{"Videha 322.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 322.pdf","name":"Videha 322.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ि िदेह' ३२२ म अ ं क १५ म ई  २ ० २ १  (िर्ष १४ मास १ ६ १  अ ं क ३ २ २ ) \n१ . गज ेन्द् र ठाकुर- संघ लोक  स ेिा आय ोग / िबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै िथली (अिनिाय ष आ \nऐिछिक) आ आन ऐिछिक ििर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेतु स ाि मग्री [एन. ट ी. ए.- य ू .ज ी. सी.-नेट-\nमै िथली ले ल स ेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१.अर ििन्द्द ठाकुर- कौ ििक ी जनपदक ल ोक -स ं स् कृि त- इ ितह ासक ििका र ी \n२ .२.मु न्न ाज ी- मु ित त (बीह िन क था) \n२ .३.सुभ ा र् कुमार  कामत - बीह िन कथा -अस्पत ाल \n२ .४.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र- ल जकोटर  (धा र ाि ाि ह क उपन्द्यास ) \n२ .५.नन्द्द ि िलास रा य- जा न -मे- जान  आएल  \n३ . पद्य \n३ .१. िबनय  भू र्ण-दू  टा किित ा - १. माँ क  आँ चरक  स् नेिह ल  बसात    २. कोर ोना - काल मे  म ाँ  \n३ .२.ज्ञा निर्द्षन कंठ-२ टा गज ल  \n३ .३. आनन्द्ददास “गौ त म”- नेता िग र ी ज ारी अिि… \n३ .४.आि ीर् अनिचन्द्हार-दू टा गज ल  \n४.स् र ी क ोना (स ्प ादक - इ र ा मिललक) \n४ .१.सुिचता  कु मार ी - ई नर          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४ .२.आभा झा - महा मानि \n४ .३.आभा झा -मयाःदा \n४ .४.ममत ा कणष- थाकल  मजदू र \n४ .५.आरत ी- प्रकृित \n४ .६.कंचन कण्ठ- ििक्षा \n४ .७.चंदना दत्त- िर दान \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n        \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n  \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ र समय किि चतुर  चतुरभु ज  ििद्य ापि त \nकालीन  किि िि थ। एत  स मीक्षा िृंखलाक  प्रार्भ करबासँ  पूिष चारू  गो टे क िब्दािल ी              \nस   देल  जा  रहल  अिि। नि आ पु र ान  िब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे \nधार  आओत, संगि ह            स       मै िथली         िलखबामे धाख  आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछ चा  भािक अिभव्य ित त भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          ) \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ .  गद्य \n२ .१.अर ििन्द्द ठाकुर- कौ ििक ी जनपदक ल ोक -स ं स् कृि त- इ ितह ासक ििका र ी \n२ .२.मु न्न ाज ी- मु ित त (बीह िन क था) \n२ .३.सुभ ा र् कुमार  कामत - बीह िन कथा -अस्पत ाल \n२ .४.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र- ल जकोटर  (धा र ाि ाि ह क उपन्द्यास ) \n२ .५.नन्द्द ि िलास रा य- जा न -मे- जान  आएल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n अर ििन्द्द ठाकुर \nकौ ििकी जनपदक ल ोक -स ं स् कृि त- इ ि त ह ासक ििकारी \n महा न अफ्रीकी लेखक चे नु आ अचेबेक एकटा कथन सं  ििर्य - प्रिेि  करैत चल ी।  अचेबे कहने रह िथ जे  “जा \nत क हि र णसभ अपन इ ित ह ास स्िय ं नि ह  िलखत ा ,त ा त क ह िर णसभक इि त ह ास म े ििक ार ीसभ क ि ौय ष -गा थासभ \nगा बल जा इ त  र ह त ”। \nभारत ीय सभ पर ई  आर ोप िि न जे ई  स भ इ ित ह ासक उपेक्षा कएलिन। देि क घटनासभ  कें  क्रमबर्द् िलखलिन \nनिह ।  पुरनका भार त ी य  स ाि ह त् य  पर  िि ह ं गम दृिि फेर ला पर मार  पुराणिह सभ एह न ग्रंथ देखाइ त  अिि ,जिह  मे \nिकिु पु र ान घटना आ व्य ित त सभक उलले ख भे टै त  अिि । फेर  एकटा दीघष अन्द्त र ालक बाद ई  िज ्म ेदारी   ििदेि ी \nइ ित ह ासकार ल ोकिन द्वार ा ि न भाएल गेल  अिि । कौििकी जनपदक त दुभाःग्य ि ह सभ सं  िास् त ा पड़ैत र ह ल अिि  \nआ एकर आन -आन दुभाःग्य सभक स ंग एकटा नमहर  दुभाःग्य  इए ह  र ह ल अिि  जे किहय ो कोय  व् य ििस् थ त  रूप \nसं एिह  क्षे र-िििे र् कें क ेन्द् र मे  रा िख एकर  इि त ह ास िल खबाक िज ्म ेदारी नि ह  ल ेल क।  एकर पिर णाम िएह  \nभे लए,जेकर  चे त ािनी चेनुआ अचेबे  देने  रह िथ।  इि त ह ास क कित पय मध्य य ुगीन -मानिसकताध ार ी पुर ो िह त सभ \nइ ित ह ास आ िमिथह ासक िखचड़ी कें अपन दु र ाग्रह क नून दए कए पकएलक आ इि त ह ासक नाम पर प्रपंच -\nगा थासभ िलिख कए ढेिरआए  देलक।  धमष -ग्रंथसभ मे  सं स् कृत क पिण्डत लोकिन सैंकड़ ाक सैंकड़ा  िर्ष सं समय -\nसमय पर  य थास् थान क्षेपकसभक प्रििि ि कए एिह  प्रपंच-गा थासभक पृिभूिम पिह नह ी सं तैय ार  कए कए \nर ाखनि ह  िला । परा श्र य ी-बुिर्द् जीि ित ाक प्रत ीक लकीर क फकीर  ििद्वानसभ  आ म ह ापिण्डत  पर कार सभ ओिह  प्रपंच-\nगा थासभ कें जां चल -परखल उर्द्रण माि न कए बेर -बेर ओकर ह िाला देलिन , बेर-बेर ओकरा दोह र एलिन । ि स् थित  \nिएह  भेल  जे िह टल र क कुख् य ात   प्रचार-सह ाय क गोएबेलस  पैदा कए ने िल । बेर -बेर दो ह र ाएल जा ए कए झू ठ \nपरम-सत् य क एहन रूप लए लेल क ,जाि ह  मे सं स त् य क ल ेि ह ु िनकालब घू र ाक नमहर  स न बुत ाएल ढ ेरी स ं \nकोनो  नाि न्द्ह सन िचनग ी िा सुइय ा कें खोजबाक सदृश्य  किठन भए गेल ए।  \nकौििकी जनपदक म ू ल -समाजक आमजन एि ह  िैचािर क साम्राज्यिा दक प्र ित  स जग नि ह  ििथ आ बु िर्द्ज ीि ित ा \nपर आइ अहु अिभजा त् य क कब् जा िै।एकटा ज ाि त -िििे र्क  कित पय िसया सी-िमजाज  धू र-धुरन्द्धर- िग र ोह  \nसुिनय ोि जत  त र ीका स ं इि त ह ा सक एिह  छ्द्म कें आधार  बनाए कए ने मार  अपन जातीय  िििध -ििध ान कें  एिह  \nक्षेर क स ंस् कृित  पर  ल ाध बाक कुप्रया स कए रह ल अिि ,बिल क िििभन्न जनपदस भ कें अपन सांस् कृित क          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nउपिनिेि  मे ह ड़ि प कए दािखल करबाक आपर ाि धक कृत् य  स ेहो कए रह ल अिि । जे  काज धमषग्रंथक िमथकीय  \nचिर र ‘जनक’ अपन सौंसे  जी त ा -िज नग ी मे निह  कए स कल ा ,ओ काज  ित्तषम ान य ुग मे ह ुनक बन्द्धुआ मानस -\nपु र लोकिन कए धर बाक ठािन  ल ेने  ििथ। र ामकथा पढिनह ार सभ कें ओिह  कथाक अने क रा जा -\nमहा र ाज ालोकि नक ओिह बात  स ं िािकफ ह एबाक अपे क्षा कएल जा एब िाि जब अिि  ज िह  मे अयोध्य ा सन \nिििाल रा ज्यक र ाज कुमार क  एत ेक िोट -िी न र ाज्य क र ा जकुमािर  स ं िििाह  हएबा पर  अचरज व्य त त  कएल  \nगेल  िल। अजुका अचरज ई अिि  जे   र ेताय ुग मे जनक क रा ज भनिह  अजुका कोनो  ग्राम -पंचाय त क क्षे र फल ह ु \nसं िोट र ह ल हुअ ए ,किलयुग मे  अपार  क्षै ित क ििस् त ार  ल ए कए मह ाि ििाल भ ए गेल  अिि आ एिह  मे कौििकी \nजनपदक गप के कहए ,अंग-गंग-बंग आ अंगुत्त र ाप -पौण्रि र्द्षण स िह त  िोटान ाग पु र  आ म गध  तक सि्मिलत भए \nगेल  अिि । एिह  नबका भू गो ल क स ंग -संग एकर  स ांस् कृितक उपिनिेि क ििस् त ार  स ेहो  जा र ी अिि आ जं एकर \nर ाकेटीय-गि त  मे ब्रेक निह  ल ाग लए त  ई भार त क स ुदूर  दिक्षण त क टिप जा एत । इ ितह ा स -भूगोलक जे दुदषि ा \nकएल जा ए र ह ल अिि  आ तिह  स ं बनल भ्रमक जे मह ाज ाल प सर ल अिि ,त ेकर  पिर णामक दू टा उदाह र ण त \nकोसी-प्रितष्ठानक एिह  अय ोज नक स्मािर का सं ल ेल  जा ए सकैत  अिि । एिह मे  एक ठाम  ‘मधुबनी पेिन्द्ट ंग’क चचाः \nकरैत कहल गेल  अिि  जे ई िस् त ुत : ‘िमिथला पेिन्द्टंग’ अिि आ दोसर ठाम कोिी -क्षेर  कें  िमिथलाक भाग  \nकहल गेल  अिि । जखिन स् ि य ं कें  प्रगि त िील आ िैज्ञा िनक चे त ना स ं ल ैस  कहिनह ार बुिर्द्ज ीिी  स माजक ि ीर्ष -\nदस् त ा से ह ो एि ह  प्रपंच-गा थासभक दबा ि मे  आिब भ्रिमत  भ ए सकैत  अिि  त  ‘िलख लोढ ा ,पढ  पत् थर’बला आम \nलोक-िेदक कोन मोज र ?सछचाई  ई ि ै जे ई  पेिन्द्ट ंग िनि िषिाद रूप स ं मधुबनी पेिन्द् टंग ििऐ आ एकर ना म कें \nिििा दग्रस् त  क र ब,एकर  नाम बदल ब मधुबनी -क्षेर क अिस् म त ाक संग खेलौर  करब , एकर ा ठोकर  मार ब स दृश्य  \nअिि। मधुबनीक अितिरतत  आन कोनो एह न इ लाका न िह अिि ,जेतय  ई  कल ा घर -घरक संस् कृित  बनल \nह ुअ ए। ई  अलग बात  जे ल ि लत  नार ाय ण िमश्र द्वारा र ेल -मंरी क रूप मे देल  गे ल स ंर क्षण आ प्र ोत् साह नक बाद \nएिह  कल ाक प्रिसिर्द् दूर-दू र  तक पहुंचल  अिि  आ एिह  मे कमाई क स ंभािना देिख िब ह ार ि ह  निह , देि क आन -\nआन क्षे र  मे सेहो एिह  कल ाक ििकास भ ेल  अिि ,िकन्द्तु िि ऐ ई  मधुबनीअिह  पेिन्द्ट ंग।एिह  तरह ें ई ह ो िनििषिाद \nअिि ज े पौर ाि णक िमिथल ाक पूिी  स ीमा कोिी नदी अिि। एह न िास्र स्म त  स ेहो अिि  आ अ कबरक एकटा \nपट्टा मे स ेहो  ‘अज कोसी ता  बोसी ’ िलखल  जएबाक प्रमा ण अिि ।  1704 मे  कोिी न दी पुिणष य ां िहर क िनकट \nर ह ए आ  1952 मे  िर य ुगा (ितलय ुगा) कें पार  करैत तत् का लीन दरभंगा िज ला मे घुिस  गेल  रह ए। मने जे \nएिह 250 िर्ष  मे को िी  70 मील स ीध े पिछिम चि ल आएल । िमिथला र ाज्य  नामक कोनो  िस्त ुअ  रह ए ,त ेकर  कोनो \nऐित ह ा िसक प्रम ाण िा स ाक्ष्य  उप्ल ब्ध निह  अिि,िकन्द्तु ह ज ार  िर्ष पिह नह ुं िनििषिाद रूप  स ं कोिी नदी क \nअिस् त त् ि र ह ए ।  एत ेक िर्ष पिह ने जं कोनो ि मिथल ा ना मक  रा ज्यक अिस् त त् ि र ह बह ु क एल हएत ए त  ओिह  \nकाल -िििे र् मे  ई नदी दर भंगहु सं बहुत -बह ुत पिछिम िदस बहैत ह ुअ ए त  कोनो अचरजक गप निह । त ें          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकौििकी जनपद कें  कोनो िमिथलाक िह स् सा बत ाएब को नो जा त ी य  िज दक ि ह स् सा त  भए सकैत  अिि , त थ् य  आ \nबुिधय ार ीक ि ह स् सा त  कथम ि प निह । ई  आि श्य क नि ह  जे  स ाि ह त् य  आ प र का िर त ा सं जुड़ल ल ोक इ ित ह ासहुक \nजानकार  ह ोि थ ,िकन्द्तु ई  ल ोकिन इ ितह ासक िम  कें  िचन्द्हि थ आ एिह  िमि निमष त  असत् य  कें  रुिटििह ु निह  \nदोह र ाबि थ, एिह  िििेकक अपे क्ष ा त  हुनकास भ सं कएल िह  जा ए सकैत  अिि । ई  स भ बा त  ििर्य  स ं अस्बर्द् \nभनिह  ल ाग ए ,अस ्बर्द् अिि  निह । एक र  चचाः एह ु कार ण सं आिश्य क अिि  जे एकर आलोक मे  कौििकी \nजनपदक स न्द्दभ ष म े चेनुआ अचेबे क कथनक उपय ोि गत ा / प्रास ंिग कता/ सत् य त ा देखल जा ए सकए। देखल जा ए \nसकए जे नागर , ििि आ अ ि भजात  स ाि ह त् य  मे  ििकारीसभ क गाथा केहन ि नधोख आ  िनलष ज्ज भए कए गाबल \nजाए रह ल अिि ।  \nह िर णसभक ि ौय ष-गा था  \nकौििकी जनपद िदआ ई सत् य  िै जे एकर  भौग ोि लक िस् थित  ििकट रह ए । जंगल ,नदी  आ अ निगनत  िाड़न \nनदी-धा र  आिदक कार ण एि ह  क्षे र  मे आिागमन एकटा ििकट समस्य ा र ह ए।इ एह  का र ण रह ए जे पु र ना स मय \nमे  िा त  अिधकांि के न्द्रीय  स त्त ासभ  एिह पर अपन आिधपत्य क प्र ित  रुि च न िह  रा खल क,चाह ना नि ह  कएल क ,आ \nजं कएबहु कएलक त एि ह  क्षेर क मू ल -िनिासी स मु दाय क जात ी य  मिनजन ,सर दार  िा सामन्द्त लोकिन केन्द्रीय  \nसत्त ाक एिह  कामना कें फल ीभूत  निह  हुअ ए देलक। बादक  कालािि ध मे एकटा एह नह ु व्य िस् थाक झल क \nदेखाइ त  अिि,जाि ह  मे केन्द्रीय  स त्त ा कू टनीित क-समझौत ाक त ह त  स् थानी य  स र द ार लो किनकें अ पन माध्य म बनाए \nकए एिह  क्षे र  पर   अपन िा सन काय म कएलक। एिह  स ्बन्द् ध मे इि त ह ासक िझर ीसभ  सं आबै त  िकिर णसभ \nएत ेक मर्द्म अिि ज े ओकर  रो िनी मे िस् त ुिस्थि त  कें  ओकर िास् त ििक आ स ह ी रूप मे  दे ख पाएब किठन \nअिि। बुकानन ह ेिमलटनक ििि भन्न िृतांत  आ प ी सी रा य चौ धुरीक िज ला गजेिटय र  मे य र -त र  िििभ न्न  काल मे \nएिह  क्षे र क स्िा य त्त  ह एबाक सू र -संकेत  भेट ैत अिि ,िकन्द्तु ओस भ य थेि निह  अिि । \nएत िह  ज ाए कए हमर ासभ  कें  अिभजा त् य  स ाि ह त् य क आंचर  िोि ड़ कए लोकक ि र ण मे  जएबा क बाध्य त ा बनैत \nअिि आ हमस भ देखए िी  जे अिभजात् य  स ाि ह त् य / इ ित ह ा स मे भनिह  ििकार ीसभ क ि ौय ष-गा थासभ िलिखत रूप \nमे  गाबल जा इ त  र ह ल हुअ ए ,ह िर णसभ लोक-साि ह त् य  मे अपन गा थासभ मौिखक पर्पर ा मे गािब -गा िब कए \nएत ह ुका भु ंइ य ां पर एि ह  त र ह ें  टंिकत  कए दे ने ििथ जे ओकरा मेटा पाएब स ्भ ि  नि ह । \nस् मरण करैत चली ज े सामान्द्य त : साि ह त् य क दू प्रकार  मान ल गेल  अिि  – ििि स ाि ह त् य  आ ल ोक \nसाि ह त् य । ििि िा नाग र  िा अिभजात  स ाि ह त् य  हमर ासभ क िििेछय ििर्य क िह स् सा िफ लह ाल निह  अिि । लोक \nआ ओकर स ाि ह त् य क ििचा र ण क िदिा मे आगू  बढ ैत िकिु  ििद्वानलोकिनक िटप्पणीसभ  कें एत य  उर्द्ृत  करब          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nप्रास ंिग क हएत । ‘लोक’ कें पि र भािर्त करैत डा सत् य ेन्द् र कहए िि थ – ‘लोक मनुष्य समाज क ओ िगष अ िि  जे \nआिभजात् य  स ंस् का र, िास् र ीयता, पािण्डत् य  चे त न ा आ पाि ण् डत् य क अह ंका र  स ं ि ू न्द्य अिि  आ जे एकटा पर ्प र ाक \nप्रिाह  मे जीि ित  र ह ैत अिि’ त था  ‘लोक एकटा एह न समु दाय  अिि ,जे आधुिनक स भ्य त ा  एिं ििक्षा सं िंिचत  \nह ोइ त ह ु प्राचीन ििश्वा स आ अ नुष्ठ ानाि द कें  स ुरिक्षत रा खने अिि’ ।  डा ह जा र ी प्रस ाद ि द्विे दी लोक -साि ह त् य  कें  \nपिर भािर्त करैत कहए ि िथ – ‘एना  माि न लेल  जा ए सकै त  अिि  जे जे िस् त ुस भ लोकिचत्त स ं स ीध े उत् पन्न \nभए सिषस ाध ार ण कें  आन्द्दोि लत , चािलत  आ प्र भािित  करैत अिि,िएह  ल ोक -साि ह त् य, लोक-ििलप, लोक-\nनाट्य,लोक-कथानक आिद न ाम स ं बजा एल जा ए सकैत  अिि ’। ‘लोकिचत्त’क अिभप्राय  कें  स्पि करैत िद्विेदी \nजी आगू  कहए ि िथ  – ‘लोकिचत्त स ं ता त् पयष ओिह  जनत ा क िचत्त सं अिि ,जे पर्पर ा -प्रिथत आ बौिर्द्क \nिििेचनापरक िास् र सभ आ ओिह  पर  कएल  गेल  टीका -ि टप्पण ीक साि ह त् य  स ं अपिर िचत  होइत  अिि’। \nकौििकी जनपदक ओ  काल , जे इ ित ह ासक दृिि म े आएल ,आ ओ काल जे  ‘अन्द्धकार-य ुग’क कार ण इि त ह ासक \nदृिि स ं ओझल रह ल ,ओिह  सभट ा कालाििध  मे अिभजा त  स ाि ह त् य  जे कएने हो ,िकन्द्तु लोक-साि ह त् य क अजस्र \nधा र ा एि ह  स भ का ल मे िनबाः ध गित  स ं प्रस् फुिटत  आ िन:स् सिर त  ह ोइ त  र ह ल अिि  आ  ल ोक -कंठक माध्य म सं \nजन-मन कें  िसंिचत कर ैत र ह ल अिि ।  \nएह न एकटा ल ोक -गा था आ ओकर नाय क भ ीम के िट कें  जा नी -सुनी त ने मार  गौर िपूणष आनन्द्दक अन ुभ ू ित  स ं \nमन भ िर  उठैत  अिि, बिल क एिह  जनपदक स मस्त  स ंर चना त् मक िैििध्य अपन स्प ू णष  ओजक स ंग आंिखक आगू  \nजगमगा ए उठैत  अिि । िैि ाली जनपद कें जं  ‘जनत ंर क ज ननी ’ ह एबाक स ौभाग् य  प्राप्त  अिि त  कौििकी ज नपद \nकें ‘जनत ं र क स खा -सह ाय क’ आ ‘जनििरोह क स ू र धा र’ दुनू ह एबाक गौर ि प्राप्त  अिि । \nगुप्तिंिक अिन्द्त म र ाज ा ज ीि ित गुप्त िद्वत ी य क स न 725 मे  पत न क बाद जे अर ाज कता  आ म त् स् य न्द्या य क दु ख : द \nदौर  चल ल ,त िह  स ं तंग  आ आिज ज भए जनत ा -जनादषन जखिन पालिंिक स ंस् थापक  ‘गो पाल ’क चयन कएल क \nत  ओिह  मे कौििकी जनपदक स ेहो नमहर  आ म ह त् िपूणष भुिमका र ह ए। एिह  जनपदक जात ी य  स र दार लोकिन \nओकरा चुनबाक आ ओकर िासन -व्य िस् था मे  स ह य ो ग देबाक मह त् िपूणष आ िनणाःय क िज्म ेदारी िनभएने \nिला। एह न एकटा िी र पु ंगि  ‘िदब्बोक’ िला ,जे पाल ि ासक क प्र भािि ाली स ाम न्द्त र ह िथ ।  अपन क्षे र  कें  \nव्य ििस् थ त  आ ििकिसत  करब ा मे पाल ि ा सक ल ोकिनक अिदान उललेखनीय  अिि । ि कन्द्तु जखिन इ एह  \nपालिंिक ि ा सक मिह पाल सत्त ाक मद मे  बौर ाएल त इ एह  कौििकी ज नपद ओकरा  चु नौत ी दए बैस ल। एिह  \nििरोह  िा जनान्द्दोलनक नेतृ त् ि ‘ भीम केिट’ कएने र ह िथ। कथा बतबैत अिि  जे िदब्ब ोक आ हुनकर भाि त ज \nभीम केिट ने  मार  िनर्ादलो किनक बाइ स उपजाि त सभ कें एकजुट कए ल ामबन्द्द क एलिन ,बिल क एिह  ििरो ह  मे \nपौण्डर ीक,कोंच,नागर  आ दु साध  आिद जा ित क ल ोक सेहो  ह ुनकास भक स ंग िमिलकए ल ड़ल आ जीत  स ेहो          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह ाि सल कएल क। भीम केिट क ि ासन भ निह  मार  चािरअिह  िर्ष त क चल ल ,िकन्द्तु ई  एिह  बा त क प्र माण अिि \nजे एिह  जनपदक मू ल िनिा सीसभ  मे िनर्ाद बहुस ंख्य क रह िथ ,बलिाली रह िथ आ हुनकासभ कें अ पन \nअिस् मता क पह चान सेहो र ह ि न। कथा मे िकर ात सभक स ंग भीम केिटक  मु ठभेड़क ि जक्र स ेहो आबै त  अिि, जे \nमहा भारत -कालीन िकर ात  र ा जा ििर ाटक जा ित क एि ह  क्षे र  मे सितत  उपिस् थित  कें  दि ाःबैत अिि । ज्ञा त व् य  \nअिि ज े एकलव्य  एिह  जा ि त क िला आ कोिी -गी त  मे बह ुचिचषत र न्न ू  स र दार  स ेहो ।  एिह  क्षे र  मे िकर ात क \nबह ुल ांिता  आ हुनकासभक द्व ार ा लगभग दू  स ौ  िर्ष  तक एि ह  क्षे र  पर  ि ासन कएल  जएबाक प्रमाण उप्ल ब्ध \nअिि। एिह  जाि त  कें  कालान्द्त र  मे व्य िस् थाकार लोकिन िेर्  स माजक ल ेल  त् य ाज्य  आ कुप थ् य  (बांत र) घोिर्त  कए \nदेल िन।  अजुका सम य  मे ई  जा ित  ‘बांत र’ नाम सं प्रिसर्द्  अिि । \nकौििकी जनपदक ल ोक -गीत,लोक-भजन िा भगैत  मे जनना य क भ ीम के िट आइ अहु जीि ित  ििथ आ \nठस काक स ंग उपिस् थत ििथ।  िनर्ादसभ क बाइ सह ु उपजा ित  मे िह नक र  एकिह  स न क ल ोक -गी त  प्रचिलत  \nअिि। कोिी जनपद पर  अपन मह ीन आ तीक्ष्ण  दृिि र ा खिनह ार  ििद्वा न ह ि र िंकर श्री िास् त ि ‘िलभ’क ि ब्द म े \nकही त  –‘लोक-भार्ा मे काव्य ाि दक स ंचय -संकल न त  बहुल ांि म े भे ल अिि ,िकन्द्तु भीम कैित षक ल ोक-गा था \nजात ी य  काव्य  ह एबाक चल त े आइ तक उपय ुतत  स् थान निह  पाि ब स कल  अिि । बाइस उपजाि त क कंठ मे \nसमािह त  िीर पु ंगि भीम कैितषक ल ोक -भजन मे  अक्षय  जी िनी -िित त  अिि । बुिर्द्ज ीिी लो किन भनिह  एिह  गा थाक \nउपेक्षा कएलिन,िकन्द्तु अित-िपिड़ ल िगषक एिह  िििाल स मु दाय  मे, जे य ुग -य ुग स ं पीि ड़त , दिलत,परा िज त  आ \nअपमािनत  रह ल ििथ, ह ुनकास भक अन्द्तस् त ल मे भीम क ै ित षक गाथा बज्राक्षर  मे अंिकत अिि ,भनिह  ओकरा \nकागजक स ादा  पन्न ा नि ह  भेि ट सकल  हुअ ए ’। \nलोक-गी त  कोनो स ंस् कृित क मु ंह -बाज ैत िचर  हो इ त  अिि । भनिह  हमस भ एकर  रचना क ित िथ निह  त य  कए \nपाबी, ई  स भ  अपन समयक दस् त ािेज अिि । भीम केिटक गी त - गा था जकां लौि र क मि नय ार क गी त  स ेहो \nत त् कालीन स मािज क स ंर चना क िचरमय  रूप अिि । लौि र कक गा था ओिह  स मय कें  ि ब्द दैत  अिि ,जखिन 12म \nित ाब्दीक आस पास पिछिम भारत क नदीसभक स ुिख जएबाक कार ण भार ी संख्य ां मे पिुचार क स माजक ल ोक \nगंग ाक कात -कात  हो इ त  कौि िकी जनपद मे आिब एत य  अपन िास -स् थल  बनबए िि थ।  ल ौि र कक कथा \nबत बैत अिि ज े कौििकी ज नपद भ ीम के िटक का ल स ं  आगू  िनकिल चु कल  अिि । मत्स् य क्षेर  आ िनक्षेर \nबह ुत ह द तक कृिर् क्षे र  मे पिर िित षत भए चुकल  अिि । आिागमनक स ुििधा पिह ने स ं बेह त र  भेल  अिि ।  \nिकर ात,िनर्ाद आिदक क्षेर  मे य ादि आ पर मार लोकिन अ पन उपिस् थित  बनाए ल ेने  िि थ। बेस ी स् भािना एि ह  \nबात क ल ाग ैत अिि ज े पि ुचार कल ोकिनक नमहर  स मूह क  आगमन स ं एकाध स दी पि ह ने ल ौि र कक कथाकाल \nह ुअ ए। एिह  कथा मे प्राय : सभ टा पार  िनम्न जाि त क ि िथ। एकटा उघर ा पमार  नामक पार  पर मार  िंि क कोनो          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nचिर र ह ीन आ उपरिी व्य ित त  प्रत ीत  हो इ त  अिि,जे ह र बा -बर बा दू  भाइ क कुट ुम  स ेहो अिि आ ई \nह र बा   नौह ट्ट ाक( ित्त षम ान मे स ह र सा िजलान्द्त गष त  एकटा प्रखण्ड) र ाज ा िल। एक र  अितिर तत   एिह  कथा मे दुहबी -\nसुहबी नामक दूटा ब्राह्म ाण कु मार ीक चचाः आबै त  अिि । एिह  स ं अनुमान कएल  जा ए सकैत  अिि  जे \nब्राह्म णलोकिनक ििटपुट उपिस् थित  स ेहो एि ह  क्षे र  मे भए गेल  रह ए। कौििकी जनपद  मे प्रचिलत लौिर क-गा था \nमे  िििेर्  बात  ई अिि  जे एिह मे  ििणष त  अनेक गा म िा त  एिह  जनपदक अिि  िा पड़ ोसी मधुबनी \nिज लाक। पार सभ मे  िनम्न(सोल्हकन) आ अित िनम्न(दिलत) जाि त क ल ोक िि थ जे एि ह  क्षे र क रह ा इ िक िस् थि त  कें  \nपु ि कर ैत अिि ज े ई  इलाका ह ुनकिहसभक िल ,आइअहु अिि,बस ओिह मे  स िणष ज ाि त क हल लुक -सन दखल  \nिुरू भए गेल  अिि । कौििकी जनपदक स ुप ौल आ ि संह ेश्वर स् थानक बीच एकटा प्रिसर्द् गाम अिि  –\n ह र दी।एतय  ल ोकदेि लौि र क क गढ रह ल अिि  आ तें गिष स ं एकरा  हर दी गढ कहल जाइ त  अिि । ए त ह ुक \nप्रिस र्द् िनदेिी लौि र कक अरा ध्य ा र ह ल ििथ । लौि र कक स् मृ ित  मे एत य  प्रित िर्ष  काित षक पू िणषमाक अिसर  पर  \nिििाल मेल ा लाग ैत अिि आ ई स् मृ ित  मेल ा एि ह  बात क साक्ष्य  अिि  जे ल ोक -समाज मे लौि र कक आइअहु \nकतेक स ्म ान िै।लौिर क पर  िििभन्न  भार्ा मे गीत -कथासभ पस र ल अिि। भोजपुरी ल ौ िर काय न मे  ल ौि र क \nभनिह  आतंक आ अपहर णक पय ाःय  र ह ल होि थ ,िकन्द्तु कौििकी जनपदक ल ौि र क-गा था मे  ल ौि र क दु ि -\nसंह ार क,सज्जन-उर्द्ार क आ अबल ा ना र ीक र क्षक ििथ। लौि र कक  ई लोक गा था मार  एक व्य ित त क उ त् थान -\nपतनक माि मष क गाथा -मार  नि ह  अिि,एिह  क्षे र-िििे र्क मू ल-समाजक अिस् मता क गौ रि-गा न अिि।  रा जल \nधो बी,बारू दुस ाध ,बंठा चमार ,गां गे क्षरी सन -सन िमर-पार  हुअ ए िा कर ना कु ्हार ,गज  भीमल , कौल्हमकड़ा  स न-\nसन िर ु -पार ,कथा मे एिह स भक बल  आ प र ाक्रमक चचाः  अद्भु त  िै।िणषनक अित र ेकह ु एत ेक मोह क िै जे \nसुनिनह ार  एकदम सं मन्द्रमुग् ध भए जाए। लौि र कक िब य ाह  मे ओकर िपत ा कुब्बे स त्त ाइ स मन दू ध पीिब जा इ त  \nअिि,सात  स ौ त ौला दही  चा ि ट जाइ त  अिि ,सत्त र  माठ सकरौर ी सु ड़ि क ल एत  अिि  आ आग्रह  कएल ा पर एक \nसौ ह ांड़ ी मल ाइ  कंठक नीचां  उत ाि र  ल एत  अिि । लौि र क क नि - ब्य ाह त ा मांज िर  उठै त  अिि  त अकस्मात  जेना \nिबज ली ििटकैत  अिि,आकासत ार ा पटोर  ल ह र ाबै त  अिि,मािणक-कंचु की झलझलाए उ ठैत  अिि ,रतन-निथय ा \nिह लैत अिि, मिणम य-कुंडल झुलैत अिि आ बज्र -चूड़ी  झनझनाए उठैत  अिि । ए िह  ल ो क -गा थाक एह ेन अ नेक \nप्रस ंग सु िन कए एकर अज्ञात  रचनाकार क प्र ित  अना य ासि ह  अनन्द्त श्रर्द्ा सं माथ झुिक जाइ त  अिि । \n लोक देि -देिीस भक अित र ण \nकौििकी जनपदक म ानस -भूिम ल ोक-नाय कल ोकिनक स ंग -संग लोक -देि-देिीस भक अने क गाथा -गी त सभ सं \nआप्ल ाि ित  अिि । एिह  देि-देिीस भ मे  एिह  जनपदक रस् त -मानस ने म ार  आस र ा ले लक  अिि ,बिल क हुनकासभ \nसं स ंघर् ष आ पुरुर्ाथ षक स ीख  आ प्र ेरणा स ेहो ग्रह ण कएल क अिि । एिह  मे धा िमषकत ा कें स ेहो एक कार कक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nरूप मे  देख ल जाए स कैत  अिि ,िकन्द्तु एकटा स्पि रेखा एिह  धािमषकत ा कें अिभजा त् य  आ ल ोक मे  ििभािज त  \nसेहो करैत अिि । एि ह  मे सं िय  निह  जे धमष क उत् पित्त क  जि ड़ मे भय  रह ए ।  आका ि मे िबज ली त ड़कल , िर्ाः \nह ुअ ए लाग लए , ओल ा खसलए ,अन्द्धर  उमिड़ पड़ल,जल-प्ल ािन भए गेल ए आ आिदकाल क मनुष्य  भय भीत भए \nगेल ।  ई  बुिझ पाएब किठन रह ए जे एिह  प्राकृित क प्र कोप ी खेलक पाि ू  कार ण की िै । भया क्रान्द्त  भए कए \nओस भ कोनो  अज्ञा त  ि ित त  कें  एकर कार ण माि न लेल क  आ ओ करा सु ििध ानुस ार  देि िा दानिक ना म दए \nदेल क।  िनिा र णाथष ओ सभ ि किु ट ोटका गढल क आ पू जाि दक पर्द्ित  बनएलक। प्रा कृित क क्रीड़ा सभक \nअित िर त त  भौगोिलक पिर ि स् थि त, िह ंसक जीि-जन्द्तु, दैिहक बीमार ीसभ क बीच अपन अिस् त त् िक रक्षाक ल ेल  स ेहो \nमनुष्य एिह  दैिी-िित त सभक ि र ण गह लक। मानि-जीिनक  आिदम चर ण आ बादह ु मे  स् र ी आ भू िम कें  ल ए \nकए स ंघर्षक िस् थित  बनैत र ह ल। संघर्ष मे  ििज य-प्रािप्त आ भ ििष्य ह ु मे  ििज य ी ह एबा क कामना,परा िज त  पक्ष \nद्वार ा बदला ले बाक आ ििजय ी ह एबाक अिभल ार्ा से ह ो अज्ञात -िित त सभक कलपना कें  स ुदृ ढ  \nकएलक। कालान्द्त र  मे एकर  दू धार ा बिन  गेल ।  अिभजा त् य  पुराणाि दक माध्य म सं अपन दे िी -देिता रचलक त \nलोक िभन्न देिक कलपना रचलक।  अिभजा त् य  त अपन  अनदेखल आ काल पिनक दे ि -देिीस भ म े ओझरा एल \nर िह  गेल, िकन्द्तु लोक ओिह  स ं आगू  बिढ प्रत्य क्ष आ स ाक्षात  नाय कल ोकिन मे  अपन दे िसभक स्थापना कए \nलेल क। एिह ‘लोक’ मे  स ेहो पिह ने कबीला आ फेर  जा ित स भक आधार  पर  िभन्न -िभन्न देि-देिीस भक ििभाजन \nह ोइ त  र ह ल आ स ंग -संग ह ुनकस भक गाथासभ प्रिह मान ह ोइ त  र ह ल। कौ ििकी जनपदक ल ोक िचलका  \nमहा र ाज,लाला मह ार ाज , लालम ै न महा र ाज , िेिना  डोम ,दीना  भदर ी ,सलह ेस, अमर  बाबा ,उगर ी महाराज ,कारू \nिखर ह र, खेदन महा र ाज ,सोनाय  मह ार ाज , स् िरूप महा र ाज,बीिू र ाउत  स न अनेक दे िलो किनक आराध ना -गा थासभ \nमे  ििभोर  भए गेल ।  \nडा ििश्वना थ झा एि ह  ल ोकदेिस भक स ्ब न्द्ध मे िकिु स् थ ापनासभ देने ििथ, जे एिह  प्रकार  अिि – \n(1) लोकदेिी-देितासभक उदय  ब्राह्म णिादक िि र ोध  मे भे ल अिि ।  िह नकर सभक पू जोपासना मे  कमषकाण्डीय  \nआड्बर सभक अभाि अिि ।  िह नकर  िन जी पहचा न सह जोपासना अिि।  (2)सांस् कृित क पृिभूिम म े एकर  \nआधार  जा त ीय  अिि ।  (3) िह नकर  प्रित ष्ठा अनुस ू िचत  जा ि त, जनज ाि त  त था िपि ड़ल ज ाि त सभ मे  अपे क्षाक ृत \nबेस ी अिि। (4)िह नकर सभक पू जोपासना र ाग -त ाल एिं ल य -िन्द्द मे िनबर्द् अिि । एिह  सं स ्बर्द् गीत-\nगा था ,नृत्य-संगी त, िचर-मूि त ष,ल ोकोत् सि आिद एकर प्रमाण अिि। (5) ई  जा त ी य -सोच,कल ात् मक-\nसंचेत ना ,सामाि जक-आचार  आि द कें  बढ ािा  देलक अिि।  \nजं पुिाःग्रह  िा दु र ाग्रह  न िह  हु अए त डा  ििश्वना थ झाक एि ह  स्थापनासभ  स ं असह मत ह एबाक कोनोटा कार ण \nनिह  देखाइ त  अिि । एत ब िह  निह, जं दृिि मे  ईमान  हुअ ए ,ओिह  पर  अिभजा त् य क मोि त य ाि बन्द्द निह  चढ ल हुअ ए          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nत  कौििकी ज नपदक प िर पे क्ष्य मे ई बा त  स ाफ -साफ दे खाइ त  अिि  जे ई जनपद ल ग -पासक जनपदिह  स ं \nनिह, दूर-दर ाज क जनपद ह ुस भ सं एकदम अल ह दा ,अनन्द्य आ ििििि अिि । ई  बहुत स् पि अिि  जे कौि िकी \nजनपद मे लोक -नाय क,देि-दे िीसभ क िििभन्न गाथासभक धार ा ने मार  अिभजा त् य क ध ार ाक समानान्द्तर  \nअिि,बिल क एिह मे  अिभजा त् य-धा र ाक प्रित  नका र  आ प्र बल प्रित द्विन्द्द्वत ाक भाि उपिस् थत  अिि । एक िदस \nअिभजा त् य  स ुन्द् दर ीसभ क अनू प-रूप,ओकर कदल ी -जंघा आ ओ कर कूचद्वय क दृ ढ -उत ुंगता िदक िणषन कए अपन \nप्रितपालक स ामन्द्तलोकिनक महि फल  कें  रौ नक दए रह ल िल त दो सर  िदस ल ोक अपन क्षत - ििक्षत  जी िन कें \nगी त सभ मे  ढ ाि ल ओिह  स ं अपार  जी िज ििर्ा ग्र ह ण कए रह ल िल।  अिभजा त् य  ल ग अिभसाि र का िल त  ल ोक \nलग कोिी िल। अिभजात् य  ल ग िगनल -गू थल  स त्त ासीन नाय क रह ए त  ल ोक लग ओकर सम ानान्द्त र  \nअनिगनत  स ंघर्षि ील नाय कस भक फौज र ह ए।  अिभजा त् य क भ ीम जं चालीस हाथीक बल रा खैत  िल आ \nपिनतनय  ह नुमानक बल  पिन -समाना रह ए त  ल ौि र क मि नय ार क खण्डा  स ेहो अस् सी मनक आ रन्न ू  स र दार क \nकोदाि र  अस् सी मनक त र ह बे करए ,ओिह  कोदाि र  मे बेरा सी मनक बें ट स ेहो ल ाग ल रह ए।  ई र न्न ू  स र दार  भैंस ा \nसन मरद िै ,जेकर  देह  बज्र स न िै आ ओकर मोंि  बांसक बत्ती सं बनल बिह ंगा  स न।  अद्भु त ! \nकोिी-गी त सभक भाि -िैििध्य \nलोक-नाय क आ ििििध  ल ोकदेिी-देिस भक गीत -गा थासभक अित िर त त  जे चीज  कौिि की जनपद कें  खास आ \nअनन्द्य बनबैत अिि,से अिि  कोिी नदी  आ एिह  क्षे र क जन -मन मे अदौं -अदौं स ं बस ल ओकरा सं स ्बिन्द्धत \nकोिी-गी त । \n“कोसी-जिनत  ििर्म पिर िस् थि त सभक चपेट  म े पड़ल को सी िनिासीसभ क आकु ल-व्य ा कुल प्राण सं आह रूप मे \nिन: सृत उछििास -गी त सभ मे  ओकरसभक आक्रान्द्त ज ीिन अपन स िाऄग ीन रूप मे  सजी ि भए उठल अिि । एत य  \nजीिन दुखहु मे  गित पूणष अिि । ई  दुखक पहा ड़ सं टकर ाबैत अिि , खस ैत अिि, खिस-खिस कए उठैत  अिि  आ \nफेर  ओिह  पह ाड़ क चोटी पर  चिढ कए मुस्काबैत अिि । ििपित्त सभक अनेक झंझा िात क बीच पड़ल एकर \nजीिन-नैया लड़खड़ा इ त  अिि ,लह िर सभक प्रचण्डत ा एकर  साह िसकता कें डेग -डेग पर  धो खा देबए चाह ैत \nअिि,किस भक दल दल मे  पिड़ कए नैय ा र ह र ह ां फंिस जाइ त  अिि , त खिनअह ु अल म स् त  नाि िक मस् त  \nत र ानासभ क स ंग बिढत िह  ज ा इ त  अिि ,एकटा िीर  य ोर्द्ा जकां दुख आ ििपित्त सभ सं  मोचाः ल एत  रह ैत। क िठन \nजीिनक एिह  दुगषम घाटीसभ सं बहैत एिह  कोसी -गी त सभ  मे कोसी िनिासीसभक जी ि नक प्र चूर  अिभव्य ित त  \nभे ल अिि । प्रल य ंकर बािढ,उफनाइ त  ल ह र सभ ,घहर ाइत  तूफान सं ल ादल प ू जा -गी त सभ मे  हमस भ पाबए िी  \nकोसी िनिासीसभक ईश्वर  पर  दृढ ििश्वास,जे दुखक अनिर त  झंझािा त ह ु मे  अटल  रह ैत अिि।  \nिनरुपाय,अस ह ाय,िनर बल्ब कोसी िनिासीसभक स्िानुभ ू त  स ुख -दुखसभ सं  पिर प्ल ाि ित,मधुत  भाि नापन्न कोसी-         ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nगी त सभ कें हृदयंग म कए स ह सा एह न बोध  ह ोइत  अिि  जे एत ह ुका बछचा -बछचा प्रकृि त क ििकरालता  स ं \nसंर स् त  ह ोइ त ह ु ओकरा चुनौ त ी दएत , दुखसभ सं पर ाि जत  होइ त ह ु परा ज य  कें  िचढबैत ,अनन्द्त ििपित्त  मे पिड़त ह ु \nओकरा लल कार ा दएत  गौर ि पूणष भाि सं किीन्द्र रिी न्द्रक  ि ब्द मे  अ न्द्तम षनक भािात् मक अिभव्य ित त  करैत \nघोर्ण ा कए र ह ल अिि  – ‘ह े िदव्य धा मी देित ालोकिन! त ोर े जकां ह महुस भ अमृतक पुर  िी , ह महुस भ अम ृतक \nपु र  िी ’।“ \nकोिी-गी त सभ िदआ िकिु कहबा क ल ेल  एिह  स ं नीक कोनो  ि ब्द आ अिभव्य ित त  नि ह  भए सकैत  अिि , जे \nउपरोत त  पंित त सभ मे  कोसी -गी त क स ंकल नकत्त ाः  ब्रजेश्वर मिललक जी  अनेक दिक प ु िष कहलिन। ई  कोिी-\nगी त सभ जेना एिह  ज नपदक म ानसक गाबैत -बित आबैत  दस् त ािेज अिि। िि िभन्न जा ि त-िगष अपन-अपन त र ीका स ं \nकोिी-गी त सभ मे  अपन मन -ह ृदय-आत् मा कें  डुबाए कए अपन अिभव्य ित त  कें  अंिकत  कएने अिि । एिह  गी त सभ \nमे  दुख , आक्रोर्,प्राथष ना,ििरोह  सन सन परस् पर ििर ोध ी िकन्द् त ु परस् पर पूर क भ ाि अिि त  िैय ित त क आनन्द्दक \nसंग-संग ज ात ीय  अिस् म त ाक प्रदिषन सेहो अिि ।  िकिु गी त  मे सामाि जक स मरसता क अद्भु त  िचर  अभिर कए \nआएल अिि । कोिी कें अने कठाम िचर कुमार ीक रूप मे  देखाएल गेल  अिि  आ एिह  नदीक उद्य ाम िनर ंकुित ा \nकें ओ कर कु मार ी र िह  जा एबि ह  स ं जो ड़ल जाइ त  अिि । ि कन्द्तु ल ोक -कलपना की कोनो  स ीमा ,कोनो  बन्द्हन मानए \nिै?ओ अपन ठेठ ल ौि ककता क ििस् त ा र  मे कोिीक िििा ह क कलपना स ेहो करैत अि ि।  कोिी  ( कन्द्या रूप \nमे) क िििाह क प्र संग मे एकटा गीत  अिि  जि ह  मे समाजक प्र त् य ेक जा ित -िगषक ल ोकक स ह य ोग ी भूि मका कें \nर ेखांि कत कएल  गेल  अिि । कोिीक िििा ह  भादो  मास म े  भए र ह ल अिि । एकर  तै य ा र ी चिल रह ल िै।ए ि ह  मे \nमाली मोर  उठएत ए आ नगर क स मस्त  ल ोक बर ात ी सज एत ए। दुल िह न कोिीक लेल  डोम डाला \nओढ एत ए,कपिड़ य ा साड़ी  ओढ एत ए , चुिड़ ह ार ा चू ड़ ी िपन्द्ह एत ए,दजी चोली स ीत ए ,सोनार  हं सुल ी गढत ए , त ेल ी त ेल  \nलगएत ए , बिह न कमला उबटन लगएत ए आ रन्न ू  स र दार  टी का आ िटकुल ी िपन्द्ह एत ए। बेट ी त  स ्प ू णष समाजक \nिज ्म ेएदार ी िै,त  एि ह  मे सभ क स ह य ोग  स ेहो चाह ी आ एि ह  प्रकार  अलग -अल ग ज ाि त क हो इ त ह ु सभगोटा \nएकिह  स माजक पू र क आ अिभन्न अंग अिि , जेकर ा एि ह  गी त  मे नीक जकां देखल जा ए सकैत  अिि ।  \nगी त सभ सं हुल कै त  स ंस् कृित \nििद्वानलोकिन द्वार ा लोक-गी त सभ कें सेहो िििभन्न  श्रेणीस भ मे  ििभतत  कएल  गेल  अि ि आ स ंस् कार  गीत  कें  \nसेहो एकर एक श्रेणी मे रा खल  गेल  अिि । गभाःधा न सं अन्द्तध ाःन धिर क स ोलह संस् का र  मानल गेल  अिि  आ \nप्राय: प्रत्य ेक स ंस् कार-कमष पु र ो िह त ी-व्य िस् था आ कम षकाण्डक उत् पित्त  अिि,त ें एकर ा लोक -संस् कृित क िह स् सा \nमानब कतेकह ु लोकक ल ेल  कनी किठन अिि। एकर  अि धकांि गीत सभ मे  अिभजा त् य क िाप स ेहो \nअिि। िकन्द्तु जन्द्म, मरण, िििा ह  आिद त स ्प ू णष मानि -जाि त क जीिनक अिभन्न कार ोब ा र  अिि । एि ह           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअिस र सभक ल ेल  सेहो ल ोक  एह न आचार -व्य िह ार क स मृ र्द् पर ्प र ा बनाए लेने  अिि ,जेकर  पुरोिह त ी कमष काण्ड \nसं कोनो ल ेब -देब निह  अिि । उछच जा ित क िि िभन्न स ंस् कार सभ मे  स ेहो स्र ी-िगष एहन अनेक रस् म -िर िाज/बीध-\nििध ान बनाए र ाखलिन अिि,जे पु र ोि ह त ी मंर -ििि ध-पर्द्ित क दाय र ा सं एकदम बाहर  अिि। कखनहु -कखनहु त  \nई  ल ाग ैत अिि ज े िििा ह ाि द क कमष  ि ु र्द्त: स् र ीग णक अि धकार-क्षेर क काज  र ह ए ,जिह मे बह ुत बाद मे जा ए \nकए पुरोिह त ी ह स् त क्षेप भे लए। जे -से! गौ र  स ं देखी त  एिह स ंस् कार -गी त सभ मे  स ेहो ठाम -ठाम ल ोक आ \nअिभजात् य क फकष देखाइ  पड़ त । ओना पीड़ा  आ खुि ी एहन चीज  अिि  जेकर कार ण आ प्र कार  भनिह  अलग -\nअल ग ह ुअ ए ,लोक आ अिभज ात् य क अन्द्तर  कें  स माप्त भन िह  निह  क र ए,न्द्यू न अिश्य  कए दैत  अिि । \nकौििकी जनपदक स ंस् कार-ग ीत क ििििध त ा आ प्रचूर त ा अचर ज मे डािल दे बएबला अिि। उदाह र णक ल ेल  \nिििा ह-संस् कार  कें  ल ी त  एिह  मे ििि भन्न ििध ानक अनुरूप िििभन्न  गीत सभक भण्डा र  भरल पड़ल अिि । एिह  मे \nलगन,ित लक, उबटन,कासा भ ु जाय ,दल-धोय, मटकोर,िबलौकी,बटगमनी, ओमौर,लह िू,द्वार-िेकाय  स ं ल ए कए \nिििा ह,सुहाग, मड़बा,िमलन,कन्द्या-िनर ीक्षण,पिर िन,अठोंग र,भांिर, कन्द्या दान, जोग िपसाय,लाबा भु ज्जी,कंगन \nबंधा य,िसन्द्दू र दान, कोह बर,घु ंघट,चतुथी, पनिबिी,दुरागमन,बेट ी िबदाय,समधी िमल न, खीर  खबाय  आिदक स ंग -संग \nभतखय  मे समधी आ बरा त ी  कें  पढ ल जा एबला गाि र -गी त सभक बहार  अिि । एि ह  गी त सभक भाि ििध ान -\nिििे र्क िििध  मार  तक सीि मत नि ह  अिि । एकर  माध्य म  स ं स्र ीग ण ने मार  अपन पीड़ ासभ  कें  अिभव्य ित त  \nदेल िन अिि,बिल क स ामाि जक कुरीित सभ पर प्रहा र  स ेहो कएलिन अिि ।  \nकोनो  एकटा गीत  मे बेट ी अपन अलपियस हएबा क  दोह ाइ दए कए िपता  स ं अखिन िििाह  निह  क र बाक \nििनत ी कर ैत अिि, त  कोनो गीत  मे बेट ी कें बापक ल े ल  ग्रह ण जकां बत ाएल गेल  अिि । एकटा गी त क भ ाि \nअिि ज े जिह  त र ह े आम िब ना आमक घौदा  आ कोय ल िबना  गािक डाि र  स ू न लाग ैत अिि  ,त िहना बेटीक \nससुरािर  चिल गेल ाक बाद िपत ाक घर सून भए जाइ त  अिि । एिह न ा कोनो गी त  मे िििा ह क बाद बेटीक \nआजा दी िि नाए जएबाक दु ख व्य तत  भेल  अिि । एकटा गी त  मे बेट ीक माय  धमकीक स्िर  मे कहैत अिि ज े \nजं बूढ जमाय  भेल  त ओ अपन अंगना मे निह  रह त , म ने अ ंगना त् य ाि ग देत। आगू  ओ कहैत अिि ज े जं एना \nभे ल त ओ स भट ा पोथी -पतरा ज र ाए देत  आ जं न ार द बा भन बी च मे िकिु बाज बाक िह माकित  कर त ा त  ओ \nह ुनकर दाढी पकिड़  कए िघि सअएती। भगिान िंकर क कथा सं जुड़ल एिह  गीत क पृिभूिम अिभजात् य क अिि  \nजाि ह  मे कोिी -कमला पिर क्षे र क एकटा ज ाि त -िििे र् मे  बेट ीसभ  कें  जा त ीय  श्रेिताक नाम पर बू ढ \nभल मानुस लोकिन सं िबय ाि ह  देबाक रुग् ण पिर पाटी नमहर  कालाििध तक चलल। िकन्द्तु गी त  मे व्य तत  आक्र ोि \nआ ििरोह क स्िर  खांटी रूप  स ं ल ौि कक  (अनिभजात् य) अिि।  पुराणाि दअहु मे कित पय  स्थल  पर  औ र  कु ि \nकोिी-गी त सभ मे  स ेहो कोिी कें बाभनक बे टी आ कु मािर  स ेहो कहल गेल  अिि । अचर ज निह  जे लोक -मन          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएिह  गी त क माध्य म सं कोिी कें अदृश्य  प्रत ीक  मािन कए एिह  ििरोह क मानिसक समथष न कएने ह ुअ ए जे \nकोनो  बूढ आ कुप ार  स ं िबय ाह ल जएबाक सत्त ी ओ कुम ाि र  रह ब बेसी नी क बु झैत अि ि। एत य  ई ध्यात व् य  \nअिि ज े लोक -मान्द्यत ा मे कोिी आ कमला सहोदर  बिह न अिि। सह ोदर ा ह ोइत ह ु कमला पर्प र ा कें आंिख \nमु िनकए स्िीकार  करैत अपन  िनय ित  स ं स मझौत ा कएिन ह ाि र  ििथ,जखिनि क कोिीक र ग-र ग मे ििरोह क \nििस् फोटक भ र ल अिि । इ ए ह  अन्द्तर  कोिी आ कमला ज नपदक म ानिसकता मे स ेहो देखाइ  पड़ैत  अिि । एत य  \nइ ह ो ध्य ात व् य  अिि  जे अनेक लोकगीत कार लोकिन गी त  रि चकए ओिह मे  ‘ििद्य ापित’ भिनत ाक प्रय ोग  कए ओकरा \nउदार त ापू िषक ल ोक -समाज मे  िित िरत  कए देल िन अिि । त ें ई  आिश्य क नि ह  जे  जिह गीत सभ मे  ििद्य ापित  \nभिनत ा लागल हुअ ए ,ओ र ाज्य ाश्रय  मे र िह कए अप न पालन -पोर्ण कताः सामन्द् त क ल े ल ‘कीित षल त ा’ सन दर बार ी \nर चना कर िन ह ार  िि द्य ापित अि ह क रचल हुअ ए। एिह  जनपद मे ‘ििदा पत ना च’ प्रिस र्द् अिि, एिह  मे ििद्य ापित क \nलोक-उछचिर त  ििदापत  नाम जुड़ल अिि ;िकन्द्तु ई  नाच ह ु नकर  रचल निह  ििन ।  ओह ु ना एिह  आ एहन अन्द्य \nगी त सभक अिभव्य ित त क त ेिर  ििद्य ापित क स मझौत ाि ादी  क िि-मानस सं मे ल निह  खाइ त  अिि ।  \nसंस् कार  गीत सभक अित िरतत एिह  जनपद मे  \nिबर ह ा,बर ह मासा,झू मर,कजर ी,चैत ा ,िनगुषण,जंत सार, लोर ी,नार द ीय, मिसषया  आ खेतीक ििििध काज क बे र  मे गा एल \nजाएबला गीत सभक अपार  भण्डा र  अिि ।  इ ह ो कि ह  स कए िी जे ल ोक -जीिन-जगतक कोनो एह न क्षण निह  \nअिि,जेकर ा ले ल ल ोक -कििगण गीत  नि ह  रचलिन आ ए कर माध्य म सं अपन ििििध  भािना कें अिभव्य ित त  \nनिह  देलिन। \nएिह  जनपद मे  िनम्निगषक स ंख्य ां अिधक अिि  आ हुनकर सभक अत ीत  गर ीबी क अिैत ह ु गौ र िमय र ह ल अिि ।  \nखुदमु िख् त य ार ी ि ह नकासभ क ि ोि णत  मे र ह ल अिि । एना  मे  स्िाभाििक अिि  जे िह न करसभक मानस मे  \nउछचिगषक प्र ित  एकटा खास  िकस् मक अिह ेल ना -भाि बै स ल अिि ।  आधुिनक ल ोकत ांि र क पर्द्ित  मे ओस भ \nएकर ा सम य -समय पर  िोटक माध्य म सं व्य तत ह ु कएने ि िथ। कांग्रेस क चल ा -चल त ीक जमाना रि ह त ह ु एि ह  क्षे र  \nमे  स माजिादी  ििचार धा र ाबला  पाटीक मजबू त  उपिस् थित  र ह ल अिि । लोक -गी त सभ मे  स ेहो एिह  अिह ेल ना -\nभािक अ िभव्य ित त  ह ोइ त  र ह ल अिि । एकटा ल ोकगीत कार  त कबीर क बे लौस भ ाि मे व्य ंग् य  क र ैत कहैत \nअिि – “अरे हो , बुड़बक बभ ना , चु्म ा लए मे  जा ित  निह  र े जाए ?जोलह ा ,धुिनय ां,त ेिल य ा-त ेिल िनय ां के पीबए ने \nिुअल  पिनय ां,निटनी के जो ब नमा के गंगा -जमु नमा मे  डुब की लगा ए कए नह िनय ां ”। एिह  ल ोकगीत सभ मे  एह न \nत ीर  जकां भोंकाएबला अनेक र ास ट ीपक भ र मार  िै। अनेक ल ोक -गी त  मे कोिी स्िय ं  कें  श्रेि -कुल-जाय ा \nकहैत अिि।  तेकर ब ािज ू द  ओ िीर  कोह ला िा र न्न ू  स र दार  स न िनम्नजाि त क ल ोकक स ंग स् बन्द्ध जो ड़ैत  \nअिि त  ई लोक -मनक िएह  भािनाक अिभव्य ित त  प्रत ीत होइ त  अिि ।  ह ोलीक जोग ी र ा -गी त सभ मे  त ई  भािना          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअपन चरम उत् कर्ष पर ह ोइ त  अिि ,जखिन ज ो गी र ाक टोल ी दर बज्जा पर चिढकए ठमकक स ंग अिभजात् य  कें  \nर स ल ए -लए कए गिर य ाबै त  अिि ,ओकरा ि नमषम ह ास्य क स ंग बेपदष करैत अिि।  \nएिह  ल ोकगीत सभ मे  एिह  ज नपदक म ानस मानू  जेना अप न सभट ा दुखक समाधा न ,सु खक सन्द्धान आ श्रमक \nउत् सिधि मष त ा कें खोिज  ल ेल क अिि  आ खोि ज कए ओकरा सहेज लेल क अिि ।  \nनाचस भक कौििकीकर ण \nभािस भक प्रब लत ा ज ं गीत स भ कें जन्द्म दएत  अिि  त आनन्द्द आ पु लकक अित र ेक ना चबाक ल ेल  बाध्य  कए \nदएत  अिि । ई  एकटा अनबुझ  बुझौिलिह  जकां अिि  जे कौििकी जनपदक जनज ीिन  जखिन  \nअस ुििधा,कि,ििपित्त  आ स ंघर्षक माि र  झेल रह ल िल , त खिन एत य  ग ीत ,नाच आिदक एत ेक नमहर  स मृ र्द् \nपर्पर ा बनल ;आ आइ  जखिन  जन -सुििधासभक ििस् त ार  भे ल अिि,अनेक भ ौि त क िस् त ु आ स ंर चनात् माक \nढां चाक िनमाःण आ उप्ल ब्धत ा भए गेल  अिि  त ई  स भ प र ्प र ा प्राय : समािप्त क कगा र  पर  ठाढ अिि । एिह  \nजनपद मे िो ट -िो ट मे ला आ िििभन्न नाच-त मािाक सुदीघष  पर ्प र ा र ह ल अिि । एिह  नाचसभ मे  प ुरुर्िह  स्र ी -\nिेि  मे नाचैत  रह ला अिि।  आन -आन क्षे र  मे एह न नाच कें  “लौंडा ना च ”क स ंज्ञा  दे ल गेल  अिि । िकन्द्तु \nकौििकी जनपदक ल ोक -मान सक भ लमन साह ी देिखऔ  जे  एत य  ई ह ीनत ाबो धक ,ग् लाि न दाय क ि ब्द कबूल निह  \nअिि।  एमहर  ए ह न नत षकसभ कें  “नटुआ” कहल जा इ त  र ह ल अिि । एमहर का न ाचसभ मे  िबदापत  नाच ,र ाज ा \nसलह ेस,नैका-बनज ार ा ,दुल र ा दय ाल , कुमर बृजभान , आल्हा-ऊ दल,जाि लम िसंह,कमला मै य ा ,कोिी मै य ा, र मखेिल य ा \nआिद खेलल जा इ त  रह ल अिि । एिह  न ाचसभ कें जं एि ह  जनपदक मौि लक िनिमष ित  निह अहु मानी ,त खनह ु एिह  \nबात  मे कोनो  स ंिय  निह  जे  एत ह ुका लोक -कल ाकार लोकिन एिह  नाचसभक पुण ष निह अहु त बह ुत ह द त क \nएकर  कौििकीकर ण अिश्य  कए देने ििथ।  िििेर् त य ा ना चक “िबकटा”सभ एिह  काज मे खा स आ ििप ुल  \nय ोग दान देने ििथ। नाचक दौ र ान एिह  ि बकटास भक मारूक िटप्पणीसभ  मे  एिह  जनपद -िििे र्क िििभन्न  आ \nििि िि पिर िचित सभक  उललेख बेर -बेर ह ोइ त  अिि ।  एिह नाचसभ आ एिह  िबकटासभ क  ‘ििकट’ िटप्पणीसभ  मे \nअिभजात् य  कें  फूह ड़ त ा आ अश्लील त ाक दिषन भ ए सक ै त  अिि ,ह ोइ त ह ु अिि, िकन्द्तु ई सभ िस् त ुत: सर ल ल ोक -\nमानसक िनमषल  अिभव्य ित त  अिि । िबकटा सं ओकर ििक्षा िदआ पुिल ा पर ओकर उत्त र  हो इ त  अिि  – “गाय-\nमाल चरा बए आ िौड़ ी पिटआबए के चक्कर मे कोिी -बान्द्ह  तक त  नि ह,बस गज ना ध ार  तक कोनो -कोनो  तरह े \nपिढ स किलऐ”! एिह ना एकटा  िबकटा अपन बापक भू िमक ा कर ैत व्य ि तत  स ं पुिैत  अिि ज े की ओ \nओकर (िबकटाक) माय  स ं िबय ाह  के ने रह ए ? उत्त र  मे ‘हं’ सुिनत िह  िबकटा  त पाक स ं कहैत अिि  – ‘त ब त ह ्हू ं \nत ोह र  मा य  स ं िबय ा ह  करबह ’।  एिह  िबकटासभक जां घ मे  बोखार  हो इ त  अिि  आ इला जक ल ेल  ओ ईंटाक \nटै बलेट  खाइ त  अिि ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअिभजात् य क ल ेल  एक त पुरुर् द्वार ा स् र ीक स् िांग  भि र कए नाचबिह  आपित्त जनक अ िि, त िह  पर  स ं एह न भदेस  \nिटप्पणीसभ  त एकदम सं नाकाि बले -बदाःश् त  स न बा त  भए जाए त कोन अचर ज ! िकन्द्तु लोक-मानस कें एिह  \nमे ‘रस’ आबैत  अिि  आ एहनि ह  मजाकसभ  ओकर ठोर  पर  मुस्की आनैत अिि ,ओकरा ठहाका ल गा बैक ल ेल  \nबाध्य  कए दएत अिि ।  \nएिह  नटु आ-नाचस भक अित िर तत ‘सामा -चके बा’ आ ‘जट-जि टन’ नाच अिि,िकन्द्तु एिह  प र  ि ुर्द् रूप स ं स्र ी-\nसमाजक आिध पत्य  आ एकाि धकार  अिि । िकन्द् त ु कमाल अ िि  जे अह ू  नाचसभ मे  ‘कोिी’क उपिस् थित  र ह ैत \nअिि।  हमर घर स ं प्राय : पचास डे गक दू र ी पर धानुक -टोली अिि। धा नुक अथाःत  कौििकी -कक्ष िा ज नपदक \nसिाःि धक पु र ान डीह ी  आ मू ल -िनिासी िनर्ादलोकिनक एक उपजाि त ।  कृ िर्-काय षक कार ण एिह  टोल स ं हमर \nपिर िार क घनगर  स ्बन्द् ध र ह ल अिि – पिर िार  जकां। ए िह टोलक प्राय: प्रत्य ेक पिर िारक जन-जनी हमर खेत ीक \nकाज  स ्हार य  मे य ोग द ान द एत  रह ल अिि ।  अपन स मा जिादी  प्रित बर्द्त ा आ स ामाि सक ििचार -व्य िह ार क \nचल त े ह मर  िपत ा एि ह  टोलक  अिध कांि लोकक ल े ल   ‘मािलक’ निह,’दादा ’ िा ‘बाबा ’ बनल र ह ला ,कहाइत  र ह ला।  \nस्बन्द् धक ई  िसल िस ला ह मरा  एिह  टोलक अनेक मिह लाक  ‘देिर’ बनबैत र ह ए त  अने क मिह ला  ‘ कका’ किह त ह ुं \nह मरा  अपन हंसी -मजाकक घे र  मे लए लएत  िली। स्बन्द् धक इ एह  आंच हमरा  दू -एक बेर  ‘जट- जिटन’ नाच \nदेखबाक अिस र  देने रह ए ,जेकर ा ओस भ नाच निह ,’खेला ’ कहैत िली , जे मार  मिह लासभ क बीच खे लल  जा इ त  \nअिि आ जेतय  कोनो पुरूर् क उपिस् थित  कठोर  रूप स ं  ििज षत र ह ैत अि ि। एक त ह मर िकिोर िय ,दोसर \nदेिरबला रसमय  स ्बन्द् ध, ह मर उपिस् थित  ने मार  ओकरास भ कें आह्लाि दत  करैत िल ,बिल क कएक बेर  हम र ा \nओिह  नाचक बीच खींचकए   ओ र सििभोर  मिह ला सभ  हमरह ु ओिह  ‘खेला ’क  प्रितभागी माि न/बनाए ह मर ा संग \nिेड़खानीक आनन्द्द स ेहो ल एत  िली।  हमर स् मृ ित  मे ओिह  नाचक िकिुअिह िह स् सा सुरिक्षत अिि, जिह  मे सं \nएक अिि ‘जट’क भ ू िमका क र ैत मिह ला द्वार ा मोर ं ग ज एबा क अनुमित  मांग ला पर  ‘जिटन’ बनल \nमिह लाक “कोिीक एह न नाह  खे बबाक मजा मोर ंग मे कतए भेट त ौ र े जटा ” गा बैत अपन एक अंग -िििे र् िदस \nइ िार ा कर ब आ ओिह  अंग कें बेर -बेर उचकाएब।  \n‘जट-जिटन’क ‘खेला ’ त  खे लिनह ार  मिह लालोकिनक लेल  जेना मदनोत् सिक नाच अिि । एकर  ििपरी त  ‘सामा -\nचके बा’क प्र स् त ुित मे अपेक्षाकृत िाल ीनत ा अ िि । य द्य िप िक इ ह ो मिह लासभ क दूटा समूह  द्वार ा एक-दोसरा क \nडांढ मे ह ाथ फंस ाए कए खे लल जा इ त  अिि ,िकन्द्तु मिह लालोकिनक आपसी चुह ल इ ह ो ना च मे चल ैत र ह ैत \nअिि।  प्रिसर्द् नाटककार  अिनल पत ंगक अनुसार  स ामा मोर ंग नर ेि  रा जा र ित न ाह क पु र ी त था चक्रिाक \nअथिा चकेबा मर -देि क रा जा लक्ष् म ण स ेनक पु र  िला  आ िृन्द् दािन नामक जंगल स ह र सा िजला मे िसम र ी -         ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबिख् त य ार पु र क उत्तर  अिि स् थ त  अिि । एि ह  स्थापना कें अ िनल पत ंग इ ितह ासस ्म त  कहए ि िथ। एि ह  स ू चना आ \nत थ् य क आलोक मे  ‘सामा -चके बा’क खेल  कें  कौििकी जनपदक म ौि लक उत् पित्त  मानल जा ए सकैत  अिि ।  \nई सभ नाच एिह  बात क प्र त ी क अिि ज े आनन्द्दक क्षणस भ कें कोनो पू िष त ैया र ी िा त ामझामक बेगर त ा न िह  \nअिि।  पुरुर्ल ोकिनक नाच मे  ल गपासक घरसभ क स ुतबा मे उपय ोग  होइ बला काठक  बनल आठ -दस टा \nचौकी ज ुट ाए कए आपस  मे जोि ड़ देल  गेल ,प्रकािक ले ल  कोनो िोट -मोट प्र बन्द्ध कए ल ेल  गे ल आ नाच \nिुरू। पुरुर्ल ोकिनक मे क -अप ल ेल  जं  भ ुर् णा पौडर  भेिट  गेल  त िा ह -िाह,निह  भेट ल त िा ह - िाह । िकन्द्तु \nस् र ीलोकिनक नाच मे त  ने मंचक झमे ल ,ने म ेक -अपक, अं गनाक भुइय ां ह ुअ ए िा खेत क ,नाचक स्थल बनल -\nबनाएल उप्ल ब्ध। \nक्षरणोन्द्मु ख ल ोक आ बदल ैत पिर दृश्य \nघर-पिर िार क बे ह त र ीक लेल  मजदू र  आ िमस्र ीक का ज करि नह ा र  पीत ांब र  किह य ो न टु आ भ े ल करैत रह ए।  \nनाचैत  काल ओकर पैरक धमक सं चौकीसभक टु टबाक  रेकाडष बनल  रह ए। बह ु त  रा स ल ोक त िह य ा पीत ां बर  \nनटुआक नाम स ुिन अपन क मजोर ह ा चौकी देबए स ं निठ  जा इ त  िला । नाचक िडमाण् ड कम भए गेल ए ,पीत ांबर  \nसीज नल मजदू र  भए गेल ,कखनहु देबाल  जो ड़बा क काज  आ कखनह ु खेत क काज  करए ल ा गल। आइ \nपीत ांबर  ल किाग्रस्त  भेल  घर  मे पड़ल अिि  आ ओ कर पिर जनसभ  मे सं दूर -दू र त क  के करह ु कोनो  नाच सं \nकोनो  स ्बन्द् ध, कोनो  स र ोकार  निह  अिि । पी त ांबर  स् िस् थ र ह ए त  क ह ैत िल जे आब त उत् सिसभ मे  डीज ेक \nकानफाड़ ू  ध्ििन पर ‘िटंकू िज य ा’ , ‘िदल कर े चूं -चांय  चूं -चांय-चांय’ िा ‘त िनक जींस ढ ीला करा ’ सन-सन \nगी त सभप र  ल ोक बेह ुदा ढ ंग सं उििल -कुिदकए ना चए मे  अपन ि ान बुझैत अिि ,आब हमर सभक नाच के \nदेखए? \nनथुनी मण्डल पर गोसांइ क  ‘भाओ’ आबैत  रह ि न।  ढ़ ोल , ह र मु िनय ां, झािल आ गाय नक बी च नथु नी भगत क माध्य म \nसं गोसांइ  ल ोकसभ क उपचा र  आ िििभन्न समस्य ाक समाधा न ह ेतु स लाह  द एत  िला। आब ल ोकसभ  क ें \nअस्पत ाल उप्लब्ध िै,डातटर  उप्ल ब्ध िै आ रो गसभ क उ पचार क आधुिनक त ंर  उप्ल ब् ध भे ल िै त  नथुनी \nभगत पर  ‘भाओ’ आएब ठमिक  गेल  अिि  आ ओ िह  स ं स ् बिन्द्धत  स भट ा िाद्य -य ंर  आ गा य न -कल ा कोनटा धए \nलेल क अिि । जं भतत िह  नि ह,त ‘भाओ’ कतय! \nआब धनुकट ोलीक स्र ीग ण  ‘जट-जिटन’ निह  खे लए िि थ। पु िि औ त लजाए  जा एत  अ िि । मरौ न ाबा ली कह ैत अिि \nजे िडलली-पिनज ाब कमाबएब ला बेटासभ  मना कए द ेने  ि िन।  आब ओस भ खेत ह ुक काज ल ेल  उप्ल ब्ध निह           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििथ, बेगरत िह  नि ह  ििन । लए-दए कए स ामा -चके बाक खे ल रि ह  गेल  अिि ,जेकर ा ओ सभ गी त  गाबैत कोनो  \nटटका जोत ल खे त  मे खेिल  आबए ि िथ,एकर  नाच त  खतमिह  बुझू ।  \nखेत ीक ििि भन्न अिस र  पर  गाएल जा एबला गीत सभक स ू नब आब स पना भए गेल  अि ि। खेत ी आब उत् सि नि ह  \nर ह ल।  िमतसीक युग आिब गेल  अिि  आ िपसाएल प ैतड सामग्री उप्लब्ध अिि  त आब जां त ा ,ढेकी आ उखिर -\nसमाठ कें  के  पुिैत  अिि  जे  एकर ग ीत सभ गा एल जा एत ।  \nसुकर ात ीक िदन स ज ल-धज ल बड़द आ मिहर् द्वार ा सु गरक ििकार क खेल  “ह ुिरआहा” आब अपन िदिंगत  \nह एबाक स्िणष-जय न्द्त ी मनाए र ह ल अिि । लार-पु आर आ संठीक बोझक पािू  नुकाए कए  ‘आस-पास’ खेलाइ त  \nबेदर ासभ  आब निह  देखाइ त  अिि। एक पैर पर कुदैत मािटक खपटा सं  ‘ित  ित’ िा ‘ित क-ित क’  आ गुड़ी \nकबड्डी खे लाइ त  नन्द्हि करबा-नन्द्हिकर बी नि ह  देखाइ त  अि ि। कबड्डी स ेहो पुरान जमा नाक गप भए गेल ए।  \nआब गली -बाट पर  िक्रकेटक  रा ज चिल रह ल िै।  \nढोल, ह ार मोिनय म,झािल,करत ा ल ,मृ दंग आिद िाद्य-य ंर  कें  डीज े पु र ात त् िक ि स् त ु बनाए देने  \nअिि। ‘र ेण ु’क ‘पंचकौड़ ी िमर दंिग य ा’क अंगुरीसभ  टे ढ भए  गेल  अिि  आ ओ कर  ‘र सिप्रया’ जाि न कोन कब ाड़ खाना  \nमे  पड़ल कािन र ह ल अिि । प्रे मचन्द् दक ‘ह ोर ी’ ‘गो बर’क डगर  धए पिनज ाब -िडलली कमाबैत अिि,त ‘ह र खू’ िबि ौना \nपरक क्बल के  कहए ,त ोि क पर  रज ाइ  ओिढकए सुतैत अिि आ बाह र  घुम बाक ले ल बेटाक \nदेल  ‘जैकेट’ पिह र ैत अिि । \nह र बाहासभ  आब िग र ह त नी स ं  ‘बिसया भात ’क ल ेल  रुसै त -झगड़ैत  नि ह  ििथ।  ह ुनकास भ कें मनप सन्द्द भोजनक \nलेल  नगद पै सा चाह ी। ओनाि ह त ह ु आब ह र -बड़द सं खेत ी  के  करैत अिि ?र ोटीक पौि िकता  आब अिभजात् य क \nव्य ंजन-सू ची मे  सि्मिलत भए  गेल  अिि  आ भ ात  खाएब आब ल ोकक अिभजा त् य  भए गेल  अिि ।  \nआब िकललत  नामक कोनो चीज  निह  र ह ल। की िो ट ,की  नमहर ,सभ गो टा  मे घर कें ईंटा -सीमेन्द् ट सं बनएबाक \nप्रितय ोि ग त ा चिल रह ल अिि । खढ-फूसक िौ नी आ ट ाट  कें  माि ट सं ल ेबकए स ुन्द् दर  देबाल बनाए देबाक \nकल ासभ  आउट आफ  डेट भए गेल  अिि ।  फूसक बेगर त ा नि ह  र ह ल त खढह ोि र  स ेहो ििलीन हुअ ए लाग ल \nअिि।  िप्पर क स्थान  ि त  लए लेलक त बंसिबट्ट ीसभ क बे गर त ा नि ह  रह ल। बांस रह ल निह  आ बांसक \nउत् पादक कोय  खरी द िनह ा र िह निह  त एि ह  स ं जुड़ल कल ासभ  कें  कालक गाल मे  ज एबाकिह  अिि ।  \nस् िामी सह जानन्द्द 1947 मे  कोिी-मु तत  अंचल क भ ीमनग र , प्रतापगंज आ िात ापुर थाना  क्षे र क भ्रमण  पर  अएला \nत  ओ एत ह ुका र स् त ासभ  कें  नर कक र स् त ा सं बदत र  कह ने िल ा।  आइ एत ह ुका  95% सड़क चकाचक अिि           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ एिह पर त ेज स ं तेज भाग बाक लेल  िाह नसभ  म े ह ोड़  मचल  अिि । एना  मे बड़दग ाड़ ी कें के  \nपु िए? से ‘ह ीर ामन’ सेहो अपन गाड़ ी आ बड़द दुनू बेिच आएल।  \nकोिीक बाि ढ आबै त  रह ए त  माि ट आ बालुक भर ान स ं झौआ ,कास आ पटे र क नमह र  आ घ नगर  जंग ल बिन \nजाइ त  र ह ए ।  कोिीक लोक एिह  क्षु र  स न देखाइ त  उप्ल ब्धत ा कें अपन इि लम आ श्रमक स ि्मिलत प्रयास स ं \nआिथषक उप्ल िब्ध मे पिर णत  कए देने रह ए।  प्रत् य क्ष त: अनेरुआ आ िफजू ल स न देखाइ त  एिह  िस् त ु कें कछ चा -\nमाल माि नकए एत ह ुका लोक एकर ा अपन कल ात् मकत ा सं उपय ोग ी िस् त ुस भ मे  ढ ाि ल लेबाक पिर पाटी बनाए \nदेल क।  चटाइ ,पिटय ा,दौर ी,मौनी, चंगेरी-चंगेरा,खराः आिद िस् त ुक िनमाःण एिह  स ं हुअ ए लाग ल। जल -जमाि \nपटुआक खेती ल े ल अनुकू ल  रह ए ,त  एकर खेती  खूब लो किप्रय भेल ।  नमहर  स्त र  पर  पटु आक खेती भेल आ \nएकर  कल कत्ता त क िनयाःत  भे ल।  ल ोकक हाथ मे  नगद  रकम अएलए आ स्थान ीय  स् त र  पर  एक र  डोर ी -\nर स् सा-सुतर ी आिद बनैबाक कल ा से ह ो ििकिसत  भेल ।  बांसक उत् पाद आ उपय ोग क  ििििध त ा त  औ र ह ु अद्भ ुत \nअिि।  घर क टाट -िप्पर सं लए कए घेराबन्द्दी आिद मे  एकर उपय ोग  त ह ोइत िह  र ह ल  अिि,एिह  स ं \nिि ट्ट ा,सू प,ह ाथक पंखा आ बे दर ासभ क िघरनी , गा ड़ी  आिद िखलौना आिदक अित िरतत  ि ििभन्न स जािटी समान \nसेहो बनैत र ह ल  अिि।  प्लाि स् टकक आगमन आ पक्का मकान बनैबाक बढ ैत प्रिृित एकिह  स ंग एि ह सभ \nउत् पाद,उत् पादक आ एिह  कल ा पर हमल ा बोि ल देलक अि ि आ एकर पर ्प र ाग त  कल ा कार सभक रो जी -र ोटी \nपर संकट ठाढ कए दे लक अिि।  \nआधुिनकत ाक आरा पर ल ोक -संस् कृित क काठ \nअजुका स मय क्षे र ीय  पह चान  आ अ िस् मता  पर  घह र ा बै त  स ंकटक स मय अिि । एक िदस स ू चना -प्रौद्य ोि गकी त था \nक्प्यू टर-त कनीकसभक पीठ पर सिार  पू ंजीिा द  ‘ििश्वग्राम’ आ ‘उन्द्मुतत-अथषव्यिस् था’क नाम पर  स ामाि जक ता ना -\nबाना कें ििन्न-िभन्न करएबला अराज कता कें जन्द्म देल क अिि ,त  दोसर िदस मध्य य ु गी न ििचार ध ार ाक आधुिनक \nमहा र थी लोकिन से ह ो सिक्रय  ििथ,जे धमषक पुरोिह त ी -संस् कृित क पुनरा िृित कें  प्रोत् साि ह त, पु नस् थाःिपत  करबा क \nजी-त ोड़  प्रय ास म े लाग ल -िभड़ल िि थ। अिभजात् य िह  जक ां पूंज ीिा दह ु मानैत अिि ज े लोक -संस् कृित  प्राक-\nआधुिनक स माजक स ंस् कृित  अिि  आ एिह  स माजक ििघटनक बाद  ‘लोक’ कें स ेहो अन्द्तत: ििघिटत  भए \nजएबाक अिि । पूंज ीक अिभ जात् य-साम्राज्यिा द अपन स ंच ार-क्रांि त,भूमण्डलीकरण,उदार ी करण,बाज ारीकर ण  आिद-\nइ त् य ाि दक िै चािर क अस् र सभ क माध्य म सं एिह  ििघटनक प्रिक्रय ा कें तेज करबा क ह र  स ंभि प्रया स मे लाग ल \nअिि। मध्य य ुगी न ििचार ध ार ाक  अिभजा त् य  त सदा-सिषदा सं  ‘लोक’ कें अपन ि र ु  मानै त  आएल  अिि ।  \nसिषिििदत  अिि  जे मध्य य ुगी न ििचार धा र ा िमथ् य ाचेतना प र  आधाि र त  अिि,जे लोकक  िििेक कें  कु न्द्द करबाक \nकोििि मे लाग ल रह ैत अिि। एिह  त र ह ें लोक आ ओकर  स ंस् कृित  ित्तषम ान मे दुतर फा आक्रमणक बीच घेराएल          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअिि। स्प ू णष ििश्वक लोक प र  एिह  स ंकटक यम-िा य ा प सर ल अिि ,त  कौििकी ज न पदिह  एकरा  स ं अनिुअ ल \nकेना रह त ? \nपूंज ीक साम्राज्यिा दक िर छिाय ा मे ,संर क्षण मे बाज ार  व्य ा पक भए कए गली -मोह लला स ं होइ त  घर सभ मे  \nघु सपै ठ कए चुक ल अिि । बाज ार क स ौदा गर सभ फटाफटक स ंस् कृित  कें  फै िन बनाए  देलक अिि  आ ई फै िन \nिाय र ल भेल  जा ए र ह ल अिि । इ न्द्स टै न्द्ट कौफी,टू िमनट नुडलस आ पैतड फूड आब लोकक िदनचय ाःक \nअिनिाय ष िहस् सा बनैत जा ए र ह ल अिि ।  भािा नासभ पर  चालाकीक कला ह ािी  भए र ह ल अिि ।  \nलोक-कल ासभ   धैय ष आ इत् मीनानक कल ा -साध ना अिि  आ ई नमहर  स मय ,अभ्य ास आ जी िनक नमहर  ि ह स् सा \nमांगैत अिि । फास् ट लाइ फ आ फास् ट फूड क एिह  दौर  मे  ल ोकस भ लग  धैय ष आ इत् मीनान कतय ? गीत-नाद,नाच \nआिद भािना सं जुड़ल अिभव् य ित त  अि ि,एकर ासभ  कें  चा लाकी ल ग ज एबाक इि लम कतय ? \nत  य क्ष-प्रश्न अिि  जे एना मे  ल ोक-संस् कृित क पंच-प्रकार सभ (लोक-गीत,लोक-गा था ,लोक-कथा,लोक-नाट्य आ \nसुभ ाि र्त िा ल ोकोित त) आ ल ौि कक-त त् िसभ (मानि-जीिन क िििभन्न स ंस् कार,सामाि जक उत् सि,पिष-\nत् य ो ह ार, मनोर ंजनक स ाध न , रहन- सह न,िेि-भूर्ा,अल ंकरण-प्र साध ान, भोजन ि पेय -पदाथष,सामाि जक रुिढ, लोक-\nििश्वा स,मान्द्यत ाि द, कल ा , ििलप,पर्पर ाि द, प्रथा)क रक्षा आिखर के ना हुअ ए ,के करए ? \nनि-संकलप आ प्रित बर्द्ताक बेगर त ा \nएह न प्रश्नसभ आ आसन्न  भय क चल त े लोक -संस् कृित क भ ििष्य  कें  ल ए कए ती न त र ह क ििचार -दृिि स ोझां \nआबैत  अिि – िनय ि त िादी,संर क्षणिादी  आ बह ु -भािर्कता िादी । एिह  त ीनू  मे िनय ि त िादी  मा स-कलचर क मुकाि बला \nकए स कबा मे  ल ोक -संस् कृित कें  असमथ ष पाबए िि थ आ  मानए िि थ जे ओकरा आगू  स मपष ण कए दे बाक \nअित िर त त  आन कोनो र स् त ा न िह ।  ए त य जखिन मृ त् य ु कें िनय ित  माि न लेल  गेल  अिि ,त खिन त  रक्ष ाक चचष िह  \nव्य थष अिि ।  स ंर क्षणिादी सभक ििश्वास ििन  जे रा ज्य अ पन प्र य त्न सं ल ोक-संस् कृित  कें  जी िित  रा खबाक ल ेल  \nसंकिलपत ह ुअ ए त  ओकरा ब चाएल  जाए स कैत  अिि । एत य  ई प्रश्न उिठ कए ठाढ भए जाइ त  अिि ज े लोकक \nसंर क्षणक गोह ार  ओिह  र ाज स त्त ा  सं केना कएल  जा ए जे सदा -सिषदा सं अिभजात् य क पक्षपात ी र ह ल अिि  आ जे \nलोकत ांि र क युग ह ु मे  तथा किथत  ििकासक नाम पर  प्रार ्भ िह  स ं ल ोक -पर्पर ासभ क अनदेखी कएलक \nअिि,य द्य िपिक ओकर भंिगमा सभ मे  संस् कृित  आ प र ्प र ासभ  कें  स्म ान देिनह ार  उदार त ा पिर लिक्षत  ह ोइत  र ह ल \nअिि। त ेस र  दृिि बह ु-भािर्कता िादक अिि ज े ई  मानैत अिि ज े देि क जिह -जिह  क्षे र  मे ओतह ुका स् थानी य  \nभार्ा मे ििक्षणक  काज भेल अिि ,ओिह-ओिह  क्षे र सभ मे  स ाक्षर त ाक बय ा र  स ं ओत ह ुका लोक -संस् कृित  स मृ र्द्          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nभे ल अिि । एत य  स ंकट ई अिि  जे कौि िकी जनपदक भ ार्ा कें सेहो अिभजा त् य  अपन उपिनिेि  बनाए ल ेने  \nअिि। \nिर्ष 1986 मे  िबह ार  रा ष् र भार्ा  पिर र्द र ाध ािल लभ िमाः द्वारा संग्रिह त  320 संस् कार-गी त क स ंग्रह  प्रकािित  \nकएलक।  खे दक ििर्य अिि  जे एकर ित -प्रितित  गीत  अिभजा त् य  स ं जुड़ल अिि । एडि िन प्रीडो आ ब्रजेश्वर \nमिललक एिह  स ्बन्द् ध मे स म पष ण आ रुिचपू िषक काज कएल िन ,िकन्द्तु ह ुनकरसभ क स ंग्रह क काज  मार  कोिी-\nगी त ि ह  तक सीि मत र ह ल अिि । बादक समय मे कित पय ििद्वानलोकिन एिह  पर  का ज कएल िन ,िकन्द्तु िा त  \nओस भ अिधकत र  पुनरा िृित अिि  िा य थेि निह  अिि  आ इह ो काज  कोिी -गी त िह  त क स ीि मत अिि। \nआिश्य कता अिि जे कौििकी जनपदक ल ोक -गीत,लोक-गा था , लोकोित त सभ आ स ंस् कृित  स ं जुड़ल आन -आन \nसामग्रीसभक स ंग्रह  कागज क पन्न ा पर उत र ए आ ओकरा  नि -जीिन भेट ए। एकर ा ले ल स ंर क्षणिाद आ बहु -\nभािर्कता िादक उत्त म समन्द्िय िह  स ं रस्त ा बह र ाए सकैत  अिि । ई सभ चीज  स्थान ीय  भार्ा मे अिि  आ एकरा \nइ एह  भार्ा मे अएबाक अिि । लोक -कल ाकार लोकिन र चि य त ा क रूप मे अपन -अपन काज  कए गेला ,अपन \nभूिमका िनबािह  देलिन।  आब  हुनकास भ कें आगू  अएबाक  ििन  िज नकर  ए िह  स ाि ह त् य -संस् कृित क प्र ित  िनष्ठा \nह ुअ ए,जे एिह  काजक प्र ित  स ु छचा िैचाि र क -प्रितबर्द्ताक संग सम िपषत ह ोि थ आ एकर दस् त ािेजी क र णक काज  मे \nदक्ष आ स मथष  सेहो होि थ।  ई  िनर ािाजनक प क्ष र ह ल अिि  जे एिह  त र ह क काज क नाम पर ज े िकिु \nखाना पु र ी भे ल अिि ,त िह मे  ल ोक-पक्षक ल े खकल ोकिन  अिभजात् य क बा ह बाही  लेबाक  लोभ  मे अथषक अनथष  \nकएने ििथ आ ह ुनकरसभ क लेखन  पर अिभजात् य क िद िा-िनदेि क िाप स ाफ -साफ-देखाइ त  अिि । ई  खतर ा \nअखिनअहु अिि, त खिनअह ु दस् त ािेजी क र णक काज  ल ेल  कोनो व्य ि तत  जं लोक-पक्षिह  स ं आबिथ त से \nत ुल नात् मक रूप स ं नीक आ बे ह त र  र ह त । \nकौििकी जनपदक ल ोक -साि ह त् य  पर  प्र त् य ेक पीढीक स मान अिधकार  बनैत अिि ।  आमजन कें ई बा त  \nजानबाकिह  चा ह ी ज े कौििकी  जनपदक ल ोक -अन्द्त स स दा-सिषदा सं सिक्रय  आ गित मा न र ह ल अिि ,अपन \nसंघर्ष आ पु रुर्ाथष प र  अत ीि  ििश्वास रा खैत  रह ल अिि  आ प्र त् य ेक किठनाह  आ ििपि त्त क कालहु मे जीन \nजैतस रूस ोक एिह  ि ब्द मे  अपन स् िाय त्त -अिभमानक स म िेत घोर्ण ा कर ैत र ह ल अिि  – “ह म कोनह ु टा ना -\nइ न्द्स ाफी कें  बदाःश् त  निह  कर ब।  हमस भ ििकारी-समु दाय  कें  बताए देबिन जे दु िनय ाँ हुनकरसभ क बपौत ी नि ह  \nअिि”। \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमु न्न ा जी \nमु ित त (बी ह िन कथ ा)                       \n-- ह े भगिान , अहाँक घर  दे र  ऐि अन्द्ह ेर नै ! आइ  बुझ लौं।  \n-- की य ौ , केसक िनबटा र ा भ ' गेल  की ? \n-- नै !  \n-- किनञा नै दे खाइ  ििथ ? \n-- आइ हम दु सँ त ीन भ ' गेल ौं \n-- आठम आश्चय ष , झू ट्ठ ा नि ह त न ! \n-- कीए ? \n-- ििआह क ती ने म ास भ ेल , आ कह ै िी  तेसर .. .. !  \n-- सत्त े कहै िी .  \n-- कतौ से िटंग िलिन की ? \n-- ह ँ। \n-- त ह न खुिी ? \n-- आइ ओकरे संग दोसर  ििआह  क ' लेल िन !  (श्री रा ज  कें  स मिप षत)  \n अपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसुभ ार् कु मार  काम त  \nबी ह िन  कथा   \nअस्प त ाल  \n- आय ं हौ ! मुन्ना स ू नबै एल \"जे अस् पता ल मे एकोटा बे ड नै  बाचल िै\"  \n- ठीके स ुन लो कक्का   \n- ह ौ ! तखन ल ोक िबना  इ लाज  केँ  कोना बचत   \n- कक्का अिह ं कहू ं तँ हम अहाँ अस्पत ालक लेल  ल ड़ि लय  किह य ा ।  हम अहाँ त ँ लड़ि लय  बस  मंिदर  - \nमिस् जदक ल ेल  आओर  आई ओ बंद अिि  \n  \nऐ र चनापर  अपन म ंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nर बीन्द्र ना र ा य ण िमश्र \nलजकोट र  (धा र ािा िह क उपन्द्या स) \n२० म खेप  \n \n    बह ादुरकेँ अस् पता ल आ बटु ककेँ  प ुिल स हाज ित मे  बंद रह बाक कार ण हम अस गर े दोकान क स भट ा काज  \nकरए लगलहुँ।  कोनो उपा य ो  निह  रह ैक ।  ए त ेक जलदी  जा नकार  िमस् र ी भे टब स ंभि निह  रह ैक ।  ह म \nिदन-र ाि त  एक कए का ज करए ल गलहुँ ।  तकर  फएदा भे ल जे हमर ा काज क बहुत नीक जानकार ी भए \nगेल ।  हम एिह  हालतमे भए गेल  रह ी ज े जँ   ई  काज िुि टओ जा एत  तँ अपनो काज  ठाढ़ कए स कैत  िलह ुँ  \n।  ओना काज िुिटतए ि कए क ? मदान बा बू  हमर त त ेक प्रि ंसा कर िथ जकर अंत  निह  ।  त त बे निह ,एिह  \nमासक दरमाह ा ज खन भेट लै क तँ िलफाफा खोि लकए आश्चय षम े पिड़ गेल ह ुँ  ।  जि ह ना ह म मे ह नित  के ने रह ी \nत िह ना ह मरा  इ नामो भेट ल ।  हम त ँ सपनोमे निह  स ोचने रह ी ज े ह मर द र माह ा ए त ेक भए जाएत  ।  ए त ेक \nटाकाकेँ खचष  कोना करब ? की सभ कीनब ,ककरा -ककरा  देबैक स एह  स भ  सोचैत  -सोचैत  किह निह कखन \nसुता गेल  ।  \nभोरे जखन काजपर पहुँचल ह ुँ  तँ मदनबाबू  हमरा  पुिैत  िि थ -\" प्रिन्न  िी ने?\" \n\"सभ अहाँक आ िीिाः द िैक । \"  \n\"आइ भए सकैत  अिि  जे बटुक स ेहो आिब जा ए ।  ओकरा ज मानत  भए गेल ैक अिि ।  अह ाँक भ ार  \nकम भए जाएत । \"  \nह मरा  िचंत ा ह ोबए ल ाग ल जे  बटु ककेँ  आिबगेल ाक बाद कहीं ह मर दर मा ह ा ने कम  भए जाए ।  स े \nबात  ओ बुझलाह  ।  अपने कहैत ििथ -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\" अहाँ िचंित त  बुझाइ त  िी ।  अह ाँक काज  तत ेक नीक  होइ त  अिि  जे दर माह ा बढ़ बे करत , घटक \nत ँ सबाले  निह  अिि  । \"  \nएिह बात सँ ह म आश्वस् त  भए जोर-सोर सँ काज मे  लाि ग गेल ह ुँ  ।  \nदू पह र  बाद बटु क आएल । त ाबे मदनबाबू  कतह ु चिल गेल  रह िथ । ओ ह म र ा देिखति ह कानए ल ाग ल \n। \n\"िकएक परेस ान िी ।  जी ि नमे उठापटक होइ त  रह ै त  िैक ।  जे भ ेल ैक , से भे लैक ।  िबसिर  जा उ \n।\" \n\" भाइ़़़़ !एत ेक आस ान निह  िैक स भ िकिु िबसिर  जा एब।  बहादुर ह मर सभ िकिु चौपट कए देलक \n।  अपने तँ नि भ ेबे  क ए ल  हमरो  बरबाद कए देलक । \"  \n\"आब तँ स भ िकिु स लिट गेल  ने ?\" \n\"की सलटत कपार  ।  जे िकिु पाइ  िल स भ ल ुट ा गे ल ।  ऊपर सँ कजो  भए गेल  ।  तखन तँ \nजमानत  भेल  अिि  ।  के स चिलए र ह ल अिि  ।  घर बा ली से  गामचिल  गेिल।  अएब ाक नामे  निह  ल ए र ह ल \nिि थ ।\" \n\"अहाँ एिह  चक्करमे कोना पिड़  गेल ह ुँ ?\" \n\"की क हू? ई  बहादुर जे ने करए ।  एकरा  ओि ह िदन के ओ निह  भेट लैक तँ हमर ा फु सला ले लक।  \nह मरा  एिह सभक कोनो अनुभ ि निह  रहए ।  पीबए ल गि ल ऐक तँ बेस ी िपआ गेल  । त करबाद त ँ की भेल ैक ,की \nनिह  अपनो मोन निह  अिि  । मास िदनसँ  जह लमे  स िड़  र ह ल िलह ुँ ।  कहुना कए आ इ  बहार  भेल ह ुँ  ।  ओह ो \nधन कही  मदनबाबू केँ  जे मदित  ल ेल  ठाढ़ भ ेल ाह  ।  निह  त ँ पता  निह  कतेक िदन आ ओर ज ह लमे  स ड़ैत  \nर िह त ह ुँ । \" \n\"दुखक बात  तँ भैए गेल ैक ।  मुदा आब ओकरा ध ेने बैसल तँ निह र ह ल जा  स कैत  अिि। \"           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\" से त ँ सत्त े ।  मुदा किर औ  की ?घरबा ली बात  न िह  बुझ लक ।कैकबेर   फोन केिलऐक जे ई \nत मस ेबाक  उिचत समय निह अिि मु दा  ओकरा पर कोनो प्रभ ाि निह भए रहल  अिि ।  ल गैत अिि  जे गाम \nजाए पड़त  । \"  \n\" बेस ी िचंता नि ह  करू । स मयसँ सभ अ पने ठीकभए जे त ैक।  भगिा नपर ििश्वास बन ओने रह ू  । \"  \n\"बात  तँ ठीके किह  र ह ल िी ।  ओएह  पार  ल गओत ा ह  । \" एत ेक बजैत -बजैत ओकर  आँ िख नोर सँ \nडबडबा  गेल ैक ।  ओ ठाढ़ निह  रि ह  स कल  ।  ठामिह  सामने  र ाखल बेंचपर बैिस ग े ल ।  \nकिह  निह  कखनमदनबाबू  आि ब गेल  रह िथमुदा बटुकक सं गे गप्पमे  ल ाग ल रि ह  गेल  रह ी ।  हुनका \nनिह  देिख सकिलअ िन।  ओ काय ाःलयमे  कागज -पत्तर  स भ  देिख र ह ल िलाह  ।  बटु ककेँ  कनैत  देिख बाह र  \nभे लाह ।  \n\" त ू ँ एत ेक पर ेस ान निह  रहह  ।  स भस ँ पिह ने गाम जाह  ।  घर बालीकेँ ल ए आनह  । ए िह ठामक झंझट \nसलटएमे िकि ु समय तँ ल ग बे करत ैक ।  बहादुर अस् पत ालस ँ िुटएब लाअिि ।  हम ओकराबुझेबाक प्र य ास \nकरब। \" \n\"बात  बहादुरे धि र  रि ह त ैक त खन ने ।  पुिल स के स भए गेल  िैक आ सेहो हत् य ाक दफा ३०२ \nलाग ल िैक। \"  \n\"खाली िचंता  के लासँ  की हे त ह ? पिर िस् थि त सँ सामंजस् य  करह  ।  स भ ठीक भ ए जेतैक।\"  \nमदनबाबू केँ बूझल रह िन जे बटुक नीक लोक अिि ।  स ंय ोग िि फस ादमे पिड़  गेल  ।  आब जखन \nबात  बिढ़ गेल  अिि  तँ ओकरा सल टएमे स मय तँलगबे करत  ।  \nमदनबाबू  जेबीसँ िकिु टाका िनका िल बट ुककेँ दे लिखन , िटकटक जो गा र  स ेहो कए दे ने रह िथन ।  \nकहलिखन - \n\" गा मस ँ घु िर-िफिर  आबह ।  \"  \n\"ठीक िैक \" - से किह  बटु क स ोझे टीसन िबदा  भए गे ल।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकहल निह  जा  स कैत  अिि  जे िदल लीसँ  मधुबनी धिर क यार ा ओह ो स् लीपर  िकलासमे ओ कोना  \nकेलक? दोसरि दन साँझमेजख न गा म पहुँचल  तँ गौँिासभ  ओकरा ि चिन्द्ह निह  स कल ैक ।   गा मक रस्त ा ज ेना \nिबसरा  गेल ैक ।  बस सँ उत ि र  कनीकाल ठामिह  ठाढ़ रहल ।  ता बे बछचाक स ंगी गो लू  भेिट गेल ै क । ओ धर  \nदए िचिन्द्ह गेलेक । \n\"बटु क भ ाइ !  बह ुत िदनपर मोन पड़ल।  नीके िी  ने ?\" \n\" की नीक रह ब ।  बड़का फस ादमे पिड़  गेल  िी । \"  \n\"की बात ?\" \n\"चैनसँ  कहबह  ।  हमर घरन ीक समाचार  कहह ? । \nसे सुिनत िह  ओ मुँ ह  टे ढ़ कए  ल ेल क आ बाज ल -\"की कहू ?\"। \n\"की बात  िैक स े साफ -साफ िकएक निह  कहैत ि ह ?\" \n\" ओ त ँ माधिसंगे कतह ु चिल गेिल ।  \"  \nई  बात  स ुिनत ि ह  बटु ककमाथपर जेना बज्र खस लैक ।  ओ चोट्ट े घु मल  । गो लू  कतबो  कहलकैक जे   थाकल \nिह , सुस्त ा लएह , मु दाओ नि ह  रुकल ।  गामस ँ कनीके ह िट कए धार  र ह ैक ।  भाद िक मिह ना िलैक।  \nधा र मे  पाि न उमिड़  रह ल िलै क । साँझक स मय िलैक । कतह ु केओ निह  र ह ैक ।  बटु क आँिख म ुनल क \nआ कू िद गेल  ।  गोलू  ओकरा पािा -पािा  भाग लिल ।  “रुिक जाउ ,रुिक जाउ\" - आबाज  ल गबैत रह ल । जाबे \nओ धा र  ल ग पहुँ चल  बटु क डुिब चु कल  िल ।  पाि नकप्र िाह  तत ेक तेज िलै क जे िकिुए कालम े बट ुक \nिनपत्ता  भए गेल  ।  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nनन्द्द ििलास रा य \nज ान -मे-ज ान आ एल  \nजन्द्मािमीक िदन।  हमरा  ओि ह ठाम बे स चहल -पहल िल। िकएक तँ अपनो दरबज्जापर  भगिा न श्री \nकृष्ण क जन्द्म-उत् सि मनौल जाइ त  अिि ।  स े आइय ेस ँ निह , बाबू एक अम लदार ीसँ ।  \nदस बजे रा ित मे  भगिा न श्री कृष्ण क म ुरुत केँ नय न पड़ल।  तेकर पिा इ त  िििध -पूिषक  पू जा -पाठ भ ेल ।  \nकीत षिनय ाँ मण्डली कीत षन गौ लैथ आ दाइ -माइ  ल ोकैन भ गिा न श्री कृ ष्ण क गीत क स ंग भगित ी आ मह ादेिक \nगी त  स ेहो गौलैन। भगिा नकेँ  भोग  ल गलाक बाद परसाद बाँटल  गे ल।  तेकर बाद पिर िार क ल ोक भोज न \nकेलैन। ओना , बाल -बोध  स भ खेनाइ  खा नेने  रह ए।  स ाढ़े  बार ह  बजे रा ित मे  हम जा कऽ ओिाइ नपर स ुित \nर ह लौं। \nलगभग दू -अढ़ ाइ  बजे रा ित मे  नीन टुट ल।  स ेहो नीन ओिह ना नि ह  टुट ल , अँ गनाक गल -गुल  स ुिन कऽ \nनीन टु टल  िल।  ओिा इ नेपर  स ँ स ुनल ौं , भै य ा कह ैत र ह ैथ - \n“िबल् ब करब नी क निह  हए त ।  ज त ेक जल दी अस्पत ाल  पह ुँ चब तेते नीक रह त । ” \nत ैप र  हमर ज ेठका भात ी ज मनोज बाज ल - \n“गा ड़ी बलाकेँ फोन केिलऐ हेन , जइ  घड़ी  ने पह ुँ चल । ” \nओिाइ नपर स ँ उिठ कऽ ओस ार पर एलौं तँ हम अपन पत्नीकेँ ह म अपन भौज ाइ सँ गप करैत देखल य ैन। \nह म पत्नीकेँ लग मे  बजा  पुिल य ैन - \n“की बात  ििऐ , कथीक फजगज  हो इ  िै ?” \nत ैप र  पत्नी  कहलै न - \n“िो टकी किनय ाँकेँ बछचा ह ोि नह ार  िै। द र द ि ुरू भऽ गेल ै ह ेन। मासो पुरले िै। ”          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह म कहलय ैन - \n“त खन तँ अस्पत ाल ल ऽ ज ा ए पड़त ै िकने ?” \nपत्नी बज ली- \n“र ाि त मे  ए्बुल ेन्द् सब ला औत  िक निह  तँए स् का र िपओ गा ड़ी बलाकेँ फो न केलक ै ह ेन। ओ गाड़ी  ल ऽ कऽ \nआिब र ह ल िै। र ेफर ल अस् पता ल फु लपरा स ल ऽ ज ेतइ ।  री नाक माए हमरो  स ंगे जा इ ले कहलक हेन। ” \nर ीना ह मर जेठकी भत ीज ीक नाओं िी  आ िोटकी किनय ाँ  हमरा  भैया क िोटकी पु त ोह ु  भेल ी।  हम \nपत्नीसँ  कहलयैन- \n“जखन स ंगे जाइ लऽ कह लक हेन तखन नइ  जेबै स े ह एत ।  जा उ त ैया र  भऽ जाउ आ जाइ य ौ ।  \nपाइ य ो -कौर ी ले बइ ?” \nपत्नी बज ली- \n“साए -पचास ट का संगम े र ह त  तँ नीक्के रहत  िकने। क खनो चाह े -त ाह े पीबैक मन ह एत  तँ के करासँ  \nमंगबै ग। ” \nह म पत्नीक ििचार केँ स मथष न करैत कहलय ैन - \n“से त ँ ठीके। ” \nएकटा पचस टकही आ प ाँच ट ा दसटकही नोट पत्नी केँ दैत  कहलयैन -  \n“िलअ, एक साए टाका रि ख िलअ। खु दर ा अिि।  खचो  करैमे  असान हएत । ” \nदसे िमनट बाद गाड़ ी आिब कऽ डेिढ़य ाक सामने खड़ा  भऽ गेल ।  स्कार िपओ गा ड़ी  र ह ए।  ब ीचला \nसीटपर िो टकी किनय ाँकेँ आरा मस ँ लेट ाएल ग ेल ।  बगलमे  हमर पत्नी बैस ली।  भैया  आ एकट ा गामक डॉ तटर  \nऐगला सीटपर (राइ िर क बगलमे ) बै सला।  भौजी  आ भ ात ीज  पैिल ा सीटपर बैस ल।  स भकेँ बै सत े राइ िर  \nगा ड़ी केँ स्टाटष  के लक आ ििदा भऽ गेल ।  हमहू ँ जा कऽ  ओिा इ नपर स ुित रह लौं ।  \nअबे र-कऽ सुतल रह ी त ँए अबे र -कऽ नीन टु टल ।  गोह ाली  घर सँ महीं सकेँ िनकािल बाहर क नािदपर  बािन्द्ह \nसानी लगा पोखैर  िदस ििदा भऽ गेल ौं।  िनत् य िक्रय ासँ  िन िृत भऽ गामपर एलौं तँ िेाटका भात ीज  अजय सँ \nपु िि लऐ- \n“हउ, र ौत ुका सम ाचार  नइ  बु झलौं। ” \nत ैप र  अजय  बाज ल -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“र ेफर ल अस् पता ल फु लपरा स मे  बछचा निह  जनमल ै त ँ र ीत ा ना य कक न र िसंग होम ल ह ेिरय ासर ाय  ल ऽ \nगेल ै। ओतए पे ट खोिल कऽ  बछचा भेल इ । ” \nह म पु िि लऐ- \n“कोन बछचा ििऐ ?” \nअजय  बाज ल - \n“लड़का  िि ऐ।” \nलड़का क नाओं स ुिन थोड़ेक स ंत ोर् भेल ।  स ंत ोर् ऐ ल े ल  भेल  जे प ेट  खोिल कऽ बछ चा भेल  रह ए।  \nअखन बेटीक िबआहमे  दहेजक जे स मस्य ा खड़ा  भऽ गेल  अिि  ओ बेस जि टल  भऽ  गेल  अिि ।  जइ  \nपिर िार मे  बाह र ी आमदनी नइ  िै , ओइ पिर िार मे  जँ बे टीक िबआह हएत  त ँ िबना ज मीन  बेचने दोसर कोनो \nउपाय  नइ ।  ख ाएर  दहेजक जे समस्य ा िै , जेतए िै त ेत ए र ह ह ।  हम अजय सँ पु िि लऐ - \n“बछचा आ जछचा ठीक िै िकने ?” \nअजय  हमर मुँह त कैत  बाज ल - \n“की जछचा ?” \nह म अजय केँ स मझाबैत कह ि लऐ - \n“बछचा भेल  निजात  ििि ु जे जनमल  हेन आ जछचा भे ल बछचाक माए , जेकर ा प्रस ू त ी से ह ो कह ल जा इ  \nिै।” \nई  गप -सप्प होइ त े  र ह ए िक ह मर भती जी मोबा इ ल नेने आएल आ हमरा कह लक - \n“काका , मनोज  भाइ ज ी अहाँस ँ बात  करत ा।  ओ ल ाइ नेप र  ििथन। ” \nह म मोबाइ ल ल ऽ मुँह लग मो बाइ ल स टा बजलौं - \n“ह ेलल ौ, की कहै िी ह ी ?” \nओ् ह र सँ अबाज आएल - \n“लह ेिरय ासरा य  आबहक ने।  हम त ँ पूज ापर  बैसब।  तँए गा म आबए पड़त  आ भ गिा नकेँ पू जा -पा ठ, धुप-\nआरत ी कए भोग  ल गबए पड़ त ।  जा बे मु रुत  न इ  भँस त  ता बे ह मरा  गामे मे  रि ह  कऽ भोर -साँझ धू प -आरत ी कर ए \nपड़त ।” \nह म पु िि लऐ- \n“बछचा आ जछचा ठीक िै िकने। ”          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nओ् ह र सँ अबाज आएल - \n“हँ, सभ ठीक िै। तू ँ एबह क तखने हम गामक ल ेल  ि िदा ह एब। ” \nह म कहिलऐ- \n“बस पाँच िमनट मे  हम ििदा  भऽ ज ाइ  िी ।” \nसएह  के लौं।  एकटा लूंगी , एकटा गमिा आ अ न्द्दरपैन्द्ट झोर ामे लऽ कऽ ििदा  भऽ गेल ौं।  स ंय ोग  नीक \nर ह ल।  एन.एच .पर  एलौं िक बस  भेट  गे ल।  स ाढ़े  आठ े ब जे र ीत ा ना य कक नर िसंग ह ो म पहुँच गेल ौं।  भात ीज  \nमनोज  कहलक - \n“बछचाक डॉ तटर  िबिपन मुखजी सँ बौआकेँ देखौिलऐ ह ेन। डॉ तटर  स ाह ैबक क् पा उन्द्डर  बौआक खूनो  \nजाँच करए लऽ गेल ा ह ेन। पाँच बजे साँझमे डॉ तटर  िबिपन मुखजी सँ भ ेँट  कऽ ओ की कहै िैथ बु िझ \nिलहह ।  जँ बछ चाक डॉ तटर  दबाइ  िलखिथन त ँ दबाइ  कीि न कऽ आिन िलहह। ढौआ माएकेँ दऽ देिलऐ हेन। ” \nई  कहैत भैया  आ भ ात ीज  िि दा भऽ गेल ा।  \nपिह ने जा कऽ बछचाकेँ देखलौं।  बड़  सुन्द् दर, गोर-नार, नमहर-नमहर  आँ िख, मु दा दुबरे -पात र  बछचा र ह ए ।  \nपत्नी सेहो बछचेक प ाँजर मे  बै सल िेल ी।  पत्नी  हमरा  पुिल ी - \n“महीं सकेँ के करो िज्म ा लगा कऽ एिलऐ हेन िकने। ” \nह म कहलय ैन - \n“हँ, माएकेँ किह  कऽ एिलऐ हेन। ” \nपत्नी पुिली- \n“चाह  पीने िि ऐ ?” \nह म कहलय ैन - \n“निह, चाह  नइ  पीने िि ऐ ।  समै य े नइ  भेट ल।  आब जाइ िी , िबस् कुटो खाएब आ चाह ो पीब। ” \nपत्नी आढ़ैत दैत  बजली - \n“एक कप चाह  हमरो  ल ेल  नेने आएब। ” \nह म पु िलयैन - \n“िग लास अ िि?” \nपत्नी स् टीलक िगलास दैत  बजली -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“िलअ, अही मे  चाह  नेने आएब। ” \nह म फेर  पुिल य ैन - \n“आ री नाक माए चाह  न इ  पीय त । ” \nत ैप र  पत्नी  बजली - \n“नइ  री नाक माए चा ह  कहाँ पीबैत  अिि । चाह  पीलासँ ओकरा ग ैस  बिन ज ाइ  िै। ” \nह म िग लास ल ऽि िदा भऽ गेल ौं।  चाह क दोकान निसषंग हो मक बगलेम े। एक कप चाह  आ प ाँच टकाबला \nएक िडब्बा रीमल ाइ ट िबस् कुट ह म पत्नीकेँ दऽ एि लऐन।  पिा इ त  अपनो िबस् कुट खा पािन पीब चाह  पीलौं।  \nपाँ च बजे साँझमे  बछ चाक डॉ तटर  िबिपन मुखजी क ितलिन कपर  गेल ौं।  क् पाउन्द्डर केँ कहलयैन - \n“ह म र ीत ा न ाय कक निसषंग ह ोमसँ एलौं ह ेन। भोर मे  एकटा निज ात  ििि ुकेँ डॉ तटर  साह ैब देखने \nर ह िथन ।” \nत ैप र  क् पाउन्द्डर  कहलै न - \n“हँ, बछचाक खूनक जाँच िर पोटष  आिब गेल  हेन भ ीत र क आदमी िनकलै  िैथ तँ अह ाँ केँ  डॉ तटर  स ाह ैबस ँ \nिमला दइ  िी। ” \nपाँ चे िमनट बाद एकटा बे क त ी एकटा पाँ च -िह  बखष क बछ चाक स ंगे ितलिनकस ँ बाह र  िनकलल ा त ँ \nक्पाउन्द्डर  भीत र  गेल ा।  दुइ य े - त ीन िमनटक बाद डॉ . िबि पन मुखजी ह मरा  भीत र  बज ौ लैथ आ बजला - \n“देिखये, आपके बछचा को के .बी . मेमोिर य लमे  आइ. सी. य ू .मे  भर त ी क र ना पड़ेगा । ” \nत ैप र  हम पु िलयैन - \n“तय ा आइ .सी. य ू .मे र खना ज रूर ी ह ै ?” \nत ैप र  डॉ . मुखजी  बजला - \n“त ो त य ा मैं िैसे कह रह ा ह ू ँ। सुरक्षा के ख्य ाल स े बछ चा को आइ. सी. य ू .मे र खना जरूर ी ह ै। ” \nई  कहैत डॉ तटर  बछचाक िप्रस केप्स न द ैत पु न: बजला - \n“जाइ य े जलद ी कीि जए । ” \nय ौ बाबू  हमर त ँ  पएर त र क जमीने घु सैक गे ल।  बूझू  हमर पाद -उकासी दुनू  बन्न भऽ गेल ।  भैया -\nभातीज  बछचाक स भ जिाबदेही ह मरा  द ऽ कृष्ण  भगिा नक पू जा - पाठ कर ए गा म चल  गेल ा।  हमरा  माथपर \nबड़का  भार  िल।  हम र ीत ा  नाय कक निसषंग हो म आिब अपना पत्नी  आ भ ौज ाइ केँ स भ बात  कहलयैन। \nपत्नी, भौजा इ  आ प ुतोह ुज नी  सभ िचिन्द्तत  भऽ गेल ी।  पत्नी  कहलैन-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“गा मपर  फोन कऽ मनोज केँ पुििय ौ ज े की कहैए। ” \nसएह  के लौं।  मोबा इ ल िनकाि ल मनोजकेँ फोन लगेल ौं।  ओमह र सँ ह ललोक अबाज  आएल  तँ बछचाक \nडॉ तटर सँ जेतेक गप भेल  ि ल स भ गप कहि लऐ।  तैपर मनोज  कहलक - \n“नइ, के.बी . मेमोिर य लमे  बछ चाकेँ भरत ी नइ  करबै आ ने आइ .सी.य ू .मे बछचाकेँ र ाखबै। बड़  खचष  \nपड़त ।” \nई  किह  ओ फोन कािट देलक।  \nअपना िकिु फुरेबे  ने करए।  स च पुिी त ँ आई.सी.य ू . की ह ोइ  िै से बुझबे  ने किर ऐ।  भैया -भातीज  \nगा ममे िल। टोटल जिा बदेही अपना ऊ परमे िल , िकिो र ाज ा - दैब ह एत  तँ दोखी अपने  बनब।  पत ा चलल \nजे के.बी . मेमोिर य ल मे  बछचा केँ भत ी कर ैस ँ पिह ने दस  ह जार  टका अिग्रम दे मए पड़ै िै। अपना लग मार  पाँच \nसाए टका र ह ए।  भौज ी लग  स ेहो दुइ य े ह जार  टका िेल इ ।  स ोचलौं ज े डॉ तटर  ऑ प र ेि न कऽ बछचा \nिनकालल क, त ेकर ासँ  पुिै िि ऐ जे ओ की कहै िैथ। स एह  के लौं।  \nडॉ . र ी त ा ना य कस ँ भेँ ट कऽ  बछचाक डॉ तटर  िब िपन मु खजी सँ जे बात  भेल  रह ए आ ओ (बछचाक \nडॉ तटर ) जे कहने र ह ैथ , सभ  बात  डॉ . र ीत ा नाय ककेँ  क ह लय ैन। तैपर ओ बजली - \n“बछचेले ल ने हमरा  ऐठाम आ एल ििऐ। ” \nह म कहलय ैन - \n“हँ, से त ँ बछचेल ेल  आए ल ििऐ। ” \nडॉ . र ी त ा ना य क कह लैन - \n“त खन, बछचाक डॉ तटर  जे कह लैथ स े किर य ौ।  य ानी ब छचाकेँ आइ.सी.य ू .मे भती किर य ौ । ” \nले बलैया , आब तँ भ ेल  आर पहपै ट। स ोचलौं ज े डॉ . र ीता ना य क िकिु दोसर बात  कहत ी मुदा ओहो \nत ँ डॉ . िबिपने मु खजी क बात केँ स मथष न कऽ देली।  हम बछचाक ल ग गेल ौं आ बछचा केँ गौर सँ देखलौं।  बछचा \nह मरा  पू णष स् िस् थ ल ाग ल।  ह मरा  मनमे भेल  जे  ई बछचाक डॉ तटर  आ डॉ . र ी त ा ना य क दल ाली तँ नइ  कऽ \nर ह ली ह ेन। ह मरा  पैिल ा बा त  मोन पिड़  गेल ।  \nह मर ज ेठकी बेटी ििभाकेँ बछचा ह ोइ ले िेल इ ।  भोर े आठ बजे ददष ि ुरू भे ल ै त ँ र ेफर ल अस् पता ल \nफुलपरा स अनिलऐ।  बार ह  बजे तक बछचा नइ  भेल ै। अ स् पता लक कमष चार ी , जइ मे  मिह ला आ पुरुख दु नू  \nिेल ै, कहए ल गलै  के ि िबगैड़  रह ल अिि ।  तँए प्राइ िेट  न िसष ंग ह ोममे  ल ऽ ज ा कऽ भरत ी कऽ िदयौ।  हम र  \nपत्नी सेहो घबड़ा ए गेल ी।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह म अस्पत ालक एकटा मिहला कमष चार ीसँ  प ुिल य ैन - \n“केत ए अिि प्राइ िेट  निसष ंग ह ोम आ ओ त ए केत ेक खचष  पड़त ?” \nत ैप र  ओ मिह ला कमष चार ी बत ेल ी - \n“र ोडसँ उत्त र  रेफरल अस् पत ाल अिि आ रोडसँ दिक्षण सड़के कात मे  गाय र ी नरिसंग होम िै। जँ \nनॉ र मल  िडले िर ी भऽ जा एत  त ँ पन्द्रह -बीस हज ार  टकामे फिर िा  जा ए त  आ जँ सीज र  करए पड़ल तँ ती स -\nपैं त ीस हज ार क ल पे ट लाि ग ज ाएत । ” \nह म पु िलयैन - \n“सीज र  के करा कह ै िै ?” \nओ मिह ला कमष चार ी बज ली - \n“पे ट खोिल कऽ जे बछ चा ह ोइ  िै ओकरा सीजर  कहल जा िै। ” \nई  गप हो इ त े र ह ए िक एकटा  नसष आएल आ कह लक - \n“ििभाक िपता जी अहीं  िि ऐ।” \nह म कहिलऐ- \n“हँ, ह महीं  ििभाक िपत ा ििऐ ।  की बात ?” \nत ैप र  ओ बाज ल - \n“मामल ा सीिर य स अिि, जलद ी गाय र ी नर िसंग ह ोम ल ऽ ज ाइ य ौ। ” \nओइ नसष क बात  स ुिन िचिन्द्त त  भऽ गेल ौं।  पाइ य ो -कौर ीक  अभािे रह ए।  मार  चाि र य े ह जार  टका िेल ए।  \nिदमाग  काजे ने कर ए।  स ोच लौं दस िमनट दे ख लइ  ििऐ।  पिा इ त  देखल  जेतइ ।  म न भेल  एक कप चाह  \nपीब ल ी।  स एह  के लौं।  चाह  पीबए चाह क दोकानपर  गेल ौं त ँ ओतए िििेकजी भेँ ट भऽ गेल ा।  ओ हमर \nर ाज नीि त क िमर ।  दुनू  गोर े एक्के दल मे  िी।  िििेकजीसँ  कुिल समाचार  भेल ।  हुनका स भ बात  बतौि लऐन।  \nत ैप र  ओ कहलै न - \n“केत ौ ने जेबाक अिि ।  ऐ अस्पत ालक कमषचार ी सभ  पा इ िेट  नर िसंग होमक दल ाली करैत अिि ।  \nअहाँ धैय ष आ स ाह स रा खू।  नॉ र मल  िडले िर ी ह ेतइ । ” \nसएह  भेल ै। एक घन्द्टाक बा द नॉ र मल  िडले िर ी भे लइ ।  ििभा एकटा सु न्द्दर बा लककेँ  जन्द्म देलकै।  \nमनमे  पू र ा ििश्वास जिम गेल  जे डॉ . र ी त ा ना य क आ डॉ .  मुखजी के.बी . मेमोिर य लक दल ाल िी।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह म िर तसा केलौं आ बछचाकेँ  पत्नी क कोर ामे दऽ सभ िक य ो सरकार ी अस्प त ाल प ह ुँ चल ौं।  ऐठाम \nक्प्यू टरमे पुरज ा बना ए डॉ त टर लग गेल ौं।  डॉ तटर  नि जात  ििि ुकेँ देखल ैथ।  आल ा लगा  कऽ स ेहो \nजाँचल िखन।  डॉ तटर  ब जला - \n“आपका बछचा पूणष स्िस् थ ह ै। त य ा िदक्कत  ह ै , जो यह ाँ ल ाय े ह ैं ?” \nह म डॉ . िििपन मु खजी  आ र ीत ा ना य कस ँ भे ल सभ बात  कहलयैन। तैपर बछचा अस् प त ालक डॉ तटर  \nकहलैथ - \n“कहीं भरत ी न ह ीं कर ान ा ह ै ।  बछचा को ले जाइ य े। िक सी भी स मय कोई  िदक्कत  हो  त ो इ स \nअस्पत ालमे ले आइय ेगा।  य ह  चौबीसो घन्द्टा खुला र ह त ा ह ै। ” \nबछचा अस्पत ालक डॉ तटर क बात  स ुिन जा न -मे-जान आएल ।  \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३ . पद्य \n३ .१. िबनय  भू र्ण-दू  टा किित ा - १. माँ क  आँचरक  स् नेिह ल  बसात    २. कोर ोना - काल मे  म ाँ  \n३ .२.ज्ञा निर्द्षन कंठ-२ टा गज ल  \n३ .३. आनन्द्ददास “गौ त म”- नेता िग र ी ज ारी अिि… \n३ .४.आि ीर् अनिचन्द्हार-दू टा गज ल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिब नय  भ ू र्ण-स ं पकष-7003286056 \nद ू  टा क ििता - १. माँ क  आँचरक  स् नेि ह ल  बसात    २. को र ोन ा - काल मे  माँ \n \n१ \n \nमाँ क  आँचरक  स् नेिह ल  बसात     ****** \n                                        \n    ह मर  जीिन  य ार ाक   प्रत्य ेक  डेग  पर   \n    ह मरा   आगू  बढ़बाक   लेल  \n    प्रे िर त   करैत   र ह ैत   अिि  कोनो  देिी \n    ह म  चल ैत   रहै  िी \n    जीिनक  उबर  -  खाबर   बाट   पर  । \n \n    कखनहु  िगर'  लगै   िी   \n    गँहीर   खािध  मे \n    प्रे मक  संग  ह मर  बाँिह  केँ \n    पकड़ैत   अिि  एकटा    ह ाथ \n    ह म  स्हिर  जाई   िी \n    बढ़'  लगैत  अिि  ह मर  डेग  । \n \n      \n    कखनहु   गीिर   पड़ै   िी \n    अनजा न  धा र क   अतल   गह र ा ई   मे \n    िकिुए  क्षणक  पश्चात   ह मर  देह          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n    पु लिक  उठैत   अिि \n    कोनो   देिीक  स् नेिह ल  कोर ा   मे  । \n \n    ह मर  कान   सँ   टकराइ त   अिि \n    कोनो   देिीक  दुल ार   भरल   िब्द \n    ह मर  ठोर  पर  फुला '  जाइ त   अिि \n    ह र्ष क  अस ंख्य  फूल   । \n \n    ह म  देख'  लगै  िी \n    ओिह   देिीक  आँिख \n    अाााँिख  मे  भरल   र ह ैत   अिि \n    ममत ाक महा समु र  \n    ह मर  ह ृदय \n    भ'  जाइ त   अिि  त ृप् त  । \n \n    ह मर  जीिन  य ार ा   मे \n    ह मर  माथ \n    टकराइ त   अिि \n    पाथरक  पहा ड़   सँ \n    लह ु - लोह ान  भ'  जाइ त  अिि   ह मर  माथ \n    कोनो   देिी   \n    एकटा  स् नेिह ल  आँचर  सँ \n    पोिैत  र ह ैत   अिि \n    ह मर  माथक   िोि नत \n    ह मर  ह ृदय  सँ \n    िबला' जाइत   अिि \n    पाथरक  पहा ड़क   अदंक \n   फूटल  माथक   घािक  ददष          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n   कपुर  जँका \n   भ'  जाइ त  अिि   अल ोि पत  । \n \n    अपन  जीिन  य ार ा   मे \n    कइएक  बेर  हम \n    ह ेरा'  जाइ त   िी \n    माय ािी   जंगलक   भूल - भूलैया   मे \n    कोनो   देिी \n    ह मर  आंगुर  पकिड़ \n    ल' अबै त   अिि  ह मरा \n    एकटा  सत् पथ  पर \n    िर त्त ी- िर त्त ी  भ'  जाइ त   अिि \n    ह मर  मिस् त ष्कक  भ्रम- जाल   । \n \n    ह म  ििि स् मत  भ' \n    त ाकय   लगै   िी \n    ओिह   देिी  केँ \n    ह म  त ाकैत   िी  ओिह  देिी  केँ \n    एिह   ले ल  \n    जे  हम  क' सकी  ह ुनक  पूज ा   । \n \n    ह मर  आँिखक  आगू \n    ठाढ़  भ'  जाइ त   अिि \n    अस ंख्य   देिी - देिता \n    फटकार'  लगैत  अिि  ह मरा   । \n \n    समस्त   देिी- देिताक \n    समिे त   फटकार   सँ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n    केर ाक  भाल िर  जँका \n    काँ प'  लगैत  अिि \n    ह मर  आत् मा  । \n \n    अचक्के  ह मर  आँिखक  आगू \n    ठाढ़  भ' जाइ त   अिि \n    ह मर  माँ \n    ह मरा   अपन  माँ क   चेह र ा   मे \n    देखाइ त   अिि \n    ह मर  जीिन  उर्द्ार क  देिीक  िचर \n    कर  जोि ड़  हम \n    लिब  जाइ त   िी \n    माय क  पाय र   िदस  । \n \n    समस्त    देिी - देिता \n    पु नः  ह ँस ैत   अिि  स मिे त   ह ँस ी \n    स मिे त   स् िर ेँ \n    कहैत  ििथ  ओ \n    भे िट  गेल ौ   ने  ओ  देिी \n    जकरा  त ाकैत   िलै   तु \n    सकार क  मु रा   मे \n    िह ल'  लगैत  अिि  ह मर  माथ   । \n \n    समस्त   देिी - देिता \n    भ'  जाइ त   ििथ  अल ोि पत \n    ह मर   आँिखक  आगू \n    ठाढ़  र ह ैत   ििथ  ह मर  माँ \n    ह मर  गर  - गर   केँ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n    करैत  अिि  स् पि ष   \n    माँ क  आँचरक  स् नेिह ल बसात   । \n \n२ \n \n \n                           को र ोन ा - काल मे  माँ  \n                    ******************** \n \n                                          \n               एिह  कोर ोना काल मे  \n               ह मर ह ृ दय क  जमीन पर  स िदखन  \n               औंकुर ैत र ह ैत अिि  \n                अस ंख्य  अदंकक गाि ।  \n \n               एिह  अदंकक गाि मे सदित  \n               फुलाइ त  रह ैत अिि  \n                मृ त् य ुक का र ी - िसयाह  फूल ।  \n \n               मृ त् य ुक श्य ामिणी फू ल \n               बढ़ा' दैत अिि ह मर किमिी \n               संदेहक ििख ाह  हिा \n               पै िस जाइ त  अिि  हमर ह ृदय मे ।  \n \n               मृ त् य ु केँ ल ग ीच देिख  \n               ह मर िज जीि ि र्ा \n               कर' लगैत अिि  स ंघर्ष ।  \n \n               आँिखक आगू  देखाइ त  अिि           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                गा म मे  \n                अित िचिन्द् त त  मुर ा मे \n                 एकान्द्त  घ र  मे बैस ल  \n                 एकटा मह ा देिीक िचर  ।  \n \n                ओ प्रत्य ेक िखष \n                ह मर ज ी िन  रक्षा क ल ेल  \n                र ाखैत िि थ \n                िज ि त य ा पा ििनक िरत  । \n \n                ओ ह मर जीिन रक्षा क ल ेल  \n                 बाबा  भैरि  केँ  \n                 गो ह र ाबैत र ह ैत िि थ अह िनषि  ।  \n \n                गो साईं  घर क िसर ाक आगू  \n                सात ो बि ह न  स ँ  \n                ह मर ज ी िन क ल ेल  \n                करैत र ह ैत  ििथ िन ह ोरा ।  \n \n                तु लसी चौड़ ा लग   \n                जल चढ़ ाबैत ि  \n                साँझ केँ  \n                जर ैत दीप देखाबैत  \n                त ुल सी मात ा सँ  \n                मांगैत र ह ैत  ििथ सिदखन  \n                ह मर ज ी िन क भ ीख ।  \n \n                प्रत्य ेक िर्ष िि ठ पर मे श्वर ी केँ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                पूज ैत िि थ  हमर माँ  \n                मांगैत ििथ  हुनका स ँ  \n                ह मर ज ी िन क िरदा न ।  \n \n                सुरूज केँ  \n                जल चढ़ बैत ह मर माँ  \n                मांगैत ििथ  हमरा  ल ेल  \n                 अजस्र  ते ज \n                आ दीघष  जी िनक भी ख ।  \n \n                फोन पर सिदखन  \n                गा म आिब जय बाक  \n                करैत र ह ैत  ििथ आग्रह  ।  \n \n                 ह म जानैत  िी नीक जकाँ  \n                जे माँ क आग्रह  \n                आग्रह  नि ह \n                ह ो इ त  िैक  आदे ि ।  \n \n                ओिह ना ह मर मोन \nY                माँ क अँ चराक  \n                ममत ामय ी बसात क  \n                मधुर  स ुगंधक ल ेल  \n                ललाय ल रह ैत अिि अहि नषि  ।  \n \n                आई जखन  \n                कहैत अिि  ल ोक  \n                 िनंघिट रह ल अिि  प्राणिाय ु          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                  त खन \n                 माँ क अँच र ाक  \n                 स् नेिह ल ब सात क \n                  सुगंधक ल ेल  \n                  उद्वेिलत अिि हमर मोन । \n \n                आई जखन  \n                 लोकक ििकार \n                  क' र ह ल अिि  कोर ोना  \n                लोकक स मस्त  प्रय ास केँ  \n                निञ गुदािन  रह ल अिि  मृत्य ुदूत \n                त खन \n                माँ क आिी िाःदक मंरक लेल  \n                िेकल होम ' लाग ल अिि  मोन ।  \n \n                महा नग र ीय  जीिनक अथषजाल म े  \n                ओझराय ल ह मर ज ीिन  \n                बनल जा र ह ल अिि  मिीन  \n                मि ीन स ंिे दनािू न्द्य मिीन । \n \n                ह म एिह  ज ीिन स ँ  \n                मु तत  हो य ब ाक  \n                कर' लाग ै िी  प्रय ास  \n                त खने कोर ोना कालक  \n                अनेकानेक चेतौनी  \n                डेरा' दैत अिि ह मरा  ।  \n \n                माँ  करैत ििथ फोन           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                बौउिा !  \n                समय ििकर ाल िै \n                 घरे मे र ह ब  \n                 कतौ नि ञ  बहर ाय ब ।  \n \n                माँ क नजि र  हमरा  पर  \n                ह मर नज िर माँ पर  \n                भागीर थी आ कोिीक दूर ी   \n                बूझाइ त  अि ि \n                अकास आ पात ालक बीचक दूर ी  \n                 ह ार' लाग ैत अिि  \n                 ह मर ि ह ्म ित  । \n \n                त ैयो  जखन  \n                अबै त  अिि  हमरा  \n                माँ क आिी िषचनक मंर  \n                लगैत अिि  जेना  \n                िकिु निञ क' पाओत  \n                कोर ोना ह म र ा  \n                गदग दा इ त  ह मर मोन  \n                प्रस न्न िचत्त  मु रा मे \n                गाब' लाग ैत अिि  \n                एकटा जी ि न गी त  \n                जे ह म िी  अजर  - अमर  ।  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज्ञ ानिर्द्षन क ं ठ \n२ टा ग जल  \n१ \nमीत  गीत  ह म गा बी कोना  \nप्रीत री त  स मु झाबी कोना  \n  \nबोन-बोन बौआय ल मनकेँ  \nत ाि क-ह ेिर हम पाबी कोना  \n  \nपोर-पोर  पीड़ ाय ल ह्म र  \nजोर-जोर  दुख दाबी कोना  \n  \nनोर-झोर  औनाय ल नेना  \nत ाि क माय  हम लाबी  कोन ा  \n \nजोर-जोर  गर जल िसंहासन  \nघें ट दाि ब उनटाबी कोना  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ \nमोन निह  ल गैए य ौ  \nजीह  बड़ ड र ैए य ौ  \n  \nमीत  निह  िनकेँ ह्मर \nिचत्त  निह  ल गैए य ौ \n  \nर ाि त  िदन ब ह ैए से  \nनोर  निह  रुकैए य ौ  \n  \nएक घर कनैए आ  \nएक घर गबैए य ौ  \n  \nभाल  पर  फटाफट ई  \nकाल बड़ नचैए य ौ  \n  \nगी त  कम गबैए जे  \nढोल बड़ िपटैए य ौ  \nकत्त' िि थ िििा दान ी \nबाट निह  स ुझै ए य ौ   \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआनन्द्दद ास “ग ौ त म” \nने त ाि गर ी जारी अिि… \n  \nसं िेदना खत्म भ ' र ह ल अिि, \nसगर ो पस र ल ल ाचार ीअिि ।  \nभाय भाय  के य ो नि ह  बांचत , \nसबह क नेत ाि गर ी जार ी अिि । ।  \n  \nिदनोंि दन सांस उखिर  र ह ल, \nह र घर स ' अथी िनकिल र ह ल। \nचहुंिदि  मचल  हाह ाकार , आ… \nभििष्य िधय ापुताक का र ी अि ि। । \n  \nसांसद -ििध ाय क चु िन-चुिन अनलहुं, \nचुिन-चुिन अनलहुं ह ीर ा सब।  \nआम जनत ाके एना  िबसर लिथ ,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजेनािक नालीक कीड़ा  स ब। ।  \n  \nह मर नेता बड़ न ीक आ  \nह ेतौ तो ह र  बड़ ख र ाप।  \nगलती  स बटा तो र े सबह क , \nह मरा  नेत ाके िकय ा सर ाप …? \n  \nबछचा स ' बू ढ़ देखु  पिर  रहल ििथ , \nऑतसीज नक अकाले  मिर  रह ल ििथ।  \nनेता  स ब काटय स बटा गाि  ििथ , \nआ कह िथ... \nकहां केय ो लगबैत  एक्कोटा गा ि ििथ  !! \n  \nनय  ल ड़ू , दौड़  चल ु , \nख़ूब हंसु , बिढ़ चल ु। \nकेकरा ले ल , लड़ब अह ां , \nई  स ब.. . नेताक , काज े कहां  !!  \n  \nनोर  आंिखक स ुिख चुकल  अिि ,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nघर घरार ी िबक चु कल  अिि ।  \nकी गा म आ की िहर .. . , \nह र  घर  फै लल मह ामार ी अिि।  \nअखनों नेत ाि गर ी जार ी अि ि … \nसबह क नेत ाि गर ी जार ी अिि । ।  \n  \n  \n- आनन्द्दद ास “ग ौ त म” \n(\"बा बाअ ं गन ा\" , नि ानी /ि दलली, 13.05.2021) \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआि ीर् अनिचन्द् ह ा र \nद ू टा गज ल  \n१ \nदुिभ धान जान हमर  \nफुल पान जा न ह मर  \n  \nसुर त ान जा न ह मर  \nअनुमान जान हमर  \n  \nप्रत्य क्ष आस रह ल \nअनुमान जान हमर  \n  \nिै स ीत ा र ाम ल खन  \nह नुमान जा न ह मर  \n  \nकमजोर  देह  मुदा  \nबलिान जा न ह मर  \n  \nसभ पाँ ित मे  2212-112 मार ाक्रम अिि । चाि र म िेरक पिह ल पाँित मे  एकटा दीघषकेँ ल घु  मानबा िू ट लेल गेल  \nअिि। \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ \nअपने जन्द्मल इफ आ बट  \nचुप्पे प सर ल इफ आ बट  \n \nिकंत ु परंत ु के फे र मे  \nिपत्त े लह र ल इफ आ बट  \n \nसंबंधक नकली मुँहपर  \nबह ुते चमकल इफ आ बट  \n \nबाह र  बा ह र  िमल जुल  मन  \nभीतर  उपजल इफ आ बट  \n \nई गो  स ंदेहक स ंगे  \nसिज  धिज िनकलल  इफ आ बट  \n \nसभ पाँ ित मे  22-22-22-2 मार ाक्रम अिि ।  \"िमल जुल  मन\" िह ंदीक एकटा प्रिसर्द् पोथीक ना म से ह ो िै। दू टा \nअल ग -अल ग लघ ुकेँ दीघ ष मा नबाक िू ट लेल  गेल  अिि।  ई बह र े मीर  अिि ।  \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स् र ी क ोना (स ्प ादक - इ र ा मिललक) \n४ .१.सुिचता  कु मार ी - ई नर \n४ .२.आभा झा - महा मानि \n४ .३.आभा झा -मयाःदा \n४ .४.ममत ा कणष- थाकल  मजदू र \n४ .५.आरत ी- प्रकृित \n४ .६.कंचन कण्ठ- ििक्षा \n४ .७.चंदना दत्त- िर दान \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसुिचत ा कुमार ी \nई नर \n \n \nर मे ि बाबू  आइ ज खन घर पहुँचल ा त अ जाड़  स अ ह ाड़  हीि ल गेल  रह ैन।  \nअगह न मास , िौ ए बजे एह न  अन्द्हा र  भअ जाइ त  िैक जे ना कतेक राित  भअ गेल  हो ।   िदन में त अ करगर  \nर ौउद रह ै िैक म ुदा स ाँझ पि ड़त े , जाड़ -बसात  बिढ़ जाइत  िैक।  \nर मे ि बाबू क अ ाॉ िफस कने दूर  रह ैन , त ैं घर पहुंचैत  -पहुंचै त  अन्द्हा र  भअ जाइ त  र ह ैन ।  भोरु  पह र  ज ाय  काल \nमें  अ ाो र ौद देिख स ुइटर निह पिह र ला ,त ैं अबै त  काल जा ड़ खेहा िड मर लकिन।  घर  पहुँचते श्रीमती  स अ \nकहलिथन , \"आइ हमर सुइ टर सब नीकािल िदय । बड जाड़  भेल  आइ बाट में  अबै त  काल।  \"  \n\"ह म त  किह ए सअ कहैत िी  जे आब जा ड़ आिब ग ेल ै , िबना साल -सुइटर के  अ ाॉ िफस निह  जा उ , त  अहीं  \nनिह  स ुनै त  िलह ुं। \" श्रीमत ी  ििकाय त क स्िर  में बजली ह ।  \n\"ह ँ त  आब कहैत िी  त  आब िनकािल िदय ।  \" र मे ि बाबू  अपन गलत ी के नुकबैत  बजलाह  आ स ोचअ \nलगला जे जाड़ त अ सह ी में अाॉ िफस स अ अबै त  काल एकटा स ुइटर के  बराबर  आठ िदन पिह ने स अ ह ोइ त  \nिल । मुदा अाॉ िफसक कोनो बाबू  के  निह  देखै त  ििय ैन  जे स ुइटर य ा साल  ल अ कअ अबैथ।  आ स भ \nसअ पिह ने हमही ज े सुइटर पिह र अ लाग ू  त सब की कह त ।  य ैह कार ण स अ एत ेक िदन कह ुना कािट \nलेल ह ुं।मुदा आजुक जा ड़ के  देिख लगैत अिि  जे आब निह  एना चलत ,आब तअ स ुइटर पिह र ह े पड़त ।   \n \n          श्रीमती  स ुइटर आ स ाल दु नु िनकािल दे लिन। र मे ि  बाबू  अपन बै गक त र का खाना  में नुका कअ  \nसुइटर रा िख लेल ाह  आ स ोचला केओ देिख निह  ल ै जे  हम सुइटर ल ैल  िी आ जा बेत धि र  दोसर ककरो  \nनिह  देखबिन सुइटर पिह र ने त ाबेत धिर  त अ निह ए पि ह र ब  ।  बाट में अाॉि फस क बाबू क स ंग   जाि ह  ठाम िुिट          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजाएत  ओिह ठ ाम स अ ह म सु इ टर पिह र  ल ेब।  \n \nर मे ि बाबू  अबै त  काल एक नज िर  स भ स् टाफ पर  देलिन मुदा िकनको सुइटर पिह र ने निह  देखल िखन।  आब \nर मे ि बाबू  एिह  िफर ाक में  ल ाि ग गेल ा ज े सुइटर कोनठाम पिहर त ा जे केओ देखैन नि ह ।  हुनका स ंगे चािर टा \nस् टाफ एकिह टा टै ्प ू  \nसअ ििदा  भेल िखन।  ओना ओ सब आन िदन स् टे िन ध िर  स ंगे रह ैत िलिखन मु दा आइ  मह ा िीर  बाबू  के  \nह ुनके  घर  ल ग एक गो टे  ओ त अ जेबाक िलै न त ैं ओ र मे ि बाबू  के  संगे हुनक घर  धिर  रह ला ।  आ एिह  के  \nपिर णाम ई भेल ै जे र मे ि बा बू  के  स ुइटर पिह र बाक अिस र  निह  भेट लिन।  आ घ र  अबैत -अबै त  जा ड़ सअ \nथरथर ा गेल ा।  पत्नी क बा त  स ेहो स ुन प ड़लिन ज े जखन स ुइटर   लअ गेल  रह ुं त अ  फे र  पिह र लह ुं िकएक \nनिह? \n               दोसर िदन भोरु  पहर  रमेि  बाबू क कान में प त्नी क स्िर  पड़लिन , \"य ऊ  उ ठु ने कतेक सुतब ,आइ \nअाॉि फस  निह  जेबाक अिि  की।  \"  \nर मे ि बाबू  धड़ फडा कअ ऊ िठ बैसला , देिाल  पर  टांग ल घड़ी  पर  नजिर  देलिन तअ पूर े आठ बाि ज रह ल \nिल। पत्नी  िदस देिख बजला , \"एखन ध िर  ह म सुतले ि लह ुं , आ अह ुं आब उठबअ ए लह ुं \" ? \n\" ह म त  कखने स अ उठा र ह ल िी , अहीं  घोड़ ा बेिच कअ सुतल िलह ुं। \" पत्नी उत्त र  देलिथन।  \n\"आइ मोन कने भार ी लािग र ह ल अिि , बुिझ पड़त ै अिि बोखार  ल ाि ग गेल ।  रमेि  बाबू  बजलाह ।   \nई  बात  स ुिनत े पत्नी के मौका भेिट गेल िन अपन मोनक भ र ास िन कालबाक। सुनबअ ल गलीह , \"बोखार  होए त  \nनिह, आओर दोसरक देखस ी  करु , जाड़  ह ेतै तअ ल ोक ई  देखतै जे आओर लोक सुइटर पिह र ने अ िि  िक \nनिह  दोसर पिह र त ा त खने ह महू ं पिह र ब।  ए त ेक िदन साल स ुइटर िनकलल  निह  रह ै त  कहैत िलह ुं जे \nनीकािल निह  दैत  िी ।  आ आब जखन नीका िल दे लह ु त अ सुइटर पिह र लह ुं  निह । ऑि फस  स अ घ ुरा कअ \nलेने  एलह ुं।  \nत खन आब बोखार  भेनाइ  त अ स् िाभाििक िल , आब भ ोग ु।  \n\"ह ं तअ भोि गए र ह ल िी ,आ आब अह ां बेस ी भार्ण  नि ह  दीय , जलदी  स  हमर मोट का सुइटर नीकाि ल दीय  \nआ मोफलर  स ेहो । \" रमेि  बाबू  खौइ झाइ त  बजलाह ।  ता िह  पर  पत्नी  कहलिखन , \"त  आब एखने स अ मोटका \nसुइटर पिह रब? \n\"ह ं आइ बड   जाड़  भअ र ह ल अिि  आ जलदी  नीकाि ल िदय  अाॉ िफसक दे र  भअ जाएत ।  \"रमेि  बाबू  \nबजलाह ।  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nर मे ि बाबू  आइ मोटका स ुइट र  आ म ोफलर  पह ीि र  अाॉ िफ स पह ुंचलाह  आ प ह ुंचत े महा िीर  बाबू  पू िि  बैसलिखन , \n\"की बात  रमेि  बाबू  आइ लेट  भअ गेल ह ुं , आ मोन ठीक अिि  ने इ सु इ टर मोफलर  पह ीि र  कअ ए लह ुं, की \nबात ? \" \n\"मोन नीक निह  अिि, जाड़  बोखार  भअ गेल ।  \" रमेि  बाबू  उत्त र  देलिखन आ पु नः िज ज्ञा सा भरल स् िर  में \nमहा िीर  बाबू  स अ पु िलिखन , \"ऐ य ऊ  एकटा गप्प पुिु\"।  \n\" की पु िु ने\" मह ािी र  बाबू  बजलाह ।  \nत खन रमे ि बाबू  पुिल िखन \"अहां  ई पत र का िटष  पह ीि र  कअ अबै िी  स े जाड़  निह  ह ोइ त  अिि  अ ह ां के।  \nह मरा  तअ कािल्ह  घुरैत का ल स े जाड़  भेल  जे  बोखार  धअ ल ेल क आ अहां  कतेक बिढ य ा िी।  \n \nमहा िीर  बाबू  ह ंसैत जिाब देल ा , \" से की य ऊ  जा ड़ ि क य ै   ह ोएत  ह मरा , ई  पत र का   िटष क  भीतर  किह ए से \nहम  एकटा पत र का  \nसुइटर पह ीि र  कअ अबैत िी ।  जकर ा आइ  का िल्ह ल ोक सभ ई नर  कहै िै थ। \nर मे ि बाबू  मह ािी र  बाबू क बा त  स ुिन मु ंह  बौने ठारे र िह  गे ला।  \nएिह  पर  मह ािी र  बाबू  टोकलि खन , \" की बात  की भेल ।  \"  \n\"निह  िकिु, र मे ि बाबू  बजल ा , अछ िा  त मह ािी र  ब ाबू  ई बत ाऊ  जे जखन बेसी ज ा ड़  होएत  तख न मोटका \nसुइटर आ कोट अह ां पिह र ब   िटष क ऊपर  स  आ ० त खन ई पत र का सुइटर माने ि क ईनर  के  ि टष क भ ीत र  \nपिह र बाक की अिभप्र ाय  भेल? \" \nएिह  पर  मह ािी र  बाबू  कहअ लगलाह , \"देखु र मे ि बाबू  ए खन ई पिह लुक जा ड़ में जा ड़ त  स बके होइ  ििन , \nमु दा केओ ई  देखबअ निह   चाह ै िैथ जे ह ुनका जाड़ हो इ त  िैन तैं ओ ि टष क तर  में ई नर  पह ीि र  ल ैत िैथ। \nमु दा ज खन जा ड़ बेस ी बिढ जाइ  िैक म ाने पूस म ाघ में , त खन जे हम ि टष क तर  में मोटका स ुइटर पह ीि र  \nलेब त खन जा ड़ त  हमर ा नि ह  होए त  मुदा अह ां की बुझब जे महा िीर  बाबू  ल ग एग ो सुइटर निह  िैन एतेक \nजाड़  में अिह ना आिब जा इ  िैथ।  \nमहा िीर  बाबू क बा त  स ुिन रमे ि बाबू  हक्क -बक्क ठार े र ह ला आ स ोचअ ल गला जे , एिह  के मत लब ऑ िफस में  \nसब गोटे  के  जा ड़ ह ोइ  िैन  आ स ब गोटे  ईन र  पह ीि र  कअ अबैत िैथ। आ ह म िह नका सबके फे र ी में पिड \nजाड़ े थरथर ेल ह ुं आ मोनो खर ाब केलह ुं। ओ ठीके  कहैत िैथ जे हमर ा सन बुड़बक के ओ निह  होएत ।  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nआभा झ ा  \nमह ामानि \nजखन एिह  काल के र  पह र ा , फुलाय ल अनय -त रु देखल  \nिचत ा ज र इ त  मनुज त ा केर ,धध र ा गगन ध िर  िन र खल  \nभरोसक कांच अिि भांगल ,रुिध र क धा र  जे टघरल  \nई िक दूत  बिन आय ल , िचिकत् सक दे िख जी ह ुल सल। । \n  \nभया नक भू ख केर ज्िाला ,ििपन्न क आंिख लिख घाय ल \nअनस ुल झल प्रश्न िृित्त क अि ि, अिनश्चय  घटा िघिर  आ य ल \nकार ी िनज  भििष्य क िच र  ल िख, य ौिन जखन भरमल  \nपरक भूखक ि मन िह त  बढ़ ल कर लिख , िह य  हमर ठ ह कल । ।  \n  \nिबना और्िध, िबना िा य ुक, स् िजन िज नकर  िुटल असमय \nआंिखक कोर ििन  स ू खल ,व्यथा-अ् बुिध  नुका ििर्मय \nलाग ल ओ अह िनषि  प्राण पण  सॅं उपकर ण कर धय           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिबना उपचार  एिह  भू  पर ,अनकर प्राण निञ िनकसय । । \n  \nकिक अन्द्त  निञ स िर पहुा ां, म नुजत ा िकंतु जी िित  अिि \nगो टे क ििथ दनुजित ्, सगर ो दय ा ले िकन न सूत ल अिि  \nिबसिर  िनज  श्राि न्द् त,लाग ल ििथ मनुज िनज  कि स ॅं िनकसय  \nधर ा केर  ओ मह ा मानि,जिन क बल  मह ी बाा ांचल  अिि । ।  \n-आभा झा , 10.5.2021 \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआभा झ ा  \nमय ाःदा \nई  आने िदन ज काा ां एकटा मन्द्हुआयल भोर  िलै।एिह  बीच  मे सू य ष  आ िाक लाि लमा ने ने निञ , िनर ािा आ \nआि ंकाक किर औन मे घक सं ग उग ैत िल। ि ुभ्रा य न्द्रि त ् चाह  पीि ब आिफस क काज  प्रार ंभ करबा लेल  \nलैप टाप खोलनिह ं िलीह  िक मोबाइ ल स्क्रीन पर  िििि र क नाम स ' काल देखब ' लाग ल। एक बेर  इग् नो र  कय \nकाज क िदि ध्यान कें िरत  केलिन िक फे र  मै सेज टोन - \"का ल िपक करू\"  \n\"आिफसक काज  क ' र ह ल िी , पांच बजेक बादे गप ह ोय त । \"  \n\"दू  िमनट गप निञ क ' सकै त  िी ?ई  टुट पु ंिज य ा नो करी ह मरा  स ' पै घ भ ' गेल?\" \n\"हॅं, सएह  बूझू ,सांझ मे काल  करू\"। -िुभ्रा मै स ेज टाइप कय  \nअनमनाय ल स न काज  करैत  रह लीह । ह ुनक प्रोजेतट - ह ेड  के  िकिु आभास  भे ल ै त ' कहलिखन- \"िुभ्रा,अहा ा ां \nठीक निञ बुझा रह ल िी ,आइ ििश्रा म करू, कािल्ह क' लेब काज । \"  \n\"निञ सर ! काज  करैत िी त ' समय किट जाइ त  अिि , निञ त' िदन पह ाड़  बुझाइ  अिि । \"  \n\"बुझै  िी अह ाा ांक दु:ख , त ैं िुट्ट ी एत सटें ड कर ' निञ कहलह ुा ां, िकन्द्तु आइ अह ाा ां एते क गंभीर  प्रोज ेतट प र  ध्यान \nदेबाक मन:िस् थित मे  निञ बुझाइ  िी , त ैं कहलह ुा ां , कोनो  अगुत ाइ  निञ िै ,टाइ म बाउंड प्रोज ेतट निञ \nिैक,कखनो क ' लेब।\" - िध य ापुता जकाा ां बुझबैत कह लि खन महेि  स र । एिह  दु:खद समय मे आिफसक \nअिधकांि स्टाफ ि ुभ्राक स ंग  ठाढ़ िलिन ,सभहक इएह  प्रय ास िल ै जे कोनह ुना ई स ामान्द्य  भ ' सकिथ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ ि ुभ्रा स त्त े ल ैप टाप बन्न  क ' देल िन।  बहुत मु िश् कल  स' िदमाग  के  स ंय त  के ने िल ीह ,सत् य  स्ि ीकार  करब ाक \nिस् थित  मे आय ल िलीह, प्राय ः मास िदन स ' आिफसक काज  स ेहो ि ुरू क ' देने  ि लीह , निञ त' भांइ -भांइ \nकरैत खाली घर काट ' दौड़ य  िलिन। ह ोइ न जे बढ़ैत अ िसाद स ' िदमाग  खरा प भ ' जेतिन। आघा त ो त ' बड़ \nपै घ लाग ल िलिन!दू  िदनक भीतर  मां आ पापा दू नू  स ंग िोि ड़ देल िखन। ओ कार ी िद न आ रा ित  आ ओ  \nभया िह  स न्न ाटा! \nमु इ लो मुंह  कत ' देख' देल कि न िकय ो? अंित म य ारा की एह ने होइ  िैक ?पन्नी  मे बन्न  देह  आ इलेितर क \nििदाह  गृह,ओतय  ठाढ़ टुग्गड़ - टापर िुभ्रा आ िनिखल सर ।  \nबस आिफस क िकिु संगी-साथी फोन  कय बोल भरोस दैत  िलिन।  ह ॅं , मकान नं. 54 के मेहर ा आंटी आ \nिनिखल सर  कखनो स ंग नि ञ िो ड़लिखन , निञ त' िह न का की ह ोि िल िन जे िकिु कण्ठ तर  िदत िथ!  \nआ आइ  दू मासक बाद पिह ल बेर  िििि र क फोन आयल  िलिन। जखन बाबू  आ म ां दु:िखत  िलिखन ,ओ \nकतेक अधी र त ा स ' ििििर क फोनक प्र त ीक्षा करैत िलीह ! मुदा ज िह ना ओ नेपत्ता  ि लाह  ति ह न ा ह ुनकर \nफोनो । बाबू क ि स् थित  जख न खराप हो मय ल गलिन आ को नो अस् पता ल मे बेड निञ भे टल िन ,त खन िनलष ज्ज भ' \nिुभ्रा स्िय ं फोन केलिखन- \"िनिखल,अहा ा ांक बाबू क त ' बह ुत जान -पहचान अिि, एकटा बेड कहुना िदय ा \nिदय'।\" \n\"हॅं,देखैत िि य ै, कोनो व्य ि स् था भेने  फोन करैत िी । \" -किह  जे फोन कटलिन िििि र, त कर बाद कतेक \nिज्रप ात  स ह लिन एसकिर  ि ु भ्रा, िकन्द्तु ििििर  िकंिा ह ुन क िपता क िदस स' संिेदनाक कोनो फोन निञ!ओ \nिज बैत िि थ िा मर लीह  एक र  कोनो िज ज्ञा सा नि ञ!आ आ इ ! आइ  ओ चाह ैत िि थ जे ह म सभ काज  िोि ड़ \nह ुनकर फोन के प्राथिमक त ा िदय िन! \nअही सभ िचन्द्ताज ाल म े ओझराय ल ि ुभ्रा के ा ां समयक कोनो ह ोि निञ रह लिन आ स ांझ  मे फोनक बदला \nििििर  स द्य : उपिस् थत िला ह । \n\"फुर सित  भेट  गेल ?\"-स् िर  न िञ चािह य ो ि त त त  भ' गेल िन। \n\"निञ ,एखन फुर सित  कत '?अहा ा ांकेा ां बुझले अिि एि ह  मह ा मार ी मे काज कतेक बिढ़  गेल  िैक। कखनो भोजन - \nिित र णक व्य ि स् था देखू, कख नो दिाइ क व्य ि स् था,कखनो कोनो  ििकाय त  भ ' जाइ  त ' मीिडय ाक प्रेि र  स ह ू ! \nनेता िग र ी क ोनो आसान काज  िैक। \"           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"त खन?\"- \n\" सुनू िु भ्रा,अहा ा ां ह मर भािी  पत्नी  िी , अहा ा ांके ा ां ह मर पद - प्रितष्ठाक ध्य ान रखबा क च ाह ी।  ह मरा  पत ा लागल \nजे अहा ा ां सांझ -र ाि त  अपन पड़ो सी संग घुमै त  रह ैत िी ,लोक अनगषल  गप बजैत अिि। जे भे लै स े भे लै ,आब \nअहा ा ां अपन व्य िह ार  स ंय िम त  क ' िलय' ।\" \n\"अछ िा !अह ाा ांके  हमर िकंिा  ह मर व्य िह ा र क पत ा र ह ैत अि ि ? त खनो संिेदना देब जरूर ी नि ञ बुझाय ल ? ह मरा  \nत' भे ल जे द ेिरय े स ' सह ी,ह मर दु:ख बांट ' एलह ुा ां अिि । \"- आतष स् िर  मे पीड़ा  देखार  भ ' गेल िन। \n\"देखू  ि ुभ्रा,ओ सभ एत बिह  ओर दा िलखा क ' आय ल ि लाह ,की करबै ?ह म ओिह  िदन  निञ िलह ुा ां एत ', दोसर \nकोििड प्रोटोकॉल त' पालन करबाक चाह ी न! \"  \n\"ओकर बादो  भेल  होय त  जे िुभ्रा स ेहो निह ंए जीत ी त ' औपचाि र कता मे स मय नि िकय ैक कयल जा इ , \nनिञ?\" \n\"िुभ्रा!एह न भार्ा बािज  क' अहा ा ां अपन गलती  निञ नुका सकैत  िी। अहा ा ांक उछिृंखल  आचर ण हमर घरक \nमयाःदा क अनुरूप निञ अिि । समे टू अपना के । मोन र ाखू  जे ई संबंध अहाा ांक िदिंग त  मात ा - िपत ा िस् थ र  क' \nगेल  ििथ। \" \n\"कोन आचरण ? केह न उछिृंख लत ा ?\" त ैि  मे बिज त े िलीह  ि ुभ्रा ,त खने िनि खल  िनध ोख पै सलाह  आ  \n-\"चल ू  न , आइ ट हल' निञ चल ब की\" -बिज त े िलाह  िक दृिि िि ििर पर पड़लिन आ  प्रश्निाचक दृिि स' \nिुभ्रा िदस तकलिन। \n\"ई  िििि र  ििथ, एमएलए स ुहास बाबू क पुर। आइ फु र सित  भेट लिन त ' िज ज्ञा सा कर' एलाह  अिि । आइ ह म \nनिञ जा सकब ,अहा ा ां घु िम आउ। \"  \n\"आबो पु िबै केहन उछिृंखलत ा ?\"-कटगर  स्िर ें बजलाह  ि िििर। \n\"हॅं, अिश्य । ककरो  स ंग टह ल' जाय ब उछिृंखल  आचर ण िैक ?\"          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"हॅं,र ोज  जा य ब , समय- कुस मय एकटा ज िान ल ड़की क घर एकटा पु रुखक आय ब ,र ा त ुक दस -दस बजे धिर  \nर ह ब की मय ाःि द त  कहल जा  स कैत  िैक ? मां-बाबू  निञ  रह लाह  त ' अहा ा ां एत ेक उर्द्त भ ' जाय ब? िकिु \nउ्मीदो  देने ििय ै की ?ह मर पिर चय  भा िी पित क रूप मे निञ कराय ब की इिारा क ' र ह ल अिि?\" \n-क्रोध  मे बेस ्हार  होइ त  बज लाह  िििि र ।  \n\"ििििर !आब अहा ा ां पर ह मरा  क्रोध  निञ, दय ा आिब र ह ल अिि। अहा ा ांक ओ स ंस् कार े नि ञ भे टल  जे  अह ाा ां \nउिचत- अनुिचत  बूिझ स की,अपन गलती  माि न सकी िकंिा सु धा िर  स की!अहा ा ांके सफाई  देब हमरा  जरूरी न िञ \nबुझाइ  अिि,त ैंयों  कहब िकय ैि क अह ाा ां अपन चिर र  ऐना मे देिख सकी - \nसुनू, जखन हमरा  स भ स ' बेि ी अहा ा ांक खगत ा िल ,त खन  अह ाा ां नेपत्ता  िलह ुा ां ,एकटा फोनो स ' सांत् िना देब \nजरूर ी नि ञ बुझाय ल अह ाा ांके ।  गािज य ाबा द आ िदलि ाद गा डषन के दू र ी अहा ा ां लेल  पह ाड़  भ ' गेल !ह म कोना   \nिबपित्त क समय कटलह ुा ां , ह म जनैत िी!  ज ॅं िनि खल  स र  आ हुनक माइ  निञ रि ह त िथ  त ' ह मरो  निञ देिखत ह ुा ां \nअहा ा ां।ओएह  दूनू  गोटे  एखन धि र  हमर संग ििथ ,ह म को ना खाइ -पीबी, कोना  एिह  अ िसाद स ' िनकल ी,एिह  \nलेल  ओ दूनू  गोटे  तत् पर ििथ। भिर िदन एसकर  मसान स नक घर मे  रि ह  हम पागल भ ' गेल  रि ह त ह ुा ां ? त ैं \nिबनु नागा  ओ अबैत िि थ ,ह मरा  खु लल हिा मे ल ' जाइत  ििथ। आ अह ाा ां -  अहा ा ां जासू स ल गौ ने िी ह मरा  \nपर! िि :! िघन अबै त  अिि  अह ाा ांक सोच पर।  \nआ उ्मीद त ' ह म निञ देने  ििय िन कोनो ह ुनका ,आगू  की करब , ई  हमरो  पत ा नि ञ , िकन्द्तु अहा ा ांस न संिेदनह ीन \nव्य ित त  स ंग ह म आगू क िजन गी  निञ िबत ा य ब ई िन िश्चत  अिि। \" \n\"अहा ा ांक ई साह स! अहाा ां िचन्द्है निञ िी  हमरा । \" -त मतमाइत  ठाढ़ भेल ाह  िििि र ।  \n\"आबे त ' िचन्द्हलह ुा ां!अह ाा ां जा सकैत  िी। \" -कहैत दर बज्जा  बन्न कयलिन्द्ह  आ भ ोकािर  पािड़  क' कान' लगलीह ।  \n-आभा झा , १ ३ .५.२ ० २ १ \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nममत ा कणष \nथाकल  मजद ू र \nचल ैत -चल ैत थाकल मजदू र  \nमनमे  अनेक प्रश्नके उद्दभ ेदन \nकरैत \nअचानक आसमानमे  \nत ाि क कएक अंजान ि ित त स  \nबह ुत करुणस्िर मे  , ििकाय त क \nर ह ल िैथ  \n  \nह े परमात् मा , ह े अन्द्त र य ामी ह म \nमजदू र  िी एि ह मे  हमर को न कस ू र  \nह मरा  िकय ा ब नेल ौं मजदू र  \n  \nिक ह म िौखे परदेि  ए लौं  \nअपन जन्द्मस् थान , जन्द्म धा र ी , पिर िार  , \nसमाज स बके िोि ड़क  \n  \nआिखर  हमर इ  दि ा िकय ा           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिकय ाि क हम मजदू र  ि ी \nह म उछच ििक्षा प्राप्त नै िी  \n  \nिकय ा नै हमर  स ुधी  \nलै िैथ कोइ  \n  \nखुन पिसना बहाक मे ह नत के रो टी खाइ त  िी  \nिी  अपने देिम ें त ैयो  प्रिासी कहा इ त  ि ी  \n  \nमािलक स ल  क न ेता तकके फुस षत नै ह म र  कोइ  स ुधी लेता  \n  \nअबै  िैथ पर कार  स बक ल ै  िैथ  \nतरह – त र ह के स िाल  \n  \nनै िैन मरह म िकनको पास  \nआब हम करब ककर आस  \n  \nआई नार ाज  िी  अपन भ ाग् य  ििध ात ास  \nििकाय त  अिि  अपन          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nभाग्य पर \nकरैत िी  करबर्द् प्राथष ना पह ुंचा िदय  अपन गंत व् य  तक  \nह े िनर ाकार  स ुनु  हाहाकार  \nिदय  ि ित त \nआब नै किह य ो लौ टक आएब  \nजौं एह ी बेर पहुँचब  \nअपन गा म , अपन गा म  \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआर त ी \nप्रकृित  \nकाल नाच करैत अिि स बह क उपर  \nआय ु लेल क िीन  \nप्रकृित स ँ िखलिाड़ ज ुिन करू \nनय  बुझु अपनासँ ह ीन  \n \nबेस ी काि बल जँ बनि त  \nदेत पिाड़  धोिब य ा पाट  \nचारू खाने िचत भऽ ज ाय ब  \nउिड़ ज ा य त  ह ोि हिाि  \n \nह ृदय ििदारूण दृ श्य  अिि  स ब तिर \nमरण के र   त ांडि पसर ल अिि  \nलील गेलय  कते के र  िज नगी  \nइ  के ह ेन प्र कोप आय ल अिि  \n \nआबो निह  जौं  चा िल स ुधार ब  \nप्रकृित कऽ जौं  निह  स ्हा रब \nह ोइ त  र ह त  एनाि ह  दुगषित  \nचाह बो न ह ो य त  कब ह ु प्रगित  \n               \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nक ं चन क ण्ठ \nििक्षा \nजय  ज य भै र िीसँ  करैत िी सु प्रभ ात  \nिदनमें  कन्द्य ा भ्रू ण हत् य ा क र ै िी \nिक िििक्षत ि ी ह म ? \nबेट ाके कान्द्िेंट, बेट ीके बाल -िििाह \nकी िििक्षत ि ी ह म? \nबेट ीके उड़ ानक पाँिख ले ल उिाह  \nपु त ह ुके सपना चूल्ह ामे झौंिक  \nकी िििक्षत ि ी ह म? \nमंिदर में  दान लाखोंके भू खे िब लखैत  जा ड़सँ  \nिठठुर ैत मरैत बालक  \nकी िििक्षत ि ी ह म? \nबनाबािी  बड़का अस् प त ाल ज ाि ह में  \nिबलक मार ामाि र \nकतह ुँ  दिाई क कालाबाज ा र ी  \nकतह ुँ  आतसीज नक हा ह ाकार  \nधन्द्िंत िर क स ंत ान          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकी िििक्षत ि ी ह म? \nमानि अंगक तस् करी आब त ' खून \nओहिा त कके  कालाबा जारी  \nकतय  गेल  ओ ििक्षा  \nजे ििनय, सदाचार , मृ दु व्य िह ार क \nिल प िर चाय क \nजे िसखबैत िल दया  धमषके  मू ल अिि  \nपाप मूल अ िभ मान।  \nिडग्री तक ह ा िसल  के लह ुँ  िब सर लह ुँ  \nसभट ा ज्ञान \nसाँस सभके चिल रह ल मु दा  भ ' गेल \nिी  िनष्प्राण! \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nच ं दन ा दत्त \nि र दान \nह े सुनय ििय ै , आब अह ां घरसं  \nबाह र  िकन्न ह ुं निह  जाय ब , इ  बजर  खस ौना सभ कें ल ील ने जाय  िै\" \"  \nफुलपरा सिाली हा करोस कर ैत बजलीह ।  \nह म कहां कत्त ह ु िनकस य  ि ी  \nबड़ ज ी ह ौ र य  अिि  त  अहाँस ं एक  \nदू बाज ी लि़़ड लैत िी  ' \nजिह य ासं इ र ोग  बढ ल स बटा कार ोबा र  भगिा ने भ र ोसे  , \nत ाि ह  पर  ि नत्त ह ु कत ौने कत्तौ सं \nखराप स माचार  स ुनाय ै जाइ य े ।  \nत खने हुनकर सभ िदना खबास बौका बा ड़ी  स ं चािर  टा भांटा आिन रा िख देलक आ बैिसक ' खैनी चु नबय  \nलाग ल।  \nओह एत ेक िदन बुझैत  रि ह  \nबौकाकें क त ेक कि अिि  ,ने िकिु सुनय अिि  ने बािज पबैत अिि  \nआइ बुिझ पड़य ैइ  \nओकरा िर दाने भे टल  िैक.  \n  \nह ां ,ठीके कहलहुं           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनेजाए ओ टोला ने स ुिनइ बोला.  \n-च ं दन ा दत्त, र ांट ी,मधुबनी \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    ) \n   -      -     स          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :- \n                        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                         स          -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nिि देहक िकिु िििे र्ांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  िििेर् ांक १२ म अ ं क , १५ ज ू न २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल िििेर् ांक २१ म अ ं क ,  १ नि्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) ििहिन कथा िििे र्ांक ६ ७  म अ ं क , १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ाि ह त् य  िििेर् ांक ७० म अ ं क , १५ नि्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) नाटक िििे र्ांक ७२ म अ ं क १५ िदस् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल िििे र्ांक ििदेह क अ ं क १११ म अ ं क , १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भित त  गज ल ि ििेर् ांक १ २ ६  म अ ं क , १५ माचष २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गज ल आल ोच ना -समालोचन ा -समीक्ष ा िििेर् ांक १४२ म, अ ं क १५ नि्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) कािीक ांत  िमश्र मधुप िििे र्ांक १६९ म अ ं क १ ज निर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अ र ििन्द्द ठाकु र  िििेर् ांक १८९ म अ ं क १ नि्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदी ि चन्द्र ठाकुर  अिनल ि ििेर् ांक १ ९ १  म अ ं क १ िदस् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n  \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१ \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स     २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ                       ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए   \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                    \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nिि देह ई-पि र काक  ब ीि ल रचन ाक स ं ग - मै िथलीक सिषश्रे ष्ठ र च नाक  एकटा  समा नान्द्त र स ं क लन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )          \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)         \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा [ ििदे ह  स देह ५  ]          \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा [ ििदे ह  स देह ५  ]           \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nिि देह मै िथली लघ ुकथा [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली लघ ुकथा [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]           \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली िििु उत् सि [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली िििु उत् सि [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना  [ ििदे ह  स देह १ ०  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना  [ ििदे ह  स देह १ ०  ]          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t the  En g l i s h  tran s l a t i o n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  gra sp th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tion s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rig i n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)      \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                        \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-स्प ादक: \nडॉ  उमेि मंडल।  सह ाय क स ्प ादक:          स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ स े ह ाि न -लाभ रि ह त  आधा र पर िै आ तैँ ऐ ल ेल  कोनो  \nर ॊ य लटीक / पािर श्रिमकक प्र ाि धा न नै िै।  तेँ रॉ य लटीक/ पािर श्रिमकक इछिुक ििदेहसँ  नै जुड़ि थ, से \nआग्रह ।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४    \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२२ म अंक १५ मई २०२१ (िर्ष १४ मास १६१ अंक ३२२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  ","size_mb":1.73,"has_text":true},"Videha 323.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 323.pdf","name":"Videha 323.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'व िदेह' ३२३ म अ ं क ०१ ज ू न २ ० २ १  (िर्ष १ ४  मास १६२ अ ं क ३२३) \n१ . गज ेन्द् र ठाकुर- संघ लोक  स ेिा आय ोग / वबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै वथली (अवनिाय ष आ \nऐवछछक) आ आन  ऐवछछक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेतु स ाव मग्री [एन. ट ी. ए.- य ू .ज ी. सी.-नेट-\nमै वथली ले ल स ेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अवनल’- आँवखमे वचत्र  हो मैवथ लीकेर (आत्मकथा)  \n२ .२.सदानन्द्द कविश्वर- पु ंछ व ह लेबाक फय दा  \n२ .३.र बीन्द्र नार ाय ण वमश्र- ल जकोटर  (धा र ाि ाव ह क उपन्द्यास ) \n३ . पद्य \n३ .१.वबनय  भू र्ण - ३ टा कवित ा  \n३ .२.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अवनल’- गज ल \n३ .३.आश ीर् अनवचन्द्हार- दू टा गज ल  \n४.स्त् त्र ी क ोना (स ्प ादक - इ र ा मवललक)  \n४ .१.सवित ा 'सुम न'- उमंग \n४ .२.आभा झा - अवस्त् मता \n४ .३.कंचन कण्ठ -आराध ना \n४ .४.ममत ा क णष- वनभष र          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n        \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ र समय कवि  चतुर  चतुरभु ज  विद्य ापव त \nकालीन  कवि  छव थ।  एत  स मीक्षा शृंखलाक  प्रार्भ करबासँ  पूिष चारू  गो टे क  शब्दािल ी              \nस   देल  जा रहल  अवछ।  नि आ पु र ान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे  \nधार आओत, संगव ह            स       मै वथली         वलखबामे  धाख आ   -आ    खतम  हो त,         \n     आ   आ सुछ चा भािक  अवभव्य वत त भ  सकत। )   \nTOPIC 4                (                  आ             -            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          ) \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n२ .  गद्य \n२ .१.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अवनल’- आँवखमे वचत्र  हो मैवथ लीकेर (आत्मकथा)  \n२ .२.सदानन्द्द कविश्वर- पु ंछ व ह लेबाक फय दा  \n२ .३.र बीन्द्र नार ाय ण वमश्र- ल जकोटर  (धा र ाि ाव ह क उपन्द्यास ) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अव नल’ \n  \nआँवखमे वच त्र  ह ो मैवथलीकेर ( आ त् मकथा )  \n             12. चरैिे वत-चरैिे वत-दू \nर ामेश्वरमस ं गाड़ी 20 अप्र ै ल क’ र ाव त मे  स ाढ़े  दस  बजे प्र स्त् थान केलक | \n21 क ’  6 बजे सबेरे मदु र ै प ह ुंचल | \nमीनाक्षी मवन्द्दर ज ा क ’ दशषन क ’क ’ 9 बजे प्रस्त्थान - 4 बजे त ीरू ज ंतशन पह ुंचै गे लह ुँ  | \nओत’सं 11.50 बजे र ाव त मे  प्रस्त् थान - 6  बजे ई र ोड आ ओ त ’ सं  7 बजे प्रस्त्थान क’ 2 बजे जललार पे ट  पहुचै  \nगेल ह ुँ  | \nओत’ सं 9 बजे र ाव त मे  प्रस्त् था न - 23 क ’ भोरे आकोनम पह ुँ चल ह ुँ  | \n24  क ’ 3.20  बजे दुप ह र मे  जनत ा एत सप्रे ससं पुण े ले ल  प्रस्त् थान क ’  25  क ’ साँझमे 7 बजे पु णे  पहुँचै  गे लह ुँ  \n| \n  27  क ’    4.30 बजे भोरे बॉ ्बे  िी टी पह ुँ चल ह ुँ  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n8.30     बजे खेलानन्द्दक डे र ा गेल ह ुँ  |  ह मरा सं एक कक्षा आगाँ पढैत छलाह  | गा मस ं एक स ाल प वह ने आएल \nछलाह   खेला नन्द्द | मामा गामक वकछु गोटे काज करै छलवखन , ह ुनके  स भ लग र ह ै छलाह  |  कहलवन  जे \nआब दुः ख ह ोइ ए जे कम -सं-कम  मै वि क  पास  क ’ क ’ आएल रव ह त ह ुँ  त ढंगक नोकर ी  भेट ल रह ैत | नीक \nलाग ल ई देवख जे अपन पू िष  पवर वचत  ल ोक सबह क स ंग नी क ठाम रह ैत छव थ | वब ना भोज न केने नवह  आब ’ \nदेल वन | \nओत’सं घू वर क ’   10.30 बजे  स्त्टे शन एलहुँ  | फेर  अजायब घर , शंत ाकृज़ ह बाई  अड् डा घू वम  अबै  गेल ह ुँ  | \n28   क ’ ह बा ई  अड्डा, ओत’सं हैंवगंग गाडषन घुम ैत साँझमे  8.30 बजे समु रक वकछेरमे  चौपाटी जा इ  गेल ह ुँ  | \n 3 मईक ’ आगर ा वकल ा ,त ाज म ह ल ,फतेहपुर  वसकर ी घूव म स्त् टे शन आवब गेल ह ुँ  | \n4  क ’ आगर ासं म थुर ा , िृन्द् दािन घू वम मथुरा जंत शनसं र ाव त 11.40 बजे  वदल लीक लेल प्र स्त् थान \n|                                \n5 क ’ सबेरे नई  वदलली जंतशन पहुँचै गे लह ुँ  | \nआइ. ए.  आर.  आइ . , जंत र-मंतर, जिाह र लाल ने ह रु मेम ोव र य ल , क़ुतुब मीनार , र ाष्ट्ि पवत  भिन, संसद भिन,लाल \nवकला ,र ाज घाट स मावध , शाव न्द्त घाट, विज य  घाट घुम ै गेल ह ुँ  | \nकृष्ट्ण  कान्द्त ज ीसं भ ेंट  कर बा क प्र य ास केल ह ुँ  |  पता  चल ल  जे त ीन  वदन पव ह ने गा म चवल  गेल ाह  | ह मर \nवप्रय  ल ोक छलाह  | पढ ै मे  खू ब मे धा िी | मु दा गाममे  नीक िात ािर ण नव ह  भेट बाक कार ण पढ़ाइ  छोव ड वदल ली \nचवल गेल  छलाह  | ह म ह ुनकास ं भेंट  कर ’ चाह ैत छलहुँ | ह ुनक वस्त् थव त  देख’ चाह ैत छलहुँ | नवह  भेट लाह  त \nसोचल ह ुँ   आब गा मे जाएब त  भेंट  करबवन  | \n 6 क ’ इ ंवडय ा गेट , लवलत बाबू  ओत ’, र ाष्ट्ि पव त  भिन घूव म  सह र साक  सांसद  वचर ंजीि झा जी ओत’ भोजन \nह म आ वमश्रजी  के लह ुँ  | \n सी पी आइ नेत ा -सांसद भ ोग े न्द्र बाबू  ओत ’ गेल ह ुँ  | ह ुनका  स ंगे स ंसद भिन गेलह ुँ  | ह ुनकास ँ  पवह ल  बेर भेंट  \nभेल  छल  मु दा ओ से भान नै ह ुअ’ देल वन |संगे नेने गेल ाह  स ंसद भिन , कत ’ की ह ोइ  छै से जानकार ी \nभे टल, ह ुनका स ंगे स ी पी आइ काय ाःलय गेल ह ुँ  | ह ुनका स ंगे फोटो वखचबै  गेल ह ुँ  | त ीन-चावर  घंटा हुनका          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसंग र ह लह ुँ  हम दू नू  गोटे ,  नीक ल ाग ल | बादमे स्त्टे शन  आवब पुरानी वदलली स्त् टे शन गेल ह ुँ  | र ाव त 9.45 बजे \nलुवधय ानाक लेल  गाड़ी  प्रस्त् था न केलक | \n7 क ’ र वि र ह ै | ह म आ वमश्रजी  ओवह ना घू मय व नकललह ुँ  | एक ठाम ऊ नक फै ति ी क श ाइ न बोडष देखवलऐ | \nगेट कीपरकें कहव लऐ जे ह म सभ फैति ी घूम ’ चाह ै छी  | कहलक , साह ब स े जाकर  पू छो  | गेल ह ुँ  | \nकहवलयवन , ह म लोग  वबह ा र  के  एग्री कलचर  कॉलेज स े टू र  पर  आए हैं , फैति ी घूमना  चाह त े ह ैं | कहलवन , \nपहले  स े कोई  अनु मवत  वलये हैं , कोई  पत्र ाचा र  वकय ा ग य ा था ? कहवलयवन , नह ीं | त  कहलवन , वफर  मुवककल \nह ै | ह म वमश्र जी कें कहव ल य वन , चल ू -चल ू, ह म सभ य ू वनिवसष टी चल ै छी  | ह म सभ मै वथलीमे गप करैत \nिापस हुअ’ लगलहुँ , त  ओ स ोर  पाडलवन | ह म सभ घु मल ह ुँ  | \nएवह  बेर  ओ बहुत आदरसँ  कुसीपर  बैस ौलवन  | दू-दू  टा वसंघार ा आ दू -दू  टा र सगुलला मंगबौ लवन | नाम-गा म \nसभ मै वथ लीमे प ुछल वन | फेर  कहलवन जे हमह ू ँ  सभ  दर भंगे वज लाक  विव भन्न  गा मक  छी, ह मर गाम झंझार पु र  \nलग अवछ | बह ुत आनवन्द्दत  भे लह ुँ  | \nएक गोटे  एलाह , ह ुनका हमर ा सबहक पवर चय  देलवखन | ओ ह मरा  स भकें संग ल ’ गेल ाह  आ स भ वकछु देखा \nदेल वन | एक घंट ा घूव म -फीवर  एलाक बाद एलहुँ त ह ुनका धन्द्यिाद दैत वबदा ह ुअ ’  ल गलहुँ त र ोव क ल ेल वन , \nकहलवन , अहाँ सभल े ’ भोजन तैय ार  अवछ , वबना भोजन केने नै  जा  स कै छी | ह मरा  स भकें  आश्चय ष भ ेल  जे \nपवह ल पवर चय मे  एत ेक अपनापन हमरा  स भकें कोना  उपल ब्ध भ ’ गेल  | ह म सभ कहवलयवन जे स ाँझमे हमरा  \nसबह क गाड़ ी खू ज त  | ओ कहलवन जे भ ोज न क ’ क ’ थोड़ े काल आराम करब , समयसं एक घंटा पवह ने \nस्त् टे शन पहुचाय ब हमर काज  वथक | ओ बड्ड आग्रह  के लवन जे आवब गेल  छी त  स भ गो टे सं भें ट-घाँ ट क ’ \nवलय’, ह ुनको स भकें नीक ल गत वन | नवह  मानलवन , ल’ गेल ाह  डेर ा | \nओत’ जाइ त  ल ाग ल जेना पव ह ल बेर   समवधय ान पहुँचल  ह ोइ | पयर  धोब ’ सं ल ’ क ’ भोजन – आराम धवर मे  \nबह ुत पै घ पाह ुनक सत् कार  जकाँ व्य िस्त् था देवख चवकत  भ ’ गेल ह ुँ  | \nबडकी टा ह ॉ ल छलै | सत्त ा इ स गोटे  रह ैत छलाह  | विव भन्न वशफ् टमे ड्य ू टी रह ैत छलवन | वशफ् टक अनुसार  \nजे उपल ब्ध रह ैत छलाह  हुन के देख -र ेखमे  भोज न बनैत छल | एक आदमी सहाय त ा क ल ेल  रखने छलाह  | \nभोजनक स ँचार  देवख गु्म भ ’ गेल ह ुँ  |ह मरा  स बह क आग्रह पर एकटा थार ी उपलब्ध भेल  | ह म सभ  जत े  \nभोजन क ’ सकैत  छलह ुँ  तत ेक रा वख शेर्  भात ,त डुआ, त र कार ी िापस के लह ुँ  | एवह  ल ेल  बहुत संघर् ष कर ’ \nपड़ल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nर ंग-विर ंगक  मु ट्ठ ी काटल   आम एकटा बालटीमे र खने छल ाह , से चल ब ’ लगलाह  | \nदह ी आ रसगुलला बेरमे फे र  बड़का लीला भे ल | ह म दू नू  गोटे  मध्य म कोवटक खौकार  छलह ुँ  | ओ सभ \nबवर य ा त ी ज काँ  जो र  क र ैत छ लाह  | कहुना -कहुनाक ’ हम दू नू  गोटे  भोज न समाप्त केलह ुँ  | पान-सुप ार ी आएल \n|ओहो  स भ जे ओइ वदन छलाह  स े भोजन के लवन आ तकर  बाद आराम करैत -करैत वमवथलाक संस्त् कृवत , \nभोज, बवर य ात ी आवद विर् य पर  गप्प आ ठह क्काक काय षक्रम  प्रार ्भ   भे ल से  बड़ी काल  धवर चल ल  | \n न्द्यू  एर ा िू लेन फैति ी, ओस िाल  फैति ी आ  एग्री कलचर  य ू वनिवसष टी कैं पस  घू वम साँझ मे  हम सभ स्त् टे शन पहुंवच \nगेल ह ुँ  | \nर ाव त मे  बथष पर पडल -पडल  ब ड़ी  काल धवर  स ोचैत र ह लह ुँ   जे अपन  भार्ामे गप करबा क  कार णे  ह मरा सभकें  \nएकदम  नि स्त् थानमे अपवर वचत  लोक  सभस ं  अ प्रत्य ाव सत स्म ान प्राप्त भे ल  मु दा की  बह ुत  आिेशसं  भोजने \nकराएब मात्र  वमवथलाक संस्त् कृवत  छै | कतह ु वकछु कमीक आभास भ े ल | वकनको   मै वथली सावह त् य सं रूवच \nवकएक नवह  देखवलयव न | चाव र  आनामे वमवथला वमवह र  भेट ैत छलै ,मु दा एत ेक मैवथल क बीच एकटा ‘वमवथला \nवमवह र’ वकए नव ह  उपल ब्ध छल | भार्ाक प्रवत  जा गरूकत ा क अभाि वकएक छल , ई  प्रश्न बेर-बेर मोनमे  उठैत  \nर ह ल | मु दा वह नका सभकें की कह्बवन जखन गाम -घरमे  स ेहो वस्त् थवत  एह ने अ वछ , ल ोक भोज  करबा मे  ओत ेक \nखचष  क ’ लैत अवछ ,वकन्द्तु  चावर आनाक  एकटा  पवत्र का वकय ो  कीनैत  ह ोव थ से  त ाकब   कवठन अवछ |  पवत्र का \nकीनब आिकय क नव ह  मानल जा ड़त  अवछ  | जखन मधुबनी -दर भंगाक  इ एह वस्त् थव त अवछ  त  एत ेक  दू र चाकर ी  \nकर’ आएल ल ुवधय ानाक मै वथलकें की कहबव न | \n8  क ’ 3 बजे वदनमे  पठानको ट जंतशन पह ुँ चल ह ुँ  | र ाव त्र  विश्राम एत वह  क र ै गेल ह ुँ  | \n9 क ’ 7.30  बजे श्रीनगर  ल ेल  प्रस्त् थान कर ै गेल ह ुँ  |  2.45  बजे 34000 फीट ऊंचाइ पर पत्नी टॉ प पहुंचल ह ुँ  | \nकूदमे  भोज न करै गेल ह ुँ  | \n 9.30 बजे र ाव त मे  श्रीनग र  प ह ुंचलह ुँ  | \nएकटा अवप्रय  घटना एत ’ घवट गेलै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nवकछु गो टे  होटलमे  अपन स ा मान र ाव ख बाह र  वनकवल गेल ाह  | ह म ठाकुर जी (अशोक   कुमार  ठाकुर )   आ वमश्र \nजी फ्रेश  भ’ क ’ चाह  पीव ब बाह र  वनकलल ह ुँ  | घूव म-फीवर क’ भोजन क ’ क ’ र ाव त 11.40  बजे ए्बे सी ह ोटल \nपहुंचल ह ुँ  | \nह मरा  स भकें देवखते हमर  स बह क एकटा संगी जोर -जोरसं अवप्रय  श ब्द सभ  मू ँहसं उ वग ल ’ लगलाह , जकरा \nलोक गा वर  कहैत छैक | ह म सभ सोच ’ लगलहु जे की भ ’ गेल ै | गपसं ल गैत छल जे ओ विशे र् वस्त् थवत मे  \nछव थ | वकछु कालक बाद प त ा चलल जे हम स भ चाह  पीव ब क ’ वनकवल गेवलऐ घ ू म ’ ले’ बाह र, ई सभ \nत खन बाह र सं आवब गेल ाह  | ह ोटलक बै र ा नव ह  बुझलकै जे ई सभ नवह  पीने छलाह , वह नका सभकें देवख \nवह नके हाथमे वबल द ’ देल कव न | ई  वकछु विशेर्  वस्त् थवत मे  छलाह े ,पाइ  द ’ क ’ झगडा करबा क तैय ारी केलवन \nआ  ह मरा सभकें  देवखते  शु रू  भ’ गेल ाह  | \nह मरा  मोन पडल रस्त् त ामे एकठाम कहने छलाह , ह मार ी ह ं गा मा पाटी वकस ी से  कहीं  भी और  कभ ी भी उलझ \nसकती ह ै | पु छने र वह य व न , वबना कार ण के  भी आप वकसी स े उलझ जाएंगे त कह लवन , कार ण हम ढू ढ ल ेंगे \nन | ह मरा  ल ाग ल जे एखन धव र  हम सभ बांचल छलहुँ मु दा आब वह नका कार ण भेवट गेल वन | ह मरा  एखन \nपाइ  चु कता क ’  चुप र वह  जा एब उवचत बुझा एल | ह म एह ेन वस्त्थवत मे  कमजोर  भ ’ जाइ  छलह ुँ  | \nअश ोक कुमार  ठाकुर जीकें अ नगषल  बात  बदाःक त  नै ह ोइ त  छलवन | ओ डांवटक ’ गा वर  नै प ढबाक ले ल चे त ौनी \nदेल वखन | ओ ढू वस ल डबाक  ल ेल  तैय ार  छल | आगू  बढ ल | ह म सभ ठाकुर जीकें र ोव क ल ेवल य वन | वमश्र जी \nओकरा सामने ठाढ़ भ ’ गेल व खन | ओ वचक रल, आप हमार े सामने आनेबाल े  कौन ह ैं | वमश्र जी कह लवखन , मैं  \nत ु् ह ार ा पैग्बर हू ँ | दू  गोटे  ओकरो पकवड़क ’ ओकरा शांत  करबा क कोव शश के लक | ओ शांत  होइ त े नव ह  \nछल | ठाकुर  जी  कहलवखन , त ुम ने हमें गाली दी ह ै , मैं  त ु् ह ें शाप देत ा ह ू  वक तुम  फे ल कर ज ाओगे | \nबड़ी  काल पर  ल ोक सू त ल | \nसबेरे ओ एलाह , र ात  की ग लत ी के वलए म ुझे  माफ़ कर दीवजए | कहवलयवन , ठाकुर जी से  कवह य े | \nठाकुर जी सं सेहो माफ़ी मंगलवन | \nसभ य ज्ञमे व्य िधा न ह ोइत  अ वछ , से भे ल ै | य ात्र ा आगाँ ब ढ़ल | \n10 क ’  9.45 बजे ह ोटलसं प्रस्त् थान क’ 12.30 बजे दुप ह र मे  स ोनमगष पह ुंचै गे लह ुँ  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n 2.30 बजे ओत’सं प्रस्त् थान क’ 5  बजे ह ोटल िापस  आवब जा इ  गेल ह ुँ  | \n 6 बजे चाह  पीव ब बज ार  घू मय गेल ह ुँ  | 9.30  बजे ह ोटल घू वर  अबै गेल ह ुँ  | \n11 क ’   7.30 बजे बससं प्र स्त् थान क’ चकमेश ाह ी, वनसाद्ना ग,आवद र मण ीय  स्त्थ ान स भ \nदेखैत 12.30  बजे  87 वकलोमीटरपर वस्त् थत पह लगा म पहुं चै गेल ह ुँ  | \nभोजन क ’ घोडासं पह लगा मस ं  2 मीलपर वस्त् थत बेई शर ण गेल ह ुँ  | आधा घंटा ओत ’ ठ ह वर  ओइ ठामक म नोह र  \nदृकय  देखैत  घोडासं घ ू वर  अबै गेल ह ुँ  |      \n6 बजे घूव र  क ’ आवबक ’, ज लखै क ’ क ’ वसंकारासँ  डल झीलमे  7   बजेस ँ    10 बजे धव र  विचर ण करैत \nझीलक मध्य सं चारू कात  पह ाडक मनमोह क दृ कय क अ ि लोकन कर ैत नेहरू पाकष , कबूत र खाना , चार  वचना र  \nआवद महत् िपूणष स्त्थानक आन न्द्ददाय क दृ कय सं ल ाभावन्द्ित ह ोइ त  गेल ह ुँ  | श्रीनगर क ओ  साँझ, गा डषन बु लबुल  \n(वसंकार ाक )क मांझी नू र  अह मदक मस्त् त ी भरल  प्रेम गीत  ‘ ओल ाइ वश्च गो  गा इ श्चे वदलदार  मे .. .. .. . ’ \nअविस्त् मरनीय   रहल  | \n 12 क ’ साढ़े  नौ बज े ह ोटलसँ  प्रस्त्थान क ’  साढ़े  बार ह  बजे गुल मगष , डेढ़  बजे वखल नमगष प ह ुंवच क ’, ओतव ह  \nभोजन क ’ पु नः गुल मगष होइ त  घू वर  आवब डल झील , बाज ार  घुम ैत , भोजन करैत स ा ढ़े दस बजे हो टल  आवब \nगेल ह ुँ  | \n 13 क ’ टूव र स्त् ट सेंट र सँ  प्रस्त्थान क ’, पौने दू  बजे बाटमे  भोज न क ’ साढ़े  नौ बजे प ठानकोट जंतशन पह ुँ चैत  \nगेल ह ुँ  | \n  14 क ’ 1.40 बजे पठानकोट जंत शनसँ  प्रस्त् थान क ’ 6 बजे जललार पे ट जंतशन , 10   बजे लुवधय ाना ज ंतशन \nआ ओत ’सँ ह वर द्वार  ल ेल  प्रस्त् थान कर ै गेल ह ुँ  | \n 15  क ’ 11 बजे ह वर द्वा र  पह ुंवच स्त् नान  क ’,मवन्द्दरमे दश ष न-पूज ाक बाद भोजन क ’ क ’ बोग ीमे चवल एलह ुँ  | \n 16 क ’ सबेरे ऋवर्केश  ल ेल प्रस्त् थान कर ै गेल ह ुँ  | 9.30 बजे ऋवर्केश  पह ुंवच सा ढ़े द स िल ा ि ेनस ं पुन ः \nह वर द्वार  आवब स ंध्य ा  3.45 बजे ह वर द्वार सं देह र ादू न लेल  प्र स्त् थान क ’ साढ़े  पाँ च बजे दे ह र ादू न पहुंचै  गेल ह ुँ  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n 17 क ’ सबेरे आठ बजे मस ू र ीक लेल  प्रस्त् थान क ’ पौने दस बजे मसू र ी पहुँचै  गेल ह ुँ  | र ोप-िे पर य ात्र ा केलह ुं \n| लाल वटब्बा गेल ह ुँ , जत य  टे वलस्त्कोपस ं वह मालय , वत लायनामाक गौत म मवन्द्दर , दुगाः मवन्द्दर, बरीनाथ, \nकेदार नाथ , सेंट  जेविय सष कॉ लेज देवखक ’  डेढ़  बजे बस सं विदा भ ’ क ’ साढ़े  ती न बजे स्त् टे शन पहुँचै गे लह ुँ  | \n 18 क ’ भोरे साढ़े  ती न बजे बर ेल ीसं प्र स्त् थान क ’ काठगो दाम आ ओ त ’ सं स ाढ़ े नौ बजे बस सं नैनीत ाल ल े ल \nप्रस्त्थान कर ै गेल ह ुँ  | साढ़े  ग् य ार ह  ब जे नैनीत ाल प ह ुँ चै गेल ह ुँ  | साँझम े नािसं झीलमे विचर ण करै गेलह ुँ  | \nबजार  घू वम , भोजन क ’ क ’ दस बजे रा वत मे  िापस  अबै गेल ह ुँ  | \n19 क ’ साढ़े  दस  बजे  नैनीत ालस ँ प्रस्त्थान क’ काठगो दाम होइ त  स बा बा र ह  बजे पन्द्त नगर  पह ुँ चै गेल ह ुँ  | साढ़े  \nत ीन बजे पन्द्तनग र  कृ वर् कॉलेज पह ुँ चै गे लह ुँ  | \nसाँझमे सबा छौ  बजे पन्द्तनगर सँ ि ेनस ँ बर ेल ी ल ेल  प्रस्त् था न करै गेल ह ुँ  | \n 20 क ’ 2.30 बजे भोरमे  बरेल ीसं ल खनऊ  ल े ल प्रस्त् थान क ’ सबा नौ  बजे ल खन उ  पहुँचै  गेल ह ुँ  | \n छो टा इमामबाडा , बड़ा  इमाम बाडा , भूल भ ुल ैया , वचवड़य ाख ाना, ्यू वज य म, बोटैवनकल  गाडषन घू मै  गेल ह ु ँ | \n 21 क ’ भोरे 4  बजे लखनउसँ  कानपुर  लेल  प्रस्त्थान क एल  गेल  | \n 7  बजे कानपुर  पह ुँ चै गेल ह ुँ  | बड गर मी छलै  | वदन भवर  ओत वह  व िश्राम करै गेल ह ुँ  | \n 22 क ’ भोरे 2.30 बजे कानपुर सँ िनार सक ल े ल प्रस्त् थान  कएल  गेल  | \n सबेरे आठ बजे इ लाह ाबा द पह ुँ चै गेल ह ु ँ | 9.30 बजे ओत ’सँ  प्रस्त्थान क ’ त ीन बजे ि नार स पह ुँ चै गेल ह ुँ  | \nवह न्द्दू य ू वनिवसष टी, वबडला मवन्द्दर, संकट मोचन ,श्री स त् य  ना र ाय ण तुलसी मानस मवन्द्दर , दुगाः मवन्द्दर, बाबा  \nविश्वनाथ मवन्द्दर  घू मै  गेल ह ुँ  | \nगंग ामे स्त् नान क’, बाबा  विश्वना थक पूज ा क ’ क ’ र ाव त  पौने नौ बजे स्त्टेश न घूव र  अबै  गेल ह ुँ  | \n 23 क ’ 12.15 बजे िनार ससँ प्रस्त्थान कय  मुग़ल सर ाय  होइ त  त ीन बजे अपरा ह्नमे पटना जंतशन पह ुँ चै गेल ह ुँ  | \nआकाशिाणी,पटना गेल ह ुँ  | साढ़े  नौ बज े र ाव त मे  पटना जंतश नसँ  प्रस्त् थान कय  रा वत  बा र ह  बजे बरौ न ी ज ंतशन \nपहुँचल ह ुँ  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n24 क ’ भोरे पाँ च बजे बरौनीसँ प्रस्त्थान क ’ सात  बजे स मस्त्त ीपुर जंतशन पह ुँ चै गेल ह ुँ  | \nसमस्त्त ीपुर जंतशनसं आठ बजे प्रस्त्थान क’ सबा नौ  बजे दरभंगा पह ुँ चल ह ुँ  | \nदर भंगासँ  बस सँ एगार ह  बजे गाम स लमपुर –श्भ ुआड (मधुबनी)पह ुँ वच गेल ह ुँ  | \nटूर  प्रोग्रामक स मावप्त पर एक सप्ता ह क विशेर्  अिकाश स्त् िीकृत भे ल छलै , \nसे त ीन वदन गाममे  बीत ल आ तीन वदन स ासु र मे  | \nढोली पह ुंवच फेर  स भ गो टे  पढ ाइ मे  ल ाव ग गेल ह ुँ  | \nदू  मासक बाद परी क्षा भेल ै | \nठाकुर जीक श्राप फवलत  भेल वन | \nअश ोक कुमार  ठाकुर  प्रथम श्रेण ीमे प्रथ म एलाह  | \nहम, वमश्र जी, नन्द्द कु मार  झाज ी वद्वती य  श्रेणीमे उत ीणष भेल ह ुँ  | \nह मरा  स ंत ोर् भेल  जे प्र ाप्त ांक  56.2 % आएल , एवह  आधार पर बैंकमे  बहालीक ल ेल  हो इ बला प्रवत य ोव गत ा पर ीक्षामे  \nसव्मवलत भ ’ सकै छी | \nठाकुर जी ओही कॉ लेजमे  एम् .एस.सी.(ए जी) कर ’ लगलाह  | \nह म सभ बैंकम े  नोकरीक ले ल प्रवत य ोव गता परीक्षाक प्र त ी क्षा कर ’ लगलहुँ | \n( क्रमश ः )   \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसदानन्द्द क विश्वर \nपु ं छ व ह लेबाक फय द ा  \n  \nह ाउव संग सोस ाइ टीक पाकष मे  पोसु आ आ अन ेरूआ कु कुर  स ंगे खे लाइ त  आ बवत य ाइत  छल.  िमाः जी क पोसु आ \nभूर ा कु कुर  स ं अनेरूआ   कु कुर  पू छलक - भूर ा, त ोर ा ह र दम पूंछ  वह लबैत आ माव लक क तर बा चटै त  देखै \nवछ य ौ. से वकए ? \nह ा. ..  ह ा. . . ह ा!   \n\" भावटय ा ज ीक प्रोमोशन अह ू  बेर  नै भेल  आ गुप्ता  जी क चावर  बरखमें दोसर प्रोमोशन भ ' गेल .\" - मावलक , \nमालवकन कें सुनब ै छलवखन.  \nआंइ एना व कए , ओ जात ात ' काज ो नै  नीक स ं करै छवथ ?  \nमावलक कहलवन - काज  अबै वक नै , ओकरा पू ंछ वह लाब ' आ तर बा चटबाक ल ू वर  नी क छै.  \n\" ह म सुवन गद् गद् भ ' गेल ौं! आ तव ह य े सं हमहू ं.. .. !   \nिमाः जी क बे टाक स्त्िर  बहर एल - भूर ा?  \n\" भूर ा, कालू दोस के छोव ड़ पू ंछ वह लबैत दौग ल.. .. !   \n-सदानन्द्द कविश्वर, वह न्द्दी स ं मैवथली भार्ान्द्तर  - मु न्न ा जी \n-सदानंद किीश्वर, 39- बी, पॉकेट ए -11, कालकाज ी एत सटें शन , नई  वदलली - 110019, मो.9810420825 \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nर बीन्द्र ना र ा य ण वमश्र \nलजकोट र  (धा र ािा वह क उपन्द्या स) \n२१ म खेप  \nवकछुवदनमे  बहादुर अस्त् पता ल सँ घु वर  आएल  ।  कतबो  इलाज  भेल ैक मु दा ओकरा  टां ग सोझ नवह  भेल ैक।  ओ \nनाङर  भए गेल  ।  ल ाठी पकवड़  कए कह ुना कए ठाढ़  हो इ त  छल ।  डा तटर क कह ब  रह ैकजे क्रमश ः ठीक \nह ेबाक चाह ी मुदा कोनो  गा र ं टीनवह  जे फेर ओवह ना भए जेताह  । एकटा मामुल ी घटना के ह न भय ािह  भए गेल   \n।  ई सभ  दारूक चल त ेभ ेल । त ेँ नशाकेँ  एत ेक खरा प बू झल जा इ त  अवछ   ।  मुदा बहा दुर कोनो  पवह लबेर \nपीने र ह ए से बात  नवह  र ह ैक।  ओवह वदन बटु क स ेहो पवहलबेर ओकरा स ंग देल कै क ।  ता व ह  उत् साह मे  बेसी \nचढ़ ा देने रह ै क।  तकर बाद त ँ जे भे लैक से ब ुझल े अवछ  ।  जे भ ेल ैक  ,से भे लैक ।  मुदा ई नव ह  बुझएमे \nआएल जे बटुकक घर बाली एना  वकएक के लक ? बादमेपता लाग लजेबट ुकक ध्य ान रचना  छोव ड़कए एमहर -ओमह र  \nर ह ैत छलै क । एवह ब ात सभ र चना बह ुत परेस ान र ह ैत छ लीह  ।  अपनाभवर ओकराबुझेब ाक बह ुत प्रय ास केल वथ \nमु दा ओ वक छु नवह  स ुनै क ,उलटे  तर ह -त र ह क स मस्त्य ा ठा ढ़ कए दै क।  रचना एव ह  मकड़ज ालस ँ वनकल बाक ह ेतु \nइ एह  मौका देखल वन । एकर ा व त  जखन ह म घोर  वन न्न मे  रही त ँ बुझाएल जेना केओ केब ार पर धक्का मावर  र ह ल \nअवछ । ह मरा  ड र  भेल ।  के बार  नवह  खो वलऐक । केबारमे  बनल फाटस ँ द ेखलह ुँ  । बटु कक घरबा लीसजल -\nधज ल ठावढ़  छव ल। ह म अंठा देवलऐक । विज य क बात  मोन  पड़ल ।ई  मह ानग र  छैक , बँवच कए र ह ू  । भोरे \nउठलह ुँ  तँ बटु कक घरम े त ाला ठोकल  रह ैक।  \nपत्नीक अस ामवय क मृत्य ु आ अस्त् पता लक प्र िासस ँबहादुर  भ ीत र सँ टु वट गेल  छल । ओक र ा आब वदलली \nजेना कावट रह ल छल ।  ओ  तुर ंत अपन देश िापस  जा ए चाह ैत छल म ुदा पुवल स ओ झर ओने रह ैक ।  \nथाना / कचहर ीक चक्कर लगा एब ओकरा िश मे  नवह  रह ैक ।  फे र  ककर ा वखल ाफ ? ओ ई  बात  नीकसँ जनैत \nछल जे बटु क वनदोर् अवछ ।  पुवल स अनेरे ओकरा पाछ ा पड़ल र ह ैक ।  ओ कोटमे साफे कवह  देलकैक  –\n“एवह  मामलामे बटु कक वकछु  दोख नवह  छैक ।  हमह ी ओकरा दा रु वपआ देने  रव ह ऐ क । हमर घ र नीक मृत् य ु \nमात्र  एकटा दुघषट ना छल आ  हमर वन िेदन अवछ ज े एवह  मामलाकेँ बंद कएल  जा ए ।  एवह मे  कोनो जा न नवह  \nअवछ।” ओकर बात  स ुवन जज  बहुत खुश भेल ।  तुर ंत  के सकेँ बंद कए द ेल क आ ओकर प्रशंसो के लक ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबह ादुर न्द्य ा य लय सँ घु वर  आएल  । मदनबाबू   सेहोसंगे छलाह ।  मदनबाबू  ई समाचार  बटु ककेँ  देबए हेतु ओकरा \nफोन केलाह  मुदा फोन नवह  ल ाग ल ।  फोनसँ लगा त ार  स्त् िीच आफ ,स्त् िीच आफक आबाज  अबैत र ह ल।  \nमदनबाबू क कान ठाढ़ भेल वन ।  जरूर  वकछु ग ड़बड़  अवछ । ओकरा लगमे  गोलू क मोबा इ लनंबर  रह ैक ।  \nसंय ोग सँ एकवह बेरमे गोलू क फोन ल ाव ग गेल ।  \n“ह म छी  मदन ।  \"  \n\"गो र  ल गैत छी काका  । \"  \n\" नीके र ह ह  ।  बटु कक की ह ाल छैक ?कैकबेर   फोन लगा बक  कोवशश  केवलऐक  मु दा नवह लाव ग  \nरहल  छैक  ।\" \nबटु कक नाम वलतव ह  ओ कानए लागल ।  \n\"की भेल ैक ? \n\"ओ त ँ धा र मे  डुवबकए मवर  गेल  । \"  \nमदनबाबू  स माचार  स ुवन गु् म  पवड़  गेल ाह  ।  बटु क मदनबाबू क गौंिा  छल ।  गाम गे ल रह ए त ँ \nबटु कक वपत ा बह ुत आग्रह  केने र ह वथन ।  घर क हा ल त  बहुत गड़ बड़ ा गेल  रह वन ।  तकर  आइ कत ेकोसाल   \nभए गेल  ।  बटु कक वज नगी नी कस ँ कवट रह ल छलैक।  मुदा घटनाक्रम एहन घु मत से के जा नैत छल ? सभ \nइ एह  कहैक जे ओकर पत्नीकेँ एना  नवह  करक चा ह ी ।  ओकरे चल त े बटु क प्राण दए  देलक । बटु कोकेँ एना \nनवह  करक चाह ी ।  गाममे बू ढ़ मा ए-बापकेँ आब के देख त  ? मु दा ज े ह ेबाक से भए चुकल  छल ।  गाममे \nबटु कक माए -बाप कनैत -कनैत  बेह ाल छल ाह  ।  \nबह ादुर अपन दे श िापस  जा एत  ।  आब एत ए का ज नवह करत  ।  मदनबाबू  ओकरा र ोकबो नव ह  \nकेलवथ ।  ओकर आंतव र क दु खक समाधा न आब हुनका लगमे नवह  छलवन । जाइत  काल ओ बह ादुरकेँ \nएकटा वलफाफा दे लवखन आ  कहलवखन जे एकरा  जनक पु र  पह ुँ चल ाक बादे खोव ल अह ।  वदललीसँ जनकपु र  \nधव र क वकरा य ा ,कपड़ा -लत्त ा फर ाकसँ   देबे  क ेल वखन ।  बहादुर जेबा काल कानए ला गल । मदनबाबू केँ स ेहो \nनवह  र ह ल गेल वन।  “एह न सो झ , पवर श्रमी आ इमान्द्दार  ल ो क एवह महा नग र मे  कतए पाबी  ?”-मदनबाबू  बजलाह  ।  \nओ मदनबाबू केँ प्रणाम क ेल क ।  ओवह मावटकेँ दंडित  भए प्रण ाम के लक जत ए ओकर  स ा लो ज ीव िका चल लैक \nआ जोर सँ वचकर ल - \"सीत ा महर ानीक ज य । \" एव ह  भािुक क्षणमे  हमरो  नवह  रव ह  भेल ।  आँ वख नोर सँ भवर \nगेल  ।  बहुत काल धवर  हम  ओकरे वदस तकैत र वह  गे लह ुँ  । दुनू ह ाथमे झोर ा लदने  बहादुर चवलगेल ।  \n  \nऐ र चनापर  अ पन म ंत व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३ . पद्य \n३ .१.वबनय  भू र् ण- ३ टा कवित ा  \n३ .२.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अवनल’- गज ल \n३ .३.आश ीर् अनवचन्द्हार- दू टा गज ल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nवब नय  भ ू र्ण -स ं पकष -7003286056 \n३ टा कवि त ा  \n१ \nमृ त् य ुगीत क डेर ाओन र ाग  \n  \nकोर ोनाक ठोर  पर  \nवथर वक र ह ल अवछ  मृत्य ुग ीत  \nएक र  गीत क स्त्ि र  स ँ  \nबह र ा' र ह ल अवछ  विध्िंस - र ाग \nएवह  रा ग मे स वन्द्ह य ाय ल अवछ  \nसंदेह , भय आ अदंक  \nमनुतखक आतषनाद केँ  \nबना' र ह ल अवछ  \nआओर बेश ी त्र ासद ई गी त  \nअस ंख्य  व्य ंग् य  - भािक रस मे  \nबोर ल अवछ  एवह  गी त क स्त्िर           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएवह  गी त क कोलाह ल स ँ  \nडेरा य ल अवछ  मृत्य ु  \nकान सँ टकराइ त  अवछ  \nमृ त् य ुक अ र ण्य  - र ोदन \nजोर  - जोर  स ँ  \nवघनाओन हँस ीक संग  \nअट्टाह स क' र ह ल अवछ  कोर ोना ।  \n  \nमृ त  आत्माक ल ेखा - जोखा  करैत  \nअकछछ भ ' गेल  छवथ वचत्र गु प्त महार ाज  \nफेंवक देनय  छवथ खात ा - प त्त र \nथावक गेल  अवछ  य मरा जक महीं स  \nउठान ह ाव र  रह ल अवछ  मह ीं स  \nपै दल दौड़ ैत - दौड़ ैत \nथावक गेल  छवथ य मरा ज  \nप्राण रा खबाक ल ेल  \nय मरा जक झो ड़ा  मे  \nनवञ अवछ वमवसय ो भवर  जग्ग ह           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nय मरा ज अकावन र ह ल छवथ  \nकोर ोनाक संगी त क ध्िवन  \nय मरा जक ह्र ृदय मे  \nउमवर  गेल  अवछ  दय ाक महा समु र  \nभोकावर  पाव र  केँ  \nकावन र ह ल छवथ य म र ाज  \nय मरा जक आँवख सँ  \nबवह  रह ल अवछ  दह ो - बह ो नोर  ।  \n  \nवनःसह ाय  भ ' गेल  अवछ  ल ो क  \nसमस्त्त  असर ा पर  ल ोक केँ  \nनवञ अवछ वमवसय ो भवर  विश्व ास  \nअस्त्पत ालो मे कहाँ  \nबाँवच पाबैत  अवछ  ल ोकक प्रा ण  \nएवह  कोर ोन ा - कालक गाल मे  \nसमा' गेल  अवछ  \nअस ंख्य  आत्मीय  ल ोकक प्राण  \nवमत्र  आ प वर जन - पु र जनक आँ वख मे           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकहाँ बाँ चल  अवछ  \nवमवसयो भवर  नोर  \nकानैत - कानैत ल ोकक  \nसुखा' गेल  अवछ  कण्ठ  \nबौक बनल लोकक  \nह ृदयक जमीन पर  \nपस वर  गेल  अवछ  \nमृ त् य ुक मरुस्त् थल क दृ कय  ।  \n  \nआत् मवनभष र त ाक महा मंत्र \nकहाँ आवब रह ल अवछ  काज  \nभगिानक पूज ा - पाठ \nसमस्त्त  कीत षन - भजन \nय ज्ञ परय ो जन त ं त्र  मंत्र \nलाव ग र ह ल अवछ  व्य थष  \nकोर ोनाक त ां डिक आगां  \nभगिानो  भ' गेल  छवथ ह त प्र भ  \nअपन सन्द्ता न केँ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकाल - किवलत  हो इ त  देवख \nभगिानो क आँवख सँ  \nबवह  रह ल अवछ  दह ो - बह ो नोर  \nनीमन वदनक स ंभािनाक आश  मे  \nकोर ोनाक कीड़ ाक भ य  केँ  ल लकार ैत  \nअपन बाव धत  श्वासक स ंग  \nदौड़ ैत - दौड़ ैत सकाले  \nपहू ँवच गेल  छल मत दान - केन्द्र \nअत्य ंत  उ त् साह क स ंग  \nवटपने छल बटन ल ोक  \nगणपवत  पर  आश  ल गौ नय  \nअस ीम आश ाक संग  \nवनवश्च न्द्त भ' सुख - चैन सँ  \nघर मे स ुतबाक स पना  \nसजौनय  छल ल ोक ।  \n  \nआइ प्राणिाय ुक ल ेल  \nअहुँवछ य ा काटैत  - काटैत  ल ोक           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nत् य ाव ग र ह ल अवछ  अपन प्र ाण  \nअस गर े घर मे बै सल - बैसल \nथस्त्स ल' र ह ल अवछ  काय ा  \nवनस्त् त ेज भेल  जा  रह ल अवछ  माथ  \nसंदेहक वसय ाह  अन्द्हा र  मे  \nऔना' र ह ल अवछ  ल ोक  \nअपन ह ृदय मे अदंक केँ  जो गने  \nडर  आ म ृत्य ुक डेर ाओन कार ी बादव र  केँ  \nवनह ाव र  रह ल अवछ  ल ोक  \nअपन पवर जन - पु र जन , दो स - मही म \nदर  - वदय ाद , सर  - समा ज  आ \nकर - कुटु म सँ दू र  \nदू र  - बह ुत दू र  र ह बाक विि शत ाक संग  \nउठैत  - बैस ैत , भूख स ँ कु ह र ैत  \nएकान्द्त  मे सुनै त  रह ैत अवछ  \nिीभत् स आ डे र ाओन संगी त क स्त्िर  ।  \n  \nकोर ोना खौंझा' र ह ल अवछ  ल ोक केँ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलोक कोर ोना सँ  ल ड़बा क ल े ल  \nगाब' चाह ैत अवछ  \nएकटा विज य ोल लासक गी त  \nलोक कोर ोनाक विना शक ल ेल  \nगढ़' चाह ैत अवछ एकटा अस्त् त्र  \nलोक लोक केँ भर ोस द ेबाक  ल ेल  \nवलख' चाह ैत अवछ  \nएकटा आश ािा दी महाग ाथा  \nकोर ोना कोनो मा य ािी  जकाँ  \nबदवल र ह ल अवछ  अपन रुप  \nकोर ोना र वच र ह ल  अवछ \nअस ंख्य  भय ाओन विध्िंस - र ाग \nकोर ोनाक संगी त क स्त् िर  \nभे ल जा  रह ल अवछ  डेर ाओन  \nडेरा ओन आओ र  बेशी डेराओन ।  \n  \nठमवक गेल  अवछ  ल ोकक पा य र  \nसुन्न भ' गेल  अवछ  ल ोकक माथ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nटूव ट गेल  अवछ  स ्बन्द् धक डो वर  \nथवम गेल अवछ  कल म  \nनमरल जा  रह ल अवछ  \nलोकक स्त्िाथषक क्षेत्र फल \nधर त ी बवन  गेल  अवछ  फूटबाल क मैदान  \nलोक गेंद जकाँ खा ' र ह ल अवछ  \nआजुक बु वध य ार  ल ोकक पायरक ठोकर  \nकतेको गमा ' देल क अ पन प्र ा ण  \nबवह  गेल  गंगाध ा र  मे  \nकमशान मे अंत्य ेविक इव न्द्तज़ ार  करैत -करैत  \nवनभरोस भ ' र ह ल अवछ  असंख्य  ल ह ास  \nलह ास स ँ बह र ाइ त  अवछ  डेर ाओन गंध  \nएवह  गंध मे मदमस्त् त  भ ' \nप्रफुवललत  मुर ा म े   नाच' लाग ैत अवछ कोर ोना  \nनदी मे बह ैत लह ास स ँ  \nबह र ा' र ह ल अवछ  कोर ो ना  \nगा वब र ह ल अवछ  नि - नि मृ त् य ुगीत \nनि - नि पवर धा न मे  स वज  - धवज          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nगली - गली घू वम रह ल अवछ  कोर ोना  \nक ' र ह ल अवछ  मह ामृत्य ुक नृ त् य  \nकोर ोनाक संगी त क विध्िंस  - र ाग  स ँ  \nदलमवलत  भ ' गेल  अवछ  हिा  \nपतनुकान ल ेनय ल ोकक मोन मे  \nजनम' लाग ल अवछ  एकटा संगी त  \nसंगी त  मे वमझर ाय ल अवछ  ए कटा र ाग  \nर ाग  - अदंकक रा ग ।  \n  \n२ \n  \nकुसीक वचन्द्ता आ कोर ोनाक  कहर  \n  \nजनत ाक पे ट मे  \nधध वक र ह ल अवछ  भू खक आवग  \nजनत ाक ह ृद य  मे  \nसवन्द्ह य ाय ल अवछ  कोर ोनाक अदंक  \nजनत ाक वदमाग  मे           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nऔना' र ह ल अवछ  भविष्ट्य क व चन्द्ता \nजनत ाक ह्रदय  केँ  \nक ' र ह ल अ वछ  ल ोह ुल ोह ान  \nअप्पन पवर जन - पु र जनक  \nआकवस्त् मक मृत्य ु - संिाद । \n  \nजनत ा केँ ल गैत अवछ  \nकोर ोना भ ' र ह ल अवछ  वनप त्त ा  \nअन्नमन्न  ओवह ना \nजेना कोनो अन्द्धर  - त ुफान \nवकछु समयक ल ेल  \nधर त ी पर मचबैत  अवछ  त ांड ि  \nआ भ ' जाइ त  अवछ  अलोव पत  \nओ सोचैत अवछ  \nकोशीक बाव ढ़क तबा ह ी केँ  \nओकर आँवखक आगू  \nनाच' लगैत अवछ  \nमाय  कोशीक त मस ाय ल चे ह र ा           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ हुनक रत त िणी आँवख  \nओकर मोन मे  जन्द्मै त  अवछ  आश  \nजे अवह ना स मय  \nभ' जेतैक ठीक - ठाक  \nलगैत अवछ  ओकरा  \nसमय स ुधवर  गेल  अवछ  \nआब कोरोना  \nभ' गेल  अवछ  वनस्त् त ेज ।  \n  \nवनभीक भ ' जनत ा \nमे ह नवत  करबा क ल ेल  \nअपन काय ा केँ  \nकर ' लगैत अवछ  तैय ार  \nसंगो र' लगैत अवछ  \nत ाकत  आ स ाह स  \nमृ त् य ु - भयक सन्द्दे ह  केँ  \nअपन ह ृदय सँ  \nभगा' दैत अवछ दू र           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nदू र  बहुत बह ुत दू र  \nओकर देह  स ँ  \nचूअ' लगैत अवछ  घाम  \nकाय ा पर टघरैत घाम स ँ  \nबह र ाइत  अवछ  \nस्त् िाव भम ानक स ुगंध । \n  \nसत्त ासीन नेता क आँवखक आगू  \nनाच' लगैत अवछ  \nश्रमश ील जनत ाक स्त् िाव भम ान क वचत्र \nओकरा   पता  छैक जे  \nजनत ाक ह ृद य  मे जनमैत  \nस्त् िाव भम ानक भ ाि \nखतर नाक अवछ  कु सीक लेल  \nडोल' लगैत अवछ  ओकर कु सी  \nअपन कुसी केँ  बचे बाक ल ेल  \nजनत ा सँ  ओकर भोट हव थय े बाक लेल  \nजनत ा केँ फु सलेबाक ल ेल           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमाइ क्रोफोन  पर  वचकर ' लगैत अवछ  नेत ा  \nअनघोल  होम ' लगैत अवछ  अकास मे  \nआश्वासनक मंत्र ोछचार  । \n  \nनेता  केँ  पत ा  छैक  \nकहाँ कतौ  गेल  अवछ  कोर ोना  \nओकरा इ ह ो पत ा छैक जे  \nअपन मार क क्षम त ा केँ  \nर से र स बढ़ ा ' र ह ल अवछ  कोर ोना  \nओकरा पत ा छैक जे  \nजखन कोर ोना देखैत अवछ भीड़  \nओकर ठोर  पर  \nजोर  - जोर  स ँ ठहक्काक संग  \nवथर क ' लगैत अवछ  अट्ट ाह स  \nभोटक ल ेल तइ य ो  \nओ लगा बैत अवछ मजमा  \nजनत ाक कान्द्ह पर  \nथमाबैत अवछ  झंडा          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nथाकल पाय र ेँ र ाज पथ पर  \nदौड़ ैत अवछ ओकर र ोग ाह  क ाय ा  \nपीठ मे सट ल पे ट  \nचोटकल  गाल आ प पवर य ाय ल ठोर क स ंग  \nजोर  - जोर  स ँ लगबैत अवछ  \nवज न्द्दाबादक नार ा \nखत्ता मे नुकाय ल आँ वख सँ  \nर ाज पथ पर  वखड़बैत  अवछ  ओ नज वर  \nबह ीर  भेल  अपन कान केँ  \nठेवकय ाबैत अवछ  नेत ाज ीक भार्ण पर  \nनेता जीक आँवख मे  \nओ त ाक ' लगैत अवछ  अपन  स्त्िप्न ।  \n  \nजनत ा केँ पत ा नव ह  छैक जे  \nओकर पाछाँ - पाछाँ  \nघूव म र ह ल अवछ  कोर ोना  \nओकरा पत ा नव ह  छैक जे  \nकखनहु भ ' सकैत  अवछ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nओकर अकालमृत्य ु  \nनेता  केँ  चाह ी भोट  \nभोट कुसीक संर क्षण क ल े ल  \nओ सोचैत अवछ ज े  \nजनत ा द '' वदअय  अपन भ ोट  \nजनत ा त ँ कोन ो ने कोनो बट न केँ  \nवटपत ज रूर  \nजनत ा सोचै त  अवछ  \nएखन धव र  स भ ठकबे  के ल क  \nएवह  बेर  श ाय द नवञ ठकाएब  \nओ कोर ोना संँँ  बेखबर  \nजलदी  - जलदी  भोट खस ा ' \nर ोटीक जोग ा र  मे  \nत ोड़' लगैत अवछ  अप्पन देह  \nमोने मोन गज्जैत नेत ा  \nकुसीक गद्दी  केँ  झार ' लगैत अवछ  \nआ कर ' लगैत अवछ  आत्मवि श्वासक स ंग  \nभोटफलक इव न्द्तज़ ार  ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \n3 \nअप्पन - अप्पन ता ल  \nप्रजात ंत्र क आशक इज ो त  केँ  \nबू झैत अवछ ज नत ा  \nअप्पन वह स्त् साक इ जो त \nकखनो - कखनो जनत ा केँ  \nलगैत अवछ  जेना  \nई  प्रजात ंत्र  वछ य ैक \nओकर अप्पन बखरा  \nएकर  इज ो त क धिल वकवर ण  मे  \nवबला' जेतैक  \nओकर वनर ाशाक अन्द्हा र  ।  \n  \nप्रजात ंत्र क आशक इज ो त  केँ  \nआओर बेश ी दैदीप्यमान बनेबाक ल ेल  \nभोटक पंचिर्ीय  पािव न केँ  \nओ मनबैत  अवछ  धू मधाम स ँ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनेता  स भक भार्ण केँ  \nअकानैत अवछ ओ  \nनेता जीक भार्ण मे  \nत ाकैत अवछ ओ  \nअप्पन जीिन क आश  \nसोव च - समवझ \nअछत ाइ त  - पछत ाइ त  ओ  \nवटपै त  अवछ  इिीएमक बटन ।  \n  \nभोटप िषक विसजषनक पश्चात  \nजनत ाक आँवख सँ  \nबह र ाइत  अवछ  प्रसन्न त ाक इ जोत  \nनेता जीक िचनबद्धता सँ  \nओकर ह्रृदयक जमीन पर  \nजनम' लगैत अवछ  \nअप्पन अवध कार क गाछ  \nवदन पर  वदन  \nवबत ैत जा इ त  अवछ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआश्वासन पूव त षक आश  मे  \nओकर अवधकार क गाछ  मे  \nफुलाबय  ल गैत अवछ  \nअस ंख्य  स ंकटमोचक फू ल  \nलगैत अवछ  जेना सत्त े  \nएखनवह  धमवक जेतैक  \nओकर ह ृदयक बाड़ ी मे  \nवन्म न वदनक फू लबाड़ ी ।  \n  \nओ सोचय  ल गैत अवछ  \nसत्त े बदवल र ह ल अवछ  ओकर वदन  \nआब ओकरा नव ञ र ह य  पड़ त ै क  \nउपास मे  वदनक वदन  \nआब ओकरा ज रूर े भे वट जेतैक  \nफूटपाथी वज नगी सँ  मुवतत  \nआब जरूर े ओकरा भेवट जेतैक  \nएकटा अप्पन छत  \nबेम ार ीक आश्रय  बनल ओकर काय ा सँ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजरूर े भावग जेतैक वज वद्द य ाह व्य ाव ध  \nओ जरूर े आब  \nसीव ख ल ेत अपन  दसखत \nअपने स ँ पढ़ त  दरखास्त् त  \nओ बू झय  ल ाग त  \nआधार  काडष आ भोटकाडषक म ह त् ि ।  \n  \nनेता जीक आगमनक आश मे  \nमोटा' गेल  अवछ  ओकर आँ वख  \nनेता जी विकासक नार ा केँ  \nआओर बेश ी प्रभ ािी  बनेबाक लेल  \nबेश  श वत त शाली माइ क्रोफोन क  \nभ' र ह ल अवछ  आविष्ट्कार  \nजनत ाक दुख केँ दू र  करबा क ल ेल  \nभगिान सँ  कयल जा  र ह ल अवछ  प्राथषना  \nआय ोव ज त  भ ' र ह ल अवछ  \nअस ंख्य  पू जा - पाठ आ य ज्ञ \nभगिान सँ  कयल जा  रह ल अवछ  कामना           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nभूखल - वपय ासल  रह बाक अभ्य ासी जनत ा केँ  \nर ाखल जाय  स ंत ुि  \nबढ़ैत र ह य  हुनक सुख - समृ वद्ध । \n  \nकल  जो ड़न े जनत ा  \nपूज ा - पाठ मे भ ' र ह ल अवछ  श ाव मल  \nनेता जीक चेह र ा मे  \nजनत ा केँ  \nदेखाइ त  अवछ भगिानक साकार  रूप  \nजनत ा केँ विश्वास अवछ  \nभगिान ह ुनक बात  नव ह  स ुनता ह  \nभगबान ज रूर े सुनता ह  नेत ा जीक बात  \nजनत ा केँ बूझाइ त  अवछ  जे  \nनेता जीक बड़का  पू जा - पाठ ल ग  \nओकर छो ट - छी न गो ह ा वर क  \nनवञ अवछ कोनो महत् ि   । \n  \nजनत ाक अवधका र क स्त्िप्नक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआस्त्था मे  होम' लगैत अवछ  पवर िवत षत  \nदुख  - ददष केँ  जनत ा  \nमान' लगैत अवछ  अपन वनय व त  \nशोर्ण केँ  ओ  \nमान' लगैत अवछ  नेत ाज ीक परसाद  \nअपन र ोग ाह  का य ा केँ ओ  \nमानैत अवछ अपन पू िषजन्द्मक  फल  \nनेता जीक विज य  जुल ू स मे  \nभूखल पेट  आ स ू ख ल ठोर क स ंग  \nह ोइ त  अव छ शावमल  \nएखनो ओकरा आश अवछ  \nओकर जीिनक स मस्त्त  दुख - ददष \nजरूर े पड़ा ' जेतैक सात  समु द्दर  पार  । \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अव नल’ \nग जल \nप्या स  मे टे बालय  पोखवर खुन बैत  देखवलऐ \nभोज काल ओकरा कुमह र   र ोपैत  देखवलऐ \n  \nकतह ु  मूँह  बओने  धर त ी र ह लइ   ओवह ना \nऔर   मूसल ाध ार   कतह ु  बर सैत  देखवलऐ \n  \nसर बन-सन  जे  वपत ाक  सेिा छल  करइ त  \nत करा आतसीज नक ल ेल   त डपैत  देखवलऐ \n  \nमवन्द्दर मस वज द वगवर जाघ र  गुरुद्वार ा सभ \nसभकें बेब स आ बौक भ ेल  देखैत देखवलऐ  \n  \nघरमे दुबकल  त्रा वह  कृ ष्ट्ण  क र य   नर-नार ी          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसबहक छात ीमे   धध र ा  धध कैत  देखवलऐ  \n( सर ल िावणषक बहर  / िणष -18 ) \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \nआश ीर् अनवचन्द् ह ा र          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nद ू टा गज ल  \n1 \n  \nलंफ ल ंफा संगम े नै  \nढेर शंका संगम े नै  \n  \nआपरूपी इि भे टल  \nधैय ष ह मरा  स ंगमे नै  \n  \nई  उपासे ओ उपासे  \nपैं ट अंगा संगमे न ै  \n  \nपाइ  कोठा फ्रीज  स ोफा  \nबीत  वबग् घा स ंगमे नै  \n  \nकाँ ट ह ँस ल ै देवख अतबे  \nफूल भ मरा  स ंगमे न ै  \n  \nदेह पूर ा ठीक लेवकन  \nर ीढ़ ह मरा  स ंगमे नै  \n  \nसभ पाँ वत मे  2122-2122 मात्र ाक्रम अवछ (बहर े र मल  मो र ब्बा स ाव लम िा बह र े र मल  स ाव लम चावर  रुरृी)।  \n \n  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n2 \n \nपे टक लड़ा इ मे  हार त  के  \nखेत क ल ड़ा इ मे  हार त  के  \n \nिचन हुनकर  मह ाव मल न केर  \nभें टक लड़ा इ मे  हार त  के  \n \nफवर य ा ने स कल ै जीिन भवर  \nनेहक लड़ा इ मे  हार त  के  \n \nटे टर कह ाँ वकय ो देवख स क ल  \nघे घक लड़ा इ मे  हार त  के  \n \nअनवचन्द्हार क विरुद्ध स माज  \nजीत क ल ड़ा इ मे  हा र त  के  \n \nसभ पाँ वत मे  222-222-22 मात्र ाक्रम अवछ ।  दूटा अलग -अल ग लघ ुक ेँ दीघष मानबाक छू ट लेल  गे ल अवछ ।  ई \nबह र े मीर  अवछ ।  \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स्त् त्र ी क ोना (स ्प ादक - इ र ा मवललक)  \n४ .१.सवित ा 'सुम न'- उमंग \n४ .२.आभा झा - अवस्त् मता \n४ .३.कंचन कण्ठ -आराध ना \n४ .४.ममत ा कणष - वनभष र \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nसवि त ा 'सुम न' \n \nउम ं ग \n \nमनके  उमंग मनह ीं र वह  गेल  \nसब वदस पसर ल करो नाके बेल  \nह ाटबजार  स ब बंद पड़ल  \nकोना के जा य ब स ौदा के ल ेल  \nछोट -बबुआके मुड़न छल  \nकेश ल ई पीसी नव ह  आवब स कल  \nकोना के बबुआके  के श कटाय ब  \nकर -कुटु ्बके  कोना बजा य ब  \nसबह क कलेजा कांव प र ह ल  \nके करत  घर क टह ल  \nसुन प ड़ल अवछ  बाबाके द्वार  \nकवह य ा ध वर  खूज त  हुनक केिाड़  \nअस गर  रव ह  स ब स मय वबत ा य ब           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nखुशी अके ला कोना मनाय ब  \nकरजोव र  स ब बाबाके मनाबू \nय ौ बाबा  अह ां सम य  घुराबू  \n-सवित ा ' सुम न', सह र सा वबह ार \n अपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआभा झ ा  \nअव स्त् मता \n   ह म वसया वधया वमवथल ाक , वनवह त  व नज  श वत त  जगा ब ' अयलह ुँ ँं \nशोर्ण- सज्जन- प्रवतकार-ह ेतु, िसुधा विदी णष क ' अयलह ुँ ँं \nमाध्य म की , केह न , व्य थष प्रश्न, उद्देकय  प्रमु ख हम बुझलह ु ँ ँं \nर ाज वर्ष जनक दुवहत ाक रूप , वनकछ ल स्त्नेहा मृ त  छकलह ुँ ँं। ।  \n \n \n  \nआदश ष स ुता , कुलिधू, वप्रय ा भाय ाः स्त् ित ं त्र  हम िामा छी \n आदश ष सं मंधक रव खतह ुँ ँं हम , साकार  रूप में गव र मा छी।  अपहृता र ािणक छल ह ुँ ँं वकन्द्तु , साह स छल स्त्पश ष \nअस ुर कवर त य ? \nर वि सम प्रचण्ड भताः- त ेजक स ्म ुख खद्योत  कोना अवबत य ? \n \n \n  \n भय अवग् न प्रिेश ो नव ञ वकंवचत , धू वमल होमय  नवञ पवत क कीव त ष   \nपवत  रा जधमष र क्षा कव र त वथ , िनिास पुनः, नवञ को नो भीव त । ।  \n लि- कुशक जन्द्म, वशक्षा- दीक्षा व्य वत त त् ि स बल वनमाःण  कयल           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n सेस र  बनाय  स ुत जनक - श वत त, मात ाक धमष वनिाः ह  क य ल। ।   \n \n \n  \nनवञ सुखक कामना वमवसय ा भवर , स्त् त्र ी शवत त क पवर चय  हमरा  स ॅं \n अवस्त् मता  न कौखन स ंकट मे , तप- शौय षक आश्रय  हमरा  स ॅं \nमै वथल ल लना की दीन - ह ीन, नवञ अवग् नक तेज वमझाउ  तिव चत्   \nप्रवतर ोध, मान- र क्षा, न ध्िंस, ओ सृजन समाजक यवत् कंव चत्।।  \nआभा झा - 20.5.2021 \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nक ं चन क ण्ठ  \n \nआर ाध न ा \n(सभकेँ जानकीनिमीकेँ हाव दषक श ुभ कामना ओ प्रण ाम)  \n \nजगज ननी  अ ह ाँ वलय  अिता र \nदुि कोर ोनाकेँ करू स ंह ार  \nभक्षक रह ल जनु कोनो  फर  \nवकछुक असवर  नवह  एकरा पर  \n  \nमानित ाक र क्षा करू हे माय  \nमानिपर आब ह ोऊ  स दाय  \nभूवमस ँ ल ेल ह ुँ  अहाँ अिता र  \nभूवमजा कहय  स कल  स ंसार  \n  \nबाल य काल करवपनाक उठेल ह ुँ  \nवपत ा ज नकके चवकत कय  देल ह ुँ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअपने छी शवत त क भ ंडार  \nअस ीम अह ाँक स ी मा विस्त् त ार  \n  \nअवछ अनंत  स्त्िरुप महा न  \nसे जानवथ सकल  जह ान  \nर ामह ु जखन कयल श वत त  पू जन  \nत खनवह  कयल स ंह ा र  ओ रा िण  \n  \nजखन मनु ख भ ेल  मद मे  चूर  \nदपष  तव नक कयलह ुँ  क्षण मे  दू र  \nसह स्रर ािण छल जे अवत  ब लिान  \nत वनकहुँ  पठेलह ुँ  य म केर  धाम  \n  \nदय ा केर  फे रु दृवि ह े मै वथली  \nभयसँ  बा लक भ े ल विथुवत  \nममत ामय ी ह ेरु एक बे र  \nसोर  करैत भेल  बरू दे र  \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nछेमब मनुजक अपरा ध बुवझ अपन बालक नेनमवत  अबोध  \nकरुणामय ी दौड़ ल चवल आऊ  \nसकल  जह ानक स ंत ाप मेट ा ऊ  \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nममत ा कणष  \nव नभष र \n  \nजनक स ुता माँ मै वथली \nर ह य  िाली मह लमे  \nपल य िाली मह लके  \nसवदखन वघरल सवखके स ंग  \nआगु-पाछु स ेविका प्रच ुर  \nअधाऄव गनी मय ाःद ा पुरुर्ोत्त म \nश्रीर ामके \nसुयषिंश ी कु लक कु लिधू  \nदुभ ाःग् य िश िनिाव सनी भेल ी \nकुवटय ा वबच बस र  के ली  \nविपवत्त के पह ाड़  ढ ोली  \nउखवड़  मुस र स धान कुटल ी  \nअपने हाथस  ल कड़ी  कटली  \nपावन उभली  भानस बनेल ी           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nवकनको नै आश  के ली  \nस्त् य ंमपर  आत्मवनभष र  भेल ी \nवनजसुतके आत् मवनभष र  बनेल ी  \nसह न शवत त  माँ स ीत ाके  \nसब वमथल ानीके आदश ष बनल ी।  \nजानकी निमीके श ुभ कामना संग  \n-ममत ा कणष , जमश ेदप ुर \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    ) \n   -      -     स          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                   \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :- \n                        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nवि देहक वकछु विशे र्ांक: - \n१ ) ह ा इ क ू  विशेर् ांक १२ म अ ं क , १५ ज ू न २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल विशेर् ांक २१ म अ ं क ,  १ नि्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) विहवन कथा विशे र्ांक ६ ७  म अ ं क , १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ाव ह त् य  विशेर् ांक ७० म अ ं क , १५ नि्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) नाटक विशे र्ांक ७२ म अ ं क १५ वदस् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल विशे र्ांक विदेह क अ ं क १११ म अ ं क , १ अग स्त् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भवत त  गज ल व िशेर् ांक १ २ ६  म अ ं क , १५ माचष २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गज ल आल ोचना -समालोचन ा -समीक्ष ा विशेर् ांक १४२ म, अ ं क १५ नि्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीक ांत  वमश्र मधुप  विशेर् ांक १६९ म अ ं क १ ज निर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अ र विन्द्द ठाकु र  विशेर् ांक १८९ म अ ं क १ नि्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अवनल व िशेर् ांक १ ९ १  म अ ं क १ वदस् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n  \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१ \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ                       ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए   \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                    \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nवि देह ई -पव त्र काक  ब ीछ ल रचन ाक स ं ग - मै वथलीक  सिषश्रे ष्ठ र च नाक  एकटा  समा नान्द्त र स ं क लन : \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nवि देह:सदेह :२ (मैवथल ी  प्रबन्द्ध-व नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )          \nवि देह:सदेह :२ (मैवथल ी  प्रबन्द्ध-व नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )         \nवि देह:सदेह :३ (मैवथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nवि देह:सदेह :३ (मैवथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nवि देह:सदेह :४ (मैवथल ी कथा  २००९-१०)                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nवि देह:सदेह :४ (मैवथल ी कथा  २००९-१०)         \nवि देह मै वथली वि ह वन कथ ा  [ विदे ह  स देह ५  ]          \nवि देह मै वथली वि ह वन कथ ा  [ विदे ह  स देह ५  ]           \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nवि देह मै वथली लघ ुकथा  [ विदेह  स देह ६  ]          \nवि देह मै वथली लघ ुकथा  [ विदेह  स देह ६  ]          \nवि देह मै वथली पद्य  [ विदेह सदे ह  ७  ]          \nवि देह मै वथली पद्य  [ विदेह सदे ह  ७  ]           \nवि देह मै वथली ना ट् य  उ त् सि  [ वि देह सदेह ८  ]          \nवि देह मै वथली ना ट् य  उ त् सि  [ वि देह सदेह ८  ]          \nवि देह मै वथली वशशु उत् सि  [ व िदे ह  स देह ९  ]          \nवि देह मै वथली वशशु उत् सि  [ व िदे ह  स देह ९  ]          \nवि देह मै वथली प्रबन्द्ध-वन बन्द्ध-समालोचना  [ विदे ह  स देह १ ०  ]          \nवि देह मै वथली प्रबन्द्ध-वन बन्द्ध-समालोच ना [ विदे ह  स देह १ ०  ]          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f M a i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t the  En g l i s h  tran s l a t i o n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  gra sp th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  h i m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rig i n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)      \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                        \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-स्प ादक: \nडॉ  उमेश मंडल।  सह ाय क स ्प ादक:          स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ स े ह ाव न -लाभ रव ह त  आधा र पर छै आ तैँ ऐ ल ेल  कोनो  \nर ॊ य लटीक / पावर श्रवमकक प्र ाि धा न नै छै।  तेँ रॉ य लटीक/ पावर श्रवमकक इछछुक विदेहसँ  नै जुड़व थ, से \nआग्रह ।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४    \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२३ म अंक ०१ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२३) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  ","size_mb":1.4,"has_text":true},"Videha 324.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 324.pdf","name":"Videha 324.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ि िदेह' ३२४ म अ ं क १५ ज ू न २ ० २ १  (िर्ष १ ४  मास १६२ अ ं क ३२४) \n१ . गज ेन्द् र ठाकुर- संघ लोक  स ेिा आय ोग / िबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै िथली (अिनिाय ष आ \nऐिछछक) आ आन  ऐिछछक ििर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेतु स ाि मग्री [एन. ट ी. ए.- य ू .ज ी. सी.-नेट-\nमै िथली ले ल स ेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n \n२ .  गद्य \n२ .१.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अिनल’- आँिखमे िचत्र  हो मैिथ लीकेर (आत्मकथा) \n२ .२.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र- ल जकोटर (धा र ाि ाि ह क उपन्द्या स) \n२ .३.आश ीर् अनिचन्द्हार- लॉ कडाउन  के र  कथा (व्य ंग् य ) \n \n३ . पद्य \n३ .१.िबनय  भू र्ण- ३ टा किित ा \n३ .२.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अिनल’- गज ल \n \n४.स्त् त्र ी क ोना (स ्प ादक - इ र ा मिललक)  \n४ .१.सुिचता  कु मार ी -ऑनलाइन  क्लास  \n४ .२.आभा झा - दू  गोट बीह ि न कथा           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४ .३. कंचन कण्ठ- टूटल िर काडष  \n४ .४.ममत ा कणष - बर सात \n४ .५. िनमष ला कण ष - अिग् निशखा (धार ािा ि ह क उपन्द्यास) \n४ .६.कंचन कण्ठ- स्त् त्र ी सज् जा- पर्पर ा फैशन  \n  \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n        \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ र समय किि चतुर चतुरभु ज ििद्य ापि त \nकालीन  किि छि थ। एत  स मीक्षा शृंखलाक  प्रार्भ करबासँ पूिष चारू  गो टे क शब्दािल ी              \nस   देल  जा रहल  अिछ। नि आ पु र ान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे  \nधार आओत, संगि ह            स       मै िथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछ चा भािक अिभव्य िक् त भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          ) \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n२ .  गद्य \n२ .१.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अिनल’- आँिखमे िचत्र  हो मैिथ लीकेर (आत्मकथा) \n२ .२.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र- ल जकोटर (धा र ाि ाि ह क उपन्द्या स) \n२ .३.आश ीर् अनिचन्द्हार- लॉ कडाउन  के र  कथा (व्य ंग् य ) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अि नल’ \n  \nआँिखमे िच त्र  ह ो मैिथलीकेर ( आ त् मकथा )  \n             \n13. कलपना आ य थाथष  \n  \n  \nढोलीसँ  गाम जाइ त काल  द र भंगामे टै क्सी स्त् टैं ड पर भेट लाह   र ामपद्ऱीक आर के  र म ण जी | ह ुनकास ँ  िकछु \nगीत सुनने  रही आर के  कॉ लेजमे  भ ेल  ििद्य ापित पिष मे | बह ुत नीक ल ाग ल रहय  | ह ुनकास ँ गप भेल  | ह ुनको \nदर भंगासँ  मधुबनीबला टैक्सी पकड़बा क रह िन | र स्त् त ामे ह ुनका जना  देिलयिन जे हम ह ू ँ िलखै  छी | \nओ पु छलिन जे कोनो  रचना संगमे  अिछ  | ह म ह ुनका एकटा र चना देख ’ देिल य िन | किित ा र ह ै ‘रूपांत र ण’ \nओ कहलिन , ह म ई  रा िख लै  छी , िैदेहीक अिग ला अंकमे  छिप जाएत  (आदरणीय  स ोम देिजी छलाह  ‘िैदेही’क \nस्प ादक)| पु छ्लिन, और  की िलखै छी , त  कहि लय िन जे  एखन िकछु गीत  स ेहो  लीि ख रहल  छी  | ओ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकहलिन फललाँ  त ारीक क’ कोइ लखमे  ििद्य ापित  पिष मनाओल  जेतै, अहू ँ आउ , िकछु और  स ाि ह त् य का र  स भस ँ \n पिर चय ह ैत | \nकोइ लख गेलह ुँ  | नीक ल ाग ल | मधुपजी, िकर णजी, सोमदेिजीकें  सेहो देखिलयि न | पिह ल बेर  हुनका स भस ँ \nकिित ा सु नबाक अिसर  भेट ल छल , से बड्ड नी क ल ाग ल | ह मरो  काव्य  पाठ लेल  प्रस्त् त ुत कएल गेल  | दू टा \nरचना स ुनौिलयिन | \nश्रोत ा सबहक प्रित िि य ा आ साि ह त् य क ार  ल ोकिनक आश ीर्सँ  ह मर उत् सा ह िधषन भेल  | \nत कर बाद र ामपद्ऱ ी, कथिार  आ रिह का सेहो ििद्यापित  प िषम े भाग ले लह ुँ  | कमलाकान्द्तज ी, ‘अकेल ा’ जी, \nशंकिपय ाज ी, प्रदीपजी  आ प्रिासी स ाि ह त् य ालंकारजीसँ   सेहो पिर चय भेल  | र िह क ामे आदरणीय  रिी न्द्रजी आ \nउदय  चन्द्र झा ‘ििनोद’जीसँ  पिर चय  भेल  | \nएकठाम एकटा गीत  प्रस्त् त ुत केने रह ी ज कर अंित म पांत ी  ई र ह ै :  \n‘दुख के र  इ र ाि त  बौआ   बीत त  अबस्त् से, अस र ा गर ीबक भगिान् रे , जुिन कान र े ब ौआ जुिन कान र े |’ \nआर के  रमणजी कह लिन जे ‘अस र ा गर ीबक भगिान र े ’ के बदल ा ‘जिहय ा त ों ह ेबही  जुआन रे ’ ह मरा  बेशी \nनीक ल गैत | पूर ा गी त  ई अिछ :  \n  \nजुिन कान जुिन कान जुिन कान र े  \n                              बौआ जुिन कान र े | \n  \nनै तँ कौआ ल ’ जेतौ तो ह र  कान र े || बौआ .. .. .. .  \n खा ले जलदी , सू ित  रह  चु प -चाप \n       निह   तँ  भकौआँ धर त ौ , \nसुनिह न ह े जंगलमे गी दड़ ब जै छै           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         टाङ  पकिड़  ल’ जेतौ \n एत ौ लकड़सुंघा धोकड़ी मे  किसक ’ \n नेने चल  जेतौ अपन गा म र े  ||...... \n  कािह्र अबै  छै बौआके बाबू  \n         नेने कते बस्त्त ुनमा \nह मरा  बौआ ले ’ अंगा - टोप ी \n        र ंग-ििर ंगक खेलौना  \nसाय िकल के घंटी बौआ टु न टु न बजेतै  \n      देिख  जुड़ाय त  ह मर प्राण रे | ..... \n     बुिचया र िध य ा बड़   बदमास’िछ \n               बौआ ह मर बुिधय ा र  \n         भोरे बौआक बाबाकें किह क ’ \n               मङबा देबै कुिसय ार  \n कािह्र खन नानीक   गा मस ँ  अबै  छै, \n                 चंङेर ा भरल पूर ी  -पकिान रे | ..... \n                      भोरे बौआले ’ भानस करबै  \n                               भात- दाि ल- त र कार ी \n           बुिचयाकें किनञो नै दे बै           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                बौआकें भिर  थार ी  \n दुखकेर  ई र ाि त  बौआ बी त त  अबस्त् से  \n         अस र ा गर ीबक भगिा न र े | .... \n1978 मे  प्रकािशत  गीत-संग्र ह  ‘ त ोर ा अंग नामे ’क  पृ ष्ठ चा िर  आ प ाँचपर  ई ग ीत  छपल  अिछ  | इ न्द्टर नेट पित्र का \n‘ििदेह’क स ाइ टपर  पोथी से ह ो ई  पोथी उपलब्ध अिछ  | \n10.05.2021 क’ यू-ट्युब पर ‘नीलम मै िथली ’ द्रार ा अश ोक चंचल  जी क स्त्िर मे  ई ग ीत  प्रस्त् त ु त  कयल गेल  \nअिछ ज ाि ह  मे ‘िस्त् त ुनमा’क स्त्थान पर ‘िस्त् त ुनामा’ कहल गेल  अिछ , जे ठी क नै ल ाि ग र ह ल छै | ििि डयो त ैया र  \nकरबा काल प्रस्त्त ुतकत ाः आ गा य क दु नू  गोटे कें मू ल गीत क श ब्दक श ु द्ध उछचार ण स ुि निित  करबा क चा िहय िन \n| \nएिह  प्रस्त् त ुि त मे  एकटा और  त्रुिट भेल  अिछ  जे गीत कार क नाम रिी न्द्र नाथ ठाकुर  अंिकत  अिछ  | ह मरा  द्रार ा \nसुिचत केल ापर  एकठाम त  सुधार  कय ल गेल ै , मु दा फ्रंट पर  एखनो सुधार  बांकी अिछ | आब दु नू  नाम आिब \nर ह ल अिछ  | आदरणीय  रिी न्द् र नाथ ठाकुर ज ी मैिथलीक   सिषश्रे ष्ठ गी त कार  छिथ | लोकिप्रयत ाक लेल  हुनक \nनामक उपयो ग ह ुनक सह मित क िबना निह  कयल जेबाक चाह ी | \n  आर के  रमणजीक एकटा गी त  ‘अहां केर  इज ोि र य ा कह ाँ  हम मँ गै  छी, अन्द्ह ार ोमे ह मर ो ज ीब’ त  दीय ’..... \nबह ुत नीक ल ाग ल रहय  | प्रिासी स ाि ह त् य ालंकारजीक  ‘अन्नपू णाः’ सेहो स भक ें बह ुत नीक ल ाग ल रह िन | \nप्रदीपजीक  कय टा गीत ब ह ुत लोकिप्रय भेल  छलिन  | \nर िह कामे किि स ्म लेन खू ब नीक हो इ त  छलैक  | र िीन्द्रजी पिह ने किि स्म लेनमे सु न्द्दर  किित ा अथिा गी त   \nप्रस्त्त ुत करैत छलाह, सांस्त् कृित क काय षिम मे  एसगर  अथिा महेन्द्र झा जी क स ंग र ंग -ििर ंगक मनोर ंजक  गीत \nप्रस्त्त ुत करैत छलाह  जे लोककें  चािर-चािर घंटा धिर मं त्र मु ग् ध केने  र ह ैत छल  | \n र िह काक का य षिम क ििशेर् त ा ई  छलै जे सांस्त् कृित क काय षिम सँ  किि-स्म ेल न  प्रभ ाि ित निह ह ोइत छलै क  | \nबड़ी-बड़ी  रा ित  धि र  ल ोक किि स्म ेल नक आनन्द्द ल ैत र ह ैत छल | आदरणीय  उदय  चन्द्र  झा ‘ििनोद’ जीक \nदेख-र ेखमे  किि-स्म ेल नक आय ोज न ह ोइ त  छल , जे अपने त खूब स ुन्द् दर  किित ा प्रस्त्त ुत किर त े छलाह , अन्द्त  \nधि र  किि-स्म ेल नकें   आकर्ष क बनबौने रह ैत छलाह  | आ दरणीय  स ुम नज ी , िकर णजी, मि नपद्मज ी, अमर जी,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसोमदेिजी, प्रो. माय ानन्द्द बाबू, ििनोदज ी, र िीन्द्र जी ,अजुष न  कििर ाज  आिद कििक क िित ा लोककें भाि -ििभोर  \nक’ दैत छलै क | \nह मरा  एिह  मंचस ँ बह ुत िकछु  िसखबाक अिस र  भेट ल | आदरणीय  रिी न्द्र जी सँ  नीक जकाँ  गप भेल  | कहने \nछलाह  जे रचना कार कें  प्रितिद न कम-सँ -कम एकटा र चना कर बाक चाह ी | य िद कोन ो गीत कार  प्रि त िदन \nएकटा गीत  िलखैए त  स ालमे  ती न सय  पैस िठटा गी त  भेल ै | एिह मे  य िद त ीन स य  र चनाकें ठीक नै म ानैत छी  \nआ ओकरा फाि ड़क ’ फेिकय ो   दैत छी  त ैयो  पैस िठटा त  नीक रचना  अिश्य  ह ैत | जँ  दस स ाल ई िम \nचल ल त छ  स य  पचा सटा र चना त  नीक ह ैत , एत बो पय ाःप्त  छै | सुझाि त नीक लाग ल , मु दा एकर  \nििय ान्द्िय न न िह  कयल भेल  | \nआदरणीय  स ोमदेिजी , ििनोद ज ीसँ  स ेहो माग ष -दशषन प्र ाप्त  भेल  | \nह मर लेखन काय ष बढल | \nिकछु िदनक बाद स ासु र  (ल दार ी)मे  किलगा मक मनोजानंद झा ज ीसँ   भेंट भे ल  | \nह ुनको स ासु र  ओत िह  छलिन, ओही  टोलमे | ह मरा सँ  पिह ने ह ुनकर िििा ह भेल  छलिन  | ओिह  स मयमे  हुनकर \nिग नत ी सभ सँ  नीक जमाएक रूपमे  ह ोइ छलिन  | ह महू ँ ह ुनक बह ुत प्रशंसा सु नने रह ी | भें ट भे ल त नीक \nलाग ल | \nस्बन्द् धक अनु सार  हम सभ साढ़ू नै छलह ुँ , िकन्द्तु एकिह ठाम सासु र  छल ,त ें ह म सभ साढ़ूएक स ंबोध न \nचु नलहुँ  | \nह ुनका हमर  गी त  ल ेखन द ’ बुझल  छलिन , ह मरा  हुनक ि फलम -जगत मे  अपन जीिन  त लाश कर बाक प्रय ासक \nििर्य मे  स ू नल छल | \nबड़ी  काल गप भ ेल  | कय  बेर गप भेल  | ह ुनका स ाि ह ि त् य क ििर्य पर  चचाः नी क ल गैत छलिन , से ह मरो  \nनीक ल गैत छल | \nएक िदन दू नू  गोटे  स ाइ िकलस ँ दर भंगा गेल ह ुँ  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबस स्त्टैंड लग आर  के  रमण  जी  भेिट गेल ाह , िर क्शासँ  कतह ु जा र ह ल छलाह  | झाजीसँ   पिर चय \nकरौि लय िन | र मण जी कह लि न , सासु र  घुरबासँ  पिह ने एकटा किित ा ह मर पित्र क ा ( िमिथला टाइ ्स ) ल ेल  \nह मर काय ाःलय  (अज य  छात्रा िास)मे  छोड़ ने जाएब | \nर मनजी  त आगू  ि नकिल गेल ाह , ह म मु िश् कल मे  पिड़ गेल ह ुँ  | एकटा किित ा त ुरन्द् त  ल ीखू, साफ़ कागजपर \nउत ारू आ अजय  छा त्र ािा स जाक ’ जमा क ’ आउ, ई  काज हमरा  ल ेल  बहुत किठन  लाग ल  | पिह नेस ँ  कोनो \nकिित ा लीखल  निह छल  जे िैह द’ िदि त य ंिन आ ग ीत  त  हुनका पित्र का ज ोग र  ह मर ा लग निह  छल  | \nझाजी कह लिन , ह ुनका भ र ोस छल िन , त ें अहाँकें कहलिन , आब एकरा पूर ा ह ेबाक छै , चल ू  कोनो होटलमे  चाह  \nिपबैत  छी आ त कर बाद भ ’ सकै छै अहाँक ें िलखबाक प्रे र णा भे िट जा य  | \nलह ेिरय ासरा य  टािर  चौक ल ग कोनो ह ोटलमे  बैसलह ुँ  | दू  ता ि कागज  बगलक स्त्टेशनर ी दोका नसँ   अनल ह ुँ   | \nएक कोनमे खाली टेबु ल छलै  | ह मरा  ओिह  को नमे बैसाक ’ झाजी दू र क टे बुल  ल ग च ल गेल ाह  आ दू टा \nचाह क आदेश  द ’ देल िखन | \nहम  कल म नेने कागज  िदस  थोड़े काल तकैत रह लह ुँ  | ह मर परी क्षा छल | ह मरा  बू झल छल जे क्युिनस्त् ट \nपाटीक पित्र का छै | ििर्य क  ल ेल  मं थन के लह ुँ  | िकछु-िकछु िलखाय  ल ाग ल | आगू  बढ ैत गेल ह ुँ  | थोड़ े काल \nलेल  ल ाग ल जे  हम एसगर  ओत ’ छी, और  िकय ो नै छै | \nएक बेर  फे र  चाह  आएल  | \nिलखनाइ   चालू  छल  | एकठाम आिब रुकल | \nएक घंट ा बीि त  चु कल  छलै | ह मरा  आब एकर ा संिक्षप्त  क ’ क’ दोसर काग जपर उ त र बाक छल | \nझाजी फेर  िकछु मंगय बाक लेल  प ुछल िन | मना क ’ देिल य िन | \nह म जह ाँ ठाढ़ भेल ह ुँ   त  झा जी कह लिन , आउ िह नकासँ   पिर चय कर ाबी | \nझाजी एत े कालस ँ   एक गोटे सँ  गप करैत छलाह  जे एक टा िह न्द्दीक पित्र का ‘पूिाऄ चल’ िनकालै त  छलाह  | \nओ अपन पिर चय  दैत  हमरा सँ  एकटा िह न्द्दी किित ाक मांग केलिन ‘पूिाऄ चल’ लेल  | ह म कहिलयिन जे हम \nमै िथलीमे िलख ैत छी  त ओ कहलिन , एकह ुट ा त  अिश् य  िलखने हेबै , ह मरा  के ह्नो क िित ा देब, चल त ै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह मरा  ल ाग ल जे झाज ी ह म र  प्रशंसा क ’ देने  हेिथन तें हुनका भर ोस भ ’ गेल  छिन  जे हम जे दे बिन स े ठीके \nह ेतै | \nह म बह ुत पिह ने एके टा तुकब न्द्दी बल ा किित ा िह न्द्दीमे  िलखने रह ी , सेहो एखन पू र ा मोन  नै छल  | \nफेर  कनी काल बैस लह ु ँ | लीख’ लगलहुँ   त  मोन पडैत   गेल  | ह ुनका द ’ देिल य ंिन | ह मर ढोली छात्र ािा स \nबला पता ल ’ क’ ओ प्रस्त्थान केल िन | ह महू ँ सभ िबदा  भेल ह ुँ  | अजय  छात्रािा समे  िमिथला टाइ ्स क कोठली \nबन्द्द छलै  | \nकेबार क नीचाँ  द’ क’ कोठलीमे र ाि खक ’ ह म सभ ििदा  भ ’ गेल ह ुँ  | \nदोसर िदन झाज ीक संग फेर  बैसार  भेल  आ आजुक प्र सं गपर  बड़ी  का ल गप भ ेल  |   \nझाजी  िफलममे अिस र क त लाशमे  छलाह , कहलिन जे ि फलममे ििि िध त र ह क गी त क  उपयो ग ह ो इ त  छै , \nमै िथलीय ोमे एह ेन रचना स भ ह ेबाक चाह ी ज े कािह्र मै िथ ली िफलम बन ’ लगै त ओिह  ल ेल  रचना सभ  उप लब्ध \nह ोइ, एिह  ल ेल  औ र  रिी न्द्र नाथ ठाकुर क आिश्य कता ह ेतैक | \nझाजी ह मर ा कय टा ििर् य  द ’ देल िन गीत  रचनाक लेल  : गी त  जेहेन मु केश गबै छि थ , जेहेन  लत ा आ रफ़ी  \nगबैत छिथ , प्रे मक गीत, िमल न आ िबछुड़नक गी त  | \nदुनू गोटे अपन -अपन गा मक बाट   धेल ह ुँ  | \nगा म त  आिब गेल ह ुँ , मु दा म नोज बाबू क दे ल ििर्य  स ब रिह -र िह क’ स्त् मृ ित मे  आिब जा इ त  छल | कालान्द्त र मे  \nिकछु गी त  हुनक देल  ििर्य  आ प िर िस्त् थित कें ध्या नमे रखैत ि लखा गेल, मु दा ह ुनकास ँ  व्य िक् त गत  रुपमे  कोनो \nिनय िमत  स ्प कष निह  रह ल | \nह ुनकास ँ  पिह ल भेंट अंित म भेंट िसद्ध भ ेल  | त ीन बरख क बाद एकिदन ई  खबिर  स ू िन बहुत आह त  भ ’ गेल ह ुँ  \nजे ह मर िप्रय  मनोजानंद झा जीक ह्रदय -गि त  रु िक गेल िन | लदार ीसँ  किल गा म धि र  श ोकक ल ह िर  व्य ाप्त  भ ’ \nगेल  छलै | दू  बरखक एकटा बेटी आ िकछुए िदनक एकटा पु त्र  श ांत ीकें द ’ क’ एिह  जग त सँ प्रस्त्थान क’ \nगेल ाह  | \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकोनो  रो ज गा र क खग त ा छल हमरा , से आंिशक रू पस ँ  प्राप्त भेल  | प्रिश क्षु-पयषिे क्षकक रूपमे  छओ मा सक \nअििध लेल  डे ढ़ स य  रूपय ा स्त् टाइ पें डपर   पौधा  स ंर क्षण के न्द्र, मधुबनीमे  काज करबा क अिसर  भेट ल | \nर ाज्य  स र कार  द्रारा  बह ुत गो टे कें  ई अिस र ििि भन्न िजलामे देल  गे लिन  | जाध िर  बैंकमे  भत ीक ििज्ञ ापन निह  \nअबै त  छै , त ाध िर  ई  हमहू ँ स्त् िीकार  क’ लेल ह ुँ  | बादमे  स्त् टाइ पें ड र ाि श दू स य  क ’ देल  गेल ै | \nमासमे  िज ला भिर क  प्रिश क्ष ु सबह क मीि टंग होइ  छलै दर भंगामे िज ला पौधा संरक्षण प दाि धकार ीक का य ाःलयमे  | \nिकछुए मासक बाद एक िदन मीिटंगमे नन्द्द कुमार  झाज ी ( मोह ना , झंझा र पु र  ) कहलिन जे टाइ ्स  ऑ फ़ \nइ ंिडय ामे बैंकमे  बहालीक ििज्ञ ापन आिब गेल ैए , जिल दए पठा िदय ौ | दोसर िदन मधुबनी  पुस्त्त कालय ज ा क’ \nटाइ ्स  ऑ फ़ इंि डय ामे छपल  ििज्ञा पन दे िख त दनुस ार  आिे दन पठा देिलऐ | दू  मासक बाद िलिखत  पर ीक्षा भेल ै \nपटनामे  | त ीन  मासक  बाद परी क्षामे उत ीणष ह ेबाक सू चनाक संग  साक्षात् कार मे भाग ले बाक  आदेश  भे टल  | \nबैंकमे  आिे दन पठा देल ाक ब ाद साक्षात् कार क अििध  धि र  ल ेखन काय ष एकदम छो िड देलह ुँ , कतह ु जाएब स ेहो \nबन्द्द क’ देने  छलह ुँ  | मु ख्य  काज छल पर ीक्षाक तैय ा र ी आ तैय ार ी मा त्र  | \nसाक्षात् कार क बाद फे र  पौध ा संर क्षण के न्द्र जा एब, घरक कोनो  छोट -मोट काज  रह ैत छल स े करैत , \nपु स्त् त कालय ह ोइत  घर  आिब जाइ त  छल ह ुँ  आ िमिथल ा िमिह र  अथिा मै िथलीक कोनो  िकत ाब पढ़ ब , \nकतह ु गो ष्ठीमे जाएब , साि ह त् य कार  ल ोकिनक स ्प कषम े र ह ब नीक लगैत छल | ह मरा  ह ोइ त  छल जे जीिन  \nजीबा क ल ेल  जि ह ना नोकर ी क आिश्य कता अिछ , त िहना  स ाि ह त् य सँ  लगा ि  सेहो आि श्य क अिछ | \nह म देखैत छि लऐक जे ल ोक  स्त्िस्त् थ िजन गी  नि ह  जी िब र ह ल अिछ , लोककें स ामान्द्य  िज नगी ज ीब ाक लेल  जे \nिस्त् त ु स भ ह ेबाक चाह ी , त कर अभाि छै | दोसर िदस अस्त् िस्त् थ पर ्प र ा सबहक  त् य ाग करबाक साह सक \nअभ ाि सेहो छै  | ह मरा  ल गैत छल जे जाध िर  स ाि ह त् य सँ  लगा ि  निह र ह् त ै, त ाध ि र  जीिनमे  स ंत ुल न निह  आिब \nसकैत  अिछ  | ह मरा  हो इ  छ ल जे  एिह लेल  स्त्त्री, पु रुर् सभकें समान रूपस ँ   िशिक्षत ह ेबाक चाही | मु दा ह म \nत ँ अपने घ र मे  हार ल छी | ह मर पत्नी ज ँ  िशिक्षत निह भे लीह  त ह महू ँ स्त् िस्त् थ ज ीिन निह जीि ब सकैत  छी  | \nत ें ह मरा  ल गैत छल जे एते क योग् य त ा त  अिश् य  भ ’ जेबाक चािह य ि न जे ओ कोनो  पोथी अथिा पित्र का पिढ़ \nलेिथ | ह मरा  ई बुझल भ ’ गेल  छल जे अक्षरक  ज्ञान छि न्द्ह, त ें ह म  जे चाह ैत छी , से सं भि भ ’ सकैत  \nअिछ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएह ने ििश्वास नेने हम एक बेर सासु र  गेल ह ुँ  आ राित मे  भें ट भे ल त ि मिथल ा िमिह र क एकटा पेज स ामने र ाि ख \nपढ बाक ले ल कहि लय िन | बड़ी  काल अनुरो ध कर ैत र ि ह  गेल ह ुँ , ओ टस -सँ -मस  निह  भेल ीह  | ह मरा  एकदम \n‘कन्द्या दान’क बु छची दाइ  जकाँ ल ाग ’ लगलीह  | ह म कहिलयिन, त खन अह ाँ बाह र  जा उ | ओ बाह र  ज ाक ’ \nमाए लग ज ाक ’ सू ित  रह लीह | ह मरा  भेल  जे काि ह्र अिश्य  हमर बा त  माि न लेतीह , मु दा से निह  भेल | ह मर \nसासु  स ेहो प्रय ास केल िन हम र ा त र फस ँ  मु दा सफल  निह भे लीह  | आ ल गा त ार  ती न िदन धिर  य ै ह  चल ैत \nर ह ल | ओ अबै त  छलीह , ह म पढ़ ’ कहैत छ िलयिन, ओ ओिह ना तकैत र िह  ज ाइ त  छ लीह , फेर  हम कहैत \nछि लय िन बाह र  जा ए लेल , ओ िनकिलक’ माए लग ज ा क ’ सुित रह ैत छलीह  | \n चािर म िदन स बेरे जलखै क ’ क’ अपन बैग ल ’ क’ बाह र  िनकिल गेल ह ुँ  | दर बज्जापर  जेठ सार  छलाह  | \nओहो  स ंगे ििदा भे लाह  | ह ुनका अपन   िस्त् थित   नै कहिलयिन, एत बे कहिल य िन जे ज ा  रह ल छी , जाएब जरूर ी \nअिछ | सासु  रो कने छलीह , ह ुनकर बात  नै मानने छल ह ुँ  | ह म सभ िकछु -िकछु गप करैत जा  र ह ल छलह ुँ  | \nह म त य  क ’ नेने छलह ुँ  जे आब िकन्नह ु निह  घू र ब | टोलसँ िनकिल गा छी क बीच प ह ुँ चल  छलह ुँ  | \n चौदह-पन्द्रह सालक एकटा लड़की  ह्कमै त  आिब आगू मे  ठाढ़ भ ’ गेिल, ह ुनका पाछ ू  एकटा अधिय सू  मिह ला \nसेहो छलीह  | ह म अकबका गेल ह ुँ  | ओ ह मरा  दूनू  गोटे कें झुिकक ’ प्रण ाम के लिन | पाछाँ ह ुनकर माए \nछलिथन | ओ कहलिन जे हम स भ अहीं सँ  भेंट कर’ जाइ  छलह ुँ  त पत ा चलल जे अह ाँ जा  रह ल छी , त ें \nदौडल एलह ुँ , अहाँकें आइ नै  जा ए देब हम सभ | \nओ ह मरा  हा थस ँ ह मर बैग ल ’ लेल िन आ दु नू  माइ -धी  ह मरा  स भकें घु र बाक  लेल  िज द्द क’ देल िन | ह मरा  \nलेल  दुनू  अपिर िचत  छलीह  | ह मर सार  जनैत छलिखन | ह ुनका स बह क बीच जे  गप भे लिन त ाि ह सँ  पता \nचल ल  जे ई बछची अपन मा ए संगे  मामा गाम आएल  छि थ आ िह नकर मामाक घर सटल े  छैिन्द्ह, ई  स भ \nकािह्र साँझमे  एलीह , एखन ह मरा सँ   भें ट कर ’ गेल  छलीह , ह मर सासु स ँ  िकछु गप भे लिन आ दौड़ लीह   ह मरा \nघु र य बाक लेल  | \nह म िकछु बह न्न ा बनेल ह ुँ   गाम जेबाक लेल , मु दा ओ स भ  िकछु स ुनबाक  लेल  त ैया र निह भे लीह  | कहलिन \nजे आइ हम सभ निह  मानब , ह म सभ अहाँस ँ  िबना गी त  सुनने  अहाँकें निह छोिड सकै त छी  | ह ुनकर माए \nकहलिन जे अह ू ँकें सू नब आ  इह ो सु नाएत , चल ू  आइ नै जाउ  | ह ुनका स भकें देिख -सू िन हमरो  पय र  आगू  नै \nबढ़’ चाह ैत छल | लाग ल जेना ह मरे स मस्त्य ाक समाधा न क ल ेल  भगिान िह नका सभकें पठा देल िखनह ें |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nओ ह मर बैग नै द ’ र ह ल छलीह  | ह मर सार  िनणषय  स ुनौलिन | ह मरा  कहलिन , आइ  य ात्र ा स्त् थिगत  करू, \nकािह्र देखल  जेतै , प्राचीकें कहलिखन दाइ  तों  बैग नेने जा , ह म िह नका चौकपर घुमाक ’ नेने आिब रह ल छी \n| अही  बात पर सह मि त  भेल  | प्राची हमर बैग ल ’क’ माए संगे घुिर गेल ीह  | ह म सभ   ह ाज ीपुर चौकपर पान \nख़ाक’ घु र लह ुँ  | \nप्राची आ हुनक माएक उपिस्त् थित  िात ाि र णकें रसमय  बना  देने छल  | िस्त् त ुतः साि ह त् य  आ स ंगी त क प्र ेम  \nजीिनकें आनन्द्ददाय क बना दै त  छैक अन्द्यत ा लोक ककरो  िखधां स करबा मे  अपन अिध क स मय िबत बैत र ह ैत \nअिछ अथिा अपन बड़ाइ  करबा मे  | िह नका दुनू गोटे मे  जे ई चेत ना छल स े ह मरा  अिद्रत ीय  ल ाग ल | प्राची \nअपन पाठ्य -पु स्त् त कस ँ  सेहो कोनो-कोनो किित ा सुनबै त छलीह  आ ह मरो सू िन खूब आनिन्द्दत ह ो इ त छलीह  | \nबछचन जी क किित ा ‘ जो बीत  गय ी सो बा त  गयी. .. ’ बह ुत नीक जकाँ स ुनबै त  छलीह  | \nिदनमे  भोज नक बाद बड़ी  का ल आ राित मे  भोज नक बाद थोड़ े काल बैस की चल ैत छल : गीत -नाद, किित ा-\nसंस्त् मरण, ह ंसी-ठहक्का चलैत र ह ैत छल | एकटा िनय मक पालन प्र ाची करैत छलीह  जे ओ कखनो एसगर  नै \nअबै त  छलीह , ह ुनकर माए सं गे अबैत छलिखन | कखनो-कखनो ह ुनकर मामी स भ से ह ो अबैत  छलिखन , ह मर \nदू नू  स र ह ोि ज त  रि ह त े छलीह  | िकछु पु रुर् लोकिन सेहो  आिब जा इ त  छला ह  | \nप्राची बछचीकें मौसी कह ैत छलिखन आ िह नको गोष्ठीमे स ि्मिलत क र बाक प्रय ास कर ैत छलीह , मु दा बछचीकें  \nओहो  स भ पिर िित षत निह  क ’ सकल ीह  | एकिदन कहलिन  जे िद्ररा गमनक बाद अहाँक  संग रह’ लगत ीह  त  \nदेखबै सभ बदि ल जेतिन , नैहर मे  ल ाज  होइ  छ िन | ह ुनकर माए पु छ्लिन , ‘अहाँक बिह न सभ त ँ  पढ ल -िलखल  \nह ेतीह ने ?’ \nह म िनरुत्त र  भ’ गेल  रह ी | \nह मरो  ती न ट ा छोट बिह न अि छ | ओकरो सबहक पढ ाइ क िस्त् थित  त  य ैह छै | \nह मर िचत्त  श ांत  भ ’ गेल  रह्य | ह मर सभ प्रश्नक जबाब हमरा  भेिट गेल  छल | \nचमत्कार  भेल ै जे बछचीकें ब दलबाक ह मर प्रयास बन्द् द भ ’ गेल  | ह म फेर  हुनका पढ बाक िज द्द नै \n      केिलयिन, फेर  घर सँ  बाह र जेबाक लेल  नै किलयि न | ह म सोि च नेने रह ी ज े ह मरा  स ंग ज खन रह ’ \nलगत ीह  तखन ह म प्रया स करब , आ जँ  त ैयो संभि नै भेल  त अपना बेट ीकें खूब प ढय बाक लेल  बछच ेस ँ \n प्रया स करब |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह मरा  ल ाग ल जेना अिस्त् त त् ि ह मरा  िैह  देलक अिछ  जे हमर ा आ हमर ा पिर िा र क ल ेल जरूर ी अिछ , \nअिस्त् त त् िकें हमर ा संग हमर  पिर िार ोक लेल  व्य िस्त् था कर बाक छैक | \nएकिदन जखन एसगर  र ह ी त  अपनेसँ गप होइ त  रह्य | \n‘जँ िबय ाह सं पिह ने प्र ाचीकें देखने रि ह ितय िन त  ... . ?’ \n‘त  की ? िैह ह ोइ त ै जे भे लै ए | बछचा जे -जे मंगेत  छैक स े स भट ा ओकर माए -बाप नै दै छै , बछचाकें िैह \nदेल  जा इ  छै जे माए -बाप ओ करा ले ल ठीक बु झैत छै | अहाँ जान ’ चाह ैत छी  त क खनो पुिछ य ौ प्राचीकें जे \nह ुनका स भकें केह ेन ल ड़का  पस न्द्द ह ेतिन |’ \nएक िदन ह ुनका पुछिलयि न जे अहाँ लेल  केह ेन िरक खोज भ ’ र ह ल अिछ , त  प्रा ची चुप र िह  गेल ीह , ह ुनक \nमाए कहलिन , कािह्र अिबत े छि थन, कहबे करत ाह  | \nप्राचीक िपता  कल ाकार  छिथ न , कहलिन जे ल ड्का क ल ेल  हमरा  मोनमे  कृ ष्ण क छिि  आिब रह ल अिछ , आँिख, \nनाक,मूँह, केश सभ एह ेन जेना हम सभ कृष् णक फोटोमे द े खैत  िछय िन , इ ंिज ि नय र  अथ िा डॉ क्टर  ह ोि थ, ह ँस मु ख \nह ोि थ, घर-दुआिर- पक्का मकान ह ोि न, खेत-पथार  होइ न | \nह मर सार  पुछल िखन ज े गनबै कत्ते त  कहलिखन , से  ह मर िस्त् थित त जिन त े छी  अहाँ  सभ जे िकछु गनबाक \nओकािद नै अिछ ह मरा, त खन भगिा ने कोनो उपाय  ल गेि थन त हेतै | \nिकछु गो टे कें हँस ी लािग गेल  रह ै | ह मरा  हुनक कलपना ,आस्त्था आ ििश्वासपर  आिय ष  भेल  रह्य, मु दा पैंत ीस \nबर खक बाद ज खन प्राचीसँ  भेंट भे ल  त बड़ी र ाि त ध िर  ह म सभ गो टे  हुनके  मू ँहें ह ुन क िपता क  सपना \nसाकार  हेबाक कथा स ुनै त  रि ह  गेल ह ुँ  आ ििश्वास भेल  र ह्य जे अिस्त् त त् िक ल ेल  स भ संभि छै | \n( िमश ः )  \nपटना /  14.06.2021   \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nर बीन्द्र ना र ा य ण िमश्र \nलजकोट र  (धा र ािा िह क उपन्द्या स) \n२२ म खेप  \nिमिथला आटो स ेंट र क हम िमश : सिे-सिाः भए गेल रह ी।  मदनबाबू केँ िदललीमे बहुत त र ह क कारबार  \nर ह िन ।  स ामाि जक क्षे त्र मे  स ेहो ओ स ििय  छलाह  ।  स भस ँ बड़का  बात  रह ैक जे ओ अपना लोककेँ आगु \nकरबामे बहुत रुिच  र खैत  छ लाह ।  िमश : ह ुनका हमर ा ऊ पर ििश्वास बढ़ैत गेल िन । एकिदन एिह ना का जपर \nआएले र ह ी िक कह ए लगलाह ॒ -\"गो ििंद! आइसँ अहाँ एिह  कार बार क माि लक भ ेल ह ुँ  । ” \n\"ह म अहाँक दोकान कोना ल ए लेब ।  ई त ँ िाि जब नि ह  बुझाइ त  अिछ  । \"  \n“जे िाि जब बुझाए आ जखन  स ुििधा ह ोअए अहाँ ह मरा  दए देब। \"  \n“ह मर ह ालत त ँ अहाँकेँ बुझ ले अिछ।  हम एत ेक टाका कहाँस ँ देब ? \" \n\" कोनो  ता ि ह र ी न िह  छैक , जेना-जेना स ुििधा ह ोएत  िकस्त् त-िकस्त् त  एकर भुगत ान कए दे ब। \"  \nह म गु्म पिड़ गेल ह ुँ  ।  हम ह ुनकर एिह  उदा र त ासँ  आिय ष चिकत  रह ी ।  आिखर ओह ो  तँ एह ी \nमहा नगर मे  रह ैत छि थ। मु दा ए त ेक नीक छि थ । ह म ग र ी ब बेसक रह ी मुदा ककरो चीज क कोनो लाल च निह  \nर ह ए ।  फे र  मदनबाबू  त ँ ह मरा  बहुत मदित  के ने र ह िथ ।  ओ स ोि च कए आएल रह िथ आ अपन बात पर \nअिड़ गेल ाह ।  हम ह ुनक र  बा त  मानबाक ह ेतु िििश  भए गेल ह ुँ  ।  \nओिह िदनक बाद मदनबाबू  ओ त ए घु िर  कए निह  अएलाह।  किह ओ काल फोनेपर  हालचाल ल ए लेिथ। \nकिह ओ कोनो  तका दा न िह  केलाह  ।  जि ह आ जखन ज त बा भे लह ुनका टाका दैत  छिलअिन ।  ओ तँ ता ह ू लेल  \nमना करैत र ह ैत छला ह  ।  कालन्द् त र मे  हुनकर सभट ा िह साब साफ भए गेल  ।  िमिथ ला आटो स ेंट र क हम          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमािलक भए गेल ह ुँ  ।   ह मरा  अंदर मे  दस टा िमस्त्त्र ी काज  करैत छल।  स भ अपनेठाम क छल ।  कार बार  \nिनत् य  बिढ़ त े जा र ह ल छल ।  स ौंसे  िदललीमे काजक गु णित्त ाक ह ेतु हमर दोकान प्रि सद्ध भ ए गेल ।  हमर \nदोकान क प्र िसिद्ध तँ तेहन ब ढ़ल जे   जकर कार  कत ह ु ठीक निह  हो इ त  ओह ो ह मरा  ओिह ठाम स ंत ुष्ट भए \nजाइ त  छल ।  ई  कोनो चमत् कार  निह  छल ।  कठो र  पि र श्रम आ आनुशासनक पिर णा म छलजे ई दोकान \nएत ेक आगा बिढ़ गे ल ।  \nएकिदन एिह ना दोक ानपर बैस ल चाह  पीबैत रह ी िक का र सँ लत ा आ ओकर िपता नी र ज उत र लाह ।  \n\" एकर े कहैत छैक चमत्कार  ।  देिखत े , देिखते अह ाँ कम ाल कए दिलऐक । \" -नीर ज बजलाह  ।  \n\"सभ अहाँस भक आश ीिाः दक  फल  छैक ।  हम त ँ सपनो मे  निह  स ोचने रि ह ऐक जे ए ह नो भए सकैत  \nछैक ।\"  \n\"मु दा ह मरा  ल गैत छल जे अहाँ िकछु करब । \"  \nअपन िपत ाक मु ँहे ह मर प्रश ं सा सु िन ल त ाकेँ बह ुत नीक ल गलिन ।  नीर ज बा त  बढ़ बैत कहलाह ॒ -\"ह म \nनौकरीसँ  इि स्त् त फा दए देलह ुँ  ।  ” \n“से िकएक?\" \n“नौकरीबह ुत केलह ुँ ।  आब सोचलह ुँ  जे आगुक जीिन ल ोककलय ाणक काज मे  िबत ाबी । \"  \n\" बह ुत नीक िबचार  अि छ ।\"  \n“डेरा  कतए रखने छी?\"- नी र ज पुछल ाह  ।  \nह म िकछु किह त ह ुँ  ता िह सँ पिह ने ल त ा बात केँ ल ोि क ल ेल िथ ।  \n\"किह ओ समय िनकािल कए ह मरा  ओिह ठाम आउ तँ चैन सँ गप्प करब । \"  \nप्राय ः हुनका ई नि ह  बूझल र ह िन जे हम हुनके  मकानमे िकर ाय ेदार छी ।  ई बा त  ल त ा अपने धिर  \nर खनेर िह  गेल ीह  ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिकशु न आ हुनक मामा दामो दर सेहो नीर जक स ंगे कारेम े बैस ल रह िथ।  एत ेक स मयबाद ह ुनकास भकेँ \nदेखलह ुँ  ।  हमरा  देिखत िह  ि कश ुन कार सँ उत िर  गेल  ।  \n\"भाइ की हालचाल ?\" \n\"ठीके अिछ  । अपन कहू  ।  बहुत िदनपर भें टल ह ुँ  । \"  \n\"ठीके ।  आइ -कािह्र की भए र ह ल छै ?\" \n“आइ-कािह्र नीर ज जीक संगे जनकलय ाणमे  ल ाग ल छी। ” \n\" ओ कतए भेिट गेल ाह ?\" \n\"दुिनय ाँगो ल छैक ने । कखनो चैनसँ  बित आएब । \"  \nिकशु नअपन निका मोबाइ ल फोनसँ  हमरा  फोनपर घंटी बजा  देलक आ कहलक -\"ई  हमर निका \nनंबर  अिछ  । ” \nआओर िकछु गप्प ह ोइ त  त ाि ह सँप िह ने कार  खु िज  गेल  ।  \n  \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआश ीर् अनिचन्द् ह ा र \nल ाकडा उन केर कथा ( व्यंग् य ) \n \n \n \nएकटा गाममे A नामक आदमी छलाह ।  स भ्य  ओ ििद्रान ।  हुनकर िब य ाह  B नामक ल ड़की सँ भे लिन आ एिह  \nदू नू क चािर  टा बेटा भे ;लिन C,  D,  E आ F।  चारू बेट ा सािह त् य  के र  ममष ज्ञ।  र क्ष अत बे र ह ल जे \nििध ाक ममषज्ञ नै भेल  ब स स ाि ह त् य े केर  भेल ।  कालिमे  ई  चारू अपन ििद्रता सँ पूर ा पिर सर मे  चमिक \nउठलाह ।  चारू िदस अही  च ारु क चचष। चारू भाए केर  काज बाँ टल ।  \n \nपिह ल के र  काज छलिन स ाि ह त् य मे  कोना अिनि त  आिब र ह ल छै त ाि ह पर चचष करब। लोक सभ िह नकर  \nबात पर लह ालोट भऽ जाइ िथ।  एकदम त ैश मे  आिब जा िथ जे आउ C बाबू  हम अहाँक स ंग छी।  फे िक देबै \nएिह  स ाि ह ि त् य क गंद गी  स भकेँ। \nदोसर केर काज  छलिन अिनित  भेल  स ाि ह त् य  के र  मीठ समीक्षा करब।  बहुत साि ह त् य कार  िह नकर  पा छू -पाछू  \nघूमल करि न।  जे कनी िांि त कार ी ि त नको मोनमे िह नका  प्रित  स ह ानुभ ू ित ।  ई D बाबू  स िदखन गोष्ठीमे उिक् त  \nफेकिथ जे स ाि ह त् य मे  स ह ी  आल ोचना  नै भऽ र ह ल छै। खाली प्रशंस े -प्रस ंशाक भंडार  अिछ। \n \nत ेस र  के र  काज छलिन अनुिाद के र  नामपर छल कर ब।  जा ि ह  भार्ाकेँ जिनत ो नै छलाह  ता ि ह  भार्ाक पोथी \nअनुिाद भऽ जा इ त  छलै। E बाबू  अपन भ ार्ाक र चनाकेँ आनो भार्ामे लऽ जेबाक ले ल कमीशन खाइ त  \nछलाह ।  बहुत लोक ललाि य त  रह ैत छल ।  ििर ष्ठ बेिस ए।  \nचािर म केर  काज छलिन पुरस्त् कार क जू र ी बनब आ पु र स्त् कार  ल ेब -देब। चारू भाएमे सभस ँ ब ेस ी इ एह  F बाबू           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकेर  चल त ी छल स माजमे ।  िह नकापर  जथा -टका स भ िक छु िनछाउर  ह ोइ त  छल ।  िज नकर  जेहन  ििभि। \nसंसार मे  स भ िकछु ह ोइ त  छै । \n \nई  चारू भाए अपन -अपन काज  कऽ रह ल छलाह  आ स माजमे  कहै छलखिन ज े ह मरा  दोसरसँ मतलब नै  \nअिछ।  िदनमे चारू भाए अलग मुदा र ाि त मे  ई चारू एक स ंगे खा कऽ आ पीि बय ो कऽ अिगला िदनक प्ल ान \nकरैत छलाह  जे अिग ला बेर  के करा बेकू फ बनेबाक छै।  मैिथल ी सािह त् य मे  C,  D,  E आ F केर  काज \nनीकस ँ चिल रह ल छल।  पाइ सँ स्म ान धिर ।  मुदा दु य ोग  कोर ोना का र ण C,  D आ E केर  मृत्य ु भऽ \nगेल िन आ F कहुना बाँ िच गेल ाह  (नोट - F लग पुर स्त् कार  बेचल ासँ  जे पाइ  आएल  छलिन ता ह ी सभ सँ \nआक्सीजन कीनल गेलिन)। F बह ुत ह त ोत् साि ह त  छलाह।  ती नू  भाइ  के र  स ह ा य त ासँ  हुनकर काज  असान भऽ \nजाइ त  छलिन ।  पुरस्त् का र  बेिचय ो दै छलिखन आ ह ुनकापर  कोनो आँ च नै अबैत छलिन मु दा आब असगर े र िह  \nगेल ाह । \n \nअंतमे बह ुत सोचलाक बाद िह ्म ित  के लिन आ अ सगर े स भ काज  करबा क भ ार  उठेलिन।  आ प्र य ास कर ए \nलगलाह ।  आब ओ िदनमे  स मय िनय त  क ऽ लेने  छिथ।  आठ बजेस ँ दस बजे धिर  स ाि ह ि त् य क अिनित प र  \nभार्ण दै छिथ ।  दस  बजेस ँ  बार ह  बजे धि र  मीठ समीक्षा करै छि थ आ तकर  बाद दू  घंटाक ब्रे क ल ै छि थ।  \nदू  बजेस ँ चािर  बजे धिर  अनुिाद कमष (कुक मष ) ल ेल  तैय ार  रह ै छि थ आ चािर  ब जेस ँ चह बजे धिर  जूर ी एिं \nपु र स्त् कार  िित र णमे  रह ै छि थ ।  फे र  स ाँझमे ती नू  भाए के र  फोटो ल ग ज ा प्रण ाम कए रसरंज न (तर ल स ा िहत् य ) \nकरै छि थ आ अिग ला बेर केकर काटल  जा ए से सोचै छ िथ।  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३ . पद्य \n३ .१.िबनय  भू र्ण- ३ टा किित ा \n३ .२.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अिनल’- गज ल \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nिब नय  भ ू र्ण-स ं पकष-7003286056 \n३ टा किि त ा \n१ \n  \nय ात्र ीक य ात्र ा निह  थमै अिछ \n  \n***    ***    ***      *** \n \nके अिछ  भू खल  , के अिछ  मार ल  \nअन्द्य ाय ी सत्ता के  भीत र \nककर माथ अिछ  आइ झमारल  \nत कर स ुिध मे  स त त  बढ ै छि थ  \nय ात्र ीक य ात्र ा निञ थमै अ िछ  ।  \n \nचल ल तर ौनी  सँ  जे य ात्र ा \nअन्द्त   समय धिर चल ैत  र ह ल \nकालीदासक हृदय  पैिस  ओ  \nबाल मीिक के ममष  बूिझ ओ  \nशब्दक य ात्र ा कर ैत र ह ल  \nपदिचह्नक अंकण िाट- िाट पर  \nय ात्र ीक य ात्र ा निञ थमै अिछ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nके अिछ  भू खल  ----- \n \nकििक स्त्िप्न ओ र िच र ह ल छल \nिाचस्त् पित  - उदय न खोिज  र ह ल छल  \nललकार ा ले ल औनाअ्  रह ल छल  \nिांि त क स पना देिख र ह ल छ ल  \nश्रमजी िी के रक् त क कीमत \nआइओ त ँ ओ गुिन र ह ल छि थ  \n। \nके अिछ  भू खल  ------ \n \nअिह िात क पाि त ल फोिड़  चल ल छल  \nपु र ना पिर चय  केँ  तो िड़  चल ल छल  \nपिर जन - पु र जन केँ छोि ड़ चलल छल  \nगर ीबक खाितर  अन्न  - पािन िह त \nय ात्र ीक य ात्र ा निञ थमै अिछ ।  \nके अ िछ  भू खल ------   \n \nकमला कात क टू टल  पु ल स न  \nकाव्य क रूदन स ुिन रह ल छ ल  \nिमिथलाक त रुणीक अरण्य  ि िलाप केँ  \nसुिन स ुिन दिग् धत  भअ्  रह ल छल  \nबू ढ़ िरक एिह  स ड़ल रस्त् म केँ  \nकाव्य  - िाण स ँ भे िद र ह ल छल  \nरूिढ  - ध्िंस क खाित र कखनहुँ \nय ात्र ीक य ात्र ा निञ थमै अिछ ।  \nके अिछ  भू खल  -------- \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n२ \nय ात्र ी न िह  छिथ एि ह  जग त  मे  \n***    ***    ***      *** \n \nमोन ह मर नि ह  माि न र ह ल अिछ ।  \nिचर  िनरा मे स ू त ल  य ात्र ी   \nमोन ह मर आइ  कािन र ह ल अिछ ॥  \n \nनित ुिरय ा के जो शक स ंिल   \nिांि त  गी त  ओ गािि र ह ल छ ल  \n। \nजन सँ िनकिसत ददषक गंगा  \nह ुनक शब्द मे  आिि रह ल छल ॥  \nइ ित ह ासक पन्ना  पर  एखनह ु  \nिांि त  श ब्द ओ िल िख र ह ल छिथ  \n। \nय ात्र ी न िह  छिथ,,, ,, , , , \n \nर ाज नीि त  के  पदाः भीत र  \nनाटक जेहन भअ् र ह ल छल ।  \nह ुनक शब्द के डोि र क माँदें  \nपरदा  स भट ा खुिज  रह ल छल ।  \nिांि त  खाि त र  एखनह ुँ  ओ तँ  \nनित ुिरय ा केँ जो िह  र ह ल छि थ ।  \nय ात्र ी न िह  -------- -- \n \nजन - जन के बिन बा बा ओ  तँ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस्त् नेह शब्द ओ  ल ुट ाअ् र ह ल छल ।  \nमानित ा के रक्षा  खाितर  \nकाव्य  धार  मे नह ा र ह ल छ ल ।  \nकाव्य क दु िनय ा मे एखनह ुँ  ओ  \nददष श ब्द त ँ र िच र ह ल छिथ ।  \nय ात्र ी न िह  - - \n \nसत र ंगी  स पनाक दुिनय ा केँ  \nनीक जँका ओ बूिझ रह ल छल ।  \nपूंज ीिा द के  श ोर्ण केँ   तँ \nनीक जँका ओ बूिझ रह ल छल ।  \nजन- जन के स ुखमय जी िन खाित र  \nजीिन रस ओ ता िक र ह ल छिथ ।  \nय ात्र ी न िह  --  - ---- \n \nददष के र  उपटौनी खाि त र  \nचप्पा -चप्पा ओ घू िम रह ल छल ।  \nददष  शब्द र चना के  खाित र \nर ाि त-  र ाि त ओ जाि ग रहल  छल  । \nय ात्र ीक य ात्र ा क ोना केँ ठमकल  \nमोन ह मर आइ  कािन र ह ल अिछ ।  \nय ात्र ी न िह  ---:---:--- :---:--- \n३ \nिैद्यनाथ  के   धाम  त र ौनी \n***    ***    ***      *** \nिैद्यनाथ  के   धाम  त र ौनी \nनागा जुष नक    गाम    त र ौ नी \nय ात्र ीक  जन्द्म स्त् थान  त र ौनी          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकिित ा के अिछ  गाम  त र ौ नी \nिचत्र ाक  अिछ  संधा न  त र ौन ी \nपत्रह ीन  जे नग् न  गाछ   अिछ \nत कर  पीड़ाक  नाम   त र ौनी । \n \nत्र ेता  के  ििदेह  जनक  छल  \nआइओ  तँ ििदेह  उपिस्त् थत \nजीिन  काल  सदेह ििदेह छल  \nआइओ त ँ छि थ  अमृत र ंिज त \nअमर  य ात्र ी  देखा रहल  छिथ \nिमिथला  के  अिछ त ीथष  त र ौ नी  । \nिैद्यनाथ  के  धाम   ,,,,,, \n \nपार ोक  पीड़ा मदष न खाित र \nनित ुिरय ा स् मानक खाित र \nमे ह नत कश    के  मानक खाित र \nसत य ुग के  स ं धा नक  खाित र \nिांि त क झंडा  थािम  ह ाथ मे \nशह र  नगर  आ कारािा स मे  \nप्रित षक  य ात्र ीक थान  त र ौनी । \nिैद्यनाथ के धाम ,,, , , \n \nर ाज नीि त  पिर ि त षन  लेल  \nसत्त ा के प्रित षन  लेल  \nििरोह ीक संघर्षक ल े ल  \nरुिढ के  ििध्िंसक  लेल  \nसाि ह त् य क  स्म ानक ले ल  \nअथक यात्र ा लीन य ि त           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसन्द्यासीक  स्त् थान त र ौ नी । \nिैद्यनाथ  के   धाम  ,, ,, , \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अि नल’ \n  \nग जल \nमाछ -दह ी   जत र ालय   की \nई  दुिनयाँ   ककरा लय    की \n  \nदै   बाला   देबे     करत ै \nनै  सोचत   ह मरा लय   की \n  \nिकछु बाज त  िकछु निठ जा य त  \nलुछ चा आ ल बर ालय  की \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकतह ु  बैिस  कय  खा ल ेतै  \nठाँ-पीढ़ी   बगर ालय    की \n  \nदुिनय ाँलय   फगुआ-बकरीद \nमु र गा  आ  बकरालय   की \n( मात्र ा िम :            ) \nपांचम शेरमे पिह ल पाँ ित मे  अं ित म \nलघु क मात्र ाक िग नत ी नै कएल  \nगेल  अिछ  | \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स्त् त्र ी क ोना (स ्प ादक - इ र ा मिललक)  \n४ .१.सुिचत ा कुमार ी-ऑनला इ न क्लास  \n४ .२.आभा झ ा - द ू  गोट ब ीह िन कथ ा  \n४ .३. क ं चन कण्ठ- ट ू टल  ि र का डष  \n४ .४.ममत ा कणष - ब र सात \n४ .५. िनमष ला कणष - अिग् निशखा ( धा र ािा ि ह क उपन्द्य ास) \n४ .६.क ं चन कण्ठ- स्त् त्र ी सज् ज ा-  पर्पर ा फैशन  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसुिचत ा कुमार ी \nऑनला इ न क्लास   \n \n \n\"ऐं र ौ भिर  िदन अिह ना स ुतले र ह बैं , िक पढ बो -िलखबो करबैं। \"  \nगणेशी अपन बेटा राज ू  के  देह डोला कअ उठबैत  बाज ल।  \n\" ओह पप्पा स ुतअ िदय  ने , उिठ क करब की स्त् कूलो बंद छै।  \"  \n\"स्त् कूल बंद छै त की भेल ै , घर में ल ो क पढ ै निह  छै। ग प्प स ुनु  एकर   स्त् कूलो बंद छै।  \"  \n\"घर में पढ़बै ककरा  स  िक छु पुछबाक   ह ेतै त के बतेतै ?\" \n\"आ माि लक के बेट ा कोना पढ ै छै , जखन जा इ  छ ी त ख न ओ कहै छैथ जे र िि पिढ़ रह ल अिछ  , अिगला \nसाल म ैिि क क पर ीक्षा हेतै ने  तैं बड मोन ल गा  क आइ -कािह्र पढ ैत अिछ ओ।  त फेर  ओकरा ि कछु \nपु छबा क रह ैत ह ेतै त ककरा  स  पुछैत  हेतै। माि लक अ पने िह न्द्दी मीिडय म स मैिि क पास छैथ , ह मरा  नि ह  \nबुझाइ त  अिछ  जे एखु नका अंग्रेजी मीिडय म के िकत ाब ह ुनका पढाएल होइ त  हेतैन ।  घर  में आओर दोसर \nिकओ त पढ ल छिन  ने।  \"  \n         गणेशी एकटा चूड़ा  म ील म ें काज  करैत छल आ ओकर मािलक के  बेटा एकरे  बेटा क तुिर य ा छलैक , \nदुनु  परुका साल म ैिि क क पर ीक्षा में बैस त । एगो सीबीए सई  बोडष स  त दो सर  िबह ार बोडष स अ।    \n\"र िि के बात े दोसर छै ओकर नाम शह र क   सबसअ  पैघ  स्त्कूल में छैक। \"  \n\"पै घ स्त् कूल में  नामे रह ला स  की हेतै स्त्कू ल त ओकरो बंदे छै ने।  \"  \n\"अहां निह  बुझबै पप्पा ,बड़ का परा इ िेट   स्त् कूल  सभ में  िधय ा -पु त ा सभ  बड़की टा मोबाइ ल जे हो इ  छै जकर ा \nस्त् माटष  फोन कहै िछ य ैक ओिह  स  घर े बैस ल पढ ै छ ैक म ाने ऑनलाइन क्लास कर ै छै।  \"  \n\"मोबाइ ल स  कोना ऑ नलाइन क्लास  \n  कराएल जा इ  छै , फिर छा  कअ कह ने।  \"  \n \n\"स्त् कूल के  स र, मै डम सभ मोबाइ ले पर पढ बै छि थन , सिाल स भक उत्त र  स ेहो मोबा इ लेप र  दैत  छिथन।  \"           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"त  पर ाइ िेट  स्त्कूलक ििद्य ाथी  स्त्कूल बंदो में  पिढ सकै छै थ।  आ स र कार ी स्त् कूलक ि िद्य ाथी ले ल कोनो \nव्य िस्त् था नि ह ।  \" \n\"व्य िस्त् था त  स र कार ी स्त् कूल  क ििद्य ाथी ले ल  सेहो छैक  मुदा ओह ु   सअ अपना स भ  के  कोनो ल ाभ निह ।  \"  \n\"एह न की व्य ि स्त् था छैक जे। \"  \n \n\"सर कार ी स्त् कूल क ििद्य ाथी  स भ के टीिी  पर  प ढाएल जाइ  छैक।  जेना स्त् कूल में अल ग -अल ग ििर्य के  \nअल ग -अल ग सर मै डम पढब ै  छिथ , अिह ना टीिी  के  ए कटा चैनल पर   सभ क्लास क स भ ििर्य क पढाई  \nलेल  अ लग -अल ग सम य  आ ट ीचर  िनध ाःि र त   छैक। मुदा अपना सभ लग ने टीिी अिछ ने बड़का मोबा इ ल त \nऑनलाइन क्लास हम करब कोना ।  तैं भिर  िदन सुित कअ हम अपन समय िबत बै छी । \"  \n \n\"माने जकरा घर में टीिी नि ह  छै , बड़का  मोबा इ ल नि ह  छै ओकर बाल -बछचा आब   पढ त ै निह ।  \"  \n \n\"पढ त ै त  ओह ो मुदा भगिान भरो से। \"   \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठाउ ।   \n  \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआभा झ ा - द ू  गोट ब ीहिन -कथा \nसोग ार थ \n\"मैं य ॉ ं, सुनिलय िन स ोनदाइ क िबय ाह  भेल ैनअ '। \n\"हॅं,ई  कु लकल ंिकनी  एह ने िदन देखाओत। \"  \n\"से िकय ै बोलै  छिथन मैंया ॅ ॅं ? सोनदाइ  पढ़ल - िलखल  छिथन , नोकरी करैत छि थन ,त खन िकय ै लात - बात  \nसुिनत िथन ओइ ठढ़ मनस ा के ?भने केलिखन ज े ओकरा छ ोि ड़ न 'ब िज नगी शु रू के लिखन।  \nई  अर  कामधाम निञ करै र ह िथन ,त ैं िपत  माि र  स भ  सह ै र ह िथन।  ह मरा  अर  मे मौग ी - मनस ा सब काम करै \nछै,त' अपना मोन स ' जीबै छै।मोन  िमलल त ' घर बसल , निञ त' सगा इ  कै लक। चल थु मैं य  ॉं,आब िह नको \nअर के िज नगी  सोग ार थ हो लिन। \"  \nफुर सि त \n\"कक्का!ई  िलस्त्ट दे िख िलयौ,सब ठीक छै न ?\" \n\"कथीक िलस्त् ट ह ौ?\" \n-\"भोजक। \" \n\"हौ,केओ निञ औत ' खाय  ल ेल । कहुना पांच टा  ििप्र हा थ धो लेत ' त' भाग बुिझह'।\" \n\" कक्का,दह ी ढलल , मालदह  आ म आ पचमे र  करबै,जकरे कहबै सभ औत ै।\"   \n\" कोन भरम मे  छ ' ।  हम त ' बुझबे  के िलयै जखन  भगितीकेॅ ॅं नौत  पिड़  गेल िन , निञ त' साफे बर िज  \nिदि त अह । आब जखन जग अ र ाि ध  लेल ह ,त खन कहुना ि नमहबा िदय ', त ैं अबै  िछय ह । \"  \nकक्का…          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"ह ौ सभ  बुझै िछ य ै ,पड़ुकाॅ ॅं क ह िलयह  त ' फुर सित निञ छलह ,एिह  बेर  ल ाकडा उन मे छुद्ऱ ी नि ञ लाग त ह , त ैं \nसभक प्राण अिग्रह  म े देने छह क।  त ोर ा सभ  जकाॅ ॅं हम र ा ले ल देित ा - िपत र  खे ल निञ छि थ , त ैं उपनेन धिर  \nसंगे िछ य ह ।  त ों सौजि न य ां आ जय बार ी िलस्त्ट बनबैत  छ ह !\"  \nडॉ .आभा झा     \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nक ं चन क ण्ठ \nट ू टल  िर क ाडष \nघूर न बाबू एकटा लटखे नाक  ॅेदोकान चल बैत  छलाह ।  ह ुनका ओिह सौं नीक आमदनी भs \nजाइ छलै न्द्ह। िकंत ु आमदनीकेँ िह साबसौं खचो छलै न्द्ह, पिर िारमे चािर टा कन्द्या के बाद एक गो ट पु त्र भे ल ैन्द् ह । कतेक कोब\nला, उपास -ित र ास केलैथ, बैजनाथ धाम, िसमिर य ा सभ सेि लाकेँ  बाद ओ पु त्र भेल  छलै न्द्ह तs बड्ड आस सौं ओकर नाम \n\"आिदत् य\" रखला ह ।  \nजिह ना नाम छलै न्द्ह त िह न ा ओ बालक  बड्ड कुशाग्र छल।  त ुरत-\nफुर त िकछु सीख जाइ । आन लोक  सोि चते रहय आ आिदत् य केँ जिाब फटसौं ह ाि जर ! मा य तs \nिदनमे कतेको बेिर िनह ुंछिथ छलीह  , िपत ा सेहो गि िषत छलाह ।  लेिकन जेना - जेना ओ बढ़ैत गेल ाह, \nखुर ाफात ो बढ़ैत गेल ैन।  ते जतs ओ छल  तैं स्त् कूलमे पढ ाई मे कोनो खास मे ह नत लगबेनै  करै तs \nजी भिर उत् पात करैत छलाह ।  जगह-जगह सौं र ोज  उलह न -उपराग आबय सौं आिज ज भs गेल ाह  मात ा -  िपत ा। \nिकछु फुर ेबे नै करै िक-की कय ल  जाय की निह । \nएक िदन समर गा मअय लाह  ओ सह र मे पढ़ ैत छलाह  अपने िदय ा दक बेट ा छलाह ।  \nओ काक-ॅाकाकीकेँ भेंट करय ऐलिखन तs ह ुनका सभकेँ िचंित त देिख सभ बात पु छलाह ।  सम स्त् य ा बुझल ापर  ओ कहलैन्द् ह  \n\"पढ़sमे त ह ोि शय ा र अिछ नै।\" ई  सभ त कर प्रश ंसा कय लिन्द्ह तs \nओ सुझाि देल िखिन्द्ह जे त खन एकर ा  पढ़ ाबय लेल  ओ िकय ा नै सह र भे िज दैत छि थ। ओतय पढ ाई तs \nनीक ह ेबै करत ै आ एत े जे बदमाशी करैत अिछ त ाह ू प र िनय ंत्र ण रहतै िकछु। \nई ििचार सौं माय तs कन्ना र ोह ि ट उठा देल िखन्द्ह। दुख तs \nअपनो बड्ड छलै न्द्ह लेिकन बछ चाके नीक भििष्य लेल  कखनो कs तs \nकठोर िनणषय लेबयै  परैत छैक।  आिखर दुल ार  तs ओहो किर त े छलाह ; िकंत ु ओिह दुआर े ओकर भििष्य तs \nिबग ड़य नै दs सकैत छलाह ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nछौं ड़ा  चंसगर छले , िदमाग तs खूब चल त े  छलै  ओ एक्केबे र मे  \"रा मकृष् ण िमशन स्त् कूल \" \nके ऐंि ेंस िनकािल लेल क।  जिहना बाबा सौं बछचा मंगने छलाह  त िह ना बाबा शर णमे िशक्षा - \nदीक्षा लेल  चल  गेल ।  भिरपरो पद्ऱामे घूर न बाबू ओ ह ुनक खानदा न के जय  - जय भs \nगेल ैन्द् ह । सबके छग ुंता  ह ोइ न क िॅऐह ेन िनरक्षर पिर िार मे ऐह ेन ह ोि शय ार बछचा भे लैन्द् ह केना! \nिकय ो कहैन पु िषजन्द्मकेँ पु ण्य छैन्द् ह, तs \nिकय ो भोल ाबा बाके  परसाद!समर केँ सेहो बड्ड आश ीर् आ धन्द्य ि ाद देिथन्द्ह िक एकटा बह सल  बछचाकेँ ओ र स्त् त ा देखेल िख\nन्द्ह। \nिकछु लोक  तs जैsर केँ खाक भs  गेल ाह  \n\"घूर नाके कोनो पाइ के क्मी छैक  मास्त् टरके त र ेतर घूस खुऔने ह ैत, छौं ड़ा केँ  तs कखनो एक अछ छर  पढ़ ैत तs  \nिकय ो देखबे नै करै आ छौं ड़ा  पासो कs गेल  परी छछा।  ओिह इ सकूल  सबमे पढ़ ेनाय कोनो ठद्ल ा छैक  िक। \" \nमाय के तs ह ोि न िक केना बछचा रहत ओतय, के ओकर िध य ान र ाखत । आह! गोद ीके  बालकके  केना आँिखसs \nओझल  करब। \nकखनो दुल ार  करिथन कखनो सीख देिथन \" ओ त s जाकs पढ़ ै- \nिलखै पर मोन देब त खनने बड़का ह ाि कम बनब। हे ओतय बदमाशी नै करब नै तs मास्त् साब बड़ िखिसय ेता। \" \nआई कलपना कs अपने बुकोि र लाि ग जाि न । \nखैर जे से , ओहो िदन आय ल  िक घूर न बाबू बेट ाक सँगे ििदा भे लाह ।  माय के तs \nस्हार बमोिश् कल । बिहिनय ो स बके भाईसौं फराक र ह ैके कलपनासौं नोर थमबे निह करैन्द् ह । दु नु-बाप - \nपूत जखन इ सकूल  पहुंचल ाह  तs शोभा सुन्द् दर देखी तs चकचौि न्द्ह लाि ग गेल ैन्द् ह । आिदत् य के तs मास्त् साब ह ाॅ स्त्टल , \nनिसंगी - साथी सभ खूब नीक लगलै न्द्ह। बापके बड़ संकोच भs रहल  छलै न्द्ह। िप्रंिसप ल सर ह ुनकर मनोभाि बुिझ, \nह ुनका बोल -\nभरोस देल िखन्द्ह। आश्वस्त्त केलै िन्द्ह िक बछचा सबके पूर ा भार स्त् कूलके अिछ आ एत य जे अबै छैथ  ह ुनकर उज्जिल भििष्य\nके बार ेम े तs \nकोनो संदेह ह ेबाके नै चाह ी। स्त् कूलमे ऐह ेन िात ाि र ण ह ोइत छैक  िक बछचा सभ अपने नीक काज करैय लेल  संकिलपत भs \nजाइ त छैक।  ओ आिदत्य के नीकस ौं रहय, सबके बात मानबाके सीख दs भारी मोने घsर घूि म गेल ाह ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआिदत् य बाबू के मोन रम गेल ैन  ओतय । बीच - \nबीचमे छुद्ऱ ीमे अबै त र ह ला ह ।  एक िदन अचानक डािकय ा आय ल  आर घूर न बाबू केँ एकटा िचद्ल ी देल क।  िचद्ल ी पिबत े कन्ना\nर ोह िट उिठ गेल ।  ई बात सौं आइ ह ँस ी आिब सकैत अिछ , \nिकंत ु त ाि ह जमानामे अिशक्षा आर अंधििश्वा सके त त ेक बोलबाला  छलै  घर-घरमे िक िचद्ल ी अिबत े लोक  आश ंिकत भs \nजाइ त छल  आर टे लीग्राम तs िकनको देहािसानेके खबिर अनल क - लोक  सैह बुझै त छलै ।  \nजखन डािकया िचद्ल ी दs कs गेल  तs आब ओ पढ़ ल  केना ज ाए। ग्राम प्रधानसौं लs के सर पंच तक के िलखा - \nपिढकेँ मामल ामे  ह ाथ कनी त ंग छलै न।  कहुना कs पता लाग ल  जे अमीन बाब ॅू लग  लs जायल  जाs ओ तs खात ा- \nखेसर ाके काज े करैत छि थ। तs की दौड़ ल  गेल ा  आ िनह ोर ा िमनत ी कs िचद्ल ी पढ़ बाक अनुर ोध केलैन्द् ह । \nबेस ी पढ़ ल - िलखल  तs ओहो नै छलाह , िकंत ु एत ेक लोकके  अपन खोज करैत देिख मोन प्रसन्न भs \nगेल ैन्द् ह । ओ िचद्ल ी पढs लेल  त ैया र भs गेल ाह ।  ओ पढ य लगलाह  \" \nआिदत् य के अिभभािकको सू िचत िकय ा जात ा है िक आपके पु त्र ने िपछले  सभी सालों  का िर काडष त ोड़ िदय ा ह ै। अतः स्त् कूल\nके िाि र्ष कोत् सि पर उसके मात ा -\nिपत ा को आमंित्रत िकय ा जात ा ह ै। आपसे अनुर ोध है िक इस अिसर पर अिश्य पधार ें।\" \nएत बा देरमे तs ओ त ामसे- िपत्त े घौर भs गेल ाह  \n\"एकर ा कहलकै  जे जाएब नेपाल  कपार जैत संगे, एत े िसखा पढ़ ा कय एलह ुं  रे बौआ! \nमोन लगा  कय सब काज किर ह ैं िकनको िसकै त के मौका नै देबै । लेिकन कुकुर के नांगि ड़ ! \nकतह ु सोझ भेल  जे ई ह ैत। रौ बौआ नां आिदत र खने की ह ैत र ह बे तs र ार क र ार े।  कहू तs ई ह ड़ा शंख पढ़s \nगेल  िक ई िकदैन 'र ेकाट' त ोड़ िॅदेल क। \" \nबुझल -गमल  तs िकनको िकछु छल  नै त ाह ू पर कतेक लोक  पि ह नेस ं खार-खैनेहे रहय िह नका सँ, \nत दह ीमे सह ी िमलबय लाग ल \"स ांचो  घूर न बाबू, कहू तs अपने तs \nअहां बापक फरजमे कोनो िकछु उठा नै र खल ह ुं । कत्ते खरचा-बर चा कs \nओहन पै घ इ सकूल  पठेिल ए जक र नािों ने भिर परो पद्ऱामे िकय ो सुनने छल  त खन एह न काज िर काडे त ोि ड़ देल क। \" \nमोने मोन तs बड्ड प्रस न्न छलाह  घूर न बाबू के अिस्त्थापर िकंत ु उपरसौं सांत् िना दैत बजलाह  \"बुझू  तs \nिकछु त बर कै बदमाशी केने ह ैत , त खने नै माइ य ोके बजाह िट छैन्द्ह। \"          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबेचार े घूर न बाबू भिरमु ह ें ककरो सौं लाज े  बजनाइ य ो छोिड़ देल ैन्द् ह । दुनु प्राणी जाइ लेल  उद्धत भे ला  तs किनय ा डेरा इ त  - \nडेरा इ त बजलीह  \"िकछछो  अिछ तs , अिछ तs अपने बालक। की  करबै आब जौं गलती  कैय े लेल क  तs पै घ जकां \n, जखन माय-बाप िछ य ै तs सु धा र तs ह मरे सभके करय परत नै। तs \nअपना संगे मु न्न ालाल ओ जे कम र बा छैक  त करो संगे लs िलय ओ जे िकदैन त ोि ड़ देल कै  बौआ, त करा ओ बना देत। \" \nकिनय ाके तs त ामसे ओ मािर-मािर कs छुटलाह ।  फेर िचत्त शांत भे लैन्द् ह तs \nलगलै न्द्ह जे सलाह  उिचते देलकै  छौ ड़ा  कs माय । तs  त ीनू गो टे इ सकूल  पहुंचल ाह । \nलाज े  तs ह ोइ न जे फाटह हे धर त ी मै य ा!  अपना  शर णमे लs िलय कोन मु ह ें मास्त् साबके सामनामे जाएब ओ िक कहत ाह, \nिक नै। भयभीत स्त् िर मे धखाइ त े दर बानकेँ कहलिखन \"मास्त् सा बके किह य े जे आिदत के मां-बाप आय ा ह ै।\" \nिप्रंिसप ल सर जखनिह बुझल  िक दौड़ ल  एलाह  \"ओ  माइ गा ॅ ड, कमाल  है आइय े - आइय े \n, आप ही का इ ंत जार कर रहे थे ह मल ोग । \" हुनका  सभके बड्ड आदर सौं एकटा सुस िज्जत कक्षमे लs \nएलाह ।  ओ आिदत् य के चचष केल िखन्द्ह तs मास्त् साब सुनबै निह करिथन्द्ह। ओतs िह नका सभ के एत ेक सजल - \nधज ल  घरमे जत य लोक  सभ खचाखच भरल  रहय लs एलाह। \nबेचार े सोचलाह  आई तs एत ेक लोक  कs आगू सात ो पु र खाके उखािह करत ाह ई मास्त् साब!  \nआिदत बोके नै देखै िछ य ै िक ओकरो िकछु समझैबित य ै। ह ुनका दुनु गो टे के बुकोि र लाग य  लगलै न।  \nओ मास्त् साबके पकिड़ कs का त लs गेल ाह  आ बड्ड कात र स्त् िर मे बजलाह  \"िक  करेंगे मास्त् साब \n! कोिड़पछ्छू है  ने त ाि ह सs किन बेिस य े बदमास हो गय ा ह ै। दू थापर मार ेंगे तs त ुरत्त े ठीक भs \nजाएगा । आपका उ कौन चीज ह ै 'र ेकाट,' त ोि ड़ िदय ा है तs हम कमार के भी संगे लाय ा  ह ू ं ; \nदेिखए ई बह ुते ह ोि सय ार है  त ुर त्त े ठीक किर देगा। \" \nई सुिन कs िप्रंस ीपल सर ह ँस ैत - ह ँस ैत बत ाह भs गेल ाह ! \nह ुनका फंक्शनबल ा रूममे  लs गेल ाह  आ ओतय जत ेक मे डल, ि ाॅ फी, प्रशिस्त् त-पत्र सभ र ाख ल  छलै  त करा देखा कs \nबजलाह  \n\"इ समें से ज्या दात र आपके आि दत् य ने एक साल  में जीत कर एक िर कॉ डष त ोड़ ा है, एक कीित षम ान स्त् थािपत िकय ा ह ै। आज \nका यह समार ोह आप सब के स्म ान में र खा गय ा है और ििद्य ाल य सिमत ी की ओर से आिदत् य की सार ी फीस माफ की जा\nती ह ै। य ह ां पर िर काडष त ोड़ ना मतलब  बह ुत बिढ़या काम िकय ा ह ै। इ सके िलए आपको डर ने की जरूर त  नह ी ह ै!\"          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआब ओ सोचय लगलाह  \n\"आरौ त ोर ीके ई िर काडष त ोड़ य पर एत े मानदान ह ोई छै  आ हम झुद्ले एत ेक परेश ान भे लह ुं।  ह मरो जे माय-\nबाप किनय ो पढ़ ोने र िहत ै तs ऐत े जे बछचाके गािर बात कहिलयै , एत ेक ह ंसीके पात्र बनलहुं  से तs \nनै बिनत ह ुं। अपन किनय ोपर त ा मस उठलैन्द् ह जे ई तs आर िनप्पट कमर बाके संगे लगा  देल क! \nफेर भे लै न्द्ह जे जखन हम नै पढ़ लह ुं - गुनलह ुं  तs ई तs जाि नय े कs जनी-जाि त एकर ा के पढ़ ौत े! \nई सोि चते अपन कनिकर बी सभ पर िध य ान चिल गेल ैन  जे अपना संग जे अन्द्य ाय भेल  सैह तs ह महुं अपन बुछ ची सभक े नs \nपढ़ ाकs कs रहल  छी।  आब अपन कोनो बछचा संगे हम अन्द्य ाय नै ह ोमय देब। \nजिह ना चान सुरूजक  जोत सभ ठाम पहुंचै छै  त िह न ा िशछ छा सेहो सब ठाम पहुंचाय ब। \" \nआ अनाय ासे आिदत् य पर ममत ा उमिड़ परलै िन आ बछचाके भिर पांिज कय पकिड़ लेल ैथ  दुनु गो टे ! \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nममत ा कणष \nब र सात \nिपपिह य ा जक ॅाबा ट \nत कैय ा प्राणी \nबर सात किह य ा ह ाय त \nमु ँहमे िफफड़ी पड़ल  अिछ \nबत षनके ल्् मबा.. .. . लाइ न  \nलाग ल  अिछ \nिकनको गमीस ह ाल  बेहाल \nिकनको िपय ासे गला  सुखल \nघंटा भैर बाद नल  खुजत \nबत षनके लाइ न  देिख \nसब िचंत ामे अस्त्त-व्य स्त् त \nपु रूर् सब परेश ान \nिडय ू टी छुिट रहल  अयछ \nमिह ला सब परेश ान \nनेनाके छोिड़ आएल  छी \nिकछ बुजुगों नज र ी          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआइब रहल  छैथ \nजे चाण्डा ल सन \nधुपम े अस्त्त-व्य स्त् त \nभ रहल  छैथ \nिकछ सर कार स \nिशकाय त क रहल  छैथ \nकेह न बोि र ंग कराक \nदेल क  सर कार \nजे सबटा सुखल  पड़ल \nअयछ \nआपसी बह स अतेक त ेज \nभय गेल \nिकय ो सर कार पर खुन्न स \nिनकालै छैथ \nिकय ो भगिानक ॅेकोसय छैथ \nिकय ो पै साबला  िबल डर के \nकोसय छैथ  िक \nअतेकदु र मे एकटा          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nत ालाब  छल  \nजाि ह मे हम गर ीब \nनह ाई सुनाई छलौं  \nकतेको गर ीबक सह ार ा \nत करो इ अिमर लोक \nपाइ ट देल ैथ \nउचाँ िबि लडंग बनाक \nएक बुजुगष िबच \nबचाि केलैथ \nसर कार त बोि र ंग \nकरा देल ैथ \nगमी चरमपर अयछ \nसे सब सुिख गेल \nकिन इ ंत ज ार करु \nआय त बर सात \nफेर धर त ॅीि भजत \nफेर पानी भे टत \nआपसमे नय लड़ू          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकिन िधर धरु \nिलय नल  खुजल \nसब पानी भरू। \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nि नमषला कणष  \nअि ग् निशखा (ध ार ा िाि ह क उपन्द्य ास)   \nिसुधाक ह िर त ाभ आँचर अनेकों आकर, प्रकार, र ँग, िबर ंगक पु ष्पस ँs सिज्जत देखिनह ार के ििमुग् ध करैत छल l \nििशाल िृक्ष एिँ लत ाग ुलमस ँ  आछछा िदत गन्द्धमादन पिष त पर िस्त् थ त कुमार िनक शोभा ओहुना अिद्रती य छल  त ाि ह पर चन्द्दन\nक दीघाःकार िृक्षक सुगिन्द्ध अल ौि कक स्त् िगी य आनंदक अनुभूित करबैत छल l \nसमीपस्त्थ पिष त सँ कल कल  िननाद करैत िेगस ँ उत र ैत झर ना अपन मधुर संगी त मय आिाज सँ िा त ािर णके ििलक्षणत ा प्रदान\n करैत छल l िकछुए दू र पर ब्रह्म पु त्र नदीक उद्गम स्त् थल छल  जे आगू गेल ाक  बाद ििशाल जलधा र ामे  पिर िित षत भs \nगेल  छल , ओकर दुग्ध-धिल  फेिनल जल  क्षीर साग र क भ्रािन्द्त उत् पन्न करइ त छल l \nओिह नदीक त टपर एक गोट पु रुर् बह ुत कालस ँ  अन्द्य मनस्त्क सन  बैस ल  छल l एह ेन  िनजष न स्त् थानमे ई के िथक ? \nकी कोनो य ोग ी ? सामान्द्य जन एह ेन िनजषन प्रान्द्त मे कोन प्रयो जन सs अिछ l ओ कखनो-कखनो एकटा प्रस्त्त र क छोट-\nछोट -खण्ड उठा नदीक पाइ नमे फेंकय आ पाइ नमे उठल  लह िर देिखििंह सै, पु नः ग्भीर त ाक आिरण ओकर मु ख-\nमण्डलपर व्य ाप्त भय जाई  l \nओकर अस्त्त-व्य स्त् त केश गुछछ  बिढ़ कs जटाक रूप  लय  लेने  छल l दाढ़ी एिँ मोछ  सेहो बिढ़ कs \nसाध ु सन बुझना जाइ त छल l शर ीर क िस्त् त्र जीणष-शीणष मिलन अिस्त्थामे ओिह पु रुर्क दुभ ाःग् य क गा था सुनबै त छल l \nआब ओ पु रुर् कंकड़ फेंिक फेंिक श्रान्द्त भय गेल  , \nत खिन ओ ह ठात पाइ नमे उत ि र गेल  आ अपन दुनू ह ाथें पाइ नके उछालै त  पिह ले ििह ुँ सल ... .. .फेर  ह ँस ल.. .. .. ..  \nह ँस ैत चिल गेल  l ओकर ह ँस ी अब भयङ्क र अटटहा समे पिर िित षत भय गेल  छल l \nह ँस ैत-ह ँस ैत ओ पु रुर् नदीसँ बा ह र िनकिल त ीत ले  कपड़ा मे एक िदशामे दौड़ गेल  l \nओकरा देिख प्रतीत ह ोइ त छल  जेना ओकरा िचर कालस ँs \nकोनो िप्रय जनक प्रतीक्षा छल  जेकर आिक सन्द्दे श सुिन ओ स्त् िा गत मे प्रेम-ििह्वल भय िमलन ह ेतु भागल  जाइ त ह ोय  l \nकतेको काल  धिर ओ ओिह िनप्रान्द्तमे अपिसयांत भs दौड़ ैत र ह ल  आ फेर एक प्रस्त् त र िशल ा सँs \nचोिटल भय त ृण छछािदत भूिमपर खिस परल l कतेको देरत क ओ भू-लुंिठत र ह ल l संभितः ओ चेत ना ह ीन भय गेल  छल \nl          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमन्द्थर गि त सँ बह ैत पिन त ीिर-त ीिर सौं त ीिर त र भेल  जाइ त छल l नभ श्य ामिणी घनस ँ आछछा िदत ह ोमय लाग ल l \nअनिगनत जलद  कुमार नभमे ििचर ण करय लाग ल l ओ जलद  कुमार सू य षदे िसँग नुका-छुपी  खेलय  लाग ल l \nआप सू य षदे िके एिह चञ् चल कुम ार सँ ह ाि र-मािन नुकय परलै न l \nसू य षदे िके नुकाइत े िात ािर णमे पूणष अन्द्धकार पिर व्याप्त भय गेल  l \nपिह ले पृ थ् िीक आँचरपर गुल ाब  जलसँ  पाइ नक फुह ार पड़ल.. .. . ..  फे र  मोट-\nमोट जलकण  खस ल  एकर बाद मूसल ाध ार  िर्ाः प्रार्भ भय गेल  l स्प ू णष िनप्रान्द्त जलप्ल ाि ित ह ोमय लाग ल l \nएत ेक बर्ाः जलसौं  प्ल ाि ित ह ोइत ो ओ भूलुंिठत पु रुर् ओिह ना भूिमपर परल  र ह ल l \nबुझाइ त छल  जेना ओ िचर िनरामे लीन  ह ोय  l आब िर्ाः प्राय ःसमािप्त पर छल  परञ्च ओिह पु रुर् क शर ीर पर िृक्षक पात सँs \nखिस-खिस एखनो िर्ाःक जल-पतन चिल रहल  छल l \nह ठात ओिह पु रुर्क आँिख फुज ल  ओ िकछु क्षण भूिमपर ओिह मु रामे र िहत ि ह अपन चारु  िदि श आिय षस ौं देखलक  फेर ओ उ\nिठ कs ठाढ़ भे ल  l ओ ििकल भय करुण  ििलाप करय लाग ल  l \nओकर ििलापक मध्य िकछु अस्त्पष्ट ध्ििन मु ँहसँ बाह र ओिह जन-शू न्द्य िात ािर णमे पस र ैत र ह ल l -  \"ह ाि प्रये | \nअहाँ कतs चिल गेल ह ुँ, अहाँ िकय ेक ह मरा छोिड़ गेल ह ुँ  l अहाँ घु िर कs त आउ कने, \nदेखू अहाँ िबन ह मर ह ाल  केह ेन भेल  अिछ l देखू अहाँक प्रतीक्षा करैत-करैत हम पूर ा भींिज गेल ह ुँ  l \nिप्रय े अहाँ आिब जाऊ, अहाँ ह मरा छोिड़ कs निह जा सकैत छी l अहाँ कतs नुकाय ल  छी, \nहम अहाँके त लाश  करैत ििकल छी l मु दा हम छो ड़ब  निह हम अहाँक त लाश  किर य े धिर लेब\"  l \nएिह भाँ ित ििलाप करैत ओ ए्हर-ओ् ह र घु मै त आगाँ बढ़ैत रहल  बह ुत काल  धि र  l \nएक गुफाके बाह र र ाखल  एक ििशाल प्रस्त्त र-\nखण्डपर ओ बैिस गेल  संभितः आब ओ आर चल बामे  अस मथष छल  मु दा ओकर रुदन थमल  नि ह  | चल ैत  र ह ल ... .चलै त  \n.. .. र ह ल l \nिमश ः \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nक ं चन क ं ठ  \nस्त् त्र ी - सज्ज ा-प र ं परा-फैशन \nकहल जा इ त  छैक िक स्त् त्र ी के अनाज िदय ौ ओ छप्पन भोग  व्य ंजन बना देत , मकान िदय ौ,स्त् िगष स ँ सुंदर घर \nबना देत !  \nमाने िक सुघ ड़त ा , सुंदरत ाक पयाः य  स्त् त्र ी!  त ाह ू मे  मैिथल  ल लना के  त बा त े अभ ुत!   \nओ त  गोबर मािटसँ बनल घरों  के  स ुंदर सुंदर िचत्र कार ी कय  निल रुप प्रदान करय मे  स क्षम छलीह  तँ स्त्िय ं \nके त ज ाि नए क स ुंदर बनिब त िथ!  \nत  ओिह  िम में  ओ अपनहुँ  गा त  के  रंग -िबर ंगक प्रसाध न सँ सजाय ब श ुरु कयल।  दीप स ँ किर खा लऽक ऽ \nकाज िर, त  चानन सँ सुगंिध , फूलस ँ र ंग आ िक रंग -िबर ं गक आभू र्ण  बनेल ीह ।  आ स ेनूर  िबना  त कोनो ह ु \nशुभ काज  निह  भ स कैत  अि छ!  \nत ऽ त ाि ह  िमम े ओ पटिाि स/पटमाि स/ध ासा बनाएब शु रु के ने हएत ीह ! पटिािस श ुभ  अिसर  पर  कपाल प र  \nसीथके के न्द्र  बनाकए ओिह  के  चारुभर  स ुंदर सुंदर आकृ ित  िा फूल  बनाकए ओकर ा सुश ोि भत करैछ।   \nकपाल प र  स ेनूर  ओ िििभन्न  घोरुआ रंग क मदित  स ँ आ केश मे  ती सी क े पािनक मदित  स ँ र ंर गि बर ंगक \nकागत क फू ल बनाकए त ाि ह  पर भूसना सेनूर  स ँ सजाओल जा इ त  अिछ ; निकिनय ाँ के िििभन्न  पाबि न ित ह ा र मे ! \nओनाह ू  िमिथलामे िििा िह त ा सभ  अखरे (मात्र ) सेनूर  निह  ल गबैत  छिथ, सिदखन त ेल  आ स ेनूर  स ंगि ह  \nलगा ओल  जा इ त  अिछ  िक ओ झखर य  निह।  \n  त ाि ह सँ मु खक शोभा बिढ़ जाइ त  छ िन्द्ह ।  एकटा अल गे  तेज ओ स ौंदय ष पिर लिक्षत  होमय  ल गैत अिछ ।  \nएखने जेना * बेरसाि त /िटसाि ि त्र ी,*मधुश्रािणी/ मोसर ामनी*  पा बिन आओत  त निकिन य ा संगिह  स भ िबय ाहिल \nस्त् त्र ीग ण माथ पर पटिाि स बनबैत छिथ आ अपन स ौभाग् य  पर  भगिा नक कृ पा बनल रह ैक आश ीर् मांग े छि थ।  \nपटिाि स/पटमाि स/ध ासा मु ख्य त ः ब्राह्म ण ओ काय स्त् थ मिहला सभ मे  प्रचिलत  अिछ ।  ब्राह्म ण में सीथ स ँ सेनूर  \nलगा कए गोल टीका जेकाँ  ल गा एल जा इ छै तँ कायस्त्थमे  स ीथसँ लगा कए म ेंहीं िचत्र का र ी ज ेकाँ कएल  जा इ त  \nछैक।जाि हसँ मु खमुर ा देदीप्यमान भऽ उठैत छैक।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनित ुिरय ा मिह ला सभ  फै शन क बयार मे  स ेनूर  ल गा य ब पुरात नपंथी बुिझ ित य ाि ग र ह ल छि थ।  मुदा जे एखनह ुँ  \nएकर ा महत् िपूणष मानय  छिथ से पूर ा सीथ निह त ए छो टछी ने स ेनूर  अिश्य  ल गबय  छिथ ।  \nििदेश मे  रह िनह ाि र  मि ह ला सभ  घर  अय ला पर अपन दादी , माँ-िपितय ाइ न सभस ँ घोरुआ स ेनूर  बनबाकए ल \nजाइ त  छ िथ।  आब त ए िलिक् िड सेनूर  िलप िस्त् टक सनके िडिबय ामे सेहो भेट ैत अिछ!  त ओकरा कत ह ु पस षम े \nर ाि खकए ल  जा ऊ ! कोन ो िद कदार ीक गप निह !   \nबह ुत मिह ला सभ  आब एम एनसी आ कार पोर ेट  आिफस  सभम े काज  करैत छिथ त  हुनका स भके ड्रे सकोड \nमे न्द्टेन कर ैत सिदखन लगा य ब स ंभि निह  होइ त  छि न्द्ह आउटिफटक िह साबे!  \nमु दा ओहो सभ  पाबि न ित ह ार आ म ह त् िपूणष िदन सभप र  बिढ़या सँ  तैय ार  भ क जाइत  छिथ।  मह ा र ाष्ि  में \nगणपित  उत् सि आ दशह र ामे त  रंग -िबर ंगक कल र कोडके स ंग मैिचंग िमल ाकए ह ँस ैत -िखलिखल ाइ त  बैग उठाकए \nआत् मििश्वास स ँ ओ सौंदय ष स ँ  भर ल ऑ िफ स जा इ त  मिह ला सभ क रुप दे िखत े बनैत छैक। स ंपूणष िात ािर णके \nअपन प्रभास ँ  ज्य ोि त त  क दै छि थ जेना!  \nआइक मिह लाक आत् मििश्वास ओ  स क्षमता देिख लोक छ गुंतामे पिर  जा इ त  छिथ िक जिह ना एक ह ाथे ओ  \nआिफसमे,फीलड मे, ह ाि स्त् पटलमे, िाय ुया नमे काज करैत छि थ ति ह ना घर मे  अिर पन दे ब , पकमान बना एब, पूज ा-\nपाठ कर ब ,अपन घरकेँ स भ सदस्त् य क स ाज  स ्हािर  त िह न ा कुशलत ापू िषक क र ह लीह ।  \nकोर ोनाकालमे  त अपन स मझदार ी सँ  घर क ल ोक केँ होम कोर ेंट ाइ न करैत घरेस ँ घर ओ आिफस क काज  \nस्हार ैत सभकेँ एिह  ििकर ाल बीमारी सँ  िनकािल ल एलीह  अिछ ।  \nजरुर ि त  बस  एत बे िक ह म सभ ह ुनका पर  ििश्वास करी , य थासंभि सह य ोग  दी आ ह ुनकामे ििश्वा स रा िख।  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    ) \n   -      -     स          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :- \n                        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nिि देहक िकछु ििशे र्ांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  ििशेर् ांक १२ म अ ं क , १५ ज ू न २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल ििशेर् ांक २१ म अ ं क ,  १ नि्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) ििहिन कथा ििशे र्ांक ६ ७  म अ ं क , १ अक्ट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ाि ह त् य  ििशेर् ांक ७० म अ ं क , १५ नि्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) नाटक ििशे र्ांक ७२ म अ ं क १५ िदस् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल ििशे र्ांक ििदेह क अ ं क १११ म अ ं क , १ अग स्त् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भिक् त  गज ल ि िशेर् ांक १ २ ६  म अ ं क , १५ माचष २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गज ल आल ोचना -समालोचन ा -समीक्ष ा ििशेर् ांक १४२ म, अ ं क १५ नि्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीक ांत  िमश्र मधुप  ििशेर् ांक १६९ म अ ं क १ ज निर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अ र ििन्द्द ठाकु र  ििशेर् ांक १८९ म अ ं क १ नि्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अिनल ि िशेर् ांक १ ९ १  म अ ं क १ िदस् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n  \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१ \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ                       ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए   \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                       \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                    \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nिि देह ई -पि त्र काक  ब ीछ ल रचन ाक स ं ग - मै िथलीक सिषश्रे ष्ठ र च नाक एकटा समा नान्द्त र स ं क लन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )          \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)         \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा  [ ििदे ह  स देह ५  ]          \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा  [ ििदे ह  स देह ५  ]           \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nिि देह मै िथली लघ ुकथा  [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली लघ ुकथा  [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]           \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि  [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि  [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली िशशु उत् सि  [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली िशशु उत् सि  [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना  [ ििदे ह  स देह १ ०  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना  [ ििदे ह  स देह १ ०  ]          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t the  En g l i s h  tran s l a t i o n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  gra sp th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rig i n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)      \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                        \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-स्प ादक: \nडॉ  उमेश मंडल।  सह ाय क स ्प ाद क:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ स े ह ाि न -लाभ रि ह त  आधा र पर छै आ तैँ ऐ ल ेल  कोनो  \nर ॊ य लटीक / पािर श्रिमकक प्र ाि धा न नै छै।  तेँ रॉ य लटीक/ पािर श्रिमकक इछछुक ििदेहसँ  नै जुड़ि थ, से \nआग्रह ।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४    \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal            \n                        :                 :                   'विदेह' ३२४ म अंक १५ जून २०२१ (िर्ष १४ मास १६२ अंक ३२४) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  ","size_mb":1.58,"has_text":true},"Videha 325.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 325.pdf","name":"Videha 325.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n१. गजेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आयोग/ वबहार लोक सेिा आयोगक परीक्षा लेल   मैवथली (अवनिायष आ \nऐवछछक) आ आन ऐवछछक विर्य आ सामान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु सावमग्री [एन.टी.ए. - यू.जी.सी.-नेट -\nमैवथली लेल सेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अवनल ’- आँवखमे वचत्र हो मैवथलीकेर (आत्मकथा) \n२.२.रबीन्द्र नारायण वमश्र- लजकोटर (धारािावहक उपन्द्यास) \n२.३.रमा नाथ वमश्र- कहानी -- पुनजषन्द्म \n२.४.नीरज कणष - बीहवन कथा - \"छुछछे\"  \n३. पद्य \n३.१.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अवनल ’- गजल \n३.२.आशीर् अनवचन्द्हार- २ टा गजल \n३.३.मुन्ना जी- बाल कविता - सुसंस्कार  \n  \n४.स्त्री कोना (स्पादक - इरा मवललक) \n४.१.वनमषला  कणष- अवननवशखा (धारािावहक  उपन्द्यास) \n४.२.पूजा झा- उलाहना           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n        \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ रसमय कवि चतुर चतुरभुज विद्यापवत \nकालीन  कवि छवथ। एत  समीक्षा शृंखलाक प्रार्भ करबासँ पूिष चारू गोटेक शब्दािली              \nस   देल जा रहल अवछ। नि आ पुरान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे \nधार आओत, संगवह            स       मैवथली         वलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछचा भािक अवभव्यवतत भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          ) \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२. गद्य \n२.१.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अवनल ’- आँवखमे वचत्र हो मैवथलीकेर (आत्मकथा) \n२.२.रबीन्द्र नारायण वमश्र- लजकोटर (धारािावहक उपन्द्यास) \n२.३.रमा नाथ वमश्र- कहानी -- पुनजषन्द्म \n२.४.नीरज कणष - बीहवन कथा - \"छुछछे\"  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अवनल ’ \n  \nआँवखमे वचत्र हो मैवथलीकेर ( आत्मकथा ) \n14.दशषन : अवननदेिक  \nएकटा खुशीक समाचार प्राप्त भेल जे बैंकक प्रवतयोवगता परीक्षामे सफल भेलहुँ | मुजफ्फरपुर क्षेत्रमे पन्द्रह \nगोटेक चयन भेल रहै , पन्द्रहममे हमर नाम रह्य | बहुत हर्षक बात छलै | \nथोड्बे वदनमे एकटा दुखद समाचार भेटल जे एकटा बेटी जन्द्म लेलवन आ छवठहारक प्रात देह छोवड देलवन | \nविरागमन नवह भेल छल , वििाहक तेसर साल हेबाक पर्परा छलै | ओवह समय धवर हमरा नोकरी भेवट \nजेबाक आशा छल | \nविरागमनक वदन तय भ ’ गेलैक, मुदा बहालीक वचटठी नवह आयल | \nहमरासं छोट तीनटा बवहन छवथ | दू गोटेक वबदागरी भ’ गेल छलवन ,आवब गेल छलीह | सभसं छोट बवहनक \nविरागमन नवह भेल छलवन | वकछु और वबदागरी होयब शेर् छलैक |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nविरागमन वदन वकछु फोटो लेबक हेतु मधुबनीसँ   बीस रुपैया भाड़ापर एकटा कैमरा अनलहुँ | हमरा संग हमर \nअनुज   जाएबला छलाह | सासुर जेबासँ  पवहने एकटा दसटकही भजेबाक लेल  गामक चौक पर गेल छलहुँ  | \nहाइ स्कूल लग चाहक दोकानपर चाह पीवब रहल छलहुँ | संगमे एकटा भाइ साहेब छलाह जे हाइ स्कूलमे \nवशक्षक छलाह | हम सभ विरागमनक विर्यमे गप क’ रहल छलहुँ | \nसडकसं पवछछम पोखवरक भीड़पर वकछु गोटेकें दौड़ैत देखवलऐ | वकछु हलला सेहो शुरू भेलै | ‘आवग लावग \nगेलै’ हलला करैत लोक भागल जा रहल छल | हम सभ सडकपर आवब देखवलऐ  पूब वदस त आवगक प्रचण्ड \nरूपक आभास भेल | भाइ साहेब कहलवन , हौ,लगैए ई आवग भवरसक ककनामे छै | कहवलयवन , हमरा त \n लगैए जेना लगेमे  होइ | भाइ साहेब कहलवन , अपन सबहक भगबती एते कमजोर नै छवथ , चलह,चाह पीबह \n| \nचाह पीवब जखन सडकपर आवब फेर तकवलऐ  पूब वदस त ऐ बेर धधरा बहुत लग स्पष्ट भेल | कहवलयवन , \nभाइ साहेब, ई त बहुत लग बुझाइए | ओ्हरसँ एक आदमी दौड़ैत आवब रहल छल , ओ कहलक, आवग अहीं \nसबहक टोलमे अवछ | \nभाइ साहेब हमरा साइवकलक पाछाँ कैवरयरपर बैसलाह | हम सभ भगलहुँ   टोल वदस | पछबाइ टोलमे रही त \nएक गोटे कहलवन , अहीं सबहक घरमे धेने अवछ | \nसाइवकल परसँ  उतवर गेलहुँ | कहवलयवन भाइ साहेब , आब वस्थर भ’ जाह, आब जखन घरमे आवग पकवड़ \nलेलकै , त हम सभ की क’ सकैत छी | \nसाइवकल गुड़कबैत हम सभ झटकारने टोलमे पहुँचलहुँ | एक गोटेक दरबज्जापर साइवकल रावख अपन घर \nवदस तकलहुँ | \nएहेन दृश्य एतेक लगसँ ऐसँ पवहने कवहयो नवह देखने रही | \nएक पवतयानीसँ घर सभ जवर रहल छल | लोक असहाय भेल दूर हवटक ’ अपन -अपन घर जरैत देवख रहल \nछल | जकर घर बाँचल छलै , ओ सभ अपन -अपन चारपर पावन वछटबाक जोगारमे लागल छल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nभाइ साहेबक पत्नी नैहर गेल छलवथन | घरमे जंजीर आ ताला लागल छलै , वकछु नवह बँवच सकलवन | \nहुनका दुआवरपर वकछु कपड़ा छलै , हुनकर भवगनी कपड़ा समेवटक ’ बगलक खेतमे फेवक देलकै | कपड़ामे \nएकटा बछचा छलै , से वचवचया उठल तखन देखलकै त वचन्द्हलकै जे बछची( हमर छोट बवहन )क एक \nबरखक बछचा अशोक छलै | बछची ओवह आंगन बछचाकें खे लबैत गेल छल , सूवत रहलै, त हुनके दुआवरपर \nकपड़ासं ढँवकक’ अपना आंगन आवब गेल छल | एत’ आवग लगबासँ  पवहने घरक सामान सभ वनकावलक ’ \nबाहर फेक’ लागल छल , बछचा मोन पड़लै त भागल ओवह आंगन , हुनका दुआवरपर बछचाकें नवह देवख बेचैन \nभेल, मुदा वकछुए पलमे खेतमे बछचाकें पावब ओकरा नेने भागल अपना आंगन वदस | अपना आंगन जेबाक \nरस्ता अवनन देिता बन्द्द क’ देने छलवथन त घरक सभ गोटेक संग घरक पूब परती खेतमे वस्थर भ ’ गेलीह \n| \nभाइ साहेब बहुत उविनन छलाह | घरमे की कत’ राखल छलवन ,से हुनको नवह बूझल रहवन | आब कोनो \nउपाय नवह छलवन वकछु बचा सकबाक | \nघरसँ वकछु दूर हवटक’ खेते-खेते अपना घरक पूब पहुँचलहुँ  त सभ गोटेकें सुरवक्षत देवख संतोर् भेल | \nघरपर हमर छोट दू टा अनुज छलाह , एकटा बारह बरखक, दोसर पाँच बरखक | हमरासँ  छोट तीनू  बवहन \nछलीह , माए छलीह , बाबू छलाह | \nई सभ गोटे बहुत सामानकें घर आ दरबज्जासँ  वनकावलक ’ खेतमे फेवक देने छलाह | टेबुल, \nकुरसी,पेटी,बाकस, कपड़ा, ितषन आ वकछु अनाज बचा लैत गेल छलाह | सभसँ  नीक बात हमरा लागल  जे \nलोक सभ सुरवक्षत छल , भावगन सेहो बवच गेल छल | \nमधुबनीसँ   पावनबला टैंकर अयबासँ  पवहने घर सभ जवर गेल छल  | टैंकर आएल त जरल खा्ह सबहक \nआवग वमझौलक | से होइत-होइत साँझ भ’ गेलै | \nकय टा समस्या ठाढ़ भ’ गेलै | \nओकर प्राते विरागमन आब संभि नै छलै | बारह वदन बाद एकटा वदन छलै | ओकर बाद वदन नै छलै | \nमुदा, कावह्र विरागमन  नै हेतै , ई समाद ल’ क’ ककरा पठाओल जाए लदारी |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएक गोटे गेलाह रवहका | मामा रवहका हाइ स्कूलमे सहायक प्रधानाध्यापक छलाह | \nहुनका सुवचत कएल गेलवन | \nमामा साइवकलसँ गेलाह लदारी | ओत’ गीत -नाद चवल रहल छलै | \nलोक हमर सबहक प्रतीक्षा क’ रहल छल | मामाकें देवखक’ लोक वचन्द्तामे पवड़  गेल | मामा सभ समाचार \nकहलवखन | मामा दोसर वदनक सूचना दैत रवहका घूवम गेलाह | \nसबेरे वकछु बांस, खढ़, साबेक जौर आ वकछु खाद्य सामग्री ल’क’ एकटा टायर गाड़ी आएल लदारीसँ | मामा \nगामसँ सेहो वकछु आएल | \nहमर छोट बवहनक सासुर लखनपट्टीसँ श्रम दान करय वकछु गोटे एलाह | \nअपन बँसवबट्टीसँ सेहो वकछु बाँस कटाओल गेल | \nजलदी-सँ-जलदी दूटा घर तैयार करबाक प्रयास भेल | \nमधुबनीसँ   शफीकुललाह अंसारी,कांग्रेस पाटीक विधायक घरक सभ सदस्य लेल हैंडलूमक कपड़ा ल’क’ एलाह \n| वकछु आवथषक मदवत सेहो केलवखन | \nपुबाइ टोलसँ बलदेि बाबू ओकील साहेब , पछ्बाइ टोलसँ हरी बाबू, मास्टर साहेब आ और लोक सभ ओवह \nदुरवदनमे मदवत करबाक लेल सोझाँ आवब गेलाह | \nबहुत गोटेक सहयोगसँ  दुरवदन काटब आसान भ’ गेल | \nजत’ पन्द्रह हाथक दरबज्जा छल ओवह ठाम एकटा एकचारी ठाढ़ भेल | \nजेना -तेना एकटा भनसा घर तैयार भेल | \nजत’ गठुलला छल ओत ’ ओतबवह टा कोहबर घर तैयार भेल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबारह वदनक बाद कोठाबला घरसँ आवब बछचीकें अही कोहबरमे मास वदन वबताब ’ पड़लवन | मास वदनक बाद \nदवछछन वदस एकटा नमहर घर रहबालेल तैयार भेल आ ओवहमे विरागमनमे भेटल पलंग राखल गेल त ’ ओवह \nघरमे जेबाक आ ओवह पलंगपर विश्राम करबाक अिसर भेटलवन | \nअवगलगीसँ हावन ई भेलै जे छओ मास धवर लोक घरहटमे लागल रहल , लाभ ई भेलै जे पवहल बेर लोक \nग्भीरतासँ ईंटाबला  घरक कलपना केलक | आ एकर श्रेयक हकदार िैह अबोध वधया-पूता सभ छल जे चावर \nघरिासीबला हमर पुरना आंगनक पतोइसँ   छाड़ल गठुललामे भगिानक पूजा करैत काल सलाइ खरवडक ’ \nअगरबत्ती लेवस रहल छल , जे समयपर वकयो देवख नवह सकलै | \nओ अबोध सभ नै जनैत छल जे भगिानक पूजा केलासँ आवग पकवड  लेतै आ एतेक घर जवर जेतै | \nसत कही त बहुत चेतन लोक सभ , बहुत पढल -वलखल लोक सभ त सभटा जावनयो क ’ एकर वचन्द्ता नवह \nकरैत छवथ जे पूजाक नामपर जे प्रदशषन कएल जा रहल अवछ ओइसँ ककरो वकछु क्षवत त ने भ ’ रहल छै \n| \nवधया-पूता त जैह देखैत अवछ , सैह वसखैत अवछ , िैह करैत अवछ | \n( क्रमशः ) \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nरबीन्द्र नारायण वमश्र \nलजकोटर  (धारािावहक उपन्द्यास) \n२३म खेप \nनीरज वदललीमे उछच अवधकारी छवथ । शुरुएसँ वदललीमेरहलाह । एहीठाम पढ़ाइ -वलखाइ सेहो भेलवन \n। प्रवतयोवगता परीक्षा पास कए एतवह नौकरी सेहो भए गेलवन । कालेजक समयसँ एकटा सहपाठीक संगे \nदोस्ती छलवन ।ओ ओतवहडातटरी करैत छलीह । दुनूगोटे आपसी सहमवतसँ वबआह करए चाहलवथ।प्रस्ताि \nवपता लग गेलवन । ओ एवह प्रस्तािसँ सहमत नवह रहवथ । अपनाभवर बहुत बुझेबाक प्रयास केलवथ मुदा \nनीरज अड़ल रहवथ ।नीरज असगरे छलाह । दोसर भाए -िवहन केओ नवह । वपता बहुत आश लगा कए \nखेत बेवच-बेवच पढ़ओने रहवथन। सोचने रहवथ नीक कुल -शील देवखकए बउआक वबआह करब । मुदा भेल \nउलटे । बरदास्त नवह कए सकलाह । एवह दुखसँ बृंदािन चवल गेलाह । वकछुए वदनक बाद हृदयाघातसँ \nहुनकर देहािसान भए गेलवन ।वपताक आकवस्मक वनधनसँ नीरजकेँ बहुत कष्ट भेलवन ।  \nदुनू व्यवततमे रवह-रवह कए एवहबात लए वििाद भए जावन।  \n\"तोरे चलते हमर वपताक देहान्द्त भए गेल \"-नीरज बेर -बेर बाजवथ । \n आपसी कलह बवढ़ते गेल । एही बीचमे हुनकासभकेँ एकटा कन्द्या भेलवन-लता । वकछुवदन तँ ओ \nसभ लताक पालन -पोर्ण करैत रहलाह मुदा आंतवरक मतभेद  रवह-रवह कए जोर मारैत रहल । अंततोगत्िा \nओ सभ आपसी सहमवतसँ फराक भए गेलाह । लता वपता संगे रवह गेलीह आ हुनकर पत्नी विदेश चवल \nगेलीह । ककरासंगे गेलीह  ,कतए गेली ह तकरा बारेमे केओ वकछु,केओ वकछु अनुमान लगबैत रहल ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nक्रमशः लोकसभ एवहबातकेँ वबसवर गेल । मुदा लता अपन माए वबना सदवरकाल व्याकुल रहैत छलीह । \nनीरज बहुत प्रयास करवथ जे ओकरा कोनो कष्टनवह होइक मुदा से कोना संभि छल ? माएक स्थान केओ \nकोना लए सकैत छल ?अस्तु,लता सवदखन अप नामे एकटा अभािक अनुभि करैत छलीह । हमरा ई गप्प -\nसप्प बहुत बादमे  बुझाएल जखन वक लता हमर डेराकेँ असगर पावब कए बेर देर -सिेर आवब जाइत छलीह \n। \n\"अहाँ एना असगर आवब जाइत छी । केओ वकछु कहैत नवह अवछ की ?\" \n\" हमरा के अवछ जे वकछु कहत ?\" \n\" सेवकएक?\" \n\"माए हमरासभकेँ छोवड़ कतहुँ  विदेश चवल गेलीह । वपताजीकेँ अपनेसँ फुसषवत नवह छवन ।इसकूल -\nकालेजमे नाम वलखा देब आ खूबकए जेबीमे पाइ भवर देब कोनो समाधान नवह छैक । बछचाकेँ तँ माए -\nबापक सावमप्य चाही, ओकर संस्कार चाही । से बात बुझनाहवर हमर माए नवह भेलीह । हुनको वकछु \nमजबूरी रहल हेतवन ।\"  \nसे सभ कहैत -कहैत लताक आँवख नोरसँ भवर गेलवन ।हमरा अफसोच होबए लागल जे बेकारे ई \nगप्प-सप्पकेँ सह देलहुँ। \nओवह रावत कतबो बुझाबक प्रयास केलहुँ ओ अपन घर िापस नवह गेलीह । हम बहुत परेसान भए \nगेल रही । लताक वपताकेँ पता लगतवन तँ ओ की सोचताह ? कहीं हमरेपर ने वबगवड़ जावथ? ई बात हम \nलताकेँ कहबो केवलअवन ।  \n\"अहाँ बेकारे परेसान छी । हुनका होश छवन जे वकछु कहताह । आइ कैक वदनसँ कोनो अता -\nपता नवह अवछ । एतेकटा घरमे असगर रहैत -रहैत मोन उवब गेल तँ एतए आवब गेलहुँ ।\"  \nआब की बवजतहुँ?गु्म पवड़ गेलहुँ ।  \nलताक मनोदशा देवख हम वचंतामे पवड़ गेलहुँ । गाम -घरमे  गरीबी जरूर छैक मुदानेनासभ एना \nअनाथ भेल नवह रहैत अवछ।अछैते माए -बापकेँ ई सभ केहन सुन्न वजनगी जीबाक हेतु वििश अवछ । गाममे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमसभ केना कबड्डी खेलाइ,गेनखेली करी ,वजवतआ पाबवनमेभोरहरबामे चुरा-दही खा कए भोरे वधआपूतासभकेँ \nसंगोर कए खेलधूप करी,दसमीक शुरु होइते केना घरे -घर ढ़ोवलआ हकार दैत छल । समय केना बीतए \nपता नवह चलैत छल ।मुदा ई महानगर वथक । ऐवहठाम ऊपर वकछु ,भीतर वकछु । जँ सतकष नवह छी तँ \nआँवख बंद आ वडब्बा गायब । के कतए धक्का दए आगु बवढ़ जाएत तकर कोनो ठेकान नवह । जकर देह \nभरल छैक तकर मोनमे भ्म पड़ैत छैक ।केओ सोवचओ  सकैत छल जे नीरजसन संभ्रान्द्त व्यवततक घरक \nई हालत छैक ? जे ओकर एक मात्र संतान वसनेह वबना विवक्षप्त भेल बौआ रहल छैक?आओर ओ अपने तँ \nकवह नवह कोन हालमे अवछ ? \nतकरबाद हम लताकेँ वकछु नवह सकवलऐक । एकवह खाटपर चुक्कीमाली बैसल हमसभ भोर कए देने \nरही । भोर होइतवह लता अपन घर  वदस चवल गेलीआओरहम अपन काजपर।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nरमा नाथ वमश्र \nकहानी -- पुनजषन्द्म \n \n************************ \n \nई कहानी आ ऐ कहानी के सबटा पात्र एिं घटना पूणषत: कवलपत अवछ।  \n \n********************************* \nपटना कौलेज मे गरमी छुट्टी से ठीक एक वदन पवहने टीचसष रूम मे प्रोफेसर सब गप- सप मे लागल \nछलाह। एक मासक छुट्टीक खुशी सभक चेहरा पर स्पष्ट देखा पड़ै छलवन। \nगप्पे-गप्पे मे मनोविज्ञान के प्रोफेसर वबन्द्देश्वरी बाबू बजलाह, \" अहाँ सब के बूझल अवछ , मनुतखक पुनजषन्द्म \nहोई छै?\" \nकेशि राय ,इवतहास के प्रोफेसर बजलाह, \n\" एहेन भ नै सकैये।\"  \nवबन्द्देश्वरी बाबू कहलवखन्द्ह ,\" हम एवह विर्य पर वरसचष क रहल छी।\" \nअँग्रेजी के प्रोफेसर वदनेश वसंह कहलवखन,\" ओना सुनै मे ठीके पुनजषन्द्म के बात कपोल कलपना लगै छै।  \nलेवकन हमरा एकटा सत्य घटना बूझल अवछ।  \nसब आश्चयष से वदनेश वसंह वदश तकैत पुछलवखन , \"केहेन सत्य घटना?\" \nवदनेश बाबू कहलवखन ,\" पैंतालीस बर्ष पूिष \nअही कौलेज के छात्र - रमेश वत्रपाठी आ छात्रा - कुसुमा फुकन के कहानी।  \nसभक आग्रह पर वदनेश बाबू कहल वखन \nठीक छै, सुनू । \n******** ***** ******* \nसब वन:शब्द आ एकाग्र भ के कहानी \nसुन लगला।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआई से पैंतीस बर्ष पवहने कौलेज सब मे एडवमशन के भीड़ लागल रहै।  \nओई वदन पटना कौलेज मे एडवमशन ले काउन्द्टर पड़ हम रमेश वत्रपाठी चावरम न्बर पर रही, लाईन मे \nहमरा से आगू कवलपत फुकन , ओकर आगू दीपेन्द्र झा आ काउन्द्टर के मुँह पर देिनाथ वसंह छले। \nहमर विर्य छले अथषशास्त्र आनसष । \nलगभग एक घंटा मे हमर एड वमशन भ गेल।  \nएक सप्ताह के बाद कौलेज के होस्टल सेहो भेट गेल। \nएहेन संयोग जे हमरा , रमेश वत्रपाठी, दीपेन्द्र झा आ देिनाथ वसंह , चारू गोटा के एके होस्टल के एके \nरूम मे जगह भेट गेल।  \nकवलपत फुकन वहस्री आनसष, दीपेन्द्र झा अँग्रेजी आनसष आ देिनाथ शमाः वहन्द्दी आनसष के छात्र छला। \nकौलेज सब गरमी छुट्टी के बाद खुवज गेल छलै। अवगला वदन कौलेज जाई काल  \nकवलपत फुकन से पवरचय भेल। कवलपत फुकन असम के कोकराझार वजला के छोट - सन शहर गोसाईं गाँि \nके वनिासी छले।  \nओकर वपता रेलिे मे गाडष छलवखन्द्ह आ रेलिे कालोनी मे हुनका रेलिे के तिाटषर छलैन। तैं कवलपत के \nहोस्टल के आिश्यकता नै रहै|हम सब अपन -अपन पढ़ाई मे लावग गेल रही। रविवदन कवलपत फुकन होस्टल \nमे हमरा सबसे भेंट करै ले आएल रहे। हमर रूम - मेट सवहत सब से खूब गप-सप आ पवरचय के आदान -\nप्रदान भेल। \nकखैन आ केना ककरो से प्रगाढ़ वमत्रता भ जाई छै से बुझनाई कवठन छै। कवलपत हमर बहुत नीक वमत्र \nबवन गेल छल।  \nऐ बीच कुसुमा के सेहो पटना कालेज मे अँग्रेजी, पोवलवटकल साईन्द्स और अथषशास्त्र \nविर्य सब सवहत इन्द्टर मे नाम वलखा गेलै। \nकवलपत फुकन बहुत सज्जन व्यवतत छले।हम सब अवध क काल कौलेज संगवहं जाय लगलहुँ।  \nलगभग एक मासक बाद , रविवदन , संध्या काल कवलपत फुकन हमर होस्टल आएल आ आग्रह पूबषक अपन \nआिास पर ल गेल।  \nअपन माय आ बवहन से पवरचय करौलक। कुसुमा के भगिान बहुत फुसैत से गढ़ने छलवखन। ओकर मुँह \nपर से आँवख हटौनाई मुवश्कल छल।  \nओकर वपता रेन ल के मुगलसराय वदश गेल छलवखन्द्ह तैं भेंट नै भेला। करीब एक घंटा के बाद हम \nकहवलयै, कवलपत! आब हम जाई छी । लेवकन कवलपत के माय कहलवन ,\" नै वबना भोजन केने नै जाएब।\"           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम भोजन केलाक बाद होस्टल िापस आवब गेलौं।  \nभवर रावत कुसुमा के चेहरा हमर मवस्तष्क मे घूमैत रहल। ओकरबाद गाडष साहेब के डेरा पर हमर एनाई- \nगेनाई बवढ़ गेल।  \nदुगाः पूजा के अिकाश मे हम छ: वदन ले अपन घर मुंगेर गेल रही। ओत माय के कवलपत , कुसुमा सभक \nचचाः केवलयै । \nहम कुसुमा से वििाह करै के अपन इछछा कहवलयै। हमर माय कहलक जे हमरो ओकरा देखै के इछछा \nहोईए। \nहम कहवलयै,\" हम अखैन त पटना जाई छी , कोनो शवन रवि के एबौ आ तोरा सब के ल जेबौ। पटना \nएलाक बाद पढ़ाई के प्राथवमकता के देखैत हम अपन माय के पटना नै अनवलयै।  \nदू साल देखैत - देखैत वबवत गेल छलै ।हमर सभक परीक्षा के बाद वरजलट आवब गेल छले। हमरा वब.ए \nआनसष मे फस्टष तलास भेल। कवलपत गाडष के नौकरी करैत सेकेंड तलास से बी.ए केलक । कुसुमा फस्टष \nवडबीजन से आई. ए. पास क गेल छले।  \nकुसुमा के आगाँ अँग्रेजी पढ़ी आ बैंक मे नौकरी करी से इछछा रहै। तैं ओ अँग्रेजी आनसष के संगे बी. ए मे \nनाम वलखा लेलक।  \nआ हम अथषशास्त्र मे एम.ए. मे नाम वलखा लेलौं ।सोम वदन हम वभनसर अपन घर मुंगेर से  \nआएले रही आ झट - पट कौलेज जाईले तैयार भेलौहें वक कुसुमा हमर रूम के आगाँ ठाढ़ छले। कहलक , \nसंगे कौलेज जाएब। \nदुनू गोटा विदा भेलौं , रस्ता मे कहलक ,\" हमरा सबके वबहू पािवन मे कोकड़ाझार - गोसाईं गाँि जेबाक \nअवछ। दस वदन के बादे िा पस आएब। ओत हमर कका सब हमर माँ के दबाब द के हमर वियाह करा देत \nसे कोनो ठीक ने।  \nकौलेज से िापस एलाके बाद हम कुसुमा के संग ओकर घर गेलौं।ओकर माँ के कहवलयै , हम कुसुमा के ल \nके कावह्र मुंगेर जाई छी अपन माँ- बाबूजी के देखा के साँझ तक िापस आवब जाएब। \nकवलपत कहलक , चल हम और माँ सेहो संगे चलै छी। सब फाईनल कईए के आएब।  \nअवगला वदन वभनसरे हम सब मुंगेर गेलौं।  \nहमर बाबू वमवडल स्कूल के हेडमास्टर छलाह। ओ स्कूल चल गेल छलाह। हमर माँ कुसुमा आ ओकर माय \nके संगे गप- सप मे लावग गेल।  \nहमर माँ- बाबू के कुसुमा सब तरहे पवसन्न पड़लवन। दोसर वदन हम सब पटना िापस आवब गेलौं।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकवलपत के कोकड़ाझार के गोसाईं गाँि वस्थत पैतृक घर से वबहू पािवन के बीच मे शुभ वदन मे हमर आ \nकुसुमा के वििाह संपन्न भ गेल। \nहमर माँ बाबू जी, हमर आठ साल के बवहन आ हमर दूटा कका के पवरिार के ओवहठाम के आदर सत्कार \nआ लोक सभक स्िभाि बहुत नीक लगलै।  \nवििाहक पाँचम वदन सब पटना आवब गेलौं।  \nहमर आ कुसुमाक वििाह के तीन बरख बीत चुकल छल। हम दु बरख से भागलपुर विश्वविद्यालय मे \nअथषशास्त्र के प्राध्यापक के पद पर कायषरत रही। \nकुसुमा बी. ए केलाके बाद दोसर प्रयास मे स्टेट बैंक के प्रोबेशनरी आफीसर भ गेल छली आ पटना मे बैंक \nके मुख्यालय मे वनयुतत छली।  \nकवलपत फुकन के बदली खड़गपुर भ गेल छलै।  \nहम आ कुसुमा पटना मे वकराया के डेरा ल के रहैत रही।।  \nछ मासक बाद कुसमा के बदली भागलपुर मेन ब्रान्द्च मे भ गेलै त हम सब भागलपुर मे डेरा ल लेलौं।  \nलगभग दू बरखक बाद, जून मास रहै। \nकवलपत फुकन के टेलीग्राम आएल जे ओकर वििाह नौगांि, असम मे फाईनल भ गेलैये।  \nहमरा सबके दू वदन के बाद रेन से संगवहं ल जाएत से तैयार रहै ले।  \nकुसुमा आ हम दुनू गोटा एक सप्ताह के छुट्टी ल लेलौं । कवलपत के संगे हम आ कुसुमा नौगांि चल \nगेलौं।कवलपत के वििाह धूम - धाम से स्पन्न भ गेलै ।ओकर दोसरा वदन कुसुमा कहलक , \" िापसी मे \nअपना सब कामाख्या मे दू वदन रवह के माता के दशषन आ ब्रह्मपुत्र मे स्नान करब , गौहाटी घूवम लेब तेकर \nबाद भागलपुर जाएब। तेसर वदन हम सब गौहाटी आवब गेलौं।  \nकुसुमा के कहल अनुसार हम सब पवहने गौहाटी घूवम लेलौं ।  \nकुसुमा कहलक, \" जे कोनो पवत - पत्नी संगे- संग माता कामाख्या के दशषन आ ब्रह्म पुत्र मे स्नान करैये ओ \nसात जनम तक संगे रहैये।  \nएकवदन गौहाटी मे रुवक के अवगला वदन वभनसरे हम सब कामाख्या आवब गेलौं।  \nस्नान करै से पूबष गभष- गृह के बाहर से हम दुनू गोटा माता कामाख्या के प्रणाम केलौं।ओकर बाद ब्रह्मपुत्र \nमे स्नान करै ले उतरलौं। कुसुमा हमर हाथ खूब कवस के पकड़ने रहेठेहुन भवर पावन मे नीचा उतरलहुँ वक \nनदी मे बहुत जोड़ के लहवर एलै ।  \nतत्तेक िेग रहै जे कुसुमा के हाथ हमर हाथ से छूवट गेलै। हम बताह जकाँ ओकरा पकड़ै के कोवशश          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकरैत रहवलयै ले वकन नै पकड़ाएल। ओतै के पण्डा सब मे से एकटा नदी मे कूवद के कुसुमा के बचबै के \nबहुत कोवशश केलक लेवकन सब व्यथष । ब्रह्मपुत्र के िेग मे कुसुमा विलीन भ गेली। \nहम वकंकतषव्यविमूढ़, वबना खेने - पीने मवन्द्दर के पहाड़ी पर बेहोश भ गेल रही। दू वदनक बाद एकटा देिदासी \nहमरा कोनो तरहे होश मे अनलक।  \nहमर दुवनयाँ उजवड़ गेल छल। पण्डा सब कहलक जे एत अवह तरहे बैस के अहाँक पत्नी िापस नै औती । \nधैयष राखू आ अहाँ जत से आएल छी ,िापस जाऊ। \nदेिदासी ,जे हमरा होश मे अनने रहे , कहलक जे एत्त ब्रह्मपुत्र मे डूवब के जेकर मृत्यु होई छै ओकर \nपुनजषन्द्म होई छै। \nअहाँ अही वतवथ के प्रत्येक बर्ष माँ कामाख्या के दरबार मे अबैत रहब त अहाँ के अपन पत्नी जरूर भेट \nजेती। \nदुखक पहाड़ लेने हम भागलपुर िापस चल एलौं।देिदासी के कथन के अनुरूप कुसुमा के मृत्यु के वतवथ \nपर हम प्रत्येक बर्ष माँ कामाख्या के दशषन करै ले जाए लगलौं। \nहमर वमत्र सब हमरा बुझबैत छलाह \nजे पुनजषन्द्म एना नै होई छै। लेवकन हम कामाख्या जाईत रहलहुँ। \nकुसुमा के मृत्यु के पन्द्रह बर्ष भ गेल छलवन। शारीवरक रूप से हम कमजोर भ गेल रही आ मानवसक रूप \nसे वनराश सेहो भ गेल रही। विश्वास भ गेल छल जे आब ऐ जनम मे कुसुमा के नै देखबैन।  \nओही बर्ष उत्तर- पूिष राज्य के आवथषक वस्थवत के उत्थान और संभािना पर नौगाँि मे दू वदनक राष्रीय \nसेवमनार के अध्यक्षता करबाक लेल हमरा आमन्द्त्रण भेटल।। \nहम बहुत दुखी मोन से नौगाँि गेलहुँ। दोसर वदन सेवमनार संपन्न भेलाक बाद एकटा लड़की हमरा लग आएल \nआ पैर छूवब के हमरा प्रणाम केलक। \nओकरा देवख के हम एकदम अचव्भत रवह गेलहुँ। एन - मेन कुसुमा के प्रवतरूप। हम पुछवलयै,\" तों के \nवछएँ?\" कहलक, \" हम अहाँक बेटी मानसी।\"हमरा आश्चयष के सीमा नै रहल। हम कहवलयै,\" ई केना भ \nसकैये, कुसुमा के आई से पन्द्रह बर्ष पूिष कामाख्या मे ब्रह्मपुत्र मे डूवब गेला से मृत्यु भ गेल छलवन्द्ह। \nहम कत्तेक बर्ष कामाख्या एलौं, कवहयो नै देखवलयवन\"।हम पुछवलयै ,\" तों हमरा केना वचन्द्हलें?\" कहलक,माँ \nके संगे अहाँक वियाहक फोटो हमर घर मे टाँगल अवछ।  \nऔर कहलक ,\" माँ जखैन कामाख्या मे ब्रह्मपुत्र मे डूवब गेल रहे त हम तीन मासक ओकर पेट मे छवलयै।  \nब्रह्मपुत्र के तेज प्रिाह मे ओकर लाश 180 वक.मी दूर तेजपुर लग ब्रह्म पुत्र के वकनार मे लावग गेल रहै।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलाश देवख के लोक सभ बाहर वनकाललकै आ तुरत ओतै अस्पताल मे ल गेलै। माँ के मृत्यु भ गेल रहै।  \nडातटर सब के ताज्जुब लगै छलै जे हम तीन न वदन तक मृ त माय के पेट मे केना जीवबत रवह गेवलयै।  \nकोकड़ाझार पुवलस माँ के लाश के पहचान करबै लेओकर फोटो अखबार मे देलकै।  \nमाँ के काका ओकर फोटो देख के वचन्द्हलकै अस्पताल से लाश ल जा के अवन्द्तम संस्कार केलकै। \nडातटर सब माँ के पेट के आपरेशन क के हमरा वनकाललक आ जार मेसात महीना त क अस्पताल मे \nरखलक। बाद मे माँ के काकी( हमर नानी) हमरा पोर्लक।।  \nमानसी के हम बड़ी काल तक अपन छाती से लगौने कनैत रहलहुँ।  \nमानसी के देवख के हमरा जीबैक आधार भेवट गेल छल।।  \nबेटी के संग भागलपुर आवब गेलहुँ। हमरा देिदासी के बचन पर विश्वास भ गेल जे कोनो रूप मे मनुष्य के  \nपुनजषन्द्म भ सकै छै। \nऐ रचनापर अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनीरज कणष \nबीहवन कथा - \"छुछछे\"  \n\"बाप रे बाप भीड़ रहए नेताजी के भासन में , नै पूछू।\" लखना उमकैत बाजैत घर में घुसल।   \n\"हँ वकये नै। और अहाँ के काजे की। मुदा भासन स ' पेट नै भ'रत।\" घरिाली गु्हरैत बजली।   \n\"अरे एते स्कीम सब आइब रहल छै हमरा सब के काज दै के लेल वक.. छोड़ू अहाँ की बुझबै। बड भूख \nलागल अइछ। भोजन में की सब बनेलौं।\" हाथ -मुँह धोऐत लखना पुछलकै।   \n\"की सब ने कहू..। चाउरक रोटी और अहाँकेँ नेताजी के भासनक तरकारी।\" भनसाघरसँ आिाज अ एल।   \n\"आईं.. भासनक तरकारी के की माने!\"   \nघरिाली आगू में जखने थारी रखलवखन लखना अपने आप माने बुइझ गेल। आ रोटी वचबबैत सोच ' लागल \n'नेतासब के भासन ठीके में \"छुछछे\" होइछै की। '  \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३. पद्य \n३.१.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अवनल ’- गजल \n३.२.आशीर् अनवचन्द्हार- २ टा गजल \n३.३.मुन्ना जी- बाल कविता - सुसंस्कार  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अवनल ’ \nगजल \nककरो  पलखवत   नै  छै पोथी पढ़तै के \nपवढयो जँ लै त मुवश्कल छै जे गुनतै के  \n  \nभवर घरमे वछवडयायल पोथी जहाँ -तहाँ \nअही  लेल  त झगड़ा होइए बुझतै  के \n  \nकान मूवन बै सल छी अपन सुनयबालय  \nयैह  हाल सबहक छै अनकर सुनतै  के \n  \nनाथू   अपन    महींस  अहाँ कुड़हवरएसँ \nवकछुओ  मतलब  नै छै  ककरो बजतै के \n  \nअस्पताल ब’न’ चाहय सभ मवन्द्दर-मवस्जद          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकाज ‘अवनल ’ छै  कवठन कहू ई ठनतै  के \n( मात्रा क्रम : 2222  2222  222 ) \nदू टा अलग -अलग लघुकें एक दीघष मा नल गेल अवछ | \nचावरम शेरक पवहल पाँवतमे अंवतम लघुक वगनती दीघषमे भेल अवछ | \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआशीर् अनवचन्द्हार \n२ टा गजल \n१ \n  \nमोन मीलै बात मीलै  \nप्रेम आ उत्पात मीलै \n  \nबात अतबे भेल बड़का  \nमूँह संगे भात मीलै  \n  \nछै समयकेँ माँग अतबे  \nबीच संगे कात मीलै  \n  \nबेबहारक मोल केहन  \nविश्वमे औकात मीलै \n  \nछै वमलन दू शराबक  \nघातमे प्रवतघात मीलै \n  \nसभ पाँवतमे 2122-2122 मात्राक्रम अवछ (बहरे रमल मोरब्बा सावलम िा बहरे रमल सावलम चावर रुरृी)।  \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ \n  \nजेहन जेहन भेलै मवत  \nतेहन तेहन भेलै गवत  \n  \nखाली स्बन्द्धे टुटलै \nजीिनमे छै अतबे क्षवत \n  \nनै छै वकयो जनता लेल  \nप्रधानमंत्री राष्रोपवत \n  \nकवनयें रस आ बहुते वबख \nरखने रहला हमरा प्रवत \n  \nह्मर वहनकर वजनकर हो  \nछै ईहो अवत ओहो अवत  \n  \nसभ पाँवतमे 22-22-22-2 मात्राक्रम अवछ। दू अलग-अलग लघुकेँ दीघष मानबाक छूट लेल गेल अवछ। ई \nबहरे मीर अवछ। \nऐ रचनापर अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमुन्ना जी \nबाल कविता - सुसंस्कार                    \nशुन्द्य भेल सपन नुका क' राखू \nअपन संस्कार जगा के राखू \nअवछ शुट -बुट वशक्षो मे लागू \nमोन के मैवथल बना के राखू  \nक्प्युटर गेम अवछ सुन्नर \nमगज टटका बना के राखू \nनेना लक्ष्यहीन नवह हुअए  \nतकर जोगार धरा के राखू \nककरो बावन चाहे रहय केहनो  \nहृदय सँ अप्पन बना के राखू \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स्त्री कोना (स्पादक - इरा मवललक) \n४.१.वनमषला  कणष- अवननवशखा (धारािावहक  उपन्द्यास) \n४.२.पूजा झा- उलाहना  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nवनमषला  कणष  \nअवननवशखा (धारािावहक  उपन्द्यास)   \n२ \nअवनन वशखा \n(भाग-२) \n \nपूिष कथा - एकगोट व्यवथत बेकल पुरुर् बरसात में वभजइत कनैत िन में जाइत अवछ आ एकटा गुफा लग \nबैवस \nवससैक वससैक कs कनैत अवछ l \n \nआब अवगला भाग  \nकानैत कानै त ओ पुरुर् थावक कs वनढाल भ s गेल l आब बनक एकपैवरया रस्ता पर वनरुद्देश्य फेर सँ विदा \nभs गेल l \nवकछु देर ओवहना भटकैत रहल तखवन ओ एकटा घनगर झाड़ लँग ठाढ़ भ s गेल l ओवह झारक ओवह पार \nएकटा \nपोखवर छल जावह में खूब रास कमलक फूल वखलल छल l ओवह पोखवरक स्िछछ वनमषल जल में वक छु \nसुन्द्दर रमणी \nजलक्रीड़ा में वनमनन स्नान रत छलैथ l \nओ सभ एक दोसरा पर आँजुर में भवर भवर पाइन फेकैथ संगही अपन सुकोमल गौर िणष शरीरक सफाई से \nहो करैथ l \nवकछु रमणी मधुर स्िर में गीत सेहो गािैत रहैथ l वकछु रमणी स्नान कs जल सँs बाहर वनकवल रहल \nछलीह हुनक  \nसुकोमल गात , अलौवकक सौंदयष भरल मुखमण्डल, आ रेशमी श्यामिणी कुन्द्तल रावश कोनो ऋवर् मुवनक \nतपस्या \nभङ्ग करिा में पूणष सक्षम छल, मुदा ओ युिा पुरुर् हुनकर सौंदयष सँs अप्रभावित अन्द्यमनस्क सन झुरमुटक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nवििर \nसौं देखैत रहल, जेना ओकरा ओवह जमघट में कोनो एक विशेर् व्यवततत्िक तलाश होइ l ओ पूणष शांतवचत्त \nभय अपन \nखोज पूणष दृवष्ट ओवह सुन्द्दरी बाला सभ पर वस्थर केने रहल l \nओकर मुखमण्डल पर वनराशा व्याप्त होमय लागल l एहन प्रतीत होइत छल ओकर तलाश वनष्फल भ s गेल \nछल l \nओ कुहुवक उठल l ददष भरल आह ओकर आत्मा सँ बहरायल l ओकर मुखमण्डल पर वनराशा व्याप्त भs गेल \nl \nओ एक प्रस्तर खण्डक सहारा लय अधष वनमीवलत नेत्र सँs एक िन्द्य पुष्प के वनहारैत रहल l ओ नील पुष्प \nअत्यन्द्त \nसुन्द्दर छल l ओवह पुरुर्क मुखमण्डल के देवख बुझाइत छल जेना ओवह पुष्प सँ ओकरा वकछु विशेर् लगाि \nहोइ l \nओवह पुष्प में ओकरा अपन प्रेयसीक दशषन होमय लागल l ओकरा बुझना गेलैक जेना ओ पुष्प नवह , नील \nपवरधान \nधारण केने एक सुन्द्दर रमणी ओकरा समक्ष आवब गेल होइ l ओ आभासी रमणी युिक के देवख विहँवस \nउठलीह l युिक \nअपलक दृवष्ट सँs वनहारैत रहल रमणी के l नील पवरधान सँ s सुशोवभत रमणी एना प्रतीत होइत छलैक जेना \nश्याम \nघन कानन में विद्युत् प्रस्फुवटत भय गेल होय l कलपनालोक में विचरण करैत युिकक मोन अधैयष होमय \nलागल l \nअपन प्रेयसीक अँग प्रत्यङ्गक सुमधुर कलपना करैत वनमनन भs रहल छल l ओ अपन प्रेयसी के अवलंगगनबद्ध \nकरिा हेतु उवगगन भय अपन दुनू विशाल बाहु पसारने दौड़ परल l ओ प्रमत्त सन दौड़ल जाइत छल मुदा \nएक शैलखण्ड \nसँs ठोकर लगला सँ ओ भू -लुवण्ठत भय गेल | \nओकर कलपनालोक विवछछन्न भय गेल छल l ओ विवक्षप्त सन विलाप करय लागल -  हा वप्रया अहाँ कतs \nचवल \nगेलहुँ, हमरा एना छोवड़ क , हम अहाँ वबनु नवह रवह सकैत छी आवब जाऊ l          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nविरह िेदना सँs व्याकुल ओ पुनः उठल मुदा अपना  के स्हावर नवह सकल , मूवछषत भय भू लुवण्ठत भय गेल \nl \nओवह युिक के विलाप दूर तक गुवित भेल छल l पुनः ओकर खसिाक तीिर आिाज पोखवर में जलक्रीड़ा में \nवनमनन रमणी सभ केँ आकवर्षत केलक l ओ सभ एक दोसराके प्रश्नपूणष दृवष्ट सँ देखs लगलीह l \nबुझाइत अवछ कोनो अभागल प्रेम विदनध अवछ| \n \nएक सुन्द्दरी कहलैवथ l दोसर सखी कहलवखन -  तों सभ एतवह रहs हम देखने अबैत छी | \nदेखs सखी विल्ब नवह कवरह , नवह त हमरा सभ के स्िगष लोक जाइ में बहुत विल्ब भय जायत | \nएक अन्द्य रमणी बावज उठलीह l \n नवह नवह हम शीघ्र आयब ता धवर तों सभ प्रतीक्षा करह l \nकहैत ओ रमणी शब्दक उगगम वदशा वदवश दौड़ गेलीह l हुनकर दृवष्ट चेतनाहीन युिक पर परलैन्द्ह तs ओ \nफीवर \nकsपुनः तालाब वदवश दौड़ गेलीह l \n सेनवजत ओतह एकटा पुरुर् चेतनाहीन अिस्था में छवथ ,हम कमल पत्र में जल भवर लs जाइत छी l जलक \nबून्द्द \nओकरा सचेत करिा में संभितः सफल होई | \nलेवकन तों ओक रा सचेत करिा लेल एतेक प्रयासरत वकएक छह र्भे? \nतों नवह बुझबह | जीि मात्रक कलयाण केनाइ हमर सबहक अपन परम् कत्तषव्य हेबाक चाही, हम ई मानैत छी , \nतों \nसभ ई बात नवह मानैत छह की ? \nकहैत ओ पाइन ल sपुनः दौड़ गेली चेतनाहीन युिक वदस l \nअई सखी कहीं तोहर मोन सेहो त हमर सभक वप्रय सखी उिषशी सन कोनो युिक के प्रेमपाश में आबद्ध नवह \nभय \nगेलह? \nजाइत जाइत र्भा के ई िातय कणषगोचर भेलैन्द्ह मुदा ओ वबनु प्रत्युत्तर देनवह भागवत भागवत ओवह पुरुर् के \nसमीप पहुँचलीह आ आँजुर सँ पाइन ल -ल ओकरा मुख पर छींट s लगलीह l ओ युिक के मुख मण्डल के \nध्यान पूिषक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nदेखलीह आ करुणा विगवलत भ गेलीह l \nकी प्रेम में एहेन अिस्था भ जाइत छैक ? \nसहसा युिक के आँवख फुजल आ ओकर दृवष्ट र्भाक मुखमण्डल पर परल l क्षवणक मुस्कान ओकर मुख \nपर \nदृवष्टगोचर भेल, पुनः ओ हरबरायल सन उवठ क बैवस गेल आ कहय लागल - \n नवह नवह अहाँ हमर प्रेयसी नवह वथकहुँ l हम अहाँक विरह में व्याकुल नवह छी l हम अहाँ के नवह वचन्द्हैत \nछी l हमर \nवप्रया त उिषशी वथकीह l उिषशी ....उिषशी.... उिषशी ....उिषशी.... स्िगषक सभ अप्सरा सँ सुन्द्दर \n.....विनीता..... आ ... आ  \n... आ....| \nवकछु सोचैत युिक पुनः मौन धारण कय लेलक l \nर्भाक मुख पर मधुर हास्य प्रस्फुवटत भय गेलैन्द्ह l ओ विहुँसैत बजलीह - \nओ..... आब हम वचन्द्हलहुँ अहाँ पुरूरिा छी, सोमिंशक सूयष राजा, पुरूरिा| \n \nयुिक आश्चयषचवकत भय सुन्द्दर रमणी के देखलक फेर आदरपूिषक कहल - \n हँ देिी, अहाँ ठीके वचन्द्हलहुँ l मुदा अपनेक सत्कार हेतु एतह हमरा लग वकछु  सामग्री नवह अवछ l तथावप \nहमर \nविनम्र आग्रह अवछ अपने एवह वत्रणाछछावदत भूवम के आसन ग्रहण करु| \nर्भा संकोच पूिषक ओतवह भूवम पर बैवस रहली l र्भा वकछु छण पुरुिाःक पुरुर्ोवचत सौंदयष के विमुनध भय \nदेखैत \nरहली, मुदा पुरुिाःक दृवष्ट वहनका वदवस नवह छलैवन्द्ह l ओ र्भाक सौंदयष सँ चुटवकयो धवर आकृष्ट नवह भेल \nछलाह l \nर्भा उिषशीक प्रवत पुरुिाःक अप्रवतम प्रेमक प्रशंवसका भs गेलीह, आ मोने मोन ओ उिषशीक चयन के सेहो \nप्रशंसा \nकेलवथ l स्िगषलोकक कठोर अनुशासनवप्रयता पर हुनका वखन्नता सेहो भेलवन जेवह कारण उिषशी के पुरुरिा \nसँs दूर \nहोमय परलवन l र्भा उिषशी आ पुरुिाःक स्ब्न्द्ध में सोचैत विचारमनन छलीह वक पुरूरिा के धीर ग्भीर          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआिाज \nसुवन वचंहुवक उठलैथ - \n अपनेक पवरचय सुन्द्दरी? \nमान्द्यिर हमर नाम र्भा अवछ, हम स्िगष लोकक अप्सरा वथकहुँ | हम अपन सखी सबहक सँग कुमार िन \nमें \nस्नान हेतु अयलहुँ  अवछ| \nअछछा ¡ हमर उिषशी सेहो आयल छवथ की ? - प्रसन्नता सँ उताहुल होइत पूछल पुरूरिा l \n नवह ओ नवह आयल | \nर्भाक सँवक्षप्त उत्तर सँs पुरुिाःक उललवसत मुखमण्डल पर उदासीक गहन लेपन भ s गेल l \nहमर वप्रयतमाक की समाचार अवछ? \nिैह जे अहाँक अवछ l वभन्नता एतबवह अवछ जे ओ ना री होमय के कारण अपन दुःख केकरो पर प्रकट नवह \nकs \nसकैत अवछ , संगवह स्िगषक अनुशासन में वनबद्ध वनयमपूिषक सभ काज अन्द्यमनस्क भय पूरा करैत अवछ| \nनारीक धैयष वहमालय सन अवडग होइत अवछ l हुनकर अन्द्तःस्थल में दुःखक श्रोत प्रस्फुवटत भेल होय, \nविरहावनन सँ \nहुनक हृदय विदनध रहवन, मुदा ओ ऊपर सँs लज्जाक वहम सँ आछछावदत रहैत छैथ l स्ियं लांक्षणा, \nप्रतारणा,अपमानक उलकापात के सहैत जीिन पयषंत दैिक कठोर अनुशासन में अचल अवडग रहैत छैथ l \nर्भा आ \nपुरूरिा दुनू उिषशी के विर्य में सोवच दुवखत भ गेलैथ l \nपुरूरिा तs उिषशीक समाचार पावब आरो दुःवखत भs गेलाह, आब हुनका वकछु पुछबाक साहस नवह रहलैक l \nमौन भँग \nकरैत र्भा बाजली - \n आब अपनेहु प्रेमक ई खेल बन्द्द करू राजन| \n हम..... हम ... नवह वकन्नहु नवह l हमर मोन आब आन कोनो बात में नवह लागैत अवछ l हमर जीिनक \nउद्देश्य \nआब मात्र उिषशीक प्रेम में विदनध भs हुनकर अनन्द्त प्रतीक्षा रवह गेल अवछ| \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nर्भा -  ई बात उवचत नवह अवछ नृप श्रेष्ठ l अहाँ राजा छी, प्रजा पालन प्रमुख कतषव्य होइत छैक कुशल \nराजाक| \nपुरूरिा - हम आब राज्य सञ्चालन में असमथष भs गेल छी देिी l ई काज आब हम कोनहुना नवह क s \nसकब| \nकवह राजा कवनकाल धवर मौन रहलाह l पुनः वकछु स्मरण करैत ओ बावज उठलाह - \n आब हमरा उिषशी सौं पुनः कवहया साक्षात्कार होयत l ओ हमर पवरत्यागक एक िर्ष पश्चात् पुनः भेंट \nहोयबाक \nबात कहने रहैथ | \nहाँ राजन आगामी पूवणषमा के वदन सरस्िती नदीक तट पर ओकरा सँ अहाँक पुनः भेंट होयत | \nराजा पुरूरिा एवह सुखद स्िाद के सुवन अत्यन्द्त प्रसन्न भेलाह l ओ उपहार स्िरुप र्भा केँ वकछु देबाक \nहेतु अपन  \nदृवष्ट हुनका वदवश घुमौलावथ , परंतु महान आश्चयष स्थान वरतत छल l ओतह मात्र राजा के अन्द्य कोई प्राणी \nनवह छल  \nl पुरूरिा विहँवस उठलाह l विहँसैत स्ितः बाजलैथ - ओह ई अप्सरा सभ कतेक विवचत्र होइ छवथ, अपन \nइछछा भेल  \nतs कतहु प्रकट भय जाइत छवथ आ फेर अपन मोन होइतवह अदृश्य भs जाइत छवथ | \n \nस्िरवचत \n©® क्रमशः \n \nवनमषला कणष , पता - 310, कृष्णा टॉिर सिेश्वरी नगर, होली चाइलड पवब्लक स्कूल के वनकट, इटकी रोड, \nराँची, वपन -834005 राँची, झारखण्ड mob - 9431785860 e-mail -karn 10000@gmail.com \nअनुितषते  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपूजा झा \nउलाहना  \nअरे नवह होयत आँहा स | छोइर वदयौ लाऊ हम क दैत छी | वनरंजन जी सरला जी स व्यंनयात्मक लहजे \nमे \nकहलवखन | सरला जी फीकी हँसी वबखेरैत फेर जुवट गेलैथ साईवकल के बोलट कस में | \n50 िर्ष के सरला जी अपन बछचा सब के कावबल बनाक ओ अपन सपना के थाह लेब शुरू केने छलैथ | \nऔर \nसाईवकल चलेनाई ओवह सपना के एक टा छोर छलैन जेकरा ओ कवस क पकङ के कोवशश क रहल छलैथ \n| मगर \n \nवनरंजन जी हमेशा हुनका कहैवथ रहैत छलवखन जे आँहा स ई नवह भ सकैत अवछ | आँहा के बस के बात \nनवह अवछ , \nमूखष भ गेल छी वक एतबा समझ में नवह आबैत अवछ जे आँहा स ई सब नवह होब बला अवछ | \nकाफी देर तक जखन सरला जी स कोनो उत्तर नवह भेटलैन त वनरंजन जी पुछलवखन , &#39 वक त \nआब नाराज \nभ गेलौ | \nसरला जी वमठी मुस्कान लैत कहलवखन अरे नवह नवह .......आँहा के ई उलहन , ताना , व्यंनयात्मक शब्द , \nई \nठहाका ईया सब तहमरा आगा बढ के उजाः दैत अवछ | हमरा और मेहनत कर के लेल प्नेवरत करैत अवछ | \nऔर मने \nमन ठाईन लैत छी जे ई व्यवतत के गलत सावबत कर के अवछ | \nअतेक कहैत ओ पैडल मारैत , साईवकल पर सिार भ क वनकवल पङलैथ | \n-पूजा झा, कोटा    \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n   -      -     स \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n              -              स \n    ए               सभ   स       :- \n               \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                 \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nविदेहक वकछु विशेर्ांक:- \n१) हाइकू विशेर्ांक १२ म अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल विशेर्ांक २१ म अंक,  १ नि्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) विहवन कथा विशेर्ांक ६७ म अंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४) बाल सावहत्य विशेर्ांक ७० म अंक, १५ नि्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक विशेर्ांक ७२ म अंक १५ वदस्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७      \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल विशेर्ांक विदेहक अंक १११ म अंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भवतत गजल विशेर्ांक १२६ म अंक, १५ माचष २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गजल आलोचना -समालोचना -समीक्षा विशेर्ांक १४२ म, अंक १५ नि्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीकांत वमश्र मधुप विशेर्ांक १६९ म अंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरविन्द्द ठाकुर विशेर्ांक १८९ म अंक १ नि्बर २०१५          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अवनल विशेर्ांक १९१ म अंक १ वदस्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१ \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए   \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                    \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nविदेह ई-पवत्रकाक  बीछल रचनाक संग - मैवथलीक  सिषश्रेष्ठ रचनाक  एकटा समानान्द्तर संकलन : \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nविदेह:सदेह:२ (मैवथली  प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०)          \nविदेह:सदेह:२ (मैवथली  प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:३ (मैवथली पद्य २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:३ (मैवथली पद्य २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:४ (मैवथली कथा २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:४ (मैवथली कथा २००९-१०)         \nविदेह मैवथली विहवन कथा  [ विदेह सदेह ५ ]         \nविदेह मैवथली विहवन कथा  [ विदेह सदेह ५ ]          \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nविदेह मैवथली लघुकथा  [ विदेह सदेह ६ ]                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nविदेह मैवथली लघुकथा  [ विदेह सदेह ६ ]         \nविदेह मैवथली पद्य [ विदेह सदेह ७ ]         \nविदेह मैवथली पद्य [ विदेह सदेह ७ ]          \nविदेह मैवथली नाट्य उत्सि [ विदेह सदेह ८ ]         \nविदेह मैवथली नाट्य उत्सि [ विदेह सदेह ८ ]         \nविदेह मैवथली वशशु उत्सि [ विदेह सदेह ९ ]         \nविदेह मैवथली वशशु उत्सि [ विदेह सदेह ९ ]         \nविदेह मैवथली प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना  [ विदेह सदेह १० ]         \nविदेह मैवथली प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना  [ विदेह सदेह १० ]         \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)      \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                        \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-स्पादक: \nडॉ उमेश मंडल।  सहायक स्पादक:         स स   ,         स    , स           स    आ                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ से हावन -लाभ रवहत आधारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊयलटीक/ पावरश्रवमकक प्रािधान नै छै। तेँ रॉयलटीक/ पावरश्रवमकक इछछुक विदेहसँ नै जुड़वथ, से \nआग्रह।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ        ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४    \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२५ म अंक ०१ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२५) \n \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  ","size_mb":1.36,"has_text":true},"Videha 326.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 326.pdf","name":"Videha 326.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ििदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n१. गजेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आयोग/ िबहार लोक सेिा आयोगक परीक्षा लेल  मैिथली (अिनिायष आ \nऐिछिक) आ आन ऐिछिक ििर्य आ सामान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु सािमग्री [एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-\nमैिथली लेल सेहो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र- लजकोटर  (धारािािहक उपन्द्यास)- २४म खेप \n२.२.नन्द्द ििलास राय- लघुकथा - गंगा नहेलौंं \n२.३.मुन्नाजी- बीहिन कथा- दरेग \n३. पद्य \n३.१.अमर ठाकुर- २टा कििता \n३.२.आशीर् अनििन्द्हार-२ टा गजल \n४.स्त्री कोना (स्पादक- इरा मिललक) \n४.१.सुििता कुमारी- पोतीक िबयाह \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ रसमय किि ितुर ितुरभुज ििद्यापित \nकालीन किि ििथ। एत  समीक्षा शृंखलाक प्रार्भ करबासँ पूिष िारू गोटेक शब्दािली              \nस   देल जा रहल अिि। नि आ पुरान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे \nधार आओत, संगिह            स       मैिथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछिा भािक अिभव्यितत भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र- लजकोटर  (धारािािहक उपन्द्यास)- २४म खेप \n२.२.नन्द्द ििलास राय- लघुकथा - गंगा नहेलौंं \n२.३.मुन्नाजी- बीहिन कथा- दरेग \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nरबीन्द्र नारायण िमश्र \nलजकोटर  (धारािािहक उपन्द्यास) \n२४म खेप \nसभक िजनगीमे िकिु-ने-िकिु पिरितषन होइत रहैत िैक। नीरजोक िजनिगमे से होइत रहलैक । \nिनत्यप्रितक काजसँ ओ उिब गेलाह । मोन होबए लगलिन जे समाजक हेतु िकिु करी। ओना मोनमे ई बात \nबहुत िदनसँ घुमि़ि रहल िलिन। मुदा सभ िकिुक हेतु एकटा समय होइत िैक जखन िकिु एहन घिटत \nभए जाइत िैक जे मनुतखक जीिनक िदशा अप्रत्यािसत िदसा धए लैत अिि । ओकरा लोक कहैत अिि \nसंयोग।एहने घटना भगिान बुद्धक िजनगीमे घटलिन जे  ओ राजपाट िोि़ि सन्द्यासी भए गेलाह ।  लोक तँ \nिनत्य ककरो दुिखत देखैत अिि, मृत्यु कोनो नि घठना निह िैक,होइते रहैत िैक ,बहुत लोकक ओमहर \nध्यानो निह जाइत िैक मुदा भगिान बुद्ध इएह सभ देखलिथ आ हुनकर जीिनमे क्रािन्द्त आिब गेल । एिहना \nनीरजोकेँ किह निह की भेलिन,की देखलिथ,की सोिलिथ जे  ओिहिदन कायाःलय जाइते इिस्त्तफा दए देलाह \n। \n\"बहुत भए गेल । \" -ओ बजलाह । लोकसभ अपना तरहेँ बहुत बुझाबक प्रयास केलकिन मुदा ओ \nअि़ि गेलाह आ अ़िले रिह गेलाह । अन्द्ततोगत्िाहुनकर इिस्त्तफा मंजूर भए गेल । लताकेँ तँ तखन पता \nलगलैक जखन सरकारी आिाससँ अपन मकानमे समानसभ पठेबाक हेतु ट्रक लािग गेल । \n\"ई की भेलैक? -लता अपन िपतासँ पुिलक । \nहमसभ आब अपन घरमे रहब  ।\"          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलता आओर िकिु निह पुिलकै । नीरज नौकरी िोि़ि देलाह से तँ बादमे अपन घर गेलाक बाद \nओकरा पता िललैक ,ओहो आनेसँ । \nनौकरी िोि़ि तँ देलाह मुदा आब की? घरमे बैसल मोन िटपट करैत रहैत िलिन ।सामनेमे  लता \nकतहु ििल जािन आ ओ तकैत रहैत िलाह । ई कोनो आइए निह शुरु भेल रहैक,सालोसँ होइते रहैत \nिलैक मुदा हुनका ई बात आब अखिररहल िलिन । मुदा आब ओ कोनो दुधपीबा नेना निह ििल । \nटोकारा देबाक समय गुजिर गेल । कायाःलयसँ घर आ घरसँ कायाःलयक बीिमे जँ कतहु ओ जाइत िलाह \nतँ ओ िल हुनका लोकिनक िदललीक प्रितिित िडगिनटी तलबजतए ओ अपन दैिहक आिश्यकतासभक \nपूितषक कृिरम जोगा़ि केने िलाह। जािहठाम झाँपल-तोपल ओ सभ िकिु कए लैत िलाह जे केलापर \nएकटा सामान्द्य आदमी अपराधीक श्रेणीमे ििल जाइत अिि आ तकर बादो ओ श्रीमान बनल घुमैत रहैत \nिलाह । ई कम आश्चयषक गप्प निह जे एतेक बएस बीत गेलाक बाद हुनकर भक्क टुटल आओर ओ \nप्रायिश्चतस्त्िरुप नौकरी िोि़ि देलाह। किह निह की-की भेल? मुदा एतबा सुनबामे आएल जे ओही कलबमे \nएकराित लता पीिबकए ककरोसंग नृत्य करैत िहनका देखा गेलिन।ओएह भए गेल िरमििंदु। इश्वरक \nइछिासएह रहल हेतिन जे ओ एिह दृश्यके स्त्ियं देखिथआ जीििते मृत हेबाक अनुभि करिथ । लता \nएहनठाम कोनो पिहलबेर गेल ििल से बात निह । ओकरा देखनाहर के िल जे  तकर िहसाब करैत \n।नीरजक घमंडीआ स्त्िछिािारी स्त्िभािक आगासभ बेकार िल। \nआब िललाह समाजसेिा करए । ओहो ककरासभक संगे? \nप्रातभेने जखन लता भेंट भेलिन तँ ओ की कहलकिन? सुिन सकैत िी तँ हुनके शब्दमे सुिन \nिलअए- \n\"तोरा एना कलिमे जेबाक िाही?\" \n\"हम कोनो आइ पिहल बेर ओतए गेल िलहुँ जे अहाँक माथामे तनाि भए रहल अिि’’ \n“अहाँ होशमे िी की?\" \n“अहाँ केँ किहओ होश रहल जे हमर बेटी कोना अिि, ओकर समय कोना िबतैत िैक?मार टाका \nदए देलासँ अिभभािक काज पूणष भएजाइिकी?\" \nनीरज अबाक रिह गेलाह । तकरबादे सुनिलऐक जे ओ नौकरीसँ इिस्त्तफा दए देलिथ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनीरज पैघ अिधकारी िलाह । िदललीक समाजमे धाख िलिन । बहुतरास लोकसभ अबैत-जाइत \nरहैत िलिन । ओहीक्रममे प्रिासीसभक संपकषमे िलाह । मुदा ई अंदाज निहरहिन जे ईसभ हुनका निह \nहुनकर कुसीसँ जु़िल िलाह । आब जखन कुसी ििल गेलिन ,िकिु करबाक व्योंत तािक रहल िलाह तँ \nजकरे फोन करिथ सएह िकिु भगल कए लेिथ । धन कही ििजयकेँ जकरा आँिखमे पािन रहैक । अखनो \nनीकसँ गप्प करिन। कखनो काल हालो-िाल पुििन । \nदललीक कनस्त्टीछयुसन कलबमे बैसार हेबाक रहैक । प्रिासीसभक भििष्य िमकेबाक हेतु आपसी \nसंगठन करबाक िेष्टा।ओिहिदन कारसँ नीरज,िकशुन, हुनकर मामा दामोदर ओतिह जा रहल िलाह ।संयोगसँ \nहुनकर कारमे िकिु खराबी आिब गेलिन जे हमर दोकानपर रुकलिथ आ हमरा हुनकासभसँ भेट भेल।हमरा \nओिहठामसँ आगा बढ़लापर लता आ नीरजमे िििाद होबए लागल । बात ततेक बिढ़ गेल जे लता ठामिह \nउतिर गेिल । लताकेँ ओतिह िोि़ि  नीरज कनस्त्टीछयुसन कलबमे बैसार हेतु पहुँिलाह । \nििजय अपन जीपमे लोकसभकेँ भिरक अनने िल । ओिहमे तँ िकिु नैिमििक मजदूर िलाह \nिजनका टाकाक लालिमे आनल गेल   रहए ।िकिुअपराधीसभसेहोओिहभी़िमेघुिसआगेलिल। िकिुगोटे \nउत्सुकतासँ सेहो आएल रहिथ-“ देखा िाही नीरज की िाहैत ििथ ?” \nििजयकक जीप हिा भरबाक हेतु हमर दोकान लग रुकल । हमरा हुनकासँ एिहठाम पिहनो \nभेंटघाँट होइत रहैत िल। हिाभरैत-भरैत संयोगिश ओकर िक्का भयानक आबाजकसंगे  फािट गेलैक । \nआब की हएत ? बैसारक समय लगीि िल । हुनकर जीपक मर्मितमे समय लगैत । ििजयक परेसानी \nदेिख हम अपन कारसँ हुनका सभकेँ लए गेलहुँ । ओिहठाम पहुँिलाक बाद ििजय कहए लगलाह -\"जखन \nआिबए गेल िी तँ िकिुकाल रिह जाउ ।\" \nहम हुनकर बात मािन कातमे बैिस गेलहुँ जािहसँ जखन िाही घसिक जाएब ।ओतए कैकटा पुरान \nपिरिितसभ देखेलाह। हमर सीटक बामाकात बैसल मिहलाकेँ बेर-बेर अपना िदस उिकैत देिख हमरो ध्यान \nओमहर गेल । बेस बनल -ठनल  ,गोर-नार आ रमनगर मुँह-कान िलिन । मोनमे होअए जे िहनका कतहुँ \nदेखने िी । हम अिखआिसतिह रही की ओएह उिठक हमरे लग बैिस गेलीह । हुनकासंगे एकटा बेस \nनमगर लोक िलाह ।  \n\"हमरा ििन्द्हलहुँ?\" \n\" निह?\"          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"हम िी रिना।बटुकक संगे अहाँक प़िोसी िलहुँ।\" \nहम गु्म पि़ि गेलहुँ । ओ एना भेिट जेतीह से हम निह सोिि सकैत िलहुँ ।हमर मोबाइल न्बर \nपुिलिथ ।हम अपन काडष देिलअिन । ताबे बैसार शुरुभए गेल रहैक । बेसी गप्प-सप्प निह भए सकल । \nनिह बुिझ सकिलऐक जे िहनकर संगे ओ के िलाह ? \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nनन्द्द ििलास राय \nलघुकथा \nगंगा नहेलौं \nसाँझुपहर बाध िदससँ अबै िेलौं। जखन नन्द्दा भाइक दरबज्जाक सामने एलौं तँ सुनलयैन, नन्द्दा भाय \nसोझमितया भौजीकेँ कहै िला, ‘िलू गंगा नहेलौं। ’ हमरा नन्द्दा भाइक बातक कोनो अथे ने लागल। नन्द्दा \nभाय कहै िैथ, गंगा नहेलौं! जखन िक िहनका सभ िदन गामेमे देखै ििऐन। तखन िसमिरया किहया गेला आ \nगंगा कखन नहेला? िसमिरयो कोनो अपना गामसँ दू-कोस-िािर कोसपर थो़िे अिि जे लोक भोरमे जाएत आ \nस्त्नान किर जलखै बेरमे आिक कलौ बेरमे घुिम कऽ आिब जाएत। अपनो सिारी, अपन सिारी भेल कोनो \nटे्पू आिक ििरििकया गा़िी, जेना- जीप, बोलेरो आिक स्त्कारिपओ। तइसँ गंगा नहाइले िसमिरया जाएत तैयो \nभिर िदन समय लिगये जाएत। ट्रेनसँ सहजे अठारह-बीस घन्द्टा जाइ-अबैमे लगत। तखन गंगा कखन \nनहेला। मन भेल जा कऽ पुिै ििऐन जे भाय सभ िदन गामेमे देखै िी तखन िसमिरया किहया गेलौं आ गंगा \nकखन नहेलौं। फेर सोिलौं अखन पित-पत्नीक बीि गप-सप्प भऽ रहल अिि तँए अखन जा कऽ कोनो बात \nपुिब उिित नइ हएत। अनेरे नन्द्दा भाय सोिता दािल-भातमे मूसलिन्द्द बिनकऽ एला हेन। तँए रस्त्ते-रस्त्ते \nअपन घर िदस बिढ़ गेलौं। सोिलौं जखन नन्द्दा भाय बाध-बोनमे केतौ भेटता तँ पुिि लेबैन। \nदोसर िदन भनसा घरक ओसारापर बैस कऽ िाह पीबैत रही तँ पत्नी कहलैन- \n“जलखै आिक कलौ लेल कोनो तरकारी नइ अिि।” \nअपना सोिलौं जलखैमे गहुमक सोहारी तँ िपयौजोक िटनी आिक अिारो सने खा लेब मुदा कलौ िबना \nतरकारीक केना खाएब। भाइ, िाउर आ दािलक कमी नइ अिि। िकएक तँ पैिला साल पैिला साल भेल \nजे साल बीत रहल अिि, िकएक तँ गोिट पंगरा खेत सभमे आब धान फुिट रहल िै, तँए पैिला साल \nकहलौं। हँ, तँ कहै िेलौं पैिला साल धानक उपजा नीक हाथ लागल िल। तेकर बाद रहल दािलक \nबात, तँ गोटेक मन मटर, पछिीस-तीस िकलो मौसरी आ पनरह-बीस िकलो खेरही सेहो भेल िल। दू ितिन्द्टल \nअल्हू सेहो उपजौने रही मुदा अखाढ़ अबैत-अबैत सभ अललू सि़ि गेल। हँ, िपयौज बाँिल अिि। अखनो \nघरमे पनरह-बीस िकलो िपयौज हएत। अपना टाट-फरकपर लिी-फिी नइ अिि। रोपैले झुमनी, घेरा आ \nसजमैनो रोपने रही मुदा केतए-सँ ने केतए-सँ हराशंख आिक सभ लिीकेँ खा गेल। पत्नीकेँ कहलयैन -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“भूतहा हिटया तँ बेिरयॉंमे लगत। बेरमे भूतहा हाट जा तरकारी कीिन आनब। मुदा कलौ लेल तँ \nतरकारी िाही।” \nमोन प़िल नन्द्दा भाय तँ पान-िह कट्ठा खेतमे रामझुमनी आ दू-अढ़ाइ कट्ठा खेतमे घेराक खेती केने \nिैथ। िकए ने हुनकेसँ एक िकलो घेरा आ एक िकलो रामझुमनी लऽ आनी। कहुना देता तँ हाट -बजारसँ \nसस्त्ते देता। फेर मोन प़िल कािल्ह जे नन्द्दा भाय सोझमितया भैजीसँ कहै िलाजे गंगा नहेलौं, सेहो पुिि \nलेबैनजे भाय सभ िदन गामेमे देखै िी तखन गंगा किहया नहेलौं। \nिाह पीब पत्नीकेँ कहलयैन- \n“एकटा झोरा आ पछिासटा टका िदअ। हम नन्द्दा भायसँ तरकारी नेने अबै िी।” \nआब अहाँ कहबै जे टको पत्नीए-सँ मंगिलऐ। यौ भाय, अहाँसँ िाम की घरक सोलहन्नी गारजनी पत्नीए-\nकेँ दऽ देने ििऐ। धान आिक गहुम बेि कऽ जे आमदनी भेल सभ पत्नीकेँ सुमझा देिलऐन। बर-बेगरतामे \nहुनकेसँ मांिग कऽ खिष करै िी। पत्नीक मनमे जे होइतैन जे मरदबा पाइकेँ की करै िैथ की नइ, से तँ नइ \nने मनमे हेतैन। ओना, पित्नयो पाइ ओिरया कऽ रखै िैथ आ अपना नइ रहलापर दोकानो-दौरीसँ जरूरते भिर \nसमान अनै िैथ। बेलट्ट खिाः एक्को पाइ नइ करै ििथन। पत्नी झोरा आ पिसटकही दैत बजली- \n“रामझुमनी जुएलका निह लेब आ ने बुढ़ाएल घेरे लेब। लौजा रामझुमनीक तरकारी नीक होइए।” \n“ठीक िै।” कहैत हम झोरा लऽ ििदा भऽ गेलौं। \nजखन नन्द्दा भाइक बारी लग पहुँिलौं तँ देखलयैन जे नन्द्दा भाय आ सोझमितया भौजी रामझुमनी \nतोि़ि-तोि़ि जमा कऽ रहली हेन। लगधक पनरह-बीस िकलो घेरा तोि़िकऽ रखने िला। हम फिरक्केसँ \nकहलयैन - \n“भाय साहैब, हमरो हाजरी।” \nतैपर नन्द्दा भाय बजला- \n“आबह! आबहअिनल!! कहहिनक्के ना िह िकने?” \nहम कहलयैन - \n“हँभाय, अपने सबहक आिसरिादसँ सभ ठीक िी।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“रोप तँ बेसी नइ ने गललह ?” \nहम कहलयैन -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“हँ, भाय, दस कट्ठा गहींरका खेतमे िननिूर धान रोपने िी। पैिला साल नीक मंजा आएल रहए। उ \nधान िकिु बेसीए गिल गेल। खोिभतौं जे से बीये ने रहए। की किरतौं, दू िकलो कट्ठा हिरतक्रािन्द्त, एक िकलो \nकट्ठा पोटाँस आ दू िकलो कट्ठा यूिरया िमला कऽ ओइ गललाहा धानमे िीिट देिलऐ। आब जे आि़िपर जाइ \nिी तँ बुझाइते ने अिि जे रोप गलल िेलए।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“नीक केलह। अछिा के्हर-के्हर एलह हेन। तरकारी लेबह आिक ओिहना भेँट-घाँट करए एलह \nहेन।” \nहम कहलयैन - \n“भाय तरकािरयो लेब आ अहाँसँ िकिु गपो-सप्प करब। से तँ देखै िी जे अहाँ रामझुमनी तो़िैमे \nलागल अिि।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“रामझुमनी तो़िल भऽ गेल हेन आ घेरा पिहनिहयेँ तोि़ि नेने िी।” \nहम कहलयैन - \n“पछिीस-तीस िकलो रामझुमनी आ पनरह-बीस िकलो घेरा हएत।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“ठीक्के ठीकलह हेन।” \nतैबीि एकटा ििट्टामे पाँि-सात िकलो घेरा आ पाँि-सात िकलो रामझुमनी लऽ कऽ सोझमितया भौजी \nगाम िदस माने घरपर ििदा भऽ गेली। \nहम कहलयैन - \n“अतेक तरकारी भौजी की करती?” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“गामोपर िकिु लोक तरकारी कीनए अबै िैथ। ितनका सभ लेल ओ तरकारी लऽ गेली हेन। बाँकी \nजे बाँित से तरकारी बेिुआ लऽ जाएत। बेिुआ हाटे-हाटे तरकारी बेिैत अिि। तरकारीए बेिि कऽ पाँि \nगोरेक पिरिर िलबैत अिि। बेिाराकेँ घरा़िीक अलाबे एक धुर खेत नै िै। तखन तँ िएह अिि जे हिटये-\nहिटये तरकारी बेिि अपन गुजर करैए।” \nहम कहलयैन -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“यौ भाय, भगिान सबहक बेरा पार लगबै ििथन। अछिा भाय गप-सप्प होइत रहतै, पिहने हमरा एक \nिकलो रामझुमनी आ एक िकलो घेरा जोिख कऽ दऽ िदअ।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“ब़िबिढ़याँ।” \n‘ब़िबिढ़याँ’किह नन्द्दा भाय खोप़िीसँ तरजू-िकलो िनकािल रामझुमनी तौलए लगला। \nहम कहलयैन - \n“भाय, लौजा रामझुमनी देब आ घेरो अजोहे देब।” \nतैपर नन्द्दा भाय बजला- \n“तोरा जे जुआएल लगै िह से िाँिट दहक।” \nअपना जनैत हम जुआएल रामझुमनी आ बुढ़ाएल घेरा िाँिट देिलऐ। नन्द्दा भाय, अदहा िकलो रामझुमनी \nआ अदहा िकलो घेरा दैत बजला - \n“ई हमरा तरफसँ भेलह। खेतपर एलह हेन। ” \nपिासक नेाट दैत नन्द्दा भायकेँ कहलयैन- \n“िलअभाय, पाइ कािट िलअ।” \nनन्द्दा भाय बटुआ खोिल ओइमे सँ एकटा दसक िसक्का िनकािल हमरा देलैथ आ पिसटकही बटुआमे \nरखैत बजला - \n“हम गामक लोककेँ पैकारे भाि तरकारी दइ ििऐ।” \nहम नन्द्दा भायसँ कहलयैन- \n“भाय, एकटा उपराग दइ िी।” \nनन्द्दा अकिकाइत बजला- \n“से की अिनल। कथीक उपराग। हमरासँ आिक हमरा िधया-पुतासँ कोन अपराध भऽ गेलह हेन जे \nतों भोरे-भोर उपराग दइ िह।” \nतैपर हम कहलयैन - \n“भाय अहाँ अथबा अहाँक पिरिारसँ कोनो अपराध नइ भेल हेन।” \nनन्द्दा भाय बजला-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“तखन उपराग िकए बजलह।” \nहम कहलयैन - \n“भाय िुप्पेिाप गंगा नहा एलौं आ हमरा कहबो ने केलौं। हमरा किहतौं तँ संगे हमहूँ जइतौं। सएह \nउपराग दइ िी।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“हौअिनल, पैिला साल जे काितषक पूिणषमा िदन गंगा नहाइले िसमिरया गेल रही तेकर बाद कहाँ \nिसमिरया गेलौं हेन।” \nहम कहलयैन - \n“तइ बैिमे तँ हमहूँ रही।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“हँ, से तँ तों रहबे करह। जँ नीक्के ना रहब तँ फेर काितषक पूिणषमा िदन गंगा नहाइले िसमिरया \nजाएब। तहूँ ििलहह।” \nहम सोिमे पि़ि गेलौं। सोिए लगलौं, कािल्हए साँझमे नन्द्दा भाय सोझमितया भौजीसँ कहै िला, िलू \nगंगा नहेलौं। आ अखन कहै िैथ जे काितषक पूणषमाक बाद िसमिरया गेबे ने केलौं हेन। आिखर नन्द्दा भाय \nझूठ िकए बजता। गंगे नहाइले गेल हेता तँ किह िदतैथजे गंगा नहाइले गेल िेलौं, ऐमे झूठ बजैक कोन \nबेगरता िै। हमरा सोिमे प़िल देख नन्द्दा भाय बजला- \n“की सोिए लगलह। ” \nहम कहलयैन - \n“भाय, जखन कािल्ह साँझमे हम बाध िदससँ जाइ िेलौं आ जखन अहाँ दलान सामनमे एलौं तँ \nसुनलौं, अहाँ भौजीसँ कहै िेिलऐन, िलू गंगा नहेलौं। ” \nनन्द्दा भाय कहलैन- \n“अछिा..! तखुनका बात सुिन तों सोिलह जे नन्द्दा भाय गंगा नहा एला आ हमरा कहबो ने केलैन।” \nहम कहलैन - \n“हँ भाय, हम सएह सोिलौं आ तँए उपरागो देलौं। ”          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनन्द्दा भाय कनेक काल गु्म भऽ गेला। अपनो िुप्पे रही। जेबीसँ तमाकुलक िडब्बी िनकािल तमाकुल \nिुना तरहत्थी नन्द्दा भाय िदस बढ़ेलौं। नन्द्दा भाय एक जूम तमाकुल ठोरमे लेला। तमाकुलक रस पिबते \nनन्द्दा भाय बजला- \n“बौआ, तों जे गंगा नहाइक बात सुनलह से ठीके सुनलह। हम ठीके तोरा भौजीकेँ कहै िेिलऐ जे िलू \nगंगा नहेलौं। मुदा तों एकर सोझका अथष बूझलह। ” \nहम कहलयैन - \n“की सोझका अथष भाय?कनी फिरिा कऽ किहयौ।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“बौआ अिनल, ई बात तूँ बुिझते िहक जे लोक अपन पाप कटबैले गंगा स्त्नान करैए।” \nहमरा मुहसँ िनकलल - \n“हँ भाय, बेसी लोक अपन पापे धोइले गंगा स्त्नान करैए।” \nनन्द्दा भाय कहलैन- \n“हौ बौआ, कजाः जे िी सेहो पापे िी िकने। जाबे धिर केकरो माथपर कजाः रहैत अिि ताबे धिर ओ \nबेकती पाप तरे दबल रहैए। जखने कजाः उतैर जाइ िै माने कजाः सिध जाइ िै तखने लोक मुतत भऽ \nजाइ िै। ई बुझहक जे, पाप तर जे दबल रहैए से पाप उतैर जाइ िै। तँए लोक बजैए , गंगा नहेलों।” \nआब हमरा नन्द्दा भाइक गपक अथष बुझा गेल। हम बजलौं- \n“हँभाय, कजाः ठीके पाप िी आ कजाः उतरब माने सधब गंगे नहाइ सदृश भेल मुदा अहाँकेँ कजाः िकए \nभेल आ केकरासँ कजाः लेलौं। गाममे तँ केकरोसँ कजाः नइ नेने िेलौं।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“तोरा अगुताइ नइ ने िह।” \nहम कहलयैन - \n“नइ अखन तेहेन कोनो काज नइ अिि जे अगुताइ रहत।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“बौआ, तोरा तँ बुझले िह जे हम एक भाय आ एक बहीन िी।” \nहम कहलयैन -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“से कहीं नइ बुझल रहत। अहाँक पिरिारसँ हमरा पिरिारक बाबूएक अमलदारीसँ दोिस्त्तयारे अिि। \nकी हम अहाँक बिहनक िबआहक मरजादक भोज नइ खेने िी। खेने िी। मरजादक भोजक सकरौ़िीमे जे \nनािरयर, िोहा़िा, िकसिमस सभ देल रहए सेहो मोन अििए।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“बौआ अिनल, हमर िन्द्दा बिहनक िबआह कमलपुर गाममे एकटा नीक पिरिारमे भेल अिि। सेहो बुझले \nहेतह?” \nहम कहलयैन - \n“हँ भाय, सेहो बुझल अिि। कैक बेर कमलपुरबला पाहुन आ िन्द्दा दैयासँ सेहो भेँट अिि।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“जइ समयमे िन्द्दा बिहनक िबआह कमलपुर गौरीकान्द्त बाबूक बेटासँ भेल ओइ समयमे गौरीकान्द्त \nबाबूकेँ बारह िबगहा खेत िेलैन। गौरीकान्द्त बाबूकेँ तीनटा बेटा िैन जइमे सभसँ िोट बेटा िन्द्रमोहन हमर \nबहनोइ भेला। बीस -बाइस बखष पिहने गौरीकान्द्त बाबू स्त्िगषिास भऽ गेला। बाप मरलाक साले भिरक भीतर \nतीनू भाँइमे िभनौज भऽ गेलैन। ििर-ििर िबगहा खेत तीनू भाँइकेँ िहस्त्सा भेलैन जइमे धरा़िी, बाँस, कलम आ \nपोखैर िल। हमर बहनोइ िन्द्रमोहन बाबू बी.ए. पास िैथ। सरकारी नौकरीक पािू बहुत हाथ-पैर मारलैथ \nमुदा नौकरी निह भेलैन। हािर कऽ िदलली ििल गेला। िदललीमे िकिु िदन काजो केलैथ मुदा डेंगू बोखारक \nडरसँ िदललीसँ प़िाए कऽ गाम आिब गेला। तही बीि हुनकर िपताजी मिर गेलिखन। िपताजीक मरलाक िबे \nमासक भीतर भैयारीमे िभनौज भऽ गेलैन आ हमर बहनोइ िदलली िोि़ि गामेमे रहए लगला।” \nहम पुिलयैन- \n“गाममे कोनेा रोजगार करै िैथ आिक पूणषरूपेण खेतीएपर िनभषर िैथ?” \nनन्द्दा भाय कहलैन- \n“पिहने अनाजक खरीद-िबक्री करै िला। नीक आमदनी होइ िेलैन। मुदा एक बेर तीसीमे ब़ि पैघ \nघाटा लगलैन जइसँ पूजी टुिट गेलैन। तिहयेसँ खरीद-िबक्री िोि़ि देलिखन आ खेतीपर पूणषतया आिश्रत भऽ \nगेला।” \nहम पुिलयैन- \n“िन्द्दा बिहनकेँ कैकटा सखा-सन्द्तान िै?” \nनन्द्दा भाय कहलैन-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“तीनटा बेटी आ एक्केटा बेटा िै।” \nहम पुिलयैन- \n“बेटी सभक िबआह भऽ गेल िै िकने?” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“हँ, भगिानक कृपासँ तीनू बेटीक िबआह भऽ गेल िैन आ हमर तीनू भिगनी सुखी अिि। एकटा \nभिगन-जमाए सरकारी नौकरीमे िैथ आ दूटाकेँ नीक िबजनेस िैन।” \nहम कहलयैन - \n“िलू, ई तँ खुशीक बात भेल। ” \nनन्द्दा भाय कहलैन- \n“खुशीक तँ बात िीहे मुदा हमरा बिहन-बिहनोइक बेटीक िबआहमे डेढ़ िबगहा खेत िबका गेलैन।” \nहम पुिलयैन- \n“आ भािगन की करैए?” \nनन्द्दा भाय बतौलैन- \n“हमरा बिहनकेँ तीनटा बेटीपर सँ बेटा भेल रहैन। ब़ि दुलारू। देखैयोमे ब़ि सुन्नर। पढ़ैयोमे ब़ि \nिन्द्सगर। फस्त्टष िडििजनसँ मैिट्रक आ फस्त्टष िडििजनमे नीक मातसषसँ इन्द्टर केलक। दू बेर आई.आई.टी. आ \nजे.ई.ई. प्रितयोिगता परीक्षामे बैसल मुदा सफल नइ भेल। बापसँ कहलक जे हम भोपालमे इंजीिनयिरंग पढ़ब। \nबिहनो सभ भाइक बातकेँ समथषन केलकै। बेटाक बात मािन हमर बहनोइ एक िबगहा खेत बेि भोपालमे \nइंजीिनयिरंग पढ़ा बेटाकेँ इंजीिनयर बनौलैथ।” \nतैपर हम पुिलयैन - \n“भािगन इंजीिनयिरंग पास कऽ कोनो जॉि करैए आिक बेरोजगारे अिि?” \nनन्द्दा भाय कहलैन- \n“हौ हमर भािगन कहलक जे हम प्राइिेट नौकरी नइ करब, सरकारी नौकरीक लेल प्रितयोिगता परीक्षाक \nतैयारी करब। पाँि कट्ठा खेत बेि हमर बहनोइ फेरो पाइ देलकै। हमर भािगन िदललीमे रिह कऽ प्रितयोिगता \nपरीक्षाक तैयारी करै िेलए मुदा तही बीिमे िन्द्दाकेँ लकबा मािर देलकै आ ब्रेन हेमरेज भऽ गेलइ।” \nहम कहलयैन - \n“ई लकबाबला बात तँ हमरो बुझल अिि। लगधक दू साल पिहनुका घटना िी।”          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनन्द्दा भाय बजला- \n“हँ, ठीक्के कहलह। 2018क नि्बर मासक घटना िी।” \nहम पुिलयैन- \n“अखन िन्द्दा बिहनक की हाल िै?” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“सुनहक ने। जखन ब्रेन हेमरेज भऽ गेलै तँ हमर बहनोइ िन्द्दाकेँ लऽ कऽ पटना गेला आ बी.एन. \nनरिसंग होममे भरती करौलिखन। भािगनकेँ फोन भेलै ओहो िदललीसँ पटना पहुँिल। डॉतटर हमरा बहनोइसँ \nकहलकैन, ब्रेन हेमरेज का केश है इसका ब्रेन खोलना प़िेगा। पाँि लाख रूपये ऑपरेशनमे लगेंगे। दबा में \nभी दो लाख से ऊपरे खिष प़ि जाएगा। तत्काल ऑपरेशन के िलए िार लाख यप्ये जमा कीिजए। मेहमान \n(पाहुन) पटनासँ फोनपर हमरो कहलैनजे कमसँ कम दू लाख रूपया बेिस्त्था कऽ कए पटना आऊ। हौ \nबाबू, मेहमानक बात सुिन हमब़िका सोिमे पि़ि गेलौं। अपना लग मार पाँि हजार टका रहए जे मेहमानक \nखातामे जमा कऽ देिलऐ। एक्केटा बिहन, सोिलौं दू-तीन कट्ठा जमीनो बेि कऽ बिहनक इलाजमे ढौआ देब। \nअपना गाममे तीन गोरे जमीन खरीदैए। सभसँ पिहने अशोक लग गेलौं। सभ बात कहिलऐ। पुिलक, कोन \nजमीन बेिब। तैपर हम कहिलऐ, नाढ़ी-िौरीक खेत बेिब। तैपर अशोक पुिलक, की रेटमे जमीन देब। हम \nकहिलऐ, हौ बौआ, हमरे आिरमे ितलेसर पैिला साल नब्बे हजार रूपैए कट्ठा बेिने िेलए। अशोक बाजल, हम \nपछिास हजार रूपैए कट्ठा लेब। जँ बेिबाक अिि तँ कािल्हये रजष्ट्री ऑिफस िलू। हम िगुन्द्तामे पि़ि \nगेलौं। केतए नब्बे हजार आ केतए पिास हजार।” \nनन्द्दा भाय आगाँ बजला- \n“हौ बौआ, अशोक लगसँ मुँह िूरू भऽ गामपर एलौं। खेनाइयो ने सोहाएल। बिहनक ििन्द्ता िल। \nसोिलौं आब केतए जाएब। मोन प़िल जे ििनय सेहो पाइबला हसामी अिि। हुनको बेटा इनकम टेतसक \nइंस्त्पेतटर िी। ओहो जमीन कीनैए। हम ििनय लग गेलौं। कहलयैन यौ ििनय बाबू हमरा िकि पाइक \nबेगरता अिि तँए तीन कट्ठा जमीन बेिब।” \nतैपर ििनय पुिलैन- \n“कोन खेत बेिब?” \nहम खेतक ठाम बता देिलऐ। तैपर ििनय पुिलैन - \n“की रेट रखने ििऐ?” \nहम कहलयैन -          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“एक लाख रूपैए कट्ठा।” \nतैपर ििनय बजला- \n“हमरा लग तँ अखन पाइयो नइ अिि। तैयो जँ अहाँ सािठ हजार रूपैए कट्ठा बेिब तँ हम पैंिो-\nपालट किर कऽ लऽ लेब।” \nसोिलौं सभ मजबूरीसँ फायदा उठा रहल अिि। आब की करब। पत्नी कहलैन जे रफीको भाय जमीन \nखरीदै िैथ। रफीकसँ भेँट कऽ सभ बात कहलयैन। तँ ओ बजला , ई जमीन हम नइ लेब। िौकपर जे \nअहाँक खेत अिि से जँ बेिब तँ हम लऽ लेब। िौकपर खेतक रेट पाँि लाख रूपैए कट्ठा अिि। रफीक \nभाय बजला, तीन लाख रूपैए कट्ठा हम िौकपरबला जमीन लऽ लेब। आिब कऽ पत्नीकेँ कहलयैन। पत्नी \nबजली,  अहाँ अनीताक दुल्हाकेँ फोन कऽ सभ बात किहयौ। हुनको लग पाइ रहै िैन। भगिानक कृपा \nिहनकापर बनल िैन। मािट िुबै ििथन तँ सोना भऽ जाइ िै। \nअनीता हमर सािरक नाओं िी। हम तुरन्द्ते सारहुकेँ (अनीताक दुल्हाकेँ) फोन लगेलौं। पूरा बात \nसुनलाक बाद ओ कहलैन - \n“ओिेक पाइ तँ अखन निह अिि तखन एक लाख पछिीस हजार टका अिि, कािल्हये लऽ जाऊ।” \nहम भोरे सारहु लगसँ पाइ लऽ अनलौं आ ओही िदन पटना जा कऽ पाहुनकेँ पाइयो दऽ एिलऐन आ \nबिहनक िजज्ञासा सेहो कऽ लेलौं। \nनन्द्दा भाइक सभ बात सुिन बजलौ- \n“पाइयो खिाःक बाद िन्द्दा बिहन ठीक भऽ गेली ने?” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“हौ बौआ, सभ िमला कऽ दस लाख टकासँ ऊपर खिष भऽ गेलैन। मुदा संतोख यएह अिि जे \nिन्द्दाकेँ िनत्यिक्रया आिद करैमे िदक्कत नइ होइ िै। िलबो-िफरबो करैए। आब बोिलयो नइ लटपटाइ िै। \nभािगन अखनो माइक पािू अिि।” \nहम कहलयैन - \n“आब िलै िी भाय।” \nतैपर नन्द्दा भाय बजला- \n“असल गप तँ रिहए गेल।” \nहम पुिलयैन-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n“की असल गप भाय?” \nनन्द्दा भाय कहलैन- \n“सारहु लगसँ पाइक मांग होमए लगल। सारहु तँ कम मुदा हमर सािर अनीता बरबैर फोन करए। \nकेकरोसँ जमीनक बात किरऐ तँ लाख टकाक बदला पछिास-सािठ हजार कट्ठा लगाबए। तहूँमे िकि लोकक \nमनमे रहै जे िौकपरहक जमीन कहुना िलखा ली। पैिला साल बैसतखा तरकारीक खेती केलौं। सािठ \nहजार टकाक आमदनी भेल, सारहुकेँ दऽ एिलऐन। ऐ साल फेर िभन्द्डी, खीरा, घेरा, सजमैन आ करैलाक खेती \nकेलौं। सुतरल , तीन िदन पिहने तक पिहिर हजार टकाक आमदनी भेल। कािल्ह भोरे पिहिरो हजार टका \nलऽ कऽ सारहु ऐठाम गेलौं। पिहिर हजार टका सारहुकेँ दैत कहलयैन , पनरह हजर टका आरो दऽ जाएब। \nतैपर सारहु दस हजार टका हमरा आपस करैत बजला, हम तँ एक लाख पछिीसे हजार टका देने िेलौं \nजइमे अहाँ सािठ हजार टका पिहने दऽ गेल िेलौं तँ पैंसैठे हजार टा ने बाँकी रहल िल। ई दस हजार \nिकए दऽ रहल िी। आ कहै िी पनरह हजार आरो दऽ जाएब?” \nहम कहलयैन - \n“ई दस हजार सुइद दऽ रहल िी आ आगाँ जे पनरह हजार देब ओहो सुइदे देब।” \nतैपर हमर सारहु बजला - \n“अँइ यौ सारहु, िन्द्दा बिहन अहींटाक बिहन ििथन ओ हमर बिहन नइ भेल की?राखू ई सुइदबला \nटका आ आब टका नै लएब।” \nहम की बिजतौं। हमर तँ बोलीए बन्न भऽ गेल। हमरा आँिखसँ दहो-बहो नोर जाए लगल। नन्द्दा भाय \nबजला - \n“बौआ आब बुझलह ने जे गंगा केना नहेलौं। ” \nहम कहलयैन - \n“हँ भाय, सभ बुिझ गेलौं।” \nतखने बेिुआ दुनू परानी तरकारी जोखबए आएल। हम नन्द्दा भायसँ कहलयैन- \n“भाय, आब अहाँबेिूकेँ तरकारी जोिख कऽ िदयौ। हम जाइ िी।” \nनन्द्दा भाय बजला- \n“तरकारीक बेगरता हुअ तँ लऽ जइहह। पाइ -कौरीक ििन्द्ता जुिन किरहह। पाइ आगाँ-पािाँ अबैत \nरहतै।”          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम कहलयैन - \n“ठीक िै भाय।” \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nमुन्नाजी \nबीहिन कथा \nदरेग          \n-- लहालोट भेल ििलका के कोरा मे लैत दादी माँ - \nऐँ यै किनञा, केहेन िनदषयी िी ? \n-- माँ , फैरेतस बनेने अबै िी! \n-- िकए ,अपन िाती लगा लैतीयै से नै ? \n-- माँ , अपन दुध पीएला सँ फीगर खराब भ' जएत ! \nबजरूओ दुध पर त' पलाइए जेतै ने !  \n-- धुर ....िी ! \n\" अहाँ सँ नीक त' ओ िनमुधन गए , जे अपनो बछिा पालैए आ अहाँ सनक मायक ििलका सेहो। \n  \nऐ रिनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३. पद्य \n३.१.अमर ठाकुर- २टा कििता \n३.२.आशीर् अनििन्द्हार-२ टा गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nअमर ठाकुर \n२टा कििता \n१ \nआिाहन \nसुिनयौ-सुिनयौ हे मैिथल जन \nआब भरु हुंकार। \nिमिथला जौँ िशिथला भ’सुततीह \nदिररा सटले रहत कपार। \nबाबू भैया यौ! मैया दैया यै!! \nिसरजु-िसरजु िमिथलो में रोजगार। \n■ \nबूढ़ बाप हक्कन कानयििथ, माय के फाटल सा़िी। \nआओर निोढ़ा िससिक रहल ििथ, बेदराक कोन पुिारी। \nघरक गोसाउिन बन्द्हक लागल \nबिजतो होयत अिि लाज \nबाबू भैया यौ! मैया दैया यै!! \nिसरजु-िसरजु िमिथलो मे रोजगार।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n■ \nअहँक अतीत भरल गौरि सँ, अयाििक संतोख। \nअपना मािटक सेिा करब, रहब हँसैत भिर पोख। \nजे जोगर से काज करू, \nजुिन करू फुिसयाँिहक लाज। \nबाबू भैया यौ! मैया दैया यै!! \nिसरजु-िसरजु िमिथलो मेरोजगार। \n■ \nबहुत भेल अिधकार कटौती, बहुत गलेलहुँ िाम।  \nएक-एकटा ओिल सधिबयहु, बहुत िुबेलहुँ घाम। \nशासन के िसंहासन डोलय, \nतेहेन भरू हुँकार। \nबाबू भैया यौ! मैया दैया यै!! \nिसरजु-िसरजु िमिथलो में रोजगार। \n           ०२-०७-२०२१ \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ \nमोमबिी \nजरैत मोमबिी िपघलैत मोमबिी, \nघटैत मोमबिी मुदा जरैत मोमबिी। \n  \nअनका लए प्रकाश िसरजैत, \nस्त्ियं अन्द्हारमेरहैत, \nमुँहअप्पनजरबैत मोमबिी। \nघटैत मोमबिी मुदा जरैत मोमबिी। \n  \nआलोिकत दुिनया केँकरैत, \nपरोपकारक कथा कहैत \nक्षणभंगुरताक प्रमाण दैत मोमबिी। \nघटैत मोमबिी मुदा जरैत मोमबिी। \n०२- ०७-२०२१ \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nआशीर् अनििन्द्हार \n२ टा गजल \n१ \n \nमोन बनलै शांितिादी \nपेट बनबै क्रांितकारी \n  \nएक राजा एक रानी \nबाद बाँकी दास दासी \n  \nई जमा हमरे जमा अिि \nआँिख भारी पीठ भारी \n  \nकी कऽ सकतै से तँ किहयौ \nदोस्त्त बनलै काठ आरी \n  \nभाग ओकर एहने िै \nएकभुतते एकिारी \n  \nसभ पाँितमे 2122-2122 माराक्रम अिि (बहरे रमल मोरब्बा सािलम िा बहरे रमल सािलम िािर रुरृी)। \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ \n \nमोनक उप्पर बात बहुत \nमोनक िभिर घात बहुत \n \nिबहाि़ि या कोनो कारण \nगािक िनछिा पात बहुत \n \nिौं़िी सन तरसाबैए \nहमरा सभकेँ भात बहुत \n \nसरकारक मेहरबानी \nतँइ भेलै उत्पात बहुत \n \nअनििन्द्हारक कपारमे \nनोरक िै खैरात बहुत \n \nसभ पाँितमे 22-22-22-2 माराक्रम अिि। दूटा अलग-अलग लघुकेँ दीघष मानबाक िूट लेल गेल अिि। ई \nबहरे मीर अिि। \n  \nऐ रिनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स्त्री कोना (स्पादक- इरा मिललक) \n४.१.सुििता कुमारी- पोतीक िबयाह \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nसुििता कुमारी \nपोतीक िबयाह \n \nराम दुलारी काकी के ब़िकी पोतीक  िििाह ठीक  भेलिन अिि। ब़िका बेटाक फोन आएल रहैन जे िोटका \nसंगे िििाह में आिब जाएब । काकी के दूटा बेटा रहैंैन, बेटी निह देने रहिथन भगिान तैं पोतीक िििाह \nदेखबाक ब़ि मोन रहैन हुनका। अपन िबयौहती हार ओकरा देबाक िास्त्ते काकी रखने रहिथन। िििाहक \nखबिर सुिनते ओ जेबाक ओिरआओन में लािग गेली। \nकाकीक ब़िका बेटा कलकिा में ब़ि पैघ िकील िलैन, मुदा िोटका के निह कोनो नोकरी भेलै, आ ओ \nखेतीबारी सअ अपन पिरिारक भरणपोर्ण करैत िल। बाबूक मरलाक बाद माएक देखभालक दाियत्ि सेहो \nएकरे िलैक। िििाह में जेबाक तैयारी पूरा भेलाक बाद काकी िोटका सअ पुिलिथन   \"किहया जेबहक \nकलकिा? \" \n\"से िकयैक\" \n\"पूजीया के िबयाह िैक से बीसिर गेलहक? \" \n\"मुदा माए हम िबयाह में त निह जा सकब। \" \n\"से िकयैक? \" \n\"अहा त बुिझते िी जे हमर आिथषक हाल नीक निह अिि, आ एिह बेर फिसल बिढया निह भेल। आ फेर \nकलकिा जाए में त टाका लगतै से कहाँ सअ लाएब। भैया तअ सीधे एबाक लेल किह देलाह , एको बेर \nपुिबो निह केलाह जे िटकटक पाइ िह िक निह? \" \n\"बेटीक िबयाह में अपने कतेक खिष होइत िैक त  तोरा ओ पाइ लेल की पुितह। \"  \n\"हमरा िोरु मुदा अहां तअ माए ििऐन अहां के त आिब कए लअ जएता, आ निह त कम स कम िटकटो \nकटा कअ पठिबताह। हमर हाल तअ बुझले िैन हुनका। \" \n\"िो़िह ई सब गप्प, तु निह जेबह तअ निह जा मुदा हम त जाएब, हमरा लग िकिु टाका अिि, जािह से \nआबए-जाए के िटकट भ  जाएत। \" \n\"मुदा अहां जाएब ककरा संगे। \" \n\"हम एसगरे  ििल जाएब, तु गा़िी पर बैसा िदहअ, आ बडका के फोन कअ िदहक, ओ हमरा कलकिा \nस्त्टेशन पर आिब क  लअ जाएत। \"           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"ठीक िै त अहां कािल्ह गा़िी पकि़ि िलय   परसु िबयाह िैक ,ओिह िदन िभनसरे पहुंि जाएब। आ फेर \nजिहया एबाक होएत हमरा फोन कअ देब हम दरभंगा स्त्टेशन पर स  अहां के लअ आएब। \" \n\"ठीक िैक। \" \n \nए्हर कलकिा में िबयाह िदन सभ गोटे तैयारी में लागल िलाह। बिरयातीक एबाक समय भअ गेल िलै। \nकन्द्याक िपता अपस्त्यात भेल काज में लागल िला िक तखने देखैत िैथ जे माए आगु में ठाढ िैथ। \n\"माए अहां, एखन एलहुं, सबेरे िकएक निह एलहुं, आ एसगरे एलहुं, िोटका निह आएल संगे ? \" \n\"िोटका निह आिब सकल, हमरा गा़िी में बैसा कअ ओ कहने िल जे तोरा फोन कअ देतह , आ तु \nस्त्टेशन आिब जैतह। गा़िी त िभनसरे पहुँि गेल  , कतेक काल   तोहर बाट तकलहुं तु निह एलह  दुपहिरया \nभअ गेल तखन एकटा टैतसी पकि़ि ओतअ स िबदा भेलहुं, कतेक बौआ क एखन घर पहुँिलहुं। \n\"मुदा हमरा फोन निह आएल, ऐ यैइ  कािल्ह िोटकाक फोन आएल िल? \" \n\"हं फोन त आएल रहै, मुदा अहां काज में व्यस्त्त िलहुं, तैं हम निह कहलहुं। \" \nपत्नीक उिर स िकील साहब खीसीया जाइ िैथ, \"अहांक कारण माए के कतेक परेशानी भेलैन, आ अहां \nबादो में निह कहलहुं जे िोटका फोन केनेंे िल। \" \n\"जै दहक  की भेलै िबयाह स पिहने हम आिब त गेलहुं, आ किनया पूजा कतअ अिि कने देखितयैक  \"। \n\" ओ अपन रुम में तैयार भ रहल अिि। \" \n\"हम ओतिह जा कअ भेंट क अबै िी। \" \nकाकी जा कअ पोती के भिर पांज धअ लैत ििथन, आ गर में अपन  बला हार पिहरा दैत  ििथन, ताबेत \nपािु-पािु पुंुतोहु सेहो आिब जाइ िैन। \n\"म्मी दादी के एतअ िकयैक लअ एिलयन, ओ हमर सभटा मेकअप खराब क देली, आ ई ओलड फैशन हार \nहमरा पहीरा देली अिि। \" \n\"कोनो बात निह बेटा अहां अपन मेकअप ठीक कअ िलय,आ ई हार लाउ हम रािख लैत िी। आ माए ई \nिलते िकिु जलपान क लेथ। \" \nिकिु काल बाद काकी जखन जलपान करैत जलील त हुनक कान में बेटाक स्त्िर सुनाई देलक, । \n\"हे यै, सुनै िी,माए लेल कोनो घर में ओिैन कअ िदयौ बड थािक गेल हेती, िकिु काल अराम क लेती। \n\" \n\"आब हुनका लेल िबिौना कोन घर में किरयिन,सभ  में त पिहने स गेस्त्ट सब भरल अिि, पिहने अहां \nकहलहुं जे माए निह एती। आब ओ एलीह अिि त आब एखन कतअ व्यिस्त्था किरयिन। \"          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\"ई अहां की कहैत िी, कतहुँ व्यिस्त्था कअ िदयौन , माए थाकल िैथ। \" \nई सुिनते काकी ओतअ आिब जाइ िैथ। \n\"की भेलह बौआ हमरा लेल िकएक परेशान होइत िी, हम त िबयाह देखबाक लेल एलहुं अिि, राित भिर \nिबयाह देखब आ भोरे ििल जाएब गाम। हमरा लेल िबिौन निह करु। \" \n\"से िकएक भोरे ििल जाएब माए, आब एलहुं अिि त िकिु िदन रहब ने। \" \n\"निह बौआ हमरा एतअ मोन निह लगैत अिि,हम त िबयाहे देखबाक लेल आएल िलहुं। ओिह के बाद रिह \nक की करब एतअ। \" \n\"ठीक िैक जे अहांक इछिा। \" \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    ) \n   -      -     स          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ    \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :- \n                        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nििदेहक िकिु ििशेर्ांक:- \n१) हाइकू ििशेर्ांक १२ म अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल ििशेर्ांक २१ म अंक,  १ नि्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) ििहिन कथा ििशेर्ांक ६७ म अंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल सािहत्य ििशेर्ांक ७० म अंक, १५ नि्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक ििशेर्ांक ७२ म अंक १५ िदस्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल ििशेर्ांक ििदेहक अंक १११ म अंक, १ अगस्त्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भितत गजल ििशेर्ांक १२६ म अंक, १५ मािष २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गजल आलोिना -समालोिना-समीक्षा ििशेर्ांक १४२ म, अंक १५ नि्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीकांत िमश्र मधुप ििशेर्ांक १६९ म अंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरििन्द्द ठाकुर ििशेर्ांक १८९ म अंक १ नि्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश िन्द्र ठाकुर अिनल ििशेर्ांक १९१ म अंक १ िदस्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n  \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१ \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ                       ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए   \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n       स                           स -स      ए                                    \nआए  १९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स   \n            स       ऽ ए                                      ए भ                 \nआ   स                               स          स        ओ        भ     स   भ         \n    आ      स                  स            स        ए                           \nभ         स             ,               स                               ओ                   \n                    , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              \nस  ए         -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        \nस       ए                 स                              भ              स         \n                       ए भ        स          , आ         स             स          \nस                          ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स   \n     आ                                स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nििदेह ई-पिरकाक  बीिल रिनाक संग- मैिथलीक सिषश्रेि रिनाक एकटा समानान्द्तर संकलन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nििदेह:सदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोिना २००९-१०)          \nििदेह:सदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोिना २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििदेह:सदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह सदेह ५ ]         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह सदेह ५ ]          \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह सदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह सदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह सदेह ७ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह सदेह ७ ]          \nििदेह मैिथली नाट्य उत्सि [ ििदेह सदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली नाट्य उत्सि [ ििदेह सदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्सि [ ििदेह सदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्सि [ ििदेह सदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोिना [ ििदेह सदेह १० ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोिना [ ििदेह सदेह १० ]         \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)      \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                        \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-स्पादक: \nडॉ उमेश मंडल।  सहायक स्पादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ से हािन-लाभ रिहत आधारपर िै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊयलटीक/ पािरश्रिमकक प्रािधान नै िै। तेँ रॉयलटीक/ पािरश्रिमकक इछिुक ििदेहसँ नै जु़ििथ, से \nआग्रह।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४    \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२६ म अंक १५ जुलाई २०२१ (िर्ष १४ मास १६३ अंक ३२६) \n     :              आ      \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  ","size_mb":1.48,"has_text":true},"Videha 327.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 327.pdf","name":"Videha 327.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ि िदेह' ३२७ म अ ं क ०१ अग स् त  २०२१ (िर्ष १४ मा स १६४ अ ं क ३ २ ७) \n१ . गज ेन्द् र ठाकुर- संघ लोक  स ेिा आय ोग / िबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै िथली (अिनिाय ष आ \nऐिछिक) आ आन ऐिछिक ििर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेतु स ाि मग्री [एन. ट ी. ए.- य ू .ज ी. सी.-नेट-\nमै िथली ले ल स ेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र- ल जकोटर  (धा र ाि ाि ह क उपन्द्यास )- २५म खेप  \n२ .२.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ’अिनल’- आँिखमे िचत्र  हो मैिथ ली केर  (आत् मकथा)- १५. आिगक बाद आ िग \n२ .३.मु न्न ाज ी- बीह िन कथाक आधार  स्त म्भ  िलाह- श्री रा ज- प्रथम पु ण्य ित िथ १ अगस् त  २ ० २ १पर मोन पाड ैत  \n२ .४.आश ीर् अनिचन्द्हार- \"पाठ क हमर  पोथी ि कए पढ़िथ\" \n३ . पद्य \n३ .१.संत ोर् कु मार  रा य  ' बटोह ी'- गड बडझ ाला \n३ .२.ज्ञा निर्द्षन कंठ- २ टा गज ल  \n४.स् त्र ी क ोना (स म्प ादक- इ र ा मिललक) \n४ .१. ििभा र ानी- स्तन, य ोि न  आ गभाःशय - मूल िहन्द्दी स ं  मैिथल ी रूपान्द्तर ण- मु न्न ाज ी \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ र समय किि चतुर  चतुरभु ज  ििद्य ापि त \nकालीन  किि िि थ। एत  स मीक्षा शृंखलाक  प्रारम्भ करबासँ पूिष चारू  गो टे क शब्दािल ी              \nस   देल  जा रहल  अिि। नि आ पु र ान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे  \nधार आओत, संगि ह            स       मै िथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम  हो त,         \n     आ   आ सुछ चा भािक अिभव्य ित त भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ .  गद्य \n२ .१.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र- ल जकोटर  (धा र ाि ाि ह क उपन्द्यास )- २५म खेप  \n२ .२.जगदी श चन्द्र ठाकुर  ’अिनल’- आँिखमे िचत्र  हो मैिथ ली केर  (आत् मकथा)- १५. आिगक बाद आ िग \n२ .३.मु न्न ाज ी- बीह िन कथाक आधार  स्त म्भ  िलाह- श्री रा ज- प्रथम पु ण्य ित िथ १ अगस् त  २ ० २ १पर मोन पाड ैत  \n२ .४.आश ीर् अनिचन्द्हार- \"पाठ क हमर  पोथी ि कए पढ़िथ\" \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nर बीन्द्र ना र ा य ण िमश्र \nलजकोट र  (धा र ािा िह क उपन्द्या स) \n२५ म खेप   \nओिह िदनका बैसार मे  क्रमश ः बह ुतर ास ल ोक आिब गेल ।  मंचपर  नीर जक अित ि र तत  च ाि र गो टे  आओर  \nबैस ल िलाह  ।  स भ पाग प िह र ने िल ाह  ।  िदललीमे प्रिासी ल ोकिनमे आप सी मेलजो लक अभाि आ त कर \nसमाधा न चचाःक मू ल ििर्य  िल ।  गप्प -सप्प भइ ए र ह ल  िल िक कोनपरसँ के ओ ह लला के लक ।  \n\" मंचप र  ििर ाज मानलोकस भ एकिह  जा ि त ििशे र्क िकएक ििथ? की आन जा ित मे  पढ़ल -िलखल  ल ोक \nनिह  िैक ?\" \n\"बेस ी किबलपनी निह  करह  ।  ई त ो ह र  ग ाम निह  ि ह  जे  -जे चाह बह  स एह  हेतैक। -दोसरि दससँ \nकेओ बाज ल।  \n\"लफंगासभकेँ प ैस ा दए कए भीड कए लेल ह ुँ  अिि  आ मोन त र -ऊ पर भे ल अिि  । ”-त ेस र  आदमी \nबाज ल ।  बात  बिढ़ते गेल ।  ल ो क जाित क ि ह साबे गो लबंद भए गेल  ।  के ओ िक िु ,केओ िकिु \nबाज एलाग ल।  बात  ब िढ़ते गेल  ।  के  ककर ा सम् ह ार ैत ? ह ालत काबू सँ बाह र   भे ल जा  रह ल िल ।  औ  \nबाबू ! देिखते-देिखते  ओ पिर सर  कु रुक्षेत्र मे  बदिल गेल  ।  माि र-पीट शुरुभए गेल  । कै कगोटे क कुरत ा फाटल।  \nकैकगोटे क हा थ टुिट गेल  ।  के ओ ल थपथ भ ेल भू लंिठत  िलाह ।  बात  बढ़ ैत देिखपुि लस ओिह  पिर सर केँ घेिर \nलेल क । िकिुगोटेकेँ  थ ुडबो केल क।  बाह र  मे य त्र -त त्र  ल ोकसभ क चप् पल  -जू त ा ,चीज-िस् त ु पस र ल िल।  \nआय ोज कस भ इ एह -ले ओएह -ले कहुनाकए जा न बचा कए घसकल ाह  । देिखते -देिखते हौ लमे  भम्म  पिड  रह ल \nिल । र चनाकेँ ओ िह  आदमी  स ंगे  गेटप र  ठाढ़ देखि लऐक  । ओकरासभकेँ अपिसआ ँत देिख ह म अपने कार मे  \nबैस ा कए ओतएसँ घ सकल ह ुँ ।  \nबैस ार मे लफडा  बढ़ ैत देिख नी र जमंचस ँ उत िर  ल ोकसभ केँ बुझाबक प्र य ास कर ए लगलाह ।  मुदा भ ेल  \nउलटे ।  हौलमे भगदर भए गेल ाक बाद ज करा ज ेम् ह र े र स् त ा भे टल ैकभागल। कैकगो टा  िह नका ऊ पर चढ़ैत \nआगा बढ़ ैत गेल  ।  धन कह ी  ििज य केँ जे िह नकर  जान बँिच गेलिन ।  ओ जा नपर खे िल गेल।  कहुना कए \nलगपा सक ल ोककेँ धिकआ कए हुनका िघचलक । ता बेतँ नीर ज ल स् त  पिड  गेल  िलाह  ।  जौ ँ कनीक काल          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएिह ना पडल रि ह त िथ त ँ गेल  घर  िलाह  ।  मुदा हा थक ह ड्डी त ँ टु िटए गेल िन।  पुिल स घाय ल व्य ित त सभकेँ \nइ लाज  हेतु स र कार ी अस्प त ा लमे   लए गेल  ।  \n ििज य अपना भिर  बचाबक प्र य ास केल क । मुदा के क करा सु नै त ? िकिुगोटे  ििज य केँ घेिर कए \nअंट-बंट कह ए लाग ल।  कोन ो कुन्न ह  रह ल हेतैक। िकिु कहासु नी भेल  ।  ओह ोि किु बजलाह  िक दे - दनादन \nदे -दनादन त त  माि र  मा र लकिन ज े ओ ओही ठाम पिड  गेल ाह  ।  चोट िभति र आ िल ।  बाह र  नि ह  बुझाइ क \nमु दा ह ुनकर ह ालत गडब डा इ त े गेल िन । अस्पत ाले मे  हुनका िात ीमे बडी  ज ोर सँ ददष उठल ।  जा बे केओ िकिु \nबुझै त,िकिु करैत त ाबे ओ ध र ाम दए खस लाह  आ ठामिह  रि ह  गेल ाह  ।  ल ोकसभ  ओिह ठामस ँ उठापुठाकए \nहुनका आपिि कालीनििभागमे  ल ए गेल  ।  डात टर ना र ी देि खतिह  किह  देलाह -\" ई त ँ आब निह  ििथ\"।  \nलोकसभ  आश्चय षचिकत  िल जे आिखर एना  भेल ैक िकएक ?।  पुिल सकेँ स क रह ैक जे  िकिु र्डय ंत्र  \nकएल गेल  अिि ।  जौ ँ से स ह ी अिि तँ तकर  स ू त्र धा र के  ििथ ? एिह  प्रश्नक जबाबनिह  भेिट रह ल िल । \nओिह  बैसार सँ बाँिच कए  िनकिल गेल ह ुँ सएह  बहुत।  बहुतथाि क गेल रह ी ,  िकिु आओर करबाक \nिस् थित मे  निह  र ह ी ।  रचनाकेँ  ओिह  आदमी संगे ल गी चक बसस् टापपर  िोि ड ह म ठोकले अपन डेरा आिब गेल ह ुँ  \n।  ल गैत चल  जेना ठाढ़े  खिस पडब ।  खाटपर  पिड  गेल ह ुँ  ।  कखन सुतलह ुँ  िकिु  निह  बुझिलऐक ।  भोर े \nसुतले र ह ी िक फोनक घंटी बाज ल ।  ल त ाक फोन िल  । ओकरा ई  स भ िकिु निह  बूझल रह ैक ।  ओ तँ \nभोर भेने  अखबार मे  अपन िप त ाक ह ाथमे पलास् टर लाग ल फोटो देखल क । स माचार  पत्र सँ ओकरा ज ानकार ी \nभे लैक जे  ओकर िपता से ह ो अस्पत ाले मे  ििथ ।  हुनकर ह ाथक हड् डी टुिट गेल  ििन  ।  \n “समाचार  पत्र  तँ पढ़निह  हो एब ।\" \n\"ह म त ँ ओति ह  र ह ी ।\"  \n\"ओ! कोना  की भेल ैक ?\" \n\"की कहू ? ह म त ँ स् िय ं आश्च य षचिकत  रि ह  गेल ह ुँ  ।  ल फडा  बढ ैत देिख ह म त ँ शुरुएमे चिल अएलह ु ँ \n।  बादमे पत ा लागल जे झंझट बह ुत बिढ़ गेल  ।  पुिल स िल प्रयो ग से ह ो केलक मु दा बात  बिढ़ते गेल ।  \nििज य क हृदय ाघात सँ मृ त् य ु भए गेल ैक ।  कै कगो टे   अखनह ुँ अस्पत ाले मे िि थ। अहाँक  िपत ा के  सेहो चोट \nलाि ग गेल िन से  निह बू झल  िल  ।\" \n\" ह म आिब र ह ल िी ।  अ ह ाँ तैय ार  रह ब ।  स ंगे अस् पत ाल चलब ।  \"           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\" ठीक िैक , आउ । \"  \nह म चाह  िपल ह ुँ  ।  स्नान कि र त े र ह ी िक घंटी बाज ल ।  बाह र  िनकिल कए दे खैत  िी  तँ ल त ा \nठािढ़ िलीह । \n\"आउ, आउ। \" \nह म स् नान कए भीज ले बाह र  िनकिल गेल  रह ी से  देिख ओ ह ँस ए लगली।  इसार ासँ  हुनका बै सए \nकिह  हम स् ना नगृहमे िापस गेल ह ुँ  । धर फरीमे स् नानगृ ह क फटक खुजले र िह  गेल  । ह म स् नान करैत र ह ी आ \nलत ा फटकक फाटस ँ सटल  हुल कैत  रह िथ ।  हम र ा ए कर अनुमान जा बे भे ल ता बे  तँ ओ अंदर  रह िथ ।  \nह म बाह र  िनकलएल गल ह ुँ  िक ओ ह मर गट्ट ा ज ोर सँ पकिड  ल ेल िथ। \"  \nह मरा  तँ बकोर  ल ाि ग गेल  ।  \nिकिुकालक बाद दुनू ग ोटे संगे अस् पता ल पह ुँ चल ह ुँ  ।  ह म लत ाक संगे आगा बढ़ैत िी  तँ स्िा ग त  \nकक्षमे नीर ज भेिट गेल ाह । \n\"ह म त ँ आिबए र ह ल िलह ुँ  ।  दिह ना ह ाथमे प्लास् टर र ह िन।  पैरमे कछ चा पट्टी बान्द्ह ल िल ।  कहए \nलगलाह -\" बँिच गेल ह ुँ  ।  औ  बाबू ! एह न आफद ह ोए त से निह  स ोि च स कल ह ुँ  । \"  \n“ििज य क की ह ाल िि न ?\"-नीर ज पुिल ाह  ।  \n\"ओ निह  रह ला ह  \" -ह म कहि लअिन ।  ई सु िनत िह  नी र ज  माथपकिडलेलिन।  हमस भ कनीकाल ठामिह  \nर िह  गेल ह ुँ  । फेर  स भ गो टे  आगा बढल ह ुँ । ओतए िकशुन आ हुनक पत्नी मालत ी भे िट गेल ीह  ।  ओ स भ \nििज य क आकिस् मक िनध नसँ  बहुत आहत  िला ह  ।  अस् पता लसँ लह ास ल ए जेबाक ह ेतु प िर िार क िकिु \nआओर गो टे क अएबाक प्र त ीक्षा कए रह ल िलाह  ।  \nनीर ज बहु त कालधिर  ठाढ़ रहबाक िस् थित मे  निह  िलाह ।  त ेँ ह मस भ ओिह ठामस ँ िबदा  भए गेल ह ुँ  ।  \nएिह घटनाक मासिदन भए गेल  ।  नीर ज घर सँ बाहर  निह भेल ाह  ।  एकिद न िनकल बो केलाह  तँ बस  \nअस्पत ाल धिर  ।  प्लास् ट र  किट गेलिन ।  तकर बाद मा सिदन आओर  ल ाग त  तखने ह ुनकर ह ाथ काज क \nह ोएत  । एत ेकटा घरमे बैसल -बैस ल ओ क ैकबेर  बह ुत  दुखी भए  जाि थ । मु दा कोनो  समाधा न निह बुझािन \n। लत ाकेँ  बुझे बाक प्रया स करिथ तँ  उलटे ओएह बुझबए लाग िन ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएकिदन  लत ाकेँ प्रशन्न  मुर ामे  देिख नीर ज कहलकैक -\"आगाक की काय षक्रम  अिि?\" \n\"अहाँकेँ त ाि ह सँ की मतलब ?\" \nएह न जबाबक आश ा ओकरा  निह  र ह ैक ।  तथा िप ओ गप् प आगा बढ़ बैतबाजल -\"बछचाक िह त -अिह त क िचंता  त ँ \nह ोइ त े िैक ?\" \n\"मु दा अहाँकेँ  ई सभ एत ेकिदन क बाद िकएक स ोचार ह ल अिि ?\" \n\"अहाँ एना  िकएक बजैत िी ?\" \n\"सह ी बात  किह  र ह ल िी त ँ  खरा पल ाि ग र ह ल अिि । \"  \n\"ह म कोन पिर िस् थि त सँ गुजरलह ुँ  स े अहाँ की जाने गेिलऐ क ?\" \n\"इ एह  बा त  हमहु अह ाँसँ कहए चाह ैत िी  । ” दुनूग ोटेम े िििा द बिढ़ते गेल । \nनीर ज ल त ाकेँ शांत  करबा क प्रया स करैत बजलाह  -\" स म य -सालठीक निह  िैक.. \" ओ एत बे बाज ल िलाह  \nकी लत ा लप िक  लेल क - \n\"पापा अह ाँ एत ेक िचंत ा ज ँ पिह ने केने  रि ह त ह ुँ  तँ स ाइ त  िकिु फएदा हेबो कर ैत ।  आब ई  टंटमंट कए की \nह ोएत? अहू ँ परेस ान होएब आ ह म त ँ ह ोइत े िी । का िर्ाः जब कृ िर् स ुखाने। समय चूि क पुिन का पिि त ाने। ” \nनीर ज ल त ाक मु ँह त कैत  र िह जा इ त  ि िथ।  मोने -मोने सो चिथ- \n“लत ा आब कोनो ब छचा नि ह  ििथ ।  व्य थषक िििादक प िर णाम कहीं  आओर  खरापे निह  भए जाए ?” \n  \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ’अि नल’                                \nआँिखमे िच त्र  ह ो मैिथली केर \n                      (आ त् मकथा ) \n                १५. आिगक ब ाद आि ग   \nबछची िकिुए िदनमे  हमरा  पिर िार क आिश् यकताक अनुरू प अपनाक  बना ले लिन | \nमाएक  काज ुल  पुतोह ु भे िट गे लिन | गृहस् थ पिर िा र क का जसँ पूणष पिर िचत  िलीह  बछ ची | नैहर मे  माए , बाबू,दू  \nटा भाए ,दू  टा भाउज , चािर टा  भाित ज आ एकट ा भती जीक  स ंग िलीह , एत’ सासु,ससु र, पित, िओ आ चौदह   \nबर खक दू  टा दीय ’र  आ ए कटा िििाि ह त  न निदक बीच प्रस न्न  रह ब जल दी सीख गेल ीह  |      \nअिगलगीक दुख क्रमशः कम  होइ त  गेल ै | जीिन स ामान्द्य  हुअ’ लगलै  | िह नक पढा इ-िलखाइक ल ेल  जे िकिु \nसोचने रह ी , से स् थिगत  भ’ गेल   | ह म य थािस् थि त क  स्ि ीकार  क’ लेल ह ुँ   आ अपन नोकरीक प्रतीक्षा कर य \nलगलहुँ  | \nएक िदन अपन दर बज्जापर  हम एसग र  बैसल रह ी | पछ्बाइ  टोलक बटोह ी कका क त ह ुस ँ  जा रहल  िलाह  | \nह्म र ा सोर पाड लिन | कहलिन, अहाँक घर ाड ीक सटल े  पूब खेत  िबका रहल  िै, अहाँक  कोनो  व्य िस् था ह ुए \nत’ सामनेबल ा सबा दू कट्ठ ा भे िट स कैए , िबचािर क’ जलदी  कहू , ने त िबका जेतै | \nएकटा नि स मस्य ा सोझाँमे  उपिस् थत िल, िबनु समस्य ाक समस्य ा | ह म सोचय   ल गलहुँ , ह मरा  बैंकमे नोकरी \nत  भेट बे करत , कते देरी हेतै , दू  मास... चािर  मास यैह ने | ह म एखन कोनो  तरह   जँ  पाइ क व्य िस् था क’ \nलै िी  त खेत कीि न सकैत  िी | समाधा न िि न बछची लग | जँ  ह ुनक गह ना बन्द्ध क ध’ क’ पाइ क व्य स् थ ा \nक’ लै िी  त संभ ि अिि, अन्द्य था निह  | घरा डी बला ज मीन िै , त   ल ’ लेब जरूर ी लाग ल | \nह मरा  मोन पडल , दू  स ाल प िह ने  ई गहना बन्द्हकी  ध’ क’ िो ट बिह नक िििाह मे  उ पयोग  के ने रह ी , बादमे \nपौधा  स ंर क्षणमे  िनय ोि जत  भेल ापर  एक बे र  िओ मासक पा इ  भेट ल त ग ह ना िोड ा ले लह ुँ   |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह म बछचीसँ  पु िि लय िन ओ त ैया र  भ’ गेल ीह  | ह म बाबू क  कहि लय िन स भ बात  | ओ पु छ्लिन जे ककरा  नामे \nिलखिबऐ | ह म ह ुनका अपने नामपर िलखा ल ेब ’ कहिलय िन | सैह भे लै | गह ना मधुब नीमे  बन्द्हक  र ाखल  गेल  \n| दू  कट्ठा सबा पाँच धुर   खे त  पुबाइ टोलक बुधन ठाकुर सँ  बाबू क नामपर 08.05.1974 क’ मधुबनीमे  \nर िज स् र ी भे ल | ह मर पडो सी क स ामनेबल ा खेत  ओ  िलखौल िन | \nबछचीक  ििश्वा स रह िन जे पिह ने जकाँ  फे र  स ात ो अठन्नी  हमरा  ल ग िापस  आिब जा एत , जँ  ह ुनका बू झल  \nर िह त िन जे आब ई ग ह ना ह मरा िापस निह भे टत, त  ओ एि े आस ानीसँ  अपन पे टी सँ िनकािलक ’ सह र्ष  निह  \nदीत िथ | ओ निह  जनैत र ह ि थ जे ओ गह ना आब मािटमे  पिर िित षत भ ’ गेल  अिि  | \nह महीं  कहाँ जनैत र िह ऐक जे  हमरा  नोकर ी भे टबामे  एि े देरी भ ’ जाएत  आ   पिर िार क  िस् थित क कार ण ह मर \nप्राथिमकत ामे गह ना निह  र िह जा एत  | \nतय ो नि ह  जनैत र ह ै जे देश क िस् थित  एह ेन भ ’ जेतै, उि र  प्रदेश क चु नािमे   इ िन्द्दर ा गांधी एह ेन नेता क  जीत क  \nर ाज ना र ाय ण द्वार ा चुनौत ी  देल  जेतै, इ लाह ाबा द ह ाई  कोटष  ह ुनक जीत क  अबैध घोि र्त क ’ देतै, प्रधान मन्द्त्री \nइ िन्द्दर ा गां धी सँ  इ स् त ीफ़ा मां ग ल  जेतै, सौंसे  दे शमे  हंगा मा शुरू भ ’ जेतै आ प्रधा न मन्द्त्र ी द्वार ा इ स् त ीफ़ा देबाक \nस् थानपर  देशमे  आपात काल लाग ू  भ ’ जेतै आ बैंकमे बह ाली स ेहो स्थिगत  भ ’ जेतै | \nतय ो नै जनैत र ह ै , मु दा सभ  भेल ै | \nनोकरीक प्रत ीक्षामे  मास प र  मास बीतल चल  गेल  | \nह म एक बेर  स  रल बैंकक क्षेत्र ीय  काय ाःल य  मुजफ्फर पु र  गेल ह ुँ  पत ा लगब ’ | एकटा झाज ी िलाह  ए.एफ .ओ. | \nकहिलयिन, ह मरा  स ेल ेतशन भे ना दस  मास भ ’ गेल, एखन धि र  बहालीक िच ट्ठ ी नै भ ेट ल अिि  | झाजी \nमु िस् कआइत  कहलिन,ठीक कहै िी , दस मास मे  त बछचो भ ’ जाइ  िै | झाजी ए त े किह क ’ अपन काज मे  \nव्य स् त  भ’ गेल ाह  | \nह म य ू िनय नक स ेक्रे टरी सँ  सम् पकष केलह ु ँ, ओ ककरो सँ गप के लिन , ह मरा  कहलिन, टाइ म लगेगा मगर  होग ा \nिनिश्च त  य े भरोसा र िखए | \nह मरा  स िचि महो दय क िचन पर भरो स भेल , घर एलहुँ  आ जिह ना प्रतीक्ष ा करैत  िल ह ुँ, त िह ना फे र  प्रत ीक्ष ा \nकर’ लगलहुँ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nघर, कैटोला चौक,मधुबनी िाचनालय  य ैह ह मर ठेकाना  ि ल | \nह मर गामक मुिखयाज ी एकिद न परम श ुभ िचन्द्तक जकाँ बु झौलिन, ििद्य ाथी, एना  गाममे िनिश्च न्द्त भ’क’ बैस लास ँ \nआइ के  स मयमे   नोकरी नै ह ैत, नोकरी िबना दौ ड -धू पके नै होइ िै , एक बेर  पटना जाउ , एम एल  ए स ँ भ ट \nकरू, मु ख्य  मन्द्त्री सँ भ ट क रू, जरूर त  ह ेतै त ह म ह ू ँ जैब , कोना  ने हेतै म ुदा  एना बैस लास ँ  त  बैस ल े  र िह \nजाएब | \nह म िनिश्च न्द्त र ह ी ज े नोक र ी भे टबे  करत, सभक  िो िड क’ खाली हमर  बहाली क ’ देतै स े त  स ंभि नै ि ै | \nमु दा मुिखय ाज ी एि ह  स भक   फ़ालत ू  बात  बुझै िलाह  | ह मर िपत ाज ीक  सेहो कहलिख न | ह मर िपत ा जी  से ह ो \nमु िखय ाज ीक सुझािपर मोिह त  भेल ाह  | अंतत ः पटनाक प्रोग्राम बनल | ह मर परो सी अि मरी लाल ठाकुर  ( ह ुनको \nलोक सभ म ुिखयाज ी कह ैत िलिन ) स ेहो अपन जेठ बे टाक नोकर ी ले ल प्रय ासमे म ु िखय ाज ीक संग भे लाह  | \nपटना गेल ह ुँ  | शफीकुललाह  अंसार ी , कांग्रेस क एम एल ए  स ाह ेब सँ  भ ट  के लह ुँ  | ए कटा काग जपर संक्षेपमे \nिलिखक’ देब’ कहलिन | देिल य िन | कहलिन, मु ख्य  मन्द्त्री  मह ोदय  स े बात  कर त ा ह ू ँ, िो अगर  बुलाएंगे तो  \nबत ाऊ ंगा  त ब जा इ एगा िमल ने  | \nसाँझमे ए लाह  त कह लिन , उनका कहना ह ै िक बैंक के मामल ेम े ह मल ोग  कु ि नह ीं कर  स कते ह ैं , िसल ेतशन \nह ो गय ा ह ै त ो देर -सबेर नोकरी त ो िमल ेगी ह ी | \nमु िखय ाज ी कह लिन, चल ू  आब मोनमे ई निह  ने हैत जे प्रया स नै के िलयै आ म ुख्य  मन्द्त्री  मह ोदय  कि ह  देलिन \nत खन िचन्द्ता  करबा क का ज नै िै | \nघर आिब फेर  हम ओिह ना न ोकर ीक लेल  प्रत ीक्षा कर ’ ल गलहुँ जेना पिह ने कर ैत र ह ी  | \nखेत  कीनब एखन ह मर पिर ि ार क आिश्य कत ा नि ह  िलै क  | पिर िार क आिश् य कता ि लैक प ाँच-िओ आदमीक \nजलखै, भोजन,कपडा क खचष ,समय-समयपर पाह ुनक उिचत स त् कार,सर-कुटु म्बम े आिश् य कतानुस ार  स मय-\nसमयपर भार -चंगेरा क व्य िस् था, समय-समयपर ब्राह्म ण-भोजनक व्य िस् था आिदमे आिश् य क खचषक ल ेल  टाकाक \nजोग ार  | \nई  जो गा र  हथपैंचसँ  शुरू  ह ो इ त-ह ोइ त  खेत  भर ना त क जाइ त  िल |खेत क उपजासँ   त ीन-चािर मासक   काज \nचल ैत  िल  | फेर  खे त ीक ले ल िैह  जो गा र  ह ोइ त  िल | टोलमे  दू -त ीन घर  िोि डक ’ सभ घरक िस् थित  मोटा-\nमोटी एह ने िल ै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएह नो िस् थ ित मे  मू डन, उपनय न,िििा ह,श्रार्द्,बर खी आिद काज मे  ल ोक नीक भ ोज नक व्य िस् था किर त े िल चाह े \nएिह  ल ेल  खेत  भर ना देब ’ पडै अथिा बेच ’ पडै | \nभोजेमे  अथिा ििर य ात ीमे लोकक  जी -भिर  नीक-िनकुत खेबाक मौका भे टै त  िल ैक  | त   लोक भोज क नामपर  \nसब तर ह क स ह य ो ग देबा ल ेल  तैय ार  रह ै त  िल | श्रार्द्क भ ोज  दू िदन ह ोइ  िलै, त   एकर  आकर्ष ण बेशी ि लै \n| भोज लोकक  एत ेक आकिर्षत करैत िलै  जे को नो बृर्द् ल ोकक  देिखत े लोकक स ोझाँ दू िदनक भोजक \nदृश्य  उपिस् थत भ’ जाइ  िलै -पूड ी-िज लेबी,खाज ा-मु ंगबा, र ंग-ििर ंगक त डुआ-त र कार ी आ  चटनी , ब’ड-ब’डी, दह ी-\nिचन्न ी-सकरौड ी आिदक संग ह ाथ जोड ने प ाँत े -पाँ त े घु मै त  कताःक ििनी त  भाि - ‘अपने लोकिन संत ुष्ट हेबै , \nत खने हमरो  उर्द्ार  ह ैत |’                      सबजाना भोज कम होइ  िलै | \nखाली पुरुखे स भ  जखन भोज खाए जाइ  िला ह  त स्त्र ी गण स भ अपनाल े ’ भोजन नै बनबैत िलीह , िदनका \nिकिु बाँचल  रह ै िलिन से अथिा घरमे  चूड ा अथिा औ र  िकिु रह ै िलिन त  नू न , गुड अथिा मू र  स ंगे \nख़ाक’ सू ित  रह ै िलीह  | पु रुख स भ एकर  िचन्द्ता निह  करैत िलाह  जे स् त्र ीग ण स भ की खेलिन | स् त्र ीग ण \nसभक  भोजन नै बनब ’ पडैत िलिन , एत बेस ँ  प्रस न्न र ह ैत  िलीह  | सबजाना भोज िदन त  हुनको स भल े ’ \nपाििन भ’ जाइ त  िलिन | घर क स्त्र ीग णक  भोज े िदन भान स-भातसँ अिकाश भ ेट ैत िलिन | \nसामान्द्य  िदनमे स ेहो कोनो घर मे  स्त्र ी-पु रुखक  भोजन  ए क बे र  निह  हो इ त  िलै | \nसभ पु रुख आ िध य ा -पु त ाक  परसन द ’ द’ क’ खुआक’ जे िकिु बिच जाइ  िलै , से नू न ,मूर  आिक गुड संगे \nखाक’ र िह  जा इ त  िलीह  स् त्र ीग ण स भ | \nबेश ी घरमे  भात  तखने बनै िलै  जखन कोनो पाह ुन अ बै िलिखन | पाह ुनक लेल   \nभात, दाि ल,त र कार ी, त डुआ,कने घी आ दही क व्य ि स् था को नो तरह   अिश्य  कएल  जा इ त  िलिन | पाह ुनक  \nखुआक’ घरबा र ी भोजन क र ैत िलाह  | \nघरबा र ीक भोज नमे बेशी काल र ोटी ,दाि ल,अल्हुआक प्र धा नत ा र ह ैत िलै  | र ोटी गह ुम , म डुआ,खेसार ीक बनैत िलै \n| जकरा खुट्ट ापर  म ह ींस रह ै त  िलै , ओकरे  दू ध-दह ी भे टै  िलै | जकरा खुट्ट ापर  म ह ींस नै  िलै , ओकरा घर मे  \nतय ो दुिखत पिड   जाइ िलै  त खने  अथिा कोनो पाह ुन अबै  िलिखन त खन  दू ध कीन ल  जाइ िलै  |िध य ा-\nपु त ाक  सेहो ओह ीमे सँ ब चाक ’ द’ देल  जा इ  िलै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nह मर बाबा  मह ींस प ोसै त  िलाह  | ह मर मिझली बिह नक ि द्वरा गमनक स मय मह ींस खुट्टा पर सँ गेल, फेर  किह य ो \nखुट्ट ापर  मह ींस नै  आएल  | \nबह ुत  दुिखत  पडलेपर ककरो  स मतो ला खेबाक अिस र  भे टै त  िलैक , ने त कीिनक ’ फल  खै ब स ं भि नै िल ै  \n| बाड ीमे  केर ा ककरो-ककरो र ह ैत  िलै, त  माि टत र  गाि ड क ’ डाबा ल ’ क’ धू िकक’ पकाक’ खाइ त  िल \n|ह मरो  स बह क बा डी मे  के र ा , नेबो  आ अर डन ेबा िल | केर ाक उपय ोग  कत ह ु भार पठेबामे कएल  जा इ त  िल , \nएकटा चंगेरा मे  एक कात  पाकल केर ा , दोसर कात  दही क भ ार  ल ोकिप्रय िल | \nपाकल  के र ाक उपय ोग  चौठचन्द्र पाििनमे  आ केरा घौड  अथिा ह त् थाक उपयो ग ििठ   पाििनमे सेहो ह ोइ त  िल  \n|आमक मासमे अ पना गा िक आम खेबाक आनन्द्द भ ेट ैत िलै क | ह मरो  स बह क आमक गाि दुगाःस् थानमे \nिल,पु र ना घर ाड ी लग स ेहो ि क िु गाि  िलै | नबका घरा डी पर सेहो बाबा कल कित य ा  आ कृष् णभोग आमक \nिकिु गा ि लगौने िलाह  जे  फडै िलै  | दुगाःस् थानमे ए कटा बेल क गाि  स ेहो िलै | \nगर ीबी  एि ह  ल ेल  िलै जे घर मे  िओ -सात  आदमीक सामान्द्य  जलखै-भोजनक अित िर त त  स मय -समय पर  घर क \nमरम्मित,खेत ीमे लाग त   आ  भोज-भातक  परम्पर ाक िनिाःह करैत स भ साल िकिु ख ेत भर ना पडबा क कार णे \nजोत  य ोग् य  खे त  कम भेल  जा  रह ल िलै आ जे खेत िलै  ता िह सँ  आिश्य कतानुस ा र उपज नै प्राप्त ह ोइत  \nिलै  | बाह र ी आमदनी नै र ह बाक कार णे लोक सभ िकिु  ल ेल  ख ेतपर आिश्रत  रह ैत िल आ खे त ी भगिान \nभरोसे चल ैत िलै  |  \nनोकरीक प्रत ीक्षा धी र े-धीर े क िठन भे ल जा  रह ल िल | \nएकिदन एक पाँत ी िलखा गेल  :  \n‘किह य ा त ोह र  मू ँह देखबौ गे , बह ालीक िचट्ठ ी |’ \nआ एकटा गीत  औ र  जकर  ि किु प ाँत ी द ’ र ह ल िी :  \nमोटका-मोटका पोथी पढ़लौं  \nपोथी केर  स भ पन्ना  रटलौं  \nसे सभ  रि टक ’ िकिु नै भ ेल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n           पिह ने जोड ी ज ोड  द शमल ि  \n           आब जो डै िी नू न आ तेल  || मोटका-मोटका प ोथी . .. .. .. .  \nई ह ो टुकडी  देखू :  \nपिह ने िल  िडग र ीक िसहन्द्त ा \nआब अिि  नोकर ी केर  िचन्द्त ा \nखेत ो सभ  अिि  पिड  गेल  भ र ना  \nिबका ग ेल िन किनय ाँ के र  गह ना  \n           ह म िग ुन्द् त ामे पडल े िी \n           ह े परमेश्वर  ई की भेल ?? मोटका-मोटका पोथी. .. .. .  \nअंित म टु कडी  :  \nपिह ने िबपित  पडै त ल ोकक  \nमदित  करैत िला भगिान  \nआब कतबो हर -ह र  बम -बम कहू  \nदेिथ ने  िशिश ंकरजी ध्य ान \n          आइ कृ ष्ण  गोिधषनधा र ीक \n          चक्र-सुदशषन कि ’ गेल  ?? मोटका-मोटका पोथी . .. .. . .. ..  \nसमस्य ा मात्र  हमरे ल ेल   निह िल  | ह मरो  स भस ँ बदत र  िस् थित मे बह ुत लोक कहुना  जी िब र ह ल िल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसमाजमे  अिध क ल ोकक आि थषक िस् थित  दय नी य  िलै | बह ुत निय ुिक बेर ोज गा र ीक कष्ट भोिग रह ल िलाह  | \nकतेक ल ोक एह ेन िल  जकर ा र ह ब ाक लेल  घर  निह  िलै , पिह र बाक लेल  आिश्य क  कपडा  नै रह ै \nिलै, भोजन ल ेल  चाउर -दाि ल-आँटा  नै िलै  | \nएह ेन ल ोक सबह क ल ेल  फगु आक को नो आकर्ष ण नै  र ह ैत िलै  | \nएह ेन िस्थित क ल ेल  जे गीत िलखाएल तकर  चािर  पाँत ी  देखू :  \nिै  जेबी  जकर  खाली -खाली \nआ  खरची  घरक लटपटाय ल  \nसे  फगुआ  खेलाय त  कोना क’ \nजकरा आंगन िसन्द्त  नि ह  आयल ... .. . .. .   \nई ह ो चाि र  पांत ी :  \nजकरा सोझाँमे  नेना कनैिै  \nमाँ, की खैब भू ख अिि  ल ाग ल ? \nसे पूआ प काओत कोनाक ’ \nजकरा आंगन िसन्द्त  नि ह  आयल ... .. . .. .   \n पटना /  30.07.2021                       ( क्रमश ः ) \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nमु न्न ा जी \n  \nबी ह िन  कथाक आधा र  स् त म्भ  िला ह- श्री र ाज \n  \nप्रथम पु ण्य ि त िथ १ अग स् त  २०२१ पर मोन पाड ै त  \n  \n  \nअपन आखर ,अपन बाट।  स ाि ह त् य  स ंिर्द्षन लेल  ककर ो बाट जोह ब हुनकर आदि त  सं बहर ीक चीज  \nिल।पठन - पाठन आ ल ेखन  म  मस्त ! ज मीन परह क ल ो कक पीडा देखार  करबा क जेना भार िाह क \nह ोइ थ। सिदखन  आम र चना कार क भ ीड  स ं ििलग अपन बात  रा खब एकमात्र  उद्देश् य  म  लीन देख ल जा इ थ। ओ \nसाि ह त् य  स ृजन स् िान्द्त  स ुखाय  ल ेल  नै,पर पीड ा ह र नाय  लेल  करैत रह ला। ह ुनकर ग मै य ा सोच , शब्द पाठकक  \nबन्द्हने र ह ैत िल। \n  \n               ओहने सोच क पिर णाम िल मै िथली साि ह त् य क एकमा त्र  अपन ििधा-\" बीह िन कथा \"। जकरा \nकतेको बर ख धिर  मगज क ि शर ा के िखर बैत साि ह त् य क जमीन पर बैसा िोड लिन। 1991सं चिल अबैत ििमशष \nमे  स िष सम्म ित  स ं 1995 मे  िि धा क मू त ष रूप म  स ोझां आि ब स कल । ओना त ' शोध क क्रम म  एह ेन कथाक \nप्रादुभाःि िमिथल ा  िमिह र क 1937 क अंक -2सं भेल  भे टै ि । मु दा ओ एखन ओह ने अ इ ि ज ेना मानिीय  उ त् पिि क \nसमय 25-30लाख िर्ष  पू िष क मानल जा इ ि मुदा ओ पू णषत: मनुतखे  िी त कर िनश् त ुकी 5लाख िर्ष  पू िष \nमात्र क। \n  \nएकान्द्त  िास ह ुनक आदित  मे समएल  िल। मु दा ििचा र   द सगर दा ह ेबा मे रूिच र खै िलाह ! ह म िदल ली सं \nजखन गाम   जाइ  त ' अपन घरक बाट म  पिह ने िहनके घर  पडैए ,ओत' ििलमैत जाइ । मािर त े र ास गप कोनो  \nनि िबन्द्दु पर पहुंचाबए।  गपक क्रम  म  पूि ि िदय ैन - भाई, िज नका सं अपनेक  गप ह ोइ ए ि त नका लग ऐ \nििध ाक चचष / पस ार  नै करै ििय ै ? िुिटते कहिथ- आगन्द्तुक मे सं बे सी लोक सोझां  अिबत े साष्टांग कर ै \nिि थ आ दल ान स ं बहर ाइ त े अदखोइ - बदखोइ,कुिचष्टा। मु न्न ाज ी, इ  ििधा,ििर्य  गह ींर  आ गम्भीर ल ोक लेल  \nिै। एकर ा ओहोन उठ ललू लो कक बीच सिझय ा कर ै के स ोि चए करेजा  कांिप उठए त  मौन रह ब उिचत   बुझी। \n  \n1995 सं िििध ित  स मिे त  प्रय ास  य ात्र ारत  इ ि िध ा आइ  रा ष्री य /अन्द्तर ाःष् र ीय  पटल  पर  अपन आसन जमा \nलेल क। अफसो स जे बीह िनक झमट गर  होइत  रूप देखबा लेल  नै रह ला।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \nसाि ह त् य  कक र ो िैयित त क िा  पैतृक संपिि नै होइ ि। त   कोनो  ििधा क िकय ो प्रित पाद क/आििष्कार क  नै कह ा \nसकाइ ि। कोनो  िि धा  स मिे त  स ह य ोग े भे ल ििकासक फ ल िथक ,त   बीह िन कथा क  स ेहो ओह ी नज िरय े देखल \nजा सकैए।ऐ ििध ाक स् थापन ा आ ििकास मे  श्रीर ाज क कृत्य  स ं ििद्य ापित क पिा ित  उ एह  टा िचरकािलक भ' \nसकल ाह ।   \nजेना अन्द्य रचना सं ििलग ि िद्य ापित, मै िथली गीत  ल ए अमर  भेल ाह ,त िह ना बी ह िन क थाक स ंग ' श्रीर ाज क नाम \nअक्षुण्ण  रह त िन। शेर्  कथाकार  हुनक नीचल ा पांित  मे बुझू।        सादर  नमन!  \n  \n  \n  \nऐ र चनापर  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआश ीर् अनिचन्द् ह ा र \n\"पाठक ह मर पोथ ी िकए पढ़िथ\" \n  \nएिह  श ीर्षककेँ एनाह ुतो ल ीि ख स कैत  िी ज े \"पाठक हमर पोथी ि कए िकनत ाह \" ।  एि ह  तर ह क ििर्यप र  िििाद \nह ोइ त  र ह त  मुदा हमर ा लाभ बुझाइ ए जे ह म पाठक लग अपन self-appraisal प्रस्त ुत कऽ र ह ल िी ।  बहुत \nलोक एकर ा नैित क रूपे खराप मानत ाह  तँ इ  मैिथल ीमे एह न ििर् य पर नै ल ीखल गेल  ( मौिखक तँ सभ लेख क \nकिर त े िि थ) मुदा हम निह  मानैत िी।  कहब ाक लेल  तँ  ई   self-appraisal प्राइभे ट नौकरी ले ल िै जाि ह मे  \nकमषचार ी अपन गुणक िििर ण  दैत  िै आ ओकर ब ास ओ करा देिख कऽ िमलान करै िै जे िलखल  चीज \nिास् त िमे  स ह ी िै िक नै आ तकर  बाद ओिह  कमषचार ीक  िेत न िृिर्द् िा प्रमोशन हो इ त  िै। ह मरा  ल गैए जे ई \nसाि ह त् य ो ले ल नीक काज  करत ।  एि ह  ििर्य  अंत गषत ल ेखक अपन पोथीक ओहन िकिु ििशेर् त ा अिश्य  \nलीखिथ जकर ा बादमे समीक्षक - आल ोचक देिख कऽ त य  कऽ स किथ जे दे ल गे ल ििशेर् त ा केर  िनिाः ह  पोथीमे \nभे ल िैक िा िक नै। आ एि ह  क्रमम े ह म अपन पोथी \" अनिचन्द्हा र  आखर\" जे िक 2011 मे  श्रुित  प्रकाशन, \nिदल लीसँ  प्रकािशत  भे ल िल पाठक लग त करा दऽ र ह ल  िी।  श्रुित  प्रकाशन केर पिर चय  ल ेल  ओकर \nििकीपीि डय ापर  जा सकैत िी  जकर  िलंक  https://mai.wikipedia.org/s/iu7 अिि। \nजिह य ा इ ंटरनेट पर ब्लागपर  धू म र ह ै त िहय ा ले खक सभ अपन पोथीक नामपर ब्लाग बनेल ाह  मुदा \"अनिचन्द्हार  \nआखर\" ना मक ब्लाग  2008 मे  बनल आ 2011 मे  अह ी ना मस ँ ह मर पिह ल पोथी प्रकािशत भे ल।  पोथीक \nनाम ब्लागक नामपर ह ो से  आइि डय ा ग जेन्द् र ठाकुर जीक िलिन आ प्र काशनक श्रेय हुनके ।  िताःमनमे एिह  \nपोथीक िप्रंट रूप उमे श मंड ल , िनमष लीसँ  प्राप्त भऽ स कैए ।  आब आबी िकिु एह न बा त पर ज ाि ह सँ ई  पाठककेँ \nई  स ह ू िलयत  हे त िन जे उपर म े िलखल  पोथी ि कए प ढ़बाक चाह ी िा ि क िकए िकनबाक  चाह ी --- \n1) कोनो  ििर्य  िा ििध ापर  पिह ल बेर  िलखबासँ  पिह ने कतेक तैय ार ी ह ेबाक चाह ी त करा ज नबा क ल ेल  पाठक \nएिं लेखककेँ  अिनिाय ष रूपस ँ  पढ़बाक चाह ी ई  पोथी।  \n2) र चनामे प्रचिलत शब्द ह ेबाक चाह ी िा ि क पुरान एिं  अप्रचिलत से बह स म ैिथल ी मे  अनिर त  चिल रह ल \nअिि आ ताह ी संदभ षम े पाठक  एिं ल ेखक -आल ोचक स भक ेँ  आमंित्र त  करैत िि य िन ई प ोथी पढ़बाक लेल ।  \nह मर एि ह  पोथीमे नि आ पुरा न दू नू  तरह क श ब्दक जा िह तर ह े प्रयो ग कएल गेल  अिि  स े त ाि ह सँ दू नू  पक्षक \nलोक संत ुष्ट हेताह  स े ह मरा  ििश्वास अिि ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n3) ई  पोथी िैिदक िन्द्द जन बाक लेल  स ह ाय क अिि ।  ल ोक िेदक नाम तँ जपैत  ििथ मुदा िैिदक िन्द्दक \nिग नत ी कोन ा ह ो इ त  िै से नै जाि न पाबै ििथ।  पाठक ई  पोथी एिह  ल ेल  ई पोथी  अिश्य  पढ़िथ। \n4) साि ह त् य मे  खास कऽ गज लमे  प्र ेम परक ििर्य  अिनिाय ष रूपस ँ अब ैत िै मुदा अिध कांशतः प्रेम परक र चना \nएक स ीमाक बाद बाध क भ ऽ ज ाइ त  िै ।  मुदा प्र स् त ुत पो थीमे प्रेम क  प्रय ोग  एना भेल िै जे बाप -बेट ी िा ि क \nभाए-बह ीि न एकै स ंगे एिह  पोथीक र चना सभकेँ पिढ़ सकै त  ििथ।  \n5) जे पाठक मै िथली गजल क ििकासक्रम बू झए चाह ै िि थ ित नका ई  पोथी अिश् य  पढ़ बाक चाह ी।  ई पोथी \nअही  ििधा  के र  अिि ।  \n  \nएिह  पाँच टाक अित िर तत  आ र ो बात  स भ अिि ज ाि ह  ल ेल  पाठककेँ ई पोथी पढ़बाक  चाह ी मुदा एि ह  ठाम ओ \nबात  स भहक खोज करबा क लेल  हम पाठक एिं आ लोच क दूनू केँ आग्रह करबि न।  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n३ . पद्य \n३ .१.संत ोर् कु मार  रा य  ' बटोह ी'- गड बडझ ाला \n३ .२.ज्ञा निर्द्षन कंठ- २ टा गज ल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी '   \nग डबडझाला \n  \nआय ल पंचाय त  चु नाि   \nमु स् की मार ै िबलाय \nकुक्कुर करै ह ुंकार \nबकरी केँ स भ िकय ो पहन ाबै माला  \nबउआ हौ  पंचाय त  मे भे लै ि र -िर  घोटाला।  \n  \nमिह र् पोखिर  खूनै \nमाि मार ै िसयार  \nमखान चोर ाबै बौना  \nके बजत ै ? सभ खाएत  िै पान -मस ाला \nह ँ य ौ गाम -गा म मे  भे ल िै ग डबड झाला।  \n  \nपढ़ ाय ल स ुगा बौर  गेल  \nचौक-चौर ाह ा लबडा क भ े ल \nआब की िकनको िि न्द्ह बथा न ? \nगर ीबक लेल  अखनो धिर  स भ दफ्तर  मे त ाला  \nके स ुनतै ? सभ िकय ो बन ल िै लाला।  \n  \n-संत ोर् कु मार  रा य  'बटोह ी', ग्राम- मंगर ौना, पोस् ट- गो नौली, िज ला- मधुबनी, िबह ार- 847401, मोबाइ ल नंबर - \n6204644978 \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज्ञ ानिर्द्षन क ं ठ \n२ टा ग जल  \n  \n१ \nसिाल जय  िसया र ाम  \nजिाब ज य  िसय ार ाम  \n  \nदबाइ  िै िबकै लेल  \nइ लाज  जय  िसय ार ाम  \n  \nखरैच कय पचा गेल  \nिह साब ज य  िसय ार ाम \n  \nपढ़ ैत ओ बढ़ै  ल े ल \nपढ़ ाइ  जय  िसया र ाम \n  \nििचार  िै बडा  नीक  \nिह य ाि जय  िसया र ाम \n  \nसिाल बड लगै ती त  \nजिाब ज य  िसय ार ाम  \n  \n२ \nबात  िबगड त ै निह  क ह बै य ौ  \nलोक बमकतै निह  कहबै यौ  \n  \nआिग ल गा  स सर ैिै स े की  \nदेिख ससर बै निह  कहबै यौ  \n  \nदाि ब नर ेठी कमजोर क ओ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nखेत  हडपत ै निह  क ह बै य ौ  \n  \nिो ट बडक   की िनधाः र णमे \nजाि त  पकडबै नि ह  कहबै यौ  \n  \nदू ध अल ग की पािन क फ ट ल   \nिनणषय कर बै निह  कहबै यौ  \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स् त्र ी क ोना (स म्प ादक- इ र ा मिललक) \n४ .१. ििभा र ानी- स्तन, य ोि न  आ गभाःशय - मूल िहन्द्दी स ं  मैिथल ी रूपान्द्तर ण- मु न्न ाज ी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििभ ा र ा नी \n  \nस् त न, य ोि न आ गभाःशय  \n-म ू ल िह न्द्द ी स ं  मैिथल ी रूपान्द्त र ण- मु न्न ा जी \n  \n  \nह े ई श्वर  ! \nकािट िदय य  ह मर स् त न, \nबना िदय'  ह मरा  िबनु स् त न आ योि नक , \nिनकािल िदय' ह मरा  देह  स ं गभाःशय  \nिकए ? \nत' नै प चैए बौि र्द्कक  त ोर ा देखब। \n  \nर िह  ल ेब ह म िबनु गभषधा र ण के ने , \nजी ले ब िबनु अपन दे ह क  िन ह ार ने  \nिा ओिह  पर  िबनु गिष के ने  \nककरो  स ं नै कहबै िक  \nत ोह र  स ृिष्टक िनमाःणम  कतेक स ह ाय क ऐि देह।  \nपीट लेब िा त ी आ बािन्द्ह  ल ेब ओइ पर किसक  कोनो ल ि ा , \nिनकल िा पर दू ध ऐ स् त न सं ।  \n  \nह म मिर  रह लौं  \nभट िक र ह लौं \nचािह  रह लौं \nिक जी ज ए एक जो डी  स् त न  \nएत टा य ोि न आ  \nएकटा गभाःशय । \nिकएक िक \nबिच जए एकटा स्त्र ी \nएकटा घर           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएकटा माए  \nएकटा बेटी  \nकैंसर  स ं।  \n  \nह े ई श्वर ! \nबजिबत ौं नै किह य ो अहां क  \nमु दा ऐ बेर अहां आिब ज ाउ  \nआ िकिु अहीं  करू  \nसमाजक मगज म  भर ल - ऐ कैंसर क  भगेबाक उपाय  \n  \nजनेबाक ऐि जे  \nह मरा  गिर य ेबा आओर  \nमार बा- जर ेबा ल ेल  स ेहो  \nओही ठां सं जए पडत  आगू  \nअन्द्य था नै आिब सकब ऐ धर त ी पर \nजं नै हुअ ए उपिस् थत \n\" इ  स्त न, य ोि न आ गभाःशय । \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n   -      -     स \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n               \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n          स   - स                 \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nिि देहक िकिु ििशे र्ांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  ििशेर् ांक १२ म अ ं क , १५ ज ू न २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल ििशेर् ांक २१ म अ ं क ,  १ निम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) ििहिन कथा ििशे र्ांक ६ ७  म अ ं क , १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ाि ह त् य  ििशेर् ांक ७० म अ ं क , १५ निम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) नाटक ििशे र्ांक ७२ म अ ं क १५ िदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७      \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल ििशे र्ांक ििदेह क अ ं क १११ म अ ं क , १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भित त  गज ल ि िशेर् ांक १ २ ६  म अ ं क , १५ माचष २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गज ल आल ोचना -समालोच ना-समीक्ष ा ििशेर् ांक १४२ म, अ ं क १५ निम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीक ांत  िमश्र मधुप  ििशेर् ांक १६९ म अ ं क १ ज निर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अ र ििन्द्द ठाकु र  ििशेर् ांक १८९ म अ ं क १ निम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अिनल ि िशेर् ांक १ ९ १  म अ ं क १ िदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n लेखकक  आमंित्रत र चना आ ओइपर आमंित्रत समीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोथ ी िकए पढ़ िथ\"- लेखक  द्वार ा अप्पन पोथी / र चन ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीर् अनिचन्द् ह ार 'ििदे ह' क  ३ २ ७ म अ ं क ०१ अ ग स् त २०२१ \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nिि देह ई-पि त्र काक  ब ीि ल रचन ाक स ं ग - मै िथलीक सिषश्रे ष्ठ र च नाक एकटा समा नान्द्त र स ं क लन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)         \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)         \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा [ ििदे ह  स देह ५  ]          \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा [ ििदे ह  स देह ५  ]           \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nिि देह मै िथली लघ ुकथा  [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली लघ ुकथा  [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]           \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि [ ििदेह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली िशशु उत् सि [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली िशशु उत् सि [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना  [ ििदे ह  स देह १ ०  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना  [ ििदे ह  स देह १ ०  ]                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t the  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  gra sp th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rig i n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मंडल।  सह ाय क स म्प ादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स     -स   - \n           स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ स े ह ाि न -लाभ रि ह त  आधा र पर िै आ तैँ ऐ ल ेल  कोनो  \nर ॊ य लटीक / पािर श्रिमकक प्र ाि धा न नै िै।  तेँ रॉ य लटीक/ पािर श्रिमकक इछिुक ििदेहसँ  नै जुडि थ, से \nआग्रह ।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२७) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  ","size_mb":1.36,"has_text":true},"Videha 328.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 328.pdf","name":"Videha 328.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n१. गजेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आयोग/ वबहार लोक सेिा आयोगक परीक्षा लेल   मैवथली (अवनिायष आ \nऐवछिक) आ आन ऐवछिक विर्य आ सामान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु सावमग्री [एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-\nमैवथली लेल सेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण वमश्र- लजकोटर  (धारािावहक उपन्द्यास)- २६म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ’अवनल’- आँवखमे वचत्र हो मैवथली केर (आत्मकथा)- १६.दृश्य पवरितषन \n२.३.मुन्नाजी-बीहवन कथा- वरपोताःज \n३. पद्य \n३.१.आशीर् अनवचन्द्हार- २ टा गजल \n३.२.ज्ञानिर्द्षन कंठ- २ टा गजल \n४.स्त्री कोना (स्पादक- इरा मवललक) \n४.१.सुवचता कुमारी- बीहवन कथा- अनेरुआ \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ रसमय कवि चतुर चतुरभुज विद्यापवत \nकालीन कवि िवथ। एत  समीक्षा शृंखलाक प्रार्भ करबासँ पूिष चारू गोटेक शब्दािली              \nस   देल जा रहल अवि। नि आ पुरान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे \nधार आओत, संगवह            स       मैवथली         वलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछचा भािक अवभव्यवतत भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण वमश्र- लजकोटर  (धारािावहक उपन्द्यास)- २६म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ’अवनल’- आँवखमे वचत्र हो मैवथली केर (आत्मकथा)- १६.दृश्य पवरितषन \n२.३.मुन्नाजी-बीहवन कथा- वरपोताःज \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nरबीन्द्र नारायण वमश्र \nलजकोटर  (धारािावहक उपन्द्यास) \n२६म खेप  \nविजयक मृत्यक दोसरे वदन वकशुन अपन पत्नीक संगे औने-पौने दाममे ओवहठामक चीज-िस्तुकेँ बेवच \nदेलवन ।घरमे ताला मावर कुंजी संगे लेने चवल गेलाह । लोकसभकेँ कहलवखन जे ओसभ श्रार्द् करए \nविजयक गाम जा रहल िवथ । असलमे ओ सभ कतहुँ नवह गेलाह । मौकापावब विजयक घरोकेँ बेवच \nदेलवथ।कहाँदवन ओवहघरक कागज मालती लगमे िलैक ।आश्चयषक बात ई जे विजयक तयो पवरजन गामसँ \nनवह आएल । कवह नवह,हुनका लोकवनकेँ खबवरओ भेलवनवक नवह ? वदललीक बात िलैक। लोक बेसी मतलब \nनवह रखैत अवि । बात अएल गेल भए गेल ।एिम् प्रकारेण विजयक सभटा संपविकेँ हवथआ कए वकशुन \nवनवश्चन्द्त भए गेलाह । \nएवहमे वकसुनक मामा दामोदरक सेहो बेस योगदान िल। असलमे ओ डकैती करैत पकड़ल गेल \nिल   । मामला बहुत वदन चलैत रहल । कायाःलयक उपवस्थवत बहीमे ओकर नाम ओवहवदन   नवह िल   । \nएवह आधारपर ओकरा न्द्यायलयमे अपराध वसर्द् भए गेल । तीनसालक जहल काटए पड़ल आनौकरीसँ \nबखाःस्त कए देल । \nनौकरी िुवट जेबाक ओकरा मोनमेबहुत कष्ट रहैक ।डकैती करब तँ ओकर अंशकावलक काज \nरहैक आ से ओ कोनो आइसँ कएरहल िल से बात नवह । ई एकटा संयोग रहैक जे एकबेर पकड़ा गेल \n। जखन पकड़ाइए गेल तँ मोकदमा तँ चलबेक रहैक,से चललैक मुदा गड़बड़ी तँ ओकरे कायाःलयक बाबू \nकेलकैक जे न्द्यायलयमे सभ कागज पिर देखा ईसावबत करबा देलक जे दामोदर ओवहवदन के कहए \nतीनवदनसँ कायाःलयसँ वबना अनुमवतकेँ गायब िल। ओना ई तँ ओकर पुरान धंधा रहैक। बाबूसभकेँ खुआ -\nवपआकए बादमे हावजरी बना लैत िल। एवहबेर से सुतार नवह लगलैक आओर बातसभटा उलटे होइत गेल । \nतैँ दामोदरकेँ कायाःलयक बाबूपर बहुत तामस रहैक । मौका पवबतवह शुरु भए जाइत ।ओकर इछिा रहैक \nजे नौकरी गेल तँ गेल कम सँ कम पेंशन भेंवटजाए । तकर वबना आवथषक कष्ट तँ होइतेिलैक संगवह \nसमाजमे अप्रवतष्ठा सेहो होइत िलैक । पेंशन बहालीक हेतु ओ कोनो कसवर नवह िोड़लक। \nकायाःलयबलासभ ओकर दखाःस्तक जबाब दैत-दैत थावक गेल ।सभमे एकवह बात रहैत िलैक। एक्के रंग \nसबाल आ एक्के रंग जबाब ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनीरज ओवह कायाःलयक उछच अवधकारी िलाह । हुनको एवह मामलामे ओ भेंट कए मदवत मंगने \nरहए । मुदा ओ एहन काजे नवह रहैक जावहमे केओ वकिु कइओ सकैत । सेबात दामोदर ने बुझए चाहए \nने बुझलक।मुदा नीरजसँ ओकरामोनमे खुन्नस सभ वदनक हेतु रवह गेलैक । ओवहवदन बैसारमे जे हंगामा \nभेल तावह मे दामोदर अगुआ िल। ई बात सीआइडीक रेपोटषमे सेहो आएल । मुदा केओ ध्यान नवह देलक \n। बातकेँ झाँपतोप कए देल गेल । सभक ध्यान विजयक मृत्युपर केवन्द्रत भए गेल ।स्ियं दामोदर अपन \nभावगनसंगे विजयक संपवि हवथआबएमे लावग गेल । वकिु हद धवर तावहमे सफलो भेल । मुदा लूटपाटसँ \nसंतोख होइतैक आ तावहसँ धवनक हेबाक होइतैकतँ दामोदर कवहआ ने धन्नासेठ भए गेल रवहतवथ । जे धन \nजवहना अबैत अवि से तवहना चलोजाइत अवि । दामोदरक संपवि झूठमूठके देखाबा मे,कुव्यसनमे चवल \nजाइत िलैक। पवरणाम भेल जे आब ने ओकरा नौकरी िलैक आ ने संपवि । ऐहन हालतमे विजयक \nमालपानीके हवथआकए दुनू मामा -भवगना प्रशन्न रहए । \nकहबी िैक जे लालच सँलालच बढैत िैक ।सएह दामोदर आ वकशुनक संगे भेलैक। विजयक \nचीजिस्तु लेलाक बाद ओकरध्यान नीरजपर गेलैक । \nनौकरीसँ इवस्तफा देलाक बाद नीरज “अपन समाज संस्था’’क स्थापना केलाह । एकर उद्येश्य \nवदललीमे रवह रहल समस्त प्रिासी लोकवनक सुख-सुविधाक ध्यान राखब िल । आपसमे मेलजोल बढाएबिल \n। अपन संस्कृवतकेँ समृर्द्करब िल । ताहीक्रममे ओवहवदन बैसार भेल िल मुदा ओ तँ से रूप धेलक जे \nतकरबाद वकिु करबाक साहस नीरजमे नवह रवह गेलवन। विजयाक मृत्युक संगे-संग कतेको वनदोर्लोकसभ \nआहत भेल। एहन समाजकेँ के जोड़त जे  जावत,भार्ा धमष लए कए पवहनवहसँ खंड-खंड अवि । गाम-घरसँ \nएतेक फराक रवहतहुँ एतए लोकसभ जावतक आधारपर गोलैसी करैत िवथ ।आपसमे अपन भार्ािोवड़कए \nकाहे-कुहे बजैत िवथ जावहसँ केओ ई नवह बुझए जे ओ असलमे कतएसँ आएल िवथ । अपन पवहचान \nवमटाबक हेवत कृतसंकलप एहन विभ्रवमत लोकक की कएल जा सकैत अवि? से बात नीरजकेँ \nकैकगोटेपवहनवह चेतओने रहवन मुदा ओ हुनकर बातसभपर ध्यान नवह देलाह । पवरणाम सामने िल । \nनीरजक मनोदशाक फएदा उठबैत दामोदर आ ओकर भावगन वकशुन हुनकासँ हेमिेम बढबए लगलाह \n। नीरजोकेँ  नीक लागवन जे केओ तँ पुवि रहल अवि ।एसगर घरमे पड़ल-पड़ल नीरज कैकबेर  उवब कए \nअपनो हुनकासभकेँ  गप्प-सप्प हेतु बजा लैत िलाह ।संगे   मालती सेहो आवब जाइत िलीह ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n\" अपन समाज संस्थाक काजकेँ आगा बढैबाक हेतु हमसभ कृतसंकलप िी ।\" -दामोदर बजलाह \n।वकशुन सेहो समथषन करैत बजलाह -\"जखन नीरज बाबू सन लोक एवहमे पड़ल िवथ तँ सफलता भेटबे \nकरत । \" \n\"सिे कहलह । मुदा काज आगा कोना बढाओल जाए ?\"-दामोदर बजलाह । \n\"पवहनेवहनका ठीक भए जाए वदऔन । तकरबाद हमसभ जान लगा देबैक ।\" -वकशुन बजलाह । ई \nसभ गप्प-सप्प भइए रहल िल वक नौकर-चाकरकेँ कात कए मालती अपने भनसा घरमे पैवस गेलीह । \nकनीके कालमे ओ भफाइत चाह लए अनलीह ।  \n\"बैसू, बैसू । की लाजबाब चाह बनओलहुँ । कैक युगक बाद एहन चाह पीवब रहल िी।\"  -नीरज \nबजलाह । \nसभवदनसँ ऐश-मौजमे समय वबताबक अभ्यस्त नीरजकेँ मालतीक उपवस्थवतएसँ जेना वनशा लावग \nगेलवन।दामोदर पाकल आदमी िलाह। ओ अपन दबाइकेँ असरदार होइत देवख प्रशन्निलाह । \n\"एतेक टा घरमे अपने असगर कोना रहैत िी? \"-दामोदर बजलाह। \n\"असगर तँ नवह िी मुदा भए गेल िी ।\"  \n\"से की?\" \nनीरज वकिु नवह बजलाह ।साँझभएरहलिलैक।दामोदारआब िापसजाएचाहैतिलाह।  \n“आब जेबाक आज्ञा देल जाए ।\"-दामोदर बजलाह । \n\"अहाँसभ अएलहुँ तँ मोन लावग गेल ।अबैत -जाइत रहब। \"-नीरज बजलाह । \n“अिश्य आएब\"-से कवह दामोदर, वकशुन ओ मालतीक संग ओवहठामसँ वबदा भेलाह।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ’अवनल’                                \nआँवखमे वचत्र हो मैवथली केर \n                      ( आत्मकथा ) \n                \n        १६.दृश्य पवरितषन \nबेरोजगारीक अिवध बढल जा रहल िल | \nगामक  िातािरणमे हम सहज अनुभि नवह करैत िलहुँ  | \nएक बेर पटनामे अपन हाइ स्कूलक संगी नागेन्द्र कुमार झासँ  भेंट केलहुँ | हुनका संगे दू वदन रहलहुँ | ओ \nबी.एस.सी. केलाक बाद इंवडयन नेशन प्रेसमे काज क’रहल िलाह ,एसगर रहैत िलाह | हुनकासँ बहुत गप-\nशप भेल | हुनका ओवह ठामसँ एकटा नि उजाःक संग गाम घुरलहुँ | \n  \nहमर साढूक जेठ भाइ साहेब आरामे रहैत िलवखन, वसविल इंवजवनयर (एस. डी.ओ.)िलवखन | िोट भाए \n(हमर साढू ), दुनू िोट बवहन,अपन दूटा िोट बछचा-बछचीक संग अपने दुनू गोटे रहैत िलाह | दोसर िोट \nभाए चीनू बाबू सेहो पटनासँ कवहयो-कवहयो अबैत िलाह | इंवजवनयर साहेब हमरो िोट भाए जकाँ मानैत \nिलाह | हुनका सभ लग हम सहज रहैत िलहुँ | साँझ क’ अथिा रावतमे भोजनक बाद गीत-नाद होइत \nिलैक | कवहयो क’ अपना संगे जीपपर हमरो घुमा दैत िलाह साइटपर | हमरा नोकरी लेल सेहो सोचैत \nिलाह ,मुदा बैंकमे हमर नोकरी पक्का अवि, से जनैत िलाह | \nमधुर स्मृवतक संग हुनका ओत’सँ गाम घुरलहुँ | \nहमर िोटका मामा डाक-तार विभागमे जमशेदपुरमे काज करैत िलाह | अपन भतीजी आ एकटा  सारक संग \nअपने दुनू गोटे साकचीमे रहैत िलाह  | हुनको ओत’ गेलहुँ | रवि वदन क’ जुबली पाकष घूम’ सभ गोटे \nजाइत िलहुँ | जमशेदपुर शहर नीक लगैत िल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजमशेदपुरसँ गामक जे दृश्य हमरा सोझाँ अबैत िल तकरा हम अतुकांत कवितामे व्यतत करबाक कोवशश \nकर’ लगलहुँ |मामाकें अतुकांत कविता नीक नवह लगैत िलवन , ककरो नीक नवह लगैत िलैक |हमरा नीक \nलगैत िल | वलखैत गेलहुँ | िैह कविता सभ पछचीस बरखक बाद आ दू संशोधनक बाद ‘धारक ओइ पार’ \nनामक दीघष कविताक आकार ग्रहण केलक | जमशेदपुर अथिा एहने कोनो जगह नोकरी पयबाक कामना \nकरैत गाम घुरल रही | \nबेरोजगारीक अिवध एखनो समाप्त नवह भेल िल |आब होइत िल जे वकिु करक चाही | आब बहालीक \nवचट्ठीक प्रतीक्षामे बैसल रहब उवचत  नवह | \nमुजफ्फरपुरमे सेनाक भती भ’ रहल िलै , एकटा संगी आशा भाइक  संग चवल गेलहुँ | मैविकक प्राप्तांकक \nआधारपर कहलक, जाना चाहते हो तो ओवरवजनल सवटषवफकेट जमा करो | हम सोचलहुँ जे हमरा त बैकमे \nहेबे करत, तखन ऐ ठाम मूल प्रमाण-पत्र जमा करब उवचत नवह, नै जमा केवलऐ, दुनू गोटे घूवरक’ गाम चवल \nगेलहुँ | \nभूवम विकास बैंकक विज्ञापन वनकललै, ओइमे आिेदन पठा देवलऐ, वलवखत परीक्षा देब’ पटना गेलहुँ | \nआकाशिाणी लग कोनो होटलमे ठहरलहुँ | एक वदनक भाड़ा जमा करबा लेलक, रावतमे भोजनक बाद हमरा \nलग बीस रुपैया बाँचल रह्य, से कतहु रखवलऐ | सबेरे स्नान क’ क’ जलखै कर’ वबदा भेलहुँ, त रुपैया \nहमरा नै भेटल | परीक्षा-केन्द्र कंकडबागमे रहै, पयरे विदा भेलहुँ वबना वकिु खेने | जाइत रही ई सोचैत जे \nगाम िापस कोना हएब | वचवड़याटांड़  पुल लग गेलहुँ त सुनाइ पडल ‘यौ अवनल जी’ | रामपट्टीक रमणजी \nिलाह , आर. के. रमण, वरतशासँ  एक गोटेक संग कतहु जा रहल िलाह | वरतशा रोकबाक’ कहलवन \nकलकिा चलबाक अवि विद्यापवत पिषमे, समय हो त तीन बजे आउ आर ब्लाक लग एम एल ए फ्लैटमे हम \nएखन रहै िी, ओत’ आएब त विस्तृत गप हयत | पता बताक’ ओहो वरतशासँ बवढ गेलाह, हमहूँ वकिु \nख़ुशीक संग परीक्षा केन्द्र वदस बढलहुँ | \nपरीक्षा बारह बजे समाप्त भेलापर भूख बड्ड जोर लागल,मुदा संगमे पाइ त नै िल | एखन भोजन लेल \nतत्काल दू टाका चाही आ गाम घुरबा लेल स्टीमर आ िेन -बसक वकराया करीब आठ टाका माने दस \nटाकाक आिश्यकता अवि | हमरा गामक िमाःजीक डेराक पता बूझल रहय, पयरे हुनका ओत’ गेलहुँ त पता \nचलल जे ओ कावि गाम चल गेलाह | भूख आर जोर केलक | हम आर ब्लाक लग जायसिाल होटल लग \nगेलहुँ | होटल बलाकें अपन हाथक घडी खोवलक ’ दैत कहवलऐ , अभी मेरे पास पैसे नहीं हैं, ये घडी आप \nअपने पास रवखए, खाने का जो भी वबल होगा, दे देनेपर आप मुझे घडी लौटा देंगे | काउंटरपर जे बैसल          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिलाह , से कहलवन, मुझे आपपर विश्वास है, आप खाना खाइए, अपनी घडी अपने साथ रवखए, इसकी कोई \nजरूरत नहीं है | कहवलयवन,मगर मेरा मन तैयार नहीं हो रहा है, मैं कल घडी ले जाऊँगा | हमर वजद्दपर \nओ घडी स्हावरक’ रावख लेलवन , हमरा नीक जकाँ भोजन करौलवन | हम भोजन करैत रही तखने रमणजी \nसेहो ओही व्यवततक संग होटलमे प्रिेश केलवन आ दोसर वदस जे्हर कुरसी खाली िलै, ओ्हर चवल गेलाह \n|ओ हमरा नै देखलवन | ओ सभ भोजन कवरते रहवथ, हम उवठक’ पुिवलऐ , कते भेल , त कहलवन ,एक रुपैया \nनब्बे पाइ | हम पान खाइ लेल दस पाइ और हुनकासँ ल ’ क’ पान खाक’ आगाँ बवढ गेलहुँ | \nहुनकासँ पवहने हम हुनका डेरापर पहुँवच गेलहुँ | क्युवनस्ट पाटीक एम एल ए साहेबक डेरा िलवन |एकटा \nकोठलीमे रमण जी रहैत िलाह |ऐ बेर विद्यापवत पिषमे कलकिा जेबाक कायषक्रमपर चचष भेल | वकिु गीत \nनाद सेहो भेलै | गीत वलखबाक विर्यक चयनपर चचष भेल | हम कहवलयवन, हमरा साँझ बला स्टीमर \nपकडबाक अवि, विदा भेलहुँ त पुिलवन , संगमे पाइ-ताइ अवि  ने ? हम कहवलयवन, दस टाका अवि अपन \nजरुरवतसँ अवधक त द’ वदय’ | नोकरकें बजाक’ कहलवखन, जो त मवलवकनीकें कवहहनु , कविजीकें दस \nटाका वदयनु त | नोकर भीतर गेल आ तुरत एकटा दसटकही आवनक ’ हुनका देलकवन, ओ हमरा दैत \nकहलवन, और के आिश्यकता हो त कहू | हम कहवलयवन,नै,पुिवलयवन    गाम कवहया एबै,त कहलवन , एक \nमासक बाद आएब, मुदा अहाँ ई िापस करबा लेल आएब त हम भेंट नै देब | हमरा बूझल िल ओहो \nनोकरीमे नै िवथ | \nहुनका ओत’सँ जायसिाल होटल गेलहुँ , हुनका दू टाका द’ क’ धन्द्यिाद दैत अपन घड़ी ल’क’ वरतशासँ  \nबाँसघाट जाक’ प्राइिेट स्टीमर पकवड़ पह्लेजाघाट, ओत’सँ िेन पकवड़क’ दरभंगा आ ओत’सँ  बससँ  गाम \nपहुंवच गेलहुँ | एक मासक बाद साइवकलसँ  रामपट्टी जाक’ रमणजीकें दस टाका  बहुत-बहुत धन्द्यिादक संग \nद’ देवलयवन | वबना जलखै करौने िापस नै आब’ देलवन |   \nकेन्द्र सरकार द्वारा बेरोजगार युिक सबहक लेल राष्ट्िीयकृत बैंक सबहक माध्यमसँ  वरटेल कण्ट्िोल तलॉथक \nव्यिसाय लेल  पाँच हजार रुपैयाक ऋणक योजना चालू भेलै | हमर स्िभाि एवह व्यिसाय लेल उपयुतत नवह \nिल , तथावप हम  अपनाकें तैयार केलहुँ | हमरा टोलक मुवखयाजी (अमीरी लाल ठाकुर ) कहलवन जे हम \nएवहमे मदवत करबह, शुरू करह | आिेदन देवलऐ भारतीय स्टेट बैंक, मधुबनीमे | दौड़-धूप केलहुँ | ऋण \nस्िीकृत भेल | वजला उद्योग केन्द्र,मधुबनीसँ मावजषन मनी सेहो स्िीकृत भेल | आब बैंक ऋण वितरणक \nप्रवक्रया कवरतै | बैंक रुपैया नवह दैत िलै , कपडाक लेल कोनो संस्थाकें आदेश वदतै, कपडा हम वकनवलऐ \nवक नै, तकर    वनरीक्षण होइतै, तखन बैंक ओइ संस्थाकें वबलक भुगतान कवरतै | ई प्रवक्रया होइतै, मुदा \nदृश्य बदवल गेलै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमुजफ्फरपुर वजलामे मुशहरी प्रखण्ट्डमे वकिु क्षेत्र नतसल आन्द्दोलनसँ एक समय  बहुत प्रभावित भेल रहै | \nचवचषत नेता जय प्रकाश नारायण ओइ क्षेत्रमे भ्रमण कय ओवह ठामक समस्याकें दूर करबाक प्रयास केने \nिलाह | हुनका आह्वान पर हजारो युिक आत्मसमपषण केलवन | मुख्य धारामे एलाह | ओवह इलाकाक भूवमकें \nशत प्रवतशत वसंवचत करबाक योजना बनल, तकर वक्रयान्द्ियन भेल | लोक सभकें रोजगार वदययबाक वकिु \nव्यिस्था कयल गेल िल | एवह योजना सबहक प्रभािसँ  की पवरितषन भेलै, तकर अध्ययन करबाक लेल \nनेशनल इंवस्टट्यूट ऑफ़ क्युवनटी डेिलपमेंट, हैदराबाद द्वारा पछचीसटा फीलड इन्द्िेवस्टगेटरक बहाली कराओल \nजा रहल िल | जावह  कृवर् स्नातककें एग्रीकलचर एतसटेंशन  विर्यमे सावठ प्रवतशतसं अवधक अंक प्राप्त भेल \nिलवन , हुनकर वसलेतशन भ’ रहल िलवन | ई काज हमर पसन्द्दक िल, तें हम ई नोकरी स्िीकार क’ \nलेलहुँ | एवहमे पन्द्रह टाका प्रवतवदन भेटब वनवश्चत िल यद्यवप नोकरी एकदम अस्थायी िल | \nहम ढोली चल गेलहुँ |   \nवरटेल कण्ट्िोल तलॉथक व्यिसायबला योजनाकें वबसवर गेलहुँ | \nढोलीमे दू वदनक प्रवशक्षण प्राप्त केलहुँ | \nकरीब बीस पेजक प्रश्नािालीक पुवस्तका िलै | एवहमे बहुत तरहक सूचना सीधे पवरिारक मुवखयासँ  स्पकष \nक’ क’ भरबाक िलै | प्रवतवदन कम-सँ-कम पाँचटा पवरिारसँ सूचना प्राप्त करबाक लक्ष्य देल गेल िलै | \nदोसर वदनक प्रवशक्षण समाप्त भ’ रहल िल , तखने एकटा अवधकारी खबवर ल’ क’ एलाह जे पूरा मुशहरी \nब्लाक बावढमे डूवब गेल अवि, तें एखन ई कायषक्रम स्थवगत कयल जा रहल अवि | आगाँ कवहया शुरू होयत \nतकर सूचना सभकें प्रेवर्त कयल जाएत | \nबावढ ततेक भयंकर एलै जे ढोलीसँ गाम घूवरक ’ आएब बहुत कवठन भ’ गेल | \nिेन, बस सभ टा बन्द्द भ’ गेलै | \nसात वदन ढोलीएमे िात्रािासमे रवह जाए पड़ल | \nसंगी अशोक कुमार ठाकुर जी ओतवह एम. एस. सी. (ए जी ) क’ रहल िलाह , तें ओत’ रहबामे असौकयष \nनवह भेल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबस-िेन चालू भेलै , तखन गाम घूवर एलहुँ आ फेर नि सूचनाक प्रतीक्षा कर’ लगलहुँ | \nदुगाः पूजा शुरू भेलै | गाममे हलचल शुरू भेल | दुगाःस्थानमे हूवल -मावल बढल | चौकपर आ दुगाःस्थान दुनू \nठाम दुगाः पूजाक आयोजन होइत िल | दुनू ठाम सांस्कृवतक आयोजन होइत िलै | चौकपर जे आयोजन  \nहोइत िल तकर प्रमुख िलाह मुवखया जी श्री राम लखन वसंह | दुगाःस्थानमे आयोजनक प्रमुख िलाह देबू \nबाबू अथाःत श्री देिेन्द्र प्रताप वसंह | \nदुगाःस्थानमे एवहबेर देबू बाबूक आग्रहपर एक वदन सांस्कृवतक कायषक्रममे हमहूँ रूवच लेलहुँ | बैद्यनाथ बाबू \nमास्टर साहेब संग देलवन | यमसम गेलहुँ | प्रवसद्द गायक  महेन्द्र झा जीसँ  भेंट केलहुँ | एक वदन दू-तीन \nघंटा समय देबाक अनुरोध केवलयवन | भवरसक निमी वदन रहै | महेन्द्रजी, जेना कहने रहवथ, साँझमे \nसासुरसँ  घुरैत काल एलाह दुगाःस्थान | महेंरजीक कायषक्रमक लेल हम सभ बहुत गोटेसँ   व्यवततगत रूपें \nसेहो स्पकष  केने रही | हम सभ जेना चाहैत रही, नीक संख्यामे लोक सभ महेन्द्रजीकें सून’ आएल िलाह | \nरामपट्टीक कवि-गीतकार आर. के. रमण जी सेहो आएल िलाह | रमणजीक स्िर सेहो बहुत मधुर िलवन, ओ \nचावर-पाँचटा अपन रचना सुनौलवखन, लोककें बहुत नीक लगलवन | अन्द्तमे महेन्द्रजी माइक पकड़लवन त दू \nघंटा धवर लोक मंत्रमुग्ध भेल हुनका सुनैत रहल | \nजेहने आदरणीय रिीन्द्रजी ( श्री रिीन्द्र नाथ ठाकुर, धमदाहा, पूवणषया )क सरल,आकर्षक आ अनमोल शब्द \nसभ, तवहना महेन्द्र जीक अदभुत आ अनमोल स्िर परमानन्द्दक अनुभि करबैत िल | \nदेबू बाबूक वपता स्ि. प्रताप भानु िमाः, जे हमरा इलाकामे चवचषत लोक िलाह , ओहो पवहल बेर महेन्द्रजीकें \nएना सुनने िलाह , सुनैत-सुनैत भािुक भ’ गेलाह, मंचपर आवब जे उदगार व्यतत केलवन, से सभ गोटेकें \nभािुक क’ देलकवन | \nकायषक्रम बहुत वदन धवर चचाःक विर्य बनल रहल | \nकायषक्रमक आयोजन लेल हमरो मंगनीमे प्रशंसा भेवट रहल िल | \nहमरो नीक लागल आ नोकरीक वचट्ठीक बाट ताकब आसान भ’ गेल | \nकरीब एक मासक बाद ढोलीसँ एबाक सूचना प्राप्त भेल | \nढोली पहुँचलहुँ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपाँच-पाँच गोटेक समूह बनाक’ अलग -अलग गाम वनधाःवरत क’ हमरा सभकें मुशहरी ब्लाक लेल विदा क’ देल \nगेल | हमर सबहक वनदेशक हमरा सभकें सहायता आ सुझाि देबाक लेल आिश्यकतानुसार उपलब्ध रहैत \nिलाह | \nहमर सबहक समूह पवहने सुस्ता गाम गेल | \nओवह गामक काज पूणष भेलाक बाद गेल माधोपुर | माधोपुरमे मुवखयाजीसँ स्पकष भेलापर एकटा खूब नमहर \nदलानपर हमरा पाँचो गोटेक  रहबाक व्यिस्था भेल | \nलक्ष्मी वसंह नामक एक अवििावहत सज्जन िलाह, िैह हमरा सभ लेल भोजन , जलखै बनेबाक भार उठेलवन | \nपता चलल जे वहनका बाहरसँ अबैबला हा वकम-कमषचारी सबहक सेिा करब नीक लगैत िवन, सेहो वबना कोनो \nलोभ -लालचके | \nहमरा सबहक समूहमे एकटा मुवस्लम भाइ सेहो िलाह | वसंह जी  माए जकाँ सभ गोटेक देख-भाल करैत \nिलाह | सभकें बड्ड वजद्द क’क’ परसन द’ क’ प्रेमसँ केराक पातपर भोजन करबैत िलाह | साँझमे \nदलानपर बहुत गोटे जमा होइत िलाह वजनका सभसँ हम सभ गामक इवतहास सुनैत िलहुँ | अपने गामक \nलोक   जकाँ लगैत िलाह सभ गोटे | \nएक वदन हम सभ कोनो गाममे साढे पाँच बजेक बाद तक रवह गेल रही | वसंहजी गमिामे चूड़ा भूजल आ \nमुरही ल’क’ पहुंवच गेलाह | हुनका भेलवन जे सभकें भूख लावग गेल हेतै आ वचन्द्ता सेहो भेलवन जे कोनो \nअनहोनी त’ ने हमरा सबहक संग भेल | से बादमे कहलवन आ अवभभािक जकाँ वहदायत देलवन जे हम सभ \nपाँच बजे अिश्य  वबदा भ’ जाइ | वसंहजी पवहने गामक जे वस्थवत रहै तकरे अनुभिसँ  हमरा सभकें सलाह \nदैत िलाह | \nहम सभ करीब बीस वदन ओइ गाममे रहलहुँ | जवहया ओत’सँ विदा भेलहुँ,वसंहजी एना उदास भेलाह जेना \nअपन कोनो वनकटतम स्बन्द्धी सभसँ  वबिुडन भ’ रहल होवन | \nहम सभ वसंहजीसँ ई कवहयो नै पुिवलयवन जे ओ वििाह वकए नवह केलवन | \nडर होइत िल जे पता नवह पुिलासँ ओ भािुक भ ’ जावथ | एवह संसारमे कतेक लोक केहेन -केहेन कष्टकें \nभोगैत-भोगैत चुप-चाप प्रस्थान क’ जाइत अवि, तकर वहसाब के करत ? कोना करत ?          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nतकर बाद जावह गाममे काज करबाक िल से मुजफ्फरपुरसँ लग िलै | \nओत’ सँ शवन वदन मुजफ्फरपुर गेलहुँ, सेंिल बैंकक क्षेत्रीय कायाःलय | कावमषक विभागमे जाक’ स्पकष केलहुँ \nत कहलवन , जलद ही आदेश आनेबाला है,अगले सप्ताह आइए | \nदोसर शवन वदन गेलहुँ त कहलवन , वसविल सजषन से वफटनेस सवटषवफकेट लेकर  \nतीन वदन के भीतर आ जाइए | \nमेवडकल   सवटषवफकेट  ल’ क’ पहुँचलहुँ | दस वदस्बरक’ वसिान वजलामे बसंतपुर शाखामे योगदान करबाक \nलेल आदेश प्राप्त भेल | हमरा कहल गेल जे मुजफ्फरपुरसँ बस पकवडक’ मोह्मदपुर तक जाएब, \nमोह्मदपुरसँ मलमवलयाक लेल बस पकड़ब आ ओत’सँ वसिानबला बस अथिा वरतशासँ बसंतपुर जाएब, कुल   \nपाँच-िओ घंटाक रस्ता अवि | ईहो सूचना भेटल जे मुजफ्फरपुरक कोनो शाखासँ  रामेश्वर ठाकुर डेपुटेशनपर \nगेल िवथ जे बसंतपुरमे हेड केवशयरक रूपमे कायष क ’ रहल िवथ | \nअपन वनदेशककें कहवलयवन जे हम आठ तक काज क ’ क’ चल जाएब | हमरा जतेक भेटबाक चाही से \nआठ समयपर भेवट गेल | \nहम नओ तारीखक’ मुजफ्फरपुर बस स्टैंडपर गोपालगंज होइत वसिान जाइबला बसमे बैसलहुँ | करीब चावर \nघंटामे मोह्मदपुर, ओत’सँ एक घंटामे मलमवलया आ ओत ’सँ वरतशासँ दस-बारह वमनटमे बसंतपुर पहुंवच गेलहुँ \n| \nसाँझ भ’ गेल िलै | \nबैंकक गेटक सामने थोड़े काल ठाढ भेलहुँ त ठाकुरजी (रामेश्वर ठाकुर )एलाह, अपन पवरचय देवलयवन | गेट \nखोललवन | भीतर गेलहुँ | \nठाकुर जी रावतमे शाखा प्रबंधकबला टेबलपर अपन बेवडंग पसारैत िलाह | हमरा एग्रीकलचर विभाग बला \nटेबलपर अपन बेवडंग रखबाक सुझाि देलवन | थोड़े काल गप भेल | फेर फ्रेश भ’ क’ हम सभ बिक \nसाहक होटलमे भोजन कर’ गेलहुँ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nभोजन क’ क’ एलहुँ त थोड़े काल फेर गप-शप भेल, ओकर बाद ओ शाखा प्रबंधक बला टेबलपर अपन \nबेडपर पवड़ रहलाह | हम एग्रीकलचर विभाग बला टेबलपर अपन ओिाइन ओिाक’ पवड़ रहलहुँ | \nबड़ी काल धवर वनन्न नवह भेल | अतीतक  दृश्य सभ  सोझाँमे आवब गेल : \nपटनामे नागेन्द्रजीसँ भेंट, आरामे साढूक भैयाक डेरा, जमशेदपुरमे मामाक डेरा, वरटेल कण्ट्िोल तलॉथक \nव्यिसायक लेल दौड़-धूप, फीलड इन्द्िेवस्टगेटरक प्रवशक्षण, मुशहरी ब्लाकमे बावढ, गामक दुगाः-पूजा, दुगाःस्थानमे \nमहेन्द्र झाजीक कायषक्रम,फेर मुशहरी ब्लाक आगमन,सुस्ता गाम, माधोपुर गामक लक्ष्मी वसंह, सेंिल बैंकक \nक्षेत्रीय कायाःलय, बहालीक वचट्ठी, मुजफ्फरपुरसँ बसंतपुरक यात्रा | लगैत िल जेना धीरे -धीरे एवह पहाड़पर \nबहुत दूरसँ आवब रहल िी, बहुत दूरसँ | \nमोन पड़ल अपन गाम | \nमोन पड़ल अपन  घर | \nमोन पड़लाह वपता, मोन पड़लीह माए, मोन पड़लाह दुनू अनुज, मोन पड़लीह पत्नी   \nमोने मोन सभकें कहवलयवन, आब अहाँ सभ वचन्द्ता नवह करू,              जकर प्रतीक्षा कतेक माससँ करैत \nआवब रहल िलहुँ , \nसे नोकरी हमरा भेवट गेल अवि | \n(क्रमशः)         पटना / १४.०८.२०२१ \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nमुन्नाजी \n  \nबीहवन कथा \n  \nवरपोताःज \nआई बारहिीं िगषक परीक्षा पवरणाम बहरेलै .चारू भ'र गहमा गहमी बवढ गेल िल.जत ' सँ जे जनतब वदए सभ \nठाम टॉपर मे धीये/ सुआवसन. \nपत्रकारक एक टा दल ,  खुशी मनबैत धीया सबहक समूह मे जा प्रश्न केलवन --\" सब ठाम सँ जनतब भेटैए \nजे ऐ बेरक टॉपर बेटीये सब ऐि ! अहाँ सबहक की प्रवतवक्रया ? \" \n-- यौ, पढवनहार बेटा पवढ- वलवख जोकरक हेबे करतै .नै पढवनहारो लग बड्ड विकलप िै, वकयो जूस \nबेचतै, वकयो वरतसा - ठेला चलेतै , तीमन - तरकारी बेचतै, नै त' जेबीये कटतै. आ ताहू सँ मोन नै भरतै \nत' हमर सबहक पिोड़ ध' वफवरशान हेतै. \n-- पूत धन के त' लपेट देवलयै आ धीया सब ? -एक गोट पत्रकार टीपलक. \n-- \" धीया सब आब टॉप क' टॉप पद पर जा अपन जूवत चलेतै .\"  \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३. पद्य \n३.१.आशीर् अनवचन्द्हार- २ टा गजल \n३.२.ज्ञानिर्द्षन कंठ- २ टा गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआशीर् अनवचन्द्हार \n२ टा गजल \n१ \nआइ जे इवतहास हेतै \nकावि से उग्रास हेतै \n  \nपाइ वबन अवतचार मानू \nपाइ वबन मलमास हेतै  \n  \nकी जरूरी हावर मानी \nआस रखने रास हेतै \n  \nबूवझ गेलहुँ बात हुनकर \nदोसरे सभ खास हेतै \n  \nिल अभयमुरा बहुत वदन  \nआब ओ संत्रास हेतै \n  \nसभ पाँवतमे 2122-2122 मात्राक्रम अवि (बहरे रमल मोरब्बा सावलम िा बहरे रमल सावलम चावर रुरृी)।   \n  \n२ \n \nगरीबक नाम मजबूरी वमश्रा \nअमीरक नाम अंगूरी वमश्रा \n  \nप्रस्ताि लटकल रहलै अधरमे  \nनवहए भेलै मंजूरी वमश्रा \n  \nभेल िै हुनकर ठोरक लालीसँ           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपूरा जीिन वसंदूरी वमश्रा \n  \nिै अपने लेखक अपने पोथी  \nसंस्था िै अपने जूरी वमश्रा \n  \nकेकरो दोस्ती नै टूटै मुदा \nईहो िलै बड़ जरूरी वमश्रा \n  \nसभ पाँवतमे मात्राक्रम 222-222-222 अवि। दू टा अलग -अलग लघुकेँ  दीघष मानबाक िूट लेल गेल अवि। \nई बहरे मीर अवि। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज्ञानिर्द्षन कंठ \n२ टा गजल \n  \n१ \nकाज भेलै ओकर ओ दफा भ' गेलै \nलाज एलै नै तवनको वबदा भ ' गेलै \n \n  \nमेघ कारी ओमड़लै गरवज क' खूबे \nनै बवरसलै ओ कवनयो हिा भ' गेलै \n \n  \nजे गिलकै ओ तवहया तकर गपे की  \nबेवर वबतलै एलेतशन नफा भ ' गेलै \n \n  \nठामठामे दोकाने बहुत लगे मे  \nज्ञान कीनब से कैंचा सफा भ' गेलै \n \n  \nभेल झौहवर दोकानेदलान खूबे  \nभाि नेहक ओ वचंता हिा भ' गेलै \n  \n२ \nहमरा सन केओ नीक नै िै यौ \nहुनका सन बड़ बेठीक नै िै यौ \n \n  \nह्मर कवनयाँ सैंतल बड़ी वचक्कवन \nहमरा सन उँचगर टीक नै िै यौ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n  \nभैया िवथ खूबेखूब बैमनमा \nहुनकर ई रंगत ठीक नै िै यौ \n \n  \nसभवदन रहलौं दुब्बर मुदा दाबल \nतैयो नै खोंखी िीक नै िै यौ \n \n  \nिी हम बड़गुन्ना की कहू अपने \nदुवनयाँमे सुलटा लीक नै िै  यौ \n \n  \n(22 222 21 222) \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n४.स्त्री कोना (स्पादक- इरा मवललक) \n४.१.सुवचता कुमारी- बीहवन कथा- अनेरुआ \n \n \n \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nसुवचता कुमारी      \nबीहवन कथा \nअनेरुआ \n \n    आइ भोरे सअ एतेक जोर बरखा भ रहल िल जे घर स वनकलब दुरलभ िल। सुनैना वचंवतत िलीह \nजे कखन ई पावन िूटत से नवह जानी। वधया -पुता के स्कूलक देरी भ गेल आ ओ अपनो आइ ऑवफस नवह \nगेला। \nओ ई सब सोवचते िलीह वक तखनवह हुनक दस बरखक बेटा आवब क कहअ लगलवन , \n\"म्मी म्मी आब स्कूल कखन जाएब, देखु ने कतेक देरी भ गेल। \"  \n\"आब आइ कोना स्कूल जाएब एतेक पावन में। \" \n\"की हेतै हम ििा लगा कअ चवल जाएब।\"  \n\"एहन पावन में जे वनकलत ओकर वदने बूरल हेतै ने। \"  \n\"देवखयौ, गली में कए गोट अनेरुआ गै घूमैत अवि ,त वक ओकर सबहक वदन बूरल िै।\"    \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n      (  स स  स    ) \n   -      -     स          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                     \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :- \n                        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nविदेहक वकिु विशेर्ांक:- \n१) हाइकू विशेर्ांक १२ म अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल विशेर्ांक २१ म अंक,  १ नि्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) विहवन कथा विशेर्ांक ६७ म अंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल सावहत्य विशेर्ांक ७० म अंक, १५ नि्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक विशेर्ांक ७२ म अंक १५ वदस्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल विशेर्ांक विदेहक अंक १११ म अंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भवतत गजल विशेर्ांक १२६ म अंक, १५ माचष २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गजल आलोचना -समालोचना -समीक्षा विशेर्ांक १४२ म, अंक १५ नि्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीकांत वमश्र मधुप विशेर्ांक १६९ म अंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरविन्द्द ठाकुर विशेर्ांक १८९ म अंक १ नि्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अवनल विशेर्ांक १९१ म अंक १ वदस्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n लेखकक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत समीक्षकक समीक्षा सीरीज \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हमर पोथी वकए पढवथ\"- लेखक द्वारा अप्पन पोथी/ रचनाक समीक्षा सीरीज \n१. आशीर् अनवचन्द्हार 'विदेह' क ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१ \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   ,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए   \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n’      ’     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                    \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nविदेह ई-पवत्रकाक  बीिल रचनाक संग - मैवथलीक  सिषश्रेष्ठ रचनाक एकटा समानान्द्तर संकलन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nविदेह:सदेह:२ (मैवथली  प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०)          \nविदेह:सदेह:२ (मैवथली  प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:३ (मैवथली पद्य २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:३ (मैवथली पद्य २००९-१०)                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nविदेह:सदेह:४ (मैवथली कथा २००९-१०)         \nविदेह:सदेह:४ (मैवथली कथा २००९-१०)         \nविदेह मैवथली विहवन कथा  [ विदेह सदेह ५ ]         \nविदेह मैवथली विहवन कथा  [ विदेह सदेह ५ ]          \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nविदेह मैवथली लघुकथा  [ विदेह सदेह ६ ]         \nविदेह मैवथली लघुकथा  [ विदेह सदेह ६ ]         \nविदेह मैवथली पद्य [ विदेह सदेह ७ ]         \nविदेह मैवथली पद्य [ विदेह सदेह ७ ]          \nविदेह मैवथली नाट्य उत्सि [ विदेह सदेह ८ ]         \nविदेह मैवथली नाट्य उत्सि [ विदेह सदेह ८ ]         \nविदेह मैवथली वशशु उत्सि [ विदेह सदेह ९ ]         \nविदेह मैवथली वशशु उत्सि [ विदेह सदेह ९ ]         \nविदेह मैवथली प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना  [ विदेह सदेह १० ]         \nविदेह मैवथली प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना  [ विदेह सदेह १० ]         \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)      \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                        \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-स्पादक: \nडॉ उमेश मंडल।  सहायक स्पादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                              \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ से हावन-लाभ रवहत आधारपर िै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊयलटीक/ पावरश्रवमकक प्रािधान नै िै। तेँ रॉयलटीक/ पावरश्रवमकक इछिुक विदेहसँ नै जुड़वथ, से \nआग्रह।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४    \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२८ म अंक १५ अगस्त २०२१ (िर्ष १४ मास १६४ अंक ३२८) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  ","size_mb":1.23,"has_text":true},"Videha 329.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 329.pdf","name":"Videha 329.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ििदेह' ३२९ म अंक ०१ िितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n१. गजेन्द्र ठाकुर- िंघ लोक िेिा आयोग/ िबहार लोक िेिा आयोगक परीक्षा लेल  मैिथली (अिनिायष आ \nऐिछछक) आ आन ऐिछछक ििर्य आ िामान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु िािमग्री [एन.टी.ए.- यू.जी.िी.-नेट-\nमैिथली लेल िेहो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र- लजकोटर (धारािािहक उपन्द्याि)- २७म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖- आँिखमे िचत्र हो मैिथली केर (आत्मकथा)- १७म खेप- नोकरीक िाढ़े चािर \nिाल- बैंकमे पिहल िदन \n२.३.ज्ञानिर्द्षन कंठ- औकिडष ट्रेिडशन \n२.४.अरििन्द्द ठाकुर- पचपिनयां बनाम बभिनयां मैिथली:प्रितरोधक स्खिलत स्िर \n३. पद्य \n३.१.आशीर् अनिचन्द्हार- २ टा गजल \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ रिमय किि चतुर चतुरभुज ििद्यापित \nकालीन किि छिथ। एत  िमीक्षा शृंखलाक प्रारम्भ करबािँ पूिष चारू गोटेक शब्दािली              \nस   देल जा रहल अिछ। नि आ पुरान शब्दािलीक    िँ          ,         आ         स       मे \nधार आओत, िंगिह            स       मैिथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ िुछचा भािक अिभव्यितत भ  िकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र- लजकोटर (धारािािहक उपन्द्याि)- २७म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖- आँिखमे िचत्र हो मैिथली केर (आत्मकथा)- १७म खेप- नोकरीक िाढ़े चािर \nिाल- बैंकमे पिहल िदन \n२.३.ज्ञानिर्द्षन कंठ- औकिडष ट्रेिडशन \n२.४.अरििन्द्द ठाकुर- पचपिनयां बनाम बभिनयां मैिथली:प्रितरोधक स्खिलत स्िर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n \nरबीन्द्र नारायण िमश्र \nलजकोटर (धारािािहक उपन्द्याि) \n२७म खेप  \n-२७- \n  \nनीरजक घरक कोना-कोना मालती देिख आएल रहिथ । कतए कोन िस्तु राखलअिछ तकर िटीक \nिूचना ओ दामोदर आ िकशुनकेँ देलिथ । दामोदर मोंछपर ताि दैत बजलाह-\" भािगन,आब हमरािभकेँ ििलंब \nनिह करक चाही ।\" \n\"शुभस्य िशघ्रम्\"-िकशुन बजलाह ।फेर दुनू मामा-भािगन िकछु-िकछु कनफुिकी केलिथ । ओही राित \nनीरजक घरमे डाका पड़ल।नीरजक हाथ तँ टुटले रहैक । हालेमे प्लास्टर खुजल छैक। हाथ नीकिँ \nिोझो निह होइक । ओही हाथमे फेर चोट पड़लैक ।डकैतिभ िोझे ओकर ियनकक्षमे पैिल । ओकरा \nिुतलिँ उठओलक । नीरजऔंघाएल छलाह।उठबामे िकछु ििलंब भेलिन । डकैतबा तेहनकए हाथ मरोड़लक \nजे बाप! बाप! िचिचआ उठलाह । दोिर डकैत पेस्तौल तािन देलक । \n“हे भगिान!\"- नीरजक मुँहिँ िनकिल गेल । \n“खबरदार! जँिकछु बजबह तँ िोझे ऊपर जेबह । कुंजी िनकालह\"-दोिर डकैत बाजल । \n नीरज टेबुलक दराज िदि इिाराकेलिथ ।एकटा डकैत कुंजीक झाबा िनकाललक आ दोिर हुनका मुँहमे \nलत्ता ठुिि टेप िािट देलक । हाथ-पैर बािन्द्ह कए ऊपरिँ िीरक रािख देलक। हल्ला-गुल्ला िुिन कए \nलताक िनन्न टुिट गेलैक । ओबाहर आबए चाहली। डकैतिभ हुनको ओएह हाल केलक । केबारक कुंडी \nबाहरिँ बंद कए देलक । ओ छटपटा कए रिह गेलीह ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nगोट-गोटक िमानिभ डकैतिभ ट्रकपर लादलक आ चंपत भए गेल । जाइत-जाइत नीरजकेँ नीकिँ िपटाइ \nकए देलक । \nभोरभेने काजबालीिभ घरक हालत देिख हल्ला केलक। बहुत राि लोक जमा भए गेल । ओहीमेिँ \nकेओ पुिलिकेँ फोन कए देलक । लगीचेमे पुिलि चौकी छल । आश्चयषक बात जे ओकरािभकेँ िकछु पता \nनिह चललैक आ ट्रकपर लािद-लािद िभटा िमान डकैत िबना कोनो रोकटोककेँ चल गेल। पुिलि घरमे \nपैिितिह गुम्म पिड़ गेल ।िौंिेघर तहि-नहि भेल छल। लताक कोठरीक कुंिड खोललक तँ देखैत अिछ \nजे ओकर हाथ-पैर बान्द्हल अिछ,मुँहपर टेप िाटल अिछ । पुिलि ओकर हाथ-पैर खोललक। मुँहपरिँ टेप \nहटेलक । िगलािमे पािन देलकैक । लता ततेक हतप्रभ छिल जेहुनका िकछु बजले निह होिन। \nपुिलि नीरज िदि बढ़ल । ओ बेिुध छलाह । मुँहपरिँ पट्टी खोललक । हाथ-पैर खोललक \n।देह िहलओलक तँ िौंिे देह हीिल गेल । नीरजक िौंिेदेह अकिड़गेल छल । नीरजक प्राणान्द्त भए गेल \nछलिन।अपन िपताक हालत देिख लता भोखािी पािड़ कए कानए लगलीह ।िंयोग छल जे घरक िीिीटीभी \nकाज कए रहल छल । पुिलि फूटेजक छानबीन केलक। डकैतिभ नकाब पिहरने छल तेँ िचन्द्हबामे िदक्कत \nभए रहल छलैक । मुदा एतबा पता लािग रहल छलैक जे ओ िभ तीनगोटे छल जािहमे एकटा मिहला िेहो \nछिल । िभिँ आश्चयषक बात छल जे ओ िभलताकेँ िकछु िबगाड़ निह केलक । ओकरा िभकेँ नीरजिँ \nकोनोबातक कुन्नह छलैक िेहो बुझा रहल छल । मुदा ओ िभ छल के? \nकहबी छैक जे कतबो बुिधआरी करू ,िकछु-ने-िकछु गड़बड़ी भइए जाइत छैक । हरबरीमे एकटा \nडकैतक मोबाइलफोन ओतिह छुिट गेलैक। पुिलिकेँ ओिह मोबाइल आ िीिीटीभीिँ बहुत िकछु जानकारी \nभेटलैक ।जाँच-पड़तालिँ पता लािग गेल जे ओ फोन दामोदरक छल आ ओ एखन ट्रेनमे चढ़बाक िफराक \nमे अिछ ।पुिलि तुरंत ओकरा टीिनेपर घेिर लेलक । िकशुन िेहो पकड़ल गेल । बहुतराि कीमती \nिमानिभ िेहो ओकराििभिँ भेटल । \nएतेक जलदी बदमाििभ पकड़मे आिब जाएत िे िाइत पुिलिो निह िोचने छल । अिलमे ििजय \nदामोदरक मदितगार रहैत छलैक जािहिँ ओकरा पुिलि िकछु कए निह पबैक। आब तँ ओहो निह अिछ । \nपापक घैल कखनो-ने-कखनो भरबाक छलैक िे भिर गेलैक।दामोदरकअिली रूप प्रकट भए गेल । \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖                                \nआँिखमे िचत्र हो मैिथलीकेर ( आत्मकथा ) \n१७म खेप- नोकरीक िाढ़े चािर िाल - बैंकमे पिहल िदन \nमलमिलयािं िििान जाइबला िड़कक दिहना कातमे प्रथम तलपर पूब िदििं िेंट्रल बैंकक शाखा छलै जे \nछओ माि पिहने खूजल छलै, पिछछम िदि भूिम ििकाि बैंकक कायाःलय छलै | िड़कक बामा कात प्रखंड-\nअंचल कायाःलय छलै | एिह ठामिं िििान बत्तीि िकलोमीटरपर छै | \nबैंकक हाल खूब नमहर छलै | स्िीपर छल महेन्द्दर बांिफोर | ओ िबेरे आिबक‖ हमरा िभकें पािन आ चाह \nिपयाक‖, हमर िबहक ओछाइन स्टेशनरी रूममे रािख,  बैंकक िफाइ क‖ क‖ चल गेल | हम िभ फ्रेश भ‖ \nक‖ नीचां चापा-कलपर स्नानकय \nतैयार भ‖क‖ बजारिं िकछु जलखै क‖ क‖ एलहुं | िाटर बॉय छल राम नरेश, बाल्टीमे पीबैबला पािन भिरक‖ \nरखलक | दफ्तरी छलाह  राम अयोध्या पंिडत, मशरक घर छलिन,िोम िदन गामिं अबैत छलाह, बैंकक \nहॉलमे दू टा टेबल जोिडक‖ िुतैत छलाह , होटलमे खाइत छलाह , शिन िदन गाम चल जाइत छलाह | \nदि बजे बैंकमे आिब हम िभ बैिलहुँ | िाढ़े दि बजे बैंकमे बहुत लोक आिब गेलाह | िििानिं शाखा \nप्रबंधक एलाह, दाि बाबू ( श्री िनरंजन दाि ) आ श्री गौरी शंकर ििंह, कृिर् िित्त अिधकारी | दुनू गोटे \nिििानिं िभ िदन बििं अबैत छलाह | शाखामे कृिर् ििभागक काज एखन धिर ििंहजी देखैत छलाह, \nिििानिं अबैत छलाह आ िाँझमे िििान घूिर जाइत छलाह | \nएगारह बजैत-बजैत हालमे लोकक भीड़ लािग गेलै | \nहम त घबरा गेलहुँ | \nििंहजी कहलिन, ई िभ गोटे गहूमक खेतीक लेल लोन लेबय आएल छिथ, ब्लाक ऑिफि िं आिेदन \nफॉरिडष भ‖ क‖ आएल छै, अंचल अिधकारी द्वारा जमीनक  प्रमाण पत्र देल गेल छै , प्रित  एकड़ छः िौ \nरूपैयाक   लोन स्िीकृत करबाक छै,  दू िै बीयाक लेल आ चािर िै खादक लेल | स्िीकृितक लेल हमिभ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n अनुशंिा क‖ क‖ शाखा प्रबंधक लग पठबैत िछयिन, शाखा प्रबंधकक हस्ताक्षरक बाद हमिभ  बैंकक \nदस्ताबेज िभपर आिेदक आ  दूटा  गारंटरक  हस्ताक्षर ल‖क‖ बीज िनगम कें  बीजक लेल आ  खाद िडपो \nकें खादक लेल  िडलीिरी आडषर देल जाइ छै  | \nयैह भेल हमर प्रिशक्षण | \nदफ्तरी दस्ताबेजक िेट बनाक‖ दै छलाह | \nििंह िाहेब एक-दूटा आिेदनक िनष्पादनक प्रििया देखा देलिन आ तकर बाद दस्ताबेज िभ पर आिेदक आ \nदू-दूटा  जमानतदारक हस्ताक्षर लेब‖ कहलिन | \nठाकुर जी कैश ििभागक काज देिख रहल छलाह | \nबीचमे ठाकुर जी िंगे भोजन कर‖ बजार गेलहुँ, ििंहजी एिगरे थोड़े काल काज करैत रहलाह | \nठाकुरजी कहलिन, आज त लगैए रात भ‖ जेतै, जत्ते लोक दू तीि तक  बैंकमे आिब गेल छिथ, हुनकर \nकाज त हेबे करतै| हम घबरा गेलहुँ | लगातार एते काल बैिबाक अभ्याि निह छल | \nिाढ़े चािर बजे पेट्रोमति जड्बैत देखिलऐ तखन ठाकुरजी जे कहने छलाह तकर पुिि भ‖ गेल | \nजाड़क माि छलै, बैंक बन्द्द होइत-होइत नौ बािज गेलै | बड्ड थािक गेल रही | \nहोटलमे खेबाक लेल जे िकछु भेटल, िे ख़ाक‖ जखन िूत‖ गेलहुँ त मोनमे भेल जे नोकरी ठीक नै भेल, \nमुदा आब कोनो ििकल्प शेर् निह रिह गेल अिछ, िे िोिच मोनकें िस्थर करबाक प्रयािमे लािग गेलहुँ | \nदू िदनक बाद ििंह िाहेब िििानिं एनाई बन्द्द क‖ देलिन | हुनका जेना-जेना देखने छिलयिन, तिहना आिेदन \nपत्र देिखक‖ कते खेत िहस्िामे छै जािहमे गहूमक खेती करबाक छै, िे देिखक‖ कते आ कोन-कोन खादक \nआिश्यकता छै,िे गणना क‖क‖ ऋण स्िीकृितक लेल अनुशंिा करैत अपन लघु हस्ताक्षर कय शाखा \nप्रबंधककें दै छिलयिन | ओ हस्ताक्षर करैत छलाह | एकर बाद दस्ताबेज िभपर आबेदक आ जमानतदार \nिबहक हस्ताक्षर लैत छलहुँ | तकर बाद बीज िनगमकें बीज लेल आ खाद िडपोकें खाद लेल िडलीिरी \nआडषर भिरक‖ ओइपर अपन लघु हस्ताक्षर कय  शाखा प्रबंधकक हस्ताक्षर लैत आिेदककें द‖ दैत छिलयिन |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआिेदक कृर्क िनगम आ िडपोिं बीज आ खाद ल‖ क‖ चिल जाइत छलाह, िनगम अथिा िडपो िकिानकें \nबीज अथिा खाद द‖ क‖ बैंक शाखामे िबल पठा दैत छलैक | िबलमे िूचना रहैत छलै जे बैंक शाखाक \nआदेशपर कोन कृर्ककें कतेक रािशकेर बीज अथिा खादक आपूितष कयल गेलैए | िडलीिरी चलानपर \nकृर्कक हस्ताक्षर रहैत छलैक | \nबैंकक बही(लेजर)मे कृर्कक खाता खोलल जाइ छलै , िबलक रािशिं िम्बिन्द्धत कृर्कक खाता  नामे (डेिबट) \nहोइ छलै | एतबे रािशक धनादेश (पे आडषर ) अथिा ड्राफ्ट आपूितषकताःक नामे बनाक‖ िबलक भुगतान क‖ \nदेल जाइत छलै | एकर िििरण  जािह छपल कागतपर िलखल जाइत छल तकरा डेिबट आ िेिडट भाउचर \nकहल जाइत छलै | भाउचरपर हमर लघु आ शाखा प्रबंधकक पूणष हस्ताक्षर होइत छलिन, भाउचर िदन \nभिरक अन्द्य भाउचरक िंग अिभलेख(िरकॉडष) लेल िुरिक्षत राखल जाइत छलैक | \nभाउचरपर िििरण कोना िलखी, िे पिछला कोनो ितिथक ििंहजीक बनाओल भाउचर देिखक‖ ििखैत छलहुँ – \nमहाजनो येन गतः ि पन्द्थाः | \nतकरा बाद : \nभीड़ िमशः कमैत गेल | \nरामेश्वर ठाकुर जीक ट्रान्द्िफर मुजफ्फरपुर भ‖ गेलिन, हुनका स्थानपर मधुबनी शाखािं गणेश ठाकुरजी एलाह \nस्थायी हेड केिशयर बिनक‖ | \nगणेश ठाकुरजी डेरा तािक लेलिन आ पिरिार िंगे रह‖ लगलाह | \nहमरो लगेमे डेरा भेिट गेल | एिगर रह‖ लगलहुँ | \nदफ्तरी राम अयोध्या पंिडत ऑिफिमे राितमे िुतैत छलाह, िबेरे आ िाँझक‖ हमरे िंगे भोजन बनबैत छलाह \nआ करैत छलाह | शिन िदन ऑिफिक काजक बाद अपन गाम चिल जाइत छलाह आ िोम िदन अबैत \nछलाह | \nशाखा प्रबंधक दाि बाबू ( श्री िनरंजन दाि ) िभ िदन िििानिं बििं अबैत छलाह | \nडेरा भाड़ा प्रिंग          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमरा आिािक िकराया पचाि रुपैया छल | िभ माि एक तारीकक‖ पिछला मािक िकराया मकान \nमािलककें खातामे जमाक‖ दैत छिलयिन | \nएक िदन मकान मािलकक भाितज एलाह आ कहलिन जे ऐ माििं िकराया हमरा देब‖ पड़त | हम कारण \nजान‖ चाह्लहु त कहलिन, हमर पािरिािरक िमस्या अिछ, एकर िकराया हमरा भेटक चाही, तें हमरा देब‖ \nपड़त | हमर कोनो अनुरोध ओ िुनबा लेल तैयार नै भेलाह | हम िोचलहुँ जे िहनकािं झगड़ा करबािं नीक \nअिछ दोिर डेरा तािक लेब | हम कहिलयिन, ठीक छै, जाउ ऐ मिहनामे अहाँकें िकराया भेिट जाएत | ओ \nकहलिन जे ओ आबिथ त कह्बिन जे हुनका द‖ देिलयिन, अहाँ हुनकािं गप करू | हम कहिलयिन, अहाँकें \nिकराया भेिट जाएत, आब हमर िचन्द्ता अहाँ छोिड िदय‖ | ओ प्रिन्न भ‖ क‖ चल गेलाह | \nओही िदन िाँझमे ओ एलाह िजनका पिहनेिं िकराया दैत आिब रहल छलहुँ | ओहो अपन पिरिारक िमस्याक \nचचष करैत कहलिन, अहाँ हमर पािरिािरक झगडामे नै पडू, अहाँ जिहना हमरा िकराया दैत आएल छी, तिहना \nदैत रहू, ककरोिं डरबाक काज नै छै | ईहो अपने बातपर अड़ल रहलाह, हमर कोनो बात नै िून‖ चाहैत \nछलाह | हम िोचलहुँ जे दोिर डेरा तािक लेब ठीक रहत, ताबत ऐ मािक िकराया िहनको द‖ देबिन | \nकहिलयिन. ठीक छै, अहाँकें जेना दैत छलहुँ िे अिश्य भेटत | ओहो प्रिन्न भ‖ क‖ गेलाह | \nहमरा पंिडत दफ्तरी कहलक, अहाँ ई ठीक नै केलहुं, दुनू गोटेकें िकराया देबिन ? \nहम कहिलयिन, एक माि द‖ देबिन, दोिर मािमे हम ई डेरे छोिड देब | झगड़ा केलािं अपनो अशांत भ‖ \nजाएब, ऐिं नीक पचाि रुपैयाक नोकिान, बूझब जे पचाि रुपैया जेबीिं कतहु खिि पडल | \nतीि तारीखक‖ एक गोटे िबेरे आिबक‖ िकराया ल‖ गेलाह | \nदोिर िाँझमे एलाह | ओहो अपन िकछु अिनिायष आिश्यकताक चचष करैत िकराया ल‖ गेलाह | \nहम दोिर डेराक खोज तेज क‖ देलहुं | \nएक िप्ताहक बाद एकिदन मुिखयाजीकें िहनका दुनू गोटेक िंग अबैत देखिलयिन त िचन्द्ता भेल | \nमुिखयाजी कहलिन, हम अहांिं एकटा  जानकारी प्राप्त कर‖ आएल छी ठाकुरजी | हम कहिलयिन, अिश्य, \nपूछल जाए |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमुिखया जी पुछलिन, ई कहैत छिथ जे  ठाकुरजी हमरा िकराया देलिन आ ई कहैत छिथ जे िकराया हमरा \nभेटल, ऐमे िही के अिछ ? \nहम कहिलयिन, मुिखयाजी, दुनू गोटे िही छिथ, गलत िकयो निह छिथ | \nमुिखया जी आ ओहो दुनू गोटे हमरा िदि ताक‖ लगलाह | \nमुिखया जी बजलाह, अजीब बात अिछ , एक आदमी दुनू गोटेकें  िकराया देलाक बादो शांत छिथ, कोनो \nिशकायत नै आ ई दुनू आदमी िकराया लेलाक बादो अशांत अिछ , लड़ाइ-झगड़ा करबा पर उतारू अिछ  ! \nमुिखया जी अपनापन जनबैत दुनू गोटेकें बुझौलिखन जे ई लाजक बात िथक | \nदुनू गोटे मुिखयाजीक कहलापर पचाि-पचाि रुपैया हमरा िापि क‖ देलिन | मुिखया जी हमरा कहलिन, \nअहाँ एखन राखू पाइ,दू-तीन िदनमे  फैिला भ‖ जेतै, तखन जकरा कहब तकरा द‖ देबै | \nदुनू गोटेक गेलाक बाद मुिखया जी कहलिन तखन बुझिलऐ जे दुनू गोटे एके आँगनमे रहैत छिथ, एक आदमी \nहमरािं िकराया ल‖क‖ गेलाह आ अपना घरमे बजलाह, हुनकर पत्नी दोिरकें िुनाक‖ कहलिखन जे लोककें \nबजलािं की हेतै, िकरायादार हमरा मािलक बुझलक तखन ने  िकराया देलक | दोिर पक्षकें ई बुझेलिन जे \nई हमरा खौंझबैए, िकएक त हमरा त िकराया आिब गेल अिछ | प्रितिियामे दोिर पक्ष िेहो िकछु बजलीह, \nदुनू पक्षमे कहा-िुनी भ‖ गेलिन, बात पुरुर् िभमे िेहो भ‖ गेलिन | झगडा ततेक बिढ़ गेलै, जे मुिखयाजीकें \nहस्तक्षेप कर‖ पड़लिन | \nहमरा दुख भेल जे हमर जे ििया भेल तकर पिरणाम अशुभ भ‖ गेलै, तें हमरा \nिकछु दोिर तरहें िमाधान ताकब उिचत छल | \nतीन िदनक बाद मुिखयाजी कहलिन, फैिला भ‖ गेलै, अहाँ िजनका दैत छिलयिन, हुनके देबिन, दोिर िकयो \nआब किहयो िकराया मांगय नै एताह | \nिैह भेलै | तकर बाद फेर किहयो डेरा ल‖ क‖ िमस्या निह भेल | \nलंिबत आिेदन प्रिंग          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआपात काल चिलए रहल छलै | िभ ठाम शािन्द्त | िभ ठाम पोस्टर छलै, ―अनुशािन ही देश को महान \nबनाता है |‖ \nबैंकमे िकिान िबहक ऋण आिेदन अबैत छलै प्रखण्ड कायाःलयिं अग्रिािरत भ‖क‖ | आिेदन पत्र कोनो \nिस्थितमे पन्द्रह िदनिं अिधक अििध लेल लंिबत निह रहबाक चाही, िे स्पि आदेश छलैक | आिेदन-पत्र \nिबहक िनष्पादनक िमीक्षा हेतु टास्क फ़ोिषक िाप्तािहक मीिटंग होइत छलैक िजला िस्थत कलेतटरक िभा \nकक्षमे | मीिटंगमे प्रखण्ड ििकाि पदािधकारी िभ रहैत छलाह आ बैंक िदििं िजला िस्थत मुख्य शाखाक \nकृिर् िित्त अिधकारी रहैत छलाह | \nबिंतपुरक प्रखण्ड ििकाि पदािधकारी िरपोटष केलिखन जे िेंट्रल बैंक बिंतपुरमे बोिरंगक ित्तिरटा आिेदन \nतीन माििं लंिबत अिछ | कलेतटर बहुत नाराज भेलाह आ गौरी शंकर ििंह, िििान शाखाक कृिर् िित्त \nअिधकारीकें कहलिखन जे ओिह ठाम जे स्टाफ काज करैत अिछ, तकरा ििपेंड क‖ क‖ हमरा खबिर करू \n| \nदोिर िदन िििानिं गौरी बाबू एलाह आ ई िमाचार कहलिन | हमरा त ओत‖ तीन  माि भेलो नै छल, \nहमरािँ पिहने िैह िििानिं आिबक‖ एिह शाखाक काजक िनष्पादन करैत छलाह | हम एिह बीचमे फिल-\nऋणक आिेदनक िनष्पादन करैत जा रहल छलहुँ | िकछु िकुषलर िभ जे आएल छलै, िे पढने छलहुँ | हम \nओिह िकुषलरकें िनकाललहुँ | गौरी बाबूकें बूझल छलिन | िकुषलरक अनुिार जािह िकिानकें अपना पंप-िेट \nनै छै अथिा  ओकरा आिानीिं  उपलब्ध नै छै   तकरा खाली बोिरंग लेल ऋण नै देबाक छै | \nििचार-ििमशष भेल | हमरा अिगला िप्ताहक टास्क फ़ोिषक मीिटंगमे उपिस्थत हेबाक लेल किहक‖ गौरी बाबू \nचल गेलाह | \nअिगला मीिटंगमे हमहूँ गेलहुँ | बिंतपुर प्रखण्डक चचाः शुरू भेल त कलेतटर िाहेब पुछलिखन िेंट्रल बैंक \nबिंतपुरिं के एलाहे | हम ठाढ़ भेलहुँ | कलेतटर पुछ्लिन लिम्बत आिेदन पत्रक ििर्यमे | हम बैंकक ओिह \nिकुषलरक चचष करैत कहिलयिन, अढ़ाइ  माि पिहने  आिेदन पत्र िभ प्रखण्ड कायाःलयकें िापि कएल जा \nचुकल छै | हम शाखा प्रबंधकक हस्ताक्षरिं गेल लगभग अढ़ाइ माि पिहलुक पत्रक प्रित देख‖ देिलयिन, \nगौरी बाबू िेहो एकर िमथषन केलिखन | कलेतटर िाहेब प्रखण्ड ििकाि पदािधकारीपर िबगिड़ गेलिखन | \nकहलिखन, हमरा लगैत छल जे बैंक एहेन गलती निह क‖ िकैत अिछ, िमस्टर पी िी पी, गलत िूचना \nल‖क‖ नै आउ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअहाँक ठीक िामने अिछ  बैंक शाखा, अहाँ  बैंकिं ताल-मेल िकए नै रखैत छी ? आब बैंक स्टाफक िंगे \nमीिटंगमे आउ | \nदोिर िदन  पी िी पी  हमरा शाखामे एलाह आ किहया िापि भेलै आ के प्राप्त केने रहै, िे जान‖ चाह्लिन | \nदफ्तरी िपउन बुक देख‖ देलकिन | प्राप्तकताःक हस्ताक्षर निह चीिन्द्ह िकलाह, पी िी पी गुम्म भ‖ गेलाह, \nकहलिखन, आब यिद कोनो आिेदन िापि रही त कोनो आन अिधकारीकें देब | \nतकरा  बाद फेर किहयो कोनो िरपोटष मे कोनो त्रुिट हेबाक अििर नै एलै | पी िी पी कोनो मीिटंगमे जेबािं \nएक िदन पिहने बैंक शाखामे अपने आिबक‖ अथिा कोनो अिधकारीकें पठाक‖ बैंकक िरपोटषिं अपना िरपोटषक \nिमलान करा लैत छलाह आ जिहया टास्क फ़ोिषक मीिटंग रहै छलै त हमरो िंग क‖ लैत छलाह | \nिपताक अस्िस्थता प्रिंग \n190   रु. मूल िेतनपर हमर बहाली भेल छल, डी. ए. िमलाक‖ 503 रु. होइ छलै | \nशुरूमे िकछु माि धिर िकछु ओिरटाइम िेहो भ‖ जाइ छलै | एकर अितिरतत मीिटंगमे िििान जाइ छलहुँ त \nओकरा लेल डाईम अलाउंि िेहो एक िदनक बारह रु. भेिट जाइत छल | हम िंतुि छलहुँ | अपना लेल \nकम-िं-कम खचष करैत पाइ गाम पठा दैत छलहुँ अथिा नेने जाइ छलहुँ | \nआमदनी भेल त खचषक नि रस्ता िभ िेहो बन‖ लागल | िकछुए मािक बाद बाबूक स्िास््य बहुत ख़राब \nभ‖ भेलिन, जांचक बाद टी.बी. प्रगट भेलिन |बहुत खतरनाक िबमारी छलै ओिह िमयक लेल | दबाइ, प्य \nआिदमे बहुत खचषक आिश्यकता होइत छलैक | \nहमर प्राथिमकतामे िभिं ऊपर भ‖ गेल बाबूजीक इलाज आ प्य | \nदरभंगामे नीक डॉतटरिं इलाज चल‖ लगलिन | \nलगातार छौ माि इलाज आ प्यपर बाबूक स्िास््य िामान्द्य भेलिन | \nतकर बादो बहुत िदन धिर डॉतटरक िलाहक अनुिार िदनचयाः चलैत रह्लिन | \nएक माि पुरलापर एक िदनक  आकिस्मक अिकाश भेटैत छल | शिन िदन दू बजेक बाद ििदा होइत छलहुँ, \nराितमे गाम पहुँचैत छलहुँ, रिि िदन रिहक‖ िोम िदन ििदा भ‖ जाइत छलहुँ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबादमे िकछु माि लेल पिरिार ल‖क‖ िेहो रहलहुं | िकछु माि बाबूकें िेहो अपना िंग रखिलयिन | \nछोट भाए िभ गामक िमिडल आ हाइ स्कूलमे पढ़ै छलाह | \nघरमे आिश्यकतानुिार माएकें लोकिं कजष ल‖ लेब‖ पडैत छलैक , ओ ओकर िूिदक गणना करैत छलीह | \nबाबूक हाथक कजष िभकें बूझल रहैत छलै | \nहम दुनू तरहक कजषिं धीरे-धीरे मुिततक प्रयाि क‖ रहल छलहुँ | \nबछचीक गहना छोड़यबाक बात ध्यानिं हिट गेल | एक िालक बाद को –ऑपरेिटििं लोन ल‖क‖ गहना \nछोड़यबाक बात िोचलहुँ त कहलक जे गला देल गेलै | हम तखन ओइ िदि िोचनाइए छोिड़ देलहुं |  \nशाखामे नि-नि िदस्य िबहक आगमन \nशाखाक व्यििायमे िृिर्द् भेलैक त िदस्यक िंख्यामे िेहो िृिर्द् भेलै | \nकृिर् िित्त अिधकारीक पदपर एलाह श्री िशि शंकर ििंह जी | ििंह जी िभिं लम्बा-तगड़ा छलाह, खांटी \nइमानदार आ स्पिितता छलाह | पिरिारक िंग रहैत छलाह, िपता िेहो िंग रहैत छलिखन | \nदफ्तरी राम अयोध्या पंिडत िलिपक िह खजांची भ‖ क‖ गेलाह                    डुमरा ( िीतामढ़ी), हुनका स्थान \nपर मदन प्रिाद एलाह | \n  \nिकछु अंतरालक बाद एकटा और कृिर् िहायक एलाह िचतरंजन शमाः जी | \nिदघिारािं श्रीिास्तिजी एलाह चीफ केिशयर भ‖ क‖ | \nिकछु मािक बाद शाखा प्रबंधक दाि बाबूक स्थानान्द्तरण मुजफ्फरपुर भ‖ गेलिन, हुनका स्थानपर चौबे जी \nएलाह आरािं | चौबेजी बहुत हंिमुख स्िभािक छलाह | \nलोक जे हुनका चैम्बरमे कोनो काजे जाइत छल, िे प्रिन्न मुरामे िनकलैत छल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिामान्द्यतया कृिर् ििभागिं िम्बिन्द्धत आिेदन पत्र पर कृिर् िहायक, कृिर् िित्त अिधकारीक अनुशंिापर शाखा \nप्रबंधक स्िीकृितपर हस्ताक्षर करैत छलाह | कोनो-कोनो आिेदन जे बैंकक िकुषलरक अनुिार उपयुतत नै रहै \nछलै, ओिहमे हमरा िबहक अनुशंिा निहयों रहलापर, यिद हुनका ठीक लगै छलिन, त स्िीकृत क‖ दैत \nछलिखन | हमरा  िभ जकाँ ओ नै डेराइत छलाह | \n  \nकन्द्हैया लाल श्रीिास्ति िलिपक िह खजांचीक पद पर आ छपरािं बी.पी. शमाः एलाह लेखापालक पदपर | \nशमाः जी एिगरे रहैत छलाह | ओहो िनयमक अनुिारे िभटा काज करैत छलाह, िनयमिं किनयों ििचलन \nपिन्द्द नै करैत छलाह | ओ कतेक िदस्यकें बैंक िेिामे भेल दुगषित देखने छलाह अथिा िुनने छलाह, \nतकर चचष िमय-िमयपर करैत छलाह आ िकुषलरेक अनुिार िभ काज करबापर जोर दैत छलाह | ओ \nरस्तोपर चलैत काल यिद िड़कपर कोनो िधया-पूताकें देिख लैत छलाह त ओकर घरक अिभभािककें \nबजाक‖ िधया-पूताकें िम्हािरक‖ रखबाक उपदेश द‖ दैत छलिखन | हम िभ एक बेर पुछिलयिन जे अहाँकें \nकोन मतलब अिछ आनक एते िचन्द्ता करबाक त कहलिन जे एक त िभ िजम्मेदार नागिरकक काज छै जे \nककरोिं िकछु चूक भ‖ रहल छै, त ओकरा ितकष क‖ िदयौ, दोिर जे कोनो दुघषटना भ‖ जाइ त पुिलि \nहमरो िभिं पुछ-ताछ क ‖ िकैए | एतेक िािधान रहैबला आ दोिरोकें िािधान करैबला शमाःजी ककरोिं \nअपन पिरिारक ििर्यमे कखनो  िकछु नै कहैत छलिखन | \nएक िदन ऑिफिमे कोनो बात पर शमाःजी शाखा प्रबंधक महोदयकें कहलिखन जे किहयो अहाँ अपनो फिब \nआ हमरो िभकें  फिाएब | जबाबमे शाखा प्रबंधक कहलिखन जे कपारमे िलखल हैत फिब त िकयो बचा नै \nिकत आ िलखल हैत बचब त िकयो िकछु िबगािड़ नै िकैए | शमाःजीकें ई बात नीक नै लगलिन, पान खाए \nिबदा भ‖ गेलाह | हुनका ककरो बात पिन्द्द नै पड़ैत छलिन त पान खाए िनकिल जाइत छलाह आ पाँच \nिमनटक बाद शांत भ‖ क‖ घुरैत छलाह | \nएक िदन एक गोटेक गपिं हुनका एतेक दुख भेलिन जे उिठक‖ रोडपर एलाह, एकटा बि मुजफ्फरपुर जाइत \nरहै, ओहीमे चिढ़ गेलाह आ एक िप्ताहक बादे मुजफ्फरपुरिं घुरलाह | \nदुखक बात ई भेलै जे दि बरखक बादे शमाःजी शाखा प्रबंधक भेलाक िकछुए िदनक बाद बैंक छोिड देलिन \nआ चौबेजी तीनटा शाखामे शाखा प्रबंधक रहलाक िकछुए बरख बाद  िंिारे छोिड देलिन | शमाःजी िकए  बैंक \nछोिड देलिन, िे पता नै चिल िकल | चौबेजी द‖ पता चलल जे िबमारीक कारणे नै ठहिर िकलाह | \nडायिबटीज छलिन, मुदा अपेिक्षत परहेज निह करैत छलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबहुत पिहने एक िदन ऑिफिमे शमाःजी आ चौबेजीक मुंहिं जे िनकलल रहिन िे कोना एक-दोिरक लेल \nित्य भ‖ गेलै अथिा एक दोिरक लेल श्राप ििर्द् भेलिन,िे िचन्द्तनमे आिब जाइत अिछ | शमाःजीक कहब \nछलिन जे अिािधान रहलािं अिनि भ‖ िकैत अिछ, िे चौबेजी लेल ित्य ििर्द् भेलिन | \nचौबेजीक कहब छलिन जे कतबो िािधान रहब, यिद भाग्यमे अिनि िलखल अिछ त िकयो बचा नै िकैए—ई \nशमाःजीक लेल ित्य ििर्द् भेलिन | शमाःजी एतेक िािधान रहैत छलाह, कोनो अपराध नै केने छलाह तखनो \nस्ियं शाखा प्रबंधकक पद  छोिड़क‖ भािग पड़यलाह | िचन्द्तक लोकिन कहैत छिथ – आिर िड्िष ििएट \nआिर िल्डष, िोिचक‖ कोनो बात बजबाक चाही, मुदा िे कहाँ होइत छैक, पता निह  िदन भिरमे हम िभ \nअपन िचन्द्तन अथिा अपन शब्दिं िकनका-िकनका श्राप  दैत रहैत िछयिन अथिा िकनकर-िकनकर िचन्द्तन \nअथिा शब्द िभिं शापग्रस्त होइत रहैत छी |   \nिकछु मािक बाद अंचल िनरीक्षकक पर  पर एलाह रामजी लाल दाि जी  जे हमरे िजलाक छलाह | \nहुनकािं मैिथलीमे गप होइत छल,िे हमरा लेल अितिरतत ख़ुशीक बात छल | दाि जी िहन्द्दीमे िलखैत \nछलाह, ित्रकालदशी उपनामक िंग काटूषन िेहो नीक बनबैत छलाह, एखनो फेि बुक पर हुनकर काटूषन \nअिधक काल देखैत रहैत छी | ििज्ञानपर आधािरत हुनक ििलक्षण कथा िंग्रह प्रकािशत भेल छिन, हमहूँ \nपढने छी | एकटा और पोथी प्रकािशत भेलिन अिछ | \nदाि जी छलाह त अंचल कायाःलयक स्टाफ मुदा बैंकक स्टाफ िभिं ततेक घुलल-िमलल छलाह जे बहुत \nगोटे हुनको बैंकेक स्टाफ बुझैत छलिन | \nहम िभ िंगे िाँझमे किहयो मलमिलया िदि त किहयो कन्द्हौली िदि पयरे घूमय जाइ छलहुँ | \nहम िमिथला िमिहर मंगबैत छलहुँ, मैिथली आ िहन्द्दीक िकताब पढैत छलहुँ आ मैिथलीमे गीत िलखैत  छलहुँ | \nिहन्द्दीमे काका हाथरिीक एकटा िकताब पढ़लहुँ, िहन्द्दी मे िेहो िकछु छोट-छोट कििता िलखय लागल छलहुँ \n| \nकन्द्हैया लाल श्रीिास्ति जी िेहो भोजपुरीमे गीत गबैत छलाह आ  िलखबो करैत छलाह | हमरा िंगे िकछु \nमैिथली गीत िेहो गािब लैत छलाह | \n  \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमोटर िाइिकल प्रिंग \nएक िदन आंचिलक प्रबंधक एलाह | कृिर् ििभागमे दू गोटे रही- हम कृिर् िहायक आ ििंह जी, कृिर् िित्त \nअिधकारी | हमरा िभकें पुछ्लिन जे हम िभ एखन धिर मोटर िाइिकल िकए ने िकनने छी, िबना मोटर \nिाइिकलके फील्डमे कोना जाएब इंस्पेतशन अथिा ििूली लेल | हम िभ कहिलयिन जे चलब‖ नै अबैए त \nकहलिन जे िीिख िलय‖, िबना ििखने काज नै चलत | \nहम ईहो कहिलयिन जे पन्द्रह प्रितशत मािजषन मनी जमा करब िेहो एकटा िमस्या अिछ | ओ तुरत लैटर \nपैडपर शाखा प्रबंधककें आदेश द‖ देलिखन जे मोटर िाइिकल के जतेक दाम छै, ततेक ऋण स्िीकृत क‖ \nदेल जाए, मािजषन मनी नै जमा कराओल जाए | पुछ्लिन, और कोनो िमस्या ? हम िभ आश्वस्त क‖ \nदेिलयिन जे एक मािक भीतर मोटर िाइिकल ल‖ लेब | जाइत- जाइत आंचिलक प्रबंधक महोदय कहलिन, \nहम एक मािक बाद फेर आएब अहाँ िबहक मोटर िाइिकल देखबाक लेल, िे ध्यान राखब | \nहम िभ अपनामे ििचार केलहुं जे आंचिलक प्रबंधक कें एते पलखित कत‖ हेतिन जे एक मािक बाद फेर \nएिह शाखामे एताह | हम िभ िनिश्चंत भ‖ गेलहुँ | अिलमे मोटर िाइिकल चढ़बािं हम िभ डेराइत रही | \nििंह जी हमरािं बेशी  मोटर िाइिकल चढ़बािं डेराइत छलाह, हुनकर देहो बेशी भारी छलिन,खिबाक डर \nबेशी होइ छलिन | हम ििखबाक लेल तैयार भेलहुँ, एक आदमी तैयार भेला  अपन पुरान मोटर िाइिकल \nदेबाक लेल किहयो-किहयो थोड़े कालक‖ िीख‖क लेल | तीन-चािर िदनमे लागल जे हम आब चला लेब | \nएक िदन हुनकर  मोटर िाइिकलिं िात-आठ िकलोमीटर दूर कोनो गाम गेलहुँ एिगरे | घुरती काल की भेलै \nिे नै बुझिलऐ, गाड़ी रोक‖ चिहऐ त रुकबे नै करै, ब्रेक फेल भ‖ गेलै, हम निषि भ‖ गेलहुँ, आब कोना-की \nकरू | भेल जे आब कतहु ठोकर लािग जेतै, तखने एकटा ििचार आएल आ झट द‖ चाभी िनकािल लेिलऐ, \nएकटा हाथ हैंडलिं हटलाक कारणे गाड़ी अिंतुिलत भेलै आ थोड़बे दूर पर रुकलै आ एक कात खिियो \nपड़लै | गित कम भ‖क‖ खिलै, तें बेशी चोट नै लागल | \nअपने उिठक‖ गाड़ीकें गुड़कौने िकछु  दूर गेलहुँ त एकटा िाइिकल मरम्मित बला दोकान भेटल ओकरा \nकहिलयै त कहलक जे हम एते क‖ दै छी जे धीरे -धीरे चलाक‖ \nअहाँ बिंतपुर चल जाएब, ओत‖ ठीक करा लेब | \nओ िमस्त्री जिहना कहने रह्य तिहना धीरे-धीरे चलाक‖ बिंतपुर िकुशल पहुंिच गेलहुँ | िजनकर गाड़ी छलिन \nहुनका कहिलयिन त कहलिन जे आधा अहाँ िीिख गेलहुँ, एक िदन एक बेर और खिब तखन पूरा िीिख          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजाएब | हमरा एक िप्ताह तक गाड़ी चलयबाक िहम्मित नै भेल, मोने मोन िोचलहुँ जे पुरान गाड़ी पर आब \nनै चढब | खिबाक कल्पनािं डर भ‖ जाइ छल | \nििंहजी िेहो नै िीिख िकलाह | \nकखनो-कखनो ईहो बात ध्यानमे आिब जाइत छल जे आंचिलक प्रबंधक महोदय यिद आिबए जािथ त हम िभ \nकी कह्बिन | एक िदन िििानक राजकमल एजेंिीमे पता लगेलहुँ  त कहलक जे एखन स्टॉकमे राजदूत \nमोटर िाइिकल नै अिछ, बि, हमरा िभकें एकटा बहाना भेिट गेल, आब यिद आंचिलक प्रबंधक महोदय \nआिबयो जेताह त कहबिन जे हम िभ राजदूत मोटर िाइिकल लेब‖ चाहैत छी जे एखन स्टॉकमे नै छै | \nठीके जिहना किहक‖ गेल रहिथ, आंचिलक प्रबंधक महोदय  माि िदनक बाद \nशाखामे आिब गेलाह आ हमरा िभकें देिखते पूिछ बैिलाह, मोटर िाइिकल ल‖ लै गेलहुँ ने | जबाब हमरा \nिभ लग तैयार छल, कहिलयिन जे राजदूत स्टॉक मे एखन नै छै | ओिह िमयमे मोबाइल आ शाखामे \nफोनक िुििधा त रहबे नै करै जे ओकरा फोनिं पुिछतिथन | कहलिन, हमरा िंगे पटना चलू ओत‖िं ल‖ \nक‖ चल आएब | हम िभ कहिलयिन जे हम िभ आब गाड़ी  लेलाक बादे चलेनाइ िीखब, तें पटनािं \nअनबाक ििचार छोिड देल जाए, िििानमे उपलब्ध भ‖ जेतै त हम िभ ककरो मदित ल‖क‖ आिन लेब | \nिाहेब कहलिन जे गाड़ी चलेनाइ िीिख लेब त फील्डमे जाएब त टी ए िेहो भेटत, तें आिथषक दृिििं िेहो \nअहाँ िबहक लेल मोटर िाइिकल लाभदायक अिछ आ एिहिं बैंककें िेहो काज बेशी हेतै | \nजेड.एम.िाहेब िििान पहुंिचक‖ राजकमल एजेंिीमे पता लगबौलिन त कहलकिन जे एखन गाड़ी छै स्टॉकमे | \nओकरा कहल गेलै जे दू टा राजदूत मोटर िाइिकल बिंतपुर शाखाक दू टा फील्ड स्टाफ लेल रािख िदयौ \nआ हमरा शाखाकें टेलीग्रामिं िुिचत कएल गेल जे अहाँ िभ लेल गाड़ी राखल अिछ, अििलम्ब आिबक‖ ल‖ \nजाउ | \nआब हमरा िभ लग कोनो बहाना नै रिह गेल छल | बैंकमे डॉतयूमेंटेशन क‖ क‖ पूरा दामक रािशक ड्राफ्ट \nबनाक‖ ल‖ गेलहुँ आ तीन अप्रैल 1979  क‖ हम दूनू गोटे िििानक  राजकमल एजेंिीिं राजदूत मोटर \nिाइिकल कीिनक‖ आिब गेलहुँ | दुनू गोटे एक-एक चालककें िंग ल‖क‖ गेल छलहुँ जे हमरा िभकें िकुशल \nिििानिं बिंतपुर पहुंचा देलिन |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनिका गाड़ीपर एक-दू बेर कनी-मनी चोट लागल मुदा हम एक िप्ताहमे  नीक जकाँ अपन काज जोगर गाड़ी \nचलेनाइ िीिख गेलहुँ | \nतकर बाद करीब तेरह िाल िबहारमे रहलहुं, मोटर िाइिकलिं कोनो दुघषटनाक िशकार निह भेलहुँ | \n  \nधरना प्रिंग : \nआपात काल िमाप्त भेलै,चुनाि भेलै, केन्द्र मे जनता पाटीक िरकार आिब गेलै, िभ गाममे  नि-नि नेता \nिभ भेलाह | िभ तयो जनता िबहक बीच अपन नीक छिब बनयबा लेल पिरश्रम करैत छलाह | ओ िभ \nबैंक शाखामे िेहो लोकक काजक पैरिीमे अबैत छलाह | बैंकक िनयमानुिार शाखा आिेदन पत्र िबहक \nइमानदारीपूिषक िनष्पादन करैत छल, नेता लोकिनक बहुत आदर करबाक ध्यान नै रखैत छल | िे बात नि \nनेता लोकिनकें पिन्द्द नै छलिन | \nबैंक द्वारा जे ऋण स्िीकृत कएल जा रहल  छलैक, िे मुख्यतः कृिर् ििभागिं िम्बिन्द्धत रहै छलै | कृिर् \nिित्त अिधकारी छलाह िशि शंकर ििंह जी जे पक्का ईमानदार आ स्पिितता छलाह | स्थानीय नेता िभ \nहुनकािं जे अपेक्षा करैत छलाह िे नै होइत छलिन | पिरणाम ई भेलै जे िभ नेता िमिलक‖ हुनका लक्ष्य \nक‖क‖ एकटा अिभयान चलौलिन | शाखा प्रबंधककें िलिखक‖ देलिखन जे आपके ए.एफ.ओ. के अमानिीय \nव्यिहार के कारण अमुक ितिथ को बैंक शाखा के िमक्ष धरना देंगे | \nपिहने त िभकें भेलै जे ओिहना धमकी द‖ क‖ डेरा रहल छिथ, मुदा तारीख लग एलै त भेलै जे यिद ित्ये \nई िभ एहेन िकछु करिथ त की करबाक चाही | ऐ तरहक पिरिस्थितक अनुभि िकनको नै छलिन | \nस्टाफ मीिटंगमे शाखा प्रबंधकक िुझाि भेलिन जे ओिह िदन ििंहजी ऑिफि निह आबिथ, कतहु फील्डमे \nकोनो काजिं िनकिल जािथ, ििंह जीकें \n डेराक‖ ऑिफि नै आएब पिन्द्द नै भेलिन | तखन हुनका ई िुझाि देल गेलिन जे ऑिफिमे रहिथ, बाहर नै \nिनकलिथ | िनणषय भेलै जे  शाखा प्रबंधक आ गणेश ठाकुर, प्रधान खजांची (जे हमरा िबहक यूिनयनक \nिेिेटरी िेहो छलाह ) जाक‖ गप करताह, शेर् िभ गोटे बैंकक भीतरे रहताह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिनधाःिरत ितिथक‖ करीब िै आदमीकें जुटाक‖ धरना शुरू भ‖ गेल, मुदा कोनो हल्ला नै रहै शुरूमे | 2.30  के \nबाद शाखा प्रबंधक आ गणेश ठाकुर गेलाह गप करै लेल | ओ िभ कहलकै जे िभ गोटेकें  लोन देब‖ पड़त \n| शाखा प्रबंधक िे स्िीकार करबामे डेराइत छलाह | हम चाहैत रही जे आजुक भीड़ कहुना ख़तम भ‖ \nजाइ,तें एकटा िस्लपपर िलिखक‖ शाखा प्रबंधककें अनुरोध केिलयिन जे एखन स्िीकार क‖ िलयौ, िस्लप िाटर \nबॉय द्वारा पठा देिलयिन, शाखा प्रबंधक कहलिखन, ठीक छै, हमर स्टाफ अहाँ िबहक बात मानक हेतु तैयार \nछिथ | तखन ओ िभ कह‖ लगलै जे िात िदनक भीतर ऋण देब‖ पड़त | हम फेर दोिर िस्लप पर \nिलिखक‖ देिलयिन जे किह िदयौ जे प्रखंड कायाःलयिं आिेदन पठा िदय‖, हम िभ िात िदनमे स्िीकृत क‖ \nदेब | शाखा प्रबंधक गिछ लेलिखन जे प्रखंड कायाःलयिं आिेदन पठा िदयौ, िात िदनमे स्िीकृत भ‖ जेतै | \nओ िभ झगड़ा  करबा लेल दोिर कोनो उपाए ताक‖ लगलाह | एकटा नेता बजलाह जे अहाँक स्टाफ एत्ते \nउदार छिथ त िामने आिबक‖ िकए ने बजैत छिथ | \nििंहजी एते काल तक चुप छलाह,  मुदा ई बात िूिनक‖ नै रहल गेलिन, हमरो िबहक कहने नै रुकलाह आ \nबैंक हॉलिं िनकिल कहलिखन, अहाँ िबहक दुश्मन हमहीं छी ने, त हम िोझां मे छी हमरा मािर िदय‖ | \nभीड़मे िहंिाक प्रिृित होइ छै | िकछु लोक हो-हो करैत ऊपर िीढ़ीपर चढ़‖ लगलै, मुदा तत्काल मकान \nमािलक आ हाइ स्कूलक एक िशक्षकक हस्तक्षेपिं ओ िभ उपर नै जा िकलाह आ कोनो अिप्रय घटना नै \nघटलै | मुदा जतेक भेलै, िेहो हमरा िभ गोटेक लेल बहुत अिप्रय आ अपमानजनक छल | \nतकरा बाद आगू की करी, िे ििचार करबाक लेल ओिह ठामक ििरष्ठ पदािधकारी िी. ओ. िाहेब ओत‖ \nगेलहुँ | ओ कहलिन जे अहाँ िबहक लेल ई नि घटना अिछ, हमरा िबहक ििरुर्द् त जखन-तखन \nइनिकलाब-िजंदाबाद होइते रहैत अिछ | ओ ििचार देलिन जे अपन उछच अिधकारीकें जानकारी द‖ िदयनु आ \nओ जे कहिथ,िैह करू | \nहम िभ गोटे एकटा जीपिं िििान क्षेत्रीय कायाःलय गेलहुँ | क्षेत्रीय प्रबंधक  कतहु गेल छलाह | हम िभ \n कािह्र एबाक अनुरोध करैत िलिखत िशकायत जमा क‖क‖ बिंतपुर घुिर एलहुं | \nप्रात भेने क्षेत्रीय प्रबंधक पेंडिे िाहेब एलाह | \nओ िभटा घटनाक िििरण िूिन क‖ कहलिखन जे यैह नेता िभ िकछु िदनमे एम एल ए भ‖ िकैत  छिथ, \nमन्द्त्री भ‖ िकैत छिथ, चीफ िमिनस्टर भ‖ िकैत अिछ, िहनका िभिं झगडा करब उिचत नै अिछ, बैंकक \nराष्ट्रीयकरण भेलै, आम आदमीक िुििधाक लेल बैंक छै, ओही बीचिं नेता िभ अबैत छिथ, हुनका िभकें          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबैंक एबािं कोना मना करबिन, ओ िभ आबिथ त प्रेमिं बैिाक‖ चाह िपयिबयनु, आदर किरयनु मुदा करू \nअपने मोनक माने बैंकक िनयमानुिार | \nिी ओ िाहेब िेहो एलाह | हमर क्षेत्रीय प्रबंधक हुनकोिं गप केलिन | फेर िी ओ िाहेबक माध्यमिं एकटा \nमुखर नेताकें बजाओल गेलिन  | \nनेताजी हमरा क्षेत्रीय प्रबंधककें कहलिखन जे बैंकक िभ िदस्य ईमानदार छिथ, हमरा िबहक एकेटा \n िशकायत अिछ जे अहाँक अिधकारीक व्यिहार  पिब्लक आ नेता िभिं  नीक नै होइ छिन | आर एम िाहेब \nकहलिखन जे हमर स्टाफ यिद इमानदार अिछ त इमानदार स्टाफ िभिं अहाँ िभ एहेन व्यिहार िकए करै \nछी, यिद एहेन घटनाक पुनरािृित हैत त हम िभ एिह ठामिं बैंक शाखा हटा लेबाक लेल मजबूर भ‖ जाएब, \nअहाँ िभकें कोनो िशकायत हो त िििान आिबक‖ हमरा कहू, मुदा हमरा स्टाफ िभिं नीक व्यिहार करू | \nपेंडिे िाहेब गांधीिादी तरीकािं िभकें मेल करौलिन, िभकें एक दोिरिं हाथ िमलबौलिन, आपिमे एक-\nदोिरक बीच रिगुल्लाक आदान-प्रदान करबौलिन आ िभकें पीठ थपथपाक‖ िीिान घुिर गेलाह | \nतकरा बाद फेर किहयो शाखामे अथिा शाखाक बाहर कोनो अिप्रय दृश्य निह उपिस्थत भेल | \nई घटना हमरा जीिनमे कय बेर पथ प्रदशषकक काज केलक | \nिपता बनलहुँ  : \nबिंतपुरमे रही, ओही अििधमे \nलगभग दू बरखक अन्द्तरालपर दूटा कन्द्याक जन्द्म भेलिन | \nपिहल बिंत ऋतुमे आएल छलीह, मधुबनी अस्पतालमे जन्द्म भेल छलिन, िहनकर नाम ििन्द्त कुमारी भेलिन, \nबादमे बदिलक‖ िन्द्दना भ‖ गेलिन | \nदोिरक जन्द्म दुगाःपूजाक मध्य अस्पताल पहुँचबािं पिहने भ‖ गेलिन, िहनकर नाम मैिथली भेलिन आ मैिथलीए \nरहलिन | \nशिशकान्द्तजी-िुधाकान्द्तजीिं िम्पकष :          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएक बेर गाम गेलहुँ त िकरीमे ििद्यापित पिषक कायषिममे भाग लेबाक अििर भेटल | किि गोष्ठीमे हम \nअपन रचना पढलहुँ  ― तीन कोिट मैिथल ताल ठोिकक‖ कहैए / ई प्रिाह मैिथलीक िकयो रोिक ने िकैए |‖ \nहम जखन मंचिं नीचां एलहुं त शिशकान्द्तजी,िुधाकान्द्तजी हमरा लग एलाह आ अपन पिरचय दैत हमरा ई \nगीत लीिखक‖ देबाक अनुरोध केलिन | \nहमरा पिहने िहनका िबहक नाम िूनल छल, भेंट निह भेल छल | दुनू भाइक स्िर बहुत मधुर छलिन आ \nदुनू गोटे िमिलक‖ रिीन्द्र नाथ ठाकुरजीक गीत िभ गबैत छलाह | ओहू िदन कायषिममे देखिलयिन, बहुत \nआकर्षक प्रस्तुित भेल रहिन | \nहुनका िबहक अनुरोधपर हम ओ रचना लीिखक‖ द‖ देिलयिन | \nओ रचना पटना आ आनो  ठाम ओ िभ प्रस्तुत केलिन आ श्रोता-आयोजकक नीक प्रितििया देिख हमरािं पत्र \nद्वारा िम्पकष केलिन आ अनुरोध केलिन जे गाम आबी त हुनको िभकें िुिचत क‖ िदयिन जािहिं ओ िभ \nहमरािं और गीत िभ ल‖ िकिथ | तिहना भेलै आ पूिष िनधाःिरत कायषिमक अनुिार दुनू गोटे हमरा  गामपर \nएलाह आ हमरा और गीत िभ लीिखक‖ देबाक अनुरोध केलिन | हम फेर दूटा रचना देिलयिन | ई िम \nकय माि धिर चलल | िहनके िबहक माध्यमिं हमर मैिथली-िेिा चिल रहल छल | िहनके िबहक स्िरमे \nहमर और कते गीत िभ लोकिप्रय भेल जेना : \n1. ―तोरा अंगनामे ििन्द्त नेने आएब िजना‖ \n2. ―फगुआ आएल फगुआ गेल फगुआ चिलए गेल‖ \n3. ―पटनाक मजा लीय‖ िदल्लीक मजा लीय‖ \nबेकार छी अहाँ त बम्बइक मजा लीय‖ \n4. ―आएल केहेन िमैया यौ बाबू यौ भैया \n    दुिनयाँिं उिठ गेल धरम-करम \n    बूझैए के धरतीक मरम          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n    िमिथला  केर की बात पुछै छी  \n    िौंिे भारत भेल बदलाम, अरे राम-राम-राम |‖ \n5. ―कक्का मारल गेला िौराठक मैदानमे \n   पिहले कन्द्यादानमे ना |‖ \n6. ―ितलक प्रथाकें बन्द्द करू‖ \n7.    ―आइ धरितयो लगैछ नि किनयाँ जेना‖ \n8. ―आइ ने छोड़ब भौजी, लेपब गालमे लाल अबीर‖ \n9. ―आँिखमे िचत्र हो मैिथलीकेर \n     ह्रदयमे हो मािटक ममता, \n     माएक िेिामे जीिन िबतादी \n     अिछ बि यैह एकटा ििहन्द्ता |‖ \n10. ―मोन होइए अहाँकें देिखते रही‖ \n11. ―जुिन कान, जुिन कान,जुिन कान रे बौआ जुिन कान रे |‖ \n12 . ―हम देशकेर ििपाही, हम एक बात जानी \n    ऐ देशकेर पूत हम, िथक नाम िहन्द्दुस्तानी |‖ \n13. ―आइ धरितयो लगैछ नि किनयाँ जकाँ‖ \n14. ―छोटे -मोटे टूटल मड़ैयामे गौरी कोनाक‖ रहती हे |‖          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nशिशकान्द्तजी, िुधाकान्द्तजी देशमे जहाँ-जहाँ ििद्यापित पिष होइत छलै, तािहमे अिधक ठाम बजाओल जाइत \nछलाह | गीत शुरू करबािं पूिष ओ गीतकारक नाम लेब निह िबिरैत छलाह | ई हुनक अपन िििेक-जन्द्य \nस्िभाि छलिन | हम अपने निह जाइत छलहुँ,मुदा कोनो-ने-कोनो श्रोतिं ज्ञात होइत छल त नीक लगैत छल \nआ और िलखबाक लेल उत्िािहत होइत छलहुँ | अखबार-पित्रका  िभमे िेहो िििरण पिढ़ आनिन्द्दत होइत \nछलहुँ | \nहम मानैत छी जे हम रा गीत िभकें जे लोकिप्रयता भेटै छलै, तािहमे िहनका दुनू भाइक मधुर-मनोहर स्िरक \nयोगदान बेशी छलिन | \nतोरा अङना मे   \nहमर िािहत्य िाधनामे कन्द्हैया लाल श्रीिास्ति, बी पी शमाः, रामजी लाल दाि जीक  िहयोग रहैत छलिन | \nजखन-तखन ििचार-ििमशष होइ छलै आ गीतक पोथी छपयबाक ििचार िेहो अबैत छल | श्रीिास्तिजी हमरा \nिंगे कतेक बेर तोरा अंगनामे ििन्द्त नेने आएब िजना गेने छलाह आ गीत िंग्रहक नाम ―तोरा अंगनामे‖ \nरखबाक ििचार भेल छल | \nशमाःजी एक बेर भिरिक ट्रेिनंगमे पटना गेल छलाह | कतहु एकटा िचत्र  देखलिन जािहमे एकटा स्त्री अपना \nआंगनमे अिरपन द‖ क‖ दीप िजा रहल अिछ | शमाःजी हमरा गीतक पोथीक किर पृष्ठक लेल ओ फोटो \nनेने एलाह आ हमरा देलिन | \nहम हुनक पिन्द्दकें स्िीकार क‖ लेलहुं, मुदा  पोथी छपयबाक िनणषय निह भेल रहय | खैर, जिहया छपतैक, \nतिहया एकर उपयोग करबाक लेल रािख लेलहुं | \nहमर ढोलीक िंगी अशोक कुमार ठाकुर जी एम. एि. िी. (ए जी ) केलाक बाद िबहार एग्रीकल्चरल \nमाकेिटंग बोडष केर ट्रेिनंग िेन्द्टर, पटनामे नोकरी करैत छलाह | \nपुनाइ चकमे आिाि छलिन | हुनकािं पत्राचार होइ छल, कय बेर ििचार होइ  छल पटना जाएब त एक \nिदन रहब िंगे | ओहो कहैत छलाह | एिह बेर ििद्यापित पिषमे पटना जाएब आ हुनकोिं भेंट करबाक ििचार \nभेल | \nिनधाःिरत ितिथक‖ पटना पहुँचलहुँ | ठाकुर जीक डेरापर ठहरलहुँ | हुनका िंगे गेलहुँ ििद्यापित पिष देख‖ | \nिांस्कृितक कायषिम शुरू भेलै | हम िभ पाछाँमे ठाढ़ भ‖ क‖ देिख-िूिन रहल छलहुँ | शिशकान्द्तजी,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिुधाकान्द्तजी मंचपर एलाह त गीतकारक नाम लैत हमर तीन -चािरटा गीत प्रस्तुत केलिन | श्रोता-दशषकक \nप्रितििया बहुत आनिन्द्दत करैबला भेलिन | बादमे ध्यान गेल हमरा िबहक लगेमे हमर िाढ़ूक अनुज चीनू \nबाबू ( कृष्ण चन्द्र झा, डुमरा,बेनीपट्टी, मधुबनी ) छलाह | ओ देखलिन त अपन िमत्रकें कहलिखन जे \nशिशकान्द्त-िुधाकान्द्तजी एखन जािह गीतकारक नाम नेने छलाह िे अिनलजी यैह छिथ | हमरो पिरचय भेल | \nई छलाह चतरा , बेनीपट्टी िनिािी डा. हेम चन्द्र लाल कणष जे एम. बी. बी. एि. क‖ क‖ इंटनषिशपमे छलाह, \nडॉतटिष हॉस्टलमे रहैत छलाह, हमर िाढ़ूक अनुज हुनके अनुरोधपर हुनके डेरामे रिहक‖ यू.पी.एि.िी./बी. \nपी. एि. िी.क तैयारी क‖ रहल छलाह | ओ अपना डेरापर ल‖ जेबाले‖ बहुत अनुरोध कर‖ लगलाह | हम \nअपन िमत्र ठाकुर जीिं पिरचय करबैत कहिलयिन जे हम िहनका िंगे आइ कािह्र छी, कािह्र िाँझ धिर \nअहाँक डेरा आएब | \nदोिर िदन हुनका ओत‖ पहुंचलहुँ  त ओ िजद्द क‖ देलिन जे आब अहाँ पटनािं अपन गीतक िकताब िबना \nछ्पौने निह जाएब | स्टेट बैंकक लोकल हेड ऑिफिमे डरहार(दरभंगा)क स्टाफ ऑिफिर छलाह \nबी.के.चौधरी, ओहो एलाह हुनका डेरापर | िकछु मैिथल आ िकछु अमैिथल डॉतटर िभ िेहो एलाह | ओ \nिभ हमरािं िकछु गीत िूनय चाहैत छलाह, िेहो भेलै | ओही हालमे एकटा िीट खाली छलै | डॉतटर \nिाहेब हमरा ओिह िीटपर स्थान दैत कहलिन जे अहाँ अपन पाण्डुिलिप तैयार क‖ िलय‖ | हम छुट्टी दुइए \nिदनक ल‖क‖ आएल रही, डॉतटर िाहेब कहलिन, हम मेिडकल ििटषिफकेट द‖ देब | हम पाइक व्यिस्था क‖ \nक‖ नै आएल रही, डॉतटर िाहेब कहलिन जे ओकर व्यिस्था भ‖ जेतै, अहाँ दू-तीन िदनमे पांडुिलिप तैयार \nक‖ क‖ चलू मुिल्लहपुर, द‖ देबै छप‖ लेल | \nडॉतटर िाहेब नोकरीमे नै छलाह तें हुनकर आिथषक िहयोग लेब हमरा उिचत नै लगैत छल |  पता चलल \n जे धनबादिं कोनो इंिजिनयर आएल छलाह अपना पत्नीक इलाज करेबाक लेल, हुनका ई बहुत मदित केने \nछलिखन, हुनका पता चललिन जे ई पटनामे अपन ितलिनक खोलबाक लेल  स्टेट बैंकमे आिेदन देने छिथ, \nजािहमे मािजषन मनी िकछु जमा कर‖ पडैत छैक , ओ ऐ ठाम त नै िकछु बजलिखन, धनबाद जाक‖ ओत‖ िं \nतीन हजारके ड्राफ्ट पठा देलिखन, िैह पाइ िहनका  पाि छिन | लोनमे एखन िमय लगतै, तें तत्काल एकर \nउपयोग क‖ क‖ बादमे पठा देबै, िे भ‖ िकैए | डॉतटर िाहेबक मैिथली प्रेम देिख आनिन्द्दत भेलहुँ | \nहम 31 टा गीतक पांडुिलिप तैयार केलहुं | डॉतटर िाहेबक िंग मुिल्लहपुर गेलहुँ, भिानी प्रकाशन | देिेन्द्र \nझा जीक प्रेि छलिन | पांडुिलिप देिखक‖ एक हजार एक िय प्रितक लेल लगभग तेरह िय खचष आ \nलगभग दि िदनक िमय कहलिखन | डॉतटर िाहेब आधा पाइ द‖ देलिखन | हम मुख पृष्ठक लेल \nशमाःजीक पिन्द्द बला िचत्र द‖ देिलयिन ब्लाक बनबयबा लेल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम बिंतपुर शाखामे शमाःजीकें पत्र िलखिलयिन जे हमरा आिश्यकतानुिार ड्राफ्ट पठा देिथ, िकताब छिप \nजेबाक िंभािित ितिथ िुिचत क‖ देिलयिन | \nबटुक भाइिं भेंट क‖ क‖ भूिमका िलखबाक अनुरोध केिलयिन | \nएक िदन तीनू गोटे हिरमोहन बाबू ओत‖ गेलहुँ | हुनका अनुरोध केिलयिन अपन आशीिषचनक रूपमे िकछु \nिलिखक‖ देबाक हेतु | ओ एकटा गीत िुनब‖ कहलिन | िुनौिलयिन | ओ िंकल्प-लोक लहेिरयािरायक \nकायषिममे गीत शिशकान्द्त-िुधाकान्द्तक मूहें िुनने छलाह िे कहलिन | \nहुनकर आशीिषचन ल‖क‖ ििदा भेलहुँ त कहलिन जे माचष धिर अखबारमे िनकलतै पुस्तकालय िभ लेल \nपोथीक ियक िम्बन्द्धमे ििज्ञापन त दूटा प्रित पठा देबै, अहाँक पोथी स्िीकृत भ‖ जाएत तखन जतेक   पोथी \nमांगत, िे पठा देबै त पाइ त भेटबे करत, पोथी िभ िेहो िुठाममे चिल जाएत | \nडेरामे िभ िाँझक‖ उत्िि जकाँ िातािरण भ‖ जाइत छलैक | \nडॉतटर िाहेब बहुत गोटेिं पिरचय करौलिन | \nिभ ठाम िकछु गीत-नाद होइत रहै छलै | \nमुरलीधर प्रेििं िमिथला िमिहर कायाःलय अबैत छलहुँ | आदरणीय भीमनाथ बाबू प्रूफ रीिडंग कय िुधार क‖ \nक‖ दैत छलाह , हम फेर मुरलीधर प्रेि, मुिल्लहपुर जाइत छलहुँ | एना क‖ क‖ पोथी छपल | बटुक भाइक \nिलखल भूिमका एलै | \nअंितममे किर पृष्ठपर हिरमोहन बाबूक िलखल आशीिषचन छलिन | \nएिह बीच बहुत िािहत्यकार लोकिनिं पिरचय भेल | िभकें पोथीक प्रित भेंट केिलयिन | िमीक्षाक लेल दू-दू \nप्रित आकाशिाणी, िमिथला िमिहर, आयाःितष आ इंिडयन नेशन कायाःलयमे िेहो प्रस्तुत केलहुं | \nएक िदन मैिथली अकादमी कायाःलय गेलहुँ | आदरणीय रिीन्द्र नाथ ठाकुर जी ओिह िमय अकादमीमे छलाह \n| ओ िदल्लीिं आएल ―राधाकृष्ण प्रकाशन‖क प्रितिनिधिं पिरचय करौलिन | हुनको दू प्रित देिलयिन | बाद मे \nराधाकृष्ण प्रकाशन,िदल्लीिं पछचीिटा पोथीक मांगपत्र आएल, पठा देिलयै, िमयपर ओकर भुगतान िेहो प्राप्त \nभ‖ गेल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजिहना आदरणीय हिरमोहन बाबू कहने रहिथ, अखबारमे ििज्ञापन एलै, दू टा प्रित पठा देिलयै | राजा राम \nमोहन राय लाइब्रेरी िंस्थान ( कलकत्ता ) ििन्द्हा लाइब्रेरी,पटनाक माध्यमिं 340 पोथीक मांग केलक आ \nशीघ्रिह ओकर भुगतान िेहो क‖ देलक | \nिकछु पोथी शिशकान्द्तजी-िुधाकान्द्तजीक माध्यमिं िेहो िबका गेल | एिह प्रकारें पोथीक लागत मूल्य लगभग \nप्राप्त भ‖ गेल | \nबादमे एिह पोथीक दोिर िंस्करण उिषशी प्रकाशन, पटनािं प्रकािशत भेल, गोपीकान्द्त बाबू हमरा पछचीिटा \nप्रित उपलब्ध करा देलिन | \nज्ञात भेल जे भिानी प्रकाशन,पटना द्वारा गीतक फुलिाड़ी प्रकािशत भेल जािहमे हमरा ििहत छओटा \nगीतकारक रचना िभ छलिन | ओकर एकोटा प्रित नै प्राप्त भेल, देिेन्द्र बाबू कहलिन जे एकोटा निह बांचल \nअिछ, ओकर बदला ओ एकटा दोिर पोथी द‖ देलिन | कतहु देखबो ने केिलऐ | बहुत िदनक बाद एक गोटे \nिुिचत केलिन जे काठमांडूमे गीतक फुलिारीमे अहाँक गीत पढ़लौं | िंतोर् केलहुं | \nएिह गीत िंग्रह “तोरा अङना मे‖ केर िकछु गीत िभक ऑिडयो कैिेट आएल | \nकोनो कैिेटमे भाइ  चन्द्रमिण जीक बहुत िुन्द्दर स्िरमे आ एकदम शुर्द्-शुर्द् िुनने रही ―कक्का मारल गेला \nिौराठक मैदानमे, पािहले कन्द्यादानमे |‖ आब अलोिपत  भ‖ गेल अिछ | \n―आइ ने छोडब भौजी,लेपब गालमे लाल अबीर‖ टी-िीरीजक कोनो कैिेटमे छल, ओहो नै देिख रहल छी | \nमहादेि ठाकुरक कैिेटबला गीत िभ िेहो अदृश्य अिछ | \nएखन जतेक गीत िभ यू-ट्यूब पर अिछ ओिह िभमे अिधकमे िकछु-ने-िकछु अिनयिमतता अिछ | \nअिनयिमतता अिछ कतहु-कतहु उछचारणमे, कतहु-कतहु शब्दक हेर-फेरमे, अपूणष गायनमे, पोस्टरपर गीतकारक \nनाम त िकछुए ठाम देखबामे अबैत अिछ | \nपदोन्नित : \n10 िदिम्बर  1975 क‖ हम बैंकमे योगदान  केने रही | 1980 मे पदोन्नितक लेल िलिखत परीक्षामे िफल \nभेलाक बाद मौिखक परीक्षा द‖ क‖ एलाक बाद क्षेत्रीय प्रबंधक महोदय शाखामे एलाह त पुछ्लिन जे कत‖ \nपोिस्टंग चाहैत छी त हम जयनगर शाखाक नाम कहिलयिन, मधुबनीमे ए. एफ. ओ. छलाहे, जयनगरमे नै          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nछलाह तें पता लगाक ‖ कहने रिहयिन, मुदा जखन पदस्थापनक पत्र  आएल त ओिहमे हमरा  िििान शाखामे \nयोगदान करबाक आदेश छल | िनदेशानुिार 18 अगस्त 1980 क‖ िििान शाखामे कृिर् िित्त अिधकारीक \nरूपमे कायष भार ग्रहण केलहुं | \n(िमशः ) \nपटना / ३१.०८.२०२१    \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज्ञानिर्द्षन कंठ \nऔकिडष ट्रेिडशन \n  िलजा आ ग्रेिी दूनू बिहन मातृक  पहुँचैत अिछ।माय कानय लगैत छिथन।िंगे-िंग मामी िभ िेहो। \nमिमयौत भायक निकी किनयाँ मरौत काढ़ने घरिँ बहराइत छिथन।दूनू बिहन एयर बैग अिोरापर रािख \nतमाशा देख' लगैत अिछ।निकी भौजी मलिीिँ तेल िनकािल एकरा िभक मायक एकटा घुट्ठीमे लगा नहुँ-नहुँ \nििार' लगैत छिथन।माय कहैत छिथन-\"आब छोिड़ िदय' किनयाँ, भ' गेलैक।\" ई किह ओ अपन दोिर पैर \nहुनकर आगाँ बढ़ा दैत छिथन।ताित दोिर आँगनिँ आइ-माइ िभ िेहो प्रत्यागत भ' जाइत छ िथन।किनयाँ \nिभक पैर ओंगार' लगैत छिथन।एकटा बूढ़ी किनयाँक घोघ उठा कहैत छिथन-\"यै! ई िभ जे कहथुन,किनयाँ \nत' बड्ड िुन्निर छिथन,मुदा मोहन िन नाक निह छिन।रंगो मर्द् छिन कनी।\" दोिर िटपलिथन-\" बिहने \nजकाँ नकार- ििकार छैक यै किनयाँक।एकर बिहन हमरे बिहनौतिँ ने िबयाहल छैक! ओकरो काट एहने \nछैक।\"एहने िन रूप -लक्षण- ििश्लेर्णक िममे किनयाँ बेरा-बेरी बुलिनहािर िोआििन िभकेँ तेल-कूर आ \nििंदूर लगा आ िभक चरण माथ लगा अपन कोठली िदि अबैत छिथन।दूनू बिहन भौजी लग आिब घोघ \nहटा दैत छिन।िलजा कहैत छैक -\"भौजी!अहूँ बड्ड बैकिडष छी।एहन-एहन औकिडष ट्रेिडशन फॉलो करैत \nछी,िे बड्ड टीिजंग निह लगैए?\" ग्रेिी कहलकिन - \"िल्डष कत'िँ कत' चिल गेलैक, गलष िभ आब अप-टु-\nडेट आ एडुकेटेड भेल आ अहाँ बुिढ़या िभक लेग पॉिलि करैमे लागल छी?धुर जाउ!पढ़ल-लीखल निह \nिछयैक किनयो?\" ताित किनयाँ एकटा प्लेटमे मेिा-मधुर आ दूटा रुमाल रािख दुनूक आगाँ रािख बजलीह -\n\"िलय, ई िभ अपना िभक ट्रेिडशन छैक।\" िलजा पुछलकिन - \"हमर भैया लेतचरर छिथ आ अहाँ कोना \nएहन गमार भ' गेिलयैक भौजी?कतेक तक पढ़ल िछयैक?\" भौजी धीरेिँ बजलीह - \"एखन त' पिढ़ते \nिछयैक।'एम डी'मे नामे िलखेलैक अिछ।एखन त' तीन िाल लगतैक।\" \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििदेहक ३२१म अंक जे िक १ मइ २०२१केँ प्रकािशत भेल छल तािहमे अरििन्द्द ठाकुरजीक पचपिनयाँ \nमैिथलीपर आलेख छल। ई आलेख एक बेर फेर देल जा रहल अिछ कारण ितषमानमे एिह ििर्यपर ितषमानमे \nजहाँ जे काज भऽ रहल अिछ िे िभ अरििन्द्दजीक पक्षिँ अपन तकषकेँ मजगूत बना िकताह। - िंपादक \nअरििन्द्द ठाकुर \nपचपिनयां बनाम बभिनयां मैिथली:प्रितरोधक स्खिलत स्िर \nमैिथली िािहत्यक िंिादगत पिरदृश्य प्राय: िनरािस्थिह मे रहैत अिछ।मौिमी घटना जकां िकछु ििद्यापित-\nिमारोह,त्रैमाििक कथा गोष्ठी ―िगर राित दीप जरए‖ आ ििहत्य आकादेमी द्वारा यदा-कदा आयोिजत किि-\nिम्मेलन/ििचार-गोष्ठी िन िकछु ढेला बीच-बीच मे एिह चहबछचा मे ―धप‖ जकां िगरैत अिछ,कादो-िनाएल पािन \nमे िकछु क्षण लेल िकछु लहिर उठैत अिछ आ थोड़बे कालक बाद चहबछचाक पािन मोफ़ितया यजमानी चुड़ा-\nदही भकोिि कए फोंफ काटैत थुलथुलहा पुरिहत जकां िस्थर आ िनरािशं भए जाइत अिछ।इहो मौिमी \nघटनािभ अपन िीिमतता मे िमेटल रिह जाइत अिछ आ एकरिभक प्रकृित िेहो एकांगी अिछ।एकर \nिहभागी लोकिन कििता,कथा िा आलेखक माध्यम िं अपन बात किह अपन-अपन ठाम धए लए छिथ,श्रोता \nिा अन्द्य िहभागी िदि िं ताली-िाहिाहीक अितिरतत कोनो ठोि प्रितदान निह आबैत अिछ,आन कोनो प्रितदान \nअपेिक्षतहु निह रहैत अिछ। नतीजा जे ई िभटा उपिम एकालाप,प्रलाप,ििलाप तक िीिमत रिह जाइत \nअिछ,िंलापक िस्थित निह बनाए पाबैत अिछ।िाद,प्रितिाद आ िंिादक अभाि मे मैिथलीक द्वन्द्द्विाद पुनिकअिह \nनिह िकल अिछ आ तें एकर अिधकांश स्िरुप एकरि आ बािी अिछ। \nएमहर आिब पोथी प्रकाशनक गित त जोर पकड़लक अिछ,िकन्द्तु ओकर िितरण-व्यिस्था अखिनअहु व्यिततगत \nप्रयाििह तक िीिमत अिछ।पत्र-पित्रकाक दिलदरा त जेना मैिथलीक भाग्य-रेखिह मे िलखल अिछ।जे िकछु \nबहरािबतहु अिछ,िे कोनो ठोि िैचािरकता आ दृििक अभाि मे बीधिह पुड़ैत रहैत अिछ—कोनो योजना \nनिह,कोनो निीन पिरकल्पना निह,कोनो दूरगामी िंकल्पना निह—जे रचना भेिट गेल,छािप देलहु। पिरणामस्िरुप \nमैिथली िािहत्यक पिरदृश्य िंिादहीनताक िनयित भोगबाक लेल अिभशप्त अपन स्थैयषक ठाम पर कोनो पाथर \nजकां अचल पड़ल रहैत अिछ आ अपन एिह दयनीय दशा पर कािनअहु निह पाबैत अिछ।ई िंिादहीनता,ई \nििमर्षहीनता कोनो भार्ा-िािहत्य लेल बहुत खतरनाक आ मारूक होइत अिछ।भार्ा-िािहत्यक जीिंतता, ििकाि \nआ आधुिनकीकरण लेल ई आिश्यक छै जे ओकर िैचािरकता,ओकर रचनात्मकता ितत प्रिहमान रहए। \nलेखन व्यिततगत कमष होइतहु िामुिहकताक मुखापेक्षी अिछ। तें लेखक कें बुझल रहबाक चाही जे ओकर \nचारुकातक लेखनक पिरदृश्य की छै,के िभ िलिख रहल छिथ,की िलखल जाए रहल छै,केना िलखल जाए          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nरहल छै आ तिह मे ओकर अपन िस्थित आ स्थान की छै,ओकर अपन िदशा ठीक छै िा ओकरा मे कोनो \nपिरितषन िांिछत छै।लेखक जिह भार्ा मे िलिख रहल छै,ओिह भार्ा िं िम्बिन्द्धत आन्द्तिरक आ िाह्य \nगितिििध की छै, तिह गितिििध िं भार्ाक लाभ भए रहल छै िा हािन,तहु पर नजर राखब आ अद्यतन रहब \nिेहो लेखक लेल आिश्यक छै।लेखकक अपडेट रहब ओकर लेखन आ भार्ा—दुनू कें पिरमािजषत करए \nछै,आधुिनकता आ प्रगितशीलता िं लबरेज करए छै।िकन्द्तु,जं िुचना-िंिाद िं अपडेट रहल त िे मैिथली की \nभेल! \nिूचना-िंिादक अभाि मे मैिथलीक अिधकांश लेखन एकभगाह आ अिंतुिलत भेल अिछ।भािियत्री आ \nकारियत्री दुनू क्षेत्र मे अराजकता व्याप्त अिछ।इितहाि-लेखन आ िैचािरक क्षेत्र त झूठ,प्रपंच आ क्षुरताक \nजीिन्द्त दस्तािेजिह बनल छै।प्रितरोधी आ यथाथषिादी लेखक-शिततक अभाि मे भार्ा आ क्षेत्रक ―ित्य‖ ठोह \nपािड़कए कािन रहल छै।कोय ओकर नोर पोछिनहार निह।इितहाि-लेखनक कुरुक्षेत्र मे प्रितद्वन्द्द्वीििहीन भेल \nधृतराष्ट्र अपन िार आ िखा-िंतानक िंग उन्द्मत्त भेल अपन पैशािचक-ििजयक घोर् कए देने छै।मनमानीक \nइ िस्थित छै जे एकटा िबाल्टनष-शकुनी-इितहािकार भुइयांगत यथाथष कें आम आदमीक नजिर िं देखबाक \nदाबी ठोकैत एकर पुनलेखनक गप करए छिथ आ एिह िम मे हुनक िम्पूणष शितत अपन जाितक श्रेिताक \nिणषन िं होइत हुनक अपन व्यिततगत/पािरिािरक कुलीनताक स्थापना आ ओकर दस्तािेजीकरण मे खचष भए \nजाइ छै।इितहािक िामािजकताक नाम पर एहन ििकट िनलषज्जताक िलिखत प्रदशषन होइ छै आ एिह \nिमाजििरोधी ििध्िंिक लेखन पर कतहु िं कोनो प्रितरोधक स्िर निह अभरए छै। प्रितपक्षक अक्षमता आ \nएकरा प्रित रूिचहीनता कें दोर् िेहो देल जाए िकए छै,िकन्द्तु एकर एकटा प्रमुख कारक िंिादहीनता िेहो \nछै,जे िाहििक आलोचना कें पुनकए निह दए रहल छै। नतीजा छै जे िनिहत स्िाथी तत्ििभ िनधोख भए \nकए मैिथली िािहत्य न्द्यायालय िं एति-पाटी िडिी लेने चिल जाए रहल छै। \nशैलीक एकटा उितत छिन जे,”जेना एकटा िनराश चोर चोरिभ कें पकड़िनहार बिन जाइत अिछ,तिहना \nिनराश भए कए लेखक आलोचक बिन जाइत अिछ”। शैलीक एिह उिततक अथष लोक अपन-अपन आग्रहक \nआधार पर िनकािल िकए छिथ।एिह ―िनराशा‖क व्याख्या िेहो िभन्न-िभन्न प्रकार िं कएल जाए िकए छै।कहल \nजाए िकए छै जे ई ―िनराशा‖ लेखकक अपन लेखनक िन:शततता,अपंगता िा अिफलताक पिरणाम \nिछअए।िकन्द्तु एकर एकटा दोिरहु पक्ष छै आ खािकए मैिथलीक प्रिंग मे ओ बेिी प्रािंिगक आ उपयुतत \nबुझाइ छै।एतय जाित-िबरादरी, गोिधया-िदयादिादक िकल्लत िं ग्रस्त कतेकहु िशतत लेखक आ ओकर लेखन \nकें यत्नपूिषक अनिठआएल गेल छै आ र्ड्यन्द्त्रपूिषक ओकरा िचन्द्हार निह हुअए देल गेल छै।तें \nई ―िनराशा‖ िशतत,िाथषक आ प्रगितशील लेखनक अछैतहु ―पहचान‖ आ ―मोजर‖ निह भेटबाक पिरणाम बेिी बुझाइ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nछै।गैर-मैिथल लेखकिभक िंग त ई अनदेखी पिरपाटी जकां भेलिह छै,गुट-िगरोह िं अलग रहिनहार \nमैिथलहु लेखक कें ई दण्ड भोगए पड़ल छिन।आिश्यकता एिह बातक रहए जे शैलीक एिह उितत कें \nचिरताथष करैत एिह दुनू प्रकारक ―िनराशा‖क पिरणामस्िरूप ―चोर पकड़िनहार‖ आलोचकिभक उत्पित्त होइतए आ \nयथािस्थित कें खुल्ला चुनौती निह त चुनौतीक आगमनक आशंकाजिनत भय होइतए।अखिन तक एहन \nअपेिक्षत िस्थित निह आएल अिछ।कामना करी जे ई उत्पित्त जं अखिन तक निह भेलए त आगु हुअए,िनकट \nभििष्यिह मे हुअए। \nफ़ारिीक एकटा कहाित छै—“अदाित के आंिख मे हुनर बहुत बड़का ऐब छै”। मैिथिलक पुरस्कार-िम्मान-\nलुटेरा िमुदायक िििभन्न गुट-िगरोहक िंचालक आ ओकरा बलें िचषस्िशाली बनल लोकक फोंक-भयभीत मानि \nकें हुनरमंद लोकक अिस्तत्ि खतरा जकां बुझाइत आएल छै आ ओ एहन तत्त्ि िं एन-केन-प्रकारेण छुट्टी \nछोड़ाए िलअए चाहए छै।एिह लेल ओिभ हुनर कें हतोत्िािहत,भ्रिमत करबाक लेल कोनहुटा छल-प्रपंच बांकी \nनिह छोड़य छिथ। \nएहन िन िंिादहीन,िंिेदनहीन आ मौन-प्रपंचमय पिरदृश्य मे िुभार् चन्द्र यादिक ―गूलो‖क प्रकाशन आ एिह मे \nप्रयुतत भार्ा कें ―पचपिनयां‖ नामकरण करैत एिह पर आलेखक माध्यम िं अपन पक्ष राखब एकटा एहन घटना \nछै,जेकर मैिथिल-थाना द्वारा िंज्ञान लेब,डायरी मे दजष करब,ओकर तहकीकात करब आ िनष्कर्ष पर पहुंचब \nबहुत आिश्यक छै।एिह घटनापर िकारात्मक ििमर्षक मागष प्रशस्त करब मैिथली भार्ा आ एकर लेखन कें \nआत्मािलोकन,आत्मपरीक्षण आ आत्मशोधन/आत्मपिरष्करणक अििर प्रदान करत।एिह अििरक लाभ लेबाक \nचाही। िुभार् जीक आलेख एिह बात कें उजागर करए छै जे िािहत्यक दुिनयां मे िभिकछु पिित्र आ \nपूजनीय निह छै,आनिह क्षेत्रिभ जकां एतहु अपिित्र,अशोभन आ िनन्द्दनीय तत्त्िक उपिस्थित रहए \nछै।मैिथलीक पिरपेक्ष्य मे त ई उपिस्थित प्राणघातक मात्रा मे,जानमारू बहुमत मे छै।  \nिुभार् जीक आलेख ििमर्ष कें जगैबाक लेल यथेि खोराक दैत अिछ,यद्यिप िक हुनकर कथनिभ मे बहुत \nराि झोलिभ िेहो अिछ।जिह आलेखक माध्यम िं ओ अनेक राि प्रश्न उठबए छिथ,तिह आलेख पर िेहो \nअनेकानेक प्रश्न उठैत अिछ।पिहल झोल त नामकरणिह मे अिछ।ओ कहए छिथ जे कोनो िोह्रकन िं पुछला \nपर ओ अपन मातृभार्ा ―ठेठी‖ बतबैत अिछ आ िशिक्षत िोह्रकन कहैत अिछ जे,‖मैिथली त बाभनक भार्ा \nिछऐक‖। िोह्रकन एकरा ―ठेठी‖ कहैत अिछ।ठीक!िशिक्षत िोह्रकन एकरा की कहैत अिछ,िे ओ निह \nिलखलिन। हमर व्यिततगत अनुभि अिछ जे िोह्रकनिह निह,पढल-िलखल िम्पूणष मैिथलेतर जाितक लोक \nएकरा िभिदन ―ितरहुता‖ कहैत आएल अिछ,आइअहु कहैत अिछ। हं,पुछला पर ई प्रितििया अिश्य भेटैत अिछ \nजे मैिथल ब्राह्मणक आग्रही प्रभाि मे ―ितरहुता‖ कें ―मैिथली‖ िंज्ञा दए देल गेल अिछ।ई प्रितििया एकदम िािजब          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ तािकषक छै आ एकर प्रमाण छै जे आइयो एकर िलिप कें ―ितरहुता िलिप‖ कहल जाइ छै—िकछु एजेन्द्डाजीिी \nकें छोिड़कए।तखिन िुभार् चन्द्र यादि जी एकर नामकरण ―पचपिनयां‖ कोन आधार पर कएलिन?हुनक आलेख \nमे एिह प्रश्नक उत्तर निह अिछ। ओ िलखए छिथ जे िुपौल,िहरिा,मधेपुरा,अरिरया तथा पुिणषयाक \nििणष, िपछड़ा, दिलत एिं ििषहारा अथाःत िभ जाित आ िगषक लोक एिह मैिथली(पचपिनयां) मे बाजैत अिछ।ई \nबाइ मे देल िततव्य जकां अिछ – कोनो मौलिीक फ़तिा जकां।ध्यातव्य जे जेकरा िामािजक-राजनीितक \nशब्दािली मे पचपिनयां कहल जाइ छै,तिह मे ििणष आ दिलत त निहए टा आबैत अिछ,यादि िेहो एिह गोल \nमे ििम्मिलत निह अिछ। ―ििषहारा‖ शब्द िेहो एिह िम्पूणष िमुदाय कें निह िमेटैत अिछ।एिह पिरपेक्ष्य मे एकर \nनि-नामकरण ―िबजिनयां‖ बेिी उपयुतत होइतए।जं क्षेत्रीयताक ििभाजन कें आधार बनाबी,तखिनअहु एकर \nनामकरण ―कौिशकी‖ िकंिा ―कौिशकी मैिथली‖ हएबाक चाही छल।ओना एिह नामकरणोत्िि मे ―मैिथली‖ िंज्ञाक \nप्रयोगिह िकऐ हुअए? एतबे निह,एिह नामकरणोत्ििक स्िघोिर्त पौरोिहत्य ग्रहण करबाक धड़फड़ी मे िुभार् \nचन्द्र यादि जी एिह क्षेत्र-ििशेर् कें िमिथला किह अनजानिह मे िएह एजेन्द्डा कें ििस्तार दए दैत छिथ,जेकरा \nलेल िकछु मुदाः-िंस्कृितक उघिाह अतीतजीिी लोकिन ढेका खोिलकए झािल बजा रहल छिथ। \nडा मेघन प्रिादक िंग एकटा िािहित्यक कायषिम मे कएल गेल अपमानजनक व्यिहार िनकृिता आ \nअधमताक श्रेणी मे आबैत अिछ आ एहन कुकृत्य करिनहार कें ििद्वान की,मनुष्यहु निह मानल जाए िकैत \nअिछ। नीक आ प्रशंिनीय बात जे िुभार् जी एिह कुकाण्ड िं ििचिलत भेला आ तत्क्षण ओकर प्रितकार \nकएलिन।िकन्द्तु िुभार् चन्द्र यादि कोनो छोटभैया-नेता िकंिा िियािी-भोलंिटयर निह छिथ।ओ लेखक छिथ \nआ लेखक अपन प्रितकार िाणी-मात्र िं निह,लेखनक माध्यम िं करए,िे अपेिक्षत रहैत अिछ।मेघन-काण्ड \nभेला कतेकहु िर्ष बीत गेल,एिह अििध मे िुभार् जी बहुत िकछु िलखलिन,िकन्द्तु एिह घटना पर िलखल \nहुनकर कोनो िंस्मरण,कोनो िरपोताःज, कोनो िनबन्द्ध व्यिततगत रूप िं हमरा त देखल-पढल निह भेल।ओ \nकिह िकए छिथ जे िभटा पत्र-पित्रका पर बाभनिहिभक आिधपत्य रहए,तें हुनकर एतद्िम्बन्द्धी रचना निह \nछपल।प्रश्न तखिनअहु अपन ठाम पर छै जे की ओ एिह िोह्रकन-अपमान-काण्ड पर िकछु िलखने \nरहिथ,िलखलिन त कतय छपलिन,निह छपलिन त के निह छापलकिन आ कोय जं निह छापलकिन त ओ \nस्ियं एकरा प्रकािशत िकऐ निह कएलिन? िुभार् जीक मामला मे त आिथषक िंकटहु कोनो बहाना निह \nअिछ।―िाफ िदखते भी नहीं,िामने आते भी नहीं‖ िन गप!मेघन जी िंग भेल कुकृत्यक िािजब आ अिली \nप्रितकार त इ रहए जे एिह घटना कें िलिखकए दस्तािेजी रूप देल जएतए आ एकर प्रस्तोता अपन कलम \nकें नोर आ लहू मे बोिर-बोिर लेखन-शिततक एहन िदुपयोग किरतिथ जे पढिनहार-िुनिनहार एिह करतूत पर \nििहिर उिठतए,अपिरिमत आिोर् िं भिर जएतए आ करतूतक दोर्ी कुकमीिभ पर अिीम घृणा िं थू-थू \nकिरतए।िे निह कए,बाभनिह राजकमल चौधरीक अिभनन्द्दन-लेखन करब हुनक प्राथिमकता मे िकऐ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअएलिन? देश मे लोकतंत्र छै,एकरा द्वारा प्रदत्त अिधकार छै,तें जिाबतलबी हएबाक चाही।िकन्द्तु अिधकारक \nिंग कतषव्य िेहो जुड़ल छै आ तें उत्तर मांगिनहार कें उत्तर देबाक उत्तरदायी िेहो हुअए पड़ए छै। \nलेखनक प्रारंिभक दौर मे कोनो लेखक अपन लेखन-भार्ाक राजनीित िा आन गितिििधिभ िं अनिभज्ञ आ \nिनिलषप्त रहैत अिछ। ओकर लेखकीय चेतना मूलत: अपन लेखन पर केिन्द्रत रहैत अिछ।तें अपन आरंिभक \nलेखन मे आनिह लेखकिभ जकां िुभार् जी जं बभिनयां मैिथलीक प्रयोग कएलिन आ िािहित्यक \nगोष्ठी,िेिमनार आिदक िंग-िंग अपन दैिनक बैठकािभ मे बाभनिहक िंगित धएने रहला,त ई स्िाभाििक \nमानल जए िकैत अिछ।िकन्द्तु ितरहुता िकंिा ठेठी (जेकरा ओ आग्रहपूिषक पचपिनयां कहए छिथ) मे िलखबाक \nबेगरताक भान त हुनका मेघन प्रिादक िंग भेल बेहुदगीक बादिह भए जएबाक चाही छल।दुभाःग्य जे तिहया \nहुनका ई इलहाम निह भेलिन।तेकर बादहु हुनक लेखनक माध्यम बभिनअिह मैिथली रहल आ हद त ई जे \nपचपिनयां मैिथलीक एजेण्डा उठाएब आ ओकर तरफ़दारी-पैरोकारी करबाक लेल िेहो ओ बभिनअिह मैिथली कें \nअपन माध्यम िकंिा औजार बनएलिन।की हुनका िन अित-प्रबुर्द् लेखक कें ई िामान्द्य िन बात निह बुझल \nभेलिन जे कोनो भािर्क-परम्परा (लेखन, शैली,ितषनी) मात्र मुद्दा उठएला,तिह पर नाराबाजी िा हू-ले-ले  कएला िा \nकोनो अज्ञात अिस्तत्ि िं ओकर मान्द्यता,स्िीकृित िा प्रमाणपत्रक याचना कएला िं निह,ओिह मे लेखनक \nिनरन्द्तरता िं बनैत अिछ? एिह प्रिंग मे दू टा लेखक त ििर्यगत रोल माडलक रूप मे मैिथली मे अपन \nउपिस्थित दजष कएनिह छिथ आ िुभार् जीक दृिि-पिरिधअहु मे हएबिह करता।तारानन्द्द िियोगी अपन लेखन \nमे बहुत कुशलताक िंग अपन गाम-घर-पिरिारक अनेक शब्द आ िातयांशक प्रयोग करए छिथ आ बभिनयां \nमैिथली कें एकटा अलग तरहक ग्राम्य-िौन्द्दयष िं ििज्जत कएलिन अिछ,त जगदीश मंडल अपन ििशेर् ितषनी \nआ शैलीक माध्यम िं ििपुल लेखन कएलिन अिछ आ एकटा बेछप उदाहरणक रूप मे स्ियं कें प्रस्तुत \nकएलिन अिछ।जगदीश मंडल एतबिह पर निह रुकला अिछ।ओ अपन िििशि शैलीक िनमाःणक िंग-िंग \nओकर ििकािक लेल एकटा िृहत बौिर्द्क-िमुदाय कें अपन िंग लए कए चलए छिथ आ िािहित्यक-\nिहकािरताक अनुपम प्रयोग मे िफल भेल छिथ। िहनकािभ िं प्रेरणा लए मे िुभार् जी कें के \nरोकलकिन?दोिर बात ई जे कोय केकरो बात अिहना निह मािन लए छै।तें प्रेरणा देबए िं पिहने स्ियं मे \nप्रेरणाक स्रोत उत्पन्न करए पडए छै।प्रेरणाक ित्त्ि ई छै जे एकर महत्ि दए िं बेिी ग्रहण करए मे छै। \nअहांक िैचािरक व्यिततत्ि प्रेरक अिछ तखनिह कोय अहां िं प्रेरणा ग्रहण करत।प्रेरणादायी व्यिततत्ि बनबाक \nलेल भीमराि अम्बेडकर महाड़ मे जल-ित्याग्रह चलैलिन, नाििक मे कालाराम मिन्द्दर मे दिलत-प्रिेश लेल \nआन्द्दोलन कएलिन।भारतक िंििधानक िनमाःणक िंग-िंग दिलत-अिस्मता आ आन-आन ििर्य पर प्रचूर लेखन \nकएलिन।ठीक छै जे िभक तुलना अम्बेडकर िा गांधी िं िं निह कएल जएबाक चाही,िकन्द्तु जे स्ियं के \nएिह परम्परा-पुरुर्क रूप मे प्रस्तुत करए चाहए छिथ,हुनका िं त ई पुछलिह जाए िकैत अिछ जे अहां लग          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअपन पूंजी की अिछ?इितहाि कें िबिरब,त ऐितहाििक भूल करब।जिह ििषहाराक गप एिह प्रिंग मे आएल \nअिछ,ओकर नायक के रहए,के छै? ओ केकरा िं प्रेरणा ग्रहण करत?एक िमय रहए जे कोय एिह िमाज कें \nअपन नायक उधार देबाक लेल तैयार निह रहए।िकऐ? एकमात्र कारण ई जे ई ििषहारा अपन नायक के \nचुनब,मानब छोिड़ अपन बुिर्द्-िििेक कें  ओकरिह िभक चौखिट पर रािख आएल,जेकरा िं ओकरा लड़बाक \nरहए।दुभाःग्य रहलए जे ई िगष किहयो बुर्द् कें पकड़लक,किहयो कबीर,किहयो रैदाि कें,किहयो ज्योितबा फुले \nकें,त किहयो िबजली पािी,िबरिा मुण्डा,झलकारी बाई,िुहेलदेि कें आ अन्द्तत: फेर पुरोिहती-चौखिट पर घुिर \nआएल। कौिशकी-कक्षक भीम केिट आ लौिरक मिनयार िोह्रकन-लोकिमाज स्मृित मे यथाित छिथ,िकन्द्तु \nिोह्रकन-अिभजात्य लेल त्याज्य िकऐ छिथ?प्रारिम्भक िदन जेहन हुअए,िकन्द्तु िुभार् जी िबिदन एिलट बनल \nरहबाक लेल प्रयािरत रहलाह अिछ।एिह िम में ओ पचपिनयांक पौध लगबए िं पिहने जमीन तैयार करबाक \nअिनिायषता कें िबििर गेल बुझाइ छिथ।िे निह त पिहने  उगरी महाराज,िोनाय महाराज,िचल्का महाराज,लाला \nमहाराज,लालमैन महाराज,छेछना डोम ,दीना भदरी,अमर बाबा आ िलहेि इत्यािद  हुनक लेखनक पिरिध मे िकऐ \nनिह अएला।ई िभ नायक आन-आन जाितक छिथ,िकन्द्तु यादिहु मे त लौिरकक अलाबे कारू िखरहिर,बीशू \nराउत,मिहनाथ आिद लोकनायक भेला।जखिन अपन प्रितरोधक अिभव्यितत लेल अहां जाित कें आधार बनबए \nिछअए त अपन जातीय आधार कें त पिहने िुदृढ करू। \nदेश स्ितंत्र अिछ,लोकतंत्र कें अंगीकृत कएने अिछ आ देशक आधुिनक भूगोल प्रशाििनक दृििकोण िं \nराज्य, प्रमण्डल,िजला,अनुमण्डल,प्रखण्ड आिद  मे ििभतत अिछ। एहन िस्थित मे आधुिनक व्यिस्था कें \nितलांजिल दएत कोनो कपोल-किल्पत पुरातनकालक िमथकीय ―िमिथला‖ नामक यूटोिपयाक कामना करैत ओकरा \nपुनस्थाःिपत करबाक चौल करब अंगुरी पर िगनल जाएबला िकछु अतीतजीििताक कारोबारीिभक काज अिछ \nआ ई बात मैिथलेतर िमुदाय त बुिझतिह अिछ,मैिथलक बुझनुक बहुमत िेहो एिह यथाथष िं अनिभज्ञ निह \nअिछ।एहन िस्थित मे ―पचपिनयां‖क पैरोकारी करैत-करैत िुभार् चन्द्र यादि जी कें एिह यूटोिपयाक गह्वर-पूजन \nमे भिततपूिषक िािांग दण्डित भए झािल बजाएब केना िोहएलिन?जखिन अनेक िजलाक गजेिटयर िलखिनहार \nमहान अण्िेर्ी इितहािकार पी िी रायचौधुरी िहरिाक गजट िलखैत काल एिह क्षेत्र-ििशेर् कें कोनो \nिमथकीय-राजक िहस्िा मानए मे िशंिकत भए गेला,एकरा ििषकालीन स्ितंत्र क्षेत्र कहलिन,तखिन इितहािक \nककहरा िं अनिभज्ञ कोनो व्यितत एिह तरहक भ्रम पिारए मे िहायक केना भए िकैत अिछ? एतबिह निह,ओ \nप्रकारान्द्तर िं ईहो प्रस्ताि दएत बुझाइ छिथ जे जं हुनक ―पचपिनयां‖क एजेण्डा स्िीकार कए लेल जाए त ओ \nएिह िं जुड़ल राजनीितक िा भार्ाई आन्द्दोलनक िहभागी भए जएता।िििचत्र द्वैध,अपच अितरेक आ \nब्लैकमेिलंग िं भरल अिछ ई गप,जािह मे धमकीक अढ िं परस्पर लाभ बांिट गठबन्द्धन करबाक प्रस्ताि \nअन्द्तिनषिहत अिछ। आ की ई िुभार् जीक कोनो पराजय-बोध-ििशेर् अिछ जे अन्द्तत: मनुष्य कें याचनाक मुरा मे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलए आबैत अिछ?कनी काल लेल मािन लेल जाए जे दातालोकिन(?) िदि िं हुनक पचपिनयां कें िम्मान देब \nगिछ लेल गेल,हुनका िािहत्य अकादेमीक िांिछत िम्मान िेहो दए देल गेलिन।आब ओ की करता? अपन \nघरक ताखा पर राखल िमिथला-राज उतािर िम्मानदाता-लोकिन कें हस्तगत कए देता? कतहु नुकाए कए \nराखल अलादीनक िचरागक िजन्न कें प्रकट कए अतीतक पुनस्थाःपनक एिह तमाशा कें महा-आन्द्दोलन मे \nतब्दील कए  घमािान मचाए देता? एिह काजक लेल अपन लेखकीय िा िामान्द्य जीिन मे कतेक लेखक िा \nिमथषक तैयार कएने छिथ ओ? \nितरहुता (जेकरा पचपिनयां कहल गेल अिछ) कें आदरििहीन (non-honorific) कहब िेहो अज्ञानतािश ओकर \nअनादर करब िथक। ठेठी आदरक अपन तरीका छै आ िे तरीका देखबाक लेल कोनो अणुिीक्षण यंत्र \n(microscope)क बेगरता निह छै।एकतुिरया िा छोट लेल जं ―तूं जेबही‖ कहल जाइ छै,त जेठक लेल \nिम्मान देबाक िस्थित मे ―तूं जेबहक‖ कहल जाइ छै।एहन अनेक उदाहरण देल जाए िकैत अिछ,जािह पर \nिुभार् जीक ध्यान निह गेल हुएिन,िे िम्भि निह ; अपन स्थापना कें िुदृढ करबाक लेल ओ एकरा जािन-\nबुिझकए अनिठअएने छिथ,िे बात अलग।अपन ―गूलो‖ मे ओ स्ियं ठेठीक आदरिूचक ठाठ पिारने छिथ।―घुिर \nकए आबै िछयह‖,‖हौ!तू बड़ कंजूि छहक!‖,‖भैया,अपने टा खाइ छहक‖,‖बबा,किहया कीन देबहक‖,‖पांच िौ \nलाइब कए देिलयह।िबटा चािट गेलहक आ पांच टका िनकालै मे दांती लागै छह।― आिद \nिम्मानिूचक(honorific) निह िछऐ,त की िछऐ?ई बात िही छै जे एिह ििषहारा ितरहुता मे ििकारीक \nउछचारणबला कोनो शब्दक स्थान निह छै आ तें ―भ गेलै‖,―क देलकै‖ आिदक स्थान एतय निह छै ; िकन्द्तु \nएकरा ―भाए गेलै‖, ―काए देलकै‖ िलखब त जािन-बुिझकए एकरा ििकृत करबाक कुचेिा िछऐ। अजीब बात जे \nअपन आलेख मे िुभार् जी गिषपूिषक एिह प्रयोगक चचाः करए छिथ,जखिन िक ―गूलो‖ मे कएकठाम ―कए-भए-\nलए‖क प्रयोग करए छिथ।ई त ―गतानुगितकता‖क ििरोधक नाम पर ―नि-गतानुगितकता‖क प्रितपादन \nकरबाक,नींि राखबाक उपिम बुझाइत अिछ।उपरोततक  जे उछचारण कौिशकी जनपद मे होइ छै,तिह अनुरूप \nओकरा ―भए गेलै‖, ―कए देलकै‖ िलखब बेिी उपयुतत छै।ई अलग बात जे ―गूलो‖ मे इएह टा प्रयोग निह \nछै।―गूलो‖क प्रयोगिभ िमनजुमला खाता िछऐ,जिह मे भार्ा,बचल-खुचल िििभन्न प्रकारक तर-तरकारी िं \nबनल ―डलना‖(mixed vegetable) भए गेल छै।एिह मे ―काए‖ के िंग-िंग ―कए‖ के प्रयोग िेहो भेल छै आ \nठाम-ठाम भेल छै।जं ―काए‖ आ ―भाए‖ िलखल गेलए तखिन ―लए‖ िकऐ?एकरहु ―लाए‖ हएबाक चाही \nछलए।लेखक एहन अनेक दोर् टंकक िा प्रकाशकक माथ पर थोिप िकए छिथ,िकन्द्तु पाठक कें कोनो आन \nठाम देल स्पिीकरण पढबाक फुरित कहां छै।प्रयोग हएबाक चाही,एकर स्िागत! प्राय: प्रत्येक लेखक प्रयोग \nकरैत अिछ।िकन्द्तु प्रयोग करैत ई िजगता त हएबाकिह चाही जे प्रयोग युिततिंगत हुअए, पाठकक मगज मे \nआिानी िं घुिि जाइ,अराजकता निह पिारए। ―गूलोक पुनपाःठ कयला पर केदार कानन कें कोनो अिुििधा          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनिह भेलिन‖ िन-िन तकष बेतुक छै।केदार कानन एिह पोथीक प्रकाशक छिथ आ एकर भुिमका िेहो िएह \nिलखलिन अिछ।स्िाभाििक आ अपेिक्षत छै जे ओ एकरा बेर-बेर पढिथ।िकन्द्तु पुनपाःठक ई अपेक्षा िामान्द्य \nपाठकहु िं िकऐ राखल जाए? ईहो आिश्यक निह जे िभक बौिर्द्क-स्तर केदार काननिह जकां उछचस्तरीय \nहुअए। \nअनुभि कहैत अिछ जे मैिथली “िखधांिीक ओस्ताद” लोकिनक खान अिछ। डेग-डेग पर भेटता।केकरो \nिखधांि करए लागता त एिह पुण्य-प्रयाि मे आकाश-पाताल एक कए देता।िखधांिक िेध-लक्ष्य जं कोनो \nििचार िा स्थापना छै त ओकरा अपन उद्गम-माताक कोिख मे घुिर जएबाक लेल बाध्य कए देता आ जं \nलक्ष्य(Target) पर कोनो व्यितत छै त ओकरा रौरि नकष गेनिह कल्याण।िकन्द्तु िखधांिीक एिह \nओस्तादलोकिन कें हुनकर अपनिह कहल बात कें िलिखकए व्यतत करबाक आग्रह किरअनु त अहांक आग्रह \nअनन्द्त-अनन्द्त जन्द्म तक अपन पालनक प्रतीक्षा करैत रिह जाएत।  कोनो व्यितत ताल ठोिककए जे बात \nमौिखक तौर पर किह रहल छै,तेकरा िलिखत रूप मे व्यतत करए मे ओकरा की िदक्कत? िदक्कत छै। \nिदक्कतिह टा निह छै,खतरा िेहो छै।मौिखक अिभव्यितत मे अपनिह कहल बात िं निठ जएबाक िुििधा \nछै।एिह िुििधाक लाभ लैत मूंहक अितिार िं ग्रिित मानुि बेर-बेर बोकिर िकैत अिछ आ अपन िमन िंग \nअनगषल प्रलापक मल-मुत्र िििजषन कए िकैत अिछ।िलिखकए अपन बात कहए मे मािरते राि खतरा \nछै।पिहल खतरा छै—मािर खएबाक।ई िखधांिीक ओस्ताद लोकिन प्रकटत: ―बुिधक बखारी‖ भनिह होथु,हुनका \nअपनहु बुझल छिन जे ओ िस्तुत: ―फोंकहा िंठी‖ िं बेिीक औकात निह राखए छिथ।ई  िभ ओस्तादलोकिन \nपछुआरक िाणी-िीर छिथ।िम्मुख होइतिह चरण गिह ―नाथ-प्रभु-बापा‖ किह लम्बित भए जेता,उिठकए देह \nझािड़ लेता आ पछुआर जाइतिह फेर िएह गािर-कीतषन।जे िे!कोनो कथन एक बेर िलिखत भेलाक बाद \nदस्तािेज भए जाइ छै,प्रकाश मे आिबतिह अपिरितषनीय भए जाइ छै। िलखिनहार लेल अपन बात िं \nनठबाक,पलटबाक कोनो गुंजाइश निह रिह जाइ छै।जं एिह मे कोनो आरोप छै त ओकरा प्रमािणत करबाक \nिजम्मेदारी आरोपकत्ताः लेखक पर स्ित: चिल आबए छै। त्यहीन बात िलखला पर ओ िािषजिनक िनन्द्दा आ \nहास्यक पात्र बिन जाइ छै।ओकर िमकालीन ओकर ियि,ििरिताक िलहाज कए भनिह दम िािध िलअए,चुप \nरिह जाइ,िकन्द्तु अिगला पीढी ओकरा पर कोनो मुरब्बत निह करत,ओकरा छील देत।कखिनयो काल एहनहु \nहोइ छै जे शब्दक मधुमय आिरण मे गरल परिबाक ओस्तादी कएल जाइ छै।िकन्द्तु एिह िं खतरा टरैत \nनिह छै,कनी ििलिम्बत भनिह भए जाओ। अपन बात कहबाक लेल लेखकक एक-एक शब्द-चयन,िातय-\nििन्द्याि आिद लेखकक मूल मंशा,ओकर िैचािरक-मानििक िस्थित कें प्रकट कएअिह दए छै।बुझनुक पाठक \nलग अिभधा-व्यंजना-लक्षणा िा व्याज-स्तुित-ििोितत आिदक मायाजाल कोनो काजक निह रिह जाइ छै। अपन \nिशल्प-शैली िा कलात्मकताक बल पर अहां अपन लेखन कें केतबहु आिरण िदअओ,ओकर िस्तुगत अथष-         ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nयथाथष िुिध-पाठक तक पहुंच जाइत अिछ। अहां द्वारा प्रयुतत एकटा शब्द,एकटा िातय,एकटा अनुछछेद \nअहांक लेखकीय टा निह, अहांक व्यिततगत व्यिततत्िक िास्तििकता कें नीक जकां प्रकट कए दएत अिछ।जं \nरामलोचन ठाकुर अपन पोथी ―बेताल कथा” हिरमोहन झा कें िमिपषत करैत आनिह परम्परािादी पण्डा-पुरिहत \nिािहत्यकार जकां हुनका ―हास्य िम्राट‖ कहए छिथ त एिह एक शब्द मात्र िं हुनकर मातिषिादी चोला आ \nव्यंग्य-हास्यक भेद िम्बन्द्धी हुनकर िािहित्यक िमझ दुनू धराशायी भए जाइत अिछ।जखिन महापिण्डत गोििन्द्द \nझा िलखए छिथ जे, ―अिधकतर ग्राहक भेला िमृर्द् िृर्द् भूिमहार ब्राह्मण,एकर प्रेरक भेलिन अपन जाित मे \nकन्द्याक कमी आ दोिर मैिथल ब्राह्मण िगष मे  िमएबाक कामना‖,त भूिमहार ब्राह्मणक प्रित हुनकर घृणा,एिह \nजाितक ििराट पुरुर्ाथष कें लघुकाय करबाक हुनक क्षुर-प्रयाि आ मैिथल ब्राह्मण(हुनक अपन जाित) द्वारा बेटी \nबेचबाक अधम आ घृिणत कमषक बादहु ओकर श्रेिता(?) कें अिांिछत िुरक्षािरण देबाक प्रपंच नुकाइत निह \nअिछ,जगिजयार भएअिह जाइत अिछ।जं डा िीरेन्द्र मिल्लक अपन कििता ―अथातो काव्य िजज्ञािा‖ मे कििता \nकें मािरजुआना आ िकदन-कहांदन घोिर्त करए छिथ त ई बात नुकाइत निह अिछ जे ओ अपन काव्य-रचना \nिं पूिष कथीक िेिन करए छिथ।जं अिग्नपुष्प अपन िटप्पणी मे जीिकांत कें एलेन िगन्द्ििगषक परम्पराक किि \nघोिर्त करए छिथ त हुनक अध्ययन-मननक अल्पता स्पितया देखार होइत अिछ।एहन अनेक उदाहरण \nमैिथली मे अिछ,िकन्द्तु तेकर ििस्तारण आन कोनो ठाम लेल छोड़ल जाए।एतय आशय एतबे जे अिभव्यिततक \nलेखन-प्रणाली दुधारी तलिार छै,जािह पर चलब िभाक बुत्ताक बात निह छै। \nआन-आन भारतीय भार्ाक िािहत्य मे जे स्ितंत्रता,प्राय: िकछुअहु किह देबाक जे छूट आइ उप्लब्ध अिछ, ओ \nिभ टा ित्तषमान लेखकलोकिनक अपन अरजल निह छिन।ई हुनकर पुरखािभ छला जे िभ अपन िमय मे \nएकरा लेल किठन िंघर्ष कएने रहिथ।मैिथली िािहत्य मे दुभाःग्यिश एहन िंघर्षशील पुरखािभ िा त \nछिथअिह निह, िा नगण्य छिथ।मैिथलीक लगभग शत-प्रितशत पुरखा लेखकिभ आजादी िं पूिष \nराजा,राजभिन, िामन्द्त, जमीन्द्दार आ आजादीक बाद ित्तािीन शिततशाली िगषक आ िम्पूणष काल मे धािमषक-\nप्रितष्ठानिभक लेल स्तिन िलखबाक काज मे बाझल रहला आ एिह मे ििद्यापित िन नमहर नाम िेहो \nििम्मिलत अिछ।एकरिह पिरणाम अिछ जे मैिथली िािहत्य िं आिोश आ प्रितरोध अलोिपत अिछ आ \nहमरािभ कें आत्मालोचनक परम्परा आ ओकर उप्लिब्धिभ िं पूणषतया िंिचत रिह जाए पड़ल अिछ आ \nित्तषमान िा दू-एक पीढी पूिषक िकछु िगनल-गुथल प्रगितशील लेखकलोकिन कें प्राय: शून्द्य िं अपन शुरुआत \nकरए पड़लिन अिछ। आधुिनकता आ ओकर िंघर्ष त िस्तुत: आब ििचारणक केन्द्र मे आिब रहल अिछ आ \nिेहो अिधकांशत: मैिथल ब्राह्मणेतर लेखकलोकिनक मारफत। ई िस्थित जाितक नाम पर स्थािपत लेखकीय-\nप्रितबर्द्ताहीन िमुदाय कें भयभीत आ अिहज कए रहल अिछ। हुनकािभ कें बुझल छिन जे नबका पीढी कें \nदेबाक लेल हुनकािभ लग ने अपन व्यिततगत पूंजी छिन,ने पुरखािभक देल कोनो िमृर्द् िािन्द्तकारी ििराित          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ जे िकछु बटुआ-झोड़ा मे छिन,जं तेकर नीक िं जांच-पड़ताल भेलए त ओिहिभक फोंक  आ जीणष-शीणष \nअिस्तत्ि देखार भए जेतए,बेनंगन भए जेतए।तें कोनो नबका ििचार आिबतिह ओकरा पर अभर आिमणक \nकुित्ित प्रयाि शुरू भए जाइत अिछ।ई काज अखिन लेखनक माध्यम िं कम,मौिखक रूप मे बेिी आ \nिोशल िाइट्िक अभर िटप्पणीिभक माध्यम िं बेिी भए रहल अिछ।प्रिंगिश एकटा कहाित मन पड़ैत \nअिछ—―प्रेमी लग जखिन शब्द ििठ जाइ छै त ओ चुम्मा-चाटी करए लागए छै   आ ितता लग जखिन शब्द \nिठए छै त ओ खोंखी करए लागए छै ‖। ित्तषमान िस्थित कें देखैत एिह कहाित मे एकटा टुकड़ी और \nजोड़ल जाए िकए छै—―मैिथल लग जखिन शब्द ििठ जाइ छै त ओ गािर पढए लागए छै‖।कहाित मजािकया \nछै,िकन्द्तु चेतबए छै।मैिथलीक राड़ी-बेटखौकी बहुत िचन्द्ताजनक छै। केकरो दोर् बताएब ओकर िखधांि करब \nनिह होइ छै।ई लक्ष्य-तत्िक पिरमाजषनक लेल एकटा शुभेछछा िेहो होइ छै।एकर िंज्ञान लेब त अहां अपन \nपिरमाजषनक िदशा मे बढब,निह लेब त बूड़ू,लोकक की जाइ छै! ―िनन्द्दक नीयरे रािखए आंगन कुटी छबाय‖ तें \nकहल गेल रहए। आब ई अहांक इछछा जे अपन कुतकषक परम्परा मे नि कुतकष गिढ ली जे ई बात मैिथली \nमे निह कहल गेल छै,तें एकरा निह मानब। \nएिहिभ पिरपेक्ष्य मे जं िुभार् चन्द्र यादि िलिखत रूप मे कोनो ििर्य (एहन,जिहपर िििाद हएब िुिनिश्चत-िन \nछै) पर अपन मन्द्तव्य प्रकट कएलिन अिछ त हुनक लेखकीय िाहिक (मैिथलीक पिरपेक्ष्य मे दुस्िाहि) प्रशंिा \nकएल जएबाक चाही। अनेक राि झोल,अन्द्तििषरोध आ लचर प्रस्तुितकरण (जिहपर पुिष मे चचाः कएल गेल \nअिछ) आिदक उपिस्थितक बादहु िुभार् जीक आलेख मे जे िबन्द्दुिभ उठाएल गेल छै,तेकर अनदेखी करब \nकिठन त छैहे,एकरा अनिठआएब िेहो मैिथलीक िहत मे निह छै। \nआतिफोडष ििश्वििद्यालयक िािर्षक िाद-िििाद िभा मे पूिष केन्द्रीय मंत्री आ िुप्रििर्द् लेखक शिश थरूरक \nमहत्त्िपूणष भार्ण आ पुिोत्तर मैिथल पित्रका मे िुभार् चन्द्र यादिक पचपिनयां मैिथली पर केिन्द्रत आलेख \nिंयोगिश एकिह िमयाििध मे आएल आ दुनूक ििर्यगत केन्द्रीय तत्त्ि ―उपिनिेशिाद‖ िं जुड़ल अिछ। शिश \nथरूर आतिफोडष मे अपन बात कहैत बेर ई नीक जकां जानैत रहिथ जे िब्रटेन भारत आ भारतीय जन-\nिमुदाय िंग कएल अपन अपराधक मुआिजा  भारत कें किहयो आ िकन्नहु निह देत।िकन्द्तु ई जािनतहु ओ \nएिह बात कें रेखांिकत कएलिन जे िब्रटेन द्वारा गलतीक माफीअिह कें यथेि मानल जाएत।शिश थरूरक \nकहब रहिन जे, ―जं दू िौ बरि तक भारत पर िनदषयता िं राज करबाक एिज मे  िब्रटेन प्रितिर्षक लेल \nमात्र एकहु टका देत त हमिभ िन्द्तुि हएब‖।िुभार् चन्द्र यादिक आलेख मे शिश थरूर बला स्पिता आ \nआिामकता निह छिन,िकन्द्तु ओ प्रकारान्द्तर िं अनिगनत िर्षक पुरोिहती िचषस्िक अधीन भेल शोर्णक लेल \nमाफी आ प्रतीकात्मक (Token) क्षितपुितषअिहक गप किह रहल छिथ।तेिर जे हुअए,िुभार् चन्द्र यादिक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआभार मानल जएबाक चाही जे ओ एिह आलेखक बहन्ने पुरोिहती उपिनिेशक तटस्थ िहिाब-िकताब तैयार \nकरबाक लेल मैिथली-िमाज कें उद्वेिलत कएलिन अिछ,भार्ा ििहत्य पर पड़ल एकर दुष्प्रभािक िनष्पक्ष \nआकलन हेतु खोराक देलिन अिछ,एकटा पिरणामदायी बहिक परम्परा शुरु करबाक डगर देखएलिन \nअिछ,ििर्मता िं पीिड़त ित्तषमानक िास्तििकता आ प्रायोिजत बौिर्द्क प्रपंचक अिभयानक क्षुरता कें उघार \nकएलिन अिछ।ई आलेख एक िदि मैिथलीक औपिनिेिशक ित्ता कें देल गेल चुनौती अिछ त दोिर िदि \nििषहाराक हेराएल अिस्मता कें खोजबाक,खोिजकए पुनस्थाःिपत-पुनप्रषितिष्ठत करबाक प्रयाि िेहो अिछ। एकर \nस्िागत लेल अिभजात्यक िािहित्यक-दुगषक द्वारपट खोलल जएबाक चाही। \nिमय िनरन्द्तर करिट फेरैत रहए छै आ एकर प्रत्येक करिटक िंग जीिन-जगतक कण-कण मे कोनो ने \nकोनो पिरितषन होइ छै।एिह पिरितषन कें रोकब कोनो ताकतक िश मे निह छै।िििेकिान व्यितत िा िमाज \nएिह पिरितषनक हुलिि कए स्िागत करए छै आ एकर एकटा िहस्िा बिन गितशीलताक प्रिाहक िहयोगी होइ \nछै।जे एिह पिरितषनक अिश्यम्भाििता िं आंिख मुनने रहए छै,अपन पुिाःग्रही मन कें अतीतक भूलभुलैया मे \nअटकएने ित्तषमान िं स्ियं कें काटने रहए छै,ओ व्यितत िा िमाज िा त ठि भेल मृत िा अप्रािंिगक भए \nजाइ छै िा पिरितषनक अंधड़ ओकरा उिड़आकए अजायबघरक िस्तु बनाए दए छै।ई पिरितषन जीिनक \nप्रत्येक क्षेत्र मे अपन प्रभाि छोड़ए छै आ तें िािहत्य िेहो एकर प्रभाि िं मुतत निह रहए छै। नि-स्ितंत्र \nअफ्रीकी देशक िािहत्यकारलोकिन कें लागलिन जे हजारक हजार िर्ष िं हुनकिभक अिस्मता शािन-ित्ताक \nदुष्चिीय आिरण मे ििलुप्त-िन भए गेल अिछ आ ओकर पुनस्थाःपन हएबाक चाही।एकरा लेल एकटा ििराट \nिमूह आन्द्दोिलत भए उठल।प्रत्येक आन्द्दोलन जकां एकरहु अपना लेल एकटा िििशि िंज्ञाक बेगरता \nबुझएलए। नि-अफ्रीकी देशक िािहत्यकारलोकिनक ई ििराट िमूह अपन अिस्मताक आिोश-भरल खोज कें \nगिषपूिषक ―श्यामत्ि‖ (मूल शब्द—नेिग्रट्यूड/Negritude) नाम देने छला। अपनहु देश मे दिलत िािहत्य अपन \nिभन्न पहचान बनएलक, जेकर अिधकांश श्रेय महाराष्ट्र कें जाइ छै।मराठी मे एहन िािहत्यक ििपुल आ प्रभािी \nभण्डार छै।जं ितरहुत मे एहन िािहित्यक उभार कें स्ितंत्र व्यिततत्ि देबए लेल एकरा ―िोह्रकनत्ि‖ किह \nएकटा बहुजन िमाज अपन अिस्मता,अपन भार्ीय-िंस्कृितक आिोश-भरल खोज करैत अिछ,ओकरा \nििषस्िीकृित िदएबाक िंघर्ष करैत अिछ आ एकर अनेक उपकरण मे िं एक ―पचपिनयां मैिथली‖क पैरोकारी मे \nआिाज उठाबैत अिछ त प्रगितशील शिततिभ िं ई िहज अपेक्षा होइत अिछ जे ओ आगू बिढ एकरा अपन \nअंकिार मे भरिथ, एकर स्िागत-अिभनन्द्दन मे तोरण-द्वारिह टा निह बनाबिथ, हुलििकए एिह प्रिृित कें िशतत \nकरबाक आयोजन मे ििम्मिलत िेहो होिथ।मैिथलीअिहक निह,ितरहुत क्षेत्रीय िमाजहु लेल ओ गिषक िस्थित \nहेतए,जखिन ब्राह्मणत्िक तुलना मे िोह्रकनत्ि कें हेय निह मानल जएतए,बिल्क ओकरा श्रेित्ि प्रािप्त हेतए।ई \nिस्थित अपन आगमन लेल अिभजात्यक ―कृपणता‖क निह,उदारताक मुखापेक्षी अिछ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nप्रगितकामी चेतना आ उदार िािधानीक िंग ििचार कएला पर ई बुझाएत जे नानाप्रकारक एितहाििक \nपरम्परािभक आन्द्तिरक मागषक अनिरत यात्राक चलते िभन्न-िभन्न जनिमूहक लेल िभन्न-िभन्न प्रकारक भार्ाक \nआिश्यकता होइ छै आ एिह आिश्यकताक आन्द्तिरक प्रस्फुटन िं िभन्न-िभन्न भार्ा-उपभार्ाक प्रकटीकरण होइ \nछै।ई बात ित्य छै जे एिह क्षेत्र-ििशेर्क बोली(जेकरा परम्परा िं ितरहुता िा ठेठी आ िुभार्ीय आग्रह िं \nपचपिनयां कहल गेल छै) कें भार्ाक स्िरूप दए मे मैिथल ब्राह्मणलोकिनक महत्त्िपूणष योगदान रहल अिछ। \nभनिह एिह िभक पाछू बबुआनी करबाक िललिा हुअए,यजमानीक नि-क्षेत्रिनमाःणक पिरकल्पना हुअए िा अपन \nजातीय िंस्कृितक उपिनिेश बनएबाक योजना हुअए,िकन्द्तु ई मैिथल ब्राह्मणलोकिनअिह छिथ जे नेपालक \nजनकपुर,ििराटनगर,राजिबराज िं लए कए िबहारक िििभन्न शहर-नगर-गाम आ झाड़खण्डक रांची,जमशेदपुर िं \nलए कए बंगालक कोलकाता िक तेलांगनाक हैदराबाद तक खुब ताम-झाम िं मैिथली िं जुड़ल आयोजनिभ \nकरए छिथ।मैिथलीक िििभन्न अल्पायु-दीघाःयु पित्रकािभ हुनकिहलोकिनक प्रयाि िं बहराएल अिछ।मैिथली \nपोथीक प्रकाशनक जे काज भए रहल अिछ,तािह काजक िभटा अगुआ/प्रकाशक  मैिथल ब्राह्मणिह \nछिथ।आइयो एिह भार्ा मे िलखिनहारलोकिन मे एिह जाितक लोकक बहुमत छै।स्िाभाििक छै जे  एिह भार्ा \nपर हुनकर िभक लेखनक शैलीक िचषस्ि छै आ तेकर प्रभाि आनहु जाितक लेखकलोकिनक लेखन पर \nपड़ल छै। हं,तखिन एकर माने ई निह जे ओिभ स्ियं कें एिह भार्ाक िनमाःता आ भाग्य-ििधाता मािन एकरा \nअपन उपिनिेश िकंिा खबोतर बनाए लेिथ।बहुमतक अपन अलग महत्ि छै,िकन्द्तु ई ध्यान राखब आिश्यक \nजे ―लोकलाज‖ आ ―नैितकता‖ िेहो कोनो चीज होइ छै आ एकर अपेक्षा िभिं बेिी िािहत्यकारिह िं होइ छै। \nएिह ऐितहाििक त्य कें िेहो निह नकारल जाए िकए छै जे क्षेत्र-ििशेर् (ितरहुत कहू,कौिशकी कक्ष कहू िा \nिमिथला नामक िमथकीय खबोतर मे हड़िप िलअ) आ भार्ा-ििशेर् (ितरहुता कहू,ठेठी कहू िा मैिथली नाम िं \nजातीय खितयान मे दािखल कए िलअ) दुनूक दृििकोण िं मूल डीही त ििषहारा िमुदायिह अिछ। अिभजन \nिमाज िा अग्रजन्द्मालोकिनक पाही हएबाक त्य अपन ठाम पर अचल अिछ,भनिह महापिण्डत गोििन्द्द झा \nिन-िन ―काव्य-नाटकाख्यानकाख्याियका-लेख्य-व्याख्यानािद-ििया-ििषििद्या-िनपुणै:‖ व्यिततत्ि कागज पर डीही-\nपाहीक भ्रमोत्पादक-िम्या-लेखनाितिार करैत रहिथ।जखिन हमिभ ई िुिन उत्तेिजत भए हाकरोि करए लागए \nछी जे फल्लां व्यितत आन-आन भार्ा-बोली कें िुनब िकंिा बोलब पिन्द्द करैत अिछ िा हमरािभ िं अलग \nितषनीक प्रयोग करैत अिछ,त िस्तुत: हमरािभक रोर् ओिह भार्ा,ओिह बोली िा ओिह ितषनीक उपर निह,ओकर \nबजिनहार, ओकर िुनिनहार,ओकर प्रयोगकताःक प्रित होइत अिछ।ई बात प्रमािणत करैत अिछ जे हम ओिह \nव्यितत िं प्रेम निह करए छी।जं हमरािभक मन मे प्रेम उपिस्थत रिहतए त हमिभ ओकर िा ओकरिभक \nरूिच आ िंस्कारािद कें बुझबाक प्रयत्न िेहो किरतहुं।ई जे िचढ हमरािभक मन मे प्रकट होइत अिछ,िे \nस्ियं कें िििशि मानबाक,श्रेि मानबाक क्षुरभाि िं उपजैत अिछ आ हमरािभक ―प्रेम-दािरद््य‖क िूचक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअिछ।एिह प्रेम-दािरद््य कें तजने िबना ने हमरािभक अपन कल्याण अिछ,ने अिगलाक आ ने भार्ा आ लोक-\nिमाजक। हमरािभक पािण्डत्य-बोध कें ईहो बोध रहबाक चाही जे ई भार्ाक भदेिपन छै \nजे ―रेणु‖ कें ―रेणु‖ आ ―काशीनाथ ििंह‖ कें ―काशीनाथ ििंह‖ बनबैत अिछ।भार्ाक अिभजात्य कें पिित्र मूितष जकां \nपूजनीय-िंदनीय मानबाक मानििकता िं बाहर आिबअिह कए ―मारे गए गुलफ़ाम उफ़ष तीिरी किम‖ आ ―काशी \nका अस्िी‖ िन कालजयी रचनाक जन्द्म भए िकैत अिछ। बभिनयां मैिथली िं िपण्ड छोड़ाइअिह \nकए ―गूलो‖ िन अिभनि कृित  रचल जाए िकैत अिछ। \nएतय एक बेर और ―शैली‖ कें उपिस्थत करी। हुनकर कथन मे प्रयुतत ―िनराशा‖क िकछु पक्ष पर पुिष मे चचाः \nभेल अिछ।एिह ―िनराशा‖ िं जे ―आलोचना‖ उत्पन्न होइत अिछ,िे केहेन हएबाक चाही?एिह पर ििचारण िं पिहने \nकन्नड़ दिलत िािहत्यकार डा मोगल्ली गणेशक दिलत लेखन पर कएल िकछु रोर्पूणष िटप्पणी पर दृििपात \nकरैत चली।ओ कहए छिथ जे, ―दिलत लेखक िौन्द्दयष-पक्षक उपेक्षा करैत आइ तक जे िलखैत रहला \nअिछ,ओ एकटा लमगर िशकायती-पत्र बिन गेल अिछ‖ आ ―अनेक दिलत लेखकलोकिन अपन िमुदायक \nअनुभििभक पुंजी िं अपन कैिरयर चमकएलिन अिछ‖।ई िटप्पणी खाितौर िं आलोचना पर निह,िम्पूणष \nदिलत-लेखन लेल कहल गेल अिछ।िकन्द्तु एिह िटप्पणी मे जे ―लमगर िशकायती-पत्र‖ आ ―कैिरयर \nचमकाएब‖ अिछ,िे ध्यातव्य अिछ। रचनात्मक लेखन हुअए िकंिा आलोचनात्मक,ओिह मे उपरोतत दुनू चीज \nकथमिप स्िीकार निह भए िकैत अिछ।िदित मन राखए पड़त जे कलपला िं,याचना िं,िमझौतािादी \nनजिरया िं कृष्ण-िन पक्षधर होइतहु धमष पर िस्थर पाण्डिलोकिन कें िकछु निह भेटलिन।किहयो बुर्द् कहने \nरहिथ जे िंिार मे दुखक मात्रा बहुत अिछ आ एिह िं मुिततक लेल ओ करुणा आ अिहंिा िन मानिीय \nगुणक पैरिी कएने रहिथ,जे कालान्द्तर मे अिफल ििर्द् भए गेल।बुर्द्क अिहंिक अनुयायी लोकिन कें \nलुटेरािभ िं आत्मरक्षाथष जूडो-कैराटे िन रणकौशल ििकिित करए पड़लिन।ई बात िही छै जे युर्द् कोनो \nििकल्प निह होइ छै,िकन्द्तु ईहो बात िही छै जे जखिन कोनो ििकल्प निह होइ छै,तखिनअिह युर्द् होइ \nछै।मैिथलीक िािहित्यक ित्ताखोर,मखमिलया बुिर्द्जीिी,अचूक अििरपरस्त आ यथाथष-ििरिहत यथाथष-\nस्रिालोकिन एहन ििकल्पहीनताक िस्थित निह आबए देिथ आ एिह िस्थित कें स्िीकार करिथ जे भार्ा कें \nअपन खबोत्तर िा उपिनिेश बनाए कए राखबाक उपिम ओिहना धराशायी भए जाएत,जेना पुरोिहती उपिनिेश \nभेलए,जेना िब्रिटश उपिनिेश भेलए,जेना राजा-महराजा लोकिनक प्रािाद-दुगष आिद भेलए। व्यिततगत,पिरिारगत \nलाभ आ अय्यािीक लेल एकटा ििशाल िमुदाय कें अपन शत्रु बनाएब पिहनुकहु युग मे उिचत निह \nरहए,अजुकहु युग मे बुिधयारीक गप निह छै।पुरुख बली निह होत है,िमय होत बलबान;िभल्लन लूटी गोिपका \nििह अजुषन ििह बान।िमय आिब गेल छै जे प्रत्येक पक्ष ई स्िीकार करए जे हमिब िैिदक ििन्द्धु-िरस्िती \nिंस्कृित आ िनातन धमषक मागष िं आएल छी। ने कोय जन्द्म िं शुर छै,ने कोय जन्द्म िं ब्राह्मण। ई िभ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकमषणा दाियत्ि छै ,जे दूिर्त भए जन्द्म-आधािरत भए गेल छै।अनेकानेक शताब्दी पूिष जे जाितगत ििभेदीकरण \nभेल रहए,ओकर आधार िमाज मे श्रमक िमुिचत आ यथोिचत ििभाजन करब रहए,ने िक उत्कृिता िा \nिनकृिता,श्रेिता िा अधमताक िनधाःरण करब।एकरा आधार बनाए कोनो िस्तु पर कोय अपन एकािधकार \nघोिर्त कए िदअए,ई अजगुत गप एकदम िं अिांिछत आ अस्िीकायष छै। \nदोिर िदि, “पाग-दोपटािला मैिथली चल जायत,लेिकन गोलगलािला मैिथली जीबैत रहत” िन-िन \nहिाबाजी, ज्योितर्ाचायी भििष्यिाणी,नाराबाजी आ खामखयाली िं िेहो काज चलएबला निह छै।पाग-दोपटाबला \nकें ई बुिझ िलअए पड़तिन जे मुदाः-िंस्कृितक गौरि-गानक पाछु खबोत्तर-रक्षा आ जीिित-िंस्कृितक उपेक्षाक \nउपिम आब लोक खूब नीक जकां बुिझ रहल अिछ,तें एिहपर पूणषििराम लागब जरुरी।गोलगलाबला कें िेहो \nई बुिझ िलअए पड़तिन जे जीिित-िंस्कृित कें मुदाः-िंस्कृित पर श्रेिता/ििरिता िदअएबाक लेल िामािजक \nक्षेत्र जकां िामािजक-न्द्याय मात्रक भरोििह यथेि निह अिछ आ एिह िं प्रदत्त आरक्षण िं िािहत्य-िंस्कृितक \nक्षेत्र मे काज चलएबला निह अिछ।एिह क्षेत्र-ििशेर् मे मात्र नाराबाजी निह,फांकीबाजी निह,ठोि काज चाही। \nठोि काज माने लेखन। आ िे मात्र रचनात्मक िािहत्यिह टा मे निह,इितहाि आ आलोचनाक क्षेत्रमे िेहो \nप्रचूर यथाथषिादी लेखनक मांग करैत अिछ। अकबर इलाहाबादीक ―मेरा ईमान तया पूछती हो मुन्नी,िशया के \nिाथ िशया,िुन्नी के िाथ िुन्नी‖ शेरबला दुपिनयां-मानििकता िं पचपिनयाबला एकजिनयां एजेण्डाक फेकौअल \nखेलल जाए िकए छै,िकन्द्तु एिह िं ने िनष्कलुर् ित्यक िंधान कएल जाए िकए छै,ने िनणाःयक शिततक \nिंचय। पक्षपात निह करू,िकन्द्तु अपन पक्ष त चुनैए पड़त,राखैए पड़त,स्थािपत करैए पड़त।महान अफ्रीकी \nलेखक चेनुआ अचेबेक कहब कें िदित मंत्र जकां कण्ठस्थ राखए पड़त आ ओकरा िियािन्द्ित करबा लेल \nप्रयत्नशील रहए पड़त—“जा तक िहरणिभ अपन इितहाि स्ियं निह िलखत,ता तक िहरणिभक इितहाि मे \nिशकारीिभक शौयष-गाथा गाबल जाइत रहत”। \nमैिथली मे एिह िं आगूअहुक काजिभ छै। िहरण कें अपन इितहाि िलखबाक िंग-िंग ओकर पाठकक \nिनमाःण िेहो करबाक अिछ। करू।मैिथलीक खबोत्तर-पीठक कबन्द्ध-अिस्तत्िक रिहतहु कोनो प्रितभाक लेल \nिनराश हएबाक आिश्यकता निह छै।िंघर्ष आ ओकर िनरन्द्तरता अिश्य चाही।कोनहु युग मे कोनो ित्ता-\nप्रितष्ठान,कोनो मठ-िम्प्रदाय कोनो प्रितभाक डगर निह छेक िकल छै।मैिथलीअहु मे एहन मैिथलेतर \nलेखक,िजनका मे प्रितभा छिन,िलखबाक िजद छिन,ध्येय मे िनरन्द्तरता छिन,िे अपन पिरिचित बनएलिन अिछ \nआ अपन लेखकीय प्रितभाक धमक कें स्िीकृत करबएलिन अिछ।ई पिरिचित,ई स्िीकृित कोनो िम्मान,कोनो \nपुरस्कारक, कोनो प्रमाणपत्रक िोंगरक बेगरता निह बुझैत अिछ।ई स्िीकृित-पिरिचित ईछछा िं हुअए िा \nअिनछछा िं, घोिर्त रूप मे हुअए िा मनिह-मन,िे महत्त्ि निह राखैत अिछ।ओना,जं िलखब-रचब अहांक धमष          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअिछ त कोनो स्िीकृित, कोनो पिरिचित,कोनो िम्मान-पुरस्कारक अपेक्षिह िकऐ?अपन रचनाक मुल्यांकन भििष्य \nआ भािी पीढी पर छोड़ू।जं अहां कें बुझाइ ए जे एिह भार्ा-िािहत्य कें जन्द्मना िेद-व्याि-िमुदाय कब्जएने \nअिछ त अहां कें तुलिीदाि बनए िं के रोकलक?जं व्यिस्था पर ििशष्ठक आिधपत्य छै आ िे अहां कें \nस्िीकार निह अिछ त ििश्वािमत्र बनए िं अहां कें के रोकलक?जं गुरू रोणाचायष पक्षपाती बिन अजुषन कें \nप्राथिमकता/िरीयता दएत अहांक ितरस्कार कए रहल छिथ त अहां कें एकलव्य बनए िं के रोकैत अिछ?अहूं \nधनुधषर बनू आ जं गुरू अहां कें एकर अिधकारी निह मानए छिथ त हुनका अपन अऊंठा दए िं \nनठबिह टा निह करू,हुनकरिह अऊंठा छोिप िलअ।जं अहांक प्रितभा कोनो मठाधीश-प्रदत्त प्रमाणपत्र िा \nपुरस्कारािदक अिीम िललिा िं िुिखकए टटाए निह रहल अिछ,जं अहांक अतमा पुरिहतक पंजी-प्रबन्द्धक \nिुरक्षा-किच मे घुििअएबाक लेल कलिप निह रहल अिछ,जं अहांक बौिर्द्कता खबािी-कमषक लेल उताहुल-\nव्याकुल निह अिछ आ जं अहांक मेरुदण्ड िोझ रहबाक ित्ती करची िा िांप जकां लहरदार हएबाक ििर्ािन \nप्रिृित िदि लहिरया निह मािर रहल अिछ त फजुलक अरण्य-रोदनक की अथष? ई त जेकरिह िं घीन \nअिछ,तेकरिह देह मे देह रगिड़ ओकर दुगषंध िं जनम िोगारथ करबाक कृत्य भेल। ई तिहना हास्यास्पद \nअिछ,जेना कालष मातिष कोनो धीरूभाई अम्बानी िं अपन ििचारक पुििक कामना करिथ,जेना िहरण कोनो \nिशकारी िं अपन अमरताक िरदान चाहए,जेना ििश्वािमत्र कोनो ििशष्ठ िं ―ब्रह्मिर्ष‖ पदक याचना करिथ,जेना \nकोनो िभखारी िभखािरअिह िं भीखक अपेक्षा करए। जं एना छै त अहां िम्मानक निह,दया आ दुत्कारक \nपात्र छी। जं ििचार मे िैज्ञािनकता आ मानि मे पौरुर् अिछ, अपन लेखनक िाथषकता पर आस्था अिछ त \nआत्मदया, आत्मग्लािन, आत्मरितक आत्महन्द्ता मानििकताक बेढ िं बाहर आऊ। बनबाक अिछ त अपन \nश्रम,अपन पौरुर्,अपन शितत पर ििश्वाि राखिनहार स्पाटाःकि बनू। िम्मान-पुरस्कार आिदक िांछना कोनो \nपाप,कोनो अपराध निह छै। यशेर्णा िािहत्यकारक लेल स्िाभाििक छै। िकन्द्तु एकरा लेल याचनाक हद तक \nजाएब,िम्भि छै जे अहां कें लहलहाइत लत्ती बनाए िदअए,िकन्द्तु अहां फलदार-छायादार-छतनार िृक्ष निह भए \nपाएब। हारल मन िं भीख मांगल जाइ छै,जे देिनहारक इछछा-अिनछछा पर िनभषर छै। प्रश्न अिछ जे अहां कें \nभीख चाही िा अपन अिधकार— चुनब अहींक हाथ मे अिछ। हािर मािन चुकल व्यितत जीिनक कुरुक्षेत्रक \nएहन योर्द्ा(?) होइत अिछ जे रणक्षेत्र मे उतरए िं पिहनिह अपन अस्त्र-शस्त्रािद बाहरिह छोिड़ दएत अिछ। \nप्रश्न अिछ जे अहां लग कोनो अस्त्र-शस्त्र अिछअहु की? जं अहां िही माने मे िािहत्यक  हिस्तनापुर पर \nकौरि-दलक बलात आिधपत्य िं आहत छी,आिोिर्त छी आ ईमानदारी िं एकर प्रितरोध करए चाहए छी,त \nएिह लेल एकाध बेर गािर देबाक बीध पुिर भािगकए कोनटा धए लेब कायरी-ििकल्प अिछ,कोय कए िकैत \nअिछ,करैत रहैत अिछ। जं अहां मे आत्मिम्मान आ ओकर रक्षाक प्रित िजगता अिछ,जं अहां मे \nिीरता,पुरुर्ाथष आ िंघर्षक िंकल्प अिछ त अहां कें अन्द्यायक ििरुर्द् लामबन्द्द हुअएअिह पड़त,अपन प्रितरोध          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकें योजनाबर्द् प्रिियाक अन्द्तगषत आनएअिह पड़त।कहबी छै जे अिगर िृहस्पितअहु झूठ। तें पिहने पांच टा \nपाण्डि कें एकित्रत करबाक लेल प्रेरक त बनू। कथा-कििताक पुष्पास्त्रक अपन महत्त्ि छै,ओकरहु उपयोग \nहुअए।िकन्द्तु िनणाःयक युर्द्क लेल इितहाि,आलोचना आ िैचािरक लेखनक रुरास्त्र िं िुििज्जत भेने िबना \nििजयक गप त बाद,बराबरी (Draw)बला िस्थितअहुक कल्पना निह कएल जाए िकैत अिछ। \nओशो (आचायष रजनीश) अपन ―िाहि िं खुलैत अिछ ईश्वरक मागष‖ शीर्षक लेख/प्रिचन मे कहए छिथ – \n―ित्यक बहुत राि लोक कें खोज छिन।परमात्माक बहुत चचाः छै।िकन्द्तु ई िभ िाहि िं कमजोर लोक \nकए रहल छिथ। ओ,जे िंग छोड़बाक लेल राजी निह छिथ आ जे दीया बुतैबाक लेल राजी निह छिथ। \nअन्द्हार मे जे अिगर चलबाक िाहि करैत अिछ िबना प्रकाशक,ओकरिह भीतर  िाहिक प्रकाश जन्द्म लेब \nशुरू भए जाइत अिछ। आ,जे अबलम्ब खोजैत अिछ,ओ िनरन्द्तर अबल होइत चिल जाइत अिछ। हम जखिन \nकमजोर िकंिा शिततहीन किह रहल छी,त एतय तात्पयष एहन लोकिभ िं अिछ,जे एकटा अबलम्ब पएबाक \nखोज मे छिथ।भगिान कें अहां िहारा/अबलम्ब निह बुिझअनु।जे लोकिन भगिान कें अबलम्ब बुझैत हएता,िे \nिभ भ्रम मे छिथ। हुनका भगिानक अबलम्ब निह उप्लब्ध भए िकतिन। िाहि िं िरतत एहन लोकक लेल \nएिह जगत मे िकछुअहु उप्लब्ध निह होइ छै। \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n३. पद्य \n३.१.आशीर् अनिचन्द्हार- २ टा गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआशीर् अनिचन्द्हार \n२ टा गजल \n१ \nएक आँगन बहुते ििचार \nिात चुह्रा ित्तर भतार \n  \nमाथ हुनकर हुनके िललार \nहाथ हुनकर हुनके कटार \n  \nदेशमे छै अतबे फिाद \nमूँह हुनकर अनकर िचार \n  \nमोनमे छै अतबे ििाल \nकोन कोना जेतै लचार \n  \nनग्र नग्रक बाते कमाल \nगाम गामक दुतखे अपार \n  \nिभ पाँितमे 2122-22-121 मात्रािम अिछ। \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२ \n  \nिभटा िुििधा िरकारी राम हरे \nखाली हुनके िरदारी राम हरे \n  \nजीिन भेलै अखबारी राम हरे \nिरपोिटषंग रहलै जारी राम हरे \n  \nअपनेमे मारा मारी राम हरे \nउजड़ल पूरा फुलिारी राम हरे \n  \nअपने थारी िघउढ़ारी राम हरे \nखाली अपने परचारी राम हरे \n  \nबछचा भेलै िंस्कारी राम हरे \nमाए रहलै बेचारी राम हरे \n  \nिभ पाँितमे 22-22-22-22-22 मात्रािम अिछ। दू टा अलग-अलग लघुकेँ दीघष मानबाक छूट लेल गेल \nअिछ। ई बहरे मीर अिछ। राम हरे पदक प्रयोग भजन िभिँ लेल गेल अिछ। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n      (  स स  स    ) \n   -      -     स \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n    ए               सभ   स       :- \n               \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ                       ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \n          स   - स                 \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nििदेहक िकछु ििशेर्ांक:- \n१) हाइकू ििशेर्ांक १२ म अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल ििशेर्ांक २१ म अंक,  १ निम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) ििहिन कथा ििशेर्ांक ६७ म अंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल िािहत्य ििशेर्ांक ७० म अंक, १५ निम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक ििशेर्ांक ७२ म अंक १५ िदिम्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७      \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल ििशेर्ांक ििदेहक अंक १११ म अंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भितत गजल ििशेर्ांक १२६ म अंक, १५ माचष २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गजल आलोचना-िमालोचना-िमीक्षा ििशेर्ांक १४२ म, अंक १५ निम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीकांत िमश्र मधुप ििशेर्ांक १६९ म अंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरििन्द्द ठाकुर ििशेर्ांक १८९ म अंक १ निम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अिनल ििशेर्ांक १९१ म अंक १ िदिम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८)                       \nVIDEHA 319 \n१९)                              \nVIDEHA 320 \n लेखकक आमंित्रत रचना आ ओइपर आमंित्रत िमीक्षकक िमीक्षा िीरीज \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हमर पोथी िकए पढ़िथ\"- लेखक द्वारा अप्पन पोथी/ रचनाक िमीक्षा िीरीज \n१. आशीर् अनिचन्द्हार 'ििदेह' क ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n‖      ‖     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                      आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nििदेह ई-पित्रकाक  बीछल रचनाक िंग- मैिथलीक ििषश्रेष्ठ रचनाक एकटा िमानान्द्तर िंकलन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nििदेह:िदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना २००९-१०)                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििदेह:िदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह िदेह ५ ]         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह िदेह ५ ]          \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह िदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह िदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह िदेह ७ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह िदेह ७ ]          \nििदेह मैिथली नाट्य उत्िि [ ििदेह िदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली नाट्य उत्िि [ ििदेह िदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्िि [ ििदेह िदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्िि [ ििदेह िदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना [ ििदेह िदेह १० ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना [ ििदेह िदेह १० ]                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              िह-िम्पादक: \nडॉ उमेश मंडल। िहायक िम्पादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ िे हािन-लाभ रिहत आधारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊयल्टीक/ पािरश्रिमकक प्रािधान नै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पािरश्रिमकक इछछुक ििदेहिँ नै जुड़िथ, िे \nआग्रह।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३२९ म अंक ०१ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३२९) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  ","size_mb":1.47,"has_text":true},"Videha 330.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 330.pdf","name":"Videha 330.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ििदेह' ३३० म अंक १५ िितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n१. गजेन्द्र ठाकुर- िंघ लोक िेिा आयोग/ िबहार लोक िेिा आयोगक परीक्षा लेल  मैिथली (अिनिायष आ \nऐिछिक) आ आन ऐिछिक ििर्य आ िामान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु िािमग्री [एन.टी.ए.- यू.जी.िी.-नेट-\nमैिथली लेल िेहो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र- लजकोटर (धारािािहक उपन्द्याि)- २८म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖- आँिखमे िचत्र हो मैिथली केर (आत्मकथा)- १८. पाँच बरख िििानमे \n२.३.योगेन्द्र पाठक ―िियोगी‖- िपरािमडक देश मे (पिहल खेप) \n२.४.मुन्नाजी- परस्पर \n३. पद्य \n३.१.आशीर् अनिचन्द्हार- २ टा गजल \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n        \nVIDEHA ARCHIVE                      ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स      भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ रिमय किि चतुर चतुरभुज ििद्यापित \nकालीन किि ििथ। एत  िमीक्षा शृंखलाक प्रारम्भ करबािँ पूिष चारू गोटेक शब्दािली              \nस   देल जा रहल अिि। नि आ पुरान शब्दािलीक    िँ          ,         आ         स       मे \nधार आओत, िंगिह            स       मैिथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ िुछचा भािक अिभव्यितत भ  िकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          ) \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र- लजकोटर (धारािािहक उपन्द्याि)- २८म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖- आँिखमे िचत्र हो मैिथली केर (आत्मकथा)- १८. पाँच बरख िििानमे \n२.३.योगेन्द्र पाठक ―िियोगी‖- िपरािमडक देश मे (पिहल खेप) \n२.४.मुन्नाजी- परस्पर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nरबीन्द्र नारायण िमश्र \nलजकोटर (धारािािहक उपन्द्याि) \n२८म खेप  \n-२८- \nिपताक आकिस्मक िनधनिँ लतािनठ्ठाहे  अिगर भए गेिल । एतेक राि िंपििक िहिाब-िकताब \nराखब आ तकर रक्षाकरब ओकरा अबूह लगैत िलैक ।िमय-िाल केहन अिि िे देिखए रहल िी । \nिपताक देहाबिानक कैक िदनक बाद तँ ओ मितिुन्न जकाँ एमहर-ओमहर बौआइत रहिल। कैकबेर  हमरो \nओिहठाम आएिल । मुदा हमहु िकिु आश्वािन निह दए िकिलऐक ।हमरो तँ काज बिढ़ गेल िल । \nकालक्रमे हम अपन कारखाना स्थािपत कए लेने रही जतए कारक िोट-मोट पाटषिभ बनैत िल । \nमरम्मितक काज तँ चिलए रहल िल । गाम-घरिँ  कैक गोटाक रोजगार हमरे ओिहठामिँ चलैत िलैक । \nगामघरक लोककेँ काजमे लगेबाक िखलाफ कैकगोटे  कहलिथ मुदा हमर मोन निह मानलक । केओ कतहु \nखराप भए गेल तकर माने िभ खरापे भए जाएत िे तँ ठीक बात निह भेल । फेर हमरा अपन िंघर्ष \nिबिराएल निह िल । हम आँिख मुिन कए जतेक लोककेँ पार लागल काजपर रािख लेिलऐक । आगु \nभगिानमािलक । \nएमहर लताक हालत देिख कए कैकबेर  िचंता होइत िल,डरो होइत िल । आिखरएतेकटा \nिंपििकओ मािलक अिि । ई महानगर िथक । धनेककारण ओकर िपताक अपने लोक हत्याक कारण \nबिन गेल ।देखभालक अभाि आ लगातार होइत घाटाककारण लताक कारखाना बंद भए गेल । मजदूरिभ \nकतेकोबेर हड़ताल केलक । िभक िकिु-ने-िकिु जायज/ नाजायज मांग रहैत िलैक । स्पष्ट बात तँ ई \nिल जे एतेल लफड़ा िम्हारब लताक बिक बाते निह िल । कालेजिँ िनकलल िभ िदन स्ितंत्र जीिन \nजीबाक आभ्यस्त लताक हेतु ई एकटा ििकट िमस्या भए गेल िल ।अस्तु,ओ कारखाना तँ बंद \nभेनिहिलैक,िे भए गेलैक । \nकखनो-कखनो हम िोिचएक जे लता हमर के अिि,ओकर बात लए हम िकएक परेिान रहैत \nिी? ई महानगरी िैक । ऐिहठाम िए तरहक लफड़ा होइते रहैत िैक । मोििकलिँ तँ हम एिह महानगरमे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nठाढ़ भेलहुँ अिि । आँिख-कान बंद कए अपन काजमे लागल रही । फेर दोिरे क्षण होइत जे हमिभ \nमनुतख िी,पाइ कमेबाक मिीन निह िी जे िभ िकिु िबििर ओहीमे लागल रही । एिह अंतरद्वंदक प्रभाि  \nहमर काजो पर पिड़ रहल िल। स्िास््य िेहो गड़बड़ा रहल िल मुदा िकिु िमाधानो निह फुरा रहल \nिल । हमरा कैकबेर  होबए लागए जे एिहिभक हेतु हम स्ियं दोर्ीिी । आओर लोकिभ एिह िहरमे \nरहैत अिि। कहाँ केओ अनकर िमस्याकेँ अपन माथपर लए घुमैत रहैत अिि । \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖                                \nआँिखमे िचत्र हो मैिथलीकेर ( आत्मकथा ) \n             १८. पाँच बरख िििानमेे \n18  अगस्त 1980 क‖ हम िििान शाखामे पद भार ग्रहण केलहुं | \nिििान पैघ शाखा िलैक, लगभग बीिटा िदस्य काज करैत िलाह | श्री रामेश्वर प्रिाद ििंह ििरष्ठ शाखा \nप्रबंधक िलाह | ओ अिधक काल भोजपुरीमे िभिं गप करैत िलाह | ओना  भोजपुरी िािहत्यिं कोनो लगाि \nहम निह देखिलयिन | हुनका बाद मध्य प्रदेशिं िी.एल.व्याि एलाह आ हुनका बाद िैद्यजी एलाह | \nिुरक्षा प्रहरी िलाह जनादषन ििंह | \nअन्द्य अिधकारी-कमषचारी  िभ िलाह रामेश्वर ििंह, लक्ष्मण  ितिारी,ओ.पी. जग्गी, एम पी दुबे, एच.पी. \nशाही,नेफरे िाहेब,श्री नारायण झा, जय राम शाही, अन्द्िारी जी, राम चरण ििंह आिद | \nअपना िजलाक अपन भार्ा-भार्ी एक गोटे भेटलाह श्री नारायण झा | झाजी घोंघौर गामक िलाह, ओत‖ हमर  \nमौिी िलीह | झाजीिं पिरचय भेल त नीक लागल | बादमे मधुबनी शाखािं अिधकारीक रूपमे एलाह एम \nएन झा (मोद नारायण झा ) जे  किलगामक िलाह  | झाजी बचत खाता ििभागमे अिधकारी िलाह | \nकृिर् ििभाग ओही िबि्डंगमे एकटा अलग हॉलमे िलैक | ओिहमे एकटा ए. एफ. ओ.( कृिर् ििि अिधकारी ) \nिलाह श्री शंभू शरण िद्विेदी जी आ दूटा कृिर् िहायक िलाह िुधीर कुमार जी आ अण ण कुमार िमाः जी | \nिद्विेदीजीक स्थानान्द्तरण मुजफ्फरपुर, क्षेत्रीय कायाःलयमे हेबाक िलिन | बादमे एलाह अंजनी कुमार ििन्द्हा(ए \nएफ ओ), कमलेश कुमार (ए एफ ओ), एन. पी. ििंह, डी िी ओ (आर डी ) \nओिरटाइम बन्द्द भेलाक बाद शाखामे बैलेंििंग ( शेर् िमलान )क काज बािधत भ‖ गेल िलैक | बचत \nखाताक िंख्या आ बही बहुत िलै, ओकर बैलेंििंग बहुत किठन भ‖ गेल िलैक, कृिर् ििभागमे िेहो गत तीन \nिालिं लंिबत िलै आ आब अिंभि जकाँ लगैत िलै | शाखामे कृिर् ििभागमे बी आर िी, आइ आर डी पी, \nआइ डी ए, डी आर आइ, अन्द्त्योदय आिद योजनान्द्तगषत ऋण स्िीकृित-िितरण, पूिषमे देल गेल ऋणक ििूली \nलेल नोिटि जारी करब आ व्यिततगत िम्पकष करब, दस्ताबेज िबहक िमयानुिार निीनीकरण कराएब , \nिनयमानुिार ििूली हेतु कानूनी कायषिाही करब, मीिटंग िभमे भाग लेब आ िनयंत्रक कायाःलय िभकें          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिमयपर  माििक,ितमाही,अधष िािर्षक आ िािर्षक िििरणी बनाक‖ प्रस्तुत करब, ऑिडट िरपोटषक जबाब तैयार \nकरब आ अपेिक्षत िुधारक लेल आिश्यक काज करब,  आिद कायष िभिं िमय निह बचैत िलै जे शेर् \nिमलानलेल िमय िनकािल िकय | \nहमरा एिहिं पूिषक शाखामे ई िमस्या नै रहै कारण शाखा नि रहै | एिह ठामक ई िस्थित हमरा ठीक निह \nलागल | हम चाह्लहुँ  जे ई अिनयिमतता दूर भ‖ जाए, िद्विेदीजी िेहो एिहमे िहयोग करय चाहैत िलाह िकन्द्तु \nओ कोनो-ने-कोनो व्यिधानमे रिह जाइत िलाह | \nिद्विेदीजीक गेलाक बाद हम तय केलहुँ जे हम दुनू कृिर् िहायकक िंगे एिह कायषकें अिश्य पूणष करब | हम \nअपना ििभागकें स्िछि राखब,ई ठािन लेलहुं आ काज शुरू क‖ देलहुं | बीचमे लोक दोिर काज लेल आिब \nजाइत िल त बािधत भ‖ जाइ िल | ऑिफि-िमयक बाद ई काज करब शुरू केलहुं | \nएकिदन एम एन झा कहलिन, हम अहाँकें एिह कायषमे मदित क‖ िकैत िी, मुदा एिह लेल शाखा प्रबंधककें \nकिहक‖ दि िदन लेल बचत खाता ििभागक कायषिं हमरा मुतत करबाब‖ पड़त | \nशाखा प्रबंधककें अनुरोध केिलयिन त ओ प्रिन्नतापूिषक झाजीकें कृिर् ििभागक बैलेंििंग हेतु अनुमित द‖ \nदेलिखन | झाजी एलाह कृिर् ििभागमे | मुदा एके घंटामे  हॉलमे बचत खाता ििभागमे ततेक िमस्या भ‖ गेलै \nजे झाजीकें शाखा प्रबंधक बजा लेलिखन बचत खाता ििभागक काजक  लेल | \nहमरा िभकें झाजी कहलिन जे एकटा िनणषय ली त ऑिफिक िनधाःिरत िमयक  बाद हम मदित क‖ िकैत \nिी | िनणषय लेल गेल जे िदन भिर आन काजक िंग जतेक  िंभि हो हम िभ बैलेंििंग लेल जे िकिु क‖ \nिकी िे करी, तकर बाद झाजी िेहो िंग देताह आ एक ितमाहीक बैलेंि िमलाक‖ डेरा लेल प्रस्थान करै \nजाएब | ओिह िमय चारू गोटेक डेरा एकिह िदि रहय | \nिुधीर बाबू आ िमाःजी िदनमे आन काज करैत एक ितमाहीक अंितम िदनक शेर् उतािर लेिथ, हम आ झाजी \nिाँझमे बैिी बैलेंि िमलाबक हेतु | िबजलीक लाइन चिल जाइ त पेट्रोमैति जराओल जाइ | बीच मे िुधीर \nबाबू, िमाःजी आ झाजी बगलमे मारिाड़ी भोजनालयिं भोजन क‖ अबैत िलाह | हम पिरिारक िंग रहैत रही, \nतें जखन घर जाइ, घरेमे भोजन करी | िनणषयक अनुिार िुधीर बाबू आ िमाःजीकें औंघी लािग जाइन त \nटेबुलपर माथ झुकाक‖ पिड़ रहिथ मुदा डेरा जािथ िंगे | हम आ झाजी एक ितमाहीक बैलेंि िमलाइएक‖ \nिीट िोड़ी | लगभग बारह बािज जाइ एक ितमाहीक बैलेंि िमलाब‖मे | यिद बारहो बजे नै होइ त िोिड िदऐ \n|          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nक्षेत्रीय कायाःलय लगेमे िलै | क्षेत्रीय प्रबंधक एलाह एल.एन.भािटया | बनजी िाहेब ए आर एम िलाह | डी \nिी ओ (आर डी) ििंह जी िलाह | ग्रामीण ििकाि ििभागमे अन्द्य  अिधकारी िलाह एि एि पी ििंह,मंजुल \nमोहन, कमलेश प्रिाद आिद | अन्द्य अिधकारी िलाह बी एम ित्रपाठी, एच िी पी दिा, िुनील कुमार \nश्रीिास्ति  आिद | िुभार्  नामक स्टाफ िेहो िलाह |  \nक्षेत्रीय प्रबंधक भािटया िाहेब एक िाँझ एलाह आ हमरा िबहक प्रयािक प्रशंिा करैत पुछ्लिन जे क्षेत्रीय \nकायाःलयिं एिह कायषमे अहाँ िभ कोन तरहक िहयोगक अपेक्षा करै िी | हम िभ कहिलयिन जे िंभि होइ \nत एकटा चपरािीकें हमरे िबहक लेल उपलब्ध करा देिथ जे आिश्यकतानुिार िाउचर हमरा िभकें उपलब्ध \nकरबैत रहिथ | भािटया िाहेब क्षेत्रीय कायाःलयिं एकटा चपरािीक ड्यूटी हमरा िबहक ििभागमे लगा देलिन \n| \nहमरा िभहक रूटीन भ‖ गेल जे िभ िदन िाढ़े दि बजे ऑिफि आबी आ राित बारह बजेक बादे \n ऑिफििं प्रस्थान करी | \nलगातार ित्रह िदन लागल रहलापर शेर् िमलानक काज अद्यतन भ‖ गेल | \nशाखा प्रबंधक रामेश्वर बाबू िेहो प्रिन्न भेलाह, आब बाहरिं कोनो उछच अिधकारी अबिथन त कहिथन जे \nहमर एग्रीक्चर ििभागक शेर् िमलान अद्यतन अिि | \nक्षेत्रीय कायाःलयिं शाखाकें आ कृिर् ििभागक िभ िदस्य आ झाजीक लेल िेहो प्रशंिा पत्र िनगषत भेल | \nक्षेत्रीय प्रबंधकक नजिरमे हमर िबहक नीक ििि बनल | \nएक बेर डी िी ओ (आर डी )क स्थानपर अस्थायी ण पें हमरा क्षेत्रीय कायाःलयमे बजा लेलिन जखन हमरािं \nिीिनयरो  ए एफ ओ उपलब्ध िलिखन | हम िकिु िदन ओिह पदपर काज केलहुं, फेर िापि अपन स्थानपर \nिििान शाखामे आिब गेलहुँ | \nएक बेर शेर् िमलान अद्यतन भेलापर िनयिमत रूपिं बही िभ िंतुिलत होइत रहल | \nएम एन झा जी ऑिफि एबा काल घडी देखैत िलाह, जेबा काल नै, मुदा हुनका जकाँ बहुत कम स्टाफ \nिलाह | तें बचत खाता ििभागक बही-िंतुलन अिंभि भ‖ गेल िलैक |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिभ पैघ शाखा एिह िमस्यािं ग्रस्त रहैत िल | \nबही िबहक अिंतुलनिं कपट अथिा धोखाघड़ीक आशंका बनल रहैत िलैक | \nिकिु शाखामे बहीक िंतुलन भेलाक बाद कपट प्रकाशमे अबैत िलैक | \nिभ िाल ऑिडट िरपोटषमे एिह अिनयिमतताक  चचष रहैत िलै, िभ शाखा एिह अिनयिमतताकें दूर करय \nचाहैत िल, िकिु शाखामे एिह काज लेल दोिर शाखािं  अथिा िनयंत्रक कायाःलयिं स्टाफ िभ पठाओल \nजाइत िलाह | तथािप पैघ शाखा िभमे  एिह िमस्याक िमाधान नै भ‖ पबैत िलै | \nकंप्यूटरीकरण भेलाक बाद बही िंतुलनक िमस्या  इितहािक बात भ‖ गेलै |   \nऋण िितरण िमारोह  : \nजनता  पाटीक िरकार िमाप्त भ‖ गेल िलै, श्रीमती इिन्द्दरा गाँधी भारी बहुमतिं पुनः ििामे एलीह नि बीि \nिूत्री कायषक्रम तीिर  गितिं चलय लागल | आइ आर डी पी कायषक्रम राष्ट्ट्रीयकृत बैंक िबहक लेल आ \nिरकारी ििभाग लेल िेहो मुख्य कायषक्रम भ‖ गेल िल | िजलामे जतेक राष्ट्ट्रीयकृत बैंकक  शाखा िलै, \nिभकें गाम िनधाःिरत क‖ देल गेल िलै, िभ शाखाकें लक्ष्य िेहो िनधाःिरत क‖ देल गेल िलै | िभ गामिं \nपयाःप्त िंख्यामे आिेदन िम्बिन्द्धत बैंक शाखाकें प्रेिर्त कएल जाइत िलै, शाखा िभ युद्ध स्तर पर आिेदन \nिनष्ट्पादन लेल स्थल िनरीक्षण आ स्िीकृितक तैयारी करैत िल | िशििर लगाओल जाइत िलै जािहमे िभ \nिम्बिन्द्धत बैंक शाखाक अिधकारी / शाखा प्रबंधक, स्थानीय नेता लोकिन आ प्रखंड आ िजला स्तरक \nशािकीय अिधकारी लोकिन उपिस्थत होइत िलाह | कलेतटर महोदय िेहो अिधक िशििरमे उपिस्थत होइत \nिलाह | िशििरमे िििभन्न बैंक शाखा द्वारा िििभन्न उत्पादक िक्रयाकलापक लेल लाभाथीकें स्िीकृित पत्र प्रदान \nकएल जाइत िल | \nबादमे लाभाथी िम्बिन्द्धत बैंक शाखामे उपिस्थत भ‖ क‖ बैंकक िनधाःिरत दस्ताबेज िभपर हस्ताक्षर करैत \nिलाह, जे िामान जािह दोकानिं लेबाक मोन होइ िलिन ओकर कोटेशन प्रस्तुत करैत िलाह, बैंक द्वारा \nआपूितषकताःकें आदेश देल जाइ िलै जे िहनका अमुक िामान द‖ िदयनु | आपूितषकताः लाभाथीकें िामान द‖ \nक‖ बैंक शाखामे िबल प्रस्तुत करैत िलाह | बैंक अिधकारी / कमषचारी द्वारा स्थल िनरीक्षण क‖ क‖ \nलाभाथीकें िंतुष्ट भेला पर  बैंक बहीमे लाभाथीक खाता खोिल हुनकर खाताकें नामे करैत आपूितषकताःकें पे-\nआडषर अथिा ड्राफ्ट द्वारा िबलक भुगतान क‖ देल जाइत िलै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिशििरमे कतेक गोटेकें ऋण स्िीकृत कएल गेलै आ ओिहमे िं कतेक गोटेकें बैंक द्वारा  ऋण िितिरत कएल \nगेलै, एकर िमीक्षाक लेल िििभन्न स्तरपर मीिटंग होइ िलै | \nिभ िजलामे अग्रणी बैंकक िजम्मा कोनो खाि बैंककें िनधाःिरत िलै | अग्रणी बैंकक काज होइ िलै िम्पूणष \nिजलाक लेल  िािर्षक कायष योजना तैयार करब, िभ बैंक शाखा आ शािकीय ििभागक िहयोग प्राप्त करब \nआ कलेतटरक अध्यक्षतामे िजला स्तर पर िििभन्न मीिटंगक आयोजन क‖ क‖ उपिस्थत िमस्या िबहक \nिनराकरण िुिनिित करब  | \nिििानमे िेंट्रल बैंक ऑफ़ इंिडया लीड बैंक िल | पिहने क्षेत्रीय कायाःलयमे एकटा डी िी ओ (आर डी ) आ \nएकटा कृिर् िहायक अथिा ए एफ ओ (कृिर् ििि अिधकारी ) द्वारा एिह ििभागक काज चलैत िल, बादमे \nलीड बैंकक अलग कायाःलय बनल, लीड बैंक अिधकारीक पदस्थापन भेल  | श्री आर पी शमाः लीड बैंक \nअिधकारी भ‖ क‖ एलाह | \nिजलास्तर पर मीिटंगमे िभ बैंकक प्रितिनिध आ भारतीय िरज़िष बैंकक अिधकारी िेहो भाग लैत िलाह आ \nकखनो-कखनो बैंक आ शािकीय कायाःलयक बीच मध्यस्थक भूिमकाक िनिाःह  िेहो करैत िलाह | \nबैंक आ िरकारी मशीनरीक ििम्मिलत प्रयाििं िजलाक अन्द्तगषत िमेिकत ग्रामीण ििकाि कायषक्रमक िंग \nिािर्षक कायष योजनाक अनुिार िजलाक ििकािक  यग्य  चलैत िलैक | कखनो-कखनो एिहमे बाधा उपिस्थत \nहोइतो िलैक त आपिमे बैिक क‖ क‖ िनराकरण क‖ लेल जाइत िलै | \nएक बेर एकटा ऋण िशििरमे कोनो स्थानीय नेता द्वारा िशकायत कएल गेलै जे स्टेट बैंकमे ऋण िम्बन्द्धी \nकाजक लेल बहुत दौड़‖ पडैत िैक | कलेतटर िाहेब अपन भार्णमे कहलिखन जे हमर ध्यान आब बैंक \nिदि गेल अिि आ बैंकके िेहो ठीक करब कोनो बड किठन बात नै अिि | एिहपर स्टेट बैंकक िजला \nशाखाक ििरष्ठ प्रबंधक उिठक‖ कहलिखन जे हम एिह िन्द्दभषमे िकिु स्पष्टीकरण देब‖ चाहैत िी | कलेतटर \nिाहेब हुनका ― बैिू, ऐ ठाम कोनो िडबेट थोड़े भ‖ रहल िै |‖ –ई कहैत चुप हेबाक लेल बाध्य क‖ देलिखन \n| \nस्टेट बैंकक ििरष्ठ  प्रबंधक की किरतिथ, चुप भ‖क‖ बैिि गेलाह, मुदा ई बात िशििरमे उपिस्थत िभ बैंकक \nप्रितिनिधकें अपमानजनक लगलिन |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलीड बैंक कायाःलयमे िभ बैंकक आपात बैिक भेल आ कलेतटर द्वारा िशििरक मध्य स्टेट बैंकक िम्मािनत \nप्रितिनिधकें अपमािनत करबाक बातकें गंभीरतािं लैत आगामी िनधाःिरत िभ िशििरक बिहष्ट्कार करबाक िनणषय \nलेल गेल आ एिह िनणषयक िूचना कलेतटर कायाःलय, भारतीय िरज़िष बैंक आ िभ बैंकक िनयंत्रक \nकायाःलयकें देल  गेल | \nओकर बाद  िनधाःिरत ितिथक‖ िशििरमे कोनो बैंकक प्रितिनिध उपिस्थत नै भेलाह, तखन कलेतटर िाहेब \nलीड बैंकिं िम्पकषक‖क‖ िभ स्थानीय बैंक प्रितिनिधक बैिक अपना िभा कक्षमे बजौलिन | आपिी गप-\nशपिं िस्थित िामान्द्य भेल आ तकर बाद जे िशििर िभ िनधाःिरत िलै  तािहमे कोनो व्यिधान नै भेलै आ जे \nिशििर नै भेल िलै  िेहो िफल भेलै | तकरा बाद बैंक प्रितिनिधकें कोनो िशकायतक अििर नै देल गेलिन \n| \nयैह कलेतटर िाहेब िििान शहरक िभ िििषि लैिट्रनकें िेिप्टक टैंक लैिट्रनमे बदलबाक एकटा स्कीम \nबनौलिन आ िभ बैंककें लक्ष्य िनधाःिरत करबाक‖ िनयत िमयमे एिह लक्ष्यकें पूरा करबाक भार देलिखन | \nनगरपािलका द्वारा िभ बैंक शाखाकें िाडष आबंिटत क‖ क‖ पयाःप्त िंख्यामे आिेदनपत्र उपलब्ध करा देल गेलै \n| \nतीन मािक बाद जखन कलेतटर िाहेब एिह योजनामे उपलिब्धक जानकारी मंगलिखन त उपलिब्ध शून्द्य \nिूिनक‖ बहुत दुखी भेलाह | कारण पुिलिखन त बेरा-बेरी िभ बैंक प्रितिनिध द्वारा िुिचत कएल गेलिन जे \nहुनक िनयंत्रक कायाःलय द्वारा एिह योजनाक स्िीकृित नै देल गेलिन, कलेतटर िाहेब बहुत नाराज भेलाह | \nकलेतटर िाहेब कहलिखन ― हम बेिीकली इंिजिनयर िी, हम िोिच िमिझक‖ ई स्कीम बनेने िी, एकरा \nकोना कोनो बैंक िरजेतट क‖ िकैए |‖ अपन पी ए कें बजाक‖ तुरत एकर िशकायत िििभन्न स्तर पर पठेबाक \nआदेश देलिन आ एजेंडाक अिगला ििन्द्दु ―ििूली‖ िुिनते िभा कक्षिं बाहर चिल गेलाह | \nतीन मािक बाद दोिर-तेिर ििर्य िभ प्राथिमकतामे ऊपर अबैत गेलै आ ई ििर्य नीचां भ‖ गेल | फेर \nिस्थित िामान्द्य भ‖ गेलै | \nएक बेर दोिर कलेतटर िाहेब एकटा बैंक शाखामे गेलाह | शाखा प्रबंधक ठाढ़ भ‖ क‖ हुनका नमस्कार \nकेलिखन | कलेतटर िाहेब कहलिखन जे एम्हर जे ऋण िितरण केने  िी  तािहमे िं िकिु प्रकरण  हमरा \nदेखाउ, शाखा प्रबंधक आलमारीमे िं िकिु दस्ताबेज आन‖ गेलाह त कलेतटर महोदय हुनका कुरिीपर बैिि \nगेलाह | शाखा प्रबंधक जखन िकिु फाइल हुनका िोझा रखलिन त  िकिु उनटा-पुनटा क‖ कलेतटर िाहेब          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकहलिखन जे एिह िभमे बहुत अिनयिमतता अिि आ अपना िंगे गेल अिधकारीकें दस्ताबेज जप्त करबाक \nलेल कहलिखन | शाखा प्रबंधक डिर गेलाह, िकिु निह बजलाह, कलेतटर िाहेब िकिु दस्ताबेज शाखा \nप्रबंधककें िबना कोनो िीजर िलस्ट देने  जप्त  क‖ क‖ ल‖ गेलाह | \nिाँझमे ओ शाखा प्रबंधक अपन कोनो दोिर अिधकारी िंगे लीड बैंक कायाःलय एलाह आ घटनाक िलिखत \nिूचना दैत ओ अपन िनयंत्रक कायाःलयकें िेहो िुिचत क‖ देलिखन | \nिकिुए िदनमे िजला स्तरीय मीिटंग होम‖ बला रहै, ओकर एजेंडाक अन्द्य ििर्यमे ई ििर्य ििम्मिलत क‖ लेल \nगेलै | \nजिहया मीिटंग रहै, िरज़िष बैंकक प्रितिनिधकें एिह घटनाक पूणष जानकारी द‖ देल गेलिन | मीिटंगमे जखन \nअन्द्य ििर्यपर चचाः शुरू भेलै, मीिटंगक िंयोजक लीड बैंकक तरफिं कलेतटर महोदयिं पूिल गेलिन, ―िर, \n ई हाउि जान‖ चाहैत अिि जे की िरकें कोनो बैंक शाखामे जाक‖ शाखाक दस्ताबेज जप्त करबाक \nअिधकार ििन |‖ \nकलेतटर महोदय ओिह शाखा प्रबंधकपर अपन खीझ प्रगट करैत कहलिखन ― हमरा अपन अिधकारक ज्ञान \nअिि, हम िजलामे कतहु कोनो ठाम जाक‖, कोनो ऑिफि मे कोनो चीजक जांच क‖ िकैत िी |‖ \nिरज़िष बैंकक प्रितिनिध कहलिखन जे कलेतटर महोदयकें अपन अिधकारक उपयोग िजलाक ििकािक \nकायषक्रममे बैंककें िहयोग करबामे लगेबाक चािहयिन बैंकक कायषमे बाधा उपिस्थत करबामे निह | ओ इहो \nकहलिखन जे कलेतटर महोदयकें कोनो बैंकक शाखा प्रबंधकिं कोनो िशकायत ििन त िम्बिन्द्धत बैंकक \nिनयंत्रक कायाःलयकें िुिचत करिथ, ओ हुनका ििण द्ध जे करबाक हेतिन िे अिश्य करताह लेिकन बैंकक \nदस्ताबेजकें जप्त करबाक आ िीजर िलस्ट नै देबाक िक्रयाकें कोनो दृिष्टिं उिचत निह कहल जा िकैत \nअिि | \nकलेतटर महोदय आिेशमे कहलिखन, देखू हमरा अपन अिधकार बूझल अिि, हम चाही त िजलामे ट्रेन \nचलनाइ बन्द्द करा िकैत िी, प्लेनकें उड़नाइ बन्द्द करा िकै िी, हम चाही त अहाँ िभ गोटेकें ऐ हॉलमे \nचौबीि घंटाक लेल बन्द्द क‖ द‖ िकैत िी | \nहॉलमे िबहक मूँहिं हंिी िुटलै | \nकलेतटर िाहेब िभा कक्षिं िनकिल  गेलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिकिुए िदनमे िम्बिन्द्धत शाखाकें िभ दस्ताबेज भेिट गेलै | \nफेर अिगला मीिटंगिं पिहने िभ िकिु िामान्द्य भ‖ गेलै | \n  \nएक बेर  िी  एम एच ई स्कूलमे ििशाल ऋण िितरण िशििर आयोिजत भेलै, कलेतटर महोदय िििानक ििश्व \nस्तरीय इितहािकार स्ि. बांके िबहारी िमश्र जीकें मुख्य अितिथक रूपमे बजौने रहिथन | \nिमश्रजी ई देिख बहुत हिर्षत भेल रहिथ जे िमाजक जरूरतमंद लोक िभकें एते िम्मानपूिषक ऋण देबाक \nलेल एिह तरहक उत्िि मनाओल जा रहल अिि | ओ ई दृश्य देिखक‖ भािुक होइत उदगार  व्यतत केने \nरहिथ जे जािह उद्देश्यिं बैंकक राष्ट्ट्रीयकरण भेल, िे प्रशािन आ बैंकक िंयुतत प्रयाििं फलीभूत भ‖ रहल \nअिि | \nमहान िािहत्यकार प्रेमचन्द्दक कथा िभमे जािह िमाजक उ्लेख िल, नागाजुषन जे िलखने िलाह –जहां न \nभरता पेट / देश िह कैिा भी हो / महा नरक है - िे िमाज आब बदिल रहल िल, िरतशाबला, ठेलाबला, \nपान दोकानबला, हजाम, दजी, मोची,चाहक दोकानबला, िाइिकल मरम्मित दोकानबला, दोिर कोनो िोटो-ििन \nरोजगार करैबला िबहक  लेल बैंकक िम्पकष आिान भ‖ गेलै, महाजनक शरणमे जेबाक आ अिनयंित्रत \nब्याजक पीड़ािं मुिततक िमय आिब गेल िलैक | \nहमरा िबहक लेल ई हर्षक ििर्य िल जे एिह पिरितषनमे हमहूँ िभ िकिु योगदान देबाक  िस्थितमे भेलहुँ | \nतें िनष्ठापूिषक एिह यग्यमे भाग लेब अपन िौभाग्य मानैत िलहुँ आ बैंकमे अबैबला लोक िबहक िंग \nस्नेहपूिषक व्यिहार करब अपन धमष बुझैत िलहुँ | \n  \nििूली : \nबैंकमे नि ऋण देबाक िंगिह पूिषमे देल गेल ऋणक ििूली िेहो बड़ महत्िपूणष काज होइ िै | नि ऋण त \nएके-दू ब्लाकमे देबाक लेल गाँि आबंिटत िलै, िकन्द्तु पुरान ऋण िभ कयटा ब्लाकमे िस्थत िलै जेना \nिििानक अितिरतत आंदर, पचण खी, ििििन, रघुनाथपुर, दरौली आिद जकर ििूलीक लेल व्यिततगत िम्पकष \nकिठन होइत िलैक |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििूलीक िम्बन्द्धमे हमर िबहक अनुभि यैह िल जे िकिु लोक िमयपर ऋणक िकश्त बैंकमे जमा करैत \nिलाह, िकिु लोक जमा करैत िलाह मुदा िनिित िमयपर निह, िकिु लोक ई मानैत िलाह जे ऋण ल‖क‖ \nनिह जमा केलािं मुितत निह भेटतिन, िकिु लोक बैंक ऋण िरकारी मदित बूिझक‖ चुकाएब आिश्यक निह \nबुझैत िलाह | मुख्य रूप िं नै चुकबैबलाक दूटा श्रेणी िल- बहुत मजबूरीक कारण नै चुकब ‖ बला आ \nजािन-बूिझक‖ नै चुकब‖ बला | \nहम िभ िनयमानुिार ऋणक िकश्त जमा करबाक लेल नोिटि पठबै ििलऐ, स्मरण पत्र िेहो जारी कएल \nजाइत िलै, व्यिततगत रूपिं िम्पकष कएल जाइत िलै, पयाःप्त िमय देल जाइ िलै, तैयो जे नै जमा करै \nिलाह हुनका ििण द्ध लोक मांग ििूली एतटक अन्द्तगषत कायषिाही कएल जाइत िलै | \nचपरािीक नै रहलापर हम िभ अपने पोस्ट ऑिफि जाक‖ पािती पत्रक िंग पंजीकृत डाकिं नोिटि \nपठयबाक काज करैत िलहुँ | िालमे जखन ऑिडट होइ िलै त ई देखल जाइ िलै जे ििूलीक लेल \nशाखा द्वारा की की प्रयाि कएल गेल िै अथाःत बैंक द्वारा िनधाःिरत िभ कायषिाही कएल गेल िै िक नै | \nििूलीक िम्बन्द्धमे हमरा दूटा घटना मोन पडैत अिि | \nएक िदन एकटा मुिस्लम मिहला एलीह आ कहलिन जे हुनकर पित बैंकिं िरतशा कीन‖ लेल लोन नेने ििथन, \nहुनकर देहान्द्त भ‖ गेल ििन, ओ हुनकर बकाया जमा कर‖ चाहैत ििथ, िहिाब जोिड़क‖ किह दीय‖ जे कते \nजमा करबाक िै | \nहम िभ खाता देखिलऐ, खातामे िमयपर िकश्त जमा होइत आएल िलै | \nहम िभ हुनका पुििलयिन जे हुनकर बेटा जिान ििन की नै | बेटा जिान नै िलिन | हम िभ कहिलयिन \nजे ओ एखन िचन्द्ता निह करिथ, मुदा ओ मानक लेल तैयार नै भेलीह | हुनकर कहब िलिन जे जाधिर पूरा \nकजष ख़तम नै भ‖ जेतिन, हुनका जन्नत नै भेिट िकैत ििन | हम िभ भािुक भ‖ गेल रही, ओ पूरा पाइ \nचुकाक‖ प्रिन्न भ‖ गेल िलीह | लगभग चालीि बरख भ‖ गेलै, ओिह  मिहलाक  अििस्मरनीय िाप हमरा \nिबहक स्मृितमे अिि | \nएकर ििपरीत एकटा उदाहरण िेहो मोन अिि | एक िदन हम िभ एकटा जीपिं एक आदमी ओत‖ गेल रही \nजे िकिु िाल पिहने ट्रैतटर िकनबाक लेल ऋण नेने िलाह आ िनयमानुिार िकश्त नै जमा करैत िलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nदूरेिं देिख ओ हमरा िभ लग दौगल एलाह आ कहलिन जे आइ हमरा दरबज्जापर नै जाउ, पौत्रक िििाह \nलेल घटक िभ आएल ििथ | हम िभ हुनका दरबज्जापर नै जाक‖ आन-आन ठाम गेलहुँ | \nमाि िदनक बाद जखन फेर हम िभ गेलहुँ त ओ अपने अिहाय जकाँ कहलिन जे हमरापर केिक‖ क‖ \nहमरा जहलमे ध‖ देब तखने हमरा घरक लोक ऋण चुकयबाक लेल तैयार हैत | ओ कहलिन िबेरे िभ \nखा-पी क‖ अपन-अपन मोटर िाइिकल ल‖क‖ घरिं िनकिल जाइए, ककरो िचन्द्ता नै िै बैंकक ऋण \nचुकयबाक | कोठाबला बड़का घर आ घरक मािलकक िििशता िेहो निह किहयो िबिराएल | हुनका अंितम \nनोिटि द‖क‖ पी डी आर एतटक शरणमे जाए पडल | \nएखनो दुनू तरहक लोक िमाजमे ििद्यमान ििथ | िकिु लोक त नै चुकयबाक लेल देशोिं भािग जाइ ििथ, \nहुनका नरक जेबाक भय नै होइ ििन | \nिकिु गोटेक कहब ििन जे चािाःक दशषनमे कहल गेल िै जे ऋण िलय‖ आ घी पीबू माने िुखिं रहू | \nहुनकर कहब ििन जे चािाःक दशषनमे ऋण चुकयबाक बात निह लीखल िै | \nबैंक आ िािहत्य : \nनया बीि िूत्री कायषक्रम पूरा देशमे पाििन जकाँ मनाओल जा रहल िल | हम िहन्द्दीमे ओिहिं िम्बिन्द्धत \nएकटा कििता िलखलहुं : \n  \nआया है नि िपने लेकर और नए आयाम \nश्रीमती गांधी का नूतन बीि िूत्री प्रोग्राम | \n  \nआकाशिाणी ,पटनामे चौपाल अथिा मैिथली कायषक्रम ―भारती‖ मे भाग लेबय िालमे एक-दू बेर जाइ िलहुँ | \nक्षेत्रीय प्रबंधककें िे बूझल िलिन | एक िदन हमरा बजाक‖ कहलिन जे डी ए िी कॉलेजमे िेंट्रल बैंकक \nएतिटेंशन काउंटर खुज‖ बला िै | ओकर उद्घाटन िदनले‖ एकटा कििता तैयार करबाक भार हमरा देलिन | \nदू-तीन िदन लागल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिस्िर पाठ कर‖बला एकटा कििता तैयार भेल : \n  \nतया है िेंट्रल बैंक हमारा तयों इिके गुण गाते हैं \nिुनो िािथयो हम इिका इितहाि तुम्हें बतलाते हैं | \n  \nभािटया िाहेब प्रिन्न भेलाह | \nहमरािं ओिह िदन एकर िस्िर पाठ करबाओल गेल | \n  \nओिह िदनक बाद हमरा लागल जे बैंकक िक्रया-कलापक अन्द्तगषत अबैबला बहुत ििर्य िै जैपर रचना कएल \nजा िकैत अिि | \n  \nओिह िमयमे बैंकमे बैलेंििंग, दस्ताबेजक निीनीकरण, ििूली, ऋण िितरण आिद  काज िबहक जे तनाि \nभोगल जा रहल िल तािह लेल एकटा रचना भेल : \n  \n―यह बैंक का चक्कर है, चक्कर में रहना है \nिजन्द्दगी और कुि भी नहीं तबाही िे गुजरना है‖............... \nआइ आर डी पी पर दू टा रचना भेल : \n                (1) \nिरतशा बाला तांगा बाला \nपान बीडी और ठेले बाला          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहोटल िैलून चाय बाला \nबैल भैंि और गाय बाला \n       आज ब्लाकमे लगा है मेला \n       मेला आइ आर डी पी बाला |........ \n               (2) \nआइ आर डी पी की न टूटे लड़ी \nलोन देते चलो हर घडी | \n  \nबैंकमे ऑिडट होइत रहै िलै, ओिहपर एकटा व्यंग्य रचना : \n  \nए ऑिडटर िाहेब कब जाएगा तू \nयहाँ कब तक माथा खपाएगा  तू \nऔर कब तक डाइम बनाएगा तू \n                चला जा..तू चला जा .......... \n  \nकतहु-कतहु कोनो अिधकारीक  अथिा कमषचारीक कदाचार प्रकाशमे अबैत िलैक | \nएिह िम्बन्द्धमे एकटा पैरोडी : \n  \nएहिान मेरे िदल पे तुम्हारा है दोस्तो          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nये कोट तेरे नोट िे भरा है दोस्तो ....... \n  \nनि शाखाक शाखा प्रबंधक िबहक िमस्या पर एकटा कििता : \nखुद ही िरिीट भी लेना है, खुद ही करना पेमेंट \nखुद  को  ही िनिमषत  करने हैं िारे एस्टेटमेंट \nिारे  एस्टेटमेंट  कभी  कुि  तार  यूं  आते \nअनुशाििनक  कार्षबाई  की  धमकी  दे जाते \nधमकी दे जाते नेतागण पेंिडंग आिेदन को लेकर \nिुिचत करेंगे श्रीमती इिन्द्दरा गांधी को लेटर देकर \nबड़ी  मुिीबत  दे जाता  पेंशन पेमेन्द्ट  का काम \nरात  गयी  िकुषलर  उलटते  कभी  नहीं आराम \nदेख   व्यस्तता   श्रीमतीजी    यूँ    झ्लाती \nइििे  तो  अछिा  होता  जो  मैं  मर   जाती \nएक िदन लगी बुखार भाग्य िे तो मैंने मौका पाया \nबड़े प्रेम िे पाि  िबठाकर मैंने  उन  को िमझाया \nप्यारी   दीदी   इिन्द्दरा गांधी  का है  ये अिभयान \nकल  हम  कहाँ रहेंगे  िप्रयतम मत करना अनुमान \nमत  करना  अनुमान  जेल  का  द्वार  खुला है          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअभी-अभी   मोितहारी  का  िमाचार   िमला  है \nहो   जाएंगे   िबर्-िूत्री   पर  हम बैंकर  कुिाःन \nकृपा करो ज्दी आकर  हे बेकटेश्वरम  भगिान | \n  \n( ओिह िमय बेकटेश्वरम  िाहेब हमर िबहक आंचिलक प्रबंधक िलाह, मोितहारी शाखाक एकटा फी्ड \nस्टाफकें मेलामे पशु-खरीदक िििधमे कोनो आपिि लगाक‖  जेलमे ध‖ देल गेल िलै ) \n  \nअही अििधमे हम दुष्ट्यंत कुमारक गजल िंग्रह ―िाये मे धूप‖ आ हिरिंश राय बछचनजीक आत्म कथाक दू \nभाग ―तया भूलूं तया याद करूं‖ और ―नीड़ का िनमाःण िफर‖ पढने िलहुँ | \n  \nिकिु िदनक बाद प्रिशक्षणमे आंचिलक प्रिशक्षण केन्द्र, राजेंरनगर पटना गेलहुँ | \nओिह कायषक्रममे पटना जोनल ऑिफििं एन के झा आ दरभंगािं निेन्द्र झा िेहो आएल िलाह | \nएक िदन जोनल ऑिफििं मुख्य प्रबंधक एन िी िमत्रा िाहेब तलाि लेब‖ एलाह | िमत्रा िाहेब देशक \nआजादीक लेल महापुण र् िबहक  बिलदानक चचष करैत िभकें भािुक क‖ देलिन, फेर बैंकक राष्ट्ट्रीयकरणक \nउद्देश्य आ तकर बाद आइ आर डी पीक आिश्यकता आ िमाजक गरीबी दूर करबामे बैंकक योगदान आ \nतािह लेल िम्बिन्द्धत स्टाफ िबहक िनष्ठापूणष कतषव्यक बोध करौलिन | \n  \nतकरा बाद िातािरणकें आनंदपूणष बनयबाक लेल प्रिशक्षु लोकिनिं योगदान देबाक लेल कहलिन | एक गोटे \nकोनो िफ़्मी नीक गजल िस्िर िुनौलिखन | एन के झा हमर लेखनक चचष केलिखन | िमत्रा िाहेब हमरा \nिकिु िुनाबय कहलिन | \nहम कहिलयिन जे हम मैिथलीमे िलखैत िी |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिमत्रा िाहेब हमरा मैिथलीए रचना िुनबय कहलिन | \nहम कोनो रचना िुनौिलयिन | कहलिन जे हम बुझै िी मैिथली मुदा बािज निह िकब | \nओ पुछ्लिन, िहन्द्दीयोमे िकिु िुना िकै िी | \nहम िुनौिलयिन - \n― तया है िेंट्रल बैंक हमारा तयों इिके गुण गाते हैं  \nिुनो िािथयो हम इिका इितहाि तुम्हें बतलाते हैं ― \n  \nिमत्रा  िाहेब पूरा रचना िूिनक‖ भािुक भ‖ गेलाह | \nओ बजलाह, हम चाहैत िी जे बैंकक िभ िदस्य ई गीत िुनिथ, तें ट्रेिनंग िमाप्त हेबािं दू िदन पिहने \nएकटा भव्य िांस्कृितक कायषक्रमक घोर्णा केलिन जािहमे पटनामे िस्थत िभ कयाःलयक अिधक िं अिधक \nस्टाफ रहिथ | \nहमरा कहलिन जे अहाँ और िकनको एिह कायषक्रममे बजाबय चाही त बजा िकै िी \nएन के झा आ निेन्द्र झा जी  एिह कायषक्रमक व्यिस्थाक भार लेलिन | \nिहनके िबहक िंग हम आकाशिाणी,पटना गेलहुँ, बटुक भाइकें अनुरोध केिलयिन जे िैह ऐ कायषक्रमक \nउदघाटन करिथ आ कोनो कलाकारकें िेहो िंगे नेने आबिथ | \nिनधाःिरत ितिथक‖ िाँझमे लगभग िओ बजेक बाद पटना िस्थत क्षेत्रीय कायाःलय, आंचिलक कायाःलय आ \nशाखा कायाःलयिं पयाःप्त िंख्यामे अिधकारी-कमषचारी लोकिन अबै गेलाह | \nिमत्रा  दादा कायषक्रमक ििर्यमे िंक्षेपमे अपन ििचार रखलिन | \nबटुक भाइ आइ आर डी पी मे बैंकक योगदानक चचष केलिन | \nबटुक भाइ मैिथली गायक कृष्ट्णानन्द्द जीकें हारमोिनयम आ एकटा तबलाबादक िंगे नेने आएल िलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \nकृष्ट्णानन्द्द जी हमर नाम लैत हमरहु  िकिु मैिथली गीत रचना प्रस्तुत केलिन जे गीत िभ ―तोरा अंगना मे‖ \nगीत िंग्रहमे िल | \n  \nअन्द्तमे हम अपन एकटा मैिथली गीत आ तकर बाद िेंट्रल बैंकक पिरचय गीत िुनौिलयिन : \n  \nतया है िेंट्रल बैंक हमारा तयों इिके गुण गाते हैं \nिुनो िािथयो हम इिका इितहाि तुम्हें बतलाते हैं | \n  \nआते हैं  जब याद  िो िदन भर आता आँखों में पानी \nअपने  ही  घर में  थे खोए  हम  िारे  िहन्द्दुस्तानी \nशािन्द्तिप्रय यह देश हमारा  बेबि था परतंत्र था \nयहाँ की अथष व्यिस्था में अंग्रेजों का र्ड्यंत्र था \nउनके दमन-नीित िे घायल तेजस्िी लोग अनेक थे \nिर  िोरािजी  पोचखानािाला  उनमें  िे  एक थे \nउन  महान  देश-प्रेमी  ने देखा एक िुन्द्दर िपना \nभारत में एक बैंक बने जो भारितयों का हो अपना \nये देते हैं ताने  हमको, हम इनको िदखलाएंगे \nआलोिकत होगा भारत हम ऐिा दीप जलाएंगे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nचला बहादुर अपने पथपर िनश्िल कदम बढ़ा करके \nअपनी  प्रितभा िे  पाए ओहदे को भी ठुकरा करके \nउनके देश-प्रेम के आगे िफर-िफर  शीश झुकाते हैं \nिुनो िािथयो हम इििे आगे की कथा िुनाते हैं | \n  \nिच है  शूरों के    राहों में  रोड़े  िकतने आते हैं \nपर ििश्वाि अटल हो िजनका कभी नहीं घिराते हैं \nििपदाओं   को  गले  लगाते  आगे   बढ़ते  जाते हैं \nऔर िकिी िदन िनिित ही मंिजल अपनी पा जाते हैं \nइिी तरह भारतमे भैया एक िदन  जय-जयकार हुआ \nिन उनीि िौ ग्यारह में जब यह िपना िाकार हुआ \nपोचखानािाला ने भारत को अनुपम उपहार िदया \nभारत िािी के िदल में आजादी का िंचार िकया \nएक अनोखा  एक  िनराला  एक  नया  आयाम  िदया \nिचमुच ही िकतना िुन्द्दर और िकतना प्यारा नाम िदया \nपलते लाखों लोग िनरंतर इि बरगद की िांि मे \nतीन हजार शाखाएं िजिकी हैं शहरों और गांि मे \nप्रस्तुत करती कायष प्रणाली झांकी िहन्द्दुस्तान की          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nगाँिों के आधुिनकीकरण की बातें जन क्याण की  \nराष्ट्ट्रीयकरण हुआ िफर इिने एक अनोखा मोड़ िलया \nकल तक थे जो लोग दूर अब िबिे नाता जोड़ िलया \n  \nप्रथम स्िदेशी बैंक हमारा हम िजिके गुण गाते हैं \nइिीिलए िब  बैंकों  िे  हम इिे महान बताते हैं | \n  \nएिह प्रस्तुितक प्रशंिामे िकिु ििरष्ठ  अिधकारी िभ अपन-अपन उदगार व्यतत केलिन | \nहमर दोिर प्रस्तुित िल नि बीि िूत्री कायषक्रम पर िलखल कििता : \n  \n―आया है नि िपने लेकर और नए आयाम \nश्रीमती गांधी का नूतन बीि-िूत्री प्रोग्राम |‖ \n  \nफेर िकिु ििरष्ठ अिधकारी िभ प्रशंिाक रूपमे अपन-अपन उदगार व्यतत   केलिन | \nकरीब दू घंटा धिर कायषक्रम चललै | \nबैंकक िक्रया-कलापिं िम्बिन्द्धत हमर बहुत रचना िुनै गेलाह | \n  \nिटप्पणी एतेक धिर भेलै जे बैंकक पी. आर. ओ. पद लेल हम एकदम उपयुतत  िी | \nबहुत गोटे ई बूझय लगलाह जे हम बहुत ज्दी पी. आर. ओ. होमय जा रहल   िी |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकखनो-कखनो हमरो भ्रम हुअ‖ लागय जे हम पी.आर.ओ. बन‖ जा रहल िी | \nओिह िमय तक िेंट्रल बैंक में पी. आर. ओ. पद निह िलैक, तें ई उत्िुकता भेल जे ओिह पद पर कोन-\nकोन काज करय पडैत िै, िे बूिझ ली | बटुक भाइ एक आदमीक पता देलिन जे दोिर कोनो बैंक में पी. \nआर. ओ. िलाह | हम हुनकािं भेंट कर‖ गेलहुँ मुदा हुनकािं भेंट नै भेल, ओ पटनामे ओिह िमय निह \nिलाह | \n  \nएक िदन हम निेन्द्र झा जीक िंग एन.के.झा जीक कंकड़बाग़ िस्थत डेरापर िेहो गेलहुँ | निेन्द्र जी कहैत \nििथ जे ओतहु िकिु गीत-नाद भेल रहै | \n  \nप्रिशक्षण कायषक्रमिं घुिरक‖ िििान  एलहुं आ फेर अपन ितषमान काजमे एतेक त्लीन भ‖ गेलहुँ जे हमरा \nिही िमय पर पतो निह चिल िकल जे बैंक में पी.आर.ओ.पद लेल ििज्ञापन एलै,िजनका जेबाक िलिन,िे \nआिेदन पठा देलिन आ िाक्षात्कारक ितिथ िेहो आिब गेलै | \nहम जेना एिह उमेदमे रही जे हमरा लेल ििशेर् आमंत्रण पत्र आएत | \n  \nिभ िकिु िबिहत िनयमक अनुिार भेलै | िििाने शाखाक श्री नारायण झा जी पटना आंचिलक कायाःलयमे \nपी.आर.ओ. पदपर गेलाह | झा जी बैंकक िी.ए.आइ.आइ.बी. क परीक्षा उिीणष  िलाह, बैंकक एकटा \nयूिनयनक नेता िलाह आ नीक ितता िलाह, मैिथलीमे एकटा पोथी िेहो प्रकािशत भेलिन | \n  \nजे अपन प्रशंिक ििरष्ठ अिधकारी िभिं िेहो िम्पकष रखबाक कला निह जनैत  हो, ओकरा जन िम्पकष \nअिधकारी पद लेल उपयुतत हमहूँ कोना मािन िकै िी ? \n  \nओकरा लेल अिस्तत्ि िकिु और तय केने िलैक |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \nहम िोचैत िी यिद हम आिेदन देनहु  रिहितऐ आ गेलो रिहतहुं िाक्षात्कारमे त िफल निह होइतहुं िकएक त \nहम िी ए आइ आइ बीक परीक्षा पाि निह केने िलहुँ आ एकर महत्ि बेशी िलै | \n  \nहम अपन मोनक शािन्द्तक लेल एिह दशषनकें आत्मिात क‖ लेलहुं : \n  \n―‖जे भेटल िैह अहाँक लेल ििोिम अिि आ जे आगाँ भेटत िे और िुन्द्दर होयत आ जे निह भेटल िे \nबूझू जे अहाँक लेल उपयुतत निह िल‖‖    \nमैिथली िािहत्य पिरर्द आ हमर मैिथलीमे लेखन : \n  \nमैिथली िािहत्य पिरर्दक िम्पकषमे एलापर बहुत गोटेिं पिरचय भेल जे    कलेतटिरएट, बैंक, कोटष, जेल, डी. \nए. िी. कॉलेज आिद ठाम िििभन्न पदपर  काज करैत िलाह | \nनरेश कुमार दि, अचुतानंद कंठ कलेतटिरएटमे िलाह | दि जी िलखैत िेहो िलाह | \nिेंट्रल बैंक शाखामे हम रही, मोद नारायण झा , श्री नारायण झा िलाह | िेंट्रल बैंकक क्षेत्रीय कायाःलयमे \nअण ण झा आ अण ण कुमार झा िलाह , बादमे िबन्द्दुजी (िबन्द्दु प्रिाद कणष ) एलाह राजभार्ा अिधकारीक पद \nपर | \nस्टेट बैंकमे चौधरी जी िलाह | कोटषमे लाल िाहेब मिजस्ट्रेट िलाह | \nजेल अिधकारी पी. के. झा िलाह | जेलमे डॉतटर िलाह चौधरी जी | \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nडी.ए.िी. कॉलेजमे प्राध्यापक िलाह िंस्कृत ििभागमे  कमलोद्भि शमाः आ डा. अमर नाथ ठाकुर, बनस्पित \nििज्ञान ििभागमे गंगानंद झा, िहन्द्दी ििभागमे िोमेश्वर झा, राजनीित ििज्ञान ििभागमे उपेन्द्र िमश्र आ इितहािमे \nिलाह आर.एन. चौधरी | \n  \nइंिजिनयर रमेश झा िलाह, हुनका िंग उमेशजी िलाह, टनटन जी िलाह | उपेन्द्र चौधरी कुिियार ििभागमे \nिलाह | \n बी. डी. ओ. िलाह िशि देि ििंह आ िी.ओ. िलाह धीरेन्द्र मोहन झा | \n  \nप्रो. गंगानंद झा मैिथली, िहन्द्दी आ बंगला िािहत्यक नीक अध्येता िलाह | हुनक िािहित्यक िमझिं हमरा \nबहुत लाभ भेल | हुनकिह अनुशंिा पर हम बंगला लेखक शंकर आ आशापूणाः देिीक िकिु महत्िपूणष पोथीक \nिहन्द्दी अनुिाद पढलहुं | रिीन्द्र नाथ ठाकुरक गीतांजिल पिढ़क‖ बुझबामे हुनकािं बहुत िहयोग भेटल | \nहुनकािं िूनल रिीन्द्र नाथ ठाकुरक कििता ―पुरस्कार‖ आ  गीत ― जगते आनन्द्द यज्ञे आमार िनमंत्रण / धन्द्य \nहोलो धन्द्य होलो मानि जीिन‖ मोन-प्राणमे बिि गेल \nकाजी नजरूल इस्लामक रचना िबहक रिास्िादन करबाक िेहो अििर भेटल | ििषप्रथम हुनकिहिं \nनजरूल इस्लामक प्रििद्द कििता ―ििरोही‖ िुनने िलहुँ | \nहुनक िंघर्षमय, िंयिमत आ िंतुिलत जीिनिं हमहूँ प्रेिरत भेलहुँ | \n  \nएक िदन दैिनक जनशिततक िम्पादक िििान एलाह त हुनकािं पिरचय करौलिन, ओ िकिु मैिथली गीत \nिुनलिन आ 14.10.84 क‖ जनशिततक रिििारीय अंकमे ―तीन मैिथली गीत शीर्षकिं हमर तीनटा गीत \nिपलिन | \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n1983 मे िमिथला िमिहरक 3-9 अप्रैलक अंकमे दूटा गजल आ मािट-पािनक िदिम्बर अंकमे तीनटा गीत \nप्रकािशत भेल | \n  \n1984 मे िमिथला िमिहरक 15 िं 21 जनिरी बला अंकमे एकटा कििता ―दुख‖,     26 फरबरीबला अंकमे गीत \n― तीन कोिट मैिथल ताल ठोिकक‖ कहैए / ई प्रिाह मैिथलीक िकयो रोिक ने िकैए‖ आ   20 िितम्बरबला \nअंकमे गीत ― मैिथलीले‖ अहाँ की करै िी‖ प्रकािशत भेल | \nमािट-पािनक  फरबरी अंक मे दूटा गजल प्रकािशत भेल : \n(1)    ―रौदीक मािरिं कुहरैत हमर गाम \nहमरा करैि िोर िबलटैत हमर गाम‖ \n  \n   (2) ―चालिनमे पािनिभ िदन भरैत रहल लोक \n       करबाक नामपर िकिु करैत रहल लोक‖ \n  \nििद्यापित पिष िदन एकटा रचना िलखाएल : \n  \nआजुक राित कथीले‖ भैया, आजुक राित कथीले‖ \nमािटक ममता िोर करैए, िैह िमाद िुनैले‖ | \n( गीत िंग्रह गीत- गंगामे रचना ििम्मिलत अिि ) \n  \nदूटा रचना एिह तरहक िलखाएल :          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपिहल : \n―ििकाि हो िक नै हो परचार होना चाही \nिाह रे िाह एहने िरकार होना चाही‖ \n  \nदोिर : \n―ई की भेल ई की भेल \nहे गै बुिढ़या ई की भेल \n  \nजािन ने कत‖ चोराक‖ रखलें \nिचन्नी और िकरािन तेल |‖...... \n  \nिाढ़ू-िमत्र मनोजानन्द्द झाक अिामियक िनधनक  दुखद िमाचारिं ममाःहत भेल रही | ओना ओ दूटा िशशुकें \nिोिडक‖ गेल िलाह जे शान्द्तीक जीिनक लेल पैघ िंबल िल | शान्द्ती  नीक पिरिारक पुतोहु िलीह, जतय \nहुनका िम्मािनत जीिन जीबाक लेल िबहक ििनेह आ आशीबाःद प्राप्त िलिन | \nमुदा िमाजमे बहुत एहनो शान्द्ती  रहैत ििथ िजनका लेल िम्मािनत जीिन िुलभ नै होइत ििन | एिह \nिमस्यापर गम्भीर िचन्द्तन-मनन चलल आ ओहीिं िनकलल \nएकटा एकांकी ―कोरांटी‖ आ एकटा गीत ―एना गे िुिगया कतेक िदन रहबें ( जे गीत िंग्रह ―गीत-गंगा‖ मे \nििम्मिलत अिि | \n  \nमैिथली िािहत्य पिरर्द िनिष्ट्क्रय जकाँ  िल, मुदा िििानक स्थायी िनिािी बनल   बड़का आिाि-पिरिरक \nस्िामी आ  प्रितिष्ठत िचिकत्िक डा. बी. एल. दाि आ श्रीमती आशा दाि जीक ििनेहिं पुनः ििक्रय भेल,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिनधाःिरत िमयपर डा. दाि ओत‖ बैिक होमय लागल | डा. िाहेब िंरक्षक िलाह | बैिकमे िभ गोटेकें \nपयाःप्त ििनेह आ ित्कारक िंग डा. दम्पितक उपिस्थित आ िलाह  िुलभ होइत िलिन | \n  \nबैिकमे िििभन्न ििर्यपर चचाःक िंग काव्य-पाठ िेहो होइत िलै | \nहम िमिथला िमिहर पढैत िलहुँ | \nपटनािं ―मािट - पािन‖ प्रकािशत होमय लगलै त ओहो दि  प्रित मंगब‖ लगलहुं, पिरर्दक  िकिु िदस्य िभ \nलैत िलाह, पढैत िलाह, गोष्ठीमे ओिहपर िेहो  चचाः होइत  िल | \n  \nहमर अनुरोधपर प्रो. गंगा नन्द्द झा मैिथलीमे िकिु लेख िलखलिन- एकटा लेख ―िमिथलामे दीयाबातीक परम्परा‖ \nहुनकिह द्वारा आकाशिाणी,पटनाक मैिथली कायषक्रम ―भारती‖ मे िदनांक 25.10.1984 क‖ प्रिािरत भेलिन, \nदोिर लेख ―प्रिािी मैिथल : बैद्यनाथ धामक पंडा‖ माििक पित्रका ―मािट-पािन‖मे प्रकािशत-प्रशंिित भेलिन \n| ―बंगला भार्ा आन्द्दोलन आ मैिथलीपर ओकर प्रभाि‖ आ ―मैिथली आंदोलनक िदशा‖पर िेहो हुनक ििचार बहुत \nस्िस्थ आ िुन्द्दर िलिन | \n  \nप्रो. अमर नाथ ठाकुरक दू टा लेख ―िूतल निह अिि िििान‖ आ ―जागल अिि बािोपट्टी‖ मािट-पािनमे \nप्रकािशत भेलिन | हुनकहु लेखनीक गित तेज भेलिन | \n  \nिकिु िाल नरेश कुमार दि आ िकिु िाल रमेश झा पिरर्दक ििचि िलाह | \nहम रही त दू बेर ििद्यापित स्मृित पिष मनाओल गेल िल | ओकर बादो पिरर्द ििक्रय िल | \nकिि गोष्ठीमे माकषंडेय प्रिािी, उदय चन्द्र झा ―ििनोद‖, ििभूित आनन्द्द,ित्रानंद ििंह झा, रिीन्द्र नाथ ठाकुर \nिेहो भाग नेने िलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिििभन्न िांस्कृितक कायषक्रममे रिीन्द्र नाथ ठाकुर, महेन्द्र झा, अिनींर नाथ ठाकुर, शारदा झा,अशफी अजनिी, \nअिमय हलाहल,महादेि ठाकुर आिद भाग नेने िलाह | \nरिीन्द्र-महेन्द्रक कायषक्रम अमैिथल लोक िभकें िेहो बहुत आकिर्षत करैत िलिन | \nदुनू गोटे मंचपर अबै िलाह त एक बेरमे लगातार िओटा गीत गािब लैत िलाह | िक्का कय बेर चलैत \nरहैत िल | \nएक बेर गरमीमे कायषक्रम भेल रहै | रिीन्द्र आ महेन्द्र जखन मंच पर एलाह आ गाबय लगलाह ― हिा रे चल \nिमिथलामे चल‖ त लोक आनन्द्दिं ततेक भिर गेल जे लगै िलै जेना ठीके शीतल बिात बहय लागल हो | \nबहुत िदन धिर कायषक्रमक चचाः चलैत रहैत िल | िजला कायाःलयक िकिु अिधकारी िभ िेहो ओिह \nकायषक्रमक प्रतीक्षा करैत िलाह | डा.बी.एल.दाि ओत‖ अितिथ िबहक ठहरबाक व्यिस्था रहैत िलिन | \nएक बेर कायषक्रमक प्रात िेहो िबेरे-िबेरे डा. िाहेब ओत‖ बहुत गोटे जमा भ‖ गेलाह | रिीन्द्रजी आ महेन्द्र \nजी लोकक आग्रहपर  ―पञ्च कन्द्या‖क पाठ गीते जकाँ दुनू गोटे िमिलक‖ बड़ी काल धिर  प्रस्तुत करैत रहलाह \nआ िभ श्रोता आनंदक िागरमे डूबल रहलाह, बड्ड आकर्षक रहल ओहो कायषक्रम | \n  \nलगभग एिह िमय तक  गीतकार चन्द्रमिण जी िेहो अपन शब्द आ स्िर ल‖क‖ मैिथली गीत-मंचपर अपन \nस्थान जमा चुकल िलाह, िे हिरमोहन बाबूक अिभनन्द्दन िमारोहक मंचपर पटनामे देखने िलहुँ | \n  \n1984 मे 19 फरबरी क‖ आयाःितषमे प्रकािशत लेख “ िमिथला राज्य तयों‖‖ पढ़लहुं | \n20  फरबरीक‖ िमिथला-िमिहर दैिनक शुरू भेल | \n  \n23 फरबरीक‖ तीन बजे भोरमे दरभंगा मेिडकल कॉलेज-अस्पतालमे 76 बरखक अिस्थामे हास्य िम्राट \nहिरमोहन बाबूक देहान्द्त भ‖ गेलिन, दाह िंस्कार ििमिरयाघाटमे भेलिन |           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n24 क‖ आयाःििषमे खबिर प्रकािशत भेलै, श्री माकषंडेय प्रिािीक िततव्य प्रकािशत भेलिन : मैिथली \nिािहत्याकाशक िूयाःस्त भ‖ गेल | \n  \nहिरमोहन बाबूकें श्रद्धांजिल अिपषत करबाक हेतु 26 क‖ एकटा शोक िभा जेल अिधकारी  पी. के. झाक \nआिािीय पिरिरमे आयोिजत भेल | \n  \n1985 मे  23 फरबरी क‖ हिरमोहन बाबूक स्मृित – िंध्या  स्थानीय आ आदरणीय  अिधितता श्री िुभाष्ट्कर \nपाण्डेय जीक आिािीय पिरिरमे हॉलमे  मनाओल गेल जािहमे  मैिथल आ अमैिथल ििद्वान् लोकिन द्वारा \nहिरमोहन बाबूक स्मृितमे हुनक िािहित्यक कृितक पाठ कएल गेल आ हुनक िािहत्य िंिारक चचाः भेल | \n  \nगोष्ठी श्री आर. एन. िमश्र, एि.डी. जी. एम. क अध्यक्षतामे भेल | \nस्िागत भार्ण केलिन श्री राम चन्द्र ित्रपाठी | \nश्रद्धांजिल अिपषत करयबलामे देिेन्द्र झा,प्रो. आर.एन. चौधरी, डा. अमरनाथ ठाकुर, िशिदेि ििंह आ प्रो. \nगंगानंद झा िेहो िलाह | \nडा. ठाकुर एकटा लेख प्रस्तुत केलिन आ हिरमोहन बाबूक कथा ―टोटमा‖क पाठ केलिन | \nश्रीमती कािन्द्त पाण्डेय हिरमोहन बाबूक कथा-िंग्रह ―रंगशाला‖क एक कथा ―रिमयीक ग्राहक‖क पाठ केलिन | \nनीलांजना आ िुदीप्ता द्वारा प्रस्तुत कएल गेल गीत ― तोरा अंगनामे ...‖ आ ―जोिगया मोर जगत िुखदायक \n.....‖ \nकाव्य पाठ केलिन नरेश कुमार दि, डा. ए. के. घोर् आ मानि मुख़जी | \nश्री िुभाष्ट्कर पाण्डेय जी द्वारा धन्द्यिाद ज्ञापन कएल गेल |  \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएिह कायषक्रमक अध्यक्ष श्री आर एन िमश्र, एि डी जी एम िं 13  माचष क‖ िाँझमे िड़केपर भेंट आ िंिक्षप्त \nगप भेल | \nदुखक बात ई भेल जे 15 माचषक‖ रस्तोगीजी (अिधितता) िं पता चलल जे 4.30    बजे भोरमे आर एन िमश्र \nजीक ह्रदय गित ण िक गेलिन | पत्नी, िार आ चािरटा बछचा िलिखन डेरामे | \nऑिफििं िुट्टी ल‖ लेलहुं | बहुत गोटेकें िुिचत केिलयिन, अबै गेलाह | \nिमश्र जीक शि देिख लगैत िल जे िूतल होिथ | \nकातमे ठाढ़ पाँच बरखक अबोध नेनाक चेहरापर शून्द्य ह्रदय ििदारक िल | \n  \nिििानमे अही अििधमे हिरमोहन बाबूक िकिु पोथी आ व्यािजीक पोथी ―दू पत्र‖ िेहो  पढबाक अििर भेटल \n| \n  \nबछची िेहो ―रंगशाला‖  पिढ़क‖ आनिन्द्दत भेलीह | \nजीिकांत जीक कथा िंग्रह ―िस्तु‖ पढ़लहुँ | ―नानी‖ कथा एखनो स्मृितमे अिि | \nअण णजीिं नानी कथाक भूिमका िूिन नीक लागल | \n  \nबेरोजगारीक अििधमे जमशेदपुरमे लीखल अपन दीघष कथाकें फेरिं लीिखक‖ अण णजी ( जीिकान्द्त जीक \nिुपुत्र )क माध्यमिं आदरणीय जीिकान्द्त जीकें पठौिलयिन आ हुनक िुझाि प्राप्त भेल | बहुत बादमे ई दीघष \nकििता ―धारक ओइ पार‖ नामिं प्रकािशत भेल | \n  \nजीिकान्द्त जीिं पत्राचार होइत रहल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहुनकािं िुझाि प्राप्त भेल जे िकिु गद्यो िलखी, नीक रचनाकार िबहक रचना पढ़ी आ पोथी िपयबाक लक्ष्य \nबनाबी | \n  \nप्रो. गंगानंद झाजीक िुपुत्र अपूिाःनन्द्द जीिं  नागाजुषनक बहुत राि रचना एिह अििधमे िुनबाक अििर भेटल \n| \n―उिरशती‖ मे िपल अपूिाःनंदजीक कििता िभ िेहो िुनबाक अििर भेटल | \nगंगा बाबूक ओत‖िं  ―िनशा िनमंत्रण‖( बछचन जीक ), भिप्रीत्यानंद पदािली आ ―अंधा युग‖ आिन पढ़लहुँ | \n1985 मे 22 अगस्तक‖ आकाशिाणी ,पटनाक मैिथली कायषक्रम ―भारती‖ मे िंध्या 5.30    बजे किि गोष्ठीमे भाग \nलेलहुं जािहमे श्री आरिी प्रिाद ििंह, प्रो. श्याम नारायण चौधरी आ श्री पूणणंदु चौधरी िेहो िलाह | \n     \n  \nहमर पािरिािरक िस्थित : \n  \nििन्द्धुजीक जन्द्म भेलिन | बादमे िहनक नाम शैलेन्द्र आ फेर बादमे िििेक आनन्द्द भेलिन  | \nआरम्भमे ििन्द्त, मैिथली आ शैलेन्द्रक िंग बछची िकिु माि गाम आ िकिु माि िििान रहैत िलीह | \nआरम्भमे स्टेशन रोडमे एकटा मुनीमजीक मकानमे रही | \nबाबूक स्िास््यमे पिरितषन होइत रहै िलिन आ िमय-िमयपर डॉतटरक िम्पकष आिश्यक रहै िलिन | ओहो \nएक-दू बेर िििान एलाह आ िकिु िदन रिहक‖ गाम चिल गेलाह | \n  \nलहेिरयािराय शाखामे जे ए एफ ओ िलाह हुनकािं म्यूछयूअल ट्रान्द्िफरक लेल आिेदन देिलऐ | शुरूमे ओ \nतैयार िलाह, मुदा बादमे ओ तैयार नै भेलाह तें स्थानान्द्तरणक प्रयाि ििफल भ‖ गेल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \nएक बेर दुगाः पूजामे गाम गेलहुँ आ 22.10.82 क‖ बाबूकें दरभंगामे कोनो डॉतटरिं िम्पकष हेतु बैिदक ककाक \nिंगे गेलहुँ | \n  \nघुरती काल बाबू गामक कैटोला चौकपर बििं उतिर िोझे घर चिल गेलाह, ओ दोकानपर चाह ओिह िमय \nनिह िपबैत िलाह, हम दुनू गोटे चौकपर चाह पीबाक हेतु ण िक गेलहुँ | \n  \nपािन भेल रहै, बाट िभ िपिराह भ‖ गेल िलै | \nहाथमे बैग आ जूता नेने बढल जाइत रही | पुरना आँगन लग द‖क‖ कनी लग होइत, िे िोिच पुरने आंगन \nबला रस्तािं  िबदा भेलहुँ | चापा कल लग िपििड़  गेलहुँ, एकटा पैर िोझे नब्बे िडग्री घूिम गेल | \n  \nखिबाक आबाज िूिन मौिी ( हमर काकी मौिी िेहो िलीह, तें हम िभ मौििए कहै ििलयिन ) लालटेम \nल‖क‖ दौड़लीह | कक्का  हाथिं एक झटकामे पैर िोझ क‖ देलिन | कहुनाक‖ आंगन गेलहुँ | कक्का  ओिह \nपैरकें पातर रस्िीिं बािन्द्ह देलिन | राितमे ददषिं नीन ठीकिं नै भेल | \n  \nिबेरे आिब कक्का जखने  रस्िी खोललिन त पैर फूिल गेल | िूलािं ददष होइ िल | \nमधुबनी गेलहुँ | एति-रे भेल | फ्रैतचर भ‖ गेल िलै | 23.10.82  िं   6.12.82 धिर   डेढ़ माि प्लास्टर भेल \nपैर नेने गामपर इलाजमे रहलहुं | \n  \nओही अििधमे आँगनमे एकटा चापा-कल गड़ाएल | \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nओही बीच शैलेन्द्रक मूड़न िेहो भेलिन | \n  \nबहुत िदनक िुट्टीक बाद िििान घुरलहुं आ यात्रािं परहेज करैत बहुत िदन धिर ओइ पैरमे एंकलेट लगाक‖ \nरहलहुं | \n  \nखिबाक ििलििला ओही िमयिं चलैत आिब रहल अिि | \nएिह बेर गत माचषमे  15  आ 22 क‖  खिलहुं  आ दिहना केहुनीमे िूजन भेल, 29  जूनक‖ एम्िमे एिस्परेशन \nद्वारा अितिरतत रब्य पदाथषकें िूईिं िनकािल देल गेल | \nडेढ़ मािक बाद फेर ओिहना ओही ठाम िूजन भेल आ गत  8 िितम्बरक‖ पुनः िैह एिस्परेशन द्वारा िूईिं \nअितिरतत रब्य पदाथषकें िनकािल देल गेल |    िनदेशानुिार क्रेप बैंडेज लगबैत िी, दुनू िमय बफषिं िेकाइ \nकरैत िी आ दुनू िमय एकटा टेबलेट थ्राइज  ल‖ रहल िी, कहल गेल अिि जे पुनः यिद िूजन होइत \nअिि त स्टेरॉयडक उपयोग कएल जाएत | \n  \nपता निह अहू बेर की होइत अिि | की पता दिहना हाथ कखन काज केनाइ बन्द्द क‖ िदए, तें ज्दी-ज्दी \nकथाक िंग जा रहल िी | \n  \nहं, 1984 मे िलहुँ | \n  \nिभिं िोट भाए रतनजी दिमी उिीणष भेलाह, 650  अंक एलिन | ओ एक-दू बेर एलाह िििान मुदा, आर. \nके. कॉलेज,मधुबनीमे आगाँक पढ़ाइ केलिन |   \n  \n22.06.1984 क‖ बिंती आ मैिथलीक नाम िगिरधर लाल स्मारक मोंटेिरी स्कूलमे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिलखाएल गेलिन | ओिह िदन ििन्द्धुजी िेहो स्कूल गेलाह | \nएक िालक बाद मकान मािलक  एिह मकानमे आिब गेलाह आ हम िभ हुनक दिछिन टोला िस्थत मकानमे \nरहय लगलहुं | \n  \nरतनजीक जांघमे एकटा िग्टी भ‖ गेल रहिन | \nिििानमे डा. बी.एल.दाि ऑपरेशनक िलाह देलिखन | \nडा. श्याम बालक ििंह िेहो दरभंगामे डा. िद्विेदीिं ऑपरेशनक  िलाह देलिखन |  \n17.07.1984 क‖ दरभंगामे जांघक ऑपरेशन भेलिन | \nहम िििानिं  3  अगस्तक‖ देखय गेलहुँ दरभंगा | िद्विेदी जीक ितलिनकमे पता चलल जे रतनजी ठीक भ‖ \nक‖ बाबूक िंगे काििए गाम चिल गेलाह |        िमश्र जी,उमाकांतजी, शिशकान्द्तजीिं गप-शप भेल | \nितलिनकमे एक घंटा गीत-नाद भेलै | राितमे िमश्रजीक आग्रहपर हम आ शिशकान्द्तजी हुनके डेरापर रहलहुं | \nबड़ी राित धिर िखस्िा आ गीत-नाद होइत रहलै | शिशकान्द्तजीकें तीनटा गीत लीिखक‖ देिलयिन : \n1. ―भिर गाम चोरे त चोर कहू ककरा‖ \n2. ―जखन घरेबला ििथ किाइ, तखन िुख की बुझबै‖ \n3. ―जे िोचैत िी िे बजबाक िमय आएल अिि‖ \n  \n4 क‖ गाम गेलहुँ, रतनजी ठीक िलाह | 6 क‖ गामिं िििान िापि आिब गेलहुँ | \n  \n04.9.1984 क‖ गामिं बाबू एलाह | \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n12.09  क‖ 1700 ण . मे गैि बला चुिा िकनलहुं | 17.09  िं गैिबला चुिापर \nभोजन बनब प्रारंभ भेल | \n  \nएक अन्द्तरालक बाद बछचीकें एकटा डॉतटरक अनुिार उछच रतत-चापक िमस्या भेलिन | \nपटनामे प्रििद्द िचिकत्िक डा. िशि नारायण ििंह जी  जांचक उपरान्द्त  कहलिन उछच रतत चाप निह ििन, \nएकटा दबाई िलखलिखन िडिस्प्रन, कहलिन बहुत माथ ददषक िशकायत कहिथ त दू टा टेबलेट एक िगलाि \nपािनमे द‖क‖ पी लेबय कहबिन | एकटा और िुझाि देलिन जे भ‖ िकय त नीक पिरिरमे डेरा स्थानांतिरत \nक‖ लेब | \n  \nिििान घुरलाक िकिुए िदन बाद 30.09.1984 क‖ कचहरी रोडमे प्रितिष्ठत अिधितता श्री िुभाष्ट्कर पाण्डेय \nजी क पिरिरमे हुनक िभिं िोट अनुजक िहस्िा बला मकानमे आिब गेलहुँ | मकान मािलक पटना हाई \nकोटषमे प्रैितटि करैत िलाह | िम्पूणष आिािीय पिरिर बहुत आकर्षक िल आ ओिह पिरिरमे श्रीमती कािन्द्त \nपाण्डेयक देख-रेख मे ििदखन उत्िि जकाँ माहौलमे रहैत िल | श्रीमती पाण्डेय स्थानीय हाई स्कूलमे \nप्रधानाध्यािपका िलीह | \n  \nएतय मिजस्ट्रेट लाल िाहेब,जेल अिधकारी पी के झा, अिधितता रस्तोगी िाहेब िभ गोटेक  पिरिारक \nआिागमन होइत रहैत िलिन | पी के झा जीक पत्नी िेहो गीत गबैत िलिखन | कािन्द्तजीक िोट िदयािदनी \nिकरणजीकें िेहो बहुत िुन्द्दर स्िर िलिन, िमय-िमयपर लोक अनुरोध करैत िलिन त िुनबैत िलिखन | \n  \nहुनका हॉलमे टी िी िेहो लागल िलै | हुनका िबहक िंग बछची िेहो आनिन्द्दत रहय लगलीह आ पटनािं \nजे िडिस्प्रन ल‖क‖ आएल रही तकर उपयोग किहयो निह कर‖ पड़ल | \nएिह पिरिरमे िप्ताहमे दू िदन िंगीतक कक्षा िेहो चलैत िलै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएक बेर कािन्द्त जी अपना स्कूल लेल पन्द्रह अगस्तक अििर लेल एकटा गीत हमरािं िलखबौलिन आ एतिह \nओकर िमूह गानक अभ्याि बािलका लोकिनिं करबौलिन : \n― पन्द्रह अगस्त का शुभ िदन हमको करता है आह्वान \n हमें  बनाना है बलशाली िहन्द्दुस्तान |‖ \n  \nओकील िाहेबक पिरचयक क्षेत्र बहुत व्यापक िलिन | \nकैंपिमे िाँझक‖ बहुत गोटे िभक जुटान होइत रहैत िल | हमरा एलाक बाद कॉलेजक मैिथल प्राध्यापक आ \nबैंक स्टाफ िभ िेहो किहयो-किहयो अबैत रहैत िलाह, िभ गोटेक स्िागत होइत िलिन  ओकील िाहेबक \nपिरिरमे | \n  \nहमरािं िोट भाए ललनजी िििानमे  िंगे रिहक‖ डी ए िी  कॉलेजिं जूलॉजीमे प्रितष्ठाक िंग बी.एि.िी. \nउतीणष भए आइ आइ बी एम पटनामे एम बी ए कोिषमे िदनांक 20.08.1984 क‖ नाम िलखौलिन | \n  \nिििानमे हमरा िबहक िभिं िप्रय िलाह  झा जी | स्पष्टितता िलाह | \n  \nहुनक तामिोमे बाजल बातमे  मनोरंजनक िामग्री  खूब रहैत िल | \n  \nिििानमे भांग आ रिगु्लाक भोज िेहो एक-दू बेर केने िलाह | \nहम िभ एक दोिरक डेरापर जाइत-अबैत रहै िलहुँ |   \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमरा ककरो नोत द‖क‖ खुएबाक अभ्याि नै िल, आइयो नै अिि | मुदा, झाजी िमय-िमयपर नोत द‖ दैत \nिलाह | एक-दू बेर हमहूं िभ गोटे गेल िी | मुदा, अिधक काल हमर अनुज  ललनजी जाइत िलाह | \nझाजी  िभ गोटेक स्िभाि  बहुत नीक िलिन, बड्ड आग्रह क‖क‖ खुअबैत िलिखन जेना गाममे लोक \nखुअबैत िै | \n  \nललनजी िििानेमे िलाह त एक िदन  झाजी डेरा पर एलाह आ ललनजीक िििाहक िम्बन्द्धमे चचाः करैत \n कहलिन, हम अपना िािरिं ललनजीक िििाह करब‖ चाहैत ििऐ, अहाँ अपन स्िीकृित द‖ िदयौ त भ‖ जेतै \n| \n  \nहम कहिलयिन जे ललनजीक ििचार हेतिन त हमरा स्िीकार करबामे कोनो िदक्कत नै हैत | झाजी कहलिन \nजे ललनजी अस्िीकार नै करत, अहाँ ―हं‖ त किहयौ | \nहम कहिलयिन जे ललनजीकें स्िीकार िै त हमरो स्िीकार अिि | \n  \nझाजी तुरत ललनजीकें बजेलिखन आ पुछ्लिखन जे ठाकुरजी तैयार ििथ, अहाँ तैयार िी ने ललनजी ? \nललनजी कहलिखन जे हम एखन िििाह नै करब, हमरा ऐ ििर्यमे त किहयो  कोनो गप नै भेल अिि | \nझाजी  कहलिखन ― आ, हमर किनयाँ जे ओते तिर-तिरक‖ तडुआ खुअबैत िलीह  िे अहाँ नै बुझै ििलऐ ?‖ \n  \nिभकें हंिी लगलै | \nहमरो झाजीक बातिं ओहू िदन हंिी लागल रह्य | \nइहो भेल जे झाजीक िोचब गलत नै कहल जा िकैि | \nिकयो अहाँकें ओतेक प्रेमिं भोजन कराबय त अहूँक कतषव्य िकिु भ‖ जाइत अिि |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \nहिरमोहन बाबूक ―खट्टर ककाक तरंग‖मे एक गोटेकें अबैत देिख कक्का तमिाक‖ कहैत ििथन  ― हे..हे..कनी \nघूिमक‖ आबह, ओम्हर भांटाक गाि रोपल अिि,‖ मुदा जखन ओ कहैत ििन, ―कका नोत दैले‖ आएल िी‖ त \nकहै ििथन ― तखन िोझे चिल आबह, दू-चािरटा धंगेबे करतै त की हेतै |‖ \nमतलब जे नोत दैबलाक प्रित िम्िेदनशील हेबाक चाही | \n  \nहिरमोहन बाबू दोिर गोटेक चचष केने ििथ िजनकर  कहब िलिन,  जकर खेबै, तकर गेबै; जेहेन खेबै, तेहेन \nगेबै आ जाधिर खेबै ताधिर गेबै | \nअहूमे भोजन करैबलाक प्रितबद्धताक बात अिि | \nअथाःत नोत खाइबलामे कृतज्ञताक भाि रहबाक चाही | \n  \nमुदा अिधक ठाम यैह होइिै जे भोजनक बाद लोक ऐ भोजनकें िबििर जाइए | खेबा काल जे आनन्द्द अबैिै \nिे एक िदनक बाद कहाँ ? \nिुनिलऐ जे एक गोटे कोनो अििरपर अपना गामक लोककें लगातार दि िदन धिर दुनू िमय भोजन करबैत \nरहलिखन, िभकें अपना घरमे भानि बन्द्द क‖ देबाक अनुरोध केने िलिखन | भोज खाएबला िभ गोटेकें \nएक जोड़ धोती, एक िेट थारी,लोटा,बाटी, िगलाि आ दिक्षणा एक िै एक टाका िेहो देलिखन, पंिडत जीकें \nहीरो हौंडा मोटर िाइिकल देलिखन | लोक ओिह िमय त गुणगान करै िलिन, मुदा एको बरख धिर मोन \nनिह रखलकिन | मुिखयाक चुनािमे ठाढ़ भेलाह आ हािर गेलाह | दुख भेलिन, स्िाभाििक िै | एना नै हेबाक \nचाही | \nजे िकयो नोत अथिा भोज खुएबाकें िनिेश मािन लै ििथ, िे दुखी भ‖ िकैत ििथ कखनो निहयो भ‖ िकैत \nििथ | मुदा, िरस्क त िै | \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमरा लगैए अही दुआरे बहुत अििरपर लोक जे कतहु भोजन करै ििथ, िे चलबा काल एकािन िा एक \nिै एक अथिा अपना िििेकिं िकिु रािश आशीिाःद किहक‖ कोनो िधया-पुताकें अथिा कोनो नि किनयाँकें \nद‖ दैत ििथ आ कृतग्यताक भाििं अपनाकें मुतत क‖ लैत ििथ | भ‖ गेल िद्धम-बद्धम | \nमुदा की ई िभ नोतमे िंभि िै ? \n  \nिकिु गोटे एिह ििद्धान्द्तकें मानैबला ििथ : \n  \n―खेबै त खुएबै‖  बात ख़तम | \n  \nिकिु गोटेक कहब ििन : \n  \n―जे खुएतै िबहक खेबै \nकरबै अपनिह मोनकेर‖  \nएिह ििद्धांतक उपयोग बहुत गोटे चुनािक िमय करैत ििथ | \n  \nिकिु गोटे एिह ििद्धान्द्तक िमथषक ििथ : \n―ने खेबै ने गेबै‖ \n  \nिकिु गोटे ईहो मानैत ििथ : \n           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n―ने खेबै ने ककरो खाए देबै‖ \n  \nकी उिचत, की अनुिचत हम बड़ी काल धिर िोचैत रिह गेलहुँ | आइयो िोचैत िी | \nगुत्थी एखन धिर निह फ़िरआएल अिि | \nओइ िदन झाजी हमरा बड़का टास्क द‖ क‖ चिल गेलाह | \n  \nहमरा आइयो िकयो  नोत दैए त झाजी आ हुनक  ओ गप मोन पिड़  जाइए आ स्िीकार अथिा अस्िीकार \nकरबामे िुििधा होइए | नोत आ भोजिं बचबाक कोिशश करैत िी आ तडुआिं त एकदम परहेज किरते िी \n| \n  \nभगिानक कृपािं हुनक िािरक िििाह अहूिं नीक दोिर ठाम भ‖ गेलिन | \nआ िकिुए िदनक बाद हमरा िबहक बीच िस्थित िामान्द्य भ‖ गेल | \n  \nललनजी पटना रह्य लगलाह | \nओत‖ मामाक डेरामे रह्बाक व्यिस्था भ‖ गेलिन | ओतिहिं तलाि कर‖ जाइत िलाह | ओत‖ हमर मिमऔत \nिमिथलेश पिहनेिं रिहक‖ नोकरी करय जाइत िलाह | हुनकिह कोठलीमे इहो रह‖ लगलाह | \nमामाक बछचा िभ िोट िलिन | \n  \nबछचा िभक कारणे अिुििधाक अनुभि करैत ललनजी एकबेर दोिर ठाम डेरा ठीक केलिन मुदा ओत‖ जे \nअिुििधा भेलिन त ओिह ठामिं पड़ेलाह आ फेर मामाक डेरा आिब गेलाह, फेर जाधिर कोिष पूणष भेलिन, \nओही ठाम रहलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  \n  \nबिन्द्ती, मैिथली आ शैलेन्द्र तीनूक नाम 18.10.1984 (िृहस्पित िदन )क‖ िूयाः अकादमी (स्कूल)मे िलखाएल \nगेलिन | \n  \nअही िाल 31 अतटूबरक‖ दुभाःग्यिं  प्रधान मन्द्त्री श्रीमती इिन्द्दरा गांधीक हत्याक खबिर एलै, 1 निम्बरक‖ \nशहरमे लूट-पाट भेलै आ तकरा बाद तीन -चािर िदन  धिर कफ्यूषमे लोक घेराएल रहल |    \n  \nहमर माए कोनो अििरपर हमर िपितऔत िदलीप िंगे िमनी बििं  नैहर (ण चौल )  जा रहल िलीह | \nकैटोला आ तारिरायक बीचमे  बि पलिट गेलै, िामान्द्य चोट लगलिन, मुदा ठीक भ‖ गेलीह | \n  \nिििानमे दरबार टाकीज कंपाउंडमे एकटा भांगक पेड़ाबला दोकान िलै | \nिाँझक‖ ओत‖ भीड़ रहैत िलै | \nहमहूँ झाजी िंगे ओत‖ िाँझक‖ जाइ िलहुँ, एकटा पेड़ा खाइत िलहुँ | \nएक िदन ओत‖ एक आदमीकें देखिलयिन, एक दजषन पेड़ा ल‖क‖ टुप-टुप खाए लगलाह | हम हुनका िदि \nआियषिं तकैत रहलहुँ | हम एकटा पेड़ा लेबामे डेराइत िी, ई महाशय एक दजषन िामान्द्य ढंगे ल‖ रहल \nििथ | \nहमरा आियषमे डूबल देिख ओ कहलिन, तया देख रहे हैं ? \nहम चुप िलहुँ | \n―यही न िक मैं एक दजषन कैिे पचा लेता हूँ ?‖ \nफेर कहलिन, ―बहुत िदन हो गया‖          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n―िाहब, िजिके घर िः-िः जिान अिििािहत लड़िकयां हों, उिे नींद के िलए एक दजषन भी कम पड़ जाते \nहैं |‖ \nबादमे पता चलल ओ शािकीय अिधकारी िलाह | मुदा दोिर एहेन लोक हमरा फेर निह भेटलाह | \nभांगक पेड़ा बैंकक िकिु िदस्य िनयिमत रूपिं लैत िलाह, िकन्द्तु एक अथिा दूटािं बेशी निह लैत िलाह \n| \nहमहूँ बहुत िदन धिर िाँझमे एकटा पेड़ा लैत िलहुं | भांगक व्यिस्था लाल िाहेब आ पी के झाक ओत‖ \nिेहो रहैत िलिन | \nगाम जाइ िलहुँ त ओतहु भांगक व्यिस्था भ‖ जाइत िल |  \nहम िी ए आइ आइ बीक पिहल पाटषमे पाँचमेिं एकटा  ििर्य ―बुक कीिपंग‖ मे उतीणष निह भ‖ िकलहुं | दोिर \nपाटषक कथे की ? \nबहुत किठन काज िभ क‖ चुकल िलहुँ, मुदा ई काज हमरा लेल अिंभि भ‖ गेल, \nएिह कारण एकटा और  हािन भेल | \nहम आंचिलक प्रिशक्षण केन्द्रमे फैक्टी मेम्बरक लेल  िाक्षात्कारमे ििम्मिलत भेलहुँ, मुदा अिफल भ‖ गेलहुँ | \n1985 क अन्द्तमे मुख्य धारामे एबाक लेल िाक्षात्कारमे ििम्मिलत भेलहुँ |       \nपूिी चम्पारण िजलाक आदापुर शाखामे शाखा प्रबंधकक कायष भार ग्रहण करबाक आदेश प्राप्त भेल आ \nतदनुिार 23 निम्बर क‖ िििान शाखािं भारमुतत भेलहुँ | \n (क्रमशः) \n पटना / 12.09.2021 \n अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nयोगेन्द्र पाठक ―िियोगी‖ \nिपरािमडक देश मे (पिहल खेप) \nहमरा िबिहक िनातन धमष दशषनक अनुिार मनुष्ट्य योिन मे जन्द्म लेिनहारक िबिँ पैघ इछिा रहैत िैक \nपुनजषन्द्मक चक्र िँ िुट्टी भेटब आ मोक्षक प्रािप्त जािह मे मनुष्ट्य िैकुण्ठलोक पहुँिच जाइत अिि। िििभन्न \nशास्त्र पुराणक अनुिार मोक्ष प्राप्त भेला िँ पिहने लोक िनरन्द्तर जन्द्म लैत रहैत अिि। अिगला जन्द्म मे \nकोन योिन मे जन्द्म लेत िे ओकर कमषक फल पर िनभषर करैत िैक। \nओना तऽ ई कहब किठन िैक जे कोन तरहक कमष केला िँ लोक मोक्ष प्राप्त करैत अिि आ यिद ककरो \nमोक्ष भेिटयो जाइत िैक तऽ ओकर की पिरचय अथिा िचन्द्ह होइत िैक मुदा मािन लेल जाइत िैक जे \nकोनो बहुत धमाःत्मा व्यितत कें एिह तरहक गित भेटैत हेतिन। जे िकिु होइ, मुदा मृत्युक बाद एिह पािथषि \nशरीर कें िनातन धमष मे कोनो महत्ि निह िैक तें एकरा आिग मे जरा देल जाइत िैक। \nआब िोिचयौक यिद मोक्षक बदला अपने कें कहल जाए जे बहुत नीक कमषक फल िँ अपने फेर अिगला \nजन्द्म मे किहयो ओही शरीर मे आिब जाएब, तखन कोन तरहक तैयारी करबैक ? शरीर कें बचा कए राखब \nतखन जरूरी भऽ जेतैक ने। एिह पािथषि शरीर कें बचा कए राखब कतेक किठनाह हेतैक ? ठंढा प्रदेश मे \nिकिु बेिी िदन तक तऽ िुरिक्षत राखलो जा िकैत िैक मुदा गमष जलिायुक प्रदेश मे तऽ मुिश्कले। देिखते \nििऐक जे िकिुए घंटा मे मृतक के शरीर अकिड़ जाइत िैक आ एकाध िदनक बाद ओकर क्षय शुण  भऽ \nजाइत िैक, ओिह िँ दुगषन्द्ध बहराए लगैत िैक। \nप्राचीन िमस्र मे एिह तरहक मान्द्यता िलैक जे नीक काज केला िँ राजा मृत्युक बाद फेर किहयो ओही \nशरीर मे प्रिेश करैत जन्द्म लेताह। तें खाि कऽ कए राजपिरिारक बीच एिह लेल प्रयाि कएले गेलैक आ \nओिह िमाज मे शरीर कें िुरिक्षत रखबाक फमूषला तािक लेल गेल। िुरिक्षत शि कें, जकरा ―ममी‖ कहल \nगेलैक, कएक तह के ताबूत मे बन्द्द कऽ कए ििशेर् कक्ष मे राखल जाइत िलैक जकरा उपर पैघ पाथर \nरािख देल जाइत िलैक जे कोनो तरहें यिद किनयो दुगषंध िनकलबो करतै तऽ िियार कुकुर आिद कें ओिह \nशि तक गेल निह होइक। एिह पाथर कें मस्तबा कहल जाइत िलैक। \nअिफ्रका मे जीिनदाियनी नील नदीक किेर मे ििकिित िमस्र देशक िभ्यता प्राचीन तऽ िैके, कतेको िहिाबें \nप्राचीनतम िभ्यता िब मे अिद्वतीय िेहो। ओतुका िपरािमड िंिारक िात आियष मे एक मानल जाइत          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nरहलैक अिि। िमस्रक िभ्यताक बारे मे बछचा मे इितहाि मे जे पढ़ने िलहुँ तािह िँ ओतए जाकए देखबाक \nइछिा तऽ िलेहे, हाल मे इंटरनेट पर अनेको िामग्री उपलब्ध भेला िँ िमस्र भ्रमणक उत्िुकता बिढ़ते गेल। \nभ्रमण लेल हम पिहने अपन ििश्वािी ट्रैिल एजेंट बंगलोरक िियोन्द्डर िँ िम्पकष कएल। िियोन्द्डरक टीम मे \nश्रीिनिाि िेनॉय िमस्रक ििशेर्ज्ञ ििथ आ िमस्र टूर पर कतेको ब्लॉग िलखने ििथ। मुदा िोट िंस्था \nरहलाक कारणें ओ कम्पनी हमरा लेल कोनो एहन टूर ग्रुपक जोगार निह कऽ िकल जे िुििधाजनक होअए। \nअन्द्त मे श्रीिनिाि अपनिह िुझाि देलिन जे हम थोमि कूक टूर कम्पनीक िमस्र पैकेज मे यात्रा करी। \nटूर पर जेबा िँ पिहने श्रीिनिाि हमरा िमस्रक दशषनीय स्थल, इितहाि, आिदक बहुत जानकारी देलिन। \nओएह बतौलिन जे एकटा प्रख्यात अमेिरकन ईिजप्टोलॉिजस्ट श्रीमान बॉब ब्रॉयर अठतालीि लेतचर के एकटा \nऑिडयो बुक बनौने ििथ, ओिह ऑिडयोबुक कें फोकटे मे कोना डाउनलोड कएल जा िकैत िैक। हम िेहो \nकएल। बॉब ब्रायर िलिखत ओही ऑिडयोबुक के िंिक्षप्त रूपरेखा के एकटा पीडीएफ िेहो इंटरनेट पर भेिट \nगेल। एिह स्रोत िबिँ िमस्रक प्राचीन िभ्यताक आधुिनक ज्ञान िँ पिरिचत भेलहुँ। \nश्रीिनिाि थोमि कूक के पैकेज मे दूटा पिरितषन िेहो करौलिन — दोिर िदनक एलेतजेिन्द्ड्रया टूरक बदला \nगीजाक आिपाि के िकारा आ दहिुर नामक जगह, जतए प्राचीनतम िपरािमड िैक। िकारा मे तऽ बहुते \nिकिु िैक जे हम आगू िलखब। दोिर पिरितषन िल टूर कें एक िदन बढ़ा कए लतजर के आिपाि \nडेन्द्डारा आ आबीदोि मे प्राचीन मंिदर िब देखब।  यद्यिप एिह लेल हमरा अितिरतत खचाः लागल मुदा एिह \nलेख कें अन्द्त तक पढ़लाक बाद अपने कें ििश्वाि भैये जाएत जे ओ अितिरतत खचाः बहुत उपयोगी िल आ \nहम किह िकैत िी जे ओकरा िबना टूर िकिु िहिाबें अपूणण रिह जइतए। \nथोमि कूक के िात-राित-आठ-िदनक पैकेज मे तीन िदन राजधानी कािहराक उपनगर गीजा मे पाँच िितारा \nहोटल मे रहबाक, तकर बाद तीन राित नील नदी पर ओहने बहुत नीक जहाज पर रहबाक आ अिन्द्तम राित \nलतजर शहर मे फेर पाँच िितारा होटल मे रहबाक व्यिस्था िलैक। खचाःक चचाः हम एतए निह करैत िी \nकारण एिह मे करीब आधा भाग ििदेशी मुरा के िैक आ ओकर िििनमय दर बदलैत रहैत िैक। \nकहबा लेल िमस्रक टूर बारहो माि चलैत िैक मुदा नीक िमय निम्बर िँ फरििरए तक रहैत िैक। तकर \nबाद गमी। हमर टूर 17 िँ 24 िितम्बर 2019 तक िल। माने भेल 17 िितम्बर कें पहुँचनाइ आ 24 \nकें भोरे िबदा भऽ गेनाइ। एकरे कहल जाइत िैक िात-राित-आठ-िदनक (7N8D) पैकेज।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिबदा हेबाक ितिथ िँ मात्र चािर िदन पिहने िटकट आ मेिडकल इन्द्स्योरेन्द्ि पेपरक िंग िातो राित लेल \nहोटल के नाम, यात्राक एडिाइजरी आिद िब िकिु थोमि कूक ईमेल िँ पठा देलक - िबटा िॉफ्ट कॉपी। \nिप्रंट अहाँक काज िी लेबाक होअए तऽ लीअए निह तऽ िॉफ्ट कॉपी िँ काज चलाउ। ओना एडिाइजरी मे \nकहल गेल िल जे िप्रंट जरूरे लऽ लेब। उिचते, कारण यिद कतहु मोबाइल हरा गेल अथिा भंगठा गेल \nतखन िॉफ्ट कॉपी कतए िँ आओत ? जे िकिु, एक प्रित िब चीजक िप्रंट लऽ कए रखलहुँ। \nहमरा 16 िितम्बर कें िाँझ मे कलकिा िँ मुम्बइ जेबाक िल, ओतए िओ घंटाक प्रतीक्षाक बाद 17 \nिितम्बर कें तीन बजे भोर मे ईिजप्ट एयर िँ कािहराक यात्रा। कहल गेल जे कािहरा एयरपोटष पर टूर \nमैनेजर प्रतीक्षा करैत रहताह। ओतिह ग्रुपक अन्द्य िदस्य िब िँ भेंट होएत। \nिबेरे स्थानीय िमय ठीक िाढ़े पाँच बजे हम िब कािहरा एयरपोटष पर उतिर गेलहुँ। आियष लगैत िल जे \nएतेक िबेरे पहुँचलाक अिैतो थोमि कूक आजुक भिर िदनक कोनो कायषक्रम निह रखने िल। अस्तु, हिाइ \nजहाज िँ बहराइते थोमि कुक के एकटा स्थानीय प्रितिनिध अपन बैनर लेने भेटला, कहलिन, चलू चेकइन \nलगेज लेबाक बे्ट लग िब गोटे प्रतीक्षा करू। \nएतए गोटागोटी ग्रुपक िकिु िदस्य िँ भेंट होइत गेल। िबकें एकित्रत करबा मे कने िमय तऽ लािगए \nगेलैक। अन्द्त मे करीब िाढ़े िात बजे हम िब बाहर िनकिल बि मे िबार भेलहुँ। एखन मात्र अठारह गोटे \nग्रुप मे िलहुँ। एतए बि मे थोमि कूकक भारतीय टूर मैनेजर पिहल बेर उपिस्थत भेलाह, ओ अपन पिरचय \nदेलिन इन्द्रिजत देशमुख नाम िँ। बर बेि, आगू िबदा भेलहुँ। हमरा िबिहक होटल कािहरा शहरक उपनगर \nगीजा मे िल आ प्रििद्ध िपरािमड िँ मात्र एकाध िकलोमीटर के दूरी पर। मुदा एयरपोटष िँ बेि दूर। रस्ता \nमे एकठाम बि ठाढ़ कऽ कए यात्री लेल जलपान लेल गेल। एिह मे िैंडििच िदृश एक प्रकारक स्थानीय \nस्टफ्ड ब्रेड, जकरा फलाफेल कहल जाइत िलैक, के दू पीि आ िकिु फल, लतामक जूिक िडब्बा आिद \nिलैक। एकर अितिरतत पीबाक लेल डेढ़ लीटरक जलक बोतल िेहो देल गेल। हमरा िबकें बुझा देल गेल \nजे आजुक िदन भिरक लेल जलपान आ लंच िब िकिु इएह भेल। \nकरीब डेढ़ घंटाक बाद होटल पहुँचलहुँ। होटल नाम गुण पाँच िितारा बला िलैक। बेि पैघ लॉबी। हमरा \nिब एतेक पैघ लॉबी मे जेना हरा गेलहुँ। एतए रूम भेटबा मे मुदा बेि देरी लागल। तकर कारण जे \nिाधारणतः एतेक िबेरे रूम िब तैयार निह रहैत िैक। िमस्र मे होटलक चेकइन िमय दुपहिरया मे दू बजे \nिैक। इन्द्रिजत हमरा िबिहक पािपोटष आ िरटनष िटकटक िापल प्रित जमा केलिन आ एकटा होटल \nस्टाफक िंग लगला रूम िदएबाक तैयारी मे। लोक कें फ्री िाइफाइ होटल मे प्रिेश किरते भेिट गेल िलैक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nतें िोिचये िकैत ििऐक िब अपन अपन मोबाइल फोन पर व्यस्त भऽ गेल। रूम भेटबाक ओतेक हड़बड़ी \nआब निह िलैक। आइ बीि िाल पिहने लोक कें प्रतीक्षा अखिरतैक, लॉबी मे लोक टहलैत रहैत, मात्र \nिकिु स्थानीय अखबार अथिा कोनो मैगजीनक पन्ना उनटबैत रहैत मुदा आब ई मोबाइल आ िाइफाइ िब \nव्यिहार कें बदिल देलक। कोनो िशकाएत निह। स्थानीय मुरा लेल होटलक लॉबीए मे एटीएम मिीन \nिलैक। लोक िब अपना आिश्यकताक िहिाबें डॉलर भजा कए िमस्रक ईिजिप्ियन पौंड लैत गेल। हमहूँ \nएक िौ डॉलर के ईिजिप्ियन पौंड लेल। इन्द्रिजत बुझा देने िलाह जे िििनमय दर िबतिर एके िैक। \nअस्तु, करीब दि बजे हमरा चाभी देल गेल। बुझा देल गेल जे एखन भिर िदन अपनिह पर िी, जे मोन \nहोअए िे करू। िाँझ मे िाढ़े िओ बजे ग्रुप जाएत ―िाउन्द्ड एन्द्ड लाइट‖ शो देखबा लेल। तकर बाद एही \nहोटल मे आिब हम िब अलग िँ भारतीय भोजन करब। माने िाढ़े िओ बजे िँ थोमि कूकक िजम्मा मे \nिब यात्री आिब जेताह। \nरूम गेलहुँ, स्नानािद िँ िनिृि भेलहुँ। तकर बाद पैकेट मे बचल िामान िधा देिलयैक। भारतीय िमयक \nअनुिार एखन करीब अढ़ाइ बािज रहल िलैक तें लंचक बेर तऽ भैए गेल िलैक। आब आगूक िदन खाली \nिल। होटलक रूम मे बैिि िदन िबताएब अखिर रहल िल। थोमि कूकक प्रोग्रामक िहिाबें िपरािमडक \nदशषन तेिर िदन कराओल जाइत। ताहू मे िमस्या िल जे पैघ ग्रुप मे रहैत कतेक फैल िँ िब िकिु देिख \nिकब। अपन कम्बोिदया यात्रा मे एकिर टूर करबाक लाभ देिखये लेने ििलऐक। मोन मानैत निह िल। \nनीचा उतिर होटलक ट्रैिेल डेस्क पर पुिारी कएल। कहल गेल जे दू घंटाक लेल कार िँ घुमला पर \nकरीब 600 पौंड लागत। बेिी िमय भेला पर प्रित घंटा 200 पौंड अितिरतत। बर बेि। हम एकटा गाड़ी \nकऽ लेलहुँ। ड्राइिर अंग्रेजी बजैत िलाह। ईहो नीके। एखन ओएह हमर गाइड भऽ गेलिथ। ओना तऽ ई \nड्राइिर महोदय ईिजप्टोलॉजी पढ़िनहार कोनो प्रिशिक्षत गाइड निह िलाह मुदा जखन मंडन िमश्रक गामक \nपिरचािरका िब शास्त्र चचाः कऽ िकैत िलीह तखन ई िमस्रिािी ड्राइिर, जे टूिरस्टे िबकें घुमबैत रहल \nििथ, िकएक ने जरूरी ज्ञान रखताह ? िे ओ हमरा बहुत िकिु बुझबैत गेलाह। \nिपरािमड पिरिर कें बुझबा लेल िमस्रक िकिु इितहाि बूझब जरूरी। तखने ईहो बुझबा मे आओत जे टूिरस्ट \nिपरािमडक भीतर जेबा लेल िकएक उत्िुक रहैत ििथ आ ओकर की महत्ि िैक ? िमस्रक इितहाि पर \nकतेको हजार पोथा िब िलखल गेल िैक आ ईिजप्टोलॉजी एखनहु महत्िपूणष शोध ििधा िैक जकर अध्ययन \nचिलते िैक आ पोथा िब िलखाइते िैक। तथािप एिह भ्रमण लेख कें बुझेबा लेल जे लघुरूपक इितहािक \nजानकारी चाही िे हम िलखैत िी।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििद्वान लोकिन प्राचीन िमस्रक इितहाि कें तीन भाग मे बँटैत ििथ — प्राचीन िाम्राज्य (old kingdom), मध्य \nिाम्राज्य (middle kingdom) आ निीन िाम्राज्य (new kingdom) जे प्रायः ईिा पूिष 3500 िर्ष िँ शुरू \nहोइत ईिा पूिष 300 िर्ष तक चलल। एहू तीन िाम्राज्यक भीतर अनेक िंश (dynasty) के शािन \nरहलैक। तकर बाद तऽ यूनानी शािन आिब गेलैक, ििकन्द्दर (Alexander) आ हुनक िंशज राज्य करए \nलगलाह, एलेतजैिन्द्ड्रया शहर अिस्तत्ि मे आएल आ कतेको शताब्दी तक देशक राजधानी िेहो रहल। तकर \nबाद अबैत गेलाह रोमन िाम्राज्यक राजा लोकिन। \nिमस्रक इितहाि कें बुझबा लेल कने ओकर भूगोल पर िेहो ध्यान देबए पड़त। दिक्षण िँ उिर जमीन नीचा \nढाल पर िैक, तें नील नदी दिक्षण िँ उिर िदि बहैत भूमध्यिागर मे िमलैत िैक। नील नदीक पूब पिछिम \nदूनू कात िकिु दूर तक, जतेक मे नदीक जल बािढ़क कारण पििर जाइत िलैक आ लोक कें जलक \nिुििधा उपलब्ध रहैत िलैक, एकटा पातर पट्टी जकाँ क्षेत्र मे िभ्यताक उदय भेलैक। िागर मे िमािहत हेबा \nिँ पूिष नदी कें अनेक भाग मे बँिट गेला िँ ओिह क्षेत्र मे डे्टा जकाँ बनैत िैक, बि बूिझ िलअऽ जिहना \nगंगा कें िमुर मे िमलबा काल िुन्द्दरिनक डे्टा बनल अिि। ई डे्टा क्षेत्र तऽ उन्नत कृिर्क उपजाउ क्षेत्र \nरहबे केलै। िमस्रक ितषमान राजधानी कािहरा (Cairo), गीजा प्लेटो, िकारा आिद एही इलाका मे अििस्थत \nिैक। नील नदीक किेरक उपजाउ इलाका कें िोिड़ पूब आ पििम दूनू कात ििशाल मण भूिम — अिफ्रकाक \nनामी िहारा मण भूिमक अंग। िमस्रक दििनबिरया भाग कें Upper Egypt आ उतरबिरया भाग कें Lower \nEgypt िेहो कहल जाइत िैक। कबीलाइ िाम्राज्यक िमय ई दूनू भाग अलग शािन के कब्जा मे िल आ \nदूनू भाग मे परस्पर युद्ध चिलते रहैत िलैक। \nकबीलाइ लोक िब कें एक िूत्र मे बािन्द्ह देश कें िुगिठत शािन देब शुरू भेल प्राचीन िाम्राज्य िँ जािह मे \nराज्यक मुिखया कें फैरो (pharaoh) कहल जाइत िल। शुण एिह िँ ई बात प्रचािरत कएल गेल आ जनता \nमािन लेलक जे फैरो ईश्वरक अितार होइत ििथ, हुनका मे ििशेर् दैिी गुण होइत ििन। ई आस्था ओिहना \nिल जेना आयाःितष मे राजा कें इन्द्रक अितार मानल जाइत िल। \nफैरो िब कें मिहमा मिन्द्डत करबा लेल पिन्द्डत चाहबे करी िे ओतहु भेल। िििभन्न प्राकृितक घटना िँ \nिम्बिन्द्धत देिता गढ़ल गेलाह आ हुनका लोकिनक अचषना आरम्भ भेल। एिह मे मुख्य िल िूयषक तीन रूप \nमे देिता — िभनिर के बालरििक रूप, मध्यान्द्हक तेज रिि आ अस्त होइत िमयक िनश्तेज रिि। एकर \nअितिरतत जािह जीिजन्द्तु िँ लोक कें भय भेलैक ओकरो देिताक मान्द्यता भेटलैक, तिहना जकरा बहुत \nउपयोगी बूझल गेल तकरो दैिीय पद भेटलैक। एिह िबहक चचाः हम बाद मे करब।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिब िाम्राज्य मे नील नदीक पुबिरया भाग आ पिबिरया भागक महत्ि अलग रहलैक। पूब मे जेना िक \nिूयोदय होइत िैक, एिह भाग कें उगैत िजनगीक रूप बूझल गेल। एकर ििपरीत पिछिम मे िूयष अस्त \nहोइत रहलाह तें एिह भागक जमीन कें िेहो िजनगीक अस्तक रूप बूझल गेल। तें िब िंश मे जतेक \nिमािध, िपरािमड आिद बनल िे िब नदीक पिबिरया भाग मे। गीजा प्लेटो िेहो नील नदीक पिबिरया भाग \nमे अििस्थत अिि। तिहना िबटा िपरािमड। गीजाक तीनटा मुख्य िपरािमड प्राचीन िाम्राज्यक चािरम िंश \n(Fourth Dynasty), जकर िमय ईिापूिष 2575 िँ 2465 तक मानल जाइत िैक, के दोिर फैरो \n(िम्राट) खुफु, हुनक पुत्र आ चािरम फैरो खाफ्रे आ हुनक पौत्र आ पाँचम फैरो मेनकौरे द्वारा बनाओल गेल \nिलैक। प्रथा िलैक जे फैरो िब अपनिह शािन काल मे अपन मृत्युस्थलक चुनाि कऽ कए िपरािमड आ \nमोछयूषअरी टेम्पल बना लैत िलाह जािह िँ हुनका मरलाक बाद शरीर कें ममी बना कए ओिह मे राखल जा \nिकए। \nएतुका तीनटा िपरािमड मे खुफुक िपरािमड िबिँ पैघ अिि। एकर आधार करीब 230 मीटर आ मूल ऊँचाइ \n146 मीटर अिि। तिहना खाफ्रेक िपरािमडक आधार 216 मीटर आ उँचाइ 143 मीटर िलैक। मेनकौरेक \nिपरािमडक आधार 109 मीटर आ उँचाइ 66 मीटर िलैक। खुफुक िपरािमड कें ग्रेट िपरािमड कहल जाइत \nिैक। \nिमस्रक इितहाि मे एकटा आर महत्िपूणष घटना िलैक करीब दू हजार िाल पिहने भेल ििध्िंिकारी भूकम्प। \nएिह दुघषटना मे बहुत राि स्मारक नष्ट भऽ गेलैक आ िपरािमड िब िेहो धँिि गेलैक। तें ितषमान मे ग्रेट \nिपरािमडक ऊँचाइ मात्र 139 मीटर रिह गेलैक अिि। भूकम्पक प्रभािक िणषन एिह यात्रा कथा मे आगू बहुत \nठाम भेटत। \nप्राचीन िमस्र मे देिाल पर िचत्र बनाएब आ पापीरि पर िचत्र आ अक्षर लीखब ईशापूिष करीब 3500 िर्ष \nपिहनिह शुरू भऽ गेल िलैक। एिह िलखािट कें हाइरोिग्लफ कहल गेलैक। प्रायः एही िमय आयाःितष मे \nिेहो ििन्द्धु घाटी िभ्यताक उदय भेल आ हरप्पा आिद जगह मे िलखािट शुरू भेल होएत। भाग्यशाली रहल \nिमस्रक िमाज जे एिह प्राचीन िलखािट कें पढ़बाक कुंजी उनैिम शताब्दी मे भेिट गेलैक आ प्राचीन िमस्रक \nिम्पूणष इितहाि आधुिनक ििश्व मे जगमगा गेलैक। एकर ििपरीत हमरा लोकिन हरप्पाक िलिप एखनहु पयषन्द्त \nपिढ़ निह िकलहुँ, ओ कुंजी हरा गेल अिि अथिा बनाओले निह गेलैक। कतेक ििरोधाभाि जे खजूर \nखेबाक लूिर लोक मोन पाड़ने रहल आ आम खेबाक लूिर िबििर गेल !          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nओना तऽ एयरपोटष िँ गीजा अबैत आ होटल पहुँचैते ििशाल िपरािमडक दशषन लोक कें होमए लगैत िैक मुदा \nपिरिरक भीतर नजदीक गेला पर ििश्वक एिह प्राचीन आियषक िामने ठाढ़ भेल लोक कें एक बेर ििस्मय िँ \nजरूरे आिह बहरेतैक। ओतेक पुरान जमाना मे, जखन कोनो मिीन निह बनल िलैक, कोनो ट्रक ट्रेलर \nनिह, कोनो क्रेन निह, कोनो ििशाल मालिाही जहाज निह, मात्र िेनी हथौरी टा मजदूर आ िक कलाकारक \nहाथ मे रहैत िलैक, तखन कोना कए एतेक पैघ पाथरक खंड िब िुदूर दिक्षण के आििान क्षेत्रक पाथरक \nखदान िँ कािट नदी मे बहा कए आनल गेल आ फेर नदी िँ िनकािल िमािध स्थल तक पहुँचाओल गेल आ \nएक एक कए नीचा िँ उपर तक उठा कए जोड़ल गेल, िे एखनहु बहुत तीिरबुिद्ध इंजीिनयर लोकिन कें \nआियषचिकत किरतिहं ििन। िकिु ििद्वानक मत ििन जे िमस्रक इितहाि अथिा उिचत कही तऽ मानि \nिभ्यताक इितहाि मे िकिु महत्िपूणष अंश हेराएल अिि। िपरािमड मात्र एकटा प्राचीन स्मारके टा निह, \nअिपतु िब तरहें आियषक खजाना अिि। िबटा प्रिेश द्वार िटीक उिर िदशा मे कोना बनलैक ? कतेक \nिटीक ? उिर िदशा िँ एकर िदशाक अन्द्तर मात्र एक िडग्री, आधा िडग्री ? निह, यौ ई अन्द्तर िैक मात्र \n0।003 िडग्री। ग्राहम हैनकॉक के अनुिार एखनहु कोनो इंजीिनयर एतेक िटीक िदशा िनधाःरण कइए निह \nिकैत ििथ आ ओकरा कोनो भिन आ िक स्मारक मे उतारब तऽ अिम्भिे बूझू। जतबे एकर ििस्तार मे \nजेबैक ततबे ई आियष बिढ़ते जाएत। आ एही आियष कें िनहारैक लेल तऽ िब िाल लाखो टूिरस्ट िमस्र \nदौड़ैत अिि। \nअस्तु, ड्राइिरक िंग पहुँचलहुँ िपरािमड पिरिरक गेट पर। िपरािमड पिरिर मे एक कात िँ दोिर कात \nजेबा मे िकिु िकलोमीटर के दूरी भऽ जाइत िैक। तें भीतर मे टूिरस्ट लोकिन बि, कार अथिा अन्द्य \nििारी लैते ििथ। पिरिरक भीतर मात्र जेबा लेल 160 पौंड के िटकट, जािह मे लोक पिरिर मे टहिल \nिकैत िल, िपरािमड देिख िकैत िल मुदा ओकर भीतर निह जा िकैत िल। िपरािमडक भीतर जेबा लेल \nअलग िँ 360 पौंडक िटकट, मुदा िेहो एखनिह गेटे पर लऽ लेबाक िल। तिहना अन्द्य िकिु जगह लेल \nअितिरतत िटकट। एकर ििपरीत 500 पौंडक एकटा िटकट िलैक जािह मे लोक िपरािमडक भीतर जा \nिकैत िल आ एकाध अन्द्य दशषनीय स्थल िेहो। \nहमर ड्राइिर कहलिन जे यिद िपरािमडक भीतर जाएब तखन नीक होएत जे ििम्मिलत िटकट लऽ िलअऽ। \nहुनके िुझाि पर हम 500 पौंडक िटकट लेल। िुरक्षा जाँच करबैत पिरिरक भीतर प्रिेश केलहुँ। ड्राइिर \nदोिर रस्तें हमरा ओिह कात भेिट गेलाह। फेर गाड़ी मे बैिि ग्रेट िपरािमड लग बनल पािकषंग एिरया \nपहुँचलहुँ। अन्द्दर मे स्थानीय लोक टूिरस्ट लेल घोड़ाबला टमटम िेहो चलबैत अिि, िकिु इलाका मे ऊँटक \nििारी िेहो चलैत िैक मुदा ई िब भेल ओकरा लेल, जेना अमेिरकन आ िक यूरोिपयन टूिरस्ट, जे टमटम          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिदृश ििारी पर निह चढ़ल होए अथिा ओकर ििशेर् मजा लूटऽ चाहैत होअए। हम िब तऽ मधेपुर िँ \nदरभंगा तक एक्का टमटम के बीचे पैघ भेल िी तखन ओकर कोन ििशेर् आकर्षण ? \nपिरिर पहुँिच ड्राइिर पिहने िििभन्न मुरा मे िपरािमडक पृष्टभूिम मे हमर फोटो लेलिन। एकटा फोटो िंलग्न \nअिि उदाहरण लेल। फोटो देिख अपनहुँ कें अन्द्दाज भैए जाएत जे ओ ड्राइिर ट्रेंड गाइड आ फोटोग्राफर \nिेहो िलाह। अन्द्यत्र िेहो हमर फोटो ओएह लैत रहलाह। कोनो िे्फी िँ ई फोटो िब जरूरे नीक िैक। \nबाहर िँ पिहने ग्रेट िपरािमड देखल। जेना िक िपरािमडक ज्यािमतीय बनाबट िँ बुिझए गेल हेबैक, आधार \nिगाःकार होइत िैक आ ऊँचाइ िमान भाि िँ घटैत घटैत अन्द्त मे एक ििन्द्दु रिह जाइत िैक। चारू \nकातक फलक ित्रभुजाकार होइत िैक। आधार आ ित्रभुजक बीच के कोण िपरािमडक उन्नत कोण (angle \nof inclination) कहल जाइत िैक। जतेक पैघ कोण ओतेक उँचगर ओ िपरािमड बनतैक, तखने ने चारू \nित्रभुजक फलक एक ििन्द्दु पर िमलतैक। िोट कोण रहला िँ उँचाइ कम हेतैक। ग्रेट िपरािमडक ई कोण \nकरीब 52 िडग्री िैक।  एिह मे करीब 23 लाख प्रस्तर खंडक उपयोग भेलैक, प्रत्येक घनाकार खंड करीब \nएक मीटर िँ कने बेिी अिि आ ओकर ओजन करीब अढ़ाइ टन िैक। \nिपरािमड बनबै मे पीयर चूना पत्थर (lime stone) के व्यिहार भेलैक। बाहरी ितह कें िचक्कन बनबै लेल \nनीक जकाँ पािलि कएल उज्जर चूनापत्थर लगाओल गेलैक। भीतर मे कमरा िब आ ब्युिरयल चैम्बर \nग्रेनाइट िँ बनाओल गेलैक। बाहरक उजरा पाथर तऽ प्रायः िबटा लोक िोड़ा िोड़ा कए लऽ गेल अथिा \nनष्ट भऽ गेलैक। मात्र खाफ्रेक िपरािमड मे उपरका टोपी बचल िैक। \nअपना गाम-घर मे यिद कोनो बहुत पैघ पोखिर रहैत िैक तऽ ओकरा लेल जनश्रुित प्रचिलत भऽ जाइत िैक \nजे ई दैत्य अथिा राक्षि द्वारा खुनाओल गेल हेतैक। तखन िोिचयौक जे पाँच हजार िर्ष पिहने बनल ई \nिपरािमड कोन दैत्य बनौने हेतैक ? प्राचीन यूनानी इितहािकार हेरोडोटि के अनुिार ग्रेट िपरािमड कें बनेबा \nमे बीि िाल लगलैक आ करीब एक लाख मजदूर काज करैत रहलै। मुदा ितषमान ईिजप्टोलोिजस्ट िबके \nअनुमान ििन जे एतेक मजदूर अस्थायी रूपें खाली ओिह िमय मे रहैत हेतैक जखन नील नदीक िालाना \nबािढ़क िमय रहैत िलैक जािह िमय मजदूर िब कें खेतीबारीक काज निह रहैत िलैक। स्थायी रूपें िब \nिमला कए बीि हजार के करीब लोक िपरािमडक िनमाःण लेल काज करैत िलैक जािह मे रिोइया, डातटर \nिँ लऽ कए पंिडत तक िािमल िलैक।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएिह िब कें अनुमाने बूझल जेबाक चाही। िपरािमड कोना बनलै तकर िमुिचत इंजीिनयिरंग जानकारी एखनहु \nनिह बूझल भेलैक अिि आ िरिचष चिलये रहल िैक। िपरािमड पिरिरक खुदाइ मे कतेको मजदूरक बस्ती, \nओकरा िबिहक कब्र, कतेको हाइरोग्लाइिफक लेख आिद भेटलैक। \nआब िंक्षेप मे बूिझ िलअऽ जे िपरािमडक भीतरे रहैत िलैक राजा अथिा रानीक ममी आ ओकरा िंग आर \nबहुत िकिु, जािह मे िलैक ओकरा द्वारा प्रयुतत गहना-गुिड़या, अस्त्र, शस्त्र आर अनेको िस्तु। एतेक िदन \nमे िकिु बचल तऽ निह िैक, िबटा चोिर भऽ गेलैक, जे िकिु चोिर निह भेलैक िे िब्रिटश शािक लोकिन \nद्वारा िब्रटेन लऽ जाएल गेल। तथािप ओकर बनाबट, भीतर मे अििस्थत कब्रक िििभन्न कोठरी आिद एखनहु \nटूिरस्ट कें आकिर्षत किरते िैक। िबिँ महत्िपूणष िैक भीतर जेबाक अनुभि। निह गेलहुँ तऽ जरूरे लागत \nजे टूर मे िकिु िूिट गेल। \nड्राइिर चेता देलिन जे एतए बहुत गाइड िब तंग करत तें अपन िटकट अनका निह देखाएब। ठीके देखल \nजे जेना जेना िपरािमडक लग पहुँचैत गेलहुँ अनेको गाइड िटकट देखेबाक आग्रह करए लागल, िकिु तऽ \nबलजोरी िटकट िीन लेबा पर उद्यत भऽ गेल। अपना कें बचबैत िपरािमडक िकिु िीढ़ी चिढ़ ओिह द्वार लग \nपहुँचलहुँ जतए िँ भीतर जेबाक रस्ता िलैक। एतए एकटा गाडष िटकट चेक केलक आ अन्द्दर जेबाक \nइशारा कऽ देलक। \nभीतर जाएब किठनाह िैक, यद्यिप पूरा रस्ता इजोत रहैत िैक तथािप रस्ता एकटा िंकीणष िुरंग जकाँ िैक \nजािह मे लोक कें उतरए आ चढ़ए पड़ैत िैक। िुरंगक उँचाइ एतेक कम जे बहुत िलघुिर कए, कतहु कतहु \nबूझू घुििक कए, जाएब जरूरी। एतेक जे पीठ पर राखल बैग िेहो उपर के देबाल मे ििट जाइत िलैक \nआ आगू बढ़ब किठन भऽ जाइत िलैक। बैग राखब जरूरी मात्र एही कारण जे जलक बोतल अित \nआिश्यक। अन्द्दर गमी बहुत िैक, मोन औलबािल तऽ हेबे करत, घाम िुटबे करत। िजनका ठेहुनक ददषक \nिशकाएित रहए अथिा िंकीणष जगह मे जेबा मे डरक अनुभूित होिन ओ निहए जािथ िे नीक। \nिकिु दूरक रस्ता तऽ िामान्द्य उँचाइ बला िलैक, तकर बाद आिब गेल िुरंग। िीढ़ी बनल, प्रकािशत मुदा \nउँचाइ बड़ कम। अस्तु, िलघुरैत घुिकैत चढ़ए उतरए लगलहुँ। बेि लम्बा रस्ता। लोक िेहो बहुते कम। \nिकयो िकयो भीतर अबैत आ िक बाहर जाइत। अस्तु करीब दि-बारह िमनट के बाद िभतरका कक्ष मे प्रिेश \nकेलहुँ आ ठीक िँ ठाढ़ भेलहुँ। एतए कक्ष तऽ िामान्द्ये मुदा एक कात मे एकटा पैघ हौज जकाँ बनल। \nइएह जगह िलैक ममी-युतत ताबूत कें रखबा लेल, एकरा ब्यूिरयल चैम्बर कहल जाइत िैक। एतए िकिु          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिे्फी लेल, एकटा टूिरस्ट कें अनुरोध कएल जे हमर फोटो लऽ लेिथ, एिम् प्रकारें फोटो लैत फेर बहार \nहोएब शुरू कएल। करीब आधा घंटा लागल। \nपािकषंग तक अबैत अबैत अनेको फेरीबाला िब घेरैत रहल अपन िामान िब बेचबा लेल। िब िामान ओएह \nचीन िँ आयाितत नकली अनुकृित आिद। एतुका लोक भारतीय ििनेमा स्टार िबिँ खूब पिरिचत ििथ। \nभारतीय मुह-कान िदृश यात्री कें आकिर्षत करै लेल ओ लोकिन िलमान खान, अिमताभ बछचन, करीना \nकपूर, िप्रयंका चोपड़ा आिद हीरो हीरोइनक नाम लैत आ िकिु तऽ कोनो गीतक एकाध पाँती िेहो गबैत। हम \nअपना कें बचबैत गाड़ी तक पहुँचलहुँ। \nतकर बाद ड्राइिर िंग गाड़ी मे बैिि बाकी दूटा िपरािमड देखैत एकटा उँचगर जगह पर गेलहुँ जतए िँ तीनू \nिपरािमड एक रेखा मे दृिष्टगोचर होइत िलैक। एिह जगह कें ―पैनोरैिमक भ्यू‖ बला जगह कहल जाइत \nिैक। एतए िँ िकिु भग्न िपरािमड िेहो देखबा मे अबैत िैक। एतहु िकिु फोटो लेल। \n \nहमर 500 पौंडक िटकट मे पिरिर मे अििस्थत िोलर बोट म्यूिजयमक दशषन ििम्मिलत िल। एतहु \nगेलहुँ। एतए फैरो खुफ्रुक िोलर बोट राखल िैक। िपरािमड पिरिर के खुदाइ के िमय 1954 इo मे \nजखन िाफ-िफाइ चिल रहल िलैक तखन अकस्मात एकटा पाथरक देबालक भीतर करीब 1200 टुकड़ी \nमे ई नाओ भेटलैक। एकरा िनकािल कए फेर िँ जोड़ल गेल आ एकटा आधुिनक म्यूिजयम बनाए ओिह मे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nप्रदिशषत कएल गेल। बोट म्यूिजयम मे मोट पातर िििभन्न िाइजक पापीरिक रस्िी आ काठक तखता िब \nकें कोना कए ओिह डोरी िब िँ जोिड़ कए नाओ बनाओल जाइत िलैक तकर िििध िेहो प्रदिशषत अिि। \nबोट म्यूिजयम के बाद ड्राइिर हमरा लेने गेलाह प्रििद्ध िस्फंति लग। गीजाक ई िस्फंति िेहो अद्भुत िैक। \nबैिल ििंहक ििशाल मूितष मुदा मानि मुखाकृित बला चूनापत्थर के एकिह िशलाखंड िँ बनल ई 73 मीटर \nलम्बा आ 20 मीटर ऊँच स्मारक ििश्व मे अिद्वतीय अिि। ििद्वान लोकिनक कहब ििन जे मुखाकृित फैरो \nखाफ्रे िँ िमलैत िैक। एिह मे राजकीय ििरस्त्राण िँ युतत फैरो कें देखाओल गेल अिि। एतहु िकिु \nफोटोग्राफी भेल। \nिपरािमड पिरिरक भ्रमण एतिह शेर् भेल। तकर बाद घुरती रस्ता मे ड्राइिर हमरा लेने गेलाह एकटा \nपािपरि (papyrus) गैलरी मे। पापीरि अपना इलाकाक मोथी जकाँ पािन मे उपजैबला िनस्पित ििऐक। \nएकर पौधा डेढ़ मीटर के उँचाइ तक होइत िैक, उपर मुह पर फुलाएल, एकर डाँट गोल निह, ित्रभुजाकार \nहोइत िैक। एही पापीरि िँ पुरान जमाना मे िमस्र मे िलखबा लेल कागत बनाओल जाइत िलैक। \nगेटे पर एकटा नियुिती पापीरि के गाि, एकटा ट्रे मे जल मे डुबाओल ओकर िकिु ओदारल टुकड़ी आिद \nरखने पयषटक कें कागत बनेबाक िििधक प्रदशषन हेतु। िलखबाक नीक ितह बनेबा लेल बूझू िीकी िदृश \nपातर पातर िकन्द्तु आठ-दि िमलीमीटर चाकर एक फुट लम्बा टुकड़ी िब कें तानी भरनी के क्रॉि स्टाइल \nमे बना कए एकटा िमतल काठक पटरी पर रािख खूब जोड़ िँ बेलन चलाओल जाइत िैक जािह िँ ओ \nपूरा िमतल भऽ जाइ। \nएिह गैलरी मे एहने कागत पर िचत्रकारी कएल अनेक कलाकृित प्रदिशषत िल। ओ मिहला एिह कलाकृित कें \nदेखबए लगलीह आ िंगिहं िमस्रक प्राचीन इितहाि िेहो बुझबए लगलीह। कलाकृित िब तऽ ओही इितहािक \nििििध प्रिंग कें िचित्रत करैत िलैक तें ई बुझाएब जरूरी। हमरो लेल ई नीके रहल। एतिह बूझल जे \nअिगला जीिन मे लोकक नीक बेजाए काजक लेखाजोखा करबा लेल ओकर हृदय कें एकटा का्पिनक \nपाँिख, जकरा “फेदर ऑफ जिस्टि” कहल जाइत िलैक, के ओजन िँ तुलना कएल जाइत िलैक। \nपाँिखक तुलना मे जािह फैरोक हृदय ह्लुक पाओल गेलिन ओ नीक काज केने िलाह तें हुनका देित्ि भेटैत \nिलिन। एही िचत्र िब िँ बूझल जे फैरो लोकिन अपन नाम िचत्र पर अथिा देिाल पर बेलनाकार घरक \nभीतर िलखैत िलाह, जकरा प्राचीन िमस्रक भार्ा मे शेन (shen) कहल जाइत िलैक। एिह बेलनक एक \nकात मे रेखा खीचल रहैत िलैक जािह िँ पता चलै जे कोन िदशा मे पढ़बाक चाही। नेपोिलयनक ििपाही          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलोकिन एकर नाम कारतूि देलिखन कारण ओिह बेलनक आकार बन्द्दूकक गोली भरै बला कारतूि िदृश \nिलैक आ िएह नाम आब प्रचिलत भऽ गेलैक। \nगैलरी मे टाँगल िचत्र िबके दामो लीखल मुदा आियष लागल जे िरकारी नाम रिहतहुँ दाम मे मोलाइ िम्भि \nिलैक। एहू िस्तु मे चीन िँ बनल नकल बहुत घुििया गेल िैक आ कहब किठन जे कोन मूल अिि आ \nकोन चीनी नकल। तैयो एकटा कलाकृित मोला कए 200 पौंड मे कीनल। ओिह मे कारतूि बनल िलैक \nजािह मे पयषटक अपन अथिा कोनो आत्मीय के नाम िलखबा िकैत िल। हाइरोिग्लफ्ि अक्षर मे हमर \nनाम Y P VIYOGI लीिख देलिन ओएह नियुिती। \nकरीब तीन घंटा िमय नीक जकाँ िबताए हम होटल घुिर एलहुँ। िाँझ मे फेर थोमि कूक के बि मे पूरा \nदल गेलहुँ “लाइट एण्ड िाउन्द्ड” शो देखबा लेल। ई जगह िस्फंतिक ठीक िामने उँच चबूतरा पर बनल \nिैक। िैकड़ो कुिी लागल। कतेको टूिरस्ट ग्रुप िंगिह ई प्रोग्राम देखैत अिि। करीब पचाि िमनटक \nअंग्रेजी भार्ा बला ई प्रोग्राम िाढ़े िात बजे शुरू भेलैक। िििभन्न कालखंडक िमस्रक इितहाि बतबैत ई \nप्रोग्राम पूरा िपरािमड पिरिर कें िचित्रत आलोिकत करैत रहल। एखन िस्फंति बहुते जीिंत भऽ गेल िलैक। \nएतेक िुन्द्दर िस्फंति िदनक रौद मे कोना देिख िकत लोक? \nघुरती बि मे चेन्नै िँ आएल बीि बाइिटा पयषटक हमरा िबिहक ग्रुप मे जुिड़ गेलाह। ई लोकिन िाँझ मे \nकािहरा उतरल िलाह आ एयरपोटष िँ िीधे लाइट एण्ड िाउन्द्ड प्रोग्राम देखबा लेल अबैत गेलाह। आब बि \nपूरा भरती भऽ गेल। होटल पहुँिच ओकर ििस्तृत डाइिनंग हॉल मे किन्द्टनेन्द्टल बुफे भोजन िँ अलग एक \nठाम हमरा िब लेल भारतीय भोजनक बुफे व्यिस्था िल। थोमि कुक एकटा भारतीय रिोइया अपना टीम \nमे राखब शुरू केलक अिि। िूप िँ लऽ कए िमठाइ तक, नीक व्यंजन िब। लोक िकिुओ खा िकैत \nिल — किन्द्टनेन्द्टल आ िक भारतीय। लोक अपना अपना ण िचएँ िडनर लेलक आ राित्र ििश्राम लेल जाइत \nगेल। एिह प्रकारें हमर िमस्र यात्राक पिहल िदन शेर् भेल। \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमुन्नाजी- परस्पर            \n-- हे यै ,ओम्हर द' नै जाउ.बेर उनिह गेलैए. \n-- की करिथन,  एखन त' िाँझे िै राित नै ने भेलैए ? की करतै नेतबा िब िखधान्द्िे ने  ? \n-- नै यै, उिन्नर करत ! \n-- कक्का , ओहो िब मिहला िदिि मनेबाक योजना बना रहल ऐि ! \n-- धुर बतािह ! मिहला क्याण की िोचत ओ िब िुथनी ! अपन जुआनीक क्याणक िरहिषल करैए ! \n-- \" अहा ! मुँह केहेन लगै िै , जेना चाने हो....\" \n\" रौ चुप्प तों िब ! बेचारी ििधिा अपन हुब्बा िँ धीया - पुताक पेट त' भरै िै . \" \n-- हा..हा..हा ! नेता जी , धीया- पुताक पेट त' पिाितक गप्प , पिहने अपन देह- पेटक जुगत धरा नेने \nहएत ! \n-- िहनका कहिलयैन- बाट बदिल लौथ , नै मानलिन ने.देखलिखन जिन जाित देिख कोना चौल करैए जेना \nई िंबंधीये रहिथन ! \n-- कक्का , हमरा िँ ओकर िबहक भलिहं कोनो िंबंध नै होइ मुदा ओकर चािल िँ जरूर िंबंध िै. \n-- ऐँ.....केहेन ? \n--ओकर बौह , पंचायत ििमितक काजे बी.डी.ओ ल'ग आ बेटी , कॉलेज जाइ िै तहन दोिरो पुरूर्क जीह \nएिहना लपलपाइत हेतै , नै ? \n-- ओह !ई किहया धिर चलैत रहतै एना िे नै जािन ! \n-- \" जा धिर एहेन पुरूर् िबहक आँिखक पािन िुखएल रहतै .  \" \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n३. पद्य \n३.१.आशीर् अनिचन्द्हार- २ टा गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआशीर् अनिचन्द्हार \n२ टा गजल \n१ \nपािन कादो थाल की िै \nबोिन उपजा टाल की िै \n  \nप्रश्न ईहो पूिि देलक \nआर किहयौ हाल की िै \n  \nिािध लेलक ददष िभटा \nराग िुर आ ताल की िै \n  \nघीिच लेतै प्राण िभहक \nजीह की िै खाल की िै \n  \nगेल िौितन फेर पोखिर \nमाि पुितै जाल की िै \n  \n  \nिभ पाँितमे 2122-2122 मात्राक्रम अिि (बहरे रमल मोरब्बा िािलम िा बहरे रमल िािलम चािर ण क्नी)। \n  \n२ \n \nबात हुनकर िम्मोहन हो राम \nहँिी हुनकर दुखमोचन हो राम \n \nनमरी बड़ ह्लुक िै िे कहलक \nफाइल िभ केर ओजन हो राम \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nने बँचलै नौकरी ने बेपार \nभेटतै कोना भोजन हो राम \n \nिै हुनके माला हुनके माइक \nहुनके मंच िंयोजन हो राम \n \nिै तीत अकत बेबहार लेिकन \nभेलै मीठ िंबोधन हो राम \n \nिभ पाँितमे 222-222-222 मात्राक्रम अिि। दू टा अलग-अलग लघुकेँ दीघष मानबाक िूट लेल गेल अिि। \nई बहरे मीर अिि। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n      (  स स  स    )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n   -      -     स \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n               \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n          स   - स                 \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nििदेहक िकिु ििशेर्ांक:- \n१) हाइकू ििशेर्ांक १२ म अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल ििशेर्ांक २१ म अंक,  १ निम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) ििहिन कथा ििशेर्ांक ६७ म अंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल िािहत्य ििशेर्ांक ७० म अंक, १५ निम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक ििशेर्ांक ७२ म अंक १५ िदिम्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७      \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल ििशेर्ांक ििदेहक अंक १११ म अंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भितत गजल ििशेर्ांक १२६ म अंक, १५ माचष २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गजल आलोचना-िमालोचना-िमीक्षा ििशेर्ांक १४२ म, अंक १५ निम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीकांत िमश्र मधुप ििशेर्ांक १६९ म अंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरििन्द्द ठाकुर ििशेर्ांक १८९ म अंक १ निम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अिनल ििशेर्ांक १९१ म अंक १ िदिम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n लेखकक आमंित्रत रचना आ ओइपर आमंित्रत िमीक्षकक िमीक्षा िीरीज \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हमर पोथी िकए पढ़िथ\"- लेखक द्वारा अप्पन पोथी/ रचनाक िमीक्षा िीरीज \n१. आशीर् अनिचन्द्हार 'ििदेह' क ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n‖      ‖     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nििदेह ई-पित्रकाक  बीिल रचनाक िंग- मैिथलीक ििषश्रेष्ठ रचनाक एकटा िमानान्द्तर िंकलन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nििदेह:िदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना २००९-१०)                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििदेह:िदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह:िदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह िदेह ५ ]         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह िदेह ५ ]          \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह िदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह िदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह िदेह ७ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह िदेह ७ ]          \nििदेह मैिथली नाट्य उत्िि [ ििदेह िदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली नाट्य उत्िि [ ििदेह िदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्िि [ ििदेह िदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्िि [ ििदेह िदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना [ ििदेह िदेह १० ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-िमालोचना [ ििदेह िदेह १० ]                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              िह-िम्पादक: \nडॉ उमेश मंडल। िहायक िम्पादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ िे हािन-लाभ रिहत आधारपर िै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊय्टीक/ पािरश्रिमकक प्रािधान नै िै। तेँ रॉय्टीक/ पािरश्रिमकक इछिुक ििदेहिँ नै जुड़िथ, िे \nआग्रह।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३० म अंक १५ वितम्बर २०२१ (िर्ष १४ माि १६५ अंक ३३०) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  ","size_mb":1.49,"has_text":true},"Videha 331.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 331.pdf","name":"Videha 331.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n'ििदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n१. गजेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आयोग/ िबहार लोक सेिा आयोगक परीक्षा लेल  मैिथली (अिनिायष आ \nऐिछिक) आ आन ऐिछिक ििर्य आ सामान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु सािमग्री [एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-\nमैिथली लेल सेहो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र-लजकोटर-२९म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖- आँिखमे िचत्र हो मैिथली केर (आत्मकथा)- १९. तीन बरख आदापुरमेेे \n२.३. योगेन्द्र पाठक ‖िियोगी‖- िपरािमडक देशमे (दोसर खेप) \n२.४. मुन्नाजी- बीहिन कथा- संगित \n२.५.ज्ञानिर्द्षन कंठ- लालदाइ \n२.६.िकशन कारीगर- भोजकाजी मनेजर (हास्य कटाक्ष) \n२.७.अरििन्द्द ठाकुर- भीमनाथ झा “कुसुम” ! \n३. पद्य \n३.१.कल्पना झा- िकिु िुिट गेल \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO]          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n \nVideha e-Learning          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             | \nIGNOU             BMAF-001          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ रसमय किि चतुर चतुरभुज ििद्यापित \nकालीन किि ििथ। एत  समीक्षा शृंखलाक प्रारम्भ करबासँ पूिष चारू गोटेक शब्दािली              \nस   देल जा रहल अिि। नि आ पुरान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे \nधार आओत, संगिह            स       मैिथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछचा भािक अिभव्यिक्त भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स) \nTOPIC 12               (      ए    -       -          )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण िमश्र-लजकोटर-२९म खेप \n२.२.जगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖- आँिखमे िचत्र हो मैिथली केर (आत्मकथा)- १९. तीन बरख आदापुरमेेे \n२.३. योगेन्द्र पाठक ‖िियोगी‖- िपरािमडक देशमे (दोसर खेप) \n२.४. मुन्नाजी- बीहिन कथा- संगित \n२.५.ज्ञानिर्द्षन कंठ- लालदाइ \n२.६.िकशन कारीगर- भोजकाजी मनेजर (हास्य कटाक्ष) \n२.७.अरििन्द्द ठाकुर- भीमनाथ झा “कुसुम” ! \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nरबीन्द्र नारायण िमश्र \nलजकोटर (धारािािहक उपन्द्यास) \n२९म खेप  \n-२९- \nदुगाःपूजाक समय िल । चारूकात लोक पूजा -पाठमे लागल िल । िदिल्लओमे ठाम-ठाम अपन \nसमाजक लोकसभ भगितीक दसोिदन आराधना करैत ििथ ।नाच-गान एिम् अन्द्य प्रकारक सांस्कृितक \nकायषक्रम होइत रहैत अिि ।अष्टमीक साँझमे अपन कमषचारी सभक संगे जनकपुरीमे भगितीक दशषन हेतु \nगेल रही । ओिह ठाम कुसुम भेिट गेलीह । बहुत िदनपर  हुनकासँ भेंट भेल । ताबे बहुत िकिु भए गेल \nिल । अपन हाल -चाल कहए लगलीह । \n\"डाक्टर साहेब निह रहलाह।\" \nओ ई बात ततेक सहजतासँ बजलीह जे हम िगुन्द्तामे पि़ि गेलहुँ। \n\"की भेलिन?\" \n\" की होइतिन।ओ तँ एकटा पैर सिदखन मृत्यु िदस रखने रहैत िलाह। िदन-राित, जतए-ततए \nपीबएमे डुबल रहैत िलाह। ने अपन होश, ने पिरिारक।कतबो िकिु किहअिन कोनो असर निह होइत \nचलिन। एक िदन एिहना एकटा पहा़िी संगीक संगे ओकरे ओिहठाम पीबैत-पीबैत पि़ि गेलाह। प्रात भेने \nहुनकर लहासे आएल।\" \n\"ई तँ ब़ि अनथष भेल।\" \nआब ओ नीकसँ एसगर भए गेल रहिथ । कुसुम चुप रिह गेलीह। एहन उदास किहओ निह देखने \nनिह रही। जीिन एहन पहा़ि भए जाएत साइत ओ किहओ निह सोचने हेतीह। पढ़ल-िलखल व्यिक्तक संग \nरिहतहुँ ओ सभ िदन असहाय रहैत िलीह।डाक्टर साहेबघर जँ अिबतो िलाह तँ मात्र ििपििक सहोदर बिन \nकए। तेँ एक िहसाबे आब कुसुमकेँ चैन लगैत िलिन। पिहनहु िकिु-िकिु काज करिथ मुदा आब व्यस्तता \nसंगिह आिथषक आिश्यकताक पूितष हेतु काज चाही। से जोगार होइत देरी निह लागल ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलताकेँ एकटा केओ चाहैत िल जे ओकरा राज-काजमे मदित करैक ।कोना-ने-कोना ओ कुसुमक \nसंपकषमे अएलीह । हुनका ओ पिसन्द्दो भेलिखन आ काज करब गििओ लेलिखन।हमरा तँ ई बात ओहीिदन \nभेंट भेलाक बादे पता लागल। \n\"कुसुम कोना िी?\" \n\"एकटा नया काज पक़िलहुँ अिि\" \n\"कतए?\" \n\"नीरजक ओिहठाम।\" \n\"\"अहाँ कोना जनैत ििअिन?\" \n\"िो़िु ई बात।\" \n कुसुमसँ गप्प-सप्प भइए रहल िल िक लता सेहो ओतिह आिब गेलीह । \n\"िहनका कोना िचन्द्हैत ििअिन?\" \n-लता बजलीह । \nहम िकिु किहितऐक तािहसँ पिहने कुसुम बािज ऊठलीह- \n\"हमसभ एकिहठाम रहैत िलहुँ।” \nलता हमर मुँह बकर-बकर देखैत रिह गेलीह । \nहमसभ तीनूगोटे संगिह भगितीक दशषन केलहुँ । प्रसाद लेलहुँ । लगीचेमे गरम-गरम िजलेबी बिन \nरहल िल । मखानक खीर सेहो िल ।अपना ओिहठामक सभ चीज-िस्तु उपलव्ध िल । तीनूगोटे भिरपेट \nखेलहुँ । खाइत-खाइत हँसी ठट्डा सेहोहोइत रहल । लगबे निह करए जे केओ आन अिि ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसमय कोना बीित गेल से निह किह । राित भए गेल िल। हमसभ अपन-अपन घर िदस िबदा \nहोबएसँ पूिष िकिु-िकिु सनेस िकनलहुँ । मखान,िमिहका चूरा,कुम्हरौरी अपनो िकनलहुँ आ िकिु हुनको \nसभकेँ देिलअिन । ितलकोरक पात,तीलक अँचार आ धात्रीक अँचार सेहो कीनलहुँ । \n\" ई की िैक?\"-कुम्हरौरी िदस इसारा करैत लता बजलीह। \n\"खेबै तँ मुँहसँ िुटत निह ।\" \n\"मुदा िैक की?\" \n\"कुम्हरसँ बनाओल जाइत िैक ।\" \nतैओ निह बुझलिखन कारण कुम्हर देखने होिथतखनने? हमरा निह रहल गेल । भभा कए हँसा गेल \n। सभगोटे आनन्द्दपूिषक ऐिहठामसँ िबदा भए गेलहुँ । \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‖अिनल‖                                \nआँिखमे िचत्र हो मैिथलीकेर ( आत्मकथा ) \n             १९.तीन बरख आदापुरमे \n25   निम्बर  1985 क‖ हम आदापुर  शाखामे प्रिेश  केने रही | आदापुर  रेलिे स्टेशनक दोसर कात िल \nशाखा | ई स्टेशन नरकिटयागंज-सीतामढ़ी-दरभंगा लाइनपर अिि  | \nशाखामे िनम्निलिखत सदस्य सभ िलाह अथिा बादमे एलाह : \nरामजी चौबे जी – शाखा प्रबंधक                                                                \nअरुण कुमार –कृिर् ििि अिधकारी \nसुरेन्द्र कुमार िििेदी –कृिर् ििि अिधकारी \nराम एकबाल प्रसाद –मुख्य खजांची \nश्याम िबहारी प्रसाद‖प्रमोद‖-अिधकारी \nित्रलोकी नाथ प्रसाद-ििशेर् सहायक \nनिलन ििलोचन-िलिपक सह खजांची \nिीरेंर कुमार –िलिपक सह खजांची \nडी. बी. अिधकारी-सुरक्षा प्रहरी \nहिरमोहन ठाकुर –चपरासी \nशमीम अहमद-चपरासी \nबीर बहादुर साह –अंश कालीन कमषचारी            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nशाखामे कृिर् ऋण बेशी िलैक | कृिर् ििि अिधकारी ओिह ििभागक काज सभ देिख रहल िलाह | \nपेंशन-भुगतान काज सेहो बहुत िलै, ित्रलोकी बाबू ओकर भार उठौने िलाह | \nखजाना ििभागक काजक िजम्मेदारी  राम इकबाल प्रसाद जीकें िलिन | \nशाखामे जतेक सदस्य िलाह से दैिनके काजमे एतेक बाझल रहैत िलाह जे शेर्-िमलानक काज निह क‖ \nपबैत िलाह | \nिमयादी ऋणक शेर्-िमलान सेहो तीन सालसं लंिबत िल | एिहसं मांग ऋण आ डी आर आइ ऋणक शेर् \nसेहो सामान्द्य बहीसं िमलल नै िल | \nशाखा कायाःलय तारा बाबू (तारा चन्द्द प्रसाद )क मकानमे िल | \nतारा बाबू अपने िबजली ििभागमे काज करैत िलाह | \nहुनक भ्राता अनूठा बाबू (अनूठा लाल प्रसाद ) स्थानीय उछच ििद्यालयमे प्रधानाध्यापक िलाह आ हुनके \nमकानमे शाखा प्रबंधकक आिास िल | \nशाखा प्रबंधक चौबेजी पूिषमे हमर शाखा प्रबंधक रिह चुकल िलाह बसंतपुर शाखामे | \nहुनक स्थानान्द्तरण िसिान िजलामे गोिरयाकोठी शाखामे भेलिन | \nहुनका गेलाक बाद ओही आिासमे हमहूँ रह‖ लगलहुं | हमरा अनुरोधपर मास्टर साहेब ओिह आिासमे एकटा \nकोठली और बढ़ा देलिन, ओही अनुपातमे िकराया रािशमे सेहो िृिर्द् कएल गेलिन | \nमास्टर  साहेब लग किहयोक‖ साँझमे बैसैत िलहुँ त बहुत तरहक जानकारी सेहो भेटैत िल जािहसं बैंकक \nकाज करबामे सेहो सहयोग भेटैत िल | \nमास्टर साहेब पान खेबाक शौकीन िलाह | हमरो सभकें नीक पान खुअबैत िलाह | \nमास्टर साहेब अपन एक पुत्रीक िििाह मधुबनी ठीक केलिन | ल़िका बला सभ लडकी देखय आएल रहिथन \nत हमरो सभकें बजौलिन |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबहुत शालीनताक संग सभ प्रिक्रया भेलै, से अनुकरणीय लागल | \nमास्टर साहेबक सलाहपर हमर बेटीक नाम  बसंत कुमारीसं िंदना कुमारी भेलिन | \nमास्टर साहेब बहुत अनुशासनिप्रय िलाह आ व्यिहारमे अदभुत शालीनता रखैत िलाह | \nओिह ठामसं स्थानान्द्तरणक बादो बहुत बरख धिर पत्राचार होइत रहल | \n  \n शाखामे िकिु बरख पिहने शाखा प्रबंधक, कृिर्  सहायक आ चपरासी- तीनटा सदस्य बैंकसं बाहर भ‖ गेल \nिलाह | ओिहमे सं एक गोटे (जे शाखा प्रबंधक िलाह ) दोसर कोनो नोकरी कर‖ लगलाह, शेर् दू गोटे \nउछच न्द्यायालयमे अपील केने िलाह | केस चिल रहल िलै | ओिह िसलिसलामे एक बेर ओिह समयक \nबादक शाखा प्रबंधक आ ओिह समयमे  िनयंत्रक कायाःलय मुजफ्फरपुरमे िस्थत ग्रामीण ििकास \nििभागक अिधकारीक संग  हमरो ( ितषमान शाखा प्रबंधक ) पटना बजाओल गेल िल | दू  सप्ताह धिर सी \nबी आइ एस.पी.ऑिफस, सी बी आइक ओकील साहेबक ऑिफस  आ उछच न्द्यायालय  दौडय पडल रह्य | \nबहुत रास कागज सभ सेहो जमा करय पडल रहय | पता निह ओकर पिरणाम की भेलै | सी बी आइ \nऑिफसमे सेहो अिधकारी लोकिनकें ब़िी-ब़िी राित धिर काज करैत देखने ििलयिन | \nहमरो सभकें बहुत-बहुत राित धिर आ िुट्टीक िदन सेहो काज करबाक अभ्यास भ‖ गेल िल | मुदा, शेर् \nिमलानक काज तैयो संभि निह भ‖ पबैत िलैक | \nएक रििक‖ ( 24  अगस्त  1986) िकिु काज करय बैसल रही | िकिु और सदस्य िलाह | \nिकिु कालक बाद पता चलल जे कोनो बाँध टूिट गेलै आ नेपालसं पािन आिब रहल िै | दूरसं पािनक \nआभास भ‖ रहल िलै | \nजे सभ बैंक आएल िलाह, चिल गेलाह | \nहमरा मोनमे संकल्प भेल जे आइ टमष लोनक बैलेंस िमलाइए क‖ शाखासं जाएब | \nबीर बहादुरकें तीन सालक िाउचरक बंडल हमरा लग रािख देबय कहिलऐ आ भीतरसं गेट बन्द्द कए हम \nएसगरे लािग गेलहुँ शेर् िमलान कर‖ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nबैलेंस बुकमे एक ितमाहीक अंितम ितिथक शेर् उतारैत िलहुँ, टोटल करैत िलहुँ | जनरल लेजरसं िमलान \nकरैत िलहुँ, अंतर नोट करैत िलहुँ | बहीक अनुसार जािह-जािह ितिथक‖ डेिबट-क्रेिडट भेल रहै िलै, ओिह \nितिथक िाउचर देखैत िलहुँ, जािह िदन जे गलती देखाइत िल से नोट क‖ लैत िलहुँ | \nएक ितमाहीमे भेल गलतीक समायोजन हेतु उपयुक्त िाउचर बना‖ क‖ देखैत िलहुँ | एिह गलती सबहक \nसमायोजनसं बैलेंस िमिल जाइत िलै, तखन दोसर ितमाहीक लेल यैह प्रिक्रया अपनबैत िलहुँ | \nऑिफसक पािाँ स़िक िलै | \nस़िकपर चलैत लोक बािढ़क िस्थितपर िटप्पणी करैत िल, जािहसं िस्थितक पता चलैत िल | \nकरीब तीन बजे हम हाथ धोबय गेलहुँ त रस्तापर पािन अबैत देखिलऐ | िटििनमे जे अनने रही, से \nजलखैक‖ क‖ पुनः लािग गेलहुँ शेर् िमलानमे | \nशेर् िमलानमे आनन्द्द सेहो अबैत िै जखन गलती सभ पकडा जाइत िै आ शेर् िमलान होमय लगैत िै  | \nकरीब साढ़े आठ बजे राितमे तीन सालक बैलेंस िमिल गेल | बहुत ख़ुशी भेल | साििध ऋणक बैलेंस \nिमललासं मांग ऋण आ डी आर आइ ऋणक बैलेंस सेहो िमिल गेलै | \nभीतरसं देखिलऐ पािन बैंकक हॉलमे प्रिेश करय बला िल | \nहम सभटा िाउचरकें ऊंच स्थानपर रािखक‖ सुिनिित केलहुं जे कोनो बहुमूल्य चीज पािनमे नै भीजै | \nसडकपर भिर डांड पा िन रहै | \nपैंट िनकाललहुं, ब्रीिकेसमे रखलहुं | \nगेट खोिल बाहरसं ताला लगाय ब्रीिकेस हाथसं ऊपर उठाय जंिघया पिहरने सडकपर उतिर गेलहुँ | डांड \nधिर पािन िलै | \nडेरा पहुँचलहुं त देखलहुं डेरामे सेहो पािनक  प्रिेश भ‖ चुकल िल | \nभोजन पिहने बिन चुकल िल | फ्रेश भ‖क‖ भोजन क‖क‖ ब़िी राित धिर जगले रहै गेलहुँ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपािनक प्रकोप दू िदन धिर रहल मुदा बैलेंस िमलबाक ख़ुशी बहुत िदन धिर रहल, एखनो सोिचक‖ आनन्द्द \nअबैत अिि | \nबािढ़  लगभग सभ साल अबैत िलै | \nएक बेर िसिानसं अबैत रही | मोितहारी पहुँचलहुं त पता चलल बािढक कारणे आगूक रस्ता बन्द्द िै आ \nअनुमान िै जे चािर-पाँच िदन अिहना रह्तै | \nमोितहारीमे बैंक शाखाक लग एकटा होटलमे िटकलहुं | चािर-पाँच िदन होटलमे पडल रहब ठीक नै लागल | \nब्रांच गेलहुँ | \nशाखा प्रबंधककें कहिलयिन जे हम होटलमे िटकल िी, अहाँकें कोनो काज लंिबत हो त कहू हम क‖ दैत \nिी | \nहुनका पेंशनरािशक पुनभुषगतान प्राप्त करबाक लेल दाबा प्रस्तुत करबाक काज बहुत िदनसं लंिबत रहिन | मुदा \nमंगनीमे हमरासं काज कराएब ठीक नै लगलिन | क्षेत्रीय प्रबंधककें फोनसं पुछ्लिखन | ओ आदेश द‖ देलिखन \n| ओ स्टाफ हािजरी-बहीमे हमर नाम िलिख देलिखन, हमर उपिस्थित बनल | माने हमरा िुट्टी नै लेब‖ पडल \n| हम अपना शाखाक बदला मोितहारी शाखामे काज केलहुं  चािर िदन | \nशाखाक एकटा लंिबत काज पूणष भ‖ गेलै | \nहम चािर िदन बाद बस चल‖ लगलै त मोितहारीसं आदापुर चिल गेलहुँ | \nस्टेशन मास्टर िलाह डी के झा ( देि कान्द्त झा ) जे सीतामढ़ीक िलाह, मैिथलीयो  बजै िलाह मुदा \nिहन्द्दीसं प्रेम िलिन | िहन्द्दीमे पिहने िकिु-िकिु िलखैत िलाह | िदनकर जीक कृित ―रिश्मरथी‖, ―कुरुक्षेत्र‖, \n―उिषशी‖ आ ―संस्कृित के चार अध्याय‖क प्रशंसक िलाह | \nझाजीक ओत‖ प्रो. हरीन्द्र िहमकर जीसं पिरचय भेल जे रक्सौल कॉलेजमे िहन्द्दीक प्राध्यापक िलाह | िहमकर \nजीक एकटा बाल गीतक पोथी सेहो प्रकािशत भेल िलिन | \nिहनका लोकिनक संगितमे हमरो  सािहित्यक भोजन सेहो भेिट जाइत िल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिहन्द्दी िदिस अथिा आनो अिसरपर िहन्द्दीमे किि गोष्ठी हुअ‖ लागल | \nिदनकर स्मृित पिष सेहो मनाओल गेल | \nहमरा शाखाक सदस्य सभ सेहो काव्य-पाठमे रूिच लैत िलाह | \nप्रमोदजी, िीरेंर जी, िििेदी जी सभ गोटे िििभन्न अिसरपर कोनो सािहित्यक रचना अिश्य सुनबैत िलाह | \nिििेदी जी गीत सेहो नीक गबैत िलाह | \nदुष्यन्द्त कुमारक िकिु गजल सेहो ई सभ प्रस्तुत करैत िलाह | \nडी के झा जी आ िहमकर जीक संगितमे हमहूँ िदनकर जीक कृित ―रिश्मरथी‖, ―कुरुक्षेत्र‖ आ ―उिषशी‖क \nििर्यमे बहुत िकिु जािन सकलहुं | \nिहमकरजी बछचा  सभकें सेहो कििता पढनाइ  आ मंच संचालन केनाइ िसखबैत िलाह | िदनकर स्मृित पिषमे \nहमरा ओत‖ शैलेन्द्रकें कहलिथन जे अहाँक नाम हम कायषक्रममे द‖ देने िी, अहूँकें एकटा कििता मंचपर पढ़‖ \nपडत | शैलेन्द्र रिश्मरथीक चािरम िक पांचम सगषक िकिु भाग तैयार केलिन आ कायषक्रम िदन जखन िहमकर \nजी शैलेन्द्रक नाम लेलिखन त मंचपर जाक‖ खूब सुन्द्दर काव्य-पाठ केलिन | \nडी के झा जी सं ितषमानमे सम्पकष नै अिि | \nप्रो. िहमकर जीक रचना त फेस-बुकपर देिख लैत िी | बहुत नीक  लगैए | आशा करैत िी झाजी सेहो \nअिहना कतहु भें ट भ‖ जेताह | \nआदापुरसं  िकिु दूर बेलदरबा गाममे िलाह िशिजी बाबू | हारमोिनयमपर सुन्द्दर भजन गबैत िलाह | हुनकर \nगाएल गीत ― भरत भाई, किपसौं उिरन हम नाहीं‖ एखनो मोन पडैत अिि | हुनकोसं सम्पकष निह रािख \nसकलहुं | \nसीतामढ़ीमे कतहु मोरारी बापूक कायषक्रम भेल रहै | ―राम बन गमन‖ केर कैसेट उपलब्ध करौने िलाह ग्रामीण \nबैंकक शाखा प्रबंधक िमश्रजी |  आह ! आनन्द्दक बरखा क‖ दै िल ओ कैसेट | \nओिह अििधमे दूरदशषनपर शुरू  भेलै अत्यन्द्त लोकिप्रय धारािािहक ―रामायण‖ | बहुत गोटे ―रामायण‖ देखबाक \nलेल टी. िी. िकनलिन | हमहूँ एकटा श्वेत-श्याम टी.िी. नेल्को िकनलहुं |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nलगभग ओही समय ―रामायण‖पर आधािरत ―दीक्षा― आ अन्द्य अदभुत उपन्द्यास सभ एलिन नरेन्द्र कोह्लीक | बहुत \nप्रेरणा भेटल एिह तरहक उपन्द्यास सभ पढलासं | \nएिह अििधमे हम मैिथलीमे कोनो नि रचना निह क‖ सकलहुं, पिहलुक िलखल एकटा रचना ―एना गे सुिगया \nकतेक िदन रहबें‖ िमिथला िमिहरमे जून 1987  केर पिहल पक्षमे प्रकािशत भेल ( ―िमिथला िमिहर‖ पािक्षक भ‖ \nगेल रहै) | िकिु नीक पोथी सभ पढबाक अिसर अिश्य भेटल | \nहमर अनुभि अिि जे तन-मनकें स्िस्थ राखक लेल नीक सािहत्यक अध्ययन करैत रहबाक चाही | तन-मन \nस्िस्थ रह्य तखने नोकरी सेहो नीक जकाँ क‖ सकैत िी आ पािरिािरक िजम्मेदारीक सेहो नीक जकाँ िनिाःह \nकएल जा सकैत अिि | \nनीक िचट्ठी सेहो नीक सािहत्यक काज क‖ सकैत अिि | \nिसिानसं प्रो. गंगानंद झाक एकटा पत्र भेटल : \n                                                सीिान \n                                              30.04.87 \nिप्रय ठाकुरजी, \nनमस्कार | \nपत्र भेटल, पत्र निहयों भेटलापर अहाँ स्मृितसं िििछिन्न निह होइत िी | हमरा लोकिनक इछिा रहैत अिि जे \nिडिीज़नल ऑिफस अयबाक प्रत्येक अिसरक उपयोग अहाँ अिश्य करी | \nउपयुषक्त पांती स्पष्ट क‖ देने हएत जे अहाँ िकएक महत्ि रखैत िी | \nगंगानंद झा िबना ककरो आग्रहें, िनस्संकोच मैिथलीमे िलखबाक प्रयास क‖ रहल ििथ, ई संभि भ‖ गेल, \nजकर प्रमाण ई पत्र स्ियम अिि. अपन एिह लगनशील व्यिक्तत्िक रक्षा अहाँ िनिय करैत रहब जािहसं \nपिरिेश सकारात्मक तरीकासं प्रभािित हुए |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nई बात प्रायः अहाँकें आकिर्षत निह करत जे एिह पत्रक पूिषहु हम एक कथाक प्रसंगमे मैिथलीमे पत्राचार \nकयलहुं और  हमर िस्थित हास्यास्पद निह भेल. \nहमरा मोन पडैत अिि जे पृथ्िी राज कपूर अपना सम्बन्द्धमे कहैत िलाह जे हम िहन्द्दी निह पढल रही, \nिकन्द्तु तुलसी-जयन्द्तीक अिसरपर हमरा अध्यक्ष बना देल गेल. ओिह अिसरपर हमरा लागल जेना \nतुलसीदासक तस्िीर हमरा कहैत अिि जे अहाँ िहन्द्दी सीखू. \nतस्िीरसं,िकताबसं िसखनाइ अपेक्षाकृत सोझ िै, ई निह बुिझ पडैत िै जे िकयो हमरापर अपनाकें स्थािपत \nकरबाक प्रयास क‖ रहल अिि. \nजीिित मनुष्य सेहो अपनासं उमेरमे िोट, एहन लोकसं िसखलापर अहम (ego) कें चोट लगै िै, तें लोक \nलोकसं निह सीिख पबैत अिि. अहाँ एकरो संभि क‖ देिलऐ, हमर अहमकें िबना आहत केने. अहाँ हमरा एक \nउपलिब्धसं युक्त करबामे सफल भेलहुँ. आब हमरा मैिथलीमे िलखैत काल ई संकोच बाधा निह दैत अिि जे \nभार्ा-व्याकरणक त्रुिटसं भरल अिभव्यिक्त हएत. हमर साधुिाद और धन्द्यिाद दुनू ग्रहण करब | \nअहाँ जीिन संग्रामक आह्वानक स्िीकार और अंगीकार करैत रहब परन्द्तु अपन व्यिक्तगत िििशष्टतासं \nसािहत्यक माध्यमसं जीिन देिताकें आहुित दैत रही,एकरो प्रित सजग रही, से हमर अनुरोध और आकांक्षा. \nसंसारमे क्षुरता बहुत िैक और क्षुरताक िृिर्द्क अनुकूल पिरिेशो बराबर भेटैत रहैत िैक, तें अपनामे यिद \nिकिु उछचता, िििशष्टता पबैत िी त ओकरा िजएबाक भिरसक कोिशश अिश्य करी. \nहमरा लोकिन ठीक-ठाक िी . कन्द्यादानक प्रयास सफलता मिडडत निह भेल अिि. हम जुटल िी. अप्पू \nपटनेमे ििथ.एिह सालक पटना प्रगितशील लेखक संघक सम्मेलन कयने िलाह. पूणष िरपोटष एखन हमरो \nउपलब्ध निह भेल अिि. बब्बू-बेबी स्िस्थानमे ििथ. \nबसन्द्ती, मैिथली और बौआजी नीके ििथ ने ? \nहुनका सभकें तथा हुनका सबहक मायकें हमरा दुनूक आशीिाःद कहबिन. \nआब अहाँ खुश िी ने ? \nहमर ई मैिथलीक पत्र अहाँक अन्द्दर की प्रितिक्रया उत्पन्न कयलक, जान‖ चाहब.          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपत्र देब. \nशुभेछिु \nगंगानंद झा. \nहम सौभाग्यशाली िी जे हमरा जगौने रखबाक लेल एिह तरहक संिादक  प्रसाद एखनो धिर भेटैत आिब रहल \nअिि | मोन पडैत अिि रिीन्द्र नाथ टैगोरक गीतक ओ पांती : ― अहाँ हमरा जगौने रहू, हम नीक-नीक गीत \nसुनबैत रहब |‖ \nसािहत्यक काज होइत िैक जागल लोककें जगाक‖ राखब | \nजागल लोककें सूित रहबाक बहुत सम्भािना बनल रहैत िैक | शहडोल   ( मध्य प्रदेश )क पारस िमश्र जीक \nएकटा कििताक दू पांती मोन पडैत अिि : \n―अछिे भले चले थे घर से लेकर नेक ईरादा लोग \nजाने क्यों हो गए अचानक िबकने पर आमादा लोग‖ \nआदापुरमे एकटा और बैंक िलै | एकिदन ओिह बैंकक िलिपक  एलाह आ हमरा कहलिन जे हमर शाखा \nप्रबंधक अंधा-धुंध लोन देने जा रहल ििथ, हम बुझै ििऐ जे बहुत गलती क‖ रहल ििथ आ हमरासं िाउचर \nबनबा रहल ििथ, हम नै चाहैत िी जे एिहमे हमहूँ शािमल होइ मुदा हमरा िाउचर बनयबा लेल ओ दबाब \nदैत ििथ | \nहम कहिलयिन जे िकिु िदन पिहने हमरा भेटल िलाह आ कय बेर भेटल िलाह, हमरा हुनकामे कोनो \nआपििजनक बात निह बुझाएल िल | ओ कहलिन जे ई कलकिाक रह‖बला ििथ, एते िदन एसगर रहैत \nिलाह त ठीक िलाह , दू सप्ताह पिहने िहनक पिरिार एलिन अिि, तकर बादे िहनक ई नि रूप प्रगट भेल \nििन | \nहम कहिलयिन जे अहाँक स्थानपर हम रिहतहुं त अपन यूिनयनक नेतासं एिह ििर्यमे उिचत सलाह देब‖ \nकिहितयिन | \nओ चिल गेलाह आ फेर की भेलै से हम नै बुझिलऐ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकरीब दस िदनक बाद एक िदन स्टेशन मास्टर झा जी कहलिन जे हम त फेरीमे पि़ि गेल िी | \nझाजी कहलिन जे गा़िी चल‖ लगलै तखन ओ मैनेजर साहेब हमरा आगाँ एकटा तौिलयामे बैंकक बहुत रास \nहस्ताक्षर कएल डॉक्यूमेंट रािखक‖ ई कहैत गा़िीपर चिढ  गेलाह : ― हमारा िदमाग खराब हो गया है,हम \nईलाज कराने कलकिा जा रहे हैं, हमारे बैंक से कोई आएगा तो दे दीिजएगा |‖ \nबादमे पता चलल जे नि शाखा प्रबंधक ओत‖ आिब गेल ििथ आ जांच चिल रहल िै | ओकर बाद की भेल \nहेतै से अनुमान कएल जा सकैत अिि | \nसंतोर्क बात यैह अिि जे बैंकमे एिह तरहक घटना-दुघषटनाक  प्रितशत बहुत थो़ि होइत अिि | \n हमर पािरिािरक िस्थित : \nहमर स्िास्थ्य मोटा-मोटी सामान्द्य रहल | \nपत्नीकें यदा-कदा िकिु िचिकत्साक आिश्यकता पडैत िलिन | अिधक बेर ओतिह रामाश्रय बाबूक सलाह लैत \nिलहुँ, एक बेर दरभंगा डा.सत्यिती आ डा.ए.एम. झाक  देख-रेखमे िकिु िदन रहलीह | \nिोट भाय ललनजी आइ आइ बी एम पटनासं एम बी ए क‖ क‖ िदल्लीमे  अपन जीििकाक तलाशमे लािग \nगेलाह, जत‖ हमर िोट बिहन,बिहनो, दू टा भािगन आ एकटा भिगनी रहैत िलीह | \nरतनजी आर के कॉलेज मधुबनीसं आइ एस सी क‖ क‖ बी एस सी मे गेलाह | किहयोक‖ आदापुर अबैत \nिलाह आ दू -चािर िदन रिहक‖ चिल जाइत िलाह | \nबाबू दरभंगाक डॉक्टरक सलाहसं चिल रहल िलाह | \nबछचा सबहक नाम िचल्रेन स्कूलमे िलखाएल गेलिन | \nमाएक स्िास्थ्य सेहो लगभग सामान्द्य रहलिन | हमर िोट भाए ललनजीक  िििाह, लखनपट्टीमे हमर भिगनी \nकििताक िििाह आ हमर मामा गाममे हमर मिमयौत बिहन मंजूक िििाह आिद शुभ अिसरक लेल िििभन्न \nकाज सभ हुनका व्यस्त रखबाक लेल पयाःप्त िल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम बैंकसं आिास-ऋण लेबाक हेतु मधुबनी-दरभंगामे कतहु उपयुक्त भूिम अथिा बनल आिासक खोज केलहुं \n| बाबूजी मधुबनीमे कय ठाम पता लगौलिन, मुदा जमीनक कागज ठीक-ठाक नै भेटलिन | दरभंगामे बेता \n चौक लग कोनो मकान िबकयबाक सूचना भेटल, मुदा ओ नीक नै लागल | गामपर धीरे-धीरे एकटा कोठली \nआ बाथ रूम बनेबाक मोन बनेलहुं | गामपर कोठलीयोसं बेशी जरूरी िल बाथ -रूम बनेबाक | िकिु-िकिुक‖ \nएिह िदशामे प्रयास शुरू केलहुं | \nबछची िकिु िदन आदापुर आ िकिु िदन हमरा गाममे रहैत िलीह | \nशैलेन्द्र  एक बेर गाममे रहिथ त संगी सबहक संग खेलैत-दौ़िैत पडोसीक आंगनमे ऐंठारपर खिस प़िलाह | \nमाथसं खून बह्य लगलिन | बाबू िडटोल आ िटंचरक उपयोग केलिन त खून बहनाइ बन्द्द भेलिन | भोला \nडॉक्टर लग ल‖ जाइ गेलिखन | उपचार िकिु िदन चललिन | \nहमरा शिन िदन ई समाचार बाबूक िचट्ठीसं प्राप्त भेल | बैंक बन्द्द भेलाक बाद िचट्ठी पढने रही | सभ  गोटे \nचिल गेल िलाह | तुरंत गाम जेबाक मोन भ‖ गेल | मुदा चािी लेबाक लेल कोनो अिधकारी उपलब्ध नै \nिलाह | िनणषय लेलहुं जे आइए जाएब आ कािह्र गामसं चिल देब | स्टेशनपर गा़िी सीतामढ़ी जाए बला \nलागल िलै | \nब्रीिकेस  लेलहुं, जल्दी-जल्दी बैंकक गेट बन्द्द केलहुं, स्टेशन पहुंिच िटकट  ल‖क‖ गा़िीमे चढलहुं िक गा़िी \nचल‖ लगलै जेना हमरे लेल रूकल िल होइ | \nसीतामढ़ीमे एकटा टैक्सी लेलहुं | साढ़े आठ बजे राितमे घर पहुंिच   गेलहुँ | \nशैलेन्द्रकें हंसैत-बजैत देिखक‖ नीक लागल | \nदोसर िदन स्नान-भोजन क‖ क‖ मधुबनी गेलहुँ, सीतामढ़ी बला बससं सीतामढ़ी आ ओत‖ सं ट्रेनसं आदापुर \nराितमे पहुंिच गेलहुँ | \nललनजीक िििाह : \nललनजीक िििाहक लेल कन्द्यागत सभ बाबू लग गाममे पहुँचैत िलाह | \nिकिु कथाकें ओ अपनिह लग िनष्पादन क‖ दैत िलाह, िकिु कथाकें हमरा लग पठा दैत िलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम चाहैत िलहुँ जे ललनजी स्ियं अपन िििाहमे िनणषय लेिथ, मुदा एिह लेल ओ तैयार नै िलाह | \nकयटा प्रस्ताि किट  चुकल िल | एकरा लोक कहैत िैक जे जत‖ नै िलखल िलै तत‖ नै भेलै, भािी \nएखन नै एलैए | \nहम चाहैत रही जे हमर िििाह जेना भेल तािहसं नीक जकाँ िहनक िििाह होिन | \n  29  अप्रैलक‖  11.30 बजे राितमे दू गोटे आदापुर पहुँचलाह | कन्द्यागत िलाह कटैया (बेनीपट्टी)क \nडा.ताराकांत िमश्र जे दानापुर कॉलेजमे िहन्द्दीक प्राध्यापक िलाह | हुनका संग एक गोटे हुनके टोलक \nिलिखन िजनका लोक गांधीजी कहै िलिन, ओ हमर ससुरक भािगन िलिखन | दुनू गोटे कहलिन जे भोजन \nनै करब, भोजन क‖ क‖ आएल िी | कतबो कहिलयिन, नै मानलंिन | \nदोसर िदन प्रोफेसर साहेबसं बहुत गप-शप भेल | हमरासं कथा स्िीकार करबाक अनुरोध करैत रहलाह | \nहुनकासं हम पुििलयिन जे अपनेकें ई कथा िकए पसन्द्द अिि | ओ कहलिन, ―हमरा मामाजीसं ( हमरा ससुर \nकें ओ मामा कहैत िलिखन)अहाँ सबहक ििर्यमे सभ बूझल अिि, हम हुनका संगे अहांक गामपर एक बेर \nगेलहुँ त सभसं पिहने अहाँक अनुजकें देखिलयिन, दरबज्जापर िलाह, हमरा ओहो नीक लगलाह, हमर जेठ \nजमाए सेहो एम बी ए क‖ क‖ नीक नोकरीमे ििथ, अहू दृिष्टसं हमरा ई कथा पसन्द्द अिि |‖ \nिमिथलामे ओिह समय लडकी देखबाक परम्परा नै िलै | \nई कतेक उिचत आ कतेक अनुिचत, एिह ििर्यपर बहुत गप्प भेल | \nिििाहमे भािी प्रिल होइिै, लोक कोनो आन माध्यमसं लडकीक ििर्यमे पता लगबैत अिि, कतेक ठाम \nलडकी देखयबाक क्रममे बहुत अिनयिमतता सेहो देखल जा रहल िै, एिह सभ ििर्यपर हमरा सबहक बीच \nगप्प भेल | हमर िजग्यासाक समाधान करबाक प्रयास केलिन प्रोफेसर साहेब | \nप्रोफेसर साहेब ईहो कहलिन जे शास्त्रमे िलखल िै जे तीन ठाम झूठ बजलासं पाप नै होइिै : जखन \nजानपर संकट हो तखन,  िकयो गायकें मार‖ जाइत हो  तखन आ कन्द्यादानक प्रसंगमे | \nओ अपन ििचार कहलिन जे लोककें पिरिारकें प्रधानता देबाक चाही, पिरिारसं संस्कारक पता चलैिै, \nसंस्कारसं आगांक जेनरेशन प्रभािित होइिै |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nप्रोफेसर साहेब हमरासं बहुत बेशी अनुभिी िलाह, ििचारिान िलाह, हमर सभ संदेह्क िनराकरण करैत \nिलाह | \nहमरा ललनजी आ बाबूसं ििचार करब आिश्यक लगैत िल तें हम िकिु समय चाहैत िलहुँ | हमरासं ओ \nस्िीकारोिक्त चाहैत िलाह | हम कहिलयिन जे एिह लेल हमरा िकिु समय चाही | \nहम ―हं‖ निह कहिलयिन तें ओ हमरा डेरापर पािन आ चाहक अितिरक्त िकिुओ  ग्रहण नै केलिन आ 30  \nक‖ 1.30 बजे  बला ट्रेन पकिड लेलिन | हुनक संगे आएल गांधीजी रिह गेलाह | \nहमरा डेरापरसं हुनक भुखले जाएब हमरा बहुत कचोट देलक, मुदा हम िबना सभसं ििचार केने  कोना गिि \nिलितयिन | \nगांधीजी चािर-पाँच िदन रहलाह | \nगांधीजी प्रोफेसर साहेबक कन्द्याक प्रशंसा करैत एक िदन बछचीकें कहलिखन जे तोरासं सै गुणा नीक िै | \nगांधी जी प्रोफेसर साहेबक पिरिारक सभ गोटेसं खूब नीक जकाँ पिरिचत िलाह, सबहक प्रशंसा जाधिर \nरहलाह, करैत रहलाह | \nगांधीजी हमरा ससुरक अपन भािगन िलिखन आ प्रोफेसर साहेबक िनकटतम पडोसी िलिखन | ओिह समय \nअही तरहक लोकक माध्यमसं लोक कन्द्या आ कन्द्यागतक पिरिारक ििर्यमे पता लगबैत िल | प्रत्यक्ष रूपसं \nपता लगेबाक परम्परा मैिथल ब्राह्मणमे नै िलै | \nकन्द्याक िििाहक लेल िकिु झूठो बाजक आिश्यकता होइ त से करब लोक धमष बुझैत िल | आ िििाह भ‖ \nगेलाक बाद लोक एकरा भािीक बात मािन संतोर् क‖ लैत िल | हमर एकटा िमत्र कहैत िलाह जे िििाहमे \nजौं िकिु झूठ नै बाजल जाइ त एकोटा िििाह ठीक हएब असंभि भ‖ जेतै | \nगांधीजी 4 मइ क‖ चिल गेलाह | \nहम सभ िकिु िदन धिर प्रोफेसर साहेब आ गांधीजीक बातक समीक्षा अपना स्तरसं करैत रहलहुं, फेर गाममे \nबाबूजी आ िदल्लीमे ललनजी आ ओझाजीसं सम्पकष कय हुनका सबहक ििचारसं ताल-मेल बैसयबाक प्रयास \nकरय लगलहुं |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nएक िदन भोरे-भोर हमर ससुर एकटा सज्जनक संग पहुँचलाह | ट्रेन एबाक समय निह िलै, तखन एते भोरे \nकोना एलाह, से पुििलयिन त कहलिन जे दुइए बजे राितमे एलहुं, ओते राितक‖ जगाएब उिचत नै लागल तें \nस्टेशनपर अखबार ओिाक‖ सूित रहै गेलहुँ | \n ई जे कहलिन, से प्रोफेसर साहेबक सुपुत्र िलाह अशोक कुमार झा जे नागपुरमे कोिलयरीमे इंिजिनयर \nिलाह | \nहमरा सभकें परेशानी नै हो, से सोिचक‖ राितमे अखबार ओिाक‖ स्टेशनपर रिह जाएब, ई सोिचक‖ आ दू \nिदन धिर  संगमे रहलापर हुनक आचार-ििचार देिखक‖ हम सभ हुनक  बुिर्द् आ िििेकसं ततेक प्रभािित भेलहुँ \nजे मोने मोन  हम हुनक प्रस्तािक स्िीकृित द‖ देिलयिन | हमरा लागल जे एिह पिरिारक िधया-पूता सभ \nअिश्य नीक संस्कारसं युक्त हेिथन आ िििाहमे  एिह पक्षकें प्रधानता देबाक चाही | \nअशोक जीक ििचार भेलिन जे  दानापुर हुनका घरपर चिलक‖ कन्द्याक िनरीक्षण क‖ लेल जाए | ओ कहलिन, \n―हमरा ििश्वास अिि जे अहाँकें अिश्य  पसन्द्द भ‖ जाएत, आ यिद नै पसन्द्द भेल त अहाँ एकरा िरजेक्ट क‖ \nसकै िी, हम सभ मािन लेब जे एत‖ िलखल नै िलै, हम सभ दोसर ठाम प्रयास करब |‖ \nअशोक बाबूक प्रस्ताि सूिन हमरा मोनमे दू टा ओकील अपन-अपन तकष देब‖ लागल : \n―मैिथल ब्राह्मण समाजमे एना कतहु सुनिलऐए ? ल़िकीकें कोनो सािषजिनक स्थानपर देखबाक कायषक्रम बनाउ \n|‖ \n―घरपर गेलासं िकिु और जानकारी प्राप्त भ‖ सकैए, सािषजिनक स्थानपर देखलासं और की बुझबै ?‖ \n―अहाँ ल़िका बला िी, अहाँ िकए जेबिन हुनका ओत‖ ? हुनका जत‖ जै बेर बजेबिन, हुनका आब‖ पडतिन \n|‖ \n―हमरो जािह घरसं लडकी अनबाक अिि, से देखबाक चाही ने ? ओ तीन बेर हरान भेलाहए, एको बेर हमरो \nसभकें  कष्ट करक चाही ने ?‖ \nअशोक बाबूक जीत भेलिन | \nहम तीनू गोटे दानापुरिस्थत िमिथला कॉलोनीमे प्रोफेसर साहेबक अपन आिासपर िलहुँ |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nशैलकें देखिलयिन | ऊंचाइक दृिष्टसं जो़िी बेमेल हएत, से साि बुझाएल | चचाः भेल | प्रोफेसर साहेब, \nइंिजिनयर साहेब सभ गोटे कतेक उदाहरण िारा एिह अन्द्तरकें सामान्द्य अंतर मानैत एिह बातकें ओतेक महत्ि \nनिह देबाक अनुरोध केलिन | अशोक बाबू हमरा संतुिलत करबाक लेल एक बेर फेर देखौलिन मुदा हमर राय \nिैह रहल | \nहमरा मोनक भीतर दूटा ओकील फेर िजरह कर‖ लागल | \n―लोक देखतै त अहींकें दोख देत |― \n―बुिर्द्-िििेक नमहर रहक चाही |‖ \n―आ जौं ओहो िोटे होइन तखन ?‖ \n―एना भइए ने सकै िै, ककरोमे ने सभटा गुणे रहैत िै, ने सभटा अिगुणे रहैत िै |‖ \n―एहेन जो़िी ककरो  देखिलऐए ?‖ \n―अिश्य, गामोमे कय गोटे ििथ |‖ \n―धोखामे भ‖ जाइ िै तकर िोडू , देिख-सूिनक‖ िकयो एना करै िै ?‖ \n―अिश्य |‖ \n―उदाहरण ?‖ \n―महानायक अिमताभ बछचन आ जया भादु़िी |‖ \nििरोधी पक्ष हािर गेल | \n―अपने कोना कर‖ चाहैत िी ?‖ हम स्िीकारक स्िरमे पुििलयिन | तकर बाद पाँच िमनटमे सभ बात तय \nभ‖ गेल | \nपंिडत जी बजाओल गेलाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिदन तकाओल गेल | \nतय भेल 24 मइ | पैंतीसटा ििरयाती | खान –पीन ख़तम | जे बर-ििरयाती आन‖ जेताह, हुनकिहसं  खान-\nपीन मानल जाएत | \n24 मइक‖ सलमपुरसं ििरयाती दानापुर आएल | शुभ-शुभक‖ िििाह भेलै | \nआइ प्रोफेसर साहेब नै ििथ, इंिजिनयर साहेब ििथ, हुनक सुपुत्र सेहो नीक इंिजिनयर ििथन  | शैल आ \nललनजीकें  एकटा पुत्र आ एकटा पुत्री ििथन | \nरिश्म आ शुभमकें देिखक‖ लगैत अिि जे िनणषय सही िल | \n आदापुरमे तीन साल पूणष होमय जा रहल िल त ई सोचलहुं  जे लगातार तीन सालसं बेशी लोककें शाखा \nप्रबंधकक कुरसीपर नै बैसबाक  चाही | \nतीन साल पूणष भेलापर फेर कोनो शाखाक प्रबंधक बना देल जाएत | िडिीज़नल ऑिफस गेल रही कोनो \nमीिटंगमे त पता चलल जे मध्यम शाखा पचरुखीमे  लेखापाल ( एम )क पोस्ट खाली िै, हम तुरंत ओत‖ \nअनुरोधपर स्थानान्द्तरण लेल आिेदन पठा देिलऐ | \nस्थानान्द्तरण आदेश प्राप्त भेल | \nिपरा शाखासं आएल अशोक कुमार जीकें शाखाक कायष-भार सौंिपक‖ \n17 जनिरी (1989) क‖ शाखासं भार मुक्त भए पचरुखी शाखामे लेखापाल ( मध्यम शाखा ) बनबाक लेल \nआदापुरसं 18 क‖ ििदा भ‖ गेलहुँ | \n(क्रमशः) \nपटना / 30.09.2021 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \nयोगेन्द्र पाठक ―िियोगी‖ \nिपरािमडक देश मे (दोसर खेप) \n(पििला अंक मे हमर िमस्र यात्राक पिहल िदनक अनुभि पढ़िलयैक जािह मे हम टूर ऑपरेटर थोमस कूक \nके प्रोग्राम सँ अलग अपने खचाः सँ गीजाक िपरािमड पिरसरक दशषन कएल आ पापीरस गैलरी देखल।) \n18 िसतम्बर 2019, आइ िमस्र मे दोसर िदन िी। थोमस कूक बला ग्रुप एलेक्जेिन्द्रया जा रहल िैक मुदा \nहमरा आइ ििश्वक पिहल िपरािमड देखबाक अिि। एिह लेल हम िियोन्द्डरक माध्यम सँ अलग सँ व्यिस्था \nकेने िी मेिम्फस टूर नामक कम्पनीक संग। \nमेिम्फस टूरक टूर मैनेजर हमरा सँ भेंट करबा लेल सबेरे आिब गेलाह, हम तैयारे िलहुँ। हुनक गाइड , \n―हेन्द्ड‖ नामक मिहला आठ बजे एलीह आ हम सब ििदा भेलहुँ टूर पर। आजुक टूर िबल्कुल प्राइिेट िल, \nगा़िी मे राइिर, गाइड आ हम, बस एतबे, जिहना कम्बोिदया यात्रा मे िलहुँ। समयक कोनो पाबंदी निह, \nएतबे जे कुल आठ घंटा सँ बेसी निह लगबाक चाही। गा़िी मे बैसलाक बाद गाइड अपन पिरचय दैत \nबतौलिन जे हेन्द्ड माने भेल इिन्द्डया, फ्रेन्द्च Inde (ऐन्द्द) सँ सम्भितः बनल, तें हुनका हम ―भारती‖ किह \nदेिलएिन आ ओकर अथो बुझा देिलएिन। ओ खुसी भेलीह। अस्तु, ओ हमरा आजुक दशषनीय स्थल सबहक \nइितहास बतौनाइ शुरू केलिन। हम संगिह स़िकक दूनू कात आसपासक दृश्य सेहो देखब शुरू कएल। \nगीजा शहर सँ बहरेलाक बाद पिहल बेर जखन देहाती इलाका मे एलहुँ तखन देखल नील नदीक नहर सब \nजे पटौनी लेल सबतिर पसरल िैक। गाइड बतौलिन जे नहरक पािन खाली खेती लेल उपयोग कएल जाइत \nिैक, पीबाक लेल निह। \nनहरक दूनू कात चाकर स़िक तकर कात मे घर, दोकान सब आ घरक कात खेत सब मे खजूरक गाि। \nगाम देहात मे सब ठाम पक्का घर, सब तरहक, जिहना आब अपनहु सबके गाम मे भेटैत िैक। एखन सीजन \nिलैक आ पीयर पीयर खजूरक ब़िका घोदा गाि सब मे लटकल। ओना तऽ एहन दृश्य अपनहु गाम घर मे \nजून जुलाइ मास मे भेिट जाएत मुदा ने ओतेक पैघ गाि आ ने ओहन पैघ गुदगर फल। एकटा आर \nििशेर्ता देखल, एतए खजूरक गाि सँ रस िनकालबाक कोनो प्रचलन निह। कम्बोिदया मे तारक गािक रस \nसँ गु़ि, चीनी बनौनाइ राष्ट्रीय उद्योग ििऐक से बात हम गाइड कें कहिलएिन। हुनका ई निह बूझल िलिन।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम अपना देहातक खजूरक फल आ एतुका फलक तुलना कए सोचल जे सम्भितः रस िनकिल गेला सँ \nगाि कमजोर भऽ जाइत िैक आ फल रसगर गुदगर निह भऽ पबैत िैक। एतए सम्भितः एही कारण रस \nनिह िनकालल जाइत हेतैक। एतए फल मुख्य िैक, रस निह। अपना देहात मे खजूरक फल कोनो महत्िक \nचीज निह होइत िैक आ लोक ता़िीक व्यिसाय लेल रस िनकालब बेसी उपयोगी काज बुझैत अिि। \nएक ठाम ठाढ़ भऽ कए खजूरबोनीक पृष्टभूिम मे फोटो सेहो लेल। बुझाएल जे जिहना अपना सब आमक \nगािी लगबैत िी तिहना एतए लोक खजूरक गािी लगबैत अिि। िकिु दूर गेला पर आमक गाि सेहो भेटल \nजािह मे फरल आम लटकल िलैक। गाइड बुझौलिन जे िमस्र मे आम सेहो लोक उपजबैत अिि। \nगा़िी मे चलैत चलैत गाइड हमरा दहसुरक टेढ़ (Bent) िपरािमड आ लाल (Red) िपरािमडक िखस्सा \nबतबैत रहलीह। एिह इलाकाक िपरािमड सब चािरम िंशक पिहल फैरो (सम्राट) स्नेफेरू िारा बनाओल गेल \nिैक। स्नेफेरू गीजाक ग्रेट िपरािमड बनौिनहार फैरो खुफुक िपता िलिखन। स्नेफेरूक बनबाओल पिहल \nिपरािमड सकाराक सीढ़ीनुमा िपरािमडक नकल करैत बनाओल गेलैक मुदा असफल रहलैक आ नष्ट भऽ \nगेलैक। स्नेफेरू हािर मानै बला निह िलाह। हुनक एक पुत्र हेिम उनी िपरािमडक िास्तुकार िलिखन। \nप्रयास चलैत रहलैक। दोसर जे बनलैक तकर उन्नत कोण शुरू मे 54 िडग्री राखल गेलैक। एकरा भीतर \nसेहो ब्यूिरयल चैम्बर आिद बनाओल गेल िलैक। एिह समय िपरािमडक इंजीिनयिरंग ििकिसते भऽ रहल \nिलैक। एिह िपरािमडक आधार बहुत नीचा सँ निह उठाओल गेलैक आ िपरािमडक बाहरी भागक जगह सेहो \nओतेक मजगूत निह िलैक। करीब 47 मीटर उँचाइ तक बनेलाक बाद िास्तुकार हेमी उनी कें डर भेलिन \nजे यिद एिहना आगू ऊँच करैत रहताह तऽ िपरािमडक आधार ओकर समस्त ओजन कें सम्हािर निह \nसकतैक। तें कोण घटा कए 43 िडग्री कऽ देलिखन। िपरािमड बिन तऽ गेलैक मुदा देखबा मे ई टेढ़ लगैत \nिैक। टेढ़ो भेला पर िपरािमड बनेबाक बहुत बुिर्द् तऽ िास्तुकार कें भैए गेलिन आ मजदूर सब सेहो अनुभिी \nभैए गेल िल। तखन बनाओल गेल तेसर िपरािमड जकरा रेड िपरािमड कहल जाइत िैक। इितहासक \nिहसाबें उिचत कही तऽ इएह ििश्वक पिहल पूणष िपरािमड ििऐक आ फैरो स्नेफेरूक कब्र सेहो। “रेड” ििशेर्ण \nलगलैक कारण लाल पाथर सँ बनलाक कारण एकर रंग ललौन िैक। आब रंग बहुत मिलन भऽ गेल िैक \nतथािप दूर सँ एखनहु अपन ििशेर्ण कें साथषक किरतिहं िैक।  220 मीटर आधार आ 105 मीटर उँचाइ \nबला ई िपरािमड गीजाक खुफु आ खाफ्रे िपरािमडक बाद ििशालता मे तेसर स्थान पर अिि। मुदा एिह \nिपरािमड कें 43 िडग्री उन्नत कोण पर बनाओल गेल िैक। मजबूती देबा लेल एकर ठोस घनाभ आधार 9 \nमीटर गहींर जगह सँ उठाओल गेलैक।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमरा िजज्ञासा पर गाइड िमस्रक प्रिसर्द् ममी बनेबाक िििध सेहो बतबैत गेलीह। ममी बनाएब किहया शुरू \nभेलैक से तऽ अज्ञात अिि मुदा एतेक तऽ जरूर जे राजा लोकिन अपन अिगला जीिन (afterlife) लेल \nअपन शरीर कें सुरिक्षत करबाक प्रयास करैत रहलाह। िमस्र मे जे सबसँ पुरान ममी भेटलैक से अनुमानतः \n3000 BC  अििध के िैक। \nममी बनेबाक बारे मे जे िकिु बात बूझल िैक तकरा अनुसार पिहने डाँ़ि लग नीचा भाग मे भूर कऽ कए \nशि सँ रि बला अंग आँत, लीिर आ िकडनी कें िनकािल कए अलग राखल जाइत िलैक। तिहना \nमिस्तष्कक रि पदाथष सेहो नाक बाटे िनकािल कए रािख लेल जाइत िलैक। हृदय शरीर मे िोि़ि देल \nजाइत िलैक। शि कें लेटा कए काटल भाग मे सूती कप़िा ठूिस देल जाइत िलैक। तखन दूनू हाथ कें \nिातीक उपर क्रॉस जकाँ मोि़ि कए रखलाक बाद पूरा शि कें नूनक ढेरी मे रािख देल जाइत िलैक जािह \nसँ ओकर सब रि पदाथष शोिर्त भऽ जेतैक। एिह प्रिक्रया मे चालीस सँ सििर िदन तक लगैत िलैक। \nतकर बाद बचल सुखाएल शरीर कें सूती कप़िाक कतेको तह मे खूब सक्कत कए लपेिट देल जाइत \nिलैक। चेहरा उघारे रहैत िलैक जािह सँ ओ व्यिक्त भगिानक घर मे चीन्द्हल जा सकैि। \nहृदय भीतरे मे िोि़ि देबाक एकटा िखस्सा ओ सेहो कहलिन। अिगला जीिन मे जखन व्यिक्तक कमषक \nलेखा जोखा हेतैक तखन ओकर हृदयक ओजन कें न्द्यायक एकटा काल्पिनक पाँिख (feather of \nJustice) सँ तुलना कएल जेतैक। यिद लोक नीक काज कएने रहत तऽ ओकर हृदय ओिह पाँिख सँ \nहल्लुक रहतैक। खराप काज केिनहारक हृदय भारी भऽ जेतैक। एिह िखस्सा सँ सम्बिन्द्धत कतेको िचत्र हम \nपापीरस गैलरी मे कािल देखने िलहुँ आ ओतहु एहन िखस्सा सुनने िलहुँ। \nपिहने तऽ ममी मात्र राजा लेल बनैत िलैक मुदा बाद मे ई व्यिसाय भऽ गेलैक। राजाक लगुआ भगुआ \nधनीक सेठ आ कुलीन व्यिक्त सेहो अपन ममी बनबए लगलाह। ममी बनौिनहार कें ते टाका चाही। तखन \nममी लेल िकिु िनयम बनाओल गेल। राजा-रानीक लेल ममीक संग गहना-गुि़िया, मुकुट, अस्त्र शस्त्र आिद \nअलंकरणक संग दामी रेशमी िस्त्र आिद सँ लपेिट रखबाक ििधान बनलैक, मध्यम िगषक लेल अलंकरण-\nरिहत, खाली सूती कप़िा सँ लपेटल आ जनसाधारण लेल ममी कें बैसल िस्थित मे राखल जेबाक प्रािधान \nभेलैक। \nकरीब चालीस िमनटक यात्राक बाद दहसुर इलाका मे प्रिेश किरतिहं फैरो स्नेफेरू नामक साइनबोडष भेटऽ \nलागल। स्नेिेरू नामक दोकान आिद सेहो देखल। एिह इलाका मे टूिरस्टक कोनो भी़ि निह, बिल्क एक्का-\nदुक्का टुिरस्ट, सएह बूझू। हमरे जकाँ िजद्दी आ िक अन्द्िेर्ी टूिरस्ट एमहर अबैत हेताह। िपरािमड पहुँचबा सँ          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकरीब दू िकलोमीटर पिहने आिब गेल ―टूिरस्ट पुिलस‖ के चेक पोस्ट। ओतए पुिलस गा़िीक नम्बर, गाइड आ \nराइिरक नाम आ लाइसेंसक िणषनक अितिरक्त हमर राष्ट्रीयता सेहो िलखलिन। ई तऽ बूझल निह भेल जे \nहमर भारतीय राष्ट्रीयताक कारण आन िििरण निह लीखल गेल आ िक कोनो अन्द्य देशक नागिरक लेल \nदोसर तरहक व्यिहार िलैक। अस्तु, तकर बाद गा़िी आगू बढ़ल। एतिह कने दूर गेला पर गाइड उतिर \nकए िटकट कीन लेलिन। \nआगू ििस्तृत मरुभूिम िल। मात्र एकटा पैघ घेरल इलाका जे िमिलट्री लेल बनाओल गेल िलैक। ओतहु \nहलचल बहुत कम। मुदा एतुका दशषनीय स्मारक रेड आ बेन्द्ट िपरािमडक महत्िे ततेक िैक जे एिह \nमरुभूिमक बीच सेहो बहुत नीक स़िक बनल। \nरस्ता तेना बनल िलैक जे पिहल प़िाि आिब गेल रेड िपरािमड। एखन सबेरक नओ बाजल िलैक आ \nपािकषंग एिरया मे हम सब पिहल यात्री िलहुँ। गाइड हमरा िटकट दऽ देलिन आ िपरािमड लग िोि़ि देलिन \nकारण िपरािमडक भीतर गाइड निह जाइत ििथ। ई बात तऽ हम कािलए देिख लेने िलहुँ। अस्तु, बाहर सँ \nकने मने देिख लेलाक बाद हम चिढ़ गेलहुँ सुरंगक गेट तक। एतए एकटा अरब सुरक्षा कमषचारी हमर \nिटकट चेक केलिन। तकर बाद उतरए लगलहुँ भीतर। सीढ़ी तऽ बनल िैक मुदा सुरंग एतहु मात्र 3 फुट \nऊँच, तें खूब िलघुिर कए जाए प़िैत िल। पूरे 200 फुट (करीब 61 मीटर) नीचा उतरलाक बाद देह \nसोझ केलहुँ आ सामने आिब गेल अित सुन्द्दर शंकुनुमा चैम्बर जािह मे दू कातक देिालक बीच के दूरी उपर \nउठला पर घटैत जाइत िलैक। उपर िदस देखला पर लगैत जे देबालक दूरी घटेबा लेल ओकरो उन्द्टा \nसीढ़ीनुमा आकार देल गेलैक। करीब 40 फुट उपर गेला पर दूनू देबाल िमल जाइत िलैक। एहने दोसर \nचैम्बर फेर बगले मे भेटल। एिह चैम्बरक सामने सेल्फी लेल। \nउपर अबै काल ओएह अरब सुरक्षा कमषचारी हमर फोटो लेबाक अनुरोध केलिन। एतए हम कने हूिस गेलहुँ \nआ अपन मोबाइल हुनका पक़िा देल। ओ िकिु फोटो तऽ लेलिन मुदा अन्द्त मे बख्सीस माँगए लगलाह। ई \nगप हमरा बूझल िल जे िमस्र मे बख्सीस बहुत प्रचिलत िैक आ यिद ककरो सँ किनयो सहायता लेबैक तऽ \nबख्सीस देबऽ प़िबे करत। मुदा एखन हमरा जेबी मे खाली दू सौ पौंडक नोट िल, दस बीस के िकिु निह \nआ एतेक बेसी बख्सीस तऽ निहए देल जा सकैत िलैक। हम कने झूठ बजैत जे हमरा लग खुचरा निह \nअिि, नीचा उतिर गेलहुँ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nओहुना आब लगैत अिि जे ई सब अनुभि िमलाइए कए यात्रा िचरस्मरणीय होइत िैक। बाहर सँ िपरािमड \nसब एके रंग लगैत िैक आ ििशालतम िपरािमड तऽ हम कािल देिखये लेने िलहुँ। मुदा भीतर मे दूनू \nिपरािमडक कक्ष सब मे बहुत अन्द्तर िलैक, से िबना अन्द्दर गेने कोना बुिझितऐक ? \nएकर बाद  हम सब आिब गेलहुँ एक िकलोमीटर दूर पर टेढ़ (bent) िपरािमड लग। पािकषंग एिरया मे एतए \nएकटा गा़िी पिहनिह सँ लागल आ िकिु टूिरस्ट ओिह िपरािमड कें बाहरे सँ देिख रहल िलाह। पािकषंग \nएिरयाक बगल मे िाहिर बला एकटा बस स्टैडड सदृश जगह बनल, िकिु टूिरस्ट पुिलस एतहु आराम \nकरैत। \nगाइड आ राइिर कें एतिह िोि़ि हम गेलहुँ िपरािमडक पिरक्रमा करबा लेल। पथराह जमीन। एिह िपरािमड \nमे हालिह मे करीब पचास िर्ष बाद भीतर जेबाक बाट खोलल गेलैक अिि। सुरंग तऽ बिन गेलैक मुदा ओिह \nमे प्रकाश एखनहु निह िैक। गेट पर जे सुरक्षा कमषचारी िलाह ओ एकटा टॉचष रखने। यिद िकयो अन्द्दर \nजाए तऽ ओ संग संग इजोत देखबैत जेताह। एतए भीतर मे चैम्बर करीब 80 मीटर गहींर िैक, माने रेड \nिपरािमड सँ करीब बीस मीटर बेिसए। एकरा पािू मे िोटका 18 मीटर उँचाइ बला िपरािमड िैक जािह मे \nस्नेफेरूक रानी हेतेफेरसक कब्र िलिन। एहू मे आब उतरबाक व्यिस्था भऽ गेलैक अिि मुदा एकर दरबज्जा \nबन्द्द रहैत िैक आ आग्रह केले पर सुरक्षाकमी अपनेक लेल ताला खोलताह, अपने जतेक काल भीतर रहबै, \nओतेक काल ठाढ़ रहताह आ फेर ताला लगाइये कए जेताह। जतेक एिह अरब लोकिनक सेिा िलअऽ \nओतेक बख्सीस देबा लेल तैयार रहू। \nहम ओहुना रेड िपरािमड मे चिढ़ उतिर कए थािक गेले िलहुँ आ िदन सेहो चढ़ल जा रहल िलैक आ ओही \nअनुसारें एिह मरुभूिम इलाका मे भगिान भास्कर अपन तीक्ष्णता बढ़ा रहल िलाह। तें हम एिह दूनू \nिपरािमडक प्रदिक्षणा कऽ कए घुिर गेलहुँ। फेर एकटा नीक जगह चुिन कए गाइड कें कहिलएिन फोटो लेबा \nलेल। एतिह हमर दहसुर दशषन समाप्त भेल। \nअिगला स्थल िल मेिम्फसक म्यूिजयम। मेिम्फस एखन तऽ अित िोट गाम जकाँ िैक मुदा प्राचीन समय मे \nिमस्रक राजधानी सेहो िलैक। एतए म्यूिजयमक भीतर गाइड संगिह रहलीह आ िििभन्न दशषनीय स्मारक कें \nबुझबैत रहलीह। एतए िमस्रक प्रायः सबसँ प्रतापी फैरो रैमसेस-िितीयक ििशाल िकन्द्तु अंशतः खंिडत प्रस्तर \nप्रितमा सुताएल राखल िैक। रैमसेस-2 उनैसम िंशक तृतीय फैरो िलाह आ प्रायः 66 िर्ष तक (1279-\n1213 BC) राज केलिन जे ििश्व मे एखनहु कीितषमान िैक। लम्बा अििधक शासन लेल सम्भितः िब्रटेनक \nितषमान महारानी एिलजाबेथ-2 एिह कीितषमान कें तोि़ि देलिन अिि, मुदा कतए रैमसेस-2 सन सिक्रय प्रतापी          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nसम्राट आ कतए िब्रटेनक सांकेितक राष्ट्राध्यक्ष महारानी एिलजाबेथ ? दूनू मे कोनो तुलने निह। िहनका \nजिहना अनेकानेक पत्नी िलिखन तिहना सैक़िो पुत्र िलिखन। रैमसेस-2 के स्मारक मे सब ठाम दूटा मुकुट \nदेखल, दूटा मुकुट िमस्रक दूनू भाग – िनचला आ उपरका – कें संकेत करैत जे सम्राट समान भाि सँ दूनू \nभाग कें देखैत ििथन। िहनकर िखस्सा िमस्र भ्रमण मे आगू अनेक बेर आओत। \nम्यूिजयम पिरसर मे खुला जगह पर िहनक कने िोट प्रस्तर प्रितमा ठाढ़ अिस्था मे सेहो लागल िैक। मुदा \nएिह सबसँ िििशष्ट अिि एतुका िस्फंक्स। ई िस्फंक्स आकार मे तऽ गीजाक िस्फंक्स सँ बहुत िोट िैक \nमुदा एकर मुखरा िैक िमस्रक रानी हातसेप्सुत केर। रानी हातसेप्सुत िमस्र मे एकमात्र मिहला शासक भेलीह \nजे अपन नािािलग बेटाक समय करीब 12 िर्ष तक पुरुर्क िेर् मे राज केलिन। िहनकर िखस्सा आगू \nअनेक बेर आओत। \nमेिम्फस म्यूिजयम मे देबाल पर अनेको िचत्रकला आिद तऽ िलैके, पिरसर मे खुला आकाश मे कतेको खंिडत \nप्रस्तर स्मारक सब राखल। गाइड कहलिन जे पुराताित्िक खुदाइ मे जखन जे िकिु भेटलैक आ जकरा \nआन ठाम जगह निह भेटलैक से एतए आिन कए रािख देल गेलैक। लोक बाद मे अध्ययन करैत रहत। \nएतए पिरसर मे, जेना िक टूिरस्ट जगह पर सिषत्र होइत िैक, बहुतो दोकान उपयोगी अनुपयोगी आ कहबाक \nलेल बहुमूल्य िस्तु सब बेचैत। हमरा आकिर्षत करबा लेल ओिहना एकटा दोकानदार लगला भारतीय \nिफल्मस्टार सबहक नाम गनाबए। ओतेक सँ हम निह रीझलहुँ तऽ एकटा नील रंगक पाथरक टुक़िी, जकरा \nओ सब सौभाग्यक प्रतीक बुझैत ििथन, से पक़िा देलिन। गाइड हमरा कहलिन लऽ लेबाक लेल, हम लऽ \nलेलहुँ। मुदा घुरती मे जखन हम ओिह दोकान सँ िकिु निह कीनल तखन दोकानदार जरूरे मोने मोन हमरा \nसरापने होएत। िो़िू, एना तऽ होइते रहैत िैक। \nएतए सँ हमसब ििदा भेलहुँ सकारा कें। फेर रस्ता मे आिब गेल नील नदीक नहर सब। करीब आधा \nघंटाक बाद टूिरस्ट पुिलसक चेकपोस्ट पार करैत मरुभूिमक एकटा उँचगर जगह पर िलहुँ जतए िल \nििस्तृत खंडहर सब के भंडार आ सबसँ महत्िपूणष स्मारक – ििश्वक पिहल ििशाल प्रस्तर स्मारक जकरा \nलोक स्टेप िपरािमड कहैत िैक। \nतृतीय िंशक पिहल फैरो जोसर (Djoser) एिं हुनक िास्तुकार इम्होटेप कल्पना केलिन जे कब्र मे ममी कें \nझँपबा लेल मात्र एक मस्तबा (िशलाखंड) के बदला यिद िशलाखंडक उपर िशलाखंड रखैत खूब उँचगर उठा          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nदेल जाए तऽ नीक रहतैक। एही कल्पना सँ सकारा मे जोसरक कब्र लेल बनाओल गेल \nसीढ़ीनुमा (stepped) िपरािमड। \nस्टेप िपरािमडक पिरसर मे हम सब प्रिेश केलहुँ एकटा गैलरी होइत जािह मे खूब ऊँच स्तम्भ दूनू कात \nबनल आ ऊपर सेहो पाथरेक ित। गाइड बतौलिन जे ई ित पुनरुर्द्ार (restoration)  के प्रयास मे हालिह \nमे बनाओल गेलैक। \nभीतर पिरसर बेस पैघ, एतए िािर्षक उत्सि होइत िलैक। सामने ठाढ़ िल ओएह सीढ़ीनुमा िपरािपड जे \nििश्वक पिहल एतेक पैघ प्रस्तर स्मारक बनल। ितषमान मे ओ स्मारक ढिह रहल िैक तें ओकर भीतर के \nकहए, लगो जाएब प्रितबिन्द्धत िैक। सब िकिु घेरल। प्रायः पाँच हजार साल पुरान एहन स्मारक एखनहु \nदेखबा लेल कहुना ठाढ़े िैक सएह की कम आियष ? आयाःितष मे तऽ एहन िकिु निहए िैक। \nअस्तु, हम सब एही कात सँ िकिु फोटो आिद लेल। तकर बाद बाहर िनकिल कए एकटा उँचगर जगह सँ \nसकारा िस्थत िििभन्न स्मारक के दशषन कएल। सामने मे दूर अििस्थत दहसुरक टेढ़ आ लाल िपरािमड सेहो \nदेखाइ पि़ि रहल िल। एकर अितिरक्त भग्नािस्थाक िििभन्न चरण मे करीब एगारहटा िपरािमड एक लाइन \nसँ देखाइ प़िल। गाइड बतौलिन जे सकारा मे बहुत रास स्मारक एखनहु मािटक भीतर प़िल िैक, हम \nअपनहु देखिलयै एक ठाम खुदाइ चिलये रहल िलैक। \nसकाराक ििस्तृत क्षेत्र देखबा लेल एक िदन बहुते कम, तखन टूिरस्ट कें िकिु मुख्य स्मारक सब देिख कए \nसंतोर् करए प़िैत िैक। हम एकर बाद फैरो उनासक िपरािमड देखबा लेल गेलहुँ। ओना ई िपरािमड भग्ने \nिैक मुदा एकर भीतर कक्ष सब अिितीय िैक। पिहल बेर देखल पूरा ब्यूिरयल चैम्बर मे देबाल आ ित सब \nहाइरोिग्लफ (hieroglyph) लेखन सँ भरल। एकर एकटा िोट िचत्र संलग्न कऽ रहल िी। इएह हाइरोिग्लफ \nलेखन आधुिनक युग मे लोक कें िमस्रक प्राचीन सभ्यता सँ पिरचय करौलकै। िििान लोकिनक अनुसार \nहाइरोग्लाइिफक लेखनक आििष्कार प्रायः 3300 BC ( अथाःत करीब 5300 िर्ष पूिष) मे भेल िलैक। \nिमस्रक सब प्राचीन स्मारक मे एकर प्रचुर व्यिहार भेलैक। मध्य युग मे एिह िलिपक ज्ञान नष्ट भऽ गेल \nिलैक मुदा आधुिनक युग मे िमस्रक रोजेटा जगह पर एकटा प्राचीन िशलालेख, जकरा रोजेटा स्टोन नाम \nदेल गेलैक, कें पिढ़ कए फ्रासीसी िििान जाँ-फोंस्िा शाँपोिलओं  एकर कुंजी तािक लेलिन आ तखनिह िमस्रक \nसभ्यताक पूरा इितहास जगजगार भऽ गेलैक। रोजेटा स्टोन ितषमान मे िब्रिटश म्यूिजयम मे राखल िैक। \nस्टेप िपरािमडक पिरसर मे खुदाइ भेला पर बहुत रास पाथरक हाइरोग्लाइिफक लेख सब भेटलैक जािह मे \nपिहल आ दोसर िंसक राजा सबिहक नाम िलैक।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nउनासक िपरािमडक लगे मे एकटा िोट कब्र िल राजकुमारी इदुत के, जे उनासक पुत्री िलीह। एतहु \nदेबाल सब पर बहुत रास िचत्रकारी आ िलखाइ। िचत्रक रंग एखनहु बहुत जीिंत िैक। \n \n  \nदेखबाक तऽ बहुत िकिु िल मुदा रौद बढ़ल चल जा रहल िलैक आ मरुभूिम मे बालु आ पाथरक टुक़िी \nबला जमीन पर चलबो आनन्द्ददायक निह रिह गेल िलैक। भूखो लािग गेल िल। तें िकिु खंडहर सब कें \nदेखैत फोटो लैत सकारा सँ ििदा लेल। \nहमरा टूरक खचाः मे लंच जो़िल िल। गाइड पुिलिन की खाएब ? हम शाकाहारी ििकल्प चूनल। ओ \nअपनिह मोने बैगनक तरकारी बनेबाक आदेश रेस्तराँ कें दऽ देलिखन। हम सब घुिर कए करीब सबा दू बजे \nगीजा एलहुँ।  जािह रेस्तराँ मे हमर लंचक व्यिस्था िल से एकदम िस्फंक्सक सामने। एतए दुतल्ला पर \nबैिस पूरा िपरािमड पिरसरक दृश्य देखबा मे अबैत िल। उिम जगह, तिहना भोजनो उिम। भात, स्थानीय \nरोटी, तीन प्रकारक चटनीक संग बैगनक तरकारी जे बूझू तरुआ आ रसदारक बीच मे िल, बेस स्िािदष्ट \nलागल। अन्द्त मे खीर सेहो। आर की चाही ? गाइड बुझा देलिन जे िटप (बख्सीस) हमरा देबाक चाही। \nहुनके सँ पूिि दस पौंड िटप हम बेयरा कें दऽ देल। होटल अबैत अबैत साढ़े तीन बािजए गेलैक, माने टूर \nसाढ़े सात घंटाक भैये गेल। हम गाइड आ राइिर कें सेहो यथोिचत बख्सीस दऽ कए ििदा कएल आ रूम \nमे आराम करए गेलहुँ। \nसाँझ मे थोमस कूकक ग्रुप जखन एलेक्जेिन्द्रया सँ घुरलैक तखन सब गोटे संगिहं भारतीय भोजनक \nरसास्िादन कएल। एतिह इन्द्रिजत ग्रुपक राइिर, गाइड, रसोइया आ अन्द्य स्थानीय सहयोगी सबके बख्सीस \nलेल सब सदस्य सँ करारक अनुसार पाँच डॉलर प्रितिदनक िहसाबें चालीस डॉलर रखबा लेलिन। अस्तु आब \nअिगला पाँच िदन हमरो एही ग्रुपक संग रहबाक िल।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअिगला िदन 19 िसतम्बर कािहरा प्रिासक अिन्द्तम िदन िल। आजुक कायषक्रम मे बहुत िकिु शािमल िल। \nसबेरे जलपानक बाद साढ़े सात बजे सब गोटे बस मे सिार भेलहुँ िपरािमड पिरसर जेबा लेल। गाइड एतहु \nएकटा मिहला िलीह। ओ सब कें बुझा देलिन जे िजनका ग्रेट िपरािमडक भीतर जेबाक होअए से अलग सँ \nगेटे पर िटकट कीन लेिथ कारण थोमस कूकक पैकेज मे भीतर जाएब सिम्मिलत निह िलैक। हमरा ग्रुप मे \nतऽ एहनो तिमल मिहला िलीह जे हिाइ जहाज मे ह्वील चेयर सँ चढ़ैत उतरैत गेलीह। तिहना िकिु अन्द्य \nलोक अपन असुििधा कें िखयाल करैत िपरािमड कें बाहरे सँ दशषन करब यथेष्ट बुझलिन। मुदा िकिु गोटे \nकें तऽ िटकट िकनबाक िलिन। \nएतेक सबेरे ििदा भेलाक अिैतो िपरािमड पिरसरक प्रिेश मागष पर टूिरस्ट बसक ततेक ने लाइन लािग गेल \nिलैक जे हमरा सब कें सब प्रिक्रया करैत सुरक्षा जाँच करबैत अन्द्दर जेबा मे नओ बािज गेल। आइ हमरा \nएतए बहुत िकिु करबाक निह िल कारण सब िकिु तऽ देखले िल। जतेक समय मे ग्रुपक अन्द्य सदस्य \nलोकिन ग्रेट िपरािमडक भीतर जाइत गेलाह ओतेक समय मे हम तीनू िपरािमड कें नजदीक सँ प्रदिक्षणा कएल \nजािह सँ ओिह मे भेल क्षयक अनुमान भऽ सकए। बसे सँ सब गोटे भ्यू प्िाइन्द्ट जाइत गेलहुँ। पैघ ग्रुप मे \nसमस्या अिबतिहं िैक जे िििभन्न लोक कें फोटोग्राफीक िििभन्न आिश्यकता। सब कें सम्हािर कए राखब आ \nसमय के पाबन्द्दी सेहो बना कए राखब किठन काज िैक मुदा टूर मैनेजर इन्द्रिजत तऽ इएह काजे करैत \nरहल ििथ। बेस दक्ष अपना उिरदाियत्ि मे। \nएतिह करीब 200 मीटर चिल कए सब लेल ऊँटक सिारी करबाक व्यिस्था कएल िलैक। लोक ऊँट पर \nचिढ़ दस िमनट तक एिह मरुभूिमक िहआओ लेलक, ततबे। करीब आधा घंटा लागल एिह काज मे। फेर \nसब गोटे बस मे सिार भए आिब गेलहुँ पिरसरक बाहर पािकषंग एिरया लग जतए सँ िस्फंक्सक दशषन करबाक \nिल। िस्फंक्स लग तऽ हम पिहनहु गेल िलहुँ मुदा आइ दोसर बाटें प्रिेश भेला पर एतहु एकटा कब्र \nदेखल। भी़ि ततेक जे ककरहु सेल्फी ठीक सँ निहए लेल होइत िलैक। मुदा लोक की मानैत िल ? \nअस्तु, तय समय पर सब गोटे बस मे सिार भेलहुँ। अिगला स्थल िल िमस्रक नामी इत्र देखबाक आ \nकीनबाक। हम सब एकटा बेस पैघ घर मे प्रिेश कएलहुँ जतए सब कें बैसबा लेल सोफा, कुसी आिद देल \nगेल, संगिहं मुफ्त शौचालयक सुििधा सेहो। अन्द्यत्र तऽ पाँच पौंड देबऽ प़िैत िैक लघुशंको लेल। तें एतए \nलोक अपना अपना िहसाबें शंका िनिारण केलक। \nगृहस्िामी अथिा उिचत कही जे इत्रक दोकानदार हमरा सब कें एक एक िगलास शीतल पेय देलिन। गमी \nतऽ िलैके से एिह पेय सँ सबहक मोन प्रसन्न भेलैक। तकर बाद सबकें एकटा कए कागत पक़िा देल गेल          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजािह मे िििभन्न इत्रक नाम आ दाम सेहो लीखल िलैक। फेर चलल इत्र आिदक िणषन आ सब कें हाथ मे \nलगा लगा कए ओकरा सुँघबाक आ जँचबाक क्रम। हमरा एिह सब मे बेसी रुिच निह िल मुदा मिहला िगष \nतऽ तल्लीन िलीह – ई देखाउ, ओ देखाउ आिदक फरमाइस चिल रहल िलैक। अन्द्त मे दोकानदार अपन \nिििभन्न पैिकंग के ―ऑफर‖ दाम आिद बतबैत गेलाह, कोन किम्बनेसन मे कतेक लेला सँ कतेक लाभ होएत \nआिद। अस्तु िकिुए लोक िोट िोट शीशी िकनलिन। तकर बाद हम सब बस मे सिार भेलहुँ कािहरा \nजेबाक लेल जतए भोजन करबाक िल, फेर ििश्व प्रिसर्द् कािहरा म्यूिजयम देखबाक िल आ तखन फेर \nएकटा बजारक दशषन आ शॉिपंग आिद। \nदू बािज गेल िलैक, लोक कें भूखो लािग गेल िलैक मुदा बस शहरक ट्रैिफक मे घुसिकए रहल िल सएह \nबूझू। सब शहरक हाल एिहना िैक। मुदा िकिु होउ, ट्रैिफक िनयम भंगक बात सोिचओ निह सकैत िी। \nअस्तु, हमसब पहुँचलहुँ नील नदीक किेर मे नाओ पर बैसाओल एकटा होटल जकर रेस्तराँ मे हमरा \nसबिहक भारतीय भोजनक  उिम व्यिस्था िल। थोमस कूक भोजनक व्यिस्था मे कखनहु कोनो िशकाएितक \nअिसर ककरो निह दैत िैक। लोक भिर पोख भोजन केलक। \nभोजनक बाद पहुँचलहुँ म्यूिजयम। एतए पिहल बेर इन्द्रिजत लोक कें बुझौलिखन जे कैमरा सँ फोटोग्राफी \nलेल अलग सँ िटकट लगैत िैक। मुदा मोबाइल सँ िबना फ्लैस के फोटो लेबा पर कोनो रोक निह िैक। \nबर बेस, िकिु शौिकया फोटोग्राफर लोकिन िटकट कीनैत गेलाह। हमरा सब कें म्यूिजयमक प्रिेश िटकट \nहाथ मे देल गेल। संगिहं गाइड सबकें एकटा इयरफोन सेहो पक़िा देलिन, ओिह मे चैनल सेट करबाक \nव्यिस्था। एिह तरहक व्यिस्था आब पैघ आ भी़िभा़ि बला जगह मे सबतिर भऽ गेलैक अिि से हम िओ \nिर्ष पूिष ऑसििच भ्रमण मे देखने रही। अस्तु, सब गोटे गाइडक पािू म्यूिजयम मे प्रिेश केलहुँ। इयरफोन \nभेला सँ सुििधा िैक जे लोक कें गाइड सँ सटल रहब जरूरी निह आ गाइड अपनहु साधारण आिाज मे \nिबना आन ग्रुप कें िडस्टबष केने बािज सकैत ििथ। तैयो ग्रुपक सदस्यक संग रहब आ संग चलब जरूरी \nनिह तऽ फेर भोतला जाएब। \nएतेक ििशाल म्यूिजयम मे मात्र डेढ़ घंटा मे सब िकिु देखब तऽ सम्भि निह िलैक। गाइड लोकिन एकटा \nरूट बना लैत ििथ जािह मे प्रमुख प्रदशषन स्थल होइत लोक चलैत अिि। पिहल महत्िपूणष स्थल िल \nरोजेटा स्टोन। पिहनिह किह देने िी असली रोजेटा स्टोन, जे रोजेटा नामक जगह पर भेटल िलैक आ \nजािह सँ िमस्रक प्राचीन हाइरोग्लाइिफक लेखन कें पढ़बा मे मदित भेटलैक, िब्रिटस म्यूिजयम मे राखल िैक। \nएतुका म्यूिजयम मे ओकर अनुकृित िैक। गाइड एकर इितहास बतबैत दुख सेहो प्रकट केलिन जे असली \nपाथर िमस्र मे निह अिि।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nतकर बाद िकिु राजा रानीक मूितष, िचत्र आिद देखल जािह मे मुख्य िल खुफु, खाफ्रे आ मेन्द्कौरेक पाथर \nप्रितमा, िजनकर िपरािमड हम सब गीजा मे देिख लेने िी। म्यूिजयम मे कतेक ने िस्तु िैक देखबाक जे \nलोक महीनो एकर अध्ययन करैत रहत तैयो शेर् निह हेतैक। तखन एिह डेढ़ घंटाक टूर मे सब िकिु मोन \nराखब सेहो सम्भि निह। एिह म्यूिजयम मे दूटा प्रिसर्द् िस्तु िैक – तूतनखामन के सोनाक ताबूत आ ममी \nआिद। गाइड सेहो बुझैत ििथन जे लोक एतबे मोन राखत। \nअस्तु, घुमैत घुमैत हम सब पहुँचलहुँ ओिह स्थल पर जतए प्रिसर्द् फैरो तूतनखामनक ताबूत राखल िैक। \nतूतनखामन निीन साम्राज्यक अठारहम िंशक तेरहम फैरो िलाह िजनक शासनक समय 1355-\n1346 BC आँकल जाइत अिि। िमस्रक पुराताित्िक खुदाइ के इितहास मे एकटा इएह ताबूत एतेक सही \nसलामत भेटलैक जािह मे असली सोनाक ताबूतक संग ममी सेहो िलैक। ममी िकिु नष्ट भऽ गेल िलैक \nआ एखन प्रदशषनी सँ हटा देल गेल िलैक। \nआिये जे प्रायः 3300 िर्ष मे एतए चोर निह पहुँिच सकल। ताबूत तीन तह मे िलैक – सब सँ भीतर \nबला ताबूत 110 िकलो ओजन बला ठोस सोनाक बनल िलैक, ओकर उपर दूटा आर काठक ताबूत बनल \nिलैक, बूझू जिहना रिसयन डॉल रहैत िैक तिहना। ताबूत सब मात्र काठक बक्सा निह होइत िलैक, \nअिपतु ओिह मे उपर नीचा दूनू भाग मे बहुर रास िचत्र, कलाकारी आिद बनल रहैत िलैक। एकदम मनुष्यक \nआकार मे बनाओल जाइत िलैक ई ताबूत सब, जािह मे िसर, धर आ पएर के अंश ओिहना बुझाइत िैक \nजेना लोक शिासन मुरा मे प़िल होए। ताबूत दू टुक़िी मे बनैत िलैक, नीचा बला भाग मे ममी बनल शि \nरािख उपर बला भाग सँ झाँिप देल जाइत िलैक। एकर अितिरक्त तूतनखामन के ताबूत पर 10 िकलो \nशुर्द् सोनाक मुखौटा सेहो िलैक। मुखौटा िमस्रक उन्नत कलाक अिितीय नमूना अिि। एकर फोटो लेब \nििजषत िैक मुदा इएह फोटो इंटरनेट पर सबतिर भेिट जाएत। \nतीन तह बला ई ताबूत चािर तह के सोनाक मुलम्मा चढ़ाओल काठक बहुत पैघ बक्सा मे सुरिक्षत राखल \nिलैक। ओिह बक्सा मे ताबूतक बगल मे चािरटा िोट बक्सा सेहो िलैक जािह मे अलाबास्टर पाथरक \nििशेर् पात्र मे शरीरक रि बला अंग - आँत, लीिर, िकडनी आ मिस्तष्क, िनकािल कए राखल गेल िलैक। \nई सब गा़िल िलैक राजाक घाटी (valley of kings) मे जे िक नील नदीक पििम मरुभूिम मे एकटा \nपहा़िी इलाका मे गुप्त स्थान िलैक। निीन साम्राज्य तक राजा सबकें बुझबा मे आिब गेल िलिन जे कब्रक \nचोिर होइते रहैत िैक तें एकटा गुप्त जगह चुिन कए अपन कब्र बनबैत गेलाह। हमरा सबिहक टूर के \nअिन्द्तम िदन एिह घाटीक भ्रमण होएत।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअस्तु, तूतनखामनक कब्रक अिशेर् देिख लेलाक बाद हम सब ममी देखबा लेल पहुँचलहुँ। दूटा ममी \nम्यूिजयमक जेनरल भाग मे राखल िैक। राजा-रानीक ममी सब ििशेर् “रोयाल कक्ष” मे राखल, जकरा लेल \nअलग सँ 180 पौंडक िटकट लगैत िलैक। हम िटकट लऽ कए एिह कक्ष मे सेहो ममी सब देखलहुँ। सब \nममी काँचक पारदशी घेरा मे बन्द्द आ सब घेराक भीतर एक एकटा हाइग्रोमीटर राखल ओकरा भीतर नमी कें \nजँचबा लेल। िटकट बला ममी सब के दूटा हॉल िलैक आ दूनू िमला कए करीब पचीस टा ममी राखल, \nसब नीक सुरिक्षत अिस्था मे। \nएिह प्रकारें आजुक म्यूिजयम दशषन शेर् भेल। तकर बाद बस सँ जाइत गेलहुँ अल-खलीली बजार। थोमस \nकूक इएह बजार हमरा सब लेल िकएक चुनलिन से तऽ ठीक सँ बुझबा मे निह आएल मुदा रस्ता मे \nराजधानी कािहराक िकिु दशषनीय स्थलक दशषन जरूर भेल। बसे सँ देखैत आँिख जुरबैत गेलहुँ जे ई \nकािहराक िकला ििऐक तऽ ई स्टेिडयम। काँच ईंटाक बनल िकिु प्राचीन घर बला इलाका सेहो देखल। \nआब तऽ सबतिर पक्का ईंटा आ सीमेंट-कंक्रीटक घर बनैत िैक। \nअल-खलीली बजार हमरा सबकें आनल गेल िल जे लोक अपन बेगरताक अनुसार सनेसक चीज िस्तु कीन \nलेत। एतए िमस्रक स्थानीय िनिमषत िस्तुक अपेक्षा चीन सँ आयाितत िस्तुक भरमार देखल। पूरा ििश्व मे \nएिहना चीनी सामान भिर गेल िैक। अस्तु, हमरा बहुत िकिु िकनबाक तऽ निह िल, बछचा सब कें िमस्र \nभ्रमणक सनेस देबा लेल िकिु िपरािमडक अनुकृित कीनल। ग्रुपक मिहला लोकिन तऽ एतहु अनेक सस्ता \nरेस आिद िकनलिन, बर बेस। \nग्रुपक िकिु सदस्य कें आइ राितए आसिान (Aswan) जेबाक फ्लाइट िलिन। ओ लोकिन अपन सामान \nलइए कए भोर मे चलल िलाह। एतए हुनका सबकें एकटा अलग बस मे बैसा कए एयरपोटष पठा देल गेल। \nओ सब राित मे आसिान मे होटल मे ििश्राम करताह आ भोर मे फेर एयरपोटष आिब जेताह सबहक संग \nआगूक भ्रमण लेल। हमर स्थानीय मुरा आब शेर् भऽ रहल िल आ होटल िो़िबा सँ पिहने एकर इन्द्तजाम \nकैए लेबाक िल कारण आगूक यात्रा मे एहन सुििधा कतए भेटत से िनिित निह। एिह आशयक चचाः हम \nजखन घुरती मे बस मे चलाओल तऽ एकटा तिमल यात्री बजलाह जे हुनका लग िकिु ििशेर् ईिजिप्सयन \nमुरा ििन। ई अितिरक्त मुरा हुनका एकटा िमत्र देने िलिखन जे कहुना डॉलर मे िििनमय करा कए भारत \nलऽ आबिथ। बेस, हमरा एिह मे कोनो आपिि निह िल, हुनके सँ एक सौ डॉलर भजा लेल। करीब साढ़े \nआठ बजे हम सब होटल घुरलहुँ आ फ्रेस भेलाक बाद जुिम गेलहुँ भोजनालयक भारतीय खंड मे।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nटूरक अिगला भाग मे सबेरे सब कें हिाइ जहाज सँ िमस्रक दििनबिरया शहर आसिान जेबाक िल, सेहो \nपूरा ग्रुपक सदस्य एकिह फ्लाइट सँ निह जा रहल िलाह, िकिु कें फ्लाइट पाँच बजे आ िकिु कें साढ़े \nपाँच बजे। आ हम सब िलहुँ एयरपोटष सँ दूर गीजा मे। इन्द्रिजत सबकें बुझा देलिखन िेकअप कॉल एक \nबजे राितए मे बिज जाएत, डेढ़ बजे तक सब गोटे अपन सुटकेस सब गेटक आगू रािख देबैक जािह सँ \nहोटलक कमषचारी ओकरा उठा कए नीचा उतािर बस लग रािख देत। आ दू बजे तक सब गोटे होटल सँ \nचेकआउटक िक्रयाकमष पूरा करा कए अपन सुटकेस चीिन्द्ह कए बस मे रखबा लेब आ बस मे सिार भऽ \nजाएब। बस कोनो दशा मे सिा दू बजे ििदा भैए जाएत जािह सँ तीन बजे तक एयरपोटष पहुँचल जा \nसकए। काउन्द्टर पर सब यात्रीक लेल होटल सँ जलपान पैक करबा कए राखल रहत। \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमुन्नाजी \nबीहिन कथा \nसंगित \nरीिा आ सुकेशक बीच टना बेनी बुझू खेलौि़िया िधयापुता सन। \nआइ दुनूक बहस शास्त्र सं ििज्ञान पर जा अटकलै। \n-- अछिा,अहां सब ,सब िकिु मे हमर सबहक बरोबिरक दािा  करै िी से पुर हएत।- सुकेश अिखयासैत \nबाजल। \nिकए नै ? \nप्रकृित नै बदलतै,मुदा कृित्रम बेर! आबो पुिय प़िैए ? \n- त' िनश्तुकी कहू ,स्त्री किहयो  \nिपता भ' सकैए ? सुकेश मोंि पर ताि दैत िजज्ञासा रखलक। \n- हें.... हें.....हें।माए िबनु बाप ! \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nज्ञानिर्द्षन कंठ \nलालदाइ \n     'किलंग िलटरेचर फेिस्टिल'क ऑनलाइन कायषक्रम देिख रहल िलहुँ।कोनो फोन-कॉल बेिर-बेिर आिब \nव्यिधान क' िदए।कािट िदयैक।तेसर बेिर जखन फेर फोन बाजल त' उठा लेिलयैक।ओमहरसँ एकटा स्त्री-\nस्िर आयल - \n\"नीरज बजै िही?हम लालदाइ।\"  \n-\"हम कनीकालमे फोन करैत िियौक\"। \nई किह हम फेर फोन कािट देिलयैक,मुदा आब कायषक्रम देखैत मोनमे बेिर-बेिर प्रश्न आबय- \n 'लालदाइ, िैह लालदाइ की?' \nकायषक्रम समाप्त भेलाक बाद इमहरसँ हम फोन लगेिलयैक-  \n\"हलो!हम नीरज।एकटा कायषक्रममे...\" \n-\"हँ, से त' हमरा भेल।रौ,हम सीतामढ़ी आयल िियौक,एकटा श्रार्द्मे।आइ िादशा िियैक।कािह्र चिल \nजयबौक।तोहर डेरा कतय िौक ?\" \nजँ केओ तेसर व्यिक्त ई संिाद सुनने रिहतिथ त' लिगतिन जे लालदाइ हमर िनकट संबंधी होयत एिं हमरा \nलोकिनक संिाद िनयिमत रूपसँ होइत होयत।एतेक सामान्द्य बात निह रहैक।तेँ संिाद सम्पन्न भेलाक बाद \nएकटा िफिलम आँिखमे चलय लागल आ हम 1977-78 ईoक स्मृित- चलिचत्र देखय लगलहुँ। \n     हमर गामक टोलक मध्य एक घर 'मिल्लक' ििथ।स्कूल जाइकाल स़िक पििमसँ समकोणपर जतय \nदिक्षण मुि़ि जाइत िैक, ओहीठाम अिि 'मिल्लक-अँगना'।ओिह आँगनमे हमरा लोकिनक बाबा श्री(आब स्िo) \nधनुर्धारी मिल्लकक पिरिार रहैत रहिन।बाबा हमर गामक सभसँ सुन्नर व्यिक्तमे सँ एक रहिथ।सुन्द्दरताक \nधनुर्पर सज्जनताक िाण धारण केिनहार बाबा सभक हृदय-भूिम िििजत करबाक सामथ्यषसँ युक्त रहिथ।हुनक \nसभ संतित तेहने सुन्नर आ सज्जन।तिहया गाम-घरमे गरीबीक साम्राज्य रहैक,मुदा शील-संस्कार-सौहादषक \nशीतल मंद सुगंिधत मलय सिषत्र प्रिािहत भ' जीिनी-शिक्तक संचार कयने रहैक।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स्कूलमे हम दू भाय पिहला िकलासमे रही।हमरा लोकिन िनत्य अपनासँ एक िकलास ऊपर अपन गुलाब \nबिहनक संग स्कूल ििदा होइ, झोरामे िसलेट-पेंिसल आ बोरा नेने।अपन अँगनासँ िनकिल हमरा लोकिन \nमिल्लक- अँगना आबी।ओतय बाबाक बेटी लालदाइकेँ संग करी।गुलाब बिहन कहैक- \n\"गै फूल!चल ने इस्कूल, अबेर होइ िौक।\" \nएिहना िकिु बरख चलल हेतैक।तकर बाद लालदाइ कतेक पढ़लक, की पढ़लक,कतय गेल, िकिु पता \nनिह।हमहूँ सीतामढ़ी आिब गेलहुँ।एििह पढ़लहुँ- िलखलहुँ, एििह नोकरी कर' लगलहुँ।तिहयासँ आइधिर \nकमला-लक्ष्मणामे बहुतेक पािन बिह गेलैक।साझी आश्रमक युग भिसयाइत-भिसयाइत आब एहन िस्थितमे आिब \nगेलैक अिि जे एक पिरिारक सदस्य लोकिनक संपकष-संिाद जतय भ' रहल िैक, ततय ब़िका भाग्य-\nसौभाग्य मानक चाही।एहन पिरिस्थितमे ओ लालदाइ आइ एना फोन कयलक,से अपन कानपर ििश्वासे निह \nहुअय,मुदा घंटाभिरक भीतर ओ दू जनीकेँ संग कयने डेरापर आिब गेल।नैहरक लोकसँ भेँट भेलापर जे अपूिष \nआनंद ओकर मुखमंडलपर व्याप्त रहैक,से देिख हमरा लोकिन प्रफुिल्लत भ' उठलहुँ।ओ हमर मायकेँ प्रणाम \nक' देह गिािर लेलकैक।हम ओकरा प्रणाम क' एक कात ठाढ़ भ' गेलहुँ।हमर िबयाह भेना चौबीस बरख भ' \nगेल आ ओ हमर किनयाँकेँ सेहो पिहले बेिर देिख रहल रहैक।ओ हुनका देहमे सािट लेलकिन।हमर कोनो \nपीसी आब जीिित निह रहलीह,मुदा ई तथ्य असत्य िसर्द् भ' गेल।लागल जेना अपन पीसी नैहर आयल \nअिि।बहुत आनंद भेल।पुििलयैक- \n\"पीसाकेँ निह अनिलही?\" \nकहलक-\"ओ भोज-भातमे अरिसया-परिसयामे लागल िथुन।एतय अयलहुँ त' िहनकासँ तोहर फोन नंबर \nलेलहुँ।बड्ड मोन लागल िल तोरा सभकेँ देखबाक लेल।कैकटा धीया-पुता िौक?फेसबुकपर तोहर हम फ्रेंड \nिियौक।देखही ने,जया दास।तोहर रचना पढ़ैत रहैत िियौक।बड्ड गौरि होइत अिि....\" \nलालदाइ बजैत गेल आ हमरा लोकिन ओकरा संगे भाि-तरंगमे उग-डूब करैत रहलहुँ।हम पुििलयैक- \n\"तोरा कैकटा धीया-पुता िौक आ की करै जाइ िौक ?\" \nसहजतासँ किह गेल- \"एकटा बेटीक िबयाह क' देने िियैक।दूनू परानी फ्राँसमे िौक।बेटा जमषनीमे इंजीिनयर \nिौक।िोटकी लॉ -फायनलमे िौक।\"            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहम ििस्फािरत नेत्रसँ देिखते रिह गेिलयैक ओकरा।कोनो दम्भ िा उपलिब्धक दपष निह िू सकल िैक एखनहुँ \nओकरा।पीसा बैंकमे ििथन।पटनामे घर लेने अिि,मुदा गामपर सेहो सभ िकिु व्यििस्थत रखने अिि।एखन \nिकिु िदनसँ गामे अिि।एखनहुँ गाम ओकरासँ बाहर निह भेल िैक।तेँ एहन प्रीित,तेँ एतेक भाि।जाइकाल \nहमर किनयाँकेँ 'देखना' देनाइ निह िबसरल।तीनू जनीक तेल-िसनूर भेलैक।हम अपन पोथी देिलयैक \nतीनूकेँ।लालदाइ ओकरा नैहरक सनेस जकाँ  जुबुताक' रािख लेलक।जे लोकिन िमिथलाक िदन-िदन घटैत \nसंस्कारक दोहाइ दैत ििथ,हम आब हुनक िकंिचत प्रितिाद क' सकैत िी।'लालदाइ' हमर प्रमाण िथक। \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिकशन कारीगर \nभोजकाजी मनेजर (हास्य कटाक्ष) \nबसहा ब़िद पर बैसल बाबा बज़ब़िाइत रहै जे एहने कहूं मनेजर भेलैइए? एतेक दाबी त पैंजाब आ स्टेट \nबैंक िला के नै देखिलयै रूपैया िो़िबै काल?  एकरा सब के त बैंको िला मनेजर स बेसी दाबी भऽ गेलै. \nइ सब गाम घर मे रहैए तेकर माने की भोज काज मे मनमाना करै जाएत? से निह चलअ देबै आब? बाबा \nतामसे अघोर भेल बजैत दमसल चिल जाइत रहै. \n        रस्ता मे बाबा भेंट भेलैथ त हम हाल चाल पूिली की समाचार यौ बाबा? बाबा बजलै अंगोरा \nधधकह्रा. हौ कारीगर तंहू की हमर मन अघोर करै पर उतारू भेल िह? तोरा मीिडया िला सब के त \nएहने ख़बैर मे मोन रमकल रहै िह की आ लगले ब्रेिकंग न्द्यूज बना दै िहक. पिहने एक जूम तमाकुल \nखुआबह त कहै ििअह?  \nबाबा कतबो तामस मे रहौ की मोन अघोर रहै त तइयो कारीगर भेंट होइ त मोन हलूक आ तामस कम \nजरूर भऽ जाइ की. आब ब्रेिकंग न्द्यूज़ बनेबा लोभ मे बाबा के तमाकुल बना के खुएलहुँ? फेर बाबा के \nपुिली जे िक सब होल कैले िखिसयाएले रहली ग.  \nतमाकुल खाइत मातर बाबा पूरा घटनाक्रम एकसूरे कहअ लगलै. हौ कारीगर की किहयअ कािह्र एकटा \nसरािध भोज खाई लै गेल रही. िौं़िा मारेर सब बािरक रहै त रमकल िफरै? कोनो पता मे देलकै िकिो \nकोनो िूिटयो गेल.  \nफुँिसयािहक हो हो बेसी होइत रहै. भोजकाजी मनैजर झूठो के बािरक िौं़िा सब पर दमसै जे सब पता \nिदसी सब िकिो परस, बेरा बेरी घूम. असल मे त ओइ मनेजरे के िसखाउल ििद्या रहै जे मूँहे कान देख \nपता मे परसै जंिहयै आ दौगल िफिरहें. आ ठीक सैह होइत रहलै. हम बाबा के पुिलौंह जे अंहा पांत िदस \nअहगर के रसगुल्ला अएल रहै की ने? बाबा फेर तमतमाइत बजलाह जे एक आध बेर लालमोहन एक बेर \nरसगुल्ला एलै. आ दोहरबै लै कहिलयै त िौं़िा सब कहलक जे बाबा आब त दही िचन्नी उिठ गेलै?  तोंही \nकहअ त केना तामस ने उठत? \n एना कहूं करब भेलैए भोजकाजी मनेजर सबके जे अपना िचन्द्हा पिरचे िला िगरोह िदसी सब िकिो दोहरा \nतेहरा दै िै. कतेक खेबो करै िै आ चोरा के लोटो मे भिर लअ जाइए? आ जेकरा िचन्द्हा पिरचे ने तेकरा          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपता िदसी बेर िनबदी धअ लेतह की?  ओिहना जेना बैंक मे रूपैया िो़िेबा काल बैंक िला कहतअ जे िलंक \nफेल तिहना इ भोजकाजी मनेजर सब भांज पूरबै मे रहतह की? सराध होउ एहेन भोजकाजी मनेजर \nसबहक? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nअरििन्द्द ठाकुर \nभीमनाथ झा “कुसुम” ! \n2016 क कोनो िदन। \nअपन ―भानुमती‖ िसरीजक एकटा कििता कें अंितम रूप देबाक क्रम मे एकटा शब्द पर अटिक गेलहुं।ई संशय \nकेना दूर हुअए? िकनका सं सलाह ली? मानसपटल पर तुरत भीम भाय अभरला। \nफोन कएिलयिन।प्रणाम-पाती आ कुशल-क्षेम भेल। \nपुििलयिन, “ई ―उत्स‖ शब्द ―स्रोत‖ िा ―उद्गम‖ आिदक समानाथीए ििअए ने?” \n“से की?” \nहम कहिलयिन, “हम अपन एकटा कििता मे ―स्रोत‖ िा ―उद्गम‖क ठाम पर ―उत्स‖क प्रयोग करए चाहए \nिी।कििताक शब्द-संरचना मे ―उत्स‖ शब्दक ध्ििन बेसी नीक जकां खपए िै।िकन्द्तु शब्दकोश मे ―उत्स‖ शब्द \nिैहे निह।“ \n“एह! एहनहु कतहु होइ जे शब्दकोर् मे ―उत्स‖ शब्द निह होइ!ओना अहां िनधोख भए कए ओकर प्रयोग \nकरू।तीनू शब्द प्राय: एकिह अथष दए िै।“ \n“ठीक िै।“,किह कए फोन बन्द्द कएलहुं आ कििता कें अिन्द्तम रूप दए मे लािग गेलहुं।काज किरतिह रही \nिक प्राय: दस-पन्द्रह िमनट बाद सेलफोन घनघनाएल। स्क्रीन पर देखिलअए---भीम भाय। \n“जी!”,काल िरसीि करैत हम कहिलयिन। \n“हे यौ अरििन्द्द बाबू,ठीके कहैत रही अहां।शब्दकोर् मे हमरहु ―उत्स‖ शब्द निह भेटल।अहांक कोन शब्दकोर् \nअिि?”,भीम भायक स्िर मे बेचैनीक ध्ििन बुझाएल। \n“नालन्द्दा शब्दकोर्। िहन्द्दीक सभ सं समृर्द् कोर् मानल जाइ िै।“,हम कहिलयिन। \n“हम त दोसर मे देखल। निह भेटल। अचरजक गप!”,भीम भाय एना बाजलिथ,जेना शब्दकोर् \nमे ―उत्स‖ शब्दक उपिस्थित निह रहब हुनके दोर् हुअए।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nत से की करबए! एहनिह ििथ भीम भाय---दाियत्िबोध सं आप्लािित एकटा साधुपुरुर्!सामान्द्य-सन िजज्ञासाक \nसमाधान करब हुनका अपन परम व्यिक्तगत दाियत्ि बुझाइ ििन। आन कोनो व्यिक्त रिहतए त पिहलिह बेरक \nिाताः यथेष्ठ होइतए।िकन्द्तु निह।ई त भीम भाय ििथ!ओ फोन रािख अपन शब्दकोर् खोलता, ओिह \nमे ―उत्स‖ शब्दक खोजबीन करता आ निह भेटला पर दोर्ी-भाि सं दुबारा फोन करता, अचरज आ अफसोस \nव्यक्त करता। \n***** \n2017क कोनो िदन। \nमनक की िै?एिहना बौआइत रहए िै। \nबहुत िदन सं मन मे ई बात कुलबुलाइत रहए जे हमर कोनो िििशष्ट सािहित्यक नाम हएबाक चाही िल—\nसामािजक रूप मे प्रचिलत नाम सं अलग कोनो अदभुत,कोनो एहन संज्ञा जे हमर लेखकीय व्यिक्तत्ि कें \nप्रितिबिम्बत करए। \nभीम भाय कें फोन लगएिलयिन। अपन िजज्ञासा हुनका लग राखिलयिन। \nओ क्षण भिर चुप रहला आ फेर कहलिन, “मने जेना हम अपन नाम राखी—भीमनाथ झा ―कुसुम‖? सएह ने?” \nआ फेर हुनकर एकटा घनघोर ठहक्का। \nहमरहु हंसी लागल। ―भीमनाथ‖ सन महाकाय शब्दक संग ―कुसुम‖ सन कोमल शब्दक गठबन्द्हनक अद्भुत कल्पना \nसं हमर रोम-रोम रोमांिचत भए उठल।हमहुं हंसैत अपन सहमित व्यक्त कएिलयिन, “हं! जेना हम अपन \nसािहित्यक नाम अरििन्द्द ―अजातिमत्र‖ राखी।“ \nभीम भायक ििचार अएलिन जे एिह तरहक नाम िा उपनाम कोनो सािहत्यकार अपन प्रारंिभक दौर मे राखैत \nअिि।कोनो नाम सं प्रिसर्द् िा सुपिरिचत भेलाक बाद उपनाम जो़िबाक प्रचलन निह रहल अिि। \nचचाः चलल त एिह क्रम मे ििििध गप भेल।प्रसंगिश हम अज्ञेयक चचाः करैत कहिलयिन जे हुनक िकिु \nपुस्तक (आत्मनेपद,अपने-अपने अजनबी) मे लेखकक नाम मात्र “अज्ञेय” अिि,िकिु (एक बूंद सहसा उिली) मे          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nमात्र “सिछचदानन्द्द िात्स्यायन” आ िकिु (कलास्िाद का ममष) मे “स0 ही0 िात्स्यायन ―अज्ञेय‖ “ िलखल गेल \nअिि। \nआिक,भीम भाय ह़िब़िाए कए ग़िब़िाए गेला, ―हे यौ,एिह बात िदस हमर ध्यान किहयो निह गेल।― \nहम गपक क्रम आगू बढबैत बैद्यनाथ िमश्र सं ििद्याथी,िैदेह, यात्री आ फेर यात्री सं नागाजुषन हएबाक चचाः \nकएिलयिन।एतय भीम भाय कें अपन िचन्द्हल-जानल सुपिरिचत क्षेत्र भेटलिन। ओ खूब ििस्तार सं एिह पर \nचचाः कएलिन।िखस्सा पर िखस्सा। िकन्द्तु भाि एहन जेना ओ बैद्यनाथ िमश्रक िडफेन्द्सक िकील होिथ आ \nबैद्यनाथ िमश्रक धमष बदलनाइ, मैिथली सं िहन्द्दी िदस गेनाइ,यात्री सं नागाजुषन भेनाइ,पिरिारक िजम्मेदारी तिज \nऔिलया जीिन जीनाइ आिद-आिदक स्पष्टीकरण देब भीम भायक व्यिक्तगत आ परम पुनीत कतषव्य होिन।एिह \nक्रम मे भीम भायक स्मरणशिक्तक दीिप्त अद्भुत,गपक रस खूब रसगर,सब िकिु प्रेम सं सुनबा जोगर आ \nप्रशंसनीय। \nएिह िाताःक समापन सं पूिष ओ फेर सं जेना स्ियं कें सम्बोिधत करैत हुंकारा देलिन, “भीमनाथ झा \nकुसुम” आ अपन एिह स्िनामकरणक मौिलक आ अनायास अभरल कल्पना पर मुग्धभाि सं प्रमुिदत होइत फेर \nएकटा घनघोर ठहक्का देलिन। \nआ अन्द्त मे,जे हुनक व्यिक्तत्िक िििशष्टता बनल ििन,तिह सहज,सरल,हास्यबोध सं भरल-पूरल ििनम्रताक \nसंग, “नीक ििर्य पर गप भेल,अरिबन्द्द बाबू! अहांक आभार!” \nओिह िदनुका गप खतम भेलाक बाद बहुत िदन तक हुनक ई स्िनामकरण हमर ििचारणक क्षेत्र मे बेर-बेर \nघुिरयाबएत रहल। आइयहु घुिरयाबएत अिि।भीम भायक जे भौितक िाह्य व्यिक्तत्ि ििन,तेकरा हुनक \nनाम ―भीमनाथ‖ खूब नीक जकां प्रितिबिम्बत करए ििन।िकन्द्तु अपन सािहित्यक-सामािजक आभ्यंतर संचेतनाक \nस्तर पर ओ कोनो कुसुमिह जकां सुकोमल,सुगंिधत आ सुन्द्दरमक प्रितरूप ििथ। एिह दृिष्टकोण सं “भीमनाथ \nझा कुसुम” नाम हुनक सम्पुणषताक द्योतक होइतए। अफसोस जे भीम भाय कें ई ध्यान पिहने निह अएलिन। \nत से की कएल जाए,तिहया हुनका हमरा सन अलबटाह सं पिरचयहु निह रहिन!   \n******* \n2012क मई मासक कोनो ितिथ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nउदयचन्द्र झा ििनोद फोन कएलिन।रिहका गाम मे ओ प्रितिर्ष एकटा सािहित्यक आयोजन करए ििथ—िमिथला \nििभुित स्मृित पिष समारोह।एिह बेर केना ने केना हुनका हमहुं मन प़ििलयिन। हुनक आग्रह भेलिन जे हम \nओिह कायषक्रम मे आबी आ अपना संग िकिु और कििलोकिन कें सेहो लेने आबी। हम युिा किि ििजय \nहरीश आ एकटा अन्द्य कििक संग चललहुं। अिजत आजाद पटना सं चिल सकरी आिब प्रतीक्षारत रहिथ। \nहुनका संग कएल आ मधुबनी मे चन्द्रमोहन झा जी सं भेंट करैत रिहका पहुंचलहुं। \nओतय भीम भाय जेना हमरिह प्रतीक्षा मे रहिथ। हम गा़िी सं उतरबिह कएल रही िक भीम भाय अपन \nििशाल कायाक संग सम्मुख मे उपिस्थत—“आऊ,अरिबन्द्द बाबू।“ \nप्रणाम कएिलयिन।ओ कुशल-िेम लएत हमर बांिह धएने हमरा पिहने सं उपिस्थत कििलोकिनक गोल लग लए \nगेला।कोनो ििद्यालयक पिरसर रहए प्राय:। टेन्द्ट हाउसक टेबुल सब एक सोझ मे लागल रहए आ ओकर \nदुनू कात कुसी—कोनो भोज भातक आयोजन जकां।ओतय बहुत रास लोक रहिथ।सब गोटय सं नमस्कार-\nपाती भेल। चाय आएल,पीलहुं। ओतिह मनमोहन झा रहिथ।पूिष सं चलैत कोनो गप कें कन्द्टीन्द्युटी दएत भीम \nभाय मनमोहन जी सं कहलिथन, “हं,त कहैत रही जे पोथी त अहांक जे अिि,से त अििए,िकन्द्तु अहां आइ \nअरिबन्द्द बाबू पर भारी पि़ि गेिलयिन। अहांक गा़िी हुनकर गा़िी सं मंहग अिि।“ आ फेर हुनक गगनभेदी \nठहक्का।तत्काल हुनक गपक पिहल अंशक सन्द्दभष हमर माथ मे निह घुसल। चुपिह रहलहुं। \nकायषक्रम शुरू होइ मे िबलम्ब रहए।ििनोद जी आिब प्रस्ताि देलिन जे एिह बीचक अििध मे हम सब कमरा \nमे आराम कए सकए िी।सब गोटय कमरा मे अएलहुं। कमरा मे दरी-जािजम िबिाएल रहए। \nअभ्यागतलोकिन अपन-अपन रूिच,अपन-अपन ियसक लोकसबक संग अलग-अलग गोल बनाए अपन-अपन \nस्थान धएलिन। हम,भीम भाय,रामलोचन ठाकुर,मनमोहन झा आ दू-चािर गोटय और एक ठाम \nबैसलहुं।रामलोचन भाय अपन झो़िा सं स्ियं िारा अनुिदत पोथी ―निन्द्दत नरके‖ िनकािल हमरा भेंट \nकएलिन।भीम भाय मनमोहन जी कें सम्बोिधत करैत कहलिथन, “अहूं अपन पोथी बहार करू आ अरिबन्द्द \nबाबू कें िदयनु”।मनमोहन जी संकुिचत होइत अपन पोथी ―िखस्सा‖क एक प्रित हमरा िदस बढएलिन।भीम भाय \nटीपलिथ, “पोथी त अहांक जे अिि,से त अििएएएए,िकन्द्तु आइ जं अहां चिरपिहया पर निह आएल रिहतहुं त \nििनोद जी अहांक लेल घोिर्त भेल आइ देल जाइ बला पुरस्कार अहां कें दए सं निठ जएतिथ।“ भीम भाय \nफेर अपन भीिमयन ठहक्का मारलिन।बात आब हमर संज्ञान मे आएल।मनमोहन जीक पोथी ―िखस्सा‖ पर रिहका \nसमाज िारा आइ हुनका पुरस्कृत करए जाए रहल िल आ एकरिह पर भीम भाय बीच-बीच मे आनन्द्दी \nचुटकी लएत रहिथ।बात बुझए मे आएल त हमरहुं हंसी िूटल।भीम भाय ओिह िदन परम-आनंदी मूड मे \nरहिथ। हुनक एिह मूडक पक़ि मे बेराबेरी प्राय: सबगोटे आबएत गेला।कायषक्रम प्रारम्भ होइ सं पिहने तक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमसब एिहना िििभन्न ििर्यसब पर गप-सरक्का करैत रहलहुं।एिह गपक बीच-बीच मे भीम भाय मनमोहन जी \nिदस ताकिथ, कनेक आंिख नचाबिथ आ अपन िििशष्ट टोन मे बाजिथ, “पोथी त अहांक जे अिि,से त \nअििएएएएए….!” \nमंच पर सम्मान-पुरस्कार आिदक क्रम चलल आ तेकर बाद किि सम्मेलन प्रारम्भ भेल। ओिह िदन हम अपन \nकििता ―हम हत्या करए चाहए िी‖क पाठ कएने रही। कििता-पाठक बाद जखिन हम आिब कए बैसलहुं त \nभीम भाय िबहुंसैत बजला, “ब़ि िबखाह कििता रहए। आब आगां सं ििनोद जी अहां कें रिहका निह \nबजएताह”। आ फेर मंचक अनुशासन कें देखैत यत्नपूिषक दबाएल हुनक मिर्द्म ठहक्का।(अद्भुत बात जे तेकर \nबाद ठीके ििनोद जी फेर किहयो हमरा रिहका निह बजएलिन।) \nकायषक्रम समाप्त भेलए।भोजन-भात भेलए।सब गोटय चलबाक तैयारी मे लािग गेलहुं।दुनू राइिर गा़िी लए \nकए आिब गेल—हमरहु आ मनमोहनहु जीक।जे सब अपन गा़िी सं निह आएल िला,ितनकर सभक राित्र \nििश्रामक व्यिस्था रिहके मे रहिन।भीम भाय मनमोहन जीक गा़िी सं आएल िला आ ओिह सं घुरबाकहु \nरहिन। ओ हमरा संग ठाढ रहिथ। हम कहिलयिन, “चलू,हम अहां कें गा़िी मे बैसाए कए िबदा करए िी”। \nभीम भाय हंसला।कहलिन, “से निह हएत।पिहने अहां बैिसकए िनकलू।की यौ,मनमोहन जी”?मनमोहन जी \nसहमित मे मू़िी डोलएलिन। आिक, अकस्मात हुनका िदस ताकैत भीम भाय बजला, “पोथी त अहांक जे \nअिि,से त अििए,गा़िीअहु अहांक तेहने अिि,मनमोहन जी“। एिह बेर भीम भायक ठहक्का मे सब गोटेक \nठहक्का सिम्मिलत िल। \nभीम भायक आदेश पर हम अपन गा़िी मे बैसलहुं।प्रणाम कएिलयिन,उिर देलिन। जा तक हमर गा़िी आगू \nनिह बिढ गेल,भीम भाय अपन स्थान सं टस सं मस निह भेला। \nएहनिह ििथ भीम भाय! \n***** \n2013क िसतम्बर मासक कोनो ितिथ(प्राय: 10 िा11)। \nमायानन्द्द िमश्र जीक िनधन भए गेल रहिन। हुनकर िादशाक िदन सहरसा मे हुनक िनिास पर उपिस्थत \nरही।सोचने रही जे सांझ तक ओतय उपिस्थत रहब आ तेकर बाद सुपौल िदस जाएबला अिन्द्तम ट्रेन पकि़ि \nघुिर जाएब।िकन्द्तु से निह भेल। केदार (कानन)क ज्येष्ठ भ्राता-िय ओतय उपिस्थत रहिथ।बैद्यनाथ िात्र          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nजीिनक संगी रहए आ ििश्वनाथ हमर राजनीितक जीिनक सहकमी-सहयोगी िला।एिह दुनू भायक िजद \nभेलिन जे हम भोजन कैए कए जाइ। \nभीम भाय सेहो दरभंगा सं दू-तीन गोटेक संग स़िक-मागष सं आएल िला। हुनकिह संग लगातार बैठकी \nजमल रहल।श्रार्द्कमष िबलम्ब सं सम्पन्न भेलए आ भोजन होइत-होइत हमर ट्रेनक समय िनकिल गेल \nरहए।भोजन समाप्त भेलाक बाद भीम भाय िजज्ञासा कएलिन।िस्थित जािन कहलिन, “एतय रुकबा मे त अहां \nकें कष्ट भए जाएत।राज-काजक घर मे ढग सं सुतबाक जोगार-भांज कहां भए पाबए िै”? हम कहिलयिन जे \nहम एतय निह, कोनो होटल मे ठहिर जाएब आ भोरका गा़िी सं सुपौल घुिर जाएब।भीम भाय असहज भेल \nकने काल मौन रहला। हुनका दरभंगा घुरबाक रहिन आ हुनक संग आएल लोकसभ िनकलबाक लेल \nह़िब़िाएल रहिथ। भीम भाय किनएं काल मे असमंजस सं बहरएला आ कहलिन, “अहां हमरासभक संग \nचलू। हमरहुंसभ कें त सुपौलिह दके जएबाक अिि”। ओसभ राइिर िोि़ि चािर गोटे रहिथ;मने जे िसिटंग \nव्यिस्थाक िहसाब सं फुल्ल। हम ई कहैत हुनक प्रस्ताि नकािर देिलयिन जे हमर शािमल भेला सं हुनकासभ \nकें अनािश्यक िदक्कत हेतिन। िकन्द्तु भीम भाय अपन िनणषय पर अिडग।कहलिन, “चालीस िकलोमीटर जएबा \nमे कोन िदक्कत?आ जं िदक्कत हेबहु करत त ई अहांक राित भिर जे िदक्कत हएत,तेकर तुलना मे त िकिु \nनिह। चलू,िदक्कते-िसक्कत मे िनकिल जाएब आ अहां कें घरक आराम भेिट जाएत”। अन्द्तत: िैगन आरक \nपििला सीट पर चािर गोटेक अंटान कए हमसभ ओतय सं चललहुं। हम भिर रस्ता अपराधबोध सं ग्रस्त,जे \nहमरा चलते तीन-तीन गोटे कष्ट मे ििथ,िसकु़िल जाइ,िसकु़िल जाइ। ओमहर भीम भाय सेहो जेना \nप्रयासपूिषक अपन देह कें िसको़ििथ जे हमरा बैसए मे अिधक सं अिधक सुभीता हुअए। खैर,एक घंटा मे \nसुपौल पहुंच गेलहुं। हम आग्रह कएिलयिन जे “जं अहां सभ कें बेसी ह़िब़िी हुअए त हमरा बस-स्टैंड लग \nिो़िैत िनकिल जाउ,ओतय सं हम पएरे घर िनकिल जाएब। आ जं तेहन ह़िब़िी निह त पांच िमनट लेल \nहमर घर पर चलू,पािन-तािन पी लेब आ फेर िनकिल जाएब। अहांसभक पएर प़िला सं हमर घरहु धन्द्य \nहएत”। आनसभक कहब रहिन जे िनकिल चलू,िकन्द्तु भीम भाय बजला, “एह!एहनहु कहूं होइ।बीच रस्ता मे \nिहनका कोना िोि़ि देबिन? हमरा अरिबन्द्द बाबूक घरहु देखबाक अिि। रूकब निह,से ठीक,िकन्द्तु िहनका \nिहनक घर पर िोि़िए कए हमरासभ आगां बढब”। \nगा़िी हमर घर तक आएल। हम पुन: आग्रह कएिलयिन जे “घर तक आिबए गेल िी त कनी काल बैिसकए \nिबलिम िलअ,पािन-तािन पी िलअ,फेर िनकिल जाएब”। भीम भाय गा़िी सं बहरएला।पािू-पािू हुनक तीनहु \nसंगी सेहो बहरएलिथ।―ििप्लि भिन‖क बहरुका लाइट जरैत रहए आ तेकर प्रकाश मे सम्पूणष पिरसर िििजबुल \nरहए।भीम भाय मेन गेट पर ठाढ भेल मुग्धभाि सं हमर घर कें िनहारैत कहलिन, “राजमहल िथक!” हम          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nिबहुंसैत हुनकासभ कें अपन स्टडी सह राइंगरूम मे बैसिलयिन। भीम भाय िकताबसभ सं भरल हमर \nअलमारीसभ कें मन्द्त्रमुग्ध भए िनहारैत रहला।सभक लेल िगलास मे पािन आएल।सभ गोटे पीलिन। हम \nशोिधत पािनक दू-तीन टा भरल बोतल गा़िी मे रखबाए देिलयिन—बटखचाःक लेल।िबदा दएत काल हम \nकहिलयिन, “किनएं काल लेल सही,अहांसभक अएला सं आइ ििप्लि भिन धन्द्य भेल”।भीम भाय \nिबहुंसैत,गा़िी मे बैसैत बजला, “ एतय आिब बहुत पािन आ आनन्द्ददायक अनुभूित सं भिर गेलहुं। अहांक \nिपताक प्रबल पुरुर्ाथष गमकैत अिि एिह डीह पर।धन्द्य त हमसभ भेलहुं”। \nभीम भाय मू़िी घुमाए कए एक बेर फेर ििप्लि भिन िदस िनहारलिन। राइिर गा़िी स्टाटष कएलक आ हम \nििनीतभाि सं गा़िी कें जाइत देखैत रहलहुं। \n***** \n2012-13,दरभंगा। \nदरभंगा सं मैिथलीक पिहल रंगीन दैिनक समाचारपत्र “िमिथला आिाज”क प्रकाशनक तैयारी शुरू रहए।एकर \nपिरकल्पनाक बीजारोपन त बहुत पिहने भए गेल रहए आ बारह मई,2012 मे एिह सं सम्बिन्द्धत पिहल \nऔपचािरक बैसार एिह अखबारक िििपोर्क चन्द्रमोहन झाक उपिस्थित आ सभापितत्ि मे सम्पन्न सेहो भए \nचुकल रहए।1जुलाई,2012 कें हम िििधित एिह अखबारक प्रभारी सम्पादकक पदभार ग्रहण कएने रही।एकर \nबाद काजक गित तेजी पक़िलक। \nकटहलबा़िी मे एकर कायाःलय लेल एकटा दूमंिजला भिन सिहत जमीनक खरीद आ तेकर भौितक \nहस्तान्द्तरण सेहो भए चुकल रहए।कायाःलयक उपस्कर-उपादान आिदक खरीद,ओकर आमद आ ओकरासभ कें \nस्थािपत-सुसिज्जत करबाक काज िनरन्द्तर जारी रहए।कोनो िदन ििशाल आकारक जेनरेटर आिब रहल ए त \nकोनो िदन िप्रिन्द्टंग मशीन।प्राथिमक स्तर पर िकिु टंककलोकिनक िनयुिक्त सेहो भए गेल रहए।टेबुल कुसी \nआ कम्प्युटरािदक व्यििस्थत भेलाक बाद ओिहपर प्रैिक्टसक काज शुरू भए गेल रहए।सम्पादकक चैम्बर बिन \nगेल रहए।एिहसभ प्रारंिभक काज सं लए कए अखबारक प्रकाशनक अििध मे भीम भाय िनयिमत रूप सं \nआबिथ,दैनिन्द्दन होइत प्रगित कें देखिथ आ प्रसन्न होिथ। \nएिहसभ व्यस्तताक बीच मे हमरा एकटा आयोजन करए पि़ि गेल। ―सगर राित दीप जरए‖ कथा गोष्ठीक चेन्नई \nमे भेल आयोजनक बाद हमर िटिलफोिनक सहमित लए रमानन्द्द झा रमण ओिह आयोजनक दीप आ ओकर \nपंजी हमरा नामे लेने आएल िला आ एक िदन ―िमिथला आिाज‖ कायाःलय आिब ओसभ िस्तु हमरा सुपुदष कए          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nगेल रहिथ। एकर अथष जे अिगला 78म आयोजन हमरिह करबाक रहए। हम अतिस्ततह मे रही जे ई \nआयोजन सुपौल मे करी िा दरभंगा मे।एिह गोष्ठीक तीन टा आयोजन ―कथा ििप्लि‖ नाम सं हम सुपौल मे \nकए चुकल रही आ स्थायी िनिासी हएबाक चलते सुपौलक प्रित अितिरक्त मोह सेहो रहए,तें हमर इछिा \nसुपौलिह मे आयोजन करबाक प्रित जोर मारए।एम्हर अिजत आजाद,कुमार शैलेन्द्र,अमलेन्द्दु पाठक आ \nचन्द्रमोहन झा प़िबा आिदक जोर रहिन जे आयोजन दरभंगा मे हुअए। ओसभ आश्वस्त कएलिन जे दरभंगा मे \nआयोजन करए मे कोनो िदक्कत निह हेतए आ अन्द्तत: आयोजन दरभंगिह मे हएब तय भेलए। हमरा मात्र \nअथषक भार लेबाक रहए आ हुनकासभ कें व्यिस्थाक।1 िदसम्बर कें ई आयोजन एमएमटीएम कालेज, दरभंगाक \nहाल मे भेल।एिह मे राकेश झा,डीआईजी आ बैजनाथ चौधरी बैजू प्रभृित िकिु गैरसािहित्यक व्यिक्तक \nउपिस्थित सेहो भेलए। एकर आिथषक भार अिधक भए जएबाक चलते हमरा सुपौल सं पाइ मंगाबए \nप़िल,िकन्द्तु आकार,भव्यता आ भोजनािदक आधार पर एकरा धमगज्जर आयोजन मानल गेलए।िकिु सहयोगी \nएिह गोष्ठीक अध्यक्षताक लेल जे नामसभक सुझाि हमरा दएत िला से हमरा अरघएत निह रहए। हमर \nहािदषक इछिा रहए जे भीम भाय एकर अध्यक्षता करिथ। हम अपन एिह इछिा सं अिजत आजाद कें अिगत \nकरएिलयिन त ओ कहलिन जे भीम भाय राित भिर रहब निह गिता। हम अिजत कें कहिलयिन जे ओ भीम \nभाय सं राित भिर उपिस्थत रहबाक शतष पर सहमित लए लेिथ।भीम भाय सहमत भेला आ अपन व्यिक्तगत \nिनयम कें भंग करैत राित भिर जागल रिह खूब प्रसन्नतापूिषक अध्यक्षक दाियत्िक िनिषहन कएलिन। हम \nएकरा हमरा प्रित हुनक अितिरक्त अनुराग मानए िी। \nभीम भाय ―िमिथला आिाज‖क प्रकाशनक प्रित अित-उत्सािहत रहिथ। हुनक मनोरथ रहिन जे ई अखबार \nस्तरीय हुअए,प्रगित करए,दीघाःयु होइ आ पत्रकािरताक इितहास मे ―मीलक पाथर‖ बनए। हुनक ई सिदछिा मात्र \nभािनात्मक स्तर तक सीिमत निह रहए,ओ लेखकीय स्तर पर सहयोग देबाक लेल सेहो सदैि प्रस्तुत \nरहिथ।तें ―िमिथला आिाज‖क प्रकाशन शुरू भेलाक बाद ओ कोनो ने कोनो आिटषकल लए कए आबिथ।ओना ई \nसभ फीचर पृष्ट सं जु़िल िस्तु रहए,जेकर प्रभारी नरेन्द्र जी िला।िकन्द्तु भीम भाय आबिथ त िशष्टाचारिश \nदूओ िमनट लेल हमर चैम्बर मे आिब अिश्य बैसिथ। हमर मनोमिस्तष्क मे अखबार सं जु़िल अनेकरास \nिबन्द्दुसभ नाचैत रहैत िल आ अपन एिह सम्पादकीय व्यिक्तत्िक अिस्तत्ि मे हम अनायास बहुत औपचािरक \nभए जाइत रही।गपक्कर हम पिहनहुं निह रही,िकन्द्तु ई िजम्मेदारी आ एकर िनिषहनक भार हमरा और बेसी \nशब्द-संकोची बनाए देने रहए। भीम भाय आबिथ त हम अिभिादन किरयिन, तुरत हुनका लेल चाय \nमंगािबयिन, कुशल-िेम पुिियिन,िकन्द्तु चैम्बरक शीशा सं हमर दृिष्ट सौंसे कायाःलय िदस बौआइत रहैत \nरहए।भीम भाय एकरा अनुभि करिथ।ओ औपचािरकताक बेढ मे बेसी काल रहएबला लोक निह ििथ,तें \nकिनएं काल मे ओ असहज भए जािथ। हम एिह बात कें अनुभि करी,िकन्द्तु हमरा लग अपन एिह अिांिित          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nऔपचािरकताक कोनो उपचार निह रहए।तें प्राय: चाय समाप्त होइतिह भीम भाय नरेन्द्र सं भेंट करबाक बात \nकिह पांच-दस िमनटिह मे उिठ नरेन्द्रक चैम्बर िदस चिल जािथ। हम एहन िस्थित पर कनी देर अफसोस \nकरी आ फेर अपन काज मे रिम जाइ। \nदरभंगा मे हमर संसार दूए ठाम िसमटल—चूनाभट्ठीक अपन िकरायाबला डेरा आ कटहलबा़िी िस्थत ―िमिथला \nआिाज‖क कायाःलय,बस।ई हमर िजद रहए।―िमिथला आिाज‖क सम्पादक हएब हमरा लेल कोनो सम्मान,कोनो \nगौरि सं बेसी एकटा िमशन,एकटा पिित्र उद्देश्य जकां रहए।तें हम कोनो प्रकारक गोलैसी सं दूर रिह अपन \nिजम्मेदारीक िनिषहनक प्रित समिपषत रही,कोनो प्रकारक डेििएशन हमरा कबूल निह रहए आ एिह लेल स्ियं कें \nक्रुरतापूिषक अनुशािसत कएने रही। हमरा बूझल रहए जे एतय तथाकिथत मैिथली-िहतैर्ी मैिथललोकिनक \nएकटा ब़िका गोल एहन िै जे अपन संकीणष पिरिध मे जूठहु लेल कुकरौझ करैत अिि आ तिह मे सं \nअिधकांश लेल हम हुनक कुमंशाक डगर मे बाधक िियिन आ जाितक आधार पर सेहो हुनकासभक लेल \nएकटा अिांिित आ माथ पर बथाएल तत्ि जकां िी।ई िकनकहु साहस िा भप निह रहिन जे हमर \nसोझांसोझी हमर एकबाल कें चुनौती िदतिथ,िकन्द्तु हमर पीठ पािू ओसभ अपन धंधा मे लागल ििथ,तेकर \nसुचना हमरा भेटैत रहैत रहए।भीम भाय त एतहुका रहबासीए रहिथ,तें हुनका दरभंगाक रग-रग िचन्द्हल \nहेतिन।जे बात हम अन्द्य माध्यम सं अनुभि मात्र करैत रही,तेकरा ओ प्रत्यक्ष आ िक्रयात्मक रूप मे देखैत \nहएता।तें किहयो काल व्यंजना-लक्षणा मे कोनो िोट-सन िटप्पणी करिथ।जेना एक िदन बजला, ―अहां िनधोख \nभ क अपन काज करैत रहू‖। ने हम पुििलयिन जे ओ कोन सन्द्दभष मे ई बात किह रहल ििथ आ ने ओ \nएिह सुक्त-िाक्य कें फिरिाएब आिश्यक बुझलिन।ई आपसी समझदारीक पराकाष्ठा रहए। हम त िनधोख भए \nकए अपन काज किरतिह रही,हुनक सुिक्त कें अपन गेंठ मे सेहो बािन्द्ह लेलहुं। \nएक िदन भीम भाय हमर चैम्बर मे बैसल रहिथ।दुनू गोटेक आगू मे चायक कप रहए आ ओकर चुस्की लैत \nकोनो चचाः चिल प़िल रहए। अकस्मात िकिु कोलाहल-सन भेलए।सम्पूणष कायाःलय हमर त आंिखक सोझिह \nमे रहए,भीम भाय कें ओमहर देखबाक लेल मू़िी घुमबए प़िलिन।देखए िी,अिजत आजाद एकदम नि आ \nचकाचक सूट-बूट मे लकदक,माथ पर हैट आ आंिख पर गोगल्स पिहरने कायाःलय मे प्रिेश कएने रहिथ। \nचािर-पांच गोटे हुनक आगू-पािू डोलैत रहिन। हुनक अिभिादन आ पिरधानक प्रशंसाक क्रम मे ई हलचल \nभेल रहए।भीम भाय कने काल िन:शब्द भेल ओमहर ताकैत रहला आ फेर हमरा िदस पलिट िबहुंसैत बजला, \n―लक्षण ग़िब़ि बुझाइत अिि। अिजत त एकदम्मे बदिल गेला हे‖। आ से कहैत भीम भाय अनचोक्के उठलिथ \nआ नरेन्द्र लग जाएब िबसिर चुपचाप कायाःलय सं बहराए गेला। एकर प्राय: िकिुए िदन बाद ई दुखद सूचना          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआएल जे अिजत ―िमिथला आिाज‖ सं मुक्त कए देल गेला आ हुनक मुख्य कायषकारीबला सभटा अिधकार \nललन झा कें दए देल गेलिन।लागल जेना भीम भाय ओिह िदन भििष्य देख लेने रहिथ। \n18 अप्रैल,2013 कें ―िमिथला आिाज‖क पदभार सं त्यागपत्र देलाक बाद अपन चूनाभट्ठीबला डेरा मे खूब \nिनििन्द्तता, सहजता आ आराम सं रही।डेराक प्रत्येक मासक िकराया अिग्रम भुगतान कएल करैत रही।तें \nमासक अन्द्त तक एिह मे रहबाक अिधकार रहए। ने कोनो ह़िब़िी आ ने कोनो बाधा िा \nव्यस्तता।पुत्रलोकिन कें सूचना भेट गेल रहिन।आब प्रतीक्षा रहए जे ओतए सं गा़िी कोन िदन आएत आ \nहमसभ अपन डेरा-डंटा उठाए एिह तपस्या-अििधक अंत करब। फुरसितक एिह अिसरक लाभ लैत दुनू \nप्राणी खूब घूमी।बीणा जी (हमर धमषपत्नी) एिह बीच प्राय: पछचीस-तीस हजार रुपैयाक खरीदारी कएलिन।ओ \nप्रसन्न िली जे आब घर घुरब आ बेटा-पुतहु,पोता-पोतीक सािनध्य-सुख लेब। \nहमर मन िकन्द्तु िकिु संकेत करए।एक िदन बैसल-बैसल ई संकेत स्पष्ट भेल।एह!घर घुरए सं पिहने जं \nएक बेर भीम भाय सं भेंट निह कए लेब त ई केहनदन गप हेतए। िुिाओन-िुिाओन त लागबिह \nकरत,एकटा अपराध सेहो हएत। हुनक घर िकन्द्तु देखल निह रहए।―िमिथला आिाज‖ मे सहयोगी रहल युिा \nआ तेज-तराःर भैरि जी कें फोन कएिलयिन।ओ हमरा भीम भायक िपकी पऱिी िस्थत आिास तक \nपहुंचएलिन। भीम भाय प्रतीक्षा मे रहिथ। हम अपन ताित धिर प्रकािशत पोथीसभ हुनका देिलयिन।घरक \nबनल िकिु मीठ-नमकीन आएल।फेर चाय आएल।गपक क्रम मे भीम भाय हमर त्यागपत्र देबाक प्रित िजज्ञासा \nकएलिन। हम मुस्काइत कहिलयिन जे अखिन एिह ििर्य पर कोनो िटप्पणी उप्लब्ध नही अिि,समय आएत त \nहम एकरा िलिखकए व्यक्त करब आ तिह लेल प्रतीक्षा करए प़ित।भीम भाय सेहो मुस्कएला आ गप दोसर \nिबन्द्दु िदस घुिर गेल। चलैत बेर ओ अपन बहुत रास पोथी हमरा देलिन,जेकरा कोनो अमोल िस्तु जकां \nअपन पांज मे भरने हम अपन डेरा घुरल रही। \n***** \n1993क फ्लैशबैक। \nई ओ िर्ष रहए जिहया हम पिहल बेर भीम भायक नाम सुनने रही।ई ओ िर्ष िल जिह मे हमर संग सं \nउत्सािहत केदार (कानन) तेरहम कथा गोष्ठीक आयोजनक भार लए ओकरा सम्पन्न कएलिन आ ओही िर्ष \nअिनयतकालीन पित्रका ―संकल्प‖क समकालीन कथा पर केिन्द्रत अंक बहराएल।सुपौलक मैिथली सािहत्यक \nपिरदृश्य लेल ओ िर्ष बहुत उिषर रहए।ओही िर्ष हमर पिहल कििता संग्रह ―परती टुिट रहल अिि‖क संग-संग          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nनारायण जीक ―हम घर घुिर रहल िी‖ आ केदार काननक ―आकार लैत शब्द‖ एकिह संग प्रकािशत भेल।ई ओ \nसमय रहए,जिहया हम मैिथली सािहत्य आ सािहत्यकार कें केदार काननिहक आंिख सं देखी,हुनकिह कान सं \nसूनी,हुनकिह नाक सं सूंघी।एकिदन केदार एकटा आिेदननुमा कागज लए कए अएला आ कहलिन, ―भैया,एिह \nपर दस्तखत कए दहक‖। हमर िजज्ञासा कएला पर ओ बतएलिन जे दरभंगाक एगो भीमनाथ झा नामक \nकोनो लेखक ििथ,जे ―ििििधा‖ नामक एकटा व्यथष-सन पोथी िलखलिन अिि आ जोगारक प्रभाि सं एिह पोथी \nपर हुनका सािहत्य अकादेमी पुरस्कार दए देल गेल ििन।तिहकाल हम मैिथलीक सािहित्यक राजनीित सं \nएकदम अिभज्ञ रही।केदार हमर िजज्ञासाक उिर देलिन,से नीक,िकन्द्तु जं ओ निहयो िदतिथ तखनहु हुनका \nपर जे हमर अगाध ििश्वास रहए, तिह मे हुनका सं कोनो असहमितक कोनो टा गुंजाइश निह रहए।तें ओिह \nििरोध-पत्र पर हमरहु दस्तखत भेल आ ओ पत्र प्राय: सािहत्य अकादेमी कें पठाएल गेल रहए।बाद मे भीम \nभाय एकटा कििता हमरासभक तीनू पोथी पर केिन्द्रत िलखलिन, जे हुनक 1997 मे प्रकािशत संग्रह ―नाम तं \nिथक िैह‖ मे आएल।भीम भाय केदारेक माध्यम सं अपन ओ संग्रह पठएलिन। हमर प्रित पर ओ िलखलिन, \n―बन्द्धुिर श्री अरििन्द्द ठाकुर जी कें सस्नेह—भीमनाथ झा,16-11-97‖।भीम भायक कहब ििन जे एिह कििता \nमे रोर् निह िै।िकन्द्तु एतय हम साहसपूिषक हुनक बातक खडडन करए िी।कोनो बात कें अनिठआए \nदेब,ओिह िदस पीठ कए लेब सेहो रोर्क अिभव्यिक्तक एकटा प्रकार िै।ओिह कििताक अंितम पंिक्त ―अपने \nटहिल जाइ ताबे‖ एिह प्रकारक अिभव्यिक्तक एकटा काव्यात्मक उदाहरण अिि।ई शुर्द् ―भीमीय पर्द्ित‖ अिि आ \nएिह पर्द्ितक उपयोग करबाक हुनका अिधकारहु ििन। \nएिह ―भीमीय पर्द्ित‖क दोसर रूप आ हुनक भौितक स्िरूपक साक्षात दशषनक पिहल अिसर भेटल \nिर्ष 1995 मे।रांटी,मधुबनी मे सािहत्य अकादेमी िारा आयोिजत ―अिखल भारतीय किि सम्मेलन‖क जिह सत्र मे \nहमरा काव्य-पाठ करबाक िल,तेकर संचालनक भार भीम भाय पर रहिन।भीम भाय कें मंच पर देखब एकटा \nअद्भुत अनुभि अिि।ओ बैसलहु रहए ििथ त सभ सं उंच देखाइ ििथ।ठाढ होइ ििथ त पिषताकार देखाइ \nििथ।बाजय ििथ त घन-गजषनक िननादक अनुभि होइत अिि। से,ओिह सत्र मे जखिन हमर काव्य-पाठक \nबेर आएल त हमरा आमंित्रत करबाक लेल अपन िििशष्ट उछचारण मे भीम भायक घोर्णा रहिन, ―अपन \nलेखकीय प्रताप सं जे मैिथली कििताक परती कें तो़िलिन,से तपस्िी श्रमसाधक अरििन्द्द ठाकुर आबथु आ \nअपन कििताक पाठ करथु‖। अपन ठाम पर सं उठैत-उठैत हमरा क्षणांश लेल भीम भायक ििरोध मे िलखल \nिशकायत-पत्र मन प़िल, ओिह पर कएल अपन दस्तखत मन प़िल,मैिथली सािहत्य मे अपन अिकंचन-पात्रता \nमन प़िल आ हम िकंिचत लिज्जत भािक संग काव्य-पाठ लेल प्रस्तुत भेल रही।इएह ििऐ ―भीमीय \nपर्द्ित‖, जेकर माध्यम सं व्यिक्त अपन कद ततेक उंच कए लएत अिि जे आन सभ व्यिक्तत्ि ओकरा आगू \nिोट पि़ि जाइत अिि।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nहमरा निह बूझल अिि जे भीम भाय माि-मासु खाइ ििथ िा निह?िकन्द्तु ओ अपन सामािजक-सािहित्यक दुनू \nव्यिक्तत्ि मे एकदम दुर्द्ा िैष्णि ििथ। हुनक आक्रोर्हु अपन अिभव्यिक्त लेल शाक्तक निह,िैष्णिक शरण मे \nजाइ ििन। \n***** \nई-पित्रका ―ििदेह‖ जीिित सािहत्यकार सभ पर ििशेर्ांक िनकालबाक योजना बनएलक त िर्ष 2016 मे ओकर \nश्रीगणेश हमरिह सं कएलक।एिह ििशेर्ांक लेल भीम भाय सेहो एकटा आलेख िलखलिन।बाद मे 2020 मे \nएकर मुिरत रूप ―स्ितंत्रचेता‖ नाम सं प्रकािशत भेल। ई पोथी हमरा लग पहुंचल त हम फेसबुक पर एकर \nसहभागी लेखकलोकिन कें टैग करैत तेकर सूचना 20 िदसम्बर,2020 कें पोस्ट कएल।भीम भाय ताित \nफेसबुक पर अपन उपिस्थित दजष कए चुकल िला। एिह पोस्ट पर ओ िटप्पणी कएलिन, “अरििन्द्द फुला \nगेल।भ्रमर सभ मकरन्द्द पान ले‖ टुिट प़ित। हमरा त एतिह सं सुंघ‖ प़ित……..”।प्रत्युिर मे हम \nिलखिलयिन, “फुलाएल अरििन्द्द अहांक हस्तारििन्द्द तक दौगल पहुंचत”।भीम भाय िटपलिन, “तखन तं हमरो \nमनारििन्द्द िखलिखला उठत”। \nिकन्द्तु दौगल पहुंचबाक िक्रया िबलिम्बत होइत गेल।कोरोनाक संक्रमण चहुंिदस पसरल रहए आ तेकरा चलते \nहमर बाहरी आिाजाही दीघषकाल सं बन्द्द रहए। अिजत जी (अिजत आजाद) जखिन सूिचत कएलिन जे हमर \nदोसर गजल संग्रह ―मीन तुलसीपात पर‖ ििप कए आिब गेल अिि त लागल जे इएह समय अिि जे भीम \nभायक मनारििन्द्द कें िखलिखलएबाक भांज कए लेल जाइ।9 फरिरी,2021 कें अपन गा़िी सं पिहने मधुबनी \nअएलहुं।संयोगिश ―स्ितंत्रचेता‖क सम्पादक आशीर् अनिचन्द्हार सेहो अपन गाम आएल रहिथ आ ओ सेहो \nनिारम्भ कायाःलय पहुंच गेल रहिथ—निोनाथ झा जीक संग।ओतिह बैठका जिम गेल।फेर भेलए जे िदलीप \nकुमार झा अपन टांग मे चोट लगाए बैसला अिि त हुनकहु सं भेंट कैए लेल जाए।ई भेंटघांट सम्पन्न करैत \nबेस िबलम्ब भए गेल। मधुबनी सं रिहका दके िनकललहुं जे आशीर् अनिचन्द्हार कें हुनक गाम िो़िैत दरभंगा \nिनकिल जाएब। हुनका िो़िैत आगू बढलहुं त भूखक तीिरता सं िटपटाए गेलहुं।एकटा लाईन होटल पर \nरुिक भोजन कएल।तिह बीच मे भीम भाय कें फोन कएिलयिन जे हम आधा घंटा मे पहुंच रहल िी।ओ \nकहलिन जे ओ घर सं बाहर ििथ आ जं हुनका कनेक ििलम्ब होिन त हम हुनक घर पर हुनक प्रतीक्षा \nकरी।दरभंगाक ट्रैिफकक सघनता आ िपकी पऱिी जएबाक रस्ताक संकीणषताक चलते हमरिह ििलम्ब \nभेल।पहुंचलहुं त भीम भाय पिहनिह सं उपिस्थत आ प्रतीक्षारत रहिथ। हुलिस कए बहरएला। हम गा़िी सं \nिकताब िनकालए लागलहुं त हमर मना किरतहु-किरतहु ओ हाथ बढाए कए िकताब धए लेलिन।दुनू िकताब \nदेिख बहुत प्रफुिल्लत भेला।बधाइ देलिन।ताबत ििभुित आनन्द्द सेहो आिब गेल रहिथ आ तेकर किनकिह बाद          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nदमन कुमार झा सेहो। चाय आएल।गप-सरक्का भेल।ता हमर ध्यान घ़िी िदस गेल। िह सं उपर होइत \nरहए।बहुत िदनक बाद भेंट भेल रहए आ तें और गप करबाक मन रहए।िकन्द्तु एकर बाद हमरा समस्तीपुर \nसेहो जएबाक रहए आ ओतय सं रोस़िा आ िबरौल होइत सुपौल घुरबाक रहए।तें हम ह़िब़िाए कए अनुमित \nमांगिलयिन।भीम भाय सन्द्तुष्ट निह रहिथ, िकन्द्तु यात्रा-पथक दूरी देखैत ओ सहमित देलिन। िुिाउन सन एिह \nभेंट सं मन सेहो िुिाउन -िुिाउन लागैत रहए।गा़िी पर चिढ ििदा होइत एतबे टा संतोर् रहए जे पोथी भीम \nभायक हाथ मे पहुंिच गेलिन।लहेिरयासराय टपलाक बाद अकस्मात ध्यान मे आएल—“जा!पोथी पािब भीम \nभायक मनारििन्द्द िखलिखलएलिन िक निह,से त हुनका सं पुिबे निह कएिलयिन।“ \nफेर मन मे आएल जे सभटा बात पुििअिह कए थो़िबे बुझल जाइ िै।इन्द््युशनहु कोनो चीज होइ िै िक \nनिह! \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n३. पद्य \n३.१.कल्पना झा- िकिु िुिट गेल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nकल्पना झा \nिकिु िुिट गेल \n  \nतेतिरक खट्टा \nलतामक भक्खा \nखेसािरक झक्खा \nमोन परै ओ अमलता। \nहीत सन मीत नय \nकोइिलक सन बोल नय \nराितक अन्द्हिरया में \nभगजोगिनक सन इजोिरया नय। \nठोढ पर लाली \nतयौ मुंह खाली \nपानक िदक में  \nिकलोल करय सुपारी। \nिबसरी गेलिं सोहारी \nकतो भेटत बुआरी \nभखिर गेल इनार सब          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nपोखिरक अिि लचारी। \nधानक पांज नय \nखेत बनल घरारी \nगाम में शहर क सेंध परल \nिबसिर गेलिं कोठी आ बखारी। \n-कल्पना झा, बोकारो झारखंड \n अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n      (  स स  स    )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n    -      -     स \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                             \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n........................................................................................................................ \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .           '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n               \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n          स   - स                 \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n        http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nििदेहक िकिु ििशेर्ांक:- \n१) हाइकू ििशेर्ांक १२ म अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल ििशेर्ांक २१ म अंक,  १ निम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) ििहिन कथा ििशेर्ांक ६७ म अंक, १ अक्टूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल सािहत्य ििशेर्ांक ७० म अंक, १५ निम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक ििशेर्ांक ७२ म अंक १५ िदसम्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७      \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल ििशेर्ांक ििदेहक अंक १११ म अंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भिक्त गजल ििशेर्ांक १२६ म अंक, १५ माचष २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गजल आलोचना-समालोचना-समीक्षा ििशेर्ांक १४२ म, अंक १५ निम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीकांत िमश्र मधुप ििशेर्ांक १६९ म अंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरििन्द्द ठाकुर ििशेर्ांक १८९ म अंक १ निम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अिनल ििशेर्ांक १९१ म अंक १ िदसम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n लेखकक आमंित्रत रचना आ ओइपर आमंित्रत समीक्षकक समीक्षा सीरीज \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हमर पोथी िकए पढ़िथ\"- लेखक िारा अप्पन पोथी/ रचनाक समीक्षा सीरीज \n१. आशीर् अनिचन्द्हार 'ििदेह' क ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए   स     स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n‖      ‖     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nििदेह ई-पित्रकाक  बीिल रचनाक संग - मैिथलीक सिषश्रेष्ठ रचनाक एकटा समानान्द्तर संकलन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nििदेह:सदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०)                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nििदेह:सदेह:२ (मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:३ (मैिथली पद्य २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह:सदेह:४ (मैिथली कथा २००९-१०)         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह सदेह ५ ]         \nििदेह मैिथली ििहिन कथा [ ििदेह सदेह ५ ]          \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह सदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली लघुकथा [ ििदेह सदेह ६ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह सदेह ७ ]         \nििदेह मैिथली पद्य [ ििदेह सदेह ७ ]          \nििदेह मैिथली ना्य उत्सि [ ििदेह सदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली ना्य उत्सि [ ििदेह सदेह ८ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्सि [ ििदेह सदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली िशशु उत्सि [ ििदेह सदेह ९ ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोचना [ ििदेह सदेह १० ]         \nििदेह मैिथली प्रबन्द्ध-िनबन्द्ध-समालोचना [ ििदेह सदेह १० ]                  ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-सम्पादक: \nडॉ उमेश मंडल।  सहायक सम्पादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ से हािन-लाभ रिहत आधारपर िै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊयल्टीक/ पािरश्रिमकक प्रािधान नै िै। तेँ रॉयल्टीक/ पािरश्रिमकक इछिुक ििदेहसँ नै जु़ििथ, से \nआग्रह।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह                  ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३१ म अंक ०१ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३१) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \n        ह          \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  ","size_mb":1.46,"has_text":true},"Videha 332.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 332.pdf","name":"Videha 332.pdf","text":"        ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n'ि िदेह' ३३२ म अ ं क १५ अक्ट ू ब र  २ ० २ १  (िर्ष १ ४  म ास १६६ अ ं क ३३२ ) \n१ . गज ेन्द् र ठाकुर- संघ लोक  स ेिा आय ोग / िबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै िथली (अिनिाय ष आ \nऐिछछक) आ आन ऐिछछक ििर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेतु स ाि मग्री [एन. ट ी. ए.- य ू .ज ी. सी.-नेट-\nमै िथली ले ल स ेहो] [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र-ल जकोटर-३० म खेप  \n२ .२.जगद ीश चन्द्र ठाकुर  ‖अि नल‖- आँिखमे िचत्र  हो मैिथली केर  (आत् मकथा)- २०. त ी न बर ख आदापुरमेेे  \n२ .३. य ोग ेन्द् र पाठक ‖ििय ोग ी‖- िपर ाि मडक देश मे  (त े सर  खे प) \n२ .४. मु न्न ाज ी- बीह िन कथा- टकट की \n२ .५.ज्ञा निर्द्षन कंठ-बीह िन क था-फैदाबला िबज नेस \n२ .६.डाे . िकश न कार ीग र -१. ििलु प्त ह ोइ त  िमिथला के ल ोक संस् कृित  घोड ा (कठघोडिा) नाच २. कोन िबर डो  \nमे  उिध य ा गेल ?कतअ ह र ा गेल  िमिथला के नटु आ  नाच ? \n२ .७.डाे . िकशन कार ीग र -पोसलाह ा छाग र  स ब आई गेल े घर छह ?(ह ास् य  कटाक्ष) \n३ . पद्य \n३ .१.ज्ञा निर्द्षन कंठ- गज ल \n३ .२.आश ीर् अनिचन्द्हार- २ टा गज ल  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files.              \n    आ      /       /     /       /      सभ       सभ                               \n        \nVIDEHA ARCHIVE             \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१.             \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स     ] \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -           स   ] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n  .   . एस. स . (   स) २०२०      :        स                 स     \n  \n  .  .एस.स .                   २०२० स    भऽ                     ए                       \nआ       स                           स                ओ ए       -स       स       भऽ स    \n          स          भ      स                             -स                      \n ऽ editorial.staff.videha@gmail.com        स       ,       स           स               \nओ        सए       9560960721    स              स         स     ओ          स  \nए                 ए       स                                   सभ                  \n                      स              सभ                                           \n       सभ                                  -             \nस       स    आ         आ       स    स   स   (    )      , २०२०        (     )          \nस    /   -  - १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[ए .  .ए.-   .  .स .-   -          / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (     भ         स        स     ) \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \n           -   .  .एस.स . (     ) \n           -   .  .एस.स . (       ) \n           -   .  .एस.स .(     ) \n  \n              \n१ \nभ       \n२ \n                                                       ए              BMAF001 स        \n          , स  ए   ए    ए               -          ,                       .  .एस.स . \n         (    स  )          स               , स                   (    स  )               \nस  ए   ए    आ      -         स -             |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nIGNOU             BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भ       भ    \n                       /        भ         ओ     स (स     ,      ,     ,       )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (         ,         आ         स  स   स       आ र समय किि चतुर चतुरभु ज ििद्य ापि त \nकालीन किि छि थ। एत  स मीक्षा शृंखलाक  प्रारम्भ करबासँ पूिष चारू  गो टे क शब्दािल ी              \nस   देल  जा रहल अिछ। नि आ पु र ान शब्दािलीक    सँ          ,         आ         स       मे  \nधार आओत, संगि ह            स       मै िथली         िलखबामे धाख आ   -आ    खतम हो त,         \n     आ   आ सुछ चा भािक अिभव्य िक् त भ  सकत।)   \nTOPIC 4                (                  आ             -            ) \nTOPIC 5                (      ए    -       -              स    ओ स      ) \nTOPIC 6                (      ए    -         -        ) \nTOPIC 7                (      ए    -         -    स    -      ) \nTOPIC 8                (      ए    -       -                    स    ) \nTOPIC 9                (      ए    -         -     ) \nTOPIC 10               (      ए    -         -              ) \nTOPIC 11               (      ए    -         -             स)          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nTOPIC 12               (      ए    -       -          ) \nTOPIC 13               (                  ओ     स) \nTOPIC 14                 (आ                            स    -   भ         स  )    \nTOPIC 15                 (                        स       स  स  -            स  ) \nTOPIC 16                 (  .   .एस.स .                                    स    ,         \n       भ         आ ओ               ,        स       आ     ,        स          -\n      -   भ         स  )                            \nTOPIC 17                (       आ   स          भ           स     (     ,  स     आ ओ    ) \n[  .  .एस.स .  स   स,   -१, भ  -“ए”,   -५]) \nTOPIC 18                 [       आ      /      / भ      /     / स     -           स    आ    \n(  .  .एस.स .)      स    स                  (     )         ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (        ) \n-            \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \n२ .  गद्य \n२ .१.र बीन्द्र नार ाय ण िमश्र-ल जकोटर-३० म खेप  \n२ .२.जगद ीश चन्द्र ठाकुर  ‖अि नल‖- आँिखमे िचत्र  हो मैिथली केर  (आत् मकथा)- २०. त ी न बर ख आदापुरमेेे  \n२ .३. य ोग ेन्द् र पाठक ‖ििय ोग ी‖- िपर ाि मडक देश मे  (त े सर  खे प) \n२ .४. मु न्न ाज ी- बीह िन कथा- टकट की \n२ .५.ज्ञा निर्द्षन कंठ-बीह िन क था-फैदाबला िबज नेस \n२ .६.डाे . िकश न कार ीग र -१. ििलु प्त ह ोइ त  िमिथला के ल ोक स ंस् कृित  घोड ा (कठघोडिा) नाच २. कोन िबर डो  \nमे  उिध य ा गेल ?कतअ ह र ा गेल  िमिथला के नटु आ  नाच ? \n२ .७.डाे . िकश न कार ीग र -पोसलाह ा छाग र  स ब आई गेल े घर छह ?(ह ास् य  कटाक्ष) \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \nर बीन्द्र ना र ा य ण िमश्र \nलजकोट र (धा र ािा िह क उपन्द्यास) \n३० म खेप   \nजिह न-जिह ना ह मर सामर्थ य ष बढैत गेल  ति ह ना-त ि ह ना हमर ा ओिह ठाम ल ोकक ढ बाि ह  ल ाग ैत र ह ल \n। आिखर  कतेक गोटेकेँ हम अपना ओिह ठाम रि खित ऐक ? जकरा अपना ओिह ठाम काज  निह  भए सकै तकर ो \nकतह ु-ने-कतिह  जो गा र  करेबा क प्र य ास कर ी ।  जा बे ओ करा काज  नि ह  भेट ैक , दर माह ा नि ह  भेिट जा इ क ,त ाबे \nह मरा  ओिह ठाम र ह बाक ओिर आनर िहत े छल । ह म अपन मकानक एक त ल ओह ीसभ  हेतु छोिड देने रह ी ।  \nह मरा  ओत ए जेस भ काज  करैत छलाह  ओिह मे  प्रमु ख छलाह  श ंकर ।  ओ स भक मे ट छलाह  ।  हमरा  ह ुनका \nर ह लासँ  ई सु ििध ा छल जे ओ आओर  काय षकत ाःसभ केँ नीकसँ व्य िस् था कए ल ैत छला ह  ।  एक ि ह साबे ओ \nमािलके  जकाँ रह ैत छलाह  ।  \nमु दा एकिदन  हुनका चल त े बे स मोसिकल म े पिड गेल ह ुँ  ।  पुिल स हुनका तकैत -त कैत  ह मरा  ल ग \nआिब गेल  ।  ओ कतह ु निह  भेट िथ ।  असल मे ओ एकटा  पडो सक कन्द्याकेँ लए चंपत  भए गेल  रह िथ ।  \nकतए गेल ाह ,कोनो  पत ा नि ह  ।  हमरो  कि ह ओ एिह बा र ेम े िकछु निह  कहला ह ।  आब की ह ोएत ? सभठाम हमरे \nघरक पता  देने रह िथ ।  पुि लस हमरा  उठाकए थाना  ल ए गेल  ।  आब की करी ? ककरा  किह ऐक जे जान \nबाँचत? िकछु निह  फु र ाए ।  \nएिह  घटनासँ  हमरा  आँ िख खुिज  गेल  ।  आब बुझाए जे िकएककैकगो टे  एिह सभ सँ  बँि च कए रह ए \nकहैत छल । मुदा ह म ओकरा सभ केँ बुिर बक बु िझऐक  ।  अपन  लोकक काज निह  अएलह ुँ  तँ जी िबए कए \nकी करब \" -से मोने -मोन स ोची ।  मुदा आब शंकर तँ तेह न   झटका देलाह  जे हा थ -पै र  स ुन्न लाि ग र ह ल \nअिछ । \nपु िलस  लाख ह ाथ -पै र  मार लक , ने ओ िह  कन्द्य ाक, ने श ंक र क कोनो पता भे टल ैक ।  हमरा  उपर \nपु िलस  िदन-र ाि त  दबाब बनओ ने रह ैत छल । कत बो कि ह ऐक कोनो सु नबाइ  निह  ।  पु िलस  हमरा  हाज ित मे  \nबंद कए दे लक । जमानत ो नि ह भे टल  । अस लमे  के स ब ह ुत जगि जआर भए गेल  \nर ह ैक। अखबार,र ेिडओ,टे लीिी जन िदन-र ाि त  घोल केने  रह ैत छलै क । मुदा जखन ह मर ज ह ल जेबाक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nसमाचार  छपल  तँ हमर  कतेकोिमत्र,शुभ िचंत क पर ेस ान भ ए गेल ाह  ।  हमर कमष चार ीस भ सेहो हल्ला के लक । \nत कर पिर णाम उल्टे भे लैक ।  पुिल स ल ाठीस ँ कमषचार ी सभकेँ ओध -बाध कए देलक ।  स भट ा भे ल मु दा शंकर  \nपकडल निह जा सकल ।  \nकन्द्या  निाि लग छिल । केन ा-ने-केना ओकरा संप कष मे  अ एलैक आ तकर  श ंकर नाज ाय ज फएदा \nउठओल क । किनको ई  नि ह  स ोचेल ैक जे हमर ो ऊ पर िकछ ु अस र  होएत  ।  जखन  िदल्ली आएल रह ए त ँ \nिकछु निह  रह ैक । आ धा र  क ाडष बनेबाक हेतु हम ओकर ा अपन घरक पता  देिलऐक ।  अपना ओिह ठाम काज \nधर ा देिलऐक ।  काज नीक  करैक । बात -व्य िह ार ो न ी क रह ैक ।  क्रमश ः ओकराप र  ििश्वास बढ ैत गेल  ।  \nकमषचार ीसभ क दे खरेखक भारओकरे दए देलीऐक । स त  बुझी तँ ओ माि लके जकाँ काज  करए। ओ एह नो \nभए सकैत  अिछ  स े निह  स ोि च स कल ह ुँ  ।  तकर े फल  भ ोि ग र ह ल छी ।  जे भ ेल  स े  भेल  आब एिह सँउबडब \nकोना? \nह मरा  जह लमे  जेबाक स माचार  स ुिन एकिदन मदनबाबू  भेंट  करए अएलाह  ।  ओ कार बार क क्रममे  \nििदेश  चल  गे ल रह िथ।  ओि ह ठामस ँ अएल ाह  तँ हमर ा बा र ेम े जानकार ी भे टल िन ।  ज ह लमे  भेंट  करए अए लाह  \n।  हुन का देिखत ि ह  कनाए लाग ल ।  ओ हमरा  ल ेल  मनुक्खक दे ह मे  भगिा नोसँ बे सी र ह लाह  अिछ  ।  ह मर \nह ालत देिख हुनका निह  र ह ल गेल िन ।  \n\"अहाँक ई ह ाल केना भेल ?\" \n\" ह मर िकछ ु गलती  नि ह  अि छ ।  मुदा पुिल सकेँ  असली गुनह गा र  न िह  भेट लैक तँ हमर े पकिड  \nलेल क िकएक तँ ओकर पत ा  हमर घरेक छैक । \"  \n\"एह नो क त ह ु भे लैक अिछ  । \"  \nओ मोबाइ ल फोनसँ पता  निह  ककर ा -ककरा सँ गप्प केला ह  ।  औ  बाबू ! धर ाध र  एकस ँ -एक पुिल स क \nअिधकार ी ओतएपहुँ चए ल ाग ल ।  ओ स भ ह ुनकास ँ घटी मािन रह ल छल ।  मदनबाबू  अिड  गेल िखन - \n\"पिह ने िहनका ज ह लसँ बाह र  करू त खने हम िकछु सुन ब।  \"  \nपु िलस सभ थरथर  काँ िप रह ल छल ।  घंटाभिर क अंदर े  हमर ज मानत क का गज  बिन  गेल ।  हम \nजह लसँ छुिट मदनबाबू कस ंगे ह ुनके  ओिह ठाम िबदा भे लह ुँ  ।  जा बत  ह म जह लसँ छुटल ह ुँ  निह  ता बे ओ कतह ु          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nनिह  गेल ाह  ।  ह ुनकर एिह  महा नत ाकेँ की कहबै ? एिह  दुि नय ाँमे  अधलाह  ल ोक अिछ त ँ भगिान नी को लोकक \nकमी नि ह  रखने छि थ।  त ेँ ई  स ंसार  चिलओ र ह ल अिछ  । \nमदनबाबू क प्र य ासस ँ ह मरा  जमानत ो भे ल आ िकछु िदनक बाद के ससँ नामो हिट गेल ।  मुदा हम \nत बाह  तँ भइ ए गेल ह ुँ ।  स भट ा काज  ल टिक गेल  ।  मासिदन काज  बैिसगेल ासँ  कै कटा  काय षकत ाः एमह र -\nओमह र  भए गेल  ।  फे र सँ सभिकछुकेँ प टरी पर आनबामे कतेको िदन लाि ग गेल  ।  \nमदनबाबू केँ फे र  ििदेश  जेबा क  र ह िन ।  जाइत काल ह मर ा बज ा कए अपनाभिर बहुत िकछु जोग ार  \nकए गेल ाह  ।  \nह िाइ अड्डाध िर  बहु त  िसने ह क गप्प-सप्प करैत रह लाह  । कहलाह - \n\" नीक काज  करैत र ह ू  ।  काँ टे म े गुल ाब फु लाइ त  छैक ।  मानलह ुँ  जे िकछुगोटे धोखा दए देलक \nआ आगुए दए स कैत  अिछ  मु दा त कर चल त े अहाँ अपन  स ह ी र स् त ा िकएक ब दिल ल ेब? नीक -नीके होइ त  \nछैक । शिक् त  इज ो त मे  होइत  छैक ,अन्द्ह ार मे  निह  ।  दीप जर ाउ,अन्द्ह ार क पाछ ु निह  जाउ ।  ई छ ोट -मोट \nमामल ासभ  अ पने श ांत  भए जेतैक ।  \"  \nह मरा  गुम् म देिख कहैत छि थ- \n\" आब अह ाँ िबआह  कए िलअ।\"  \nह ुनकर बात  स ुिन हम लाज सँ मु डी  नीचा कए ल ेल ह ुँ  ।  जह ाज क उ डबा क स मय ल गी च छल ।  \nह ुनका प्र णाम के लह ुँ  । \n“नीकस ँ र ह ब ।  पत ा नि ह  आब किहआ भ ेंट  होएत ?” से  बजैतमदनबाबू  अंदर  चिल गेल ाह  ।  हम \nअपन घर िापस िबदा  भेल ह ु ँ। र स् त ामे ओ र िह -र िह  कए मो न पडैत र ह लाह  । थािक से गेल  रह ी । झलफल  \nभए गेल  छल ।  हिाइ अड्डा सँ लौि टकए सब ेरे - सकाल स ुित रह लह ुँ ।  \n   \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‖अि नल‖                                \nआँिखमे िच त्र  ह ो मैिथलीकेर ( आ त् मकथा )             २०.चा िर  ब र ख पचरुखीम ेे –  \nहम  18 .01.1989 क‖ साँ झमे स ीिा न आिब गेल ह ुं आ बैंकसं स ट ले र ाज  होटलमे  ि टक लह ुं |  19 क‖ जीपसं \nपचरुखी गेल ह ुँ  आ श ाखामे  य ोग दान के लह ुं | शाखा प्रबंध क छलाह  आर.  एन. िमश्र ज ी | \nऔर  स दस् य  स भ जे त ाि ह  स मयमे  छलाह  अथिा बाद मे एलाह  स े छलाह  :  \nपी.दुबे ,ए. के . सह ाय , मो.आलम, जे.बी. उपाध्य ाय, ओम प्र काश स् िणषकार,एस.के.ित िार ी, आर. एम. प्रस ाद आ \nमोह न र ाम | 7 अगस् त   91 क‖ त ीनटा नि िलिपक एल ाह  :   चन्द्र मा मांझी, जमादार  मांझी आ रा जेन्द् र दास | \nबाद मे एकटा अिधकार ी एलाह  एस.डी. र ाम | \nआर.एन.िमश्र जीक ट्र ान्द्सफर क बाद िकछुए िदन लेल  ए लाह  एस.बी .ि त िा र ीज ी आ ह ुन का \nबाद 19.02.91 क‖एलाह  जन ादषन िमश्र जी  | \nशाखामे  ऋण आिेदन  सबह क िनष्पादन हेतु क्षेत्रीय  का य ाः लय क  आदेश  पर ए.एफ.ओ. र ामजीत िसंह जी िकछुए \nिदन लेल  एलाह | \nई  श ाखा बहुत दृििसं नीक छल मुदा अह ू  ठाम बैलेंिस ंगब ला सम स् य ा छलै , आइ.आर .ड ी. पी. मे ती नटा लेजर  \nछलै  आ बैलेंस  जू न  1984 त क िमल ल  छलै, फस ल ऋ णक दूटा लेजर  छलै आ ब ै लेंस  जू न  1982 त क \nिमलल छलै | ई  दुनू  पिह ने िमल य बाक प्रय ास केल ह ुं | 10  माचष तक फस ऋणक शेर्  िमल ान \nिदसम् बर 1988 त क भ ‖ गेल  |  आइ.आर .ड ी. पी. बह ीक िमलान िदसम्बर                   1984 त क भ ेल  | सभ \nगो टे क स ह य ोग सं बही िमल ान  िस् थित कें क्रमश ः  नीक सं  नीक बनय बाक प्रया स करैत र ह लह ुं | बचत \nखात ामे 33 आ स ािि ध ज मामे 10 टा ल ेजर  छलै | पें शनक  काज स ेहो बहुत छलै  | \nसीिा नसं लगभग  10  िकलोमीटरपर पचरुखी श ाखा छलै , ह म सीिा नमे आिास रा खक लेल  क्ष ेत्रीय  प्रबंधकक \nअनुमित  हेतु आिेदन पठा   दे िलए | प्रितिदन स ीिा नसं पचरुखी जाए ल गलहुं | साँझमे  घुिरक‖ सीिा नमे  र ाज  \nह ोटल पह ुंिच जाइ  छलह ुँ  | \nसीिा नमे पाँच साल रिह  चु कल  छलह ुँ , बह ुत गो टे  पू िष पिर िचत  छलाह  | डी ए िी कॉ लेज स ीिा नक प्राध्य ापक \nडा. अमर  नाथ टाकुर , प्रो. गंग ानंद झा, आर एन चौधरी  आ  ओकील  साह ेब स ुभ ाष्क र पाण्डेय जी सभ  गो टे कें          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nडेरा त कबामे सह य ोग  ह ेतु किह देिल य िन आ िनिि न्द् त छ लह ुँ  जे डेरा जिल् दए कतह ु अिश्य भे टत | य ैह \nसोि चक‖ पिर िार  स ंगे आिब गेल  छलह ुँ  | \nचािर-पाँ च िदन भ ‖ गेल  छल | कतह ुस ं कोनो डेर ाक पत ा नि ह  भेट ल  छल  | \nएक िदन सबेरे ह ोटलक बाल कोनी सं नीचां तकलहुं त बा बू कें देखिलयि न  चल  अबैत , आिय ष भे ल , कत‖ सं \nआिब र ह ल छिथ एत े सबेरे , नीचां जाक ‖ ह ाथसं स ामान स भ ल ‖ लेिल य िन आ हुनका स ंगे ऊपर  गेल ह ुँ  | \nगप-शप भ ेल  त पत ा चलल , ितला संक्रािन्द्तक िकछु सनेश  ल‖क‖ ट्र ेनस ं आदापु र  एलाह, ओत‖ पता  चल लिन \nजे ह म सीिा न चल  गेल ह ुँ  | आदापुर  श ाखाक ए एफ ओ िद्रिेदीज ी ह ुनका अपना घरपर  रक् सौल ल ‖ गेल िखन, \nओत‖ एकिदन रा िखक‖ बस पर  चढ ा देल िखन आ कहलि खन जे बैं क ल ग ज ाक ‖ ह ो टल मे  अथिा ब ैंक श ाखामे  \nपता  करबै त भें ट भ ‖ जेताह  | बस स्टैं डसं पत ा लगाक ‖  बैंक ल ग आिब गेल  छलाह  त ह म देिख लेिल य िन | \nबाबू  एलाह  त ‖ र स् त ेस ं हमर डेरा  ठीक के ने एल ाह  | \nजेबीमे सं एकटा काग जक टु कडी  िनकाललिन , कहलिन जे ई सज्जन  र क्सौलस ं ह मरा संगे  बसमे  एलाह े आ \nकहलिनह ें  जे ह मर डेरा बैंक क  लगेमे  अिछ आ ह महू ँ को नो बैंके  स् टाफकें मकान भा डापर देब‖ चाह ैत छी  | \nिकछु काल बाद ठाकुरज ी एलाह  त कह लिन जे हम जनै त  िछय ि न र ामचंर िसंहकें , चल ू  ने एखने चल ैत छी  | \nसभ गो टे  गेल ह ुँ  | घर देखिलऐ, शास् त्र ी नग र मे  काली मि न्द्दरसं किनएँ दू र पर सडकक कात ेम े | \nर ाम चन्द्र िसंह ज ी सं भें ट भे ल, गप  भे ल, डेरा  ठीक भ ‖ गेल  | \nह म सभ गो टे  होटल छोि ड डेरा मे  आिब गेल ह ुँ  | स् टोि संगमे  अनने र ह ी , एकटा डेकची आ िकछु थार ी -बाटी-\nिग लास स ेहो रह्य, डेरा मे  भोज न बनाए ब श ुरू भ ‖ गेल  | \nडेरा मे  एकटा कमी छलै  | लो िोल् टे ज रह बाक का र णे पािन स िदखन ऊ पर नै चिढ पबै त  छलै , सबेरे एक बेर  \nऊ पर आिब जाइत  छलै | त ें नह ाए बल ा पािन  स्टो र  क ‖क‖ र खबाक ल ेल  बाबू क स ंग े  जा क ‖ एकटा बडका \nड्रम िकनलहुं  आ एकटा पाइ प सेहो | ड्रम ल े ल ढ क्कन ब नबौलह ुं | \nबाबू  िकछु िदन र िह क‖ गा म िापस चल   गेल ाह |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nह म सभ  14  फरबर ीक‖ आदापुर सं ट्र कमे सामान स भ ल ‖क‖ सीिा नक डेरामे  चिल ए लह ुं | \nआदापुर सं चल बासं प िह ने िद्र िेदीज ीक बह ुत आग्रह क का र ण रक् सौलमे ह ुनका घर मे   चािर िदन पहुना इ कर‖ \nपडल,से बह ुत नीक ल ाग ल | \nजिह य ा सीिान सभ  गोटे  स भ  स ामान ल ‖क‖ एलह ुं, ओही  िदन र ाि त मे  ओकील साह ेब सुभ ाष्कर पाण्डेय जी क \nप्रथम पु त्र ीक िििा ह क उत् सिमे  स भ गो टे  शाि मल  भ ेल ह ुँ  | \nिसन्द्त आ मै िथलीक नाम र ाज िंशी बाि लका उछच ििद्य ालयमे  आ श ैलेन्द् रक नाम  सर स् ित ी िशश ु मिन्द्दरमे \nिलखाएल गेल िन | आब श ै लेन्द् र भ‖ गेल ाह  िििेक आनन्द्द | \nसीिा नमे क्षे त्र ीय  काय ाःलय हम र ा डेराक बह ुत लग छल | \nओत‖ र ाज भार्ा अिधकार ी क णषजी आ स ुरक्षा अिधका र ी िमश्र जी स ं िनकटता भे ल | \nकणष जी और  िमश्र जी  दुनू  गोटे  दू य ू िनय नक स दस् य  छ लाह  मुदा दु नू  गोटे मे  अद भु त  स ामंजस् य  छलिन  | ह म \nअिधकार ी य ू ि नय नक छलह ुँ, ह मरा पर कणषजीक सह य ोग सं  य ू िनय न बदलबाक लेल  बहुत दबाब पडल आ कणषजी \nई  किह क‖ एकर  स मापन केल िन जे ई दबाबपर एक मकानक िकरा य ा दू  आदमीकें दैबल ा  लोक छि थ, त ें \nिह नका िदक नै कर ै जैयनु | \nिमश्र जी सभ कें भोर े जगबा क आ टह लबाक अभ्य ास लगौ लिन | \nअपना डेर ासं अ बैत छलाह  , र स् त ामे जकर-जकर डेर ा छलै , सभकें  जग बैत संग क ‖ क‖ िी.  एम. एच . ई.  \nस् कूलक मैदानमे  ल‖ जाइत  छलाह  | ओत‖  सभक ें व्य ाय ा म करबैत छलाह  | \nह मरो  भोर े जगबा क आ व् य ायाम करबा क अभ्य ास ल ाग ल | \nिमश्र जी सािह ि त् य क अिभरूि च स ेहो रखैत छ लाह  | \nअपन आिासमे  िदनकर  स्मृ ित  स ंध्य ा 23  िसतम्बरक‖ मनबैत  छलाह  |साि ह ित्य क गोष्ठी सभम े उपिस् थत होइ त  \nछलाह  आ भ ाग  ल ैत छलाह  | \nह मर साि ह ि त् य क िक्र य ा कला प :          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nएिह  बेर  स ीिा नमे हमर साि ह ि त् य क गि त ििि ध सीिमत  र ह ल  | \nकॉ लेजक पू िष पिर िचत  प्राध्य ा पक ल ोकिनसं सम् पकष बनल र ह ल | आदरणीय  प्रो.  गंगा नन्द्द झाक स लाह सं \nबंगला ल ेखक आशापू णष देिी क प्र थम प्रित श्रुित, बकुल क था , शंकरक ए पार  बांगला ओ पार  बांगला , सीमाबर्द् \nआ ििमल  िमत्रक इकाई  दहा ई  स ैकडा आ खर ीदी  कौिड य ों के मोल प ढ लह ुं  | एकर  अित िर क् त  हि र िंश रा य  \nबछचन, िदनकर आ नागा जुष न क िकछु पोथी सेहो पढलह ुं | ओश ोक िकछु पोथी से ह ो पढ लह ुं | ओश ो टाइ म्स  \nपित्र का सेहो पढैत छलहुँ | \n1992 मे  26 जनबर ी क ‖ सीिा न  क्लब द्रार ा आय ो िज त किि सम्म ल ेनमे, 23फरबर ीक‖ डी ए िी कॉ लेजमे  \n आय ोि ज त  किि सम्म ेल नमे आ शास् त्र ी जय न्द् त ीक अिस र पर 2 अक्टूबर क‖ सीिा नक िमिडल स् कूलक प्र ांग णमे  \nआय ोि ज त  किि स म्म लेनमे  िकछु मैिथल ी आ िह न्द्दीक रचना  प्रस् त ुत केलह ुं | क्लबक काय षक्रम मे  क्षे त्र ीय  \nकाय ाःलयक स ुरक्षा अिधका र ी, ह िर  श ंकर िमश्र जी  स ेहो नज रुल इ स् लामक रचना  ―ििरोह ी‖क पाठ बह ुत सुन्द् दर  \nकेने छल ाह  | \nकतह ु साि ह ि त् य क काय षक्रम  ह ोइ त  छलै, त  अिश्य  जा इ त  छलहुँ | \n1992 मे 26   जनिर ी क‖ प चरुखी मे इ प्टाक नाटक ―जनत ा पागल हो ग ई  है ‖ देखलह ुं | \n28  जनिर ीक‖ सीिा नमे इप्टा  द्रार ा प्रस्त ुत नाटक ―एक औ र  रोणाचाय ष ‖ बह ुत नीक लाग ल | \nएिह  स ाल  9-10  निम्बर क‖ पटनामे  ििद्य ापित  पिषक अिसर पर िसय ार ाम झा ―सर स‖ सं हुनक िकछु र चना \nसुनल ह ुं, ―िडगर ी भ‖ गेल ै झुन झू ना स ाढे  छबे आनामे ‖ नीक ल ाग ल रह्य |ई  रचना ओिह  स मयमे  िबह ार मे  िशक्षा \nआ पर ीक्षाक िस् थित क पोल खोलै त  छल | \nसीिा न मे  किि स म्म ेल न आ मु शाय र ा देखब नीक लगैत छल | एक बेर  तंग  इन ा य त पु र ी( जे असलमे  \nश्रीिास् त ि छलाह  )क स ंग डेरापर  बैसार  भेल  | ओ एकट ा पांत ी देल िन :  \n―लोग  पह चाने गए ह ैं काम स े  िकर दार  स े ‖   एिह  पांत ीकें ल ‖क‖ एकटा गज ल तैय ार  करबाक लेल  कहलिन | \nह म त ैया र  त  के लह ुं ,मु दा ओिह सं अपनो संत ुिि नै भ े ल | ह म गज ल िलखबाक कोिशश  त कर ै छलहुं , मु दा \nगज लक व्य ाकर णक ज्ञान नै  भ‖ सकल  छल |            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nबछचन जी क ―मधुशाला‖ बह ुत पिह ने प ढने रह ी आ ―की भे टल  आ की ह ेरा गेल ‖ –आत् म गी त  िलखबाक ििचार  \nमोनमे आएल  छल , त ाि ह  लेल  िकछु पिह नह ुं िलखने  रह ी  आ िकछु अहू  स मयमे  िलख लह ुं | \nओिह  स मय िबह ारक जे िस् थ ित  रह ै, त ाि ह पर ह मरा सं एक टा रचना िलखाएल जे बादमे मैिथल ी पित्र का ―भारत ी \nमंडन‖ मे  प्रकािशत  भ ेल  : \n                गीत \nगो ली बारूदक मौसममे ह म किित ा केह ेन स ुनाबी  \nह ाल दे िख बेह ाल भ ेल  छी , गी त  कोनाक ‖ गा बी ? \n  \nगाम-गा म  आ शह र-शह र मे आतंकक  अिछ छा य ा \nठोिह  पाि र क‖ कािन र ह ल अि छ गौत म बुर्द्क काय ा \nशब्द-शब्दमे  िचनग ी-िचनग ी,  शब्द-शब्दमे धधर ा \nअपनिह  घर  हम जर ा र ह ल छी  अप्पन -अप्पन बखरा \n  \nगा मक गाम जर ैए धह -धह   ककरा कोना बचाबी \nएह ेन हालमे  कािन स कै छी , गी त  कोनाक ‖ गा बी ? \n  \nटूटल  सर स् ित ी केर िीणा केर संगी त क धा र ा \nमनुखक छु र स् िाथष प र  कन इ त  अिछ  ििज्ञा न बेचार ा \nपत्रह ीन स भ गा छ नग् न अि छ  जेम्ह र े देखू  तेम्ह र          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nकत‖ अल ोि पत भे ल गामस ं ब र क गाछ  झमटगर  \n  \nथाकल-ह ार ल ल ोक सोचैए कत ‖ कने स ुस्त ाबी \nएह ेन हालमे  अह ीं कह ू  त ग ी त  कोनाक ‖ गा बी ? \n  \nबेर-बेर  उठबैए  ह ाबा   एखन ह ु  िैह  सिाल \nबुर्द् –महा िीर क  ई  धर त ी  एह ेन  िकए कंगाल \nरोण -भीष्म केर  चु प्पी आ धृत र ाष्ट्र क कुित् सत  स पना \nबेर-बेर दोह र ाएल जा इ त  अिछ  ल ाक्षागृह के र  घटना  \n  \nउिचत य ैह जे आमक खाितर   आमक  गाछ  लगा बी \nचल ै-चल ू  हम सभ िह िल -िमिलक‖ अपन िबह ार  बचाबी | \n  \nिशश िा गामक मह ादेि ठाकु र  हार मोिन य मपर  नीक गी त  ग बैत छलाह , ह मरा सं िकछु गीत  िलखबौने छलाह , \nकरीब दसटा गीत क कैस ेट  बनबौलिन , एकटा प्रित  हमरो  देलिन | \nओिह मे  िनम्निलिखत  गीत  स भ छल : \n―आउ आइ ह म सभ िह िल िमिलक‖ मांक उतारी आर त ी ‖ \n―एना  गे सुिगय ा कत ेक िदन र ह बें ‖ \n―बौआ बिन गेल  नेत ा दाढी बढाक ‖          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n―आइ धर ितय ो लगैछ नि कि नय ाँ जेना ‖ \n―सजाउ ह े य ै बिह ना , मै िथलीक प्रित मा स जाउ‖ \n―आजुक राित  कथील े ‖ र े भै य ा , आजुक राित  कथील े ‖ \n―छो टे -मोटे  टू ट ल मडैयामे गौ र ी कोनाक ‖ र ह त ी ह े ‖ \nआ िकछु और  गीत  | \nबादमे स्थाना न्द्तर णपर िब ह ार सं  बाह र  जेबाक कार णे ने शिशकान्द्त जी-सुधाकान्द्त जीसं स म्प कष रा िख सकल ह ुं ने \nमहा देिजीसं | \nर ामचंर बाबू क मकानमे  : \nमकान णै ल छलै , एकेट ा क मी छलै , पािनक व्य िस् था िन य िमत  नि ह  छलै, जाि ह  का र ण असुििधा ह ोइ त  छल \nत थािप एिह  बेर  स ीिा नमे जा धि र  रह ल ह ुं, अही  मकानमे र ह लह ुं | \n  \nिद्रर ाग मनक बाद एक बेर िक छु िदन एिह  ठाम ह मर अनु ज ल लनज ी सप त्नी  रह लाह  | एक बेर  दू स प्ता ह  ल ेल  \nह मर ससुर आ   डुमर ा बला साढू पत्नी आ छोट बालक न ीर जक  संग र ह लाह | ओिह  स मय हम सभ स् नान \nकरबाक लेल  ििशे र् उपाय  करैत छलह ुँ  | \nसडकक पिछछम प्रथम  तलप र  हमर आिास छल आ स डकक पू ब अिकाशप्राप्त प्राचा य ष महेन्द्र बाबू क पैघ  \nह ात ामे एकटा इना र  छलै , आदमी बढ लापर  पुरुर् लोकिन स् नान करबाक लेल  ओिह  इ नार पर ज ा इ त  छलाह  | \nओिह  हातामे एकटा चापा कल  स ेहो छलै , ह म अिधक काल चापा कल क उपय ोग  करैत छलह ुँ  | \nएक बेर  पटनासं मामा स ेहो सपिर िार  दस  िदन लेल  एला ह  आ जेना -त ेना काज चिल गेल  | \nपान आ तमाकु ल :          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nसीिा नमे पान बहुत खाए लगलहुं | काली मिन्द्दर  ल ग पानक दोकान  तेह ेन स ुन्द् दर  पान खु अबै त  छलै जे बेर-\nबेर खेबाक लेल  प्रे िर त  करै छलै | िदन-िदन आदित  पुि भेल  जा  रह ल छल | \nक्षेत्र ीय  काय ाःल य क स ुरक्षा अिधका र ी लोकक स्िास्र्थ य क स े ह ो िचन्द्ता करैत छलाह  | ओ कय  बेर  कहैत छला ह \nपान छो िड देबाक लेल  | एक बेर  बहुत दृढ स ंकल्प ल ‖क‖ छो िड देबाक िनणषय  ल ेलह ुं आ पान खाएब छो िड \nदेल ह ुं, मु दा मोन ििचिलत  होमय  ल ाग ल | मोनकें ठकबाक लेल  तमाकु ल कखनोक ‖ खाए लगलहुं | मु दा मोन \nकनीसं मानैत नै छल , त कर पिर णाम भेल  जे जेना पिह ने प ान खाइ  छलह ुँ , त िह ना त माकुल खाए लगलहुं | \nई  औ र  खतर नाक छल | \nएक िदन प्रो. गंग ा नन्द्द झा कहलिन, ―अहाँस ं िशकाय त  अिछ, अहाँ पान खाएब छो िड  देलह ुं त  तमाकुल  िकए \nखाए लगलहुं |‖ \nह म बह ुत गंभीर त ासं ििचार  करैत एक िदन त माकुल स ेहो छोि ड देलह ुं | \nत माकुलक स ेिन ह मर पूिषज  स भ स ेहो के ने छल ाह  | \nह मरा  टोलमे ए क-दू  घर  छोि डक ‖ सभ घरमे जिा न आ बू ढ ल ोक सभ द्रार ा त माकुलक स ेिन चल ैत छल | \nह मर बाबा  (दादा ) सेहो अपने बाड ीमे त माकुल उपजबैत छलाह , ओकरा सिर य ाक‖ र खैत  छलाह  आ स ाल भ िर  \nओकर सेिन करैत छलाह  | \nबाबू  कल कत्तासं एल ाह  त ओह ो एकर  स ेिन करय  ल गला ह  | \nह म बी. एस.सी. पाटष एक तक पान -सु पार ी-त माकुलसं दूर  रह ैत छलहुं | \nढोली एग्रीकल् चर कॉलेजमे  एक बे र  एक स ंगी क जोर पर ि सगर ेट  मुंहमे ल ेल ह ुं , मु दा चक्कर  जकाँ आिब गेल  | \nओही  िदन िसगर ेट सं मुिक्त  भेिट गेल  | \nबह ुत पिह ने एक बेर र ाि त मे  हमरा  दांत मे  ददष उठल  | बेचैन भ ेल ह ुँ  | र ाि त मे  औ र  कोनो उपाय  नि ह  देिख ह मर \nिपत ा कनी तमाकुल  चु नाक ‖ देल िन आ कह लिन जत ‖ ददष करैछह  ओत ‖ र ाि ख दहक | ह मरा  ते ह ेन िनशा \nलाग ल जे स बेरे त क स ू त ल र िह  गेल ह ुँ  | त करा बाद बह ु त  िदन धिर  ने दां त मे  ददष भे ल आ ने  तमाकुल  िदस  \nत कबाक िह म्म ित  भेल  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nबादमे जखन कखनो दांत मे  ददष हुए त  हम त माकुलक उपय ोग  करय  ल गलहुं | धी र े-धी र े पानक ििकल्प \nत माकुल आ तमाकुल क ििक ल्प पान भ ‖ गेल  | क्य ो एक र  अधलाह  पक्ष िदस स चेत  निह  क‖ सकल ाह  | \nबह ुत िदन बाद िमश्र जी  आ  प्रो.  गंगानंद झा ए ह ेन ल ोक भेट लाह  जे पान आ तमाकु लसं मुिक्त क ल े ल प्रे िर त  \nकेलिन आ हम अपनापर ि नय ंत्र ण क‖ सकल ह ुं | \nिकछु िदन त ि नमािह  ल ेल ह ुं, मु दा एकटा सम्बन्द् धी  एलाह  आ कह लिन जे एक-दू  बेर  खे बामे हजष नै छै , ओ \nखाइ त  छलाह , ह मरा सं ओ प्रभािित  निह  भेल ाह, ह महीं  हु नक प्रभािमे  आिब गेल ह ुं आ कखनो -कखनोक‖ लेब‖ \nलगलहुं | धी र े-धी र े फेर  पू िषित  त माकुलक अधी न भ ‖ गेल ह ुँ  | एिह सं मुिक्त क ल ेल  आ िश्य क मंत्र  तकबा मे  \nचौदह  बरख ल ाि ग गेल  | जबलपु र  पह ुंचलापर  कार गर  मंत्र  भेट ल जे एक संग पान , त माकुल, माछ -मांस, \nिपय ाज ु-लह सुन स भस ं मु िक् त  िदय ा देल क | ओिह  मंत्र क चचाः आगाँ स मय एलापर  क र ब | \nदेश  आ प्र ान्द्त क रा जनीित : \n1989 मे 2 िदसम् बर क‖ केन्द्र मे  रा ष्ट्री य  मोचाःक स र कार मे  ििश्वनाथ प्रत ाप िसंह  प्रधा न मन्द्त्र ी भे लाह  \n| 1990 मे 7 अगस् त क‖ प्रधानमन्द्त्री  द्रार ा मंडल आयोग क अनुशंसाकें िक्रय ाि न्द्ित कर बाक घोर्ण ा भे ल | \nएिह  घोर्णाक ििर ोध मे  पू र ा देश मे  छात्र-आन्द्दोलन श ुरू भ‖ गेल  , कतेक य ुिक द्रार ा आत् मदाह क घोर्णा ह ुअ‖ \nलाग ल | \n25  िसतम्बरक‖ अयोध्य ामे िििा दास् पद बाबर ी मि स् जद –र ाम जन्द्मभ ू िमपर मिन्द्दर ि नमाःण  हेतु भ ाज पाध्य क्ष ल ाल \nकृष्ण  आडिाणी द्रार ा गुजर ातमे  स ोमनाथ मिन्द्दर सं रथ-य ा त्र ा आर म्भ  भेल  | \n23  अक्टूबर क‖ लाल कृष् ण आडिानीकें समस्त ीपुरमे िगर फ्तार  क‖ ले ल गेल िन, भाजपा  रा ष्ट्री य  मोचाः स र का र सं \nसमथष न िापस ल ‖ लेल क आ    7 निम्बरक‖ र ाष्ट्र ी य  मोचाः सर कार  खिस पडलै | \n1991 मे  21   मइक‖ र ाज ीि  गांधी  बमस ं मार ल गेल ाह ,   21  जू नक‖ पी. िी, नर िसंह ा र ाि प्रधान मन्द्त्री  भेल ाह  \n| \nिबह ार क ि स् थित  द य नीय  भ‖ गेल  छल |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nजे सर कार  छ लै से सर कार  ल ेल   छलै  | अश ाि न्द्त आ अस ुरक्षाक िात ािर ण उपिस् थ त  छलै | सीिा नमे ई \nिस् थित  बेशी किकर भ‖ गेल  छलै |िशक्षाक मिन्द्दर सभ  अनाथ जकाँ भ‖ गेल  छल  | िस् थित  ए त ेक जबदा ह  \nभ‖ गेल  छलै जे पीिड त  ल ोक अस्पत ाल जेबास ं , लोक लोकक िज ज्ञा सामे जेबास ं आ  अखबार  स भ सह ी बात  \nलोकक स ो झाँ अनबासं डेर ाइ त  छल | \nआय ाःित ष, इ ंिडय न नेश न आ ि मिथल ा िमिह र  पिह ने बन्द् द भ‖ गेल  छल | मािट-पािन स ेहो बन्द्द भ‖ गेल  छल | \nसर कार  द्रार ा लोक सेिा आय ोग सं मैिथल ी ििर्यकें हटा देल गेल  | र ाज्य मे  ििर ोध क स् िर  दबल  रह ल | \nअस ामान्द्य  िस् थित क प्र भाि बैं क स भप र  निह  छलै, त थािप सीिानक हिा  ििर्ाक् त  ल गैत छल | त ैप र  िबज लीक \nसंकट आ ओ िह  स ं उत् पन्न अनेक असुििधा बेर-बेर ई  स ोचबापर िििश क ‖ र ह ल छल जे कतह ु एह ेन ठाम \nस् थाना न्द्त र ण होइत  जत‖ िबज ली सिदखन रह ैत ह ो इ  आ  िात ािर णमे  श ाि न्द्त ह ो इ  | \nपािर िाि र क ि स् थित : \nपिर िार  ती न ठाम भ ‖ गेल  छ ल , गा ममे माए -बाबू  छलाह , सीिा नमे हम पाँ च गोटे छलह ु ँ  आ िदल्लीमे ललनज ी \nआ रत नज ी छला ह  | बादमे ल लनज ीक पत्नी सेहो पह ुँ चल ि खन | \nह म गा मपर  एकटा बाथ रूमक आिश्य कताक अनुभि करैत छलहुँ , से ललनज ीक िद्र र ाग मनस ं पू िष भ‖ गेल, \nदू टा कोठल ी से ह ो ह ुनक िद्रर ाग मनस ं पिह ने बनबाओल  गेल  |एिह  ल ेल  बैंकस ं ऋण सेहो  लेब‖ पडल  | \nललनज ी िदल्लीमे  आजादपु र  मंडीमे  काज पकडलिन | बह ुत िदन धिर  ओ त ‖ एसगर े र ह लाह  | \nर त नज ी ब ी एस सी िफिज क्स प्र ित ष्ठामे प्रथम श्रे णीमे उत ीणष भे लाह  | बाबू क ििचार  छ लिन जे एम एस स ी \nसेहो क ‖ लेिथ, मु दा ह ुनका िदल्लीमे  जी ििकोपाज षन िदस  ध्यान छलिन | \nमाए आ बाबू   बेरा -बेरी अस् िस् थ रह ैत गेल ाह  | \nबाबू  मधुबनीमे डा.के. के . िमश्रस ं देखौलिन, 25  िदनमे  िक छु ल ाभ नै भ ेल िन त दर भंगा जाक ‖ डा. \nआर.बी .ठाकुर सं देखौलिन | \nमाएकें सू त लमे  कोनो जंत ु पै र मे  नछो िर   लेल किन, इ लाज  भेल िन | \nमाए ठीक भेल ीह  त बा बू  दुिखत  पडलाह  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n1992 के िसतम्बरमे रत नज ी  एक बे र  पटना मे  कोनो पर ीक्षा दैत  गाम गेल ाह  त बा बू क स्िा स् र्थ य  ठीक नै \nलगलिन, 16 िसतम्बर क‖ ह ुनका नेने िदल्ली चल गेल ाह  | \nिदल् लीमे बाबू  हमर सभस ं छो ट बिह न -बिह नोक घर मे  र ह लाह  | ललनज ी आ रत नज ी से ह ो लगेमे  रह ैत छलिखन \n| \nललनज ी िकछु म ास एस गर े र ह लाह ,िकछु िदन दुनू  गोटे  बिह न-बिह नो ओत‖ र ह ला ह  आ फेर बादमे श ै ल स ंगे \nआदश ष नगर  बल ा िमयानीमे र ह ‖ लगलाह  | \n          पटेल  अस् पता लक  डा. पालसं  बाबू क  इ लाज शु रू  भे लिन, एकटा आयुिे दक आ एकटा य ू नानी डा. सं \nसेहो स म्प कष  कएल  गेल  | \nबाबू  िकछु मास िदल्लीमे र िह क‖ स् िस् थ भ‖क‖ गा म घु र लाह  | \nिदल् लीमे  रत नज ी से ह ो पीिलय ाक िशकार  भेल  छलाह  | \n  \nसीिा नमे एक रा ित  बछचीकें िबछछू  डंक माि र  देलकिन | डॉ क्टर सं देखब‖ पडल िन, दबाइ  खाए पडल िन | \nमै िथलीकें एक बेर  भर ल  गम ला पैर पर खिस पडल िन | \nएक बेर  मात ा िनकिल गेल िखन | \nिििेक सेहो अस् िस् थ भ ेल ाह  | दर भंगाक डा.  िी र ेंर  प्रसादक इ लाज मे  आ बादमे स ीिा न मे  डा.  डी.  एन. \nश्रीिास् त िक इ लाज मे  रह लाह | \nह मरा  स ेहो बोखार  भेल , िमश्रज ीक सलाह पर डा .ि नज ामुल  हसनसं सम्प क ष केलह ुं | कहलिन फै लेिरअल  फीिर  \nअिछ,पन्द्रह िदन  दबाइ  खाए पडल  | \nह मरा  डेर ाक बगलमे एकटा आँ िखक ििशेर् ज्ञ एलाह  डा.  ल ाल बहादुर िसंह, ह ुनकास ं आँ िखक जां च कराय  \nचश्माक उपय ोग  करय  ल गल ह ुं | \nपरम्पर ा आ आधुिनकताक समन्द्िय :          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nअही  अििध मे 1990 मे  प्रो.गं गा  नन्द्द झाजीक दुनू  बालक क िििाह  भेल िन | ह मरा  स भस ं स भ बात क चचष  \nकरैत छलाह  | ह ुनक जेठ बालक क िििाह 1 फरबर ीक‖ जमालपु र मे  भ ेल िन जा िह  ठाम ििर य ा त ीमे सीिा नसं \nडा.अमर ना थ ठाकुर ज ीक संग ह महू ँ गेल  रह ी | ओिह  ििर य ा त ीमे िकछु ििशे र्ता क स ंग परम्प र ाग त  िििाह  \nजेना मधुबनी -दर भंगामे होइ छै ,त िह ना अनुभ ि भेल, नीक ल ाग ल | \nह ुनक दोसर बालकक िििा ह  आधुिनक ढ ंगसं भ े लिन जा िह मे  ििर य ा त ीक स् थानपर  दुनू  िदससं िकछु िमत्र \nलोकिन उपिस् थत भेल िखन आ दुनू  िदससं मात ा-िपत ाक उपिस् थित मे  आ हुनका ल ोकि नक आश ीर्क स ंग दू-त ीन \nघंटामे िििा ह सं िद्रराग मनधिर क  सभ काय षक्रम  आ सभ प ािि न-ित ह ार  पटनामे स ंपन्न भे ल | \nह मरा  एिह  दुनू  ििि ाह सं िसखबाक लेल  बहुत िकछु भे ट ल  | \nमाता-िपत ाकें अपन बालकक अनुरूप पुतोह ु त कबामे कोन -कोन बात कें प्राथिमकत ा देबा क चाही आ कोन -कोन \nबात पर अपन सह मित  आ आ शीिाः द देबाक लेल  अपनाकें त ैया र  रखब ाक चाह ी , से ह मरा  िसखबाक अिस र  \nभे टल  | अपनो  मोने िििा ह  करब त   मात ा-िपत ा आ िमत्र-बन्द्धुक  आश ीिाः द आ शुभ क ामनाक संग  करब, ई ह ो \nउदाह र ण नि ल ोक सभ लेल बहुत अनुकरणीय  आ प्र शंस नीय  ल ाग ल | \nएकमात्र  य ोग्य  पुत्रक िपता  ि िश्व प्रिसद्द िकडनी ििशेर् ज्ञ  डा.िििेकानंद झा आ एकमात्र य ोग् य पु त्र ीक िपत ा \nसाि ह त् य क ार-िचन्द्तक आ िदल् ली ििश्वि िद्य ालयक चिचषत प्रो णेसर अपू िाःनन्द्द आधुिनक भ ार त ी य समाज  लेल  सफ ल \nआ स बल दाम्पत् य  जी िनक स ंग संतुिलत  पाि र िाि र क आ  स ामाि जक जीिनक अदभुत उदाह र ण प्रस् त ुत क र ैत \nछि थ | ह मरा  हर्ष  अिछ  जे िह नका लोकिनकें ल गसं दे ख बाक आ जनबा क अिसर  प्राप्त  भेल  अिछ  | \n  \nमाएक स ंग त ीथाःटन  : \n1991 के अक्टू बर मे  रत नज ी   शान्द्त ी बिह नकें गा मपर र ाि ख माएकें  सीिा न नेने एलाह  | एल.टी. सी. क स ुििधाक \nउपय ोग  करबा क ििचा र  भेल  | िसिानसं सभ गो टे  िदल्ली  गेल ह ुँ, बिह न-बिह नोक घर  पर र ह लह ुं | \nएक िदन दू  टा ऑटो िर क्शा ल ‖क‖ सभ गो टे  िदल्लीमे लाल िकल ा, इ ंिडय ा गेट,र ाज घ ाट,ििज य  घाट,शिक् त  \nस् थल,शाि न्द्त िन,िचिडय ा खा ना, लोटस मिन्द्दर  आिद बह ुत  ठाम घू मै  गे लह ुँ  |          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nिकछु िदनक बाद  एक िदन एकटा गा डी ल‖क‖ सभ गो टे  हिर द्रार  आ  ऋिर्केश मे  कय ठाम घूमै गेल ह ुँ | \nऋिर्केश  मे लक्ष्म ण झू लापर  द‖ क‖ दोसर कात  मिन्द्दर  सभ घूम ैत र ाि त मे  पुनः  हिर द्रा र  पह ुंिच श्री रा म \nधमषश ालामे  ििश्रा म करै गे लह ुँ  | \nदोसर िदन ह र की पौ र ी गेल ह ुँ ,ट्रालीसं म नसा दे िी मिन्द्दर गेल ह ुँ  | ओत‖सं भार त  मात ा मिन्द्दर,र ाम हनुमान मिन्द्दर  \nदेखैत पाँ च बजे गाड ीसं ििदा भ ‖ गेल ह ुँ  |  \nफेर  िकछु िदन बाद एकटा गा डी  ल ‖क‖ सभ गो टे  आगर ा , मथु र ा, िृन्द् दािनमे  कए ठाम  घू िम अबै  गेल ह ुँ | \nई  य ात्रा सभ  गोटे क ल ेल  ब ह ुत आनन्द्द प्र दान करैबल ा र ह ल | \nरत नज ी नोकरीक लेल  ओत िह  रि ह  गेल ाह  आ हम स भ माए संग सीिान घूिर  माएकें गाम पहुंचा देिलयिन | \n1992 मे  िस न्द्त (िंदना )क  दस मी बोडषक परी क्षा भेल िन  | िद्रत ीय  श्रेणीमे उत ीणष भेल ीह,900  मे   533 अंक \nएलिन,  59.2 प्रितशत  | \n  \nपदोन्न ित : \n1992 मे  स्केल II मे  पदोन्न ितक प्र िक्रय ामे  17 जुल ाइ   क‖ साक्षात् कार  भेल ै,  21 अक्टूबर  क‖ पिर णाम घोिर्त \nभे लै,  ह महू ँ सफल  भे लह ुँ  | \nओिह  बेर  िकछु गोटेकें मध्य  प्रदेश  जा ए पडलिन, पैं त ालीस  बरखस ं बेशी िय सबलाकें ब ाह र  नै जा ए पडल िन | \nह म पैं त ालीसक भ ीत र े र ह ी , त ें आंचिलक काय ाःलय, र ाय पु र मे  य ोग दान देबक ल ेल  िज नका सभकें आद ेश  भ ेट ल \nर ह िन, ओिह मे  हमहू ँ र ह ी |30 निम्बरक‖ ह मरा  स भकें र ाय पु र  आंचिलक काय ाःलय पह ुँ चबाक छल | \nअही  बीचमे  जमशेदप ुरसं िीण ाक िििा ह क स ू चना भे टल  | िीणा आ ममता  दुनू  बिह न नािन्द्ह ए टा र ह िथ त  माए \nदुिनय ाँ छोि ड देलिखन, िकछु िदन गाममे र ह लाक बाद दुनू गोटे  जमशे पु र मे  जेठ भाए , भौजी, भाित ज आ भ त ीज ी \nसबह क स ंग र ह्य ल गलीह  | साढू सम य -समयपर कलकत्तासं आिबक‖ भें ट क ‖ जाइत  छलिखन | िैह िीणा, \nह मर साढूक जेठ पुत्री िीणाक िििाह  भ‖ र ह ल छिन  ज मश ेदप ुरमे आ हमरा ज मश ेदप ु र  होइत  जेबाक अिछ  \nर ाय पु र  | काय षक्रम मे  कनी सामंजस् य  के लासं हम िििाह  ि दन त  निह, िििा ह क त ेस र  िदन भें ट क‖ सकैत  छी          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nह ुनका स बह क | बछची अपन िपत ा ले ल स्िेट र  आ म फल र  बुनने छिथ सेहो द ‖ देबिन आ स भ गो टे  स ं भें ट -\nघाँ ट स ेहो भ ‖ जाएत  | \nत दनुस ार  काय षक्रम  बनल जे पटनासं जमशेद पु र  भोर े पहुं चब , सर ोज  स्टे शनसं ह मरा  डेर ापर  ल ‖ जेताह, ओत‖ \nिदन भिर  स भस ं भेंट -गप करैत िर -किनय ाँ कें  आश ीिाः द दैत साँझमे जम शेदप ुर सं रा य पु र  बल ा ट्र ेन प किड  ल ेब \n| अही  अनुस ार  ट्र ेनमे आरक्षण करा ओल  | \n27  निम्बरक‖ पचरुखी शा खासं भारमु क्त  भए र ाय पु र  जेबाक लेल  स ीिा नसं   28  क‖ एसगर े प्रस्थान केल ह ुं | \nसीिा न स् टे शनपर तंग  इन ा य त पु र ी भे टल ाह , ह मरा  ििदा क र ैत ओ अपन कोनो  िमत्र-शाय र क एकटा शे र  \nसुनौलिन : \n―मु झे थकने नह ीं देता  है जरूर त ों का पहा ड  \nमे र े  बछचे  मु झे  बू ढा  ह ोने  नह ीं  देते‖ \nई  श ेर भिर  रस् त ा ह मरा  बझे ने रह ल | \n(क्रमशः) \nपटना /  14.10.2021 \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \nय ोग ेन्द् र पाठक ―िि य ो गी‖ \nिप र ाि मडक देश  मे (त ेस र  खे प)  \n(पिछ ला दू  अंक मे अपने प ढिलयैक िमस्रक र ाज धा नी क ाि ह र ा के आस पासक इलाका मे  हमर त ीन िदनक \nय ात्र ाक अनुभि, जाि ह  मे मु ख्य  छल गीजाक िपर ाि मड पिर सर  आ िस्फंक्स, पापीर स गैल र ी , सकार ाक स् टे प \nिपर ाि मड आ दहसुरक टे ढ आ ल ाल िपर ाि मडक दशषन , मे िम्फस क म्यू िज य म मे  रा नी ह ात सेप् सुतक िस् फंक्स आ \nफैर ो र ैम सेस -2  के  अनेक मूि त षक दश षन , कािह र ा शहर  मे ई िज िप्सय न म्य ूि जय म मे  तू त नखामन के स ोनाक \nत ाबू त  आ अ नेक ममी देखनाइ  आ बजार  घुम नाइ । )  \nचािर म िदन 2 0  िसतम्बर 2 0 1 9 ।  अधर ि त ए मे  होटल छोड बाक छल आस िानक या त्र ा ले ल।  आस िान िमस्रक \nदिक्षण भाग मे  अििस् थत प्रिसर्द् श ह र  छैक जे प्र ाचीन समय स ँ बिनज व्य ापार क प्र मु ख केन्द् र र ह लैक  अिछ ।  \nथोमस  कूक क प्र ोग्रामक अन ु सार  हम सब आब एह ी दिछ नबिर य ा इ लाका मे बस , जह ा ज आिद स ँ घु म ैत र ह ब \nआ अिन्द्त म िदन ल क्ज र  श ह र  स ँ फेर  हिाइ  जह ा ज द्रार ा  कािह र ा पहुँिच देश आपस जाएब। \nपिछला राि त  मे मात्र  ती न घंटा ले ल हमरा  िनन्न क आिाहन निह ए कएल भेल , िेकअप  कॉलक भ र ोसे  हम \nनिह ए र ह ैत छी  कार ण सुतबा  काल आँ िखक चश्माक स ंग  कानक चश्मा सेहो खोिल कए राि ख दै त  िछऐक।  \nत ें जगले  आ स त कष रह लह ुँ ।  दू बजे हो टल  स ँ चेकआउ ट करैत जलपानक पैकेट  सं ग मे ल ैत गी जाक ह ोटल \nछो िड  देल आ बस मे सिार  भए कािह र ा एयरपोटष ििदा ह ोइ त  गेल ह ुँ ।  \nएय र पोटष  पह ुँ िच ह मरा  आस िान ल ेल  तुर त्त े एकटा पिह लुके  फ्लाइ ट मे  जग ह  भेिट गेल  कार ण हमर एि ह  खंडक \nिटकट िबज नेस  क्लासक छ ल।  स म्भ ित ः थोमस  कूक कें स ब पिसंजर  ल े ल इको नॉ मी क्लास मे िटकट निह  \nभे टल  हेतैक त ें ह मर प्रोमोस न भऽ गेल  छल।  अस् त ु , एिह  स ँ कोनो  ििशेर्  ल ाभ निह, एत बे जे िबज नेस  \nक्लास मे  एक कप नीक गम ष  कॉफी भेिट गे ल आ काि ह र ा एय र पोटष  पर  प्रत ीक्षा करबा क बदल ा आसिान पह ुँ िच \nएय र पोटष  पर  प्रत ीक्षा करए प डल।  जलपानक पैकेट  देख ल , िकछु बेिस य े सामान बुझा एल।  अस् त ु, िह साबें \nिनकािल कए खा ले ल आ बा की र ाि ख दे ल।  आजुक प्रोग्राम मे लंच सेहो पैके टे  भे टबाक छलैक कार ण बहुत \nदू र क बस  य ात्र ा छल  आ स ाँझे भे ला पर जह ाज  पर  भोज न भेट ैत।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nग्रुपक स दस् य  ल ोकिन बादक फ्लाइ ट सँ बेराबेरी अबैत गेल ाह ।  स ब कें  एकित्र त  क र ैत सभक स ामान बस  म े \nउठबैत  प्राय ः स ाढे  आठ बाि ज गेल ैक।  बस  मे  चिढत े थो मस  कूकक स्थानी य  पाटषनर कम्प नीक ल ोक लंच \nपै केट आ जल सब कें  ब ाँिट  देलिन।  एत ए मोह म्म द अब्दुल्ला ना मक गाइ ड बस मे सं ग भे लाह ।  कार ी \nअििकन मूलक बेस पै घ का य ाक व्य ि क्त  मुदा बहुत ह ँस मु ख, ई िज प्टोलोजीक नीक ज्ञ ा न, अपना काज मे दक्ष \nआ बहुत पिर स् कृत  अंग्रेजी ब जैत।  स ब य ा त्र ी कें आदर अथिा मजाक मे  ―फैर ो‖ सँ सम्बोधन ह ुनक, माने \nह ुनका ल ेल  तऽ  हम सब टूिर स् टे  सम्राट छिलएिन।  टू िर स् टे क आय  स ँ ह ुनको पेट  च लैत छलिन आ दे शक \nअथष व्य िस् था सेहो।  अिग ला  चािर  िदन िहनके स ंग ह मरा  स ब कें  भ्रमण  करबा क छल ।  गाइ डक बुिर्द् आ \nव्य िह ा र  स ँ सब गोटे  प्र सन्न  छलाह  आ थोमस कु क कें ए ह ू  ल ेल  बधाइ  भेट लिन।  \nगा इ ड अब्दुल्ला बूझू  प्राइ मरी  स् कूलक मास् टर  जकाँ हमरा  स ब कें  इि त ह ास बु झा रह ल  छिथ , बीच बीच मे  प्रश्न \nसेहो पू िछ  बैसैत छि थ।  भार्णक बीच ककर ो गप करब हुनका पिसन्न नि ह ।  य ात्री सब सेहो िमस्रक इ ित ह ास \nबह ुत िकछु बू िझ पिढ कए आएल  छिथ आ गाइ डक बात  ध्यान स ँ सुनल ाक बाद ह ाथ उठा ह ुनकर प्रश्नक \nउत्त र  दैत  छिथ अथिा िकछु  प्रितप्रश्न स ेहो करैत छिथ। \nआइ हमरा  स ब कें  जेबाक छल अबू िसम्बे ल नामक जगह ।  त ाि ह  स ँ पिह ने स काले  ओ सब कें  आ सिानक \nह ाइ  डैम देखबा लेल  ल ऽ गे लिखन।  आस िानक ई ह ाइ  डैम आधुिनक आ स्ित ंत्र  िम स्रक काय ाकल्प केिनह ा र  \nप्रोजेक्ट छलै क जिह ना स्ित ं त्र  भार त  ल ेल  भाखड ा-नाँगल  स दृश  य ोज ना।  िमस्र मे नील नदीक प्र िेश  किर त िह ं \nपै घ बान्द्ह  बना कए ििस् त ृत जलाशय आ जल-ििद्य ुत उत् प ादन के न्द्र बनाओल गेल ।  ने ह रूक पर म िमत्र  िमस्रक \nर ाष्ट्र पित  गमाल अब्दुल  नासर एकर  स ू त्र धा र  छलाह।  तें बान्द्ह  स ँ बनल जलाशय कें  ―लेक नासर ‖ कहल \nजाइ त  छैक ।  हाइ  डैम पर  ठाढ भऽ कए लेक नासर क ििशालत ाक मात्र  कल्पना कए ल जा  स कैत  छैक। \nनील नदी पर आसिान इलाका मे अंग्रेज शासन मे  स ेहो एकटा बान्द्ह  बनल छलैक , ओ छैके , मु दा छो ट आ \nपु र ान, एकर ा आब ―लो डैम ‖ कहल जा इ त  छैक।  नि स् ि त ंत्र  िमस्र कें औद्य ोि गक र ाष्ट्र  बनेबाक िदश ा मे \nिबज ली उत् पादन बह ु त  जरूर ी  छलैक।  ता ह ी िदशा मे काज करैत रा ष्ट्रपि त  नासर पि ह ने स्िेज नह र क \nर ाष्ट्र ी य करण के लिन, अंग्रेजक हा थ स ँ ओकर स् िाि मत्ि अ िबत े र ाष्ट्र क आय  स ेहो बिढ गेल ैक।  तखन रूस क \nसह ाय त ा सँ  नि पैघ  डैम ब नाओल  गेल ।  गाइ ड अब्दुल्ला डैम आ ल ेक सम्बिन्द्धत बहुत र ास बात ब त बैत \nछि थ जािह  मे मु ख्य  अिछ  ए खन ल ेक मे सह सह  करैत गोिह क जनसंख् य ा।  गो िह  प्रा चीन कालिह ं स ँ नील नदी \nमे  भेट ैत र ह लैक आ नाििक सब कें  स त बैत र ह लैक।  तें एकरो देिता क खाढी मे र ाखल गेल ।  बान्द्ह बनला \nपर लेक मे गो िह  स ब फँ िस  गेल , दोसर कात  जा एत  को ना ? प्रजनन चलैत र ह लैक आ जनसंख्य ा बढैत \nर ह लैक।  एकर ि शकार  प र  प्रितबन्द्ध ल ाि ग गेल ा सँ  ई ज ानिर  आओर ो छुद्ऱा  भऽ गेल ।  एखन िस् थि त  ई छ ैक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nजे य िद पित  पत्नी  मे झगडो  ह ोइ त  छैक तऽ धमकी इए ह  देल  जा इ त  छैक — “लेक न ासर मे फे िक देबौ , \nगो िह क िशकार  बनमे”। \nलेक नासरक ििशालत ाक अ न्द्दाज करबा  ल ेल  बुिझय ौ ज े एकर  जल धा र ण क्षमत ा 1 3 2  घन िकलोमीटर  छै क, \nएकर ा त ुल ना मे भारत क स बसँ पै घ नमषदा बान्द्ह क जलाश य  ―इ िन्द्दर ा साग र  डैम‖क क्षम त ा मात्र  1 2 .2  घन \nिकलोमीटर छैक। ल ेक नास र  के  स त ह क घेरा करी ब स ाढे  पाँच हज ार  िगषिकल ोमीटर  मे पस र ल छ ैक , बू झू  \nएकर  तुलना मे भाखडाक गोि िन्द्द साग र  मात्र  1 6 8  िगषि कल ोमीटर  छेकने छैक। \nएिह  जलाशयक बनल ा सँ  िमस्रक एिह  इलाका मे अििस् थ त  कएकटा प्राचीन स् मार क ओकरा पेट मे  च ल \nगेल ैक।  एिह  मे सँ िकछु अित  मह त् िपूणष स्मार क कें ओ लोकिन पूणष रूपें एक  एकटा  पाथर  कािट कए उठा \nकए प्रित स् थािपत  कऽ देलिन ।  ई काज  कएल  गेल  य ू नेस् को के तत् िािध ान मे अनेको देशक िास् त ुकार, \nइंजीि न य र  आ तकन ीकी ििशेर् ज्ञ लोकिनक देखरेख मे। एह ने प्र ित स् थािप त  स्मार क अि छ अबू ि सम्बे ल मे  \nउनैस म िंशक प्रतापी स म्राट र ैम् सेस-2  के  मंिदर ।  \nअबू िसम्बेल  आस िान श ह र  स ँ 3 0 0  िकलोमीटर  दूर  अि िस् थत अिछ, िह साबें ल ेक नासरक दोसर छोड  पर , \nर स् त ा सप ाट मरुभूिम बाटे।  करीब चाि र  घं टा जेबा मे  आ ओ त बे फेर  घुरबा मे लगैत ।  एिह  य ात्र ा मे बस क \nएय र किन्द्डसिनंग मस ीनक दे खभाल ल े ल अलग सँ िमस् त्र ी से ह ो बस मे च ढल गेल ाह  कार ण आइ गमी स ेहो खूब \nछलै क आ रस् त ा मे मरुभूिमक बीच कोनो त र ह क स ह ायता भेट ब असम्भ ि े।  \nमरुभूि म मे  एत ए सडक एकद म सपाट आ सीध ा , बू झू  पचीसो िक लोमीटर  मे कोनो  घुम ाि नि ह ।  दू नू  कात  \nजत ेक दूर  तक नज िर  जा इ त  छल कतह ु कोनो  आबादीक  िचन्द्ह नि ह ।  रस्त ा मे कतह ु  कोनो गाडी  न िह , \nकखनहु कए एकाधटा िमिलटरी  ट्र क मात्र  जा इ त  अबैत । \nअब्दुल्ला बतौलिन जे र स् त ा मे  एिह  गमी मे  मरुभूिमक प्रि सर्द् घटना ―मृ ग मरीि चका‖ (mirage) देखब स म्भ ि \nह ोएत ।  ठीके करी ब एगा र ह  बजे त क रौ द एत ेक तेज भ ऽ गेल  छलैक जे मर ीि चका देखबा मे आबऽ ल ाग ल।  \nिकत ाबे मे एिह  घटनाक बार े मे  पढने  रह ी मुदा प्रत्य क्षतः  आइए देखल ।  एिह  य ा त्र ा मे बूझू  ई बो नस भे ल।  \nपूर ा र स् त ाक बीच मात्र  एक ठाम ―िमडिे‖ जकाँ  एकटा दोका न जत ए िकछु िड्रंक आिद  भेट ैत आ प ाँच पौंड \nबला पेड शौचालय क स ुििधा छ लैक।  करी ब दू घंटाक यात्र ाक बाद आएल ओ िमड िे। सब गो टे  उत र ैत \nगेल ह ुँ ।  भार त  मे एह न कोनो  िमडिे पर  अनेको गाड ी बस ल ाग ल रह ैत मु दा एत ए िकछु निह ।  एकमात्र  ह मरा  \nसबिह क बस ।  कने ल ेट  भऽ  गेल ा सँ  दोसर टूि र स् ट बस  पिह निह  चल  गेल  छलैक।  एिह  िमडिे मे एकटा घर          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nआ तकर ा आगू  िकछु काठक  खु द्ऱ ा पर चढ ाओल पात र  छाह ी।  मुदा िा ह  रे मरुभूिमक घर क छाह ी ! मकइक \nडाँट उपर मे िछ िड आएल , एत ेक हटल  हटल  जे कह ुना छाह िर क बो ध ह ो इ त ।  ए िह  सँ घनगर  तऽ  बात ी  आ \nखरह ी देल  िबन छा डल ठाठ  हमरा  स ब बन्द्हैत छी गाम मे ।  बरखा त ऽ एतए ह ोइत े निह  छैक तखन रौ द स ँ \nबँचबा लेल  एत बो बह ुत।  \nअस्त ु, एत ए लोक शंका िनिार ण के लक , िकछु गो टे  कोल्ड िड्रंक लेल िन।  दस  िमनट  बाद बस ििदा भेल।  \nजेना जेना ह म सब अबू  िसम् बेल क ल ग अब ैत गेल ह ुँ , गा म  घर क दश षन  ह ोमए लाग ल।  मरुभूिम मे  गाम घर \nत ऽ ज लक स्रोत  ओए ह  ल ेक नासर।  \nकरीब डेढ  बजे हम स ब अ बू  िसम् बेल  गाम पहु ँचलह ुँ ।  प ाि कषंग मे बस  ल गा  दे ल गेल ।  ओत ए सँ ह मरा  स ब कें  \nपएरे करी ब आधा िकलोमीटर  चिल कए ओिह  स्थल  पर  पह ुँ चबाक छल जत ए प्रितस् था िपत  मंिदर  छलैक।  \nर स् त ा मे थोडेक दूर  तक त ऽ दू नू  कात क मीनाबज ा र क छा ह िर  छलैक।  त कर बाद जत ए िटकट चेक कएल \nगेल  ओत ए एकटा घर ―ििि जटर सेन्द् टर‖ बनाओल ।  एिह  मे  प्रित स् थापन कालक पू र ा भीिडय ो चलैत।  तक र  \nबाद र स् त ा फेर  खु ला आ प्र चंड रौद मे।  \nई  मंिदर  अजन्द्ता क गुफा ज काँ  पाथर  कें  कािट कए बन ाओल गेल  छलै क ईसा पू िष त ेरह म शत ा ब्दी मे सम्राट \nर ैम सेस-2  द्रार ा ।  एकटा पैघ मंिदर  अपना लेल  आ बगल  मे दोसर छोट मंिदर  अपन  स िषिप्रय  रा नी नेफरत ारी \nलेल ।  अस ल मे मंिदर  मे ओ िह  स मयक प्र चिलत  देित ा ―आमु न‖ (Amun), ―रा-ह ोर ा ख् त ी‖ (Ra-Horakhty) आ \n―ता‖ (Ptah) कें स मिपष त  छल।  ―रा‖ सू य ष कें कहल गेल  छिन ।  \nप्रित स् थािपत  कर बा लेल  पिह ने उपर का पाथर कें ह ल्लु क ब्ल ास् ट सँ ह टाओल  गेल ।  त खन 20-3 0  टन \nओजन के टु कडी  मे मूि त ष स ब कें  काटल  गेल ।  एक ह जार  स ँ बेस ी एह न टु कडी  स ब कें  ििशाल िकरा न \nद्रार ा उठा कए नि जग ह  आ िन फे र  एक एकटा टुकडी  कें  बैसाओ ल गेल ।  एिह  ल ेल पिह ने कृित्रम पहा डी  \nबनाओल  गेल  आ ओ करा खो ह  मे पाथरक टुकडी  स ब कें एिह  तर ह ें बैस ाओल गेल  जे एकदम अ सली मंिदर  \nबिन गेल ।  ििश्वक धर ो ह र  कें  स ुरिक्षत रखबा क एतेक पैघ  स्त र  पर  ए ह न भगी र थ प्र य ा स अन्द्यत्र  कतह ु निह  \nभे ल छल ैक।  स बसँ मु ख्य  बात  छलैक मंिदर क द्रार क िदशा सही रा खब जािह  स ँ 2 2  अक्टू बर  आ 22  \nफरिर ी कें भोर  मे सू य ोदय क  स मय स ू य षक िकर ण एकदम  भीत र क गभषगृह  पर  पडैक , जेना िक मू ल मंिदर  मे \nह ोइ त  छलै क।  एिह  ता र ीख कें ििद्रान लोकिन र ैम सेस -2  के  जन्द्मिदन आ रा ज्या र ोह ण  िदन सँ सम्बिन्द्धत मानैत \nछि थ।          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nमु ख्य  मंिदर क स ामने भाग मे  रैमस ेस -2  के  20  मीटर  ऊ ँच चािर टा ििशाल म ू ित ष छलै क, प्रिेश  द्रार क दूनू  \nकात  दू दूटा मूित ष। एकटा मूि त ष िमस्रक प्र ाचीन भू कम्प मे  पिह निह  क्षित ग्र स् त  भऽ गेल ैक।  एकरा  एखनह ु \nओिह ना छोि ड देल  गेल  छैक ।  मू ित ष मे  स म्राट िसंह ासन पर बैस ल छिथ आ िमस्रक दू नू  भाग  — अपर  इि जप्ट \nआ ल ोअर  इि जप्ट — कें िनरूि पत कर ैत जौआँ  मु कुट पिह र ने छिथ।  ए ह ने जौआँ म ुकुट  पिह र ने रैमसेस -2  के  \nमूि त ष अन्द्य त्र  स ेहो पिह नि ह ं देखने छलह ुँ ।  भीत र  मे ििशाल स्त म्भ  स ब पर  मू ित ष, सम्र ाट द्रार ा कएल गेल  \nििि भन्न लडा इ  के  िचत्र कार ी आिद एखनह ु जीिंत  छैक।  भीतर  मे अनेक कक्ष छैक जे सामने सँ  अन्द्दर ज ाइ त  \nछो ट ह ोइत  जा इ त  छैक।  स बसँ भीतर  मे मात्र  एकटा क क्ष जे गभषगृह  भेलैक।  \nत िह ना क र ीब 1 0 0  मीटर  दू र ी पर ओह ी कृित्र म पहा डी क  दोसर भाग मे  रा नीक मंिदर बैसाओल गे ल।  ई \nमंिदर  देित ा ह ाथो र  आ रानी  नेफरत ार ी कें स मिपष त  अिछ ।  एकर सामनेक भ ाग  मे प्र िेश द्रार क दूनू  कात  करी ब \n1 0  मीटर  ऊँच ती न त ीन ट ा मूित ष, जाि ह  मे बीच मे  स म्र ाट आ दू नू  कात  रा नी ।  एह ू  मंिदर  मे भीतर  मे \nििशाल स्त म्भ  स ब मे  िचत्र क ार ी मुदा ओतेक कक्ष निह । \nमंिदर  घुम बा मे ल ोक क ें प्रा य ः आधा घंटा ल गलै क म ुदा फेर बस तक आपस  जेबा मे  स मय ल गल ैक।  पाछ ू  \nसँ देख ला पर ई कृित्र म पहा डी  एको र त्त ी बना बटी नि ह  लगैत छैक।  अस् त ु करीब अढ ाइ  बजे हम स ब अबू  \nिसम् बेल  सँ ििदा  ल े ल। \nएक घंट ाक मंिदर  दश षन आ आठ -नौ घंटाक बस  य ात्र ा।  ओना त ऽ साँझ मे  आस िान शह र  घुम बाक िकछु \nकाय षक्रम  छल मुदा यात्र ी सब कें थाकल  रह ला सँ  एकरा  त् य ाि ग देल  गेल ।  हम सब सोझे पहुँचल ह ु ँ अपन \nजह ाज  ―क्राउन िप्रंस ेस‖ पर। आब त ीन िदन त क ए त िह  र ाि त्र  ििश्र ाम करबा क छल। \n―क्राउन िप्रंस ेस‖ पाँ च िसत ार ा ह ोटलक स मकक्ष मानल जा इ त  छैक।  पाँच तल् लाक बेस पैघ  जह ाज , करीब \nअढ ाइ  स ौ पिसंजर क रह बाक  व्य िस् था ।  तकर ा से िा लेल  स ब प्रकार क कमष चार ी।  स बसँ नीचा मे  डाइ िनंग \nह ॉ ल छलैक , त करो नी चा मे  इंज न रूम आिद।  तख न चािर  तल् ला मे रह बाक कमर ा , लॉ बी, दोकान, बार, \nआिद सब िकछु।  उपरका डेक पर  िस् ििमंग पूल, आ खु ला ज गह  मे अनेको कुसी लाग ल।  एत ह ु चाह , \nकॉ फी, िड्रंक आिद उपल ब्ध मु दा अल ग स ँ पै सा देल ा पर ।  दुपहि र य ा मे एक बे र  चाह /कॉ फी िी , माने जिह ना \nह ोटलक आन भोज न िी (दा म त ऽ टूर क पैकेज मे  दे ले छलै क)।  एिह  स मय अपन भ ार त ीय  य ात्री ले ल \nइ न्द्रिज त  अपन रसोइ य ा सँ  पकोड ा, िसंघाड ा आिद सेहो बनबा लैत छलाह ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nएत ए रूम स ब करी ब करी ब  होटले जकाँ , मात्र  कने छोट कार ण जग ह  बचे बाक लेल ।  रूमक स फाइ  स ेहो \nिनत् य  ओि ह ना कएल  जा इ त  छैक। खाली इ ंटरनेट  बहुत महग  आ पीबा क जल जेना हमरा  गीज ाक ह ोटल मे \nभे टै त  छल स े निह ।  तें बाह र  स ँ जल कीनऽ पडल।  एत ह ु डाइ ि नंग ह ॉ ल मे अल ग सँ भारत ीय  व्य ंज नक \nइ न्द्तज ाम थोमस  कूक केनिह  छल, ओकर अपन र सोइ य ा  तऽ  स ंगि ह ं छलैक।  हमर ा सब लेल िकछु टेबु ल \nसेहो िर जिष र ह ैत छल आ क ह लो गेल  छल जे अन्द्यत्र  निह  बैसी।  ओ ना भोज न लेल  ल ोक िकछुओ चुिन \nसकैत  छल , किन्द्टने टल, जे अन्द्य  य ात्र ी ले ल बनाओल जा इ त  छलैक, अथिा भार त ी य, ई  अपना इ छछा पर \nिनभष र  छलैक। \nजह ाज क स िार ी के हम र  अनुभ ि बहुत कमे  रह ल अिछ  -  िकछु घंटाक सिार ी अंडमान य ात्र ा मे  केलह ुँ, एक \nटापू सँ दोसर टापू पर  जेबा  ल ेल , त िह ना इ ंगि लस चै नल पार  करबा  काल आ डे नमाकष स ँ स् िीडन जेबा \nकाल, त त बे। ज ह ाज  पर  र ाि त्र  ििश्रा मक अनुभ ि पिह ले बे र  भेल  अिछ ।  एत ए देखिलयैक जे एक बे र  भीत र  \nगेल ा पर आ चेकइ न केला पर बाह र  जेबा लेल  ल ोक कें एकटा पास दे ल जा इ त  छलैक।  घुरला पर गेटे पर \nओ पास रखबा  ल ेल  जा इ त  छलैक।  स ाध ार णत ः  ई  प्रिक्रय ा त खन बेसी ज रूर ी र ह ैत छैक जखन जह ाज  \nिकछुए समय मे त ट छो िड  देबा लेल  तैय ार  रह ैत अिछ आ कोनो व्य िक् त  कें  बाह र  जाएब जरूर ी भऽ गेल िन।  \nजह ाज  खु जबा सँ पूिष स बटा पासक िग नत ी कएल जाइ त  छैक जा िह  स ँ पता  चल ैक जे कोनो  व्य िक् त  बाह र  \nत ऽ ने छू िट गेल ।  आइ र ा ित जह ाज  कें  एत ि ह  र ह बाक छ लैक।  \nअिगला िदन 2 1  िसतम्बर 2 0 1 9, सबेरे ह म सब ज लपा नक बाद बस मे सिार  भऽ कए गेल ह ुँ  आस िान \nशह र क एक इ लाका जत ए फेर  छोटका ना ओ सँ एकटा  टापू  पर  जा कए िफले  (Philae) मंिदर  देखबा छल। \nिफले मंिदर  नील नदीक एकटा टापू पर  छैक जे पुरना  लो डैमक जलक्षेत्र मे  पडैत छलैक ।  एिह  इलाका मे \nअनेक छोट पै घ टापू।  िफल े  मंिदर क मू ल टापू  मुदा जख न डू बऽ लगलै क तखन एकर  स मस्त  मंिदर  पिर सर  \nकें उठा कए ल गेक दोस र  उ ँचगर  टापू  पर  प्रित स् थािपत  कएल गेल ।  नाओ पर  स ँ गा इ ड अब्दुल्ला हमर ा सब \nकें मू ल िफल े टापू दे खा देल िन।  \nिफले मे  मंिदर  स ब िमस्रक मूल फैरो (स म्राट) ने क्टान ेबो-1  द्रार ा ई शापू िष 3 7 0  इ स् िी मे  देिी इ िसस  ल ेल  \nबनाओल  गेल ।  जखन िमस्र पर ग्री क ल ोकिन शासन करए लगल ा त खन स्थानी य  ज नत ाक ििश्वा स िज त बाक \nलेल  आ ओ करा सब कें अप ना िदस िमल ा कए र खबा ले ल ओ ल ोकिन िमस्रक पुरान देिी देिता क नाम पर  \nफेर  स ँ मंिदर  स ब बनौनाइ  श ुरू  के लिन।  ति ह न ा बाद मे रो मन श ासक लोकिन सेहो  मंिदर  स ब बनौलिन।  \nिफलेक मंिदर  मुख्य त ः टोले म ी-2, टोलेम ी-5  आ ट ोले मी -6  के  श ासन काल  मे  बनाओ ल गेल ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nकािह र ाक ई िज िप्सय न म्य ू िज य म देखबा काल अनेक टूि र स् ट ग्रुपक बीच हमर ा सब कें  ईय र फोन देल  गेल  छल \nजाि ह  स ँ अपन गा इ ड कें स ुिन स की ।  एत ए ओ सुििधा निह  आ अ नेको ग्रुपक ल ोक  आ गाइ ड बौआइ त ।  \nह मर गाइ ड अब्दुल्ला स बकें एकठाम जमा कऽ कए िफल े क िण षन स ुनबए लगलाह  मुद ा लोक सब तऽ फोटो \nलेबा मे व्य स् त  भऽ ज ाइ त  छ ल।  भीड  मे चालीस स दस् य  कें  एक स ंग स म्हािर  कए र ाखब किठन काज  \nछलै क।  तथा िप ओ हमरा  स ब कें  मंिदर क पिह ल  प्रिेश द्र ार, जाि ह  मे ििशाल गोपु र (pylon) बनल छलै क , \nफेर  भीत र  के  ििशाल आङन , त खन दोसर  गोपु र  ह ोइ त  अन्द्त  मे छो ट गभषगृह देखौलि न।  गभष गृह मे एखन \nमात्र  ग्रेनाई टक चबूत र ा टा छैक। कोनो स मय मे एिह  चबूत र ा पर देिी इ िसस क मू ित ष  रह ल हेतिन ।  \nआङन मे एक कात  अनेको छो ट छो ट कम र ा सब छैक जे किह य ो पंिड त  ल ोकिनक ि निास रह ल हेतिन ।  \nसंगि ह  कात  मे सेहो ििशाल स्त म्भ  स ब छैक।  गाइ ड अ पन काज  स माप्त कऽ कए फोटो लेबा ल े ल अलग स ँ \nबीस िमनट स मय देलिखन।  अस् त ु ह म सब ओतए सँ फेर  नाओ पर  चिढ कए बस  पाि कषंग बला ज गह  अबैत \nगेल ह ुँ । \nअिगला भ्रमण  स्थल  छल एत ु का प्रिसर्द् ईि जिप्सय न कॉ टन  के  दोकान।  िमस्रक सू त ी िस् त्र  ििश्व प्रिसर्द् छैक \nसे सबक ें बू झल छल।  मुदा  गाइ ड कहलिन जे स ाध ा र णत ः दोकान स ब मे  एखन खाली चीनी  स ामान (जकरा \nओ मजाक मे आर -ओ-सी, माने िर पिब्लक ऑ फ चाइ ना कहैत छलिथन) भर ल छैक आ स ुछ चा ई िज िप्सय न \nकॉ टन स ब ठाम निह  भेट ैत छै क।  एिह  मे ह मरा  स ब कें  कोनो अित शय ोि क् त  नि ह  बुझाएल कार ण चीनी \nसामानक बािढ त ऽ ििश्वक ह र ेक गली कू ची मे  देखबा म े  अिबत े छैक।  \nअस्त ु, ह म सब एकटा एहन सुछ चा कपडा क दोकान मे प्रिेश  क ेल ह ुँ ।  स त्त े एत ुका ि स् त्र  देिख सन्द्दे ह  मेट ा \nगेल ।  मुदा िस्त्र  स बह क दा मो तिह ना ऊ ँच।  कोनो  ह ाफ  श टष  90 0  पौंड (माने करीब 4 0 0 0  रुपैय ा) स ँ कम \nनिह ।  थो डेक काल तक तऽ  प्राय ः स ब गोटे  घुिरआइत े र ह लाह  मुदा िकछु गोटे कीनब शुरू के लिन तऽ  \nह मरह ु धा ख छू टल ।  नाि त  न ाि त न लेल  टीशटष कीनल , क्रेिडट काडष सँ पे में ट कए ल। \nसमय कम छल , लंच तऽ  ज ह ाज े पर कर बाक छल मु दा बेस ी महत् ि पूणष छलैक जह ाज  कें  डेढ बजे छु टबाक \nसमय।  तें अब्दुल्ला सब कें  स मे िट बस  मे  ढ ुका लऽ अ नलिन जह ाज  पर ।  आस िान  श ह र  छोि ड देल ।  आब \nजह ाज े पर सब िकछु।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nएह ने स मय ल ेल  प ैघ  स मु री य ात्र ा मे ल ोक जह ा जक ल ाइब्रेर ीक उपय ोग  करैत र ह ल ह ोएत ।  ह मर लाइ ब्रेर ी \nिकन्द्डल मे छल। रौ द बेसी र ह ला सँ उपरका डेक पर ज ाएब स म्भ ि निह ।  रूम एयर किन्द्डसन्द्ड छले। बस, \nिखड कीक पदाः ह टा देल आ बैिस  कए नील नदीक िकना र ाक बदलैत दृश्य क आनन्द्द  ल ेबऽ ल गलहुँ।  \nसू य ाःस् त  स ँ िकछु पिह ने हम सब पह ुँ चल ह ु ँ “कोम ओम्बो” मंिदर  ल ग।  आब ह म सब उत्त र  िदशा मे चल ैत \nआस िानक बान्द्ह सब के  जलक्षेत्र स ँ बह ुत दू र  चिल आ एल छलह ुँ  आ म ंिदर  स ब मू ले स् थल  पर  अििस् थत \nछैक। एिह  मंिदर  कें  “स् िास्र्थ य  ल ाभक म ंिदर” सेहो कह ल जा इ त  छैक।  प्राचीन का ल मे दू र  दूर  स ँ बीमार  \nलोक एत ए अबै त  छल , चढ ौआ चढ बैत छल आ अपन न ीर ोग  हेबाक कामना क र ैत छ ल।  \nकोम ओम्बो मिन्द्दर  कें  जो डा  मिन्द्दर  स ेहो कहल जा इ त  छैक कार ण एत ए दू टा देित ा  ल ेल  एक समान सट ले -\nसटल  दूटा मिन्द्दर बनलै क।  एकटा मिन्द्दर मे गो िह  देित ा ―सोबेक‖ लेल, िज नका प्रज ननक देिता स ेहो बूझल \nजाइ त  छल ।  दोसर मिन्द्दर अिछ बाज देित ा ―ह ार ोि र स‖ लेल ।  एत ए घु मै त  स ाँझ पिर  गेल ैक आ बह ुत र ास \nमिन्द्दर पिर सर  हम सब िबज लीक प्रकाशे  मे  देख ल , ई  न ि अनुभ ू ित  भेल ।  \nई  मिन्द्दर  स ब ग्रीक शासनक समय बनाओल गेल  छल ैक ।  कतेको िचत्र  आ म ू ित ष कें देखा कए गाइ ड ह मरा  \nसब कें  बुझौलिन जे ग्रीक ल ोकिनक बनाओल िचत्र  मे नार ीक शर ीर क िििभन्न अंगक अनुपात  पुरान जमानाक \nिमस्र मे बनाओल  िचत्र  स ँ ब ह ुत िभन्न छैक।  ग्रीक लोकि न मिह लाक िक्ष कें बेस  प ैघ  बनाकए िक्षाग्र पय षन्द् त  \nकें देखनुक बना अनािृते छो िड  दैत  छलिखन।  मुिस्लम स ंस् कृित  मे जनमल  भीज ल अब्दुल्ला कें  ई ढंग नीक \nनिह  ल ाि ग र ह ल छलिन। \nएिह  मिन्द्दर  मे ओिह  जमाना मे  व्य िह ृत शल्य  िचिकत् साक  औ जार क िचत्र सब बनाओ ल छैक।  एत ए ओिह  \nप्राचीन समय मे प्रस ि  काल मिह ला लोकिन कें कोन त र ी का सँ बैस ाओ ल जा इ त  छल तकर  एकटा िचत्र \nदेखल।  गाइ ड अब्दुल्ला हमर ा सब कें बुझा देलिन जे ई  तर ीका आब फेर  ल ोकिप्रय भऽ रह ल छैक।  हमरा  \nग्रुप मे एकटा तिमल मिह ला गा इ नेकोल ोि ज स् ट छलीह ।  ओ  एकर समथषन के लिखन।  \nमिन्द्दर पिर सर  मे पिह ल बेर  देखल  नाइ लोमीटर  (Nilometer) जे एकटा इनार  जकाँ ह ोइ त  छलै क।  प्राचीन \nकाल मे  एिह  इन ार क जल स् त र  स ँ प्रश ासन कें  ई बुझबा  मे अबै त  छलैक जे  नील नदी मे एिह  बेर  कतेक \nपािन एलैक, ओिह  िह साबें जनत ा कें खे त ीक उपजा  के ह न  भेल  हेतैक। त ाह ी िह साबें कर ओसू ल कएल  जा इ त  \nछलै क।  य िद पािन  कम रहलैक तऽ  नीक उपजा  निह  भे ला स ँ लोक कें कमे कर देबऽ पडैत  छलैक।  एत ेक \nसंत ुिल त  आ िैज्ञािनक कर व्य िस् था ििश्वक प्राचीन इ ितह ा स मे अन्द्य त्र  भेट ब किठन।  एत िह  क्रोको डाइ ल          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nम्यू िज य म देखल जत ए एकटा  हॉ ल मे बह ुत र ास गोिह क ममी बना  कए रा खल  छलैक ।  मनुष्य क ममी तऽ \nकािह र ाक म्य ूिज य म मे  देखने छलह ुँ , गो िह क ममी एत िह  देखल , ई  ििश्व मे  अद्भु त े अि छ। \nह मरा  स ब एखन जह ा जक पंछी  बिन गेल  छी — जैस े उि ड ज ह ा ज की पंछी  पुिन जहाज  पे आबै।  स एह  \nगि त ।  अ स् त ु, मिन्द्दर भ्रमणक  बाद घु िर  अबैत गेल ह ुँ  जह ाज  पर ।  ज ह ाज  र ाि त  मे एत ए सँ ििदा  भऽ ज ेतैक से \nबत ा देल  गेल ।  स ंग िह  ईह ो जे बह ुत सकाले  एडफू  मंिदर क दश षन कर बा लेल तैय ार  ह ोमए पडत ।  स ाढे  चािर  \nबजे भोरे बार  मे चाह क व्य ि स् था भेल  रह त ैक।  कोनो द शा मे प ाँच बजे जह ाज  छोि ड सडक पर  आिब \nजेबाक छल। बर बेस , भोजनक बाद राि त्र  ि िश्रामक तैय ा र ी मे ल ाि ग गेल ह ुँ । \nजह ाज  पर  अिन्द् त म िदन, 2 2  िसतम्बर।  जह ाज  रा ित  मे कखन चल लैक आ  कखन ए डफू  पह ुँ िच गेल ैक से \nनिह ए बुझिलय ै मु दा सकाल मे  तैय ार  भऽ साढे  चािर  बजे चाह  पीबा  ल ेल  स ब गोटे  जमा भए गेल ह ुँ ।  ठीक \nसमय पर  स डक पर अबैत गेल ह ुँ ।  थोमस  कूकक व्य िस् था मे  कतह ु कोनो  कोत ाही निह ए र ह ैत छलै क।  \nसडक पर चािर  स ीट बल ा बह ुत र ास ट मटम स ब ठाढ ।  एडफू  मिन्द्दर  जह ा ज स ँ करीब डेढ  िकलोमीटर  दूर  \nछलै क तें स बके टमटम सँ ओतए जेबाक छल। लोक अपना िह साबें चािर  गोटे क ग्रुप बना ल ेल क।  आ \nटमटम स ब दौड ए लाग ल।  िकछुए दूर  गेल ा पर मंिदर  पिर सर क दश षन होमए ल ाग ल।  पिर सर  बहुत पै घ। \nएत ेक स बेरे त ैया र  होइत ह ु मंि दर  पिर सर  पह ुँ चै त  हम सब अन्द्य ग्रुपक य ात्र ी सबस ँ कने  पछुआइय े गेल ह ुँ ।  गेट \nत ऽ छओ बजे खु जबाक छलै क मुदा ल ोक लाइ न मे  पिह निह  स ँ लाग ल।  हमहू ँ सब ल ाइ न मे  ल गैत गेल ह ुँ ।  \nअस्त ु, गेट खुजलाक बाद सब ग्रुप म े अपन अपन गा इ ड सब जग ह  बना कए लोक  कें  मिदर क इि त ह ास \nआिद बत बए लगलिखन।  हम र ो लोकिनक गाइ ड अब्दुल्ला  कमान स म्हार लिन, सब गोटे  कें  घ ेरा मे ठाढ कऽ \nकए मंिदरक स ब जा नकार ी ि िस् त ार  स ँ दऽ देल िन।  तक र  बाद लोक स् ित ंत्र  छल अ पना िह साबें घुम बा ले ल \nआ जत ेक इछछा  हो इ  स े फोटो िघचबा लेल ।  \nएडफू  मंिदर  ग्रीक शासनक समय मे बनल छल ैक जे टो लेम ी -3  के  स मय श ुरू भ ेल  आ टोले मी -1 2  के  स मय \nमे  बिन कए त ैया र  भेल ।  एकर पिह ल गोपु र  37  मीटर  ऊ ँच आ 70  मीटर  चौडा  छै क जकर ा बीच मे प्रिेश  \nद्रार  बनल छैक।  स ामने मे  दू टा बाज क मू ित ष। एकटा  कने खंिडत  भऽ गेल ।  गेटक आगू  भीत र  मे ििशाल \nआङन।  ता ि ह  मे त ीन कात  बर ामदा ज काँ  अनेको स्त म्भ  बनल।  भीत र  मे एकटा बाज क मू ित षक नीचा स म्राट \nटोलेम ी-1 2  ठाढ छिथ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nई  मिन्द्दर  देित ा ―ह ोर स‖ कें समिपष त  अिछ  जे एतए बाज  के  रूप मे प्रितिष्ठत छिथ।  मंिदर क स बसँ िभतर का \nभाग, गभषगृह, मे  एकटा ग्रेना इ टक चबूत र ा पर ि ह नक पि ित्र  नाओ राखल र ह ैत छलै क।  िर्ष मे  दू बेर  एत ए सँ \nनाओ पर नी ल नदी मे जुल ू सक स ंग ह ोर स कें  बाह र  िन कालल  जा इ त  छल आ डे न्द्डार ा सँ  िह नक पत्नी  देिी \n―ह ाथोर‖ ओिह ना नाओ पर  जुल ू सक स ंग अब ैत छलिखन।  एिह  स मय स मूचा िमस्र मे खूब उत् सि मनाओल  \nजाइ त  छलैक।  पत्नी  स ँ िमलनक बाद एक स प्ता ह  तक दू नू  गोटे  एडफू  मे र ह ैत छलाह ।  त कर बाद फेर  \nह ाथोर  कें  डेन्द्डार ा पठा देल जा इ त  छलिन । \nएडफू क मिन्द्दर  बहुत िदन त क नील नदीक गा िद आ मरुभूिमक बालु  स ँ झाँप ल रह लै क।  एत ेक तक ज े \nएकर ा उपर  ल ोक सब घर सेहो बना ले लक।  कतो क पाथर क टुकडी  ल ो क स ब अ पन घर  बनेबा मे उपय ोग  \nकऽ लेल क।  उनैस म शत ाब्दी मे जखन िमस्र मे  िेंच ल ो किन अएलाह  आ प्र ाचीन स् मा र क स बह क खोज  श ुरू \nभे ल तखन एकरो  पत ा चलल ैक।  फे र  एिह  जग ह  कें  अिैध कब्जा स ँ मु क्त  करा ओल  गेल  आ प ू र ा पिर सर  के  \nसफाइ  भेल ।  ितषम ान मे ई  मिन्द्दर िमस्र क स ब स्मार क स ँ बेस ी नीक सुरिक्षत अिछ ।  मंिदर क िकछु भाग मे  \nएखनह ु गा िद मे डुबलाह ा भागक िचन्द्ह भेटै त  छैक।  रो मन स ाम्राज्यक प्रारिम्भक स मय  मे जखन ईसाइ  धमषक \nअित िर क् त  आन धमष  कें  ―पागा न‖ घोिर्त  कऽ देल गेल  आ  दूनू  मे धमषयुर्द् श ुरू भे ल तखन कतेको ईसाइ  \nिमसनर ी एि ह  मिन्द्दर  मे नुका कए रह ैत छलाह। \nमंिदर  देिख ह म सब करी ब आठ बजे तक जह ाज  पर  घु िर  अएलह ुँ ।  जलपान के लाक बाद एखन बेस ी लोक \nडेक पर चल गेल ।  भिर  िदन आब जह ाज े पर र ह बाक छलै क।  िकछु ल ोक िस् ििमंग पूलक मजा ले लिन।  \nिकछु अन्द्य  अपन चाह  कॉफी आिद पीबैत  नदीक दू नू  का त क गाम घर क दृ श्य  देखैत  रह लाह ।  असल मे \nथोमस  कू कक बनाओल  प्रोग्राम मे त ीन िदनक ―नील क्रूज‖ के अस ली मजा  ल ोक एख ने ल ऽ र ह ल छल।  \nएिह  बीच एकटा खेल ा शु रू भे ल।  एकटा छोटका नाओ (डोंगी ) ह मरा  स बिह क ज ह ाज  मे बन्द्हा  गेल ।  ओिह  मे \nदू टा स्थानी य  य ुिक हमरा  स ब कें  आकिर्षत करैत िचिचय ा र ह ल छलाह  जे हुनका सँ िकछु कीनी ।  ओ स ब \nबेडश ीट, टे बु लक्लॉ थ आिद बेिच रह ल छलाह ।  स ामान स ब तऽ ओएह  चीनी माल (अब्दुल्लाक भार्ा मे \nआरओस ी, republic of china, बला) मुदा आब लोक  बिच कए कतए ज ाएत  ? सब तिर  तऽ  ओएह  स ामान \nकीनैत छी , दीपािलीक गणेश आ ल क्ष्म ीज ीक मूि त ष सँ लऽ कए सालो भिर क स जािटक िबजलीक सामान \nत क।  स ंकेत क भ ार्ा मे  मोल  मोलाइ  चल ए लाग ल।  हमरा  ग्रुपक िकछु गोटे एह न सामान िकनबो के लिन।  \nसामान ओ स ब प्ल ाि स् टकक बैग मे बाि न्द्ह एह न साध ल ल क्ष्य सँ उपर फे कैत  छलिथ जे ओ सीध े डेक पर \nपहुँिच जाइ त  छल।  य िद डे क स ँ िकय ो ह ुनका स ामान घुरा देलिखन त ऽ ओहो ओिह ना डोंग ी पर फे िक दैत           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nछलिखन आ ओ स् था नीय  व्य िक् त  आरा म सँ ओकरा लौिक लैत छलाह ।  ति ह ना ओकर  दाम स ेहो एकटा चद्दिर  \nमे  बािन्द्ह डेक पर सँ नीचा फेिक देलक लोक आ बे चिन ह ार  ल ोि क ल ेल िन ओकरा।  \nबाट मे करीब बार ह  बजे ―एसना‖ शह र  ल ग एकटा लॉ कगेट आएल  जत ए नदी पर  बा न्द्ह बनल छलै क।  एत ए \nजह ाज  कें  ओिह  ल ॉ कगेट बा टे  जेबाक दृश्य  स ेहो मनोर ंज क छल।  ल ॉ कगेट स ँ पास  ह ेबा मे जह ाज  स बह क \nलाइ न लाग ल छलैक।  बेर ाबेरी सब िनकिल र ह ल छल।  एत ए एक घंट ा सँ  बेसी स मय ल ाि ग गेल ।  ल ुकझुक \nसाँझ मे  जह ाज  ल क्ज र  श ह र क बाह र ी इ लाका मे एक ठा म िकना र  ल ाग ल।  एत ए ब ह ुत नीक बाग बगीच ा \nलाग ल।  आब ह मरा  स बिह क  नदी य ात्रा शे र् भे ल मु दा र ाि त  आइ य ो ज ह ाज े पर िबत ेबा क छल।  आब जह ाज  \nसँ बाह र  जेबा मे  कोनो पासक आिश्य कता नि ह ।  ने ज ह ाज  कें  कतह ु जेबाक छलै क आ ने य ात्र ी कत ह ु बेस ी \nदू र  भाि ग सकैत छल। अिग ला िदन बह ुत भोर े कोनो  प्रो ग्राम सेहो निह  छलैक।  भोज नोपरा न्द्त यात्र ी लोकिन \nएिह  नदी यात्र ाक खुसी मे बहुत ना च गान क र ैत गेल ाह ।  तकर  बादे र ाि त्र  ििश्रा म भे ल। \n  \nऐ र चनापर  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \nमु न्न ा जी \nबी ह िन  कथा \nटकट की \nबेरा बेर ी लोकक जमा भे ल भीडक सोझाँ ठोिह  पाि ड क ' कान' लाग ल छल ओ छओँ डी . िकय ो िकछु पु छय  \nत' उत ार ा नै द ' सभहक मुँ ह  तकैत रह ल.. . .  \nभीड बढैत जा र ह ल छल.. .. मु दा सब मु कदश षक बन ल.  \nशान्द्त  भीड  मे सँ आब शब्द  बहर ेल ै \" गै, ई  कह   त ोहर  नाम ठे कान की छौ ?\" \n--- य ौ छो डू , की करब नाम ठे कान बुिझ   ?. \n--- त ोरा त ो ह र  घर  धि र  पह ुँ चा देबौ.  \n--- यौ, ह मर नै कोनो घर िाँचल  आछ ने कोनो  ठे काना , ह म त ' दंगा  पीि डत  िशिि र  मे सँ भािग एत ' एलौं \nऐछ. \n--- िकए भगलीह ी , अपन जान बचे बा लेल  ? \n--- नै यौ , अपन संपित  बचे बा लेल . !  \n--- आँय  ! त ह न त ो अपन गा म - घर ज ो  ने अ पन स ंपै त क रक्षा किर ह ें. \n---- गा म मे  िकछु आब कहाँ   िाँचल  ऐछ. जे िकछु संपित  श ेर्  ऐछ ओ त ' ह मरे ल ग ऐछ .आ त करे बचेबा \nखाित र  त' गा म सँ भगल ौं.  \n\" कत्तौ िकय ो र क्षक नै  देख एल. !\" \n--- के पुरूर्  रा खत तो र ा ? जे र ाखत  ओह ो बदना म भ ' जएत .          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nह ा. .. .ह ा. .. .. .. ह ा, ठठा के  हँ सैत... .. . य ौ , जँ पु रूर् सब के बदनामीक सत्त े डर  होइ त ै  त ' गा म सँ परदे श धिर  \nह मर संपै त क नोच - नोची नै ने किर त ए. ? \nभीड उछ िह  गेल .. .. !  \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nज्ञ ानिर्द्षन क ं ठ \nबी ह िन  कथा \nफैदाबला िबजनेस \n-\"बाबा !ह मर सेठजी केँ कनी बुझिबय ौन्द्ह  ने। ओतेक बे मार  छिथन आ कंजू सीसँ  इलाज े निह  करबै छिथन।\"  \n-\"बेट ा सभ  िकएक निह  बुझ बै छि न ?\" \n-\"एह, बुझबै  कोना निह  छिन ?मु दा ई  ओकरे सभकेँ  बुझाब ' लगैत छिथन। की कहलिख न से बुझिलय ैक ?\" \n-\"की?\" \n-\"पिह ने प ुछल िखन ज े जँ ह म मिर  जेबौह  त ' कतेक खरचा हेतौ ह ? \n        िकिर य ा-करम शाटष कटमे  क ' लीह'। डोम-लकडी-अगर म-बगर म जोि ड क ' पाँ च ने दस  हजार । की ? ह ुंडा \nसर ाध  क ' लीह'। पाँ च हज ार। एगारह  जन ल ' क' िनमिह  जा इ  जैह' । ह े पाँ च हज ार  आर रा खह । जोड ह । क त ेक \nभे लौह?बीस हज ार। बस बमभ ोला!  \n      आ िकंस ाइ त  इलाज  कराब ' चिल गेल ह ुँ,त खन िह साब लगा बह । डाक्ट र क फीस प ाँच स य  अगा उ धर ा \nलेतौह । खून-पे शाब-पै खाना-एक् स रे,अल्ट्र ासाउंड, ह ेन-टे न क र बैत -करबैते पनरह  टिप जेत ौह । साढे  पनर ह । पथ -पािन, \nआनी-जानी-र ह नी-रुकनी दससँ कमम े निह  फिर य ेतौ ह । सा ढे पचीस एखन े भ ' गेल ौह । त खन जा ित  जीय ब त ाित  \nदिाइ-दीग र  नि ह  बेसी त ' दुइय े ह जार  म ह ीना र ाखह । पु छा र ी -पै गा ममे अबै त -जाइ त  ल ोक क आगत - भागत पर खर चा \nलाग ल रह त ौ ह ,से फराके जो डह । आब कह ह ,की भा ' पडत ौह? लौसबल ा िबजनेस  करब ह  आिक फैदाबल ा ?  \nबेट ोसभ  की किर त ैक ?गुम भ ' जाइ  गेल ैक। \"  \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nड ाे . िकशन का र ीग र -१. ििलु प् त  हो इ त  िमिथला के ल ोक स ं स् कृि त  घो डा  (कठघोड ि ा) न ाच २.कोन ि बर ड ो मे \nउि धया गेल?क त अ ह र ा गेल  िमिथल ा के नटु आ नाच ? \n१ \nििलु प्त ह ो इ त  िमिथला के ल ोक स ं स् कृि त  घो डा  (कठघोड िा) न ाच \nआरौ त ोरी के देखही र ौ घो डा  ल थार ो मार ै छै ? अछ छा  चल  त घोड ािला के  छू  क देखबै ? नै रौ अखनी \nखूब जो र  स  ल थार  फे कै हे लै बलू  चोट लगत ौ त ब. इ ह  कोनो देह  टुिट जेतै की ? किन मिन चोट ल गत ै त  \nिक ह ेतै रौ बाद मे  देह  झाि र  ल ेब कीने ? \nछैै़डा मार ेड, िध य ा पूता, बुढ पुराण स ब कोइ  गा म घर िदस बेस मोन स घोड ा ना च दे खै जा इ  छलै.  \nआब नै ओह ेन घ ोड े िला , नै  ओह ेन डफली बौंसल ी िला , आ नै ओह ेन छमकी नटुए सब रह ल आ नै  आब \nत ेहेन घोड ीनाच र ह लै ? आ नै  कतौ  आब ह ोइ  छै. ििलुप् त  भेल  जा  रह लै घोडा ना च ? पिह ने गाम घर , छो ट \nिछ न बजार  स ब िदस घोड ा (कठघोड िा) नाच बेस  लोकि प्रय र ह ै आ ल ोक मनोर ंजन के स ह ज स ोह नगर  स ाध न \nर ह ै. \nडफली िला डफ डफ करै , बौंसल ी िला बौंसरी  बजबै , कैिसयो िला धुन बजबै आ नटुआ मेकप केने डांर  \nलचका के  नचै आ बीच मे  घोर ा िला अपना कांख मे र स् सी काठ बित्त  स  बनल स जल घोड ा के टंगने \nनटुआ स ंगे रमैक रम ैक के  नचै.  \nघोडा िला नचैत नचैत बीच  बीच िधय ा पूत ा िदसी हुडैक जाई , आस्त े स ल थार  फे कै आ छौंड ा मार ेर सब \nधर फरा के एक दोसर  के  देह  पर  खस ै ? \nकोइ  धांई  भटका खस ै त  कखनो के  छौंड ा सब घोडा िला के ल थार ो छू  के  देख ै त  घोड ा िला आर ो ह ुम ैक \nह ुम ैक के  अ पना त ाले  बैंड के धुन पर  नचै आ िधय ा पूत ा सब घोडा  के  मुँ ह  नांग ैर छू  के  अपनो एक दोसरा \nके धकैल  दै  छेल ै एना  जेना  घोड े िला लथार  फे कने होई .आ िध य ा पूत ा बुढ  पुरान , जिनजाि त  स ब भभा हँस ै \nआ घोड ा िला नचैत नचैत ह ुडकैत  हुडकैत  स ब िदस घू िम घूिम नाच करै आ ओकरा संगे नटु आ स ेहो खूब \nनचै आ ल ोक मनोर ंजन ह ोइ .  \nघोडा नाच काल  ल ोक सब नटु आ आ घोड ा िला के रू पै य ा पैसा दै , कतेक छौंड ा सब त नटु आ के चोली म े \nआल िपन लगा  दस  पंच ट क ह ी खोंि स दै ता बे एम्हर  घोड ा िला ह ुडैक जा इ  आ ल ोक धड फरा के भगै आ उ \nओकरा देह पर  त कोइ  क करो देह पर ध र फरा के ख सै. नाच देखिनह ार  ल ोक सबह क िकरमान लाग ल रह ै \nआ ल ो क स ब भभा भभ ा ह ंसै  आ ल ोक सबह क नीक मनोर ंजन ह ो इ त  र ह ै. बु ढ पुरान , जिनजाि त, आ गामक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nगनमान्द्य ल ोक सब घोडा  िल ा, नटुआ, डफली िला सब के हाथे म े रूपै य ा , खुदर ा पाई  द अशीर िादी  बक्शीस \nदै जाइ  छलै.  \nपिह ने िमिथल ा मे गाम घर िदसी िबय ाह  श ादी , मूर न, मां गि लक काज  स ब मे  घोड ा ना च अब्बस े ह ोइ त  र ह ै. \nगर ीब, िग र ह स् थ, लोक सब घोडे नाच िल ा के बजबै आ  घोड ा ना च स ब जा ित  ि गषक ल ोक देखै छल ै आ \nलोक मनोर ंजन के नीक साध न र ह ै घोडा ना च . लेिकन आब ई  घोड ा ना च िबलुप् त  भेल  जा  रह लै ? बड्ड \nिचंत ा के गप जे ल ोक मनोर ंजक घोड ा ना च आब कतौ  देखबामे नै अब ै ह इ . एकर ा सर ंिक्षत  करै ल ै सर कार  \nआ िमिथल ा सम ाज  के  आगू  आबए पडत ै. आब त गामे  गा मे  डी ज े बजैए , बाई  जी  न चैए , अरकेस र ा ह ोइ ए ? त \nके िचंत ा कर त ै केकरा बेगर त ा परत ै आ के देखत ै घोडा (कठघोडिा) नाच ? \n२ \nको न िबरडो  मे उि धया गेल ? क त अ ह र ा गेल  िमिथला के नटु आ न ाच ?  \n    ह ौ कत ए के नटु आ एल ै इए? फल ां ठाम के . इ  कहू  जे थेहगर ीय े टा की ल टिकय ो नटुआ स ब अएल छ ै ? \nएह  जेबै देखै ल े त ब ने ? थेह गर ह ी, लटकी, छमकी सब टा नटु आ एल ैइए , त त ेक नी क नचै  जा इ  हइ  स े छौं डा  \nमार ेर सब मारत े रूपै य ा लूटबै जा इ  छै आ नटुआ स ब न ाचै के त  थै ह  थै ह  के ने रह ै  छै. हं तब त  ह महू ँ जेबै  \nनाच दे खै  लै एम की मने नी क नटु आ स ब एल ैइए ?  \n \n    िमिथला के ल ोक संस् कृि त  मे र चल  बस ल रह ै नटुआ  नाच जे लोक मनोर ंजक रूपे बेस  प्रचिलत र ह ै. \nमूर न, उपनेन, िबआह  दान, नाटक, नाच, छकर बाज ी, अल्ला रूदल, िदिा ली, छैठ जे कोनो  उत् सि होउ ओइ  \nमे  नटु आ नाच अब्बस े ह ोइ . आ ल ोक नटुआ के साज  िसं गार, लटक झटक , अदाकार ी देख के  ओकर नाचब \nदेखै, नटुआ स ंगे नाइ च के  आनंिदत  हो इ त  र ह ै आ ल ोक मनोर ंजन के नीक साध न र ह ै.   \n \n  \nह मरा  मोन पर ैए जे ह मर गा म मंगर ौना के दुगाः  पू जा मे भटचौर ा के नाटक पाटी , ििर दाबो न के नाच पाटी \nसब अबै. दु नू  के  नट ुआ स ब  तेह ेन ल टक झटक िल ा , र ोल खेलै िला नट ुआ स ब र ह ै जे अपन अदाकार ी \nस देखिनह ार  के  मोन मोि ह  लै. आ ल ोक खु शी स झू िम  के  नटु आ के इ नाम दैत र ह ै. अनिदना त मू र न ,          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nिबआह, सब मे  बाबू बर ह ी के फूल हसन बैं ड पाटी अबै .  उ बैंड िला बेस  नामी आ त ेकर  नटु आ उस मान \nह ुस ेन खू ब नीक नटुआ रह ै ओकर नाचब दे खै ल े त  ल ो क सौंसे  गामक ल ोक सब अबै .   \nनटुआ नाच के  प्रचिलत  प्रका र ..  \n1. र ोल खेिल नह ार  नटु आ - \n एकर े सब के  बोल चाल मे  ल ोक सब थे ह गर ी नटुआ कहै जाइ  छै. इ स ब अनुभ िी आ   उमेर गर  कल ाकार  \nसब होइ  जे अपना नाचब अिभनय  आ बेहत र  स ंिाद स लोक के बेस  प्रभािित  करै जाइ . ना टक देखिनह ार  \nलोक सब एकरा मे अपना समािज क स ंबध माए , बिह न, भौजा इ, आिद के छिि देखै  जा इ त  र ह ै.   \nपाठ (र ोल ) खेलाएब श ुरू क र ै स पिह ने इ नटुआ स ब मे कअप , सैज धैज के स्टे ज पर अबै आ कह ै जाइ  हे \nबाबू  भैया  स ब , ह े मात ा बिहन , अहाँ सब अशीर िाद कर ै जेबै . लोक इ  स ंिाद सुिन के जो डदा र  थौपिड त ाि ल \nबजबै जाइ  आ म ोने मोन नटुआ के अश ीर िाद दै लोक स ब जे आइ नीक र ोल खेल ेतै. नीक नाटक , नाच \nदेखब स ुनै  जा एब.   \nर ोल खेल ाइ त  खे लाइ त  उ थे ह गर ह ी नटुआ स ब दश षक बी च मे अश ीर िादी  मंगै ल े अबै  आ ल ोक सब के  द स , \nबीस, पचास जे जुडै से नट ु आ के चाबस् सी रूपे दै.   \n2. लटकी नटु आ -   \nनामक अनरूपे इ सब त ेहेन स जल धज ल रह ै आ नचै त  काल तेह ेन ल टक झटक करै जे छौं डा  मार ेर सब \nत  ए करा पर िफदा भऽ जा इ त  रह ै. ए त ेक िफदा ज े नटुआ के कोर ा मे उठा लेब , ओकर गा ल छू अब , नटुआ \nके चोली मे आ लिपन लगा  रूपै य ा खोंि स देब आ लटकी  नटु आ स ंगे छौंड ा मार ेर के खूब ना चब बे स रमनग र  \nलगै.  \nबू ढ पुरान सब स ेहो तर े आंिख नटु आ स ब पर  मोि ह त  हो इ त  र ह ै आ छौंड ा मार ेर सब  पर  झू ठो िखिसय ाइ  ज ाइ  \nजे ह े त ू ं स ब नटु आ के बे सी नंग ो चंगो  नै करै जाि ह  की  ता बे छौं डा  स ब नटु आ के बुढ  पुरान िदस ह ुल का दै  \nआ खूब िपह कार ी ह ो इ . बुढ ो पुर ान स ब नटु आ के नीसा मे  डू बल देह  हाथ डोला के  थोड बह ुत नाचै आ \nनटुआ के बक्शीस द ै. अइ  ल टकी नटु आ स बह क स ाज  िसंगार , इ नाम भे टल ा पर श ुिक्रय ा अदा करब के  आगू  \nत  िफल्मी कलाकार  स ब िफका बू झना  जइत ै.             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \n  \nिज न बलमा ने िदय ा रूपैय ा मैं  रखू ंगी  चोली मे स म्हाइ र  के ,     अठ्ठनी हमरा  गाल पर  आ रूप ैया  हमरा  माल \nपर. आ तेहेन ने  ल टक झटक स  ल ोक के मोन मोिह  ल ै जे निय ुबक स ब िफदा भ ऽ ज ैत र ह ै. छ ौंड ा मार ेर  \nसब त अइ  ल टकी नटु आ सब मे  अप् पन प्र ेिमका , बह ुिर य ा, भौजा इ  आिद के  छिि देखै  आ बेस  लोक मनोर ंजन \nमे  डू बल रह ै. इ नटुआ स ब नाटक , नाच, बैंड प ाटी मे र ह ैत र ह ै जे सब गेबो करै आ खूब नचबो करै जाइ .   \n3. छमकी नटुआ - \n  इ  छमकी स ब त रेकािड षंग  डांस कल ा िफल्मी गी त  पर  तेना छ मा छम नचै  जे ल ोक सब स ुइध बुइ ध \nिबसरा  जा इ . ए ना एकिटंग क र ै जे लोक के होइ  िफिलम देखै िछ. कोठे उपर कोठरी उस पर र ेल  चल ा दू ंगी , \nबस एक को कुंिार ा र खना , मै ने जो घूंघरू बांध िलए सब पर  तेह ेन िरकािडषंग डांस  होइ  स े  छौं डा  स ब स ेहो \nनचै लगै , खूब िपहकार ी िसट ी बज ै आ ल ोक रूपै य ा इ नाम दै.श ेरो श ाय र ी.  रेकोिड ंग ड ां स के  जमाना एला पर  \nछमकी नटुआ स ब बे स ल ोक िप्रय  भेल  रह ै. इ सब स ब तर ह क गी त  पर  मनमोह क डां स करै जाइ  छलै.   \n4. नटुआ- \nइ  नटु आ स ब बैंड पाटी , छ करबाज ी, नाच पाटी , ढोल ि पपह ी पाटी, अल्ला रूदल स बमे  रह ैत र ह ै जे पार ंपिर क \nिेश  भू सा, पार ंपिर क नाच ल ेल  बेस प्रचिलत र ह ै. स जल धज ल मेकअप क ेने  चोली प र  रूपैया  टंगने समािज क \nलोक मयाःदा  के  मान रखने इ  नटु आ स ब नचै आ ल ोक  के  मनोर ंजन करै जाइ .   \n  ह मरा  मोन पर ैए स् कूिल जी िन मे  गाम घर िदस प्रिसर्द्  नटु आ सब जेना र ामउदगार , र ामदुलार  पासिान (दु नू  \nसह ोदर  रह ै) , सीि र देब पंिडत, उसमान ह ुस ैन , बनैया र ाम , बबलू  मंडल आिद ल ोक क लाकार  स ब जेकर नटुआ \nनाच दे खै ल े ल ल ोक दू र  दूर  स  अबै. कतेक कल ा ेार  स ब त अेाब अइ दुिनय ा मे नै रह लै त इ य ो जे \nकल ाकार  स ब बांचल छै ह ुन का प्रित  आदर िदघाःय ु ह े बाक  कामना करैत  िछ.   \nगा म घर मे नटु आ त सब के मन मोिह  ल ै जेना ? नटुआ स बके म ेकअप करैत का ल िधय ा पूत ा के हुल ुक \nबुल ुक करब , छौं डा  मार े र  स ब के  नटु आ म ेकअप रूम के पह र ेदारी कर ब , बुढ  पुरा न सब तकतान करै मे जे \nनटुआ स बके ब ेस ी नंग ों चंगो  नै करै जाह ी , फेर  िपहका र ी  हंिस ठ ह क्का ज े लोकर ंग र ह ै से नटुआ नाच क े \nआरो ज ीिंत  ब ना दै.            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \n  \nिमिथला सम ाज  ल ोक कल ाक ार  प्रित  स ब िदन उदा स रहल. बात  बात  मे दुत्कािर  देब  जे पढबें िलख मै  की \nनचनीय ा बज िनय ा बनमैं ? त  एना  मे के अइ  कल ा सबक े  िज य ाअ कए के र ाखत ? भ ोज पूर  िल ा सब नटुआ \nनाच (लौंडा डां स) के िज य ाअ के  र खल क त देिखय ौ ज े र ामचंर मांझी के  पद्मश्री अिाडष भ ेट ल ै. आ अपना \nिमिथला िला सब नटुआ क े  हेय दृििय े देखलक ओह ेन  प्रोत् साह न नै देल क त आब नटु आ नाच कल ाकार  नैंह े \nभे टत?  बड्ड भे ल त नेप ाल ,बंगा ल, य ू  पी स बाई  जी  मंगा  के  ल ोक नचा लैइए सै ह  टा ? \nनटुआ नाच के  पार ंपिर क रू प आ उत् सि बल ा सु आद डी जे , बाई  जी  मे िकन्न ौ ने भ ेट त ? अस ली आनंद त  \nनटुआ नाच मे देखाएत  य िद त िकय ौ त ? िमिथला सम ाज क ल ोक िचंत ा कए के देिख य ौ ज े नटुआ नाच के  \nिज आ के र ाखै परत . नटुआ कल ाकार  के  प्रोत् साह न देबाक अभ ाि मे ,  \nबड्ड दुखक आ िचंता  के  गप जे एहेन ल ोकर ंग िला नटुआ ना च आब कतौ  हेरा गेल  जेना ? डी जे , \nअरकेस र ा बाइ  जी  के  िबर डो  मे कतौ उि धय ा गेल  नटु आ नाच ?  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \nड ाे . िकशन का र ीग र  \nपोसलाहा छा गर  स ब आई  गेल े घर छ ह ? \n                        (ह ा स् य  कट ाक्ष) \nबाबा  बडबड ा इ त  चल  जा इ त  र ह ै जे ह े पोसलाह ा खस् सी सब ? आई त ग ेल े घर छह ? पूज ा ह ोइ  टा के देर ी \nछै? त करा बाद ख र ांस स  गदैन उडा  देल जेतह ? त ाबे भ ाग ेस र  पंडा बमै क गेल जे  अह ां िकए एना खस्सी \nसबके मोन भांग ठ कर ै पर लाग ल िछय ै ? भगिित  स्थान  मे ज खस्सी मू िड  नै डोलबै  त बैइल  कोना  चढ त ै ? \nबाबा  स ेहो ता मस े त मतमा क तामसे फाइ र  भेल  बजलै  अईं ह ौ भागेस र  इ कह अ त  भगिि त  ई कह ै छथुन जे \nबैइल चढ ाबह ? की अपनामने तू ं स ब ित त महा  क र ै जाइ  छह  जे भ गिि त  नाम पर  पो सलाह ा खस् सी के चढ ा \nसांझे स माउस गबर  गबर  भोकसब की ने ? आ बहन्न ा ज े भगिित  के  बैइ ल चढ ाएब. कह अ त  भगिि त  कहू ं \nकहिथिदन  जे हमर ा बैइल च ढाबह ? एत ेक कहू ँ बैइल चढ ाएब भेल ैए जे दुगाः स् थान मे  ल ाइ न लाग ल रह ै छै ? \nबाबा  आ भ ाग ेस र  मे कहा किह  होइत  र ह ै. भ ाग ेस र  कहै बाबा अहाँ के एको र ित  धमष कमष िदय ा नै बु झै \nिछ य ै? बाबा  बजलै  हौ त ाबे त ोंह ी कोन ब ड्ड नेहा ल कए  देलह क आ स माज स अंधि िश्वास के हटा देलह क? \nभागेस र  बाज ल य ौ बाबा  स ब िदन स जे हो इ त  एलैए से लोक केना छोइ ड देतै ? बाबा  कहलकै ह ौ भागेस र  \nजा ज ा िक बे मतलबक ह मरा  स ंगे िडस् कस  करै मे लाग ल छह अ ? जल्दी  दुगाः  स्थ ान  जा  नै त छ ाग र क स ीर ा \nकमीटी िला ध रखत अ त  त ोर ा कीछ ो फैबो ने ल गत ह ? जा त ंह ू  छ ा गर  पोसनहे छह त लगले दुगाः स् थान \nभऽ आबह ? भागेस र  बाज ल हम जाएब स ै अपना मने की  अंह ा मने ? \nएम्हर  कहा  कह ी ह ोइत े र ह ै बाबा  के  मोन रंज  भेल  रह ै की त ाबे हमह ू ँ बाबा  ल क पह ुँ चल ौ आ एक ल ोटा ज ल \nचढ ा देिलय ैन? की बाबा  आर ो अघोर  भेल  बजलै  कोन उ लुआ स ब छी जे बे र ो कुब ेरो जल चढ ा दैइ ए? अखैन \nलोक बैइ ल चढ बै लै जाइ ए आ एकरा  जल ढार बाक त ार छै ? के िछय अ ह ौ ? ह म बजलह ुँ  य ौ बाबा  हम िछ  \nकार ीग र . ई  स ुिन बाबा के कनी त ामस कम भेलै कहल कै जे अछछा त ू ं िछय अह त ो र ो अखु नके बड्ड त ार  \nलाग ल छेल ह ? एकटा काज कर ह  कनी एक बाल्टी पाइन  आिन के बस ह ा बर द के  िपय ा दह क आ किन एक  \nजू म त माकुल खु आबह. भागेस र  पंडा त अपने एक बाकु ट त माकुल खा गेल  आ हम  मंगि लय ै त  कहलक जे \nआब चु नैटी मे तमाकु ले नै अिछ ? ई  स ुिन भाग ेस र  फे र  बमै क गेल जे बाबा अहाँ खाली हमर ा बेज् जैत करै \nपर लाग ल रह ै छी  की ? बाबा  बजलै  एह  हमरा  कहबा क भािाथष बुझलह क नैह ें ? कहबाक ई  जे जिह न ा  एक          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nबाकुट तमाकुल  एक्के बेर  नै खेबाक चाह ी त िहना ओत ेक छाग र  के  बैइ ल नै देबाक चाह ी ? भागेस र  तैइ ओ \nबाज ल बैइ ल हेबाके  चाह ी की आ िडस् कस  करअ ल ाग ल.  \nह म भागेस र  के  स मझा बुझह ा के श ांत  करौ लह ुँ  आ फेर त माकुल चु ना एक एक जू म  बाबा आ भ ाग ेस र  पंडा \nके देिलयै. बाबा स पुछल ह ु ँ जे की भेल  जे अह ाँ भागेस र  स ंगे िडस् कस  मे लाग ल छी  बेमतलबो. बाबा बज लौ \nह ौ कार ीग र  हम त  स ुप् पत ग प कहै िछ य ैअ  त भागेसर  बेमतलबो िडस् कस  मे लाग ल य ै ? ह म बज लह ुँ  य ौ बाबा  \nसोझ स ाझ फिर छा  के  कहू  जे भ ेल  की ? बाबा  हां ह ां क  हँस ैत बजलै ह ौ कार ीग र  त ह ू ं पत्र कार  भऽ एत े खाने \nबुझहै छह क ? आईं हौ आई  सत मी मे ला िछय ै त  गाम घर िदस दरबज्जे दर बज्जे पोसुआ छाग र  देखल ह क की \nने? ह म कहिलयै जे ह ँ देखिलयै त  कएटा दर बज्जा पर दू  दू चािर  टा के ? बाबा  ब जलै देिखहक जे अिमी \nनौमी िदन त  आरो  त त ेक बैइ ल चढ बै जेतै से दुगाः स् थान खू ने खू नाम अनपट लाग ल  रह त ै ? \nबाबा  कहैअ ल ाग ल एह  अखैन देखबहक जे सब खस्सी के  खूब मान दान  करत ह  क ी , कटह र  पत्त ा, घास, \nिज मरक पत्ता, की की ने खु एत ह ? एत ेक िदन लोक डाइ लोक माइ र त ह  जे बकरी खस् सी  छो टका जाइ त  स ब \nपोसै जाइ ए आ अखनी त  बडको ज ाइत  स ब बैल चढ बै दुआर े छा गर  पोसअ ल ाग ल. अइ गप के  फे र  \nजाि त िाद ी नै बना िदह क, त ू ं  स ब य थाथष बुझने िबना अकानह  नै ल िग ह अ ? \nह े देखह क त भागेस र ो पंडा दू  टा छाग र  पोसने अिछ  आ दु नू  भगिि त  के  चढ ौत ै. एकटा अपना आ दोस र  \nबेट ा साित . कह अ त  भगिि त  कहू ं कहि थिह न जे ह मरा  बै ल चढ ाबह ? दर बज्जा पर ख स् सी देख हम एत बा त  \nबाज ल रह ी ज े ह े छा गर  आई  तों  स ब गेल  घर  छह ? पूज ा ह ोइत ै मात र  खरां स स  गदैन उडा  देल जेतह ? \nय ैह गप स ुिन देखै छह क भ ाग ेस र  के  बेटा स र िे सर  हू र  उठा देलकै आ भ ाग े सर ो ह मरा  स  ल डै ल ै एल ैह जे \nअहां  छाग र  के  भर कबै मे ल ाग ल िछय ै ? \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \n३ . पद्य \n३ .१.ज्ञा निर्द्षन कंठ- गज ल \n३ .२.आश ीर् अनिचन्द्हार- २ टा गज ल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nज्ञ ानिर्द्षन क ं ठ \nग जल \nएक बेिर  स भ संगे किहय ौ ज य  ज य  स ीत ार ाम  \nबेिर बेिर  स भ संगे बिजय ौ ज य  ज य  स ीत ार ाम  \n \n  \nपाँ च बखष जे सू त ल रह ला त कल ा नि ह  घुिर गाम  \nफेर  आइ ओ िजत ला नि चय ौ  जय  जय  स ी त ार ाम  \n \n  \nएक बेिर  निह  स ू त ल खिटया  िज नगी मे ओ प्रेत \nदान आइ खिटय ा नि कि र य ौ  जय  जय  स ी त ार ाम  \n \n  \nमूि त ष माइ  दुगाः  केँ  पुिजकय  कन्द्य ा पूज ी सात \nमािर  पेट  मे कन्द्या  किह य ौ जय  ज य  स ीत ार ाम \n \nभाि भ ेस  भा र्ा केँ  िबसर ी क ह बाबी  स्माटष \nआन नीक अपना केँ  दुिसयौ ज य  जय  स ी त ार ाम  \n(21 21 222 22 22 2221) \n  \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \nआश ीर् अनिचन्द् ह ा र \n२ टा ग जल  \n१ \nबाह र  बा ह र  जो डल भ त ार  \nिभतर े भीतर  टू टल  भत ार  \n \nछै मृगतृष् णा सन के  ििकास \nइ म्हर  उम्ह र  द ौड ल भतार  \n  \nइ छछा माने पूर ा सम ान   \nिकम्हर  जेतै पिर कल भतार \n  \nलेने  हेतै स भ टा िह साब  \nचुप्पे र िह  रि ह  कानल भतार \n  \nह मरा  आने देलक स माद  \nअपने ल ोकक दागल भत ार  \n सभ पाँ ित मे  22-22-22-121 मात्र ाक्रम अिछ ।           ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n२ \nिनशानापर  बूढ स ंगे  बछचा छै  \nदेश मे  आब य ुिा क ेर  सत्त ा छै \n  \nददषक अनुभ ि होइ त ो  नोर  र ो कब  \nई ह ो एक त र ह ँक  गभषह त् य ा छै \n  \nसत् य  हुनकर ठोरक चुप्पी ज गत मे \nबाद बाँकी बात  िमर्थ य े िमर्थ य ा  छै \n  \nकेकरो ह ाथमे भर लाह ा  भारी \nकेकरो ह ाथमे खाली  िडब्बा छै \n  \nलोह ा के हो प्ल ाि स् टक के य ा काठक  \nकोनो  कु सी अपनामे  सत्त ा छै \nसभ पाँ ित मे 22-22-22-22-22 मात्र ाक्रम अिछ ।  दू टा अल ग-अल ग लघ ुकेँ दीघ ष मा नबाक  छू ट लेल  गेल  \nअिछ।  ई बहर े मीर  अिछ ।  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n........................................................................................................................ \nस       स    आ   /           स    आ                       (        आ      ) आ आ  \n           आ स          (            )      स      \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n      (  स स  स    )          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n   -      -     स \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES                ए                -             \n      (                             स    ) \n  .         -         भ    स               (                             स    ) \n           स    MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (                              \nस    ) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n       स   -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \n  .        \n                            -भ     \nआ        (स                  \"   \")-        भ     स            \nBHOLALAL DAS        स           - भ          स \n              - A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \n       \n                  ओ     स (  .  .एस.स .  स   स) \n         -               ओ     स (       स      स      आ    ) \nSurendra Jha Suman   -    (   )-    स         स    (  .  .एस.स .  स   स) \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) CIIL SITE          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n........................................................................................................................ \nस     \nस भ           -            :         \n             \"     \"     -स        \n           - B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \n  .             - Adhunik_Sahityak_Paridrishya \n  .       -  भ -  भ  \n         स  -        भ    स     :  स         (आ     ) \n  .            '   ' \n  आओ  \n     स      CIIL SITE \n            -    \nRAMDEO JHA   -              -   .            \nSHAILENDRA MOHAN JHA           -                   \n........................................................................................................................ \n             \n                      स                  ए              :- \n              -              स \n    ए               सभ   स       :-          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n               \n                                                                        \n          \n    (        स         ) (स भ         )                       (स भ         ) \n                      -              \n             -               \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \n     स  (             ) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \n  आ        -       \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \n     स   -           (  .  .एस.स .  स   स) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nस               - स             आ              \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n          स   - स                 \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आ                \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआ               \n     स    http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआ            /   भ                                   -1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nआ            /   भ                                   -2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआ          भ    http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआ          भ            \n     https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआ        भ       http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआ                http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआ              http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \n       स      स      \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(        ) \n-            \nिि देहक िकछु ििशे र्ांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  ििशेर् ांक १२ म अ ं क , १५ ज ू न २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल ििशेर् ांक २१  म अ ं क ,  १ निम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) ििहिन कथा ििशे र्ांक ६ ७  म अ ं क , १ अक्ट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ाि ह त् य  ििशेर् ांक ७० म अ ं क , १५ निम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) नाटक ििशे र्ांक ७२ म अ ं क १५ िदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६)              ७७      ०१      २०११          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७)                (  -   भ    ) ९७      \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल ििशे र्ांक ििदेह क अ ं क १११ म अ ं क , १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भिक् त  गज ल ि िशेर् ांक १ २ ६  म अ ं क , १५ माचष २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१०) गज ल आल ोचना -समालोचन ा-समीक्ष ा ििशेर् ांक १४२ म, अ ं क १५ निम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n११) काशीक ांत  िमश्र मधुप  ििशेर् ांक १६९ म अ ं क १ ज निर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अ र ििन्द्द ठाकु र  ििशेर् ांक १८९ म अ ं क १ निम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अिनल ि िशेर् ांक १ ९ १  म अ ं क १ िदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४)       स            - २००     १५      २०१६/ २०५      १       २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n१५)        स .  ./          स            - २१७       ०१       २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६)                             \nVIDEHA 313 \n    स  आ             आ       आ                     \n१७)                         -२ \nVIDEHA 317 \n१८                        \nVIDEHA 319 \n१९                               \nVIDEHA 320 \n लेखकक आमंित्रत  रचना आ ओइ पर आमंित्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१.                      आ ओ                       \n          सए         Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोथ ी िकए पढिथ\" - लेखक द्रारा अप्पन पोथी / र चन ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीर् अनिचन्द् ह ार 'ििदे ह' क ३ २ ७  म अ ं क ०१ अ ग स् त  २०२१ \nए   स     स स     \nए   स     स स    -१          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n       १२३   (०१       २०१३)                                            भ         \n  स    २०१२            भ                       स       ओ                   , \n          स              ए                                 आ .      स      आ      स         \n                                           ए  स        स                    भ              \n         स   स           स     ओ                 सभ             ,   स  ऽ सभ \n           , सभ       भ ए   आ सभ             आ                     सभ           \nसभ          स              \nए   स     स स    -१ (            ) \nए   स     स स    -२ \n       ५०-१००                   स   स                            ए            \n       भ                                    स                       स          ए   \n                          ,      ए         -       भ     १-२ स                   \n              भऽ                   आ     ,                                        \n                        स    स      भ    \nए   स     स स    -२ (            ) \nए     स    स स    -३ \n       ५०-१००                                                        भ          \n      ३                           स    स      भ          २                           \n                ,                                              स  आ    \nए   स     स स    -३ (            ) \nए   स     स स    -४ \n       ५०-१००                            ए                                 स \n       भ  ,                                         स    स      भ  ,            \n           आ                          ,            स                             स    ए            ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n     स                                    स आ         ,               आ स        \n     स             स  आ    \nए   स     स स    -४ (            ) \nए   स     स स    -५ \nए   स     स ५            \" स         \"                         \"   \" (स भ         )   \n           ,    \" स         \"          ,                                              \n‖      ‖     भऽ                ऽ       ,            \"   \"           ए              \n      ए         , स    आ                   भ  भ   ,    स  स              स              \nआ             ए                       स,      सभ            आ स      /           \n         स        आ    भ    स      , स                    ए   ए               ए    स   \n        ऽ ए                     \nए   स     स स    -५ (            ) \nए   स     स स    -६ \n       स                \"  स  \": १९४२-४३                  १५              ,      \n      स                           स -स      ए                                    आए  \n१९६७  .    आ                 ए        ए                ओ                स         \n      स       ऽ ए                                      ए भ                 आ   स  \n                             स          स        ओ        भ     स   भ             आ    \n  स                  स            स        ए                           भ         \nस             ,               स                               ओ                          \n             , आ ओ     भ        भऽ स                      आ              स  ए   \n      -           स        भ           आ   स      भ   \"          \"        स       ए   \n              स                              भ              स                      \n          ए भ        स          , आ         स             स          स                             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n      ऽ   ए   ए     -        स       स       आ        स        आ             \n                   स  -     स             \nए   स     स स    -६ (            ) \nए   स     स स    -७ \n             आ ए          आ     : स           स     स           स          \nआ                       आ                      आ               ऽ        स        \n       स                                     आ               -       भ               \n     \"              \"   स      भ   आ                    ए          आ              \n                            आ     : स           स        स   \nए   स     स स    -७  (            ) \nए   स     स स    -८ \n     भ              स                      (           स )  \nए   स     स स    -८ (            ) \nए   स     स स    -९ \n                    (           स )  \nए   स     स स    -९ (            ) \n       स            ६५             स             २३३ स  २५०                      \n                       :- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018          ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nिि देह ई-पि त्र काक  ब ीछ ल रचन ाक स ं ग - मै िथलीक सिषश्रे ष्ठ र च नाक एकटा समा नान्द्त र स ं क लन: \n     : स   : १ (२००८-०९)          \n     : स   : १ (२००८-०९)         \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nिि देह:सदेह :२ (मैिथल ी प्रबन्द्ध-ि नबन्द्ध-समालोचना  २००९-१ ० )         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :३ (मैिथल ी पद्य  २ ० ० ९-१०)         \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)         \nिि देह:सदेह :४ (मैिथल ी कथा  २००९-१०)         \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा [ ििदे ह  स देह ५  ]          \nिि देह मै िथली िि ह िन कथ ा [ ििदे ह  स देह ५  ]           \n                       [       स    ५ ]-   स  स               \nिि देह मै िथली लघ ुकथा [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली लघ ुकथा [ ििदेह  स देह ६  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]          \nिि देह मै िथली पद्य [ ििदेह सदे ह  ७  ]           \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली ना ट् य  उ त् सि [ िि देह सदेह ८  ]          \nिि देह मै िथली िशशु उत् सि [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली िशशु उत् सि [ ि िदे ह  स देह ९  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना [ ििदे ह  स देह १ ०  ]          \nिि देह मै िथली प्रबन्द्ध-िन बन्द्ध-समालोचना [ ििदे ह  स देह १ ०  ]                   ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n     :स    ११ \n     :स    १२ \n     :स    १३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t the  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  gr a sp th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rig i n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \n      स    : स    -स    (स        स                      स   ) \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \nस    /       \n१ \n\"      स    \" स        स                         स             \"स        स              \n       \" (      ),    स                        भ     ए  स                           ए  \n  ,          स  आ           \n     स  २०१९ आ २०२०                  सभ   आ         : \n१)               ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n२)            \n३)   -स      \n४)             आ \n५)                 \n         स  ३१   स    २०२०     २०१९              आ ३१      २०२१     २०२०  \n                    \n         सभ           स             ,        स                 स      ,    ए   \n     sahitya-akademi.gov.in                        स  \neditorial.staff.videha@gmail.com          \n२ \n“           ”               १०१         Android App “BEJOD” download       \n    www.bejod.in   , signup   , ए             ,               आ ओ            \n            ए       भ        आ                         ,           स  १०१      \n                  आ            \n३ \n          आ         (२०२१       भ  )                                                 \n           स           आ          (स     , स       , स     आ  )    ३१   स    २०२० \n    editorial.staff.videha@gmail.com       ओ     स                             (     \n        स   )    http://www.videha.co.in/new_page_15.htm             ,        आ \nस                 .  .ए .                                 ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \n \n     :       स      आ     :           स        : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c)२००४-२०२१. स                 आ   ऽ                   तऽ स                - \n                  -      ISSN 2229-547X VIDEHAस     :              सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मंडल।  सह ाय क स म्प ादक:         स स   ,         स    , स           स    आ        \n(              )  स     -     -      -     -             स     - स    -स    -स   -      \n      स      -        -            \n                  आ              (             स                             \n    )editorial.staff.videha@gmail.com                       .doc, .docx, .rtf    .txt \n            स        ए ऽ             सभ               /स                   \n      ,     ए             /     -    आ     / आ              आ आ       -     / \n    -                 -          , आ स े ह ाि न -लाभ रि ह त  आधा र पर छै आ तैँ ऐ ल ेल  कोनो  \nर ॊ य ल्टीक / पािर श्रिमकक प्र ाि धा न नै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पािर श्रिमकक इछछुक ििदेहसँ  नै जुडि थ, से \nआग्रह ।       स               स            आ           ए                 , स  आ   \n                             ,                    , आ                        (     ) \n                                                 स भ      ( स        भ   ) ए   \n            स                ए                                     स  ०१ आ १५ \n                 ए             \n(c) 2004-2021 स        स                      सभ        आ आ      स        \n        आ स                   ५       २००४             ह     ह Videha       http://www.videha.co.in      ह  थम म  थ         ई       Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal           \n                        :                 :                   'विदेह' ३३२ म अंक १५ अक्टूबर २०२१ (िर्ष १४ मास १६६ अंक ३३२) \n     :                     \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nम      मह       म  \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  “भ  स       ”- \n             स      भ                                          -                    \n                    ,   http://www.videha.co.in/                       आ  “भ  स    \n   ”        '     '  -              स          भ             ए                   भऽ \n                -      ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  ","size_mb":1.51,"has_text":true},"Videha 333.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 333.pdf","name":"Videha 333.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ३ म अ ं क ० १ निम्ब र २ ०२ १ (िर्ष १ ४ मास १ ६ ७ अ ं क ३ ३ ३) \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेवा आय ोग / बिह ा र  ल ोक सेवा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै बिली (अबिवाय य आ \nऐबछिक) आ  आि ऐबछिक बवषय  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाब मग्री  [एि. टी .ए.- य ू .ज ी .सी. -िेट-\nमै बिली ले ल स ेह ो]  [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nर ाज नन्द न लाल दास ः विशे र्ां क  \n२ .१ .र ाज नन्दन ल ाल दास ः प वर चय  \n२ .२ .प्रस्त ुत  विशे र्ांकक संर चनाक संदर्ष मे  \n२ .३ .मु केश दत्त- एकटा स श क्त  स म्प ाव दत  व्य व क्त त् ि: र ा ज नन्दन ल ाल दास  \n२ .४ .वदलीप कुमार  झा - मै विली माध्य मस ँ प्रािवमक व शक्षा ह ोइ  स एह  छलवन स्ि . र ा ज नन्दन ल ालदासक अंवत म \nइच् छा \n२ .५ .अवजत  झ ा - िन मै न आमी : श्रद्धेय  राज  नन्दन ल ाल दास  \n२ .६ .अश ोक- सम्प ादक र ाज नन्दन ल ाल दास  आ कर्णाम ृत  \n२ .७ .जगदी श चन्र ठाकुर ’ ’ अवनल’- साब ह त् य कार -सम्प ादक  श्री र ाज  िन्द्दि ल ाल दास \n२ .८ .चन्दना दत्त- श्री राज नन् दन लाल दास  : क्षीर्णकाय ामे  असीम उजाव न्ित व्य वक् त ि  \n२ .९ .अमोद झा - क्राव न्तकार ी चेत ना जग बैत मै विली ना टक ’संत ो’ (ल ेखक  स्ि. र ाज नन् दन लाल दास  जी )  \n२ .१ ० .अवखल ेश झा - मै विली साव ह त् य क एकां त  स ाध क रा जनंदन लाल  दास   \n२ .१ १ .चन्रे श- मै विल व शर ोमवर्ण रा जनन्दन ल ालदास \n२ .१ २ .वज त ेन्र नाि दत्त-  संस् मरर्ण- माछक र स   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .१ ३ .कंचन कण्ठ- आदरर्णीय  श्री र ाज नंदन लाल  दास  \n२ .१ ४ .लक्ष्म र्ण झा ’साग र’- र ाज नन्दन ल ालदास: एक उदार चेत ा सम् पादक  \n२ .१ ५ .र मे श ल ाल दास - मामा श्री र ाज िन्द्दि ल ाल दास  जी \n२ .१ ६ .शार दानन्द दास पवर मल- मै विली पत्रकावर त ा मे रा जनन्दनक अिदान  \n२ .१ ७ .नबोनार ा य र्ण वमश्र: य ुग  प्रित्त षक रा ज नन्दन ल ाल दास  \n२ .१ ८ .सुर ेन्र ठाकुर- मै विली सेिी कलमक व सपाह ी:  श्रीमान राज नन्दन ल ाल दास  \n२ .१ ९ .सुधी र- श्रीय ुत   राज नन् दन लाल दास  जी  ओ मै वि ल  \n२ .२ ० .कामेश्वर  झा ’कमल ’- कर्णामृत पवत्र का आ स म्प ादक  श्री र ाज नन्दन ल ाल दास  \n२ .२ १ .प्रदीप वबह ार ी- संस् मरर्ण : राज नन्दन ल ाल दास :: अपने घ र मे  पर गो त्र ी  \n२ .२ २ .अरव िन्द ठाकुर- “बित्र ा-बवब ित्रा” सं प्रदबशय त  होइ त  मैबिल बप्रबमबटबवज्म  \n२ .२ ३ .विज य  इ स् सर \"ित् स\"- विर्ूवत  स ंग प्रवत र्ूवत  -स्ि० र ाज नंन्दन ल ाल दास  जी  \n२ .२ ४ .वशि श ंकर श्रीव निास- र ाज नन्दन ल ालदासक नाटक  \n२ .२ ५ .शैले न्र वमश्र- र ाज नन्दन  ल ाल दास  : वमविला - मै विल ीक एकटा वनष्काम यो गी  आ  य ो द् धा \n२ .२ ६ .आश ीर् नीर ज - र ाज नंद न लाल दास  \n२ .२ ७ .मु न्न ाज ी- साव ह वत्य क ज ाव त िादी  स ीमा त ोड़ लवन रा ज नन्दन जी  \n२ .२ ८ .आश ीर् अनवचन्ह ार- जाव त िादी  रा जनंदन लाल  दास बनाम दूधसँ  धोल आन ल ोक  \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑविय ो/ िीव िय ो/ प ोिी/ वचत्र कल ा/ फोटो स र् क फाइ ल स र् िाउनलोि करबाक ह ेत ु नीचाँ क वलंक \nपर जाउ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१. ग ज े न् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग / वबहार लोक सेिा आ य ो गक  परी क्ष ा लेल  मै विली (अवनि ाय ष आ ऐ वछछक) आ आन \nऐवछछक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एन.टी. ए.- यू .जी.सी.-नेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO]  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nयू . पी. एस. सी. (मे न्स) २ ० २ ० ऑप्श नल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू . पी.एस.सी. क वप्रवलवमनरी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न र् ऽ गेल अवछ। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्णष करत ाह \nआ जँ मे न्स मे ह ुनकर ऑप्श न ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत र् ऽ सकैत \nछव ि। टे स् ट सीर ीज क प्रारम्र् वप्रवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल बाद ह ोय त ।  टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैन \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत छवि, जँ मे लस ँ पठेबामे अस ोकज ष ह ोइ वन्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप नम्बर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत छव ि। संगमे ओ अपन वप्रवलम् सक \nएिव मट कािषक स् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठाबवि। परी क्षामे स र् प्रश्नक उत्त र नवह देम य  \nपड़ैत छैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स र् प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्ह । \nविदेहक स र् स् कीम जेकाँ ईहो पूर्णषत ः वनःशुल्क अवछ।- ग जेन्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग  द्वा र ा आ य ोव जत  वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछछक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ प्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एन.टी. ए.- यू .जी.सी.-नेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्र् ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n \nVideha e-Learning  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपत्र- यू .पी. एस.सी. (ऐवछछक) \nमै विली प्रश्नपत्र- यू .पी. एस.सी. (अवनि ाय ष) \nमै विली प्रश्नपत्र- बी.पी. एस.सी.(ऐ वछछक) \n  \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nर्ार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवछ। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nबुझाइ त अवछ, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ , त त बे धवर पयाप्त अवछ। यू .पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पेपर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वछ, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने छवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव िंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) र्ारोपीय  र्ार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िान/ मै विली र्ार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्ददास वसल े बसमे छवि आ र समय  कबव ितुर ितुर भु ज बवद्य ापब त  \nकालीि कबव िब ि। एत य  स मीक्षा श ंखल ाक  प्रारम्भ करिासँ पूवय िारू  गो टे क शब्दावल ी नि शब्दक पयाय  \nसंग देल  जा रहल अबि। िव आ पु र ाि शब्दावलीक ज्ञानसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गोविन्ददासक प्रश्नोत्त रमे  \nधार आओत, संगब ह शब्दकोर् बढ़लासँ खाँ टी मै बिलीमे प्रश्नोत्त र बलखिामे धाख आस्त े-आस्त े खतम  हो य त, लेखनीमे \nप्रिाह आय त आ सुछिा भावक अबभव्य बत त  भ य  सकत।)   \nTOPIC 4                (बरीनाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एि ीशन- प्रिम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- बान गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एि ीशन- प्रिम पत्र- लोक ग ािा नृ त् य नाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एि ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्ण) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एि ीशन- वद्वत ीय  पत्र- मै विली उपन् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एि ीशन- प्रिम पत्र- शब्द विचा र)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े वचव त्र त वनधषन त ाक समस् य ा- शम्र् ु कुमा र वस ंह)्   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर्ण कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू . पी. एस.सी. मै विली प्रिम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी  स ं कल न, मै विलीक प्रम ुख \nउपर्ार्ाक क्षे त्र आ ओकर प्रम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व नधा र र्ण- \nशम्र् ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु बवरय ा  र्ार्ाक बीचमे सम्बन् ध (बां ग् ला, अस वमय ा  आ ओवड़ य ा ) \n[यू .पी. एस.सी. वसल ेबस, पत्र-१, र्ाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्दी/ बां ग् ला/ र्ोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वब ह ा र लोक सेिा आ य ोग  \n(बी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछछक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अनुित षत े) \n-ग जेन्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nराजनन्द न लाल दास ः विशे र्ां क  \n  \n२ .१ .र ाज नन्दन ल ाल दास ः प वर चय  \n२ .२ .प्रस्त ुत  विशे र्ांकक संर चनाक संदर्ष मे  \n२ .३ .मु केश दत्त- एकटा स श क्त  स म्प ाव दत  व्य व क्त त् ि: र ा ज नन्दन ल ाल दास  \n२ .४ .वदलीप कुमार  झा - मै विली माध्य मस ँ प्रािवमक व शक्षा ह ोइ  स एह  छलवन स्ि . र ा ज नन्दन ल ालदासक अंवत म \nइच् छा \n२ .५ .अवजत  झ ा - िन मै न आमी : श्रद्धेय  राज  नन्दन ल ाल दास  \n२ .६ .अश ोक- सम्प ादक र ाज नन्दन ल ाल दास  आ कर्णाम ृत  \n२ .७ .जगदी श चन्र ठाकुर ’ ’ अवनल’- साब ह त् य कार -सम्प ादक  श्री र ाज  िन्द्दि ल ाल दास \n२ .८ .चन्दना दत्त- श्री राज नन् दन लाल दास  : क्षीर्णकाय ामे  असीम उजाव न्ित व्य वक् त ि  \n२ .९ .अमोद झा - क्राव न्तकार ी चेत ना जग बैत मै विली ना टक ’संत ो’ (ल ेखक  स्ि. र ाज नन् दन लाल दास  जी )  \n२ .१ ० .अवखल ेश झा - मै विली साव ह त् य क एकां त  स ाध क रा जनंदन लाल  दास   \n२ .१ १ .चन्रे श- मै विल व शर ोमवर्ण रा जनन्दन ल ालदास \n२ .१ २ .वज त ेन्र नाि दत्त-  संस् मरर्ण- माछक र स  \n२ .१ ३ .कंचन कण्ठ- आदरर्णीय  श्री र ाज नंदन लाल  दास  \n२ .१ ४ .लक्ष्म र्ण झा ’साग र’- र ाज नन्दन ल ालदास: एक उदार चेत ा सम् पादक  \n२ .१ ५ .र मे श ल ाल दास - मामा श्री र ाज िन्द्दि ल ाल दास  जी \n२ .१ ६ .शार दानन्द दास पवर मल - मै विली पत्रकावर त ा मे रा जनन्दनक अिदान   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .१ ७ .नबोनार ा य र्ण वमश्र: य ुग  प्रित्त षक रा ज नन्दन ल ाल दास  \n२ .१ ८ .सुर ेन्र ठाकुर- मै विली सेिी कलमक व सपाह ी:  श्रीमान राज नन्दन ल ाल दास  \n२ .१ ९ .सुधी र- श्रीय ुत   राज नन् दन लाल दास  जी  ओ मै वि ल  \n२ .२ ० .कामेश्वर  झा ’कमल ’- कर्णामृत पवत्र का आ स म्प ादक  श्री र ाज नन्दन ल ाल दास  \n२ .२ १ .प्रदीप वबह ार ी- संस् मरर्ण : राज नन्दन ल ाल दास :: अपने घ र मे  पर गो त्र ी  \n२ .२ २ .अरव िन्द ठाकुर- “बित्र ा-बवब ित्रा” सं प्रदबशय त  होइ त  मैबिल बप्रबमबटबवज्म  \n२ .२ ३ .विज य  इ स् सर \"ित् स\"- विर्ूवत  स ंग प्रवत र्ू वत  -स्ि० र ाज नंन्दन ल ाल दास  जी  \n२ .२ ४ .वशि श ंकर श्रीव निास- र ाज नन्दन ल ालदासक नाटक  \n२ .२ ५ .शैले न्र वमश्र- र ाज नन्दन  ल ाल दास  : वमविला - मै विल ीक एकटा वनष्काम यो गी  आ  य ो द् धा \n२ .२ ६ .आश ीर् नीर ज - र ाज नंद न लाल दास  \n२ .२ ७ .मु न्न ाज ी- साव ह वत्य क ज ाव त िादी  स ीमा त ोड़ लवन रा ज नन्दन जी  \n२ .२ ८ .आश ीर् अनवचन्ह ार- जाव त िादी  रा जनंदन लाल  दास बनाम दूधसँ  धोल आन ल ोक  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nर ाज नन्द न लाल दास ः पवर चय  \n \nर ाज नन्दन लाल दास  \nजन्म :5 जनिर ी 1934 ई0  \nवपत ा स्ि0 मनीलाल दास  \nमात ा : स्ि0 विद्य ा देिी  \nजन्मस् िान : मात ृक ग्राम : पटोर ी, पंचगव छय ा , सह र सा  \nपै त ृक ग्राम : गो नौन, घनश्य ा मपुर, दर र्ंगा  \nवशक्षा : एम0ए0 र ाज नीव त शास् त्र मे कल कत्ता विश्व विद्य ा लय सँ 1960 \nसमाज, साव ह त् य एिं संस् कृवतक विकास मे य ोग दान    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसवचि : अवखल र्ारत ी य  वमविला संघ-1962 \nमै विली संग्राम सवमवत-1967 \nवमविला दशषन प्रा0 वल0 कम् पनी सेक्रेट र ी-1963 प्रकाश क : 'आखर' मै विली मावसक-1967  \nप्रकाव शत कृवत : मौवलक: \n1) सन्तो. मै विलीक विव र्न्न अवधकार ह ेत ु क्राव न्तकार ी नाटक-1970, 2) वचत्र ा-विव च त्र ा (आल ेख संग्रह) – \n2006, 3) प्रबोध नार ा य र्ण वसंह (विव नबंध) साव ह त् य अकादेमी द्वार ा प्रकावशत-2012, 4) वमविला-मे विलीक \nविकासमे कर्णषगो ष्ठी एिं कर्णामृतक य ोग दान  (1974-2011), प्रकाशन िर्ष ज्ञात नै अवछ। \nसम्प ादन :  \n1) वमविला दधी वच र्ोल ालाल दास एिं र ाज ेश्वर झा, व्य वक् त त् ि ओ कृवत त् ि-1978 2) मु न्श ी र घु नन्दन दास \nव्य वक् त त् ि ओ कृवत त् ि-1983 \n3) कर्णामृत मै विली त्र ैमावशक-1981 सँ अद्या िवध   \nसम्म ान :  \n1) वमविला विर्ूवत, विद्य ापवत सेिा संस् िान, दर र्ंगा द्वार ा सम्म ान ओ प्रश वस् त-1999  \n2) कल्य ार्ण पिदाव य नी खुटौना द्वार ा सम्म ान ओ प्रश वस् त-2003  \n3) कर्णषगो ष्ठी धनबाद द्वार ा सम्म ान ओ प्रश वस् त-2004  \n4) वमविला सांस् कृवत क पवरर्द जमश ेदपु र द्वार ा सम्म ान-2004  \n5) वचत्र-गुप्त सर्ा पटना द्वार ा सम्म ान ओ प्रश वस् त-2004  \n6) विद्य ापवत स् मार क मंच कोलकात ा द्वार ा सम्म ान ओ प्रशवस् त-2008 \n  \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nप्रस् त ुत व िशेर्ांकक स ं र च नाक स ं दर्ष मे \nइ छछा छ ल जे र ाज नंदन जीपर नीक जकाँ विशे र्ांक वनका ली मु दा से संर्ि नै र् ऽ स कल । आ एकर कार र्ण \nमात्र ह महीं स र् छी। जवहय ा  विशे र्ांक केर घोर्र्ण ा केने रही त वह य ा  र ाज नंदनज ी जीव ि त छलाह मु दा प्रकाव शत \nकरबा समयमे  आब ओ एवह दुवनय ाँमे  नै छव ि। जे वकछु र् ऽ स कल से त पष र्ण रूपमे बू झल जाए। \nएवह विशे र्ांक केर र चना र ा जनंदनज ीक कालम े सेह ो आएल आ ह ुनक मृ त् य ुक बाद सेह ो आएल त ँइ लेख केर \nर्ार्ा अल ग-अल ग र्े टत। \nओना तँ विदेहमे टाइ प कएल र चना प्रकाव शत ह ोइत छै मु दा संय ोग  एहन जे बह ुत र चनाक ह स् त लेखे टा \nपी.िी.एफ रूपमे देबए पवड़ रहल अवछ। पाठक एवह लेल माफ करत ा ह । वकछु एह नो र चनाक टाइ वपंग नै र् ऽ \nस कल जे वक बह ुत पवह ने ह मरा ल ग आएल छ ल । मु दा एखन जे र् ऽ स कल त ाह ीसँ जँ हम स र् \nर ाज नंदन जीकेँ स् मरर्ण कऽ स की तँ नीक रहत। र्विर्य मे हम स र् एवह ह स् त लेखकेँ टाइ प रूप अिश्य देब। \n  \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nमु केश दत्त \nएकटा स शक् त  स म्प ाव दत  व्य वक् त त् ि: र ाज नन् दन लाल दास   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवदलीप कुमा र  झा  \nमै विली माध् य मस ँ प्रािवमक वशक्षा ह ोइ  स ए ह  छलवन स् ि. र ाज नन्द न लालदासक अ ं वत म इ छछा  \nर ाज नन्दन लालदास आइ ह म र ा सर् क बीच नवह  छवि।  सबक  एक वदन एवह  धर ाध ाम क  छोड़ बाक छै।  हुनका \nएत ेक मात ृर्ार्ा से िा क'  क' एव ह  धर ाध ामक  छोड़ ब वनव ि त े आजुक य ुगमे बहुत  स ुखद  आिय ष अवछ । अपन \nजीिनक  कृ त ािष कर ब विक।  मैविलीमे समय -समयपर एह न -एह न मात ृर्ार्ा से िी, मनीर्ी सब होइ त  र ह लाह  \nअवछ ,ह ुनके स बह क स ेिा आओर ह ठय ोग क पवर र्णाम स् ि रुप एत ेक अन्हर - वबह ाव र क अछैतो मैविली सावह त् य  \nफवर  -फूला र ह ल अवछ ।  जे ना वक स िषविवदत  अवछ  राज नन्दन ल ालदास कर्ण षगो ष्ठीक कर्णामृत पवत्र काक \nमाध्य मस ँ ल गा त ार  उनचाव लस बर्षसँ मै विली र्ार्ा साव ह त् य क स ेिा कर ैत  रह लाह । र चना मे  नब ल ोकक  प्रि ेशक \nआग्रह ी छलाह । समकालीन मै विली सावह त् य मे  अनेको एहन  रचनाकार  छवि व जनक पवहल रचना कर्णामृतमे \nप्रकाव शत  र्ेल छवन ।  जव ह य ा सँ हम मै विली ज गत क  बुझ'  ल गलहुँ ,मैविली माध्य मस ँ व शक्षा ह ुए से जत य  कतह ुँ \nअिस र  ल ाग ल उठबैत  रह लह ुँ अवछ । एवह  य ात्रामे ह मरा  ती नटा एह न मनीर्ीसँ स ाक्षा त् का र  र्ेल जे ओ ल ोकवन \nकहलवन वबनु प्र ािवमक पाठश ालामे  श ाव मल  र्े ने म ैविलीक  र्विष्यमे स ंर वक्षत  राखब संर्ि नवह  अवछ ।  ओव ह मे  \nह मरा  स िषप्र िम र्ेट लाह  स्िनामधन्य िा. ज य कान्त वमश्र जे  स्िय ं एव ह  अवर्य ानक नेत ृत् ि करैत रह लाह  आओर  \nकतह ुँ ने कतह ुँ स म्प्र वत  जे आन्दोलन चवल रह ल अ वछ  तकर प्रेर र्णास्र ोत  छ वि। दोसर ,छ वि र ाज नन्दन ल ालदास \nजे प्रेवर त  तँ कवर त े र ह लाह । स् िय ं अस् सी बर्षक अिस् िाक पार  रवहत ो एव ह  मुद्दाक  स र कार  स मक्ष उठबैत  \nर ह लाह। पवत्र कामे एवह  वबर् य पर लगात ार  वलखै त  रह लाह। त ेसर  छलाह  पं.चन्रनाि वमश्र 'अमर' । व जनकासँ  हम \nजवह य ा - जवहय ा र्े ट कय ल ओहो  इए ह  बा त  कहलवन जे आब मात्र  एक उपाय  अवछ ,प्र ािवमक वशक्षाक माध्यम \nबनय  मैविली।  \nर ाज नन्दन ल ालदास चौर ासी बर्ष क अिस् िामे १४फरिर ी २ ० १ ७क' र्ार त क मह ामह ीम राष्ट्पवत क  मैविली \nमाध्य मस ँ वशक्षाक ल ेल पत्र  व लखल वन। र्ारत क रा ष्रपव त  व बह ार क मुख्य  स वचिक  एवह  व बर्यपर संज्ञा न ले बाक \nआदेश दे लवन मुदा वबह ार  स र कार क ल ेल धनसन। आदरर्णीय  दासजी ह मरा  प त्र क प्र वत व लवप पठौलवन । ह म \nमै विली सावह वत् य क एिं स ांस्कृवत क स वमवत ,मधुबनीक माध्य मस ँ य िासंर्ि प्रया स कयल। वबह ार क मुख्य मं त्र ीक  \nसेह ो से िाय ात्र ाक क्रममे मधुब नीमे  एवह  पत्र क प्र वत वलवप आओर ज्ञा पन हा िों ह ाि  देवल य व न। माननी य  मंत्र ी \nविनोदनार ा य र्ण झा ,वि धा य क श्री रामदेि महत ोक माध्य मस ँ स ेह ो प्रयास कय ल। चेत ना सवमवत क मंचपर  स ेह ो \nउठाय ल गेल । मु दा धन सन।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै विली वशक्षाक माध्यम बनय । से विचार  राज नन्दन ल ालद ासक मोनमे वकय ै अबैत र ह लवन?  राज नन्दन \nलालदास मैवि लीक अनन्य उपासक छलाह .बंग ालमे  र ह ैत  छलखह। ओतय  बं गर्ार्ीक मात ृर्ार्ा प्रे म देवख क' \nअवर्र्ूत  छलाह ।  बंगर्ार्ी स मु दाय  अपना र्ार्ाक विकासक प्र वत  स दवत  स ाकांक्ष रह ल ाह  अवछ । जे हमरा  \nसबह क ल ेल प्रे र क अवछ । अनेक बंगर्ार्ी विद्वान मै विली र्ार्ा सावह त् य क व ह त  वचं त क रह लाह। मै विली र्ार्ा \nसाव ह त् य क विक ासमे स ेह ो सह य ोग  के लवन।  देवख - देवख क' बहुत ो मैविल जे मात ृर्ार्ा प्रे मी रह वि ओहो  स ब \nअपना मात ृर्ार्ाक सम्म ान ल े ल अनेक त र ह क काज  स ब कयलवन। जाव ह मे  स ाव ह त् य  ल ेखन ,ना टक \nमंचन,सांस् कृवत क काय षक्रमक आयोज न, प्रकाशन, महावि द्य ा लय  ओ विश्वव िद्य ालय स बमे  मैविलीक पढ़ ाइ । ज्ञा त व्य  \nअवछ ज े स िषप्र िम को लकात ा  विश्वव िद्य ालयमे  19 1 9 ई . मे मैविलीक पढ़ ाइ  आरंर् र् ेल । ओतय  बाबू  स ा ह ेब \nचौधर ी, वमविलेन्दु जी, प्रबोध नाराय र्ण वसंहक प्रर्ाि रा जनन्दन  ल ालदासपर पड़लवन ओ क र्णामृत पवत्र का प्रकाशन \nकरय  ल गलाह  स ंगव ह  प्रािवम क वशक्षामे मैवि ली लागू  होअए सेह ो ध्य ान देबय  ल गलाह । एवह  स म्बन् धमे हमर \nविचार  अवछ  मैविल स ब पछ त ा र ोटी ख य ने छवि। पवह ने प्र ािवमक पाठशाल ाम े मैविली लाग ू  होअए से कोनो \nप्रया स नवह  कयलवन। त   मैविली विश्वविद्य ालयमे  तँ ल ाग ू  र्'  गेल  मुदा प्रािवमक वशक्षाम े  आइ धवर  उपे वक्षय  \nअवछ। एवह  स म्बन् धमे बादेमे सह ी िा .ज य कान्त वमश्र बहुत  प्रय ास कय लवन बादमे राज न न्दन ल ालदासक स ेह ो \nएवह  अवर्य ानमे  य ोग द ान छवन । ह मस ब जे 'मधुबनीसँ  पाठश ालामे  मैविली' अवर्य ान आरंर् कयलहुँ तखनो ओ \nउत् साह  बढ़ बैत र ह ला ह । आइ िा.ज य कान् त  वमश्र ओ र ाज नन् दन लालादासक प्रे र र्णास ँ हम सब एवह  अवर्य ानमे  \nलाग ल छी एव ह  विश्वासक स ंग ज े हमर पूबषज स ब र्ार्ाक लेल जे त्य ाग  तपस्य ा  क य ने छवि तकर प्रवत फल  \nर्ट बे करत । जरुर वत  अवछ  सकल  स माज एवह मे  य ोग दान  देवि। र ाज नन्दन ल ालदासक स पनाक  स ाकार  \nकरवि। िैश्वीकर र्ण ओ बजार ब ादक एवह  आन्ह र  दौ र मे  ल ोक र्ार्ा ,लोक संस् कृवत  तेजीसँ  विलोवपत र्' र ह ल \nअवछ। संसार क अनेक र्ार्ा लुप्त र्' गेल। मै विवलय ोपर  गंर्ीर  स ंकट उत् पन्न छैक। अनेक रंग क र्िय ंत्र  मैविली \nर्ार्ाक संग र्' र ह ल छैक। वह न्दी र्ार्ाक साम्राज्यिा दी स् िरुप मै विलीक  घोवट जय बापर  वित ष अवछ । जखन वक \nवह न्दी स्ि य ं अनेक लोकर्ार्ाक वमश्रर्ण अवछ ।  ल ोकर्ार्ाक वत र ोव ह त  र्ेनाय  व ह वन्दय ोक वत र ोव ह त  र्ेनाय  छ ी। से \nएखन र्ार्ाव िद नवह  बुवझ र ह ल छवि। खैर  जे स े । नीवतक  कहब छैक जखन सबट ा िुबैत  हुए त ँ जैह बचा \nलेब स ै  बहुत  त  मात ृर्ार्ाक लेल जे गोटे जा वह  मोचापर काज  क' र ह ल छवि सब प्रर्णम्य छवि। ह म \nआदरर्णीय  दासजीक मात ृर्ार्ा क ल ेल कयल गे ल काजक  ल ेल श्रद्धा वनिेवदत करैत वछय वन। ह मरा  ल ेल स ब \nवदन प्रर्णम्य र ह त ा ह । \nवदलीप कुमार  झा , आदश षनगर ,निटोली र ोि,  मधुबनी मो.62 0 7 6 2 7 5 0 9 \nऐ र ििाप र  अपि म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nअव जत  झ ा  \nिन मै न आमी  : श्रद्धेय  र ा ज नन्द न लाल दास  \nमै विली ई  पवत्र का विदेह मे श्रद्धेय  राम ल ोचन ठाकुर विशेर्ांकक उपरान्त  वकनका पर अवग ला विशेर्ांक \nवनकालल  जा य  स े आश ीर् ज ी अपन फेसबुक  िाल मे वज ज्ञा सा व्य क्त  के ने छल वि।  एक्कवह  क्षर्ण  मे हमरा  मोन \nमे  श्री र ाज  नन्दन ल ाल दास  जी  के र  नाम आयल आ ह म आश ीर् जी  के र  पोस् ट म े ह ुनक नाम वलवख दे ल।  \nओवह  केँ  उपरा न्त अनेको गो टे  ओवह नाम केँ  स मि षन क य लवन।  हमर आनन्दक स ीमा  नवह  रह ल जखन \nआश ीर् जी  अपन फेसब ुक ि ा ल पर  घोर्र्णा कय लवन जे   विदेहक अवगला संस् करर्ण रा ज नन्दन ल ाल दास  जी  \nकेँ स मवपष त  रह त न।  हम अव ह  पर  अपन प्र सन्न त ा व्य क् त  कैल आ प्र त् य ुत्त र  मे आश ीर् जी वलखल वन जे अवह  \nअंक हेत ु हमरो  य ोग द ान अपे वक्षत  अवछ ।  हमर ा मे ओ सा मर्थय ष कहाँ जे हम ह ुनकर  स ाव ह त् य  ओ कृवत त् ि पर  \nवकछु वलवख  सकी त खन हम आश ीर् जी  के र  आग्रह नवह टावर  स कैत  छी आ श्रद्धेय  दास जी  स ँ जुड़ल अपन \nवकछु स ंस् मरर्ण वलखबाक ल ो र् सेह ो संिरर्ण नवह  क' पावब र ह ल छी।  कृ वतत् ि नव ह  त '  व्य व क्त त् िे सह ी वकछु \nचेष्टा क' रह ल छी।  \nह मर ज न्म कल कत्ता मे र्ेल  छल आ वश क्षा दीक्षा से ह ो ओत्तव ह  स ँ।  मैविलीक ल गर् ग समस्त  काय षक्रम \nदेखबाक लेल बाबू जी आ पवर िार क अन्य स ब स दस् य  स बह क स ंग उपवस् ित र ह ैत  छ लह ुँ।  ओवह स मय त'  \nगी त  नाद छो वड़  अन्य कोनो चीज  आकवर्षत  नवह  करैत छ ल मुदा ज खन होश र् ेल आ  बात  स ब बूझय  \nलगव लय ै तखन स मझ मे आ य ल जे माँ मैवि ली केर  स ेिा  मे स मवप षत  ओ व्य वक् त त् ि स ब वज न कर र्ार्र्ण स ँ दूर  \nर्ागैत छलह ुँ वत नकर  स बह क  वक मोल  छवन्ह ?  एह न वक छु व्य वक् त त् ि वज नक र  स म्प कष  मे वबत ाओल वकछु क्षर्ण \nह मरा  ल ेल अमूल् य  धर ोह र  अ वछ  आ हमर जी िन केँ एकट ा नब वदशा प्रदान कय लवन ताव ह  मे स ँ एक छवि \nश्रद्धेय  राज  नन्दन ल ाल दास  जी ।  \nकोलकात ाक दुगा  पू जा प्रवसद्ध छैक आ ओत्त ह  रह य  िा ला सब अवह  उत् सि केँ  दौर ान उत् साह  स ँ ओतप्रोत  \nर ह ैत  छवि ।  ओहने उत् सि केँ उमंग कोलकात ा पुस् त क मेलाक स ेह ो र ह ैत  छैक।  स ा वह त् य क प्र वत  बंगाली \nसबह क प्र ेम आ समपष र्ण देवख  मोन मे ल ाल सा ह ोइ त  अवछ  जे माँ र्गित ी मैविल सब केँ स ेह ो आशीर् द ेिुन \nजाव ह  स ँ हमर सबह क स ू त ल  चेत ना पुनः जाग ृत  र्'  जा य ।  घटना सन  19 8 7  केँ  अवछ  ।  हम अपन वमत्र  \nमंिल ीक संग कलकत्ताक पु स् त क मेला मे स्टा् ल े -स् टा् ल े घूव म र ह ल छलह ुँ वक अचानक मै विली पुस् त कक \nस् टा् ल  देवख मोन गदग द र्'  उठल ।  कहबा क प्र य ोज न न व ह  जे ओ स्टा् ल  कर्ण ामृतक सौज न्य स ँ छल।  पवह ल \nबेर श्रद्धेय र ा ज नन्दन ल ाल दास  जी  स ँ   गप्प करबाक अ िसर  र्ेटल ।  कोनो र्ार्ाक लेल विपु ल स ाव ह त् य क \nर्ंिार  रह ब कतेक ज रुर ी छै क स े ओवह वदन ह ुनक स ुना ओल  किा सँ  बूझय  मे आय ल।  अवह ना स ाव ह त् य   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअकादव मक स ू ची मे  मै विली केँ स्िान नव ह  र्ेटल  छलै।  र्ार त िर्ष क तत् कालीन प्रधा न मंत्री  नेह रु जी  मैविली केँ \nसाव ह त् य  अकादमी मे  स्िान देबय सँ  पू िष म ैविली पुस् त क  स बह क एक प्रदशषनी देखय  चाह ैत  छलवि।  िा ० \nजय कांत  बा बू  कोना ओवह प्र दशषनीक आय ोज न लेल घर े घरे घू वम मै विली प ुस् त क स बह क ओवर आओन केने \nछलवि स े वखस् सा कह लवन।  पवह लबेर सह य ोग  रा वश द' ह म कर्णामृतक ग्राह क बनल ह ुँ।  \nर्ारत ीय  ि ाय ु स ेना मे स ेिा समावप्त क उपर ान्त  जखन मुजफ्फर पु र  अय लह ुँ आ प ुनः र्ारत ीय  जीिन बीमा वन गम \nकेर  स मस्त ीपुर शाखा मे पद स् िावपत  र्ेलह ुँओ हमरा सम स् त ीपुर आ मुजफ्फर पु र  मे स द स् य  स बह क मध्य  \nकर्णामृतक वित र र्ण करबा क अिस र  देलवन आ हम हुनक  आज्ञा केँ वशरोधा य ष कै ल।  \nएक वदनक घटना अवछ  ह म र ेन मे  छलह ुँ आ वहनकर  फोन आय ल।  हम र ेन मे  छ ी ज ाव न ह ुनका र्े लन जे \nह म ड्य ू टीक उपर ान्त  स मस् त ीपुर सँ मुजफ् फरपु र  घुवर  क' ज ा र ह ल छी त ैँ   ओ कह लवन जे घर  पह ुँवच क' \nफोन करु।  हुनका सँ फूव स नवह  बावज स कैत  छी त ैँ हम कहवलयन जे वकछु व्य वक् त गत  जरु र ी काज  स ँ दू \nवदनक हे त ु कोलकात ा ले ल र ेन पकड़न े छी।  हमर ब ात स ुवन कहलवन जे कोलकात ा आवब र ह ल छी त '  \nकावि िेरा  पर  आऊ।  ह ुन क आग्रह  केँ  हम कोना  टावर  स कैत  छलह ुँ?  स ी आइ  टी रो ि िाला पुर ना िेर ा त '  \nदेखल छल म ुदा नबका िेर ाक कोनो  जा नकारी नव ह  छल ।  ओ ह मरा  बागुई ह ाटी सँ स म्र् ित ः 45  नम्बर  बस  \nपकड़य  ल ेल कहने छलवि।  ठीक स ँ मोन नवह  अवछ ।  हम ह ुनक बताओल बस  स्टैं ि पर उत वर  जख न फोन \nकेवलयन त खन हमरा  पाँच व मनट प्रतीक्षा करय  ल ेल कहलवन।  हमरा  र्ेल जे वकनको पठा र ह ल हेविन मुदा \nह मर आिय षक ठेकान नव ह  र ह ल जखन ओ स्िय ं ओत्त ह  उपवस् ित र्ेलाह ।  स च पुछू  त'  हम लजा गेल छलह ुँ \nकारर्ण वकछु मह ीना पूिषवह हु नका ब्रेन हैमरेज र्े ल छलवन ।  माँ र्गित ीक कृपा स ँ ओ  अपन बीमार ी केँ मात  \nदय  पुनः माँ  म ैविलीक स ेिा मे  एकाग्र वचत्त र्'  ल ाव ग गेल छलाह ।  खै र  घर  पह ुँवच ह ा िक इ शार ा सँ  हमरा  \nबैस य  ल ेल कहलवन आ पाँ च  वमनट केर  स मय मङलाह  कार र्ण हुनकर  दम फूव ल रह ल छलवन।  पाँच  वमनटक \nउपरान्त  पुनः किा िात ाक दौड़  श ुरु र्ेल।  कर्ण ामृतक र्विष्य केँ ल'  क' वचव न्तत  छलवि।  मैविली केँ \nअष्टम सू ची म े स्िान त '  र्ेटल ै मुदा एखनध वर  प्रार वम्र्क  वशक्षाक पढ़ ौनी मैविली म े प्रारंर् नवह  र्'  स कल  \nअवछ त ाव ह  ल ेल स ेह ो वचवन्त त  छलवि।  अपन आगा मी पुस् त क \" वमविला -मै विलीक विकास मे कर्ण ष गोष्ठी एिं \nकर्णामृतक य ोग दान (1 9 7 4 -2 0 1 1 ) \" के र  प्रकाशन प र  विस् त ृत  चचा र्े ल।  मुम्बई केर  कर्ण ष गोष्ठी स ंस् िा \nवह नका अपन   काय षक्रम मे  स म् मावनत  करबा  ल ेल उत् सुक छलवि मु दा कोनो सम् मान स मार ोह  मे खचष  करय  स ँ \nनीँक ओवह  राव श स ँ कोनो पुस् त क केर  प्रका शन र्' जाइ स े वह नका उपय ुक्त  बुझेल वन।  अवह  बात  केँ  जा वन \nप्रस न्न त ा ह ोयत जे मुम्बई केर  कर्ण ष गोष्ठी स ंस् िा वह नक बात  स ँ स ह मत र्' गेलाह  आ उपय ुषक्त  पुस् त क केर  \nप्रकाशन ओवह  स ंस् िा द्वार ा संर् ि र्े ल।  वमविला -मै विली अवर्यानी द्वार ा   प्रस्त ुत  कय ल ई एक अद्भुत  उदाह र र्ण \nअवछ ज ाव ह  सँ प्रेर र्णा ले बाक  प्रय ोज न अवछ।  को नो स म्म ाव नत  मंच पर  पाग  दोपटा पवह वर  क' सम्म ाव नत  ह ोबय   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसँ बेसी वप्रय वह नका लेल पु स् त कक प्रकाशन रह लवन अव छ।  बहुत  र ास गप्प  र्ेल आ  ल गर्ग दू  घंटाक \nउपरान्त  हम ओत्तह  स ँ विदा  होबय  चा ह ैत  छलह ुँ मुदा ह ुनका द्वार ा संग मे बैवस र् ोज न करबाक आग्र ह  नव ह  \nटावर  स कल ह ुँ।  हुनकर  नवतनी हमरा  स ब केँ  पर ोव स क' र्ोजन  करौ लवन।  र ाव त  ज खन हमरा  स ँ गप्प कय \nफोन र खने छलवि त खन ह मरा  विर्य  मे चचा केलवखन  आ हुनक स मस्य ा केँ स मा धा न ह ेत ु ओ बवचय ा ओव ह  \nवदन कॉलेज नवह  गेल  छलीह।  हमरा  स न एक अवत  स ा धा र र्ण व्य व क्त  ल ेल हुनकर  मोनक उद्गार  वन वि त  रूप \nसँ हमरा  ल ेल अविस् मरर्णीय  क्षर्ण  अवछ ।  ओनाह ुत ो पवछला  तीस -पै ँत ीस बरख स ँ ओ  कतेको निांकुर  केँ  \nप्रस्फुवटत  होय बाक अिस र  प्र दान कयलवन अवछ   आ वनर न्तर  स बकेँ प्रोत् साव ह त  करै त  रह लवन अवछ ।  के  कतेक \nआगू  बढ़ लाह  स े आब हुनक प्रवतर्ा, लगन, मेह नत  आ स मपषर्ण पर  वनर्षर  करैत अवछ । \nसन  19 8 7  स ँ हम कर्णामृतक पाठक छी।  बीच मे  कखनो काल क्रम र्ंग स ेह ो र्े ल मुदा स े फौजी  जी िन मे  \nस् िाना न्त र र्ण केँ  कार र्ण मुदा मौका र्ेवटत े पुनः सह य ोग  रा वश प ठा वनय वमत  र्'  जा इ त  छलहुँ ।  वह नकर  \nक्राव न्तकार ी न ाटक \"स न्तो \" पढ़लह ुँ।  \" वचत्रा विवचत्र ा\" प ढ़बाक अिस र  र्ेट ल आ अ न् त  मे  \" वमविल ा -मै विलीक \nविकास मे कर्ण ष गोष्ठी एिं कर्णामृतक य ोग दान (1 9 7 4 -2 0 1 1 )\" सेह ो पढ़ लह ुँ।  स ब  एक स ँ बवढ़ एक आ \nअवह  पर  अनेको गोटे अपन दृवष्टकोर्ण रखत ाह ।  वह नकर  सम्प ादकीय  एिं वमविलाक स मस ामवय क विर्य \nपर  आल ेख मोन केँ  छू वब ल ै त  अवछ ।  वमविला एिं मैविलीक सिांग ीर्ण विकास को ना होय त  त ाव ह  ल ेल वनर न्तर  \nअपन संपादकीय  स्त म्र्  के र  माध्य म सँ वनसर् ेर  सू त ल मै विल केँ  जा गृत करबा क प्र य ास कर ैत  रह लवन ।  मात्र  \nमै विली ले खन े टा नवह  अवपत ु वमविलाक्षर  आ वमविल ा वचत्रकल ाक प्रचार  प्रसार  मे लाग ल रह लवन।  य ात्र ी ज ी \nकेर  कहब छलवन ज े आब नितुवर ए आगू  आबौ आ वह नको  प्रतीक्षा छव न्ह ज े कोनो नि त ुवर य ा आगू  ब वढ़ वह नकर  \nविर ासत केँ स म्हावर  ल ौ।  आ जीिन जा व ह  प्रवत बद्धत ा केर  स ंग माँ  म ैविली केर  स ेिा क े लवन स े वनस् संदेह \nप्रश ंसनीय  अवछ  आ हमरा कह बा मे कवनको संकोच नवह  र्'  रह ल अवछ  जे श्रद्धे य  र ाज  नन्दन ल ाल दास  जी  \n\" िन मै न आमी \" छव ि।  वह न कर स म्प ादकीय  स्त म्र् क एक श ीर्षक हम एत्त ह  उद्धृत  करय  चाह ब का र र्ण \nलगर्ग 8 5  बरखक अिस्िा  मे वह नकर  इछछा  छवन्ह - \" मै विली केँ एकटा आर  र्वग र ि चाह ी। \"  \nअवजत  कु मार  झा , य जुआर , मु जफ्फर पु र  \nऐ र ििाप र  अपि म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअश ोक \nसम्प ादक र ाज नन्द न लाल दास  आ कर्णामृत   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज ग द ी श  च न् र  ठ ा क ु र’  ’ अ व न ल’ \nसा बह त् य का र-स म्प ा द क  श्री  र ा ज  ि न्द्द ि  ला ल  दा स \n  \nभा षा  सा बह त् य क  बव का स म े  प बत्र का  स ि ह क  य ो ग दा ि  म ह त् व प ू र् य  ह ो इ त  अ बि  |  प बत्र का  आ ं दो ल ि क  का ज  क र ै त  अ बि  |  ि व  \nल े ख क-व ग य  त ै य ा र  क र ै त  अ बि  |  ि व  पा ठ क  व ग य  त ै य ा र  क र ै त  अ बि  |  ल े ख क  स ि ह क  र ि िा क  मा ध्य म स ं  स मा ज क  \nअ त ी त क  म ू ल्य ां क ि  क र ै त  अ बि ,  व त य मा ि क  स मी क्षा  क र ै त  अ बि ,  भ बव ष्य  ल े ल  बक ि ु  ल क्ष्य  बि धा बर त  क र ै त  अ बि  |  ई  \nस भ  क र िा क  ल े ल  ए क टा  क ु श ल   ि े त  त् वक  आ व ्य क त ा  ह ो इ त  अ बि ,  ज े  स म्प ा द क  ह ो इ त  ि बि  |  \nमै बिलीमे पबत्र का प्रकाशिक इ बत ह ास स य  िरखस ं अबध कक अबि |  \nदर भंगा, पटिाक अबत बरतत  ब मबिल ांिलसं िाह र  जा बह -जाब ह  ठाम बकिु रििात् मक का ज भेल ओबहमे  \nकोलकात ाक स् िाि मह त् वपूर्य रह ल अबि  जत ’सं बमबिला दशयि आ ‘कर्ाम  त ’ पबत्र काक प्रकाशि हो इ त  रह ल \nअबि |  \nकर्ाम तक  िाबर  दश कस ं िे शीसं बिय बमत  प्रकाबशत  होइत  आबि रह ल अबि  | एब ह  पबत्र काक बिय बम त  \nप्रकाशिक श्रेय बिब ित  रूपसं  सम्प ादक श्री राज  िन्द्दि ल ाल दास जीकें देि ’ पड़त  |  \nपबत्र काक बिय बम त  प्रकाशिक लेल जत ेक कौश लक आव् य कता ह ोइ त  अब ि त ाब ह सं ल गैत अबि  जे एबह  \nकाय यक ल ेल अिु भवी कु श ल  स म्प ादकक बिदेश ि मे  काज  करिा क आव्य त ा ह ो इ त  अबि |  हमरा  िब ह  िूझल \nअबि ज े आदरर्ीय  श्री र ा ज  िन्द्दि ल ाल दास  जी कें  कोिा  ई कौशल  प्राप्त  भेलबि | पबत्र काक कोिो अंक \nउठाक’ देखू  त बह िक कौशल द बिगोिर  होइ त  अब ि |  \nह महू ँ कर् ाम तक बिय बमत  पा ठ क रह ल िी |  बकिु अंकमे हमरह ु बकिु कबवत ा प्रकाबश त  भेल अबि  | हम \nएखिह ु एबह  पबत्र काक प्रशंसक िी |  पबत्र काक बकिु पुर ािो अंक सभ सुर बक्षत  रखिे िी |  \nपबत्र काक  शार दीय  बवशे षांक आ अन्द्य बवशे षांक स भ िेश ल ोकबप्रय आ स ंग्रह र्ीय   ह ोइत  अबि  | हमर ा सम क्ष \nशार दीय  बवशे षांक   अतटूिर-2010  अबि |  मुखप ष्ठप र  प्र क बत क कलात् मक अबभव्य बत त क रूपमे  मिोह र  द ्य क \nिा य ांकि अबि |  एक र  भीतर क प ष्ठप र  ‘कर्यगो ष्ठी’ द्वार ा प्रकाबशत  िीसटा महत् वपूर्य पोिी सिह क मुखप ष्ठक \nिा य ांकि अबि |  \nपबह ल प ष्ठ एकटा बवलक्षर्  सू बत त क स ंग आर म्भ  होइ त  अबि :   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसमाज, साब ह त् य ,संस्क बत क पुिबियमार्क प बत्र का  \n कर्ाम त \n  \nबमबल जुबल  रह ी खटी कमाइ ,  जे बकिु लािी  िांबट िुबट खाइ  |  \nसंघे  श बत त , शबत त सं जी वि,  एबह मे  स िह क िु झी भलाइ  ||  \nदोसर प ष्ठप र  िार ी अंकक प्र काशिक य ोज िाक स मािार  दैत साब ह बत्य क बििन्द्ध, ल बल त  बििन्द्ध आ बवबवधक \nअन्द्त गयत िौिीसटा महत् वपूर्य बिन्द्दु स भ पर बवद्वता पूर्य आ लेख एवं अन्द्य उपयोग ी र िि ा सभ  आमबन्द्त्र त  कयल \nगेल  अबि  |  \nजाब ह  बिन्द्दु आ बवषय पर र ि िा -आल ेख आम बन्द्त्र त  कयल गेल  अबि , से स म्प ादक महो दय क स ुरुबि, बवद्वता आ \nबवब शि स म्प ादकीय  बिष्ठाक द्य ोत क अबि  |  \nत ेसर  प ष्ठप र  ‘अम  त वार्ी ’क अन्द्त गयत एबह  अंकमे  कबव दामोदर  ल ाल दास  ‘बवशार द’क  आठ पाँ त ीक र ििा \nअबि |  एबह  स् त म्भ क अन्द्तग यत  स भ अंकमे  कोिो -िे- कोिो  मह ापुरुषक   श्रेष्ठ  विि रह ैत  अबि  |  \nिाबर म प ष्ठप र  स म्प ादकीय  स्त म्भ  ‘ह मर कह ि ’ मे  ‘बिह ारक िवबिवा बित  स र का र  एवं बमबिला -मै बिली’ शीषयक सं \nमात  भाषाक माध्य मस ं िेिा स भकें  बशक्षाक अबधकार क बिय ान्द्वय िक ल ेल मैबिली क्षेत्र क बवधा य क ल ोकबिसं \nअिुर ोध  कयल गेल  अबि  जे एबह  काय य हेत ु स र कार कें ि ाध्य  करब ि |  \nप ष्ठ  5 सं 10  धब र  ‘सामबय क ’क अन्द्तग यत ‘धर ोह र’ मे   कब व  दामोदर  ल ाल दास  ‘बवशा र द’ जीक ‘शर द वर्यि ’ \nअबि ज े श्रीक ष्र् िबर त ाम तसं उद्ध त  अ बि , सत ेन्द्र िार ायर्  दासजीक दू टा गीत  अबि ,  ‘बवद्य ापबत  उवाि ’ \nशीषयकसं बवबभन्न पोिी स भस ं  बवद्य ापबत क स ू बत त  स ंिय िक   प्रस्त ुबत  भेल अबि , ‘बमबिलाक शबत त  स ाध िा ’ \nशीषयकसं पंबित  श बशिाि झाक बििन्द्ध प्रकाबशत भे ल अब ि,  ‘ई श्वर  स् त ुबत’ शीषयकसं िा. बित्य ािंद ल ाल \nदासजीक दस टा  दोह ा प्रस्त ुत  भेल अबि  |  \nप ष्ठ 11 सं 19 धब र  ‘कबवत ा समग्र ’क अन्द्तग यत  श ार दािंद दास पबर मल ,आिाय य स ोमदेव, र माकांत  रा य  ‘र मा’, िा. \nशेफाबलका वमा,ज ीवकान्द्त ,िा.  जिक बकश ोर  ल ाल दास , गजेन्द्र ठाकुर , य ोग ािंद ह ीर ा ,  कल ािंद भट्ट , प्रता प \nपरा त् पर,  कमल बकशोर  कर् य औ र  राज देव मं िलजीक र ििा प्रकाबशत  भेल अबि  | कल ािंद भट्ट  जी क जे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगज ल प्रकाबशत  भेल अबि  ओकर टंकर्  कबवत े जकाँ भे ल अबि , गजल जकाँ िबह , से िीक िबह  ल गैत \nअबि |  \nप ष्ठ 20 सं 39 धब र  ‘किा स मवे त ’क अन्द्तग यत  श्री िन्द्रेश,  िा.  उषा िौधर ी,  कु मार  म िोज क्य प,सुिीब त , \nर ाध े्य ाम झाक किा , अिमोल  झा, सत् य ेन्द्र कु मार  झा और  बमबिलेश क ुमार  झाक लघु  किा आ \nिा.र मे शिन्द्र वमाक एकांकी प्रकाब शत  भेल अबि  |  \nप ष्ठ 40 सं 46 धब र  ‘धर ोहर’ स् त म्भ क अन्द्तग यत  बदिेश्वर ला ल ‘आिन्द्द’क आ लेख िबन्द्ह  : मै बिलीक अमर  स पूत  \n: अछय ुत ािंद दत्त आ श्री भो ला लाल  दास जी क आल ेख -स् म बत  िबन्द्ह : पु लबकत  ल ाल दास जी ‘मधुर’ |  \nप ष्ठ प ष्ठ 47 सं 49 धब र  ‘स् वा स् ् य  ििा ’ स् त म्भ क अन्द्तग यत  िा.  काली प्रस ाद कर्य क म ह त् वपूर्य आल ेख िबन्द्ह  : \nस् वास्् य  आओर  आह ार  |  \nप ष्ठ 50 सं 65 धब र  ‘आल ेख एवं बििन्द्ध’ स् त म्भ मे  स्वय ं स म्प ादक श्री राज िन्द्दि ल ाल दास ,ब शव िार ाय र् \nमबल्लक,लक्ष्म र् झा ‘साग र’,सुर ेन्द्र िाि और  जग दीश प्र साद मंिलक मह त् वपूर्य आल े ख -बििब्ध प्रकाबशत  भेल \nिब न्द्ह | \nप ष्ठ 66 सं 69 धब र  य ात्रा -प्रस ंग स् त म्भ क अन्द्तग यत  ‘खेल, पय यटि ओ पय ावर र् -बह मािल  य ात्र ाक प्रसंग ’ शीषयकसं \nिा. बवद्य ा िाि झाक य ा त्र ा व त ान्द्त  िबन्द् ह  |  \nप ष्ठ ि मांक 70 सं 87  धब र  आल ोििा  खण्िमे  ‘मै बिली िा ल काव्य धा र ा ’,’ ह ब र मोह ि झ ाक   र ििामे ह ास्य -व्य ंग् य क \nमहत् व’,’ बशल्पक द बिय े प्रौढ़ भ ’ गेल  अबि  म ैबिली लघ ुक िा ’,’ गो बवन्द्द दास –भजिावलीक काव्य  वैबशिय ’ आ \n‘त खि आ अ खि ’ शीषयकक अन्द्त गयत प्रो.  प्रेम शंकर बसंह ,उपेन्द्र प्रस ाद य ादव,  मुन्न ाज ी,  िा.  िार ा य र् झा और  \nसत ेन्द्र िार ाय र् दास द्वार ा बव लक्षर् आल ेख प्र स् त ुत  कयल गेल  अबि  |  \nप ष्ठ 88 सं 94  धब र  पोिी -समीक्षाक ल ेल अबि  | एबह  खण्िमे  देवकांत  झा, िा. ििो ि ा ि झा आ अमरिाि झा \nद्वार ा िमश ः उपन्द्य ास ‘भारत ी ’, ‘ इ बत ह ास दप यर् औ र  ‘मै बि ली गीत  गोबवन्द्द’ पर सुन्द्दर समीक्षा प्रकाबशत  भेल \nअबि |  \nप ष्ठ ि.95 सं 99 धब र  ‘ स् म बत-शेष ’ स् त म्भ क अन्द्तग यत  िा.  श्रीपबत  बसंह द्वार ा िािू  उमापबत  बसंह पर ‘िािू  \nउमापबत  बसंह : व्य ब तत त् व ओ  क बत त् व ’ शीषयकसं स ंस् मरर् प्रकाब शत  भेल अबि  |  \nप ष्ठ ि.100 सं 104  धब र  ब वबभन्न स ंस् िा सभ द्वार ा आय ो बज त  स ाब ह बत् य क का य यिम सिह क वर् यि अबि |   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप ष्ठ ि.  105  सं 111   धब र  ‘कर्य गोष्ठी ’क 33 आजी वि  स दस् य , ‘कर्ाम त ’ \nक 26 टा स ंर क्षक आ कर् ाम त क  408 टा आजीवि सह य ो गी  स िह क िाम आ स ंबक्षप्त पत ा अबि |  \nप ष्ठ ि.112 पर  बमबिलाक्षर  (बत र ह ुत ा) स ीखू  श ीषयक अन्द्त गयत स भ अंक जकाँ बमबि लाक्षर सं पबर िय  करा ओल  \nगेल  अबि  |  \nभीतर क अंबत म कवर प ष्ठप र  कर् ाम तक   बवब भन्न बवशे षांक  स िह क कवर  प ष्ठक िाय ा बित्र अबि  |  \nसम्प ू र्य  पबत्र कामे  सम्प ादक श्री राज  िन्द्दि ल ाल दास  जी क व्य बत त त् व आ क बत त् वक द शयि ह ोइ त  अबि  |  \nओ स्िाब पत र ििाका र कें स म्म ा ि दैत  िबि,  िवोब द त  रि िाकार कें प्रोत् साब ह त  करैत िब ि | िव र ििाकार  त ैय ार  \nकरैत  िबि |  \nपु र ाि पाठकक ध्या ि र खैत  िब ि, िव पाठक वगय स ेह ो त ैय ार  करै त  िबि |  \nस् वस् ि पर म्प र ाक संिधयिक िाट त कैत  िबि |  \nिवीि स् वस् ि पर म्प र ाक सम ियि करैत  िबि |  \nअपि पाठक आ ल े खकक स्वास् ् य क बिन्द्त ा  करैत ि बि |  \nमात  भाषाक माध्य मस ं िछिा सिह क बशक्षाक प्रिन्द्धक बिन्द् त ा कर ैत  िबि |  बमबिला,  मैबिली आ देशक बह त क \nकामिा कर ैत  िबि |  \nअही  स भ र ििात् मक गुर् क कार र्े श्री र ाज  िन्द्दि ल ाल दास जी लाखो मैबिल आ स ा बह त् य  जी वी लोकक मध्य  \nअपि एकटा बवबशि स्िाि  ििा िुकल  िबि |  \nह म बह िक  दीघय स्वस् ि ज ीव िक कामिा करैत  िी |  \n                               ---------जगदी श िन्द्र ठाकुर  ‘ अबिल’ सम्प कय :  8789616115 \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nचन्दन ा दत्त \nश्री  रा जनन्दन ल ाल दास  :  क्षीर्णका य ामे अस ीम उज ाव न्ि त  व् य व क्त त् ि   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअमोद झ ा  \nक्रा वन्त क ार ी चे त ना जगबैत मैविली न ाटक ’स ं त ो’ ( लेखक स् ि. र ाज नन्द न लाल दास  जी )    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअवखल ेश झा  \nमै विली साव ह त् य क एकां त  स ाध क र ाज न ं दन लाल दास   \nमै विली सावह त् य क एकटा देदीप्यमान नक्षत्र  छवि र ाज नंदन  ल ाल दास ।  ई सदासँ ्ँ अप न य ोग दान मैविली \nसाव ह त् य क र् ंिा र केँ र्र बा मे दैत  रह ला अवछ।  क त ेको एह न महा न विर्ूव त  ल ोकवन र्े ला ज वनका ह ुनक \nय ोग दानक अनुरूप प्रवसवद्ध आ प्रवतष्ठा आवद प्राप्त र्े लवन, मुदा वकछ ु एह नो र्ार्ा सावह त् य क स ेिक र् ेला ज े \nएकांत  स ाध ना करैत र ह ला आ वनर ंत र  आ व नःस्िािष माँ मैविलीक सेिा कर ैत  रह ला।  एत ेक काज  के लाक \nबादो  इव त ह ासमे जेना कत ह ु कवत य ा देल  गेल ा आ कालक्रममे विस् मृ त  क'  देल  गेल ा।  एह ने एकट ा एकांत  \nसाध क छवि र ाज नंदन लाल  दास।  वह नक जन्म एकट ा सामान्य  मध्य म िगी य  पवर िा र  मे र्े लवन।  वह नक जन्म \nसँ पू िष पवर िार  आविषक रूपेँ टूव ट गेल छल।  खे त  पिार  गाछी  विर छ ी विलवट गेल  छलै।  वह नक जन्म 5 \nजनिर ी 1 9 3 4  मे मात ृक पटोर ी पंचगवछ य ा , सह र सामे र्े लवन मु दा ओ अपन गाम दर र्ंगा वज लाक गो नौनेमे \nर ह ैत  छला।  व ह नक वपत ा मनीलाल दास मधुबनी कोटषम े कार प्रदाज  छला।  बादमे राज  दरर्ंगाक पंिौल \nसकषलम े ल ौ विर्ागमे नोकर ी कर य  ल गला।  वह नक   मात ा  विद्य ा देिी कु शल गृवह र्णी आ धमषवनष्ठ मवह ला छली।  \nवपत्त ी बुछ चीलाल दास  स करी मे  मु सलमान जमींदा र क दीिान छ लविन।  पवर िार क र् र र्ण  पोर्र्ण कोनह ुना होइ त  \nछलवन।  हुनक प्रािवमक वशक्षा अपना गामक स्कूल आ वकछु वदन मधुबनीमे र्ेलवन।  चावर मस ँ स ात म िगष धवर  \nपंिौल मीव िल स्कूल आ आ ठमसँ एगा र ह म िगष धवर  पंिौ लक S.K.H. E स् कूलमे  र्े लवन।  जखन ई  आठम  \nिगषमे  छला त '  ऐवछछक विर्य क रूपमे  म ैवि ली र खल वन।  एह ी क्रममे कवििर  स ीत ार ाम झाक पांव त  ' * पवि \nवलवख जे नै  बजै छह  वनज  मात ृर्ार्ा मैविली* .  \n.. .'  अत् य वध क प्र र्ावित  के लकवन।  एवह  कवि त ाक अस वरसँ मात ृर्ार्ाक प्रवत  अनुरा ग बवि गेल वन।  \n1 9 4 9  ई.  मे दास जी  मैवरक पास केलवन।  घर क वस् िवत  देखैत  वपता चाह ै छलविन  जे ई नो करी करवि \nमु दा अपन इ छछा आगू  पिबा क छलवन।  वह नक वपत्त ी आ जेठ र् ाई  स ेह ो चाह ै छलविन ज े ई आगू  पिवि।  \nएवह  ल ेल वह नक जेठ र् ाई  अपन स ार (मोदनार ाय र्ण दास)केँ वचट्ठ ी वलखल वन जे कल कत्तामे र ह ै छलविन।  \nमोदनार ाय र्ण ज ी एकटा पै घ मार िाड़ ीक धी य पूत ाकेँ पि बविन।  पत्र क उत्तर  देलविन जे कल कत्ता पठा  वदय ौन।  \nएत्त वह  कौलेजमे  पित ा आ ट्यू शन करत ा ।  एवह  पर  ह ुनक जेठ र् ाई  वह नका 1 1 5  टाका द'  क' एकसर े विदा \nक' देलविन।  वशक्षा पूर ा र्े लाक बाद नौ करी कवर त ो वमव िल ा संघ क काज मे  सह य ोग  दैत  रह ला आ स ंघक \nसवचि सेह ो बनला।  गाम एलापर  अपन गाम, पाली आ र वसयार ी ह ाई  स् कूल पर  आ बादमे जी िकां त  जी क \nसह य ोग सँ खजौली ह ाईस् कूल पर  स र्ा क' मै विली र्ार्ा क प्र चार  ल ेल काज करैत रह ला।  व ह नक व्य व क्त त् ि \nपर पंवित  देिनार ा य र्ण झाक बेसी प्रर् ाि पड़लवन, कार र्ण जे ओ प्रत्य ेक रव िकेँ दास जी क र् ेट कर बाक लेल  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर ाज  र छा त्र  वनि ासपर  आवब जा विन।  पछा वत  दास जी  मै विली पोिी सर्क प्रका शन  लेल सेह ो अपन म ह त् िपूर्णष \nय ोग दान देबय  ल गलविन ।  \nजखन कर्ण षगो ष्ठी स ंस् िा बनबाक स ू र सार  होमय  ल गलै  त'  ई ओकर विर ोध ी छला, का र र्ण जे ई संस् िा जाव त क \nनामपर  बवन र ह ल छलै आ एवह मे  मू ल आ प ांव ज के र  आधार पर र्े दर्ाि स ेह ो छलै।  ई बा त  दास जी केँ \nअनस ोह ाँत  ल गलवन।  बादमे पवर ित षन र्े लै आ कर्णा म ृत  प वत्र का प्रकाशनक नेयार  र्ेलै त खन ई स ंस् िासँ जुड़ला \nआ पवत्र काक र्ार्ा मैविली र खबाक विचार  देलवन।  रा जनं दन लाल दास  19 6 7  मे ' आखर'  पवत्र काक प्रकाशन \nकेलवन जे मात्र  स ाल र् वर  च वल स कल ै, वकन्त ु हुनक झु काि मै विली पत्रकावर त ा वदस  बवि गेल वन।  \nकर्णषगो ष्ठीक संस् िापक अ जुषन  लाल कर्णष, क र्णामृत प्रकाश नमे नार ाय र्ण प्रसाद कर्णष  आ  राज नंदन बाबू  अपन \nबह ुमूल् य  य ोग द ान देलवन।  ए क बे र  दास जी  पर  आरो प लगलवन जे ई मात्र  कर्ण ष काय स् ि ल ोकवनक रचना छपै  \nछव ि मुदा बादमे त र्थ य  देखल ा पर ई आर ोप वनराध ार  स ाव बत  र्ेल।  ई बा त  2 0 1 6  केर  अप्रै ल ि ला कर्णामृ त  \nमे  ल क्ष् म र्ण झा साग र  केँ  देल  स ाक्षात् कार मे  दास जी  कहने  छवि। (उपय ुषक्त  पवत्र कासँ  सामग्री सहय ोग  स ार्ार  \nलेल गे ल अवछ )  \nदास जी कर्णामृत मे  स्िावपत  ल ेखकक रचनासँ  स्त र ीय त ा  बनेबाक प्र य ास त'  करबे के लवन नित ू र केँ अिसर  \nद'  चमकेबाक काज  स ेह ो के लवन।  \nएकर  अवत वरक्त  दासजी अव खल  र्ार त ीय  वमवि ला संघ , मैविली संग्राम सवमवत , वमविल ा दशषन प्रा. वल. कम् पनी \nसँ जुवड़  क' वमविला मैविली  ल ेल काय षर त  रह ला।  वह न क मौव लक प्र कावशत  कृ वत  छवन -: संत ो(नाटक) , वचत्रा \nविव चत्रा(आल ेख स ंग्रह ), प्रबोध  नार ाय र्ण वसंह (विव नबंध) आ वमविल ा मैविलीक विकासम े  कर्ण ामृतक य ोग दान \n(श ोध ग्रंि) \nवह नक स म्प ादनमे  प्रकावशत  अवछ -: वमविल ा दधी वच र्ोल ालाल दास एिं राज ेश्वर  झा,  व्य वक् त त् ि आ कृवतत् ि। मु ंशी \nर घु नंदन दास,  \nव्य वक् त त् ि आ कृवतत् ि।  कर्ण ा मृ त  (त्र ैमावसक)  19 8 1  स ँ एखन धवर ।  \nर ाज नंदन बाबू  मैविली वमविल ाक कतेको संस् िा आ स ंगठन द्वार ा सम् मावनत  आ प ुर स् कृत  र्'  चु कल  छव ि मुदा \nसर् वदनसँ वनस् पृ ह  आ वनःस् िािष र् ािसँ  मात ृर्ार्ाक सेिा मे  स मवप षत  रह ै छवि।  \n_______________ \n लेखक-: अवखल ेश कु मार  झा , ग्राम-ननौ र (मधुबनी) \nअ प ि  म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  प ठा उ । \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nचन्रे श \nमै विल वशरोम वर्ण रा जनन्दन ल ालदास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nव जत ेन्र नाि  दत्त \nस ं स् म र र्ण- मा छक र स   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nक ं चन क ण्ठ \nआद र र्णीय  श्री र ाज न ं द न ला ल  दास  \nश्री राज नंदन द ास स दैि आद र र्णीय  व्य व क्त त् ि छवि।  ब ह ुत  रास धन्यिा द दै वछय वन * व िदेह पवत्र का*  केँ  वक \nएह न उत्त म विचार  ओ का य ष के  स ंपन्न कर य केँ बीड़ ा उठौलवन।  ताह ू  स ँ बेशी वक हमर ा ह ुनका बार ेमे  वकछु \nवलखबाक स ुअिस र  दे लवन! ह ालाँ वक ह म अपनामे  कोनो एह न गुर्ण नवह  बुझैत  छी  वक  एह न विशाल व्य वक् त त् ि \nके बखान क स की!   आदरर्णीय  श्री दासजी केँ जत ेक अनु र्ि छव न्ह ओतेक त ह मर उ मवर य ो नव ह  अवछ ।  \nत िावप एवह मे  वकछु त्रुवट; जे  हेबे करत ै, त करा अपने  स र् ह मर अवत उत् साह  एिं अन वर्ज्ञत ा बुवझ क्षमा \nकरब। ह म बचपनसँ पापाक मु ँह ेँ स वदखन आदर र्णीय  चाचाज ी क चचा स ु नैत र ह लह ुँ।  ओ बर ाबव र  बतबैत \nर ह लाह  वक श्री दास ज ी एकदम *श्री रविन्र नाि*  के  * ए कल ा चलो*  के  वसद्धांत  पर  छवि।  * कर्णामृत*  मे \nपु ज्य पापा के आ लेख स र् अबै त  रह लवन्ह । 2 0 1 2  ईमे मु ंबई  कर्ण षगो ष्ठीक पै त ालीसम िर्ष गां ठ पर  स म्म ान \nसमार ोह  आयोव जत  र्ेल जा वहमे  * श्री राज नंदन लाल  दा स* , * श्रीमती  श ेफावलका िमा*  एिं ह मर वपता  * िा \nवनत् य ानन्द लाल दास *  केँ  स म्म ाव नत  कएल  गेल ! पु पापा ह मरा  ओवहठाम श ेफावलका आंटीस ँ र्ेँ ट कर ौलवन,मु दा \nचाचाज ी अपन स्िस् र्थ य संबंधी  पर ेशानीसँ  नवह  आवब स कल ाह ! ह मर दुर् ाग्य  वक हम ह ुन कर दश षन -साव न्न ध्य  नव ह  \nप्राप्त कए स कल ह ुँ ।  ओतह ु हम आदरर्णीय ा शे फावलका आंटी ओ पापाक संग समार ोह मे  िक्त ा सर् केँ आदरर्णीय  \nचाचाज ीक बार ेमे  उद्गा र  स ुव न अवर्र्ूत  र्ऽ गेलह ुँ।  \nओ ल ोककल्य ार्णकार ी काय ष लेल सवदखन प्रयत्नशील रह ैत  छवि;  विशे र्कर  वमविला -मै विलीक लेल! ह ुनक \nकाय षक्षेत्र  क बार ेमे  कवह  त ओ *संतो *  आ *व च त्र ा विवच त्र ा *  आवद कयैक गोट पोिी व लखल वन अवछ  जा वह  मे \n* संत ो*  के  तऽ क त ेको बेवर  मंचन र्' चुकल  अन ेक ठाम!  \nह ुनक आल ोचना  तीक्ष्र्ण होइत ह ुँ कल्य ार्णकार ी ह ो इ त  छ वन्ह । अपन संपादकीय  द्वार ा देश  दुवनय ाके वस् िवत  \nपवर वस् िव त केँ बार े म  पैनी न जवर  रखैत  छ वि।  आ स मय  स मय पर  ओकर ा अवर्व्य वक् त  प्रदान करैत  छवन्ह ।  \nवमविला-मै विलीक ओ समवपष त  काय षकता र ह ला ह  अवछ ! त ा वह  ल ेल ओ र ाज नीवत , जाव त पाँ वत  स र्स ँ, कोनो \nगुटबंदीम  ओझरेने वबना  अपन  रस् त ा चलल जा  र ह ल छव ि।  मैविलीक संर क्षर्ण, संि द्धषन ओ विकासक ल ेल ओ \nत न मन धन सँ एखनह ुँ ल ाग ल छवि।  एवह केँ स र्स ँ बड़ का प्रमार्ण अवछ * कर्णामृ त *  त्रैमावसक पवत्र का, जकर ा \nओ स माजक न्य ू नत म सह य ोग क माध्य मे  ल गा त ार  चालीस िर् षसँ वनकावल रह लाह ! सर कार ी अििा आन कोनो \nसह य ोग  त न गण्य े! ज ख न व क बड़का बड़ का पवब्लकेशन ह ाउस स र् त र ह  - त र ह क  स मस्य ाक कार र्णेँ य ा त ऽ \nसमझौत ा कऽ लेलक या सम ाप्त  र्ऽ गेल! एव ह  पवत्र का म  हुनकर  स ंपा दकीय ,आ समय - समय पर  वर्न्न  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआल ेख स र् ह ुनक तीक्ष्र्ण दृव ष्टक प वर चाय क अवछ ।  कर्ण ा मृ त क श ार दीय  अंक र् व्य  हो इ त  अवछ ; ज क र  स ुवध  \nपाठक सर् व्य ग्रत ासँ  प्रत ीक्षा करैत छवि।   एवह  पवत्र काम  जत य  िव र ष्ठ साव ह त् य कार  स र्क आल ेख र्े टै त  अवछ ; \nओतव ह  नित ुव र य ा सर् केँ स ेह ो पय ाप्त  स्िान र्े टै त  अवछ। \nकतेक बे र  हुनकर  आल ोचना  कएल  गेल  की वकछु हल् लु क रचना  स र्के स ेह ो स् िान र्े ट जाइ छ।  मुदा त ाव ह  \nसँ विचवलत र्े ने वबना ओ अ पन दृ वष्टकोर्ण रखैत छव ि, की वलखै -छपैसँ नित ुवर य ा सर्  उत् साव ह त  ह ेत ाह  \nत खनवह  ओ आगू  स ुधा र क ल ेल अग्रसर  हेत ाह ! अन्य िा व लखबे छोव ड़ देता ह  - ई  हुनकर  िात् स ल्य सँ र्र ल \nप्रोत् साह न आ दूर दृवष्टए कहल  जा  स कैछ,  मैविली के प्रचार -प्रस ार  के  ल े ल; ज े आइक पवर दृश्य मे  अत् य ंत  \nसमीचीन अवछ।  \nह मरा  स न कतेक ल ेखक -लेवखका के ओ एवह ना पीठ ठोवककय  बढ़ ािा  देलवन! ह मर पवह ल रचना दू गो ट \nलघु किा * लघु क िा विशे र्ांक * मे  स्िान पओल क ! ताव ह  सँ आत्मविश्वास  प्रबल  र्े ल। \n* कर्णामृत*  म  स मयानुसार  स र् विर्य  के   समे वकत  स्िान र्े टल  अवछ ।  चाह े ओ स् त्र ी विमश ष हो िा वक \nवदिंग त  स ाव ह व त् य क व् य वक् त त् ि सर्स ँ संबंवध त  विशे र्ांक! ओ  अनेकानेक मैविली संग संब द्ध आय ोज न सर्क \nअध्यक्षत ा क चु कल ाह ।  मैविली के दश ा वदशा आ उत् िा न -पतनक ओ एकटा सश क्त  गिाह  छवि ।  \nओ बतबैत छवि वक मै विली के स ंविध ानमे  स्िान वदय ाब य  ल ेल आदरर्णीय  मवर्णपद्म जी प्रिम प्रधानमंत्र ी श्री  \nनेहरू के आगाँ वनर ंत र  धा र ा प्रिाह मैविलीक समृ द्ध  अत ीत , पौर ाव र्णकता,  आ जुक स मयमे  उपयोव गत ा, ओव ह  क्षे त्र मे  \nसिाव धक बादल जाय बला बो ली अवछ -- आवदक बार े म  अपन बा त  अंग्रेजीमे र खल ाह ! ज े स ुवन प्रिम प्रधानमंत्र ी \nसन्न  रवह  गेल ाह  आ म ैविलीके संविध ानमे  स्िान र्े टल ।  \nआगू  श्री मवर्णपद्म ज ीक वनश्छ ल व्य वक् त त् िक बार ेमे , ह ुनकर  कल ा -कल ाकार क,मवह लाक प्रवत दृवष्टकोर्णक चचा \nकरैत  ओ   एक घट नाक उल्लेख कर ैत  छवि:  जखन # कर्णामृतक अंक ओ श्री मवर्ण प द्म के देखौलवन तऽ ओ \nमु खपृष्ठ  के  वमविला प  वटंग सँ चवकत र वह  गेल ाह !  \n ह ुनका पता चललवन वक कल ाकार  राँटी गामक बेटी श्रीमत ी सु नंदा चौधर ी,  वज नक स ासु र  रामपट्टी छवन्ह ; ओ \nकल कत्तेमे  रह ैत  छवि,  तऽ ओ र्  ट कर बाक इ छछा व्य क्त  के लवन।  श्री दासजी  श्री मवर्णप द्म के स्त र के \nवध य ानमे  र खैत  कहलवखन, \" ह म बजबा लै वछय वन हुनका ! \"  \nत ाव ह  पर  श्र ी मवर्णपद्म बज लाह ,\"ओ मवह ला र्ऽ कऽ आवब  स कैत  छवि आ हम की कल ाकार  स ँ र् ट कर य  \nनवह  जा  स कैत  छी!  चल ू  ने  हमहीं  स र् र्ऽ आवब!\"   एकटा स ाक्षात् कार मे  श्री दास जी  स ँ पुछ ल गेल वन;  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"अपनेक अंवत म इ छछा की अवछ! \" हुनकर  जिा ब छलवन , \" ह म मवर्णप द्म ज ी पर एकटा शताब्दी अंक वनकालय \nचाह ैत  छी! \" आ ओ अ पन ई  इछछा  स फल त ापू िषक 20 1 8  ईमे पूर्णष क ेलवन।   वमविला-मै विलीक ले ल एवह  \nसमपषर्ण  केँ  हमर नमस् कार , प्रर्ण ाम! \nएवह ना अनेकानेक स ाव ह त् य का र , वमविल ा वचत्रकल ाकार  स र्केँ स ंबंल  दैत  एलाह ।   पोिीके मुखप ृष्ठ पर कत ेको \nबेर वमविलाक्षर  के  स्िान देल वन।  आ वमविल ा प वटंग त ऽ र वहत े छवन्ह ।  पृष्ठ र्ाग पर त ऽ वमविल ाक्षर  िर्णषमाला \nसदैि विद्य मान र ह ैछ।  पोिी मे  विवर्न्न समस ामवय क वबंदू  सँ ल  कऽ निीन पुर ान स ाम ग्री, महामना स र्क \nउपल वब्ध, अिस ान, विवर्न्न तर ह क ल ोकवह त मे  स ह य ोग  क र ौ नाय  आवद एक एक आखर जेना हु नकर  अपन \nव्य वक् त त् िक स ाफ स् िछछ दपषर्ण पाठकक  स मक्ष र ाव ख दै त  छैक! अपन कष्टक वचंत ा कएने वबना लोकवह त  केँ  \nजीिनाध ा र  बनेने  चल ल जा  रह ल छवि।  ह ुनक मधुर स्ि र्ाि, आिेश ओ आवत र्थ य क ;  हमर माँ  श्रीमत ी मालत ी \nदास, जखन चचष करैत छवि त ऽ एकटा माधुय ष मुख प र  आवब जा इ त  छवन्ह  ! चा च ा जी अपने क स्िस् ि रव ह  \nह मर सर्क एवह ना माग षदशषन करैत  रवह  आ हम स र् य िासाध्य  एवह  काज के  आगू  बढ़ाबी  तकर ईश्वर सँ \nकामना! \n  \nवनिेवदका: कंचन कंठ , नाम:  कंचन अ र विन्द कंठ , पात्र त ा:  स्ना त क \nर्ार्ा:  वह ंदी,  मैविली,  अंग्रेजी  \nवलवप: देिनागर ी, वमविलाक्षर , र ो मन \nअवर्रुवच: ल ेखन,व सलाई  कढ़ ाई ,व मविल ाक्षर  इन  एम्ब्रा य िर ी, सामाव जक काय यं म  रुव च  \nसम्म ान ि िर्ष: \n# वह ंदी साव ह त् य  ल ह र 2 0 1 9  \n# कृष्र्ण  कल म मं च द्वार ा िर्ष 2 0 1 9 ई  म  \n# कर्णषवप्रय  ल वलता  काव्य  प्रवतर्ा स म्म ान 20 2 0  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nलेखन:लघुकिा एिं आ लेख प्रकाव शत :  \n# समय स ंकेत # कर्णामृत# घरब ाह र , # जखन-तखन, \n# कर्णषवप्रय #समन्िय ,#  अरुर्णो दय ,# सृजनोन्मुख# स दीनामा, * स् पश ष:चात ुमावसक पवत्र का* # सांझा संग्रह:  िो देखती \nर ाह  , # सांझा संग्रह : वमविल ा क स ंस् कृवत  \n# सांझा संग्रह:  अ वब्लस फुल  स ोल,# ग्राउंि वरय वलटी ऑफ इंव िय ा, # समन्िय :  \n# ब्लागर @bejodindia, \n# ब्लागर @mithilani.in \n# विदेह@videh.in \nMo:-9175059970   \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nलक्ष्म र्ण झा ’साग र’ \nर ाज नन्द न लालदास: एक उदा र चेत ा  स म्प ादक   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर मे श ल ाल दास  \nमामा श्री र ाज िन्द्द ि लाल दास  जी  \nआइ कोलकात ा स श्री स ुधी र  भैय ाक फोि आय ल जे कोलकाताक मै बिल स माज “बि देह”  मै बिली पबत्र काक \nआगामी अंक “श्री राज िन्द्दि  बवशे शांक” बिकालय िाह ैत  िबि ज ाब ह  में पर म पूज्य  मामा श्री  राज िन्द्दि ल ाल \nदास जी क “मै बिली आंदोल ि आ स ाब ह बत्य क स म्वधयि में  य ोग दाि ” पर ले ख आम ंबत्रत  के लबि अबि  I ह मरो  \nबकिु स ाल कोलकता प्रवास क अवसर  प्राप्त  अबि . श्री  ििो िा र ा य र् जी  क आदेश अबि  जे हमह ू  श्री \nर ाज िन्द्दि ल ाल दास  जी  क व्य बत त त् व आ क बतत् व पर  ब किु बलखी. कबठि काय य अबि . ह म कोिो  \nलेखक, कबव, साब ह त् य का र  िब ह  िी.  पेशा स िैंकर  िी.  को लकता िोड़ िा 4 0  वषय भ गेल . कत ेक \nघटिा , संस् िाक िाम, पूज्य  मै बिल प्रेमी ल ोकबिक िाम बव स् मरर् भ  गेल  अबि . त िाबप बकिु प्रय ास क रह ल \nिी. \nभगवती मैबिलीक अिेको स पूत  बमबिला मैबिलीक आध्याब त् मक, सांस् क बत क आ स ाब ह ब त् य क धर ोह र  आ \nपरम्पर ाक संर क्षर्, सम्िधयि में  अपि योग दाि क र ैत  आय ल िबि I ओही  किी में  वतयमाि में  बमबिला \nमै बिलीक उन्न य ि, साब ह बत् य क  स म्वधयि आ मैबि ली भाषाक  प्रबत  स ामबज क द बिकोर् में  आमू ल पबर वत यिक प्रय ास \nमे  पर म पूज्य  श्री र ाज िन्द्दि ल ाल दास  जी क योग दाि स ह जबह  स ि के  मोि में अभरै त  िबन्द्ह  I \nसौभाग् य  स  हम ह ुिकर  भाब ग ि बि य बन्द्ह  I बकिु वषय कोलकता प्रवास में हुिकर  बिकटतम सबिध्य  में मामा,  \nअबभभावक, गुरु आ बमत्र रूप् में रह्िाक सौभाग् य  प्राप्त  अबि  I संगब ह  हमर बकिु ि षय क कोलकता प्रवास म ें \nमामा स ंगे मैबिली संस् िा सि ह क गबत बव बध ,पुस्त कक प्रका शि, वाबषय क स म्म ेलि आ स वोपबर  पू ज्य मामा श्री  \nर ाज िन्द्दि िािू क ि ह ुआय ामी व्य बत त त् व के  िजदीक स देखिाक, गुििाक अवसर  रह ल I \nिोर ेक प्र ार बम्भक ििा ज े करी  त मामाक जन्द्म पटोर ी ( सह र सा) आ प ैबत्र क गाव गो िौि, घि् य ामपु र  के  \nसभ्रांत  स ंय ुतत  पबर वा र  में भे लबन्द्ह  I गो िौिक प्रबसद्ध दुगा  स्िाि मामाक पु र खा लोकबि द्वार ा  स् िाबप त  अबि  I \nआइ जखि संयुतत  पबर व ार  लगभग एक पबरकल्पिा  मात्र  र बह  गेल  िैक, ह मर मबत्र क पबर वार  एखिो संय ुत त  \nपबर वार  िैक. परस् पर प्रे म आ पाब र वाब र क मय ाद ा आइ य ो परम्प र ाग त  िैक जेकर पूि य श्रेय  मामा श्री  राज िंद ि \nिािू  के  िबन्द्ह . समग्र रुपेि पबर वार  के  आपसी प्रे म आ स द्भाविाक संग ह ुिकर  िेबत्र त् व अिुकरिी य  िबन्द्ह . \nअगर  स माज एबह  गुर् क अिुकरर् कर य  त स माज में बि बि त  पाब र व ाब र क स् िेह,  प्रेम आ स द्भाव प्रबत स् िाबपत  भ \nजाय त .  \nपाबर वाब र क ब जम्म ेदार ी बकश ोर ेवस् िा में  आबि गेल बन्द्ह . ओबह  काल में कोलकता महािगर  औ द्य ोब गक द ि स  िर \nसम द्ध रह ैक आ बिह ार क ल ोक के बज बवकाक साध ि उप्ल ब्ध हेिाक अवस र  भेटै त   र ह ैक. पंिोल हाइ  स्कूल स  \nमै बि क पास केलाक िाद मा मा श्री र ाज िंदि िािू  क ोलकता आबि गेल ाह  आ रा जेंर िा त्र ािा स , काले ज स्ि ीट में   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअन्द्य  बिह ार ी िा त्र  स िह क संग र ह य  ल गलाह . ट् य ू शिक कमाइ  स  बवद्य ासागर  कालेज में िाम  बलखा बशक्षा \nआरम्भ  के लबन्द्ह . कह्िाक आ व्य त त ा िब ह  जे एबह  में को िो आबियक स ह्ज ोग  पबर वारक िबह  िलबन्द्ह . बदि में  \nट्यू शि, संध्य ा में कालेज तल ास . अिोपाज यिक माध्य म मात्र  ट्यू शि जाब ह  स  अपि आ पाब र वाब र क दाब य त् वक \nदुिूक बिियहि कर ैत  िलाह . बवद्य ासागर   काले जक बप्रंबस पल  अत् य ंत  स बिदय आ म ेधा वी िा त्र क पर म बहत ैषी आ \nसह्योगी िलाह . कोलकत ा बव श्वबवदय ालय स  राज ि ीब त  श ा स् त्र  मे एम.ए. बिग्री प्राप्त के ला उपर ांत  कोलकता \nबवश्वब वद्य ालय के  स्कूल ओफ बिबजिेस  मैंिेजमैट स स ेल् स  मैिेजमैट एंि माक ेट रीसिय  में बिप्लोमा ह ाब सल \nकेलबि. त ुर त बह  ए क प्र बतबष्ठत बिज ी  कंस्त्र तसि इ क़ुइप्में त कम्पिी में  स ेल्स आबफसर क  िौकर ी प्रार म्भ  के लबि. \nर ाज ेंर िा त्र ाि ास म ें अबध कांश  मैबिल िात्र  रह ैत  िलाह . शैतिब िक पबर ििाक अबत बरतत  मैबिली भाषाक \nउन्न य ि आ स ामाब जक िे त िा क बवकास   पर सेह ो ििा ह ोइ त े रह ैत  िल जे  मामा श्री र ा जिंदि िािू  के  \nबमबिलाक संस् क बत  आ म ैबि ली भाषा के  उन्न य ि आ बमबिल ाक  सामाब जक िे त िाक बवकास  ह ेत ु प्रेबर त  करैत \nिलबन्द्ह.  बमबिलांिल म ें मैबि ली लोक भाषा त  िल बकंत ु धार र्ा िलैक जे ई  मैबिल  ब्राह्म र् आ कर्य \nकाय स् िक भाषा बिक . मामा श्री राज िंद ि िािू  मैबिली के जा बत िादी  भाषा  स् वरूपक  स ंकीण्त ा  स उठा के \nसमग्र बमबिल ांिलक भाषा के  रूप मे देब शल िय िा के  रू प   में  स्िाबपत  करअ िाह ैत  िलाह . मैबिली \nभाषाक  लीब प, व्य ाकर र् , सम द्ध  स बह त् य  आ बमबिल ाक सम द्ध स ांब स् िबत क धर ोह र  के  देखैत  एकरा \nजाब त िाद ी/ िेत्रिादी  िंधि स मुतत  कय के  आि भ ार त ीय  भाषा  जोंका राष्ि व् य ापी भाषा क रूप में \nप्रबतष्ठा, सबम्वधाि के अिम सू िी में  मान्द्यत ा बद य िैक अकुलाह बत  बिदय  में बह लोर  मार ै त  रह बन्द् ह .  \nसमाज में स माित ा , भाषा आ स ंस् क बत  पर  स ि वगयक स माि अबधकार  हेत ु स त त  बिं त िशील रह ैत  िलाह . \nसबह त् य  स माज के  प्रबत बिब म्ित  करैत िैक. एकर ा  मध्य  में राब ख प्र बसद्ध िात क “ संत ो “ बलखल बि. एबह  में \nकेंर में  मु ख्य  पात्र  स ंत ो मह त ो के राखबल्खन्द्ह जे ज ाब त ि ादी  स ंकीर्य त ा स प िक िैक . बमबिल ांिलक \nसबह बत् य क जगत  मे एकरा ि ह ुत  प्रबत ष्ठा भ ेँटल बह  आ एकर उदार िादी  द बिकोर् स माज के  एत ेक प्र भाबवत  \nकेल्कैक जे स म्प ू िय  बमबिलांि ल में औ र  बिबभन्न शह र  में प्रवास ी मैबिल संस् िा सि ए कर स फल  मंिि क \nसमाज में स माित ा आ स म ेबकत  आंदोलिक िे त िा क संदेश  द ेबल् खन्द्ह . सामाब जक िे त िा जा बग्र त  करिा  में   संत ो  \nिात कक भूबमका सफल रह्लै क. सन्द्तों क दोसर  अंकक सप्तम बर्य  में आंदोलि जाब त , सम्प्र दाय  के  प बर बध  के  \nत ोब र  के  जि स ाध ा र र् के  आंदोलि िबि गेल ैक अबि . एअह  त  श्री राज िंदि िािू क उद्दे्य  आ अ कुलाह बत  \nिब न्द्ह. \nह मर व्य ब तत ग त  बविार  अबि  जे बमबिल ा मैबिली के प्रबतबष्ठत करिा  में प्रवासी मैबिल  स ंस् िा सभक भू बमका \nमहत् वपूिय िबन्द्ह  ता ह ू  में कोलकताक संस् िा आ प्र वासी स िबह क य ोग द ाि अग्रर्ी िबन्द्ह .  कतेक म िीषी पू ज्य सवय \nश्री िािू  स ाह ेि िौधर ी, बपत ाम् िर  पाठक, सत् य  िा र ाय र् ल ा ल दास , उबदत  िार ा य ि झा , महा वीर  झा , गर्ेश शंकर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nझा, मदि िौध र ी, प्रिोध िार ाय र् बसंह , ििो िार ाय र् बमश्र  , िर ेश झा, दय ािंद ठाकुर , ब्रह मािंद झा, र ाम क ष्र् ा \nठाकुर , अजुय ि लाल कर्य औ र ो कत ेक स मबपय त  िाम अबि . संस् िा   में  आल  इंब िय ा मैबिल स ंघ , बमबिला \nसांस् क बत क पबर षद , आबद संस् िा सबिय  िल. ह ावड़ ा सम स् त ीपुर ि ेिक िाम बमबिला एत स् प्रे स \nर ख्निा इ, सबम्वधािक अिम अिुसू बि में  मै बिली के  श बम ल करेिाक जुल ू स , मंत्री / मंत्र ालय स ंग \nपत्रा िार, पोस् टर, िैिर  आबद कतेक गबत बवब ध सि ह ोइ त  र ह ैत  िल. एब ह  स ि में  श्री रा जिंदि िािू क स बिय  \nभूबमका र ह ैत  िलबन्द्ह . \nश्री राज िंदि ि ािू आल  इंब िय ा मैबिल स ंघक  अध्य क्ष  , सबिव आबद पद प र  रह ैत  मैबिली आंदोलि के स फ ल \nिेत त् व के लबन्द्ह . एकर  वाबषय क अबध वेस ि में  म ुख्य  अबत बि य ा मुख्य  ितता के रूप में  बिब ित  रूपे ब्राह्म र् \nकाय स् ि स  अलग ज ेिा श्री बिलत पासवाि बिह ंगम , श्री फज़्ल ू र  रह्म ाि ह ाशमी आबद के बिमंबत्र त  करैत \nर बह्िन्द्ह . एक अबभजा त् य  िगय  स  प िक िगय के मंि पर आमंबत्र त  आ स म्म ाब ित  के ला स सामाब जक स माित ा \nसह जबह  प्रभाबवत  भ मुखर भ जा इ क. समस्त  बमबिलांिल  के  एक स ू त्र  मे समे बकत  क ल ई .   मै बिली आ \nबवद्य ापबत  बि िा िंगला सबहत् य  आ बहंदी सबह त् य  दूिू  अपूिय अबि . वाबषयक स म्म े लि में  िंगा ली बवद्वाि सि के  \nसेह ो अमंबत्रत  करैत रबह्िन्द् ह  जा बह  स  िंगाली बवद्वाि सि  में मैबिली क  प्रबत  बज ग् य ाश ा , जाग रूक त ा ह ो इ त  \nिलबन्द्ह. \nमै बिली सबहबत् य क पत्र काबर त ा  क्षे त्र   में  बमबिला बमबह र क यो गदा ि अबवस् मबियय िैक. बमब ह र  के  िंद भ ेलाक िाद \nकतेको पबत्र का मै बिबल में बिकलल  बकंत ु िहुत  बदि त क िबह  िबल स कल .  श्री राज िं दि िािू क हा बदयक बििार  \nिलबन्द्ह ज े मैबिली में एकटा  एह ि पबत्र का ह ेवाक िा ह ी जे बमबिला बम बह र  के  कमी के भबर  स कय . ओ स त त  \nबिंत िशील रह ैत  िलाह. आि  श ह र  जेंका कोल्कत ो में कर् य काय स् िक संस् िा “कर्य गो ष्ठी कोलकता ” अबि \nजेकर स दस् य  ल ोकबि कर्ाम त पबत्र का बह ंद ी में बिकालैत  िलाह . संय ोग  स  स म्प ादक महो दय  के  कोलकता स \nिाह र  जा इ  पर लबन्द्ह  आ कर्ा म त क स म्प ादिक स मस्य ा  संगब ह  आगामी अंकक समस्य ा  आबि गेल बन्द्ह . कर्य \nगो ष्ठी कोलकताक स म्प ादक श्री राज िंदि ि ािू  स  स म्प कय  क कर्ाम तक स म् पादि ह ेत ु बिवेदि के बल् खन्द्ह . श्री  \nर ाज िंदि िािू  ब िवेदि के बल् खन्द्ह  जे हम स म्प ादिक भ ार  स्वीकार  करैत िी . पबत्र काक  िाम कर् ाम त र ह त  बकंत ु \nभाषा मैबिली र ह त .  आइ ल ग भग 40  वषय स  अबध क काल स  कर् ाम  त  बििा ध श्री  रा जिंदि िािू क स म्प ादि में \nबिकबल र ह ल अबि . एब ह  प्र कार े कर् ाम त काय स् ि जाब त  बवशे ष आ बह न्द्दीक पबर बध  स  िाह र  आबि गेल  आ \nसमस्त  बमबिलांिलक  पबत्र का िबि ग ेल. समस्त  बमबिलांिलक स ुधी  पाठकगर् ग्राह क िबि  आ बिद्वत \nलेखकगर्  अपि लेख स  पब त्र का के अिुप्र ाब ित  करैत र ह लाह  आ कर्ाम त बििाध  गब त य े िैिाबर क िांब त  आ \nआंदोलिक स ंिाह क िबि बमबिला मैबिलीक  सेवा कर ैत  रह ल. कत ेको िेर  श्री र ाज िंदि  िािू  के  स फल  सम्प ादि \nआ पत्र काबर त ा ह ेत ु बिबभन्न मै बिली संस्िा सि पुर स् क त  क िुकल  िबन्द्ह .   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nश्री राज िंदि ि ािू क बवद्वता, ओजस् वी लेख आ कमयठता  स  प्रभाबवत  भ स ाब ह त् य  अकाद मी बकिु पुस् त कक अंग्रेजी \nस बह ंदी मे अिुिाद्क दाबय त् व  स ेह ो देल्कबन्द्ह ज ेकरा सफलत ा पूवयक बिस् पाबदत  के लबन्द्ह . बह िक र  स ाब ह ब त् य क \nय ोग दाि, प्रगबत शील बिंति एवम अन्द्य भार त ीय  भाशाक प्र बत  स मभ ाव दॄबिकोर् स  प्र भा बवत  भय  के  स ाब ह त् य  \nएकादमी साब ह बत्य क मीब टंग साब ह बत्य क पबर ििा आबद   में  आमंबत्रत  करैत र ह ैत  िलबन्द्ह .  \nप्रकाशिक क्षेत्र  में सेह ो श्री  राज िंदि िािू क य ोग दाि अ त ुलिीय  िबन्द्ह . आल इंब ि य ा मैबिल स ंघ आ कर् य \nगो ष्ठी क तत् वाब् धा ि में  अिेक पु स् त कक प्रकशि श्री राज िंदि िािू क  बिदेश ि में  भे ल अबि  जब ह  में िा.  ब्रज \nबकशोर िमा मबिपद्मक अधयिार ीश्वर  आ अ न्द्य पुस् त क मुख्य अबि . पबत्र का आ स ाब ह त् य क माकेबटंग आ बविी \nमहत् व्पूि य  ह ोइत  िैक. श्री  र ाज िंदि िािू  कम् पिी काय य स  स म्प ू िय भ ार त क भ्रमर्  करैत िलाह . ज ाब ह  श ह र  में \nजाब ि बदि में  कम् पिी क प्र ोितट आ स ंध्य ा में कर् ाम त आ प्र काबशत  पोिीक माकेबटं ग आ बििी करैत िलाह . \nकर्ाम त के ग्राह कक कमी कबह य ो ि ई  भेलैक. मामा को लकताक अिेक तन्द्स्त्र तसि इ क़ुइप्में त  कम् पिी मे  स ेल् स \nमै िेजर  पद पर  काय यर त  रह ब िन्द्ह . माकेबटंग अिुभ व आ आत् म बवस् वास एतेक जे दािा  स कहैत िबल् िन्द्ह  \n”कोलकत ा प्रोित ट कंस् त्र तस ि इ क़ुइप्में त  स म्प ू िय भ ार त  में  कम् पिी के ब्रांि से िह ी आ र . एल.दास के िाम स े \nबिकत ा ह ै ”. ह म अब त  बवश्वा स आ दािा स कबह  स कैत  िी  जे कर्ाम त और  मैबिली  स ाब ह त् य  श्र ी र ाज िंदि \nिािू  के  स म्प क य स  बिकैत ि ल. सेल्स म ें िौकर ी सम् पू िय भारत  के  भ्रमर्  के  स ुय ोग  दे ल्कबन्द्ह ज े मैबिली \nआंदोलिक अलख जगािय  आ स ाब ह त् य  औ र  पब त्र काक ब ििी में स ि राज्य  आ श ह र  में स ह ाय क भ ेलबन्द्ह . एक \nिेर में  एक एक म ह ीिाक दौर ा र ह ैत  िलबन्द्ह.  तू र क िम में कोिो राज्य , कोिो  श ह र  में प्रवासी म ैबिल स  \nसम्प कय करि, मै बिली सबहत् य , पबत्र काक प्रबत  रुब ि आ प्रेम जाग्रत  करि ब ह िकर  अजेंद ा में रह ैत  िलबन्द्ह . \nकोलकत ा स िाह र  अन्द्य श ह र  मे कर् ाम तक ग्राह क स ंख्य ा आ स ाब ह त् य क बििी ब ह ि कर अिक पबर श्रम के  \nप्रम ाब र्त  करैत अबि . त ू र  पर  जाइ  काल हम ह ाव ड़ा  तक जा बिदा कर ैत  िबल य बन्द्ह  आ  वापस  एला पर स म् पूिय \nय ात्र ा  बब्र त ां त  हमरा  स ंग शेय र  करैत रबह्िन्द्ह  जे कोि श ह र  में बकिका स भें ट भ े ल , के स ि कर् ाम  त  के  \nग्राह क ििल ा और कतेक पोिी िी कल . अपि कतेक मा केबटंग त बिक आ अ िुभ व   सेह ो ििा करैत  र ह ैत  \nछ्लाह  जे हमर  स त त  माग य दशयि करैत  रह ल. उपर  हम  कबह  आयल िी ज े  श्री राज िंदि िािू ह मर \nमामा, गा बज यय ि, मे न्द्टर  आ बम त्र  िबि.  एक ब्य ब तत  स  मामाक स् िेह , गा बज यय िक स ख्ती , मे न्द्टर क माग य दश यि आ \nबमत्र क अिौपिाब र क खुलापि सि भेट ल. ह म अपिा के  धन्द्य  मािैत  िी ज े हम िह ु आय ामी ब्य ब तत त् व िाला \nमामाक भ बग ि िी  आ बकिु वषय मामाक बिकट साब िध्य  में रह्िाक अवस र  भे ट ल. ह मरा  ग्रजुएशिक िाद \nअपिा ल ग कोलकत ा िज ा ले लबन्द्ह  आ हुिकर इ तशा ह मरा  िाटय िय अ कॉ ण्टेट ििे िा क रह बन्द्ह  जे कब त पय \nकार र् स  िबह  भ स कल  बकं त ु ओ ह मरा  स त त  प्रेबर त  क र ैत  रह लाह  आ प्र ा इ वेट  अिवा िैंक के िौकर ी मे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमागयदश यि करैत  रह लाह .  श्री राज िंदि िािू क आिम्िर ह ीि बि्का म, बिष्कलुष भावेि प्रे मम य  व्य वह ार  स िके \nआकबषय त  करैत िलैक. ओ मै बिल , िंगा ली, अफसर  स ि िगय में स माि रूप ेि स् वीक त आ प्रबत बष्ठत िलाह .  \nश्री राज िंदि ि ािू क म दु भाबशता , कमयठता कंस् ि तशि ए त य ू पमेंट उद्योग क बवकास में बह िकर  य ो गदा ि के \nकोलकत ाक उद्य ोग पब त  स ि स्वीकार  कय  कोलकत ा बिबल् िंग एसोब सएशि क वाइ स प्रे बसिेंटक पद पर \nसम्म ाब ित  के ल्कबन्द्ह. \nमामा स बिय  स ह भाबगत ाक िा दो सत त  अपि प्र िार  प्रसार  आ आगू  िबढ़ के कोिो काजक स फल त ाक श्रेय \nअपिा िामे ल ेिाक पक्ष में  ि बह  रह ै त  िबि.  ओ एकटा बि ्का म कमयय ोग ी िबि.  \nमामाक ब्य बत त त् वक िर् यि पूज िीय ा  मामीक ब् य बत त त् वक ििा बििा  अपूर्य रबह  जा य त  आ किोटैत  रह त . एक \nमात्र  आयक श्रोत  आ बवश ाल  स न्द्युतत  पाब र वाब र क दबय त् व  . बशक्षा , बववा ह, िीमार ी, सर-कुत ुम्ि आबदक अबत बर तत  \nकोलकत ा बिवास पर  अिबग ित  अन्द्य स म्िंधी , बमत्र  ल ोकबि के काय यवश आवागमि आ अस् िाय ी बिवास. मामाक \nकाकुर गा िी क बिवास, अिेको के ल ोकल पता  िल आ म ामा लोकल गा बज यय ि िलाह  से बििा  पू जिीय ा मामी \nके स ह य ोग क स म्भ व िबह  िल. र ाम काल में जेिा भगि त ी सीता अपि अ द्म्य  धैयय , स ाह स आ स ंत ाि \nबिमार्क संकल्प स  राम के  मयादा  पुरूषोत्त म ििािय  में स ह ाय क रहबिन्द्ह , क ष्र्  काल  में जेिा भग वत ी र ाध ा \nसिके क ष् र्  आ िर ािर  जग त  के  प्रेम म ें स र ािो र  के िे रह बिन्द्ह.  क ष्र् ा कालीि य ुद्ध , गी त ाक ग् य ाि में कतह ु \nर ाध ाक बज ि य ा िा म िब ह  भे टत बकंतु िरा िर प्रेम में  र ाध ा बििा स ि िेकार . अगर  आध्याब त् मक द बिकोिे \nदेखी त  आिंदमय कोश स  उपर र ाध ा एक अह्लाबदबि  श ब तत  रूपे र् क ष्र् ा आ िरा िर जग त  के  प्रेम में  \nसर ािो र  करय  ि ाली श बत त  िब ि.  त बह िा पू जिी य ा मामी भगवती सीता ज ेका मामा के  स ि पाब र वबर क दाबयत् व \nआ कतयव्य  के  बिियहि में  धैयय आ स ाह स स  मामा के म य ादा क रक्षा करै त  रह ब ल्िन्द्ह  आ भ गवत ी र ाध ा जेका \nसिके अपि प्रे म स स र ािो र  के िे रखबल् खन्द्ह. त त ेक प्र ेममय  रबह्िन्द्ह  जे हमर  माँ अपि िोट भाउज अिात  \nमामी के  प्रे मस ाग बर  कहैत रब ह्िन्द्ह.  मामा अतसर दौर ा प र  जा इ त े रह ैत  िब ल्िन्द्ह.  मा मी धैयय पू वयक असग़र  स ि \nिछिाक स ंग कोलकत ा में रबह   बशक्षा , बिमार ी अन्द्य  पाब र वा बर क स मस्य ा आबद  समग्र बग्रह स् त ी के बििा ह  \nकरैत  मामा के  उबित सह्योग दैत र ह बल् िन्द्ह . संय ोग  स  आ इ  हमर माँ  आ म ामी दू िू  िबह  िबि.  हम दू िू  के  \nसादर  िमि आ भावपू र्य   बविम्र श्रधां जली अबपयत  करैत बि य बन्द्ह . \nमामाक व्य बत त त् व के  मोि पार ैत  बलखैत  हमरा  ALEXANDER POPE क कबवत ा  “ODE ON \nSOL ITU DE” मोि परैत अबि . ओ िस  अपि पै त  क धि पर  स ंत ुस् त  िबि.  को िो  प्रिार  प्रसार क कमािा \nर बह त . अजस्र   शांब त  स ुखक अिुभव करैत  िबि.  जे ल ोक के मेबिटे शि स भ ेत ैत  िैक स े हुिका सह जबह  \nप्राप्त िब न्द्ह . कबवत ाक अंबत म दू  स्त ेंजा  \n  \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nSOUND SLEEP BY NIGHT; STUDY AND EASE; \nTOGETHER MIXED; SWEET RECREATION; \nAND INNOCENCE; WHICH MOST DOES PLEASE \nWITH MEDITATION \nTHUS LET ME Live UNSEEN UNKNOWN \nTHUS UNLAMENTED LET ME DIE \nSTEAL FROM THE WORLD AND NOT A STONE \nTELL WHERE I LIE \nत बह िा मामा  अस गर  पबर वार क  स ंिालि , समाज , क्षेत्र, भाषा सबहत् य क बवकास में स बिय स ह्भाबग त ा के \nिािजू द कोिो िाम य शक क ामिा स  उपर बि ्का म , केक र ो स अपेक्षा िबह , सिके \nप्रबत बि्का म, बिष्कलुष, बिष्पक्ष प्र ेम स द्भाव अपिा में संत ुि , मस्त, प्रस न्न . व्य बत त त् व िल ा आधुबिक कमयय ोग ी िबि.  \nआइ प ् वी पर सांसाब र क स म्िन्द् ध में मामा श्री  राज िंदि िािू   ह मर सि स   अबधक पूज् य  आ बप्रय  िबि आ हम \nिुझै त  बिय ैक जे ह ुिको अपि संत ािक अबत बरतत  हम स ि स  बप्रय आ बस िेही  बिय बन्द् ह . मोि कर ैत  अबि  जे \nएखिो बकिुओ बदि मामाक स ाब िध्य  में   र बह  हुिकर  स ाब ह ब त् य क स ामाब जक िे त िा के  आत् म्स ात  क सबकत ह ु स े \nकबत पय पाब र वा बर क स मस्य ाक  कार र्े स फल  िबह  भ रह ाल अ बि  आ किोटै त  रह ैत  अबि .  \n ह म अपि परम पू ज्य आ प र म बसिेह ी मामा श्री र ाज िंद ि िािू  के  श्री िर र् में श त ्  श त ् प्रर्ाम अबप यत  करैत \nबि य बन्द्ह  आ प र मा त् मा स  प्राियिा करैत  बिय बन्द्ह  जे मामा स् वस् ि रह बि आ हम र ा सि पर ह ुिकर  आश ीवा द \nबिर ंत र  ििल रह य .  \nएखिो मैबिली भाषा आ बमबि लांिल कतेक स मस्य ा  स  ग्रब सत  अबि . ज ेिा मध्य  बवद्या लय  तक मात  भाषा में \nबशक्षा, बमबिलांिल राज्य  आ कत ेक स्िाि ीय  स मस्या.  आ व्य कता अबि जे स मस्त  मैबिल स ंकीन्द्ताक पबर बध  \nस िाह र  आबि स ामेबकत आंदोलि कर ी.   पूज्य  श्री र ाज िंद ि िािू क अस् वस् िता सं कर् ाम तक स म्प ादि में \nिाध ा  उत् पन्न भ रह ल अबि.  ह म बवद्वाि मैबिल स माज स  बिवेदि करैत बिय बन्द् ह  जे कर्ाम तक बििा धत ा के \nििौिे रह बि. \nह म क त ज्ञ िी  श्री ििो  िा र ा य र् बमश्र जी  के  जे हमर ा मोि र ाखिे िबि आ   आभार ी  बिय बन्द्ह  जे पू ज्य मामा \nश्री राज िंदि ि ािू  स ि व्य बत त त् व के  स ाियजब िक करिा क  प्रय ास केलबि आ हमर ो बकिु  बलखिाक अ वसर  \nदेल बि. \nकोलकत ा सम ाज  स  हमरा  िहुत  स्िेह आ स ह्योग भेटल  अबि . सिके हमर प्रर् ाम आ  अिन्द्त मंगल कामिा .  \nII   ओम् शम  II    \nII जय  बमबिला  II                   II जय  मैबिली  II                    II जय  भारत  II              \nर मे श ल ाल दा स , वार ार्स ी , मोिाई ल 88 4 0 3 4 7 5 2 5  \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nशारदानन्द द ास प वर मल  \nमै विली पत्रक ाव र त ा मे र ाज नन्दनक अिद ान  \nमै विली पत्रकावर त ाक इ व त ह ास  मे कर्ण षगो ष्ठी -कर्णामृत,कल क त्त ाक य ा त्र ािव ध एक एह न स् ि वर्णषम अध्या य  अवछ  \nजकर चावलस  िर्ष स ँ अवधक,लगर्ग अद्धष श त ाव ब्दक य ात्र ा अनिर त  चल वत  र ह बाक श्रेय श्री र ाज नन्दन ल ाल \nदास के नाम जा इ त  छवन्ह  , जे मनसा -िाचा -कमषर्णा सम् पूर्णष रूपे समवपष त  र्ाि  कर्ण ा मृ त  क  विना  कोनो स ुदृढ़  \nआविषक पू ँजी र वह त ो अपन अध्यिसाय क बल   \nचल बैत र ह ला अवछ। वहनक एवह  स ंघर्षशील दीघ ष य ात्र ा पर ध्यान दै छी , त  स ह सा \nमहा मना मदन मोह न मालिीय मोन पवड़  जा इ त  छवि।  ब नार स वह न्दू विश्ववि द्य ालय के र  स्िापना क प्रसंग मे \nओ ल म्बा भ्रमर्ण क क  धन संग्रह  कएने छलाह  \nश्री राज नन्दनक वक्र य ा-कल ाप  कर्ण ामृतक माँ दे  ल गर्ग त वह ना र ह ल।  इहो अपन जीि न -िृवत्तक वसलवसल ा मे  \nनगर-नगर ,िगर-िगर  भ्रमर्ण  करैत कर्ण ामृ त क झोर ा लट कौने जनसम् पकष करैत ग्राह क बनबैत  मैविली -वमविलाक \nसम्बधषन मे  जुट ल रह लाह  अवछ ।  \nसन  19 8 4 ई ० क आस -पास हमरा  वह नक ा सम् पकष तखन र्ेल जखन स् ि ० सुधा कान्त दास प वर चय  करौ लवन \nआ कर्ण ामृतक ग्राह क बनबौलवन। \nत ाित  त क हम काव्य  रच ना  वदश प्रिृत्त नवह ं र्ेल छलह ुँ; ओना वछ ट -फुट \nशौव ़िय ा त ौ र  पर  जखन - त खन वकछु वलवख लैत  रह ी।  \nत त् पिा त  घवनष्ठता एना बि ैत  गेल  जेना -जेना हमरा  स ँ कवबत ा -लेख म ँगैत रह ला आ हम य िा य ो ग् य  स ामग्री \nपठबए लगव लय वन।  क्रम एह न  स न बवन गेल  जे  \nसाले-साल नि -िर्ष  के र  आ गमन पर अवर्नन्दन करैत  तिा शार दीय  अंक ल ेल स ामग्री से ह ो दैत र ह वलयवन ।  \nओतबए नवह ं कर्ण ामृतक आयु  जेना बिैत  गेल  तेना ओकर  दस  िर्षक र् ेला पर,पुन: प्रौ वि प्राप्त कएला पर \nत िा र ज त  जयवन्त क प्र संगे कविता वलखैत  गेल ह ुँ।  \nएवह  प्रसंग मे ई कह ब अवत र ं जन नवह ं ह ोयत जे मैविली ल क हमर ा न्य ू नावध क स वक्र य  बनेबा मे राज नन्दन \nबाबू क बड़का य ोग द ान छवन्ह ं । वह नक वनष्ठा  \nआ ल ग् नशीलता  देवख क आनो तर ह क स ंगठना त् मक वक्रया -कल ाप मे संलग् न  \nह ेबाक प्रेर र्णा ह मरा  वह नके स ँ र् टै त  रह ल।  \nजखन हम वदल् ली मे ” वमविलांग न “ नामक स ंस् िा क स्िापन अओर  स ंगठन मे  \nलाग ल रह ी ,त खन य िायोग् य  पर ामशष -वदशा-वनदेश  वह नका सँ र् टै त  रह ल।  ई   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nय दा -कदा वदल् ली अबैत  छला ह  त हमर वमविल ांग नक बैसक मे स वम् मवलत  \nर्ए उवचत पर ामशष स ँ हमर काय षकता लोकवन क  प्रोत् त् साव ह त  कै  उल्लवसत  करैत  \nछलाह । \nई  त वह नक जन -सम्प क ष बि े बाक कल ा -कौशल क छवि वि क।  कर्ण ामृत रूपी  \n(स कुर ीक एक्का)क ल गा म प कड़ने ओकर ा र ि जकाँ कोना हँकैत  रह ला तकर \nआनो कत ेक पक्ष अवछ ।  जेना कर्णामृतक श ार दीय  अंक स ाले -साल वनकालब,  \nपवत्र का प्रकाशनक संगे विवर् न्न  ल ेखकक पुस् त क प्र काशन । एवह  प्रकाशन म े  \nलाग त  ख़चष  पाठक िगष स ँ प्र ाप्त  करब।  स ंगव ह ं -संग लेख क क  प्रोत् साव ह त  कए  \nपु स् त क वलखबा क प्र कावशत  करब। उदाह र र्ण स्िरूप प्रव सद्ध ल े खक मवर्णप द्मक वलख ल पुस् त क स र् त  \nअवछए। , “मै विली दधी वच र्ोल ा लाल  दास ” ;र ामानन्द र ेर्णु रवचत  तिा आनो आर  क त ेक ल ेखकक रचना \nकरर्णगो ष्ठी द्वार ा प्रकावशत \nअनेक पुस् त क अवछ ।  \n \nई  स र् काय ष वह नक कृ वत त् ि क मह ाघषता त प्रमावर्णत कवर त वह ं अवछ  स ंगव ह ं एकरा सम् पावदत  करबा क पाछ ाँ \nकतेक प्र का र क पाव र िाव र क ए िम िैयव क्त क  \nसंघर्ष करेत रह ए पिल वन स े  वह नक य ुद्धिीर  प्रार्णिन्त  ह ए बाक ठोस प्रमार्ण विक ।  ब ीच -वबच मे   अनेक एहन \nअिस र  आएल  जखन ई  र्ीर्र्ण रूप  रोग -ग्रस् त  हो इ त  र ह ला आ दीघष कालीन वचवकत् सा उपर ान्त  स्िस् ि र् ए \nमै विलीक सेिा चा लू  \nर खल वन।  कतेक बे र  स ामने उपवस् ित मृ त् य ु पय षन्त के व टटकावर  क दू र  र्गौ लवन  \nअवछ।  मैविली - पत्त्र कावर त ा  के  वह नक अिदान एना वच र स् मरर्णीय  अवछ  जे वह नकर  समानान्तर  अििा समकक्ष \nमै विली सावह त् य क प्र ांग र्ण मे दोसर  के ओ  \nनवह ं देखाइ त  अवछ  ।  हँ वह न् दीक पत्रकाव र त ा मे मह ािी र  प्रस ाद वद्विेदी नजवर  \nअबै त  छवि।  ई ध ा र र्णा वह न क स ंघर्ष -साध ना के र  विविध  पक्ष के  ध्यान मे राव ख क बनल अवछ । वह नक \nसाह सपूिषक साध ना मे सह धव मष नी पत्नी क दे ह ािसान र्े लाप र  हमरा  आश ंका छल जे एह न िज्राघात  स ँ वह नक \nगव त शीलता  कहीं  \nअिरुद्ध ने र्ए जाय । मु दा वहनक स ंकल्प अप्रवतह त  रह ल ।  \nह मरा  कतेको बेर  कल कत्ता पहुँवच वह नक र् ट करबाक संय ोग  बवन -बवन क  \nय ात्र ा टव र  जा इ त  र ह ल आ आब त हम िृद्धािस् िा जन्य  असमिषत ा सँ  पीव ड़त  छी।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस् िय म र ा जनन्दन बाबू  बजबो -र्ु कबो सँ  असमि ष छवि।  पवह ने जेह ो वकछु िात ालाप ह ोइ त  र ह इ  छल आ \nर्ािनाक उष्मा स ँ र्वर  जा इ  छलह ुँ,से  स ं र्ि नवह ं।  \nत खन कर्ण ामृतक र्विष्य क वचन्त ा खेह ार ने र ह ैत  अवछ । आगू  वचत्र गुप्त र्गिानक  \nजे इछछा ।  श ार दानन्द दास पवर मल ,  \nपता :-िी-० ० ३अजमेर ा ग्री न एकसष,कलेना,  \nअग्रहा र ा बन र घट्टा  रो ि,बंगलु रु-560076 \n  \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनब ोना र ा य र्ण वमश्र \nय ु ग प्रित्तषक र ाज  नन्द न लाल दास   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसुर ेन्र ठाकुर \nमै विली से िी कलमक वसप ाही:  श्रीमान र ाज नन्दन ल ाल दास  \nमोवस स   र्र ल दिात  आ ले खनी वशवक्षत  स माजक एकटा प्रधान अंग र ह ल छवन्ह । जाव ह  स   ओ जन -जीिन स  \nसंबंवध त  विवर्न्न पक्षक  य ुगा नुकु ल वलवपिद्ध करैत आवब रह ल छवि। ब्राम्हर्ण िर्णषक अवत वर क् त  काय स् ि ल ोकवन \nसेह ो उक् त  उपकर र्ण क  अपन - अपन जीव िका अजषन कर बाक लेल प्रम ुख आधार  बनौलवन्ह। आ,अती त मे  राज ा -\nमहा र ाज ाक द र बार  मे मुंशी -प टिार ीक त त् क ाव लन प्रवत वष्ठत पद पर आसीन होइ त  र ह लाह। आधुवनक य ुग मे स ेह ो \nकाय स् ि ल ोकवनसर कार ी -अस र कार ी विर्ाग मे  ल ेखा वलवपक,ले खापाल आ चाटषि षएकाउण्ट ट आवद पद पर  काज \nकरैत  आवब रह ल छवि । एंक र  अवत वरक्त  ई लोकवन सामा वज क ,साव ह व त् य क,सां स् कृवत क  राज नैवत क का ज स   \nसेह ो ज ुवड़ त  र ह लाह  । ए वह  क्रममे श्रद्धेय  श्री मान  रा जनन्द न लाल दास  जी  स े हो िंवचत नवह  र ह लाह।  श्रीमान \nर ाज नन्दन ल ाल दास  वशक्षा अजषन करबा क उदेश्य ेकोलकात ा गेलाह । क ाल -क्रम र्ण ओ कल कत्ता विश्व विद्य ालय \nस र ाज नीवत  श ाश् त्र  मे स्नात क ोत्त र  पर ीक्षा उ त्त ीर्णष कयलवन्ह , आ एकटाप्रवत वष्ठत ईंव ज वनय व र ं ग कम्पनी मे ' सेल्स \nप्रवतवनवध /अवधक ार ीक रुपमे काज करय  ल गलाह । अन्त त ो गत् िा ओ स ेिा वन िृतो र्ेलाह ।  मुदा, श्रीमान  दास जी \nअपन जीिन क  मात्र  चाकरी  जी िन स संबंवध त  नवह  रख लाह । ओ राज नीवत  श ाश् त्र  मे माक् शष -लेवननक विचार- \nवसद्धान्त  आ गवत विव धक संग  रूस ी क्राव न्त बा स िषहार ाक समस्य ाग्रस् त  जीिनक स ेह ो अध्यय न क य ने \nछलाह । त क र  प्रर्ािहुनक स ामाव जक जीिन  पर  स ेह ो पड़ लवन्ह । आ,ओ स ामाव जक -र ाज नैवत क आ आविषक \nसुधा र क दृ वष्टकोर्ण ल ' क' अ पन अवत वर क् त समय मे काज करय  ल गलाह । मु दा, ओ हमर ा  जनत बे \n,कलकतास् िकोनो राज नैवत क  दल  विशे र् क' कोनो स ाम्य िादी  दल  स   जुवित नवह  रह लाह । मु दा, ओ स ामाव जक \nस् त र  पर  ओ वमवि ला-मै विली कस ेिाक ह ेत ु काज करय  ल गलाह ।  श्री मान  दास जी  कोलकत ास् ि अपन \nछा त्र ािस् ि ा कालवह ं मेमै विली आंदोलनी(स्ि ०) पं० देिनार ाय र्ण झा (दरर्ंगा) क सम्प कष मे  \nअयलाह । आ,अ ० र्ा ० वमविला संघ (पू िषक मै विल संघ) म े प्र िेश क'अबाध गवत एं काज  क र य  ल गलाह । ओ त्त वह ं \nवह नका र्े ट र् ेलर ह विन्ह सिष  श्री पं ० ह वर िन्र वमश्र ' वमवि लेन्दु ' , उव दत  नार ाय र्ण झा(ब सौली) ,मह ािी र  \nझा(श ुर्ंकर पु र ,दर र्ंगा), सह पाठी पीत ाम्िरपाठक(धकज र ी ,मधुिनी)देिकान्त ठाकुर (दु गा पट्टी, मधुिनी) आ,बाद मे  िरम्ह \nनार ाय र्ण झा(ग ाम-दुिा,मधुिनी)आ युगना र ाय र्ण झा ( स वर स ो, मधुिनी) आवद -२ सदस् य  ल ोकवन।  \nिा०( स्ि०) लक्षमर्ण  झा क' आह्वान पर  वमविला र ाज्य क स मिषन मे  म ैविल स ं घक दवक्ष र्ण कल कत्ताक शाखा अपन \nमूलस ंगठन स  अलग र्'ग ेल आ,' वमविला लोक संघ'क नाम स  काजकरय  ल ाग ल। ओही  मे प्रमु ख रुप  र्ण \nछलाह :-सिषश्री बाबू  स ाह ेबचौधर ी, िा० प्रिोध नाराय र्ण वसंह,पं० देि नार ाय र्ण झा, िैद्यनाि झा (िुमरा ,मधुिनी)आवद-\n२ लोक। आ,वमविल ा लोक सं घ उत्त र ोत्तर वमविला र ाज्य क समिषन मे  बर्यं धवर  गाजा -बाज ाक संग  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकल कताक' र ाज पि पर  प्रदशषन करैत  रह ल,का ज स र् करैत  रह ल। मु दा, श्र ीमान राज  नन्दन ल ाल दास  जी  \nत ात् कावलक र् ू लिश श्रद्धेय '  श्रीव मविल ेन्दु  जी क स ंग अपन  मू ल स ंगठन ' मै विल सं घ'मे  रवह  गेल ाह।  पू िष मे  मू ल \nसंगठन' मै विल स ंघ' वमविल ा र ाज्य  वनमार्णक प्र श्नपर एकमत नवह  छल। मु दा,  ई ० सन :-१ ९ ५ ८  क-२६ जनिर ी \nक'वदन दुनू  स ंगठन वमवल क' एकीकर र्ण कयलक आ,नि नाम: -अवखल  र्ार त ीय  वमविल ा संघ  क' ना म सं \nकाज  करय  ल ाग ल। एकीक र र्णक श्रेय  छलवन्ह  स िषश्री : -िा० लक्षमर्ण  झा, िा ० िर ज वक शोर िमा 'मवर्णप द्म' आ \nिा० ह वर मोह न झ ा क' । ब ाद मे स ंघ अपनमावसक पवत्र का' वमविला दशषन' क प्र काशन िा ०प्रिोध नार ाय र्णप्रया स स   \nशुरु कयलक। ओकरा ले ल व मविल ा दशषन प्रा ० वल० नामक कंपनीक स्िापना  कयल गेल । जकर पवह ल स वचि \nश्री मान्र ाज  नन्दन ल ाल दास  जी  एं क  बनाओल गेल  छ ल।  ईम्ह र  नि गवठ त  अ ० र्ा ० वमविला संघ  मे  पुन: \nवकछु मत ान्त र क कार र्ण  'गुट बाज ी' शुरु र्' गेल । दुनू ग्रू प परस् पर अपनाआप क  असली वमविला संघ  घोव र्त \nक'स् ित ं त्र  रुप र्ण काज करयलाग ल।  ओम् ह र  िा ० प्रिोध नार ाय र्ण वसंह ,श्र ी िैद्यनाि झा  क'सल ाह  पर  उक्त  स ंघ \nक  'र वज ष्रेशन'  चु पे चाप क र बौलवन्ह। त िा वपदुनू  ग्रू प काज  करैत रह ल। मु दा, बाद मे ई ० सन  १ ९ ६ ५  मे  \nमहा जाव त सदनक प्रेक्षागृह  मे िा ० प्रिोध नार ाय र्ण वसंह ' संघ ' क रव जष्रेशनकसंबंध मे खु लाशा कयलवन्ह । विर ोध ी \nग्रू प पु न: स वक्रय  र्ेल। मावमल ाकलकत्त ा ह ाई  कोटष  मे पह ु् चल । मु दा, िा ० प्रिोध बाबू  क'ग्रू प क पूिषवह ं स  रवज ष्रेशन \nकरय बाक कार र्ण  'विग्र ी' र्े टल वन्ह । त दुप र ान् त विर ो धी  ग्रू प पूिषक आ् ई० मै वि ल स ंघ क   पु न:जीव ि त  कयलवन्ह । श्री \nमान  र ाज  नन्दन ल ाल दास  जी  पुन:ओतव ह ं खूब ज ो र -सोर  स  काज  करय  ल गलाह । ओ  उक्त  स ंघ मे  स मय -\nसमय पर  वमविला -मै विली ह ेत ु आन्दोलन,प्रदश षन,मै विली पु स् त कक प्रकाशन आवद -आवद  काज स र् सदस् य क \nसंग कर य  ल गलाह । अपन संघी जी िनमे श्री मान  दास जी  स वचि/अध्यक्ष पद क  स ेह ो  बेश स ुशोव र्त \nकय लवन्ह । वमविला-मै विली क'  ल ेल काज करब क  ओ आजी िन उदेश्य पूर्णष रुप र्ण एकटा' मोटो'  बना ले ने \nछलाह ।  श्री मान  दास जी  कल कत्तवह ं स   प्रकावशत  'आखर ' पवत्र का क'प्रकाशन स ेह ो शुरु कयने छल ाह । प्रे र क \nआ स लाह कार  छलविन्हमैविल ीक सुपवर वचत  हस् त ाक्ष र  (स् ि ०) र ाज कमल चौधर ी। सह य ो गी िृन् द मे  छलविन्ह सिष  \nश्री कीवत ष नार ा य र्ण वमश्र,पीत ाम् िर  पाठक,िा० िीर ेन्र मवल् लक आवद-आवद।  ई ० सन :-१ ९ ८ ३  अबै त-अबै त  आ् ई ० \nमै विल स ंघ  क' गवत  अिरुद्ध  र्' गेल ैक। सिषश्री वमविले न्दु  जी , महािी र  झा, उवद त ना र ायर्ण  झा, पीत ाम्िर \nपाठक,य ुग ना र ा य र्ण झा, िर म्ह नार ाय र्ण झासव ह त  श्रीमान  दा स जी  आवद स ेह ो त ात् कावल क असवक्रय  र्'  \nगेल ाह । िर म्ह ना र ाय र्ण झा दवक्ष र्ण कल कत्ता मे 'मै विल नि जाग र र्ण स ंघ' ना मक एकटा अल ग संस् िा \nबनौलवन्ह । पीत ाम्िर पाठक टे कनीकली आ् ई ० मै विल  स ंघ  क  अवखल र्ारत ीय  वमविला संघ  मे श्री य ुग ना र ाय र्ण \nझा आवदक स ंग विलय न कय लवन्ह ।  आ,श्री मान र ाज  न न्दन ल ाल दास  जी  'कर्णष गोष्ठी' नामक स ंस् िा मे  \nअपन सह य ोग  देबय  ल गलाह ।  श्री मान दास जी सावह व त् य क कमष  स   सेह ो ज ुड़लाह । ओ,नाटककार क रुप म  \n' सन्तो ' नामक क्रावन्तक ार ीनाट क ल ेखन कयलवन्ह । कल कत्ता म  ओकर  मंचन स ेह ो क य लवन्ह । ब ह ुत  िर्षक बाद  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओकर एकटा प्रवत  हमरो  उप ह ार  स्ि रुप देने  छवि। एकर  अवत वर क् त  ओ' वचत्र ा -विव चत्रा नामक पोिी से  हो \nसम्प ादन कयने छवि। कवित  पुस् त क 'कर्णामृ त '  पवत्र का म  वलखल - छपल स म्प ादकीय  स र्क स ंग्र ह  अवछ । ओ \nत ेसर  पोिी व लखने छवि -' कर्णषगो ष्ठी आ कल कत् त्त ा' । जा वह मे 'कर्णषगो ष्ठीक अवत वर क्त  कल कत्ताक मै विली \nगव त विव धक चचष  अवछ ।  श्र ी मान  र ाज  नन्दन ल ाल दास  क  हम विशे र् रुप र्णजनैत वछय वन्ह ' कर्णामृत' क य शस् िी \nसम्प ादक रुप म । ओ लगर्ग ४० िर् ष धवर  ओकर  स फल  सम्प ादन करैत दोसर ' कीवत षमा न' (रेका् िष)स् िावपत  \nकय लवन्ह । एव ह  स   पू िष ' वमविला वमवह र '  अपन कीव त षमान स् िावपत  कयने अ वछ । ओना अवधकांश मैविली पवत्र का \nसर् अल्पाय ुए र ह ल अवछ । मु दा,  श्री मान  दास जी  जखन  स्िय ं श ाव र व र क आ मानवसक रुप र्ण असवक्रय  र्'  \nगेल ाह  रखने 'कर्णामृत' कप्रकाशन बन् द र्' गेल । ओना ओ  नवह  चाह ैत  छला ह  जे उक्त  प वत्र का बन्द \nर्'ज ाइ क। ब ीच-२ बीच म  ओ  श्री चन्रेश जी ( दर र्ंगा) स न साव ह त् य क ार  क  'अवत वि ' सम्प ादक सेिा स ेह ो लै त  \nर ह लाह। चन्रे श जी  एक बे र  'कर्णामृत' क ल ेलनेपाली विश ेर् ांक लेल स ेह ो  अवत वि सम्प ादक मनोनी त  र्ेल \nछव ि। श्री मान  दास जी  अन् त -अन्त  त क 'कर्णामृ त '  कल ेल पू र्णषकावलक सम्प ादक खो ज म  ल ाग ल \nर ह ा। मु दा, ओअसफल  रह लाह।  'कर्णामृत' पवत्र का म  स िषस्त र ीय  र चना सर् छपैत  रह ल । पवह ले ओवह म  'वमविला \nवमवह र '  आ ' वमविला मोद' जक ा्  वह न्दी रचना सर् से हो छपै त  रह ल। एक बेर  हम श्री मान  दास जी क अनुर ोध  \nकय ने रवह य वन्ह  जे अप ने वहन् दीकर चना वकएक छपै त  वछ य ैक? ओ त ुर त्त े हमरा  उ त्त र  देने  रवह  एखन' कर्णामृत'  \nके जव ड़ मजबू त  करबा क अ वछ । शनै -शनै वहन्दीक रचना  नवह  छपतैक। आ,ब ाद म  स ैह  \nर्े लैक। ' कर्णामृत' पूर्णषकालीन मै विली पवत्र का र्' गेल ।  ' कर्ण ामृत' पवत्र का मादे हमरा  ए कटा मह त् िपूर्णष घटनामोन \nपड़ैत अवछ । ओकर प्रकाशनक बादे कलकत्तामैविल ी ज गत  म  ई चचाक विर्य  बवन गेल  जे उक्त  पवत्र का \n' कर्णष काय स् ि'सर्क जा वत क  पवत्र का र्' गेल  अवछ ।  अ ० र्ा ० वमविला संघ  म  एकर खू ब प्रवत वक्रय ा \nर्े लैक। मु दा, म ैविली से नानी ब ाबू  स ाह ेब चौधर ी एकर ज ोर दा र  स मिषन कय लविन्ह। ओ 'कर्णष  गोष्ठी' द्वार ा \nआय ोव ज त  एकटा अनुष्ठ ान म  अपन विचार  व्य क् त  कयलवन् ह : -\"ह म जाव त िादक समिषक नवह  छी। र्ा र त  िर्षस  \nजाव त िाद शीघ्रे  स माप्त नव ह  ह ैत । ज ाध वर  ई  रोग  स माप्तनव ह  हैत , त ाध व र  य वद वमविलाक  स र् जाव त  जौं  अपन \nमात ृर्ार्ा मैविली म  अपन -अपन पत्र-पवत्र का प्रकावशत  करव ि त  हज े की छैक? एव ह  स  वम विला-मै विलीक \nसिषस्त र ीय  आन्दोलन स फल  हैंत !! !ब स् सकी छल,' संघ'म  से ह ो ' कर्णामृत' वि र ोध ी स् िर  स माप्त र्' गेल। आनो \nसंस् िा सर्क स्िर  बदवल गेल ैक। आ,बह ुत ों सदस्य  स र्' कर्णामृत' क ग्राह को बवन ग ेला ह ।  श्री मान  रा ज नन्दन \nजी मैविलीक एकटा स फल  सम्प ादक र ह लाह । ओ अ पन पवत्र का म  स त त   नि- निर चन ाकार  क  प्रोत् साव ह त  क र ैत  \nर ह लाह। एत े तक की ओस् त र ह ीन वकछु रचना  के  स ेह ो यदाकदा प्रकावशत कर ैत  रह ला ह । एक बेर  हम ह ुनका \nस  अनुरो ध कर ने रवह य वन् ह  जेअपने एवह  तर ह क रचन ा सर् के वकय ेक प्र कावशत  करैतवछ य ैक? पव त्र काक स् त र  \nवदनानुवदन कवम जाएत । ओ चोट्ट वह  उ त्त र  देने रह वि :-\"सुर ेन्र जी  ! नि र चनाकार क  प्रोत् साह न देनाई  आिश् य क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ोइ त  छैक।बा द म  एह नेरचन ाकार  स र् वलखै त -वलखै त  च मवक जेता ह । आ , ह म त खन वनरुत्त र  र्' गेल  रह ी।  \nप्रस ंगिश, हमरा  एकटा आर ो घटना मोन पड़ैत  अवछ ।  ह म एक बेर  बाबू  स ाह ेब चौधर ी ज ी' क वनध नक बहुत  \nबादअपन एकटा र चना ल'क'  श्रद्धे य  दास जी  ल ग गेल रह ी। प्रकाव शत  करब ाक अनुर ो ध कय ने रवह य वन्ह । ओ \nकहने रवह : -\"सुर ेन्र जी !आंह ा्  मात्र  एकटा मैविली काय षकता छी। ह मर ा ई  नवि बुझल अवछ  जे आंह ा्  मैविली म  \nर चना कर ैत  छी । ' ह म उत्त र  देने  रवह य वन्ह : -\"दास जी ! अ पने ठीके कहल अवछ। ह म अवनय वमत  रुप र्ण रचना \nसर् से ह ो वलखैत  छी। ह मर वनकटिती  वकछुए ल ोक क  ई बा त  बुझल छवन्ह । एकाध  र चना ह मर प्रकावशत ो र्े ल \nअवछ। खैर ,ज े वकछु। स् ि ० बाबू  स ाह ेब चौधर ी ज ी पर के वन्र त  हम अपन एकटा कवित ा' घू वर  आउ -घूव र  आउ'बन्द \nवलफाफ मे  हुनका ह स् त गत  कराओल। ओ हमरा कह लवन्ह : -ठीक छैकबाद म  हम एकर ा देखबैक। एखन  \nकर्णामृत' क स ंर्ाव्य  अंक प्र क ाव शत  होअ -ह ोअ पर छैक।ए कोटा पन्ना  बा् चल  नवि हेत ैक।  दोसर  अंक मे हम \nपूर्णष प्रय ास कर ब। \" आ ह म चाह  पीलाक बाद हुनक वनिा स स   सह र्ष  विदा र्' गेल ह ु ् ।  अवह  रे बा! ठीक दोसर े \nवदन श्रद्धेय  श्रीमान  दास जी ह मर काय ालय मे फोन कय लव न्ह: -सुर ेन्र जी !  आंहा् क र चना  प्रस् त ुत  अंक म  छवप \nर ह ल अवछ । (स्ि ०) चौधर ी जी  पर  नीक कवित ा वलखल  अवछ । त ैं हमहू ्  बाध् य  र्' क' प्रे स बल ा क े आग्रह \nकेवलयवन्ह । ओ, एकटा पन्न ा खाली हेबाकबात  कहलवन्ह । ह म कहवलयवन्ह  अबस् से छाव प वदय ौक।त कर बाद ह मर \nओ बहुत प्रश ंशा कय लवन्ह । आ,वनर न्त र वलखबाक आग्रह  से ह ो कय लवन्ह । ह म ह ुनका धन्य िाद देने रवहय वन्ह । बाद \nम  जखन ' कर्णामृत' ह मरा  ह स् त गत  र्ेल त  उक्त  कवि त ा क  प्रकावशत  देवख ह म बेश  ह वर्षत र्े ल रह ी। आ,ह म \nत ुर न्ते श्री मान  दास जी क  पुन:अश ेर् धन्य िाद देल ।  श्री  मान  दास जी  स मयानुसार  'कर्णामृत' क विशेर्ांक \nवनकाल करवि। स् ि० बाबू सा ह ेब चौधर ी परएकटा स्ि त ंत्र  विशे र्ांक प्र कावशत  कयलवन्ह । स् ि ० सुर ेन्रझा 'सुमन'जी \nआ स्ि ० पीत ाम्िर पाठक जी  पर संय ुक्त विशे र्ांक स े हो प्र कावशत  कयलवन्ह । एव ह  त र ह   आरो  मैविली मवनर्ी सर् \nपर ओ विशेर्ांक स र् प्रकाव श त  करैत र ह लाह ।  प्रसंगिश ह मरा  आरो  एकटा अविस् मर्ण ी य  घटना मो नपड़ैत \nअवछ। श्री मान रा ज नन्दन लाल दास  जी ' कर्णष गोष्ठी'क वदवश स  'वचत्र ा -विव चत्रा'नामक उत् कृष्ट पोिीकप्रकाशन \nकय लवन्ह । ओ अ पन वनिास पर  बजा  क' ह मरा उक् त  पोि ीक एकटा प्रवत  हस् त गत  कर ौलवन्ह। पोिीक कर् र  पृष्ठ \nक  उनवट क' ह म देखल। ओकर सामनेक दोसर पृ ष्ठ पर वलखा छल: -' र चनाकार  सुर ेन्र ठाकुर  जी  क  \nसादर र् ट।'  ओह्! हम त खन  बहुत  र्ाि -विह्ववलत र्'ग ेल रह ी। आ ,ह म ह ुनका पुन:अश ेर् धन्य िाद देने रवहय वन्ह ।  \nह मरा  प्रवत  श्रद्धेय  श्री मान  र ा ज नन्दन ल ाल दास  जी  क' आदर -स् नेह आ प्रेम ह मर मोन क  स त त   आनंवदत  \nकरैत  रह ैत  अवछ । ई श्व र  स   प्रािषना जे ओ वमविला -मै विल ीसे िािष सशर ीर  स्िस् र्थ य  र ह व ि आ दीघषजीिी  होव ि!!!  \n  \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसुधी र \nश्री य ुत   र ाज नन्दन ल ाल दास  ज ी ओ मैविली   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकामेश्वर  झा ’कमल ’ \nकर्णामृत प वत्र का आ स म्प ादक श्र ी र ा जनन्दन ल ाल दास    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रदीप वब ह ा र ी \nस ं स् म र र्ण : र ाज नन्दन  ल ाल दास: :अपने घर मे  पर ग ोत्र ी  \nर्ाइ राज नन्दन ल ाल नवह  र ह लाह ।  ह ुनक नवह  र ह ब स म्प ू र्णष मैवि ली ज गत क  दुखी क' गेल ।  आश ीर् \nअनवचन्हा र  जी  ह ुनका श्रद्धांजवल दै त  हुनका पर संर् ाव ित  अंकक मादे वलखैत  छवि ज े  हुनका ज ीबैत ओ अंक \nबह ार  नव ह  क' सकल ाह ।  ठी के, समय पर  रचना नव ह  द'  स कबाक हुनक एकटा विफॉ ल्टर  हमहू ं छ ी।  \nर्ाइ राज नन्दन ल ाल दास  ज ी सं हमर पवर चय  1 9 8 6  ई.  मे र्े ल छल।  ताव ह सं पवह ने  नामटा स ुनने रह ी।  \nअपन उपन्या स विसूविय स वलखलाक बाद मास् सैब (जीि कान्त)क किनानुस ार  कर्ण षगो ष्ठी कलकत्ताक  पाण्िुवलवप \nपठा देने रवह य वन ।  दू -त ीन म ासक बाद र ाज नन्दन ल ाल जीक पोस् टकािष र्े टल ।  ओ वलखने  रह वि जे स ंस् िा \nपोिी छपबा  लेल तैय ार  अवछ , मुदा संस् िाक  िोड़ेक अि ार्ाि छैक। त   छपाइ क खचष िा कागत क मू ल्य  जं \nअहां  जो गा र  क' वदय ैक, त ं पोिी छव प जाय त ।  हम एक र ा एव ह  त र ह   बुझलह ुं पोिी प्रकाशनक पूर ा खचषक  दू \nर्ागमे बांटल  गेल  अवछ ।  कागत क मू ल्य  आ तक र  बाद  छपाइ  स म्बवन्धत अन्य खचष ।  पोिी प्रकाशन \nसम्बन् धी  हमर पवह ल अनुर् ि  छल।  हम त ं बुझैत र ह ी जे प्रकाशक स्िय ं स र्ट ा ख चष करैत छवि।  करबा को \nचाह ी।  त खन ने प्रकाशक।  दोसर  गप ई ज े हमर नि -नि नोकर ी छल।  पवर िा र मे  माय  छलीह , पत्नी छलीह, \nजेठका बेटाक जन्म र्' चुक ल छलै, ह ाइ  स्कूल मे पढ़ैत  छोट र्ाइ छल।  हम एत ेक  दावय त् ि -वनिषहनक संग \nएवह  वस् िव त मे  नवह  र ह ी ज े पो िी छपय बामे अपन टाका खचष  क' सकी।  हम ह ुनका पत्र व लखने रवह य वन जे \nप्रकाशकक  अ पन खचष क' पोिी छपय बाक चाह ी ।  जं संस् िा एवह  वस् िव त  मे नवह  अवछ त ं कृ पया पाण्िुवलवप \nघु र ा दी,  कार र्ण हम पोिी प्रकाशनमे टाका ल गय बाक वस् िवत मे  नवह  छी । \n       ओ उता र ा देने रह वि  जे अह ांक मोनमे प्रकाशक क जे छव ि अवछ , मैविलीमे त ेह न प्रकाशक नवह  छैक।  \nमै विलीमे संस् िा सर् पोिीक  प्रकाशन कर ैत  आयल अवछ  आ बे सी संस्िा चन्दे सं च लैत  अवछ ।  वकछु \nसामर्थ य षिान ल ेखक छव ि, जे स्िय ं प्रकाशक -वित र क छव ि।  ओ वलखने  रह वि जे स वमवत क ती नटा  सदस् य  \nपाण्िुवलवप पढ़लवन अवछ , क र्णामृत पवत्र काक स ह य ोग ी वि द्वान ब्रह्म ानन्द जी (ब्र ह्म ानन्द वसंह झा ) सेह ो पढ़ लवन \nअवछ।  वनर्णषय  छैक जे पाण्िुवलवप नवह  घुर ाओल जा य ।  से पाण्िुवलवप हम स र् नवह  घुमाय ब।  तखन इ ह ो \nवनस् त ुकी नव ह  कहब ज े एव ह बेर ह मस र् छा वप स कब वक नवह ।  ' कर्णामृ त ' क अंक पठौलहुं अवछ।  एकर स दस् य  \nबवन जा य ब त ं वनयवमत  र्ेटै त  रह त ।  \n      ह म सोचलह ुं, र्ने स ंस् िे ल ग र ाखल र ह य ।  ह महू ं िोड़ े छपा र ह ल छी।  ह म ' कर्णामृत'  पवत्र काक \nसदस् य  बवन गेलह ुं।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n     मु दा,  वकछुए वदनक बाद पत्र आयल जे 'व िसू विय स'  छव प र ह ल अवछ ।  हम र  मोन  मय ू र  नाव च उठल ।  \nपु स् तकाकार  पवह ल पोिी छ ल , त कर प्रसन्न त ा वलखल  नवह, अनुर् िेट ा कय ल जा  स कै छ।   \n      विसूव िय स छपल ।  कल कत्तामे लोकापष र्ण र्े ल।  ल ो कापषर्ण करबा  ल ेल संस् िा द्वार ा र मानन्द रेर्णु आमंवत्र त  \nछलाह ।  हम त ाव ह  स मय त इ स बरखक र ह ी।  ह ािड़ ा टी सन पर पहुंचल ह ुं तं स ंस् िाक वकछु स दस् य क स ंग \nश्रद्धेय  बाबू  स ाह ेब चौधर ी आ  वकशोर ी कान्त  बाबू  हमर ा दुनू ग ोटक स्िा गत  ल ेल प्रस् त ुत  रह वि।  हमर ए वह  \nत र ह क पवह ल अनुर् ि छल।  हमरा  आचाय ष रमानाि झ ाक  िक्त व्य क ओ अंश मोन पड़ल जावह मे  ओ कहने \nछव ि जे कल कत्ता मैविलक त ीिष अ वछ ।  हमर ो लागल रह य  जे ती िे कर '  आयल छी ।  \n     लोकापष र्णक प्रसंग एत बे। अन्य वििर र्ण स र् कहने विर्य ान्त र  र्'  जायत।   \n     आइ हमहू ं अपन टाकासं पोिी छ पबै  छी,  मैविलीक बेस ी ले खक छ पबै त  छवि।  स ंस् िा सर् पवह ने स न \nउदार  नवह  अवछ ।  पठनीयत ा  एत ेक घवट गेल ैए जे पवह ने  गद्य क पोिी कम -सं-कम एगा र ह  स य  छप य , आब \nत ीन स य  छपैए।  एव ह मे  वकछु अपिाद र्'  स कै त  छवि। पवह ने कवित ोक पोिी त ी न सय  नवह  छपय ।  एह न \nअिस्िामे र ाज नन्दन ल ाल दास  मोन पड़ैत  छवि।  हुनका  गेल ा बेस ी स मय नवह  र्ेलवन अवछ ।  मुदा ओ अपन \nवज वित े कालमे  प्रकाशन आ पठनीय त ाक ई  वस् िव त  देखल वन। \n     कर्णषगो ष्ठी, कल कत्ता द्वार ा प्रकावशत  पवत्र काक स ंपादक रा जनन्दन बाबू  छला ह  ।  प्रधा न संपादक अजुषन \nबाबू  (अजुष न लाल कर र्ण) छ लाह ।  मुदा,  पवत्र काक स ंपादन लेल स ंस् िा ह ुनका स् ित ंत्र  कयने छल वन।  \nपवत्र काक प्रवत  हुनक अनुरा ग , समपषर्ण आ  व्य िह ार क कारर्णे कल कत्ताक र चनाकार लोकवन जेना, बाबू  स ाह ेब \nचौधर ी,  ल ू टन ठाकु र , ब्रह्मानन् द वसंह  झा,  श्रीकान्त मं िल ,  िीर ेन्र मवल् लक,  निीन चौधर ी,  रामलोचन ठाकुर,  \nलक्ष्म र्ण झा ' साग र '  प्रर्ृ वत  ल े खकल ोकवनक स िषविध सह य ोग  कर्ण ामृतक  र्े ट ैत  रह लैक।  \n      र ाज नन्दन बाबू  मैविलीक अल ािे वह न्दी, बांग् ला आ अंग्रेजीक अवधकृत ज नत ब र खवनह ार  ल ोक छलाह ।  \nओ म ाक् सषिादी  वचंत नक ल ोक छलाह ।  कल कत्ता क कत ो क आन्दोलन मे  ज्य ोव त  बस ु क स ह य ोग ीक रूपमे स वक्रय  \nर ह लाह , मुदा से रवह  नव ह  स कल ाह ।  एकर कार र्ण ओ क ह ने रह वि जे पवर ि ार क दाव य त् ि छल, वधय ापुत ाक \nवशक्षा आ कै वर य र  छल, कोन ो पैघ आ स म ृद्ध पाव र िाव र क पृष्ठर् ू वमक लोक नवह  रह ी,  त   राज नीव त मे  बेसी दू र  \nधव र  जय ब ाक बात  नव ह  स ोच लह ुं ।  मुदा,  हुनक वचन्तन, इ मानदार ी आ स ह जत ामे कोनो  अंत र  नवह  र्ेलवन।  \nसादा  जी िन आ उछच विचार  बल ा लोक छलाह ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n      र ाज नन्दन ल ाल म ैविल ीक सुछचा अनुरागी  छलाह ।  हुनक ल ेखनी कर्णामृतक स ं पादकीय मे  देखी त ं \nकवह य ो नी क ल ाग य  आ कवहय ो बेजाय  स ेह ो ।  जे स ंपादकीय  नीक नव ह  ल ाग य , माने संपा दकीय  स न नवह  \nलाग य  तं हुनकासं पत्रा चा र  ह ोअय , कव ह य ोकाल फोनो प र  गप हो अय, त ाव ह मे  नीक नवह  ल गबा क गप कवह य वन, \nकार र्ण स ेह ो।  अचरज जे हु नका प्रस न्न त ा ह ोव न आ ओ अपन पक्ष इमान दार ीपू िषक राखवि।  हुनक ई व्य ि ह ार  \nअनुकरर्णीय  ल ाग ल हमरा ।  \n     मै विली आ वमविला ल ेल  जी बैत आ ओह ी ले ल स्िय ं क  होमक स वमधा  बनैत र ाज नन्दन ल ाल म ैविलीक \nप्राय : सर् संस् िा आ मंच प र  स मादृत  रह लाह ।  \n     विसूव िय सक ल ोकापष र्णम े  पवह ल र् टक बाद ह मरा  दुनू  गोटे क 'र्ैय ार ी'  र्'  गेल ।  ओना हुनक ज्य ेष्ठ जमाय  \nआ हमर ा बय समे  बेसी त र पट नवह  अवछ ।  ब य स  हम ह ुनक पुत्र ित  होइत ह ुं, ह ुनक अनुज स न छ लह ुं।  त  ओ \n' र्ाइ'  कह वि, हमहू ं ' र्ाइ'  क वह य वन ।  कखनो क' ' बाउ'  सेह ो कह वि - बुझल ह ुं बाउ।  ओना कोनो -कोनो  पत्र मे  \n' वप्रय  प्रदीप जी '  स ेह ो वलखव ि।  \n      अपन नोकरीक कार र्ण  हुनका बर ोबव र  भ्रमर्ण  मे रह '  पड़व न।  वब ह ार  आबवि , त ं  बेगू सर ाय  अबस् से \nआबवि।  कतो क बे र  स मस्त ी पु र  अय लाह , त ं  बेगूसर ाय  स े ह ो अय लाह।  हमहू ं कल कत्ता  जा इ  तं ह ुनके घर  पर  \nर ह ी।  \n       आग्रह ी आ अनुरा गी  ए ह न जे हुनका ओवह ठाम ज ाइ तं प्रफुवल् लत  र्'  जा वि।  ह ो वन कत'  राख ी आ कत'  \nउसार ी।  आ स े स र्क ल ेल ।  स्िानी य  स ाव ह त् य का र  स र् ह ुनका ओवह ठाम जावि, त ं ह ुनको लेल तवह ना \nआह्लावदत ।  \n      ह ुनक ए कटा नाटक छवन - सन्तो ।  ई आन्दोलन कार ी ना टक विक।  एव ह मे  र ाज नन्दन ल ाल दास  जी क \nिैचाव र क प्र वत बद्धता  देखल  ज ा सकैछ।  ई नाटक पढ़लाक  बाद ह मरा  एकर ना य क स न्तो  आ स ुक्खी \n(खजौली)क कम् य ुवनस् ट ने त ा  स न्तु मह त ो मे स ाम्य  र्ेट ल ।  स न्तु मह त ो खजौली क्षे त्र क उदीय मान नेता  \nछलाह ।  ल ोकवप्र य  स ेह ो।  ह म पु छव लय वन, \"र्ाइ ! अहांक नाटकक नाय क हमर ा गा म लग सुक्खीक स न्तु \nमहत ोक चवर त्र सं बड़ मेल खाइ ए।  की हुनके अह ां एव ह  नाटकक नाय क बनौवलय व न  अवछ ? \"   \n    ओ म ुवस् कआइत  बाज ल रह वि, \"जं ह ं कही , त ं? \"  \n     \"त ं की?  कोनो ह जष नव ह । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n     एवह  पर  ओ बाज ल रह व ि जे ओ हमरा नी क आ प्र वत बद्ध ल ोक लगैत छवि।  ए ह न लोकक बात  स माज \nलग अय बाक चाह ी।  ह मरा  सर्क  अ पन नाय कक  वचन्हक चाह ी।  अपन ल ोकक  पवह ने अ पने ल ोक नवह  \nवचन्हत ै, त ं आन कोन ा वचन्ह त ै?  \n     ओ अ पन काय ालयी काज सं टूर  पर  रह ैत  छलाह, त खनो मैविली आ कर्ण ामृत ह ुनका संगे रह ैत  छल।  \nएकबेरक स ंदर्ष  जे ओ कहल वन, से अवछ  - ओ विश ाखाप ट्ट नम (प्राय :) गेल  रह वि।  आवफसक काज क बाद \nघु र ैत  काल कोनो मोह ल्लाक एकटा घरक गेट प र  नेमप् लेट दे ख लवन।  ओवह पर  को नो 'झा'  वलखल छल।  ओ \nसोचलवन, ई  अबस् से मैविली  होय त ाह।  वबनु पवर चय क ह ुनका ओवह ठाम पह ुंवच गेल ाह ।  एकटा कन्या  \nबह र य ली ह ।  हुनका मैवि लीमे गृहपवत क मादे पुछलवन, तं ओ एवह  तर ह   र्ीत र  चवल गेवल जेना वह नक बात  \nबुझनवह  ने होव िन ।  रा जनन्द न लाल जी चुपचाप ठाढ़ ।  तखने ओ कन्य ा माय क स ंग अय लीह , त ं अपन \nपवर चय  देलवन।  अपन नाम कह ैत  कहलवन जे कर्ण ामृत पवत्र काक स ंपादक छी,  वमविलासं आय ल छी,  अह ांक \nगेट पर ना ममे 'झा'  देखलह ुं तं ल ाग ल जे अपन ल ोक छी , त   र् ट कर '  आवब गेल ह ुं।  दुनू  माय - धी  हत प्रर् । \n      गृहपवत  घर मे  नवह  र ह व ि।  मवह लाक किनानुस ार  र ात ुक आठ बजे फेर  गेल ाह ।  झा साह ेबसं र् ट \nकय लवन।  गपस प कय लवन आ हुनका पवत्रकाक ग्राह क बना देलवन।  \n     कर्णामृतक प्रचार-प्रस ार  आ स ंचालन ले ल ओ एह न काज  विवर्न्न शह र मे  करव ि।  पवह ल बेर  बेगू सर ाय  \nअयलाह  तं कहलवन जे चल ू ,  वर फाइ नर ी टाउनवशपमे  बहुत  मैविल छवि।  अह ांक पवर चय क हो य बे कर त ाह, ज ं \nनवह य ो ह ोयता ह  तं की ह जष?  र् टघांट कयल जा य , पवर चय  कयल जा य ।  आ स े जा व ि, कर्णामृतक ग्राह क \nबना ल ैवि।  हमहू ं स ंग ह ो इ य व न।  र्ार्ा -सेिाक एवह  विर ल स ेिकक प्र य ास दे वख ह म न त मस्त क र् '  जा इ ।  \nएखनो र्'  जा इ त  छी।  \n      जेना हमरा  बुझल अवछ , ओ वबह ार क कोन ो शहर मे  जा वि, तं मैविलीए बाज व ि।  हुनका संग वकछु ठाम \nह म गेल  रह ी,  किा -िात्त ाक संदर्ष म े, त खन हम ई  अनुर् ि कयने रह ी ।  \n       आरोप-प्रत्य ार ोपक स ंस् कृवत सं को नो स ाव ह त् य  आ स माज नवह  बांचल अवछ , मैविली सावह त् य  आ म ैविल \nसमाज ताव ह मे  अपिाद नवह  अवछ।  कर्ण ामृत पवत्र का पर आरोप ल गलै क जे ई  कर्ण ष काय स् िक पवत्र का अवछ ।  \nई  आरो प एकबेर नवह , बेर -बेर लगलै क।  एवह  कार र्ण  पवत्र काक  वकछु घाटा सेह ो र्े लैक।  कर्ण ामृत आ \nर ाज नन्दन र्ाइ क व् य िह ा र  आ  काय षवशल्प ह मरा  तेह न कव ह य ो ने ल ाग ल।  तिावप ह म पु छने रवह य वन, त ं अपन \nवचर पवर वचत  मुस् कीक स ंग क ह ने रह वि जे एव ह  भ्रमक  मवर्णपद्म त ोव ड़ देने छविन - कर्णामृत माने कानक  जे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअमृत  स मान ध्िन्या त् मक स्िाद वदअय ।  कहलवन जे एव ह  मादे ब्रह्मानन्द वसंह झा क लेख स ेह ो कर्णामृ त क को नो \nअंकमे  छपल  छवन ।  तखनो वज नका भ्रम हेत वन, से रह वन ।  हम त ाव ह  पर  नव ह  स ोचै छी।  \n     कर्णामृतमे मैवि लीक प्राय : सर् र चनाकार लोकवनक  छापलवन।  रचना मांवग - मांवग  क' छा पल वन, त गेदाक \nपोस् टकािष पठा-पठा क' ।  मैविलीक वदिंग त  रचनाका र  स र् पर विशेर्ांक स ेह ो बह ार  कय लवन।  ता ह ू  स र्म े \nवह नक स ंपादकीय  दृवष्ट मोवहत  करैत अवछ ।  \n      र ाज नन्दन र्ाइ  कमषठ ल ोक छलाह ।  ठावह ं -पठाव ह ं कह' बला से ह ो।  \n      एक बेर  हुनक कन्य ाक ह ेत ु किा -िात ामे ह म दुनू गोट  एकटा वशक्षकक ओवहठाम गेल ह ुं।  वशक्षक \nमहो दय  पवर च य क क्रममे  जखन वह नक गामक नाम बुझलवन तं बजलाह  जे अह ांक ग ा म क मधुस ू दन बाबू  हमरा  \nबड़ मदवत  कयने छवि ।  ज खन हमरा  नोकर ी र्े ल तं एवह ठामक ल ोक ह मरा  ज्िाइ ने ने कर '  वदअय ।  मधुस ू दन \nबाबू  हमर सर्क अवध कार ी छलाह ।  बड़ मदव त  कयलवन ।  हुनके प्रय ास  हम एत '  ज्िाइ न क' स कल ह ुं।  \n      र ाज नन्दन र्ाइ  कहलव खन जे ओ हमर वपत्ती  छला ह ।  अगले -बगल दुनू गोटे क  आंगन अवछ।  \n      जखन किाक गप चल लैक तं ओ वशक्ष क कह लवखन - \"य ौ ! अह ांक गा ममे तं  हमरा  गामस ं विय ा ह -दान \nह ोइ त े ने छै। माव न वलअ'  जे हम पांव जक पात  नवहय ो मा नब, मुदा ह मर ज ेठ बालक जे लह ेवर य ासरा य मे  छवि,  \nप्राय : त ैय ा र  नवह  ह ोयता ह ।  गृहस् िक ओवह ठाम किा कर बा लेल गाममे पवह ल िे ग प्रा य : नव ह  उठ ौत ा ह  ओ। \nआ, आब हम र्ेलह ुं बूढ़।  ि र क जेठ र्ाइ  र्ेलाह  ओ। आब हुनके स र्क जू वत  चल त वन ने।  ति ाव प अहां  \nसन व्य वक् त त् िक ल ेल हम अ पना वदसस ं कहबव न।  इहो कह बवन जे ओ मधुस ू दन बाबू  अह ांक वपत्त ी ह ो य त ा ह । \"  \n      बू ढ़ा चुप  र्'  गेल ाह ।  तामसे हमर देह त ना र ह ल छल।  हम वकछु ब जबाले ल र्ेलह ुं, से राज नन्दन र्ाइ  \nबू वझ गेल ाह ।  ओ नह ुएंसं हम र  बांवह  पर  िपकी देलवन आ बजलाह , \"मास् टर सा ह ेब।  अपनेक गप हम \nबुझल ह ुं।  अपन जेठजनसं नवह  पुवछ य नु। हमर वपत्त ी अपन स ह ृदय त ाक कार र्ण  अह ांक  मदवत  कयने हो य त ा ह ।  \nस् िजाव त क कार र्ण  स ेह ो कय ने होवि।  एखवन ह मर वपत्ती  र वह त वि  त ं पछत ाि ा ह ो इ त वन  जे जाव त क  वचन्ह' मे  \nह ुनका बुत  बड़का गलती र्'  गेल वन। \" हमरा  वदस तकैत  बजलाह , \"चलू  प्रदीप।  उठू। \"  \n      ह म दुनू गोट  वबदा  र्े लह ुं।  हुनक िेराक क्षे त्र सं बहर ाइत े र्ाइ  अपन मुस् कीक स ंग बज लाह , \"बुझल ह ुं \nप्रदीप! ई  जा वत . .. सर् फस ादक जवड़  हो इ ए... \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n      ह म देखलह ुं जे ओ म ुवस् कय ा क'  अपमान पीव ब गेल ाह  आ म ास् टर साह ेबक  प्राय :  माफ क' देलवन।  मुदा,  \nह मरा  स न्तु मह त ोक संदर्ष मे  ह ुनक बात  मोन पड़'  ल ाग ल - \"ह मरा  स र्क  अपन नाय कक  वचन्हक चाह ी। \"  \n       \"मु दा कोना वचन्ह त ?  आंवख होइ , त खन ने। \"  \n      ह म एवह  आघात क  कत ोक बर ख धवर  वबसवर  न वह  सकल ह ुं आ ओ  एह न - एह न आघात  स ह ैत  रह लाह  आ \nमु वस् कय ा क'  ददष पीबैत रह ल ाह ।  \n                       ----------- \n --- बेगूसर ाय / 1 5  अक्टूबर  2 0 2 1 / विज य ादशमी  \n  \n  \nअपि म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअर विन्द ठाकुर \n“बि त्र ा-ब वबित्र ा” स ं  प्रदबशय त  हो इ त  मैबिल बप्रबम बटबवज्म  \nमै बिली साबह त् य क बवबवध  रि िा आ ओ कर रििाकार  कें  प्रकाश म े आििा म े कल कत्त ा सं \nप्रकाब शत ‘कर्ाम त ’ पबत्र काक अमुल्य  य ोग दाि र ह ल अबि ।  मैबिलीक प्राय ः ई एकमात्र  पबत्र का अबि ज े \nअिवरत  ती ि दशक स ं िेसी  अवबध  तक िहर ा इ त  र ह ल अबि आ एकर अबह  बिर न्द् त र त ाक एकमात्र  श्रेय  जं \nबकिको िबि  त स े राज िन्द्द ि लाल दास  िबि। कर्ाम त आ कर् य गोष्ठी तक पहुंिए स ं पबह िे राजिन्द्दि जी  \nबमबिला दशयि आ आखर  स ं  स ेह ो ज ुड़ला। पबत्र का प्रकाशिक ह ुिक बज द एह ि र ह बि जे ओ शुरुआती बवर ोध क \nिावज ू द जा त ीय  स ंगठि सं जुड़िा क स मझौत ा से ह ो कए लबि। त ीि  दशक स ं िेसी अ वबध  तक कर्ाम तक \nमाध्य म सं मैबिली पबत्र का प्र काशिक बिर न्द्तर त ा काय म र ाब ख रा जिन्द्दि जी मैबिली मे  एकटा इ बत ह ास \nििैबिह ार  अिन्द्य  व् य बत त त् व ि बि। अबह  मामला मे हुिक कमयठता , ह ुिक ल गि, ह ुिक पुरुषािय पर  कोिो स ंदेह \nिबह  कएल  जा ए सकैत  अबि ,खास त ौर  पर  ई देखै त  जे  ओ िे  कोिो श ुद्ध साब ह त् य क ार  रह बि आ िे कोिो \nमौबलक बिन्द्तक। \nपबत्र का प्रकाशिक अबह  िम मे  ओ स म्प ादकीय  आ अ न्द्य बटप्प र्ीक माध्य म सं जे बक िु कह लबि ,से \nह ुिक ‘बित्र ा-बवब ित्रा’ िामक स ंग्रह  मे स ंकबलत भे ल अबि आ तेकर स ंकल ि आ स ंपाद ि करबिह ा र  िा प्रे मश ंकर \nबसंह त बह  पर  एकटा दी घय  आल ेख बलखिे िबि। संग्रह क  प्रकाशक कर् यगो ष्ठी अबि ,त ें एकर प्रकाशकीय  मे \nअजुय िलाल कर र् स ेह ो अपि ल घु  बटप्प र्ी कएिे िबि। मै बिलीक जे पर म्प र ा र ह ल अबि ,त ेकर बिवयहि क र ैत  \nलेखक आ ओकर ल ेखिक प्रश ंसा कर िाक काज  अबह  दुिू  ल ेखक माध्य म सं  भेल  अबि।  \nकोिो टा मै बिली पोिीक प्रका शि सं अिल -अटल रह बिह ा र  ल ीकज ीवी  िौबद्धकत ाक लेल एत ेक स ामग्री य िेि \nअबि। बकऐ त  ओस भ पे टे  स ं  पबिकए आएल िबि आ आ ि हुिका बकि ु पििाक िेगर त ा िुझाइ त े िब ह  \nिब ि। एकर ह ु िबह  पित ा ।  िा र ा,समार ोह, ह ुड़दंग  आ िंदा -बिट्ठ ार त  आन्द्दोलिज ीवी  िौबद्ध कताक लेल त ई संग्रह \nबित् य  पा र ाय र् करिा  य ोग्य  मािल जा ए सकैत  अबि । बकऐ त  बमबिला -मै बिल-मै बिली क प्र पंित्र य ीक माध्य म सं \nसमय -समय पर  झू ठ -सांि,अद्धय सत् य,िद्म,वाय वीय  कल्पिा , बमिक आबद -इ त् य ाब दक स ह मे ल स ं य त्नपू वयक गिल  \nप्रिार  स ाब ह त् य  अब ह  स ंग्रह  मे िहुलत ा सं उपबस् ित अबि । ओल ोकबि अपि काज क वस्त ु एकेठाम पाब ि स कए \nिबि, पबि सकए िबि आ बव बभन्न मंिली आ मंि पर  एक र ा िेर -िेर दोह र ाए स कए िबि। य िािय ,वस् त ुसत् य  आ \nसाियकताक आग्रह ी बव्लेष्र् ात् मक िौबद्धकता क ल ेल स ेह ो अबह  स ंग्रह क उपबस् िबत  स ुबव धा जिक िै।ए कटा वगय -\nबवशे ष द्वार ा भाषा कें  अपि उपकरर् ििाए ओकर माध्य म सं अपि उपबिवे श स्िाबपत  करिा क  ,अपि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवियस् ववादी  स ंस् क बत  कें  स वयहार ाक िह ुमत पर ल ादिा क जे  प्रय ास दीघयकाल सं ि लैत  आबि र ह ल िै , त ेकर \nप्राय ः स मग्र दस्त ावेज र ाज िन्द् दि लाल दास  जी क अबह  स ंग्रह  मे उपबस् ित िै।प्रगब त शील िौबद्धकता  अपि \nअन्द्वेष र्,अपि त ाब कयकताक िू र ी -िक्कू सं एकर  िीर फाड़  कए स कैत  अबि ।  \nपबिमी महा य ुद्धक िाद ओत ह ु का िौब द्धक जगत  मे एकटा वैिाब र क हवा  िहल र ह ए ,जबह मे अबह  िात क \nवकालत  कएल  जा इ त  र ह ए जे स भ्य त ा बदस अग्रसर  हए िे गलत अबि ,िेजाय  अबि  आ स भ्य त ाह ीि आबदम \nमिुष्यलोकबि सं आवाबसत  अंिल /क्षेत्र  मे जा ए िुकाएिबह  त्रा र्क एकमात्र  रस् त ा अबि । पािू  बदस घुबर  जएिा कें  \nश्रेयस् कर मािबि ह ार  अब ह  पंि /बविार  कें  बप्रबमबटबवज्म (primitivism) कहल गेल  रह ए, जेकरा मैबिली मे \nआबदमवाद वा प्रािीिवा द कबह  स कए िी। ई  पंि त पबिम ी महाय ुद्धक िाद अबस् त त् व मे  आएल  रह ए , बकन्द्तु \nमै बिलीक शाश्वत  प्रबत-बिय ा -पंिीलोकबि द्वार ा अबह ‘बप्रबमबटबवज्म’ कें स वय कालीि स व यश्रेष्ठ  मंत्र  माब ि लेल गेल  \nअबि। ‘बित्र ा-बवब ित्रा’ अबह  मैबिल बप्रबमबटबवज्मक बलबखत दस् त ावेज अबि ।  \nएिा  िबह  िै जे रा जिन्द्दि लाल दास  कें  तीर भु बत त क स ामाब जक स ंर ििा , ओकर जीवि-पद्धबत,ओकर लोकािार  \nआ भ ाषा -संस् क बत क यिाियक भ ाि िबह  िबि ।  अबह  स ंग्र ह क अिेक आल ेख म े हुिक  ई समझ सोझां आिैत  \nअबि आ फबर छि भ ए कए आिै त  अबि । बकन्द्तु हुिक अ बह  स मझ पर  आन्द्दोलिजी बव त ाक भ्रमजा ल तेिा कए \nह ावी  भए जाइत  अबि  जे बि ष्कषय  पर  पह ुंिए स ं  पबह िबह  ह ुिक ल ेखि भुत लाए कए ओझराए जा इ त  अबि ।  \nअबह  भ्रामकता क कार र् कल कत्ताक प्रवासी मािबसकता मे खोजल जा ए सकैत  अबि । कल कत्ता गेल बत र ह ुत  \nक्षेत्र क स वयहार ा कें अपि मेह ित -मजू र ी पर भर ोस र ह ए आ ओ अपि श्रमक िल  पर  अपि रो जी -र ोटीक \nजोग ार  क र ए मे  स क्षम र ह ल।  बिष्ठापूवयक खटै त  रह ल आ तबह  स ं जे भ ेटल ,त ेकरा पे ट म े राब ख बिबि न्द्तत ाक \nिींद स ुत ैत  रह ल।  ई सु ख ब कन्द्त ु अबभजा त् य  प्रवासीलोकब ि कें िसीि िब ह  भेलबि। ओस भ अस ुर क्षाक भाव सं \nग्रबसत  त भेिे कएला , अपि श्रेित ाक प्रदशयि ल ेल स द ैव व्य ाकुल त ा सं भरल रह ला। ए करे पबर र्ामस् वरूप ओतय  \nबमबिलाक पबर कल्पिा वैिाब र क अबस् त त् व मे  आएल । एकर  माध्य म सं ओल ोकबि संगब ठ त  त भे िे \nकएला, िंगा लीसभ क िीि हुिकरसभक पह िाि सेह ो ििलबि। एक िेर  ई पह िा ि ििलाक िाद बकि ु खास \nवगयक वियस् ववादी  मािबसकता  जो र  मार ए लाग ल आ अ पि जन्द्मस् िािब ह  जक ां कलकत्ताक समाज मे स ेह ो \nअपि जन्द्मिा-कुलीित ाक स् िापिाक स् वप्न देखए लगला।  कल कत्ताक समय -समय पर  ििैत -टु टै त  स ंगठिसभ  \nएकर  प्रमार् अबि। कल कत्तो मे वएह सभ कठखे ल िल ल ए जे बत र ह ु त  मे िल ैत  रह ल रह ए।गैरमै बिललोकबि \nपर अपि वियस् व स्िाबपत  क र िाक लेल जे प्र ोपगंिा क बस लबसल ा िल ल , त ेकर प्रभाव मे  ल क्ष्य -जाब त  त अएिे \nकेलए, एकर  रिबय त ालोकबि सेह ो एकर  दुष्प्र भाव स ं िबह  िबि सकल ा। झू ठ जखबि िेर -िेर अिवरत रूप सं \nदोह र ाएल जा इ  िै त  एकटा खास अवबधक िाद ओ स त् य क भ्रमाभास बदअए लाग ए िै  आ एकर उत् पादक आ  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपभोत त ा दुिू एकर  बशकार  ििैत अबि। ई  कल कत्ता मे भे लए आ एकर प्रभ ाव ओतय  रह बि ह ार  आि \nर ििाकार लोकबिक स ंग-संग र ाज िन्द्दि जी  प र  स्वाभाबवक  रूप स ं पड़लबि। ‘बित्र ा-बवब ित्रा’क आलेख -बटप्पर्ी \nआबद मे  अबह  कु प्रभ ावक प्र भा व देखल  जा ए सकैत  अबि ।  \nएकर  उदाह र र्क िम अबह  पोिीक प्रिमबह  आल ेख स ं  शुरू भए जाइ त  अबि ।  अबह आल ेख म े ओ मै बि लीक \nभाषा-शैली पर गंभीरत ा सं ब िबन्द्तत  देखाइ  िबि आ अबह  पर  बविार र्क िम मे बवबभन्न बिन्द्दू सभ कें िुिए \nिब ि।  आल ेख  1967 क अबि ,त ें स मय कें देखैत  अबह  मे िवत ा मािल जाए स कैत  अबि ,िबह  त  ईसभ िेर -िेर \nदोह र ाएल गेल  गपस भ िै। ओ म ािए िब ि जे अबह  भाषाक दू  रूप अबि  – एक स ंस् क त  बिष्ठ पबर माबज यत  मैबिली \nजे िािू-भै य ा िाजए िब ि आ  दोसर  जि -िोब िह ा र  ल ोकबि क खांटी मैबिली। ई  िािू -भै य ा लोकबि के िबि ,से ओ \nस् पि िबह  कएिे िब ि। बकन्द् त ु अबह  आल ेख स मे त  स म्प ू र् य  स ंकल ि मे  जब ह  तर ह ें अिबगित  िेर  ‘बमबिला’ शब्दक \nप्रयो ग भे ल अबि ,त बह  स ं अिुमाि ल गा एल जा ए सकैत  अबि  जे  ‘िािू-भै य ा ’ सं हुिक अब भप्र ाय  मैबिल ब्राह्म र् आ \nकर्य काय स् िबह  स ं िबि ।  आम सामाब जक स्िापिा  मे राज पूत ,भु बमह ार  ब्राह्म र् आ अम् िि का य स् ि स ेह ो  ‘िािू-\nभै य ा ’क श्रेर्ी मे आिए िबि ।  हुिकर  स भक भाषा कोि रूपक अन्द्तग यत  आिै त  अबि ? िािू  भैय ा आ जि \nिोब िह ा र  स ं अलग एकटा वबर्क -समाज स ेह ो िै ,ओस भ की िाज ए िब ि ?स् पि िै जे अबह  रूप -बवभाज ि मे  \nर ाज िन्द्दि जी  स ं िूक भे ल िबि  आ ओ  आन्द्दोलिजी वी मैबिल आंबख स ं एत ह ुका सा माबज क  संर ििा कें \nदेखलबि अबि । इ एह  द बि -भ्रम िै जे स ंिंबध त  आल ेख म े  हुिका भाषाइ  एकरूपत ाक सन्द्दभ य म े कोिो स्पि \nकाय यिम वा सुझाव देिए मे  अक्षम  कएल कबि अबि।  आल ेखक अंत मे ओ आर ोप ल गिए िबि ज े  ‘मै बिलीक \nबवरु द्ध मे बह न्द्दीक अड़ख् स अंबग का आ िबज्जका कें गबि कए ठाि  कएल  अबि ’। एह ि आरोप बवकट अ बि  आ \nबिस् संकोि हास्य ा स् पदता क श्रे र्ी मे राब ख दे ल जेिाक जो गर  अबि । को य  मुखयबह  अबह िात  पर  बवश्वास कए \nसकैत  अबि  जे एहि ो कोिो  वीर -पु ंगव ज िम ल ेिे िबि जे दू -दू  टा भ ाषा गबिकए ठाि करिा क उद्य ोग  कए \nसकैत  अबि ।  अबह  आल ेखक समापि ओ अबह  आह्वाि सं करए िब ि जे  ‘मै बिलीक बवद्वािलोकबिक ई कतयव्य  \nबिकबि जे मैबिली भाषाक म ौब लकताक र क्षा करैत  ए ह ि शैलीक प्रिार  करब ि जाब ह  स ं मैबिली िे पाल स ं \nसंिालपरग िा धबर  आ िम्प ार र् स ं पुर बिय ा धबर  जिबप्रय  साब ह बत्य क भ ाषा िबि सकै ,संगब ह  आि स माजक ल ेल \nसर ल तिा आकषयक ििाय ि स ेह ो ज रूर ी ’। ई  अद्भुत  आ भयं कर बवर ोध ाभासी बदवास् वप्न  अबि ।  अबह  एकटा \nपंबतत  स ं अिेकािेक प्रश्न उबठ ठाि ह ोइ त  अबि ।  ‘मै बिलीक मौबलकत ा ’ की बि अए ? एह ि बवद्वािलोकबि कोि \nलोक सं अवत बर त  हेत ा ? िेपा ल स ं स ंिा लपरग िा आ िम्प ार र् स ं पुर बिय ा िला भ ौग ोब लक क्षे त्र  कोि ग्रह  पर  \nअवबस् ित िै? ई ‘आि स माज ’ कोि समाज  बि अए?  ‘ सर ल आ आकषयक ’क कोि पबर भाषा िै ? एह ि-एह ि \nअिेकािेक प्र श्निला ई  आह्वाि शु द्ध बकतािी  िै।मैबिल ी भा षाक स ाब ह त् य  अकादेमीय  इ बतह ास अ बह  िात क स ाक्षी \nिै जे मै बिली सं प्राप्त सभ टा आमदिी एक जाबत -बवशे ष क झोड़ ा मे जा इ त  र ह ल अब ि।  बह िक र सभक वश   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिल ए त  मैबिली कें अ पि ट ोल तक सीब मत कए लेत ा। ए कर क्षे त्र फल  िि ाए कए दावे दार सभक स ंख्य ा बकऐ \nििएत ा? क्षेत्र फल  िि ाएि िार ािा जी बिक,प्रप ंि बिक,धो खा  बिक आ क्षे त्र फल  घोंकिाए ि वास् त बवक त ा।  \nिार ािा ब जए करिाक अबि त  एह ि संकोि बकऐ ? एकर ा क्मीर  स ं कन्द्य ाकुमार ी आ ब दल्ली स ं भाय ा काठमाण्िू  \nह ोइ त  बत ब्ि त  आ िीि त क लए जाऊ ! ई सभ गप राज िन्द्दि जी  कें  िबह  िुझल िबि ,से िात  िबह ।  अबह  \nसंग्रह क बवबभन्न आल ेख मे ई  िात  स भ दिलबह  स्वर  मे ,ब कन्द्त ु उपबस् ित अबि । ई  अलग िात  जे हुिक मािस \nपर बमबिल ा -मै बिलक प्रोपगण्िा स ाब ह त् य क तेहि प्रभाव िब ि जे ई सभ  िात  ओकर  प्रभाव मे दबि कए मौि भए \nजाइ त  अबि ।  हु िकर  ल ेखि  आन्द्दोलिजी बवत ा आ मै बिलवाद कें भिे श बत त  दैत  हुअए स ाब ह त् य क ल ेल \nिुकस ािदेह भए जाइ त  अबि ।  \n‘भारत ीय  ज ित ं त्र  आ म ैबिली ’ शीषयक आल ेख मे ओ  1940 क एकटा घटिाक ििा कर ए िब ि।  हुिका अिुसार  \nबिह ार  स र का र  द्वार ा गबठ त  प्रािबमक बशक्षा व्य वस् िाक पुिगयठि ल ेल ििाएल गे ल स बमब त क स दस् य  अमरिाि \nझा मैबिली कें बमबिलांिल  मे  प्रािबमक बशक्षाक   माध्य म ििैिाक मांग  कएिे िला ज ेकरा िकाबर  देल गेल ।  \nअबह  पर  राज िन्द्दि जीक शब्द िब ि — ‘एबह  मांग  पर  स बमबत क अन्द्य वबर ष्ठ सदस् य  ल ो कबि कोिो ध्य ाि ि बह  \nदए आस ािी सं टाबर  देलबि। कार र् िूझल िलबि जे ॠबष मुबिक स ंत ा ि मै बिल लोकबि अपि अबधकार क \nर क्षा करिा मे पू र्य अक्षम िब ि ’।  अबह िा  ‘बिसरल िबह  जा इ ि ’ मे  हुिक उद्गा र  िबि  – ‘माि देबख कए आ \nदह ी खाय  कए य ात्र ा क र ि ब मबिल ाक सांस् क बत क पर म्प र ा बिक।मैबिल  स ंस् कार । ‘ स् प ि करिाक िे गर त ा िब ह  \nजे राज िन्द्दि जी  मैबिल के करा मािए िबि।  अब ह  श्रेर्ी  मे  गैर ॠबष -मु बिक स ंत ाि (जेकरा ॠबष -मु बिक \nसंत ािलोकबि द्वार ा िाण्ि ाल,शुर,सोल्हकि,र ाड़ ,िान्द्ह  ज ाब त  आबद-आबद सम्िोधि सं बव भु बषत  कएल  जा इ त  रह ल \nअबि) िबह  िबि आ स एह  य िाियह ु िै। अबह  य िाियक  भाि होइ त ह ु ,बलबखत रूप मे  स्वीकार  कबर त ह ु \nर ाज िन्द्दि जी  अपि आि-आि ल ेख मे एक टा म त-र ाज्य क काल् पबिक क्षे त्र  मे रह बिह ार  स मग्र जि -समु दाय  कें  \nमै बिल कबह  ओकर ासभ  कें  भ्रबमत कर िाक अपर ाध क स ह कमी ह ोइ  ि बि त  ई कोि ो  गुप्त  एजेंिाक ल ेल \nजत ेक उपय ोग ी ह ुअए , ‘ सबह त स् य  भाव साब ह त् य म ’ लेल िहु त  दुखद आ अस्वी काय य।  अ बह  आरो प सं हुिकर  िरी \nह एिाक एकबह  टा उपा य  ििै त  अबि ज े बित्र ा -बवब ित्रा मे स ंकबलत लेखि कें  साब ह त् य क श्रेर्ी मे िबह  \nर ाब ख,प्रिार-साब ह त् य क  (p ropa g a n d a  l i te ra tu re ) श्रेर् ी मे राब ख दे ल जा इ ।  \nकल कत्ताक मिोबवज्ञ ाि बदआ  एकटा िात  मशह ू र  िै जे एत ह ुका र ह वासी अपि स भट ा दुख ,अपि समग्र \nसमस्य ाक समाधा ि / बिदाि स ाम्य वाद मे देखैत  र ह ल अबि ।  स्वाभाबवक जे ओ त य  अपि बिय ोज िािय गेल  ल ोकह ु \nपर एकर  प्रभाव पड़ल। मूल िंगा ली कलकबत य ा ले ल ई मिोब वज्ञा ि स् वाभाबवक रहए बक न्द्तु प्र वासीसभक लेल ई \nशख वा मजिू र ी ज कां र ह ल ,त ें ई एकदम ओि ल जकां — सुबवध ािुसार  ओि ी, अस ुबवध ा ह ुअए त उत ाब र  दी।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअहुिा पुर ोब ह त ी संस्क ार क ल ोक लेल  वामपंिी ह एि प्राय ः  असंभव जकां मािल जा इ त  अबि ।  राज िन्द्दि जी क \nजीविी कह ैत  अबि  जे ओ  1967 त क स ीपीआई क कािय -ह ोल् िर  र ह ला।बकन्द्त ु ‘बित्र ा-बवब ित्रा’क एकहु टा आलेख \nमे  हुिक वामपंिी रूपक दर स िबह  होइत  अबि । ए िा िुझाइ त  अबि  जे रोज गा र जबि त  पबर बस् िब त  आ म ैबिलवादी  \nत त् वक स ंगब त क प्र भाव मे हुिक बशक्षा आ वै िाबर कता ि ाउर  भए गेल बि।  हुिक ल ेखि मे  व्य तत  बविार सभ \nशुद्ध रूप सं पर म्प र ावा दी आ कमयकांिी य  स्िापिासभ क पुबि मात्र  करैत िल ैत  अबि ।  अमरकान्द्त झा  ह ोब ि \nवा आि कोिो  झा -वादक प्रव तत ा,बत िकर सभक स्िापिा कें वामपंिक द्वन्द्द्ववाद पर परखिाक कोिोटा प्रय ास \nह ुिक ल ेखि मे  िबह  देखाइ त  अबि । मै बिली कें मैबिल आ बमबिल ाक संग साब ट कए  जे माय ावी  प्रपंिजाल \nपस ार ल गेल  अबि ,त ेकरा ओ  श ब्दसः स्वीकार  कए ल ेिे िुझाइ  िबि। शंका करि ,बव् लेषर्  करि आ तबह  स ं \nसत् य  कें  िाह र  करि , त बह  प्रगब त वादी, वैज्ञाबिक िौबद्धक श्रमक िेगरत ा ह ुिका िब ह  िुझाएल िबि । एिा  िुझाइ त  \nअबि ज े हुिका ई  त िुझाइ ए  गेल  रह बि जे अत ीत व ाद आ प्रगब त वाद कें एकबह  स ंग  स ाध ि हुिक िुत्त ाक िात  \nिबह  िबि  आ कोिो म त य ुगक  कोिो कल्पिा कें अजुका य ुग मे स ाकार  करिा क स्वप्न दे खि ,त बह  ल ेल हू लेले ले \nकरिाक कमय कांिी य  खे लौर  करि आधुबिकत ाक लेल हास्य ास् पद अ बि । ई  िुबझत ह ु ओ आधुबिक हेिाक सत्त ी \nपु र ात िपंिी हेिाक मागय िुिलबि जे कलकत्ताक अबधकांश प्र वासी द्वार ा िुिल  गेल  ि ल आ जे कल कत्ताक \nत बह  कालक मैबिलवाद कें आबियक स म्प न्न त ा सं दह ोिो र  स ेह ो कर ैत  रह ए। दुब िय ादा र  ल ोक सदैव िह ुमतक संग \nर ह िाक सुबवध ाज िक माग य िु िए िबि,र ा जिन्द्दि जी से ह ो  िु िलबि। सवयहार ाक संग देि ,ओकरा संग स माित ाक \nव्य वह ा र  करैत ओकर ा अपि  पिक सह य ात्र ी ििा एि एक टा दीघय आ श्रमसाध्य  प्रबिय ा िै ,जे आश्रय  आ \nसुबवध ाभोगी सम ुदाय  कें  कबह य ो पबसन्न िबह  भेल अबि । त ें  राज िन्द्दि जी  पब ह िे म ैबिल मह ासभ ा आ अंत त ः \nकर्य काय स् िक जात ी य  स भा बदस  घु बर  जएिाक सुगम आ स र ल माग य िु बि ल ेलबि।  अबह  ल ेल हुिका दोषह ु \nिबह  देल जा ए सकैत  अबि । एह िे वाताव र र् रह ए ,िै।  इए ह  िहुबदस होइत  रह ए , भए र ह ल िै।  \nअिरज क गप िै जे  ‘परम्पर ाक बसक्कबड़मे कर्यकाय स् ि ’ स ि बवरोह ी त ेवर  आ प्र गब त शी ल िे त िा स ं आप्लाब वत  \nलेख बलखबिह ार  राज िन्द्दि जीक समग्र लेखि एिा अधो मु ख बकऐ भे ल ! अबह  आल ेख  मे राज िन्द्दि जी क \nलेखिी सवाब धक उन्द्मु तत,लक्ष् य-बिन्द्दू  पर  के बन्द्रत आ बिष्ठुर  आल ोििा क स ंग प्रगट भ े ल अबि । एत य  ह ुिका \nजाब त-व्य वस् िाक कु िि, पु र ोब ह त वाद सं भेल स ामाब जक क्षब त  आबद खूि फबर छि भ ए कए देखाइ  पड़लबि अबि।  \nअबह  आल ेख मे ओ  पु र ोब ह त व ाद आ पंजी -प्रिन्द् ध व्य वस् िा कें िीक जकां िेिंगि करए िब ि। र मािाि झ ाक \nउबतत ‘सभी वंश ों में  कल ंक ह ै ,जो पांबज के  रूप में व्य बत त य ों के स ाि लगे हैं।  अत एव पंजी का गौर व करि ा \nअज्ञाित ा ह ै’  कें उद्ध त  करै त  हुिक आल ोिक अपि आिामक प्र खरत ाक संग प्रिल  भेल अबि ।  ‘कर्यकाय स् ि \nलोकबि संस् क त क बवद्वाि ह ो इ त  िलाह ,मु दा पुर ोब ह त वादक  आगां ह ुिका लोकबि कें कोिो स्िाि िब ह  \nभे टल बि। र ाज दर िा र क रा जपंब ित  तं ब्रा ह्म र्े भए सकैत  ि लाह  िाह े हुिका सं अबध क योग्य  कोिो कर् यकाय स् ि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal   विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३३ म अंक ०१ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबकएक िे होबि ’, ‘ पु र ोब ह त व ाद क दोषपू र्य प्र भाव स ं एखिो कर्यकाय स् ि ल ोक बि मुतत  ि बह  भेलाह  अबि ’, ‘ ","size_mb":8.59,"has_text":true},"Videha 334.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 334.pdf","name":"Videha 334.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ४ म अ ं क १ ५ निम्ब र २ ०२ १ (िर्ष १ ४ मास १ ६ ७ अ ं क ३ ३ ४) \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक  सेवा आय ोग / बिह ा र  ल ोक सेवा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै बिली (अबिवाय य आ \nऐबछिक) आ आि ऐबछिक बवषय  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाब मग्री [एि. ट ी. ए.- य ू .ज ी. सी. -िेट-\nमै बिली ले ल स ेह ो]  [ STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१.डाॅ . वकश न कार ीग र - वमविला मे वबलु प्त भ ेल जा  रह ल भांट/भैंट( घूमक्कर  िाचक)  \n२ .२ .मविकांत  ठाकुर -   वचंत ा माम ॅा \n२ .३ .ज्ञा निर्द्षन कंठ- अवभनि दधी वच \n२ .४ .आश ीर् अनवचन्ह ार- गज लक रखबार  स ू त ल अवि  \n२ .५.मु न्न ाज ी- बीह वन किाक व िकास मे रचनाकार क योग दा न  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - मंगर ौना (धार ाि ाव ह क उप न्यास) -पवह ल खे प  \n२ .७ .र िीन्द्र िार ाय ण बमश्र- ल जकोटर- ३१ म खे प  \n३ .  पद्य \n३ .१ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - दू  टा कविता  \n३ .२.डाॅ . वकश न कार ीग र - आ रे स ुग् गा  आ आ - (बाल कव ित ा) \n४.स्त् र ी क ोना  \n४ .१ .क ल्पना झ ा - दीप \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वचर कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउनलोड करबाक ह ेत ु नीचाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE विदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ वबहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अवनि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्स) २ ० २ ० ऑप्श नल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स्त् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमनर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीिष करत ाह \nआ जँ मे न्स मे ह ुनकर ऑप्श न ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्ह तँ ओ एवह टे स्त् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स्त् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल बाद ह ोय त । टे स्त् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स्त् कैन \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेबामे अस ोकज ष ह ोइ वन्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप नम्बर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन विवलम् सक \nएडव मट काडषक स्त् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठाबव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स्त् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स्त् कर र ह त वन्ह । \nविदेहक स भ स्त् कीम जेकाँ ईहो पूिषत ः वनःशुल्क अवि।- ग जेन्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स्त् ट \nसीरीज/ िश्न-प त ्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपर- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपर- यू.पी. एस.सी. (अवनि ाय ष) \nमै विली िश्नपर- बी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपर दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ िे वर त \nबुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त बे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास्त् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स्त् िान/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस्त् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्ददास वसल ेबसम े िवि आ र समय  कबव  चतुर  चतुर भु ज  बवद्य ापब त \nकालीि कबव िब ि।  एत य स मीक्षा श ंखल ाक  प्रारम्भ करिासँ पूवय चारू  गो टे क शब्दावल ी नि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अबि।  िव आ पु र ाि शब्दावलीक ज्ञानसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्ददासक िश्नोत्त रमे  \nधार आओत, संगब ह शब्दकोर् बढ़लासँ खाँ टी मै बिली मे िश्नोत्त र बलखिामे धाख आस्त्त े-आस्त्त े खतम  हो यत, लेखनीमे \nििाह आयत आ सुछचा  भावक अबभव्य बत त भ य सकत।)   \nTOPIC 4                ( बर ीन ाि झा शब्दा िली आ वमविलाक कृवर्-मत् स्त् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल् य ू एड ीशन- ििम पर- लोव र क ग ािामे समाज ओ स ं स्त् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल् य ू एड ीशन- वद्वत ीय पर- वि द्य ापव त) \nTOPIC 7                (िैल् य ू एड ीश न- वद्वत ीय पर- पद्य समीक्षा- ब ानगी) \nTOPIC 8                (िैल् य ू एड ीशन- ििम पर- लोक ग ािा नृ त् य न ाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल् य ू एड ीशन- वद्वत ीय पर- य ा र ी) \nTOPIC 10               ( िैल्य ू एड ीशन- वद्वत ीय पर- मै वि ली र ामा य ि) \nTOPIC 11               ( िैल्य ू एड ीशन- वद्वत ीय पर- मै वि ली उपन् य ास)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 12               (िैल् य ू एड ीशन- ििम पर- शब्द व िचा र) \nTOPIC 13               (व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ वि कास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े वच वरत वन धषनत ाक सम स्त् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ं ह)ॅ्  \nTOPIC 15                 (स्त् िा त ं त्र् य ोत्तर मै विली किामे सामाव जक समरसत ा- अरुि कुमार वस ंह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम परक प र ीक्षािी ह े त ु उपय ोग ी स ं कल न, \nमै विलीक िम ुख उ पभ ार्ाक क्षेर आ ओकर िम ुख व िशेर् त ा, मै विली साव ह त् य क आ वदकाल, मै विली सा वहत् य क \nकाल-वन धा र ि- शम्भ ु कुमा र वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु बव र य ा भ ार्ाक बीचमे सम्बन् ध (ब ांग् ला, अस वमय ा आ \nओव ड़य ा) [ यू. पी.एस.सी. वसल े बस, पर-१, भ ाग-“ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै विली आ वह न्द ी/ बां ग् ला/ भो जपु र ी/ मगह ी/ स ं िाली- व बह ा र लोक सेिा \nआ य ोग (बी.पी. एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) व िर्य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अनुित षत े) \n-ग जेन्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१.डाॅ . वकश न कार ीग र - वमविला मे वबलु प्त भ ेल जा  रह ल भांट/भैंट( घूमक्कर  िाचक)  \n२ .२ .मविकांत  ठाकुर -   वचंत ा माम ॅा \n२ .३ .ज्ञा निर्द्षन कंठ- अवभनि दधी वच \n२ .४ .आश ीर् अनवचन्ह ार- गज लक रखबार  स ू त ल अवि  \n२ .५.मु न्न ाज ी- बीह वन किाक विकास मे रचनाकार क योग द ान  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - मंगर ौना (धार ाि ाव ह क उ पन्य ास) -पवह ल खे प  \n२ .७ .र िीन्द्र िार ाय ण बमश्र- ल जकोटर- ३१ म खे प  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ . वकशन का र ीग र  \nवमविला  मे वबलु प्त भे ल जा  र ह ल भांट/भैंट(घ ू मक्कर िाचक)  \nअहू ं कहब ग ने जे बल ू  कार ीग र  भैंट जेका वकए बड़ बड़ ाइ ए ह इ .?  अह ां सु वनय ौ ने जे ओ इ  बड़बव ड़ मे कते \nकाज क गप ह ोइ  िै आ ल ो क के रमनगर ो लगै िै? भांट हमरा ज नत बे बुढ़  पुर ान के  मुँह े सुनल जे हइ  एना \nवकए भैं ट जेका बजैत  रह ै िैं. ताबे दोसर  गोटे  बाज ल जे  उ भैंट बजै की िै स े स ुनीय ै ने?  \nवमविला मे भैं ट स ब गामे  गा म घूव म के ल ोक सब ल क मनोर ंजना त् मक रूप मे बजै गबै िलै. ज ै मे गाम \nलोक के वख दह ांस, बड़ा ई , उकटा पैंची, िल कपट, बैम ानी शै त ानी,  झग ड़ा  स लाह , आवद के ििषन उ फकड़ा \nरूपे  बावज,कवह ,ग ाव ब के  करैत रह ै.  \nभांवट के  घू मक्कर िाचक सेह ो  कवह  स कब. ओकर मु ख्य  काज रह ै गामे  गाम जाके लोक के दूर े दरब्बज े जा  \nके िाचक ल ोक श ैली मे मन ोर ंजन करब. आ ल ोक त ेकर ा बदला मे  भैंट  के  धान चाउर , रूपैय ा,  चीज ब ौस \nजेकरा ज े जुड़ै स े दै. अवह  स  भैंट क े गुजर  बस र  होइ त  रह ै.  \nभैं ट अ पना िाचक िस्त् त ुवत  मे  स मावज क बे बस्त् िा बैमानी श ै त ानी नी क बे जाए पर  बेस कटाक्ष कर ै आ हंवस गावब \nके तेना जे ल ोक के अनसों ह ात ो नै ल गै..  \nभैं टक कहल फकड़ा … \nकार ी मुँह  मे उज्जर  दांत  देखल ों  \nउज्जर  मुँह  मे कार ी दांत  देखल ों  \nधन रह ैत ो खा इ  ल ै औ नी पिार ी देखलों  \nबाबू ए सीर े खा बमफलाट िौंड़ ा देखलो  \nबुढ़ बा के के करो स पटर ी खाइ त  ने देखल ो  \nबज्र कोवढ़य ा के दूर ा सर कुटमार  ने देखल ो   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअपने म े लड़ै जा इ ए वदय ादी  वमलान ने देखल ों  \nउनटे भैं टे  के गवर अबै त  फल ां बाबू  के  देखल ों  \nसर  स माज ल ै काज करैत वचंला बाबू  के  देखल ों  \nअनके  भर ोसे  बै सल रह ैए बाबू ॅू  के  देखल ौं  \nसाउस पुत ौह  के  झगड़ ा मे आवग लगा एब टोलबैया  के  देखल ों  \nझगड़ा  भेल पंचैवत  काल पंच  बाबू  के  नीपत्त ा देखलों  \n(इ फकड़ा  स ब बुढ़ पुर ान क मुँह े स ुनल..  जे कह ांव दनु ह मरो  गाम मंगर ौ ना मे (भरौड़ा ) गो नू  झा के गाम स \nभैं ट स ब अब ै आ फकड़ा  ब चै इ सब कहै)  \nफकड़ा स्त् पष्टीकर ि भ रह ल  जे ओ भैंट सब स माजक सब स्त्िरूप के देखार  वचनह ार  ल ोक शैली फकड़ा  \nरूपे  क के लोक के मनोर ंजन करै. त करा बाद ल ोक ओकरा ज े जुरै स े दै आ ओ कर आजीविका चलै.  \nपमर ीय ा ज ेका भैंटो स बके  गा म आ इलाका बांटल रह ै आ स ब अपना इ लाका मे घू मी  घू मी वबशुर्द् रूप े \nलोकक मनोर ंजन करै. अपना मे वमल ानी बाद भैंट स ब  एक दोसर ा के इलाका मे स ेह ो ज ाइ त  र ह ै.  \nआब भ ैंट वकनस ाइ त े कतौ ह  देखबा मे  अबै ि ै. ज ेना उ भैंट स ब वमवि ला स वबलु प्त भे ल जा  रह ल. ओइ भैंट \nसब के  फे र  स  ताव क ओ करा संरवक्षत करबा क स ीमू वह क  िय ास हेबाक चाही.  \n  \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमविकां त  ठाकुर  \nवच ंत ा मामा  \n  \nवचंत ा मामा ह ुनक नाम नवह  िलै न - ह मही  स भ से कहैत िवलय वन। ह मर वपत्ती  स भ आ गामक अंत र ंग लोक \nसभ ह ुनका वचंत ा बाबू  कहैत  िलविन मुदा ना म िलवन वचंत ामवि वमश्र।  हमरा  मा वरक में हमरे जकाँ ओहो \nपूिषक भवगनमाने िलाह । सात भाई  िलाह  आ स भ भाई ि -फुट्ट ा ज िान िलाह।  रंग म्ल ान िलवन मुदा मोंि स \nभड़क़दार  ल गैत िलाह।  अधो िस्त् र  न वह  र ह ने बे शीकाल एकटा चद्दवर ए ओढ़ ने रह ैत  िलाह  आ ताह ी पव र िेश  में \nह मरो  गाम अबै त  िलाह।  पव र िार  वनध षन आ ज़मीन कम,  तैं स भ एक्के स ंग र ह वि, खे त ी -पिाड़ ी सभ  स ंगे \nकरवि। \n \nआन भाई  स भ द त नवह  ज्ञा त  भेल कवह य ो मुदा वचंत ा म ामा ज़ रूर  अपना बह ीन अिा त ् हमरा  माय  आ \nधी य ापू त ा अिा त ् हमरा  ल ोकव न के कु श ल मंगलक वज ज्ञा सा कर ए साल म ें दू -त ीन  बेर ह मरा  ओतए आवबए \nजाइ त  ि ला ह ।  अप्पन माम साल -दू  स ाल प र  अबैत िला ह  मुदा वचंत ा मामा के अबाई  अवध क वनय वमत  \nिलवन।  ह ुनका पर अवत विक ऐवत ह ाव सक पवर भार्ा बह ु त  वकिु ल ाग ू  होई त  िल - “अतव त  वन र ंत र ं गछिवत  \nभ्रमवत  इव त  अवत विः “ ।  ह मरा  ओवह ठाम स वनिृत्त भ ओ अपना एकटा बह ीन िलविन लदारी गाम में  - \nह ुनके ओतए चवल जा इ त  र ह वि।  कहव ि - जखन घर  स  वनकलल े िी त  एक धाप ओह ू  ठाम जाए कु शल \nमंगल बुवझए आबी।  हमरा  घ र  में जे भ नवसय ा िली से  ह ुनका चवल गेल ा पर बहुत  आव़िय त  अनुभ ि करैत \nिली जे एक कोह ा अवत वरक् त  भात  आब   नवह  रान्ह य  पड़त वन ।   वचंत ामामा कवह य ा औत ाह  स े अज्ञा त  रवहत ो \nवह नक़ा  एबाक ख़ब व र  स ह जे पूर ा टोल में तुर ंत  पसवर  जा इ त  िल।   \n \nवचंत ा मामाक अबाई के  स भ स पैघ आ कर्षि रह ैत  िल  वह नकर  भोज नक िवत  स्त् नेह । भोजन काल में राव त  ह ो \nय ा वदन, कम स  कम आठ -दास गोटा ह ुनका देखबा लेल त आवबए जाइ त  िलाह ।  ई व सलवसल ा चाव र  पाँच \nवदन चवलत े िल। वह नक़ा  आ गू  में स ब स  बड़का   िार ी में  भवर  क केिल भाते पर स ल जा इ त  िलवन स ह ो \nवबना सँ ठने वकएक त श ीघ्रे  दोसर पवर िन के  िय ोज न भ जाइ त  िलैक। ओ िार ी ल गभग वह नके एला पर \nबाह र  ह ोई त  िल स ुविध ा लल ेल।   भातक हर ेक पर सन  स ंग एक बट्ट ा क दावल, त कर तर कार ी,  चटनी आवद \nज़रूर  पडैत िलवन।  त र कार ी में अवध क काल स जमवन, क़ दीमा,  भाँटा बार ीक सीम आवद बनैत  िल।  \nत रुआ, पापड़, दनौ र ी आवदक  आिश्य कता नव ह  बुझल जा इ त  िलैक।  ओ   भोजन कर ए काल जल ग्रह ि नवह  \nकवर त वि वक य ेक त िैदजीक  मनाह ी िलवन।  ल ोको कह व न - औ  सुअन्न खाऊ  ने, पाव न त  घर ो पर भेटत।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएवह  बात  स भक अधलाह  नव ह  मानैत  िलाह - अिधार ने िल ाह । सज्जन लोक , धुआ -धा जाक वह साबे बज़ैत कम \nिलाह । \n \nएक बेर  वचंत ा   मामा विदा ह ोई त  काल कहलवन - बौआ र ाव त  क जाड़  बहु त  हो ई त  अव ि,  स े एकटा अंगा वक \nगंज ी ह ो ई त  त  नीक।  ह मरा  डर  भेल जे वह नक़ा  ने त ह मर अंगे अ ँटतव न आ ने गंज ीए देह  पर  चवढ़ \nसकतवन।  देह  हमर ा स वत न गुन्ना। त ख न वनिषय  श ीघ्र करबाक़  दबाि में हम कहल - म ामा,  अह ां बरू ह मर \nस्त् िेट र े ल  ल ीअ।  नमवर  क आंवशको रूपे  श र ीर  के  ठंढ ा  स  स ुर क्षा करत  त हैत  जे  देह  पर  वकिु स टल  \nअवि।  ओ त ुर ंत े माव न गेल ाह आ जखन आवन क दे वलयवन त पवह वरय ो ले लवन घीव च ती र  क ।  ि ोट रह ने \nकहुना आधा पेट प र  आवब स्त्िेट र  ल टवक गेल वन।  ओ त ाव ह  स  क वनय ों क्षुब्ध नवह  भेला ।  हम त करा ब ाद \nचरि-स्त् पश ष कै ल आ ओ  ख़ु शी ख़ुशी पवछिम  मुँह  वबदा भे ला।  \n \nआवह  रे बा, ओ चावर य ो डेग  ने देने हेता  वक पू ब स  झौं  झौं कर ैत  हमरा  भा ई  के  अलशीव शय न कुकुर  \n“वबज ली”ह ुनका पर टू टल ।  ओ बाप -बाप करैत पड़ैलाह मुदा कुकुर  िड़ वप क ह ुन का लग त ुर ंत  पहुँवच गेल ।  \nमामा पड़ा  रह ल िलाह  आ कुकुर  खे ह ाव र  रह ल िल।  लोक कुकुर  के  रोकबा ल े ल  तर ह  त र ह  के  आिाज़ क \nर ह ल िल मुदा वबज ली ले खे  वकिु ने।  आवख़र, ह ुनका घु ट्ट ा धोत ी के पकवड़  क फा वड़  देलकवन।  ओ दू नू  \nह ािे कुकुर  के  िवत कार  अिक िया स स   हौ-ह ौ द्वार ा क र बा में व्य स्त् त  िला ह  आ ओमहर  कु कुर  िल जे \nमानए बला नव ह ।  िाब ा में हबवकय ए लेलकवन।  कु कुर  के  पकडल गेल  ताध वर  देर ी भ चुकल  िल।  तखन \nजल्दी  स  एकटा लाल टे म आ वन ओकर ा मवटय ा त ेल तेल के  घाि पर भुभकाए ल गेल ।  घाि के तेल स  वभजा \nदेल  गेल  जे वबक्ख नव ह  ल गै न्ह।  मामा आह त  आ डे र ाएल घंटा भवर  वबलवम वक आवख़र  वबदा  भ गेल ाह ।  \n  \nचावर  पाँच मास गुदस्त् त  भ गेल ।  बेचार ी वबजली कुकुर  एवह  बीच श र ीर  िो वड देलक।  हमर पवर िार  ब ह ुत  वदन \nधव र  श ोक -ग्रस्त् त  र ह ल।  ओ मनुक्ख जकाँ बात  बुझैत िवल। गेंद पोखवर  में फे वक दे ल जा इ क आ जा ड़का ला \nक स दष जलो में िड़ वप क ओ   बीच पोखवर  स  हेवल क गेंद आवन दैक आ मु ँह  वदश  ताव क अवग ला आदेशक \nितीक्षा करैक।  स े वबज ली ह मरा  स भ के िोव ड क जा चुकल िल।  ताह ी बीच वचं त ा मामा एक वदन समागत  \nभे ला।  स ाँझ पड़बाक िती क्षा ओ   गा मक बाह र े बैवस क कए ल ेने िल ाह  कु कुर क ड sर े आ तखने   चोर ा नुका \nक कह ुना दरबज्जा पर पाएर  देलवन। अवबय े   ह मरे स  पू वि  बै सलाह-बौआ कुकुर  कहाँ अवि?  हम उदास होईत  \nकहल- बेचार ी चवल गेल िोव ड क हमर ा सभ  के ।  वनव ि त  करबा  ल ेल पुनः प ुिलवन - कहाँ गेल  अवि ?  हम \nकहल- भगिान लग।  की ने की बुझय लवन, त s फेर  वज ज्ञा सा कैलवन- भगिानपुर  में के  िवि?  हम ज़ोर  स   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकहल- भगिानपुर  नवह , भगि ान ओतए।त  बजलाह - की ओ क टही  कु कुर  मवर  गेल ?  हम चुप्पे रह लह ुँ।  ओ \nत ुर ंत  बजलाह - चल ू  नीक भे ल, एह ेन कुकुर  के ओ राखए  ? मवर  गेल , नी के भेल।  मोन भेल जे कवह य वन -  \nअहीं  ओकर ा बदला मवर  गेल  रवह त ह ुँ त नीक …। \n \nदर बजा पर पोखवर  में मह ाज ा ल पड़ल िलैक।  बहुत ो फड़ीक र ह ु मांि  ऊपर भे ल र ह ैक। संय ोग  जे वचंत ा \nमामा ह मरे ओवह ठाम िलाह  आ िापस  गाम जाइ ए बला िलाह ।  माए कहलविन - भै य ा,  दू टा रह ु मांि क कुट्ट ी \nत वर  क दैत िी  एकटा चंगेर ा में।  कनी, हमरा  भाई  के  घर पर आइ ए पहुँचा देबैक। ह मरा  भाई  के  मांि  नीक \nलगैत िवन ।  वचंत ा मामा सह र्ष  स्त्िीकार  क लेलविन।  अपनो भवर  पेट म ांि  भात  खा क चंगेरा भवर  त र ल \nमांिक सनेश  ल  क वबदा  भे ला। समय बीवत  गेल ैक।  वक िु मास प िा त  हमर मामा ह मरा  ओतए संयो ग स \nपहुँचल ा।  माय  मांि क चचा केलविन त  मामा चुप।माए खवर य ाव र  वक फे र  पुिलविन त हुनक जिा ब िलवन - \nनवह , ह म र ा सभ  के  त एकटा गैंचीओ ने भेटल , र ह ुक क ोन किा?  तकर ा बाद मामा चवल गेल ाह ।  द से वदन \nबाद संय ोग  स  वचंत ा मामा पहुँचल ा। भोजन काल माए वज ज्ञा सा केलविन - भै य ा,  पवि ला बेर िोडेक मांि  देने \nरही… ।  एत ब ा सु नब िल वक वचंत ा मामा भया त ुर  चे ह र ा  बनबैत बजलाह - बछचा, पू िू  नवह ।  ह मर त  ज ाने \nबांव च गेल ।  बुझू  जे अपटी खेत  में िाि चवल  गे ल िल ।  मांि क स ुगंध  पर  कहाँ  ने कह ाँ स  एकटा स ाँढ़ \nपहुंवच गेल ।  हमरा  चारु ना ल पटवक क स भट ा त र ल मांि  खा गेल ।  हम कहुना चंगेरा  ओकर े ल ग िोव ड \nलंक ल गा  क भगल ह ुँ जे जा न बांचल। एह न साँढ़ नवह  देखल  बछचा।  हमर माए की बवजत वि ?  कहलविन - ओ \nज़रूर  पू िष -जन्मक कुकुर  रह ल हैत …।  फे र  एकर चचा कवह य ो ने भ ेल।  स ने स पठेब ाक वसल वसल ा सहो बंद \nभ गेल ।  \n \nएक बेर क वखस्त्सा अवि, ए कटा वह नकर  पड़ो सी अपना भीजल खेत  में बूट िीटए च ाह ैत  िलाह।  मुदा \nकावत क मास रह ने, जन -बवन ह ार क बे शी कमी िलैक आ  बेर ो बीत ल जा  र ह ल िलैक।  वचंत ा मामा सभ के \nसंय ोग  स  पत ा चललवन त अपना भैय ार ी में स लाह  कए बे वर ए में  खे त ब ला ओतए प ह ुँचल ाह ।  कहलविन जे ई \nसभ बू ट के टोभक िबंध क  ल ेत ा आ खे त  बल ा वचंता नव ह  करव ि ।  5 कट्ठा के क ोला िलैक, मु दा वबय ाक \nजोग ार  भ गेल ैन।  बेशी घरे में रह वन मुदा वकि ु फरी क स  पैंच ल क खेत  पर  जा , कोला भवर  बूट िींवट \nएला।  िलवन जे रा व त  भवर  में  बूट फू वल जेतैक त  भोर े पाँ चो भाई जा  क ओकरा टोव भ लेब।  खा वपवब क \nसभ भाई घू र  ल ग बैवस गप शप कए रह ल िलाह ।  तत बे में  खे त  बल ा ओतए धमक लाह  आ ओ सा क एक्केठाम \nकवह  देलवखन - सुनू , बटाई  के  मादे हमर  वबचार  बदवल गेल  अवि ।  खे त  हम सभ अपने कर ब, वबय ा आ \nजनक िबंध सह ो भ गेल अव ि। मामा कहलविन - ह ौ,  हम सभ त  जा  क बीय ो िीव ट  देल, आब ई कोन  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nत माशा कर ैत  िह ?  ि ाद -वििा द भेल, मुदा ख ेत  बल ा वकन्नह ु ने मानलक।  कहलकवन - ह म सिाई  ल गा  क \nवबय ा काव ि द देब, मुदा ह म र  अपने जन भोर े जा  क टोभत बू ट। ई बा वज  क खेत  बला चल जा इ त  \nर ह लाह। मामा ल ोकवन विचार ए  ल गलाह - झगड़ा  झाँटी आब व्यिष।  एना करी  जे भो र े हुनकर  जन त ाित ् \nपहुँचत, त ाव ह  स  पवह ने हमव ह  स भ भाई आवर  पर  पह ुँवच जाई  आ बाओग भ ेल बूट के  खे त  में स  बीिब श ुरू \nकए दी। बू ट फू लल रह त ैक त की,  घर  आवन, ध ो -पका क जलखै  क ल ेब।  स ैह  भे ल।  जा धव र  खे त  बल ा \nजन ल क खेत  पर  पह ुँिव ि, मामा पाँचो भाई आधा स बेश ी खेत क बूट बीवि  चु कल  ि लाह ।  एह न कव ह य ो \nने स ुनल ने द ेखल  गे ल िल ।  खे त  बल ा आ पाँचो जन के त जेना अठबज् जर  माव र  देल कवन ओ दृ श्य  देवख \nक।  मुदा आब कै ए की सकै त  िलाह ?  एमह र  मामा सभ  घर  पह ुँचल ाह  आ ओ महर  खे त बला वचकरैत -भोकरैत \nगा म में  पैस ला।  ल ोको स ुनै क त आिय े करैक। मामा कहलवखन - औ पंच ल ोकवन,  ई कनी  टा बात  नव ह , \nखेत  द क आ   बू ट विटबा क तखन बात  बदवल गेल ाह।  एह न कत ह ुँ ल ोक कएल क अवि ?  चल ू , बू ट त \nएक तर ह ें   व्य िष नवह  भेल मु दा ह ुनको अढ़ ाएल जन के  हजष क देल ा स ह मरा  स भ के ख़ु शी अवि।  \n \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज्ञ ानिर्द्षन क ंठ \nअवभनि द धी वच \nअि ैल,2 0 2 1 । इ ंवदर ा गाँधी अस्त्पता ल,नाग पु र । आनल जा इ त  िवि एकटा पचासी स ालक  िय ोिृर्द्।नाम वि य वन \nनार ाय ि दाभल कर। ऑक्सीज न-लेभे ल भ'  गेल  िवन  बहुत  डाउन । लगैए,ग िा र ने िवन कोर ोना।बड्ड वदक्कम -\nवसक्कम िैक बेडक। बेड कम , र ोग ी बेस ी। बेडक लेल अ िर ा -पिर ी चवल रह ल िैक।ए त्त वह  नव ह , सभतवर । सगर  \nदेश मे  य ैह  हालवत  िैक। कोनह ुना जो गा र  ल ाव ग ज ा इ त  िै क, िय ोिृर्द्क लेल एकटा बे डक। र ा ह त  भेटै त  िवन ।  \n   दू  घंटाक अभ्य ंत र  कोनो मवह लाक कात र  स्त्ि र  कि षगत  होइत  िैक। ओकरो चा ह ी  अपन पवत क ल ेल एक टा \nबेड।कोनो  भाइ -बवह न दय ा क' देिुन। वसउिक वसन्नू र  बचा देिुन। िाि आब-त ब भेल िवन । साँस उपरे -उपर \nभे ल िवन । गे मैय ा गे मैय ा! ह ा  विधात ा!  \n      नार ाय ि स ुवन ल ैत  िविन। दाभल कर अपन बे डसँ नीचाँ  उत र ैत  िवि । वसस्त्टर  दौड़ ैत  िवन - \n \"ह ाँ-ह ाँ, अहाँ वकएक बेडसँ नीचाँ  उत र लह ुँ? केमहर  विदा भे लह ुँ? बािरूम जेबै क?नवह ? घर आपस  जेबैक?मािा \nखराप भ'  गेल  अवि ? एवह  ह ा लवत मे ? नवह -नवह । वकन्न ह ुँ नवह . .. \" \n    डाक्टर लोकवनक मत  िव न जे एह न ह ालवत मे  जो वख म लेनाइ  उवचत  नवह। नार ा य ि वज द्द ध'  ल ैत  िविन - \n\"ह म पचासी बरखक िी । अ पन वजनगी ज ी चुकल िी।ओवह  मवह लाक पवत क बयस चालीसस ँ ब ेसी नव ह  \nह ेत वन। िो ट-िो ट धीया -पु त ा ह ेत वन। ह ुनकर  वज नगी वज य ान  नवह  हेबा क चाह ी।हम अपन बे ड ह ुनका लेल वर क्त  \nकर'  चाह ैत  ि ी। \"   \nअस्त्पत ाल-िबंधन बुझेल कवन जे एह न कोनो  वन य म नवह  िै क जे वर क्त  बेड ह ुनके भेटवन,मु दा ना र ाय ि नव ह - के-\nनवह य े मानलविन। बेट ीक बा त  स ेह ो बेठीक लगलवन। घर आपस  भ'  गेल विन। ओवह  व्य व क्त केँ बेड द'  देल \nगेल ैक। त ेसर  वदन दाभलकरक उध्िष -साँस चल '  ल ग लवन। वकिुए कालक बाद कालक कोर मे  चवल गेल ाह  ओ \nअवभनि दधी वच। \n  \nऐ र च िापर अपि म ॅंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआश ीर् अनवचन् ह ा र \nग जलक रखबा र  स ू त ल अवि  \n1 \nमै विलक बड़ वह त ैर्ी बनल  \nमै विलीक सोध वनह ार  िवि  \n2 \nउपरक दू पाँ वत  बैकुंठ झा र वचत  िवन ।  बैकुंठ  झा मू लत ः ल घु किाकार  िवि।  मुदा ह ुनका लघु किा \nवलखबाक \nजरूर त े वकए पड़लवन जखन  वक मै विलीमे किा नामक व िधा  िलैह े।  आब बै कुंठजी  हमरा  बहुत  र ास बात  \nकहत ा (मने  किा ओ ल घु क िाक स ंदभष म े), बहुत  रास अ ंत र  देखेत ाह।  मुदा बैकुंठजी  ई बा त  ई अंत र  तखन  \nवबसवर  जा इ त  िवि ज खन व क ओ गज ल विधा मे  ििेश  करै िवि आ गीत -ओ कवित ाक उपर गज लक ल ेबल  \nलगा  ल ै िवि।  जत बे अंतर किा आ ल घु किाम े भऽ स कैए त त बे अंतर  गी त -कवित ा  ओ गज लमे  िै। ज ँ  \nलघु किाक वनय म िै तँ गजलक वनय म सेह ो िै मुदा बै कुंठजी  ल घु किा बेर मे  तकष देता मुदा गजल बेर मे  \nकुत कष \nसे हमरा  विश्वास अवि ।  \n3 \n\"र खबार \" ना मस ँ एकटा कवित  गज ल स ंग्रह क आएल अवि  जकर  ल ेखक बैकुंठ झा िव ि।  एवह  पोिीक \nसमपषि \nएिं भू वमका दू नू  पद्य ेमे  अवि  जे की नीक लगैत अवि ।  समपिष सँ ई पत ा लगैए जे म ै विलीपुर िदीपजी पवह ल  \nसंसगष बै क ुंठजी केँ भेट लवन आ भ ू वमकासँ ई पत ा चलैए जे बैकुंठजी  भ्रम आ पू िाग्रह  दूनू मे  फँस ल िवि आ  \nह ुनकर  रचना सभम े व्य ाकर व िक वस्त् िवत  िवन  स े हुनको नै प त ा िवन।  चाव र  पाँवत  देखल  जा ए -- \n&q u o t; ..मार ाक खाँ च -साँच मे  कस ल -फँसल नवह  होय  ग जल  \nअवि से  स ंभि व शर ोध ाय ष स ब स मालोचना  करब ग्रह ि  \nअििा बुझना ज ाय  गज ल य वद िंद व ित ानमे  खु टे सल  \nओहो  नवह  स ायास  भेल अवि  स ह जवह ं भे लय  श ब्दांकन.. & quot; \nएवह  के र  बाद आरो -आरो त कष (? ? ) सभ पद्येमे  देल गे ल अवि ।  \n4 \nअतेक तँ वनवि त  जे बै कुंठजी केँ गज लक व्य ाकर ि पत ा नै िवन (अििा ओ पू िाग्रह क कार िे जा नए नै चाह ै   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिव ि अििा डर  िवन  जे स ह ी चीज  माव न लेलासँ  हुनकर  पचासो बखषक तपस्त्य ा खंवड त  भऽ ज ेत वन) मु दा  जे \nलोक मावर क िंदक अभ्य ास केने िवि हुनकर  रचना ग जलमे  बहर े मीर क नजदी क जा सकैए।  हम मार  \nनज दीक कवह  र ह ल िी पू र ा  नै।  आ हम बै कुंठजी केँ जत ेक जान ै विय वन त ाव ह मे  ओ मावर क िंदक नीक  \nअभ्य ासी िवि।  तँइ  ह ुनकर  रचना सभम े मार ाक अंतर  कम् मे  िवन  मुदा त ैय ो मूल अं त र  स ंय ुक्त ा क्ष र  एिं \nचंरवबंदु बल ा अक्षर सभ िै।  जा वह  कार िसँ िाचीन मै विलीमे संय ुक्त ाक्षर  बल ा वनय म ह टाएल गेल  रह ै तकरा  \n \nसभ वबसवर  गेल  िवि आ ध ड़ल् लेसँ स ंस्त् कृत क श ब्द ियो ग कऽ र ह ल िवि।  ए ह न व स्त् िवत मे  अह ाँ वक हम \nलाठी \nह ािे स ंय ुक्त ाक्षर  बल ा वन य म मानू  िा वक नै मानु मु दा उछ चार िमे , आिृतमे ओ वनय म अपने आवब ज ाइ त  िै।  \nओवह पर केकरो िश नै िवन।  तँइ  हम सभ संय ुक्त ाक्षर  बला वनय म मावन रह ल िी आ जे भ ार्ाक जानकार  \nह ेत ा आ वज नका र चना संग भार्ोक संर क्षि करबा क हेतवन स े एवह  वनय मकेँ मानत ाह।  चंरवबंदु बल ा िस ंगम े  \nमै विलीमे अरा जकता पस र ल अवि।  पं.दी नबंधु झा ज ी (वमविला भार्ा विद्य ोत नमे) चंरवबंदुय ुक्त  अक्षरकेँ दीघष  \nमानै िव ि जे वक चवल पड़ल मुदा पं. गो विन्द झा “मै व िल ी पवर चावय का ” केर  पृष्ठ 2 0 पर वलखै िवि ज े  \n“अनुस्त् िार  भार ी ह ोइ त  अवि  आ चंर वबंदु भ ार ह ीन ” त करा जनबाक बे गर त ा मैविलीक वि द्वान सभकेँ नै  \nबुझे लवन।  चंरवबंदु  भारह ीन मने ल घु  होइ त  िै। ई  त थ् य  जानब उवचत  ह ेत वन बैकुंठ जी ले ल।  तँइ  हम ई  \nकवह \nसकैत  िी ज े बैकुंठजी क रचना  स भ बह र े मीर क स ंर चनामे ह ोइ त -ह ोइ त  र वह  गेल  अवि  आ स्त्पष्ट ओ  गज ल नै  \nअवि।  एह न व स्त् िवत मे  आब ह म र चनामे भाि ओ िैचावर कत देखब।  रचनापर  बा त  करैत  काल हम बेस ी  \nउदाह र ि नै दे ब।  पाठक पोिी कीन वि आ ओवह  उदाहर ि स भकेँ पढ़ वि आ जानवि स े हमर उद्य ेश्य  अवि ।  \n5 \nएवह  पोिीक पवह ल रचना भव क्त परक अवि आ ई कोनो खराप बात  नै िै। िगवत शी लत ा केर  माने बहुत  वकिु  \nह ोइ त  िै।  मार  पर ंपरा केँ िो ड़ए  बल ाकेँ िगवत शील नै  मा नल जा  स कैए।  आ ठीक इ एह  बात  बैकुंठजी  अपन  \nत ेसर  रचनामे देने  िवि।  अवह ंसक बंस ी विर ल ित ीक अवि एकर  स्त्िाग त  हेबाक चा ह ी।  तेनाव ह त े स ाँपक  \nजासूस म ू स ईह ो विर ल ित ीक अवि।  वह नकर  िैचाव र क त ामे विर ोध ाभास सेह ो िवन।  उदाह र ि ल ेल दू  \nर चनाक दू -दू  पाँवत  देखू -- \nअगर  उठौलक वकय ो सिाल  \nभौं-भौं-खौं जिाबमे भे ल  \nफेर  आन दोसर  रचना मे  कहै िवि -  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nढेप फेवक गा ड़ल झंडापर  तों नव ह  नमहर  भ जएबें  \nमान त ह न बढ़त ौ ओहू  स ँ झं डा ऊँच गाड़  पवह ने  \nस्त् पष्ट भऽ गेल हएत  जे हमर  इशार ा वकम्ह र  अवि ।  \n6 \nमै विलीमे जे गज लक व्य ाकर िकेँ नै मानै िवि त ाव ह  वलस्त्टमेसँ वकि ु एह न नाम िव ि वजन का गज लपर  \nएबामे  बेसी मेह नवत  नै करए पड़त वन ।  जेना स ुधां शु श ेखर  चौधर ी,  नर ेन्र, बाबा बै द्य ना ि, अरव िन्द ठाकुर  \nआब एवह  वलस्त्टमे बैकुंठ झा सेह ो िवि।  स ुधां शु श ेखर चौधर ी बह ुत  पव ह ने एवह  स ंसा र सँ चवल गेल ाह  तँइ  \nओवह पर बात  नै हो ।  नर ेन्रज ी पूिाग्रह मे  िवि त ँइ  ओ आगू  नै जा  स कताह ।  ब ाबा  बै द्य नािजी क ग जल स ंग्रह  \nआल ोचना ह म 2 0 1 3  मे के ने रह ी।  ओ आह त  भेल रह वि आ हमर  बात क पुवष्ट लेल  ओ वह ंदी गजलकार  \nस भ \nलग गेल रह वि।  जखन ओ त्त ह ु पत ा लगल वन जे वबना बह र -कावफय ाक गज ल नै हो इ त  िै त खन ओ बह र क  \nअभ्य ास केलाह  आ वहंदीमे ल गभग सात -आठ ट ा गजल स ंग्रह  िकावशत ो भे लवन।  मुदा दुभ ाग् य  मैविलीक जे  \n \nओ ओत ेक मार ामे मै विली ग जल वसखलाक बाद नै वलख लाह ।  अर विन्द ठाकुर  स ाफे कहै िवि ज े अइ  उम्रमे  \nसीखब पार  नै ल ाग त ।  \nकुल वमल ा कऽ भाि क ेर  वह साबसँ  देख ल जा ए त ँ वनव ित े  ई पोिी पाठककेँ पढ़बाक चाह ी।  \n \nऐ र च िापर अपि म ंत व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी \nबी ह वन  किाक विक ास म े र चन ाकार क य ो गदा न  \nखगत ा सृ जनक आधार  ह ोइ ि । त करे पू वत ष ल ेल गद्य क विकास क्रमम ें जुड़ल बीह वन किा। सब पीढ़ीक निका \nपीढ़ी, नि खगत ा पूवत ष ल ेल नि विचार  ल '  स ोझां अबैए।  किा विकासक क्रमम ें उपन्य ा स( No vel ) आ ल घु  \nकिा(किा/ गल्प, Sh o rt s to rie s) क पिा व त  अपन भ ार्ा सावह त् य में  किाक पवर ष्कृत  आ आधुवनक रूपमें \nएकटा स्त्ित ंर  वि धा क खगता  भेल। जकर खोर ाक विक बीह वन किा।  \nबीसम स दीक अवन्तम दश क में  तत् कालीन निका पीढ़ी कान्ह  उठेलवन । संग एलाह  स ाव ह त् य क   अग्रज पीढ़ीक \nवकिु अवभभािकीय  दावय त् ि बला र चनाकार । ऐ त र ह क अिधा र िाक पवर कल्प ना जुल ाई 19 9 1 मे  पैटघाट मे  भे ल \nकिा गोष्ठी सं िेवर त  भ'  स ोझां आय ल। एकर ा मौवखक स ह मवत  आ वक बल  देलवन - डा. धीर ेन्र आ \nजीिकान्त जी । करीब त ीन चाव र  बवर ख धवर  ऐ प र  विमर्ष / घमिषन चल ैत  रह ल।  पिा वत 05 माचष 19 9 5 कें \nसह य ार ी मंच ल ोह न ा( मधुबनी)क स ामुवहक बै सार में  सिषसम् मवत  सं स्त्ित ंर  वि धा क मू त ष रूपमें  स ोझां आय ल -' \nबीह वन किा '  आ ओ इ  चाव र  िर्षक बीच भ े ल घोंघाउज स ं वनष्कर्षत : ज े नाम वनश् त ुकी भेल ओ नामकर ि \nकता भे लाह  श्रीर ाज  \n0 5 माचष 19 9 5 कें स िषस म्म वत  स ं ऐ नि विधाक जे श ुरुआत भेल ताव ह में  उपवस्त् ित िलाह - श्रीर ाज , शैलेन्र \nआनन्द, डा .बी .के लाल,ललन िसाद, अमल झा ,मु न्न ाज ी,  कु मार  राह ुल,व िजय ानन्द ह ी र ा,  स वछचदानन्द \nसछचू ,कर िजी, अवखल ेश्वर  झा, अतुल ेश्वर  झा । एवह  वनिषय क  पिा वत  ऐ वदशामें  जे पवह ल काज भेल स े  िल -\n1 2 माचष1 9 9 5 कें मुन्न ाज ीक ब ीह वन किा \" नामदष  \"के र  पाठ आ विमर्ष स ंगव ह  ऐ विधाक भािी  िारू प पर \nचचा। जाव ह  आयोज नक स ंय ो जक िा कता  धत ा र ह वि श्र ी शै लेन् र आनन्द।ए करा एक डेग आओर  आगू  बढ़ बैत \n2 0 माचष 19 9 5 कें हटाढ़ - रूपौली,  झंझार पु र  (मधुबनी) में  भे ल पवह ल ' बीह वन किा गो ष्ठी' जकर  स ंय ोज नक \nश्रेय ऐि त त् कालीन नि त ुवरय ा  रचनाकार    मल य नाि वमश्र,'  मण्डन'  जी कें । \nआब अग्रज  स ं अनुज धव र  उत् साव ह त  भ '  बीह वन किा व लख' ल गलाह । िारम्भ में  वह न्दीक वचल का लघु किा आ \nबीह वन किा मे नामवह क अन्तर  िल। ओइ त िाकवित  ल घु किा स ं बीह वन किा के फुटे बा िा स्त् ित ंर  \nअवस्त् त त् िमे  एबा में करी ब डेढ़  दश क स ंघ र्ष र त  रह '  पड़ल ।  \n1 9 9 5 सं वकिु रचना कार  बी ह वन किाक लेखन आ किा गो ष्ठी मे वनर न्तर  पाठ कर ब श ुरू के लवन। एह ेन \nर चनाकार  में िमु ख िलाह -मु न्न ाज ी,  वि जय ा नन्द ही र ा,  कु मार  राह ुल,मलय नाि वमश्र, सव चदानंद सछचू .. .आवद। इ   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवस्त् िवत  कर ीब 2 0 0 0 धव र  य िाित  रह ल। त कर पिा व त  भ ह र ि /भस ड़ब शु रू भेल। वक एक त'  गोटा ग ोटी इ  \nर चनाकार  स ब जत'  त त '  वि वड़ य ा गेलाह। वकयो अवग्रम वशक्षा ले ल त'  वकय ो र ोज गा र क खगत ा पूर  करबा  \nलेल। 2 0 0 0 इ .सं200 9 ध वर क  स ांच कहब त'  हंसी लागत । एकर ा ह ास्त्य ास्त् पदक स ंज्ञा  द'  स कै िी। सांच इ  जे \nश्रीर ाज क अवतवर क् त  एकरा उ वघ आगू  ल '  जा इ  बल ा मे मु न्न ाज ी एकसरूआ बांचल  िलाह । एव ह  एक दश कक \nखालीपन म ें 20 0 3 में  श्री र ा ज क पवह ल बीह वन किा ,बी ह व न किा नामे िपल ।  जकर ा  जनकपुर ,नेपाल स ं \nिकाव शत  मैविली साप्तावह क \" गा म -घर \" मे  िकावशत  क र बाक श्रेय एकर स ंपादक श्री र ामभरोस कापवड़ \nभ्रमरकें जा इ त  िव न।  एव ह  त र ह ें श्रीर ा जक 'िा त् सल्य  ' भेल पवह ल िकावशत  बीह वन किा(2 0 0 3 ) एवह  बीच \nवकिु आओर  र चना आ आल ेख िपल  त'  मुदा संपादकक  अज्ञा नत ा ,पु िाग्रह  िा ह ठधव मष त ाक कार िे उधा र क, \nत िाकवित  विध ा लघ ुकिा नामे य िा -'  नित ुवरय ा,  कानपुर ,व मविल ांचल स ंपकष,दर भंगा,पल् लि नेप ाल.. आवद।  \nजुलाइ- 2 0 1 0 में  डा. य ो गा नन्द  झाज ीक संय ोज न में  कवबलपु र (दरभंगा) में  भे ल किा गोष्ठी में  उप वस्त् ित िलाह  \nमै विली निज ाग र िक अग्रदू त  श्री गजेन्र ठाकुर । ह मर बी ह वन किा पाठ पर ह ुनक िवतवक्रय ा िल -\" बीह वन \nकिा, मैविली किा साव ह त् य क पवर मावज षत ,व न श्शन आ समयानुकूल अिधा र िा ऐि !\"ए करा सबल त ा देल क । त कर \nपिाव त  गज ेन्र ठाकुर क स ंपादन मे  िकावशत  मैविली इ  पावक्षक विदेहक ( अंक 62 ,अगस्त् त 2 0 1 0 )मे बीह वन \nकिा नामे िपल  मुन्न ाज ीक र चना \" वनपु त र ाहा। ( जे आब  किा रूपमें स ेह ो आवब गेल ऐि)खूब चवचषत  \nर ह ल। त क र  पिा वत   विदेहक  माध्य मे  बीह वन किा ले खक एकटा हुजुम ठाढ़ भे ल। जाव ह  मे ितषमान मै विलीक \nसिषश्रे ष्ठ साव ह त् य का र  श्री ज ग दीश ि साद मण्डलक योग दा न अविस्त् मरिीय  ऐि । ह ुनक अवत वरक्त  श ेफावलका \nिमा,र विभूर्ि  पाठक,उमे श म ण्डल,बेचन ठाकुर , विवनत  उ त् पल , र ामविलास स ाह ु,ज गदा नन्द झा मनु,कपल ेश्वर  \nर ाउत ,अवम त  वमश्रा, संदीप स ाफी, आशीर् अवन्चन्ह ार ,डा. भि नाि झा,ज िा ह र  ल ाल कश्य प ,मुन्नी कामत, चन्दन \nझा,व बन्दे श्वर  ठाकुर ,ओम िकाश झा ,मनोज कु मार  मण्डल... .. आवद र चनाका र  बीह वन क िा विध ा मे अपन \nउपवस्त् िवत  बनौ ने रह लाह। जाव ह  स ं इ व िधा  स बल होइ त  र ह ल।  \nबीह वन किा मे स वक्रय  स ब रचनाकार क वन र न्तर  ल ेखनी क पवर िाममे  स ंग्रह  स ब आब य  ल ाग ल। ऐ विध ाक \nपवह ल स ंग्रह  देवनह ार  ल ेखक िव ि -श्री जग दीश ि साद मण्डल। वह नकर  ' त र ेगि '  नामे अक्त ुबर  20 1 0 मे  \nबह र एल पवह ल बीह वन किा संग्रह । एखन धव र  एक र  तीन  स ंशोव धत  स ंस्त् करि बहर ा चु कल  ऐि। वह नक दोसर  \nबीह वन किा संग्रह िवन -  \" बजन्त ा - बुझन्त ा \"(20 1 3 ) त कर पिा वत  ऐ विध ाक कते को एकल   संग्रह  \nबह र एल। य ि ा- ितीक - मु न्न ा ज ी, (201 2 ), कपलेश्वर  राउ त ,, संदीप स ाफी,र ाम  विलास स ाह ु(20 1 3 ,).. .. .आवद \n2 0 1 1 मे  ऐ विधाक एकटा महत् त् िपूिष उपल वब्ध िल मुन्न ाज ीक एकल बीह वन किाक पोस्त् टर िदश षनी। जे \nआदरिीय  किाकार  अशोक आ कम लमोह न चुन्न ू जीक   संय ोज नमें भेल किा गोष्ठी(पट ना) में  ल गा ओल  गे ल  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिल।जकर उद्घाटन  िवर ष्ठ किाकार  आदरिीय  िदीप वब ह ार ी आ श्रेष्ठ  आल ोचक,संपादक आदरिीय  रमानन्द \nझा 'र मि '  द्वार ा कएल गेल  िल।  \nबीह वन किाक दू  टा मह त् त् ि पूिष किाकार क पदापषि  20 1 4 मे  भेल।  पवह ल -आठम द शकक चवचषत  आ िवरष्ठ \nकिाकार  आदरिीय  घनश् य ाम  घनेरो ,दो सर -नित ुवरय ा र चना कार  श्री विद्य ाचन्र झा बम -बम जीक।  घनश् य ाम जी \nअपन चोखगर  कल म आ फव र िएल विचार ें जन जन मे बीह वन किाक िवत  व जज्ञा सा  जग ौलवन।  आ ल ोकक \nठोढ़ पर  बीह वन किा शब्द स ाव ट स न देलवन। त करे फल स्त् िरूप एलवन पवह ल बीह वन किा स ंग्रह -\" उपरा न्त \n\"(2016) \nबम-बमजी अपन स मतुवर य ाक अनेको अिरो ध/ बाध ा सवह आत् मविश्वासक संग आगां  बढ़ ै त  ऐ स ात  बरखमें करी ब \nचावर  स ए सं बेशी र चना ऐ विधा क केलवन। जाव ह  में करी ब 20 0  िा बेसी िे म परक र चना िवन । त ीन गो ट \nपोिी िकाशनक बाट जो ह ै िवन ।  \n2 0 1 5 ई . ,व मवसदा आ कल्पना  झा दुनू िबुर्द् रचना कार क ि िेश  ऐ विधा में भ ेल। दुनू ग ोटे कतेको बाध क तत् ि( \nलेखक) द्वार ा बह टार ल जेबाक पिा वत य ो ऐ वि धा क वि का स मे अविस्त् मरिीय  य ोग दान देल वन। वमवसदा,ऐ विधाक \nित्य ेक रचना  पर  गह ींर  आ गम्भीर  नजवरय े पड़त ाल कर ै त   वनिर ल / वन श्शन बनौलवन। कल्पनाज ी ,अपन \nफवर िएल आ वनश् शन उपवस्त् िवत  दैत  कतेको ल ेवखकाकें वनदेवश त  करैत स ोझां अनलवन। वहनक बीह वन किाक \nएकल स ङोर  स ेह ो अबैय ा िवन।  इ िर्ष (2 0 1 5 ) बीह व न किा ल ेल ग्रह  स ं ग्रवसत स न िल।ज े िृह स्त् पवत  िा \nशवन बवन ठाढ़ िलाह  स्त्िघोव र्त विद्वान कहेबाक भ्रम स ं ग्रवसत अग्रज किाकार । ह ुन कर विवक्षप्त ािस्त् ि ा सं \nिभ ाव ित  भ'  कतेको रचनाका र  बीह वन किा सं स्त् ि य ंकें विलगा लेलवन। इ  स्त्िघोवर्त  व िद्वान बीह वन किाकें \nर ोकबा ल ेल एकटा वह न्दी पर कार क आत् म संस्त् मरि( िा र  जी िनक िसंग)कें नकल  करबा आ करेबा लेल \nअवगय ा बेता ल भ'  गेल ा। मु दा  ओ कमष (जाव ह में  कु  उप स गष ल ाग ल िल )के फल  धुं आ - धुंआ भ' उवड़ ग ेल।  \nआ ओ विद्वान आ हुनकर  कृ वर म अनुय ाय ी सब िस न्न  जे - \" नै उठलह  त'  भार ी लग लह  ने \" एहेन कुिृवत स ं  \nिभ ाव ित  भेलीह  कोवसकन्हा क आंवखगर  य ुिा लेवखका ज े बीह वन किा त '  दुर  जे स ाव ह त् य ें स ं दुर  भ'  \nगेल ीह । आब इ विधा  अपन रं गत  पकवड़  ल ेने िल । चारु  भ' र  स बत ुवर य ा ले खक ऐ वि धा  में तल्लीन भ' \nगेल ाह । जे वनस्त् ि ािष ल ेखन क र वि से अटल  आ डट ल िवि। वज नका लाभक ल ोभ रह व न ओ द्व न्द में  पवड़  \nआइय ो ओझर एल िवि । ने घ र कें ने घाटकें स न भे ल ब ुझू ।  \n2 0 1 6 मे  नि ििेश ी भे लाह -र ाज ीि किष,मह ाकान्त कामत ,न ी र ज कि ष,इ न्रकान्त ल ाल, अरूि  कु मार  ल ाल वहनका \nसबह क ि य ास स ं इ व िधा  आओर  आगां बढ़ल ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n2 0 1 9 मे  मैविली -भोजपुर ी अकादमी, वदल् ली द्वार ा आय ो वज त  \" अवखल भारत ीय  बी ह वन  किा  सम्म े लन\" \nर चनाकार क दृ वष्ट फरी ि आ  नि बाट पर  चल बाक श्रेष्ठ  स ाध नक रूपें स ह य ोग ी भे ल । ऐ आय ोज नक पिा वत  ऐ \nविध ाक र चना सृजनक उत् सु कतािश रचनाकार क एकटा ह ुजुम ठाढ़ भेल। एकर  स ब पक्षकें अकानैत डा. आभा \nझा,सोनी नी लू  झा,  धमषिीर  कुमार ,सवबत ा झा  स ोनी, अमर े श चौधर ी, सान्त् िना वमश्रा , डा. िम ोद कुमार ,व मन्नी  \nवमश्र,डा.रॉ वबन खान,पूनम झा , डा.कैल ाश कुमार  वमश्र,मोह न झा ग गन,राम कु मार  वमश्र, अमरकांत  ल ाल, िभार् \nअवकंचन, विनीत ा ठाकुर ,ज्ञ ान िर्द्षन कंठ,िीर ेन्र झा, .. .. आवद  रचनाकार  जुवड़ कें/ जुवटकें एकर तत् कालीन व स्त् िवत  \nआ अवस्त् त त् िकें आओर  वनश् श न ,फर ीि  आ स ुर ेबगर  बना आगू क बाट ि शस्त् त  के लवन। आब विश्व भवर में  पसर ल \nमै विल रचनाकार  जन द्वार ा सृवज त  आ चवचषत भ' र ह ल ऐि।  \n2 0 2 0  िैवश्वक संकट सं दब ल ल ोक घरे म ें बन्न रवह  स मय कटबा पर बा ध्य  िल। ओइ सम य क उपय ोग  \nकरैत  ऐ विधाक र चना आ सृजनकत ा दुनूक श्री  िृवर्द् एकर ा आओर भरल -पु र ल बने लक। \nआनो विधा क स ृजन आस ान नै,मुदा विनाशक कोनो  बन्ह न नै र ह ला सं वलखबा में तर ' दुत नै। बीह वन किा में \nशब्द सीमा वनधाव र त  र ह ला सं एकर  स ृजन कने बेस ी द ु रूह ।  एको टा अवत वर क् त  श ब्द भात में आंकड़ \nसन। त ें ऐ विधा में उएह  ठठै,बढ़ै  िवि ज े अपनाकें पवर श्र म बलें एकर विधानक  य ोग् य  स्त्िय ं के  स धबा  में \nसक्षम ह ोइ  िवि। दोसर मह त् त् िपूिष बात  जे ऐ विधा  ल ेल मंच पर स्त् ित ंर  रूपें एखन जग ह  खव त य ाओल नै \nिै। जाव ह  स ं मंच,माला,माइ क, धो त ी, त ौनी, वलफाफ सनक ल ाभक ल ोभ वनलोभ म ें पवर िवत षत । जा वह  कार िे इ व ि धा  \nएखन वनश्शन भ'  उछच मानकताक संग आगू  बवढ़ र ह ल। ओना  आगू  दस गर दा भे ने इ ह ो ओहोन र ोग  स ं ग्रवसत \nभ' जएत  स े असंभि नै।  \n2 0 2 0  ,घरे मे रह ू । के आह्वा न बीह वन किा विध ा ले ल स कार ात् मक र ह ल। ऐ बीच नि  आंवख -पांवख बला \nर चनाकार क ि िेश  भेल जेना  वक -अवभलार्ा वमश्रआकांक्षा,रूव च स्त्मृवत ,सु भार् कामत, गुफरा न वज लानी ,कंचन \nकंठ,कुंदन किष,चन्द ना दत्त,व ियंिदा  तारा झा ,अवन त ा वमश्र ,इ र ा मवल्लक,कल्पना झा  पट ना,कल्पना झा बो का र ो।  \nकुल वमल ा क'  कु शल / सा धल र चनाकार ों संग नि वस खुआ रचना कार क उपवस्त् िवत  आ रचनात् मक स वक्रय त ा \nसुखद भ विष्य क स ंक ेत  ऐि।ऐ बीच मोकामक बाटकें आ ओर सघन स बल बनेबा म ें व द  \nवज नकर  उल्ले खनीय  य ोग दान  र ह लवन ओ दू  टा ि मु ख नाम ऐि - डा. आभा झा, व दल् ली आ डा. िम ोद कुमार , \nपांवडचेर ी। जक र  बानग ी ऐि  2 0 2 0 ई .क अन्त में  आयल ड ा. आभा झा जीक बी ह वन किा  स ंग्रह -\" वसनेहक दाम \nआ डा.िम ोदज ीक \" कनवकर बा\"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nबीह वन किाक बढ़ैत  डेग आ विकास िा पसार क क्रमकें वकिु वनश् शन संपादक,ले खक ,आलोचक क उपवस्त् िवत  \nसुखद ऐि! आदरिीय  डा.  र मानन्द झा र मि ,आ उदय चन्र झा विनो दजीक समीक्षकीय  विचार  आ आदर िीय   \nसत ीर मि  झा, र ेित ी र मि  झा एिं डा . ना र ा य िजीक िाय ो व गक रूपें  ऐ विधामे उपवस्त् िवत  ऐ विधा, र चना आ \nर चनाकार  स बकें स बलत ा देबा में अग्रसर  भे ल। बीह वन किा विधा कें स्त्िापनामें ि त् य क्ष/परोक्ष रूपें  स ह य ोग ी सब \nर चनाकार क कें श ुभकामना!  \n \nऐ र चिाप र  अपि म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी'  \nम ं ग र ौना  (धा र ािा व ह क उपन् य ास)  \n                      प वह ल खे प  \n  \nइ  मंगर ौना ग ाम विय ैय ।  अमात  जा व त क रा ज धा नी कहल जाएत  िै। इ  गाम र ा जनीव त ,  स ांस्त् कृवत क, धा वमषक, \nसामाव जक आओर आविषक रूप स ँ ठीक -ठाक कहल जा सकैत  अवि ।  इ ग ाम दवर भं गा  राज्य  केँ  स मय मे \nबसौल गेल िल।  ितषमान द वर भंगा वज ला के भर ौड़ ा ग ाम के  आस पास  स ँ आवब क s पाँ च भ ाई  (प ाँच पांडि) \nउपजा ऊ  क्षे र  देवख क s अइ ज गह  बवस गेल ा ह ।  िो पाँ च भ ाई  िलाह - ऋवर् खिास, ह ुलास खिास, तार ा \nखिास, भंजन खिास आओर वभक्षु क खिास। वह नकर  वपताज ीक नाम की िलवन्ह से  अज्ञा त  अवि ।  स ुनिा मे \nआवब र ह ल अवि  जे इ पाँ चों भाई दवर भंगा र ा जा के ओवह ठाम खिास ी कर ैत  िलाह ।  \nऐवत ह ा वसक आओर सामाव जक दृ वष्ट सँ ' ख़िास'  श ब्द वि शेर् अि ष  र खैत  िै। पर ञ्च 'ख़िास' शब्द अखुनका \nसमय मे वनग ेटीि अिष म े ल े ल जा एत  िै। ख़िास या न ी से िा कर ै िाला दास।  'ख़िास'  खास श ब्दक विकृत  \nरूप अवि।  खास माने विशे र् ह ोएत  िै। ख़िास ल ोकवन  राज ा केँ खासमखास वख़दमत गा र  ल ोकवन ह ोएत  िल \n।  वज नकर  का ज िलवन्ह - र ाज ा के वख़दमत कर नै या नी  अंगर क्षा  करनै।  \nऐवत ह ा वसक दृवष्ट स ँ ख़िास र ाज ा केँ स बस वनकट रह ै िाला लोकवन िलाह  ।  अइ  स ँ जा वह र  अवि  जे \nसामाव जक रूप स ँ ख़िास उ छच मानल जा एत  िल।  य ुर्द् कौश ल मे वनप ुि रह ला केँ  कार ने इ पाँ चों भाई \nर ाज ाक खास िलाह ।  र ाज ा क स मीपता क कार ने इ क्षवर य  िलाह  अइ  गप्प स ँ हम मु ँह  नवह  मो वर  स कैत  िी।  \nकहल जा एत  िै जे इ ज ग ह  दवर भंगा र ाज ा य ुर्द् मे स ह य ोग  के  एिज मे पाँचों भाई के दान देने रह विन्ह।   \nिर गद गाि  के  स मीप अ पन पवह ल वनिा स बनौलवि पाँच ों भाई ।  िरगद गा ि अखनो  धवर  िेबे  करै।  ओइ \nगा ि के आस पासक क्षे र  फु लिार ी कह ल जा एत  अवि ।  फुलिार ी मे फूल त s ह म नव ह  देखैत  विय ैय ।  \nपवह नह ौं फुलिार ी मे फूल नवह  िेल ै।  \nअंग्रेजी शास न काल मे  मंगर ौना दवर भंगा र ाज् य क अंग िेलै।  झंझार पु र  िाना ि ेलै।  झंझार पु र  पुर ना बाज ा र क \nह ाट व्य िसाय क केन्र िल।  धानक खे त ी बेवस होएत  िे लै। लोक गेहू ँ कम उपजाबैत  िलाह ।  मरुआ , \nत ेबखा, राह ैर , बदाम िगैरह  खूब उ पजै िेलै।  स र सों ॅं के  खे त ी खू ब होएत  िेल ै।  िो  पाँचों भाई अपना संगे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nलौिा  आओर  चमार  के  बस ौलवन्ह।  तेली सहो बाद मे  बैस गेल ।  एकटा घर य ादि आओर एकटा घर केिट \nकेँॅँ िवन्ह । \nअंग्रेजी शास न काल आओर  देश क आजादी  के  बाद 1 9 6 0  धवर  ग ाम गृहय ुर्द् मे फँ स ल रह ल।  19 5 7 -5 8  के  \nदर वमय ान ल क्ष्म ी नार ा य ि राय  जी केँॅँ हत् य ा केँ बाद गा म मे  वकिु स ाल तक अशाव न्त र ह ल।  फे र  वकिु स ालक \nबाद गाम श ांत  त s भ गेल , परञ्च गाम दुटा खे मा म े बँ टल े रह ल।   \nवभक्षु क खिास के ब ेटा नवह  भेलवन्ह ।  हुनका बेटीए टा िलवन्ह ।  ओ बेट ीक ब्य ाह  को न गा म केलवन्ह  तकर \nकोनह ु जा नकारी नव ह  अवि ।  ऋवर् , ह ुलास तार ा आओर भंजन के िंश  आगाँ ब ढ़लवन्ह ।  आजु भ वर  गाम जे \nशोर  भ s र ह ल िै इ  ल ोकवन ह ुनके िंश ज विय ाह।  बाद  मे वकिु भ वग मान बैस गे ला ह ।  वकिु दोसर  गाम सँ \nआवब क s बैस  गेल ाह ।  \nइ  गाम शैक्षविक दृवष्ट स ँ के र ल कहल जा सकैत  अवि ।  एकटा िैज्ञाव नक, एकटा जेलर , एकटा विश्वव िद्य ालय  \nके रवज स्त् र ार  बनल िवि।  व शक्षक ढ़ ेर  रास अ वि ।  एय र फोसष मे एक टा, बीएसएफ मे  एकटा,  एकटा \nएमबीबीएस डॉ क्टर अवि ।  चीन आओर पावकस्त् त ा न के स ंग य ुर्द् के  स मय तीन टा नौ जिान स ेना मे भत ी \nभे लाह- ह िलदार  र ामह्रृदय  रा य ,ह िलदार  त ेत र  ठाकुर  आ ओर ह िलदार  वकशन ठाकुर ।  \nगा मक चौह द्दी अवि - उत्त र  मे गनौ ली, दवक् खन मे  वशिा, पविम मे  स ह ुवर य ा आओर पूर ब मे  पस्त् टन।  गाम मे  \nगौ ड़ग ामा ना मक ज गह  पर  ए कटा हा ई  स्त्कूल िै, मखनाही (माखनपु र ा टोल) पर वमवडल स्त् कूल आओर  पुर नी \nपोखवर  पर  स ंस्त् कृत  स्त्कूल अवि ।  गामक पवह ल नेत ृत् िक त ा य ुगेश्वर रा य  िलाह  । त दुप र ांत  श्री उमाकां त  रा य , \nश्री स िेश्वर  राय , श्री  विश्वेश्वर  राय  आवद नेतृत्ि के लवन्ह ।  अखैन गा म अनाि अवि ।  \n1 9 9 9  मे राज ेश्वर  र ाय  मास्त्टर साह ब केँ ॅँ हत् य ा भ s गेल वन्ह ।  हुनकर  ह त् य ारा अखनो  धवर  पुवलस  के  वगर फ्त \nसँ बाह र  अवि ।   \nगा म मे  पाँच टा पोखैर  अवि ।  गामक बाह र  वसमर ाह ा पो खैर , वनमैिपोखैर,  गौ ड़ग ामा पोखैर , सुगौ ना पट्ट ी \nपोखैर , वशिसाग र  पोखैर आओर अगर बल्ला पोखैर अवि।  गाम मे  चावर  टा मंवदर  अवि - दू टा हनुमान मंवदर  \n, एकटा महा देि मंवदर  आओर  ऐवत ह ाव सक दु गा  मंवदर ।   \nइ ंजीव न य र  बहु त  रास अ वि ।  आईआई टी पास केलाह  अवि - श्री अवखले श्वर  वनर ाला,श्री  हेमंत कुम ार  राय  \n। पीएचडी केलाह  अवि  - डॉ ० गौ र ीशंकर र ाय , डॉ ० िेद िर काश र ाय , डॉ ० सुधां शु राय , ड ॉ ० कृष्ि  कु मार   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर ाय , ड ॉ ० बासु देि र ाय , आ ओर दू टा ल ेवडज । वर सचष स्त् कॉ लर  िवि - श्री स ंत ोर् कु मार  रा य , श्री  अवखले श्वर  \nवनर ाला, श्री  अवखले श राय ।  \nगा म मे  जनवित र ि ििाली केँ  दूटा डीलर िवि - श्री स ु र ेश राय  आओर  श्री बेचन र ाम।  गाम मे  पवह ल ईंट \nउद्य ोग  िलवन्ह  स्त् ि० उमाकांत  राय  जी केँ आओर  दोसर  िवन्ह  श्री कौशल  राय  जी  केँ।  श्री मनोज  रा य  \nमािक व्य िसाय  स ँ जुड़ल िव ि।   \nगा म मे  स बस ँ मह त् त् िपूिष अवि  -'  दुगा  मंवदर ' ।  2 0 1 6 -1 7  मे वििादक कें र मे  रह ल इ मंवदर ।  गाम दू  भा ग \nमे  खंवडत  भ s गेल ।  मंगर ौना इ वत ह ास म े इ बव ड़ पैघ घ टना िल। ग ाम मे  घृिाक िात ािर ि बवन गेल।  \nअपन गा म मे  अपन लोक सँ  गप्प बन्न भ s गेल ।  एक -दोसरक मु ँह  देखनै बन्न भ s गे ल।  भात -पावन बन्न भ s \nगेल ।  19 5 7 -5 8  वटस  के  पवर िवत  2 0 1 6 -1 7  मे फे र  बेवस भ s गे ल।  \n\"की अहाँ पठैत  बनबै?\"  \n\"सोवच क s कहैत  िी । \"  \n\" गामक s सभ वदस सँ अइ  टीम मे  ल ोक क ेँ जो ड़ु। \"  \n\"ह ँ, ज ोड़ ल जेतै.. .। \"  \nकल श य ार ा वनकैल रह ल िै। ग ाड़ ी पर डीजे पीि ा ज ा  रह ल अवि ।  आगाँ -आगाँ कतार बर्द् कलश \nभरवनह ाव र न-भरवनह ार  जा  र ह ल िवि।  स बस आगाँ गंगाज ल विड़कैत एक ज न बवढ़  रह ल िवि।  दोसर  ज न \n' चर'  डोलबै त  ज ा र ह ल िवि ।  पुजार ी,  आचा य षजी,  अन्य पंवडत गि, पंच मुख्य  कल श भरवनह ार  आ गाँ िव ि।  \n\" दुगा  मह र ानी की । \"  \n\"जय।\" \n\"मवह र्ासुर मवदषनी की। \"  \n\"जय।\" \n\"र मंत महर ा ज की। \"  \n\"जय।\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"महा देि बाबा  की । \"  \n\"जय.. .।\" \nसभ वकय ो आगाँ कमल ा वदस  पड़ा इ त  ज ा र ह ल िवि ।  माखनपुर ा टोल स ँ ल क s वशि ा चौक धव र  कता र बर्द् \nलोक जा र ह ल िवि।  घड़ी घंट, शंख बावज  रह ल अवि ।  'माँ  श ेर ािली की जय '  केँ  नार ा लावग र ह ल अवि ।  \nसभहक मुँह  पर  खु शीक र ेख ा देवख स कैत  िी।  िोट -िो ट बाल क -बाव लका कूवद -कूवद क s अपन खु शी ज ाव ह र  \nकs र ह ल िवि।  वशिा चौ क स ँ घोंघर वड़ य ा ह ोएत  गा ड़ी  आओर  कता र  िह र  टवप कमला वदस जा  रह ल \nअवि। \nइ  दृश्य  धावमषक आस्त्िाक िी ।  धमष ल ोक केँ एकताक सू र  मे बन्ह ैत  िै। ध मष  ल ोक केँ जो ड़ैत  िै। ध मष  \nसभ अहंकार  केँ  दूर  भगा  क s लोक केँ भाई चार ाक बन् ह न मे  बांधैत  िै। ध मष  िेम आओर स्त् नेहक दोसर रूप \nवि य ैय ।  इ  घृिा,  द्वेर् िगैरह  केँ ॅँ दूर  करैत िै। पर ञ्च गाम मे भात -पावन बन्न  भ s गेल  िै।ग ाम मे  के स -\nकेसामै ल भ s गे ल िै। अह ंकार क पर ाकाष्ठा इ विक।  गा मक इज्ज़त  अखबार क पेज पर  वबका र ह ल अवि ।  \n' दुगा मंवदर क वििाद मे कोत िाल का ह ाि टूटा'  अखबार क इ सुखी अवि।  \nगा म बौर ा गेल।  ल ोक बौर ा गेल ।  इ सौ स ालक सामंत ि ादक विरूर्द् आम लोकक आ िाज़  विय ैय ।  दुगा  मंवदर  \nएकटा बहाना वि य ैय ।  गर ीब -गुरबाक सामंत शाह ी लोकक विरूर्द् धधकैत आवग  विय ै य  इ मंवदर  वििाद ।  जे \nगा मक विभाजन क s देल कै।  दोखी केँ िवि ?  इ भविष्य  वनष्कर्ष देत ।  मंगर ौना आ ब मंगरौना नव ह  रह ल।  \nगर ीबक आिाज़  केँ  अह ाँ कतेक वदन दबा सकैत  िी ?   \n( उपन्य ासक शेर्  अंश अवग ला खेप मे ) \n-संत ोर् कु मार  राय  'बटोह ी' , ग्राम -मंगर ौना,  पोस्त् ट- गो नौली,  िाना - अंधर ाठाढ़ी,  वज ला - मधुबनी, वबह ार -\n8 4 7 4 0 1 . मोबाई ल नंब र - 6204644978 \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर िीन्द्र िा र ा य ण बमश्र \nलजकोट र \n  \n-31- \nआवखर  श ंकर  पकड़ल गेल  ।  कन्य ा निा वलग िलै क तेँ  न्य ाय लय मे ओकर वपत ाक बा त क मह त् ि बेसी \nभे लैक । श ं करकेँ स ात साल क स जा भे ल।  कन्य ाकेँ वपत ा ओकर ककरोसँ  वबआह करा  देलकैक । क्रम शः \nसभवकिु श ांत  भे ल मुदा एव ह  िकरिसँह मर कार बार केँ जबर दस्त् त ा धक्का  ल ाग ल ।  ओ करा फेर सँ पटरी पर \nआनएमे बहुत  िय ास कर ए पड़ल ।  बीचमे  बहुत  रास  अपना वदसक कमष चार ीसभ  का ज िोव ़ि -िो वड़  चल  गेल  \n। आब तँ अपना वदसक ल ोकसँ  डर  होइ त  िल।  त ेँसोचलह ुँ जे वकिु बह वर ओकम षच ार ी आनल जाए । कुसुम \nप्ल ेस में ट एजेंस ी च लबैत िली ह  स े हमरा  बूझल िल ।  हम ह ुनका फोन केल ह ुँ तँ ओ कहए लगलीह - \n\"आवबए वकएक नवह  जा इ त  िी ? सामनेमे गप्प भए जाएत  । \"  \n\"से तँ ठीके ।  भेंटो भे ला बह ुत  वदन भए गेल । \"  \n\"ठीक िैक ।  आइ त ँ हम कतह ु जा  र ह ल िी ।  काव ि आएब ।  \"  \nत करबाद एकटा एसएमएस आएल  जा वह मे  हुनकर  काय ाल य क पत ामे लत ाक घरक पता  वलखल िल \n।  दोसर  वदन चाव र  ब जे स ाँझमे हम ओतएपहुँचल ह ुँ ।  लत ा पवह नवह सँ गेटेपर ठाव ढ़ िलीह  । ह मर ा देवख त वह  \nओ बहुत िश न्न  भेलीह  ।  जो र सँ हमर ह ाि पकवड़  कए घर वदस   लेने गे लीह  । ह म दुनूग ोटे अंदर ज ाइ त  िी \n।  ओ कहैत  िवि ज े कु सुम  वकिु जरु र ी काज सँ गेल ीह अवि  आ जवल् दए आवब जेत ीह  ।  \nह मरा  कु सुम केँ नवह  रह ब अखवर  रह ल िल ।  एना स मय दए कए ओ वकएक चवल गेल ीह  ? कही  \nई  पू िषवनय ोव ज त  तँ  नव ह  िल ? तर ह -त र ह क बात सभ मोन मे  घुवम रह ल िल ।  हमरा  अस्त् त व्यस्त् त  देवख लत ा \nपु वि ए देल ीह  - \n\"एम्हर े आवब जा उ ने ।  अ सगर नीक नवह  ल गैत ह ोएत  । \" जा बे -जाबे हम वकिुस ोव च त ह ुँ ओ स्त् िय ं \nह मरा  वघचने चवल गेल ीह ।  आब की हो एत ? ह मरा  त ँ ठकवबदर ो लावग गेल  ।  \n\"अहाँ बड़ लजकोटर  िी । एत ेक वदनसँ  वदल् लीमे र वह त ह ुँ अह ाँ वकिु नवह  वसखलह ुँ । \" -से कवह  ओ \nभभ ाकए ह ँवस प ड़लवि ।  हम सवर पहुँ ल जा गेलह ुँ ।  \nकनीके कालम े क ुसुम क फोन आएल  ।   \n\" हम वकिु जरु र ी का जसँ अटवक गेल  िी ।  जँ हमर ा  आबएमे देर ी भए जाए त ँ अह ाँ स भबात \nलत ाकेँ कवह  देबवन । आगु कावि गप्प कए ल ेब । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म बुवझ गेवल ऐक जे ईसभ  आपसमे  वकिु खेल कए रह ल अवि  ।   \n\"की काज  िल? \"  \n\" वकिु नि -नि काय षकताक  हेत ु कु सुमक ेँ कहने रवह ऐक। \"  \n\"अहाँ ई  स भ चक्कर िोड़ ू  । \"  \n\"त खन कीकरू?\"  \n\"ह मरा संगे आवब जाउ । ई  स भ सम्हारु । \"  \nह म वकिु नवह  बावज स कल ह ुँ ।  \nगप्पे क क्रममे  लत ा कह लवि जे दामोदर  जमानत पर िुवट गेल  ।  \" आ वकशु न? \"  \n\"ओहो  ।  \"  \n\" स े के ना भ ेलैक?\"  \n\" कु सुम सँ प ुिबै।  ओकर ास भ बात  पत ा िैक ।\"  \nसाँझ भए रह ल िल । लोक सभ अपन अ पन काज  स माप् त  कए घर  िापस  भए र ह ल िल ।  \nसड़कपर  जा म से ल ाव ग गेल  िल ।  हम कहवलऐक - \n\"त ँ आब जेबाक आज्ञा  वदअ ।\"  \n\"एना  असगर े अह ाँ कतेक वदन रह ब? \"  \n “समय अएलापर  स भ अ प नेभ ए जेत ैक । ” \nह मरा  ओ गेटधवर  आवर आव त  देल ीह  ।  स त  पुिी  तँ हमरो  जेबाक मोन नवह  हो इ त  ि ल ।  \n \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - दू  टा कविता  \n३ .२.डाॅ . वकश न कार ीग र - आ रे स ुग् गा  आ आ - (बाल कव ित ा) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी'  \nद ू  टा क विता  \n1 .झा लद ार  चु नाि \nअइ बेर मंगला जीत बे करत ा ह  \nपवह ने स ँ बेसी घोटा ला कर त ाह  \n' नलजल य ोज ना '  में टोंटीए टा रह लै  \nत ैं अइ  बेर  ढ ोंर बा -मंगला सभ  ठाड़ भेलै।  \n \n  \nसभ वकय ो ह गैत अवि  र स्त् त े  पर  \n' शौचालय  य ोज न ा'  स भ र ह लै कागज े पर  \nलू वटस भे लै मनर ेगा  में सगर ो  \nिवतवनवध  मालामाल भेलै जन त ा डुवब मरौ ।  \n \n  \nजत े ल बड़ा , लुछचा,  ल फंगा,  विनर ा िल  \nचौबवनय ा,  अठवन य ा नेता जी ब नल  \nजे हगला गुँ ह  पर  िौर  नव ह  देवनह ार  \nसे उजर ा कुर त ा पवह न क' बनल स ेिादा र ।  \n \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसमाजक कल्य ाि ल ेल दू प ै सा नव ह  दै िाला  \nबनल अवि  पैघ स माजसेिी पहैन क' माला  \nदर िजे-दर िजे वगड़व गडैत  अव ि िोटक ल ेल  \nअइ बेर अवि िादा आब हम  नवह  हो य ब 'फेल'  ।  \n \n2 . र ाज गद्द ी पर उ ल्ल ू  \nजंगल मे  स भा भ '  रह ल िै  \nविर्य  िै र ाज गद्दी  वकनकर  व िय ैन्ह  \nउल्लू  के र  िा कौआ के र  \nजंगलक उन्न वत  के र  िश्न िै।  \n \n  \nडुबवक माव र  हंसनी हँवस रह ल अवि  \nवसयार ो चुनाि मे  ठा ड़़ िवि \nवसंहक र ाज  नीक  \nवक उल्लू  के र  ?  \n \n  \nजोर-शोर  स ँ चु नाि ि चार  भ'  रह ल िै  \nवसयार  हुआँ -ह ुआँ करैत िै  \nउल्लू  वदनभवर  कोह िर  मे घुसल रह ैत  िै   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवसंह बेचारा बौक भ ेल िै।  \n \n  \nके जी त त ै ?  \nबेंग टर ष -टरष क'  रह ल िै  \nबगुल ा टकटकी लगौ ने िै  \nकुक्कुर िौं-िौं  क' र ह ल िै।  \n \n  \nआइ चु नािक पवर िाम औ त ै \nसभ वकय ो टीिी ओगरने िव ि  \nह ौ इ  की भेलै ?  \nर ाज गद्दी  पर  उ ल्लू !  \n \n  \n-संत ोर् कु मार  राय  'बटोह ी' , ग्राम - मंगर ौना,  पोस्त् ट- गो नौली,  िाना - अंधर ाठाढ़ी,  वज ला - मधुबनी, वबह ार, मो ०-\n6204644978 \n  \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ाॅ . वकशन का र ीग र   \nआ र े स ुग् गा  आ आ  (बाल कवित ा)  \n \nआ रे कौआ आ आ  \nआ रे स ुगा  आ आ  \n  \nआ रे मैना आ आ  \nआ रे बगर ा त ह ू ं आ वब ज ो  \n \n  \nवचड़ ै चु नमुन सब आ आ  \nदौग ा गौग ी ब ौआ संगे खे लो जो  \n  \nह े स ुग् गा  तू ं बौआ के  रोटी नै खै वह य ै  \nह म त ोलो ल ै रोटी र खने वि य ौ.   \n \nह ै मैना आइ त ू ं कतअ रैह  गेल ह ी  \nह मर बौआ तो र ा त कै िेल ौ  \n \nआ रे बगर ा ज ल्दी  आवब जो  \nह मर बुछ ची कटोरी मे पाव न र खने िौ   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nवचड़ ै चु नमुन सब चूं चू ं चीं चीं करै  \nह मल ा बौआ के  कते नीक ल गलै  \n \nआ स ब वमल  के  खे ल ै जा इ  जो  \nह े खे लाइ त  खे लाइ त  झगड़ ा नै कर ै जा वह य ैं  \n  \nआ रे स ुग् गा  आ आ  \nबौआ संगे खे लो ज ो.  \nऐ र चिाप र  अपि म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n४.स्त् र ी क ोना  \n४ .१ .क ल्पना झ ा - दीप \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकल्पन ा झा  \nदीप \nमावटक मोल अ वि  बडु अनम ोल,  \nआवग में दय ैत  बनल कठोर ,  \nदेह वध पै त  ने आह कर य ,  \nबाव त क स ंग ओहो ज र य ,  \nकनमा भवर  तेल जर ाय ब,  \nज्यो त  स ं विपदा दू र  भगा य ब ,  \nमहंग ाई  पर  बडु अवि र ोर्,  \nनवह  वसिाय  कोन ो अफस ोस,  \nककरा  हंसोिु कत ो पस ारु ,  \nखखरी  में कोना धान के ता कु,  \nदीप जर ल अवि  कोन डगर ,  \nघु वम रह ल िी नगर  डगर,  \nवबसु वर  गेल िं मोनक हुल्लास ,  \nक रह ल हृदय  विलाप,  \nदीप जर ैत  वकलोल कर य ,  \nअन्न धन लक्ष्म ी घर आबय,  \nदवर रा बाह र  करय ,   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदीप जर ल अवि  स गर ो र ाव त  \nशुभ मंगल  होय  स बह क ि ाव त ।  \n-कल्पना झा , बोकार ो , झा र खं ड  \n   \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व बह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अ वनिा य ष आ ऐवछ िक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \nपे टार (व र सोसष सेन्टर) \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nशब्द-व् य ाकर ि-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा ए िम् लोक ोव क् त िकाश- र माकान् त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििाह य ुक्त मै वि ली वलखबामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जन सम्बन्धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संचय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखबामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअविमा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमि झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अल ङ्का र-भास्त्क र \nआनन्द वम श्र (सौज न् य श्री र मानन्द झा \" रमि\")- वम विला भार्ाक सुबो ध व्याकर ि \nBHOLALAL DAS मै विली सुबो ध व्याकर ि- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्ि चौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेबस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स्त् िा न आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्र झा सुमन (यू.पी. एस.सी. वसल ेबस) \nिबन् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) CIIL SITE  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् चन्र य ादि-र ा जकमल चौ धर ी: मोनो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोचना \nडॉ बचेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर न िीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमि झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ब ीसम श त ाब्दी ( आल ोचन ा) \nडॉ. र म ानन्द झा ' रमि' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ानन्द मण्डल-चक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स्त् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र चय व नचय- डॊ शैलेन्र मो ह न झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त प ाठ \n पवह ने वमविला मै विलीक सामान्य जानकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्ि चौध र ी- वम विलाक इ वतह ास \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:-  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकेदार नाि चौधर ी \nचमे लीर ा नी                         मा ह ुर                          क र ार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डाय र ीक ख ाली पन्ना (साभा र अ ं व त का) \nय ाॅेगेन्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा नक ब त कह ी \nर ामलोचन ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मानन्द झा रमि) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल कनकनी- म ह ेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nिबन् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर द ीप पिष- सं केदा र कान न आ अरव िन्द ठ ाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन् र मो ह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिािी दू र दशषन \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिाि ी मै विली \nपोडक ास्त् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिाि ी पटना/ द र भ ं गा मै विली र े जनल न्य ू ज टे क्स्त् ट ड ाउनलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिाि ी पटना/ द र भ ं गा मै विली र े जनल न्य ू ज टे क्स्त् ट ड ाउनलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिाि ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिाि ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ब \nचैनल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिाि ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिाि ी प ू विषय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिाि ी पटनॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस्त् िान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n(अनुित षत े) \n-ग जेन्र ठ ाकुर \nबव देहक बकिु बवशे षांक: - \n१ ) ह ा इ क ू  बवशे षांक १२ म अ ं क , १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल बवशे षांक २१ म अ ं क ,  १ िवम्ि र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) बवहबि किा बवशे षांक ६ ७  म अ ं क , १ अतट ू िर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) िाल स ाब ह त् य  बवशे षांक ७० म अ ं क , १५ िवम्िर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक बवशे षांक ७२ म अ ं क १५ बदसम् िर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) ना र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ माचष २ ० १ १  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अनुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) िाल गजल बवशे षांक बवदेह क अ ं क १११ म अ ं क , १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भबत त  गज ल ब वशेषांक १ २ ६  म अ ं क , १५ माचय २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा-समालोचि ा-समीक्ष ा बवशेषांक १४२ म, अ ं क १५ िवम्िर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  बमश्र मधुप बवशे षांक १६९ म अ ं क १ ज िवर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र बवन्द्द ठाकु र  बवशे षांक १८९ म अ ं क १ िवम्िर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अबिल ब वशेषांक १ ९ १  म अ ं क १ बदसम् िर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ान विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्बम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज निर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017 \n१ ६) मै विली िेब प र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व र त र चन ापर आम  ंव र त आल ोचकक व टप्पि ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ब ीह व न किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोचन ठाकु र  विशे र् ांक  \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोचन ठाकु र  श्रर्द्ांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज नन्दन ल ाल दास  विशे र्ांक  \nVIDEHA 333 \nलेखकक आमंबि त  रचिा आ ओइपर आमंबि त  स मीक्षकक समीक्षा  सीर ीज \n१. का वमनीक पांच टा क विता आ ओइपर मधुकान्त झ ाक वटप्पिी \nविदेहक दू स ए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी बकए पढ़ बि\" - लेखक द्वार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीष अिबचन्द् ह ार 'बवदे ह' क ३ २ ७  म अ ं क ० १  अ ग स् त  २०२१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-१ \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरबर ी २ ०१ ३) अंकमे बलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल िल । ई \nवदसम् बर २ ०१ २ क वदल् लीक वनभष य ा बलात् कार काण्डक बादक स मय िल । ओना ई अनूवदत र चना िल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्दी अनुिाद केने िलीह आर. शांत ा सुन्दरी आ वह न्दीसँ मै विली \nअनुिाद केने िलाह विनीत उत् पल । हमर जानकार ीमे एवह सँ बेश ी वसहर ाबैबल ा कवित ा कोनो भार्ामे नवह रचल \nगेल अवि। सात सालक बादो ई समस्त्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ बाक चाह ी, खास कऽ स भ \nबेट ीक बापकेँ, स भ बवह नक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ विचार बाक चाह ी जे हम स भ अपना बछचा \nस भ लेल केह न समाज बनेने िी। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-१ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीच ब्रेस्त्ट कैसर क समस्त्य ा पर विदेह मे मीना झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्त्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा नवह वलखल गेल िल, कार ि एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक बाद वह न्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल । \nबादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-२ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीच जगदी श चन्र ठाकुर अवनलक वकिु बाल कवित ा िकाव शत भे ल। बादमे \nह ुनकर ३ टा बाल कवित ा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा बेबी चाइ ल्डपर िल । \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, बादक दुनू बेबी चाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-३ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-४  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीच जगदा नन्द झा मनुक एकटा दीघष बाल किा कवह वलअ बा उपन्य ास \nिकाव शत भेल, नाम िल चोनह ा। बादमे ई र चना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र चना बाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र चना िी, मै विली बाल साव ह त् य कोना वलखी तकर र ेवनंग कोसष मे एवह \nउपन्य ासकेँ र ाखल जेबाक चाह ी। कोना मॊडन ष उपन्य ास आगाँ बढ़ै िै, स्त् टे प बाइ स्त् टे प आ सेह ो बाल \nउपन्य ास। पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-४ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष चोइ स ५ मे मै विलीक \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ बुझल िव न्ह जे कोना अवह किाकेँ र वच चन्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम चचा कऽ रहल िी, कुमा र पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक बाद \nअहाँकेँ एकटा विव चर, सुखद आ मोन ह ौल करैबला अनु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अन र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र चना केँ पढ़ लाक बाद त ामस, घृ ि ा स भपर वनय ंर िकेँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदावय त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेबै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-५ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"वबसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे बंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलखै त िवि जे ह ुनकर कोनो स र-सम्बन् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्दर ा गाँधी जखन एवह क्षेर अएल ी तँ ह ुनका देखाओल गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक वबसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्ह । मै विलीमे लेखनक एकभगाह वस्त्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने िल । मै विलीक लेख क लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित नवह िला आ तेँ \nवबसाँ ढ़पर किा नवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्ह जे िकावशत भेल चेत ना \nसवमवत क पवर कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार ि ओ मै विलीमे नवह िर ि् अिहट्ठ मे \nवलखल बुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी नवह भऽ स कल कार ि विर्य रहै खाँ टी आ ित षनी कृवर म। से एकर \nपु नः ई-िकाशन अपन अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेचर अिाडष भे टल वन। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखनी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेबासँ बचा लेलक, आ मै विलीक समानान्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे \nबाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमनक बाद। तँ \nिस्त्त ुत अवि लघु किा वबसाँ ढ़- अपन सुछचा स्त् िरूपमे। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-६ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमार दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफी। सन्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस्त् िवत कऽ देत जे समानान्तर \nमै विली साव ह त् य कतबो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक बाद लेखकक \nपोिी \"बैश ाखमे दलानपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखन धव र क एकमार दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-७  (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-८ \nनेना भु टकाकेँ र ाव त मे सुनेबा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-८ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर चचा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-९ (डाउनलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक नि स ंस्त् करि व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशन  न ीचाँक वल ं कप र प ढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nबव देह ई -पब ि काक  ि ीि ल रचि ाक स ं ग - मै बिलीक सवयश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ं क लि: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देिना गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) वत र ह ुत ा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबव देह:सदेह :२ (मैबिली प्रिन्द् ध-ब ििन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देिनाग र ी \nबव देह:सदेह :२ (मैबिली प्रिन्द् ध-ब ििन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nबव देह:सदेह :३ (मैबिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देिनाग र ी \nबव देह:सदेह :३ (मैबिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nबव देह:सदेह :४ (मैबि ली किा  २००९-१०) देिनाग र ी \nबव देह:सदेह :४ (मैबिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nबव देह मै बिली बव ह बि कि ा  [ बवदे ह  स देह ५  ] देिना गर ी \nबव देह मै बिली बव ह बि कि ा  [ बवदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स्त् करि देि नाग र ी \nबव देह मै बिली लघ ुकिा  [ बवदेह  स देह ६  ] देिना गर ी \nबव देह मै बिली लघ ुकिा  [ बवदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nबव देह मै बिली पद्य  [ बवदेह सदे ह  ७  ] देिनाग र ी \nबव देह मै बिली पद्य  [ बवदेह सदेह ७  ]   व त र ह ु त ा \nबव देह मै बिली िा ट् य  उ त् सव [ बव देह सदेह ८  ] देिन ाग र ी \nबव देह मै बिली िा ट् य  उ त् सव [ बव देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nबव देह मै बिली बशशु उत् सव  [ ब वदे ह  स देह ९  ] देिना गर ी \nबव देह मै बिली बशशु उत् सव [ ब वदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nबव दे ह  मैबिली प्रिन्द्ध-बि िन्द्ध-समालोचिा [ बवदे ह  स देह १ ०  ] देि नाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबव देह मै बिली प्रिन्द्ध-बि िन्द्ध-समालोचिा [ बवदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rig i n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू ची (समानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स्त् कार सवह त) \nअपि म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \nस ू चना/ घोर्ि ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स्त् कार क नामस ँ िचवलत अवि। \"स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स्त् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अनुशंसा आमवन्र त अवि। \nअनुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० बखष ले ल वनम्न कोवट सभम े आमवन्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स्त् कार  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३)बाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स्त् कार आ \n५) अनुिाद पु र स्त् कार । \nपु र स्त् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्तर पु र स्त् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द ोलन: मा नुर्ीव मह स ंस्त् कृत ाम्: VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २१. सिाव धकार लेखकाधी न आ जतऽ ले खकक नाम नै अवि तत ऽ संपादकाधी न। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवर का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मंडल।  सह ाय क स म्प ादक: र ाम विलास साह ु, नन्द विलास र ाय, सन्दीप कुम ार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मनोज कुमार किष)। सम्प ाद क- नाटक-र ंगमंच-चल वचर- बेचन ठाकुर । सम्प ादक- सू चना-सम्प कष-समाद- पूनम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोना- इरा मवल्लक। \nर चनाकार अपन मौवलक आ अि कावशत र चना (जकर मौवलकताक संपूिष उत्त र दाव य त् ि लेखक गिक मध्य \nिव न्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैचमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ िकाव शत र चना स भक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकवनक लगमे \nर ह त वन् ह, मार एकर ििम ि काशनक/ विंट-िेब आकाइ िक/ आकाइ िक अनुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशन/ \nविंट-िकाशनक अवधकार ऐ ई-पवर काकेँ िै, आ स े हाब ि -लाभ रब ह त  आधा र पर िै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पाबर श्रबमकक प्र ाव धा ि िै िै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पाबर श्रबमकक इछिुक बवदेहसँ  िै जुड़ब ि, से \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३४ म अंक १५ निम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६७ अंक ३३४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआग्रह । र चनाक संग र चनाक ार अपन संवक्षप्त पवर चय आ अपन स्त् कैन कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र चनाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र चना मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश नक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवर काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय बाक बाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदनक भीतर) एकर \nिकाशनक अंकक सू चना दे ल जाय त ।  एवह ई पवर का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2021 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र चना आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर चनाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरनेटपर मै विलीक ििम उ पवस्त् िवत क य ार ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवर का धवर पहुँचल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आब “भाल सवर क \nगाि” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवर काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवर का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.52,"has_text":true},"Videha 335.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 335.pdf","name":"Videha 335.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ५ म अ ं क ० १ वदसम् बर २ ० २ १ (िर्ष १ ४ मास १ ६ ८ अ ं क ३ ३५) \nऐ अंकमे अवि :- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / वबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री  [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २० म खेप - गो ली-बारूदक \nमौसममे \n२ .२ .ज्ञा ििर्द्षि कंठ- भोगी ब िलाह  बाघ  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र - लोक कल ाकार  ढ ोल वपप ह ी िला के  खोज खबै र  के  राखत ?  \n२ .४.आश ीर् अिविन्द्ह ार- भूवम का एक: फाँक अिेक  \n२ .५ .मु न्न ाज ी- सुवत ह ार \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - मंगर ौिा (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(दोसर  खे प)  \n२ .७.र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश ि कार ीग र - आबू य ौ देखू  वमविला के गा म \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करबाक ह ेत ु िीिाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ वबहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि।  टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल बाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि , जँ मे लस ँ पठेबामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्बर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि।  संगमे ओ अपि विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठाबव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nवि देहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली िश्नपत्र- बी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ िे वर त \nबुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त बे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि  \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े बसमे िवि  आ र समय कनि चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि कनि छन ि। एत य स मीक्षा श ृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािल ी ि ि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् बढ़लासँ खाँ टी मै निलीमे िश्नोत्त र नलिबामे धाि आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखिीमे \nििाह आयत आ सु च्चा भािक अनभव्य नत त भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (बरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- बाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- ििम पत्र- शब्द वििा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े विव त्र त विधष ि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु बवरय ा भार्ाक बीिमे सम्बन्द् ध (बां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेबस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ बां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वब ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(बी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २० म खेप - गो ली-बारूदक \nमौसममे \n२ .२ .ज्ञा ििर्द्षि कंठ- भोगी ब िलाह  बाघ  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र - लोक कल ाकार  ढ ोल वपप ह ी िला के  खोज खबै र  के  राखत ?  \n२ .४.आश ीर् अिविन्द्ह ार- भूवम का एक: फाँक अिेक  \n२ .५ .मु न्न ाज ी- सुवत ह ार \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - मंगर ौिा (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(दोसर  खे प)  \n२ .७.र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा) - २० म खेप - ग ोली-बारू दक मौसममे  –    \nहम  18 .01.1989 क’ साँ झमे स ीिा ि आनब गेल ह ुृं आ बैंकसृं स ट ले राज  होटलमे  न टकल ह ुृं |  19 क’ जीपसृं \nपचरुिी गेल ह ुँ आ श ािामे  य ोग दाि के लह ुृं | शािा प्रबृंध क छलाह  आर.  एि. नमश्र ज ी | \nऔर  स दस् य  स भ जे तान ह  स मयमे  छलाह  अििा बाद मे एलाह  स े छलाह  :  \nपी.दुबे ,ए. के . सह ाय , मो.आलम, जे.बी . उपाध्य ाय, ओ म प्र काश स् िणवकार,एस.के.नत िार ी, आर. एम. प्रस ाद आ \nमोह ि र ाम |         7 अगस् त   91 क’ त ीिटा िि नलनपक एल ाह  :  चन्द्रमा मांझी, जमादार  मांझी आ रा जेन्द्र \nदास | बाद मे एकटा अनधकार ी एलाह  एस.डी. र ाम | \nआर.एि.नमश्र जीक ट्र ान्द्सफर क बाद नकछुए नदि लेल ए लाह  एस.बी .न त िा र ीज ी  आ ह ुि का \nबाद 19.02.91 क’एलाह  जि ादवि नमश्र जी  | \nशािामे  ऋण आिेदि सबह क निष्पादि हेत ु क्षे त्र ीय  का य ा लय क  आदेश  पर ए.एफ.ओ. र ामजीत  नसृंह जी नकछु \nनदि लेल  एलाह | \nई  श ािा बहुत  द निसृं िीक छल मु दा अहू  ठाम बैलेंनसृंगब ला सम स् य ा छलै, आइ.आर .ड ी. पी. मे तीिटा ल ेजर  \nछलै  आ  जूि 1984 त क बै लेंसक नम लाि भेल छ लै , फस ल ऋणक दूटा लेजर  छलै  आ जू ि  1982 त क \nबैल ेंसक  नमल ाि भे ल  छलै  | \nई  दुिू  पनह िे नमल य बाक प्रय ा स के लह ुृं | 10  माचव तक फसल  ऋणक शेष  नम लाि नदसम् बर 1988 त क भ ’ गेल  \n|  आइ.आर . डी.पी.  ब ह ीक नम लाि नदसम्बर   1984 त क भ े ल | \nसभ गो टे क स ह य ोग सृं बही नमलाि नस् िनत कें क्रमश ः  िी क सृं िीक बिय बाक प्रया स करैत  र ह लह ुृं | बचत \nिात ामे 33 आ स ािन ध ज मामे  10 टा ल ेजर  छलै |  पें शिक  काज स ेह ो बह ुत  छलै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसीिा िसृं ल गभग 10  नकलोमीटरपर पचरुिी श ािा छलै , ह म सीिा िमे आिास रािक ल ेल क्षे त्र ीय  प्रबृंधकक \nअिुमनत  हेत ु आिे दि पठा   देनल ए | प्रनतनदि स ीिा िसृं पचरुिी जा ए लगलहुृं | साँझमे  घुनर क ’ सीिा िमे  र ाज  \nह ोटल पह ुृंनच जाइ  छलह ुँ | \nसीिा िमे पाँच साल रनह  चु कल  छलह ुँ , बह ुत  गोटे  पू िव पनर नचत  छलाह  | डी ए िी कॉ लेज स ीिा िक प्राध्य ापक \nडा. अमर  िाि टाकुर , प्रो. गृंग ािृंद झा, आर एि चौधर ी  आ  ओकील  साह ेब स ुभाष्क र पाण्डेय जी सभ  गो टे कें \nडेरा त कबामे  सह य ोग  ह ेत ु  कनह देनल य नि आ निनि न्द् त छ लह ुँ जे डेरा जनद दए  कतह ु अिश्य  भेटत | य ैह  \nसोन चक’ पनर िार  स ृंगे आनब गेल  छलह ुँ | \nचानर-पाँ च नदि भ ’ गेल  छल  | कतह ुसृं कोिो डेर ाक पत ा िन ह  भेटल   छल | \nएक नदि सबे र े होटलक बाल कोिी सृं िीचां तकल ह ुृं त बा बू कें देिनलयन ि चल  अबैत, आिय व भेल , कत ’ सृं \nआनब र ह ल छनि एत े स बेरे , िीचां जाक’ ह ािसृं स ामाि स भ ल’ लेनलयनि आ हुिका स ृंगे ऊपर  गेल ह ुँ | \nगप-शप भ ेल त पत ा चलल , नत ला सृंक्रानन्द्तक नकछु सिेश  ल’क’ ट्र ेिसृं आदापु र  एला ह, ओत ’ पता  चल लनि \nजे हम सीिा ि चल  गेल ह ुँ | आदापुर  श ािाक ए एफ ओ नििेदीजी  हुिका अपिा घर पर र तसौल ल ’ गेल निि, \nओत ’ एकनदि रान िक ’ बस पर  चढ़ ा देल निि आ कहलन िि जे बैं क ल ग ज ाक ’ ह ोटलमे  अििा ब ैंक श ािामे  \nपता  करबै त भें ट भ ’ जेत ाह  | बस स्टैं डसृं पत ा लगाक’  बैंक लग आनब गेल  छलाह त  हम देनि लेनलयनि | \nबाबू  एलाह  त ’ र स् त ेसृं हमर डेरा  ठीक के िे एल ाह  | \nजेबीमे स ृं एकटा काग जक टु कड़ी  निकाललनि, कहलनि जे ई सज्जि  र तसौलस ृं ह मरा सृंगे बसमे  एलाह े आ \nकहलनिह ें  जे ह मर डेरा बैंक क लगेमे  अनछ आ ह महू ँ को िो बैंके  स् टाफकें मकाि भा ड़ा पर देब ’ चाह ैत  छी | \nनकछु काल बाद ठाकुर जी एलाह  त कहलनि जे हम जिै त  नछय न ि र ामचृंर नसृंहकें, चल ू  िे एििे चल ैत  छी | \nसभ गो टे  गेल ह ुँ  | घर देिनलऐ , शास् त्र ी िग र मे  काली मन न्द्दरसृं कनिएँ दूर पर सड़कक कात ेमे  | \nर ाम चन्द्र नसृंह ज ी सृं भें ट भे ल, गप  भेल, डेरा  ठीक भ ’ गेल  | \nह म सभ गो टे  होटल छोन ड़ डेर ामे आनब गेल ह ुँ  | स् टोि सृंगमे  अििे र ह ी, एकटा डेकची आ नकछु िार ी -बाटी-\nनग लास स ेह ो र ह्य, डेरा मे  भोज ि बिाए ब श ुरू भ ’ गेल  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nडेरा मे  एकटा कमी छलै | कम  िोद टे ज र ह बाक कार णे पानि सनदिि ऊ पर िै चनढ़ पबै त  छलै, सबेरे एक \nबेर ऊ पर आनब ज ाइत  छलै | त ें िह ाए बल ा पानि स् टोर  क ’क’ र िबाक ल ेल  बा बू क स ृंगे जाक’ एकटा बड़का \nड्रम नकिलहुृं  आ एकटा पाइ प सेह ो | ड्रम ल े ल ढ क्कि ब िबौलह ुृं | \nबाबू  नकछु नदि र नह क ’ गा म िापस चल   गेल ाह | \nह म सभ  14  फरबर ीक’ आदा पु र सृं ट्र कमे स ामाि स भ ल’क’ सीिा िक डेरामे  चनल ए लह ुृं | \nआदापुर सृं चल बासृं प नह िे नि िेदीज ीक बह ुत  आग्रहक का र ण रतसौलमे ह ुिका घरमे   चानर नदि पहुिा इ कर’ \nपडल,से बहुत  िीक लाग ल | \nजनह य ा सीिाि सभ  गोटे  स भ  स ामाि ल ’क’ ए लह ुृं, ओही  नदि र ान त मे  ओकील स ाह ेब स ुभाष्कर  पाण्डेय जी क \nप्रिम पु त्र ीक नििा ह क उत् सिमे  स भ गो टे  शान मल  भ ेलह ुँ | \nिसन्द्त आ मै निलीक िाम र ाज िृंशी बानलका उच्च निद्य ालयमे  आ श ैल ेन्द्रक िाम  सर स् ित ी नशश ु मनन्द्दरमे \nनलिाएल गेल नि | आब श ै लेन्द् र भ’ गेल ाह  नििेक आिन्द्द | \nसीिा िमे क्षे त्र ीय  काय ालय हम र ा डेराक बह ुत  ल ग छल | \nओत ’ र ाज भाषा अनधकार ी क णवजी आ स ुर क्षा अनधकार ी नमश्र जी स ृं निकटता भे ल | \nकणव जी  औ र  नमश्र जी  दुिू  गोटे  दू य ू निय िक स दस् य  छ लाह  मु दा दुिू गोटे मे  अद भु त  स ामृंजस् य  छलनि  | ह म \nदोसर  य ू निय िक सदस् य छ लह ुँ, ह मरा पर कणवजीक सह य ोग सृं य ू नि य ि बदलबाक लेल बहुत  दबाब पडल  आ \nकणवजी ई  कनह क ’ एकर  स मापि के लनि जे ई दबाबपर एक मकािक नकरा य ा दू  आद मीकें दैबला लोक छन ि , \nत ें नह िका नदक िै कर ै जैय िु | \nनमश्र जी सभ कें भोरे जग बाक आ टह लबाक अभ्य ास लगौ लनि | \nअपिा डेर ासृं अ बैत छलाह  , र स् त ामे जकर-जकर डेर ा छलै , सभकें  जग बैत सृंग क’ क’ िी.  एम. एच . ई.  \nस् कूलक मैदािमे  ल ’ जाइ त  छलाह  | ओत ’  सभकें व्य ाय ा म करबैत  छलाह | \nह मरो  भोर े जग बाक आ व् य ायाम करबा क अभ्य ास ल ाग ल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनमश्र जी सानह न त् य क अनभरू न च स ेह ो र िैत  छलाह  | \nअपि आिासमे  नदिकर  स्म नत  स ृंध्य ा 23  नसतम्बरक’ मिबैत  छलाह  |सान ह नत्य क गोष्ठी सभम े उपनस् ित होइ त  \nछलाह  आ भ ाग  ल ैत  छलाह  | \nह मर सान ह न त् य क नक्र य ा कला प : \nएनह  बेर  स ीिा िमे हमर सान ह न त् य क गन त निन ध सीनमत र ह ल  | \nकॉ लेजक पू िव पनर नचत  प्राध्य ा पक ल ोकनिसृं स म् पकव बिल र ह ल | आदरणीय  प्रो.  गृंगा िन्द्द झाक स लाह सृं \nबृंगला ल ेिक आश ापू णव देिी क प्र िम प्रनत श्रुनत,सुिणव लत ा आ बकु ल किा , शृंकरक ए पार  बांगला ओ पार  \nबांग ला, सीमाबद्ध आ निमल  नमत्रक इकाई  दह ाई  स ैकड़ा  आ िर ीदी  कौनड़ य ों के मोल प ढलह ुृं | एकर  \nअनत नर त त  हन र िृंश राय  बच्च ि, नदिकर आ  िाग ाज ुविक नकछु पोिी से ह ो पढ लह ुृं | ओश ोक नकछु पोिी से ह ो \nपढ लह ुृं | ओश ो टाइ म्स  पनत्र का सेह ो पढ ैत  छलह ुँ | \n1992 मे   26 जिबर ी क ’ सीिा ि  तलब िार ा आय ो नज त  कनि सम्म ल ेिमे, 23फरबर ीक’ डी ए िी कॉ लेजमे  \n आय ोन ज त   कनि सम्म ेलिमे आ शास् त्र ी जय न्द् त ीक अिस र पर 2 अतटूबर क’ सीिा िक नमनडल स्कूलक प्र ांग णमे  \nआय ोन ज त  कनि स म्म लेिमे  नकछु मैनिली आ नह न्द्दीक रचिा  प्रस् त ुत  के लह ुृं | तलबक काय वक्रममे क्षे त्र ीय  \nकाय ालयक स ुर क्षा अनधकार ी, ह नर  श ृंकर नमश्र जी  स ेह ो िज रुल इस् लामक रचिा  ‘नि रोह ी’क पाठ बह ुत  स ुन्द्दर \nकेिे छल ाह  | \nकतह ु स ान ह न त् य क काय वक्रम ह ोइ त  छलै , त  अिश्य  जा इ त  छलहुँ | \n1992 मे 26   जििर ी क’ प चरुिी मे इप्टाक िाटक ‘जित ा पागल हो ग ई  है ’ देिलह ुृं | \n28  जििर ीक’ सीिा िमे इप्टा िार ा प्रस्त ुत  िाटक ‘एक और  रोणाचाय व ’ बह ुत  िीक लाग ल | \nएनह  स ाल   9-10  ििम्बर क’ पटिामे  निद्य ापनत  पिवक अिसर पर नसय ार ाम झा ‘ सर स’ सृं हुिक नकछु रचिा  \nसुिलह ुृं, ‘ नडगर ी भ ’ गेल ै झुिझू िा स ाढ़े  छबे आिामे ’ िीक  ल ाग ल रह्य |ई  रचिा ओनह  स मयमे  नबह ार मे  नशक्षा \nआ पर ीक्षाक नस् िनत क पोल िोलै त  छल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसीिा ि मे  कनि स म्म ेलि आ मु शाय र ा देिब िीक लगैत छल | एक बे र  तृंग इ िा य त पु र ी( जे असलमे  \nश्रीिास् त ि छलाह  )क स ृंग डेरापर  बैसार  भेल | ओ एकट ा पांत ी देल नि :  \n‘लोग  पह चािे गए ह ैं काम से  नकर दार  स े ’   एनह  पांत ीकें ल’क’ एकटा गज ल तैय ार  कर बाक लेल कहलनि | \nह म त ैय ार  त  के लह ुृं,मु दा ओनह सृं अपिो सृंत ुनि िै भ े ल | ह म गज ल नलिबाक कोनशश  त  करै छलह ुृं, मु दा \nगज लक व्य ाकर णक ज्ञाि िै  भ’ सक ल छल |   \nबच्चि जी क ‘मधुशाला ’ बह ुत  पनह िे प ढिे रह ी आ ‘की भे टल  आ की ह ेर ा गेल ’ –आत् म गी त  नलिबाक निचार  \nमोिमे आएल  छल , त ान ह  लेल नकछु पनह िह ुृं नलििे रह ी  आ नकछु अह ू  स मयमे  नलि लह ुृं | \nओनह  स मय नबह ार क जे नस् ि नत  रह ै , त ान ह पर ह म र ासृं एक टा रचिा नलिाएल जे बादमे मैनिली पनत्र का ‘भारत ी \nमृंडि’ मे  प्रकानशत  भ ेल :  \n                गीत \nगो ली बारूदक मौसममे  हम कनित ा केह ेि सुिाबी  \nह ाल दे नि बेह ाल भ ेल छी , गी त  कोिाक ’ गा ब ी ? \n  \nगाम-गा म  आ शह र-शह र मे आतृंकक  अनछ छा य ा \nठोनह  पान र क ’ कानि र ह ल अन छ गौत म बुद्धक का या \nशब्द-शब्दमे  नचिग ी-नचिग ी,  शब्द-शब्दमे धधर ा \nअपिनह  घर  हम जर ा र ह ल छी  अप्पि -अप्पि बिरा \n  \nगा मक गाम जर ैए धह -धह   ककरा कोिा बचाबी \nएह ेि ह ालमे कानि स कै छी , गी त  कोिाक ’ गा ब ी ?  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nटूटल  सर स् ित ी केर िीणा केर सृंगी त क धा र ा \nमिुिक छुर स् िािव प र  कि इ त  अनछ  निज्ञा ि बेचार ा \nपत्रह ीि स भ गा छ िग् ि अन छ  जेम्ह र े देिू तेम्हर \nकत ’ अल ोन पत भे ल गामस ृं ब र क गाछ  झमटगर  \n  \nिाकल-ह ार ल ल ोक सोचैए कत ’ किे स ुस् त ाबी \nएह ेि ह ालमे अह ीं कह ू  त गी त  कोिाक ’ गा बी ? \n  \nबेर-बेर  उठबैए  ह ाबा   एििह ु  िैह  सिाल \nबुद्ध –महा िीर क  ई  धर त ी  एह ेि  नकए कृंगाल \nरोण -भीष्म केर  चु प्पी आ ध त र ाष्ट्र क कुनत् सत  स पिा \nबेर-बेर दोह र ाएल जा इ त  अनछ  ल ाक्षाग ह के र  घटिा  \n  \nउनचत य ैह  जे आमक िानतर   आमक  गाछ लगा बी \nचल ै-चल ू  हम सभ नह नल - नमनलक’ अपि नबह ार  बचाबी | \n  \nनशश िा गामक मह ादेि ठाकु र  हार मोनि य मपर  िीक गी त  ग बैत छलाह , ह मरा सृं नकछु गीत  नलिबौिे छलाह, \nकरीब दसटा गीत क कैसेट बिबौलनि , एकटा प्रनत  हमरो  देलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओनह मे  निम्ननलनित  गीत  स भ छल :  \n‘आउ आइ ह म सभ नह नल नमनलक ’ मांक उतार ी आर त ी ’ \n‘एिा  गे सुनग य ा कत ेक नदि र ह बें ’ \n‘बौआ बनि गेल  िेत ा दाढ़ी बढ़ाक ’ \n‘आइ धर नतय ो लगैछ िि कन िय ाँ जेिा ’ \n‘सजाउ हे य ै बनह िा , मै निलीक प्रनत मा स जाउ ’ \n‘आजुक रानत  किीले ’ र े भैय ा , आजुक रानत  किीले ’ \n‘छो टे-मोटे  टूट ल मडैयामे गौ र ी कोिाक ’ र ह त ी ह े ’ \nआ नकछु और  गीत  | \nबादमे स्िािा न्द्तर णपर नब ह ार सृं  बाह र  जेबाक कार णे िे श नशकान्द्त जी-सुधा कान्द्तजीसृं स म्प कव रान ि स कल ह ुृं िे \nमहा देिजीसृं | \n  \nर ामचृंर बाबू क मकािमे : \nमकाि फ़ै ल छलै , एकेट ा क मी छलै , पानिक व्य िस् िा नि य नमत  िन ह  छलै, जान ह  का र ण असुनिध ा ह ोइ त  छल \nत िानप एनह  बेर  स ीिा िमे जा धन र  रह ल ह ुृं, अही  मकािमे र ह लह ुृं | \n  \nनिर ाग मिक बाद एक बेर नक छु नदि एनह  ठाम ह मर अिु ज ल लिज ी सप त्नी  रह लाह  | एक बेर  दू स प्ता ह  ल े ल \nह मर ससुर  आ   डुमर ा बला साढू पत्नी आ छोट बालक ि ीर जक  सृंग र ह लाह | ओनह  स मय हम सभ स् िाि \nकरबाक लेल निशे ष उपाय  करैत छलह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसड़कक पनच्छम प्रिम  तलप र  हमर आिास छल आ स डकक पू ब अिकाशप्राप्त प्राचा य व मह ेन्द्र बाबू क पैघ \nह ात ामे एकटा इिा र  छलै , आदमी बढ लापर  पुरुष लोकनि स् िा ि करबाक लेल ओनह इ िार पर ज ा इ त  छलाह  | \nओनह  हातामे एकटा चापा कल  स ेह ो छलै , ह म अनधक काल चापा कल क उपय ोग  करैत छलह ुँ | \nएक बेर  पटिासृं मामा से ह ो सपनर िार  दस  नदि लेल एला ह  आ जेिा -त ेिा काज चनल गेल  | \nपाि आ तमाकुल  : \nसीिा िमे पाि बहुत  िाए लगलहुृं | काली मनन्द्दर  ल ग पािक दोकाि  तेह ेि सुन्द्दर पाि िुअबै त  छलै जे बे र -\nबेर िेबाक लेल प्रे नर त  करै छलै | नदि-नदि आदनत  पुि भ ेल जा  रह ल छल | \nक्षेत्र ीय  काय ाल य क स ुर क्षा अनधकार ी लोकक स्िास्् य क स े ह ो नचन्द्त ा कर ैत  छलाह  | ओ कय  बेर  कहैत छलाह  \nपाि छो नड देबाक लेल | एक बेर  बहुत  द ढ़ स ृंकदप ल ’क’ छो नड देबाक निणवय  ल ेल ह ुृं आ प ाि िाएब छो नड \nदेल ह ुृं, मु दा मोि निचनलत  होमय  ल ाग ल | मोिकें ठकबाक लेल तमाकु ल कििोक ’ िाए लगलहुृं | मु दा मोि \nकिीसृं मािैत िै छल , त कर पनर णाम भेल जे जेिा पनह िे प ाि िाइ  छलह ुँ , त नह िा त माकुल िाए  लगलहुृं | \nई  औ र  ितर िाक छल | \nएक नदि प्रो. गृंग ा िन्द्द झाज ी  कहलनि, ‘ अहाँस ृं नशकाय त  अनछ, अहाँ प ाि िाएब छो न ड देलह ुृं त तमाकुल \nनकए िाए ल गलहुृं |’ \nह म बह ुत  गृंभीर त ासृं निचार  करैत  एक नदि त माकुल स ेह ो छोन ड देलह ुृं | \nत माकुलक स ेिि ह मर पूिवज  स भ स ेह ो केिे छल ाह  | \nह मरा  टोल मे  एक -दू  घर  छोन डक ’ सभ घरमे जिा ि आ बू ढ़ ल ोक सभ िार ा त माकुलक स ेिि चल ैत  छल | \nह मर बाबा (दादा) सेह ो अपिे  बाड़ ीमे त माकुल उपजबैत छलाह , ओकरा सनर य ाक ’ र िैत  छलाह  आ स ाल भ नर  \nओकर सेिि करैत  छलाह  | \nबाबू  कल कत्तासृं एल ाह  त ओहो एकर स ेिि करय  ल गला ह  | \nह म बी. एस.सी. पाटव एक तक पाि -सुपा री-त माकुलसृं दूर  रह ैत  छलह ुृं |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nढोली एग्रीकद चर कॉलेजमे  एक बे र  एक स ृंगी क जोर पर न सगर ेट म ुृंह मे  ल ेलह ुृं, मु दा चक्कर  जकाँ आनब गेल  | \nओही  नदि नसगर ेटस ृं मुनत त  भेनट गेल  | \nबह ुत  पनह िे एक बेर र ान त मे  हमरा  दांत मे  ददव उठल  | बेचैि भे लह ुँ  | र ान त मे  औ र  कोिो उपाय  िन ह  देनि ह मर \nनपत ा किी तमाकुल चु िाक ’ देल नि आ कह लनि जत ’ ददव करैछह  ओत ’ र ान ि दहक | ह मरा  ते ह ेि निशा \nलाग ल जे स बेरे तक स ू त ल र नह  गेल ह ुँ | त करा बाद बहु त  नदि धन र  िे दां त मे  ददव भे ल आ िे  तमाकुल नदस  \nत कबाक नह म्म नत  भेल | \nबादमे जिि कििो दांत मे  ददव हुए त  हम त माकुलक उपय ोग  करय  ल गलहुृं | धी र े-धी र े पािक निकदप \nत माकुल आ तमाकुल क निक दप पाि भ ’ गेल  | तय ो एक र  अधलाह  पक्ष नदस स चेत  िनह  क ’ सकल ाह  | \nबह ुत  नदि बाद न मश्र जी आ  प्रो.  गृंगािृंद झा ए ह ेि लोक भेटल ाह  जे पाि आ तमाकु लसृं मुनत त क ल े ल प्रेनर त  \nकेलनि आ हम अपिापर न िय ृंत्र ण क’ सकल ह ुृं | \nनकछु नदि त  निमान ह  ल े लह ुृं, मु दा एकटा सम्बन्द् धी  एलाह  आ कहलनि जे एक -दू  बेर  िे बामे हजव िै छै , ओ \nिाइ त  छलाह , ह मरा सृं ओ प्रभ ान ित  िनह  भेलाह, ह महीं  हु िक प्रभािमे  आनब गेल ह ुृं आ कििो-कििोक’ लेब ’ \nलगलहुृं | धी र े-धी र े फे र  पू िवित त माकुलक अधी ि भ ’ गेल ह ुँ | एनह सृं मुनत त क ल ेल आ िश्य क मृंत्र  तकबामे \nचौदह  बरि ल ान ग गेल | जबलपु र  पह ुृंचल ापर  कार गर  मृंत्र  भेटल  जे एक सृंग पाि, त माकुल, माछ-मांस, \nनपय ाज ु-लह सुि सभस ृं मु नत त  नदय ा देल क | ओनह  मृंत्र क चचा आगाँ स मय एलापर  क र ब | \nदेश  आ प्र ान्द्त क रा जिीनत : \n1989 मे 2 नदसम् बर क’ केन्द्र मे  राष्ट्र ीय  मोचाक स र का र मे  निश्विा ि प्र त ाप नसृंह  प्रधा ि मन्द्त्र ी भे लाह  \n| 1990 मे 7 अगस् त क’ प्रधाि मन्द्त्र ी िार ा मृंडल आयोग क अिुशृंसाकें नक्रय ान न्द्ित कर बाक घोषण ा भे ल | \nएनह  घोषणाक निर ोध मे  पू र ा देश मे  छात्र -आन्द्दोलि श ुरू भ’ गेल  , कतेक युिक िार ा आत् मदाह क घोषणा ह ुअ ’ \nलाग ल | \n25  नसतम्बरक’ अयोध्य ामे नि िादा स् पद बाबर ी मन स् जद –र ाम जन्द्मभ ू नमपर मनन्द्दर निमाण  हेत ु भाज पाध्य क्ष ल ाल \nक ष्ण  आडिाणी िारा गुजर ातमे  स ोमिाि मनन्द्दर सृं रि-य ा त्र ा आर म्भ  भेल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n23  अतटूबर क’ लाल क ष् ण आडिािीकें समस्त ीपुरमे नगर फ्तार  क’ लेल गेल नि, भाजपा  राष्ट्र ीय  मोचा स र का र सृं \nसमिवि िापस ल ’ ल ेलक आ    7 ििम्बरक’ र ाष्ट्र ीय  मोचा सर कार  िनस पड़लै | \n1991 मे  21   मइक’ र ाज ीि गां धी  बमस ृं मार ल गेल ाह,   21  जू िक’ पी. िी, िर नसृंहा  राि प्रधाि मन्द्त्री  भेलाह  \n| \nनबह ार क न स् िनत  द य िीय  भ ’ गेल  छल | \nजे स र कार  छलै स े  सर कार  ल ेल   छलै  | अश ान न्द्त आ अस ुर क्षाक िात ािर ण उपनस् ि त  छलै | सीिा िमे ई \nनस् िनत  बेशी किकर भ ’ गेल  छलै |नशक्षाक मनन्द्दर सभ  अिाि जकाँ भ’ गेल  छ ल  | नस् िनत  ए त ेक जबदाह  \nभ’ गेल  छल ै जे पीन ड़त  ल ोक अस्पत ाल जेबास ृं , लोक लोकक नज ज्ञा सामे जेबासृं आ  अिबार  स भ सह ी बात  \nलोकक स ोझाँ अिबासृं डेर ाइ त  छल | \nआय ाित व, इ ृंनडय ि िेश ि बन्द्द  भ’ गेल  छल | मानट- पानि स ेह ो बन्द्द भ ’ गेल  छ ल | स र कार  िार ा लोक सेिा \nआय ोग सृं मैनिली निषयकें हटा देल गेल  | र ाज्य मे  निर ोध क स्िर  दबल  रह ल | \nअस ामान्द्य  नस् िनत क प्र भाि बैं क स भप र  िनह  छलै, त िानप सीिा िक हिा निषातत  ल गैत छल | त ैपर नबजलीक \nसृंकट आ ओनह  स ृं उत् पन्न अिेक असुनिध ा बेर-बेर ई  स ोचबापर नििश क ’ र ह ल छल जे कत ह ु एह ेि ठाम \nस् िािा न्द्त र ण होइत  जत’ नब जली सनदिि रह ैत  हो इ  आ  िात ािर णमे  श ान न्द्त ह ो इ  | \nपानर िान र क न स् िनत : \nपनर िार  ती ि ठाम भ ’ गेल  छ ल , गा ममे माए -बाबू  छलाह , सीिा िमे हम पाँ च गोटे छलह ु ँ  आ नददलीमे  अिुज \nललिज ी आ रत िज ी छला ह  | बादमे ल लिज ीक पत्नी सेह ो पहुँचल निि | \nह म गा मपर  एकटा बाि रूमक आिश्य कताक अिुभि करैत  छलह ुँ , से ल लिज ीक नि र ाग मिस ृं पू िव भ’ गेल, \nदू टा कोठल ी से ह ो ह ुिक निरा गमिसृं पनह िे बिबाओल  गेल  |एनह  ल ेल बैंकस ृं ऋण सेह ो ले ब’ पड ल | \nललिज ी नददली मे  आजादपु र  मृंडीमे  काज पकडलनि | बह ुत  नदि धन र  ओ त ’ एसगर े र ह लाह  | \nर त िज ी ब ी एस सी नफनज तस प्रनत ष्ठामे प्रिम श्रे णीमे उत ीणव भे लाह  | बाबू क निचार  छ लनि जे एम एस स ी \nसेह ो क ’ लेनि, मु दा ह ुिका नदद लीमे जीन िकोपाज वि नदस ध्य ाि छलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमाए आ बाबू   बेरा -बेरी अस्िस् ि र ह ैत  गेल ाह | \nबाबू  मधुबिीमे डा. के. के. नमश्रस ृं देिौलनि, 25  नदिमे  नक छु ल ाभ िै भ ेलनि त दरभृंगा जाक ’ डा. \nआर.बी .ठाकुर सृं देिौलनि | \nमाएकें सू त लमे  कोिो जृंत ु पै र मे  िछो नर   लेलकनि, इ लाज  भेलनि | \nमाए ठीक भेलीह  त बाबू  दुनित  पडलाह  | \n1992 के  नसतम्बरमे  रत िज ी  एक बे र  पटिा मे  कोिो पर ीक्षा दैत  गाम गेल ाह  त बाबू क स्िा स् ् य  ठीक िै \nलगलनि, 16 नसतम्बर क’ ह ुिका िेिे नददली चल  गेल ाह  | \nनदद लीमे बाबू  हमर सभस ृं छो ट बनहि -बनह िोक घर मे  र ह लाह  | ललिज ी आ रत िज ी से ह ो लगेमे  रह ैत  छलनिि \n| \nललिज ी नकछु मास एसगर े र ह लाह ,नकछु नदि दुिू  गोटे  बनह ि -बनह िो ओत ’ र ह ला ह  आ फेर  बादमे श ै ल स ृंगे \nआदश व िगर  बल ा नमयािीमे र ह ’ लगलाह  | \n          पटेल अस् पता लक  डा. पालसृं बाबू क  इ लाज शुरू  भे लनि, एकटा आयुिेदक आ एकटा य ू िािी डा. सृं \nसेह ो सम् पकव  कएल  गेल  | \nबाबू  नकछु मास नददलीमे र नह क ’ स् िस् ि भ’क’ गा म घु र ला ह  | \nनदद लीमे र त िज ी से ह ो पीनलय ाक नशकार  भेल छलाह  | \n  \nसीिा िमे एक रा नत  बच्चीकें नबच्छू  डृंक मान र  देलकनि | डॉ तटरसृं देिब’ पडल नि, दबाइ  िाए पडल नि | \nमै निलीकें एक बेर  भर ल  गम ला पैर पर िनस प डलनि | \nएक बेर  मात ा निकनल गेल निि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनििेक सेह ो अस्िस् ि भ ेलाह  | दर भृंगाक डा.  िी र ेंर प्रस ादक इ लाज मे  आ बादमे स ीिा ि मे  डा.  डी.  एि. \nश्रीिास् त िक इ लाज मे  रह लाह | \nह मरा  स ेह ो बोिार  भेल , नमश्रज ीक सलाह पर डा .न िज ामुल  हसिसृं स म्प क व के लह ुृं | कहलनि फै लेनर अल  फीिर  \nअनछ,पन्द्रह नदि  दबाइ  िाए पडल  | \nह मरा  डेर ाक बगलमे  एकटा आँ निक निशेषज्ञ एलाह  डा.  ल ाल बहादुर नसृंह, ह ुिकासृं आँनिक जां च कराय  \nचश्माक उपय ोग  करय  ल गल ह ुृं | \nपरम्पर ा आ आधुनिकताक समन्द्िय : \nअही  अिनध मे  1990 मे   प्रो.गृं गा िन्द्द झाजीक दुिू बालक क  नििा ह भे लनि | ह मरा  स भस ृं स भ बात क चचव  \nकरैत  छलाह  | ह ुिक जेठ बाल कक नििा ह  1 फरबर ीक’ जमालपु र मे  भ ेलनि जा नह  ठाम िनर य ा त ीमे सीिा िसृं \nडा.अमर िा ि ठाकुर ज ीक सृंग ह महू ँ गेल  रह ी | ओनह  िनर य ा त ीमे नकछु निशे षता क स ृंग परम्प र ाग त  नििाह  \nजेिा मधुबिी-दर भृंगाक गाम सभम े होइ छै,त नह िा अिुभ ि भेल, िीक ल ाग ल | \nह ुिक दोसर  बालकक नििा ह  आधुनिक ढ ृंगसृं भे लनि जा नह मे  िनर य ा त ीक स् िािपर दुिू  नदससृं नकछु नमत्र \nलोकनि उपनस् ित भेलनिि आ दुिू  नदससृं मात ा-नपत ाक उपनस् िनत मे  आ हुिका ल ोकन िक आश ीषक स ृंग दू -त ीि \nघृंटामे नििा ह सृं निराग मिधनर क  सभ काय वक्रम आ स भ प ािन ि -नत ह ार  पटिामे स ृंपन्न भे ल | \nह मरा  एनह  दुिू  निि ाह सृं नसिबाक लेल बहुत  नकछु भ ेट ल  | \nमात ा-नपत ाकें अपि बालकक अिुरूप पुत ोह ु तकबामे कोि -कोि बात कें प्रािनमकत ा देबा क चाही आ कोि -कोि \nबात पर अपि सह मनत  आ आ शीिा द देबाक लेल अपिाकें त ैय ार  रिब ाक चाह ी , से हमरा  नसिबाक अिस र  \nभे टल  | अपिो  मोिे नििा ह  करब त   मात ा-नपत ा आ नमत्र -बन्द्धुक  आश ीिा द आ  शुभका मिाक सृंग करब, ई ह ो \nउदाह र ण िि ल ोक सभ लेल  बहुत  अिुकरणीय  आ प्र शृंस िीय  ल ाग ल | \nएकमात्र  य ोग्य  पुत्र क नपता  न िश्व प्रनसद्द नकडिी निशेषज्ञ  डा.नििेकािृंद झा आ एकमात्र य ोग् य पु त्र ीक नपत ा  \nसान ह त् य क ार-नचन्द्तक आ नदद ली  निश्वन िद्य ालयक चनचवत  प्रो फ़ेसर अपू िािन्द्द आधुनिक भ ार त ी य समाज लेल  सफ ल \nआ सब ल दाम्पत् य  जी ििक स ृंग सृंत ुनलत पानर िान र क आ  स ामान जक जीिि क अदभु त  उदाह र ण प्रस् त ुत  क र ैत  \nछन ि | ह मरा  हषव  अनछ  जे नह िका लोकनिकें ल गसृं देि बाक आ जिबा क अिसर  प्राप्त  भेल अनछ  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nमाएक स ृंग त ीिाटि : \n1991 के अतटूबर मे  रत िज ी   शान्द्त ी बनह िकें गा मपर र ान ि माएकें सीिा ि िेिे एलाह | एल.टी. सी. क स ुनिध ाक \nउपय ोग  करबा क निचा र  भेल | नसिािसृं सभ गो टे  नददली  गेल ह ुँ, बनह ि-बनह िोक घर  पर र ह लह ुृं | \nएक नदि दू  टा ऑ टो नर तशा ल ’क’ सभ गो टे  नददलीमे लाल नकल ा , इ ृंनडय ा गेट,र ाज घ ाट,निज य  घाट,शनत त  \nस् िल,शान न्द्त िि,नचनड़य ा िा िा, लोटस मनन्द्दर  आनद बह ुत  ठाम घूमै गे लह ुँ  | \nनकछु नदिक बाद  एक नदि एकटा गा ड़ी ल ’क’ सभ  गो टे ह नर िार आ  ऋनषकेशमे  कय ठाम घूमै गेल ह ुँ | \nऋनषकेशमे  लक्ष्म ण झू लापर  द’ क’ दोसर कात  मनन्द्दर  स भ घूम ैत  रान त मे  पुिः ह नर िा र  पह ुृंनच श्री राम \nधमवशालामे  निश्रा म करै गे लह ुँ  | \nदोसर नदि ह र की पौ र ी गेलह ुँ ,ट्र ालीसृं मिसा देिी मनन्द्दर  गेल ह ुँ | ओत ’सृं भार त  मात ा मनन्द्दर,र ाम हिुमाि मनन्द्दर  \nदेिैत  पाँच बजे गाड़ ीसृं निदा भ ’ गेल ह ुँ |  \nफेर  नकछु नदि बाद एकटा गा ड़ी  ल ’क’ सभ गो टे  आगर ा , मिुर ा, ि न्द् दाििमे  कए ठाम  घू नम अबै  गेल ह ुँ | \nई  य ात्रा सभ  गोटे क ल ेल ब ह ु त  आिन्द्द प्रदाि करैबल ा र ह ल | \nर त िज ी िोकरीक लेल ओतनह  रनह  गेल ाह  आ हम स भ माए सृंग सीिा ि घून र  माएकें गाम पहुृंचा देनलयनि | \n1992 मे  िस न्द्त (िृंदिा )क  दस मी बोडवक परी क्षा भे लनि  | नित ीय  श्रेणीमे उत ीणव भेलीह ,900  मे   533 अृंक \nएलनि,  59.2 प्रनतशत  | \n  \nपदोन्न नत : \n1992 मे  स्केल II मे  पदोन्न नतक प्र नक्रय ामे  17 जुलाइ   क’ साक्षात् कार भे लै,  21 अतटूबर  क ’ पनर णाम घोनषत \nभे लै,  ह महू ँ स फल  भे लह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओनह  बेर  नकछु गोटेकें मध्य  प्रदेश  जा ए पड़लनि , पैं त ालीस  बरिस ृं बेशी िय सबलाकें ब ाह र  िै जा ए पडल नि | \nह म पैं त ालीसक भ ीत र े रह ी , त ें आृंचनल क काय ालय, र ाय पु र मे  य ोग दाि देबक ल ेल नज िका सभकें आद ेश भ ेटल  \nर ह नि, ओनह मे  हमहू ँ रह ी |30 ििम्बरक’ ह मरा  स भकें राय पु र  आृंचनल क काय ालय पह ुँचबाक छल | \nअही  बीचमे  जमशेदपु र सृं िीण ाक नििा ह क स ू चिा भे टल  | िीणा आ ममता  दुिू  बनह ि िानन्द्ह ए टा र ह नि त  माए \nदुनिय ाँ छोन ड देलनिि , नकछु नदि गाममे  रह लाक बाद दुिू गोटे  जमशेदपु र मे  जेठ भाए ,भौजी,भानत ज आ भ त ीज ी \nसबह क स ृंग र ह्य ल गलीह  | साढ़ू समय -समयपर कलकत्तासृं आनबक’ भें ट क’ जाइ त  छलनिि  | िैह िीणा, \nह मर साढूक जेठ पुत्र ी िीणाक नििा ह  भ ’ र ह ल छनि  ज मश ेदप ुर मे  आ हमरा ज मश ेदप ु र  होइत  जेबाक अनछ  \nर ाय पु र  | काय वक्रममे किी सामृंजस् य  के लासृं हम नििाह  न दि त  िनह, नििा ह क त ेसर  नदि भें ट क ’ सक ैत  छी \nह ुिका सबह क | बच्ची अपि नपत ा ले ल स्िेट र  आ म फल र  बुििे छनि सेह ो द ’ दे बनि आ स भ गो टे  स ृं भें ट-\nघाँ ट सेह ो भ ’ जाएत  | \nत दिुस ार  काय वक्रम  बिल जे पटिासृं जमशेद पु र  भोर े पह ुृं चब, सर ोज  स्टे शिसृं हमरा  डेर ापर  ल’ जेत ाह, ओत ’ \nनदि भनर  स भस ृं भेंट-गप करैत िर -कनिय ाँ कें  आश ीिा द दैत साँझमे जम शेदपु र सृं राय पु र  बल ा ट्र ेि पकनड़  ल ेब \n| अही  अिुस ार  ट्र ेिमे आरक्षण करा ओल  | \n27  ििम्बरक’ पचरुिी शािासृं भार मु तत  भए र ाय पु र  जेबाक लेल स ीिा िसृं 28 क’ एसगर े प्रस् िाि केलह ुृं | \nसीिा ि स् टे शिपर तृंग इ िा य त पु र ी भे टल ाह, ह मरा  निदा क र ैत  ओ अपि कोिो  नमत्र -शाय र क एकटा शे र  \nसुिौलनि : \n‘मु झे िकिे िह ीं देता  है जरूर त ों का पहा ड़  \nमे र े  बच्चे  मु झे  बू ढ़ा  ह ोिे  िह ीं  देते ’ \nई  श ेर  भनर  रस् त ा ह मरा  बझे िे रह ल | \n(क्रमशः) पटिा /  14.10.2021 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nज्ञ ाििर्द्षि क ं ठ \nभोग ी बिला ह  बाघ  \n  \n     भोगी मैविलीमे ' बी ए'  की कयलाह ,बड़ का भोग े भोव ग र ह लाह  अवि । जे स भ ' एम ए' रह य  ओकर ा त '  \nपरफेस र ीओक आस  रह ैक,मुद ा ' बी ए - बर द' क दरद के बुझैए?मैविल ीक परफेस र  भ'  सकैत  िी, इ स् कूलक \nमास् टर िव ह । िािवमक कक्षामे  जँ पढ़ाइ  होइ त ैक, त '  किी गुंजा इ श भइ य ो सकैत  रह ैक । मु दा भोगी  बाज वि , त '  \nबाज वि की? कह वि त '  क ह व ि ककरा? गुड़क मावर  ध ोकर े  जिैए। भोगी पवि ला र ोटी खय िे रह वि ।  जव ह य ा \nसोिलवि 'एम ए' क' लैत  िी,  तवहय ा य ू वििवसष टीए जिाब  द' देलकवि। काउंटर परक बाबू  मुँह  वबदू वर  \nकहलकवि- \n\"एत ेक वदि कत'  घास िीलैत  रह ी ?  एडवमस िे बन्न भ'  गेल  आब।पंिी िलल बासके  त'  जो लह ा ि लला घास \nके। \" \nभोगी अपि भ ाग पर अित ैत - पित ैत  वदि वग ि र ह ल ि लाह ।  \n िवह  जा व ि, कवह य ा वदि घु र त वि! मुदा एक वदि आन्द्हर ो क ल ेल इज ोत  होइ त  िैक। भोवगय ोक भाग क द्वार  \nखुजलवि। भे लैक ई ज े ििािीक िैत ी -दुगामे 'वह न्द्दु स् त ाि सकषस'  ल गल ैक। ओकर टें ट  ल ाव ग र ह ल रह ैक। भो गी  \nलग सह वटक' एकटा सईस  एलवि आ प ुिलकवि -  \n\"कतेक पढ़ल िह ? \"  \nभोगी बजलाह -\"मै विलीस ँ 'बी ए'  कएिे बेर ोज गा र  भेल वफवफय ा र ह ल िी । \"  \nपु िलकवि- \n\"सकषसम े काज करबह ? \"   \nभोगी अकिका गेल ाह  - \"आँय ?  स कषसमे  हम कोि काज  करबैक? ह म कोि काज क ल ोक िी ? \"   \nओ उत्तर  देलकवि - \"बाघ बि'  पड़त ह ,िीक पाइ  भेटतह। मंजू र  हुअ त '  माव ल कस ँ बात  करा  देबह । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nभोगी कहलविि -\"ह म मिुख त'  ओतेक िवह ए ि ी, मु दा बा घ बवि जा य ब,से  तत ब ो िव ह  िी। \"  \nओ कह लकवि -\"त कर विंत ा िवह  करह। वर ं ग मास् टर र ह ैत  िैक। सभट ा वसखा देत ौह । त ों खाली 'ह ँ'  त '  \nकहक।\" \nभोगीक मोि िपिपा गेलवि। अन्द्ह र ा िाहय  दूिू  आँ वख। माव लक वह िका र ाव ख ल ेलकवि। िकली खाल  ओढ़ ा बाघ \nबिा वपंजर ामे ढुका देलकवि। ओवह मे  एकटा अजो ध बाघ पवह िेस ँ बैसल रह य । ओ वहि का देवख मूड़ ी उिकाक'  \nदेह जोर सँ झाड़ लक। भोगीक  वसट्टी -वपट्ट ी गुम!बर ह म बाब ा केँ गोह र ाब'  ल गलाह - \n\"ह े बरह म बाबा !ए वह  बेर ह म ब ाघसँ बिाबह । बड़ी  फँ साि फँ सल िी। आइ ई बा घ ह मरा  वग ड़ि ेह े अवि । अपटी \nखेत मे  ह मर पराि जा  र ह लए। बर ह म भोज कर ेब ह  हे बर ह म बाबा !अर ौ त ोर ीक त ोर ी !इम्हर े आवब रह ल \nअवि। बड्ड बर ंब त ाह  ब ाघ बूवझ पवड़  रह लए... \"  \nत ाित  ओ बाघ बाघ -बिल भो गी क ल ग आवब गेल रह ैक। भोगीक जीह  स कपंज भेल रह वि।  करेज भालव र  \nजकाँ  िरिर  काँ वप रह ल रह वि। ओ बाघ धी र े -धी र े वह िका  स ू ँघ' लगल वि। त खि ओ अपि मु ँह  वह िक काि \nलग ल'  गेल वि। भोगी -बाघ बाघ -डर े आँ वख मु वि ल ेलवि। त खिे ओ बाघ वह िक कािमे फु सफु सेलवि -\"त ोह ू ँ \nमै विलीएमे  'बी ए'  कयिे िह की? \"  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ॉ . वकश ि क ार ी गर  \nलोक कल ाका र  ढ ोल वपप ह ी िला के  खो ज खबै र  के  र ाख त ?  \nलोक कल ाकार  स ब के  पो स बा संर वक्षत  करबा  मे वमविलाक लोक के िै कवह य ो ओतेक उत् साह  रह लै आ ताबे \nकोि त ेह ेि बेगर त े ह इ ?  बड् ड बेसी त  दुगा  पू जा मे वबवध पूर ाउ, की मूर ि उपिेि मे  मंगा उ आ वबय ाह  श ादी  \nमे  जेकरा  बैंड पाटी स टा िै  भेलै आ  की गर ीब लोक ह इ  त ढ़ ोल वपप ह ी बला के  बजौ त ै . \nत करा बाद ढ ोल वपप ह ी बला  स ब जड़ ौ की मरौ केकरा कोि मािे मत लब हइ  आ बल ू  किी लै  रह त ै ग.  \nह मरा  अरू किा जीबै खेबै?  इ ढ़ोल वपपही के िा बांिल रह त ै कोइ  िे स ोिै जाइ  ह इ ?  आब ढ़ ोल वपप ह ी \nआस्त े आस्त े उठाएब भ गेलै. डी  जे िाि आगू  हमरा  ढ ो ल वपपही बल ा के खोज ख बैर र खतै ग?  \nपवह िे  वमविला के गामे  गाम सब मे  दुगा  पू जा,  मू र ि उपिेि, वबय ाह  वत लक स ब मे  ढोल वपप ह ी बज बाएब के  \nपरंपर ा र ह ै. वपपह ी (श ह िा ई ) के मांग वलक धू ि, ओकर ा संगे डू गडू गी  के  डू ग डू ग,  झुि झुिा बजौव िह ार  स ब के  \nधू ि बेस ल ोक के मोि मोवह  ल ैत  रह ै.  \nलोक कल ाकार  ढ ोल वपप ह ी िला सब लोकािार , गीत  िा द, भगिवत  स ुवमर ि, स ोह र  समदाउि,  िोड़े वफल्मी \nधुि स ब स ेह ो बज बै आ खूब  स ोह िगर  रमिग र  ल गै. वध य ा पूत ा बुढ़  पुर ाि िौंड़ ा मार ेर , ज विजा इ त  स ब ढ ोल \nवपपही  िल ा सबके कल ाकार ी देखै स ुिै िल ै.  \nमोि पड़ैए हमर ा अपिे  पैत ृक  गाम मंगर ौिा के िामी ढोल वपप ह ी कलाकार  जुगेस र  रा म, देबि र ा म, स ीत ार ाम \nर ाम, बिैय ा,  भोला राम स ब जे स ब ढ ोल वपप ह ी कला म े  बेस पार ंगत  रह ै जा इ . गाम क दु गा स् िाि मे ओ सब \nढोल वपप ह ी पर धू ि बजबै जाइ ..  भगि त ी बसै  य ै बरी दू र  गमक ल ाग े गेंदा के  फूल . सोह र , समदाउि बज बै. \nसुििा ह र  स ब बेस भवत त  भाि,  स ोह िगर  मोि स  ढ ोल वपप ह ी िला के  स ुिै.  जेकरा जे जुड़ै स े खु शिामा मे  \nरूपै य ा पैसा दै. पू जा कवमटी  वदस स  स ेह ो रूपैय ा दे ल जाइ . दुगा पूज ा मे इ कला कार  स ब 9बो वदि  आ \nदसमी के  भ साउि त क ढ ोल  वपपही बजबैत रह ै.  \nआब त कोिो कोिो गाम मे  ढोल वपप ह ी िला स ब बंिल ै सेह ो आब दुगे पू जा टा मे  कतौ कत ौ देखल जेतै. \nह मरो  गा म कल ाकार  स ह  आ ब िै र ह लै आ िि वपढ ी सब  अइ  कल ा के स ीखो िै रह लै आ िै  वमविला समाज \nमे  तेह ेि ओतेक म ोज र  देल जाइ  िै. कल ाकार  स ब पर देश  कमाई  ल ै ि ल गेल ै त क ोइ  खे त ी बार ी मे ल ाग ल \nय ै, त  िबका लोक सब स ीखबे िै कर ैए.   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nत  आब आस् त े आस्त े ढ ोल व पपह ी कलाकार  स ेह ो वबलुप्त भे ल जा  रह लै. बड्ड विंता  के  गप? वमविला सम ाज  \nके ल ोक के आगू  बवढ लोक  कल ाकार  स ब के  वज य ाअ के  राखै परत ै. ढोल  वपपही बल ा लोक कल ाकार  के  \nखोज  खबै र  रखै जा उ. एइ  कल ाकार  स बके िोत् साह ि आविषक मदैद क ढोल वपप ह ी सि र मिगर  स ोह िगर  \nलोक िाद्य  रंग के बंिा के  रखै जा इ  जा उ .  \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआश ीर् अिविन्द् ह ा र \nभूवमका एक: फाँ क अिेक  (आल ोिि ा) \n  \n1 \nलू वर  वकिुओ स ीख ले  \nिवह  स दवत  अंदाज  कर  \n  \n(श ाइ र-बाबा  बैद्य िाि, मात्र ाक्र म-2122-212) \n  \nर ििाकार क त ौर पर ह म ई  मािै िी ज े कोिो रििा िी क -खराप भऽ सकैए मु दा एक ट ा वििार क केर  तौ र पर \nह म ई ह ो मािै िी ज े खर ाप रििाकेँ येि -केि-िकार ेर् \"िीक\" साव बत  करबा  उद्य ो ग अंतत ः रििाकार क प त िक \nपवह ल स ीढ़ी बिैए आ स ाव ह त् य क पत ि केर  स ेह ो।  \n  \n2 \nकवित  गज ल स ंग्रह  (जे वबि ा बह र -कावफय ा केर  हो) आ ब हमरा  िाप्त  िै हो इ ए।  बहु त  रास ि काशकीय -\nलेखकीय  विदेश  अिविन्द्ह ार क िामपर  देल गेल  िै से हम र ा बुझाइ ए (एकर अपिाद स ेह ो िै) आ तँइ कमल \nमोह ि िुन्न ू  जी क कवित  ग ज ल स ंग्रह  \"आवब रह ल एक हा वह \" के र  भू वमका फोटो रूपमे िाप्त  करबाक जोग ाड़  \nह मरा  करए पड़ल।  एव ह  ठाम  रििाकार  खु श भऽ सकै िव ि जे ह म एत ेक ि त ापी जे हमरा  ` वक य ो \"इ ग् िोर \" \nिै कऽ सकल म ुदा ह ुिका शाय द ई पत ा ह ेत वि जे एवह  पाँवत क ल ेखक क ेकरो इ ग् िो र  कवर त े िै िै। कवहय ो -\nकवह य ो आलस आवब जा इ ए त ँ िवर ष्ठ सभ कवह  दै िवि ज े जा वह  विध ामे िी  ताव ह  व िधा क मामू वलयो बात केँ \nिोवटस ल ेबाक िाह ी आ तकर बाद फेर  मोि बवि ज ा इ त  िै आ तकर े पवर र्ाम अवि  ई आलेख (सीध ा बात  \nजे ओ सभ ह मरा  इग् िोर  कर त ाह  मुदा ह म ह ुिका सभकेँ इग् िो र  िै करबव ि)।  ह मर ियास रह ैए जे मामू वलयो \nबात क मंििसँ हम साव ह त् य  केर  वह त  कऽ स की।  आ अ ह ी कार र्सँ मात्र  13  बखषमे  वबिा  कोिो मंि वबिा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकोिो  फंडकेँ  मैविली गजलमे  एकटा एह ि विमशष श ुरू भ े लै जकर ासँ  बवि विकलबाक  कोिो स ाध ि आब \nवकिको ल ग िै िवि।  अन्द्य िा मै विली गजलमे  वकय ो िाव लस, वकय ो पिास बखष सँ ि वि मु दा गजलक ल क्ष्य \nह ुिका सभस ँ दूर  भऽ गेल िव ि।  2 0 0 8  ई. सँ पवह िे जे स भ गज लमे  सुखा सिम े िलाह  स े स भ आब \nशीर्ासिमे  लाग ल िवि।  ल ोक केकरो िा म लीखिु िा वक िै िै ल ीखिु ,बाजिु िा  वक िै बाज िु मुदा \n2 0 0 8  क बाद बला एव ह  वि मश षक पवह िाि िाटरमाकष रू पमे हुिकर  ल ीखल -बाज ल हर ेक पाँवत मे  भेटत।  \nकुल वमल ा कऽ बात  ई ज े आब हम िु न्न ू जीक कवित  ग जल स ंग्रह क भ ू वमकापर बा त  करब।  ई भूवमका पृ ष्ठ \n9  स ँ ल ऽ कऽ 1 8  धवर  अव ि।  एवह  भू वमकामे स ेह ो 2 0 0 8  क बाद बला विमश षक प वह िाि िाटरमाकष रूपमे \nभे टत।  20 0 8  मे मैविली गजल के  पवह ल आ एखि धवर क अंवत म शोध  ब्लाग  \" अि विन्द्ह ार  आख र\" क ेर  \nविमार् भे ल िल जे एखिो एवतटभ  अवि ।  \n  \nर ार्ा ित ाप िवह  अकबर ि वह  \nअस गर  िे त क स ुल्त ाि बढ ल  \n  \n(श ाइ र-र ाज ीि र ं जि वमश्र, मा त्र ाक्रम-22-22-22-22) \n  \n3 \nगज ल वलखबासँ  पवह िे िुन्न ू जी िा टक विध ामे महा र त  (अइ  मह ार त  श ब्दकेँ स वटषफाइ  िाटक विधा क ल ोक \nकरत ाह ) ह ाव सल के िे िवि आ ओ वह मे  बहुत  रास  आल ोििा-समीक्षा वलखिे िवि।  स ंभितः वििाद आ रंगमंि \nकवह  हुिकर  िाटक आल ोिि ापर  दू टा पोिी आएलो िवि ।  आिो विध ापर  आल ोििा  व लखिे हेत ा से  हमरा  \nविश्वा स अवि ।  विश्वासक कार र् ई ज े मैविलीमे स भा -संस् िा िा वक विद्य ालय -विश्वव िद्य ा लय  बल ा सभ  बाइ -\nवडफाल्ट विद्वाि ह ो इ  िवि।  एह ि अिस्िा मे  िु न्न ू जी से ह ो विद्वाि हेबे करत ाह।  मुदा ह मर सौभाग् य  देखू जे \nआि विद्वािसँ  अलग िुन्नू जी साहसी लोक िव ि।  स ाह स के र  स ंदभष  ई ज े िु न्न ू जीमे श ाय द अपिाकेँ खावर ज \nकरबाक, अपि वलखल केँ ख ाव र ज करबा क स ा ह स िवि ।  \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपद परा क्रम मु खर के  कहत  की कहू  \nदंभ अवि बड़  स ुघड़ मु ग् ध द र बा र स ब \n  \n(श ाइ र-विज य िाि झ ा,  मात्र ा क्रम-212-212-212-212-212) \n  \n4                   \nपृ ष्ठ-1 0  पर  िु न्न ू  जी  अपि र ििाक अि त् य क्ष रूपें स्िमूल् य ांकि कर ैत  वलखैत  िवि जे \"बड़दक दाम बड़दे \nकहत \" आ से ल ीव ख ओ अप ि लीखल ह र ेक आलोििा केँ  ओ खावर ज कऽ देलाह ।  व ििा द आ रंगमंि िामक \nह ुिक पोिी िा टक आल ोििा पर िवि आ जँ ह ुिकर  ितष माि मतकेँ ( गज ल बल ा) दे खल  जा ए त ँ स ाफे मतलब \nिै जे िाटक अपि बात  अपिे कहत ै एवह  ल ेल िु न्न ू जी सवहत  आि कोिो लोकक ज रूर वत  िै िै। िुन्नू ज ी ज े \nवलखल ाह  तकर स ाफ -साफ मतलब िै जे ओ अपिे (िु न्न ू जी) जा व ह -जाव ह  रििा -पोिीपर आल ोििा  वलखिे हेता  \nसे रििा -पोिी सभ त त ेक ब ौक र ह ल हेत ै जे ओकरा बा जए लेल िु न्न ू जीक सह ार ा ले बए प ड़लै।  स े आब \nओहि ल ेखक सभ जािवि वज िकर  रििा -पोिीपर िु न्न ू जी  आल ोििा  वलखिे िविि।  वज िकर  रििाप र  िु न्न ू जी \nवलखिे  िविि जँ हुिका बुझाइ त  िवि  जे िु न्न ू जीक उपर क दे ल वििार  गलत  िवि  तँ  आगू  आवब िु न्न ू जीक \nवििार केँ गलत  कहव ि।  स म य क फेर  िै आ तँइ रह ीमक  हीर ा एखिो  धव र  अपि मो ल िै कवह  सकल  अवि  \nमु दा िुन्न ू जीक बड़द अपि दाम कवह  रह ल िै। संगे -संग ह म ई ह ो बा त  कहब ज े िु न्न ू जी द्वार ा भविष् य मे  \nवलखल  गेल  कोिो आल ोििा -समीक्षा (भ ू वमका रूपम े स ेह ो),  आल ेखपर  स ेह ो उपर क बात  ल ाग ू  हएत ।  भविष् य मे  \nजाव ह  ल ेखक केर  रििाक उ पर िुन्न ू जी वलखता वत िका बार ेमे  ई माव ि लेल जे त वि जे हुिकर र ििा बौक \nिलवि त ँइ  आल ोिकक जरूर वत  पड़लै।  विर ोध ाभास एह ि जे अह ी पृष्ठप र  आगू  िवल िु न्न ू जी लीवख रह ल \nिव ि जे \".. त ें हम अपि ग जलक मादे अपिवह  वकिु िवह  कहब\"।  एक र  मत लब स ाफ िै जे य ा त ँ ओ \nअपिे दाम कहत ाह  िा ह ुिक र  बड़द दाम कहत व ि, तेसर  वकय ो िै कवह स कैए।  मािे जँ  ह ुिकर  बड़द अपि \nदाम िै कहलकवि त ैय ो ओ कोिो बड़ द विशेर्ज्ञकेँ िै बाज ए देताह ।  जँ बड़द र ििा  भेल तँ बड़द विशे र्ज्ञ \nआल ोिक भेलाह ।  \nिुन्न ू जी अपि वल खल  आल ोि िाकेँ खावर ज कऽ स कै िवि मुदा ओ बहुत मह ीि रूपसँ  िैर ेवटभ बिा कऽ \nमै विलीमे आ लोििा  विधाकेँ मार बाक जे खडय ं त्र  के लाह  अवि  से आपवत्त जिक बात  अवि ।  ल ेखके  िै  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै विलीक आल ोिको स भकेँ एवह  बात क धेआि रखब ाक िाह ी।  स ोव ि य ौ खाली िु न्न ुए जीक बड़द व कए दाम \nकहत ै, सभ लेखक केर  बड़ द दाम कहत ै िे।  जेिा िुन्न ू जी इ शार ामे विशे र्ज्ञ के र  विर्ेध कर ै िवि त ेिावह त े \nदोसरो  करत ै।  ए ह ि वस् िव त मे  आल ोििा  विधा र ह त ै कतए  से स ोिू ।  तँइ  हम कहलह ुँ जे िुन्न ू जी बह ुत  मह ीि \nरूपस ँ म ैविलीमे आ लोििा  विधाकेँ मार बाक खडय ंत्र  के ला ह  अवि ।  ई खड य ंत्र  ह म व किु आल ोिक जेिा \nभीमिाि झा, अर विन्द्द ठाकुर , अश ोक, वशिश ंकर श्रीव ििास, कैलाश क ुमार  वमश्र, िदीप वबह ार ी,  ि ार ा य र्जी,  \nकेदार  कािि,  विद्यािंद झा,  कुर्ाल , कमल ािंद झा,  वकश ोर  के शि आवदक स ामिे स् प ष्ट कऽ रह ल िी।  ओिा \nई  बाध्य त ा िै िै जे एवह  ठा म वकिको वटप्प र्ी कर ह े पड़त वि।  का र र् हमर मािब अव ि ज े स भहक अपि \nसीमा ओ स ुविध ा िै।  जव ह य ा  वज िका ज ेह ि सुविध ा बुझेत वि ताव ह  अिुरूपे ओ अपि व ििार  व्य त त  करताह।  \nबह ुत  स ंभि जे वकिु ल ोक भवि ष्येमे  जा  कऽ एवह पर वटप्पर् ी कर वि।  हमर काज  ि ल एवह  खडय ंत्र केँ स ामिे \nआिब आ एकर विर ोध मे  पवहल पाँवत  ल ीखब स े हम केल ह ुँ।  त् िवरत  वटप्प र्ी आ भविष्य मे  जा  कऽ वलखल  \nवटप्पर्ी दू िू क अपि मेवर ट -वडमे वर ट िै।  एवह  िसंगमे जेिा -जेिा स मय बीत ैत  िवल जेत ै तेिा -त ेिा आल ोिक \nसभहक अपिे वल ख ल आल ो ििा एव ह  घटिापर िश्न पुितवि।  आ तव ह य ा ब ह ुत  वबखा ह  भऽ कऽ पुित वि।  तँइ  \nसुविध ा आ िैवत कता दू िू मे सँ जकर पलड़ा  भार ी ह ेत ै त ाव ह  अिुरूपे आल ोिक  स भ एवह  घटिापर अपि वििार  \nजरूर  देत ाह  स े हमरा  व िश्वा स अवि ।  जे आलोिक िु न्न ू जीक बात सँ स ह मत िवि से अपि ल ीखल \nआल ोििा केँ अपिेस ँ  खावर ज कऽ रह ल िवि।  आ स े खावर ज ओ िुन्न ू जी ज काँ  स ाह स क स ंग कर वि त ँ बेसी \nिीक। \n  \nलोक कतबो ह ुए जोर ग र  \nअन्द्त मे  स भ ििवर  जा इ ए \n  \n(श ाइ र-जगदी श िंर ठाकुर  'अविल' , मात्र ाक्रम -212-212-212) \n  \n5 \nपृ ष्ठ-11 पर िुन्न ू जी वलखैत  िवि ज े एक स ंिदाय  व्य ाकर र् िंद अक्षुण्र् र खबाक स म िषक िवि िाह े कथ्य  \nवििार  आवद िोटल ग् गू  वकएक  िे भऽ ज ाए।  मुदा िुन्न ू  जी  अपि बात क पुवष्ट ले ल ए कौटा उदाह र र् िाह े  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगज ल वक श ेर  रूपमे  िै राव ख स कल  िवि।  जखि वक वबिा व्य ाकर र् -िंद (बहर -क ाव फय ा-र दीफ)क गज ल िै \nहोइ त  िै ता वह  ल ेल अिेक उदाह र र् रििाक ार क िाम सवह त  िांव दक स ंिदाय  द्वार ा देल  गेल  िै। ज ँ िु न्न ू जी \nआ हुिकर वििार  स ह ी िव ि  तखि उदाहर र् देबामे डर  कविक? ज ँ कोिो गज ल ब ह र -िंदमे िै म ुदा ओ \nविर िषक अक्षरक स मूह  िै त ँ ओ उदाह र र् स वह त  ज ित ा क स ामिेमे रखबाक िाह ी िु न्न ू जीकेँ।  िुन्न ुएज ी िै हर ेक \nबेबहर  कवित ग जलका र  स भ ई  कहिे फीर ै िवि ज े बह र -कावफय ासँ  कथ्य  कमजो र  भऽ ज ाइ त  िै मु दा ओहो \nसभ कोिो  उदाह र र् एखि ध वर  िै दऽ सकल  िवि।  एकर स ाफ मतलब भ ेल जे बह र -कावफय ा मािे असल \nगज ल स भ मजगू त  अवि  आ बे बह र  कवित ग जलकार  स भ मात्र  ढ ेप फेवक अपिाकेँ ओ अ पि गुटकेँ  ख ुश \nकऽ लै  िवि।  ल ोक कवह  स कै िवि ज े िु न्न ू जी अपि गज लक अग्रसार र् ल ेल ई भूवमका वलखल ाह  तँइ  \nउदाह र र् देब उवित  िै।  मुद ा ज ँ भू वमकामे विधापर  बात  हो (कोिो रूपमे ) त ँ ओ अग्र सार र् िै रवह  जा इ त  िै \nआ विधा पर बात  जँ स ंदभष ह ी ि ह ो त ँ ओ उवित िै।  कव ििर  स ीत ार ाम झा जीक िैिाव र कता बह र क पालिस ँ  िै \nटूटै िव ि, य ोग ािंद ह ीर ा , ज गदी श िंर ठाकुर  'अविल'  जी क िै टूटै िवि , दुष्य ंत  कु मार , अदम गोंडिी स वह त  \nआि के करो िैिाव र कता बह र सँ िै टूट ै िै मु दा ि ुन्न ू जीक टु वट जा इ त  िवि  त ँ एकर मत लब ई भेल जे \nिुन्न ू जीमे गज ल कहबा क / व लखबाक क्षमत ा िै िवि।   अरे भ लेमािस बाब ू ,  कमसँ  कम औ पिाव र कतो िश कोिो \nग जल, कोि ो शे र  दऽ क ह ू  जे ए वह मे  ब ह र  िै आ ब ह र क का र र् अिष िै िै। ह म स भ माव ि लेब।  अििा \nई ह ो क वह  वदय ौ  जे ई गज ल िा ई  श ेर  हम र ा बुझब ामे िै  आएल ।  हम सभ ई ह ो माव ि लेब।  िु न्न ू जी ह मर ए वह  \nआग्र ह केँ िै लेंज ब ू झवि ।  \nअस ल बात  ई ज े मैविलीक वकिु ल ेखक अपि क मजोर ी केँ पू र ा मैविली सावह त् य  / पूर ा विधा क कमजोरी बिा  \nदेबाक सफल  अव भया ि िल ा ले िे अ वि ।  के करो पाँ ि स ए पन्ना  िै ल ीखल ह ोइ त  िै त ँइ  ओ गो लौसी कऽ \nपिास प न्न ाक उपन्द्या सक स र दार  बवि ज ाइ ए ।  के करो ब ह र  िै स ीखल ह ोइ त  िै त ँ िैिाव र कताक िाम दऽ \nगज लमे  बहर केँ बेकार  कवह  दैए। मैविली सावह त् य  के र  अस ल बे मार ी इ एह  आ एहिे लेखक स भ अवि।  \n  \nभार्र् आमो पर दै िै  \nिुर ी लताम बला लोक  \n  \n(श ाइ र-िदीप पुष्प, मात्र ाक्रम-22-22-22-2)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \n6 \nपृ ष्ठ-1 1  पर  िु न्न ू  जी  फे र  व लखैत  िवि ज े \"मै विली गजलक स ंदभ षमे  दूटा तत् ि स वदत  ििामे र ह ल अवि ।  \nह मरा  बुझिे ओ दूिू  तत् ि अव ि गजलक िै धा विकता आ गज लक िै िावर कता। \" आब किे एवह  बात क त ह मे  \nजाइ ।  कु ल वमल ा कऽ मैविलीमे गज ल विधा लगभग 1 1 5  बखष सँ अवि  मुदा एव ह पर विमश ष? ? ? ? ? ? ? ?  \nिुन्न ू जी ज ाव ह  वह साबें ल ीव ख रह ल िवि त ाव ह  वह साबें गज लक विमश ष सेह ो 1 1 5  बखष क िा तकर आपस -पासक \nह ेबाक िाह ी।  मुदा ई  विमश ष कवह य ासँ  िै  से िु न्न ू जी िै कवह रह ल िवि ।  िै कहबा क कार र् हुिकर  कोिो \nगु प्त एज ेंडा बुझाइ ए।  \nजँ मैविली गजलक विमश ष केँ  देखल  जा ए त ँ 19 8 1  मे तार ािंद व िय ोग ी ज ी द्वार ा आलेख ल ीव ख एकर शु रूआत \nभे लै।  ओ आ लेख केह ि िलै  स े बादक बात  मुदा शुरूआ त  ओहीठामस ँ भेलै।  पवह िे त ँ गज लक िै िावर कते \nकेर विमशष भ ेलै बादम े 19 8 4 मे  डा.  रामदेि झा ज ी िैधा विक आ िैिावर क दूिू  रूपसँ  गज लक विमश षकेँ िि \nमोड़ देलाह ।  आब एवह  ठाम अहाँ स भ लग िश्न उिा ल म ार ैत  हए त  जे आवखर  िु न्न ू जी  कोि एज ेंडा िलवि?   \nह मरा  बुझाइ ए जे ओ त ा र ािंद  विय ोग ी जीक काज केँ खावरज  करबा क ल ेल जा वि - बू वझ कऽ \"स दवत \" श ब्दक \nियो ग केलाह  अवि ।  हमर अिुमाि विर ाध ार  िै अवि  आ  एवह  ल ेल हम गज ल विमश ष क ि गव त  काडष दे खाएब।  \n1 9 8 1  स ँ श ुरू भे ल विमश ष कहाँ धवर  पह ुँिल  अवि  स े देखेबाक ले ल हम मै विली ग जल विमश षकेँ दू खंड मे  \nबाँटब प वह ल 19 8 1  स ँ ल ऽ कऽ एखि धव र क विमश ष जे वक मुख्य धा र ाक कवित  ग ज लकार  द्वार ा भे ल आ \nदोसर 2 0 0 8  स ँ ल ऽ कऽ \"अिविन्द्हा र  आखर\" द्वार ा विम शष।  मैविली गजलकेँ दू खं डमे बँटबाक मू ल  \nसंकल्पिा गजेन्द्र ठाकुर जीक िव ि ( देखू वह िकर  वलखल गज ल श ास् त्र )। उपरमे ई  विव ित  भेल जे 19 8 1  \nसँ श ुरू भे ल अवि  तँ 20 2 1  धवर  मात्र  4 0  बखष क भ ेलै ए आ एवह  40  बखष मे  कवित  गज लक उपर  बेसीसँ  \nबेस ी 2 0 -2 2  टा आल ेख आएल  स ेह ो अवधकांशतः पोिी क भ ू वमका रूपमे।  स ोव िय ौ 4 0  बखष मे  जा वह  विमश षक \nशुरूआत विय ोग ीज ी केलाह  आ ओ विमश ष अत बो िै िै जे ल ोक ओकरा वबसवर जा ए ।  बेसी मात्र ा र ह ै िै \nत खि किे हौि -पौि हेबाक स ंभाििा र ह ैत  िै मु दा 4 0  बखषमे  कवित ग जलक उपर  मात्र  20 -2 2  टा आल ेख \nआएल िै आ स ेह ो िुन्नू जीकेँ मोि िै िै ,ई  कोिा स ंभि ह ेत ै।  तँइ  ह मर मािब अवि  जे िुन्न ू जी \"सवदत\" \nशब्दक िय ोग  तार ािंद जीकेँ कात  करबा क ल ेल के लाह ।  जँ \"अिविन्द्ह ार  आखर\" ब ला 1 3  बखष क विमश ष देखब  \nत ँ ल गभग 3 8 -4 0  टा आल ेख (ई  आल ेख स भ आि रििाकार क पो िीपर आ गजल क विवभन्न पक्षपर  आएल  \nअवि ज े वक दू टा स्ित ंत्र  पोिीमे स ेह ो संकवलत भ ेल),  गज ल व्य ाकर र्क मैविलीकर र् आ इवत ह ास आवद  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआएल।  जँ एवह  1 3  बखष मे  आएल गज लक पोिीक भूव म काकेँ जो ड़ल जाए त ँ आल ेखक संख्य ा  5 0 क पार  \nपहुँित। \nविमशषसँ  अलग गजल ल ेखि के र  बात  करी  तँ एकरो ह म दू  खंडमे  बाँ टब  पवह ल 19 0 5  स ँ ल ऽ कऽ एखि \nधव र क गजल ल ेखि जे वक ि ार ंवभक गजलकार आ म ुख्यधा र ाक कवित  ग जलकार  द्वा र ा भे ल आ दोस र  \n\"अिविन्द्हा र  आखर\" द्वार ा 2 0 0 8  स ँ ल ऽ कऽ एखि धव र क।  पवह ल खंडमे 19 0 5  सँ ल ऽ कऽ एखि धव र  \nलगभग 3 0 0 0  (अवधकत म) कवित ग जल वलखाएल अवि  (जाव ह मे  पं.ज ीिि झा,  कवि िर  स ीत ार ाम झा , \nमधुपजी, य ोग ािंद ह ीर ा , विज य िाि झा, ज गदी श िंर ठाकुर  'अविल'  आवदक गजल पू र्ष रूपे र् बहर -कावफय ा \nय ुतत  अवि  मिे व्याक र र् स म्म त  आ बाँ की सभ अ पि गीत क उपर  गज लक श ीर्षक ल गेिे िव ि) जखि वक \n\"अिविन्द्हा र  आखर\" बला 1 3  बखष मे  ल गभग 3 2 -3 3  टा  िि गज लकार  एलाह  जा वहसँ ल गभग 5 0 0 0  गज ल, \n38-4 0  टा आल ेख, गज ल व्य ाकर र्क मैविलीकर र् आ इवत ह ास, गज लक िि -िि उ पविधा  जेिा बाल गजल, \nभवतत  गज ल तकर पव र भार्ा,  ल गभग 2 0 0  बाल गज ल, 1 0 0  भव तत  गज ल स वहत  स ैकड़ो  मात्र ामे रुबाइ , \nकता,  िा त , दू  टा आल ोििा क स्ित ंत्र  पोिी आवदक र ि िा भेल।  एवह  13  बखष मे  आएक अ वध कांश गज ल, \nबाल ओ  भवत त  गज ल स वह त  कता -रुबाइ  वि वभन्न पोिीमे सेह ो संवतत  भेल अवि ।  एवहमे  वकिु पोिी व िंट म े \nअवि त ँ वकिु ई -भस षि रूपमे ।  ओिा स ाव ह व त् य क बे पार ी सभ पोिीक वडव जटल  रूपमे  िै मािै िवि मुदा \nबेप ार ीकेँ ज्ञा िसँ िै टकासँ  म त लब होइत  िै। ज ाव ह  स माजमे  पािर पर लीवख, त ाड़ पत्र पर लीवख, अििा श्रुवत  \nपरंपर ोसँ  ज्ञाि  बिे बाक िय ास भ ेल हो त ाह ी सम ाज मे  मात्र  पुर स् कार  ल ेल विंट बल ा िी जकेँ वकत ाब मािब \nअधोग वत क ल क्षर् िै। अत बे िै \"अ िविन्द्ह ार  आखर\" बला 1 3  बखष मे  मैविली गजल आि भार त ीय  भार्ाक \nगज लक स मकक्ष आएल आ ित षमािमे वह ंदी -उदू ष स वह त  मर ाठी, ह वर य ार्िी, ब्र जभार्ा,  िेपाली आवदक गज लकार  \nसभ \"अिविन्द्हा र े आखर\" ब्लाग द्वार ा मैविली गजलसँ पवर वित  भेलाह ।  ओिा ई विि र र् एवह ठाम उवित  िै मुदा \nिुन्न ू जीकेँ बुझाइ  िवि  जे वि धा ि त ोव ड़ देल ासँ  विधाक विकास हो इ त  िै। विकास मािे की?  11 5  बखष मे  \n3 0 0 0  कवित र ििा ज ाव ह मे  कोिो मेह िवत  िै  िै िा वक  13  बखष मे  50 0 0  गज ल जे वक पू र ा विधा िक स ंग \nअवि।  40  बखष मे  22  टा आल ेख िा वक 13  बखष मे  50  टा आल ेख।  विकास मािे की?  11 5  बखष मे  िएह  \n18-20  टा गज लकार  िा वक 1 3  बखष मे  30 -3 2  टा ि िगज लकार ।  िए ह  एकटा आजाद गजल वक 1 3  \nबखषमे  गज लक विवभन्न उपविधा क विकास, विकास की िै ?  विकास कोि खंडमे िै वबिा विधा ि बलामे िा वक \nविध ाि बल ामे से पाठक तय  करत ाह।  जेिा भूत क पएर  उल्टा ह ोइत  िै त ेिाव ह त े िु न्न ू जी विकासक पवर भार्ा \nउल्टा मािै िवि।  वकिु ल ोक ई ह ो कवह  स कै िवि ज े मै विली गजल िा ओकर विमशषकेँ दू खंडम े बँटबाक \nकोि ज रूर व त ?  तखि ह मर कहब जे मैविली  साव ह त् य मे  जे स मय, िाद, ियोग  आवद क िामपर  िगीकरर् भेल \nिै स े वकए बाँट ल गेल ै।  जँ ओ िगीकरर् स भ ध्िस्त  भऽ ज ाए तँ ई ग जल बल ा स् ित ः ध्िस्त  भऽ ज ेत ै।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै विलीक कवित  मुख्य धा र ामे गज लक विमश ष कोिा होइ त  िै त कर दू टा उदाह र र् दै त  िी (उदाहरर्केँ  \nउदाह र र्े जकाँ देखबाक आग्रह र ह त  हमर)।  पव ह ल उदाहर र् - दर भंगामे एकटा स् िािी य  कवि िवि ओ गीत  \nलीव ख ओकरा गजल घोव र्त करै िवि आ बहस करै िवि जे गज लमे  बहर  िै हेबाक िाह ी।  बह र -कावफय ासँ  \nभाि मवर  जा इ  िै आवद - आवद।  ओही कविक एकटा बेटा वह ंदीमे गज ल ल ीखै िव ि आ विय म मावि ल ीखै \nिव ि।  व ह ंदीमे बाप -बेट ा दू िू क क्रांवत  घु सवड़  जा इ त  िवि ।  ओवह ठाम ओ स भ बह स िै  कऽ पाव ब रह ल िवि।  \nखाली मैविलीमे ई  स भ क्रांव त  करै िवि।  दोसर  उदाहर र् - 2 0 1 0 मे  एकटा य ुिा \"अिविन्द्हार  आखर\" ब्लाग \nकेर  माध्य मस ँ गज ल वसखला ह ।  तक र  एक -दू  स ालक बाद ह ुिका पटिाक एकटा सावह त् य क ार क बे टा माफष त  \nिौकरी भे टल वि आ ओ ह ी सावह त् य का र क कृपासँ वबय ाह ो भे लवि।  आब ओ  य ुिा कह िे घ ू र ै िवि ज े गज लमे  \nबह र  िै हेबाक िाह ी ।  ओिा  वकिु युिा आर  िवि ज े व क पवह िे अ िविन्द्ह ार  आखर सँ गज ल वसखलाह  आ \nत कर बाद लोभ -लाभस ँ ग्रस् त  भऽ मुख्य धा र ामे जा कऽ ब ह र क विर ो ध कऽ र ह ल िै।  खएर ई सभ  िवलत े रह ै \nिै।  स भकेँ अपि सुविध ा -अस ुविध ा िु िबाक हक िै।  \nह म उपरक दू उदा ह र र् एव ह  ल ेल द ेलह ुँ जे कवित  मुख्य धा र ामे विमशष स ाव ह त् य  िा वि धा  ल ेल िै होइ त  िै। \nविमशष मात्र  स ंबंध,  पद आ लोभ -लाभ ल ेल होइ त  िै। हमरा  विश्वास अवि  जे विमश ष क ई फामेट गजलक \nअवत वर त त  मैविली सावह त् य  केर  आिो विध ामे ह एत ।  मुदा से बात  आि विधा सँ जुड़ल लोक  कहत ाह ।  एकटा \nसत् य  बात  ई ह ो िै जे कवित  गज लक मुख्य धा र ा त त ेक अक्षम िै जे ओवह मे  कोिो ि ि रििाकार  एबे िै \nकेलै।  िु न्न ू जी ज ाव ह  य ुिा स भप र  िाव ि रह ल िवि त ा वहमे सँ अवधकांश \"अिविन्द्ह ार  आखर\"सँ  विकलल  िै आ \nएक-दू  टा अिविन्द्ह ार  आखर क विर ोध मे  वबिा  बह र क रि िा ल ीखै िै।  कु ल वमल ा क ऽ दे खबै तँ स भ य ुिा \nअिविन्द्हा र े आखरक देि िै। \n  \nआब ही र ा उग त  खे त मे  \nआवर  झगड़ ाक त ोड़ ल अह ाँ  \n  \n(श ाइ र-य ोग ािंद ह ीर ा , मात्र ा क्रम-2122-122-12) \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n7 \nपृ ष्ठ-11 पर िुन्न ू  जी क अवभमत िवि  जे हमरा  ल ेल विधा बात -वििार  करब ाक साध ि अवि त ँइ  हम ओकर \nविय म िै म ािब।  मुदा त खि  विधेक कोि जरूर वत?  ज करा िा टक कहल जा इ त  िै त करा उपन्द्यास कह ल \nजाए आ किाकेँ स ंस् मरर् कारर् स भम े ल ेखक बात े वििार  करै िै।  एह ि त ँ िै िै जे किामे वििार  िै आ \nकवित ामे िै, गीत मे  िै आ उपन्द् य ासमे िै।  वििार  स भम े िै तँइ अिेक विध ाक िो वड़  मात्र  एकटा विधा  हो ।  \nआ जँ िुन्न ू जी एव ह सँ स ह मत िै हो वि त ँ ता त् काल मावि ल ेबाक िाह ी ज े गज लक िै िावर कतापर  वििार  करैत \nिुन्न ू जी मात्र  ल फ्फाज ी केिे िवि। \nएक तँ मैविलीक मु ख्य धा र ामे वकय ो गजलक जाि का र  िै  िै आ ता वह परसँ  जखि ओ अपि स ंय ोज िमे कोिो \nकाय षक्रम करबै िै तँ स्िा भाव िक तौ र पर अपिासँ कमजोर ितत ा सभ केँ आिै िै। ओ  कमजोर  ितत ा  स भ \nउपकृ त  आ एहसािमंद रह ैत  िै।  तँइ  ओहि का य षक्रममे कोिो िस्त ु, कोि ो विधा क अवििाय ष घटककेँ \"दुर ाग्रह \" \nमािल जा इ त  ह ो त ँ स े आिय षक बात  िै।  उदा ह र र् ल ेल मािू  जे जँ अहाँ िाउर  के र  खीर  बिेबै  तँ अह ाँ \nदू ध,  िाउर  आ विन्नी  वमलेबै ।  आब एतेक वमल ेलाक बाद ओ खीर  तँ हेत ै मुदा  जँ ओवहमे  काजू -वकशवमश आवद \nमे िा वमलेबै त ँ खीर  आरो  स्िाव दष्ट हेतै।  माव ि वलअ स भ िीज  देवलयै मुदा विन्न ी वबसवर  गेवलय ै तँ ओ \nस् िाव दष्ट िै हेत ै मुदा ओकरा  खीर े कहल जेत ै।  आब फेर  स ोव िय ौ ज ँ पाव िमे िाउर ,  विन्न ी,  काजू -वकशवमश \nआवद दऽ बिेबै तँ वक ओ खीर  हेत ै?  फे र  स ोव िय ौ जँ  दू धमे िाउर  िोव ड़ आि सभ  िीज देबै त ैय ो वक ओ \nखीर  हेत ै?  जँ कोिो बुवर्द्माि  पाठक हेत ा त ँ ओ बुवझ जेता ज े िाउर क खीर  ब िेबाक ल ेल दूध आ िाउर  \nअवििाय ष घटक भे लै।  आब जँ कोिो ल ोक ई  कहए ज े खीर मे  दूध अििा िाउर  देबाक बाध्य त ा \"दुर ाग्रह \" िै \nत ँ फे र  माव ि वलअ जे ओ एवह  धर त ीक िा र्ी िै िै।  तेिावह त े गज ल ल ेल बहर  आ कावफय ा अवििा य ष तत् ि \nिै।  जँ बहर -कावफय ा ह ेत ै त खिे ओ गज ल बित ै आ तकर  बादे ओ गजल िीक िै वक खराप ताव ह प र  बहस \nह ेत ै।  जखि र िि ामे बह र -कावफय ा िैह े िै तखि ओ गज ल तँ भेबे िै  के ल ै।  कोिो एक गजलक हर ेक श ेर  \nएक बहर  ओ एक कावफय ाक  विय मस ँ स ंिावलत  ह ोइ त  िै ।  रदीफ गज ल ल ेल अवििाय ष िै मुदा ज ाव ह  गज लमे  \nर दीफ देल जा इ त  िै सेह ो ए कै हेबाक िाह ी पूर ा गजलमे ।  \n  \nपवघल ह  जुवि बेस ी वजय ाि भ'  जेबह भाइ  \nपािर बिबह  त '  भगिा ि भ'  जेबह भाइ  \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(श ाइ र-र ाज ीि र ंजि झा , मात्र ा क्रम-22-22-22-22-22-2) \n \n  \n8 \nिुन्न ू जी लग मैविली गजलक स ंबंधमे को िो ठोस जा िकार ी िै िवि कार र् एक वदस  ओ मािै िव ि जे \nपं.जीिि झासँ  गज ल िार ंभ भे ल दोसर  वदस ई मािै िव ि जे \"वकिु वपतामह  रििा कार  ल ोकवि घोर्र् ा केलवि \nजे मैविलीमे गज ल अ संभि ( पृ ष्ठ-13 पर)।  जखि घोर् र्ा केविह ार  वपताम ह  के र  वपतामह े स भ मै विलीमे  \nगज ल स ंभि कऽ गेल  िवि त खि फे र  ओवह  किि स भहक औ वित् य  की ?  ईह ो मो ि  राखि उव ित जे ज ीिि \nझासँ ल ऽ कऽ कवििर  स ीत ार ाम झा आ मधुपजी धवर  ब ह र मे  गज ल वलखिे िवि।  अतबे आ इ एह  बात  स भ \nसाव बत  करैए जे मैविलीमे ग जलकेँ असंभि संबंधमे घो र् र्ा केविह ार  स भ लग ज त ेक गजलक ज्ञाि िलवि \nओतबे ज्ञाि िुन्नू ओजी ल ग ि वि आ िुन्न ू जी ओवह सँ आगू  िै बवढ़ सकल  िवि।   \nफेर  िु न्न ू जी लीखै  िवि ज े \"य द्य वप ई घोर्र्ा कालांत र मे  अमान्द्य  भेल\"।  मुदा कोिा अमान्द्य  भेल स े स ू ििा \nपाठककेँ िै दऽ र ह ल िवि।  बहुत  स ंभि जे 20 2 1  मे ह ुिकर  पोिी िकावशत भे लवि अवि  आ ओ  अह ी \nबखषसँ अ मान्द्य वसर्द् माव ि र ह ल होव ि। \n  \nटे मी जकाँ कखिो वमझा फेर  जर ैत  गेवलय ै  \nह ार ैत  कखिो खूब कखिो कऽ वज त ैत  गेवलय ै  \n \n(श ाइ र-अवभलार् ठाकुर , मात्र ाक्रम-2212-2212-2112-1212) \n  \n9 \nपृ ष्ठ-14 पर िुन्न ू जी िावर्षकता  (िंद)केँ अंकगर्ीत ीय  रूपकेँ व्य तत  करबा केँ कृ वत्र म मा िै िवि।  हमरा  ए ह ि \nकििपर  आिय ष िै भेल कार र् हम र ा बू झल अवि  जे िुन्न ू जी सम ाज सँ कटल ल ोक िव ि आ स माजसँ कटल  \nलोक वकिु ल ीव ख -बाव ज स कैए।  िस्त ु त ः स माजक स भ व िध कृवत्र मे  िै। से  ल ालि -प ालिस ँ ल ऽ कऽ वशक्षा -\nदीक्षा, ओढ़ ि-पवह र ि-भोजि धवर मे ।  स ुख -सुविध ासँ  ल ऽ क ऽ र ाग -विर ाग  धवर ।  स माजमे  अिुश ासि अिबाक ल ेल  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकृवत्र म वबध  स भ बिाएल जा इ त  िै आ हर ेक वबधक अं कगर्ीत ीय  रूपमे  स ेह ो व्य त त  कएल  जा इ त  िै। \nउदाह र र् ल ेल घर क ितशा ओकर अंकगर्ीत ीय  रूप िै त ँ स ंगी त मे  स्िर वलवप ओकर अंकगर्ीत ीय  रूप िै। \nआब िु न्न ू जी मंिपर  िा र ेवडय ो -टीभीपर गी त -संगी त  स ुवि ल ैत  हेत ा त ँइ  स्ि र वलवप ह ुि का िै दे खाइ त  हेत वि ।  \nअन्द्य िा वबिा स् िर वलवपकेँ कोिो िोफेश िल आ विद्वाि स ंग ीत कार  काज कव र त े िै िवि ।  ओतबे वकए िुन्न ू जीक \nपोिी सभ जे िपल  िवि  ओ करो अंकगवर्त ह ो इ त  िै जे  कते बाइ  कतेक प ोिी ह ेत ै  आ ओ ह ीपर  ओकर  \nस् िरूप विभष र  करैत िै। ओ िा आिे बात  जकाँ हमरा  वि श्वास अवि ज े िु न्न ू जी ई  बा त  स भ िै बु वझ स कताह  \nकार र् बुझबा क ल ेल स मावज क हो मए पड़ैत  िै। समाव ज के वकए संन्द्याव सय ो ह एब त ँ इ एह  अंकगवर्त  का ज \nआएत ।  मंत्र ो पढ़ ब तँ मंत्र सँ पवह िे िंदक िाम, ओकर देित ा,  ओकर  ऋवर् आवदक िाम भ ेटत।  मुदा ई  बात  \nसभ िुन्न ू जीकेँ पता  िै िवि ।  \n  \nऋगिेद स ंवह त ा,  अि ि िमं मण्डलम , सू तत -१ , देिता-अवग् िः ; िन्द्द-गा य त्र ी;  स्ि र-र्ड्जः; ऋवर्-मधुछिन्द्दाः \nिैश्वाव मत्रः \n  \nॐ अवग् िमीळे पु र ोव ह त ं य ज्ञस्य  देिमृ वत् िजम ।  होत ा र ं रत्नध ा त मम  ॥ 1 ॥ \n  \nजगत  मे िावक जगदम्बे अवह ं क पि आवब बैस ल िी  \nह मर त य ौ िे स ुिैये हम सभ क गुि गा वब  बैस ल िी  \n \n(श ाइ र-कवििर  स ीत ाराम झा,  मात्र ाक्रम-1222-1222-1222-1222) \n  \nआब जँ िुन्न ू जीकेँ गा य त्र ी िन्द् दक पवर भार्ा ज िबाक िवि त ँ ओ \"अिविन्द्हा र  आखर\"पर  जा  कऽ पवढ़ सकैत  \nिव ि आ स ंपूर्ष िैवदक िन्द्द  सीव ख स कै िवि।  हजार ो ि र्ष  पवह िे जाव ह  स माजक कवि साह स स ंग अपि \nर ििासँ  पवह िे ओ क र  विधाि  ल ीव ख स कैत  िलाह  ओही कविक िश ंज स भ त त ेक क मजोर  जे ओ स भ विध ाि \nदेवखते िुल -िुल  मू त ए लाग ै िव ि।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \n10 \nपृ ष्ठ 1 5  पर  िु न्न ू जी वलखैत  िवि ज े \"हम िंद मे ल य क आग्रह ी बेस ी िी\"।  ई क िि आ िुन्न ू जीक \nिास् त विक त ा दू िू  अलग -अल ग अवि।  हुिका लय  बेसी िाह ी से ह ो िंदमे  मुदा िंद कत ए िव ि?  ओ त ँ िंद -\nबह र  माव ि त े िै िवि त खि िंदमे बेसी वक कम लय  कोिा भऽ सकत ै?  िास् त विकत ा  तँ ई अवि  जे िुन्न ू जीकेँ \nई  पत े िै िवि  जे ल य  की होइ त  िै।  स ाव ह त् य े िै दुविय ाँ क कोिो एह ि िीज  िै िै जाव ह मे  ल य  िै होइत  \nह ो।  ल य  के र  मत लब िै \"ग वत \"।  िल ैत  हिाक लय  िै त ँ िदी संग िा लाक सेह ो ।  गुड़कैत  पािर क स ेह ो \nलय  िै। आब अही  ल य  स भम ेस ँ जखि कोिो एकटा लय  बेर -बेर विवि त  अिवध -अंत र ालक संग अबैत  िै \nत खि ओ िंद बवि  जा इ त  िै, ओकर िाम पवड़ ज ाइत  िै।  किा अवि जे स ाँपकेँ भागैत देवख स ंस् कृत क \n\"भु जंगिय ात \" िंद बिल अव ि।  एकर स ोझ मत लब भेल जे िंद एकटा विवशष्ट ल य  के र  िाम िै। आब \nजखि ल य  िैहे तखि िुन्न ू जी कम -बेस ी वकए रह ल िवि त कर हम अिुमाि कऽ सकैत  िी।  हमर अिुमाि \nअवि ज े िंद बला र ििा ए क तँ वलखहेमे  कवठि िै आ  तकर बाद ओकर धुि बिा एब सेह ो कवठि।  मुदा \nवबिा िंद -बह र  बल ा र िि ा त ँ  के िाह ुत ो लीखू आ ओकर धुि बिा गा वब वलअ।  िु न्न ू ज ी मूलत ः मंिीय  गाय क \nिव ि आ िु न्न ू जीकेँ मंिप र  िे शर  रह ैत  िवि  गेबाक आ त ह ी िे शर क कार र्े ओ लय क  बेसी आग्रह ी ह ेत ा।  मुदा \nफेर  कहब िंद व िवशष्ट ल य क िाम िै ओवहमे  जँ वकय ो कम -बेस ी केर  बात  करै िव ि तँ स ाफे बुझू ज े \nह ुिका लग कान्द्सेप्ट के र  क मी िवि ।  एव ह ठाम वकय ो ई  कवह  स कै िवि ज े गाय क केँ मंिपर  अवििाय ष रूपसँ \nजाए पड़त ै तँइ  मंिीय  गा य क  िामक िगीकर र् उवित  िै ।  मुदा कवि -साव ह त् य का र केँ तँ स ेह ो अवििा य ष रूपसँ \nमंिप र  जा ए पड़ै िै तखि अल गसँ  मंिीय  कवि -साव ह त् य कार क िगीकर र् करबा क क ोि जरूर व त ?  जे गुर् \nकोिो  कवि -साव ह त् य कार केँ मंिीय  बिा दैत िै ठीक ओह िे गुर् कोिो  गाय ककेँ  स ेह ो मंिीय  बिा दैत िै।  \n  \nओढ ल ओ शेर क खाल बरु िै तँ वसआरे  \nएह ि परज ीिी केँ र गड़ बाक स मय िै  \n  \n(श ाइ र-र ामबाबू  वसंह, मात्राक्र म-2222-2212-211-22) \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n11 \nिुन्न ू जी गजलक व्य ाकर र् माव ित े िै िवि त खि िोट बह र  िा पै घ बह र क ििा कर ब  स ंकेत  दैए जे िु न्न ू जी \nिो ट प ाँवत केँ िोट बह र  आ प ैघ प ाँवत केँ पैघ बह र  माव ि लेिे िवि स े साफे अज्ञाित ा िै (पृ ष्ठ -1 7 ) ।  पाँवत सँ \nबह र क विधा र र् िै होइत  िै बवल् क बहर सँ पाँवत क विधा र र् होइत  िै से बू झब आिश्य क आ पवह ल दू पाँवत क \nजे बहर -कावफय ा-र दीफ कायम ह ेत ै स एह  पू र ा गजलमे  अंत  धवर  विि ाह  हेबाक िा ह ी।   ई ह ो देवख हँस ी लागैए \nजे एक वदस िु न्न ू जी गजलक िंद ओ िंदकार  स भकेँ खा वर ज करै िवि मु दा ओही िं दकार , ओही \n\"अिविन्द्हा र  आखर\" केर  बि ाएल पवर भावर्क श ब्दािली ज े िा बाल गज ल, भवतत  ग जल आवदकेँ हपवस कऽ \nर खबाक िय ास कऽ र ह ल ि वि (पृष्ठ -1 8 )। बहु त  स ंभि िुन्न ू जी ई  माव ि बैसल होव ि  जे एवह  पाव र भावर्क \nशब्दािली आ वसर्द्ांत क जन्द्मदात ा ह ुिकेसँ उपकृत  कोिो य ुिा िै।  मुदा ह ँवसए - ह ँसीमे एवह  स भ बात केँ कात  \nकरैत  ईह ो व िश्वास भऽ जाइ ए  जे मैविलीमे अस ल गज ल क बा ट एिावह त े ल क्ष्य धव र  पहुँितै।  \nकाँ टक ढ ेर ीमे फूल खोव ज रह ल िी  \nसंकटम े हर्ष क  मू ल खोवज  रह ल िी  \n \n(श ाइ र-कुन्द्दि कु मार  कर् ष, म ात्र ाक्रम-222-22-2121-122) \n  \n12 \nिुन्न ू जीक भू वमका एकै िवि  मुदा ओवह मे  फाँ क बहुत अवि ।  अत ेक जे एकटा फाँ कमे  हाि देब तँ दस  टा \nफाँ क केर  अिु भि ह एत  मुदा सभ फाँ क  वकिु मुख्य  फाँ कमे जा  कऽ मीवल जा इ त  िै ।  आ तँइ ह मर िय ास \nर ह ल अवि  जे हम ओही मुख् य  फाँ क स भकेँ अपि आल ो ििाक विर्य  बिा सकी।  र ह लै बात  एवह  कवित \nसं ग्रह  रििा सभकेँ तँ ओ ह मरा  ल ग िै अवि  मुदा िुन्न ू जीक अध््य ि, क्षमत ा एिं पूिा ग्रह केँ देखैत  रििा \nसभकेँ वबिा  पढ़िे  कहल स कैए जे पोिीमे दे ल गेल  रि िा स भ गज ल िै हएत ।  ओ  रििा सभ आि जे \nवकिु (गी त -कवित ा) हुअए मुदा गजल तँ िवह ए ह एत ।  आब जँ ओ  गीत  वक कवित ा  अवि  तँ ओ केह ि अ वि \nसे गीत -कवित ाक ममषज्ञ सभ  कहत ा।  मैविलीमे पु र स् कार क जे ह ाल िै ताव ह मे  ई बह ु त  स ंभि जे हुिकर  एवह  \nपोिीकेँ पुर स् कार  भेवट जा इ क।  मुदा मोि र ाखू  पुर स् कार  कोिो  विधाक मािक िै हो इ त  िै। एकटा बात  ई ह ो \nजे िु न्न ू जी \"िा टक\" करएमे मह ार िी िव ि आ तँइ  ई  गज ल विधाक संग \"िा टक\" के िे  िव ि।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ीर ो िै ऐ िाटकमे  \nवबपटा िै भरमार  स जल  \n \n(श ाइ र-ओमिकाश, मात्राक्रम-22-22-22-2) \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी \nसुवतह ा र \n--  त ों त '  बड्ड सुवत ह ार  ल गै िह  हौ , िम् ह '  तो र ा एक र  स बह क मेट (Tea m Le a d e r )बिा दै िी य '  !  \n--  माि पर  बज्जर  खस एब की ?  हम अपिे प ुश्त ैिी काज के  स ुवखत गर  बुझै िी .. .!  \n--  गा मो मे  स ुवत ह ार ी देखबै िव लय ै अह ाँ मुदा पेट भूखले  रवह  जए.  \n--  त ें त'  श ह र  धेल ौं !  \n--  आब स ुखीत गर  िी िे ?  \n--  सुख मवर  गेल  बुझू  !  \n--  ऐँ... ? \n--  गा म मे  तंगी  एह ेि जे श ह र  एबाक सोिबा पर  मासूल जोड़ ब पसेिा िोड़ ा देिे िल .  \nआब त'  स ब मास  मे हिाई  जह ाज  स े जा  आइब सकै िी.  \n--  मास प ुवर त े गाम िल  जा  ठे ह ी उत ार ै ि'  की   ? \n--  िै स ाह ेब, कैञ्िा पु वर  गेल  त'  पलखवत .. .. . उवड़ ग ेल  !  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी'  \nम ं ग र ौिा  (धा र ािा व ह क उपन्द् य ास) \n                 (दोसर  खे प)  \nआिाय षजी मंत्र पढ़ा र ह ल िव िन्द्ह ।  पुजार ी बाब ा पीिा -पु ि ा पवढ़ रह ल िवि।  \n\"ओम  इदं दुिादलं .. .. .िम:। \"  \n\"ओम   इ दं एर् प ुष्पम  श्री दुग ा देव्य ै िम:। \"  \nिगैरह-िगै र ह  मंत्र ोछिार र्क बीि स भ वकय ो कलश भर विह ाव र ि -भरविह ार  कत ार बर्द् कमल ा केँ जल कल श मे \nभवर रह ल िवि।  स भ वकय ो  केँ  माि पर ललका पगड़ी िी क ल ाव ग र ह ल िवन्द्ह ।  फुलकी िाला पगड़ ी।  \nकमला वकिार े पू जा भे लाक बाद आिाय षजी,  पुजारी बाबा आगु -आगु बवढ़  रह ल िविन्द्ह ।  एकटा साइड मे  िर \nडोलाबव त  आ ओर दोसर साइ ड मे  गंगाज ल स ँ भू वम क े शुर्द् करैत दू  जिे आगा बवढ़ रह ल िविन्द्ह ।  \nत ार ापट्ट ी ह ोए त  कल श य ात्र ा घोंघड़वर य ा आवब गेल ।  अइ  गामक ल ोकवि अपि - अपि घरक सोझा मे रस् त ा केँ \nपावि स ँ धोिे िवि।   \n\"गर्ेश भगिा ि की... .। \"  \n\"जय.. .।\" \n\"कावत षक भ गिा ि की। \"  \n\"जय।\" \n\"दुगा महर ािी की । \"  \n\"जय।\" \n\"सर स् ित ी माँ  की। \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"जय।\" \nिगैरह-िगैरह  िार ा लगबैत  क लश य ात्र ा आगाँॅँ  आवब रह ल अवि ।  घड़ी घंट, शंख िगैर ह क बीि पू र ा गाम भवत त  \nमे  डुबल अवि ।   \nकल श य ात्र ा के पू र ा गाम मे  घुमौल गे ल।   \n\"ह ौ , कल श कता र बर्द् रा ख ल जेतै। \"  \n\"ठीक िै िािाज ी। \"  \n\"सर ोज ,  मु ख्य  कल श ऊपर   ल s जाउ। \" \n\"ठीक िै। \"  \n\"बाकी कल श के  मंवदर  केँ  िारू ओर कत ार बर्द् र ाखल जाउ। \"  \nसभट ा कल श केँ  मंवदर क बे समें ट क े िारू ओर र ाखल गेल ै।  \n\"मात ा-बवह ि, ध् य ाि देबै - शर बत  पी केँ जा य ब। \"  \n\"माँ  श ेर ािा ली की। \"  \n\"जय।\" \nसभ वकय ो एिाउंसर  के  स ंग देल विन्द्ह।   \nमे ला लावग गेल  िै। िा ि, िाटक, विय ेटर,  बड़का झू ल ा , वमठाई  दुकाि,  मविह ार ा , पाि िाला िगैरह  मेलाक \nर ौिक केँ बढ़ ा र ह ल िै।  \nऐं र ौ संतोख , माँ  कत s गेल  िौ ? \"  \n\"ह मरा  िव ह  बुझल अवि  बाबा। \"  \n\"धा िक तीि ब र ख ल ेला भ s गेल ै।  कवह य ा देतै ?\"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"ह मरा  िव ह  बुझल अवि  बाबा। \"  \nगर ीबक वज ि गी  िर क ह ोएत  िै।  घर  मे एको किमा धाि िवह  िै। मरूआ खे त  बा बू  बेि दे लविन्द्ह।  \nसुगौ िापट्टीक खेत  वबका गेलै।  ओत s र ाह ैर  आओर  मरू आ उपजैत िलै ।  अगह ि सँ पवह िे इ जाि बिाबैत \nिलै ।  अगह ि मे  बोइ ि सँ ठीकठाक धाि भ s जाय त  ि लै।  धािक कटिीक बाद घर मे  धािक ढ ेर  ल ाव ग \nजाय त  िलै ।  गर ीबक घर भ वर  जा ए त  िलै।  \nकमाय  िाला वकय ो िव ह ।  ख ाय  िाला ि टा लोक।  पवर ि ार क की दशा ह ेत ै स े अंदाज ा लगा सकैत  िी।  \nपवह ल बेवटक ब्य ाह  मे स ुगौ िापट्टी वबका गेल वन्द्ह  ।  दोसर  बेवटक ब्य ाह  मे कमलाज ीत  वबका गेलवन्द्ह ।  पिबैर \nबाध क आओर ज मतर क खेत   फुवसंयौंह क ज्ञाि बघारैत  ब ाबू जी बेिलाव ि।   \n\"बेट ा मरत ौ। \"  \n\"गै बे टखौकी , त ोर े बेटा मरत ौ । \"  \n\"ह े स ू रू स र कार  विसाफ कवर य ह .. । \"  \n\"आवग िवह  उठाब ह ी   गै बे टि ोदी .. . ज माए मर त ौ । \"  \n\"एकटा अलंग ज ाबे िवह  तो ड़बौ , त ाबे आब हम शान्द्त  ि वह  हेबै।\"  \nइ  गामक स ोह र  वि य ैय ।  स ा झँ -विह ंसर  गुहाँ वग ज्जर  भ s र ह ल िै। एक धुर  जमीिक  ल ेल झगड़ ा भ s र ह ल \nिै।  अमीि लौल गेल िे लै,  पर ञ्ि   अमीि केँ  गप्प  ब ुवढ़ य ा फुवस भ s गेल ै। \nवकिु बछिा स् कूल जैत िल।  स ंस् कृत  स्कूल पार  करैत  दुगा  स्िाि वदस विि ो ह  भाव ग र ह ल िलै।  मखािपुर ा \nटोल पर  राज कीय  िािवमक विद्य ालय िै। इ  स्कूल मंगरौिा गामक वशक्षा बेिस् िाक री ढ़क हड्डी कहल जा \nसकैत  अवि ।  स्कूल केँ ॅँ स्िापिा मे राम अित ार  मास् टर  साह ब केँ  बवड़  भू वमका र ह लवन्द्ह  अवि ।  स्कूल आब \nर ाज कीय  उ त् क्रवमत  मध् य  विद्यालय वशिा-मंगर ौिा भ s िुकल  अवि ।   \nस् कूल के  अपग्रेड भ ेलाक बा दो स् कूल मे पढ़ाई -वलखाई ि वह  होए त  िै। स् कूल केँ  पीि ा मे कल म म े विद्य ािी \nसभ खेलाव त  रह ैत  िै आओर मास् टर सभ टे बुल  केँ िारू  वदस बैस क s गोल मे ज स म् मे लि करैत  िविन्द्ह ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ुिका लोकवि केँ कहै िाला वकय ो िव ह  िव न्द्ह ज े मास् टर  स ाह ब पढ़बै तय ाक िवह  वि य ैय ।  वफलह ाल िीर्ा \nदेिी ि धा िाध्य ापक िविन्द्ह । \nिीर्ा देिी आँवख पर िश्मा ल गौ िे रवजस् टर मे घुसल रह वत  िविन्द्ह  आओर  बाकी मा ह टर गप्प करिा  मे \nमस गुल  रह वत  िविन्द्ह ।  टा इ म पास  कोिा  के ल जा एत  अवि  स े अइ  माह टर सभ स ँ  स ीख सकैत  िी।  \nविद्य ालय केँ  गप्पशाला बिौिे िवि।   \nवमड-डे वमल  स्कूल के  लेल  आओर  स्टाफ के  ल ेल द ुधा रू गाय क स माि य ोज िा अव ि। खा -खा क s सभ \nवकय ो अल सैत  िवि।  पढ़ाई -वलखाई जा उ भाँ ड़ मे। स् कूल के  स ेक्रटरी  स ेह ो खुश आ ओर माह टर सेह ो \nखुश। िाह  रे!  मु गा  भात । वमड -डे वमल  य ोज िा गर ीब िा त्र  केँ ॅँ स्कूल स ँ पौव ष्टक आह ार  भेटिाक योज िा िल।  \nबवड़  पैघ सोि िल सर कार  केँ  अइ  य ोज िाक पीि ा मे।   \nगर ीबक घर मे पौव ष्टक आह ा र  वधय ा -पु त ा केँ िवह  वमल लाक कार िे कुपोर्र्  के  व शका र  िेिा -भूटा सभ बेम ार  \nह ोएत  र ह व त  िवि।  व जिगीभव र  वफवर शाि।  वखि ड़ी , फल,  अंडा िगैरह  केँ ॅँ घोटाला पू र ा देश  मे स्कूल म े भ s \nर ह ल िै, पर ञ्ि अइ  पर  तेसर  आँ वख के राखत  ? स भ लुवट खौ स र कार क धि।  किी अहाँ खौ, किी ह म \nखाय ब , किी िो खे त ा ह , क िी माव लक खेत ाह  , किी ह ाव कम, ऊ पर सँ िीिा धवर  सभ ह ाव कम खौ।  \nसुशासिक सर कार  अवि  देश मे आओर  राज्य  मे।  \nवि द्य ािीक खाता पर आयल पै  पर  स ेह ो डा का पड़वत  िै। िाह  आओर  िा श्त ा ले ल भीख माँ गिा  मे ऊपर सँ \nिीिा धव र  ह ाव कम स भ महा र त  हाव सल के िे िवि।   \n\"ऐं य ौ , हुिका देवलय वन्द् ह  , ह मरो  बिै िै; वकिु तँ हमर ो  देल जा उ। \"  \n\"ह ँ, सर  ! अहुँ केँ  भेटत। \"  \nसभट ा विलषज्ज भ s िुक ल अवि ह ाव कम।  अइ  भ्र ष्टािा र  पर  िकेल के  क सत  ? जे िके ल कस ै के  कोवश श \nकरैत  िवि ,िो मार ल जा ए त  अवि ।  \nबेिीपट्टी मे की भेलै  अवििाश  केँ  ? आओर  झंझार पु र  मे की भेलवन्द्ह  एडीजे ििम अव ििाश केँ ॅँ ? वबह ा र  मे \nसभ वकिु भ s सकैए- कुत ा की की िे करौत ।  ज ित ा  मवर  रह ल अवि ।  दुविका मे  जे जत ेक बड़का ठग \nअवि ओकर ओतेक बे सी विकास।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकतेक बे र  रामधिी से ह ो पर य ास केलवन्द्ह  अवि  जे हमह ु बेलॉ क मे कोिो हाव कम भ s जाउ, परञ्ि घुस देबाक \nपै  हुिका ज ोग ाड़  िव ह  भेलवन्द्ह ।  \n\"अहाँ , एिा िव ह  माव र य ौ ।  िौ ड़ा  मवर  जे त ै।  की अपरा ध केल क ?\"  \n\"सार  माव र  देबौ,  दोसर  वदि ह मर कलम वदस िवह  अवबएँह । \"  \n\" की के लक ह मर बउिा  ?\"  \n\"िौ ड़ा  केँ  स महैल  ल े, िव ह  तँ घेंट तोवड़  देबै कुिो वदि। \"  \n\"से वबिा  कार िे अ ह ाँ कोिा तोव ड़ देबै ?\"  \n\" स ार , ह मर िबका कल म मे  वभड़ल तय ाक ? \"  \n\" मावटक भ ीत ा मे किेक वभ ड़े गेल ै, त ँ तों एिा मार बह क  । \"  \n\"त ोड़ ो,  त ोव ड़ देबौ। \"  \n\" रौ सार, माएक दू ध पीिे िैं, त ँ फरव िय ा ले । \"  \nआब ल त म - जुत म भ s र ह ल  िै। व किु लोकवि धड़ ह व र य ा िवि।  दुिु के बीि बिाि करैत ि विन्द्ह।  इ एह ा \nगा म ' मंगर ौिा '  वि य ैय - ' मंगर ौ िा' ; ऐव त ह ाव सक गाम ; ज त s दुगा मंवदर  िै। िेपाल स ँ लक s पूर ा वबह ार  भवर  मे \nिैत ी दुगा मेला ले ल ख्य ात  िै।   \nविर ंजीि व्यास जी गुजैर  गे लाह ।  गर ी ब िलाह ।  िा वर टा  बेटा रह ैत ह ुँ हुिका मुखावग् ि   अपि बेटाक हा ि स ँ \nिसीब  िवह  भेलवन्द्ह ।  िोट बेट ा दवर भंगा में  पढ़ैत  िलवन्द् ह ।  बड़का बेटा सारक ब्य ाह मे मधुबिी मे आयल \nिल, पर ञ्ि गाम पर  वकिको िव ह  खबर ।  बाप मवर  गेल  िवन्द्ह  आओर  िो सार क ब्य ा ह  मे ल ाग ल िवि।  घोर  \nकवलयुग !!  ठीके कहल गेल  िै - 'ि टा बेटा राम के  ए क्को टा िवह  काम के'  ।  \nआइ व्य ासजीक ि ह केश विय वन्द्ह ।  बड़का बेटा पहुँि गेल ाह  अवि ।  उत र ी आब हुिका  गला ज ेत वन्द्ह ।  त ेर ह िीं \nभs गेल वन्द्ह  अवि।  बाप बाप  होएत  िै।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाप मु इ ला पर स ंत ोख बौक भ s गेल ाह  अवि ।  िोट बवह िक ब्य ा ह क काय षभार आब संत ोख पर आवब \nगेल वन्द्ह ।  स ंत ोख साइ ंस मे के मे स् र ी ऑिस ष स ँ आर के कॉ लेज मधुबिी मे दावखल ा त ँ ल s ले लाव ि ,परञ्ि \nिो ट बवहिक उमर बेवस भ रह ल िवन्द्ह  इ सोवि ओ पग ला गेलाव ि।  स ंत ोख पागल भ s गेल ाव ि।  कोिह ुँ \nधर ािी बव ह िक ब्य ा ह  स ंपन्न भे लवन्द्ह  जबदी  मिोज राय  स ँ । \n' जीत े जी  गुँह ा भत्ता - मवर त े दुधा  भत्त ा'  ठीके कहल जाए त  िै। एग ा र ह  दुिा बाई स जि आओर टोलबैया  \nलक s भोज केल वि त ीिु भा ई ।  \nिह  स ाल स ँ स ंत ोख वदल् ली ओगर िे िवि।  झलकू बाबा केँ डर  स ँ ओ गा म िवह  आबै त  िलाह  अवि । वदल् ली \nमे  िो मितो ख बाबा केँ दस  हजार  देिे िल विन्द्ह आओर  वकिु हज ार  ह ुिकर  बड़ भै ्य ा देल विन्द्ह,  पर ञ्ि \nझलकू बाबा िवह  मािलकवन्द्ह  अवि ।  \n2 0 0 9  मे स ंत ोख अपिे हाि स ँ 21 ,0 0 0  हज ार  रूपय ा दक s महा जि सँ फार कवत  भे लाव ि।  तीि स ाल म े \nदस हजार क स ुवद -मु वर  पैंत ीस -ित्त ीस हज ार  देम s पड़लवन्द्ह ।  \nइ  'मंगर ौि ा'  गा म वि य ैय  ।  गर ीबक खाल उत ार ै िाला ग ाम।  वत ला संक्रांवत  मे 'लाई'  केँ  ल े ल मोिू  ठाकुर  केँ  \nजाि िवल गेल वन्द्ह  अवि ।  ग र ीबक जािक कोि ह ु मोल िवह ।  बेिार ा झपकी पोखैर में श ीत लह र ी मे पोखैर मे \n' लाई '  खे िाक इ छिा सँ हेलक s ओइ पार  स ँ दोसर  पार  जेबाक क्रम मे जा ि गमा देल ाव ि।   \nविउर ा-मु र ह ी-लाई  खे िाक स जा भे टल वन्द्ह  हुिका िा ग र ीब  हेिाक सजा ?  'मंगर ौ िा'  ब वड़  रास अ परा धी  केँ  पिा \nलेिे िवि।  गामक एकता अइ मामला मे बेजोड़  अवि ।   \nबलुआहा बान्द्ह पर स ाँझ मे  िौ ड़ा  स भ भड़ल रह वत  िै ;  आओर  देर  राव त  धव र  भड़ल रह वत  िै ।  वकिु मह ाि \nकाज क योज ि ा बवि र ह ल िै अजुष िक कल म लग बम्म ा पर देर र ाव त  मे।   \n' मंगर ौिा '  गामक भविष्य  वशिा  िौक पर  बिवत  अवि ।  गा मक आओर  पंिाय त क विका सक योज िा वशिा िौक \nपर वलखैत  अवि ।  बवड़  िी क ! ढ ेर  रास िीक - ' फल ाँ  िौड़ ी भावग  गेल ै फल ाँ िौड़ ा संग' इ व िकासक \nय ोज िा व िय ैय ।  \n( उपन्द्य ासक शेर्  अंश अवग ला खेप मे )   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \n-संत ोर् कु मार  राय  ' बटोह ी' , ग्राम-मंगर ौिा,  पोस् ट- गो िौली,  िािा - अंधर ाठाढ़ी,  वज ला - मधुबिी, वबह ार -\n8 4 7 4 0 1 . मोबाई ल िंब र - 6204644978 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nलजकोट र  \n-३ २- \nबह ुत  प्रय ासक बाद ह मर का जसभ फेर सनर आ गेल  छल। ह म नदद लीमे िीक ज काँ  व्य िनस् ित भए गेल  \nर ह ी ।  कन ह ओ काल म दिबाबू क ओनह ठाम जा कए हुिक र  घर क दे िरेि कर ए पड़ैत छल । तत ेकटा घर  \nछलै क जे   साफे करएमे स ौं से नदि लान ग ज ाइ ।  ओनह नद ि आओर नकछु करब सृंभ ि िनह   भए सकैत  छल ।  \nकैकबेर   मोिमे ह ोअए जे जौं तय ो निश्व स् त लोक भे नट जाइ त  तँ  ओकरा ओनह ठ ाम र ान ि नदन त ऐक ।  हम र ो \nभार कमैत  आ ओ करो नकछु लाभ हो इ त ैक । मदिबाबू  कैकबेर   फोिपर ई बात  कह बो करनि मु दा  त ेह ि \nतय ो भे टए त िि िे ? एह ि िे होअए जे ल ेिाक -देिा पनड़  जा ए ।  \nएकनदि एनह िा अपि कायाल य मे  बैसल रह ी की र चिाकेँ आबाज  बुझाएल ।  ओ ह मर  कोठरीक बाह र  \nककरो सँ हमरे बार ेमे  पुनछ  रह ल छलनिि ।  हम बाहर  न िकलैत  छी ।  हुिका देनित नह  जेिा कर ेंट ल ान ग \nगेल  ।  एह ि सुृंदर  ल ोककेँ देनि कए तय ो ठाढ़ भ ए जाए त  ।  हम कोिो  अपिाद िन ह  छलह ुँ ।  ल गपास \nदेिनलऐक कैकगोटे   नकछु-नकछु बनत आ  रहल अनछ । ओ सभ  गा ह े-िगा ह े र चिे नद स  इ सार ा कए रहल छल  \n। \n\"आउ, आउ ।  अृंदर े आनब जाउ । \"  \nओ हमर कोठरीमे अबै त  छनि ।  ल गलै क जेिा सौंसे  कोठर ीमे इ जोत  भए गेल  हो ।  \n\"कोिा  अएलह ु?\" \n\"नकछु नदक्कत मे  पनड़  गेल  छी । \"  \n\"की बात ?\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"कहबामे ल ाज  होइत  अनछ  मु दा अहाँकेँ  िनह  कहब त ँ ककर ा कह बै ? परदेश मे  के क करा देिैत  \nछैक? एह िमे अह ाँ एत ेक ल ोकक पालि कए र ह ल छी ।  असलमे  बहुत  नदिसँ  मोि  छ -पाँ च कए रह ल छल \nमु दा लाज  होअए। मु दा पनर नस्िनत  एह ि भए गेल जे नबिा  अएिे कोिो उपाय  िनह  र ह ल ।  \n\" ह म की कए स कैत  छी ?\" \n\"ह मरा सभ केँ नकछु काज  धर ा नदअ । \"  \nसे कनह  ओ बाह र  ठाढ़ माध िकेँ बजओलनिि ।  माध ि अृंदर  अबैत छन ि । माध ि बटु कक \nनपनत औत  छलाह  ।  गा मे  मे कु स् त ी िेलान ि । ह ा र -पाँ जर  बेस मजगू त  छलैक । तमाकुल िाइ त  ओ ह मर \nकोठर ीमे अनबत नह  पनह ल का ज के लाह  जे मुँह सँ तमाकु ल केँ िु करलाह  ।  \n\"कतेक पढ़ल छी ?\" -ह म पु छन लऐक ।  \nिौिाँ फे ल नछऐ ? \n\"ओ की काज  कए स कैत  छी ?\" \n\" जे काज भेटत से  कए ल े बैक । \" स े बानज ओ जोर सँ तमाकुल िु करलाह  ।  \nह म ओकरा मदिबाबू क ओनहठाम चौकीदार क काज मे  रान ि दे नलऐक । ओतनह  बाह र मे  एकटा कोठर ीमे \nर ह बाक सेह ो ज ोग ार  भए गेल ैक । ओस भ बह ुत  िु श भ े लाह  ।  हमरो  कि ी चैि बु झाएल कार ण बेर -बेर \nओनह  कोठीपर ग े िाइ  मोसनक ल भए जाइ त  छल ।  \nमास-दू मास तँओस भनित् य  स ाँझमे फोि कनर त नि ।  तक र बाद फोि कनह ओ -कनह ओ आ बए ।  हमरो  \nएत ेक फुसवनत  िनह  रह ए जे ओही पर लागल रनहत ह ुँ ।  मुदा ज िि बहुत  नदि धन र  फो ि िनह  आएल  तँ नचृंत ा \nभे ल जे एकबे र  अ पिे जा  कए दे िी जे बात  की छैक ।  कहीं  ईह ोसभ  नकछु िेल तँ िनह  शुरु के लक । \nर निन दि छलै क । हमरा  ओन ह ठाम छुट्ट ी र ह ैक । हम ओन ह ठाम पह ुँचल ह ुँ ।  जा नि कए ओकरासभ केँ फोि \nिनह  के नलऐक ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nऔ बाबू ! ओतए पह ुँचतनह  हाल त  देनि गुम्म   पनड़ गेल ह ुँ।  सौंसे  कोठीमे लोक गज -गज  करैत छल ।  \nकेओ प नर नचत  ल ोक िनह  बुझाएल ।  ताबे ओकरासभ केँ पत ा लानग गेल ैक जे ह म  आएल छी ।  माध ि \nत माकुल चु िबैत आएल ।  गोर  ल ाग लक । रचिा सेह ो आनब गेल ीह  ।  दुिू गो टे  नि :श ब्द ठाढ़ छलाह ।  \n\"ई  की देनि र ह ल छी ?\" \n\"एकनह  स प्ता ह मे  चनल जा इ  जेत ेक । निद्य ािीसभ छैक।  स भ बह ुत  किमे  रह ैक । पर ीक्षा देबए \nआएल छैक । \"  \n\"मु दा अहाँकेँ  ई अनध कार  के  देलक जे अिकर मकािकेँ  नबिा अिुम नत केँ ई ह ाल कए दी ?\" \nह मरा  तमस ाएल देनि र चिा िोड़ -िाम्ह लगेबाक प्रय ास कर ए लगलीह  ।  \nमाधि कत ह ुँ स ह नट गेल ाह  ।  रचिा अस गर  देनि कििी -मटकीपर उत नड़  गेल ीह  ।  एनह बात सँ हमरा  \nआओर त ामस चनढ़ गेल ।  \n\"माधि! माधि !\"- ह म जोर -जो र सँ नचकरलह ुँ ।  ओ नकन्न ह ुँ स ामिे िनह  आएल  । पता  ि नह  कतए चनल \nगेल  ।  आबकी कर ी ? र चिाकेँ बे सी नकछु कहब िीक िनह  ल ाग ए ? त िानप समाधा ि त ँ करक र ह ैक ।  \n\"एकर ासभ केँ दूघृंटाक अृंदर िाली कराउ िनह  त ँ हम पु नलस केँ बजा एब। \"  \n\"जकरा बज ाउ मुदा ई  स भ एकसप्ता ह सँ पनह िे िनह  जा  सकत । \"  \nर चिाक ऐह ि पकठोस बात  सुनि ककर ो िर ाप ल नग त ैक।  कहबी  छैक जे एक त ँ चोर ी त ान ह परसँ  \nसीिाज ोर ी ।  की दुनिय ाँ छैक ?एकर ासभ केँ चौकीदार क काज  धर ा देनलऐक जे अपिो गुजर  करत  आ \nमकािोक देिभाल भ ए जाएत  ।  मुदा ई  स भ त ँ बेस धो िेबाज  निकलल  ।  \nगलती  हमरे छल जे एकरा सभप र  एत ेक निश्वास केलह ुँ । आब जिि फँनसए गेल  रह ी त ँ बुनध आरीसँ  \nनबिा बेस ी फसाद केिनह  निकनल जा इ  स एह  ठीक बु झाए ल ।  हम ओनह नदि पुनलस  िनह  बजओलह ुँ ।  भेल \nजे बात केँ बतृंगर  िे भए जा ए ।  ओनहठामस ँ िापस  अबै त -अबै त  रचिाकेँ बे र -बेर कहनलऐक जे जलदीसँ  \nजलदी एकर ासभ केँ हटाबए ।  हम फेर  कििो आनब स कैत  छी ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n“अहाँ निनि न्द्त र ह ू ।”-र चिा बाजनल । ह म ओनह ठामस ँ चनल तँ अएलह ुँ म ुदा मोि ओम्ह र े ल टकल  \nछल ।  \nमदिबाबू ह मरा  निश्वासपर  कोठीक कुृंजी दए गेल रह निज े कनह ओ काल स फाइ करा देल  करबैक , देि-\nर ेि कए देबै क ।   ह म र चिा आ माध िक हा लत  देनि ओकरान कछु फएदा कर बाक ह ेत ु ई व्य ि स् िा कए देिे \nर नह ऐक। त कर ओ सभ की ह ाल केलक  ? एकर ासभ केँ देन ि कए बुझाएल जे एनह  दुनिय ाँमे केह ि -केह ि लोक \nह ोइ त  अन छ ।  ल ोभ -लालचमे  फँ नस कए कोिो  हद धनर  जा सकैत  छैक ।  चीज ककर ोर ह ैक , मानलक केओ \nबनि गेल  ।  \nर ान त भनर निन्न  िन ह  भेल ।  भोर े मदिबाबू केँ फोि कए स भबात कहन लअनि ।  मुदा ओ कनिको \nनचृंनत त  िन ह भे लाह  ।  कहला ह -\"जे िानजब ह ोइ  स े कए ल ेब । \" एनह सँ बेसीओ नकछु  िनह  बजलाह  ।  \nिैर !जे भेल ,से भेल , आबो बात  स म्हनर  जा ए त ान ह  नदसामे  प्रय ास केलह ुँ ।  प्रात भे िे फ ेर ओनह ठाम पह ुँचल ह ुँ आ \nओनह मे  रह निह ार  नि द्य ािीसभकेँ स भबात िोनल कए कहन लऐक ।  ओ सभ कहलक  – \n“ह मरा  स भस ँ तँ नकर ाय ा लए लेिे अ नछ  आ फान जल टा का अनछओ िनह  ।  पर ीक्षा छो नड़ कए हम \nसभ कतए जाएब ?\" \n“परी क्षा कनह आ धनर  छैक । \"  \n\"कानि भनर छैक ।  पर सू  दूपहन र आमे  हमस भ अपिे चन ल जा एब । \"  \nह म ओकरासभक बात  मान ि लेलह ुँ  ,कार ण ओकर ा सभ क कोिो गलत ी िन ह  छलैक । बाह र सँ आएल  \nछल । एत ेक छल -प्रप ृंच ि नह  बुनझ स कल ।  रचिा ह मरा सँ गप्प करबा क कैकबेर   प्रया स केलक  म ुदा  हम \nनबिा नकछु गप्प केिनह िापस अपि डेरा पर चनल अएल ह ुँ । हम माधिकेँ त कनलऐक  । मु दा  ओ तँ  चृंपत \nभए गेल  छल । साइ त  एह ू मे ओकर कोिो चानल छलै क? \nअबै त-अबै त  हम एत बा साफ कनह  देनलऐक - \"अहू ँसभ अ प ि डेरा  तान क नलअ । \"  \nर चिा नबिा नकछु  बजिे प ाछ ू  घुनम गेल ीह  ।  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश ि कार ीग र - आबू य ौ देखू  वमविला के गा म \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ . वकशि का र ीग र   \nआब ू  य ौ देख ू  वमविला  के  गाम  \n                (मैविली गी त )  \nआबू आबू य ौ भै य ा काका  \nआबू आबू ह े दीदी बवह ि  \nपोखवर  इि ार  गा वि  कल म िै गामे गाम  \nदेखू  घुमू अहाँ  वमविला के ग ाम.  \nगा मक दल ाि पर  ल ोक िै बै सल  \nह ां ह ां ह ीं ह ीं क र ैए, िै कोई  रूस ल?  \nआबू आबू य ौ भै य ा काका  \nआबू य ौ देखू  वमविला के गाम  \nमंडि वमश्र के  श ास् त्र ािष वदय ा  बुझब  \nर ाज ा सल ेह सक पर ाक्रम ल ोक मु ँह े स ुिब  \nस् िाव भम ािी अय ािी के  स ाग  उपजा एब वदय ै कहब  \nबंठा िमा र  के  िीर गा िा सेह ो  अह ाँ स ुिब.  \nआबू आबू य ौ भै य ा काका  \nआबू य ौ देखू  वमविला के गाम  \nवदिा भदरी  के  ल ोकगािा सब सुिब  \nकवि विद्य ापवत क ििा र ी पर झू मब   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाबा  िाग ाज ुषि के जिभाििा सब पढ़ब  \nगो िू  झा के वखस् सा लोक सब मु ँह े स ुिब.  \nआबू आबू य ौ भै य ा काका  \nआबू य ौ देखू  वमविला के गाम  \nर ामफल मंडल स ू र जिार य र् वसंह के श ह ादत  देखू  \nमांगैि खबास स ंग र ाज  दरभंगा के कहिाम स ुिू  \nपाि मखाि स ंग कत र ल स ुप ार ी  \nिाउर  मरूआ के  रोटी पर धविय ाक िटिी  \nअंगिा िीपैत  जलखै बिबैत देखू  घर  वगर ह ििी  \nगी त  गबैत ध ाि गह ू मक ह ोइ ए  बाध बोि मे कटिी  \nकहैए ‘वकशि कार ीग र ’ अवह ं  स ब स  य ौ भै य ा  \nआबू आ बू  य ौ देखू  घुमू अहाँ  वमविला के गाम.  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व बह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वत त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििाहय ुतत मै विली वलखबामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्बन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुतत मै विली वलखबामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय  MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुतत मै विली वलखबामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुबो ध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुबो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेबस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेबस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोििा \nडॉ बिेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ब ीसम श त ाब्दी ( आल ोिि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व ििय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरतत पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि िौधर ी \nिमे लीर ा िी                          माह ुर                          क र ार   \nकुमार पि ि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ब त कह ी \nर ामलोिि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे तस् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे तस् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ब \nिैिल  https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटि ॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा-समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्बम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेब प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िि ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ब ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिि ठाकु र  विशे र् ांक  \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिि  ठाकु र  श्रर्द्ांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमिीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक िार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरबर ी २ ०१ ३) अंकमे बलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल ि ल । ई \nवदसम् बर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा बलात् कार काण्डक बादक स मय ि ल । ओिा ई अिूवदत र ििा ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ बेश ी वसहर ाबैबल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रि ल \nगेल अवि। सात सालक बादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ बाक िाह ी, खास कऽ स भ \nबेट ीक बापकेँ, स भ बवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार बाक िाह ी जे हम स भ अपिा बछिा \nस भ लेल केह ि समाज बिेिे िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल ि ल, कार र् एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक बाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि  मै विलीक किाक परित ी ि ल । \nबादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अविलक वकिु बाल कवित ा िकाव शत भे ल। बादमे \nह ुिकर ३ टा बाल कवित ा वि देह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा बेबी िाइ ल्डपर ि ल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, बादक दुिू बेबी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष बाल किा कवह वलअ बा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, िाम ि ल िोिह ा। बादमे ई र ििा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र ििा बाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र ििा िी, मै विली बाल साव ह त् य कोिा वलखी त कर र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेबाक िाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ बढ़ै िै, स् टे प बाइ स् टे प आ सेह ो बाल \nउपन्द्य ास। पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पि ि क दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ बुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा  कऽ रहल िी, कुमा र पि ि क \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक बाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोि ह ौल करैबला अिु भि भे टत, जे सेतसपीवर अि र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र ििा केँ पढ़ लाक बाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदावय त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेबै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"वबसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे बंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि  जे ह ुिकर कोिो स र-सम्बन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक वबसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे ि ल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nवबसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकाव शत भेल िेत िा  \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल बुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-िकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वि। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेबासँ बिा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाँ वट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िस ाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमि क बाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा वबसाँ ढ़- अपि सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत  वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतबो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक बाद लेखकक \nपोिी \"बैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेबा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इस सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक ि ि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशि  ि ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई -पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक सिवश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) वत र ह ुत ा \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा  [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ] देििाग र ी \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ] देिि ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह  मैनिली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि िाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ु ता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू िी  (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू ििा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ ििवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० बखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)बाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २१. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जत ऽ ले खकक िाम िै अवि त त ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक: र ाम वि लास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंि-िल वित्र- बेिि ठाकुर । सम्प ादक- सू ििा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर ििाकार अपि मौवलक आ अि कावशत र ििा (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि।  एत ऽ िकाव शत र ििा स भक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशिक/ विंट-िेब आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशि/ \nविंट-िकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै , आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य दटीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य दटीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआग्रह । र ििाक संग र ििाक ार अपि संवक्षप्त पवर िय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र ििाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र ििा मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय बाक बाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३५ म अंक ०१ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३५) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशिक अंकक सू ििा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्रका केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।   \n(c) 2004-2021 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र ििा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर ििाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि ”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आब “भाल सवर क \nगाि ” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक िितत ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुतत भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":2.0,"has_text":true},"Videha 336.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 336.pdf","name":"Videha 336.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ६ म अ ं क १ ५ वदसम् बर २ ० २ १ (िर्ष १ ४ मास १ ६ ८ अ ं क ३ ३६) \nऐ अंकमे अवि:- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / वबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री  [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल ’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) -२ १ .ह म  पह ाड़ पर  \n२ .२ .ज्ञा ििर्द्षि कंठ-जालंधर-य ात्र ा \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -पु रूस् कार ी गुगा  पुरूस् का र  बँटा डकैत  (ह ास् य  कटाक् र्) \n२ .४.आश ीर् अिविन्द्ह ार-ह े वश ि \"  एकर ा गजल कवह त ह ुँ\" होइ ि लाज  (आल ेख) \n२ .५ .मु न्न ाज ी-िैधव्य त ा \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - मंगर ौिा (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(तेस र  खे प)  \n२ .७. र बीन्द्र िार ाय ण वमश्र- लजकोटर- ३३ म ख ेप  \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश ि कार ीग र -बवहि के अंगिा भरदुवत य ा ि त  पू र ब  \n४.स् त्र ी क ोिा \n४ .१.कल्पिा झा-िवह  रह ल लिा र \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करबाक ह ेत ु िीिाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ वबहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीणष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य हेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल बाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेबामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्बर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपि विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठाबव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूणषत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली िश्नपत्र- बी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ िे वर त \nबुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त बे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े बसमे िवि आ र समय कनि चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि  कनि छन ि।  एत य स मीक्षा श ृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािल ी िि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि  आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् बढ़लासँ खाँ टी मै निली मे िश्नोत्त र नलिबामे  धाि  आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखिीमे \nििाह आयत आ सु च्चा भािक अनभव्य नत त  भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (बरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- बाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य ण)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- ििम पत्र- शब्द वििा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े विव त्र त विधषि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ्  \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुण कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र ण- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु बवरय ा भार्ाक बीिमे सम्बन्द् ध (बां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेबस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ बां ग् ला/ भोजपुरी/ मगह ी/ स ं िाली- वब ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(बी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल ’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) -२ १ .ह म  पह ाड़ पर  \n२ .२ .ज्ञा ििर्द्षि कंठ-जालंधर-य ात्र ा \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -पु रूस् कार ी गुगा  पुरूस् का र  बँटा डकैत  (ह ास् य  कटाक्ष)  \n२ .४.आश ीर् अिविन्द्ह ार-ह े वश ि \"  एकर ा गजल कवह त ह ुँ\" होइ ि लाज  (आल ेख) \n२ .५ .मु न्न ाज ी-िैधव्य त ा \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी' - मंगर ौिा (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(तेस र  खे प)  \n२ .७. र बीन्द्र िार ाय ण वमश्र- लजकोटर- ३३ म ख ेप  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल ’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा) - २ १ .ह म  पह ा ड़पर  \nसीिा ि –जमश ेदपु र-र ा य पु र  :  \nपटिासृं रान त मे  ट्र ेिसृं चल लह ुृं, सबेरे ट ाटािगर  पह ुँचल ह ुृं | ह मर साढूक पु त्र   सर ोज स् कूटर ल ’क’ आएल  \nछलाह | ह ुिका सृंग िोड्बे कालमे  आनदत् य पु र  हुिक डेरा पह ुृंनच गेल ह ुँ | \nह मर सासु र क ल ोक सभ भे टल ाह -ससुर,सार, सर बेट ा | साढ़ू भे ट लाह , सर ोज क अिुज अश ोक भेट लाह ,साढ़ूक \nपु त्र ी  िीणा आ जमाए नमश्रज ी कें देिनलयन ि , दोसर पुत्र ी ममताकें देिनलयन ि | ससुर कें  बच्चीक देल स्िेट र  आ \nटोपी द ’ देनल य नि | \nसभस ृं पनर चय  आ गप-शप करैत , िाइ त -नपबैत चानर  बान ज गेल , ह मर ट्र ेिक स मय न िकट आएल त नमश्रजी \nनभल ाइ क अपि पत ा नलिा देलनि आ  2 नदसम् बर   क’ ओत ’ नर सेप्श िक उत् सि नदि ह मरा  एबाक लेल आग्रह \nकेलनि, अश ोक बाबू  हमरा  स्कूटरसृं स् टे शि पहुृंचा देलनि  | \nट्र ेिमे हमरे बिव  ल ग भे नट गे लाह  हर े क ष्ण  िमा जे म ोन त ह ार ीसृं जा र ह ल  छलाह आ ह मरे जकाँ  र ाय पु र \nआृंचनलक काय ालय जेबाक छलनि  | िीक ल ाग ल जे एकटा सृंगी भे टल ाह  | \nदोसर नदि र ाय पु र  पह ुृंनच ह म स भ आृंचनलक काय ालयक लगेमे  मय ू र ा ह ोटलमे  रूम ल ’ लेलह ुृं | \nपता  रह्य जे ह मर य ू निय िक  मह ासनचि एम. के. अग्रिाल  स दर  बाज़ ार  श ािामे  छनि , ह ुिकासृं सम्प कव  के लह ुृं \n| आृंचनलक काय ालय गेल ह ुँ | \nआृंचनलक प्र बृंधक महो दय  स भकें बजा क’ कहलनिि ज े अहाँ स भ नबह ार सृं छी , अहाँ स बह क स ुनिध ाक ध्य ा ि \nर िैत  नबह ा र सृं स टल  श ह डो ल क्षे त्र क श ािा स भ मे  पोन स् टृंग कएल  गेल  अनछ  अिू पप ु र , मिेन्द्रगढ़,नचर नमर ी आ \nडोमिनह ल | ह मरा  स बह क ल ेल त स भ स् िाि अपनर नच त े छल , िीक-अधलाह  स ोचबाक स मय  िनह  र न ह गेल  \nछल, सभट ा त य  भ ’ गेल  छ लै , त ें स भ गो टे  अपि - अपि आदेश -पत्र ले लह ुृं जा नह मे  तीि नदसम्बरक’ शािामे  \nय ोग दाि करब ाक आदेश छल  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदू  त ार ीिक ’ िमाजीक सृंग नभल ाइ क  स् म नत िगर मे नमश्र जीक ओत ’ गेल ह ुँ, निर ाग मि  भ ’ गेल  छल ै , िीणा \nजमश ेदपु र सृं नभ लाई  आनब गेल  छलीह  | जमश ेदपु र सृं अ शोक आ हुिकर एकटा नपनत औत  भाए स ृंजय  स ेह ो \nआएल छलनिि | ह ुिका सभस ृं गप भ े ल त स ू चिा देल न ि जे हुिक एकटा स म्बन्द् धी  नचर नमर ी लगमे  स ें ट्र ल \nबैंकक कोिो शािामे  काज करैत  छनिि , ओ नपृंडारुचक छनि आ िाम सभापनत  चौधर ी छनि | ई  स ू निक ’ \nिीक ल ाग ल जे अपनर नचत  स् िािमे एक गोटे त  मैनिली भाषी भे टल ाह  अपिा नदसक |   \nनमश्रज ीक नपत ा आ अिुजसृं स ेह ो गप भे ल , ई  जा नि िीक  ल ाग ल जे   नभल ाई  स्टील प् लांटमे  नमश्रजीक नपत ा \nसेह ो काज  करैत छनिि आ  नमश्रजी दुिू भाइ  स ेह ो , दोसर भाए नह िकासृं छो ट छनिि, नह िका सबह क गाम \nकुशेश्वर स् िाि लग छनि | \nनर सेप्श िक उत् सि त रान त मे  होइ त इ ,मु दा र ान त ए ह मर ा सभ कें स ार िाि एतसप्र ेस सृं प्रस् ि ाि करबा क छल, त ें \nनदिेमे  भोज िक बाद ह ुिका सभस ृं आज्ञा लए निदा  भ ’ गे लह ुँ राय पु र | \n  \nर ाय पु र–अ िुपपु र-न चरनम र ी- डोमि नह ल : \nर ान त मे  रा य पु र  स्टे शिसृं  सार िाि  एत सप्रे ससृं हम सभ  प ाँ च गो टे निदा भे लह ुँ | अिूपपु र  जृंत शिपर दू गोटे  \nउत नर  गेल ाह ,नसृंह ज ी आ िम ाज ी | नसृंह ज ी कें अिू पपुर  श ािामे  रह बाक छलनि , दो सर  छलाह  िमाजी  नज िका \n ओतसृं बस  अििा  जीपसृं दस-पन्द्रह  नकलोमीटर  दूर  श ािामे  ािाइ ि करबाक छलनि | \nओत ’ नचर नमर ी बला ट्रेि लाग ल रह ै ,ह म सभ त ीि गोटे  ओनहमे  जा क ’ बैनस  गेल ह ुँ | ट्र ेि भोरमे  िु जलै आ \nनकछु स्टे शिक बाद मिेन्द्रग ढ़ पह ुँचल ै त ए.के. स र कार  ओत ’ उत नर  गेल ाह ,ह ुिका मिेन्द्रगढ़स ृं नकछु दूर  \nर ामिगर  कॉलर ी शािामे  ािाइ ि  करबाक छलनि  | ह म आ आर.पी.शमाज ी अृंनत म स् टे शि नचर नमर ी त क गेलह ुँ \n| \nनचर नमर ी स् टे शिसृं पह ाड़  ज काँ  चढ़ ाइ  देिबामे आए ल | ब्रीफ़केस ल ’क’ चढ़ ब कनठि  ल ाग ल | भनरय ा सभ कें \nदेिनलऐ | दू र  जेबाक ल ेल जीप जा इ  छै , मु दा एिि त  हमरा  दुिू  गोटे कें कोिो हो टल मे  एत नह  रह बाक छल , \nत ें भार  बल ा कें ब्रीफकेस द’क’ पयर े धीर े -धी र े ऊपर च ढ़लह ुृं | दीपक ल ॉ जमे  डेर ा ले लह ुृं | शमाजीकें त  ओही \nठाम रह बाक छलनि ,ह मरा  ओ त ’सृं जी पस ृं औ र  चानर- पाँ च नकलोमीटर दू र  जेबाक छल | पता  छल जे \nडोमिनह लमे  होटल िै छै , त ें जा धन र  आिासक व्य ि स् िा िै हएत  ताध नर  अह ी ठाम र न ह क ’ एत नह सृं गेिाइ  आ \nसाँझमे िाप स एिाइ  कर ’ पडत |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगमव जलस ृं स्िाि कए एकटा ह ोटलमे  दू टा स ोि पापड़ी , एकटा स मोसा आ एक कप  चाह  ल ’क’ एकटा \nजीपपर बैस लह ुृं, शमाजी ओतनह  अपि श ािा गेल ाह  | \nजीप पन्द्रह-बीस नमिटमे  पह ा ड़पर  घू म -घु मौआ रस् त ापर  चल ैत  डोमिनह ल स्टैं ड पहुृंचा देलक, ओत ’सृं पय र े \nघु मै त  आ प ुछ ै त  पाँच नमिटम े  बैंक श ािा पह ुृंनच गेल ह ुँ | ह मरा  हािमे बैंकबल ा डा य र ी  देनिक ’ सुर क्षा प्रहर ी \nिडग नसृंह अिुमाि के लनि आ िि श ािा प्रबृंधक बू नझक ’ िमस्कार  के लनि , शािामे  िबनर  त फोिसृं पनह िे \nआनबए गेल छलै | \nिडग नसृंह सभ  स दस् य सृं पनर चय  करौ लनि | जाएबला शािा प्रबृंधक पाण्डेय  जी छल ाह,अनधकार ी छलाह  \nप्रदीप नसृंह  पाल, नलनपक छला ह  स ोिा लाल  य ादि आ य ोग े न्द्र नसृंह सोर ी ,अृंश कालीि कमवचार ी छलाह  राम \nक पाल | \nय ादिज ी कें छोन डक ’ सभ गो टे  मध्य  प्रदे शक छलाह  | य ा दिजी नबह ा र क छलाह  | \nशािामे  नकछु नदि   बाद दू टा   और  नलनपक एलाह  तेज रा म साह ु आ ट ी.  हेम्ब्रोम | एकटा अनध कार ी आलोक \nकुमार  बिजी से ह ो एलाह  | \nशािामे  करी ब एक हज ार  ए क स य  कालर ी कमव चार ी -अनधकार ी सबहक बचत िा त ा , सािन ध ज मा िात ा आ \nमांग ऋणक िात ा छलनि  | मु ख्य त ः  एस.ई.सी.एल .केर  कमवचार ी-अनधकार ी सबह क लेल  ई शािा  िूजल  \nछलै  | ओनह  ठामक अस् पता ल ,स् कूल आ अ न्द्य स र कार ी अििा गैर स र कार ी सृंस्िा सबह क स्टाफक निनभन्न  \nिात ा से ह ो छलै | \nशािा भिि कॉ लर ी िार ा मृंग िीमे  देल गेल  छलै | मृंगिीमे   सभ  बैंक स् टाफकें आिा स क सुनिध ा सेह ो  देल  \nगेल  छलै  | \nशािा प्रबृंधक आ एकटा अन्द् य  अनध कार ीक लेल  आिास  कनिए  दू र पर सेंट्र ल स् कूल कैंपस म े देल  गे ल छलै, \nशेष सदस् य  ल े ल आिास दो सर  ठाम देल  गेल  छलनि | सभ सदस् य  ल ेल पानि आ नबजलीक स ुनिध ा मृंगिी मे  \nउपल ब्ध छलनि | िुशीमे  र ह बाक लेल  एत े  सुनिध ा पयाप्त छलै  | \nदुिी र ह बाक सेह ो पय ाप्त  क ार ण उपनस् ित छलै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपीबै बला पानि कीि ’ पडैत  छलै क , भारपर दू  नटि इिार क पान ि प्रनत नदि ल ोक मृंगबैत  छल जकर  दाम ती ि \nरु. ह ोइत  छलैक | ओइ पानि कें पीबा क योग् य  बि य बाक लेल ओकर ा उबा नलक ’ त िि  नफ़ल्टर मे  छाि ब \nआिश्य क हो इ त  छलैक | एकर  मत लब ई जे स्िा स् ् य प र  िचव  बेशी छलैक  | \nदोसर  बात  ई ज े बा ह र  कत ह ु जेबाक ल ेल पनह िे नचनर नमर ी स् टे शि जाएब , ओत ’सृं ट्र ेिसृं अिू पपुर  जृंत शि \nजाएब आिश्य क ह ोइत  छलैक आ नचनर नमर ीसृं उपलब्ध ट्र ेिक स ृंख्य ा बह ुत  कम छलैक | स् िािी य  भ्रमण  हेत ु \nअपि सिार ी आिश्य क हो इ त  छलैक | \nएकर  अनत नरतत  िीक नशक्षण  स ृंस् िा सबह क अभाि छलै क | बार ह्बीं त क के ल ेल स ेंट्र ल स्कूल िीक छलै , \nमु दा और  िीक सृंस् िा सबह क कमी  छलै क | \nनचनकत् सा –व्य िस् ि ा से ह ो बह ुत  िीक िै छलै  | \nमु दा अही  स भ स ुनिध ा आ असुनिध ाक बीच देशक निनभ न्न  प्रांत सृं एत ’ आनबक’ ह जारो लोक कते -कते बरिस ृं \nअपि पनर िार  स ृंगे जीिि-य ा पि कनर त े आनब रह ल छलाह आ नज िका  एत ’ समाधा ि िनह  भेटै त  छलनि ओ \nजबलपु र, नबलासपु र, र ाय पु र, नभल ाई  अििा भोपाल   दौड़ ैत  छलाह  | \nनभल ाइ मे  जा नह  चौधर ी जीक न िषयमे  पत ा चलल छल , ह ुिकर   चचा केलह ुृं त  पता  चल ल जे ओ िािव  नचर नमर ी \nकॉ लर ी शािामे  काज करैत  छनि  | पता  चल ल जे एनह  एनर य ामे सेंट्र ल बैंक ऑ फ़ इृंन डय ाक सा त टा श ािा छै \n: नचनर नमर ी , िािव नचनर नमर ी , िेस्ट नचनर नमर ी,कुर ान सय ा कॉ लर ी ,डोमिनह ल कॉलर ी , कोनर य ा कॉ लर ी आ िडगिां | \nइ ह ो पता चलल जे स ेंट्र ल स्कूल कैं प समे  िािव नचनर नमर ी शािाक श ािा प्रबृंधक आ ए कटा अन्द्य अनध कार ी \nलेल सेह ो आिासीय  स ुनिध ा प्रदाि कएल गेल  छै जान ह मे  शािा प्र बृंधक िुन्द्तिा ल स ाह े ब आ अ नध कार ी नमश्रजी  \nएिि र ह ैत  छनि , एत न ह सृं जा इ त-अबै त  छनि , ओनह  श ािाक दूटा नलनपक चौधर ीज ी आ नमश्रजी  स ेह ो \nडोमिनह लमे  रह ैत  छनि आ सभ नदि स बेरे स्कू टरसृं जा इ त  छनि आ स ाँझमे आनब जा इ त  छ नि | ओ नमश्रजी \nसेह ो मधुबिी नज लाक छन ि , से पत ा चलल | \nसाँझमे हमरा  श ािा क अनध क ार ी पी.एस.पाल अ पि स्कू टरसृं  नचनर नमर ी पहुृंचा देल नि  | ओत ’ दीपक ल ॉ जमे  \nशमाजीसृं गप-शप भे ल , ओ स ीत ामढ़ी नजलाक छलाह  | \nआब हमर  पनर िार  चा नर  ठाम  भ ’ गेल  छल , गा ममे कोिो िान त ि सृंगे माए छलीह ,बाबू  छलाह  | नदल् लीमे \nललिज ी दुिू ग ोटे आ  र त ि जी   छलाह, सीिा िमे पत्नी , दुिू पु त्र ी आ पुत्र  छलाह  आ नचनर नमर ीमे ह म छलहुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनदिमे  कोिो होटलमे  जलिै क ’ क’ नचनर नमर ीसृं डोमिनह ल  जाएब, नदिका भोज ि ओ त नह  करब आ स ाँझमे \nघून र क’ नचनर नमर ी आएब , र ान त क भ ोज ि नचनर नमर ीक ह ोटलमे  करब , करीब दू  स प्ता ह  धन र  अनह िा चल ल | ओनह  \nठाम पह ाडपर दीपक ल ॉ जमे  बैनस ई गी त  नलिाएल : \n  \nकोिा  कहू  जे कोि हालमे जी नब र ह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \n    पिव त  के र  काय ासृं निकल य \n    कोय ला कार ी -कार ी \n    घूम-घु मौआ रस् त ापर  अनछ  \n    चल इ त  मोटर  गाड़ी  \nकार ी-कार ी गा छ -पात  स भ देनि र ह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \n    ठाम-ठाम पिवतक आँ निसृं \n    िोर क बहय  टघ ा र  \n    जह ां-त ह ां मजदू र  चल ैए \n    िेिे पान िक भार  \nएत ’ आनबक’ पानि कीनिक ’ पीनब र ह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \n   अनछ पहाड़ पर ज ह ां-तहां  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n   मानटक स ुन्द्दर घर  \n   मु दा ज िि िीचां त कैत  छी  \n   ह ोइ ए सनर पहुृं ड’र \nआगाँ निह ु नर-निह ुन र क’ ससर ब स ीन ि रह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \n   एत ’ आनबक’ मोि पड़ैए  \n   सीिा िक स ृंसार \n   मोि पड़ैए गाम -घ’र  आ  \n   ह नर य र  िे त -िम्ह ार \nह म कल्पिा केर  डान र पर झू न ल रह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \n   मोि पड़ैए चू ड़ा -दह ी \n   चीिी  आओर  अृंचार \n   कनित ा-गीत-गज ल के र  िानत र  \n   जह ां-त ह ां बैस ार \nएत ’ त पस्िी  के र  भोग  हम भ ोन ग र ह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \n   नबज ली र ािी सत त  रह ै छ नि   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n   त ें त अनछ  नकछु मौज  \n   साध ू  के र  कु टी -सि लाग य  \n   अिमि दीपक ल ॉ ज  \nएत नह  ठाढ़ भए एस् टे सि नदस देनि र ह ल छी  \nह म पहा ड़पर  बैसल नचट्ठ ी लीनि रह ल छी | \nपूिव श ािा प्रबृंधक पाण्डेय  जी  अृंनबकापुर चनल गेल ाह  आ 27 नदसम् बर क’ ह म लॉ ज छोन डक ’ डोमिनह लमे  स ेंट्र ल \nस् कूल कैं पस म े  शािा  प्रबृंधक लेल  निधा नर त  आिासमे  चनल गेल ह ुँ | पानि ल ेल  बड़ का त ौला  आ भोजि  लेल  \nनकछु बत वि  आनद नकिलहुृं | \nक पाल  पनह िे प ू िव शािा प्रबृं धक पाण्डेय जीक भोज ि बि बैत छल , आब हमर  भोज ि बिब ’ लाग ल | \n14 जिबर ीक ह म सीिा ि पहुँ चल ह ुृं | \nर ाज िृंशी देिी िानलका उच्च निद्य ालयसृं मैनिलीक  आ मह ािी र ी सरस् ि त ी नि द्य ा मनन्द्दरसृं नििेकक  स् िािा न्द्तर ण \nप्रम ाण पत्र, िसन्द्त ले ल पटि ा बोडव ऑ नफससृं प्रिजि प्रमा ण-पत्र आ प्रोन िनज िल प्रमाण-पत्र ले ल दौड़ -धू प \nकेलह ुृं, डी.एस.ओ. काय ालयमे  राशि काडव जमा क ’क’ र ाशि काडवक  समपवण  प्र माण-पत्र प्राप्त केलह ुृं,गैस  \nकिेतशि ट्र ान्द्सफर करबौ लह ुृं | टी. सी. आइ.बला ट्र क ठी क भ ेल | \nएकटा कमी र नह  गेल  जे मह ािी र ी सरस् ि त ी नि द्य ा मनन्द्दरि ला नििेकक स् िािा न्द्तर ण प्रमाण-पत्रपर  डी.  ई. ओ. \nसाह ेब हस् त ाक्ष र  िनह  के लनि | नचर नमर ीमे  स् िािा न्द्तर ण प्रम ाण-पत्रपर डी. ई. ओ .क ह स् त ाक्षर अनििा य व  कहल \nगेल  छल | \nिि गमि  : \nह मर अिुज रत ि जी नदल्लीसृं  स ीिा ि आनब गेल  छलाह  | ह ुिका सामाि स ृंगे ट्रकस ृं पठाय  हम सभ बिार ससृं \nट्र ेिसृं जेबाक काय वक्रम बिौलह ुृं | \nत दिुस ार  ििार स जा क ’ ट्र ेि मे  आरक्षण कर ा आएल छलहुँ  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n10   फरिर ीक’ ह म सभ बिार समे  ट्र ेि पकड़बा क ल ेल स ीिा िसृं बस सृं भोर े निदा भेल ह ुँ | जीर ादेइ  लग बसक  \nएनतसल टून ट गेल ै त  घून र अ बै गेल ह ुँ | ओही  नदि साँझमे ट्र कपर  स ामाि ल ोड भेल | 11 क’ भोरे ट्रकपर  \nसामािक स ृंग अपिो स भ गो टे  बैनस गे लह ुँ | \n10 बजे मिेरमे जलिै क ’ क’ निदा  भेलह ुँ | \nदू पहर क बाद घिघोर  जृंग ल सृं निकलै त  अिुभ ि भ ेल जे  हम सभ ििबासमे  जा  रह ल छी | मु िह ान र  स ाँझक \nबाद घिघोर   जृंगल ह ो इ त  ज िि एकटा पुलपर गाड़ ी रूकल त चे नकृंग हुअ ’ लाग ल | र त ि जी मैनिलीमे नकछु \nह मरा कहलनि नक चे नकृंग अ नध कार ीक स् ि र  मधुर भ ’ गेल नि | \nगप-शप भ ेल त कहलनि , अहाँ स भ बह ुत  नर स् क ल ’क’ एनह  स मयमे  आनब रह ल छी , एनह  रस् त ामे एत े अबेरक ’ \nएबामे  बहुत  ितर ाक आश ृंका   रहै छै, अहाँ स भ भागिृंत  छी ज े स कुशल  आनब गेल ह ुँ  | \nमात  भाषाक चमत् कार सृं प्रभानित  भेलह ुँ | \nिाह र  घर  छलनि  चेनकृंग अन धकार ी नसृंह  जी क | \nह ुिका मूँह सृं ितर ोक बात  मै निलीमे सू निक ’ आिनन्द्दत  भेलह ुृं | \nनसृंह ज ी कह लनि, अहाँ स भ  ितर ा बला क्षे त्र  पार  क ’ गेल  छी , आगाँ आब कतह ु चल  जा एब त  कोिो \nितर ाक आश ृंका िनह  अनछ  | \nह म सभ र ामािुजगृंज  पह ुृंनच गेल  रह ी, नसृंह ज ीक बात सृं आश्वस्त  त भेल रह ी, मु दा र ान त  ओतन ह  नशिम ् ल ॉ जमे  \nनिश्राम करै गेल ह ुँ , आगाँ बढ बाक साह स िनह  भेल | \n12 क’ भोरे रामािुजगृंज सृं प्रस् िाि कए अनम्बकापुर ह ोइत  एक बजे िागपुर मे  भोज ि कए  3.15 बजे नदिमे \nडोमिनह ल पह ुृंनच जाइ  गेल ह ुँ | \nसीिा िमे रह नि त  बच्ची सोचनि जे िीचां बला डेरा र नहत ै त  नकछु फूल, गा छ अपिा पसन्द्दस ृं ल गन बत ह ुृं, \nएत ’ िीचां बला डेरा,  पाछाँमे  फूल आ अर र िेबाक गाछ , आगाँम े आृंगि देनि चनकत  भेलीह , मु दा पानि  पीबा क \nलेल एत ेक ता ल -भजार  करब ाक बात सृं व्य नित  भ ’ गेल ीह | मु दा ई  दुनिय ाँ अनह िा ब ि ल छै जे कतह ु जा उ ,  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनकछु िस्त ु अह ाँक मिोिुकूल भेटत आ नकछु   प्रनतकूल स ेह ो भे टत | अिुकूल आ प्रनतकूल नस् िनत क बीच \nत ाल-मे ल   बैस य बाक आिश्यकता ह ो इ त  छैक जी ििमे | \nज ृंगलमे म ृं गल : \nजनह य ा पनर िार  स ृंगे डोमिन ह ल पह ुँचल ह ुृं,ओकरा प्रात े नपृंडारूचक  सभापनत  चौधर ीज ी पनर िार सृंगे डेरापर एलाह , \nसभकें सभस ृं पनर चय  भेलनि | \nचौधर ीज ी जान ह  श ािामे  काज  करैत छलाह ,ओही  श ािामे  बेिीपट्टी लगक ििीि नमश्र जी छलाह , ओहो  नलनपक \nछलाह, ह ुिकोसृं भें ट भे ल | \nबैंकमे  एक नदि िात ा िोलब ’ लेल आएल एकटा आिेदि  पत्र मे  िामपर ध्य ाि गेल -चक्रधर  झा, सेंट्र ल स्कूलमे  \nनशक्षक छलाह, घर दुल ह ा छलनि , डेरा  स ेंट्र ल स्कूल कैं प समे  हमर डेराक लगे मे छ लनि , ह ुिका पनर िार मे  \nह मर सर बेट ीक नबय ाह  भेल छलनि | पनर चय  भेल , िीक ल ाग ल | \nझृंझा र पु र  ल गक ए.एि. झा सृं पनर चय  भेल, जे कॉलर ी ऑनफसमे  काज करैत छलाह  | \nझृंझा र पु र  ल गक एकटा मृंडल जी से ह ो भे टल ाह, जे कॉलर ी ऑनफस मे  च परा सी छलाह  | \nत र ौिी गा मक के .एि.झा भेटल ाह , जे ठीकेदार  छलाह  | \nनिज य  स लमपुर  गामक एकटा झा जी भे टल ाह  जे कपड़ाक दोका ि करैत  छलाह  | \nह जारीबा गक आर.के. र नि भे टल ाह  जे कॉ लर ी ऑनफस मे  क ाज  करैत छलाह  स ृंगन ह  कनि  स ेह ो छलाह  | \nपल ामू क दु बेजी भ ेटल ाह  जे स् कूलमे   नशक्षक छलाह आ काव्य-प्रे मी सेह ो छलाह | \nसह ार िपुर क रा मे श्वर  काम्बोज  नह मांशु भेटल ाह , जे स ेंट्र ल स्कूलक प्र ाचाय व छलाह  आ िीक स ान ह त् य क ार  स ेह ो \nछलाह  , नह िक नह न्द्दी मे  प्रकानशत  काव्य  स ृं कल ि छलनि ‘अृंजुरी  भर  आश ीष’, लघु  किापर  स ेह ो बह ुत  काज \nक’ चुकल  छ लाह  | नह िका स् कूलक एकटा नशक्षक चन्द्र  भू षण  पासिािज ी , जे नबह ार े क छलाह , नह िके प्रभािमे  \nकाव्य  स  जि सेह ो कर ैत  छलाह  | एकटा नशनक्षका ‘ भारत ी ’ सेह ो िी क कनित ा नलिैत  छलीह , ओ नबल ासप ुर क \nछलीह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसेंट्र ल बैंकक छोटा बाज़ ार  श ािामे  श ािा प्रबृंधक छलाह  मह ेश प्रसाद शुतल , जे जबलपुर क छलाह  आ नहन्द्दीमे  \nिीक व्य ृंग् य  रचिा कर ै त  छलाह  | \nमध्य  प्रदेश क निनभन्न ठामक र ह नि ह ार  आ कॉ लर ी नस् ित न िनबन्न  निभागमे काज करैबल ा नकछु  गो टे छलाह जे \nसान ह त् य क ार सेह ो छलाह, जान ह मे  प्रमु ि छलाह  िर ेन्द्र नम श्र ‘धड्कि ’, र ाज ेन्द्र ‘धुरृंधर’, र ाज ेंर नत िारी \n‘र ाह ी’,सी. एल.न मश्र ‘सान ह ल’, इ र शाद अहमद नसद्दीकी , अब्दु ल स त्त ार  भार त ी  आनद | \nउत्त र  प्रदेश क श फीक ‘इ लाह ाबा दी’ छलाह  जे कॉ लर ी कम ी छलाह  आ बहुत िी क ग ज ल नलिैत  छलाह  | \nडोमिनह ल कॉलर ीक अनधकारी अश ोक दादा  छलाह  जे स ृंगी त  प्रे मी छलाह , नह िक पत्नी  हार मोनि य मपर  बहुत  \nसुन्द्दर र िीन्द्र सृंगी त, िज रू ल गीत , लोक गी त  आनद गबैत छलीह  आ तबलापर अपिे छोट बे टी स ृंग दैत \nछलनिि | \nनचनर नमर ी कॉ लर ीमे इ ृंनज नि य र  छलाह  पलटू मुख़जी  जे श ा स् त्र ी य   सृंगी त क प्रनस द्द गा य क छलाह, नह िकोसृं \nपनर चय  भेल | \nछपर ाक र ामजी नसृंह  भे टल ाह जे कॉ लर ीमे काज  करैत छ लाह  | \nकोिो  ठाम गेल ापर  य नद मैनिली भाषी तय ो भे नट जा नि , त  मोि आिनन्द्दत भ ’ जाइ त  अनछ | य नद मैनिल िनह  \nभे टनि, कोिो  नबह ार ी भे नट जा नि , त ैय ो मोि प्रस न्न  हो इ त  अनछ | य नद ओहो ि नह  भेटन ि , कोिो  प्रान्द्त क रह्यबला \nकोिो  स ान ह त् य कार  अििा गु णी कलाकार  भे टनि, त ैय ो आिनन्द्दत ह ो इ त  छी | आ स ेह ो य नद ि नह  भेटनि , कोिो  \nबैंक स्टाफ भ ेनट जा नि , त ििो आिन्द्दमे रह ैत  छी | \nसृंय ोग सृं एनह  ठाम मै निली भाषी ल ोक सभ सेह ो भे टल ाह , अमैनिल नबह ार ी से ह ो भे टल ाह , निन भन्न प्रान्द्त क \nसान ह त् य क ार-कल ाकार  स ेह ो भे टल ाह , पूिव पनर नचत  एग्रीकल्च र  प ष्ठभ ू नम क नप्रय  िनर ष्ठ अन धकार ी से ह ो भे टल ाह  आ \nसाजि बैंक स्टाफ स भ सेह ो भे टल ाह  | \nसीिा िमे हम ए. एफ. ओ. ( क नष नित्त  अनध कार ी) रह ी , त  आर. पी. शमाजी एल.बी. ओ .(लीड बैंक अनध कार ी ) \nछलाह  , िैह शमाजी ह मर सबह क श ह डोल क्षे त्र क क्षे त्र ीय  प्रबृंधक छन ि, से हमरा  बूझल छल | एकनदि \nऑनफसमे  ओ अ िाय ास आनब गेलाह , बड़ी  काल   बैस लाह, सीिा िक स भ पनर नचत  ल ोकक हाल प ुछैत गप -शप \nकेलनि, मृंगल नदि र ह ै,उपास के िे छल ाह , ह मरा  अिुरो ध पर एकटा सेि आ एकट ा के र ा ले लनि , ऑनफसक \nलेल नकछु जरूर ी चीज  िरी दक  ह ेत ु  त ुर त  स् ि ीक नत-पत्र सेह ो द’ देल नि  | ओ क्षेत्र ीय  काय ालयक र ाज भा षा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअनधकार ीकें ह मर सान ह त् य  स  जिसृं स ेह ो अिगत  करौ लनि ि आ हमर ा ‘सेंट्र ल रनश् म’ पनत्र का लेल रचिा \nपठय बाक लेल स ेह ो कह ैत  गेल ाह  | \nह ुिका गेलाक बाद शािाक स भ गो टे  आश्चय व प्रगट के लनि जे क्षेत्र ीय  प्रबृंधक एत े नम लिसार  कोिा भ ’ गेल ाह  \n| \nह मरा  अपिा लेल नकछु मांग  करबा क नह म्म नत  िन ह  भेल | ह मरा  स ृंगे जे हर े क ष्ण  िमाजी  नबह ा र सृं आएल  \nछलाह  स े श माजीसृं प ैर िी क’ क’ अपि स् िािा न्द्तर ण श ह डोल मुख्य  श ािामे  करा  ल े लनि आ हमरो सु नचत  \nकेलनि जे कोिो आिश्य कता  हो त  कहब | \nह म एक नदि छुट्ट ी ल ’क ’ श ह डोल गेल ह ुँ जे हमह ू ँ अपिा लेल कोिो िीक शािामे  स् िािा न्द्तर णक जोग ार  \nधर ाएब | \n ओत ’ गेल ह ुँ त पनह िे श ह डोल श ािामे  िमाजी सृं सलाह  ल ेब ’ गेल ह ु ँ | िमाजीकें नचनन्द्तत  आ प र ेशाि देिनलयन ि \n| पता  चल ल जे श माजी ज े ट्र ान्द्सफर आदे श देिे छल न िि स े य ू निय िक दबाबपर िापस ल ेब ’ पडल नि आ \nिमाजी पुिः ओही  श ािामे  िा पस  जा  रह ल छनि | \nह मर बात  मू ँह ें मे  रनह  गेल  | किी ल ेल रुन कतह ुृं | क्षेत्र ीय प्रबृंधकस ृं नबिा  भेंट केिनह  डोमिनह ल घू नर  गेल ह ुँ | \nनकछु नदिक बाद , अनम्बकापुरक क्षे त्र ीय  प्रबृंधक सृंगे श ह डोलक क्षे त्र ीय  प्रबृंधक शमाजी  एलाह  त कहलनि , ‘ मैं  \nबह ुत  िार ा ज हू ँ ठाकुर , त ुम शह डोल गए और नबिा ह मस े नमल े चल े आए ?’ \nह म कहनलयनि ,’िमाजी की ह ालत देिकर मैंिे आपस े कु छ य ाचिा  करि ा उन चत ि ह ीं  स मझा सर  |’ \nकहलनि , ‘ तय ों, िैस े िह ीं नमल  स कते िे  ?’ \nकहनलयनि , ‘ िैस े नमल त े और  आप कहीं  पू छ देते नक नबिा आदे श प्राप्त  नकए तय ों नमल िे आ गए , त ों मैं तय ा \nजबाब देता  ?’ \nकहलनि ,’सीिा ि में  नज ि लोग ों के स ाि काम कर  चु का ह ू ँ ,उिसे  ऐसा त य ों पूछू ँगा , िो त ो य ह ाँ के  नलए निय म \nहै, य ह ाँ अगर  छू ट दे  दूँ तो  ल ोग  श ािामे  काम करिे के बदल े क्ष ेत्र ीय  काय ालयमे  ह ी  जमा ह ोिे  लगेंगे |’  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबादमे हमर सबह क श ािा अृंनबकापुर क्षेत्र मे  आनब गेल  | ह मरा   मोि  मानर क’ ओतन ह  र नह  जेबाक अनतनर त त  \nकोिो  आि िीक निकल्प िनह रनह  गेल  | एक स ालक बाद  अिुरो धपर  स्िािा न्द् त र ण ल ेल आिे दि पठा देनलऐ , \nआदेश एबामे त त ेक दे र ी भ ’ गेल ै जे हमर ा ले ल काजक िनह  र ह ल | \nकॉ लर ीक नकछु श ािा प्रबृंधक सभ क नष प ष्ठ भूनमक छल ाह  | कनह य ो नचन र नमर ी शािा मे , कनह य ो मिे न्द्रगढ़, \nशह डोल  अििा अनम्बकापुरमे  मीन टृंग होइत  छलैक | अनधक काल सभ शािा प्रबृंधक एकनह  जी पस ृं जा इ त  \nछलाह  आ घ ुर ैत  छलाह  | \nसभ शािामे  फोि छलै , सभ शािा प्रबृंधक फ़ोिपर  एक-दोसरसृं स म्प क वमे  रह ैत  छलाह  | \nएनह  ठाम निन भन्न प्रान्द्त क ल ो क छलाह , त ें निनभन्न त र ह क  आयोज ि ह ोइ त  र ह ैत  छ लै | बृंगा ली लोकनि िार ा  \nदुगा पूज ाक बह ुत  उत् क ष्ट आय ोज ि ह ोइ त  छल | र ािण-दह िक उत् सिमे  अपार  भीड़  रह ैत  छलैक | \nनबह ार ी त िा नकछु अन्द्य प्रान्द्त क ल ोक सभ सेह ो छनठ प ािन िक बहुत  िीक आ य ोज ि करैत  छलाह  | कॉ लर ी \nिार ा क नत्र म जलाशयक व्य ि स् िा कएल गेल  छलै |छपर ा क रा मजी न सृंह  आ त र ौिीक  के .एि.झा ओत ’ छन ठ \nपािनिमे  िरिा नदि प्रसाद पबैत  छलह ुँ | \n 15 अगस् त  आ  26 जििर ीक’ कनि सम्म ल ेि ह ोइ त  छलै | \nसन्द्त सम् मे लिक आयोज ि से ह ो भे ल छलै | \nप्रप न्न ाचाय वजी  महा र ाज क मु िस ृं भागित  किाक  प्रिचि सेह ो सुिबाक  अिस र भ ेटल | \nह ल्दी बाड़ ी नस् ि त  काली मनन्द्दर स ेह ो कनह य ोक ’ जा इ त  छ लह ुँ | \nकोनर य ा क ॉ लर ीमे एकटा अिकाशप्राप्त कॉ लर ीकमी िार ा य ोग ासि नसिाएल जाइत  छ लै , सेह ो सीि ’ र नि \nनदिक ’ कनह य ो-कनह य ो ज ाइ त  छलह ुँ | \nह ल्दी बाड़ ीमे ओश ोक नशष्य  स्िामी आिन्द्द नसद्धािवक आगम ि भे लनि , त ीि नदिक लेल आय ोन ज त   ध्य ाि-नशनिर मे  \nसेह ो भाग लेबाक अिस र  भ े टल  | \nकनह य ोक’ अश ोक चक्रिती द ादा  ओत ’ ह ुिक श्रीमत ीज ीक गा य ि -र िीन्द्र सृंगी त, िज रुल स ृंगी त, लोकगीत  \nसुिबाक अिसर  भे टै त  छल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकनह य ोक’ र नि जी आ दुबेजी क स ृंग नचनर नमर ीमे पल टू मु िजी  दादा ओत ’ ह ुिक गा य ि सुिबाक ल ेल  जा इ त  \nछलहुृं | \nपल टू दादा र निज ी आ हमर नकछु रचिाकें उपय ुतत  रा गमे   अपि स् िर  दय   कैसेट  त ैय ार केलनि  | ह ुिक \nप्रस्त ुनत  बह ुत  मिमोह क ल ाग ल | ओनह  कै सेटकें  करी ब बार ह  स ाल स ुर नक्षत  रिल ह ुृं | दुभ ाग् य िश आब ओ  \nकैसेट नकिको ल ग सुर नक्षत  अनछ  | \nएक रान त  एकटा सूफी सन्द्तक आगमि पर आय ोन जत  उ त् सिमे  प लटू दादा क आकषवक  गाय ि सुिबाक स ौभाग् य  \nभे टल  | \n  \n  \nसान ह न त् य क गन त निन ध  : \nकादृंबर ी सानह त् य  पनर षद्क स दस् य  बिलह ुृं | \nकनह य ो सें ट्र ल स्कूल, कनह य ो  गुदरी पार ा , नचनर नमर ी ,छो टा बाज़ ार  अििा अन्द्य त्र  क त ह ु  कनि गोष्ठीमे स नम्मनलत \nह ुअ’ लगलहुृं | \nपनह िे नकछु गोष्ठीमे हम अप ि मै निली र चिा प्रस्त ु त  के लह ुृं | बादमे हुिका सबह क स ृंग देिैत -सुिैत ह मरो सृं \nनकछु रचिा नह न्द्दीमे  नलिाए ल ाग ल | \nहम 3 नदसम् बर क’ डोमिनह ल श ािामे  ािाइ ि केिे रह ी , 6  नदसम् बर क’ अयोध्य ामे बाबड़ ी  मनस् जद ध्िस्त  ह ेबाक \nसमाचार  अिबार  स बह क मुख्य  जग ह  िेिे  छलै क | ह मरा पर ज े प्रनत नक्र य ा भे ल तान ह सृं  धी र े-धी र े एकटा \nगी त क जन्द्म भेल  : \n  \nमैं  कभ ी मनन्द्दर ि जा त ा  \nऔर  ि चन्द्दि लगा त ा   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमृंनदर ों-से ल ोग  नमल  जा त े जह ां पर  \nबस िहीं पर \nसर  झुकात ा  \nदेर िोड़ ी बैठ जात ा  \nमु स् कुर ात ा \nगुिगुिात ा, गी त  गा त ा , मैं  कभ ी मनन्द्दर ि जा त ा | \nई  रचिा ‘िििी त ’क  दीपािली निशे षांकमे प्र कानशत  भेल, एनह  ल ेल नकछु पाठकक मधु र  प्रनत नक्रया से ह ो प्राप्त \nभे ल | \nएकटा बैंक प्र बृंधकक रूपम े ह म की अिुभि करैत  छलह ुँ  स े नकछु अृं शमे  एनह  गीत मे  प्रगट भेल :  \nकाज ल की कोठरी में मैं \nऔर  मेर े स ाि म ेर ा मि | \nनकछु औ र  गीत  स बह क पनहल दू  पांत ी एिा अनछ :  \n‘मै  जग ा त ो  \nआज सूय ोदय  हुआ  \nडानलयों पे फूल भी निल िे लगे |’ \n‘र ास् त े दुकाि ह ो गए   \nलोग  पर ेशाि हो गए |’ \n‘त ुम पहिो त ो   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nशब्दों के  कु छ \nह ार  गू ँि कर  ल ाऊ ृं मैं |’ \n‘नज न्द्दगी ज ब हुई  न जन्द्दगी के  नलए  \nह र  घड़ी  श ुभ घड़ी आदमी के नलए |’ \n‘मैं  कहत ा ह ू ँ चीज पुर ािी घ र  के  अन्द्दर मत रिो  \nिो कह त ी ह ै कौि जाित ा ब ादल कब नघर आ जाए |’ \n‘जृंगलों के  पार  हो गई \nमालत ी निचार  हो गई  |’ \n‘ सो गए त ुम  \n   मैं  जग ा िा र ात  भर  |’ \nदैनिक भ ास् कर(नबलासपुर )मे र नि नदि क ’ एक प ष्ठम े एक कात  स ान ह न त् य क रचि ा  र ह ैत  छलै क | ओनह मे  रचिा \nपठबैत छन लऐक | कनह य ो-कनह य ो ओनह मे  रचिा प्रकानशत  ह ोमय  ल ाग ल | \nकहािी ले िि महानिद्य ाल य , अम् बाला छािि ी िार ा मानसक पनत्र का ‘शुभतानर का ’ निकल ैत  छलैक | ओनह मे  दू -\nत ीि प्रय ासक बाद दू टा  लघु किा  ‘र ात  और नदि ’ ,’चन्द्र मा’  और नकछु गीत  प्रकान शत भेल  | \n‘ह ृंस’ पनत्र कामे स ेह ो एकटा लघु किा ‘सृं सार’ प्रकान शत  भे ल | \nइ ृंदौर सृं प्रकानशत  ‘िीणा’, मु ृंबई सृं प्रकानशत  ‘िििी त ’ आ ल ििऊ सृं प्रकानशत  पनत्र का ‘सािुबृंध’मे  सेह ो नकछु \nर चिा प्रकानशत  भेल | \nमै निलीमे र चिाक स जि बान धत  भेल | मै निलीक प्रनसद्द  सान ह त् य क ार  जी िकान्द् त  जी  सृं पत्र ाचार  चल ैत  रह ल \n|ओ म ैनिलीक   स् मरण नदअबै त  रह ैत  छला ह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसुपौल सृं प्रकानशत  मैनिली पनत्र का ‘भारत ी मृंडि’ मे  नकछु रचिा  प्रकानशत  भेल | \nपनह िेक नलिल   एकटा दीघव कनित ा छल , त करामे नकछु स ृंशोध ि केलह ुृं, ओ  ‘धा र क ओइ पार’ िामस ृं \nसुपौल सृं प्रकान शत भे ल | आदरणीय  जी िकान्द् त जी ओकर भूनमका  नलििे  छलाह  | \nओही   अिनधमे  नकछु गज ल नह न्द्दीमे नलिाएल  आ ‘नत र ृंगे के  नलए’ िामस ृं गज ल सृंग्रह सृंिेदिा प्रकाशि, \nअल ीग ढसृं प्रकानशत  भ ेल | सीिा िक प्रोफेस र  गृंगािृंद झा ज ी से ह ो अिकाशप्रानप्तक बाद चृंडीगढ़स ृं पत्र ाचार क \nमाध्य मस ृं अपि पढ़ ल कोिो नप्रय रचिा आ ओनहपर अपि  प्रनत नक्रय ा शेय र  करै त  छलाह , त ाह ू सृं  सान ह त् य सृं \nजुडल र ह बामे आिन्द्द प्राप्त ह ोइ त  रहल | \nबैंकक का ज : \nबैंक श ािाक मुख्य  काज छलै कॉलर ीक कमवचार ी -अनधक ार ी सबहक िेत ि भु गत ाि | सभ मास एक सृं पन्द्रह  \nत ार ीि धन र  बड्ड भीड़ र ह ैत  छलै | बैंक बन्द्द होइ त-ह ोइत  मुिह ान र  स ाँझ भ ’ जाइ त  छलै  | शेष पन्द्र ह  नदि \nसाँझमे 6  बजे धनर  ज रुर ी  काज भ’ जाइ त  छलै  | \nसप्ता ह मे  एक नदि गैर -बैंनकृंग काय व नदिस होइ त  छलै, जान ह मे  स भ लृंनबत  काय वक निपटाि क ’ लेल जा इ त  \nछलै  | \nबह ी सभ  स ृंत ुनलत र ह ैत  छलै | नकछु नििर ण आनद बिय बाक लेल कनह य ो -कनह य ो अ िकाशक नदि सेह ो बैस ’ \nपडैत  छलै | \nशासकीय  य ोज िा न्द्त गवत ऋण  नित र णक नकछु लक्ष्य सेह ो र ह ैत  छलै , ओहो  पू णव करबा क रह ैत  छलै | \nकॉ लर ीक करीब एक ह ज ार  एक स ै कम वचार ी -अनधकार ी लोकनिक िेत ि भु गत ाि बैंक िार ा ह ोइत  छलै | \nकरीब 900 कमवचार ी और बांचल छलाह  नज िकर  िेत ि भु गत ाि बैंकक माध्य मस ृं करेबाक ल ेल कॉलर ी प्रबन्द्धि \nिार ा अ िुरो ध कएल जा र ह ल छलै | \n शािा िार ा ई  कहल जाइत  छलै जे हमर ा और स् टाफ भ ेनट जा एत  तििे भ ’ सकैत  अनछ  | \nकॉ लर ी प्रबन्द्धि दुिी छल जे बैंक भ िि , सभ स् टाफक  ल ेल आिास ,नबज ली,पानि स भ निःशुल्क उप लब्ध \nकरेबाक बादो  बैंक श त  प्रनत शत  कमवचार ीक िेत ि भु गत ाि करबा मे  स ह य ोग  िन ह  क ’ र ह ल अनछ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म स् टाफक बीच ई  स ुझाि देनलऐ जे हम स भ प ाँच -पाँ चटा कमव चार ीक िात ा प्रनत नद ि िोनल कॉ लर ी \nप्रबन्द् धिकें मदनत  करबा क आश्वासि द ’ सकैत  नछय नि , मु दा ह मर अनधका र ी एक र ा उन चत िनह  बुझैत छलाह  | \nकॉ लर ी प्रबन्द्धि िार ा निनसया क ’ एकनदि हमर आ हमर अनधकार ीक आिासक नबजली  आ प ान िक किेतशि \nकटबा दे ल गेल  | \nअस्िाय ी नकछु जो गा र  ल गा क ’ ह म सभ दू  नदि काज  चल ेलह ुृं ,मु दा कॉ लर ी प्रबन्द्धिसृं टकर ाि सेह ो उन चत िनह \nलाग ल, ह मर अनधका र ी से ह ो  कॉलर ीक जी. एम.सृं सम्प कव  करबा क स लाह  देलनि | ह ुिका सृंगे जी.एम. स ाह ेबक \nआिासपर गेलह ुँ | \nजी.  एम. स ाह ेब एह ेि डेग उ ठ्य बाक लेल  दुि प्रगट करै त  अपिो समस्य ाक निर ाक र णक अिुरो ध केल नि \nजान ह सृं बैंक िार ा शत प्रनत श त  कमवचार ीक िेत ि भु गत ाि क ल क्ष्य पूणव भ ’ सकनि | \nअन्द्त मे  य ैह  निष्कषव निकलल जे हम स भ प्रनतनदि कम -सृं-कम पाँचटा िि िात ा िोन ल नदय नि ,जान ह सृं ओहो \nअपि उच्चान धकार ीकें सू नचत  क ’ सकनि जे श त  प्रनतश त  भुगत ाि बैंक िार ा कर बा क नदशामे   सह य ोग  प्राप्त  \nभ’ र ह ल अनछ  | \n मै त्र ीपू णव गप भ े ल आ हमरा सभ कें डेर ा घुर बासृं प नह िे डे र ामे नबज ली आ पान िक स ुनिध ा आनब चुकल  छल | \nओकर बाद फेर  कनह य ो कोि ो त र ह क व् य िधा ि िै उपन स् ित भेल | \nबैंकमे  चोर ी : \nशािाक स्ट्र ांग  रुमक दरब ाज ा बैंकक निय मािुकू ल िनह  छ लैक | ई  अनिय नमत त ा आ र म्भ ेसृं आनब रह ल छलैक \nमु दा सक्षम अनधकार ीक समु न चत आदे शक अभािम े ओ क मी दूर  िनह  भेल छलैक | \nएक रान त  चो र  ताला तो नड़  स् ट्र ांग   रूममे  प्रिे श क’ गेल आ नत जोड़ ीकें िोलबाक  प्रया समे नत जोड़ ीक  ह ैंनडल \nत ोन ड़  देलक, मु दा नत जोड़ ी िन ह  िु जलै | िगद रान शक चोरी िन ह  भेलै , मु दा चोर  स ुर क्षा प्रहर ी िार ा र ािल \nबन्द्दूक ल ’क’ भानग गेल  | \nसबेरे हमरा पता चलल त क्षे त्र ीय  प्रबृंधककें सू नचत  के नलयनि, िािा मे  एफ. आइ. आर . आ औ र  जे नकछु \nकरबाक चाह ी , से श ािा िार ा कएल गेल ै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजांच अनधकार ी सभ  एलाह , िोज ी कुकुर  आएल , निय मािुस ार  स भ नकछु भे लै | \nबन्द्दूक त  िनह  भेटल ै , मु दा ओकर  बीमाक ििीिीकरण  भेल  छल ै, त ें बीनमत र ान श श ािाकें भेनट गेल ै | \nत करा बाद नि य ृंत्र क का य ाल य क माग वदशविमे बजटमे  उनच त  स ृंशोध ि क’क’ स् ट्र ांग  रू ममे बैंकक निय मािुस ार  \nगेट लान ग  गेल ै | \nफेर  कोिो अनप्रय  घटिा बैंक श ािामे  िनह  भेलै | \n  \n  \nह म र  दुपनह य ा ि ाहिक चोर ी  : \nह मरा  ल ग  1979 क रा जदू त  मोटर  स ाइ नकल छल |  ठीक रह ैत  छल त िीक जकाँ  चल ैत  छल | त ें एकरा \nह टबै त  िै छलह ुँ | त ें िि गा ड़ी  िै कीिैत छलह ुँ | भ’ स कैत  अनछ  जे ल ोककें हमर गाड़ ी िी क िै ल गैत \nह ोइ, भ’ सकैए जे ककर ो ब दाश् त  िै भेल होइ  आ ओ  ह मर दुनिधा  स माप्त कर बाक उद्देश्य सृं एह ेि डेग उठेिे \nह ो | \nएक नदि ह म स् िाि करै त  र ह ी त  पाल स ाह ेबक पत्नी क आिाज  स ुिाइ  पड़ल ,’मै निली, त ुम्हार े पापा कल गाड़ी  \nकहीं दू सर े जग ह  रि नद ए िे तय ा ? \nह मरा  बुझैमे आनब गेल  जे गाड़ ी त य ो ल ’ गेल | \nह म आरामसृं स्िाि-भोजि क ’ क’ ऑनफस  गेल ह ुँ |ओनह ठा म नकछु जरूर ी काज  स भ क ’क’ गेल ह ुँ िािा  | एफ. \nआइ. आर . केर  औ पचान र कता  पू णव क ’क’ आनब गेल ह ुँ | ह मरा  निश्वास छल जे हमर  गा ड़ी  भेनट जा एत  कार ण \nदोसर त य ो ओकरा  ब ह ुत  दूर  धनर  िै ल ’ जा सकैए | \nएक बेर  हम िडगिां  गेल  रह ी सरप्रा इ ज चे नकृंगमे  | साँ झमे िापस  एबा काल ओनह  शािाक श ािा प्रबृंधक \nसेह ो सृंग भ’ गेल ाह, ह ुिका नचनर नमर ी ज ेबाक छलनि | र स् त ामे सात  नकलोमीटर  ल गभग जृंगल आ पह ाड़ ी क्षेत्र \nछै, ओही  ठाम आनबक ’ चढ़ ाइ पर गाड़ ी बन्द्द भ ’ गेल, ओहो  बेचार े पाछ ू सृं बहुत  दूर  धन र  ठे ललनि मुदा गाड़ ी िै \nचल ल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअन्द्तमे  ओ िानकक ’ घून र  गे लाह , एकटा बस  जा इ त  र ह ै , ओही सृं चनल गेल ाह  | ह म कहुिा क ’ ओकरा \nगुडकेिे-गुड़केिे बहुत   देरीसृं घर पहुँचल ह ुृं | सभक ें नचन्द् त ा ह ुअ’ लाग ल छलै , नकछु गोटे  हमरा  तकैत  आनब \nर ह ल छलाह ,र स् त ामे भे टल ाह  | दोसर नदि नमस् त्र ी ठीक क ’ देल क त फेर  चल ’ लाग ल  | \nएक स प्ता ह  बाद नबजली नमस् त्र ी कह लक जे र स् त ामे एकटा पुनलयाक िीचाँ  कोिो गाड़ी  िस ल छै , लोक सभक  \nभीड़ लाग ल छै | ह म बैंक गेल ह ुँ त िािासृं स ू चिा भे ट ल जे गाड़ ी भे नट गेल  अनछ , मु दा गाड़ ी ले बाक लेल \nकोटवमे   नकछु औपचान र कता  करब’ पडत  | \nओकील  स ाह ेबक माध्य मस ृं न कछु औपचान र कता पूणव करे लाक बा द गाड़ी  हमरा  भेनट गेल , नकछु पार्टसव ख़रा ब \nभ’ गेल  रह ै स े ठीक करा क ’ गा ड़ी  ल ’ अिल ह ुृं | \nओ गाड़ ी भे नट गेल  तान ह सृं ल ाभ ई भे ल जे हमर ा त त् काल दोसर गाड़ ी ले बाक आिश्य कता िन ह  रह ल आ ह ान ि \nई  भेल जे िि गाड़ ी िन ह  न किाएल आ बादमे ई ग ाड़ ी ए कबेर  हमर बामा हािक फ्रैत चरक गबाह  बिल | \nओ गा ड़ी  एििो ह मर ा लग अनछ ए | य द्य नप कए बरिसृं एकर उपयोग  िै करैत छी  आ गाड़ ीपर  चनढ़त ो िै \nछी, मु दा कबाड़ ी बला हा िें बेनचय ो िै पबैत   छी, डर  हो इ ए जे कतह ु नकय ो एकर  दुरूपयोग  क ’ क’ ह मरा  \nजबाबदेहीमे िे फृंसा नदए’ | \n20.10.21 \nमाएक स ृं सा र : \nमाएक स ृंसार मे  तीिटा बेटा,दू टा पुत ोह ु ,एकत ा  पोत ा,दू टा पोत ी ,त ीिटा बेटी , पाँ चटा िा नत  आ स ात टा िान त ि , \nत ीिटा भाए ,त ीिटा भाउज ,आठटा भती जी , आठटा भती जा , एकटा बनह ि ,पाँ चटा बनह िपूत  आ दूटा बनह िधी , \nििन द,दू टा भान गि आ भ नग िी स भ आ फेर  नह िका सबह क आगू  पीढ़ीक ल ोक सभ  आ नकछु पड़ोन सि सभ \nछलनिि | \nमाएक स ृंसार  स लम पु र, रुचौल,लििपट्टी, नशश िा,घोंघौर,सोह र ाय  , िार ाय णपट्टीक अनत नर त त  नदल्ली आ मध्य  प्रदेश  \nधन र  पसर ल छलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजेठकी पुत ोह ु बहुत  नदि धन र  स ृंगे छलनिि , फेर  स ालम े त ीि -चानर  बेर  नकछु -नकछु नदि लेल आनब जा इ त  \nछलनिि | छो टकी पुत ोह ु स ेह ो िोड़ े नदि सृंग र ह लनिि | बादमे एसगर  भेलीह  त कोिो िान त िकें ल ििपट्टी \nअििा नशश िासृं बजा लै त  छलीह  | \nआब बे टा -पु त ोह ुक  सृंगे रहती  त  गा ममे बू ढ़ा एसगर कोिा  र ह निि आ दुिू  गोटे  बेटा -पु त ोह ु स ृंगे रह ै जेता ह  त \nगा मपर  के  रह त , घर-दुआनर  के  की हेत नि , ककरा पर छोन ड क ’ जाइ  जेतीह  | घरमे स ां झो दै बल ा के रह त नि ? \nआब एस गर  नदि नबतय बाक समय आनब गेल  छलनि | र ान त मे  बड़ी  रान त  धनर  मोि ब ौ आइत  रह ै त  छलनि \nनदल् ली, मध्य  प्रदेश, गाम-गाम, भगिाि-भगिती सृं प्रािविा करैत  रह ैत  छली ह, सभ नध य ा -पूत ा िी के िा र ह ै जा इ  | \nकििो काल पे ट आ नक मा ि दु िाइ त  छलनि त चौकप र  दबाइ  दोकािसृं दबाइ  मृंग ा क ’ िा लैत  छलीह  | दू-\nचानर  नदि ठीक र ह ै छलनि , फेर  पुिर ाि नत्त  होइत  छल | \nएक नदि दोकाि बला कह लकनि बाबू कें जे आब दबाइ  ओिा िै नदय िु , जांच कर बा नदय िु बे र -बेर पे टमे ददव \nनकए भ ’ जाइ त  छनि  | \nजिि जां च भ ेल त भ ’ गेल  श ुरू दैय ा -मै य ा, दौड़-धू प, नचट्ठ ी-पतर ी,फ़ोि-फाि | \nह मरा 9 ििम्बर क ’ नदल् लीसृं अ िुज ललिज ी िार ा प्रे नषत  भान गि अशोकक नलिल  नच ट्ठ ीसृं आ तकरा बाद \nबाबू क नचट्ठ ीसृं प त ा चलल जे माएक दे ह  ल ीिर  कैं सर क चपेटमे आनब  गेल  छनि  आ गो र िपुर मे  ह िुमाि  प्रस ाद \nपोद्दार कैंसर अस्पत ाल एिृं शोध सृंस् िािमे इ लाज सेह ो शुरू  भ’ च ुकल छनि  | \nमधुबिी नशक्षक स ृंघक प्रे स मे  प्रबृंधक छलाह  आश ा भाइ, ओ गामस ृं स माचार  पटिा ह मरा  मामाकें दैत छलाह  \nआ मामा ह मरा  ऑ नफसमे  फ़ो िपर स ुनचत  क ’ दैत छलाह  | \nगो र िपुर मे  माए ल ग ह मर दू टा   बनह ि सच्ची आ बच्ची , दुिू छोट भाए ल लिज ी आ रत िज ी और ललिज ीक \nपत्नी छलनिि | बाबू  गाम च ल गेल  छलाह , गा ममे हुिक  दे ि -र ेि ल ेल िान त ि   निभा छलनि | \nनकछुए मास पनह िे हमरा टोलक एक गो टे  अह ी नबमार ीसृं दे ह  छोन ड चुकल  छलाह , माए ह ुिकर  कष्ट देनिक ’ \nबह ुत  दुिी भे ल छलीह , आब अपिे एनह  डकूबा नबमार ीक  चपेटमे आनब गेल  छलीह  | \nह महू ँ एसगर े गोर िपुर  पह ुँचल ह ुृं |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nडा.ए.के. चतुिेदी सृं स म्प कव केलह ुृं, कहलनि जे एनह  ठामस ृं िीक इ लाज  आिो ठाम कतह ु िनह  भ ’ सकैत  \nअनछ, त ें टाटा मेमोनर य ल (मु ृंबइ ) गेल ासृं कोिो निशेष ला भ िै भ ेटत | \nसेकाइ   चल ैत  छलै क | एकर  प्रभाि स ेह ो देिाइ त  छल | \nपटिासृं मामी सृंग मामा स ेह ो आनब गेल छलाह  | \nमाएक स ृंग गोर ििाि मनन्द्दर  गेल ह ुँ | \nललिज ी दुिू ग ोटेक स ृंग ह म  गामो गेल ह ुृं | िर ृंडापर माए क ल ेल एकटा कोठ लीक व्य िस् िा केलह ुृं | \nघु नर क’ ह म फेर  गोर िपुर  एलह ुृं | माएकें िूि चढ़ लनि | \nडॉ तटर साह ेब  11 जिबर ीक’ आब’ कहलकनि | \nमाएक स ृंग सभ गो टे  गाम गे लह ुँ | \nह म डोमिनह ल िापस  गेल ह ुँ | \nएनह  बीच माएकें ल ’क’ निधा नर त  नत निक ’ र त िज ी गोर ि पु र  जा क ’ फेर  गाम घून र  गेल ाह  | \n18  फरबर ी क ’ पटिासृं माम ाक सन्द्दे श भे टल  जे माएक ह ालत िर ाब भ ’ गेल  छनि  | \n  20 क’ जीपसृं पनर िार  स ृंग निदा भे लह ुँ | 21  क’ साँझ मे 7  बजे गाम पहुँचल ह ुृं | न दल्लीसृं ल लिज ी एलाह, \nसच्ची एलीह  | \nनदि-नदि माएक हा लत  िरा ब  होइ त  गेल नि आ  3 माचवक ’ रानत मे  ल गभग  9  बजे  देह छोनड देल नि  | \nिसन्द्तक 12 िींक परी क्षाक नत नि 12.03 सृं   4.4 धन र  छ लनि , ओ प र ीक्षा िनह  द ’ सकल ीह  | ओ अ पि माएक \nसृंग गामेम े  र नह गेल ीह | \nमै निली आ नििेकक पर ीक्षाक  नत नि निकट छलनि | नह ि का दुिू  गोटे क स ृंग ह म  29 माचवक ’ डोमिनह ल \nपहुँचल ह ुृं |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै निलीक बो डव प र ीक्षा भेलनि  | परी क्षा केन्द्रपर ज े अिुश ा सि देिल ह ुृं, से ओनह स मय नबह ार मे  दुलवभ छल | \nिीक ल ाग ल | \nबह ुत  नदि धन र  पढ़ाइ  –नलिाइमे  बाधा उपनस् ित ह ेबाक अधलाह  प्रभाि नधय ा -पु त ाक परी क्षा आ ओकर \n पनर णामपर  पडल ै | नध य ा-पु त ापर  कोिो प्रभाि िनह  पड़ै त ान ह  ल ेल   कोिो  दोसर  व्य ि स् िा करब ह मरा  बू त े िनह  \nपार  ल ाग ल | \n20/10/21 \nमाएक बाद  : \nबच्ची िैहर मे  भान त जक उपि य िमे स नम्मनलत भे लाक बाद  अपि बनह िपूत  राज ू  कें  स ृंग क ’क’ िसन्द्त \nसृंगे  15  जू िक ’ डोमिनह ल पह ुृंनच गेल ीह  | \nगा ममे बाबू  आ रत िज ीक सृं ग बह ुत   नदि धनर  हमर भाि ह ु    िनह  रन ह  स कल ीह , 24 जू िक ’ भाएक स ृंग \nकहुिाक ’ सलमप ुर सृं दािा पु र  पह ुृंनच गेल ीह  | \nगा ममे बाबू  आ हमर अिुज र त ि जी र नह  गेल ाह  | \nह मर त ीिू  बन ह ि अपि -अपि सृंसार मे  बाझल छल, ककरो  पलिनत  िै छलै जे नह िका सबह क दे ि -र ेि गाम \nआनबक’ क’ सनकत नि | ह महू ँ ओनह नस् िन त मे  िनह  छलह ुँ जे पत्नी कें गाममे छोन ड़ न दनत य नि  | \nह मरा  गामस ृं नकछु ल ोक पत्र िार ा सु नचत  के लनि जे नह िका सभ ले ल कोिो व्य िस् िा  स ुनिनश्च त  करू | ह म \nकोिो  आदमी र ान ि ल ेबाक सुझाि देनलयनि , मु दा गाममे  से व्य िस् िा िनह  भ ’ सकल नि | \nह मरा  ल ग   िसन्द्त अस्िस् ि भ ’ गेल  छलीह , टाइ फाइ ड भ ’ गेल नि,ओत ’ िनह  ठीक भ ेल नि त हम पटिा ल ’ \nगेनलयनि | \nओही  स मयमे  हम गा म जाक ’ बाबू  आ रत िज ीक ह ाल दे नि एलह ुृं | दुिू गोटे दुनित पनड़  गेल  छलाह , मु दा \nठीक भ ’ भे ल छलाह  | ह म पु िः गा ममे कोिो आदमी त कबाक स ुझाि दैत  घू नर  गेल  छलह ुँ | \nमाएक पनह ल बरिीमे एक बे र  फे र  जुटाि भेलै ,मौसी एलीह , मामी एलीह ,ललिज ी एलाह , घर भरलै  नकछु नदि \nलेल, भोज-भात भेलै आ फ ेर  चानर -पाँ च नदि बाद नस् िनत  पू िवित भ ’ गेल ै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसभ तय ो अपि -अपि दुनिय ाँ क दु ि -सुिमे ओझरा   गेल  आ बाबू गा ममे कोिो  आदमीक समूल् य सेिा  िनह  प्राप्त \nक’ सकल ाह |  एकटा एह ेि समय एलै जे अपिा सृंसार मे  बाबू  एसगर  रनह  गेल ाह  | \nबच्चीक स् िा स् ् य  : \nएक नद ि बच्चीकें बह ुत  घबर ाएल देिनलयन ि , कहलनि ,’ह मरा  नधय ा -पूत ाकें देिब |’ \nडॉ तटरसृं सम्प कव के लह ुृं | बी.  पी.  बढ ल छलनि | नह िका  ल ेल दौड़ -धू प शुरू भे ल , न कछु नदि होन मयोपैिीसृं  \nआ तकर  बाद अृंगर ेजी दबा इ सृं उपचार  हुअ’ लगलनि | \n कनह य ो डो मि नह लक अस् पता ल त कनह य ो र ीज िल अस् प त ाल दौड़ ’ लगलहुृं | बादमे पटिा आनब डा.  अरुण \nनत िार ीसृं स लाह  ल ेलह ुृं | ओ बी.पी.क दबाइ  एमटास - 5 लीन ि दे लनिि |  ह ुिकनह  स लाह सृं दबाइ  ल ेलासृं लाभ \nभे लनि | कय  स ाल धनर  अह ी दबाइ सृं ठीक रह लीह  | \n  \nबाबू क स ृंग डो मिनह लमे  : \nबाबू  अपि अस् िस् ि श र ीर क  स ृंग घरक ओगर बाह ी कर बा सृं ऊनब गेलाह  | ह ुिका  लग दू  टा निकल्प छलनि \nडोमिनह ल चल  जा नि जत ’ ह म सभ छलहुँ अििा नदल् ल ी ज ान ि जत ’दुिू छोट पुत्र  ललिज ी , र त िज ी छलनिि \nआ एकटा बेटीक पनर िार  छलनि | \nनदल् लीमे एक बेर  पनह िह ुृं रनह चु कल  छलाह , ओनह  ठामक रस् त ा से ह ो ज ािल छलनि , त ें ओतनह  जेबाक  निणवय  \nलेलनि  | \nकैला िेत क काज  क ’ दैत  छलनि, ओकरा दर बाजापर  सुत बाक लेल कहलनिि | ह मर नपनत औत  भाए \nनदलीपकें  कहलनिि, ह मरा  कहुिाक ’ नदल् ली पहुृंचा दैह | \nबाबू  नदलीप स ृंगे नदल्ली पह ुृंनच गेल ाह  | \nफेर  आश्रय-स् िल  भेलनि छोट बेटीक घर  जत ’ बेट ी,जमाए,िानत, िानत ि आ दूटा पुत्र  स ेह ो छलनिि | \nमोि ठीक रह ै छलनि त ओ शोक प्र िचि स ुि ैत  छलाह , अस्िस् ि रह ै छलाह  त  डा. पा ल अििा चड्ढा िन सवृंग \nह ोम जा क ’ नकछु नदिमे ठीक भ ’क’ आनब जाइ त  छलाह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  स भट ा पता र ह ैत  छल  | ह म ह ुिक इलाज  हे त ु आनिवक आिश्य कताक प्रनत पून त व  करबा क प्र य ास कर ैत  \nछलहुँ | \nबह ुत  नदि धन र  एनह  त र ह ें च लल | \nमु दा, एकटा स मय एलै  जे चड्ढा िनसवृंग ह ोम सेह ो इ लाज करबासृं अस मिव  भ’ गेल | \nह मरा  स ू चिा भे टल  जे आब नस् िनत  ठीक िन ह  छनि  आ किि की भ ’ जेत नि तकर कोिो  ठीक िनह  | \nफेर  हमरा  स मक्ष प्रश्न ठाढ़ भ ’ गेल  जे नदल्ली एसगर  जा उ नक सभ गो टे क स ृंग ज ाउ | \nएसगर  जा एब त  न ह िका सब ह क स ुर क्षा क की ह ेत नि आ सभकें सृंग ल ’ जाउ त नह ि का सबह क पढ़ाइ क की \nह ेत नि | \nजीििमे  कय बेर  एह ेि समय  अबैत छैक जे ल गैत छैक जेिा  पनर िार समे त  कोिो  िािपर  कोिो िदी पार  \nक’ र ह ल छी आ िाि ड़ू ब ’ लाग ल अनछ  आ तत् काल नि णवय  ल ेबाक अनछ ज े ककर ा -ककरा  आ कोि -कोि \nचीज कें बचाएब सुनिनश्च त  करू |   \nह म ओनह  स मय स भस ृं बे शी अपिाकें बचयबाक कोनशश  करैत  छी , पनर णाम नकछु िीक आ नकछु अधलाह  \nह ोइ त  अन छ , नकछु चीज बनच जा इ त  अनछ , नकछु चीज िनह  बनच पबैत अनछ , पनर णाम जे अबैत अनछ ,त करा \nअनस् त त् िक न िणव य  मान ि सृंत ो ष क’ लैत  छी | \nह म बैंकक िोकर ीमे छलहुँ , िाज ािाक एक स ेट कुृंजी  ह मरो लग र ह ैत  छलै क | नबिा क्षेत्रीय  प्रबृंधकक \nआदेशक िे हम ककरो  ओ कुृंजी  द’ सकैत  छलहुँ  िे  ओ स् िाि  छोनड सकैत  छलहुँ  | \nह म नपत ाक समु नचत  इलाज क  हेत ु नदल्ली जेबाक लेल क्षे त्र ीय  प्रबृंधकसृं  अिुमनत  हेत ु  प्रािविा केलह ुृं नकन्द्तु \nअिुमनत  भेनट िनह  रह ल छल | क्षेत्र ीय  प्रबृंधक महो द य कें कोिो अनध कार ी उपलब्ध िन ह  भ’ र ह ल छलनिि \n नज िका   ह मरा सृं चाज व लेबाक  लेल  पठा देनिि  | एिा  कय नदि चलल | \nएक नदि ह मर बनह िो फोिप र  स ुनचत  के लनि जे डॉ तटर क अिुस ार  आब नकछु घृंटा क मेह माि छन ि | ह म \nदुिी भ ’क’ क्ष ेत्र ीय  प्रबृंधक म ह ोदय कें कहन लय न ि जे एनह  न स् िनत मे  हमरा  की आदे श दै छी , त िि ओहो कहलनि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजे कोिो स ीन िय र  तलकव कें   चािी द ’क’ अहाँ निकनल जाउ , ह म कोिो  –िे-कोिो  अनध कार ीकें आइ पठा देबै \n| \nह म सपनर िार  निकनल गेल ह ुँ नििा  आरक्षण के ट्र ेिसृं  नदल् ली जेबाक लेल  | \nसृंय ोग  भेलै जे अिु पपुर  जृं.  पर  हमरा  पाँचो गो टे क ल ेल आरक्षण भेनट गेल  | ह म सभ  4 मइ ( 1996)क’ \nसाँझमे नदल्ली पहुृंनच गे लह ुँ, बाबू  अचेत  िनह  भेल रह नि | ह मरा  स भकें देनि नकछु स कार ात् मक पनर ि त वि \nभे लनि, से सभकें अिुभि भ ेल नि | \n कहुिा रान त  बीत ल | सबेरे ऑटो नर तशासृं चड्ढा िन सवृंग  होम ल’ गेनलयनि | डा. ई .  स ी.  जी . नर पोटव  देनि \nकहलनि हम सभ नकछु िनह  क ’ सकैत  छी | \nपु छन लय नि, ई  निचार  क ह ू  जे  कत ’ ल ’ जइ य िु जत ’ सुधा र क नकछुओ आश ा क ’ सक ी, त  कहलनि , सेंट \nस् टीफेंसमे  देनि सकैत  छी , ओिा नह िका लग समय   बह ुत  कम छनि  | \nत त् काल ह म सभ ओही  ऑ टो नर तशासृं स ेंट स्टीफेंस अस् पता ल नबदा  भ ’ गेल ह ुँ | \nह मर बनह ि ो स् कूटरसृं चल लाह, बनह ि सेह ो पाछाँ बैसनल | सभ गो टे  जल् दी -सृं-जल्दी  अस्पत ाल प ह ुृंच’ चाह ैत  \nर ह ी | \nदुघ वटिा भ ’ गे लै, कोिो  स्पी ड ब्रेकर ल ग ह मर बनह ि स् कूटरसृं िीचां िनस पडलीह , सड़क पर नघनसय ा \nगेल ीह,ह ाि बह ु त  नछला गेल छलनि | \nबाबू  आ स च्ची दुिू ग ो टे कें इ मरज ेंसी िाडवमे भर त ी कर ाओल गेल नि | नचन्द्ता दुगुिा भ ’ गेल  | \nसच्ची कें फ्रैतचर िै भ ेल छ लनि , त ें प्लास् टरक’क’ नकछु दबाइ  स भ द ’क’ छो नड़  देल कनि | \nबाबू  द ’ कहल गेल  जे नह िका लेल  24  घृंटा भार ी छनि, 24 घृंटा र नह  गेल ाह  त बू झू  एिि बनच जेताह  | \nबाबू  बनच गेल ाह  |  15 त ार ी िक ’ बाबू  अस् पता लसृं मुतत  भेलाह  | \nमु दा चलबा -नफर बा य ो ग् य  ह ेबा मे  स मय ल ान ग गेलनि | दू  बे र  पुिः जांच लेल जा ए पड लनि | डॉ तटर  दबाइ \nलीन ि  देल निि  आ कतह ु  ल ’ जेबाक सह्म नत सेह ो देल नि  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n17 जू िक ’ बाबू क स ृंग ह म सभ गो टे  नदल्लीसृं डोमिनह ल  िापस  पह ुृंनच गेल ह ुँ | \nओत ’ बाबू कें आँनिक कष्ट भ ’ गेल नि | आृंनिक डोत टरसृं सम्प क व कय ड्रेनसृंग ल ेल नकछु नदि ल’ गेनलयन ि | \nत कर बाद नकछु नदि डेरा पर  रह नि आ नकछु नदि अस् प त ालमे | \nडेरा पर र ह नि त  स ाँझक ’ बह ुत  गोटे  भेंट कर य  अबैत छलनिि , र निज ी आ दुबेजी नि य नमत  रूपसृं अबैत \nछलाह  आ बाबू गीत -गज लक आिन्द्दमे ल ीि   भ’ जाइ त  छलाह  | ह मरो  नलिबा लेल प्रनतनदि तग ादा  करैत \nछलाह, र निज ीकें सेह ो त गा दा  करैत छलनिि , र चिापर  अपि प्र नत नक्रय ा से ह ो दैत छ लनिि | \nबाबू  कै सेटम े पलटू  दादा िार ा गाओल हमर नलिल  गीत  सभ सेह ो स ुिैत छलाह  | चक्रधर  झा,सभापनत  \nचौधर ी,ििीि नमश्र,र ामजी नसृंह  सेह ो सभ  अबैत र ह ैत  छलनिि नजज्ञा सामे | \nएस ई सी एल के र  क्षे त्र ीय  अस् पता लक डा.उमेश नमश्र जी क दबाइ सृं ठीक रह ैत  छ लाह , ह ुिक प्रशृंसक भ’ \nगेल  छलाह  | कििो डा.  स ाह ेब बजबैत छलनिि , कििो ह म जाक ’ नस् िन त  कहैत छन लय नि त दबा इ  ल ीन ि \nदैत छलाह , से कीनिक ’ देब’ लगैत छनलय नि | आिश्य क त ािुसार  डा. साह े बक स ुझािपर नकछु नदि ल ेल \nअस्पत ालमे भत ी से ह ो कर ’ पडैत  छल | \n  \nअपि लोक : अपि दुि  : \nएक नदि बाबू  प्रसन्न  नस् िनत मे  पोत ा -पोत ी सबहक स ृंग गप  करैत रह नि | छुट्ट ीक नदि  छलै | ह महू ँ डेर ेमे  \nदोसर कोठलीमे  रह ी , नकछु न लिैत -पढ ैत  रह ी | \nबाबू  अपि नकछु सृंस् मरण स ु िबैत नधय ा -पूत ा लग बजलनिि जे एकटा स मय छलै जे एम एल  ए आ एम पी \nह मरा  जेबीमे रह ै छल | \nबच्ची साल भ नर सृं बाबू क ल े ल , नध य ा-पूत ाक लेल आ ह मरा  ल ेल एसगर े बहुत  रास काज  करैत छलीह , \nकोिो  काज ल ेल डेर ामे िोकर –चाकर  रािब िीक ि नह  लगैत छलनि | एसगर े भोज ि ,जलिै , प्य , झाड़ू-\nपोछा, कपड़ा  स ाफ़ करब आनद काजमे  पर ेशाि रह ैत  छलीह , बार ह  बजेस ृं पनह िे चाह  छो नड नकछु मुृंह मे  िै दैत  \nछलीह  , बी. पी.क दबाइ  स ेह ो सम य पर िन ह  िाइ त  छलीह |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nतय ो पूनछ  देलकनि , ‘ ह ृं गे माए, एम.एल.ए.-एम.पी. बा बाक  जेबी मे  रह ै छलनि ?’ \nबच्ची जोर ेसृं कहलनिि,’ऊ ृंह .. .. ह मर ा सभ टा देिल  अनछ  |’ \nह म दू िू  बात  स ुििे छलह ुँ :  \n‘एमेले ए म पी हमर ा ज ेबीमे रह ै छल |’ \n‘ऊ ृंह .. . .ह मरा  स भट ा देिल अनछ  |’ \nह मरा  हन र मोह ि बाबू क किा ‘अल ृंकार–नशक्षा’ मोि पनड़ ग े ल छल | \nबच्चीक बात  अनप्रय  हमरो  ल ाग ल , मु दा ह म ओनह  एक पांत ी ‘ ऊ ृंह . .. हमर ा सभ टा देि ल अनछ ’ मे  ब च्चीक \nमोिक िेदिाकें देिल ह ुृं.. .एकटा अभािक इनत ह ास... गो ठुल् ला एत ेक टा घरमे  निराग मि , भनर टोल क ल ोकक \nकरजा, घर लेल गह िा नबकाएब , आिश्य कताक पहा ड़ आ एकटा िोकर ीपर  स भट ा व्य ि स् िाक भार  ... .. | \nमु दा बाबू क ल ेल ई िा तय  एिि बड्ड अस ह्य पीड़ ाक कार ण बनि गे ल छलनि ,एकटा हलचल  मोिमे  उनठ गेल  \nछलनि, की करनि ,एको पल  आब एत ’ र ह ब कनठि ल ाग ’ लगलनि, अपि सभ कपड़ा ,दबाइ  आनद   झोडामे  \nर िल नि आ निदा भ ’ गेल ाह  | पोत ा-पोत ी र ोकलकनि , िनह  रुकलाह , डेरा सृं बाह र  निक नल गेलाह  | \nह म उठलह ुृं, बाह र  गेल ह ुँ , झटकानर क’ ह ुिका लग पहुँचल ह ुृं | \nपु छन लय नि , ‘ कत ’ जेबै ?’ \nकहलनि ,’ ह म नदल् ली ज ा र ह ल छी , ह मरा  िन ह  रोकू  |’ \nपु छन लय नि , ‘ ककरा  स ृंगे जेबै  नदल्ली ?’ \nकहलनि , ‘ निज य  बल ा झा जी  कहिे छनि , ह म नदल् ली ज ा इ त  –अबै त  रह ै छी. .. ह ुिके सृंग ज ेबै, ह मरा  आब िै  \nर ोकू  |’ \nह म कहनलयनि ,’नदल् ली ज ेबाक ह एत  त ह महीं  पह ुृंचा देब, मु दा एिि नकए ? अप िे स ृं सार सृं रूनसक’ जाएब ? ’ \nह म जिैत छी अहाँ आहत  छी , मु दा ई ह ो त  देिू जे स ाल भ नर सृं अह ाँक स ेिा ज े क ’ र ह ल अनछ  तकरा \nएकटा िात य  ल ेल क्षमा िन ह  क ’ सकैत  नछएक ?  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाबू  ठाढ़ भ ’ गेल ाह  | \nह म कहनलयनि , ओकर की त् य ाग  आ यो गदा ि छै घर मे  , से अह ाँ त जिैत  छी | \nबाबू क आँनि डबडबा  गेल नि | \n‘अहाँ देिै नछऐ जे आइ धनर  िोकर  –चाकर  िन ह  रान ि , मोिो िरा ब रह ै छै त ैय ो अपिे  स भ काज  कनर त े रह ै \nछै,बी. पी.क दबाइ  स ेह ो सम य पर िन ह  िाइ त  छै , एह ेि नस्िनत मे  ओकर  एकटा अनप्रय िात य क कार ण ओकर ा \nएत ेक पैघ अपय श ,एत ेक पैघ  दृंड देबै, से उनचत  ल गैए ?’ \nबाबू  काि ’ लगलाह  | \nकहलनि , ‘ हमर ा अहाँ बड़का  अपरा धसृं बचा लेलह ुृं |’ \nबाबू  घू नर  एलाह  | \nघरमे बच्ची सेह ो दुिी भ ेल पड़नल छलीह , ह मरा  स बह क  आहट पानब उठलीह , चाह  बिौलनि | \nसभ गो टे  प्र सन्न  मोिसृं चाह  नपबै गेल ह ुँ | \nत कर बाद फेर  कनह य ो एह ेि  नस् िनत  िन ह  आएल  | \nदुघ वटिा :  \nबाबू क ल ेल निर न्द्तर  डा. साह े बक स म्प कव मे  र ह य  पड़ैत  छल | \nएक बेर  स ाँझक ’ डा.साह ेबसृं  स म्प कव क’ क’ घु र ैत  रह ी , र स् त ामे मोटर साइनकलक आगाँ एकटा स ुगर  आनब \nगेल ै, ह मर गा ड़ी  िनस पड़ल आ ह म सड़कपर  गाडीक स ृंग नकछु दू र  नघनसआइत  गेल ह ुँ जा नह सृं हमर बामा \nह ािमे फ्रैतचर भ ’ गेल  | एक आदमी ह मरा  डोमिनह ल अ स् पता ल पह ुृंचा देल क | \nनबलासपुर  जा क ’ प्ल ास् टर कर ाब’ पडल  आ डे ढ़ मा स छु ट्ट ीमे र ह्य पड़ल | बाबू क इलाजमे दौड़ -धू प लेल अिुज \nर त िज ीकें बजब’ पड़ल | जा धन र  हमरा  ह ािमे प्लास् टर र ह ल रत िज ी डेरा  आ अ स् पत ालक चक्कर ल गबैत \nर ह लाह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nनििेकक उपिय ि :  \nनििेकक उपिय ि ह ेबाक छलनि | \nगा ममे जेिा उपिय िक निनध -निध ाि छै , त ेिा करबा मे  बहुत  िचव  आ बहुत सम य क आिश्य कता छलै | गा म \nजाक’ करू त कम -सृं-कम पन्द्रह  नदिक छुट्ट ी ल ’क’ जाउ, ओते नदि सभ नध य ा -पु त ाक स् कूल -कॉ लेजक पढ़ाइ  \n सेह ो छुटत ै, से जा नि हम निकल्पक िोज कर ’ लगलहुृं | \nह नर िृंश रा य  ‘बच्चि’क आत् म -किा पढ िे रह ी , ओनह मे  ओ नलििे  छलाह  जे तेजी क िैह र मे  के श कटय बाक \nचल ि िनह  छलनि , मु दा बच्च ि जीक पनर िार मे  बहुत  नि नध -निध ािसृं पनह ल बेर  ल ड़का क केश कटाएल  जा इ त  \nछलै क, बच्चि जी  हजामकें आिासपर बज ाक ’ अनमता भ आ अनज त ाभक केश उत र बा  देलनिि | \nबच्चि जी क आत् मकिा पनढ़क ’ लाग ल रह्य जे समय आ  प नर नस् िनत क अिुस ार  पर म्प र ामे नकछु पनर ित वि कएल \nजा सकैत  अनछ  | \nह म निचार  के लह ुृं त ल ाग ल जे एिि जानह  त र ह ें गाममे उपिय ि भ ’ र ह ल छै , आरम्भ मे  अििा बह ुत  नदि \nपनह िे एहेि िनह  छल हेत ै , ओनह  स मय स्् त्र ीक  नशक्षा आिश्य क िनह  मािल  गेल  ह ेत ै  अििा  गुरूक  आश्रममे \nजाक’ पढ बाक चल ि  लड़ के क ल ेल आिश्य क मािल गे ल हेत ै , त ें ल ड़की क उपिय ि िनह  करबा क आ \nलडकेक ल े ल गुरूक आश्रम मे  निद्य ाध्यय ि करबाक लेल  पूिव त ैय ार ीक ध्य ेय सृं नकछु न िनध कएल  गेल  ह ेत ै  \nजान ह मे नकछु-नकछु समय-सम य पर जुटै त  चल  गेल ै आ ित वमािमे  जे स् िरूप, जे निनध -निध ाि चनल रह ल अनछ  \nत ान ह मे  आिश्य क क म आ अिािश्य क बे शी भ ’ गेल  छै | \nकोिो  एह ेि सृंस् िा िन ह  छैक जे अध्य य ि करै जे कोि -कोि अिस र पर चालू निनध -निध ािमे  कतेक आ कोि \nप्रकार क स ृंशोध िक आिश्य कता छै आ तदिुस ार  अपि स ुझाि दै आ ल ोक ओकर पा लि करय  | एह ेि \nनस् िनत मे  व्य न तत ग त  रूपसृं नकय ो आिश्य क त ािुसार  कोिो  पनर ित वि करैत  जाए, सैह  व् य िह ान र क ल गैत छैक | \nएक नदि दुबे जी आचाय व श्री र ाम श माक निषयमे  नकछु स ू चिा देल नि , से िीक लाग ल  | श्री राम श माक कहब \nछलनि जे नििाह  आ अ न्द्य सृंस् कार क निनध -निध ािमे  अिािश्य क बहुत िचव  करब भ्र ष्टाचार कें जन्द्म दैत अनछ \n| ओ कह ैत  छलाह  जे कम -सृं-कम िचव मे  स भ सृंस् कार क पालि करू | ओ एकरा व्य ा िह ा नर क रूपमे  कोिा \nकएल जा ए सेह ो देिबैत छलाह  | ह ुिक अिुयाय ीक सृंख्य ा से ह ो सृंतोषप्र द छलनि | जह ां-त ह ां नशनिर  ल गबैत  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nछलाह, लोककें जग बैत छलाह,नकछु ल ोक और  जुनट जाइ त  छल | सीिा िमे स ेह ो एक बेर ह ुिक काय वक्रमक \nझलक दे ििे रह ी , मु दा ओनह  स मय ओतेक गृंभीर त ापू िवक एनह  निषय पर नि चा र  िनह  केिे रह ी | \nएक नदि दुबे जी सु नचत  के लन ि जे आचाय व श्रीर ाम श मा जी क नशनिर  नचनर नमर ीमे लान ग र ह ल छनि  | नशनिर मे  \nजाक’ देिलह ुृं | िीक ल ाग ल | बच्चीकें स ेह ो ल’ जाक’ देिेनलयनि | ह ुिको िी क लगलनि | बाबू  त पनह िे \nनिर ोध  के लनि , मु दा ज िि अपिो जाक ’ देिलनिि त  िीक लगलनि | ओनह ठामक व्यिस् िापकस ृं गप के लह ुृं \n|उपिय िक नत नि सेह ो निधान र त  र ह ै | घरमे स भ गो टे क बीच सह मनत  भ ’ गेल  | सभ  गोटे  जी पस ृं गेल ह ुँ | \nओही  नशनिरमे  4   जििर ी 1998  क’ नििेकक उपिय ि भ ’ गेल नि |ज्ञा िक स भ बात क स मािेश  भे ल ै | \nअिािश् य क कोिो बा त  िन ह  भेलै | दाि-पात्र मे  स्िेच् छा सृं जे देनलऐ स ैह , कोिो  बन्द्धि िनह  र ह ै , घर आनब \nसाँझमे लगक पाँ च -सात  आद मीक स ृंग भोजि करै गेल ह ुँ | \nबह ुत  नदिक बाद गा म गेल ह ुँ त एक गोटे आनब सुनचत  के लनि जे अह ाँ द ’ सुिलह ुृं त  हमरो  स ाह स भेल आ \nह महू ँ मधुबिीमे गाय त्र ी नशनिरमे  उपिय िक स ृंस् कार  पू णव केलह ुृं | ह मरा  िीक लाग ल | \nलीिसृं ह नटक’ चल बामे  अप ि मोिे िै  मािैत  रह ै छै , मोिकें मजबू त  बिय बाक लेल स त् सृंग अििा मह ापुरुषक \nजीििी अििा आत्मकिा पढ बाक चाह ी | \nजे स मस्य ा ह मरा  स ोझाँ अनछ  स े पू िवम े स ेह ो नकिको सोझां अिश्य  आएल  हेत ै , ओनह  नस् िनत मे  ओ कोि र स् त ा \nपकड़लनि, से जिलासृं म ोि  मजबू त  होइत  छैक | \nगा ममे अनध क ठाम भोज कें प्र धा ित ा देल  जा इ त  छैक , ब्राह्म ण भोज िक प्रधा ित ा | एनह मे  मुख्य  उद्देश्य  गौण भ ’ \nजाइ त  अनछ  | नकछु गोटे  करज ा ल ’क’ अििा िेत  भर िा ध ’ क’ अििा   बेनचयोक’ भोजक परम्पराक पालि \nकरब धमव बुझैत छनि | \nशास् त्र  औ र  पर म्प र ाकें ठीकसृं बुझबाक आिश्य कता छै | जान ह समयमे  ब्राह्म ण ल ोकनि  निद्य ाध्यय ि आ निद्य ादा ि \nमात्र  करैत छलाह , भनिष्य ले ल स ृंचय  िनह  करैत छलाह , पाँ च घर  भीि मांनग क ’ जी िि-य ापि करैत  छलाह , \nओनह  स मय ब्राह्म ण भोज िक औनचत् य  आ म ह त् ि बूझल जा  स कैत  अनछ  | ित वमाि सम य मे  ओ नस् िनत  िन ह  \nअनछ, त ें अपि-अपि नििेक सृं आ प नर नस् िनत क अिुकूल िीक परम्पराक स मािेश  क एल जा  स कैत  अनछ  | \nजीििकें स र ल, सह ज आ स् िस् ि बिय बाक प्रय ास ह ोइ त  रह बाक चाह ी | कोिह ु आयो जिमे अिािश्य क भ ीड़ सृं \nआ अिािश्य क िचवसृं बचबाक चाही |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनचन्द्तक ल ोकनि कहैत  छनि  जे बच् चाकें त ि -मिकें  स्िस् ि रिबाक निनध  नसिय बाक  चाह ी , िूब श्रम कर ब \nआ स नद िि इमािदार ी आ स त् य क माग वपर चलबाक आ केह िो नस् िन त मे  गलत  माग वपर िन ह  चल बाक बात  \nनसिे बाक आय ोज िक उत् सि   ह ेबाक चाह ी उपिय ि | \n  \nबाबू क अृंनत म अध्या य : \nबाबू  नदल्लीसृं एलाक बाद डेढ़  स ालस ृं ब ेशी धनर  कहुिा र ह लाह  | \nफेर  एक बे र  रीज िल हॉ न स् प टल मे  भत ी भे लाह  | पल टू मु िजी  दादा  आएल रह निि भें ट कर ’ त  अस् पता लेमे  \nह ुिका बाबू  गीत  स ुिय बाक लेल नज द्द कर ’ लगलनिि | दादा  हुिका भरो स देलनिि ज े अह ाँ अस् पता लसृं \nडेरा पर ज ाएब त ह म अहाँकें  एक नदि अिश्य  आनबक ’ गी त  स भ साज -बाज क स ृंग सुिाएब | \nबाबू  अस् पता ल स ृं डेर ापर  आनबय ो गेलाह  | अस्पत ालमे ग्लू कोज  बहुत  चढ ल  र ह नि, बाबू कें भेलनि जे आब \nएकदम ठीक भ ’ गेल  छी | \nडॉ तटर कह िे छल ाह  जे यनद  एनह  अिस् िामे फ्रैतचरसृं बाँ चल  रह नि त  नकछु मास अ ििा सालो जेिा -त ेिा \nजीबैत रन ह  स कैत  छनि | \nह म सभ सत कव रह ैत  छलह ुँ जे ओहेि नस् िनत  िन ह  आबनि , मु दा म त् य ु त कोिो -िे-कोिो  रस् त ा त ान कए ल ैत  \nअनछ, ओकरा के स भ नदि रोन क स कैत  अनछ  !  \nएक नदि  अपिेस ृं कुर सी ल ’क’ बाबू कोठलीसृं बाह र निकनल  गेल ाह आ कुर सी िेिे  िनस  पड़लाह | कमजोर  \nदेह, नबमार ीसृं ट ू टल  देह  छलनि, डांडमे फ्रैतचर भ’ गेल नि  | \n  \nओनह  नदि ज े बाबू  िस लाह  से फे र  उनठक ’ ठाढ़ िनह  भ ’ सकल ाह, नबलासपु र मे  डॉ तट र सृं स म्प कव केलह ुृं | \nडॉ तटर सड़ि सृं रक्षाक ल ेल नकछु दबाइ  ल ीन ि दे लनि आ कह लनि , आब पैघ सपिा देिब छोड ू  | \nबाबू  स ेह ो नह म्म नत  हा नर  गेल ाह |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n30 अप्र ैलक’ र ान त मे  नस् िनत  ख़राब देनि री जिल अस् पता ल  ल ’ गेनलयन ि  | ह मरा  स ृंगे स ेंट्र ल स्कूलक नकछु \nनशक्षक स ेह ो छलाह  | \nडॉ तटर आला ल ’क’ जांन चक’ कह लनि , ‘ अब िहीं  हैं |’ \nघर घुर बाक लेल साध िक व्य िस् िा िन ह  भ ’ र ह ल छल | \nअस्पत ालक निदेश क मोह न्द्ती  स ाह ेब उडीसाक छलाह | \nह मरा  स ृंग सेंट्र ल स्कूलक नशक्षक छल ाह  श ीत  स र, ओहो  उडीसाक छलाह  | ओ कह लनि , रुनकए मैं मोह न्द्ती  \nसाह ब को कहत ा ह ू ँ , मे र ा उिसे अच्छा स म्बन्द् ध ह ै | \nशीत  स र  मोह न्द्ती  स ाह ेबकें फोि क ’क’ कहलनिि सभ  बात  आ एम् बुल ेंसक व्य िस् िाक अिुरो ध केल निि | \nमोह न्द्ती  स ाह ेब कहलनिि ,आपिे म ुझे सू नचत  कर नदय ा , अब तो निय मािुस ार  कल  पोस्टमाटवम  के  बाद ह ी डेड \nबॉ डी दी जा सकत ी ह ै , कल  श ाम हो ज ाएगा  | \nसभ निभागक अपि -अपि निय म ह ोइ  छै | मोह न्द्ती  साह ेब  मजबू र  छलाह , शीत  स र कें कहलनिि , मु झे नबिा \nकहे ल े गय े रह त े तो अल ग  बात  िी , मु झे कह नदय ा त ब तो निय मािुस ार  चल िा ह ो गा  | \nशीत  स र  अपिाकें दोिी मािैत ह मरा सृं क्षमा य ाचिा  कर ’ लगलाह  | \nह म कहनलयनि , अहाँ त ह मर ा मदनत  कर ’ चाह ैत  छलह ुँ ,अहाँ अ पिाकें दोिी नकए मािैत  छी , भ’ सक ैत  अनछ  \nह मर नपता  मनरय ोक ’ ह मरा  न कछु नसियबा क कोन शश क ’ र ह ल होन ि | \nडेड बॉडीकें आइस रूममे स ु र नक्षत  रिबाक ल ेल श ुल्क  जमाक’ क’ बैनस क’ भोरक प्रतीक्षा कर’ लगलहुृं | \nशीत  स र  स ेह ो भनर  रान त  ह मरे स ृंग र ह लाह  | \nभोरे हम डेरा मे  िबनर  क ’ क’ र निज ी ओत ’ गेल ह ुृं | \nर निज ी दुबे जी ओत ’ ल ’ गेल ाह  | \nदुबे जी नगन र जी ओ त ’ ल ’ गेल ाह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनग नर ज ी कह लनि , चल ै चल ू  अस्पत ाल | \nत ीिू  गोटे  निदा भेलह ुँ | \nर ीज िल अस् पता ल ल ग नगन र जी कह लनि , आप ल ोग  चनल ए ,ह म त ुर ृंत  आ र ह े हैं | \nह म सभ अस्पत ाल गेलह ुँ | \nनकछुए कालम े कतह ुसृं फोि एलै | \nडॉ तटर साह ेब कहलनि , आप ल े जा  स कते हैं , एम्बु लेंस भी आ र ह ा ह ै | \nह म पु छन लय नि ,’और  पोस् टमॉ टे म ?’ \nकहलनि, आदेश नमल  गय ा ह ै , आप ही चार  ल ाइ ि नलि दीन जए कब स े बीमार  िे ,अब प ोस् टमॉ टे म की जरुर त  \nिह ीं ह ै | ह म सृंक्षेप मे  न लनिक’ देनल य नि, र नि ज ी ,दुबे जी,नग नर  जी  त ीिू   गो टे गबा ह क रूपमे  हस् त ाक्षर  \nकेलनिि | \nनग नर ज ी सभ  बात  कहलनि | \nओ कोिो िेताज ी लग गेल  छलाह , ह ुिका सभ बात  कहलनिि ,ओ अ स् पता लक स म्बनन्द् धत  अनध कार ी सभ कें \n कहलनिि , ठाकुर  स ाह ब स े नििर ण नलिाकर , उस पर  गिाह ों का ह स् त ाक्षर  ल ेकर डेड बॉ डी स ुपु दव कर \nदीन जए, प्रबन्द् धि आ िािा मानि गेल ै  | \nएम्बु लें स स ेह ो उपलब्ध भ ’गेल  | \nनकछु गोटे  ल कड़ी क प्र बन्द्ध केलनि | \nर निज ी,दुबे जी,नग नरजी – ई  ती िू  गोटे  त गत  ल गभग दू  ब र िस ृं बाबू क नजज्ञा सामे अनधक काल अनबत े रह ैत  \nछलाह, अस्पत ालोमे  जा क ’ दे िैत  रह ैत  छलनिि , ई  स भ त  रह बे करनि , नििेक छलाह े , ििीि नमश्रज ी, चक्रधर  \nझा जी ,माय ाकांत  झा जी,दुबे  जी क छोट भाए , दीन क्षत जी,मु निय ा ज ी , र ाज ेंर अग्रिाल,अश फी मृंडल,सुर ेश प्र साद \nसाह ु,निज य  कु मार  श्रीिा स् त ि , दल प्रत ाप,श्य ाम नकशोर, मिुर ा िा ई , बैंकक स्टाफमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबालाक ष्ण िज ी,नत ग् ग ाज ी,िडग  नसृंह,र ाम क पाल औ र  बहुत  गोटे  स ृंग आनब गेलाह  | मु निय ा ज ीक िेत त् ि मे  \nऔपचान र कता ह ुअ ’ लाग ल | \nसभ औपचान र कताक सृंग आ िासस ृं नकछुए दूर पर अन्द्त्य ेनष्ठक प्रबन्द् ध कएल गे ल | \nसाँझमे ििीि नमश्रजी ह ल्दी बा ड़ी  गेल ाह  | पी.सी.ओ.सृं नदल्लीमे  दुिू  भाए, बनह ि- बनह िोकें आ प टिामे  मामाकें \nफोिसृं सू चिा द’ देल गेल नि  | \n  \nगय ामे श्राद्धक व्यिस् िा :  \nनदल् लीसृं दु िू  अिुज ललिज ी  आ रत िज ी एला ह , बनह ि सच्ची बुच् चीक सृंग एलीह  | \nबसृंत क बी.ए.अृंनत म िषव क पर ीक्षा ल ग आनब गेल छलनि | चानर  स ाल प नह िे म ाय क श्राद्धक स मय गाम मे  \nर ह बाक कार ण न ह िकर  पर ीक्ष ा छू नट गेल  रह नि आ दोस र  स ाल बारह िींक परी क्षा देबा मे  बहुत  कष्ट भेल रह नि \n| आब एनह  बेर  य नद गा म ज ाक ’ श्राद्धक स भ काज  करै छी  त फे र  बहुत  झृंझट उपन स् ित हए त , त ें \nनिकल्पपर न िचार  करै गेलह ुँ | \nकय  गोटे सृं निचार-निमशव भे ल | \nअन्द्त मे  गय ामे श्राद्ध नक्रय ा सृंप न्न  कय डोमिनह ल आनब ज त े गोटे  कनठय ार ी गेल छलाह हुिका सभकें आमृंनत्र त  \nकय  भोज क औ पचान र कता पू णव क र बापर  स ह मनत  भेल | अनस् ि स ेह ो ओतनह  निसनजवत  करबा क निणव य  ल ेल \nगेल  | \nपटिामे  छोटका मामा छलाह , ह ुिका सभ बात  कनह  देल गेल नि | \nह म सभ गो टे  डोमिनह लसृं ए कटा जीप आरनक्षत  क ’ क’ अृंनबकापुर  होइ त  गर बा र ोड जृंतशि पहुँचल ह ुृं | ह म \nअपिे स ृंगमे अनस् ि स ेह ो ल ’ िेिे रह ी | \nपटिासृं मामा सेह ो एलाह  | \nगय ामे फल्गू  िदी छन िि , ह ुि का गुप्त  गृंगा कह ल जा इ  छ नि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनकछुए मानट हटे लासृं जल न िकनल जाइ त  छैक | ओिा ओ िदी स ू िल  रह ैत  छैक | \nनिद्य ापनत क ओ किा पढ िे रह ी , नसमनर य ासृं बहुत पनह िन ह  कहा र  स भकें रोन क दे लनिि , सभ िानक गेल छल , \nकहलनिि ज े हम एत ेक दूर धनर  आनब गेल  छी  त  माए  अपि पुत्र  ल े ल नकछु दूर  िनह  आनब स कैत  छनि ? \nचमत्कार  भेलै , भोरे स भ तय ो ज ाग ल त देिल क गृंगा  ओत ’ धन र  पह ुृंनच गेल  छलनिि | \nह महू ँ ओनह घटिाक स्मरण करैत  मोिे मोि कहन लय नि , ह े माँ गृंगे, ह मरा  बूत े स े स ृं भि भ ’ सक ल स े क ’ \nर ह ल छी , जे त्रुनट भेल  ह ोइ त करा  अहाँ  पूणव  क’ देबै  | \nह म सभ ओतन ह  रह ी त  एक  आदमी एलाह  कहैत , अहाँ सभ जल्दी  हटू ओत ’ सृं, गृंग ा ह ह ा एल आनब रह ल \nछन ि | ह म सभ ऊ पर चनल  गेल ह ुँ आ िोड्बे काल मे  ओ  स ू िल  िदी लबालब भनर गेल ै | ओनह  ठामक पृंडा \nसभ कहलनि जे कनह य ो -कनह य ो एिा ह ोइ  छै , फेर  धीर े -धी र े पान ि कम होमय  ल गैत छैक | \nगय ा धाममे  सभ गो टे क रह बाक व्य िस् िा भ ’ गेल  छल | \nिीक जकाँ स भ काज  स ृंपन्न  क ’क’ ट्र ेिसृं गर बा र ोड जृं तशि आ ओत’ सृं बस सृं  अन म्बकापुर आ ओत’सृं \nबससृं डोमिनह ल पह ुृंनच जाइ  गेल ह ुँ | \nडोमिनह लमे  जे स भ दाह  नक्रय ामे सनम्मनलत भे ल  छलाह , ह ुिका सभ गो टे कें निमृंत्र ण दए भोजिक व्य िस् िा \nकएल गेल  | \n  \nबसृंत  बी.ए. अृंनत म िषव क पर ीक्षामे  स नम्मनलत भे लीह, त ैय ा र ीमे बाध ा त  भेबे केलनि , मु दा साल बबाद िै भे लनि , \nबी. ए.उत ीणव भेलीह  | \nगत  कए बरिसृं ह मर प्रािन मकत ामे अपिे छल ह ुँ , ह मर िो करी छल ,ह मर नपता  छलाह | नध य ा-पु त ाक नशक्षाक \nसमु नचत  व्य िस् िा करबा मे  ह म अस फल  रह लह ुृं , एकर पनर णाम हुिका सभकें भोग ’ प ड़लनि | \nबाबू क प्र स् िािक बाद ह मर प्रािनमकत ामे नध य ा -पु त ाक नश क्षाक स मु नचत  व्य िस् िा करब  आएल , मु दा त ाध नर  बहुत  \nदेरी भ ’ चुकल  छ लै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै निली आ नििेक नभ लाइ  गेल ाह , कोनचृंग सृंस् िािमे एक स त्र  रह ै गेल ाह  | िसन्द्त एम.ए. (अिव श ास् त्र  )मे  िाम \nनलिौल नि | \nस् िािा न्द्त र ण : \nह मरा  डोमिन ह लमे  पाँच साल सृं बेशी भ ’ गेल  छल | अिु र ोध पर स् िा िान्द्तर णक आदेश   एक बेर  तेह ेि समय \nआएल छल जिि बी.ए.अृंनतम िषव मे  छ लीह  | पता  चल ल जे एिि यन द नबह ा र  जा इ  छी  त ओत ’ बी. ए.प्रिम \nिषव सृं श ुरू कर’ पड़त नि, अही  कार ण ओनह स् िीक नत कें अस् िीकार  कर ’ पड़ल | \nत कर बाद एक बेर  पदोन्न न त क अिसर  आएल , मु दा ह म सफल  िनह  भेलह ुँ | \nपाँ च स ाल बाद हमर ा मध्य प्रदेशक नसििी नज लाक एक टा श ािामे  स्िािा न्द्तर णक आदेश   प्राप्त भे ल | \nह म चाह ैत  र ह ी ज े एह ेि स् िा िपर होइत य  ज ान ह  ठामस ृं नब ह ार  जेबाक ल ेल ट्र ेिक स ुनिध ा र नहत इ  | \nर ाय पु र  गेल ह ुँ | य ू नि य ि क  महा सनचि एम.के.अग्रिाल स ा ह ेबसृं स म्प क व के लह ुृं | आृंचनलक काय ालय गेल ह ुँ | \nह मरा  एकटा निकल्प दे ल गेल  ‘कोत मा ’ शािा | कोत मामे  रेलिे स् टे शि छै , ओत ’सृं अिू पपुर  आ अ िू पप ुर  \nजृंतशिसृं पटिाक ल ेल ट्र ेि उपल ब्ध होइ त  छै | \nह म स् िीकार  क ’ लेलह ुृं | \nनचनर नमर ी आ को त माक बीच मिेन्द्रगढ़मे  िीक कॉ ल ेज छै आ िीक आिास स ेह ो उपलब् ध भ ’ सकैए, त ें निणवय  \nलेलह ुृं जे पनर िार  मिेन्द्रगढ़म े  रान ि अपिे मिेन्द्रगढ़सृं कोत मा जा एब | जेबा-एबाक ल ेल ट्र ेि छै , से पत ा चलल  \n| कोत मा श ािाक ल ेल स्िािा न्द्तर ण आदे श ल ’ क’ र ाय पु र सृं डोमिनह ल घुर लह ुृं | \n15.06.1999 क’ ह म डोमिनह ल कोनलयर ी शािा स ृं भार मु तत  भेलह ुँ | \n( क्रमश ः )  \nपटिा /  13.12.2021 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज्ञ ाििर्द्षि क ं ठ \nज ाल ं धर-य ात्रा \n    पवर य ोज ि ा-ऑवफसमे  आइ  हू वल -मावल म िल  िैक। जे साह ेब हर  स ंविकापर  'विमशष'  वलवख   संभाग-िभ ार ीसँ  \nतय-त मन्ना  कयिे वबिु कवह य ो  'य िािस्ताव ित '  वलवखते िवह  िलाह ,िएह  स ाह ेब आइ ह ाइ ं  -ह ाइ ं फाइ ल स ाइ ि क' \nर ह ल िविि। र त ुका ट्र ेि िव ि। जव ह य ा साहेब मु ख्य ालय िो ड़ै िविि त व ह य ा ह ुिकर  एम्बे सडर मे  दूटा एय र बैग \nधर ाइ  िैक। एकटामे  पाइ  भर ल रह ैत  िैक। ड्राइ िर  श ोएब केँ स भट ा बू झल रह ैत  िैक । साह ेब क्िा टष र  िवल \nगेल वखि। िल ैसँ पवह िे श ोएब केँ पुिलविि- \n\"दू िू  बैग र ख दे लह ू ? \"  \nकहलकवि-\"एमरी कोिो टस कबे ि कल कै। एक्केगो बैग हय  स मािबला। \"  \nसाह ेब पैजामासँ  बाह र । एकाउं ट्स  अफस र केँ फोि लगेल वि - \n\"का र े, ह म मर गेली का?कहाँ हय  स ाले  कंपोिेंट इंिाज ष के  िात ी स ब? आबे दे जा लंधर  स े। \"  \nजिाब भे टल वि-\"आ रह ली ह '  हमिी सर । वपत ा य ल ि जा उ। \"  \nत कर बाद एकाउंट्स अफस र  ऑ वफसमे  फिक' लाग ल - \"त िको लाज  ल गै हय  कोवढ़ य ा कंपोिेंट इंिा जष स ब \nके? र े के करा िा म पर कोिो  दूगो  पाइ  दै हौ? ओकाद ह ौ  के करो बाप के? बमकल हौ साहेब। बेट ा बेमार  हइ , \nत ैसे!आबे दे ह ी ओन्नी स े। भें ट  करेतौ बपवह य ा से .. .\"  \nत ाित  एकाउंट्स स ेक्शिमे भ ीड़  ल ाव ग गेलैक। धा इ ं -धा इ ं स् टाफ स भ जू ट' लगल ैक। स भक वलफाफ ल'  \nएकाउंट्स  अफस र  स ाह ेबक क्िाटषर पर गेलाह । संगे टीशि िोव ड़ एलविि।  \n     आइ पंरह वदि क बाद स ाह ेब घु र लाह  अवि । कोिो  कंपोिेंट इंिाज षक वलफाफ िवह  पकवड़  रह ल \nिव िि। सभ अिरज मे  पड़ल अवि । एकाउंट्स  स ेक्शिमे फेर  स भ जुटल । एकाउंट्स  अफसर  बावज रह ल िवि - \n\"साह ेब बदल  गेल ि साफे -साफ। बेट ा के इंज ीव िय व र ंगमे िा उँ वल खा के आयल रह लि। त त िा ि र ैवग ंग कलकै \nआ बरज ोर ी ड्रग्स वख य ाबे ल गलै  जे स िकल लेखा करै ह इ । एक्केग ो बेटा ह इ ि । साह ेब  बड़ा  रोऐत  र ह लविि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ' । ब ोलै त  रह लविि ह ' -ह म त '  बरबाद ह ो गेली ह ो ए. ओ.  स ाह ेब। भोग भोग र ह ली ह ' । ई  जा लंधर -वट्र प बदल \nदेल को लाइ फ। की ह ोइ य ' ,की  कवह य ो ? गू ड़ के म ार  धोक र े जिै हइ .. .\"  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ॉ . वकश ि क ार ी ग र \nपु रूस् क ार ी गुगा पुरू स् कार  बँटा ड कैत  (ह ास्य  कटाक्ष)  \nबाबा  बड़बड़ ा इ त  र ह ै वघिा गे ल वमविला मैविली.  इ मैवि ल डकैत  आ गुगा  स ब पुरूस् कार ी खेल मे त िंबल ो \nघाटी डकैत  के  काि कावट ल ेत  की?  एकरा सबके कोिो ल ाज  धाख िै आ कोि झड़कलहा  के  पुरूस् कार ी \nधू त ै के  ल ाज  िै? वकत ाब व ब काइ  िै िैहे ल ोक पढ़ लक ै  िैह े आ िवरष्ठ साव ह त् य का र  हेबाक दाव बए िूर  र ह ैए ई  \nडकैत  स ब. मिमािा पर  उत ारू य ै जे हमर ा के की कए ल ेत ?  िास् त ि मे  वमविला सम ाज क ल ोक सब स ेह ो \nिोर िुकबा यै त अई  डकैत  सबके मिमािा  के  रोकत ?  के  मंगत ै जिा ब, केकरा मािे मत लब िै?  \nह म बजली ह ौ बाबा वभंसर े  व भंस र े की हो गेलह ो?  घर  मे डकैत ी ह ो गेलौ?  की कोइ  भांग  खु आए देलकहो ज े \nबाबा  तोंई  ए िा बड़बड़ ाए रह लौ?  पुर स् कार  त गेल  जा इ  ह इ  ओकर ो कह ू ँ डकैवत  ह ोलै इ ए?  हमर गप स ुि बाबा  \nह ां ह ां के हँसे ल गले  आ बो ललकै हौ कार ीग र  तो र ा सबट ा य िािष बुझल िह  आ यिािषिादी  ल ेखि माध्यमे  \nलोक के पुरूस् कार ी धू त ै के  देखार  विन्द्हा क कए दै िहक? आ अ खैि अिवठय ा के हमरे स  पुिै िह  आ \nह मरे स  स ुिै िाह ै िह ?  हम बोलल ी य ौ बाबा ह म कोिो  िोर  डकैत  के  वगर ोह  मे र ह ै िी की?  हमर ा \nपु रूस् कार ी िोर ी डकैती  ब ार े मे  कु िो  िे बुझल  है क? बलू अहीं  स ाफ साफ कहू  जे  पुरूस् कार ी डकैती  की \nहइ? \nबाबा  बोललकै देखै ि ै िह क जे मै विली सावह त् य कार  स ब  िोर  डकैत  जेंका अपि वग र ोह  बिेिे  अवि . ज ेह ेि \nवग र ोह  त ेह ेि पु रूस् कार  बँटा डकैत  आ तेहिे पुरूस् कार ी गुगा स ब. ई  स ब तेिा हो ह ो  करत ह  जे एकरे स ब \nदुआर े वमविला मैविली बांिल  होउ?  आ एव ह  धू त ै मे इ सब वमविला मैविली  क े अप ि बपौत ी बुवझ कब्जा \nजमौिे र ह ल. कत ेक िाम ग िवबअह?  स ाव ह त् य  अकादमी, मै विली भोजपु र ी अकादमी, वमविला मैविली सवमवत, \nलेखक सं घ, पवर र्द कतेको एह ेि वग र ो ह  आ तेक्कर गुगा  सब वमल ी मैवि ली पुर स् कार क डकै वत  मे ल ाग ल य ै \nकी?  य िािष कहबह क त  ड कैत  आ गुगा  स ब बतकुट्ट बैल  क अप्प ि िल क पिी कुकृत् य  के  झँपै  के  वफर ाक मे  \nर ह त ह . मैविली पुर स् कार  मे कोिो विष्पक्ष व्य िस् िा क त ौ िै भ ेटतह ?  जेहेि वग र ो ह  आ  जेहेि गुगा तेह िे \nपु र स् कार  बँटा डकैत ी.  अवह  दुआर े त मैविली पुर स् कार  स ब महत् िह ीि भ गेल ै आ वघिा के  राव ख दै  जा इ  गेल ै. \nय िािष कहक त  उिटे हमरे  तोर े  कुंवठत  कवह  िल कपिी  करत ह . उ डकैत गुगा स ब अपिे कतेक कुंवठत  \nअवि ज े विष्पक्ष व्य िस् िा के बात  पर  कपर फोर ी पर उ त ारू भऽ जेतह  की?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म बाबा  स  पुिली जे पुरूस् कार  देलकै आ भ ेटल ै त अ इ  मे पुरूस् कार ी डकैत आ गुगा कैसिे हो गेल ै?  बाबा \nह ां ह ां के बोलै ल गलै  हौ कार ीग र  त ह ू ँ स बटा हमरे मुँह े अइ  पुरूस् कार  बँटा डकैत  स बह क दे खार  विन्द्हा र  \nकरेबह  त हैइ ए लैह  स ुिह अ  स बटा वकर दािी.  एकटा गप  कहअ हमर त ो ह र  य िािषिा दी वबिा र  वमल ै िह  आ \nअपिा स ब त कोिो वगर ो ह ो मे  िै रह ै वि. त इ य ो ह म त ो र ा बसहा बरद पुरूस् कार  द वदय अ आ तू ं हमरा  \nवमविलांिल टु डे पत्रकावर त  पु रू स् कार  बाँ वट दैए त  इ पुर स् कार ी डकैवत  भेलै की िै?  विन्द्हा  पवर िे, सर  \nकुटमार ी,  वह र ो ह बादी  ह ोह का र ी , संय ोज कीय  जोग ा र ी बले  मै विली पुरूस् कार  ल ू ट म िल  िै आ उिटे अिका \nउपदेश जे झरकल म ुँह  झप िै िीक त अइ डकैत सबके अपि वकरदािी वकए िै देखै िै. एकरो सब ले ल \nकहबी बित ै िे पुरूस् का र ी ड कैत  के  अपकर मी मु ँह  उघार े िीक. पुर स् कार ी डकैत सब  िैह  ति विष्पक्ष \nव्य िस् िा बेर  ह र ह ड़ी  बज्जर  खैस पर ै िैन्द्ह  की?  \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआश ीर् अिविन्द् ह ा र \nह े वशि \"  एकर ा गजल कव ह त ह ुँ\" ह ोइ ि ला ज  (आल ेख) \nकोिो  ल ेखक केर  एकटा मु ख् य  विर्य , मुख्य  विध ा आ मु ख्य  तेिर  र ह ैत  िै जकर ा पूर ा दुविय ाँ जा िै िै।  मुदा \nत ाह ी संगे ओवह ल ेखक केर  वकिु एहि  बात  र ह ै जे दु विय ाँ िै जा िै िै आ जवह य ा जािै िै त वहय ा आश्चय ष \nलाग ै िै जे वह िकर  ईह ो रूप  िवि ।  ई रूप िका र ात् मक ह ेत ै स े हम िै कवह  रह ल िी मुदा िी को पक्ष जँ  \nिुकाएल रह ए त ँ स ािषजव िक भेलापर  आश्चय ष होइ त े िै। ए ह िे स ि अिुभि ह मरा  िो.  भैर िेश्वर  झा द्वार ा \nसंपावदत  \"वकर ण स मग्र -खंड िावर , भवक् त  एिं श्रृंगार  गी त  स ंग्रह ःर समंजर ी\" िा मक पोिी पवढ़ भे ल।  ई पोिी \nडा. काञ्िीिाि झा 'वक र ण' जीक भवक् त  एिं श ृंगा र परक र ििाक संग्रह  अवि ।  \nभवक्त  आ श ृंगा र  ता ह ू मे  काञ्िीिा ि झाज ी द्वार ा वलखल ।  जखि वक वकरणजीक मु ख् य  तेिर  िवि  य िािषिादी  \nर ििा आ ओकर  पोर्ण।  एह ि िै िै जे भवक्त  िा शृंगा र  वलखब अपरा ध िै मुदा उप र े कहलहुँ जे मुख्य  \nत ेिर क बाद जँ आि त ेिर सँ पवर िय  हो इ त  िै त खि आ श्चय ष ल वग त े िै। आ से आश्चय ष पोिीक भू वमकामे स ेह ो \nभे टत।  आ एहि -एह ि गौ ण पक्षकेँ पाठक ल ग आिए ब ल ा साधुिादक पात्र  िवि।  तँ इ  भैर िेश्वर जी से ह ो \nधन्द्य िादक पात्र  िवि ।  मुदा एव ह  धन्द्य िादक संगे हम ई ह ो स् पष्ट कऽ दी जे वकिु व बंदुप र  वह िक स ंपादि \nकमजोर  रवह  गेल  िवि  जक र  ििष हम आगू  करब।  तैय ो भै र िेश्वर  जी  धन्द्य िादक पा त्र  रह बे कर त ाह।  \nभै र िेश्वर जी अपि भ ू वमकामे कविक िार ंवभक कालक िणष ि आ हुिकर काव्य  श ैलीक ििष  के िे िवि जे वक \nपयाप्त  िै अवि ।  पय ाप् त  िै अवि  मािे जे बहुत र ास म ह त् िपूणष वबंदुकेँ  िोड़ ल गेल  अ वि ।  िािीि कालमे  \nकोिो  मू ल कविकेँ अपि भ ार् ाक अिुरूप बिा कऽ िस् त ुत  करब अपरा ध िै हो इ त  ि लै मुदा आब एवह  ििृवतकेँ \nह ेय  बूझल जा इ त  िै। बौ र्द् कवि भु सुक पाद के र  रििाक अिुिाद कबीर  के िे िवि तँ जय देिक रििाक \nअिुिाद विद्य ापवत।  दामोदर  व मश्रजी क हिुमािपर आधाव र त  िाटक के र  अिुिाद रामिवर त  मािसमे  भेटत।  \nत ेिावहत े ज्य ोव त र ीश्वर  कृ त  धू त षसमागम के र  अिुिाद अंधेर  िगर ीमे भे टत।  जँ वकरणज ीक र ििा ज े वक एवह  \nपोिीमे स ंकवलत अवि त ाव ह मे  स ेह ो अिुिाद करबाक ि ािीि परंपर ाकेँ पालि केलाह  अ वि  जेिा वक पृष़् -17 \nपर \"िी ल कल ेिर  मुर ली मिो ह र \" रििा ।  ई शु रूआत अव ि ज ँ पोिी पढ़ैत  जेबै तँ ए ह ि उदाह र ण भेटै त  िवल \nजाएत ।  भैर िेश्वर जी एव ह  वबंदुकेँ  अपि भ ू वमकाम े िै उठा सकल ाह  अवि  जा वह  कार णसँ आजुक पाठक \nवकर णजीपर  िकल क आर ोप ल गा  स कै िवि।  \nपोिीक बहुत  रास रििाक संगे रा ग -भास  के र  उल्ले ख भे ल अवि  जे वक िीक अवि ।  स ंगे -संग गीत क ि कार  \nय िा वतर ह ुत  बटगिि ी आवद क उल्लेख भ े ल अवि  जकर ा भूव मकामे स ेह ो कह ल गेल  अवि।  मु दा भूव मकामे जे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएवह  स ंगे एक िीज  िू टल  अवि  ओ अवि \"गजल\"।  एव ह  पोिीक पृर्् ्ठ -8 7  पर  आ तावह सँ आगू  वकिु रििा क \nउपर गज ल श ब्दक िय ोग  भेल अवि  आ एवह  स ंबंधमे भू व मकामे वकिु िै कहल गे ल अवि।  आगू  बढ़ ी त ाव ह सँ \nपवह िे अ ह ाँ स भ गज ल ल ाग ल रििा सभकेँ प ढ़ -देवख ली से  िीक र ह त ।  \n1 \nविय े अपिा िैिा स ँ िैिा वम लाउ अह ाँ  \nअपिा कोइ ली िय िा के  स ुर  स ुिाउ अहाँ  \n \nदेवख मु खिंर िे य वस युगपय ोध र  उन्न त े \nपाि र वित अधर  पल्लि म दि मम दस ंत े  \nअपिा कु सवमत  िात ी मे िात ी लगाउ अहाँ  \n \nकुसुम कोमल  बाह ुलवत  स ँ बा वन्द्ह  िु मबि दे ह ु मे  \nबसह ु कावञ्ििाि के मि मृ द ु ल बीि मे  \nह मरा  स ँ य ौिि के  स ेिा कर ाउ अह ाँ।  \n(पृष्ठ -87) \n  \n2 \nकन्द्ह ैय ा कन्द्त सङ स वखय ा खेलबै आजु हो र ी  \nपवह वर  कय र ेसमी स वड़ य ा उ ड़ेबै भवर  झोड़ ी  \nिल ेबै काज वर त  अँवखय ा सु वत ख -वत ख िाण ह वर  व र पु  के ।  \nसुिेबै  फगु आ ल ोभेब ै वित्त  स ाज ि के  \n \nिावर क माि ई य ौिि पह ुक उत् संग मे बवस के  \nकावञ्ििाि वपय  के  हम िढ़ े बै विह ुँसी ह ँवस के।  \n(पृष्ठ-88) \n \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n3 \nकन्द्त  वबिा  कावमिी खे लाएत  कोिा \nभािु वबिा कमवलवि फु लाएत  कोिा  \nिन्द्र वबिा िवन्द्रका अमृ त ाएत  कोिा \nमे घ वबिा दाव मवि विलस ाएत  कोिा  \nकावञ्ििाि वििु ल त ा मुकुला एत  कोिा \n(पृष्ठ-95) \n \n4 \nत ोव र  मदभरी य ौिि िसाबए ह मे  हो  \nओठ पर लाल ी  त ोर  गाल गुल ाबी  \nिय िो मे काजर  कटार ी मा र े हो  \nबेवल  कल ी स भ य ौिि वखलल तोर  \nर ेशम बिल िोली सताबै मो ह े हो  \nकावञ्ििाि भि त ि मु ख पं कज  \nमि मधुकर वह य े ल ुभािै मोर े  हो  \n(पृष्ठ-95-96) \n  \n5 \nिीतम मोर  विदेश  मे हे अवल , िावर  िय स के  हम भे लौं  \nफूलल  बे ली ज ू ह ी िमे ली िम् पा मालवत  हे आवल  \nकमवलवि कावमवि  मुख अवल  िूमय  रभवस  कु सु म र स पी ब हे आवल  \nमोर ा य ौिि बव गय ा मे स वख फुलल अि ुपम द ुइ  कवलय ा ह े आवल  \nकुसुमक  स ौर भ िहु वदवस ग मकय  कौि भ्रमर रस ल ेत ा ह े आवल  \nकावञ्ििाि वबिु के  मम सव खय ा उर ज कमल रस पीत ा  हे आवल  \n(पृष्ठ-96) \n  \n6 \nिय िा िल ा कै मार ल वत खि ाि   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगा ल गुल ाबी  श ोभय  िाक बुल ाकी िैिा मे कार ी कमाि  \nिह ुँ-िह ुँ य ौििा कमल  कल ी सम  श ु भय मदि के  िाि  \nत ोर  ि य ि सर  बेधल ह ृवद मँह  ल ह र य  ग र ल स माि  \n(पृष्ठ-97) \n  \n7 \nकमल कु सुम सम फु लु य ौिि मम विफल वपय ाक वििा  रे  \nविठुर  मलय  बहु कु सुम सर  िल य  कोवकल करव ि अिोर े  \nगुवि  भ्रमर कुल घू मय फूल जलय  कमवलवि कावमवि  द्वार े  \nकावञ्ििाि वपय  वबिु स वख क्रू र मार  स र  मार े  \n(पृष्ठ-97) \n \n8 \nविय त म िाजुक रव ह त ै रव त य ा  मे खे लवबत ौं सजिी  \nबेल ी िमे ली ज ू ह ी विित ौं र ेशम सू त  मे गज र ा गवित ौं  \nआदर स ँ वपय ा के पवह र वबत ौं  आल ी,  घाड़ ाज ोड़ ी ब वग य ा बु लवबत ौं सजिी  \nलाल म ह ल मे पल ङ वबिव बत ौं,  कु सुम क ली सँ  सेज स ज वबत ौं  \nअपिे स ुवत त ौं वपय केँ  स त वबत ौं,  बालम िव त य ा मे िवत य ा  वमल वबत ौं सजिी  \nमु सवक-मु सवक य ुग िैि िल व बत ौं,  विय त म मािस मदि जगव बत ौं  \nजँ वकिु कवह त वि ह ँवस म ुख फेवर त ौं,  िालम सँ पौिा  धर वबत ौं सजिी \nवबह ुँवस उवठ वपय अंग लगवबत ौं गवह  भुजपाश तविक मुख  िु वमत ौं  \nकावञ्ििाि सङ खे ल ख ेलइ त ौं आली,  िू त ि य ौिि रसिा  ल ुटवबत ौं सजिी।  \n(पृष्ठ- 104) \n  \nजखि अह ाँ स भ एवह  रििा  स भस ँ  गुजर ल हएब त ँ स ाफे पता  िवल गेल  हएत  जे ई र ििा सभ गज ल \nविध ाक र ििा िै अवि ।  त खि फे र  ई की अवि ?  हमर ा बुझिे वकर णजी गजलकेँ राग  बुवझ ल ेिे िविि।  ई \nबात  हमरा  ए वह  दुआरे बुझाइ ए  जे आि र ििा सभम े राग -भास  विदेश  कएल  ग ेल िै।  ओिाह ुत ो गजल गा य ि \nअधष श ास् त्र ीय  स ंगी त क बे सी  विकट िै त ँइ  वकर णजीकेँ भ्रम भ ऽ गेल हेत वि।  मुदा गजल स ंगी त क विधा  िैहे \nिै तँइ एव ह  पोिीमे देल  गेल  रििा गजल विधाक र ि िा  िै अवि ।  बहुत  स ंभि जे गज ल िामक कोिो र ाग   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअििा वक त ाल हो मुदा से हमरा  िै पत ा।  जँ गज ल िामक कोिो र ाग  िा त ाल हे बो कर त ै तँ स ंगी त क \nगजल आ स ाव ह त् य  के र  ग ज लमे  अंत र  रह बे करत ै।  भैर िेश्वर जी अपि भ ू वमकामे एवह  स भ त थ् य  वदस कोिो \nइ शार ा िै के िे िवि जा वह सँ िि रििाकार  ल ग भ्रम पसर बाक पूर ा संभ ाििा बिै िै।  \nएकै र ििा वकिु पाँ वत  िा वकिु श ब्दक कार णे दू -दू  बेर  आएल  अवि  (देखू  प ृष्ठ 1 6 -1 7  के र  रििा आ पृष्ठ \n7 9  के र  र ििा) ए ह ि उदाह र ण आर भऽ स कैए।  स ंपादक  िाह त वि त ँ एकर ा संप ाव दत  कऽ एक रूपमे  आवि \nसकैत  िलाह ।  मुदा भूव मकामे एवह  तथ् य  वदस कोिो बात  िै कहल गेल  अवि ।  जँ प ोिीमे संकवलत र ििा \nसभकेँ प ढ़ब तँ आधुविक रो मांवटक गीत  स भस ँ ई आगू  बुझाएत ।  एक -दू  रििा त ँ व िय ेटर (विय ेटर के जे \nअिष मै विली मे  होइ त  िै से ग्रह ण करू) के र  िल त ाउ गीत क बरा बर  स ेह ो अवि जेिा  \"िोट -िो ट यौ ििा दू \nत ोर  रसाल रे\" ( पृ ष्ठ -1 0 7 )।  भैर िेश्वर जी एह ू  त थ् य केँ भू वमकामे िै वलखिे िवि।   \"काञ्िीिा ि\" भ वित ासँ  \nएकटा गीत  \"जग त  जिव ि ज गत ाव र णी\" से ह ो भे टै त  अवि  जे वक एवह  पोिीमे िै भ ेटल ।  बहुत  स ंभि जे हमर \nिज वर सँ िू वट गेल  हो।  पाठ क हमर ा सूवित करव ि हम अपि आल ेखक ेँ स ुधा वर  ल ेब ।  अििा ई ह ो भऽ स कैए \nजे \"काञ्िीिा ि\" भ वित ासँ  आिो कवि वलखिे  होव ि जे वक ह मरा  पत ा िै हए त ।  \nजे वकिु हो  मुदा एव ह  स ंपावदत  पोिीमे देल  गेल  गज ल ि ाम्ना रििा सभ िे तँ गजल अ वि  आ िे  गज लक \nइ वत ह ासमे उल्ले ख कर बा य ोग्य  अवि  मुदा ओइ बाबज ू द मात्र अइ  कार णसँ हम वििर ण  देलह ुँ जे काव ि वकय ो \nउवठ कऽ कवह  स कै िवि ज े वकर णजी सि महा ि साव ह त् य क ार  गज ल वलखिे िवि  आ स ह ी वलखिे िवि।  \nबस एह ी कार णसँ हम एत ेक मेह िवत  के लह ुँ अन्द्यिा एवह  पोिीमे देल  गज ल िामक र ििा सभम े कोिो एह ि \nबात  िै। \nएवह आल ेख केर  श ीर्षक अही  स ंपावदत  पोिीमे देल  वकर ण जीक एकटा गीत पर आध ाव र त  अवि ।  ओवह गी त केँ \nत ाव क पढ़ब पाठक के र  काज िवि ।  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी \nिैधव् य त ा \nजाव ि िव ह , पुजार ीक मोिमे की िव न्द्ह - वबध िा र माक ि व त ए ! ओकर उमेरे कत ेक हेतै - अंदाजि  बीस-एकैस  \nसाल । िवत वदि ओ अबै त  अवि  आ अ पि मिोकामिाक िश्न मंवदर मे  िोव ड़ दैत अवि  ।  \nर मे श केँ  सदैि एवह  बात क किोट रह ैि ज े रमा असमय घटल  घटिाक वबपवत्त  उवघ रह वल िवल ।  \nह ँ ! एक बरख क वह य ा िे पू वर  गेल  िलै ओ विकट स म य  ।  आब रमा ह ँवस केँ बज बामे स क्षम भ ेवल तावह मे  \nर मे शक योग दाि िैक ।  \nमधुश्रािणी वदि ! मंवदर मे  मवह लाक जुटाि - गर्द्षवमस ाि ! \nर मा हािमे पू जाक िार ीमे फल  - फूल आ माला देवख प ु जार ी आगू  अबैत र मा स ँ आग्रह कयलवि - ह ाँ -  ह ाँ \n?  रमा ! आइ स ोह ा वग ि सभक पाबव ि िैक ।  मंवदर क श ोभा वस् िर आ स् िायी र ह ैक  - सह य ोग  करू, वसवर फ \nआइ घुवर  जा उ ।  \nर मे श ई सु ित वह  िार ीमे र ाख ल गेिा फूलक माला उठा र माक घेंटमे  खस ा दे लकै आ बाज ल - आब तँ \nमंवदर क कोिो व्य ि स् िा भंग िवह  ह य त  िे ?  \nपु जार ी आर  आगू  बढ लाह  - बाबू  ! अहाँ िि विध ािक स ंर क्षण क य ल, विधोख पूज ा करू  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी'  \nम ं ग र ौिा  (धा र ािा व ह क उपन्द् य ास) \n(तेस र  खे प)  \n\"लि मािे िे म ह ोएत  िै   वक प्यार  ?\"  \n\"ह मरा  स े िवह  बुझल अवि । \"  \n\" िीत ू  अह ाँॅँ, अहाँ बताउ। \"  \n\"बवह ि, हम र ा लगैत  अवि -' िे म' । \" \nइ  विय ैय  आ र  के  कॉलेज के  िांग ण।  दू गोट स ह ेली बीए पाटष  िि मे पव ढ़ रह ल िविन्द्ह ।  पवह ल स ाल म ौज -\nमस्त ी मे बीत  जा ए त  िै ।  व िद्य ािी के पता  िवह  िल ैत  िै।  श ीत लह र  के  बीि कॉलेज मे दोसर े मजा िै।   \n\" िीत ू , बुझौल िौ - अमीिा िेलह ु िे, िो गोलू  के स ंग भावग गेल ै। \"  \n\"ह ँ, ओकरा  दुिू  केँ  बीि बवड़  वदि सँ वखिड़ी  पवक र ह ल िेल ै।  हमरा  त s पवह िे स ँ बुझल ि ल। \"  \n\"मोि मे  हमरो  गुदगुदी भ s र ह ल अवि ।  \"  \n\"दु साल सँ उ दुिू  कबड्डी  खे लैत  िेल ै। \"  \n\"त ुह ों त s गुल  वखला र ह र  िैं रो वह त  केँ  स ंग। \"  \n\"िवह  गै, हम ओवह िा गप्प करैत रह ैत  ि ी। \"  \n\"कॉलेज के  पीि ा ह वर जि ह ॉ स् टल  मे के  गे ल रह ै। \"  \n\"धत ्, त ू ं त s सभट ा उघैरे दे लह ी। \"  \n\" हँ, त ू  ल िकी पोखैर  पर  की करैत िेल ह ी ? \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदुिू िौड़ ी के मोि मे गुदगुदी भ s र ह ल िै। दुिू  वगलेशि  बाज ार  जै केँ य ोज िा बिौ लवि।  पैर  वगलेशि वदस \nदुिू बढ़ा दे लवि।  आइ -कावि  कॉलेज मे पढ़ाई -वलखाई स ँ बेस ी ब्िॉ य-गलष  फ्राइ ंड बिबै के ट्र ेंड िवल रह ल \nिै।  पढ़ाई -वलखाई गेल ै तेल लबै ले ल।  \nमोिू  आओर  श्रेय ा केँ बीि िावर  स ाल स ँ िे म िस ंग िै।  कतेक बे र  पिबैर बाध मे दे खल  गेल ै एक संग।  \nएक वदि देिहा र  मे मुक्त ेश्वर  स्िाि मे मू र ह ी -किड़ी खैत िव ल ओकर ा संग।  अंधर ा मे  कु मार  टॉव कज मे \nवफल्म देखै ल ेल जैत िलीह ।  मोिू  एम ए म े िवि।  गाँजा वपबवत  िवि अजुषि कल म मे  जा क s।  वकिु \nआओर िौ ड़ा  स भ सेह ो संग दै त  िवन्द्ह ।   \nगा म मे  दारू भे ट रह ल िै। ग ाज ा पीबै िाला बेसी अवि गाम मे । र त ि एक वदि व ग िलक -'  गाम मे  23  टा \nपागल िै। '  वदमागी रूप स ँ ल ोिा िाला लोक ज्या दा गाम मे  देखल  जा  रह ल िै।  \nदुगा दारू पीब क s अंधर ा मे ल ु ढ़ैक गे ल िलै।  ओकर ा  ल ाबै ल े ल तीि आदमी अंधर ा भे जल गेल ै।  इ ह ाल \nिै युिा केँ।  पढ़ै के  िाम प र  स भट ा बोकिा भ s र ह ल िै। िाव र -पाँ ि प ाँवत  श ुर्द् -शु र्द् वलखल  िवह  होएत  िै \nआ िो एम ए प ास िवि।   \n\"ह ौ गजब भ s गेल ै। \" \n\"से की भे लै ?\"  \n\" रेित ी भावग  गेल ीह  र ा वत  मे । \"  \n\"केकरा संगे ?\"  \n\" तेत रू स ंगे। \"  \n\"ओकर माए सत िर त ी बिल  िलीह । \"  \n\"ह ँ, वकय ो अगर  ह ुिका कह ै त  िलवन्द्ह  जे रेिती ज िाि भ s गेल  काकी, तँ जिा ब दवत  िलविन्द्ह -\" तोड़ ो \nबवह ि जिाि भ s गेल  िौ। \"  \n\" देश -दुविय ा खर ाब िव ह  भेलैए, बवल्क ल ोक सभ खराब  करबा  मे ल ाग ल िै।\"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"ह ँ,. .. . । \" \nगा म मे  भागा-भागी बेसी बवढ़  गेल ैए।  जिा ि िौ ड़ा -िौ ड़ी  िय ि-मटक्काक खेल  बेसी खे ल s लाग ल अवि ।  गामक \nफल ाँ केँ  बवह ि केँ ओ बवह ि  मािै ल ेल तैय ार  िवह  िै।  \nगा मक िात ािर ण केँ  वबगा ड़ै मे डीज े केँ ॅँ भू वमका मै ि िै।  डीज े पर  बजैत अश्लील गीत  जििका सँ बेसी \nबुढ़ बो केँ हड्डी  मे जा ि लाव ब दैत  िै । \nबाबा  बाँ स त s दारूबा ज, गँ जेर ी,  िशेर ी केँ अड्डा  बवि  गेल  िै।  \nइ  विक गाम 'मंगर ौ िा' ।  उद य  जी  केँ  स र कार ी ज ॉ ब भेटल ाक बाद वग िाउ जे वकय ो कम्पीटीशि पास क ैिे \nह ोएत  , ि वह  िे ? इ  गामक   विकास विय ैय ।  ग ाम बौर ा गेल ै।  बैजू  राम केँ  ल ड़का  भांग खाक s पागल भ s \nर ह ल िै। सभ  य ुिा भटैक र ह ल िै। ग ाव जषय ि र ोकि ा मे असम िष िवि।   \nसंिार  क्रांवत  य ुिाक लेल िीक िै तँ खर ाबो  िै। ज्य ादा त र  य ुिा मोबा ई ल घांटै मे  ल ा गल र ह वत  ि वि।  इ \nवि य ैय  य ुिाक िशा ।  स ोशल  मीव डय ा पर अिाप -शिाप व लखिै केँ  ओ अपि धमष समै झ र ह ल िवि।  स ाँझ -\nविह िसर  विद्यािी के अपि-अपि दलाि पर  िा घर मे  पढ़ ै केँ  रबाज़  िेल ै  स े खतम  भ s गेल ै।  वकय ो िव ह  \nपढ़ ैत  अवि  ।  स भ वकय ो वबिा पढ़िे विद्वाि भ s गेल ाह  अवि।  \n\"की र ौ,  पटल ौ की िव ह  ?\"  \n\"की कहलीह  ?\"  \n\" पटबै त  पटबै त  पाव ि विकैल गेल , परञ्ि इ बेबी डॉ ल  भािे िवह  दवत  अवि ।  की करीय ै ?\"  \n\" एक वदि पकवड़ केँ ल ा िे । \"  \n\" खूब क s दवत  विय ैए। \"  \n\" डर  िवह  ह ोएत  ि ौ। \"  \n\"जे डवर  गेल ै स े मवर  गेल ै। \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु वलस  क ेँ ॅँ गाड़ी  ल ाग ल िै।  पिि केँ माव र  क s भै ट ला बान्न  के  पुवलया त र  मे फे क  देिे िेलै।  मािा पर  \nजेिा पािर  स ँ िोट मार िे िै।  पुवलस  केँ  क ैमरा  मैि फोटो वखिलविन्द्ह।  पुवलस  पोस् टमाटषम  ल े ल ल ाश क ेँ \nमधुबिी भेज देलविन्द्ह।  िेम  मत लब 'मडषर '  होए त  िै वमविला मे।    \n\"पिमी स भ्य त ाक िकल आओर  श ह र ी िात ाि र ण के  िकल  स ँ गाम खराब भ s जा र ह ल िै।\"  \n\"सभट ा उघैरे क ेँ िल िै ठीक  विय ैय  ?\"  \n\" मोबाई ल िेिा -भु टा स भ ल ग िै।  िौदह  बरख ह ोएत  िै आओर ओ पर ेम कर s ल गैत अवि ।  \"  \n\"ओकरा बुझैत िै पर ेम मािे  वघछिम -वत र ा । \" \nमधु आओर  जग त  गप मे ल ाग ल िलाव ि।  पर ंपरा , वमवि लाक र ह ि -सह ि, स ंस् कृवत  ि गैरह  दुविय ा केँ आि \nकोिा  स ँ अलगे िै।  भगा -भग्गी गाम मे  बवढ़ गेल  िै।   \nघोंघड़वर य ा मे कावत षक मेला मे िौड़ ा सभ  उत् पात  मिौिे रह ै।  खूब मावर  खे लाव ि।  िु िुि फुवल क s फूटबाल \nभs गेल  िलवन्द्ह ।  गामक इज़ ्ज़त-आबरू प र  हाि डालिै कतह ुँ उवित  िवह  क ह ल जा  स कैत  अवि ।  ढ ेर  \nर ास म ाव र  ल गलवन्द्ह।  \nभावग क s ब्य ाह  करै केँ पर ं परा  बवढ़ र ह ल िै। समाज  मे इ स् िीकार ोव क्त  बवढ़ र ह ल िै। पवर िार  आओर  \nसमाज िवह  स्िीका र  करव त ह ी ि त ँ हुिका लग िार ा कोि  िवन्द्ह ।  तँ ज ो बाउ वज ि गी  तोह र  वज बै के तोह र  \nअवधकार  िौ।  माव र -दंगा  स ँ इ  रोकल िवह  ज ा सकैत  अवि ।  स ंस् कार  आओर  पर बव र स एकर वज म्म ेदार  अवि ।  \nओिा त ँ इ र ोकिै कवठि िै ।  \n\"की ह ालिाल अ वि  ?\"  \n\"गर ीबक ह ाल की पूिैत वि य ैय  माव लक ?\"  \n\"गर ीब लुवट ल बैए आओर कुव ट खैत  अवि । \"  \n\"संत ोर् पढ़ैत  िवि,  िे ?\"  \n\"ह ँ, मावलक दवर भंगा मे  पढ़ैत  अवि । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\" पढ़ s वदऔ।\" \nसीएम साइ ंस कॉलेज मे पढ़ लाक बाद ओ जय पु र  िवल गेल ाह ।  जय पु र  मे पवह ल का ज ििका मकाि मे \nपु त ाई  िाला   वकिु वदि धव र  के लाह ।  तदोपर ां त  होटल मे  वकिु वदि काज  के लाह ।  तीि अक्टूबर , 2 0 0 3  केँ  \nओ वदल्ली िवल गेलाह ।  वदल् ली मे काज िवह  भेटै त  िलवन्द्ह  त s ह ुिकर  बड़ भाई  क ह लकवन्द्ह, \"त ू  गाम िवल \nजा ।\" \nअवह  बीि गाडषक िौकरी व ह िका भे टल वन्द्ह । इ  गाडषक िौ करी कर s लाग लाव ि ल ाज पत िग र  माव कषट म े।  \nलगभग 1 2  स ाल धवर  इ ग ा डषक िौकरी केलाव ि। संग मे वदि मे जा वमय ा मे पढ़ैत  िलाह ।  वकिु ट्य ू शि दैत  \nिलविवह ि।  व जिगी बव ड़ संघर्ष क िाम विय ैय ।  अिाि िलावि संत ोख।  बाबू जी केँ  मर ला केँ बा द विखंवडत  \nपवर िार  मे कमौिा  रह लाक ब ादो  एकटा ह ोिका र  केँ  पढ़ौल िवह  भेलवन्द्ह  वकिको।  गा म समाज केँ  कोि \nमतल ब। \n\"वज न्द्दगी वकर ा य े का घर  है,  स बको एक वदि ज ािा पड़ेगा। \"  \nविर गुि गबैत वसय ालाल बाबा मटै क रह ल िविन्द्ह ।  वसया लाल बाबा बेजोर  गबैत िलव िवह ि - \"अपिे ख ैंह ें \nमािक कुवटय ा , वपय ा  के व दय ैह  झोर।  बेटी कवह य ो िव ह  होइह ैं कमजोर । \"   \nलोक कल ाकार  िलाव ि वसय ालाल बाबा।  िाित र  हुिकर  िोग्राम बवड़  िीक िलवन्द्ह। ओ वखस् सा कह ैत  \nिलविन्द्ह - इ स् कूल पीि ा मे माव लक केँ मवह स िरिा ह ा मवह स िरा िैत िल। ग र ीब र ह बाक कार िे ओ करा \nपढ़ ल िवह  भेल ै।  तैं ओ इ स् कूले पीि ा मे मवह स िराबैत  िल जे वकिु ज्ञा ि त s भे टे  जा एत ।  ओ वकिु िवह  \nसीखलक वसबाय - ' य स आ ओर िो '  केँ ।  एक वदि माव लक केँ घर  मे  िोर ी भे लवन्द्ह ।  पुवलस -दर ोग ा त ह कीका त  \nकरिाक लेल एलविन्द्ह।  \n\" बता इ ए, आपको वकस पर  श क है ?\"  \n\" स र , घर मे तो बाह र ी को ई  िवह  है । \"  \n\" वफर  िोर ी कैसे हुआ ?\"  \n\" िवह  मालूम स र । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\" वकसी िे िवह  देखा ? \"   \n\"िवह  स र । \" \n\" घर  मे मंगरूआ िो वड़  क s आओर बाह र ी को ई  िवह  ह ै। \"  \n\" य े मंगरूआ कोि ह ै ? बुलाइ ए उसको। \"  \nमंगरूआ इ सुवि क s वक द र ोग ा ह मर ा बुल ौलक s पें ट े मे  मुवत  देलकै।   \n\" हँ, मावलक। \"  \n\" तुम्हार ा िा म क् य ा ह ै ?\"  \n\" मंगल देि । \"  \n\" तो वफर य े मंगरूआ कोि  है ?\"  \n\" हमही  वि य ैय  माव लक। \"  \n\" तो बत ाओ घर  में तुमिे िोर ी की ह ै ?\"  \nदर ोग ा के वह ंदी मे बाज ैत  स ुव ि क s मंगरूआ स ोिलक क् य ाक िवह  ह महुँ इस् कूल केँ  पीि ा मे मवह स िरबैत \nभे टल  ज्ञाि  केँ  भ ँझौि।  मंगरूआ ित्य ुत्त र  देलकै - \n\" यस  स र।\" \nआब त s मंगरूआ केँ  खै र  िवह ।  दर ोग ा बज ला ह  - \n\" िोर  वमल  गय ा। \"  \nआब मंगरूआ केँ ल ाठी पर s लगलवन्द्ह - \n\" माए गै म ाए.. .. ।  बाप र ौ बाप.. .. । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमंगरूआ हा क माव र  क s का िs लाग ल - \n\" य ौ मावलक, बिौ िे य ौ।  माए गै माए.. .।  बाप रौ  ब ाप.. .. । \"  \nदर ोग ा फेर  दू ल ाठी मंगरूआ  केँ  मार लवकह ीि आओर  पू िलविन्द्ह -\"\"बत ाओ, माल  कहाँ िुपा कर  रखा ह ै ?\"  \n\" बाप रौ  बाप... ।  हमरा  माव र  देलक...।  हमरा  ि वह  बुझ ल अवि  माव लक... य ौ मावलक...। \"  \n\"साले  तुम्हें ॅं िवह  पत ा ह ै त ो वकसको पता ह ोग ा । \"  \n\"िो.. .. ि ो सर। \" \nइ  इस् कूल केँ  पीि ा मे मवह स िरबैत पढ़लाह क पवर णाम िलैह ।  \n( धा र ािा व ह क उपन्द्यास 'मंगर ौिा'  के र  बाकी अं श अवग ला  खे प मे  )  \n \n  \n-संत ोर् कु मार  राय  'बटोह ी' , ग्राम -मंगर ौिा,  पोस् ट- गो िौली,  िािा- अंधर ाठाढ़ी,  वज ला - मधुबिी, वबह ार-\n8 4 7 4 0 1 . मोबाई ल िंब र - 6204644978 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nलजकोट र \n-३ ३- \nमदिबाबू क कोठी िालीभए गेल ैक । निद्य ािीसभ पर ीक्षा ितम होइत े अपि -अपि ठाम पर चनल गेल ाह  \n।  रचिा आओर माधि से ह ो  ओनहकोठीकेँ छो नड़  कत ह ुँ आिठाम रह ए लगलाह  ।  बा दमे  कनह ओ कुसु म \nकहलनि- \n\"अहाँ म ाध िकेँ जिैत  छनलऐक की ?\" \n\"की बात ?\" \n\"ओ अ ह ाँक चचा कर ैत  रह ैत  छल। \"  \n\"अहाँ ओ करा कोिा जिैत न छऐक ?\" \n\"ह मरा  ओतए काज क ह ेत ु आएल  रह ए ।  अह ाँक पनर च य  देलक । हम एकटा काज देबो केनलऐक \n। मु दा ओकरा  स ृंगे तँ बहुतभारी दुघवटिा भए गेलैक ?\" \n\"की भेलैक ?\" \n\"ओ काज पर गेल छल ।  रचिा घरे पर  रह ैक । ओकर ा की फुर ेलैक जे ओनह नदि बस स् टापे परसँ  \nिापस भए गेल  ।  घर  पह ुँच ै ए त ँ कोठरी अ न्द्दरसँ  बृंद छल ।  कािपानिकए सुिलक  तँ निनचत्र त र ह क \nआबाज सभ सुिाइ  ।  बाह र  ककरो  जुता र ािल सेह ो देिलक । मोि तामसे व्य ग्र भए गेल ैक । ओ \nकेबार पर ज ोर सँ ल ात  मार लक । कमजोर  के बार  छलैक । धर ाम दए िनस पड़लैक।  रचिा आ \nनकशु िधर फराकए बाह र निकल ल ।  मुदा माधि तँ नपश ाँच  भए गेल  छल ।  ओ नह ठाम रा िल  कु र ह नर उठओल क \nआ नकश ुिपर बजा नर  देलक । नकशुिक मािसँ ि ुिक फुचक्का निकन ल रह ल छल ।  रचिा कत ब ो प्रयास \nकेलक ओकरा िन ह  बचा स कनल।अस् पता ल जा इ त -जाइ त  ओकर  म त् य ु भए गेल ैक ।\"  \n\"त िि ?\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"त िि की ?माधि पकड़ल गेल  ।  जह लमे  बृंद अनछ  । \"  \n\"ई  तँ बड़ अििव भए गेल  ।  \"  \n“दामोदर  हमरा  ओन ह ठामस ँ नकछुनदिसँ  स ृंपक वमे  छ ल ।  ओकर  नकछु कार बार सभ चल ैत  छलैक जान ह  \nह ेत ु हमरा  ओनहठामस ँ आदमी लए जाइ त  छल।  ओ सभजरुर त मृंद छल , परेस ाि छल , त ेँ हम दामोदर क \nओनह ठाम एकरा सभकेँ पठा देन लऐक ।  य द्य नप दामोदर क ग नत निन ध सृंदे ह ा स् पद त ँ छलह े ।  ओएहसभ  \nओकरर ह बाक ह े त ु डेर ा से ह ो अपिे  ल गपास त ान क दे लक ।  घटिाक्रम एहि रुनिले त  से के  जिैत  छल ?\" \nह म सोचमे पनड़  गेल ह ुँ ।  कै कबेर   मोि  मे  ह ोअए जे बेक ार े एकर ासभ केँ काज परसँ निकानल  देल ह ुँ । \nसाइ त  एनह झृं जटमे िनह  पड़ैत  । साइ त  जाि  बनच ज इ त ैक  । त ििे  इ ह ो सोचाए जे की पता, ह मरे नकछु \nअिट कए दैत  ।  कोठीमे नबदनत  तँ कइए देिे रह ए । ह म र ा परेसाि देनि कुसुमबजली ह - \n\"अहाँ तँ नचृंत ामे पनड़ गेल ह ुँ ।  ई मह ाि गर  छैक ।  कक र -ककर की - की देिैत  रह ब ? अपि काज सँ \nमतलब रािी । \"  \n\"फेर  ओएह बात  ।  आदमी छी  तँ स ृंिेदिा हेबे करत , ह ेबेक चाह ी ।  कोिो य ृंत्र  िो ड़े छी ?\" \nह म कुसुम सँ गप्प कनर त नह  र ह ी की लत ाक फोि आएल।  \nसुिलह ुँ जे अह ाँ  हमरे ओनह ठाम छी ।  हम आनबए र ह ल छी ।  अगुताएब िन ह  । \"  \nआब जिि ओरो नकए ले लीह  तँ कोिा चनल अनबत ह ुँ ।  बैस ल क ुसुम सृंगे गप्प -सप्प करए लगलहुँ ।  \nगप्पे क क्रममे  ओ कह लीह  -\"दामोदर  िीक लोक िनह  अन छ ।  \"  \n\"ओ कोि िि गप्प अनछ  ।\" \n\"अिि अहाँकेँ बहुत  बात  िन ह  बूझल अनछ  । \"  \n\"नकछु निशे ष गप्प छैक की ?\" \nअहाँकेँ  पत ा अनछ जे ओ जह लसँ कोिा छुटल ?\" \n\"ह म की जािेगेनलऐक ?\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"त ँ स ुिू  ।  दामोदर आ ओकरसृंगी सभकेँ िीर जक हत् य ा ओ  डकैत ीक मामल ामे सजा त ँ  भेिनह  रह ैक \n।  मुदा ओ स भ कोिा  िे क ोिा पुनलस क स भ टा स बू त  हनिआ ल ेलक । के सक नजर ह  होइत  र ह ैक । जज  \nबेर-बेर सबू त  माँगैक । पुनल सक फाइ लेगा य ब भए गेल ैक  ।  कतबो  प्रय ास केलक फाइ ल िनह  भेटल ैक । \nह ान र  कए स बू त क अभ ािमे जज  एकरासभ केँ छोन ड़ देल क।  ओकर ा लगमे  आओर  कोिो उपाय  िन ह  रन ह  \nगेल ैक । ऐनह बात सँ िु श भ एदामोदर  िैष्ण िदेिीक दशवि करए गेल  छल नक एमहर  ई कांड  भए गेल ैक। \"  \nनकशु ि मार ल गेल  ।  तान ह सँ पनह िे बट ुक स्िय ृं पान िमे डुनबकए मनर  गेल  ।  माध ि नकशुिक हत् य ाक \nआरोपमे  जह लमे  बृंद अनछ  ।  आब रचिा  की कनर त ए ? पहुँचल  दामोदर  ल ग।  ओ िैष् णिदेिीसँ  ल ौट ले छलाह  \n। मालत ी पनह िन ह सँ ओतनह  र ह नि । र चि ाक मािा काज  िनह  कए रह ल छलैक । ओ  निनक्षप्त  भए गेल  \nछलीह  ।  कििो बटु क , त ँ कििो माध ि , त ँ कििो नकशुिक िाम ल ैत  नचकरैत  छलीह  ।  दामोदर  रच िाक \nबगए देनि डर ा गेल।  मालत ी लाि बु झाब क प्र य ास केल कैक  , ओ िनह  रुकल ,नचकनरत े- नचकनर त े ओनह घर क \nदेबाल सँ बाह र  चनलगेनल।त करबाद ओ कतए गेल ,ककरा  सृंगे गेल  आइ धनर  नकछु पत ा िन ह  चनल स कल ।  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश ि कार ीग र -बवहि के अंगिा भरदुवत य ा ि त  पू र ब  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ . वकशि का र ीग र   \nबव ह ि के अ ं ग िा भर दुव त य ा ित प ू र ब  \nगो बर  स  विपल आंगि मे  वपठार क अवर पि.  \nवपर ह ी पर बैस बवह ि के अंगिा भरदुवत य ा ित  पू र ब.  \nभाई बवह ि के विश् िल वस िेह  स मपष ण.  \nआश  बवह ि के राखब भै य ा ज ुग ज ुग अहाँ जी य ब.  \nआई दौगल अबै ह ेत ै हमरो  भै य ा गाम स  \nबाट तकैत  बवह ि कव ह  भैय ा  के  िाम ल अ  \nभै गिा भै गिी से ह ो खुशी मि बै िै  \nमामा अबै ह विि िा िा गाम स  \nमामा एलै अपिा बवह ि गा म \nभरदुवत य ा ि त  ल ेलकै के ह ेि वसिेह गर  \nभाए बवह ि के पाबैि भर दुवतय ा अबौ  \nसबह क भ ाई क औ र दा र ह ौ सब बवह ि के आश  रह ौ.  \nजुग ज ुग ज ीबौ  भाई  बव ह ि सब  \nभरदुवत य ा मे बवह ि अंगि ा ि त  पू र ब . \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n४.स् त्र ी क ोिा \n४ .१.कल्पिा झा-िवह  रह ल लिा र \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nकल्पि ा झा \nि वह  र ह ल ल िार ी  \nउवठ 'व दिमा'  के  भोर व ह ं स ं,  \nमाि पर  असबार ,  \nिवह  तों वक िु काज  करै,  \nिार ी भवर  स ंह ाव र ,  \nमावलक इ  वक अिह ोर  करै िी ,  \nफूव स फटका वक बजय  िी,  \nजुवि बुझु िे इ ह मर लिार ी,  \nपु र खा क ड्य ोढ़ी हम संभारी,  \nिवह  वकिु बे गर त ा आब   ह मर ा अवि,  \nभरी रह ल हमरो  बखा र ी,  \nगप्प त ो वकिु िवह  पवतय ै,  \nह मरा  स ं तों गाल बजोबै,  \nउठा कोदा र ी लय ज ो फुलिार ी, \nत ामवह  खे त  बिो त ों क् य ार ी ,  \nसुवि 'वदिमा'  के  स िक फु वट  पर ल,   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमावलक पवह ले दरमाह ा दह क,  \nसुवि माव लक स कद म्म  भे ला,  \nमाि पकवर  ठामवह  बैसला,  \nिवह  वकिु आब भेद रह ल,  \nिो ट प वघ स ब िे त  रह ल,  \nह र ह ी सो र ह ी आब िव ह  वकय ो  रह ल,  \nकाज क बल  पर  स ब जा वग  रह ल।  \n-कल्पिा झा , बोकार ो \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व बह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर ण-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम् लोको वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्बन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखबामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवणमा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमण झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमण\")- वम विला भार्ाक सुबोध व्याकर ण \nBHOLALAL DAS मै विली सुबो ध व्याकर ण- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्ण िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेबस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेबस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसलेबस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोििा \nडॉ बिेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमण झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ब ीसम श त ाब्दी ( आल ोिि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमण' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व ििय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्ण िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि िौधर ी \nिमे लीर ा िी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ब त कह ी \nर ामलोिि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिाणी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिाण ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिाण ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिाण ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिाण ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिाण ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ब \nिैिल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिाण ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिाण ी प ू वणषय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिाण ी पटिॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा -समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठा कुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्बम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेब प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िि ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पण ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ब ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिि ठाकु र  श्रर्द्ांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमिीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पणी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक िार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज  \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरबर ी २ ०१ ३) अंकमे बलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल िल । ई \nवदसम् बर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा बलात् कार काण्डक बादक स मय िल । ओिा ई अिूवदत र ििा िल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ बेश ी वसहर ाबैबल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रिल \nगेल अवि। सात सालक बादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ बाक िाह ी, खास कऽ स भ \nबेट ीक बापकेँ, स भ बवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार बाक िाह ी जे हम स भ अपिा बछिा \nस भ लेल केह ि समाज बिेिे िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल िल, कार ण एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक बाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल । \nबादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अविलक वकिु बाल कवित ा िकाव शत भे ल। बादमे \nह ुिकर ३ टा बाल कवित ा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा बेबी िाइ ल्डपर िल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, बादक दुिू बेबी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष बाल किा कवह वलअ बा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, िाम िल िोिह ा। बादमे ई र ििा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र ििा बाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र ििा िी, मै विली बाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेबाक िाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ बढ़ै िै, स् टे प बाइ स् टे प आ सेह ो बाल \nउपन्द्य ास। पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पििक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ बुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पििक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक बाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोि ह ौल करैबला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र ििा केँ पढ़ लाक बाद त ामस, घृ ण ा स भपर विय ंत्र णकेँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेबै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"वबसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे बंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि जे ह ुिकर कोिो स र-सम्बन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक वबसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे िल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nवबसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकावशत भेल िेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार ण ओ मै विलीमे िवह िर ण् अिहट्ठ मे \nवलखल बुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी िवह भऽ स कल कार ण विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-िकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वि। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेबासँ बिा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमिक बाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा वबसाँ ढ़- अपि सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतबो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक बाद लेखकक \nपोिी \"बैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेबा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक िि स ंस् करण व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशि  ि ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई -पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक  सिवश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनि देह:सदेह : २ (मैनिली  प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह : २ (मैनिली  प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह : ३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह : ३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह : ४ (मैनि ली किा  २००९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह : ४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करण देि िाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ] देििाग र ी \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा र्ट य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ] देिि ाग र ी \nनि देह मै निली िा र्ट य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै नि ली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध -नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि िाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध -नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू िी (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू ििा/ घोर्ण ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ ििवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० बखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)बाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम्: VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २१. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक:  र ाम विलास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कणष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंि-िल वित्र- बेिि ठाकुर । सम्प ादक- सू ििा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर ििाकार अपि मौवलक आ अि कावशत र ििा (जकर मौवलकताक संपूणष उत्त र दाव य त् ि लेखक गणक मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ िकाव शत र ििा स भ क कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशिक/ विंट-िेब आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशि/ \nविंट-िकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै, आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआग्रह । र ििाक संग र ििाक ार अपि संवक्षप्त पवर िय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र ििाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र ििा मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय बाक बाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह ' ३३६ म अंक १५ ददसम्बर २०२१ (िर्ष १४ मास १६८ अंक ३३६) \nविदेह :मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशिक अंकक सू ििा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2021 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र ििा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर ििाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आब “भाल सवर क \nगाि” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":2.14,"has_text":true},"Videha 337.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 337.pdf","name":"Videha 337.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ७ म अ ं क ० १ ज निर ी २ ०२ २ (िर्ष १ ५ मास १ ६ ९ अ ं क ३ ३७) \nऐ अंकमे अवि :- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवनिाय ष आ \nऐवछिक) आ आन ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री  [एन.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-नेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल ’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) -२ २ . एत ’ आनिक ’ \n२ .२ .डा िीर ेन्द्र मवल लक जी क स ाक्षात् कार- निोनार ाय ण व मश्रजी  द्वारा \n२ .३ .डॉ . वकश न कार ीग र -महा मार ी सन डेरा उन भे ल जा  रह लै?  वमविला स पल ाय न (प र देश  कमाएि)  \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वन किा - क ोव िन \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'  के र  (डाय र ी) 'लि य ू  टू'  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी' - मंगर ौना (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(चाव र म िेप)  \n२ .७. र िीन्द्र ना र ा य ण वमश्र- लजकोट र- ३४ म िेप  \n२ .८.ज्ञा निर्द्षन कंठ- २ टा िीह वन किा  \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश न कार ीग र -के दश षक आ के  स ि कवि?  (ह ास् य  कवि त ा)  \n३ .२.आश ीर् अनवचन्द्ह ार- २ टा गज ल   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वचत्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउनलोड करिाक ह ेत ु नीचाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल   मै विली  (अवनि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली  लेल  सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श नल: मै विली  साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमनर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीणष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुनकर ऑप्श न ल विर्य मै विली  साव ह त् य हेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जलटक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैन \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप नम्िर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल  पठािव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल  श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूणषत ः वनःशुलक अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली  (ऐवछिक) लेल  टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली  लेल / FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली  िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली  िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अवनि ाय ष) \nमै विली  िश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक  ि त षनी \n१ \nभार्ापाक \n२ \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमै विलीक  ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे िल ा  उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ िे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उिड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली  (कम्पल सर ी) पे पर लेल  सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली  (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उिड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक  स् िान/ मै विली  भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली )] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि आ र समय  कनि  चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि  कनि  छन ि।  एत य स मीक्षा श ृंिल ाक प्रारम्भ करिासँ पूिव  चारू  गो टे क शब्दािल ी नि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि  आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञानसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् िढ़लासँ  िाँ टी  मै निली मे िश्नोत्त र नलििामे  धाि  आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेिनीमे  \nििाह आयत आ सुच्चा भािक  अनभव्य नत त  भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीनाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक  कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैलय ू एड ीशन- ििम पत्र- लो वर क ग ािा मे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैलय ू एड ीशन- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैलय ू एड ीश न- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िान गी) \nTOPIC 8                (िैलय ू एड ीशन- ििम पत्र- लोक ग ािा नृ त् य नाटक स ं गी त)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 9                (िैलय ू एड ीशन- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल य ू एड ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली  र ामा य ण) \nTOPIC 11               (िैल य ू एड ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली  उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल य ू एड ीशन- ििम पत्र- शब्द विचा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े वचव त्र त वनधषन त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली  किामे सामाव जक समरसता- अ रुण कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली  ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल न, मै विलीक  िम ुि \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुि विशे र्ता, मै विली  साव ह त् य क आवदकाल, मै विली  सा वह त् य क क ाल-व नधा र ण- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली  आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीचमे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी  आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली - वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली  (ऐवछिक) विर् य लेल ] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अनुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n \n \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल ’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) -२ २ . एत ’ आनिक ’ \n२ .२ .डा िीर ेन्द्र मवल लक जी क स ाक्षात् कार- निोनार ाय ण व मश्रजी  द्वारा \n२ .३ .डॉ . वकश न कार ीग र -महा मार ी सन डेरा उन भे ल जा  रह लै?  वमविला स पल ाय न (प र देश  कमाएि)  \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वन किा - क ोव िन \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'  के र  (डाय र ी) 'लि य ू  टू'  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी' - मंगर ौना (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(चाव र म िेप)  \n२ .७. र िीन्द्र ना र ा य ण वमश्र- लजकोट र- ३४ म िेप  \n२ .८.ज्ञा निर्द्षन कंठ- २ टा िीह वन किा  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल ’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा) - २ २ . एत ’ आनिक ’ \n15  जू ि 1999 क’ ह म नचनर न मरी सृं ट्र ेिसृं कोत मा आनि स ेन्द्ट्रल िैंकक कोत मा श ािामे  य ोग दाि केलह ुृं | \nपूिव श ािा प्रिृंधक छलाह  नमन िल ेश क ुमार  श्रीिा स् त ि, ओ नकछु नदिक िाद शह डोल स् िािां त नरत  भ ’ क’ \nगेल ाह  | \nशािामे  निम्ननलनित  स ह य ोग ी  स िह क स ृंग काज  करिा क अिसर  भेटल  :  \nिी. एल.मीिा,अनधकार ी, जे छओ मासक िाद स् िािां त नरत  भ ’क’ जय पु र  चल  गेल ाह  आ  दोसर  श ािासृं नदलािर  \nनसृंह एलाह  उप -प्रिृंधक भ’ क’ | \nके.एि.कुमरे जी स ेह ो अनधकार ीक रूपमे स ृंग देल नि | \nनह िका सिह क अनत न र त त  िेल्सि ल कड़ा  जी  आ रृंज ी त  ितसल ा ज ी से ह ो नलनपक -सह-िजां चीक रूपमे  छलाह  \n| \nनििोद कुमार  स ोंन धय ा  िनर ष्ठ नलनपक सह िजां ची छलाह | \nदफ्त र ी छलाह  अशोकज ी | सुर क्षा प्रहर ी से ह ो छलाह  | \nशािा िजा र  क िीचमे छल | र ेलिे स् टे शि सेह ो िह ुत  दूर  िै छलै | \nनकछु नदि धन र  डोमिन ह लसृं स ृंपकव ििल रह ल | ओत ’सृं िस  अििा ट्र ेिसृं नचनर नमर ी,मिेन्द्रगढ़ होइ त  कोत मा \nजाइ त  छल ह ुृं | िापसीक ले ल स ेह ो य ैह  िाट छल | \nकरीि एक मासक िाद डोमिनह लसृं घर क स ामाि स भ मिेन्द्रगढ़मे िेनड़ य ा का म्् लेतस मे  एकटा डेरामे \nस् िािा न्द्तन र त  के लह ुृं | मिेन्द्र गढ़मे कोत माक तुल िामे  िीक  कॉलेज छलै , त ें मिेन्द्रगढ़ मे  आिास रािि उपय ुतत  \nछल | ह म नकछु अिनध  \nत क िस सृं मिेन्द्रगढ़ सृं कोत मा जा इ त  छलह ुृं आ स ांझमे  ट्र ेिसृं मिेन्द्रगढ़ घू नर  जा इ त  छलह ुृं |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमिेन्द्रगढ़मे जग दीश प ाठक  जी भे टल ाह  | ओ कोत मामे  भार त ीय  स् टे ट िैं कमे काज करैत  छलाह , घर \nमिेन्द्रगढ़मे छ लनि, मिेन्द्रगढ़ सृं िस सृं कोत मा आ कोत मासृं ट्र ेिसृं मिेन्द्रगढ़  जा इ त-अ िैत छलाह  | ओ नहन्द्दीमे  \nव्य ृंग् य  नलिै त  छलाह  | िस आ ट्रेिमे हम सभ िह ुत  नदि धन र  स ृंग भ ’ जाइ त  छलह ुृं आ कोिो  स ान ह त् य-चचामे  \nप्रस न्न त ापू िवक स मय नित ा लै त  छलह ुृं | \nमिेन्द्रगढ़मे काशीम फूलिा ला भे टल ाह  जे उदूव आ नहन्द्दीमे  गीत -गज ल नलिैत  छलाह  | नकछु औ र  स ान ह त् य का र  \nसभस ृं पनर चय  भेल  | ओत ’ श्रीर ाम मनन्द्दरक प्रांग िमे स मय-समयपर कनि गोष्ठीमे भाग  ल ेिाक अिस र  भ ेटल  | \nनकछु अृंत र ालक िाद हमरा  प्रनतनदि य ा त्र ा कनठि लाग ’ लाग ल | \nकोत मामे  एकटा छोट -छी ि डेरा  ल ेलह ुृं | \nभोजि जैि भोज िालय मे  करैत छलह ुृं | \nशनि नदिक ’ मिेन्द्रगढ़ जाइ  आ स ोम नदि कोत मा आनि जा इ  छलह ुृं | \nओनह  ठाम ह मरा  िगलक डेर ामे भारत ीय  स्टे ट िैं कक प्रिृंधक कुमार  स ाह ेि स ेह ो र ह ैत  छलाह  | ह ुिक पनर िार  \nजिलपु र मे  छलनि , एत ’ एसग र  रह ैत  छला ह  आ अ पिे भोज ि िििैत छलाह  | ह ुिका सृं प्रेनर त  भ’ क’ ह महू ँ \nअपि डेरा मे  भोज ि ििेिाक व्य िस् िा केलह ुृं | \nह मरा  दूधिला दनलय ा ििा एि  आ िाएि िीक लगैत छल | \nसे एक नदि ह मरा  भार ी भ ’ गेल  | \nऑनफससृं घ ुर ैत  रह ी | मोटर साइनकलस ृं  रही, ह मरा  पाछ ाँ उप -प्रिृंधक नदल ािर  नसृंह  स ेह ो छलाह  | नकछु दूर  \nगेल ाक िाद ह मरा  चक्कर आन ि गेल  | ह म त ुर ृंत  गा ड़ी  रोन क उतनर  गेल ह ुृं, नसृंहज ी से ह ो उत नर  गेल ाह  | \nएकटा नकर ािाक दोकाि  छलै  ओत ’ | दोकाि प र  जा क ’ पनड़ रह लह ुृं आ एकट ा टेिुल  पृंिा ह मरा  माि लग \nचल ा देि ’ कहनलयनि | ह म िेस ुनध  भे ल  िड़ी  काल  धनर र नह गेल ह ुृं | \nआँनि िूजल त उठिाक कोनशश  के लह ुृं | उठिामे असौ कय व भ ’ र ह ल छल | ह मरा  एकटा डॉ तटर लग ओ \nसभ ल ’ ग ेलाह  | डॉ तटर िी .पी.  चे क केलनि | िी.  पी.  िहुत  कम भ ’ गेल  छल |             वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  मिेन्द्रगढ़ जा क ’ नचनकत् सा कर ेिाक आ आर ाम करिा क स ुझाि भेट ल | \nनसृंह ज ी त ुर त  एकटा ज ीप भाड़ा पर ल ’क’ ह मरा  मिेन्द्रगढ़ ल ’ गे लाह, डॉ तटरसृं सृंपकव करा क’, दिाइ  ल ’ क’ \nह मरा  डेर ापर  पह ुृंचा देल नि | \nकरीि डेढ़  मास धनर  हमरा  डॉ तटरक परा मश वक अिुस ार  दिाइ , पथ्य  आ आर ा मक अधी ि र ह ’ पडल  | िाइ स \nनदि अिकाश मे रह लह ुृं | \nएनह  अिनध मे  नकछु पनत्र का सभ कहुिा पनढ़ ल ैत  छलह ुृं | \nपाठकजी आ नकछु औ र  स ान ह त् य क ार  ल ोकनि अिै त  र ह ैत  छलाह  | \nअही  िीच हम  मै निली  दीघव  कनित ाक  एक अृंश कें नह न्द्दीमे अिुिाद  क’ क’ समकालीि  भारत ीय  सान ह त् य कें पठा \nदेनल ऐ | \n सान ह नत्यक पनर िेश  : \nकोत मामे  स ेह ो सानह नत् य क का य वक्रम सभ ह ोइ त  रह ै छलै | \nप्रगनत शील ल ेिक सृं घक मान सक िै सक मे  कनि गोष्ठी हो इ त  छलै | नकछु ल ोक सभ  एििो िू ि मोि छनि \nआ नकछु गो टे सृं एििो सृंप कव अनछ  | \nजगदी श पाठकजी व्य ृंग् य  नल िैत  छलाह, एििो नलिैत  छनि , एिि फेस िुकपर  हुिक व्य ृंग् य  र चिा आ काटूवि \nसेह ो िी क ल गैत अनछ  | \nिीह ार  स् िा त क स ेिा नि ि त अध्य ापक छलाह  | िीक रचिा  करैत छलाह , गो ष्ठीक आय ोज ि करैत  छलाह , \nनकछु पनत्र का मृंगिैत  छलाह, ओ स भकें नकछ ु नदि लेल उपल ब्ध करिैत छलाह  आ ओ नह पर गोष्ठीमे कोिो \nआल ेि अििा मौनिक प्रनत न क्रय ा देिाक ल ेल आमृंनत्र त  करैत  छलाह  | ह ुिक स्मरण श नत त  एत ेक ती क्ष्ण  \nछलनि जे गप -शपमे सेह ो पन र लनक्षत  हो इ त  छल | दस िरि पनह िे कोिो सानह त् य का र सृं भेंट भे लनि तकर \nस् मरण करैत ओ इह ो क ह ैत  छलाह  जे ओ स ान ह त् य का र  कोि  र ृंगक िस् त्र पनह र िे छ लाह आ कोि   मूह ें िैस ल  \nछलाह आ की करैत  छलाह |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ुिकनह  जो र  पर  11 िि म्िर 2000 क’ र ीिा क मह ान िद्य ाल य मे  आयोन जत  कनि गो ष्ठीमे भाग  िेिे छल ह ुृं जा नह मे  \nप्रख्य ात  गी त कार  स ोम ठाकुर  जी  स ेह ो आएल छलाह ,शैले श जी  स ेह ो छलाह ,िीह ा र जी गो ष्ठीक सृंचालि केलनि \n| \n12 ििम्िर क ’ ह म सभ सत िामे  स ान ह त् य का र  श ैलेशजीक   ओत ’ सेह ो आय ोन जत  ग ोष्ठी मे   भाग िेिे  छलहुृं | \nएक नदि सानह नत्य क टीम अमरकृंटक गेल | ओत ’ एक नदि र ह ै गेल ह ुृं | जैि मु नि स भक स ृंग एकटा िीक \nकनि सम्म े लि भे ल | ह महू ँ ओनहमें  स नम्मनलत र ह ी | \nिीह ार  जीसृं जिलपु र  आ नस ििीमे  स ेह ो भें ट भ ेल | \nनकछु मास प ू िव एकटा सान ह त् य कार  नमत्र कै लाश प ाटकरक माध्य मस ृं िीह ार  जी  स ृं सृंम्प कव भे ल | आि पचासी \nिर िस ृं िेशीक छन ि, स् िाभानिक श ार ीन र क नस् िन त क अधी ि छन ि | \nधमेन्द्रजी ििग ीत  नलिैत  छ लाह  | ह ुिकासृं सृंपक व िै अ नछ  | \nभनरसक आि ओ िै छनि | \nनशि कुमार  नसृंह जी ह ास्य-व्य ृंग् य  नलिैत  छला ह  | ह ुिकोसृं सृंपक व िै अनछ  | \nकैलाश प ाटकर जी  स ेह ो िी क नलिैत  छलाह  | नकछु मास पू िव ह ुिकासृं फ ेस- िुकक माध्य मस ृं स ृंपकव भे ल | \nकोत मा आ यमुिा कोनलयर ीमे  काज के निह ार  र ािज ी आ न कछु और  स ान ह त् य का र  स भ सम्प कव मे  छलाह  | \nकोत मामे  हमरा  आिासपर एक जििर ी क ’ कनि गो ष्ठीमे स्िािी य  स ान ह त् य कार क अन त नर त त  श ह डोलसृं प्रख्य ात  \nकनि पार स नमश्रजी से ह ो एलाह  | \n22 ििम्िर 2000 क’ शह डोलमे  पार स नमश्रजी ओत ’ कन ि गोष्ठीमे हमहू ँ स भ भाग ले लह ुृं | \n1999 मे 14 अगस् त क’ क्षेत्र ी य  काय ालय, शह डोलमे  आयोन जत  काव् य  गोष्ठीमे भाग  ल ेलह ुृं | ह म प्रस्त ुत  के िे \nछलहु गीत  ‘मैं  कभ ी मनन्द्दर ि जा त ा. .. ’  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n5  नसतम्िर  2000  क’ आका शिाणी,शह डोलसृं मृंजुल िमा जी फोिपर सृंपकव क’ क’ िह ुत  आिनन्द्दत भेल टे प \nकएल हमर ओनह  गीत क ि ह ुत  प्रशृंसा केलनि आ कह्लनि जे कोिो काजसृं जन ह य ा शह डोल आिी त \nआकाशिाणी एिाक कष्ट कर ि , ह म ओही  नदि अहां क न कछु र चिा टेप करिाक ’ काय वक्रम लेल रान ि ल ेि | \nआदरणीय  िमाजी क उ द्ग ार  ह मरा  आिनन्द्दत के लक | ह म अपि काय वक्रम त ेिा िै ििा सकल ह ुृं , मु दा ह ुिक \nअिाय ास फोि क ’ क’ \nर चिाक प्रनत अपि स म्म ाि व्य तत  करि ाक भाि  ह मरा  सुि  दैत  रहल अनछ | नचन्द्तक ल ोकनि कहैत  छनि \nजे नकिकह ु कोिो काज अ ििा कोिो  व्य िह ार  अह ाँकें जृं िी क ल ाग ल अनछ  तृं एनह ल ेल हुिका प्र त् य क्ष \nअििा परो क्ष रूपसृं धन्द्य िाद देि अििा ह ुिक प्रशृं सा क र ि स ेह ो माििी य  धमव निक | \n2000   मे   22 नसतम्िर क ’ र ान त मे  कोत मा कन्द्य ा न िद्य ा लय मे  किनय त्र ी सम् मे लिक आय ोज ि  भे लै  | एनह मे  डा.  \nर ाज कुमार ी ‘र न मम ’, जय ा ज ा दिािी , डा. माधुर ी शु तला आ डा.  प्रेमल त ा िी लमक य ोग दा ि उल्लेििीय  आ \nस् मरणीय  र ह ल | \nमै निली पनत्र का ‘अृंनत का’ आ ‘आरम्भ’ अिै त  छल | \nआरम्भ मे  हमर निम्ननलनित छ ोट -छो ट नकछु कनित ा छपल  | \nसमकालीि भारत ीय  स ान ह त् य क मैनिली निशे षांकमे हमर एनह  कनित ाक अिुिाद प्रकान शत  भेल :  \n              एत ’ आनि क ’ \n  \nएत ’ आनि क ’ हम \nदेिय  ल ाग ल छी  \n  \nमिुतिक ह ड्डी  \nकोिा  नचििैत अनछ मिुति   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआ मिुति कोिा  \nमिुतिक शोन णत  पीन ि जा इ त  अनछ  \n  \nह म सोचय  ल ाग ल छी  \nकोिा  चोर ाओल जा  स कैत  अनछ  \nसू य व आ चन्द्रमा \nकोिा  कएल  जा  स कैत  अनछ  \nग्रह  आ िक्षत्र क स ृंग िलात् क ार \nआ कोिा भ ’ सकैत  अनछ  \nकोिह ु स्िगवक अ पहर ण | \n  \nएत ’ आनि क ’ हम \nिू झ’ लाग ल छी  \nनकए कोिो  ल ोकसृं \nलोक डेरा  जा इ त  अनछ  \nनकए कोिो  ल ोकमे  \nलोक ह ेर ा ज ाइत  अनछ , \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म स् िीकार  कर ’ लाग ल छी  \nएकटा चम् मचक मह त् ि  \nएकटा हिगोलाक कमाल  \nअश्रु-गैस क मनह मा , \nह महू ँ स नम्मनलत भ ’ जाइ त  छ ी  \nएकटा िि आनिष्कारमे  – \n‘कोिा  अिका पय र पर  \nलोक ठाढ़ भ ’ सकैत  अनछ  (!)’ \n( क्रमश ः )  \nपटिा /  31.12.2021     \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n\"मै विलीमे स ं िवत जे वलिल ज ा र ह ल अवि  त ाव ह सँ हम वन र ाश नव ह  िी\"  \n(डा िीर ेन्द्र मवल लक जीक साक्ष ात् क ार  जे वक निोन ाराय ण वमश्र जी द्वा र ा ले ल गेल  अव ि)    \n \n(डा .िी र ेन्द्र मवल लक) \n \n(नि ोना र ाय ण वमश्र) \nएवह  स ाक्षत् कार क इ वतह ास \n2 0 1 6  मे विदेह \"िीर ेन्द्र मवल लक विशेर्ांक\" िकाव शत  करिा क घोर्णा केने रह ए।  मुदा अपेवक्षत  स ह य ोग  नै \nभे टिाक कारणे ई िकावशत नै भ ऽ सकल।  एवह  विशे र्ां क ल ेल िीर ेन्द्र मवललक जी क स ाक्षात् कार  निोना र ाय ण \nवमश्रज ी द्वार ा ले ल गेल  िल।  आि ओ  स ाक्षात् कार  विदेहक  एवह  अंकमे दऽ र ह ल िी। 3  जनिर ीकेँ \nमवललकजीक जन्द्मवदन िवन  आ पाठक ल ेल  ई दू नू  अिस र  अवि ।  पवह ल मवल लकजी क विचार  जनिाक आ \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदोसर ह ुनक जन्द्मवदनपर हुन का मोन पाड़िा क।  उम्मे द अवि  जे पाठककेँ एवह  स ाक्षात् कार सँ नि विचार  िाप्त  \nह ेत वन।  ए वह  विशे र्ांक ल ेल व िदेह द्वार ा कुल 16  टा ि श्न देल गेल  ि ल जे वक एना अवि - \n1 ) आग्नेय कवित ाक आधार  की?  ितषमान आग्नेय कवि त ा कोन वदशामे अवि?  \n2 ) ओना पु र स् कार  तँ िोत् सा ह न लेल होइ त  िै मु दा मैविलीमे पु र स् कार  भेवटत े स ाव ह त् य कार क गवत  रु वक जाइत  \nिै।  एना वकएक?  \n3 ) ित षमान समयमे  मैविली पत्र -पवत्र काक की हाल िै?  \n4 ) चेत ना स मीवत मे  एिनो दवलत  िगषक ििे श वनर्ेध िै।  एकरा अहाँ कोन रूपमे दे िै विऐ?  \n5 ) दर भंगे पीठ जकाँ  आि स ह र सा पीठ िवन र ह ल िै।  ई मैविलीक ले ल नीक की िराप?  \n6 ) िह ुत  वदन धव र  मैविलीमे  दवलत  ल ेिक केर  ििे श नै  िल।  एकरा अहाँ कोन रू पमे देि ै विऐ?  एिनुक \nकेह न अिस्िा ि ै?  \n7 ) अहाँक साव ह वत् य क य ात्रामे कोन त त् ि िेर क आ कोन त त् ि िाधक र ह ल?  \n8 ) ित षमान साव ह त् य कार क मू लय ाकंन अहाँ कोना करिै?  \n9 ) अहाँक विय  स ाव ह त् य क ारकेँ िवि?  \n1 0 ) साव ह त् य कार क ल ेिकीय  विचार  आ िास् त विक जीिन क विचार  एक हेिाक चाह ी की अल ग -अल ग?  जँ \nएक हेिाक चाह ी त ँ \"िैद्य नाि नाि वमश्र यात्र ी \"जीक िैचावर क विचल नकेँ अह ाँ कोन रू पमे देि ै विऐ।  आ जँ \nअल ग-अल ग ह ेिाक चाह ी त ँ  ओहन साव ह त् य  ओ साव ह त् य कार क मू लय  की?  \n1 1 ) मै विल स ाव ह त् य का र  िहु  विधािा दी ह ोइ त  ि वि।  मुदा  जँ अह ाँ एकै विधामे र वह त ह ुँ तँ ओ कोन विधा  \nह ोइ त ै ?  \n1 2 ) मै विलीकेँ त ोड़ िामे दरभंगा मठाध ीश स भहँक कतेक य ोग दान िै?  \n1 3 ) कल कत्ताक साव ह त् य कार क गुटिाजी मैविलीक कतेक  अवह त  के लकै?  \n1 4 ) कल कत्ताक य ुिासँ  की आश ा।  ओवहमे सँ के  आगू  जा सकै िवि।  \n1 5 ) अहाँ अ पन स ाव ह त् य क य ात्र ाक पड़ाि क त ऽ आ को न रूपें  देिै विऐ?  \n1 6 ) पावर िा वर क पवर चय  जन िाक इ छिा अवि।  \n  \nमु दा उपर मे  देल  गेल  िश्न स भ सं शोव धत  भेल (विद ेह  वदससँ नै ) िश्न स ंख्य ा 1 ,2 ,3  आ 5 ओवह ना र ह ल।  िश्न \nसंख्य ा 4  आ 6 वमला कऽ एकटा िश्न िनल।  िश्न स ंख् य ा 7 , 8 ,9,10  आ 11  ओव ह ना रह ल।  िश्न स ंख्य ा \n1 2  आ 1 3  के र  कोनो उत्त र  नै भेटल ।  िश्न स ंख्य ा 1 4 ,15  आ 16  ओव ह ना र ह ल।  अंत मे  निोनार ा य ण  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवमश्रज ी िस ंगा नुकूल अपना वदसस ँ   2  टा ि श्न जो ड़लाह ।  मने फाइ नल स्िरूपमे कु ल  15  टा ि श्न भेल जकर  \nउत्त र  स ंग देल  जा  रह ल अव ि (स ंपादक) - \n  \n1 ) आग्नेय कवित ाक आधार  की?  ितषमान आग्नेय कवि त ा कोन वदशामे अवि?  \nमै विली कवित ामे जनिादी िा  िगव त शील कवित ाक जन्द्मदा त ा \"य ा त्र ी\"सँ  जे कवित ा  िारं भ भे ल ि ल स े वनर ंत र  \nििावह त  ह ोइ त  मैविली ज नमा नसकेँ आल ोव र त -विलोवर त  करै त  रह ल।  ह ुनकर  विचारधा र ा केँ स ंिह न करैत  जे \nमै विलीक काव्य धा र ा आगाँ िढ़ ल िल ओवहमे  सोमदेिक सह जत ािा द आवि स मावहत  भेल िलैक आ िादम े \nअवग् नज ीिी  काव् य धा र ा से ह ो आवि अंतभुषक्त  भेल िलै क।  िस्त ुत ः वि चार-िैभ ि पू िषवह के िलैक म ुदा ओकरा  \nकहिाक ढंग सिषिा निी न आ एकर विर्य  िस्त ु ज ीिन  य िािषसँ स ंिंर्द् िल ैक।  ओ करामे एक नि त् िर ा \nिलै क।  अवग् नक ताप िलैक तँइ ल ोक (विशेर्तः स ोमद ेि ) एवह  कवित ाकेँ अवग् न जीिी  कवित ा ना म िदान \nकेलक। \nित षमान कवित ा य ुगसापे क्ष वि क।  ओकर ामे अनेक शः पवर ित षन, स ंिधषन एलैक अवि ।  ओकर ामे ग् लोिलाइ नेश नक \nगमी,  नेट, िैट, स ैट,चैट स भ आवि आइ स मावह त  भऽ गेल िैक।  \"िस ुधैि क ुटु म्ि कम \" के र  विर ाट िैचावर क \nफल क ओकरामे आवि गेल  िैक।  \n2 ) ओना पु र स् कार  तँ िोत् सा ह न लेल होइ त  िै मु दा मैविलीमे पु र स् कार  भेवटत े स ाव ह त् य कार क गवत  रु वक जाइत  \nिै।  एना वकएक?  \nकोनो  भार्ामे पु र स् कार  िा सम्म ान जे स ाव ह त् य का र , कलाकार  ल ोकवनकेँ िदान कएल  जा इ त  िै त करा पािाँ \nिोत् साह न केर  भािना वनव ह त  र ह ैत  िैक।  पुर स् का र  पाव ि साव ह त् य क ार  गौ र िाव न्द्ित -आह्लावदत  होइत  िवि और  \nह ुनकामे वलििाक आर िेसी  क्षमत ा आवि ज ाइत  िवन ।  मै विली पुर स् कार क जे अिस्िा अवि  स े स िषविवदत  \nअवि।  पुर स् कार  वि त र णमे  भ्रष्टाचार  एना ने ििेश  कऽ गे ल अवि  जे ओकर िणषन नव ह  कएल  जा ए।  वज नका \nलोकवनकेँ पुर स् कार  िाप्त  भऽ ज ाइ त  ि वन ओ पु र स् कार केँ  गंगाज ल माव न उदर स् ि कऽ  ल ैत  िवि आ स ुिक \nवचर वनरामे  स ू वत  रह ैत  ि वि।  \n3 ) ित षमा न समयमे  मैविली पत्र -पवत्र काक की हाल िै?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nित षमानमे मैविली पत्र -पवत्र काक दश ा अवि तकरा उि त ग र  नवह  कहल जा सकैि।  अधुना कल कत्तासँ  \nिकाव शत  \"कण ामृत\" ओ \"वमविल ा दशषन\" सएह  वनर ंत र  स मयपर वनकवल जाइत  अवि ।  पटनासँ \"घर -िाह र \" जे \nवनर ंत र  िाप्त  हो इ त  िल तक र ो दशा ठीक नवह  िु झना  ज ा इ ि।  \"पू िोत्तर  मैविल\" कवह य ो -कवह य ो कऽ उव दत  \nभऽ जाइ त  अवि ।  वदललीसँ \"मै विली लोकमंच\" सेह ो िका वशत भऽ रह ल अवि ।  ओना  स ंपूणष भारत िर्ष मे  य त्र -\nत त्र सँ स्मावर काक िावढ़ आवि  गेल  अवि ।  कोलकात ासँ  ि कावशत  \"कोवकल मंच\" ि वत  िर्ष िाप्त  भऽ ज ाइ त  \nअवि।  धन्द्य  विक मैविलीक  पत्र-पवत्र का जे मैविलीकेँ व जय ा कऽ र िने अवि  औ र  साव ह त् य क ार  ओ िुवर्द्जीिी \nलोकवनक मानवसक वदशाकेँ त ृप्त कर ैत  रह ै त  अवि ।  \n  \n4 ) चेत ना स मीवत  एिं अन्द् य ान्द् य  मैविली संगठनमे  एिनो द वलत िगषक ि िेश  नगण्य  िै। एकर ा अहाँ कोन \nरूपमे देि ै विऐ?  \nचेत ने स मीवत  वकएक, वमविल ामे जे जत ेक  जे कतह ुँ मैवि ली संस्िा अवि ओवहमे  ब्राह्म णिादक िचषस् ि \nविकैक।  ब्राह्म ण आ कणष-का य स् ि जे अदौकालसँ मैविली  िजैत रह लाह  अवि  ओकर े  आइय ो मानक मै विली \nमानल जा इ त  अवि ।  हमरा  जनैत एकर ा पािू  वशक्षाक िमु ि हा ि रह लैक अवि ।  स ंपूणष भार त  िर्षमे  ि ैवदक \nय ुग वकंिा सनात न य ुगमे जे  चावर  िगषमे स माज विभावज त  िलै क (ब्राह्म ण, क्षवत्र य , िैश्य आ श ू र) ओकर ा पािा \nगुण आ कमष  िल ैक जाव ह  आधार पर ई  विभाज न भे ल िलैक।  चात ुर िणष मय ा श्रष्टा गुण  कमष विभागश ः (गी त ा) \nचावर  य ुगमे गुण  आ कमष केँ आधार पर लोक विभाव जत  ि लाह ।  एकवह  पव र िार मे  एक भ ाइ  ब्राह्म ण िलाह  जे  \nविद्य ाक दान िा वि द्य ाध्् य न करैत  िलाह , दोसर  भाइ  क मष क आधा र पर क्षवत्र य , त ेसर  िैश्य  आ चाव र म शू र। \nई सासँ  पू िषवह ३ ५ ० ०  िर्ष  एवह  देशमे  उत्त र-पविम वदशासँ  जे भार त मे  विदेश ी आक्रमण  भे ल िल, िएह  एत ए \nआवि कऽ ह मरा  ल ोकवनक गु ण आर कमष  आधाव र त  जे िगष -विभाज न िल ओकरा नष्ट -भ्रष्ट कऽ जा वत िादकेँ \nजन्द्म देलक।  िएह  जा वत िाद  आइ ित षमानमे राज नीव त क िधान पोर्क त त् ि िवन गेल िै। पू िषम े जे अध््य न -\nअध्या पन कर ैत  िलाह , र ाज ा क ओवह  ठाम ह ुनके स म्म ान ह ोइ त  िलै क।  व्य ापार ी ि गष स ेह ो र ाज ेक स ाि ह ाि \nवमला कऽ ह ुनके गुण गा नमे लाव ग ज ाइत  िल।  श ू र िगष वन त ांत  एकांक ी र व ह  जा इ त  िलै क।  ताव ह  स मयमे  जे \nसमाज स ंचालकन हेत ु वनय म कानू न िनाओल जा इ त  िल  तकरा पािाँ एह ी त ीनू कवह  ह ाि र ह ैत  िलै क।  \nह मरा  जनैत  एव ह  स भकेँ पाि ाँ वशक्षे िल ैक।  वशक्षाक अ भािक कार ण श ू र आ नार ी िगष स भस ँ  पाि ाँ रवह  \nगेल ।  एकैसम शत ाब्दीमे जे ह वर जनकेँ विशे र् अवध कार  िदान कएल  गेल ैक अवि  ताव ह मे  वशक्षापर  विशे र्  जो र   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदेल  गेल  िै। आइ य ो कोनो संस्िामे जे स भ िव ि ओ ब्रा ह्म ण, काय स् ि , र ाज पू त , भूव महा र  आवद -आवद िगषस ँ \nिव ि।  वनम्न िगषसँ िहुत  कम ल ोक एवह  वदशामे एिाक ि य ास कर ैत  िवि।  \n5 ) दर भंगे पीठ जकाँ  आि स ह र सा पीठ िवन र ह ल िै।  ई मैवि लीक ले ल नीक की िराप?  \nह मरा  जनैत  द र भंगे वकएक पटनामे स ेह ो मैविलीक पीठ रह ल अवि ।  कल कत्तामे सेह ो र ह ल अवि  जा व ह ठाम \nवकिु ििर विद्वान लोकवनक, िुवर्द्मान ल ोकवनक िैसार  होइ त  र ह ल अवि ।  ल ोक अपना स ुविध ाक अनुसार  \nकमष आ िु वर्द्क ि लपर सर क ार ी सहा् य  िाप्त  करैत र ह ल अवि ।  जे अवध क चतुर से  अवध क ल ाभावन्द्ित।  \nमै विलीमे दर भंगा पीठकेँ  लऽ कऽ जे विवभन्न पत्र -पवत्र कामे नित ुवर य ा ि गष द्वार ा ज े विरो ह क स्िर  मुिवर त  कएल  \nजाइ त  र ह ल अवि  तकर ा वि स् मृ त  नवह  कएल  जा  स कैत  अवि।  तँइ  आइ जँ स ह र सामे कोनो  पीठक स्िापना \nभऽ रह ल अवि  तँ एवह मे  को नो आिय षक िात  नव ह  अवि । \n6 ) अहाँक साव ह वत् य क य ात्रामे कोन त त् ि िेर क आ कोन त त् ि िाधक र ह ल?  \nह म िारंभम े वह न्द्दीमे  वलिैत  िलहुँ।  हमरा  पाि ाँ कल कत्ताक महा न मै विली सप ू त  स्ि. पीत ाम्िर पाठक ओ \nमै विली पत्रकावर त ाक दधी वच र ाज नंदन लाल  दास हाि जो वड़  विनम्र भ ािे मैविलीमे वल ििाक हेत ु पवर  गेल ाह ।  \nपीत ाम्िर िािू  कहलवन जे अ ह ाँ मैविलीय ेमे  सपनो देिू, मै विलीय ेमे  स ोचू  आ म ैविलीय ेमे  ल ीिू  स े हमरा  \nलोकवनक आकांक्षा अवि।  त ाह ी वदनसँ मैविलीमे ल ेिन ि ार ंभ कएल।  १ ९ ५ ७- ५८ के  जे िात्र  जी िनक \nअिवध िल ताह ी सम य मे  \"व मविल ा सांस्कृवत क पवर र्द \" कल कत्तासँ  स ंिंवध त , संपवकष त  भेलह ुँ।  पिा त  ओकर  \nमहा मंत्री  िनाओल गेल ह ुँ।  ता ह ी वदनसँ पर म श्रर्द्ेय  िािू  स ा ह ेि चौधर ीक संपादनमे \"मै विली दशषन\"मे रचना \nलेिन िार ंभ कएल।  \nअध््य न-मनन औ र  स ंघर्षक प िा त  विचा र मे  पवर ित षन आएल आ हम माक् सषिादी  दश षनसँ  िभ ाव ित  भेलह ुँ।  िादमे \nमाओत्सोत ुंग सेह ो िभ ाव ित  के लवन।  हुनकर  कहि िलवन \"p o w e r comes ou t o f  th e  b a rre l  o f a  \ng u n \" ह मरा  वि शेर् िे वर त  के ने िल ।  िादमे \"आमार  िाड़ ी , त ोमार  िा ड़ी , नक् सलिाड़ ी\"  के र  नार ा गुंजा य मान \nभे ल औ र  हमरा  चमत् कृत  के ने िल ।  मैविली ले िन मे  िा धक त त् ि हम र ा ले ल के ओ नवह  िल।  वकिु कालक \nलेल ल ेिनमे  व शविलत ा अिश्य  आएल  िल तकरा पािाँ हमर अपन आविषक स ीमा िल औ र  कोनो व्य वक् त  \nविशे र् नवह ।  \n7 ) ित षमान साव ह त् य कार क मू लय ाकंन अहाँ कोना करिै?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म जीिन के  िार ंभवहसँ आश ािा दी र ह लह ुँ अवि ।  ितषमा न मै विली सावह त् य  विधामे वन र ंत र  अग्रसर  भऽ र ह ल \nअवि।  एकस ँ एक रचना कार  माँ मैवि लीक भंडार केँ अपन  ल ेिन उजा ओ श वक् त सँ स ं पूव र त  कऽ र ह लाह  \nअवि।  स मयक अनुस ार  ओ लोकवन  आगाँ िवढ़ र ह लाह  अवि , त िन ल ेिन जे स ंिवतमे  भऽ र ह ल अवि  \nत ाव ह मे  अध््य नक पू णष अभाि पवर लवक्षत  होइि।  अवध कां श रचनाकार  व्य व क्त केंवरत  भ ऽ गेल िवि।  हुनका \nिामा-दवह ना देििाक पलिवत  नै िवन ।  \nग् लोिलाइ जेशनक जे भ ािना आइ  स ंपूणष विश्व साव ह त् य मे  व्य ाप्त  अवि  तक र  वह नका लो क वनमे  अभाि पवर लवक्षत  \nह ोइ ि ।  ओना स ंिवत जे वलिल  जा  रह ल अवि  ताव ह सँ हम वनर ाश नै  िी।  \n8 ) अहाँक विय  स ाव ह त् य क ारकेँ िवि?  \nमै विलीमे ह मर विय साव ह त् य कार  िवि \"िैद्यन ाि वमश्र य ा त्र ी\"|  \n9 ) साव ह त् य कार क ल ेिकीय  विचार  आ िास् त विक जीिन क विचार  एक हेिाक चाह ी की अल ग -अल ग?  जँ एक \nह ेिाक चाह ी त ँ \"िैद्य नाि वमश्र य ात्र ी\" जीक िैचावर क विच लनकेँ अह ाँ कोन रूपम े देिै  विऐ।  आ जँ अल ग -\nअल ग ह ेिाक चाह ी त ँ ओहन  स ाव ह त् य  ओ साव ह त् य क ार क मूल य  की?  \nसंसार क ि ाय ः स भ साव ह त् य मे  मुख्य  रूपसँ दू धार ाक र चनाकार  देिना ज ा इ त  िवि ।  रचनाकार  ल ेल ओकर  \nएक िैचावर क आधा र केँ हएि  अवनिाय ष मानल जा इ ि ।  ज करामे कोनो  विचार  नै, ओक र  कोनो मह त् ि न वह।  \nमै विलीय े स ाव ह त् य मे  नवह  भारत क विवभन्न भार्ाक साव ह त् य मे  स ेह ो विवभन्न विचार क पोर्क रचना कार  पवर लवक्षत  \nह ोइ ि ।  हम जे िाज ि स एह  करि,  स एह  जी एि एव ह  अिधा र णाक पोर्क स ाव ह त् य कार क स ंख्य ा मैविली अत् य ंत  \nअलप अवि।  \nआइ  िैज्ञा वनक युगमे एकस ँ एक विचार धा र ाक जन्द्म- मरण-पु नज षन्द्म भऽ र ह लैक अवि ।  य ुग िह ुत  त ीिर  गवत एँ \nआगाँ िवढ़ र ह ल िैक।  ओ मंगलग्रह पर पहुँचिाक िय ासमे  ल ाग ल िैक।  एह ना वस् िव त मे  एक स ीमाम े िर्द् भ ऽ \nर चना कर ि आइ संभि नवह  िुझना  जा इ ि ।  य ुगा नुस ार े डेग िढ़ िैत जँ रचनाकार  अपन िै चा वर कताक संग \nलीव ि रह लाह  अवि  तँ ओ िस ंशाक पात्र  विकाह ।  नित ुव र य ाक कहि विकैक जे ह म र ा लोकवनकेँ कठमु लला \nनवह  हेिाक चाह ी।  ह मरा  स भकेँ गत् य ात् मक हेिाक चा ह ी ।  एवह  पवर िे क्ष्यमे य ात्रीज ीक  जे िै चावर क विचल न के \nजे िश्न उठाओल  गेल  तकर उत्त र मे  स्िय ं य ात्र ी जी िएह  िात  कहल विन ज े हम एिन  कवह  रह ल िी ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n1 0 ) मै विल स ाव ह त् य का र  िहु  विधािा दी ह ोइ त  ि वि।  मुदा  जँ अह ाँ एकै विधामे र वह त ह ुँ तँ ओ कोन विधा  \nह ोइ त ै ?  \n\"कविमषनीर्ी पवर भू: स्िय ंभू:\" जे कहल गेल  अवि  स े कोन ो अनुवचत नव ह ।  मैविल तँ स भ जन्द्मना िाय ः कविय े \nह ोइ त  िव ि, त िन ि त् य ेक र चनाकार क कोनो  अपन विय  विधा ह ोइत  िैक जा व ह मे  ओ वलििामे  आनंदक \nअनुभूवत  करैि।  हमरा  विचा र े जकर  जे विय  विधा ह ोइक ता वह मे  जँ ओ अपन स ंपू णष श वक् त  आ उजाकेँ ल गा  \nदै त ँ मैविलीक ओवह  विधा विशेर्म े चमत् कार  उत् पन्न भऽ सकैत  अवि ।  तँइ  तँ कहल  गेल  अवि  \n\"एकिन्द्रस्त मो हवन्द् त  न चा त ार ा सहस्रशः\"। \n(एवह  िश्नक पवह ले भाग क उत्तर  देल गेल  अवि  स े ि ुझाइ ए -संपादक) \n1 1 ) कल कत्ताक य ुिासँ  की आश ा।  ओवहमे सँ के  आगू  जा सकै िवि।  \nह म जीिनकेँ िार ंभवहसँ नित ुव र य ा िगषक स मिषक रह लह ुँ अवि ।  ओकर ा ह म अंतःकर णसँ िोत् साव ह त  आ \nसंिवध षत  करैत रह वल य ैक अवि ।  य ुिा िगषमे  स ीमाह ी न शवक् त  र ह ैत  िैक।  िएह  को नो  देश,ज ाव त , वकंिा समाज \nकेर  कण षधा र  होइ त  अवि  त ँ इ  अंग्रेजीक लेिक n e wman  कहने िवि \"It is an established truism \nthat youngmen of today are the countrymen of tomorrow, holding in their hands \nthe high destinies of the land, they are the  see d s tha t spri n g  An d  be a r fru i t. \" \nकहिाक त ा त् पयष जे कलकत्ताक नित ुवर य ा ि गषमे  जे उभवर  कऽ एलाह  अवि  ताव ह मे  वमविलेश क ुमार  झा,  चंदन \nकुमार  झा,  अनमोल झा,  आमोद कुमार  झा,  अमरनाि झा 'भारत ी ' , भास् क र ानंद झा ' भास्कर\" आवद विशेर् \nिभ ाव ित  कऽ रह लाह  अवि ।  \n1 2 ) अहाँ अ पन स ाव ह त् य क य ात्र ाक पड़ाि क त ऽ आ को न रूपें  देिै विऐ?  \nऐत र ेय  ब्रा ह्म ण के र  किन िैक- चरैिेवत-चरैिेवत-चरैिेवत मने चलैत  रह ू -चल ैत  रह ू -चल ै त  रह ू ।  हम एह ी \nवसर्द्ांत मे  विश्वास करैत िी। िाय ः 19 6 0  स ँ ल ऽ कऽ आइ  धवर  हमर ले िनमे  कवह य ो गवतर ोध  न वह  आएल  \nअवि।  हम वनर ं त र  वलिैत  र ह लह ुँ अवि ।  हम माँ  मैविली क स ेिामे अ पनाकेँ स मव पष त  के ने र ह लह ुँ अवि ।  हम \nअंवत म श्वास धव र  वलिैत  रह ि स े हमरा  विश्वास अवि ।  \n  \n1 3 ) पावर िा वर क पवर चय  जन िाक इ छिा अवि।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनाम- िीर ेन्द्र मवल लक \nजन्द्म-परसौनी (मधुिनी)  \nजन्द्मवत वि-3  जनि र ी 1 9 3 7  \nवशक्षा- एम.ए,  पी. एस.डी (वह न्द् दी) \nमात ाक नाम -स् ि. सत् य भामा \nवपत ाक नाम -स् ि. अजि ना र ा य ण मवल लक  \n14) \"आिर\" के अपने संपा दक मंडलमे  िलह ु ँ ओवहमे  के स भ य ोग दान देने िल ाह ?  \n\"आिर\"केँ स ंपादक िलाह -कीवत षनार ा य ण वमश्र ओ िीर ेन्द्र मवल लक।  स ह य ोग ीक रूपमे - र ाज नंदन लाल  दास, \nस् ि. पीत ाम्िर पाठक एिं स्ि .  स ुन्द्दरकांत  झा। \n1 5 ) मै विली र ंगमंचमे  कल क त्त ाक अिदानपर अह ाँ अपन मंत व्य सँ पाठकिगषकेँ  अिगत  करा िी।  \nमै विली ना टक ओ रंगमंचक क्षेत्र मे  कल कत्ताक सिोपवर  स्िान र ह लैक अवि ।  ओकर  विकास ओ स ंिधषनमे  \nएत ुक्का विव भन्न संस् िाक य ो गद ान अत ुलनीय  अवि ।  िीचमे  एक पै घ अंतर ालकेँ  पिा त  दू टा नाट्य  स ं स् िा -१ ) \nवमविला विकास पवर र्द  २ ) कोवकल  मंच स ामने आए ल।  ई दू नू  वनर ं त र  जन्द्मस ँ ल ऽ कऽ एिन धव र  िवत  िर्ष \nवनय मपू िषक मैविली ना टकक मंचन करैत  आवि रह ल अवि ।  आइय ो धन्द्य िाद एही दू नू  संस् िाक रंग कमीकेँ \nजाइ त  ि वन जे मनसा -िाचा-कमषणासँ  मै विलीक िवत स मवपष त  िवि।  हम ित षमान  नाट् य मंचनक पवर दृश्य केँ देिैत  \nआश ा कर ैत  िी ज े ई दू नू  न ाट्य  स ंस् िा निसँ  नि मैविल ी ना टकक मंचन िस् त ुत  करैत रह त ाह  औ र  मैविली \nनाटक ओ रंगमंचक पवर िधषन -संिधषनमे  अ पनाकेँ स मवप षत  के ने रह त ाह।  हमरा  दू नू  स ंस् िाक िवत  पू णष आस्िा \nआ विश्वास अवि।  हम दू नू  संस् िाक मंगलका मना चाह ैत  िी।  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ॉ . वकश न क ार ी गर  \nमह ामारी सन डेरा उन भे ल जा  र ह लै?  वमविला स पल ाय न (पर देश  कमाएि)  \nय िािष कहि देिाएि त भक्क वदस ल ाग त  वकने आ कतेक म िान िला नेत ा,  वमविलाक िुवर्द्ज ीिी  स माज त \nकुत कष कए ितकुट्टिैल पर  उत ारू भे ल य िािष के  नुकेि ाक चल कपनी करै जाए ि?  तइ य ो वमविल ा स पल ाय न \nके भय ाऔन डेर ाउन इ वतह ास आ य िािष के  मुँह  झांपल नै हेतै?  \nवमविला मे रोज गा र  ल ेल िैहे की?  रौदी , द ाह ी,  िेसी िुझ क्कर ी दािी , टांग वघछचा मनोिृवत , िंद परल वचनी  वमल , \nपाग मिानक पेटु ोस ुआ रा जनीवत  आ प र देश  कमेिाक विमार ी िोव ड़ आ र ो वकिो नै िै?  वमविला सम ाज  कवह य ो \nअइ िात क वचंता  नै के लक की ओकर वधय ा पूत ा सि केना रोज ी र ोटी कमे त ै?  आ  पर देश  कमेिाक विमार ी \nनि पीढी त क पसर ैत  गेल ?  \nर ोज गा र  नाम पर  वमविलाक लोक सर कार ी य ोज न ा त ंत्र , सर कार ी से िा,  पर देश  कमाए ि (प लाय न) भ र ोसे  स ि \nवदन िै सल रह ल आ अ पना भाग के दोि दैत  हक्कन कनैत र ह ल. र ो जगा र  के  विकल प सि कवह य ो ने \nसोचलक आ नै तकर िेगर त ा कवह य ो िुझल क?  \nवमविला मे फै क्र ी चैकर ी,  स्टाटष  अप, ल घ ु उद्य ोग  ल गेिाक गप करि त  अपना पै र  पर  कु र ह ैड़ मार ि स न \nभऽ गेल ै?  के करो लक इ ग प िाज ू  त ल ोक ह ंसी उड़ ाउ त  जे हे वह नका नै नोक र ी चाकर ी भे टल ै तैं एना कहै \nिै त ई  पर देश  कमाई  नै चाह ै िै, पर देश  कमाएल नै भे लै?  एह ने ट ोंटिाज ी स लोक के मनोिल आरो  तोइ ड़ \nदै िै? त एह ेन टांगव घछ चा मनोिृवत  िल ा वमविल ा सम ाज  मे के  उद्य ोग  धंधा लगाउत ?  \nपु र ना ल ोक िुढ प ुर ान स िह क मुँह े स ुनल गप जे प वह ने वमविला के िेसी भाग लोक परदेश  कमाई  ल ै नै \nजाइ ?  िड् ड गर ीि लोके सि टा पर देश  िटै. लेवकन 1 9 3 4  के  भू इ कंप वमविला के तह स नह स क देल कै. \nआ गर ीित ा इ  िढ़ ैत  गेल ै आ लोक सि दे श पर देश  क माएि िटाएि श ुरू के लकै. पवह ने वमविल ा मे वचनी वमल , \nिादी भंडार , लोह ा कपवसय ा  मे स ू त  कटैए, रांटी र ाज न ग र  स ि मे  ल ह ाट िनै, िे गू स र ाय  दड़भंगा , सह र सा \nपूव णषय ा सि मे  िाद, काग ज, चू र ा वमल , आर ा वमल  स ि रह ै, ज इ  मे कतेक ल ोक के रोज ी र ोट ी भे टै त  रह ै?  \nआस्त े आस्त े वमविला मे रोज गा र  के  स ाध न सि िंद हो इ त  गेल  आ ल ोक सिह क पर देश  कमेिाक विमार ी \nिढ़ैत  गेल ?  एह ेन भया िह  जे  वमविला लोक के परदे श कमेने विना गुजर  जा एि मोशवकल भऽ जाइ त  िै. अह ाँ \nमजदू र  वि की हा वकम िा वि जनेस  मैन परदेश क मू ँह  देिै  पर त  य ौ िािू ?  \nवदल ली,  पंजाि,  िंगाल, िंि ई ,  स ाउि इंव डय ा,  न ािष इस् ट,  य ू पी, गुजर ा त , सि ठाम वमविल ा के मजदू र  भेटिे  टा \nकरत ?  वमविलाक इ  मजदू र  स ि के ह ेन अवभश प्त वजनगी  वज िै लेल मजिू र  अवि  आ ि इ डेर ाउन वस् ि वत  स   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसि पवर वचत  भेल जा  रह लै?  एवह  मजदू र  स िह क स ुवध  के  ल ेत ै?  के करा िेगर त ा िै?  \nमहा मार ी सन डेरा उन भया िह  भेल जा  रह लै वमविला स पल ाय न. एत ुका नेता  स ि पा ग मिान माला के \nर ाज नीव त  आ अ पना फाय दा दुआर े पटवनय ा नेता सिहक दल ाली करै मे िेह ाल ट ा  र ह ै ए?  वमविलाक \nचुटपुवचय ा,  फोकवटय ा,  मानल नेत ा सि केकरो िुते वचनी वमल श ुरू करा उल नै भे ल ै  आ नै  वमविला मे उद्य ोग  \nधंध ा ले ल इ नेत ा सि कवह य ो सोचल क? वमविला सम ाज क ल ोक सि स ेह ो मूइ ल अवि ज े अनके आ \nसर कार  भर ोसे  िैसल रह ल?  \nवमविला मे रोज गा र  के  कोनो  दुआरा नै िै आ अ इ  ठाम गा मे  गाम, वमविला के घर े घरे पलाय न (पर देश  \nकमाएलि) म ह ामार ी सन डेरा उन भयािह  भेल जा  रह लै?  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी- िी ह व न किा  \nको विन \n\" हम अपन पे ट प ैंच ल गएि ,देह नै ने। \"  \nसि स्त्र ी-पु रूर् पे ट भ र िा आ  देह  झंपिा िावत र  देश -परदेश  जा  की ने करैए। ह म त '  घर े में रवह  कोवि \nपोसि आ स ुिक  स पना पूर  करि।  \nश्रॉ क्सी आ रॉ वि ग् स दंपवत  द्वा र ा  देल  गे ल विज्ञापन -\"एकटा स्िस् ि कोव िन स् त्र ी चा ह ी, ह मर गभष धा र ण आ \nवनिार णक ल ेल !\"  \nइ  देवित े वस् मता  मुग् ध भ' गे ल िवल।  आ ओ इ  दंपवत क स ंपकष म ें आवि स ुि क स पना  देिए ल ाग वल।  \nवस् मता  अह ां वकए उठेल ौं एह ेन डेग,लोक की कहत  हमर ा  ,अहांकें ?  देिै िीय ै य शोदा  िेन कें। विदेश ी सि \nजह न ओकर घर आवि घुर ै िै त ह न लोक ओकरा अभछ िक संज्ञा  दै िै।आि अहीं कह ू  जे इएह  स ुनिा ल ेल \nह म गा म िो वड़  स ुर त  धेल ह ुं? \nनै विश ाल,अहां  वनचैन रह ू ,ह म  वचवकत् सकीय  विवध सं गभष रािि,अिै ध संिंधे नै। सफल  होइ त े भेटत एक लाि \nडॉ लर , ह म सि भ'  जएि मा लोमाल।  \n\"ह म कोवि िे चि,देह नै। \"  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी'  के र  (ड ायरी) ' लि य ू  ट ू ' \n24.04.2007 \n                     लाइ फ मीन्द्स पर ेम \nआइ हम जाव मय ा मे िैसल इ  स ोव च रह ल िी ज े ल लली केँ  हम नवह  िुवझ पउवलय ै।  ओ श कूर पु र  िोव ड़ क s \nवकिु नवह  जनैत  अवि ।  दुवन य ा कत s सँ कत s चैल गेल ै क अवि , परञ्च ओ अिनो धव र  गाम मे  डू िल \nिव ि।  पवह ल पर ेम ठीके मे लोक नवह  भू वल स कैए।  पवह ल पर ेम ' ठुमरी '  विय ैए।  वज नगी केँ तमाशा िनौ ल \nजाएत  िै। इ स् कूल मे पढ़ैत  ओ सीिलीवह  जे हम ओकर  पवह ल पर ेम वि य ैए।  ओना  त s इ  स माजक ल ेल \nह जम करनै इज ी न वह  िै व क वकताि मे पढ़ौल चीज  िै वक् टकल  हेिाक चाह ी।  स भ धमष मे कहल गे ल िै वक \nपरेम सभ सँ ऊपर ह ोएत  िै, पर ञ्च इ दैवह क नीक नवह होएत  िै। ह म त s टु वट गेल  रह ी।  ल लली के  \nपढ़ िैत  हम ओकरा ले ल अप न वदल कवह य ा ह ाव र  गेल ह ुँ स े हमरा  नवह  िुझल अवि ।  वदलली केँ स र दी मे \nकुक्कुर जँका कुकुआइत  रवह  हम ।  \nदुवनय ा मे भर म िै -\" माल ा फेर त  जग  मुआ.... . । \" दैवहक पर ेम करनै म त लि तलिा र  केँ  धार  पर  चल नै \nिुझू।  रसिान अपन र चना ' िे म िाव टका' मे पर ेम के  ल े ल िवड़  रास  वलिल वकन्द्हैं - \n\"िे म ि ेम सि कोउ कहत , िे म न जानत  कोय ।  \nजो ज न जा नै ि ेम त ो,  मर ै जग त  क् य ों र ो य । \"  \n  \n25.07.2007 \n             एकटा अन ार  स ौ लोकव न िेमार  \nनीक ल ड़की  देिल ा सँ  सभ  वकय ो केँ आँ वि ह ुनके पर  वटकल  रह ैत  िवन्द्ह ।  जिन ओ गल ी सँ  वनकैल  क s \nइ स् कूल वदस जा एत  िलीह  त ँ  कनह ा-कोत र ा सभ  केँ  आँ व ि चौंवधय ा ज ा एत  िलैह ।  सभ लफंगा   इ स् कूल धवर  \nह ुनकर  पाँिा  जा एत  िल।  इ स् कूल केँ  िुट्टी केँ स मय ठी क दू िज े ल फंगा सभ  इस् कूल केँ  गेट पर  आ ँवि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवटकौने रह ैत  िलाह।  इ दैवह क विंचाि िेल ैक।  ल लली इ  दृश्य  देवि क s वफवर शान  िलीह ।  जेकरा  पर ेमक \nअ आ नवह  िुझल स े ह ो ह ुनका पीिा  करैत िलवन्द्ह ।   \nइ स् कूल मे आइ फंक्शन िेल ै क - ' गी त-नादक आओ र  नृत् य क'।  स भ लड़की  घर े स ँ सवज -धव ज क s गेल  \nिलीह ।  ल लली आइ नृत् य  ल े ल अपन तैय ार ी केने िल ीह ।  ओ त त ेक िवढ़य ा नचलीव ह  जे मैडम हुनका पवह ल \nस् िान देिाक ल ेल कवनको प ाँिा  नवह  भेलीह ।  इस् कूल स ँ अवित ँह ें मा त र  ओ ह मरा  फ ोन के लीह  - \n\" आज ह मार ा िोग्राम िह ुत  अछ िा  रह ा।  मुझे नृत्य  में ििम स्िान वमल ा ह ै।  आप िधाई  नह ीं दोग ो ? \"  \nह म िवड़  िु श भेलह ुँ अवि।  ल लली हमर ज ान िलीह।  हम ह ुनका फोने पर  कहव लय ै न्द्ह - \" मैं  तुमस े \nवमलकर िधाई  देना चाह त ा ह ू ँ।  तुम कि वमल ोग ी ? \"  \n\" अछ िा  ठीक है, अभ ी मम्म ी नी चे आ गय ी ह ै।  मैं फोन  रिती ह ू ँ।  आपसे िाद में  िात  करूंगी, त ि \nित ाऊ ंगी ।  िा य .. . आ ई  ल ि य ू । \"  \n\"लि य ू  टू \" - मे  हम जिाि देवलय ैन्द्ह। \n14.02.2008 \n                   िेल ेंटाइ न द ग्रेट  \nपाकष में हम िैठ ल िी।  इ व िज़र ािा द केँ ॅँ अशोका पाकष वि य ैय ।  ल ा य ं स हॉ स् पीटल  केँ ॅँ  िगल िाला \nपाकष। ह मरा  नव ह  िुझल िल जे 'िेल ेंटाइ न डे' सेह ो वकिु वि य ैय ।  र ोज  डे, टैडी डे , चॉ कल ेट डे  .... ह ग डे, \nिॉव मस  डे िगैरह  वकिु विय ैय  की ? गाम सँ वदलली सन शह र  मे आयल हम गो िर े िलह ुँ।  की पर ेम मनािै \nलेल स्पे शल वदिस सेह ो ह ोएत  िै ?  हम िुद स ँ ि श्न केलह ुँ अवि ।  वमविला मे म धु श्रािणी पर ि तँ होएत  \nिै।  पर ञ्च दे शक रा जधा नी मे इ निका शब्द ह मरा  ल ेल  िवड़  राव श रोमांचक िल। जाव मया केँ कैं पस  मे \nिे मी य ुगल केँ द ेवि क s ह म र ो मोन भयल जे हमह ुँ अइ  श ब्द के भजा क s देवियै । \nपरेम करिाक लेल दू आद मी चाह ी।  पर ेम लौव कक आओर पा र लौव कक ह ोए त  िै। भगिान सँ पर ेम ह मरा  एह ेन \nनावस् त क तs नवह  क s सकैत  अवि ।  ओहन ाय ोंॅं भगिान स s परेम वदव्य  ल ोकवन करै त  िवि।  कावलका मंवदर  \nमे  उमड़ल ल ोकवन त कर आँ विक देिल  हाल कवह  स कै त  अवि ।  हम त s नर क िा ला परेम के लेल िौर ाय ल \nिी ।  हम लैला -मजनू  जँका पर ेम नवह  क s सकैत  िी ।    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n' परेम न िार ी उपजै , परेम न हाट विकाय.... । '  पर ेम केर  विना  दुवनय ा शून्द्य  अवि ।  मधु श्रािणी मे पर ेम \nकेर  पर ीक्षा होएत  िै।  वमस र ामी टेमी स ँ हाि केँ दागल जाएत  िै। ह म िैस ल िी।  आकाश  वदस ताव क \nर ह ल िी।  आकाश  मे मेघ केँ रूइय ा ज ँका रूप देवि र ह ल िी।  ल लली केँ  मुँह  स न  मेघ ; भावग  र ह ल अवि  \nमे घ ; फाग ुनक   ह िा अवग य ा  िेत ाल भ ेल िै। ' ह िा ह ू ँ ह िा ह ू ँ िस ंत ी ह िा ह ू ँ '  के र  गी त  गिैत सरसरैत पिुआ \nह िा।  ल ललीक पर ेम दैवहक नवह  िल।  नैसवग षक चोरनुक िा परेम जाव ह  मे पर ेमी िगुल ा िनल रह वत  िवि ।  \nफोनक वर ंग टोन िाजल 'ओ  ल म्हे... .'  ।  हम ह िड़ह ि ड़  फोन वर सीि केलह ुँ।  ' ह लो. .लो.. .'  ।   इ  वमठगर  \nिोली केँ  स ुवन क s ह मर क र ेज फावट गेल ।  हमर फुर ा गेल  'अहाँ विनु स जनी.. .' ।  \" कै से हो आप ? \" हम \nअइ िश्न केँ स ुवन क s त मतमा गेलह ुँ , परञ्च वदल पर िंदू क ता वन क s आवह स् त ा सँ  कहव लय ै , \" मैं ठीक \nह ू ँ। \" मोन त s अपन कब्जा मे  िल नवह ।  आओर  की कवह य ै !   \nइ  'िेल ेंटाइ न डे' िनेवनह ा र  िुवर िक िलाह ।  भवर  स ाल चो र नुकिा पर ेमक गेम िे लाउ आओर माघक जाड़  मे \nह गलाह ा,  पदलाहा ' ह ग डे' ,  'वकस डे' मनाउ। वमविला केँ ल ोक इ  नवह  मनाउत ।  ललली हमरा  स ँ ल गभग \nिह  मह ीना िाद गप्प केलीह  अवि ।  कोन   इ  िेमार ी वि य ैय  स े हमरा  नवह  िुझल।  िेल ेंटाइ न कवह य ो  ' िेल ेंटाइ न \nद ग्रेट' नव ह  भ s सकैत  अवि ।  \n20.03.2008 \n               लि ल ेटर ट ू  ग ॉ ड  \nललली आइ विह ंसर  मे चाह  मे नू न डावल दे लकै।  हुनकर  पापा कह लविन्द्ह,  \" िे टा तिीय त  ठीक है, न ? \" \nएत ेक कवह  क s ओ नांगलोई  ड्य ू टी वनकैल  गेल विन्द्ह ।  ल लली अिाक  र वह  गेल  िलीह ।  पापा ड्य ू टी स ँ \nसाँझ मे  ए लाह   त ँ ल लली केँ  माए हुनका सँ पू िलविहीन, \"विह ंसर  मे की भेल िल ? \"   \nमूछिर  के  हँवस -ह ँवस क s ह ालत िर ाि भ s गेल ैन्द्ह।  ओ लाह ालोट ह ोएत  िजला ह  अवि  , \" चाह  मे चीनी \nनवह , नू न देने िल ीह  ल लली । \"  \nकावि जिन स ाँझ मे  हम ललली केँ  फोन वर सीि नव ह  के वलयैन्द्ह।  तिने स ँ हु नकर  मोन मनुहैल  \nिेल ैन्द्ह। ह ुनकर  ध्यान ह मरे वदस िेल ैक।  इ ' ओ' परेवमक ा िलीह  ! कावि  स ँ कोनह ुँ काज मे हुनका मोन \nनवह  ल गैत िलैन्द्ह।    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओ आइ  हमरा  चावर  पेजक व लिल  वकिु काग ज पकड़ा  देलाव ि।  हम काँ पवत  ओकर ा पेंटक जेिी मे ठ ुवस \nदेवल य ै।  जिन ज े ब्लॉ क ज ाक s ओकरा पवढ़ ले ल िैस ल ह ुँ तँ ओइ मे  मह ीन मह ीन भू कभू कैत  आिर मे  'ह ीर -\nर ाँझा'  वलिल िलैह  ।  ति न त ँ हम नवह  िुझवलय ै, परञ् च अवग ला वदन ललली फोन केलीह  , \"ह लो ! क्य ा  \nह ुआ ? आप ठीक हैं, न ? \"  \n\"ह म अकिका के कहव लय ैन्द्ह ,\" क्य ा ठीक र ह ू ंगा  ?  अि तो र ोग  ल ग ग य ा ह ै । \"  \nइ  वचट्ठ ी िेलैक जकर ा आजन्द् म ह म नवह  भू वल स कैत  िी।  ल ेटर ह मरा  ल ेल वलिल  िलैह , परञ्च पत ा मे \n' लि ल ेटर टू गॉ ड'  वलिल िेल ैह ।  \n(स ंत ोर् कु मार  राय  'िटोह ी'  केँॅँ डाय र ी ' लि य ू  टू'  के र  शे र् अं श अवग ला अंक म े )  \n-संत ोर् कु मार  राय  'िटोह ी' ,  ग्राम - मंगर ौना \n  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी'  \nम ं ग र ौना  (धा र ािा व ह क उपन्द् य ास) \n(चाव र म िेप)  \nस् िगी य  उमाकां त  रा य  जी  केँ  मोन रह वन्द्ह  जे गाम मे  वकिु हेिाक चाह ी ज ाव ह  स ँ गामक नाम हुए।  ओ चैत ी \nदुगा पूज ा केँ श ुरुआत गाम मे  के लाव ि।  कोलकात ा सँ  व मस्त्र ी (मूवत षकार ) शंभू पाल आओर  हुनकर  टीम केँ \nलौलावि।  अिन जे दु गा  मंवदर  अवि  ओही केँ  पििव र य ा  भाग  रस् त ा केँ िगल  मे  चै त ी दुगा पूज ा शु रू भेल \n।  इ पू जा '  मंग र ौना '  केँ ॅँ इव त ह ास केँ स भस ँ लवलतग र   चीज  िल।  \nदेश-विदेश  केँ  ल ोक मे ला दे िै ल े ल अिैत िलाह ।  नेपाल धवर  ल ोक अिै त  िलाह ।  अइ  चै त ी दुगा पूज ा मे \nिवड़  भार ी टस मटस रह वत  ि लैह । िॉ लंवटय र  मेला मे स ुर क्ष ा देिा मे तिाह  रह व त  िलाह ।  नेना -भु टा स भ देर \nर ाव त  ध वर  दुगा  स्िा न ओगर ने  रह वत  िला ह ।  ज वहय ा सँ  वमस्त्र ी अिैत  िलविन्द्ह त व ह ए  स ँ दुगा  स्िान मे भीड़  \nर ह वत  िल।ऐवत ह ाव सक दृ वष्ट सँ चै त ी दुगा पूज ा मंगर ौना  केँ  ल े ल पैघ चीज  विय ैय ।  गामक एकता केँॅँ स ू त्र धा र  \nइ  पू जा विय ै य  तँ गामक पाव टष शन के सू त्र धा र  स ेह ो  इ  पू जे आओर  मंवदर  विय ैय ।   \nगनौली पंचाय त  मे ब्राह्म ण केँ  एकित्र  राज्य  केँ  ितम के वनह ार  मंग र ौना िल।  स ी त ार ा म झा जी  के  मुविय ा \nचुनाि मे  हर ेवनह ार  मंगरौना िल। स्िगी य  य ुगेश्वर रा य  जी सीतार ाम मु विय ा जी केँ विलाफ अपन भाई श्री \nविश्वेश्वर राय  ज ी के चु नाि मे  उत ाव र  क s मु विय ा चुनाि जी त ौलावि ।  िणष -िेिस्िा केँ िीच नीचला जाव त क \nएकत ा सीताराम झा ज ी के भार ी पड़लवन्द्ह आओर मुविय ा  के र  पद पर  स ोलकन्द् ह  िैठ लाह ।  \nगनौली के र  ब्राह्म ण केँ  विद्वता  मे मंगर ौना सदै ि चु नौत ी देल ाव ि।  स्िगी य  कालीचर ण र ाय  आओर  स्िग ीय  \nवचर ंजीि र ाय  'व् य ासजी'  ब्र ाह्मण  केँ ॅँ शास् त्र ािष म े पदा देल व िन्द्ह ।  स ह ुवर य ा मे अपि दास केँ  चु नौत ी केँ स्िीकार  \nकरैत  'व्य ासज ी'  हुनका चा र ो नाल चीत  के लाव ि।  मंगर ौना  मे विद्वता मे कोनह ु कमी नव ह  िल।  गामक मान -\nसम्म ान िढ़ ािै म े पू िषजक िव ड़ पैघ भूवमका र ह लवन्द्ह  अवि ।   \n' मंगर ौनाक कौिो पढ़ल िै' इ  अिधा र णा विकवस त  भेल िल।  ओ आि वकिु कम भे ल जा  रह ल अवि । कार ण \nअवि य ुिा अपन पि स ँ भ टै ग गेलाह  अवि ।  भांग , ग ांज ा , दारू िगैरह -िगैरह  नशा मे ओ संवलप्त  रह वत   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिव ि।  पवर णाम अवि  -  गा मक इव त ह ास प र  िंट्ट ाध ा र  ल ाव ग र ह ल अवि ।  नं ग् गे नाचिा क ि िृवत्त िवढ़ र ह ल \nअवि।  मंगर ौनाक न ाक कवट गेल  आि। गाम िौ र ा गेल ।  गाम अनाि भ s गेल ।  गाम मे  पाव टष शन भ s \nगेल । \n\"ह ँ, कह ू  की के ल जा ए ? \"  \n\" हमर विचार  अवि  स भ वक य ो एकर ा र ोकिाक ि य ास करू। \"  \n\" हँ, ठीक कहैत  विय ै य । \"  \n\" राव त  मे एकटा वमवटंग रा िू आओर  ओइ मे  जे वनणष य  होएत ै स े स भ वकय ो स् िीका र  क s लेिै।\" \n \"ठीक िै।\"  \nमंवदर  वििाद एत ेक िवढ़ गेल ै जे दु नू  पाटी केँ ल ोक एक -दोसर केँ मार ै ल े ल उत ारू भ s गेल ाव ि।  भू वम \nपूज नक िाद मंवदर  वनमाणक काज  िान्द्हक पू रूि श ुरू भे ल।  20 1 7  मे निका मंवदर  मे िवत मा स्िावपत  के ल \nगेल ।  वििादक क्रम मे के श -फौदार ी भे लै।   एसपी आओर  डीएसपी केँ  स मझ द ुनू  पाट ी  केँ  ल ोक िय ान \nदेल विन्द्ह।  अवग ला वदन इ  ख़िर अख़िार  केँ  स ुिी िनल - ' मंगर ौन ा में मंवदर  वििाद  में दो पक्षों में झड़प'  ।  \nलंगटू  माह टर साह ेि के  मुइ ला (हत् य ा) केँ  िाद दोसर िेर अख़िार  केँ  पन्न ा पर ' मंगर ौना '  के र  नाम आयल \nिलै ।  गामक कौिा पढ़ ल, प र ञ्च गामक स ंस् कार  जेना व िका  गेल  िै। ककर ो वकय ो  मोज र  नवह  दैत  \nिव िन्द्ह ।  वसवन य र-जुवनय र  मा ने वकिु नवह ।  स ि धान िा ई स पसेर ी।  ल ंगटू  माह टर साह ेि केँ  हत् य ा केर  \nफाइ ल की भेलै से नवह  पत ा।  गाम मे  इ घटना ह ेनै नीक नवह  िेल ै।  गामक इज़  ज़ त  िवड़  विका गेलै \nअख़िार  मे।  \n\"जम त र  केँ  जमीन वलि s।\" \n\"नवह  वलिि, अहाँ राज  मे  िसल िी की ? \"  \n\" ज s नवह  वलििीव ह  त s चवलऐंह  िापक िप ौत ी दक s। \n\" हमहुँ गामक पाँच वह स् सेदार  मे एकटा वह स् सेदार  विय ैय । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगा म मे  स ामंत िाद केँ इए ह  रूप िेल ै।  दरिार ी िािा के जमत र  करी ि ि ह  कट्ठा ज मीन िलवन्द्ह से माय ादत्त  \nकहवत  िलवन्द्ह  जे वलि दे ।  एक वदन कामेश्वर  िािा के  मवह स रोव क दे ने िल विन्द्ह ओ।  ति य ुगेश्वर िािा केँ  \nपक्ष ल ेला पर ओ श ांत  भेला ह ।  ल ाठी केँ  िल  पर  दोसर क जमीन वलिौवनह ार  केँ  आ ि गाम मे  कोनह ु मोज र  \nनवह  िवन्द्ह ।  स ामंत िादक र स् सी ज ैर  गेल ै।  निय ुिक स मा ज मे श ोर्णक िान्द्ह केँ ढैह  देलविन्द्ह।  \n' मंगर ौना '  स s एकटा िैज्ञा वनक स ेह ो भे लाह  अवि  -' श्री अरूण  राय '  ।  इ  िवि गाम क मान िढ़ ेवनह ार ।   जिन \nह म िो ट िल ह ुँ त s ओ प ट ना स s अिै त  िलाह  त s ह म सभ गव णत  िढ़ िाक ले ल ह ुनका लग ज ाएत  िलह ुँ।  \nकरीि पाँ च फू ट केँ गोर -नार  िो िव ि।  नीक िव ि केँ  लोक िव ि वजन का नाम सँ गामक मान -िवतष्ठा िढ़ ैत  \nिै।  इ ि वि स् ि गी य  उमाकां त  राय  जीक  ज्येष्ठ पुत्र । \nसंत ोर् 20 0 7  जा वम य ा मे दाव िल ा ले लाव ि।  जा वमय ा मे िढ़ िाक इ छिा केँ जग ौलावि कृष्ण  कु मार  जी ।  ओही \nसमय मे एंर ेंस फॉमष क ेर  दाम 20 0  टाका िेल ै।  दूटा फॉ मष  भर लक स ंत ोर् ।  एकटा िी ए वह ंदी ऑनसष केँ  \nआओर दोसर िी ए मास  मीव डय ा केँ।  मास म ीव डय ा केँ फॉ मष  भर िा क ल ेल क ृष्ण  जी  टाका देलविन्द्ह आओर \nिी ए वह ंदी ऑनसष ल ेल ओ स् िय ं फॉमषक टाका देलविन्द्ह।  मास म ीव डय ा िेवटंग वलस् ट  मे वह नकर  नाम चवल \nगेल वन्द्ह ।  माक् सष स ीट आओर  वसवटषवफकेट िोड़ ाि s ले ल ओ दवरभंगा आवि गेल ाह ।  \nविह ार  मे िरसात क स मय िे लैह ।  िावढ़ आयल िेल ैह ।  वकिु वदनक ल ेल हुनका   ले ट भ s गेल वन्द्ह ।  ताित  \nधव र  िेवटंग वलस् ट क्लीयर भ s गेल ै आओर  ओ सात म क्रम पर िलाह  पर ञ्च   चौदह  स्िान िाला दाव िल ा ल s \nलेलाव ि।  स ंत ोर् मुँह  ताकैत र ैह  गेल ाह ।  ओही ि ीच िीए वह ंदी ऑनसष के र  पवर णाम आवि गैल ै।  ओ एंर ेंस टॉप \nकेलाव ि आओर वह ंदी विर्य  सँ जा वमय ा मे दाविल ा ले लाव ि । \nजाव मया वमवलल य ा इ स् लाव म य ा गंग ा -य मु ना त ह ज़ीि केँ ल ेल जानल जा एत  िै ।  स ंत ोर् केँ  नसीि नी क िलवन्द्ह  जे \nओ अ त ेक नीक विश्वविद्य ालय  स ँ पढ़ लाक अवि।  वकय ो नव ह  िुझैत िविन्द्ह ज े स भ व िश्वविद्य ालय केँ  रंग \nजाव मया ज काँ ॅँ हेिाक चाह ी । ओिल ा क्षेत्र मे  इ संस्िान  अिै त  िै। देश -विदेश  केँ  लो क अइ  मे पढ़ ैत  िवि - \nफ्रांस, वफजी , अफगाव न स् त ान ,  नेपाल, श्रीलंका,  मॉ वर शस िगैरह ।  न ीक लैब्रेरी, एसी/ह ी टर लगलाह ा र ीव डं ग रूम, \nकम्प्युर  ल ैि, सस् त ा कैंटीन आवद -आवद जाव मया केँ गर ीि -गुरिा केँ ल ेल िनौल गे ल अ वि ।  \nसाल 20 0 7  धव र  ओ जाव मय ा सँ  जुड़लाह ा।  तीनटा वडग्री  ओ जाव मया  सँ ल ेलाह ।  जा वमय ा ह ुनका लेल मंवदर  \nसाव ित  भेलवन्द्ह ।  वज नगी केँ पटर ी पर ल ेिाक ले ल माग षद शषन ह ोएत  िै से इ संस्िान  स ंत ोर् केँ  देलकवन्द्ह \nअवि।  गर ीि ी िवत भा केँ  के त क वदन र ोव क स कैत  अवि  ?    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजाव मया केँ कैं पस  जा निर ों केँ मनुि ह ेिाक ल ेल वशक्षा दैत िै।  पर ञ्च 20 1 9 -2 0  केँ  घ टना जाव मया केँ \nलेल आओर  अइ  स ंस् िान सँ  जुड़ल मनुि केँ लेल िवड़   दुिद रह लै।  मनुि केँ म नुि नवह  िुवझवनह ा र  , \nदेश क गंगा -जमु ना स न त ह ज़ी ि केँ  माव ट प वलत केवनह ार  केँ  इव त ह ास म ाफ़ नवह  कर त व न्द्ह।  \nदेश  िाँ वट क s नवह  चल त ै।  देश केँ  च लेिाक ल ेल मन ु ि चाही।  ल ुछचा -लफंगा सँ  देश  नवह  चल ै त  िै। भांग \nसँ वदमाग पगला जा एत  िै।  आक -धत ुर  िा क s महा देि सभ नवह  िवन सकैत  अवि ।  देश चल ेिाक ल ेल \nविि केँ पीि s पड़ैत िै।   \nवदल ली केँ इ दंग ा अिै िाला सम य  मे स भ दोग ला सँ  स िाल प ू ित वन्द्ह  जे इ क् य ाक भे लै ।  जा वह  देश मे \nमहा त् मा िुर्द् आओर महा िीर  जैन सन महा पु रुि भ ेलाह  अवि।  अवह ंसा केँ उपदे श दे वनह ार  ह मरे स भहक िंश ज \nिेल ाह  अवि ।  ओत s दंगा  न ीक नवह  कहल जा सकैत  अवि।  \nजाव मया सँ  स ंत ोर्े टा केँ  वज नगी नव ह  स ुधर लवन्द्ह  । ओत पवढ़ क s लािो ल ोकवन आि ाद भे लाह  अवि ।  ल गैत \nअवि मनुि हेिाक ल ेल वक िु अलग कर s पड़ैत िै।  के न्द्रीय  विश्वविद्य ालय मे पढ़नै केँ अलगे मजा  िै।  \nआजुक स मय मे एह ेन विश्वव िद्य ालय मे दाविल ा ले नै स पन ा ज ँका भ s गेल  िै। सरका र  स भ वकिु केँ  मह गा  \nकेने जाएत  िै। व शक्षा िड़ महग  भ s गेल  िै। ग र ीि लड़का  डाक् टर आओर इ ंवज नी य वर ंग केँ कोसष नवह  क s \nसकैए।  वमड डे वमल  गर ीि -गुरिा के ल ेल विय ैए।  मजदू र ो केँॅँ कनेक पढ़ ल -वलिल  ह ेत ै  त ि न s गलत-सलत  \nपर साइ न करिा क s ठेकेदार  स भ टाका ठकवत न्द्ह।  पू र ा  देश मे  वशक्षा विकाउ भ s गेल  िै।  \nइ  विय ैए वशक्षा के न्द्र जा वह  सँ पवढ़ क s ह म सभ पा स भे ल िी - '  जनत ा ह वर  ह र  दत्त उछच विद्य ालय \nगौ ड़ग ामा ' ।  1 9 7 1  मे स्िाव पत केल  गेल  िै। त वह य ा सँ इ संस्िान  अइ  पर ोपाटा केँ लोक केँ व शक्षा \nदेल कै।  ल गभग 2 0  टा गामक विद्य ािी अइ  स ंस् िान सँ पवढ़ चुकल  अवि आओर पवढ़ र ह ल अवि ।  अिन \nअइ संस् िान मे निाँ आओर  दसिाँ केँ  पढ़ ै भ s र ह ल िै ।  मास् टरक अभ ाि र व ह त ह ुँ इ  विद्य ालय अपन नाम केँ \nनीचा नवह  व गर s देल कै।  19 9 6 -9 7  स ँ िाइ िेट  मास् टर  राव ि क s विद्य ालय चवल  र ह ल िै। व िज्ञा न, ग वणत , \nअंग्रेजी आओर संस्कृत केँ म ास् टर अिनो धव र  नवह  िै।  \n पवह ने श्री मोहन मास् टर सा ह ि आओर  श्री वसय ार ाम मास्ट र  स ाह ि विद्य ािी आओर अन्द् य ान्द्य  मास् ट र  स ाह ि केँ   \nसह य ोग  रा वश स ँ पढ़ि ैत  िलविन्द्ह।  फे र  मोह न मा स् टर साह ि के  स र कार ी उत् क्रवमत  मध्य विद्य ालय  मे  नौकर ी \nभs गेल वन्द्ह ।  तs वशिा केँ  निय ुिक मो ० िावलद   विज्ञ ान आओर  गवणत  पढ़ािs लगलविन्द्ह ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n अिन विह ार  केँ  स भ विद्य ा लय  मे मास् टरक अभ ाि िै।  विह ार क वशक्षा -िेिस्िा लंगर ैत  िै, पर ञ्च विह ार  \nसर कार  स ुत ल िवि।  मास् ट र  केँ  िहाली केँ  20 1 7  स ँ ल टकौने िव ि।  गौड़ग ामा उ छच विद्य ालय िाइिेट  \nमास् टर के िदौलत  चवल रह ल अवि ।  आि म ािन टोल पर उत् क्रवमत  वि द्य ालय मे स ेह ो िाइ िेट  मास् टर साह ि \nपढ़ ा र ह ल िवि।  विद्य ाि ी सभ  वमल  क s ह ुनका िीस टा का मही ना देत ैन्द्ह।  न ीक िेिस् िा ! सर कार  केँ  मुँह  \nपर गोिर  !  \n वशक्षक िहा ली ले ल वनय ोव जत  वशक्षक अभ्य िी पटना केँ  ग दषनीिाग  मे जमल िवि।  हुनका पर व िह ा र  स र कार  \nलाव ठय ो िर सौलवि, परञ्च िह ाली ल ेल तार ीि -पर-त ार ीि  िढ़ ा र ह ल िविन्द्ह ।  वशक्षा मामल ा मे विह ार  पू र ा \nभारत  मे नीचला पाय दान पर  अवि ।  नीत ीश स र कार  केँ  अइ  स ँ कोनह ुँ फ़कष नवह  प ड़ैत  िवन्द्ह ।  स ुत ल िवि \nकान मे तेल डाव ल क s। \nअमीर  त s िाइिेट मे  पढ़ा र ह ल िवि।  नीक वशक्षा आ ओर संपूणष वशक्षा नव ह  भेट र ह ल िै गर ीिक वध य ा -पु त ा \nकेँ।  गोिर क िाता ज काँ  स् त र ह ी न ट्युशन सेंटर िुवज  गेल  िै। पढ़िै क े ल ुवर  िवन्द् ह  नवह  भ s गेल ाह  माह टर \nसाह ि।  गार जन सेह ो नव ह  िुझैत िविन्द्ह।  वि ह ार  स र का र  अिनो धव र  अंग्रेजी के अवनिाय ष विर्य  नव ह  घोवर्त  \nकेलाव ि ।   \n\"ह लो , मेय  आई टॉ क टू  स ंत ोर् रॉ य  ? \"  \n\"य ा,  स र  । \"  \n\" आई एम कावत षकेय  , कॉ व लंग फ्रॉ म ग् लोिल प् लेस में ट, न्द्यू  देिी। \"  \n\"य ा. .. .। \" \n\" स र  , एक् छयुअल ी   आई एम कॉ वलंग वर गा वडषंग टीवचं ग जॉ ि इन मवलटनेश नल एजुकेशनल इंस् ट्युट, इन  \nह ांग कांग ।  डू  य ू  इ ंटे र ेस् टे ड सर ।  य ू  कै न गेट गुड स ैल र ी , एचआर , फोर  व् ह ीलर टू र ैिेल  एंड अदर ऑल \nफैवसवलटीज य ू  नीड।  िी ह ै ि स ेलेक्ट ेड य ोर  वर ज्यू म फॉ र  वदस फ्रॉ म नौकरी ड ॉ ट कॉ म। य ू  आर एम एम, \nिीएड... . .,  आई एम रा इ ट स र  ?\"  \n\" य ा. .. .,  िट वदस ट ाइ म आई एम विजी  , सो आई  एम नॉ ट इंटरेस् टे ड इ न य ोर  ज ॉ ि ।  एक्चुअल ी आई  हैि \nनॉ ट प ासपोटष ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"आफ्टर गेवटंग पासपोटष  आई' ल कॉल य ू  ल ेटर।  हैि अ'  नाइ स डे। \"  \nसंत ोर् केँ  नौकर ी ले ल िवड़  रास फोन अिैत िव न्द्ह,  पर ंच  ओ घरमुँह ा भ s गेल  िवि।   वदल ली केँ नौकर ी \nिो ड़लाक िाद ह ुनकर  मोन िव न्द्ह ज े अपन डीह डाि र  पर  रवह  क s नौकरी क र ी,  स े   पूर ा ह ेत वन्द्ह । िीज ेपी \n2 0 2 0  केँ  विह ार  विध ान स भा चु नाि केँ  स मय अपन चुन ािी  मेवनफेस् टो मे  वलिने िे लाव ि जे 1 9  ल ाि लोक \nके रोज गा र  देिै , से कवह य ा  ? ...िुढ़ ार ी मे।  \n 2 0 1 7  स ँ विह ार  मे माह टर क िहा ली कमल ा मे डू िकी  लगा  रह ल िै। कत ेक वशक्षक अ भ्य िी िह ालीक \nआस  मे पर लोक सेह ो गेलाह  अवि ।  पर ंच नीत ीश कुमार  ठे का आओर ह ोम वडले िर ी र ोकिाक ल ेल वफवर शान \nिव ि।  आि प ंचाय त  मे दारू  के  िन्न करेिाक ल ेल सीसी टीिी लगत ै।  मवदर ा की की  नवह  करौ त .. . ।  विह ार क \nअिष िेिस् िा केँ स ेह ो लूटल क आओर सर कार  केँ  नग् न नचिाक लेल स ेह ो वफवर शान के ने िवि।   \n\"आँऐं य ौ दारू िन्न भ s गेल ै  , त s की भेलै। \"  \n\" वकिु नवह , विह ार क अिष तंत्र  डुवि गेलै आओर  पुवलस ,  िशासन, दारू मावफय ा,  गाँजा,  भांग  िेचवनह ा र  \nमालामाल भ s गे लै। \" \n\" होम वडले िर ी भ s र ह ल िै। मवदर ा िन्न  न वह  भ s सकैत  अवि ।  अिनो घर मे  दा रूिाज  हो -ह लला कै र त े \nअवि।  दारू पीि क s िौ ड़ा  स भ त माशा कैर त े अवि ।  िािा िाँ स गज ेर ी केँ अड्डा  िनल अवि । \"  \n\" दारू केँ जी एसटी केँ ॅँ उछच स्लाइ ि मे  डाव ल क s ला भ ह ेत ै की ? य ा वकिु नव ह . .. . अइ कानू न केँ िावपस  \nनवह  क s सकैत  अवि  स र कार  की ?\"  \n\" हँ, क् य ाक नव ह  ? ' पोटा'  कानू न जँका   दुनू सदन म े अइ कानू न केँ िावपस  करिा क विल ल ैि क s िाव प स \nकेल जा  स कैत  अवि  । \"  \n\"वदल ली सरकार  जँका ऊपर  स ँ आओर  टै क्स लगा  क s र ाज्य क िजाना भवर  स कैत  िी। \"  \nफुदुक्की आओर विक्कू  अइ  विर्य  पर  िवत य ात  वशिा चौक सँ गाम वदस अ िैत िलाह  वक देिैत  िविन्द्ह  'दुगा'  \nर स् त ा वकना र े ओंघर ाएल िवि ।  \n( धा र ािा व ह क उपन्द्यास 'मंगर ौना'  के र   िाकी अंश अवग ला  िे प मे  )   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \n-संत ोर् कु मार  राय  'िटोह ी' , ग्राम -मंगर ौना,  पोस् ट- गो नौली,  िाना - अंधर ाठाढ़ी,  वज ला - मधुिनी, विह ार-\n8 4 7 4 0 1 . मोिाई ल नंि र - 6204644978 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर िीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nलजकोट र \n-३ ४- \nकहिी छैक जे भगिािकघर मे  देर  अनछ  ,अन्द्ह ेर  िनह  अनछ  ।  स एह  िात  दामोद र क मामल ामे भ ेल ।  \nदुनिय ाँकेँ तँ अह ाँ ठनक स कै त  छी मुदा अपिा आपसँ को िा िाचि ? दामोदर क मोि तँ ई िा त  स दनर काल \nकहैत  रह ैक जे ओ अ िीनत  ओ अ न्द्याय क चौकनठपर ठाढ़ भएिह ुत नदिधन र  ठ ह ाका िन ह  पान ड़ सकैत  अनछ ।  \nमु दा लोभ आ ला लच आदमी क पत ि कराइ ए कए मािैत  अनछ ।  दामोदर क स ृंगे स एह  भेलैक । जँ स े िनह  \nर ह ैत  तँ ओ सर कार ी ि ौकर ी  कए श ांन त पूिवक जीन ि स कै त  छल ।  ल ृंद -फृंद कए मिुतिक \nन्द्याय लय सँ तँ ओ िँनच गेल मु दा भगिािसँ िनह िनच सकल । \nदामोदर कुस ुमक काय ालयमे नक छु काज सँ गेल र ह नि । लौटत ीमे  कुसुम सृंग भए गेल निि।  ह ुिको सर ोन जिी िग\nर माकेटमे  काज र ह नि।  र नि  नदि रह ैक।  स र ोन जिीिग र  मा केटमे च ुट्ट ी सस र िाक जगह िनह  रह ैक ।  सभकाज  \nसृंपन्नकए निदा छल नक कुसु मक नकछु स ामाि दोकािेमे  छुनट गेल ैक ।ओ कार सँ िी चा उत र नल आ \nदोकाि नदस निदा भे ले छलीह  की िड़ी  जो र क आिा ज भेल ।  ल ाग ल जेिा कोिो  िम फुटल  हो।  दामोदर क \nकार  धू -धू  कए जड़ ए लाग ल ।  कार मे  स्िचानलत त ाला ल ाग ल छलैक । दामोदर लाि कोनशश  के ल क जे \nकार सँ भा गी,नकछु िनह  कए सकल ।  स भट ा गेट जाम भ ए गेल ैक । चारूकात  हृंगा मा  भए गेल ।  \nपु नलस,फाय र निग ेड सभ   दौड़ ल ।  मुदा त ािे स भ नकछु ितम छल। कार  धू - धू  कए जनर  गेल ।  स भ नकछु \nिाक भए गेल  छल।  स ौंस े सर ोन जिीिग र  माकेटमे   जेिा भू कृंप भए गेल  ।  ल ोकसभ  जह ाँ -त ह ाँ \nभानगर ह लछल।ककरो  िनह  िू झल र ह ैक जे आनिर  भेलैक  की ? केओ नकछु ,केओ नकछु  अिुमाि ल गिैत \nर ह ल। \nसृंय ोग  एह ि र ह ेक जे ह म लत ाक  सृंगे स र ोन जिी िगर  माकेटेमे  रह ी मुदा दोसर न दस ।  चारू  नदस  \nलोककेँ भाग ैत  देनि ह मरो  उत् सुकता भे लजे आनिर िात  की छैक ।  \nह मआगािढ़लह ुँ। किीके  दू र पर कुसुम देिेलीह ।  ओ डरसँ  हाँ नफ र ह ल छलीह  ।  नकछु कहए \nचाह नि  मु दा  िजले िनह ह ोन ि। पु नलस चारूकात  घे र ािृंदी कए देल क। हम सभ कहुिा कए ओतएसँ निकनल अपि घर िाप\nस अएल ह ुँ। \nएनह दुघ वटिाक िाद दामोदर क घरपर पड़ल छा पामे पु नलस क ेँ िह ुत महत् िपूणव जािका र ी सभ भे ट लैक।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनदल् ली अिै त काल ट्र ेिसँ मालत ीक  अपह र ण आओर किाट ्ल ेस क गह िाक दोकाि क डकैत ीसँ जुड़ल फाइ ल ओ\nकर आल्मीर ासँ निकल ल। \nिीर ज द्वार ााआय ोन जत अपि सम ाज क िैस ार मे भेल ह ृंगा मासँ जुड़ल कागजात सेह ो ओकरे लगमे छल। एनह फाइ ल\n सभस ँ ई स् पष्ट भेल जे दामोदर एनह घटिा सभम े नल्त छल। मु दा आि की? आि तँ ओ मनर चुकल छल। ई सभ िात एक\nटा इ नतह ास छल। \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज्ञ ानिर्द्षन क ं ठ- २ टा िी ह वन किा  \n१ \nकेकर मौसा वि य ौ?  \n    िू ढ़ा ' ए टी एम'मे पाइ  वनकाल'  गेल ाह । एगो िछचा पव ह नेस ँ भीत र  रह य । व ह नका देव ितवह  िाज ल -  \n\"मौसा ह ो?  गो र  ल गै विय ो।प ाइ  इका ले के  हौ? लाि' , इ काल दै वि य ो। िो ल' ,व पन .. .!  नअ'.. पै से न हइ  'ए टी \nएम'मे । न भे लो। ल'  धर ा अपन काडष। \"   \nिू ढ़ा घुर ल अिै ि लाह । त ाि त  िेटा फोन केलकवन - \n \"िािू  हो? पै सा इ कालल ह ू  ह' ? \"  \n िू ढ़ा िज लाह - \"न इ कल लइ  ह' । ' ए टी एम'मे पइ से न हइ । \"   \nिेट ा-\"एह , मोिाइ ल पर  मैसेज  एलो ह ' । िीस ह जार  अिुन त े इकल गेल ो। \"   \nआि िूढ़ाक मा िा ठनकल वन। र ोड पर  विलाप करैत जा र ह ल िवि - \n\"िौओ रे िौओ! र े हम केकर मौसा विय ो र े िौओ!\"  \n२ \nमै विलीक पढ़ ाइ  \n-त ोह र  मा त ृभार्ा? \n-कैला? \n-िाल-िछचा किी िजै िह ?  \n-वह न्द्दी िोलै हय ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n-स् कूलमे  कोन भार्ामे व लिै -पढ़ ै िह ?  \n-कॉ न्द्िें टमे किी ह ोइ  हइ , अं ग्रेवजए चल ै हइ ।  \n-कोन गीत  स ुनै िह?  \n-ऊ  त'  िल ु भोज पु वर य े नीमन  ल गैय ' ,झमकौआ!  \n-विद्य ापवत क नाम स ुनने िह क?  \n-कैला न? जय  हो उग ना मह ा देि!उगना ह ो मोर  क त '  गेल ा .. ..  \n-वमविला धाम कत'  िैक?  \n-ले िल ैय ा के!ह म सि कहाँ ह त ी ? ह इ  वमविले धाम नु हइ , अपन जानकी माइ  के  धा म!इ ह ो कोनो पूिे के िात  \nहइ? \n-त '  तों मैविल िह  वक नव ह ?  \n-िेिे कवर य इ ।  \n-िंगा ली कोन भार्ामे वलिै -प ढ़ै िैक?  \n-िंगले  नु, और किी?  \n-आ मर ाठी?  \n-मरा वठय े। \n-आ गुजर ात ी ?  \n-गुजर ाव त य े। \n-त ोर ा मैविली वलि' -पढ़ '  अिै िह  वकने?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n-समझ-िोल ल ै हवत य ै, महज  वलिे -पढ़ े न अिैय' ।  \n-से वकएक?  \n-सर कार  पढ़े देत इ  ति नु?कोनो इ स् कुलमे  पढ़ाइ  होिे दे त इ  ति नु?  \n-तों वकिु नवह  करि ह क?  \n-किी कवर य इ ? सभ गो र े त'  कानमे ठे पी दे लह ी ह इ ।  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश न कार ीग र -के दश षक आ के  स ि कवि?  (ह ास् य  कवि त ा)  \n३ .२.आश ीर् अनवचन्द्ह ार- २ टा गज ल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ . वकशन का र ीग र   \nके दश षक आ के  स ि कवि?  (ह ास्य  कवि त ा)  \nह ोइ ए िू ि मै विली कवि सम्म े लन  \nत ै मे दश षको स िेसी मंच प र  िैसल कवि?  \nिू झिा मे ने आउत के  दश षक  आ के स ि कवि?  \nिानर क हेंज सन अफर जा त  भेल म ैविली कवि?  \nऔ जी  एत ेक कह ू ं कवि भेलै ए?  \nपु वि य ौ त  उनटे मुँह  दुसी दे त ,  \nवि ना झपटी मंचे  पर  दौगा दौग ी  \nवकए मंचदौग् गा  िवन गेल मैविली कवि?  \nआय ोज क स ि िड़का पोस् टर  िपाउत  \nचंदा देलक स ेह ो सि कवि?  \nदू  चावर  टा त दशष को मे  स  मंच पर  चढ़ ल  \nिीच काय षक्रम उह ो सि िवन  गेल  कवि?  \nएत ेक उपर ौंज ी आ मंचदौग ी य  \nआन भार्ाक समे म लन मे  न ै देिवलयै?  \nमै विली आय ोज न मे  कवनको ने कर त  ल ाज ,  \nिू झिा मे ने आउत के  दश षक  आ के स ि कवि?  \nकार ीग र  कवि त ा पढ़ ि श ुरू केने रह ै की?  \nकवनय े काल मे दश षको मे  स  दू टा मंच चढल,  \nह मरा  माला पवह र िैत क ह लक जलदी  करू ह महू  कवि ?  \nआय ोज क वदसी त कल ह ुँ?  उ ह ो गुम्हर ल वक दश षक आ क वि?  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआश ीर् अनवचन्द् ह ा र \nद ू  टा गज ल  \n१ \nमनोिल मनोर म िना देत  पक्का  \nमनोकामना सभ  पुर ा देत पक्क ा  \n  \nवनय म ई  स दा मोन र ािि अ ह ाँ हम  \nअपेक्षा उपेवक्षत  िना देत वनवित  \n  \nकते रोव क रित ै कते दावि सकतै  \nिह ल नोर  दुवनय ाँ जरा देत पक्का  \n  \nकनी आचरण ठीक रििै तँ अ नुभ ि  \nगज ल नीक सुंदर  कहा  देत  पक्का  \n  \nवकय ो आइ  पू जा कर ैए मु दा  ओ \nविसजषन कऽ जलदी भस ा देत पक्का  \n  \nसभ पाँ वत मे  12 2 -122- 122-1 2 2  मात्राक्रम अवि  (िह र े  मुत कावर ि मोस म्म न (चाव र ) मोसम्म न साव लम  िा िह र े \nमु त कावर ि स ाव लम अठरुक्नी)।    \n  \n २ \nदुिमे  चाह त  मोन हमर  \nसुिमे ि ाँटत मोन ह मर  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअते इय ाद लेने जाउ  \nअतिे रा ित मोन हमर  \n \nिेर िितपर भस्मा सुर \nह मरे मार त  मोन हमर  \n \nकऽ वलअ िल कपट आ जे  स े  \nवकिु ने जा नत  मोन हमर  \n \nअपन िू वझ अविय ौ कवहय ो  \nअपने ल ाग त  मोन हमर  \n \nसभ पाँ वत मे  22 -22-22-2  मात्र ाक्रम अवि ।  दू अलग -अल ग लघु केँ  दीघष मानिाक िू ट ल ेल गे ल अवि ।  ई \nिह र े मीर  अवि ।   \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n........................................................................................................................ \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल   मै विली  (अवनिा य ष आ ऐवछ िक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर ण-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली  मु ह ा िर ा एिम  लो को वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (िाँ टी ििाहय ुक्त मै विली  वलििामे  सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा  झा- मै विलीक  भो जन सम्िन्द् धी शब्दा िलॅी (िाँ टी ििाहय ुक्त मै विली  वलििामे  सह ाय क) \nमै विली  शब्द संचय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (िाँ टी ििाह य ुक्त मै विली  वलििामे  \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवणमा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमण झा \nमै विली  काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआनन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मानन्द्द झा \" रमण\")- वम विला  भार्ाक सुिोध व्याकर ण \nBHOLALAL DAS मै विली  सुिो ध व्याकर ण- भोल ा लाल  दास \nर ाध ाकृष्ण चौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली  साव ह त् य स ं स् िा न आकाइ ि)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमन (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस) \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् चन्द्र य ादि-र ा जकमल चौ धर ी: मोनो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट लल ू\" अ ं शु-समालोचना \nडॉ िचेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर न िीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमण झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली  भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोचन ा) \nडॉ. र म ानन्द्द झा ' रमण' \nव ह आओल \nअवि य ासल      CIIL SITE \nदुग ानन्द्द मण्डल-चक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र चय व नचय- डॊ शैलेन्द्र मो ह न झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह ने वमविला  मै विलीक  सामान्द्य जानकार ी लेल  एवह पोिी केँ पढ़ ू:-  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर ाध ाकृष्ण चौध र ी- वम विलाक  इ वतह ास \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार नाि चौधर ी \nचमे लीर ा नी                          माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक  सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक िाली  पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा नक ि त कह ी \nर ामलोचन ठाकुर- मै विली  लोककिा  \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवि य ासल  (र मानन्द्द झा रमण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल कनकनी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसृजन केर द ीप पिष- सं केदा र कान न आ अरव िन्द्द ठ ाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली  गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिाणी दू र दशषन \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिाण ी मै विली  \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिाण ी पटना/ द र भ ं गा मै विली  र े जनल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउनलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआकाशिाण ी पटना/ द र भ ं गा मै विली  र े जनल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउनलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिाण ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिाण ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nचैनल  https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिाण ी भागलप ुर  http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिाण ी प ू वणषय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिाण ी पटनॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली  साव ह त् य संस् िान  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ि र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू िर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) िाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्िर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् िर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) ना र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ माचष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n७) अनुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) िाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा-समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्िर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्िर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् िर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ान विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली  सी.डी./ अलिम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज निर ी २ ० १७  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2017 \n१ ६) मै विली  िेि प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेिकस ं  आम ं व त्र त र चन ापर आम  ंव त्र त आल ोचकक व टप्पण ीक शृ ं िल ा  \n१ ७) मै विली  ि ीह व न किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोचन ठाकु र  विशे र् ांक  \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोचन  ठाकु र  श्रर्द्ांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज नन्द्दन ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमनीक पांच टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पणी \nविदेहक दू स ए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक द्वार ा अ्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज  \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-१ \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे  पवह ल कवित ा िकावशत भेल ि ल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल लीक वनभष य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय ि ल । ओना ई अनूवदत र चना ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अनुिाद केने िलीह  आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली  \nअनुिाद केने िलाह  विनीत उत् पल । हमर जानकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोनो भार्ामे नवह रचल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक चाह ी, िास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह नक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ विचार िाक चाह ी जे हम स भ अपना िछचा \nस भ लेल  केह न समाज िनेने िी। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-१ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीच ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीना झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक  पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलिल  गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा नवह वलिल  गेल ि ल, कार ण एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक  किाक परित ी ि ल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-२ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीच जगदी श चन्द्र ठाकुर अवनलक वकिु िाल कवित ा िकाव शत भे ल। िादमे \nह ुनकर ३ टा िाल कवित ा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी चाइ लडपर ि ल । \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, िादक दुनू िेिी चाइ लडपर वलिल  कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-३ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-४  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीच जगदा नन्द्द झा मनुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, नाम ि ल चोनह ा। िादमे ई र चना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र चना िाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विल ीक  पवह ल र चना िी, मै विली  िाल साव ह त् य कोना वलिी  तकर र ेवनंग कोसष मे एवह \nउपन्द्य ासकेँ र ािल  जेिाक चाह ी। कोना मॊडन ष उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-४ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष चोइ स ५ मे मै विलीक  \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोना अवह किाकेँ र वच चन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी ’ अमर भऽ गेल ाह । हम चचा कऽ रहल िी, कुमा र पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव चत्र, सुिद आ मोन ह ौल करैिला अनु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अन र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र चना केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ ण ा स भपर वनय ंत्र णकेँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उिड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-५ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा  \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाि  लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलिै त  िवि जे ह ुनकर कोनो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे  अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जि न एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुनका देिाओल  गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ िा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे  लेिनक  एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने ि ल । मै विलीक  लेि क  लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित नवह िला  आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा नवह वलवि  सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलिल वन्द्ह जे िकावशत भेल चेत ना \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार ण ओ मै विलीमे  नवह िर ण  अिहट्ठ मे \nवलिल  िुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी नवह भऽ स कल कार ण विर्य रहै िाँ टी आ ित षनी कृवत्र म। से एकर \nपु नः ई-िकाशन अपन अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा  संग्रह मे । एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेचर अिाडष भे टल वन। जगदी श िस ाद मण्डलक लेिनी  मै विली  \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ िचा लेलक , आ मै विलीक  समानान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली  साव ह त् य केँ दू कालिण्डमे \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल - जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमनक िाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा  विसाँ ढ़- अपन सुछचा स् िरूपमे। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-६ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक  पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समानान्द्तर \nमै विली  साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक िाद लेिकक  \nपोिी \"िैश ािमे दलानपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क  अि न धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक  पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-७  (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-८ \nनेना भु टकाकेँ र ाव त मे सुनेिा लेल  वकिु लोककिा  (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-८ (डाउनलोड वलं क) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली  गजल पर पवर चचा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-९ (डाउनलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक नि स ंस् करण व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशन  न ीचाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_15_04_2018 \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई -पन त्र काक  ि ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक  सिवश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देिना गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह : २ (मैनिली  प्रिन्द् ध-न ििन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देिनाग र ी \nनि देह:सदेह : २ (मैनिली  प्रिन्द् ध-न ििन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह : ३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देिनाग र ी \nनि देह:सदेह : ३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह : ४ (मैनि ली किा  २००९-१०) देिनाग र ी \nनि देह:सदेह : ४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ नि दे ह  स देह ५  ] देिना गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली  वि ह वन कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करण देि नाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देिना गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ] देिनाग र ी \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ] देिन ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै नि ली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ] देिना गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रिन्द्ध-नि िन्द्ध-समालोचिा  [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि नाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह मै निली प्रिन्द्ध-नि िन्द्ध-समालोचिा  [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू ची (स मानान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू चना/ घोर्ण ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क नामस ँ िचवलत अवि। \"स मानान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली ), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली  विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल  अनुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअनुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० ििष ले ल  वनम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अनुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल लीक समानान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक  sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली  साव ह त् य आन्द्द ोलन: मा नुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेिकाधी न  आ जतऽ ले िकक  नाम नै अवि तत ऽ संपादकाधी न। विदेह- \nििम मै विली  पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक:  र ाम विलास साह ु, नन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मनोज कुमार कणष)। सम्प ाद क- नाटक-र ंगमंच-चल वचत्र- िेचन ठाकुर । सम्प ादक- सू चना-सम्प कष-समाद- पूनम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोना- इरा मवललक। \nर चनाकार अपन मौवलक आ अि कावशत र चना (जकर मौवलकताक संपूणष उत्त र दाव य त् ि लेिक  गणक मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैचमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ िकाव शत र चना स भ क कॉ पीर ाइ ट लेिक /संग्रह कत्ता लोकवनक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशनक/ विंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अनुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशन/ \nविंट-िकाशनक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै , आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआग्रह । र चनाक संग र चनाक ार अपन संवक्षप्त पवर चय आ अपन स् कैन कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र चनाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र चना मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश नक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदनक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३७ म अंक ०१ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३७) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशनक अंकक सू चना दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र चना आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर चनाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि ”- \nमै विली  जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरनेटपर मै विलीक  ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली  पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँचल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि ” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी  भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.9,"has_text":true},"Videha 338.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 338.pdf","name":"Videha 338.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ८ म अ ं क १ ५ ज निर ी २ ०२ २ (िर्ष १ ५ मास १ ६ ९ अ ं क ३ ३८) \nऐ अंकमे अवि:- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवनिाय ष आ \nऐवछिक) आ आन ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञान  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री [एन.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-नेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा)-२३. पवर ित षन \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर- ३५ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश न कार ीग र -वमविला मैविली के द ुदष शा लै ए दोखी के सि हइ /अवि ?  \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वन किा- व िधा न \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'  के र  (डाय र ी) 'लि य ू  टू'  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'- मंगर ौना (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(५ म ख ेप)  \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश न कार ीग र -जेकरा देखू  स ैह  नेत ा?  (ह ास्य  कवित ा)  \n३ .२.आश ीर् अनविन्द्ह ार- २ टा गज ल  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउनलोड करिाक ह ेत ु नीिाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अवनि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श नल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमनर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुनकर ऑप्श न ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैन \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप नम्िर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठािव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः वनःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अवनि ाय ष) \nमै विली िश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ िे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िान/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि आ र समय कनि चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि कनि छन ि। एत य स मीक्षा श ृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािल ी नि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञानसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मै निलीमे िश्नोत्त र नलिबामे धाि आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखनीमे \nििाह आयत आ सु च्चा भािक अनभव्य नत त भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीनाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशन- ििम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशन- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीशन- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िान गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशन- ििम पत्र- लोक ग ािा नृ त् य नाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशन- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशन- ििम पत्र- शब्द वििा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े विव त्र त वनधषन त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल न, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व नधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीिमे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अनुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल’- आँनिमे  नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा)-२३. पवर ित षन \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर- ३५ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश न कार ीग र -वमविला मैविली के द ुदष शा लै ए दोखी के सि हइ /अवि ?  \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वन किा- व िधा न \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'  के र  (डाय र ी) 'लि य ू  टू'  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'- मंगर ौना (धार ाि ाव ह क उप न्द्यास)-(५ म ख ेप)  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा)- २ ३ .पन र ित वि \nह म एसगर  कोत मामे  छलह ुँ , पत्नी त ीिू  बच्चा सभ सृंगे म िेन्द्रगढ़मे  रह ैत  छलीह ,दुिू छोट भाए नदल्लीमे ल गेम े \nनकन्द्तु अलग-अल ग र ह ै छलाह , गा ममे तय ो िन ह  छल | \nह मरा  दाँ त क कष्ट भ ेल | \nमै निलीके स ेह ो दाँत क कष्ट भे लनि | \nमिेन्द्रगढ़मे डा.  के शर िािीसँ  आ बादमे  पटिामे डा.  ज्य ोन त  प्रसादसँ  इलाज  भे ल | \nबच्चीकें मिेन्द्रग ढ़ आ बै कुृं ठपु र मे  प्राप्त  इलाज स ँ ल ाभ िन ह  भेलनि | पटिा गेल ह ुँ, डा. अरुण नत िार ीसँ  स ृंपकव \nकेलह ुँ | नत िारीज ी त ेल - िू ि-मस ल्लाक न्द्य ू ित म उपय ोग  करबाक आ रा नत क’ िू ि ि न ह  िे बाक सलाह  दैत  \nप्रनतनदि एकटा Amtas-5 (Amlodipin 5 mg) लेबाक  स लाह  देलनिि | य ैह  दबाइ  नकछु बरि धन र  \nबच्चीक रक्षा करैत  रह लनि | \nएनह  य ा त्र ामे ह म बच्चीक स ृंग गाम स ेह ो गेलह ुँ | \nबनह िक स ासु र  नशश िा आ अपि सासु र  ल दार ी से ह ो गे लह ुँ | \nर त िज ीक नििा ह : \nह म सभ गा म -घरसँ  दूर  छलह ुँ | \nपटिामे  मामा छलाह  नज िकासँ  जू िमे पत ा चलल जे  मौ सा -मौसी र त िज ीक निय ा ह  ठ ीक क ’ देिे  छनिि, \nअगह िमे नििाह  हेत ै | \nनदसम् बर मे  रत िज ी नदल् लीसँ  पत्र  द्वार ा सूनचत के लनि जे ओ स भ स म्प कव िनह  क’ र ह ल छलनिि त ें गोर लगा इ  \nजे भेटल  छलनि से मौसाक े िापस क ’ दे लनिि, आब ओत ’ नििा ह  िै कर ’ चाह ैत  छ न ि | \nनकछु नदिक बाद कन्द्या क िा िा नदल्ली पहुँनच नििा ह क ग पपर  जो र  देलनिि | ह मर बनह ि-बनह िो अनभभािकक \nरूपमें स ह य ोग  के लनि ि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n2000 मे 12 माचवक ’ नििा ह क नदि निनि त  भेल , से सू चिा भे टल  | \nपाँ चो गो टे  ल े ल आरक्षण कर ौलहुँ | पाँ च नदि पनह िे नििे क टाइ फाइ डसँ पीन ित  भ ’ गेल ाह  | 10 क’ नचकि \nपॉत स निकनल गेल नि | \nह म अपि य ात्र ा स् ि नग त  कर’ चाह लह ुँ, र त िज ी सु नचत  केलनि जे हम स भ िै जेब ै त  नििाह  िै हे त ै  | \nअृंतत ः य ात्र ा-काय वक्रममे नकछु स ुधा र  कर’ पिल | \nत ीिटा नटकट रद्द करौ लह ुँ | \nनििेकके  डॉ तटरसँ  देिौनलय नि | \nडॉ तटर 5 नदि ल ेल दबाइ  नल िल निि | \nबच्चीकें आिश्य क स ुझाि दैत  हम 11 क’ िसन्द्तके सृंग िे िे निदा भ’ गेल ह ुँ | \nगा ममे घोंघौर सँ हमर मौसी आएल छलीह  | ह मर दुिू छो ट बनह ि शान्द्त ी आ बच्ची आएल छलीह  आ नदल्लीसँ  \nललिज ी अपि प नर िार क स ृंग आएल छलाह  | \n12 क’ 12.30  बजे रान त मे  िनर य ा त ी गेलै | नििा ह  भेलनि | \n16 क’ चतुिीक भार  स ाँठ ल  गेल  | \n17 क’ नद्वर ाग मि भ ेलनि | \n 20 क’ भरफोर ी भे लनि | र ान त मे  भगिा िक पू जा कएल गेल  | \nफगुआ स ेह ो छलै | \nहम 22 क’ गा मस ँ निदा भेलह ु ँ  | \n24 क’ र ान त मे  मिेन्द्रगढ़ पह ुँ चल ह ुँ | \nनििेकक नस् िनत मे  स ुधा र  भेल  छलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nआिास पनर ित वि : \nमिेन्द्रगढ़क कॉ लेजक प ढ़ाइ सँ  मैनिली आ नििेक सृंत ुष्ट िनह  छलाह  | ओनह सँ िीक निकल्पक िोज श ुरू भे ल \n| \nह म कोत मामे  पनह िेस ँ िमहर  एकटा आिास त कल ह ुँ | \nपनर िार  स ेह ो  मिेन्द्रगढ़स ँ को त मा आनब गेल  | \nनभल ाइ सँ िीणाक स ृंग नमश्र जी एलाह, ह ुिका सबह क स ृंग अमरकृंटक सेह ो गेलह ुँ | ओहो  स भ ह मर सबह क \nिोज मे  स ह य ोग  के लनि | \nत य  भेल जे नबलासपुर मे  एक टा आिास ल ेल जा ए | ओत ’ र नह क’ िसृंत, मै निली आ न ििेक प्रनत य ोन गता \nपरी क्षाक तैय ारी कर नि, ह म शनि नदिक ’ मिेन्द्रगढ़क बद ला नबलासपुर  जा इ  | \nिैह भेल | \nनबलासपु र मे  नििेक पी.ई .टी. क  तैय ार ी ले ल अक्षय  गुरुकुल  जा ए लगलाह  | \nमै निली पी.एम.टी.क तैय ार ीक  ल ेल स चदेिा कोन चृंग सेन्द्ट र  जा ए लगलीह  | \nिसन्द्त बैंनकृंग परी क्षाक तैय ारीक  लेल  श्री  कोनचृंग सेन्द्टर जाए लगलीह | \nएकटा आिासक प्र बन्द्ध भे ल | एकटा ल ैंडलाइ ि फोि ले ल गेल  | कोत मामे  हमरा  आ िास ल ग एकटा कानलृंग \nबू ि छल | \nओनह  ठाम जाक ’ नह िका सभस ँ स म् पकव करैत छलह ुँ | \nशनि नदि र ान त मे  को त मामे  गा िी  पकिैत छ लह ुँ | भोरे नबलास पु र  पह ुँच ैत  छलह ुँ | नदि भनर  नबलास पु र मे  रनह  \nर ान त मे  ट्र ेि धर ै त  छलह ुँ | सोम नदि  भोरे कोत मा  पहुँनच  जाइ त  छल ह ुँ | \nकतेक मास धनर  अनह िा को त मासँ नबलास पु र  आ नबल ास पु र सँ कोत मा करैत रह लह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nपदोन्न नत : \nपदोन्न नत  हेत ु 2001 मे 27 मइ क’ र ाय पु र मे  नलनित परीक्षामे  स नम्मनलत भे लह ुँ | \n7 जुलाइ क’ सेन्द्ट्रल बैंक अन धकार ी प्रनशक्षण के न्द्र, भोपालमे स ाक्षात् कार मे  स नम्मन लत  भेलह ुँ | \n27 जुलाइ क’ पता  चल ल जे  हमहू ँ स फल  भे लह ुँ आ हमर  पोन स् टृंग स दर  बाज ा र , र ाय पु र  श ािामे  भेल अनछ | \nह म शनि नदि  4 अगस् त क’ नद लािर  नसृंह, प्रबन्द् धककें शाि ाक प्रभार स ौंन पक’ शािास ँ भारमु तत  भेलह ुँ | \n5 क’ कोत मासँ निदा भेलह ुँ आ रा नत मे  राय पु र  पह ुँनच गेल ह ुँ | \nह ोटल आल निय र मे  तत् काल र ह बाक व्य ि स् िा भेल | \nओत ’ जबलपु र सँ आर. के. सा ह ू  जी  स ेह ो आएल छलाह , भें ट भ ेलाह  |    ( क्रमश ः) \n पटिा /  12 जििर ी 2022 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nलजकोट र \n-३ ५- \nनदल् ली अएल ा ह मरा कतेको साल गुजन र गेल । ऐनह क्रममे एकसँ -\nएक िीक लोक भे टल ाह, िरापो लोक भे टल ाह । मु दा मदिबाबू सि केओ िनह भे टल ाह । ओ अपिा-\nआपमे एकटा द ष्टान्द्त छलाह । जाबे नदल् लीमे र ह नि त ाबे तँ मदनत कनर त े र ह लाह, देश सँ बाह र गेल ाक बादो ओ ओनह िा ध्य ाि\n र िैत र ह ला ह । \nसप्ता ह मे एक नदि अिश्य फोि कनर त नि । नदल् लीक गन त निन ध िास कए अपि समाज-\nसृंस् िाक बार ेमे जरूर सँ  ओ पु नछ त नि। निदेश मे ह ुिकर कार बार त त ेक  बनढ़ गेल छल जे नदल् लीक चीज-\nिस् त ुक िे प्रयो जि बुझानि िे ओ कर देिभाल करब सृंभि छल। हम अस गर े कतेक की कनर त ह ुँ? बीचमे माधि आर चिा उ\nकबा कइए देिे र ह ए। त ान ह सँ अदकल र ह बे करी। ओनह नदि जिि ह ुिकर फोि आएल तँ हम कहनलअनि- \n\" नदल् लीमे अपि मकािक नकछु व्य िस् िा नकएक िनह कए लैत छी?\" \n\"की कहैत छी? एसगर े कतए-कतए देिबैक? ह मरा इ च्छा अनछ जे एनह मकािकेँ अपि समाज-\nसृंस् िामे दाि दए नदऐक। एनह सृं स् िाकेँ मजगू त करब बह ुत जरु र ी अनछ जान ह सँ नदल् लीमे अएनिह ार अपि समाजक लोककेँ\n एकटा आश्रय ह ोइ क। \" \n\"मु दा त ाह ू ह ेत ु तँ सह ी आदमी चा ह ी। एनह ठाम लोक गा मस ँ भिे उनठ कए चनल आएल अनछ मु दा मािा गा मे क छैक\n। ओनह िा गो लैसी, जान त-पाँ नत क उठा-पटक ह ो इ त र ह ैत अनछ। कोिो आि प्रान्द्त क लोकमे एह ि समस्य ा िनह अनछ।  \nकेर ल, कणाटक, त ान मल िाडु, आिो, आिो प्रान्द्तक अपि सृंस् िा छैक, अपि भाषाक इ सकूल छैक मु दा अपिा \nसभक नकछु िनह अनछ जिि की गा मक-गाम उनठकए आब ए त नह चनल आएल अनछ। \" \n\"समस्य ा तँ छैहे। मु दा समाधा िो तँ ह मही-\nअहाँ करबैक। िीकल ोक जँ आगा िनह आओत तँ जान ह र छैक जे बेजाए लोक ह ाबी भए जाएत ।  गुन्द्डा-\nअबार ा र ाज करत आ िीक लोक िुकाइत र ह त । अहीं कहू से िीक ह ोएत? िनह िे? तेँ ह मरा सभ केँ आगा आबए पित । हम वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n अपि मकाि आ नदल् लीक आओर सृंपनि अपि समाज सृंस् िाकेँ दाि देबाक निणवय केलह ुँ अनछ। एनह सृंस् िाक काज िीक \nलोकक ह ािमे जाए से प्रया स क रू।  िीक इ सकूल, काले ज सभ बिाउ। अपि भाषामे लोक नलिए-\nपढ़ ए त कर ओनर आि करू। \" \nहम सोचलह ुँ जे मदिबाबू क अनभ लाषाकेँ साकार करबामे य ोग दाि करक चाह ी। कालान्द्त र मे ई अपि समाजक हे\nतु एकटा महा ि प्रकाश स् त ृंभ बनि सकैत अनछ।  के ह िो  समय आनब गेल ैक त ैओ िीक लोकक पु छा र ी र ह बे करत ैक।  \nमु दा हम एसगर े एत ेक झृंझटकेँ सम्हार बाक नस् िन त मे िनह र ह ी। अस्त ु, हम ह ुिका कहनलअनि- \n“अपिे अएबैक त ििे ई काज सभ आगा बढ़त । \" \n\"ह मरा आबक कोि छैक। जििे कहब, आनब जाएब। मु दा अह ाँ काज शुरु  तँ करू। \" \n“ठीक छैक।\" \nमदि बाबू क इ च्छाक अिुसार अपि समाज सृंस् िाकेँ शर द पून णवम ाक र ान त मे बैस ार करबाक निणवय भे ल। \nमदि बाबू सेह ो उपनस् ित र ह नि । नदल् लीक समस्त प्रािासी एनह मे आमृंनत्रत छलाह । सबेरे सका ल लोकक अएिाइ\n शुरु  भए गेल । \nदनक्षणी नदल् लीक प्रनतनित मोह ल् ला जोर बाग मे मदि बाबू क घर छल। ओतन ह  बैसार  भए रहल छल। \nसभा मृंडप सुसनज्जत छल ।  \nकिीके कालम े \nलोक िचािच भनर गेल । आगा पाँ नत मे मनह ला समाजक प्रम ुि लोक सभ छलीह । मालत ी आओर \nकुसुम ‘जय जय भै र नि’ गेल नि’। मै निलीक प्रनतनित मनह ल ााकनि ओ सान ह त् य क ार बैस ार क अध् य क्षता \nकए रहल छलीह । काय वक्रमक शुरुआतेमे  मदि बाबू नदल् लीक अपि \nसमस्त सृंपनि अपि समाज सृंस् िाकेँ दािमे देबाक घोषण ा केलाह । सभा-मृंडप ह ुिक घोषण ाक \nकरत ल ध्िनिसँ स् िाग त केलक।  बैसार क  प्रयो जि स् पस्ट करैत मदि बाबू बजलाह- \n“समय एकटा एह ि िस् त ु अनछ जकरा केओ आइ धनर िनह देिलक मु दा एनह सृंसार कक समस् त प्राणी एकर चपेट\nमे  अनबत े  अनछ, अनबत े रह ल।  केओ एकर  अपिाद िनह भए सकल । हम गा मकेँ छोनि र ोज ी- वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर ोटीक नफर ाकमे नदल् ली अएल ह ुँ । त नह आ गाम छो िि ाइ कोिो स ोह िगर गप्प िनह र ह ैक। लोक कुचेष्टा करैक। मु दा ह ाल\nत एह ि ह ोइत गेल ैक जे  आब नदल् ली लोकक घर-आङि भए गेल ।  जे  जत एसँ आएल जेिा-त ेिा अपि िोपिी  \nठाढ़ कए लेलक। एत नह  बनस  गेल । महा िगर क चक्रव्य ुह मे जे जत नह  \nफँसल से फँसले र नह गेल । साइ त े केओ िापस गेल । \nएनह ठाम लोक बनस तँ गेल मु दा अनधकांश पनर चय ह ीि भए गेल । बेस क ओ अििो अपि गा मक िाम लए लेिु मु\nदा ह ुिका अपिो बू झल छनि जे जँ गाम जेत ाह तँ अपि पनर चय देबाक ह ेत ु माइ क लगा बए पित नि। एह ि बात तँ िनह अनछ \nजे जत ेक गो टे एनह ठाम अएल ाह से सभ कोनठएमे छन ि। अििो कतेको गो टे फूटपािपर भोर ज ाइ त काल देिाइ त छनि \nआस ाँझमे जिि िापस जाइ त र ह ैत छी तँ ओनह िाक \nओनह िा र ह ैत छन ि। मु दा ककरो लगमे कोिो निकल्प िनह र नह गेल छैक। जेिा गाम आपसीक सृंभाििाकेँ अपिनह लोक नि\nठ्ठाह क डानह देल कैक जान ह सँ ओ घु नर िनह जाए, जान ह सँ जे नकछु नकछु िेत-पिार बाँचल छैक से सभ \nसोलहन्न ी ओकरे सृंत ािकेँ र नह जाइ क, केओ बाँटै िनह । \nअस्त ु, अनधकाँश लोक जे महा िगर क माय ामे पिलाह सेसामान जक/ सांस् क नत क निकलांग त ाक न शकार भए गेल ाह\n। समस्य ा अनछ जे अपि समा ज सृंस् िा एह ि लोकक नकछुओ कल्य ाण कए सकत नक िनह? अपि समाजक एह ि लोक स\nभक समस्य ाक समाधा िमे मदनत भए सकतैक नक िनह? हम सभ बह ुत आश ािा ि लोक छी। सभकेँ बू झल अनछ जे अपि स\nमाज केह ि अनछ। मु दा तेँ की? जकर माए आन्द्ह र ह ोइत छैक स एह गा मक इ िार भरैत अनछ। अ पि लोकक काज आि के \nकरत आ नकए ककरत ?” \nआजुक अपि भाषाक इ सकूलक स् िापिक सेह ो निणवय भे ल। ऐह ि बैस ार भनिष्यो मे  \nह ोइ त रहए त ान ह ह ेत ु एकटा सनमनत बिाओल । \nलोक जीिि भनर सृंपनि जोि ैत र नह जाइ त अनछ आ अृंतमे सभ नकछु छोनि अृंतह ीि य ात्र ापर चनल जाइ त अनछ \nअृंत-\nअृंत धनर सृंपनि केँ बकोटिे र ह ैत छन ि। एह ि कमे लोक ह ोइ त छनि जे समय र नह त े चेनत जान ि । मदिबाबू एह िे लोकछनि\n। \nओ एकटा मामु ली आदमी छलाह । भाग्य  स ृंग देल कनि। आगा बढ़ए लगलाह तँ कनह ओ पाछा  \nघु नमकए िनह देिलाह । मु दा कोिो िस् त ुक व्य िव मोह िनह र िल नि। नदल् लीक एत ेक मु ल्य िाि घर आ आि-\nआि सृंपनि केँ जाइ त- वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजाइ त अपि समाज सृंस् िाकेँ दए गेल निि। त त बे  िनह जेबासँ पनह िे ई सुनिनि त कए केलाह जे कुसुम,मालत ी आ एह ि-\nएह ि आओर मनह ला सभक अपिे लोकक देल गेल त्र ासदीसँ मु नत त भे टए जान ह सँ ओ सभ मयान द त जीिि जीन ि सकनि। गा\nम-\nघरसँ फटकी र नहत ह ुँ अपि लोक सभ अपि भाषा अपि सृंस् क न त सँ जुिल र ह नि त ान ह ह ेत ु पयाप् त जोग ा र कए गेल ाह । जाइ\nत-जाइत इहो कनह गेल ाह  -\"अहाँ सभ आगा बढ़ू । हम सनदिि अहाँक सृंगे ठाढ़ भे टब।\" मदि  बाबू सि-\nसि लोक जान ह समाजमे ह ोएत से कदानप पाछा िनह रहत, बढ़बे करत, सभ एत बे बात बाज नि। \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ॉ . वकश न क ार ी गर  \nवमविला  मैविली के दुदषश ा लै ए द ोखी के  स ि ह इ /अवि ?  \nके नै दोखी ह इ ?  दोखी सि  अवि /ह इ  अह ू ं ह महू ँ आ स माजक ल ोक ह इ  जे स ुआिष  दुआर े वमविला मैविली क े \nजर ा देल कै हअ? सु आिी िाभनिाद, वपिलगुआ स ोलकन, िोर नुकिा वमविल ा सम ाज  वमविला के दुगषवत  के  \nइ नार  मे खस ा देल कै.  \nइ  य िािष आ स ांिो गप हइ  जे िाभनिाद िेिस्िा मे स ुआ िी आ िलाक िाभन अरू अपने ट ा फाय दा दुआर े \nआन जा वत  स ोलकन स ि के  नै अगुआ दे ल कै ने ओकर ा  िोली के मोज र  िाज ि स  वलखि तक कत ौ ने \nदेल कै आ राड़ कवह  उपहा स उड़ेलकै.  \nइ  कटुिावल दरभंगे राज काल मे  मैविल  अमै वि ल के  भ ेद  कए मैविली महासभ ा रूपे  वलखा गेल रह ै. काय स् ि \nसभ के स्िान देल  गे लै आ  उह ो स ि अपने फाय दा लै मै विल िनल रह लै आ इह ो अरू िुपिाप अ पन काज  \nमे  रह ल आ कवह य ो िाभनिा द के  विर ोध  नै के लकै?  भू व महा र  रा जपूत  स ंपन्न र ह ै ओ करा अरू के  वमविला \nमै विली स ओतेक मतलि नै  रह लै. ओ स ि अप्पन स मप न्न त ा ले ल ल ाग ल रह ल आ इ अरू िल ू  वमविला \nमै विली पेट पोसुआ ि ृवत  स  दूर े रह ल आ  त ेह ेन कोनो  माने  मत लि नै र ह लै.  \nवमविला मे स ोलकन सि गर ीि अस ह ाय  कम पढल वलख ल रह ै आ अ न्द्याय  स ह ैत  रह लै िल ू  राड़  कहा  \nअपमावनत  होइत ो वन र लज्ज भेल वमविला समाज मे रह ल . सोलकन म े जे स ि  िोड़े पढ़ल रह ै ओ सि \nिाभनिाद के वपिलग्गू  िवन अपन मान िढेिा ल ेल नमरी  ल ू छिा िनल रह ल, िाभ निाद के  विर ोध  ने के लक \nआ स ोलकन िोल ी संस्कृवत के रैिा  मान स म्म ान ल ै कवह य ो ने अगुआएल .  \nएत ेक जे पढ लाह ा सोल कन सि वलखि िाजि आ प वह र ि तक मैविली मानक के आ र ो सप ोट के लक? जेना \nपाग पवह र ि, मानक मै विली व लखि िाजि, वमविल ा र ाज  ह ो ह ो आवद.  इ  कोनो मजिू र ी मे नै उह ो अपना \nफाय दा िु वझ िाभनेिाद मे मू वड़  डोलिै त  रह ल.  \nएइ  दुआरे मैविली भार्ा पर  िाभन काय स् ि कब्ज ा जमौने र ह ल आ अ नज ाव त  के  कवह य ो मोज र  ने देलकै आ \nलाॅ िी िना अपन स ुआि ष वस द्धी मे  रमकल रह ल. साव ह त् य  अकादेमी,  आयोज न, पुर स् क ार , पत्र पवत्र का , सर कार ी \nफंड स ि पर  एकरे कब्जा  आ दोस र  जा वत  के  नाम नै  ह ुअ देिै  तै ल ै  वनय ोव जत  र्ड य ंत्र  हो इ त े र ह ल. \nअकादमी पुर स् कार ,संयोज क, संपादक के  इव त ह ास म ैविली मे िाभनिाद के देखार  विन ह ार  क दै िै. अपिाद  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nरूपे  एक आध स ोलकन नाम  वसवरफ नाम ल ेल. आ उह ो सोल कन ल ेखक  स ि स ो ल कन के  आगा िढिै  ल े \nवकिो ने करै जाइ  गेल ै?  \nकहिी लैए सि मै विल हइ  मै विली सिके  भार्ा ह इ . वलखिा िजिा,  पुर स् का र  काल स े िात  िैहे ने?  एकेक \nिगष भ ेद आ जाव त िादी  िेिह ा र  वकनसाइ त े दोसर  भार्ा मे देखिै. मैविली म े जा वत िाद  गह े गह े पसर ल हइ  क. \nविद्य ापवत  ि ोव ड़ सल ह ेस, वदन ा भदरी , लोव ड़क,  स वहत  आ न महा न विभूवत  के  जंयवत  नै म निै जाइ  हइ  आ ने  \nत ेकर को नो मोज र  देत ै ग ?  \nमै विली ला ॅ िी दुआर े एवह  तर ह े स ोलकन स ि वमविला म ैविली स दू र  होइ त  गेल . अंव गका िवज्जका कोव सकन्द्ह ा \nमधेशी िोली िवन गेल ै आ ओकरा मैविली भार्ा मे  मोजर  नै देल गेल ै. आि लोक जाग रूक भ ेल मान स म्म ान \nत कै हइ , ज गह  मंगै हइ  त  ओकरा र्डय ंत्र कार ी कैह  ल ाॅ िी िला अप्प न दोख झांपै मे  ल ाग ल हइ ?  \nअवह  तर ह े आस्त े आस्त े वमव िल ा सम ाज  आ म ैविली भार् ा के दुदषश ा ह ोइ त े रह ल आ ओ  स ामू वह क, सिषजन, \nजनसर ोकार ी नै भ ऽ एकभगा ह , पेटपोसु आ, ििषस् िादी  स ु आिी हो इ त  गेल  आ दु गषवत क दे िार  वमविला सम ाज क \nलोक स् िय ं ठार  के लक. \nइ  कटु स त् य  जैनत ो वमविल ा  स माजक ल ोक  ने आगू  एलै  ने पंिैत ी केलक आ न े स माधा न त कल क? स ि \nपरदेश  कमा िमफ लाट रह ल. मैविली ला ॅ िी वमविला मैवि ली के स ुडाह  के ल कै ग आ  अखैवनय ो ह ठ क आन \nजाव त  के  नाम नैह े दै हइ  स ा वह त् य  अकादमी मे ?  िाभन स ोलकन वमविलाक लोक, कोइ  जिा ि ने मंगलकै \nएकर ा अरू स  आ तवह  दुआरे इ सि मनमाना क वम विला मैविली के दुगषवत  क िो वड़  देलकै ग?  \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी- िी ह व न किा \nवि धा न \nत ों वकए एना धौ ना खस ेने िें गै,जो ने झंडा ल' के ,सि धीय ा -पु त ा खुशी मनिै ि ै।  \nकिी के  खु शी य ौ ?  \nअझुके वदन देश क अपन वि धा न िनल रह ै।  \nउंह ! भइय ा ले ल हमरा  ल ेल िोड़े न ।  \nइ ह ! िौ ड़ी  मुंह  के ना तुरूछि  जकां केने ऐि ।  \nगै मम्म ी त ों त '  नवहय े िाज , भइय ा के िड़का झंड ा आ ह मरा  िोटकी सन।  \nमाने दुनू भाय - िह ीन ल ेल अल ग - अल ग विधा न ने ?  \nगै िु छिी, की भेलौ त ह न सं एना  वकए घावठ फेनने िें ?  \nय ौ पप्प ा, सांझ खन मम्म ी के  कहव लय ै - डोलकी ला दुध नेने अ िै िी ।  \nकहलक- ित ाव ह  भेलें हें। मु नह ाव र  स ांझ के  जुआन िे टी जेतै दोसर ा टोल,भइय ा के कही   अनतौ दुध।  \nत मस ा ज ुवन। स् त्र ी कखनो पुरूर्क िांगुर स ं नोि ड़ा  जा इ ए। \n\" त'  झंडा फह र ा एहने प र त ं त्र त ाक   जश्न मनािी \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी'  के र  (ड ायरी) ' लि य ू  ट ू '  \n07.04. 2008 \n                   ल ाठी िीिे कपाड़  \nआइ ल ल्ली केँ  पढ़ा क s ह म वनकवल गेल ह ुँ अवि ।  गलत ी ह मर इ  िल जे हम हुनक ा िवत  मोव ह त  भ s कs \n' वकस' क s लेलवलयैन्द्ह।  इ ग ुनाह  मह ग पड़ल। लल्ली अपन माए केँ इ ग प्प कवह  देलविन्द्ह।  िस  आि की \nभे लैह  - िेल्ट स ँ पीटल  गेल ह ुँ।  हुनकर  माए करौ ि सँ पजर ा मे मार लीव ह ।  इ  विय ै य  पर ेमक फल ।  पर े मक \nनशा उत वर  गेल ।  पर ेम मे  धोखा वमलल।   \nलल्ली अइ  'वकस' केँ हिस केँ  स ंज्ञा  देलविन्द्ह।  ओ ल ि ल ेटर आओर ओही  मे वल खल  'लैला - मजनू '  केँ  \nमतलि हम आइ धव र  नव ह  िुझवलय ै।  माव र  खे लाक िाद ह म अइ लि स् टोर ी केँ अंत  िुवझ रह ल िी।  \n27.09.2008 \n                  अमृ त ा िुल िुल ी \nसंजय  , अमृत ा,  खु शिू  स क्सेना आओर  हम गा वलि प ाकष  जा वमय ा मे िैठल  िी।  विर्य  वकिु नवह  िै। ' टाइ म \nपास'  क s र ह ल िी।  वदल हमर टुवट गेल  अवि ।  हम पवह ल पर ेम केँ भ ुवल नवह  स कैत  विय ैय , परञ्ि एकरा  \nय ादो  रखनै उवि त  नवह  ल गै त  अवि ।  एक स प्ता ह  स ँ नी क जँका भोजन नवह  के लह ुँ अवि ।   \nपरेम मे  धोखा खाय ल इंसान िी  हम। आि हमर व ह म्म त  नवह  अवि  जे वकनको सँ पर ेम करिैन्द् ह ।  इ ि वि \nह मर क् लासमेट अ मृ त ा ।  वह नका वदस झुकाि त ँ हमरो  िल, पर ञ्ि स ंजय  हुनका पस ंद करैत िलाह ।  \nह मरा  हुनकर  िु लिुल ापन नीक ल गैत िल।  \n03.02.2009 \n                 आ ई  एम स ॉ र ी .. .आ ई  एम स ॉ र ी   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \nर ाव त  केँ  स ाढ़े  आठ िावज  रह ल िै। ह म जे ब्लॉ क मे ि त  पर  ओिान क s केँॅँ स ुत ै लेल िय ासरत  िलह ुँ।  \nिगल मे  एकटा ड्राय िर  िवि।  हम दुनू गोटे नेपाल म े म ाओिादी  विर्य  पर  वििार  क s र ह ल िी।  माओिादी  \nनेपालक ले ल नीक वि य ैय  िा नवह  ओ त s भविष्य त य  करत ै।  ओही िीि ह मर फो नक वर ंग टोन िाजल ।  \nह म फोन उठौल ह ुँ ।  ओन s सँ आिाज़ आयल, - \" आई एम स ॉ र ी. ..  आई एम स ॉ र ी. \"  \n    कनेक दे र  हम विव स् मत भे लह ुँ।  ओ फेर  िजलीवह , \" ह मे  माफ नवह  करो गे। \" ह म िुझै त  िेवलय ै - ह मर \nपरेम सछिा परे म िल। हम जिाि देवलय ैन्द्ह,  - \"इ ट्स  ओके।  हमने कि का त ुम्हें म ाफ कर वदय ा ह ै। \" \nओनs सँ ओ फोन काव ट दे लीह ।  \n25.07.2010 \n                 सेकेण्ड वडवि जन \nआइ िीए के फै नल वर जल्ट वनकललैए।  िावर टा विद्य ािी पास भेल  िै। ह मर त ेसर  नंिर  अवि  -' सेकेण्ड \nवडविज न 5 0 . 5 ℅'  ।  अइ  व र जल्टक पाँिा क कार र् िल - पवह ल गर ीिी , दोसर  पवरिार क उछि वशक्षाक \nिैकग्राउंड नव ह , त ेसर  नमह र  पवर िार , िाव र म पवर िार क कल ह , पाँ िम स माजक वगरल मानवसकता आओर \nअंवत म लल्ली स ंग परेम आ ओर धोखा।   \nर ाव त  केँ ॅँ नौकर ी आओर वदन  केँ  जा वमय ा।  असंत ुवलत व जनगी अवि हमर ।  पवढ़ क s वकिु नीक करी से  \nवििार  अवि ।  जेएनय ू  केँ  एंट्र ेंस कतेक िे र  देवलयै, परञ् ि हम गांधी िादी  ल ोक आओ र  ओ माक्सषिादी  \nवििार धा र ाक संस् िान,  तैं एं ट्र ैंस क्लीय र  नवह  भेल।  जा वम य ा मे िीएड मे दावखल ा ले ल ह ुँ अवि ।  \n12.12.2010  \n              द वरय ाग ंज िा य ा जामा -मव स् जद , वदल्ली \nआइ 'पवह ल ल ेसन प्ल ान'  निाि पटौदी मध्य विद्य ालय , दवर य ाग ं ज मे वडव लिर  के लह ुँ अवि ।  हमरा  ह ेड िना \nकs जाव मया अइ इ स् कूल भेजने अ वि ।  ह ेड केँ कु सी केँ स म्म ान दैत  हम ' ले सन प् लान'  वडव लिर  क s र ह ल \nिी ।  आइ अल ी मुह म्म द स र  वह ंदी केँ क्लास मे हमरा  स ु परिा इ ज के लाव ि।  इ पछिी स नंिर  केँ  ल े सन प्ल ान \nिल। ओ कतेक नंिर देलविन्द्ह ह मरा  नव ह  पत ा।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवत्र िेर् ी एकटा दृवि िाव धत  व िकल ांग  िेल ाव ि।  हुनकर  व जनगी केँ गाड़ी  अल ी मुह म्म द स र  पटरी  पर  स ँ \nउत ाव र  देलविन्द्ह।  ह म सभ कतेक ि य ास केवलयैन्द्ह ज े ओ ल ेसन प् लान वडव लिर  कs सकैत , परञ्ि अली \nमु ह म्म द स र  स ँ ओ त त ेक ने  डर ा गेलाह  जे ओ जा वमय ा  िोव ड़ देल विन्द्ह।  इ व िय ैय  ल ोकत ांव त्र क दे श मे \nवनसाफ।  \n04.06.2011 \n                   नो  व डक् टे टरव शप \nविदेश क िैं क म े ब्लैक मनी केँ  जमा केवनह ार  आओर  स र क ार  केँ  आँ वख खोलै ल ेल पू र ा  देश केँ  य ात्र ा कर ैत  \nएिं जनसमिषन जुटिै त  य ोग  गुरु स् िामी र ामदेि िािा रा मल ीला मैदान, वदल्ली मे अ न्न शन शुरू के लाव ि।  \nइ ंवदर ा ग ांध ी एयर पोटष  पर  हुनका मनमोह न सर कार  केँ  पैघ मंत्री  िर्ि मु खजी , पी विदंिर म आओर कवपल  \nवसब्िल  अन्न शन नवह  करै ल े ल मनिै केँ िया स के लविन्द्ह ।  पर ञ्ि िािा र ामदेि आइ अन्नशन पर  िैठ गेलाह ।  \nकानू न मंत्री  कवपल  वसब्िल  िािा रामदेि केँ  स ह य ोग ी िा लकृष्र्  क ेँ दस्त खत के लह ा एकटा विट्ट ी मीवडया केँ \nदेखौलकीवह न जाव ह  मे एक व दन य ोग  ल ेल पर वमशन  भे ट ल िेल ैन्द्ह।  राव त  मे करी ि िार ह  िजे गृह मंत्र ी केँ \nआदेश स ँ आइ पुवल स केँ  ल ाठी िाजष होम ल गलै ।  पुवलस  केँ ॅँ ल ाठी स ँ अ पनाआप केँ ििे िाक ले ल ओ मंि  \nपर सँ नीिा कु दलाह ा।  दोसर  वदन उत्त र ाखण्ड मे स लिार -सू ट म े मीव डय ा केँ स मक्ष देखेलाह ा।  िािा रामदेि \nके भक्त  राज िाला िािा केँ ििेिाक क्रम म े घाय ल भ ेली ह  आओर  अपन ि ार् त्य ाग  देल विन्द्ह।  \nित न केँ टाका दोसर देश  मे  नुकौल गेल  उवित  नवह  वि य ैय ।  वक य ो अइ ल ेल िाज ैत  िवि,  तँ अह ाँ ल ाठी \nमार िै से ल ोकत ंत्र  विय ैय  वड क्टे टरव शप नवह ।  वह टल र शाही नव ह  िल त वन्द्ह  अइ  देश मे। \n31.08.2011 \n                    मैं  अन्न ा ह ू ँ \n    इ  रामलीला के र  मैदान विय ैए।  नय ी वदल्ली रेलिे स् टे शन, दवर य ाग ंज, वदल् ली गेट िगैर ह  नजदीके मे  \nिै। कमला मावकषट केँ ठीक िगल मे  इ मैदान िै। दशहर ा मे रामलीला केँ  मंिनक लेल इ मैदान जा नल \nजाएत  िै, पर ञ्ि रा ज नीवत क  पाटी अपन र ैली ले ल अत s अिै त  िवि।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n1 6  अगस्त  केँ  वदल्ली पु वलस  केँ  स्पे श ल स ेल मय ू र  विह ार  स ँ अन्न ा ह जा र े, मनीर् व ससोव दय ा,  अर विन्द्द \nकेजर ीिा ल केँ  विह ंसर े वगर फ् त ार  कs वतह ाड़  जेल  भेज देलविह ीन।  जनलोकपाल आओर भ्रिािार  केँ  वखलाफ़ \nइ  आंदोलन केँ स मिषन पूर ा  देश स ँ वमल लवन्द्ह ।   \nह म 1 9  अगस्त  केँ   ' मैं  अन्न ा ह ू ँ'  िाला टोपी पवह र  क s र ामलीला मैदान पह ुँि गेल ह ु ँ।  इ आंदोलन स ड़क सँ  \nशुरू भे ल िै। पू र ा देश  म े जनत ा सड़क पर  िै। ग र ीि -गुरिा,  मजदू र , वसनेस्टा र  स भ वकय ो अइ आंदोलन \nकेँ स मिषन द ेलविन्द्ह।  पवह ल मउगी आई पीएस वकर र् िेदी  मंि सँ वत र ंगा  झंडा फहरिैत िलीह ।   \n( 'ल ि य ू  टू'  डाय र ी केर  िा की अंश  अवग ला खेप मे  )  \n  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी' \nम ं ग र ौना  (धा र ािा व ह क उपन्द् य ास) \n(पाँिम खेप)  \nकोलकात ाक िंगा ली मानुस  केँ  दाद देिाक िाह ी ज े अखनो धव र  िंगाल मे मनुख िाँिल  िै।संतोर्क  पवर िार क \nििादी  मे कोलकात ाक सेह ो कवर श्मा रह ल िै। 1 9 9 2  मे  ओ अपन माए संग कोल कात ा गेल िलाव ि।  \nकोलकात ा कालीघाट मे  रह ल िलाव ि।  ओही स मय मे दोसर ा िा तीसरा  मे गामक व िद्य ालय मे ओ पढ़ ैत  \nिलाह  अवि ।  गाम सँ श ह र  जेिाक कार र् िलवन्द्ह  - पवर िार क गर ीिी ।  ' व्य ासजी '  कमैत  नवह  िलविह ीन ।  \n1 9 9 3  मे गाम िाव पस  भेल िल ओ ।  'मंगर ौना '  \nगा म ओह गाम िल जकर  न ाम विकैत  िेल ैह ।  विह ार  मे स् िगी य  जगन्न ाि वमश्र मु ख्य मं त्र ी िलाह  ।  मंग र ौना \nकांग्रेस  केँ ॅँ झंडा के र  नीिा खड़ा िल।  झंझार पु र  वि धा न सभा स ीट स ँ स्िगी य  उमाकां त  राय  िु नाि मे  ठाड़ \nभे लाव ि।  अमात क पवह ल आदमी ओ िलाह  जे विधा नसभा ल ेल ठाड़ ि लाव ि।  पू र ा अमात जा वत  मे गौर ि \nकेर  गप्प िेल ैह ।  पर ञ्ि भ ग िान जनवत न्द् ह  जे ओ िु नाि मे  िैस गे लविन्द्ह।  वशिा िौक वदस  जग न्न ाि जी सँ  \nनेता जी केँ की गप्प भेलवन्द्ह  ? \nर ाज नीव त  जमीन पर  मंग र ौना  केँ  इ ह ार  िल।  जा वत क िव ि केँ  िंटाधार  ल ाव ग गेलै।  फे र  वज नगीभ वर  नेत ाज ी \nकेँ ऊपर उठिाक मौका नव ह  भेटल वन्द्ह ।  मंगर ौना केँ िू -िू भेलै।  हम विश्वा स हाव र  गेदहुँ अवि ।  मंगर ौना \nअपन इ वत ह ास म ाव ट प वलत क s लेल क।  मंगर ौना ना म पर लोक धूर -वि य ा कर s ल गलै ।  \n2 0 2 1  केँ  पंिाय त  िु नाि मे  श्री र ामानंद जी  केँ  वज ला पवर र्द   सीट स ंख्य ा -4 6  स ँ  विज य  हेनै  ' मंग र ौना'  केँ  \nइ वत ह ास केँ पुनज ीव ित  के नै भ ेलैह ।  राज नीवत  मे मंगर ौन ा  पिुएल िल।  इ व ह नकर  िावर म िया स िलवन्द्ह ।  \nमंगर ौना मे वकिु भ s सकैत  अवि ।  एकटा निय ुिक वर क्शा पर मू र ैय  के  मह ादेि िािा ज ँका रूप लक s भवर \nगा म सँ मह ादेि िािा केँ नाम  पर  िंदा िस ुल ल ैत  िवि।  हुनका वकय ो वकिु कहव नह ा र  नवह।  दानी  ल ोकवन \nदानों दवत  िवन्द् ह ।  ओ निय ुि क ल ाउडस् पीकर मे स स् िर  मे मू र ैय  िाला भोला िािा केँ  उत् पवत्त  केँ  िर्षन करैत  \nिव िन्द्ह ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"सुनवलय ौ मंजू , त ोर ा गा म मे  मह ादेि उखड़विन्द्ह ह ें। \" \n\"नवह  गै, के  कहलिुह ुन त ोरा। \"  \n\" झिर ी केँ माए िजैत िलव िवह न। \"  \n\" हँ, एकटा िौ र ा,  झू ठ - मूठ केँॅँ मू र ैय  केँ  मह ादेि िािा ि ना क s लोक सभ क ेँ ठवग र ह ल िै। आस् िा केँ \nनाम पर ठवग  रह ल िै। लो क स ेह ो ठगा  रह ल िवि। \"  \nलक्ष्म ीनार ाय र् केँ  मडषर मे क त ेक ल ोक ििाद भs गेल ै।  इ  िवि - ' लालित्ती  देिी' ।  ओई मडषर  कांड मे  \nवह नकर  स भट ा गह ना गनौली क कोत िा ल ठवग ले लवकवह न।  ल क्ष्म ीनार ाय र् केँ  मडषर मे उपयोग  के ल गेल  \nपंिकवमय ाँ, फर सा भाला िगै र ह  स त नज ीि क ाका केँ  द दे लकवन्द्ह जे जो त ू  घर  मे मिान पर नुका वदह ै।  ओ \nइ  गप्प स ँ अनज ान जे एकर की पवर र्ाम हेत ै।  झंझार पु र  पुवलस  क ेँ रेड गा म मे  पड़ s लगलै ।  िारू वदस \nसभ भावग गेल ाह ।  ओइह  हव ि य ार  केँ  ििहछिा पोखवर  मे कटह र  गाि लग नी िा पाव न मे  िुपौल गे ल ।   \nलालित्ती  देिी ििान पर  ठाड़ िा िी  केँ  ल क s अपन नैह र  घंघोर  जा एत  िलीह ।  मा ि पर  मोटा मे दस -िार ह  \nटा गह ना िलैक।  गनौ ली वम वडल स्कूल पर  वकिु िीज क िु नाि िेल ैक।  कोत िाल एक गो ट निकवनय ा केँ \nजैत  देवख क s ह ुनका लग  जाकs ह ुनका डर ा -धमका क s ओ स भट ा गह ना विन ले लकैन्द्ह।  इ घटना \nव्य ासजी केँ  पवर िार  मे कल ह  पैदा केलकवन्द्ह।  आओर  पव र िार  ििाद भs गेल ैक।  ल ालित्ती  केँ  वज नगी भवर  \nगह ना ल ेल मन लगले  रवह  गेल वन्द्ह  अवि ।  पर ञ्ि िूढ़ाढ़ी में नाक मे  नि आओर गल ा मे िे न खरीद क s \nसंत ोर् हुनकर  गह ना पव ह र िा क स पना पूर ा केलविवह न।  \nलक्ष्म ीनार ाय र् के  मडषर मे मो दी लाल ल गभग त ीन स ाल झंझा र पु र  जेल  मे वित ौलवि । पवर र्ाम मे  वह नका \nवकिु नवह  के ल भेलवन्द्ह  अवि ।  पवर िार  ि र िाद भs गेल वन्द्ह  हुनकर ।  इ  घटना मंगर ौन ाक व्य िाक घटना \nवि य ैय ।  स् िगी य  मोदी लाल र ाय  दोसर  ल ेल िेमतलि केँ  जेल  खटलाव ि ।  पर ञ्ि जे करा ले ल ओ जेल \nगेल ाव ि आओर पवर िार क वि कास अिरूद्ध भे लवन्द्ह  ओ ल ोकवनक स ंत ान तानाशाह ी ह ु नकर  स ंत ान केँ  िवत  \nकेलवन्द्ह ।  इ मंगर ौना व िय ैय ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nश्री राज ेन्द्र राय  ह ार  न वह  मा नलवकन्द्ह।  19 8 4  (काल्पव न क) मे स ू द पर ले ल  टाकाक स ू द मूवर  जो वड़  कs \nकेत क गामक पंि मे हुनका  कहल वकन्द्ह, परञ्ि ओ पंि क फैसला नव ह  मानलवकन्द्ह।  तकर भू गत ान ह ुनका \nिाद मे स ामाव जक िवह ष्कार  रूप मे  भे लवन्द्ह । \nव्य ास जीक विर्य  की त षन मे  करेकमान ल ोकवन भिानीपुर  मे स ुवन रह ल िविन्द्ह ।  विर्य  िवन्द्ह  - ' ह ोव लका केँ \nदह न' ।  ओ कह वत  िविन्द् ह  सिको िवह न ह ोव लका सन ह ोई  जे अपन भ ैय्य ा केँ आदे श  पर  आवग मे जर ै ल ेल \nत ैय ार  भ s जाए त  िविन्द्ह  - \n\" िवह न ह ो , त ो ह ोव लका जै सन ,ज ो भाई  हव र ण्य कवशप ु   के एक आदे श पर आग में जल गय ी। \"   \nह ोव लका केँ िरदान केँ  की भेलवन्द्ह  ? असत् य क स ंग देनै  केँ  कार ने   िर दान िुवढ़याफुंवस भ s गेल वन्द्ह ।  \n' 3 1  ए स त ीश म ुखजी  रोड '  कतेक केँ वज नगी सँ िा र लकै अवि ।  अइ  िासा मे मंगर ौ ना केँ  स ंग आनो गामक \nलोकवन गुजर -िसर  के ने िवि।  इ िा सा अइ रूपे ऐवत ह ाव सक अवि ।  'कालीघाट'  ह र ैलो -भु त लैह ो आवि - जा \nसकैत  अवि ।  विह ारी ले ल इ िवसद्ध जगह  अवि  जेना वद ल्ली केँ  श कुर प ुर  मे विह ार ी िौक।  \nइ  िासा दोसरक लेल िरदान स ाव ित  भेलवन्द्ह , परञ्ि ह मरा  ल ेल अवभ शाप ! इ  ककर ो वजनगी केँ उठान \nदेल कैन्द्ह,  ह मर वज नगी के िेपटर ी केलक।  पटना मे  स ा इ ंस रैख क s पढ़ िाक इ छिा  केँ  इ िा सा खा गेल।  \nपवर िार  मे आवग लगौ वनह ार  सभहक करेज शीत ल भेलवन्द् ह ।  हम नीक ि ात्र  रव ह त ौंह  नवह  पवढ़ पै लह ुँ।  'घरक \nभे वदय ा लंका डा ह '  इ ह मर व जनगी मे घुन लगौ लक अवि ।  \nवज नगी िव ड़ खेल  खे लैत  िै  िा लोक वज नगी के खे ल िना देत िै।  आइ ह म इ ं जीव नय र  रव ह त ह ुँ , परञ्ि हम \nगा म ओगर ने िी।   िावर  भैय्य ार ी र वहत ह ुँ हमर पवर िव र श अनाि जँका भे ल।   आँवखक  नोर  िहैत  र वह  गेल  ।  \nख्िा ि ख्िािे िवन कs र वह  गेल ।   \nमधुिनी मे आर के कॉ लेज मे  के म ेस् ट्र ी सँ  िी एसस ी दाव खल ा ल s कs जय पु र  भाग s पड़लवन्द्ह  स ंत ोर् केँ ।  \nसंत ोर् केँ  वज नगी नर क िना िै मे  हुनकर  भौज ाई  केँ  हाि र ह लवन्द्ह  ।  वशक्षा केँ िवड़  जरूर त  पड़ैत  िै ।  \nवनर क्षर आओर  नासमझ लोकवन नीक विद्य ािी केँ वज नगी नर क िना दैत  िै।   \n( धा र ािा व ह क उपन्द्यास 'मंगर ौना'  के र  िाकी अंश अवग ला  खेप मे  )   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n-संत ोर् कु मार  राय  'िटोह ी' , ग्राम-मंगर ौना,  पोस् ट- गो नौली,  िाना - अंधर ाठाढ़ी,  वज ला - मधुिनी, विह ार-\n8 4 7 4 0 1 . मोिाई ल नंि र - 6204644978 \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ . वकश न कार ीग र -जेकरा देखू  स ैह  नेत ा?  (ह ास्य  कवित ा)  \n३ .२.आश ीर् अनविन्द्ह ार- २ टा गज ल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ . वकशन का र ी गर  \nजेक र ा देख ू  स ैह  ने त ा?  ( ह ा स् य  कवि त ा)  \nअहू ँ नेत ा त  हमहू ँ नेत ा ?  \nजेकरा देखू  स ैह  नेत ा?  \nउज्जर  कु त ा पर िमकी िला माला,  \nपंिाय त  मे के  नै नेत ा?  नेत ा  पर  नेत ा?  \nपंिाय त  भोंट दुआरे जेकरा  देवखय ौ  \nसैह  िनल िै िौह अक ओजी पर नेत ा?  \nसि कहैय ा पंतायतक विकास करि?  \nअप्पन पेट भरि की अंगोर ा विकास करि?  \nय ोज ना िल ा रूपैय ा स जेिी  टा भ र ि?  \nह े धधकल ह ा गामक विकास करि?  \nभोंट दुआर े नेत ा सि की की  ने करैए?  \nह िजो र ी , गलजोरी फेर  िल जोर ी ?  \nवदन भैर  ििार  िल ा नेता सि?  \nदर िज्जा पर ध र फरन देने र ह ै िै?  \nकोन िवत य ोव गत ा पर ीक्षा पासक झंझट?  \nत ैं जेकरा  देखू  स ैह  नेत ा?  नेत ा पर नेत ा ?  \nजे जेहेन लब्िर  झू ठिज्जा? \nओ ओ त ेक िड्ड पैघ नेता ?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआि हमह ू ँ िमकी िला माला  पवह र  घू मै  िी?  \nपंिाय त  भोंट मे  जेकरा  देखू स ैह  िनल नेत ा?  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nआश ीर् अनविन्द् ह ा र \nद ू  टा गज ल  \n१ \nविन्द्ते विन्द्ता  िै \nत ैय ो वजन्द्दा िै \n  \nठक के नगर ीमे  \nठक िाव सन्द्दा िै \n  \nवकिु िै मावलक सन  \nवकिु कावर न्द्दा िै \n  \nनीके ल गलै  स े  \nकेह न वनन्द्दा िै \n  \nजे राध ा र ा नी  \nसे गोविन्द्दा िै \n  \nसभ पाँ वत मे  22 -22-2  मात्र ा क्रम अवि।  ई िह र े मीर  अव ि। \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ \n \nकाज  कम जो र  िेसी  \nमूँह कम ठोर  िेसी  \n \nआँवख ह ुनकर  कहैए  \nददष कम  नोर  िेसी \n \nदेश मे  आवि गे लै  \nआि ल त खोर  िेसी  \n \nई  िजट एह ने िै  \nमाि कम िोर िेसी  \n \nह ाल वपि के र  अत िे  \nवसक्स कम फोर  िेसी \n \nसभ पाँ वत मे  21 2 2 -1 2 2  मात्र ाक्रम अवि । \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवनिा य ष आ ऐवछ िक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जन सम्िन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआनन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मानन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिोध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा न आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमन (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोनो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोिना \nडॉ ििेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर न िीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोिन ा) \nडॉ. र म ानन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ानन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व निय- डॊ शैलेन्द्र मो ह न झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह ने वमविला मै विलीक सामान्द्य जानकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार नाि िौधर ी \nिमे लीर ा नी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा नक ि त कह ी \nर ामलोिन ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मानन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल कनकनी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर द ीप पिष- सं केदा र कान न आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषन \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटना/ द र भ ं गा मै विली र े जनल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउनलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटना/ द र भ ं गा मै विली र े जनल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउनलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nिैनल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटनॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) ना र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अनुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा-समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ान विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्िम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज निर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेि प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िन ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ि ीह व न किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिन ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिन ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज नन्द्दन ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमनीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक द्वार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल िल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक वनभष य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय िल । ओना ई अनूवदत र िना िल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अनुिाद केने िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअनुिाद केने िलाह विनीत उत् पल । हमर जानकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोनो भार्ामे नवह रिल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक िाह ी, खास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह नक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार िाक िाह ी जे हम स भ अपना िछिा \nस भ लेल केह न समाज िनेने िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीना झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा नवह वलखल गेल िल, कार र् एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अवनलक वकिु िाल कवित ा िकाव शत भे ल। िादमे \nह ुनकर ३ टा िाल कवित ा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी िाइ ल्डपर िल । \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, िादक दुनू िेिी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदा नन्द्द झा मनुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, नाम िल िोनह ा। िादमे ई र िना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र िना िाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र िना िी, मै विली िाल साव ह त् य कोना वलखी तकर ट्र ेवनंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेिाक िाह ी। कोना मॊडन ष उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोना अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोन ह ौल करैिला अनु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अन ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र िना केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा स भपर वनय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव रक \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलखै त िवि जे ह ुनकर कोनो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखन एवह क्षेत्र अएली तँ ह ुनका देखाओल गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखनक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने िल । मै विलीक लेख क लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित नवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा नवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकाव शत भेल िेत ना \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार र् ओ मै विलीमे नवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी नवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षनी कृवत्र म। से एकर \nपु नः ई-िकाशन अपन अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वन। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखनी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ ििा लेलक, आ मै विलीक समानान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िस ाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमनक िाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपन सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समानान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलानपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखन धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nनेना भु टकाकेँ र ाव त मे सुनेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (डाउनलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउनलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक नि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशन  न ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई-पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक सिवश्रे ि र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देिना गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देिनाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देिनाग र ी \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) देिनाग र ी \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देिना गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि नाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देिना गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ] देिनाग र ी \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै नि ली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ] देिन ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली नशशु उत् सि [ न िदे ह  स देह  ९  ] देिना गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि नाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालो चिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ु त ा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a ti o n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू िी (स मानान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू िना/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क नामस ँ ििवलत अवि। \"स मानान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अनुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअनुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखष ले ल वनम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अनुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलन: मा नुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी न आ जतऽ ले खकक नाम नै अवि तत ऽ संपादकाधी न। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक: र ाम विलास साह ु, नन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मनोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- नाटक-र ंगमंि-िल वित्र- िेिन ठाकुर । सम्प ादक- सू िना-सम्प कष-समाद- पूनम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोना- इरा मवल्लक। \nर िनाकार अपन मौवलक आ अि कावशत र िना (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ िकाव शत र िना स भक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकवनक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशनक/ विंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अनुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशन/ \nविंट-िकाशनक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै, आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुिन ि, से \nआग्रह । र िनाक संग र िनाक ार अपन संवक्षप्त पवर िय आ अपन स् कैन कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र िनाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र िना मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश नक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदनक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३८ म अंक १५ जनिरी २०२२ (िर्ष १५ मास १६९ अंक ३३८) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशनक अंकक सू िना दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्रका केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र िना आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर िनाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरनेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.91,"has_text":true},"Videha 339.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 339.pdf","name":"Videha 339.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ३ ९ म अ ं क ० १ फर बर ी २ ० २ २ (िर्ष १ ५ मास १ ७ ० अ ं क ३ ३९) \nऐ अंकमे अवि :- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / वबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री  [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा)- २४ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर- ३६ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वक शि कार ीग र -बोंग पाद बौआक बखारी (हास्य  कटाक्ष)  \n२ .४ .मु न्न ाज ी- बीह वि किा - बिबाक हर्ष! \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी'  के र  (डाय र ी) 'लि य ू  टू'  \n२ .६ .आश ीर् अिविन्द्ह ार- अिु शासि + विरोह  = पवर िर्त् षि: अिुशासिहीित ा +व िरोह = अरा जकता \n२ .७ .ज्ञा ििर्द्षि कंठ- भार्ाक झौह वर \n३ .  पद्य \n३ .१ .वदिकर कु मार - दस टा  कवि ता \n३ .२ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी'  के र  दू टा कविता  \n३ .३ .डाॅ  वकशि कार ीग र -  वकिो िे करू (हा स् य  कवि त ा ) \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करबाक ह ेत ु िीिाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ वबहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उर्त् ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि।  टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल बाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उर्त् र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि , जँ मे लस ँ पठेबामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्बर 9560960721 पर सेह ो िश्नोर्त् र पठा सकैत िव ि।  संगमे ओ अपि विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठाबव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उर्त् र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उर्त् र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै वि ली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली िश्नपत्र- बी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उर्त् र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ िे वर त \nबुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त बे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि  \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े बसमे िवि  आ र समय कनि चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि कनि छन ि। एत य स मीक्षा श ृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क  शब्दािल ी ि ि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोर्त् रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् बढ़लासँ खाँ टी मै निलीमे िश्नोर्त् र नलिबामे धाि आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखिीमे \nििाह आयत आ सुच्चा भािक अनभव्य नत त भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (बरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- बाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- ििम पत्र- शब्द वििा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े विव त्र त विधषि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो र्त् र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु बवरय ा भार्ाक बीिमे सम्बन्द् ध (बां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेबस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ बां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वब ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(बी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा)- २४ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर- ३६ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -बोंग पाद बौआक बखारी (हास्य  कटाक्ष)  \n२ .४ .मु न्न ाज ी- बीह वि किा - बिबाक हर्ष! \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी'  के र  (डाय र ी) 'लि य ू  टू'  \n२ .६ .आश ीर् अिविन्द्ह ार- अिु शासि + विरोह  = पवर िर्त् षि: अिुशासिहीित ा +व िरोह = अरा जकता \n२ .७ .ज्ञा ििर्द्षि कंठ- भार्ाक झौह वर \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा)- २ ४ .स् िगवक दु ि : दुिसँ म ुनत त    \n2001 मे  6 अगस् त  क’ ह म ि हत  श ािा स दर  बाज ार , र ायप ुर मे  िनर ष्ठ प्रबृंधकक पदपर  काय व भार  ग्रह ण के लह ुँ \n| \nजबलपु र सँ जे स ाह ू  जी  आएल  छलाह , से  आृंचनलक काय ालयमे िनर ष्ठ प्रबृंधकक पदपर काय व भार ग्रह ण \nकेलनि | \nशािाक िनर ष्ठ प्रबृंधक जी.  एल.र ाठी स ाह ेब 8 क’ भारमु तत  भेलाह  | \nकमवचार ी-अनधकार ी सभ क स ृं ख्य ा 20 सँ बे शी छलै , एनह मे  पाँचटा मनह ला छलीह  | \nदू टा प्रबृंधक छलाह  | पनर चा लिमे एि. के .ब्रा ह ा आ अनग्रममे आर. शृंकर प्रबृंधक छलाह  | अनग्रममे दूटा औ र  \nअनधकार ी छलाह  | शेष अनधकार ी -कमवचार ी सभ  पनर चालि निभागमे  छलाह  | अनधकार ी  य ू निय िक मह ासनचि \nएम.के.अग्रिाल स ाह ेब स ेह ो ओही  श ािामे  छलाह  | \nर ाय पु र मे  हमर अनभभ ािक छलाह  क्षे त्र ीय  काय ालयमे  क्षे त्र ीय  प्रबृंधक आ आृंचनलक काय ालयमे  दूटा मु ख्य  प्रबृंधक \nआ आृंचनलक प्रबृंधक म ह ोदय  | \nजनह य ा शािामे  य ोग दाि देिे रह ी , ओही  नदि औपचान र कता क नििाह  करैत क्षे त्र ी य  प्रबृंध क आ आृंचनल क प्र बृंधक \nमहोदय सँ भेंट कर’ गेल ह ुँ | \nआृंचनलक प्र बृंधक महो दय  पु छलनि, \n‘एम.के.अग्रिालस ँ अहाँकें  को ि सम्बन्द् ध अनछ ? \nह म कहनलयनि, ओ हमरा य ू न िय िक मह ासनचि छनि | \nफेर  पुछ्लनि, अग्रिाल जे क ह त ा से  अह ाँ करब आनक जे बैंक कह त  स े करब | \nह म कहनलयनि, ह मरा  त  हु िको सह य ोग  ल ैत  बैंकक काज  करबा क अनछ  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबादमे पत ा चलल जे स दर  बाज ार , र ाय पु र  श ािामे  हमर  पदस् िापिमे  हमरा  य ू नि य िक  मह ासनचि अग्रिाल \nसाह ेबक जोर  छलनि | \nह मरा  मोिमे  नज ज्ञा सा भे ल छल जे जिि अग्रिाल सह ेब क जोर पर ओ हमर  पदस् िाप ि कोिो  श ािामे  क ’ \nसकैत  छनि त िि ई पुछबा क की अनभप्र ाय  छलनि जे अग्रिाल स ाह ेब जे कहत ा से अह ाँ करब आनक जे \nबैंक कहत  स े करब | \nबह ुत  बादमे हमरा  एकर स मा धा ि भे टल  | \nआिासक  व्य िस् िा : \nसाह ू जी ज बलपु र सँ अबैत काल एकटा डेराक चाभी ल ’क’ आएल छलाह  | देिांगि ज ी  जे जबलपु र  क्षे त्र ीय  \nकाय ालयमे  अनध कार ी छलाह , ह ुिकर  घर  रा य पु र मे  स मता  कॉलोिीमे छलनि , ओही  आिासक चाभी दे िांग िज ी \nह ुिका द ’ देिे  छलनिि | \nएक स ाँझ दुिू  गोटे  गे लह ुँ दे ि ’ | साह ू जी के ई डेर ा आृं चनलक काय ालयसँ दूर  ल गल नि , ओ आृंचनलक \nकाय ालयसँ कम दूर ीपर  अपिा लेल आिास तकल नि आ  ई आिास दे िांग िज ीसँ  बात  क ’ क’ ह मरा  नदय ा \nदेल नि | \nएनह  तर ह ें स मता  कॉलोिीमे आस ािीसँ  हमर आिासक व्य िस् िा भ’ गेल  | \nओनह  आिासमे  हम नदसम् बर 2003 धन र  र ह लह ुँ | \nदेिांगि ज ीक स् िाि ान्द्त र ण ज बलपु र सँ राय पु र  भे लनि त ओ ह मरा  स ुनचत  के लनि, ह ुिका अपिे अ पि आिास मे  \nर ह बाक छलनि | दोसर आिास तकबामे ओ स ह य ोग  के लनि आ ओ ह ी मोह ल्लामे  स ेन्द्रल  बैंकक अिकाश प्राप्त \nअनधकार ी सोिकर जी क िि न िनमव त  मकािमे राय पु र मे  श ेष  स मय धनर  रह बाक लेल आिासक व्य िस् िा  भ ’ गेल  \n|      \nचाकर ीक दुि -सुि : \nशािाक दै निक काय वक निर ा करण पनर चालि आ अनग्रम निभागक प्र बृंधक लोकनिक दे ि-र ेिमे चल ैत  छल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअग्रिाल स ाह ेब स ेह ो अपि काज  निय नम त  रूपसँ करैत छलाह  | ओ श ािामे  सभसँ पनह िे आनब ज ाइत  छलाह  \n| य ू नि य िक काज ओ डेरेपर  करैत छलाह  | \nह मर मुख्य  काज छ ल क्षे त्र ीय काय ालय, आृंचनलक काय ालयक निदेश ािुसार  मीन टृंग स भम े भाग  ल ेब,क्षेत्र ीय  \nप्रबृंधक,आृंचनलक प्र बृंधक महो दय सँ निर ृंत र  स म्प कव रािब, दुिू  काय ालयक कोिो पत्रक त ुर न्द्त जबाब \nदेब,ऑनडट नरपोटव क अिुस ार  अनिय नमत त ाक निर ाक र ण निध ान र त  अिनध मे  स ुनिनि त  करब , कैश क्रेनडट िात ा \nसबह क स ृंचालिपर निग र ािी र ािब,कोिो  अनिय नमत त ा देिलापर  ओकर  मान लक/पाटवि र / निदेश क आनदसँ  \nसृंपकवकय  िात ाकें निय नमत  र िबाक ल ेल फोि-फाि, दौड़-धू प करब , अपि निधा नर त  सीमाक अृंतग वत  कोिो \nप्रकार क ऋण स्िीक त कर बा क ल ेल जां च-पड़त ाल आनद सुनिनि त   करब, शािाक निरुद्ध कोिो नशकाय त क \nशीघ्र निर ाकर ण स ुनिनि त  करब, पै घ-पै घ िात ाध ार क स भस ँ स म् पकव रािब आनद |   \nएनह  काज स भम े मदनत  करबा क ल ेल प्रबृंधक आ सह ाय क प्र बृंधक सभ छलाह  | \nअृंतत ः श ािाक कोिो त्र ुनटक ल ेल जबा बदेही हमरेपर छल | \nएनह  श ािामे  बहुत  एह ेि का ज छलै जे हमर ा ले ल िि छल , एनह  ल ेल अनत नर तत  स मय देब ’ पड़ल | ह म \nदोसरेक भ र ोसपर  िनह  रह ’ चाह ैत  छलह ुँ , त ें ल ान ग-भीनड़ क’ नसिबामे आिन्द्द अब ैत  छल | \nएत ’ कृंप्य ू टरक उपय ोग  करब  सेह ो नसिल ह ुँ | \nसभ शािास ँ स भ शुक्र नदि क ’ शािाक नस् िनत क जाि कार ीसँ  निय ृंत्र क का य ालय स भकें अिगत  करय बाक \nनिध ाि छैक | \nशािामे  एकटा िात ा एह ेि छलै  जान ह मे  कोिो स प्ता ह मे  दस-बार ह  क र ोड़  त क पाइ  जमा भ ’ जाइ  छलै त पू र ा \nर ाय पु र  क्षे त्र  आ रा य पु र  अृंचल क आँकड़ा  बनि जाइ  छलै  आ कोिो सप्ता ह मे दस-बारह करोड़ निक नल जाइ \nछलै  त  पूर ा क्षेत्र आ अृंचलक आँकड़ा कम भ’ जाइ छलै  | \nबनि जाइ  छलै त ठीक मुदा ज िि घनट जा इ  छलै त आृंचनलक प्र बृंध क आ क्षे त्र ीय  प्रबन्द्धकक फोि आब’ \nलगैत छल , स् पष्टीकर ण माङल जाइ  छल, कोिो  तकवसँ स ह मत िै हो इ त  छलाह , त ामस अन्द्तन र त  हो इ त  र ह ैत  \nछल | |ह ुिको सभ लग एकर  निदा ि िै छलनि | सम्बृंनधत  िात ाक सृंचालककें  अिुरो ध कर ैत  छनलय नि त  \nकहैत  छलाह , ह मरा  िात ामे त  अनह िा ल ेि -देि चलत , अहाँ स भकें ि ै िीक लगैए त  कहू  हम सभ दोसर \nबैंक िात ा ल ’क’ चनल जा इ त  छी |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएनह  मह त् िपूणव िात ाकें दोसर  बैंक जाए  देब स ेह ो ठीक िै  छलै | \nशािामे  एक -दू टा एह ेि िात ा  छलै जा नह मे  निध ान र त  स मयसँ नकछु पनह िे बहुत मात्र ामे िकद रान श बड़का \nमोटामे  आनब जा इ त  छलैक जमा करबाक लेल | बैंकक  निय मक अिुस ार  ओकर ा मिा िन ह  कयल जा  स कैत  \nछलै  | िोट गिबाक एकटा मशीि रनह त ो पूर ा िकद गि बामे बहुत  स मय ल ान ग ज ाइ त  छलै आ बैं क निधान र त  \nसमयसँ दू -चानर  घृंटा बादो ध नर  िूज ल रह ैत  छलै | \nप्रबृंधक,पनर चालि अपि टीम स ृंगे ल ाग ल रह ैत  छलाह , ह मरा  कहैत छलाह  अह ाँ चनल जा उ | ई  एकटा \nपरम्पर ा जकाँ  बनि गेल छलै  | ह मरा  नचृंत ा ह ो इ  छल जे एतेक काल धनर  बैंक िुजल रह बाक कार ण कनह य ो \nकोिो  अनप्रय  घटिा िे घनट जाइ, से हेत ै त हमहू ँ जबा ब देहीसँ बनच िनह  स कब | ह म एकर  निदा ि त कबाक \nप्रया स के लह ुँ म ुदा नि दाि िनह  भेटल  | \nशािाक गेट भ ीत र सँ बन्द्द क’ क’ िोट नगित ीक काज  करैत जा इ त  छलाह , त ें स ुर क्षाक द नष्टसँ त ितर ा िै \nछलै, मु दा एन ह सँ नकछु आि समस्य ा उत् पन्न ह ोइत  छलैक | \nएक त िोटक नगित ी मश ीिसँ होइ त  छल मुदा पैकेट ब ह ुत  रह ब ाक कार ण नकछु गो टे  हािसँ स ेह ो नगित ी \nकरैत  छलाह  जा न ह मे  त्रुनटक आशृंका र ह ैत  छलैक | \nदोसर समस्य ा ई  छलै जे श ािामे  धानर त  ि गदी  (  Cash in hand ) निधा न र त  स ीमा सँ बहुत  बेशी भ ’ जाइ त  \nछलै क कार ण बहुत  देर ी ह ेबा क कार ण आ नकछु आि कारणसँ अनत नर तत  र ान श करेंस ी चेस्टमे ओनह नदि ज मा \nिनह  भ ’ पबै त  छलै | \nनिधा नरत  रान शसँ बेशी िकद र ान श श ािामे  रनह  जेबाक िबनर  क्षे त्र ीय  प्रबृंधक आ आृंचन लक प्र बृंधककें सेह ो \nपहुँनच जाइ त  छलनि आ ओ कर पनर णाम हमरा  धन र  पह ुचैत  छल स े अनप्रय  रह ैत  छल | \nएक नदि एन ह  अनिय नमत त ाक  एकटा पनर णाम आएल  | \nएक आदमी (ग्राह क) िोटक एकटा पैकेट िे ि े आएल  जे ह मरे श ािा द्वार ा देल  गेल  छलै , ओनह पर ह मरे \nशािाक दू गोटेक हस् त ाक्षर  छलनि | ओनह  स ौ के पैकेट मे  नकछु पचा स आ नकछ ु द सक िोट छलैक जे \nनग ित ी कर ब ा काल सम्बृंनधत  अनध कार ी –कमवचार ीक ध्य ािमे  िनह  आएल  छलनि | एिा  ल गैत छलै जे ओ \nपै केट कोिो दोसर बैंकस ँ ज ार ी भे ल छलै आ हमरा शाि ामे जमा भेल छल ै | एत ’ अपिा श ािाक नस् लप  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nलगा क ’ ह स् त ाक्षर  क र बा का ल चूक भे ल छलै, फेर  दोसर  व्य नत त कें देबा काल सेह ो चू क भ ेल ै आ ग्राह क स ेह ो \nओनह  नदि ई  िन ह  बूनझ स क लाह  | \nह म त ुर न्द्त सम् बृंनध त  प्रबृंधक कें कहन लय नि जे िजािा नि भाग द्वार ा ओनह  ग्रा ह ककें \nसह ी पैकेट नदय ा देनिि , ओ कह लनि जे प्र धा ि िजां ची  एकटा दोसर शािामे गेल  छन ि , अबै  छनि त  नह िका \nदोसर सह ी पैकेट नदय ा दैत नछ य नि | हम ओनह  ग्रा ह ककें  हुिकनह  ल ग बैस ाक ’ निनि न्द्त भ’ क’अपिा स्िािपर  \nआनब  दोसर काज मे लान ग  गेल ह ुँ  | \nदोसर नदि स् िािी य  दैनिक पत्रमे ई समाचार  प्रकानशत  भेलै तिि स म्बृंनधत  प्रबृंधकसँ  हमरा  पत ा चलल जे \nिजां चीकें दोसर शािासँ एब ामे देरी भेलनि, ओ ग्राह क किि चल  गेल ाह  स े हुिको  िनह  पता  चल लनि | \nबात  अिबार मे  आनब गेल ासँ  भारी भ ’ गेल ै | क्षेत्र ीय  का य ा लय  हस् त क्षेप केलक | \nजाँच भ ेल ै | ग्राह ककें  तत् का ल बजा क’ ह ुिका दोसर पैके ट नदय ाओल गेल नि | \nपै केटपर  हमरा  श ािाक जान ह  अनध कार ी -कमवचार ीक ह स् त ा क्षर छलनि हुिका सभस ँ स्प ष्टीकर ण ल ेल गे ल | \nस् र ांग  रूम बृंद करबा मे  निध ा नर त  समय-सीमाक पालि सुन िनित  करबा ओल  गेल  |  सम् बृंनध त  िात ेदा र  स भकें \nएनह  निणवय सँ अिगत  करा ओ ल गेल नि | ह मर त िाि नक छु कम भे ल | \nएक नदि स् र ां ग रूम बृंद भेलाक नकछु कालक बाद एक टा चपर ासी आनब कहलक जे स्र ांग  रूमक भीतर सँ \nनकछु आिाज आनब रह ल अन छ | ह महू ँ ल ग ज ाक ’ य ैह  अिुभि केलह ु ँ | प्रबृंधक, पनर चालिकें पुछन लय नि जे \nअन्द्त मे  ल ाकर क पनर चालि लेल क े आएल  छलाह , त  रनज स् टरमे देिल  गेल  जे एक टा अपिे बैंकक सेिान िि त \nअनधकार ी आएल छलाह , ह ुिकर  जेबाकालक स मयक नििर ण स म्बृंनधत  रनज स् ट र मे  अृंनकत  िै छलै | त ुर न्द्त \nस् र ांग  रूम िोलल  गेल  त ओ सज्जि घामे -पस ीिे तर -बत र  भेल निकलल ाह  | ह ुिका अपिा चै म्बरमे बड़ी  \nकाल बैस ौन लय नि, सामान्द्य  भे लाह  तिि पुछन लय नि जे ज िि बृंद हुअ’ लगलै  तिि ओ नकए िे बजलनिि \nत  कहलनि  जे हमरा  नक छु िे बुझाएल कोिा की भेलै | ओनह  नदिक बाद दू  नदि बैं क बृंद रह बाक छलै  | \nओनह  नदि य नद ह ुिका िन ह  न िकालल  गेल  रह ैत  त की ह ोइ त ै , से स ोन च बड़ी काल ध नर  हम नकछु -नकछु \nसोचैत र नह  गेल ह ुँ | \nप्रबृंधक,पनर चालि सत कव  भे ल ाह | एह ेि घटिा दोबार ा कन ह य ो िन ह  घटल ै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  ऋण स् िीक त कर ब ाक  ल ेल कोिो दबाबक अिु भि  िनह  भेल , नकन्द्तु जल् दी नि णवय  ल ेबाक ले ल अपिाकें \nआ अपिा टीमके  तैय ार  रिबाक आिश्य कता लगैत  छल  |अपि पनित्र त ाकें बचाक’ र िबाक आ यिासृंभि \nशीघ्र निणवय  ल ेबाक क्ष मता सँ अपिाकें तैय ार  रिबाक ल ेल स त कव रह ैत  छलह ुँ | \nएक बेर  छप्पि लािक एक टा  प्रस्त ाि क्षेत्र ीय  का य ालयसँ  हमरा  श ािामे  आएल  | \nप्रबृंधक, अनग्रम नकछु नदिक अिकाशमे  छलाह  | ह ुिका एबा तक प्र त ीक्षा कनर त ह ुँ त देरी भ ’ जैत ै | ह म \nएकटा जी प भाड़ा पर ले लह ुँ | नदि भनर  स मय द ’ क’ प्रस्त ान ित  का य वस् िल पर ज ाक’ आिश्य क जाँच-पड़त ाल \nकेलह ुँ | \nओ स्िाि करी ब चालीस नकलोमीटर सँ बेसी दू र  छल ै , ओ नह  ठाम लगेमे  भार त ीय  स्टे ट बैं कक एकटा श ािा \nछलै, आिेदककें  सम्बृंनधत  काज करबा क ल ेल  कोिो य ोग्य त ा अििा अिुभि िै छलनि | ह मरा  ल ाग ल जे एते \nदू र सँ गनत निन धपर  नि य ृंत्र ण र ा िब स ेह ो सृंभ ि िै छै | कोिो  तर ह ें हमरा  ई प्रस् त ाि स् ि ीक नत य ो ग् य  िन ह  ल ाग ल | \nह म अपि निर ीक्षण नर पोटव  प्रस् त ुत  करैत ओन ह  प्रस् त ािक अस्िी क नत क स ू चिा क्षेत्र ीय  काय ालयकें स ात  नदिक \nभीतर े पठा देनलयनि | \nक्षेत्र ीय  प्रबृंधक ह मरा  बज ौलनि | ह मरा  ल ाग ल जे ओ हम र  अस् िीक नत सँ स ृंत ुष्ट िनह  छनि | ओ ट ेब ुलपर \nत बला बज बैत शोले  निल्मक एकटा डा य लाग  बजलाह  :      ‘ठाकुर  .... .. . .. . ‘ \nह म कहनलयनि, ह मरा  जे ठी क ल ाग ल स े हम नर पोटव  क े लह ुँ , अहाँ चाह ी त  हमरा  अ पि इच्छा अिुस ार  स लाह  \nअििा आदेश द ’ सकैत  छी , ह म ओकर पालि करब | \nमु दा, फेर  कनह य ो ओनह पर क ोिो गप िै भ ेल | \nअनग्रम बढ़ त ै त श ािाक ल ा भ बढ़त ै आ अ नग्रमक ल क्ष्य पूणव हेत ै तें निय ृंत्र क काय ाल य  स ेह ो अपिा स्त र सँ \nिीक प्र स् त ाि कोिो  श ािाकें उपल ब्ध करय बामे स ह य ोग   करैत  छल, मु दा शािा द्वार ा प्रस्त ािक गुणित्त ा \nसुनिनि त  करब अनििा य व रह ै त  छलैक | \nएक बेर  हमर ओनह  ठामक सभस ँ पै घ अन भ भािक कह लन ि, ह मर मकाि मानलकक भ ान गिकें व्य िसाय क ल ेल \nदस ल ािक ऋणक आिश्य कता छनि , से जा नि त  देनि लेबनि | ई ह ो कह लनि जे  देनि -सू निक’ निणवय  ल ेब,  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआँनि मून िक ’ ऋण स् िीक त कर बाक लेल हम िै कह ैत  छी | ह म कहनलयनि, ठीक छै सर , जल्दी ए भ’ जेत ै \n| \nह म अपि शािाक अनग्रम नि भागक प्रबृंधककें कहन लय नि ई बा त  | दू-त ीि नदिक बाद  ओ व्य नत त  अपि \nआिश्य क काग ज़ स भ ल ’ क’ एलाह  | ह ुिकासँ  आिश्य क पू छ-त ाछ, जाँच-पड़त ाल  क’ क’ ह ुिक पनछला त ीि \nसालक  लाभ-ह ान ि आ त ुलि पत्रक अध्यय ि क’ क’ ह ुिका ओकर प्रातनह दू लािक स् िीक नत-पत्र उपल ब्ध \nकरबैत  कनह  देल  गेल नि , य न द अह ाँ स्िीक त  ऋणक उपभ ोग  कर ’ चाह ैत  छी त  बैंक क  दस् त ाबेज सभप र \nह स् त ाक्षर करू  | \nओ स ज्जि चल  गे लाह , फेर  िै एलाह  | \nनकछु नदिक बाद ह मरा सँ ओनह निषय मे  पू छल गेल त स भट ा बात  कनह  देनलयनि | कहलनि, ह ुिका दस \nलािक आिश्य कता छलनि |कहनलयनि, बैंकक निय मािुस ार  हुिका दू  ल ािसँ  बेसीक स् िीक नत  िै प्रदाि कएल  \nजा सकैत  छलनि | ओ आगू  िै नकछु पुछलनि आ ओनह  कार णसँ हमर कोिो  अनह त  भे ल हो से  हमरा  िै \nअिुभि भे ल | \nएक दीय ाबा त ी नदि साह ेब फ ोि के लनि :’ ह ैप्पी दीपािली | ’ ह म फोिपर  िमस्कार  के न लय नि | ओ िार ाज  भ ’ \nगेल ाह  | कहलनि, त ुम्हार े माँ-बाप िे य ह  स ृंस् कार  िह ीं नद य ा नक अपिे बड़े को ‘ह ैप्पी दीपािली’ बोलो ? \nह म ‘सॉ र ी सर !’ कहैत  कह नलयनि , सर  हमें  तो बुजुगगृं के चरण-स् पश व करिा, िमस् कार  य ा प्रण ाम कहिा \nनसिाय ा गय ा ह ै , नफर  भी अगली बार  स े हम िह ी कह ेंगे जो आप चाह त े हैं | \nओकर बाद ओ स ामान्द्य  नस् िन त मे  आनब गेल ाह  आ प ान र िान र क हा ल -समाचार  पू छ ’ लगला ह  | ओकरा बा द निय त  \nनत निक’ सभस ँ पनह ल काज ह ुिका फोिपर  ‘ह ैप्पी ह ोली’ आ ‘ह ैप्पी दीपािली’ आनद क ह ब िै नबसरैत छलह ुँ | \nमु दा त ान ह सँ की ! िार ाज  ह े बाक लेल   दोसर कार ण भेनट जा इ त  छलनि | \nउच्च अनध कार ी लोकनिक डाँट-फटकार  स ुिबाक ल ेल ब ह ुत  तर ह क नस् िन त  उत् पन्न ह ो इ त  र ह ैत  छलैक | \nएि. पी.ए.मे ि नद्ध, लाभ-जमा-अनग्रम आनद मदमे  ल क्ष्यक पून त वमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअस फल त ा, कोिो  नििर ण प्रस् त ुनत मे  देर ी, कोिो  िात ासँ  बेशी मात्र ामे निकासी, निधा नरत  स ीमासँ  बेशी धान र त  \nिगदी (Cash in Hand ) आनद नकछु एह ेि निषय  छलै जे ऊपर सँ िनर ष्ठ प्रबृंधक धनर  क्रोधक प्र िाह कें बल \nप्रदाि करैत रह ैत  छलै | \nएक नदि ह मरा सँ पू छल गेल  जे हमर ा शािाक कोिो ग्रा ह क द्वार ा ह ुिका नि रुद्ध नशकाय त  नकए कएल गेल  \nछन ि | ह मरा  एकर नकछु अिव िै ल ाग ल | ह मरा  कहल गेल  जे हमह ीं ई  नशकाय त  करबौिे हेबनि | ह म \nकहनलयनि जे हमर ा शािाक कोिो ग्रा ह ककें  हमरा सँ नशकाय त  भ ’ सकैत  छै , ह ुिकासँ  नकए ह ेत नि | ओ \nपु छ्लनि, त िि   ह ुिका निरुद्ध नशकाय त  नकए कएल गेल  छनि  | ह म कहनलयनि जे ह मरा  नकछु िै बूझल \nअनछ, ह मरा  कह ी त  पत ा ल गा क ’ एकर  स ू चिा दी | ह ुिकासँ  नशकाय त कताक  \nिाम पून छ ह म त त् काल ओनह  ग्राह कस ँ स ृंपकव क ेलह ुँ | \nह ुिका पुछन लय नि जे हमर ा शािासँ  भे ल कोिो त्रुनटक लेल हमरा  निरु द्ध नशकाय त  क ’ सकैत  छी , ह मरा  उच्च \nअनधकार ीक निरु द्ध नशकायत  नकए केनलयनि | \nओ कह लनि, नबिा कार ण ह म त  एकटा चुट्टी  तककें  दुि िै द ’ सकैत  छी , कोिो  व्य नत त कें दुि दे बाक प्रश्ने \nिै उठै त  छैक , ह मरा  अह ाँक श ािासँ कोिो नशकाय त  िै अनछ , त  अह ाँक निरु द्ध नक ए नशकाय त  करब, \nनज िकासँ  दुि भ ेट ल अनछ , ह ुिका निरु द्ध कएल  गेल  छनि  | \nओ आगाँ कहलनि , ह मर प्रनत निनध  हुिकासँ  कय बेर  भेंट कर य  गेल ाह  मुदा सभ बेर  ओ मिा क’ \nदेल निि,एह ेि बात  िै छै जे ओ ककरो सँ भेंट ि ै करैत छनि , य ैह  हम र  नशकाय त  अ नछ  | \nओत ’सँ अपिा शािाम े आनब  हम अपि उच्चान धकार ीकें फोिपर  कनह  देनलयनि | \nओ कह लनि, ह मरा  एत े स मय िै अनछ  जे हम स भस ँ भ ें ट कर ैत  रह ू  | ह म कहनलयन ि, ओ हमरा शािाक \nसम्म ान ित  ग्राह क छनि, बह ुत  िीक लोक छन ि ,ह ुिका ह ो इ  छनि  जे हमर े स ृंग एिा क एल जा  रह ल अनछ  तें \nदुिी छनि , ह मरा  ल गैत अन छ जे एक बे र  नकछु स मय निकानलक ’ ह ुिकासँ  भें ट क’ नलयिु त अहू ँकें िीक \nलाग त  आ हुिकर सभ  नशकाय त  ितम भ ’ जेत नि | \nसाह ेब गेल ाह  | भें ट केलनिि  | नशकाय त कत ासँ  गप भ ेलन ि | नशकाय त क त ाक दुि दूर  भ ’ गेल नि | साह ेबकें \nसेह ो िी क ल गलनि | ह मरा  फोिपर  स ुनचत  के लनि आ कहलनि जे हुिकासँ भें ट क ’ क’ नशकाय त  नििा र णक \nएकटा पत्र  नलिबाक’ ह मरा  फै तस करबा उ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म त ुर न्द्त गेलह ुँ | ग्राह कस ँ भेंट के लह ुँ | ओ प्र सन्न  छलाह  | ह ुिकासँ  उपयुतत  पत्र  नलिबाक’ साह ेबकें फ ैतस \nद्वार ा उपलब्ध करबा  देनलयनि  |         \nह म लोक सभसँ , शािाक अनधकार ी -कमवचार ी सभ सँ गप -सप आ व्य िह ार मे  श ालीित ा र िैत  छलह ुँ , ऋण \nस् िीक त कर बामे बेशी देरी  िै करैत छलह ुँ , नज िका  बैंक क निय मािुस ार   ऋण स् िीक त िै कएल  जा सकैत  \nछलनि, ह ुिका निि म्रत ापू िवक  अपि अस मि वत ा कनह दैत  छन लय नि, त ें ल ोकक अििा कोिो  स्टाफकें  हमरा सँ \nनशकाय त  िै रह ै छलै नकन्द्तु हमर ा उच्च अ नध कार ीक निचा र क दपवणमे  अ पि छनि िी क िनह  ल गैत छल | \nमोबाइ लक ज़मािा  आनब गेल  छलै , नकन्द्तु पैघ े ल ोक स भ  ल ग ओनह  स मय उपल ब्ध छलै | \nमोबाइ ल स ाह ेब स भकें नदव्य  द नष्ट प्रदाि करैत छलनि | साह ेब कतह ु रह ैत  छला ह  त  हुिका पता चनल जाइत  \nछलनि जे कोि शािामे  की भ ’ र ह ल छै | \nएक नदि एकटा िात ासँ  िात ेदार  अपि व्य िसाय  हे त ु पाँच करोड़ र ान श अन्द्तन र त  क र बौलनि | साह ेबक मुँह स ँ \nआनग निकल ’ लगलनि | धध र ा  मोबाइ लक माध्य मस ँ ह मर ा काि धनर आएल  | \nसभ नदि एनह  आनगसँ  अपिा मोिकें बचयबाक प्रय ास कर य  पड़ैत  छल | \n‘कुछ त ो र ह म करो यार , ज र ा ठीक -ठाक ब्रांच चल ाओ, मैं  स मझता ह ू ँ तुम शर ी फ आदमी हो , मगर  नपउिसे , \nतलकव स े डर िे की त य ा ज रूर त  है ,मैं  हू ँ ि !’ \n‘मु झे दुि होत ा ह ै जब लोग  कहिे आते हैं नक तुम नपउि से भी डर त े हो -ऐसे मैिेज र ी से  अच्छा ह ै िी. \nआर. एस. ल े ल ो | ज़मािा बदल  गय ा ह ै , अब नरजल्ट अच्छा िह ीं देिेिालों को बैंक ल ात  मार  कर बाह र  \nकर देगा - मैं  िोड़ा  हासव  जरूर  बोलत ा ह ू ँ पर  मैं जो  क ह त ा ह ू ँ उसे अकेले म ें बैठक र  स ोचो |’ \nएकटा िीक बात  ई छ ल जे  स ािवजन िक रूपसँ कनह य ो कोिो अनप्रय बात  िै बजैत छलाह , जे कहैत छलाह  \nसे फोिपर | त ें ई लगैत  छल जे स भ िनर ष्ठ प्रबृंधक स भकें हड़का क’ र ािब अििा ज गा क ’ र ािब ओ \nअपि धमव बुझै त  छलाह , बैंक क नह त मे  बुझैत छलाह  | \nह ुिक धमवक स मय निन ित  िै रह ैत  छलनि | कनह य ो 10  बजे रान त मे , कनह य ो 8 \nबजे स बेरे अ ििा नदिमे क ििो |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म अपिा कें  स ृंय नमत  आ स ृंत ुनलत र िबाक ल ेल नकछु  काल स ान ह त् य क श र णमे  जा इ त  छलह ुँ | \nओश ोक कोिो  पोिीक एक -दू  प ष्ठ अििा ह नर मोह ि बाबूक कोिो  रचिा पढ़ ब अििा  कैसेट मे दादा पल्टू \nमु िजी द्वार ा गा ओल  अपि नकछु गीत  सू िब  ह मरा लेल  सृंजीििीक काज करैत  छल  | ह मर आत् मबल  बनढ़ \nजाइ त  छल |एनह  ल ेल हमरा  कनह य ो शराबक श र णमे  जा एब पस न्द्द िनह  पड़ल | \nह म एसगर मे  बैनसक ’ सोचलह ुँ, ह मरा  हुिक नटप्पण ीक कोिो  अिव िै ल ाग ल | \nह म निणवय  ल ेलह ुँ जे स ाह ेबस ँ  हुिका डेरा पर जा क ’ कनह य नि जे हमर ा को िो अिव िै ल गैए , अहीं  हमरा  किी \nबुझा नदय ’ जे हमरा सँ की ग लत ी भ ’ र ह ल अनछ  आ हमरा की कर बाक चाह ी | \nह म एक नदि दू  नकलो से ि ल ’क’ साह ेब सँ भें ट कर’ नि दा भे लह ुँ | ओ जत ’ र ह ैत  छलाह  ओनह मोह ल्लामे  \nएकटा पनर नचत  अनधकार ीक आिाससँ हम फोि क ’क’ क ह नलयनि जे हम भेंट कर ’ आनब र ह ल छी | \nसाह ेब कहलनि जे आइ नकछ ु स म्बन्द् धी  स भ आए ल छनि त ें आइ िै आउ | \nह म घु नर  गेल ह ुँ | फेर  कनह य ो  डेर ा पर भेंट कर बाक निय ा र क स ुय ोग   िै बिल | \nएक नदि ह मरा  ज्ञाि  भेल | \nह म सोचलह ुँ , साह ेब जे स ोचैत छनि त ा ह ीमे बैं कक नह त  ह ेत ै | \nमु दा ओ की चाहैत  छनि ? एक नदस कहैत छनि त ुम आदमी अच्छे हो , दोसर नदस कहैत छनि नर ज ल्ट \nअच् छा  िह ीं देिेिालों को बैंक ल ात  मार कर बाह र  कर दे गा  | \nमतलब ओ  हमरा  िीक िनरष्ठ प्रबृंधक िै  मािैत  छनि, मतलब हुिका िजन र मे  अिश् य  कोिो एह ेि लोक छन ि \nजे हुिका मिोिुकूल आ बैं क क नह त क ल ेल उपयुतत  रह त नि | \nह म ई ह ो अिुभ ि के लह ुँ जे जनह य ा ह मरा  अिकाशमे  जेबाक होइ ए  त  ओ प्रस न्न त ापू िवक स् िीक नत द’ दैत  छनि, \nह म एनह मे  हुिक उदार त ा अििा क पाक  अिुभि करैत  छलहुँ  | कििो-कििो  ई ह ो  स ोचैत छलह ुँ जे हमर  \nछुट्ट ीमे र ह ब बैंकक नह त क क त ेक अिुकूल होइ त  हे त ैक | \nह म कल्पिा केलह ुँ जे यनद ह म एनह  श ािामे  एनह  पदपर िै रह ी त  श ािाकें कतेक ल ाभ हेतैक |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  श ािाक कल्य ाणक स ू त्र  हाि लान ग गेल | \n2001 मे 6 अगस् त क’ ह म शािामे  आएल  रह ी | \n2002 मे  20  नदसम् बर  क’ ह म ऑनफसमे  अग्रिाल  स ाह ेब कें कहन लय नि जे हमर ा मदन त  करन ि आ जन ह िा जो र  \nलगा क ’ ह मर पोनस् टृंग एत’ करबौिे छलाह  तन ह िा ए त ’सँ स्िािा न्द्तर ण कर य बामे हमर  स ह य ोग  करन ि,ह म \nआभार ी र ह्बनि  | \nअग्रिाल स ाह ेब हमरा  बुझौलनि, एिा  नकए परेश ािीक अिुभि क ’ र ह ल छी , ह म छी  ए नह  ठाम , नकय ो अहाँक \nनकछु िै नबगान ड़ सकैए , अहाँ निनि न्द्त भ’ क’ रहू | \nह म जिि कहन लय नि जे बैंकक नह त मे  आ अ पिो नह त मे  ई ह मरा  आिश् य क ल गैए ,   त िि अग्रिाल स ाह ेब \nपु छ्लनि जे कत’ जाएब, र ा जिन्द्दगाँिम े िनर ष्ठ प्रबन्द् धकक  पद िाली छै, ओत ’ जाएब ? \nह म कहनलयनि जे र ाय पु र मे  कोिो दोसर  ब्रांच अि िा को िो आि काय ालयमे  हो इ त  त  हमरा  डेर ा बदलबाक \nकाज  िै पड़ैत  | \nअग्रिाल स ाह ेब कहलनि जे तिि ज ोिल ऑ नफसमे  भ ’ सकैए, मु दा ओत ’ त  फे र  हुिकासँ  भेंट हैत | \nह म कहनलयनि जे हम र ा ह ुि कासँ  कोिो पर ेशािी िै अनछ , ओहो  हमरा  ि ीक लोक त  कनह त े छनि , एनह  \nशािाक ल ेल िीक िनर ष्ठ प्र बृंधक िै मािैत छनि, ह म अपिे जिि एनह  ठामस ँ हट ’ चाह ैत  छी त  ओ जे \nचाह ैत  छनि से पू र  भ ’ जेत नि आ ई बैंकक नह त मे  हेत ै , ह मरा  जत ेक िे त ि ए त ’ भे टै ए  स े त भेटब े करत , \nएकटा मािनसक त िािसँ हम मु तत  भ ’ जाएब-से हमरो  ल ाभ हैत | \n23 नदसम् बर क’ अग्रिाल स ाह े ब स ू नचत  के लनि जे हमर  स्िािा न्द्तर ण आृंचनलक काय ाल य मे  करबा पर सह मनत  \nभे नट गेल  अनछ  |  ह म बह ुत  आिनन्द्दत भेलह ुँ | \n26 नदसम् बर  क’ ह मरा  स्िाि ान्द्त र ण आदे श प्राप्त  भ’ गेल  | \n2003 मे   2   जिबर ी क ’ आृंचनलक काय ालयसँ बिजी साहेब एलाह  हमरा  स्िा िपर काज  करबा क ल ेल | \n 4 जिबर ी क ’ ह म सदर  बाज ार , र ाय पु र  श ािासँ भार मु तत  भए   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n6 जिबर ीक’ आृंचनलक काय ालय, र ाय पु र मे  य ोग द ाि के लह ुँ | \nपटिा /  27.01.2022 \n(क्रमशः) \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nलजकोट र \n-३ ६- \nहम एत ेक नदिसँ मदिबाबू क सृंप कवमे छी, ह मरे गा मक  छनि से अ िि धनर िनह बू झल छल। \nह ुिकर अती त क  बार ेमे बह ुत कम बू झल अनछ ।  कैक बेर \nमोिमे ह ोअए जे पु नछ अनि। ओनह नदि अपि समाज सृंस् िाक काय वक्रमक बाद ह मरा सृंगे अपिा ओनह ठाम लेिे गेल ाह ।  हम \nसभ सोफापर बैस ले रही नक एकटा बेस गन र मा  य ुतत  मनह ला  बह र ेलीह । ह ुिका देनितन ह मदि बाबू कहैत छन ि -\n \"नह िका नचन्द्हनलअनि? इ एह छनि ह मर श्रीमती जी - मोनह िी \n। अपि सभक गा मे क  लगेमे  इ ह पु र नह िकर गाम  छन ि। मु दा कनह ओ गा ममे  र ह लनि िनह । नह ि कर नपत ा कल कत्तामे बह ुत \nनदिसँ र ह ैत छलाह । ओतन ह  हु िकर  िीक व्य ापार छल। ह मरा सृंगे नबआह भे लाक बाद िोड़ बे नदि गा ममे \nर ह लीह। मु दा ओनह ठाम कोिो सुनिध ा िनह छलै क ।  हम ह ुिका सृंगे नदल् ली आनब गेल ह ुँ।  चाह-\nपािक दोकाि िोलल ह ुँ, की-\nकी िनह केलह ुँ। त न ह आस ँ कनह ओ घु नमकए िनह देिलह ुँ। कोिो काज करबामे ह मरा कनह ओ सृं कोच िनह भेल मु दा गलत  \nकाज कनह ओ िनह केलह ुँ, िे गलत  आदमीक सृंगे र ह लह ुँ। ह मर सफल त ाक इ एह मूल मृंत्र बनि गेल , जे बह ुत कार गर  सान ब\nत भे ल।  आब  अपिो आिय व लगैत  अनछ जे हम कोिा एत ेक कए सकल ह ुँ। ह मरो त र ह-त र ह क परेस ािी \nभे ल। बह ुत गो टे  मदनत ओ केलक।  मुदा  हम अपि काज मे लाग ल  र ह लह ुँ।” \nहम सभ गप्प कइए रहल छलहुँ नक मोनह िी स्ि य ृं चाह लेिे अएल ीह । \n\"चाह पीबू । ई तँ एनह िा अहाँकेँ फदका सुिबैत र नह जेत ाह \"- ह ुिकर श्रीमती जी बजलीह । \nह मरा ह ुिकर बात सुनिकए ह ँसी लान ग  गेल ।  चाह-पाि ह ोइ त र ह लैक आ गप्पो बढ़ैत र ह ल। \nगप्पकेँ आगा  बढ़बैत ओ कहैत छन ि -\n\"ओनह समय नदल् लीमे अपिा ओनह ठामक लोककेँ ह ालत ठीक िन ह र ह ैक। बेस ी लोक छोट-\nमोट काज कए गुजर  करए। नकछु गो टे  िीको- वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिीको पदपर र ह नि मु दा ओहो सभ की कनर त नि? कतेककेँ पार लगन बत नि।  फेर अपिा ओनह ठामक लोको सभ तँ त ेह िे फ\nसादी । जाह ी िार ीमे िाएब, त ा ह ीमे भूर करब। एह ि बह ुत द ष्टान्द्त सभ ह ोइ त र ह ल। \n\"धुरव! जाए नदअ, बीत ल बात सभकेँ नबसरु।  एकर ा गी र ह  बान न्द्ह कए र ििे नज िगी चल त? \"- मोनह िी बजलीह । \n\"से अहाँ सह ी कनह रहल छी मु द ा मोि त ँ  पनड़ए जाइ त छैक। \" - मदि बाबू बजलाह । \n\"आगा  एह ि प्रया स करू  जान ह सँ फेर दोसर लोक सभकेँ एह ि समय िनह देिए पड़ए। \" \n\"आब ओ ह ालत िनह छैक। मु दा अििो आपसी सह य ोग सँ  र ह बा क आिश्य कता तँ अनछए। \" \nआइ पनह ल बेर मदिबाबू क मु ँह े ई गप्प-सप्प सुनि रहल छलहुँ। \n“ह मरा सभकेँ एकनह टा सृंत ाि छनि-दीपा। ओ सभ नदि ह मरा सभक सृंगे बाह र े र ह लीह । निदेश ी भाषा ओ सृंस् क नत सँ \nप्रभ ान ित  हुिकर नज िगी सभ \nनदि फराके र ह ल। ओनह ठाम एकटा अृंग्रेज दोस् त क सृंग नबआह कए लेलीह आ आब ओही ठामक भए कए र नह गेल ीह ।  हम \nसभ एत ेक सृंपनत्त अरज लह ुँ। मु दा त कर ह ोएत की? सएह सोचै त  -\nसोचैत परेस ाि भए गेल ह ुँ  तँ अहाँकेँ एक नदि फोि कए अपि सम ाज-सृंस् िाक चचा केलह ुँ।  \"  \n“छो ड़ु ई गप्प-सप्प। धी आ -पु त ाासु िी रहए त ान ह सँ बनढ़ कए की भए सकैत अनछ? -मोनह िी बजलीह । \nहम ह ुिकर सभहक गप्प सुनि कए गुम्म र नह गेल ह ुँ।  मदि बाबू क बात मे बह ुत पीड़ा छलनि। मु दा मोनह िी शांत  \nछलीह । बात केँ घु मबै त कहलीह- \n\" गाम  जाइ छी की िनह?\" \n\"बह ुत नदिसँ िनह जा सकल ह ुँ। \" \n\"ह मरा तँ गा मक  र स् त ो मोि िनह अनछ। \" \nसभ ह ँसए लगलाह ।  हम जएबा क ह ेत ु आज्ञा लए नबदा भे लह ुँ। \n“कानि साँझमे ह मरा सभकेँ जेबाक अनछ।  \" - मदि बाब ाू बजलाह ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n“एत ेक जलदी चनल जेबैक?\" \n“जेबाक मोि िनह ह ोइत अनछ।  \nगा मघर  तँ सदनत काल मोि पनड़त े र ह ैत अनछ। मु दा कएल की जाए?ओनह ठामक कार बार के सम्हार त? \"-\n मदि बाबू बजलाह । \nप्रात भे िे हम ह ुिका सभक सृंगे ह िाइ अड्डा धनर गेल ह ुँ।  \nहम सभ ह िाइ अड्डाक लगी चमे  पहुँनच गेल  रही नक मोनह िी बजै छनि-\" जुल ुम  भए गेल । \"  \n\"की भेल?\"- मदि बाबू बजलाह । \n\" छोटकी  बतसा घरेमे छुनट गेल । \"  \n\"आब जाए नदऔ।जह ाज क छुटबाक समय लगी च  छैक।\" \n\"ओनह नबिा हम नकन्न ह ु िनह जा सकैत छी । \" \n\"ओनह मे की छै जे एिा परेस ाि छी?\" \n\"ह मर िैहर क मानट आ नसमनर आस ँ आिल गृंग ाज ल ओही मे र ािल अनछ। कोिो उपाय सँ ओकर ाामृंगा उ। \" \nमदि बाबू ह मरा नदस त ाकए लगलाह ।  हम त ुर ृंत े दोसर गा ड़ी  कए मदिबाबू क घर पहुँचल ह ुँ तँ देिैत छी कुसुम बा\nहरे बतसा लेिे ठानढ़ छन ि। \n“हम तँ फोि लगबैत , लगबैत  िानक गेल ह ुँ।  ककरो फोि िनह ल ाग ल।  ह ान र कए त ििसँ एत नह बैस नल छी । \"-\nकुसुम बजलीह । ह ुिकासँ बतसा लए कए चोट्ट े लौन ट गेल ह ुँ।  सृंय ोग र ह ैक जे छुट्ट ीक नदि ह ेबाक कार ण र स् त ामे जाम िनह र\nह ैक। मदिबाबू बाह र े भे नट गेल ाह ।  बतसा देनि कए मोनह िीकेँ जाि-मे-जाि अएल नि। \nह िाइ जह ाज छुटबाक घोषण ा भए रहल छल। ओ सभ झटकानर कए आगु  बनढ़ गेल ाह ।  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ॉ . वकश ि क ार ी ग र \n \nबों गपाद बौआक  बखार ी (हा स् य  कटाक्ष)  \nबाबा  बड़बड़ ा इ त  बजै त  रह ै जे बल ू  एह िो कहू ँ बखार ी भे लैए?  आंई कह अ त  िै राह ैर ै  िै िै खेसार ीए आ म टर \nकेर ाउ त तकिे िै भेटल  क त ौ आ एक्कर  दाबी के ह ेि जे  हमरा  स ि बखार ी भइर  गा म केकरो िै िैह ?  ई \nबोंग पाद बौआक बखारी मे ध ािक खखरी  तक िै भेटल  जे बस ह ो बर द के  कु ट्ट ी सािी लगा दैवत य ै?  ई  \nत र केसर ा एक ििंर  बोंगपाद भऽ गेल  की?  एकरा बज बा क कोिो ठेकाि िै रव ह  हेल.  हर दम भार्र् टा झार त  \nजे हमरा  बखार ी मे कोि क मी है?  हम ई  कर देगा त  ऊ  कर वदय ा ?  गाम समाज के हम वबकास कैर  देगा . \nह मरा  एलेक्शि मे  जी त ा वदय अ त  अई  बेर  के करो कोिो  कमी िै हो िे दे गा ?  \nह म्म े बाबा स  पू िली की होलै  हौ बाबा?  बल ू  के करा बखार ी पािू  पर ल िह ो ?  वकए  बड़ बड़  का वखवसया अल े \nिह ू ?  अईं  ह ौ बाबा भोर े भोर े  की भाग ेसर  पंडा स ंगे कु िो  हो गेलौ?  हमर गप सुित े बाबा  बोललकै हौ \nकार ीग र  स बटा गप तो र ो बुझ ले िह  आ ताल मात्र ा  खे लाई  िह ?  ह म्म े बोलवलई ह मरा  कहाँ कुिो  बुझह ल िह ो \nह ौ बाबा त ोंह ी बोलह ो िे जे बखार ी मे की होलै ?  बाबा ह ां ह ां के हँसैत  बोललकै हौ वकश ि त ोर ा मीवड य ा िला \nके त स बटा खबै र  रह ै िह  कतह  की भेलै?  आ अ खैि ह मरे स  स ुिह  िाह ै िह  की?  अछिा पवह िे एक जुम \nत माकुल खु आबह त स बटा गप  कहै विय ह ?  \nह म बाबा  ल ै खै िी बिाबे ल गली एक जुम बाबा के  आ ए क जुम कै मरा  िल ा के ख ु आ दे ली.  कै मरा  िालू  \nइ ंटरव्य ू  व र कावडषंग हुए लाग ल.  बाबा बोललकै हौ देखै िै िह क वमविल ाक लोक केह ेि बोंग पाद होई ए ?  र ह त ह  \nदसो कट्ठ ा िै आ ह ोह कार ी पार त ह  जे बार ह ो वबगहा मावलक? कहतह  हमरा  द र बज्जा  पर िौदह  टा बखारी आ \nिार ी मे दाइ लो त र का र ी िै देखबह क की?  तव ह िा ई व मव िल ा के पे टपोसु आ ि ेत ा सब भार्र् टा झार त ह  की \nवमविला र ाज  बिैत मात र  वमव िल ा के स ब द ुख दूर . मगवह य ा शास ि वमविला मैविलीक दुशमि अवि ?  झू ठा \nिेता  स ब बुत े िीिी मील िालू कर ाउल भेल ै िै आ बोंग पादी टा जे वमवि ला र ाज  ब ित ै त ई क देबै ऊ  क \nदेगा?  वमविला स पल ाय ि र ो कल े िै भ ेलै आ भ ार्र्ी बखा र ी त ेह ेि जे वक कहब ह क? ई  तर केसर ा महादेबह ो \nपर िढ़ौलहा  रूपैय ा ल परा  जा ई ए आ भ ाग ेसर  पंडा के  कहव लय ै जे तो ह र  बेटा एिा वकए कर ैए?  त ओ \nबाज ल जे पाटी फंडमे जमा कर त ै हाई कमाि के  आदे श िै बाबा . ह म र  त ार र ेसर  जी त त  त अह ीं मंवदर  के   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजीर्ोर्द्ार  हेत ै िे बाबा ?  हम मोिे मि कहवलय ै जे आई  तक पोखैर घाट बिेबै िै क ेल कै तै पर  स  मंवदर  के  \nजीर्ोर्द्ार  क बखार ी लगा दे त ै की?  आई त क रूपैय ा आ पस  िै के लक ता र केसर ?  \nह म्म े बाबा स े स िाल केली जे अकादमी पु र स् कार ी िला बखारी पर तों ई  की  कहब ह ो ?  त बाबा बोललकै हौ \nकार ीग र  ई  स ाव ह त् य  अकादेमी मैविली िला त आर ो बोंगपादी  करैए की?  स र  कु टमार  के  पुरूस् कार  द दे त ह ?  \nअपिा वगर ोह क ल ोक के जू र ी मेम्बर बिा देत ह  आ प ुर स् कार ी दाव बए गौ र बे िूर  रह त ह  की?  आ म ैविली िला \nसब के  वकत ाब लोक पढ़ बे  िै कर ै िै िै वबकाई त े िै त इ ओ  पु रूस् कार ी बोंगपादी ?  वम विला सम ाज  स ाव ह त् य  के  \nवबर ास एक्को रव त  िै आ स म्म ाि बंटतह  एक ढ ाकी?  भांटा  मू र ै जेंका हा टे  बजा र े िंदा िल ा सम ार ोह  मे वकिा \nवबका र ह लै वमविला सम् माि?  हम्म े बाबा स  फे र  स िाल केली ज े विद्य ापवत  बखार ी और ी मैविली सावह त् य  \nमहो त् सि , मै विली गीत  िाद  प र  कु िो  बोल्हो  िे?  \nबाबा  हां ह ां के बोललकै हौ ई  विद्य ापव त  स मार ोह  आ म ैविली सावह त् य  मह ो त् सि िल ा सब त  दोकिदार ी पर \nउत ारू अवि की?  व िद्य ापव त  स् मृ वत  पिष िाम पर िंदाखोर ी , पाग बांट, अस र्द्ष गीत  िा द आ भ ैर  रत ा धमवगज्जर  \nटा होई  िै की?  स माजक लोक के कवह य ो कोि उपकार  होई  िै ?  तव ह िा ई व गर ो ह िादी  स ाव ह त् य क ठेकेदार  \nसब मै विली साव ह त् य  मह ोत् सि  के  िाम पर  अपिा वग र ोह  के िमोट कर ै क े वफर ाक मे  रह त ह  की?  ह ौ ज  \nवमविला सम ाज  मैविली सावह त् य कार  स  जुड़ले  िै िै त  कविक झू ठे स ाव ह त् य  मह ो त् सि?  \nसाव ह त् य  के  िाम पर  ई सब अपि दोकाि दार ी मे ल ाग ल अवि  की?  तव ह िा  ई  मैविली  गाय क गी त कार  स ब \nपै र ोडी बिा  िेह ाल कर ैए आ झूठौ दाबी ए िूर  जे भ ोज पु र ी  िल ा अश लील  आ म ैवि ली िला स ि िोर ा िी क \nलोक वकय ो िै? बोंगपादी दा बीए िूर  रह त  स बटा?  \nअंत मे बाबा स  हम पु िली जे हौ बाबा वमविला मैविली पर तोंई  की कहब ह ो त ोह र  कहिाम की ह ौ ?  बाबा \nबोलल कै हौ कार ीग र  की ह म र ा मुँह े वमविला मैविली क े ठकहर बा सबह क वकरदा िी देखार  करेबह?  ल ैह  ह ई ए \nसुिह . मैविली िला स ब डंक ा पीटतह  जे अंवग क्का,  ब वज्ज क्का,  ठे ठी, राड़  स बटा मैविलीए विय ै की?  आ \nवलखबा बजबा काल पुरूस् कार  बेर  के न्द्रीय  मैविली सोवत य ामी टाोि  के  मोज र  टा क र त ह  की ?  आ बाद बांकी \nके  र ाड़  स ोलकि बोल ी कैह  दुत् कार त ह ?  य िािष कहक त  उिटे हमरे तो र े मंिल ोभी त  कु ंठीत  कवह  अपि \nठकहर बा वकर दा िी झंपबाक िल कपिी मे रह त ह ?  वमविल ा मैविली िला के  हाल ओ ह िे जेिा बखार ी मे राह ैर  \nिै िै आ िै  खे सार ी त इ ओ बड्ड भै र गर  कहे बोंगपाद बौ आक बखार ी.  \nआई जे वमविल ा के िेत ा,  स ाव ह त् य कार , मैविली अकादमी,  कल ाकार , पत्रकार , समाज क ल ोक सब एकजुट भऽ \nसमािेश ी म ैविली लै  काज  करै जाई  जैतै त वमविला विक वसत भे ल रवह त ै. अई ठाम त  स ब अपिा बखार ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदाव बए िूर  बोंगपादी टा मे  ल ाग ल अवि  त कवह य ौ वमविल ांिल के  विकास ह ेत ै वकिौ. सब अपिा बखार ी \nअपि पे टपो सै के  वफर ाक मे  बेहाल य ै तैं वमविला अधमौगैत े अिस् िा मे  रैह  गेल ै की ?  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )   \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी- बी ह व ि किा  \n बि बाक ह र्ष ! \nढ़ोल, हर मु विय ा आ हाि माइ क िेिे स ाड़ ी ,समीज बालीक ह ंजेड़ अििोके बुिकुि कक्काक आंगि में  ढ़ ू वक \nगेल । \nकविञां घोघ तिैत ,बुछिी सम्हार ैत , िुकबै त  कोठरी ध'  ल ेलवि। काकी िा त ी वपटैत -र ौ दैब र ौ दैब पोत ा - पोत ा \nर टल ौं त '  एलीह  भगिती।  तै  पर  स ं वह जड़ा क झुण्ड।।  \nक्षर्वह  मे स गर ो टोल  दलमव लत !स् त्र ी गर्क हेंज अंगिा सं दुर ा धवर  स ोह वर  गेल  िल। फरमाइ स क' के गीत  \nसुिै गेल।  \nिाि-गा िक बीि कक्का काकी  के  एक हज ार  िम् ह बैत वल य य  वकिु कपड़ा लर्त्ा  ज ोव ड़  विदा करू।  \nय ै मां इ  ल ौि एक हजार  आओर वमला द'  देिुि।  \nगै मए गै मए,जेिा बेटा जिमल  होइ !  \nमां,बेटा- बेट ी िै,मए ह ेबाक सुख हव र्ष त  के लक!  \nवह जड़ब ाक मु वखय ा आओर पांि स ए लगा  घुर बैतकह लक -\"मइय ां, ह े इ आशीर्।  \n\" बेटीय े स े िे बे टा,बेटी स म् ह ारू त '  जग िलत ै। \"  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी'  के र  (ड ायरी) ' लि य ू  ट ू '  \n05.10.2011 \n                मु स लमाि ब वि गेल ह ुँ अवि  \nमु सल माि ह ेिै िीक गप्प विय ैए य ा िव ह  स े हमरा  िवह  बु झल अवि ।  पर ञ्ि जवह य ा सँ जा वमय ा मे दावखल ा \nलेलह ुँ तवह य ा सँ  वकिु ल ोकव ि ह मरा  मुसलमाि कह s ल गलावि।  इ कोि  मािवसकत ा  विय ैए ?  वह न्द्दु स् त ाि मे \nअइ सोि केँ ढ ेर  रास ल ोक  िवि।  वकिु ल ोकवि ह म र  मजाक उड़ ाबैत िवि - \" देवखय ौ,  स ंत ोर् मुसलमाि \nभs गेल ाह । \" \n \n  \nजाव मया मे दावखल ा ले लाक बाद वकि ु ओिी मािवसकता क ल ोकवि ' अस्सल ाम िल ैकु म' कवह  क s ह मरा  \nवफवर शाि करैत िवि ।  हम जाव मया सँ  वह ंदी ऑिसष , बी ० एड० कs र ह ल िी।  कोिह ुँ धर म आओर विर ादर ी \nकेँ ल े ल हमरा  मोि मे खोंट कवह य ो िव ह  र ह ल।  \n \n  \nह मर बाबू जी केँ ढ ोलवकय ा मुसलमाि िलविन्द्ह ।  मंगर ौिा  मे  स ब्ज ी िाली काकी मुस ल माि िव िन्द्ह । मु ह र षम केँ \nसमय हमर माए झर िी पर  गा िै िाला गीत  गािैत िव िन्द् ह ।  दवर भंग ा मे स ी एम स ाइ ंस कॉलेज मे बवड़  रास \nसह पाठी मु सलमाि िलविन्द्ह ।  हमरा  मोि मे वकिको ले ल कवह य ो पाप जिम िवह  लेलक।  जा वमय ा सँ  हम \nिीक स ंस् कार  ल ेलह ुँ अवि ।  अबै िाला स मय वडसाइ ड करत ै वक हम कोिा  मुसलमाि बवि ग ेलह ुँ अवि ।  \n27.12.2011 \n                अपवित्र  आख्य ाि बा य ा र ा जघाट \nलल्ली आइ र ाज घाट प र  आयल िलीह ।  व ह िका िॉ िष कैम्प स, डी य ू  बस  स्टै ण्ड सँ  वर सीि केवलयैन्द्ह।  बस  स ँ \nउत ैर  क s ओ हमरा वदस अइ लीह ।  ह म दोसर बस एला पर ओही बस  मे िवढ़ गेल ह ुँ  अवि।  ओहो ओई बस \nमे  िै ढ़ ग ेलीह ।  राज घाट बस  स्टै ण्ड पर ह म दुिु   गो टे  उत ैर  गेल ह ुँ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \n र ाज घाट बवड़ िी क स ँ स जौ ल गेल  िै।   गां धी ज ी केँ स मावध  पर  'ह े राम'  वलखल  िै। िा िुर ाम गोडसे \nजखि गांधी  ज ी केँ गोली मार लवखह ीि , त ँ ह ुिका मुख स ँ विकलल  अंवत म िाक् य ांश िलै ह  ' हे राम' ।  इ  \nगां धी िाद केँ मू लमंत्र ' र ामर ाज् य '  केँ  पवर कल्पिा विकैक।   \n \n  \nलल्ली एकटा िीक जग ह  देव ख क s बैस  गे लीह ।  अपि बै ग मे स ँ  'कुि मीठा ह ो ज ा य '  के  मू ड मे  'मदर \nडेयर ी'  केँ  िौकल ेट विकैल क s ह मरा  वदस बढ ौलावि - ' लीव जए' ।  इ िेवमका केँ तर फ स ँ िेमी क ेँ मु ँह  वमठाई  \nकरेिाक वर िाज़  िल।  ह म गदग द मोि स ँ हुिकर  वगफ्ट  केँ  स्िीकार  के वलयैन्द्ह।  ओ  किखी  आँवख सँ हमरा  \nदेखलीह ।  अपि बवड़ र ास व खस्सा ह मरा  स ुिौलीह ।  वक िु पर ेमक िल , वकिु पवर िार क आओर वकि ु \nसमाजक आओर देश क।  \n02.01.2012  \n                    आँवखक  िोर   \nआइ हम मस ुएल िी।  मोि होएत  अवि  फोंफकाव र  माव र  क s कािी  ।  ओ र ाज घाट पर आय ल त िलीह , \nपरञ्ि हमरा  करेजा  मे स ू ई आ भ ों वक क s िवल गेल ीह  अवि।  हम खािपुर  केँ  अइ  मर ल वबवल्डंग मे पड़ल \nटें सि मे  िी।  वज िगी बवड़ परी क्षा लैत  िै। एकटा त ँ ग र ीबी  स ँ मार ल िी,  दोसर  िेवमका केँ किुआ स्िा भाि \nसँ वफवर शाि िी ह म।  \n \n  \nलल्ली के ह िे ि ेवमका िलीह  !!  तीि -िावर  मह ीिा को िो अत ा -पता  िव ह ।  िव ह  फोि -फाि,  िवह  लेटर ! िेमी के  \nधी र ज केँ  पर ीक्षा िल ई िा  िेमी केँ  क ुह र ा -कुह र ा केँ मार बाक उपाय ।  मा र बाक मीठ गर  हवि य ार  !   \n \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म अबोध बालक जँका ' िेट  एंड िाि'  केँ  मुरा मे वबिा ि पर ओंघरय ाह  माव र  रह ल िी ।  ओि s लल्ली दूध-\nभात खै त  िवि।  ई वि य ैए '  ल ैला -मंजिू '  के  धोवबय ा घा ट । िे मी कपड़ा  जँका धोए त  अवि  िेवमका जू िक \nर ौद मे िेमक अ ँिार  केँ  स ू खाबैत अवि।  \n \n  \nआब धीर ज टु वट गेल  हमर। ह मर कर ेज जव ल र ह ल अवि ।  मािा फाव ट रह ल अवि  हमर ।  ल ाव ग र ह ल \nअवि आब हम िवह  िी ।  ती ि वदि स ँ देह  ताव प र ह ल अवि।  जा वमय ा केँ क्लास वमस  भ s र ह ल अवि ।  हे \nदेि ! ई  की भ s र ह ल अवि ।  आँवख डबडबा  गेल  अवि ।  िोर  बव ह  रह ल अवि ।  आँवखक िोर  मोत ी ज ँका \nढर ैक रह ल अवि ।  \n15.01.2012 \n                       बेदर दी बालम   \nआइ वदव्य ा केँ रोव ह र्ी अम्बेडकर ह ॉ स् पीटल  मे जिम भे लै न्द्ह।  ई ब्लॉ क के दोसर  फ्लोर  पर  हम रूम मे  \nलेटल  िी ।  स ोव ि रह ल िी - अइ वजिगी केर  की हेत ै  ? को िह ुँ रस् त ा िव ह  स ुझा र ह ल अवि  आब।  \n \n  \n एम ए मे दावखल ा ल s लेल ह ुँ  अवि ह म। ल ल्ली हंसर ा ज मे पढ़ैत  िवि।  वदव्य ा केँ आइ िवठय ार  वि य ैन्द्ह ।  \nआइ ई ब्लॉ क केँ अइ  वबवल्डं ग मे ल घु  पाटी भ s र ह ल िै।  ल ल्ली स ेह ो आय ल िवि।  हमरा  स ँ करी ब पाँि \nमही िा स ँ हुिका गप्प िवह  ह ोएत  िवन्द्ह ।  ओ पा टी स ँ िवल गेल ीह  ।  \n \n  \n ह म ित  पर  वबिाि के िे िी ।  ल ेटल  िी।  विंत ा मे िी व क हमर ा परेम करक s िाह ी िा िव ह ।  ई संश य  \nबवि गेल  अवि ।   परेम मे  स ं शय  पैघ दर ार  कहल जा सकैए।  हमरा  ब्रह्म  फाँ स ल ाग ल अवि ।  ओि s लल्ली \nकेँ वकिु तकर  फकष िवह  पड़ैत  िवन्द्ह ।   \n \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबवड़  भ s गेल ै इव म्तह ाि पर ेमक ।  हे देि !   आब कतेक सत ेबह क अइ  गर ीब के ?  हम शवक् त विह ी ि भ s \nिुकल  िी।  ' प्य ार  क् य ा त ो  डर िा क् य ा'  इ   वसफष मुह ािर ा विय ैए आओर वकिु िव ह ।  बालम केँ विर ह  मे   ह म \nपगलैल िी।  िाग मती  हम भे ल िी।  जा य सी त ँ हम िी  िवह  जे बार ह मासा वलख s कs िागमत ी के वि र ह  केँ  \nसंग अपि विर ह  केँ  अमर बिा  ल ी।  \n \nह े देि ! बेदरदी हमर बालम ।  कोि गली िुकाय ब हम  ? कोि जादू - टोिा करब ह म ?  कोिा र ह ब आब \nह म ?  के  डाय ि ह म र  बालम केँ हमरा  स ँ दूर  के लक ?  दरद.. .मह ाद र द !!  \n( ' लि य ू  टू'  डाय र ी केर  बा की अंश  अवग ला खेप मे  )  \n  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआश ीर् अिविन्द् ह ा र \nअिुशासि+व िरोह =पवर ि र्त् षि: अिुश ासिह ीित ा+ व िरोह =अर ाज क त ा \nअग्िीर्ोमा सिे दसा सहू त ी िित ं वगर ः ।  स ं देित्र ा बभूििुः  \n(ॠगिेदक ई मंत्र अवि जा व ह मे  अवग् ि ओ स ोमदेिक विमं त्र र् देल गेल  िवि  आ कह ल गेल  िवि  जे अह ाँ दूिू  \nऐश्वय षसँ भर ल िी,  अह ाँ दूिू  देित्िसँ  य ुक्त  िी।  अह ाँ दूिू  गोटे  स ंय ुक्त  रूपे एवह ठाम आम ंवत्र त  िी ।  अह ाँ दूिू  \nगो टे  हमर स् त ुव त  स्िीका र  क र ी।  अह ी मं त्र क अिुकरर् कर ैत  हम कवह  स कैत  िी जे हमर ह र ेक आलोििा  \nलेल ल ेखक ओ पाठक दू िू  स ादर  आमंवत्र त  िवि ।  दूिू क  य िाय ो ग् य  स त् का र  कऽ हम  अपिाकेँ भाग् य िाि \nबू झब)। \nमै विली  साव ह त् य मे  एकटा परंपरा  िै जे कोिो गलत ीकेँ िेद िाक् य  माव ि लगभग पूर ा लो क ओह ी गलत ीकेँ पकवड़  \nजीिि भवर  िल त ाह  आ म ैवि ली सावह त् य केँ गलत  पर ंप र ाक  इि ार मे  खस बैत र ह त ा ह ।  खास कऽ मै विली \nगज लक स ंदभष म े तँ ई बा त  आरो  देखल  जा इ ए।  अह ी क्र ममे हम अरव िन्द्द ठाकुर जीक पोिी \"मीि त ुलसीपात  \nपर\" केर  ििष करब।  एवह  पोिीमे गज लक व्य ाकर र् आवदक बार ेमे  एह ि िश्न स भ उ ठाएल गेल  िै जकर \nकोिो  विशे र् मािे िै ल ाग ै िै ।  गज लक व्य ाकर र् िव ह  ह ो  ताव ह  ल ेल एह िो बात  क ह ल गेल  िै जकर गज ल \nविध ासँ  कोिो ल ेिा -देिा िै िै ।  आब अ र विन्द्दजीक एव ह  पोिीक भूव मकाकेँ वकिु य ुिा सत् य  माव ि लेिे िवि।  \nएकर  मािे ई भेल जे अर विन्द् द ठाकुर  गलत  करत ा ह  तँ ई ह ो सभ  ओकर ा मावि लेत ाह।  य ुिा केर  की अिष \nिै, गलतकेँ हटा सह ीकेँ ििलि करब िा वक  मंि- पु र स् कार  ल ेल गलत केँ माव ि लेब ।  गलत केँ माव ि िल ए \nबला य ुिा भइए िे स कैए।  अर विन्द्द ठाकुर  अपि पोिीक भूव मकामे की वलखलाह , ज े  वलखलाह  स े स ह ी अवि \nवक गलत,  आ ओ वह  स ह ी -गलत केर  आधार  की िै से ताकब ह मर एव ह  आल ेखक मू ल काज अवि ।  आब \nएत ेक वलखल ाक बाद बुवझए गेल हेबै जे \"मीि तुल सीपात  पर \" स ेह ो एह ि पोिी अवि  जकर  रििामे बह र क \nपालि िै भे ल अवि  आ काव फय ाक सेह ो बह ुत  दोर् अवि ।  गज ल ल ेल बहर  आ काव फय ा अवििा य ष त त् ि िै। \nजँ बहर -कावफय ा ह ेत ै तखिे ओ गजल बितै आ तकर बा दे ओ गजल िीक िै वक खराप ताव ह प र  बहस \nह ेत ै। \nएवह  पोिीमे र ििाक अवत व र क् त  37  पन्न ाक भू वमका वल खिे िवि अरव िन्द्द ठाकुर जी जकर श ीर्षक अवि  \n\"संवह त ाक उपवििेश  िवह  अव ि साव ह त् य \" आ एवह  भू वमका क श ुरूआते कठोपविर्द  क ेर  ििि \"उवर्त् ष्ठत जाग्र त  \nिाप्य िर ाव न्न बो धत \"सँ भेल अव ि।  मुदा अधाली रूपमे।  एह ि -एह ि अधाली अर विन्द्दज ी  आरो  िय ोग  के िे िवि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअपि भूवमकामे।  आगू  बढ़ बासँ  पवह िे \"स ंवह त ा\" केर अिष  जा िी स ंवह त ा केर  स र ल अिष िै संक लि आ रूढ़  \nअिष िै विय मक स ंकल ि।  एकर  मत लब भेल जे अर विन्द् द ठाकुर जी सावह त् य केँ विय म क िा विय म -संकल िक \nउपवििेश  िै मािबाक आग्रह  के िे िवि।  मुदा ज ँ स ाव ह त् य  के र  अिषमे  द ेखबै तँ अर वि न्द्द जीक आग्रह  स ाफे \nविर ोध ाभासी अ वि ।  का र र् ह र ेक स ाव ह त् य  अपिा आपमे  विय मक स ंकल ि ह ोइ त  िै। अरव िन्द्दजीक एव ह  पोिीक \nबह ुत  रििा वि य म अवि आ त ँइ  ईह ो पोिी संव ह त ा बव ि गेल  अवि ।  आब स ाव ह त् य  के र  रििा सर्त् ा ले ल िै, \nवक जित ा ले ल िै वक लेख के ल े ल िै स े बात  अलग भे ल।  जेिा संवह त ा संकलि समाजकेँ िैवत कता वह साबें \nविय ंत्रर् करै िै तेिाव ह त े जे  स ाव ह त् य  जित ा ले ल िै ओ स ाव ह त् य  स ेह ो सर्त्ापर िैवत कता वह साबें विय ं त्र र् \nकरबाक िय ास कर ै िै। ज े स ाव ह त् य  स र्त् ा ले ल िै ओ स ाव ह त् य  जित ाप र  विय ं त्र र् करबा क ि य ास कर ै िै। \nअपिापर विय ंत्र र् करबा क ल े ल बहुत  कम स ाव ह त् य  वलख ल गेल  अवि ।  अर विन्द्दजीक र ििा प वढ़ अिुमाि \nलगा एल जा  स कैए जे ओ के करापर  विय ं त्र र् करबा क ल ेल स ंवह त ा रूप ल ेिे अ वि ।  हमर मूल किि जे \nसाव ह त् य  अंव त म रूपमे स ंवह त े होइ त  िै।  एकरा अहाँ पाव ि -बफष िा मे घ -पावि बल ा उदा ह र र्सँ िीक जकाँ  बूवझ \nसकैत  िी।  तँइ  हम कहलह ुँ  जे अर विन्द्दजीक भू वमकाक श ीर्षक विर ोध ाभासी अवि ।  \nअपिा स माजक विद्वािक बीि अधा ली बह ुत  िल ै िै। अधा ली मतलब कोिो िसंगक आधा उल्ले ख कर ब।  ई  \nसमय बिे बाक ले ल होइ त  िै  मुदा ई  अधा ली मात्र  वशवक्षत त ाह ू मे  स िषज्ञात ा ले ल होइत  िै। ज ि त ा ले ल \nअधालीक ि य ोग  तँ स िषिा अविष्टकार क हो इ त  िै। ित ु र  ल ोक मात्र  अधा ली ियोग  कऽ अपि अभ ीष्ट वसर्द् \nकऽ लै िवि।  एह िे एकट ा ित ुर  ल ोक िलाह  य ुवध वष्ठर जे वक य ुर्द्मे  \"अश्वत्िामा हत ो. .. \" एव ह  अधा लीक \nियो ग कऽ अपि स् िािष वस र्द् कऽ ल ेलाह ।  मह ाभार त  के र  िसंग िै ई ज े गुरू रोर् जखि अपि कौशल सँ  \nदुयो धिकेँ वज त ा र ह ल िलाह तखि हुिका वििव लत  कर बाक लेल  ह ुिकर  बेटा अश्वत् िामाक िामपर एक िाक् य  \nर िल  गेल  \"अश्वत्िामा हत ो िर ो िा कु ंजर ो\" मािे अश्वत् ि ामा मार ल गेल  आदमी िा हािी।  मुदा घोर्र्ा कालमे \nएकर  अधा ली \"अश्वत् िामा ह त ो\" साफ -साफ बाज ल गेल  आ दोसर  भाग  \"िर ो िा कु ंजर ो\"केँ श ंख ध्िविसँ दावब \nदेल  गेल ।  एकर असवर  ई भेलै जे रो र् ई बुझलाह  जे हमर  बेटा अश्वत् िामा मार ल गेल  आ ओ  श ोक मे  आवब \nय ुर्द् िोव ड़ देल ाह ।  पवर र्ाम पांडि य ुर्द् जीवत  ल ेलाह ।  ह म ई  वबल्कुल िै कहै िी ज े अर विन्द्द जी  य ुवध वष्ठर \nजकाँ  ितुर ि वि िा वक ओह ो कोिो य ुर्द्पर  विकलल  ि वि।  हमर कह ब अ त बे जे जखि कोिो िस ंगक \nउलेल्ख करी त ँ पू र ा  करी। जाव ह  श्लोक स भहक अधा लीक ओ ि य ोग  के िे िवि स े श्लोक स भ  िंदमे \nबान्द्ह ल मात्र  वकिुए श ब्दक श्लोक िै जेिा \" उवर्त् ष्ठत जा ग्रत  िाप्य  िराव न्न बोध त क्षुर स् य  धार ा विवशत ा दुरत् य य ा \nदुगषं पिस्त त् किय ो िदवन्द् त  ॥\"।  देवखय ौ बेस ी लंबा -िौड़ ा त ँ िै िै तखि ओकरा पू र ा देबामे  कोि वदक्कत ?  \nएकटा आर िवसर्द् अधा ली दे खबै िी - \"अहो  रूपं अह ो ध्िवि:\" एकर  मत लब ई िै जे  अह ा की रूप िै, वक \nध्िवि िै।  मािे िसंशा भे लै।  जित ा एकर ा अपि ि ेवमका  ल ेल सेह ो ियोग  कऽ स कैए।  मुदा एव ह  अधा लीक  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपूर ा रूप एिा िै \" ऊष्र ार्ां  वििाह ेर्ु , गीत ं गा य वन्द्त  गदष भा: |  पर स् परं िश ंसवन्द्त , अहो  रूपं अह ो ध्िवि:\" आब \nएकर  पू र ा मािे भ ेलै \"ऊँटक  वबय ाह मे  गदह ा गीत  गेल कै आ दूिू  एक दोसर क ि संशा केलकै।  गदह ा ऊ ँटकेँ  \nकहलकै जे अह ाँ की रूप अवि अहाँक आ तकरक जबाबमे ऊ ँट कह लकै जे अह ाँ  की ध्िवि अवि अहाँक।  \nत ँ बुवझ गेल  हेबै जे स ाध र र्  जित ा ले ल अधा ली कत ेक भ य ंकर पवर र्ाम दै िै। हमरा  ल ग अधालीपर बह ुत  \nर ास ि संग अवि मुदा उदा ह र र् ल ेल मात्र  दू टा दे लह ुँ।  अरव िन्द्दजी कवह  स कै िवि ज े जित ा सिष ज्ञा त ा \nह ोइ त  िै।  \nअरव िन्द्दजी संवह त ासँ  स ाव ह त् य केँ अलग कर ै िवि मुदा ओ  अपि भ ू वमकामे जत ेक अधा ली देिे िवि से िंदक \nसंवहत ासँ  स ंिावलत  िै। ह ुि कर पवह ले अधा ली बला श्लोक देखी - \"उवर्त् ष्ठत जाग्रत  िाप्य िर ाव न्न बो धत।  क्षु र स् य  \nधा र ा विवशत ा दुरत्य य ा दुगषं पिस्त त् कि य ो िदवन्द्त ॥ \" हम  जत ेक जिैत िी एव ह  पू र ा श्लोकमे  कु ल 48  टा \nअक्षर िै आ ई ज गत ी िंद भे लै (जँ ह म गलत ह ोइ  तँ ओकरा सु धा र बाक लेल  आल ो ििा सादर  आमंवत्र त  \nअवि)।  जग त ी िंदमे  हर ेक पादमे अलग -अल ग अक्षर सं य ोज ि व ह साबें अलग -अल ग िाम पड़ैत िै आ इ एह  \nबात  आिो िंद ज े गा य त्र ी , अिुष्टुप, वत्र ष्टुप आवदपर ल ा गू  होइत  िै। मिे अरव िन्द्दो जीकेँ अपि बात  कहबा क \nलेल संवह त े के र  जरूर वत  प ड़लवि।  ई अर विन्द्द जीक दो सर  विर ोध ा भास  िवि ।  एवह  भूवमकामे जे आि श्लोकक \nउदाह र र् अवि  स ेह ो सभ  पू र ा िंदमे  िै। एकर  मािे ईह ो  भेल जे ता त् कावलक कार र् जे हो  मुदा अरव िन्द्दजीकेँ \nई  बात  पत ा ि वि जे वबिा संवह त ाकेँ अपि बात  िै कह ल जा  स कैए।   \"उवर्त् ष्ठत जाग्रत  िाप्य  िर ाव न्न बो धत।  \nक्षुर स् य  धा र ा विवशत ा दुर त् य य ा  दु गषं पिस्त त् किय ो िदवन्द् त  ॥ \" एवह  श्लोकक स र ल अिष िै जे \"उठू, ज ाग ू  आ \nिवर ष्ठक स ंगमे आवब ज्ञाि  वलअ  मुदा ई  काज तलिार क धार पर िवल कऽ पार  कर ब स माि अवि से बात  \nकवि (ॠवर्) कहै िवि।  एवह  श्लोकक प वह ल भाग  मह त् िपूर्ष अवि  मुदा त कर कार र् दोसर  भाग  िै। दो सर  \nभागमे ई कह ल गेल  िै जे  ई  काज तलिार क ध ार कपर  िल बाक समाि िै? कोि काज  तँ पवह ल भाग मे  िै \nिवर ष्ठक स ंग आ उठब -जाग ब।  आब एवह  ठाम ई ह ो िश्न िै जे कोि िवर ष्ठ? जे उम्रमे  िमहर  होव ि िा ज्ञाि मे , \nजे एक ज्ञाि िमह र  ह ोव ि व क दोसर  ज्ञाि मे ? ।  ल ोक अपि िवर ष्ठे  तकबामे स मय गमा देत ाह  तखि उठ त ाह  \nिा ज गत ा ह  कोिा ।  तँइ  एव ह  काजकेँ तलिार क धार पर िल ब मािल गेल  िै। अ स ल काज िै िवर ष्ठे  ताकब \nमु दा कोि िवर ष्ठ? सह ी वदस ल ऽ कऽ ज ाए बल ा वक गलत  वदस ल ऽ ज कऽ जाए ब ला? ।  जे स ह ी िवर ष्ठ \nत ाव क ल ै िवि से उवठ जाइ  िवि,  जा वग  जाइ  िवि आ गू  बवढ़ जाइ  िवि ।  जा व ह  भू वमपर ई  स ंवह त ा र िल  \nगेल  ताह ी भूव मपर  दर्त्ा त्र े य  स ेह ो भे ल िवि वज िका अपि िवर ष्ठ एह िो िीजमे  भेवट गेल  रह वि जकर ा सम ाज  \nकोिो  जो ग र क िै मािै िवि।  दर्त्ात्र े य  अपि 24  टा गु रू रखिे रह वि त क र  स ू िी देखू - 1 ) पृ थ् िी,  2) जल, \n3 ) िाय ु, 4 ) अवग् ि , 5 ) आ काश, 6) स ू य ष, 7 ) िन्द्रमा,  8) समु र, 9) अजगर , 1 0 ) कपोत , 1 2 ) फवत ं गा , \n1 2 ) माि,  1 3 ) वहर ि, 1 4 )  हािी,  1 5 ) मधुमािी , 1 6 )  मधु विकालए बल ा,  17 ) कुर र  पक्षी, 18 ) कुमावर   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकन्द्य ा,  19 ) ि ाग , 2 0 ) बालक, 2 1 ) वपंगला िैश्य ा , 2 2 )  तीर  बिए बला,  2 3 ) मकड़ी , 2 4 ) भृ ंगी  कीट। \nएवह  स ू िीमे कोि िवर ष्ठ आ के ह ि िवर ष्ठ सभ िव ि स े त ाव क वलअ। पद -पोस् ट, धि-िलस ँ पो वर्त  मैवि ली \nसाव ह त् य क ार  स भ एवह  स ू िीमे देल िवर ष्ठ सभक ेँ अपिा लेल िवर ष्ठ माित ाह  स े स ंदेह  अवि ।  \nआब एवह  भू वमका केर  आि ि संगपर  आबी।  आि ि संग सभकेँ हम प्िाइ ंट बिा कऽ दऽ र ह ल िी।  पव ह िे \nअरव िन्द्दजीक किि रहतवि आ तकर  विछिा हमर समिषि िा विर ोध  र ह त ।  अर विन्द्द जी अपि भ ू वमकामे  जे \nबात  उठेिे िवि तकर उर्त् र  हम बह ुत  पवह िे अ पि पोिी \"मैविली गजलक व्य ाकर र् ओ इ वत ह ास\"मे विस् त ार सँ \nदेिे  िी।  एवह ठाम हम िसंगा िुकूल स ंवक्षप्त रूपे दऽ र ह ल  िी।  एकटा बात क उल्लेख  करब ज रूर ी बुझाइ ए जे \nअरव िन्द्दजी व ह ंदीक वकिु आल ोििा  पवढ़ ओतव ह सँ िश्न उ ठेिे िवि।  जँ अह ाँ  सभ दे िेन्द् र आय षजी द्वार ा वलखल  \nह ुिक आल ोििा  \"वह न्द्दी ग़ज़ ल आल ोििा  की वदक्कत ें\" पढ़ बै त ँ बुवझ जेबै जे अर विन्द्द जी कोि िश्न वकम्ह र सँ \nलेिे िवि (दे ि ेन्द्र जी क ई आलेख पह ल पवत्र का, बखष  2 0 1 5  मे िकावशत  भेल रह ै )।  अइ संदभष मे  हमर कह ब \nई  अवि  जे वह ंदी भार्ामे  गज ल स ंगे जे वकिु वदक्कत  िै त ाव ह सँ मैविलीकेँ कोि मतल ब िै। मैविली गजलक \nअपि समस्य ा िै आ तकर ा  िीक करब मै विवलएसँ स भं ि िै। उदाह र र् ल ेल वह ंदीमे बल ाघात  िै िै, मैविलीमे \nिै तँ स्िा भाविक रूपे  मैविल ीमे कावफय ा आ वह ंदीमे कावफ य ाक िकृवत  अलग ह ेत ै आ ओ ह िे विय मस ँ स ंिावलत  \nह ेत ै।  ई बा त  सभ ह मरा  एवहठाम अइ  कार र्सँ वलखए प ड़ल जे बहुत र ास म ैविल वह ंदी बला गजलक \nव्य ाकर र् पवढ़ बह स करै िवि जे मैविलीमे एिा  वकएक िै? त ँ आब अ र विन्द्दजीक भू व मकाक अंश  आ तकर  \nह मरा  द्वार ा कएल समिषि िा वक विर ोध  देखू --- \n1 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"एवह  क्रमम े अिेक र ास  बिल -बिाओल  ढ ाँ िा-संर ििा  वह लैत  अवि - वकिु \nवह वलकए ट ेढ़ भए जाइ त  अवि , वकिु भरभरा ए कए टूवट जाइ त  अवि ।  एवह  विस् फोट , एव ह  विघटिस भक \nपवर र्ाम होइ  िै जे वह ंसा -िवतवह ंसा,  पुर्विषमार्, पुििास, उर्त् र ाव धक ार  आ ध्िस् त  ढ ाँिासभक िेत -िा य ा ओवह  \nकाल-विशे र्क अल ंकार  श ास् त्र क (Rh e t o ric) िम ुख वह स् सा भए जाइ  िै। सावहत् य  केिा एवह  स भ सन्द्दभ ष सँ \nअििुअल रवह  स कै िै, रवह ए िवह  स कै िै..\"  \nह मर किि - ह ँ, साव ह त् य  स ेह ो पवर ित षिसँ कात  िै रवह  स कैए मु दा अतबो  आ एहिो पवर ित षि िै ह ोइ  िै जे \nसाफे-साफ विशाि वमटा जाइ ।  असलमे  अर विन्द्दजी पवर ित षिकेँ वििा श माव ि लेिे िवि  जखि वक  पवर ित षि \nमात्र  स्िरूपकेँ स ुंदर  िा वक सर ल बिेबाक बात करै िै।  जा वह मे  स्िरूप बदवलयो स कैए आ िवह य ो बदवल \nसकैए।  मुदा ज ँ स्िरूप बद लत ै तँ िाम स ेह ो बदवल जा इ त  िै ।  उदा ह र र् ल ेल एिा बूझू  जे िै वदक साव ह त् य  \nसर ल िावर्षक िंदमे  अवि  म िे एहि िंद जे अक्षरक स ंख्य ासँ  स ंिावलत  होइ त  अवि ।  अिुष्टु प िंदम े 32  \nअक्षर ह ोइ त  िै।  बादमे अिुष्टु प केर  वकिु स्िाि पर ल घु -गुरू के र  स्िाि वि य त  भेलै मुदा अक्षर बर्त् ीसे  रह लै  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nत ँइ  ओकर  िाम अिुष्टु पे  रह लै।  बादमे एह ी िंदमे  पवर ित षि भे लै आ अक्षरक स ंगे पू र ा  मात्र ाक्रम स ेह ो विय त  \nकऽ देल  गेल ै जकर ा िावर्षक  िंद कहल गेल ै आ अ क्षर संिावलत  िंदक िय ोग  कम होइ त  गेल ै।  बादमे \nिाव र्षक िंदक ि िल ि स ेह ो कम भे ल ै आ तकर ा बदला माव त्र क िंदक ि य ोग  ह ोबए लगलै ।  एवह  उदाह र र्सँ \nस् पष्ट होइ ए जे िंदक स्िरू प बदवलते ओकर िाम बदल ै त  गेल ै मुदा िंदक महत् ि रह बे केलै।  \nगज लोमे इ एह  िै। ज े बह र  अरबी  भार्ामे ििवलत भे लै से फार सीमे िै आ  जे फार स ीमे ििवलत भे लै स े उदू षम े \nिै। इए ह  बा त  मैविली गजल ल ेल सेह ो िै।  12 2 2 -1222-1 2 2 2 .. . ब ह र  उदू षमे  अवत ििवलत िै मुदा संभि \nजे ई मैविली भार्ाक अिुकू ल िै हो आ तकरा बदला 12 1 -1 2 2 1-1 2 2 1  िा 1 2 1 2 -1221-1 2 1 2  िा वक \nएह िे स ि आि बहर  आवब जा ए।  तँ ई भेलै पवर ित षि। एह ि िै ह ेत ै जे पवर ित षिक  िामपर साफे -साफ िंद िा \nबह र केँ हटा देल जेतै।  \n2 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"इ वत ह ासपर  दृवष्टपात  क र ी,  त स् पष्ट देखाइ त  अवि  जे ित् य ेक काल -विशे र्क \nमिुष्य ओवह  काल -विशे र्म े अ पि काय ष -कुशलत ा,  क्षमत ा आ पवर र्ामदाय ी िेतिा क रे खां कि ल ेल िि औ जार , \nिि उपकरर्क आविष्कार  कएल क अवि  आ अ िुपय ोग ी िा वपिड़ ल औ जार सभक त् य ाग  कएल क अवि .. \"  \nह मर किि - अरव िन्द्दजीक प वह ले कििक िाय ामात्र  अवि  ई बा त ।  त ँइ  पवह ले किि बला ह मर उर्त् र  अह ू पर \nलाग ू  हएत ।  \n3 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"भगितीिर र् िमा कहै िव ि – िि कवित ामे लय  आ िन्द्दके विर िषक बु झल \nगेल  अवि ।  वकएक त ल य  आ िन्द्दक मान्द्य त ा िािीि िै आ जे वकिु ि ािीि िै, ओ  स ड़ल -गलल  िै, \nओकरा िष्ट हेबाकवह  िा ह ी. . \"  \nह मर किि - िि कवित ामे जे भऽ र ह ल िै त ाव ह सँ उपन्द्य ास िा आल ोििा  विधाक व शल्पपर कत ेक ि भाि \nपड़लै स े वकएक ि े कवह  रह ल िवि  अरव िन्द्दजी।  जव ह य ा  ई बा त  कवह  देत ा त व ह य ा ह महू ँ िि कवित ाक \nवशल्पस ँ गज लक वशल्पक सं बंध कवह  देब।  रेल गाड़ी क  ढ ाँिा पवर ित षिसँ हिाइ  जह ा जक ढ ाँिापर की िभाि \nपड़त ै स े जिबाक लेल हमहू ँ  अधी र  िी।  \n4 ) अरव िन्द्दजी फेर अधाली लीखै िव ि जे - \"गद्य ं किीिां  विकर्ं िदवन्द्त. .. .\" \nहमर किि- मै विलीमे अिधी , ब्रज भार्ा आवदक   िभ ािें रस, रीव त  आ अ लंकार  आवदपर बह ुत  ििा भे लै मुदा ऐ \nसभहँक कार र्ें िाक् य  असंत ुवलत ह ोइ त  गेल ै मिे िाक्य  के र  स्िाभाविकता मरैत  गेल ै।  मुदा अरबी -फार सी-उदू षमे   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nलोक जेह ि अपि घरमे बाज ैए ओकर  श ाइ र  ठीक ओह िे िाक्य सँ श ाइ र ी र िैत  अवि  त ँ ए शेर -ओ-शाइ र ी \nसभहँक जी ह पर िवढ़ जाइ ए मु दा मैविलीक विज काव्य  विधा ज ीह सँ खवस पड़ैत  अवि  मिे ल ोक जवल् दए \nवबसवर  जा इ त  िै। संस्कृतक  एकटा िवसर्द् िाक्य  विक “गद्य ं किीिां व िकर्ं िदवन्द्त” ।  ल ोक एकर  मत लब \nविकालै  िवि ज े कवि ल ेल गद्य  वलखब आिश्य क कार र्  पद्य मे  िंदक वह साबसँ  तो ड़-ममोड़  तँ भऽ सकैए मु दा \nगद्य मे  िै।  मुदा ई  स टीक िै।  हमरा  व ह साबें एकर गलत  अिष ल गा ओल  गे ल िै। एकर  अिष एिा हेबाक \nिाह ी “पद्यमे जे कवि जत ेक  बेसी स् िाव भक रूपसँ गद्य क  िय ोग  कऽ स कता सएह ह ु िक पद्य  ल ेल विकर् \nह ेत वि ” ।  ह मरा  बूझल अवि  ई काज  बहुत  कवठि ाह  िै त ँए एकर ा माि ए लेल कवि तैय ार  िै हेत ा।  ग द्य कार  \nत ँ अपिाकेँ एह ी बलें  मह ाि मािै िवि त ँइ  ओ त ँ मािबे िै कर त ा।  \n5 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"एवह  देशमे  विरोह क पवह ल बीय ा गौत म बुर्द् खस एलवि।  ओ बीय ा अंकु वरत  \nिाह े जव ह य ा भे ल हुअए, पल्लवित  आ प ुवष्पत ओ तखवि  भेल, ज खवि वसर्द् -सन्द्तसभ क स मय आएल।  विरोह ी \nत ेिर वह क स ंग वसर्द्ल ोकविक िाकृतमे वलखल  साव ह त् य  आधुविकत ाक िाह क बिल  आ एतवह सँ पर म्प र ासभ कें \nिुिौत ी भे टए ल ाग ल.. \"  \nह मर किि - ह ँ, परंपरा  स भकेँ िु िौत ी भे टल ै।  म ुदा धेआ िसँ स ोव िय ौ गौत म वकएक सफल  भ ेलाह  विरोह मे ।  \nएकर  मू ल कार र् िै जे गौत म सिात ि धमषक विशेर्ता  ओ  कमजोर ी दू िू सँ पवर वित  भे लाह ।  ओइ विशे र्ता केँ \nलऽ आ कमजोर ीकेँ ह टा अिुश ासि स ंगे गौत म अपि िि  पंि िले लाह  जे वक ल ोकविय भे ल।  स ोव िय ौ ज ँ \nगौ त म सिात ि धमषक विशेर्ता  ओ कमजोर ीसँ  पवर वित  िै रह त वि त खि की हो इ त ै?  जँ ओ अपि िि वििार  \nलेल अि ुशाव सत  िै रवह त वि त खि वक ओ पवर ित षिक स फ ल िेत ृत् ि कऽ स कतवि?  पवर ित षि िएह  कऽ स कैए \nजे वक मूल विय मकेँ िीक जकाँ  पालि केिे होवि, ओ कर ज्ञात ा ह ोव ि मिे अ िुश ाव सत  होव ि।  ए ह ि भै ए िे \nसकैए जे विय मस ँ अिज ाि लोक ओवह  विय ममे पवर ित षि क स फल  संिालि केिे होव ि।  गौत म बुर्द् बकाय दा \nसंघ केर  स ंिालि लेल बहुत  रास विय म बिेिे र ह वि ।  त खि तँ अर विन्द्दजीक व ह सा बे गौ त म बुर्द् स ेह ो \nसंवह त ाक उपवििेश  बिा देबाक ल ेल खरा प भऽ गे लाह ।  बौर्द् धमष अवबत े स ाव ह त् य  के र  कथ्य मे  पवर ित षि एलै ।  \nधेआिस ँ पढ़ू  कथ्य मे  पवर ित षि भे लै।  कम षकांडक विर ोध  भेलै मुदा िंदे मे ।  िंदोमे पवर ित षि भे लै म ुदा िाव र्षक \nिंदक बदला मावत्र क िंद ििवलत  भेलै।  मोि राखू  स ंवह त ा ओवह िा र ह लै बस  स ंवह त ा मे  िि -िि आकार -\nिकार क विय म सभ जुवड़  गेल ै।  दोह ा -िौपाइ  अह ी काल क दे ि िै।  दोह े -िौपाइ मे  आि -आि पाँवत  जो वड़  घर्त् ा,  \nकड़िक आवद िंद बिलै ।  आगू  बढ़ बासँ  पवह िे स र ह पादजीक एकटा दोह ा आ एकटा  िौपाइ  देखू (ई  दोह ा -\nिौपाइ  ह म ह जा र ी िस ाद वद्विेदी ग्रंिािलीस ँ ल ेिे  िी) - \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजीिन्द्त ह  जो िउ ज र इ , सो अजर ामर  हो इ ।  \nगुरु उिएसे विमल  मइ , सो पर धर र्ा कोई  ॥  \n  \nएवह  दोह ामे देखू  ठीक 13 -1 1  के र  विय मक पालि िै।  आब िौपाइ  देखू - \n  \nपंवडअ स बल स त् य  बक्खार्इ ।  देह वह  बुर्द् बस न्द्त र् जा र्इ ॥ \nगमर्ाग मर्  ि तेि विखवण् ड अ। तो वि वर्ल ज्ज भर्वह  ह उ पवण्डअ॥  \n  \nएवह  िौपाइ  के र  िारू पादमे 16 -1 6  मात्र ा िै।  अर विन्द्द जी कोि आधार पर ब ौर्द् धमषक पवर ित षिकेँ िंदसँ \nजोव ड़ देल खवि से  हमरा  पत ा  िै।  एवह  ठाम दुइएटा उदा ह र र् देलह ुँ अवि ।  पाठक आ र ो त ाव क स कै िवि।  \nबौर्द् धमषम े अवध कांशतः क मष कांडक मार ल ओ अवश वक्षत  जि एलाह  आ तकर  बाद ो ओ अ पि स ाव ह त् य मे  िंदकेँ \nिै िोड़ लाह ।  ह ुिकर  आल ोििा  श वक् त  गलत  कमषकांड लेल िय ोग  भेल िंद ल ेल िै।  िस्त ुत ः िंदे ह ुिका \nसभहक स ाव ह त् य मे  अत ेक श वक् त  देलक जे ह ुिकर  बात  सुगमत ासँ  जित ा लग पह ुँिए ल ाग ल।  आब एखि जे \nवशवक्षत जि िवि से िंद वकए िोड़ ए िा ह ै िवि से िै पत ा।  िोड़ ब ाक िव ि त ँ ि ोव ड़ सकै िवि मुदा \nपाठक-जित ामे भ्रम पसार ब कतेक उवित?  िांव दक विध ा क िामपर  अिंद परसब क त ेक उवित ।  ई सभ  \nअपि र ििाक लेल दोसर  िा म वकएक िै ताकै िवि।  व्य वक् त गत  त ौर पर ह मरा  वबिा  िंद बला र ििासँ  वदक्कत  \nिै अ वि  मुदा अिांव दक रििा कार  स भहक ई दा वयत्ि िव ि जे ओ कोिो  विधाक िाम पर अराज कता िै \nपस ार वि।  जँ वकय ो ग जलमे  बहर क -कावफय ाक पालि िै  िाह ै िवि त ँ ओवह रििाकेँ  गज ल िै कहव ि।  गज ल \nजखिे कहत ा त खिे ग जलक विधा ि त ाकल जेत व ि, ओवह  आधार पर ह ुिकर  कमजो र ी उज ाग र  कएल  जेतव ि।   \nह मरा  पू र ा विश्वास अवि ज े बौर्द् गर् स भ अवशवक्षत  रवह त ो संस्कृतक िंद िा गज ल क ल ेखि के िे रवह त वि त ँ \nजरूर े ओकर ो विय म पालि केिे रवह त वि।  का र र् ओ सभ अिुशाव सत  िलाह , विय मक मह त् िसँ पवर वित  \nिलाह  तकर उदा ह र र् उपरमे हम देिे  िी।  \n6 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"एकटा िोट -सि उदाह र र् मुवस् लम स् त्र ीक बुकाक ल ी त  एकर पार म्प वर क रं ग \nकार ी ह ो इ त  र ह ए।  कालान्द् त र मे  एकरा कलात् मक कढ़ ाइ सँ  फै शिेबु ल बिाएल गेल ए आ  आब ई उज्जर , कत् िी ,  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nभु इ ला आवद अिेक रंग मे  उप लब्ध आ िलिमे िै। िव ह  आयल जे मुवस् लम सि कट्ट र  स मु दाय  पार म्प वर कता \nआ आिार -संवह त ाक आधार प र  एकरा बुका मािए सँ इि कार  कएिे हुअए..\"  \nह मर किि - एक बेर  फे र  अर वि न्द्दजी पवर ित षिकेँ विशाि  वमटा दे ब बूवझ ल ेिे िवि।  ओ बुकामे क ढ़ाइ  के र  \nउदाह र र् दऽ र ह ल िवि मुदा ह म पु िबव ि जे कढ़ ाइ  देला क बाद बुका बुके रह लै िा वक बुकाक बदल ा साड़ी  \nभऽ गेल ै।  बुका र ह बे केलै।  तेिावह त े िंद र ह बे करत ै, बह र  र ह बे करत ै।  फे र  कह ब विय ममे पवर ित षि \nवि य मकेँ माव िए कऽ संभि िै।  हम बह र े विदेह ( 2 2 -22-22-22-1 ) मे  गज ल कहै िी।  अर विन्द्दजीकेँ वदक्क त  \nह ेत वि तँ एव ह मे  पवर ित षि कऽ  बहर े कोसी बि लेत ाह ।  ओवह मे  वदक्कत े की िै। दू  टा उदाह र र् दऽ र ह ल िी \nआ दूिू क पात्र  जी वबत े िवि ।  भार त ी य  श ास् त्र ीय  स ंगी त मे  विश्वमोह ि भट्ट िख्य ा त  िाम  िवि।  पं रविशंकरसँ \nवसता र  वसखिे िवि बादमे भट्ट जी वसत ा र  आ वगटार  दूिू क  स ंय ोग सँ अलग िाद्य  य ंत्र  ब िेल ाह  जकर  िाम भेलै \n\"मोह ििीर्ा\"।  ए ह िे एकट ा कलाकार  िवि वि लाव र कुमार ।  ई ह ो वसत ा र क मह ाि िाद क िवि।  बादमे वसतार क \nत ार मे  वकिु पवर ित षि कऽ अ लग बिेल ाह  जकर  िाम भेलै  \"वज त ार \"। \nएवह  उदाहर र् स भस ँ दू टा बात  स्पष्ट अवि  जे पवह ल जे कोिो मू ल िीजमे  पवर ित षि करबा लेल ओवह मू ल \nिीज क बार ेमे  पू र ा ज ािब आ िश्य क अवि ।  दोसर  पव र ित ष ि भे लाक बाद िि िीज क िय ा िा म ह ो इ त  िै ।  \nअरव िन्द्दजी ज ँ बहर मे  पवर ि त षि िाह ै िवि त ँ हुिका पवह िे बहर क पालि कर ए पड़त व ि।  अइ  वबिु  पवर ित षि \nसफल  िै हेत वि।  जँ बहर क  पालि िै िाह ै िवि त ँ ओकर ो स् िाग त  मुदा त खि अपि विधा  ल ेल िि िाम \nत ाकिु।  अन्द्यिा गज ल ल ेल जे अवििाय ष तत् ि स भ िै स े हुिकर  रििामे त ाकल जेबे करत  आ िै  भेटल ापर  \nखावर ज हेबे करत ।  आ इए ह  बात  ओहि सभप र  ल ाग ू  हो इ ए जे वक अपि कमजोर ी िुके बाक ले ल वक िुओ \nलीव ख ओकरा गजल कवह  देबाक अवभय ाि िल ा ले िे िवि।    \n7 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"उल्लेख कर ैत  िल ी ज े  हमरा  स भक िािीित म काव्य  िेदसभम े सुर वक्षत  \nअवि,  फे र  रामाय र् आ म ह ा भारत मे ।  एवह ि ा ' िाट् य शास् त्र  वह  काव्य  श ास्त्र क ि ािीित म ग्रंि अवि  जकर  स मय \nई सा पूिष िठम  श त ीस ँ ल ए कए ईसाक दोसर शती तक  मािल गेल  अवि  आ भ र त  मुवि काव्य -शास् त्र क आवद \nविंत क।  एव ह  िािीित म काव् य  आ ि ािीित म काव्य  श ास्त्र क बीि अिेक शत ीक अन्द् त र  अवि ।  भर त  मुविसँ \nलए कए पंवडत र ाज  जग न्न ाि  तक ल गभग डेढ़  हजार  िर्ष तक पसर ल स ंस् कृत  काव्य शास् त्र क पर म्प र ामे अिेक \nकाव्य  वसर्द्ान्द्त क ि वत पादि आ खण्डि-मण्डि ह ोइत  रह ल अवि .. \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहमर किि- डेढ़  हजार  िर्ष हो वक डेढ़ ल ाख िर्ष  म ुदा ज े भेल से स ंवह त ेक भ ीत र  भेल।  विय मक भीत र  \nभे ल, िंदक भ ीत र  भेल।  हँ  एत ेक तँ हम जरूर  मािब जे गाय त्र ी वक अिुष्टुप िंदमे  व्य क्त  भेल कमषकांडक \nखंडि दोह ा -िौपाइ  िा वक आि कोिो ि ंदमे  भेल।  मुदा  जे भ ेल से िंदेस ँ भे ल।   \n8 ) अरव िन्द्दजी लीखै  िवि ज े - \"ई  अलग बात  जे अर बीमे गज ल िवह  भेटै त  अवि .. \"  \nह मर किि - ई  बात  ओव ह िा  भेल जेिा वकय ो कह वि जे भार त मे  बौर्द् धमष जन्द्मल  मु दा बौर्द्सँ  स ंबंवध त  िीज \nभारत मे  िै वलखाएल।  अर बीमे गज लक पर ंपरा क एक झलक अर विन्द्दजी एव ह  वलंकपर ज ा कऽ पवढ़ स कै \nिवि  https://www.dawn.com/ \n9 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े - \"ित्य ेक युग लीक िो वड़ कए िल विह ार  वसंह आ स पूत के जन्द्म देल क अवि  त \nलीक िो वड़  िल विह ार  श ाइर के स ेह ो. .\"  \nह मर किि - ई  बात  स ह ी िै  जे हर ेक कालखंडमे ल ीक िो वड़  िएल  बल ा सभ  हर ेक क्षे त्र मे  भे लाह  अवि ।  \nमु दा ली क िोव ड़ िलब की िै? की वबिु प एर केँ ल ीक िो वड़  िल ल जा  स कैए?  हमरा  जिैत  अर विन्द्देजी िै \nह र ेक मैविल वबिु पएर केँ ि लब ल ीक िो वड़  िल ब मावि ले िे िवि।  िल ब वक्रय ामे पएर मह त् िपूर्ष िै से िाह े \nपु र िे ल ीकपर हो वक िि ल ीकपर।  एकटा फेर  उदाह र र्  दै िी ज कर पात्र  एखिो जीबैत िवि।  \nह ोली उल्लासक पाबवि िै आ तकर  गीत मे  उल्लासे भाि र ह ैत  िै। ह ोली गीत क ि मु ख पात्र  क्रमश ः कृष्र् , \nर ाम, वशि ओ अन्द्य  िवि।  त ाह ू मे  वशि पात्र  बल ा गीत  दू  खंडमे िै पवह ल तँ जेिा र ाम िा कृष्र् क िवि।  \nआ दोसर  श्मसाि बल ा।  आि गीत  स भ त ँ स माजमे  ििव लत  िै मु दा श् मस ाि बल ा ह ोली गीत  स मा जमे  \nििवलत एखिो  बेसी िै िै।  भार त ीय  श ास्त्र ी य  स ंगी त मे  िन्न ू  ल ाल वमश्र िामक गाय क िवि जे वक वशिक \nश्मसाि बल ा ह ोली गीत  स मा जमे  ििवलत  के लाह ।  गीत क  बोल िै \"खेल े मसािे मे  होली वदगंबर .. \" ।  एह ि िै \nिै जे ई  होली गीत क ि न्न ु ल ाल जी देल ाह ।  ई ग ीत  त ँ बहुत  पवह िेस ँ िै मु दा ए वह  गीत क स ंग ज े धार र्ा िै \nसे िन्न ु ल ालजी तोड़ लाह ।  मु दा एव ह  धार र्ाकेँ त ोड़ ब ाक लेल िन्न ुजी ह ोली गीत केँ स ोह र , वक िौमासा वक \nकजर ी र ा गमे िै गेल वखि।  होलीक जे र ाग  िै त ा ह ी र ाग मे  ओ गेल वखि।  ल ीक त ोड़ ब इएह  भेलै।  जँ िन्न ू  \nलालजी होलीकेँ स ोह र  राग मे  गेिे रवह त वि त ँ भार त क स ंगी त  समाज हुिका मािसँ पटवक दे िे रवह त वि ।  \nसाव ह त् य क ार  ल ीक त ोड़ वि मु दा अपि पएर कावट कऽ िै स े जा िब आिश्य क।  एव ह ठाम हम अप ि िोट - \nलगा एब जे मैविली सावह त् य े िै, गीत -संगी त , परंपरा , वबज िेस  आवद कोिो काजमे  आगू  िै िवि त कर एक मात्र  \nकार र् इए ह  अवि  जे ओ स भ अपि पएर काटबकेँ  ल ीक  तोड़ ब बुवझ ल ेिे िवि।    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n1 0 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे - \"1 7 0 0  ई . अिात   आ इ सँ तीि श त ाब्दी पवह िे िल ी  दवक् खिी (दकिी), \nवज िका ‘पै गम्बर-ए-सुखि'  अ िात   श ाइ र ीक पै गम्बर कहल गेल  िै, श ब्दके अपि त र ीकासँ वलखबाक िू ट \nलेलवि।  ओ ' त ुमको'  के  'त ुमि', ' ह मको'  के  ' ह मि', ' से'  के  '' , ' से' , ' सेत ी'  आ 'को '  के  ' कूँ'  वलखलवि।  ई \n‘ह मि'बला ियोग  कबीर  ल ग  स ेह ो भे टै  िै - ह मि है इश् क मस् त ािा. . \"  \nह मर किि - भार्ाय ी िू ट तँ  मैविलीमे बह ुत  बेसी िै।  केय ो बदला वकय ो,  कएल , कय ल,कैल .. ..  जत ेक िू ट \nलेत ाह  अर विन्द्दजी से  ल ेवि।  एवह मे  कोि मिाह ी िै।  मू ल  बात  ई ि ै जे जेहि शब्द ह ेत ै तकर मात्र ा ओि ाव ह त े \nगिेत ै।  हमि= 1 2 , ह मार ा =12 2 , ह म =2  तेिा वह त े के य ो = 2 2 , वक य ो= 1 2 , एम्ह र -2 2 , कएल=1 2 1 , \nकय ल=1 2 ,कैल =21  कतेक रूपक िय ोग  करत ा ह  अर विन्द् दजी।   दोसर बात  िू टो ओ करे भेटै  िै जे  \nअिुशाव सत  होइ त  िै। अर वि न्द्द जी कबीर क पाँवत  देलाह  अवि  \"हमि है इश् क मस् त ािा .. \"।  ई ि स् त ुत ः गज ल \nिै आ स े  पूर ा बह र मे  िै। दू  टा श ेर  दऽ र ह ल िी - \nह मि है इश् क मस् त ािा,  ह मि  को होव शय ारी क् य ा?  \nर ह ें आजाद य ा जग से, ह म ि दुविय ा से  य ार ी क् य ा ?  \n \nजो वबिुड़े हैं वपया र े स े, भट कते दरबदर  वफर त े,  \nह मार ा यार  है हम में  हमि को इ ंत जा र ी क् य ा?  \n  \nई गजल  बहर— ए— ह जज जा व ह मे  12 2 2 -1222-1222-1222  केर  मात्र ाक्रम अवि  त कर पू र ा पालि भे ल \nअवि।  उदाहर र्सँ स्पष्ट अवि  जे िू टो हुिको भे वट स कै ए जे अिुश ाव सत  िवि।  कबीर  अिुश ाव सत  िलाह  \nत ँइ  हुिकर  भार्ाय ी ि य ोग  स् िीकार ल गेल वि।  मैविलीमे ब ह ुत े भार्ाय ी िू ट िै तँइ  िंद -बह र क पालि बहुत \nआस ाि िै। अर विन्द्दजी ज ाि वि वक िै जािव ि मुदा  पाठक एक बात  अिश्य  जा वि लेवि जे िािीि क्रांव त कार ी \nकवि जेिा पादग र्, र ैदास, कबीर  ओ अन्द्य  स भ िंदक पालि केिे िवि।  ओ सभ विरोह  के िे िवि, \nपवर ित षि केिे िवि मुदा सम ाज मे  भ्रम पस ाव र  कऽ िै।  आ एवह  आल ेखमे हम उदाह र र् स्िरूप ह ुिकर  वलखल \nसभ सेह ो देिे िी।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n1 1 ) अरव िन्द्दजी लीखै िव ि  जे - \"कोिो  गज लक मत लाक शेर क दु िू  वमस र ामे समाि  रदीफक िय ोग क आग्रह  \nर ह ल अवि ।  वकन्द्तु उदूषएक अिेक श ाइ र  एकरा अिेक ठाम अिवठअएिे िवि।  आ तेकर उदाह र र् गा वलबस ँ \nलए कए अली सरदार  जा फरी आवद त क दे खल  जा ए सकैत  अवि ।  आ ई र दीफ क ी िै?  गावलबक स ंग्रह  \n(ि स् त ुवत  : र ा जपाल एण्ड सन्द्स , वदल्ली)मे गज लसँ पवह िे श ीर्षक रूपम े ओकर  रदीफ एिा  वलखल गेल  िै –\n र दीफ अवलफ (अ), र दीफ त े (त ), रदीफ जीम (ज), र दीफ दाल (द), र दीफ र े (र ), रदीफ सीि (स), \nर दीफ काफ (क), र दीफ मीम (म), रदीफ िू ि (ि), र दीफ गा फ (ग), र दीफ िाओ (ि, ओ), रदी फ ये (ए, \nइ , ई ) आवद।  ए ह ि वस् ि वत मे  उदू षसँ दीगर  भार्ाबला ल ोक  की करत .. \"  \nह मर किि - अरव िन्द्दजी पत ा  िै कोि पोिी पवढ़ एवह  बात केँ गज लसँ जो वड़  देलवखि।  हम जत ेक जिैत िी  \nत ाव ह  अिुस ार े ई ग जलक विय म िैहे िै।  अर विन्द्दजी ज त ेक बात  वलखिे िवि ताव ह सँ बुझाइ ए जे ओ दीिा िक \nपवर भार्ा िै बु वझ स कल  िवि ।  दीिाि कोिो  श ाइर क एह ि गज ल स ंग्रह केँ कहल जाइत  िै जाव ह मे  गज लक \nिस्त ुवत  ओकर  रदीफक अंव त म  िर्ािुसार  हो।  आब उदूषमे  िर्ष कोिा होइ त  िै से बूझल हेत वि अर विन्द्दजीकेँ \nसे उम्म ेद अवि  हमरा ।  मिे दीिाि गजलक ि स् त ुवत क र र् श ब्दकोशक विय मस ँ ि लैत  िै।  मज्म ू आ एहि \nसंग्रह केँ कहल जाइ त  िै जाव ह मे  िर्ािुसार  िस् त ुवत  िै हो इ त  िै। कोि ो शा इ र  के र  र ििाक समग्र ि स् त ुवत केँ  \nकुवल् लय ात  कहल जाइत  िै।  आब प ोिीमे र ििाक िस्त ुवत करर्केँ गज लक बहर सँ कोि आ कतेक संबंध िै \nसे हमरा  िै पत ा।  \n1 2 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे - \"एवह िा एकटा आग्रह  िै तकाबल - र दीफैि।  एकर  अिुस ार  मत लाक बाद \nबला शे र क पवह ल वमस र ामे र दीफ िवह  अएबाक िाही ।  र दीफ लमगर  है त ओकर  अवन्द्त महु  शब्द िवह  \nअएबाक िाह ी।  वकए ?  उस् त ा द एकर उर्त् र मे  कहत ा ह  जे फार सी अरुज क इएह  पर म्प र ा िै।  िूव ल्हमे जा ओ \nपरम्पर ा!  अँ कथ्य क स ौन्द्दय षक ल ेल द ुिू  वमस र ामे र दीफ क अवन्द्त म शब्द आवब गेल ए,  रदीफ आवब गेल ए त  \nकोि अन्द्हेर भए गेले.. \" \nहमर कि ि- ह र ेक काव्य शास्त्र मे  एह ि बह ुत  र ास दोर्क वि िर र् होइत  िै जकरा ह टे लासँ  काव्य  उर्त् म ह ोइ त  \nिै।  भार त ी य  काव्य  पर ंपर ामे सेह ो बह ुत  रास काव्य  दोर्  िै जेिा - शब्द दोर्, छयुत  स ंस् कृवत  दोर्, अश्लील त् ि \nदोर्, वक्लष्टत् ि दोर् आवद स भ िै।  एवह  दोर् स भहक अत बे मतलब भ ेलै जे  काव्य मे  जँ ई दोर् िै र वह त ै तँ \nई  उर्त् म काव्य  ह ोइत ै।  जँ  कोिो  काव्य मे  अवििाय ष वि य म य िा िंदक आवदक पालि तँ भ ेल िै म ुदा आि \nकोिो  दोर् िै तैय ो दोर्क स ंग ओ काव्य  तँ िैहे कार र् ओकर अवििाय ष विय म य ि ा िंदक आवदक प ालि तँ \nभे ले ि ै।  तेिावह त े श ाइर ीक परंपर ामे सेह ो बह ुत  रास ऐब ( दोर्) केर  उल्ले ख िै जा व ह मे  एकटा ऐब िै - \nत काबल-ए-र दीफैि।  एवह  दोर् क ई पवर भार्ा भे लै - जँ मत लाक बाद कोिो आि शेर क पवह ल पाँवत क अंत मे   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवबिा काव फय ाक र दीफ देल जा ए त ँ ओ दोर् भेलै।  ठीके  ई दो र् भे लै।  मुदा एकर  अपिादो  स भ िै म ुदा \nअपिाद वि य म िै होइ त  िै।  अपिादकेँ अपिादे मािब उवित ।  अर विन्द्दज ी अपिादकेँ  विय म मावि ल ेिे िवि \nसे हमरा  बुझा इ ए।  फे र  मोि  राखू - काव्य  दोर्क म त लब िै जे काव्य मे  अवििाय ष विय मक पालि भ ेलाक बादक \nदोर्।  एवह  दोर् ल ेल अवििाय ष विय मकेँ बेकार  मािब कतेक उवित स े पाठक िगष जािव ि।  \n1 3 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे - ' कोई  हो मौसम िम िह ीं सकत ा र क्से -जुिू ँ दीिािो  का जंज ीर ों की झ िकार ों \nमें  श ोर े -बह ार ाँ बाकी ह ै। '  अली सरदार  जा फरीक एव ह  ग जलक उपर ोक् त  मत लाक शेर मे  दुिू  वमस र ाक अन्द्त मे  \nर दीफक अवििाय षत ा ि वह  माि ल गेल  िै.. ’ \nह मर किि -अरव िन्द्दजी अली  स र दार  जा फरी जीक जाव ह  पाँ वत क उल्लेख केिे िवि से जा फरीज ीक पोिी \"मे र ा \nसफर\"सँ ल ेल गेल  अवि  जे वक भ ार त ीय  ज्ञ ािपीठस ँ िकावश त  भेल अवि ।  ई पोिी ज ाफर ीज ीक िज्म स भहक \nसंग्रह  अवि ।  ओिा िज्म क पोिीमे सेह ो गजलक स ंक ल ि भऽ स कैए िा वक गजलक स ंग्रह मे  िज्म सेह ो भऽ \nसकैए।  कोिो गज लमे  मत ला िै िै (बह ुत  एह ि उदाह र र् भेटत) जकर  एकमात्र  कार र् िै जे बहुत  बेर  एह ि \nह ोइ  िै जे श ेर  स भ वलखाए ल मुदा ओकर मतले सटीक  िै  आबै िै त खि य ा त ँ र ििाकार  अपिे ओकर ा \nसंकल ि कऽ दै िै िा वक ओकर संपादक ऐवत ह ाव सकता क दृ वष्टकोर्स ँ द ै िै। लगभ ग 1 0 0  बखष  पवह ले धवर  \nगज ल आ िज् मक वशल प मे  ओतबे अंत र  रह ै ज त ेक अंत र  तसलाक भात  एिं िेसर  कु कर (आब रा इ स कु वज ि \nसेह ो) के र  भात मे  िै। एकटा िज्मक उदाह र र् दै िी ज े वक  िै तँ िज्म मु दा अरव ि न्द्दजी ओकरा गजल माव ि \nलेत ाह ।  ई िज्म  मजाज  के र  िवि - \n  \nशह र  की रात  औ र  मैं िाशा द ओ िाकार ा वफरूँ  \nजगमगा त ी जाग त ी सड़कों पे  आिार ा वफरूँ  \n \nग़ैर की बस्त ी ह ै कब त क दर -ब-दर  मार ा वफरूँ  \nऐ ग़म -ए-वदल क्य ा करूँ ऐ िहशत -ए-वदल क्य ा करूँ  \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअरव िन्द्दजी एकर ा ग जल मावि ल ेत ाह  कार र् एवह मे  कावफ य ा -र दीफक पालि भ ेल िै। त ँ की ई गज ल भऽ \nजेत ै?  मैविलीक लेखक सभ केँ श ाइ र ी परंपरा क अध््य ि करबाक िाह ी ।  श ाइ र ी मािे मात्र  गज ले टा िै होइ  \nिै।  हमरा  ल गैए जे अर विन्द्द जी गजल आ िज् मकेँ एकै बू वझ ल ेिे िवि।  \n  \n1 4 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे - \"गज लक अवन्द्त म शेर , ज ेकरा मकता  कहल जाइ  िै, त ाव ह  श ेर मे  गज लकार  \nअपि िाम, उपिाम अििा त खाल्लुस आिै िै। अँ एक र  िय ोग  िव ह  हुअए वकंिा मकताक श ेर मे  िय ोग  िवह  \nकए मतलाक श ेर मे  िा बीि बला कोिो शे र मे  िय ोग  कएल  जा इ  त एवह सँ गज लकें कोि क्षवत  हो इ  िै, जैं \nफॉ मे टक बदला कथ् य के मह त् ि दी त  ए वह सँ कोिोटा क्षवत  िवह , र र्त् ीअह ु भवर  िव ह .. \"  \n  \nह मर किि - लगैए अरविन्द्दजी ग जलक ि कृवत सँ ओतेक  पवर िय  िाप्त  िै कऽ स कल  िवि।  गज लक हर ेक \nशेर  स्ित ंत्र  रूपमे  होइत  िै त ँइ  दोसर  श ेर केँ तेसर  स्िािपर  दऽ वदय ौ िा वक िावर म  वक पाँिम स् िािपर  \nओवह सँ वकिु िै वबगड़त ै।  हँ , मतलाकेँ अपि पवह ले स्िािपर  हेबाक िाह ी अवििा य ष रूपस ँ।  श ेर मे  शाइ र  \nअपि िाम -उपिामक ि य ोग  िवह ए करत ा त ँ गज लकेँ की व बगड़ ै िै? आब ओिाह ुत ो ि ा म उपिामक ि य ोग  िै के  \nबर ाबर  िै। ज ँ श ाइर  िाह वि  तँ अपि िाम -उपिाम बल ा शेर  गज लमे  कर्त्ौ  राव ख स कै िवि मुदा त करा \n\"मकता\" िवह  कव ह  स कै िवि।  िा म-उपिामसँ स जल शे र  मकता त खिे कहा  स कैए जखि वक ओ सभस ँ \nअंतमे आबै।  एकटा िश्न अर विन्द्दजी ज खि श ेर क स्िाि  ल ऽ कऽ कोिो  वदक्कत  िै िै तखि आि स् िािपर  \nिाम बला शे र केँ मकता कह बाक वज द वकए धेिे िव ि।   \n1 5 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे - \"िन्द्दक उपयो ग गेय त ा  ल ेल, गेय त ाक उपय ोग  ल ोकविय त ा ले ल होइ  िै आ \nलोकवियत ाक लालि श ाइ र के िाय िीय  स ंसार मे  ल ए जाइ त  िै, य िािषसँ दूर  करै िै.. \"  \nह मर किि - अरव िन्द्दजीकेँ िन्द्दक िकृवत  िै बूझल िवि ।  िंद गेय त ा ले ल िै होइ त  िै। असंख्य  एह ि र ििा \nिै जे वक वबिा  िंदक िै आ ओकर गाय ि लोकविय िै।  ई अलग बात  जे िंद बला र ििाकेँ स ेह ो गाएल \nजाइ त  र ह लैए मु दा ई  अपरा ध  तँ िै िै। ि ंद एकटा बाटक िाम िै।  जँ अह ाँकेँ ओव ह  बाटपर  िै िल बाक \nअवि त ँ ई अह ाँक मजी मुदा िंदक बाटसँ जे ल क्ष्य भे टै  िै सएह  ल क्ष्य ओवह  बाटकेँ  िोव ड़ अह ाँ क्ले म करबै \nसे मान्द्य  िवह  हएत ।  वबिा  द ोह ाक विय म पालि केिे अ ह ाँ कोिो दू पाँवत केँ दोह ा कवह देबै से  वकय ो िै \nमाित ।  वबि ा बह र क र ििाकेँ गजल कवह  देबै वकय ो िै माित ।  जँ िंदक बा ट िै  ि ाह ी त ँ अह ाँ अपि \nर ििाकेँ अ लग िा म वदय ौ।  इ एह  उवि त  तर ीक ा िै।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n1 6 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे - \"साव ह त् य का र सँ अपे वक्षत  अवि  जे ओ ल ोकक रुव ि बदल ए आ िएह बात  \nकहए जे स त् य  िै, भिवह  अव िय ह ुअए आ ल ोककें तत् काल िीक िवह अहु ल ाग ए..\"  \nह मर किि - लोकक रुव ि बदल बाक काज  िंदक िै, र ििाक कथ् य क िै बवल्क ल ेखक केर  आिरर्पर  विभषर  \nकरै िै। ज ाव ह  ल ेखक केर  आिरर् िीक रह त ै ओवह ल े खक केर  वबिा  िंदो बला र ििा लोकक रुवि बदवल \nदेतै। जा वह  ल ेखक केर  आिरर् भ्रष्ट िै स े कतबो  िंद र ाखत  ओ रुवि िै बदवल  स कैए।  िधा िमंत्री आिास \nय ोज िामे  घू स खाए बला ले खक वक अपि कविय ाँ िो वड़  आि ठाम मू ँह  मार ए बला ले खक स भहक िकल ी \nगज षि िमिा सभ सू िै िै  स माज िै।  अर विन्द्दजीक लेखि -आिरर् एकस माि िव ि।  जँ ओ वबिा  भ्रम पस ार िे \nअिंदोमे वलखता िभािी  हेत ै मुदा शत ष अत बे जे भ्रम क ेर  स ंग िोड़ ए पड़त वि ।  स माजमे  वबिा  भ्रम पस ार िे \nअपि बात  राखब बेस ी काज  करत ै।  \n17) अरव िन्द्दजी लीखै िवि ज े- \"अल ी सरदार  जा फरी सि वज वदआह  श ाइ र  स ेह ो भे ला ज े अिाज क जोर -\nआजमाई शक बीि वबिु ऊ ँिगर  आिाज आ वबिु आल ाप ल े िे अ पि रििा -पाठकें  ल ोकवि य  बिाए ल ेलवि, आ \nर ििा केह ि त  आजाद आ र दीफ -कावफय ा र वह त ।  स र दा र  जा फरी वदआ वसवर्द्कुरषहमा ि वलखै िवि - .. .आज ाद \nआ रदी फ -कावफय ा र व ह त  िज् मकें जै स्िी कार  कए ल ेल ग ेल.. \"  \nह मर किि - उपरमे  हम संकेत  देिे िल ह ुँ जे अर विन्द्द जी गजल आ िज् मकेँ एकै बू वझ ल ेिे िवि।  स े एवह  \nठाम स्पष्ट भ ऽ गेल।  एक बे र  फे र  हम कहब जे िज्मक वशल्पकेँ गज लक वशल्पस ँ कोि ले िा -देिा िै। दू िू  \nअल ग-अल ग विधा  िै। ह म त ँ अत बे कवह  सकै िी ज े श ाइ र ीमे मात्र  गज ले िै बहुत  रास विधा िै। पवर ि य  \nिाप्त करबाक भार अर विन्द्द जीक उपर िवि । \n1 8 ) अरव िन्द्दजी लीखै िवि  जे -\"िाव िक प र म्प र ाव ह क पवरर्ाम रह ए जे कवित ा ‘सुिाए ल'  जा इ त  र ह ए, ग जल \n' कहल'  जा इ त  र ह ए।  स् िाभाव िक रह य  जे एव ह  'सुिाबए'  आ 'कह ए'  के  िवक्रय ामे गेय त ा एकटा िमु ख कार क \nभए गेल ए..\"  \nह मर किि - ह म अरव िन्द्दजी केँ मोि पाड़ ए िाह बवि जे ि ाव िक प र ंपरा मे  कवित े आ गजल िै किो कहल आ \nसुिाएल जा इ त  िलै।  आ किे वकए िाव िक ( मूल परंपर ा ) रूपे  स ाव ह त् य  के र  स भ विध ा कह ले आ स ुिाएल \nजाइ त  िलै।  मुदा त ा वह मे  गेयत ा र वह त ो िलै आ िवह य ो र ह ैत  िलै।  वल वखत  पर ंपर ा बह ुत  बादमे बहुत  कम \nमात्र ामे भे लै।  बादमे जा  कऽ  पू र ा -पूर ी वलवखत  पर ंपरा  ए लै जे वक एखि धवर  िै। मुदा त ाह ू मे  आब प वर ित षि \nभऽ रह ल िै।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nई  स भ त ँ िल अर विन्द्दजीक भू वमकाक स ंदभष मे  हमर क िि।  एवह  भू वमकामे बहुत  रा स बात  एह िो अवि  \nजकरा गजल विधासँ  िजदी की संबंध िै िै।  ह म एह ि िस ंगकेँ िो वड़  देल अवि ।  आब एवह सँ आगू  बवढ़ एवह  \nपोिीक रििाक कथ् य पर सेह ो बात  कऽ ल ी से  िीक र ह त ।  \nई  बात  हम ब ह ुत  पवह िेस ँ कहैत आवब रह ल िी जे मैविलीमे लगभग स भ र िाकार क कथ् य  ठीक र ह ैत  िवि  \nत ँइ  अर विन्द्दजीक र िि ाक कथ् य  स ेह ो ठीक िव ि मु दा एकटा अंत र  हमरा  देखाइ ए जे जत े क खुलल िा िीक \nविर्य  ई अपि कवित ामे वििा ह  करैत िवि त त ेक एवह  क वित  गज ल स भम े िै अवि ।  ई बा त  तखि िै \nजखि वक एवह  रिि ा सभ मे  िंदक वििा ह  िै भेल िै। ज ँ िंद र वह त ै त खि कहल जा सकैत  िलै जे िंदक \nकार र्े कथ्य  बावध त  भेलै मुद ा वबिा िंदक रििा र वहत ो अरव िन्द्दजी अपि कवित ा ब ला त ेिर  एवह मे  िै आवि \nसकल ाह ।  जे पाठक अर विन्द्दजी िि कवित ा संग्रह \"सब द वमतार ि ध्य ा य ा\" एिं ई  क वित  गज लक स ंग्रह  पढ़िे \nह ेत ा से  हमर अइ कििकेँ जाँवि स कै िवि।  ओिा अपिाद हर ेक विय मक िै त ँइ  एवह  स ंग्रह मे  वकिु एहि ो \nपाँ वत  स भ अवि ज े िि िै जकरा िी क कविता िा पद्य  मािल जा  स कैए।  एह ि पाँ वत  स भकेँ हम विछिा \nवलखै त  जा  रह ल िी — \nअहाँ इशार ा कर ैत  गेल ौं,  हम  \nशत  य ोज ि धव र  बुवलते गेवलऐ  \nXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX \n  \nिर  िै, मादा  िै,वहजड़ा  िै ई  स र्त् ा,  की विअय  \nवकन्न ह ुँ िवञ बुवझ पएबह , ला ख गर्त् र  देवख लएह  \nXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX \n  \nकतेक बाधा  टवप ई लर्त्ी  ि ार  पर  प ह ुँिल  हेत य  \nजेकर धि वज जी विर्ा,  तेकरे सँ ई बुझल हेत य   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXXX \n  \nवि टिे िवि ज े िीय ष अपि दे ह क बजार मे  \nअक्षतय ोव ि कवि य ाँ स ंग कोहबर  िाह य  ि वि  \n  \nएवह  िीक पाँ वत क स ंगे वकिु एह िो पाँवत  स भ अवि ज ाव ह  ठाम ह मर अिुभि िै प ह ुँवि  स कल  अवि ।  एह ि \nपाँ वत  स भ अवि — \n  \nलड्डू  जकाँ वभड़ल भैय ार ी  \nगा म लुटय िै बुविय ाँ रामा  \n \nएवह  दू पाँवत मे  हमरा  वबंबे उल् टा ल ाग ल।  ल ड्डू  तँ एकता क वबंब हेबाक िाह ी।  का र र्  ल ड्डू क स भ घट क \nएकठाम रह ैत  िै। अह ी पोि ीक दोसर र ििाक पाँ वत  देखू जा वह मे  वबंब ठीक अवि - \n \nसभ अंगुर ी भए स घि सकत मुक्का भए जाइ  िै  \nएका त वज  स क्कत  पािर  ग र द ा भए जाइ  िै  \n \nह म पवह िे कह िे िी जे ई हमर अिुभिजन्द्य बाध्य त ा से ह ो  भऽ सकैए म ुदा ह म जे इशार ा केलह ुँ तकरा पाठक \nिीक जकाँ देखताह  स े हमरा  विश्वास अवि ।  एवह  उदाह र र्  स भक अवत वर क्त  एव ह  पोिी क भ ार्ोपर  बात  हेबाक \nिाह ी।  जँ ह म दर भंगा -मधुबि ीक आँवखसँ  पोिीक भार्ाक ेँ देख बै त ँ एवह  पोिीमे सुधा र क जरूर वत  बुझाए त  मुदा \nह मरा  स भकेँ एवह  पोिीक भार्ाकेँ स र ह सा -सुपौलक वह साबसँ  देखए पड़त  तखिे स ह ी त थ् य  ए त ै आ दु भाग्य सँ \nह म ओवह  कात क भ ार्ासँ  ओतेक पवर वित  िै िी।  मुदा अरव िन्द्दजीसँ हमरा  जत ेक बा त  होइ ए त कर ध्िवि \nआधार पर ह म कवह  स कैत  ि ी ज े एवह  पोिीमे ओ वह  क्षे त्र क स्िाि ीय  पुट ल ेिे अ वि  ई पोिी आ से मैविली  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nलेल शुभ अवि।  हमर सभहक (स मग्र विदेह पवत्र का) आ ग्रह  हर ेक ल ेखकस ँ पवह िेहो  रह ैत  िल आ एखिो \nअवि ज े ल ेखक अपि पवर िेश क भ ार्ामे लीखवि।  आ विवि त  त ौर पर अरविन्द्द जी अपि प वर िेश क भ ार्ामे \nवलखिे  िवि त ँइ  हुिका द्वार ा  उठाएल भ ार्ा य ी िू ट ( देखू  प्िांइ ट -1 0 ) केर  कोिो विशे र् अिष िै ल गैए।  \n  \nस पू व्य ो महोिां िेिः  क्रतुवभरािजे।  य स् य  द्वारा मिुः  वपता देिे र्ु  वधय  आिजे। ।  \n(स ामिेदक ई मंत्र  अवि  जकर  मू ल अिष अवि  जे याव ज्ञक आवदक स ह य ोग सँ हविष्य ा न्न क स ेिि करबाक लेल \nसभ देिताक रा जा इ ंर य ज्ञ स् िल पर अबै त  िवि।  अह ी मंत्रक अिुकरर् करैत हम कवह  स कैत  िी ज े \nमै विली पाठक एवह  आल ोििा क आिंद िाप्त  करबा क ल ेल  एवह ठाम आएल  हेत ाह )   \nिोट- संस् कृत  स ाव ह त् य मे  हमर  गवत  बेसी िै अवि ।  हम जत ेक जे उदाह र र् एिं अिष देलह ुँ स े पोिी सभ सँ \nलेिे िी।  हँ, ओकर उपय ोग  कोि ठाम हो  स े वििार  ह मर अ वि। \n  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nज्ञ ाििर्द्षि क ं ठ \nभार्ाक झौह वर \n        डुमर ा कोटषमे  मह ादेि क िाह -दोकाि पर सँझुका स ाव ह व त् य क बै सार  खूब ज मै क। िावर - िावर  खे प िाह  \nिवल जा इ क। कवि त ा, किा,व ि मश ष स भ वकिु होइ क। भार्ाक बन्द्हि स ेह ो िव ह  र ह ैक। जाव ह  भा र्ामे  मोि हुए,वलखू \nआ ि स् त ुत  करू।अपि रििा पर िाप्त सम ालोििा सु वि केओ रुष्ट िवह  होव ि। ब ड्ड  आपकता र ह ैक।  \n        एक वदि एकटा गा ह क ओत य  िाह  पीब'  ल ेल बैसल रह वि। एकटा वकशोर केँ स ाइ वकलस ँ जा इ त  देवख \nओ गदष के लवि - \n\"र े हे!कह मा जा इ  हत े स ालव कल  स े? \"  \nओ उर्त्र  देलकवि- \n\"अमधुर-लू िी लाबे!\"  \nएवह  स ंिादक उपरां त  ओतुक्का  गोष्ठीमे बड़का व ििाद भ' गेलैक। िाँ दिीजी ओवह  गोष्ठीमे ििे िवत भागी \nिलीह । कल ेक्टोर ेटमे हालवह मे  ओ जॉ इ ि कय िे र ह वि। ओ  पुवि  देलविि - \n\"ई  कोि भार्ा विय ैक एतुक्का ? \"  \nबेिैिज ी कह लविि -\"मै विलीए  विय ैक। ओकरे बोली भेलैक । \"  \nशीत ांशु जी कह लविि -\"एकर ा बवज्जका कहै िैक एतय ।  ई  मैविली. .. \"  \nउग्रेश जी बमकल ाह-\"ई  मैविल ी कोिा भे लैक?साइ वकलकेँ ' सालवकल ' ,लता मकेँ 'अमधुर'  आ ल ीिीकेँ 'लुछिी'  \nकहल जा इ त  िैक मैविलीमे?अहाँ ल ोकवि त '  मैविलीक ह ाड़ -पाँ जर  तोड़ ह ेपर लागल विय ैक। \"  \nआब ल ालें रजी ल ाल भ' गेल ा ह -\"ठीके ई  मैविली ि ह इ । मै विलीमे ' परेश ाि'  'वफर साि'  ह ो सकैय ' ,'स् कूल'  \n' इ स् कूल'  ह ो सकैय ' ,' का गज '  ' कागत '  हो सकैय ' ,बलु  'साइ व कल '  'सालवकल '  ि हो सकैय ' । का ह े त'  ह ीि जे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकह-बोल दे लि ऊ  मािक हो  गेल  आ एन्नेकार ी के ल ोग  बोल देलक त'  ि ऊ मैविल ,ि ओकर  भार्ा \nमै विली। िाह  रे जबा िा !\"  \nशीत ांशु जी कहलविि-\"िवह-िवह ,मैविल ीएक बोली भे लैक  ई बव ज्जका। \"  \nलालें रजी-\"अब इह ाँ ल गली पवटय ाबे। बवज्जका अलगे भ ार्ा ह इ , ऊ  मैविली कल्ला ज त इ  कहा बे? \"  \nबेिैिज ी बेिैि भ' गेल ाह । बजलाह -\"य ौ, वकएक अपिेमे घोंघाउज करै जाइ  िी ? व ह ंदी जेह ि वदल् ली -ह वर य ार्ामे \nबाज ल जा इ ए,की वबह ा र मे  स ेह ो ओवह िा बजै जा इ  िैक? सभ ठामक बोल ी वभन्न िैक,मु दा पोिीक भार्ा की र ह ैत  \nिैक?ओकर एकटा मािक िैक।संिादमे बोलीक िय ोग  भ'  स कैए,मु दा लेखकीय  भार्ा मािक -आधाव र त  हे त ैक। \"  \nलालें रजी-\"त '  धो -धो  िाटल  जा उ अपिा मािककेँ । मािक अइ सि ह ोबे के िाह ी ज े स भ के जो ड़े। त ोड़ ेबला \nमािक के  हमिी ि मािब। \"  \nई  वििाद बढ़ '  ल गलै क। आरो  ल ोक एवह मे  कूव द पड़लाह । िावर  िकार क स मूह  बवि गे ल।  \nपवह ल स मूह   मै विलीक ओवह  स्िरूपकेँ मािक ल ेल तैय ार  िल जे 'व मविल ा  वमवह र ' मे  व लखाइ त  रह ैक।  \nदोसर समूह  मैविलीक मािक  स्िरूपकेँ मािैत  स ंिादमे मैव िल ीक विव िध बोलीकेँ बढ़ेबा  देबाक पक्षमे  िल।  \nत ेसर  स मूह  मू ल मैवि लीक रूपेँ  वमविलाक समस्त  क्षे त्र मे  बाज ल जा इ बला मैविलीकेँ स् िीकार  करब ाक आ \nकरेबाक पक्षधर  िल।  \nिावर म समूह  'बवज्जका' , ' अंवग का' ,' ठे ठी' ,सु र ज ापुरी आवदकेँ स्ित ंत्र  आ म ैविलीसँ  फरा क मािबाक पक्षमे  िल।  \nझौह वर  ह ोइत  रह लैक। सभ अपिे कह ैपर िलाह ,केओ क करो सु ि' लेल तैय ार  िवह  ि लाह ।  \nई  वििाद स े रंग पकड़लक जे त ाव ह  वदिसँ  मह ादेिक िा ह -दोकाि क ओ बैसार  उसवर  गेल ।  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा उ। \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .वदिकर कु मार - दस टा  कवि ता \n३ .२ .संत ोर् कु मार  राय  ' बटो ह ी'  के र  दू टा कविता  \n३ .३ .डाॅ  वकशि कार ीग र -  वकिो िे करू (हा स् य  कवि त ा ) \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nवद िकर  कु मा र  \nदस टा कव ित ा  \n(1) \nििास ी मजदू र  स भ भजि गबैत अवि  \nििास ी मजदू र  स भ भजि गबैत अवि  \nसाँझ ह ोइ त े देर ी र स् त ाके का त मे  अर्द्ष विव मष त  मंवदर मे  \nएकटा मजदू र क वसर्द्हस् त  अं गुरी सभ  \nपु र िका ह ार मोवि य म पर भागैत रह ैत  अवि  \nएकटा मजदू र  ढ ोलक बजबैत अवि  \nऔर  श ेर् मजदू र  स भ िपर ीके िाप स ंगे  \nसुर मे  उझलैत  रह ैत  अवि  िार्  \n \nििास ी मजदू र  स भ भजि गबैत अवि  \n' कखि हर ब दुख मोर  हे भो लािाि... .'  \n' की लय के वशिके मिाय ब हे  \nवशि म ाित  िाह ी. .. '  \nएह ि बह ुत  र ास गीत  जे गाम  स S विदा  होइ त  काल  \nओ स भ स् मृ वत के पोटर ीमे जो गा के अििे िल  \n \nििास ी मजदू र  स भ भजि गबैत अवि  \nआओर भवर वदि बह ाओल गेल  घामके पीड़ ाके  \nवबसरबा क िे ष्टा करैत  अवि  \nअवगला वदि वभिसर े वज िगी  स S दू  दू हाि करबा क ल े ल  \nस् िय ंके िस् त ुत  करै त  अवि  \n \n(2)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसोमाव लय ामे जेि फोंडा  \nसोमाव लय ामे िार् त् य ाग ैत  एक टा बालकके  \nह ाि पकैर  ल ेलक अवि  जेि  फोंडा  \nजेि फोंडा  बालकके  आंवखमे  \nमृ त् य ुके िाह के विन्द्हबा क िे ष्टा करैत  अवि  \nआओर मृ त् य ुके तीिर त ा स S अबै त  देखैत  िी  \n \nजेि फोंडा के आंवखमे  दुख अ वि  \nई  दुख हॉ लीिुडके वसिे माक दुख स S \nवभन्न िकार क दु ख िी \nफोटोग्रा फरके स मूह  एवह  क्षर् के \nकैमरा मे  बंदी बिा र ह ल अवि  \n \nिवत वमि ट म र य  बल ा पंरह टा वशशुम े  \nओ बाल क स ेह ो सवम्मव लत  अवि  \nजेकर हाि अखि जेि फोंड ा पकड़िे अवि  \nवकिु स ेकेंडक े पिा त  ठंडा भ' क' खवस पडत  \nओवह  बालकके  कोमल  हाि  \n \n(3) \nजगज ी त  वसंहके सुिलाक प िा त  \nिाय वलिके  स्िर  बरसैत  र ह ैत  अवि  \nअिस ादके दीघष राव त्र मे \nमधुर  वदि सभक स्मृ वत  \nिेिाकाल क स ाओि मास  \nय ुिाकालक िंरमा  \nविय त माके मुखड़ा  \nविर ह के िेदिा   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nिाय वलिके  स्िर  बरसैत  र ह ैत  अवि  \nआ हम भीज ैत  रह ैत  ि ी  \nवपघल ैत  रह ैत  िी  \nपिर ाय ल आंवख भ ीज  जा इ त  अवि  \nसंिेदिाके स ुखाय ल माव ट  \nऊ िषर भ' जाइत  अवि  \n \n(4) \nअरे ओ अभागल  \nअरे ओ अभागल  \nिो ट िोट हा ि स S केिा स्पश ष करब अकासक े  \nकेिा उठाय ब  \nदुखके पह ाड़ के  \nफेर  के िा िवल स कब सोझ भ'  क'  \n \nएह ि िमहर  िम ह र  स्िप्न आंव खमे ल '  क'  \nत ुछिताके पृ थ् िी पर  \nकवह य ा ध वर  करैत र ह ब  \nिो ट िोट गपके  ल ेल समप ष र्  \nकवह य ा ध वर  अन्द्हा र के भार  सह ि करैत  \nअिुभि करैत  रह ब वििशत ा के ग्लाव ि  \n \nअरे ओ अभागल  \nवििवलत  करय  बल ा पवर िेश मे  \nकेिा स ं भारब \nसंिेदिाके गंभीर  \nकरुर्ाक दृवष्ट   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ृदय मे  स्पंवदत  िेम  \n \n(5) \nह मरा  िवह  झुल ाय ब  \nह मरा  िवह  झुल ाय ब स र ाह िा के झू ला पर  \nह मरा  भ'  स कैत  अवि  वमथ् य ा  अह ंकार  \nह म ह ेर ा सकैत  िी अपि स ंत ुलि  \nह म मु ग् ध भ' सकैत  िी स् िय ं के िवत  \n \nजं द' स कैत  िी त '  देब क िीक िेह  \nह मर क् लांत  अवस्त त् िके किी क िाह ैर  \nह मर भीजल स्िप्नके किीक रौद \nविर्ादक क्षर्मे  दू टा मीठ ब ोली  \n \nह मरा  िवह  झुल ाय ब स र ाह िा के झू ला पर  \nह म वबसै र  स कैत  िी अपि मागष  \nह म भ्रवमत भ' क'  पड़ा िके बू वझ स कैत  िी लक्ष् य  \nह म विस् मृ त  क' सकैत  िी अपि आदश ष  \n \nह मरा  िवह  झुल ाय ब स र ाह िा के झू ला पर  \n \n(6) \nई  जे ि ेम अवि  \nसांझ स ेह ो आह त  भेल िल  \nबांसु र ीिा दकके  विर्ाद स S \nमे घ िोर  खस ाके व्य क्त  के लक  \nअपि शोक  \nककरो  ित ीक्षा क' र ह ल िल   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर ाव त \nजेकरा वबिा के स ू वत  रह ल ि ल  \nवभखमंगा \nधुआं स S  आछिा वदत  जिपद के  \nमािवित्रमे \nस् पंवदत  भ'  र ह ल िल जी िि  \nसभ ठाम माव र  खे लाक बाद  \nमिुख वबसर ल िवह  िल  \nिेम \n \n(7) \nह मर सत र ंगी  स पिा  \nह म ह ेर ाय ल िस् त ु स भके ताकय के ल ेल विकल ल िलौंह  \nसवर सो फू लक खेत  िोर ेिे ि ल  \nिेिाकालक वकिु वपयर  स पिा  \n \nह म पवह ल बेर  बुझलौंह  जे वपयर  \nमात्र  रुग् र् मुखके  रंग िव ह  ह ोइ त  अवि  \nवपय र  रंग इ न्द्रधिुर्के रंग भ' सकैत  अवि  \nफूलके  रंग सेह ो भ' सकैत  अवि  \n \nजलकुंभी स S भरल पो खवर  िोर ेिे िल  \nिेिाकालके वकिु हव र य र  स पिा  \n \nह म सभ बार ंबार  पोखवर मे  डुबकी मावर के  \nजलपरी के स ंधा ि केिे िल ौंह  \nओवह  स ुर ंगके संधा ि केिे ि लौंह  \nजे जा इ त  िल  स ोि िांदीके दे शमे   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nह म िील अकास आ कु ह ेस के श ुभ्रत ामे  \nिील आ श ुभ्र स पिाके स ंधा ि  के लौंह  \n \nह मर सत र ंगी  स पिा  \nगा म स S िगर  धवर  \nपस र ल िल आ हमरा आंवखमे तकैत  \nपूव ि र ह ल िल -- \nटूटबाक कोिो  िेदिा होइत  अवि?  \n \n(8) \nकरुर्ा सम्हावर के राखू  \nकरुर्ा सम्हावर के राखू  \nआपात कालके ल ेल  \n \nअंग्रेजी पवत्र काके \nर ंगी ि पृ ष्ठके  \nर क्त र ंवज त  वित्र \nअहां के वििवलत िव ह  क' स कैत  अवि  \nससर ैत \nवघवसयाइ त  ल ोक सभ आ  \nओकर सभके वित् कार  स S \nघमैत  िवह  अवि  \nअहां के अंदर  स ंिेदिा  \nितुवदषश के स्त ब्धत ा \nह त ाश झरकल मु ख भ ंवग मा  \nअहां के मोिमे  \nकोिो  िभाि उत् पन्न िव ह  क '  स कैत  अवि   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nसम्हावर के राखू  करुर्ा  \nलाभके  व्य ापार  करैत काल  \nककरो \nदास बिबै त  काल  \nकाज  आयत  करुर्ा  \n \n(9) \nघृ र्ाके संग े स ह िास स ंभि िवह  \nघृ र्ाके संग े स ह िास स ंभि िवह \nसंभि िवह  \nअपि इ छिाके विपरीत  \nकीट जेंका जीिि य ापि  \n \nआदेश-अध्या देश मे  विलीि \nभ' िुकल  अवि  भविष्य  आ  \nबीमाके वकस् त मे  विभावज त  भ'  िु कल  अवि  \nस् िप्न \n \nअपि स् िर  ल गैत अवि  \nअपवर वित के स्िर \nअपि िा ह  ल गैत अवि  \nशत्र ुके िाह \n \nएवह िा बिबैत ि ी ज ाल  \nएवह िा अपि अवस् त त् िके \nबंदी बिबैत िी हम स भ \nजीििके उज्ज्िल  बिबय के लेल   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nघृ र्ाके संग े स ह िास स ंभि िवह  \nआ िििासके स भ मागष  \nअिरुर्द् अवि \nघृ र्ाके आवलंगिमे  \nकोमल  भाििाके जीव ित  बििाइ  \nसंभि िवह  अवि  \n \n(10) \nपविला श त ाब्दीके र ेलगा ड़ी मे  \nपविला श त ाब्दीके र ेलगा ड़ी मे  \nअपि जिपद वदस जा इ त  क ाल  \nह म किैत  देखल ौंह  \nविस् िावपत  स् िप्न स भके  \n \nपल ाय िके पिा त  ित् य ाि त षिके य ात्र ामे  \nह मर ज िपदके  श्रवमक स भके  मुख पर  \nवलखल  िल य ात िा -वत र स् कार-शोर्र् \nपविला श त ाब्दीके र ेलगा ड़ी  \nित षमािके पटरी  पर  घुसैक र ह ल िल  \n \nजवर  र ह ल िल भू मंडल  आ  \nवस् िर भ' ग ेल िल गाि -लत ा \nत ापके आवगमे झर ैक रह ल िल य ात्र ीग र्  \nपंखा सभ  खरा ब िल आ क त ौ खाली स्िा ि िव ह  िल  \nठीक स S पयर  रखबाक ल े ल  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसंपकष: वदिकर  कु मार , 4 -बी-1 , ग् लोर ी अपाटष में ट, तरु र् िगर  मेि र ोड, गुिा ह ाटी -7 8 1 0 0 5 (असम), फोि -\n9476844365 \n(वदिकर  कु मार  क जन्द्म 5-10-1 9 6 7  के  ब्रह्म पु र ा गा म,  िखण्ड मिीगा िी , वजला दर भंगामे  भे ल।  \nिेिाका लमे गुिाह ाटी आवबके कमषभूवम बिे लैि।  32  िर्ष धवर  पत्र काव र त ा,  ल ेखि आ अिुिादके  अिुभि। \nवह न्द्दीमे दस टा कविता संग्रह,  दू टा उपन्द् य ास, अस वमय ाके साव ठ टा पोिीके वह न्द्दी अिुिाद िकावशत ।  पुवश् कि \nसम्म ाि स वह त  विवभन्न पु र स् का र । ) \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' बटो ह ी'  के र  द ू  ट ा कवि त ा  \n          १ . पव ह ल पर ेम  \nओ घ ासो तक िवह  डालै त  िलीह ,  \nह म लाव ग पराव ि केँ हुिका पाँ िा  पड़ल िलह ुँ,  \nइ  हमर वजि गी  बवि गेल ि लीह ,  \nह म मजिू  बवि ह ुिकर  वददा र  क s र ह ल िलह ुँ।  \n \nवज िगी ि र क बवि गेल  अवि  ,  \nकरेज मे कु ह ुक -कुह ुक दरद उव ठ रह ल अवि ,  \nइ श्क भे ल अधकपाड़  ,  \nिवह  मर ैत  िी,  िवह  ज ीिैत िी ।  \n \nिज वर  ल ाव ग गेल अवि ,  \nके करत ीह  टोिा -टापर ह मरा  ल ेल ?  \nपवह ल पर ेम वि य ैए वज िगी के र ,  \nअतबे उवमर मे की की िवह  भेल ?  \n        \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n २ .    के बि त ै स ार िी अ इ  ज ि -मि-गर् के  ?  \nके िवि र ाज ा,  \nके िवि ज ि,  \nकी ह ेत ै अइ  गर् के ?  \nके बित ै स ार िी अइ ज ि -मि-गर् के  ?  \n  \nघु ि लगलै  मु ल ुक मे,  \nबंटाधा र  भेलै बेिस् िा के,  \nकोत िाल िोर  भेलै, के बिौ त ै अइ  धि के?  \nके बित ै स ार िी अइ ज ि -मि-गर् के  ?  \n \nभीम फेर  जिम लेत ै दे श मे,  \nकर्ष स ि वमत  के  हेत ै फे र  \nकी ह ेत ै भीष्म केँ िर् के ?  \nके बित ै स ार िी अइ ज ि -मि-गर् के  ?  \n \nमंिर ा के दोख देविह ार  ल ोकवि,  \nवििार  करौ ि वक केकैय ी केँ मोि स ाफ िेल ैन्द्ह ?  \nवमथ् य ा मर य ादा  ! के भेजलकै स ीत ा केँ िि के  ?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nके बित ै स ार िी अइ ज ि -मि-गर् के  ?  \n-संत ोर् कु मार  राय  'बटोह ी' , ग्राम - मंगर ौिा \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nवक िो  िे करू ( ह ास्य  कवि त ा)  \nअहां के कोि विंत ा?  \n त ै हर दम िुपे  रह ू  \nअहां  स ब वित ें टा करू  \n समस्य ा िेदाि मे वकिो  िे करू  \n \n  \nजोग ारी पुरूस् कार ी बिू ,   \nह र दम लाॅ वबक पिोड़  धेिे रह ू  \nमै विली मे एवह िा होइ त  एलै,   \nविर ोध  भेला पर ल ोक के ठ कैत  रह ू  \n \n  \nमािकीकर र् स  मैविली के खंवडत  करू  \nअवह ं टा कावबल ज्ञा िी  \nअिकर ले खिी के कोिो मोज र  िे वदय ौ  \nआय ोज ि टा मे पाग  पवह र  ब मकल वफरू   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \nअहीं  टा वकताब वलखिे पढिे वल खल ौ  \nअिका बेर  इ कह ू  जे ओवहिा वलखलकै  \nके रोव क ल ेत  अह ाँ के ?   \nसब अवह ंक वदय ाद संगे ठार  \n \n  \nमै विली मे खू म िगष भ ेद भै इ ए र ह लै  \nह मरो  अह ाँ के  हइ  बूझल  \nविर ोध क कोि बेगरत ा के करत  रा ड़   \nकार ीग र  के  कहबा क भ ाि िे  बुझू  \n \n  \nआि जा वत  िे अकदामी मे  स ोिवह य ा जाए  \nओकरो कह ू ं िाम िे भ जा इ  \nवपिलगुआ बिा ओकरा भर मे िे रह ू  \nअपिा स ुआरिे विब्बदी मार िे िू प्पे रह ू  \n \n  \nवपिलगुआ वकए वबर ोध  करत  \nजी ह जू र ी के वफर ाक मे  रह त   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअहू ँ त स ैह  िावह  जे ओ हो  हो कर ै  \nआ मैविली बपौत ी मे हमहीं  टा रह ी  \n \n  \nवमविला मैविलीक आय ोज ि करू  \nटाइ टल  जा वत क र्डय ं त्र  अवह ं क रिल  \nवकशि बड्ड अलू इ र  िे?  ओहेि की ि भािी वलखत ?   \nसब मंि दौग् गा  स ाव ह त् य कार  ब िल रह ू .  \n \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )   \n  \n \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व बह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििा ह य ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्बन्द्धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय  MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखबामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुबो ध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुबो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेबस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दर्त्-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेबस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोििा \nडॉ बिेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ब ीसम श त ाब्दी ( आल ोिि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दर्त्- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व ििय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि िौधर ी \nिमे लीर ा िी                          माह ुर                          क र ार   \nकुमार पि ि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ब त कह ी \nर ामलोिि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ब \nिैिल  https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटि ॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा-समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्बम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेब प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िि ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ब ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिि ठाकु र  विशे र् ांक  \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिि ठाकु र  श्रर्द्ांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमिीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक द्वार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरबर ी २ ०१ ३) अंकमे बलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल ि ल । ई \nवदसम् बर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा बलात् कार काण्डक बादक स मय ि ल । ओिा ई अिूवदत र ििा ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ बेश ी वसहर ाबैबल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रि ल \nगेल अवि। सात सालक बादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ बाक िाह ी, खास कऽ स भ \nबेट ीक बापकेँ, स भ बवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार बाक िाह ी जे हम स भ अपिा बछिा \nस भ लेल केह ि समाज बिेिे िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल ि ल, कार र् एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक बाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी ि ल । \nबादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अविलक वकिु बाल कवित ा िकाव शत भे ल। बादमे \nह ुिकर ३ टा बाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा बेबी िाइ ल्डपर ि ल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, बादक दुिू बेबी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ीज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष बाल किा कवह वलअ बा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, िाम ि ल िोिह ा। बादमे ई र ििा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र ििा बाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र ििा िी, मै विली बाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेबाक िाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ बढ़ै िै, स् टे प बाइ स् टे प आ सेह ो बाल \nउपन्द्य ास। पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पि ि क दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ बुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा  कऽ रहल िी, कुमा र पि ि क \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक बाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोि ह ौल करैबला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र ििा केँ पढ़ लाक बाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेबै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"वबसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे बंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि  जे ह ुिकर कोिो स र-सम्बन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक वबसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे ि ल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nवबसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकावशत भेल िेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल बुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-िकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वि। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेबासँ बिा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमि क बाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा वबसाँ ढ़- अपि सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतबो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक बाद लेखकक \nपोिी \"बैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेबा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक ि ि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशि  ि ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई -पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक सिवश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा  [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ] देििाग र ी \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ] देिि ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै नि ली नशशु उत् सि [ न िदे ह  स देह ९  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि िाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू िी  (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू ििा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ ििवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० बखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)बाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक: र ाम वि लास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंि-िल वित्र- बेिि ठाकुर । सम्प ादक- सू ििा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर ििाकार अपि मौवलक आ अि कावशत र ििा (जकर मौवलकताक संपूर्ष उर्त् र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि।  एतऽ िकाव शत र ििा स भक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कर्त्ा लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशिक/ विंट-िेब आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशि/ \nविंट-िकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै , आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआग्रह । र ििाक संग र ििाक ार अपि संवक्षप्त पवर िय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र ििाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र ििा मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय बाक बाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३३९ म अंक ०१ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३३९) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशिक अंकक सू ििा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।   \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र ििा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर ििाकार आ संग्रह कर्त्ाक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि ”- \nमै विली जालिृ र्त् सँ िारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आब “भाल सवर क \nगाि ” जालिृ र्त् 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ र्त् क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":2.08,"has_text":true},"Videha 340.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 340.pdf","name":"Videha 340.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ४ ० म अ ं क १ ५ फर बर ी २ ० २ २ (िर्ष १ ५ मास १ ७ ० अ ं क ३ ४०) \nऐ अंकमे अवि :- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / वबह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २५ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर- ३७ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -भगम भग् गी  फै शि (हा स् य  कटाक्ष ) \n२ .४ .मु न्न ाज ी- बीह वि किा -भ ार  उघैत  \n३ .  पद्य \n३ .१.आश ीर् अिविन्द्ह ार- दू टा गज ल  \n३ .२ .डाॅ  वकशि कार ीग र - वमविला मैविली के ठीकेदार ी?  (हा स् य  कवित ा) \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करबाक ह ेत ु िीिाँ क वलंक \nपर जाउ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ वबहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य हेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि।  टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल बाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि , जँ मे लस ँ पठेबामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्बर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि।  संगमे ओ अपि विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठाबव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n \nVideha e-Learning  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली िश्नपत्र- बी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ िे वर त \nबुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त बे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि  \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े बसमे िवि  आ र समय कनि चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि कनि छन ि। एत य स मीक्षा श ृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािल ी ि ि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् बढ़लासँ खाँ टी मै निलीमे िश्नोत्त र नलिबामे धाि आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखिीमे \nििाह आयत आ सु च्चा भािक अनभव्य नत त भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (बरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- बाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- ििम पत्र- शब्द वििा र)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े विव त्र त विधष ि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु बवरय ा भार्ाक बीिमे सम्बन्द् ध (बां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेबस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ बां ग् ला/ भोजपुरी/ मगह ी/ स ं िाली- वब ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(बी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २५ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- ल जकोटर- ३७ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -भगम भग् गी  फै शि (हा स् य  कटाक्ष ) \n२ .४ .मु न्न ाज ी- बीह वि किा -भ ार  उघैत  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा) - २ ५ .सपता-न िपत ाक किा नज ि गी  (?) \n                                र ा य पु र मे  मैनिली  : \nसमता  कॉलोिीमे ह मर आिा सक ल गेम े श्रीचन्द्र झाज ीक आिास छलनि | झाजी बर दे पु र  गामक छलाह , सासु र  \nकटै य ा छलनि | शासकीय  निभा गमे इृंन जनिय र    छलाह  | ह ुिका सभस ँ अनध क काल भें ट -घाँ ट भ ’ जाइ त  छल \n| \nझाजीक बनहि-बनह िो कु शालपुर  मोह ल्लामे  रह ैत  छलनिि | बनह िो छलनिि शोभाकान्द् त  झा | शोभाकान्द्त  बाबू  \nसेिान िि त नशक्षक छल ाह  आ स ान ह त् य का र  स ेह ो छलाह  |ह ुिक मैनिली गीत क पोिी ‘र ाज ा ज िक जी  के  बाग़मे ’ \nप्रकान शत  छलनि | ओ म ैनिल ी पनत्र का ‘नमनिलाय त ि’क स म्प ादक सेह ो छलाह  | मै निली क काय वक्रम सबह क \nआय ोज ि करैत  छला ह  श ोभाकान्द्त  बाबू  | ह ुिक पुत्र  स ृंदीपजी ज े नभल ाइ मे  इृंन जनिय र  छलनिि स ेह ो मैनिली \nकाय वक्रम सभम े रूनच लैत  छलाह  | शोभाकान्द्त  बाबू क  एकटा बेटी -जमाय  स ेह ो ओही मोह ल्लामे  रह ैत  छलनिि \nआ ओह ो सभ  मैनिली काय व क्रममे रूनच ल ैत  छलाह  | ह ुिका सभस ँ पनर चय  भेल , िीक ल ाग ल | \nपु र ािी बस् त ीमे बह ुत  मैनिल छलाह  | ओत ’ सर य ू कान्द्त झा ज ीसँ  पनर चय  भेल | \nओ स भ मधुबिी ल गक भनरसक हन र पु र  गामस ँ बहुत  पनहिे गेल छलाह , ओ अ िकाशप्र ाप्त  प्राचाय व छलाह  | \nह ुिकर  स बह क भ ाषा मैनिली िन ह  रन ह  गेल  छलनि | \nओ स भ छत्त ीसगढ़ी आ नह न्द्दीमे  गप करैत छलाह  | निन ध-व्य िह ा र मे  नमनिलाक  सृंस् कार  बचाक’ र ििे छलाह  \nआ अपिाकें मैनि ल कहैत-बु झैत छलाह  | \nगणेश मनन्द्दर पर सप्ता ह मे  एक  नदि भनर सक रन िनदिक ’ साँझमे कीत वि , र ामचनर त  माि सक पाठ ह ोइ त  छलैक , \nबह ुत  गोटे  जुटैत  छलाह , ह र मु निय ाँ, ढोलक, झानल बजैत छलै  | कनह य ोक’ अनिय ाम स ेह ो ह ो इ  छलै | एक बेर  \nह महू ँ स नम्मनलत भे ल छी | \nर ाय पु र मे  बहुत  मैनिल छलाह  नज िकर  पू िवज बहुत  पनहिे आएल छलनिि , ह ुिकर  मात  भाषा मैनिली िन ह  रनह  \nगेल  छलनि, ओ स भ छत्त ीस गढ़ी ,नह न्द्दी, अृंग्रेजी बज ैत  छ लाह  | 2002 मे  24 फरबर ीक’ छत्त ीसगढ़ मैनिल ब्राह्म ण   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसभाक स म् मे लिम े हमहू ँ उपनस् ित छलह ुँ | ओनह  स भामे  निद्य ापनत क िामपर  एकटा इ ृं जीन िय नर ृंग क ॉ लेज \nिोलबाक प्र स् त ाि पानरत  भेल  रह ै | अश ोक चौधर ी अध्यक्ष चुिल गेल  छ लाह  | ओ राजिन्द्दगाँिक छलाह  | \nओनह  स भामे  तय ो कनििर  स ीत ार ाम झाक कनि त ाक उल्लेि केिे छल ाह  :  \n‘पनढ़-नलनिक’ जे िनह  बजै छनि मात  भाषा मैनिली  \n मोि ह ोइ छ झुटका सँ हुिकर  काि दू िू  ऐृंठ ल ी |’ \nसर य ू  कान्द्त बाबू  कहलनिि ‘ इ से ठीक स े समझिे की जरूर त  ह ै ,य ह  उ िके नलए कह ा गय ा ह ै नज िकी \nमात  भाषा मैनिली ह ै औ र  मैन िल ी िह ीं बोलत े हैं |’ \nह ुिका सभकेँ मैनि ली बाजब आब बहुत कनठिा ह  ल गैत छन ि , त िानप ओ सभ अपिा कें मैनिल कहिाइ  िै \nछो ड़ि े छनि, बनल् क तान ह सँ गौ र िान न्द्ि त  अिुभ ि करैत छनि | त ें ‘नमनिलाय त ि’ पनत्र कामे मैनिली आ नह न्द्दी दुिू  \nभाषामे र चिा सभ छपैत  छलै  | निद्य ापन त  पिवम े काय वक्रम मै निली आ नह न्द्दी दुिू मे  चल ै त  छलै |एक बेर  \nआकाशिाणी दर भृंगाक गीत  आ िाटक प्र भाग द्वार ा मैनिल ीमे बह ुत  आकष वक काय वक्रम प्रस्त ुत  भेल छलै | ई \nटीम नभलाइ मे  स ेह ो अपि प्रस्त ुनत  देलक | \nपृंजाब िेश िल  बैंकक प्र बन्द्धक छलाह  उमा श ृंकर झा ज े दुल्हा गामक छलाह  | ह ुिकासँ  पनर चय  भेल | ओ \nनिशु द्ध मैनि लीमे एकटा पनत्र का निकालबाक निचार  के लनि, नकछु काज भेलै मुदा बा दमे  मैनिली भाषी आ \nअमैनिली भाषी स बह क बीच  एकत ा  प्रभ ान ित  हेबाक आश ृं कासँ  ई काय वक्रम स् िनगत  भ’ गेल  | \nएत ’ मै निल ल ोकनि पु त्र- पु त्र ी सभ कें नश क्षाक स माि अब सर  दैत  भेटल ाह  | पु त्र ीक इ च्छा-आकांछा क आदर  \nकरैत  ल ोक भेटल ाह  | पु त्र ीक इ च्छािुस ार   नििा ह क स् ि ी क नत देबामे  उदार त ा  देिबैत  लोक सभ  भ ेटल ाह | \nएकटा प्रनत नित पनर िार क मुन िय ा कह लनि जे हुिकर छ ो ट प ुत्र ी ज े क नष मह ान िद्य ालय मे  व्य ाख् य ाता छलनिि , \nएकटा बृंगाली ब्राह्म ण पनर िारक ल ड़का क स ृंग नििाह क अिुमनत  मृंगलनिि, लड़का  नबल्डर  छलाह , कन्द्य ाकें \nठीकसँ स ोन च -निचानर  ल ेबाक सलाह  देलनिि आ अन्द् त त ः कन्द्य ाक पनर पति  निणवय कें स् िक नत द’ क’   सभकें \nसह ी सूचिा दैत  श ुभ -शुभक’ नििा ह  करा  देलनिि | \nओ कह लनि जे दु िू  पनर िारक स लाह सँ बे टी जा धन र  िैह र मे  छलीह  ताध नर  मैनिल ब्रा ह्म णक री नत सँ आ जिि \nसासु र  गेल ीह  त ओनह स माजक री नत सँ स भ काय वक्रम भे ल ै  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ुिक जेठ कन्द्या इ ृंनज न िय र  छलनिि |  बादमे हुिकर  नि िाह  भेलनि | ओ म ैनि ले ब्रा ह्म ण पनर िार मे  नििाह  क र’ \nचाह ैत  छलीह , त ें नबह ार ेक ए कटा मैनिल ब्राह्म ण इृंन जनिय र  ल ड़का सँ हुिकर  नििाह  भेलनि | ओनह  नििाह मे  \nह महू ँ उपनस् ित र ह ी | दू धा धा र ी मठक सत् सृंग भििमे 20  जू ि 2002 क’ ओ स मार ोह  आयोन ज त  भेल छलै \n| बह ुत  निन ध -व्य िह ार  पनर नच त  ल ाग ल छल | लड़का  पक्षक  ल ोक स भ म ैनिली भाषी छ लाह  | \nएकटा डेंनटस्टस ँ स म् पकव के लह ुँ, मै निल ब्राह्म ण छलाह, िाममे झा ज ोड़ ल छलनि | पत्नी सेह ो डेंनटस्ट \nछलनिि, ह ुिकर  िाममे  दोसर नकछु जोड़ ल छलनि | डॉ तटर साह ेब कहलनि जे दुिू  गोटे  एके कॉलेजमे  \nपढ ैत  छलाह , बादमे पनत -पत्नी बनि  गेल ाह, पत्नी गुजर ात ी छ निि | \nह मरा  अपि जेठ कन्द्य ाक लेल ओतह ु ल ड़का  तकबाक मोि भेल | \nएक नदि शरद बाबू क स ृंग प्रस न्न  कु मार  ठाकुर जी ओत ’ गेल  रह ी |  ह ुिकर  पुत्र  एम आर  छलनिि , अपिे \nकोिो  िोकर ीसँ  स ेिामुतत  छलाह  | ओ कह लनि जे अनग ला साल  बालकक नििा ह  क र त ाह  | ह ुिक नटप्पण ी \nर ह नि जे अनध क त र  नबह ार क  मैनि ल ब्राह्म ण स भ अपि बे टाक नििाह  नबह ार ेमे  कर ’ चाह ैत  छनि , मु दा बेटीक \nनििा ह  एमहर  क र ’ चाह ैत  छन ि | \nएक गोटे  भेटल ाह  जे नशक्षक  छलाह , ह ुिक पत्नी  स ेह ो नशक्ष ा-सेिामे छलनिि | ह ुिक पुत्र  कोिो िदािमे \nअनधकार ीक पदपर  काज करै त  छलनिि | ओ अ पिे नह न्द् दी भाषी मैनिल ब्राह्म ण छला ह, पत्नी ओही ठामक \nअग्रिाल पनर िार सँ आएल  छ लनिि | \nह ुिका ओत ’ गेल  रह ी | िीक ल ाग ल रह्य |  ह ुिका फोटो आ बाय ोडाटा देिे रनहय न ि | बादमे मैनिली -नह न्द्दीक \nकार ण हमरा  घर मे  मत ैतय  िन ह  भ ’ सकल  | ह ुिका कनह  देनल य नि | ओहो  फोटो आ बाय ोडाटा घुर ा देल नि | \nह मरा  अिुभ ि भेल जे म ैनिल ी -नह न्द्दी ल’क’ आपसम े ठीक सँ गप िै भ ’ पबै त  अनछ  | \nअस लम े जत ’ प्रे म उपनस् ित भ’ जाइ त  छैक , ओत ’ भाषा सेह ो बाधा  िै बिैत छै ,मु दा प्रे म ह ेबाक ले ल भाषाक \nय ोग दािक  सेह ो अनधक ठाम िीक भूनमका र ह ैत  छैक | \nर ाय पु र क निकट नभलाइ  आ र ाज िृंदगाँिमे  स ेह ो मैनिल स भ र ह ैत  छनि | \nएक बेर  राय पु र सँ बनर य ा त ीमे र ाज िृंदगाँि गेल  रह ी |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओनह  बनर य ात ीमे जे स भ गेल  छलाह  ओनहमे  नकछु गोटे  ओनह ठामक चल िक अिुसार िचैत छलाह,से हमरा  \nिीक िै ल ाग ल रह्य नकएक त ह म एिा  अपिा सभ नदस िै  देििे रनह ऐ | भोजिमे  दुर ाग्रह  एम्हर े जकाँ देिल  \n| \nनिद्य ापनत  भििमे आयोन जत  सभामे  दू बेर  गे लह ुँ | बह ुत  गो टे सँ पनर चय  भेल | \nओतह ु िैह  | नकछु गोटे  मैनि ली भाषी , नकछु अमै निली भाषी | अमैनिली भाषीमे  मिीष  कु मार  झा य ुिा आ \nचनचवत  िाम छलाह  | मै निली  भाषी सबहक इच्छा  होइ त  छलनि जे श ेष म ैनिल स भ सेह ो मैनिली सीिनि , \nलीिनि आ बाज नि , मु दा ह ुिका सबह क लेल ई काज  ओतबे कनठि भ ’ गेल  छलनि  जत ेक  कनठि ह मरा \nसभम े सँ  अनधक लोकक ल ेल  आब  नमनिलाक्षर मे लीिब भ’ गेल  अनछ | \nर ाध ा क ष्ण  झा , अरुण कुमार  झा , जय ेश झा(अरेड़क) ,अरन िन्द्द कुमार  नमश्र           ( भिािीपुर क),किीन्द्र \nझा, निभाकर  ठाकुर  (समौलक ) ,शनशकांत झा,कानत वकेश झा ,प्रफुल्लजी,सत् य ेि जी  आनद लोकनि सभस ँ  सेह ो भेंट-\nघाँ ट  आ पनर चय भेल  | र ाध ा  क ष्ण  बाबू  स ृंगी त क क्षे त्र मे  पै घ िाम छलाह  आ श ासकी य  स ेिासँ  अिकाश प्राप्त \nकेिे छल ाह, त िानप दू र दशविमे स ेिा दैत छलाह  | अरुण  कु मार  झा ज ी र ा य पु र  इृंज ीन िय नर ृंग क ॉ लेजमे  प्रोफेस र  \nछलाह  | अरन िन्द्द कुमार  नमश्रजी इ ृंनज निय र  छलाह  | किीन्द्र झाज ी इ ृंगन लश स्पोकि  कोसव चल बैत छलाह  | \nकानत वकेश झा नशक्षा स ेिामे  छलाह , बादमे मुख्य  मृंत्र ीक काय ालयमे  चनचवत  िाम भेलाह  | निभाकर  ठाकुर जी \nनभल ाइ मे  स ेन्द्रल ब ैंकक कोिो  श ािामे  काज करैत छलाह  | जय ेशजी सभ  स ामान जक काज मे  स नक्रय  रह ैत  \nछलाह, कोिो  िोकर ीमे छलाह  आ एकट ा पुत्र  इृंज ीन िय न र ृंग क पढाइ  क’ र ह ल छलनिि | प्रफुल्लजी \nसान ह त् य क ार-पत्रकार  छलाह  | \nर ाय पु र मे  नकछु भ ोज मे  स ेह ो सनम्मनलत  हेबाक अिस र  भेट ल | \n14,15  अगस् त 2005 क ’ सु मिजी क नपता क एकादशा -द्वादशा छलनि, जय ेश जी   िोत  द ’ गेल  छलाह  | \nउमाशृंकरजीक सृंग भोजमे  स नम्मनलत भे लह ु ँ | ओत ’ मे घौ लक चौधर ीज ी   आ पनिचोभक चौधर ी ज ीसँ  स ेह ो \nपनर चय  भेल | मे घौलक चौध र ीज ी पृंजा ब एृंड नसन्द्ध बैंकम े  स ह ाय क प्र बृंधक छलाह  | \nअरुण कुमार  झाज ीक आिासपर सेह ो कोिो भोजमे  स नम्मन लत  भेल छी | \nभोज सबहक निन्द्य ास प नर नच त  ल ाग ल ,आकषवक ल ाग ल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  गामक अनिल कु मार  ठाकुर जी  ओनर एण्टल बैंक ऑफ़  कॉ मस वम े ह ेड केनशयर छलाह, भें ट भ ेल, बह ुत  िीक \nलाग ल | ओ राय पु र मे  घर  बिौलनि , नपत ाज ी एत ’ र न ह क’ बह ुत  स ह य ोग  के लनिि | समय-समयपर ह मरा  \nसबह क भ ेंट-घाँ ट होइ त  रह ैत   छल | \nिीर  स ािर कर िग र मे  रत ि न मश्रजी सँ भेंट भे ल,पनर चय  भेल |ओ एक स मय नसिाि मे  िोकर ीमे छलाह ,ित वमािमे \nिू लििव कम् पिीम े काज करैत छलाह  | \nआ ृं चनलक का य ाल य मे  हम : \nआृंचनलक काय ालयमे  हमरा  दू टा निभागक देि -र ेिक काज  देल गेल  छल  : \nग्रामीण निकास आ य ोज िा-निकास | \nदुिू निभागमे आरम्भमे  दू -दू  टा अनध कार ी छलाह  | \nदू िू  निभागक मु ख्य  काज छ लै : केन्द्रीय  काय ालयसँ प्राप् त  स कुवलर क अिु सार  निनभन्न य ोज िाक नक्र य ान्द्िय ि \nशािा स्त र पर सुनिनि त  कर बाक लेल क्षे त्र ीय  काय ालय स भकें आ अग्रणी बैंक काय ालय स भकें उनचत  नदशा -\nनिदेश  जा र ी कर ब , क्षेत्र ीय  काय ालय स बह क माध्य मस ँ श ािा स बह क प्र गन त क आँकड़ा  प्राप्त  कय  ओनहसँ \nसम्प ू णव  अृंचल क आ ँकड़ा  तैय ार  क’ क’ केन्द्रीय  काय ालयकें प्रेनषत  करब, र ाज्य  स्त र पर दुिू निभागसँ  स म्बृंनधत  \nबैस क स भम े ( जा नह मे  िाबा डव द्व ार ा आय ोन ज त  बैसक स ेह ो छल ) भाग  ल ेब आ बै सक मे  ल े ल गेल  निणवय स ँ \nसम्बृंनधत  स भ काय ालय आ अ नध कार ी लोकनिकें स ू नचत  करब आ ओक र  नक्रय ान्द्िय ि सुनिनि त  करबा क ल ेल \nआिश्य क पत्र ाचार  आ स म्प कव करब | दू  टा मुख्य  प्रबृंधक आ आृंचनलक प्र बृंधक मह ोदय  हमर अनभभ ािक \nछलाह  | ह ुिका लोकनिक  मागवदश विमे सभ काज करबाक छल | \nआृंचनलक काय ालयमे  हमर समकक्ष ती ि गो टे  औ र  छलाह जे कान मव क ,पनर चालि आ निनध  निभागमे छला ह | \nर ाय पु र  अृंचल मे  पाँचटा क्ष ेत्र ीय  काय ालय छलै : र ा य पु र, शह डोल, अनम्बकापुर,जबलपु र  आ नछृंदिाड़ ा | \nएत ’ एलाक बाद िमा साह ेबक मधुर पक्षस ँ पनर नचत  भेलह ुँ | सभ अनधकार ी -कमवचार ी लग जाक ’ ह ाि नमलबैत \nछलाह, कुश ल-क्षेम पु छैत छ लाह  | सेिा नि ि नतक स मय लग आनब गेल छलनि ,मु दा अिुशासिनप्रयत ा एििह ुँ \nओतबे छलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएक स ाँझ  ह ुिका सम्म ािमे आृंचनलक काय ालय स् टाफ मिोर ृंजि तलब नदसस ँ छत्त ीसगढ़ तलबमे  आय ोन जत  \nभोजमे आृंचनलक काय ालयक अनधकार ी लोकनिक सृंग ह महू ँ  रही | ठाढ़ भ ’ क ’ सभ  गोटे  प्लेटम े ल ’क’ \nभोजि करैत छलाह  | सभ गो टे क भ ोज ि समाप्त भ ’ गे ल छल नि, ह मरा  आ स ाह ू जी  ( िनर ि प्रबृंधक,कानमव क \nनिभाग)क हािमे प्लेट रह बे करय  | िमा स ाह ेब आिनन्द्दत भए चुटकु ला सु िा रह ल छलाह  | सभ गो टे  \nचुटकु लापर  ठहक्का  मान र क’ ह ँसैत  छलाह  | \nिमा स ाह ेब हमरा  आ स ाह ू जी कें कहलनि , िज दीक आओ य ार , चुटकु ला स ुिो औ र  अच् छा  िह ीं लगे तब भी \nजोर से हँसो | \nह म सभ किी लग गेलह ुँ | \nह ुिकर  बात क स मिविमे अनत  उत् साह मे  आनब गेल ाह  िनर ि प्रबृंधक, र ाज भाषा आ  ह मरा ह ािक प्ल ेट छी निक’ \nिीचाँ पटकैत  बजलाह, ‘ ह ाँ स र , प्ल ेट तोड़कर  हँसा ज ा य  |’ \nप्ल ेट िीचाँ  ि सलै  आ फू नट गेल ै , िाए ज ोग्य  त कन िएँ िस्त ु बाँ चल  छलै , जे छलै स े िीचाँ  नछ नड़ य ा गेलै | \nत करा बाद िमा स ाह ेबक ता मस  जा नग  गेल नि | बड्ड गन्द् जि केलनिि ह ुिका | \nसभ नकय ो अबाक !  \nह म कहनलयनि जे हम भोज ि क ’ चुकल  छलह ु ँ , ह ुिकर  कहब र ह नि ‘ य े ल ोग  तय ा समझेंगे नक इत िे अ सभ्य  \nह ोत े हैं य े ल ोग  !’ \nिनर ि प्रबृंधक,र ाज भाषा िी क  ल ोक छलाह , मु दा चुटकु ला सु िैत -सुिैत भािािेश मे \nआनब गेल  छलाह  आ एक छण ल ेल   नबसनर  गेल ाह  जे चुटकु ला स ुिबै बला एििो  हमर आृंचनलक प्र बृंधक \nमहो दय  छनि | \nओ म ाफी मँगलनिि तिानप बड़ी  काल धनर  डाँट -फटकार  स ू ि ’ पड़लनि | जनह िा स भ ठहक्का मानर क ’ ह ँसैत  \nछलाह, त नह िा ओत ’ एकदम मरघटक शान न्द्त उपनस् ित  भ’ गेल ै | \nमु ख्य  प्रबृंधक महो दय  हुिका  कार  ल ग ल’ गेल ाह  आ चु पचाप स भ नकय ो अपि -अपि घर गेलाह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआृंचनलक काय ालयमे  कृंप्य ू टरपर  िडव आ एतसे लम े काज के िाइ  स ीन ि ल ेलह ुँ | अपिे सँ नचट्ठ ी टाइ प केिाइ  आ \nक्षेत्र ीय  काय ाल य  स भस ँ प्राप्त  कोिो  नििर णक स मे नकत  नििर ण तैय ार  के िाइ  नसिल ह ुँ | एनह  ल ेल ऑ नफस \nसमयक बादो एक घृंटा अि िा बेश ी र नह  जा इ त  छलह ुँ | \nएक नदि दू र दशविमे एकटा बै सकमे भाग  ल ेबय  गेल ह ुँ | गुप्ताजी, निदेश क मह ोदय सँ पनर चय  भेल | ओ भ नर सक \nसह र सा नजलाक छलाह , र ायप ुर मे  अपि घर  बिा िेिे छ लाह , मै निलीमे ह मरा सँ गप केलनि त बहुत  िीक \nलाग ल | ह ुिका अपि प्रकानशत  पोिी देनलय नि | ओ नहन्द्दी काय वक्रमक ल ेल  ह मरा एक टा कॉ न्द्रैतट देबाक \nइ च्छा व्य त त केलनि | ह मरा  िीक लाग ल , मु दा ह म कहनलयनि जे हम त एिि त ीि  स ाल रह ब , ह मरा  \nअिस र  बादमे देब , ह मर आृं चनलक प्र बृंधक महो दय  अह ी  मासमे सेिानिि त ह ोम ’ जा र ह ल छनि , ह ुिकासँ  \nसाक्षात् कार क एकटा काय वक्रम क व्य िस् िा करबा ब ी त  हम र ा िी क ल ाग त  | \nओ कह लनि जे अह ाँक आृंचनलक प्र बृंधक दू र दशवि ल ेल सेह ो  महत् िपूणव भ’ सक ैत  छनि जँ ओ शासकीय \nय ोज िामे बैंक सभक  य ोग दाि पर बात  करबाक लेल  त ैय ार  ह ोन ि | ह म कहलय नि, त ैय ार   भ’ जेत ाह  | ओ \nकहलनि जे एकटा मनह ला ह ुिकासँ  छत्त ीसगढ़ीमे प्रश्न प ुछन िि , ओ नहन्द्दीमे  जबा ब द ’ सकै छनिि | \nनिदेश क मह ोदय  आ स ह गल मै डम  23  जििर ीक’ साक्षात् कार क काय वक्रमक नर कॉ नडवृंग क  नत नि निधा न र त केलनि \n| \nमै डम  ह मरा एकटा र सीद पर ह स् त ाक्षर करब ाक’ पनह िे जमा क’ देबाक सलाह  देल न ि जान ह सँ चे क बनिक ’ \nत ैय ार  र ह नि आ स ाक्षात् क ार क  बाद ह ुिका  उपल ब्ध भ’ जाइ ि | \nह म जिि ऑ नफसमे  अपि साह ेबकें एनह  काय वक्रमक स ू चिा देनलय नि त हुिका ि ीक त  ल गलनि कार ण \nभनरसक पनह ल बेर  एकर अिुभ ि होइ बला र ह नि | मु दा ह मरा  चे त ाििी देल नि जे एनह  काय वक्रमक तैय ार ीक \nलेल अह ीं जबाबदेह हएब | \nजिि िाली र सीदपर  हस् त ा क्षर ल ेल कहलयनि त तमस ा गेलाह  | कहलनि, अहाँ बैं कमे िनर ि प्रबृंधक  छी \nआ ह मरा ब्लैं क र सीदपर ह स् त ाक्षर कर’ कहैत  छी  | \nह ुिकर  कहब छलनि ज े नबिा  प्राप्त  के िे नकए ल ीन िक ’ न दय ौ ज े पन्द्रह  स ौ रु पै य ा प्राप्त केलह ुँ | ह म साह ेबकें \nिै स म झा स कनलयन ि जे नकए आिश्य क छै | सभ ऑनफ सक निनध -व्य िह ार,  परम्पर ा आ स ृंस् क नत मे  नकछु- नकछु \nअन्द्त र  होइत  छैक |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म कतबो कह नलयन ि , ओ हस् त ाक्षर  िै के लनि | \nह म ओ प ेपर दू र दशविकें घु र ा देनलऐ | \nसाह ेबकें स ाक्षात् कार क तैय ारी क हेतु ग्रामीण क्षेत्र क स भ य ोज िाक स ार  का गज पर लीन िक’ द’ देनल य नि | बह ुत  \nनकछु त बुझले रह नि , फेर सँ  देनिक ’ नकछु चचा क ’ क’ सृंत ुि भ’ गे लाह  | \nनर कॉ नडवृंग नदि ह मरो  चल’ कहलनि | \nसृंगे गेल ह ुँ | \nस् टून डय ोमे नर क ॉ नडवृंगसँ  पनह िे नकछु मेक-अप स ेह ो कएल जाइ त  छै , से स भ भे लनि | \nसाक्षात् कार  आरम्भ भेलै | प्रस न्न  मुरामे  छलाह  | \nह म कात मे  रह ी , सुिैत र ह ी जे की पू छल जाइ  छनि  आ की जबाब दैत छनिि | \nमु दा सभ नकछु ठीक रह्लै | साक्षात् कार  िीक र ह लनि | ह मरो  िीक लाग ल | \nकाय वक्रममे कोिो व्य िधा ि िै  होइ, से नचृंत ा छल | \nमगर  एकटा व्य िधा ि त  भइ ए  गेल नि जे स ाह ेबकें एक हज ार  पांच सय  रुपैय ाक चेक ओनह  नदि िै भ ेटल नि | \nकाय वक्रम अनधकार ी कह लकन ि जे पेपरपर  हस् त ाक्षर  क ’क ’ पनह िे द ’ देिे  रनह नत ऐ त  आइ चे क भ ेनट जा इ त  | \nजाध नर  चे क भ ेटल नि , साह ेब कतेक बे र  पुछलनि , ‘ दू र दशवि को मु झे पृंरह  स ौ द ेिे के  नलए पैस े िह ीं ह ैं ?’ \nिमा स ाह ेब नह माचल  प्रदेश क  छलाह  | अिकाश  प्रान प्तक बाद घर ज ेबाक लेल नत नि    निनि त  भ ’ गेल  छलनि, \nत ें नचन्द्ता  हो इ  छलनि | \nजनह य ा चेक आनब गेल नि , ह ुिकासँ  बेशी ख़ ुशी ह मरा  भेल  | \nिमा स ाह ेब  31जििर ीक’ सेिा नि ि त भेलाह , 30 क’ ह ुिक स ाक्षात् कार क काय वक्रम दू र द शविपर प्रसान र त  भेलनि | \nअृंचल मे  सभ शािाक ें एनह  काय वक्रमक स ू चिा द’ देल  गे ल छलै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबादमे हमरा  दूर दशविमे एकटा  कनि गोिीमे भाग  ल ेबाक अिस र  स ेह ो भे ट ल जा नह मे  तीिटा औ र  स ान ह त् य का र  \nछलाह  | गो िीक सृंचालिक  भार  स ेह ो ह मरे दे ल गेल  छ ल | ओनह मे  स भ नकय ो नह न्द्दी रचिा प्रस्त ुत  के िे \nछलाह  | \nिसन्द्तक नििा ह : \nिसन्द्त अिव शास् त्र मे  एम. ए. क’क’ लाइ ब्रेरी स ाइ ृंसमे  स्िात क भ’ गेल  छलीह  आ ओ ह ीमे एम.ए. क ’ त ैय ार ी क ’ \nर ह ल छलीह  | \nबाह र  र ह बाक कार ण गाम -घरसँ  स म् पकव िीक िनह  रनह  गे ल छल | र ाय पु र मे  स ेह ो उपय ुतत  किाक व्य ि स् िा  \nिनह  भ ’ सकल  | 2002 मे   दू-त ीि सप्ता ह क लेल  गाम, सासु र  आ नकछु आि ठामक   य ात्र ाक निचा र केलह ुँ  | \nह मर िेताज ी   अग्रिाल स ाह ेब एल.टी. सी. क उपय ोग  करबा क स ुझाि देलनि ,क्षेत्र ीय  प्रबृंध क कत ह ु आि ठाम गेल  \nछलाह, ह ुिकासँ  फोिपर स् िीक नत  प्राप्त  करबा य  र ाय पु र सँ नदल्ली आ नदल्लीसँ पटिाक  प्लेिक नटकट उप लब्ध \nकरबा देिे छलाह  | पनर िार क स ृंग पनह िे नदल्ली गेलह ुँ | ओत ’ ह मर बनह ि-बनह िो ल क्ष्म ीिगर  आ नकछु आि \nठाम स ृंपकव करबा क स ुझाि देलनि, ओत ’ ओझाज ीक सृंग गेलह ुँ | \nनदल् लीसँ  पटिा आ ओत ’ स ँ गा म गेल ह ुँ | गा मस ँ स ास ुर  ल दार ी गेलह ुँ |ओत ’सँ राज ू  (ह मर साढ़ूक पु त्र  ) स ृंगे \nमोटर साइनकलस ँ डुमरा , देप ु र ा,बेल ौंज ा,मु र नलया चक घू नम स ाँझमे लदार ी गेलह ुँ | \nलदार ीसँ  छोट सार , जे नशक्षक छलाह,ह ुिका सृंग दर भृंगा  गेल ह ुँ | दर भृंगामे भार त ीय  स् टे ट बैं कक नसटी ब्रांचमे  \nसुशील क ुमार  झासँ  स ृं पकव केलह ुँ, ह ुिक बालक छत्त ीसगढ़क भ ाटापार ा शािामे  पी .ओ.छ लनिि | ओ बाय ोडाटा \nआ फोटो र ान ि ल ेलनि , मु दा सृंत ोषप्रद गप िै भे ल | \nमास् टर साह ेब नबन्द्देजीक सृंग मोटर स ाइ नकलस ँ िभहत  आ म धुबिी गेलह ुँ | गा म घु र लह ुँ त हमर कक्का \nकहलनि जे एकटा किा जँ अह ाँके पसृंद हो त  भ ’ स कैए | \nह मरा  ई अिुभ ि भेल अनछ  जे हम सभ जिि अिकह ु  पस न्द्दक स म्म ाि कर ’ लगैत  छी त  काज कनठि िन ह  \nर नह  जा इ त  अनछ  | \nह म जिि पी.  ओ. तकैत छलहुँ त कनठि छल , तलकव पर  निचार  कर ’ लगलहुँ त आस ाि भ ’ गेल  | ह म \nसोचलह ुँ हमहू ँ त कनह य ो बैं कमे क नष सह ाय कक काज  केिे छी |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म सभ गेल ह ुँ राघोपुर  | सृंगमे ककाक अनत नर तत  नपन त औत  नदलीप ,भानत ज स ुशील आ मास् ट र  स ाह ेब   नबन्द्देजी \nसेह ो छलाह  | ककाक एक पु त्र ीक नििा ह  स ेह ो ओनह  टो लमे  भ ेल छलनि | सुशीलक  एकटा भौजी से ह ो ओही \nटोलक छलनिि | \nघर-दर बज्जा आनद देनि स भ गो टे कें किा पस ृंद भे लनि | \nलड़का  द ’ पता  चल ल जे बी . एस.सी.  क ’ क’ एस.एस. सी. क पर ीक्षा पास क ’ क’ कमवचार ी भनिष्य निन ध \nसृंगठिमे मुृंबइ मे  िोकर ी कर ै त  छनि | \nनपत ा शास कीय  स ेिामे छ्लन िि  | \nह ुिकासँ  गप भ ेल | कहलनि जे दु गा  पू जामे बालक एत ाह  तििे नकछु गप भ ’ सकै त  अनछ  | \n ह मरो  स भकें हुिका सबह क निषयमे  जा िब आस ाि भेल  आ हुिको स भकें हमरा  स भक निषय मे  आस ािीसँ  \nबह ुत  जा िका र ी प्राप्त भ’ गेल नि | \nदुगा पूज ाक समय हमर अिुज रत ि जी र ाघोपुर  जा क ’ ल ड़का कें देनि एलाह  | \nह म मु ृंबई मे  एकटा पनर नचत  ल ोकक माध्य मस ँ ल ड़का क न िषयमे  जा िकार ी प्राप्त केलह ुँ , फेर  अपिो जाक ’ देनि \nएलह ुँ | \nडोमिनह लमे  रह ी त  गुद र ीपाड़ ा क मिीषस ँ पनर चय  भेल छ ल , ओ अ ँधेरीमे र ह ैत  छलाह , कोिो  स ीन र य लक ल ेल \n लीन ि रहल छलाह  | ह ुिके स ृंगे गेल ह ुँ ििी म ुृंबइ मे  िाश ी स् टे शिसँ जू इ िगर  स्टे शि लग | \nअपिा बैचक नकछु गोटे क सृंग झा जी एक ठाम रह ैत  छ लाह  | सभ गो टे क पोनस् टृंग स ेह ो लगे-लगेमे  छलनि | \nर नि नदि  छलै | मिीष स ृंगे प ह ुँचल  रह ी | जलिै आ भ ो जि एत ेक कर बै गेल ाह  जे अनग ला दू  नदि धन र  नकछु \nिेबाक इ च्छा िनह  भेल | \nह मर छोट स ार  नबन्द्देजी आ ह ुिक छोट पु त्र  आश ुत ोष राघोपुर  जा क ’ शेष  गप क’क’ ह मरा जिा देल नि, \nनििा ह  त य  भ ’ गेल ै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनििा ह क नत निसँ नकछु नदि पनह िे  2003 मे 25 फरबर ीक’ दर भृंगा काली मनन्द्दरस् िािमे भें ट-घाँ टक काय वक्रम \nनिनि त  भेल | \nर ाघोपुर सँ ओझाजीक  माए आ बाबू आएल  छलनिि | एमहर सँ िस न्द्तक सृंग ह म दुिू  गोटे  रह ी,ह मर छोट \nसार, सर ह ोन ज आ आशुत ोष छलाह  | \nओकरा प्रात  हमरा  स ू चिा भे टल  जे झाज ीक माए बह ुत  दुिी छनिि | िसन्द्तक मु ँह पर बर ेक चे न्द्ह छलै, ओइ \nनदि ब्लीन चृंग भे ल रह ै स े क िी औ र  पसर ल ल गै छल ै , से हुिक  नचन्द्ताक कार ण भ’ गेल  छलनि जे बे टा ई \nिे कह य  जे तों  स भ की देिल नह ि | \nह म ह ुिका फोि क ’ क’ कहनलयनि जे नचन्द्त ा िै करू , ई  ठीक भ ’ जाइ बला छै | \nह ुिका ई ह ो कन ह  देनलयनि जे  मोि नस् िर क ’ नलय’, एिि देरी िै भेल छै , एत ’ िै हेतै त दोसर  ठाम ह ेत ै \nनििा ह, अहाँ स बह क मोि िै हएत  त िै हे त ै | \nह मरा  कहलनि जे एक बे र  ह मरा  बेटीकें स ेह ो देिा देबाक  व्य िस् िा करू | \nसैह  भेल ै | \nमधुबिीमे  हुिक पुत्र ी एलनिि | िसन्द्तक सृंग ह म र ह ी आ आश ुत ोष  छलाह | िसन्द्तकें क ष्ण ादा इ सँ भें ट-घाँ टक \nसृंग  िूब गप-सप  भ ेलनि | क ष्ण ादा इ क स्िी क नत सँ स भ गो टे  स ृंत ुि भ’ गे लाह  | \nनििा ह क नत नि ओनह िा र ह लै | \nनििा ह सँ पनह िे 6  माचवक ’ नक छु स ामाि स भ ल ’क’ िौ गोटे  गेल ह ुँ िाि -पीिक औ पचान र कतामे | \nबैंकसँ हम आिास ऋण  िनह  िेिे छल ह ुँ | पी. एफ. आ एल .आइ .सी. पानलस ीक निरु द्ध ऋण प्राप्त  के िे रह ी \n|एि. एस.सीक निरुद्ध ओ डी  स्िीक त छल | \nह मर छोट भाए रत िज ी गाम मे  छलाह  | ओ श ान मयािा, टे ब ल,कुसी, ह लुआइ आ अ न्द्य बहुत  रास स ामािक \nव्य िस् िा केिे छल ाह  | बर  आ बनरय ा त ी अिबाक लेल हमर ससुर  आ हमर अिुज ललिज ी गेल  छलाह  | \n2003 मे  7 माचवक ’ नििा ह  काय व स ृंपन्न भे लै  | 11  क’ चतुिी भेलै ,13 क’ ओझाज ी निदा भे लाह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनद्वर ाग मि दू साल क बाद हेबाक छलै  | \nह म सभ िसन्द्तक सृंग 22  क’ गा मस ँ राय पु र  ल ेल प्रस्िाि केल ह ुँ | \nर ाय पु र मे 4 अप्र ैल  क’ ओझाज ी मुृंबइ सँ एलाह  आ 21 क’ गेल ाह  | \n30  मइक’ बट-सान ित्र ी पािन ि भे लै | ओइ नदि ह मरा  ग ा मक अनिल ठाकुर जी पनर िारक स ृंग डेरापर  एलाह  | \nप ृं चमीस ँ कोज गर ा धन र : \nबच्चीक (हमर पत्नी क ) स्िास् ् य  ठीक ि नह  र ह ैत  छलनि  | सोिोग्राफी नर पोटव  देनि न चनकत् सक ल ोकनि \nऑपरेश िक स लाह  देलकनि | \n1 जुलाइ क’ पाण्डेय  िनसव ृंग ह ोममे  बच्चीक ऑ परेशि भ ेलनि  | पटिासँ हमर साढ़ूक मान झल पुत्र  राज ू  आएल  \nछलाह  | बच्चीक ब्लड ग्रुप सँ  राज ू क ब्ल ड ग्रुप नमल ैत  छलनि | ओ एनह  ल ेल  27  जू ि क’ माएक स ृंग  आनब \nगेल  छलाह | ह ुिका सृंगे ब्ल ड बैंक गेलह ुँ, र ाज ू 350 cc ब्लड दे लनिि | ऑपरेश ि 2.30  बजे श ुरू \nभे लै 4.15 त क चल लै | \n18  जुलाइक’ पृंचमी पािन ि भे लै | 26  क’ ओझाज ी मुृंबइ सँ एलाह  | र ाज ू   9 जुलाइ क’ एसगर े पटिा चनल \nगेल ाह  | साढ़ू 29 जुलाइ क’ एलाह  आ  4  अगस् त क’ पत्नीक सृंग पटिा गेल ाह  | 1 अगस् त क’ मधुश्रािणी पािनि \nभे लै | \n9 अतटूबर  क ’ कोज गरा छलै , 6 क’ गा म पहुँचल ह ु ँ |  7 आ  8 क’ र त िज ीक सृंग मधुबिी जा क’ बजार क \nसामाि कीिै गेलह ुँ |                               9  क’ साँझम े 6 बजे राघोपुर  पह ुँचल ह ुँ | \n12  क’ र ाघोपुर सँ गाम गेल ह ुँ |  14 क’ गा मस ँ चनलक ’ 15  क’ र ान त मे 9 बजे राय पु र  पह ुँचल ह ुँ | \nमु ृं बइ  आ च ृंडीगढ़ दे िल : \nओझाज ीक सह मनत सँ  2004  मे 26 जििर ीक’ र ाय पु र सँ प्रस् िाि कय  िस न्द्त 27  क’ मु ृं बइ  पह ुँचल ीह  | 3 माचवक ’ \nदुनित पनड़  गेल ीह  | 3 स 6 धन र  अस् पता लमे  रह लीह  | \nबेर-बेर दुनित पड़बा क स माचार  आब ’ लाग ल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसभ गो टे  नचृंनत त  भेलह ुँ | ओझाज ीक िि िोकर ी | बेर-बे र  छुट्टी ल’क’ इ लाज  करेबाक व्य िस् िामे हुिकर  \nपरेश ािीक अ िुमाि करैत हम अपि छुट्ट ी स् िीक त कर ा य                         9 अप्र ैलक’ मु ृंब इ  ल ेल राय पु र सँ प्रस् िाि \nकेलह ुँ | 10 क’ ििी मुृंबई मे  जू इ िगर  आि ासपर  पह ुँचल ह ुँ | \nएम जी एम हॉ न स् पटलमे  डा. सुनमत  मेह त ासँ  स ृंपक व करै गे लह ुँ | डॉ तटरक सलाह क अिुस ार  िस न्द्त 13 क’ \nअस्पत ालमे भत ी  भेलीह  |14  क’ नकछु जाँच भे लनि | 15 क’ डॉ तटर  र ीिोग्राम टे स् ट करब’ कहलनिि | \n19  क’ नह न्द्दूज ा अस्पता लमे  रीिोग्राम टे स् ट भ ेलनि | \n23 क’ एम.ज ी. एम. अस्पत ाल मे  पुिः  भत ी भे लीह  | \nडा. कह लनि जे गभाश य  ल ग एकटा िली टेढ़ भ ’ गेल  छै ,ओनह  कार ण बेर -बेर इ न्द्फेतशि भ’ जाइ  छ नि  आ \nतें बोिार आनब जा इ त  छन ि, साध ार ण ऑ परेश ि द्वार ा ओकरा  ठीक क ’ देल  जेतै | \nकी भेलै , कोिा  भेलै आ नक ए भेलै ई सोचबाक समय िनह  रनह  गेल  छल , समस्य ा सामिे  छल, समाधा ि \nआिश्य क छल |  \nडा, सुनमत  मेह त ा कह लनि जे मामू ली िचवम े स भ नकछु  भ ’ जाएत  | \n24  क’ िसन्द्तक ऑपरे शि भे लनि | \n29 क’ र ाय पु र सँ नििेकक स ृं ग बच्ची ( हमर  पत्नी  ) स ेह ो मुृंबइ  पह ुँनच गेल ीह  | \n 5  मइक’ िसन्द्त अस्पता लसँ  डेर ापर  एलीह  | \n18  क’ पु िः बोिार क कार ण अस् पता लमे  भत ी भे लीह  | \nअस्पत ालमे कय बेर  मलेनर य ाक जाँच भ ेलनि , जाँचमे  मल ेनर य ाक पु नि िै होइ त  छलैक |  24 क’ िसन्द्त \nअस्पत ालस ँ डेरा  एलीह  | \nफेर  बोिार  एलनि , डॉ तटरसँ  स ृंपकव करैत छलह ुँ त कहै त  छलाह , मल ेनर य ा की दिा दे दीनज ए | डॉ तटर \nनलनितमे ई  आदे श िै दैत  छलाह , मु ँह स ँ कहैत छलाह , जाँचमे  िह ीं आ रह ा ह ै ,मगर  मुझे लगत ा ह ै नक \nमल ेनर य ा ह ै , इ सनलए मल ेनर य ा की दिा दे दीन जए |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  स भकें आब अ स् पता लप र निश्वा स िनह  र नह  गेल  छल | \nडॉ तटर आर म्भ मे  कहिे छलाह  मामू ली ऑप र ेशि ह ोग ा , से  स ह ी िै भ ेल | \nकहिे छल ाह  जे मामू ली िचव मे  स भ भ ’ जाएत  स ेह ो गलत  नसद्ध भेल | \nत ें आब जे ओ नििा ज ाँचक आधा र  िेिे म लेनर य ाक दबाइ  द ’ देब’ कहैत  छलाह , ई  सलाह  निश्वसिीय  िै \nलाग ल | \nिोकरी आ अस् पता लक चक्कर मे  जमाए स ेह ो परेशाि भ ’ ग े ल छलाह  | \nह म सभ मु ृंबइ  छोन ड़ देबाक निणवय  ल ेलह ुँ आ  29  मइक’ ि सन्द्तक सृंग ह म दुिू गोटे मु ृं बइ सँ प्रस् िाि \nकय 30 क’ र ाय पु र  पह ुँनच गेल ह ुँ | \nर ाघोपुर  आ म ुृंबइ सँ िस न्द्तक  स माचार  जिबाक लेल स ृंप कव होइ त  र ह ल | \nबोिार  कनह य ोक ’ आनबए ज ा इ त  छलनि | \nर ाय पुर मे 15 जू िक’ डा. गो य लसँ सृंपकव कए ल गेल  | ओहो  मलेनर य ाक दबाइ क प्र य ोग क स लाह  िै देलनि | \n 17 जू ि  क’ य ू नर ि कल्चर टे स् ट नत िार ी पै िोलॉ जीमे भे लनि | \n 21 क’ य ू र ोलोनज स् ट डा .शाह सँ स ृंप कव कएल  गे ल | \nचृंडीग ढ़मे  छलाह  प्रो. गृंग ािृंद झा, ह ुिक जेठ बाल क डा. नििेकािृंद झा पी. जी. आ इ .मे \nछलनिि | ह ुिका सभस ँ स े ह ो सृंप कव करैत रह लह ुँ | गृं गा  बाबू  अनध क काल स माचार  पू छैत रह ैत  छला ह  आ \nप्रगनत क नजज्ञा सा कर ैत  छलाह  | \nडा.साह ेबक स लाह सँ िोर्फ्ल ोत स देल गे लनि | \nबोिार  कम भ ’ क’ फेर  बन ढ जा इ त  छलैक | \nर ाय पु र क डॉ तटर नदलीप झा  आ डा. सृंदीप जैिसँ स ेह ो सृंप कव कए ल गे ल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nडा.सांत् ििा दास ओत’ 1 जुलाइ क’ मल ेनर य ाक लेल जाँच भे लनि | नर पोटव  निग ेनटि एलै | \n11 जुलाई क’ रूपरेल ा एत स -र े नत लनिकमे आइ. िी. य ू .टेस्ट  करा ओल  गेल नि | \nएनह  टे स् टस ँ ई पत ा चलल जे मुृंबइ मे  भे ल ऑ परे शि स फल  िै भे लनि आ जे समस् य ा छलै स े ओनहिा रनह  \nगेल  छै | \nआब एिा नकए भे लै, से निचार  करबा क स मय िनह  र नह  गेल  छल | अस्पत ालक दोि त ान कक ’ नकछु स माधा ि \nिनह  भ ’ सकैत  छल | शीघ्र निकल्पक िोज करबा क छ ल | \n 14  क’ गृंग ा बाबू सँ स ृंपकव  केलह ुँ आ अ नि लम्ब चृंडीग ढ़ जेबाक निणवय  ल ेलह ुँ | ह मरा  ल ाग ल जे निदाि  ल ेल \nचृंडीग ढ़ पह ुँचब आिश्य क अनछ  | \nह म अपि मु ख्य  प्रबृंधक आ िि आृंचनलक प्र बृंधक महो दय कें स भ बात  कहन लय नि, अ िकाश स्िीक त भ’ गेल  \n| मु ख्य  प्रबृंधक आर.ज ी. अग्रि ाल स र  चृंडीगढ़सँ नकछु नदि  पू िव आएल आ क टिी शाि ामे पदस्िान पत प्रबृंधक \nसर दार जीसँ  गप क ’ क’ नक छु अिनध  हेत ु चृंडीगढ़मे  हमरा  स भक आिासक व्य िस् िा करबा   देल नि | \nह म सभ   18 जुलाइ क’ र ाय पु र सँ प्रस् िाि क’ क’ 20 क’ चृंडीग ढ़ पह ुँनच गेल ह ुँ | \nह म सिव प्रिम  आिासपर जाक’ गृंग ा बाबू सँ  भें ट क ेलह ुँ | ह ुिकासँ  भेंट भ ेलाक बाद ह म नचन्द्तामुतत  भ ’ गेल ह ुँ \n| \nओ हमरा सृंगनह  पी.  जी . आ इ . गेलाह  | अपि पु त्र  डा. नििेकािृंद झासँ भेंट कर ौलनि | डॉ तटर सा ह ेब एकटा \nपत्र देल नि य ू र ोलोनज स् ट डॉत टर नसृंहज ीसँ  स ृंपकव करबा क  हेत ु |22 क’ डॉ तटर नसृंहसँ  स ृंपकव भ ेल | ओ स भ \nनर पोटव  देिल नि आ स ह ी निदािक नदशामे उपचार  आरम्भ भ ’ गेल  | \n13 अगस् त क’ िसन्द्त अस्पता लमे  भत ी भे लीह  | \n23  क’ ऑपरेश ि ह ेबाक छ लनि नकन्द्तु स बेरे  103  नडग्री बोिार  रह ब ाक कार ण ओनह  नदि ऑपरेश ि स् िनगत  \nकएल गेल नि | \n3 नसतम्बरक’ ऑपरेश ि भे लन ि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n4 क’ दुप ह र मे  डॉ तटर मृंडल एलाह  त कहलनि ,’समस्य ा का नि दाि हो चुका ह ै |’ \nचृंडीग ढ़ अस् पता लमे  कम-सँ-कम ल ोक सँ काज  चल ाब ’ च ाह ैत  छलह ुँ | त ें नकिको एबा क ल ेल िनह  कहैत \nछन लय नि, त िानप नदल् लीसँ  हमर भानग ि पिि आ अमि बेर ा -बेरी चृंडीगढ़ पह ुँनच ह मरा  सबह क  सह ाय त ा  केलनि \n| \nहम  26  नसतम्बरक’ एसगर  चृंडीगढ़सँ प्रस् िाि कय 28  क’ र ाय पु र  पह ुँचल ह ुँ | \n 7  अतटूबर  क ’ िसन्द्त आ ह ुिक माए  र ेिसँ अमिक स ृं ग चृंडीगढ़स ँ नदल्ली गेल ीह  आ 13  क’ पिि स ृंगे \nनदल् लीसँ  राय पु र  पह ुँचैत  गेल ीह  | \nडॉ तटर साह ेबक स लाह क अिुस ार  हम सभ फेर  एक बे र  चे क कर य बाक ह ेत ु  24 ििम्बरक’ पी जी  आइ \nचृंडीग ढ़ गेल ह ुँ, 25 क’ डॉ तटर  साह ेबसँ स ृंपकव  कएल  गेल, आइ िी य ू  टे स् ट भ ेलनि | नर पोटव क अिुस ार  दुिू \nनकडिीक फृंतशि िामवल छल नि | \n27 क’ पी जी  आइमे डॉ तटर  मृंडल 6 मास नप्रगिेंस ी र ोकबाक आ िीक डॉ तटरक दे ि -र ेिमे बच्चाक जन्द्म \nसुनिनि त  करबा क स लाह  दैत  राय पु र  घुर बाक अिुमनत  देलनिि  | \nहम 29 क’ एसगर  राय पु र  पह ुँनच गेल ह ुँ | \nबसन्द्त माएक सृंग नदल्लीमे  दू-त ीि नदि सच्चीक  (ह मर बनह ि) ओत ’ आ करीब एक मास  ह मर अिुज \nललिज ीक डेरा पर र ह लीह | 20 नदसम् बर  क’ ललिज ीक पु त्र क जन्द्म भेलनि | \nनििेक(पु त्र ) 22 क’ भोपालस ँ नदल् ली गेलाह  आ  2005 मे  2 जििर ीक’ माए आ बनह िक   सृंग र ाय पु र  पह ुँचल ाह  | \nिसन्द्त ज ान ह  स मस्य ासँ  गत  आठ म ासस ँ पीनड़ त  छलीह  ओनह सँ मुनत त  भे टल नि | \nबोिार  एिाइ  बृंद भ’ गेल नि आ बहुत जल् दी सामान्द्य  स्ि ा स् ् य  प्राप्त  क’ लेलनि | \nअपि दुि ल ोककें  बड़ भार ी लगैत  छैक , लोक सोचैत अनछ ई  दुि हमर े   नकएक भे ल , मु दा ज िि अिकर  \nदुि ल ोक देिैत  अनछ  ति ि अपि दुि छोट ल ाग ’ ल गैत छै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मर सबह क दु ि एहेि छल जकर निदा ि भे ल , मु दा क त ेक पनर नचत  ल ोकक स ृंग एह ेि दुघव टिा भे लनि जे \nककरो  नकछु कर बाक अिस र े िनह  भेटल ै | \nर ाय पु र क क्षे त्र ीय  प्रबन्द्धक अ पि पत्नी क हड्डी स म्बन्द् धी  र ोग क इलाज ह ेत ु भेलू र  गेल  छलाह, अस्पत ालक \nिर ृंडापर पत्नीकें व्हील चेय र सँ िीचाँ िस ैत  देनि ह ुिक ह्र दय  गनत  बृंद भ’ गेल नि, िनह  बनच स कल ा ह \n(30.5.2003)| पु त्र  मेनडकल मे  पढ ैत  छलनिि , एकटा बेटी कु मानर  छलनिि | \nआृंचनलक काय ालयमे  चपर ासी छलाह   मोह ि य ाद ि | एक नदि  ऑनफस  िै एलाह, पता  चल ल बीमार  भ ’ क’ \nअस्पत ाल गेल छनि | दोसर नदि पता  चल ल िै बँचल ाह ( 13.08.2005)|घरमे पत्नी  आ अ बोध  बच्चा सभ \nछलनि | \nआृंचनलक काय ालयमे  एकटा अनधकार ी छलाह  ल ाल म ोह ि  पटे ल | िीक कनि छलाह ,नचत्र कार  छलाह,ह मर नप्रय \nनमत्र  छलाह  | नभल ाइ मे  आिास छलनि , ओतन ह सँ मोटर  स ाइ नकलस ँ राय पु र  अबैत छलाह  आ स ाँझमे नभ लाइ  \nघु नर  जा इ त  छला ह  | एक स ाँ झ एकटा बस क चप ेट मे  आन ब गेल ाह , िनह  बाँ नच सकल ाह  | \nह मर साढूक छो ट भ ाए उदय  चन्द्र झा रांचीमे  डी. एस.पी.  छलनिि | एकटा आक्रोनशत भीड़कें श ान्द्त  करबा क \nप्रया समे  गेल  छलाह  | तय ो पािर  चल ा देल कनि , मािमे लगलनि, िनह  बाँ नच सकल ाह  | \n 26  नदसम् बर (2004)क’ सबे र े 6.30  बजे नह न्द्द महा साग र मे  नििा शकार ी भूकृंप एल ै | एनह सँ उठल  तू फािी  \nलह नर क कार ण द नक्षण पूिव एनशय ाक भार त  स नह त  आठट ा देश मे  तबाह ी मनच गेल ै | सोलह ह जार सँ बेसी लोक \nमनर  गेल ाह   आ हज ा र ो लापत ा भ ’ गेल ाह  | 40 फीट तक ऊ ँच स मु री ल ह नर  750  नकलोमीटर प्रनत घृंटाक \nर फ़्त ार सँ तटीय  श ह र मे  घुनस गेलै | \nजान ह  स मयमे  हम सभ कोिो  किमे  रह ैत  छी , ओही  स मय कतेक ल ोक के ह ेि-केह ेि किमे रह ैत  अनछ  तकर \nपता  कहाँ चनल पबैत छै | नकछु पत ा चनलतो  छै त  ओह िे ल ोकक नज िकासँ  कोिो स म्बन्द् ध र ह ैत  छैक | \nनकछु ल ोकक नस् िनत क पत ा अिबार  आनदसँ चल ैत  छैक | बह ुत  ल ोकक दुनदविक निषयमे कमे ल ोकक ें पत ा \nचनल पबैत छैक | \n  \n  \nसपता-न िपता क कि ा आ िस न्द्तक  जी ि ि :  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमाएकें सपता-निपत ाक किा कहैत  स ुििे नछय नि | \nकिा कहैत -कहैत  कतेक बे र  किैत  छलीह  | \nसुिनिह ान र  स बह क स ेह ो एह िे  हाल रह ै छलनि | \nर ाज ा-र ािीक जीििमे  हषव-निषाद-ह षव, सुि-दुि-सुि, सम्म ा ि-अपमाि-सम्म ािक किा अनछ | \nकिा कहै िाली किाक अन्द् त मे  ईह ो कह ैत  छ नि जे रा जा -र ािीक ज ीििमे  जे  आरम्भ मे  आ अ न्द्तम े भे लनि स े \nसभकें होइ  आ जेहेि बीचमे  भे लनि तेह ेि ककरो  िनह  हो इ  | \nकिा ई कह ैत  अनछ  जे दु नदविमे  अपिो लोक स भ सृंग छो नड़  दैत  छैक | मु दा ह मरा  ल गैत अनछ  जे दु नदविसँ \nनिकल बामे अपि आत् मबल क  स ृंग  बह ुत  लोकक  स् िेह,शु भकामिा,सह य ोग  आ आशीिा दक आिश्य कता ह ोइत  \nछैक | \nमु ृंबइ मे  एक रा नत  हमरा  स भकें किा गेल, बोिार  कम ह ोइ त े िे छलै , भे ल जे बे टी आब िै बाँ चत | जमाए \nसेह ो काि ’ लगलाह, मु दा फे र  िैह  हमरा  स भकें भर ोस दे लनि , ई  स भ नकए किैत छनि , ह म नह िका मर ’ िै \nदेबनि चाह े जे िचव होइ  | जमाएक बात सँ बल  त भेटल , मु दा नचन्द्त ाक बात  छल जे  जिि ऑपरेश ि भे लाक \nबादो  बोिार  अनबत े छै आ डॉ तटरकें सेह ो िन ह  बुझा र ह ल छनि   त िि ठीक ह ेत ै  क ोिा,ओनह  रान त  दू बेर  \nस् पोंनज ृंगक बाद बोि ार  कम भेलापर  िूि चढ़’ लगलै  | ओनह  रान त  हम सभ अस्पत ा लेमे  रह लह ुँ , ओझाज ीक \nदू टा स ृंगी  स ेह ो अस्पता लमे  र नह  हमर ा सभ कें स ह य ोग  करैत रह लाह  | \nओझाज ी नद िमे ऑ नफस आ र ान त मे  अस् पता लमे  रह ैत  छला ह  | पाइ  स ेह ो बह ुत  िचव  भे लनि | चृंडीग ढ़ जेबाक \nनिणवय  ल ेलह ुँ त बीस हजार  रुपैय ा पठा देलनि | नकछु अिनध क बाद फे र  पन्द्रह  हजार पठा देलनि | अनधक \nकाल सृंपकव करैत  हाल- समाचार  पुछैत रह ैत  छलाह  | \n र ाघोपुर सँ स मनध , समनधि, िसन्द्तक ििन द-ििदोनस स भ सेह ो सृंप कव करैत रह ैत  छलाह  | समनध-समनधि बाबा \nधा मक कबु ला से ह ो के लनि | \nह मर मानझल भाए ल लिज ी नदल्लीमे  आजादपु र  मृंडीमे  एक टा स ाध ार ण िोकर ी कर ैत  छ लाह  | छओ बरिक \nएकटा कन्द्य ा आ पत्नी  स ृंग र ह ैत  छलाह  | पत्नीकें सेह ो म दनत क आिश्य क त ा छलनि, त ान ह  ल ेल माए आनब गेल   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nछलनिि | ललिज ी  शार ीन र क रूपस ँ  मदनत  कर’ चाह ैत  छलाह, मु दा ह म बुझै त  छनलऐक जे ओ म दनत  \nकरबाक नस् िन त मे  िनह  छलाह | फोिपर  स माचार सँ अिगत  करबैत र ह ैत  छनलय नि | \nसभस ँ छोट भाए रत िज ीक जीिि अस् त -व्य स् त  भ’ गेल  छलनि | नििा ह  क’क’ पत्नी क स ृंग नदल्लीमे  जी िि-\nय ापि कर ’ चाह ैत  छलाह  | नफनजतससँ एम.एस.सी.  आ ब ी.  एड. के िे छल ाह  | माएक िामपर एकटा कोनचृंग  \nसेण्टर िोलिे छल ाह  | एक बेर  रस् त ामे नकछु   बदमास सभ नकछु टाका छीन ि लेल कनि | एक नदि नपय ासल मे  \nकोिो  फोटोकॉ पीबला दोका िप र  धोिासँ  कोिो तेह ेि चीज  नपय ा गेलनि जे अस् पता लमे  नकछु नदि भत ी ह ुअ ’ \nपड़लनि | एनह  स भस ँ उब र लाह  त पत्नी  ख़तम भ ’ गेल निि | नदल् लीसँ  मोह  भृंग भ’ गेल नि | नकछु मास हमरा \nसबह क स ृंग र ाय पु र मे  रनह  बा दमे  गाम ध ’ ले लनि | अपिे सँ भािस-भात करैत जी िि -य ापि लेल नशक्षकक \nिोकरीक प्रय ासमे ल ान ग गेल छलाह  | बादमे दोसर  ठाम न ििाह  भेलनि , ओहो  पत्नी  छत परसँ  िनस पड़लनिि | \nअपि दुिस ँ  उबर लाह  त ि सन्द्तक दुिक जाि कार ी प्राप्त भे लापर  श ार ीन र क रूपसँ मदनत  करबा क इच्छा प्रगट \nकेलनि | ह म ह ुिका अपिनह  ल क्ष्य नदस स नक्रय  रह’ कहनलयनि | ओहो  स भ  अनधक काल ह मरा सभ  ले ल \nनचनन्द्तत र ह ैत  छलाह, िसन्द्त स् िस् ि भ’ जान ि ता न ह  ल ेल दुगा  मह र ािीसँ   कबुला केिे  छलाह  | \nह मर मा मा पटिामे िोकर ी कर ैत  छलाह , अपिे तीिटा पु त्र-पु त्र ीक पढ़ ाइ क िचवमे  पर े शाि रह ैत  छलाह , त िानप \nजेिा-त ेिा पन्द्रह  हजा र  रुपैय ा  पठा देलनि | फोिसँ  ल गा त ार  स ृंपकव रिैत  श ुभकामिा, सह य ोग  आ आशीिा द \nप्रे नषत  करैत रह लाह  | \nपटिासँ स ाढ़ू, जेठ स ान र , ह ुिक पुत्र,पु त ोह ु स भ गो टे  स ेह ो  सृंपकव करैत रह ैत  छलाह  | \nलदार ीसँ  हमर ससुर , सार  ,सर ह ोन ज,ह ुिक पुत्र-पु त्र ी सभ क श ुभकामिा प्राप्त  होइ त  र ह ैत  छल | \nप्रो. गृंग ा बाबू  अपि बैं कक ए. टी. एम. काडव द ’ देल नि, पासिडव कनह  देलनि | \nओ अ पि आ अपि प ुत्र  डा. नििेकािृंद झाक प्र त् य क्ष आ अप्रत्य क्ष स ह ाय त ासँ  निर ृंतर  ह मर आत् मबल  बढ बैत \nर ह लाह  | य ू र ोलोन जस् ट डा. न सृंह  आ डा.मृंडल द्वार ा  निशे ष ध्य ाि रिबय बामे स दैब ह ुिक स ह य ोग  प्राप्त  ह ोइ त  \nर ह ल | ओ स भ नदि अस् पत ाल आनब िसन्द्तकें देनि जाइ त  छलाह , नस् िनत क स मीक्षा करैत  छलाह  आ \nिसन्द्तक मिोबल बढ बैत र ह ैत  छलाह  | ह ुिक पुत्र  डा.  न ििेकािृंद झा एिि निश्व प्रनसद्द नकडिी र ोग  निशे षग्य  \nछन िि | ह मर सबह क स ौभाग् य  अनछ  जे हुिका लोकनिक   स् िेह, सह ाय त ा आ श ुभकामिा स दैि ह मरा  स भकें \nभे टै त  रह ल अनछ  आ एििहुँ भेटै त  अनछ  |   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मर आृंचनलक प्र बृंधक महो दय  स ेह ो आिश्य कत ािुसार  अिकाश स्िीक त कर बामे उदार त ा देिौलनि | कहिे \nछलाह, बेट ी ठीक ह ो ज ाय  त भी आिा , य ह ाँ हम देि ल ें गे | ओ उदार त ा िन ह  देिौिे  रनह त नि त  \nमु ृंबइ मे 52 नदि आ चृंडीगढ़मे 72  नदि अिकाशमे  रह ब स ृं भि िनह  होइत  |  \nआृंचनलक काय ालयमे  एकटा नलनपक छलीह  प्रनत भा, ह ुिका  भेलनि जे हमर  बेटीक नस् िनत  असामान्द्य  छनि , त \nह मरा  फोि केलनि , ‘ सर  बेटी को बचािे के नलए आपको  पैसे की जरूर त  हो त ो मुझे कनह ए | ’ ह म प्रनतभाकें  \nधन्द्य िाद देनलय नि, मु दा ह मरा  हुिक आनिवक स ह य ोग क आिश्य कता ि नह  पडल | \nआृंचनलक काय ालयमे  हमर मुख्य  प्रबन्द्धक आर . ज ी.  अग्र िाल स र  कटिी श ािाक प्र बृं धककें कनह क’ चृंडीग ढ़मे  \nह मर आिासक व्य िस् िा सुनि नि त  करा  देिे छल ाह  | \nसेन्द्रल बैंक ऑफ़ इृंन डय ा,चृंडीग ढ़ श ािाक िनर ि प्रबृंधक नकछु नदि ल ेल एक कोठल ी क आिास उपलब्ध \nकरबामे स ह य ोग  के लनि | \nमधुबिीसँ मोद िा र ाय ण झाज ी  स ेह ो सम् पक व के िे  छलाह  | \nएनह  तर ह ें प्रत् य क्ष अििा अप्र त् य क्ष रूपसँ बहुत   गो टे क स् िेह, सह ाय त ा आ श ुभकामिा प्राप्त  भेल | एनह सँ स पता -\nनिपत ाक किाक ओ स न्द्दे श जे दुनदविमे  अपिो लोक सभ  दूर ी बिा  ल ैत  छैक , ह मरा  सह ी िन ह  ल गैत अनछ  | \nह मरा  ल गैत अनछ  जे ओनह  किाक अनभप्राय  ई भ ’ सकै त  अनछ  जे यनद ए ह िो नस् ि न त  जी ििमे आबय त \nनिर ाश िनह  ह ेबाक चाह ी , अपि कमवमे  लाग ल रह ी आ िीक नदिक आशा आ प्रत ीक्षा करी  | \nबच्चि जी क एकटा गीत  छन ि , ‘ सािी, साि ि देगा दुि भ ी |’ \nनचन्द्तक ल ोकनिक एनह  क् य क हम स मिवि करैत  छी ज े जिि एकटा कोिो  रस् त ा   बन्द्द ह ोइ त  छैक त \nअनस् त त् ि को िो दोसर  र स् त ा िोनल दैत  छैक | \nिसन्द्तक इ लाज  हेत ु एम.जी. एम. ह ॉ न स् पटलक चु िािक निणव य  गलत  नसद्ध भेल , मु दा पी. ज ी. आइ. चृंड ीग ढ़ \nजेबाक निणवय  एकदम सह ी नसद्ध भ े ल | \nिसन्द्तक नदि घुर लनि | \nमाए सृंगे 6.5.2005 क’ गा म  पह ुँचल ीह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसिा लाि महा देिक पू जाक आय ोज ि  22.03.2005 क’ पूणव भ ेल | \nर त िज ी जे कबु ला केिे छल ा ह  स े पू णव कए ल गेल  | \nमु म्बइसँ ओझाजी गाम गेल ाह  आ िस न्द्तकें सृंग िेिे 14.05.2005 क’ मु ृंबइ  पह ुँचल ाह  | \nओही  स ाल  15 अतटूबर क’ र ाय पु र मे  दुिू  गोटे कें प्र सन्न  देि नलयनि त हषव  भेल | \nदीय ाबा त ीक प्रात 2 ििम्बरक’ नभल ाइ सँ िीणा आ नमश्रजीक स ृंग अश ोक बाबू (हमर  जेठ साढ़ूक छो ट प ुत्र ) पत्नी \nिीलम आ पुत्र  अमिक सृंग डेरापर  एलाह  | \n5 ििम्बरक’ ओझाज ी मुम्बइ गेल ाह  | नििेक भोपाल गेलाह  | \nह म र  स ान ह न त् य क गन त निन ध  : \nह मर सान ह न त् य क गन त निन ध र ा य पु र मे  बहुत  स ीन मत र ह ल | \nर ाध ाक ष्ण बाबू  ओत ’ 3  फरबर ी 2002   क’ ‘ नमनिलाय त ि’ गो िीमे भाग  लेलह ुँ  | \nमै निलीमे एकटा गीत  नलिल ह ुँ जे ‘नमनिलाय त ि’ पनत्र कामे छपल  | \n20.09.2003 क’ प्रगनत शील ल ेिक सृं घक स भाक उदघ ाटि डा.िामिर  नसृंह द्वा र ा भे ल छलै | ह म उपनस् ित \nभे ल रह ी | \nआदरणीय  िामिर ज ीक दू  पाँत ी  मोि अनछ : \n‘भाईचार ा का त ो म त लब य े ि होिा चान ह ए  \nह म उन्द्हें भाई  कहें और  िे चार ा मुझे |’ \n21 क’ सेह ो कोिो सन्द् दभव मे  कहिे छल ाह  :  \n‘ सब हमार े चाह िे िाल े हैं , मे र ा कोई  िह ीं \n मैं  रह  रह ा ह ू ँ  देश  में  उदू व की  तरह  |’  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n30.01.2005 क’ शोभाकान्द् त  बाबू  ओत’मै निली नदिस म िाओल  गेल ै | \nस र य ू कांत  बाबू  मुख्य  अन त नि  आ जीिेन्द्र  िाि ठाकुर  अध्य क्ष छलाह  | \nप्रो. अरुण कुमार  झा ,शोभाकान्द्त  बाबू  आ हम काव्य -पाठमे  भाग  ल ेलह ुँ | \nह म प्रस्त ुत  के िे रह ी ग ीत  :  \n घरेकें  मनन्द्दर  बिाउ \n  \nबिाउ ह े य ै कनिय ाँ  \nघरेकें  मनन्द्दर  बिाउ | \n       कििहु घर  अन्द्हा र  र ह्य िनह \n       अिण्ड ज्योन त  प्रेमक जर ाउ | \nगमकय  भनर  घर -आङि गम -गम \nबात ेकें बेली बिा उ | \n        ह ो नसिेह मिमे  स भ जि लय  \n        आस क अनछ जल चढ़ ा उ | \nधू प-दीप-िैिे द्य  हो करुणा \nसेिाकें पूज ा बिा उ | \n        सासु-ससुर  छनि देिी -देिता \n        श्रद्धासँ  मािा झुकाउ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nअध्यक्ष जी उद्ग ार  व् य त त  के लनि जे एनह  गीत क एक ह जार  प्रनत  छपाक ’ बेट ीक नद्वर ाग मि काल  देबाक ह ेत ु \nर ािक व्य िस् िा कएल जा एत  | \n 13 फरबर ी 2005 क’ सर स् ित ी पूजाक अिस र पर शोभाकान्द्त  बाबू क ओत ’ ह म दुिू गो टे  गेल ह ुँ | ह म आ \nशोभाकान्द्त  बाबू  कनित ा पढ़ लह ुँ, इ ृंरकान्द्त  जी  गी त  गौलनि | \n16 क’िेता जी सु भाष स्टे नडय ममे आयोन जत  पुस् त क मेलाक उदघाटिमे  ल ेनिका त सली मा िसर ीिसँ अृंग्रेजीमे \nह ुिक भाषणक बाद  ह ुिक बृंगला कनित ा आ ओकर नह न्द्द ी अिुिाद सुिलह ुँ | \n18 जुलाइ क’ प्रफुल्लजी स पन र िार  एलाह  आ त ीिटा पोिी  देलनि जे दरभृंगासँ अििे छलाह  :  \nकेदार  िाि चौधर ी नलनि त ‘ चमे ली र ािी ’ आ स ोमदेिजी न लनित  ‘सह समु िी चौकपर ’ और   ‘सोम  पदािली’  | \nिीक ल ाग ल |  ‘ चमे ली र ािी ’पर समीक्षा  नलिल ह ुँ आ प्र फुल्लजीक माध्य मस ँ ल ेिक कें पठौन लय नि | \nह ुिकासँ 3.9.2005क’ फोिपर  गप स ेह ो भे ल | ओ हमर स मीक्षा पनढ़क ’ आ सू निक ’ कहलनि, ‘ ह मरा  पुर स् का र  \nभे नट गेल  |’ \nजग न्न ाि धा मक दश वि  : \n8  जुलाइ 2005 क’ करीब 34 बर िक बाद प्राचीक श ब्द सुिलह ुँ |काठमांडू मे  एकटा गीत क पोिी (गी त क \nफुलिार ी)मे  हमर गीत  स भ दे िल नि |बड़ौ दामे रह ै जा इ  छ नि | \nइ ृंनज नि य र  पनत  अन धक काल निदेश मे  रह ैत  छनिि | ह ुि क प्र िम नििाह क एकटा बालक आइ  आइ टी क ’क’ \nनह न्द्दु स् त ाि ल ीि र मे  नशकाग ोमे छन िि, अनििान ह त  छनिि | इ ृंनज नि य र  कल् य ाणी नििा न ह त  छनिि | \nनकछु नदिक बाद ह ुिक पनत झाज ीसँ  स ेह ो गप भे ल | \nपूिव निधान र त  का य वक्रमक अिुस ार  प्राची 17.09.2005 क’ 12.15 बजे राय पु र  जृंत शिप र  उत र लीह  | सृंगक \nय ात्र ी सभ  स ामाि उत ान र  देलकनि | \nकपार पर नत्र पु ण्ड चािि, बाँनह मे  रुराक्ष,केसनर य ा र ृंगक िस् त्र मे  िीक लगलीह  प्राची |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nदू  पुत्र ी आ एक पुत्र क माए प्राची , भगिािक भनतत क रृंग मे  रृंगल प्राची | \nजेठ पुत्र ी िन न्द्दिी निशािापत िममे  कोिो बैंकमे काज करै त  छनिि | र ाय पु र सँ पुर ी ह ो इ त  निशािापतिम \nजेबाक छन ि | \nआठटा ज्योन त नलव ृंग दशवि भ’ गेल  छनि  | कििो अयो ध्य ा, कनह य ो िी लकृंठ घु मै त  रह ैत  छनि | \nमै निली से ह ो स् टे शि गे ल छ लीह  | \nबड़ी  रान त  धनर  स भ गो टे  गपमे बाझल र ह लह ुँ | \n4 बजे भोर े उनठ स् िाि आनद  कए पू जापर  बैनस गेलीह  | \nर नि नदि  र ह ै | 10 बजेसँ हुि क पुत्र ी र ान गिीक भर त  िाट् य मक काय वक्रम सी डी  प्लेय र क स ह ाय त ासँ  देिै \nगेल ह ुँ | \nप्राचीक स ृंगमे बड़का झो ड़ा  छलनि जा नह मे  पू जा-पाठक ब ह ुत  स ामािक स ृंग एकटा ह र मु निय ाँ स ेह ो छलनि , \nओनह पर गीत  गा नब क ’ सेह ो सु िौलनि | \nदोसर नदि मौिमे रह लीह  भन र  नदि | ऑनफसस ँ एलह ुँ त कर बाद साँझमे बाज ब श ुरू  के लनि आ  2.30 बजे \nर ान त  ध नर  गप हो इ त े र ह ल | \n20क’ स् िाि कए पू जा पर छलीह  त हमर ो सभ कें अपि  पुर ी य ात्र ामे सृंग चलबाक आग्रह  के लनि | \nनदव्य त ाक त ेह ेि आकषवण प्राच ीमे निद्य माि छलनि जे नकछुए घृंट ामे आकष वणक के न्द्र भ’ गेल  छलीह  | एकटा \nपत्रकार  स ेह ो आनबक ’ साक्षात् कार  आ फोटो लेलकनि | \nह मरा  डी. जी. एम. साह ेब धम त र ी शािा कोिो का जसँ नकछु नदि लेल जेबाक हेत ु क ह िे छल ाह , ह म प्राचीकें \nकहनलयनि जे हमर ा दोसर ठ ाम ऑ नफसक काज सँ जेबाक  अनछ  | \nप्राची कहलनि,अहाँ फोि कनर य ौ , छुट्ट ी भेनट जा एत  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म िनर ि प्रबृंधक,कानमव ककें  फोि केनलयनि, ओ कह लनि अह ाँ जा  स कैत  छी ,ह म कोनशश करब ज े अह ाँकें \nधमत र ी िै जाए पड़ए | ह मरा  जे काज  असृंभि लगैत छ ल स े एत े आ साि कोिा भ ’ गेल ै, पता  िनह  | एनह मे  \nप्राचीक पू जा-पाठक अििा निचा र -त र ृंगक क त ेक योग दाि  छल स े िनह  बूनझ स कल ह ुँ  | \nर ेिमे आरक्षण िै  भे ल | \nप्राची कहलनि,कोिो  बा त  िै , ह मर एकटा नटकट अनछ , र ेिमे जग ह  भेनट जा एत  | ह म सभ ह ुिका आग्रह पर \nर ेिमे चनढ़ त गेल ह ुँ , मु दा डर  रह्य जे बिव िै भेटत त  कोिा जा एब | मु दा प्राचीक  भेष-भूषाक कमाल  छल  \nजे नबिा कोिो पूिव त ैय ारीके  हम सभ  आरामसँ प ुर ी पहुँनच  गेल ह ुँ | \nपूर ीसँ  पनह िे एकट ा पृंडाज ीसँ  गपक’क’ प्राची ओत’र ह बाक, आरत ी देिबाक , दशवि, प्रस ाद,नबिा प्य ाज-लह सुिके \nभोजि आनदक   व्य िस् िा सुनि नि त  क’ लेलनि | \nिर ेन्द्र कोिा ल ग स् िनस्त क ल ॉ जमे  रह बाक व्य ि स् िा भेल | \nदोसर नदि बससँ कए ठाम घूमै गेल ह ुँ  | \nत ेसर  नदि भोर े  उनठ स्िाि आनदक बाद मनन्द्दर ज ाक ’ आरत ी देिलह ुँ ,लगसँ  जग न्न ाि भगिा ि,सुभर ा मात ा आ \nबल्रर ामजीक दशवि भे ल | \n9.30 बजे िीलांचल  एतसप्रे स सँ िु र दा स् टे शि गेल ह ु ँ | \nमठ होटलमे  नबिा  प्य ाज - लह सुिक भोज ि िीक ल ाग ल |  बच्ची ओनह  नदि िीर ा िा क ’ र ह लीह  | 8  बजे \nर ान त मे  प्राची निशािापतिम लेल र ेि पकड़लनि | ह म सभ नबलासपु र  बल ा गाड़ ी पकनड़  24  क’ र ाय पु र  पह ुनच \nगेल ह ुँ | \nह म त  एक बे र  पुर ी गेल रह ी , बच्ची िै गेल छलीह  | भनरसक हुिके ल ेल  इ य ात्र ाक  अकस्मात  आयोज ि भे ल \n| अनस् त त् िक ल ेल कििो कोिो आयोज ि अस ृंभि िनह  छैक | \nप्राची कहिे छलीह  आब अ ह ाँ अपि पुत्र  आ दोसर  पुत्र ीक  नििाह क नचन्द्त ा छ ोन ड़ न द य ’ नकन्द्तु स े कहाँ भ ेल | \nबादमे चानर -पाँ च बरि पनह िे स ेह ो सृंप कव क ेिे रह नि ,मु दा त कर बाद कए बरिस ँ   सृंपकव िनह  अनछ  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकी पता  कोि नस् िन त मे  छनि प्राची , कोिा  छनिि झाज ी आ स भ नध य ा -पूत ा | \nिीकक आश ा कर बाक चाह ी | \nआश ा कर ैत  छी सभ  गोटे  जत ’ छनि, िीके छनि,जनह य ा भे टती ह , प्रस न्न  देिबनि | \n र ाय पु र सँ जबलपुर  : \nर ाय पु र मे  चानर  बरि आ आृंच नलक काय ालयमे  ल गभग त ीि बरि भ ’ गेल  छल | ह मर स् िािा न्द्त र णक स मय \nआनब गेल  छल | ह मरा  जब लपु र मे  नम लौिीग ृंज श ािा अििा अग्रणी बैंक काय ालय दुिू मे  एकटा चुिबाक छल \n| \nशािाक काज क अिुभ ि त भेल छल , अग्रणी बैंक अनध कार ीक काज क व्य ािह ान र क अिुभि िनह  छल | \nएकटामे  श ािाक जमा -अनग्रम-लाभक ल क्ष्यक पून त व स ुनिनि त  करबा क काज  दोसर मे  िान षव क स ाि य ोज िा तैय ार  \nकरब, नज लास्त र ी य  स मीक्षा बैसक स बह क आय ोज ि करब , प्रिण्ड स् त र ी य  बैसक स भम े भाग  ल ेब , सभ बैंक \nआ नजला कलेतटरक बीच समन्द्िय  स ुनिनि त  करैत निन भन्न य ोज िा अृं त गवत नज लाक  ल क्ष्य प्रानप्त मे  बाधा दू र  \nकरबाय  ल क्ष्य प्रानप्त  स ुनिनि त  करब आनद काय व | \nसृंय ोग सँ जबलपुर  अग्रणी बैं क प्र बृंधकक निरु द्ध जबलपु र क बहुत गोटे क नशकाय त क प्रनत आृंचनल क काय ालयमे  \nआएल छल स े द े नि ह मरा  ई अिुमाि भेल जे  जबलपुर मे  ई पद झृंझनटया अनछ | आृंचनलक काय ालयमे  एकटा \nपूिव पनर नचत  अनध कार ी छलाह नमश्र जी  | ओ कह लनि जे एक शािाको अपिे नहसाब से चल ािा आसाि होग ा , \nनज ले के  स भी ब ैंकों का सृंय ोज ि जबलपु र मे  कनठि होग ा  | ह मरा  हुिक स लाह  ठीक  ल ाग ल | ह म नमलौिीग ृंज \nशािाक िनर ि प्रबृंधकक पद  चु नि  लेलह ुँ  | ई  पद कतेक झृंझनटय ा नसद्ध हएत  स े त  बहुत  बादमे पत ा चलल \n| \nजबलपु र  नस् ित  नमलौिीग ृंज शािामे 24.11.2005 क’ िनर ि प्रबृंधकक पद भार ग्रह ण करबा क ल ेल आृंचनल क \nकाय ालयसँ भार मु तत  भेलह ुँ | \nएनह  अिनध मे  िस न्द्त एम.न लब.क’ िेिे छलीह, मै निली बी. एस.सी.क’क’ पी.ज ी. डी.सी.ए.  के लनि, एम. बी. ए. \nकरबाक त ैय ारी क ’ र ह ल छ लीह  | \nनििेक भोपालक एि आर  आ इ  इृंन स् टट् य ू टस ँ कृंप्य ू टर साइ ृंसमे  इृंज ीन िय नर ृं ग केलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनध य ा-पूत ाक  नशक्षाक लेल त  हमर सनक्रय त ा र ह ल नकन्द्तु  आत्मनिभव र त ाक लेल स ेह ो आरम्भ सँ ध्याि रिबाक \nनदशामे  हम उनचत व्य िस् िा िनह  स ुनिनि त  क ’ सकल ह ुँ, एकर  पनर णाम नधय ा -पूत ाकें भोग’ पड़लै | \nह मरा  ल गैत अनछ , ह म जे क ’ सकल ह ुँ  स े हमर सीमा छल | \nसभकें आ ँनिसँ  द ेिैत  नछऐक हमरा  ई ह ो एकटा उपल नब्ध लगैत  अनछ , ओनह सँ बेशी ज े  नकछु दे िैत  छी त करा \nअनस् त त् िक प्र साद बुझैत  छी |    \nपटिा /  14.02.2022 \n(क्रमशः) \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nलजकोट र \n-३ ७- \nह मरा नदल् ली अएल ा कैक साल भए गेल । एनह बीच समयक  चक्र कतएसँ कतए पहुँनच गेल । एकट ाामामुल ी \nमजदू र सँ हम सुव्य िनस् ित कार िािा क मानलक भए गेल छी। कतेको लोककेँ ह मरा ओनह ठाम िौकरी भे टल छैक।अपि ती\nि महला मकाि अनछ। नदल् लीमे समाज तँ िनह छैक मु दा पनर नच त लोकक बीचमे ह मर \nधाि अनछ। अपि समाज सृंस् िाक गन त निन धमे सेह ो हम सनक्रय छी। सभ नकछु भे ल मु दा  ह म र नग र ह स् त ी \nअििो अधुर ा अनछ। कतेको बेर लत ा अपिा नदसस ँ प्रया स के लीह । मु दा ह मरा आगा बढ़बाक साह स िनह भे ल। ओ की-\nकी सोचैत र ह लीह, की-\nकी कहैत र ह लीह । ह ुिका नह साबे हम बड़ लजकोटर छी। महा िगर मे रहै जोग र िनह छी। मु दा हम जे छी, से छी। त कर \nकी कए सकैत छी? । सत् य पु छै त छी तँ एत ेक नदि धनर पनर नचत र नह त ह ुँ हम लत ाकेँ नचनन्द्ह िनह पानब रहल छी। पता िनह \nओ ह मरा बार ेमे की सोचैत छनि?मु दा ह ुिका ह मरा प्रनत एकटा आकषवण छनि से तँ बह ुत नदिसँ बुझा रहल अनछ। से त न ह ओ\n छलनि जिि हम एकटा मामु ली मजदू र छलहुँ। मु दा ई महा िगर निक। कैक बेर कैक  गो टे  ई  बात कनह चुकल छन ि। \nककरो सृंगे किी काल ह ँनस-\nबान ज लेब दोसर बात छैक मु दा न बआह कए जीिि भनर र ह बामे बह ुत सोचबाक काज छैक। लोक कोिो अपिे लेल िनह जीबै\nत अनछ। समाजक मयादक सम्म ाि करए पड़ैत छैक, करबाक चाह ी िनह तँ कानल्ह जा कए ह मर सभक धी य ा-\nपूत ा कतए ठाढ़ ह ोएत? त त बे  िनह, लत ाकेँ सभ नदि सृंपन्नत ामे र ह बाक आभ्य ास छन ि। हम सभ न दि सृंघषेम े र ह लह ुँ। माि\nलह ुँ जे आब ह मरो ह ालत बह ुत बदनल गेल मु दा त ैँ की? इ एह सभ मोिमे घु म ैत र ह ैत छल। हम ई बात लत ाकेँ कैक बेर \nकहबो कनर अनि मु दा ओ त करा बुझबाक प्रया स िनह करनि, ह ँन स कए टानर देनि। \nऐमहर लत ाक कार बार सभ बढ़लनि। अपिो एम.बी.ए. कए गेल ीह । निदेश ी कृंपिीसँ बह ुत िीक पै केजपर िौकरी \nसेह ो भे नट गेल नि। ई गप्प ओ ह मरा अपिे िनह कहलीह, कोिो आिे माध्य मस ँ पता लाग ल। साइ त जान ि एक िनह कहिे ह ेत ी\nह जे ई बात बुनझ कए हम ह ुिकासँ आओर कन्नी िे कानट ली। एन ह बात क अनिआस ह ुिका छलनिह ेँ आ से कोिो बह ुत गल\nत िनह र ह नि । \nएक नदि एनह िा हम अपि मकािक छत पर पड़ल छलहुँ नक घृंटी बाज ल। गेटप र लत ा ठानढ़ छलीह । हम धर फरा\nएल िीचा उत र लह ुँ। ओ नकछु-नकछ ाुबड़बड़ ाइत छलीह ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"की बात छैक, आइ अहाँ बह ुत नचृंनत त लान ग रहल छी?\"- हम पु छन लअनि। \n\"आइ हम अहाँस ँ निणवय करए अएल ह ुँ अनछ। \" \n\"किीक निणवय करबै?\" \n\"देिू, बात केँ नज लेबी  जकाँ घु म ाउ िनह । \n\"हम अहाँक जोग र  कतह ुसँ िनह बुझाइ त छी? ।  कहाँ  र ाज ाभो ज आ कहाँ भोजबा त ेली?\" \n\" अहाँ ह मरा अििो टरका र ह ल छी । \" \n\"से बात िनह छैक।\" \n\" तँ की छैक? नकछु तँ निणवय करक चाह ी नक िनह?हम तँ नकछु नदिक ह ेत ु िौकरीक प्रनश क्षणक ह ेत ु नसृंगापुर जा रहल छी\n। त कर बाद आिो-आिो देश जाए पड़त । कुल नमला कए दू साल धनर ई प्रनश क्षण चल त । त क र बाद अपिे देश मे र ह ब। \" \n\"ह मरा ई गप्प बू झल अनछ। \" \nओ ह मरा नदस बकर-बकर देिै त र नह गेल ीह । \nहम नकछु स् पि आश्वासि िनह दए सकनलअ नि।  \nत ान ह बात सँ त मस ा कए ओ चाह ो िनह पीलनि, चनल  गेल ीह । किी कालक ह ेत ु हम सोचमे पनड़ गेल ह ुँ फेर भेल जे भगिाि जे\n करैत छनि से िीके करैत छन ि । \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ॉ . वकश ि क ार ी गर  \nभगम भग् गी  फै शि (हा स् य  कटाक्ष) \nबाबा  बड़बड़ ा इ त  बजै त  रह ै जे आब केकरा र ोकू ?  हे के करा टोकू ?  ई ि ौं ड़ा  िौं ड़ी  सब त एकटा फैशि \nजेंका बिा ले लक? ई भगम भ ग् गी  फै शि जे िे करा बै? खूि खूिामे , केस फौदार ी,  पुशवत य ाह ी दुश मिी जे िे \nकराबै? तइ य ो लोक िै िेत ल आ िै  स माधा ि करै जा ई  गेल ?  अपिे भोग ाि भोग ै जा इ त  की ?  ए त ेक भ गम \nभग्गी ह ो इ  ल गलै  जे रो ज कोिो गाम शह र  मे होइत े रह ै िै? आ गाम स माज मुँह त क्का बिल र ह ैई ए की?  \nसबट्ट ा विर लज्जा सब लाज  धाख वबसैर  जा इ  जा इ  गेल ?  \nह म बाबा  स  पू िली की होलै  बाबा भोर े पह र  एत ि ा कैलै  बड़बड़ ी कर ै िह ू ?  बल ू  हर दम िौं ड़ा  िौंड़ ी सबके \nफैशि पर वखवसआई  िह ू  कै ले ?  जबा ि लइ का बछिा सब ह इ  त फै शि ि करत ै त की त ोर े स ि वदि भवर  \nबघंबर पवह र िे रह त ै?  िबका  जमािा ह इ  त  फै शिो िे करौ ?  एत े बोलै िह ू  भिे को ई  पू जो कर ै ल ै िै अउत ह ो \nत ब की करबह ो ?  असगर े भाग ेसर  पंडा स ंगे तों ई  तमाकुल खाई त  रव ह य ौ ह म्म े त आब घ ू इ र ो के िै अएबौ?  \nह मर बात  स ुिके बाबा  बोलल कै हौ कार ीग र  त ंह ू  की त ाल कर ै मे िह ?  एक जुम तमाकुल खु आबह हे िीिेि \nस स बटा गप कहै वि अह.  हम बाबा  ल ै तमाकुल िु िाबै  ल गली आउर बाबा बोलैत  रह लै हौ िौड़ ा िौंड़ ी सब \nकपर ा लता, साज  वसंगार , दे ह देखौआ फैशि सब करैए से अपि कर ै जा  ल ेवकि ई  ल गले  भगम भग्गी िला \nफैशि पर उत ा रू भऽ ज ाइ ए  स े एकदम बर दास् त  स  फावज ल?  \nह म बाबा  के  िु िाउल तमाकुल देली औरी पू िली जे भगम भग्गी फैशि ई  कोि िबका फैशि एलै  हौ बज ार  \nमे  तोंई  की बोलै िह ो?  \nबाबा  बोललकै एह  देखै िै ि ह क गामे गाम िौं ड़ा  िौ ड़ी  भगम भग्गी क रह ल िै? ए कटा फै शि बिा ले लक \nई  िौंड़ ा ि ौंड़ ी सब? कोिो  लाज  धाक िै?  हौ भाए बव ह ि त क मिबा ल ै तैय ार  िै?  कहत ह  जे हम र ा प्य ा र  \nय ै?  एह ेि कोि प्य ा र  भेलैए जे भाए बवह ि लोक लाज  त क िै बुझत ै?  िौंड़ ा िौंडी सबके एत बे मोि लिल टाई  \nिै त अपिा अपिा गा र वज य ि के कहौ  वबआह  कऽ दै ल ै?  ल गले  सेह ंत ा पूर  भऽ ज ेत ै की?  ई सब िुपे िाप \nिाट्सएप पर  भां ज ल गौ िे रह त ह  आ रा त ा र ा वत  भगम भग् गी  कए ल ेत ह ?  ह ौ वबआह ठ ीक भऽ गेल रह ै िै \nत इ य ो कत ेक िौंव ड़ य ा सब भावग जेतह  की ?  आ ई सर धु आ िौंड़ ा सब बाल बछ िेदार  रवह त ौ िौंव ड़ सबहक \nफेर  मे रह त ह  आ ल ाि केह ेि जे हमरा  बस पि का प्य ार कहीं  भू इ ल िै जा िा?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म बजली ह ं ई भग्म भग्गी बड्ड विंता  के गप हइ  क बाबा ?  बल ू  गाम समाज के  ल ोक कुिो  िै करत ह ो?  \nह मर गप सुिके बाबा खौंजा गेलौ अउर ी बोललकौ ह े स माजक ल ोक त मस्सा देखतह  की?  फल ां के बेटी \nभगल ै कीिे? फलां घर मे ए िा भेलै िे?  हमरा  कोि मतलब? ई  मौव गय ा सब वदि भव र  वशि गुरू मे विकरैत  \nर ह त ह  आ एक्को बेर  विंत ा िै कर त ह  जे ओक्कर  बेटी उढ़ ड़लै अपटल ै की कोिो ि ौंड़ ा  स ंगे पर ेलै?  विकरैत  \nर ह त ह  जा ग ह  जा गह  मह ादेब?  कहअ त हमर त्र ीिेत्र  ट्िंट ी फोर  ऑ िर  जा गल र ह ैइ ए? ह मरा  जग ेबा स िीक जे \nअपिा वधय ा पूत ा के स ाशि मे राख ओकरा जग ा के रा खै जो  जे ई भग्म भग् गी  िल ा फैशि िै करै जो ?  \nबाबा  स  हम पूि ली ज े  ई  मर दाबा  स ब िै कुिो  डांट डपट करै िह ो?  ओकर ा सबके िै कोिो विंत ा वफकीर  \nह इ  की?  बाब ा बोललकै हौ ई  मुंसा सब अिका भर ोसे  बैस ल तमस्सा देखै मे  बेह ाल  िै की?  कोई  पंिाय त  \nपोलवटक्स मे त कोई  िमिै मे  त कोई  अठजा म भागित  के मिेजर ी में?  ताबे एम्ह र  िौं ड़ा  िौं ड़ी  भाइ ग परा \nजाउ धै ि सवत  ल ै?  अिकर  भगलै  कीिे? आ ज अप्प ि  बेटी पर ा ज ाउ तब काि कपार  पीटत ह  य ौ ब ाबा  \nह मर लड़की भाइग गेल ताव क वदय अ य ौ.  हम की त कबै आ तू ं की तकबहक? ि ौड़ ा िौंड़ ी कोटष मैवर ज \nकेिैवह ंए औत ह ?  भाग ेसर  पंडा  के  कतेक बे र  कहव लय ै जे एक बेर बैस ार  करै जाह  स ब वमल ी भगम भ ग् गी  \nफैशि के र ोकै जाह  त भाग ेसर ो कािू ि बवतय ाइ  ह मरा  कोि काज ?  जेकरा  घ र  भगलै  स े  जिौ?  आ जवहय ा \nभागेस र  के  बेटी गामे  िौड़ ा संगे वदल्ली परा  गेल  त बपह ाव र  कटैत  रह ै जे जुल ुम भऽ गेल ै?  अई  भगम भग् गी  \nदुआर े के स फौदार ी खू ि खूिामे  दुशमिी त क भ ऽ र ह ल आ तइ ओ स माजक ल ोक िे त ल िै आ िौँड़ा ि ौंड़ ी \nके स मावज क मर जादा  के  वश क्षा िै दअ  रह ल?  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nमु न्न ा जी- बी ह व ि किा  \nभा र  उघै त  \nऐं गै मम्म ी त ों इ  की करै िें ?  \nकी करै िी ह म र ौ ?  \nसुिै िी जे आंटी के मूइ ला पिावत  तों अंकल  के  स ंग धेिे रह ै िें।  \nमार  पवपआहा के के ह ेि बात  बजै िें रौ !  \nह ोस् टल  में रवह  हमर ा गाम घरक गप्प सं कोि सर ोकार । गा म एलौं त '  स ुिलौं गौंिा ,टो लबैया  स ं।  \nधुर जो ,तोह र  िेम ह मर अमृ त  ऐि।  \nसत्त े गै,त ह ि ह मर बा त  माि मे  ?  \nह ं रौ वकए िे!  \nत ों दोसर व बआह क' ले।  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१.आश ीर् अिविन्द्ह ार- दू टा गज ल  \n३ .२ .डाॅ  वकशि कार ीग र - वमविला मैविली के ठीकेदार ी?  (हा स् य  कवित ा) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nआश ीर् अिविन्द् ह ा र \nद ू टा गज ल  \n१ \nिि ििमे जे बदल ल दुविय ाँ  \nअपिे स िकेँ लाग ल दुविय ाँ  \n \nह मरा  कात क स ाफे सुत् िर  \nह ुिका कात क घोंकल दुविय ाँ  \n \nबाह र  बा ह र  स ंत ोर्ी िै  \nभीतर  भीत र  द ग् धल दुविय ाँ \n \nकखिो लाग ै फूलल  फू लल  \nकखिो लाग ै पिकल  दुविय ाँ  \n \nअपिे आवग सँ जर बे के लै  \nअपिे रसम े भीजल दु विय ाँ  \n \nसभ पाँ वत मे  22 -22-22-2 2  मात्र ाक्रम अवि ।  दूटा अलग-अल ग लघु क ेँ दीघष मािबा क िू ट ल ेल गे ल अवि ।  \nई  बहर े मीर  अवि ।  \n \n२ \n \nिुप्पे ि ुप िै सभहँक फे स  \nलाग ल हेत ै कत्तौ  ठे स  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nअपिे रस् त ा अपिे  आवर  \nअपिे हार ल अपिे रेस  \n \nह ुिकर  िेह क बिल ै जेल  \nह महू ँ हार ब जीत ल के स  \n \nइ म्हर  उम्ह र  स ग र ो देवख \nिल  गे सजिी स ुंदर  दे स  \n \nबह ुरुवपय ा लग रव ह त े िैक  \nजेह ि त ेह ि ब ह ुत े ड्रेस \n \nसभ पाँ वत मे  22 -22-22-2 1  मात्र ाक्रम अवि । \n  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nवमविला  मैविली के ठीकेदारी?  (हा स् य  क विता) \n \nकोिो  गत र  मे ल ाज े िै? त  ब ात े की?  \nगा वर  गं जि लगले  कपर फोवर य ो क ल ेब?  \nह मरा  स ि बुझक्कर  तेसर  के  िै जा िी?  \nकरब हम वमविला मैविली के ठीकेदार ी?  \nवदि भवर  हो ह ो ह ो कर ब ?  \nआ गलिोिर ी भरल वकरदा ि ी?  \nकुत के क पे ट भरत  कहा एब  त मैविली से बी?  \nिेला िवटय ा त  ल गले  कहत  बुवध य ार  बुद्धजी वि ?  \nवमविला मैविली के य िािष व कन्नौ  िे मािब?  \nस् िीकार ब िे गलती  बेमतलबो  करैत रह ब गलिोिर ी?  \nह ोह का र ी विद्य ा स त राता र ाव त  िवसद्धी भे टत?  \nकवि साव ह त् य क ार  मैविली से िी की सब िे कहाएब?  \nकहाँवदि बड्ड फाय दा िै ल गले  रह ब हर दम देबै  होह का र ी?  \nविर लज्जा बिल रह ब करब ह म वमविला मैविली के ठीके दार ी?  \nह म कुत को करब तइ य ो लाॅ बीबा ज हमरा  पोसत  \nअिकर मोज र  बेर  मे जा वत  पवह िे दे खब?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nके की ल ेत  हमरा  हमहीं  टा  भंगपीबा ह  खे लाड़ ी?  \nमै विली धो धो खाएब पकाएब आ करब ठीकेदार ी?  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व बह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्बन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखबामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय  MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखबामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुबो ध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुबो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेबस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेबस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोििा \nडॉ बिेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ब ीसम श त ाब्दी ( आल ोिि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व ििय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि िौधर ी \nिमे लीर ा िी                          माह ुर                          क र ार   \nकुमार पि ि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ब त कह ी \nर ामलोिि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nिबन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (बी. पी.एस.सी. वसल ेबस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ब \nिैिल  https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटि ॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा-समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठाकुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्बम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेब प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िि ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ब ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिि  ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमिीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक द्वार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरबर ी २ ०१ ३) अंकमे बलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल ि ल । ई \nवदसम् बर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा बलात् कार काण्डक बादक स मय ि ल । ओिा ई अिूवदत र ििा ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ बेश ी वसहर ाबैबल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रि ल \nगेल अवि। सात सालक बादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ बाक िाह ी, खास कऽ स भ \nबेट ीक बापकेँ, स भ बवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार बाक िाह ी जे हम स भ अपिा बछिा \nस भ लेल केह ि समाज बिेिे िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल ि ल, कार र् एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक बाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी ि ल । \nबादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अविलक वकिु बाल कवित ा िकाव शत भे ल। बादमे \nह ुिकर ३ टा बाल कवित ा वि देह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा बेबी िाइ ल्डपर ि ल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, बादक दुिू बेबी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक बीि जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष बाल किा कवह वलअ बा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, िाम ि ल िोिह ा। बादमे ई र ििा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र ििा बाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र ििा िी, मै विली बाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेबाक िाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ बढ़ै िै, स् टे प बाइ स् टे प आ सेह ो बाल \nउपन्द्य ास। पढ़ बे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पि ि क दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ बुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा  कऽ रहल िी, कुमा र पि ि क \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक बाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोि ह ौल करैबला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र ििा केँ पढ़ लाक बाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेबै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"वबसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे बंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि  जे ह ुिकर कोिो स र-सम्बन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक वबसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे ि ल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nवबसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकावशत भेल िेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल बुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-िकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वि। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेबासँ बिा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमि क बाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा वबसाँ ढ़- अपि सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतबो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक बाद लेखकक \nपोिी \"बैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेबा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक ि ि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशि  ि ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई-पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक सिवश्रे ि र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा  [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ] देििाग र ी \nनि देह मै निली पद्य [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ] देिि ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै नि ली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि िाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू िी  (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू ििा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ ििवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० बखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)बाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक: र ाम वि लास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंि-िल वित्र- बेिि ठाकुर । सम्प ादक- सू ििा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर ििाकार अपि मौवलक आ अि कावशत र ििा (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि।  एतऽ िकाव शत र ििा स भ क कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशिक/ विंट-िेब आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशि/ \nविंट-िकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै , आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआग्रह । र ििाक संग र ििाक ार अपि संवक्षप्त पवर िय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र ििाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र ििा मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय बाक बाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४० म अंक १५ फरबरी २०२२ (िर्ष १५ मास १७० अंक ३४०) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशिक अंकक सू ििा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।   \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र ििा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर ििाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि ”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आब “भाल सवर क \nगाि ” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.97,"has_text":true},"Videha 341.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 341.pdf","name":"Videha 341.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ४ १ म अ ं क ० १ मार्च २ ० २ २ (िर्च १ ५ मास १ ७ १ अ ं क ३ ४ १) \nऐ अंकमे अवि :- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय च आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र हो मैनिली केर (आत्मकिा)- २६ म खेप  \n२ .२ .रबीन्द्र िारायण नमश्र- लजकोटर- ३८ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वक शि कार ीग र -वमविला मैविली आंदोलिक वम िक प्रया स आ स माधा ि ? \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा -वि मु धि िै िी ।  \n३ .  पद्य \n३ .१.नदिकर कुमार- दस टा कनिता  \n३ .२ .डाॅ  वकशि कार ीग र - कत अ ह ेर ा गेलै मिुक्खक वज ि गी \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वर्त्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करिाक ह ेत ु िीर्ाँ क वलंक \nपर जाउ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय च आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क वप्रवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्च करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि।  टे स् ट सीर ीज क प्रारम्भ वप्रवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि , जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज च ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्िर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत िव ि।  संगमे ओ अपि वप्रवलम् सक \nएडव मट काडचक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठािव ि। परी क्षामे स भ प्रश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्चत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविचस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै वि ली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ प्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n \nVideha e-Learning  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय च) \nमै विली प्रश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त चिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित चिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित चिी इ ग् िू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि  \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि  आ रसमय कनि चतुर चतुरभुज निद्यापनत \nकालीि कनि छनि। एत य समीक्षा श ृंिलाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गोटेक शब्दािली ि ि शब्दक पयाय \nसंग देल जा रहल अनछ। िि आ पुराि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक प्रश्नोत्त रमे \nधार आओत, सृंगनह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मैनिलीमे प्रश्नोत्त र नलिबामे धाि आस्त े-आस्त े ितम हो यत, लेखिीमे \nप्रिाह आयत आ सुच्चा भािक अनभव्यनतत भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- प्रिम पत्र- लो वर क ग ािा मे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीश ि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- प्रिम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- प्रिम पत्र- शब्द विर्ा र)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े वर्व त्र त विधचि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली प्रिम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक प्रम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर प्रम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीर्मे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित चत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र हो मैनिली केर (आत्मकिा)- २६ म खेप  \n२ .२ .रबीन्द्र िारायण नमश्र- लजकोटर- ३८ म खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -वमविला मैविली आंदोलिक वम िक प्रया स आ स माधा ि ? \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा -वि मु धि िै िी ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अनिल’ \nआँनिमे नचत्र हो मैनिली केर (आत्मकिा)- २ ६ .नमलौिीगृंजसँ गोरिपुर धवर \n                     २ ६ . नमलौिीगृंजसँ गोरिपुर धनर \n    24.11.2005 क’ हम जबलपुर नथित नमलौिीगृंज शािामे कायव- भार ग्रहण केलहुँ | पूिव िनरष्ठ प्रबृंधक \nपी.जी.कांगे दू नदि पनहिे भारमुतत भ ’क’ चनल गेल छलाह | शािामे दूटा सहायक प्रबन्द्धक(कणव जी आ \nगोपालजी ) एकटा प्रधाि िजांची(िीरेंर नसृंह),तीिटा सी.टी.ओ.( रीिा चक्रिती,प्रनतभा पटेल आ अिीता जाधि \n)आ कुशल नसृंह राठौर सनहत  तीिटा अधीिथि कमवचारी छलाह | \n गोपालजीक थिािान्द्तरणक बाद बी.पी.पटेल, प्रबृंधकक पदपर एलाह आ कणवजीक थिािपर आर.के.कपूर \nएलाह |कणवजी नबहारेक छलाह , पटेलजीक घर   जबलपुरसँ नकछुए दूर छलनि |कपूरजीक घर जबलपुरमे \nछलनि |सी टी ओ सभ सेहो जबलपुरमे रहैत छलीह | \nशािा बजारक   बीच प्रिम तलपर छलैक | \nक्षेत्रीय कायालय गेलहुँ | गोरिपुरमे छलै | चाहर साहेब (क्षेत्रीय प्रबृंधक), जैि साहेब (सहायक क्षेत्रीय \nप्रबृंधक) और अन्द्य अनधकारी \nओझाजी,िन्द्देश्वरजी,िमाजी,चमोली जी ,अनिल नसन्द्हा सभ गोटेसँ भेंट भेल | \nओझाजी हमर पूिव पनरनचत अनधकारी छलाह | सदर बाजार रायपुर शा िासँ थिािान्द्तनरत भ’ क’ आएल \nछलाह | \nजबलपुरमे बैंकक अन्द्य  शािा सभ छलै िेनपयर टाउि, गढ़ा, \nनसटी,एम.आइ.सी.आइ.,एम.पी.एच.बी.गोकलपुर,नबलहरी आनद | समय-समयपर समीक्षा बैसकमे सभ शािा प्रबृंधक \nएक ठाम जमा होइत छलाह | \nपन्द्रह अगथत आ छब्बीस जििरीक’ क्षेत्रीय कायालयमे सभ शािाक प्रबृंधक आ अन्द्य अनधकारी-कमवचारी सभ \nसेहो जमा होइत छलाह आ झृंडोत्तोलिमे भाग लैत छलाह | \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआिास व्यिथिा : \nहम एसगर पन्द्रह नदि रसल चौक लग होटल समदनरयामे रहलहुँ | नदिमे भोजि नमलौिीगृंज लग कोिो \nहोटलमे आ रानतमे होटल समदनरयामे अििा पृंचिटीमे करैत छलहुँ | \nबादमे दमोह िाका लग शानन्द्तिगरमे एक  कोठलीक एकटा डेरा लेलहुँ | \nई डेरा बैंकक गढ़ा शािाक प्रबन्द्धक अग्रिाल साहेबक बनहि-बनहिोक छलनि | पनरिार रायपुरमे छल,हमरा \nएसगर जाधनर रहबाक छल , ताधनर अही आिासमे रहलहुँ | \nबादमे निजयिगरमे पनरिारक सृंग रह’ लेल एकटा घर भेटल | \nओ घर भारतीय थटेट बैंकक सदथय ओम राज बुलबुलक छलनि | ओ डुप्लेतस छलैक | जबलपुरमे जाधनर \nरहलहुँ ओही घरमे रहलहुँ | ओनह ठाम कनिए दूरपर महादेिक एकटा निशाल मूनतव छनि | कनहयोक’ ओनह \nठाम जाइत छलहुँ , िीक लगैत छल | \nओनह घरसँ नकछु दूरपर हमरा शािाक प्रधाि िजांची िीरेंर नसृंह जीक अपि घर  छलनि | एसगर छलहुँ त \nओ अनधक काल अपिे ओत ’ भोजि करा दैत छलाह , होटल िै जाए दैत छलाह |भोजिक बदला कोिहुँ \nरूपमे हम हुिका उपक त कर ’ चाहलहुँ त ओ नििम्रताक सृंग अथिीकार क’ देलनि | \nप्रिमेशक जन्द्म : \nरायपुरमे पाण्डेय िनसवृंग होममे 2006  मे 24 जििरीक’ िसन्द्त भती भेलीह | 26 क’ 5 बानजक’ एक नमिटपर \nसांझमे प्रिमेशक जन्द्म भेलनि | हम जबलपुरमे रही | ओनह समय रायपुरमे प्रफुल्लजी आ हुिक पत्नी \nआिश्यकतािुसार उपनथिनतसँ सहायता केलनिि | \n31 जििरीक’ बच्चाक छनठहार भेलै | हमहूँ जबलपुरसँ रायपुर पहुचलहुँ | जमाए  मुृंबइसँ एलाह | नििेक \nभोपालसँ एलाह | ओनह अिसरपर ओझाजीक िचवसँ आ प्रफुल्लजीक निदेशिमे आिासक छतपर भोजक \nआयोजि भेल जानहमे  52 गोटे सनम्मनलत भेलाह | \nिसन्द्तक निरागमि : \nहमरा पुत्रीक निरागमिक अिसरपर गाम जेबाक लेल अिकाश थिीक त िनह भेल | हम िनह जा सकलहुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनििेक शेष सभ गोटेक सृंग गाम गेलाह | \nहमर अिुज रतिजी गाममे छलाह | हुिका नकछु पाइ पठा देनलयनि , ओ फिीचर आनदक व्यिथिा क’ िेिे \nछलाह | हम माथटर साहेब (अपि छोट सार ) कें कहनलयनि जे आिश्यतािुसार नकछु पाइ उपलब्ध करा \nदेनिि, बादमे प्रनतपूनतव भ’ जेतनि | ओ सहयोग केलनिि | हमरा मोबाइलसँ सृंपकव होइत छल | जेिा-\nतेिा 6 माचवक’ िसन्द्त प्रिमेशक सृंग सासुर गेलीह | सृंगमे नििेक गेलनिि | \nमैनिलीक नथिनत  : \nमैनिली जबलपुरक शाम्भिी कॉलेजसँ बी.एड. केलनि | एम. बी. ए. करबाक लेल भोपालमे मैट (MAT) मे \nसनम्मनलत भेलीह | \nबैंकसँ ऋण थिीक त करौलहुँ | \nसृंग गेलहुँ | पुणेमे आइ.बी.एस.ए. आर मे  2007-2009  सत्रमे  िामांकि भेलनि | \n  \nनििेकक नथिनत : \nनििेक कृंप्यूटर साइृंसमे इृंजीनियनरृंग केलाक बाद सी-डैक कोसव केलनि | \nमुृंबईमे िेब एतसेस कम्पिीमे सेलेतशि भेलनि | िोकरीसँ पनहिे जबलपुर एलाह |ओही रानत पेटमे बहुत ददव \nभेलनि, बेचैि भ’ गेलाह | एकटा िनसवृंग होम ल ’ गेनलयनि, नकछु दबाइसँ तत्काल ददव बृंद भेलनि, मुदा आइ \nिी यू जाँचसँ पता चललै जे युरेटर आ ब्लैडर के जॉइृंट पर 7 mm के थटोि छनि | डॉतटर ऑपरेशिक \nसलाह देलनि | \nनदल्लीसँ हमर बनहि आ भानगि  नदल्लीक एकटा होनमयोपैि डा.डोगरासँ सम्पकव करबाक सलाह देलनि, सम्पकव \nिम्बर देलनि आ फोिपर सलाह ल’क’ दबाइ लेब ’ कहलनि | सैह केलहुँ | ऑपरेशि िनह भेलनि | \nफोिपर डॉतटर डोगरासँ सृंपकव भेल | \nडॉतटर साहेब पुछ्लनि लड़का पतला है नक मोटा , थटोि बाएृं साइडमे है नक दाएृं साइडमे, सभ नििरण \nदेनलयनि | दबाइ सबहक िाम नलिा देलनि :   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(1)licopodium 30 (liquid) \n(2 ) Ocimum Can -30 \nदुिूक पांच-पांच बूृंद आधा कप पानिमे नमलाक’ नदिमे चानर बेर दस नदि तक देबा लेल कहलनि | \nदस नदिक बाद  Epigea mother tincture दस नदि देबा लेल कहलनि | \nभात बृंद करबाक सलाह देलनि  आ प्रनतनदि पानि कम-सँ-कम 2-3 लीटर देब ’ कहलनि | \n एक सप्ताहमे प्रगनतक सूचिा देब’ कहलनि | जबलपुरक दोकािसँ दबाइ कीनिक ’ देब’ लगनलयनि | लाभ \nभेलनि | \nबादमे दू टा दबाइ ( 1)licopodium 30 (liquid) \n(2 ) Ocimum Can -30 \nऔर पन्द्रह नदि देब’ कहलनि, सेहो लेलनि | थिथि भेलाह | \nमुृंबई जाक’ िेब एतसेसमे िोकरी शुरू केलनि | \nिोकरी अन्द्धेरीमे छलनि | ओत’ लगमे कतहु डेरा िनह भेटलनि | \nििी मुृंबइमे कोपरिैरिा नथित बनहि-बनहिोक डेरासँ भोरे जाइ छलाह , जाएमे तीि घृंटा लगैत छलनि रानतमे \nदस बजे घुरैत छलाह | ई जाएब -आएब ततेक कष्टप्रद भेलनि जे तीिो मास िोकरी िनह क’ सकलाह | \nओ  िोकरी छोनडक’ लगमे दोसर कोिो िोकरी ताक ’ लगलाह | बादमे नकछु अिनध धनर एकटा पॉनलटेनिक \nकॉलेजमे आ तकर बाद ओतनह एकटा इृंजीनियनरृंग कॉलेजमे अध्यापिक काज केलनि | \n  \nललिजीक नथिनत :  \nललिजी नदल्लीमे आजादपुर सब्जी मृंडीमे िोकरी करैत छलाह |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपत्नी, पुत्री  रनश्म आ पुत्र शुभमक सृंग रहैत छलाह | \n  \nरतिजीक नथिनत : \n सबसँ छोट भाए रतिजी  28.02.2007 क’ नमनडल थकूल ,बेलाही (नजला मधुबिी) मे नशक्षकक िोकरी शुरू \nकेलनि | दू टा पुत्र ऋतुराज आ धिञ्जय आ पत्नीक सृंग गाममे रहैत छलाह | \nनकछु मास साइनकलसँ गामसँ थकूल जाइत छलाह | बहुत बादमे एकटा मोटर साइनकल लेलनि | \nरोग-शोक-सृंताप : \nनदिकर जीक  ‘उिवशी’मे एक ठाम अनछ : \n‘रोग-शोक-सृंताप धरा पर आते ही रहते हैं \nप थ्िी के प्राणी निषाद नित पाते ही रहते हैं |’ \nभनरसके कोिो पनरिार एकर अपिाद हुए | हमहूँ सभ एकर अपिाद िनह छलहुँ | \nअपिे दाँतक पीड़ा जिि -तिि भोगैत छलहुँ | \nदनहिा गालपर मसुब नि जकाँ भेल | दाढ़ी बिबैत काल बेर -बेर कनट जाइत छल , िूि बह’ लगैत छल | \nदबाइसँ ठीक िै भेल | बादमे एक बेर गाम गेलहुँ त रतिजी कहलनि जे गाममे ककरो भेल छलै आ ठीक \nभ’ गेलै | ओ जेिा कहलनि तनहिा जरैत अगरबत्ती ल’क’ दू-तीि नदि ओइमे सटा देनलऐ | ओ \nमसुब नि अलोनपत भ ’ गेल |फेर कनहयो िै भेल | \nपत्नी उच्च रतत चापसँ पीनड़त छलीह | अनधक काल डॉतटरक सृंपकवमे जाए पड़ैत छल | जबलपुरमे डा. \nबहरािीक  इलाजसँ लाभ भेलनि | \nपुत्र िोड़े नदि पिरीक उपचारमे बाझल छलाह | \n2007 मे हमर ससुर सेहो कोिो नबमारीक चपेटमे पड़लाह आ  5 अप्रैलक’ हुिक देहान्द्त भ’ गेलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएनहसँ भारी दुिक बात ई भेलै जे हमर छोट सार माथटर साहेबक छोट बालक आशुतोषकें कष्ट भेलनि | \nपनहिे सृंदेहपर बबासीरक दबाइ करौलनि, बहुत बादमे कैंसरक पहचाि भेलनि | \nमुृंबइ टाटा मेमोनरयल अथपताल गेलाह, मुदा लाभ िनह भेलनि , बादमे पटिा आनब नकछु नदि इलाजमे रहलाह , \nगाम गेलाह आ ओही साल अतटूबरक अन्द्तमे हुिकहु देहान्द्त भ’ गेलनि | हुिक देहािसाि हुिक पनरिार आ \nशुभनचृंतक लोकनिक लेल बज्रपातसँ कम िनह छल | हुिक नपता एतेक प्रभानित भेलाह जे बहुत कष्टकर \nनथिनतमे मोिकें चौदह बरि धनर कहुिाक’ नघनसयबैत रहलाह | \nआशुतोष अपि बुनि -व्यिहारसँ ह्मरहु सभकें अपि प्रशृंसक बिा िेिे छलाह | \nहुिक देहािसाि ह्मरहु सभकें बहुत व्यनित केलक | \nहमर पत्नीक थिाथथ्यपर सेहो एनह दुिू देहान्द्तक असनर पड़लनि | \nदुिक बात ई छलै  जे हम सभ फोिेपर सृंिेदिा व्यतत क’ सकैत छलहुँ ,ओत’ उपनथित हएब सृंभि िनह भ’ \nसकल कारण हमर प्रबृंधि हमरा कोिो नथिनतमे तीि नदि सँ अनधक अिकाशमे रहबाक अिुमनत देबाक लेल \nतैयार िनह छल आ हमर पत्नी एसगर यात्रा करबाक लेल तैयार िनह छलीह | \nहमर जीििलेल  िोकरी परम आिश्यक छल आ तानहलेल प्रबृंधिक आदेशक पालि करब आिश्यक छल, तें \nहम अपिा लेल ई अिुशासि सुनिनित केलहुँ जे आब ओतनह जाएब जानह ठाम हमर जाएब अनििायव होइ | \nहम बेटीक निरागमिमे गाम िनह जा सकलहुँ | \nजेठ सारक पौत्रक उपियिमे सासुर िै जा सकलहुँ | \nहमर साढ़ूक पौत्रीक नििाह भेलनि जमशेदपुरमे, हम िनह गेलहुँ | \nगाममे भानतजक मूड़ि आ यमसम गाममे भानगिक नििाहमे िै गेलहुँ | \nससुरक श्राि-कमवक समय सासुर िनह गेलहुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआशुतोषकें मुृंबइमे टाटा मेमोनरयल अथपतालमे देििे रनहयनि, ओत’सँ घुरैत काल जबलपुर थटेशिपर भेंट \nकेिे रनहयनि,फोिसँ सृंपकव करैत छलहुँ, मुदा हुिक देहान्द्त भेलापर सृंिेदिा प्रगट करबाक लेल सासुर िनह \nगेलहुँ | बच्चीकें एसगर जेबाक साहस िनह भेलनि, तें ईहो िनह गेलीह | \nनबहानड़क बाद  : \nसमनधयािमे िानतक मूड़िमे आ मैनिलीक नििाहक प्रसृंगमे जमशेदपुर जाएब अनििायव भेल त गेलहुँ | \n2008 मे 18 अप्रैलक’ राघोपुरमे िानत प्रिमेशक मूड़िक अिसरपर हम दूिू गोटे 17  क’ गाम \nपहुँचलहुँ, 18 क’ हम भानतज निकासक सृंग राघोपुर गेलहुँ, 19 क’ ओत’सँ गाम पहुँनच बनहि सबहक सासुर \nलििपट्टी, नशशिा घूनमक’ गाम पहुँचलहुँ | \n 20 क’ गामसँ निदा भ क ’ हम दुिू गोटे मधुबिी थटेशिपर ‘गृंगासागर एतसप्रेस’ पकनड़ आसिसोल \nहोइत 21 क’ टाटािगर पहुँचलहुँ | ओत’ साढ़ूपुत्र सरोजक आिासपर रहलहुँ | मैनिलीक नििाहक प्रसृंगमे \nएकठाम सृंपकव करबाक उद्देश्यसँ पूिव निधानरत कायवक्रमक अिुसार ओत’ गेल रही | \nसरोजक सृंग टाटा थटील ऑनफसमे प्रशांतजीसँ भेंट केलहुँ, हुिक आिासपर हुिक नपताजीसँ सेहो सृंपकव \nकएल | 22  क’ जुबली पाकवमे पुिः कुमरजीसँ गप -सप भेल आ  23 क’ हम सभ जमशेदपुरसँ प्रथिाि \nकय 24 क’ जबलपुर पहुचै गेलहुँ  | \nिोकरीक दुि-सुि : \nहम जबलपुरमे बहुत झृंझटसँ बचबाक लेल एकटा शािाक िनरष्ठ प्रबृंधकक पद चुििे रही | मुदा जाही डरे \nभीि भेलौं सैह पड़ल बिरा बला नथिनत भ ’ गेल | \nशािाक मुख्य काज छलै जमा, अनग्रममे ब नि आ एि पी ए मे कमी करबाक लक्ष्य पूणव करब | जानह ऋण \nिातामे ऋणक नकश्त जमा िनह होइत छैक तकरा एि. पी. ए. ( िि परफोनमवृंग एसेट मािे गैर-निष्पानदत \nआनथत ) कहल जाइ छै |जे िाता सभ एि पी ए भ ’ गेल छलै , तानहमे िसूली आ जे िाता िि छै तकरा \nएि पी ए हेबासँ बचयबाक काज आसाि िनह होइत छै | ई काज बहुत सािधािी ,समय आ समपवण मृंगैत \nछैक |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nशािामे सेहो एहेि िाता सभ छलै आ बहुत ठामसँ जे कपट आ धोिाधडीक समाचार प्रकाशमे अबैत छलैक \nसे आतृंनकत करैत छल | \nसभ ठाम सभ समाजमे   िीक आ अधलाह दुिू तरहक लोक रहैत छनि , ऋण लेबाक समयमे सभ नकयो \nबहुत शालीिता देिबैत छलाह , नकन्द्तु एक साल बाद हुिक असली रूप प्रगट होइत छलनि | \nनकछु लोक एहिो होइ छनि जे आकनथमक निकट पनरनथिनतक कारण समयपर ऋणक िापसी करबामे \nअसमिव भ ’ जाइत छनि |नकछु लोक समयपर बैंकक ऋण -निथत जमा करैत अपि उन्ननत करबाक प्रयास \nकरैत छनि | \nनिनभन्न योजिामे लक्ष्य प्राप्त करब आिश्यक छलैक, नकन्द्तु कपट आ धोिाधड़ीसँ बचब सेहो आिश्यक छलैक \nतें बैंकक नदशा-निदेशक पालि सुनिनित करब अनििायव छलै | \nएतहु हम निनित केलहुँ जे बैंकक नदशा -निदेशक पालि करब, कििहुँ ककरो दबाबमे कोिो निणवय िनह लेब , \nअपि पनित्रता बचाक’ रािब आ ककरो कटु िचि िनह कहब | \nकोिो प्रथतािपर शीघ्र निणवय लेबाक आदनत छल | आिश्यकतािुसार जाँच-पड़तालमे कोिो अनधकारीक सृंग \nअपिहुँ सृंलग्ि होइत छलहुँ |अिकाश नदि सेहो बैंकक काजमे लगबैत छलहुँ | \nएतेक समय आ सािधािीमे तिाि सेहो अिुभि करैत छलहुँ | \nतिािसँ मुनततक उपाय सानहत्यमे तकैत छलहुँ | \nओनह सम यमे बाबा रामदेिक जबलपुर आगमिसँ हमहूँ लाभानन्द्ित भेलहुँ | \nनभलाइसँ हमर साढ़ूक पुत्री िीणा आ जमाए नमश्र जी आएल छलाह योग -नशनिरमे भाग लेबाक हेतु | हमहूँ सभ \nशानमल भ ’ गेलहुँ | चानर बजे भोरसँ सात बजे धनर होइत छलै , तें बैंकसँ छुट्टी लेबाक काज िै पड़ल \n| 2006 के ििम्बरमे 25 सँ  30 धनर नशनिर चललै | \nओनह  नशनिरमे भाग लेबाक बाद भोरे उठबाक, आसि-प्राणायाम करबाक तेहेि अभ्यास लागल जे सृंकल्प-\nशनतत द ढ़ भ ’ गेल आ आत्मबल और मजबूत भेल | एनहसँ बड़का लाभ ई भेल जे   कतेक बरिसँ कििो – वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकििो तमाकुल लेबाक अभ्यास छल, से सभ नदि लेल छुनट गेल | कनहयो-कनहयो अशाकाहारी भोजि क ’ \nलैत छलहुँ , सेहो दुिू गोटेक छुनट गेल | \n सबेरे 30 नमिटमे 900 बेर कपालभानत आ  100 बेर अिुलोम-नबलोम करय लगलहुँ | \nसूयव िमथकार सेहो करैत छलहुँ | एकर िीक असनर थिाथथ्यपर पड़ल | \nजे िीक अभ्यास सभ लागल से एििो अनछ आ सभ पनरनथिनतमे अपिाकें सृंतुनलत रिबामे सहयोग करैत \nआनब रहल अनछ | \nबाबा रामदेि आसि-प्राणायाम नसिबैत-नसिबैत िैनतक, शारीनरक आ मािनसक अिुशासिक लेल यम आ \nनियमक जे पाठ पढबैत छलाह , से अद्भुत छल |                                 यमक अृंतगवत \nअनहृंसा,सत्य,अथतेय,ब्रह्मचयव,अपनरग्रह आ नियमक अन्द्तगवत शौच ,सन्द्तोष,तप,थिाध्याय,ईश्वर-प्रानणधािक हुिक \nव्याख्या प्रशृंसिीय छल | \nउपियिक समय भोजक थिािपर जँ एनह ज्ञाि नदस ध्याि देल जाए त समाज आ देशमे अद्भुत सकारात्मक \nपनरितवि भ’ सकैत अनछ | \nबच्ची ओही साल अगथतमे 21 सँ 27 धनर ‘आटव ऑफ़ नलनिृंग’क कायवक्रममे भाग िेिे छलीह,मुदा नहिका ओनहसँ \nकोिो लाभ िनह भेल छलनि |    \n  \nऋण-िसूली किा : \nजानह ऋण -िातामे समयपर नकश्त जमा हएब बृंद भ’ जाइत छैक तकरा गैर निष्पादक आनथत (  Non-\nperforming Asset ) कहल जाइत छैक | एनह तरहक िाताबला लोक सभ दू तरहक होइत छनि : \nनकछु लोक एनह तरहक होइत छनि जे नकछु पनरनथिनतक   कारण ऋणक नकश्त जमा करबामे असमिव भ ’ \nजाइत छनि आ नकछु एहि होइत छनि जे लाचार िनह रहैत छनि अििा ई बूझल जाए जे ओ जानि -बूनझक’ \nनकश्त िै जमा करैत छनि | \nनकछु ऋणक िातेदारक लगमे कोिो सृंपनत्त िै रहैत छनि जानहकें जप्त क’क’ आ बेनचक असूली क ’ लेल \nजाए, नकछु लोक लग सृंपनत्त रहै छनि जानहसँ ऋणक असूली क’ लेल जाए |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसभ तरहक नथिनतक लेल अलग -अलग प्रनक्रयाक निधाि छैक | \nशािामे एनह तरहक िातामे ब निसँ बैंकक लाभमे कमी अबैत छैक | तें एनह तरहक िाता बैंकक लेल \nनचृंताक निषय होइत छैक, ओनह िातामे िसूली करबाक लेल बैंक िारा समय -समयपर निनभन्न उपाय करबाक \nलेल निदेश देल गेल छैक | एकरा अृंतगवत सम्बृंनधत िातेदारकें िोनटस पठाएब, व्यनततगत रूपसँ सम्पकव \nकरब आ एनह सभसँ काज िै चलै त कािूिी प्रनक्रयाक पालि सुनिनित करबाक नियम छै | \nकािूिी प्रनक्रयामे लोक मांग िसूली एतटक अन्द्तगवत तहसीलदार कायालयमे सम्बृंनधत िातेदारक आिश्यक \nनििरणक सृंग प्रमाण-पत्र प्रथतुत करब आ निशेष नथिनतमे अनधितताक सलाहसँ न्द्यायालयमे मोकनदमा दायर \nकरब अबैत छैक | \nलोक मांग असूली अनधनियमक अृंतगवत सम्बृंनधत तहसीलदार राजथि िसूली अनधकारी होइत छनि | \nशासकीय नियमािुसार तहसीदार कायालयमे निनभन्न बैंकसँ प्राप्त केसमे िसूलीक लेल िोनटस जारी करब आ \nसाधारण प्रयाससँ काज िै चलै त असूलीक लेल कठोर  उपाय कएल जाइत अनछ | समय-समयपर बैंक \nअनधकारी सबहक सृंग तहसीलदार साहेबक बैसक आयोनजत होइत अनछ | तहसीलदार लोकनिकें सेहो बैंक \nऋण िसूलीक लक्ष्य देल जाइत छनि, नजला थतरपर एकर समीक्षा सेहो होइत छैक | \nतहसीलदार साहेब सब कोिो चूककताक सृंग िसूलीक लेल कठोर कारबाइ करबाकाल थिािीय प्रभािशाली \nलोक सभसँ बचबाक प्रयास करैत छनि | \nएक बेर हमरा शािाक एकटा एहेि चूककताकें चुिलनि जे कते बरिसँ ऋण िै जमा करैत छलाह | \nशािासँ हुिका कयटा िोनटस देल गेल छलनि , ओ कोिो सृंतोषजिक जबाब िै दैत छलाह | हुिक दबाइक \nदोकाि िूब चलै छलनि , बैंकक अनधकारी तगादामे जाइत छलाह त नकछु कनहक ’ घुरा दैत छलनिि | हम \nथियृं एक बेर गेलहुँ , मुदा कोिो लाभ िै भेल | तहसीलदार साहेबकें कहनलयनि | ओ कहलनि, अहाँ सभ \nदूटा ताला आ जीपक व्यिथिा  केिे रहू, हम जिि फोि करी त जल्दी आनब जाएब ताला ल ’ क’ | हम \nसभ से व्यिथिा केलहुँ |  \nनकछु नदिक बाद एक नदि ओ फोि केलनि | हम एकटा अनधकारीक सृंग जीपसँ गेलहुँ ताला ल ’क’ | \nतहसीलदार नकछु नसपाही सबहक सृंग दोसर जीपसँ निदा भेलाह | ओनह दोकाि पर सभ नसपाहीक सृंग \nपहुँनचक’ दोकािपर जे थटाफ छलाह सभकें बाहर क ’क’ दोकािमे ताला लगाक ’ दोकािके सील क ’ क’ \nओत’सँ बहुत तेजीसँ निकनल गेलाह |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबादमे एकटा प्रभािशाली व्यनततक िाम कहलनि जे ओ हबाइ   जहाजसँ कतहु निकनल गेलाह ,तें एनह \nकायविाहीक लेल ई उपयुतत समय छल | \nसाँझमे बैंक बन्द्द भेलाक बाद हम सभ अपि-अपि डेरा चल गेल रही | हमरा फोि आयल , हम पाइ  एिि \nजमा कर’ चाहैत छी, हमरा दबाइ  दोकाि बृंद भेलासँ बहुत िोकसाि हएत, क पया पाइ जमा करबा लेल \nजाए | हम कहनलयनि जे हमरा सृंगमे िजािाक कुृंजी िनह रहैत अनछ, नजिका सृंग छनि ओ कानि दस \nबजे भेंट हेताह, कानि दस बजे आनब जाउ ,सभसँ पनहिे अहींक काज कएल जाएत | \nदोसर नदि ओ बैंक आनब सभटा बकाया जमा क ’ क’ बैंकसँ अदायगीक रसीद ल’क’ तहसीलदार साहेब कें \nदेिाक’ अपि दोकािक सील हटबौलनि | एनह तरहें कए बरिसँ बाँकी रानशक असूली भ ’ गेल | \nएकटा दोसर तहसीलदार एलाह जे दोसर तरहक प्रयोग केलनि | ओ सभ बैंकसँ नकछु एहेि चूककता \nसबहक सूची तैयार करबौलनि नजिका लग दोकाि अििा दोसर चल सृंपनत्त छलनि | ओ एनह सूचीकें \nअिबारमे प्रकानशत करबा देलनि | \nप्रकानशत सूचीमे हमरा शािाक एकटा एहेि चूककताक िाम छलनि नजिकर िीक दोकाि छलनि आ हुिकर \nदूर धनर पहुँच सेहो छलनि | \nसबेरेसँ फोि आब ’ लागल | हमरा आएल , हमरा क्षेत्रीय प्रबृंधक कें एलनि | अिबारमे चूककतामे िाम \nप्रकानशत भेलासँ अपमानित अिुभि क’ रहल छलाह | भनरसक एकर अ सनर हुिका सबहक सम्बन्द्धी \nलोकनिक राजिीनतक भनिष्यपर पड़ैबला लगैत छलनि | \nसांझमे कलेतटर साहेब हमरा बजौलनि, हुिको लग  नकिको फोि प्राप्त भेल छलनि | \nहम एकटा अनधकारी सृंगे सम्बृंनधत फाइल ल’क’ गेलहुँ | कलेतटर साहेब पूरा फाइल देिलनि | शािा िारा \nकयटा िोनटस देल गेल छल नि, हम व्यनततगत रूपसँ सेहो सृंपकव केिे रनहयनि | सभटा नरपोटव फाइलमे छलै \n| कलेतटर साहेब कहलनि ‘गो अहेड ’ | \nदोसर नदि हुिका घरक एक टा सदथय एक गोटेकें सृंग क’क’ एलाह, अपि पनरिारक निनशष्टतासँ पनरचय \nकरौलनि, ईहो कहलनि जे हम सभ चानहतहुँ  त अपि गाड़ीसँ  अहाँकें ठोकर लगाक ’ निकनल जैतहुँ, ककरो \nपतो िै चनलतै , मुदा अहाँक निषयमे जे लोक सभ कहलक तानहसँ हम सभ ओइ थतरधनर िनह गेलहुँ |फेर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओ ऋण चुकयबाक लेल एकटा चेक देलनि आ ऋण अदायगीक प्रमाणपत्र जारी कर ’ कहलनि | हम ओनह \nचेकक नििरण दैत अदायगीक प्रमाण पत्र द’ देनलयनि | \nहुिका कहनलयनि जे बैंक अपि ग्राहककें अपमानित करबाक उद्देश्यसँ कोिो डेग िनह उठबैत अनछ,बैंक अपि \nग्राहकक सुि आ सम निक कामिा करैत अनछ,  सामथ्यव रहैत कजवक अदायगी िनह करब पाप िीक , बैंक \nअपि ग्राहककें पापसँ बचयबाक प्रयास करैत अनछ, हम सभ त अपि कतवव्यक पालि मात्र करैत छी | \nहुिका दुिू गोटेकें चाह नपयाक’ निदा केनलयनि | \nएनह तरहें ओनह बकाया ऋणक असूली बैंककें प्राप्त भ’ गेलै | \nएनह तरहक कारबाइक असनर नकछु और चूककता लोकनिपर सेहो पड़लनि | \nबादमे पता लागल जे सम्बृंनधत तहसीलदार साहेबक बदली भ’ गेलनि | \nपूिव जन्द्मक कजवक अदायगी : \nधमव शाथत्र कहैत अनछ , जे नकछु िीक -अधलाह हमरा भोग ’ पड़ैत अनछ ,से हमरे एनह जन्द्मक अििा पूिव \nजन्द्मक कमवक फल निक | \nबहुत नकछु त साफ देिाइत अनछ जे अपिे कमवक फल निक , नकछु साफ -साफ िनह देिाइत अनछ | \nशाथत्रमे हजारो बरिक अिुभिक ज्ञाि अनछ | \nशाथत्र कहैत अनछ जे अज्ञाि निक सभ दुिक जनड़ | अज्ञािताक कारणे समयपर लोक उनचत निणवय िै \nल’ पबैत अनछ आ जे निणवय लैत अनछ से अृंततः दुिमे पनरिनतवत भ ’ जाइत छैक | \nअपि कमवमे पूिव जन्द्मक सृंथकारक  कतेक योगदाि रहैत छैक आ एनह जन्द्ममे घटैत घटिा सभकें देनि-\nसूनिक’ जे अिुभि करैत अनछ तानहसँ की निणवय लैत अनछ अििा ओनह सबहक जे असनर ओकर जीििपर \nपड़ैत छैक से गम्भीर नचन्द्तिक  निषय अनछ | अपिा जीििमे एनह सबहक िोद -बेद करबाक चाही | \nहमरा अपिहु जीििमे अज्ञािताक दुष्पनरणामक प्रमाण भेटैत अनछ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहम जिि नतरहुत क नष महानिद्यालयमे पनहल बेर िामांकि लेलहुँ त हमरा िनह बूझल छल जे हमरा \nआइ.सी.ए.आर. िारा एक सय टाका मानसकबला छात्रि नत  \nभेटत | हम जिैत रनहतहुँ त ओ छोनड़क ’ िै जैतहुँ आ हमरा पढ़ाइक लेल नििाह करब आिश्यक िै होइतय \n| \nमधुबिीमे बायोलॉजी पढबाक लेल गेलहुँ त ट्यूशि पनढ़ िेिे रनहतहुँ त प्रैनतटकल मे कम -स-कम पांच अृंक \nअिश्य बेशी आएल रहैत आ मेनडकलमे हमर िामांकि भ’ गेल रनहतय | \nएनह पोनथटृंगक समय हम अग्रणी बैंक प्रबृंधकक पदपर काज कर’ चानहतहुँ त हमरा भेनट जाइत नक एक त \nहम आृंचनलक कायालयमे छलहुँ आ हमरासँ पूछल गेल छल    | पूिव अग्रणी नजला प्रबृंधकक निरुि नकछु \nलोकक नशकायत देनि हम डेरा गेलहुँ |मुख्य बात ई छलैक जे हमरा अग्रणी नजला प्रबृंधकक पदक कायवक \nजािकारीक अभाि छल | \nआब जत ’ आएल छलहुँ ओतहु अज्ञािताक कारण एकटा गलती भ ’ गेल | \nशािाक एकटा िीक ग्राहक छलाह | अिाजक व्यिसाय करैत छलाह | ओ एक नदि एि.एस.सी.क निरुि \n ऋण लेबाक  लेल पुछलनि | ओ कहलनि कतेक ब्याज आनद लागत | हम कहनलयनि जे ब्याज मात्र लागत, \nकोिो सनिवस चाजव िै लागत | हुिक ऋण थिीक त भेलनि | हुिका ऋण िातामे पांच हजार सनिवस चाजव \nडेनबट  भ’ गेलनि | \nओ अपि िाता देिलनि त परेशाि भ ’ गेलाह | \nदोसर नदि दौगल एलाह | हमरा कहलनि, हमरा रानतमे िीि िै भेल , हम एक -एकटा रुपैयाक नहसाब रिैत \nछी, हमरा बूझल रहैत जे पाँच हजार सनिवस चाजव लानग जाएत त हम नकन्नहु लोि िै लीतहुँ , अहाँ कहलहुँ \nजे िै ला गत तें हम लोि लेलहुँ | \nहमर अनधकारी हमरा सकुवलर देिौलनि ,हम पनहिे िै देििे छनलऐ | ओ कहलनिि, नियमािुसार चाजव लागल \nअनछ | ग्राहकक कहब रहनि जे मैिेजर साहेब पनहिे िै कहिे छलाह िे त हम लोि लेबे िै कनरतहुँ | \nहम परीक्षा  छल | हम देिलहुँ नियमािुसार सनिवस चाजव ला गल छलनि आ हम हुिका िै कहिे छनलयनि जे \nसनिवस चाजव लागत दूिू बात ठीक छलै | एनहमे दोिी हमहीं छलहुँ |हमर जािकारी अद्यति िनह छल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहमरा लागल जे दोि हमर अनछ ,तें दण्ड हमरे भोगक चाही | \nहम सोचलहुँ भ ’ सकैए पनछला कोिो जन्द्ममे नहिकासँ नकछु उधार िेिे हेबनि आ  िापस िै केिे हेबनि, आइ \nिापस करबाक समय आनब गेल अनछ , एनहमे निलम्ब करब उनचत िनह | \nहम पाँच हजार के चेक द ’क’ हुिका नचन्द्तासँ मुतत क’ देनलयनि आ एकरा पूिव जन्द्ममे लेल कजवक अदायगी \nमानिक’ हमहूँ दुिी िै भेलहुँ आ िे हुिका प्रनत मोि मे कोिो नशकायत रहल | \nएहेि नथिनतमे प्रसन्न रहबाक लेल नचन्द्तक लोकनि िारा देल गेल सूत्र बड काजक अनछ : \n‘ध’ि गेल त नकछु िै गेल  \nबूझू करजा चुकता भेल ’ \nसािधािीपूिवक काज करबाक चाही, कोनशश करबाक चाही जे गलती िै हुअए , मुदा जँ गलती भइए जाए त \nपनरणाम जे आबय तानहसँ   सन्द्तोष करबाक चाही, ओनहसँ \nनशक्षा ग्रहण करैत आगाँ बनढ़ जेबाक चाही , यैह त धमवशाथत्र सभक सन्द्देश अनछ | जे एनह सन्द्देशक पालि \nिनह करैत छनि से भारी गलती करैत छनि कारण ओनहसँ  \nथिाथथ्य आ चनरत्रक क्षरण हेबाक सृंभाििा बनढ जाइत छैक | \nथिाथथ्य आ चनरत्रक क्षरण अशानन्द्त उत्पन्न करैत अनछ | \nशाथत्र कहैत अनछ जे मोिक शानन्द्त सभसँ बड़का धि निक |     \n  \nजबलपुरमे मैनिल आ मैनिली  : \nजबलपुरमे सेहो मैनिल सभ छलाह , मुदा हमरा नकछुए गोटेसँ पनरचय भेल | \nआरम्भमे जिि होटलमे रहैत रही त होटलक हेल्ि-तलबमे अरनिन्द्द झा िामक व्यनततसँ भेंट भेल | ओ \nिोकरी करैत छलाह | हम मैनिलीमे हुिकासँ गप कर ’ चाहलहुँ | पता चलल ओ मैनिली िै बुझैत छनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहमरा शािामे कणवजी मैनिल छलाह , हुिकासँ मैनिलीमे बात करबामे आिन्द्द अबैत छल | हुिका ओत’ कोिो \nबच्चाक जन्द्मनदिक भोजमे गेल रही, ओत’ सेहो नकछु मैनिल सभ भेटलाह ,गप भेल , िीक लागल |  \nनिजयिगरक आिाससँ कनिए दूरपर डी. के. झाक आिास छलनि | हुिक पुत्री आ जमाए लन्द्दिमे रहैत \nछलनिि | पुत्र सेहो लन्द्दि नक अमेनरकामे रहै छलनिि | \nझाजी पत्नीक सृंग लन्द्दि गेल छलाह | ओनह ठामक निनध -व्यिथिाक िणवि  करैत छलाह | समय बदनल गेल \nछैक, हमरा सबहक भूनमक लोक लन्द्दि जाक’ गौरिक अिुभि करैत छनि | \nएक बेर कोिो अिसरपर सभ गोटे जुटल छलनिि त बहुत गोटेकें भोज िुएबाक आयोजि केिे छलाह | \nओनह अिसरपर नकछु गोटेसँ पनर चय भेल | \nहमर बैंक शािामे एकटा िातेदार छलाह जय कान्द्त झा | हुिकासँ ज्ञात भेल जे जबलपुरक सभ मनन्द्दरपर \nएक समय नमनिलाक पृंनडत लोकनि छलाह, एिि कम छनि | ओहो पृंनडत छलाह | एक नदि कोिो \nअिसरपर हमरा आ डी.के.झाजी कें िोत द ’ क’ बहुत निन्द्याससँ भोजि करौिे छलाह, पुतहु सभ सेहो  \nनमनिलेक छनिि | \nछनठ पािनिमे ग्िारीघाटपर मैनिल लोकनिक बहुत भीड़ देिबामे अबैत छल | \nओनह ठामक राजि झा आ मिीष झासँ सेहो पनरचय भेल | \nएक बेर राजि झा जी सेहो अपिा ओत ’ िोत द ’ क’ निलक्षण भोजि करौलनि | \nमैनिलीक कोिो आयोजि कतहु िनह देिनलऐ | हमहूँ अपिा काजमे एतेक बाझल र हैत छलहुँ जे थियृं कोिो \nआयोजि िनह करबा सकलहुँ | \nसानहत्य पनढ़ लैत छलहुँ, नकछु नलिल िनह भेल | \nएक बेर जमाए एकटा सी डीमे िेपालमे बिल मैनिली नफल्म अििे छलाह , से देिलहुँ | \nआदरणीय प्रो. गृंगािृंद झाजीसँ पत्राचारक क्रममे सानहत्य–सृंसारक माधुयव आकनषवत करैत छल | \nपदोन्ननत-थिािान्द्तरण :  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपदोन्ननतक लेल भेल साक्षात्कारमे सनम्मनलत भेलहुँ |कायव निष्पादि िारा  पदोन्ननतक लेल अपि योग्यता प्रमानणत \nिनह क’ सकल छलहुँ, तें सफल िनह भेलहुँ | \n2008 मे 31 माचवक’ जबलपुरक अग्रणी नजला प्रबृंधक िािरािी साहेब सेिानिि त भ’ रहल छलाह | माचवक \nअृंनतम सप्ताहमे हमरासँ क्षेत्रीय प्रबृंधक महोदय पुछ्लनि जे हम अग्रणी नजला प्रबृंधकक पदपर काज करबा \nलेल इच्छुक छी नक िनह, हम अपि सहमनत प्रगट केनलयनि | \n7 अप्रैलसँ 10 मई धनर जबलपुर अग्रणी बैंक कायालयमे अग्रणी नजला प्रबृंधकक पदपर रहलहुँ | ओही अिनधमे \nएक सप्ताहक अिकाश भेटल जानहमे िानतक मूड़िमे गाम आ राघोपुरक यात्रा करैत छोट पुत्रीक नििाहक \nप्रसृंगमे एकठाम सृंपकव करबा लेल जमशेदपुर गेलहुँ | \nजबलपुरमे अग्रणी नजला प्रबृंधकक पदपर काज करैत अिुभि भेल जे मिपसन्द्द िथतुक आकषवण सेहो नकछुए \nनदिमे समाप्त भ’ जाइत छैक | \nबैंक शािा सभमे थटाफ-शनतत कम रहबाक कारण बैंक सभ नजला कलेतटर आ नजला पृंचायतक सी. ई. \nओ.क अपेक्षाक अिुसार चलबामे असमिव छल तें ओ सभ बैंक सभपर िबिबाएल रहैत छलाह आ बैंक \nसभकें अपिा िशमे करबाक लेल अग्रणी नजला प्रबन्द्धकक सहयोग चाहैत छलाह | \nबैंक प्रबृंधि सभ अग्रणी नजला प्रबृंधककें अपि बुझैत छलाह तें हुिकासँ अपेक्षा करैत छलाह जे बैंकक \nसहयोग करनि आ कलेतटर -सी.ई.ओ.कें हाबी िै होम’ देनि | \nनजला बैंक प्रबन्द्धकक काज छलनि जे नजला प्रशासि आ बैंकक बीच मजबूत कड़ीक काज करनि आ निनभन्न \nशासकीय योजिाक अन्द्तगवत नजलाक निधानरत लक्ष्य प्रानप्तक हेतु दुिूक सहयोग प्राप्त करनि | \nकोिो योजिाक अृंतगवत प्रगनतक आृंकड़ा प्राप्त करबाक लेल नजला भनरक सभ बैंक सबहक नियृंत्रक \nकायालय सभसँ निरन्द्तर सम्पकवक आिश्यकता होइत छैक | फोिपर सृंपकव करैत रहबाक अनतनरतत \nव्यनततगत रूपसँ सेहो सृंपकव करब आिश्यक होइत छैक | \nओनह समय अग्रणी नजला प्रबृंधक कायालयकें जीप िनह उपलब्ध कराओल गेल छलैक, नजला थतरपर \nसमीक्षाक लेल नकसाि क्रेनडट काडव आ अन्द्य योजिाक अन्द्तगवत बैंक सबहक प्रगनतक आृंकड़ा प्राप्त करबामे \nमास नदिक मोटर साइनकलसँ दौड़ -धूपक अिुभि कटु रहल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओही पदपर  12 मइसँ मध्य प्रदेशक नसििी नजलामे काज करबाक लेल  10 मइक’ जबलपुर कायालयसँ \nभारमुतत भेलहुँ |   \nपटिा / 28.02.2022    \n  \n(क्रमशः) \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nरबीन्द्र िारायण नमश्र \nलजकोटर \n-३ ८- \n  \n  \nओनह नदि ओसारापर बैसले-बैसल आँनि लानग गेल।सपिामे देिैत छी एकटा बुन ढआकेँ। ओ बेर-\nबेर हमर माि हँसोि न रहल छनि। नकछु-नकछु कनहओ रहल छनि। \n\"अहाँ के छी?\" \n\"लएह सभ नदि अबृंडे रनह गेलह। हम छी अहाँक माए।\" \n\" ओ! मुद  ाअहाँ तँ दोसर रृंग लानग रहल छी। अहाँक पैर सोझ नकएक िनह अनछ?अहाँ िीकसँ ठाढ़ नकएक िनह \nहोइत छी?\" \nहमर पैर अहीं सोझ कए सकैत छी।\" \n\"से कोिा?\" \n\"हमर मोि अहींमे अटनक गेल अनछ। जाधनर अहाँकेँ सभ तरहेँ सुिी िनह देनि लेब, हम मुतत िनह भए सकैत छी\n।\" \n\"हम तँ आब केहि सुिी, सृंपन्न छी।\" \n\" की बात कए रहल छी? अहाँ सृंपन्न तँ छी मुदा सुिी िनह छी।\" \n\"से की?\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\" हमरासँ बात िनह िुकाउ। रानत भनर अहाँ  करोट बदलैत रहैत छी। हम ई द श्य देिैत-\nदेिैत आनजज भए गेल छी।\" \n\" अहाँ से  सभ कोिा देिैत रहैत छी? अहाँ कतए रहैत छी?\" \n\"सभटा बात अहाँ िनह बुनझ सकैत छी। हमर बात ध्यािसँ सुिू। नदल्लीकेँ \nतँ देनिए लेनलऐक। ई तँ एकटा बजार छैक। अपि मानट-पानि अपिे होइ छैक। अपि गाम घुनर जाउ। जे धि-\nसृंपनत्त कमेलहुँ ओकरा सदुपयोग गामेमे \nभए सकैत अनछ। हम अहाँ लेल एकटा कनिआ ठीक केिे छी। ओकरासँ नबआह कए नलअ। अहाँ सभ नदि सुिी रहब। \nअहाँके सुनित देनिते हम  मुतत भए जाएब। \n\" ओ के छनि?\" \n\" अहींक बाल सिा- कान्द्ता। अहाँ नदल्लीमे बड़का लोक बिबाक फेरमे \nपनड़ गेलहुँ। जनहआ अहाँ टीसिपर ट्रेि पकड़ैत रही तनहओ अहाँक पाछा-पाछा ओ आएल रहनि। \" \n\"हमरा से बुझाएल । मुदा ताबे  ट्रेि ससनर रहल छल। ओ ट्रेिक सृंगे किी काल दौड़नल, हाि नहला-\nनहला कए नकछु कहए चाहलीह। ट्रेि गनत धए लेलक आ प्लेटफामवसँ आगा बनढ़ गेल।” \n“जिि हम टीसिपर सँ अहाँकेँ नबदा कए \nघुरैत रही तँ ओकरा नससकी पाड़ैत देिनलऐक। सृंकोचिश ओ नकछु बाजनल िनह। हमहु िनह टोकनलऐक, हम आगु बनढ़ गे\nल रही। तनहआसँ ओ अहाँक बाट तानक रहल छनि।” \n\"ओ छनि कतए?\" \n“नचृंता िनह करू।  हम सभटा इृंतजाम केिे छी।कानि भोरे ओ सभ अपिे अओताह।\" \n\" अहाँ एतेक नदि हमरा चलते बौआइत रनह गेलहुँ, हमरा पनहिे नकएक िनह कहलहुँ?\"-\n से कनह हम ठोह पनड़ कए कािए लगैत छी। \n\" अहाँ एनह लेल बेसी िनह सोचू ।  सभ बातक समय होइत छैक। जिि जे हेबाक छैक, तििे होइत  छैक। ”  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएतबा गप्प कनह ओ निपत्ता भए गेलीह। हमर निन्न टुनट गेल। सपिाक बात अििो हमरा मोिमे घुनरआ रहल छल\n, लगैत छल जेिा माए अििो सद्यः ठानढ़ होनि। माएक मुँहे कान्द्ताक िाम सुनिते सीिेमाक रील जकाँ सभ बात मोिमे घुमए\n लागल। केिा इसकूलमे ओ हमरा लेल कैक बेर \nजलिै अिैत छलीह आ जाबे हम िनह िइतहुँ ओ नकन्नहु िनह िइतनि। कैक बेर \nसृंगतुनरआ सभसँ हमरा चलते झगड़ा कए नलतनि। आओर कतेको बात सभ ध्यािमे अबैत रहल। \nभोर भए गेल छल। हम उठले छलहुँ नक केओ केबार ठकठकओलनि। देिैत छी जे हमर काका एकटा अपनरनच\nत व्यनततक सृंगे ठाढ़ छनि। हुिका सृंगे एकटा अत्यृंत सौम्य, तेजथिी कन्द्या सेहो छनि। \nहम काकाकेँ प्रणाम करैत छी आ उत्सुकतासँ हुिका सभ नदस  देनि रहल छी। \n\"इहो सभ अपिे लोक छनि। मदिबाबू अहाँक बारेमे फोि कए कहिे रहनिि। नहिकर कन्द्या छनिि। नहिकर \nिाम छनि मोनहत। सभ नदि गामेकेँ धेिे रहलाह। तानहसँ नहिका कष्टो भेलनि मुदा समाजक बहुत उपकार केलाह। नहि\nका सभटा जड़ी-बूटीक ज्ञाि छनि। केहिो निमारीक इलाज कए दैत छनि। आ ई छनि नहिकर एकमात्र सृंताि-\n कान्द्ता। नहिक  ाप्रणाम कनरअिु।’’- हमर काका बजलाह। \nहम हुिका प्रणाम करैत छी। दुिू गोटे हमरा आशीिाद दैत छनि। मोनहत बाबू कान्द्ताक हाि हमरा पकड़बैत कहै\nत छनि- अहाँक धरोहर अहींक  े ँसमनपवत अनछ।\" \nओनह रानत जिि हम सुतए गेलहुँ तँ आँनि लनगते माएकेँ पुष्पक निमािमे उड़ैत देिलहुँ। \n  \n(स माप्त) \n  \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ॉ . वकश ि क ार ी ग र \nवमविला  मैविली आ ं दोलिक वमिक प्रय ास आ स माधा ि ?  \nय िािच कहि त  भक द लाग त . वमविल ा मैविलीक आंदोलि जे भ रह ल ओ की सम ाज  वह त  मे िा \nपे टपोसु आक वहत  मे?  प्रशि र ेखांवकत करू य िािच देखू ताकू  त जिा ि स् पष्ट रूपे भे वट जा एत . वमविल ा \nमै विली आंदोलिक कएटा वम िक िै जे िुझहै पर त  आ स्पष्ट रूप े वर्ंत ा कर ैए पड़त ै. कह ै ल ै जे वमविल ा \nमै विली सिहक त फे र  दूए टा जा वत  आ ओ कर र्वटय ा सि टा वकए मै विली स ुख भोग कए रह ल?  की \nवमविला सम ाज क िार ह ो िर र् तक मैविली के कवह य ो पहुँर्अ देल गेल ?  स ाव ह त् य  अकादेमी मैविली भोजपुर ी \nअकादमी,  मैविली अकादमी सिठाम दू ज ाव त क िर्च स् ि आ कब्ज ा से  वकएक?  \nवमविला मैविलीक वमिक: - \n1 . वम विला मैविली स जुड़ल आंदोल ि िेर  िदल ाि अिै  िेर  मैविली विभागक ल ोक वकए कुंभकर र्ी िी ि में  \nिमफलाट भे ल स ू त ल रह ैए.?  वकए िे आगू  अिैए? त िखा  उठाएि िोव ड़ मैविली वह त  मे  तेसर  कोि काज  \nकेलक मैवि ली विभागक ल ो क?  \n2 . मैविली सावह त् य  वमविला समाज तक िवह  पह ुंर्ल  वकए?  स ाव ह त् य कार क व गर ो ह  त क घू वर य ा के रवह  गेल ै \nआवखर  वकएक?  कोई  स िाल  जिा ज िै के लकै वह साि िै  मंगलकै वकएक?  \n3 . लोक के भ्रवमत  कएल  गेल ै जे वमविल ा अहू ँ क े िी आ पे टपोस ुआ स ि टा म ैविल ी स लाभ उठा स माज \nमे  िगचभ ेद करैत रैह  गेल ?  ओकरा व खहार ि ा काल लोक वकए िे अगुआएल ?  \n4 . वमविल ा मैविली आंदोलिक जवड़  मे  स ि जा वत  के  स ि इलाका के  ल ोक सि व कए िे अवि . लोक के भ्रम \nमे  वकए र ाखल गेल ै जे सिह क वमविल ा आ स िह क स ह भावगत ा िेर मािकी आ जा वतिादी  र्ािू क.  \n5 . वमविल ा मैविलीक य िािच के  झंपिाक प्र य ास हर दम ह ोइ त  र ह ल तेकर वि र ोध  मे ल ोक वकए िै आएल. \nवग र ोह ि ादी  र्वटया ि िा धू त ै ह ोइ त  र ह ल  त ेकरा र ोकिा ह र  मे के  सि आगू  आएल ?  वकय ो िे?  \n6 . मैविली भार्ा के  अकादम ी पुरूस् कार  विभागी य  िोकर ी  र्ंदा/ समार ोह  तक ओझर ा  देल गेल ?  य िािच \nदेवखतौ  ल ोक विर ोध  मे वकए  िे आगू  अिैए? केकरा कोि मािे मत लि?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n7 . मैविली के अष्टम सू र्ी मे  जो ड़ा एि सेह ो एकटा पे टप ोसु आ रर्िीव त  रह ै आ तेक र  ल ाभ पेट पोसुआ सि के  \nिाज पे य ी ज ीक अश ीिा दे रूपे  प्रसाद भे ट रह ल  \n8 . मैविली आंदोलिक िाम पर कत ेको संस् िा ििल होहकार ी से ह ो भ रह लै आ वमविल ा र ाज क आ मैविली \nभार्ा के िाम पर  फे र  स  ल ोक के ठकिाक िीक स् िांग  रर्ल  जा  रह ल?  \n9 . वमविल ा मैविली दैविक अखिार  र्ै िल तक िवह ं आ गुमािे र्ूर  जे कर ोड़ ो मैविली भार्ी?  स ाव ह त् य क \nपवत्र का िा वप स ोझह े दोकिाद ार ी टा ह ो इ त  र ह लै आ प द कवब्ज औिे राखल  गेल ै.  \n1 0 . ज ं त र  मंत र  पर  जा  र्ाव र  टा र्ेला र्वटय ा संगे अिशि पर िैवस िेत ाव गर ी िला फोटो देखा वमविल ा \nर ाज क स पिा?  आ प टिाक गांधी  मैदाि मे आंदोलि िेर  डर े ल घ् घी भऽ ज ाएि.  \nमै विली आंदोलिक प्रया स:- \n1 . वमविल ा मैविलीक आंदोल िक प्रय ास म े दू तर ह क ल ोक लाग ल य ै. एकटा एह ेि जेकरा लगै िै वमविला \nमै विली मे िद लाि ह ेत ै आ स माजक ल ोक जाग रूक हेतै?  \n2 . दोसर  कतेक एहिो अव ि  जेकर एकमात्र  वधय ेए जे व मविल ा मैविली ह ो ह ो क फे र  स  आवधपत् य  ििौिे \nर ह ी.  आ दे खािटी केिे स ंपूर्च  वमविला के गप कवह ल ोक  के  ठकैत  रह ी.  \n3 . मैविली स लाभ ल ेविह ार स ि कवह य ो मैविली आंदोलि मे आगू  िै आएल ?  ओकर ा त िखा उठलै अप्पि \nपे ट भ र लै ध ैि सवत  ल ै वमवि ला मैविली?  \n4 . दर भंगा मधुििी िो वड़  आ ि वज लाके लोक िा आि वज ला मे मैविली आंदोलि वक ए िे भ र ह लै. वमविल ा \nर ाज क िक् शा िेर सिट ा वमव िल े आ प ुरूस् कार  िेर  स ह भावगत ा िेर दू ए र्ाव र  टा वजला  वकए?  आि वजलाक \nलोक वकए िे आंदोलि कर ैए ?  \n5 . आंदोलि स  पवह िे स मािे शी मैविली ल ेल वकए िे कव ह य ो डेग आगू  िढ़ ल?  स मािेश ी मैविली के ि ेगर त ा \nवकए िै िु झाएल आ आंदोलि क िाम पर  हो ह ो टा ह ोइत  रह ल?  \n6 . वमविल ा मै विली मे विष्प क्षता अिै स ि ल े ल एक स म ाि अिसर  ििै त ै ल ै वकए िे आंदोलि भ ेल?  म ैविली \nमािक मे िदल ाि ल ेल वकए िे अ िशि आ विर ोध  प्रदशचि  भेल?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n7 . वमविल ा मैविली मे धू त ै के पर ाकाष्टा र ह लै तइ य ो लो क विर ोध  स िाल जिाि िेर र्ोर िुकिा वकए ििल \nर ह ल?  आभ ासीओ पटल पर  आगां िै अिैए त  पर ोि  रूपे स ोझह ा वकए आउत?  \nसमाधि:- \n1 . मैविली मािक मे  िदल ाि  आवि संशोव धत  के िे िारह ो िर र् के  श ै ली के वलखिा ि जिा काल मै विली रूपे \nमोजर  वदअ पर त . वमविल ा समाज के  आमजि त क मैव िल ी सावह त् य  के  पह ुँर्ािै प ड़त .  \n2 . वमविल ा मैविली मंर् के समािेश ी ििा  िार ह ो िर र् स  य ोग य  ल ोक के ता वक ह ेर  के िेर ा िेरी  मौका वदय ै \nपड़त ?  मैविली के विष्पक्ष िे िस् िा ििािै पड़त . सि वज ला आ स ि जा वत क ल ोक के स ह भागी ििािै ल ै \nविष्पक्ष डेग आगू  िढ़ िै पड़त . \n3 . र्ोर िुकिा िििे काज िै  र्ल त . य िािच देखा त का व मविल ा मैविलीक धू त च ठकह र  पेटपोस ुआ स िके  \nवखह ार ै पड़त. कवि सम् मे लि  लोकापच र् प ुरूस् कार ी धू त ै स ि अविलंि िंद करै पड़त .  \n4 . वमविल ा मैविली के य िावस् िवत  आ ट ेक्नीकल मेकािी ज् म के आम लोक जि त क स्पष्ट रूपे देखार  वर्न्द्हा र  \nकरै पड़त . पवब्लक य िािच देवख िुवझ अपिे आंगोलिरत  हेत ै?  \n5 . मैविली दैविक अखिार  र्ै िल पत्र  पवत्र का के स्िावपत  करिा  मे  सामू वह क स ह य ो ग कर ै पड़त ?  वमविला \nमै विली िा म पर लाभ ल ेविह ार  स ि पर  प्रशि र्ेह्न लगा  सिाल जिाि कर ै पड़त .  \n6 . अकादमी पुरूस् कार  वमवि ला र त्न र्ंदाखोर ी िव र ष्ट स ाव ह त् य क ार , आंदोलिी सि िल ा सिट ा िटकिाज ी िन्न  \nकरै पड़त . एव ह  स  िीक जे  मैविली सावह त् य  के  स माज स  जो ड़ू  आ विकवसत  वमवि ला ले ल सामू वह क प्र य ास \nभावगदार ी कर ै जा उ.  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ रचिापर अपि मॅंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nमु न्न ा जी- िी ह व ि किा  \nव िमुधि िै िी ।  \nर्ट.. .र्ट.... र्टाक!व िकल, दू र  भ'  जो  दुर ा पर स ं। ह म सैविकक अंग िी, कोठा िाली िै।  \nय ै,ह म वकिु वदि सं ििीिक  घर  मे वित  िि ल ोकक अिैया  स ं वफवर शाि िी। िि ीि  विआवह  क' सीमा पर \nर्ल  गेल  म ुदा िह ुवर य ा सीमा  िंघै त  स ि..!  \nर्ुप्प करू,जवह य ा सं ििीि गेल ैए,कविञा के र्ौकवठ स ं िह र ी देखवलयैए । अपि परा र  एत ै त'  िैला देतै की ?  \nउंह ,सि वदि ििका मिस ा सिहक जा त  अिर जा त  स ं स त ी लगैए िे।  \nजं अह ीं मुह पु रूर् िी  त'  दंव डत  करू िे ओ वह  मिसा सिके जे जिर दस् त ी घर घुइ स  ओकर ा प्रता वड़ त  क र ै \nिै। आ असगर  घर  में ओ विमु धि भेल िै।  \nकविञा एकटा िओंड़ा क िरे ठी धेिे दुगा  रूप में र्ौक वठ  िांव घ गेवल - \n' आइ कोिो िाप िै िर्े त ौ।त ोह र  मुवक् त  ह मरे हा िे। '  \n  \nऐ रचिापर अपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१.नदिकर कुमार- दस टा कनिता  \n३ .२ .डाॅ  वकशि कार ीग र - कत अ ह ेर ा गेलै मिुक्खक वज ि गी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनदिकर कुमार \nदस टा कनिता  \nिीिमे सोहर \nि ि लोकगायकके करुण थिरमे \nरुईया जेंका उड़ल जा रहल छल अृंधकार \nप्राचीि हारमोनियमके धुि पर आसीि भ' क' \nहम उड़ल जा रहल छलौंह लोकाचारके जगतमे  \n  \nिीिमे सोहर सुिैत सुिैत \nथपृंनदत कृंनपत भ' रहल छल ह दय  \nकरुणाके प्रिाहमे बहुत नदिके पिात एिा \nबहल जा रहल छलौंह \n  \n'िैया पहुृंचा द तिी ओनह पार \nओ कन्द्हैयाजी...' \n  \nि ि लोकगायकके करुण थिर \nसमय आ थिािके सीमाके लांनघके \nबहुत शताब्दी सS सुनि रहल छलौंह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहमर िीिमे भ' रहल छल सूयोदय  \n  \nचेरापूृंजी \nबरिा बांनह पसानरके दौड़ल आयल \nसम्मोनहत करैत बाजल \nआऊ नप्रय पयवटक \nहम अहींके प्रतीक्षा क' रहल छलौंह \n  \nबरिा बांनह पसानरके दौड़ल आयल \nहरीनतमा हमरा नशरा नशरामे व्याप्त भ' गेल \nसुगृंध जेंका सांस जेंका \nरृंग जेंका प्रसन्नता जेंका \n  \nबरिा बांनह पसानरके दौड़ल आयल \nकुहेस ओढ़िे िीिायल पहाड़ सभ कहलक  \nआऊ मैदािी अृंचलके मिुि \nउच्चता पर चनढ़के प्रक नतके निराट \nथिरूपके अिुभि करू \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफूलक बरिा \nरानत भनर होइत अनछ फूलक बरिा  \nिगरके दुगवम अृंचलमे \nरानत भनर सुगृंध निड़की िेंनटलेटर सS \nअबैत अनछ शयिकक्षमे \nमशीि मािि थपृंनदत होइत अनछ \n  \nरानत भनर होइत अनछ फूलक बरिा  \nशरत ऋतुके पदचाप  \nएकांतमे सुिाइत अनछ \nइजोनरया केराके पात पर ससरैत अनछ  \n  \nरानत भनर होइत अनछ फूलक बरिा  \nनभिसर अपरानजताके कालीि पर चलैत अनछ िेिा सभ  \nओ सभ कहैत अनछ अििो बाचल अनछ प थ्िी  \nबाचल अनछ ऋतु बाचल अनछ जीििके मयादा  \n  \nएकटा बोड़ो किनयत्रीके गाममे \nओ कनह रहल छल एतय पसरल अनछ सभटा नबम्ब    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसभटा प्रतीक जे हमरा कनितामे बजैत अनछ  \nघरके पाछू मे अनछ िदी  \nजे हमर िेिाकालके सिी छी  \nआ चारू नदस जे देनि रहल छी हरीनतमा  \nएनह हरीनतमामे कुदैत चलैत एक नदि जिाि भेल छलौंह  \n  \nहम देिलौंह हरीनतमाके द श्यमे \nएके सैंतालीस सृंगे सैनिक सभके \nथतब्ध भ' गेल छल बतास  \nप्रक नतके सौन्द्दयवके थिाि पर सृंशयके भाि \nचारू नदस िानच रहल छल  \n  \nओकर माय कहलक पनरिारके दू टा सदथय  \nमारल जा चुकल अनछ फायनरृंगमे \nपनहले जेंका सहज सरल जीिि आब िनह \nिेत सभ सम्हारैत अनछ बृंटाईदार \n  \nओ प्रफुनल्लत भ' क' देिा रहल छल फूल  \nएकरा कहैत छै उज्जर जिा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआ एनह लतामके गाछ पर चनढ़के  \nहम िाइत छलौंह लताम \nपनहले ई एतेक िमहर िनह छल  \nतिि हमहूृं छोट छलौंह \n  \nओकरा लताम मोि परैत छलै  \nओ िेिाकाल नदस घूनर रहल छल  \nजतय िनह छल नहृंसा निक नत राजिीनत \nजतय जीिि छल एकटा मधुर पद्य \nजतय धािके िेतमे जगमगाइत छल थिप्न \n  \nिबका साल आनब रहल छल  \nकुहेस ओनढ़के सूतल छल िदी  \nजिि कैलेंडर बदैल रहल छल जिपदके लोक  \nमृंनदरके आगू आनग जरेिे नभिमृंगा सभ \nजाड़ स S युि क' रहल छल  \n  \nआयोनजत उत्सि सभमे बहायल जा रहल छल मनदरा  \nअठारह नडग्री तापमािमे िचनिया सभके  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगरम लानग रहल छल आ ओ सभ िथत्र  \nउतानर रहल छल  \n  \nकुहेस ओनढ़के सूतल छल िदी  \nिबका साल आनब रहल छल आ जादूगर जेंका  \nप्रभुगण नमथ्या थिप्नके परबा \nउड़बैत छल तिि सूनत रहल छल  \nजिपदके निधवि प्रजा  \n  \nथटेशि: अिुभि \nओ नचर पनरनचत रेलिे थटेशि छल  \nिेिाकाल सS अिि धनर कयक बेर जतय  \nअबैत जाइत रहल छलौंह \nएकटा गाड़ी स S उतैर दोसर गाड़ीमे  \nयात्रा करके लेल \nअृंतरालक प्रतीक्षाके समय \nव्यतीत करैत छलौंह \n  \nपनरनचत कुलीके सृंगे कुिड़मे चाह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपीबैत गप क ' रहल छलौंह \nओ कहलक पािरके बैंच पर \nिनह बैसू ठृंडा रहैत छै \nगाडवके बतसा पर बैसब  \nसुनिधाजिक रहत \n  \nप्रतीक्षालयके पनरचानरका अधबेसू \nनिधिा छल जेकरा गनठयाके पीड़ा छल  \nओकरा दस टाकाके िगता छलय  \nई शुल्क छल प्रत्येक यात्रीके \nप्रतीक्षालयमे तीिटा मोट मूस \nयात्री सभके निरामे आिागमि क' रहल छल  \nपनरचानरका कहलक एतय बहुत रास मूस अनछ  \nमूसके नबसैर निश्राम करू \n  \nदनररताके उपनििेश \nदनररताके उपनििेशमे गहि अन्द्हार अनछ \nजेिा अिेक शताब्दी सS िनह घमल दुिके पिवत  \nजेिा अिेक शताब्दी सS िनह आयल इजोत   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजेिा अिेक शताब्दी सS मूनछवत भ ' क' पड़ल अनछ गाम  \n  \nदनररताके उपनििेशमे गहि अन्द्हार अनछ \nलोकगीत सभमे अभाि आ क्षुधाके िणवि अनछ \nकोिो अज्ञात ईश्वर सS प्रािविा अनछ जे यातिाके \nकतेक नदि उठबय पड़त कतेक नदि जीबय पड़त  \n  \nदनररताके उपनििेशमे चलैत नफरैत छाहै र अनछ  \nछाहैरके सृंगे चलैत छाहैर अनछ \nछाहैरके िोर पोछैत छाहैर अनछ  \nछाहैरके सांत्ििा दैत छाहैर अनछ \n  \nएकटा मािनचत्र अनछ शिैः शिैः िष्ट होइत सभ्यताके \n  \nशारदा नसन्द्हाके सुिैत \nओनह कृंठमे बाझल थिरके कृंपिमे \nहम प्रिानहत होइत जाइत छी जेिा बतासमे उड़इत अनछ  \nकोिो त ण अकास नदस  \nसमथत लोकाचारके मधुरता प्रनिष्ट होइत जाइत अनछ  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहमरा अृंदर  आिेग सS भीजैत अनछ ियि \nसीताके निदाईके िणवि \nकरेजके मनि दैत अनछ  \nकेिा एतेक जति स S पोसल धीयाके  \nल' क' चनल जाइत छनि रघुिृंशी  \n  \nओनह कृंठमे बाझल थिरके कृंपिमे \nहम प्रिानहत होइत जाइत छी केिा देिता सेहो \nमिुि सि करैत छनि आचरण  \nकेिा नभिसरे गौरा जगैत छनि  \nथिामीके लेल पीसैत छनि भांगक गोला  \nकेिा अयोध्या सS आयल राजकुमारके \nनमनिलाके िारी सभ दैत छैन्द्ह मधुर गानर \n  \nओनह कृंठमे बाझल थिरके कृंपिमे \nहम प्रिानहत होइत जाइत छी केिा निद्यापनत \nजीनित रहैत छनि जिपदके निरक्षरके मोिमे \nसोहर समदाओि िचारीके पृंनततके रूपमे \nकेहि सम्मोहक अनछ ई थिर जे हमरा थिप्नमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनमनश्रत करैत अनछ हमर मानटके मादक गृंध \n  \nपलायिके हाहाकारी द श्य देिैत \nपलायिके हाहाकारी द श्य देिैत \nकरेजमे पसरल जाइत अनछ अिसाद  \nगामके लगमे छोट थटेशि पर  \nििनििानहता कनिया आ टीिके पेटी सृंगे बैसल श्रनमक सभ \nअपि बूढ़ नपता स S कहैत अनछ  \nनचृंता करयके कोिो आिश्यकता िनह \nअनगला मास पठायब टाका  \nमायके उपचार भ ' जायत  आ बृंधकी पड़ल िेत \nसेहो छूनट जायत  \n  \nपलायिके हाहाकारी द श्य देिैत \nकािमे ध्िनित होइत रहैत अनछ निरहके लोकगीत \nशिैः शिैः निदा होइत अनछ समथत सिवहारा  \nसमथत मेधािी समथत ऊजािाि लोक  \nगाम बनि जाइत अनछ शरणािी कैंप जतय रोग शोक दुि स S \nयुि करैत रहैत अनछ अक्षम ि ि थत्री िेिा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनकछु धूतव लोक निधानरत करैत अनछ जिपदके भाग्य  \n  \nकरेजमे बजैत रहैत अनछ प्रेम \nकरेजमे बजैत रहैत अनछ प्रेम \nकोिो लोकगीतके करुण धुि जेंका \nएकटा प्राचीि िदी जेंका \nककरो उपनथिनतमे \nनशरामे तीिर भ' जाइत अनछ रततके आिागमि  \n  \nप्रनतकूल समयमे व्याकुल क' दैत अनछ  \nककरो निषादमे भीजल ियि \nककरो कोमल थपशव  \nसोनि लैत अनछ अृंदरके पीड़ा \nककरो मृंद हाथय \nधोइत अनछ कलुषताके दाग सभ  \n  \nकरेजमे बजैत रहैत अनछ प्रेम \nकोिो लोकगीतके करुण धुि जेंका \nथम नतके मागव स S डेग बढ़बैत अबैत अनछ नकयो   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबतासमे उड़बैत अपि केश  \nश्वासमे सुरनक्षत राख़य चाहैत छी ओकर गृंध \nपाि करय चाहैत छी  \nसौन्द्दयवके अम त \n  \nसृंपकव: नदिकर कुमार, 4-बी-1, ग्लोरी अपाटवमेंट, तरुण िगर मेि रोड , गुिाहाटी-781005(असम) \nफोि-9476844365 \n  \n(नदिकर कुमार क जन्द्म 5-10-1967 के ब्रह्मपुरा गाम, प्रिण्ड मिीगाछी, नजला \nदरभृंगामे भेल। िेिाकालमे गुिाहाटी आनबके कमवभूनम बिेलैि।  32 िषव धनर पत्रकानरता, लेिि आ \nअिुिादके अिुभि। नहन्द्दीमे दस टा कनिता सृंग्रह, दू टा उपन्द्यास, असनमयाके सानठ टा पोिीके नहन्द्दी अिुिाद \nप्रकानशत। पुनश्कि सम्माि सनहत निनभन्न पुरथकार।) \n  \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nक त अ ह ेर ा गेलै मिुक्खक वज िगी  \nह े रूप्प ैय ा रूप्पैय ा खाली रूप्पै य ा? \nसिके रूप्प ैय ा लै  विर ड़ो  उठल  िै?  \nरूप्पैय ा आगू  कोई  के करो िे वर्न्द्ह  रह ल िै? \nकतअ ह ेर ा गेलै मिुक्खक वजिगी?  \nह ौ आफत विपैत  मे कोई  के करो देखिाह र  िै?  \nसि अपिा सुआि े आन्द्ह र  भे ल जा  रह ल? \nकेकरा सम य ?  कोई  के करो िोल भ र ोस िै  दै िै?  \nमिुक्खक वज िगी विला र ह ल िै?  \nकहां र ह लै ल ोकार्ार  आत्म सर ोकार ? \nसि अपिा स् टे टस  ि ढ़िै म े लाग ल रह ै िै?  \nलाज  धाख माि राखि सिटा विसर ेलै?  \nकेकरो सु वध  िै जे मिुक्खक  वज िगी ह ेर ा गेलै?  \nफल ैट म े िन्न भऽ गेल अवि  मिुक्ख? \nरूप्पैय ा पािर  दुआरे ल ोक ओ झर ा गेल?  \nसि एक दोसर  के  गर दैि कटिा पर  उत ारू?  \nकतअ ह र ा गेलै मिुक्खक वजिगी?  \nविसाफ िजविह ा र  कोई  िे िं र्ल ै  \nिात  िात  पर  ल ोक खूि खू िामे  पर  उत ारू?  \nकोई  ककर ो ह ंटिा ह र  डंटिा ह र  िै िर्ल ै?  \nमु पु खीक दख ली मे के करो िै मोज र  दै िै?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमूइ लाक िाद सिटा धि वित  रखल े रैह  जेतै?  \nमिुक्खक करम िोव ड़ व कि संगे िे जेतै?  \nत इ य ो रूप्पैय ा दुआर े ल ोक र्ोर ी विि र पि डकै त ी?  \nआ श ोर्र् कअ लर्ार  ल ोक क खू ि पीिै िै?  \nरूप्पैय ा स वर शत ा िा त ा ज ो खाई  ल गलै ?  \nआि के  के करा विपै त  मे का ज औ त ै?  \nलोक समाज अपिैत ी सिट ा  उवध य ा गेलै?  \nकार ीग र  क त ेक कित ै?  कतौ  हेर ा गेलै मिुक्खक वजिगी ?  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ रचिापर अपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य च आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसच सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त प्रकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्िन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संर्य MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी प्रिाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिो ध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् र्ौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रिन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् र्न्द्र य ादि-र ा जकमल र्ौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोर्िा \nडॉ िर्ेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nप्रे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोर्ि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-र्क्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र र्य व िर्य- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् र्ौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि र्ौधर ी \nर्मे लीर ा िी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिि \nपइठ (मै विलीक सिचश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ि त कह ी \nर ामलोर्ि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिच- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशचि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nर्ैिल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्चय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटि ॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनिदेहक नकछु निशेषांक:- \n१) हाइकू निशेषांक १२ म अृंक, १५ जूि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल निशेषांक २१ म अृंक,  १ ििम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) निहनि किा निशेषांक ६७ म अृंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल सानहत्य निशेषांक ७० म अृंक, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) िाटक निशेषांक ७२ म अृंक १५ नदसम्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मार्च २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल निशेषांक निदेहक अृंक १११ म अृंक, १ अगथत २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भनतत गजल निशेषांक १२६ म अृंक, १५ माचव २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गजल आलोचिा -समालोचिा-समीक्षा निशेषांक १४२ म, अृंक १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीकांत नमश्र मधुप निशेषांक १६९ म अृंक १ जििरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अरनिन्द्द ठाकुर निशेषांक १८९ म अृंक १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अनिल निशेषांक १९१ म अृंक १ नदसम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अप्र ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्िम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेि प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र र्ि ापर आम  ंव त्र त आल ोर्कक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ि ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोर्ि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोर्ि ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्रत रचिा आ ओइपर आमृंनत्रत समीक्षकक समीक्षा सीरीज \n१. का वमिीक पांर् टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हमर पोिी नकए पढ़नि\" - लेिक िारा अप्पि पोिी/ रचिाक समीक्षा सीरीज \n१. आशीष अिनचन्द्हार 'निदेह' क ३२७ म अृंक ०१ अगथत २०२१ \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा प्रकाव शत भेल ि ल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक विभच य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय ि ल । ओिा ई अिूवदत र र्िा ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रर्ल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक र्ाह ी, खास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ विर्ार िाक र्ाह ी जे हम स भ अपिा िछर्ा \nस भ लेल केह ि समाज ििेिे िी। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीर् ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nप्रकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल ि ल, कार र् एवह किाक ई-प्रकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी ि ल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीर् जगदी श र्न्द्र ठाकुर अविलक वकिु िाल कवित ा प्रकाव शत भे ल। िादमे \nह ुिकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी र्ाइ ल्डपर ि ल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, िादक दुिू िेिी र्ाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीर् जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघच िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nप्रकाव शत भेल, िाम ि ल र्ोिह ा। िादमे ई र र्िा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र र्िा िाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र र्िा िी, मै विली िाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसच मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेिाक र्ाह ी। कोिा मॊडि च उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस च र्ोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पिि क दीघचकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वर् र्न्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम र्र्ा कऽ रहल िी, कुमा र पिि क \"पइठ\" दीघचकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव र्त्र, सुखद आ मोि ह ौल करैिला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र र्िा केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत च अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श प्रस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य च सेि वलखै त िवि  जे ह ुिकर कोिो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे ि ल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य च सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ प्रभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श प्रस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे प्रकावशत भेल र्ेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय चकार ी सम्प ादक द्वार ा ित चिी पवर ित चिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक प्रभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित चिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-प्रकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श प्रस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेर्र अिाडच भे टल वि। जगदी श प्रस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ िर्ा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श प्रसाद मण्डलसँ पूिच आ जगदी श प्रस ाद मण्डल आगमि क िाद। तँ \nप्रस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपि सुछर्ा स् िरूपमे। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- प्रकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nप्रस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर र्र्ा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श प्रस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक ि ि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nप्रकाशि  ि ीर्ाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनिदेह ई-पनत्रकाक  बीछल रचिाक सृंग- मैनिलीक सिवश्रेष्ठ रचिाक एकटा समािान्द्तर सृंकलि: \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनिदेह:सदेह:२ (मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा २००९-१०) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनिदेह:सदेह:२ (मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनिदेह:सदेह:३ (मैनिली पद्य २००९-१०) देििाग र ी \nनिदेह:सदेह:३ (मैनिली पद्य २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनिदेह:सदेह:४ (मैनिली किा २००९-१०) देििाग र ी \nनिदेह:सदेह:४ (मैनिली किा २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनिदेह मैनिली निहनि किा [ निदेह सदेह ५ ] देििा गर ी \nनिदेह मैनिली निहनि किा [ निदेह सदेह ५ ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा  [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनिदेह मैनिली लघुकिा [ निदेह सदेह ६ ] देििा गर ी \nनिदेह मैनिली लघुकिा [ निदेह सदेह ६ ]  व त र ह ुत ा \nनिदेह मैनिली पद्य [ निदेह सदेह ७ ] देििाग र ी \nनिदेह मैनिली पद्य [ निदेह सदेह ७ ]   व त र ह ु त ा \nनिदेह मैनिली िाट्य उत्सि [ निदेह सदेह ८ ] देिि ाग र ी \nनिदेह मैनिली िाट्य उत्सि [ निदेह सदेह ८ ]  व त र ह ुत ा \nनिदेह मैनिली नशशु उत्सि [ निदेह सदेह ९ ] देििा गर ी \nनिदेह मैनिली नशशु उत्सि [ निदेह सदेह ९ ]  व त र ह ुत ा \nनिदेह मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा [ निदेह सदेह १० ] देि िाग र ी \nनिदेह मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा [ निदेह सदेह १० ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the Engl ish translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of  the original work s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू र्ी (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू र्िा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ प्रर्वलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखच ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nप्रिम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्पादक: \nडॉ उमेश मृंडल। सहायक सम्पादक: र ाम विलास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्च)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंर्-र्ल वर्त्र- िेर्ि ठाकुर । सम्प ादक- सू र्िा-सम्प कच-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर र्िाकार अपि मौवलक आ अप्र कावशत र र्िा (जकर मौवलकताक संपूर्च उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैर्मे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि।  एतऽ प्रकाव शत र र्िा स भ क कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर प्रिम प्र काशिक/ वप्रंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-प्रकाशि/ \nवप्रंट-प्रकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै , आ से हानि -लाभ रनहत आधारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोिो \nरॊयल्टीक/ पानरश्रनमकक प्रािधाि िै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पानरश्रनमकक इच्छुक निदेहसँ िै जुड़नि, से \nआग्रह। र र्िाक संग र र्िाक ार अपि संवक्षप्त पवर र्य आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र र्िाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र र्िा मौव लक अवि, आ पवह ल प्रकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल प्राप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४१ म अंक ०१ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४१) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रकाशिक अंकक सू र्िा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई प्रकाव शत कएल जाइ त अवि।   \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे प्रकाव श त सभट ा र र्िा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर र्िाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि ”- \nमै विली जालिृ त्त सँ प्रारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक प्रिम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- प्रिम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँर्ल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि ” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक प्रिक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.94,"has_text":true},"Videha 342.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 342.pdf","name":"Videha 342.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ४ २ म अ ं क १ ५ मार्च २ ० २ २ (िर्च १ ५ मास १ ७ १ अ ं क ३ ४ २) \nऐ अंकमे अवि :- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय च आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र हो मैनिली केर (आत्मकिा)- २७ म खेप  (मध्य ान्द्त र ) \n२ .२ .रबीन्द्र िारायण नमश्र- मातृभूनम (उपन्द्यास)- पवह ल खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -मोि िाली मौगी। (हो ली पर ह ा स् य  किा ) \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा -िेर  पर  \n२ .५.आश ीर् अिवर्न्द्ह ार- साव ह त् य  कें वरत  जो गी र ा \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी' क धा र ािा व ह क उपन्द्यास-मंगर ौिा-६ अम खे प  \n  \n३ .  पद्य \n३ .१.नदिकर कुमार- दस टा कनिता  \n३ .२ .डाॅ  वकशि कार ीग र - ह ो ह ो त  ह ो ह ो (ह ास् य  कवि त ा)  \n३ .३ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'  के र  र्ावर  टा कव ित ा  \n३ .४ .र ाज  वकशो र  वमश्र-इ जोव र आ  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वर्त्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करिाक ह ेत ु िीर्ाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय च आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्च करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि।  टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि , जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज च ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्िर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि।  संगमे ओ अपि विवलम् सक \nएडव मट काडचक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठािव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्चत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविचस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै वि ली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय च) \nमै विली िश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त चिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित चिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित चिी इ ग् िू BMAF001 सँ िे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि  \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि  आ रसमय कनि चतुर चतुरभुज निद्यापनत \nकालीि कनि छनि। एत य समीक्षा शृृंिलाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गोटेक शब्दािली ि ि शब्दक पयाय \nसंग देल जा रहल अनछ। िि आ पुराि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रमे \nधार आओत, सृंगनह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मैनिलीमे िश्नोत्त र नलिबामे धाि आस्त े-आस्त े ितम हो यत, लेखिीमे \nििाह आयत आ सुच्चा भािक अनभव्यनतत भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीिाि  झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लो वर क ग ािा मे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीश ि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- ििम पत्र- शब्द विर्ा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े वर्व त्र त विधचि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीर्मे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित चत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अनिल’- आँनिमे नचत्र हो मैनिली केर (आत्मकिा)- २७ म खेप  (मध्य ान्द्त र ) \n२ .२ .रबीन्द्र िारायण नमश्र- मातृभूनम (उपन्द्यास)- पवह ल खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -मोि िाली मौगी। (हो ली पर ह ा स् य  किा ) \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा -िेर  पर  \n२ .५.आश ीर् अिवर्न्द्ह ार- साव ह त् य  कें वरत  जो गी र ा \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी' क धा र ािा व ह क उपन्द्यास-मंगर ौिा-६ अम खे प  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजगदीश चन्द्र ठाकुर ‘अनिल’ \nआँनिमे नचत्र हो मैनिली केर (आत्मकिा)- २ ७ .बड़ सुि सार पाओल तुअ तीर  \n                     २ ७ .बड़ सुि सार पाओल तुअ तीरे    \n2008   मे   12 मइक’ हम एसगरे जबलपुरसँ बस पकनड़ करीब तीि घृंटामे नसििी पहुचलहुँ | होटल \nआिन्द्दमे अपि सृंगक सामाि सभ रानि बैंक गेलहुँ | \nएकटा पुराि मकािमे बैंक छलै | बैंक भििक एक कातमे एकटा िमहर कोठलीमे लीड बैंक सेल छलै | \nलीड बैंक सेलमे  एकटा कृंप्यूटर, िमहर टेबुल, नकछु कुसी ,तीि टा आलमारी छलै | एकर अनतनरतत एकटा \nिाहि आ ड्राइिर सेहो छलै | \nनकछुए अिनधक बाद बैंक आ अग्रणी नजला प्रबृंधक कायालय ििनिनमवत भििक प्रिम तलपर  स्िािांतनरत \nभेल | ओहू भिि आरम्भेमे एकटा कोठलीमे अग्रणी बैंक कायालय आनब गेल | \nबैंकक हॉल फ़ैल छलै | \nबैंकमे शािा प्रबृंधक बी.एम.अग्रिाल हमर पूिव पनरनचत छलाह, ओ जबलपुरक गढ़ा शािासँ स्िािांतनरत भ’ \nक’ गेल छलाह | शािामे पी.ओ. अचविा मैडम छलीह जे नबहारक छलीह , हुिकर नपता पटिामे प्राध्यापक  \nछलनिि | \nदोसर अनधकारी श्रीनििासजी छलाह | और सदस्य सभ छलाह गौतमजी ,शमाजी,राम िारायण,इमराि आनद | \nनसििी मध्य प्रदेशक एकटा नजला छलै | सेन्द्रल बैंकक रायपुर जोिक नछृंदिाडा क्षेत्रमे नसििी, बालाघाट आ \nनछन्द्वाडा तीि टा नजला छलैक | नछृंदिाडामे अग्रणी नजला प्रबृंधक छलाह निजय कुमार जे नबहारक छलाह | \nसमय-समयपर नछृंदिाड़ा क्षेत्रक सभ शािा प्रबृंधक आ तीिू अग्रणी नजला प्रबृंधक नछृंदिाड़ा क्षेत्रीय कायालयमे \nसमीक्षा बैसकमे जमा होइत छलाह | \nनसििी नजलामे सेन्द्रल बैंकक आठ टा शािा छलै : नसििी, अरी, कान्द्हीिाडा, छुई, केिलारी, डुृंगनरया \nछपारा,गणेशगृंज आ लििादौि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसेन्द्रल बैंक इफ़ इृंनडयाक आठ शािाक अनतनरतत निलिखनलनित बैंक सबहक 82 टा शािा छलै :  \nभारतीय स्टेट बैंकक 8, बैंक इफ़ महाराष्ट्रक 9,यूनियि बैंक इफ़ इृंनडयाक 5,केिरा बैंकक 1, इलाहाबाद \nबैंकक 1, बैंक इफ़ इृंनडयाक 1,पृंजाब िेशिल बैंकक4  ,सतपुरा िमवदा क्षेत्रीय ग्रामीण बैंकक 26, नजला \nसहकारी केन्द्रीय बैंकक 16, नजला सहकारी कृनि और ग्रामीण निकास बैंकक 7,आइ सी आइ सी आइ \nबैंकक एकटा आ एच डी एफ सी बैंकक एकटा शािा छलै | \nनजलाक लेल िानिवक साि योजिा तैयार करब , ओकरा नजला स्तरीय समन्द्िय सनमनतमे स्िीकृत कराएब, \nओकर नियान्द्ियिक हेतु नजलाक सभ बैंक शािा आ नजला प्रशासिक सहयोग प्राप्त करैत निनभन्न \nयोजिान्द्तगवत नजलाक िानिवक लक्ष्य प्राप्त करबाक लेल नजला स्तरपर नतमाही बैसकक सृंयोजि करब अग्रणी \nनजला प्रबन्द्धकक मुख्य काज छलनि |एकर अनतनरतत आिश्यकतािुसार क्षेत्रीय प्रबन्द्धकक सलाह अििा \nआदेशसँ ऋण नशनिर , िसूली,जाँच अििा ऋण माफ़ी योजिासँ सम्बृंनधत कायव सेहो समय -समयपर करबाक \nरहैत छलैक | आरम्भमे क्षेत्रीय प्रबृंधक छलाह श्री नशिेश प्रसाद, हुिका बाद एलाह नदिेश चन्द्र आ हुिका बाद \nएलाह िृंडेलिाल साहेब | \nनजला स्तरीय बैसकमे सभ बैंकक नजला अििा क्षेत्रीय स्तरक नियन्द्त्रक अनधकारी, अग्रणी नजला प्रबृंधक, \nभारतीय नरज़िव बैंकक प्रनतनिनध,िाबाडवक प्रनतनिनध  आ कलेतटर समेत निनभन्न निभागक नजला स्तरक \nअनधकारी रहैत छलाह | निनभन्न योजिाक अृंतगवत निनभन्न बैंकक लक्ष्य आ उपलनब्धपर चचा होइत छलै | \nजानह ठाम आिश्यकता होइत छलैक, कलेतटर अििा भा रतीय नरज़िव बैंकक प्रनतनिनध आिश्यक सलाह दैत \nछलाह | अग्रणी नजला प्रबृंधक सृंयोजक आ कलेतटर अध्यक्ष होइत छलाह | \nबैसकक कायविाही िोट कयल जाइत छल , ओकर कायविाही-नििरण तैयार क’क’ अग्रणी बैंक कायालय वारा \nनिनभन्न बैंकक नियृंत्रक कायालय आ निनभन्न शासकीय कायालयकें प्रेनित कयल जाइत छलै | बैसकमे लेल \nगेल निणवयक नियान्द्ियिक समीक्षा अनगला नतमाही बैसकमे होइत छलै | \nकलेतटर कायालय सभा कक्षमे सप्ताहमे एक नदि टी एल मीनटृंग होइत छलै जानहमे निनभन्न निभागसँ सम्बृंनधत \nनशकायतक नििारणक समीक्षा होइत छलै | बैंकसँ सम्बृंनधत नशकायतक निराकरण हेतु अग्रणी नजला प्रबृंधक \nवारा सम्बृंनधत बैंकक सक्षम पदानधकारीसँ सृंपकव कयल जाइत छल | एकटा नियत अिनधमे नशकायतक \nनिराकरण सुनिनित कयल जाइत छल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसमय-समय पर नजला स्तरपर उद्योग  कायालयमे आ नजला पृंचायत कायालयमे सेहो स्िणव जयृंती शहरी \nरोजगार योजिा, प्रधाि मन्द्त्री रोजगार योजिा, स्िणव जयन्द्ती ग्राम स्िरोजगार योजिाक नियान्द्ियि आ प्रगनतक \nलेल बैसकक आयोजिमे  सेहो अग्रणी नजला प्रबन्द्धक उपनस्ित रहैत छलाह | \nनसििी नजलामे नसििी,बरघाट, कुरइ, छपारा, गणेशगृंज, लििादौि, धिोरा,घन्द्सोर,केिलारी आनद जिपदमे \nनतमाही बैसक आयोनजत होइत छलै जानहमे अग्रणी नजला प्रबृंधक अध्यक्ष होइत छलाह | ओनह बैसकमे नजला \nस्तरक शासकीय अनधकारी पनरयोजिा पदानधकारी अििा सहायक पनरयोजिा पदानधकारी सेहो  उपनस्ित \nहोइत छलाह | \nहमरा समयमे पनरयोजिा पदानधकारी छलाह टी. गणेश कुमार आ सहायक पनरयोजिा पधानधकारी छलाह एम. \nके. जैि | हम सभ नसििीसँ अपि-अपि निभागक िाहिसँ अििा एकनह िाहिसँ नसििीसँ जाइत छलहुँ आ \nसृंगनह घुरैत छलहुँ | ओनह बैसक सभमे जे निणवय लेल जाइत छलै , तकर सूचिा कायविाही नििरण वारा सभ \nसम्बृंनधत अनधकारी सभकें ओनह बैसकक सृंयोजक वारा प्रेनित कयल जाइत छलै |ओनह बैसक सभक \nसृंयोजक लीड बैंकक स्िािीय शािा प्रबृंधक होइत छलाह | \nनजला स्तरीय समीक्षा सनमनत एिृं नजला परामशवदात्री सनमनतक बैसकक सूचिा नजलाक निधायक आ सांसद \nलोकनिकें सेहो देल जाइत छलनि  जानहसँ \nहुिको सभक माध्यमसँ क्षेत्रक समस्या सभ प्रकाशमे आबय, ओनह पर चचा होइ आ ओकर निराकरणक लेल \nसमुनचत समाधाि ताकल जाए |     \n निनभन्न योजिाक अृंतगवत िानिवक लक्ष्यक प्रानप्त आ नशकायतक निराकरण हेतु जिपद आ नजला स्तरपर \nबैसक सभक आयोजि होइत  छल | \nहमरा समयमे आरम्भमे नसििी नजलाक कलेतटर छलाह पी. िरहनर जी | हुिक स्िािान्द्तरणक बाद एलाह \nमिोहर दुबे जी | नजला पृंचायतक मुख्य कायवपालि पदानधकारी छलाह राकेश नसृंह जी | \nसामान्द्य लोककें सरकारी अििा बैंकक अनधकारी-कमवचारी सबहक प्रनत की धारणा बिैत छलैक से पता ि नह, \nमुदा जिपद पृंचायतसँ नजला पृंचायत धनर आ कलेतटर सभा कक्षमे निनभन्न बैसकमे भाग लैत हम अिुभि \nकरैत छलहुँ जे गाम आ शहर सभ ठाम लोकक जीिि -स्तर ऊपर उठाबक लेल , देशक समृनिक हेतु \n निकासक यज्ञमे सरकार आ बैंकक  निनभन्न योजिा चनल रहल छल : स्िणव जयन्द्ती ग्राम स्िरोजगार योजिा,  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस्िणव जयन्द्ती शहरी रोजगार योजिा, प्रधािमन्द्त्री रोजगार योजिा, दीि दयाल रोजगार योजिा ,नकसाि िेनडट \nकाडव योजिा, आटीजि िेनडट काडव ,लघु उद्यमी िेनडट काडव आनद | शासकीय अिुदािक प्रनिया सरल भेल \nजा रहल छलैक ,  गामे-गामे स्ियृं सहायता समूह बनि रहल छल, मनहला लोकनि सेहो एनह निकास यज्ञमे \nसनिय योगदाि द ’ रहल छलीह | बैंकमे भीड़ बनढ़ रहल छलै | बैंकक अनधकारी-कमवचारी बैंकसँ आिास \nघुरबाक लेल घड़ी देििाइ छोनड देिे छलाह | सभ बैंक प्रबृंधि अपि-अपि लक्ष्य पूणव करबाक लेल बहुत \nश्रम क’ रहल छल | जानह उद्देश्यसँ 1969  आ 1980 मे बैंक सबहक राष्ट्रीयकरण भेल छलै से पूणव भ’ रहल \nछलै | \nहम जतेक दूर धनर देिैत छलहुँ , हमरा बैंक कदाचारमुतत देिाइत छल | \nअसृंयमी लोक सभ कतेक तरहक अशांनत आ मािनसक अििा आनिवक प्रताड़िाक नशकार होइत छलाह | \nदेशक एनह निकास -यज्ञमे एकटा छोट-छीि नकन्द्तु महत्िपूणव भूनमकामे अपिाकें सृंल्ि पानब हिवक अिुभि क’ \nरहल छलहुँ | इनफसमे रहैत छलहुँ त काजमे लागल रहैत छलहुँ | नकछु काज डेरोपर करबालेल ब्रीफ़केसमे \nिेिे अबैत छलहुँ | \nसुतबासँ पनहिे अििा सबेरे डेरापर सेहो नकछु काज क ’ लैत छलहुँ | काजकें अपि धमव बूनिक’ करैत \nछलहुँ, ओनहमे डूनब जाइत छलहुँ , तें िकािक अिुभि िनह होइत छल |            \nइनफसक काज करैत घर , बजार,अस्पताल आनदक काज सेहो करैत छलहुँ | \nआिास आ अध्यात्म : \nनसििीमे आरम्भमे नकछु नदि होटल आिन्द्दमे, नकछु नदि नसििीक शािा प्रबृंधक बी.एम. अग्रिालजीक आिासमे \nआ तकर बाद जिि पनरिारक सृंग रह’ लगलहुँ त   बारापत्िरमे बाबूजीिगरमे िामदेिजीक मकािमे प्रिम \nतलपर आिास छल | िामदेिजी भूतलपर एकटा नशि मनन्द्दर बिौिे छलाह | बच्ची सभ नदि पूजा करैत \nछलीह | इनफससँ आिासक बाटमे ब्रम्हाकुमारी सृंस्िाि छलैक | दूरदशविपर बी.के.नशिािीक कायविम देनि \nउत्सुकता भेल | एक नदि दुिू गोटे गेलहुँ | सात नदिक कोसव केलहुँ | \nएक नदस समाजमे लोक कन्द्यादािक लेल गामे -गाम नक एनह शहरसँ ओइ शहरक यात्रा करैत रहैत छनि , \nकन्द्या सभ मि पसृंद घर-बर लेल महादेिक पूजा करैत छनि , बूढ़ी सभ कबुला -पाती करैत रहैत छनि , दोसर \nनदस एनह सृंस्िािमे कुमानर कन्द्या सभ उज्जर दप-दप िस्त्रमे सानत्िक जीिि जीबैत लोककें सानत्िक जीिि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजीिाक प्रेरणा दैत  ज्ञाि-दाि मृंगिीमे क’ रहल छनि आ जीिि भनर सानत्िक    जीिि जीिाक िरत िेिे छनि \n| \nनहिका सबहक मूहें एनह सृंस्िािक सृंस्िापक दादा लेिराजक पनित्र जीिि आ एनह सृंस्िािक स्िापिाक \nकिा अद्भुत लागल | ई सभ बुिबैत छनि जे हम सभ आत्मा छी आ नदि भनरमे नजिका -नजिकासँ  भेट \nहोइत अनछ सभ आत्मा छनि  आ सभ हमरे जकाँ ओही परम नपता परमात्माक सृंताि छनि , हम सभ परम \nधामसँ आएल छी , फेर ओतनह घुनरक ’ जेबाक अनछ , ककरोसँ राग आ वेि िनह रािू , सृंसारमे एिा रहू जेिा \nिालमे कमल रहै त अनछ , सृनिक  एक चि पांच हजार बरिमे पूणव होइत अनछ , सतयुग-त्रेता-वापर -कनलयुग \nसभयुग एक हजार दू सय पचास बरिक , कनलयुगक अन्द्त लग आनब गेल अनछ ,सतयुगक आगमिक तैयारी \nचनल रहल अनछ , एनह ज्ञाि यज्ञमे सभ तयो शानमल होनि से आह्वाि क’ रहल छनि ई साध्िी लोकनि | \nएनह सृंस्िािक प्रधाि कायालय राजस्िािक माउृंट आबूमे अनछ आ दुनियाँक बहुत देशमे हजारो शािाक \nमाध्यमसँ  नदव्य ज्ञािक बरिा भ’ रहल अनछ, उल्लेििीय बात ई जे सभ शािाक मुख्य बनहिे लोकनि छनि \n| ई बनहि लोकनि सभ ठाम निभवय रहैत छनि , नहिका सबहक सोच ई छनि जे सभसँ शनततशाली परमात्मा  \nनपता सनदिि सृंगमे रहै छनिि तिि भय किीक | \nएनह सृंस्िािक निशेिता इहो अनछ जे ई लोकनि ककरोसँ चन्द्दा िै मृंगैत छनि, जे नहिका सबहक ज्ञाि िनह \nप्राप्त करैत छनि ओ स्िेच्छासँ नकछु देबय चाहैत छनि त स्िीकार िनह कएल जाइत छनि | \nहम ओशोक नकछु पोिी पढिे छलहुँ , हुिक तकव सभ बहुत प्रभानित करैत छल | जबलपुर नस्ित देिताल \nगढ़ामे ओशो सृंन्द्यास आश्रममे तीि नदिक एकटा आयोजिमे सनम्मनलत भेल छलहुँ, नचनरनमरीमे सेहो तीि नदिक \nनशनिरमे भाग िेिे छलहुँ, पुणेमे हुिक सृंस्िािमे गेल रही, देििे-सुििे रही | हमरा िीक लागल, मुदा हमरा \nनशष्ट्य बिबाक मोि िनह भेल | एििहु कोिहु रूपमे हुिका पढ़ब िीक लगैत अनछ |छोट-छोट किाक \nमाध्यमसँ ज्ञािक पैघ-पैघ बात कहबाक अद्भुत कौशल हुिक िततव्यमे रहैत अनछ | हुिका माध्यमसँ सृंसारक \nनिनभन्न धमवक अिेक दाशवनिक लोकनिक पनरचय प्राप्त करबाक आिन्द्द उपलब्ध होइत अनछ |   \nजबलपुरमे बाबा रामदेिक नशनिरमे भाग िेिे छलहुँ , देह आ मोिकें शुि रिबाक लेल आसि-प्राणायाम आ यम-\nनियमक पालि करबाक लाभसँ पनरनचत भेल छलहुँ , टी.भी.पर हुिक कायविम सेहो देिबामे -सुिबामे िीक \nलगैत अनछ | िैनदक चैिलक माध्यमसँ सिाति धमवक अृंतगवत योग आ आयुिेदकें केन्द्रमे रिैत ऋनि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nलोकनिक ज्ञािसँ लोककें लाभानन्द्ित करबाक हुिक प्रयास प्रशृंसिीय अनछ | हमहूँ िैनदक चैिलपर िेद आ \nउपनििदक ज्ञािक गृंगामे स्िाि कय आिनन्द्दत होइत छी | \nब्रम्हाकुमारी सृंस्िाि सेहो िीक लगैत अनछ | नसििीमे जाधनर रही, समय-समयपर जाइत छ लहुँ | मुरली \nसुिैत छलहुँ | सृंस्िािमे बनहि वारा प्रनतनदि मुरलीक माध्यमसँ लोककें भगिािक ज्ञािक प्रसादक नितरण \nनियनमत रूपसँ होइत रहैत अनछ | समय-समयपर सृंस्िािक प्रधाि कायालय माउृंट आबूमे आयोनजत \nकायविममे भाग लेबाक अिसर सेहो भेटैत छैक | हम कोिो कायविममे माउृंट आबू त िनह गेलहुँ, मुदा \nटी.भी.पर ओनहठामक कायविम आ ‘पीस इफ़ माइृंड’ चैिलपर बहुत रास कायविम देिलहुँ , िीक लागल | \nपटिामे सेहो एनह सृंस्िािसँ पनरनचत भेलहुँ | कनहयो-कनहयो जाइत छी | नियनमत रूपसँ जाएब िनह पार \nलगैत अनछ | \nटी.भी.पर सभ कायविम उपलब्ध भेलासँ केन्द्रपर जाएब आिश्यक सेहो िनह लगैत अनछ | \nओशो, रामदेि बाबा आ ब्रम्हाकुमारी सृंस्िाि सभ ठाम ‘परमात्मा आ पुरुिािव’क मनहमाक प्रचार-प्रसार अलग-\nअलग ढृंगसँ भ’ रहल अनछ | सबहक नशक्षा अनछ जे ति आ मोिकें पनित्र रािू, तििे जीििक आिन्द्द \nप्राप्त भ’ सकैत अनछ | हमरा लगैत अ नछ जे ति आ मोिकें पनित्र रिबाक लेल कतहु बौएबाक काज िनह \nछैक, जतनह जे छी , से यम आ नियमक पालि करैत रही , सैह पयाप्त अनछ आिनन्द्दत जीिि जीबाक लेल \n|                              \n  \nमैनिलीक नििाह : \nमैनिलीक नििाहक उद्देश्यसँ कय ठाम यात्रा करबाक अिसर भेटल | \nजमशेदपुर,पटिा, राँची, नबलासपुर, ििसारी, अहमदाबाद गेलहुँ | गाम जाक ’ छोट भाए रतिजीक सृंगे सेहो \nचािपुरा,पृंडौल डीह टोल, गिौली आनद  गामक यात्रा कयलहुँ | \nनदल्लीसँ हमर छोट बनहि आ बनहिो एकटा सूचिा देलनि | फोिपर अरनिन्द्द जीसँ सृंपकव भेल, डेरी \nटेक्नोलॉजीमे बी.टेक. छलाह, गुजरातमे पालिपुरमे ‘अमूल’मे काज करैत छलाह | गाम गेलहुँ | गिौली गेलहुँ | \nओतहु हुिक नपता , कक्का आ नकछु अन्द्य लोक सभसँ सृंपकव केलहुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n नदल्लीमे हमर बनहि-बनहिोक पड़ोसी छलनिि हुिक जेठ भाए आिन्द्दजी, ओत’ कोिो व्यिसाय करैत छलाह | \nओनह ठाम अरनिन्द्दजीक आिागमि होइत छलनि, सभ तयो  देििे छलनिि | हुिका सभकें पसृंद छलनि | \nहमरा फोिपर गप भेल , हमहूँ सृंतुि भेलहुँ | \n2009 मे मैनिलीक नििाहक सृंयोग बिलनि | \nहमर छोट भाए ललिजी पत्नी आ दू पुत्र -पुत्रीक सृंग नदल्लीमे छलाह, पूिव पनरनचत  ज्योनतिी जीक ओत’ कोिो \nपूजाक लेल सुिाि देिे छलनिि | हुिके सबहक सलाहपर मैनिली पुणेसँ नदल्ली गेल छलीह | \nललिजीक डेरासँ मैनिली दीदीक घर गेलीह | ओत’ आिन्द्दजीक बनहिो मैनिलीकें देिलनिि, गप \nकेलनिि,ओ कोिो कम्पिीमे काज करैत छलाह | हुिका सभकें नििाहक प्रस्ताि स्िीकार भेलनि | \nआिन्द्दजी निणायक छलनिि | नदल्लीमे बैसार भेलै | हमर छो ट भाए ललिजी , हमर बनहि-बनहिो हुिकासँ गप \nकेलनि | हम फोिपर छलहुँ | नििाह तय भ’ गेलै | नििाहक नदि आनद तय भेलै | \nगाम गेलहुँ | \nनिधानरत कायविमक अिुसार नििाहसँ चानर नदि पनहिे मधुबिी स्टेशिपर अरनिन्द्द जी आ हुिक अग्रज आिन्द्द \nजीसँ पनहल बेर भेंट भेल | \nरतिजी बहुत रास व्यिस्िा क’ क’ रििे छलाह | \n26 क’ ललिजी आ हमर छोट सार नबन्द्देजी गिौली गेलाह | \nपटिासँ हमर साढ़ू , जेठ सानर आ प्रमोद बाबू एलाह | \nनदल्लीसँ हमर छोट बनहि सच्ची आ भनगिी पूिम आएल छलीह | लििपट्टी आ नशशिासँ दुिू बनहि शान्द्ती \nआ बच्ची एलीह | \nरुचौलसँ हमर मनि ला मामा एलाह ,छोटका मामा पटिासँ कोइलि गेल छलाह , कोइलिसँ हमरा गाम एलाह \n|लदारीसँ गोपालजी सेहो एलाह | \nिारायणपट्टीसँ हमर दीदी एलीह |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n    27 क’ गिौलीसँ भनरसक 60 गोटे बनरयातीमे एलाह | नििाह भेलै | चानर बजे भोरमे बनरयाती प्रस्िाि \nकेलनि | \n30  क’ चतुिी भेलै | \n2 क’ नवरागमि भेलै | \n5 क’ हम सभ गामसँ प्रस्िाि केलहुँ, 6 क’ 10 बजे रानतमे नसििी पहुँचलहुँ | \nनसििीमे मैनिल आ मैनिली : \nनसििीमे भारतीय स्टेट बैंकक मृंगलीपेठ शािाक प्रबृंधक देिघरक छलाह | हुिका सँ पनरचय भेल | ओ एक \nगोटेसँ पनरचय करौलनि | ओ जजुआरक छलाह | ओ नसििी अस्पतालमे एकटा मैनिलसँ पनरचय करौलनि \n|हुिका सभसँ कनहयोक ’ भेट होइत छल | \nबैंक इफ़ महाराष्ट्रक शािामे मुृंगेर नजलाक नसृंहजी छलाह | ओ जबलपुरमे सेहो हमर पड़ोसी छलाह , एतहु \nभेटलाह | \nबैंक इफ़ इृंनडयाक एक शािाक प्रबन्द्धक नमश्र जी सहरसाक छलाह, ओ जबलपुरमे सेहो भेटल छलाह | \nहुिका सभक सृंग नसििी लग बैिगृंगाक तटपर छनठ पािनिमे जाइत छलहुँ | छनठ पािनिमे नसििी शािाक \nपी.ओ. मैडम अचविा सेहो   पनरिारक सृंग बैिगृंगाक तटपर गेल छलीह | एकटा होटलक मानलक सेहो छनठमे \nसृंग रहैत  छलाह, ओ गोरिपुरक छलाह | \nनसििीमे हमर सानहनत्यक गनतनिनध :   \nनसििीमे हमर सानहनत्यक गनतनिनध लगभग शून्द्य रहल | \nक्षेत्रीय कायालयमे राजभािा निभाग वारा आयोनजत कायविममे भाग लैत छलहुँ | \nअनधक काल रा नतएमे घर घुरैत छलहुँ | \nटेप नरकॉडवरपर नचनरनमरीक पल्टू दादाक स्िरमे अपि रचिा सुिैत छलहुँ :  \n‘नजन्द्दगी जब हुई नजन्द्दगी के नलए  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहर घड़ी शुभ घड़ी आदमी के नलए ’ \n............................................... \n‘सूयव बिकर नजयो  \nउिकी िानतर नजयो  \nजो तड़पते अभी रोशिी के नलए |’ \nिकाि दूर होइत छल, आिृंनदत होइत छलहुँ | पल्टू दादा मोि पड़ैत छलाह | \nनसििीक सानहनत्यक समाजसँ हम िुकाएल रहलहुँ | एक बेर एकटा कनि गोष्ठीमे श्रोताक रूपमे उपनस्ित भेल \nछलहुँ | \nअिकाश प्रानप्तक बाद 8 जििरीक’ िटराज होटलमे शािा प्रबृंधक अग्रिाल साहेब एकटा कनि गोष्ठीक \nआयोजि करौलनि जानहमे अरनिन्द्द माििक सृंग और नकछु सानहत्यकार उपनस्ित भेलाह | काव्य पाठमे हमहूँ \nभाग लेलहुँ | \nरोग-शोक–सृंताप : \nमइ 2008 सँ ििम्बर 2010 धनर हम नसििीमे पदस्िानपत छलहुँ | एनह अिनधमे स्िास््य सम्बन्द्धी नकछु \nसमस्याक समाधािक लेल डा. बघेलसँ सृंपकव करैत छलहुँ , दाँतक किक निदाि डा. चौधरीजीसँ प्राप्त होइत \nछल | \n2009 मे 19 जििरीक’ बडका मामाक देहान्द्तक सूचिा भेटल,  25 नदसम्बरक’ हमर सारक पुत्री िीलमक \nदुघवटिाक पता चलल , आइ सी यू मे भती भेल छलीह , सामान्द्य नस्िनतमे एबामे समय लगलनि \n| 29 नदसम्बरक’ बड़का साढ़ू कोनरयाही गाममे देह त्यानग देलनि , से पता चलल | 13 नदसम्बरक’ फोिपर \nसृंपकव भेल छल | \nदेश-दुनियाँक निियमे सेहो अिबारक माध्यमसँ नकछु सूचिा भेटैत छल | अपि दुि सभकें भारी लगैत छै \nनकन्द्तु कतेक ह्रदय निदारक घटिा देनि-सूनि लगैत छै जे हमर दुि त बहुत कम अनछ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n2010 मे 12 जििरीक’ ‘ हैती’मे भूकृंपसँ करीब दू लाि लोक ख़तम भ ’ गेलाह |   11 अप्रैलक’ हबाइ दुघवटिामे \nपोलैंडक राष्ट्रपनत आ हुिक पत्नी समेत सभ 96 गोटे समाप्त भ’ गेलाह | \nसेिानििृनत : \n29   ििम्बर(2010)क’ हमरा वारा कलेतटर सभा कक्षमे अृंनतम नजला स्तरीय समन्द्िय आ समीक्षा सनमनतक \nबैसकक सृंयोजि भेल | बी.एम.अग्रिाल,शािा प्रबृंधक आ िाबाडवक प्रनतनिनध श्रीराम अप्पुनलृंगम वारा 30 क’हमर \nसेिानििृनतक सूचिा देल गेलनि, कलेतटर महोदयक हािें हमरा शाल आ श्रीफलक सृंग शुभकामिा प्रदाि \nकयल गेल | \n30 क’ बैंकमे िोकरीक हमर अृंनतम नदि छल | \nबैंकमे 6 बजे साँिमे हमर नबदाइक औपचानरकताक कायविम भेल | \n 9 बजे होटल ‘िानटका’मे कायविम आयोनजत छल | बैंकक शािा प्रबृंधक आ अन्द्य अनधकारी सभ छलाह \n|िीरेन्द्र नसृंह जी लििादौि शािासँ आएल छलाह | \nक्षेत्रीय कायालयसँ नकछु अनधकारी लोकनि शेिरजी,मृंडलजी,सत्येन्द्रजी, साहूजी आ सहायक क्षेत्रीय प्रबृंधक डे \nसाहेब आएल छलाह | \nनजला पृंचायतक मुख्य कायव पालि पदानधकारी राकेश नसृंह साहेब सेहो छलाह | \nशुभकामिाक सृंग हमरा दुिू गोटेकें शाल आ श्रीफलसँ सम्मानित कएल गेल | \nबैंक वारा अिकाश िगदीकरण आ मोमेंटोक चेक ओही नदि भेनट गेल | \nहमर निदाइ समारोहमे अग्रिाल जी चचा केलनि जे हम बैंकमे पैंतीस बरि िोकरीक अिनधमे अपि आिासक \nव्यिस्िा िनह क’ सकल छलहुँ | \nबड़ सुि सार पा ओल तुअ तीरे  : \nओनह साँि हम स्मरण केलहुँ जे दस नदसम्बर  1975 क’ बैंक ज्िाइि केिे रही, हमरा पनरिारकें ओनह समय \nहमर िोकरीक बहुत िगता छलैक |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबैंकमे समयपर िेति भेटबामे कनहयो कोिो व्यिधाि िनह भेल, हमरा निरीक्षण,िसूली,मीनटृंग आनदमे भाग लेब’ \nजेबाक अिसर भेटैत छल , एनह लेल नियृंत्रक कायालयसँ यात्रा-नबलक स्िीकृनतमे कोिो व्यिधाि िनह होइत \nछल | िेति िृनि, स्िािान्द्तरण,पदोन्ननत आनदमे सेहो पारदनशवता आ पनित्रताक स्िस्ि परम्परा बैंकमे भेटल | \nिोकरी भेटल त माएक लेल जे कजव छलनि , से ब्याज सनहत सभकें द’ देल गेलनि, \nबाबूक लेल जे कजव  छलनि, से िापस कएल गेल |िेत सभ जे भरिा छल से छूटल , बाबूक नबमारीमे \nगाम,नदल्ली आ डोमिनहल-नचनरनमरीमे  इलाज आ प्य-पानिक व्यिस्िा भेल, दूटा छोट भाए छलाह ,हुिका \nसभक पढाइक व्यिस्िा भेल, गाममे दू कोठलीक घर , चापा-कल आ लेनरिक व्यिस्िा भेल | दू पुत्री आ \nएकटा पुत्रक नशक्षा आ दुिू पुत्रीक नििाहक आयोजि भेल | अपि जे सानहनत्यक सौि छल ताहू लेल पनत्रका \nसभ मृंगयबाक आ तीि टा पोिी छपयबाक व्यिस्िा भेल | हमर सानहत्यक गनतनिनधक लेल सेहो हमरा बैंकमे \nसमय-समयपर प्रशृंसा आ अनतनरतत सम्माि भेटल | \nबैंक सेिामे एल.टी.सी. ल’क’ माएक सृंग मिुरा,िृन्द्दािि,आगरा,हनरवार ,ऋनिकेश आनद ठाम तीिाटिक अिसर \nभेटल | \nपनरिारक सृंग एल.टी.सीक अन्द्तगवत रायपुरसँ नदल्ली आ नदल्लीसँ पटिा हबाइ  जहाजसँ यात्रा करबाक \nअिसर भेटल | \nबैंकक िोकरीक कारण नबहारक सीिाि आ पूिी चृंपारण,छत्तीसगढ़क अनम्बकापुर आ रायपुर और मध्य प्रदेशक \nशहडोल, जबलपुर आ नसििी नजलाक बहुत रास गाम आ शहर घुमबाक अिसर भेटल आ रृंग -निरृंगक लोक, \nअनधकारी आ सानहत्यकार लोकनिसँ पनरचय आ आत्मीयता भेल | \nसमय-समयपर बैंक वारा आयोनजत प्रनशक्षण कायविममे पटिा, मुृंबई, भोपाल आ लििऊमे देशक निनभन्न \nप्रान्द्तक रहनिहार आ निनभन्न शािामे काज केनिहार लोक सभक सृंग रहबाक आ निनभन्न प्रनतभासँ पनरनचत \nहेबाक अिसर भेटैत छल | \nस्िािातरणसँ नकछु परेशािी त होइत छलै, मुदा निनभन्न पनरनस्िनतमे रहबाक आ निनभन्न स्िभािक लोक \nसबहक सृंग काज करबाक अिुभिक लाभ छलै | \nबैंकक सेिामे छलहुँ, तें हजारो लोककें बैंकक नियमािुसार ऋण उपलब्ध करयबामे अपि नििेकक उपयोग \nकरबाक आ अपिामे नस्ित छुरता अििा नदव्यताक अिुभि करबाक अिसर भेटल |    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nहमरा निश्वास छल जे सेिा नििृनतक बाद जे रानश प्राप्त हएत तानहसँ आिश्यकता भनर आिासक व्यिस्िा \nसेहो भ ’ जाएत | \nएहेि नप्रयतम सृंस्िासँ पृिक हेबाक कारण दुि त भ’ रहल छल , मुदा पेंशिक माध्यमसँ बैंकसँ जीिि भनर \nजुड़ल रहबाक एकटा आश्वनस्त सेहो छल | \nआँनिमे  नचत्र  हो मैनिलीकेर  : \nहमर मनमयौत डा. शनशधर कुमर ‘नमनिला दशवि’ पनत्रकाक जुलाई-अगस्त आ नसतम्बर-अतटूबर (2010 \n) अृंकमे हमरासँ सम्बृंनधत लेिक निियमे सुनचत केलनि | बादमे देिलहुँ | \nजुलाई-अगस्त अृंकमे भाइ नसयाराम िा ‘सरस’क लेि छपल छलनि जानहमे हमर रचिाक उपेक्षा कएल गेल \nछल | \nनसतम्बर-अतटूबर अृंकमे पाठकीय प्रनतनियामे भाइ उमाकान्द्तजी वारा ‘सृंकल्प लोक’ आ ‘शनशकान्द्तजी-\nसुधाकान्द्तजी’क चचा करैत हमर रचिा सभक प्रशृंसा कएल गेल छल , से जानिक’ िीक लागल | सेिा \nनििृनतक बाद मैनिली नदस उन्द्मुि हेबाक प्रेरणा सेहो भेटल | \nचृंडीगढ़सँ आदरणीय प्रो. गृंगािन्द्द िा जीक शुभेच्छा प्राप्त भेल : आब इन्द्टरिेटपर मैनिली पनत्रका ‘निदेह’मे \nअहाँक रचिा देिय चाहैत छी | \nहमरा ‘निदेह’मे अपि रचिा देिबाक आ एकटा िि जीििमे प्रिेश करबाक कल्पिा आिनन्द्दत केलक | मोि \nपड़ल ‘नमनिला नमनहर ’,’मानट-पानि’,              ‘भारती-मृंडि’,’आरम्भ’, ‘ नमनिला दशवि’, ‘ कणामृत’ आ मैनिली \nकायविम ‘भारती’ | \nमोि पड़लाह  हनरमोहि बाबू, मधुपजी,नकरणजी,शेिरजी,जीिकान्द्तजी,   सोमदेिजी,गुृंजिजी,रमणजी,रिीन्द्रजी,उदय \nचन्द्र िा’नििोद’जी,निभूनत आिन्द्द जी,छत्रािृंद नसृंह िाजी,प्रदीपजी | \nमोि पड़लाह महेन्द्रजी,शनशकान्द्तजी, सुधाकान्द्तजी,उमाकान्द्तजी,कमलाकान्द्तजी | \nमोि पड़ल कोइलि,रामपट्टी,रनहका,हाजीपुर,सीिािक निद्यापनत-पिव | \nमोि पड़ल श नशकान्द्तजी-सुधाकान्द्तजीक स्िरमे अपि गीतक ई पाँती :  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n‘आँनिमे  नचत्र  हो मैनिलीकेर \nह्रदयमे  हो   मानटक  ममता \nमाएक  सेिामे जीिि  नबतादी \nअनछ  बस यैह एकटा नसहन्द्ता |’ \nओनह रानत एकटा मीठ -मीठ ददवक अिुभि भेल | \nपटिा / 13.03.2022       \n(मध्य ान्द्त र )                                       \n  \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nरबीन्द्र िारायण नमश्र \nमातृभूनम (उपन्द्यास)- पवह ल खे प  \nमातृभून म \nनमनिलाक प्रनसि गाम लििपुर । \nओनह गामक प्रमुि निशेितामेसँ एकटा छल गामक बीचोबीच िुिल गेल दैता पोिनर। ओ पोिनर कनहआ िुिल गेल से के\nओ िनह देिलक। ओनह पोिनरक महार अििहु ओनहिा साबूत छल जेिा कनहओ रहल होएतैक। \nगामक पनिममे आमक गाछी अनछ जे कम सँ कम दसबीघामे पसरल होएत । ओनहमे कतेक तरहक \nआमसभ छल से  कहब मोसनकल। \nरामभोग,कृष्ट्णभोग,जदालु,बम्बइ,मालदह,सीनपआ तँ भरल छल। सभसँ ई निशेिता रहैक जे गछपक्कु आम \nजकरे भेनट जाइक सएह ओकर मानलक । ओहुिा केओ रोक -टोक करएबाला िनह रहैक ।  \nगामक पूब नदस छल चओर । दूपहनरआमे रौदक धाहीसँ चि -चि करैत चओरक िायुमण्डल जेिा \nयात्रीसभकेँ दनण्डत करबाक हेतु ठाढ़ रहैत छल । कैकटा जि -बनिहार हकासल-नपआसल जिि हर जोनत \nकए िापस अबैत छल तँ चओरकेँ टपैत हिुमाि चलीसा पढ़ैत रहैत छल । कहल जाइक जे कए गोटेकेँ \nभूत गछानड़ चुकल छल । कै गोटे चओर टपैत -टपैत बेहोश भए जाइत छल । कारण जे नकछु रहल होइक \nमुदा िाम लगैत छल चओरमे सानबक जमािा सँ रहैत जीिकेँ । कहाँ दनि ओही गा मक छल ओ जीि \n।लििपुरक लोकसभ कएबेर ओनह जीिक निराकरण करबाक प्रयास केलक ,ओिा-गुिीकेँ बजओलक मुदा \nकोिो  फएदा िनह भेलैक । कििो काल कए किबाक आबाज सेहो लोक सुिए । भगिाि जािनि सत्य \nकी छल ? मुदा एनह बातक चचा गाममे बहुत पुराि समयसँ होइत रहैत छल ।  \nगामक दनक्षण नदस बागमतीक धार छल । एक समय छलैक जे बागमती लििपुरक बीचोबीच बहैत \nछलीह ।अस्तु,धारक दुिू कात लोकसभ बसल छल ।धारक उत्तर बसल टोल उतरबानर टोल आ धारक \nदनक्षण नदस बसल टोलकेँ दनछिबानर टोल कहल जाइत छल । एकनह गामक लोक एक -दोसरसँ भेंट करबाक \nहेतु िाओक सहारा लैत छलाह । धारक कटािसँ  गामक िेत कििधार बनि जाएत तकर कोिो ठेकाि िनह \n। बागमतीक इच्छा जिि जेहि होइत गेलनि,गामक भूगोलतनहिाबदलैत रहल।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपनहिे िाओसँ बागमतीकेँ टपू, फेर कतेक \nकोस धनर पैरे चलू आ तिि उजरी बस पकनड़ सकैत छी तँ पकड़ू। जँ ओ बस छुनट गेल तँ पैरे-\nपैर दस कोस जाउ िनह तँ िापस गाम घुनर \nजाउ आ फेर दोसर नदि तनहिा प्रयास करू।  उजरी बसक कोिो समय िह न रहैक। एकर िाहि \nचालकक मजीपर छलैक ओकर चलब। कै बेर ओकर निन्न िनह टुटल िा मोि िराप भए गेल तँ ओ बस किि िुजत आ ल\nििपुरक लगीचक बस स्टाप किि पहुँचत से केओ िनह कनह सकैत छल। \nपचास साल पनहलुका आ आजुक लििपुरमे बहुत अृंतर भए गेल अनछ ।  गामसँ िागमती किी \nफटकी सहनट गेल छनि । \nगामसँ दरभृंगा जएबाक हेतु पनहिे बहुत मोसनकल होइत छल। मुदा आब पनरनस्िनत बदनल गेल। िागमतीपर पूल बनि गेलाक\n बाद लििपुर धनर बस सरदर आनब जाइत अनछ। बसक सृंख्यामे सेहो बृनि भेलैक। कहक मतलब जे लििपुरसँ सहर \nआएब-जाएब आब िेल धूप भए गेल। \nगामक उत्तर नदस छल पाठशाला । ई  पाठशाला इलाका भनरक निद्यािी सभमे प्रनसि छल । ओनहमे \nइलाकाक निद्यािीसभ नििःशुल्क नशक्षा प्राप्त करैत छलाह। कोिो चीजक नचृंता निद्यािीकेँ िनह रहनि। सभटा \nव्यिस्िा पाठशाला नदससँ होइत छल \n। कालिमे एकर हालत गड़बड़ा गेलैक। जयन्द्तक नपताक देहान्द्तक बाद बहुत नदि धनर केओ एकर सुनध लेबए िनह आएल\n। पाठशाला ढनह-ढिमिा गेल। \nओिा तँ सभगामक नकछु -िे-नकछु निशेिता होइते अनछ मुदा लििपुरक िाओृं चमकाबएमे ओनह गामक \nनिद्याप्रेमी जयन्द्तक बहुत योगदाि छलनि । कििो केओ हुिका बैसल िनह देनितनि। नकछु पनढ़ रहल छी \nिा लीनि रहल छी । िनह नकछु तँ हािमेरुराक्षलेिेनकछुजपेकए रहल छी। पचा सक लग -पास बएस हेतनि। \nलोकसभ कहैत अनछ जे हुिकासि निवाि ओनह परोपट्टामे िनह अनछ \n।जयन्द्त शास्त्री आ लििपुर आब एक भए गेल अनछ। लग-\nपासक ककरो जँ लििपुर गामक िाम लेब तँ धर दए कनह देत- \n\"ओ! जयन्द्तशास्त्रीक गाम। हुिका के िनह जिैत अनछ?ओ तँ मिुतिक देहमे भगिािक अितार छनि। ओ तँ अ\nपि कुलक उिार कए देलाह, आनद-आनद।\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकेओ कतहु जाइत हो, कतहुसँ अबैत हो मुदा जँ लििपुर लगसँ गेल तँ जयन्द्तसँ भेंट अिश्य करत। सभ इएह क\nहैत जे धिभा्य लििपुरकेँ जे जयन्द्त सि व्यनतत ओतए जन्द्म लेलनि। केओ कहैत-\n“ओ तँ अितारी पुरुि छनि। हुिकर की गप्प करैत छी?” \nकहबी छैक जे जिि केओ प्रनसि भए जाइत अनछ तँ ओकर जयगाि केनिहारक कमी िनह रहैत अनछ। के-\nके िे ओकरा अपि भए जाइत छैक। मुदा ओनह ठाम धनर पहुँचबाक यात्रा केिा की छलैक से जािबाक प्रयासो लोक िनह करै\nत अनछ। साइते ककरो बूिल हेतैक जे जयन्द्त िेिामे केिा लोहनछ कए एक नदि धारमे कुनद गेल रहनि। आ तकर बाद की\n-\nकेिा भेल? केिा हुिकर जाि बाँचल आ केिा ओ एतेक महाि निवाि बनि फेर गाम िापस आनब समस्त सुनिधा सृंपन्न अत्याधु\nनिक \nनिश्वनिद्यालयक स्िापिा कए सकलाह?ई निस्सा बहुत मानमवक अनछ। अहाँ कही तँ तकर चचव कएल जाए। असलमे जय\nन्द्त अपिा-\nआपमे एकटा इनतहास निकाह। कनह िनह जीििक कतेक दुिद प्रसृंगकेँ भगिाि नशि जकाँ घोनट िीलकृंठ भए गेल छनि। \nतिििे आइ-कानि समुरक गृंभीरता लेिे लििपुर गामकेँ ज्योनतमवय केिे छनि। \n(अिुितचते) \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ॉ . वकश ि क ार ी गर  \nमोि िाली मौग ी। ( ह ोली पर  ह ास्य  किा)  \nधव िक दोकाि वदस स ँ अिैत र ह ी वक र स् त े मे खरंज े पर  विकाउ दास भेंट भ ए गेल ा ह  पू िलवि िछर्ा ई  कहू  \nकवर य ा के कतह ू  देखवलयैअ ।  हम िजलह ू ँ िवह  य ौ िािा  हम अहँ पोत ा के एमहर  कहँ दे खल ह ू ँ।  विकाउ दास \nिजलाह  धू  जी  मह र ाज  ह म कार ी सँ  के स दार ह ी कटा एि आ अह ाँ हमरा  पोत ाक भां ज कवह  र ह ल िी।  ल गैए \nजे आई ह ोर ी खेलेिाक विशा मे  अह ू ँ मात ले िी।  हमरे खिदािी िौआ िल कार ी ठा कुर  एमहर  विकाउ दासक \nपोत ाक िाम सेह ो कार ी,  दूिू  गोटे  िामक अिुरूप देख ैय ोअ में  तत िेक कार ी।  कार ी जत िाक देखिा में  कार ी \nओतिा क उजर  धि. धि आकेर  मोि , िड्ड ई मािदार ी स  श ाह ी अंदाज  मे हजामत  करैत िल।  ओकर ा \nमोिक आगू  मे त राज ा महर ाज क मोि  िुिू आि ल गैए।  विकाउ दास के  हम कहवलयैि िािा  िुझह ैए मे  धोखा \nभए गेल  कार ी िौ आ तए अपिे ििाि वदस भे टत ओम्ह र े जाउ िे।  तािै त  उत र भा र ी व दस स ँ कार ी अपिे  \nमगि में  झू मै त  र्वल अिैत र ह ैए।  ओिावहय ो फा गुि मे  स भ अपिा धुि में मगि रह ैए ।  कार ी के देखैत  मात र  \nविकाउ  दास िजलाह  अईं  रौ  कवर य ा एव ह  िेर  जो व गर ा गिै  ल ेल िवह  एिवह  रौ त ो ह र  व सद्धप िाली भाउज  खोज \nपूि ार ी क रह ल िलखुि जे एवह  िेर  वकत चि मंडल ी ह ो र ी  गीत  गावि जोग ी र ा खेलेत ाह वक िवह ।  का र ी मोि \nवपजिैत िाज ल भैय ा अहाँ ज ाउ  िे भ ाउजी के कहिैि भांग क स र ित  ििा के र खती ह ।  हम सभ पवह िे \nभगिवत  स्िाि में हो र ी गी त  गा वि अिीर  र्ढ़ ाएि तकर ा ि ाद अंगिे अंगिे होर ी खेलाएि।  \nकार ी के गप स ुवि त हमहू ँ राग  मल्हार  मे मोिे मोि िार्ए लगल ह ू ँ जे आई  भांग  पीव ि क कार ी संगे खूम \nिार्ि।  एवह  विर्ार  मे मगि  रह ी की कारी  िाज ल वकशि िछर्ा अहू ँ र्वल आएि एवह  िेर  झाइ ल िजौ व िह ा र  \nलोक कम िै त  अह ाँ गीत  गावि झा इ लो िज ाएि।  ग ाम घर मे  िाटक खे लाई  त हमही  गीत  िाद गािै सँ ल  \nके मंर् स ंर्ा लि त क कर ी। त वह  दआरे विध ोखे ह म िज लह ू ँ िेस जा उ ह म भगिती सिाि में भें ट भ ए जाएि \n।  दूपहर  दू िजे वकतचि मंड लीक सभ क लाकार  आस्त े आस्त े जुटाि होमए लगलयै।  कार ी अपिा दरिज्जा \nपर िैस ी के वर्लम  फूकै म े मगि र ह ैए एक स ोंठ वखर्िव ह य ै रह ै की के म्हर ो सँ  मिो ज क्रांवत का र ी धर फर ाएल \nआएल आ कार ी के देह  पर  धाईं  वदस खस ल।  िाज ल ह ौ कार ी कक्का आई  त ोर े स ंगे हो र ी खेलाएि।  ए त िाक \nमे  कार ी फिकैत  िाज ल कह त  एह िो खस ाि खस ि होइत  िैक एखिे वर्लमक आवग सँ  मोि  झर ैक \nजाएत ।  फे र  मिोज िाज ल ह ौ कक्का ह मरो  स  िेसी त  डंफाक ओजि िै तह ी दुआर े  धर फरा गेलह ू ँ।  तक र ा \nिाद दू िू  गोटे  एक एक स ोंठ वर्लम वखर्लक धआँ िाक  दए के  फे कल कै की कार ी िाजल रौ भावत ज वकत चि \nमंडल ीक कल ाकार  स भ कत ए िुकाएल अवि ।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nएत िाक में  हर ेकृष्र्  ढ़ ोलवकय ा ढ़ोल ढ़ ू म.ढ़ू मिै त  िुद्धिा ह र मोविय म वपपयिैत आ रा मअ शीर् झाइ वल झिकिै त  \nत ीिू  गोटे  तीि वदव स स ॅं एकस ुर े िजिैत आएल ।  तािैत मे मिोज डंफा डू ग. डू गिैत िाज ल हल्ला गुल्ला िंद \nकरू आ सुिु कार ी कक्का के  िार्ी जी  िवह  त  भरू ढ़ ोलवकय ा के पाव ि जी।  वक एत िाक मे  कार ी कठझाइ ल \nझिकिैत िाज ल जो गी  जा सार ा र ा र ा त  स भ गो टे  एक स ुर े िाज ल स ार ा र ा र ा। िुद्धि िाज ल रौ मिोज िा \nत ेह ेि शास् त्र ी य  राग  मे पाव ि भरिाक ल ेल कहलीह  जे दू. र्ावर  टा िौंड़ ा मा र ेर  त ड र े स ँ भाग ी गेल।  मिोज \nिाज ल हौ भौय ा र ंग घोर िाक  ल ेल त पाव ि र्ावह  िे।  रा मअशीर् िाज ल  \nह ं र ौ भजार  ई  त ठीके कह लीव ह  आि ई कह जे एव ह  िेर  भाउजी के िित ।  ए त िा क में कार ी मोि वपजिैत \nिाज ल रौ भावत ज जू वि वर्ं त ा  कर ह म एखि जीित े िी ।  \nह ोर ी मे कार ी सौंस े गौआक भ ाउजी ििैत िलैक की िुढ़ .पुराि की िौं ड़ा  मार े र  स भ गो टे  हंसी खुशी सँ  गीत  \nगा वि कार ी संगे वदअर भाउ ज जेंका हो र ी  खेलाइत  िल।  मिोज िाज ल ह ौ कक्का माउगी िििह क स े स ाड़ ी \nिेल ाउज कहँ िह ।  कार ी िा जल धू र  रे िुवर िक जो िे त ू  अपिे माए िल ा सावड़  िेिे  आ िे  तोर े माए त \nह मरा  भाउजे हेत ी ह ।  ह ौ क क्का त ू ं माव र  टा खूएिह  त ोरा  त िुझलेह  िह  हमर िाप मल ेटी स  वर टाय र  आ हमर \nमाए सेह ो मल ेटी।  ज ई  स ार ी मे  लाल प ीअर  ल ाग ल दे खतैह  त कतेक म ुक्का मार त  स े कोिो ठीक िवह ।  \nअछ िा  कक्का तू  वर्ंत ा िव ह  करअ ह म अपिे कविय ँ िल ा िुआँ  िेिे अ ि ैत  िी।  कार ी  िाज ल रौ भावत ज त ू  \nिुरह ार ी मे हमरा  गंज ि टा करेमे ह ।  हम ससुर  भए के पूत ह ू  देह क िुआँ कोिा पवह र ि रौ र ाम.राम।  ल ोक त  \nसाड़ ी देखैत े मात र  वर् वन्द्ह  जे त ैए जे ई त ोर े कवि य ाँक िुआँ िै त ि त ल ोको कोिो दस ा िाँवक िवह  राखत ।  \nिुद्धि किेक िुझिुक ओ िा जल हौ त ोरा डर  वकएक ह ो इ त  िह  वकय ो पूितह  त कव ह अक जे ई त  िुधिाक \nसाउस के  िुआ ँ विय ैक।  हमर साउस एखि अप िे गाम आएल ििवह ि।  काव र  ई सु वि र्ौअविय ँ मुस् काि \nदैवत एकस ुर े दू वगलास  देस ी  भांग क स र ित  घोंव ट गेल आ िाजल िुधि तू ं हर मोवि य ा िज ाअ तािैत ह म \nसमवधि स ंगे हो र ी खेलेिे अ िैत िी  जो गी  जा सारा र ा र ा,  वक फे र  स भ एकसुर े गािैए ल ाग ल जो गी  जा  स ार ा \nर ा र ा ।  हर ेकृष्र्  ढ़ ोलवकय ा ढ़ोल धूम.धू मिै त  िाज ल होर ी  मे कक्का करै िवि िर जोर ी  िुर ह ार ी मे मोि हो इ त  \nिव ि िो रू िोरू जो ग ी ज ा सार ा र ा र ा ।  मिोज डंफा डू ग. डू गिैत िा जल हौ कार ी कक्का एिा  वकएक मोि \nलुपल ुपाइ त  िह ।  का र ी झा इ व ल झिकिैत  िाज ल रौ भावतज ई फगुआ हो इ त े अवि  रंग ीि तोंही कह  िे मलपु आ \nखेिाक लेल केकर मोिे िे लुपल ुपाइ त  िैक।  हं हौ क क्का एिा वहय ो ह ो र ी मे िएका िएका भाउज स िह क गा ल \nत  मलपु ए सि प ुल प ुल करै त  रह ैत  िैक।  \nकार ी साड़ी  पवहर  अिमि माउगी  िवि गेल मुदा मोिक देखार  वर्िह ार  दुआरे घोघ त ििे।  कार ी ह ाि सँ \nझाइ वल ल  हम गी त  गा वि झा इ वल िजिैत ह ो र ी गािै ल गलहू ँ रंग घोरू िे किह ैय ा ह ो खेलैए ह ोर ी र ंग घोरू िे \nसभ गो टे  गीत  गिैत भगिवत स्िाि विदा भे लह ू ँ ।  भगिव त  के  अिीर  र्ढ़ ा िर् ाम करैत  मंडलीक सभ क लाकार   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअंगिे अंगिे ह ोर ी खेलेिाक लेल विदा भे लह ू ँ।  जेहेि घर त ेह ेि सर ित  कतह ु िू िे रं ग टा।  मुदा लोक ह ँसी \nखुशी सँ  होर ी खेलाई  मे मग ि, होइत  हो इ त  विका उ दासक दरिज्जा पर पह ुँर्ल ह ुँ त होर ी ग ीत  श ुरू के लह ुँ \nह ो ह ो वकिका के ह ाि कि क वपर्कार ी िुधिा ह र मोव ियम वपपयिैत िाज ल हो विका उ कक्का के हाि किक \nवपर्कार ी।  एत ि ाक सुवित ेंह  विकाउ  दास अपिा िेटा के  ह ाक देलवखवह ि ह ौ मांग वि जल्दी  स ँ मंडली सभ ह क \nलेल दूध भांगक सर ित  िेिे  आिह।  ई सु वि हम सभ आर िेसी ज ोर  स ँ जो गी र ा ग िै लगलहू ँ तािैत मिोज \nएक आध िेर  डंफा ले िे धरफड़ा  के  खवस पड़ल।  ओक र ा उठेल ह ू ँ आ स भ गो टे  भवर  िाक भांगक सर ित  \nपीवि ह ोर ी ग िै मे  मगि।  एम्हर  जो ग ीर ा देखिाक लेल कविय ा. पूतर ा वध य ा. पूता सभ  घू घरू ल ाग ल।  \nएत िाक मे  वसद्धप िाली दाई  अिीर  उड़िैत  एलीह  आ हँ सैत  िजलीह  गे दाए गे दाए ई िर्विह ा र  माउगी  के  \nिी य ैक, सुखेत  िाली कवि य ा  िजलीह  माए इह ेए वर्न्द्िु ह ुि  िे।  दाई  िजलीह  वर्न्द् ह िै की पवह िे रंग अिीर  स ँ \nदेह मु ँह  ििा वर  दैवत  वि य ैक।  दाई  विध ोखे र ंग लगिै ल गलीह  की वघर्ा वत र ी मे कार ीक घोघ उघार  भए \nगेल ै।  दाई  िजलीह  गे माए गे माए एह ेि मोि िाली कविय ँ त पवह िुक िेर देखलह ू ँ।  तािैत कार ी मुस् की \nमार ैत  िा जल भाउजी ह म िी  अह ाँक दु लरूआ वदअर का र ी।  दा ई  एत िाक सुवि ठहक्क ा मार ैत  िजलीह  अईं  र ौ \nमोि िाली कविय ाँ ल ा कवि तोह र  मो िो  कार ी य े रंग मे रंव ग दैवत  विय ौ ।  एकटा  \nवदअर  भाउज के  विश् िल ि ेम त  गामे  घर  में भेटत।  तखिे मिोज िाज ल काकी ई  कविय ाँ पसीि भेल वकिे, \nदाई  िजलीह  ह ं रौ मिो ज ि ड्ड पस ीि भेल 60  िर्चक अिस्िा में पवह िुक िेर देख लह ुँ एह ेि सुिर  मोि  िाली \nमाउगी। \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ रचिापर अपि मॅंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n \nमु न्न ा जी- िी ह व ि किा  \nिेर प र  \nअमर ी कक्का मोइ स ल ैत  िमवक उठल ाह -- \nपोत ी भे ल स े त'  खु शीक िा त  मुदा ज िवमते स ोह र  स ुवि अिकट्ठल ल ाग ल।  \nअहां  स ि पुर र्ाक स ि पर ंपर ा ध्िस् त  क' माि मदचि कर त ा पर िीत च िी ।  \nकक्काक पीठ पर र्ालू भर सं,कल कवत य ा, िम्िइ य ा, पटविय ा भावत ज स ि ल ुधकल-- \nकक्का,िेट ा वििाह  में धोत ी-कुत ा त्य ाव ग शेर िािी ध ार र् आ  घोड़ र्ढ़ ी में स े हो िमक ल  रवह य ै । मोि ऐि िे।  \nजाह , त ों सि त ुकच ििा के िो ड़िह । -कक्का सर वदएलाह । \nह ौ, कविञा सेह ो आधुविकत ा मे ल पटए ल िवि, ह ुिका पुवि य ौि इ कर त े स ोह िगर  ? ओ  त'  कहती डी . ज े श ुरु \nकरू। \nिै प प्पा, जह ि वह िका वि जाती य  कविञा इ  कवह  स् िीकार  जे िेटा स िोपवर  ।  \n\" त'  िेटीय े स ं िे िेटा!िेटी जन्द्म पर सोह र  वकए िै ?  \n  \nऐ रचिापर अपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n \nआश ीर् अिवर्न्द् ह ा र \nसाव ह त् य  कें वर त  जो गी र ा \nपूिां र्ल मे  जे जोग ीर ा िर्वलत अवि त कर विर्य  वदअर -भाउज, ििव द-भाउज, साव र -सा र-िह िोइ  (मिे क्षम् य  \nसिंध केर  पवर वध मे ) अवि।  िेम विर्य क वकिु जोग ीर ा से ह ो वकिु अवि।  िहु त  िेर  कोिो  ल ोककेँ वखवसएिाक \nलेल सेह ो ज ोग ीर ा क ह ल जा इ त  िै। िब् िे केर  दश कमे भोज पु र ीमे वकिु राज िीवत क जोग ीरा केर  रर्िा सेह ो \nभे लै।  इम्ह र  दू-त ीि िखच सँ ह म साव ह त् य  केंवरत  जो गी र ा केर  रर्िासँ  िमु खतासँ  क' र ह ल िी।  एव ह मे  हम \nसाव ह वत्य क विडंििा  के र  स्ि ा ि दैत  विय ै।  एखि ह म मािैत िी ज े स ाव ह त् य  कें वरत  जोग ीरा लोककेँ िै िीक \nलाग ैत  हेत वि कार र् ई  िार ंव भक अिस् िामे िै आ दोसर  जे एकर गा य ि लेल एखि गाय क उपल्ब्ध िै िवि।  \nमु दा पाँ र् िह  िखचम े स ाव ह त् य  कें वरत  जो गी र ा अपि स्ि ाि  ििा ले त  स े हमरा  विश्वास अवि ।  ओिा मैविलीमे \nमात्र  पवह ल हेिाक जोर  र ह ैत  िै त ँइ  हमरा  विश्वास अवि  जे वकय ो िे वकय ो भूत काल मे  स ाव ह वत् य क जो गी र ा \nवलखिे  हेत ा आ तकर िाद ओकरा खत्त ामे फेवक अपि िाम इ वतह ासमे वलखा ले िे हे त ा मुदा साव ह त् य मे  एकर \nसंभाििा क्षीर् िु झाइ ए कार र् ल ेखक अपि िगचक  कमीपर  वटप्प र्ी कर त  स े वस् िवत  मैविलीमे िह ुत  कम अवि  \nत ँइ  ईह ो ह म मावि स कै िी ज े हमरे वलखल  स ाव ह वत् य क जोग ीरा पवह ल हो ।  तँ िस् त ु त  अवि  वकिु स ाव ह वत्य क \nजोग ीरा।  ई जोग ी र ा सभ  फे सिुकपर िाय ः िहुत  िखच सँ ह म दऽ र ह ल िी ज क र ा  एव ह  ठाम ह म एकट्ठ ा कऽ \nविदेहक पाठक ल ेल द ेलह ुँ अ वि -- \n1 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n  \nलड्डू , पेड़ा  िेिा िँटल ह ुँ वि कहा िुविय ाँ  \nत ैय ो िे दे लक हमर ा पुर स् का र  ई दुविय ाँ  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n2 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nिौआकेँ ल गलै  लेखक िििा क भ ू ख  \nिौआ र्ाटै िै पु र स् कार  ल ेल  िूक  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n3 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \n \n  \nकहािी भे लै काँ र् कविता भे लै तीत  \nपु र स् कार  ल ेल जू र ी लागै िापोसँ  मीठ  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n5 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \nपोिी लेिे घ ू म ैए िौआ कोिे कोि  \nजू र ी केर  दश चि भे लै र्ािी ओ स ोि  \n  \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n6 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ो गी जी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \nर्ाह े गज ेिदर  ह ो वक हो  अ िवर्न्द्ह ार \nमठाध ीश के र्ाह ी विदेवहय ा भतार   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n7 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \nदू  दुन्न ी र्ाव र  पवढ़ ििलै र्ावर  स ए िीस \nजू र ी के दरिज्जापर  र्रिै म ह ींस \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n8 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \nजकरा लागै पु र स् कार क वपय ा स \nत करे मू ँह  होइ  िेर  िेर  उदा स  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n9 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \nवर्न्न ीसँ  िेसी वमठ आल ोर्क के िोली \nलेखक स भ खोवल देल कै ओ करा लग र्ोल ी  \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n10 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nजे ल गिै िे जत्त े मक्खि \nपु र स् कार  भेटै  तत्त े वर्क्कि \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n11 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \nपु र िा ल ेखक ल ेल अिेरे ििा ल  \nििका ह ँसोव ि गेल स भहँक माल  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n12 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \nएक हािक वकत ािमे दस  हा ि के पवर र्य  \nपन्ने पन्न ा वलखिे िै अपिे जय  ज य \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n13 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \nपटिा िल ा आलोर्क के लकै  िड़का प्लाि  \nदर भंगामे खोवल लेलक ै  पु र स् कार क दोकाि  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n14 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \nमंर्प र  स स् त ा भे लै कोिो वमविला र त्न \nआत् मस म्म ाि िेवर् क' वकििाक यत्न \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n  \n15 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीज ी सा र ा  रार ा र ार ा र ार ा  \n \nएकटा स ंस् िाक माव लक हज ा र  \nसंस् िा ििलै माि क िजार  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n16 \nजोगी जी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \nसह र सा दर भंगा िला ठोकै कपार  \nपटिा िल ा केलक ै विदेवह य ा भतार  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n17 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ा रा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nदर भंगाकेँ पुर वह त  पटिा के पंडा  \nसह र साकेँ मु गी  मधुिन्नी  के  अंडा \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n18 \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \nमंवदर मे  जा  क' गािै रा धे रा धे  \nपु र स् कार  पाव ि मूत ै ठार े ठार े  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n19 \nसार ा र ार ा र ार ा र ार ा र ारा र ा र ा ए ज ोग ी जी सारा र ार ा र ारा र ार ा  \n \nकोि खेत केर  आल ू  भाँटा कोि खेत केर  स जमवि  \nकोि खेत केर  ल ेखक िािू  भे लैए लत खुदचवि  \n \nअइ खेतक आल ू  भाँटा ओइ  खे त क स जमवि  \nपु र स् कार  खे त क ल ेखक िािू  भेलैए लत खुदचवि  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n20 \nसार ा र ार ा र ार ा र ार ा र ारा र ा र ा ए ज ोग ी जी सारा र ार ा र ारा र ार ा  \n \nएक डाव र पर दू  वर्ड़ैय ा दन्न ू  उड़ लै फु र चर र र र र र  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार  विि ल ेखक िाज ै र्ु र चर र र र र र र र र र र \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n \n21 \nसार ा र ार ा र ार ा र ार ा र ारा र ा र ा ए ज ोग ी जी सारा र ार ा र ारा र ार ा  \n \nगुंडा मार ै स भ्य  ल ोककेँ आ टीका मार ै िीमार ी  \nलेखक मार ै अपि अत्मा ल ै पु र स् कार  स र कार ी  \n \nजोग ीज ी सा र ा र ा र ा र ा र ा र ा र ा  रार ा र ार ा ए ज ोग ीरा सारा र ार ा र ार ा र ार ा  \n  \n  \nऐ रचिापर अपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी' क ध ार ाि ाव ह क उपन्द्यास  \nम ं ग र ौिा-६ अम खे प  \nकवलयुग मे  स भ वकय ो अपि  िीक देखैत  िविन्द्ह ।  िीक  ल ोक केँ िवड़  स त ाउल जा एत  िै। व भिवभ िौज \nआओर जड़ -जमीि केर  िँटिार ा सभ  स s पै घ  अधकपाड़  विय ैए।  स ंत ोर् केँ  वज िग ी मे िवड़  दु:ख िलै न्द्ह।  \nव्य ासजी केँ  कोंवर य ाह ी िेमार ी  िलैन्द्ह।  भाई  स भ अधपागल , दोसर क गप्प स ुविय ार  भौज ै िलैन्द्ह।  जखि \nसंत ोर् इंटर  मे पढैत  िलाह  तँ हुिकर  मैझली भौजाई  वि य ार लीव ह  जे एकरा िव ह  पढ़ s देिै ।  ह मर स् िामी केँ \nकमेलाह ा पर इ डा कटर भ s जेत ाह , मूर ख के ल ाठी िी र्े कपाड़  ।  फे र  की भेलै ?  ओ वसयालदह केँ गाड़ी  \nपकवड़  क s कल कत्ता पहुँर् गेल ीह ।  मंगर ौि ा केँ मर द अपि कविय ा केँ गुल ाम।   \n \n  \nसंत ोर् कु िौह  धर ािी आ ई  ए ससी मे दवर भंगा मे  सी एम साइ ंस कॉलेज मे िामांकि लेलाह  आओर  पढ़ s \nल गलाह ।  आई एसस ी केलाह ।  घर क गर ीिी  आओर  आ गा  पढ़िाक कोिह ु र्ार ा िव ह  िलै न्द्ह।  िािू जी फुवसंयौह  \nकेँ  व्य ासजी! कमच ह ीि व्य ास जी ! हुिकर  माए आओर  िव ह ि वमवल क s वह िका पढ़ ौलकै न्द्ह।  माए केँ  दोसर क \nघर मे कु टौि -वपसौि कर s पड़लैन्द्ह।  \n \n  \nिवह ि केँ उवमर  िेसी भ' र ह ल िलैन्द्ह।  हुिका सँ िोट र्र्े र ी िवह ि केर  ब्य ा ह  भ s गेल ैन्द्ह।  व्य ास जी िेमार  \nभे लाक िाद 2 0 0 1  मे गुजैर  गेल ाह ।  धमच िीक काज  व िय ैए, पर ञ्र् कम च स ँ मु ँह  ि वह  मोड़ क   र्ाह ी ।  ओ \nपार  उत ैर  गेल ाह ।  अपि ल ी ला सम ाप्त  के लाह ।  20 0 2  मे स ंत ोर् के र  िड़ भाई  अ पि िे टी  केर  ब्य ाह  कs \nलेलैत ।  िवह ि ह ुिकर  िेटी स ँ   पै घ िलै न्द्ह।  कवलय ुग मे  स भ आर्ार-विर्ार  पर  जेिा  डोम मू वत  देिे िै ! \nघोर  कवलय ुग !!  \n \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु त्र क की कमच  होएत  िै, स े ह ो लोक विसै र  रह ल िविन्द्ह ।  एकर स िू त  'िृद्धाश्रम' अव ि।  व्य ास जी केँ \nगाँवड़क धोत ी त क हुिकर ि ड़ लड़का विन्न  ल ेलकैन्द्ह। व्य ास जी धोती,  गमिा आवद  उत ैर  क s  िड़ लड़का \nकेँ स ोझा मे फें क दे लकीवह ि।  र्ावर  टा दश र ि केँ एको टा िवह  काम केँ।  भू ख आओ र  पै केँ  अ भाि मे \nदिाई-दारू िव ह  भेलैन्द्ह।  आ ओर ओ िे मार  भ s गेल ाह ।  वपता केँ की मतलि ह ोएत  िै स े स ंत ोर् केँ  जा वमय ा \nमे  विशे र् खल ल ैन्द्ह।  पै स ँ ि े सी ज रूर त  विर्ा र  केँ  अखिो ह ोएत  िै ।  विर्ार  स ँ जग  जी त  स कैत  िी।   \n \n  \nमंगर ौिा मे पैर  खींर्िाह र  िे सी अवि।  राज ि ीव त  पुरूख िे सी िवि।  गाम िौर ा गेल िै। ज ेकरा ज े मोि स े \nकरैत  िवि।  ' वशष्टार्ार '  श ब् द गाम सँ विपत्त ा भs गेल  िै।  स भ वकय ो विद्वाि भ s गेल  िवि।  गप्प िोड़ िा \nमे  गोिू  झा केँ वपतामह  भs गेल ाह  अवि ।  स भ वकय ो।  दारू केँ ठे का गा म मे  र्वल र ह ल अवि ।  स माज, \nपवर िार , व् य वक् त  स भ वकय ो व दशाह ीि भ s गेल ाह  िवि।  मु ँह ा -वठट्ठ ुर , गुँह ा-वग ज्जर  आम  गप्प भs गेल  ि ै।  भाई -\nिवह िक वर श्त ा ख त् म भs गेल  िै। समाज क ि वत ष्ठा दाऊ  पर  ल ाग ल िवन्द्ह , परञ्र् अइ  गप्प स ँ वकिको \nवकिु मत लि  िवह  िवन्द्ह ।  स भ कहैत  िवि - ' '  अपि मािा साह ौर -साह ौर  करू।\"  \n \n  \nगा म शह र  भ s सकैत  अवि  ? पर ञ्र् स ंस् कार  केँ  श ह र ी  िवह  होम s देल  जा उ।  मिु ख केँ मिुख िुझ ल \nजाउ।  वर्वटंगि ाज ी सम ाज  केँ वदशाह ीि क s सकैत  अव ि।  िेसी सँ  िेसी लोक वफवर शाि भ s सकैत  अवि ।  \nसत् य  कु ंवठत  भs सकैत  िै, पर ञ्र् सत् य  केँ  जी त  हेिे करत ै - ' सत् य मे ि जयते' । स ामाव जक स मरसता  केँ  \nकृवत्र मता  खतम कs र ह ल िै।   \n \n  \nगा म मे  फु ँवसयौंह  केँ  राज िीव त  भ s र ह ल िै। पद केँ  की गवर मा हो एत  िै, वज म्म ेदार ी  की होयत िै स े \nिुवझविह ार  वकय ो िव ह  िवि ।  िस , ह ुिका अपि पे ट भ र िाक र्ाह ी आओर सभ  वकिु जाउ  भाँड़ मे।  गाम मे  \nसभ वकिु मे राज िीवत  के विह ार  स ामाव जक मेलजोल के खतम क s र ह ल अवि ।  िव ड़ दुखक गप्प वि य ैय  जे \nगा म मवर  रह ल िै। व क य ो देखविह ार  ि वह  िै।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \nसंत ोर् केँ ॅँ गर ीिी  मे जन्द्म भे लवन्द्ह ।  हुिकर  िािू  जी गुमा ि मे  िलाव ि जे र्ावर टा पुत्र  अवि ।  पर ञ्र् विद्वाि \nर वह त ौंह  ओ अपि संत ाि केँ  िीक संस् कार  देिा मे अस फल  रह लाह ।  तक र े पवर र्ाम भेलवन्द्ह  जे र्ाव र  टा िे टा \nर ह ैत ह ुँ हुिकर  अकाल मृ त् य ु  भे लवन्द्ह ।  \n \n  \nह ुिकर  तेसर  िेटा दस िीं पास क sके s कोो़ल कात ा में का ज कर s र गलाह ा ।  ज्ञाि  केँ  अभाि मे एिं पावर िार ीक \nविखण्डि केँ कार र्े ओ पि  स ँ भट ैक गेलाह  आओर  'डोली मोंडल' सँ  ब्य ाह  के लाव ि।  काली मंवदर  मे \nमंगर ौिा केँ वकिु विगा ड़ै िा ला लोकवि वमवल क s वकश ि केँ ब्य ाह  करिा देल कवन्द्ह ।  ब्य ा ह क कय्य ैि सालक \nिादो  हुिका मुसवर य ो िव ह  वग र लवन्द्ह ।  'ड ोली मोंडल'  केँ  ओ िो वड़  देलविन्द्ह।  \n \n  \nवह िकर  देखादेखी ह ुिकर  भ त ीज ा िी त ीश आओर अवभर्ेक केलाव ि । दुिू  भैय्य ार ी व िि दह ेज केँ  'लि मै र ीज '  \nकेलाह ।  देह ज -ििा केँ खत म कके  वमस ाल  देलाव ि।  हुिकर  माए -िाप केँ  मो ि लगले  रवह  गेल वन्द्ह  जे िे टा केँ ॅँ \nब्य ाह  धू मधाम स ँ करत ा ह ।  िकरी िकर ी ह ो एत  िै ; सू अर सूअर ।  स े स माज केँ  िुझ s पड़त वन्द्ह ।  वज िगी \nअिमोल  होएत  िै। िेपटरी  पर र ेलगा ड़ी  िवह  र्वल स कैत  िै।   \n \n  \nगा मक िौड़ ा शहर  ज ाक s ' इ ं टरकास् ट म ैर ीज '  कs र ह ल िवि।  िैवदक िर्च -िेिस्िा आओर ज ाव त-ििा  के \nत ोव ड़ रह ल िवि।  आि कुि ह ुँ रोक -टोक िवह  िै। व ज ि का जे मोि होएत  अवि  स े करू। ग ाँवड़  खोवल क s \nिार्ू ; िवह  देखल  जेतवन्द्ह  त ँ वज िका शर म ह ेत ैन्द्ह , ओ  आँ वख िन्न  कs लेत ाह ।  घोर  कवलय ुग िीत  र ह ल \nअवि ! मंगर ौिा ि त ाह  भ s र ह ल अवि ।  भांग  खा क s ;  गां जा पीवि क s  आओर दारू पीवि क s लोक िौर ा \nर ह ल अवि ।  य ुिा जि भोल ा िािा िवि  रह ल िविन्द् ह ।  आ क -धत ू र  खे िै आम गप्प भ s गेल  िै।    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n  \nगा मक श र म विका र ह ल अवि  - \"वझवि-वझवि विव ि र्दव र य ा । \" प र ेम केँ खु ल्ले आम  िदशचि भ s र ह ल िै। \nदेह केँ िुमाई श खु ल्ल ेआम भ s र ह ल िै। इ वतह ास म े िीक िव ि दर्च हुइए इ  कोवश श करक s र्ाह ी।  य ुिा \nधर म केँ िवत  आग्रह भ रह ल िवि।  ओ करम सँ दुवर  ििौिे जा  रह ल िवि ।  जे कत चव्य  स ँ विमुख हेताह  \nओ वमट  जेताह ।  घड़ी क पव ह य ा िा वर् र ह ल अवि ।   \n \n  \n(िाक ी अ ं श अवग ला खेप मे  )  \n \n  \n  \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१.नदिकर कुमार- दस टा कनिता  \n३ .२ .डाॅ  वकशि कार ीग र - ह ो ह ो त  ह ो ह ो (ह ास् य  कवि त ा)  \n३ .३ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'  के र  र्ावर  टा कव ित ा  \n३ .४ .र ाज  वकशो र  वमश्र-इ जोव र आ \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nनदिकर कुमार \nदस टा कनिता  \n \nभीज रहल छी दुिके बरिामे  \nभीज रहल छी दुिके बरिामे  \nसािि मासके आरवता लपेटिे अनछ  \nअपि बांनहमे िागनरक जीििके समस्त \nनतततता अिरुि केिे अनछ चारु नदशाके  \n  \nभीज रहल छी दुिके बरिामे  \nिोताके दूरी अकस्मात बनढ गेल अनछ  \nआश्वासिके छत्ता हेरा गेल कतौ \nगाछके स्िाि पर सुिायल काठ \nअसमिव अनछ बरिा स S रक्षा करयमे \n \nभीज रहल छी दुिके बरिामे  \nदेहक रतत बनह रहल अनछ घाम भ ' क' \nबरिा जलमे नमनश्रत घामके स्िाद  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअिुभि क' रहल छी िृंचक मेघ सभ \nक' रहल अनछ दुरनभसृंनध \n  \nहमर गामके शहिाई िादक सभ  \nएिा नकएक लगैत अनछ  \nहम ओकरा सभके अृंनतम बेर देनि रहल छी  \nतन्द्मय भ' क' शहिाई बजबैत \nआृंगिके कोिटामे निहुनरके बैसल \nहमर गामके शहिाई िादक सभ  \nओकर सभके मृंगलध्िनिमे केहि निलक्षण आकिवण अनछ \nहमर िेिाकालके अिेक उत्सि अनछ \nउल्लासके अिेक अस्पि क्षण \nकेिा ध्िनि सृंगे प्रकट भ' रहल अनछ  \nई केहि आनदम राग छी  \nजे कतेक शताब्दी स S नमनश्रत होइत रहल अनछ \nहमर गामके िायुमे  \n  \nहम नकएक ओकरा सभके देनिके उदास भ ' जाइत छी \nओकरा सभके मृंगलध्िनिमे त'  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकोिो नििाद िनह छै \nकतौ निपन्नताके आक्षेप िनह छै \nतिि की एहि पीड़ा छै  \nजे हमरा निचनलत क ' रहल अनछ  \nकी हम शृंनकत छी \nजिि ई शहिाई िादक सभ चनल जायत  \nफेर हमरा गाममे नकयो िनह बजायत ई बाजा  \n  \nिैशाि नबहू \nलोककिाके राजकुमारी जल स S निनमवत \nमेिला चादर धारण केिे  \nतरहत्िी पर ल' क' ििाके बुन्नी \nिैहर घुरैत अनछ नबहूके पकिाि िाई के लेल  \nबांनह पसानर दैत अनछ िैशाि \n  \nनबहू ितवकी आृंनिमे िेिे \nनबजुलीके ज्योनत अबैत अनछ िृंिािात जेंका \n  \nबसृंतके मादकतामे लीि भ' जाइत अनछ नदि रानत   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nढोलकके िाप प्रनतध्िनित होइत रहैत अनछ \nपिवत-मैदाि-ििमे \nउन्द्मानदत होइत अनछ िृक्ष \n  \nहिकरघा लग बैसल युिती सभ  \nनप्रयतमके लेल बुिैत अनछ \nरृंगीि स्िप्नके िस्त्र \n  \nकचरा बीछय बला बालक  \nओ िगरके सभ स S निधवितम पनरिार छल \nजे अपि क्षुधा आ निधविता सS मुकानबला करैत  \nिगरके सभ स S सुिी पनरिार बुिाइत छल \nहम सांिके प्रायिः देिैत छलौंह \nभनर नदि कचरा बीछलाक बाद कबाड़ी स S पाई ल ' क' \nठेला पर घुरैत छल पनरिार \nनपता चलबैत छल ठेला  \nआ ठेला पर बैसल रहैत छल माता  \nमाताके कोरामे छोट बानलका िेलाइत  \nआ लगमे कचरा स S उठायल गेल कोिो टूटल िेलोिा स S  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिेलाइत बारह बरिके बालक  \n  \nकानल हठात नसटी बसके निड़की स S हम देिलौंह \nिगरके सभ स S निधवितम पनरिार \nठेला पर बैसल घर घूनर रहल छल  \nमुदा नपता उपनस्ित िनह छल  \nनपताके स्िाि ल' लेिे छल बारह बरिक बालक  \nजेकर छीलल माि देनिके  \nहम उदास भ ' गेल छलौंह \n  \nअिनचन्द्हार \nई जे मात्र बाहरे देिैत अनछ  \nबाहरे बौआइत रहैत अनछ  \nप्रनत क्षण अनस्िर \nप्रनत क्षण तमसायल \nकोिो पिवतके कतवव्य जेंका उठेिे \nओ कतेक अिनचन्द्हार लगैत अनछ \nतैयो ओकरा हम नचन्द्हइत छी \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकारण ई छी हमरे प्रनतरूप  \nजे ितवमािमे निनछन्न अनछ \nसृंिेदिा सS \nभािुकता सS \nप्रकृनतके मिोरम दृश्य सS \n  \nतें ओ प्रनत क्षण \nबुिा रहल अनछ  \nएतेक अिसादग्रस्त \nएतेक हताश  \nजेिा कोिो कारािासमे \nव्यतीत क ' रहल अनछ जीिि \n  \nअिुकूलि \nपनरनचत पनरिेशमे जे िस्तु सभ \nनिनचत्र होइत अनछ \nओ सभ सेहो िीक लागय लगैत अनछ  \nनिनचत्र आ अिांनछत िस्तु सभके \nहमरा अभ्यास भ' जाइत अनछ  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n  \nअसुनिधा सS हमरा कनियो \nनिचलि िनह होइत अनछ \nऋतुके प्रनतकूलताके कोिो \nप्रभाि अिुभि िनह होइत अनछ \n  \nिास्तिमे ई छी व्यिस्िा तृंत्रके िूबी \nजे हमरा निरोधके \nहमरा आिोशके \nिट-बोल्ट सS कनस दैत अनछ  \nआ एकरा अिुकूनलत क ' दैत अनछ  \n  \nओ सभ िचारी गायत  \nओ सभ िचारी गायत  \nआ रोग -शोक-क्षुधाके \nनबसरयके चेिा करत  \n  \nनबसरयके चेिा करत  \nमाघके शीतलहरीके   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपेटके क्षुधा अन्िके \nनबसरयके चेिा करत  \nजल प्रलयमे धािके सृंगे बहल \nस्िप्न सभके \n  \nओ सभ िचारी गायत  \nआ ईश्वरके कि नििारक गोटी \nजेंका \nसेिि करयके चेिा करत  \n  \nकरुण आृंनि \nकरुण आृंनिमे \nसृंभि िनह तकिाइ \nसृंभि िनह \nदुिके गृंभीरताके िपिाइ \n  \nमूनतव जेंका लोक सभ \nमात्र शून्द्य नदस \nतानक रहल अनछ   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nशून्द्य सS आरृंभ होइत \nजीििके गनणत \nसमाप्त होइत अनछ शून्द्य पर \n  \nकरुण आृंनि अनस्तत्िके आर-पार \nआहत करैत अनछ  \nएतेक करुण आृंनि \nजेकरा देनि मोि नसहरैत अनछ  \n  \nस्त्री सभके लगमे  \nस्त्री सभके लगमे यातिाके \nनिस्सा छल \nओनह निस्सामे \nअपूणव िेिाकालके \nनकछु मीठ नकछु तीत  \nस्मृनत छल \n  \nस्त्री सभके लग पिरायल \nआृंनि छल  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजे आृंनिमे पनहले एतेक \nजल छल  \nमृंगल गीतके राजकुमार \nओनहमे स्िाि करैत छल \nनततली-पोिैर-एकपेनरया-आमगाछीके \nमधुर क्षण \nओनह आृंनिके पुलनकत करैत छल  \n  \nस्त्री सभके लग मात्र कुपोिणके \nितवमाि अनछ \nअसमय प्रसिके दृंड \nनगरहस्िीके कोिू \nबेरोजगार पनतके  िोध \nदनररताके गह्वर \nअज्ञािके पनरिेश \nस्त्री सभके लगमे जीिि िनह \nमात्र जीििके िाटक अनछ \n  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nई हमर जिपद छी  \nई हमर जिपद छी  \nअिसादके पीबैत अनछ  \nकिके सेिि करैत अनछ  \nकुहेसमे किैत अनछ  \n  \nहमरा जिपदमे मात्र \nनिपन्नताके लोकगीत \nगायल जाइत अनछ  \nसनरसोके फूल जेंका \nपीयर मुि पर  \nस्िप्नके कचोट \nसपवदृंश जेंका \nिील दाग जेंका \nपसरैत अनछ  \n  \nहमर जिपदमे स्िाभानिक \nनकछु िनह अनछ  \nिनह जीििके छृंद  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिनह चूिाके उत्सि \nिनह सुिके िीि \nिनह आशाके नभिसर \nअृंतहीि यृंत्रणाके भाठीमे \nिरैक रहल अनछ हमर जिपद  \n  \nसृंपकव: नदिकर कुमार, 4-बी-1, ्लोरी अपाटवमेंट, तरुण िगर मेि रोड , गुिाहाटी-781005(असम) \nफोि-9476844365 \n  \n(नदिकर कुमार क जन्द्म 5-10-1967 के ब्रह्मपुरा गाम, प्रिण्ड मिीगाछी, नजला \nदरभृंगामे भेल। िेिाकालमे गुिाहाटी आनबके कमवभूनम बिेलैि।  32 ििव धनर पत्रकानरता, लेिि आ \nअिुिादके अिुभि। नहन्द्दीमे दस टा कनिता सृंग्रह, दू टा उपन्द्यास, असनमयाके सानठ टा पोिीके नहन्द्दी अिुिाद \nप्रकानशत। पुनश्कि सम्माि सनहत निनभन्न पुरस्कार।) \n  \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nह ो ह ो त  ह ो ह ो (ह ास्य  कवित ा)  \nआइ तक कोिो पुरूस् कार ी मुह ें िै कतौ अ सुिली?  हो ह ो?  \nजे िल ू  वक िाभि वक स ोल कि?  स ाव ह त् य  मे स ि एक स माि?  हो ह ो ?  \nसि िगच के वदय ौअ मै विली साव ह त् य  मे स्िाि ?  िै कोई  ह ो ह ो  \nवमविलाक सि जा वत  के  स म ािेश ी सम् माि?  कोई  िे करह  हो ह ो ?  \nह ोह का र ीय ो िै कव ह य ो ि जलै ग साव ह त् य  मे स ि रह ौ?  हो  हो?  \nह ं पेटपोसै  लै वमविला र ाज  मैविली मठ ििल े र ह ौ?  हो ह ो?  \nसिटा मैविली विय ै स ि म ैविल िै? सि करह  हो ह ो ?  \nमािके टा मैविली आ सिचज ि िाज ि के  राड़  िोली कह क? हो ह ो ?  \nअंवगका िवज्जक्का र्डय ंत्र  के लकै?  हो ह ो? \nमै विली अपिे  र्ड्य ंत्र  के लकै  तेकरा झां पह?  ह ो ह ो?  \nिगचभेद हेिे करत ै वकय ो देखार  िे करै जाह ?  ह ो ह ो ?  \nवमविला मैविली ह मरे टा िप ौत ी र ैह  जाउ?  ह ो ह ो ?  \nपिुएलह ा सिके भ्रम म े राव ख वपिलगुआ ििे िे रह िै ह ो ह ो?  \nमािक िहन्न े मैविली पर स ि  वदि कब्ज ा केिे रह िै ह ो ह ो?  \nय िािच देखा के विर ोध  िै हुअ दह क? हो ह ो  \nर्ोर िुकिा ििल  तमस्सा देखि? विर ोध  िे करिै ?  हो ह ो  \nह महू  कहिै हो  ह ो त ह ू ं क ह क हो  हो?  \nवमविला मैविली के विदा ि िै  हुअ दह क हे हो  त फे र  ह ो ह ो?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nके रोकत  टोकत?  मिमािा  करै जा ह  मैविली के रोटी खाह ?  \nवमविला विकास मे पिुआ ले र ैह  जा ऊ ?  हम त ू  कर ि हो  हो?  \n \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ रचिापर अपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी'  के र  र् ाव र  ट ा कवि त ा  \n१ . घरि ाली \nआइ धवर  िव ह  िुझवलय ै  \nवक घरिा ली की ह ोएत  िै  \nविह ंसर  की होए त  िै   \nआओर साँझ की ह ोएत  िै।  \n२ . माए \nइ स् कूल जै स ँ पवह िे भ िसा उत ैर  जैत िलवन्द्ह \nिेरह ट  र खिै कवह य ो िव ह  भू लैत  िलविन्द्ह \nिेम ार  पड़लाह  पर  तेल स ँ म ाव लश करैत िलविन्द्ह  \nपे ट काव ट क'  माए पोर्लवन्द्ह  । \n३ . वप त ा \nकतचव्य  विमुख रह लाह  व जिगी भवर  \nपोिी-पतर ा िर्िा मे ल ाग ल रह लाह  \nिीड़ ीक धुआँ  स ँ घर  उजाड़ लाह  \nवपत ाक धर म वििा ह  मे र्ूक भे लवन्द्ह । \n४ . भै य् य ारी \nिावन्द्ह  टा स ँ वभन्ने रखलाह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपढ़ िा-वलखिा मे असह य ोग  के ला ह \nपवर िार  केँ  िरिाद केलाह  \nभाई की होएत  िै स े विसरलाह ।  \n  \nऐ रचिापर अपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर ाज  वकशो र  वमश्र \nइ जोव र आ \nदेखलह ुँ, र ाव त  में टहाटही  \nइ जोव र आ स ँ आँ गि पाटल िल,   \nिुवझ पड़ल जेिा   जे र्ारु वर्त्र  स भ  \nर जत  -पटल पर  स ाट ल िल ।   \n  \nत र ेगि स िह क िीर् मे देखल ह ुँ,  \nिव ि मय ंक, अध्य क्ष, ििल,  \nत ाकू  कतह ु, अिवि सँ अंिर ,   \nसुंदर  िल श ुक्ल  -पक्ष स जल।  \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nज्यो वत मच य  िवि त ार ा गर्,  \nमु दा,  विधुक िात  अवि ए अल ग,   \nकी भव्य  र्ािवि विकवल र ह ल!  \nअकाशे  िवह , िसुधो  जग मग।   \n \nअवि मोह  जा गल, र्ािव ि मे ,  \nत एँ,ओतेक दूर  स ँ आएल  अव ि,   \nधर ा केँ धिल, श ुभ्र र ंग सँ,   \nगवह-गव ह , खू ि स जाएल अवि ।   \n \nविभािर ी मे घोर  वत वमर ,   \nइ जोत  पीव ि गौ र िाएल िल,   \nभ' गेल  विस् त ेज इजोत  -पु ंज, \nअन्द्ह ार  स ँ ओ घाय ल िल।  \n \nिवि िीर ांग ि ा,  एह ेि क्षर् मे,  \nकए देलक क्षीर्, त मता  के ,  \nविध ुआएल रजिी करैत िवल   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस् िीकार  र्ाि विक 'िभुत ा के।  \n \nव्य ोम स ँ ल ' क'िसुधा  धवर  \nलगै िल, ह ो शु भ्र -र वश् म सेत ु,  \nइ जोव र आ इ जो त  -सिेस  अि लक,   \nिभ स ँ िस ुन्द्धर ा के हेत ु।  \n  \nवकंिा, वदि आ' र ाव त   के, \nलएलक कोिो , \"वमल ािक' विधाि,   \nभए अितव र त  िभ -लोक स ँ,   \nजिु कएलक िस ुधा  के  र् ुमा ि।   \n \nआँगि मे देखल ह ु ँ, कत ेक रा स  \nउज्जर  -इ जो त  जे पसर ल िल,   \nझक -झक अँगिा र्मवक रह ल,   \nजेिा ,अन्द्ह वरय ा सस र ल िल।  \n \nिाह र  र्वल देखल ह ुँ, पोखवर  के ,   \nभवर पोख, उदक स ँ िल भ र ल,   \nपरञ्र्, समग्र स र ोिर  के   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिल वतत ा देिे ओ र वश् म,त र ल ।  \n \nजल -पु ष्प,िस्फुवटत  तड़ा ग मे,  \nडू िल िल स ोम -सुंदर त ा मे,   \nजल -जीि वकि ु, िल व्य स् त  तखिो,   \nिल ल ाग ल पेट ि ेगर त ा मे।   \n  \nतरु-शोभा देखए लेल, विमंत्र र्,  \nइ जोव र आ द्वा र ा,  आएल  िल \n  \n-र ाज  वकशो र  वमश्र,  वर टा य डच र्ीफ जेिर ल मैिेज र  (ई ), िी .एस.एि .एल.(मु ख्यालय), वदल्ली ,ग ाम- अरे र  डी ह , \nपो.  अर ेर  ह ाट, मधुि िी स म्प कच: 9958538865 \n  \n  \nअपि मृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य च आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसच सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििा ह य ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्िन्द्धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संर्य MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिो ध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् र्ौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nराजेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् र्न्द्र य ादि-र ा जकमल र्ौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोर्िा \nडॉ िर्ेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोर्ि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-र्क्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र र्य व िर्य- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् र्ौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि र्ौधर ी \nर्मे लीर ा िी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पि ि \nपइठ (मै विलीक सिचश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ि त कह ी \nर ामलोर्ि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिच- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशचि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nर्ैिल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्चय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटि ॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनिदेहक नकछु निशेिांक:- \n१) हाइकू निशेिांक १२ म अृंक, १५ जूि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल निशेिांक २१ म अृंक,  १ ििम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) निहनि किा निशेिांक ६७ म अृंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल सानहत्य निशेिांक ७० म अृंक, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) िाटक निशेिांक ७२ म अृंक १५ नदसम्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मार्च २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल निशेिांक निदेहक अृंक १११ म अृंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भनतत गजल निशेिांक १२६ म अृंक, १५ माचव २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गजल आलोचिा-समालोचिा-समीक्षा निशेिांक १४२ म, अृंक १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीकांत नमश्र मधुप निशेिांक १६९ म अृंक १ जििरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अरनिन्द्द ठाकुर निशेिांक १८९ म अृंक १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अनिल निशेिांक १९१ म अृंक १ नदसम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्िम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेि प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र र्ि ापर आम  ंव त्र त आल ोर्कक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ि ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोर्ि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोर्ि ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्रत रचिा आ ओइपर आमृंनत्रत समीक्षकक समीक्षा सीरीज \n१. का वमिीक पांर् टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हमर पोिी नकए पढ़नि\" - लेिक वारा अप्पि पोिी/ रचिाक समीक्षा सीरीज \n१. आशीि अिनचन्द्हार 'निदेह' क ३२७ म अृंक ०१ अगस्त २०२१ \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल ि ल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक विभच य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय ि ल । ओिा ई अिूवदत र र्िा ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रर्ल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक र्ाह ी, खास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ विर्ार िाक र्ाह ी जे हम स भ अपिा िछर्ा \nस भ लेल केह ि समाज ििेिे िी। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीर् ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल ि ल, कार र् एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी ि ल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीर् जगदी श र्न्द्र ठाकुर अविलक वकिु िाल कवित ा िकाव शत भे ल। िादमे \nह ुिकर ३ टा िाल कवित ा वि देह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी र्ाइ ल्डपर ि ल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, िादक दुिू िेिी र्ाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीर् जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघच िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, िाम ि ल र्ोिह ा। िादमे ई र र्िा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र र्िा िाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र र्िा िी, मै विली िाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसच मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेिाक र्ाह ी। कोिा मॊडि च उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस च र्ोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पि ि क दीघचकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वर् र्न्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम र्र्ा कऽ रहल िी, कुमा र पि ि क \"पइठ\" दीघचकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव र्त्र, सुखद आ मोि ह ौल करैिला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र र्िा केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत च अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य च सेि वलखै त िवि  जे ह ुिकर कोिो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे ि ल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य च सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकावशत भेल र्ेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय चकार ी सम्प ादक द्वार ा ित चिी पवर ित चिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित चिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-िकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेर्र अिाडच भे टल वि। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ िर्ा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिच आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमि क िाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपि सुछर्ा स् िरूपमे। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर र्र्ा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस च र्ो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक ि ि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशि  ि ीर्ाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनिदेह ई-पनत्रकाक  बीछल रचिाक सृंग- मैनिलीक सिवश्रेष्ठ रचिाक एकटा समािान्द्तर सृंकलि: \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nवि देह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनिदेह:सदेह:२ (मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा २००९-१०) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनिदेह:सदेह:२ (मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनिदेह:सदेह:३ (मैनिली पद्य २००९-१०) देििाग र ी \nनिदेह:सदेह:३ (मैनिली पद्य २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनिदेह:सदेह:४ (मैनिली किा २००९-१०) देििाग र ी \nनिदेह:सदेह:४ (मैनिली किा २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनिदेह मैनिली निहनि किा [ निदेह सदेह ५ ] देििा गर ी \nनिदेह मैनिली निहनि किा [ निदेह सदेह ५ ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा  [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनिदेह मैनिली लघुकिा [ निदेह सदेह ६ ] देििा गर ी \nनिदेह मैनिली लघुकिा [ निदेह सदेह ६ ]  व त र ह ुत ा \nनिदेह मैनिली पद्य [ निदेह सदेह ७ ] देििाग र ी \nनिदेह मैनिली पद्य [ निदेह सदेह ७ ]   व त र ह ु त ा \nनिदेह मैनिली िाट्य उत्सि [ निदेह सदेह ८ ] देिि ाग र ी \nनिदेह मैनिली िाट्य उत्सि [ निदेह सदेह ८ ]  व त र ह ुत ा \nनिदेह मैनिली नशशु उत्सि [ निदेह सदेह ९ ] देििा गर ी \nनिदेह मैनिली नशशु उत्सि [ निदेह सदेह ९ ]  व त र ह ुत ा \nनिदेह मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा [ निदेह सदेह १० ] देि िाग र ी \nनिदेह मैनिली प्रबन्द्ध-निबन्द्ध-समालोचिा [ निदेह सदेह १० ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the Engl ish translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of  the original work s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू र्ी (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू र्िा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ िर्वलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखच ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्पादक: \nडॉ उमेश मृंडल। सहायक सम्पादक: र ाम वि लास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्च)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंर्-र्ल वर्त्र- िेर्ि ठाकुर । सम्प ादक- सू र्िा-सम्प कच-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर र्िाकार अपि मौवलक आ अि कावशत र र्िा (जकर मौवलकताक संपूर्च उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैर्मे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि।  एतऽ िकाव शत र र्िा स भक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशिक/ विंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशि/ \nविंट-िकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै , आ से हानि -लाभ रनहत आधारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोिो \nरॊयल्टीक/ पानरश्रनमकक प्रािधाि िै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पानरश्रनमकक इच्छुक निदेहसँ िै जुड़नि, से \nआग्रह। र र्िाक संग र र्िाक ार अपि संवक्षप्त पवर र्य आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र र्िाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र र्िा मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४२ म अंक १५ मार्च २०२२ (िर्च १५ मास १७१ अंक ३४२) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशिक अंकक सू र्िा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।   \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र र्िा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर र्िाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि ”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँर्ल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि ” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":2.05,"has_text":true},"Videha 343.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 343.pdf","name":"Videha 343.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ४ ३ म अ ं क ० १ अप्र ैल २ ० २ २ (िर्ष १ ५ मास १ ७ २ अ ं क ३ ४ ३) \nऐ अंकमे अवि:- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २८ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- मात ृभूनम (उपन्द्य ास)- दोसर खेप  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -मै विलीमे र चिा चोर ीक विकट स मस्य ा आ स माधा ि \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा-उ परौं ज \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'-िकरी संस्कृवत (व्य ंग् य  र चिा) \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ  वकशि कार ीग र -  प्रकृवत  के  िस ािह \n  \n४.स् र ी क ोिा \n४ .१ .कल्पिा झा- कोइ ली रॅे \n \n   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वचर कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करिाक ह ेत ु िीचाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क वप्रवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स् ट सीर ीज क प्रारम्भ वप्रवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्िर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपि वप्रवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठािव ि। परी क्षामे स भ प्रश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह। \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ प्रश्न-पर- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha e-Learning \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपर- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली प्रश्नपर- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली प्रश्नपर- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपर दे खल ा उत्त र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि आ र समय कनि चतुर  चतुर भु ज  निद्य ापन त \nकालीि  कनि छन ि।  एत य स मीक्षा शृृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािल ी िि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा  रहल अनछ। िि आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक प्रश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मै निली मे प्रश्नोत्त र नलिबामे  धाि  आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखिीमे \nप्रिाह आयत आ सुच्चा भािक अनभव्य नत त  भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- प्रिम पर- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पर- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीश ि- व द्वती य पर- पद्य सम ीक्ष ा- िाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- प्रिम पर- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पर- य ा र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पर- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पर- मै विली उपन्द् य ास)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- प्रिम पर- शब्द विचा र) \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े वचव र त विधषि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली प्रिम पर क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक प्रम ुख \nउपभार्ाक क्षे र आ ओकर प्रम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीचमे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पर-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २८ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- मात ृभूनम (उपन्द्य ास)- दोसर खेप  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -मै विलीमे र चिा चोर ीक विकट स मस्य ा आ स माधा ि \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा-उ परौं ज \n२ .५ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी'-िकरी संस्कृवत (व्य ंग् य  र चिा) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल ’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा) - २ ८ . घर घु र बाक सुि  \n२ ८ . घर घुर ब ाक सुि  \nआिास य ज्ञ  : \n 2010 मे 30 ििम्बरक’ ह म सेिा नि िृत भेल रह ी , 3 नदसम् बर क’ भनिष्य निनधमे जमा र ान श एगा र ह  ल ाि \nनछ य ासनठ हज ार क चे क भ ेनट गेल  | त िि आिास ल ेल सोचब प्रारम्भ  के लह ु ँ | \nह मरा सँ छोट भाए ल लिज ी नदल्लीमे  एकटा छोट छीि  घर  ल ’क’ एक प ुत्र ी,एक पु त्र  आ प त्नी क स ृंग र ह ैत  \nछलाह, एििह ु ओतनह  रह ै त  छन ि | \nसभस ँ छोट भाए दूटा पुत्र  आ पत्नी क सृंग गाममे  रनह  ओतनह सँ स्कूल जा इ त -अबै त  छलाह , एििह ु गामे मे  रनह  \nस् कूल जा इ त -अबै त  छनि | \nह म िोकरीमे नबह ा र क नसिाि ,पूिी  चम् पार ण, छत्त ीसगढ़क स र गुजा , र ाय पु र  आ  मध्य  प्रदेश क श ह डोल , जबलपु र  \nआ नसििी नज लामे र ह ैत  आन ब रह ल छलह ुँ | \nनििेक ििी मुृंबइ क कोपर िैर िामे  रनह क ’ नकछु मास प ॉ नलटेनिक कॉलेजमे  िोकर ी के लनि , त कर बाद \nइ ृंजीन ि य नर ृं ग कॉ लेजमे  पढौिी क’र ह ल छलाह  | \nह मरा  स ोझाँ तीिटा निकल्प छल : पनह ल , मु ृंबइ  चल  जा इ, दोसर मधुबिी ,दर भृंगा अििा पटिा जा इ ; त ेसर, \nगा म जाक ’ र ह ी | \nबुढ़ ार ीमे नचनकत् सा -सुनिध ाक आिश्य कता बेश ी ह ो इ त  छैक  आ नधय ा -पूत ा लगमे  िै रह त , से  ध्य ािमे  रान ि निणव य  \nलेबाक छल | \nनििेक,िसन्द्त आ बड़का ज माएसँ  स म् पकव क ेलह ुँ | ह ुिका सभ गो टे क स लाह   भे लनि  जे  हम पटिामे  र ह बाक \nव्य िस् िा  कर ी, नदल् ली,मु ृंबइ  आ गामक बीच र ह त  पटिा | य ैह  निणवय  भेल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपटिामे  स ान ह त् य कार  ल ोकनि सँ स ृंप कव िै छल | फुलिार ी शरीफ ल ग साढ़ू र ह ैत  छ लाह,सगुिा मोड़ ,दािापुर लग \nमामा रह ैत  छलाह  आ नमनिल ा कॉ लोिी ,दािापुरमे छोट भाएक स सुर  रह ैत  छलाह  | त ीिू  गोटे कें कहन लय नि जे \nपटिामे  कतह ु एक कट्ठा  जमीि ल ेबामे स ह य ोग  करन ि | \nसभस ँ पनह िे स ाढ़ूक ओत ’स ँ सू चिा प्राप्त भे ल : नबक्री  य ोग् य  पन्द्रह  धुर ज मीि कनिए दू र पर छै | \n 7 नदसम्बरक’ गप भेल , 8 क’ह म सह मनत  देनलयनि आ ज मीिबलाकें अनिम दे बाक ल ेल  नकछु रा नश प ठा \nदेनल य नि | \n 23 क’ पटिा पह ुचल ह ुँ , 24 क’ प्ल ाट देिन लऐ | र ाज ू क  निदेश िमे हमर आिास य ज्ञ चलय  ल ाग ल | लगमे \nएकटा डेरा तान कक ’ र िबाक  भार  हुिका सभकें द ’क’ 29के रान त मे  पटिासँ प्रस् िाि कए  30 क’ नसििी पहुँनच \nगेल ह ुँ | \n3 जििर ीक ’ िेच् य ुटीक दस  लािक चे क भ ेनट गेल  | \nनसििी छो ड़बा सँ पनह िे दूिू  बेटी आ जमाए ओत ’सँ घू नम  एबाक निचार  भेल | \n10 जििर ीक ’ जबलपु र सँ स ो मिाि एतसप्रे स पकनड़  11 क’  8.50 बजे अह मदाबाद आ  1  बजे पालिपु र  \n(गुजर ात ) पहुचल ह ुँ |पालिपुर मे  छोटका  जमाए अमू ल कम् पिीमे काज करैत छलाह , मै निली ओतनह  छलीह  | \n15 क’ बिास डेर ी  1,2,3 घु मल ह ुँ, 2.30 बजे बस सँ य ात्र ा कए  4  बजे गब्बर  आ    6.30 बजे अम्बाजी क दश विािव \nपहुचल ह ुँ | \n16  क’ 1 बजे माउृंट आबू  पह ुचल ह ुँ | ओत ’ घून मक’ र ान त मे 8.30  बजे पालिपु र  िापस  भे लह ुँ | \n 17 क’ र ान त मे  रणकपुर  एतसप्रे स सँ पा लिपुर सँ प्रस्िाि कए  18 क’ 2 बजे   बड़का  ज माएक ििी मुृंबइ मे  \nकोपरिैर िा नस् ित आि ास प ह ुचल ह ुँ | \n22  क’ मु ृंबइ सँ प्रस्िाि कए 23  क’ 11  बजे नसििी पह ुचल ह ुँ | \n24 क’ नििेकक नशक्षा ऋण  िात ामे  85034 रु. ज माक ’ क’ ऋण िात ा बृंद करौलहुँ | \nमै निलीक नशक्षा ऋण िातामे  35000 रु. ज मा के लह ुँ |    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n30 क’ सबेरे ट्रक आएल | ट्र कपर  स ामाि स भ लदाएल | 31 जििर ीक ’ ह म दुिू गोटे  11.15 बजे नसििीसँ \nप्रस्िाि कए ज बलपु र सँ ट्र ेि पकनड़  1 फरबर ीक’ 11  बजे नदिमे फु लिार ी शरीफ ल ग िृन्द् दािि कॉलोिी आिास \nपहुचल ह ुँ | ट्र कस ँ स ामाि स भ  ओही नद ि बादमे आएल  | \n9 क’ इ न्द्डेि ऑनफस जा क ’ कागज आ  950 रु.   कौशि म िीक स ृंग कुल              2074 रु. ज मा के लह ुँ | \n 10 क’ दू  टा गैस  नसनल ृंडर  आनब गेल  | \nर ाज ू क निदेश िमे हमर आिास -य ज्ञ चनल र ह ल छल | \nशह र मे  जमीि कीिब सेह ो एकटा पै घ य ज्ञ निक | एनह  य ज्ञमे आिश्य कतासँ  बहुत  बे शी सम य ,श्रद्धा, निश्वा स, \nसाह स आ धैय वक आिश्य कता  होइ त  छैक | ई  हमरा  ल ेल एकटा िि आ िीक अिुभ ि छल | भूनम नकिबा  \nकाल महग  ल गैत छैक , बादमे ओकर  मू ल्य  बनढ जाइ त  छैक | \nसाढ़ू, र ाज ू, प्रम ोद बाबू, र ृंजीत जी,र ामजिम मह त ो आ मृंजू  देिी आनद लोकक स ह य ोग सँ हमर ई  \nयज्ञ 22  फरबर ीक’ दािापुर र नज स् ट्र ी ऑनफस मे  स ृंपन्न भ ेल  | \nिृन्द् दािि कॉलोिीक र ोड ि. 1 ई मे  ल ाल बहादुर नसृंह ज ीक घरमे नकर ाय ाक आिासमे  रह ’ लगलहुँ | नकछु दूर पर \nनस् ित छलै जमीि | \n2011 मे 14 जू िक ’ इ ृंनज न ियर  रामजी नसृंह जीक मा ध्य मस ँ मृंजू र  ठीकेदार सँ स ृंपकव भे ल  आ हुिका द्वारा \n 83 रु.प्रनत  िगवफीटक दरसँ  घर  बिय बाक काज  श ुरू भेल | \nपानिक व्य िस् िा भेल | त कर  बाद छओ मास  धनर  नचन्द्ति क मुख्य  निषय  छल ईंटा , बालु, सीमेंट,नग ट्ट ी,लोह क \nछड़  आनद | \nदौड़-धू पमे दस  बरिक स् कूटी काज दैत  छल |  \n 2012 मे 16 जििर ी क’ छत ढ लाय ल ,29 फरबर ीक’ गृह प्रिेश  भ ेल | ओनह  नदि नििे क स ेह ो मुृंबइ सँ आनब गे ल \nछलाह  | गृह प्रिेश क अि सर  पर   सृंनक्षप्त भोजक  व्य िस् िा  कय ल गेल, साढ़ूक प ुत ोह ु स भ भोजिक व्य िस् िा \nकेलनि | ओही  नदि ह म सभ नकर ाय ाबला घर  छो नड़  िि घरमे स ामाि स भ आनिक ’ रह’ लगलहुँ आ रनह एक ’ \nशेष का ज पू ण व करेल ह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n15 अप्र ैलक’ नबज लीक काज  आ  8 मइक’ बड़ह ीक काज  सृंपन्न भे ल | \nघरक निमाण काज  स ेह ो बड़ का य ज्ञ निक | ह म त य  के िे छल ह ुँ जे कोिो नस् िनत मे  कििो ककर ोपर  नबिा  \nत ामस के िे काज  पू णव करब , से पार  ल ाग ल |एनह स ल ाभ अपिे होइ  छै | शान्द्त  नचत्त स काज करबा मे  आिन्द्द \nअबै त  छैक | अश ान्द्त  नचत्त क पनर णाम श ुभ िै  भ ’ सकै त  छैक , काज  भार ी लाग ’ लगै छै , मोि उनब जा इ  छै \n| \nकाज  करबा क ल क्ष्य शुभ नच न्द्तिक  सृंग पूणव  भ’ सकय से  सुनिनि त  करबाक चाह ी |  \nग ाम-घ र क य ात्र ा : \nनपनसऔ त  भाएक पुत्र ीक कन्द्या दािमे  स नम्मनलत ह ेबाक लेल  27 फरबर ीक’ गा म गेल ह ुँ | 28 क’ गा मस ँ स ोह र ाय  \nगेल ह ुँ | बर  आ बनरय ा त ीक अगिािीमे सात  गोटे क स मूह मे  मौआह ी (बाबू  बरह ी लग )गे लह ुँ | \nर ान त मे  बनर य ात ी एलै  स ोह र ाय (पृंडौल ल ग ) | एक गोटे  मोटर  स ाइ नकलस ँ आनब रह ल छलाह , दुघ वटिािस् त  \nभ’क’ दर भृंगासँ प टिा गेल ाह  इलाज क ल ेल | बर क नपता  आ दादा दुि आ नचन्द्तासँ   भोजि िनह  िह ण \nकेलनि | बनर य ा त ीक ई  रूप ह मरा  ल ेल िि छल | \nएत ेक स ृंख्य ामे बनर य ा त ी, एत ेक फटक्का छोड़ ब हमरा  असह ज के लक | एनह  असह जत ा सँ बादमे एकटा गीत  \nजन्द्म ल ेलक : िब्बेटा बनर य ात ी एलै , ह ल्ला भेलै गाममे .. .. .. | \nगा मक एनह  य ा त्र ामे र त ि जी ( छो ट भ ाए)क स ृंग मामा गा म रुचौल , बनह िक स ासु र  नशश िा , समनधय ाि राघोपुर  \nआ  गो िौली, दीदी क स ासु र  िार ाय णपट्ट ी से ह ो गेलह ुँ | घु र त ी काल अपि सासु र  ल दा र ी ह ो इ त  पटिा मामाक \nघर पहुचल ह ुँ | ह ुिका सृंगे निजेत ा (मनमयौ त  बन ह ि)क नि िाह क प्र सृंगमे  13  माचवक ’ ट ाटािगर  गेल ह ुँ | निज ेत ा \nबाय ो इ न्द्फामेनटतसमे  बी टे क  छलीह , िोकरी कर ैत  छलीह | लड़का  स ेह ो इ ृंनज नि य र  छलनिि | नबिा कोिो \nदह ेजक माँगक  नििा ह तय  भे लै, से िीक लाग ल | \nएनह  नििा ह  स ँ ई भाििा  दृढ़ भेल जे बे टीकें स मु नचत  नश क्षा द ’क’ सबल आ स क्षम ब िाओल  जा  स कैत  अनछ  \nजान ह सँ ओ अपिा  बलपर उन चत स म्म ाि प्राप्त  क ’ सकय  |एनह  नचन्द्तिसँ एकटा गी त  जन्द्म लेलक :  \nबुच् ची बढत ी , नलिती -पढ़ त ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  नचन्द्ता  किी के , \nभाग्य  अपि अपिेसँ गढ़ती  \nह मरा  नचन्द्ता  किी के | \nर ेप-दह ेजक दाििकेर  \nउत् पात  मचल  अनछ  भार त मे , \nमनह षासुर लय  दुर गा  बित ी  \nह मरा  नचन्द्ता  किी के | \nज्ञा ि और  निज्ञािक स म्प नत \nअनजवत  करत ी जीििमे , \nिि सुरुज आ चाि बिेती  \nह मरा  नचन्द्ता  किी के | \nलोकक मोल बु झै छ ै एििो  \nलोक बह ुत  छै दुनिय ाँमे , \nसृंगी  अप्पि अपिे च ुित ी  \nह मरा  नचन्द्ता  किी के | \nअपिनह  श्रमस ँ बाट बिेत ी  \nएनह  बबूर केर  जृं गलमे, \n‘नकर ण’ ‘ सुिीत ा ’’ मीर ा’ बित ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरा  नचन्द्ता  किी के  | \nह मरा  भर ोस भ ेल जे जत ेक नचन्द्त ा लोक बेट ीक नबय ाह क  ल ेल करैत अनछ , से बेटी क स मु नचत  नशक्षा नदस \nलान ग ज ाइ  त य ुग -य ुगसँ  चल  अबैत ई  ‘परा धी ि सुि स प िह ु िाह ी ’ बला  धा र णाक अन्द्त भ’ सकैत  अनछ | \nसेिा,अिुसन्द्धाि, र ाज िीनत  आन द स भ क्षेत्र मे  ब ेटी ल ोकनिक  प्रशृंसिीय  काज हमरा  स भ कें आश्वस्त  करैत अनछ  | \n   17   जू िक ’ मामाक स गुिा मोड़  ल गक आिासमे  कन्द्य ा  निर ीक्षणक औ पचान र त ा भे लै आ  10 जू िक ’ मामाक \nगा म रुचौलमे  निज ेत ाक नििा ह  भेलनि , ह महू ँ  दुिू  अिस र पर उपनस् ित  भे लह ुँ | \nगाम-गा म घु मै त  बहुत  रास प ोिनर , दारूक दोकाि  आ आिो कतेक दे िल  आ स ू िल  बात  सभ  मोि मे  \nघु नर आइत  र ह ल आ नचन्द्त िक निषय  बिल जा नह सँ एकटा गीत  जन्द्म लेलक :  \nपोिनर मे  मिाि गामे -गा मे \nदारूके दोकाि  गामे -गा मे  | \nनदिक ’ पूज ा र ान त  नब त ाब य  चोर ीमे  \nर ािणके र  िरुह ाि ग ामे -गा मे  | \nकबुला केलक  पू र  मिोर ि भ े लै ल ोकक  \nगेल  छाग र क जाि  गामे - गा मे  | \nठाढ़े-ठाढ़े ल ोक मु त ैए बाटे पर  \nटाका के मचाि गामे -गा मे  | \nपनर णय कें उद्य ोग  बिौलक नमन िल ामे \nअयाचीक स ृंत ाि गामे-गा मे  | \nनक ह ेत ै अइ  बेर  बानढ़मे  के  जािय   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nछटपट कोनट पर ाि गामे -गा मे  | \nबाट-घाटस ँ क ाँट -कूशकें  दू र  करू  \nअन्ना केर  अनभय ाि गामे -गा मे  | \n(ओनह  स मय नबह ार ोमे शर ाब -बृंदी िन ह  छलै ) | \nमै निली ज गत सँ स म्प कव  : \nनिज ेत ाक नििा ह मे  मामा मैनि लीमे काडव छपयबाक भार दे लनि | \nह मरा  ल ेल पटिा िि छल | त ीस बरि पनहिे म ुसल्लहपु र मे  मुर लीध र  प्रेस द ेििे छल ह ुँ , ओत ’ पनह ल पोिी \n‘त ोर ा अङिामे ’ छपल छल | ओनह  स्िािपर  गेल ह ुँ त प त ा चलल जे बहुत पनह िे बृंद भ ’ गेल ै, घु नर  एलह ुँ | \nजीिकान्द्त जीसँ  स ृंपकव भेल त  ओ शेिर प्रका शिक पत ा कह लनि आ श र नदृंदु चौध र ीज ीक मोबाइ ल ि. देल नि | \nचौधर ीज ीसँ  स ृंपकव भेल, न्द्यू  माकेट गेल ह ुँ | काडवक काज  हुिका देनलय नि | \nह ुिकासँ  मैनिली ज गत क पय ाप्त  स ू चिा प्राप्त भे ल | ह ुिका लग   मै निली पोिीक भण् डार  देनि िीक लाग ल | \nह ुिका लग ह मर पोिी  ‘ त ोरा  अङिामे ’क एक प्रनत स ेह ो भे टल  जे ती स बरि पनह िे नमनिल ा नमनह र  / \nआय ाित वमे  स मीक्षाक ल ेल  \nजमा के िे रह ी , ह मरा  ल ग एकह ुटा प्रनत  िनह  र नह  गेल  छ ल , िीक नस् िनत मे  हुिका ओ त ’ भे टल,से िीक लाग ल \n| ओ प ढबाक ले ल तीिटा पोिी से ह ो देल नि जा नह मे  एकटा आदर णीय  मन्द्त्रेश्वर झाज ी क ‘नचििा र’ उपन्द्य ास \nसेह ो छल |  ‘ नचििा र’ पढ लह ुँ, िीक ल ाग ल , ओनह पर समीक्षा सेह ो कनित ामे नलिल ह ुँ जे ‘पूिो त्त र  \nमै निल ’पनत्र कामे प्रकान शत  भेल  | \nशेिर प्रकाशिम े मैनिलीक सभ पनत्र काक अद्य त ि नस् िन त सँ  पनर नचत  भे लह ुँ, बह ुत  स ान ह त् य क ार  ल ोकनिसँ स ेह ो \nसृंपकव भ ेल | डा. कमल  मोह ि  ‘चुन्न ू ’, डा.य ो गा िन्द्द झा,श् य ाम दनर ह र े, मधुकान्द्त झा, िैद्यिाि’निमल’,डा. बासुकी \nिाि झाज ीसँ  पनर चय  भेल , बच्चा ठाकुर  आ बट ुक भ ाइ  भे टल ाह  | दू र दशविपर एकटा काय वक्रममे बटु क भाइ \nडा.बा सुकी िाि झा आ श र न दृंदु चौधर ीक सङ हमर ो सनम्मनलत  के लनि ,ह म प्रस्त ुत  के िे रह ी :   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपोिनर मे  मिाि गामे -गा मे \nदारू के दोकाि गामे -गा मे  | \n  \nबादमे ‘समय-साल ’ पनत्र काक सम्प ादकीय मे  एनह  गीत क चचव भेल , आदरणीय  जी िकान्द् त ज ी सु नचत  के लनि | \nई  रचिा ‘निदेह’क 1 जू ि  2011 केर  अृंकमे प्र कानशत  भेल  छल | \n‘शेिर प्रकाशि ’सँ बहुत  रास  पोिी पढबाक ले ल स ह जत ासँ  उपल ब्ध भ ’गेल  | \n निज य  िाि झ ाक गी त - गज ल   सृंिह  ‘अहीं क ल ेल’क अ नत नरतत  हुिक मैनिली पोिी ‘कन्द्दपव  कािि ’ आ \n‘कामाय िी’( छन्द्दािुिाद) स ँ पन र चय  भेल | \nबच्चा ठाकुर क ‘मै निली आ लोचिा  स ान ह त् य क नदशाबो ध ’ आ मैनिली गीत -कनित ा सृंिह ‘ गौ र ी-नग र ामृता’देिल | \nमधुकान्द्त झाक पोिी ‘क्रान न्द्त-र िी ’ आ ‘ममत ा-जोग ी ’, िैद्य िाि ‘निमल’क पोिी ‘िण्ड-िण्ड पािण्ड ’,मन्द्त्र ेश्वर  \nझाक पोिी ‘नशरो धा य व’ ,’रु त  निलृंनबत’ ‘ टोंटािािक नचट्ठ ी’ और  ‘कतेक डानर  पर ’, कान मिीक पोिी ‘समयसँ \nसृंिाद कर ैत’,’परत ी परह क फूल ’आ ‘िण्ड-िण्डमे बँटै त  स्त्र ी ’,डा.बा सुकी िाि झाक  ‘बोध  स ृंकेत ि’,कीनत व \nिार ाय ण नमश्रक ‘ध्िस् त  हो इ त  श ान न्द्त स् त ू प ’, जीिकान्द्त  जी क ‘छा ह  स ोह ाओि ’ ,’िीनिनर क बीअनर ’,’गा छ झू ल -\nझू ल’,’अधर नतय ामे चाि ’,’ ह मर  अठन्नी  िस लइ  ििमे ’ आ ‘पृंजनर  प्रेम प्रकान सय ा’,सुधां शु ‘शेिर ’ चौधर ीज ीक \n‘भफाइ त  चाह क नजि गी ’ ,‘नज िगीक बाट ’,’नििेनदता ’ ,’लेटाइ त  आँ चर ’,’ह स् त ाक्ष र’ ,’अृंगर ेजी  फूलक \nनचट्ठ ी’ ,’साक्षात् कार क दपवणमे’,’गी त  ओ गज ल ’ और  ’ह म सान ह त् य कार  ओ सम्प ादक ’,शर नदृंदु चौध र ी ज ीक ‘जँ हम \nजनित ह ुँ ’,’बड़ अजगुत देिल ’,’गो बर गणेश’,’कनर य ा कक्काक  कोर ान मि ’,’बात-बात पर बात ’ ,’ह मर अभाग  : ह ुिक \nिनह  दोष ’,’साक्षात ्’,उषा नकर ण िािक पोिी ‘काँ चनह  बाँ स ’,’गो िू  झा त ल ब’आ ‘ भामती ’,डा. शेफानलका िमाक \n‘मोह पाश’, गो निन्द्द झा कृत  ‘सुबोध  मैनिली व्य ाकर ण ’, भीम िाि झाक ‘भिनह  भीम कर ज ोन ड़ ’,मधुप जीक ‘मधुप \nगी नत का ’,मनणप द्मज ीक ‘अिृंग कुसुमा’,अश ोक कुमार  दत्तक  ‘नझनझर कोिा’,डा.य ो गा िन्द्द झा द्वार ा सृंकनलत –\nसृंपानदत  ‘गह बर  गी त ’, नकशोर के शि आ िृंदिा नकशोर द्वार ा सृंप ान दत  पोिी ‘अक्षर पु रुष’  आनद सेह ो शेिर  \nप्रकाशिस ँ उप लब्ध भे ल | \nशेिर प्रकाशिस ँ ‘घर-बाह र’ अिल ह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपाण्डेय जीसँ  ‘नमनिला दशवि ’ अिल ह ुँ | \nइ न्द्टर िेट पनत्र का ‘निदेह’कें 30 मइक’ एकटा गीत  आ एक टा गज ल पठौनलय नि | \nर ान त मे  आश ीष अिनचन्द्ह ार जी सँ   गप भेल | \n31 मइ क ’ निमव लीस ँ उमे श  मृंडल जी गप केलनि | \n‘अिनचन्द्हा र  आिर ’ साइ टपर  गज लपर  पयाप्त सामिी देनि  ह षव भेल, लाग ल जेिा ह म कते बरिस ँ जे तकैत \nछलहुँ, से भ ेनट गेल  | \nगज ेन्द्र ठाकुर  आ आशीष अ िनचन्द्ह ार  द्वारा प्रस्त ुत  ग जल श ास् त्र क अध्य य ि मै निलीमे गज ल ल ेिि नदस \nआकनषव त  के लक | \nह मरा  गज ेन्द्र ठाकुर  द्वार ा प्रस् त ुत  स र ल िानणवक बहर  स ोझ ल ाग ल , गज ल नलिय  ल गलहुँ आ ‘निदेह’कें प्र ेनषत  \nकरय  ल गलहुँ | \n‘निदेह’कें स देह स ेह ो देिल | निदेह मैनिली नशशु उत् सि ,निदेह मैनिली निह नि किा ,निदेह मैनिली पद्य  स ेह ो \nप्रकान शत  भेल जा नह मे  गज ेन्द्र  ठाकुर  द्वार ा महत् िपूणव आल ेि ‘नशश ु,बाल आ नकशोर  स ान ह त् य  आ ओ कर \nसमीक्षाशास् त्र’,’गद्य  स ान ह त् य  म ध्य  निह नि किाक स् िाि आ  निह नि किाक समी क्षाशास् त्र’ और  ‘पद्य सानह त् य  आ \nओकर समीक्षा शास् त्र’क स ृंग अिेक िि -पु र ाि  सान ह त् य का र  ल ोकनिक रचिा प्रकानशत  भेल | अृंगर ेजी-मै निली \nशब्द कोष प्र ाप्त  भे ल | \n‘निदेह’ अपिा ढ ृंगक एसगर  पनत्र का अनछ मैनिलीमे | एकर  कोिो अृंक दे निएक ’ ककरो  आिय व ल गैत छैक \nजे कतेक निनिधत ा आ कते क निषय स मे टिे रह ैत  अनछ  ई पनत्र का | \nसम्प ादक गज ेन्द्र ठाकुर  अपि ो िू ब नलिल नि | नह िक चन चवत  पोिी ‘कुरुक्षेत्र म्  अृंत मव ि क’ सेह ो अपिा ढ ृंगक \nएसगर  पोिी अनछ  जा नह प र  स ेह ो मैनिली सानह त् य  गिव क ’ सकैत  अनछ  | \nह मर बेस ी  गज ल  ‘निदेह’मे  छपल  | \n’निदेह’ लेिक आ पाठक ि गवक  निस् त ार  ब ह ुत  स ुन्द्दर ढृंगसँ  क ’ र ह ल छल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह ाइ कू, गज ल, निह नि किा , बाल स ान ह त् य ,िाटक, बाल गजल ,भनतत  गज ल ,आल ोचिा-समालोचिा-समीक्षा आनद \nनिशे षांक ‘निदेह’मे  प्रकान शत  भे ल | 1 जििर ी  2015   क’मधुपजीपर निशेषांक \nनिकल ल, 1 ििम्बर 2015 क’अरन िन्द्द ठाकुर  निशे षांक निकलल |  1 नदसम् बर 2015 क’ जगदी श चन्द्र ठाकुर  \n‘अनिल ’ निशे षांक निकलल | \nर ाज िन्द्दि ल ाल दास  आ रामल ोचि ठाकुर निशेषांक निकनल चुकल  अनछ | आदरणीय र िीन्द्र िाि ठाकुर आ \nकेदार  िाि चौधर ी निशेषांक निकल ’बला अनछ | आगाँ और  निशे षांक स भ  निदेहमे प्र कानशत  हएत  | \nबह ुत  चनचवत  ल ेिकक बहुत  रास चनचवत पोिी  सभ उपल ब् ध अनछ ‘निदेह’क स ाइ टपर , तय ो कििो अपिा \nसुनिध ािुसार  एनह  स भक मङ िीमे  उपयोग  क ’ सकैत  छनि | \nआश ीष अिनचन्द्ह ार  ‘अिनचन्द्हा र  आिर ’िामक मैनिली गजलक प्र िम स्ित न्द्त्र िेबस ाइ ट बिाक ’ ओनह  पर  गज ल \nशास् त्र  प्रस् त ुत  क’क’ बह ुत  लोककें गज ल ल ेिि लेल प्रे नर त  करैत , मागवदश वि द ै त, पु र स् कार क य ोज िा चल ा \nर ह ल छलाह ,बाल-गज ल,भनतत-गज ल आनद निशेषांक प्र स् त ुत  क ’ र ह ल छलाह , गज लकार क पनर चय  श्रृृंिल ा \nप्रस्त ुत  क’ र ह ल छलाह  | अपिो बहुत  रास गजल नल िल नि | \nनह िक गज ल स ृंिह  ‘कुमानर  इ च्छा ’,’जृंघाजोड़ ी’ ,’अिनचन्द्हा र  आिर ’ आनद आ पोिी ‘मै न िल ी गजलक व्य ाकर ण \nआ इन त ह ास ’,’मै निली िेब प न त्र काक इनतह ास ’,’मै निली गजलक रेडी र ेकोिर ’,’शब्द-अिव-शनत त ’ आनद उल्लेििीय  \nअनछ | \nमै निली गजलक स ामर्थ य व ,नदशा आ दश ा आनद ज िबाक ल े ल ई पोिी सभ  पढ़ब  आिश्य क अनछ  | एनह  \nअनभय ािसँ बहुत  गोटे  ल ाभानन्द्ित भे ल छनि | \nनकछु नझझकके  बाद ह महू ँ एनह  अनभय ािमे  श ान मल  भेलह ु ँ  | ह मर गीत  ल ेििक प्र य ास ग जल ल ेिि नदस अि सर  \nभे ल | ह मरा  जे कह बाक अन छ से गज लक रूपमे   कहबामे स ुनिध ाज िक ल ाग य  ल ाग ल | \nआश ीष अिनचन्द्ह ार  जी  हमरो  कानफय ा बुझबामे आ अ र बी बह र मे  गज ल नलिबामे बहुत  स ह य ोग  के लनि \n|गज लक स म्बन्द् धमे हुिका द्वा र ा प्रस्त ुत  आल ेि स भक मि ि केलह ुँ |’निदेह’मे  प्रकानशत  गज ल स भक अध्य य ि \nकेलह ुँ | \nह मर मनमय ौत  भाए ड ा. शनशधर  कु मर ह मरा  ल ेल दू टा ब् लॉ ग बिा  देलनि :   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n1. आँनिमे नचत्र  हो मैनिली केर  : मै निली र चिा सबह क ल ेल | \n2. नत र ृंगे के  नलए   : नह न्द्दी र चिा सबह क ल ेल | \nह मर मैनिली र चिा सभकें मै निली ब्लॉगपर  पोस् ट कर बामे स ेह ो मदनत  केलनि | \nह नर मोह ि बाबू क आत् मकिा पढ़ ल छल | सुधां शु श ेिर चौधर ी,जीिकान्द्त  आ म न्द्त्रेश्वर झाजीक आत् मकिा \nपढ़ लह ुँ | जीिकान्द्त जीसँ  पटिामे हुिक छोट पु त्र  िरुणजी क आिासपर  भेंट के लह ुँ | \nआदरणीय  जी िकान्द् त जी कह िे छल ाह  जे पटिा आनब गेल  छी , त  गोष्ठी स भम े जा उ , बजाबय  त जाउ , िनह य ो \nबजाबय  तै य ो ज ाउ | \nगो ष्ठी स भम े जा ए लगलहुँ | गणेश झा ,निज य  िाि झा ,बच्चा ठाकुर  आनद स ान ह त् य कार   सभक  सृंग म ैनिली  \nगो ष्ठीक अनत नरतत  न ह न्द्दी गो ष्ठीमे सेह ो जाए  लगलहुँ  | नहन्द्दी स ान ह त् य  स म्म ेलि भििमे  बड्ड गो ष्ठी हो इ त  \nछलै क | दू र सँ जेबाक कार णे  नकछुए नदिमे हम नह न्द्दी गो ष्ठीमे  जेबासँ  िानक गे लह ुँ | \nमध्य  प्रदेश म े रह ी, त ििे नह न्द्दीमे  नलिबाक अभ्य ास भ ेल  छल , आब नह न्द्दीमे  नलिब हमरा  ल ेल कनठि भ ’ गे ल \nछल | ह म मै निलीपर  ध्याि के नन्द्रत केल ह ुँ , नह न्द्दीक गोष्ठ ी  सभम े जा एब बृंद भ ’ गे ल | \nमै निलीक गो ष्ठी स भम े जा एब पटिा धनर  स ीन मत र िल ह ुँ | \n2018 मे  नमनि ला निभूनत  पिव मे  दरभृंगा गेल ह ुँ जा नह मे   14  गो टे कें नमनिला निभूनत  स म्म ाि देल गेल नि जा नह मे  \nह महू ँ छलह ुँ | आदरणीय  उद य  चन्द्र झा ‘नििोद’जीक अध्य क्षतामे आय ोन जत  कनि स म्म ेलिमे हमहू  एकटा गजल \nप्रस्त ुत  के लह ुँ | \nचेत िा स नमनत  द्वार ा आय ोन ज त  आ राजीििग र क  निद्य ापनत पिव क कनि गो ष्ठी सभक  अनत नर त त  अकादमी आ \nमै निली  लेि क  सृंघ द्वार ा पट िामे आय ोन जत  ग ोष्ठी सभम े  भाग लेलह ुँ  | \nचेत िा स नमनत क आय ोज िमे आदरणीय  रिीन्द्र िाि ठाकुर ,उदय  चन्द्र झा ‘नििोद’, बुनद्धिाि नमश्र,त ारािृंद \nनिय ोग ी, मधुकान्द्त झा,अश ोक,र मािृंद झा ‘र मण’,निद्य ा िा ि झा ’निन दत ’,गणेश ठाकुर ,बच्चा ठाकुर,छत्र ािृंद नसृंह  झ ा \n(बटुक भ ाइ ) , डा. गृंगेश  गुृंजि,सर स,चृंरमनण, कानमिी,सदर े आल म गौ ह र , कमल मोह ि ‘चु न्न ू ’, स् िय ृंप्रभ ा झा,कुमार   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमिीष अर निन्द्द,र मे श,शार दा झा , मिोज  श ांन डल् य,मे िका म नल् लक ,र ािी झा , सृंस् कृनत  नमश्र,र घु िाि मुनिय ा , ििलश्री \nपृंकज,गुृंजिश्री आनद पु र ाि आ िि स ान ह त् य का र  ल ोकनि कें देिबाक आ सुिबाक अ िसर  भेटल  | \n‘तय ो िन ह  दै अनछ  आनग ’ बुनद्ध िाि नमश्र जीक िी क गी त –सृंिह  छनि  | नह न्द्दी आ मै निली दुिूमे लीन ि रह ल \nछन ि | \nचन्द्रमनणजी क स ैकड़ो  गीत  स भ अिेक पोिीमे छन ि , करी ब पचास बरिस ँ म ैनिली मृं चपर  ल ोकनप्रयत ा प्राप्त \nकरैत  आएल  छनि |गी त क अनत नर त त  आिो निध ामे सनक्रय  छनि | \n‘काव्य-द्वीपक ओनह  पार ’,’ य िा नस् िनत क बादक ल ेल ’,’निकती ’ आनद र मे श जी क पोिी छ नि |  ‘ निकती ’मे  रमे शजी \nद्वार ा मैनिलीक गज ल श ास् त्र पर अस ृंत ुनलत  नटप्पणी कय ल गेल  अनछ | \nकुमार  मिीष अरन िृंदक पोिी ‘निछ्चच्छ बत ाह  भेल ’िीक कनित ा सृंिह अनछ | \nर ाज ीििग र क गोष्ठीमे नििो द कुमार  झा , गणेश झा ,नकशोर के शिजी ,अनिल ेश कुमार  झा आ जीिा िृंद \n‘निर ाला’जीसँ  स ेह ो पनर चय  भेल | अनिल ेशजी आकाशिाण ी ,पटिामे  छलाह , आकाशिाणीक ल ेल ‘आधुनिक \nकनित ा एबृं ओकर उपय ोन गत ा ’ निषयपर 17.12.2011  क’ निज य िाि झा जीक आिा सपर गोष्ठीक आयोज ि \nकेलनि जा नह मे  डा.  इृंर कांत  झा , नदिेश झाक सृंग ह महू ँ छलह ुँ | \nअनिल ेशजी ‘िित ुनर य ाक ह ा िमे मैनि ली सानह त् य क भ निष् य ’ निषय पर 6 जू ि  2012 क’ ह मरा  आिासपर गोष्ठीक \nआय ोज ि केलनि जा न ह मे  निज य िाि झा , अनिल ेश क ुमार  झा , नदिेश झाक अनत नरतत  ह मर साढ़ू शुभ चन्द् र झा \nआ हुिक पुत्र   कुमार प्रम ोद चन्द्र,र ाज ीि कुमार  झाक सृंग  नमनिलेश झाज ी से ह ो छलाह  | \nप्रे मल त ा नमश्र ‘प्रे म’ 2008 सँ अपिा आिासपर मासे - मासे कनि गो ष्ठी आय ोन ज त  करैत छलीह , ह ुिका ओत ’ सेह ो \nजाए ल गलहुँ |ह ुिका ओत ’ डा.इ ृंर कान्द्त झा,        बटु क  भाइ ,डा. र मािृंद झा ‘र मण’, गणेश झा , बच्चा \nठाकुर,निज य  ि ाि झा ,अनजत  आजाद , मिोज  ‘मिुज ’, बैद्य िा ि नमश्र ,कमलेन्द्र झा ‘क मल’, धी र ेन्द्र िाि झा , \nर ाम िार ा य ण नसृंह,कुमार  गगि ,गा य क आशुत ो ष नमश्र, र िीन्द्र नबह ार ी’र ा जू ’ आनद सान ह त् य कार  आ रृंग कमी \nलोकनिसँ भेंट  भेल, नकछु िि ल ोक सभसँ स ेह ो पनर चय  भेल | \nगणेश झाक काव्य  स ृंिह  ‘ििाद्य ा’ देिलह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nओत ’ नह न्द्दीक नकछु रचिाका र  मृत् य ुन्द्जय  नमश्र ’करुणेश ’,आर.पी. घाय ल,िगेन्द्र मेह त ा, श्री राम नत िारी आ अन्द्य \nसान ह त् यक ार  स भस ँ स ेह ो पनर चय  भेल | करुणेश जी  आ घाय ल जी क नह न्द्दी ग जल िीक लाग ल , मे ह त ाज ी \nपयािर ण स म्बन्द् धी  िीक र चिा  स ुिबैत छलाह  | \nप्रे मल त ा ज ीक िीक किाकार क रूप हुिक पोिी ‘ओ नद ि ओ प ल ’,’एगो छली नसिेह ’ आ ‘शेिर प्र सृंग’मे  \nभे टल  |ओ प ािन ि जकाँ  स ांध्य  गोष्ठीक आय ो जि मासे -मासे अप िा ओत ’ करैत  आनब र ह ल छनि | सालमे \nएकटा पनत्र का ‘सांध्य  गोष्ठी’क प्र काशिक ल ेल आिन्द्द आ उत् साह सँ स भस ँ  रचिा प्राप्त कर ैत  छनि , छपबैत  \nछन ि आ नबलहैत छनि | \nधी र ेन्द्र कु मार  झाक कनित ा सृंिह  ‘अपिाकें अकािैत’, ‘ कनिए टा बात ’ ,’अही  स भम े कतह ु ’, किा स ृंिह  ‘ एनह  \nमोड़ पर ’ आ उपन्द् य ा स ‘ उत्त र ाध व’ पढ लह ुँ  | नह िक कनित ा ,किा,उपन्द्य ास स भ िीक ल गै त  अनछ  | \nह म मै निलीमे गी त  आ गजल प्रस्त ुत  करैत छलह ुँ | ह मर गीत  ल ेिि कम भ ’ गेल, गज ल नसिबाक आ \nनलिबाक प्र िृनत बढ ल गेल  | सर ल िानणवक बहर मे  गज ल नलिैत  छलह ुँ आ ‘निदेह’मे  पठबैत छलहुँ | \n‘निदेह’ एकटा िि ल ेिक आ पा ठक िगव तैय ार  क ’ र ह ल छल , से उत् साह बधवक ल ा गल , ओनह मे  जग दीश \nप्रस ाद मृंडलक रचिा  बहुत  िीक लगैत छल | बादमे पट िामे  एक बे र  ‘सगर  रान त  दी प जर य ’ काय वक्रममे \nमृंडल  जी, ह ुिक पुत्र  उमे श मृंडल  जी सँ भे ट भ े ल , ह ुिक पोिी ‘गा मक नज िगी ’ भे टल  |  ‘ गा मक नज िगी ’अद्भ ुत  \nकिा स ृंिह  ल ाग ल | मृंडल जीक किा स भक स ृंग ह ुिक पनर िार क स मपवण कहैत अनछ  ‘मै निली अमर र ह त ीह ’ \n|    \nओनह  गोष्ठीमे िि -िि किाकार  ल ोकनिक किा सु िबाक आिन्द्द भ ेटल  | ओत ’ निन शष्ट पाठक आदरणीय  \nश्य ामािृंद चौध र ीज ी भे टल ाह  जे ‘त ोर ा अङिामे ’ मे  प्रकानश त  गीत  ‘छो टे-मोटे  टूट ल मड़ै य ामे गौ र ी कोिाक ’ \nर ह त ी ह े ’क \nस् मरण के लनि | ओनह ठाम ता र ािन्द्द ‘निय ोग ी’जी से ह ो भे टल ाह  | ह ुिक पोिी ‘त ुनम नचर  स ार नि ’ पढ िे \nछलहुँ,एकटा गीत  नमनिला दशविमे प ढलह ुँ ‘मदिा माएकें र ह ै नसहन्द्ता िैत ह ुँ पू र ी िीर ,मगर  मि लगले  रह्लै ’-से \nिीक ल ाग ल | ओहो  बहुत  नि धा मे  नलिबाक सामर्थ य व रिैत  छनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउमेश जी  ‘सगर  रान त  दीप जर य ’क आय ो जिक स ू चिा दैत छलाह ,नकन्द्तु ई आय ोज ि  हमरा  स्िा स् र्थ य क \nअिुकूल िनह  ल गैत छल ,त ें आि ठाम कतह ु एनह  आयो ज िमे िनह  जा  स कल ह ुँ , मु दा पता  रह ैत  छल जे एन ह  \nकाय वक्रमस ँ बहुत  काज भ ’ र ह ल अनछ , िूब ल ीिल जा र ह ल अनछ ,िूब प्रकानशत  स े ह ो भ ’ र ह ल अनछ  | \nपटिामे  आयोन जत  मै निली सानह त् य  उत् सिक आयो जिमे स े ह ो कनि गोष्ठीमे श ान मल  भेल ह ुँ | ओनह  अिसर पर   \nआदरणीय  उदय  चन्द्र झा ‘नि िोद’जीसँ   बह ुत  रास कनित ा  स ुििाक स ौभाग् य  प्राप्त  भेल  | ह ुिक कनित ा -सृंिह  \n‘अि उत्त र किा ’क रचिा  स भ बह ुत  आकष वक अनछ  | ह ुिक एकटा गीत  हमर ा िी क  ल गैत अनछ  ‘ लोक एके \nछै स भठाँ अिेक छैक गाम , अहाँ कर बै जँ िीक त  अबस् स ल ेत  िाम |’ \n25.11.2012 क’ आइ एम ए हॉ लमे  गौर ीिािक उपन्द्य ा स ‘दाग’पर निचार  गोष्ठी आ िाटक दे िल ह ुँ | \nनिद्य ापनत  भििमे य ा त्र ी ज य ृंत ी,मधुप जय ृंत ी,ह नर मो ह ि झा जय ृंत ी , मनणप द्म ज य ृंत ीमे भाग लेलह ुँ |27.11.2012 क’ \nमनणप द्मज ीपर  निचार  गो ष्ठीमे भाग लेलह ुँ |आदरणीय  रामािृं द झा ‘र मण’जीक समपवण  आकनषव त  के लक |ह ुिका \nद्वार ा सृंकनलत–सृंपानदत  बहुत  रास प ोिी सबहक पता  चल ल |  \nगां धी  स ृंिह ालय पनर सर मे 18अगस् त 2013 क’ आ डाक बृं गला चौर ाह ा लग ‘झा \nएसोन सएट्स’मे 4 जििर ी   2014 क’अनजत  आजादक एकल  काव्य  पाठ  काय वक्रममे उपनस् ित भेलह ुँ |’पे ि ड्राइ िमे  \nपृ र्थ िी’ नह िक चनचवत  कनित ा सृंिह  अनछ  | पटिासँ मधुबि ी गेलाक बाद नह िक बहुमु िी प्रनत भाक चमत्कार  \nलोक देनि र ह ल अनछ  | \nलेिि , सम्प ादि,प्रकाशि,आय ो जि आनद सभ नदशामे  प्र शृंस िीय  काज क ’ र ह ल छनि | \nबह ुत  बादमे ए.एि कॉ लेजक स भागार मे  स ुकान्द्त स ोमक  ए कल  पाठ सेह ो स ुिबाक अि सर  प्राप्त  भेल | ओ \nएकल पाठ आब हुिक स्मृनत भ ’गेल  | \nर िीन्द्र िाि ठाकुर , केदार  िाि चौधर ी आ कीनत व िा र ाय ण  नमश्रक प्र बोध  स ान ह त् य  स म्म ाि स मार ोह मे  उपनस् ित \nभे लह ुँ | \n‘प्रे मल त ा नमश्र ‘प्र ेम’,कानमिीक ल ेल ‘आ िर ’द्वार ा आय ोन ज त  काय वक्रम देिलह ुँ | श्य ाम दनर ह र े जी क पोिी ‘घु नर  \nआउ मान्द्य ा ’क निमोचि स मार ोह  देिल ह ुँ | \nनकछु पोिी सभ  पढ़ लह ुँ |नह ि क पोिी ‘बड़की  काकी एट हॉ ट म ेल डॉ ट कॉ म ’ िीक  किा-सृंिह अनछ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजगदी श प्रसाद मृंडल, उषा न करण िाि ,श्य ाम दन र ह र े,प्रदीप नबह ार ी,अश ोक,नशि श ृंकर श्रीनििास, अमर िाि \nनमश्रज ीक बह ुत  रास क िा ह मरा  आकष वक ल ाग ल | मृंडल  जी क ‘गा मक नज िगी ’ अश ोकज ीक   ‘डैडीगाम’, \nनशिश ृंकर श्रीन ििासक ‘गुण किा ’,अमर िाि नमश्र जीक ‘इ जोत  नदस ’,प्रदीप नबह ार ीक ‘ सर ोकार’ आनद निलक्षण  \nकिा स ृंिह  अनछ  | \nनिद्य ापनत  पिवक अिसर पर आ आिो अिस र पर मैनिली िा टक देनिक ’ आिनन्द्दत  भेलह ु ँ  |कुशल रृंगकमी कुमार  \nगग ि और  मिोज ’मिुज ’ आब िनह  छनि , नह िका लोकनि क कृनत कें अमरत ा प्रदाि करबा क ल ेल नकशोर  \nकेशिक िेत ृत् िमे  ‘भृंनगमा’ द्वार ा नह िके स बह क नलिल  िाटक  ‘सपि िह ण ’ आ ‘िदी गोंनग य ाएल जा य ’क \n उत् कृष्ट प्रस्त ुनत द्वार ा ब ह ुत  स् मरणीय काय वक्रमक आय ो जि  30 आ 31  नदसम् बर 2021 क’ कय ल गेल  | \nमै निली सानह त् य  उत् सिमे  नकर ण जी क किा ‘मधुर मनि’ कें ल घु  नफल्म क रूपमे  द ेि ब िीक लाग ल | \nनिद्य ापनत  भििमे नफल्म ‘बनबन त य ा ’ देिलह ुँ जकर  बहुत  रा स काज मधुबिीएमे  भे ल छै | \nचे त िा स नमनत  द्वार ा आय ोन ज त  निचार  गोष्ठी दे िबाक -सुिबाक अिसर  भेटल  | \n8 अगस् त 2015 क’ पटिामे  आरम्भ  भेल ‘सान ह नत् य क चौपा नड़ ’ काय वक्रममे दू बेर  भाग  ल ेबाक सु अिस र  भेट ल \nजान ह मे  िि ल ेिक -कनि सभ कें देिबाक -सुिबाक आिन्द्द प्राप्त भे ल ,ििलश्री पृंकज आ बालम ुकुन्द्दक सम्प ादिम े \nएकटा पोिीक रूपमे स ेह ो ‘सान ह नत्य क चौपान ड़ ’मे  दू बरिक मध्य  प्रस् त ुत  रचिा सभकें देिल  | ििलश्री पृंकज \nआ बालमु कुन्द्द क स ृंग सुन मत नमश्र गुृंजि, पृंकज नप्रयांशु,श् य ाम झा ,मिीष झा बौआभाइ , आिन्द्द मोह ि झा ,अनमत \nपाठक,नप्रय ृंका नमश्र, सुनमत  झा ,अनिमेष नमश्र,र जिीश नप्रयद शी,सत् य म कुमार  झा , निकास ित्सिाभ ,िार ा य ण \nझा, इ ृंरकांत  ल ाल,अश ोक कुम ार  दत्त ,दय ाशृंकर नमनिलांचल ी,मु कुृंद मयृंक, अनिल े श कु मार  झा ,घिश्य ाम \nघिेर ो,अनििाश श्रोन त्र य,साग र  ििनदय ा ,र ृंजी त  राज  आ औ र  बहुत  गोटे क स ह भानगत ा आ  स नक्रय त ा िी क भ निष्य क \nसू चिा दैत अनछ | \n‘उपमाि ’क गोष्ठीमे श्य ाम दनर ह र े , अश ोक,प्रदीप नबह ार ी, अम र िाि नमश्र आनद किाकार सँ हुिक बहुत  िीक -िीक \nकिा स भ सुिबाक -गुि बाक लेल अि सर  भेट ल | \nनिज य िग र मे  दनर ह र े जी क आिासपर  आयोन जत  गो ष्ठीमे अनिल कु मार  नसृंह जीक गज ल स ू िल | धी र ेन्द्र िाि \nझा आ म ोह ि भारद्वाज जीक आिासपर सेह ो गोष्ठीक आयोज ि भे ल | कोर ोिाक कार णे स्िनगत  ‘उपमाि ’क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n गो ष्ठी आब पु िः  शुरू  भेल अनछ आ स् िाि निद्य ापन त भिि भेल  अनछ | दनरह र ेजी िनह  छनि मुदा , \n‘उपमाि ’ह ुिक मधुर स्मृ नत  अनछ  | \nजिकपु र सँ प्रकानशत  पनत्र का ‘आँजुर ’, ह ैदर ाबा द-नसकृंदर ाबा दसँ प्रकानशत  ‘प्रिा सी’, पटिासँ ‘भृंनगमा’द्वार ा प्रकानशत  \nछमाह ी पनत्र का ‘भृंनगमा’ आ पटिासँ प्रकानशत  ‘पकठो स’स ँ  स ेह ो पनर नचत  भेलह ुँ | \nभाििा नमश्र ‘ह ैप्पी फॉ र  य ू ’क  माध्य मस ँ मैनि लीक सेह ो से िा क ’ र ह ल छनि | ह ुिकह ु द्वार ा आय ोन जत  \nसाक्षात् कार  काय वक्रममे श ान मल  हेबाक अिस र  भेटल  अनछ | \nदीपा नमश्र स ेह ो बह ुत  स नक्रय छनि | पनत्र का ‘िाची’ क मा ध्य मस  नह िक मैनिली से िा आिनन्द्दत  करैत अनछ  | \nऔर  बहुत  गोटे क स नक्रय त ा फेस बुक ,यू-ट्यू ब आनदपर दे िैत  छी र ृंग -निर ृंगक काय वक्र मक आयोज िक माध्य मस ँ \n| \nफेस-बुक पर  आदरणीय  उदय  चन्द्र झा ‘नििोद’जीक समस ामनय क रचिा  प्रनत नदि प ढैत  आनब रह ल छी | \nनबिोद कुमार  झाक िीक -िीक कनित ा सभ  स ेह ो पढ बा लेल उप लब्ध भ ’ र ह ल अनछ  |नकछु मासस ँ दीपा \nनमश्रक िीक कनित ा सभ  पढ बाक लेल भ ेटै त  अनछ  | \nभाइ निज य  ि ाि झा जी  िू ब ल ीन ि रह ल छनि , ह ुिकासँ  रचिा सुिबाक अिसर   भे ट ैत  रह ैत  अनछ  | \nअजय  िाि झा शास् त्र ी द्वार ा  पनत्र का ‘मै निल पुिज ाग र ण प्रकाश ’क माध्य मस ँ नमनिलाक्ष र क प्र चार-प्रस ार क \nअनभय ाि चल ैत  आनब रह ल अनछ , अही  िामसँ   दैनिक अिबार क प्र काशि   सेह ो गत  26  नदसम् बर सँ  भ र ह ल \nअनछ | ह म साढ़ूक पनर िार क  स नक्रय त ा से ह ो एन ह  अनभ य ा िमे देनि र ह ल छी | अिबार क पटिाक स ृंस् करण \nलेल बहुत  श्रम क ’ र ह ल छनि प्रमोद बाबू  |    \nप्रकाशि आ प्रसार ण : \nह मर र चिा सभ इ न्द्टर िेट पनत्र का ‘निदेह’मे  1 जू ि  2011 ( 83 म) अृंकस ँ प्रकानशत  होमय  ल ाग ल |  ‘ नमनिला \nदशवि ’मे  पनह ल बेर  नसतम्बर -अतटूबर2011 मे  रचिा  प्रकान शत भेल, एनह मे  दूटा गीत  आ दूटा गजल छपल  छल \n| फेर  बादमे नकछु औ र  अृंक मे  गज ल प्रकानशत  भे ल | \n’समय-साल ’क मइ -जू ि  2011,  जुलाई-अगस् त2013, नसतम्बर-नदसम् बर 2013 अृंकमे,   ’पूिो त्त र  मैनिल ’,’अृंनत का’क \nअतटूबर 2011-  माचव 2012 अृंकमे  स ेह ो र चिा सभ छपल |  ‘ सांध्य  गोष्ठी’ पनत्र काक 2012 के अृंकस ँ  र चिा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nसभ  प्रकान शत भे ल |  ‘ कणामृत ’, ‘ घर-बाह र’मे  स ेह ो ज ििर ी -माचव 2013 अृंकमे  दूटा गज ल प्रकानशत  भेल  आ \nत कर बादो स मय -समयपर नकछु र चिा प्रकानशत  भेल | \n‘एनजृंग िेपाल’ द्वार ा प्रकानशत  काव्य  स ृंिह  ‘नपय र  आमक अमृत  रस ’मे  दूटा कनित ा ‘ह मर सृंसार’ आ ‘लत्त ी’ \nप्रकान शत  भेल | \n2013 मे  डा.  रामािन्द्द झा ‘र मण’द्वार ा सृंप ान दत  पोिी ‘मनणप द्म चेत िा ’मे  हमर कनित ा ‘मनणप द्मक काव्य -सृंसार  \nएक झलक ’ प्रकान शत  भे ल | \nआकाशिाणी,पटिाक मैनिली काय वक्रम ‘भारत ी ’मे 2012 मे 23 माचवक ’ नर कॉ नडवृंग भे ल आ स ालमे दू ब ेर  ई \nअिस र  प्राप्त  होइ त  र ह ल | \nपटिा दूर दशविमे  21.06.2011  आ   02.01.2014 क’ नर कॉ नडवृंग भे ल,काय वक्रमक  प्रस ा र ण \nक्रमश ः 04.07.2011 आ 14.01.2014 क’ भे ल ै | \nग ीत  ग ृं गा : \nििम्बर 2013 मे  श ेिर प्रका शिसँ  96 पृ ष्ठक पोिी ‘ गीत-गृंग ा’ प्रकान शत  भेल | \nएनह  स ृंकल िकेर   निम्ननलनित  गीत  सभ  शनशकान्द्त-सुधा क ान्द्त जीक स् ि र मे निन भन्न  मृंचप र प्रस्त ुत कएल  गेल  छल \nआ लोकनप्रय भेल  छल : \n‘त ीि कोनट मैनिल ताल ठोन कक ’ कहैए \nई  प्रिाह  मैनिलीक नकय ो र ोन क िे स कैए |’ \n‘सजाउ हे य ै बनह िा , मै निलीक प्रनत मा स जाउ ’ \n‘समनध एला बनि -ठनिक ’ \nधो त ी-कुर त ा  पनह नर क’ \nएला डह कि स ू ि ’ बेट ाके नब य ाह मे ’  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n‘आँनिमे नचत्र  हो मैनिली के र  \nह्रदय मे  हो मानटक ममत ा  \nमाएक स ेिामे जी िि नबत ादी  \nअनछ बस य ैह  एकटा नसह न्द्त ा |’ \n‘पटिाक मजा लीय ’ \nनदल् लीक मजा लीय ’ \nबेकार  छी अह ाँ त बम्बइ क मजा लीय ’..... \nनकछु गीत  मह ादेि ठाकु र क स् िर मे  कै सेटम े आनब चु कल  छल :  \n‘आउ आइ ह म सब नह नल -नमनलक’ माँ क उतार ी आर त ी , \nगा उ जय  नमनिला ,जय न त  मैनिली ,जय  भार त  जय  भारत ी |’ \n‘िोर ेके नज िगी कत ेक नदि उघबें  \nएिा  गे सुनग य ा कत ेक नदि र ह बें ’ \nनकछु  गीत  आदरणीय उद य चन्द्र झा ‘नििोद’ आ निभूनत  आिन्द्द द्वार ा सृंप ान दत  पनत्रका ‘मानट-पानि ’मे  प्रकानशत  \nभे ल छल | \n‘चल  घू मै लय  मेला , दुरगाज ी के मेला ’ \n‘आउ बाउ आउ , रूनसक ’ िे जाउ.. .. . ’ \n‘उठ-उठ बौआ भेल परा त ’ \n ‘देश ज ’2001 मे  ई ग ीत  छपल  छल :   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n                       (1) \n‘भनर गाम चोर े त चोर  कहू  ककरा  \nकोत बालो स ैह  तिि स ोर  करू ककर ा ’ \n                       (2) \n‘करजेमे  जी िें आ करज ेमे  म र बें  \nएिा  रे नबल्टू कत ेक नदि र ह् बें ’ \n‘नमनिला नमनह र ’ मे  ई ग ीत  सभ प्रकान शत  भे ल छल :  \n       26.02.1984 \n‘त ीि कोनट मैनिल ताल ठोन कक ’ कहैए \nई  प्रिाह  मैनिलीक नकय ो र ोन क िे स कैए |’ \n              20.09.1984 \nगू र-चाउर  मोिे -मोिे फँक ै छी  \nबात  ल ािो करो ड़क कर ै छी  \nर ान ि छाती पर हाि किी   सोचू  अह ाँ  \nमै निलीले ’ अहाँ की कर ै छी  | \nजू ि  87 पनह ल पक्ष \n‘िोर ेके नज िगी कत ेक नदि उघबें  \nएिा  गे सुनग य ा कत ेक नदि र ह बें ’  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n‘भारत ी-मृंडि’ मे  निम्नन लनित  गीत  स भ प्रकान शत  भेल छ ल :  \n      \n          (1) (अृंक जुल ाइ96– जू ि97) \n  \n‘गो ली-बारूदक मौसममे हम कनित ा केह ेि सुिाबी  \nह ाल दे नि बेह ाल भ ेल छी ग ीत  कोिाक ’ गा बी’ \n( एनह  गीत मे  िब्बेक दश कक नबह ार क न स् िनत क िण वि छ ल )  \n          (2) (अृंक जुल ाइ 96– जू ि97) \n  \n‘ह म िनह  जा य ब मास  करैल य , ह म िनह  करब उपास  \nअपिनह  मि मनन्द्दर बनि पाबय  तक र न ह  करब प्रयास ’ \n                    (3 ) (अृंक  5 ) \n  \n‘आएल पान ि , गेल  पान ि ,बाटनह  नबलाएल पान ि ’   \n  ‘समय-साल ’ मइ–जू ि  2011 मे  निम्ननलनित  गीत  स भ प्र कानशत  भेल छल :  \n                      ( 1 ) \nओनह िा त मोि ध ह -धह  जन र त े रह ैत  अनछ  \nफानट जाए कर ेज तेह ेि बा त  िै कहू  | \n           (2)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपािरकें भगिा ि बुझै छी  धन्द्य  अह ाँ , \nभगिािक अपमाि करै छी ध न्द्य अह ाँ | \n         (3) \nपनत्र का िै नकिै छी  \nअिबार  िै पढै छी  \nबुनझएक’ ह म की करबै  \nसमाचार  िै स ुिै छी | \n  \n‘निदेह’मे  पोिीक ई  गीत  स भ प्रकान शत  भेल छल :  \n      (1) \n‘बुच् ची बढत ी , नलिती -पढ़ त ी \nह मरा  नचन्द्ता  किी के ? \nभाग्य  अपि अपिेसँ गढती  \nह मरा  नचत ा किी के ?’( निदेह मैनिली नशश ु उत् सि/न िदेह -सदेह 9 ) \n      (2) \n‘मम् मी, त ों नचन्द्त ा ज ुनि कर ’( निदेह मैनिली नशशु उत् सि/न िदेह -सदेह 9 ) \n             (3) \nह मरन ह  िान त र  स ुरुज उगै छ नि   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह मरन ह  िान त र  चाि  \nह मरन ह  िान त र  कोनट  त र ेगि \nह मरन ह  ल े ’ आस माि |( निदेह मैनिली नशश ु उत् सि/न िदेह -सदेह 9 ) \n       (4) \n‘पोिनर मे  मिाि गामे -गा मे \nदारूके दोकाि  गामे -गा मे’ (1.6.2011) \n(ओनह  स मय नबह ार मे  श र ाब -बन्द्दी िनह  भेल छल )  \n             (5) \nभूि अनशक्षा आ अन्द्हा र  अनछ  नमनिलामे  \nगमव बहुत  ब्य ाह क ब जार  अन छ नमनि लामे | (15.01.2012) \n     निम्ननलनित ग ीत  र ाय पु र सँ प्रकानशत  पनत्र का ‘नमनिलाय ा त ि ’क नदसम्बर  2005 अृंकमे  प्रकानशत  भेल छल :  \n‘बिाउ ह े य ै कनिय ाँ  \nघ’र ेकें मनन्द्दर  बिाउ |’ \n‘गीत-गृंग ा’ सृंकल िक आनदमे  आत्म-गी त  देल गेल  अनछ  जे हमर ा निषयमे  बहुत  नकछु  कहैत अनछ  | \nएनह  स ृंिह क निम्ननल नित  स नहत  नकछु  और गीत  ह मरा िी क  लगैत  अनछ : \n‘ह म आङि छी अह ाँ अनर पि छी ’ \n16.11 क’ निद्य ापनत  पिवक अिसर पर आय ोन जत  स ां स् कृनत क काय वक्रमक मृंचपर  पोिीक निमोचि भेल |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n 14 नदसम् बर क’ फ्रेजर  रोडमे  मैनिली ले ि क स ृंघक ब ैसा र मे  पोिीपर  चचा भे ल | डा. कमल मोह ि चुन्न ू  पोिी \nपर समीक्षा-आल ेि पढ लनि | चचामे  किाकार  अशोक , सुकान्द्त स ोम,डा.रामािृंद झा ‘र मण’, अनजत  आजाद आ \nमोह ि भारद्वाज आ नकछु औ र  स ान ह त् य का र  ल ोकनि  अपि-अपि  निचार र िल नि  | \nर मिजी क कह ब छलनि जे ह मर पनह ल पोिी ’त ोर ा अङिामे ’क तुल िामे  ‘गीत-गृंग ा’मे  गाम कम अनछ  | \nसुकान्द्त स ो मक कहब छलनि  जे रिी न्द्रजीक गी त  स ू निक ’ जेिा ल गैत अनछ  जे ई मैनिली गीत  अनछ , से \nआकषवणक कम  अनछ  एनह  स ृंिह क गीत  स भम े | \nअनजत  आजाद गोष्ठीक सृंचा लि केलनि , आदरणीय  मोहि  भार द्वाज अध्य क्ष छलाह  | \nअध्यक्षज ी मैनिली आन्द्दोलिक दृनष्टसँ पोिीक ें देिबाक निचार  रिल नि | \nडा.कमल  मोह ि चुन्न ू  जी  एनह स ृंकल िक रचिा सबह क नकछु दुबव ल पक्षक स ेह ो चचव के िे छल ाह  | ह म \nचाह लह ुँ जे हुिक आलेि प्र कानशत  होइ  कोि ो पनत्र कामे , आ हम आगाँ रचिामे ओनह  दुिवल त ासँ  बचबाक ध्या ि \nर ान ि स की , परन्द्त ु चु न्न ू  जी सँ ओ आल ेि प्र ाप्त  िनह  भ ’ सकल  |    \nओनह  गोष्ठीमे हम आत् मगीत क  नक छु भ ाग  प्रस् त ुत  के िे छल ह ुँ | ह महू ँ नकछु ‘ह ोम िकव ’क’क’ िनह  गेल  रह ी , त ें \nअपि गी त  स भक िीक पक्षकें स बह क स ोझाँ िनह  रान ि स कल ह ुँ | \n  \n‘निदे ह’मे  निशे षांक : \n‘निदेह’क 191 म (1.12.2015) अृंक जग दीश चन्द्र ठाकुर  ‘अनिल ’ निशे षांक छल | \nह मर मैनिलीक प्रकानशत  तीिू  पोिीक पी.ड ी. एफ.न िदेहक साइ टपर  छल | निशे षांकमे त ीिू  पोिीपर  स मालोचिा  \nप्रकान शत  भेल | \n’त ोर ा अङिामे ’क स मीक्षक छलाह  डा. अनज त  नमश्र , दीघव  कनित ाक पोिी ‘धा र क ओइ  पार ’क स मीक्षक छल ाह  \nआश ीष अिनचन्द्ह ार  | \n ‘गीत-गृंग ा’क स मीक्षा डा. अमर िाि ठाकुर , कानमिी, छत्र ा िृंद नसृंह झा, परमािन्द्द प्रभ ा कर आ के दार  कािि केिे  \nछलाह, अरन िन्द्द ठाकुर जीक आल ेि स ेह ो छनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनिशे षांकमे ‘गज ल गृंगा’क अृंत गवत स र ल िानणवक बहर मे  61 टा आ अ र बी बह र मे  20  टा गज ल प्रकानशत  भेल | \nएनह पर ज गद ािृंद ‘मिु ’जीक समीक्षा सेह ो प्रकानशत  भे ल | \nबालमुकुन्द्दजीक आल ेि स ेह ो सनम्मनलत  छल | \nअपि सम्प ादकीय मे  ग जेन्द्र ठ ाकुर से ह ो गजल -गृंग ाक र चि ा सभ  पर  स ेह ो नटप्पण ी क ेिे  छलाह  | \nह मर ज ीििीक रूपमे डा.  श न शधर  कु मरक आ स ृंस् मरणक  रूपमे  प्रो.  गृंगािृंद झाज ीक आल ेि स ेह ो छल \nनिशे षांकमे | \nह मर आत् मकिाक नकछु अृंश , सृंस् मरण’एकटा छलाह  ििू  कका ’, एकांकी ‘कोर ाँटी’, \nआल ेि ‘ह मर त ीिव या त्र ा गी त सँ गज ल धनर ’, नकछु दोह ा आ चतुष्प दी , नकछु नचट्ठ ी आ नकछु अप्रकान शत  रचिा \nसभ सेह ो छल एनह  निशे षांक मे  | \n‘गज ल-गृंग ा’क रचिा  स भ पर ज गदा िृंद ‘मिु ’क स मीक्षामे जे त्रुनट स भ देिाओल  गेल  छल , ओनह  स भक \nनिर ाकर ण कय ह म सृंशोन धत  ‘गज ल-गृंग ा’ ‘ निदेह’क बादक अृंकमे प्रस् त ुत  के लह ुँ , मु द ा ओहो सु धा र  अृंनत म िनह  \nछल | \nफेस बुकपर  : \n15 नदसम् बर 2017 सँ  27  माचव 2018 धन र  प्रनतनदि पोस् ट  करैत  101 टा गज ल आ नकछु गीत  फे स बुकपर  \nपोस् ट केलह ुँ | पाठकीय  प्रनत न क्रय ाकें ध्य ािमे  रिैत  पुिः नकछु गज लमे  स ुधा र  के लह ुँ | \nयू-ट् य ुबपर : \nह मर गीत  स ृंिह  ‘ त ोर ा अङि ामे ’क  निम्ननलनित  गीत  सभ  यू-ट्युबपर निन भन्न  गा य क लोकनिक  स् िर मे निन भन्न  \nनत निक ’ प्रस ान र त कय ल गेल  अनछ, त कर स ृंनक्षप्त नििर ण देल जा  रह ल अनछ  :  \nगी त क िाम                          ग ाय क                  अन्द्य  स ू चिा \nमोि ह ोइ ए अहा कें देनित े र ह ी           (i )स ुर े श पृंकज \n                                  (ii)हेमकांत  झा  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nबौआ दुिू  हाि जोन र  करू म ान टकें  प्रणाम    सुर ेश पृंकज \nभौजी  आइ िे छोड़ ब                   सुर ेश पृं कज एिृं अन्द्य \nई  जुनि पूछ ू  अह ाँ नबिा             (i)   ह नर िाि झ ा  \n                              (ii)    नबज य  नसृंह \nत ोर ा अङिामे िसन्द्त िेिे आएब स जिा      र ाज ेश ठाकुर  \nफगुआ आएल ,फगुआ गेल                र ाज ेश ठाकुर  \nआधा अृंगक मानलक छी अह ीं           सुर ेश पृंकज \nजुनि काि जुनि काि जुनि काि र े       अश ोक चृंचल \nछो टे-मोटे  टूट ल मड़ैय ामे गौ र ी         (i ) मै नि ली ठाकुर  गी त कारक िाम अृंनकत      \n                                               िै केिे छनि , सू चिा देल    \n                                               गेल  छनि  | \n                                (ii) र जि ी पल्लिी गीत कार  मह ाकनि        \n                                                निद्य ापनत  अृंनकत \n                                                केिे छनि |   \nगी त  स ृंिह  ‘गी त-गृंग ा’क  निम्ननलनित ग ीत  स ेह ो य ू -ट्युबपर देिल  अनछ  :  \nगी त  : समनध एला बनि - ठनिक ’ \nस् िर  : अरन िन्द्द कुमार  झा   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n‘कनित ा कोष ’ पर प्रकानशत  नह न्द्दीमे  नलिल हमर दस टा  गीत - गज ल   र ाज ा शम ाक स् िर मे  काव्य  पाठक \nरूपमे य ू -ट्युबपर अनछ | \nगी त  :  \n‘मैं  कभ ी मनन्द्दर ि जा त ा ’ \n‘मालत ी निचार  हो ग ई ’ \n‘मैं  जग ा त ो आज स ू य ोदय  ह ुआ ’ \n‘काज ल की कोठरी में मैं औ र  मेर े स ाि मे र ा मि ’ \n‘मै  कहत ा ह ू ँ चीज पुर ािी घ र  के  अन्द्दर मत रिो ’ \nगज ल :  \nह र  जग ह  बस  दीित ा -ही-दीि त ा ह ै / एक नभिार ी दू सर े से छीि त ा ह ै  \nअपिी इच्छा ओृं का ह ी निस् त ा र  है / नज न्द्दगी जैसी भी है स्िीकार  है  \nकभी ख़ुशी नमल ी त ो कभी गम कहीं  नमल ा/  जो  भी नमल ा नकस ी से  कभ ी कम िह ीं न मल ा  \nगुल  ही गुल है िा र  िह ीं ह ै  / ऐसा   त ो सृंस ार  िह ीं ह ै \nय ू ृं नदल में अर माि बह ुत  हैं / अक्षत  कम भगिा ि बह ुत  ह ैं   \nई  नह न्द्दी रचि ा सभ  1993 स 1999 के बीच डोमिनह ल , नचनर नमर ी(मध्य प्रदे श/ छत्त ीसग ढ़)मे रह ी , त ििे \nनलिाएल रह्य | \n  \n  \nपय ािर ण गी त  :  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनकशोर के शि जी क स ू चिाप र  िि निभाग द्वार ा पय ािर ण गी त -मालाक ले ल प्रेनषत  रचि ामे ह्म र ह ु एकटा मैनिली \nआ एकटा नह न्द्दी गीत  चु िल  गेल , 2014 मे 13  फरबर ी आ  17  जू िक ’ सी. डी. प्राप्त भे ल | \nअिुिाद क ाय व  : \nकन्नड़  भाषाक छओटा स ृंत  स भक चौर ाििेट ा  ( 1375-1469) िचिक अिुिाद काय व हमरा  नकशोर  के शि \nजीक माध्य मस ँ भेटल  छ ल , से पू ण व  कएल |  ‘ िचि’ िामक स ृंकल िमे निनभन्न कन्नड़ सन्द्त \nसभक 2500 िचिक अिुिाद ल ेल  14 टा मै निली सानह त् य कार मे  हमहू  श ान मल  भेलह ुँ  | \n अिुिाद काय व ल ेल नदल्लीक  किाटक भ ििमे आयोन जत  काय वशालामे  भाग  ल ेबाक ह ेत ु  पटिासँ नकशोर  के शि \nजीक सृंगे गेल  रह ी , ओत ’ उदय  िार ा य ण नसृंह ‘िनचके त ा ’,प्रो.देि शृंकर ििीि,प्रो.निद्य ा िृंद झा, अरुणाभ सौर भ \nआ चन्द् दि कुमार  झा भे टल ाह  | \n‘िचि’क मैनिली अि ुिादक सम्प ादक आदरणीय  िनचकेत ा ज ी छलाह  | मूल कन्नड़  स म्प ादक छलाह  \nस् ि.डा. एम.एम.कलबु गी  | बसि श त ाब्दी( 1913-2012) ज य ृंत ीक अिस र  पर  ई का य व भेल छल ै | \n    \n समीक्षा आ आल ोच िा  : \nआदरणीय  मन्द्त्रेश्वर झा नलनि त  ‘नचििा र’ उपन्द्य ासपर  कन ित ाक रूपमे स मीक्षा नलिल ह ुँ जे ‘पूिो त्त र  मैनिल ’ \nपनत्र कामे छपल  | \nचन्द्दि कुमार  झाक काव्य -सृंकल ि ‘धर त ी सँ  अकास धन र ’केर  स मीक्षा सेह ो ‘समय-साल ’ अििा कोिो  दोसर  \nपनत्र कामे छपल  | \n‘निदेह’मे  प्रकानशत  अर निन्द्द ठाकुर  निशे षांक ल े ल अर निन्द् द ठाकुर  जी क गजल स ृंिह  ‘बह ुरुनपय ा प्रदे शमे ’ पर \nसमीक्षा प्रस् त ुत  के लह ुँ : अरन िन्द्द जीक आजा द गज ल | \nनसयार ाम झा ‘सर स’जीक ग जल स ृंिह  ‘िोड़ े आनग िोड़ े पान ि ’ पर प्रस्त ुत  के लह ुँ : प्रनत बद्ध स ान ह त् य कार क \nअप्र नत बद्ध गजल | \nशर नदृंदु चौध र ीज ीक पोिी ‘गो बर  गणे श ’ आ मधुकान्द्त झा जीक पोिी ‘क्रान न्द्त र िी’पर सेह ो सम ीक्षा नलिलह ुँ |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nडा.कमल  मोह ि चुन्न ू जीक ग जल स ृंिह  ‘आनब र ह ल एक हा नह ’ आ एनह प र   आश ीष अ िनचन्द्ह ार ज ीक आल ोचिा पर \nपाठकीय  प्रनत नक्रया फेस- बुकप र  प्रस् त ुत  कयल गेल  | \nअरन िन्द्द ठाकुर जीक गज ल सृंिह  ‘मीि त ुलसी पात पर ’ आ एनह पर आशीष  अिनचन्द्हा र जीक आल ोचिा पर \nपाठकीय  प्रनत नक्रया से ह ो ह मर ा द्वार ा फेस -बुकपर प्रस्त ुत  कयल गेल  अनछ  | \nआदरणीय  रिीन्द्र िाि ठाकुर  जी क गीत क ल ेल स मीक्षात् मक आल ेि ‘भनर िगर ीमे सोर ’ आ हुिक गजलक \nपोिी ‘लेििी एक र ृंग अिेक ’क ल ेल  स मीक्षा ‘निदेह’ द्वार ा प्रस्त ान ित  ‘र िीन्द्र िाि ठा कुर  निशे षांक’ले ल प्रस् त ुत  \nकय ल गेल  अनछ  | \nसमय-समयपर फेसब ुकपर  स े ह ो नकछु पोिी सभप र  अपि उद्गार  प्रगट करैत आएल  छी | \nपटिा /  31 माचव 2022 \n(क्रमशः)            \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nमा त ृभ ू नम (उपन्द् य ास)- दोसर खेप  \nमा त ृभ ू न म \n२ \n  \nिेिामे जय न्द्त  आ शीला सृंगे-सृं गे एकनह नकलास मे पढ़ ैत छलाह । शीलाक नपत ा बैद \nमधुकान्द्त आ जय न्द्तक नपत ा ह र ेकृष्ण मे बह ुत घनिष्टत ा र ह नि । जय न्द्तक एक डेग सनदिि  बैदजीक  आङिेमे र ह ैत छल। ज\nय न्द्तकेँ माए िनह र ह निि आ नपत ा निर ृंत र पाठश ाला चल बएमे लाग ल र ह नि। ह ुिका समय िनह र ह नि जे  ओ जय न्द्तक ह ाल-\nचाल लैत र ह नि। एनह तरहें जय न्द्त शीलाक पनर िार क अृंग जकाँ  भए गेल र ह नि । मु दा समय पल टी लैत र ह ैत छैक। ई ओ\nकर स् िभाि छैक। से भे लैक। \nएक नदि पाठश ालामे निद्य ािी लोकनिकेँ पढ़ बैत काल ह र ेकृष्ण केँ छा त ीमे जोर सँ  ददव उठलनि \n। जाबे  केओ नकछु बुनझत ए ओ ओतन ह धर ाम दए िस लाह  आ सभ नदिक ह ेत ु एनह  दुनिआस ँ नब दा भए \nगेल ाह । गा ममे सभ ह ाकर ोस करए लाग ल। सभसँ मोसनकल तँ पाठश ालाके निद्य ािी लोकनिकेँ भे लनि। ह ुिकर सभक नश\nक्षा अपू णव र नह गेल नि ।  क्रमश ः ओ सभ आि-\nआि ठाम चनल गेल ाह । पाठश ाला ठप्प भए गेल । जय न्द्तक ह ा लचाल लेनिह ार केओ िनह र नह गेल । बैदजी  ओनह ठाम जएबामे\n ओकरा कोिा दनि लाग ए लगलै क। जाबे  नपत ा र ह निि आ पाठश ाला चल ैत र ह लैक त ाबे ह ुिका नकछु िराप  िनह लगलनि \nमु दा आब  कतह ु जाएब  कोिा दनि लाग नि। कौनलक मयादा क र क्षा करब मोसनकल भए गेल नि। \nभादिक मनह िा छलै क। बाग मती मे पानि उमनर रहल छल। जय न्द् त उदास ओकर कात मे ठाढ़ भेल र ह नि। कनह ि\nनह ह ुिका मोिमे की फुर ेलनि? ओ एह ि नबकर ाल समयमे धा र मे कुदबाक उपक्रम केलनि। सृंय ोग सँ िाग बाबा  \nओनह ठाम त पव ण कए रहल छलाह । ओ जय न्द्तक ई अिस्िा देनि नचनचआ  उठलाह- \n\"बालक ठहरु।  जीिि  अमुल्य निक। एकर र क्षा करू। \" \n\"ह ुिकर आबाज  सुनि जय न्द्त ठमनक गेल ाह । िाग बाबा ह ुिका भनर  पाँ ज  धेल नि ।  \n\"अहाँ एिा नकएक कए रहल छी?\"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\" ह मरा के अनछ ? ककरा बले जीब? जीन बए  कए करब की?\" \n\"अहाँ तँ बह ुत सृंस् कार ी बुझाइ त छी, फेर  \nएह ि बात सभ अहाँक मोिमे नकएक आनब रहल अनछ? एनह सृंसा र केँ चल ओनिह ार परमनपत ा परमेश्वर छन ि।  ह ुिकापर निश्वा\nस र ािू ।  अिि अहाँक  बएसे की भेल अनछ?\" \n\"हम आब एनह गा ममे िनह र ह ब । \" \n\"से नकएक? अहाँकेँ  की  कष्ट भेल?\" \n\"ह मर नपत ाक देहांत नकछु नदि पूिव भ ए  गेल नि। आब एनह ठाम हम ककरा बले रहू?\" \n\"अहाँ ह मरा सृंगे जािकी  धाम चल ू । हम अहाँक नशक्षाक व्य िस् िा  करब। त क र बाद अहाँक जे  इ च्छा ह ोए त से कर\nब। \" \nिागबा बाक बात मानि कए जय न्द् त ह ुिका सृंगे जािकी  धाम नबदा भए गेल ाह । \nकै पुस् त  पनह िे ल ििपु र सँ ब ह ुत  र ास म ैनिल  सभ जािकीधाम आ ल ग -पासक गाम  सभम े  बनस गेल  \nर ह नि।  ओ सभ निकल लाह  तँ जी निकोपाज वि  ह ेत ु मुदा ज त ए जे गेल ाह  ओही  ठाम बनस गेल ाह  ।  तिानप गा म -\nघरसँ  हुिका लोकनिक स ृंप कव बिले रह ल ।  नबआह  अििह ुँ ओ  सभ अ पिे स माजमे  करैि छनि । एह िे छल  \nकालीकान्द्तक पनर िार  \n। जीन िकोपाज वि  ह ेत ु ओ सभ सपनर िार गा मस ँ निकल लाह । भाग्य सृंग देल कनि। िोड़ बे  नदिमे ह ुिकर नस् िनत बदनल गेल ।  \nकालक्रम मे ओ सभ जािकीधाममे  ब ह ुत  स मृ द्ध भ ए ग ेलाह  \n। कालीकान्द्त आ ह ुिकर पनर िा र क बासा सौंदय व, सुनिध ा आ िैभ िमे ओ एकटा र ाज महले  छल। ओकरा नत्र कुट \nभििक िामस ँ जािल  जाइ त  छल। जेह िे  बिाबट, त ेह िे सजाब ट।  अपिा ओनह ठामक लोक केओ ह ुिका लगसँ  िाली  िनह\n जाइ त  छल। जे  सृंभि ह ोन ि से अिश्य  करन ि।  परो पकार ी स् िभािक \nकार ण प्रिास ी लोकनिमे ह ुिकर बह ुत प्रनतष्ठा छल। कोिो अिस र ह ोइत, कालीकान्द्त जरूर  बज ाओल  जान ि।  हुिकर  \nपत्नीक िाम गौ र ी छलनि ।  ओ लििपु र सँ  स टल े मनह पु र  गामक छलीह  ।  \nओमह र बैदजीक  ओनह ठाम जय न्द् त क बाट त कैत-\nत कैत  सभ परेस ाि भए गेल नि।  भोरसँ दुप ह नर आ भए गेल । जय न्द्त िनह अएल ाह तँ शीलाकेँ बह ुत नचृंत ा भे लनि।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"जय न्द्त बाग मती मे कुनद गेल । \"-शीला अपि  नपत ाकेँ कहलनिि ।  \nसे कोिा बुझै त छह ी?\"- बैदजी  पु छलनिि।  \n\"ओ बेर-बेर सएह कहैत र ह ैत छ ल।' \n\"की?\" \n\"जे  हम धा र मे कुनद जाएब।  आब िनह जीब। ह मर ा  के देित ? \" \n“तँ तूँ ह मरा पनह िे नकएक िनह कहलैँ?\" \nबैदजी  नकछु गो टे केँ सृंग कए बाग मती क घाट पहुँचल ाह । र स् त ा मे केओ-केओ कहलकनि - \n\"भोरे जय न्द्त ओमह र े जाइत  छल ाह ।  \"  \n\"ओ बह ुत उदास लान ग रहल छलाह । \" \n\"ह ुिका फेर घु र ैत िनह देिनलअ नि। ” \nतरह-तरहक बात लोक सभ कए रहल छल। सभकेँ बात सुनि बैदजीक  सक गह ींर भए गेल नि। \nगा मक नकछु लोकसभ सृंय ोग सँ त ाबे ओतए आनब गेल र ह नि । ओ सभ अपिा भनर बह ुत प्रया स केलनि। मु दा जय\nन्द्तक कतह ु पता िनह चल लनि। ओही मे सँ केओ मल ाह सभकेँ बजओिे  अएल ाह । ओ सभ महा जाल  फेकल नि  आ घण्टों \nप्रया स करैत रह लाह  \n। मु दा नकछु पता िनह चल लनि। एकबेर तँ बड़का टा माछ जा लमे  फँनस गेल । मल ाह सभकेँ भे लनि जे  जय न्द्ते छन ि।  बह ुत \nसािध ािीसँ जालकेँ  बाह र निचलनि।  मु दा जिि  जाल  बाह र आएल तँ बेस पै घ माछ छल। स ौंसे गाम ह ाकर ोस करैत र नह गे\nल मु दा जय न्द्तक नकछु पता िनह चल ल। शीला किैत-\nकिैत बेहाल छन ल। मु दा के ओ की करैत? लोक सभकेँ ई िनह बुझे लैक जे  आनिर  जय न्द्त एह ि नबकर ाल समयमे िाग मती मे \nनकएक कुनद गेल ाह? \nगौं िा सभ जय न्द्तक बचबाक कोिो आश ा िनह देनि  निर ाश र ह नि । िनह बुझानि जे   आब \nकी करनि? कोिो र स् त ा िनह देनि  ओ सभ गा ममे ििाह शुरु  कए देल ाह । लोकसभ कीत वि करएमे व्य स् त  भए गेल । समय आ वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nगा बढ़ल। एक-नदि, दू-नदि,त ीि-नदि भे ल। कतह ुँसँ नकछु समाचार िनह आएल। एनह प्रकार ें ििाह क आठम नदि भए गेल ।  \nकानि  भे िे ििाह समाप्त भए जा एत ।  प्रात भे िे ििाह समाप्त भए रहल छल। निसजविक  नबन ध चनल रहल छल।त ाब त ेमे  ह\nकासल-नपआस ल एकटा िामीण ओनह ठाम पहुँचल ाह । ओ जािक ीध ामसँ  लौन ट रहल छलाह । \n\"जय न्द्त भे नट गेल ाह । \"  \nसब अकचका गेल । \n\"फेर सँ कनह ओक की बात छैक?\" \n'जय न्द्त भे नट गेल ाह  । \"  \n“कतए भे टल निि , केिा भेटल निि  से नकछु कनह ए िनह रहल छी, िाली  भे नट गेल ाह , भे नट \nगेल ाह बकिे जा  रहल छी । \"- एकटा गौं िा त मस ा क बजलाह । \n\"एिा िनह त मस ाइ । ह ुिका अपि बात  कहए देल  जा ए।  अपिे कहत ाह जे  केिा की भे लैक। \"-\nदोसर गौंि ााबज लाह । \n\"अहाँ ह ुिका कतए देिनलअनि ?\" \n\"जािकी  धा ममे िागबा बाक सृंगे जाइ त  देिनलअनि। \"  \n\"ओनह ठाम ओ कोिा पहुँचल ाह?\" \n\"सृंय ोग सँ िागबा बा बाग म त ीमे  त पव ण करैत काल ह ुिका देिलन िि।  \"  \n\"त िि ?\" \n\"त िि  की? ह ुिक ाािाग बाब ााअपिा सृंगे लेिे चनल गेल निि। \" \n\"एकर  मािे  जय न्द्त जीन ित  छन ि?\" \n\"ओ पूणव स् िस् ि छनि । \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"तँ ह ुिका गाम नकएक िनह लेिे अएल ह ुँ?\" \n\"ओ गाम अएबाक ह ेत ु नकन्न ह ु तै य ार  िन ह  भे लनि। \" \nई बात सुनि गौं िा सभ बह ुत उदा स भए गेल ाह । जत बे  सुि  ह ुिकर बँनच गेल ासँ भे लनि त ान ह सँ बेस ी दुि  एनह  \nबात सँ भेलनि  जे  ओ गाम िनह अएल ाह?\" \nई सृंसार चमत्कार सँ भरल अनछ। कहबी छैक जे'र ाििहार ा  साइ य ाँ, मानर सकनह िनह कोई' सएह बात एनह ठाम भे\nल छल। जय न्द्त बँनच जेत ाह  आ \nह ुिका जीन ब त  ह ेबाक समाचार भे टत से गा ममे ककरो आश ा िनह र ह ैक। ििाह जरूर  लोक ठििे छल मु दा त कर पनर णनत मे \nएह ि सुिद  समाचार क आश ा िनह र ह ैक। कमसँ कम ओ जीन ित  तँ छन ि।  आइ िे कानि  गा मक सुनध ह ेबे करत नि। गा म \nलौटबे करत ाह । ग ौंिा सभ बाज ए। \nिागबा बा जय न्द्तकेँ लेिे जािकी धा म  अपि आश्रम पहुँनच गेल ाह। ह ुिकर आश्रमक प्राकृ नत क श ोभा अिण विीय छल।\n तरह-त र ह लफल-फूलस ँ सुसनज जत  बाग चारूकात  अिुपम शोभा केिे छल। ओही ठाम एकनदस जड़ी-\nबुट ीक नकआर ी छल। औषधीय गुणसँ पनर पूणव ओनह जड़ी- बुट ीक चचव इ लाका भनरमे  होइ त  छल ।  केओ-\nकेओ तँ इहो कहैत छल जे  लक्षमण केँ मे घिािक  शनत त बाणस ँ बचओनिह ार लक्षमण बुट ी सेह ो ओनह ठाम छल।त ेँ िे कतए-\nकतएसँ लोक िागबा ब ाक शर णमे अबै त छल। \nआश्रममे ह ुिकर उनचत सेिा भेल जान ह सँ  ओ शीघ्रे समान्द्य भए गेल ाह । गप्प-\nसप्पक क्रममे िागबा बा जय न्द् त केँ पु छलनिि - \n\"अहाँ एिा धा र मे नकएक कुदैत छलहुँ ?\" \n\"नपत ाक देहािसािक बाद ह मरा अिकापर आनश्रत ह ोएब िीक िनह लाग ए। सोचलह ुँ जे  एनह जीि िसँ  मरण िीक। \" \n\"अहाँ िानन्द्ह टा बालक छी। अह ाँक र क्षा करब समाजक  कतवि ा्य निक। अहाँ सि प्रनतभा सृंपन्न लोकक जीिि  एिा\n व्य िव  िनह जएबाक  चाह ी। तेँ निय नत अहाँकेँ बँचा लेलनि।  आब की निचार अनछ?\" \n\"जे  अपिे आज्ञा दी। अपिे ह मर जीिि  र क्षा केलह ुँ अनछ तेँ अहाँ क ह मर जीििपर  पूणव अनधकार अनछ। \"  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"एह िो कतह ु भे लैक अनछ? केओ ककरो जीिि  देनिह ार िनह भए सकैत अनछ। ई तँ निन धक निध ा ि छल जे  अहाँक \nनिनमत्त े ह मरा ठाढ़ कएल गेल । ह मरा नह साबसँ अहाँकेँ अपि प्रनतभाक अिुकूल नशक्षा िह ण करबाक चाह ी। त कर बादक र\nस्ता स् िय ृं प्रश स् त भए जाएत । “ \n \"जे  आज्ञा। \" \nप्रात भे िे िागबा बा जय न्द्तकेँ लेिे शार दाकुृंज पहुँचल ाह । \n  \n(अिुितषते) \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ॉ . वकश ि क ार ी गर  \nमै विलीमे र चि ा चोरीक विकट स मस् य ा आ स माधा ि  \nवमविला मैविली स जुड़ल ल ोक सि एक िम्िर  धू त ष,दलाल आ रचिा चोर  प्रिृवत के  होइ ए. इ  कटु स त् य  \nस् िीकारह  पड़त . कुकृत् य  क  अह ाँ स ि कते वदि चोर िुकिा खे ला खेल ैत  अप्पि कु कृत् य क झांप तो प करैत  \nरहि? \nजसौत ी कमे िा दुआर े  अहाँ वमविला मैविली के  आयोज क प्र काशक स लाह कार  आदी ििल स ाव ह त् य  अकादमी \nिला पुरूस् कार ी आय ोज ि ी िेवििार  मलाई  खा ढ ेकरैत  वफर ै जा ई  िी से  कते वदि ि जत ?  पवब्लक अह ाँ के  \nकुकृत् य  िुवझ गेल  य ै आ क त ेको िेर  अॅोई  स ाव ह व त् य क द लाल स िह क दे खार  वचन्द्हा र  भेल. त इ य ो लाजे कविक \nविर लज्ज भेल चु प ेचाप रचिा  चोर ी क जसौत ी कमाई  ल ै  स िटा अपकम ष कु कम ष करै त  रह ै जा उ . धू र  वि य ा.   \nर च िा चो र ी सम स् य ा के का र र्:- \n1 . मैविली के अवध कांश पर  पवर का साव ह वत्य क वग र ोह क  अवध ि र ैमावसक िमाह ी द्वैमावसक रूपे  िहर ाइ त  \nर ह लै. ज ेकर पवब्लक तक कोिो  पह ुँच िै रह लै.   \n2 . कोिो िी क र चिा के चोर ा के अपिा िामे  प्रकावशत  क ल ेि. र चिा पठौविह ार  िा  पवब्लक तक िै प वर का \nपहुँचै देिै  आ िै  रचिा चोर ी के दोख ल ाग त .   \n3 . र चिा पठौवि ह ार  के  कोि ो माध्य म स स ू वचत  िै करि ज े ओक्कर र चिा प्राप्त भे लै  प्रकावशत  अप्रकाव शत ?  \nआवखर  की भेलै?  \n4 . कोिो अपवरवच त  िा आि  वगर ोह क िा स् ित ं र  ल ेखक के मौव लक रचिा  के  स द्य :  िा की पै र ोडी त ोइड़ \nमरो ई ड़ के अ पिा िामे  प्रकावशत  करिा क ठकहर  प्रिृवत.  \n5 . र चिा चो र  के  देखार  भेला पर ओकर  स ामू वह क प्र य ास िै  क ओई चोर िा चोर िी  के  गैंगिार  िचे िाक \nप्रया स आ कुकृत् य क झांप तो प क मैविली म े अवह िा हो इ त  एलैए िला र ाग  अलापि.    वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n6 . काॅ पीर ाई ट अ वध व िय म के जा िकार ी िै र ाखि िा संप दाकीय  मिमािा  फामूषल ा पर चल ि. ज े के  की हमरा  \nकए ल ेत ?   \n7 . र चिा चो र ी वसद्ध भ ेलाक िादो  ओई र चिा चोर  स ि के मंच दे ि आ अप्पि वगर ोहिादी  ठे कदार ी के वफर ाक \nमे  रह ि.   \nसमाधा ि:- \n1 . र चिा चो र ी कर वि ह ार  पु रू र् स् र ी ज े कोई  ह ोऊ  त ेकर स ाव ह वत्य क िवह ष्का र  आ काॅ पीर ाई ट अ वध विय म के \nदुआर ा ठोस जुमािा ल गेिाक चाह ी.   \n2 . र चिाका र  के  अवह  िात  के स ू चिा मे ल िा वलवखत िा ट्स एप माध्य मे  स ू चिा अिस् से दी जे ओकर  रचिा \nप्राप्त  भे लै तकरा िाद प्रकावशत  अप्रकाव शत  की भेल ै.  \n3 . काॅ पीर ाई ट अ वध व िय म के मािि आ जािकार ी र ाव ख व िष्पक्ष प्र काशक संपादक व्य िस् िा के मजिू त ी स लाग ू  \nकरि.  \n4 . अहाँ स ंपादक प्र काशक के धमष विर िाह  करैत रचिा  मौव लकता के जाँच िा मौवलक रचिा संग िेड़ि ाड़  \nकरिाक प्रय ास अ िस् से करी .  \n5 . मौवलक रचिा  प्रकाशि ल ेखि प्रोत् साह ि वदस सामू वह क प्र य ास मे भाव गदा र  िवि र चिा चोर ी के रोकै मे  \nसह य ोग  अिस् से करी .  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी- िी ह व ि किा \nउप र ौंज \nर े रोव ह त  ,त ो ह र  एड वमशि भे लौ ?  \nह ं श शांक,भ' गेल ,आ वकत ाि से हो कीिा गेल।  \nकोि स् कूल में वलखेलौ िा म  ? -शशांक पूि लक  \nसिोदय  िाल विद्य ालय मे।-र ोव ह त  िा जल। \nऐं, स र कार ी स् कूल मे। गेल ौ त ोह र  पढ़ाई। वकत ाि देखा त ं  ?  \nर ौ र ोव ह त िा ,सभ टा त'  उएह  व कताि िौ ,ज े हम र  ऐि। मािे  NCERTक \nर ौ शश ांक,ह मर भइय ा सि व किु िुझल - गमल मे िाम ओत'  वलखेलवखन्द्ह। भइय ा आ  दीदी स ेह ो अही स् कूल में \nपढ़ िे िविि। \nपवढ़ए के की स ि िेहाल स िाि केलखुि स ेह ो कह  िे ?  \nभइय ा ,सर कार ी िैंक में  कै व शय र  िविि आ दीदी िी.  टे क कर ै िै।  \nह मरा  कहलवि-\"मोि लगा  के  पढ़,त ोर ा ह म सि अपिा सं उपर ल'  जेिौ। \" \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी'  \nिक र ी स ं स् कृव त  (व्यंग् य  रचि ा) \nगा म मे  िकरी  पोसिैक चल ि  िवढ़ र ह ल अवि ।  वज िका ििाि वदस िजर  जा ए त  एक टा -दू टा िकरी  जरूत  \nभे टत।  िकरी  पोसिै वसहंत ा  स ेह ो लगैत  िै। ओि s भैं  , ओि s में  ..में .. ।  स ृवि दो सर  के  दल ाि पर  िकरी  \nदेवख क s ह िोडकार  भ s कs कािल वक माए ह मरो  िकर ी वकि दे।  िकरी  पोसिाक ल ेल सर कार  ल ोि दैत  \nिै।  गर ीि लोकवि लोि ल ेिा सँ कतर ैत  िवि।  डर  ह ोए त  िवन्द्ह  - लोि िवह  चु कौला स ँ घर  केँ  कु की जब्त  \nभs जाएत ।  लोि तँ िैंक मै िेजर  आओर  हुिकर  वर श् त ेदार  , अरो वसया -परो वसया केँ भेटै त  िै।   िैंक मे दौड़  \nलाग ािैत िावक जाएि, त िो िवह  ल ोि भेटत।  ल ोि अमीर  केँ  भेटै त  िै जेिा अंिािी केँ ।  \nिकरी केँ मू त  खरैि -खरैि मँ ह कैत  रह ैत  िै ।  ओकर  िेर ी  िवड़  पैघ खादक काज करैत िै। भाँ टा केँ  जव ड़ \nमे  वदय ौ , त s भाँ टा िवड़  फड़त ।   िकरी पालिैक देखौंस ल ाव ग र ह ल िै। िकर ीक  दूध डेंगू /व चके ि गुइय ाँ   \nआओर करोिा केँ इलाज  मे स वर पौंह  कार ग र  होए त  िै , की ?  जिमौटी िछचा केँ माएक दू ध सँ  पवह िे \nिकरी केँ दूध देल  जा एत  िलैक।  आि इह ो संस्कृवत ि न्न  भ s र ह ल अवि ।  िकरी  केँ खूि स ँ दिा स ेह ो \nििैत िै।  िकरा  के  गुदा िी क हो एत  िै। मौग ी ज ाव त  केँ खूि केँ  कमी र ह ला पर िकरा के कल ेजी खेिाक \nलेल डाग डर  कहैत िविन्द्ह ।  िकरा  केँ  'लेग'  पीस िीक मािल जा एत  िै। िकर ा केँॅँ  त ेल िीक मािल जाएत  \nिै।  िकरा  केँ  मुड़ी  औ र  गो ड़ िीक मािल जा एत  िै।  \nएकटा गप्प पर  िहस विड़ल िै वक 'गा य क स ंस् कृवत'  िी क हो एत  िै वक ' िकर ी संस् कृवत '  ?   गा य  आओर  \nमाए दुिू  केँ  स्िाि सिोपवर  मािल गेल  िै। ग ाय  केँ  स े िा केला सँ  स्िगष केँ ॅँ द्वार  खु लल रह ैत  िै   माए केँ \nसेिा केला सँ स्िगष केँ  द्वार  खु वल जाएत  िै। ' गो  स ेिा' स ँ पुर  रत्न के प्राव प्त ह ोएत  िै। '  कामधेिु' केँ \nचरचा खूि होएत  िै ।  गाय  केर  स ंस् कृवत  केँ  स ोझा कर ैत  प्रेमचंद '  गोदाि'  वलवख दे लविन्द्ह।  स ाव ह त् य  मे गाय  \nपर ढेर  राव श वलखल गेल  िै ।  िकरी  पर  वलखै स ँ रचिाकार  डर ैत  िवि ।  िकरी स माज केँ  िोट त िका केँ \nप्रतीक विय ैय ।  स भ वकिु करू, पर ञ्च िकरी िवह  पो सू  !  \nिवल प्र दािक पर िा अखिो धवर  अवि ।  आवश्वि मास मे माँ भगित ी केँ अँवड़ य ा िाग ड़ केँ िवल  देल जैत \nिव न्द्ह।  ओइ कटवि ह ार  केँ  साह स देवखय ौ ज े ओ पाँ च -पाँ च स ै िाग ड़ एक वदि मे  कावट दै त  िविन्द्ह  दारू पी \nकेँ।  ओकर ा पाप िवह  होए त  िै। क् य ाक त ँ ओ भगिती केँ खु श रखिा ल ेल इ क ट्ट ा -वपट्ट ी केँ काज करैत \nिव ि।  ओइ कटविह ार  केँ  स माज मे िेसी स म्म ाि िवन्द्ह ।  कवलय ुग इ एह ा वि य ैय  ! क ह ल जा एत  िै ह ुिका पर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nभगिती स् ि य ं स िार  रह ै त  िव िन्द्ह ।  जखि भगित ी ह ुिका  पर  स िार  रह ैत  िविन्द् ह , त ँ  ओ दारू क् य ाक वपिै त  \nिव ि ? विि ा दारू वपिे कव ह य ौन्द्ह  ह ुिका िा ग ड़ काटै  ल ेल। \nिकरी ले ल गाम, टोल  आओ र  पवर िार  मे कल ह  िवढ़ र ह ल अवि ।  पवर िार  मे अइ  ग प्प ल के झगड़ ा र ह ैत  िै \nजे िकरी  के  चरा उत ।  स भ  वधय ा -पु त ा कह त ै अवि  - ' ' ह म िवह .. . त ँ.. . ह म िवह । ' '   िड घर मे कु त्त ा पालल \nजाएत  िै। कुत्ता  ल ेल माँ स  अिैत िै।  स्पे शल आहा र क िे िस् िा केल जा एत  िै। शैम्प ू  आ ओर स् पे शल सािू ि \nसँ िह ौल जाएत  िै, स ेंट म ार ल जा एत  िै। कुत्ता  िेड प र  स ुत ैत  अवि ।  कु त्त ा ह िा ई  स फर करैत अवि ।  \nपरञ्च िकरी  अपि भ ाग् य  केँ ॅँ कोसैत  अवि ।  \nिकरी पोसल ा सँ  हाि गर म ह ोएत  िै, पर ञ्च वजिक र  जजात  खा ल ैत  िै, ओ 'पुत खौकी   िकरीिा ली'  रूप मे \nआश ीर िाद पिैत  िवि।  गाि क विमि -विमि पत्त ा खैत  अवि  िकरी ।  गे ह ू ँ, चिा, मकई  , गुल्लवर क पत्त ा,  \nवशरी ठक लौज ा पत्ता,  जा मु ि क ल ौज ा पत्ता िकर ी के वि क ल गैत िै। िकर ी केँ दाम अिमोल िै। ' िकरीद'  \nपर कुिािी ले ल ल ाखों रुपइ य ा मे िकरी  केँ  पुत  िकरा  केँ  वकिल जाएत  िै।  \nआइ-कावि वमविला मे मट्ट ि केँ चल ि ब्य ाह  मे िवढ़ गेल  िै। िर ात ी केँ अगिे िु ट्ट ी चाह ी।  क त ेक िे र  िुट्ट ी \nिवह  पचल  तँ अदर स भ s गे ल।  ढ ेकार  आओर  मैदाि जा एत -जाएत  ि र ाती वफवर शाि भ s जाएत  िवि,  पर ञ्च \nअवगला िरात ी मे जेिाक ल ेल फे र  ताल ठोव क दै त  िविन्द्ह ।  \nवमविला पोखवर क माि क ल े ल जा िल जा एत  िल, परञ्च आि ' मट्ट ि'  ल ेल जा िल जा एत ।  वशि चर चा िवढ़ \nगेल ैक , तैओ म ैवि ल माँ साह ार ी पर जो र  देिे िवि ।  वमव िल ा मे पोिी -पतर ा िचविहार ल ोकवि मट्टि पर िेस ी \nचोट करैत िविन्द्ह।  िक र ी संस् कृवत  केँ  वकय ो कत िो वि न्द्दा क्य ाक िव ह  करत ुह ुि, प र ञ्च ओ िवह  िदल त ै। \nसमाजक वकिु लोकवि िकरी सँ  आगाँ वकिु िवह  स ोचैत  िवि।  वमविला केँ ल ेल दु भाग्य  अवि , ज े ओ \nपिुएल िवि।  पू र ा भार त  मे गाय क गों त , गोि र  िगैरह  केँ मह त् त् िक   चरत ा भ s र ह ल िै। ग ोिर क मह ादेि \nििाउल जा  रह ल िै। सवर प ह ुँ मैविल अइ  माम ला मे वप िड़ ल िवि।   \nपवर िार  आओर  स माज केँ  वपिड़ ै  केँ पाँिा  ' िकरी  स ंस् कृवत '  िै। व ध य ा -पु त ा केँ इस् कूल िवह  भेज क s िकरी \nचरिाह ाक वडग्र ी देिै कु िो भी कीमत  पर  उवचत  िव ह  िै।  ज्ञाि  आओर  स मझ केँ अभ ािक कार र्े िकरी  \nसंस् कृवत  िवढ़ र ह ल िै। िक र ी पालिै गल त  िवह  वि य ैय ।  खयाल रखिाक िै जे िेट ा -िेट ी मे िकरी  \nसंस् कृवत क स ंस् कार  िवह चव ल जै।  विक ििेविह ार  ल ोक वि कम िै। दा रू वपय ा क s िकरी ज काँ  हुलुल - ह ुलुल \nिवह  करिा क चा ह ी।  पढ़िे -वलखिै  क्य ाक जरूर ी िै, इ  लोक िुवझ जेतै, त ँ स भ अ पिा वध य ा -पु त ा केँ जरूर  \nइ स् कूल भेजत ै।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकरी ज रूर  पोसू।  अिष रह त ै तँ स भ वकिु भ s सकैए ।  ताव ह  ल ेल िकरी  चरा िैत  रह ु आओर  पाठशाल ा  सँ \nज्ञा ि लेल स ेह ो ज ाऊ ।  ज्ञाि  भेला पर अपि कत्त षव्य  करिा  मे आस ाि रह ैत  िै। अपि अवध कार  केँ  स ेह ो \nवध य ा-पु त ा िुवझ जाएत  िै। िकरी केँ स ंस् कृत  श ब्द रूप  - '  अजा अजौ  अजा:  '. र टै त  इस् कूल स ँ एकटा \nविद्य ािी व िि ोह  गाम वदस कॉ पी-वकत ाि लक s परा य ल जा एत  िै, क्य ाक त ँ ओकर  माए कहिे िै जे दु  घंटी \nपवढ़ क s इ स् कूल स ँ आवि जवह ंए िकरी माठ पर  , वसमर ाह ा मे चरा िै लेल।  िकरी  िवह  चरेिीव ह  तँ खे िह ी \nकी ; िाप त ँ मवर  गेल ौ कलकत्ता ओगर िे !  \n-संत ोर् कु मार  राय . ग्रा म - मंगर ौिा \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ  वकशि कार ीग र -  प्रकृवत  के  िस ािह \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nप्रकृवत  के  िस ा िह \nह ौ कंक्रीटक मह ल अटार ी मे चूर  \nत ू ं स ि प्रकृवत  के  िै उजार ह ?  \nह ौ सि वमल गाि विव र ि ल गा िह  \nआिह उजर ल प्रकृवत  के  हवरय र  क िसािह .  \nगा ि विव र ि खेत  पिा र  पोखैर इ िार  \nसिटा तोर े िेगर त ा पर का ज  औ त ह .  \nचहचह करैत वचड़ै चु िमुि आ चरैत माल जाल  \nदेखह क प्र कृवत  रूप स ोह ािि के ह ेि कमाल.  \nप्रकृवत  स ंग मिुक्खो के वज िगी सोहिगर  ह ेत ै  \nआिह प्रकृवत  पय ािर र् के  स ि वमवल िचािह \nदेखह क कत ेक खुवशयार  हेत ह  वज िगी  \nह ौ सि वमल गाि विव र ि ल गा िह .  \nगलिोल िावमष ंग स तिाह  भ रह लै मिुक्खक वजिगी  \nत इ य ो आधुविकत ा के चक्कर फांस मे प्रक ृवत  के  िै उजार ह \nह ौ आिो सचेत  भऽ ज ाई  जा ह  मह ात िा ह ी  स िंचअह \nआिह उजर ल प्रकृवत  के  हवरय र  कचोर क िसािह  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n४.स् र ी क ोिा \n४ .१ .कल्पिा झा- कोइ ली रॅे \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकल्पि ा झा \nको इ ली र े  \nकोइ ली र े एिा वकय ै तू ं,  \nवमठगर  िोल िाज य  िै,  \nभे ल स काल कू कू क ,  \nसगर े श ोर  करय  िै,  \nमह मह कर ैत  गािी ,  \nआ डावर  डाव र  फु वदकय  िै,  \nकोि गाम स ं तू ं अय लै ,  \nआ कतय  ठाम र खिे िै,  \nत ोह र  ि ोली क भार्ा िय  िुझी,  \n कावि र ह ल वक हंसय  िै,  \nकार ी झा मै स रुप तोह र  िि ,  \nिोली कते मधू र  िजय  िै,  \nउठु उठु हे वधय ा िवह ि सि,  \nमाय  स िेश  पठौलक,  \nकू  कू करैत हम िटोह ी,  \nह म त  िेह क गी त  गािय  िी ,   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nजो ज ो कोइ ली एि ा वकय ै तू ं ,  \nह मरा  मोि पाड़ य  िै,  \nिैहर  भेल अवि  कोसों दू र ,  \nआ तू ं िटगििी गाि य  िै,  \nह मर िोली आिो िय  वचन्द्हल िं, \nह म अवह ंक िाल स खी िी ,  \nमोि ह मर कोइ ली ििी  उ ड़ल,  \nह म सि विधिा क र चल  िी।  \n-कल्पिा झा , िोकार ो , झा र खं ड  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त प्रकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्िन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संचय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी प्रिाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिोध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् चौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रिन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् चन्द्र य ादि-र ा जकमल चौ धर ी: मोिोग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोचिा \nडॉ िचेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nप्रे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोचि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-चक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र चय व िचय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् चौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि चौधर ी \nचमे लीर ा िी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ि त कह ी \nर ामलोचि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nचैिल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटिॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे षांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे षांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे षांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे षांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे षांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे षांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ माचष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे षांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेषांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा -समालोचि ा-समीक्ष ा निशेषांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे षांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे षांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठा कुर  अनिल न िशेषांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अप्र ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्िम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेि प र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व र त र चि ापर आम  ंव र त आल ोचकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ि ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोचि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोचि ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमिीक पांच टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक द्वार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज  \n१ . आश ीष अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा प्रकाव शत भेल िल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय िल । ओिा ई अिूवदत र चिा िल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रचल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक चाह ी, खास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ विचार िाक चाह ी जे हम स भ अपिा िछचा \nस भ लेल केह ि समाज ििेिे िी। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीच ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nप्रकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल िल, कार र् एवह किाक ई-प्रकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीच जगदी श चन्द्र ठाकुर अविलक वकिु िाल कवित ा प्रकाव शत भे ल। िादमे \nह ुिकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी चाइ ल्डपर िल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, िादक दुिू िेिी चाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीच जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nप्रकाव शत भेल, िाम िल चोिह ा। िादमे ई र चिा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र चिा िाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र चिा िी, मै विली िाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेिाक चाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष चोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पििक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वच चन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम चचा कऽ रहल िी, कुमा र पििक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव चर, सुखद आ मोि ह ौल करैिला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र चिा केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंर र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श प्रस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि जे ह ुिकर कोिो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेर अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे िल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ प्रभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श प्रस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे प्रकावशत भेल चेत िा \nसवमवत क पवर कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक प्रभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवर म। से एकर \nपु िः ई-प्रकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श प्रस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेचर अिाडष भे टल वि। जगदी श प्रस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ िचा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श प्रसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श प्रस ाद मण्डल आगमिक िाद। तँ \nप्रस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपि सुछचा स् िरूपमे। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमार दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- प्रकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमार दवलत आत् मकिा विक। तँ \nप्रस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर चचा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श प्रस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक िि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nप्रकाशि  ि ीचाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई -पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक  सिवश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली  प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह :२ (मैनिली  प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह :४ (मैनि ली किा  २००९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह :४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ] देििाग र ी \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ] देिि ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै नि ली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि िाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध-नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू ची (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू चिा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ प्रचवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अिुशंसा आमवन्द्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nप्रिम मै विली पावक्षक ई-पवर का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक:  र ाम विलास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंच-चल वचर- िेचि ठाकुर । सम्प ादक- सू चिा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर चिाकार अपि मौवलक आ अप्र कावशत र चिा (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैचमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ प्रकाव शत र चिा स भ क कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मार एकर प्रिम प्र काशिक/ वप्रंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-प्रकाशि/ \nवप्रंट-प्रकाशिक अवधकार ऐ ई-पवर काकेँ िै, आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआिह । र चिाक संग र चिाक ार अपि संवक्षप्त पवर चय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र चिाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र चिा मौव लक अवि, आ पवह ल प्रकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवर काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल प्राप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४३ म अंक ०१ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४३) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रकाशिक अंकक सू चिा दे ल जाय त ।  एवह ई पवर का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई प्रकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे प्रकाव श त सभट ा र चिा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर चिाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि”- \nमै विली जालिृ त्त सँ प्रारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक प्रिम उ पवस् िवत क य ार ा विदेह- प्रिम मै विली पावक्षक ई \nपवर का धवर पहुँचल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवर काक प्रिक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवर का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":2.07,"has_text":true},"Videha 344.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 344.pdf","name":"Videha 344.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ४ ४ म अ ं क १ ५ अप्र ैल २ ० २ २ (िर्ष १ ५ मास १ ७ २ अ ं क ३ ४ ४) \nऐ अंकमे अवि:- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल ’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २९ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- मात ृभूनम (उपन्द्य ास)- त ेसर  खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -मै विली व़िल्म उद्य ोग  अखिी त क आ ििका प्रय ोग \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा-वि ह ाि \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ  वकशि कार ीग र -  ह ौ  तोर े त गौंआ व िय अ ह \n३ .२ .संत ोर् कु मार  राय  '  िटोही' - मिुख िििा मे  पै  ल गै त  ि ॅै \n  \n  \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करिाक ह ेत ु िीिाँ क वलंक \nपर जाउ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क वप्रवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स् ट सीर ीज क प्रारम्भ वप्रवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्िर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपि वप्रवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठािव ि। परी क्षामे स भ प्रश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ प्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n \nVideha e-Learning  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली प्रश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि आ र समय कनि चतुर चतुर भु ज निद्य ापन त \nकालीि  कनि छन ि।  एत य स मीक्षा शृृंिल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािल ी िि शब्दक पयाय \nसंग देल  जा रहल अनछ। िि  आ पु र ाि शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक प्रश्नोत्त रमे  \nधार आओत, सृंगन ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मै निली मे प्रश्नोत्त र नलिबामे  धाि  आस्त े-आस्त े ितम  हो यत, लेखिीमे \nप्रिाह आयत आ सुच्चा भािक अनभव्य नत त  भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- प्रिम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीश ि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- प्रिम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- प्रिम पत्र- शब्द वििा र)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े विव त्र त विधषि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली प्रिम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक प्रम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर प्रम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीिमे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .  गद्य \n२ .१ .जगदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अ निल ’- आँनिमे नचत्र  हो मैनि ली केर  (आत् मकिा) - २९ म खेप  \n२ .२ .र बीन्द्र िार ाय ण नमश्र- मात ृभूनम (उपन्द्य ास)- त ेसर  खे प  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र -मै विली व़िल्म उद्य ोग  अखिी त क आ ििका प्रय ोग \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा-वि ह ाि \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nज गदी श चन्द्र ठाकुर  ‘अन िल ’ \nआँनिमे नच त्र  ह ो मैनिली केर  (आ त् मकिा) - २ ९ . प्रीन त-नििेक-आर्वभ \n२ ९ . प्रीनत-न ििेक-आर्वभ   \n                           \nह मर निचार  छल जे नििा ह मे  ल ड़का -लडकीक पस ृंदक ें प्रा िनमकता  देल जा ए, दू िू  एक -दोसरकें प नसन्न क ’ \nलेनि त  कन्द्य ाक नपत ाकें स् ि त ृंत्र त ा देल  जा इ ि , ह ुिका कोिो लक्ष् य  िनह  देल जा इ ि ,िन र य ातीमे कम -सँ-कम \nलोक र ह नि ,निर ाग मि जत ेक जल्दी  स ृंभि ह ो ,से ध्याि रािल जाए |    \n‘गीत-गृंग ा’क प्र काशिक स म य  श ेिर प्रकाशि कए नदि ग ेलह ुँ | चौधर ीज ीसँ  गप हो इ त  छल |सान ह न त् य क \nचरचाक अनत नरतत  पान र ि ान र क गप सेह ो ह ोइ त  छल | एक नदि चौध र ीज ी क ह लनि जे एकटा कन्द्या दाि \nकरबाक अनछ , कोिो  उपयुतत  किा ध्य ािमे  आबय त कह ब | ह म कहनलयनि , ह मरा  फोटो आ बाय ोडाटा द ’ \nनदय’, ह मरा  ध्यािमे  आ एत  त अिश्य  कहब | ह मरा  चौधरी जी फोटोय ुतत  ब ाय ोड ाटा देल नि | \nह म घर आनब पत्नीकें कह नलयनि जे चौध र ीज ी से ह ो कन्द्य ादा ि करत ा ह ,फोटो आ बाय ो डाटा देलनिह ें | बच्ची \nसेह ो फोटो आ बाय ोडाटा   देिलनि आ नकछु स ोच ’ लग लीह  | ह म सभ नििेक लेल  ई किा उपय ुतत  \nह ेत नि नक िन ह , एनह पर निचा र  के ल ह ुँ | नििेककें  स ेह ो फोिपर एन ह  स म्बन्द् धमे पुछन लय नि | प्रीनत  रा जिीन त  \nनिज्ञ ािमे  एम.ए. छलीह  आ प टिेमे  कोिो िोकर ीमे छलीह  | नििेक ििी मुृंबइ मे  एकटा प्राइ िेट  इृंज ीन ियनर ृंग \nकॉ लेज मे कृंप्य ू टर निज्ञ ािमे  स ह ाय क प्र ाध्य ापक छलाह  | \nबादमे श ेिर प्रका शि गेल ह ुँ त  चौधर ी ज ीकें कहनल य नि जे एिि य नद बह ुत  पा इ  कमाए बल ा लड़काक \nप्रािनमकत ा िन ह  ह ो त  एन ह  प्रस्त ािपर  निचा र  क ’ सकैत  छी | दीय ाबा त ीक अिस र पर नििेककें  एबाक छलनि | \nह म चौधर ीज ीकें कहनलयनि जे आनब जेताह  त ह म सुनचत  करब , अहाँ आनबक ’ देनि क ’ गप करू , य नद ठीक \nलाग य  त बा त  आगू  बढ ाएब हम सभ | \nनििेक दीय ाबा त ीमे एलाह  | चौधर ीज ीकें सुनचत  के नलयनि | \nचौधर ीज ी अपि स ाढ़ूक सृंगे  5.11.2014 क’ ह मरा  आिासपर एलाह  | दुिू गोटे दू  घृंटा करी ब स मय देलनि | \nबात  आगाँ बढ य बाक सृंकेत  देलनि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nह म प्रस्त ाि देनलय नि जे एक  नदि ह म दू िू  गोटे  अपि -अपि पनर िार क स ृंग कत ह ु भेंट-घाँ ट कर ी , सभ गो टे  \nएक दोस र सँ पनर नचत  होन ि | \n 10 क’ पटिामे  मह ािी र  मनन्द्दर क आङिमे  हम सभ  जमा भे लह ुँ  | ओत ’ गप के िाइ  कनठि छल | ओत ’ सँ \nइ को  पाकव जा इ  गेल ह ुँ | ह म  दूिू  गोटे , ह मर साढ़ू दुिू गोटे  आ स ाढ़ूक मानिल पु त्र  र ाज ू  छलाह  | र ाज ू क \nगा ड़ी सँ हम सभ गो टे  गेल  छलहुँ | चौधर ीज ी से ह ो अप िे दु िू  गोटे  दुिू पुत्र ीक सृंग  छलाह, ह ुिक स ाढ़ू दुिू \nगो टे  स ेह ो छलनिि | \nकरीब चान र  घृंटा स भ   गो टे  ओनह ठाम छलहुँ | \nसभ गो टे  एक दोसर सँ  गप केलनि | \nनििेक  13  क’ मु ृंबइ  गेल ाह  | \nदुिू गोटेक पनर िार  स ह मत भे ल | आगाँक काज आस ाि भ ’ गेल  | \n7 नदसम् बर क’ चौधर ी ज ी अप ि साढ़ूक सृंग  2.30 बजे एल ाह  | \nह महू ँ  अपि  साढ़ूकें बजा िेिे  र नह य नि | ओ 2 बजे आनब गेल  छलाह  | ह ुिका सृंग ह म निचार  क ’ िेिे छलह ुँ \n| \nनिम्ननलनित बा त पर सह मनत  भे ल :  \n5 माचवक’ नििा ह  हएत  | \nह मरा  बजा र -ह ाट करबा क क ाज  िै रह त  | \nह ुिका बेटी -जमाएक ल ेल जे  पार  ल गत नि , से करत ाह , ह ुिका कोिो लक्ष् य  िै देल गे लनि , कोिो  श त व िनह  \nर ािल गेल  | \nिनर य ा त ीमे करीब  25 गो टे  रह त ाह  | \nिनर य ा त ीक भोज ि शाकाह ार ी आ नपयाज ु -लह सुि र नह त  र ह त नि |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n6.15 बजे धनर  गप भ ेलै | \n17 फरबर ीक’ शेिर प्रकाशि  जा क ’ काडव ल ’ एलह ुँ | \n18 क’ एकटा काडवपर  श्री सीत ार ाम आ दोस र पर भगित ी लीनिक ’ पूज ा घरमे  रािल गेल  | \n24  क’ चौधर ीज ीसँ  कोबर क नचत्र आ गा ड़ी पर साट ’ लेल िामबला काग त  अिलह ुँ | 3 माचवक’ गुआ म ाला आ \nपाग-घु िेश ल ’ एलह ुँ | \n5  क’ चौधर ी ज ीक इ न्द्रपु र ी आिास पनर सर मे  नििाह -काय व स ृंपन्न भे ल | \nिनर य ा त ीमे 26  गो टे  छलाह  | गा मस ँ 8 गो टे  आएल  छलाह  जा नह मे  हमर छोट भाए अपि  दुिू  पुत्र क स ृंग \nछलाह, दू टा भान त ज बच्चा बाबू  आ नमनिल ेश ,एकटा नपत्ती  नशि िार ाय ण कका ,एकटा ग्रामीण नसृंह जी आ ड्राइिर  \nछलाह  | ह म दुिू बेटी , दुिू ज माए ,एकटा िान त क स ृंग छलह ुँ , साढ़ू त ीिू  पुत्र , दू  पुत्र बधू, दू  पौत्र ी आ एक \nपौत्र क स ृंग छलाह  | \n 3 बजे भोर मे  नदल्लीसँ हमर सबसँ छोट बनह ि ,बनह िो आ भनगिी  एलीह  | ह ुिका सभकें  स्टे शिसँ आिल  \nगेल नि, ओहो  स भ इ न्द्रपु र ी गेलीह  आ नििाह  देिल नि |   \n10 माचवक’ निर ाग मि भ ेलनि | \nनर सेप्श िक जे आयो जि शह र  स भम े होइ  छै , से हमरा  उपयुतत  िनह  ल गैत अनछ  | ह मरा  ल गैत अनछ  जे \nदाम्प त् य  जी ििक बाटपर ह ँसी -ख़ुशीस ँ चल बाक ल ेल एकट ा मागव दश वक आय ोज ि ह ो जान ह मे  अिुभ िी लोक सभ \nअपि अिुभिक आधार पर नकछु सू त्र  देनि िर -बधू कें जे  हुिका ज ीििमे  काज अबनि  | ह मरा  मोिमे  ई न िचार  \nत  छल मुदा , कोिो  रूपर ेिा स् पष्ट िनह  छल जे कोिा ह ो | ह म एकटा प्रय ोग क रूपमे  प ाँच टा स ान ह त् य कार  \nसभकें एनह  ल े ल नमत्रित  आमृंनत्र त  के नलयनि | एनह मे  कोिो भोज क आय ोज ि ि नह  भेलै | एकर  िाम आश ीिा द \nगो ष्ठी रिलह ुँ | \n11 क’ आश ीिा द गोष्ठी भ ेल  | गो ष्ठीमे आदरणीय  बटु क भ ाइ , प्रे म लत ा नमश्र ‘प्रेम’ , र मािन्द्द िा ‘र मण’, किाकार  \nअश ोकज ी,आ नकश ोर  के शि जी शानमल  भेला ह | चौधर ीज ी अपि प ुत्र  राज ा शे िर , दुिू पुत्र ी स् िात ी शे िर आ \nदीन प्त शे िर औ र  जमाए स ुश ीमजीक सृंग एलाह  | ह मरा  न दससँ हमर साढ़ूक पनर िार क अनत नर त त  जेठ साढ़ूक  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु त्र  अशोक कुमार  िा , ह म र  दुिू  बेटी -जमाए आ रा घोपु र बला सम नध  स ेह ो छलाह  | एकर  आयोज ि अपिन ह  \nघरक छत पर भे ल | \nआदरणीय  बटु क भ ाइ , प्रे मल त ा ज ी, अश ोक जी , र मण जी,नकशोर के शि जी , सुशीमजी, चौधर ीज ी, ह मर र ाघोपुर  \nबला सम नध  िैद्य िाि िाज ी , जमाए र ाज ीि र ृंजि िा जी , ह मर साढ़ू ,ह मर पड़ो सी मास् ट र  स ाह ेब गोपी नसृंह जी , \nआ जेठ साढ़ूक प ुत्र  अशोक  बाबू  स भ गो टे  अपि -अपि सफल  दाम्पत् य  जी ििक अिुभ िसँ नकछु सू त्र  आ \nमागवदश विक स ृंग शुभकामिाक  प्रसाद िर -बधू कें देलनिि से हमरो  िीक लाग ल | \nह मरा  ल ाग ल जे काय वक्रम िी क रह ल | ओिा ह म इ ह ो सम ीक्षा के लह ुँ जे काय वक्रमक समापिमे हमर कृंजू सी \nउनचत िनह  छल | \nएनह  काय वक्रमक प्रभाि िर -बधू  पर  कतेक प ड़लनि से क ह ब एिि कनठि अनछ , नकन्द्तु एिि धनर  ई  देिल ह ुँ \nजे कििह ुँ मत ान्द्त र  भेबो केलनि त बहुत  जल् द ी नस् िन त  सामान्द्य  भ ’ गेल नि | नसद्ध पु रुर्क आश ीिा द कोिो -िे-\nकोिो  रूपमे  जी ििमे अिश्य  काज अबैत छैक | \n28    मइ क ’ बट-सान ित्र ी पू जा भे लै | \n7 जुलाइ क’ नििेक प्रीनत क स ृंग पटिासँ प्रस् िाि कए   8 क’ मु ृंबइ  पह ुँचल ाह  | \n16 जुलाइ क’ पृंचमी पािन ि भे लै, प्रीनत  मुृंबइ मे  िस न्द्तक घरमे पू जा शु रू के लनि | 30 क’ ओतन ह  मधुश्रािणी \nपािनि भेलनि | \n7 अतटूबर क’ कोज गरा छलै | \nनििेक िोकरीक नििशता क कार ण पटिा एबासँ असमि व  छलाह  | ह ुिक निचार  भेलनि जे मुृंबइ एमे घर मे    नकछु \nसृंगी  स भकें ओनह रान त  भोज ि कराक ’ कोजगर ा ओ त नह  मिा लेत ाह , ह म सोचलह ुँ जे  पर म्प र ा सभ  ल ोकक \nनह त क ल ेल बिल छै , त ें य नद बदलल पनर नस् िनत मे   परम्पर ामे नकछु स ृंशोध िक आिश्य कता ह ो इ  त करबा मे  \nकोिो  हजव िै छै | \n नििेक आ प्र ीन त क स ुनिध ाकें  ध्यािमे  रिैत  कोिो पािन ि क कोिो निनध मे  जिि ज त ’ जे नकछु पनर ित विक \nआिश्य कता भे लै स े होइ त  चल  गेल ै |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nचौधर ीज ी सभ  पािन िमे अपि ति -मि-धिक स ृंग अिश्य  उपनस् ित हो इ त  र ह लाह  | \n2017 मे 12 ििम्बरक’ पटिाक स ह य ोग  अस् पता लमे  प्रीन त  माए बिलीह  | \nओनह  स मय िैह र ेक स ृंर क्षणमे  छलीह  | \nह म सभ सेह ो उपनस् ित भेल  रह ी | \nह म छन ठहार  नदि पौत्र कें आश ीिा द देबाक लेल इन्द्र पु र ी गेल छलह ुँ | \nनििेकक चुिल नकछु िामम े ‘आर्वभ’ िाम पर ह महू ँ स ह मत भे लह ुँ | \nनििेक 5 नदसम् बर क’ सासु र  गे लाह  | \nचौधर ीज ी ओ त ’ 9 नदसम् बर क’ पूज ा आ भोज  के लनि | \nनििेक 17 क’ एसगर े मुृंबइ  गे लाह  | \n24  जििर ी  2018 क’ प्रीनत  बच्चाक स ृंग सास ुर  एलीह  | \n4 फरबर ीक’ एकटा छोट -छी ि भोजक आय ोज ि भे ल जा नहमे  मात्र  स ाढ़ूक पनर िार क स भ सदस् य  छलाह , कनिय ाँ \nसभ भोजिक तैय ार ीमे सेह ो सहय ोग  के लनिि | \n19 मइक’ प्रीनत  हाज ीपुरसँ  ट्र ेिसँ मुृंबइ क ल ेल प्रस् िाि के लनि | ओही  ट्र ेिसँ िस न्द्त से ह ो अपि नधय ा -पूत ाक \nसृंग मुृंबइ  जा  रह ल छलीह  | \nनििेक कुला स ँ बोई सर  ल ’ गे लनिि | \nनििेक नकछु बरि बोई सर क इृंज ीन ि य नर ृंग क ॉ लेजमे  स ह ाय क प्र ाध्य ापक रह लाह  | बादमे कोिो कम् पिीमे \nिोकरीक लेल तैय ार ी कर ’ लगलाह, पनर िार  पटिा छो नड़  गेल ाह  | \n2020 मे 26 जििर ीक प्रीन त  िैहर  गेल ीह  |  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n11 फरबर ीक’ ए.एि.  कॉलेज क स ामिे डा. के.के.कृंठक अस्पत ालमे  गा ल ब्लैडर मे  प िरी  हटयबाक लेल \nऑपरेश ि भे लनि | \nत कर बाद कोर ो िाक कार णे िैह र मे  तेिा घेर ा गेलीह  जे आर्व भक मू ड़ि  स ेह ो ओतनह  करब ’ पड़लनि | \n29 अप्र ैलक’ भे लनि आर्वभक  मू ड़ि  | चौधर ी जी ओत ’ भगिािक पूज ा भे लनि | ह म अपिा घर मे  रामाय णक \nसुन्द्दर काण्डक पाठ केलह ु ँ | \nआिश्य त ा िुस ार  प्रीनत  स ासु र  आ िै ह र  जा इ त -अबै त  रह लीह | \nनििेक कोिो  कम् पिीमे नकछु नदि काज के लनि , मु दा मुृंबइ मे  कोर ोिाक कार ण  23 नदसम् बर क’ पटिा आनब गेल ाह  \n| \nनििेक पटिामे  िोकर ीक प्रय ास केलनि , िै तानक सकल ाह  | \n2021 मे 20  ििम्बरक’ नििेक िोकरीक लेल पुिः  पटिा सँ मुृंबइ  ल ेल प्रस् िाि के लनि ,22 क’ ओत ’ पहुँचल ाह  \n| \n27 माचव 2022 क’ प्रीनत  स ेह ो आर्व भक स ृंग म ुृंबइ  गेल ीह  |   \nआर्वभ एनह  ठाम नकछु मास स् कूल गेल  छलाह , शेर् स म य मे  हमरो  स बह क मिोर ृंजि करैत  रह ैत  छला ह , \nदादी सँ बेशी निकटता  छलनि | \nमु म्बइ गेल ाह  त एनह  ठामक स्मृ नत  कम भ ’ गेल नि | \nपटिा /  14.03.2022    \n  \n(क्रमश ः)            \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nर बीन्द्र िा र ा य ण नमश्र \nमा त ृभ ू नम (उपन्द् य ास)- त ेसर  खे प  \nमा त ृभ ू न म \n३ \n  \nजािकीधाममे  कालीकान्द्तक पूिवज लोकनि शार दाकुँ जक स्िापिा  के लनि । एनह ठाम स मस्त  श ास् त्र क \nनशक्षा निःश ुल्क देबाक प्रबृंध हुिका लोकनि िार ा कएल गेल  ।   कालान्द्त र मे एनह आश्र मक यश चारूकात  \nपस नर गेल  । दू र-दू र सँ निद्य ािीसभ ओनह ठाम नशक्षा लैत  छलाह । कालीकान्द्तक सनक्र य य ोग द ािसँ श ार दाकुँ जक \nकीनत वमे  बहुत  बृनद्ध भे ल ।  शार दाकुृंजमे नमनिलाक अिे को नििाि लोकनि नशक्षक छलाह  ।  हुिका लोकनिक \nसुि -सुनिध ाक समस्त  व्य िस् िा कालीकान्द्ते कर ैत  छलाह ।  \nजय न्द्तक प्रनतभाकेँ  देिैत  िा गबा बा ह ुिका लेिे स ोिे श ार दाकुृंज पहुँचल ाह ।  िागबा बाक सृंगे \nजय न्द्तकेँ आश्रममे पै र र नित नह  आचाय वजी सभ काज छोनड़ ह ुि का लोकनिक स् िाग त मे लान ग गेल ाह । आश्रमिासी निद्य ािी लो\nकनि ह ुिकर  स् त ुनत  करए लगलाह ।  िागबा बा आचाय वजी एि म्  आश्रमक निद्य ािी  सभक व् य िह ार सँ आह्लानदत  र ह नि \n। जय न्द्तक पनर चय  करबै त  िाग बाबा  कहैत छन ि - \n“ई बालक लििपु र  गा मक छन ि।  नह िका हम नशक्षा ग्रह ण करबाक उद्देश्य सँ एत ए लए अिल ह ुँ। आश ा अनछ अपिे\n नह िका अपि क्षत्रछा य ामे र ान ि  उनचत मागवदश वि करबनि। \" \n\"नह िकर कोिो पनर चय क काज िनह बुिाइ त  अनछ। नह िकर प्रनतभा नह िकर ललाटसँ स् ित ः स् फून टत भए रहल अ\nनछ। नह िका निद्य ादा िमे सह य ोग ी ह ोएब ह मर परम सौभाग् य ह ोएत । \"- आचाय वजी बज ला ह  ।  \n\"आचाय विर! अपिेस ँ ह मरा एह िे व्य िह ा र क  उमीद छल। हम आब निनच ृंत भे लह ुँ। हम आश्वस्त छी जे जय न्द्त सह ी \nजगह पहुँनच गेल ाह । आब ह मरा जएबाक आज्ञा देल जाए। \" \n\"अपिेकेँ के आज्ञा दए सकैत अनछ? इहो आश्रम अहीं क निक।  एनह ठाम नकछ  ुुनदि रनह  निद्या िी  सभक \nमागवदश वि कएल जा ए \"   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"से तँ सत् य े। अिि  ह मरा नकछु जरुर ी काज सँ जएबाक अनछ। आब जिि जय न्द्त ए त ए छन ि तँ आएब -\nजाएब तँ ल गले  रह त  ।  \"  \nजय न्द्तकेँ आश्रममे रान ि स भ त र ह ें स ृंत ुष्ट भ ए िागबा बा   ओनह ठाम स ँ नबदा \nभे लाह । आचाय वजी निद्य ािी सभ क सृंगे िागबा ब ाकेँ बह ुत फटकी धन र अनर आनत देल नि।  ह ािमे  कमृंडल लेिे, जटाधा र ी, मृ गच\nमव पनह र िे आगलामे महा देि जकाँ िाग लटकओ िे ओ अपि आश्रम नदस  नबदा भेलाह  ।  \n(अिुितषते) \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ॉ . वकश ि क ार ी गर  \nमै विली व़ि ल्म उद्य ो ग अखिी त क आ ििका प्र य ोग \nमै विली व़िल्म विमार् अखिी  तक स ंघर्षर त  हाल म े हइ  आ व़िल्मी धार ािा व ह क स ि कवि मवि मै विली व़िवलम \nििैतौ  रह ै ह इ  िल ू  कै  टा वर लीज ो भे लै. ल ेवकि अखिी त क ओत ेक काज  िै भेलै जे वफल्म उद्य ोग  िीक \nत र ीका स  स्िावप त  हो सकैत ै?  \nममत ा गािै गीत  स  ल के अ भी तक कते ििका वफल्म अइलै  जे िा स स् त ा वजिगी म ह ग सेिू र , लि य ू  दुविि, \nसजिा के  अंगिा मे स ोलह सींग ार , पाह ुि, ल ेवकि अभी आौर ी सु पर वह ट वफल्म िििे  पड़त ौ ज इ  स  िेसी \nदशषक स ि द ेखतौ ज ुड़त ौ.  त ोर ा अरू के  विंत ा कर ै पड़तौ ज े िेसी दशषक क ेिा जुटत ौ आ िै त मैविली \nव़िल्म के हाल स ेह ो मैविली  स ाव ह त् य  स ि ह ो ज ेत ौ ज े दे खल कौ पढ़ लकौ द सो टा लो क िै आ प ुरूस् कार  \nिंटै त  रह  एक स ै ढ़ ाकी?  \nमै विली व़िल्म उद्य ोग  विमार् अखिी त क:- \n1 . मैविली व़िल्म विमार् धी र े धीर े डेग आगू  िढ ेलक हई  तिो िेस ी दशषक तक जुड़िा  मे अभी अस फल  \nर ह ल य ै. त कर क त ेको कार र् हइ  क आ िल ू  िैहो . अभी सम ग्रत ा पर काज  िै हो लै जे विंता के िात  िह ो.  \n2 . िेस ी मैविली व़िल्म धार ािा वह क स ि मे  स मग्रता के अभ ाि र ह लै. उ वफल्म स िके स ंिाद पटकिा दृश्य  \nदेखला पर स्पष्ट हो ज ाएत  जे इ सि िुपे िाप िाभििादी  मिोदृश य  के  पोस रह लै. म ै विली सावह त् य  जेंका \nवफल्मो िल ा सि एकभगाह  ििल मािकी भजार  खे ला मे लाग ल हइ  आ िारह ो ि र र् के  प्रसंग स मस्य ा पर \nवफल्मांकि िै करलकै. \n3 . पैर ोडी गी त  स ंगी त  मैविली व़िल्म के  कमजोर  कड़ी ह इ  तइ य ो वफल्मकार  स ि स िेत  िै भेलै. मावलक गीत  \nसंगी त  के  वधय ाि त ोर ा अरू  के  राखै पड़त ौ भाई .  \n4 . वफल्मकार , साव ह त् य कार , संगी त कार , ग ाय क, कल ाकार  स ि मे  व्य िसाव य क स मन्द्िय  आ स ामू वह क भ ाििा के \nखूि अभाि. मंगिीए सिटा काज स ुत ैर  जा ए िेस ी लोक अही  वफर ाक मे  रह ैए. पटकिा संिाद गीत  ल ेखि ल ै \nलोक िै ताकल  जा इ ए. जेिा  तेिा विध पू र ा काज  स ुत ा इ र  ल ै जा इ  हइ  क.   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n5 . विमात ा विदेश क स ि मै व िल ी वफल्म विमार्क वर स् क स  डेर ाइ ए स् िाभाविके?  ल ाग त ो उपर  हए त  कीिे स े \nविंत ा ह र दम िि ल र ह ै िै. दश षक तक पहुँिै  ल े कोिो िे स स ुवभतगर  प्रय ास आ माध्य म के अभाि रह लै.  \n6 . व़िल्मकार  स ि स ेह ो मैविली सावह वत् य क व गर ो ह  जेंका अपिा मे िँट ल हइ . कोई  क करो ििष िै करत ै आ \nिै प्र ोत् साह ि िीवत  प र  काज करै जेतै. सि अपिा त ाले  अगीय ा िेता ल ह इ . दशषक स  जुड़ै के  कोिो विंत ा िै \nहइ. \nव़िल्मकार  टै ग भे ट गेलै  िस  फूइ ल के  तुम्म ा.  \n7 . मैविली व़िल्म स  िार ह ो िर र् के  द शषक जोड़ िाक सा मूव ह क प्र य ास विंता  के  िड्ड  अभाि रह ल हइ . \nसीिेमा स शक्त  माध्य म िै जे  स ि जा वत  िगष तक वफल्मां कि िाद पहुँिाएल जा सकै  हइ . लेवकि मैविली \nव़िल्म उद्य ोग  अइ  मे अभी विफल  रह लै. \n \nििका प्रयोग  स ि हेिाक िा ह ी:- \n1 . मैविली व़िल्म के  दश षक  तक विवभन्न माध्य म सीिेपले क्स स ीिेमा हाल प्र ेजेक्टर आदी माध्य म स पह ुँिािै \nपड़त ै. \n2 . वमविल ा मैविली के स मस् य ा,  स्िा िीय  स माज जि जी िि, पलाय ि, िगषभ ेद स मस्य ा,  वशक्षा स् िास्् य  \nसमस्य ा,  आदी पर  स मग्र पटकिा संग व़िल्म ििािै पड़त . अइ स  िेसी लोक त क मै विली व़िल्म पह ुँि \nस कत. \n3 . मौवलक गीत  स ंगी त  पटकिा एक् शि मार  धाड़,  डा य लग सि पर  ििका प्रय ोग  क मौवलक रूपे  वफल्म \nविमार् पर काज  करै पड़त .  \n4 . िार ह ो िर र् के  दश षक तक पहुंिे िाक प्रय ास म े सि िगषक स ंिाद शै ली,  जि स मस्य ा,  श ोर्र्, सामंत िादी  \nिल कपिी, भौगो वलक भे द भा ि स िके दृ शय  वफल्मांकि पर िि प्रय ोग  करै पड़तौ.  \n5. वग र ोह िादी  िेि स् िा के ध्िस्त  क सामू वह क मंि विमार् करै पड़त ौ ज त अ एक मंि  पर  व़िल्मकार , \nप्रोड्य ू सर , साव ह त् य कार  कल ा कार , संगी त का र , गा य क, स् प ाट िाॅ य, सि वमल ी मैविली व ़िल्म उद्य ोग  के  स्िावपत   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकरै मे एक दोसर ा के प्रिार , व्य िसाव य क स ह य ोग  क िेस ी स िेस ी द शषक तक मै वि ली  वफल्म्स के  पह ु ँििै क े \nसामू वह क प्र य ास म े भाग ीदा र  िित ै.  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )   \n  \nऐ र चिापर  अपि म ॅंत व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी- िी ह व ि किा \nवि ह ाि \nभइय ा, मावलक कत'  ि विि ?  \nकी िात ,कह  िे ?  \nपप्पा विमार  िविि,आइ  काज  पर िै औ त ा। िंवकय ौ त ा पाई  भेट जैत ै त इलाज  मे काज अवित ै।  \nऐं !िस एतिे। अइ ले ल माव लक आ तोह र  िािू  वकए । ज खि मोि होउ हमर ा लग अविह ें ,ह म खोंइ िा  भव र  \nदेिौ। \nमार  मुंह झौंसा के विि देह डो लेिे प ाइ  !  \nडा.साह ेि,र ो गी  हम िै िािू ि विि। ह मर मुंह  िै विंघारू ह ुिका देवखय ौि।  \nओ'. .एत '  क ाज  ल ए वशक्षा िै,देह आगू  कर'  पड़ै िै।  \nशह र  स ं वशक्षा पावि   समाज पवर ित षिक मुवह म मे  स ुिीत ा परोपट्ट ाक जि प्रवत व िवध भ'  िमकल । मु दा अिाभाि \nमे  िी.वड.ओ के  धौंस देखेवि ह ाव र  आइ ि ाट िदल ैत - \nिी.  डी. ओ स ाह ेि,िा न्द्ह खवन्द् ह य िै िला प्रोजेक्ट हमरा द'  व दय य । \nह ें ...ह ें.. .ह ें!िड़ का प्रोज ेक्ट ि ड़का  पाइ क एिज में भेटै  िै !  \nआ दे ह क एिज मे ?  \nटाइ म पास !  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n३ .  पद्य \n३ .१ .डाॅ  वकशि कार ीग र -  ह ौ  तोर े त गौंआ व िय अ ह \n३ .२ .संत ोर् कु मार  राय  '  िटोही' - मिुख िििा मे  पै  ल गै त  ि ॅै \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nह ौ त ोर े त  गौंआ वि य अ ह  \n \nिीक हइ  की अधलाह  की करिह क ल ै?  \nकोई  हाकीम र ह ौ की कोई  िै हर िाह?  \nएक दोसर ा के हाल िाल प ु िैत रह ि ह क  \nह ौ त ो र े तं गौंआ वि य अह.  \nह मरा  गाम मे  एिा भऽ गेलै उ कम् पीट क गेल ै  \nह मरा  गामक फल ां िड्ड िा मी फल ां ज मींदार  \nधू  जी  अह ाँ की िाज ि?  अह ाँ गाम मे  एिा भे ल?  \nआि गामक िोध िला ल ोक सि कहाँ रवह  गेल ?  \nआि िै ओहेि गामे रह लै आ  िै गमैय ा लोक  \nिीक िे जाए स ुिला िादो गाम स  स ीिेह  \nगा मक िामे गुमाि अवभमाि फवर िा  ल ेि माि  \nकोइ  िे िोल भर ोस दे त  जे तो र े त गौंआ व िय अह ?  \nआि िाडष म े िँटा गे ल गाम  \nमु वखय ा सर पंि के  गुल ाम भे ल गाम  \nककरो  अिका स मािे मत ल ि िै?  \nआफत विपै त  मे कोई  ककर ो संग िै देत ?  \nजि ह र िा ह  वग र ह त  िोविह ार  ह ाकीम अफसर  \nसि एकदोसरा स  जुड़ल र ह ैत  रह ै   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआि स ि अपिा सु आरिे भे ल आिहर  \nकतौ विला गेल तोर े त गौं आ विय अह िला गाम  \n  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमा र  राय )   \n  \nअपि म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  '  िटो ह ी'  \n \nमिुख ििि ा मे पै ल गैत िै  \n \nविमि अवि  िउिा सभ \nखूि खे लाउ िाह ैर  मे  \nखूि जी त ू   टाका \nखूि पीउ गाँजा  \nउवमर भ s गेल \nिशेर ी िवि क s इ वत ह ास िि ाऊ \nजाय दाद िेिू \nकविय ा केँ गह िा िेिू  \nवध य ा-पु त ा केँ वज िगी िेिू  \nिेिू  घर-घरा र ी \nपै- पै  खे लाऊ  ।  \n \n  \nमाए-िापक वसिेह िेिू  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nखूि ओंघ र ाऊ \nिौक-िौर ाह ा पर, \nगो िर- गुँह  वगजू  \nभांग वपऊ , त ा र ी वपऊ  \nवदमाग  िेिू \nिवि जा ऊ  पाग ल  \nपागल कवह य ो सभ के  \n' वि िर ा डांस'  करू  \nदेखार  हऊ  \nदुविय ा ' धू'  विय ा कर ैत  अवि  !  \n \n  \nमिुख िििा मे  पै लगैत िै ?   \nिशा कर ै मे पै  ल गैत िै,  \nकुि विक हो एत  िै - \nवििार  करू !  \nह ाट- िाज ार  मे िवह  विकैत िै  \n' संस् कार '  आओर  ' इ ज़ ज़ त '  \nवज िगी मतलि ल िड़ा- लुछिा  िवह  होए त  िै   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिर क भ s जाय त  व जिगी \nसमय िल िाि होएत  िै  \nआि कवहय ा िुझिै- िू ढ़ाड़ ी मे  ?  \nजिािी ज व र  जा य त  तख ि।  \n \n  \n- संत ोर् कु मार  राय  ' िटोह ी',  ग्राम - मंगर ौिा \n  \nऐ र चिाप र  अपि म ृं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त प्रकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्िन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी प्रिाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिोध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रिन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसलेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोिो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोििा \nडॉ ििेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nप्रे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोिि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व ििय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र् िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि िौधर ी \nिमे लीर ा िी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ि त कह ी \nर ामलोिि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nिैिल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटिॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nनि देहक नकछु निशे र्ांक:- \n१ ) ह ा इ क ू  निशे र्ांक १२ म अ ृं क, १५ ज ू ि २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२ ) गज ल निशे र्ांक २१ म अ ृं क,  १ ििम्ब र  २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३ ) निहनि किा निशे र्ांक ६ ७  म अ ृं क, १ अतट ू बर  २ ० १ ० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४ ) बाल स ान ह त् य  निशे र्ांक ७० म अ ृं क, १५ ििम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५ ) िाटक निशे र्ांक ७२ म अ ृं क १५ नदसम् बर२ ० १ ० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८ ) बाल गजल निशे र्ांक निदेह क अ ृं क १११ म अ ृं क, १ अग स् त  २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९ ) भनत त  गज ल न िशेर्ांक १ २ ६  म अ ृं क, १५ माचव २ ० १ ३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गज ल आल ोचिा -समालोचि ा-समीक्ष ा निशेर्ांक १४२ म, अ ृं क १५ ििम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीक ांत  नमश्र मधुप निशे र्ांक १६९ म अ ृं क १ ज ििर ी २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अ र निन्द्द ठाकु र  निशे र्ांक १८९ म अ ृं क १ ििम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदी श चन्द्र ठा कुर  अनिल न िशेर्ांक १ ९ १  म अ ृं क १ नदसम् बर  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अप्र ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्िम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेि प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िि ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ि ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिि ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेिकक आमृंनत्र त  रचिा आ ओइपर आमृंनत्र त  स मीक्षकक समीक्षा सीर ीज \n१. का वमिीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक ह मर पोि ी नकए पढ़ नि\" - लेिक िार ा अप्प ि पोिी / र चि ाक समीक्षा सीरीज  \n१ . आश ीर् अिनचन्द् ह ार 'निदे ह' क ३ २ ७  म अ ृं क ० १  अ ग स् त  २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा प्रकावशत भेल िल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय िल । ओिा ई अिूवदत र ििा िल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रिल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक िाह ी, खास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार िाक िाह ी जे हम स भ अपिा िछिा \nस भ लेल केह ि समाज ििेिे िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nप्रकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल िल, कार र् एवह किाक ई-प्रकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अविलक वकिु िाल कवित ा प्रकाव शत भे ल। िादमे \nह ुिकर ३ टा िाल कवित ा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी िाइ ल्डपर िल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, िादक दुिू िेिी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nप्रकाव शत भेल, िाम िल िोिह ा। िादमे ई र ििा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र ििा िाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र ििा िी, मै विली िाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेिाक िाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पििक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पििक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोि ह ौल करैिला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र ििा केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श प्रस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि जे ह ुिकर कोिो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे िल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ प्रभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श प्रस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे प्रकावशत भेल िेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक प्रभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-प्रकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श प्रस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वि। जगदी श प्रस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ ििा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श प्रसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श प्रस ाद मण्डल आगमिक िाद। तँ \nप्रस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपि सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- प्रकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nप्रस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श प्रस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक िि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nप्रकाशि  ि ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nनि देह ई -पन त्र काक  ब ीछ ल रचि ाक स ृं ग- मै निलीक  सिवश्रे ष्ठ र च िाक एकटा समा िान्द्त र स ृं कल ि: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nनि देह:सदेह : २ (मैनिली  प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nनि देह:सदेह : २ (मैनिली  प्रबन्द् ध-न िबन्द्ध-समालोचिा  २००९-१ ० ) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह : ३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह : ३ (मैनिली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह:सदेह : ४ (मैनि ली किा  २००९-१०) देििाग र ी \nनि देह:सदेह : ४ (मैनिली किा  २००९-१०) वतर ह ु त ा \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नि ह नि कि ा  [ निदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली लघ ुकिा  [ निदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ] देििाग र ी \nनि देह मै निली पद्य  [ निदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ] देिि ाग र ी \nनि देह मै निली िा ट् य  उ त् सि  [ नि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै नि ली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ] देििा गर ी \nनि देह मै निली नशशु उत् सि  [ न िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध -नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ] देि िाग र ी \nनि देह मै निली प्रबन्द्ध -नि बन्द्ध-समालोचिा [ निदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nh a s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nthe  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू िी (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू ििा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ प्रिवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nप्रिम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: \nडॉ  उमेश मृंडल। सह ाय क स म्प ादक:  र ाम विलास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंि-िल वित्र- िेिि ठाकुर । सम्प ादक- सू ििा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर ििाकार अपि मौवलक आ अप्र कावशत र ििा (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर्क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ प्रकाव शत र ििा स भ क कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर प्रिम प्र काशिक/ वप्रंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-प्रकाशि/ \nवप्रंट-प्रकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै, आ स े हान ि -लाभ रन ह त  आधा र पर छै आ तैँ  ऐ ल ेल कोिो  \nर ॊ य ल्टीक / पानर श्रनमकक प्र ाि धा ि िै छै।  तेँ रॉ य ल्टीक/ पानर श्रनमकक इच्छुक निदेहसँ  िै जुड़न ि, से \nआग्रह । र ििाक संग र ििाक ार अपि संवक्षप्त पवर िय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र ििाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र ििा मौव लक अवि, आ पवह ल प्रकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल प्राप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४४ म अंक १५ अप्रैल २०२२ (िर्ष १५ मास १७२ अंक ३४४) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nप्रकाशिक अंकक सू ििा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई प्रकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे प्रकाव श त सभट ा र ििा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर ििाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि”- \nमै विली जालिृ त्त सँ प्रारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक प्रिम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- प्रिम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक प्रिक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.76,"has_text":true},"Videha 345.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 345.pdf","name":"Videha 345.pdf","text":"वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n'व िदेह' ३ ४ ५ म अ ं क ० १ मई २ ०२ २ (िर्ष १ ५ मास १ ७ ३ अ ं क ३ ४ ५) \nऐ अंकमे अवि:- \n१ . गज ेन्द्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग / विह ा र  ल ोक सेिा आय ोग क पर ीक्षा ल ेल   मै विली (अवििाय ष आ \nऐवछिक) आ आि ऐवछिक विर्य  आ स ामान्द्य  ज्ञाि  (अंग्रेजी माध्य म) हेत ु स ाव मग्री  [एि.टी .ए.- य ू .ज ी .सी.-िेट-\nमै विली ले ल स ेह ो]  [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२ .१.आश ीर् अिविन्द्ह ार- र ाम ल ोिि ठाकुरज ीक गद्य  रिि ा  \n२ .२ .रबीन्द्र नारायण मिश्र- िातृभूमि (उपन्द्यास)- िावर म खेप  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र - िीह वि किा- िािा  भक्त  कटाक् र् \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा- दाव य त् ि \n२ .५ .डाॅ  वकशि कार ीग र - वमविला मैविली के िाम पर दलल पिी आ िल क पिी  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी' - डाय र ी- ' लि य ू  टू'  \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ाि \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो स भक फाइ ल स भ डाउिलोड करिाक ह ेत ु िीिाँ क वलंक \nपर जाउ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- \nfor announcements \n१. ग ज े न्द् र ठ ा क ु र \n........................................................................................................................ \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अविि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nयू. पी. एस. सी. (मे न्द्स) २ ० २ ० ऑप्श िल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स् ट सीरीज \n  \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमिर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह \nआ जँ मे न्द्स मे ह ुिकर ऑप्श ि ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्द्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स् कैि \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्द्ह तँ \nओ हमर ह्वाट्स एप िम्िर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपि विवलम् सक \nएडव मट काडषक स् कैि कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशि ले ल पठािव ि। परी क्षामे स भ िश्नक उत्त र िवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी स भ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुिका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्द्ह । \nविदेहक स भ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः विःशुल्क अवि।- ग जेन्द्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट \nसीरीज/ िश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n[एि.टी. ए.- यू.जी.सी.-िेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n \nVideha e-Learning  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \n  \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (अविि ाय ष) \nमै विली िश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n  \nमै विलीक ि त षिी \n१ \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षिीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षिी इ ग् िू BMAF001 सँ िे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उिटा-पु िटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेिे िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् िू       BMAF-001 \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िाि/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्द्ददास वसल े िसमे िवि आ रसिय कमि चतुर चतुरभुज मिद्यापमत \nकालीन कमि छमि। एत य सिीक्षा शृृंखलाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गोटेक शब्दािली िि शब्दक पयाय \nसंग देल जा रहल अमछ। नि आ पुरान शब्दािलीक ज्ञािसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्द्ददासक िश्नोत्त रिे \nधार आओत, सृंगमह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी िैमिलीमे िश्नोत्त र मलखबािे धाख आस्त े-आस्त े खति हो यत, लेखिीमे \nििाह आयत आ सुच्चा भािक अमभव्यमतत भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीिाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लो वर क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीश ि- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िाि गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशि- ििम पत्र- लोक ग ािा िृ त् य िाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशि- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशि- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्द् य ास) \nTOPIC 12               ( िैल् य ू एड ीशि- ििम पत्र- शब्द वििा र)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nTOPIC 13               ( व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव िक िाटकम े विव त्र त विधषि त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)ॅ्  \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल ि, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व िधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीिमे सम्िन्द् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्द्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n (अिुित षत े) \n-ग जेन्द्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n२ .१.आश ीर् अिविन्द्ह ार- र ाम ल ोिि ठाकुरज ीक गद्य  रिि ा  \n२ .२ .रबीन्द्र नारायण मिश्र- िातृभूमि (उपन्द्यास)- िावर म खेप  \n२ .३ .डॉ . वकश ि कार ीग र - िीह वि किा- िािा  भक्त  कटाक् र् \n२ .४ .मु न्न ाज ी- िीह वि किा- दाव य त् ि \n२ .५ .डाॅ  वकशि कार ीग र - वमविला मैविली के िाम पर दलल पिी आ िल क पिी  \n२ .६ .संत ोर् कु मार  राय  ' िटो ह ी' - डाय र ी- ' लि य ू  टू'  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआश ीर् अिविन्द् ह ा र \nर ाम ल ोिि ठाकु र जीक गद्य  रि िा  \n  \n \nकाव्य  मािे रििा से िाह े जे रििा  हो ।  िहुत  ल ोक जाव ि -िू वझ कऽ अपि स्िा िष वसद्ध करिा क ल ेल काव्य केँ \nमात्र  कवित ा धव र  ल ऽ ज ाइत  िवि।  रििाका र क अपि ि कृवत क वह सािसँ  काव्य  के र  िकृवत  भऽ ज ाइ त  िै \nजाव ह मे  दू टा मुख्य  ििृवत ता कल  गेल  पवह ल स र स  दोसर  श ुष्क।  स र स काव्य केँ पद्य  कहल गेल  तँ श ु ष्क \nकाव्य केँ गद्य ।  आि प द्य ोमे िंद,  किि एिं िर्ष िक वह सािें िहुत भेद भेल जेिा ॠि ा,  मंत्र , गािा , महाकाव्य, \nगी त  गज ल, आधुविक कवि त ा  तेिावह त े ग द्य ोमे िह ुत  भेद भेल जेिा वखस् सा,  किा,  उपन्द्य ास, स मीक्षा, \nआल ोििा , लेख, वििंध व्य ंग् य  किा आवद -आवद। \n \nआधुविक य ु गमे गद्य  के र  िधा ित ा भे ल मुदा त ाव ह  स ंगे एकटा भ्रम स ेह ो शु रू भ ेल।  भ्रम ई ज े वकिु ल ोक \nगद्य केँ मात्र  किा-उपन्द्य ास धवर  ल ऽ ज ाइत  िवि।  ए ह ि लोक सभकेँ कहैत  िवि ज े गद्य  ल ीखू  मुदा ह ुिकर  \nदृवि म ात्र  किा र ह ैत  िवि ।  किाकार -उपन्द्य ासकार स भ लेख, वििंध,  आल ोििा , िा टक आवदकेँ गद्य  माव ित े \nिै िवि।  ल ेखककेँ एवह  तर ह क भ्रमस ँ िवि कऽ रह िाक िाह ी।  \n \nर ामलोिि ठाकुर मैविली गद्य मे  िीक काज  के िे िवि आ  स े गद्य  के र  विवभन्न रूपमे जेिा िाटक, लेख -वििंध,  \nव्य ंग् य , किा, संपादकीय ,  अिुिाद आवद।  जँ एकरा  हम िगी करर् करी  तँ एिा ह एत -- \n \n1 ) अिुिाव दत  िाटक-जादू गर ,  फाँ स, वर ह सषल, िाव र  पह र ,  वकशुि जी विशुि जी,  िाह  रे िछिा र ाम (6 टा \nपोिी) \n2 ) व्य ंग् य - िेताल किा (1 टा पोिी)  \n3 ) मै विली लोककिा (1 टा  पोिी)  \n4 ) आल ेख -वििंध- स् मृ वत क धो खरल रंग,  आँ वख मु ििे आँ वख खोलिे ( 2  टा पोिी)  \n5 ) अिुिाव दत  उपन्द्य ास- पद्मा िदी क माँझी, िव न्द्दतिर के, कठपुत र ी िा िक इवत किा , अयािी स ंधा ि, राि ी \nगा इ वदन्द्ल् य ू   (5 टा पोिी)  \n6 ) आत् मकिा- साग र  ल ह वर स मािा (1  टा पोिी)  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nकवित ाक संग र ामलोििज ी िाटकम े काज के लाह  स े का ज भिे अ िुिाद वकएक िे हो।  ई िाटकक अ िुिाद \nर ामलोििज ीक गद्य केँ िेसी ठोस केलक।  िीक िाटक लेल िोट िाक् य  िेसी िभ ा िी  होइ त  िै।  िाटकेक \nिभ ाि विक जे रामलोििज ीक आि गद्य क िाक्य  िो ट अ वि ।  आि काज संगे आल ोिक रामलोिि \nठाकुर जीक भार्ापर  काज क र वि त ँ िीक विर्य  भऽ सकैए।  एवह ठाम हम मा त्र  स ंकेत  के लह ुँ अवि ।    \nसाव ह त् य सँ हवट हम वकिु का ल ल ेल  वक्रकेट वदस  ि ली।  एवह  खे लमे  वकिु एहि  खे ल ाड़ ी भे लाह  वज िका िा र ेमे  \nविशे र्ज्ञ स भ कहै िवि ज े ओ स भ अपि ख ेल िालर  त ौर पर शुरू के िे रह वि जेिा  स िि जय सू य ा,  मिोज \nिभ ाकर , र वि शास् त्र ी , शोएि मवल क आवद।  मुदा ई  स भ िादमे िैवटंगमे आवि गेल ाह  ए िं अंत मे  वह िकर  स भहक \nपवह ल पवह िाि िैट्समै ि केर  भऽ गेल।    \n \nएखि धव र  रामलोिि ज ीक कुल 16  टा पोिी ग द्य  के र  अवि  आ कुल 8 टा पोिी  पद्य  के र ।  एवह  1 6  टामे  \nओ स ंपादकीय  स भ जोड़ ि िाँ की अवि ज े वक ओ विव भन्न पवत्र काक स ंपादि क्रममे वल खिे िवि।  एकर \nमतलि जे समग्र रूपम े रामलोििज ीक गद्य  के र  स ंख्य ा पद्यसँ िेसी अवि।  अइ ठाम आवि ह म जोर  दऽ कऽ  \nकहि जे रा मल ोिि ठाकुर अपि साव ह त् य  भिे प द्य सँ श ु रू के िे हेता ह  मुदा ओ भ ेला ह  गद्य का र ।  स ंगमे ईह ो \nह म जोड़ ि जे ओ अपि स ाव ह वत्य क या त्र ाक िीिसँ जे गद्य केँ पकड़लवि से ओ अंत धव र  िै िुटलवि आ तँइ \nह ुिकर  अंवत म समयक रििा  स भ गद्य े टामे  भ ेटत।  \n \nआि रा मल ोिि ठाकुरज ीक पवह िाि ग द्य कार  रूपमे  िवि ।  \n \n( ३  अि ैल २ ० २ २  केँ  वमविला विकास पवर र्द, कोलकात ा द्वार ा का य षक्रममे पवठत )  \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nरबीन्द्र नारायण मिश्र \nिातृभूमि (उपन्द्यास)- िाव र म खेप  \nिातृभूम ि \n४ \nजमहना सोना आमगिे तपओलासँ आओर चिकए लगैत अमछ तमहना सुसृंगमत पामब शारदाकुृंजिेज यन्द्तक प्रमतभा च\nरिोत्कर्वपर पहुँच म गेल। \nआश्रििासी मिद्यािी लोकमन आचायवजीक सृंग िसृंतपृंचिीक अिसरपर सरस्िती आराधनािे तल्लीन \nछलाह। जानकीधािक सिस्त  मिद्वान आलग-पासक प्रमतमित  लोकसभ एमह कायवक्रििे आिृंमित छलाह । \nकालीकान्द्त  स्ियृं   सभ काज छोम़ि ओमह कायवक्रििे भाग लए रहल छलाह । कायवक्रिक प्रारृंभ सरस्िती \nिृंदनासँ भेल। \n\"िरदे! िीणािामदनी िर दे.................” \n\" मिद्यािी लोकमन एमह गीतक सस्िर पाठ कए रहल छलाह । स्िरक िधुरता आमिद्यािी लोकमनक \nसिपवणभािसँ के नमह प्रभामित छल? अनकर तँ गप्पे छो़िू । कालीकान्द्त  स्ियृं   प्रािवना सिाप्त होइतमह \nआसन छोम़ि मिद्यािीसभ लग पहुँमच कहैत छमि- \n\" ई बालक के छमि ? महनकर स्िरिे तँ जेना सरस्ितीक साक्षात बास अमछ । हि महनकर दशवन कए धन्द्य \nछी । धन्द्य छमि महनकर आचायव आएमह आश्रिक सिस्त मिद्यािी लोकमन ।\" \nअपन मशष्यलोकमनक एमह तरहें प्रशृंसा सुमन आचायवजी गद-गद भए गेलाह ।  \n\" ई सभ अपनके क्षि-छायािे भए रहल अमछ । मबना अपनेक अनुकृंपाकेँ एमहठाि मकछु सृंभि नमह छल ।\"  \n\" ई अपनेक िहानता अमछ आचायविर ! से कमह का लीकान्द्त अपन गरदमनिेसँ हीराक हार मनकामल जयन्द्तकेँ \nपमहरेबाक प्रयास केलमन।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n\"क्षिा कएल जाए । ई आभूर्ण अपनेकेँ शोभा दैत अमछ । हिरा एकर कोन प्रयोजन?\"- से कमह जयन्द्त \nहीराक हार कालीकान्द्तकेँ िापस कए देलाह । \n\"महनका क्षिाकएल जाए । ई बालक कौमलक सृंस्कारसँ बान्द्हल छमि । ई ककरो सँ मकछु नमह लेबाक \nसृंकल्पकेने छमि ।' \nकालीकान्द्त छगुन्द्तािे पम़ि गेलाह । \n\"कोनो बात नमह । महनकर भािनाक हि सम्िान करैत छी । जखन कखनो हिरासँ मकछु सहायताक \nप्रयोजन होइ तँ अिश्य सूमचत करब । \"-से कमह कालीकान्द्त प्रस्िान कए गेलाह । \n (अिुितषते) \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \nड ॉ . वकश ि क ार ी गर  \nिी ह वि  किा- िाि ा भक्त  कटाक्ष \nिािा- एं ह ौ मैविलीय ो मे पत्र कावर त ा ह ोई  िै आ स म्म ािो िँटा र ह लै की?  \nभक्त- ह ं त्रैमावसक स ाव ह वत्य क पवत्र का सिके पत्र कावर त ा  कै ह  देल जा इ  िै. मैविली दैविक िा िै िल रवह त ै त \nमै विलीिला धिि ोह ा? \nिािा- एं ह ौ सावह व त् य क दल ा ल स ि स ेह ो खू ि करा मात  करै ल ाग ल?  \nभक्त- ई  स ि त श ेय र  आ कोठा दल ाल के पिुआ द ेल कै?  दल ाले  दल ाल?  \nिािा- िर ह म िािा  त ोहर े भर ोसे ?  हे डाइ ि जोव ग ि के त कैत  रह ू ?  \nभक्त- ह े वझव झया िाली दाई स ि?  ल ोक िृत्य  कै ह  आरो  अंधव िश्वास के िढ़ ाउ?  \nिािा- मोि के मधमिी वदस घुमा देि?  ल ह ाि मे आँ वख  के  अपरेश ि करा देि? पा मर िला िशमा पवह र ा \nदेि? \nभक्त- य ौ िािा ह म िी  अह ाँ के  फैं स व मस  िे करू  वडल् ली िम्िई कमाई  के  िैं स?  लोंग ी डैंस  ल ोंग ी डैंस  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )   \n  \nऐ रचनापर अपन ि ॅंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमु न्न ा जी- िी ह व ि किा \nदा वयत्ि \nह े,इ  स ि राव ख वलय य ,ह म ज ाइ  िी। आम,ल ीिी,खम् ह रूआ, सात ु स ि िेर ा वलय र  दु  वदि स ं िन्न िल,अरूआ \nजएत। \nजा , एखिे एवलय ै कत'  जेिै  ?  \nगा म,अपि िास पर आओर कत '  ,ओकर िाद त '  स्ि गे आओ र  कत'  ?  \nसे िै,एखिे एवलयै दु वदिक ट्र ेिक झमार ल। लगले  फे र .. .. !  \nह ौ, त ोर ा सिकें एिा मे असो कजष िल' ,त ों त '  पर ाध ीि ि ह ,ह म त '  खु ल्ला। त ों सि ह जार - िार ह  स ए कोस पर  \nर ह '  की िाि पर । ह म अपि  िल ह ी िोझ उघिा मे  एखिो सक्षम िी ।  \nठीक िै,सि कु श ल रह ' !  \nिािू  जी ,एकर स िह क खग त ा क वफवर स् त  िमव र त े र ह ै िै। पूर  होइ  िल ा िै।  \nत ोह र  ि ोझक रखिार  ह म ?  \n  \nऐ रचनापर अपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nड ाॅ  वकश ि कार ीग र  \nवमविला  मैविली के िाम पर  दल लपिी आ िल कपिी  \nवमविला मैविली के क टु  य ि ािष यै मैविली िा मे  दल लपिी  करि पेट प ोसि आ ि लत पिी वफर ाक जे मैविली \nसिह क विय ैअ? की ज े िार ह ो िर र् के  भर मौिे र ह ि आ  अप्पि सुआ िष वसद्ध करैत र ह ि आ ल ोको के  \nअप्पि कुकृत् य  िै िुझह  देिै.  वमविला मैविली िा म पर कतेको दलाल आ तेकर वगर ोह  स वक्रय  र ह ल आ \nमै विली िा मे  ल ाभ ओकरे टा  भेटै त  रह लै.  \nअहाँ कविय ो ज ाग रूक ह ी क  िल ू  त ओई दलाल स ि स े  पू िह ू  जे मैविली िार ह ो िर र् के  वलखि िाज ि के  \nमाोज र  हुअ देल कै की?  तोरा माई  के  िोल के  स ंपावदत  कर जिर दस् त ी मािकीकरर् कर देल जा ई  होऊ  \nकैले?  की ऊ स ि अपि मा एक िोल िोड़ लकै?  त फे र  तोर ा वकए अप् पि िोली िो ड़ा  देल जा ई  हो ऊ ?  त ोर ा \nअरू  वपिलग्ग ू  िवि अकरा  माि ल ै िह ू ?  तो र ो अरू त अप्पि माई के िोली वगर िी र ा ख दल लपिी करले वफर ै \nिव ह . मािकी दल ाल के त अप्पि माएक िोली िै ओकर ा लाभे ल ाभ. त ोर ा अरू के  की भेटल ौ घवर घंटा?  \nवमविला मैविली िा म पर दल लपिी के आरंभ:  \n1 . ज व ह ए मै विली महासभ ा गवठत  भेल तवह य े स े मैविली दर िार ी दलाल स िह क कब्ज ा मे आवि गेल ै. ऊ  स ि \nसुविय ोव जत  रूपे मैविली अमै व िल  आ म ािक के डांइ र  खीि अप्पि आवधपत्य  िभाि जमौिै श ुरू के लक.  \n2 . लोकभार्ा मैविली के मा िकी ििा  तत ेक ओझर ा देल  गेल ै जे आम जि मै वि ली स दूर  होइ त  गेल ै. य ैह  त  \nमै विल दल ाल सि िाह ैत  रह ै जे िार ह ो िर र् के  मै विली िै रह ू  आ वगर ो ह  मह ासभ ा िला सि सिटा फाय दा \nलू टै त  रह ि. \n3 . िार ह ो िर र् के  मैविली वलखि िाजि के  मोज र  िै के लकै आ ि ै हुए देल क ै?  तकरा र ाड़  को वसकन्द् ह ा \nठेठी, मधेस ी दैिर्ाह ा पैिमाह ा िोली ििा  कहा  िसाव र त  केलकै?  खाली मािक टा के मोज र  हुअ देल कै आ ई \nसि अप्पि दल लपिी दाउ  सु त ार ैत  र ह ल.  \n4 . साव ह त् य  अकादमी मे  मैविली के मान्द्य त ा के िाद त  अई  पेटपोसु आ दल ाल सि के दुिू  हािे ल ड्डू . \nअकादमी पुर स् कार क दल ाली वगर ोह ि ादी  हो ह कार ी केकरो  स  िुवपत िै रह लै. य ैह  स िटा स ाव ह त् य  स ेिी आ  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nअिका ककरो स ाव ह त् य  वलखिाक लू इ ड़ भास िै िै. य ैह  िात  ििावर त  क र िा इ  स ि  अप्पि साव ह वत् य क रो टी \nसेकैत  रह ल.  \n5 . वमविल ा मैविली के िाम पर कुकुर मु त्त ा ज ेकां संस् िा सि ििलै. िमाह ी वत माह ी दू मावसक पवत्र का िा पि \nशुरू कएल  गे लै. आ तेकर पहुँि पवब्लक तक कोिो  पह ुँ ि िै रह लै. ह ं वगर ो ह क ल ोक सि एक दोसर  के  \nकवि किाकार  उपन्द्य ासकार  स मीक्षक ल ेख क के तगमा  िँट ैत  रह लै आ म ैविली िा मे  लाभ ल ू टै त  रह लै.  \n6 . मैविली मे पिुआएल  ल ो क, वििा विन्द्ह ा पवर िे िल ा,  स ोलकि, दवलत लेखक स िके कोिो मोज र  िै देल \nगेल ै?  िै इ सि आंदोलि क  अप्पि मोजर  ल ै गेल ?  उि टे  मैविल द लाल स िह क हं मे  हं वमल ा मािक मािैत \nगेल  आ म ंि ल ोभ े अप् पि मौव लक िोली के स ं पा वदत  करा  मािक िजैत गिैत  भजैत  गेल .  \n7 . िाजपे य ी जी के श ासिकाल मे िभिौत ी खेला स मै व िल ी के अिम सू िी मे  जो ड़ा  देल गेल ै. अइ के  िाद \nत  ई दलाल स ि िेलगा म ह ोइ त  गेल ै. वमविल ा मैविली िा मे  मिमािा  करैत गेल . के र ोकत ै के  टोकतै एकदम \nमिमािा.  फे र  वमविलाक्षर  खे ला सवक्रय  रूपे िा लू  भे ल आ हो  हो शु रू िै.  \n8 . वमविल ा र ाज  के  िह न्न ा ििा हो ह ो क फे र  स  दल ा ली के ििका पटकिा वलख ा गेल िै. जंत र  मंत र  पर  \nअवभिय  स ंिाद ढोंग  स ि िालू  िै. ल ोक सि सेह ो अस व लय त  िुझह ै ल गलै  जे दल ाल ी के ििका िाम वमविला \nर ाज . \n9 . साव ह त् य  अकादमी, मैविली भोजपु र ी अकादमी, मैविली अका दमी पटिा, स वमवत , ले खक संघ सि \nिर िस्ििादी  दल ाल स िह क अड्डा  ििा देल  गेल ै. आ फे र  मैविली िा मे  एकावधकार  ििा लाभे ल ाभ. मै वि ली \nके वगर ोह िादी  दल ाल स िह क  हाि सौंप देल गेल ै.  \nवमविला मैविली िा मे  ि लकप िी: - \n1 . आम जि लोक समाज के  हर दम भ्रम मे राखल गेल ै  जे वमविल ा मैविली सिहक  ह इ  िै. आ म ैविली स \nलाभ ई दलाल स ि टा क माइ त  र ह ल. आम जि के वमविला मैविली स कवह य ो िे जोर ल गेल ै.  \n2 . िू टल  िार ल ल ोक आ पिुआएल , दवलत  िगषक सुविय ोव जत  रूपे हर दम र स् त ा र ोक िाक िय ास केलक. \nत इ य ो िलकपिी जे हम कोिो र स् त ा र ोकिे वि य ै?   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n3 . वमविल ा मैविली िा मे  िार ल हार ल झमार ल ल ोक  सि  िै अई  पेटपोस ुआ दल ाल सिके विर ोध  कै लकै?  आ \nिै कर त ौ?  मंि ल ोभे ल ेखक  तगमा लोभे ओवह दल ाल सिह क स ंस् िा मे  श ाव मल  हो ज ेत ौ.  औ र ी पाग पवहर ले \nवि वि अल े वफर त ौ. \n4 . वमविल ा मैविली िा मे  विद्य ापवत  के  धो पका के खाएि िेिि आ स लह े श ल ोड़ ीक वदिा भरी आदी के कोिो \nििष  िै करत . त इ य ो  ह ो ह का र ी ज े मैविली सिहक विय ै. सोलकि स ि अ पिा महा पु रूर् के आयोज ि िै करत ौ \nह ं अिकर  आयोज ि मे  माला पवह र  वपिलगुआ हो ह का र ी िित ौ.  \n5 . वमविल ा र त्न/ मै विली पुरूस् कार , वकदैि कहाँ पुरूस् कार  िंटिाक खेल िंदा के  धंधा  के करो स आि िुवपत  \nिै रह लै. त इ य ो विलषज्ज ििल स िके भरमािै जेत ै जे मैव िल ी सिहक?  आ िलकपिी  क लाभ ल े  तू ंह ी सि \nटा. \n6 . मैविली िार ह ो िर र् के  िै हुअ देल गे लै आ ि लकप िी के ह ेि जे हम केकरो कोिो  र स् त ा र ोकिे वि य ै?  \nत ोर ा अरू के  रस् त ा र ोक दे ल गेल ौ त  विर ोध  कै ले करव िह ी त ो र ो अरू दल ाले  स ंग भ जो आ गिैत र ह  \nमै विली मे अवह िा होइत  एलैइ ए?  \nअई दललपिी िल कपिी दु आरे वमविला मैविली खंड वि खंड होइ त  र ह लै. य िािष िु झैतो  स ि वििदी  मार िे \nर ह ू . वमविल ा के जित ा जाग रूक भ  गेल  तवह य ा  त  अई  धू त ष स िह क दल लपिी िल क पिी िंद भ जेतै.  \n-डाॅ  वकशि कार ीग र  (मूल िाम - डाॅ  कृ ष्र्  कुमार  राय )  \n  \nऐ रचनापर अपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nस ं त ोर् कु मार  र ाय  ' िटो ह ी'  \nड ायरी- ' लि य ू  ट ू '  \n27.02.2012 ह िस : मु र दा प र ेम  \nइ  हम की केवलयै ? वकिु िवह  िुझवलय ै हम। पर ेम मा िे किीर  स ाह िक पर ेम - ' विर ाकार '  ।  रूपह ीि , \nगंध ह ीि पर ेम ! ह िा मा वफक पर ेम ! अइ पर ेम मे  वज स् म  के र  वकिु दावल िवह  गलत व न्द्ह।  विशु द्ध आत् मा -\nपरमात् मा िाला परेम ! परञ्ि मिुख आओर मिुख क ेर  िीि पर ेम त ँ वज स् मािी हो एत  िै ; जा वह  मे  देह  वमल ि \nकेर  उल्ले ख भ े ल िै। इ  ' ल ौव कक' परेम वि य ैय  ।   \nलल्ली हमर परेम केँ ' हिस '  के र  स ंज्ञा  देलक।  ओ क ह लीह  -\" आप पाग ल हो।  \" ह म सवर पहुँ पाग ल िलह ुँ \nओकरा पर ेम मे ।  उ पर ेम ' प ार लौव कक िेल ैक आ वक वज स् मािी ' स े इव त ह ास आओर समय पर  िोव ड़ दैत \nवि य ैय ।  अग र  मिुख -मिुख के िीि अििा िर- मादा केर  िीि वज स् मािी पर ेम िै,  तँ ओ गलत िव ह  िै। \nवज स् मािी पर ेम मे  दैवह क आवग  केँ  िुझौिै गल त  िवह  िै।  हिस ओ शब्द विक जा वह  मे िल जोर ी वजस् मािी \nमे ल होइ ए।  \nसह मवत  मािे आँ वख केर  इशार ा एिं मोिक वि: शब्द सह मव त  ' ल ौव कक' परेम वि य ैय , ' ह िस'  िवह।  ल ल्ली \nह मरा  पर  हिस केँ  आरोप ल गौ लीह ।  र ाव त  मे मैसेज मे ओ ' ह िस'  केँ  आरो प लगौ लीह ।  हम िवड़  विर ाश \nभे लह ुँ अवि ।  मोि दुवख भय ल।  इ ह म की क s देवल य ै।  िवड़  पैघ पाप हमरा सँ  भ s गेल  मिे। पर ञ्ि \nलल्ली हमरा  िीि तँ वज स् मा िी मेल िवह  भेल िल।  हम  ल ल्ली केँ  ' वकस'  टा के िे  रवह य ै ।  तँ की ल ल्ली \nओकरे ' ह िस'  कवह  र ह ल अवि  आओर  हमरा  पर  वमथ् य ा आरोप।  हमरा  झू ठमू ठ केँ ह िसी ििा  रह ल अवि ।  \nह म अपिा केँ  पापी मावि क s ' फाँ सी'  पर    िढ़ िा ले ल त ैय ार  िी ,अगर  अपि ि ेवमका केँ ' वकस'  करिै मािे \nह िस होएत  िै त ँ ?   ह म कखिहुँ इ पक्ष मे िवह  िलह ुँ जे ल ल्ली केँ  द ेह  स ँ हमरा  खे लिाक अवि,  ओकर ा \nअपवित्र  करिा क अवि ।  ओ करा मोिक अपमाि करिाक अवि।  ओकर ा कोिह ुँ वफवरशाि करिा क अवि ।  \nह मर परेम विशु द्ध पवित्र  िल ।  कोिह ुँ दैवह क स ंसगष िवह ।  ' वकस'  िमस् त े - सलाम केर  एकटा भार्ा विय ैय  \nजे भार त ीय  आओर  मैविल ल ोकवि केँ िुझिा मे अखिो धव र  टाईम लगत ैन्द्ह ।  ल ल्ली िाद मे  िुवझ जेतीह  जे \nह िस वकिु आओर ह ोएत  िै ।  ओ मु र दा ह ोएत  िै ।  हि सी मृत  ल ोकवि िव ि - '  स ं िेदिह ीि'  मिुखक देह  मे \nमालजाल िवि ओ हिसी लोकवि।   वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n \n23.04.2012 लल्ली मा ई  हटष  \nह म ओकरा िवह  भू वल स कैत  विय ैय । ओ ह मर सभ वकिु िवि।  माँ केँ  स मान्द्तर  तँ वकय ो िव ह  िव ि अइ  \nदुविय ा मे हमर,  पर ञ्ि माँ केँ  िाद ओ कर जग ह  हमर व दल मे जरूर  िवि गेल िै। ओ हमरा  ल ेल वफवर शाि \nिव ि, त ँ हम ओकरा ले ल वफवर शाि िी।  इ कुि र ोग  व िय ैय  जकर  इ लाज  िाह र  िव ह  िै। ओकर इ लाज  \nअंदर िै।  वमल ि ओकर इ लाज  विय ैय  मािे ।  वििो ह  ओकर  िेमार ी।  स िहों कत ौ ि र क हो एत  िै ।   \nर ाज घाट हमरो वज िगी में इव त ह ास भ s गेल  अवि ।  हमर  दु विय ा सँ  खु शी ओही वदि विला गेल  जव ह य ा ओ \nकहलीव ह  - \" अि कभी िह ीं वमल ू ंगी  । \"   र ाव त  मे ओकर  मैसेज हमरा  िेदिा के र  स ा गर  मे डू िा देल क।  \nह मर विह ंसर  ओकर ा क ॉ ल के वलयै, परञ्ि ओ   कॉ ल वर सीि िव ह  के लीह ।  ओकर ा ह मर कोिह ुँ पर िाह  िव ह  \nिै।  हम मवर  य ा जीव ि स े ह म िुवझय ौ।  अत ेक कठोर  !!  महा-कठोर  !!!   \nओ हमरा वलखल ीव ह  - \" Ta ke care o f yo u rse l f .\"  ओ हमरा सँ  पर ेम करैत  िलीह  ; ह मरा  स भ वकिु \nमािैत िलीह  ।  आजु ओ  रूवस गेल िवि।  ओ आि हमर ा सँ  गप्प िवह  करत ी ह ।  भ s सकैत  अवि  ओकर  \nििका दुविय ा मे हमर कोिह ुँ  जग ह  िव ह  िै। ओकर अइ  दुविय ा मे स भ वकय ो ह ेत ाह - ह ेत ीह , परञ्ि हम \nओकर आि िवह  होएि वक िु।   \nओ ििािटी दुविय ा ह ेत ै जा वह मे ओ जीिै केर  िाटक क र त ीह।  ओ सभहक स ोझा मे हँसिाक अवभिय  \nकरत ीह।  ओ ह ँसिाई  कृ वत्र म  हेत ै।  असली खुशी ओही मे  िवह  होएत ै। पव त  तँ ओकर ा भे टतै ,परञ्ि प्या र  \nिवह ।  वसन्नू र  केँ  कार र् हक  तँ वमल त ै, परञ्ि पर ेमक ए ह सास िवह ।  इ  वज िगी द ोज ख स ि ह ोएत ै।  स मय \nिलिाि होएत  िै। समय  ओ करा '  स ि ' ित ौ त ै।    \n( डाय र ी केर  िाकी अंश  अवग ला खेप मे  )  \n-संत ोर् कु मार  राय  ' िटोह ी ' , ग्रा म - मंगर ौिा \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n....................................................................................................................... \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवििा य ष आ ऐवछ िक) आ आि \nऐवछिक विर्य आ साम ान्द्य ज्ञ ाि (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n Videha e-Learning \n \n \n \n \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपे टार (व र सोसष सेन्द्टर) \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम् लोको वक् त िकाश- र माक ान्द्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जि सम्िन्द् धी शब्दा िलॅी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआिन्द्द वम श्र (सौज न्द् य श्री र मािन्द्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिोध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र्  िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा ि आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्द्र झा सुमि (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस)  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्द्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोिोग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु-समालोििा \nडॉ ििेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर ि िीि- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी ( आल ोिि ा) \nडॉ. र म ािन्द्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ािन्द्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त- ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व ििय- डॊ शैलेन्द्र मो ह ि झा \n........................................................................................................................ \n अव त वरक्त पाठ \n पवह िे वमविला मै विलीक सामान्द्य जािकार ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र्  िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nफेर एवह मिल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार िाि िौधर ी \nिमे लीर ा िी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिि \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ाॅेगेन्द्र पाठक वि य ाॅेग ी- व िज्ञा िक ि त कह ी \nर ामलोिि ठाकुर- मै विली लोककिा \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवख य ासल (र मािन्द्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआ य ल किकिी- म ह ेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nििन्द् ध स ं ग्र ह- र माि ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजि केर द ीप पिष- सं केदा र काि ि आ अरव िन्द्द ठ ाकुर  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य स ं ग्रह- सं शैलेन्द् र मो ह ि झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \nARCHIVE.ORG \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आकाशिार्ी दू र दशषि \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिार् ी मै विली \nपोडक ास् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nआकाशिार् ी पटिा/ द र भ ं गा मै विली र े जिल न्द्य ू ज टे क्स् ट ड ाउिलोड-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282 \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि \nिैिल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिार् ी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिार् ी प ू वर्षय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिार् ी पटिॅा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nमै विली साव ह त् य संस् िाि \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \nमिदेहक मकछु मिशेर्ांक:- \n१) हाइकू मिशेर्ांक १२ ि अृंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008.pdf          Videha_15_06_2008_Tirhuta.pdf       12.pdf \n२) गजल मिशेर्ांक २१ ि अृंक,  १ निम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008.pdf       Videha_01_11_2008_Tirhuta.pdf         21.pdf \n३) मिहमन किा मिशेर्ांक ६७ ि अृंक, १ अतटूबर २०१० \nVideha_01_10_2010        Videha_01_10_2010_Tirhuta             67 \n४) बाल सामहत्य मिशेर्ांक ७० ि अृंक, १५ निम्बर २०१० \nVideha_15_11_2010        Videha_15_11_2010_Tirhuta             70 \n५) नाटक मिशेर्ांक ७२ ि अृंक १५ मदसम्बर२०१० \nVideha_15_12_2010        Videha_15_12_2010_Tirhuta           72 \n६) िा र ी विशे र्ांक ७ ७ म अ ं क ० १ मािष २ ० १ १ \nVideha_01_03_2011        Videha_01_03_2011_Tirhuta           77 \n७) अिुिाद विशे र्ांक (गद्य-पद्य भार त ी) ९ ७ म अ ं क  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_01_2012 Videha_01_01_2012_Tirhuta           97 \n८) बाल गजल मिशेर्ांक मिदेहक अृंक १११ ि अृंक, १ अगस्त २०१२ \nVideha_01_08_2012        Videha_01_08_2012_Tirhuta           111 \n९) भमतत गजल मिशेर्ांक १२६ ि अृंक, १५ िाचव २०१३  \nVideha_15_03_2013        Videha_15_03_2013_Tirhuta           126 \n१ ०) गजल आलोचना-सिालोचना-सिीक्षा मिशेर्ांक १४२ ि, अृंक १५ निम्बर २०१३ \nVideha_15_11_2013        Videha_15_11_2013_Tirhuta           142 \n१ १) काशीकांत मिश्र िधुप मिशेर्ांक १६९ ि अृंक १ जनिरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१ २) अरमिन्द्द ठाकुर मिशेर्ांक १८९ ि अृंक १ निम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१ ३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अमनल मिशेर्ांक १९१ ि अृंक १ मदसम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४) व िदेह सम्म ाि विशे र्ाक- २ ० ० म अक १ ५ अि ैल २ ० १ ६/ २० ५ म अक १ जुला ई २ ०१ ६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५) मै विली सी.डी./ अल्िम ग ीत स ं ग ीत व िशेर्ांक- २ १ ७ म अ ं क ० १ ज ििर ी २ ० १७ \nVideha_01_01_2017  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \n१ ६) मै विली िेि प त्र काव र त ा विशे र्ांक \nVIDEHA 313 \nलेखकस ं आम ं व त्र त र िि ापर आम  ंव त्र त आल ोिकक व टप्पर् ीक शृ ं खल ा \n१ ७) मै विली ि ीह व ि किा विशे र्ांक-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ ) र ामलोिि ठाकु र  विशे र् ांक \nVIDEHA 319 \n१ ९ ) र ामलोिि ठाकु र  श्रद्धांज वल विश ेर्ांक \nVIDEHA 320 \n२ ० ) र ाज िन्द्दि ल ाल दास  विशे र्ांक \nVIDEHA 333 \nलेखकक आिृंमित रचना आ ओइपर आिृंमित सिीक्षकक सिीक्षा सीरीज \n१. का वमिीक पांि टा क विता आ ओइपर मधुकान्द्त झ ाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू स ए िौम अंक Videha_01_09_2016 \n\"पाठक हिर पोिी मकए पढ़मि\"- लेखक द्वारा अप्पन पोिी/ रचनाक सिीक्षा सीरीज \n१. आशीर् अनमचन्द्हार 'मिदेह' क ३२७ ि अृंक ०१ अगस्त २०२१ \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकावशत भेल िल । ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक विभष य ा िलात् कार काण्डक िादक स मय िल । ओिा ई अिूवदत र ििा िल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्द्दी अिुिाद केिे िलीह आर. शांत ा सुन्द्दरी आ वह न्द्दीसँ मै विली \nअिुिाद केिे िलाह वििीत उत् पल । हमर जािकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोिो भार्ामे िवह रिल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहिे अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक िाह ी, खास कऽ स भ \nिेट ीक िापकेँ, स भ िवह िक भाएकेँ आ स भ पत्नीक पवत केँ। आ वििार िाक िाह ी जे हम स भ अपिा िछिा \nस भ लेल केह ि समाज ििेिे िी। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीिा झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्द्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा िवह वलखल गेल िल, कार र् एवह किाक ई-िकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्द्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुिूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल । \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदी श िन्द्र ठाकुर अविलक वकिु िाल कवित ा िकाव शत भे ल। िादमे \nह ुिकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी िाइ ल्डपर िल । \nपढ़ ू ई त ीिू कवित ा, िादक दुिू िेिी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ीज-३ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदा िन्द्द झा मिुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्द्य ास \nिकाव शत भेल, िाम िल िोिह ा। िादमे ई र ििा विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र ििा िाल \nमिोविज्ञा िपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र ििा िी, मै विली िाल साव ह त् य कोिा वलखी तकर ट्र ेविंग कोसष मे एवह  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nउपन्द्य ासकेँ र ाखल जेिाक िाह ी। कोिा मॊडि ष उपन्द्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्द्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसिे कहा िा\" मािे कु मार पििक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्द्दीक पाठक, जे \"उसिे कहा िा\" पढ़ िे ह ेत ा, केँ िुझल िव न्द्ह जे कोिा अवह किाकेँ र वि िन्द्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पििक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोि ह ौल करैिला अिु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अि ट्र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र ििा केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा स भपर विय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nविकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेि वलखै त िवि जे ह ुिकर कोिो स र-सम्िन्द् धी एवह अकालमे िवह मरलवन्द्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्द्दर ा गाँधी जखि एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुिका देखाओल गेल जे कोिा मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्द्ह । मै विलीमे लेखिक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमिसँ \nपवह िे िल । मै विलीक लेख क लोकवि सेह ो अमत् य ष सेि जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित िवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा िवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्द्ह जे िकावशत भेल िेत िा \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षिी पवर ित षिक कार र् ओ मै विलीमे िवह िर र्् अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी िवह भऽ स कल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षिी कृवत्र म। से एकर \nपु िः ई-िकाशि अपि अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज िगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिाडष भे टल वि। जगदी श िस ाद मण्डलक लेखिी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ ििा लेलक, आ मै विलीक समािान्द्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श िसाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्डल आगमिक िाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपि सुछिा स् िरूपमे। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफी। सन्द्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपि लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समािान्द्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं िवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई- िकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलािपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखि धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्द्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nिेिा भु टकाकेँ र ाव त मे सुिेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (डाउिलोड वलंक) \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजल पर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (डाउिलोड वलंक) \nज गदी श िस ाद मण्डल ज ीक ६ ५ टा पोिीक िि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ सँ २ ५० ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क \nिकाशि  ि ीिाँक वल ं कप र पढ़ ू:- \nVideha_15_05_2018 \nVideha_01_05_2018 \nVideha_15_04_2018  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nVideha_01_04_2018 \nVideha_15_03_2018 \nVideha_01_03_2018 \nVideha_15_02_2018 \nVideha_01_02_2018 \nVideha_15_01_2018 \nVideha_01_01_2018 \nVideha_15_12_2017 \nVideha_01_12_2017 \nVideha_15_11_2017 \nVideha_01_11_2017 \nVideha_15_10_2017 \nVideha_01_10_2017 \nVideha_15_09_2017 \nVideha_01_09_2017 \nमिदेह ई-पमिकाक  बीछल रचनाक सृंग- िैमिलीक सिवश्रेि रचनाक एकटा सिानान्द्तर सृंकलन: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देििा गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nमिदेह:सदेह:२ (िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना २००९-१०) देििाग र ी  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nमिदेह:सदेह:२ (िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना २००९-१०) वतर ह ु त ा \nमिदेह:सदेह:३ (िैमिली पद्य २००९-१०) देििाग र ी \nमिदेह:सदेह:३ (िैमिली पद्य २००९-१०) वतर ह ु त ा \nमिदेह:सदेह:४ (िैमिली किा २००९-१०) देििाग र ी \nमिदेह:सदेह:४ (िैमिली किा २००९-१०) वतर ह ु त ा \nमिदेह िैमिली मिहमन किा [ मिदेह सदेह ५ ] देििा गर ी \nमिदेह िैमिली मिहमन किा [ मिदेह सदेह ५ ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वि कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि िाग र ी \nमिदेह िैमिली लघुकिा [ मिदेह सदेह ६ ] देििा गर ी \nमिदेह िैमिली लघुकिा [ मिदेह सदेह ६ ]  व त र ह ुत ा \nमिदेह िैमिली पद्य [ मिदेह सदेह ७ ] देििाग र ी \nमिदेह िैमिली पद्य [ मिदेह सदेह ७ ]   व त र ह ु त ा \nमिदेह िैमिली नाट्य उत्सि [ मिदेह सदेह ८ ] देिि ाग र ी \nमिदेह िैमिली नाट्य उत्सि [ मिदेह सदेह ८ ]  व त र ह ुत ा \nमिदेह िैमिली मशशु उत्सि [ मिदेह सदेह ९ ] देििा गर ी \nमिदेह िैमिली मशशु उत्सि [ मिदेह सदेह ९ ]  व त र ह ुत ा \nमिदेह िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मिदेह सदेह १० ] देि िाग र ी \nमिदेह िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मिदेह सदेह १० ]  व त र ह ुता  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the Engl ish translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of  the original work s.-Editor \nMaithili Books can be downloaded from: \nhttps://sites.google.com/a/videha.com/videha-pothi/ \nविदेह सम्म ाि: सम्म ाि-स ू िी (स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nस ू ििा/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ाि\" समािान्द्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क िामस ँ ििवलत अवि। \"स मािान्द्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधाविक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अिुशंसा आमवन्द्त्र त अवि। \nअिुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखष ले ल विम्न कोवट सभम े आमवन्द्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अिुिाद पु र स् कार ।  वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nपु र स् कार क स भ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समािान्द्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपि अिुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द्द ोलि: मा िुर्ीव मह स ंस् कृत ाम्: VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ०४-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी ि आ जतऽ ले खकक िाम िै अवि तत ऽ संपादकाधी ि। विदेह- \nििम मै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्द्र ठाकुर । सह-सम्पादक: \nडॉ उिेश िृंडल। सहायक सम्पादक: र ाम विलास साह ु, िन्द्द विलास र ाय, सन्द्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मिोज कुमार कर्ष)। सम्प ाद क- िाटक-र ंगमंि-िल वित्र- िेिि ठाकुर । सम्प ादक- सू ििा-सम्प कष-समाद- पूिम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोिा- इरा मवल्लक। \nर ििाकार अपि मौवलक आ अि कावशत र ििा (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर् क मध्य \nिव न्द्ह)editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिमे ण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एतऽ िकाव शत र ििा स भक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकविक लगमे \nर ह त वन्द् ह, मात्र एकर ििम ि काशिक/ विंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक अिुिादक आ आकाइ िक ई-िकाशि/ \nविंट-िकाशिक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै, आ से हामन -लाभ रमहत आधारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोनो \nरॊयल्टीक/ पामरश्रमिकक प्रािधान नै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पामरश्रमिकक इच्छुक मिदेहसँ नै जु़िमि, से \nआग्रह। र ििाक संग र ििाक ार अपि संवक्षप्त पवर िय आ अपि स् कैि कएल गेल फोटो पठेत ाह, से आश ा \nकरैत िी। र ििाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र ििा मौव लक अवि, आ पवह ल िकाश िक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) \nई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल िाप्त ह ोय िाक िाद य िासंभि शीघ्र ( सात वदिक भीतर) एकर \n वि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह संस्कृताम् 'विदेह' ३४५ म अंक ०१ मई २०२२ (िर्ष १५ मास १७३ अंक ३४५) \nविदेह:मैविली सावहत्य आन्दोलन \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम् \nिकाशिक अंकक सू ििा दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र का केँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा मासक ० १ आ १५ \nवत विकेँ ई िकाव शत कएल जाइ त अवि।  \n(c) 2004-2022 सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे िकाव श त सभट ा र ििा आ आकाइ ि क सिाव धकार \nर ििाकार आ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्द्ह। ५ जुलाई २ ०० ४ केँ \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-g a chh.h tml  “ भाल सवर क गाि”- \nमै विली जालिृ त्त सँ िारम्भ इ ं टरिेटपर मै विलीक ििम उ पवस् िवत क य ात्र ा विदेह- ििम मै विली पावक्षक ई \nपवत्र का धवर पहुँिल अवि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई िकाव शत ह ोइत अवि। आि “भाल सवर क \nगाि” जालिृ त्त 'विदेह' ई- पवत्र काक ििक्त ाक संग मै विल ी भार्ाक जालिृ त्त क एग्री गेटरक रूपमे ियुक्त भऽ \nरहल अवि। विदेह ई- पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n ","size_mb":1.68,"has_text":true},"Videha 346.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 346.pdf","name":"Videha 346.pdf","text":"वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n'व िदेह' ३ ४ ६ म अ ं क १ ५ म ई २ ०२ २ (िर्ष १ ५ मास १ ७ ३ अ ं क ३ ४ ६) \nऐ अंकमे अवि:- \n१. गज ेन्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग/ विह ा र लोक सेिा आय ोग क परी क्षा ले ल  मै विली (अवनिाय ष आ \nऐवछिक) आ आन ऐवछिक विर्य आ सामान्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्य म) ह ेत ु साव मग्री [एन. टी.ए.- यू.जी. सी.-नेट-\nमै विली लेल सेह ो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.ग जेन्र ठाकु र- \"विकीपी वि य ा\"मे मै विलीकिाद मै विली \"ग ू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमेजन \nअल ेक्सा\" \n२.२.र िीन्र नार ाय ण वमश्र- मात ृभूवम  (उपन्य ास)- ५म खेप \n२.३.गढ़-नावर केल उपन्य ास-त्र य ीक पवह ल उपन्य ास \"सह स्रशीर्ा\" क िाद दोसर उपन्य ास- गज ेन्र ठाकुर \"द \n........ फाइ ल्स\"- (पवह ल खेप) \n३. पद्य \n३.१.प्रदीप पु ष्प- २ टा रुिाइ आ २ टा गजल \n३.२.आश ीर् अनविन्हा र- भवक्त गजल \n४.स्त् त्र ी क ोना \n४.१.कुमु द \"अनुन्जय ा\"- सुक् खा वसम् मड़ कत्तै जोग लो जा य \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑविय ो/ िीव िय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो सभक फाइ ल सभ िाउनलोि करिाक ह ेत ु नीिाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n१. \nग ज े न् र  ठ ा क ु र \nVideha e-Learning \n \n........................................................................................................................ \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अवनि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n........................................................................................................................ \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n........................................................................................................................ \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n........................................................................................................................ \nयू. पी. एस. सी. (मे न्स) २ ० २ ० ऑप्श नल: मै विली साव ह त् य विर् य क टे स्त् ट सीरीज \nयू. पी.एस.सी. क वप्रवलवमनर ी परी क्षा २ ० २० सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीणष करत ाह \nआ जँ मे न्स मे ह ुनकर ऑप्श न ल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्ह तँ ओ एवह टे स्त् ट-सीर ीज मे सवम्मवलत भऽ सकैत \nिव ि। टे स्त् ट सीर ीज क प्रारम्भ वप्रवलम् सक वर जल्टक त त् क ाल िाद ह ोय त । टे स्त् ट-सीर ी जक उत्त र विद्य ािी स्त् कैन \nकऽ editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िवि, जँ मे लस ँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्ह तँ  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nओ हम र ह्वाट्स एप नम्िर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन वप्रवलम् सक \nएिव मट कािषक स्त् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठािव ि। परी क्षामे सभ प्रश्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िै क मु दा जँ टे स्त् ट सीर ीज मे विद्य ािी सभ प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स्त् कर र ह त वन्ह । \nविदेहक सभ स्त् कीम जेकाँ ईहो पूणषत ः वनःशुल्क अवि।- ग जेन्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, २ ०२ ० मै विली (ऐवछिक) लेल टे स्त् ट \nसीरीज/ प्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी. एस.सी. ( अवनि ाय ष) \nमै विली प्रश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n........................................................................................................................ \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास्त् ट-र ीव िंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n........................................................................................................................ \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स्त् िान/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस्त् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्ददास वसल ेिस मे िवि आ र समय कवि चतुर  चतुर भु ज  \nविद्य ापवत कालीन कवि छ वि ।  एत य समीक्षा श ृंखल ाक प्रा र म्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािली नि शब्दक \nपयाय संग देल  जा रहल अवछ।  नि आ पु र ान शब्दािलीक ज्ञानसँ ज्यो वत र ीश्व र, विद्य ापव त आ \nगो विन्ददासक प्रश्नोत्त रमे  धार आओत, सृंगव ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मै विली मे प्रश्नोत्त र वलखबामे  धाख आस्त्त े-\nआस्त्त े खतम  होय त, लेखनीमे प्रिाह आयत आ सुच्चा भाि क अवभव्य वत त  भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीनाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स्त् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एि ीशन- प्रिम पत्र- लोव र क ग ािा मे समाज ओ स ं स्त् कृव त)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nTOPIC 6                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पत्र- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िान गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एि ीशन- प्रिम पत्र- लोक ग ािा नृ त् य नाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एि ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य ण) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एि ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन् य ास) \nTOPIC 12               (िैल् य ू एि ीशन- प्रिम पत्र- शब्द वििा र) \nTOPIC 13               (व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े विव त्र त वनधषन त ाक समस्त् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)्   \nTOPIC 15                 (स्त् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुण कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली प्रिम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल न, मै विलीक प्रम ुख \nउपभार्ाक क्षे त्र आ ओकर प्रम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व नधा र ण- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीिमे सम्िन् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n........................................................................................................................ \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nTN BOARD PDF I-XII \nALL INDIA RADIO ENGLISH NEWS \nALL INDIA RADIO NEWS ARCHIVE \nALL INDIA RADIO TALKS AND CURRENT AFFAIRS \nRAJYA SABHA TV NEWS DISCUSSIONS \nSANSAD TV \n........................................................................................................................ \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n........................................................................................................................ \n \n-ग जेन्र ठ ाकुर  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n२. गद्य \n२.१.ग जेन्र ठाकु र- \"विकीपी वि य ा\"मे मै विलीकिाद मै विली \"ग ू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमेजन \nअल ेक्सा\" \n२.२.र िीन्र नार ाय ण वमश्र- मात ृभूवम  (उपन्य ास)- ५म खेप \n२.३.गढ़-नावर केल उपन्य ास-त्र य ीक पवह ल उपन्य ास \"सह स्रशीर्ा\" क िाद दोसर उपन्य ास- गज ेन्र ठाकुर \"द \n........ फाइ ल्स\"- (पवह ल खेप) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nग जेन्र ठ ाकुर \n\"व िकीपीव िय ा\" मे मै विलीकि ाद मै विली \"ग ू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \n \nग ू गल ट्र ान्सलेट \nगू गल ट्र ान्सलेटक वलंक \nhttps://translate.google.com/?sl=en&tl=mai&op=translate \n  \nग ू गल ट्र ान्सलेटकेँ आर पु ष्ट कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \n  \nप्रारम्भ: \nविकीपीव िय ा ० १ फरिर ी २ ०० ८ वलंक \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false  (मै विली देि नागर ी) \nhttps://books.google.co.in/books?id=cTezCU59bJwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली वत र ह ुत ा) \nhttps://books.google.co.in/books?id=3zKudz6wAO8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली ब्रेल) \n  \nगू गल ट्र न्स लेट २ ३ जू न २ ०१ १ क वलंक \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/ \nगू गल ट्र ांसल ेशन टूलमे \n\"विह ार ी\" भार्ाक िदलामे मै विली लेल अलग ट्र ांसल ेशन टूल िनेिाक आिेदन विदेहक सदस्त् य गण द्वार ा देल \nगेल अवि। अपन य ोग दान गू गल ट्र ांसल ेट लेल करू, \nआ कएल सम्प ादन िदलिा काल कार ण मे (अंग्रेजीमे) \"विह ार ी\" नाम्ना कोनो भार्ा नै ह ेिाक ििा करू। ऐ \nवलंकप र अनुिाद करू; गू गल एकाउंटस ँ लॉ ग इन केलाक िाद । \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseProject  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseActivity?project=gws&langcode=bh (li\nnks closed) \n  \nविकीपीव िय ा मै विली वलंक \nविदेह (पवत्र का) https://mai.wikipedia.org/s/kgv \nइ न्टर नेटक संसार मे मै विली भार्ा https://mai.wikipedia.org/s/s6h \nभाल सवर क गाि https://mai.wikipedia.org/s/ipm \nविदेह https://mai.wikipedia.org/s/ie1 \nविदेहक फेसिुक भस षन https://mai.wikipedia.org/s/iu1 \nविदेह सम्म ान https://mai.wikipedia.org/s/jc2 \nविदेह आकाइ भ https://mai.wikipedia.org/s/jc0 \nविदेह वमविला रत्न https://mai.wikipedia.org/s/jc3 \nविदेह वमविलाक खोज https://mai.wikipedia.org/s/jc4 \nविदेह सू िना संपकष अन्िेर्ण https://mai.wikipedia.org/s/jc5 \nश्रुवत प्रकाशन https://mai.wikipedia.org/s/iu7 \nअनविन्हा र आखर https://mai.wikipedia.org/s/ion \nमै विली गजल https://mai.wikipedia.org/s/idz \nमै विली िाल गजल https://mai.wikipedia.org/s/iex \nमै विली भवक्त गजल https://mai.wikipedia.org/s/if1 \nhttp://translatewiki.net/wiki/Project:Translator http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_f\nor_new_languages/Wikipedia_Maithili  \nhttp://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?task=untranslated&group=core-\nmostused&limit=2000&language=mai \nhttp://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mai \nhttp://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mainpage/mai  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअ ं व त म पाँ ि ू सा इ ट विकी मै विली प्रो जेक्टक अवि । एव ह वल ं क सभ पर जा कय प्रोजे क्टकेँ आगाँ िढ़ाऊ। (links \nclosed) \n  \nअमेजन अल ेक्सा मै विली (श ीघ्र....) \n  \n\"व िकीपीव िय ा\" मे मै विलीकि ाद मै विली \"ग ू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \n \nविदेहक त ेसर अंकमे (० १ फरिर ी २ ०० ८) जे खुशखिरी पाठक लोकवनकेँ मै विली विकीपीव िय ाकसम् िन्धमे \nदेल गेल ि ल तकर सुखद पवर णवत कएक साल पवह ने भे टल ि ल। \n \nमै विली गू गल ट्रान्स लेटक सम्िन् धमे विदेहक फेसिुक पृ ष्ठ पर २ ० ११ मे देल गेल तकर सुखद पवर णवत १ १ \nम ई २ ० २२ केँ भे टल । \nमै विली अमेजन अल ेक्साक सेह ो आरम्भ शीघ्र े हएत। \n \n(वल ं क-स्त् क्र ीनवि त्र नीिाँ देल जा रहल अ वि ।) \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA2#v=onepage&q&f=false \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nओवह समयमे विदेह सम्प ादक मण्िलमे ई लोकवन र ह वि: सह-सम्प ादक: उमेश मंिल । सह ाय क सम्प ादक: \nवशि कुमार झा आ मु न्न ाज ी ( मनोज कुमार कणष) । भार्ा सम्प ादन: नागेन्रकुमार झा आ पञ्जीकार विद्य ानन्द \nझा । कल ा-सम्प ादन: िनीत ा कुमार ी आ र वम म र ेखा वसन्ह ा । सम्प ादक-शोध-अन्िेर् ण: िॉ. जय ा िमा आ िॉ. \nर ाज ीि कुमार िमा । सम्प ाद का नाटक-र ंगमंि-िल वित्र: िेिन ठाकुर । सम्प ादक सू िना-सम्प कष-समाद: पूनम \nमंिल अ वप्रय ंका झा। सम्प ादक अनुिाद विभाग: विनीत उत् पल । स्त् पष्ट अवि जे \"सम्प ादक अनुिाद विभाग\" \nविनीत उत् पल (आि अवसस्त् टे न्ट प्रोफे सर, आइ.आइ.एम. सी. जम्म ू) क विशे र् सह य ोग रहल, आश ीर् अनविन्हा र \nसम्प ादक मण्िल मे नवह य ो र ह ला उत्त र कोनो सम्प ादकसँ कम काज नै करैत िव ि। मै विली ्ेक पाठक िगष \nसेह ो अपन य िाशवक् त य ोग दा न देल वन। \nhttps://books.google.co.in/books?id=zmIugpjpOKYC&lpg=PA1&pg=PA600#v=onepag\ne&q&f=false \nhttps://books.google.co.in/books?id=-\nU04e5FfnTEC&lpg=PA1&pg=PA405#v=onepage&q&f=false \n  \nग ू गल ट्र ान्सलेटकेँ आर पु ष्ट कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \n \nगू गल ट्र ान्सलेट काय षक्रम देखू \nhttps://youtu.be/nP-nMZpLM1A \n \nGoogle Translate:04:45to06:25 (24 new languages at 06:00) \n \nDetailed Description \nTune in to find out about how we're furthering our mission to organize the \nwo rld ’s  i n fo rm a t i o n  a n d  m a ke it u n i versa l l y a cce ssi b l e  an d  use fu l . T o  wa tch  th i s \nkeynote with American Sign Language (ASL) interpretation, please click \nhere: https://youtu.be/PeUXBvRExic   \n   वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n0:00 Opening Film \n1:47 Introduction, Sundar Pichai \n6:21 Knowledge \n15:45 Knowledge&Search \n27:15 Skin Tone Equity \n32:00 Computing \n33:08 Assistant \n43:34 Computing: AI Test Kitchen \n53:08 Safer with Google \n1:04:38 Safer Way to Search \n1:11:20 Android: Opening \n1:45:45 Android: Wear OS&Tablet \n1:25:32 Android: Better Together \n1:31:22 Hardware: Opening \n1:33:22 Hardware: Pixel Phone&Buds \n1:45:44 Hardware: Ambient&Beyond the Phone \n1:54:32 Augmented Reality&Close \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nर िीन्र ना र ा य ण वमश्र \nमा त ृभ ू वम  (उपन् य ास)- ५ म खेप \nमा त ृभ ू व म \n५ \nजय न्तक प्रवतभाक ििा वत्र कुट \nभिनमे ह ोइत े र ह ैत ि ल। कालीकान्त स्त् िय ं ह ुनकासँ िह ुत प्रभ ाव ित र ह वि। शास्त् त्र क ज्ञा नक संगे ह ुनका संगी त मे सेह ो महा र\nत ि ल। ह ुनकर स्त् िर सँ तँ लगै त ि ल जेना भगिती स्त् िय ं प्रकट भए रहल िव ि।  सर स्त् ित ी पूज ा वदन कालीकान्तक पाँ जर मे \nिैस ल ह ुनकर कन्य ा िंवरका तँ ह ुनकर गीत सुवन मंत्रमुग् ध भए गेल िलीह । तकर िाद संगी त वसखिाक िह ाने िंवरका वनत् य \nजय न्तलग पहुँवि जाइ त िली। कालीकान्तकेँ सेह ो एवह मे कोनो आपवत्त नवह र ह वन अवपतु ह ुनका सह मवत एसँ ओ शार दाकुंज \nआवि जय न्तसँ संगी त विद्य ा वसखै त िलीह । ई क्रम िह ुत वदन धवर िल ैत रहल \n। वनत् य प्रवतक संपकषस ँ जय न्त क प्रवत िंवरकाक आकर्षण िढ़ैत गेल वन। आिाय षजीकेँ तँ एवह \nिात क जानकार ी र ह वन मु द ्ाह ुनका जय न्तपर पूणष विश्वा स र ह वन । ओ जनैत िला ह जे जय न् त वसद्धांत क पक्का िवि  आ मयादा\nक प्रवतकूल वकिु नवह करत ाह । कालांतर मे जय न्तकेँ िंवरका वत्रकुट \nभिन सेह ो िजािए लगलीह । ज य न्तकेँ ई पवसन्न नवह पड़वन मु द ा ह ठात मनो नवह कए पािवि। \nभादिक मास ि ल । नदीमे िाव ढ़ आवि गेल ि ल । लग-पास जेम्हर े देखू पावनए-पाव न देखाइ त ि ल \n। एह नो समयमे जय न् त ओतए वनत् य साँझम े पहुँवि जाइत िलाह । एकसर मे म नन-विंत न करैत िलाह । \nओहू वदन जय न्त िंवरकाकेँ संगी त वशक्षा दए धा र क कात विदा र ह वि। िंवरकाकेँ वत्र कुट भिन लए जएिाक ह ेत ु कार \nत ैय ार ि ल। मु दा ओ जय न्तक संगे जएिाक ह ेत ्ुअवड़ गेल ीह । \n\"सम य साल ठीक नवह िैक। न दीमे  िाव ढ़ से आएल अवि। एहन पवर वस्त् िव त मे अहाँक एम हर-\nओम हर गेनाइ ठीक नवह ह ोएत ।\"- जय न्त कहलवखन। \n\"मु दा ह मरा तँ अहाँस ँ फराक ह ेिाक मोने नवह करैत अवि।\" \n\"ई कोनो नीक लक्षण \nनवह अवि। कहीं अहाँ परेस ानीमे ने पवड़ जाइ । जँ अहाँक वपत ाक कान धवर ई िात सभ गेल वन तँ गेल घर िी। अहाँक तँ \nवकिु नवह विग ड़त मु दा हम र तँ सत् य ानाशे भए जाएत?\"  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n\"अहाँ सदवर काल एह ने गप्प वकएक करैत र ह ैत िी?ह ुनका सभ िात िू झल िव न। ह ुनका इहो िू झल िवन जे हम \nअहाँस ँ प्रेम करैत िी।\" \n\"ई तँ िड़ अनिष भे ल। अहाँकेँ एवह \nिात सभक प्रिार नवह करक ि ल। एवह सँ अहाँकेँ सामाव जक अप्र वत ष्ठा भए सकैत अवि।\" \n\"हम सभ वकिु गलत कवर त ह ुँ तखन ने? अहाँक उज्ज् िल िवर त्र पर जानकी धा मक कण-कणकेँ विश्वा स िैक।\" \n\"मु दा तकर माने की? लोकलाजो कोनो िीज ह ोइत अवि। फेर हम अहाँक ्े्ँकतेक वदन धवर संग दए सकैत िी? \n\"एना नवह िाज ू जय न्त। अहाँकेँ साइ त नवह पता अवि जे अहाँ कतेक संपन्न िी। हम र \nवपत ा तँ एक इ सार ापर अहाँकेँ ह ेत ु सभ वकिु करिाक ह ेत ु प्रस्त्त ुत िवि, ओ वनर ंत र अहाँक िार ेमे पु िैत र ह ैत िव ि।  आग्रह क\nर ैत र ह ैत िवि  जे अहाँक सुख-सुविध ाक ध्य ान र ाखल जाए।\" \n\"मु दा अहाँकेँ ई नवह विसरिा क िाह ी जे हम एवह ठाम विद्य ाध्य य न ह ेत ु आएल िी। हम र शोध प्रिंधक काज अंवत म ि\nर णमे अवि आ एहन ह ालतमे ह मरा अपनध्य ानकेँ केवन्रत र ाखि िह ुत जरूर ी  अवि।\" \n\"अहाँ ह मरा ठकिाक प्रया स नवह करू।  हम नीकस ँ जनैत िी जे केओ अहाँक ध्य ानकेँ वििवलत नवह कए सकैत अ\nवि। अहाँ स्त् िय ्ंसेह ो नवह ।\" \n\"एत ेक प्रश ंसा सुवन कए हम तँ आओर विंत ामे  पवड़ गेल िी।\" \nदुनू गो टे गप्पमे त ल्लीन िलाह । ओम हर सू य ास्त्त कखन भेल से ह ो ह ुनका सभकेँ पता नवह िल ल वन। एह ी िीिमे िं\nवरकाक पै र ससवर कए साँप क विह वर पर पवड़ गेल वन। ओ विविआ उठलीह- \n\"लगैत अवि वकि ्ुकावट लेलक । \" \nदवह ना पै र क औंठा लगसँ खून िलिला कए वनकवल रहल ि ल। जािे-\nजािे जय न्त वकिु िुवझत वि त ािे िंवरका ठामवह खवस पड़लीह । जय न्त विविआ उठलाह - \n\"दौड़ ै जाउ। जुलुम भए गेल । िंवरकाकेँ साँप कावट लेलकवन।  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nलग-पासमे कतह ु केओ नवह ि ल। िर खा से भए रहल ि ल। र वह-\nर वह कए मे घ आपसमे टकराइ त भया नक गज षना करैत ि ल। विज लौंकाक प्रकाशमे फटकीमे ना गिा िा देखेलवखन। ह ुनका \nदेवखतव ह जय न्त जोर-जोर सँ विकर ए लगलाह- \n\"जुलुम भए गेल । िंवरकाकेँ साँ प कावट लेलकवन। ।' \nजय न्तक विकर ि सुवन नागिा िा सािध ान भे लाह । \n\"ई तँ जय न्तक आिाज िुझा रहल अवि। मु दा एहन विकर ाल समयमे  ओ एतए की कए रहल िवि?\"-\nसे सभ सोिैत नागिा िा ओतए पहुँिल ाह । त ािे कालीकान्तक दू टा आदमी \nसेह ो िंवरकाकेँ त कैत ओवह ठाम पहुँिल । नागिा िा िंवरकाकेँ देवखतव ह िजैत िवि- \n\"एकर िाँिि मोसवकल अवि। लगैत अवि नाग िवस लेलकवन अवि।\" \n\"वकिु तँ कवर औक नागिा िा ।\" \n\"वह नका नागपिषत वस्त् ित ह मरकुटीमे  लेने िल ू । ओतव ह वकिु भए सकैत अवि।\" \nनागिा िाक िात सुवन जय न्त माि  पकवड़ कए िैवस गेल ाह । \n\"िेस ी सोि-\nवििार करिाक सम य नवह अवि। िंवरका लग िह ुत कम  सम य िव न। विलंि केलासँ वह नका िँ िि मोसवकल भए जाएत । तेँ\n ह ुनका शीघ्रे नाग पिष त पर लए िल ू । ह महु ओतव ह िल ैत िी ।\"- नागिा िा िजलाह । \n(अनुित षत े) \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nगढ़-नावर केल उपन्य ास-त्र य ीक पवह ल उपन्य ास \"सह स्रशीर्ा\" क िाद दोसर उपन्य ास \nग जेन्र ठ ाकुर \nद ........ फाइ ल्स \n(पव ह ल खेप) \n१ \nहम र नाम िी … … … .. \nआ ग ाम “गढ़ ना वर केल” \nशुक्र वदन ऑवफस सँ दस िजे र ाव त मे घु र लह ुँ तँ िेरा पहुँवित े िेट ी स्त् िाग त केलक। िु झा गेल जे रूसल \nअवि। पु िव लऐ की भेल तँ ओ मोन पाड़लक जे अझुका वसनेमा देखिाक प्रोग्राम िलै । हम र एवह जिािपर \nवक देरी भऽ गेल अवि, िाकल िी ओ सोफापर मु ँह घु मा कऽ िैवस गेल आ किु क उत्त र े नै वदअए। \nकवनय ाँकेँ कहवलयवन्ह जे कावि वसनेमा ि लै ि लि से नै ह ेत ै, ८-१ १ िला शो तँ खतम भऽ गेल ै। ओ \nिेट ीसँ पु वि कऽ ओतव ह य ेसँ विकवर कऽ कहलवन्ह जे अहाँ अझुका प्रोवमस केने र वह ऐ । हँ प्रॉव मस तँ केने \nर वह ऐ, त करा पूर ा तँ करैय े पड़त। फेर मोन पड़ल जे सर कार नाइ ट शो देखेिाक अनुमवत विय ेटर सभकेँ \nदेने िै, से आइ कावि १ १ सँ २ िजेक शो देवख सकै िी। िू क माइ शो साइ टपर ऑनलाइ न वटकट \nकटे लौं आ से देवख िेट ीक रुसि खतम भे लै। िेट ा, कवनय ाँ आ माँ त ीनू गो टे त ैय ार भऽ गेल ा आ वसनेमो जे \nपवड़ लाग ल से  सनगर। सालमे एक्के दू टा तँ नीक वसनेमा िनै िै िॉ लीिुिमे । \nदू िजे र ाव त मे वसनेमा देवख कऽ घु वर रहल िी आवक गा ड़ी क लाइ ट एकटा िड़का ह ोव िषंगपर पड़लै, आ ओहने \nिह ुत र ास ह ोव िषंग अिै त गेल । \nओइ ह ोव िषंग सभपर र ाज्य क मवह ला मु ख्य मंत्री क कनी अगर ाय ल सन अभ य मु रािला फोटो िलै । ओना तँ \nिेट ीसँ िेश ी र वनंग कमेण्ट्र ी ह महीं करै िै, र स्त् त ाक सभट ा िीज क विस्त् त ृत वििर ण दैत गा ड़ी िल िै िी, कखनो \nकाल जखन दुनू ह ाि िोवड़ वखस्त् सा आगू िढ़िै विऐ तँ ओ टोवकत ो अवि आ सड़कक सभट ा कानू न, र ेि-\nलाइ ट, ग्रीन लाइ ट, जेब्रा क्रॉ वसंग, सभट ा ओ िुझिऽ लगैए। मु दा ऐ ह ोव िषंग सभकेँ हम अनठा देवल ऐ जे कहिै  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nतँ उनटे सुना देत जे ई सभ ह मरा िुझल े अवि। मु दा ऐिेर से नै भे ल। शीसा खोवल कऽ ओ अिरज सँ \nह मरा सँ पु िलक- \n“ई ककर फोटो विऐ िैिी ?” \n“ईहो नै िू झल अवि, फल ना दीदी मु ख्य मंत्री क फोटो वि य वन्ह ई”। \n“मवर गेल वखन्ह? कवह य ा?” \nकनी काल तँ ह मरा िुझिामे नै आएल आ जखन आयल तँ त त ेक ह ँसी लाग ल जे गा ड़ी िल ेनाइ मु वम कल । \nमाँ कवनय ाँ आ िेट ाकेँ कहवलयवन्ह जे ई वकत ािमे पढ़ ैए जे मु इ लाक िाद िड़का फोटो आ मूव त ष िनै िै से \nएकर ा भे लै जे मवर गेल ीह मु ख्य मंत्री आ स्त् कूलमे एक्को वद नक िुट्ट ी नै भे टल, आ ह मर ा संगे ओहो सभ पे ट \nपकवड़ कऽ ह ँसऽ लगला। िेट ी ह त प्रभ सभकेँ देखैत रहल। ओ ह मरा वदस इ शार ा कऽ कय स्त् टीय वर ंगपर \nध्य ानदेिा लऽ कहलक तँ हम गा ड़ी केँ सड़कक कात लगा कऽ गा ड़ी ठाढ़ कऽ लेलौं । \n“सू त ल िलौं की, उठा देल ौं ।”- फोन घनघनाइ ए आ ओ इ मे सँ अिाज िह र ा इ ए। \n“नै, एत े जल्दी कहाँ सू त ै िी, वक कोनो जरूर ी गप अवि की? ”, दू िजे र ाव त कऽ ऑवफसक ह ाव कम विना \nकाज ेक फोन वकए करत, से जकरा इ ंवस्त् टंक्ट कहै िै त व ह ना पु िा गेल ि ल। \n“एम सक ट्र ॉ मा सेन्टर आवि सकै िी, आउ तँ फेर आगाँ गप ह ेत ै”। \n  \nिेरा पहुँवि, कपड़ा पही वर कऽ ऊ िर केँ िजिै िी, अपन गा ड़ी लऽ जाय ि तँ पावकषंग भे टत आवक नै से सोव ि \nकऽ। गेटप र उत व र कऽ जखने ट्र ॉ मा सेन् टरक भीतर ज ाइ िी तँ अिाज अिै ए- \n“सर, एम्हर िी हम ”। हम र इ ंस्त् पे क्टर सह ैि गा लकेँ ह ाि सँ साटने ह मरा शोर करै िव ि। \n“अहू ँ एत ै िी, ह ाव कम िजेने अवि, तेँ हम आयल िी ”। \n“ह मरे दुआर े िजेने िवि, अटैक कऽ देल क गुण्िा सभ ”। \n“कतऽ, कोना?”  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nओ अपन गा लपरसँ ह ाि ह ट िै िवि तँ गाल दू टु कड़ी दुनू वदस भेल देखाइ त अवि। \n“हाँ, हाँ ”। \nओ धड़ फड़ा कऽ ह ािसँ गा लकेँ साव ट लै िव ि। \nहम कहै वि एवन्ह- “अवह ना केने रहू, अहाँकेँ अपन गाल देखा नै पवड़ रहल अवि तेँ अहाँकेँ पता नै अवि जे \n… .”। िुप भऽ जाइ िी। \nकते कालस ँ एतऽ िी। \nएक घण्टासँ िी। जखन आइ. जी., िी.आइ. जी. सह ैि सभ कनी काल पवह ने एला त खनसँ कनी ध्य ान \nदेल कहेँ। ईहो सभ की करत ै, देखै नै विऐ भीड़। \nएकटा िॉ क्टर ह ुनका िजाकेँ लऽ जाइ िव न्ह एकटा कोठलीमे। ओइ कोठलीक िाह र सभ ह ाव कम जमा िवि, \nसभ गम्भीर मु रा िनेने िव ि । लोकल िाना िला सभ सेह ो आवि गेल अवि। िाना िला सभ सह वट कऽ \nह मरा लग आवि गेल । \nदर ोग ाज ी ह मरा अपन मोिाइ ल वनकावल एकटा िी.िी.ओ. देखिैत िव ि। \n“देखू ऐ गुण्िा सभकेँ, ह मरेपर पािर फेवक रहल अवि ”। \nह िलदार सह ैि वटपल वखन्ह जे ओइ सार केँ ह ुजू र जेल पठा देल वखन मु दा गज ेर ी-िरसी सभ िै। कोनो िर े-\nभर नै ह ोइ िै। ह ुजू र े कऽ मोटरसाइ वकल िानेपर सँ िोर ा लेलकवन्ह, ओकर अखवन धवर पते नै ि लल िै। \nहम दर ोग ाज ीसँ पु िव लय वन्ह- “अहाँकेँ की लगैए, की ई लॉ एण्ि ऑिषरक गप िै आवक ऑवफसक काज सँ \nएकर कोनो सम्िन् ध िै ”? \nओ कहै िवि जे मावमलामे  पें ि िै। त ह कीकात तँ जिर दस्त् त ढंगसँ ह ेत ै। मु दा ओ सेह ो कहै िवि जे मोटा-\nमोटी ई लॉ-ऑिषरेक समस्त्य ा वि ऐ। मु दा देखू… \nगाल सीव ि देल गेल िव न्ह। इ न्स पे क्टर साह ेि ह मरा कहै िवि जे गाल तँ दू टु कड़ी भऽ गेल िलै । सीलाक \nिाद िॉ क्टर एना देखेने िलवन्ह।  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nसभ ह ाव कम अपना-अपना घर वदस विदा भे ला। सर कार ी गा ड़ी इ ंस्त् पे क्टर साह ैि कऽ लऽ गेल वन्ह आ हम \nऊ िर केँ फोन लगेल ौं। \n… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … . \nअवगला वदन भोरे-भोर ऑवफस गेल ौं तँ अदष ली इ शार ामे कहलक जे एकटा इ नफॉ मष र आयल अवि। हम \nकहवलऐ जे ककरो सँ भेँट वकए नै करा देवल ऐ, एत ेक गो टे ऑवफसम े अवि तँ कहलक जे कहैए जे अहीं सँ \nभेँट करत, कहैए जे हम र इ लाकाक ह ाव कम िवि, अनक ापर ओकरा भरोस नै िै। \n“हम र इ लाकाक िी, कतुक्का िी, नामो-गाम ित ा देल क की?” \n“नाम तँ नै ित ेलक मु दा कहलक जे गा मक नाम कवह व दय ौन्ह ह ाव कमकेँ, अपने िजा लेत ा। गा मक नाम \nकहलक विव ित्रे… . वकदन तँ “गढ़ नावर केल”!” \n(अनुित षत े)  \n  \nऐ र िनापर अपन म ंत व् य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n३. पद्य \n३.१.प्रदीप पु ष्प- २ टा रुिाइ आ २ टा गजल \n३.२.आश ीर् अनविन्हा र- भवक्त गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nप्रदीप पु ष्प \n२ टा रुि ाइ आ २ टा गजल \nरु िाइ \n१ \nकोनो परी केर नगर मे र वह त ौं हम \nखा दू ध र ोटी ि ट वनवन य ाँ गव ित ौं हम \nमाँ िूवमत य माि लगा टीका काज र \nम न ह ोइ ए फेर सँ नेना िवनत ौं हम \n२ \nिै विय ाह आइय े ओकर से विसरा देवल य ै \nनोर पोवि लेवलयै आ दाढ़ी कटिा लेवलयै \nलग् न जा रहल िलै आ िवरय ात ी भु वत य ा रहल \nनाम पूव ि दुविनक हम र स्त् त ा देखा एवलय ै \n \nगजल \n१ \nभाल ा िर िी त ीर त लिार ककरा लेल \nई व्य िषक र णकेर ललकार ककरा लेल \n \nसि वदन भवर िसुधा कुटु म्ि े रहल पवह ने सँ \nई खुवनआँ परमाणु ह विय ा र ककरा लेल  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nनोर क िै सिठाम विक्री नगर मे आइ \nत खनो ई मु स्त् कीक परिार ककरा लेल \n \nलाग ल जकरा भूख भातक तकर सोझामे \nमे िा वमसर ी केर जय कार ककरा लेल \n \nिस्त् त ी िेरा जाइ जे मात्र ह र ह ाड़ ो सँ \nतै ठाँ विर्धर केर फुफकार ककरा लेल \n \nजा धवर र ह लै प्राण फुटहो अभ ािे भेल \nमु इ ला उत्त र भोज जय िार ककरा लेल \n(२ २ २ २ २ १२ २१ २ २ २१) \n२ \nपाखवड़ त' रक मिान मोन पवड़ गेल \nखपड़ा िला दलान मोन पवड़ गेल \n \nत ोह र हम र वपर ीत भेल अनघ ोल \nमावर क पड़ल वनशान मोन पवड़ गेल \n \nि ग ि ग करय िदन त' लोकसि िाज ै \nभादि िहय िलान मोन पवड़ गेल  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nभूखल वदिस कनैत फेर िीत ल त' \nगा मक अपन निान्न मोन पवड़ गेल \n \nत ोर े भ' जीिनो कटै त ई ' पु ष् प' \nजाव त क मु दा वसमान मोन पवड़ गेल \n \n(2212 121 21 221 सि पाँ वत मे, \nत ेसर शेर क पवह ल पाँ वत क अंतमे दीघषकेँ ह्रस्त् ि मानिाक िू ट लेल गेल अवि। पु र ान गजल।) \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nआश ीर् अनविन् ह ा र \nभव क्त गजल \n \nिवि वसया जन वध य ा मै विल ी जानकी \nमोनमे िस र ह वि मृ णमयी जा नकी \n  \nभूवममे भूवमका ि ल िनल त ाव ह वदन \nकोवखमे सोन सन पािषिी जानकी \n \nिुवद्ध ओ रूपमे  त ीक्ष्ण आ सौ म्य धवर \nवशि धनुर्केँ उठा कावमनी जानकी \n \nर ाम त ोड़ ल धनुर् जे जनक मोनमे \nएक भे लवि अपन र ामजी जा नकी \n \nभाग के दोर् या र ाम माय ा रि ल \nिन गम न वसय हरण मावननी जानकी \n \nर ाम लक्ष्म ण सकल सैन्य ह नुमानपर \nभार ि ल त ाव क आनि सह ी जानकी \n \nक्रू र र ािण म रण दाव मनी अवग् नमे \nआवि सासु र सुनवि ित कही जानकी  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nर ाम जानवि मु दा फेर वसय िन गम न \nगभषमे रत्न र खने रही जानकी \n \nॠवर् िाल् मीवक र खल वन अपन धमष आ \nपोसलवन पु त्र अवभमावननी जानकी \n \nअश्व लि कुश पकवड़ य ुद्ध केलवि िह ुत \nह ाव र गेल वि अपन र ामजी जा नकी \n \nभूवमजा भूवम गेल ीह िड़ दुख सह ैत \nददष दुख केर िवि जीिनी जानकी \n \nआधुवनक कालम े र ाम र ािण जह ाँ \nआइय ो दुख सह वि भगिती जानकी \n \nसभ पाँ वत मे 212-212-212-212 मात्र ाक्रम अवि। ई िह र े मु त दाव र क मु सम् मन साव ल म अवि। 11म शेर क \nपवह ल पाँ वत क अंवत म लघु िू टक त ौर पर लेल गेल अवि। \nऐ र िनाप र अपन म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n४.स्त् त्र ी क ोना \n४.१.कुमु द \"अनुन्जया\"- सुक् खा वसम् मड़ कत्तै जोग लो जा य \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nकुमु द \"अनुन्ज य ा\" \nसुक्खा वसम् मड़ क त्त ै जो गलो ज ाय \n  \nसुक्खा वसम् मड़ कत्तै जोग लो जाय,,, \nविना दू ध के िछिा केना पोसलो जाय,, \n  \nह ाि में र ोज गा र नय िै... \nस्त् िर ोज गा र के य ह ां व्य िह ार नै िै... \nभूखलो पे ट जय कार ा आरो कत्तै लगैल ो जाय...  \nसू क्खा वसम् मड़ कत्ते जोग लो जाय,, \nविना दू ध के िछिा केना पोसलो जाय,, \n \nमहंग ाई फुलंगी के पार िै \nभष्टािार के व्य िह ार िै \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nद्वार द्वार भट की भट की के \nकेकरो केकरो गो ह ार लगैल ो जाय... \nसुक्खा वसम् मड़ कत्ते जोग लो जाय... \nविना दुध के िछिा केना पोसलो जाय... \n \nअपर ाध िेल गा म िै \nव्य िस्त् िा ह लकान िै \nर क्षक आि भक्षक भे गेल य \nिोलो केकरा केकरा पर एफ आई आर करलो जाय... \nसुक्खा वसम् मड़ कत्ते जोग लो जाय... \nविना दू ध के िछिा केना पोसलो जाय... \n \nसुनै लै कोय त ैय ार नै िै \nिोले में सि पार ंगत ह ोव शय ा र िै \nअकर कान के सभा मंिल ी में \nसत् संग कैकरा कैकरा सुनैल ो जाय.. \nसुक्खा वसम् मड़ कत्तै जोग लो जाय \nविना दू ध के िछिा केना पोसलो जाय...  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nसाव ह त् य सें केकरो सर ोकार नय िै \nिपना िपान सि व्य ापार भे ल िै \nकेकरा -केकरा आरो कवह य ा तक? \nनोन त ेल ह र दी लगैल ो जाय... \nसुक्खा वसम् मड़ कत्तै जोग लो जाय... \nविना दू ध के िछिा केना पोसलो जाय... \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/ व िह ार ल ोक सेिा आ य ो गक परी क्षा लेल  मै विली (अवनिा य ष आ ऐवछ िक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \nVideha e-Learning \n \nपे टार (व र सोसष सेन्टर) \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n........................................................................................................................ \nशब्द-व् य ाकर ण-इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त प्रकाश- र माक ान्त वमश्र \nवमव ह र (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nिॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जन सम्िन् धी शब्दा िल्ी (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी प्रिाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवणमा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nिॉ. रम ण झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्त्क र \nआनन्द वम श्र (सौज न् य श्री र मानन्द झा \" रम ण\")- वम विला भार्ाक सुिोध व्याकर ण \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर ण- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्ण िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n........................................................................................................................ \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स्त् िा न आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्र झा सुमन (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस) \nप्रिन् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n........................................................................................................................ \nसमीक्षा \nसुभार् िन्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोनो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु- समालोिना \nिॉ ििेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nिॉ. देिश ं कर न िीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nिॉ. रम ण झा- वभन्न-अवभ न्न \nप्रे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी (आल ोिन ा) \nिॉ. र म ानन्द झा ' रम ण' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ानन्द मण्िल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त-ित ीक ि स्त् त ु कौशल- िॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व निय- िॊ शैलेन्र मो ह न झा  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n........................................................................................................................ \nअव त वरक्त प ाठ \nपवह ने वमविला मै विलीक सामान्य जानका र ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्ण िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार नाि िौधर ी \nिमे लीर ा नी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       िा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ा्ेगेन्र पाठक वि य ा्ेग ी- व िज्ञा नक ि त कह ी \nर ामलोिन ठाकुर- मै विली लोककिा \n............................................................................................................... \nवक िु मै विली प ोिी िा उनलोि सा इ ट (ओपन सोसष) \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवखय ासल (र मानन्द झा रम ण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआय ल कनकनी- महेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि झा (िी.पी.एस. सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर दीप पिष- सं केदार कानन आ अरव िन द ठाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य संग्रह- सं शैलेन् र मोह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nARCHIVE.ORG (व िज य देि झा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nOLE NEPAL's E-PUSTAKALAYA (https://pustakalaya.org/en/) \nपोिीक वलंक \nमै विली साव ह त् य स ं स्त् ि ान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n................................................................................................................... \nअव र पन फाउण् िेश न (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI \n(मै विली ऑविय ो िुक्स) \nजानकी एफ.एम समािार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समािा र)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nप्य ार े मै विल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg (प्या र े मै विल िैनल- वकर ण \nिौधर ी आ संगी त ा आनन्द- मै विलीक सभसँ लोकवप्रय यू ट्यू ि िैनल) \n................................................................................................................... \nALL INDIA RADIO DOORDARSHAN आक ाशिाणी द ू र दशषन \nhttp://prasarbharati.gov.in/   \nhttp://newsonair.com/  \nhttps://doordarshan.gov.in/ \nआकाशिाणी मै विली \nपोिकास ् ट http://prasarbharati.gov.in/podcast.php?filterlang=Maithili&from=1947-08-\n15&fromwp=2020-08-29&to=2050-12-31&search=GO \nआकाशिाणी पटना/ दर भंगा मै विली र ेजनल न्यू ज टे क्स्त् ट िाउनलोि-1 http://newsonair.com/RNU-\nNSD-Audio-Archive-Search.aspx \nआकाशिाणी पटना/ दर भंगा मै विली र ेजनल न्यू ज टे क्स्त् ट िाउनलोि-2 http://newsonair.com/Regional-\nText.aspx \nआकाशिाणी दर भंगा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=282  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nआकाशिाणी दर भंगा यू ट्यू ि \nिैनल https://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \nआकाशिाणी भागलप ुर http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=359 \nआकाशिाणी पूव णषय ाँ http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=256  \nआकाशिाणी पटन ्ा http://prasarbharati.gov.in/playersource.php?channel=122 \n........................................................................................................................ \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \n  \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n-ग जेन्र ठ ाकुर \n........................................................................................................................ \nवि देहक वकछु विशे षांक: - \n१) ह ा इ कू वि शे षां क १२ म अृंक, १५ जू न २००८  \nVideha_15_06_2008   Videha_15_06_2008_Tirhuta     12 \n२) ग ज ल वि शे षां क २१ म अृंक,  १ न ि म्ब र २००८  \nVideha_01_11_2008  Videha_01_11_2008_Tirhuta         21 \n३) वि ह वन क िा वि शे षां क ६७ म अृंक, १ अ तटूब र २०१० \nvideha_01_10_2010       videha_01_10_2010_tirhuta           67  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n४) बा ल सा व ह त् य वि शे षां क ७० म अृं क, १५ न ि म् ब र २०१० \nvideha_15_11_2010       videha_15_11_2010_tirhuta           70 \n५) ना ट क वि शे षां क ७२ म अृंक १५ वद स म्ब र२०१० \nvideha_15_12_2010       videha_15_12_2010_tirhuta           72 \n६) न ा र ी व ि श े र् ां क ७७म अ ंक ०१ म ा ि ष २०११ \nvideha_01_03_2011       videha_01_03_2011_tirhuta           77 \n७) अ न ु ि ा द व ि श ेर् ां क ( ग द्य-पद्य भ ा र त ी ) ९७म अंक \nvideha_01_01_2012videha_01_01_2012_tirhuta          97 \n८) बा ल ग ज ल वि शे षां क वि देह क अृं क १११ म अृंक, १ अ ग स् त २०१२ \nvideha_01_08_2012   videha_01_08_2012_tirhuta   111 \n९) भ वत त  ग ज ल वि शे षांक १२६ म अृंक, १५ मा चव २०१३  \nvideha_15_03_2013  videha_15_03_2013_tirhuta   126 \n१०) ग ज ल आ लो च न ा-स म ा लो च न ा-स मी क्षा वि शे षां क १४२ म, अृंक १५ न ि म्ब र २०१३ \nvideha_15_11_2013  videha_15_11_2013_tirhuta   142 \n११)  का श ी कां त  वम श्र  म धु प  व ि शेषां क  १ ६ ९  म  अृं क  १ ज न ि र ी  २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२)  अ र व ि न्द  ठ ा कुर  व ि शे षां क  १८९ म  अृंक  १ न ि म् ब र  २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३)  ज ग द ी श  च न्र  ठा कुर  अ व न ल  वि शे षां क  १ ९ १  म  अृं क  १ व द स म्ब र  २०१५ \nVideha_01_12_2015  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n१ ४ )  व ि द ेह  स म् म ा न  व ि श े र् ाक- २ ० ०म  अ  क  १५ अ प्र ै ल  २ ० १ ६ /  २ ० ५  म  अ  क  १ ज ु ल ा ई  २०१६ \nVideha_15_04_2016 \n Videha_01_07_2016 \n१ ५ )  म ैव ि ल ी  स ी . ि ी . /  अ ल् ि म  ग ी त  स ंग ी त  व ि श े र् ां क- २१७ म  अ ं क  ०१ ज न ि र ी  २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१ ६ )  म ैव ि ल ी  ि े ि  प त्र क ा व र त ा  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 313 \n१ ७ )  म ैव ि ल ी  ि ी ह व न  क ि ा  व ि श े र् ां क-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ )  राम ल ो ि न  ठ ा क ुर  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 319 \n१ ९ )  र ा म ल ो ि न  ठ ा क ुर  श्र द्ध ां ज व ल  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 320 \n२ ० )  र ा ज न न् द न  ल ा ल  द ा स  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 333 \n........................................................................................................................ \nलेखकक आम ृं वित  रच ना आ ओ इ प र  आम ृं वित  स मीक्षकक समीक्षा सी र ीज \n१. कावमनीक पांि टा कवित ा आ ओइपर मधुकान्त झाक वटप्पणी \nविदेहक दू सए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n........................................................................................................................  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n\"पाठक ह मर पोि ी वकए प ढ़वि\"- लेखक द्वार ा अप्प न पोिी / र चन ाक समीक्षा सीरीज  \n१ . आश ीष अनवचन्ह ार  'विदेह' क ३ २ ७  म अृंक ०१ अगस् त  २ ० २ १ \n........................................................................................................................ \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज \n एव िटस ष िो इ स सीर ी ज-१ \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे  पवह ल कवित ा प्रकाव शत भेल ि ल। ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक वनभष य ा िलात् कार काण्िक िादक सम य ि ल। ओना ई अनूवदत र िना ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्दी अनुिाद केने िलीह आर. शांत ा सुन्दरी आ वह न्दीसँ मै विली \nअनुिाद केने िलाह विनीत उत् पल । हम र जानकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोनो भार्ामे नवह रि ल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्त्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक िाह ी, खास कऽ सभ \nिेट ीक िापकेँ, सभ िवह नक भाएकेँ आ सभ पत्नीक पवत केँ। आ वििार िाक िाह ी जे हम सभ अपना िछिा \nसभ लेल केह न समाज िनेने िी। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि ब्रेस्त्ट कैसर क समस्त्य ा पर विदेह मे मीना झा केर एकटा लघु किा \nप्रकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्त्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा नवह वलखल गेल ि ल, कार ण एवह किाक ई- प्रकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक किाक परित ी ि ल। \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (िाउनलोि वलंक) \n \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदी श िन्र ठाकुर अवनलक वकिु िाल कवित ा प्रकाव शत भे ल। िादमे \nह ुनकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी िाइ ल्िपर ि ल। \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, िादक दुनू िेिी िाइ ल्िपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदा नन्द झा मनुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्य ास \nप्रकाव शत भेल, नाम ि ल िोनह ा। िादमे ई र िना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र िना िाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र िना िी, मै विली िाल साव ह त् य कोना वलखी तकर ट्र ेवनंग कोसष मे एवह \nउपन्य ासकेँ र ाखल जेिाक िाह ी। कोना मॊिन ष उपन्य ास आगाँ िढ़ै िै, स्त् टे प िाइ स्त् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (िाउनलोि वलंक) \n \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएविटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ िुझल िव न्ह जे कोना अवह किाकेँ र वि िन्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अम र भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोन ह ौल करैिला अनु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अन ट्र ेजेिी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र िना केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ ण ा सभपर वनय ंत्र णकेँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (िाउनलोि वलंक) \n \n  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श प्रस ाद मण्िलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलखै त िवि जे ह ुनकर कोनो सर-सम्िन् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्ह। वमविलोमे  अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्दर ा गाँधी जखन एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुनका देखाओल गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्ह । मै विलीमे  लेखनक एकभगाह वस्त्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने ि ल। मै विलीक लेख क लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ प्रभ ाव ित नवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा नवह वलवख सकल ा। जगदी श प्रस ाद मण्िल एवह पर किा वलखल वन्ह जे प्रकाव शत भेल िेत ना \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार ण ओ मै विलीमे  नवह िर ण  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक प्रभ ािी नवह भऽ सकल कार ण विर्य रहै खाँ टी आ ित षनी कृवत्र म। से एकर \nपु नः ई-प्रकाशन अपन अस ल ी रूपमे  भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श प्रस ाद मण्िलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिािष भे टल वन। जगदी श प्रस ाद मण्िलक लेखनी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ ििा लेलक, आ मै विलीक समानान्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्िमे \nिाँवट कऽ पढ़ए जाए लागल- जगदी श प्रस ाद मण्िलसँ पूिष आ जगदी श प्रस ाद मण्िल आगम नक िाद। तँ \nप्रस्त्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपन सुछिा स्त् िरूपमे। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफी। सन्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस्त् िवत कऽ देत जे समानान्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई-प्रकावशत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलानपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखन धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nप्रस्त्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (िाउनलोि वलंक) \n एव िटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nनेना भु टकाकेँ र ाव त मे सुनेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (िाउनलोि वलंक)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n एव िटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजलपर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (िाउनलोि वलंक) \n........................................................................................................................ \nज गदी श प्रस ाद मण्िल ज ीक ६ ५ टा पोिीक नि स ंस्त् करण व िदेहक २ ३ ३ (Videha_01_09_2017) सँ \n२ ५ ० (Videha_15_05_2018 ) ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क प्रकाशन नी िाँ क वल ं कपर पढ़ ू:- \nVIDEHA_23\n3 \nVIDEHA_23\n4 \nVIDEHA_23\n5 \nVIDEHA_23\n6 \nVIDEHA_23\n7 \nVIDEHA_23\n8 \nVIDEHA_23\n9 \nVIDEHA_24\n0 \nVIDEHA_24\n1 \nVIDEHA_24\n2 \nVIDEHA_24\n3 \nVIDEHA_24\n4 \nVIDEHA_24\n5 \nVIDEHA_24\n6 \nVIDEHA_24\n7 \nVIDEHA_24\n8 \nVIDEHA_24\n9 \nVIDEHA_25\n0 \n........................................................................................................................ \nवि देह ई -पव ि काक  ब ीछ ल रचन ाक स ृं ग- मै विलीक  सिवश्रे ष्ठ र च नाक एकटा समा नान्त र स ृं कल न: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देिना गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) व त र ह ुत ा \nवि देह:सदेह : २ (मैविली  प्रबन् ध-व नबन्ध-समालोचना  २००९ -१ ० ) देिनाग र ी \nवि देह:सदेह : २ (मैविली  प्रबन् ध-व नबन्ध-समालोचना  २००९ -१ ० ) वतर ह ु त ा \nवि देह:सदेह : ३ (मैविली पद्य  २ ० ० ९-१०) देिनाग र ी \nवि देह:सदेह : ३ (मैविली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nवि देह:सदेह : ४ (मैवि ली किा  २००९ -१०) द ेिनाग र ी \nवि देह:सदेह : ४ (मैविली किा  २००९ -१०) वतर ह ु त ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा  [ वि दे ह  स देह ५  ] देिना गर ी \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा  [ विदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स्त् करण देि नाग र ी \nवि देह मै विली लघ ुकिा  [ विदेह  स देह ६  ] देिना गर ी \nवि देह मै वि ली लघ ुकिा  [ विदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली पद्य  [ विदेह  स देह ७  ] देिनाग र ी \nवि देह मै विली पद्य  [ विदेह  स देह ७  ]   व त र ह ु त ा \nवि देह मै विली ना ट् य  उ त् सि  [ वि देह सदेह ८  ] देिन ाग र ी \nवि देह मै विली ना ट् य  उ त् सि  [ वि देह सदे ह ८  ]  व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वशशु उत् सि  [ व िदे ह  स देह ९  ] देिना गर ी \nवि देह मै विली वशशु उत् सि  [ व िदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली प्रबन्ध -वन बन्ध-समालोचना [ विदे ह  स देह १ ०  ] देि नाग र ी \nवि देह मै विली प्रब न्ध-वन बन्ध-समालोचना [ विदे ह  स देह १ ०  ]  व त र ह ु त ा \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n........................................................................................................................ \nTh e  re a d e rs o f Engl i sh tran sl a tio n s o f Ma i thi l i  No ve l  \"sa h a sra b a d h a n i \" a n d  ve rse  \ncol l e cti o n  \"sa h a sra b d i k cha u p a r p a r\" h a s i n ti ma t e d  t h a t th e  En g l i s h  tran s l a t i o n  \nha s n o t b e e n  a b l e  t o  grasp  th e  n u a n ces o f o ri g i n a l  M a i t h i l i . T h e ref o re t h e  \nAu th o r h a s sta rt e d  tr a n sl a tin g  h i s Ma i t h i l i  wo rks i n  En g l i s h  hi m sel f.  Aft e r the se \ntra n sl a tio n s a r e  co mp l e t e  th e se w o u l d  b e  th e  o ff i c i a l  tran s l a t i o n s a u tho rise d  by \nth e  Au t h o r o f  the o rigi n a l  wo rk s.-Editor \n........................................................................................................................ \nMaithili Books can be downloaded from: MAITHILI BOOKS \n........................................................................................................................ \nवि देह मै विली मानक भार् ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन प ाठ् य क्रम- भार्ापाक \nवि देह सम्म ान-सम्म ान-स ू िी (समानान् त र सा वहत् य अक ादेमी पु र स्त् कार \nसव ह त)........................................................................................................................ \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \nस ू िना/ घोर्ण ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स्त् कार क नामस ँ प्रिवलत अवि। \"स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स्त् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अनुशंसा आमवन्त्र त अवि। \nअनुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखष ले ल वनम्न कोवट सभम े आमवन्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स्त् कार \n३)िाल-साव ह त् य  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n४)य ुिा पु र स्त् कार आ \n५) अनुिाद पु र स्त् कार । \nपु र स्त् कार क सभ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्तर पु र स्त् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \nवि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रिम मैविली पाव क्षक ई पवत्र का \nVideha Ist Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह प्रिम मैविली पावक्षक ई पवत्र का   नि अंक \nदेखिाक लेल पृ ष्ठ सभकेँ वर फ्रेश  कए दे खू।  \n  \n \nSearch Books   \nSearch the full text of GOOGLE VIDEHA books \n \nVIDEHA ARCHIVE OF OLD ISSUES वि देह पु र ा न अ ं कक आकाइ ि (पूणषत ः अव्य िसाव य क उद्देमय \nआ मात्र एकेिवमक प्रयो ग लेल) व िदेह ई-पवत्र क ाक सभट ा पु र ा न अ ं क पी.िी.एफ. ि ाउनलो ि लेल क्रमानुस ा र \nन ीिाँक वल ं कप र उपल ब्ध अवि । All the old issues of Videha e journal are available for \npdf download at the respective links below. \n“व ि द ेह” ई-प व त्र क ा क  प ु र ा न  \nअ ं क :  द े ि न ा ग र ी ि स ष न \n“व ि द े ह” ई-प व त्र क ा क  प ु र ा न  अ ं क :  \nव म व ि ल ा क्ष र ि स ष न \n“व ि द े ह” ई-प व त्र क ा क  प ु र ा न  \nअ ं क :  म ै व ि ल ी -ब्र े ल ि स ष न \nVideha_01_01_08 Videha_01_01_08_Tirhuta  1 \nVideha_15_01_08 Videha_15_01_08_Tirhuta  2 \nVideha_01_02_08 Videha_01_02_08_Tirhuta  3 \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nVideha_15_02_08 Videha_15_02_08_Tirhuta  4 \nVideha_01_03_08 Videha_01_03_08_Tirhuta  5 \nVideha_15_03_08 Videha_15_03_08_Tirhuta  6 \nVideha_01_04_2008 Videha_01_04_2008_Tirhuta 7 \nVideha_15_04_2008 Videha_15_04_2008_Tirhuta 8 \nVideha_01_05_2008 Videha_01_05_2008_Tirhuta 9 \nVideha_15_05_2008 Videha_15_05_2008_Tirhuta 10 \nVideha_01_06_2008 Videha_01_06_2008_Tirhuta 11 \nVideha_15_06_2008 Videha_15_06_2008_Tirhuta 12 \nVideha_01_07_2008 Videha_01_07_2008_Tirhuta 13 \nVideha_15_07_2008 Videha_15_07_2008_Tirhuta 14 \nVideha_01_08_2008 Videha_01_08_2008_Tirhuta 15 \nVideha_15_08_2008 Videha_15_08_2008_Tirhuta 16 \nVideha_01_09_2008 Videha_01_09_2008_Tirhuta 17 \nVideha_15_09_2008 Videha_15_09_2008_Tirhuta 18 \nVideha_01_10_2008 Videha_01_10_2008_Tirhuta 19 \nVideha_15_10_2008 Videha_15_10_2008_Tirhuta 20  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nVideha_01_11_2008 Videha_01_11_2008_Tirhuta 21 \nVideha_15_11_2008 Videha_15_11_2008_Tirhuta 22 \nVideha_01_12_2008 Videha_01_12_2008_Tirhuta 23 \nVideha_15_12_2008 Videha_15_12_2008_Tirhuta 24 \nVideha_01_01_2009 Videha_01_01_2009_Tirhuta 25 \nVideha_15_01_2009 Videha_15_01_2009_Tirhuta 26 \nVideha_01_02_2009 Videha_01_02_2009_Tirhuta 27 \nVideha_15_02_2009 Videha_15_02_2009_Tirhuta 28 \nVideha_01_03_2009 Videha_01_03_2009_Tirhuta 29 \nVideha_15_03_2009 Videha_15_03_2009_Tirhuta 30 \nVideha_01_04_2009 Videha_01_04_2009_Tirhuta 31 \nVideha_15_04_2009 Videha_15_04_2009_Tirhuta 32 \nVideha_01_05_2009 Videha_01_05_2009_Tirhuta 33 \nVideha_15_05_2009 Videha_15_05_2009_Tirhuta 34 \nVideha_01_06_2009 Videha_01_06_2009_Tirhuta 35 \nVideha_15_06_2009 Videha_15_06_2009_Tirhuta 36 \nVideha_01_07_2009 Videha_01_07_2009_Tirhuta 37  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nVideha_15_07_2009 Videha_15_07_2009_Tirhuta 38 \nvideha_01_08_2009 videha_01_08_2009_tirhuta  39 \nvideha_15_08_2009 videha_15_08_2009_tirhuta  40 \nvideha_01_09_2009 videha_01_09_2009_tirhuta  41 \nvideha_15_09_2009 videha_15_09_2009_tirhuta  42 \nvideha_01_10_2009 videha_01_10_2009_tirhuta  43 \nvideha_15_10_2009 videha_15_10_2009_tirhuta  44 \nvideha_01_11_2009 videha_01_11_2009_tirhuta  45 \nvideha_15_11_2009 videha_15_11_2009_tirhuta  46 \nvideha_01_12_2009 videha_01_12_2009_tirhuta  47 \nvideha_15_12_2009 videha_15_12_2009_tirhuta  48 \nvideha_01_01_2010 videha_01_01_2010_tirhuta  49 \nvideha_15_01_2010 videha_15_01_2010_tirhuta  50 \nvideha_01_02_2010 videha_01_02_2010_tirhuta  51 \nvideha_15_02_2010 videha_15_02_2010_tirhuta  52 \nvideha_01_03_2010 videha_01_03_2010_tirhuta  53 \nvideha_15_03_2010 videha_15_03_2010_tirhuta  54  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nvideha_01_04_2010 videha_01_04_2010_tirhuta  55 \nvideha_15_04_2010 videha_15_04_2010_tirhuta  56 \nvideha_01_05_2010 videha_01_05_2010_tirhuta  57 \nvideha_15_05_2010 videha_15_05_2010_tirhuta  58 \nvideha_01_06_2010 videha_01_06_2010_tirhuta  59 \nvideha_15_06_2010 videha_15_06_2010_tirhuta  60 \nvideha_01_07_2010 videha_01_07_2010_tirhuta  61 \nvideha_15_07_2010 videha_15_07_2010_tirhuta  62 \nvideha_01_08_2010 videha_01_08_2010_tirhuta  63 \nvideha_15_08_2010 videha_15_08_2010_tirhuta  64 \nvideha_01_09_2010 videha_01_09_2010_tirhuta  65 \nvideha_15_09_2010 videha_15_09_2010_tirhuta  66 \nvideha_01_10_2010 videha_01_10_2010_tirhuta  67 \nvideha_15_10_2010 videha_15_10_2010_tirhuta  68 \nvideha_01_11_2010 videha_01_11_2010_tirhuta  69 \nvideha_15_11_2010 videha_15_11_2010_tirhuta  70 \nvideha_01_12_2010 videha_01_12_2010_tirhuta  71  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nvideha_15_12_2010 videha_15_12_2010_tirhuta  72 \nvideha_01_01_2011 videha_01_01_2011_tirhuta  73 \nvideha_15_01_2011 videha_15_01_2011_tirhuta  74 \nvideha_01_02_2011 videha_01_02_2011_tirhuta  75 \nvideha_15_02_2011 videha_15_02_2011_tirhuta  76 \nvideha_01_03_2011 videha_01_03_2011_tirhuta  77 \nvideha_15_03_2011 videha_15_03_2011_tirhuta  78 \nvideha_01_04_2011 videha_01_04_2011_tirhuta  79 \nvideha_15_04_2011 videha_15_04_2011_tirhuta  80 \nvideha_01_05_2011 videha_01_05_2011_tirhuta  81 \nvideha_15_05_2011 videha_15_05_2011_tirhuta  82 \nvideha_01_06_2011 videha_01_06_2011_tirhuta  83 \nvideha_15_06_2011 videha_15_06_2011_tirhuta  84 \nvideha_01_07_2011 videha_01_07_2011_tirhuta  85 \nvideha_15_07_2011 videha_15_07_2011_tirhuta  86 \nvideha_01_08_2011 videha_01_08_2011_tirhuta  87 \nvideha_15_08_2011 videha_15_08_2011_tirhuta  88  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nvideha_01_09_2011 videha_01_09_2011_tirhuta  89 \nvideha_15_09_2011 videha_15_09_2011_tirhuta  90 \nvideha_01_10_2011 videha_01_10_2011_tirhuta  91 \nvideha_15_10_2011 videha_15_10_2011_tirhuta  92 \nvideha_01_11_2011 videha_01_11_2011_tirhuta  93 \nvideha_15_11_2011 videha_15_11_2011_tirhuta  94 \nvideha_01_12_2011 videha_01_12_2011_tirhuta  95 \nvideha_15_12_2011 videha_15_12_2011_tirhuta  96 \nvideha_01_01_2012 videha_01_01_2012_tirhuta  97 \nvideha_15_01_2012 videha_15_01_2012_tirhuta  98 \nvideha_01_02_2012 videha_01_02_2012_tirhuta  99 \nvideha_15_02_2012 videha_15_02_2012_tirhuta  100 \nvideha_01_03_2012 videha_01_03_2012_tirhuta  101 \nvideha_15_03_2012 videha_15_03_2012_tirhuta  102 \nvideha_01_04_2012 videha_01_04_2012_tirhuta  103 \nvideha_15_04_2012 videha_15_04_2012_tirhuta  104 \nvideha_01_05_2012 videha_01_05_2012_tirhuta  105  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nvideha_15_05_2012 videha_15_05_2012_tirhuta  106 \nvideha_01_06_2012 videha_01_06_2012_tirhuta  107 \nvideha_15_06_2012 videha_15_06_2012_tirhuta 108 \nvideha_01_07_2012 videha_01_07_2012_tirhuta  109 \nvideha_15_07_2012 videha_15_07_2012_tirhuta  110 \nvideha_01_08_2012 videha_01_08_2012_tirhuta  111 \nvideha_15_08_2012 videha_15_08_2012_tirhuta  112 \nvideha_01_09_2012 videha_01_09_2012_tirhuta  113 \nvideha_15_09_2012 videha_15_09_2012_tirhuta  114 \nvideha_01_10_2012 videha_01_10_2012_tirhuta  115 \nvideha_15_10_2012 videha_15_10_2012_tirhuta  116 \nvideha_01_11_2012 videha_01_11_2012_tirhuta  117 \nvideha_15_11_2012 videha_15_11_2012_tirhuta  118 \nvideha_01_12_2012 videha_01_12_2012_tirhuta  119 \nvideha_15_12_2012 videha_15_12_2012_tirhuta  120 \nvideha_01_01_2013 videha_01_01_2013_tirhuta  121 \nvideha_15_01_2013 videha_15_01_2013_tirhuta  122  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nvideha_01_02_2013 videha_01_02_2013_tirhuta  123 \nvideha_15_02_2013 videha_15_02_2013_tirhuta  124 \nvideha_01_03_2013 videha_01_03_2013_tirhuta  125 \nvideha_15_03_2013 videha_15_03_2013_tirhuta  126 \nvideha_01_04_2013 videha_01_04_2013_tirhuta  127 \nvideha_15_04_2013 videha_15_04_2013_tirhuta  128 \nvideha_01_05_2013 videha_01_05_2013_tirhuta  129 \nvideha_15_05_2013 videha_15_05_2013_tirhuta  130 \nvideha_01_06_2013 videha_01_06_2013_tirhuta  131 \nvideha_15_06_2013 videha_15_06_2013_tirhuta  132 \nvideha_01_07_2013 videha_01_07_2013_tirhuta  133 \nvideha_15_07_2013 videha_15_07_2013_tirhuta  134 \nvideha_01_08_2013 videha_01_08_2013_tirhuta  135 \nvideha_15_08_2013 videha_15_08_2013_tirhuta  136 \nvideha_01_09_2013 videha_01_09_2013_tirhuta  137 \nvideha_15_09_2013 videha_15_09_2013_tirhuta  138 \nvideha_01_10_2013 videha_01_10_2013_tirhuta  139  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nvideha_15_10_2013 videha_15_10_2013_tirhuta  140 \nvideha_01_11_2013 videha_01_11_2013_tirhuta  141 \nvideha_15_11_2013 videha_15_11_2013_tirhuta  142 \nvideha_01_12_2013 videha_01_12_2013_tirhuta  143 \nvideha_15_12_2013 videha_15_12_2013_tirhuta  144 \nvideha_01_01_2014 videha_01_01_2014_tirhuta  145 \nvideha_15_01_2014 videha_15_01_2014_tirhuta  146 \nvideha_01_02_2014 videha_01_02_2014_tirhuta  147 \nvideha_15_02_2014 videha_15_02_2014_tirhuta  148 \nvideha_01_03_2014 videha_01_03_2014_tirhuta  149 \n  \nVIDEHA_150 VIDEHA_151 VIDEHA_152 VIDEHA_153 VIDEHA_154 \nVIDEHA_155 VIDEHA_156 VIDEHA_157 VIDEHA_158 VIDEHA_159 \nVIDEHA_160 VIDEHA_161 VIDEHA_162 VIDEHA_163 VIDEHA_164 \nVIDEHA_165 VIDEHA_166 VIDEHA_167 VIDEHA_168 VIDEHA_169 \nVIDEHA_170 VIDEHA_171 VIDEHA_172 VIDEHA_173 VIDEHA_174 \nVIDEHA_175 VIDEHA_176 VIDEHA_177 VIDEHA_178 VIDEHA_179 \nVIDEHA_180 VIDEHA_181 VIDEHA_182 VIDEHA_183 VIDEHA_184  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nVIDEHA_185 VIDEHA_186 VIDEHA_187 VIDEHA_188 VIDEHA_189 \nVIDEHA_190 VIDEHA_191 VIDEHA_192 VIDEHA_193 VIDEHA_194 \nVIDEHA_195 VIDEHA_196 VIDEHA_197 VIDEHA_198 VIDEHA_199 \nVIDEHA_200 VIDEHA_201 VIDEHA_202 VIDEHA_203 VIDEHA_204 \nVIDEHA_205 VIDEHA_206 VIDEHA_207 VIDEHA_208 VIDEHA_209 \nVIDEHA_210 VIDEHA_211 VIDEHA_212 VIDEHA_213 VIDEHA_214 \nVIDEHA_215 VIDEHA_216 VIDEHA_217 VIDEHA_218 VIDEHA_219 \nVIDEHA_220 VIDEHA_221 VIDEHA_222 VIDEHA_223 VIDEHA_224 \nVIDEHA_225 VIDEHA_226 VIDEHA_227 VIDEHA_228 VIDEHA_229 \nVIDEHA_230 VIDEHA_231 VIDEHA_232 VIDEHA_233 VIDEHA_234 \nVIDEHA_235 VIDEHA_236 VIDEHA_237 VIDEHA_238 VIDEHA_239 \nVIDEHA_240 VIDEHA_241 VIDEHA_242 VIDEHA_243 VIDEHA_244 \nVIDEHA_245 VIDEHA_246 VIDEHA_247 VIDEHA_248 VIDEHA_249 \nVIDEHA_250 VIDEHA_251 VIDEHA_252 VIDEHA_253 VIDEHA_254 \nVIDEHA_255 VIDEHA_256 VIDEHA_257 VIDEHA_258 VIDEHA_259 \nVIDEHA_260 VIDEHA_261 VIDEHA_262 VIDEHA_263 VIDEHA_264 \nVIDEHA_265 VIDEHA_266 VIDEHA_267 VIDEHA_268 VIDEHA_269 \nVIDEHA_270 VIDEHA_271 VIDEHA_272 VIDEHA_273 VIDEHA_274  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nVIDEHA_275 VIDEHA_276 VIDEHA_277 VIDEHA_278 VIDEHA_279 \nVIDEHA_280 VIDEHA_281 VIDEHA_282 VIDEHA_283 VIDEHA_284 \nVIDEHA_285 VIDEHA_286 VIDEHA_287 VIDEHA_288 VIDEHA_289 \nVIDEHA_290 VIDEHA_291 VIDEHA_292 VIDEHA_293 VIDEHA_294 \nVIDEHA_295 VIDEHA_296 VIDEHA_297 VIDEHA_298 VIDEHA_299 \nVIDEHA_300 VIDEHA_301 VIDEHA_302 VIDEHA_303 VIDEHA_304 \nVIDEHA_305 VIDEHA_306 VIDEHA_307 VIDEHA_308 VIDEHA_309 \nVIDEHA_310 VIDEHA_311 VIDEHA_312 VIDEHA_313 VIDEHA_314 \nVIDEHA_315 VIDEHA_316 VIDEHA_317 VIDEHA_318 VIDEHA_319 \nVIDEHA_320 VIDEHA_321 VIDEHA_322 VIDEHA_323 VIDEHA_324 \nVIDEHA_325 VIDEHA_326 VIDEHA_327 VIDEHA_328 VIDEHA_329 \nVIDEHA_330 VIDEHA_331 VIDEHA_332 VIDEHA_333 VIDEHA_334 \nVIDEHA_335 VIDEHA_336 VIDEHA_337 VIDEHA_338 VIDEHA_339 \nVIDEHA_340 VIDEHA_341 VIDEHA_342 VIDEHA_343 VIDEHA_344 \nVIDEHA_345 VIDEHA_346 VIDEHA_347 VIDEHA_348 VIDEHA_349 \nVIDEHA_350 VIDEHA_351 VIDEHA_352 VIDEHA_353 VIDEHA_354 \n ......................................................................................................................... \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nवि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रिम मैविली पाव क्षक ई पवत्र का \nVideha Ist Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह प्रिम मैविली पावक्षक ई पवत्र का   नि अंक \nदेखिाक लेल पृ ष्ठ सभकेँ वर फ्रेश  कए दे खू।  \n \nSearch Books   \nSearch the full text of GOOGLE VIDEHA books \n \nVIDEHA ARCHIVE OF MAITHILI BOOKS वि देह मै विली पोिीक आक ाइ ि (पूणषत ः अव्य िसाव य क \nउद्देमय आ मात्र एकेिवमक प्रयो ग लेल) सभ पोि ी पी.िी.एफ. ि ाउनलो ि लेल क्रमानुस ार न ीिाँक वल ं क सभपर \nउपल ब्ध अव ि। All the books are available for pdf download at the respective links \nbelow. \n  \nर ाध ाकृष्ण िौध र ी (सौ जन्य- प्रभ ात कुमा र िौध र ी) \nवमविलाक इ वत ह ास \nA Survey of Maithili Literature \nTHE POLITICAL AND CULTURALHERITAGE OF MITHILA \nसुशील (सौज न् य- नि ोना र ाय ण वमश्र) \nअवस्त् मता (लघु क िा संग्रह) \nभामती (नाटक) \nवि नय भ ू र्ण (सौज न् य- आश ीर् अनविन् ह ा र) \nउज र ा परिा क खोज (कवित ा संग्रह) \nिॉ. उदय न ार ा य ण वस ंह \"नविके त ा\" (सौज न् य- नविके त ा) \nनो एण्ट्र ी : मा प्रविश (देिनागर ी) NO_ENTRY_MA_PRAVISH \nनो एण्ट्र ी : मा प्रविश (वत र ह ुत ा) No_Entry_Ma_Pravish_Tirhuta \nनो एण्ट्र ी : मा प्रविश (ब्रेल) NO_ENTRY_BRAILLE \nAndolan \nEk_Chchal_Raja \nJanak_A_Anya_Ekanki \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nNatak_ka_lel \nNayak_ka_naam_JEEVAN \nPratyavarthan \nRama_leela \nवप्रय ंिदा (एकांकी) \nअवणमा वस ंह (सौज न् य- न विकेत ा) \nShishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nप्रिोध ना र ाय ण वस ंह (सौज न् य- नविके त ा) \nAnher_Nagari_translator_Prabodh_Narayan_Singh \nChayanika_Edited_Prabodh_Narayan_Singh \nVaijayanti_Poems_Prabodh_Narayan_Singh \nHaathik_Daant \nटटका गप (सम्प ाव दत किा संकल न) \nप्रे मक र ोग (नाटक) \nिॉ ििेश्वर झा \nB_JHA_Nibhand_Nikunj \nिॉ. देिश ं कर न िीन (सौ जन्य- देिश ं कर नि ीन) \nAdhunik_Sahityak_Paridrishya \nिॉ. लवलत ा झ्ा (सौ जन्य- लवलत ा झा) \nमै विलीक भोजन सम्िन् धी शब्दािली \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" \nक्षणप्रभ ा-कवित ा-संग्रह \nअंश ु-समालोिना \nर ाज ेश्वर झा (मै विली साव ह त् य स ं स्त् ि ान आका इ ि) \nर ाज ेश्वर झा- वमविलाक्षर क उद्भि ओ विकास \nसुर ेन्र झा सुमन (आका इ ि ि ॊ ट कॊम) \nSurendra Jha Suman दत्त-ित ी (मूल)- श्री सुर ेन्र झा सुमन \nग ोव ि ं द झा ((IGNCA SITE आका इ ि) \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nर ामदेि झा (सौ जन्य- श ं करदेि झा) \nसव्य सािी (अवभनन्दन ग्रन्ि) \nMAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA \nदत्त-ित ीक िस्त् त ु कौशल- िॊ. श्रीर ामदेिझा \nिॊ शैलेन्र मोह न झ्ा (आका इ ि ि ॊ ट कॊम) \nपवर िय वनिय- िॊ शै लेन्र मोह न झा \nर म ानाि झा (CIIL SITE आका इ ि) \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि झा \nशम्भ ु कुमार वस ं ह \nत ुकार ाम र ामा शेटक कोंकणी उपन्य ासक मै विली अनुिाद िॉ शम्भ ु कुमार वसंह द्वार ा \nपाखल ो \nTOPIC 14 ( आधुवनक नाटकम े विवत्र त वनधषनत ाक सम स्त् य ा- शम्भ ु कुमार वसंह) \nTOPIC 16 ( यू. पी.एस.सी. मै विली प्रिम पत्रक परी क्षािी ह ेत ु उपय ोग ी संकल न, मै व िल ीक प्रम ुख उपभार्ाक \nक्षेत्र आ ओकर प्रम ुख विशे र् त ा, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली साव ह त् य क का ल-वनधा र ण- शम्भ ु कुमार \nवसंह) \nअरुण कुमा र वस ं ह \nTOPIC 15 ( स्त् िात ंत्र् य ोत्तर मै विली किामे सामाव जक स मरसता- अरुण कुमार वसंह) \nकुमार पिन (सौज न्य- अ ंवत का) \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) \nिाय र ीक खाली पन्ना \nर म ाकान्त व मश्र \"वमव ह र\" (आका इ ि ि ॊ ट कॊम) \nमै विली मु ह ािर ा एिम  लोकोवक् त प्रकाश- र माकान्त वमश्र वमवह र \nआनन्द वम श्र (सौज न् य- र मानन्द झा \"रम ण\")  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nवम विला भार्ाक सुिोध व्य ाक र ण \nसुभार् िन्र य ादि (सौ जन्य- सुभार् िन्र य ाद ि) \nिनैत विग ड़ैत (लघु किा संग्रह) Banait_Bigrait_SubhashChandraYadav \nर ाज कमल िौधर ी: मोनोग्राफ \nप्रे मश ं कर वस ं ह \nमै विली भार्ा साव ह त् य:िीसम शत ाब्दी (आल ोिना) \nिॉ. रम ण झा (सौज न् य- रम ण झा) \nमै विली काव्य मे अल ङ्कार \nअल ङ्कार-भास्त्कर \nमै विली काव्य मे ज्यो वत र् \nवभन्न-अवभन्न \nभोल ा लाल दास (आका इ ि ि ॊ ट कॊम) \nमै विली सुिोध व्य ाकर ण- भोल ा लाल दास \nिॉ. र म ानन्द झा ' रम ण' (सौज न् य- र मा नन्द झा \" रम ण\"/ CIIL SITE आका इ ि) \nवह आओल \nSagar_rati_Deep_Jaray \nर ाज ू आ ’ टाकाक गाि (अ नुिाद) \nअवखय ासल CIIL SITE \nकेदा र नाि ि ौध र ी (सौ जन्य- केदा र नाि ि ौध र ी) \nिमे लीर ानी \nमाह ुर \nकरार \nअिार ा नवह त न \nय ा्ेगेन्र पाठक \"वि य ा्ेग ी\" \nविज्ञ ानक ित कही \nदुग ानन्द मण्िल \nसंिवय का \nकिा कुसुम (विह वन आ लघु किा सं ग्रह) \nChakshu  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nर ामलोिन ठाकुर (सौ जन्य- र ामलोिन ठाकुर) \nआँवख मु नने आँवख खोलने (संस्त् मरण) \nस्त् मृ वत क धो खरल र ंग (संस्त् मरण) \nअपू िा (कवित ा संग्रह) \nइ वत ह ासहन्त ा (कवित ा संग्रह) \nदेश क नाम िलै सोन विड़ ैय ा (कवित ा संग्रह) \nलाख प्रश्न अनुत्त वर त (कवित ा संग्रह) \nप्रवतध्िवन (विदेश ी भार्ाक कवित ाक मै विली रूपान्तर ण) \nपद्मानदीक माझी (अनूवदत उपन्य ास) \nमै विली लोककिा \nआजुक कवित ा (सम्प ाव दत कवित ा संग्रह) \nिेताल किा (ह ास्त् य-व्य ंग) \nदेवस ल िय ना (अख़िार) \nग जेन्र ठ ाकुर \nप्रिन्ध-वनिन्ध-समालोिना भाग- १ \nप्रिन् ध-वनिन्ध-समालोिना भाग दू (कुरुक्षेत्र म अन्त मष नक-२) \nसह स्रिाढ़वन (उपन्य ास) \nसह स्राब्दीक िौपड़पर (पद्य संग्रह) \nगल्प-गुछि (विह वन आ लघु किा संग्रह) \nसंकर्षण (नाटक) \nत् िञ्िाह ञ्ि आ अस ञ्ज ाव त म न (दू टा गीत प्रिन् ध) \nिाल मण्िली/ वकशोर जगत ( िाल नाटक, लघु किा, कवित ा आवद) \nउल्कामुख (नाटक) \nसह स्रशीर्ा (उपन्य ास) \nधांवग िाट िनेिाक दाम अगू िार पे ने िँ (रुिाइ, कता आ गजल संग्रह) \nशब्दशास्त् त्र म  (लघु किा संग्रह) \nकुरुक्षेत्र म  अन्त मष नक \nदेिनागर ी िसषन वत र ह ुत ा िसषन ब्रेल िसषन \nसह स्रिाढ़वन_ब्रेल-मै विली  (मै विलीक पवह ल ब्रेल पोिी)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nUPSC/ BPSC MAITHILI OPTIONAL \nTOPIC 1[Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स्त् िान/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस्त् कृत, प्राकृत, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2(Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical ability \nof the candidates) \nTOPIC 3 (ज्यो वतर ीश्वर, वि द्य ापवत आ गो विन्ददास वसल ेि समे िवि आ रसम य कवि ितुर ितुर भु ज विद्य ापव त \nकालीन कवि िव ि। एतय समीक्षा शृंख लाक प्रारम्भ करिासँ पूिष िारू  गो टे क शब्दािली नि शब्दक पयाय \nसंग देल जा रहल अवि। नि आ पु र ान शब्दािलीक ज्ञा नसँ ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापव त आ गो विन्ददासक प्रश्नोत्त र मे \nधार आओत, संगव ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी मै विलीमे  प्रश्नोत्त र वलखिामे धाख आस्त्त े-आस्त्त े खतम ह ोय त, \nलेखनीमे प्रिाह आयत आ सु छिा भािक अवभव्य वक् त भय सकत।) \nTOPIC 4 (िरीनाि झा शब्दािली आ वमविलाक कृवर्-मत्स्त् य शब्दािली) \nTOPIC 5 (िैल्य ू एिी शन- प्रिम पत्र- लोव र क गा िामे समाज ओ संस्त् कृवत) \nTOPIC 6 (िैल्य ू एिी शन- वद्वत ीय पत्र- विद्य ापवत) \nTOPIC 7 (िैल्य ू एिी शन- वद्वत ीय पत्र- पद्य समीक्षा- िानगी) \nTOPIC 8 (िैल्य ू एिी शन- प्रिम पत्र- लोक गा िा नृत् य नाटक संगी त) \nTOPIC 9 (िैल्य ू एिी शन- वद्वत ीय पत्र- य ात्र ी) \nTOPIC 10 ( िैल्य ू एिी शन- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामायण) \nTOPIC 11 ( िैल्य ू एिी शन- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्य ास) \nTOPIC 12 ( िैल्य ू एिी शन- प्रिम पत्र- शब्द वििार) \nTOPIC 13 ( वत र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ विकास)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nTOPIC 17( मै विली आ दोस र पु िवर य ा भार्ाक िीिमे सम्िन् ध (िांग् ला, अस वमय ा आ ओवड़य ा) [यू. पी.एस.सी. \nवसल ेिस, पत्र-१, भाग-“ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18[मै विली आ वह न् दी/ िांग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ संिाली- विह ार लोक सेिा आय ोग (िी.पी.एस.सी.) \nकेर वसविल सेिा परी क्षाक मै विली (ऐवछिक) विर्य लेल] \nजलोदी प (िाल-नाटक संग्रह) \nअक्षरमुवष्टका (िाल-लघु किा संग्रह) \nिाङक िङौर ा (िाल-पद य संग्रह) \nनार ाशंस ी (गीत-प्रिन् ध) \nसह स्रवज त   (पद्य संग्रह) \nजगदी श प्रस ाद मण्िल- एकटा िाय ोग्राफी \nगंग ा वब्रज (नाटक) \nमिण्ि (नाटक) \nThe_Science_of_Words \nLearn Mithilakshar Script वत र ह ुत ा (वमविलाक्षर) सीखू \nLearn Braille through Mithilakshar Script ब्रे ल सीखू \nLearn International Phonetic Script through Mithilakshar Script अन्त र ाष्ट्र ी य ध्िन्य ात् मक \nिणषमाला सीखू \nवमविला रत्न/ वमविला वि त्र क ला/ वमविलाक पािवन वत ह ा र (किा) आ वमविलाक संगी त \nA Survey of Maithili Literature- Vol.II- GAJENDRA THAKUR (soon) \nवमविलाक इ वत ह ास- भाग-२ ( शीघ्र) \nग जेन्र ठ ाकुर (सम्प ादन) \nविदेह सदेह [विदेह www.videha.co.in पे टार : : विदेह ई-पवत्र काक ० १ सँ २ ५ म अंकक िीि ल र िनाक \nसंग containing matter from 01st to 25th issue of Videha e-magazine \nविदेह: सदेह: १ (२ ०० ८-० ९) देिनागर ी \nविदेह: सदेह: १ (२ ०० ८-० ९) वत र ह ुत  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nविदेह सदेह [विदेह www.videha.co.in पे टार :विदेह ई-पवत्र काक २ ६ म सँ ५ ० म अंकक िीि ल र िनाक \nसंग containing matter from 26th to 50th issue of Videha e-magazine \nविदेह: सदेह:२ (मै विली प्रिन् ध- वनिन्ध-समालोिना २ ०० ९-१०) देिनागर ी \nविदेह: सदेह:२ (मै विली प्रिन् ध- वनिन्ध-समालोिना २ ०० ९-१०) वत र ह ुत \nविदेह: सदेह:३ (मै विली पद्य २ ० ०९-१ ०)देिनागर \nविदेह: सदेह:३ (मै विली पद्य २ ० ०९-१ ०) वत र ह ुत ा \nविदेह: सदेह:४ (मै विली किा २ ० ०९-१ ०)देिनागर ी \nविदेह: सदेह:४ (मै विली किा २ ० ०९-१ ०) वत र ह ुत ा \nविदेह सदेह [विदेह www.videha.co.in पे टार (अंक ५१-१० ०) सँ, मै विलीक सिषश्रे ष्ठ र िनाक एकटा \nसमानान्तर संकल न] \nविदेह मै विली विह वन किा [ विदेह सदेह ५ ]देिनागर ी \nविदेह मै विली विह वन किा [ विदेह सदेह ५ ] वत र ह ुत ा \nविदेह मै विली विह वन किा [ विदेह सदेह ५ ]- दोसर संस्त् करण देिनागर \nविदेह मै विली लघु किा [ विदेह सदेह ६ ]देिनागर ी \nविदेह मै विली लघु किा [ विदेह सदेह ६ ] वत र ह ुत \nविदेह मै विली पद्य [ विदेह सदेह ७ ]देिनागर ी \nविदेह मै विली पद्य [ विदेह सदेह ७ ] वत र ह ुत ा \nविदेह मै विली नाट्य उत् सि [ विदेह सदेह ८ ]देिनागर \nविदेह मै विली नाट्य उत् सि [ विदेह सदेह ८ ] वत र ह ुत ा  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nविदेह मै विली वशश ु उत् सि [ विदेह सदेह ९ ]देिनागर ी \nविदेह मै विली वशश ु उत् सि [ विदेह सदेह ९ ] वत र ह ुत ा \nविदेह मै विली प्रिन् ध-वनिन्ध-समालोिना [ विदेह सदेह १० ]देिनागर ी \nविदेह मै विली प्रिन् ध-वनिन्ध-समालोिना [ विदेह सदेह १० ] वत र ह ुत ा \nविदेह: सदेह १ १ \nविदेह: सदेह १ २ \nविदेह: सदेह १ ३ \nविदेह ई-पवत्र काक सभट ा पु र ान अंक Videha e journal's all old issues \nVIDEHA ARCHIVE OF OLD ISSUES विदेह पु र ान अंकक आकाइ ि \n“विदेह” ई-पवत्र काक पु र ान अंक: देिनागर ी िसषन (अंक ० ० १ सँ १ ४९) \n“विदेह” ई-पवत्र काक पु र ान अंक: वमविलाक्षर िसषन (अंक ० ० १ सँ १ ४९) \n“विदेह” ई-पवत्र काक पु र ान अंक: मै विली ब्रेल िसषन (अंक ० ०१ सँ १ ४९) \nVIDEHA 150 ONWARDS \nVIDEHA-SADEHA \nविदेह फाइ ल (अंक ० ०१ सँ १ ४ ९-देिनागर ी , वमविलाक्षर आ मै विली ब्रेल िसषन) \nविदेह ई-पवत्र का GOOGLE VIDEHA BOOKS \nभार्ापाक -विदेह मै विली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा स म्प ादन पाठ्य क्रम \nAUDIO ARCHIVE FOLDER \nMITHILA_PAINTING-MODERN ART-PHOTOS \nVIDEHA OLD ISSUES FOLDER \nVIDEHA CLASSICAL SITES FOLDER  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nAND CLICK EACH OF THE FOLLOWING 17 LINKS TO DOWNLOAD ALL THE \n11000 JPG IMAGES IN 17 PDF FILES. \nपंजी (मूल वमविलाक्षर त ाड़ प त्र) \nदू र्ण पंजी \nमोदानन्द झा शाखा पंजी \nमंिार- मरड़ े कमय प-प्रािीन \nप्रािीन पंजी (लेमीनेट कएल) \nउत ेढ़ पंजी \nपवनिोभे िीर पु र \nदर भंगा र ाज आदेश उत ेढ आवद \nिो टी झा पु स्त् त क वनदेवश का \nपत्र पंजी \nमूलग्राम पंजी \nमूलग्राम परग ना वह सािे पंजी \nमूल पंजी-२ \nमूल पंजी-३ \nमूल पंजी-४ \nमूल पंजी-५ \nमूल पंजी-६ \nमूल पंजी-७ \nग जेन्र ठ ाकुर, न ाग ेन्र कुमार झा आ पञ्जीक ार व िद्य ा नन्द झा \nजीनोम मै वपंग (४ ५० ए.िी.सँ २ ० ०९ ए.िी.)--वमविलाक पञ्जी प्रिन् ध \nजीव नयोलोवज कल मै वपंग (४ ५० ए.िी.सँ २ ०० ९ ए.िी.)-- वमविलाक पञ्जी प्रिन् ध -भाग-२ \nMAITHILI-ENGLISH DICTIONARIES \nMaithili_English_Dictionary_Vol.I \nMaithiliEnglishDictionary_Vol.II_GajendraThakur \nENGLISH-MAITHILI DICTIONARIES \nVIDEHA ENGLISH MAITHILI DICTIONARY \nEnglish-Maithili Computer Dictionary  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nग जेन्र ठ ाकुर आ आश ीर् अन विन्हा र (सम्प ादन) \nमै विलीक प्रवतवनवध गजल \nमै विली गजल: आगम न ओ प्रस्त्िान विंदु (गजलक आल ोिना-समालोिना-समीक्षा) \nआश ीर् अनविन् ह ा र \nकुमावर इ छिा (गजल संग्रह) \nजंघाजोड़ ी (गजल संग्रह) \nअनविन्हा र आखर (गजल, रुिाइ आ कताक संग्रह) \nमै विली गजलक व्य ाकर ण ओ इ वत ह ास \nमै विली िेि पत्रकावर त ाक इ व त ह ास (अनुलग् नक: अंवत का आल ेख:अंतज ाल आ मै विली: गज ेन्र ठाकुर ) \nमै विली गजलक र ेिी र ेकोनर \nशब्द-अिष-शवक् त \nज गदा नन्द झा ‘मनु ’ ( सौज न् य- ज गदा नन्द झा ‘मनु ’) \nनवढ़य ा भु कैए हम र घरा ड़ी पर ( गजल संग्रह) \nत ोह र कतेक र ंग (विह वन कि ा संग्रह) \nिोनह ा- (िाल उपन्य ास) \nव्य िा- (कवित ा-गीत संग्रह) \nउमेश मण्िल \nवनमत ुकी- कवित ा संग्रह \nवमविलाक संस्त् कार गीत, विध- व्य िह ार गीत आ गी त नाद (संकल न) \nवमविलाक िनस्त् पवत स्त् लाइ ि शो वमविलाक जीि-जन्तु स्त् लाइ ि शो वमविलाक वज नगी स्त् लाइ ि शो \nMITHILA_PAINTING-MODERN ART-PHOTOS \nसगर र ाव त दीप जरय- इ वतह ास \nदुध-पावन फराक-फराक (किा एिं पाण्िुवलवप जगदी श प्रस ाद मण्िल)-(िा य ा एिं सम्प ादन- उमेश मण्िल) \nवह न्दु स्त् त ान ी मु स लमान और वहन्दु स्त् त ाव नयत - मूल वह न्दी लेख- गी त ेश शमा, मै विली अ नुिाद- उमेश मण्िल \nउमेश मण्िल द्वार ा मै विली लेखकक र िना संसार सँ िीि ल वििार क पाम्फल ेटक पोिी \nजगदी श प्रस ाद मण्िल र ाज देि मण्िल िॊ. वशि कुमार प्रस ा द र ामदेि प्रस ाद मण्िल ’झारूदार ’  र ाम विलास \nसाह ु नन्दविलास र ाय कवपल ेश्व र र ाउत प्रीतम कुमार वनर्ाद \nवमविलाक सभ जाव त आ धमषक संस्त् कार, लोकगीत आ व्य िह ार गीत (सौज न्य: उमेश मंिल)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n1  2 3  4  5  6  7  8  9  10  11   12   13   14 15 16 17 18 19 20 21 22 23 24 25 26 27 28 29 30  \n31 32 33 34  35 36  37 38 39 40 41 42 43 \nर ाम विलास साह ु \nअंकुर- लघु किा संग्रह \nरि क िक्का उलवट िल ै िाट (कवित ा/ टनका संग्रह) \nकमष विनु जग सुन्न ा (दोसर कवित ा/ टनका संग्रह) \nस्त् कूलक वखिड़ी (विह वन/ ल घु किा संग्रह) \nदू धिेिनी (लघु किा संग्रह) \nRVS_Manak_Mail \nर िीन्र ना र ा य ण वमश्र (सौज न्य- र िीन्र न ाराय ण वमश्र) \nRNM_Maharaj \nनन्द व िलास र ा य \nNVR_Bhardutiya.pdf \nNVR_CHHATHIK_DALA.pdf \nNVR_HAMAR_CHAROODHAM.pdf \nन ार ा य ण य ादि (सौज न् य- उमे श मण्िल) \nNarayan_Yadav__Khali_Ghar.pdf \nर ामदेि प्रस ाद मण्िल ’झ ारूदा र ’ \nह मरा विनु जगत सू ना िै \nGatanjali Jharoo \nर ाज देि मण् िल \nअम् िर ा-कवित ा-संग्रह \nहम र टोल (उपन्य ास) \nिसुंधर ा(कवित ा संग्रह) \nजाल (पटकिा) \nलाज (एकांकी) \nजल भंिर (उपन्य ास) \nवत्र िेण ीक र ंग (विह वन आ लघु किा संग्रह)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nपंिैत ी (लघु पटकिा) \nR_Mandal_Waapsi \nज गदी श प्रस ाद मण्िल \nगा मक वज नगी (लघु किा संग्रह) \nवमविलाक िेट ी (नाटक) \nमौलाइ ल गािक फूल (उपन्य ास) \nवज नगीक जीत (उपन्य ास) \nउत् िान-पतन (उपन्य ास) \nजीिन-म रन (उपन्य ास) \nजीिन-संघर्ष (उपन्य ास) \nत र ेगन (िाल प्रे र क विह वन किा संग्रह) \nपंििटी (एकांकी-संिय न) \nअद्धांवगनी..सर ोज नी.. सुभर ा.. भाइक वसनेह इत य ाव द (लघु किा संग्रह) \nकम्प्रोमाइ ज (नाटक) \nझमेवलया विआह (नाटक) \nइ न्रधनुर्ी अकास (पद्य संग्रह) \nशंभु दास (त ीनटा दीघष किा मइटुग् गर, शंभु दास आ फाँ सी) \nगी त ांज वल (गीत संग्रह) \nर ाव त-वदन (कवित ा संग्रह) \nसत भैं य ा पोखवर (लघु किा संग्रह) \nत ीन जेठ एगार ह म माघ (गीत संग्रह) \nिजन्ता-िुझन्त ा (विह वन किा संग्रह) \nर त्ना कर िकैत (नाटक) \nिड़की िवह न (उपन्य ास) \nभकमोड़ (लघु किा संग्रह) \nउलिा िाउर (लघु किा संग्रह) \nसवर त ा (कवित ा संग्रह) \nसुखाएल पोखवर क जा इठ (गीत संग्रह) \nनै धा ड़ैए (िाल उपन्य ास)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nस्त् िय ंिर (नाटक) \nपतझाड़ (लघु किा संग्रह) \nफल ह ार (लघु किा संग्रह) \nगा मक शकल सू र त (लघु किा संग्रह) \nलजविज ी (लघु किा संग्रह) \nिटे सर काका (लघु किा संग्रह) \nआम क गािी \nअप्पन गाम \nवदिालीक दीप \nपंिदेि सीर ीज \nPanchdeo_1.pdf Panchdeo_2.pdf Panchdeo_3.pdf Panchdeo_4.pdf Panchdeo_5.pdf P\nanchdeo_6.pdf Panchdeo_7.pdf Panchdeo_8.pdf Panchdeo_9.pdf Panchdeo_10.pdf \nPanchdeo_20.pdf Panchdeo_30.pdf Panchdeo_40.pdf Panchdeo_50.pdf Panchdeo_60\n.pdf Panchdeo_70.pdf Panchdeo_80.pdf Panchdeo_90.pdf Panchdeo_100.pdf \nदुध-पावन फराक-फराक (किा एिं पाण्िुवलवप जगदी श प्रस ाद मण्िल)- (िा य ा एिं सम् पादन- उमेश मण्िल) \nजगदी श प्रस ाद मण्िल जीक ६ ५ टा पोिीक नि संस्त् करण विदेहक २ ३३ (Videha_01_09_2017) सँ \n२ ५ ० (Videha_15_05_2018 ) धव र क अंकमे धा र ा िाव ह क प्रकाशन नीिाँ क वलंकप र पढ़ ू:- \n  \nVIDEHA_23\n3 \nVIDEHA_23\n4 \nVIDEHA_23\n5 \nVIDEHA_23\n6 \nVIDEHA_23\n7 \nVIDEHA_23\n8 \nVIDEHA_23\n9 \nVIDEHA_24\n0 \nVIDEHA_24\n1 \nVIDEHA_24\n2 \nVIDEHA_24\n3 \nVIDEHA_24\n4 \nVIDEHA_24\n5 \nVIDEHA_24\n6 \nVIDEHA_24\n7 \nVIDEHA_24\n8 \nVIDEHA_24\n9 \nVIDEHA_25\n0 \n  \nकिा ि ौद्ध वसद्ध मे ह िपा (िाल साव ह त् य) में ह िमे  भेल ८ २ म सगर र ा वत दीप ज र य मे पवठ त किा सभक \nस ं कल न  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nकिा िौद्ध वसद्ध मे ह िपा \nसखुआिाली भप वटय ाहीमे भेल ८ ३ म सगर र ा वत द ीप जर य मे पवठत कि ा सभक स ं कल न \nसखुआिाली \nकी वत षनाि झा \nकुर ल: मै विली भािानुिाद \nखड् ग िल्लभ दास 'स्त् िज न' (सौज न् य- र मा नन्द झा \" रम ण\") \nसीत ा-शील \nमा य ानन्द वम श्र (सौज न् य- केद ार क ानन) \nअिांत र \nअिांत र १ (गजल -गी त ल ) \nअिांत र २ (गजल -गी त ल ) \nअर विन्द ठाकुर \nपरत ी टूव ट रहल अवि (कवित ा संग्रह) \nअन्ह ार क विर ोध मे (लघु क िा संग्रह) \nिह ुरुवपय ा प्रदेश मे (गजल संग्रह) \nज गदी श िन्र ठाकुर ’अव नल’ (सौज न् य- ज गदी श िन्र ठाकुर ’अव नल’) \nधा र क ओइ पार (दीघष कवित ा) \nगीत गंग ा (गीत संग्रह) \nगजल गंग ा (गजल संग्रह) \nत ोर ा अंगना मे (गीत संग्रह) \nत ोर ा अंगना मे (गीत संग्रह)- मूल \nललन कुमार काम त (सौज न् य- उमेश मण्िल) \nवकिु विह वन आ लघु किा \nमु न्न ा जी \nमोकाम वदस (िीह वन किा संग्रह) \nप्रतीक (विह वन किा संग्रह) \nमाँ झ आंगनमे कवत आएल िी (मै विली गजल संग्रह) \nहम पु िैत िी (साक्षात् कार) \nत ीन टा िाल नाटक (मै विली िाल साव ह त् य)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nखुर लुछिी (मै विली िाल कवित ा- िाल साव ह त् य) \nघाह (ह ाइ कू-टंका संग्रह) \nसन्दीप कुमार साफ ी \nिैश ाखमे दलानपर \nविन्देश्व र ठाकुर \nनेपालक नोर मरुभूव ममे  \nमु न्न ी क ामत \nसुखल म न तरसल आँवख (पद्य आ गद्य) \nसुखल म न तरसल आँवख (कवित ा) \nकवपल ेश्वर र ाउ त \nउलहन (विह वन - लघु किा संग्रह) \nन ं द व िलास र ा य \nसखार ी-पे टार ी(लघु किा संग्रह) \nम दन अम र (दोसर लघु कि ा संग्रह) \nमरज ादक भोज (त ेसर लघु क िा सं्ंग्रह) \nअरुन् धत ी देि ी (सौज न् य- र मानन्द झा \"रम ण\") \nवमविलाक विदुर्ी मवह ला \nिा िा िैद्य नाि (सौज न् य- केदार क ानन) \nपहर ा इ मानपर (गजल संग्रह) \nरूपन ार ा य ण झा \"र ाकेश\" (स ौ जन य- र मानन्द झा \"रम ण\") \nमनमोहन लड्िू \nओम प्रकाश झा \nवकय ो िू वझ नै सकल ह मरा ( गजल, रुिाइ आ कता संग्रह) \nसुधां शु शेखर ि ौध र ी (सौज न्य- श र वदन्दु िौध र ी) \nशेखर र वित गजल ओ गीत \nवि जय न ाि झा (सौ जन्य- शर वदन्दु िौध र ी) \nअहीं क लेल \nअवम त वमश्र \nनि अंश ु (गजल-हजल, रुिा इ संकल न)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nिन्दन कुमा र झा \nमोनक िात (गजल, हजल,िा ल गजल, रुिाइ आ कताक संकल न) \nकल ानन्द भट्ट (सौज न् य- केदा र कान न) \nकान्ह पर लह ास हम र मै वि ली गजल संग्रह \nअनुलग् नक-कोसी कॉ लोनी सँ वकशन कुटीर धवर \nिॉ. र ामभरोस काप वड़ \"भ्रम र\" ( सौज न् य- र ामभरोस कापवड़ भ्र मर) \nर ामभरोस कापवड़ \"भ्रमर\"क वकिु नाटक \nघरमुह ाँ (उपन्य ास) \nभ्रमर मै विली दीघष कवित ा (वह न्दी अनुिाद-अि िस नह ीं) \nMaithili Lok-Sasnskriti-book.pdf (नेपाली भार्ामे) \nमै विली लोक संस्त् कृवत संगो ष्ठी \nअनहवर य ाक िान (गजल संग्र ह) \nआंगन \nआंगन अंक-४ \nगा मघर \nसाउन २ ६ ३० अगस्त् त २ ०१ ८ ०४_१ ०_२० १८ गा मघर १ ६ म ई २० १९ गा मघर २ ७ जू न २ ० १ ९ \nउमेश पासिान \nिवणषत रस \nन ीत ा झा (सौज न् य- नी त ा झा) \nविलाइ मौसी (िाल लघु किा संग्रह) \nकनकमवण द ीव क्ष त (म ू ल नेपालीसँ मै विली अनुिाद श्रीम त ी रूपा ध ीरू आ श्री धी र ेन्र प्रे मवर्ष, िाल साव ह त् य) \n(सौज न् य- धी र ेन्र प्रे मवर्ष) \nभगता िेङक देश-भ्रमण \nसुजी त कुमार झा (सौज न् य- सुजी त कुमार झा) \nवज द्दी (लघु किा संग्रह) \nविड़ ै (लघु किा-संग्रह) \nवर पोटष र िाय र ी (वर पोत ाज) \nगन्ध (लघु किा संग्रह) \nखजुरीिा ली (लघु किा संग्रह)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nकोइ ली घूव र आउ (िाल लघु- विह वन किा संग्रह) \nदू धमत ी- (नेपाली आ मै विली मे ) \nअंक ३ १ अंक ३ २ अंक ३ ३ अंक ३ ४ अंक 35 अंक 36 अंक 37 अंक 38 अंक 39 अंक 40 अंक 41 \nउपेन्रनाि झा \"व् य ास\" (सौज न् य- म य ं क झा) \nरूिाइ य ा त-ए-ओम र खैय ाम (मै विली पद्या नुिाद) \nप्रतीक (कवित ा संग्रह) \nसंन्यासी (काव्य) \nअनमोल झा \nसम य साक्षी विक (विह वन किा संग्रह) \nई जे सम य अवि (विह वन किा संग्रह) \nआनन्द कुमा र झा \nटाकाक मोल (नाटक) \nकलह (नाटक) \nिदलैत समाज (नाटक) \nधध ाइ त निकी कवनय ाँक लह ास (नाटक) \nह ठात   पवर ित षन (नाटक) \nन ीतू कुमा र ी \nमै विली वित्र किा ( िाल साव ह त् य) \nर मे श ना र ा य ण (सौ जन्य- शेफा वलका िमा) \nपािरक नाि (लघु किा संग्रह) \nकी वत षना र ा य ण वमश्र (सौज न् य- की वत षना र ा य ण वमश्र) \nध्िस्त्त ह ोइ त शाव न्त स्त्तूप \nसीमान्त \nआदमीकेँ जोह ैत \nअपन एकान्त मे \nकालीक ान्त झा \"ि ू ि\" \nकल ाव नवध- कवित ा-संग्रह \nलल्लन प्रस ाद ठाकु र (सौ जन्य- कुसुम ठाकुर) \nलौंव गय ा वमर िाइ  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nिेिन ठ ाकुर \nिेट ीक अपमान आ िी नर देिी (नाटक) \nिाप भेल वपत्त ी आ अवधकार (नाटक) \nविसिासघात (नाटक) \nऊ ँि-नीि (नाटक) \nभोँट (नाटक) \nर वि भ ू र्ण प ाठक \nवर ह सषल (नाटक) \nर ाज न ाि वमश्र \nMITHILA_PAINTING-MODERN ART-PHOTOS \nप्रीव त ठाकु र \nगो नू झा आ आन मै विली वित्र किा -पवह ल मै विली वित्र किा ( िाल साव ह त् य) \nमै विली वित्र किा ( िाल साव ह त् य) \nवमविला क लोकदेिता (िाल साव ह त् य) \nविद्य ापवत क पु रुर् परी क्षा (िाल साव ह त् य) \nदेिांश ु ित् स \nनत ाशा -मै विली िाल वित्र शृंखल ा (कौवमक्स) \nशेफावलका िमा (सौ जन्य- शे फा वलका िमा) \nय ाय ाि र ी (य ात्र ािृत्तान्त) \nअिषय ुग (लघु क िा संग्रह) \nएकटा अकास (लघु किा संग्रह) \nभािांज वल (गद्य गीत) \nवकस्त् त-वकस्त् त जीिन (आत् म किा) \nआखर-आखर प्रीत \nनागफांस (उपन्य ास) \nNAAGPHANS (IN ENGLISH) \nविभ ा र ा नी \nविभा र ानीक दू टा नाटक (भाग रौ आ िलिन्दा) \nन र ेन्र झा (सौज न् य- नर ेन्र झा)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nपोिी:विकास ओ अिषत ंत्र- नर ेन्र झा \nपन्न ा झा (सौज न् य- न र ेन्र झा) \nपोिी:अनुभूवत: लघु किा स ंग्रह: पन्ना झा \nसुशीला झा (सौज न् य- प्रभा खेत ान/ सुशीला झा) \nवि न्न मस्त्ता- प्रभा खेत ानक वहन्दी उपन्य ासक मै विली अनुिाद \nवि नी त उत् पल \nहम पु िैत िी (कवित ा संग्रह) \nर ेह न पर र ग् घू - काशीनाि वस हक वह न्दी उपन्य ासक विनी त उत् पल द्वार ा मै विली अनुिाद \nमन्त्र रष्टाऋष्यश्रृङ्ग- लेखक ह वर शंकरश्रीिास्त्त ि “शलभ\" (वहन्दीसं मै विली अनुिाद विनीत उत् पल द्वार ा) \nमोह नदास- उदय प्रकाशक वह न्दी उपन्य ासक विनीत उत् पल द्वार ा मै विली अनुिाद \nमोह नदास (मै विली-देिनागर ी) मोह नदास (मै विली-वमविलाक्षर) मोह नदास (मै विली-ब्रेल) \nस ं त ोर् व मश्र (सौज न् य- स ं त ोर् वमश्र) \nपोसपु त (लघु किा-संग्रह) \nउदास मोन (लघु किा-संग्रह) \nएना-वकए (कविता-संग्रह) \nअएना (संपादन- कवित ा-संग्रह) \nवि नी त ठाकुर (सौज न् य- वि नीत ठाकुर) \nिाँकी अवि ह म्म र दू धक कजष \nकम लधर द ास (सौ जन्य- कम लधर द ास) \nमै विल कणष काय स्त् िक गोत्र, प्रिर, मूल आ िैिावह क सम् िन्ध \nग ोपालजी झा \"ग ोपेश\" (सौज न् य- ग ोपालज ी झा \"ग ोपेश\") \nगुम्म भेल ठाढ़ िी \nिॉ. ग ंगेश गु ंजन (सौज न् य- ग ंगेश गु ंजन) \nप्रिम-िौिवटया-नाटक (िुवधिवधय ा) \nनाटक aai_bhor_gangesh_gunjan \nउपन्य ास Pahil_Lok_Gangesh_Gunjan \nकिा-संग्रहUchitvakta_GangeshGunjan \nगीत-गजल DukhakDuphariya_GangeshGunjan \nत ारानन्द वि य ो गी (सौज न् य- त ारानन्द वि य ो गी)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nप्रल य रहस्त्य \nसत् य ानन्द प ाठक (सौज न् य- सत् य ानन्द प ाठक) \nHamarGaam_SatyanandPathak \nिॉ. मदनेश्व र वमश्र (सौज न् य- पञ्ज ीका र वि द्य ानन्द झा) \nएक िलीह महा र ान ी \nिृर् ेश िन्र लाल (सौज न् य- िृर् ेश िन्र लाल) \nमोवदआइ न (िी.पी.कोइ र ालाक किा) \nमािा  (किा संग्रह) \nगो लिा \nर ासविह ार ी ल ाल द ास (सौ जन्य- र मानन्द झा \" रम ण\") \nसुमवत \nम य ामा नन्द झा (सौ जन्य- र म ानन्द झा \"रम ण\") \nमै विली गीत िवन्रका \nमै विली संदेश (विव भन्न कविक कवित ा-सम्प ाव दत) \nभिप्र ी त ानन्द ओझ ्ा (सौ जन्य- र म ानन्द झा \"रम ण\") \nBhavpritanand_Ojha_Padavali \nगणन ाि-विन्ध् य नाि पदा िली (सौज न् य- र मा नन्द झा \" रम ण\") \nGannath_Vindyanath_Padavali \nअमर न ाि (सौज न् य- अमर नाि) \nक्षवणका- विह वन किा संग्रह \nन गेन्र कुमर (सौ जन्य- अमर न ाि) \nSasarphani \nय ात्री (ना गा जुषन) ( सौज न् य- वमविला सां स्त् कृवत क प वर र्द) \nBalchanma_I Balchanma_II \n.................................................................................... \nिौद्ध ि य ापद \nBaudha_Charyapad \nमह ाकवि ि ाक  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nDak_Vachan \nज्य ोव त र ीश्व र ठाकुर \nमै विली धू त षसमागम \nवि द्य ापव त \nव्य ािीभवक् त त र वङ्गणी \nGoraxvijayam \nश ं करदेि \nपावर जातह र ण \nर ामविज य \nदैत्य ाव र ठाकुर \nSyamantHaranYatra_DaityariThakur_Ankia_Nat \nलक्ष्म ीदेि \nkumarharannat_shatskandhravanbadh_laxmideva_Ankianat \nज गत् प्रकाशमल् ल \nप्रभ ाित ीह र ण नाटक \nवसद्ध न र वस ं ह मल्ल \nGitavali_Sidhi_NarsimhMall \nज गत् ज् य ोव त र षमल्ल \nHarGauriVivahNatak_KunjViharNatak_Jagatjyotirmall \nह र्ष न ाि झा \nमाधिा नन्द नाटक \nUshaharan_Harshnath_Jha \nर त्नपाव ण \nUshaharan_Natak_Ratnpani \nश्रीक ांत \nsrikrishnajanmrahasya_srikanta \nनन्द ीपवत \nकृष्ण केवल माला  \nGeetmala_Nandipati  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nकान् ह ा र ामदास \nGaurisvayambar_Kanharamdas \nलाल \nGaurisvayambar_Natak_Lal \nउमाप वत \nParijatHaran_Umapati \nभानुन ाि \nPrabhavatiHaran_Bhanunath \nदेिा नन्द \nUshaharan_Devananda \nर म ापवत \nRukmaniParichay_Ramapati \nउपाध् य ा य र ामदास \nAnandavijayabhidanNatika_UpadhyayaRamdas \nवशिद त्त \nShivdatt_Gauripranay_Sitasvayambar_Durgavijay \nShivdatt_parijat_Natak \n............................................................................................... \nपव त्र का- ज नषल \nदेवसल िय ना (अख़िा र) -र ामलोिन ठा कुर (सौज न् य- र ामलोिन ठ ाकुर) \nSOCIETY TODAY ( सौ जन्य- सुवमत आ नन्द) \nअंक १ १ \nअ ं व त का (सौज न् य- गौ र ीन ाि) \nजुलाइ-वसतम्िर २ ० ०८ (ह वरमोह न झा विशे र्ांक) अक्टूिर २ ० १ ०सँ मािष २ ०१ १ अक्टूिर २ ० ११ सँ मािष \n२ ० १२ \nमै लोरं ग (सौ जन्य- प्रकाश झा) \nअंक२-३ \nध ू आ-ध जा (सौ जन्य- परमेश्वर कापव ड़)  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअंक ७ अंक १ ४ अंक १ ५ अंक १ ६ अंक १ ८ अंक १ ० जू न २ ० १२ अंक २ ४ जू न \n२ ० १२  23February2016 २ ५ जुलाइ २ ० १२ ०५ अगस्त् त २ ०१ २ आवसन २ ०७ ३ \nआ ं ग न (सौज न्य- र ामभर ोस कापव ड़ भ्रमर) \nआंगन अंक-४ \nग ामघर (सौज न् य- र ामभर ोस कापव ड़ ’भ्रमर’) \nसाउन २ ६ ३० अगस्त् त २ ०१ ८ ०४_१ ०_२० १८ गा मघर १ ६ म ई २० १९ गा मघर २ ७ जू न २ ० १ ९ \nद ू धम त ी- (नेपाली आ मै विलीमे ) (सौ जन्य- सुजी त कुमार झा) \nअंक ३ १ अंक ३ २ अंक ३ ३ अंक ३ ४ अंक 35 अंक 36 अंक 37 अंक 38 अंक 39 अंक 40 अंक 41 \nघर-ि ाहर (सौज न्य- िे त ना सवमव त) \nअप्र ैल-जू न २ ० ११ \nर ि ना (सौज न् य- सुभार् िन्र य ादि) \nवदसम् िर ’० ५ मािष ’०६ र ाज कमल िौधर ी: मोनोग्राफ \nपल्लि (सौज न् य- धी र ेन्र प्रे मवर्ष) \nपल्लि- १ गजल अंक \nप ू िो त्त र मै विल (सौज न् य- प्रे म कान् त िौध र ी) \nअप्र ैल-जू न 2010 जुलाइ-वसतम्िर 2010 अक्टूिर सँ मािष 2011 \n  \n........................................................................................... \nवक िु मै विली प ोिी िा उनलोि सा इ ट (ओपन सोसष) \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअवखय ासल (र मानन्द झा रम ण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआय ल कनकनी- महेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि झा (िी.पी.एस. सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर दीप पिष- सं केदार कानन आ अरव िन्द ठाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य संग्रह- सं शैलेन् र मोह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nARCHIVE.ORG (व िज य देि झा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nMITHILA DARSHAN  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nOLE NEPAL's E-PUSTAKALAYA (https://pustakalaya.org/en/) \nपोिी वलंक \nअव र पन फाउण् िेश न (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI \n(मै विली ऑविय ो िुक्स) \nजानकी एफ.एम समािार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समािा र) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nप्य ार े मै विल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg (प्या र े मै विल िैनल- वकर ण \nिौधर ी आ संगी त ा आनन्द- मै विलीक सभसँ लोकवप्रय यू ट्यू ि िैनल) \nमै विली साव ह त् य स ं स्त् ि ान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks)   वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n....................................................................................... \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू िी (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स्त् कार सवह त) \n........................................................................................ \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई पयाप्त अवि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास्त् ट-र ीव िंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n.................................................................... \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \nवि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रिम मैविली पाव क्षक ई पवत्र का \nVideha Ist Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह प्रिम मैविली पावक्षक ई पवत्र का   नि अंक \nदेखिाक लेल पृ ष्ठ सभकेँ वर फ्रेश  कए दे खू।  \n  \n\"VIDEHA\" Ist Maithili Fortnightly ejournal ARCHIVE OF VIDEOS ' व िदेह' प्रिम मै विली \nपावक्षक ई पव त्र का िी वि य ो आका इ ि मै विली िी विय ोक स ं कल न (पूणषत ः अव्य िसाव य क उद्देमय आ मात्र एकेिवमक  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nप्रयो ग ले ल) ि ीव ि य ो देखिाक लेल सिव धत वलककें व क्लक करू ।  For viewing videos click the \nrespective links. \n........................................................................................................................ \nवमविलाक सभ ज ाव त आ धमषक स ं स्त् का र, लोक गी त आ व् य िह ार ग ीत (सौ जन्य: उमेश म ं िल) \n1  2  3  4  5  6  7  8  9  10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 \n23 24 25 26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43  \n........................................................................................................................ \nगुि ाह ाट ी वि द्य ापव त पिष २ ० १० \nपवह ल भाग  दोसर भाग  त ेसर भाग  िावर म भाग  पाँ िम भाग \nगुि ाह ाट ी अन्त र ाष्ट्र ीय मै विली सम्म ेलन आ व िद्य ापवत पिष २ ० ११ \n01 02 03 04 05 06 07 08 09 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 25 \n26 27 28 29 30 31 32 33 34 35 36 37 38 39 40 41 42 43 44 45 46 \n...................................................................................................................... \nिौि वटय ा (सौ जन्य- ध ीर ेन्र प्रे मवर्ष) \nिौिवटया \nसौभा ग् य वम विला \nललका पाग भाग-१ \nललका पाग भाग-२ \n........................................................................................................................  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nममत ा गा ि य ग ीत (सौज न् य- श्री केदार न ाि िौध र ी) \nगीत \n.................................................................................................................. \nवमन ाप-१ \nिुवधय ार िौ ड़ा आ र ाक्षस \n.................................................................................................................. \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg ( प्या र े मै वि ल िैनल- व करण \nिौ धर ी आ स ं ग ीता आनन्द- मै विलीक सभस ँ लोकवप्र य यू ट् य ू ि िैनल) \n................................................................................................ \nअव र पन फाउण् िेश न (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI \n(मै विली ऑविय ो िुक्स) \nजानकी एफ.एम समािार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समािा र) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila)   वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n...................................................................................................................... \nिृखेश िन्र लाल, ज नकपु र क सौज न् य सँ \nवझवझय ा http://youtu.be/ffQS-_uiOXI \nढोल-वपपही http://youtu.be/eGHDvuvi1bw \nपिनक ान्त झा (क ाम य प कम ल), भट वसमवर, मधुिनीक सौ जन्यसँ \nर सनिौकी http://youtu.be/DzTeAEH7gGo \n...................................................................................................................... \nवि द्य ापव त ग ीत \nhttp://www.youtube.com/watch?v=CtmaWYyPlRs र जनी पल्लिी \n(http://www.youtube.com/user/rajnipallavi) \nhttp://www.youtube.com/watch?v=1nwmrcbmsx0 त ू वलका \nhttp://www.youtube.com/watch?v=SQPJYnJkHrs अंश ु माला \nग ीत-ग ोव िन्दद ास (ग ायन दीक्षा भा र त ी) \nhttp://youtu.be/BJEH6Cy4rNk \nhttp://youtu.be/9Jvupm02uHg \nhttp://youtu.be/Sn3H8yuH9PU \nhttp://youtu.be/EpAvkk9Qa40 \nhttp://youtu.be/FNWGQz1evRg \nhttp://youtu.be/D2AxSdv8LyA  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n....................................................................................................................... \nमै विली गजल (गजल- ग जेन् र ठाकु र, ग ाय न द ीक्षा भा र त ी) \nhttp://youtu.be/WDcPyKqAKIc \nhttp://youtu.be/weA0vk5-d8g ( िह र े मु त कावर ि) \nhttp://youtu.be/vma-sniQ8zs \nhttp://youtu.be/b2ti1ASefn4 \n...................................................................................................................... \n७ १ म सगर र ा वत द ीप जरए ( ० २ अक्ट ू िर २ ० १ ०), गाम िेरम ा , व जला मधुिनी (स ं य ोज क- ज गदी श प्रस ाद \nम ं िल) \nभाग-१  भाग-२  भाग-३  भाग-४  भाग-५  भाग-६ \n82 म सगर र ा वत द ीप जरए, स िान- ग जेन र ठाकुर ज ीक वन ज आिास, गाम- में ह ि, वज ला- मधुिन ी। \nवदन ांक- 31 म ई 2014 (शवन वद न), सम ए- स ं ध या ि ह ि जेसँ। ग ोर् ठीक न ाओ ं- किा ि ौद्ध वसद्ध मे ह िपा \nसगर र ा वत द ीप जरए। आ य ोज नक खेप- ८ २ म आ य ो जन, स ंय ोज क- ग जेन र ठाकुर । विशेर्त ा- ि ाल \nसाव हत यपर केन वरत। \nhttps://www.youtube.com/watch?v=lnu6pf9e7zY \n..................................................................................................................... \nमै लोरं ग-१ \nनविके त ाक एक ि ल र ाज ा - भाग-1 http://youtu.be/gzW8FTK6RQU \nनविके त ाक एक ि ल र ाज ा - भाग- 2 http://youtu.be/04Uqa_r04Z4 \nकाठक लोक- महेन्र मल ंवग य ा भाग-1 http://youtu.be/AMOU4nIk0AY  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nकाठक लोक- महेन्र मल ंवग य ा भाग-2 http://youtu.be/oCd3UxfiXvQ \nमै लोरं ग-२ \nकोसी सेमीनार 12 वसतम्िर 2008 \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/14/CTZ3vbrI7gU \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/11/yuFXmDRcgi8 \n....................................................................................................................... \nवमन ाप-२ \nhttp://www.youtube.com/watch?v=UAx-Q5l1Fsw \nhttp://www.youtube.com/watch?v=OT2yOBDpEvs \nhttp://www.youtube.com/watch?v=vmkJBDO0Mu8 \nhttp://www.youtube.com/watch?v=BjyZu0ydjkU \n..................................................................................................................... \nवमविलां गन \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/19/CCf_A4vGBZ0 \nवि देह मै विली नाट् य उ त् सि , ग ाम-िनौ र ाग ंज, भा य ा-झ ंझार पु र, व जला मधुिनी (िेिन ठाकु र)-व िदेह \n(http://www.youtube.com/user/ggajendra71) \nयू ट्यू ि वलंक \nवि देह मै वि ली साव ह त् य/ न ाट्य/ क विता/ पव र ििा उ त् सि \nविदेह समानान्तर साव ह त् य अकादेमी सम्म ान समार ोह  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nज नकपु र- वि द्य ापव त पिष \nhttp://www.youtube.com/watch?v=j48rFSl1KxU \nव जत ेन्र झा, जनकपु र क सौज न् य स्ँ http://www.youtube.com/user/jitumaithil \nर ामभर http://www.youtube.com/watch?v=76U7kQGYD3c \nसामा िके िा 1 http://www.youtube.com/watch?v=lZxoac9mtis \nसामा िके िा 2 http://www.youtube.com/watch?v=3aBvRT6vIgQ \nमै विली कवि सम्म ेलन ((व मविल ा कल्ि र ल ऑगेना इ जेशन, यू.के.) \nhttp://youtu.be/RXXrIlu0gYA \nव र पवब्लक िे 2009 ( भा र त) \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/20/GPm-wlSirf8 \nसगर र ा वत द ीप जरए, कविलपु र, ज ू न २ ० १० \nhttp://www.youtube.com/watch?v=_3w2WIDSEQs \nhttp://www.youtube.com/watch?v=uLdHyl4DBw0 \nकृष्ण कुमार कम य पस ँ ग जेन्र ठाकु र द्वार ा लेल साक्षा त् का र \nhttp://www.youtube.com/watch?v=FpuFQsaUslY \nhttp://www.youtube.com/watch?v=VeQuNL0BbYM \nhttp://www.youtube.com/watch?v=_3w2WIDSEQs \nhttp://www.youtube.com/watch?v=nQaQGQ_r4QI \nhttp://www.youtube.com/watch?v=o6nLJiWc9ao  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://youtu.be/AvBsJCHWccw \nhttp://youtu.be/1_DygqhnUKs \nप्रिोध सम्म ान: र ाज मो ह न झा \nhttp://in.youtube.com/watch?v=2r9Z0qlI0HI \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/10/4po6E_-gJL0 \n(स्त् लाइ िर केँ िीिमे ल' जाउ, अदहा क िाद र ाज मो ह न झासँ विनीत उत् पल क साक्षात् का र िव न्ह।) \nसाव ह त् य अकादमी पु र स्त् का र: मन्त्र ेश्व र झा \nhttp://www.youtube.com/watch?v=RvOraitCMak \nवमविलाक खोज \n1. गौ र ीशकर \nhttp://www.youtube.com/watch?v=GZPmUC42CN4 \nhttp://www.youtube.com/watch?v=J7iFiiJ2CZU \n2. िाइ सी-िसैटी \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/25/bABW1Ezv5bs \nिर्ष कृत् य \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/5/KEsDS2JacDE \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/8/amm9_4T-HrM \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/6/OJsg4LM22x8 \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/0/p00Cl71sSXA  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/3/XLhcxdHnaV4 \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/21/L8ENMDv7LPQ \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/18/xGZKmXrS-T0 \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/12/ZZ70nsUt-yI \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/13/yC-MjqO2opM \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/22/oOw18Z9igEc \nसमन्िय २-४ न िम्िर २ ० १ २ इ वण्ि य ा ह ै िीटेट सेन्टर भ ार त ीय भ ार्ा महो त् सि \nSAMANVAY 2-4 November 2012 IHC INDIAN LANGUAGES' FESTIVAL. Venue: \nIndia Habitat Centre, Lodhi Road, New Delhi -- 110 003. \n3rd NOVEMBER 2012 MAITHILI- LOVE's OWN LANGUAGE/ BRAHMINISM IN \nMAITHILI/ PRE-JYOTIRISHWAR NON-BRAHMIN VIDYAPATI \nhttp://youtu.be/YLoyVBlySn8 \nhttp://www.youtube.com/watch?v=qKkki28Haxg&feature=share&list=UULiovHPPEpCk\n_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=Qz5GQWw2nl0&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=ghy3gZA0uWU&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=ApN69U25tXQ&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://www.youtube.com/watch?v=6RXHC2puRMM&feature=share&list=UULiovHPPE\npCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=0FvIDa04Smo&feature=share&list=UULiovHPPEpC\nk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=vKpeUKNEZK4&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=-\noi9WbAm7rw&feature=share&list=UULiovHPPEpCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=GTe1zA8w_UE&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=TCNjyuFTLLQ&feature=share&list=UULiovHPPEpC\nk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=OHhP9wsEGpw&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \n2nd NOVEMBER 2012 UGNA RE- BY SHOVNA NARAYAN (PRE-\nJYOTIRISHWAR NON BRAHMIN VIDYAPATI's LIFE EPISODE) \nhttp://www.youtube.com/watch?v=AkmLrT8EBPw&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=bovATLRYkI0&feature=share&list=UULiovHPPEpC\nk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=ldfSFg16oSI&feature=share&list=UULiovHPPEpCk_\nx5WBmT2M3g  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://www.youtube.com/watch?v=c8OMoK4E4QA&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=nPFqTxTolng&feature=share&list=UULiovHPPEpCk\n_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=VKB_eNx-\nLUI&feature=share&list=UULiovHPPEpCk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=EY9vJgkeAsQ&feature=share&list=UULiovHPPEpC\nk_x5WBmT2M3g \nhttp://www.youtube.com/watch?v=WVvGac4YSOg&feature=share&list=UULiovHPPEp\nCk_x5WBmT2M3g \n७ ५ म सगर र ा वत द ीप जरए मे मु न्न ाज ीक पवह ल व िह व न किा पो स्त् टर प्रदशषनी \nhttp://youtu.be/urpFSxaNu-I \nवमविलाक म ू ड़न- (र सनि ौकीक स्त् िर क स ं ग) \nhttp://youtu.be/cMnvc97I4S8 \nह ृद य न ार ा य ण झा \nhttp://www.youtube.com/watch?v=SiteS_YztLM \nhttp://www.youtube.com/watch?v=ajXBN5Z6J2I \nhttps://www.youtube.com/watch?v=lnu6pf9e7zY \nर ंजन िौ धर ी आ ह न ी वमश्र (त िला) \nhttp://youtu.be/0B2CNNLbDgU \nhttp://youtu.be/wD3k8qVr00g  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://youtu.be/64HLJNvZTV0 \nhttp://youtu.be/FxqDT4yQ6aI \nhttp://youtu.be/M6Fjti7QHKA \nhttp://youtu.be/m0bSjsmyLsA \nhttp://youtu.be/74vZ4Sa_LRU \nhttp://youtu.be/oYf0OXJsiGQ \nhttp://youtu.be/YqoEk8R-qdo \nलवलत र ंग आ ह नी वम श्र (त िला) \nhttp://youtu.be/KwwRdIx-Dec \nhttp://youtu.be/ltrQF-BDrlc \nhttp://youtu.be/hOAjK-n9Isc \nदीक्ष ा भार त ी \nhttp://youtu.be/pTPYg_4a_II \nhttp://youtu.be/25NmustCBPI \nhttp://youtu.be/k43HnEW-TBk \nhttp://youtu.be/LXhMeEPnqys \nसुर्मा \nhttp://youtu.be/FfR3Cf_VNWQ (िटगमनी) \nनन्द कुमा र वमश्रक गजल पाठ  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://youtu.be/3zcS-b4P6HE \nनन्द कुमा र वमश्र ज ीक कवित ा पाठ \nhttp://youtu.be/OW5cqLjb4DA \nhttp://youtu.be/sAih6hpt884 \nमै विली- भोजपु र ी अकादमी, नई वदल् ली \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/9/SJ2QmoFF7qA \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/7/vRJYXuF9yY8 \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/4/dR_xHRFqGFI \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/2/Z-aRfV0SRYU \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/1/LMOcB6BQBMQ \nमै विली- भोजपुर ी अकादमी, नई वदल् ली सेमीनार 29 मािष 2009 \nhttp://www.youtube.com/watch?v=bfE-JIRWCXM \nhttp://www.youtube.com/watch?v=DvSga09kAK4 \nhttp://www.youtube.com/watch?v=CLhFbjOptBU \nhttp://www.youtube.com/watch?v=9-1S5HQcF5I \nhttp://www.youtube.com/watch?v=dJV7TiP3j7w \nhttp://www.youtube.com/watch?v=Q1qSSfQsHCk \nhttp://www.youtube.com/watch?v=bdAm-NryWYM \nhttp://www.youtube.com/watch?v=sMqREeJBfG4  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://www.youtube.com/watch?v=PPCWXZaxmSo \nमै विली- भोजपुर ी अकादमी, द्वार का, नई वदल् ली सेमीनार \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/29/nYQsiFjWTPE \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/28/1NzA1jr6vTM \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/27/Y8Ufpj15iyk \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/26/19JBSA4F3hw \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/24/CCapM_JdYss \nhttp://www.youtube.com/user/ggajendra71#p/u/23/uwrnrAfufw8 \n....................................................................................................................... \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू िी (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स्त् कार सवह त) \n...................................................................................................................... \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई पयाप्त अवि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास्त् ट-र ीव िंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि|  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n....................................................................................................................... \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \nवि  दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रिम मैविली पाव क्षक ई पवत्र का \nVideha Ist Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह प्रिम मैविली पावक्षक ई पवत्र का  नि अंक \nदेखिाक लेल पृ ष्ठ सभकेँ वर फ्रेश  कए दे खू।  \n  \nLoading... \n  \n \nSearch  विदेहक नि-पु र ान अंकमे त ाकू (कोष्ठकमे  देिनागर ी, \nवमविलाक्षर वकंिा र ोमनमे टाइ प करू)। \n  \n \nSearch  एवह पृ ष्ठ पर देल गेल वमविला आ मै विलीस ँ संिंवध त \nसाइ ट सभम े त ाकू (कोष्ठकमे  देिनागर ी, वमविलाक्षर वकंिा र ोमनमे टाइ प करू)। \n  \n \nSearch Books   \nSearch the full text of GOOGLE VIDEHA books \n \nमै विली आ वमव िल ासँ स ं ि ं वध त वकिु मु ख्य सा इ ट:- आन वल ं कक व िर्यमे स ू िना \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ ई मे लसँ पठाि ी। \nस ू िना/ घोर्ण ा \n वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स्त् कार क नामस ँ प्रिवलत अवि। \"स मानान्तर सावह त् य अकादेमी \nपु र स्त् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अनुशंसा आमवन्त्र त अवि। \nअनुशंसा २ ०१ ९ आ २ ०२ ० िखष ले ल वनम्न कोवट सभम े आमवन्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स्त् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स्त् कार आ \n५) अनुिाद पु र स्त् कार । \nपु र स्त् कार क सभ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्तर पु र स्त् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशंसा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n............................................................................................ \nhttp://www.videha.co.in/ ( \"विदे ह \" प्रिम मैविली पा वक्षक ई  पव ि का)  \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com /2 0 0 4 /0 7 /bhalsarik-gachh.html (इ ृं ट र नेटपर मैविली भाषाक \nप्रिम उपव स् िवत / मैविलीक पव ह ल ब्लॉ ग - मै विली भाष ा ब्लॉगक एग्री गेट र , ५ जुलाइ  २००४) \nhttp://videha.com/2 0 0 4 /07 /bhalsarik-gachh.html ( इ ृं टरनेटपर  मैविली भाषाक प्र िम उपव स् िव त / \nमै विलीक पव ह ल ब्लॉ ग - मै विली भाष ा ब्लॉगक एग्री गेट र , ५ जुला इ  २ ० ० ४ ) \nभाल सवर क गाछ  जे स न २ ० ० ०  स ँ य ाह ू वसटीज पर छल  http://www.geocities.com/bhalsarik-\ngachh/, http://www.geocities.com/gajendrathakur/ आवद वलंकप र  आ अखनो ५ जुलाइ  २ ० ० ४ क \nपोस्त् ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html (वकिु वदन \nलेल http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html वलृंकप र, स्रोत wayback \nmachine of https://web.archive.org/web/*/videha  258 capture(s) from 2004 to \n2016- http://videha.com/ भाल सवर क ग ाि-प्रिम मै विली ब्ल ॉ ग / मै विली ब्लॉग क एग्र ीग ेटर) के र रूपमे  \nइ न्टर नेटपर मै विलीक प्रिीनत म उपवस्त् िवत क रूपमे  विद्य म ान अवि। ई मै विलीक पवह ल इृंटर नेट पवि का विक  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nजकर नाम बादमे १ जनिर ी  २ ० ० ८  सँ \"विदेह\" पड़लै। इ ृं टरनेटपर  मैविलीक प्रिम  उपवस् िवत क या ि ा विदेह- \nप्रिम मै वि ली पावक्षक ई पवि का धव र  पह ुँचल  अवछ ,जे http://www.videha.co.in/  पर ई  प्रकावशत  होइत  \nअवछ।  आब “भाल सवर क गाछ ” जालि त्त  ' विदेह' ई-पवि काक प्रितत ाक सृंग मैविली भाषाक जालि त्तक \nएग्री गेटरक रूपम े प्रय ुतत  भऽ र ह ल अवछ ।  विदेह ई -पवि का ISSN 2 2 2 9-5 4 7X VIDEHA पल्लिवमविला \n(धी र ेन्र प्रे मवर्ष)  २० ५९ माघे संक्राव न्त- २ ० ०३ जनिर ी मै विलीक दोसर इ ंटरनेट पव त्र का अवि जे ऐ \nवलंक www.pallavmithila.mainpage.net पर ि ल मु दा आि ई उपल ब्ध नै अ वि ।   ई  वटप्प णी माि  \nइ वत ह ास शुद्धता ले ल अवछ ।  \n............................................................................................ \nगू गल ट्र ान्सलेट \n\"विकीपीव िय ा\"मे मै विलीकिाद मै विली \"गू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अवगला लक्ष्य \"अमे जन अल ेक्सा\" \nगू गल ट्र ान्सलेट \nगू गल ट्र ान्सलेटक वलंक \nhttps://translate.google.com/?sl=en&tl=mai&op=translate \nगू गल ट्र ान्सलेटकेँ आर पु ष्ट करिाक खगत ा िै तइ लेल अवगला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \nप्रारम्भ: \nविकीपीव िय ा ० १ फरिर ी २ ०० ८ वलंक \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false  (मै विली देि नागर ी) \nhttps://books.google.co.in/books?id=cTezCU59bJwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली वत र ह ुत ा) \nhttps://books.google.co.in/books?id=3zKudz6wAO8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली ब्रेल) \nगू गल ट्र न्स लेट २ ३ जू न २ ०१ १ क वलंक \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/ \nगू गल ट्र ांसल ेशन टूलमे \n\"विह ार ी\" भार्ाक िदलामे मै विली लेल अलग ट्र ांसल ेशन टूल िनेिाक आिेदन विदेहक सदस्त् य गण द्वार ा देल  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nगेल अवि। अपन य ोग दान गू गल ट्र ांसल ेट लेल करू, \nआ कएल सम्प ादन िदलिा काल कार ण मे (अंग्रेजीमे) \"विह ार ी\" नाम्ना कोनो भार्ा नै ह ेिाक ििा करू। ऐ \nवलंकप र अनुिाद करू; गू गल एकाउंटस ँ लॉ ग इन केलाक िाद । \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseProject \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseActivity?project=gws&langcode=bh  (l\nink closed) \n................................................................................................................... \nवक िु मै विली प ोिी िा उनलोि सा इ ट (ओपन सोसष) \nIGNOU  इ ग् न ू     BMAF-001 \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवखय ासल (र मानन्द झा रम ण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआय ल कनकनी- महेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि झा (िी.पी.एस. सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nसृजन केर दीप पिष- सं केदार कानन आ अरव िन्द ठाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य संग्रह- सं शैलेन् र मोह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nARCHIVE.ORG (व िज य देि झा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nhttp://tdil.mit.gov.in/CoilNet/IGNCA/mithila.htm \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nOLE NEPAL's E-PUSTAKALAYA (https://pustakalaya.org/en/) \nपोिी वलंक \nमै विली साव ह त् य स ं स्त् ि ान  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/ \nर ाज ेश्वर झा- वमविलाक्षर क उद्भि ओ विकास (मै विली साव ह त् य संस्त् िान आकाइ ि) \n.................................................................................................. \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg (प्यारे मै विल िैनल- वकर ण \nिौधर ी आ संगी त ा आनन्द- मै विलीक सभसँ लोकवप्रय यू ट्यू ि िैनल) \n.................................................................................................. \nअवर पन फाउण्ि ेशन (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI \n(मै विली ऑविय ो िुक्स) \n........................................................................................................... \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nhttps://www.quotesinmaithili.com/ (owner I Love Mithila) \nजानकी एफ.एम समािार  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समािा र) \n............................................................................................................... \nhttp://videha-aggregator.blogspot.com/ (मै विली भाष ा ब्लॉगक एग्री गेट र ) \nhttp://www.videha.com/ ( इ ृं टरनेटपर  मैविली भाष ाक सभस ँ पु र ा न उपल ब्ध उपव स् िवत /  लोकवप्र य \nब्लॉ ग- मै विली भाषा ब्लॉ गक एग्र ीग ेटर  ५ जुला इ २ ०० ४ www.gajendrathakur.blogspot.com ) \nhttp://esamaad.blogspot.com/ (प ू नम म ं िल आ व प्रय ं क ा झाक पव ह ल मै विली न्य ू ज पोटष ल, ९ अगस्त् त \n२ ० ०४ सँ) \nhttp://prakarantar.blogspot.com/ ( प्रका र ांतर मै विलीक लोकवप्र य ब्लॉग, फरब र ी २००५) \nhttp://vidyapati.blogspot.com/ (मै विलीक   लोकवप्रय ब्लॉग, अग स् त  २००५) \nhttp://www.vidyapati.org/ (मै विलीक   लोकवप्रय ब्लॉग, अ गस्त  २ ० ० ५) \nhttp://hellomithila.blogspot.com/  ( ह ेलो वमविला - ध ीर ेन्र प्रेमवषव, सम्प ादक-प्रकाशक, रूप ा झा , सम्प ादन \nसह य ोग, पल्लि, मै विली सावह वत्य क , ३ मइ २००६) \nhttp://pallav.blogsome.com/  (ह ेलो वमविल ा - ध ीर ेन्र प्रेमवषव, सम्प ादक-प्रकाशक, रूपा झा , सम्प ादन \nसह य ोग, पल्लि, मै विली सावह वत्य क ,  १७ मइ २००६) \nhttp://hellomithilaa.blogspot.com/ ( मै विली न्य ू ज पोटवल , वस त म्बर २ ० ० ७ ) \nhttp://www.hellomithila.com/ (मै विली न्य ू ज पोटवल , वस त म्बर २ ० ० ७ ) \nhttp://shampadak.wordpress.com/ (मै वि ली न्य ू ज पोटवल , ज निर ी-फरबर ी २ ० ० ८ ) \nhttp://www.esamaad.com/  (मै विली  न् य ू ज पोटवल , ज निर ी-फरबर ी २ ० ० ८ ) \nhttp://hellomithilaa.wordpress.com/  वि दे  ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha Ist Maithili Fortnightly ejournal  विदेह प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह:मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४६ म अ ंक १५ म ई २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ मा स १७३ अ ंक ३४६) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n \n \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nhttp://premarshi.wordpress.com/ (धी र ेन्र प्रेमवषव) \n............................................................................................ \nhttp://anchinharakharkolkata.blogspot.com/  ( मै विलीक लोकवप्र य  गज लक ब्ल ॉ ग)  \n............................................................................................ \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \n........................................................................................................... \nALL IND","size_mb":8.61,"has_text":true},"Videha 347.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 347.pdf","name":"Videha 347.pdf","text":"वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n'व िदेह' ३ ४ ७ म अ ं क ० १ ज ू न २ ० २२ (िर्ष १ ५ मास १ ७ ४ अ ं क ३ ४ ७) \nऐ अंकमे अवि:- \n१. गज ेन्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग/ विह ा र लोक सेिा आय ोग क परी क्षा ले ल  मै विली (अवनिाय ष आ \nऐवछिक) आ आन ऐवछिक विर्य आ सामान्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्य म) ह ेत ु साव मग्री [एन. टी.ए.- यू.जी. सी.-नेट-\nमै विली लेल सेह ो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण मिश्र- िातृभूमि (उपन्द्यास)- ६अम खेप \n२.२.डा.योगानन्द्द झा- प्रवासीक स्नेहसँ ओतप्रोत िातृभूवम \n२.३.गज ेन्र ठाकुर- द ........ फाइ ल्स (दोसर खेप) \n३ .  पद्य \n३.१.रा ज वक शो र वम श्र- नि-संस् कृवत ओ गा म \n३.२.आश ीर् अन विन्ह ार- २ टा गजल \n४.स् र ी क ोना \n४.१.कल्पना झा- इ जोत \n४.२.दीव पका झा-िीह वन किा- अपर ाध ी तय अवि \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑविय ो/ िीव िय ो/ प ोिी/ विर कल ा/ फोटो सभक फाइ ल सभ िाउनलोि करिाक ह ेत ु नीिाँ क वलंक \nपर जाउ।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n१. \nग ज े न् र  ठ ा क ु र \nVideha e-Learning \n \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल  मै विली (अवनि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n................................................................................................................... \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n.................................................................................................................. \n[एन.टी. ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n................................................................................................................... \nयू. पी. एस. सी. (मे न्स) ऑप्श नल: मै विली साव ह त् य विर्य क टे स् ट सीर ीज \nयू. पी.एस.सी. क विवलवमनर ी परी क्षा सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह आ जँ \nमे न्स म े ह ुनकर ऑप्श नल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम् मवलत भऽ सकैत िव ि। \nटे स् ट सीर ीज क िारम्भ विवलम् सक वर ज ल्टक त त् काल िाद हो यत। टे स् ट-सीर ीज क उत्त र विद्य ािी स् कैन कऽ \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकै त िवि, जँ मे ल सँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइवन्ह तँ ओ \nहमर ह्वाट्स एप नम्िर 9560960721 पर सेह ो िश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन विवलम् स क \nएिव मट कािषक स् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठािव ि। परी क्षामे सभ िश्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सीर ीज मे विद्य ािी सभ िश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्ह । \nविदेहक सभ स् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः वनःशुल्क अवि।- ग जेन्र ठ ाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषसेज (मु ख्य) प र ीक्षा, मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट सीर ी ज/ \nिश्न-पर- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n.................................................................................................................. \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली िश्नपर- यू.पी. एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली िश्नपर- यू.पी. एस.सी. ( अवनि ाय ष) \nमै विली िश्नपर- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक) \n..................................................................................................................  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपर दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ िे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव िंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू      BMAF-001 \n.................................................................................................................... \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िान/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस् कृत, िाकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्ददास वसल ेिस मे िवि आ रसिय कमव  चतुर चतुरभुज \nमवद्यापमत कालीन कमव  छमि। एत य सिीक्षा शृृंखलाक प्रारम्भ करबासँ पूवव  चारू  गोटेक  शब्दावली नि शब्दक \nपयाय संग देल जा रहल अमछ। नव  आ पुरान शब्दावलीक ज्ञानसँ ज्यो वत र ीश्व र, विद्य ापव त आ \nगो विन्ददासक िश्नोत्त रिे धार आओत, सृंगमह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी िैमिलीमे िश्नोत्त र मलखबािे धाख आस्त े-\nआस्त े खति होयत, लेखनीमे ििाह आयत आ सुच्चा भावक  अमभव्यमतत भ य सकत।)   \nTOPIC 4                (िरीनाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nTOPIC 5                (िैल्य ू एि ीशन- ििम पर- लोव र क ग ािा मे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पर- व िद्य ापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एि ी शन- व द्वती य पर- पद्य सम ीक्ष ा- िान गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एि ीशन- ििम पर- लोक ग ािा नृ त् य नाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एि ीशन- व द्वती य पर- य ा र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एि ीशन- वद्वत ीय पर- मै विली र ामा य र्) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एि ीशन- वद्वत ीय पर- मै विली उपन् य ास) \nTOPIC 12               (िैल् य ू एि ीशन- ििम पर- शब्द वििा र) \nTOPIC 13               (व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े विव र त वनधषन त ाक समस् य ा- शम्भ ु कुमा र वस ंह)्   \nTOPIC 15                 (स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अ रुर् कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 (यू. पी. एस.सी. मै विली ििम पर क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल न, मै विलीक िम ुख \nउपभार्ाक क्षे र आ ओकर िम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-व नधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा भार्ाक िीिमे सम्िन् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[यू.पी. एस.सी. वसल ेिस, पर-१, भाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्दी/ िां ग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी. पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n.......................................................................................... \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nSANSAD TV \nhttp://prasarbharati.gov.in/ \nhttp://newsonair.com/  \n............................................................................................ \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n \n........................................................................................................................ \n \n-ग जेन्र ठ ाकुर \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n२. गद्य \n२.१.रबीन्द्र नारायण मिश्र- िातृभूमि (उपन्द्यास)- ६अम खेप \n२.२.डा.योगानन्द्द झा- प्रवासीक स्नेहसँ ओतप्रोत िातृभूवम \n२.३.गज ेन्र ठाकुर- द ........ फाइ ल्स (दोसर खेप) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nरबीन्द्र नारायण मिश्र \nिातृभूमि (उपन्द्यास)- ६ अम खेप  \nिातृभूम ि \n६ \nनागपववतपर  चृंमरका जाइत-जाइत अधिरु भए गेल  रहमि। हुनकर साँस जोर-जोरसँ चमल रहल छलमन ।  िुँहसँ लार-\nपोटा खमस रहल छलमन ।  सभके भेलैक जे आब ई नमह बँचतीह। ताबे नागबाबा  सेहो ओतए पहुँमच गेलाह।  \n\"हि कतए आमब गेलहुँ?\"-\nआँमख खोमलतह म चृंमरका बजलीह। हुनकर चारू  कात लोकक करिान लामग  गेल  छल। सौंस जानकीधािसँ लोग  सभ जुमट\n गेल  रहए। सभक िोनिे एतबे मजज्ञासा रहैक-\"चृंमरकाक की हाल छमन? कालीकान्द्त अपन पत्नी गौरीक  सृंगे \nिहादेव ! िहादेव ! करैत रहमि। \nिुदा सृंयोग कहू जे नागबाबा   सही सियपर भेमट गेलमखन।  ओ तुरृंत जडी-\nबुटी देलमखन। मकछु झाडफूक सेहो केलमखन। नागबाबाक  उपचार सही रहल। चृंमरकाकेँ होश आमब गेलमन। \nकनीके कालक बाद चृंमरका आँमख खोललीह। \nचृंमरकाकेँ होशिे देमख \nकालीकान्द्त आ गौरीक  प्रसन्नताक अृंत नमह छल। ओ चृंमरकाकेँ वापस  अपन घर लए जएबाक हेतु आगा  बढ़लाह। \n\"ठहरू।  महनकर सृंकट अखन खति नमह भेल अमछ। - नागबाबा  बजलाह। \nसे सुमन कालीकान ओ गौरी  दुनू गोटे  ठिमक गेलाह, फेर साहस कए पुछैत छमि- \n\"आब की सिस्या आमब गेल?\" \n\"आमब नमह गेल, अएले अमछ।  चृंमरकाक देह मदस मकएक नमह देखैत मछअमन?\"- नागबाबा  बजलाह। \n\" ई की भए गेल? केहन उज्जर धप-दप एकर वणव  छल। एकर देह तँ कारी मसआह भए गेल  अमछ।\" -\nकालीकान्द्त बजैत छमि। गौरीकेँ  तँ बकारे नमह फुटमन। \n\"बेसक महनकर प्राण बँमच गेलमन  िुदा जहर बहुत भयानक छल। तकरे प्रभावसँ महनकर शरीरक रृंग कारी भए गेल  \nअमछ।\"  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n\"ई ठीक भए सकैत अमछ मक नमह? - कालीकान्द्त बजैत छमि। \n\"हि सब तँ प्रयासे करब आगा िहादेवपर  मनभवर करैत अमछ।\" \n\"अपने सही मनदान बताउ। हि सभ एमह हेतु अपनेक बहुत आभारी रहब। चृंमरकाक जमहना जान बँमच गेल  तमहना \nमहनकर रूपक  रक्षा कएल जाए।\" \n“जहर सौंसे देह पसमर गेल  छल। जँ कमनको देरी होइत तँ महनकर प्राण नमह बँचैत।\" \n\"मकछु उपाय कमरऔक जामहसँ चृंमरका अपन िौमलक स्वरुपकेँ प्राप्त करमि।\" \n\"हि अवश्य प्रयास करब।” \n\"महनकर देहक रृंग ठीक हेबाक आधा -आधी सृंभावन  ाअमछ । \"  \nजामहसँ चृंमरकाक स्वास्ि ठीक भए जामन से कएल जाए \" - कालीकान   तबजलाह। \n“चृंमरकाक इलाजिे मकछु सिय लागत । बमढ़यां होएत जे ओ हिर आश्रिेिे दू-तीन मदन रमह \nजामि।” \n\"कोनो हजा नमह । अहाँ तँ हुनकर मपतातुल्य मछअमन । हुनकर कल्याणक मचृंता हिरासँ बेसी अपने  \nकए सकैत छी ।\" - कालीकान   तबजलाह। \nचृंमरकाक हालत देमख जयन्द्त बहुत दुखी रहमि। हुनका मचृंमतत देमख आचायवजी कहलमखन- \n\"जयन्द्त अहाँ बहुत मचृंमतत लामग  रहल छी।\" \nओ की बमजतमि? चृंमरकाक प्रत म हुनकर िोह कष्टक कारण छल। आचायवजी तँ ज्ञानी छलाह। हुनकर िोनक बा\nत बुझलमखन। \n\"अहाँ मवद्वान छी। भावी  प्रवल होइत अमछ। एकरा के टामर सकैत अमछ। इलाज चमलए रहल छमन।  सियक \nसृंगे सभ मकछु अपने ठीक भए जेतैक । अस्तु , हिरा लोकमनकेँ सही सियक प्रतीक्षा करबाक चाही ।\"-\nआचायव बजलाह। \nआचायवक बात िामन जयन्द्त हुनका सृंगे शारदाकुृंज  लौमट गेलाह।  सृंगे-\nसृंगे आश्रिक सिस्त मवद्यािी सेहो लौमट गेलाह।  नागबाबाक  परािशव िामन कालीकान्द्त सेहो गौरीक सृंगे मिकुट  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nभवन  लौमट गेलाह।  ओ सभ चृंमरकाकेँ इलाजकेँ प्रधानता देलमि। असलिे हुनकर रृंग ततेक  कारी भए गेल  छल जे ककरो \nमचृंता भए जेतैक, फेर ओ सभ तँ ओकर िाता-मपता रहमिन। फेर नागबाबापर हुनका सभकेँ पूणव मवश्वास छलमन । \nनागबाबाकेँ इलाकािे के नमह जनैत छल ? अपना क्षेििे ओ बहुत यशस्वी छलाह । \nचृंमरकाक सृंगे भेल एमह दुघवटनाक बाद जयन्द्त बहुत परेसान रहैत छलाह । हुनका िोनिे कतहु-ने-\nकतहु रहमन जे हुनके चलते चृंमरकाक ई हाल भेलमन । ने ओ मह नका लग अमबतमि ,ने हुनका साँप कमटतमन \n। मदन -रामत ओही मवषय  सभपर सोचैत रहैत छलाह। \n\"अहाँ बहुत परेसान लामग  रहल छी ।\" - आचायवजी कहलमखन। \n\"हिरा तँ मकछु फुराइते नमह अमछ। लाख कोमशश करैत छी िोन रमह-रमह कए ओतमह पहुँमच जाइत अमछ।\" \n\"ई नीक लक्षण नमह अमछ, जयन्द्त! अहाँकेँ मवद्याध्ययनपर ध्यान देबाक चाही। शेष वस्तु गौण  मिक।\" \nजयन्द्त मकछु नमह बामज सकलाह। जखन दू-\nतीन मदन एमहना छटपट करैत बीतल तँ जयन्द्तकेँ नमह रहल गेलमन।  ओ चुपचाप नाग  पववतपर  पहुँमच गेलाह।  सृंयोगसँ \nिोडबे कालक बाद कालीकान्द्त गौरीक  सृंगे सेहो ओतए अएलमि। ओमह ठाि जयन्द्त परेसान एिहर-ओिहर टहमल रहल \nछलाह ।  \n“अहाँ बहुत परेसान बुझा रहल छी ?\"- कालीकान पुछैत छमि। \nओ मकछु नमह बामज सकलाह। चृंमरकाक स्वास्िक मचृंतासँ जयन्द्तक हालत खराप भेल जा रहल \nछल। गौरीक  दुखक तँ अृंते नमह छल। कालीकान्द्त तैओ धैयव राखबे उमचत बुझलमन। हुनका नागबाबापर  मवश्वास बनल रह\nमन। ओ िोने-िोन हनुिानजीकेँ गोहराबए  लगलाह। नागबाबाक प्रयाससँ \nचृंमरका पूणव ठीक भए गेल  रहमि। हुनका पूवव  अवस्िािे देमख कालीकान्द्त बहुत प्रसन्न भेलमि। िुदा गौरी  अखनो जेन िानमस\nक अवसादिे  होमि। \n\"आब किीक मचृंतािे पडल छी?\"- कालीकान्द्त बजलाह। \n\"मचृंताक तँ बाते अमछ। आमखर चृंमरकाकेँ ई सिस्या सभ मकएक भेलमन? कहीं ई सभ मकछु षडयृंि तँ नमह अमछ?\n\" \n\"अहाँक िािा तँ समदखन उलटे सोचैत रहैत अमछ। एकटा दुघवटन  ाछलैक जकर अृंत भए गेल।  आब एमहपर बेसी\n िािापच्चीक कोनो औमचत्य नमह अमछ।\"  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकालीकान्द्त कहैत छमि- \n\"हिरा लोकमन अहाँक बहुत ॠणी छी  । कमह नमह एमह िहान उपकारक बदला हिसभ कोना सधा \nसकब? \" \n\"एमहिे उपकारक कोन बात भेलैक । हि तँ मनत्य एहन काज कमरते रहैत छी । ई तँ सृंयोग भेल \nजे हिरा अपने लोकमनक सेवाक अवसर सेहो भेटल । चृंमरका पूणव स्वस्ि भए गेलीह । महनका लए कए \nआब कोनो मचृंताक बात नमह अमछ । \" - नागबाबा  बजलाह। कालीकान्द्त आ गौरी  नागबाबाक  बहुत धन्द्यवाद \nदेलमन। चृंमरका आब पमहनेसँ बेसी सुृंदर लगैत  छलीह। नागबाबाकेँ  प्रणाि कए ओ अपन िाता-मपताक सृंग मिकुट \nभवन  लौमट गेलीह।  जयन्द्त असगरे  शारदाकुृंज वापस चमल गेलमि। \n  \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nडा.योगानन्द्द झा \nप्रवासीक स्नेहसँ ओतप्रोत िातृभूमि \nस्वनािधन्द्य श्री रबीन्द्र नारायण मिश्र बहुआयािी लेखक छमि ।महन्द्दी,िैमिली, ओ अृंग्रेजीिे सिानामधकार \nरखमनहार एमह एकान्द्तसेवी रचनाकारक दजवनामधकपोिी प्रकामशत छमन जामहिे अमधकांश प्रणयन ई िातृभाषा \nिैमिलीिे कयने छमि । मवमभन्न मवधािे मसद्धहस्त श्रीमिश्र आत्िकिा,यािा-वृतान्द्त,मनबन्द्ध-प्रबन्द्ध,किा ओ \nउपन्द्यास आमद अनेक मवधािे रचना कयने छमि।खास कऽ महनक रुमचउपन्द्यास मवधाक प्रणयनिे छमन आ एमह \nमवधािे ई िैमिलीक उपवनिे क्रिशःनिस्तस्यै,िहराज, लजकोटर,सीिाक ओमह \nपार,िातृभूमि,स्वप्नलोक ,शृंखनाद, ढहैत देबाल , हि आमब रहल छी ,प्रलयक परात,बीमत गेल \nसियआप्रमतमबम्बअमभदानसँ रृंग-मवरृंगक पुष्प-पादप लऽ कऽ प्रस्तुत भेल छमि आआधुमनक िैमिली उपन्द्यास \nमवधाकेँ सिपुष्ट कयलमन अमछ । महनक उपन्द्याससभ सिाज ओ राष्रकअभ्युत्िानक प्रमत महनक मचन्द्तनक \nमव राट आयािकेँ प्रस्तुत कयने अमछ । िातृभूमि उपन्द्यासक िाध्यिे ई िातृभाषा ओ िातृभूमिक प्रमत प्रवासी \nलोकमनक कर्त्वव्य बुमद्धक पमरष्कारमदस उन्द्िुख देमख पडैत छमि । \nएमह उपन्द्यासक नायक जयन्द्त मिकाह ।महनकमह चमरिकेँ केन्द्रिे रामख उपन्द्यासक किावस्तु बुनल \nगेल अमछ ।जयन्द्तक मपता मवद्या-व्यसनी छलमिन आ अपना गाििे मनःशुल्क पाठशाला चलाय मशक्षाक प्रचार-\nप्रसारिे लागल छलाह ।िुदा हुनक असिय िृत्यु भऽ जाइत छमन आ पाठशालाक व्यवस्िा मछन्न-मभन्न भऽ \nजाइत छैक। असहाय जयन्द्त कौमलक ियादाक रक्षा ओजीवन-यापनिे कमठनताक कारणे   िृत्युकेँ वरण \nकरबाक मवचार कय नदीिे कूमद पडैत छमि । िुदा हुनके गािक एकगोट सृंत नागाबाबा हुनका बचा लैत \nछमिन । ओ हुनका शारदाकुृंज स्िानपर लऽ जाइत छमिन जतऽ मनःशुल्क मशक्षाक व्यवस्िा छैक ।अपन \nनैसमगवक प्रमतभाक वलें जयन्द्त आश्रििे रमह मवमवध मवषयक मशक्षा ग्रहण करबािे सििव होइत छमि । अन्द्ततः \nओ मिमिलाक मवद्वत परृंपरापर एकगोट शोधग्रन्द्िक प्रणयन करैत छमि आ ततःपर गाि घुमर अपन मपता द्वारा \nस्िामपत मवद्यालयकेँ पुनः स्िामपत करबाक प्रयासिे दर्त्मचर्त् होइत छमि । अनेक मवघ्न-बाधाकेँ पार करैत \nजयन्द्त अपन एमह अमभयानिे सफल होइत छमि तिा प्रवासीलोकमनकअपन िातृभूमिक प्रमत स्नेहकेँ जगाय \nहुनका लोकमनक द्वारा गािक उत्कषव हेतु नागबाबा मवश्वमवद्यालयक स्िापना कऽ उच्च मशक्षाकेँ गाि-सिाजक \nहेतु सहज बनयबािे सफल होइत छमि । ई एकगोट आदशोन्द्िुख यिािववादी उपन्द्यास मिक जामहिे मशक्षाक \nअभाविे गाि -सिाजक दुरवस्िाक यिािवक मचिण तँ भेले अमछ सृंगमह उपन्द्यासकार ई मचन्द्तन प्रस्तुत \nकयलमन अमछजे जँ गािक प्रवासीलोकमन प्रवासिे जीवन -यापन करैतअपन िातृभूमिक सम्पकव-सामन्नध्यिे बनल \nरहमि आ ओकर अभ्युत्िानिे योगदान दैत रहमि तँ मिमिलाकग्राम्यजीवनक मवकासिागव मनरन्द्तर प्रशस्त होइत  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nचलत ।ई प्रवासीलोकमनक अपन िातृभूमिक प्रमत उदासीनते मिक जकर कारणे मिमिलाक ग्राम्यजीवन \nअधोगमतकेँ प्राप्त करैत जा रहल अमछ । \nसािान्द्यतः जखन प्रवासीलोकमन अपन जीवन-यापनक हेतु गाि छोमड दैत छमि तँ जेना िातृभूमिक \nप्रमत सवविा उदासीन भऽ गेल करैत छमि । स्वकीय अजवन -शमततसँ भने ओ सभ प्रवासिे जतबा प्रगमत कऽ \nजामि िुदा तामहसँ गािकेँ कोनो लाभ नमह भेमट पबैत छैक । एिहर दयादवादलोकमन हुनक वषानुवषव \nअनुपमस्िमतक लाभ उठाय हुनक ग्राम्य सृंपमर्त्क अपहरण करबाक उद्देश्यसँअनेक प्रकारक षडयृंि करऽ लगैत \nछमि । जँ कोनो प्रवासी अवकाश प्रामप्तक बाद गाि घुमरतो छमि तँ हुनका अनेक प्रकारेँ उछन्नर देल जाइत \nछमन आ अृंततः ओ अपन सृंपमर्त् मकछु लऽ दऽ बेमच मबकीन कऽ पुनः प्रवासेिे प्रत्यावमतवमत भऽ \nजायब  लाभकर बुझैत छमि ।एकर पमरणािस्वरुप िोनबढ़ू प्रवृमर्त्क लोक प्रवासीकेँ गािसँ उपटयबािे सििव \nभऽ जाइत छमि । िातृभूमि उपन्द्यासक सुधाकर एहने खलनायक मिकाह जे अत्यमधक सिय मबतलाक \nउपरान्द्तजयन्द्तक घर घुरलापर हुनक पाठशालावला जिीन बलजोरी कब्जा कऽ लेबऽ चाहैत छमिन आ हुनक \nहत्या पयवन्द्त कऽ कऽ हुनका गािसँ उपटाबय चाहैत छमि ।गािक लोकक सृंगमह सरकारी िहकिा ओ पुमलस \nआ न्द्याय व्यवस्िा सेहो ओहने लोकक सृंग दैत छैक ।िुदा जयन्द्त अनशनक िाध्यिे सत्याग्रह करैत छमि \nआ प्रवासी राजीव सन अमधकारीक सहायतासँसुधाकरकेँसकपृंज करयबािे सििव होइत छमि ।ओ \nमवश्वमवद्यालयक हेतु अपन मपताक स्िामपत मवद्यालयक जिीन पर अबैध कब्जाकेँ हटयबािे सफल होइत छमि \n। ततबे नमह ओ मवश्वमवद्यालयक हेतु अमत मरतत चन्द्दासँ जिीन कीमन उपटल प्रवासीलोकमनकेँ सेहो बसयबाक \nउद्योग करैत छमि । \nएमह उपन्द्यासिे मकछुगोट प्रेि किा सेहो अनुगुमम्फत अमछ । पमहल किा मिक शीलाक जेजयन्द्तक \nप्रमत एकमनष्ठ प्रेि करैत छमि िुदा सािामजक दबाबक कारणे हुनक मपता हुनका अजमगग कहला जयबाक \nभयसँ एकटा अ न्द्य वरसँ मववाह करा दैत छमिन ।शीला सुशील ओ पमतवरता छमि ,तेँ अपन मनयमतकेँ \nअृंङ्गीकार कऽ लैत छमि। िुदा हुनकर वर पूववमह मवआहल रहैत छमि जकर पमरणािस्वरुप शीला अपन \nससुरक आश्रििे पमरत्यतताक जीवन व्यतीत करबाक हेतु बाध्य भऽ जाइत छमि । कुलीनताक पमरचय दैत \nशीला आग्रह कयलो उर्त्र दोसर मववाहक हेतु स्वीकृमत प्रदान नमह करैत छमि आ अपन जीवनक लक्ष्य \nमवश्वमवद्यालयक सेवा ओ मवकासमहकेँ बना लैत छमि।  \nदोसर प्रेिकिा चमन्द्रका ओ जयन्द्त सँ सम्वद्ध अमछ जामहिे चमन्द्रका केँ सपवदृंश सँ लऽ कऽ उपचार \nधमरक किा अमतव्यापकताक सृजन करैत अमछ । हुनक मपताक प्रयासेँ अन्द्ततः चमन्द्रका ओ जयन्द्त वैवामहक \nबन्द्धनिे बन्द्हा जाइत छमि आ उपन्द्यासक सुखद अन्द्तक द्योतक बनैत छमि।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nअपन आत्िाक बात सुमन सुधाकरक सिपवण आकमस्िक घटना जकाँ बुझना जाइत अमछ जे \nऔपन्द्यामसक सृंघषवकेँ किजोर कऽ देलक अमछ तिामप एमह उपन्द्यासकेँ परस्पर मवरोधी पाि सभक सृजनपूववक \nआदशवक उपस्िापनाक दृमष्टये उर्त्ि िानल जा सकैत अमछ । \nउपन्द्यासक भाषा प्रसादगुण सम्पन्न,सहज ओ रोचक अमछ ।पाि सभक िनोभावक मवश्लेषणिे \nउपन्द्यासकार सफल भेल छमि।वस्तु मवन्द्यास युग जीवनक यिािवपर आधामरत अमछ।िातृभूमिक प्रमत प्रवासी \nलोकमनक दामयत्वक उद्बोधनउपन्द्यासकारक जीवन-दशवन ओ जननी -जन्द्िभूमिक प्रमत सहज मसनेहकेँ पल्लमवत \nकरैत अमछ ।  \n-योगानन्द्द झा, भगवतीस्िान िागव,कमबलपुर, लहेमरयासराय,दरभृंगा-846001(मबहार), मो -9334493330 \n  \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nगढ़-नावर केल उपन्य ास-र य ी क पवह ल उपन्य ास \"सह स्रशीर्ा\" क िाद दोसर उपन्य ास \nग जेन्र ठ ाकुर \nद ........ फाइ ल्स \n(दोसर खेप) \n२ \nकएक वदन िीव त गेल, िेटा, िेटा, िेटा … \nिैलेंस शीट, एक् सेल फाइ ल, फेक अकाउण्ट, फेक इ निोइ स.. \nफेर सभ फेक अकाउण्ट लेल एकटा कनसोव लिेटेि इ निोइ स..आ त इ सँ िनल ट्र ाय ल िैल ेंस… आ से िेटा \nगेल िाटषिष अकाउण्टेण्ट लग। आ तखन िनल ऑविटे ि िैल ेंस शीट.. पवकय ा िला! \n“एत ेक सामग्री अहाँ लग अवि, अहाँ कोनो पै घे लोक िी, कारर् कोनो संगठनक िोट-िीन लोकक ह ािमे \nएत ेक िेटा नै एत ै। गढ़-नावर केल एकटा र ह स् य िै आ ई र ह स् य े विऐ ई दुवनय ाँ”। \n“ह महू ँ िी एकटा र ह स् य े। गढ़-नावर केलक कजष। हम स भट ा गप कहि, वकिुओ नुकाएि नै अहाँस ँ, से समए \nआएत। एकिेर जखने शुरू कऽ देल ौं अहाँ ई काज, त खने हम वनवि न्त भऽ गेलौं। ह मरा िुझल ि ल जे \nअनका ई िेटा देखेिै तँ ओ िुझिो करत आवक नै, आ जँ िुवझ कय िेरा िा विका जाय । आइक िाद ह मरा \nआ अहाँक भेँट नै हएत, कोनो सू िनाक आदान-िदान आइक िाद आि िाकष-िेि टा पर हएत ”। \n… … … … … … … … … … … … … \n  \nआ ओ िवल गेल । \nओकरा वज त ाएि हम। \nओ जीत त तँ जीत ि हम। \nएत ेक सू िना, एत ेक धवर खवस गेल लू कक सू िना?  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसू िना आ िेटा िवन गेल अवि िड़का खेल। सभकेँ िू झल िै सभट ा गप आ सभ गिदी मार ने अवि \nिैस ल। \nि र.. \nवकय ो एकर कार र् घर -द्वार-पवर िार केँ ििाएि कहैए, फैवमली िला िी, अपन नै तँ पवर िार क विन्ता तँ करैए \nपड़त, तँ अपना लेल नै पवर िार क लेल िेरा इ त िी … ओकरा की िै, ने आगू नाि ने पािू पगह ा… \nआ वकय ो-वकय ो ह ोइत अवि ित ाह, ने अपन विन्ता आ ने पवर िार क.. िौआइ त िै ओकर पवर िार… \nवकय ो कनी कालम े िवम्ह जा इ त अवि वकय ो कोनो पै घ दुघ षटनाक िाद िम्ह ैत अवि आ वकय ो वकिुअ भऽ \nजाउ िवम्हत े नै अवि … आ एह नो लोक सभ अवि जकरा संग दुघ षटना ह ोइत े नै िै.. से ओ वकए िम्ह त.. \nिुझाइ िै जे ओकर िड़कव त ह ोइ त िै अधलाह काज के ने..,. \nलाव ग रहल अवि जे कोनो अन्ह ार त र ह वड़ मे उतरल जा रहल िी, सीढ़ी नीिाँ वदव स जाइ िाइ, पवह ने कनी-\nमनी इ जोत, फेर झलफल, फेर र ाव त सन अन्ह ार आ फेर अन्ह ार गुज-गुज, आवगपर क खापवड़ क अधोभाग… \nइ जोत कोनो आस नै? आ जँ आवि जाएत इ जोत तँ भऽ नै जाइ आन्ह र… \nइ जोत सँ िेरा रहल लोक? \nअन्ह ार ेमे लाव ग रहल िै मोन आवक लगा रहल अवि मोन… \nआ जे अवि ित ाह? \nशोव नत क रङ देखा पवड़ रहल अवि िेटामे, शोव नत-शोव न त ामे… मु दा शोव त त क रङ सेह ो करी, अन्ह ार-गुज्ज… \nशोव नत तँ ह ोइ त अवि लाल टु ह-टुह… मु दा ऐ िेटाकेँ ह मरा लग अिै त-अिै त देरी भऽ गेल ै.. लाल-रङ िेस ी \nगाढ़ भे ने कार ी भऽ जाइ िै, आ देरी भे ने सेह ो… \nदेरी वकए भे लै? ित ाह लोकक कमी तँ कवह य ो नै िलै ऐ लोकमे… मु दा लगैए जे आि भऽ गेल िै, आ से \nनै र वह त ै तँ एत ेक शोव नत य ु क्त िेटा, एत ेक मार ामे कोना िवकय ा जइ त ैक?आ जँ अिो कवर त ैक तँ तकर \nरङ लाल र वह त ैक, गरम र वहत ैक, कार ी-पपड़ी पड़ल नै र वह त ैक।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसीढ़ी पहुँवि गेल अवि त र ह व ड़मे… त ेह न ब्लै क-ह ोलमे जतऽ जा कऽ सभ वकिु गुरु त िाकर्षर्क अधीन भऽ \nजाइ त अवि, जकर मध्य विव िर आकृ वत अवि जन्म लऽ लेने, िेरा ओन आ ध्िवन उत् पन्न करैत… जेना \nसमु रम े उठल अवि िक्रिात… \nसभ आकृ वत घे र लैत अवि ह म्जर ा… पवह ने हमर गप सु नू तँ पवह ने हमर… ह ॉ स् पीटल मे जे ह ालत ह ोइ त िै \nिॉ क्टरक, र ोग ी सभ जखन घे र ने रहै िाइ ओकरा… ओतऽ तँ र ोग ीक सङ ओकर पवर िार क लोक सेह ो रहै \nिै, मु दा एतऽ तँ मार र ोग ीय े टा िै.. \n(अनुित षत े)  \n  \nऐ रचनापर अपन ि ्ंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n३. पद्य \n३.१.रा ज वक शो र वम श्र- नि-संस् कृवत ओ गा म \n३.२.आश ीर् अन विन्ह ार- २ टा गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर ा ज  वक शो र  वम श्र  \nनि-स ंस् कृवत  ओ ग ा म  \nत ेह न पा ठ ने प ढ़लह ुँ िौ आ  ,  \nवि सवर  गेल ह ुँ अह ाँ अपन गा  म,  \nमा ए -िा प दु ह ू  िा ट तकैत  िवि ,  \nकवह  आ, पूत  अओता  एव ह  ठा म।  \n \nको ना -को ना , िा िू जी पो स लवि ,  \nकुवट आ -वप वस आ क ैलवि  मा ए,  \n' र वह  जा इ  अपने भुखल ो , मुदा  \nनी क -वन कु त  स भ िौ आ  खा ए' ।  \n \nसुख -दु ः ख का वट अह ाँ के पढ़े लवि ,  \nह ो वन्ह सदैि ' ह ा वक म िवन  जा  उ,  \nओह न िवत  ष्ठा अहाँ पा वि ल ी ,  \nजिा र  िा वज  उठ य  'िा ह  िा उ ' !  \n \nवद न -र ा वत  , अहू ँ कै लह ुँ मेह नत ,  \nआ, पओलह ुँ नी क नो कर ी ओ पद,  \nपै घ घर मे वि आह भ ेल, आ  \nनमहर  अह ाँ क ह ो इ त  गेल  कद।  \n  \nएक िेर , आएल र ह ी गा म,  \nत '  वि सर ल रह ी सभ  ल ो का िा र ,  \nके गो र ल गै अवि  पएर  िू वि ?  \nला गवि  मा ए -िा प, आि भ ा र ।   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nपा स  -पड़ो स,ह महू ँ स भ ि लह ुँए,  \nभे टि तकर  रह ैत  िल, आस,  \nघु वम -घु वम आपस गे लह ुँ कते क िे र ,  \nकतिो केलह ुँ, भेँ टक िया  स ।  \n  \nकवन आँ के स भ ला गवन्ह  देह ा त ी ,  \nसुनलह ुँ, िज वि न्ह -' ई  के ह न ठा म?  \nकहाँ िल ैत  िै पंखा -एसी ?  \nिूवि र ह ल अवि  भवर  वद न घा म'।  \n \nएत ए,लो क ती त ल र ह ैत  अ वि  ,  \nभा िना के िृवि मे ,  \nिा ह्म ा िम्िर के  देखैत  अवि  ?  \nअपना पन के स ृवि मे ।  \n \nपरञ्ि, पद के  अह ंका र , आ  \nनि -धना ढ्य त ा -गर मी ,  \nिाँ वह  ममो वड़  दैत  िलै ई,  \nसर ल-संिंध क'  नर मी ।  \n \nिुझै त  िलह ुँ,'  पड़ो  स ी अवि य ा िक,  \nह मर सुख -सुवि धा  िी न ल ेत  ।  \nिा िी न य ुगक पवह  रन - ओढ़ न, आ,  \nदवर  रत ा दै िै ई खेत '  ।   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nला गल, को ना  ल ो क खा इत  िै?  \nनी िाँ  , मा वट पर  िैवस क ' ,  \nअपनैती  कतेक िैक गह ीं र ?  \nदेखत ी ऐ ओवह  मे पैवस क' ।  \n \n' ई  हेलो -ह ा इ ' के दुवन य ा न वह  ,  \nने, औ पिा वर  कता  क िना  िटी खे ल,  \nगा  म मे नवह  , िद्म  -ि ल, \nिै ,िन्धुत् ि आओर  हृदय क मेल ।  \n \nसुख -दु ः ख िाँ वट , जी  िै िव ि स भ वक ओ,  \nआिम्िर  नवह  , ने टो प -टहङ्क ा र , \nनू त न -संस् कृवत  क िश्मा पव ह  वर  ,  \nमौ वल कता  वक एक, लगैि िेका र ?  \n \nनव्य त ा , दए र ह ल िहुत ,  \nत ' , वि नि ो केलकै िहुत  रा स,  \nसुख -स ुवि धा  के  मत लि की ?  \nिवन जा  ए भा िना  ओकर  दा स?  \n \nएखनो , जी िैत अवि भा ि ना ,  \nगा  मक वन ष्कप ट प ा वन मे ,  \nघोँ घा उझ, वि तण्िा  ह ो इ त  िै,  \nमु दा संग,  ल ा भ ओ  हा वन मे ।  \n \nिकृवत  -िा  हवर  मे ल ो क जी  िैत  अवि  ,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिह ैत  रह ै िै, स ुंदर  िस ा त ,  \nमौ का पड़ला पर ठा ढ़ हो इ त  िै,  \nएवह  ठा मक स ुखल ो , खढ़  - पा त।  \n \nलो कक स वद खन नो र खस ै त  िै,  \nदुः  ख जँ आिहु ककर ो मा ि,  \nटु अरो  ,एव ह  ल ेल नवह  िुझैत अवि ,  \nगा  म मे अपना के अना ि ।  \n \nई  नवह  िै ;नू त नत ा के  \nवि र ो धी ह ो इ त  अवि  गा  मक ल ो क,  \nमु दा , पवस न ई ह ो नव ह  िै,  \nदेखौ आ स ंस् कृवत  क' िा टि फों क।  \n \nजी िन मे ऋजुत ा के का र र्,  \nलम्फ -ल म्फा ने वट ट म् भा ,  \nकवन ए टा का  सँ खिष  ि लै  िै,  \nदेवख लगै िै अि म्भ ा ।  \n \nकहाँ कहैत िी ,  गा मक जीिन मे,  \nएकिा ह े गुर्  अवि  स भट ा ,  \nस् िा स् ् य  आओर  आन असुवि धा  ,  \nआ, िा र  पर  िा र ल खपटा ।  \n \nलो को की सभ  स ज्जने िव ि ?  \nकतेको भर ल अवि  दुजषन ,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिेर पर त '  वि टवक जा इ त  िवि ,  \nकतेको पवर  जन -पु र जन। \n \nअहू ँ त'  एवह  मा वट -पा वन क',  \nिस ा द पा वि आगू  िढ़ लह ुँ,ह ुँ  \nमु दा , वि सर लह ुँ, वन मो ही भ',  \nििम -पा ठ , ज त ' पढ़ लह ुँ।  \n \nह ेर ा ले लह ुँ वस नेह ओ श्रद्वा ,  \nअपनवह  री वत  -र ेिा ज ल ेल,  \nअनस ो ह ाँ त ल गैत अवि  , आओर  \nअनवठ य ा परम्प र ा भे ल।  \n \nिा ह र क िका िो न्ह मे नव ह  \nिो न्हर ा इ ि अपन संस् कृ वत क नय न,  \nसंस् का र  -सुधा  रक्त  मे अवि  ,  \nने स ुखा एत , आ ने िो  ड़त  मन।  \n \nजा वह  िा य ु मे ििम स ाँ स  \nलेलह ुँ,ह ुँओ को ना आि जा एत ?  \nजा वह  मा वट म े ओतेक खेलेलह ुँ,ह ुँ  \nिंधन त'  ओ, ओझर ा एत ।  \n \nस् िभा ि -वस द्ध िै;संस् कृवत  स भ  \nआपस मे ओ त'  फेँ टे त ै,  \nमु दा , मू ल कमजो र  हेत ै त ', \nफुनगी मे जव ड़ भेटे त ै?  \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजे िी से  त'  िी ह े, आ  \nजे िलह ुँ स ेह ो र ह िे करि,  \nलय  आ ता ल  वम ल ा वद औ ,  \nअन्त द्वष न्द्व स ँ वक एक ल ड़ि ?  \n \nवि र ो धा भा स  नवह  दू स ंस् कृवत  मे,मे  \nठी के अवि  , अपना -अपना  ठा म,  \nमु दा , वस नेह,  अपना पन के' ,  \nदेखि, नव ह  खस ए कखनहु खा म्ह ।  \n \nिी ह -िा िर  िदवल ल ेलह ुँ,  \nिदलल अह ाँ क जिा र ,  \nजन्म -भूवम , मुदा नव ह  िदल त  ,  \nिदवल ओ जा एत  कपा र ।  \n \n' उन्न वत  के  अंवत  म श्रृंग िढ़ू ' ,  \nअपनैती  नवह  हो ए त  िा धक ,  \nवन ज मा वट क िंधन -आकर्षर्, \nसँ श वक् त  पिैत िव ि स भ स ा धक।  \n \nह म सभ भवर -भवर दए रह लह ुँ अवि  ,  \nमो न -ह ृदय  स ँ आश ी िा द,  \nजे वक िु अनुरो  ध िल स भहक,  \nओवह  मे अवि  भर ल, वस नेह क स ोआद।  \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nआश ीर् अनविन् ह ा र  \n२ टा ग जल  \n१ \n \nलेखक केर  िवि र िनासँ  िे सी  \nर िना केर  िवि किर ासँ  िेसी  \n \nधो खा देत  स वदखन िू वझ वलअ  स े  \nमीलत  मोन वकिु जकर ासँ  िेसी  \n \nजे धेने तर ाज ू  पाइ  िल पर  \nभे टल  ओकर ा वह स् सासँ  िे सी  \n \nभदिा के र  िल त ी भे ल अवह ना  \nआँवखक नोर  िै जत र ासँ  िेसी  \n \nिेरा इ त  र ह ू  स वदखन अहाँ ह म  \nखतर ा केर  िवि र क्ष ासँ  िेसी  \n \nसभ पाँ वत मे  22 -2122-2 1 2 2  मार ाक्रम अवि ।  स ुझाि सादर  आमंवर त  अवि ।  \n \n२ \n \nसुविध ा िुनल क निका आँ गन  \nिुप्पे रह लै प ुर ना आँ गन  \n \nजकरा िुझल ह ुँ कमला कोसी  \nधध र ा धधकै तकर ा आँगन  \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nके के ह न िै केह न नै िै  \nजानै स भहक मवह मा आँ गन  \n \nभूखक मार ल जनत ा सौंस े  \nधमवग ज्जर  िै र ाज ा आँगन  \n \nअरज ै कीनै भ ोग ै िाह र  \nिाँिल  रह लै कहुना आँगन  \n \nसभ पाँ वत मे  22 -22-22-2 2  मार ाक्रम अवि ।  ई ि ह र े मीर  अवि ।  \nऐ रचनापर अपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n४.स् र ी क ोना \n४.१.कल्पना झा- इ जोत \n४.२.दीव पका झा-िीह वन किा- अपर ाध ी तय अवि \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकल्पन ा झा  \nइ जो त \nह ऽम ! िावक गेल िी !  \nइ  कविक इ जो त  ?  \nज्ञा न क वक विविय ा क ?  \nअंहव र य ा में िाह ैत  ि ाह ैत  आ गु िढ लुं,  \nिेर िेर आगु िढ ैत  ििु वकिु  िुटल,  \nमु द्दा संस् कार  के  धेने िल ैत  रह लुं,  \nवध य ा , भा य ा आ जननी के  भूवमका वजवित  र ह ै,  \nत य ं स् र ी क काय ा गढै त  रह लुं,  \nमाय  क ह ह र ै त  नोर  में वकिु गुविय ैल रह ैन,  \nजे झुविय ैल िमड़ी  पर  उंघरा य ल वकिु कह ैत  रह ैन,  \nकोवशश के लिं वक ि र्ा के  िुवन के  \nत र ह िी में  भवर  ल ी,  \nमु द्दा अनसोंह ात  ल ाग ैय  ल ा गल, \nने अ वध कार  इ िर्ा के िुवन पर ,  \nआ नवह  रव ह  गेल  विश्वास अपन तर ह िी पर,  \nजािैत धवर  िल लिं,  \nह म िवलत े रह लिं,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकतो  मोकाम आ कतो िी ह म,  \nइ  िुवझ नवह  स कल िं,  \nइ  मोन क नेनपन िुझु   \nवक धो खरैत  तृर्ा !  \n-कल्पना झा , िोकार ो झ ार खं ि  \n  \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nदी वपका झा  \nिी ह वन  किा - अपर ा धी  त य  अवि  \n--  ऐं य ै िवह न दाइ ! ई  ि ौआ  राव त  क' िेस ी काल दर भंगेमे  वकएक रुव क जाइ  िैन..?  नि विय ाह  भेल आ \nत ह न एना .. .!  \n--  ई  त'  कवनय ाँक दोख ने य ै।  घर िला पर ताकुत कर ौ ।  मोनमे  वमल  क' र ह ौ।  \n--  से की कहै िविन्ह..  हमरो  घर मे  वह नके घर  िल ा र कन्ना  िै। एसगर  हमर िेटा  के  िोव ड़ ई  मधुिनी िाली \nनैहर  ओगरने िै।  कहै िै प र ीक्षा अवि ।  कोन खेल खे लाइ  िै से ई सु द्धा की िू झौ.. .  \n--  से सत्त े! आि नीक कुल - शीलक मनुक्ख भ ेटि कवठ न... !  \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/  व िह ार  ल ोक सेिा आय ो गक परी क्षा लेल   मै विली (अवनिा य ष आ ऐवछ िक) आ आन \nऐवछिक  विर्य  आ स ाम ान्य  ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) हे त ु स ाव मग्र ी  \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \nVideha e-Learning \n \nपे टार (व र सोसष सेन्टर) \n...................................................................................................... \nशब्द-व् य ाकर र्-इ वतह ास \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त िकाश- र मा नाि वमश्र वम वहर (खाँ टी \nििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nिॉ. लवलत ा झा- मै विलीक भो जन सम्िन् धी शब्दा िल्ी (खाँ टी ििाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी ििाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nिॉ. रमर् झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अ लङ्का र-भास्क र \nआनन्द वम श्र (सौज न् य श्री र मानन्द झा \" रमर्\")- वम विला भार्ाक सुिोध व्याकर र् \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र्  िौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n................................................................................................... \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा न आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ि त ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्र झा सुमन (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस) \nििन् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी. पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n....................................................................................................  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसमीक्षा \nसुभार् िन्र य ादि-र ा जकमल िौ धर ी: मोनो ग्राफ \nवशि कुमार झा \"वट ल्ल ू\" अ ं शु- समालोिना \nिॉ ििेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nिॉ. देिश ं कर न िीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nिॉ. रमर् झा- वभन्न-अवभ न्न \nिे मश ं कर वस ं ह- मै विली भार्ा साव ह त् य:ि ीसम श त ाब्दी (आल ोिन ा) \nिॉ. र म ानन्द झा ' रमर्' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ानन्द मण्िल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त-ित ीक ि स् त ु कौशल- िॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र िय व निय- िॊ शैलेन्र मो ह न झा \n................................................................................................. \nअव त वरक्त प ाठ \nपवह ने वमविला मै विलीक सामान्य जानका र ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र्  िौध र ी- वम विलाक इ वतह ास \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार नाि िौधर ी  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिमे लीर ा नी                         माह ुर                          क र ार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभा र अ ं वत क ा)       िा य र ीक खाली पन्न ा (साभार अ ं वतका) \nय ा्ेगेन्र पाठक वि य ा्ेग ी- व िज्ञा नक ि त कह ी \nर ामलोिन ठाकुर- मै विली लोककिा \n.................................................................................................. \nवक िु मै विली प ोिी िा उनलोि सा इ ट (ओपन सोसष) \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवखय ासल (र मानन्द झा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआय ल कनकनी- महेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nििन् ध संग्रह- र मानाि झा (िी.पी.एस. सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर दीप पिष- सं केदार कानन आ अरव िन्द ठाकुर  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य संग्रह- सं शैलेन् र मोह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nARCHIVE.ORG (व िज य देि झा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nOLE NEPAL's E-PUSTAKALAYA (https://pustakalaya.org/en/) \nपोिी क वलंक \nमै विली साव ह त् य स ं स् ि ान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n............................................................................................ \nअव र पन फाउण् िेश न (http://www.aripanafoundation.org/)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI ( मै\nविली ऑविय ो िुक्स) \nज ानकी एफ.एम समािार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समािार) \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nप्य ार े मै विल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg (प्या र े मै विल िैनल- वकर र् \nिौधर ी आ संगी त ा आनन्द- मै विलीक सभसँ लोकविय यू ट्यू ि िैनल) \n....................................................... \nआकाशिार् ी दर भ ं ग ा यू ट् य ू ि िैनल \n....................................................... \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \n......................................................... \n   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \n  \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n-ग जेन्र ठ ाकुर \n....................................................................................................... \nमवदेहक मकछु मवशेषांक: - \n१) हाइकू मवशेषांक १२ ि अृंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008   Videha_15_06_2008_Tirhuta     12 \n२) गजल मवशेषांक २१ ि अृंक,  १ नवम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008  Videha_01_11_2008_Tirhuta         21 \n३) मवहमन  किा मवशेषांक ६७ ि अृंक, १ अतटूबर २०१० \nvideha_01_10_2010       videha_01_10_2010_tirhuta           67 \n४) बाल सामहत्य मवशेषांक ७० ि अृंक, १५ नवम्बर २०१० \nvideha_15_11_2010       videha_15_11_2010_tirhuta           70 \n५) नाटक मवशेषांक ७२ ि अृंक १५ मदसम्बर२०१० \nvideha_15_12_2010       videha_15_12_2010_tirhuta           72 \n६) न ा र ी व ि श े र् ां क ७७म अ ंक ०१ म ा ि ष २०११ \nvideha_01_03_2011       videha_01_03_2011_tirhuta           77 \n७) अ न ु ि ा द व ि श े र् ां क ( ग द्य-पद्य भ ा र त ी ) ९७म अंक \nvideha_01_01_2012videha_01_01_2012_tirhuta          97 \n८) बाल गजल मवशेषांक मवदेहक  अृंक १११ ि अृंक, १ अगस्त २०१२  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nvideha_01_08_2012   videha_01_08_2012_tirhuta   111 \n९) भमतत गजल मवशेषांक १२६ ि अृंक, १५ िाचव २०१३  \nvideha_15_03_2013  videha_15_03_2013_tirhuta   126 \n१०) गजल आलोचना-सिालोचना-सिीक्षा मवशेषांक १४२ ि, अृंक १५ नवम्बर २०१३ \nvideha_15_11_2013  videha_15_11_2013_tirhuta   142 \n११) काशीकांत मिश्र िधुप मवशेषांक १६९ ि अृंक १ जनवरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरमवन्द्द ठाकुर मवशेषांक १८९ ि अृंक १ नवम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अमनल मवशेषांक १९१ ि अृंक १ मदसम्बर २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४ )  व ि द े ह  स म् म ा न  व ि श े र् ं ्ाक \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू िी (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \nसाक्षात् कार/ समार ोह \nस ाक्षात् का र \n  \nvideha_15_12_2011 \n  \nvideha_15_01_2012 \n  \nvideha_01_02_2012 \n  \nvideha_01_03_2012 \n  \nvideha_01_09_2012 \n  \nvideha_15_01_2013 \n  \nvideha_01_03_2013 \n  \nVideha_15_04_2016 Videha_01_07_2016 \n१ ५ )  म ै व ि ल ी  स ी . ि ी . /  अ ल् ि म  ग ी त  स ंग ी त  व ि श े र् ां क- २ १ ७  म  अ ं क  ० १  ज न ि र ी  २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१ ६ )  म ै व ि ल ी  ि े ि  प र क ा व र त ा  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 313  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n१ ७ )  म ै व ि ल ी  ि ी ह व न  क ि ा  व ि श े र् ां क-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ )  र ा म ल ो ि न  ठ ा क ु र  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 319 \n१ ९ )  र ा म ल ो ि न  ठ ा क ु र  श्र द्ध ां ज व ल  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 320 \n२ ० )  र ा ज न न् द न  ल ा ल  द ा स  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 333 \n................................................................................................... \nलेखकक आिृंमित रचना आ ओइपर आिृंमित सिीक्षकक सिीक्षा सीरीज \n१. कावमनीक पांि टा कवित ा आ ओइपर मधुकान्त झाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू सए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n.................................................................................................... \n\"पाठक हिर पोिी मकए पढ़मि\"- लेखक द्वारा अप्पन पोिी/ रचनाक सिीक्षा सीरीज \n१. आशीष अनमचन्द्हार 'मवदेह ' क ३२७ ि अृंक ०१ अगस्त २०२१ \n.................................................................................................... \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज \n एव िटस ष िो इ स सीर ी ज-१ \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा िकाव शत भेल ि ल। ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक वनभष य ा िलात् कार काण्िक िादक समय ि ल। ओना ई अनूवदत र िना ि ल, \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्दी अनुिाद केने िलीह आर. शांत ा सुन्दरी आ वह न्दीसँ मै विली \nअनुिाद केने िलाह विनीत उत् पल । हमर जानकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोनो भार्ामे नवह रि ल  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक िाह ी, खास कऽ सभ \nिेट ीक िापकेँ, सभ िवह नक भाएकेँ आ सभ पत्नीक पवत केँ। आ वििार िाक िाह ी जे हम सभ अपना िछिा \nसभ लेल केह न समाज िनेने िी। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-१ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि ब्रेस्ट कैसर क समस्य ा पर विदेह मे मीना झा केर एकटा लघु किा \nिकाव शत भे ल। ई मै वि लीक पवह ल किा ि ल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा नवह वलखल गेल ि ल, कार र् एवह किाक ई- िकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल ि ल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक किाक परित ी ि ल। \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-२ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदी श िन्र ठाकुर अवनलक वकिु िाल कवित ा िकाव शत भे ल। िादमे \nह ुनकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी िाइ ल्िपर ि ल। \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, िादक दुनू िेिी िाइ ल्िपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-३ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदा नन्द झा मनुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्य ास \nिकाव शत भेल, नाम ि ल िोनह ा। िादमे ई र िना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र िना िाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र िना िी, मै विली िाल साव ह त् य कोना वलखी तकर ट्र ेवनंग कोसष मे एवह \nउपन्य ासकेँ र ाखल जेिाक िाह ी। कोना मॊिन ष उपन्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-४ (िाउनलोि वलंक)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-५ \nएविटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ िुझल िव न्ह जे कोना अवह किाकेँ र वि िन्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव िर, सुखद आ मोन ह ौल करैिला अनु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अन ट्र ेजेिी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र िना केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा सभ पर वनय ंर र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-५ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-६ \nजगदी श िस ाद मण्िलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलखै त िवि जे ह ुनकर कोनो सर-सम्िन् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्दरा गाँधी जखन एवह क्षेर अएल ी तँ ह ुनका देखाओल गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्ह । मै विलीमे लेखनक एकभगाह वस्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने ि ल। मै विलीक लेख क लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ िभ ाव ित नवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा नवह वलवख सकल ा। जगदी श िस ाद मण्िल एवह पर किा वलखल वन्ह जे िकाव शत भेल िेत ना \nसवमवत क पवर कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार र् ओ मै विलीमे नवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओतेक िभ ािी नवह भऽ सकल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षनी कृवर म। से एकर \nपु नः ई-िकाशन अपन अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श िस ाद मण्िलकेँ टै गो र वलटर ेिर अिािष भे टल वन। जगदी श िस ाद मण्िलक लेखनी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ ििा लेलक, आ मै विलीक समानान्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्िमे \nिाँवट कऽ पढ़ए जाए लाग ल- जगदी श िस ाद मण्िलसँ पूिष आ जगदी श िस ाद मण्िल आगमनक िाद। तँ \nिस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपन सुछिा स् िरूपमे। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-६ (िाउनलोि वलंक) \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-७  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमै विलीक पवह ल आ एकमार दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफी। सन्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समानान्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई-िकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलानपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखन धव र क एकमार दवलत आत् मकिा विक। तँ \nिस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-७  (िाउनलोि वलंक) \n एव िटस ष िो इ स सीर ी ज-८ \nनेना भु टकाकेँ र ाव त मे सुनेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-८ (िाउनलोि वलंक) \n एव िटस ष िो इ स सीर ी ज-९ \nमै विली गजलपर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएव िटस ष िो इ स सीर ी ज-९ (िाउनलोि वलंक) \n............................................................................................... \nज गदी श िस ाद मण्िल ज ीक ६ ५ टा पोिीक नि स ंस् करर् व िदेहक २ ३ ३ (Videha_01_09_2017) सँ \n२ ५ ० (Videha_15_05_2018 ) ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क िकाशन न ीिाँक वल ं कपर पढ़ ू:- \nVIDEHA_233 VIDEHA_234 VIDEHA_235 VIDEHA_236 VIDEHA_237 VIDEHA_238 \nVIDEHA_239 VIDEHA_240 VIDEHA_241 VIDEHA_242 VIDEHA_243 VIDEHA_244 \nVIDEHA_245 VIDEHA_246 VIDEHA_247 VIDEHA_248 VIDEHA_249 VIDEHA_250 \n................................................................................................ \nमवदेह ई -पमिकाक  बीछल रचनाक सृंग- िैमिलीक सववश्रेष्ठ रचनाक एकटा सिानान्द्तर सृंकलन: \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) देिना गरी \nविदेह: सदेह: १ (२० ० ८-० ९) वत र ह ुत ा  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमवदेह:सदेह: २ (िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना २००९-१०) देिनाग र ी \nमवदेह:सदेह: २ (िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना २००९-१०) वतर ह ु त ा \nमवदेह:सदेह: ३ (िैमिली पद्य २००९-१०) द ेिनाग र ी \nमवदेह:सदेह: ३ (िैमिली पद्य २००९-१०) वतर ह ु त ा \nमवदेह:सदेह: ४ (िैमिली किा २००९-१०) द ेिनाग र ी \nमवदेह:सदेह: ४ (िैमिली किा २००९-१०) वतर ह ु त ा \nमवदेह िैमिली मवहमन किा  [ मवदेह सदेह ५ ] देिना गरी \nमवदेह िैमिली मवहमन किा  [ मवदेह सदेह ५ ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करर् देि नाग र ी \nमवदेह िैमिली लघुकिा  [ मवदेह सदेह ६ ] देिना गर ी \nमवदेह िैमिली लघुकिा  [ मवदेह सदेह ६ ]  व त र ह ुत ा \nमवदेह िैमि ली पद्य [ मवदेह सदेह ७ ] देिनाग र ी \nमवदेह िैमिली पद्य [ मवदेह सदेह ७ ]   व त र ह ु त ा \nमवदेह िैमिली नाट्य उत्सव [ मवदेह सदेह ८ ] देिन ाग र ी \nमवदेह िैमिली नाट्य उत्सव [ मवदेह सदेह ८ ]  व त र ह ुत ा \nमवदेह िैमिली मशशु उत्सव  [ मवदेह सदेह  ९ ] देिना गर ी \nमवदेह िैमिली मशशु उत्सव  [ मवदेह सदेह ९ ]  व त र ह ुत ा \nमवदेह िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मवदेह सदेह १० ] देि नाग र ी \nमवदेह िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मवदेह सदेह १० ]  व त र ह ु त ा  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवि देह:सदेह १ १ \nवि देह:सदेह १ २ \nवि देह:सदेह १ ३ \n....................................................................................................... \nThe readers of English translations of Maithili Novel \"sahasrabadhani\" and verse \ncollection \"sahasrabdik chaupar par\" has intimated that the English translation \nhas not been able to grasp the nuances of original Maithili. Therefore the \nAuthor has started translating his Maithili works in English himself. After these \ntranslations are complete these would be the official translations authorised by \nthe Author of the original works.-Editor \n....................................................................................................... \nMaithili Books can be downloaded from: MAITHILI BOOKS \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n१.विदेह ई-पवर काक सभट ा पु र ान अंक Videha e journal's all old issues \n२.िैमिली पोिी डाउनलोड  Maithili Books Download \n३.िैमिली वीमडयोक सृंकलन Maithili Videos \n................................................................................................. \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू िी (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवह त) \n................................................................................................................... \nमै विलीक ि त षनी \n१  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा िश्नपर दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ िे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई पयाप्त अवि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट-र ीव िंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n................................................................................................................... \nअपन िृंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \nस ू िना/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क नामस ँ ििवलत अवि। \"स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nि ल, लेल अनुशंसा आमवन्र त अवि। \nअनुशंसा वनम्न कोवट सभम े आमवन्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अनुिाद पु र स् कार । \nपु र स् कार क सभ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n \nग जेन्र ठ ाकुर \n\"व िकीपीव िय ा\" मे मै विलीकि ाद मै वि ली \"ग ू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \nग ू गल ट्र ान्सलेट \nगू गल ट्र ान्सलेटक वलंक \nhttps://translate.google.com/?sl=en&tl=mai&op=translate \nग ू गल ट्र ान्सलेटकेँ आर पु ि कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \nिा र म्भ: \nविकीपीव िय ा ० १ फरिर ी २ ०० ८ वलंक \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false  (मै विली देि नागर ी) \nhttps://books.google.co.in/books?id=cTezCU59bJwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली वत र ह ुत ा) \nhttps://books.google.co.in/books?id=3zKudz6wAO8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली ब्रेल) \n गू गल ट्र न्स लेट २ ३ जू न २० १ १क वलंक \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/ \nगू गल ट्र ांसल ेशन टूलमे \n\"विह ार ी\" भार्ाक िदलामे मै विली लेल अलग ट्र ांसल ेशन टूल िनेिाक आिेदन विदेहक सदस् य गर् द्वार ा देल \nगेल अवि। अपन य ोग दान गू गल ट्र ांसल ेट लेल करू, \nआ कएल सम्प ादन िदलिा काल कार र् मे (अंग्रेजीमे) \"विह ार ी\" नाम्ना कोनो भार्ा नै ह ेिाक ििा करू। ऐ \nवलंकप र अनुिाद करू; गू गल एकाउंटस ँ लॉ ग इन केलाक िाद । \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseProject \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseActivity?project=gws&langcode=bh (li\nnks closed) \nविकीपीव िय ा मै विली वलंक  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nविदेह (पवर का) https://mai.wikipedia.org/s/kgv \nइ न्टर नेटक संसार मे मै विली भार्ा https://mai.wikipedia.org/s/s6h \nभाल सवर क गाि https://mai.wikipedia.org/s/ipm \nविदेह https://mai.wikipedia.org/s/ie1 \nविदेहक फेसिुक भस षन https://mai.wikipedia.org/s/iu1 \nविदेह सम्म ान https://mai.wikipedia.org/s/jc2 \nविदेह आकाइ भ https://mai.wikipedia.org/s/jc0 \nविदेह वमविला रत्न https://mai.wikipedia.org/s/jc3 \nविदेह वमविलाक खोज https://mai.wikipedia.org/s/jc4 \nविदेह सू िना संपकष अन्िेर् र् https://mai.wikipedia.org/s/jc5 \nश्रुवत िकाशन https://mai.wikipedia.org/s/iu7 \nअनविन्हा र आखर https://mai.wikipedia.org/s/ion \nमै विली गजल https://mai.wikipedia.org/s/idz \nमै विली िाल गजल https://mai.wikipedia.org/s/iex \nमै विली भवक्त गजल https://mai.wikipedia.org/s/if1 \nhttp://translatewiki.net/wiki/Project:Translator http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_f\nor_new_languages/Wikipedia_Maithili  \nhttp://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?task=untranslated&group=core-\nmostused&limit=2000&language=mai \nhttp://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mai \nhttp://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mainpage/mai \nअ ं व त म पाँ ि ू सा इ ट विकी मै विली िो जेक्टक अवि । एव ह वल ं क सभ पर जा कय िोजे क्टकेँ आगाँ िढ़ाऊ। (links \nclosed) \n अमेजन अल ेक्सा मै विली (शीघ्र....) \n  \n\"व िकीपीव िय ा\" मे मै विलीकि ाद मै विली \"ग ू गल ट्र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\"  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nविदेहक त ेसर अंकमे (० १ फरिर ी २ ०० ८) जे खुशखिरी पाठक लोकवनकेँ मै विली विकीपीव िय ाक सम्िन् धमे \nदेल गेल ि ल तकर सुखद पवर र्वत कएक साल पवह ने भे टल ि ल। \nमै विली गू गल ट्र ान्सलेटक सम्िन् धमे विदेहक फेसिुक पृ ष्ठ पर २ ० ११ मे देल गेल तकर सुखद पवर र्वत १ १ \nमई २ ० २२ केँ भे टल । \nमै विली अमेजन अल ेक्साक सेह ो आरम्भ शीघ्र े हएत। \n(वल ं क-स् क्र ीनविर नीिाँ देल जा रहल अ वि ।) \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA2#v=onepage&q&f=false \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nओवह समयमे विदेह सम्प ादक मण्िलमे ई लोकवन र ह वि: सह-सम्प ादक: उमेश मंिल । सह ाय क सम्प ादक: \nवशि कुमार झा आ मु न्न ाज ी ( मनोज कुमार कर्ष) । भार्ा सम्प ादन: नागेन्र कुमार झा आ पञ्जीकार विद्य ानन्द \nझा । कल ा-सम्प ादन: िनीत ा कुमार ी आ र वश् म र ेखा वसन्ह ा । सम्प ादक-शोध-अन्िेर् र्: िॉ. जय ा िमा आ िॉ. \nर ाज ीि कुमार िमा । सम्प ाद का नाटक-र ंगमंि-िल विर: िेिन ठाकुर । सम्प ादक सू िना-सम्प कष-समाद: पूनम \nमंिल अ विय ंका झा। सम्प ादक अनुिाद विभाग: विनीत उत् पल । स् पि अवि जे \"सम्प ादक अनुिाद विभाग\" \nविनीत उत् पल (आि अवसस् टे न्ट िोफे सर, आइ.आइ.एम. सी. जम्म ू) क विशे र् सह य ोग रहल, आश ीर् अनविन्हा र \nसम्प ादक मण्िल मे नवह य ो र ह ला उत्त र कोनो सम्प ादकसँ कम काज नै करैत िव ि। मै विली ्ेक पाठक िगष \nसेह ो अपन य िाशवक् त य ोग दा न देल वन। \nhttps://books.google.co.in/books?id=zmIugpjpOKYC&lpg=PA1&pg=PA600#v=onepag\ne&q&f=false \nhttps://books.google.co.in/books?id=-\nU04e5FfnTEC&lpg=PA1&pg=PA405#v=onepage&q&f=false \n  \nग ू गल ट्र ान्सलेटकेँ आर पु ि कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \n \nगू गल ट्र ान्सलेट काय षक्रम देखू \nhttps://youtu.be/nP-nMZpLM1A \nGoogle Translate:04:45to06:25 (24 new languages at 06:00) \nDetailed Description \nTune in to find out about how we're furthering our mission to organize the \nwo rld ’s  i n fo rm a t i o n  a n d  m a ke it u n i versa l l y a cce ssi b l e  an d  use fu l . T o  wa tch  th i s \nkeynote with American Sign Language (ASL) interpretation, please click \nhere: https://youtu.be/PeUXBvRExic   \n0:00 Opening Film \n1:47 Introduction, Sundar Pichai \n6:21 Knowledge \n15:45 Knowledge&Search  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n27:15 Skin Tone Equity \n32:00 Computing \n33:08 Assistant \n43:34 Computing: AI Test Kitchen \n53:08 Safer with Google \n1:04:38 Safer Way to Search \n1:11:20 Android: Opening \n1:45:45 Android: Wear OS&Tablet \n1:25:32 Android: Better Together \n1:31:22 Hardware: Opening \n1:33:22 Hardware: Pixel Phone&Buds \n1:45:44 Hardware: Ambient&Beyond the Phone \n1:54:32 Augmented Reality&Close \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \nवि देह वमविला रत्न \nमव   दे  ह मवदेह  Videha বিদেহ http://www.videha.co.in  विदेह ििम मैवि ली पावक्षक ई पवर का  Videha \nIst Maithili Fortnightly e Magazine  विदेह ििम मैविली पावक्षक ई पवर का  नि अंक देखिाक ल े ल \nपृ ष्ठ स भकेँ वर फ्रेश  कए द ेखू । Always refresh the pages for viewing new issue of \nVIDEHA. \nभारत  आ ने पालक माव टमे  पसरल मिमिलाक धरती प्राचीन कालमहसँ िहान पुरुष ओ िमहला लोकमनक  किवभूमि \nरहल  अमछ। प्रस्तुत अमछ मिमिला रत्नक एकटा छोट सृंग्रह। एमह सृंग्रहकेँ पूणव करबाक हेतु अपन बहुिूल्य \nसृंग्रहकेँ  editorial.staff.videha@gmail.com  केँ पठा उ।  आकाइ िक स िाव धकार  रिनाकार , सम्िवन्धत \nफोटोग्रा फर आ स ंग्रह कत्ताक लगमे िवन्ह ।  फोटो स भ पठ एिाक ल ेल धन्य िाद पाठकगर्। साभार । पूर्षत ः \nअव्य िसाव य क उद्देश्य  आ म ार एकेिवमक िय ोग  ल ेल।  विशे र् वििर र् देखिा लेल वक् ल क करू  वमविला र त्न/  \nवमविला  विर कल ा / वमविल ाक पाि वन व त ह ार  (किा) आ वमविल ाक स ं ग ीत  ।  \n \n  \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nिैवदक जनक \n'िैदेह \nर ाज ा' ऋगिेवदक \nकालक नमी सप्या क \nनामस ँ िलाह, यज्ञ \nकरैत सदेह स् िगष \nगेल ाह, ऋगिेदमे \nिर्षन अवि। ओ \nइ न्रक संग देल वन्ह \nअस ुर नमुिीक \nविरु द्ध आ त ाव ह मे \nइ न्र ह ुनका \nििओलवन्ह । शत पि \nब्राह्म र्क विदेघमािि \nआ पु र ार्क वनवम \nदुनू गो टे क पु र ोव ह त \nगौ त म िवि से दुनू \nएके िवि आ एत एसँ \nविदेह र ाज्य क \nिारम्भ । माििक \nपु र वह त गौ त म \nवमर विन्द \nय ज्ञक/ िवलक िारम्भ \nकएलवन्ह आ पु नः \n  \n \nिाल् मीवक \n \n  \n \nसीत ापवत र ाम \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nएकर पु नःस्िापना \nभेल महा जनक-२ क \nसमयमे य ाज्ञ िल् क्य \nद्वार ा। वनवम गौ त मक \nआश्रमक \nलग ज य न्त आ \nवमवि -वज नका \nवमविला नामस ँ सेह ो \nसोर कएल जाइ त \nिव न्ह, वमविला नगरक \nवनमार् कएलवन्ह । \nवनमीक जय न्तपुर \nित षमान जनकपु र मे \nि ल, वमिीक \nवमविलानगर ीक \nस् िान एखन धवर \nवनधा वरत नवह भए \nसकल \nअवि, अनुमावनत \nअवि जनकपु र क \nलग । ’सीर ध्िज \nजनक’ सीत ाक वपत ा \nिवि आ एत य सँ \nवमविलाक र ाज ाक \nसुदृढ़ परम्पर ा \nदेखिामे अिै त \nअवि। ’कृवत \nजनक’ सीर ध्िजक \nिादक 18म पु स् त मे \nभेल िलाह । कृवत  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवह र ण् य नाभक पु र \nिलाह आ जनक \nिह ुलाश्वक पु र \nिलाह । य ाज्ञ िलक्य \nवह र ण् य ाभक वशष्य \nिलाह, ह ुनकासँ \nय ोग क वशक्षा लेने \nिलाह । कराल \nजनक द्वार ा एकटा \nब्राह्म र् य ुित ीक \nशील-अपहरर् क \nिया स भेल आ \nजनक र ाज िंश \nसमाप्त भए \nगेल (संदभष अश्वघोर्-\nिुद्धिवर त आ \nकौवटल्य-\nअिषशास् र)। \n \n       \n  \n \nलि कुश \n \n  \n \nविदेघ मािि \nशतपि ब्राह्म र्क \nविदेघ माििक विदेह \nआगमन, आवगक \n  \n \nिाज सनेयी य ाज्ञ िल्क् य \nय ाज्ञ िल्क् य वमविलाक \nदाशष वनक र ाज ा कृवत \nजनकक दर िार मे \nिलाह । ह ुनकर \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसदानीर ासँ आगाँ \nनवह िढ़िाक ििष । \nशतपि ब्राह्म र्क \nविदेघमािि आ \nपु र ार्क वनवम दुनू \nगो टे क पु र ोव ह त \nगौ त म िवि से दुनू \nएके िवि आ एत एसँ \nविदेह र ाज्य क \nिारम्भ । \n \nमात ाक िा वपत ाक \nनाम सम्भ ित ः \nिाज सनी िलवन्ह। \nओना ह ुनकर वपत ा \nदेिरात केँ मानल \nजाइ त िव न्ह। \nय ाज्ञ िल्क् य १. शुक्ल \nय जुर िेद, २. शतपि \nब्राह्म र्, ३.िृहदार ण् य क \nउपवनर्द आ \n४.य ाज्ञ िल्क् य \nस् मृ वत क दृिा/लेखक \nिव ि। \n \n       \n  \n \nअंगर ाज कर्ष \n \n  \n \nिैश ेवर्क दशषन कर्ाद \nिैश ेवर्क दशषन \nकर्ाद \n \n  \n \nमहा िीर जैन 599-\n527 \nमहा िीर विदेहमे ि ह \nटा िस् सािा स \nवित ेलवन्ह । \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nगौ त म िुद्ध BC \n563-483 \nओना तँ महा िीर \nविदेहमे ि ह टा \nिस् सािा स वित ेलवन्ह \nमु दा िुद्ध एकोटा नै \nमु दा वमविलामे िौद्ध \nधमषक िभ ाि पिाव त \nिढ़ल। िुद्ध िैश ाली \nनगर ीमे आम्र पालीक \nउद्य ानमे \nवलछ ििी गर्केँ सन्दे श \nदेने िलाह । \n \n  \n \nिार्क्य BC 350-283 \nधमष आ विव धक क्षेर मे \nकौवटल्य क अिषशास् र आ \nय ाज्ञ िल्क् य स् मृ वत मे िड्ि \nसमानत ा अवि जे िार्क्य क \nवमविलािा सी ह ोय िाक िम ार् \nअवि। \n \n \n \nअिषशास् र मे(१.६ विनय ाव धकाव र के \nििमावध करर्े र्िोऽध्य ाय ः \nइ वन्रयज य े \nअवर र्ड्िगषत्य ा गः) कराल जनकक \nपतनक सेह ो ििा अवि। \n \n \n \nत वद्वरुद्धिृवत्त र ि श्य ेवन्रयि ात ुर न्त ोऽवप \nर ाज ा सद्य ो विनश्यवत- य िा \nदाण्िक् य ो नाम भोजः कामाद  \nब्राह्म र् कन्य ाय मवभम न्यमानः \nसिन्धर ाष्ट्र ो विननाश करालि \nिैदेह ः,...। \n \n  \n \nिन्रगुप्त मौय ष िार्क्य क वशष्य  BC \n340-293 \nिार्क्य क वशष्य \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n       \n  \n \nआय षभट्ट िैज्ञावनक 476-\n550 \nपञ्जीमे आय षभट्टक वििर र्- \n(२ ७) \n(३ ४/०८) मवह पवत य: मंगर ौनी \nमाण्िैर सै पीत ाम्ि र सुत \nदामू दौ माण्र सै िीज ी \nवर नय नभ ट्ट: ए \nसुत ो आ य षभट्ट: ए सुत ो \nउदय भट्ट: ए सुत ो विज य भट्ट \nए सुत ो \nसुलोिनभट (सुनय नभट्ट) ए \nसुत ो भट्ट ए सुत ो \nधमषजटीवमश्र ए सुत ो \nधा र ाज टी वमश्र ए \nसुत ोब्रह्म जर ी वमश्र ए सुत ो \nवर पु र जटी वमश्र ए सुत \nविघुजटी वमश्र ए सुत ो \nअजय वसंह: ए सुत ो \nविज य वसंह: ए सुत ो ए सुत ो \nआवदिर ाह: ए सुत ो \nमहो िर ाह: ए सुत ो दुयो धन \nवसंह: ए सुत ो सोढ़र \nजय वसंहकािा य ास्र स \n  \n \nवसद्ध सर ह पाद 700-\n780 \nसर ह पाद-“वसवद्ध र त् िु \nमइ पढ़ मे \nपवढ़अउ ,मण् ि \nवपिन् त ोँ विस र उ \nएमइउ ”। वमविलामे \nअक्षरार म्भ वसवद्धरस् त ु \nजकर पूिषम े \nवसवद्धरस् त ु, गर्ेशजीक \nअंकुश आँजी, वलखल \nजाइ त अवि। \nवमविलामे ई धा र र्ा \nजे माँ ड़ वपलासँ \nस् मरर् शवक् त क्षीर् \nह ोइ त अवि; ई \nसर ह पादक \nवमविलािा सी ह ोएिाक \nिम ार् अवि। \n \n  \n \nआवद शंकरािाय ष 788-\n820 मंिन वमश्रसँ शास् र ािष \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमहा स् र विद्य ा पार ङगत \nमहा महो पाध्य ा \nय: नर वसंह:।। \n \n       \n  \n \nम.म.गो नू झा 1050-\n1150 \nकरमहे सोनकवर य ाम \nगो नू झाक िर्षन \nपञ्जीमे \nअवि- महा महो पाध्य ा य \nधू त षर ाज गो नू । \nपञ्जीक अनुसार \nपीढ़ीक गर्ना \nकएलासँ गो नू क \nजन्म ( गो नू क \nसोनकवर य ाम करमहे-\nित् समे २ ४म पीढ़ी \nिवल रहल \nअवि) आय षभट्टक \nिाद (आय षभट्टक \nमाण्िर-काश् य पमे ३ ९ \nम पीढ़ी िवल रहल \nअवि) आ विद्य ापवत क \nपवह ने (विद्य ापवत क \n  \n \nकृष्र् ार ाम  आ ह ािी सुिर न \nवमविलाक य ादि \n(गुआर) जाव त क \nलोकदेिता कृष्र् ार ाम  \nअपन ह ािी सुिर नपर \nसिार । \n \n  \n \nिंशीध र ब्राह्म र् \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nविर्एिार विस् फी-\nकाश् य पमे १ ४ म पीढ़ी \nिवल रहल \nअवि) लगभग १ ०५ ० \nई. मे वसद्ध ह ोइ त \nअवि। कार र् एवह \nतरहेँ एक पीढ़ीकेँ \n४ ० सँ गुर्ा के ला \nसँ आय षभट्टक जन्म \nलगभग ४ ७६ ई. आ \nविद्य ापवत क जन्म \nलगभग १ ३५ ० ई. \nअिै त अवि जे \nइ वत ह ासस म्म त \nअवि। \n \n       \n  \n \nिेिन  महर ाज \nवमविलाक िोम \nजाव त क लोकदेिता \n \n  \n \nदीना- भदरी \nवमविलाक मु सह र \nजाव त क लोकदेिता \n \n  \n \nज्यो वत पँ वज य ार \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nर ाज ा सलह ेस \nवमविलाक दू धिंशी \n(दुस ाध) जाव त क \nलोकदेिता \n \n  \n \nदुल र ा दय ाल \nगो नू झाक गाम \nभरौड़ा क र ाज कुमार, \n\"िह ुर ा गो वढन नटुआ \nदय ाल\" लोककिाक \nमल ाह किानाय क। \nभरौड़ा मे एखनो \nवह नकर गहिर \nिव न्ह। \n \n  \n \nकावलदास \n \n  \n       \n  \n \nिोव ध काय स् ि \nविद्य ापवत क पु रुर्-\nपरी क्षामे मृ त् य ुकालम े \nगंग ा नदीक आयि \nआ िोव ध-काय स् िकेँ \nअपनामे समे िाक \nवखसा िवर्षत अवि \nजे िादमे विद्य ापवत केँ \n  \n \nर ाध ाकृष्र्  आ करत ाराम मवल्लक \nवमविलाक अमत ा घरेनक \nिारवम्भक गिैय्य ा \n \n  \n \nमहा र ाज नान्यदेि \nवमविलाक कर्ाट \nिंशक 1097 ई. मे \nस् िापना। 1147 ई. मे \nमृ त् य ु। \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nलऽ कऽ सेह ो \nििवलत भे ल। \n \n       \n  \n \nमल्लदेि \nवमविलाक कर्ाट \nिंशक संस् िापक \nनान्यदेिक पु र । \nवमविलाक गंध िवर य ा \nर ाज पूत मल्लदेिकेँ \nअपन िीज ीपुरुर् \nमानैत िव ि। \n \n  \n \nमहा र ाज ह र वसंहदेि \nवमविलाक कर्ाट \nिंशक। ज्यो वत र ीश्व र \nठाकुर क िर्ष-र त्ना करमे \nह र वसंहदेि नाय क \nआवक र ाज ा \nिलाह । 1294 ई. मे \nजन्म आ 1307 ई. मे \nर ाज वसंहा सन । \nवघय ासु द्दीन \nत ुगलकसँ 1324-\n25 ई. मे ह ाव र क िाद \nनेपाल पल ाय न। \nवमविलाक पञ्जी-\nििन् धक \nब्राह्म र्, काय स् ि आ \nक्षवर य मध्य \nआवधकावर क \nस् िापक, मै विल \nब्राह्म र्क ह ेत ु गुर्ाकर \nझा, कर्ष काय स् िक \n  \n \nमंरी  गर्ेश्वर \nवमविलाक कर्ाट \nिंशक नर ेश \nह र वसंहदेिक \nमंरी ।  सुगव त सोपानमे \nवमविलाक \nसांिैधावनक \nइ वत ह ासक िर्षन। \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nलेल शंकरदत्त, आ \nक्षवर य क ह ेत ु \nविज य दत्त एवह ह ेत ु \nििमतय ा वनय ुक् त्त \nभे लाह । ह र वसंहदेिक \nिे र र्ासँ- आ ई \nह र वसंहदेि नान्यदेिक \nिंशज िलाह, जे \nनान्यदेि कार्ाट \nिंशक १ ० ० ९ शाकेमे \nस् िापना केने र ह वि- \nनन्दैद शुन्यं शवश \nशाक िर्े (१ ०१ ९ \nशाके)... वमविलाक \nपवण्ित लोकवन शाके \n१ २ ४८ त दनुस ार \n१ ३ २६ ई. मे पञ्जी-\nििन् धक ित षमान \nस् िरूपक िारम्भ क \nवनर्षय कएलवन्ह । पु नः \nित षमान स िरूपमे िोिे \nिुवद्ध विलासी लोकवन \nवमविलेश महा र ाज \nमाधि वसंहसँ १ ७६ ० \nई. मे आदेश करिाए \nपञ्जीकार सँ शाखा \nपु स् त कक िर् य न \nकरिओल वन्ह । ओकर \nिाद पाँ वज मे (कखनो \nकाल िवर्षत १ ६० ०  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nशाके माने १ ६ ७८ ई. \nिास् त िमे माधि वसंहक \nिादमे १ ८० ० ई.क \nआस पास) श्रोवर य नामक \nएकटा नि ब्राह्म र् \nउपजा वत क वमविलामे \nउत् पवत्त भे ल। \n \n       \n  \n \nमीर ां साह ेि \nवमविलाक मु वस् लम \nलोकवनक िीि \nिवस द्ध लोकगािाक \nनाय क। \n \n  \n \nअमर िािा \nवमविलाक मल ाह \nजाव त क लोकदेिता । \n \n  \n \nगर ीिन िािा \nवमविलाक धोवि \nजाव त क लोकदेिता । \n \n  \n       \n  \n \nलालिन िािा \nवमविलाक िमष कार \nजाव त क लोकदेिता । \n \n  \n \nिंठा िमार \n \n  \n \nकावर ख पवजय ार \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nलोव र क \n \n  \n \nर ाय र र्पाल \n \n  \n \nअयािी वमश्र \nपन्रहम शत ाब्दीक \nभिनाि वमश्र िि \nपै घ नैय्य ाव य क \nिलाह आ कवह य ो \nककरो सँ कोनो \nिस् त ुक य ािना नवह \nकएलवन्ह, त ाव ह ले ल \nसभ ह ुनका अयािी \nवमश्र कहए \nलगलवन्ह। \n \n  \n       \n  \n \nशंकर वमश्र \n\"िालोऽह ं जगदा नन्द न मे \nिाला सर स् ित ी । अपू र्े \nपंिमे िर्े िर्षय ाव म \nजगत्र य म  ॥\" क िक्त ा। \nपन्रहम शत ाब्दीमे भिनाि \nवमश्रक घरमे मधुिनी \n  \n \nपक्षधर वमश्र \nविद्य ापवत क \nसमकालीन जय देि \nवमश्र, जे अपन \nअकाट्य त कषक \nकार र् पक्षधर \n  \n \nमै विलीक आवदकवि विद्य ापवत (ज्यो वत र ीश्वर \nपूिष) \nमै विलीक आवदकवि विद्य ापव त ( \nविद्य ापवत क विर: विदेह विर कल ा \nसम्म ानसँ पु र स् कृत पनकल ाल मण्िल \nद्वार ा) \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवज लाक सवर सि ग्राममे \nशंकर वमश्रक जन्म \nभे ल। शंकर वमश्र महा र ा ज \nभै र ि वसंहक कवनष्ठ पु र \nर ाज ा पु रुर्ोत्त मदे िक \nआवश्रत िलाह । एकर \nिर्षन र सार्षि ग्रंिमे भे टै त \nअवि। शंकर वमश्र \nकवि, नाटककार, धमषशास् र ी \nआ न्याय-िैश ेवर् कक \nव्य ाख् य ाकार र ह वि। शंकर \nवमश्र ग्रंिािली- १.गौ र ी \nवदग म्िर िहसन २.कृष्र्  \nविनोद नाटक \n३.मनोभिपर ाभि \nनाटक४.र सार्षि५.दुगा-\nटीका६.िाव दविनोद७.िैश ेवर् क \nसू र पर \nउपस्कार८.कुस ुमांजवल पर \nआमोद९.खण्िनखण्ि-खाद्य \nटीका १ ०.िन्दोग ाव िकोद्धा र \n१ १.श्राद्ध िदीप \n१ २.िाय वि त िदीप। \n \nवमश्रक नामस ँ जानल \nगेल ाह । \n \nकिीश्वर ज्यो वतर ीश्वर(लगभग १ २ ७५-\n१ ३ ५०)सँ पूिष (कार र् ज्यो वतर ीश्वर क \nग्रन्िमे वह नक ििष अवि), मै विलीक \nआवद कवि। सं स् कृत आ अिहट्ठ क \nविद्य ापवत ठक्कुर ःसँ वभन्न। सम् भितः \nविस् फी गा मक िािषर कास् टक श्री महेश \nठाकुर क पु र । समानान्तर प र म्प र ाक \nविदा पत नािमे विद्य ापवत पदािलीक \n(ज्यो वत र ीश्व र सँ पूिषस ँ) नृत्य-अवभनय \nह ोइ त अवि। ज्यो वत र ीश्वर पूिष विद्य ापवत:- \nकश्मीर क अवभनि गुप्त (दशम \nशत ाब्दीक अन्त आ एगार ह म शत ाब्दीक \nिारम्भ)- ग्रन्ि “ई श्वर ित्य ाव भज्ञा- \nविभवर्षर्ी ” मे विद्य ापवत क उल्लेख करै \nिव ि। श्रीधर दासक सदुवक्त कर्ामृत, \n(र िना १ १ फरिर ी १ २ ०६, \nमध्य कालीन वमविला, वि. कु. ठाकुर)- \nश्रीधर दास विद्य ापवत क पाँ ि टा पद \nउद्धृत केने िवि जे विद्य ापवतक \nपदािलीक भार्ा िी। \n“जाि न मालत ो कर परग ास \nत ािे न त ाव ह मधुकर विलास।” आ \n“मु न्दल ा मु कुल कतय मकर न्द” \nज्यो वत र ीश्वर (१ २७ ५-१ ३५ ०) र्ष्ठ ः \nकल्लोल- ॥अि विद्य ािन्त \nिर्षना॥ अिमः कल्लोल ः- ॥अि र ाज्य \nिर्षना॥ मे उल्लेख। \n \n        वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nमहा र ाज वशि वसंह \nवमविला नर ेश \nविद्य ापवत क \nआश्रय दात ा ओइनिार \nिंशक महा र ा ज वशि \nवसंह। \n \n  \n \nउगना महा देि \nमहा देि विद्य ापवत क \nअवह ठाम गीत सुनिा \nलेल उगना नोकर \nिवन र ह ैत िलाह । \n \n  \n \nमहा कवि विद्य ापवत ठाकुर 1350-1435 \n(मै विलीक आवद कवि ज्यो वतर ी श्वर-\nपूिष विद्य ापव त सँ वभन्न, संस् कृत आ अिहट्ठ मे \nलेखन) \nमहा कवि विद्य ापव त ठाकुर 1350-1435 \nविद्य ापवत ठक्कुर ः 1350-1435 \nविर्एिार विस् फी-काश् य प (र ा जा \nवशिवसंह क दर िार ी) आ संस् कृत आ \nअिहट्ठ लेखक। कीवत षलत ा, \nकीवत षपता का, पु रुर् परी क्षा, गो र क्षविज य, \nवलखनािली आवद ग्रंि समे त विपुल \nसंख्य ामे कालजय ी र िना। ई मै विलीक \nआवदकवि विद्य ापवत (ज्यो वतर ी श्वर पूिष)सँ \nवभन्न िव ि। \n(विर क आधार वमविला सांस् कृवत क \nपवर र्द, कोलकात ा द्वार ा कोनो \nकल ाकार सँ िनिाओल , कल ाकार क \nनाम ६ ०-७ ० सालस ँ अज्ञात कार र्सँ \nगुप्त र ाखल गेल अवि।) \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nशंकरदेि 1449-\n1569 \nपावर जातह र र् । \n \n  \n \nजगज्ज्य ोव त मष ल्ल १ ६१ ३-\n३ ७ \nह र गौ र ी वििा ह \nनाटक, कुञ्ज विह ा र \nनाटक। \n \n  \n \nसुनीवत कुमार िटजी मै विली िे मी 1890-\n1977 \n \n  \n       \n  \n \nअरव िन्द घोर् मै विली िे मी 1872-\n1950 \nविद्य ापवत गी त क अंग्रेजीमे \nअनुिाद \n \n  \n \nिॉ. सर आश ुत ोर् मु खजी मै विली िे मी\n 1864-1924 \n \n  \n \nसर जी. ए. वग्रय सषन मै विली िे मी 1851-\n1941 \n \n  \n       \n  \n \nकवि िन्दा झा 1831-1907 \n  \n \nमहा कवि लालदास 1856-\n1921 \n  \n \nम. म. परमेश्वर झा 1856-\n1924 \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमूलनाम िन्रनाि \nझा, ग्राम- वपण्िा रुि, दर भंगा। \nकिीश्वर, कवििन्र नामस ँ \nविभूवर्त । वग्रएसषनकेँ \nमै विलीक िस ंगमे मु ख्य \nसह ाय त ा केवनह ार। \n \n \n \nकृवत- वमविला भार्ा \nर ामाय र्, गीवत-\nसुधा, महेश िार्ी संग्रह, िन्र \nपदािली, लक्ष्म ीश्वर \nविलास, अवह ल्य ािव र त आऽ \nविद्य ापवत र वित संस् कृत \nपु रुर्-परी क्षाक गद्य-पद्यमय \nअनुिाद। \n \nवह नक जन्म खड़ौ आ \nग्राममे १ ८ ५ ६ ई. मे \nत िा मृ त् य ु १ ९२ १ ई. मे \nभे लवन्ह । वह नक अनेक \nर िना उपल ब्ध ह ोइत \nअवि, य िा — र मे श्वर िवर त \nर ामाय ार् ,’ स्री वशक्षा,’ \n’साव िर ी-सत् य िान,’ \n’िण्िी िवर त,’ \n’विरु दािली,’ ’ दुगा \nसप्तशती,’ त न्रो क् त \nवमविला माह ात् म्य’ आवद \n। मै विलीक अवत वर क्त \nई संस् कृत, वह न्दी त िा \nफार सीक ज्ञा त ा िलाह \n। कवित ाक अवत वर क् त \nगद्य मे सेह ो ई र िना \nकएल । र मे श्वर िवर त \nर ामाय र् वह नक सभस ँ \nविव शि ग्रन्ि अवि । \nर ाम-किाक उल्लेखमे \nसीत ाक मवह माक महत्त् ि \nदए वमविला त िा \nमै विलीक िवत ई अपन \nश्रद्धा त िा भवक्त केँ \nव्य क्त कएल अवि । \n \nजन्म 1856 ई. मे \nत र ौनी ग्राम (दर भंगा) \nवज लामे भेल िलवन्ह \nत िा वनधन 1924 ई. मे \n। संस् कृत व्य ाकर र्क \nई वदग् ग ज विद्वान  िलाह \nत िा ‘िैया करर् \nकेशर ी’ क उपावधसँ \nविभूवर्त िलाह । \nमै विली साव ह त् य मे अपन \nकृवत ‘वमविलात त् त् ि \nविमशष’ त िा ‘सीमंवत नी \nआख्य ाव य क ा’क कार र्े \nमहत् त् िपूर्ष स् िान र खैत \nिवि । ई महा र ाज \nर मे श्वर वसंहक दर िार मे \nर ाज-पंवित क पदपर \nअनेको िर्ष धवर \nसुिवतवष्ठत िलाह । \n \n        वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nअिध विह ार ी िस ाद शाह ी 1859-\n1929 \n \n  \n \nसिषतंर स् ित ं र िछिा झा 1860-\n1921 \nमधुिनी वज लांत गषत \nलिार्ी(निानी) गा ममे वह नकर \nजन्म भे लवन्ह । वह नक कृवत \nसभ अवि। 1. सुलोिन-माधि \nिम्पू काव्य, 2.न्याय िाव त्त षक \nत ात् पयष व्य ाख् य ान, 3. गू ढ़ािष \nत त् त् िलोक(श्री मदभ ाग ित गी त ा \nव्य ाख् य ाभूत मधुसू दनी टीका \nपर) 4. व्य ाव प्तपंिक \nटीका 5. अिछ िदकत् ि वनरुवक् त्त \nवििेिन 6. सव्य वभिार \nवटप्पर् 7. सत िवतपक्ष \nवटप्पर् 8. व्य ाप्त नुगन \nवििेिन 9. वसद्धांत लक्षर् \nवििेक 10.व्य ुत् पवत्त िाद गू ढािष \nत त् िालोक 11.शवक् त्त िाद \nवटप्पर्  12.खण्िन-ख़ण्ि खाद्य \nवटप्पर् 13. अद्वैत वसवद्ध \nिवन्रका \nवटप्पर् 14.कुकुकाञ्ज वल िकाश \nवटप्पर्। \n \n  \n \nम. म. शवशनाि झा 1860-\n1930 \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nमु ंशी र घु नन्दन दास 1860-\n1945 \nगाम-सखिार, वि ला-\nमधुिनी। \" वमविला \nनाटक\" आ \"दू त ांग द \nव्य ाय ो ग\"क लेखक। \n \n  \n \nमधुसू दन ओझा 1866-\n1939 \n \n  \n \nम.म. मु र लीध र झा १ ८६ ८-\n१ ९ २९ \nजन्म- गाम- भराम (वज ला \nमधुिनी), अपन मात ृक \nश्य ामसीध पमे िवस गेल ाह । \nकाशीस ँ १ ९ ०६ ई. मे \nई \"वमविलामोद\" नामक \nमावसक मै विली पवर काक \nिकाशन शुरु केलवन्ह । \nवह त ोपदेश (अनुिाद), मै विली \nव्य ाकर र्, \"अजुष न त पस्य ा\" \n(उपन्य ास) िकाव शत । \n \n  \n       \n  \n \nमु कुन्द झा \"िख्शी\" \n1869-1936 \nजन्म ह वर पु र िख्शी \nटोल ग्राम (मधुिनी \nवज ला) मे 1869 ई. \nमे भेल त िा वह नक \n  \n \nिॉ. सर गंग ानाि झा 1871-1941 \nजन्म मधुिनी वज लाक सवर सि-\nपाह ी ग्राममे 1871 ई. मे भेल \nत िा वनधन िया गमे 1941 ई. मे \n। ई अपना समयक संस् कृत क \nिकाण्ि विद्वान म. म. विर ध र \n  \n \nजनादषन झा जनसीदन 1872-\n1951 \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवनधन \nकाशीमे 1937 ई. मे \nभे लवन्ह । वह नक \nवलखल संस् कृत मे \nअनेक ग्रंि अवि । \nमै विलीमे वह नक \nमहत् त् िपूर्ष कृवत \nअवि ‘वमविला \nभार्ामय इ वतह ास’ । \nएकर अवत वरक्त \nमै विलीमे वह नक \nस् फुट वनिन्ध सभ \nसेह ो िकाव शत भेल \n। वमविलाक \nऐवत ह ा वसक िर्षन \nसभस ँ पवह ने वह नके \nिकाव शत भेल । \nएवह इ वत ह ासमे \nवमविलाक सिषतोमु खी \nपवर िय िस्त ुत \nकएल गेल अवि । \n \nवमश्र, म. म. जय देि वमश्र त िा \nम. म. वशिकु मार शास् त्नी सँ \nमीमांसा एिं दशषनक अध्यय न \nकएलवन्ह त िा दशषनक विव भर \nदुरूह ग्रंिक अङरेजी मे अनुि ाद \nकए पािा त् य संसार क ध्य ान \nआकृ ि कएलवन्ह । ई गिनषमे न्ट \nसंस् कृत कॉ लेज \nिनार समे 1917 सँ 1923 धवर \nविवसप ल िलाह त िा एलाह ािा द \nविश्वव िद्य ालयक 1923 सँ 1932 प\nय षन्त कुलपवत र ह लाह । \nमै विलीमे वह नक सम्प ाव दत िन्दा \nझाक ‘महेश िार्ी \nसंग्रह’ त िा ‘गर्नाि-विन्ध्य नाि \nपदािली’ िकाव शत अवि । \nमै विली साव ह त् य पवर र्द  द्वार ा \nिकाव शत वह नक ‘िेदान्त दीपक’ \n(दशषन) विर्य क अपू िष ग्रंि अवि \n। एवह सँ वभन्न वह नक वनिंध सभ \nसामवय क मै विली पत्न-पवत्नकामे \nिकाव शत अवि । \n \n       \n  \n \n  \n \n  \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर ासविह ारी लालदास 1872-\n1940 \n\"वमविला दपष र्\" क \nलेखक। \n \nर ामिन्र वमश्र \"िन्र\" \n1873-\n1937 मै विल िभा \n \nमहा िैय्य ाकर र्ािा य ष पं दीनिन्धु झा 1878-\n1955 \n \n       \n  \n \nभिनाि वमश्र 1879-\n1933 \nमै विली \nशब्दकोर् \" वमविला \nशब्द िकाश\"क \nलेखक। \n \n  \n \nकीत् य ानन्द वसंह \n \n  \n \nटंकनाि िौधर ी 1884-\n1928 \n \n  \n       \n  \n \nभिि ीत ानन्द ओझा 1886-\n1970 \n \n  \n \nकवपल ेश्वर वमश्र 1887-1987 \nगाम सलेमप ुर, िाना- \nउवजय ा र पु र, वज ला \nसमस्त ीपुर। “सीत ादा इ” पु स् त क \nभंिार सँ िकाव शत । \n \n  \n \nिालकृष्र्  वमश्र 1888-\n1948 \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nिलदेि वमश्र 1890-1975 \nवह नक जन्म सह र सा \nवज लाक िनगाँि \nग्राममे 1890 ई. मे एिं \nवनधन फरिर ी, 1975मे \nभे लवन्ह । िारम्भ मे पं. \nगेनालाल िौधर ीसँ ज्यौ वत र् \nपवढ़ ई काशीमे पं. सुधा कर \nवद्विेदीजी क वशष्य भे लाह । \nिह ुत िर्ष धवर सर स् ित ी \nभिन (िार ार्स ी) मे \nह स् त वलवखत विभागमे काय ष \nकएल । पिात   पटनाक \nकाशीिसाद जय सिाल \nवर सिष संस् िानमे अनेक \nिािीन वत ब्ित ी ह स् त वलवपकेँ \nदेिनार ीमे वलप्य न्तव र त \nकएल। ’वमविलामोद ’ िकाशन \nएिं म.म. मु र लीध र झाक \nिोत् साह नसँ ज्यौ वत र्ीजी \n१ ९ १० ई.सँ ’मोद’मे वलखए \nलगलाह । वह नक िकाव शत \nर िना अवि — ’र ामाय र् \nवशक्षा’, ’ िन्दा झा ’, \n  \n \nआिाय ष र ामलोिन शरर्  1889-\n1971 \nसीत ामढ़ीमे जन्म आ दर भंगामे \nमृ त् य ु। \"मै विली र ामिवर त \nमानस\" सवह त त ुलसीदा सक \nसमस्त र िनाक मै विलीम े \nलेखन। वमविलाक्षर मे \nमै विलीक िकाशनक िारम्भ \nकेवनह ार । िकाशन \nसंस् िा \"पु स् त क \nभण्िार\", लह ेवर य ासरा य, पटनाक \nसंस् िापक। \n \n  \n \nसीत ार ाम झा 1891-\n1975 \nजन्म िौगामा ग्राममे \n१ ८ ९१ ई.मे त िा \nवनधन १ ९७ ५ ई. मे \nभे लवन्ह । संस् कृत मे \nज्यो वत र् शास् र क \nअनेक र िनाक \n.अवत वरक्त मै विलीमे \nवह नक ’अम् ि िवर त’ \n(महा काव्य ), ’ सू वक् त \nसुधा,’ लोक लक्षर्,’ \n’पढ़ ुआिवर त,’ \n’पूिा पर \nव्य िह ा र,’ उनटा \nिसात,’ ’ अल ंकार \nदपष र् ’, ’ भूकम्प \nिर्षन ’, ’ काव्य र्ट-\nरस ’, ’ मै विली \nकाव्य ोपिन’, आवद \nग्रन्ि उपल ब्ध अवि \n। वह नक गी त ाक \nमै विली अनुिाद सेह ो \nउपल ब्ध अवि । \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n’संस् कृवत’, ’ भारत वशक्षा’, \n’गप्प-सप्प वििेक’, \n’समाज’ आवद । पवण्ित जी \nय ाित   धवर पटना र ह लाह \nिर ािव र ’वमवह र’मे वलखै त \nर ह लाह । \n \nवमविला मोदक \nसम्प ादन १ ९ २० \nई. सँ १ ९२ ७ ई. \nधवर ई कएल । \n \n       \n  \n \nत ार ािर र् झा 1892-\n1928 \n \n  \n \nिरीनाि झा 1893-1973 \nजन्म मधुिनी वज लाक \nसवर सि ग्राममे १ ८ ९३ \nई. मे भे लवन्ह त िा \n१ ९ १४ ई. मे ई काशी \nलाभ कएवलन्ह । िह ुत \nवदन धवर ई \nमु जफ्फर पु र क धम्मष \nसमाज संस् कृत कॉ लेजमे \nसाव ह त् य क अध्या पक \nिलाह । मै विलीक \nविख् य ा त कवि लोकवन \nय िा \nसुमनजी, मधुपजी, मोह नज ी \nआवद वह नक वशष्य \nिव िन्ह । संस् कृत \nसाव ह त् य मे वह नक अनेक \n  \n \nजीिनाि र ाय 1893-\n1964 \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर िना अवि । जाव ह मे \nर ाध ा पवर र्य ’ ( महा काव्य) \nक स् िान विव शि अवि \n। मै विलीमे \nवह नक ’एकािली पवर र्य ’ \n(महा काव्य) एक निीन \nकीवत षमान स् िावपत \nकएलक। कोनो \nअल ंकार क दृिान्त \nत किाक ह ेत ु ’एकािली \nपवर र्य ’ पयाप्त अवि । \n \n       \n  \n \nउमेश वमश्र 1895-1967 \nजन्म मधुिनी वज लाक \nगज ह र ा ग्राममे 1895 ई. मे \nभेल िलवन्ह । ई एकह त वर \nिर्ष क आय ुमे १ ९६ ७ ई. मे \nिया गमे स् िगषिासी भे लाह । \nई अपन स् िनाम-धन्य वपत ा \nम. म. जय देि वमश्र त िा \nम. म. िा. गंग ानाि झाक \nसाव न्न ध्य मे विद्य ाज षन कएल। \n१ ९ २३ सँ १ ९ ५९ धवर \nवमश्रज ी एलाह ािा द \n  \n \nिािू धनुर्धार ी लाल दास 1895-\n1965 \nमै विलीमे विह ार ी कविक \nअनुिाद िकाव शत । \n \n  \n \nअमर नाि झा 1897-1955 \nसवर सि पाह ीटोल ग्राममे १ ८९ ७ \nई. मे भेल । वह नक वनधन \nपटनामे जखन ई विह ार लोक \nसेिा आय ोग क अध्यक्ष \nिलाह, १ ९ ५ ५ मे भे लवन्ह । ई \nएलाह ािा द विश्वव िद्य ालयक नओ \nिर्ष धवर कुलपवत र वह पिात   \nवह न्दू विश्वव िद्य ाल य क सेह ो \nकुलपवत क पदकेँ सुशोव भत \nकएलवन्ह । ई अंगर ेजीक \nिकाण्ि विद्वान  िलाह, त ाव ह संग \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nविश्वव िद्य ालयमे संस् कृत क \nिाध्यापक िलाह । \nदर भंगा ’वमविला शोध \nसंस् िान’क वनदेश क पदपर \nवकिु समय काय ष कए \n१ ९ ६२ सँ ६ ५ धवर \nकामेश्वर वसंह संस् कृत \nविश्वव िद्य ालयक कुलपवत \nर ह लाह ।म. म. मु र लीध र \nझासँ िभ ाव ित \nभए ’वमविलामोद ’मे ई वलखि \nिारम्भ कएलवन्ह त िा अपन \nविव िध िकार क र िनासँ \nमै विलीक गद्य केँ समृ द्ध  \nकएलवन्ह । मै विलीमे वह नक \nिवस द्ध ग्रन्ि अवि — ’कमला’ \n(शेक्सपीय र क ’टे म्प ेस् ट’क \nभािानुिाद), ’ नलोपाख् य ान’, \n‘मै विली-संस् कृवत’ त िा \nअनेक िर्षनात् मक एिं \nआल ोिना त् मक \nवनिन ध; मनिोधक \nकृष्र् जन्मक \nसम्प ादन, विद्य ापवत क \nकीवत षलत ा, कीवत षपता का, गो र क्ष \nविज य आवदक अनुिाद-\nसम्प ादन सेह ो कएल। \n \nवह न्दी, उदू ष, फार सी, संस् कृत, िङला \nएिं मै विलीक सेह ो अद्भ ुत विद्वान  \nिलाह । मै विलीमे वह नका द्वार ा \nसम्प ाव दत ‘ह र्ष नाि काव्य \nग्रन्िािली’ त िा ‘गो विन्ददासक \nश्रृग्ङा र भजन’ महत् त् िपूर्ष अवि । \nएवह सँ वभन्न वह नक मै विली \nसाव ह त् य पवर र्दक अध्यक्षीय \nभार्र् त िा अन्य लेख िकाव शत \nअवि । \n \n        वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nभोल ालाल दास 1897-1977 \nवह नक जन्म दर भंगा वज लाक \nकस र ौर मे भे लवन्ह । साव ह त् य \nसजषनाक अवत वर क् त अपन \nसंगठन क्षमता त िा मै विली \nसाव ह त् य क सिषतोमु खी विकासक \nह ेत ु सतत त त् पर र ह िाक कार र्ेँ \nभोल ा िािू मै विली संसार क एक \nस् त म्भ क रूपमे र ह लाह । \nवह नक वनधन 1977 ई. मे भे ल \n। मै विली क ििार-िस ार मे ई \nअपन जीिन समवपत कएने \nिलाह । पाठ्य क्रममे मै विलीकेँ \nस् िान हो त ाव ह ह ेत ु ई िीड़ ा \nउठओल वन्ह । विद्य ालय स् त र क \nअनेक पोिीक वनमार् कएल । \nमै विली साव ह त् य पवर र्दक ई \nसंस् िापक मण्िलक सदस् य \nिलाह । 1931 सँ 1940 ई. \nपयषन्त ओकर िधान मन्त्नी \nर ह लाह । वह नक \nमवन्त्नत् िकालमे ’भारत ी’ नामक \nमावसक पत्नक िकाशन भेल । \nएवह सँ पूिष (१ ९ २९-३१) कुशे श्वर \n  \n \nकुमार गंग ानन्द वसंह 1898-\n1971 \nजन्म— िनैल ी \nर ाज पवर िा र मे 24-9-\n1898, मृ त् य ु:-श्रीनगर \nपूव र्षञा 17-1-1970 । \nभूत पूिष वशक्षामंत्नी, विह ार \nएिं कुलपवत, कामेश्वर वसंह \nदर भंगा संस् कृत \nविश्वव िद्य ालय । र िना—\nअवगलही (अपू र्ष \nउपन्य ास) त िा अनेक \nकिा एिं एकांकी । \nय ुगक अनुरूप सामाव जक \nकुर ीव त आवदकेँ आधार \nिनाए सुधा र िादी दृविएँ \nकिा सभवहक र िना । \n \n  \n \nब्रजमोह न ठाकुर 1899-\n1977 \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकुमरज ीक संग संय ुक्त \nसम्प ादनमे ’वमविला ’ नामक पत्न \nिल ाओल । ई निीन एिं \nिगवत शील वििार क लोक िलाह \n। ननि लेखकक ेँ िोत् साव ह त \nकरि, शै लीमे एकरूपता \nआनि, नि िकाशनस ँ मै विलीक \nसाव ह त  य भंिार क पूव त्त ष करि \nवह नक कत्तषव्य िवन गेल ि ल । \nवह नक वलखल ‘मै विली \nव्य ाकर र् ’ त िा वह नकवह द्वार ा \nसम्प ाव दत ‘गद्य कुसुमांजवल िह ु त \nवदन धवर विद्य ालयमे पढ़ ाओल \nजाइ त रहल । वह नक वलख ल \nअनेक वनिन्ध \nसमालोिना, कवित ा, संस् मरर्, जी\nिनी-साव ह त् य मै विलीक पर-\nपवत्नकामे वि वड़ आएल अवि । \n \n       \n  \n \nभु िनेश्वर िस ाद 1902- \nदर भंगा वज लाक \nिनौली गाम, वनिास \nर ाय साह ेि पोखवर \nलह ेवर य ासरा य । \n  \n \nजय नार ाय र् झा ' विनीत' \n1902-1991 \n \n  \n \nनर ेन्र नाि दास विद्य ालंकार १ ९० ४-\n१ ९ ९३ \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसर स् ित ी स् कूल \nलह ेवर य ासरा य मे \n१ ९ ३०-१ ९६ ४ ई. \nधवर अध्या पन। \nमै विलीमे \"िाल \nर ामाय र् ” िकाव शत । \n \n       \n  \n \nसुधा कर झा \"शास् र ी\" \n1904-1974 \n \n  \n \nदामोदर लाल दास विशार द 1904-\n1981 \n \n  \n \nििुआजी झा 'अज्ञात' \n1904-1996 \n२ ० ०१- ििुआजी \nझा “अज्ञात” \n(िवतज्ञा \nपाण्िि, महा काव् य)लेल \nसाव ह त् य अकादमी \nपु र स् कार । \n \n  \n       \n  \n \nश्रीिल्लभ झा ह ाटी 1905-\n1940 \n \n  \n \nर मानाि झा 1906-1971 \nजन्म दर भंगा वज लाक उज ान \n(धमषपु र) ग्राममे 1906 ई. मे \n  \n \nकाशीकान्त वमश्र \"मधुप\" \n1906-1987 \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nएिं वह नक वनधन दर भंगामे \n१ ९ ७१ ई. मे भे लवन्ह \n। 1930 ई. मे अङरेजी मे \nएम. ए. कएलाक िाद ई \nकतोक िर्ष धवर मधेपु र \nउछि विद्य ालयक \nिधाना ध्य ापक िलाह, त करा \nिाद दर भग्ङा-र ाज-लाइ ब्रेरीक \nपु स् त कालया ध्य क्षक \nरूपमे  1936 सँ अवन्तम \nसमय धवर र ह ला ह \n। 1952 सँ 62 िन्रधार ी \nवमविला कॉ लेजमे िो. झा \nअङरेजी क िाध्यापक रूपेँ \nकाजka पिात   ओही \nकॉ लेजमे मै विली \nविभागाध्य क्ष िनाओल गेल ाह \n। 1965 मे र मानाि िािू \nसाव ह त् य अकादमीक \nमै विलीक िवतवनवध वनिाव ित \nभे लाह जाव ह पद पर ओ \nजीिनक अन्त समय तक \nर ह लाह । \nवह नक र िनाक क्षेत्न िह ुत \nव्य ापक ि ल । वह नक \nअनुसंधा नात् मक वनिंक दू \nगोट \nसंग्रह ‘वनिन्धमाला’ त िा ‘ ििंध \nसं ग्रह’ िकाव शत अवि । \n१ ९ ७०- काशीकान्त \nवमश्र “मधुप” ( र ाध ा \nविर ह, महा काव्य) पर \nसाव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार िाप्त मै विलीक \nिश स् त कवि आ \nमै विलीक ििार-िस ार क \nसमवपष त \nकाय षकता ’झंकार’ कवित ासँ \nक्राव न्त गी त क आह्वान \nकएलवन । िकृवत िे मक \nविलक्षर् कवि । ’घसल \nअठन्न ी कवित ाक लेल \nक् य  आ वशल्प-संिेदना—\nदुहू स्तर पर ि रम \nलोकवियत ा भे टल वन। \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसंकवलत सम्प ाव दत पु स् त क \nसभम े ‘मै विली पद्य-संग्रह’, \n‘मै विली गद्य-संग्रह’, ‘ िािीन \nगीत’, ‘ किा काव्य ’, ‘ निीन \nगीत’, ‘ कवित ा कुसुम’, \n‘किा संग्रह’ आवद अवि \n। ‘किासवर त् साग र’क \nआधार पर िाञ्ज ल गद्य \nशैलीमे वह नक ‘उदयन-\nकिा ’ त िा ‘िर रुवि-\nकिा ’ िेश ख्य ावत पओलक \n। व्य ाकर र्क ‘वमविला भार्ा \nिकाश’, \n‘अल क्ङार ििे श’ आवद अनेक \nग्रन्ि िकाव शत अवि \n। ‘मै विली साव ह त् य \nपर ’ त्नैमावसक पवर काक \nसंपादक। \n \n       \n  \n \nलक्ष्म ीनाि गो साई 1793-\n1872 \n \n  \n \nमे ह ी दास \nधर ह र ा कोठी_िनमनखी_ अस ली \nनाम_ र ामानुग्रह लाल \nदास_आश्रम_माय ामोहल्ला, कुप् पाघा\nट, भागलप ुर \n \n  \n \nिुिन भगत, संत 1928-\n1991 \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n       \n  \n \nअवभर ाम दास \nवमविलाक िवस द्ध \nभागित िािक। \n \n  \n \nस् नेहलता 1909-1993 \nगाम- िर ोड़ ी, समस्त ीपुर। पूर्ष \nनाम- कवपल देि \nठाकुर \"स् नेहलता\"। र ामाश्रय ी \nर वसक सम्ि दाय क संत । वह न कर \nर वित िैदेह ी वििा ह \nसंकीत षन, विनय \nपदािली, वशििार्ी, िेत ािनी, झू ला-\nसंकीत षन, सीत ाितर र् ििन् धकाव्य \nआ स् नेहशतक- दोह ािली-कवित्त \nआवद वमविलाक मवह ला िगष आ \nसंकीत षनकार लोकवनक कंठमे \nपवर व्य ाप्त अवि आ लोकमंगलक \nअनुष्ठानमे व्य ापक रूपेँ व्य िह ृ त \nअवि। वह नक \"िैदेह ी \nवििा ह\" वमविलाक कीत षवनय ा \nनाट्य परम्पर ाकेँ लोकरु विक \nअनुकूल िनौने अवि। \n \n  \n \nस् ित ंर त ा सेनानी \nस्ि. र ामफल मण्िल \n \n  \n       \n  \n \n  \n \n  \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसुन्दर झा \"शास् र ी\" 1930-\n1998 \nजनकपु र, नेपाल, य ुिािस् िाक \nजेलक दुल षभ फोटो। नेपाल \nिज्ञा िवतष्ठानक मानद \nसदस् य त ा- स्ि. सुन्दर झा \nशास् र ी। \n \nकांञ्िीनाि झा \" वकर र्\" \n1906-1988 \nजन्म स् िान-धमषपु र,लोह ना \nर ोि, दर भंगा विह ा र । \nमै विली भार्ा आंदोलनमे \nमहत् िपूर्ष \nभूवमका। ’परा शर’ महा काव्य \nलेल साव ह त् य अकादमी \nओ ’किा वकर र् ’ लेल \nिैदेह ी पु र स् कार सँ \nसम्म ाव नत । िकाव शत \nकृवत: \nिंरग्रह र् (उपन्य ास), िीर-\nिस ू न (िालकिा), जय \nजन्मभूवम \n(एकांकी), विज ेत ा \nविद्य ापवत (नाटक), किा-\nवकर र् (किा-\nसंग्रह), वकर र्-\nकवित ािली, कतेक वदनक \nिाद (कवित ा-संग्रह), परा शर \n(महा काव्य) ओ वकर र्-\nवनिंधा िली (वनिंध-संग्रह) \nआवद। १ ९८ ९- काञ्िीनाि \nझा “वकर र् ” \n(परा शर, महा काव्य)पर \nमै विली मे साव ह त् य \nअकादमी पु र स् कार सँ \nसम्म ाव नत । \n \nश्य ामानन्द झा 1906-\n1949 \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n       \n  \n \nर माकांत झा, नेपाल 1907-\n1971 \n \n  \n \nई शनाि झा 1907-\n1965 \nिह ुमु खी िवतभाक \nकवि । िािीन आ \nनिीन पद्धवत क \nकाव्य-र िनाक \nविलक्षर् संय ोग \nवह नकर कवित ामे \nभे टै त अवि । \nदवलत िगष, शोर्र्क \nसमस्य ा, स् िदेश \nिे मक य िािषिादी \nर िनाक संग संग \nव्य वक् त वनष्ठ \nकल्पनाक अनेक \nविव शि कवित ा \nमै विलीमे वलखल वन \n। \n \n  \n \nभु िनेश्वर वसंह 'भु िन' \n1907-1944 \nअपन खाढ़ीक \nिह ुमु खी िवतभाक \nकवि । िािीन आ \nनिीन र ीव त क \nकवित ाक र िना \nविपुल संख्य ामे \nकएलवन । ’भु िन \nभारत ी’ कवित ा \nसंकल न िकाशनस ँ \nमै विली ओज आ नि \nिेत नाक शंख \nफुकल वन। \n \n  \n       \n  \n \n  \n \n  \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nह वर मोह न झा 1908-1984 \nवह नकर मै विली कृवत १ ९३ ३ \nमे “कन्य ादा न” \n(उपन्य ास), १ ९४ ३ \nमे \" वद्वर ाग मन”(उपन्य ास), १ ९४ ५ \nमे “िर्म्य देिता” (किा-\nसंग्रह), १ ९ ४९ \nमे “र ंगशाला”(किा-\nसंग्रह), १ ९ ६० \nमे “ििष र ी ”(किा-संग्रह) आऽ \n१ ९ ४८ ई. मे “खट्ट र ककाक \nत र ंग” ( व्य ंग् य) अवि। \nमृ त् य ोपर ांत १ ९ ८ ५मे (जीिन \nय ार ा, आत् मकिा)पर मै विलीक \nसाव ह त् य अकादमी पु र स् कार सँ \nसम्म ाव नत । \n \nकालीकान्त झा 1909- \nमूल गाम \nढंगा (ह वर पु र), मधुिनी। \nफेर मात ृक \nिर दिट्ट ा,पो. \nउर लाह ा, भाय ा- \nमदनपुर, वज ला-पूव र्षय ामे \nिवस गेल ाह । सत घरा \n(मधुिनी), मदनपुर आ \nकाशीमे पावर्नी \nव्य ाकर र्क \nअध्यय न। \"ह नुमान \nिवर त\"क लेखक। \n \nत ंर नाि  झा 1909-1984 \nजन्म १ ९० ९ ई मे दर भंगा \nवज लाक धमषपु र ग्राममे भे लवन्ह \nमु त् य ु ४-५-’८४,िन्रधार ी \nवमविला कॉ लेजमे अिषशास् त्नक \nिाध्यापक िलाह । अिकाश \nग्रह र् क काव्य साध नामे \nलाग ल र ह लाह । \nमहा काव्य, मु क्त क, एकांकी \nसभ विध ामे ई वसद्ध ह स् त \nिलाह । वह नक ’ कीिक \nिंध’ महा काव्य \nअङरेजी क ‘ब्लै क्ङ भस ष’ \n(अवमत्नाक्षर िन्द) म वलखल \nअवि । मै विलीमे ’सौनेट ’ एिं \nब्लै क्ङ भस ष’क ई ििम \nियो क्त ा विकाह । संस् कृत \nपरम्पर ामे काव्य र िना \nकवर त ह ुँ पािा त् य शैलीक \nनिीनत ा वह नका र िनामे भेल \n। वह नक ’कीिक \nिध ’ ओ ’कृष्र्  \nिवर त’ महा काव्य — ‘मङ्गल-\nपञ् िावशका’ एिं ‘नमस्य ा’ मै विल ी \nसाव ह त् य मे अपन विव शि \nस् िान र खैि । तकर \nअवत वर क् त मु क्तक काव्य मे \nविर्य िस् त ुक व्य ापकता एिं \nवशल्प शैवलक ििुर त ा अिै त  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nअवि । एक वदश य वद \nिािीन ढंगक ई श्िर िन्दनाक \nर िना कएलवन्ह तँ दोसर \nवदस ‘सौनेट’ \n(ितुदषश पदी) ‘िैल ेि’ आवद \nवलखिामे पूर्ष सफल त ा िाप्त \nकएलवन्ह ।‘कृष्र्  \nिवर त’ महा काव्य पर \nवह नका 1979 ई क साव ह त् य क \nअकादमी पु र स् कार भे टल वन्ह \n। 1980 ई. मे वह नका \nअवभनन्दन ग्रन्िस मवपष त कएल \nगेल वन्ह । \n \n       \n  \n \nजीिनाि झा 1910-\n1977 \n \n  \n \nसुर ेन्र झा ' सुमन' 1910-2002 \nजन्म: ग्राम : िल्लीपु र, वज ला-\nसमस्त ीपुर । िकाव शत कृवत: \nिवतपदा, अिष ना,साओन-\nभादि,अंकािली, अन्त नाद, पयवस् ि\nनी, उत्त र ा आवद त ीसस ँ अवधक \nमौवलक कवित ा-पु स् त क; पु रुर्-\nपरी क्षा, अनुगी त ांज वल, ऋत ु श्रृंगार \nत िा िर्षर त्ना कर, पावर जा त-\nहरर्, कृष्र् जन्म, आनन्द-विज य \n  \n \nपं. र ामिन्र झा 1910- \nगाम त र ौनी । काशी \nवमविला ग्रन्िमालाक \nसम्प ादक। \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nआवद कवत पय ग्रन्िक अनुिाद-\nसंपादन; ’ मै विली काव्य पर \nसंस् कृत क िभ ाि’ नामक समीक्षा-\nग्रंि। ’पयवस् िनी’ लेल १ ९ ७१ मे \nसाव ह त् य अकादेमी पु र स् कार \nत िा ’उत्त र ा’ पर १ ९ १८ मे \nमै विली अकादेमीक विद्य ापवत \nपु र स् कार िाप्त । मै विलीक ििम \nदैवनक पर  ’स् िदेश’क लब्धिवतष्ठ \nसम्प ादक।१ ९९ ५- सुर ेन्र \nझा “सुमन ” ( र िीन्र \nनाटकािल ी- र िीन्रनाि \nटै गो र, िांग् ला)लेल साव ह त् य \nअकादेमी मै विली अनुिाद \nपु र स् कार । २ ० ०० ई.- पं. सुर े न्र \nझा “सुमन ”, दर भंगा;य ा र ी-िेत ना \nपु र स् कार । \n \n       \n  \n \n'नागा जुषन' िैद्यनाि वमश्र 'य ारी' \n1911-1998 \nजन्म अपन मामागा म सत लख ामे \nभे लवन्ह, जे ह ुनकर गाम त र ौन ीक \nसमीपवह मे अवि, वज ला-दर भ्गा । \nमूल नाम: िैद्यनाि वमश्र । \n  \n \nआरसीिस ाद वसंह 1911-1996 \nजन्म: ग्राम-एर ौत, वज ला-समस्त ीपुर \n। िकाव शत कृवत: मावटक \nदीप, पूज ाक फूल, सू य षमु खी \n(कवित ा-संग्रह), मे घदूत \n(अनुिाद), आरसी, नन्ददास, संजीि\n  \n \nगुरु  जय देि वमश्र 1911-\n1991 वशष्य  गंग ानाि झा \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवह न्दीमे नागा जुषन नामे िख्य ात \n। िकाव शत कृवत: \nविर ा, परह ीन नग् न गाि \n(मै विली कवित ा-\nसंग्रह); पार ो, िलिनमा, नित ुवरय ा \n(मै विली \nउपन्य ास); य ुगध ार ा, सत र ंगे \nपंखोंिा ली, प्या सी पिर ाई \nआंखें, वखिड़ी विप्लि देखा \nह मने, त ुमने कहा िा, ह जार \nह जार िाह ो िाली, पु र ानी जू वत य ो \nका कोर स, र त्नग भा, ऐसे भी हम \nक्य ा ! ऐसे भी त ुम क्य ा \n! (वह न्दी कवित ा-संग्रह); र वतना ि \nकी िािी, िलिनमा, नई \nपौध, िािा िटे सर नाि, िरुर् के \nिेट े, दुखमोिन, कुम्भ ीपाक, अवभन\nन्दन, उग्रत ारा, इ मरव त य ा (वह न्द ी \nउपन्य ास); आस मान में िन्दा त ैर े \n(कहानी संग्रह); भस्मांकुर (वह न्दी \nखण्ि काव्य); अन्नह ीनम  \nवक्रय ाहीनम  (वनिन्ध-संग्रह); गी त \nगो विन्द; मे घदूत; विद्य ापवत के \nगीत, विद्य ापवत की कहाव न य ां \n(अनुिाद) । ’परह ीन नग् न \nगाि ’ लेल १ ९ ६८ मे साव ह त् य \nअकादेमी पु र स् कार िाप्त । \nय ाय ाि र ी जीिन । मै विली \nिवतवनवध क रूपमे रूस भ्रमर् । \nनागा जुषन (स्ि. श्री िैद्य नाि \nनी (वह न्दी काव्य \nसंग्रह)। ’सू य षमु खी’ लेल १ ९ ८४ मे \nसाव ह त् य अकादेमी पु र स् कार िाप्त \n। \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवमश्र “य ा र ी ” ) , वह न्दी आ \nमै विली कवि, १ ९ ९ ४ \nई. मे साव ह त् य अकादेमीक \nफेलो (भारत देश क सिोछि \nसाव ह त् य क पु र स् कार)। \n \n       \n  \n \nय शोध र झा \nवमविला िैभ ि, दशषन \nमै विली \nपोिीपर 1966 मे \nपवह ल साव ह त् य \nअकादमी पु र स् कार \nमै विली लेल िाप्त। \n \n  \n \nिैद्यनाि मवल्लक ' विध ु' \n1912-1987 \n१ ९ ७६- िैद्यनाि \nमवल्लक “विध ु” \n(सीत ाय न, महा काव्य) लेल \nमै विलीक साव ह त् य \nअकादमी पु र स् कार । \n \n  \n \nभीम झा 1912- \nपूव र्षय ा वज लाक \nमदनपुर गा मक। \nजन्म ५ निम्िर \n१ ९ १२ ई.। \nिनैल ीक श्री \nश्य ामानन्द वसंहक \nअध्यक्षत ामे “नार ा य र् \nसंकीत षन \nमहा मण्िली”क \nस् िापना। \n \n  \n       \n  \n \nर ाध ानाि दास १ ९ १२- \n \n  \n \n  \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nउपेन्र ठाकुर ' मोह न' 1913-\n1980 \nजन्म १ ९१ ३ ई. मे दर भंगा \nवज लाक ितवरय ा ग्राममे भे लव न्ह \n। मृ त् य ु २ ४-५-१ ९८ ० । \nसंस् कृत वशक्षामे साव ह त् य ािाय ष ओ \nिड़ौ दा र ाज क विद्वत  -\nपरी क्षासँ ‘साव ह त् य-रत्न’क उपावधसँ \nविभूवर्त भे लाह । दैवनक \nआय ाित षमे आवदअवह सँ, पिात   \n१ ९ ६० सँ वमविला वमवह र क उप-\nसम्प ादक एिं सह-सम्प ादक रूपेँ \nकाय ष करैत १ ९७ ७ मे सेिा \nवनिृत भे लाह । मोह नज ी करीि \nपिास िर्ष साव ह त् य साध नामे \nलाग ल र ह लाह । \nविज य ानन्द, कुंजर ंजन, सुदशषन, पु\nण्िर ीक, शास् त्नी, िामन आवद िद्म \nनामस ँ पत्न-पवत्नकामे विव िध \nविर्य पर वह नक लेख सभ \nिकाव शत भेल अवि । मोह न \nजीक ‘िाव ज उठल मु र ली’मे १ ० १ \nगोट कवित ाक संकल न अवि \nजाव ह मे वह नक सुदीघष काव्य-\nआराध नाक विव भर वििार धा र ा क \nओ विव भर अनुभूवत क सामग्री \nउपल ब्ध अवि । एवह पु स् त कपर \nमोह न’जीकेँ १ ९ ७८ मे साव ह त् य \nअकादम  पु र स् कार भे टल वन्ह । \nजय नाि वमश्र 1913-\n1985 \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nएवह सँ िह ुत पूिष \nवह नक ’फुलिाली ’ नामक कवि त ा \nसंग्रह सेह ो िकाव शत भेल ि ल । \n \n       \n  \n \nश्रीकांत ठाकुर \"विद्य ालंकार\" \n \n  \n \nपञ्जीकार मोदानन्द झा 1914-\n1998 \nलब्ध धौत पञ्जीशास् र मात्त षण्ि \nपञ्जीकार मोदानन्द \nझा, वशिनगर, अरव र य ा, पूव र्षय ा। \nवपत ा-स्ि. श्री वभवखय ा झा। \nगुरु- पञ्जीकार वभवखय ा झा। \nपूव र्षय ा वज लाक िनैल ी लगक \nवशिनगर गा मक। जन्म २ २ \nवसतम्िर १ ९ १४ ई.। सौर ाठमे \nअपन मौसा स्ि. लू टनझा सँ \nपंजीशास् र क अध्यय न। \n१ ९ ४८-१ ९५ १ ई. धवर \nदर भंगामे र वह आिाय ष र माना ि \nझाकेँ पाँ वज \nपढ़ ओल वन। शास् र ािष \nपरी क्षा- दर भंगा महा र ाज कुमा र \nजीिेश्वर वसंहक य ज्ञो पिीत \nसंस् कार क अिसर पर \nमहा र ाज ा वध र ा ज(दर भंगा) कामेश्व र \n  \n \nआनन्द झा 1914-\n1988 \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवसंह द्वार ा आय ोव जत परी क्षा-\n1937 ई. जाव ह मे मौवखक \nपरी क्षाक मु ख्य परी क्षक \nम.म. िॉ. सर गंग ानाि झा \nिलाह । \n \n       \n  \n \nटोक्य ो ह ासे गा िा, वनदेश क वमविला \nम्यू वज य म, वनगा टा \n \n  \n \nमाँ गव न खिास 1908-\n1943 संगी त ज्ञ \nपिगव िय ामे जन्म आ \nअल्प िएसम े मृ त् य ु। \nपिगव िय ाक \nर ाय िह ादुर \nलक्ष्म ीनार ाय र् वसंहक \nवशष्य । \n \n  \n \nर ामाश्रय झा ' र ामर ंग' अवभनि भातखण्िे 19\n28-2009 \nजन्म १ १ अगस् त १ ९२ ८ \nई. त दनुस ार भार कृष्र् पक्ष एकादशी \nवत विकेँ मधुिनी वज लान्त गषत खजुरा \nनामक गा ममे भे लवन्ह । अवभनि \nगी त ांज वल, ह ुनकर उछिकोवटक शास् र \nर िना अवि। वमविलािा सी श्री र ामर ंग \nर ाग त ीर भु वक् त्त, र ाग िैदेह ी भै र ि, आऽ \nर ाग विद्य ापवत कल्य ार् केर र िना सेह ो \nकएने िवि आऽ मै विली भार्ामे वह नकर \nखय ाल ’र ंजय व त इ वत र ाग ः’ के र अनुरूप \nअवि। \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nर ामितुर मवल्लक ध्रुपद संगी त 19\n05-1990 \n \n  \n \nअभ य नार ाय र् मवल्लक \n \n  \n \nकुमार त ार ानन्द वसंह, संगी त ज्ञ \n \n  \n       \n  \n \nसंगी त ािाय ष र ाय िह ादुर लक्ष्म ीना र ाय\nर्  वसंह \n \n  \n \nपंवित परमानन्द िौधर ी, संगी त ज्ञ \n \n  \n \nह ृदय नार ाय र् झा \n \n  \n       \n  \n \nसंगी त भाष्कर  र ाज कुमार श्य ामा न\nन्द वसंह १ ९ १६-१९ ९४ \n \n  \n \nवमविलेश कुमार झा, त िला िादन \n \n  \n \nनागेश्वर लाल कर्ष, त िला िादक \n \n  \n       \n  \n \n  \n \n  \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिािू साह ेि िौधर ी 1916-1998 \nदर भंगा वज लाक दुल ार पु र \nगा मक। १ ९४ ३ ई. मे \nजीव िकािष कल कत्ता अएल ाह । \nनिम कक्षामे स् िर ाज्य \nआन्दोलनमे िाव झ कए वशक्षा क \nइ वत श्री । कल कत्तामे स् िानी त \nमै विल संघमे ििे श। \nकल कक्त ामे मै विली आटष िे स. \n९/१, वखलात घोर् \nलेन, कल कत्ता-७ ०० ०० ६ सँ \nमै विली-वमविला आन्दोलनमे \nसवक्रय । “कुह ेस” आ “िार्क्य” \nदू टा नाटक। १ ९७ १-७९ \nधवर “वमविला दशषन” आ “मै व िल ी \nदशषन” मै विली मावसकक \nसम्प ादन। \n \nलक्ष्म र् (लखन) झा 1916-\n2000 \nवमविला र ाज्य अवभय ानी। \n \nशुद्धदेि झा ' उत् पल' \n1916- \nगो ड्िा वज लाक \nअल खदत्त-महेनपु र क \nवनिासी। जन्म १ ६ \nअक्टूिर १ ९ १६ \nई.। \n \n       \n  \n \nर ामिवर र पाण्िेय \"अर् ु\" १ ९ १७-\n२ ० १० \n \n  \n \nलक्ष्म ीनाि झा वमविला विर कल ा  19\n17-1990 \n \n  \n \nउपेन्र नाि झा 'व्य ास' \n1917-2002 \nजन्म स् िान-ह वर पु र \nिकश ीटोल, मधुिनी, विह ार \n। १ ९ ६ ९- उपेन्रनाि \nझा “व्य ास ” ( दू \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nपर, उपन्य ास) लेल \nसाव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार सँ सम्म ाव नत । \nसाव ह त् य अकादेमीक \nअनुिाद पु र स् कार िाप्त । \nिकाव शत कृवत: कुमार, दू \nपर \n(उपन्य ास), वििंिना, भजना \nभजले (किा-संग्रह), पतन \nसंन्यासी, ितीक \n(काव्य), महा भार त (पवह ल \nदू पिष) आवद। \n \n       \n  \n \nमनमोहन झा 1918-2009 \nजन्म \nसवर सिमे, अश्रुकर्, िीर भोग्य ा, वम\nविलाक \nवनशापुरमे।२ ०० ९- स्ि.मनमोह न \nझा (गंग ापुर, किासंग्रह)पर \nमृ त् य ोपर ांत साव ह त् य अकादमी \nपु र स् कार । \n \n  \n \nब्रजवकशोर िमा 'मवर्प द्म' 1918-\n1986 \nजन्म स् िान-िह ेड़ा, दर भंगा विह ार \n। १ ९ ७ ३- ब्रजवकशोर \nिमा “मवर्प द्म” ( नैका \nिवनजार ा, उपन्य ास) लेल साव ह त् य \nअकादेमी पु र स् कार सँ सम्म ाव नत । \nउपन्य ासकार, किाकार ओ कवि \n। िकाव शत कृवत: \nकोब्रागलष, कनकी, अद्धष नार ीश्वर, लो\nवर क विज य, नैका-\n  \n \nपं. सह देि झा १ ९ १९- \n\"वमविला की \nधर ोहर\" पोिी \nिकाव शत । \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिवनजार ा, लिह वर-कुशह वर, र ाय \nर र्पाल, आवदम गुल ाम आवद \nउपन्य ास ओ कंठहा र (नाटक) \nआवद। \n \n       \n  \n \nिुवद्धधार ी वसंह र माकर 1919-\n1991 \nजन्म मधुिनीमे 1919 ई. मे \nभेल । अपन वपत ा स्ि. \nक्षेमधार ी वसंहसँ विव भर \nविर्य क वशक्षा ग्रह र् \nकएलवन्ह । ई र ामकृष्र्  \nकॉ लेज, मधुिनीक मै विली \nविभागाध्य क्ष िलाह । \nजत एसँ अिकाश िाप्त \nकएलवन्ह । िाल् य ा-\nिस् िवह सँ ई कविकाय षमे \nलाग ल र ह लाह अवि । \nसंस् कृत त िा मै विली दुनू \nभार्ामे वह नक र िना \nिकाव शत अवि । य िा —\nमै विलीमे ‘िया स’ ( किा-\nसंग्रह), ‘ मधुमती’, \n‘अमर िापू’ ( कवित ा-संग्रह), \n  \n \nआद्य ािर र् झा 1920- \n \n  \n \nजय कान्त वमश्र, पु र ीक संग आ' नेहरूक  सं\nग 1922-2009 \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n‘शर शय्य ा’ ( खंि-\nकाव्य) ‘स् मृ वत साह स्री’ \n(महा काव्य) आवद । \n \n       \n  \n \nिन्र भानु वसंह 1922- \n२ ० ०४- िन्रभ ानु \nवसंह (शकुन्तला, महा काव्य)लेल \nसाव ह त् य अकादमी पु र स् कार । \n \n  \n \nसुधां शु शेखर िौधर ी 1922-\n1990 \nजन्म दर भंगाक \nवमश्रटोलामे 1922 ई. मे \nभे लवन्ह त िा \nमृ त् य ु 1990 ई. मे भे लवन्ह \n। वकिु वदन विव भन्न \nजीव िकामे र वह पिात   \nसाव ह त् य क ार क जीिन \nिारम्भ कएल । वकिु \nवदन ‘िैदेह ी’क सम्प ादन श्री \nसुमनजी एिं श्री \nकृष्र् कान्त वमश्रज ीक संग \nकएल त त् पिात   1960 ई. \nसँ 1982 ई. धवर \nपटनामे ‘वमविला वमवह र’’ क \nसफल सम्प ादन कएल \n। वह नक दू गोट \nनाट्यकृवत-‘भफाइ त िाह क \nवज नगी’, लेटाइ त \n  \n \nगो विन्द झा 1923- \nजन्मस् िान- इ सह पु र, सवर सि \nपाह ी, मधुिनी, विह ार । वसद्ध \nकिाकार, उपन्य ासकार, नाट ककार, भार्ा \nिैज्ञावनक ओ अनुिादक। साव ह त् य \nअकादेमी पु र स् कार, साव ह त् य अकादेमी \nअनुिाद पु र स् कार सँ सम्म ाव नत । विह ा र \nसर कार सँ कावमल िुल्के \nपु र स् कार, वग्रय सषन पु र स् कार आवदसँ \nसम्म ाव नत । िकाव शत कृवत: \nउपन्य ास, नाटक, किा, कवित ा, भार्ा \nविज्ञ ान आवद विव भन्न विध ामे अड़त ीस \nटा पोिी िकाव शत । िकाशन: \nसामाक पौत ी,नेपाली साव ह त् य क इ वत ह ास \n(अनु) आवद । १ ९ ९ ३- गो विन्द \nझा (सामाक पौत ी, किा)पु स् त क लेल \nसवह त् य अकादेमी पु र स् कार सँ सम्म ाव नत \n।१९९३- गो विन्द झा ( नेपाली साव ह त् य क \nइ वत ह ास- कुमार िधान, अंग्रेजी) लेल \nसाव ह त् य अकादेमी मै विली अनुिाद \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nआँिर’, त िा ‘पवह ल \nसाँझ ’ वह नक नाटकक \nनीक व्य ािहाव र क अनुभिक \nपवर िाय क अवि \n। िद्म नामस ँ वह नक दू गोट \nउपन्य ास वमवह र’ मे \nिकाव शत भेल अवि । \nवह नक उपन्य ास ई ित ह ा \nसंसार’ जे मै विली \nअकादमी द्वार ा िकाव शत \nभेल आ जाव ह \nपर 1980 क साव ह त् य \nअकादमीक पु र स् कार देल \nगेल । \n \nपु र स् कार । ििोध सम्म ान 2006 सँ \nसम्म ाव नत । विदेह सम्प ादकक \nसमानान्तर साव ह त् य अकादेमी फेलो \nपु र स् कार २ ०१ ० (समग्र य ोग दान लेल) \n \n       \n  \n \nय ोग ानन्द झा 1923-1986 \nवह नक जन्म मधुिनी वज लाक \nकोइ लख ग्राममे 1923 ई. मे \nभे लवन्ह । मृ त् य ु 1986 मे भे लवन \n। अग्रेजीमे एम. ए. कएलाक \nपिात   ई वकिु वदन िन्रधर ी \nवमविला कॉ लेजमे िाध्यापक \nर ह लाह । विह ा र िश ासवनक \nसेिामे 1981 धवर विव भन्न पदपर \n  \n \nर ामकृष्र्  झा 'वकसु न' \n1923-1970 \nआधुवनक धा र ाक \nविव शि \nकवि, किाकार, विन्तक \n। िकाव शत कृवत: \nआत् मनेपद (कवित ा \nसंग्रह), मै विली \nनिकवित ा (सम्प ादन)। \n \n  \n \nउमाना ि झा 1923-2009 \nजन्म:-01-01-\n1923, मृ त् य ु 07-12-\n2009 महर ैल, भधुिनी \n। भूत पूिष अङरेजी \nविभागाध्य क्ष एिं िवत-\nकुलपवत वमविला \nविश्वव िद्य ालय, दर भंगा । \nर िना:-र ेखावित्न, अती त \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकाय ष कएल । त त् पिा त् मै विली \nअकादमीक वनदेश क ’84 धवर \n। य ोग ानन्द झाजी मै विली \nसाव ह त् य मे अपन \nउपन्य ास ‘भल मानुस’ एिं ‘पवित्ना’क \nह ेत ु ख्य ा त िवि । वह नक \nनाटक ‘मु वनक मवत भ्रम’ एिं किा \nसंग्रह ‘उड़ ैत िंशी’ य िेि  िवतष्ठा \nिाप्त कएने अवि । एकर \nअवत वर क् त ई महा त् मा गा न्धीक \nआत् मकिाक अनुिाद एिं ‘आमक \nजलखरी’ नामक एक किा \nसंग्रह क सम्प ादन सेह ो कएने \nिवि । \n \n(किा संग्रह); मै विली निीन \nसाव ह त् य, इ न्र \nधनुर्, विद्य ापवत गी त शत ी \n(सम्प ादन)।१९८७- उमाना ि \nझा (अती त, किा) पर \nमै विलीक साव ह त् य अकादमी \nपु र स् कार सँ सम्म ाव नत । \n \n       \n  \n \nिटाशंकर दास 1923-\n2006 \n \n  \n \nििोध नार ाय र् वसंह 1924-\n2005 \nवह न्दी, संस् कृत, मै विली, पाली \nएिं फार सीक विद्वान । \nवमविला, मै विल एिं \nमै विलीक ई अनन्य भक्त \nिवि । कल कत्ता र वह \nवमविला दशषन’, मै विली \nकवित ा’, मै विली \n  \n \nमदनेश्वर वमश्र 1924-2004 \n\"एक िलीह महा र ा नी\" िकाव शत । \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर ंगमंि’ आवद पवत्नकाक \nिकाशनक माध्य मस ँ श्री \nििोधज ी मै विलीक जे सेिा \nकएल अवि तकर िर्षन \nिोड़ मे सम्भ ि नवह । \nअनेक िङला कृवत क ई \nअनुिाद सेह ो कएल अवि \n। वह न्दीमे सेह ो \nवह नक ‘कवित ा \nसंग्रह’ िकाव शत अवि \n। कल कत्ता विश्वव िद्य ालयमे \nवह न्दीक पूिष अध्यक्ष। \n२ ० ०२- िॉ. ििोध नार ाय र् \nवसंह (पतझड़क स् िर- कुत ुषल \nऐन ह ैदर, उदू ष) ले ल साव ह त् य \nअकादेमी मै विली अनुिाद \nपु र स् कार । \n \n       \n  \n \nअमोघ नार ाय र् झा \"अमोघ\" \n1924- \n \n  \n \nमु र लीध र वसंह, ब्रजमोह न ठाकुर, शुभं\nकर झा, मदनेश्वर वमश्र 1924-\n2004, लवलत नार ाय र् वमश्र, देिना\nि र ाय \n \n  \n \nमवत नाि वमश्र मतंग 1924- \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nआनन्द वमश्र 1924-\n2007 \n \n  \n \nिॉ. जय मन्त वमश्र १ ९२ ५-\n२ ० १० \nजन्म १ ५-१ ०-१ ९२ ५ \nमृ त् य ु ० ७-० ९-\n२ ० १०, गाम-ढंगा-ह वर पु र-\nमजर ह ी । \n१ ९ ९५- जय मन्त \nवमश्र (कवित ा \nकुसुमांजवल, पद्य) लेल \nसाव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार- मै विली। \n \n  \n \nिन्रनाि वमश्र अमर 1925- \nजन्म: खोज पु र, मधुिनी । \nिवर ष्ठ कवि, किाकार-\nउपन्य ासकार । ह ास् य-\nव्य ंग् य क कवित ामे िेजोड़ । \nमै विलीक लेल समवपष त \nव्य वक् त त् ि । पांि दजषनसं \nिेस ी किा आ \nविदा गर ी, िीर कन्य ा \n(उपन्य ास) जल समावध \n(किा संग्रह) िकाव शत \n।१९८३- िन्रनाि \nवमश्र “अमर” ( मै विली \nपरकावर त ाक इ वतह ास) लेल \nसाव ह त् य अकादमी \nपु र स् कार सँ सम्म ाव नत । एम. \nएल. \nएकेिमी, लह ेवर वर य ासरा य सं \nवशक्षकक रूपमे अिकाश \nिाप्त। आश ा \nवदशा, गुदगुदी, य ुगिक्र, उनटा \nपाल आवद कवित ा संग्रह \nिकाव शत । \n१ ९ ९८- िन्रनाि \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवमश्र “अमर” ( परशु र ामक \nिीि ल िेराय ल \nकिा- र ाज शेखर \nिसु, िांग् ला) लेल साव ह त् य \nअकादेमी मै विली अनुिाद \nपु र स् कार । िन्रनाि वमश्र \nअमर २ ०१ ० मे मै विली \nसाव ह त् य लेल सा वहत् य \nअकादेमीक फेलो (भारत \nदेश क सिोछि साव ह त् य क \nपु र स् कार)। \n \n       \n  \n \nमु वक् त नाि झा (1926-\n2009) \n \n  \n \nशुभंकर झा 1926- \n \n  \n \nदीनानाि पाठक 'िन्धु' \n1928-1962 \n \n  \n       \n  \n \nअनंत विह ा र ी लाल दास \"इ न्दु\" \n1928-2010 \n२ ० ०७- अनन्त विह ार ी लाल \nदास “इ न्दु” ( य ुद्ध आ \n  \n \nकृष्र् कान्त  वमश्र १ ९२ ८-\n२ ० ०० \n \n  \n \nजगदा नन्द झा 1928- \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nय ोद्धा-अगम वसंह \nवगवर, नेपाली)लेल साव ह त् य \nअकादेमी मै विली अनुिाद \nपु र स् कार । \n \n       \n  \n \nदुगाना ि झा \"श्रीश\" \nवह नकर जन्म मधुिनी \nवज लाक विट्ठ ो गा ममे \n१ ९ २९ ई. मे \nभे लवन्ह । वह न्दी आ \nमै विलीमे एम.ए. आ \nिी.एि. केलाक िाद \nवकिु वदन स् कूलमे \nअध्या पन, फेर वमल्लत \nकॉ लेज, लह ेवर य ासरा य मे \nमै विली आ वह न्दी \nविभागक अध्यक्ष। \nमै विली भार्ामे पवह ल \nपी.एि. िी.। \"श्रीश\" \nजीक मै विलीमे \nिकाव शत र िना अवि- \n\"मै विली साव ह त् य क \nइ वत ह ास\", \" भु िन \nभारत ी\" (सम्प ादन), \n  \n \nर ाज कमल िौधर ी 1929-1967 \nमवह र्ी, सह र सा। र िना:- आवद \nकिा, आन्दोलन, पािर \nफूल (उपन्य ास), स् िर गं धा ( कवित ा \nसंग्रह), ललका पाग (किा \nसंग्रह), किा परा ग (किा संग्रह \nसम्प ादन)। वह न्दीमे अनेक \nउपन्य ास, कवित ाक \nर िना, िौर ङ्गी (िङला उपन्य ासक \nवह न्दी रूपान्तर) अत्य न्त \nिवस द्ध। \n \n  \n \nविश्वनाि झा \"विर्पाय ी\" \n1929-2005 \n\"र ाम सुय श साग र\" \n(मै विली \nर ामाय र्) १ ९८ ० ई. \nमे िकाव शत । २ ५ \nजनिर ी २ ० ०५ केँ \nमृ त् य ु। \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n\"महा मत्स् य ओ मनु\" \n(कवित ा), \"नाट्य \nकिा सार\"(सम्प ादन), \n\"पु रुर्ािष\"(पद्य नाटक) \nआ अनेक \nकवित ा, एकांकी आ \nआल ोिना त् मक \nवनिन्ध। \n \n       \n  \n \nजय धा र ी वसंह 1929-\n2007 \nसमीक्षक, कवि । \nिकाशन: िौद्धगानमे \nत ांव र क \nवसद्धांत, समीक्षा \nशास् र ा अवद । \nर ामकृष्र्  \nकॉ लेज, मधुिनीमै \nमै विली विभागक पूिष \nअध्यक्ष । \n \n  \n \nशैले न्र मोह न झा 1929-\n1994 \n१ ९ ९२- शैल ेन्र मोह न \nझा (शर त िन्र व्य वक् त \nआ कल ाकार-\nसुिोध िन्र \nसेन, अंग्रेजी)ले ल \nसाव ह त् य अकादेमी \nमै विली अनुिाद \nपु र स् कार । \n \n  \n \nविज य नाि ठाकुर 1929-\n2008 \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nर मे शिन्र िमा 1930- \n \n  \n \nगो पालजी झा 'गो पे श' \n1931-2008 \nजन्म मधुिनी वज लाक \nमे ह ि गा ममे १ ९ ३१ ई.मे \nभे लवन्ह । वह नकर \nर वित “सोन दाइ क \nविट्ठ ी”, “ गुम भेल ठाढ़ \nिी ”, “ एलिम ” “ आि \nकहू मन केह न लगैए ”, \n\"मखानक पात\" िकाव शत \nभेल जाव ह मे सोनदाइ क \nविट्ठ ी िेश लोकविय \nभे ल।२ ०० ६ ई.-श्री \nगो पालजी झा \nगो पे श, में ह ि, मधुिनी;य ार ी-\nिेत ना पु र स् कार । \n \n  \n \nवििेकानन्द ठाकुर 1931- \n२ ० ०५- वििेकानन्द \nठाकुर (िानन घन \nगव िय ा, पद्य)मै विली लेल \nसाव ह त् य अकादमी \nपु र स् कार । \n \n  \n       \n  \n \nत ार ाकां त वमश्र 1931- \n \n  \n \nलवलत 1932-1983 \n  \n \nमु र ाव र मधुसू दन ठाकुर 1932- \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजन्म स् िान िसैठ \nिानपुर ा \nमधुिनी, विह ार । \nिवस द्ध किाकार ओ \nउपन्य ासकार । \nिकाव शत कृवत: \nिवतवनवध, (किा \nसंग्रह), पृ ् िी -पु र \n(उपन्य ास) आवद। \n \nत ार ाशंकर िंदोपाध्य ाय क \nिंगला उपन्य ास \"आरोग् य \nवनकेत न\"क मै विली अनुिाद \nलेल साव ह त् य अकादमीक \nअनुिाद \nपु र स् कार 1999 भे ट ल \nिव न्ह। \n \n       \n  \n \nविद्य ाना र ाय र् ठाकुर 1933- \n \n  \n \nधू मकेत ु 1932-2000 \nजन्म स् िान \nकोइ लख, मधुिनी, विह ार \n। िवस द्ध \nकिाकार, उपन्य ासकार \nओ कवि । िकाव शत \nकृवत : दू टा किा \nसंग्रह ओ एक टा \nउपन्य ास । \n \n  \n \nर ाज मोह न झा 1934- \nजन्म स् िान \nकुमरिा वज त पु र, िैश ाली, विह ा र । िख्य ात \nकिाकार ओ संपादक । आइ कावि \nपरसू (किा-संग्रह) लेल १ ९ ९६ मे \nसाव ह त् य अकादेमीसँ सम्म ाव नत । \nिकाव शत कृवत : एक आवद एकांत, झू ठ \nसाँि, एकटा त ेसर, अनुलग् नक, आइ \nकावि परसू (किा \nसंग्रह), गलती नामा, भनवह \nविद्य ापवत, टीप्पर्ीत् य ाव द ( आल ोिना)। ’आर\nम्भ’ पवर काक संपादन। ििोध \nसम्म ान 2009 सँ सम्म ाव नत । \n \n  \n       \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nिॉ. धी र ेन्र 1934-\n2004 \nजन्म स् िान \nलोह ना, मधुिनी, विह ार \n। िवस द्ध \nकिाकार, उपन्य ासकार \nओ कवि । िकाव शत \nकृवत: कुह ेस आ \nवकर र्, पझाइ त घूर क \nआवग, शत रूपा ओ \nमनु अपन मवन्दर \n(किासंग्रह) ह ैंगर मे \nटाँ गल कोट, कावि \nओ आइ (कवित ा \nसंग्रह) सवह त कैक \nविध ामे विव भन्न पोिी। \n \n  \n \nर मे श नार ा य र् १ ९३ ४- २० १ १ \nनाम- र मे श नार ा य र् \nदास, जन्म १ ५ मािष \n१ ९ ३४ केँ मधुिनीक िह ेर ा \nगा ममे। वपत ा-श्री ह वर िल्लभ \nलाल दास। वशक्षा \nमधेपु र, मधुिनी आ पटनामे । \n१ ९ ६१ ई.सँ १ ९९ ४ \nई. धवर \nए.एन. कॉ लेज, पटनामे वह न्दी \nविभागमे अध्या पन। पािरक \nनाि (मै विली किा \nसंग्रह, १ ९ ७२) िकाव शत । \nमृ त् य ु १ २ जनिर ी २ ० ११ \nकेँ पटनामे । \n \n  \n \nह वर मोह न झा, माय ानन्द वमश्र, स् िरूप दास \n \n  \n       \n  \n \nिािू श्री सत् य नार ा य र् वसंह आ र ाघ\nिािाय ष \n \n  \n \nिािू श्री सत् य नार ा य र् वसंह \n \n  \n \nमाय ानन्द वमश्र 1934- \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवह नक जन्म १ ७ अगस् त \n१ ९ ३४ ई. केँ सुपौल \nवज लाक िनैवनय ाँ गा ममे \nभे लवन। भाङ्क लोटा, आवग \nमोम आ’ पािर आओर \nिन्र-विन्दु- वह नकर किा \nसंग्रह सभ िव न्ह। \nविह ाव ड़ पात पािर , मंर-\nपु र ,खोत ा आ’ वििै \nआ’ सू य ास् त वह नकर \nउपन्य ास सभ अवि॥ \nवदशांत र वह नकर कवित ा \nसंग्रह अवि। एकर \nअवत वर क् त सोने की \nनैय्य ा माटी के \nलोग, ििमं शै ल पु र ी \nि,मंरपुर, पु र ोव ह त \nआ’ स्री-धन वह नकर \nवह न्दीक कृवत \nअवि। १ ९८ ८- माय ानन्द \nवमश्र (मंरपुर, उपन्य ास)पर \nमै विलीक साव ह त् य \nअकादमी पु र स् कार सँ \nसम्म ाव नत । \nििोध सम्म ान 2007 सँ \nसम्म ाव नत । \n \n        वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nत ार ानन्द त रुर्  १ ९३ ५-\n२ ० ११ \n \n  \n \nसोमदेि 1934- \nउपन्य ासकार ओ कवि । सा वह त् य \nअकादेमी पु र स् कार सँ सम्म ाव नत । \nिकाव शत कृवत: िानो दाइ, ह ोटल \nअनार कल ी (उपन्य ास), काल ध्िवन \n(कवित ा संग्रह), िरैिेवत (गीवत \nनाट्य) सोम सतसइ \n(दोह ा)।२००२- सोमदेि (सह स्रमु\nखी िौक पर, पद्य) लेल साव ह त् य \nअकादमी पु र स् कार । २ ०० १ ई. \n- श्री सोमदेि, दर भंगा;य ारी-िेत ना \nपु र स् कार, ििोध साव ह त् य सम्म ान \n२ ० ११ । \n \n  \n \nर ाज नन्दन लाल दास 1934- \n\"कर्ामृतक\"क \nसम्प ादन। \"विर ा-विव िरा\" \nिकाव शत । \n \n  \n       \n  \n \nर मानन्द र ेर्ु 1934-\n2011 \nजन्म स् िान \nउसमामठ, दर भंगा, विह ा र \n। िवर ष्ठ कवि, किाकार \n  \n \nकालीकांत झा \"िू ि\" \n1934-2009 \nवह नक जन्म, महा न \nदाशष वनक उदय नािाय षक \nकमषभूवम समस्त ीपुर \n  \n \nश्य ाम िन्र 1934- \nउपन्य ास \"रूपा \nदीदी\" िकाव शत । गाम \nमल ंवग य ा, वज ला- मधुिनी। \n \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nओ उपन्य ासकार। \nसाव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार सँ सम्म ाव नत । \nिकाव शत कृवत: \nकिोट, वर कोर्, अंतह ीन \nआकाश (किा-\nसंग्रह), दू धफू ल \n(उपन्य ास), अंतत:, ओकरे \nनाम (कवित ा-संग्रह)। \n२ ० ००- र मानन्द \nर ेर्ु (कतेक र ास \nिात, पद्य)लेल साव ह त् य \nअकादमी पु र स् कार । \nविदेह सम्प ादकक \nसमानान्तर साव ह त् य \nअकादेमी फेलो पु र स् कार \n२ ० ११ (समग्र य ोग दा न \nलेल) \n \nवज लाक कवर य न \nग्राममे 1934 ई. मे \nभे लवन । वपत ा \nस्ि. पंवित र ाज वकशोर \nझा गा मक मध्य \nविद्य ालयक ििम \nिधाना ध्य ापक िलाह । \nमात ा स्ि. कल ा देिी \nगृवह र्ी िलीह । \nअंतर स् ना त क समस्त ीपुर \nका् ल ेज, समस्त ीपुरसँ \nकय लाक पिात   विह ा र \nसर कार क िखंि \nकमषिार ीक रूपमे सेिा \nिार ंभ कय लवन । \nिालवह ं कालस ँ कवित ा \nलेखनमे विर्ेश रूवि  \nि ल । मै विली \nपवर का  - वमविला \nवमवह र, मावट - पावन, भाखा \nत िा मै विली अकादमी \nपटना द्वार ा िकाव शत \nपवर कामे समय - समय \nपर वह नक र िना \nिकाव शत ह ोइ त र ह लवन \n। जीिनक विव िध \nविध ाकेँ अपन कवित ा \nएिं गीत िस्त ुत \nकय लवन । साव हत्य \nअकादमी वदल् ली द्वार ा  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिकाव शत मै विली \nकिाक \nविकास (संपादक िा्  \nिासु कीना ि झा ) मे \nह ास्य किा कार क \nसू िी मे िा्  विद्य ापवत \nझा वह नक र िना ‘‘धमष \nशास् र ािाय षक उल्लेख \nकय लवन । मै विली \nअकादमी पटना एिं \nवमविला वमवह र द्वार ा \nिश ंसा पर भे जल \nजाइ त ि ल । श्रृंगार र स \nएिं ह ास्य रसक संग-\nसंग वििार मूलक \nकवित ाक र िना सेह ो \nकय लवन । िा्  \nदुगाना ि झा श्रीश \nसंकवलत मै विली \nसाव ह त् य क इ वतह ासमे \nकविक रूपमे वह नक \nउल्लेख कएल गेल \nअवि । िकाव शत \nकृव त (मृ त् य ोपर ां त) \n: कल ाव नवध- कवित ा-\nसंग्रह । \n \n        वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \n \nिोर ीलाल शमा \"श्रोवर य\" १ ९ ३५- \n\"वमविला की पावण्ित् य \nपरम्पर ा\" पोिी िकाव शत । \n \n  \n \nर ामभर, धनुर्ा, नेपाल १ ९३ ५-\n२ ० २० \nसाव ह त् य त िा अन्य ान्य \nक्षेर क कतोक सफल \nव्य वक् त सभ अपन िे र र्ास्र ोत \nआ पि-िदशषक मानैत िवि \n। मै विली साव ह त् य-क्षेर मे \nवह नक पवर िय क मादे \nएत िाए कहि पयाप्त ह ोएत \nजे मै विलीक मूद्धषन्य \nसाव ह त् य क ार िा. धी र ेन्र \nवह नका मै विली साव ह त् य क \nसिषश्रे ष्ठ किाकार मानैत \nिवि । वह नक किामे \nितीकात् मकत ाक अदभ ुत \nियो गव ह टा नवह, अवपतु \nएकटा आदश ष किाक \nसमस्त िैवश िस भविद्य मान \nर ह ैत अवि । किाकार क \nअवत वर क् त ई उत् कृि \nसमालोिक, नाटककार आ \nकवि सेह ो िवि । नेपालम े \nमै विलीक पवह ल मोनोरामा \nवलखिाक श्रेय सेह ो वह नका \n  \n \nकेदार नाि िौधर ी 1936- \nजन्म 3 जनिर ी 1936 ई \nनेहर ा, वज ला \nदर भंगामे। 1958 ई. मे \nअिषशास् र मे \nस् नात को त्त र, \n1959 ई. मे \nलॉ । 1969 ई. मे \nकैवलफोव नषया वि. वि.सँ \nअिषस् िास् र मे \nस् नात को त्त र, \n1971 ई. मे \nसानफ्रांवसस्को वि.वि.सँ \nएम.िी.ए., 1978 मे \nभारत आगमन। 1981-\n86क िीि त ेह र ान आ \nिैं कफु त षम े। फेर \nिम्िई, पु र्े \nह ोइ त 2000 सँ \nलह ेवर य ासरा य मे वनिास। \nमै विली वफल्म ' ममत ा \nगा िय गीत'क मदनमोहन \nदास आ उदय भानु \nवसंहक संग सह \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४ ७ म अ ंक ०१ जू न २० २२ ( ि र् ष १५ मा स १७ ४ अ ंक ३४ ७) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजाइ त िवन । सामाव जक \nकुर ीव त सभकँ कुश लत ासँ \nविर र् करिामे, विन्तनी य \nिनएिा मे आ मन-मवस् त ष्कपर \nअवमट िाप िो ड़िा मे \nर ामभर वसद्धह स् त िवि । \nधनुर्ा वज लाक कुिा गा ममे \nजनमल र ामभर क पूर्ष नाम \nर ामभर कर्ष िवन । \nअग्ङर ेजी विर्य क \nअिकाश िाप्त वशक्षक \nर ामभर \nव्य ाकर र्, पाठय पु स् त क आ \nसह ाय क पु स् त कस भ \nवलखिाक काज मे वनर न्तर \nसवक्रय िव ि। \n \nवनमात ा। त ीन टा \nउपन्य ास 2004 मे \nिमे ली र ानी, 2006 मे \nकरार, 2008 मे \nमाह ुर । \n \n       \n  \n \nजीिकांत 1936- \nनाम- जीिकान्त झा,वपत ा-गुर्ानन्द \nझा, मात ा-महेश्वरी देिी, जन्म-\n२ ५.०७.१ ९३ ६ अभ ुआ ढ़, वज ला-\nसुपौल। नौकरी-विज्ञ ान \nवशक्ष","size_mb":8.44,"has_text":true},"Videha 348.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 348.pdf","name":"Videha 348.pdf","text":"वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n' विदेह' ३४८ म अ ं क १ ५ ज ू न २ ० २ २ (िर्ष १५ मास १७४ अ ं क ३४८) \nऐ अंकमे अवि:- \n१. गज ेन्र ठाकुर- संघ लोक सेिा आय ोग/ विह ा र लोक सेिा आय ोग क परी क्षा लेल   मै विली (अवनिाय ष आ \nऐवछिक) आ आन ऐवछिक विर्य आ सामान्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्य म) ह ेत ु साव मग्री [एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-\nमै विली ले ल स ेह ो] [STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND \nGENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \nर िीन्रनाि ठ ाकुर विशे र्ांक \n२.१.प्रस् त ुत विशेर्ांकक स ं दर्ष मे \n२.२.श्री र िीन्र न ाि ठाकुर \n२.३.प्रदीप पु ष्प- गी त क अप्र व त म वशल्पका र: र िीन्र नाि ठ ाकुर \n२.४.अवज त कुमार झा- वमविला मै विली आन्दोलनक प ािे य: श्रद्धेय र िीन्र जी \n२.५.ज गदी श चन्र ठाकुर ‘अव नल ’-सर् टा सोना र कें नव ह गढ़िाक कल ा ह ो इ ि  (ग जलक समीक्षा : पोिी \n‘लेखनी एक र ं ग अनेक’) \n२.६.ना र ा य णजी- आ धुवनक मै विली ग ीत क सज ग उन्न ाय क \n२.७.लक्ष्म ण झा साग र- वमविलाक मु कुटमवण र िीन्र \n२.८.डॉ. कैलाश कुमार वमश्र- र ि ीन्रनाि ठ ाकुर, ह ुनक र चन ा आ जनमा नस केर उदासीन ता \n२.९.ज गदी श चन्र ठाकुर ‘अव नल ’- र्व र नग र ीमे शोर \n२.१०.आश ीर् अनवचन्ह ार- र िीन्रनाि ठ ाकुर ज ीक \"कवि त ग जल\" \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदे ह क पु र ान \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ पोिी/ वचत्र कल ा/ फोटो सर्क फाइ ल सर् डाउनलोड करिाक ह ेत ु नीचाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n \n \n \n \n \n \n \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n१. \nग ज े न् र  ठ ा क ु र \nVideha e-Learning \n \n........................................................................................................................ \n[स ं घ लोक सेिा आ य ोग/ विहार लोक सेिा आ य ो गक परी क्ष ा लेल   मै विली (अवनि ाय ष आ ऐ वछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ साम ान्य ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) ह े त ु साव मग्र ी] \n................................................................................................................... \n[एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n.................................................................................................................. \n[एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-मै विली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01 \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02 \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्र् ु कु मार वस ंह द्वार ा स ं कवलत) \n................................................................................................................... \nयू. पी. एस. सी. (मे न्स) ऑ प्श नल: मै विली साव ह त् य विर्य क टे स् ट सीरीज \nयू.पी.एस.सी. क वप्रवलवमनर ी परी क्षा सम्प न्न र्ऽ गेल अवि । जे परी क्षािी एव ह परी क्षामे उत्त ीणष करत ाह आ जँ \nमे न्स म े हुनकर ऑप्श नल विर् य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्ह तँ ओ एवह टे स् ट-सीर ीज मे सवम् मवलत र्ऽ सकैत िव ि। \nटे स् ट सीर ीज क प्रारम्र् वप्रवलम् सक वर जल्टक त त् काल िाद ह ोय त । टे स् ट-सीर ीज क उ त्त र विद्यािी स् कैन कऽ \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकै त िवि, जँ मे लसँ पठ ेिामे अस ोकज ष ह ोइ वन्ह तँ ओ \nह मर ह्वाट्स एप नम्िर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन वप्रवलम् स क \nएडव मट काडषक स् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठािव ि। परी क्षामे सर् प्र श्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स् ट सी र ीज मे विद्य ािी सर् प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स् कर र ह त वन्ह । \nविदेहक सर् स् कीम जेकाँ ई ह ो पूणषत ः वनःशुल्क अवि।- ग जेन्र ठाकुर \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग द्वा र ा आ य ोव जत वसव िल सविषस ेज (मु ख्य) प र ीक्षा, मै विली (ऐवछिक) लेल टे स् ट सीर ी ज/ \nप्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1 \nTEST SERIES-2 \n.................................................................................................................. \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी.एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली प्रश्नपत्र- यू.पी.एस.सी. (अवनि ाय ष) \nमै विली प्रश्नपत्र- िी.पी. एस.सी.(ऐ वछिक)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n.................................................................................................................. \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक र्ार्ा आ मै विली र्ार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nर्ार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र देखला उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एक र ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पय ाप्त अवि। यू.पी. एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई प य ाप्त अ वि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्प लसर ी) पे पर ल ेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट- र ीव डंग दोसर-उखड़ ाह ामे करव ि| \nIGNOU  इ ग् नू      BMAF-001 \n.................................................................................................................... \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) र्ारोपीय र्ार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स् िान/ मै विली र्ार्ाक उद्भि ओ व िकास (संस् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)] \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates) \nTOPIC 3    (ज्यो वत र ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्ददास वसल ेिस मे िवि आ र समय क वि  चतुर  चतुर भु ज  \nविद्य ापवत कालीन कवि  छ वि ।  एत य समीक्षा श ृंखल ाक प्रारम्भ करबासँ पूिव चारू  गो टे क शब्दािली नि शब्दक \nपयाय संग देल  जा रहल अव छ।  नि आ पु र ान शब्दािलीक ज्ञानसँ ज्यो वत र ीश्व र, वि द्य ापव त आ \nगो विन्ददासक प्रश्नोत्त रमे  धार आओत, सृंगव ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी म ैविली मे प्रश्नोत्त र वलखबामे  धाख आस्त े-\nआस्त े खतम  हो यत, लेखनीमे प्रिाह आय त आ सुच्चा भािक अवभव्य वत त भय सकत ।)    वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nTOPIC 4                (िरीनाि झा शब्दािली आ वमव िल ाक कृवर्-मत् स् य शब्द ािली) \nTOPIC 5                (िैल्य ू एड ीशन- प्रिम पत्र- लोव र क ग ािामे समाज ओ स ं स् कृव त) \nTOPIC 6                (िैल्य ू एड ीशन- वद्वत ी य पत्र- विद्यापवत) \nTOPIC 7                (िैल्य ू एड ीशन- वद्वत ी य पत्र- पद्य सम ीक्ष ा- िान गी) \nTOPIC 8                (िैल्य ू एड ीशन- प्रिम पत्र- लोक गा िा नृत् य नाटक स ं गी त) \nTOPIC 9                (िैल्य ू एड ीशन- वद्वत ी य पत्र- य ा त्र ी) \nTOPIC 10               (िैल् य ू एड ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामा य ण) \nTOPIC 11               (िैल् य ू एड ीशन- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन् य ास) \nTOPIC 12               (िैल् य ू एड ीशन- प्रिम पत्र- शब्द विचा र) \nTOPIC 13               (व त र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ व िकास) \nTOPIC 14                 (आधुव नक नाटकम े वचव त्र त वनधषन त ाक समस् य ा- शम्र् ु कुमार वस ंह)्   \nTOPIC 15                 ( स् िा त ं त्र् य ो त्त र मै विली किामे सामा व जक समरसता- अ रुण कु मा र वस ं ह) \nTOPIC 16                 ( यू. पी.एस.सी. मै विली प्रिम पत्र क परी क्ष ािी ह े त ु उपय ो गी स ं कल न, मै विलीक प्रम ुख \nउपर्ार्ाक क्षे त्र आ ओकर प्रमु ख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली सा वह त् य क क ाल-वनधा र ण- \nशम्र् ु कुमार वस ं ह)                            \nTOPIC 17                (मै विली आ द ोसर पु िवरय ा र्ार्ाक िीचमे सम्िन् ध (िां ग् ला, अस वमय ा आ ओवड़ य ा) \n[ यू.पी.एस.सी. वसल ेिस, पत्र-१, र्ाग-“ ए”, क्रम-५]) \nTOPIC 18                 [मै व िल ी आ व ह न्दी/ िां ग् ला/ र्ोजपुर ी/ मगह ी/ स ं िाली- वि ह ा र लोक सेिा आ य ोग \n(िी.पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा पर ीक्षाक मै विली (ऐवछिक) विर् य लेल] \n.......................................................................................... \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nGS (Pre) \nTOPIC 1  \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nSANSAD TV \nhttp://prasarbharati.gov.in/ \nhttp://newsonair.com/  \n............................................................................................ \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n \n........................................................................................................................ \n \n-ग जेन्र ठाकुर \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nर िीन्रनाि ठ ाकुर विशे र्ांक \n२.१.प्रस् त ुत व िशेर्ांकक स ं दर्ष मे \n२.२.श्री र िीन्र न ाि ठाकुर \n२.३.प्रदीप पु ष्प- गी त क अप्र व त म वशल्पका र: र िीन्र नाि ठ ाकुर \n२.४.अवज त कुमार झा- वमविला मै विली आन्दोलनक प ािे य: श्रद्धेय र िीन्र जी \n२.५.ज गदी श चन्र ठाकुर ‘अव नल ’-सर् टा सोना र कें नव ह गढ़िाक कल ा ह ो इ ि  (ग जलक समीक्षा : पोिी \n‘लेखनी एक र ं ग अनेक’) \n२.६.ना र ा य णजी- आ धुवनक मै विली ग ीत क सज ग उन्न ाय क \n२.७.लक्ष्म ण झा साग र- वमविलाक मु कुटमवण र िीन्र \n२.८.डॉ. कैलाश कुमार वमश्र- र ि ीन्रनाि ठ ाकुर, ह ुनक र चन ा आ जनमा नस केर उदासीन ता \n२.९.ज गदी श चन्र ठाकुर ‘अव नल ’- र्व र नग र ीमे शोर \n२.१०.आश ीर् अनवचन्ह ार- र िीन्रनाि ठ ाकुर ज ीक \"कवि त ग जल\" \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n \nप्रस् त ुत विशे र्ांकक स ं दर्ष म े \nनिम्िर 2021 केँ विदेह 'र ि ीन्र नाि ठाकुर विशे र्ांक’ प्र कावशत करिाक सािषजव नक घोर्ण ा केलक आ प्रस्त ुत \nअवि ई विशे र्ांक। एकर ा एव ह वलंकप र देवख सकैत िी-घोर्ण ा। वकिु आल ेख ए ला क िाद एकटा वनवि त \nत ार ीख केर घोर्ण ा अप्र ैल 2022 केँ केलक। एकर ा एव ह वलंकप र देवख सकैत िी घोर्ण ा। \nर िीन्र नाि ठाकुर जीक र चन ा संगे सर्सँ िड़का विडंिना ई र ह लै जे ओ अवत िादक वशकार र्े लै। से \nअवत िाद चाह े ह ुनका मवह मा मंवडत कऽ \"अवर्नि विद्य ापव त\" कहिाक प्रया समे देवख सकै िी तँ दोसर वदस \nह ुनकर र चनाकेँ मंचीय कवह खावर ज करिामे सेह ो अवत िा दे िै। ह मर अपन मत अवि जे जखन कोनो \nर चनाकार केँ इ ग् नोर करि ाक हो त खन ओवह र चनाकार क समकालीन द्वार ा कोनो ने कोनो नीक त गमा, व िशेर्ण \nदऽ देल जाइ त िै। आ हम र िीन्रजीकेँ \"अवर्नि विद्य ाप वत\" कहिाक अवर्य ा नकेँ अही संदर्ष मे द ेखै िी। आ \nअहँ सर् अनु र्ि केने ह ेिै तँ अवर्नि विद्य ापवत कव ह देल गेल वन मु दा ओवह ले ल जे विमशष चाह ी से \nर िीन्रजीक र चना-संसार सँ गा एि र ह ल। एखन धव र ई िु झिाक प्रया स र्े िे नै के लै जे र िीन्रजी गी त क \nर ाज कुमार वकए िवि िा ह ुनकर र चना मंचीय वकए िै। र्क्त सर् मंचक वनछचाक ि पड़ी गावन, ओकरे \nमानक मावन कऽ खुश ह ोइ त र ह लाह तँ प्रगव त शील आल ोचक सर् ह ुनकर लोकवप्रयत ासँ डेरा इ त र ह ला। र्क् त \nआ प्रगवत शील आल ोचक दू नू क िीचमे र िीन्रजीक प्रवतर्ा मरैत गेल वन। एवह संदर्ष मे हम कवह सकै िी जे \nविदेहक ई प्रस्त ुत विशे र्ांक एह न पवह ल प्रया स अवि जाव ह मे ई िुझिाक प्रया स कएल अवि जे र िीन्रजीक \nर चना वकए महा न िा वकए अधम अवि। ई अल ग िात जे हम सर् कतेक सफ ल िा अस फल र् ेलह ुँ से \nपाठक कहत ा। एव ह विशे र्ांक केर शुरूआत विदेहक आने विशे र्ांक जकाँ नि आल ोच क-समीक्षक स र्हक \nआल ेखस ँ कएल जा रहल अवि। संगे-संग ई क्रम ने तँ उम्रक िवर ष्ठता केर पालन करैए आ ने र चनाक \nगुणित्त ाक। हँ, एत ेक धेआन जरूर र ाखल गेल िै जे पाठकक र सर्ंग नवह होइन आ से विश्वा स अवि जे \nर सर्ंग नै ह ेत वन। \nपाठक जखन एवह विशे र्ांककेँ पढ़ त ाह तँ ह ुनका ित षनी ओ मानकत ाक अर् ाि लगत वन । ित षनीक गलती जे \nविक से सोझे-सोझ ह मर सर्हक गलती विक जे हम सर् सं शोध न नै कऽ सकल ह ुँ मु दा ई धेआन र खिाक \nिात जे विदेह शुरुएसँ ह र ेक ित षनी िला लेखककेँ स् िीक ार करैत एलैए। त ँइ मानक त ा अर् ाि स् िार्ाविक। \nएकर िादो िह ुत ि त षनीक ग लत ी रहल गेल अवि जे वक ह मरे सर्हक गलती अवि।  मै विलीमे वकिुए एह न \nपवत्र का अवि जकर ि त षनी ए करंगक र ह ैत अवि आ ई ह ु नक खूिी िवन मु दा जखन ओहो सर् कोनो विशे र्ांक  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवनकालै िवि त खन ित षनी तँ ठीक र ह ैत िवन मु दा सामग्री अवधकांशत ः िवसये र ह ैत िव न। ऐव त ह ाव सकत ाक \nदृविस ँ कोनो पु र ान सामग्रीक उपय ोग िवज षत नै िै मु दा सोव चय ौ जे 72-80 पन्ना क कोनो वप्रंट पवत्र का ह ोइत \nिै त ाव ह मे लगर्ग आधा सामग्री सार्ार र ह ैत िव न, त ेसर र्ागमे लेखक केर वकिु र चना र ह ैत िव न आ चावर म \nर्ागमे वकिु नि सामग्री र ह ैत िव न। मु दा ह मरा लोकवन नि सामग्रीपर िेस ी जोर दैत वि य ै। एकर मतलि ई \nनवह जे ित षनीमे गलती ह ोइ त र ह ै। ह मर क ह िाक मतलि ई जे संपादक-संय ोज ककेँ कोनो ने कोनो स् त र पर \nसमझौत ा करह े पड़ैत िै से चाह े ित षनीक हो वक, मु राक हो वक विचार ध ार क हो वक सामग्रीक ह ो। ह मरा \nलोकवन ित षनीक स् त र पर समझौत ा कऽ र ह ल िी मु दा कार ण सवह त । वप्रंट पवत्र का एक िेर प्रकाव शत र्ऽ \nगेल ाक िाद दोिा र ा नै र्ऽ सकैए (र्ऽ तँ स कैए मु दा फेर पाइ लाव ग जेत ै) त ँइ ओकर ित षनी य िाशवक् त सह ी \nर ह ैत िै। इ ंटरनेटपर सुविध ा िै जे िीचमे (इ ंटरनेटस ँ वप्रं ट ह ेिाक अिवध) ओकरा सह ी कऽ सकैत िी मु दा \nसमावग्रए िवसया र ह त तँ सह ी ित षनी र वहत ो नि अध्या य नै खुवज सकत त ँइ ह मरा ल ोकवन ित षनी िला मु द्दापर \nसमझौत ा केलह ुँ।  ह मरा लोकवन कएलवन, कय लवन ओ केलवन त ीनू शुद्ध मानैत िी, एत ेक शुद्ध मानैत िी \nएकै र चनामे त ीनू रूप र्े वट जाएत । आन शब्दक लेल ए ह ने िू झू। जेना वक नीच ा पवर चय िला पन्ना पर सू वचत \nकेने िी जे 18 मइ 2022 केँ र िीन्रजी एवह संसार सँ चवल गेल ाह आ त कर िादो व किु लेख आए ल अवि। \nत ँइ एवह विशे र्ांक केर वकिु लेखपर एकर अस वर र्े वट सकैए। \nआि एकटा लोक प्रिादपर आिी। प्रिाद एह न चीज िै जाव ह सँ र ाम द्वार ा सीताक दो सर िेर वनिासन र्ऽ \nजाइ त िै अवग् नपवर क्षाक िादो । त ँइ एव ह पर िात क र ि उव चत। संय ोग िा कुसंय ो ग जे हो मु दा विदेहक \nविशे र्ांक केर घोर्ण ा ह ोइ त े वकिु लेखक एवह संसार केँ ि ोव ड़ देल ाह । र ि ीन्रजीक संगे इ एह र्े ल। मु दा ह मरा \nजनैत ई एकटा संय ोग िै । विदेहक विशे र्ांक सर् शुरू ह ोमएसँ पवह ने आ त कर िादो ओहन लेखक सर् \nसंसार सँ विदा र्े लाह वज नका पर विदेह कोनो घोर्ण ा नै केने िल। वनछचा वकिु एह न त थ् य सर् दऽ र ह ल िी \nजाव ह सँ मै विली साव ह त् य केर अस ल िात िू वझ सकिै-- \n1) विदेहसँ पवह ने ई िू झल जाइ त िलै जे लेखक केर विशे र्ांक मरलाक िादे प्रकाव श त ह ेिाक चाह ी । जँ \nअहाँ सर् पुर ान पवत्र काक लेखक केंवरत विशे र्ांक देखि ै तँ ई िात साव ित र्ऽ जाए त । पु र ान वकए ि त षमानोमे \nसेह ो मृ त् य ुसँ पवह नेक चचा आ मृ त् य ुक िादक चचा देख ि तँ इ एह साव ित ह एत जे मै विल मूलतः मृ त् य ुपूज क \nह ोइ त िव ि। मै विलीक मु ख्य धा र ामे एखनो इ एह मा नल जाइ त िै। विदे ह एवह रूवढ़केँ तोड़लक। आ जेना वक \nसंसार क वनय म िै जे अंधविश्वा सकेँ टु टिाक समयमे जँ कोनो घटना घटै िै तँ ओक र ो त ोड़ ह े िलासँ जोव ड़ \nदेल जाइ त िै। संर्ितः विदेहक संगे इ एह र्ऽ रहल िै।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n2) विदेह वज िैत मु दा उपेवक्षत लेखकपर प्रया स करै िै आ एवह क्रममे िह ुत एह न लेखक िवि वज नकर उम्र \nपूव र गेल िवन मु दा ओ उपेव क्षत िव ि। त ँ इ ह मरा सर् लग संकट अवि जे वकनका पर वनकालू। जँ एकटा \nिवर ष्ठ उपेवक्षत केँ कवत य ा कऽ दोसर कम उम्र िलापर वनकाली तँ ईहो उवच त नै। \n3) जेना वक उपर कहने िी विदेहक विशे र्ांकमे सार्ार आल ेख नइ के िर ािर लेल जाइ त िै त ँइ फ्रेश \nआल ेख पु र िामे समय लगैत िै। आ समय लगिा को चाह ी। नीक िस् त ु, नीक र चना लेल समय चाह िे करी। \nह मरा लोकवन जत ेक संर्ि र्ऽ सकैए त त िे कऽ रहल िी। ओनाह ुत ो जेना ह मर ा सर्केँ सह य ोग र्े वट रहल \nअवि त ाव ह व ह सािें लगर्ग दस िखषमे विद ेह अस गर े ई लक्ष्य पावि लेत । आर्ार ह ुनका सर्केँ जे ह मर एवह \nकाज मे कवनय ों सह य ो ग दै िव ि। विदेह आगुओ एह न वि शेर्ांक केर प्रया स करत । वज नका आपवत्त ह ेत व न ओ \nनै करिाक लेल कहत ा आ हम सर् पािू ह वट जाएि। अइसँ िेस ी आर की र्ऽ स कैए। \n  \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nश्री र िीन्र नाि ठाकुर \nएवह पवर चय ात् मक वििर णमे अवधकांश त थ् य आदरणी य र िीन्र नाि ठाकुर जी द्वार ा फे सिुकपर पोस् ट कएल \nवििर णसँ लेल गेल अवि (मू लत ः वह ंदीमे िल) जे वक सं र्ितः ह ुनकर इि-वमत्र ओ पवर जन द्वार ा त ैय ार कएल \nगेल ह ेत वन। ह ुनका सर् लोकवनकेँ आर्ार । एवह विि र णमे एक-दू ठाम ह मरा विसंगवत नज वर आएल जकरा \nहम अपन ज्ञानसँ ठीक केल ह ुँ आ ओवह ठाम पाठक लेल एकटा सू चना देल ह ुँ अवि। िह ुत संर्ि जे कोनो \nआन सू चनाक संिंधमे ह मरा ज्ञान नै हो आ विदेहक एव ह पन्ना पर सेह ो विसंगवत आवि गेल हो से संर्ि। \nपाठक एकर ा सह ी करिाक लेल सह य ोग करवि से आग्रह (संपादक)। \n \nश्री र िीन्र नाि ठाकुर \nवपत ा: स् िग ीय केदार न ाि ठाकुर \nजन्म वत वि: 08-08-1938 ( आठ अगस् त सन उन्न ीस सौ अड़त ीस) \nमृ त् य ु-18 मई, 2022 ( नोएड ा) \nस् िाय ी पत ा: ग्राम-पोस् ट - ध मदाह ा (मध्य), िाडष संख्य ा-7, वज ला - पूव णषय ाँ (विह ार) ित षमान पता: A -327, \nसैक्टर-46, नोएडा, वज ला- गौ त म िुद्ध नगर, उ त्त र प्रदेश ई-मे ल: abhinavvidyapati@gmail.com \nनोट- िह ुत ठाम ह ुनकर जन् म िखष 1936 वलखल र्े टत मु दा उपर देल 1938 ह ुन के द्वार ा देल पोस् टस ँ लेल \nगेल अवि। \nशैक्षवणक प ृष्ठर् ू वम -                                                                          \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nप्रािवमक वशक्षा: संस् कृत माध्य वमक विद्य ालय, धमदाह ा (पूव णषय ाँ) इ ण्टर एिं स् नात क: पूव णषय ाँ कॉ लेज, पूव णषय ाँ \n(विह ार) \nसेिा (पूण षकावलक नौकरी)-धमदाह ा माध्य वमक विद्यालयमे अस्िाय ी वशक्षक। • माध्य वम क विद्य ालय डुंगर ा, \nर्िानीपुर क संस् िापक प्रधाना ध्य ापक। \nसंस् कृत उछच वि0 िवख् त य ारपु र वज ला पटनामे उप-प्रधाना ध्य ापक। िर्ष 1960 मे वित्त विर्ाग (र ाष्र ी य \nिचतसंगठन) विह ार सर का र सँ िर्ष 1980 मे र ाज पवत्र त पदावध कार ीक रूपमे ऐवछिक सेिा- वनिृत्त। विह ार \nसर कार वशक्षा विर्ाग द्वार ा ग वठत \"मै विली अकादमी\"मे वल य न सविषस क अंतग षत सह ायक वनदेश क, उप \nवनदेश क एिं वनदेश क-सह सवचि केर पदपर क्रमश: अवध सू चनाक आधार पर सेिा दान। ( विशे र् उपल वब्ध- \nमै विली र्ार्ाक प्रि म शब्दको शक दू र्ागमे प्र काशन) \nसाव ह वत्य क कृवत - प्रकाव शत पोिी- \n1) चल ू-चल ू िवहना (गीत संग्रह) कन्ह ैय ा लाल कृष्ण दास, दर र्ंगा िर्ष-1961 \n2) जवह ना िी त व ह ना (गी त संग्रह) ग्रंिालय प्रकाशन, दर र्ंगा, िर्ष-1963 \n3) वचत्र-विव चत्र (प्रयो दि ादी कवित ा), स्ि प्रकाव शत, िर्ष-1966 \n4) नर -गंग ा (लघु महा काव्य), स् िप्रकाव शत, िर्ष-1968 \n5) सीत ा (खण्डकाव्य) ग्रंिा लय प्रकाशन, दर र्ंगा, िर्ष-1968 \n6) श्रीगो नू झा (उपन्य ास) ग्रं िालय प्रकाशन, दर र्ंगा, िर्ष-1969 \n7) एक र ाव त (नाटक) ग्रंिा लय प्रकाशन, दर र्ंगा, िर्ष-1969 \n8 एक वमनट की र ानी (वह ंद ी नाटक), ग्रंिालय प्रकाशन, दर र्ंगा, िर्ष-1970 \n9) स् ित ं त्र त ा अमर हो अमर (देश र्वक्त लो क गीत संग्रह), चेत ना सवमवत, पटना, ि र्ष-1972 \n10) अवत-गी त(लोकगीत), पू िाञ्चल प्रकाशन, पटना, िर्ष-1976 \n11) प्रगीत (लोक गीत), पूिा ञ्चल प्रकाशन, पटना, िर्ष-1976 \n12) सुगी त (गी त संग्र ह), पूिा ञ्चल प्रका शन, पटना, िर्ष-1976 \n13) र िीन्र पदािली (र्वक्त एिं व्य िह ा रगीत), पूिा ञ्चल प्रकाशन, पटना, िर्ष-1976 \n14) पञ् चकन्य ा (प्रयो गध मी खण्डकाव्य), पूिा ञ्चल प्रकाश न, पटना, िर्ष-1976 \n15) लेखनी एक र ंग अनेक (मै विली ग़ज़ ल संग्रह), पूिा ञ्चल प्रका शन, पटना, िर्ष-1985 \n16) दो फूल, दीपाय त न, वि ह ार सर कार, पटना \n17) प्रत्यय (कवित ा एिं गीत), पूिा ञ्चल प्रकाशन, पटन ा, िर्ष-1999 \n18) श्री सीत ा चालीसा (धा व मष क पु वस् त का), पूिा ञ्चल प्र काशन, पटना, िर्ष-1999 \n19) र िीन्र पद्या िली िर्ष-2022 \nनोट- लेखनी एक र ंग अनेक नामक पोिीक प्रकाशन िर्ष 1978 देल गेल िलै म ुदा ह मरा वह सािें ई िर्ष  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n1985 िा त क र िाद प्रकाव शत र्ेल अवि कार ण एवह पोिीक र्ूवमकामे त ार ीख 15 अगस् त 1985 केर \nत ार ीख वलखल अवि आ र्ूवमका अपने र िीन्रजी वलखने िव ि। एवह पोिीक संिंधमे ईहो वलखल र्े टल जे ई \nपोिी \"प्रिम मै विली ग़ज़ ल संग्रह\" अवि मु दा ई सह ी नै अवि। एवह पोिीक र्ूवमका केर फोटो पवर चय क \nअंतमे देल जा रहल अवि ( संपादक) । \n \n  \nविशे र् रिव्य- \n1) र िीन्र जी द्वार ा वलवखत खण्ड काव्य रौपदी नामक खण्डकाव्य केर अंग्रेजी र्ार्ा मे अनुिाद, साव ह त् य   2) \nअकादमी, नई वदल् ली द्वार ा 'Fifty Years of Indian Literature' मे प्रकाव शत । \n3) विह ार सर का र क स् कूल एिं कॉ लेज केर वसलेिस मे अनेकानेक र चनाएं शाव मल ि वन। \n4) सीत ा चालीसा का पाठ वमविलाञ्चलक अन ेक पवर िार द्वार ा वनय वम त कएल जाइ त अवि। \n5) र्ारत सर कार क िुक र स् ट ऑफ इ ंवडय ा द्वार ा प्रकाव शत आखर' कवित ा संग्रह मे कवित ा प्रकाव शत । \nनाटक लेखन एिं प्रस ार ण- \n1) घड़ी (ह ास्य नावटका,आ काशिाणी पटना) \n2) मावलक (ह ास् य ना वटका, आकाशिाणी पटना) \n3) गुरु गुड़,चेला चीनी (ह ास्य नावटका,आकाशिाणी पटना) \n4) वसंहा सन ित्त ीसी (,ऐवत ह ा वसक वफक् शन,कुल 34 एवपस ोड,आकाशिाणी पटना) \n5) पैं च-उधा र (ह ास् य नावटक ा,आकाशिाणी पटना) \n6) माँ टीका गन्ध (वह ंदी संगी त सर्ा,आकाशिाणी पटना) \n7) काठक पु तहु चानी क समवध (पद्य नावटका,आकाशिा णी दर र्ंगा) \n8) उत्त र वि द्य ापवत (नाटक, आकाशिाणी दर र्ंगा) \nविशे र् रिव्य- \n1) श्री र िीन्रनाि ठाकुर द्वा र ा वलवखल एिं वनदेवश त नाटक जीर ोमाइ ल, एक वदन एक र ाव त, टू लेट, एक \nवमनट की र ानी (वह ंदी) आवद नाटकक मंचन वमविला सव ह त विहार क िह ुत वज ला एिं अनुमण्डल स् त र पर \nकएल गेल अवि। \n \nपत्रकावर त ाक क्षेत्र मे य ोग दान- \n1) स् त म्र् कार- वमविला वमवहर (साप्त ाव ह क) -सुर-सुर-मु र-मु र \n2) स् त म्र् कार. आ य ाित ष, व ह ंद ी दैवनक गो नू गिेर्णा नामस ँ प्रकाव शत  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n3) मु ख्य सलाह कार सम्प ादक, वह ंदी मावसक-संपादक-(धमषय ुग प्रकाशन प्रा. वल. नई वदल् ली द्वार ा प्रकाव शत) \n4) मु ख्य सलाह कार सम्प ादक-र्िदीय प्रर् ात (वह न्दी दैवनक) ( र्ू र्ारत ी मीवडय ा प्रा0 वल0 नई वदल् ली) \nसमावज क काय ष- \n1) सेिा वनिृवतक पिात मह ाकाली कन्य ा उछच वि0 धम दाह ा (पूव णषय ाँ)क स् िापना (आि सर कार द्वार ा प्रोजेक्ट \nस् कूलक रूपमे अवधग्रह ण) \n2) नाट्य संस् िा \"र ं गलोक\" केर पटनामे स् िापना। \n3) संगी त ाय न संगी त महा वि द्य ालय केर नोएडा मे स् िापना जाव ह सँ करीि 2000 िात्र/िा त्र ा वड ग्री लऽ चुकल \nअवि। \n4) A.A.U. इ ण्टर कॉ लेज, आवदत् य पु र, जमश ेदपु र (झार खण्ड)क स् िापना। \n5) िेरोजगा र य ुिक/य ुित ीकेँ संगी त वशक्षा प्रदान कऽ ह ुन का सर्केँ र ोज गा र क य ोग्य िनेल ाह । \n6) मै विली र्ार्ाकेँ अि म अनुसू ची में शाव मल करेिाक लेल अि क प्रया स। \n7) वमविलामे दह ेज़ उन्मू लन ह ेत ु संगव ठत प्रया स, जनज ा गर ण एिं वनजी प्रया स द्वार ा दह ेज़ उन्मू लनमे स शक्त \nएिं प्रम ुख र्ूवमका। \n8) सू खा एिं िाढ़ास् त क्षेत्र मे सघन दौर ा कऽ िांव ित स ह ायता प्रदान केलाह । \nवर कॉ ई स एिं कैसेट्स- \n1) िर्ष 1966 मे मै विली लोकगीत क ग्रामोफोन व र कॉ डष H.M.V. कोलकात ा द्वार ा गी त कार/संगी त कार क रूपमे \nवर लीज । \n2) सीत ा चालीसा-टी-सीर ीज, नोएडा द्वार ा व र लीज \n3) पूिा ञ्चल म्यू वज कल वर कॉ र्डसष पटना द्वार ा र्जनामृत विद्य ापवत गी त. दो र स (मै विली, र्ोजपुर ी)क अल ािा \nकरीि 15 कैसेट्स वर लीज- िर्ष 1977-78 \n4) र्जन-र्ारत ी-सुय ोज न वफ ल्म्स-नई वदल् ली द्वार ा वर लीज । \n5) सोनी कैसेट्स द्वार ा गी त कार क रूपमे वर लीज एल्िम। \nवफल्म वनमाण एिं टे ली सीव र य ल / िृत्त वचत्र- \n1) प्रिम मै विली फीचर वफ ल्म “ममत ा गा िय गी त\"क व नमाणमे प्रम ुख र्ूवमका । गी त कार/पटकिा लेखक एिं \nसह-वदग् दशषकक रूपमे सफल प्रदशषन। \n2) मै विली फीचर वफल्म \"गो नू झा\"क पटकिा लेखक ए िं गी त कार । \n3) आय ुिेद वचवकत् सा पद्धवतपर आधाव र त टे लीव फल्म- \"आय ुिेद की अमर कहानी\" केर पटकिा लेखक एिं \nवनदेश क संगी त कार ।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसर कार ी विर्ागों/संस् ि ान सर् लेल कए ल गेल काय ष- \n1) पंचाय त मंत्रा लय, र्ारत सर कार क लेल िृत्त-वचत्र क वनमाण - आपका फै सला आप की मु ट्ठ ी में । \n2) साव ह त् य अकादमी. र्ारत सर कार, नई वदल् ली लेल मै विली र्ार्ाक प्रवतवष्ठत विद्वान पवण्डत गो विन्द झा, \nश्री माय ानन्द वमश्र त िा व ह ंदी साव ह त् य केर विद्वा न प्रो. श्री र ामनर ेश वत्र पाठीपर िृत्त-वचत्र क वनमाण। \n3) Beware of God अमर ीकामे प्रिास ी र्ारत ीय केर आध्याव त् मक द्वन्दपर आधाव र त िृत-वचत्र \n4) \"नार ी\" िृत- वच त्र \n5) गो नू झा (धा र ािा व ह क) दू र दशषन केन्र, गो ह ाटी (अस म)सँ कु ल 15 एवपस ोडक प्रसार ण। \n6) \"ऐसे िनी िात' केर लखनऊ दू र दशषन केन्रसँ 3 ए वपसोड प्रस ाव र त । \n7) य ुिा समस्य ापर आधा वर त \"फड़फड़ ात े पंख\" (वह ंदी)क कुल 5 एवपस ोडक दू र दशषन केन्र गुहाटीसँ प्र सार ण। \n8) सुनह र ा सफर:-सुय ोज न व फल्म्स नई वदल् लीक िैनरसँ (र्ारत ीय वसनेमा के 36 िर्षं का इ वत ह ास) दू र दशषन \nकेन्र जय पु र सँ प्र सार ण। \n9) साव ह त् य अकादमी वदल् ली द्वार ा वनवमषत डॉ0 सुकमार सेनपर आधाव र त िृत-वचत्र । \n10) एमईएमंत्रालय केर सौज न्यसँ र्ारत क शह ीद' 'martyr of India' िृत्त-वचत्र-5 एवपस ोडक वनमाण। \nपु र स् कार/सम्म ान एिं अन्य वि वशि उपल वब्ध- \n1) स्ि0 िैद्यन ाि वमश्र य ात्री (िािा नागा जुषन) द्वार ा कल ा र्िन पूव णषय ाक मंचप र व्य वक् त गत सम्म ान अवर्नि \nविद्य ापवत क नामस ँ अल ंकृत । \n2) स् िात ी फा उण्डेशन कोलकात ा (प0 िंगा ल) द्वार ा प्रिो ध साव ह त् य सम्म ान (िर्ष 2014) \n3) अवखल र्ारत ीय वमविला संघ नई वदल् ली द्वार ा वमविला विर्ूवत सम्म ान िर्ष-2016 \n4) त ृत ीय अं त र ाष्र ीय मै विली सम्म ल ेन मु म्िई-द्वार ा वमविला रत्न सम्म ान - िर्ष 2016- आय ोज क: मै विल वमत्र \nमण्डल मु ंिई । \n5) झार खण्ड मै विली मंच र ां ची द्वार ा लाइ फटाइ म अचीिमे न्ट अिाडष. िर्ष 2014 \n6) विद्य ापवत सेिा संस् िान दर र्ंगा द्वार ा विव शि मै विली सेिा सम् मान- (3 िेर)। \n7) काय ा कल्प साव ह त् य क ला फाउण्ड ेशन . नोएडा (उ0 प्र0) द्वार ा कायाकल्प साव ह त् य वशरो मवण सम्म ान - \n2016 \n8) विश्व मै विली संघ संत नग र, िुराड़ी, नई वदल् ली द्वार ा त ीन िर्ष धवर विव शि सम्म ान। \n9) जन जाग ृव त मंच, पालम नई वदल् ली द्वार ा विशे र् सम्म ान- िर्ष 2018 \n10) िैदेह ी फाउण्ड ेशन नई व दल्ली द्वार ा विव शि सम्म ान-स् िान मािलंकर ह ॉ ल. िर्ष 2017 \n11) इ ला फाउण्ड ेशन, नई व दल्ली द्वार ा िर्ष 2016-17 लेल र्ार्ा साव ह त् य सम्म ान। \n12) विद्य ापव त सवमवत धनि ा द (झार खण्ड) द्वार ा िर्ष 2016 मे विद्य ापवत सम्म ान। \n13) िार ाणस ी (उ0 प्र0) मे दू र दशषन केन्र नई वदल् ली द्वार ा आय ोव जत अवखल र्ारत ीय कवित ा कुम्र् मे मै विली  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर्ार्ाक प्रवतवनवध कविक रूपमे कवित ा पाठ। \n14) काशीमे स् िानी य साव ह वत्य क संस् िा द्वार ा विशे र् सम्म ान। \n15) गो ह ाटी (अस म)मे साव ह त् य अकादमी वदल् ली द्वार ा आ य ोव ज त कवि सम्म लेनमे र चन ा पाठ। \n16) साव ह त् य अकादमी, र्ार त सर कार, नई वदल् ली द्वार ा आय ोव जत पूव णषय ाँमे एकल काव्य पाठ। \n17) आकाशिाणी पटना, दर र्ंगा द्वार ा आय ोव जत कवि स म्म ेलनोंमे वनय वमत काव्य पाठ। \n18) मै विली र्ोजपुर ी अकादमी नई वदल् ली द्वार ा 15 अग स् त एिं 26 जनि र ीकेँ कवि सम्म े लनमे सम्म ल ेनक \nअध्यक्षता एिं कवित ा पाठ। \n19) वमविलांचल साव ह वत्य क एिं सांस् कृवत क संस् िा. नई व दल्ली द्वार ा मवणप द्म सम्म ानसँ सम्म ाव नत । \n20) कुल 40 िर्ष सँ मै वि ली मंचप र कल ाकार क रूपमे सिाव धक लोकवप्रय एिं य ुिा कल ाकार क प्रे र णास्र ोत । \nमै विली लोक संगी त में विव श ि य ोग दान- \n1) श्री र िीन्रनाि ठाकर आ धुवनक मै विली मंचक जनक मानल जाइ त िव ि । \n2) श्री महेन्र झाक संगे िर्ष 1966-67 मे एह न जोड़ ी िनेल वन जाव ह मे दू पु रुर् द्वार ा विना कोनो िाद्य य ंत्र क \nस् िर वचत र चनासँ दशषक सर् ह क मनोर ंजन कएल जा इ त िल। \n3) मूल रूपस ँ कवि एिं गी त कार श्री र ि ीन्र जीक गा य न शैली विल् कुल निीन एिं अल ग िल जे ह ुनका \nलोकवप्रयत ाक वशखरपर पहुँचेलक। \n4) र िीन्र-महेन्रक जोड़ ी लोकवप्रय र्े लाक िाद मै विलीम े ई एकटा परंपर ा क रूपमे स् िावपत र्े ल। \n5) विह ार क अल ािा, वद ल्ली, मु म्िई, कोलकात ा त िा चैन्न ई सवह त र्ार त क सर् प्रदेश मे करीि 10 ह ज ार ससँ \nिेस ी मंचप र सफ ल प्रस्त ुवत । \nपवर वशि  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n \n  \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nप्रदीप पुष्प- स ं पकष-7903496553 \n  \nग ीत क अप्रव त म वशल्पकार: र िीन्र नाि ठाकुर \nगी त  स ाव ह त् य क स र्स ँ ल ोकवप्रय विधा  विक।  स ाव ह त् य क िणषमालासँ  अपवर वचत  कोनो गृहस् ि हो  िा कव ह य ो \nविद्य ालय नव ह  गेल  घर क कोनो मवह ला,  गी त  स र्क वप्रय होइ त  अवि ।  गा य - मवह ंस क चरिाह ी कर य  िल ा \nलोक ह ो िा कोनो विद्या -विशार द , गीत  स िकेँ आकृ ि करैत अवि आ गुनगुनेिाक ल ेल िाध्य  करैत अवि ।  \nएकर  मधुरत ा आ र्ािपू णषत ा ज न सामान्य क हृदय मे  स्िावप त  र्'  ल ोकक कंठम े िवस जाइ त  अवि ।  मैवि ली \nसाव ह त् य मे  गीव त  काव्य क स ुदृढ  पर म्प र ा र ह ल अवि ।  य द्य व प मै विलीक प्रि म पोिी नाट् य शास् त्र  आधा वर त  अवि , \nत िावप विद्य ापव त क गीत क ि दौलवत  मैविलीक विश्व सावह त् य क मध्य  अपन विवशि पवह चान िनल अ वि ।  \nविद्य ापवत सँ आरंर् र् ेल गीत क ई क्रम आगू ओ िनल  रह ल।  एह ने क्रम े आधुवनक काल मे  पदापष ण  होइ त  अवि  \nगी त क रा जकुमार  रिीन्रनाि  ठाकुर क।  \nर िीन्रनाि ठाकुर  जी क जन्म  वह नक मात ृक मधुिनी वजल ाक ननौ र  गाममे आठ अगस् त  उन्न ीस स य  अड़त ीसकेँ  \nर्े ल।  वह नक पैत ृक पू वणषय ाक  धमदाह ा गाममे  िल।  प्रार ंर्म े अपन मात ृकम े वशक्षा ग्रह ण  आरंर् क' त त् पिा त   \nअपन पै त ृक गाममे  प्रा िवमक वशक्षा पूणष कयलवन।  पू वणषय ा कॉ लेज, पुवणषय ासँ   स् नात क धवर  वशक्षा ग्रह ण क' \nपवह ने विद्य ालयमे  वशक्षकक रूपमे स ेिा देि प्रारंर् के लवन।  िादमे, विह ार  स र का र क व ित्त  विर्ागमे पैघ पद पर \nवनय ुक्त  र्ेलाह ।  अपने मैविली अकादमीक स ह ाय क वनदेश क आ वनदेश क क ेर  पदपर  स ेह ो से िा  द' मैविलीक \nविकासमे िहुत  स ह य ोग  करि ाक काज  के लौं।  रिीन्र जी क स ाव ह त् य  - सृजनक उपिन स दािह ार  र ह ल।  ओ \nकवह य ो मौलाय ल नव ह ं, म्ल ान  नवह ं र्ेल।  वह नक अनुस ार - \"साव ह त् य  स ृजन कव ह य ो रू किाक नवह ं चाह ी , कार ण \nसाव ह त् य सँ र्ार्ाकेँ िल र्ेटै त  िैक । \" कवित ा,  उपन्य ास,  नाटक जकाँ विवर्न्न  साव ह त् य क विधा मे  रचना कवरत ो \nगी त  वह नक पवह चान र ह ल।  अपन चौदह  टा पोिी ज े मैविलीमे वलखल वन ताव ह मे  अवध कांश गी त  स ंग्रह  िल।  \nएक गोट प ोिी व ह ंदीमे स ेह ो वलखल वन।  वह नका विव र्न्न सं स् िा सर्क द्वार ा िह ुत ो सम् मान प्राप्त  र्ेल िल य िा - \nवमविला विर्ूवत  स म्म ान, वमविल ा र त्न सम्म ान, मै विली स ेिा सम्म ान, लाइ फ टाइ म अचीिमें ट स म् मान इ त् य ाव द ।  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवह नका प्रवत वष्ठ त  प्रिोध  स म्म ान(20 1 4 ) प्राप्त र्े ल िल।  जनकवि य ा त्र ी वह नका व्य व क् त गत  रूपेण 'अवर्नि \nविद्य ापवत'  स म्म ान स ँ स ेह ो सम् मावनत  के ने रह विन।  \nविद्य ापवत  मैविली गीव त  काव्यक जे पै घ अट्टाव लका स् िावपत  के लवन ओ स मस्त  वमविला नव ह ं, अवपतु विश्व \nर्वरक स ाव ह त् य क ल ेल एकटा  उदाह र ण र्ेल।  'देवस ल िय ना स ि जन वमट्ठ ा'  के र  उद्घो र् क' विद्य ापवत  \nसाव ह त् य केँ जनमु खी ह ेिाक मा गषक प्र शस् त  के लवन।  विद्य ापव त क िाद आदरणीय  मधुपजी  आ रिीन्रजी दू  गोट \nपै घ ह स् त ाक्षर  र्ेलाह  जे अइ  गीवत  पर म्प र ा केँ सुचारू ढंगसँ  वनमाह लवन।  ओना एह ेन  नै िै जे अइ  िीचमे  \nगी त कार  कवि ल ोकवन नै र् ेलाह  िा गी त क रच ना नवह ं र्े ल, त ेह ेन कोनो  गप्प नवह ं।  मुदा,  जा वह  त र ह ेँ \nविद्य ापवत  अपन गी त  मधुरत ा ,  र्ािक कोमल त ा आ नि ल य मे  गीत क प्र स् त ुवत  क '  जन सामान्य क मन मोवह  ल ैत  \nिलाह  ओहेन स फल त ा ह ुनका िाद र िी न्रजीकेँ र्े टल ।  आदरणीय  मधुप जी क गीत  साव ह वत्य क मू ल्य  आ \nमै विली र्ार्ाक विकासक द ृविसँ उत् कृि अवि ।  मधुपज ी विद्य ापवत क िाद वनस् संदेह महा कवि कहेिाक सामथ् य ष \nर खैत  िवि। \nगी त क गेय त ा ओकर प्रिल  पक्ष विक। जे गाओल नवह ं जा सकैत  अवि  ओ गी त  के ह ेन ह ोयत?  त ेँ गीत क \nर्ास  आ ल य  प्र म ुख तत् ि विक।  मौव लक र् ास आ मोह क र् ािपू णष श ब्द सँ सजाओल गीत  जन -जनकेँ आनंवद त  \nकरैत  अवि , पवसन पड़ैत अवि।  ताव ह  दृविसँ आदरणीय  रिीन्र जीक महत्त ा अहू  ल े ल आर िेस ी र्' ज ाइ त  \nअवि ज े विद्य ापवत क िाद ओ  पवह ल गीत कार  र्ेलाह  जे अपन र चना ले ल खाँ टी नि ट्यू न ल'  मंचस्ि हो इ त  \nिलाह ।  जव ह ना रूवचग र  रच ना, त व ह ना ओकर  र्ास। वच ट्ठ ीकेँ त ार  िुझू , र्वर  नगर ीमे  श ोर , य ार  कु वसया र  \nय ार , त ांग ा ह मर अल िेल ा,  हम गुदड़ी  पवह वर  जी वि लेिै, चल ू  चल ू  िवह ना, के विक मैविल की विक वमविल ा,  \nवपवर य े वपरानन ाि, चल  वमविलामे चल ,चावर  पाँवत  स ुनू  रा मकेर  नामसँ जकाँ अपन िह ु त ो गी त  ल ेल िहुत ो नि \nनि र्ास  तैय ार  करि,  व ह न क रचना धव मष त ाकेँ समस्त  र्ा र त ीय  स मकालीन गी व त - काव् य मे  वह नक श्रेष्ठ त् ि स्िावपत  \nकरैत  अवि ।  िंगलामे जवह न ा  रिीन्र संगी त क पर म्प र ा स् िावपत  र्ेल, त वह ना ई विद्य ा पवत क स ंगी त क िाद नि \nत र ह क मैविली गीत - संगी त क स्िापना  के लवन।  \nर िीन्र जी मैविली गीत  ल ेखनकेँ स्टार डम वदय ाि य  िल ा र चनाकार  र ह वि।  म ह ेन्र जी  स ंग वह नक जो ड़ी  जह न \nमंचस्ि होइ त  िल त'  दूर - दू र  स ँ ल ोक आवि क' व ह नका सुनिाक ल े ल र्वर  राव त  मंचक आगू  िैसल रह ैत  \nिल।फरमाइ श पर  फरमाइ श ।  आग्रह पर  आग्रह ।  आ र िीन्र िािू  अपन जोड़ ीदा र  ग ा य क मह ेन्र जी क स ं ग \nश्रोत ाक सिटा 'वडमांड '  पू र ा करैत  िलाह ।  \n र िीन्र िािू  गीत केँ  घर आंग न, स र -समाज,प्रेम - विर ह , माय - िेट ा,  पू त ोह ु स ँ ल '  क' िाध - िोन, खेत  -\nपिार ,ज न - िोव न ह ार , र ौद - घाम आ पवनर्रनी  धवर  ल '  जाइ त  ि वि।  ककर ो प्रे वमका  पवनर्रनी  स ेह ो र्' \nसकैए त कर उन्मुक्त  स्िीका र ोव क् त  रिीन्रजीक ग ीत मे  र्ेल वन।  वमविलाक नार ी जीिन क दु रूह त ा ह ो इ  िा  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर ोज गा र क ल ेल पलाय न र िीन्रजी ह र ेक विंदुपर नज व र  राव ख गीत क रचना  के लाह।  र िीन्र जी ज नसामान्य क \nआँवखसँ  रचना कर ैत  िवि त ेँ हुनक रचना वनसंदेह संपूणष वमविलाक प्रवत वनवध त् ि करै त  अवि ।  \n ऐ र चनापर  अपन म ्ंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nअव जत  कु मा र  झा,  मु जफ्फर पु र , स ं पकष-9 4 7 2 8 3 4 9 2 6 \n  \nवमविला  मैविली आन्दोलनक पािे य : श्रद्धेय र िीन्र जी \n  \nजीिैत मुदा उपेवक्षत  ल ेखक सि पर  विदेह डा ट काम जे काय ष क' र ह ल िवि से वनस् संदेह प्रशंसनीय  अवि ।  \nश्रद्धेय  राम ल ोचन ठाकुर ज ी  एिं श्रद्धेय  राज  नन्दन ल ाल दास  जी  पर  नीँक काज  र्ेल मुदा ई श्वर  केँ  मंजू र  \nनवह  िलवन जे हुनका सिह क जीिैत  मे ई काय ष पू णष होइ त ।  खै र  अपना ह ाि मे  त'  प्रय ासे टा अवि ।  श ेर् \nई श्वर  के र  मजी।  अव ह  कड़ी  मे आश ीर् जी  द्वार ा अवगला ना म श्रद्धेय  रिीन्र  नाि ठा कुर  जी  के र  घोर्णा र्े ल \nआ अवह  मह ान वमविला विर्ूव त  पर  वकिु वलखिाक हेत ु हमरो  आग्रह र्ेल।  जी िन के र  आपाध ापी मे अवह  \nकाय ष हेत ु अग्रसर  नवह  र्'  सकल  िलह ुँ मु दा आइ  श्रद्धे य  रिीन्र िािू  के र  अित र ण  वदिस के र  अिसर  पर  \nआश ीर् जी  के र  पोस् ट दे वख   अपन वशविल त ा केँ त् य ाव ग वकिु वलखिाक ह ेत ु प्रेवर त  र्ेलह ुँ।  िास् त ि मे  पुिु त'  \nश्रद्धेय  रिीन्र िािू  पर  अपन मोनक उद्गार  केँ  व्य क् त  कर िाक लोर् हम स ंिर ण नवह  क' पावि र ह ल िी ।  \nप्रत्य क्ष रुप स ँ श्रद्धेय  रिीन्र िािू  स ँ गप्प करिा क हमर ा सौर्ाग् य  नवह  प्राप्त  र्ेल अवि  मुदा त ैय ो ह म अपना \nआप केँ  अ वत  स ौर्ाग् य  िान िुझैत  िी ज े वमविला मैविली क मंच स ँ अपन शब्दक जा दू गर ी सँ  दश षकिृन्द क ेँ \nसम्म ोव ह त  करैत वह नक ा ह म लगर्ग दस -पन्रह िेर देखन े  विय वन ।  नेना र्ुटका रह ी आ वमविल ा मैविलीक \nलेशमात्र  ज्ञान  नवह  िल तख नो ई मंच अपन चुम्िकीय  श वक् त  स ँ हमरा  वखँचैत  िल तकर एकमात्र  का र ण \nिल श्रद्धेय  रिीन्र िािू  आ हुनक प ाटषनर महेन्र जी ।  एक गोटे शब्दक जा दू गर  तँ दो सर  स्िर  स म्राट।  श्रद्धेय  \nर िीन्रजी ओना त'  स ाव ह त् य क  हर  विधा मे वलखलवन आ धुर झार  वलखलवन मुदा ह मर मोनक कण कण मे \nह ुनका लेल एकटा प्राकृवत क  गीत कार क िव ि िस ल अवि ।  गाम -घर,  िाध -िन, खे त -खवर ह ान, पािव न -वत ह ार , \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवििा ह  दान,  मुड़न -उपन य न आ अन्य स मस्त  अिसर  हेत ु स ुपरव ह ट गीत  वह नक र  कल म सँ वनकल ल िवन्ह ।  \nधी य ा-पु त ा,  नि य ुिक-निय ुित ी  स ँ ल '  क' सिह क मोनक उद्गार  केँ अपन अनुपम श ब्द  स ँ गवढ़ म ाँ मैविलीक \nकंठहा र  स जौने िवि।  \n          देश क विवर्न्न श ह र मे  अतेक स ालक अन िर त  वमविला मैविली आंदोलनक उप र ांत  एखनधव र  जे वस् िव त  \nिैक से िहुत  हद तक वनर ा श करय  िाला अवि।  मात्र  आन्दोलन स ँ जुड़ल संग्रामी वमविला विर्ूवत  स िह क \nनाम पर एखनह ु र्ीड़  नवह  जुटै त  अवि  आ जखन र्ीड़ े नवह  जुटत ै तखन आंदोलन  हेत ु प्रेवर त  वकनका \nकरिवन?  ग र ीिक धी य ा -पु त ा पे ट र् वर  र्ो जनक ल ोर् मे सर कार ी स् कूल जा इ त  अवि  '  वमड डे मील' लेल \nजाव ह  स ँ अपन जठर ाव ग् न केँ श ान्त  क' सकय  आ ओ ह ू  ल ािे वकिु ज्ञान  स ेह ो अवज षत  क' लैत  अवि  ।  कम \nसँ कम वशक्षाक महत् ि त'  िू झय  ल गैत अवि ।  ठीक त वहना ( ई ह मर व्यवक् त गत  स ो च अवि ) श्रद्धेय  रिीन्र \nजी वमविल ा मैविली आन्दोल न  मे  पािेय केँ  रुप म े काय षर त  र ह ला अवि।  िा स् त ि मे  वह नकर  य ोग दान \nस् िणाक्षर  स ँ अंवकत  करिा  य ोग्य  अवि ।  व ह नकर  कण क ण मे स ंगी त  रचल  िस ल िव न्ह।  पू र ा पवर िा र े \nसंगी त मय िवन्ह ।  ई ओवह क ा ल मे मंचक  श ोर्ा िलवि ज खन अवह  मंच पर  स ाज  िाज  नवह  पह ुँचल  िल \nत िावप वह नक र  एक -एकटा श ब्द कान मे  वमस र ी घोवर  दै त  िल।  वह नक र  गीत  मे उ त् सि, खुशी एिं टीसक \nअनुर्ूवत  होइ त  िल ।  ई क खनो ह ँसािैत िलवि त '  क खनो गुदगुदािैत िलवि।  क खनो प्रे मक अिाह  स ाग र  \nमे  डुिकी लगिा िैत िलवि त '  कखनो नय न सँ दहोिह ो  नोर  झह र ािैत िलवि।  अ द्भुत  श ब्द संय ोज न आ \nसुमधुर  कंठक आ शीर् वह नका माँ  स र स् ित ी  सँ र्ेट ल िलव न।  \n          एकिेर एकटा काय षक्रम मे  राज कमल जी  वह नका सँ जमसम वनिासी मह ेन्र जी  केँ  र्ेँट कर िेने  िलवखन \nआ वह नका अपन गी त  ग ािय ल ेल द ेिाक आग्रह  के ने ि लवखन।  आवखरकार  एक वद न अिस र  र्ेटल वन आ \nदुनु गो टे  स ंय ुक्त  रूप स ँ एक  काय षक्रम मे  \" िािा दंडो त ,  िछचा जय  वस य ार ाम\" ग ीत  सँ जे धू म मचौल वन से \nफेर  जी िन मे  कवह य ो घुवर  क' पाि ू  नवह  तकल वन ।  एक  केँ  िाद एक एिं एक स ँ ि वढ़ एक स ुपरव ह ट गीत  स ँ \nमाँ  मैवि लीक अक्षय  कोर् केँ  पवर पूणष करैत रह लाह ।  वपव र य े पर ान नाि सादर  पर न ाम, चलू  चल ू  िवह ना \nजवह ना ि ी त व ह ना, अहाँ ल टर पटर  कने कम करु, िाँ वह  मे  रह ू  ने रह ू , वन ह ुवर  वन ह ुवर क' र ोपय  िव ह ना जन \nिोव नह ाव र न धा न गे, पढ़  क का मे  वक की कु  कू िदाम  के  कै  को कौ कं क ः राम, विलवम जो  गुजवरय ा \nअवह  वमविला केँ धाम गे, र ोटी अवि त '  दुवनय ा ह वरय र  व िनु र ोटी के फाँ का र ोटी खाव त र  घेँट कटै य ा र ोटी \nखावत र  डाक ा आवक ह म सच कहै िी नवह  य ौ आ वक ह म गप्प ह ँकै िी नवह  य ौ (र्ांग ड़ा  धुन पर ),   की \nविक वमविला के िवि मैवि ल हम कहैत  िी ओर े स ँ   वमविला िासी सु नु वपह ानी ह म कहैत  िी ओर े स ँ स न \nसन नावह  जा वन क त ेको का लजय ी गीत क र चना कय ने िव ि श्रद्धे य  रिीन्र िािू ।  पव ह ल मैविली वफल्म \" \nममत ा गािय  गी त \" मे  विद्य ा पव त क एकटा गीत  केँ  िोव ड़ अन्य  स मस्त  गीत  व ह नके कल म सँ व लखाय ल अवि ।  \nएक स ँ िवढ़ एक अ द्भुत  गीत  अवि  जेना:   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n१ . र्वर नगर ी मे स ोर  िौआ मामी त ोह र  ग ोर , मामा चान  स न केँ..  \n२ . अरष िकरी घास खो,  िोव ड़ ग ोठुल्ला िाह र  जो .. .. ..  \n३ . घर घर घुवम घु वम तोह र  किा ई  \n     िवह  िवह  क ह त  ि य ार \n     चल ल कहव र य ा ज े कौने नगवर य ा. .  \n४ . वमविला केर  ई माव ट उड़ल अवि  \n    िू िय  गगनक ि ात ी  \n    र्वर दुवनय ा केँ मंगल ह ो  \n    जन जन गा ि य  प्रात ी  \n    ह ाँ रे कहू  र्ैय ा र ामे र ाम हो र्ाई  \n    मात ा ज े विर ा जै वमविले दे श मे.. .  \n  \n   मै विली वफल्म \" म मता  गािय  गीत  \" केर  वनमा त ा  श्री केदार  नाि चौधर ी आ महंि  मदन मोह न दास \nजी  िव ि आ एकर वनमाणक  क्रम मे  नाना प्रकारक झंझािा त  स ह ैत  आगू  िढ़ ैत  गेल ाह मुदा पैसाक त ंगी  आ \nवनर ाशाक क्षण मे एक वदन अपन स् िप्न केँ मझधार  मे ि ोव ड़ र्ार ी मोन सँ  के दार  िािू  अपन जीिन पि पर  \nआगू  िढ़ िाक ह ेत ु स नफ्रां वसस्को व िदा र्ेलाह ।  पवह ल मैविली वफल्म वडब्िा  मे िन्द र्' गेल ।  जा वह  वफल्म केँ  \nमहंि मदन मोह न दास जी लाचार ी मे र्विष्य क वजम्म ा लगा देने  िलवखन त कर री ल केँ  ल गर्ग अठारह  \nिर्ष क िाद िन्द वडब्िा स ँ वन कावल वसने मा हाल म े प्रदव शष त  करिा िय  के र  दुलषर् काज  अवह  वफल्मक गीत कार  \nश्री रिीन्र नाि ठाकुर  जी  म ह ंि जी सँ  वलवखत अवधकार  प्राप्त  कयलाक उपरांत  पू णष कयलवन।  मह ंि जी \nकेँ श ब्द मे- \"र िीन्रे  जी  िीर  िहादुर िनलाह \" ।  \n    \n      श्रद्धेय  रिीन्र जी केँ विर्य  मे के दार  िािू क श ब्द जौँ हू िह ू  राखी त '  - \" उपनय नक स मय मे ढ़ ोल \nवपपही क धमगज्जर  ध्िवन मे  ल पे टल  गीत , चत ुिी र ाव त क  कवनय ाँ -िर क प्र िम वमल न मे  ल जाय ल -सकुचाय ल \nवसहर ैत  गी त , दुरा गमनक स मय मे िेटीक नोर  मे र्ीज ल गी त , गामक िौं ड़ी क काँख तर  दािल विट्ट ा खुर पीक \nखनखन गीत ।  स र् गी त  मे वमविलाक मावटक अनुपम सुगव न्ध\"।  अवह  वफल्मक तेस र  वनमात ा र्ानु िािूजे  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nस् िय ं अपन वलखल  गी त  अव ह  वफल्म मे देिय  चाह ैत  ि लवि से वह नकर  गीत  स ुवन मंत्र  मुग् ध ह ोइत  िाज ल \nर ह वि- \" ई व्य वक् त  जवनकर  नाम रिीन्र नाि ठाकुर अवि,  विलक्षण प्रवत र्ाक स्िामी िवि।  वह नक र  गी त  मे \nवमविलाक संिेदनशीलता  मुख वर त  ह ोइ ए ।  वह नक र  प्रत् य ेक गी त  स ँ एक नि वखस्साक वनमाण र्' सकैए।  \nर िीन्रक गीत  वमविला मे गी त  स ंगी त क एकटा निय ुग आनत  तकर ह म कल्पना कर ैत  िी\"।  \nकतेक स वटक कहलवन के दा र  िािू  आ र् ानु िािू ।  िास् त ि मे  गीत  स ंगी त क एकटा न िय ुग अनलवन ताव ह  मे \nकोनो  स ंदेह नवह ।  स च पुिु त'  वह नक विपुल  रचना संसार क ज्ञान हमरा  न वह  अवि  मुदा वह नकर  पंच कन् य ा \nआ रिी न्र पदािली एखनो  अवि  हमरा  पास म े।  वकिु पुस् त क केओ ल '  गेल ाह  स े फे र  द' नवह  गेल ाह ।   ई \nपोिी सि हमर िािू  जी   स् ि य ं श्रद्धेय  रिीन्र िािू  स ँ हुनक कल कत्ता ( एखु नका कोलकात ा) य ात्र ाक क्रम मे  \nप्राप्त केने िल वि।  वह नकर  रचना सि एकठाम स ंकवल त  कय पुनः प्रकाव शत  होय िा क चाही।  एकटा का य षक्रम \nमे  श्रद्धेय  रिीन्र िािू क उपवस् िवत  मे मंच पर  वह नकर  रच ना केँ  कोनो स ज्जन अपन   टटका र चना िावज  पाठ \nकय ने िल ाह ।  ए ह न धृिता  जौ ँ हुनका सामने र्' सकै य ा त खन पर ोक्ष मे  के  देखय  जा य त ?  एकर स ंर क्षणक \nआिश्य कता िैक।  अपन आ िय  िाला पीढ़ी केँ आवखर कोना स ह ी िात क ज ानकार ी र्े टतव न।  मात्र  पोिी \nप्रकाशनेटा नवह  मुदा वड वज टल  रुप मे  स ेह ो आनल जाय ।  वमविला मैविली आन्दोलन  मे वह नक य ोग दान केँ  \nविसरल नवह  जा  स कैत  अवि ।  वह नक श ब्द अमर  िवन्ह , वह नक स्ि र  अमर िवन्ह ।  अंत  मे जौ ँ एकटा गीत क \nचचा नवह  करि त '  हमर मो नक उद्गा र  अधू र ा र वह  जायत वकएक त '  माँ आओर  मात ृर्ार्ाक अनादर  पाप \nअवि आ नवह  जा व न कतेक िे र  ई ग ीत  स ुवन हमर न य न  स ँ अश्रुधार  िहल अवि - \nजन्म देलवन माय  विकीह , सेह ो कने स ोचू  \nह मरा  वक हमरा  त '  उसर ल िजार  िुझु  \nवचट्ठ ी केँ तार  िुझु, िुवढ़या िे मार  िुझु  \n............................................. \nविशे र्: श्रद्धेय  रिीन्र िािू  केँ  स ादर  स मवपष त  करैत विय न ।  ओ स् िस् ि र ह वि आ हुन क आशीर् हमर ा सि पर \nिनल रह य ।  कोनो गलत ी र्े ल होएत  त'  क्षमा क र ि।  \n  \n  \nऐ र चनाप र  अपन म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nज गदी श चन्र ठाकुर  ‘अव नल ’-स ं पकष-8 7 8 9 6 1 6 1 1 5 \n  \nसर्ट ा सोना र कें नव ह  गढ़िाक कला ह ोइि  (गजलक स मीक्षा : पोिी ‘लेखनी एक र ं ग अनेक ’) \n  \nएकटा स मय िल जखन मैव िल ी गजलक नामपर  जे वकिु लीखल जा र ह ल िल तकरा र्वक्त -र्ािस ँ ल ोक \nग्रह ण करैत जा  र ह ल िल | स मय िदल ल | ओकर ा र ाज नीवत क चश्मासँ देखल  जा ए लाग ल | मुदा र चना \nस् िस् ि दृ विसँ नवह  पढल  जा र ह ल िल | प्रगव त  र्ेल अवि  | आि ठीकसँ  पढल  जा र ह ल अवि  | ओ गज ल \nअविय ो वक नव ह  स ेह ो देखल जा  रह ल अवि  | कोन ह ु र चनाक सािषकता से ह ो अहीमे अवि ज े ओकर ा स् िस् ि \nदृविस ँ प ढल जा ए, ओकर  स मीक्षा ह ुए, कमजोर  पक्षक आलोचना  हुए, नीक पक्षक प्र शंसा ह ुए |  मुदा,  स र् सँ \nपवह ने त ई  देख ि जरूर ी अव ि ज े ओ र चना ज ाव ह  विध ा क ल ेल लीखल गेल  अवि ओकर य ोग्य त ा र खै त  \nअवि वक नवह  | मैविली गज लकें र्वक् त -र्ािस ँ अििा र ा जनीवत क दृ विसँ देखि ओक र  उपे क्षा करि हएत  | \nजाव ह  स मयमे , मैविलीमे गज लक व्य ाकर ण उपल ब्ध नवह  िल, 11 1  टा र चना ल ’ क’ ‘ लेखनी एक र ंग \nअनेक’ प्रकाव शत  र्े ल िल, ओवह  स मय ई एकटा स्पि घोर्णा िल जे मैवि लीमे ग जल अिश्य  ल ीखल जा \nसकैत  अवि  | ई एकटा क्राव न्त िल वकएक त ओवह स मय वकिु स ाव ह त् य क ार  कहैत  िलाह  जे मैविलीमे \nगज ल वलखले नवह  जा  स कैत  अवि  | एवह  धा र णाक खण् डन िल ई संग्रह |  रचनाका र क गीत े जकाँ \nत िाकवित  वकिु श ेर  स र् लोककें आकवर्ष त  के लक | शब्द सर्म े गीत वह  जकाँ िैह  वमविलाक मावट -पावन आ \nिसात क स ुगव न्ध ! वमविला वमवह र मे  पढल वकिु श ेर  स र्  हमरो  िहुत  आकवर्षत  के लक:  \n  \n‘ह म जे मैविल विकहुँ से मू खष कावलदास स न  \nजत य  िैसल िी सै ह  डाव र  कावट रह ल िी ’ \n \n‘चल ी ज खनसँ स वदखन सोच ी एखन दवह न की िाम चल ै िी  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर ाखू  अ पने विश्व-नगर  र्वर , ह म त  अपना गा म चल ै िी ’ \n \n‘सुखके र  हो वक दु खक िीत ै य े घड़ी  स र्ट ा  \nह ो िाँस आ वक िें त क टुटै य े  िड़ ी सर् टा ’ \n \nएवह  स ंग्रह क रचना  स र्क ज न्म अस् पता लमे  र्े ल िल | अस्पत ालस ँ िाह र  आवि ई श ेर  स र् दह ाड़  माव र क ’ \nवचकर ल :  \n \n‘गज ल मैविलीक मम ष आि जाव न लेने िैक  \nगज ल वमविलामे घर अपन ि ाव न्ह लेने िैक ’ \n  \nजे स र् कहैत  िलाह  जे मैविलीमे गज ल नवह  वलखल जा सकैत  िैक, सर् शान्त  र् ’ गेल ाह  | गीत क \nमहा र ाज क अश्वमे घक घोड़ ा व नकवल गेल  गज लक मैदानमे  | ल ि -कुशक हा िें पकड़ ल  गेल  घोड़ ा |  रामक \nकृत् य क स ािषकता से ह ो अही मे  अवि  जे घोड़ ा पकड़ल जाए ल ि -कुश द्वार ा |  अनवचन्ह ा र  आखरक स ाइ टपर  \nगज ेन्र ठाकुर  आ आशीर् अ नवचन्ह ार  द्वारा गजल श ास् त्र  एलाक िाद ज ाँच -पड़त ाल हुअ ’ लाग ल जे गजलक \nनामपर  जे वकिु वलखा रह ल अवि  स े गज ल अवि य ो वक नवह  | ई पाि ाँ मू ह ें घुसक ’ िला िात  नवह  र्ेलै | \nई  पवि ला पीढ़ीक कृत् य कें आगाँ ल ’ जेिाक, गौर ि प्रदान करिा क,ओकरा  प वर पूणष करि ाक, स्िस् ि आ स मृ द्ध \nकरिाक वदशामे  आन्दोलन र् े लै | हमहू ँ त र्वक् त  –र्ािस ँ स र् र चनाकें गजल मावनए नेने रह ी |  अनवचन्ह ा र  \nआखर साइ टपर  उपल ब्ध व्य ा करणसँ पवर वचत  र्ेलाक िाद  ई पोिी पवढ़ जे वकिु नीक –िेजाए देखिामे आएल  \nअवि त ाव ह सँ अिगत  कर य िा क प्र य ास क ’ र ह ल िी :  \n(1) 10 9  टा ग जलमे  58 7  टा श ेर  अवि  | एवह  स ंग वकिु ‘कतआ’ अवि |  \n(2) 26  टा विना र दीफक गज ल अवि  |  \n(3) 5 टा गजलमे  मत लाक अर् ाि अवि ( गज ल क्रमांक 35 ,42 , 4 5 , 5 4 , 9 0  )  \n(4) 4 टा गजलमे  रदीफ मतलामे  अवि  मुदा ओकर पा लन सर् श ेर मे  नवह  र्ेल अवि ( गजल क्रमांक \n:49,62,81,82 ) \n(5) 9 टा गजलक क य टा शेर मे  स मान कावफय ािला श ब्द अवि (गज ल क्रमांक \n:65,68,72,77,89,103,105,107,108) \n(6) 10  टा गजलक मत ला  िोव ड़ सर्  श ेर मे  अनु पयुक्त  कावफय ािला श ब्द अवि ( गजल क्रमांक \n:5,10,11,23,41,43,62,70,83,93 ) \n(7) 7 टा गजलक मत लामे कावफय ा वन य वमत  नव ह  अवि  ( गज ल क्रमांक :48 ,50 , 6 3 . 99,100,101,106 )  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n(8) 16  टा गजलक एक अििा अवधक शेर क काव फय ािला श ब्द सर् उपय ुक्त  नवह  अवि  ( गज ल क्रमांक : \n15,21,25,29,30,31,46,49,59,75,86,87,88,94,97,109 ) \n(9) रचना सर् ओवह  स मय वलखल गेल  अवि  जखन र चनाकार क पय र मे  प्लास् टर प ड़ल िलवन, ओ \nअस्पत ालमे िलाह  |  \n(10 ) र्वरसक मै विली गजलक नामपर  एत ेक स ंख्य ामे र चनाक ई  पवह ल स ंकल न अवि |  \n(11 ) कतह ु -कतह ुसँ वकिु ग जलक अिलोकनसँ  पता  चल ैत  अवि  जे िहर क उपेक्षा र्े ल अवि  |  \n(12 ) वकिुए र चनाकें िोवड़क ’ सर्क अंवत म दू -पाँ त ीमे र चनाकार क नाम अवि  |  \n(13 ) नमहर  र्ू वमका द्वार ा पा ठककें आतंव कत करिा क अििा र चनाक त्र ु वटकें झाँपन दे िाक प्रय ास नवह  कयल \nगेल  अवि , र चना सर्म े पाठ ककें  गुद्गुदय िाक, आनन्द प्रदान करिा क आ जी िनक वि वर्न्न पक्षक रह स् य कें \nशालीनत ाक संग प्रस्त ुत  कर िाक सामथ् य ष िैक | उदाह र णस् िरूप वकिु पाँत ी प्रस्त ुत  कएल  जा  रह ल अवि  :  \n  \n‘जत य  स र् वकिु देखार , ज कर स र् वकिु नुकै ल \nगज ल गागर मे  स ाग र  तमाशा विकैक ’ \n \n‘मोट म डुआकेर  रोटीपर  रैंचीकेर साग  \nगज ल जी िन केर  स्िाद ह ु ठे कावन लेने िैक ’ \n \n‘मनस ँ मनक ेर  स ंचार -सेत ु ओ वह  मह ासे त ुकेर  नाम गज ल  \nकहलह ुँ स े गज ल, सुन लह ुँ से गज ल, कह िामे कहू  की श ेर् र ह ल ’ \n \n‘र िीन्र’ प्रेम-पंिी से  िंदकार  जा नवि  \nवकिुए गज ल एह न  जे पढ़िाले ’ ह ोइ त  अवि ’ \n \n‘र िीन्र’ रह-र ह ाँ एत य  हो इ त  अवि एह न  \nवक जैह  क ’र  मू ँह  धर ी,  त ाह ी मे  के स ’ \n \n‘दाग  चे ह र ाक ह ो वक ि स् त्र क , सि दाग विकै दागे  \nसाध ू कें िोव ड़ चट -पट स ि चोर कें धर क चाही ’ \n \n‘औंठा ने कटय ध्य ान रह य ,  एवह  िात केर   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवक कोन गुरु के र  अह ाँ वशष् य  िनल िी ’ \n \n‘अवस् मताक प्र श्न अवि  त एक  र् ’ ‘ र िीन्र’ \nप्रगट ह ोइ त  ज ाउ जे अदृश्य  िनल िी ’ \n \n‘धव कय ाय  आगू  गेल  जे, िुवध य ार  िल स ि ल ोक से  \nनाि एखनह ुँ अवि  हमर,  ओव ह ना पड़ल मझधार मे ’ \n \n‘वकिुओ ने  िचा स क लह ुँ वक िुओ ने िचा पाय ि  \nसू झय  ने जा ल ल ेवकन,  जंज ा लमे  फ सल िी ’ \n  \n‘ददष अपन गुपच ुप सह्िाल े होइ त  अवि  \nह र ेक िात  नव ह  हर ेककें  कह िाले  होइ त  अवि ’ \n \n‘आँचर रह य समे टल ,िरु  के स  रह य फूज ल  \nवकिु िात  त चौपे वत क ’ धर ि ाले’ ह ोइ त  अवि ’ \n \n‘ई  िात  खानगीमे कहिाक म ोन होइ ि  \nिैद्य एह न के जे चीन्ह ैय े जड़ ी सिट ा ’ \n \n‘िात  के र  िात  अवि  त एक  िात  हम कवह  दी  \nवक िात , िा त -िात मे  हो,  िा त  स े जरूर ी नव ह ’ \n \n‘गुलाि ज लक श ीशी र्वर, पय र  धो इ त  श ोर्क  \nनोर क इन्ह ो र मे  नह ाइत  अवि  ल ोक ’ \n \n‘गा इ य ो ह ँ, िड़ दो ह ँ, ए ह ने व् य िस् िामे  \nआँटाक स ङे घू न सन वपसाइ त  अवि  ल ोक ’ \n \n(14 ) संकल नक कोनो रचना मे  मैविली सँ इत र  कोनो आन  र्ार्ाक शब्द नवह  ल ेल गे ल  अवि  |एवह  दृविसँ ई  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसंकल न मै वि ली गजल -लेखन  ल ेल पि-प्रदश षकक य ोग् य त ा  रखैत  अवि  |मै विली गजलक िहुमंवज ला र्िनकक \nवनमाणम े एवह  स ंकल नक आध ार क उपय ोग  कयल ज ा सकैत  अवि  |  \n \nप्रकाशनक ित्त ीस िरखक िाद एवह  स ंकल नक स मीक्षा वक आल ोचना क प्र स् त ुवत  एकटा सादर आ स विनय  \nआश्ववस् त  अवि  जे ‘लेखनी एक र ंग अनेक ’ पढ ल ग ेल अ वि , गुनल गेल  अवि  आ आदरणीय  रिीन्र नाि \nठाकुर  जी  द्वार ा र ोपल गेल  गा ि आि फु ला र ह ल अवि  |  \nऐ र चनाप र  अपन म ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nन ार ा य णजी- स ं पकष-9 4 3 1 8 3 6 4 4 5 \n  \nआधुव नक मैविली गी त क स जग उन्न ा य क  \n \nसंसार क स र् र्ार्ा मक स ाव ह त् य  पद्य सँ आरम्र् र्ेल  अवि ।  पद्यमे गेय धव मष त ा र ह ैत  अवि  जे िन्दक िल ें पाओ ल \nजाइ त  अवि , ज े गीत क व नज ी विशेर्ता  विक जे पद्यमे सृ जन करिाक लेल स ृजनकत ाकेँ सर् वदनस ँ विशे र् \nप्रर् ाव ित  करैत रह ल अवि , आ तँइ कोनो र्ार्ा -साव ह त् य क  आवद रचना पद्य मे  र्ेटै त  अ वि ।  स्पि रूपसँ पद्य  \nविध ा लोकगीत सँ रसग्रह ण कऽ स ाका र  होइत  अवि  अििा  अपन पि प्र शस् त  करैत अवि ।  \nलोकगीत  अनाम धमा सावह त् य  विक स े मह ाकवि विद्य ापव त  धवर केँ रचनाशील होएि ाक लेल प्रे वर त  कएने रह वन, \nत कर एकटा उदा ह र णस् िरूप  देखल  जा  स कैि,  विद्य ापवत  पदािलीमे  स ंग्रह ीत  विद्य ापवतक गीत  ... .\"मोर ा र े \nअँ गनमा चनन के र  गविय ा. .\" एह न मा नल जा इ त  हवि  जे मह ाकवि विद्य ापव त  तँइ  कतेक ो लोकगीत क स ंपादन टा \nकएलवन।  आ म ैविली सावह त् य क आर म्र्  जे कवि शेखराचाय ष ज्य ोव त र ीश्वर  ठाकुर सँ मानल जा इ त  अवि , से \nिास् त िमे  गीत ेसँ आरम्र् र्ेल ह एत  जे वलवखत  रूपमे  नि र् ए गेल  हएत ।  मह ाकवि व िद्य ापवत क गी वत धा र ाक \nर्ाि, र्ार्ा,विर्य, विधा  ओ र ाग क प्र िल िेगमे एकटा क ृवत्र म काव्य र्ार्ाक जन्म र्ेल र्ऽ गेल  जकर  नाम \n\"ब्रजिुवल \" पवड़  गेल ।  स े वि क जनर्ार्ामे गीवत  काव्य क अतुल  स ामथ् य ष आ स े िीस म  श त ाब्दीक पूिा धष धवर  \nमै विलीमे वलखाइत  रह ल आ जनमानस गीवत  काव् य क रस सँ आल ोव ड़त  होइ त  र ह लाह।  एह न विव शि पर ंपरा सँ \nवर्न्न  स ेह ो मैविलीमे वलख ल जाइ त  र ह ल हए त , आ स े ल ोक द्वार ा अवर्नय  कएल  जा इ त  रामलीला आ \nमहा र ासमे, ना चमे , ज ाव ह मे  ज न -जीिनक रा ग आ ह ास्य  अिश्य  िल हएत , ज करा सर् केँ स ु संस् कावर त  गी त क \nपरंपर ामे फूह ड़ िू झल गेल  हएत  आ जाव ह  गी त  स र्केँ स ंकवलत कए वलवखत रूप नवह  देल गेल  हएत ।  मुदा \nमै विली गीत मे  नित ाक प्रिेश र्ेल, ज खन अपनामे श्रव्य  आ दृ श्य -काव्य  स मे टने अवर् नय  कएल  जा इ त  ल ीला, \nमनोर ंजन लेल होइ त  न ाचसँ फूट वसनेमाक पदाप षण र्े ल आ वसनेमाक गी त क ल ोकमे व प्रय ह ोिए ल ाग ल आ \nगा ओल  जा इ त  मैविली गीत क  ल ोकवप्रयत ा घटए ल ाग ल।  मधुपजी लोकमानसमे  पस र ैत  रोग  अिात  घटै त  \nलो कवप्रयत ाकेँ अकाव न वसनेमा गीत  स र्क र्ासपर  मैविली मे  गीत  रचए ल गलाह  आ स े स र् िेस ल ोकवप्रय \nर्े ल।  य द्य वप, मधुपजीक संग वकिु आर गीत कार  स र् गी त  रचना केलवन मुदा ह ुनका लोकवनक िविमे ओ \nवनखार  नव ह  आवि स कल  जे मधुपजीमे र ह लवन।  य द्य वप,  प्रदीपजी वकिु मौवलक गी त क अिश्य  रचना केलवन \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजे स र् अपन समयमे  अनेक  मंचस ँ गाओल  जा इ त  रह ल,  मुदा ह ुनकर  रचल  गीत  स र् वसनेमाक गीत क स ोझाँ \nझू स होइ त  िल तिा न ित ा क माँग कर ैत  िल एिं ओ गी त  स र् वसनेमाक र् ासपर  र वचत  मधुपजीक गी त क \nआगू  हल्लु क ल गैत िल।  मै विली गीत क ल ेल व्य ाप्त  एह ने दारुण स मयमे  मैवि लीक गी वत - साव ह वत् य क आकाशम े \nमै विलमे  पस र ल आ परसल  जाइ त  गी त  स र्म े पाओल जा इ त  त्रुवटकेँ स ंपूणष स जगत ासँ  अकावन मै विली गीत केँ \nलोकवप्रयत ाक वशखर  धवर  ल ए जेिाक लेल स मस्त  नित ा -िोध सँ य ुक्त  उन्न ाय क िव न,  गीत कार क र िीन्र नाि \nठाकुर  जे प्र कट ह ोइ त  िवि  स े मैवि ली गीत क स्िणषकाल लए जेिाक एकटा चवकत कर ैत  घटना विक। \n  \nगी त कार  र िीन्रनाि ठाकुर , देखलवन जे वसनेमाक गी त क र् ासक आधार पर ज खन ल ोक मै विली गीत  पवसन्न \nकरैत  अवि  तखन मै विलीक वसनेमाकेँ स ेह ो पवसन्न करत , त ँइ  ओ मै विलीमे वसनेमा सेह ो िनौ लवन जकर  नाम \n\"ममत ा गािए गी त \" विक ज करा लोकवप्रय  िनेिाक ल ेल, वह ंदी वसनेमाक चवचषत अवर्ने त्र ी अजर ाकेँ वसनेमामे  \nर खल वन तिा चवचषत  गाव य का सँ गीत  गिौलवन, ज कर ग ीतकार  आ स ंगी त कार , ह मर ि ोड़  जनत िमे  अवि  आ \nस् िंय  र ह वि। \n  \nर िीन्र नाि ठाकुर मैविलीमे गी त  रचनाक लेल एवह  क्षे त्र क जनज ीिनकेँ गीत क विर् य  िनौलवन जा वह मे  दुःखे -\nदुः ख आएल ।  कदावचत   हुनकर  मानि िलवन जे दु ःख लोक सू नए चाह ैत  अवि ।  ह मर त ँ मानि अवि  जे \nविद्य ापवत क ग ीत  \"कखन ह र ि दुख मोर  हे र्ोलानाि\" आइय ो लोक गिैत अवि  आ  ल ोकवप्रय अवि ज े ओवहमे  \nदुः खक गप्प र् ेल अवि ।  आ  वह ंदीक कवि मदन कश्य पक  कवित ाक त ँ एकटा पाँ वत  अवि  जे \"मुझको  \nविद्य ापवत  का दुख चाव ह य े\"।  \n  \nगी त कार  र िीन्रनाि ठाकुर अपन गी त  रचनाक लेल एक वदस जँ एवह  क्षे त्र क जनज ी िनक विर्य क चु नाि \nकेलवन तँ दोसर  वदस ओ अ पन गीत  ल ेल अपन ल य क सेह ो अविष्कार  के लवन।  एवह दूनू क स ंगे रिी न्रनाि \nठाकुर  वमविलामे प्रचवलत पौर ाव णक पात्र केँ अपन गीत  ल ेल ल ेलवन, ज ाव ह  ल ेल हुनका  जग ज्जननी  जा नकी,  \nह ुनकर  किमय जी ि न आ हु नकर  िेदनामय िाणीसँ िहर ा एल स माद पय ाप्त  िलवन।  हुनकर  गीत क पाँवत  \nरिव्य अवि -- \n  \nकने िाज ू  हे प्राण अह ाँ ई की केल ह ुँ  \nकोना  स ोनाके अहाँ म ाव न सीत ा ले लह ुँ  \nह म विदेहक वध य ा त ें विदेही  र्े लह ुँ  \nत थ् य  र ाखि नुकाय  ह मर सन्ता न सँ। ।  \n   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवमविलाक सर् वदनसँ मु ख्य  व्य िसाय  खे त ी र ह ल।  खे त ी,  पवर िार क स र् सौख -सेह ंत ा पूवत ष नवह  कऽ स कैत  \nिल तँइ एव ह ठामक ल ोक सर् वदनसँ कमेिाक लेल परदे स जा इ त  र ह ल िवि।  मह ा कवि विद्य ापवत क ग ीत मे  \nसेह ो एव ह ठामक ल ोकक पर देस  कमाए ल े ल जेिाक िणषन  र्ेटै त  अवि ।  गीत कार  रि ी न्रनाि ठाकुरक र वचत  \nगी त मे  एवह ठामक ल ोकक पर देस  जेिाक जे चचष र्े ल अवि त कर मू लमे  अर्ाि विक ।  स े एवह ठामक ल ोक \nकतेक अर्ािमे  जी िन वित िैत िल त िा जनसाध ा र ण कतेक िे सी अपम ाव नत  आ वनधषनत ाक जीिन व जिैत \nिल तकर  हृदय  विदीणष कर ए िला एकटा िानगी  देखू -- \n  \nिर द एक्केटा िल, सेह ो पवह ने म र ल  \nखेत  अनके दखल , त ै पर  करजा लदल  \nत ँ जैह -सैह  आवि ,  जैह-सैह  कवह  जा इ ि  \nसवह त े-सह ैत  आि र् वि गेल  इ नार  िुझु  \nकाय ा लचार  िुझु, िैदक उधार  िुझु  \nकतेक िात  वलखि की आफत ह जा र  िुझु...  \n  \nमै विली सावह त् य क स मपषण आ  प्रेम स र् वदनसँ म ुख्य  स्िर  रह ल अवि ।  प्रेमक अविर ल धार ामे िह ेिामे मैविली \nसाव ह त् य  अग्रग ामी र ह ल अवि  जा वह मे  पर कीय ा प्रे मक स्िर  स िाव धक मु खर रह ल अवि ।  मुदा दाम्पत्य -प्रे मक \nजीिनमे  अप्रवतम महत् ि स िा र ह लैक अवि ।  गीत का र  र िीन्रनाि ठाकुर क एकटा गीत क अधो वलवखत पाँवत क \nअिल ोकन करू जा वह मे  मैविल स ंस् कृवत क ओवह  विवधकेँ उजागर  कएल  जा इ त  अवि  जे वद्वराग मनक प ू िष ह जाम \nअिै त  अवि , त करा वच त्र ा त् म क अवर्व्य वक् त  कतेक स ह ज त ासँ  देलवन अवि  जे मुग् ध आ मोव ह त  करैत अवि - \n  \nिन्हने िवलय ै के श फल कौआ  \nकोंचा िला नुआ िल ै आँ चर  घुमौआ  \nलेलक अझक्क े मे द ेवख मु ँह झ ौंसा  \nअही ँ के  गामक िुढ़िा ह जाम  \nवपवर य े वपरानन ाि सादर  पर ना म।  \n \nगी त कार  र िीन्रनाि ठाकुर क  गीत  स र्म े नित ाक प्रिेश  ह ुन कर अपन प्र वत र्ा, मै विली गीत क प्र वत  स िषत्त म \nसमपषण क िल े र्े ल अवि ज ाव ह मे  र्ार्ा आ ओवह प्रचवलत  श ब्दक अप्रवतम य ोग दान अवि  जे श ब्द सर् उदू ष -\nफार सीक विक आ म ैविल समाजमे  िाज ल जा इ त  अवि ।  \n   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nगी त कार  र िीन्रनाि ठाकुर  मैविली गीत केँ, गीत क ल ोकवप्र य त ाकेँ ध्य ानमे  रा वख जे स्त र ोन्न य न केलवन ताव ह  \nिाटकेँ प्रशस् त  करिा मे  अनेक  गीत कार  ल ाग ल िवि ज ाव ह मे  डा.  चंरमवण प्रम ुख िवि।  \n  \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nलक्ष्म ण झा साग र , स ं पकष -9 9 0 3 8 7 9 1 1 7 \nवमविलाक  मुकुटमवण रिी न्र \n \nत वहय ा ह म मधुिनी मे पढ़ैत  रह ी।  1 9 7 1- 7 2  के र  घटना विक।  स ुनल जे ल ह ेवर य ासरा य मे  मैविलीक कोनो  \nकाय षक्रममे रिीन्र जी मावर-पीट कऽ लेलवन आयोज क ल ोकवनसँ।  किी ले ल त दारू  ल ेल।  रिीन्र जी कह ाँ \nदन कहै िलवखन ज े हमरा  लेल िोत लक इंत जाम वकय ै ने र्ेल?  नै र् ेल त टाका वदअ हम कीवन ले ि।  \nत ह ीपर  िा त ा -िाती र्ऽ गेल  िल। आ स े तखने श ान्त  र्े ल जह न ह ुनका िोत लक दाम र्े टल वन।  हमरा  \nनज वर मे  रिींर जी क प्र वत  ि ह ु त  वदन धव र  न ीक धा र णा नै  रह ल।  \nत करा िाद हम ज ह न उछच वशक्षा ले ल 19 7 4  मे कल क त्त ा गेलह ुँ त चौधर ी ज ीक (स्ि िािू  स ाह ेि चौधर ी) \nप्रे स वखलात  घोर् ल ेनमे अव खल  र्ार त ीय  वमविला संघ क वकिु प दाव धकार ी सर् सँ स ु नल जे ऐ िे र  रिींर -\nमहेन्रक जो ड़ी केँ िजौ ल जा य ।  हमर कान ठाढ़ र् ऽ गेल।  नि -नर स गेल े रह ी।  वक नको वकि ु पुििा क \nसाध ंस नै र्े ल।  दू तीन वद नक िाद चौधर ी ज ी अपने  ह मरा  कहलवन जे वि द्य ापवत  पिष  स मार ोह मे  रिींर - \nमहेंरक जोड़ ीक उपवस् ित र्े नाय  अवनिा य ष रूपेँ आिश्य क र् ऽ गेल अवि ।  स र्ागार मे  दश षक ल ोकवनक र्ीड़  \nमात्र  एवह  जो ड़ी क नाम स ुवन  उमवर  पड़ैत  अवि ।  मैविली आन्दोलन िाला िात  हम सि र्ीड़ क माध्य मस ँ \nिेस ीसँ  ि ेसी प्रिासी म ैविल िं धु स र् लग पहु ँचा पिै त  िी।  \nई  िात  हमर ा मोनमे जे रिींर जी क प्र वत  अरुवच उत् पन्न र्ऽ गेल  िल तकरा आदर  आ श्रद्धामे  िदवल देल क।  \nवमविला वमवह र  आ म ैविली दशषन दुनू  पवत्र काक वनय वमत  पाठक र ह ल करी ।  दुनू  पवत्रकाक प्रकाशन स ुचारू \nरूपेँ  होइ त  र ह ल करै।  दुनू  पवत्र काक अंवत म दू -त ीन पृष्ठ सर्ा - संस् िाक गवत विव ध सि िापैत र ह ै।  हम से \nसि खूि गवह ंकी नज वर सँ पढ़ल करी ।  देखैत  रह ी ज े व मवि ला आ प्रिासी मैवि ली से िी अवधकां श स ंस् िा सर् \nर िींर- महेंरकेँ िजिैत रह ल िलवन।  खूि लोकक जुटान र्ेल करै।  दुनू  य ुगल जोड़ ीक लोकवप्रयत ा उठान \nपर र ह ै।  \nपवह ल र्ेंट हमरा दुनू ग ोटेक  जो ड़ी सँ कल कत्तेमे  र् ेल ि ल आ स े विद्य ापवत  स मार ोह क अिसर पर।  हमरो  \nस् िाग त  कवमटीक एक स दस् य  रू पेँ  काय ष देल गेल  िल अवत वि सर्क स्िाग त मे  स वदखन र ह िाक लेल।  हमरा  \nत कर ल ार् र् ेटल  जे हम दु नू  गोटे सँ पवर चय  पात  कऽ ल ेने रह ी।  रिींर जी  पू वणषय ाँ  वज लाक धमदाह ा गामक \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिव ि।  मह ेन्र जी  मधुिनी व जलाक जमस म गा मक ल ोक  िलाह ।  मह ेंन्र जी  गी त  वलखैत  िलाह ।  आ दु नू  \nगो टे  गीत  गिैत र ह वि।  ल ो क के स े नीक लाव ग र ह ल िल।  \nपवह ने त र िींर जी  खाली ग ी त  वलखैत  रह ैत  िला ह  आ स े अपने गवित ो र ह वि।  गल ा नी क नै रह वन ।  त ह ी \nपर प्रो माय ानन्द वमश्र जी ह ु नका कह ने रह विन जे विधा त ासँ  एकटा चू क र् ऽ गेलवन ।  तो ह र  िाला गुण हमरा  \nवदत वि आ हमर  िाला गुण त ोर ा वद त िुन त  कमाल र् ऽ ज इ त ै।  मा य ा िािुक  स्िर  िड़ मीठगर  र ह वन।  खै र , \nजे स े।  िेगुस र ाय क कोनो मैविली प्रोग्राममे रिीन्र जीकें वकय ो कह लवखन ज े एवह  य ुिक के  अपना संगे लऽ \nजइ य नु ।  नीक गिैत िवि ।  य ुिक रह वि महेन्र  जी  जे र िींर जी क गी त  के  अपन स्िर  दऽ मै विली गीत  के  \nएकटा नि आयाम देलवन।  स गर ो त ह लका मचाय  देलवख न।  रिीन्र - महेन्रक जो ड़ी  आधुवनक वमविलाक \nगी त क आर म्र्  विक।  मैविली आन्दोलन के गवत  देिामे एवह  जो ड़ ीक र्ू वमका अप्र वत म अवि।  तकरा ि ाद \nसर स- र मे श, शवशकांत - सुध ाकांत , पिन - गो विंद,  धी र - महेन्र- जय र ाम( तीजो र ी) आ अ पना दमपर  एसगर  \nप्रदीप मैविलीप ुत्र , चन्रर्ानु व संह  आ चन्रमवण जीक नाम आदर पू िषक नै ल ेि घोर  अन्याय  हैत ।  कवि \nचूड़ा मवण काशीकांत  वमश्र मधुप जी,  स्नेहलता  जी आ डा.  िी झाक कवत पय गी त  स र् वमविलाक लोकक \nजीह पर एखनो  िस ल अवि  जे विद्य ापवत क िाद मैविली गी त  स ाव ह त् य  के  जी िं त  रख ने अ वि ।  हम िात  करैत \nर ह ी र ि ींरजीक  से कहय  ल ा गल र ह ी ज े रिींर -महेन्रक जो ड़ी सँ हमरा  िेसी काल र्ें ट -घाँ ट होइ त  रह य  \nलाग ल।  कल कत्तामे एकटा सांस् कृवत क मंचपर  दुनू  गोटे  रह वि।  कवि स म्म ेलन सेह ो र ह ै।  हमर ो एकटा गी त  \nफुर ाय ल।  गी त  गाय न र्े ल हमर।  मह ेन्र जी  हमरा  क ह लवन जे अह ाँ वकय ैक गीत  गा य न कैल?  अह ाँक त \nकवित ा नी क ह ोइ त  अवि ।  र िीन्र जीक कहि रह व न जे व िद्य ापवत  आ िांगलाक र ि ींर नाि ठाकुर  जँ आइ  \nविश्व कवि मानल जाइ त  ि व ि त गीत ेक िल पर।  हम दु नू  गोटे क िात  स ुवन कऽ चु प र् गेल  रह ी।  मुदा,  \nजीिन य ा त्र ाक क्रममे असवर  दुनू  गोटे क िात क पड़ल।  \nई  कहि ज े रिींर जी क गी त  य ात्र ाक जे गा ड़ी  चल लवन ताव ह  ग ाड़ ीक एकटा पवह य ा महेन्र जी िलाह ।  मह ेन्र \nजीसँ  अंवत म र्ें ट र् ेल गुआहा टीमे  स े पविला स दीक उत्त र ाध षमे ।  तकरा िाद स ुनल जे मह ेन्र जी  एवह  दुवनय ाँकेँ \nटा-टा , िाइ -िाइ  कए कऽ चल  गेल ाह ।  पत्नी  वह नकासँ  पवह ने चल गेल  रह विन।  आ ि रिींर जी  एसगर  र्ऽ \nगेल  िला ह ।  स ुनय मे  आयल िल जे रिीं र जी वकिु वदन िहुत  आविषक स ंकटम े रह ल िलाह ।  वकय ो व ह त  \nअपेवक्षत  घुवर  कऽ खोज खिवर  नै ल ैत  िलवन।  एवह  अि वध मे  रिींर जी  पवत्र का वनका लैत  रह ल िलाह ।  पोिी \nसि वलखल वन।  मह ेन्र जी क नवह  रह ने रिींर जी के को नो स ांस् कृवत क काय षक्रमक मंचपर  नै देख ल गे ल।  \nजीिनक अंवत म परा ि र्ेलवन वदल्ली।  जी िनमे जे उपाज ष न केलवन ताव ह सँ वकिु टाका िचा कऽ वदल्लीमे वकिु \nगज  जमीन वकनने र ह वि।  सैह  जमीन पैत  रखल कवन। जमीनक वकिु अंश  करो ड़ टाकामे िेच कऽ अपन \nघर िनेल वन।  आरा मस ँ गुजर -िसर  हुअय ल गलवन।  र्ाइ ल ोकवन िाज य  ल ाग ल रह ल ाह  जे रिीं र जी त  आि \nधन्न ा से ठ र् ऽ गेल िवि।  हमरा  स े स ुवन के  ख ुशी ह ोइ त  िल।   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n  \nपटनामे  मैविली अकादमीक अध्यक्ष र ह ल िलाह ।  अपना  अिवध मे  रिींर जी  मैविली गीत  -संगी त क स ंिधषन \nलेल अवर्नि प्रयो ग सि करैत रह लाह।  खूि ना म य श र्े लवन।  कवह  दी जे रिींर जीक चावर  पुश्त  मैविलीक \nगी त  स ंगी त क वि धा  के  अकाश ठेकाय  देलवन।  वह नक वपता वनष्णात  स ंगी त  स ाध क र ह विन।  व ह नकर  त  कोनो \nिात े नै।  पुत्र  श्री अिनीन्र नार ाय ण ठाकुर  वदल्लीमे स ंगी त क एकटा ना मी हस् त ी िवि न।  हमरा  अचानक एक \nवदन दू स ाल प ू िष वह नक फोन आय ल जे हमर  पोत ी सा - रे-गा-मा प्रोग्राममे  नम्िर  िन पर  आवि जा य त जँ िेसी \nसँ िेसी र्ोट करै ल ोक सि ।  स े नै र्े लइ  मुदा,  दू पर  त आविय े गेल  रह ै।  \nसह र सामे कोनो  स ांस् कृवत क काय षक्रममे रिींर जी  स ेह ो दशषक रूपे आगू क पाँत ीमे िै स ल रह वि।  मंचपर  एकटा \nकल ाकार  आवि कऽ वह नके गी त  के  र्ोज पु र ी टोनमे गाि य  ल ाग ल िल।  िगलमे  िैस ल रह विन डा  मदनेश्वर \nवमश्र जी।  व ह नका कह लवखन  जे हौ  ई त  त ोर े गी त  के  र्ोज पु र ी मे गिैत िह ु।  रिीन् र जी विनीत  र्ािे उत्त र  \nदेल वखन ज े गािय  ने वदय ौ अपन मै विलीक प सार  र्ऽ र ह ल अवि ।  हुनका अप्पन प्र चार सँ िेसी मैवि लीक क्षेत्र  \nविस् त ा र  नीक लगैत र ह लवन अवि ।  एक िे र  मैविलीक कोनो  काय षक्रममे रिींर -महेन्र पंजाि गेल  रह वि।  मह ेन्र \nजी कह ने रह विन ज े एत य  त  ल ोक सि र्ांग र ा िुझैत  िै। र िींर जी  कहलवखन जे वचंत ा नै करह ।  रिींर \nजी आशु गीत कार  र ह लवि अवि।  तुर त्त े व ह नक जो ड़ी  शुरू र्ऽ गेल रह वि - कहू  वक हम झू ठ कह ै िी नै य ौ \nनै यौ .. .. .. ।  \nर िीन्र जी प्रयोग िाद ी गीत क ा र  र ह लाह  अवि ।  वह नक गी त क वकिु अंश क चचष नै के ने विना ई  आल ेख अधू र ा \nर वह  जा य त ।  देखल  जा य - \nिािा  दण्ड ित  िछचा ज य  व सय ार ाम।  \nअरष िकरी घास खो  \nचल ु र्ैय ा र ामवह  राम हो र्ा इ  मात ा ज े विर ाज े वमविले धाम मे ।  \nिह ुत  एह न ग ीत  स ि अवि  जे मनोर ंजनक अवत व र क्त  अ पन माव ट अ पन पाव न अपन सभ्य त ा संस् कृवत क प्र वत  \nलोकक रुव च जगिैत अवि। स चेत  करैत अवि ।  स्िव स् त  फाउन्डेशन,सह र सा वह नका प्रिोध साव ह त् य  स म्म ान \nदेने  िवन ।  उवचत े के ने िवन ।  हालवह मे  वमविला सकल स माज,व दल्लीमे  वह नक नाग वरक अवर्नन्दन र् ेलवन \nअवि।  िावजि र्ेल अवि ।  \nआि हम रिींर जी क िार े मे अपन वकिु संस् मरण कहय  चाह ि।  अस् सी दशक के उत्त र ाध षमे  रिींर जी  \nकल कत्ता आय ल रह वि ममत ा गािय  गी त क प्र ीव मयर  श ो करिय  ल ेल।  हम त खन क लकत्ता केला िगानक \nर ाज ेन्र िात्र  वनिा समे  रह ैत  र ह ी।  र िींर जी क र् ोज न आिासक िे िस् िा सटल े श्री स त् य  ना र ाय ण ल ाल दास  \nजीक घरमे र्ऽ गेल  रह वन।  र्ोर े रिींर जी  ह मर खो ज पु िा वर  ल ेल होस् टल  आयल रह वि।  ह म सी ए  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nपरी क्षाक तैय ारी ले ल िुट्टीपर  रह ी दू  मवह न ा।  कहलवन जे अह ींक र्र ोसपर  एत य  अय लह ुँ।  हमरा  एह न का ज \nसिमे  नीके लग ैत  िल।  पोिी पत र ा कात  कऽ देने र ह ी ।  आ ल ाव ग गेल रह ी र िींर जीक संग।  र्ोर े आठ \nिजे वनकली आ र ाव त  के  दस  िजे धवर  आवि जा य ल क र ी।  देिाल स िपर मैविलक घरक पिुआर  स िपर \nगली चौक स िपर ममता गािय  गीत क पो स् टर आ िैनर  साटल करी  दुनू  गोटे  खूि उत् साह  आ उमंगसँ ।  अह ी \nक्रममे तत् कालीन वमविला मैविलीक अनुर ाग ी लोकवनसँ र्ें ट स ेह ो कैल करी ।  वकय ो चाह  विस् कुट त कत ह ु \nजलखै पनावपआइ आ कैक ठाम त र्ोजनोक आिेस  र्ऽ जाय ।  एक वद न श्री िुवद्धना ि वमश्र जी ज े दूर क \nलाटें र िींर जी क स ाढ़ू िवि अपना आिासपर वदनका र्ोजन क नोंत  दऽ देलवखन।  िु द्धी र्ाइ तखन स ाल् ट \nलेक जे अविकवसत  इलाका िलमे रह ैत  िलाह ।  रवि वद न र ह ैक।  दुनू  गोटे  गेल  रह ी ।  र्ोज नपर िैसल रह ी \nत ीनू  गोटे ।  गप -सर षका चल ैत  रह ै।  िुद्धी  र्ाइ  पुिलवखन जे माि  िनलै नीक।  हम चुप्पे रह ी।  रिींर जी  \nकहलवखन ज े हमरा  कने मधनोन ल गइ ए।  िुद्धी र्ाइ ि ा जल रह वि जे एत य  हमरा  घरमे नू नक खचष  नै \nह ोइ ए ।  एत ुक्का पावन मे  नू न वम लाएले रह ैत  िैक।  हमरा  स ा ल्ट ल ेक नामक साि षकताक िोध  र्ेल।  रिींर जी  \nिाज ल रह वि जे एत य  ल ोक  ए कादशी कोना पार  ल गिैत िवि।  र्वर  वदन दुनू मैविली -पु त्र क िात  स ि स ुनैत \nर ह ी।  ल ाग य  जेना ह मर परी क्षाक तैय ार ी र्ऽ र ह ल िल।  मास वदन धवर  रिींर जी क स ंग कलकत्तामे कोना  \nवित ल स े नै िूवझ स कल  रह ी।  र्वर  वदन पोस् ट र  स ाटी आ स ाँझ कऽ अखिार  ल े ल समाचार  िनािी ।  \nविश्वव मत्र आ स न्माग षमे खिवर  िपै।  रिीन्र जी सि वदन पेपर कवटंग र खैत  जा वि।  \nत ाह ी सम य क गप विक।  म ह ाज ाव त  स दनमे कोशी कुसु म  पवत्र काक विमोचन समार ोह  र्े ल रह ै।  स ंपावदका \nर ह वि श्रीमत ी अवम्िका वमश्र (श्री मृत् य ुंजय  ना र ाय ण वमश्रक  पत्नी , लवलत िािू क र् ािह ु आ जगन्न ाि वमश्रक \nर्ाउज)। स ि गोटे  मैविली  पवत्र काक उन्न य नक ि ात  र्ार् णमे  िाज ल करव ि।  रिींर जी  अपना र्ार्णमे  \nिजलाह  जे मैविलीक अभ्य ुदय  ल ेल मैवि लीक वसनेमापर ध्य ान देि िड़ ज रूर ी काज  अवि।  हुनक कृ त ज्ञता \nदेखू  जे अपना र्ार्ण मे  हमर ना मक चचष के लवन आ हम र  पवर चय  मैविलीक उज ािा न  पत्र कार  रूपे देलवन।  \nमै विल स माजमे  एवह  गुण क ती िर त ासँ  विलौनी र्ऽ र ह ल अवि ।  \nर िीन्र जीपर  िहुत  का ज हैि  िाँ की अवि।  वमविला विश्वविद्य ालय ह र ह ी -सुर ह ीपर  श ोध  काय ष करिा  रह ल अवि  \nमु दा,  रिींर जी क काज क स ंज्ञा न लेि उवचत  नै िूवझ रह ल अवि ।  एवह सँ दुःखद िात  आर की र्ऽ स कैत  \nअवि।  हम आर्ार ी िी विदेह  पवत्र का (ht t p ://w ww .vi d e h a .co .in /)क स मस्त  टीम क जे र िीन्र जी सन \nवमविलाक सपूत पर एकटा अ पन फ़र ाक अंक वनकावल रह ल िवि।  खूि नी क काज  र्ऽ रह ल अवि ।  अंत मे  \nह म अपन अग्रज श्री  रिींर नाि ठाकुर  जी क स्िस् ि आ  दीघाय ु जी िनक ल ेल माँ म ैविलीसँ  मंगल कामना कऽ \nर ह ल िी!  \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nड ॉ . कैलाश कुमार  वमश्र - स ं पकष-8 0 7 6 2 0 8 4 9 8 \n  \nर िीन्रनाि ठ ाकुर,  ह ुनक रचन ा आ जनमा नस के र  उदासीन त ा  \n \nह मरा  ल ोकवन अपन मानिीय  धर ोह र क स म्म ान आ स त् का र मे  कने कंजू स रह ल िी।  ई संस्कार  आजुक नवह  \nअवि,  अदौसँ  मानिीय  धर ोहर  के र  प्रवत  वनव ष्क्रयत ाक स् िा नीय  धर ो ह र  अििा संस् का र क रूपमे  आवि रह ल \nअवि।  आि म ैविल स मु दाय  िह ुत  पोखगर  अनुपात मे  प्रिास आ अपन योग दानक कारणे िैवश्वक र्ऽ रह ल \nअवि।  हम सि िैवश्वक सोच आ श ार ीव र क उपवस् िव त  दुनू  रूपमे  र्ऽ र ह ल िी।  िैवश्वक र्ऽ रह ल िी त ँ हमर \nसिह क ई दाव य त् ि िनैत अव ि ज े हमरा  ल ोकवन िैवश्व क स ंस् कृवत क नीक िात , प्रिा,  परम्पर ा आ स ंस् कार केँ \nअंगीकार  करी ।  ई कह ि स ह ज िैक जे हमर  स ंस् कृवत ,  स ंस् कार , लोक व्य िह ा र  स िषत्त म अवि,  मुदा ओहू सँ \nपै घ िात  अपन स ंस् कृवत मे  जे  घाि अवि त करा ठीक कर ि।  काय ाकेँ वनर ोग  रखिा लेल रुग् ण अंगक सम ुवचत  \nवचवकत् सा आ जरु र ी प ड़ला पर शल्य वचवकत् सा से ह ो आिश् य क।  अवह सँ र्ले प्रार म्र् मे  कने किक अनुर् ू वत  हो,  \nिादमे जी िन सुखद र् ऽ ज ाइ त  िैक।  \nर िीन्रनाि ठाकुर  दीघष आयु वज िैत मृ त् य ुलोकसँ  अनन्तक य ात्र ा ह ेत ु प्रस् िान कऽ गेलाह।  आि ओ  हमर \nसिह क वनत् य  स् मरणीय  वपत र  िवि।  हुनक रचना पर व किु वलखि नि नवह  हएत ।  ए क िात  अिश्य  जे ओ \nजन-जनमे व्य ाप्त  गी त कार  ि वि।  हुनकर  रचन ा लोक पवढ़ कऽ कम आ सुवन कऽ, दोह र ा कऽ , गुनगुना कऽ, \nअनुकरण, अनुश र ण करैत सीख लैत  अवि ।  अगर  विन ा पोिी देखने हुनकर र चना क स ंकल न करिाक ह ो त ँ \n4 5  आ 8 0  िरखक िीच केर  करी ि एक स ए स् त्र ी पुरुर् लग चचष करू, स ि वमव ल हुनक  सि गीत  वलखा \nदेताह ।  अग र  ओहू मे  आल स् य  र्ऽ र ह ल अवि  तँ स ोशल  साइ ट प र  ल ोक सिसँ वनिेद न करू, वकिुए वदनमे \nअहाँक संकल न त ैय ार ।  ल ोक कंठमे अवह  तर ह क कमोिेश  वमविला र्ूव म – अवह  पार , ओवह  पार  आ तमाम \nर्ौगोवलक उपक्षे त्र  अििा पॉकेटमे  वलंगर् ेद ओ जाव त क आवर  तोड़ ि ाक मोनोपोली महा कवि विद्य ा पवत क िाद \nअगर  ककर ो र्े टल  अवि  तँ ओ िव ि रिी न्रनाि ठाकुर।  हुनक गीत  जखन महेन्र जीक गलाक वचपम े स ेट \nर्ऽ जाई त  िल तँ ओकर  र् ाि देस ी र ाह वर क दावलमे घी संग तेजपत , ज ीर क फो र न जकाँ  र्ऽ ज ाइ त  िल।  \nवमविलामे जन सर ोकार क गी त  काशीकांत  वमश्र “मधुप ”, स् नेहलता  (कवपल  देि ठाकु र ), मै विलीपुत्र प्रदीप आवद \nवलखल वन।  स र्क रचना अपना आपमे  अपूि ष िल।  मधु प स् िय ं गिैत नव ह  िलाह।  गीत क िे वर एशन सीव मत \nिलवन; स्नेहलता  र ाध ा -कृष्ण  आ स ीत ा -र ाम र्वक् त मे  एकवन ष्ठ य ोग ी ज काँ  के वन्रत र ह ला ; प्रदीप वकिु गीत  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसमावज क व्य िस् िापर के वन्रत  करैत अन्तत ः स ीत ा -र ाम, जगदम्िा आ र् गिा न र्जनमे स न्तक डेगसँ वलख ैत  \nर ह ला।  रि ीन्रनाि ठाकुर  की नवह  वलखलवन?  व ह नक रच नामे  नाय क –नावय काक प्रेम,  तरुणक प्र ेमक उद्वे ग,  \nवमविला र्ूव मक कण -क ण के र  गान, स ीत ाक िेदनाक वच त्र ण, ओकर ओवह  पर  स ोच,  वचंत न, मनन,  र ाम स ंग \nलड़िा क वह म्म त , पुरुख मोनमे  नार ी र्ािक व्य िस् िा पन, िाल गीत मे  नेना मोनक अिैत जाइत  मनोिैज्ञावनक \nर्ािक िोट-िो ट खाटी शब्द आ कवित्तसँ प्रस् त ुवत करण र्ेटत।  वह नक गी त मे  नाटक र् ेटत,  स्त्र ी -पु रुर्क प्रेम, \nनोक-झोक र् ेटत।  वह नक गी त मे  पर देवस य ा मैविलक ददष ,  मात ा वपता क स मस्य ा , ज नर े शन गैप, संगत ुवर य ा \nमस्त ी,  पय षटन, य ाय ाि र ी प्रिृव त , गामक ल ोकक श ह र  अििा नगर  के र  जी िनक अनु र्ि, ओकर वििेचन, गाम \nआ नगर मे  तुलनात् मक वििेचन सि वकिु र् ेटत ।  वह नकर  गीत मे  अवत िादी  स ेह ो ल ोकिादी िनल अल्हड़ िनल \nर्े टता ।  वह नक गी त मे  की मधुिनी, की पुर वनय ा,  िेगुस र ा य , सीत ामढ़ी,  दवड़ र्ंगा आ ने पालक वमविल ा सि \nएकाकार  र्ेटत।  रिीन्रनाि जी शब्दक जादू गर  िलाह।  र्ािक आ गीत  आ िंदक प ेटार  िलाह ।  चूँवक स्ि य ं \nस् टे ज पर  गीत  गिै त  िलाह  त ँ उत ार -चढ़ ाि सि िात  िु झैत िलाह ।  श्रो त ा संग आँ व ख आ िॉ डी ल ैंग् िेजसँ \nिात ालाप करैत  तदनुकू ल रच ना करैत िलाह।  हुनक गी त क कुनो एक उदाह र णसँ ह म अतए स्िानकेँ अ नेरे \nनवह  िेक ए चाह ैत  िी ।  त ाव ह  हम विना उदा ह र णकेँ अपन िात  वलखैत  िी।  पढ़ैत  रह ू ।  \nर िीन्रनाि ठाकुर  जी  के र  गी त  स ंग वमविल ाक ह िा,  पाव न , पोखवर , इ ना र , नदी , खेत  , पिार , वचड़इ -चुनमुन \nसि मस्त  िैक।  स ि हँसै िै।  स ि पात्र  िैक।  स र्क अवर्नय  िैक।  एक ल ड़की  जे स ासु र सँ न ैह र  जा  \nर ह ल िैक, आ नदी उ मटाम र्र ल िैक, त करा ले ल म लाह  मात्र  मल्लाह  नवह  र्ैय ा िैक। िएह  धार  पा र  \nकरेत ैक।  पर देश ी वमविल ा चलैत  मस् त  हिासँ  िात ालाप करैत  िैक।  तप, जप, काम  स ि वकिु िैक।  की \nनवह  िैक।  अगर  वकिु नव ह  िैक तँ रिीन्रनाि ठाकुर  ल ेल उवचत  स म्म ान।  स े वक य ैक ?  \nर िीन्रनाि ठाकुर  के र  तुलना हमर िउआइ त  मोन असवम य ा गीत  ल ेखक आ गाय क र्ूपेन ह जाव र कासँ  करैत \nअवि।  स ंय ोग  देखू जे दूनु गोटे समकालीन िलाह ।  वमविला अनेक प्राकृवत क आ स ांस् कृवत क िै विध्य  के र  \nआधार पर अस मस ँ िहुत  ल गी च अवि ।  मल्लाह , ह िा , धा र , ज न मानस, स् िा नीय  प्रेम आ खाँ टी दे शी  श ब्द \nर्ूपेन ह जाव र का आ रिी न्रना ि ठाकुर दुनुक रह ल िवन ।  दूनू  अपन -अपन मात ृर्ार्ा क्रमश ः अ सवमय ा आ \nमै विलीसँ  िहुत  वसने ह  करैत िलाह ।  दूनुक र चना काल  एक रह ल िवन ।  ओना र्ू पे न ह जाव र का र िीन्रनाि \nठाकुर सँ दस  िरख पै घ िला ह ।  दस  िरख पैघ िलाह  तँ हुनक मृत् य ु स ेह ो र िीन्रना ि ठा कुर सँ ल गर्ग दस  \nिर्ष  पवह ने 20 1 1 मे  र्ेलवन।  मु दा दुनूमे  आ समान जमीनक स्पि अंत र  िवन ।  की ?  र्ूपेन ह जाव र का स् टा र  नवह  \nसुपर आमे गा  स्टार  िवि।  हु नका फालके पुर स् कार  र्ेटल  िवन ।  ओ देश र त्न विकाह ।  असम केर  ल ोक र्ूपेन \nह जाव र कामे र्गिा न देखैत  िल।  एखनो देखैत  अवि  ।  र्ूपेन ह जाव र का के र  मृत् य ु के र  िाद ह ुनका \nपद्मविर्ूर्ण , आ र्ार त र त्न र्े टल वन।  र्ार त र त्न त ँ मृत् य क 8  िर्ष िाद र्ेटल वन।  ई सि िात  हुनका अल ग \nव्य वक् त त् ि प्रदान करैत ि वन।  चाह े असवमय ा कुनो जा वत ,  स म्प्र दाय , िगष, क्षेत्रक हो,  र्ूपेन ह जाव र का सिह क \nपूज्य  िवि,  असवमय ा संस्कृवत के र  नाय क िवि ।  कनेवक् टं ग फैक्टर िव ि।  ई िा त  ई  प्रमावणत करैत अवि   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजे असम केर  ल ोक अपन मानिीय  धर ो ह र  के र  स म्म ान करि ज नैत अवि।  ह मरा  ल ोकवन अिात  मैविल \nर िीन्रनाि ठाकुर केँ वज िैतमे स ेह ो दू र  धकेल ने रह लह ुँ अव ि।  मानिीय  धर ो ह र  के र  स म्म ान कोना करी  ई कला \nह मरा  स र्केँ मर ाठीसँ वसखिा क चाही।  ध्य ा नचंद, कवपलदेि, अवमत ार् िछ चन स न धुरंधर  ल ाइ नमे ल ाग ल \nर ह लवन आ अ पन एकता  आ  मुखर प्रिृवत के र  िल पर म र ाठी स ि स वचन त ेंदुल करकेँ  र्ार त र त्न वद य ा ले लक।  \nसवचन केर कंटेम्प र र ी धोनी मुँह  देखैत  रवह  गेल ाह ।  एक र ा कह ैत  िैक मर ाठी मानुर् केर  स ंस् कार ।  अपनामे \nर्ल े ल ड़ि म ुदा अपन आइक ॉ न ले ल, अपन संस् कृवत  स ंर क्षण ल ेल ए क रह ि।  वकवन्सय ाइत  ई ग ुण मैविल \nमानुर्मे  आवि गेल  रह ैत  !  \nठीक िैक, मैविल स ाव ह त् य कार  के र  ल ॉ िी र िीन्रनाि ठा कुर केँ स ाव ह त् य  अकादमी पु र स् कार सँ िंवचत  रखने \nर ह लवन।  स ाव ह त् य कार  ल ोकव न ह ुनक प्रय ोग  जे ओ स ाव ह त् य मे  गीत  ल ेखनकेँ िोव ड़ आन वदशा ज ेना  गद्य  ल ेखन, \nकवित ा आवदमे केलवन तकरा  स ंज्ञा नमे नवह  ल ेलवन।  िहुत  रास िात र्ेल।  मुदा त ाव ह  ल ेल जनत ाक आक्रोश \nकहाँ र्ेटल ?  वमविला,  पटना  आ वदल्लीमे काय षर त  असंख्य  स ंस् िा कहाँ कोनो उचाि च के लक वह नका लेल! \nसि स ुत ल रह ल।  जनत ा आ दरर्ंगा, पटना, वदल्ली, कोलकात ा,  मुंिई  आवद नगर आ  महा नगर क स ंस् िाक \nसर्क स ह य ोग सँ, वनष्ठा आ आन्दोलनसँ राज नीवत क दिाि सँ रिीन्रनाि ठाकुर  ल ेल प द्मश्री आ पद्मर्ूर्ण  िहुत  \nिो ट चीज  िल।  मुदा,  हा य  रे वमविलाक दुर्ाग्य ! अवह  लेल संस् िा सि स ोचिो ने केलक।  अपना आपके \nसमाजक प्र वत वनवध त् ि क ह य  िला संस्िा आ स ंगठन घोड़ ा िेवच स ुत ल  र ह ल। \nर िीन्रनाि ठाकुर  जेना महेन्र जी  स ंग अपन स् टे जकेँ जो ड़ी  िनेल ाह  तव ह ना वकिु जो ड़ी  स्त्र ी -पु रुर् केर  तैय ार  \nकएल जा  स कैत  िल।  स्त्र ी  पुरुर् केर  जो ड़ी  िनलासँ  गी त  स र्हक प्रस् त ुवत  आ र ो न ीक र्ऽ सकैत  िल।  \nय द्य वप 1 9 7 0  आ 80  के र  दशकमे अन ेक ठाम पुरूख क  जो ड़ी  िनल मुदा कू नो श ाश्वत  जो ड़ी  नवह  िवन \nसकल ।  िेर -िेर ई मानदार ीसँ  कवह  रह ल िी ज े हम र ा लोकवनकेँ अपन मानिीय  धर ो ह र  के र  प्रवत  कवन साकांक्ष \nह ोिा क दरका र  अवि ।  स ाकां क्ष हो िा लेल स मस्त  स माजमे  अपन स ंस् कृवत  स ंर क्षण हे त ु स ामू वह क वसनेह उत् पन्न \nर्े नाइ  आिश्य क।  कतेक उद ाह र ण देखैत  िी ज ाव ह मे  हम  सि विध पुर ौआ काज  करैत  ल ोककेँ, समाजकेँ आ \nअपना आपकेँ ओवहना मनिैत िी ज ेना कोनो मात ा अपन  िोट नेनाकेँ पाव नसँ र्र ल िार ीमे चान केर प्रवतविम्ि \nदेखा ओकरा  मना दैत  िवि ज े चान िार ीमे आवि चुकल  अवि ।  \nिह ुत  दुखद वस् िवत  अवि ।  ह म सि एखनो धवर  चंदा झा  (कवि चन्र ), य ात्र ी,  प्रदी प आ रिी न्रनाि ठाकुर \nलेल वकिु नवह  कऽ पाव ि रह ल िी।  ती न मवह ना जखन  मृत् य ुकेँ र्ऽ ज ाइ त  िवन  त खन अपना आपके प ैघ \nकहए िला संस्िा वलल ी र े के र  स्मृ वत मे  श ोक सर्ा िज िैत अवि।  कतेक स ंस् िा सि तँ fa cebo o k आ \nसोशल  स ाइ ट्स  पर  वलख क ाज  चल ा लै त  अवि ।  हम ए क प्र य ोज नसँ वकिु वदन लेल  अ प्रै ल मे  पटना गेल  \nर ह ी।  ओ त य  वक य ोक सू चना  देलाह  जे वदल्ली आ र ाष्र ी य  राज ध ानी क्षेत्रक तमाम वम विला मैविली ले ल \nकाय षर त  स ंस् िा श्री र िीन्रना ि ठाकुर केर सम्म ानमे  िहुत  पैघ काय षक्रम केर  आयोज न नॉ एडा मे  कऽ रह ल \nअवि।  ई िा त  स ुवन आनंवदत  र्ेल रह ी।  िादमे पत ा चलल जे ओ काय ष कमष अवत  स ा मान्य रह ैक।  स ि  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवकय ोक रुग् ण र्ेल रिीन्रनाि  ठाकुर  स ंग फोटो वघचा अपन व्य वक् त गत  आ स ंस् िाग त  आकाइ व्ज मे  स ंवचत  कऽ \nलेलाह ।  जखन ओ आि नवह  िवि त ँ स ि वकय ोक ह ुनक र  िवि संग अप न िव ि िल ा फोटोकेँ साि शोक \nसन्दे श प्रे वर्त  कएल वन।  वदल्ली आ रा वष्र य  र ाज धा न ी क्षेत्र मे ल गर्ग 1 0 0  जा ग्रत  स ंस् िा अवि।  स ि वकय ोक \nसांस् कृवत क काय षक्रम करैत  र ह ैत  िवि।  वद ल्लीमे  मैविली र्ोजपुर ी अकादमी स नक वदल्ली सर कार  के र  स ंस् िा \nअवि।  अवह  स ंस् िा केर  उप ाध्य क्ष स ंजीि झा  मैविल िवि,  तीन िेर सँ विधाय क िव ि, आ वदल्ली स र कार मे  \nवह नक िहुत  न ीक प्रवत ष्ठा िव न।  मैवि ली -र्ोजपुर ी अकादमी ल ेल अगर  हुनकासँ  स ि संस् िाक कता -धत ा \nलोकवन िात ालाप केने रवह त व ि तँ असगर े मैविली र्ोजपु र ी अकादमी पचास ल ाख ट का आस ानीसँ  अवह  \nकाय षक्रममे खचष  कऽ स क ैत  िल।  स ि स ंस् िा अगर  एक -एक ल ाख खचष  करैत तँ ए क कर ोड़  स ह जत ासँ  र्ऽ \nसकैत  िल।  वदल्ली केर  मैव िल  उद्य ो गपवत , एिं ज न मानस स ेह ो य िाशवक् त  अपन स ह य ोग  दऽ सकैत  \nिलाह ।  राष् र पवत , प्रधानमं त्र ी  अििा उपरा ष्रपवत केँ अवह  आय ोज न केर  मुख्य  अवतवि िनाओल  जा  स कैत  \nिल। मुंिई सँ उवदत  नार ाय ण , वदल्लीसँ मैविली ठाकुर,  व िह ार सँ श ार दा वसन्ह ा आवदकेँ आमंवत्र त  कएल  जा  \nसकैत  िल।  अवह सँ वदल्ली क ल ोक आन र्ार्ा र्ार्ी, म ीव डय ा,  नेता , सर् वकय ोक िु झैत ज े एह ेन मै विल \nआइकॉ न िव ि रि ीन्रनाि ठा कुर ।  अत िे मात्र  के लासँ  हु नका लेल पद्मश्री आसानीसँ  र्े ट स क ैत  िल।  कवनक \nत त् पर त ा,  कने वसने ह , कने समपषण  िहुत  वकिु कऽ सकै त  िल।  मुदा र्े ल की! ह ुनकर  कदकेँ आरो  िोट \nकऽ देल  गेल ।  मुदा  दोर् आ य ोज क केर  नव ह , दोर् त ँ ह मरा  ल ोकवनक स ोचक अवि ।  र्ऽ सकैत  अवि  िहुत  \nलोक ह मर अवह  िात सँ विलविल ा उठवि आ हमरे पर  नाना त र ह क प्र श्न वचन्ह ठाढ़ कर वि।  मुदा त ाव ह सँ \nवस् िवत  िो ड़े ने िदवल जा य त ?  \nमै विल स मु दाय  चाह े वमविला र्ूव म केर  होव ि अििा प्रिासी हो वि,मे  विद्वान,  स मावज क  स ं स् िा, य ुिा संगठन आ \nविद्य ािी संगठन अििा य ू वन य न केर  मध्य  स ामन्जस् य  नवह र्ेटै त  अवि ।  ई िा त  आजु क नवह  ऐवतह ाव सक \nअवि।  र्ोग ेन्र जी मे  स ि गुण  िलवन मुदा ओ विद्वान सर्  कें  वदल्ली केर  अवखल र्ार त ीय  वमविला संघ  के र  \nकोर  स वमवत मे  िहुत  स घन र् ू वमकामे नवह  आिय देलविन्ह।  र्ोग ेन्र  जी ओना त ँ अवखल र्ारत ीय  वमविला संघ  \nकेर  पदाव धकार ी नव ह  िलाह  मु दा सह ी अिष मे  िएह  स ि ेस िा िलाह ।  ई प्रस ंग वलखिा क प्र य ोज न ई  जे एखनो \nह मरा  ल ोकवन अवह  स ि िात  पर  गंर्ीर  होइ  आ स ि त र ह क स माय ोज न करी ।  एखनो  हम सि अपन रत्न : \nवलल ी र े, र िीन्रनाि ठाकुर , फणीश्वर  नाि “र ेनू”, यात्र ी,  स्नेहलता , प्रदीप लेल िहुत  वकिु कऽ सकैत  िी।  \nकोआवडषनेश न त ाव ह  ल ेल िहुत  आिश्य क ।  \nिह ुत  िात  वलखा गेल।  ल ेव कन स ोचि त ँ हमरा  िात मे  कोनो ने कोनो स माधा न र्े टत।  स्ि गी य  र िीन्रनाि \nठाकुर  वमविलाक अनुपम रत्न  िवि।  ओ सदैि अपना रचनाक संग ज नमानस केर  ह्र दय मे  जी िंत  रह त ा ह। \n  \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nज गदी श चन्र ठाकुर  ‘अव नल ’-स ं पकष-8 7 8 9 6 1 6 1 1 5 \nर्व र  नग र ीमे शोर  \n  \n‘ममत ा गािय  गी त ’ वफ़ल्मक ई ग ीत  ‘र्वर न गर ीमे शोर ,िौ आ मामी त ोह र  ग ोर  मामा चा न सन ’ सौंसे  व मविल ामे \nवमविलाक मावट -पावन आ िसात क स ुगव न्ध नेने श ोर  करैत  आएल  आ जन -जनक मोनकें आनवन्दत,प्रफु वल् लत  आ \nदलमवल्ल् लत क’ देल क |एच.ए म.िी.  कम् पनी क रेकॉडषमे एवह  गीत क स ंग वकिु और  गी त  िलै :  \n \n‘अरष िकरी घास खो / िोव ड़ ग ठुल्ला िाह र  ज ो / ल ू रू -खुरू विनु के ने िवहना पेट र् र य  नव ह  ककर ो ’ \n‘कनी िाज ू  अमोल िोल र्ौज ी,  कहू  ल ेि कोन गह ना ’ \n‘वमविला केर  ई माव ट उडल  अवि  िू िय  गगनक िा त ी  \nर्वर दुवनय ाँ के र  मंगल ह ो आ जन -जन गा िय  प्रा त ी \nचल ू  र्ैय ा र ामे -र ाम हो र्ाइ , मात ा ज े विर ा जै वमविले देश मे ’ \n  \nई  स र् गी त  वमविला -क्षेत्र मे  ओवह स मयक वफ़ल्मी गी त  स िह क प्र र्ािकें  त’र  क ’ देने  िल | उत् सुकता िल \nिुझिाक जे ई गी त  स र् के वल खने िवि |  रेकॉ डषमे गीत कार क नाम ‘र िीन्र’ लीखल िलै  | एवह सँ वज ज्ञा सा \nिनले रह ल | ई र िीन्र के िवि,  कत ’ र ह ैत  िव ि | ए क िे र  दुगा  पू जाक अिस र पर मधुिनी वज लाक य मस म \nगा ममे नाटक दे खिाक अिस र  र्ेटल  | ओत ’ नाटकक सर् दृश्य क स मावप्त पर ओही गामक वनिासी आ \nलोकवप्रय गाय क मह ेन्र झा जीक स् िर मे  उपरो क् त  स र् गी त क स ंग और िह ुत  रास ग ीत  स र् सुनिाक \nसुअिस र  प्राप्त  र् ेल | ओहू  ठाम ई  वज ज्ञा सा िनले  रह ल  जे ई गीत  स र् के वलखने  िवि |  \n \nचल ू  चल ू  िवह ना :  \nएक वदन मधुिनीमे स्टे शन लग एक ठाम एक गो टे  ल ग  मधुप जी क ‘टटका वज लेिी ’ आ ‘अपू िष र सगुल्ला’क \nसंग एकटा पो िी देखल ह ुँ ‘च लू -चल ू  िवह ना ’ |  ई  पोिी ह ा िमे ल े लह ुँ | गीत कार क नाम  ल ीखल िलै  ‘र िीन्र \nनाि ठाकुर ’ |  देखवलऐ जे एवह  पोिीमे ओ स र् गी त  िै जे स र् एच.एम.िी. क रेकॉडषमे देखने िलह ु ँ आ \nय मस ममे मह ेन्र  झाज ीक मु ँह सँ स ुनने  िलह ुँ | पोिीक र्ूव मका पं.चन्रनाि वमश्र ‘अमर’जी वलख ने िल ाह  | ईहो \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nपता  चवल गेल  जे रिी न्र जी  पू वणषय ाँ वज लाक धमदाह ा गा मक वनिा सी िवि |  एवह  पो िीमे वकिु औ र  ल ोकवप्रय \nगी त  स र् िलै  :  \n \n‘चल ू -चल ू  िवह ना / जवह ना ि ी त वह न ा / ल ाल र् ैय ा नेने एला लाल े -लाले  कवनय ाँ ’ \n‘मावटक स ामा िनली,िव ह नो खेल ’ च लली,  र्ैय ा ज ीि ’ ह ो. ..’ \n‘सुन -स ुन-सु न पवनर्रनी गे, कनी घुवर य ो क ’ त ाक \nचुप र ह  िौंड़ ा िटोव ह य ा र े, िड़  र्ेलें च लाक... .. . ’ \n‘गो र े इज ोव र य ापर  त ारा के वत लिा,  कमाल गोदना  \nलाग े गोर े िदनपर कमाल गोदना |’ \n‘लाले -लाले  साड़ ी से ह ो र े वत नपवढय ा  \nलाले  रङ आङी ल ाले  व सन्न ू र .. . ’ \n \nजवह ना ि ी त व ह ना :  \nमहेन्रजीक मू ँह ें वकिु औ र  ग ीत  स र् सुनने रह ी से  स र्  ऐ पोिीमे नै िलै | मह ेन् रजी वकिु ल ोकोवक् त  स िह क \nपवह ल पाँत ी पवढ़ कहैत िलाह  जे ई पाँ त ी त  स र् गो टे  स ुनने हैि, एवह सँ आगाँक प ाँ त ी ह मरा सँ स ू नू  | जेना :  \n‘िापक दु लाव र  िेटी दूवर  गेल ी ’ \n‘विढ़नी विन्लक, तुम्मा फु लौ लक, फेर  कन्ह ुआइ िौ त ोर े पर ’ \n‘चकै के चकद ुम मक ै के  ल ािा ’ \n‘कवर य ा झुम्मवर  खे लै िी ’ \n‘दाव ल ददरी मरीच ददर ी ’ \n \nएक वदन दर र्ंगा टािर  चौक पर र िीन्र जीक एकटा पोिी  ‘जवह ना िी त वहना ’ र्े टल , ओही  पोिीमे एवह  तर ह क \nगी त  स र् िलै  जकर  पवह ल पाँत ी वमविल ाक गा म -गा ममे लोकोवक् त क रूपमे  व्य िह ा र मे  िल | ओवह पाँत ी सर् कें \nनि जी िन प्रदान करैत रि ीन्रजी नि-नि प्रय ोग  करैत अ पन विलक्षण प्रवत र्ाक प वर चय  देने िल ाह  | ई ग ी त  \nसर् लोक स र्केँ अ प्पन गी त , अपन गा म -घरक, अपन आँवख -पाँ वखक, अपन ख ेत -प िार क,पोखवर-\nइ नार क,पािव न-वत ह ार क गी त  लगैत िलैक आ होइ त  रह ै िलै  जे स ुवनत े रह ी |  िहुत  वदनक िाद रवह कामे \nविद्य ापवत  पिषक विलक्षण आयोज नक अिसर पर आदर णीय  र िीन्रजीसँ वकिु कवित ा आ महेन्रजीक स ंग िह ुत  \nर ास गीत  स र् सुनिाक स ुअ िसर  र्ेटल  | उत् साह , आनन्द, प्रे म, करुणा, ह ास् य  आ व् य ंग् य क ि ह ुत  रास विर्य \nनेने िहुत  गीत  स र् लोककें आनन्द विर्ोर  क ’ देिाक सा मथ्य ष रखैत  िल :   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n‘की विक वमविला  के  िवि मै विल ’ \n‘जेम्हर े देखू तेम्हर , ठाकुर ओझा वमसर .. . ’ \n‘त ोर ा अपने  हािें विवधना गढ़ल वन अवि  मोन ल गा क ’....’ \n‘अहाँकें  ल गैए वकए लाज  हे य ै कवनय ाँ.. . ’ \n‘िड़ा  िणमे िना क र् ेलै दाइ  गे, गेल ै पे टी के  कु ंजी ह ेर ाइ  गे ’ \n‘वपवर ए वपर ाननाि स ादर  पर न ाम ’ \n‘य ार  वदलदार  य ार - की र े र् जा र  य ा र  .. . .. ’ \n‘वकय ो वलवख दे दू पाँत ी वसपवह य ाके नाम ’ \n‘अहाँ ई करू, ओ करू, जे करू... . ’ \n‘चावर  पाँत ी सु नू  रामकेर  नामसँ.. .. ’ \n‘कोन गामसँ चल ल ें रे र्वर य ा. . ’ \n‘ह जमा रे काट -काट िौआ के र  के श.. .. ’ \n‘ह े य ौ िर  िािू  य ौ ह ैत  ने व िय ाह  िौआ घर घूव र  जा उ. .. .. ’ \n‘ह िा ज े चल  वमविलामे चल  ....’ \n‘ह म वमविले के  जल सँ र्र ि  गगर ी. . ’ \n‘िटोह ी र्ै य ा,  चवलत े जा उ ि टोह ी. .. ’ \n‘कतेक वदन र ह िै य ौ मोर ं गमे.. ’ \n‘वचट्ठ ी के तार  िुझू , िुवढय ा िेम ार  िुझू  ...’ \n‘ह मरा  देशक गर ीिी  िुतहर ी गे तों  उढवर य ो त  जो . .. ’ \n \nपोिीक पिार  :  \nदेवखते-देवखते रिी न्र जी  रंग - विर ंगक गी त  स िह क पोिीक  पिार  ल गा  देलवन | स्ित ंत्र त ा अमर ह ो ह म र , \nसुगी त , प्रगीत , अव त  गीत , र िीन्र पदािली आवद पोिीक िह ुत  रास गी त  िहुत  ल ोकवप्र य त ा अवज षत  के लक | \nगी त क अवत व र क् त  कवित ा आ  आनो विध ाक पोिी सर् प्रस्त ुत  कए रिी न्रजी मैविली सावह त् य क र् ण्डा र  र्र िामे \nमहत् िपूणष य ोग दान देलवन | व चत्र -विव चत्र, न र-गंग ा, पंचकन्य ा, एक राव त , श्री मान गो नू  झा, लेखनी एक, रंग अनेक \nआवद पोिी ह महू ँ पढने िी | वकिु औ र  पोिी सर्  िवन  जे  हमरा  नवह  पढ़ल अवि  |  \n \nनि-नि प्रय ोग  : \nर िीन्रजी ग ी त मे  नि-नि प्रय ोग  करैत आएल  िवि |  एकर  उदाह र ण अवि  वनम्नवलवखत  वकिु गीत  :   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n‘लटर – पटर  दुनू  टाङ  कर य , ज े ने ई निका र्ाङ क र य .. . ’ \n‘कोंचा ले टाइ  िवन , केश फ ह र ाइ  ि वन, मोिो गेलवन क लकत्ते.. . ’ \n‘ आवक हम झू ठ कह ै िी /  नै य ौ / आवक हम गप्प हँकै िी /  नै य ौ .....’ \n‘ िािा  डंडोत  िछचा ज य  वसया र ाम .. .. ’ \n‘सर्ट ा कम ष के  कमा ल स र् टा विवध के विध ान.. . .. ’ \n‘य ार  वदलदार  य ार  ! की र े र्जार  य ा र  !. .. .’ \n \nय ुगल गा य नक पर म्प र ा :  \nविना कोनो साज -िाज  के  पुरुखक स् िर मे  आकर् षक युगल  गाय नक पर म्प र ा र ि ीन्रजी द्वार ा स् िावपत  र्ेल आ \nर िीन्र-महेंरक जोड़ ी सम् पूणष र्ारत मे  विवर्न्न क्षेत्र मे ,ग ाम-गा म आ विवर्न्न श ह र  स र्म े स े ह ो लोकवप्रय त ाक शीर्षप र  \nपहुँचल  | य ैह  ल ोक वन अपन मनमोह क प्र स् त ुवत क िल पर िह ुत  गोटे क स ह य ोग  पाव ि मै विली वफल्म ‘ममत ा \nगा िय  गी त ’क िाँ चल  काज पू णष करिा य  ल ोकक स मक्ष प्रस्त ुत  करिा मे  स फल  र्ेलाह  | विद्य ापव त  पिषक \nलोकवप्रयत ा िढय िामे, सांस् कृव त क काय षक्रम सर्म े ल ोकक  र्ीड़  जुटय िामे रिीन्र-महेन्रक जो ड़ी क उल्लेखनी य \nय ोग दान र ह ल अवि  | गी त क  अवत वर क् त  ‘पंचकन्य ा’क वकिु अंश क पाठ एवह  जो ड़ी क मू ँह सँ स ुनिाक अिसर  \nह मरो  प्राप्त  र्ेल अवि  आ ओ वह  आनन्दक िणषन ह म नवह  क ’ सकैत  िी |  स ीिा नमे गर मीक स मय विद्य ापवत  \nस् मृ वत  पिषक अिसर पर दुनू गो टे  आएल  िलाह , दुनू गोटे  जखन गािय  ल गलाह  : ‘ ह िा र े चल  वम विलामे च ल, \nजत य  अनन्त िसन्त  ह ँसैए सुर वर्त आठहु प ल,ह िा र े चल  वमविलामे च ल |’ \nह ुनक एवह  आकर् षक प्र स् त ुवतक पवर णाम रह ै जे ल ोककें लगलै  जेना गर मी र्ाव ग गेल होइ  आ श ीत ल िस ात  \nचल ’ लाग ल होइ  | ल ोक एत ेक आनवन्दत अनुर्ि करैत  रह य  जे िड़ ी र ाव त  धवर  िै सले रह ल, श्रो त ा नव ह  \nिाकल,डटल  र ल, जखन ई  दूनू  गोटे  चालवन त खने का य षक्रम समाप्त र्े ल | एकटा र्ोजपुर ी गीत का र  िलाह  \nपरशु र ाम श ास् त्र ी, ओहो  स ुनैत िलाह , ह ुनका नै रह ल गेल व न, ओ मंचप र  चल  गेल ाह  आ रिी न्रजीक जीर्वर  \nप्रश ंसा के लवन | स्कूल, कॉ लेज, िैंक, शासकीय  विर्ागक िह ुत  अवध कार ी -कमषचार ी आ स्िान ीय  स ा व ह त् य कार  \nआ आनो ल ोक सर् श्रोत ामे िलाह  | िहुत  ग ोटे एवह  का य षक्रमक स्िाय ी प्रश ंसक र् ेल ाह  आ फेर  कवह य ा ह ेत ै \nसे पुिैत रह ैत  िलाह  | ओह ी स् मृ वत मे  अपन वकिु पाँ त ी प्रस्त ुत  क ’ र ह ल िी :  \n \nमोन पड़ैए आनन्दक िर खा ह ोइ  िल  \nजखन रिीन्र-महेन्र मंचप र  अिै िला  \nिह’ लगै िल श ीत ल हािा  गर मीमे \n‘चल  वमविलामे च ल ’जखन ओ गिै िला   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nवज नका ‘र िीन्र-महेन्र’कें स ुन िाक सौर्ाग् य  र्ेटल  िवन , वत नका ई  अवत शय ोव क् त  नवह  लगत वन :  \n \nजवह ना वद न आ रा व त  स ू य ष आ चन्र विना  \nत वह ना गी त क मंच रिी न्र -महे न्र विना \n \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nआश ीर् अनवचन् ह ा र-स ं पकष-8876162759 \nर िीन्रनाि ठ ाकुर ज ीक \"कवि त गज ल\" \nर िीन्रनाि ठाकुर मै विलीमे ग ीत लेल जानल जाइ त िवि मु दा आनो विध ामे वलखने िवि जाव ह मे एकटा \n\"कवित गज ल\" सेह ो अवि। कवित गज ल एवह लेल जे ओ अपने एकर ा गज ल कहने िवि आ ह ुनकर \nसमिषक सेह ो मु दा िस् त ुत ः ओ र चना सर् गज ल नै िै । ओ र चना सर् गज ल वकए नै िै त कर वििेचना \nकरिासँ पवह ने आन गज लकार सर्क वकिु शेर देखू । ओना ई शेर सर् हम अपन ह र ेक लेखमे दैत वि य ै \nकार ण मै विली र्ार्ाकेँ वकिु अपढ़ लोक सर् मात्र वलखि ाक र्ार्ा िना देने िै पढ़ िा क नै। त ँइ हम सवदखन \nहम ई मावन कऽ चल ैत िी जे ह मर पु र ना लेख वकय ो नै पढ़ ने ह ेत ा। आ त ँइ िेर-िेर हम एकै त थ् य केँ ह र ेक \nआल ेखमे दोह र ािैत िी जाव ह सँ वकय ो लेखनी-िीर ह मरा ई नै कवह सकवि जे हम नै पढ़ ने र ह ी। ओना मै विल \nतँ िस मै विल िवि ओ क े खनो वकिु कवह सकैत िव ि। तँ आिी वकिु शेर पर। पं जीिन झाजीक एकटा \nगज लमे िवणषत विर ह क नीक वचत्र ण देखू— \n  \nअनंङ्ग सन्ता प सौं जर ै िी अहाँक वचन्ता जत ै करै िी \nसखीक लाज े ततै मरै िी जत ै कही िा ज त ै कहािी \n  \nएवह शेर क मात्र क्रम 12+122+12+122+12+122+12+122 अवि आ पूर ा ग ज लमे एकर प्रयो ग र्ेल \nअवि। झाजीक दोसर गज ल क एकटा आर विर ह परक शेर देखू— \n \nअहाँ सों र्ेंट जवह आ र्े ल त ेखन सों विकल हम िी \nउठैत अन्धा र ह ोइए काज सि करिामे अक्षम िी \n  \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nएवह शेर क मात्र ाक्रम 1222+1222+1222+1222 अवि आ पूर ा गज लमे एकर प्रयो ग र्ेल अवि। उपरक \nएवह त ीन टा उद ाह र णसँ स् प ि अवि जे पं. जीिन झाज ी मै विली गज ल आ गज लक व्य ाकर णक िीच नीक \nत ाल-मे ल रखने िलाह । फेर ह ुनक त ेसर शेर क एकटा आरो शेर देखू जे वक प्रे म मे पड़ल नाय क-नावय का \nमनोर्ाि अवि— \n  \nपड़ैए िू वझ वकिु ने ध्य ानमे हम र्ेल पागल िी \nचल ै िी ठाढ़ िी िैसल िी सू त ल िी वक जाग ल िी \n  \nएवह शेर क मात्र ाक्रम 1222+1222+1222+1222 अवि आ पूर ा गज लमे एकर प्रयो ग र्ेल अवि। कवििर \nसीत ार ाम झाज ीक वकिु शेर क उदाह र ण देखू— \n \nहम की मनाउ चैत ी सत ुआवन जू ड़शीत ल \nर्ै गेल माघ मासवह धध कैत घूड़ त ीत ल \n` \nमतलाक िंद अवि 2212+ 122+2212+ 122 आि एह ी गज लक दोसर शेर वमला वलअ- \n \nअवि देश मे द ुपाटी कङरेस ओ वकसानक \nहम माँ झमे पड़ल िी िवन कै विलावड़ त ी त ल \n  \nपवह ल शेर आइय ो ओतिे प्रास ंवग क अवि जत े पवह ले िल। आइय ो नि साल गर ीि क लेल नै ह ोइ िै। दोसर \nशेर केँ नीक जकाँ प ढ़ू आइसँ साव ठ-सत्त र साल पवह लुक र ाज नीव त क वचत्र आँवख लग आवि जाएत । स् पि \nअवि जे विना व्य ाक र ण त ोड़ ने कवििर जी प्रगवत शील र्ाि क गज ल वलखल ा जे अजुक ो समयमे ओतिे प्रास ंवग क \nअवि जत ेक की पवह ने िल। जे ई कहै िवि जे विना व्य ाकर ण त ो ड़न े प्रगवत शील गज ल नै वलखल जा \nसकैए ह ुनका सर्क ेँ ई उदाह र ण देखिाक चाह ी। काशीक ान्त वमश्र \"मधुप\" जीक दू टा शेर देखल जाए—  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nवमविलाक पूिष गौ र ि नवह ध्य ान टा धर ै िी \nसुवन मै विली सुर्ार्ा विनु आव गय ें जड़ै िी \n \nसू गो जह ाँक दशषन-सुनि ैत िल त ह ीँ ठाँ \nहा आइ \"आइ गो\" टा पवढ़ उछचत ा करै िी \n \nएवह गज लमे 2212-122-2212-122 मा त्र ाक्रम अवि जे वक गज लक ह र ेक शेर मे पालन कएल गेल अवि। \nदेखू मधुपजी वर्न्न स् िर लऽ कऽ आएल िवि मु दा विना व्य ाकर ण त ो ड़न े। ई शेर सर् िल र िीन्रनािजी क \nपूिषज गज लकार सर्हक। आि आिी ह ुनकर वकिु समकालीन (उम्रमे वकिु िोट िा नमहर) गज लकार क शेर \nसर्प र । य ोग ानंद ह ीर ा जीक गज लक दू टा शेर— \n \nमोनमे अवि सिाल िाज ू की \nिल कपट केर ह ाल िाज ू की \n  \nमतलाक दू नू पाँ वत मे 2122-12-1222 अव ि आ दोसर शेर देखू- \n  \nिोट सन चीज कीवन ने पािी \nिाल िोध क सिाल िाज ू की \n  \nहीर ा जी दोसर गज लक दू टा आर शेर देखू— \n \nशू ल सन िात ई  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसंसदे जे ल अवि \n \nआि ह ीर ा कहै \nजौह र ी खेल अवि \n  \nएवह गज लक ह र ेक शेर मे सर् पाँ वत मे 2122+12 मात्र ा क्रम अवि। आि अहीं सर् कहू जे ह ीर ा जीक गज लमे \nसमकालीनत ा, प्रगवत शीलता आवद िै वक नै। पवह ल शेर मे शाइ र ित षमान जीिनमे पस र ल अजर कताकेँ देखा \nरहल िवि तँ दोसर शेर मे अर् ािक कार ण िछचा धव र केँ कोनो चीज नै दऽ पे िाक वििशता िै। त ेसर शेर \nआजुक विडंिना अवि। संसद िएह िै जे पवह ने िलै मु दा सांसद सर् आि अपर ाध ी िगषक अवि त ँइ \nशाइ र केँ ओ जेल िुझा रहल िव न। चाव र म शेर मे शाइ र प्राय ोव ज त प्रस ंशाक खेल केँ उ जागर केने िव ि। ई \nखेल साव ह त् य वक आन कोनो क्षेत्र मे र्ऽ सक ैए। जगदी श चंर ठाकुर \"अवनल\" जीक गज लक दू टा शेर— \n \nटूटल िी त ँइ गज ल कहै िी \nर्ूखल िी त ँइ गज ल कहै िी \n  \nमतलाक दू नू पाँ वत मे 2222 +12 + 122 िंद अवि आ एकर दोसर शेर देखू— \n \nऑवफस सिह क किा कहू की \nलू टल िी त ँइ गज ल कहै िी \n  \nर्ूख केर किा सेह ो व्य ाकर णय ुक्त गज लमे । सर कार ी आवफसक किा सर् जनैत िी। अवनलजी एह ू किाकेँ \nव्य ाकर णक संग उपवस् ित के ने िव ि। समकालीन स् िर े नै कालातीत स् ि र क संग विज य नाि झा जीक ऐ \nगज लक दू टा शेर देखू—  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nवचदाकाश मधुमास मधु मक्त मवत मन \nविर्ि अवि विव िधत ा उद य ह्रास अपने \n  \nमतलाक िंद अवि 122-122-122-122 आि दोसर शेर क दू नू पाँ वत केँ जाँच कऽ वलअ संगे संग र्ाि केर \nसेह ो- \n \nखस ल नीर वनमाल्य वनवध न ो र जानल \nसकल स्रोत श्रुवत विन्दु विन्य ास अपने \n  \nजँ आवद शंकराचय ष केर मात ृर्ार्ा मै विली र वह त वन तँ शा य द विज य नािेजी सन वलखने र वह त वि ओ। आ \nएवह ठाम हम र िीन्रनाि जीक कवनष्ठ मने एखनुक गज लका र सर्हक शेर नै दऽ रहल िी मु दा उपरका \nउदाह र ण सर्स ँ स् पि अवि जे मै विली गज लमे शुरूआते सँ िह र क पालन र्ेल ि ै। संगे-संग उपरक एवह \nउदाह र ण सर्स ँ ई स् पि र्ऽ गेल ह एत जे व्य ाकर ण के खनो र्ाि िा विचार लेल िाध क नै ह ोइ िै। हँ, \nह जार क ह जार र चनामे वकिु एह न र चना िुझा इ िै जाव ह मे व्य ाकर णक कार ण र्ाि िाव धत र्े लैए मु दा ई तँ \nर चनाकार क सीमा सेह ो र्ऽ सकै िै। र चनाकार क सीमा लेल कोनो विध ाक वनय मकेँ खराप मानि कतेक \nउवचत? ई उद ाह र ण ईहो स् पि करैए जे 1970 केर ि ा द गज लक नामपर जे पीढ़ी आएल से ने गज ल \nविध ाक अध््य न केलक आ ने अपनासँ पवह नेक गज लका र क अध््य न केलक। र िीन्र नाि ठाकुर समे त \nअवधकांश कवित गज लकार खाली फतिा देिामे व्य स् त र ह लाह ।  आि वकिु व ह ंदी ग जलक व्य ाकर ण सेह ो \nदेखी। सू य षकांत वत्र पाठी वन र ा लाज ीक ई शेर देखू- \nर्ेद कुल खुल जाए िह सू र त ह मार े वदल में है \nदेश को वमल जाए जो पूँजी त ुम्हार ी वमल में है \n  \nमतला (मने पवह ल श ेर)क मा त्र ाक्रम अवि--2122+2122+2122+212 आि सर् शे र क मात्र ाक्रम इ एह \nर ह त । एकर े िह र िा की ि णषिृत कहल जाइ त िै। अर िीमे एकर ा िह र े र मल केर मु जाइ फ िह र कहल  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजाइ त िै । वनर ाला जी जाव ह िह र मे वलखने िवि ठीक त ा ह ी िह र मे ह ुनकोसँ पवह ने ह सर त मोह ानी जी अपन ई \nगज ल वलखने िवि जकर शेर सर्केँ जीह पर िवन- \n \n \n  \nचुपकेचु पके र ात वदन आँसू िह ाना य ाद है \nह मको अि तक आवशकी का िो ज़माना य ाद है \n \nएकर िह र अवि 2122+2122+2122+212 आ अही िह र मे दुष् य ंत कुमार वलखने िवि \n \nहो गई है / पीर पिष त /सी व पघलनी / चावह ए, \nइस वह मालय / से कोई गं / गा वनकल नी / चावह ए \n \n2122 / 2122 / 2122 / 212 मने एकै िह र पर त ी न गज ल आ त ीनू गज लक र्ाि ओ प्रर् ाि अल ग-\nअल ग। वनवि त त ौर पर मै वि ली गज लक शुरूआत प्रर् ािी िल मु दा िादमे वह नका सर् द्वार ा नाश कऽ देल \nगेल । \n  \nर िीन्रजीक कवित ग जल संग्रह नाम िवन \"लेखनी एक र ंग अनेक\"। एवह पोिीक सं वक्षप्त र्ूवमकामे लेखक \nवलखै िवि जे \"..मै विली गज ल लेल अरिी-फार सीक दु आर पर नवह लऽ गेल ह ुँ अवि तें एकटा ह ाव दषक संत ोर् \nअवि\"..। आि लेखक ई वकएक वलखल वन से ठोस रूपे जानि संर्ि नै अवि मु दा हम एकर ा दू रूपे देखै \nिी। िह ुत संर्ि जे एकटा कोनो सह ी हो मु दा त ा ह ी सं गे हम दू नू कार णकेँ सेह ो खंडन करि। पवह ल कार ण \nई र्ऽ सकैए जे ओ गज लक व्य ाकर णपर कटाक्ष केने ह ोव ि आ जकरा पालन नै केल ापर संत ोर् व्य क् त केने \nह ोव ि। जँ ई क ार ण मानल जाए ओवह किन लेल त खन वनवि त रूपे ई मानल जाए त जे र िीन्रनािजी केँ \nर्ारत ीय परंप र ा खास कऽ संस् कृत परंपर ाक कोनो ज्ञा न नै िलवन, कार ण जे संस् कृत क िाव णषक िन्द िै सएह \nअरिी-फार सीक िह र िै। जे त ुक िै सएह कावफय ा िै। जेना संस् कृत क िन्दमे वकिु वशविल त ाक प्रािधान \nिै त ेनावह त ो िह र क पालनमे सेह ो िू ट िा वशविल त ाक प्रािधान िै। िस नामक र्ेद देवख अल ग मावन लेि  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nआ ओकरासँ अल ग र्ऽ संत ोर् कऽ लेि कतेक उवचत? िाव णषक िंद अििा िह र क माने िै वनधा वर त ओ \nवनवि त मा त्र ाक्रममे र चना र च ि। \n  \nदोसर कार ण ई र्ऽ सकैए जे ओ अपन र चनामे खाँ टी मै विली शब्द ल ेने ह ोव ि आ त ाव ह लेल संत ोर् व्य क्त \nकेने ह ोव ि। मु दा प्रश्न उठै िै जे गज ल कोन र्ार्ाक शब्द िै? आ अही ठाम र िीन्रजीक संत ोर्पर प्रश्नवचह्न \nलाव ग जाइत िव न। जाव ह मे मै विलीमे 30-40 प्रवतशत शब्द फार सीक िै त ाव ह र्ार्ा लेल एह न घोर्ण ा \nवकएक? जे शब्द ह मरा र्ार्ा मे नै अवि से आन र्ार्ासँ एिाके चाह ी। हँ, को नो अिां वि त शब्द नै एिाक \nचाह ी से ध्य ान र ह ए । ओनाह ु त ो र िीन्रजी आन ो र्ार्ाक ओहनो शब्द सर् लेन े िवि जे वक वकिुए िखषसँ \nमै विलीमे प्रचवलत अवि जेना- र्ँ िर ा, य ार, मस् त ी, ि ह ार, लालस ा... आवद-आवद। त ँइ ह मर मानि अवि जे \nशब्दक स् त र ोपर र ि ीन्रजीक संत ोर् एकटा फतिा मात्र िव न।  \nर िीन्रजी एवह कवि त संग्रह मे िह ुत र ास विसंगवत अवि । एकटा एह नो विसंगवत अवि जे प्राय ः ह र ेक लेखक \nकेर उठानमे ह ोइ त िै आ ओ विसंगवत अवि अपन कोनो पूिषज र चनाकार क पाँ वत केँ सीध े अनुिाद कऽ देि। \nएह न ह मरो संग र्ऽ चुकल अवि मु दा आइसँ सात िखष एकर पवह चान कऽ हम फेसिुकपर सािषजव नक रूपे \nसर्केँ सू वचत केने वि य वन। जखन वक र िीन्रजी एव ह व िसंगव त केँ वचन्हिामे चुवक गेल ाह । आन िात क ह िासँ \nपवह ने हम दुष् य ंत कुमार जीक एकटा ई शेर देखू- \n \nमैं वज से ओढ़ त ा-विि ात ा हूँ \nिो ग़ज़ ल आपको सुनात ा हूँ \n \nएकर िह र अवि 212-212-1222 आि एकटा शेर र िीन्रनािजी क देखू-- \n \nहम जे र्ोगै िी से ओ जेना जीिै िी से \nर िीन्र सैह गज ल सिकेँ हम िाँवट रहल िी \n \nर िीन्रजीक शेर मे कोनो िह र नै िवन मु दा र्ाि तँ दुष् य ंत ेजी िला उठाएल िव न। पवह ने कहलह ुँ एह न अिस र  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nह र ेक लेखक लग आिै िै। वकय ो एकर ा चीवन् ह अपनाकेँ मु क्त कऽ लै िवि आ वकय ो र खने र व ह जा इ \nिव ि। \nकुल वमला कऽ देखी तँ र िी न्रजीक ई पोिी नीक गी त क पोिी िवन गज लक नवह । \n  \nअपन  म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  प ठा उ । \n  \n \n \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nस् िाय ी स् त म्र्  जेना वमविला- र त्न,  वमविलाक खोज , विदेह  पेटार  आ स ू चना -संप कष-अन् िेर् ण स र् अंकमे  स मान \nअवि,  ताव ह  हेत ु ई सर्  स्त म् र् सर् अंक मे  नइ  देल जा इ त  अवि , ई  स र् स् त म्र्  देखिा लेल वक् लक करू \nनीचाँ  देल  विदेहक  3 4 6 म आ  347 म अंक, ऐ दुनू अंकमे  स वम्मवलत रूपेँ ई स र् स् त म्र्  देल गे ल अवि ।  \n  \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nदेिन ाग र ी िसषन \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nवमविला क्षर िसषन \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nमै विली-IPA िसषन \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nमै विली- ब्रेल िसषन \n VIDEHA_346  VIDEHA_346_Tirhuta  VIDEHA_346_IPA  VIDEHA_346_Braille \n VIDEHA_347  VIDEHA_347_Tirhuta  VIDEHA_347_IPA  VIDEHA_347_Braille \n  \nस ं घ लोक सेिा आय ो ग/  व िह ार  ल ोक सेिा आय ो गक परी क्षा लेल   मै विली (अवनिा य ष आ ऐवछ िक) आ आन \nऐवछिक  विर्य  आ स ाम ान्य  ज्ञ ान (अ ं ग्रेजी मा ध्य म) हे त ु स ाव मग्र ी \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \nVideha e-Learning  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nपे टार ( वर सोसष सेन्टर) \n...................................................................................................... \nशब्द-व् य ाकर ण- इ वतह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ा िर ा एिम  लोको वक् त प्रकाश- र मा नाि वमश्र वमवहर (खाँ टी \nप्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलत ा झा- मै विलीक र्ो जन सम्िन्धी शब्दा िल्ी (खाँ टी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संचय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (ख ाँटी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nअवणमा वस ंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. र मण झा \nमै विली काव् य मे अल ङ्कार    अल ङ्का र-र्ास्क र \nआनन्द वमश्र (सौज न् य श्री र मानन्द झा \" र मण\")- वमविला र्ार्ाक सुिोध व्याकर ण \nBHOLALAL DAS मै विली सुिो ध व्याकर ण- र्ोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्ण चौध र ी- A Survey of Maithili Literature \n................................................................................................... \nम ू लपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर झा- वमविला क्षरक उद्भि ओ विक ास (मै विली साव ह त् य स ं स् िा न आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ित ी (म ू ल)- श्री सुर ेन्र झा सुमन (यू.पी. एस.सी. वसल ेिस) \nप्रिन् ध स ं ग्र ह- र मान ाि झा (िी.पी.एस.सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n.................................................................................................... \nसमीक्षा \nसुर्ार् चन्र य ादि- र ा जकमल चौ धर ी: मोनो ग्राफ \nवशि कुमार झा \" वटल्ल ू\" अ ं शु-समालोचना \nडॉ िचेश्वर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ं कर निीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nडॉ. र मण झा- वर्न्न-अवर् न्न  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nप्रे मश ं कर वस ं ह- मै विली र्ार्ा साव ह त् य:ि ीसम शत ाब्दी (आल ोचन ा) \nडॉ. र मानन्द झा ' र मण' \nव ह आओल \nअवख य ासल     CIIL SITE \nदुग ानन्द मण्डल-चक्षु \nRAMDEO JHA दत्त-ित ीक ि स् त ु कौशल- डॊ. श्री र ामदेिझ ा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पव र चय व नचय- डॊ शैलेन्र मोह न झा \n................................................................................................. \nअव त वरक्त प ाठ \nपवह ने वमविला मै विलीक साम ान्य जानका र ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्ण चौध र ी- वम विलाक इ वतह ास \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सर्केँ से हो पढ़ ू:- \nकेदार नाि चौधर ी \nचमे लीर ा नी                         म ाह ुर                          क र ार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (सार्ा र अ ं वत क ा)       डा य र ीक खाली पन्न ा (सार्ार अ ं वतका) \nय ा्ेगेन्र पाठक वि य ा्ेग ी- विज्ञ ा नक ि त कह ी \nर ामलोचन ठाकुर- मै विली लोककिा \n..................................................................................................  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवक िु मै विली पोिी डा उनलोड सा इ ट (ओपन सोसष) \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवखय ासल (र मानन्द झा र मण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआय ल कनकनी- महेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि झा (िी.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर दीप पिष- सं केद ार कानन आ अरव िन्द ठाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य संग्रह- सं शै लेन् र मोह न झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nARCHIVE.ORG (विज य देि झा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nOLE NEPAL's E-PUSTAKALAYA (https://pustakalaya.org/en/) \nपोिीक वलंक \nमै विली साव ह त् य स ं स् ि ान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \n............................................................................................ \nअव र पन फाउण् डेश न (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI (मै\nविली ऑवडय ो िुक्स) \nज ानकी एफ.एम समाचार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समाचार) \nI LOVE MITHILA  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nप्य ार े मै विल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg (प्या र े मै विल चैन ल- वकर ण \nचौधर ी आ संगी त ा आनन्द- मै विलीक सर्सँ लोकवप्रय यू ट्यू ि चैनल) \n....................................................... \nआकाशिाण ी दर र् ं ग ा यू ट् य ू ि चैनल \n....................................................... \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \n......................................................... \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n....................................................................................................... \nवि देहक वकछु विशे षांक: - \n१) ह ा इ कू वि शे षां क १२ म अृं क, १५ जू न २ ० ० ८  \nVideha_15_06_2008   Videha_15_06_2008_Tirhuta     12 \n२) ग ज ल वि शे षां क २१ म अृंक,  १ न ि म्ब र २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008  Videha_01_11_2008_Tirhuta         21  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n३) वि ह वन क िा वि शे षां क ६७ म अृं क, १ अ तटूब र २ ० १ ० \nvideha_01_10_2010       videha_01_10_2010_tirhuta           67 \n४) बा ल सा वह त् य वि शे षां क ७० म अृं क, १५ न ि म्ब र २ ० १ ० \nvideha_15_11_2010       videha_15_11_2010_tirhuta           70 \n५) ना ट क वि शे षां क ७२ म अृं क १५ वद स म्ब र२ ० १ ० \nvideha_15_12_2010       videha_15_12_2010_tirhuta           72 \n६) न ा र ी व ि श े र् ां क ७७म अ ं क ०१ म ा च ष २ ० १ १ \nvideha_01_03_2011       videha_01_03_2011_tirhuta           77 \n७) अ न ु ि ा द व ि श े र् ां क ( ग द्य-पद्य र् ा र त ी ) ९७म अ ं क \nvideha_01_01_2012videha_01_01_2012_tirhuta          97 \n८) बा ल ग ज ल वि शे षां क वि दे हक अृं क १११ म अृंक, १ अ ग स् त २ ० १ २ \nvideha_01_08_2012   videha_01_08_2012_tirhuta   111 \n९) भ वत त  ग ज ल वि शे षां क १२६ म अृंक, १५ मा चव २ ० १ ३  \nvideha_15_03_2013  videha_15_03_2013_tirhuta   126 \n१०) ग ज ल आ लो च ना-स मा लो च ना-स मी क्षा वि शे षां क १४२ म, अृंक १५ न ि म्ब र २ ० १ ३ \nvideha_15_11_2013  videha_15_11_2013_tirhuta   142 \n११)  का शी कां त  वम श्र  म धु प  वि शे षां क  १ ६ ९  म  अृंक  १ ज न ि र ी  २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२)  अ र वि न्द  ठा कु र  वि शे ष ां क  १ ८ ९  म  अृंक  १ न ि म्ब र  २ ० १ ५ \nVideha_01_11_2015 \n१३)  ज ग दी श  च न्र  ठा कु र  अ वन ल  वि शे षां क  १ ९ १  म  अृंक  १ वद स म्ब र  २०१५ \nVideha_01_12_2015  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n१ ४ )  व ि द े ह  स म् म ा न  व ि श े र् ं ्ाक \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू ची (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवहत) \nसाक्षात् कार/ समार ो ह \nसाक्षात् कार \n  \nvideha_15_12\n_2011 \n  \nvideha_15_01\n_2012 \n  \nvideha_01_02_\n2012 \n  \nvideha_01_03_\n2012 \n  \nvideha_01_09\n_2012 \n  \nvideha_15_01\n_2013 \n  \nvideha_01_03\n_2013 \n  \nVideha_15_04\n_2016 \nVideha_01_07\n_2016 \n१ ५ )  म ै व ि ल ी  स ी . ड ी . /  अ ल् ि म  ग ी त  स ंग ी त  व ि श े र् ां क- २ १ ७  म  अ ं क  ० १  ज न ि र ी  २ ० १ ७ \nVideha_01_01_2017 \n१ ६ )  म ै व ि ल ी  ि े ि  प त्र क ा व र त ा  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 313 \n१ ७ )  म ै व ि ल ी  ि ी ह व न  क ि ा  व ि श े र् ां क-२ \nVIDEHA 317 \n१ ८ )  र ा म ल ो च न  ठ ा क ु र  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 319 \n१ ९ )  र ा म ल ो च न  ठ ा क ु र  श्र द्ध ां ज व ल  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 320 \n२ ० )  र ा ज न न् द न  ल ा ल  द ा स  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 333 \n...................................................................................................  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nलेखकक आम ृं वित  रच ना आ ओ इ प र  आम ृं वित  स मीक्षकक समीक्षा सी र ीज \n१. कावमनीक पांच टा कवित ा आ ओइपर मधुकान्त झा क वटप्पणी \nविदेहक दू सए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n.................................................................................................... \n\"पाठक ह मर पोि ी वकए पढ़ वि\" - लेखक द्वार ा अप्प न पोिी / र चन ाक समीक्षा स ीरीज  \n१ . आश ीष अनवचन्ह ार 'विदेह' क ३ २ ७  म अृंक ०१ अगस् त  २ ० २ १ \n.................................................................................................... \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज \n एव डटस ष चोइ स सीर ी ज-१ \nविदेहक १२३ म (०१ फरि र ी २०१३) अंकम े िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा प्रकाव शत र्ेल िल। ई \nवदसम् िर २ ० १ २ क वदल् लीक वनर्ष य ा िलात् कार काण्डक िादक समय िल। ओना ई अनूवदत र चना िल, \nत ेलुगुमे प सुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक व ह न्दी अनुिाद केने िलीह आर. शांत ा सुन्दरी आ वह न्दीसँ मै विली \nअनुिाद केने िलाह विनीत उत् पल । ह मर जा नकार ीमे एव ह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोनो र्ार्ामे नवह र चल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सर्केँ पढ़ िाक चाह ी, खास कऽ सर् \nिेट ीक िापकेँ, सर् िवह नक र्ाएकेँ आ सर् पत्नीक पवत केँ। आ विचार िाक चा ह ी जे हम सर् अपना िछचा \nसर् ले ल केह न समाज िनेने िी। \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-१ (डा उनलोड वलंक) \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-२ \nविदेहक ५०-१ ० ० म अंकक िीच ब्रेस्ट कैसर क समस्य ापर विदेह मे मीना झा केर एकटा लघु किा \nप्रकाव शत र्े ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर वलखल गे ल। वह न्दीमे सेह ो त ाध वर एवह \nविर्य पर किा नवह वलखल गेल िल, कार ण एवह किाक ई-प्रकाव शत र्े लाक १-२ सालक िाद वह न्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज र्ऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल। \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत र्े ल।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-२ (डा उनलोड वलंक) \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-३ \nविदेहक ५०-१ ० ० म अंकक िीच जगदी श चन्र ठाकुर अवनलक वकिु िाल कवित ा प्रकाव शत र्े ल। िादमे \nह ुनकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत र्ेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी चाइ ल्डपर िल। \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, ि ादक दुनू िेिी चाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आ ग्रह । \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-३ (डा उनलोड वलंक) \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-४ \nविदेहक ५०-१ ० ० म अंकक िीच जगदा नन्द झा मनुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्य ास \nप्रकाव शत र्ेल, नाम िल चो नह ा। िादमे ई र च ना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत र्े ल, ई र चना िाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विलीक पवह ल र चना िी, मै विली िाल साव ह त् य कोन ा वलखी त कर र ेवनंग कोसष मे एवह \nउपन्य ासकेँ र ाखल जेिाक चाह ी। कोन ा मॊडन ष उपन्य ास आगाँ िढ़ै िै, स् टे प िाइ स् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-४ (डा उनलोड वलंक) \n \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-५ \nएवडटस ष चोइ स ५ मे मै विली क \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (सार्ार अंवत का) । \nवह न्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ िुझल िव न्ह जे कोना अवह क िाकेँ र वच चन्रधर शमा \n’गुल ेर ी ’ अमर र्ऽ गेल ाह । हम चचा कऽ रहल िी, कुमार पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव चत्र, सुखद आ मोन ह ौल करैिला अनु र्ि र्े टत, जे सेक्स पीवर अन र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र चन ा केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घ ृण ा सर्प र वनय ंत्र णकेँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गं र्ीरत ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ । \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-५ (डा उनलोड वलंक) \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-६  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजगदी श प्रस ाद मण्डलक लघ ु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४ २-४३ क अकालमे िंगा लम े १५ ला ख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलखै त िवि जे ह ुनकर कोनो सर-सम्िन् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्ह। वमविलोमे अकाल आए ल \n१ ९ ६ ७ ई. मे आ इ वन्दर ा गाँधी जखन एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुनका देखाओल गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्ह । मै विलीमे ल ेखनक एकर्गाह वस्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने िल। मै विलीक लेख क लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विर्ीवर्कासँ प्रर् ाव ित नवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा नवह वलवख सकल ा। जगदी श प्रस ाद मण् डल एवह पर किा वलखल वन्ह जे प्रकावशत र्ेल च ेत ना \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार ण ओ मै विलीमे नवह िर ण  अिहट्ठ मे \nवलखल िुझा पड़ल, आ ओते क प्रर् ािी नवह र्ऽ सकल कार ण विर्य रहै खाँ टी आ ित षनी कृवत्र म। से एकर \nपु नः ई-प्रकाशन अपन अस ल ी रूपमे र्े ल विदेहमे आ ई संकवलत र्ेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श प्रस ाद मण्डलकेँ टै गो र वलटर ेचर अिाडष र्े टल वन। जगदी श प्रस ाद मण्डलक लेखनी म ैविली \nकिाधा र ाकेँ एकर्गाह ह ेिासँ िचा लेलक, आ म ैविलीक समानान्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे \nिाँवट कऽ पढ़ ए जाए लाग ल- जगदी श प्रसाद मण्डलसँ पू िष आ जगदी श प्रस ाद मण्डल आगमनक िाद। तँ \nप्रस्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपन स ुछचा स् िरूपमे। \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-६ (डा उनलोड वलंक) \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-७ \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफी। सन्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस् िवत कऽ देत जे समानान्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई-प्रकाव शत र्े लाक िाद ले खकक \nपोिी \"िैश ाखमे द लानपर\"मे संकवलत र्ेल आ ई म ैविली क अखन धव र क एकमात्र दव लत आत् मकिा विक। तँ \nप्रस्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-७  (ड ाउनलोड वलंक) \n एव डटस ष चोइ स सीर ी ज-८ \nनेना र्ु टकाकेँ र ाव त मे सुनेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-८ (डा उनलोड वलंक) \n एव डटस ष चोइ स सीर ी ज-९ \nमै विली गज लपर पवर चचा (विदेह पे टार सँ)।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nएव डटस ष चोइ स सीर ी ज-९ (डा उनलोड वलंक) \n............................................................................................... \nज गदी श प्रस ाद मण्डल ज ीक ६५ टा पोिीक नि स ंस् करण विदेहक २३३ (Videha_01_09_2017) सँ \n२५० (Videha_15_05_2018 ) ध वर क अ ं कमे धा र ािा वह क प्रकाशन नीचाँ क वल ं कपर पढ़ ू:- \nVIDEHA_23\n3 \nVIDEHA_23\n4 \nVIDEHA_23\n5 \nVIDEHA_23\n6 \nVIDEHA_23\n7 \nVIDEHA_23\n8 \nVIDEHA_23\n9 \nVIDEHA_24\n0 \nVIDEHA_24\n1 \nVIDEHA_24\n2 \nVIDEHA_24\n3 \nVIDEHA_24\n4 \nVIDEHA_24\n5 \nVIDEHA_24\n6 \nVIDEHA_24\n7 \nVIDEHA_24\n8 \nVIDEHA_24\n9 \nVIDEHA_25\n0 \n................................................................................................ \nवि देह ई -पव ि काक   ब ीछ ल रचन ाक स ृं ग- मै विलीक  सिवश्रे ष्ठ र च नाक एकटा समा नान्त र स ृं कल न: \nविदेह: सदेह: १ (२ ० ० ८-०९) देिना गरी \nविदेह: सदेह: १ (२ ० ० ८-०९) व त र ह ुत ा \nवि देह:सदेह : २ (मै विली  प्रबन् ध- व नबन्ध-समालोचना  २००९ -१ ० ) देिनाग र ी \nवि देह:सदेह : २ (मैविली  प्रबन् ध- व नबन्ध-समालोचना  २००९ -१ ० ) वतर ह ु त ा \nवि देह:सदेह : ३ (मैविली पद्य  २ ० ० ९-१०) द ेिनाग र ी \nवि देह:सदेह : ३ (मैविली पद्य  २ ० ० ९-१०) वतर ह ु त ा \nवि देह:सदेह : ४ (मैविली किा  २००९ -१०) द ेिनाग र ी \nवि देह:सदेह : ४ (मैविली किा  २००९ -१०) वतर ह ु त ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा  [ विदे ह  स देह ५  ] देिना गर ी  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा  [ विदे ह  स देह ५  ]   व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली वि ह वन कि ा [ विदे ह सदेह ५ ]- दोसर स ं स् करण देि नाग र ी \nवि देह मै विली लघ ुकिा  [ विदेह  स देह ६  ] देिना गर ी \nवि देह मै विली लघ ुकिा  [ विदेह  स देह ६  ]  व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली पद्य [ विदेह  स देह ७  ] देिनाग र ी \nवि देह मै विली पद्य [ विदेह  स देह ७  ]   वतर ह ु त ा \nवि देह मै विली ना ट् य  उ त् सि [ वि देह सदेह ८  ] देिन ाग र ी \nवि देह मै विली ना ट् य  उ त् सि [ वि देह सदेह ८  ]  व त र ह ुत ा \nवि देह मै वि ली वशशु उत् सि [ विदे ह  स देह ९  ] देिना गर ी \nवि देह मै विली वशशु उत् सि  [ विदे ह  स देह ९  ]  व त र ह ुत ा \nवि देह मै विली प्रबन्ध-वन बन्ध-समालोचना [ विदे ह  स देह १ ०  ] देि नाग र ी \nवि देह मै विली प्रबन्ध-वन बन्ध-समालोचना [ विदे ह  स देह १ ०  ]  वतर ह ुता \nवि देह:सदेह ११ \nवि देह:सदेह १२ \nवि देह:सदेह १३ \n....................................................................................................... \nMaithili Books can be downloaded from: MAITHILI BOOKS \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n१. विदेह ई-पवत्र काक सर्ट ा पु र ान अंक Videha e journal's all old issues  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n२. म ैविली पोिी डा उनलोड  Maithili Books Download \n३ . म ैविली िीवडय ोक सृंकल न Maithili Videos \n................................................................................................. \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू ची (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स् कार सवहत) \n................................................................................................................... \nमै विलीक ि त षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक र्ार्ा आ मै विली र्ार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nर्ार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र देखला उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुझाइ त अवि, से एकर एक र ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पय ाप्त अवि। यू.पी. एस.सी. \nक मै विली (कम् पल सर ी) प ेपर लेल सेह ो ई पयाप्त अवि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्प लसर ी) पे पर ल ेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास् ट- र ीव डंग दोसर-उखड़ ाह ामे करव ि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n................................................................................................................... \nअपन म ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।   \nस ू चना/ घोर्ण ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स् कार क नामस ँ प्रचवलत अवि। \"स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विर्ागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अन ुशंसा आ मवन्त्रत अवि।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nअनुशंसा वनम्न कोवट सर्म े आमवन्त्र त अवि: \n१) फे लो \n२)मूल पु र स् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स् कार आ \n५) अनुिाद प ुर स् कार । \nपु र स् कार क सर् क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्तर पु र स् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \nग जेन्र ठाकुर \n\"व िकीपीव डय ा\"मे मै विलीकिाद मै विली \" ग ू गल र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \nग ू गल र ान्सलेट \nगू गल र ान्सलेटक वलंक \nhttps://translate.google.com/?sl=en&tl=mai&op=translate \nग ू गल र ान्सलेटकेँ आर पु ि कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \nप्रा र म्र्: \nविकीपीव डय ा ०१ फरिर ी २००८ वलंक \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false  (मै विली द ेि नागर ी) \nhttps://books.google.co.in/books?id=cTezCU59bJwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली वत र ह ुत ा) \nhttps://books.google.co.in/books?id=3zKudz6wAO8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n&q&f=false  (मै विली ब्र ेल) \n गू गल र न्स लेट २३ जू न २ ० १ १क वलंक \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/ \nगू गल र ांसल ेशन टूलम े \n\"विह ार ी\" र्ार्ाक िदलामे मै विली लेल अल ग र ांसल े शन टूल िनेिाक आिेदन विदेहक सदस् य गण द्वार ा देल \nगेल अवि। अपन य ोग दान गू गल र ांसल े ट ले ल करू, \nआ कएल सम् पादन िदलिा काल कार ण मे (अंग्रेजीम े) \"व िह ार ी\" न ाम्ना कोनो र्ार्ा नै ह ेिाक चचा करू। ऐ \nवलंकप र अनुिाद करू; गू गल एकाउंटस ँ लॉ ग इन केलाक िाद । \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseProject \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseActivity?project=gws&langcode=bh (li\nnks closed) \nविकीपीव डय ा मै विली वलंक \nविदेह (पवत्र का) https://mai.wikipedia.org/s/kgv \nइ न्टर नेटक संसार मे मै वि ली र्ार्ा https://mai.wikipedia.org/s/s6h \nर्ाल सवर क गाि https://mai.wikipedia.org/s/ipm \nविदेह https://mai.wikipedia.org/s/ie1 \nविदेहक फेसिुक र् सषन https://mai.wikipedia.org/s/iu1 \nविदेह सम्म ान https://mai.wikipedia.org/s/jc2 \nविदेह आकाइ र् https://mai.wikipedia.org/s/jc0 \nविदेह वमविला रत्न https://mai.wikipedia.org/s/jc3 \nविदेह वमविलाक खोज https://mai.wikipedia.org/s/jc4 \nविदेह सू चना संपकष अन्ि ेर्ण https://mai.wikipedia.org/s/jc5 \nश्रुवत प्रकाशन https://mai.wikipedia.org/s/iu7 \nअनवचन्हा र आखर https://mai.wikipedia.org/s/ion \nमै विली गज ल https://mai.wikipedia.org/s/idz \nमै विली िाल गज ल https://mai.wikipedia.org/s/iex \nमै विली र्वक्त गज ल https://mai.wikipedia.org/s/if1 \nhttp://translatewiki.net/wiki/Project:Translator http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_f\nor_new_languages/Wikipedia_Maithili   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nhttp://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?task=untranslated&group=core-\nmostused&limit=2000&language=mai \nhttp://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mai \nhttp://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mainpage/mai \nअ ं व त म पाँ च ू सा इ ट विकी मै विली प्रो जेक्टक अवि । एव ह वल ं क सर् पर जा कय प्रोजे क्टकेँ आगाँ िढ़ाऊ। (links \nclosed) \n अमेजन अल ेक्सा म ैविली (शीघ्र....) \n  \n\"व िकीपीव डय ा\"मे मै विलीकिाद मै विली \" ग ू गल र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \n \nविदेहक त ेसर अंकमे (०१ फरिर ी २०० ८) जे खुशखि र ी पाठक लोकवनकेँ मै विली विकीपीव डय ाक सम्िन् धमे \nदेल गेल िल त कर सुखद पवर णवत कएक साल पवह ने र्े टल िल। \nमै विली गू गल र ान्सलेटक स म्िन् धमे विदेहक फे सिुक प ृष्ठ पर २ ० १ १ मे देल गे ल त कर सुखद पवर णवत ११ \nमई २ ० २ २ केँ र्े टल । \nमै विली अमेजन अ लेक्साक सेह ो आरम्र् शीघ्र े ह एत । \n(वल ं क-स् क्र ीनवच त्र नीचाँ देल जा र ह ल अवि ।) \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA2#v=onepage&q&f=false \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nओवह समयमे विदेह सम्प ादक मण्डलमे ई लोकवन र ह वि: सह-सम्प ादक: उमे श मंडल । सह ाय क सम्प ादक: \nवशि कुमार झा आ मु न्न ाज ी (मनोज कुमार कणष) । र्ार्ा सम्प ादन: नागेन्र कुमार झा आ पञ्जीकार विद्य ा नन्द \nझा । कल ा-सम्प ादन: िनीत ा कुमार ी आ र वश् म र ेखा वसन्ह ा । सम्प ादक-शोध-अन्िेर् ण: डॉ. ज य ा िमा आ डॉ. \nर ाज ीि कुमार िमा । सम्प ादका नाटक-र ंगमंच-चल वचत्र: िेचन ठाकुर । सम्प ादक सू च ना-सम्प कष-समाद: पूनम \nमंडल अ वप्रय ंका झा। सम्प ादक अनुिाद विर्ाग: विनीत उत् पल । स् पि अवि जे \"सम्प ादक अनुिाद विर्ाग\" \nविनीत उ त् पल (आि अवसस् टे न्ट प्रोफे सर, आइ.आइ.एम.सी. जम्म ू) क विशे र् सह य ोग र ह ल, आश ीर् अनवचन्हा र \nसम्प ादक मण्डल मे नवह य ो र ह ला उत्त र कोनो सम्प ादकसँ कम काज नै करैत िव ि। मै विली ्ेक पाठक िगष \nसेह ो अपन य िाशवक् त य ोग द ा न देल वन। \nhttps://books.google.co.in/books?id=zmIugpjpOKYC&lpg=PA1&pg=PA600#v=onepag\ne&q&f=false \nhttps://books.google.co.in/books?id=-\nU04e5FfnTEC&lpg=PA1&pg=PA405#v=onepage&q&f=false \n  \nग ू गल र ान्सलेटकेँ आर पु ि कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \n \nगू गल र ान्सलेट काय षक्रम दे खू \nhttps://youtu.be/nP-nMZpLM1A \nGoogle Translate:04:45to06:25 (24 new languages at 06:00) \nDetailed Description \nTune in to find out about how we're furthering our mission to organize the \nwo rld ’s  i n fo rm a t i o n  a n d  m a ke it u n i versa l l y a cce ssi b l e  an d  use fu l . T o  wa tch  th i s \nkeynote with American Sign Language (ASL) interpretation, please click \nhere: https://youtu.be/PeUXBvRExic   \n0:00 Opening Film \n1:47 Introduction, Sundar Pichai \n6:21 Knowledge \n15:45 Knowledge&Search  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n27:15 Skin Tone Equity \n32:00 Computing \n33:08 Assistant \n43:34 Computing: AI Test Kitchen \n53:08 Safer with Google \n1:04:38 Safer Way to Search \n1:11:20 Android: Opening \n1:45:45 Android: Wear OS&Tablet \n1:25:32 Android: Better Together \n1:31:22 Hardware: Opening \n1:33:22 Hardware: Pixel Phone&Buds \n1:45:44 Hardware: Ambient&Beyond the Phone \n1:54:32 Augmented Reality&Close \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द ोलन: मा नुर्ीव मह स ंस् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २ ० ० ०-२ ० २ २. सिाव धकार लेखकाधी न आ जत ऽ लेखकक नाम नै अवि ततऽ संपादकाधी न। विदेह- प्रिम \nमै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: डॉ \nउमेश मंडल । सह ाय क सम्प ा दक: र ाम विलास साह ु, नन्द विलास र ाय, सन्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मनोज कुमार कणष)। सम्प ा दक- नाटक-र ंगमंच-चल वचत्र- िेचन ठाकुर । सम्प ादक- सू चना- सम्प क ष-स माद- पूनम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्री कोना- इरा मवल्लक।  \nर चनाकार अपन मौवलक आ अप्र कावशत र चना (जकर मौव लकताक संपूणष उत्त र दाव य त् ि लेखक गणक मध्य \nिव न्ह) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैचम ेण्टक रूपम ेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मे टमे पठा सकै िव ि। एत ऽ प्रकाव शत र चना सर्क कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकवनक लगमे र ह त वन्ह, \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  Ist Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम \nमैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य आन्दोलन: मानुषीवमह स ंस्कृताम ् 'व ि दे ह' ३४८ म अ ंक १५ जू न २ ० २ २ ( ि र् ष १५ म ा स १ ७ ४ अ ंक ३ ४ ८) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आ न् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीवमह संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n'विदेह' प्रिम मै विली पावक्षक ई पवत्र का मात्र एकर प्रिम प्रकाशनक/ वप्रंट-िेि आ काइ िक/ आकाइ िक \nअनुिादक आ आकाइ िक ई- प्रकाशन/ वप्रंट-प्रकाशनक अव धकार ऐ ई-पवत्रकाकेँ िै, आ से ह ाव न-लार् र वह त \nआधार पर िै आ त ैँ ऐ लेल कोनो र ॊ य ल्टीक/ पावरश्रवमकक प्रािधान नै िै। तेँ र ॉ य ल् टीक/ पावर श्रवमकक इ छिुक \nविदेहसँ नै जुड़व ि, से आग्रह । र चनाक संग र चनाका र अपन संवक्षप्त पवर चय आ अपन स् कैन कएल गेल \nफोटो पठेत ाह, से आश ा करै त िी। र चनाक अंतमे टाइप रहय, जे ई र चना मौवलक अवि, आ पवह ल \nप्रकाशनक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) ई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल प्राप्त ह ोय िा क िाद य िासंर्ि शीघ्र ( \nसात वदनक र्ीतर) एकर प्र काशनक अंकक सू चना दे ल जाय त ।  एवह ई पवत्र काकेँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा \nमासक ०१ आ १५ वत विकेँ ई प्रकावशत कएल जाइ त अवि। \n(c) २ ० ० ०-२ ० २ २ सिाव धक ार सुर वक्षत । विदेहमे प्रकाव शत सर्ट ा र चना आ आकाइ ि क सिाव धकार र चनाका र \nआ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्ह। र्ाल सवर क गाि जे सन २ ० ० ० सँ य ाह ू वसटीज पर िल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra   आवद व लंकपर  आ अखनो ५ जु लाइ २ ० ० ४ क पोस् ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  (वकिु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  वलंकप र, स्रो त wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha  258 capture(s) from 2004 to 2016- \nhttp://videha.com/  र्ाल सवर क गाि-प","size_mb":2.37,"has_text":true},"Videha 349.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 349.pdf","name":"Videha 349.pdf","text":"वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n'व िदेह' ३ ४ ९ म अ ं क ० १ जुला इ २ ० २२ (िर्ष १ ५ मास १ ७ ५ अ ं क ३ ४९) \nऐ अंकमे अवि:- \n१. ग ज े न् र ठा कुर- संघ ल ो क से िा आयो ग/ व िहार ल ो क से िा आयो ग क परी क्ष ा ल े ल  मै व िल ी ( अ व निा यष आ ऐव छि क) आ आन ऐव छि क \nविर्य आ सा मा न् य ज्ञा न (अ ंग्र े ज ी म ा ध्यम) हेत ु सा व मग्र ी [एन. टी.ए.- यू. जी. सी.- नेट-मै व िल ी ल े ल से हो] [STUDY MATERIALS \nFOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE \nCOMMISSION) EXAMS- MAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS \nAND GENERAL STUDIES (ENGLISH MEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n२. गद्य \n२.१.गज ेन्र ठाकुर- सविय ा र ोपवन (संपादक डा. प्रम ोद कुमार)- ४३ टा िीह वन किा लेखकक सविय ा \nसंग्रह क समीक्षा \n२.२.र बीन्द्र नार ाय ण मिश्र- िात ृभूमि (उपन्द्यास)-७ि खेप  \n२.३.गज ेन्र ठाकुर- द ........ फाइ ल् स \n२.४.ज्ञानिर्द्षन कंठ- क्ष त्र ज्ञ \n२.५.शमशकांत कण ण- बीह मन कथा -बड़का  भक्त \n३. पद्य \n३.१.र ाज वकशोर वमश्र- सुख स्ु \n३.२.िु न्न ा ज ी- कमित ा-दलाल \n३.३.मु न्न ा जी- वकिु त ाँका \n४.स्त् त्र ी क ोना \n४.१.कल्पना िा- पान \n४.२.सुभर ा मिश्र भ ाव्य ा- २ ट ा बीह मन कथा   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nGo to the link below for download of old issues of VIDEHA Maithili e magazine \nin .pdf format and Maithili Audio/ Video/ Books/ paintings/ photo files. विदेहक पु र ान \nअंक आ ऑवडय ो/ िीव डय ो/ प ोिी/ वित्र कल ा/ फोटो सभक फाइ ल सभ डाउनलोड करिाक ह ेत ु नीिाँ क वलंक \nपर जाउ। \nVIDEHA ARCHIVE व िदेह पे टा र \n View Videha googlegroups (since July 2008) \n view Videha Facebook Official Group (since January 2008)- for \nannouncements \n \n \n \n \n \n \n \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n१. \nग ज े न् र  ठ ा क ु र \nVideha e-Learning \n \n.................................................................................................................. \n[संघ लोक सेिा आय ोग/ विह ार लोक सेिा आय ोग क परी क्षा लेल  मै विली (अवनिाय ष आ ऐवछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ सामान्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्य म) ह ेत ु साव मग्री] \n................................................................................................................... \n[एन. टी.ए.- यू. जी.सी.-नेट-मै व िल ी लेल सेह ो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \n[FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n.................................................................................................................. \n[एन. टी.ए.- यू. जी.सी.-नेट-मै व िल ी लेल/ FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01- गज ेन्र ठाकुर \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02- गज ेन्र ठाकुर \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भ ु कुमार वसंह द्वार ा संकवलत) \n................................................................................................................... \nयू. पी. एस. सी. (मे न्स) ऑप्श नल: मै विली साव ह त् य विर्य क टे स्त् ट सीर ीज \nयू. पी.एस.सी. क वप्रवलवमनर ी परी क्षा सम्प न्न भऽ गेल अवि। जे परी क्षािी एवह परी क्षामे उत्त ीर्ष करत ाह आ जँ \nमे न्स म े ह ुनकर ऑप्शनल विर्य मै विली साव ह त् य ह ेत वन्ह तँ ओ एवह टे स्त् ट-सीर ीज मे सवम् मवलत भऽ सकैत िव ि। \nटे स्त् ट सीर ीज क प्रारम्भ वप्रवलम् सक वर ज ल्टक त त् काल िाद ह ोय त । टे स्त् ट-सीर ीज क उत्त र विद्य ािी स्त् कैन कऽ \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकै त िवि, जँ मे ल सँ पठेिामे अस ोकज ष ह ोइवन्ह तँ ओ \nहमर ह्वाट्स एप नम्िर 9560960721 पर सेह ो प्रश्नोत्त र पठा सकैत िव ि। संगमे ओ अपन वप्रवलम् स क \nएडव मट काडषक स्त् कैन कएल कॉ पी सेह ो िेरीवफकेशन ले ल पठािव ि। परी क्षामे सभ प्रश्नक उत्त र नवह देम य \nपड़ैत िैक मु दा जँ टे स्त् ट सीर ीज मे विद्य ािी सभ प्रश्नक उत्त र देताह तँ ह ुनका लेल श्रे य स्त् कर र ह त वन्ह । \nविदेहक सभ स्त् कीम जेकाँ ईहो पूर्षत ः वनःशुल्क अवि।- गज ेन्र ठाकुर \nसंघ लोक सेिा आय ोग द्वार ा आय ोव जत वसविल सविषस ेज (मु ख्य) परी क्षा, मै विली (ऐवछिक) लेल टे स्त् ट सीर ीज/ \nप्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1- गज ेन् र ठाकुर \nTEST SERIES-2- गज ेन् र ठाकुर \n.................................................................................................................. \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nमै विली प्रश्नपत्र- यू. पी.एस.सी. (ऐवछिक) \nमै विली प्रश्नपत्र- यू. पी.एस.सी. (अवनिाय ष) \nमै विली प्रश्नपत्र- िी.पी.एस. सी.(ऐवछिक)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n.................................................................................................................. \nमै विलीक ित षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुिाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. क \nमै विली (कम्पल सर ी) पे पर ले ल सेह ो ई पयाप्त अवि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि से \nएकर एकटा आर फास्त् ट-र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001 \n.................................................................................................................... \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1    [Place of Maithili in Indo-European Language Family/ Origin and \ndevelopment of Maithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय भार्ा \nपवर िार मध्य मै विलीक स्त् िान/ मै विली भार्ाक उद्भि ओ विकास (संस्त् कृत, प्राकृ त, अिहट्ट, मै विली)]- गज ेन्र \nठाकुर \nTOPIC 2    (Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ test of critical \nability of the candidates)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 3    (ज्यो वतर ीश्वर, विद्य ापवत आ गो विन्ददास वसलेिस मे िवि आ र सिय कमि चतुर  चतुर भु ज  \nमिद्य ापमत कालीन कमि छ मथ । एत य सिीक्षा शृृंखल ाक प्रा र म्भ करबासँ पूिण चारू  गो टे क शब्दािली नि शब्दक \nपयाय संग देल  जा रहल अमछ। नि आ पु र ान शब्दािलीक ज्ञानसँ ज्यो वत र ीश्व र, विद्य ापव त आ  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nगो विन्ददासक प्रश्नोत्त रिे धार आओत, सृंगम ह शब्दकोर् िढ़लासँ खाँ टी िै मथलीमे प्रश्नोत्त र मलखबािे धाख आस्त्त े-\nआस्त्त े खति होय त, लेखनीमे प्रिाह आयत आ सुच्चा भाि क अमभव्य मत त भ य सकत।)- गज ेन्र ठाकुर   \nTOPIC 4                ( िरीनाि िा शब्दािली आ वमविला क कृवर्-मत्स्त् य शब्दािली)- ग जेन्र ठाकुर \nTOPIC 5                ( िैल्य ू एडी शन- प्रिम पत्र- लोव र क गा िामे समाज ओ संस्त् कृवत)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 6                ( िैल्य ू एडी शन- वद्वत ीय पत्र- विद्य ापवत)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 7                ( िैल्य ू एडी शन- वद्वत ीय पत्र- पद्य सम ीक्षा- िानगी)- गजेन्र ठाकुर \nTOPIC 8                ( िैल्य ू एडी शन- प्रिम पत्र- लोक गा िा नृत्य नाटक संगी त)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 9                ( िैल्य ू एडी शन- वद्वत ीय पत्र- य ात्र ी)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 10               ( िैल्य ू एडी शन- वद्वत ीय पत्र- मै विली र ामाय र्)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 11               ( िैल्य ू एडी शन- वद्वत ीय पत्र- मै विली उपन्य ास)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 12               ( िैल्य ू एडी शन- प्रिम पत्र- शब्द वििार)- गज ेन्र ठाकुर \nTOPIC 13               ( वत र ह ुत ा वलवपक उद्भि ओ विकास)- गज ेन्र ठाकुर \nअनुलग् नक-१-२-३    अनुलग् नक- ४-५ \nTOPIC 14                 ( आधुवनक नाटकम े विवत्र त वनधषनत ाक समस्त्य ा- शम्भ ु कुमार वसंह)्   \nTOPIC 15                 ( स्त् ि ात ंत्र्योत्त र मै विली किामे सामाव जक समरसता- अरुर् कु मार वसंह) \nTOPIC 16                 ( यू. पी.एस.सी. मै विली प्रिम प त्र क परी क्षािी ह ेत ु उपय ोग ी संकल न, मै विलीक प्रम ुख \nउपभार्ाक क्षेत्र आ ओकर प्रम ुख विशे र्ता, मै विली साव ह त् य क आवदकाल, मै विली साव ह त् य क काल-वनधा र र्- \nशम्भ ु कुमार वसंह)                            \nTOPIC 17                ( मै विली आ दोसर पु िवर य ा भार्ाक िीिमे सम्िन् ध (िांग् ला, अस वमय ा आ ओवड़य ा) \n[यू.पी.एस.सी. वसल ेिस, पत्र- १, भाग-“ए”, क्रम-५])- गज ेन्र ठाकुर  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nTOPIC 18                 [ मै व िल ी आ वह न्दी/ िांग् ला/ भोजपुर ी/ मगह ी/ संिाली- विह ा र लोक सेिा आय ोग \n(िी.पी.एस.सी.) केर वसविल सेिा परी क्षाक मै विली (ऐवछिक) विर्य लेल]- गज ेन्र ठाकुर \n.......................................................................................... \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1 - गज ेन्र ठाकुर \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nSANSAD TV \nhttp://prasarbharati.gov.in/ \nhttp://newsonair.com/  \n............................................................................................ \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n..................................................................................................... \n-ग जेन्र ठ ाकुर \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n२. गद्य \n२.१.गज ेन्र ठाकुर- सविय ा र ोपवन (संपादक डा. प्रम ोद कुमार)- ४३ टा िीह वन किा लेखकक सविय ा \nसंग्रह क समीक्षा \n२.२.र बीन्द्र नार ाय ण मिश्र- िात ृभूमि (उपन्द्यास)-७ि खेप  \n२.३.गज ेन्र ठाकुर- द ........ फाइ ल् स \n२.४.ज्ञा निर्द्षन कंठ- क्ष त्र ज्ञ \n२.५.शमशकांत कण ण- बीह मन कथा -बड़का  भक्त \n  \n  \n \n \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nग जेन्र ठ ाकुर \nसवि य ा र ोपवन (स ं पादक डा. प्रम ोद कुमार)- ४ ३ टा िी ह व न किा लेखकक सविय ा स ं ग्रह क समीक्ष ा \n१ \nसविय ा-साि िीह वन किा संग्रह माने ४ ३ टा िीह वन किा लेखक माने १.घनश्य ाम घनेर ो, २.मु न्न ाज ी, \n३.नार ाय र्जी, ४.प्रम ोद कुमार िा ' गो कुल ', ५.डा. प्रम ोद कुमार, ६. मु न्न ी कामत, ७.अमर ेश कुमार लाभ, \n८.विद्य ा िन्र िा 'िमिम', ९.सत् य ेन्र कर्ष, १ ०.विन्देश्वर ठाकुर, १ १.आभा िा, १ २.वशि कुमार, १ ३.वप्रय ंिदा, \n१ ४.महा कान्त प्रस ाद, १ ५.प्रभ ार् अवकंिन, १ ६.आश ीर् अनविन्हा र, १ ७.पूनम िा, १ ८.शुभ्रा संत ोर्, १ ९.जिाह र \nलाल कश्य प, २ ०.सुभार् कुमार कामत, २ १.नीर ज कर्ष, २ २.कुमार ी आरत ी, २ ३.कल्पना िा-१ (िोकार ो), \n२ ४.कल्पना िा-२ (पटना), २ ५.सवित ा िा 'सोनी', २ ६.विनीत ा ठाकुर, २ ७.मृ र्ाल आश ुत ोर्, २ ८.अमर ठाकुर, \n२ ९.मनीर्ा िा, ३ ०.रूिी िा, ३ १.ओम प्रकाश िा, ३ २.वह मावर वमश्र ' वह म', ३ ३.इरा मवल्लक, ३ ४.कंिन कंठ, \n३ ५.र ाज ेश िमा ' भिावदत् य', ३ ६.वमवसदा, ३ ७.जय न्ती कुम ार ी, ३ ८.कल्पना कुमार ी, ३ ९.सांत् िना वमश्रा, \n४ ०.नन्दनी िा, ४ १.भु िनेश्वर िौर वसया 'भु नेश', ४ २.अमर कान्त लाल आ ४ ३.दीपा वमश्रा। २ ३ गोट पु रुर् आ \n२ ० गोट मवह ल िीह वन किाक अवि ई संग्रह । \nस ं ग्रह क पु रुर् ि ीहवन किाक ार \n१.घनश्य ाम घनेर ो, २.मु न्न ाज ी, ३.नार ाय र्जी, ४.प्रम ोद कुमा र िा 'गो कुल ', ५.डा. प्रम ोद कुमार, ६.अमर ेश \nकुमार लाभ, ७.विद्य ा िन्र िा 'िमिम', ८.सत् य ेन्र कर्ष, ९.विन्देश्वर ठाकुर, १ ०.वशि कुमार, १ १.महा कान्त \nप्रस ाद, १ २.प्रभ ार् अवकंिन, १ ३.आश ीर् अनविन्हा र, १ ४.जिाह र लाल कश  यप, १ ५.सुभार् कुमार कामत, \n१ ६.नीर ज कर्ष, १ ७.मृ र्ाल आश ुत ोर्, १ ८.अमर ठाकुर, १ ९.ओम प्रकाश िा, २ ०.र ाज ेश िमा ' भिावदत् य', \n२ १.वमवसदा, २ २.भु िनेश्वर िौर वसया 'भु नेश', २ ३.अमर कान्त लाल। \nस ं ग्रह क म वह ला ि ीह व न किाका र \n१. मु न्न ी कामत, २.आभा िा, ३.वप्रय ंिदा, ४.पूनम िा, ५.शुभ्रा संत ोर्, ६.कुमार ी आरत ी, ७.कल्पना िा-१ \n(िोकार ो), ८.कल्पना िा-२ (पटना), ९.सवित ा िा 'सोनी', १ ०.विनीत ा ठाकुर, १ १.मनीर्ा िा, १ २.रूिी िा, \n१ ३.वह मावर वमश्र 'वह म', १ ४.इरा मवल्लक, १ ५.कंिन कंठ, १ ६.जय न् त ी कुमार ी, १ ७.कल्पना कुमार ी, \n१ ८.सांत् िना वमश्रा, १ ९.नन्दनी िा, आ २ ०.दीपा वमश्रा।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमवह ला िीह वन किा लेखकक ई संख्य ा आह्लादकार ी अवि। आ तइ लेल सम्प ादकक अपक्ष दृविकोर् \nप्रश ंसनीय अवि। सम्प ादकक अपक्ष रहि अखनो मै विली मे एकटा गुर् सन अवि, से किकारी धवर अिश्य \nअवि।  \n२ \n४ ३ गोट लेखकक ८ ६ टा िीह वन किाक सविय ा-साि र ोपवन भेल अवि। \nघनश्य ाम घनेर ोक “अिोप” मै विलीकेँ सोंग र दऽ ठाढ़ र खिाक सम्प ादकीय प्रया स वदस लवक्षत ह ुअए िा नै \nमु दा कटाह अवि तँ मु न्न ाज ी क “फोकस!” खट-वमठाह । नार ाय र्ज ीक “कुशल” र ा जमोह न िा केर िीह वन \nकिा “िलह ”(देखू विदेहक ६ ७ म िीह वन किा \nविशे र्ांक https://videha123.files.wordpress.com/2010/10/videha_01_10_2010.pdf) सन \nमानि प्रकृवत केँ देखिैत अवि आ एक्के प्ल ॉ टपर अवि। से िीह वन किामे सेह ो प्ल ॉ ट ह ोइ त अवि आ एक्के \nप्ल ॉ टपर दू तरहक िीह वन किा लीखल जा सकैए से वसर्द् भे ल। प्रमोद कुमार िा “गो कुल”क िीह वन किा \nअल ंकृत आ क्लाव सकल दृश्य क वनमार् करैत अवि, से िीह वन किामे तकर पल खवत नै, से कहैिला गलत \nवसर्द् भे ला। मै विलीकेँ सोंग र दऽ ठाढ़ र खिाक सम्प ादकीय प्रया सक सम्प ादक डॉ प्रम ोद कुमार क ५ टा िीह वन \nकिा ऐ संग्रह मे अवि। आ से िछिा उविते कहै िवन्ह जे माय केँ विर य ानी नै िनिऽ अएल ै तँ ओ वपिड़ ल \nभेल तँ ओहो गू गल, क्लासरूम आ पी. पी.टी आ वकदवन सभ नै िुिने कोर ोना-पश्चात कालम े वपिड़ ल भे लाह । \nमु न्न ी कामतक फेवमवनज्म “ग ल्सष ह ॉ स्त् टल”क “फेर सँ देहकेँ स्त् ित ंत्र करिाक प्रया स” सँ पवर लवक्षत ह ोइ त \nअवि। से िीह वन किा फेवम वनज्म लेखन लेल सेह ो औजार िनिाक य ोग् य त ा र खैत अवि। अमर ेश कुमार \nलाभक “कवर की”मे ई मत आर पु ि भेल अवि- “पवढ़ वलवख ने लैक आ कोइ िड़का नोकरी लाव ग ने \nजाइ क!”,  आ से कार ीसँ गो र ह ेिाक नि मलहम िी, आ तखन िऽर ह ेर ैमे कोनो मौगव त नै हएत। विद्य ा िन्र \nिा “िमिम ” प्रेम-वपशािसँ अ पने ग्रवसत िवि “माफ कऽ सकी तँ”मे; आ कक्काकेँ ऐमे ओ सान्ह ैत िवि \n“प्रभा”मे आ ऐ वपशािेकेँ सत् य ेन्र कर्ष िािा जीक “वदमाग फूज ि” कहैत िवि… ..  अवन्तम सत् य । विन्देश्वर \nठाकुर धवर पु र ात न लोक िवि ह ुनका ने िेट ाक िदमाशी “सोकाज”मे पवसन्न िव न्ह आ ने पु त ोह ुक िदमाशी \n“िहसल कवनय ा” मे । आभा िा केर “लाज” पु रुखक नैवत कताक पवर भार्ापर िोट अवि। वशि कुमार सेह ो \n“फमषवलटी”मे पवर िार मे नि अिषव्य स्त् िाक िात ाि र र्मे ह ोइत िमेलकेँ विवन्हत करैत ि वि। वप्रय म्िदा \n“स्त् िाव भम ान”मे- “िेट ी केर वििा ह क मूल् य”क विर ोध मे िव ि। महा कान्त प्रस ाद “गो ली”मे प्रधानमंत्र ीक “मोनक \nिात”क गो लीसँ त ुलना करैत िवि, हँ प्रधानमंत्र ी शब्दक ओ प्रयो ग नै केने िव ि। प्रभ ार् अवकंिन वििा ह सँ \nठामे पूिष मोन पड़ैत उपनयन संस्त् कार क सम्िन् धमे “कपर वि ल्ला” वलखै त िव ि। आश ी र् अनविन्हा र क \n“वस्त् िवत” वििा ह-पूिष आ वििा ह पश्चात स्त् त्र ीक अिस्त्िापर अवि तँ पूनम िा “उपदेश”क मादेँ फवर िा दै िवि  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजे कोना लोकक उपदेश आ करनी मे अन्त र ह ोइ िै। शुभ्रा संत ोर् “मोल भाि” मे पु रुखक िीभत् स रूप \nदेखिै िवि आ संगे नार ीक वभतर का शवक् त सेह ो। जिाहर लाल कश्य प “कुक्कुर”मे मावलक आ कुक्कुरक \nमनोविज्ञा नमे जाइत िवि आ “ह ीर ो”मे सेक्सवपय र सन “गुल ाि गुल ािे सन सुगंव धत रहत भने ओकर नाम \nवकिु आर भऽ जाय” नाम-िल ीसापर वलखै िव ि। सुभार् कुमार कामत “कोड िडष”क माध्य मस ँ देखिै िवि \nजे िेट ीक जन्मक समािार लोककेँ प्रस न्न करैत िै मु दा समाजक घटनाक डर े ओ ओकरा जन्म नै देम ऽ \nिाह ैए। मु न्न ा प्रस न्न भे लाह मु दा सुधा टे लीव िजन समा िार देवख विवन्तत भऽ गेल ी। नीर ज कर्ष “फादसष डे” \nकेर माध्य मस ँ कुवटलत ापर प्रहार करै िव ि। कुमार ी आरत ीक “जीिनसंगी” मु दा स्त्त्री-पु रुखक पत्नी-पवत रूपमे \nसह मे लू ह ेिाक सेह ो आस िनेने र खैत अवि। कल्पना िा-१ (िोकार ो)क “संत ाप” गंग ाक प्रदू र्र् पर वटप्पर्ी \nअवि तँ “सप्पत” िेट ा आ साँय केर खाइ त देवख िेट ीक आक्रोशकेँ गव ह ंकी नज वर सँ देखिैत अवि। कल्पना \nिा-२ (पटना) “ फेसिुवकया वज नगी” मे िृर्द्ािस्त् िाक समस्त्य ाक संग फेसिुक पोस्त् टपर संगे वटप्पर्ी कऽ जाइ त \nिवि, से िीह वन किामे िोट आकार क िादो दू टा प्ल ॉ ट संगे समावह त भऽ सकैए सेह ो वसर्द् करै िव ि। \nसवित ा िा “सोनी”क स्त्त्री-व िमश ष “नौत”मे देखार ह ोइत अवि, भूख पु रुखकेँ पवह ने लगैत िै की? विनीत ा \nठाकुर क “समय केर मार ल” ’ समयक फेर’ भूखक माध्य सँ ित ेिाक प्रया स विक। मृ र्ाल आश ुत ोर्क “न्यू टन \nके िडष लॉ” लीि-इन वर लेशनमे र ह वनह ा वर स्त् त्र ीक दशा देखिैत अवि मु दा समापन वििशता सँ नै मु दा वक्रय ा-\nप्रवतवक्रय ा (“न्यू टन के िडष लॉ”)क माध्य सँ करैत अवि ओना वक्रय ा-प्रवतवक्रय ा शब्दक प्रयो ग ओ नै करैत िवि \nकार र् वमविलामे एत ेक साक्षर त ा तँ आविय े गेल िै जे “न्यू टन के िडष लॉ ” कहने लोक ओकर अिष “वक्रय ा-\nप्रवतवक्रय ा” िुवि जेत ै। अमर ठाकुर “नाम उछि कान िु छि” मे “िड़ा ह ुआ तो क्य ा ह ुआ जैसे पे ड़ खजू र” \nकेर अिष फवर ििैत िव ि। मनीर्ा िा “वनपु त्र” केर माध्य मस ँ एक्के गो टे क ’अपना का” आ ’अनका काल’ \nदुनू काल दू तरहक व्य व क्त त् ि ह ोएि देखिैत िव ि। रुिी िा “आस ”मे माय आ िछिाक दू पवर वस्त् िवत मे हठ \nआ “टु गर” मे मनुक्ख आ पश ु दुनू क एक्के सन कि अनुभि करिाक वििेिना के ने िव ि। ओम प्रकाश िा \nकेर “पु र ना दलान”- “नि घर उठे, पु र ान घर खस े” केर विपर ीत पु र ना दलानक खस िाक किा नै िरन \nविड़ ैक जोड़ क आश्रय-स्त् िान क किा अवि। िीह वन किाक ई समीिीन अन्त अवि, ह ुनकर “स्त् पे शल परव मट” \nजे मि देह िै मथली मि ह मन कथ ा  [म िदेह सदेह ५] मे संकवलत भेल िल सेह ो अही तरहक किीर-उलटिासी सन \nअवि। िीह वन किाक अन्त अही तरहक ह ेिाक िाह ी, से गप हम िीह वन किाक समीक्षाशास्त् त्र [विदेह सदेह \n५] मे वलखने िी। वह मावर वमश्र “वह म” केर “अवधकार” मे सासु-पु त ोह ुक उत र ािौ ड़ी िवर्षत अवि। इरा \nमवल्लक “पीड़ न जाने कोय ” मे दुख विसरिा क लेल र ा वत भवर जाँत वपसिाक उदाह र र् दऽ िीह वन किामे \nमनोिैज्ञाव नक विश् लेर्र् करिाक क्षमताकेँ देखिैत िवि, र ाव त काटि मोवश् कल ह ोइ िै, वदन तँ कवट जाइ िै। \nकंिन कण्ठ िर ािर ीमे िीह वन किाक अन्त ह ास्त् य सँ करैत िव ि। र ाज ेश िमा “भिावदत् य” ित षमानक भूत िनि \nआ फेर दुनूमे वििा द हएि केर माध्य म सँ वकिु आर कवह जाइ िव ि। मनुक्ख र ोल िदललापर अपन वििार ो \nअवह ना तँ िदलैत अवि। वमवसदा अपन िीह वन किा “सपना ” सेह ो ऐ गपकेँ साव ह त् य, र िना आ र ाज न ीव त  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकेर त ीन संकल्पनाक माध्य मस ँ पाँ ि पाँ वत मे फवर िा दइ िव ि। ज य न्ती कुमार ीक िोल् ड िीह वन किा अवि \n“खौंिी”, त ामसमे वकिेनमे ित षन पटकिस ँ शुरू भेल ई िीह वन किा घरेल ू सह ाव य क ा सोनी केर स्त्त्री विमशषसँ \nशुरू भेल मु दा मल वकनी र ेखा सेह ो ओइ विमशषक ह ीस ि वि ओतऽ जा कऽ खतम, आ ई करिाक सामर्थ य ष, \nजकरा एपेक्स-समापन कवह सकै विऐ, लेवखकामे िव न्ह। कल्पना कुमार ीक “िमार ल मोन” वह स्त् सा-िखड़ा पर \nकेवन्रत अवि। सांत् िना वमश्रे धवर “भगिती जनम लेली” मे स्त् त्र ीक समस्त्य ा लेल स्त् त्र ीय े दोखी िा स्त् त्र ीय ो \nदोखी िजैत सुनाइ त िव ि। नवन्दनी िा मु दा “भदिा” मे एकर ा उनव ट दैत िवि आ सासु क प्रगवत शील ह ेिाक \nप्रम ार् प्रस्त्त ुत करैत िव ि। भु िनेश्वर िौर वसया “भु नेश” अपन “सहमत ” मे िकिोिीकेँ प्रयुक्त करैत ह ा स्त् य \nउत् पन्न करैत िवि आ सएह अमर कान्त लाल अपन “एम आर पी” मे करैत िव ि। दीपा वमश्राकेँ िुिल \nिव न्ह जे “िल ाक” िेश ी स्त् त्र ी ह ोइत अवि मु दा कहै िवि “पु रुखे ह ोइत ह ेत ै” आ से कवह ढेर र ास काज \nपु रुखस ँ करिा लैत िव ि।    \n३ \nसविय ा र ोपवन (सविय ा िीह व न किा-संग्रह) केर सम्प ादक डॉ. प्रम ोद कुमार ऐ संग्रह क भूवमकामे िीह वन किाक \nगुर्क विर्य मे वलखै त िवि जे “एकर ा मे एगो पै घ किाक सि गुर् ह ोइ ि । जेना किोपकिन, िात ािर र्, \nवशल्प, त र्थ य क गां भीय ष, उद्देश्य आ प्रास ंवग कता आवद।” \nह ुनकर िीह वन किाक नपना अवि कठोर रूपस ँ १ ० ० शब्द जे पढ़ल जा सकय २ वमनटमे- एना मे २ वमनट \nनू डल्सक विज्ञ ापन मोन पड़ना इ स्त् िाभाविक । ह ुनकर सम्प ा दकीय सामर्थ य ष अवि जे वकिु ह ास्त् य तँ वकिु गम्भ ीर, \nवकिु स्त्त्री-विमशष तँ वकिु कोर ोना आ फेसिुक सन्दवभषत सभ तरहक िीह वन-किा ओ ऐ संग्रह मे देल वन। से \nह ास्त्य कवर्का सेह ो संदभष य ुक्त र ह लापर िीह वन किाक रूपमे विवन्हत आ संकवलत भऽ सकैत अवि (देखू \nिीह वन किाक समीक्षाशास्त् त्र- विदेह सदेह ५) ओ से वसर्द् केलवन। अिाध्य ाय ीक भाष्य ओकर आकार क \nकएक गुर्ा िेश ी आकार मे कएल जेिाक खगत ा ओकर र िनाक मोटामोटी ५ सय िखषक िादे अनुभूत भेल आ \nसे भे िो कएल। त वह ना ऐ संग्रह क िीह वन किा सभक समीक्षा संग्रह क ह ीसक रूपमे नै िर न  स्त् ित ंत्र रूपेँ \nसेह ो जँ कएल जाय तँ ओ सभ अपन आकार सँ कएक गुर्ा िेश ी स्त् िान िेकत। आ से ऐ संग्रह क संकवलत \nिीह वन किा सभक विशे र्ता अवि आ त  इ लेल संकल न कता-सम्प ादक धन्य िादक पात्र िव ि। \n  \nअपन ि ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर बीन्द्र ना र ा य ण मिश्र- िात ृभ ू मि (उपन्द्य ास)-७ ि ख ेप  \n६ \nनागपिणत पर चृंमरका जा इ त-ज ाइत  अधिरु भए गेल  रह मथ ।  हुनकर  स ाँस जो र -जोर सँ चमल रह ल छलमन ।  \nिु ँह सँ लार -पोटा खमस रह ल छलमन ।  स भके भे लैक जे आब ई नम ह  बँचती ह ।  त ाबे नाग बाबा स ेह ो ओतए \nपहुँमच गेल ाह ।  \n\"ह ि कतए आमब गेल ह ुँ ?\"-आँमख खोमलतम ह  चृंमरका बजली ह ।  हुनकर  चा रू कात  ल ोक क कर िान \nलाम ग गेल छल।  स ौंसे  जा नकी  धा िस ँ ल ोग  स भ जुमट गेल  रह ए।  स भक िोनिे  एत बे मज ज्ञा सा र ह ैक -\n\"चृंमरकाक की ह ाल छमन ? कालीकान्द्त अपन पत्नी गौर ीक सृंगे िह ादेि! िहा देि! करैत  र ह मथ।  \nिु दा सृंय ोग  कहू  जे नागबाबा   सह ी सि य पर भे मट गेल मखन ।  ओ त ुर ृंत  ज ड़ी -बुट ी देल मखन।  मकछु \nझाड़फू क स ेह ो केलमखन।  नाग बाबा क उपचार  स ह ी र ह ल ।  चृंमरकाकेँ  होश आमब गेलमन।  कनीके कालक बाद \nचृंमरका आँ मख खोललीह । \n चृंमरकाकेँ होशिे देमख काली कान्द्त आ गौर ीक प्रसन्न त ाक अृंत नम ह  छल।  ओ चृंमरका केँ िापस  अपन \nघर लए जएबाक हेतु आगा बढ़लाह ।  \n\"ठहरू।  म ह नकर  स ृंकट अखन खति नमह  भेल अमछ ।  -नाग बाबा बज लाह।  \nसे स ुमन काली कान्द्त ओ गौ र ी दुनू ग ोटे ठिमक गेल ाह , फेर  स ाह स कए पुछैत छमथ - \n\"आब की स िस्य ा आमब गेल ?\" \n\"आमब नमह  गेल , अएल े अमछ ।  चृंमरकाक देह मदस मकएक नमह  देखैत  मछअमन ?\"- नाग बाबा बज लाह।  \n\" ई  की भए गेल ? केह न उज्जर  धप-दप एकर  िणण छल।  एकर देह  तँ कार ी मसआह  भए गेल  \nअमछ।\" –कालीकान्द्त बजैत  छमथ।  गौ र ीकेँ त ँ बकार े नमह फु टमन।  \n\"बेस क मह नकर  प्राण बँ मच गे लमन िुदा ज ह र  बहुत  भय ा न क छल।  तकरे प्रभािस ँ मह नकर  श र ीर क रृंग  \nकार ी भए गेल  अमछ । \"  \n\"ई  ठीक भ ए सकैत  अमछ  मक नमह ? –कालीकान्द्त बज ैत  छमथ।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n\"ह ि सब तँ प्रय ासे  करब आगा  िह ादेिपर मनभण र  करैत अ मछ । \"  \n\"अपने स ह ी मनदान ब त ाउ।  ह ि सभ एमह  हेत ु अपनेक ब ह ुत  आभ ार ी र ह ब।  चृंमरकाक  जम ह ना ज ान \nबँमच गेल तमह ना मह नक र  रूपक रक्षा कएल  जा ए। \"  \n“जह र  स ौंसे  देह  पसमर  गेल  छल।  जँ कमनको देर ी ह ो इ त  तँ मह नक र  प्राण नमह  बँचैत । \"  \n\"मकछु उपाय  कमर औक जाम ह सँ चृंमरका अपन िौम लक  स्िरुपकेँ प्राप्त  करम थ। \" \n\"ह ि अिश्य  प्रया स करब।” \n\"मह नकर  देह क रृं ग ठीक ह ेब ाक आधा -आधी सृंभ ािना अमछ ।  \"  \nजाम ह सँ चृंमरकाक स् िास् थ ठी क भ ए जाम न से कएल  जा ए \" - कालीकान्द्त बज लाह । \n“चृंमरकाक इलाजिे  मकछु स िय ल ाग त  ।  बमढ़य ां ह ोए त  जे ओ ह िर आश्रिेिे  दू - त ीन मदन र मह  \nजाम थ।” \n\"कोनो  हजा न मह  ।  अह ाँ तँ हुनकर  मपतात ु ल् य  मछअमन ।  हुनकर  कल्य ाणक मचृंता  ह िरा सँ बेसी अपने  \nकए स कैत  छी । \" - कालीकान्द्त बज लाह। \nचृंमरकाक हा लत  देमख जय न्द्त  बहुत  दुखी र ह मथ ।  हुनका मचृंमत त  देमख आचाय णज ी कह लमखन - \n\"जय न्द्त अहाँ बहुत  मचृं मतत  ल ाम ग र ह ल छी। \" \nओ की बमजत मथ ? चृंमरकाक प्र मत  हुनकर  िोह  कष्टक का र ण छल।  आचाय ण जी त ँ ज्ञा नी छलाह ।  \nह ुनकर  िोनक बात  बुझलमख न।  \n\"अहाँ मिद्वान छी।  भािी  प्रि ल होइ त  अमछ ।  एकरा के टामर  स कैत  अमछ ।  इलाज  चमलए र ह ल \nछम न।  स ियक स ृंगे स भ मक छु अपने ठीक भ ए जेत ैक ।  अस् त ु , ह िरा  ल ोकमनकेँ स ह ी सि य क प्र त ीक्षा \nकरबाक चाह ी ।\" - आचाय ण बजलाह ।  \nआचाय णक बात  िाम न ज य न्द्त ह ुनका सृंगे श ार दा कुृंज  लौम ट गेलाह ।  स ृंगे -सृंगे आश्रिक  स िस्त  मिद्य ाथी \nसेह ो लौमट गेल ाह ।  नाग बाबा क पर ािशण िाम न कालीकान्द्त से ह ो गौर ीक सृंगे मि कुट भ िन लौम ट गेलाह ।  ओ \nसभ चृंमरकाकेँ इलाज केँ प्रधा नत ा देल मथ।  असलिे  हुनक र  रृंग त त ेक कार ी भए गेल  छल जे ककरो मचृंता भए  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nजेत ैक, फेर  ओ सभ त ँ ओक र  िात ा -मपत ा र ह मथन ।  फे र  नाग बाबापर  हुनका सभकेँ पू णण मिश्वास छलमन ।  \nनागबा बाकेँ इ लाकािे  के  नमह जनैत  छल ? अपना क्षे ि िे  ओ बहुत य शस् िी छलाह  । \nचृंमरकाक स ृंगे भ े ल एमह  दुघण टनाक बाद जय न्द्त ब ह ुत  पर े सान रह ैत  छलाह  ।  हुनका िोनिे कतह ु -ने-\nकतह ु रह म न जे हुन के चल त े चृंमरकाक ई  हाल भ ेलमन ।  ने ओ मह नका लग अमबत मथ , ने हुनका स ाँप \nकमटतमन ।  मदन - र ाम त  ओ ह ी मिषय  स भप र  स ोचैत र ह ैत  छ लाह ।  \n\"अहाँ बहुत परेसान ल ाम ग र ह ल छी । \" -आचाय णजी क ह लमखन।  \n\"ह िरा  तँ मकछु फुर ाइत े नमह अमछ ।  ल ाख कोमशश  करैत छी िोन र मह -र मह  कए ओत म ह  पह ुँमच जाइ त  \nअमछ। \" \n\"ई नीक ल क्षण नमह  अमछ , जय न्द्त! अहाँकेँ  मिद्य ाध्य य नपर  ध्यान देबाक चाह ी ।  श ेष िस् त ु गौण मथक। \" \nजय न्द्त मकछु नम ह  बामज स क लाह ।  जखन दू -त ी न मदन एम ह ना छटपट कर ैत  बीत ल   त ँ जय न्द्तकेँ नमह  \nर ह ल गेल मन।  ओ चुपचाप नाग  पिणतपर पह ुँमच गेल ाह ।  सृंय ोग सँ  थोड़ बे कालक  बाद कालीकान्द्त गौ र ीक सृंगे \nसेह ो ओतए  अएल मथ। ओमह ठाि जय न्द्त परेस ान एिहर- ओिह र टहम ल रहल छलाह । \n“अहाँ बहुत परेसान बुझा रह ल छी ?\"- कालीकान्द्त पुछैत छमथ। \nओ मकछु नमह  बामज स कल ाह।  चृंमरकाक स् िास् थक मचृं त ा सँ जय न्द्तक ह ालत खर ाप भेल जा  रह ल \nछल। गौर ीक दुखक त ँ अृंत े  नमह  छल।  कालीकान्द्त त ैओ धैय ण राखबे उ मचत  बुझलमन।  हुनका ना ग ब ाबा पर \nमिश्वा स बनल रह मन।  ओ िो ने-िोन ह नुिानजीकेँ गो ह र ाबए  ल गलाह ।  नाग बाब ाक प्रय ासस ँ चृंमरका पू ण ण ठीक भ ए \nगेल  रह मथ।  हुनका पूिण अिस्थािे देमख कालीकान्द्त बह ुत  प्रसन्न  भेलमथ।  िुदा गौर ी अखनो जेना िानम सक \nअिस ादिे होम थ।  \n\"आब कथीक मचृंत ािे पड़ल छी?\"- कालीकान्द्त बज लाह । \n\"मचृंत ाक त ँ बात े अमछ ।  आम खर चृंमरकाकेँ  ई सिस् य ा सभ  मकएक भेलमन ? कहीं ई  स भ मकछु षड़य ृंि  \nत ँ नमह  अमछ ?\" \n\"अहाँक िाथा त ँ स मदखन उलटे स ोच ैत  रह ैत  अमछ ।  ए कटा दु घण टना छलै क  जकर  अृंत  भए गेल ।  \nआब एमह पर बेस ी िाथापच्चीक कोनो औ मचत् य  नम ह  अमछ । \"   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकालीकान्द्त कह ैत  छमथ - \n\"ह िरा  ल ोकमन अहाँक बहुत  ॠणी छी ।  कमह  नम ह  एमह  िहा न उपकार क बदल ा ह ि सभ कोना  स धा  \nसकब? \" \n\"एमह िे  उपकार क कोन बात  भे लैक । हि त ँ मनत् य  एह न  काज कमर त े र ह ैत  छी ।  ई  तँ स ृंय ोग  भेल जे \nह िरा  अपने ल ोकमनक स ेिाक  अिसर  स ेह ो भे ट ल ।  चृंमरका पू णण स्िस् थ भ ए गेल ीह  ।  मह नका लए  कए आब \nकोनो  मचृंत ाक बा त  नमह  अमछ  ।  \" - नाग बाबा बज ला ह ।  कालीकान्द्त आ गौर ी ना ग बाबाकेँ बह ुत  धन्द्य िाद \nदेल मन।  चृंमरका आब पमह नेस ँ  बेसी सु ृंदर  ल गैत छलीह ।  नाग बाबा केँ प्रणाि कए ओ अ पन िात ा -मपत ाक सृंगे \nमि कुट भ िन लौम ट गेलीह ।  जय न्द्त अस गर े श ार दाकुृंज ि ापस चमल गेल मथ।  \n  \nअपन ि ृंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nगढ़-नावर केल उपन्य ास-त्र य ीक पवह ल उपन्य ास \"सह स्रशीर्ा\" क िाद दोसर उपन्य ास \nग जेन्र ठ ाकुर \nद ........ फाइ ल्स \n१ \nहमर नाम िी… … … ..आ ग ाम “गढ़ न ाव र केल” \nशुक्र वदन ऑवफस सँ दस िजे र ाव त मे घु र लह ुँ तँ डेरा पहुँवित े िेट ी स्त् िाग त केलक। िु िा गेल जे रूसल \nअवि। पु िव लऐ जे की भेल तँ ओ मोन पाड़लक जे अिु का वसनेमा देखिाक प्रोग्राम िलै । हमर एवह \nजिािपर वक देरी भऽ गेल अवि आ िाकल िी, ओ सोफापर मु ँह घु मा कऽ िैवस गे ल आ किु क उत्त र े नै \nवदअए। कवनय ाँकेँ कहवलयवन् ह जे कावि वसनेमा िल ै िलि से नै ह ेत ै कार र् ८-११ िला शो तँ खतम भऽ \nगेल ह ेत ै। ओ िेट ीसँ पु वि कऽ ओतव ह य ेसँ विकवर कऽ कहलवन्ह जे अहाँ अिुका प्रॉव मस केने र वह ऐ। हँ \nप्रॉव मस तँ केने र वह ऐ, त करा पूर ा तँ करैय े पड़त। फेर मोन पड़ल जे सर कार नाइ ट शो देखेिाक अनुमवत \nविय ेटर सभकेँ देने िै, से आइ कावि १ १ सँ २ िजेक शो सेह ो देवख सकै िी। “िू क माइ शो” साइ टपर \nऑनलाइ न वटकट कटे लौं आ से देवख िेट ीक रुसि खतम भे ल ै। िेट ा, कवनय ाँ आ माँ त ीनू गो टे त ैय ार भऽ \nजाइ गेल ा आ वसनेमो जे पवड़ लाग ल सेह ो सनगर। सा लमे एक्के दू टा तँ नीक वसनेमा िनै िै िॉ लीिुडमे । \nदू िजे र ाव त मे वसनेमा देवख कऽ घु वर रहल िलौं, र स्त् त ामे गा ड़ी क लाइ ट एकटा िड़का ह ोव डषंगपर पड़लै, आ \nओहने िह ुत र ास ह ोव डषंग अिै त गेल । \nओइ ह ोव डषंग सभपर र ाज्य क मवह ला मु ख्य मंत्री क कनी अगर ायल सन अभ य मु रािला फोटो िलै । ओना तँ \nिेट ीसँ िेश ी र वनंग कमेण्र ी ह महीं करै िी, र स्त् त ाक सभट ा िीज क विस्त् त ृत वििर र् दैत गा ड़ी िल िै िी, कखनो \nकाल जखन दुनू ह ाि िोवड़ वखस्त् सा आगू िढ़िै विऐ तँ ओ टोवकत ो अवि आ सड़कक सभट ा कानू न, र ेड-\nलाइ ट, ग्रीन लाइ ट, जेब्रा क्रॉ वसंग, सभट ा ओ िुििऽ लगैए। मु दा ऐ ह ोव डषंग सभकेँ हम अनठा देवल ऐ ई \nसोव िकऽ जेजँ कहिै तँ उनटे सुना देत जे ई सभ ह मरा िुिल े अवि। मु दा ऐिेर से नै भे ल। शीसा खोवल \nकऽ ओ अिरज सँ ह मरा सँ पु िलक- \n“ई ककर फोटो विऐ डैडी?” \n“ईहो नै िू िल अवि, फल ना दीदी मु ख्य मंत्री क फोटो वि य वन्ह ई”।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n“मवर गेल वखन ह की? कवह य ा?” \nकनी काल तँ ह मरा िुििामे नै आएल आ जखन आयल तँ त त ेक ह ँसी लाग ल जे गा ड़ी िल ेनाइ मु वश् कल । \nमाँ कवनय ाँ आ िेट ाकेँ कहवलयवन्ह जे ई वकत ािमे पढ़ ैए जे मु इ लाक िाद िड़का फोटो आ मूव त ष िनै िै से \nएकर ा भे लै जे मवर गेल ीह मु ख्य मंत्री आ स्त् कूलमे एक्को वद नक िुट्ट ी नै भे टल। मु दा आइ कावि तँ वज वित ेमे \nिड़का फोटो आ मूव त ष सभ िनऽ लाग ल िै। ह मरा संगे सभ पे ट पकवड़ कऽ ह ँसऽ लगला। िेट ी ह त प्रभ \nसभकेँ देखैत रहल। त खने हमर फोनक घण्टी िाज ल आ हम जेिीसँ फोन वनकालनवह य े रही त खने ओ ह मरा \nवदस इ शार ा कऽ कय स्त् टीय व र ंगपर ध्य ानदेिा लऽ कहलक तँ हम गा ड़ीकेँ सड़कक कात लगा कऽ गा ड़ी ठाढ़ \nकऽ लेलौं। \n“सू त ल िलौं की, उठा देल ौं ।”- फोनमेसँ अिाज िह र ा इ ए। \n“नै, एत े जल्दी कहाँ सू त ै िी, वक कोनो जरूर ी गप अवि? ”, दू िजे र ाव त कऽ ऑवफसक ह ाव कम विना \nकाज ेक फोन वकए करत, से जकरा इ ंवस्त् टंक्ट कहै िै त व ह ना पु िा गेल िल। \n“एम्स क र ॉ मा सेन्टर आवि सकै िी, आउ तँ फेर आगाँ गप ह ेत ै”। \n  \nडेरा पहुँवि, कपड़ा िदवल कऽ ऊ िर केँ िजिै िी, अपन गा ड़ी लऽ जाय ि तँ पावकषंग भे टत आवक नै से सोव ि \nकऽ। गेटप र उत व र कऽ जखने र ॉ मा सेन् टरक भीतर ज ाइ िी तँ अिाज अिै ए- \n“सर, एम्हर िी हम”। हमर इ ंस्त् पे क्टर सह ैि गा लकेँ ह ाि सँ साटने हमरा शोर करै िव ि। \n“अहू ँ एत ै िी, ह ाव कम िजेने िवि, तेँ हम आयल िी”। \n“ह मरे दुआर े िजेने िवि, अटैक कऽ देल क गुण्डा सभ ”। \n“कतऽ, कोना?” \nओ अपन गा लपरसँ ह ाि ह ट िै िवि तँ गाल दू टु कड़ी दुनू वदस भेल देखाइ त अवि। \nहमर “हाँ, हाँ ”कहला उत्त र ओ धड़ फड़ा कऽ अपन ह ाि सँ गा लकेँ साव ट लै िवि।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nहम कहै वि एवन्ह- “अवह ना केने रहू, अहाँकेँ अपन गाल देखा नै पवड़ रहल अवि तेँ अहाँकेँ पता नै अवि जे \n… .”। िुप भऽ जाइ िी। \n“कते कालस ँ एतऽ िी?” \n“एक घण्टासँ िी। जखन आइ. जी., डी.आइ. जी. सह ैि सभ कनी काल पवह ने एला त खनसँ कनी ध्य ान \nदेल कहेँ। ईहो सभ की करत ै, देखै नै विऐ भीड़”। \nएकटा डॉ क्टर ह ुनका िजाकेँ लऽ जाइ िव न्ह एकटा कोठलीमे। ओइ कोठलीक िाह र सभ ह ाव कम जमा िवि, \nसभ गम्भीर मु रा िनेने िव ि । लोकल िाना िला सभ सेह ो आवि गेल अवि। िाना िला सभ सह वट कऽ \nह मरा लग आवि गेल । \nदर ोग ाज ी ह मरा अपन मोिाइ ल वनकावल एकटा िी.डी.ओ. देखिै िव ि। \n“देखू ऐ गुण्डा सभकेँ, ह मरेपर पािर फेवक रहल अवि”। \nह िलदार सह ैि वटपल वखन्ह जे ओइ सार केँ ह ुजू र जेल पठा देल वखन, सभट ा गज ेर ी-िरसी सभ िै। कोनो \nडर े-भर नै ह ोइ िै। ह ुजू र े कऽ मोटरसाइ वकल िानेपर सँ िोर ा ले लकवन्ह, तकर अख वन धवर पते नै िलल \nिै। \nहम दर ोग ाज ीसँ पु िव लय वन्ह- “अहाँकेँ की लगैए, की ई लॉ एण्ड ऑडषरक गप िै आवक ऑवफसक काज सँ \nएकर कोनो सम्िन् ध िै”? \nओ कहै िवि जे मावमलामे पें ि िै। त ह कीकात तँ जिर दस्त् त ढंगसँ ह ेत ै। मु दा ओ सेह ो कहै िवि जे मोटा-\nमोटी ई “लॉ आ ऑडषरे”क समस्त्य ा वि ऐ। मु दा देखू त ह कीकात मे की वनकल ैए… \nइ ंसपे क्टर सह ैिक गाल सीव ि देल गेल िव न्ह। इ न्स पे क्टर सह ैि ह मरा कहै िवि जे गाल तँ दू टु कड़ी भऽ \nगेल िलै से ह ुनका िुिल े नै िलवन्ह, सीलाक िाद डॉ क् टर अएना देखेने िलवन्ह से देवख कऽ पता \nिल लवन्ह । \nसभ ह ाव कम अपना-अपना घर वदस विदा भे ला। सर कार ी गा ड़ी इ ंस्त् पे क्टर साह ैि कऽ लऽ गेल वन्ह आ हम \nऊ िर केँ फोन लगेल ौं। \n………… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … .  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nअवगला वदन भोरे-भोर ऑवफस गेल ौं तँ अदष ली इ शार ामे कहलक जे एकटा इ नफॉ मष र आयल अवि। हम \nकहवलऐ जे ककरो सँ भेँट करा दैवतऐ, एत ेक गो टे ऑवफसमे अवि तँ कहलक जे कहैए जे अहीं सँ भेँट करत, \nकहैए जे हमर इ लाकाक ह ाव कम िवि, अनकापर ओकरा भरोस नै िै। \n“हमर इ लाकाक िी? कतुक्का िी? नामो-गाम ित ा देल क की?” \n“नाम तँ नै ित ेलक मु दा कहलक जे गा मक नाम कवह व दय ौन्ह ह ाव कमकेँ, अपने िजा लेत ा। गा मक नाम जे \nकहलक से विव ित्रे… . वकदन तँ …  “ गढ़ नावर केल”!” \n २ \nकएक वदन िीव त गेल, डेटा, डेटा, डेटा… \nिैल ेंस शीट, एक् सेल फाइ ल, फेक अकाउण्ट, फेक इ निोइ स.. \nफेर सभ फेक अकाउण्ट लेल एकटा कनसोव लडेटेड इ निोइ स..आ त इ सँ िनल र ाय ल िैल ेंस… आ से डेटा \nगेल िाटषडष अकाउण्टेण्ट लग। आ तखन िनल ऑवडटे ड िैल ेंस शीट.. पवकय ा िला! \n“एत ेक सामग्री अहाँ लग अवि, अहाँ कोनो पै घे लोक िी, कार र् कोनो संगठनक िोट-िीन लोकक ह ािमे \nएत ेक डेटा नै एत ै। गढ़-नावर केल एकटा र ह स्त् य िै आ ई र ह स्त् य े विऐ ई दुवनय ाँ”। \n“ह महू ँ िी एकटा र ह स्त् य े। गढ़-नावर केलक कजष। हम स भट ा गप कहि, वकिुओ नुकाएि नै अहाँस ँ, से समए \nआएत। एकिेर जखने शुरू कऽ देल ौं अहाँ ई काज, त खने हम वनवश्च न्त भऽ गेल ौं। ह मरा िुिल िल जे \nअनका ई डेटा देखेिै तँ ओ िुििो करत आवक नै, आ जँ िुवि कय डेरा िा विका जाय । आइक िाद ह मरा \nआ अहाँक भेँट नै हएत, कोनो सू िनाक आदान-प्रदान आइक िाद आि डाकष-िेि टा पर हएत ”। \n… … … … … … … … … … … … … \nआ ओ िवल गेल । \nओकरा वज त ाएि हम। \nओ जीत त तँ जीत ि हम। \nएत ेक सू िना, एत ेक धवर खवस गेल लू कक सू िना?  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसू िना आ डेटा िवन गेल अवि िड़का खेल। सभकेँ िू िल िै सभट ा गप आ सभ गिदी मार ने अवि \nिैस ल। \nडर.. \nवकय ो एकर कार र् घर -द्वार-पवर िार केँ ििाएि कहैए, फैवमली िला िी, अपन नै तँ पवर िार क विन्ता तँ करैए \nपड़त, तँ अपना लेल नै पवर िार क लेल डेरा इ त िी… ओकरा की िै, ने आगू नाि ने पािू पगह ा… \nआ वकय ो-वकय ो ह ोइत अवि ित ाह, ने अपन विन्ता आ ने पवर िार क.. िौआइ त िै ओकर पवर िार… \nवकय ो कनी कालम े िवम्ह जा इ त अवि वकय ो कोनो पै घ दुघ षटनाक िाद िम्ह ैत अवि आ वकय ो वकिुअ भऽ \nजाउ िवम्हत े नै अवि… आ एह नो लोक सभ अवि जकरा संग दुघ षटना ह ोइत े नै िै.. से ओ वकए िम्ह त.. \nिुिाइ िै जे ओकर िड़कव त ह ोइ त िै अधलाह काज के ने..,. \nलाव ग रहल अवि जे कोनो अन्ह ार त र ह वड़ मे उतरल जा रहल िी, सीढ़ी नीिाँ वदव स जाइ िाइ, पवह ने कनी-\nमनी इ जोत, फेर िलफल, फेर र ाव त सन अन्ह ार आ फेर अन्ह ार गुज-गुज, आवगपर क खापवड़ क अधोभाग… \nइ जोत कोनो आस नै? आ जँ आवि जाएत इ जोत तँ भऽ नै जाइ आन्ह र… \nइ जोत सँ डेरा रहल लोक? \nअन्ह ार ेमे लाव ग रहल िै मोन आवक लगा रहल अवि मोन… \nआ जे अवि ित ाह? \nशोव नत क रङ देखा पवड़ रहल अवि डेटामे, शोव नत-शोव न त ामे… मु दा शोव नत क रङ सेह ो कार ी, अन्ह ार-गुज्ज… \nशोव नत तँ ह ोइ त अवि लाल टु ह-टु ह… मु दा ऐ डेटाकेँ ह मरा लग अिै त-अिै त देरी भऽ गेल ै.. लाल-रङ िेस ी \nगाढ़ भे ने कार ी भऽ जाइ िै, आ देरी भे ने सेह ो… \nदेरी वकए भे लै? ित ाह लोकक कमी तँ कवह य ो नै िलै ऐ लोकमे… मु दा लगैए जे आि भऽ गेल िै, आ से \nनै र वह त ै तँ एत ेक शोव नत य ु क्त डेटा, एत ेक मात्र ामे कोना िवकय ा जइ त ैक? आ जँ र ह िो कवर त ैक तँ तकर \nरङ लाल र वह त ैक, गरम र वहत ैक, कार ी-पपड़ी पड़ल नै र वह त ैक।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसीढ़ी पहुँवि गेल अवि त र ह व ड़मे… त ेह न ब्लै क-ह ोलमे जतऽ जा कऽ सभ वकिु गुरु त िाकर्षर्क अधीन भऽ \nजाइ त अवि, जकर मध्य विव ित्र आकृ वत अवि जन्म लऽ लेने, डेरा ओन आ ध्िवन उत् पन्न करैत… जेना \nसमु रम े उठल अवि िक्रिात… \nसभ आकृ वत घे र लैत अवि ह मरा… पवह ने हमर गप सुनू तँ पवह ने हमर… ह ॉ स्त् पीटल मे जे ह ालत ह ोइ त िै \nडॉ क्टरक, र ोग ी सभ जखन घे र ने रहै िाइ ओकरा… ओतऽ तँ र ोग ीक सङ ओकर पवर िार क लोक सेह ो रहै \nिै, मु दा एतऽ तँ मात्र र ोग ीय े टा िै.. \nपव ह ल फ ाइ ल \n“सभ मानैए जे एकटा दैिीय शवक् त हो इ िै, सभ तरहेँ नीक, सभस ँ िेश ी जानकार आ सभसँ िेश ी \nशवक् त शाली, जकरामे कोनो अिगुर् नवह अवि, जे सभ ठाम अनुभि कएल जा सकय आ जे अवि सभट ा \nिौस्त् त ुक ज्ञा त ा अवि। मु दा फेर दुि शवक् त क कोन तरहेँ व्य ाख् य ा हएत? फेर कोना ह ोइ ए दुि कृवत, वकए \nह ोमए दैत अवि ओ ई दुष् कृव त ”? \nअन्ह ार सँ वनकवल रहल ई अ िाज, दशषनक एकटा समस्त्य ाकेँ अनैत अवि। नाम वि य ै गोप कुमार । \n“सभ ह मरे दोखी मानैत अवि, मु दा दोखी कएक तरहक ह ोइ त िै, एकटा ह ोइ िै गैंगस्त् टर, एकटा नक् सल \nआ एकटा आतंकिादी आ एकटा ह मरो सभ सन लोक”। \n“त ीनू मे ह मरा लेखेँ कोनो अन्त र नै िै, जे र ाज्य क विरु र्द् शस्त् त्र उठेलक से भेल दोखी, आ त करा भे टतै \nसजा”। \n“मु दा जँ गैंगस्त् टर कहए जे ओ देश भक्त अवि आ अहाँकेँ नक् सल आ अतंकिादीक विरु र्द् अपन सह य ोग देत, \nतखन ”? \n“तखन ओकर सह य ोग लैत िी हम, मु दा ओइसँ ओकर केलह ा माफ नै ह ोइ िै। हँ, ओकरा पश्चात ापक \nएकटा अिसर भे टै िै। आ से तँ नक् सली आ आतंकिाद ीकेँ सेह ो भे टै िै”। \nआ ओ किा शुरू करैत अवि, सत् य किा। मानिक समस्त्त प्रकृवत पर विज य क पश्चात, मानिक मानिसँ \nसंघर्षक किा। दोसर महा भा र त क प्रारम्भ, िैवश्वक कुरुक्षेत्र क य ुर्द्स्त्िल पर। देखा िाह ी कतेक वनअम टु टै त \nअवि एवह महा भारत मे, कतेक नि वनअम िनैत अवि एवह क्रीड़ा क। कएकटा आश ाक संिार ह ोइ त अवि आ \nकएकटा वनर ाशाक। गढ़ नावर केल िला ओ इ न्फॉ मष र फेर सँ ह मरा भीतर कृष्र् क  िप लत ा आवन देने अवि।  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n“जे अहाँ करिै सएह सह ी हएत आ जकर अहाँ विर ोध करिै से गलत हएत ” । यएह कहने रहए गढ़ \nनावर केलक िवसन्दा आ यएह कवह रहल अवि गोप कुमार । \nहमर िड़ा इ कऽ कय जान लऽ जाइ जो- हम सोिैत िी। \n“िड़ा इ नै अवि ई। दुि शवक् त क कोन तरहेँ व्य ाख् य ा हएत? िुिू जे ई िी प्रारब्ध जे अहाँकेँ एतए आनल \nगेल अवि। सिषज्ञानी, सिषश व क्त मान आ सभठाम उपवस्त् ित शवक् त क अिैत दुि शवक् त क व्य ाख् य ाक द्वार \nखुजत”। \nहमर सोिलाह ो गपक उत्त र दऽ रहल अवि गोप कुमार । ई एकटा नि अनुभूवत अवि ह मरा लेल। आइसँ \nपवह ने हमर सोिलाह ा गपक उत्त र स्त् िप्नम े कोनो शवक् त दऽ दइ िल, िा अर्द्ष-िेत नािस्त् िामे। अर्द्ष-िेत नािस्त् िामे \nमाने जखन हम सोिि िन्द करैत िी, िावक जाइ िी जे आि एकर उत्त र नै भे टत, त खने कइएक घण्टाक \nिाद कोनो र ैवफक जाममे िा वसनेमा देखैत काल िा खाइ त काल, कइएक िेर सरल समाधा न भे वट जाइत \nअवि। स्त् िप्नक समाधा नकेँ तँ हम दैिीय ह स्त् त क्षेप मानैत िलहुँ मु दा अर्द्ष-िेत नािस्त् िामे भे टल सरल समाधा नकेँ \nशुरुह मे अपन त ाकल समाधा न मानैत िलौं। आर तँ आर अर्द्ष-िेत नािस्त् िाकेँ िेत नािस्त् िे मानैत िलौं शुरुह मे । \nमु दा स्त् िप्न कालक िढ़ैत सरल समाधा न अर्द्ष-िेत नािस्त् िा केँ पवर भावर्त केलक आ अर्द्ष-िेत नािस्त् िामे भे टल \nसरल समाधा नकेँ सेह ो दैिीय ह स्त् त क्षेप वसर्द् केलक। \n  \nऐ र चनापर  अपन ि ्ंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nज्ञ ानिर्द्षन क ं ठ \nक्ष त्र ज्ञ \nआइ उदय जीक न ाम अखिार मे  िपल वन अवि ।  भोर ेसँ ि धा इ  देवनह ा र क धर ो वह  ल ाग ल  िवन ।  ओ त '  विसवर ए \nगेल  िलाह  जे ओ कवह य ो ' अवभनि मै विल स ाव ह त् य  वििेिन संस्त् िान' कें अपन नि रिना  डाक द्वार ा पठा देने \nर ह विन, मु दा एकटा भारी गल त ी भ' गेल रह वन ।  असलमे  भेल ई र ह ैक जे कोपीक जे पन्न ा अपन आल ेख िु वि \nओ फाड़ ने रह विन ओवह मे  हु नक िउआ ती नटा अक्षर  वल खने रह वन - क्ष त्र ज्ञ ।  ई ओकरे वलफाफमे ध'  क' \nसाव ट दे लविन आ वह नकर  वलखल रिना कोव पएमे  रवह  गेल  रह वन।  त ाह ू मे  अजगुत ई  जे हुल िुल्ल ीमे भे ल एवह  \nगलती क भ ान हुनका आइ धव र  भेले नवह  रह वन।  ओम् ह र  ड ाक पहुँिल ाक उपरांत  भा र ी िमेला उत् पन्न भ' \nगेल ैक।  पन्न ामे त '  मात्र  तीन  गोट अ क्षर वलखल रह ैक,मुदा ई  पन्न ा पठाओल  वकनका गेल अवि ,से  िुिि \nमोवश् कल  भ'  गेल ैक।  अंत त ोग त् िा वलफाफपरक प्रेवर्त ी - प्रे र्कक नाम दे वख पंजीमे अंव कत कय ओवह डाककेँ \nअध्यक्ष महो दय क स ोिा उपस्त् िावपत  क' देल  गेल वन।  ओ ओकरा संस्त्िा नक विद्वत् सवमवत क वििार ािष प्र स्त् त ु त  \nक' प्रवत िेदन प्रस्त् त ुत  करिा क  ल ेल वनदेवशत  क' देल विन ।  \nसवमवत मे  गह न समीक्षा भे लैक । अध्यक्ष महो दय  जरूर  कोन ो िैवशष्ट्य  देखने हेविन,  तखने एवह  विवशि \nसवमवत कें एत दिष वनदेवशत  के लविन अवि।  स ांग ोपांग  वििे िन -उपरांत  प्रवत िेदन वनम्न प्रकार ें अंवकत  क' अध्यक्ष \nमहो दय क स मक्ष प्रस्त्त ुत  कै ल गेल ैक - \n' ई  आल ेख विलक्षर् अवि ।  मात्र  तीन ग ोट स ंय ुक्त  िर्ष नै के िल एकर श ीर् षक विकै क,अवपतु एह ीमे एकर  \nअस ीम स ंभािनास ँ भर ल कर्थ य  स ेह ो सम ाव ह त  िैक।  जे एवह मे  जत ेक गह ीं र  उत र त ा ह  स े ओतेक मूल् य िान मोत ी \nपओत ाह । सभ वदनसँ स्त्िर  ि र्ष अ, आ, इ  ,ई ,. ..  स ँ श ुरूह  करिा क जे वमि िल ताव ह केर  ज ोर ग र  खंडन क' \nअंवत म पओदानपर ठाढ़ क्ष, त्र , ज्ञ स ँ श ुरूह  आ अ ंत  करि एकटा प्रिल आ निोन्मेर्ी  डेग कह ल जा  स कैि।  \nवभन्न-वभन्न ई त ीनू  िर्षकें एकस ंग सटा क' वलखल ापर  ए कटा स ािषक शब्द वनवमषत ह ोइ ि - क्षत्रज्ञ अिात   क्षत्रक \nज्ञा त ा िा ममष ज्ञ।  एत य  'क्ष त्र ' सँ आश य  िैक- ि ल,शवक्त  िा सत्त ा। त क र  ममष  जे जाव न गेल ,से  अ सल तत् ि \nपावि गेल।  एिं प्रकार ें एक स ंग ई  तीनू  िर्ष एकटा िड़ का दशषन धा र र् कयने अ वि ।  ई संस ार क \nअवत सू क्ष्म ,व कंतु स भक स ार  आत् मस ात  कयने िड़ मूल्य िा न विमशष वदस ल '  जय िा मे  सक्षम आल ेख अवि ।  एवह मे  \nकिाक की कह ल जा य ,िड़ का उपन्या सक िीज -त त् ि स मावह त  िैक। जे जेहन  क्षमत ा िान,से  तेह न विस्त्त ार  पाव ि \nसकैत  अवि ।  ई त ीनू  िर्ष संय ुक्त  िर्ष विक जे इ शार ा क'  रह ल अवि  एकता आ एकत ाक शवक् त क मह त्त ा \nवदस। एवह मे  कौमी एकता  आ विश्विंधुत् िक आह्वान समाविि िै क।  ई एकटा निीन साव ह त् य क मानक \nउपस्त्िावपत  करैि आ पर ंपरा िादी  जड़ त ा ओ प्र िृवत्तपर ज ो र गर  प्रह ा र  करिा मे  स क्षम वस र्द् भ '  रह ल अवि । िूंवक \nई  देिनागर ी वलवपक ती न िर्ष धार र् कयने अ वि , एव ह  ल ेखपर  स ंस्त् कृत , वह ंदी, मै विली एिम  अन्य ओ सभ  \nभार्ाक एक स ंग दािी िनैत िैक जे एवह  वलवपकें अपनौ ने अ वि ।  आइध वर  ए ह न िह ु भावर्क आलेख कवह य ो  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकेओ वल खनेह े नवह  िल।  ई व िश्व -मानकक स मक्ष एकटा  पैघ डर ेड़ पाव ड़ र ह ल अवि ।  तें एवह  अद्भुत  रिना \nआ रिना कार कें स म्म ाव नत  करिा क स ंस्त् त ुवत  प्रदान क य ल जा इ ि । '  \n  \nऐ र चनाप र  अपन ि ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nशमशकांत कण ण \nबी ह मन  कथा -बड़क ा भतत \n-बाबा !दुखना बड़का भतत  बु झाइ ए। घृंटो-घृंटा मपपर क गा छत र  बैमस जप कर ैत  र ह ैए।  \n-ह ँ हौ।  पमह ने स ृंत ानलेल भगिा न - भगिान कर ै छल , आब  स ृंत ानदुआर े भगिा न-भगिान कर ैए।  \n  \nऐ र चनाप र  अपन ि ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n३. पद्य \n३.१.र ाज वकशोर वमश्र- सुख स्ु \n३.२.िु न्न ा ज ी- कमित ा-दलाल \n३.३.मु न्न ा जी- वकिु त ाँका \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nर ाज  वकशो र  वमश्र  \nसुखस ु \nह म त ाव क र ह ल िी प त ा सु खक'  \nभे टत त '  स माद पठाएि,  \nवडगव डवगआ पीट क'  स भ केँ,  \nजा-जा क'  स माद स ुनाएि।  \n  \nअपना तर ह ेँ ता वक र ह ल िव ि ,  \nसभ वकओ स ुख स ं सार  मे,  \nअपन-अपन िव न्ह िाट स िह क,  \nलाग ैवन्ह  जे नीक, वििा र  मे।  \n  \nसुख पािै िवि वकओ गीत  गावि ,  \nदए उपरा गे, वकओ पाओल स ु ख,  \nसुन्दर-सुंदर , सौंदय ष प्र सा धन \nसँ वकओ स जिैत, िवि वन ज मुख।  \n  \nघोड़ा-ह ािी सावज  कए,  \nह ोइ त  अव ि वकनको , सत् का र ,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nवकओ, पावि केिल फूल -पान, \nक' दै िवि ज य  ज य कार ।  \n  \nवकनको त'  दए र ह ल अवि  स ुख,  \nसम्प वत्त  के  भंडार ,  \nआ, वकनको ल ए धन -संग्रह , \nपूर ा पूर ी,  िेकार ।  \n  \nऔपिाव र कता वनिा ह ि, \nवकनको ल ेल स िोछि,  \nजीिन वित ा लैत  िवि ,  \nर खैत  ओकर े रोि।  \n  \nगुमान पोसय मे वकनको,  \nर ह ैत  िवन् ह  िड़ भार ी ह ुलास,  \nवनज अह ंकार  क' त ुवि मे ,  \nिव ि पिैत सुख ओ, िह ुत  रास।  \n  \nवकनको विधु क' िानव न वन ह ाव र ,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nह ोइ  ने िवन्ह , सुख स मटल,  \nमा् ल क' कृ वत्र म इ जोत  देखए,  \nवकओ, ओकरे लेल रकट ल।  \n  \nव्य ोम मे  पसर ल, त ार ा मंडल,  \nओ दृ श्य , वकनको िू  जा इ त  अवि ,  \nओही  के , वकओ देख -देख क '  \nजोर-जो र , ओँघाइ त  अवि ।  \n  \nभौवत क स ुख -साध न, वकनको,  \nह ोइ त  िैन्ह  प्रार् -समान, \nसंसार-विर्य  स ँ िैर ाग ी,  \nिो ड़िैत  र ह ैत  िवि ज ा न।  \n  \nभोकावर  पाव र  कनैत  िवि वक ओ,  \nिो ड़ैत  काल वनज  गाम,  \nवकनको अवभल ार्ा र ह ैत  िवन् ह  ,  \nजाइ  दूर , को नो ठाम । \n   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nअठोङर  कूव ट वनिाह ैत  ि वि,  \nविआह क' स भ र ीव त -र ेिा ज, \nआ', सुख दै त  िवन्ह  वकनको  ,  \nपरम्पर ा त ोड़ '  के  काज ।  \n  \nमु वदत  होइत  िवि पावि क'  \nअपनापन-अनुिंध, \nवकनको नीक लगैत िवन्ह ,  \nर ाखि िाँत र  स ंिंध। \n  \nव्य वक् त-व्य वक् त  पर  पवर भार्ा,  \nिदलैत  रह ैत  अवि  स ुखक',  \nवकनका ल ेल की स ुख? वनभषर  अ वि \nअवभलार्ा ओवह  मनुखक' ।  \n  \nमान, प्रवत ष्ठा पाव ि जग त   मे,  \nजय ज य कार  करा ि ी, \nखाँ वह स वज नकर , कीव त ष मे  \nवत्र लोकक स ुख हम पािी  ।   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n  \nकत्तषव्य-पालन मे  वज नका ,  \nसंसार क, सभ स ुख भ े टल ,  \nसुख पओ लवि, उपकार , त् य ा ग मे,  \nअनकर दुः ख जे मे टल ।  \n  \nवकनको मोन मे, सुख ओ दु ःख,  \nदुहू क मोल, स मतू ल  अवि, \nह र्ष-विर्ादक ई  स मता  \nिैराग् य-भाि के  मू ल अवि  ।  \n  \nमु दा,  उठैत  अवि  प्रश्न आि,  \nिास्त् त ि मे , सुख ककरा कह ी ?  \nविर्य  अवि  गू ढ़, कवठन अव ि उत्त र ,  \nकी िै गलत ी?  की स ह ी?  \n  \nह ोइ ि सापेवक्षक, स ुख क'  रूप,  \nह र  व्य व क्त क अपन िवन्ह  पव र भार्ा,  \nमु दा,  प्रत् य ेक स ुख अिश्य  िु िय ,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमानित ा आ का नू नक भार्ा ।  \n  \nजँ मोन खु श, त '  िरसैत  िै,  \nसभ सु ख के प ुष्प, अँगना मे ,  \nएवह  फूलक'  गमक, गमकै त  िै,  \nवडह-डािर , ह न्न ा- ह न्न ा मे। \n  \nकिमवप जरूर ी अवि ने ई,  \nसम्प वत्त ए सँ वनकल ैत  अवि  स ुख,  \nआओर, अवकंिन के दोआवर ,  \nडेरा  देने िै सल अवि दुः ख।  \n  \nह र्ष-विर्ाद,  स मतुल्य  िूवि, \nिल ैत  िवि ज े  कतषव्य  क' िाट,  \nसुख ओत वह  भेटतव न्ह,  जे िलािव ि ,  \nगृहस्त् िी वकंिा राज पाट। \n  \nगला-गला क' सुख ओ दु ःख  \nवमलाओल जा ए समतुल्य ,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसोि िनत  एवह  वमश्रर् सँ,  \nह ोएत  ई सोि, अमू ल्य।  \n  \nअपन ि ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nिु न्न ा जी \nकमि त ा-दलाल \nजँ राखब ह ि बन्द्हकी, अहाँ ि ोल बे च दे ब  \nघरा ड़ी क कर ब बा त  , सौंसे  टोल बेच दे ब  \n \nर ह ू  ज ' समदखन बन्न  के ने ि ुँ ह  हि अपन  \nर ाम ख हा थम ह ृं फु टबॉल अह ाँ गोल बेच दे ब  \n \nबचा के राखू  कोना अपन दे ह क ठठरी  \nअहाँ त ' उत ाम र  चािक खोल बेमच देब  \n \nह ि कमह य ा सँ  ताकी असर ा  इज ोत क  \nअहाँ त ' गम ड़ त े स ब टा पोल  बेच दे ब  \n \nजँ तखनो िोन नै भ र ल एत बे सँ अह ाँक  \nलगा  के  िुखड़ा  हिर डबल र ोल बे च दे ब  \nऐ र चनाप र  अपन ि ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमु न्न ा जी \nवक िु ताँका  (TANKA) \n \n1-गा म पु र ान  \nत ाकू  नि ठे कान  \nभे लौं ज िान \nअन्ह वर य ा ह ँटल \nपु वर्षमा के र  िान  \n \n2-ललका पाग  \nर ंग फीका पड़ल  \nकोना  उघत  \nिो डल स ंस्त् कार \nवनिह त ा ह एत \n \n3-भार्ा ििाऊ \nह स्त् त ान्त वरत  करू \nअवगला पीढी  \nवमविला ह ेर एल  \nकोना  ििा पएि \n \n4-दुल ार  करू  \nमाि पर  िढ ाउ  \nिेट ा गौर ि \nलवत य ा भगाओत  \nिेट ीय े देत  काज  \n \n5-पाग दोपटा  \nविद्य ापवत क नाम \nमाला पवह रू   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nनाम िेवि कमाउ  \nवनजभार्ा गमाउ  \n \n6-जौर  ज ड़ल  \nपु र खा िल पर  \nऐंठन ऐि  \nिाट नि िनाउ \nह एत  धर ोह र  \n \n  \nऐ र चनाप र  अपन ि ृं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n४.स्त् त्र ी क ोना \n४.१.कल्पना िा- पान \n४.२.सुभर ा मिश्र भ ाव्य ा- २ ट ा बीह मन  कथा \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nकल्पन ा िा \nपान \nव़िकर  करु ने कोनो िात  के  \nस्त् िाद में अवि  अत ीि, \nआन मू ंह  वक स ुनि  \nस्त् िाद में इ \"सु परस्त् पे शवलट\", \nपान क हम वक करु िखान,  \nकेह न सुनवर  हवरय र  हव र य र  \nकार गर  स न पात  अवि ,  \nिून कऽि आ दै सुपार ी,  \nसौंफ क स ंग पान िह ार  अवि ,  \nजदा , तुलसी  आ वनमषली त कर  \nओवह  पर  ताल अ वि ,  \nददा क मूंह  रमनगर  ल ाग ै  \nवखल्ली धेने प ान अवि ,  \nओिा क मू ंह  स ोह नगर  ल ाग य  \nभ र ह ल गुनगान अवि,  \nिात  ओिरा य ल क्षर्  में स ोि र ाय ल,   वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nदैत वखल्ली मूंह  दिाय ,  \nसर पट वदमाग दौड़ ै ल ाग य  \nआन्ह र ो के रस्त् त ा वदय ै देखाय,  \nमाि खाऊ  य ा मेिा वमसर ी,  \nज्यों  नय  पान मू ं ह  दिोलौं, \nसि टा िु िु व्य िष गिेल ु  \nह ाि जोव ड़ व नह ो र ा कर य  िी,  \nह मर लाजक र ाखु मान,  \nिप्पन भ ोग  स जल अवत  तय ो  \nपरत र  नव ह  करय  पान क आन।  \n-कल्पना िा , िोकार ो , िा र खं ड   \n  \nअपन ि ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nसुभर ा मिश्र भ ाव् य ा \n२ टा बी ह मन कथ ा  \n१ \nह कार \n \nबमह न दाई  य े बमह न दा ई  क 'त  छैथ.. .. ह क ार  पुर ैए लए नमह  जेतीह.. .  \n \nबमह न दाई  - धूर  भोर  स ॅं हकार  पू र ैत  पू र ैत  टाॅ ॅृंग टटा र ह ल अमछ । भमर टोल  एक्के सॅंग े उपनय न िूड़ न ठामन \nलैत  छैक।  \n \nछो टकी- चल थु ने.. .. .लाल ि ैय ा बड्ड खे खमनय ाॅ ॅृं कर ैत  र ह ैथ.... .  \nकहैत  छलीह  मकय ो नम ह  अबै त  अमछ  ह िरा  ऑ ृंगन िर बा पर गीत  गबैक ल ेल.. .. दू नू  स ाउस पू त ोह ुॅ ॅृं रह ैत  छी \nबस। \n \nबमह न दाई  - ऐृं दू  टूक स ुपाड़ी पर दूनू  स ौस प ू त ोह ुॅ ॅृं नमह रह त ी त  भमर  टोल क ल ोक र ह त म न... .क ह लके जे।  \n \nचल ु फूलक  अृंगना चलैत  छी।  हिर फू ल स भ मदन रॅंग  मिर ॅंग क मबग जी परसैत  छमथ  स ॅंग  गीत  गबैत -गबैत \nकॅंठ सुखाएत  त ठृंढ ा से ह ो मपएती।  \n  \n२ \nप्रप ृं च \n \nमििा ह क बीस बरख बाद पू त ोह ु.. .. . .िाॅ ॅृं दे खथु न ने अमह  बे र  नैह र  गेल  रमह  त ऽ िाॅ ॅृं प ाय ल आ कान िह क \nदेल क। \n \nसासु - बे स। भोग ह ुय ा।  \n \nमकछु मदनक पश्चात  मपमत य ा सासु - ह े य े कमनय ा कमन हिरो  देखय  मदअ िाय क दे ल गह ना.. .. .  \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nकमनय ा- देखथुन काकी।  \nकाकी- बड्ड दीप... .. . अपने  मकनने हैब फू ृंमसयों के नैह र क पत् तखा फहर बैत छ ी।  \n \nकमनय ा- मह नक ा ज े स ोचिाक छैन्द्ह सोचौथ। \n \nमकछु मदनक पश्चात- य े कमन य ा ओमह  मदन जे गह ना देमख  हि नैहर क पत् तखा बला ग प्प कहने रमह .. . .. अमह ृंक \nसाउस हिरा  अह ाॅ ॅृंस  कहैक लेल कहने रह ैथ।  \n \n  \nअपन ि ृं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nस्त् िाय ी स्त् त म्भ  जेना वमविला- र त्न,  वमविलाक खोज , विदेह  पेटार  आ स ू िना -संप कष-अन् िेर् र् स भ अंकमे  स मान \nअवि,  ताव ह  हेत ु ई सभ  स्त्त म् भ सभ अंक मे  नइ  देल जा इ त  अवि , ई  स भ स्त् त म्भ  देखिा लेल वक् लक करू \nनीिाँ  देल विदेहक  34 6म आ 347 म अं क, ऐ दुनू  अंकमे  स वम्मवलत रूपेँ ई स भ स्त् त म्भ  देल गे ल अवि ।  \n  \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nदेिन ाग र ी िसषन \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nवमविला क्षर िसषन \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nमै विली-IPA िसषन \n“वि देह” ई-प वत्र का : \nमै विली- ब्रेल िसषन \n VIDEHA_346  VIDEHA_346_Tirhuta  VIDEHA_346_IPA  VIDEHA_346_Braille \n VIDEHA_347  VIDEHA_347_Tirhuta  VIDEHA_347_IPA  VIDEHA_347_Braille \n  \n..................................................................................................... \nसंघ लोक सेिा आय ोग/ विह ा र लोक सेिा आय ोग क परी क्षा लेल  मै विली (अवनिाय ष आ ऐवछिक) आ आन \nऐवछिक विर्य आ सामान्य ज्ञान (अंग्रेजी माध्य म) ह ेत ु साव मग्री \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC SERVICE COMMISSION) & \nBPSC (BIHAR PUBLIC SERVICE COMMISSION) EXAMS- MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER OPTIONALS AND GENERAL \nSTUDIES (ENGLISH MEDIUM)] \nVideha e-Learning  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nपे टार (वर सोसष सेन्टर) \n...................................................................................................... \nशब्द-व्य ाकर र्-इ वत ह ास \nMAITHILI IDIOMS & PHRASES मै विली मु ह ािर ा एिम  लोकोवक् त प्रकाश- र मा नाि वमश्र वमवह र (खाँ टी \nप्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nडॉ. लवलता िा- मै विलीक भोजन सम्िन् धी शब्दािली (खाँ ट ी प्रिाहय ुक्त मै विली वलखिामे सह ाय क) \nमै विली शब्द संिय MAITHILI DICTIONARY- RAMDEO JHA (खाँ टी प्रिाह य ुक्त मै विली वलखिामे \nसह ाय क) \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIONARY \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY \nअवर्मा वसंह -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nडॉ. रमर् िा \nमै विली काव्य मे अल ङ्कार    अ लङ्कार-भास्त्कर \nआनन्द वमश्र (सौज न्य श्री र मानन्द िा \"रमर्\")- वमविला भार्ाक सुिोध व्य ाकर र् \nBHOLALAL DAS मै विल ी सुिोध व्य ाकर र्- भोल ा लाल दास \nर ाध ाकृष्र्  िौधर ी- A Survey of Maithili Literature \n................................................................................................... \nमूलपाठ \nवत र ह ु त ा वलवपक उद्भि ओ विकास (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nर ाज ेश्वर िा- वमविलाक्षर क उद्भि ओ विकास (मै विली साव ह त् य संस्त् िान आकाइ ि) \nSurendra Jha Suman दत्त-ित ी (मूल)- श्री सुर ेन्र िा सुमन (यू.पी.एस.सी. वसल ेिस) \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि िा (िी.पी.एस. सी. वसल ेिस) CIIL SITE \n.................................................................................................... \nसमीक्षा \nसुभार् िन्र य ादि-र ाज कमल िौधर ी: मोनोग्राफ \nवशि कुमार िा \"वटल्लू\" अंश ु-समालोिना \nडॉ ििेश्वर िा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf \nडॉ. देिश ंकर निीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nडॉ. रमर् िा- वभन्न-अवभन्न \nप्रे मश ंकर वसंह- मै विली भार्ा साव ह त् य: िीसम शत ाब्दी (आल ोिना) \nडॉ. रमानन्द िा 'रमर्' \nवह आओल \nअवखय ासल     CIIL SITE \nदुगानन्द मण्डल-िक्षु \nRAMDEO JHA दत्त-ित ी क िस्त् त ु कौशल- डॊ. श्रीर ाम देििा \nSHAILENDRA MOHAN JHA पवर िय वनिय- डॊ शैल ेन्र मोह न िा \n................................................................................................. \nअवत वर क् त पाठ \nपवह ने वमविला मै विलीक सामान्य जानका र ी लेल एवह पोिी केँ पढ़ ू:- \nर ाध ाकृष्र्  िौधर ी- वमविलाक इ वत ह ास \nफेर एवह मनल ग् गू फाइ ल सभ केँ सेह ो पढ़ ू:- \nकेदार नाि िौधर ी \nिमे लीर ानी                         माह ुर                          करार   \nकुमार पिन \nपइठ (मै विलीक सिषश्रे ष्ठ किा) (साभार अंवत का)       डाय र ीक खाली पन्ना (साभार अंवत का) \nय ा्ेगेन्र पाठक विय ा्ेगी- विज्ञ ान क ित कही \nर ामलोिन ठाकुर- मै विली लोककिा  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n.................................................................................................. \nवकिु मै विली पोिी डाउनलो ड साइ ट (ओपन सोसष) \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-books.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअवखय ासल (र मानन्द िा रमर्) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआय ल कनकनी- महेन्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रिन् ध संग्रह- र मानाि िा (िी.पी.एस. सी. वसल ेिस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर दीप पिष- सं केदार कानन आ अरव िन्द ठाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nमै विली गद्य संग्रह- सं शैलेन् र मोह न िा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf \nARCHIVE.ORG (विज य दे ि िा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-publicdate&page=2  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE-AUDIO-VIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI ENGLISH DICTIONARY) \nMITHILA DARSHAN \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili journal) \nOLE NEPAL's E-PUSTAKALAYA (https://pustakalaya.org/en/) \nपोिीक वलंक \nमै विली साव ह त् य संस्त् िान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (online pdf of Reasearch Papers/ \nbooks) \nअवर पन फाउण्ड ेशन (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://storyweaver.org.in/stories/?language=Maithili&query=&sort=Ratings \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2fmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI ( मै\nविली ऑवडय ो िुक्स) \nपोिी डॉ ट कॉ म \nhttps://store.pothi.com/browse/free-ebooks/?language=Maithili  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/maithili-books-pdf-free-download/ ( पोिी डाउनलोड वलंक) \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nप्या र े मै विल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8BI4t8jjzQg (प्या र े मै विल िैनल- वकर र् \nिौधर ी आ संगी त ा आनन्द- मै विलीक सभसँ लोकवप्रय यू ट्यू ि िैनल) \nजानकी एफ.एम समािार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जानकी एफ.एम समािार) \nआकाशिार्ी दर भंगा यू ट्यू ि िैनल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4pPolWiTEMxVA \n....................................................... \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?lexicon=maithili \n......................................................... \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pDWIAkXiOHp7A \n-गज ेन्र ठाकुर  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n....................................................................................................... \nमिदेहक मकछ ु मिशे षांक:- \n१) ह ा इ कू मि शे षां क १२ ि अृंक, १५ जू न २ ० ० ८  \nVideha_15_06_2008   Videha_15_06_2008_Tirhuta     12 \n२) ग ज ल मि शे षां क २१ ि अृंक,  १ न ि म्ब र २ ० ० ८  \nVideha_01_11_2008  Videha_01_11_2008_Tirhuta         21 \n३) मि ह मन क था मि शे षां क ६७ ि अृंक, १ अ तटूब र २ ० १ ० \nvideha_01_10_2010       videha_01_10_2010_tirhuta           67 \n४) बा ल सा मह त् य मि शे षां क ७० ि अृंक, १५ न ि म्ब र २ ० १ ० \nvideha_15_11_2010       videha_15_11_2010_tirhuta           70 \n५) ना ट क मि शे षां क ७२ ि अृंक १५ मद स म्ब र२ ० १ ० \nvideha_15_12_2010       videha_15_12_2010_tirhuta           72 \n६) न ा र ी व ि श े र् ां क ७७म अ ंक ०१ म ा ि ष २०११ \nvideha_01_03_2011       videha_01_03_2011_tirhuta           77 \n७) अ न ु ि ा द व ि श े र् ां क ( ग द्य-पद्य भ ा र त ी ) ९७म अ ंक \nvideha_01_01_2012videha_01_01_2012_tirhuta          97 \n८) बा ल ग ज ल मि शे षां क मि दे ह क अृंक १ १ १ ि अृंक, १ अ ग स् त २ ० १ २ \nvideha_01_08_2012   videha_01_08_2012_tirhuta   111 \n९) भ मत त ग ज ल मि शे षां क १ २ ६ ि अृंक, १५ िा चण २ ० १ ३  \nvideha_15_03_2013  videha_15_03_2013_tirhuta   126 \n१०) ग ज ल आ लो च ना-स िा लो च ना-स िी क्षा मि शे षां क १ ४ २ ि, अृंक १५ न ि म्ब र २ ० १ ३  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nvideha_15_11_2013  videha_15_11_2013_tirhuta   142 \n११)  का शी कां त  मि श्र  ि धु प  मि शे षां क  १ ६ ९  ि  अृंक  १ ज न ि र ी  २ ० १ ५ \nVideha_01_01_2015 \n१२)  अ र मि न्द्द  ठा कु र  मि शे ष ां क  १ ८ ९  ि  अृंक  १ न ि म्ब र  २ ० १ ५ \nVideha_01_11_2015 \n१३)  ज ग दी श  च न्द्र  ठा कु र  अ मन ल  मि शे षां क  १ ९ १  ि  अृंक  १ मद स म्ब र  २०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१ ४ )  व ि द े ह  स म् म ा न  व ि श े र् ं ्ाक \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-स ू िी (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स्त् कार सवह त) \nसाक्षात् कार/ समार ोह \nसाक्षात् कार \n  \nvideha_15_12\n_2011 \n  \nvideha_15_01\n_2012 \n  \nvideha_01_02_\n2012 \n  \nvideha_01_03_\n2012 \n  \nvideha_01_09\n_2012 \n  \nvideha_15_01\n_2013 \n  \nvideha_01_03\n_2013 \n  \nVideha_15_04\n_2016 \nVideha_01_07\n_2016 \n१ ५ )  म ै व ि ल ी  स ी . ड ी . /  अ ल् ि म  ग ी त  स ंग ी त  व ि श े र् ां क- २ १ ७  म  अ ं क  ० १  ज न ि र ी  २०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१ ६ )  म ै व ि ल ी  ि े ि  प त्र क ा व र त ा  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 313 \n१ ७ )  म ै व ि ल ी  ि ी ह व न  क ि ा  व ि श े र् ां क-२ \nVIDEHA 317  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n१ ८ )  र ा म ल ो ि न  ठ ा क ु र  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 319 \n१ ९ )  र ा म ल ो ि न  ठ ा क ु र  श्र र्द् ां ज व ल  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 320 \n२ ० )  र ा ज न न् द न  ल ा ल  द ा स  व ि श े र् ां क \nVIDEHA 333 \n२ १) र िीन्र नाि ठाकुर विशे र्ांक \n VIDEHA_348  VIDEHA_348_Tirhuta  VIDEHA_348_IPA  VIDEHA_348_Braille \n  \n................................................................................................... \nलेखकक आिृंमि त  रचना आ ओइपर आिृंमि त  स िीक्षकक सिीक्षा सीर ीज \n१. कावमनीक पांि टा कवित ा आ ओइपर मधुकान्त िाक वटप्पर्ी \nविदेहक दू सए नौम अंक Videha_01_09_2016 \n.................................................................................................... \n\"पाठक ह िर पोथी मक ए पढ़ मथ\"- लेखक द्वार ा अप्प न पोथी/ र चनाक सिीक्षा सीर ीज \n१ . आश ीष अनमचन्द्ह ार 'मिदेह' क ३ २ ७  ि अृंक ०१ अगस् त  २ ० २ १ \n.................................................................................................... \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज \n एवडटस ष िोइ स सीर ीज-१ \nविदेहक १ २ ३ म (०१ फरिर ी २ ०१ ३) अंकमे िलात् कार पर मै विलीमे पवह ल कवित ा प्रकाव शत भेल िल। ई \nवदसम् िर २ ०१ २ क वदल् लीक वनभष य ा िलात् कार काण्डक िादक समय िल। ओना ई अनूवदत र िना िल,  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nत ेलुगुमे पस ुप ुले टी गी त ाक एव ह कवित ाक वह न्दी अनुिाद केने िलीह आर. शांत ा सुन्दरी आ वह न्दीसँ मै विली \nअनुिाद केने िलाह विनीत उत् पल । हमर जानकार ीमे एवह सँ िेश ी वसहर ािैिल ा कवित ा कोनो भार्ामे नवह रिल \nगेल अवि। सात सालक िादो ई समस्त्य ा ओहने अवि। ई कवित ा सभकेँ पढ़ िाक िाह ी, खास कऽ सभ \nिेट ीक िापकेँ, सभ िवह नक भाएकेँ आ सभ पत्नीक पवत केँ। आ वििार िाक िाह ी जे हम सभ अपना िछिा \nसभ लेल केह न समाज िनेने िी। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-१ (डा उनलोड वलंक) \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-२ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि ब्रेस्त्ट कैसर क समस्त्य ा पर विदेह मे मीना िा केर एकटा लघु किा \nप्रकाव शत भे ल। ई मै विलीक पवह ल किा िल जे ब्रेस्त्ट कैसर पर वलखल गेल । वह न्दीमे सेह ो त ाध व र एवह \nविर्य पर किा नवह वलखल गेल िल, कार र् एवह किाक ई-प्रकाव शत भे लाक १-२ सालक िाद वह न्दीमे दू \nगो टे मे घोंघाउज भऽ रहल िल वक पवह ल हम आवक हम, मु दा दुनूक वत वि मै विलीक किाक परित ी िल। \nिादमे ई विदेह लघु किामे सेह ो संकवलत भे ल। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-२ (डा उनलोड वलंक) \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-३ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदी श िन्र ठाकुर अवनलक वकिु िाल कवित ा प्रकाव शत भे ल। िादमे \nह ुनकर ३ टा िाल कवित ा व िदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल जाव ह मे २ टा कवित ा िेिी िाइ ल्डपर िल। \nपढ़ ू ई त ीनू कवित ा, िादक दुनू िेिी िाइ ल्डपर वलखल कवित ा पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-३ (डा उनलोड वलंक) \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-४ \nविदेहक ५ ०-१० ० म अंकक िीि जगदा नन्द िा मनुक एकटा दीघष िाल किा कवह वलअ िा उपन्य ास \nप्रकाव शत भेल, नाम िल िोनह ा। िादमे ई र िना विदेह वशश ु उत् सिमे संकवलत भेल, ई र िना िाल \nमनोविज्ञा नपर आधाव र त मै विल ीक पवह ल र िना िी, मै विली िाल साव ह त् य कोना वलखी तकर र ेवनंग कोसष मे एवह \nउपन्य ासकेँ र ाखल जेिाक िाह ी। कोना मॊडन ष उपन्य ास आगाँ िढ़ै िै, स्त् टे प िाइ स्त् टे प आ सेह ो िाल \nउपन्य ास। पढ़ िे टा करू से आग्रह । \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-४ (डा उनलोड वलंक)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-५ \nएवडटस ष िोइ स ५ मे मै विलीक \"उसने कहा िा\" माने कु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" (साभार अंवत का) । \nवह न्दीक पाठक, जे \"उसने कहा िा\" पढ़ ने ह ेत ा, केँ िुिल िव न्ह जे कोना अवह किाकेँ र वि िन्रधर शमा \n’गुल ेर ी’ अमर भऽ गेल ाह । हम ििा कऽ रहल िी, कुमा र पिनक \"पइठ\" दीघषकिाक। एकर ा पढ़ लाक िाद \nअहाँकेँ एकटा विव ित्र, सुखद आ मोन ह ौल करैिला अनु भि भे टत, जे सेक्सपीवर अन र ेजेडी सँ वमवलतो लाग त \nआ फराको। मु दा एवह र िना केँ पढ़ लाक िाद त ामस, घृ र् ा सभपर वनय ंत्र र्केँ आ सामाव जक/ पावर िाव र क \nदाव य त् िकेँ सेह ो अहाँ आर गंभीर त ासँ लेिै, से धवर पक्का अवि। मु दा एकर एकटा शत ष अवि जे एकर ा समै \nवनकावल कऽ एक्के उखड़ा ह ामे पवढ़ जाइ। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-५ (डा उनलोड वलंक) \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-६ \nजगदी श प्रस ाद मण्डलक लघु किा \"विसाँ ढ़\": १ ९ ४२-४३ क अकालमे िंगा लमे १ ५ लाख लोक मु इ ला, मु दा \nअमत् य ष सेन वलखै त िवि जे ह ुनकर कोनो सर-सम्िन् धी एवह अकालमे नवह मरलवन्ह। वमविलोमे अकाल आएल \n१ ९ ६७ ई. मे आ इ वन्दर ा गाँधी जखन एवह क्षेत्र अएल ी तँ ह ुनका देखाओल गेल जे कोना मु सह र जाव त क \nलोक विसाँ ढ़ खा कऽ एवह अकालकेँ जीव त लेलवन्ह । मै विलीमे लेखनक एकभगाह वस्त्िवत विदेहक आगमनसँ \nपवह ने िल। मै विलीक लेख क लोकवन सेह ो अमत् य ष सेन जेकाँ ओवह महा विभीवर्कासँ प्रभ ाव ित नवह िला आ तेँ \nविसाँ ढ़पर किा नवह वलवख सकल ा। जगदी श प्रस ाद मण्डल एवह पर किा वलखल वन्ह जे प्रकाव शत भेल िेत ना \nसवमवत क पवत्र कामे, मु दा काय षकार ी सम्प ादक द्वार ा ित षनी पवर ित षनक कार र् ओ मै विलीमे नवह िर र्  अिहट्ठ मे \nवलखल िुिा पड़ल, आ ओतेक प्रभ ािी नवह भऽ सकल कार र् विर्य रहै खाँ टी आ ित षनी कृवत्र म। से एकर \nपु नः ई-प्रकाशन अपन अस ल ी रूपमे भेल विदेहमे आ ई संकवलत भेल \"गा मक वज नगी\" लघु किा संग्रह मे । एवह \nपोिीपर जगदी श प्रस ाद मण्डलकेँ टै गोर वलटर ेिर अिाडष भे टल वन। जगदी श प्रस ाद मण्डलक लेखनी मै विली \nकिाधा र ाकेँ एकभगाह ह ेिासँ ििा लेलक, आ मै विलीक समानान्तर इ व त ह ासमे मै विली साव ह त् य केँ दू कालखण्डमे \nिाँवट कऽ पढ़ए जाए लाग ल- जगदी श प्रस ाद मण्डलसँ पूिष आ जगदी श प्रस ाद मण्डल आगमनक िाद। तँ \nप्रस्त्त ुत अवि लघु किा विसाँ ढ़- अपन सुछिा स्त् िरूपमे। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-६ (डा उनलोड वलंक) \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-७  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमै विलीक पवह ल आ एकमात्र दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफी। सन्दीप कुमार साफीक दवलत \nआत् मकिा जे अहाँकेँ अपन लघु आकार ाक अिैत वह लोव ड़ देत आ अहाँक ई वस्त् िवत कऽ देत जे समानान्तर \nमै विली साव ह त् य कतिो पढ़ ू अहाँकेँ अिौं नवह ह ोयत। ई आत् मकिा विदेहमे ई-प्रकाव शत भे लाक िाद लेखकक \nपोिी \"िैश ाखमे दलानपर\"मे संकवलत भेल आ ई मै विली क अखन धव र क एकमात्र दवलत आत् मकिा विक। तँ \nप्रस्त्त ुत अवि मै विलीक पवह ल दवलत आत् मकिा: सन्दीप कुमार साफीक कल म सँ। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-७  (डाउनलोड वलंक) \n एवडटस ष िोइ स सीर ीज-८ \nनेना भु टकाकेँ र ाव त मे सुनेिा लेल वकिु लोककिा (विदेह पे टार सँ)। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-८ (डा उनलोड वलंक) \n एवडटस ष िोइ स सीर ीज-९ \nमै विली गजलपर पवर ििा (विदेह पे टार सँ)। \nएवडटस ष िोइ स सीर ीज-९ (डा उनलोड वलंक) \n............................................................................................... \nजगदी श प्रस ाद मण्डल जीक ६ ५ टा पोिीक नि संस्त् करर् विदेहक २ ३३ (Videha_01_09_2017) सँ \n२ ५ ० (Videha_15_05_2018 ) धव र क अंकमे धा र ा िाव ह क प्रकाशन नीिाँ क वलंकप र पढ़ ू:- \nVIDEHA_23\n3 \nVIDEHA_23\n4 \nVIDEHA_23\n5 \nVIDEHA_23\n6 \nVIDEHA_23\n7 \nVIDEHA_23\n8 \nVIDEHA_23\n9 \nVIDEHA_24\n0 \nVIDEHA_24\n1 \nVIDEHA_24\n2 \nVIDEHA_24\n3 \nVIDEHA_24\n4 \nVIDEHA_24\n5 \nVIDEHA_24\n6 \nVIDEHA_24\n7 \nVIDEHA_24\n8 \nVIDEHA_24\n9 \nVIDEHA_25\n0 \n................................................................................................  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमिदेह ई -पमि काक  बीछ ल रचनाक सृंग- िै मथलीक सिणश्रे ष्ठ र चनाक एकटा सिानान्द्तर सृंकल न: \nविदेह: सदेह: १ (२ ०० ८-० ९) देिनागर ी \nविदेह: सदेह: १ (२ ०० ८-० ९) वत र ह ुत ा \nमिदेह: सदेह:२ (िैमथली प्रबन्द् ध- मनबन्द्ध-सिालोचना  २ ० ० ९-१ ० ) देिनागर ी \nमिदेह: सदेह:२ (िैमथली प्रबन्द् ध- मनबन्द्ध-सिालोचना  २ ० ० ९-१ ० ) वत र ह ुत ा \nमिदेह:सदे ह :३ (िैमथली पद्य  २ ० ० ९-१०) द ेिनागर ी \nमिदेह: सदेह:३ (िैमथली पद्य  २ ० ० ९-१०) वत र ह ुत ा \nमिदेह: सदेह:४ (िैमथली कथा  २ ० ० ९-१०) द ेिनागर ी \nमिदेह: सदेह:४ (िैमथली कथा  २ ० ० ९-१०) वत र ह ुत ा \nमिदेह िै मथली मिह मन कथा  [ मिदेह सदे ह  ५  ] देिनागर ी \nमिदेह िैमथली मिह मन कथा  [ मिदेह सदे ह  ५  ]   वत र ह ुत ा \nविदेह मै विली विह वन किा [ विदेह सदेह ५ ]- दोसर संस्त् करर् देिनागर ी \nमिदेह िैमथली लघ ुकथा  [ मिदेह सदे ह  ६  ] देिनागर ी \nमिदेह िैमथली लघ ुकथा  [ मिदेह सदे ह  ६  ]  वत र ह ुत ा \nमिदेह िैमथली पद्य [ मिदेह सदे ह  ७  ] देिनागर ी \nमिदेह िैमथली पद्य [ मिदेह सदे ह  ७  ]   वत र ह ुत ा \nमिदेह िैमथली ना ट्य उत् सि [ मिदेह सदे ह  ८  ] देिनागर ी \nमिदेह िैमथली ना ट्य उत् सि [ मिदेह सदे ह ८  ]  वत र ह ुत ा \nमिदेह िैमथली मशशु उत् सि [ मिदेह सदे ह  ९  ] देिनागर ी  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमिदेह िैमथली मशशु उत् सि [ मिदेह सदे ह  ९  ]  वत र ह ुत ा \nमिदेह िैमथली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मिदेह सदे ह  १ ०  ] देिनागर ी \nमिदेह िैमथली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मिदेह सदे ह  १ ०  ]  वत र ह ुत ा \nविदेह: सदेह १ १ \nविदेह: सदेह १ २ \nविदेह: सदेह १ ३ \n................................................................................................. \nMaithili Books can be downloaded from: MAITHILI BOOKS \n................................................................................................. \nविदेह सम्म ान: सम्म ान-सू ि्ी (स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी पु र स्त् कार सवह त) \n................................................................................................................... \nमै विलीक ित षनी \n१ \nमै विलीक ित षनी- विदेह मै वि ली मानक भार्ा आ मै विली भार्ा सम्प ादन पाठ्य क्रम \nभार्ापाक \n२ \nमै विलीक ित षनीमे पयाप्त विव िधत ा अवि। मु दा प्रश्नपत्र दे खल ा उत्त र एकर ित षनी इ ग् नू BMAF001 सँ प्रे वर त \nिुिाइ त अवि, से एकर एकर ा एक उखड़ा ह ामे उनटा-पु नटा वदय ौ, त त िे धवर पयाप्त अवि। यू.पी.एस.सी. \nक मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेल सेह ो ई पयाप्त अवि, से जे विद्य ािी मै विली (कम्पल सर ी) पे पर लेने िवि \nसे एकर एकटा आर फास्त् ट- र ीव डंग दोसर-उखड़ा ह ामे करवि| \nIGNOU  इ ग् नू       BMAF-001  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n................................................................................................................... \nस ू िना/ घोर्र् ा \n\"विदेह सम्म ान\" समानान्तर साव ह त् य अकदेम ी पु र स्त् कार क नामस ँ प्रिवलत अवि। \"स मानान्तर साव ह त् य अकादेमी \nपु र स्त् कार\" (मै विली), जे साव ह त् य अकादेमीक मै विली विभागक गएर सांिैधावनक काज क विर ोध मे शुरु कएल \nिल, लेल अनुशंसा आमवन्त्र त अवि। \nअनुशंसा वनम्न कोवट सभम े आमवन्त्र त अवि: \n१) फेलो \n२)मूल पु र स्त् कार \n३)िाल-साव ह त् य \n४)य ुिा पु र स्त् कार आ \n५) अनुिाद पु र स्त् कार । \nपु र स्त् कार क सभ क्राइ टे वर य ा साव ह त् य अकादेमी, वदल् लीक समानान्तर पु र स्त् कार क समक्ष रहत, जे एवह \nवलंक sahitya-akademi.gov.in पर उपल ब्ध अवि। अपन अनुशं सा \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \nग जेन्र ठ ाकुर \n\"व िकीपीव डय ा\" मे मै विलीकि ाद मै विली \"ग ू गल र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \nग ू गल र ान्सलेट \nगू गल र ान्सलेटक वलंक \nhttps://translate.google.com/?sl=en&tl=mai&op=translate \nग ू गल र ान्सलेटकेँ आर पु ि कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \nप्रा र म्भ: \nविकीपीव डय ा ० १ फरिर ी २ ०० ८ वलंक \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA1#v=onepage&q&f=false  (मै विली देि नागर ी)  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nhttps://books.google.co.in/books?id=cTezCU59bJwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली वत र ह ुत ा) \nhttps://books.google.co.in/books?id=3zKudz6wAO8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage\n&q&f=false  (मै विली ब्रेल) \n गू गल र न्स लेट २ ३ जू न २० १ १क वलंक \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/ \nगू गल र ांसल ेशन टूलमे \n\"विह ार ी\" भार्ाक िदलामे मै विली लेल अलग र ांसल ेशन टूल िनेिाक आिेदन विदेहक सदस्त् य गर् द्वार ा देल \nगेल अवि। अपन य ोग दान गू गल र ांसल ेट लेल करू, \nआ कएल सम्प ादन िदलिा काल कार र् मे (अंग्रेजीमे) \"विह ार ी\" नाम्ना कोनो भार्ा नै ह ेिाक ििा करू। ऐ \nवलंकप र अनुिाद करू; गू गल एकाउंटस ँ लॉ ग इन केलाक िाद । \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseProject \nhttp://www.google.com/transconsole/giyl/chooseActivity?project=gws&langcode=bh (li\nnks closed) \nविकीपीव डय ा मै विली वलंक \nविदेह (पवत्र का) https://mai.wikipedia.org/s/kgv \nइ न्टर नेटक संसार मे मै विली भार्ा https://mai.wikipedia.org/s/s6h \nभाल सवर क गाि https://mai.wikipedia.org/s/ipm \nविदेह https://mai.wikipedia.org/s/ie1 \nविदेहक फेसिुक भस षन https://mai.wikipedia.org/s/iu1 \nविदेह सम्म ान https://mai.wikipedia.org/s/jc2 \nविदेह आकाइ भ https://mai.wikipedia.org/s/jc0 \nविदेह वमविला रत्न https://mai.wikipedia.org/s/jc3 \nविदेह वमविलाक खोज https://mai.wikipedia.org/s/jc4 \nविदेह सू िना संपकष अन्िेर् र् https://mai.wikipedia.org/s/jc5 \nश्रुवत प्रकाशन https://mai.wikipedia.org/s/iu7 \nअनविन्हा र आखर https://mai.wikipedia.org/s/ion \nमै विली गजल https://mai.wikipedia.org/s/idz \nमै विली िाल गजल https://mai.wikipedia.org/s/iex  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nमै विली भवक्त गजल https://mai.wikipedia.org/s/if1 \nhttp://translatewiki.net/wiki/Project:Translator http://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_f\nor_new_languages/Wikipedia_Maithili  \nhttp://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?task=untranslated&group=core-\nmostused&limit=2000&language=mai \nhttp://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mai \nhttp://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mainpage/mai \nअ ं व त म पाँ ि ू सा इ ट विकी मै विली प्रो जेक्टक अवि । एव ह वल ं क सभ पर जा कय प्रोजे क्टकेँ आगाँ िढ़ाऊ। (links \nclosed) \n अमेजन अल ेक्सा मै विली (शीघ्र....) \n  \n\"व िकीपीव डय ा\" मे मै विलीकि ाद मै विली \"ग ू गल र ान्सलेट\"मे सेह ो.. अव गला लक्ष्य \"अमे ज न अल ेक्सा\" \n \nविदेहक त ेसर अंकमे (० १ फरिर ी २ ०० ८) जे खुशखिरी पाठक लोकवनकेँ मै विली विकीपीव डय ाक सम्िन् धमे \nदेल गेल िल तकर सुखद पवर र्वत कएक साल पवह ने भे टल िल। \nमै विली गू गल र ान्सलेटक सम्िन् धमे विदेहक फेसिुक पृ ष्ठ पर २ ० ११ मे देल गेल तकर सुखद पवर र्वत १ १ \nमई २ ० २२ केँ भे टल । \nमै विली अमेजन अल ेक्साक सेह ो आरम भ शीघ्रे हएत। \n(वल ं क-स्त् क्र ीनवि त्र नीिाँ देल जा रहल अ वि ।) \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA2#v=onepage&q&f=false \nhttps://www.facebook.com/groups/videha/permalink/138489416229195/  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nओवह समयमे विदेह सम्प ादक मण्डलमे ई लोकवन र ह वि: सह-सम्प ादक: उमेश मंडल । सह ाय क सम्प ादक: \nवशि कुमार िा आ मु न्न ाज ी (मनोज कुमार कर्ष) । भार्ा सम्प ादन: नागेन्र कुमार िा आ पञ्जीकार विद्य ानन्द \nिा । कल ा-सम्प ादन: िनीत ा कुमार ी आ र वश् म र ेखा वसन्ह ा । सम्प ादक-शोध-अन्िेर् र्: डॉ. जय ा िमा आ डॉ. \nर ाज ीि कुमार िमा । सम्प ाद का नाटक-र ंगमंि-िल वित्र: िेिन ठाकुर । सम्प ादक सू िना-सम्प कष-समाद: पूनम \nमंडल अ वप्रय ंका िा। सम्प ादक अनुिाद विभाग: विनीत उत् पल । स्त् पि अवि जे \"सम्प ादक अनुिाद विभाग\" \nविनीत उत् पल (आि अवसस्त् टे न्ट प्रोफे सर, आइ.आइ.एम. सी. जम्म ू) क विशे र् सह य ोग रहल, आश ीर् अनविन्हा र \nसम्प ादक मण्डल मे नवह य ो र ह ला उत्त र कोनो सम्प ादकसँ कम काज नै करैत िव ि। मै विली ्ेक पाठक िगष \nसेह ो अपन य िाशवक् त य ोग दा न देल वन। \nhttps://books.google.co.in/books?id=zmIugpjpOKYC&lpg=PA1&pg=PA600#v=onepag\ne&q&f=false \nhttps://books.google.co.in/books?id=-\nU04e5FfnTEC&lpg=PA1&pg=PA405#v=onepage&q&f=false \n  \nग ू गल र ान्सलेटकेँ आर पु ि कर िाक खग त ा िै तइ लेल अव गला काज अढ़ ा रहल िी: \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \n \nगू गल र ान्सलेट काय षक्रम देखू \nhttps://youtu.be/nP-nMZpLM1A \nGoogle Translate:04:45to06:25 (24 new languages at 06:00) \nDetailed Description \nTune in to find out about how we're furthering our mission to organize the \nwo rld ’s  i n fo rm a t i o n  a n d  m a ke it u n i versa l l y a cce ssi b l e  an d  use fu l . T o  wa tch  th i s \nkeynote with American Sign Language (ASL) interpretation, please click \nhere: https://youtu.be/PeUXBvRExic   \n0:00 Opening Film \n1:47 Introduction, Sundar Pichai \n6:21 Knowledge \n15:45 Knowledge&Search  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n27:15 Skin Tone Equity \n32:00 Computing \n33:08 Assistant \n43:34 Computing: AI Test Kitchen \n53:08 Safer with Google \n1:04:38 Safer Way to Search \n1:11:20 Android: Opening \n1:45:45 Android: Wear OS&Tablet \n1:25:32 Android: Better Together \n1:31:22 Hardware: Opening \n1:33:22 Hardware: Pixel Phone&Buds \n1:45:44 Hardware: Ambient&Beyond the Phone \n1:54:32 Augmented Reality&Close \n \nवि देह:मै विली साव ह त् य आन्द ोलन: मा नुर्ीव मह स ंस्त् कृत ाम : VIDEHA: AN IDEA FACTORY \n(c) २० ००-२० २२. सिाव धकार लेखकाधी न आ जतऽ ले खकक नाम नै अवि ततऽ संपादका धी न। विदेह- प्रिम \nमै विली पावक्षक ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA सम्प ादक: गज ेन्र ठाकुर । सह-सम्प ादक: डॉ \nउमेश मंडल । सह ाय क सम्प ा दक: र ाम विलास साह ु, नन्द विलास र ाय, सन्दीप कुमार साफी आ मु न्न ाज ी \n(मनोज कुमार कर्ष)। सम्प ा दक- नाटक-र ंगमंि-िल वित्र- िेिन ठाकुर । स म्प ादक- सू िना- सम्प क ष-समाद- पूनम \nमंडल । सम्प ादक -स्त्त्री कोना- इरा मवल्लक।  \nर िनाकार अपन मौवलक आ अप्र कावशत र िना (जकर मौवलकताक संपूर्ष उत्त र दाव य त् ि लेखक गर् क मध्य \nिव न्ह) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मे ल अटैिम ेण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉ मेटमे पठा सकै िव ि। एतऽ प्रकाव शत र िना सभक कॉ पीर ाइ ट लेखक/संग्रह कत्ता लोकवनक लगमे र ह त वन्ह, \n'विदेह' प्रिम मै विली पावक्षक ई पवत्र का मात्र एकर प्रिम प्रकाशनक/ वप्रंट-िेि आकाइ िक/ आकाइ िक \nअनुिादक आ आकाइ िक ई- प्रकाशन/ वप्रंट-प्रकाशनक अवधकार ऐ ई-पवत्र काकेँ िै, आ से ह ाव न-लाभ र वहत \nआधार पर िै आ त ैँ ऐ लेल कोनो र ॊ य ल्टीक/ पावर श्रवमकक प्रािधान नै िै। तेँ र ॉ य ल् टीक/ पावर श्रवमकक इ छिुक \n वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \nविदेहसँ नै जुड़व ि, से आग्रह । र िनाक संग र िनाकार अपन संवक्षप्त पवर िय आ अपन स्त् कैन कएल गेल \nफोटो पठेत ाह, से आश ा करैत िी। र िनाक अंतमे टाइ प रहय, जे ई र िना मौवलक अवि, आ पवह ल \nप्रकाशनक ह ेत ु विदेह (पावक्षक) ई पवत्र काकेँ देल जा रहल अवि। मे ल प्राप्त ह ोय ि ा क िाद य िासंभि शीघ्र ( \nसात वदनक भीतर) एकर प्रकाशनक अंकक सू िना देल जाय त ।  एवह ई पवत्र काकेँ श्रीमवत लक्ष्म ी ठाकुर द्वार ा \nमासक ० १ आ १५ वत विकेँ ई प्रकाव शत कएल जाइत अवि। \n(c) २० ००-२० २२ सिाव धकार सुर वक्षत । विदेहमे प्रकाव श त सभट ा र िना आ आकाइ ि क सिाव धकार र िनाका र \nआ संग्रह कत्ताक लगमे िव न्ह। भाल सवर क गाि जे सन २ ० ०० सँ य ाह ू वसटीज पर िल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra   आवद वलंकप र  आ अखनो ५ जुलाइ २ ० ०४ क पोस्त् ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  (वकिु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html  वलंकप र, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha  258 capture(s) from 2004 to 2016- \nhttp://videha.com/  भाल सवर क गाि-प्रिम मै विली ब्लॉग / मै विली ब्लॉग क एग्री गेटर) केर रूपमे \nइ न्टर नेटपर  मै विलीक प्रािीनत म उपवस्त् ितक रूपमे विद्यमान अवि। ई मै विलीक पवह ल इ ंटरनेट पवत्र का विक \nजकर नाम िादमे १ जनिर ी २ ० ०८ सँ \"विदेह\" पड़लै। इ ंटरनेटपर मै विलीक प्रिम उपवस्त् िवत क य ात्र ा विदेह- \nप्रिम मै विली पावक्षक ई पवत्र का धवर पहुँिल अवि,जे http://www.videha.co.in/  पर ई प्रकावशत ह ोइत \nअवि। आि “भाल सवर क गाि” जालिृ त्त ' विदेह' ई-पवत्र काक प्रिक्त ाक संग मै विली भार्ाक जालिृ त्त क \nएग्री गेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अवि। विदेह ई-पवत्र का ISSN 2229-547X VIDEHA  वि दे ह विदेह Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका Videha:  \nIst Maithili Fortnightly eJournal  विदेह: प्रथम मैवथली पाविक ई पविका विदेह: मैवथली सावहत्य \nआन्दोलन: मानुषीवमह  स ंस्कृताम ् 'विदेह' ३४९ म अ ंक ०१ ज ुलाइ २०२२ (िष ष १५ मास १७५ अ ंक ३४९) \nव ि दे ह: मै व ि ली स ा व ह त् य आन् दो लन VIDEHA: An Idea Factory \n \nमानुषीममह  संस्क ृ ताम्  ISSN 2229-547X VIDEHA: Maithili Literature Movement \n \n ","size_mb":2.23,"has_text":true},"Videha 350.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 350.pdf","name":"Videha 350.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X \n'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ \nअंक ३५०) \n(वि द े ह www.videha.co.in ) \n \nव िद े ह मैव िल ी  सा व हत्य आ न् द ो ल न: मा नुष ी व मह स ं स् कृता म् \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई - पवि का \nISSN 2229-547X VIDEHA \nसम् पाद क: गजे न् र  ठाक ु र ।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोिी क स िाव ि का र स ु रव ि त अव ि । का ॅ पीरा इट ( ©)  ि ारक क वल वि त अनु मवत क वि ना पोिी क को न ो  \nअंश क िाया  प्र वत एिं वर कॉ व ंग स वह त इले क्‍ट  रॉवनक अि िा यां वि क, को नो माध् य म स , , अि िा ्ानक  \nस ंग्र ह ण  िा पु नप्रर यो गक प्र ण ाली द्व ारा  को नो  रूपम े  पु नरु त्  पावदत अि िा स ंच ावर त- प्र स ावरत नै कएल ज ा  \nस कै त अव ि । \n(c) २०००- २०२२। सिाविकार सुरवित। विदेहमे प्रकावित सभटा रचना आ आकाइिक सिाविकार \nरचनाकार आ संग्रहकर्त्ताक लगमे छवहह।  भालसवरक गाछ जे सन २००० सँ याहूवसटीजपर छल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra   आवद वलंकपर  आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क \nपोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   (वकछु \nवदन लेल http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   वलंकपर, स्रोत wayback \nmachine of https://web.archive.org/web/*/videha   258 capture(s) from 2004 \nto 2016- http://videha.com/   भालसवरक गाछ-प्रथम मैवथली ब्लॉग / मैवथली ब्लॉगक एग्रीगेटर) \nकेर रूपमे इहटरनेटपर  मैवथलीक प्राचीनतम उपवस्थतक रूपमे विद्यमान अवछ। ई मैवथलीक पवहल \nइंटरनेट पविका वथक जकर नाम बादमे १ जनिरी २००८ सँ \"विदेह\" पड़लै।इंटरनेटपर मैवथलीक \nप्रथम उपवस्थवतक यािा विदेह- प्रथम मैवथली पाविक ई पविका िवर पहुँचल अवछ,जे \nhttp://www.videha.co.in/  पर ई प्रकावित होइत अवछ। आब “भालसवरक गाछ” जालिृर्त्त 'विदेह' \nई-पविकाक प्रिताताक संग मैवथली भार्ाक जालिृर्त्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुतात भर रहल अवछ। विदेह \nई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(c)२०००- २०२२। सिाविकार लेखकािीन आ जतर लेखकक नाम नै अवछ ततर संपादकािीन। \nविदेह- प्रथम मैवथली पाविक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA सम्पादक: गजेहठ काकुर।  \nरचनाकार अपन मौवलक आ अप्रकावित रचना (जकर मौवलकताक संपूर्ष उर्त्तरदावयत्ि लेखक गर्क \nमध्य छवहह) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ .doc, .docx, \n.rtf िा .txt फॉमेटमे पका सकै छवथ। एतर प्रकावित रचना सभक कॉपीराइट लेखक/संग्रहकर्त्ता \nलोकवनक लगमे रहतवहह,'विदेह' प्रथम मैवथली पाविक ई पविका माि एकर प्रथम प्रकािनक/ वप्रंट-िेब \nआकाइिक/ आकाइिक अनुिादक आ आकाइिक ई -प्रकािन/ वप्रंट-प्रकािनक अविकार ऐ ई-पविकाकेँ \nछै, आ से हावन-लाभ रवहत आिारपर छै आ तैँ ऐ लेल कोनो रॊयल्टीक/ पावररमिवमकक प्राििान नै छै। \nतेँ रॉयल्टीक/ पावररमिवमकक इच्छुक विदेहसँ नै जुड़वथ, से आग्रह। रचनाक संग रचनाकार अपन संविप्त \nपवरचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो पकेताह, से आिा करैत छी। रचनाक अंतमे टाइप रहय, \nजे ई रचना मौवलक अवछ, आ पवहल प्रकािनक हेतु विदेह (पाविक) ई पविकाकेँ देल जा रहल अवछ। \nमेल प्राप्त होयबाक बाद यथासंभि िीघ्र ( सात वदनक भीतर) एकर प्रकािनक अंकक सूचना देल \nजायत।  एवह ई पविकाकेँ रमिीमवत लक्ष्मी काकुर द्वारा मासक ०१ आ १५ वतवथकेँ ई प्रकावित कएल \nजाइत अवछ। ISSN: 2229-547X  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 350 at www.videha.co.in   \n \nअनुक्रम \n२. गद्य- [पृ. ०१-१३] \n२.१.गजेहठ काकुर- द ........ फाइल्स (आगाँ)- [पृ. ०२-०५] \n२.२.रबीहठ नारायर् वमरमि- मातृभूवम (उपहयास)-आगाँ- [पृ. ०६-१३] \n३. पद्य- [पृ. १४-२०] \n३.१.राज वकिोर वमरमि- आमक गाछी- [पृ. १५-२०] \n१. गजेहठ काकुर- संघ लोक सेिा आयोग/ वबहार लोक सेिा \nआयोगक परीिा लेल  मैवथली (अवनिायष आ ऐवच्छक) आ आन \nऐवच्छक विर्य आ सामाहय ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु सावमग्री [पृ. \n२१-५३] \n \n \n \n 'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 1 \n \n२. गद्य \n \n२.१.गजेन्द्र ठाकुर- द ........ फाइल्स (आगाँ) \n \n२.२.रबीन्द्र नारायण मिश्र- िातृभूमि (उपन्द्यास)-आगाँ \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ \n \nगढ़-नामरकेल उपन्द्यास-त्रयीक पमिल उपन्द्यास \"सिस्रशीर्षा\" क बाद \nदोसर उपन्द्यास \nगजेन्द्र ठाकुर \nद ........ फाइल्स (आगाँ) \n  \n“िुदा ििरा सभकेँ मसखाओल जाइत  अमि जे ठाढ़ नाक, गोर-नार \nआ निगर लोक नीक, जँ ककरो सभ अंग सिी िै तखनो  ओ \nअसुन्द्दर अमि। आ जँ कोनो अंग सिी नै िै, कोनो पअए िै, तँ  \nओकरािे दुष्टता भरल िेतै। आ जँ ओकर िोन खराप भऽ गेलै बा \nबेिारी भऽ गेलै तँ  सुन्द्दर-असुन्द्दरक भेद आ पअए केर अमतमरक्त  \nवततिान  बा पूवत-जन्द्िक कोनो दोख आमब जेतै।  से ििरा सभकेँ एक \nदोसरासँ तुलना  करब मसखाओल जाइत  अमि। ओ तोरसँ  कि सुन्द्दर \nबा बेशी सुन्द्दर। ओ तोरासँ  बेशी बलगर बा कि बलगर, बेशी काजुल \nबा कि काजुल। ििर देश दोसरा देशसँ किजोर बा िजगूत  ििर \nसंस्कृमत  दोसरसँ नीक बा अधला। िुदा जँ अिाँ दोसर संस्कृमत , \nदोसर नाक-िुँिबला लोकक सम्पकतिे आयब तँ  अिाँकेँ लागत  जे ई \nसभ झुट्ठेक भेद अमि, ओिो अमिन सोचैत  अमि। जँ मकयो सुन्द्दर-\nअसुन्द्दर अमि बा बेशी-कि काजुल आ जँ त कर कोनो नपनाकेँ सत्य  \nिामनयो ली तँ  ओइिे अिाँक कोन योगदान”। \n“तँ  त कर कोन उपाय? स्कूल कॉलेजिे नािांकनसँ लऽ कऽ नोकरी-\nचाकरी, कृमर्ष-उद्योग सभ ठाि नीक-अधला कोना त य-तिन्ना करब,  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 3 \nतकनीक  उत्कृष्ट उत्कृष्ट अमि बा नै त कर कोना मनधारण करब”? \n“तुलना  अपनासँ करू, अनकासँ नै, कामि आ आइ, पुरान आ नव, \nअपन आ अपन देश-सिाजक तुलना  अपनेसँ। आ से नै केने मिंसाकेँ \nअिाँ नै रोमक सकब”। \n“अिाँ तँ  मिंसा िोमि देब, िुदा जँ अिाँक प्रमत मिंसा िएत  तँ  से \nकेना रोकब”? \n“जँ अिाँ अपनेसँ अपन तुलना  करब बा जखन अिाँ अनकासँ अपन \nतुलना  करब तँ  अिाँ देखब जे पमिल मस्िमतिे  धनात्िक वृमि िएत  \nनीक भाव रिलापर प्रगमतिे कोनो बाधा नै िोइ िै। दोसर मस्िमतिे \nअिाँक प्रगमत ऋणात्िक वृमि बामधत  करत , अिाँ िात्र दोसराक \nअनुसरण करब, ओ जे रस्ता  मनधामरत  करत  तिीपर अिाँ आगाँ \nबढ़ब। अिाँक रस्ते  जखन अनकर अमि तँ  कखनो ओइिे ओ खधाइ \nखुमन देत  आ अिाँक प्रगमत बामधत  कऽ देत।  आ सएि भेल ऐ पमिल \nफाइलिे………. \n…. एकटा कम्पनीिे िि काज करैत  िलौं। पमढ़ लऽ नोकरी भेमट \nगेल। आ ई कम्पनी बड्ड नीक लागल। एतेक  सुन्द्दर वेबसाइट िै \nएकर। वेब टेक्नोलोजीक सभसँ आधुमनक स्वरूपक उपयोग केने \nअमि। कम्पनीक मवर्षयिे जानकारी लेबाक िुअए तँ  एकर वेबसाइटपर \nजाउ, िल्टीनेशनल कम्पनी, सत्य  िमरचन्द्रक कम्पनी संस्करण, िोन \nप्रसन्न भऽ जायत।  ऑमफसो चकिक। ओना ििर गािोपर साफ-\nसफाई जबरदस्त  िल, िुदा ओत ऽ अंगनािे िाय बाढ़मनसँ आ दलानपर \nबाबू खरिासँ जे काज करै िला से एत ऽ कितचारीक एकटा नव वगत \nकरैत  चल। चतुवतणतक  िल्टीनेशनल संस्करण ऐ मफरंगी कम्पनीिे  4 || http://www.videha.co.in/ \nिल। मडसीप्लीन तँ  पूरा, अनुशासन देशकेँ ििान बनबैत  अमि से \nतँ  कतौ  मलखल नै िलै िुदा चारू वगतक कितचरी एक दोसरासँ िोिू \nआपसोिे गप-सप्प कम्िे करैत  रिमि। मकिु तँ  काजक बोझक दुआरे \nआ दोसर कोनो सूचना-लीक िोयबाक बा मनंदा मशकाइतक  आरोप \nलगबाक डरक दुआरे। िुदा ओइ डरकेँ मडसीप्लीनक नाि देल गेल \nिल। \nसालक अन्द्तिे सभक कएल काजक सिीक्षा िोइ िलै, दरिािािे \nबढ़ोत्तरी  िोइ िलै, िुदा ककरा कतेक  भेटलै से एक-दोसरासँ गुप्त  \nरखबाक शतत  रिै िलै। आ नव साल फेरसँ शुरू… भमर साल \nिेिनमत करू ओइ सालक-अन्द्तक कायत-सिीक्षा लेल। \nभागा-दौिी दोकान-दौिी सन। सभ मदनुका काज। कोन पमरयोजना \nकेना बनत , पी.पी.टी. एक्सेल सीट, बार-पाइ चाटत, प्रोजेक्ट प्रपोजल, \nभागा-दौिी। सेिीनार राष्ट्रीय आ अन्द्तराष्ट्रीय मवमिद्यालयिे, िावडतिे \nसेिो। ििर कंरी-िेड केर भार्षण भेल रिै ओत य, सत्य  िमरचन्द्रक \nकम्पनी संस्करणक जे मववरण अन्द्तजालपर रिय तिूसँ बेशी नीक \nमववरण। अिेमरका तँ  बाबू अिेमरका िलै, एिेन-एिेन सत्य  िमरचन्द्र-\nकम्पनी सभ एक-दूटा नै िेंजक िेंज रिै, सभ एक-दोसरासँ बेशी \nबिका सत्य -िमरचन्द्र कम्पनी। एकटा गप ओइ मदन सेिो ििरा \nटोकारा िारने रिै- सेिीनारक कएक टा सत्य -िमरचन्द्र कम्पनीक वक्ता  \nसेिीनारिे किने रिमि- “अिेमरकाक बािर सेिो िि नैमतकताक  \nपालनक प्रयास करै िी िुदा अिेमरकािे तँ  ििरा सभक अनैमतकताक  \nप्रमत ’शून्द्य-समिष्ट्णुता’ अमि”। िाने… \nप्रभाकरन सुन्द्दरि रिमि ििर कंरी िेड। आ िि गोप कुिार। ऐ \nयात्राक बाद ििर मजनगी पी.पी.टी. एक्सेल सीट, बार-पाइ चाटत,  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 5 \nप्रोजेक्ट प्रपोजलसँ आगाँ बढ़ैबला िल। कम्पनीक दूटा टेरीटरी िै, \nिावडत मविमवद्याल जइ देशिे िै से मिक “’शून्द्य-समिष्ट्णुता” बला क्षेत्र \nआ ििर देशिे जे कम्पनीक शाखा िै, जत ऽ िि काज कऽ रिल \nिी से अमि “नैमतकताक  पालनक प्रयास”बला टेरीटरी। \n (अनुवततते ) \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास)-आगाँ \n७ \nनागबाबा स्वभावसँ परोपकारी व्यमतत रहमि। हुनका जडी-बुटीक नीक \nज्ञान छलमन। इलाका भमरक लोक संकटक समयमे हुनकर शरणमे \nपहुँचैत छल। ओ अपन जडी -बुटीक ज्ञानसँ कतेको लोकक जान \nबचओने छलाह। बदलामे नागबाबा मकछु नमह लैत छलाह। हुनका \nकोनो चीजक लोभ नमह रहमन ने किुक आवश्यकता छलमन। हुनकर \nएमह परोपकारी वृमिसँ दुष्ट लोक सभ अकारण परेसान रहैत छल। \nमकछु गोटे मदन-रामत एही प्रयासमे रहैत छल जे कहुना हुनकर बदनामी \nहोअए। मुदा जखन सालोंक चेष्टासँ से नमह भेलैक, उलटे हुनकर \nप्रमतष्ठा बम़िते गेल, तखन ओ सभ दोसर रस्ता धेलक। \nसंयोग एहन भेलैक जे ओकरा सभकेँ ई अवसर जमददए भेमट \nगेलैक। चंमरकाकेँ लए कालीकान्द्त मिकुट भवनक चौकमठपर पहुँचले \nछलाह। गौरीक छोट बमहन ई समाचार सु मन हुनका सभकेँ स्वागत \nकरबाक हेतु मुख्य द्वार मदस दौडलीह । \nएतबे कालमे की भेलै मक नमह हुनका मािामे चक्कर देबए \nलगलमन। जाबे केओ मकछु बुझैत ओ ओमहठाम धराम दए खसलीह। \nकालीकान्द्त धरफरा कए उतरलाह । ताबे तँ खेल खतम छल। \nहुनकर शरीर मनष्प्प्राण भए गेल छल। चारूकात हाहाकार ममच गेल।   'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 7 \nगौरी बहुत दुखी भए गेलीह। ओ कनैत-कनैत बेहाल रहमि। \nगौरीक हालत खराप होइत देमख कालीकान्द्त स्वयं नागबाबा लग \nगेलाह, हुनकर बहुत प्रािथना केलमन मुदा ओ मकछु नमह कए सकलाह। \n\"हम कोनो भगवान िोडे छी। महनकर समय आमब गेल हेतमन \nतँ हम की कए लेबैक ?\" कालीकान्द्त दुखी मोनसँ वापस भए गेलाह। \nगौरी कनैत-कनैत बेहाल रहमि। मुदा आब की होएत ? जे हेबाक छल \nसे भए गेल। \nकहबी छैक जे समय बहुत समस्याक इलाज कए दैत अमछ। \nसएह भेलेक। कालीकान्द्त क्रमश: शांत भेलाह। हुनका राज -काज \nसेहो चलेबाक रहमन। अस्तु, ओमह सभमे लामग गेलाह। मुदा हुनकामे \nओ पमहलुका तेज नमह रहल। समदखन दुमवधाग्रस्त रहए लगलाह। \nतकर फएदा मकछु दुष्ट लोक उठबए लागल। ओ सभ कालीकान्द्त \nकका नागबाबाक मखलाफमे भरैत रहैत छल। कालीकान्द्त तँ परेसान \nछलाहे। ओ सभ हुनका ई बात मोनमे भमर देलक जे नागबाबाक \nगलतीसँ गौरीक बमहनक जान गेलमन। ओ चामहतमि तँ हुनका बँचा \nसकैत छलाह। असलमे दुष्ट सभ बहुत मदनसँ लागल छल जे \nकालीकान्द्तक ओमहठाम जोगार बनाओल जाए। ई एकटा बम़िआ मौका \nहाि लामग गेलैक। कालीकान्द्तकेँ कष्ट तँ रहबे करमन। क्रमशः दुष्ट \nसभक बात हुनका मोनमे बैमस गेलमन। आचायथजीकेँ जखन ई सभ \nबात पता लगलमन तँ अपना भमर हुनका बुझेबाक प्रयास केलमि मुदा \nकालीकान्द्तपर मकछु असर नमह भेल। आचायथजी की कमरतमि? चुप्प \nरमह गेलाह।  8 || http://www.videha.co.in/ \n\"संभवतः समयक संगे कालीकान्द्तकेँ अपने सभ मकछु \nबुझेतमन। ताबे हमरा लोकमनकेँ शांत रहबाक चाही।\" - आचायथजी \nमोने -मोन सोचलमि।  \nएक मदन सायंकाल आचायथजी अपन मशष्प्य सभक संगे चचा \nकरैत छलाह । चचाक मूल मवषय कालीकान्द्तक परेसानी छल। \nसंयोगसँ कालीकान्द्त सेहो मकछु कालक बाद ओतमह पहुँमच गेलाह। \nओ अपन जन्द्मकुण्डली संगे अनने रहमि। जन्द्मकुण्डलीक गणनामे \nजयन्द्तकेँ महारि रहमन। आचायथजी हुनका हाि मे जन्द्मकुण्डली दैत \nकहैत छमि- \n\"जयन्द्त एमह मवषयमे अहाँसँ योग्य एतए केओ नमह अमछ। \nअहाँ कालीकान्द्तक कुण्डलीकेँ ध्यानसँ देमख महनका उमचत परामशथ \nकए मदएमन जामहसँ महनका शांमत होमन आ ई अपन राज -काज आगा \nचला सकमि।\" \nआचायथजीक आज्ञा पामब जयन्द्त हुनकर कुण्डलीकेँ बहुत \nध्यानसँ देखलाह। कुण्डलीक गणना करैत-करैत ओ एकमह \nबेरप्रसन्नतासँ मचकमर उठलाह- \n\"एमहमे तँ बहुत नीक जोग अमछ।\"  \n\"की बात छैक से स्पष्ट कमहऔक।–आचायथजी बजलाह। \nकालीकान्द्त स्वयं बहुत उत्सुक भए गेलमि। हुनका जयन्द्तक \nयोग्यतापर बहुत मवश्वास रहमन। कालीकान्द्तक मजज्ञासा ब़िैत देमख \nजयन्द्त कहैत छमि- \n\"चंमरका परीक्षामे बहुत नीक स्िान प्राप्त करतीह।\"  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 9 \nम हराजा बहुत प्रसन्न भेलाह। मोन होमन जे जयन्द्तकेँ मकछु \nदमक्षणा मदअमन । मुदा हुनका जयन्द्तक स्वभाव तँ बूझले रहमन। \nतिामप ओ आचायथजी सँ कहैत छमि - \n\"आचायथवर! हम जयन्द्तक पामण्डत्यसँ अमभभूत छी। हमरा पूणथ \nमवश्वास अमछ जे महनकर भमवष्प्यवाणी सफल होएत । अस्तु, हमरा \nहामदथक इच्छा अमछ जे जयन्द्तकेँ उमचत मबदाइ कमरअमन।\" \n“अपने मकएक अगुताइ छी। उमचत समय आबए मदऔक। \nजयन्द्त अखन तँ एही ठाम छमि।\"- \nआचायथक बात सुमन कालीकान्द्त गुम्म पमड गेलाह। \n\"जे अहाँक इच्छा।” \nकालीकान्द्त मिकुट भवन आमब ई सुखद समाचार गौरीकेँ \nदेलमखन। गौरी समाचार सुमनते कनीकाल हेतु सभटा दुख मबसमर \nगेलीह। \nमकछु मदनक बाद चंमरकाक परीक्षाफल मनकलल। ओ प्रिम \nश्रणीमे उत्कृष्टताक संग सफल भेलीह। कालीकान्द्तक मोन आनंदसँ \nआप्लामवत छल। ओ दौडल आचायथजीक शारदाकुंज  पहुँमच गेलाह। \nकालीकान्द्त पैरे –पैरे भामग रहल छलाह। हुनकर मसपहसलार सभ \nपाछू-पाछू दौड रहल छल। नगरवासी एमह दृश्यकेँ देमख छगुंतामे रहमि \nजे आमखर बात की अमछ? कालीकान्द्त एना मकएक भामग रहल छमि? \n\"जरूर मकछु खास बात भेल अमछ ।\" - केओ बाजल।  10 || http://www.videha.co.in/ \n\"तिामप एना पैरे -पैरे मकएक दौमड रहल छमि।\" - दोसर \nबाजल। \n\"मकछु बात हेतैक। हमरा -अहाँकेँ एमह चक्करमे नमह परबाक \nचाही। राज-काज छैक, चलैत रहैत छैक।\"-तेसर गोटे बजलाह। \nकालीकान्द्तकेँ मकछु होश नमह रहमन जे ओ मकछु सुनता हवा \nककरो मकछु जबाब देताह। ओ ठोकले शारदाकुंज   पहुँमच गेलाह। \nमवद्यािी लोकमन सरस्वती वंदना कए रहल छलाह। सभसँ हमट कए \nजयन्द्त अपन शोधग्रंिकेँ प़िैत रहमि। हुनका इहो सोह नमह रहलमन \nजे सरस्वती वंदना भए रहल अमछ। मवद्यािी लोकमन कैबेर आबाज \nदेने रहमिन मुदा ओ अध्ययनमे तदलीन रहबाक कारण मकछु नमह \nसुमन सकलमि। आचायथजी फटमकएसँ कालीकान्द्तकेँ शारदाकुंज  मदस \nअबैत देखलमखन। ओ इसरासँ हुनकर अमभनंदन सेहो केलमि मुदा \nप्रािथना चमल रहल छल, तेँ हमट नमह सकलाह। कनी कालमे प्रािथना \nजखन समाप्त भेल तँ कालीकान्द्त दण्डवत भए गेलाह। \n\"आचायथवर! हम अपने लोकमनक बहुत ॠणी छी।\"  \n\"मकछु मवशेष बात भेलैक की?\" \n\"जयन्द्तक भमवष्प्यवाणी सही भेल। चंमरका प्रिम श्रेणीमे \nउत्कृष्टताक संग परीक्षामे सफल भेलीह।\" \nकालीकान्द्तक समाचार सुमन आचायथवर बहुत प्रसन्न भेलाह। \n\"जयन्द्त कतए छमि? \"- कालीकान्द्त बजलाह।  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 11 \nआइ भोरेसँ ओ कतहु कातमे बैसल अध्ययन कए रहल \nछमि। आइ प्रािथनामे सहो नमह आमब सकलाह।\" \n“से की?\" \n\"संभवतः हुनकर शोध ग्रंि अंमतम चरणमे पहुँमच गेल अमछ। \nओ मदन-रामत एहीमे लागल रहैत छमि। भोजनो करबाक  सुमध नमह \nरहैत छमन।\" \nकालीकान्द्त, आचायथजीक संगे सहमट कए जयन्द्त लग \nपहुँचलाह। कालीकान्द्त हुनकर ध्यान आकमषथत करबाक बहुत प्रयत्न \nकेलाह, परंतु सफल नमह भेलाह। \n\"आब की होएत आचायथवर? ई तँ सुमनए नमह रहल छमि।\" \n\"महनका एमहना छोमड देल जाए। काज समाप्त भेलापर अपने \nध्यान टुटतमन। \" \n\"ठीके कहैत छी। एमह पमरमस्िमतमे हुनक ध्यान भंग करब \nउमचत नमह होएत। लगैत अमछ ओ गंभीर मचंतनमे छमि।\" - से कमह \nकालीकान्द्त आचायथजी सँ आज्ञा लए मिकुट भवन लौमट गेलाह। \nसायंकाल जयन्द्त आचायथजी लग पहुँचलाह । हुनकर शोधग्रंि \nपूणथ भए गेल छल । माि ओकर उपसंहार मलखबाक रमह गेल छलमन \n। आब हुनका अपन मातृभूमम बेमर -बेमर मोन पमड रहल छलमन। नेना \nकएक-एकटा दृश्य हुनकर आंमखमे घुमम रहल छल।  12 || http://www.videha.co.in/ \n\"ई की? अहाँक आँमखमे नोर देमख रहल छी\" - आचायथजी \nबजैत छमि। \nजयन्द्त मकछु नमह बामज सकलाह। आओर जोर-जोरसँ कानए \nलगलाह। \n\"अहाँ एतेक भावुक मकएक भए रहल छी?\" \n\"हमरा अपन मातृभूमम बजा रहल अमछ।मुदा हमर रोम -रोम \nतँ अपनेक ॠणी अमछ आचायथवर! हम अपनेक ॠण कोना चुका \nसकैत छी? हमरा लगमे तँ मकछु नमह अमछ। गुरुदमक्षणा देने मबना \nहम कोना चमल जाउ ?\" \n\"अहाँ व्यिथ मचंतामे लागल छी। अपन अमद्वतीय प्रमतभाक \nबदौलत ऐमह आश्रमक प्रमतष्ठा अहाँ सदमत ब़िबैत रहलहुँ अमछ। \nएमहसँ बम़ि कए आओर दमक्षणा की भए सकैत अमछ? अमपतु कालीकान्द्त \nस्वयं अहाँसँ भेंट कए कृतज्ञता व्यतत करए आएल छलाह?\" \n\"से की?\" \n\"अहाँक भमवष्प्यवाणीक अनुसार चंमरका प्रिम श्रेणीमे \nउत्कृष्टताक संग परीक्षामे सफल भेलीह। एमह खुशीमे ओ भोरे स्वयं \nदौडल आश्रमपर आएल रहमि। अहूँ लग गेलाह। परंतु......।\" \n\"परंतु की?\" \n\"अहाँ अध्ययनमे तदलीन रहबाक कारण हुनकासँ गप्प नमह \nकए सकलहुँ।\"  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 13 \n\"ई तँ ठीक नमह भेल ।\" \n\"कोनो बात नमह। ओ अपनेक मस्िमत बुझलमि । मचंताक \nकोनो बात नमह अमछ। आचायथ शोधग्रंि उदटा-पुदटा कए देखलमि। \nहुनकर प्रसन्नताक अंते नमह छल। \n\"बेजोड ग्रंि बुझा रहल अमछ। हमरा लोमकमनकेँ अहाँपर गवथ \nअमछ।\" जयन्द्त आचायथजीकेँ दण्डवत भए प्रणाम करैत छमि। \n                                    (अनुवततते)  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || http://www.videha.co.in/ \n \n \n \n \n३. पद्य \n \n३.१.राज मकशोर मिश्र- आिक गािी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 15 \nराज मकशोर मिश्र \nआिक गा िी \nआिक'गा ि बेकल कतेक  िल, \nिलै देि पर, अगबे पा त , \nिञ्जर नमि फुलेलै ,कत  मद न, \nभए गेल िलै फरो मन पा त । \nआमब गेलै ऋतु  -संमध -का ल, \nभए जी णत, मश मश र िल जा एबला , \nशुभा गिन िल ऋतुरा  जक ', \nभए युक्त , सकल िो िक कला । \nसजलए िञ्जर, आम्र तरु  पर, \nमप अर वसन सँ जनु मस ङा र, \nमकं वा , लगैत  िल आि गा ि, \nपमि र लेने िो कनक-िा र। \n  \nई, समर पिुँ, स्वा गत -गी त  िल,  16 || http://www.videha.co.in/ \nजे गा मब रिल िमल को मक ल, \nअमभ नंदन -पवत िल िना रिल, \nकौ आ ,सूगा ,सभ मक ओ मि ल। \nगा िी त  'िल लगभग मन जतन, \nपिैत  रिै िलै, सभतमर  , भम्ि, \nसुन्न कलि िे गा िो सभ के, \nिो इत  िलै की दुुः ख को नो कि? \nआिक'गा िी क' शो भा -सुन्नर \nजेना लगैत  िल, िेरा गेलै, \nस्िमग त  जेना शुभ -का ल भेल िो , \nएलैक, जखन िजरा गेलै। \nफूल -फल क' प्रती क्षा सँ, \nव्यमि त  िलैक गा िक िृदय, \nिो न िो इत  िलै, गा बी \nगी त  को नो , उदा सी क लय। \n   'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 17 \nआिक 'गा िी क' पमर पा ित आब, \nनव -संस्का र सँ भमर गेल, \nआनन्द्द -बसा त  बिए ला गल, \nझुमि -झुमि तरु  सभ तमर  गेल। \nचिल -पिल बमढ़ गेल, भरल \nउत्सा  ि -लिमर सँ गा िी , \nओगरबा ि की ? सब मक ओ किता  , \n' गा िी लेल ,मब दा िी । ' \nबाँ सक िचा न आ खो पिी मि मल , \nएखनुका त ' बूझू, इएि दला न, \nपणतकुटी िे अमि भरल, \nअिृतफल  प्रमत कतबा  सम्िा न? \nसुिधुर सिका र, बिुरंग िे, \nआम्र तरु  पर अमि सजल, \nपा कल, सुपा कक'ला गल पिा र, \nभमर गा िी , धब -धब, खमस रिल।  18 || http://www.videha.co.in/ \n  \nपा मब पवन के स्पंदन, \nला गल ना चय सभ डा मर -पा त , \nगा ि स्वयं मक िु गा बय ला गल, \nआि -िा स बि िरखक बा त । \nकए गो टे पबैत  िमि अित -ला भ, \nिो इत  िमि िुक्त ऋण -पत्र सँ, \nबिुतो  क अित िजबूत  िो इत  िमन्द्ि , \nआिक एमि लघु -सत्र सँ। \nजा मि गा ि पर आि जतेक  अमि , \nओ ओतबे  मल बल अमि , \nमव नी त , मव नम्र िो इते  िमि , मज नका \nजतेक  मव भव, धी -बल अमि । \nआि-का ल क' अवसा न सिय, \nिलै आमब गेल लगी च, \nभए जा इत  अमि िमि ि, जमि ना  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 19 \nअस्त,  िा ततण्ड  -िरी मच । \n  \nशुरुआत  भेल आयो जन के, \nगा िी िे संध्या -भो जक,' \nई का यतक्रि रो िां चक िल, \nिनिो िक कतेक,  ओ रो चक। \nटुटतैक  गा ि क', बाँ चल आि, \nउखितै  ,खो पिी ओ िचा न, \nगा िी के िो मि , एकसरे,रे \nसब करतै  अपन गृि -प्रस्िा न। \nिै पसरल एकटा मव मच त्र शां मत  , \nभ' गेल सिग्र गा िी उदा स, \nएकटक तकैत,  गेमन िा र केँ, \nमब धुआएल, दुुः ख िै बिुत  रा स। \nव्या कुल िै मच त्त  उभय -पक्षक, \nइच्िा कििमप नमि िो ि' के,  20 || http://www.videha.co.in/ \nने पएर बढ़ै िै ओगरबा िक, \nसम्बन्द्ध ने िो इ िै, तो  ि 'के। \n  \nगा िी िे पसमर गेलैक उदा सी , \nमनुः शब्द वा ता  वरण, गुि -सुि, \nटूटल िृदयक उदा स स्वर \nअश्रव्य, मन का मल रिल िल रुि। \n अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 21 \nगजेन्द्र ठाकुर \nVideha e-Learning \n \n.................................................................................... \n[संघ लोक सेवा आयोग/ मबिार लोक सेवा आयोगक परीक्षा \nलेल  िैमिली (अमनवायत आ ऐमच्िक) आ आन ऐमच्िक मवर्षय आ \nसािान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी िाध्यि) िेतु सामिग्री] [एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-\nनेट-िैमिली लेल सेिो] \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC \nSERVICE COMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC \nSERVICE COMMISSION) EXAMS - MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER \nOPTIONALS AND GENERAL STUDIES (ENGLISH \nMEDIUM)] [FOR NTA-UGC-NET-MAITHILI ALSO] \n..................................................................................... \n[एन.टी.ए.- यू.जी.सी.-नेट-िैमिली लेल/ FOR NTA-UGC-NET-\nMAITHILI] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01- गजेन्द्र ठाकुर \n 22 || http://www.videha.co.in/ \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02- गजेन्द्र ठाकुर \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_03 (श्री शम्भु कुिार मसंि द्वारा \nसंकमलत)  \n..................................................................................... \nयू. पी. एस. सी. (िेन्द्स) ऑप्शनल: िैमिली सामित्य मवर्षयक टेस्ट \nसीरीज \nयू.पी.एस.सी. क मप्रमलमिनरी परीक्षा सम्पन्न भऽ गेल अमि। जे \nपरीक्षािी एमि परीक्षािे उत्तीणत करताि आ जँ िेन्द्सिे िुनकर ऑप्शनल \nमवर्षय िैमिली सामित्य िेतमन्द्ि तँ ओ एमि टेस्ट-सीरीजिे समम्िमलत \nभऽ सकैत िमि। टेस्ट सीरीजक प्रारम्भ मप्रमलम्सक मरजल्टक तत्काल \nबाद िोयत। टेस्ट -सीरीजक उत्तर मवद्यािी स्कैन कऽ \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठा सकैत िमि, जँ \nिेलसँ पठेबािे असोकजत िोइमन्द्ि तँ ओ ििर ह्वाट्सएप नम्बर \n9560960721 पर सेिो प्रश्नोत्तर पठा सकैत िमि। संगिे ओ अपन \nमप्रमलम्सक एडमिट काडतक स्कैन कएल कॉपी सेिो वेरीमफकेशन लेल \nपठाबमि। परीक्षािे सभ प्रश्नक उत्तर नमि देिय पिैत िैक िुदा जँ \nटेस्ट सीरीजिे मवद्यािी सभ प्रश्नक उत्तर देताि तँ िुनका लेल \nश्रेयस्कर रितमन्द्ि। मवदेिक सभ स्कीि जेकाँ ईिो पूणततुः मनुःशुल्क \nअमि।- गजेन्द्र ठाकुर \nसंघ लोक सेवा आयोग द्वारा आयोमजत  मसमवल समवतसेज (िुख्य) \nपरीक्षा, िैमिली (ऐमच्िक) लेल टेस्ट सीरीज/ प्रश्न-पत्र- १ आ २ \nTEST SERIES-1- गजेन्द्र ठाकुर  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 23 \nTEST SERIES-2- गजेन्द्र ठाकुर \n.....................................................................................\n............................. \nMAITHILI (COMPULSORY & OPTIONAL) \nUPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nBPSC MAITHILI OPTIONAL SYLLABUS \nिैमिली प्रश्नपत्र- यू.पी.एस.सी. (ऐमच्िक) \nिैमिली प्रश्नपत्र- यू.पी.एस.सी. (अमनवायत) \nिैमिली प्रश्नपत्र- बी.पी.एस.सी.(ऐमच्िक) \n..................................................................................... \nिैमिलीक वततनी  \n१ \nिैमिलीक वततनी- मवदेि िैमिली िानक भार्षा आ िैमिली भार्षा सम्पादन \nपाठ्यक्रि \nभार्षापाक \n२  24 || http://www.videha.co.in/ \nिैमिलीक वततनीिे पयाप्त मवमवधता अमि। िुदा प्रश्नपत्र देखला उत्तर \nएकर वततनी इग्नू BMAF001 सँ प्रेमरत बुझाइत अमि, से एकर \nएकरा एक उखिािािे उनटा-पुनटा मदयौ, ततबे धमर पयाप्त अमि। \nयू.पी.एस.सी. क िैमिली (कम्पलसरी) पेपर लेल सेिो ई पयाप्त अमि, \nसे जे मवद्यािी िैमिली (कम्पलसरी) पेपर लेने िमि से एकर एकटा \nआर फास्ट-रीमडंग दोसर-उखिािािे करमि| \nIGNOU  इग्नू       BMAF-001 \n.....................................................................................\n............................... \nMAITHILI (OPTIONAL) \nTOPIC 1     [Place of Maithili in Indo -European \nLanguage Family/ Origin and development of \nMaithili language (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) \nभारोपीय भार्षा पमरवार िध्य िैमिलीक स्िान/ िैमिली भार्षाक उद्भव \nओ मवकास (संस्कृत, प्राकृत, अविट्ट, िैमिली)]- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 2     (Criticism- Different Literary Form s in \nModern Era/ test of critical ability of the \ncandidates)- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 3    (ज्योमतरीिर, मवद्यापमत आ गोमवन्द्ददास मसलेबसिे िमि \nआ रसमय कमव चतुर चतुरभुज मवद्यापमत कालीन कमव छमि। \nएतय समीक्षा शृंखलाक प्रारम्भ करबासँ पूवथ चारू गोटेक शब्दावली नव \nशब्दक पयाय संग देल जा रहल अमछ। नव आ पुरान  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 25 \nशब्दावलीक ज्ञानसँ ज्योमतरीिर, मवद्यापमत आ गोमवन्द्ददासक प्रश्नोत्तरमे  \nधार आओत, संगमह शब्दकोर्ष बढ़लासँ खाँटी मैमिली िे प्रश्नोत्तर मलखबामे  \nधाख आस्ते -आस्ते  खतम  होयत, लेखनीिे प्रवाि आयत  आ सुच्चा भावक \nअमभव्यमतत भय सकत।)- गजेन्द्र ठाकुर   \nTOPIC 4                 (बरीनाि झा शब्दावली आ मिमिलाक कृमर्ष-\nित्स्य शब्दावली)- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 5                (वैल्यू एडीशन- प्रिि पत्र- लोमरक गािािे \nसिाज ओ संस्कृमत)- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 6                (वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- मवद्यापमत)- गजेन्द्र \nठाकुर \nTOPIC 7                (वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र - पद्य सिीक्षा- \nबानगी)- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 8                (वैल्यू एडीशन- प्रिि पत्र- लोक गािा नृत्य \nनाटक संगीत )- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 9                (वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र - यात्री)- गजेन्द्र \nठाकुर \nTOPIC 10               (वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- िैमिली रािायण)- \nगजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 11               (वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- िैमिली उपन्द्यास)- \nगजेन्द्र ठाकुर  26 || http://www.videha.co.in/ \nTOPIC 12                (वैल्यू एडीशन- प्रिि पत्र- शब्द मवचार)- \nगजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 13               (मतरिुता मलमपक उद्भव ओ मवकास) - गजेन्द्र \nठाकुर \nअनुलग्नक-१-२-३    अनुलग्नक- ४-५ \nTOPIC 14                  (आधुमनक नाटकिे मचमत्रत मनधतनताक \nसिस्या- शम्भु कुिार मसंि)््  \nTOPIC 15                  (स्वातंत्र्योत्तर िैमिली किािे सािामजक \nसिरसता- अरुण कुिार मसंि) \nTOPIC 16                 (यू. पी.एस.सी. िैमिली प्रिि पत्रक परीक्षािी \nिेतु उपयोगी संकलन, िैमिलीक प्रिुख उपभार्षाक क्षेत्र आ ओकर \nप्रिुख मवशेर्षता, िैमिली सामित्यक आमदकाल, िैमिली सामित्यक काल-\nमनधारण- शम्भु कुिार मसंि)                            \nTOPIC 17                 (िैमिली आ दोसर पुबमरया भार्षाक बीचिे \nसम्बन्द्ध (बांग्ला, असमिया आ ओमिया) [यू.पी.एस.सी. मसलेबस, पत्र-\n१, भाग-“ए”, क्रि-५])- गजेन्द्र ठाकुर \nTOPIC 18                 [िैमिली आ मिन्द्दी/ बांग्ला/ भोजपुरी/ िगिी/ \nसंिाली- मबिार लोक सेवा आयोग (बी.पी.एस.सी.) केर मसमवल सेवा \nपरीक्षाक िैमिली (ऐमच्िक) मवर्षय लेल]- गजेन्द्र ठाकुर \n.....................................................................................  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 27 \nGENERAL STUDIES (PRELIMINARY & MAINS) \nGS (Pre) \nTOPIC 1 - गजेन्द्र ठाकुर \nGS (Mains) \nNCERT-ENVIRONMENT CLASS XI-XII \nNCERT PDF I-XII \nSANSAD TV \nhttp://prasarbharati.gov.in/ \nhttp://newsonair.com/  \n.................................................................................... \nOTHER OPTIONALS \nIGNOU eGYANKOSH \n.................................................................................... \nसंघ लोक सेवा आयोग/ मबिार लोक सेवा आयोगक परीक्षा \nलेल  िैमिली (अमनवायत आ ऐमच्िक) आ आन ऐमच्िक मवर्षय आ \nसािान्द्य ज्ञान (अंग्रेजी िाध्यि) िेतु सामिग्री  28 || http://www.videha.co.in/ \n[STUDY MATERIALS FOR UPSC (UNION PUBLIC \nSERVICE COMMISSION) & BPSC (BIHAR PUBLIC \nSERVICE COMMISSION) EXAMS - MAITHILI \n(COMPULSORY & OPTIONAL) AND OTHER \nOPTIONALS AND GENERAL STUDIES (ENGLISH \nMEDIUM)] \nVideha e-Learning \nपेटार (मरसोसत सेन्द्टर) \n.................................................................................... \nशब्द-व्याकरण-इमतिास/  िूलपाठ/ सिीक्षा/ अमतमरक्त पाठ  \nिैमिली िुिावरा एवि् लोकोमक्त प्रकाश- रिानाि मिश्र मिमिर (खाँटी \nप्रवाियुक्त िैमिली मलखबािे सिायक) \nडॉ. लमलता झा - िैमिलीक भोजन सम्बन्द्धी शब्दावली (खाँटी प्रवाियुक्त \nिैमिली मलखबािे सिायक) \nिैमिली शब्द संचय- डॉ श्रीरािदेव झा (खाँटी प्रवाियुक्त िैमिली \nमलखबािे सिायक) \nदत्त -वतीक वस्तु कौशल - डॊ. श्रीरािदेवझा \nपमरचय मनचय- डॊ शैलेन्द्र िोिन झा  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 29 \nENGLISH MAITHILI COMPUTER DICTIO NARY \n(COMPLETE)- GAJENDRA THAKUR \nMAITHILI ENGLISH DICTIONARY- गोमवंद झा \nअमणिा मसंि -Shishu_Geet_Khel_Anima_Singh \nआनन्द्द मिश्र (सौजन्द्य श्री रिानन्द्द झा \"रिण\")- मिमिला भार्षाक सुबोध \nव्याकरण \nिैमिली सुबोध व्याकरण- भोला लाल दास \nराधाकृष्ट्ण चौधरी- A Survey of Maithili Literature \nराधाकृष्ट्ण चौधरी- मिमिलाक इमतिास \nमतरिुता मलमपक उद्भव ओ मवकास (यू.पी.एस.सी. मसलेबस) \nराजेिर झा- मिमिलाक्षरक उद्भव ओ मवकास (िैमिली सामित्य संस्िान \nआकाइव) \nदत्त -वती (िूल) - श्री सुरेन्द्र झा सुिन (यू.पी.एस.सी. मसलेबस) \nप्रबन्द्ध संग्रि- रिानाि झा (बी.पी.एस.सी. मसलेबस) CIIL SITE \nसुभार्ष चन्द्र यादव-राजकिल चौधरी: िोनोग्राफ \nमशव कुिार झा \"मटल्लू\" अंशु-सिालोचना \nडॉ बचेिर झा- B_JHA_Nibhand_Nikunj.pdf  30 || http://www.videha.co.in/ \nडॉ. देवशंकर नवीन- Adhunik_Sahityak_Paridrishya \nप्रेिशंकर मसंि- िैमिली भार्षा सामित्य:बीसि शताब्दी (आलोचना) \nडॉ. रिानन्द्द झा 'रिण' \nमिआओल \nअमखयासल CIIL SITE \nदुगानन्द्द िण्डल-चक्षु \nफेर एमि िनलग्गू फाइल सभकेँ सेिो पढ़ू:- \nकुिार पवन (साभार अंमतका)  \nपइठ (िैमिलीक सवतश्रेष्ठ किा)     डायरीक खाली पन्ना \nया्ेगेन्द्र पाठक मवया्ेगी- मवज्ञानक बतकिी \nरािलोचन ठाकुर- िैमिली लोककिा \nडॉ. रिण झा \nमभन्न-\nअमभन्न \nिैमिली काव्यिे अलङ्कार अलङ्कार-भास्कर िैमिली काव्यिे \nज्योमतर्ष \nकेदारनाि चौधरी \nअबारा नमितन  चिेलीरानी िािुर करार अयना िीना \n....................................................................................  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 31 \nमकिु िैमिली पोिी डाउनलोड साइट (ओपन सोसत) \nSAHITYA AKADEMI \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/publications/e-\nbooks.jsp \nhttp://sahitya-akademi.gov.in/general/Digitalbooks.jsp \nCIIL \nhttp://corpora.ciil.org/maisam.htm \nअमखयासल (रिानन्द्द झा रिण) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI1.pdf \nजुआयल कनकनी- ििेन्द्र \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI2.pdf \nप्रबन्द्ध संग्रि- रिानाि झा (बी.पी.एस.सी. मसलेबस) \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI3.pdf \nसृजन केर दीप पवत- सं केदार कानन आ अरमवन्द्द ठाकुर \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI4.pdf \nिैमिली गद्य संग्रि- सं शैलेन्द्र िोिन झा \nhttp://corpora.ciil.org/pdf/maidhilipdf/MAI5.pdf  32 || http://www.videha.co.in/ \nARCHIVE.ORG (मवजयदेव झा) \nhttps://archive.org/details/%40vijay_deo_jha?&sort=-\npublicdate&page=2 \nVIDEHA MAITHILI BOOKS/ PICTURE -AUDIO-\nVIDEO ARCHIVE \nhttp://videha.co.in/new_page_15.htm \nIGNCA \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/mithila.htm \nhttp://ignca.nic.in/coilnet/kalyani.htm (MAITHILI \nENGLISH DICTIONARY) \nमिमिला दशतन \nhttps://mithiladarshan.com/ (online pdf of Maithili \njournal) \nतीरभुमक्त  \nhttps://archive.org/details/@teerbhukti_journal  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 33 \nOLE NEPAL's E -PUSTAKALAYA \n(https://pustakalaya.org/en/) \nपोिीक मलंक \nिैमिली सामित्य संस्िान \nhttps://www.maithilisahityasansthan.org/resources (o\nnline pdf of Reasearch Papers/ books) \nअमरपन फाउण्डेशन (http://www.aripanafoundation.org/) \nPRATHAM BOOKS MAITHILI STORYWEAVER \nhttps://www.youtube.com/playlist?list=PLAT74nNc2f\nmYaW29mRVAIgzRq63_9zWbI (िैमिली ऑमडयो बुक्स) \nपोिी डॉट कॉि \nhttps://store.pothi.com/browse/free-\nebooks/?language=Maithili \nI LOVE MITHILA \nhttps://www.ilovemithila.com/maithili-books-pdf-free-\ndownload/ (पोिी डाउनलोड मलंक)  34 || http://www.videha.co.in/ \nhttps://www.ilovemithila.com/  (online maithili journal) \nhttps://maithili.com.np/ (owner I Love Mithila) \nप्यारे िैमिल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCq30Llck2tNw8B\nI4t8jjzQg (प्यारे िैमिल चैनल- मकरण चौधरी आ संगीता  आनन्द्द- \nिैमिलीक सभसँ लोकमप्रय यू ट्यूब चैनल) \nजानकी एफ.एि सिाचार \nhttps://www.youtube.com/user/Janakifm/videos (जान\nकी एफ.एि सिाचार) \nआकाशवाणी दरभंगा यू ट्यूब चैनल \nhttps://www.youtube.com/channel/UCGdNveEFmv4p\nPolWiTEMxVA \n....................................................... \nJNU \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/maithili/index.jsp \nhttp://sanskrit.jnu.ac.in/student_projects/lexicon.jsp?l\nexicon=maithili \n.........................................................  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 35 \nVIDEHA e-LEARNING YOUTUBE CHANNEL \nhttps://www.youtube.com/channel/UC4abVKqMj2pD\nWIAkXiOHp7A \n  \n-गजेन्द्र ठाकुर \n.................................................................................... \nमवदेि-सदेि [मवदेि www.videha.co.in पेटार] \nिैमिलीक सवतश्रेष्ठ रचनाक एकटा सिानान्द्तर संकलन (मवदेि ई-\nपमत्रकासँ  बीिल रचना) \nमवदेि: सदेि: १ (२००८-०९) देवनागरी \nमवदेि: सदेि: १ (२००८-०९) मतरिुता  \nमवदेह:सदेह:२ (मैमिली  प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०) देवनागरी \nमवदेह:सदेह:२ (मैमिली  प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-समालोचना २००९-१०) मतरिुता  \nमवदेह:सदेह:३ (मैमिली पद्य २००९-१०)देवनागरी \nमवदेह:सदेह:३ (मैमिली पद्य २००९-१०) मतरिुता  \nमवदेह:सदेह:४ (मैमिली किा २००९-१०)देवनागरी \nमवदेह:सदेह:४ (मैमिली किा २००९-१०) मतरिुता   36 || http://www.videha.co.in/ \nमवदेह मैमिली मवहमन किा  [ मवदेह सदेह ५ ]देवनागरी \nमवदेह मैमिली मवहमन किा  [ मवदेह सदेह ५ ]  मतरिुता  \nमवदेि िैमिली मविमन किा [ मवदेि सदेि ५ ]- दोसर संस्करण देवनागरी \nमवदेह मैमिली लघुकिा  [ मवदेह सदेह ६ ]देवनागरी \nमवदेह मैमि ली लघुकिा [ मवदेह सदेह ६ ] मतरिुता  \nमवदेह मैमिली पद्य [ मवदेह सदेह ७ ]देवनागरी \nमवदेह मैमिली पद्य [ मवदेह सदेह ७ ]  मतरिुता  \nमवदेह मैमिली नाट्य उत्सव [ मवदेह सदेह ८ ]देवनागरी \nमवदेह मैमिली नाट्य उत्सव [ मवदेह सदेह ८ ] मतरिुता  \nमवदेह मैमिली मशशु उत्सव [ मवदेह सदेह ९ ]देवनागरी \nमवदेह मैमिली मशशु उत्सव [ मवदेह सदेह ९ ] मतरिुता  \nमवदेह मैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-समालोचना  [ मवदेह सदेह १० ]देवनागरी \nमवदेह मैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-समालोचना  [ मवदेह सदेह १० ] मतरिुता  \nमवदेि:सदेि ११ \nमवदेि:सदेि १२ \nमवदेि:सदेि १३ \nमवदेि:सदेि १४ \nमवदेि:सदेि १५  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 37 \nमवदेि:सदेि १६ \nमवदेि:सदेि १७ \nमवदेहक मकछु मवशेषांक:- \n१) हाइकू मवशेषांक १२ म  अंक, १५ जून २००८  \nVideha_15_06_2008   Videha_15_06_2008_Tirhuta     12 \n२) गजल मवशेषांक २१ म  अंक,  १ नवम्बर २००८  \nVideha_01_11_2008  Videha_01_11_2008_Tirhuta         21 \n३) मवहमन किा मवशेषांक ६७ म  अंक, १ अतटूबर २०१० \nvideha_01_10_2010       videha_01_10_2010_tirhuta           67 \n४) बाल सामहत्य मवशेषांक ७० म  अंक, १५ नवम्बर २०१० \nvideha_15_11_2010       videha_15_11_2010_tirhuta           70 \n५) नाटक मवशेषांक ७२ म  अंक १५ मदसम्बर२०१० \nvideha_15_12_2010       videha_15_12_2010_tirhuta           72 \n६) नारी मवशेर्षांक ७७ि अंक ०१ िाचत २०११ \nvideha_01_03_2011       videha_01_03_2011_tirhuta           77 \n७) अनुवाद मवशेर्षांक (गद्य-पद्य भारती)  ९७ि अंक \nvideha_01_01_2012videha_01_01_2012_tirhuta          97  38 || http://www.videha.co.in/ \n८) बाल गजल मवशेषांक मवदेहक अंक १११ म  अंक, १ अगस्त २०१२ \nvideha_01_08_2012   videha_01_08_2012_tirhuta   111 \n९) भमतत गजल मवशेषांक १२६ म  अंक, १५ माचथ  २०१३  \nvideha_15_03_2013  videha_15_03_2013_tirhuta   126 \n१०) गजल आलोचना-समालोचना-\nसमीक्षा मवशेषांक १४२ म, अंक १५ नवम्बर २०१३ \nvideha_15_11_2013  videha_15_11_2013_tirhuta   142 \n११) काशीकांत ममश्र मधुप मवशेषांक १६९ म अंक १ जनवरी २०१५ \nVideha_01_01_2015 \n१२) अरमवन्द्द ठाकुर मवशेषांक १८९ म अंक १ नवम्बर २०१५ \nVideha_01_11_2015 \n१३) जगदीश चन्द्र ठाकुर अमनल मवशेषांक १९१ म अंक १ मदसम्बर \n२०१५ \nVideha_01_12_2015 \n१४) मवदेि सम्िान मवशेर्षं्ाक \nमवदेि सम्िान: सम्िान-सूची (सिानान्द्तर सामित्य अकादेिी पुरस्कार \nसमित) \nसाक्षात्कार/ सिारोि  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 39 \nसाक्षात्कार \n  \nvideha_\n15_12_\n2011 \n  \nvideha_\n15_01_\n2012 \n  \nvideha_\n01_02_\n2012 \n  \nvideha_\n01_03_\n2012 \n  \nvideha_\n01_09_\n2012 \n  \nvideha_\n15_01_\n2013 \n  \nvideha_\n01_03_\n2013 \n  \nVideha_\n15_04_\n2016 \nVideha_\n01_07_\n2016 \n१५) िैमिली सी.डी./ अल्बि गीत संगीत मवशेर्षांक- २१७ ि अंक ०१ जनवरी \n२०१७ \nVideha_01_01_2017 \n१६) िैमिली वेब पत्रकामरता मवशेर्षांक \nVIDEHA 313 \n१७) िैमिली बीिमन किा मवशेर्षांक-२ \nVIDEHA 317 \n१८) रािलोचन ठाकुर मवशेर्षांक \nVIDEHA 319 \n१९) रािलोचन ठाकुर श्रिांजमल मवशेर्षांक \nVIDEHA 320 \n२०) राजनन्द्दन लाल दास मवशेर्षांक  40 || http://www.videha.co.in/ \nVIDEHA 333 \n२१) रवीन्द्र नाि ठाकुर मवशेर्षांक \nVIDEHA\n_348 \nVIDEHA_348\n_Tirhuta \nVIDEHA_348\n_IPA \nVIDEHA_348\n_Braille \n.................................................................................... \nलेखकक आमंमित रचना आ ओइपर आमंमित समीक्षकक समीक्षा \nसीरीज \n१. कामिनीक पांच टा कमवता  आ ओइपर िधुकान्द्त झाक मटप्पणी \nमवदेिक दू सए नौि अंक Videha_01_09_2016 \n.................................................................................... \n\"पाठक हमर पोिी मकए प़िमि\"- लेखक द्वारा अप्पन पोिी/ रचनाक \nसमीक्षा सीरीज \n१. आशीष अनमचन्द्हार 'मवदेह' क ३२७ म अंक ०१ अगस्त २०२१ \n.................................................................................... \nएमडटसत चोइस सीरीज \n एमडटसत चोइस सीरीज-१ \nमवदेिक १२३ ि (०१ फरबरी २०१३) अंकिे बलात्कारपर िैमिलीिे \nपमिल कमवता  प्रकामशत भेल िल। ई मदसम्बर २०१२ क मदल्लीक \nमनभतया बलात्कार  काण्डक बादक सिय िल। ओना ई अनूमदत  रचना  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 41 \nिल, तेलुगुिे  पसुपुलेटी गीताक  एमि कमवताक  मिन्द्दी अनुवाद केने \nिलीि आर. शांता  सुन्द्दरी आ मिन्द्दीसँ िैमिली अनुवाद केने िलाि \nमवनीत  उत्पल।  ििर जानकारीिे एमिसँ बेशी मसिराबैबला कमवता  \nकोनो भार्षािे नमि रचल गेल अमि। सात  सालक बादो ई सिस्या \nओिने अमि। ई कमवता  सभकेँ पढ़बाक चािी, खास कऽ सभ बेटीक \nबापकेँ, सभ बमिनक भाएकेँ आ सभ पत्नीक पमतकेँ।  आ मवचारबाक \nचािी जे िि सभ अपना बच्चा सभ लेल केिन सिाज बनेने िी। \nएमडटसत चोइस सीरीज-१ (डाउनलोड मलंक) \nएमडटसत चोइस सीरीज-२ \nमवदेिक ५०-१०० ि अंकक बीच ब्रेस्ट कैसरक सिस्यापर मवदेि िे \nिीना झा केर एकटा लघु किा प्रकामशत भेल। ई िैमिलीक पमिल \nकिा िल जे ब्रेस्ट कैसर पर मलखल गेल। मिन्द्दीिे सेिो ताधमर  \nएमि मवर्षयपर किा नमि मलखल गेल िल, कारण एमि किाक ई-\nप्रकामशत भेलाक १-२ सालक बाद मिन्द्दीिे दू गोटेिे घोंघाउज भऽ \nरिल िल मक पमिल िि आमक िि, िुदा दुनूक मतमि  िैमिलीक \nकिाक परवती  िल। बादिे ई मवदेि लघु किािे सेिो संकमलत  \nभेल। \nएमडटसत चोइस सीरीज-२ (डाउनलोड मलंक) \nएमडटसत चोइस सीरीज-३ \nमवदेिक ५०-१०० ि अंकक बीच जगदीश चन्द्र ठाकुर अमनलक \nमकिु बाल कमवता  प्रकामशत भेल। बादिे िुनकर ३ टा बाल कमवता  \nमवदेि मशशु उत्सविे संकमलत  भेल जामििे २ टा कमवता  बेबी  42 || http://www.videha.co.in/ \nचाइल्डपर िल। पढ़ू ई तीनू  कमवता , बादक दुनू बेबी चाइल्डपर \nमलखल कमवता  पढ़बे टा करू से आग्रि। \nएमडटसत चोइस सीरीज-३ (डाउनलोड मलंक) \nएमडटसत चोइस सीरीज-४ \nमवदेिक ५०-१०० ि अंकक बीच जगदानन्द्द झा िनुक एकटा दीघत \nबाल किा कमि मलअ बा उपन्द्यास प्रकामशत भेल, नाि िल चोनिा। \nबादिे ई रचना मवदेि मशशु उत्सविे संकमलत  भेल, ई रचना बाल \nिनोमवज्ञानपर आधामरत  िैमिलीक पमिल रचना िी, िैमिली बाल \nसामित्य कोना मलखी त कर रेमनंग कोसतिे एमि उपन्द्यासकेँ राखल \nजेबाक चािी। कोना िॊडनत उपन्द्यास आगाँ बढ़ै िै, स्टेप बाइ स्टेप \nआ सेिो बाल उपन्द्यास। पढ़बे टा करू से आग्रि। \nएमडटसत चोइस सीरीज-४ (डाउनलोड मलंक) \n \nएमडटसत चोइस सीरीज-५ \nएमडटसत चोइस ५ िे िैमिलीक \"उसने किा िा\" िाने कुिार पवनक \nदीघतकिा \"पइठ\" (साभार अंमतका ) । मिन्द्दीक पाठक, जे \"उसने \nकिा िा\" पढ़ने िेता, केँ बुझल िमन्द्ि जे कोना अमि किाकेँ रमच \nचन्द्रधर शिा ’गुलेरी’ अिर भऽ गेलाि। िि चचा कऽ रिल िी, \nकुिार पवनक \"पइठ\" दीघतकिाक। एकरा पढ़लाक बाद अिाँकेँ एकटा \nमवमचत्र, सुखद आ िोन िौल करैबला अनुभव भेटत , जे सेक्सपीमरअन \nरेजेडी सँ मिमलतो  लागत  आ फराको। िुदा एमि रचनाकेँ पढ़लाक \nबाद तािस , घृणा सभपर मनयंत्रणकेँ आ सािामजक/ पामरवामरक  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 43 \nदामयत्वकेँ  सेिो अिाँ आर गंभीरतासँ  लेबै, से धमर पक्का अमि। िुदा \nएकर एकटा शतत  अमि जे एकरा सिै मनकामल कऽ एक्के उखिािािे \nपमढ़ जाइ। \nएमडटसत चोइस सीरीज-५ (डाउनलोड मलंक) \nएमडटसत चोइस सीरीज-६ \nजगदीश प्रसाद िण्डलक लघुकिा \"मबसाँढ़\": १९४२-४३ क अकालिे \nबंगालिे १५ लाख लोक िुइला, िुदा अित्यत सेन मलखैत  िमि जे \nिुनकर कोनो सर-सम्बन्द्धी एमि अकालिे नमि िरलमन्द्ि। मिमिलोिे \nअकाल आएल १९६७ ई. िे आ इमन्द्दरा गाँधी जखन एमि क्षेत्र अएली \nतँ  िुनका देखाओल गेल जे कोना िुसिर जामतक  लोक मबसाँढ़ खा \nकऽ एमि अकालकेँ जीमत  लेलमन्द्ि। िैमिलीिे लेखनक एकभगाि मस्िमत \nमवदेिक आगिनसँ पमिने िल। िैमिलीक लेखक लोकमन सेिो अित्यत \nसेन जेकाँ ओमि ििामवभीमर्षकासँ प्रभामवत नमि िला आ तेँ  मबसाँढ़पर \nकिा नमि मलमख सकला। जगदीश प्रसाद िण्डल एमिपर किा \nमलखलमन्द्ि जे प्रकामशत भेल चेतना  समिमतक  पमत्रकािे, िुदा कायतकारी \nसम्पादक द्वारा वततनी  पमरवततनक  कारण ओ िैमिलीिे नमि वरण् \nअविट्ठिे मलखल बुझा पिल, आ ओतेक  प्रभावी नमि भऽ सकल \nकारण मवर्षय रिै खाँटी आ वततनी  कृमत्रि। से एकर पुनुः ई-प्रकाशन \nअपन असली रूपिे भेल मवदेििे आ ई संकमलत  भेल \"गािक मजनगी\" \nलघुकिा संग्रििे। एमि पोिीपर जगदीश प्रसाद िण्डलकेँ टैगोर \nमलटरेचर अवाडत भेटलमन। जगदीश प्रसाद िण्डलक लेखनी िैमिली \nकिाधाराकेँ एकभगाि िेबासँ बचा लेलक, आ िैमिलीक सिानान्द्तर \nइमतिासिे िैमिली सामित्यकेँ दू कालखण्डिे बाँमट कऽ पढ़ए जाए  44 || http://www.videha.co.in/ \nलागल- जगदीश प्रसाद िण्डलसँ पूवत आ जगदीश प्रसाद िण्डल \nआगिनक बाद। तँ  प्रस्तुत  अमि लघुकिा मबसाँढ़- अपन सुच्चा \nस्वरूपिे। \nएमडटसत चोइस सीरीज-६ (डाउनलोड मलंक) \nएमडटसत चोइस सीरीज-७ \nिैमिलीक पमिल आ एकिात्र दमलत  आत्िकिा: सन्द्दीप कुिार साफी। \nसन्द्दीप कुिार साफीक दमलत  आत्िकिा जे अिाँकेँ अपन लघु \nआकाराक अिैत  मिलोमि देत  आ अिाँक ई मस्िमत कऽ देत  जे \nसिानान्द्तर िैमिली सामित्य कतबो  पढ़ू अिाँकेँ अिौं नमि िोयत। ई \nआत्िकिा मवदेििे ई-प्रकामशत भेलाक बाद लेखकक पोिी \"बैशाखिे \nदलानपर\"िे संकमलत  भेल आ ई िैमिलीक अखन धमरक एकिात्र \nदमलत  आत्िकिा मिक। तँ  प्रस्तुत  अमि िैमिलीक पमिल दमलत  \nआत्िकिा: सन्द्दीप कुिार साफीक कलिसँ। \nएमडटसत चोइस सीरीज-७  (डाउनलोड मलंक) \n एमडटसत चोइस सीरीज-८ \nनेना भुटकाकेँ रामतिे सुनेबा लेल मकिु लोककिा (मवदेि पेटारसँ)। \nएमडटसत चोइस सीरीज-८ (डाउनलोड मलंक) \n एमडटसत चोइस सीरीज-९ \nिैमिली गजलपर पमरचचा (मवदेि पेटारसँ)। \nएमडटसत चोइस सीरीज-९ (डाउनलोड मलंक)  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 45 \n.................................................................................... \nMaithili Books can be downloaded from:  MAITHILI \nBOOKS \n.................................................................................... \n  \nअपन मं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n..................................................................................... \nगजेन्द्र ठाकुर \nप्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना भाग-१ \nप्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना भाग दू (कुरुक्षेत्रि अन्द्तितनक-२) \nसिस्रबाढ़मन (उपन्द्यास) \nसिस्राब्दीक चौपिपर (पद्य संग्रि) \nगल्प-गुच्ि (मविमन आ लघु किा संग्रि) \nसंकर्षतण (नाटक) \nत्वञ्चािञ्च आ असञ्जामत िन (दूटा गीत प्रबन्द्ध) \nबाल िण्डली/ मकशोर जगत (बाल नाटक, लघुकिा, कमवता आमद)  \nकुरुक्षेत्रि् अन्द्तितनक \nदेवनागरी वसतन मतरिुता वसतन  ब्रेल वसतन \nसिस्रबाढ़मन_ब्रेल-िैमिली (िैमिलीक पमिल ब्रेल पोिी) \nसिस्रशीर्षा (उपन्द्यास) \nधांमग बाट बनेबाक दाि अगूबार पेने िँ (रुबाइ, कता आ गजल \nसंग्रि) \nजगदीश प्रसाद िण्डल- एकटा बायोग्राफी  46 || http://www.videha.co.in/ \nसिस्रमजत् (पद्य संग्रि) \nशब्दशास्त्रि् (लघुकिा संग्रि) \nThe_Science_of_Words \nLearn Mithilakshar Script मतरिुता (मिमिलाक्षर) सीखू \nLearn Braille through Mithilakshar Script ब्रेल सीखू \nLearn International Phonetic Script through \nMithilakshar Script अन्द्तराष्ट्रीय ध्वन्द्यात्िक वणतिाला सीखू \nमिमिला रत्न/ मिमिला मचत्रकला/ मिमिलाक पाबमन मतिार (किा) आ \nमिमिलाक संगीत \nउल्कािुख (नाटक) \nजलोदीप (बाल-नाटक संग्रि) \nअक्षरिुमष्टका (बाल-लघुकिा संग्रि) \nबाङक बङौरा (बाल-पद्य संग्रि) \nनाराशंसी (गीत -प्रबन्द्ध) \nगंगा मब्रज (नाटक) \nिचण्ड (नाटक) \nबाल सामित्य (िूल)- गजेन्द्र ठाकुर \nभऽ जाएब िू(िैमिलीक २०१२ िे प्रकामशत पमिल क्लाइिेट-मफक्शन \nप्ले- Maithili's first climate -fiction play originally \npublished in 2012) \nकिलाक भगता   'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 47 \nतरिमरिे परीलोक \nबेसी िुट्टी कि इसकूल \nबिद करैए दाउन ने यौ \nबाल गजल \nमफमनश लाइन \nबाल सामित्य (अनुवाद- मद्वभामर्षक- िैमिली-अंग्रेजी)- गजेन्द्र ठाकुर \n  \n.....................................................................................\n.. \nNTA-UGC/ UPSC/ BPSC MAITHILI \nOPTIONAL- गजेन्द्र ठाकुर \n[Place of Maithili in Indo -European Langu age \nFamily/ Origin and development of Maithili \nlanguage (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय \nभार्षा पमरवार िध्य िैमिलीक स्िान/ िैमिली भार्षाक उद्भव ओ मवकास \n(संस्कृत, प्राकृत, अविट्ट, िैमिली)] \nटोस्ट बिीटा! कमनयेटा! एत ऽ िि सभ रिै िी भारतोल्लक  राजकुिारी भारतोल्लक  राजकुिारी (मबनु शब्दक) \nवुयो कच-कच कचाक  चुन्नू-िुन्नूक निेनाइ नेना जे बैलूनसँ डेराइत  िल अद्भुत मफबोनाची अंक-शृंखला \nिारू अखन नै, अखन नै! जन्द्िमदनक उत्सव  भोज िोट राजा पातर -\nदुब्बि कुकुि \nबमचया जे अपन िँसी नै रोमक सकैत  िमल \nअंग्रेजी िि सूंमघ सकै िी िोट लाल-टुिटुि डोरी करू  नीक, भोगू नीक  ई सभटा मबलामिक दोख अमि! \nचोभा आि! ििर टोलक बाट जखन इकिू स्कूल गेल िािी फेर आउ टाटा! अिाचीक जुलुि िशीन सभ \nमटंग टोंग पाउ-म्याऊ-वाि कुकुिक एकटा मदन ििरा नीक लगैए रीताक  नव-स्कूलिे पमिल मदन \nकनी िँमसयौ ने! लाल बरसाती  भूत -प्रेतक नाट्यशाला   आउ पएर गानी  कत ऽ अमि ई अंक ५?  48 || http://www.videha.co.in/ \n(Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ \ntest of critical ability of the candidates) \n(ज्योमतरीिर, मवद्यापमत आ गोमवन्द्ददास मसलेबसिे िमि आ रसिय \nकमव चतुर चतुरभुज मवद्यापमत कालीन कमव िमि। एतय सिीक्षा \nशृंखलाक प्रारम्भ करबासँ पूवत चारू गोटेक शब्दावली नव शब्दक \nपयाय संग देल जा रिल अमि। नव आ पुरान शब्दावलीक ज्ञानसँ \nज्योमतरीिर, मवद्यापमत आ गोमवन्द्ददासक प्रश्नोत्तरिे धार आओत, संगमि \nशब्दकोर्ष बढ़लासँ खाँटी िैमिलीिे प्रश्नोत्तर मलखबािे धाख आस्ते-\nआस्ते खति िोयत, लेखनीिे प्रवाि आयत आ सुच्चा भावक \nअमभव्यमक्त भय सकत।)  \n(बरीनाि झा शब्दावली आ मिमिलाक कृमर्ष-ित्स्य शब्दावली) \n(वैल्यू एडीशन- प्रिि पत्र- लोमरक गािािे सिाज ओ संस्कृमत) \n(वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- मवद्यापमत) \n(वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- पद्य सिीक्षा- बानगी) \n(वैल्यू एडीशन- प्रिि पत्र- लोक गािा नृत्य नाटक संगीत)  \n(वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- यात्री) \n(वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- िैमिली रािायण) \n(वैल्यू एडीशन- मद्वतीय पत्र- िैमिली उपन्द्यास) \n(वैल्यू एडीशन- प्रिि पत्र- शब्द मवचार)  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 49 \n(मतरिुता मलमपक उद्भव ओ मवकास)  \nअनुलग्नक-१-२-३    अनुलग्नक- ४-५ \n(िैमिली आ दोसर पुबमरया भार्षाक बीचिे सम्बन्द्ध (बांग्ला, असमिया \nआ ओमिया) [यू.पी.एस.सी. मसलेबस, पत्र-१, भाग-“ए”, क्रि-५]) \n[िैमिली आ मिन्द्दी/ बांग्ला/ भोजपुरी/ िगिी/ संिाली- मबिार लोक \nसेवा आयोग (बी.पी.एस.सी.) केर मसमवल सेवा परीक्षाक िैमिली \n(ऐमच्िक) मवर्षय लेल] \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01- गजेन्द्र ठाकुर \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02- गजेन्द्र ठाकुर \nTEST SERIES-1- गजेन्द्र ठाकुर \nTEST SERIES-2- गजेन्द्र ठाकुर \nGS (Pre) \nTOPIC 1 - गजेन्द्र ठाकुर \n..................................................................................... \nगजेन्द्र ठाकुर (सम्पादन) \nमवदेि-सदेि [मवदेि  www.videha.co.in पेटार] \nिैमिलीक सवतश्रेष्ठ रचनाक एकटा सिानान्द्तर संकलन (मवदेि ई -\nपमत्रकासँ  बीिल रचना)  50 || http://www.videha.co.in/ \nमवदेि: सदेि: १ (२००८-०९) देवनागरी \nमवदेि: सदेि: १ (२००८-०९) मतरिुता  \nमवदेि:सदेि:२ (िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना २००९-१०) देवनागरी \nमवदेि:सदेि:२ (िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना २००९-१०) मतरिुता  \nमवदेि:सदेि:३ (िैमिली पद्य २००९-१०)देवनागरी \nमवदेि:सदेि:३ (िैमिली पद्य २००९-१०) मतरिुता  \nमवदेि:सदेि:४ (िैमिली किा २००९-१०)देवनागरी \nमवदेि:सदेि:४ (िैमिली किा २००९-१०) मतरिुता  \nमवदेि िैमिली मविमन किा [ मवदेि सदेि ५ ]देवनागरी \nमवदेि िैमिली मविमन किा [ मवदेि सदेि ५ ] मतरिुता  \nमवदेि िैमिली मविमन किा [ मवदेि सदेि ५ ]- दोसर संस्करण \nदेवनागरी \nमवदेि िैमिली लघुकिा [ मवदेि सदेि ६ ]देवनागरी \nमवदेि िैमिली लघुकिा [ मवदेि सदेि ६ ] मतरिु्ता  \nमवदेि िैमिली पद्य [ मवदेि सदेि ७ ]देवनागरी \nमवदेि िैमिली पद्य [ मवदेि सदेि ७ ] मतरिुता  \nमवदेि िैमिली नाट्य उत्सव [ मवदेि सदेि ८ ]देवनागरी  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 51 \nमवदेि िैमिली नाट्य उत्सव [ मवदेि सदेि ८ ] मतरिुता  \nमवदेि िैमिली मशशु उत्सव [ मवदेि सदेि ९ ]देवनागरी \nमवदेि िैमिली मशशु उत्सव [ मवदेि सदेि ९ ] मतरिुता  \nमवदेि िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मवदेि सदेि १० ]देवनागरी \nमवदेि िैमिली प्रबन्द्ध-मनबन्द्ध-सिालोचना [ मवदेि सदेि १० ] मतरिुता  \nमवदेि:सदेि ११ \nमवदेि:सदेि १२ \nमवदेि:सदेि १३ \nमवदेि:सदेि १४ \nमवदेि:सदेि १५ \nमवदेि:सदेि १६ \nमवदेि:सदेि १७ \nVIDEHA-SADEHA \nभार्षापाक -मवदेि िैमिली िानक भार्षा आ िैमिली भार्षा सम्पादन \nपाठ्यक्रि \nमवदेि पुरान अंकक आकाइव  52 || http://www.videha.co.in/ \n“मवदेि” ई-पमत्रकाक पुरान अंक: देवनागरी वसतन/ \nमिमिलाक्षर वसतन/ ब्रेल वसतन (अंक ००१ सँ १४९) \nVIDEHA 150-250 \nVIDEHA 251-ONWARDS \nGOOGLE VIDEHA BOOKS \nAUDIO ARCHIVE FOLDER \nMITHILA_PAINTING-MODERN ART-\nPHOTOS \nVIDEHA OLD ISSUES FOLDER \nVIDEHA CLASSICAL SITES FOLDER \n  \nपंजी (११००० िूल मिमिलाक्षर तािपत्र १७ टा पी.डी.एफ. फाइलिे) \nदूर्षण पंजी \nिोदानन्द्द झा शाखा पंजी \nिंडार- िरिे कश्यप-प्राचीन \nप्राचीन पंजी (लेिीनेट कएल) \nउतेढ़ पंजी  \nपमनचोभे बीरपुर \nदरभंगा राज आदेश उतेढ आमद  \nिोटी झा पुस्तक मनदेमशका \nपत्र पंजी \nिूलग्राि पंजी \nिूलग्राि परगना मिसाबे पंजी \nिूल पंजी-२  'विदेह' ३५० म अंक १५ जुलाइ २०२२ (िर्ष १५ मास १७५ अंक ३५०)|| 53 \nिूल पंजी-३ \nिूल पंजी-४ \nिूल पंजी-५ \nिूल पंजी-६ \nिूल पंजी-७ \n..................................................................................... \nगजेन्द्र ठाकुर आ आशीर्ष अनमचन्द्िार (सम्पादन) \nिैमिलीक प्रमतमनमध गजल \nिैमिली गजल: आगिन ओ प्रस्िान मबंदु (गजलक आलोचना -\nसिालोचना-सिीक्षा) \n..................................................................................... \nगजेन्द्र ठाकुर, नागेन्द्र कुिार झा आ पञ्जीकार मवद्यानन्द्द झा (सम्पादन) \nजीनोि िैमपंग (४५० ए.डी.सँ २००९ ए.डी.)--मिमिलाक पञ्जी प्रबन्द्ध \nजीमनयोलोमजकल िैमपंग (४५० ए.डी.सँ २००९ ए.डी.)--मिमिलाक \nपञ्जी प्रबन्द्ध -भाग-२ \nMAITHILI-ENGLISH DICTIONARIES \nMaithili_English_Dictionary_Vol.I \nMaithiliEnglishDictionary_Vol.II_GajendraThakur \nENGLISH-MAITHILI DICTIONARIES \nVIDEHA ENGLISH MAITHILI DICTIONARY \nEnglish-Maithili Computer Dictionary \n..................................................................................... \n  ","size_mb":1.32,"has_text":true},"Videha 351.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 351.pdf","name":"Videha 351.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X \n'विदेह' ३५१ म अंक ०१ अगस्त २०२२ (िर्ष १५ मास १७६ \nअंक ३५१) \n(वि द े ह www.videha.co.in ) \n \nव िद े ह मैव िल ी  सा व हत्य आ न् द ो ल न: मा नुष ी व मह स ं स् कृता म् \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई -पवि का \nISSN 2229-547X VIDEHA \nसम् पाद क: गजे न् र  ठाक ु र ।  \n \n \n 2 \n \nऐ पो ि ी क सिाव ि का र  सु र व ि त  अ व ि ।  का ॅ पी र ा इ ट ( ©)  ि ा र कक  व ल वि त  अ नु म व त क व ि ना पो ि ी क को नो अ ंश क \nि ा या  प्र व तएिं व र कॉ व  ंग सव ह त  इ ल े क्‍ट  रॉवनक अ ि िा  यां व ि क, को नो म ा ध्  यम स, , अ ि िा  ् ा नक सं्रह ह   िा  पु नप्र प्रय यो गक  \nप्र  ा ल ी  द्वा र ा  को नो रूपमे  पु नरुत् पावदत  अ ि िा  संचा व र त -प्र सा व रत नै कए ल  ज ा  स कै त  अ व ि । \n(c) २०००- २०२२। सिाविकार सुरवित। विदेहमे प्रकावित सभटा रचना आ आकाइिक सिाविकार \nरचनाकार आ संग्रहकर्त्ताक लगमे छवहह।  भालसवरक गाछ जे सन २००० सँ याहूवसटीजपर छल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra   आवद वलंकपर  आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   (वकछु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   वलंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha   258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/   भालसवरक गाछ-प्रथम मैवथली ब्लॉग / मैवथली ब्लॉगक एग्रीगेटर) केर रूपमे \nइहटरनेटपर  मैवथलीक प्राचीनतम उपवस्थतक रूपमे विद्यमान अवछ। ई मैवथलीक पवहल इंटरनेट पविका वथक \nजकर नाम बादमे १ जनिरी २००८ सँ \"विदेह\" पड़लै।इंटरनेटपर मैवथलीक प्रथम उपवस्थवतक यािा विदेह- \nप्रथम मैवथली पाविक ई पविका िवर पहुँचल अवछ,जे http://www.videha.co.in/   पर ई प्रकावित होइत \nअवछ। आब “भालसवरक गाछ” जालिृर्त्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैवथली भार्ाक जालिृर्त्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अवछ। विदेह ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(c)२०००- २०२२। सिाविकार लेखकािीन आ जतऽ लेखकक नाम नै अवछ ततऽ संपादकािीन। विदेह- \nप्रथम मैवथली पाविक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA सम्पादक: गजेहर ठाकुर। Editor: \nGajendra Thakur.  \nरचनाकार अपन मौवलक आ अप्रकावित रचना (जकर मौवलकताक संपूर्ष उर्त्तरदावयत्ि लेखक गर्क मध्य \nछवहह) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉमेटमे पठा सकै छवथ। एतऽ प्रकावित रचना सभक कॉपीराइट लेखक/संग्रहकर्त्ता लोकवनक लगमे रहतवहह। \nसम्पादक 'विदेह' प्रथम मैवथली पाविक ई पविका ऐ ई-पविकामे ई-प्रकावित/ प्रथम प्रकावित रचनाक वप्रंट-िेब \nआकाइिक/ आकाइिक अनुिादक आ मूल आ अनूवदत आकाइिक ई-प्रकािन/ वप्रंट-प्रकािनक अविकार रखैत \nछवथ। (The Editor, Videha holds the right for print-web archive/ right to translate \nthose archives and/ or e-publish/ print-publish the original/ translated archive). \nऐ ई-पविकामे कोनो रॊयल्टीक/ पावरश्रवमकक प्राििान नै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पावरश्रवमकक इच्छुक विदेहसँ नै \nजुड़वथ, से आग्रह। रचनाक संग रचनाकार अपन संविप्त पवरचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो पठेताह, \nसे आिा करैत छी। रचनाक अंतमे टाइप रहय, जे ई रचना मौवलक अवछ, आ पवहल प्रकािनक हेतु विदेह \n(पाविक) ई पविकाकेँ देल जा रहल अवछ। मेल प्राप्त होयबाक बाद यथासंभि िीघ्र ( सात वदनक भीतर) \nएकर प्रकािनक अंकक सूचना देल जायत।  एवह ई पविकाकेँ मासक ०१ आ १५ वतवथकेँ ई प्रकावित \nकएल जाइत अवछ। ISSN: 2229-547X  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 351 at www.videha.co.in   \n \nअनुक्रम \n२. गद्य (पृ. १-५२५) \n२.१.वनमषला कर्ष- अवनन विखा (िारािावहक उपहयास)-तेसर खेप \n(पृ. २-१६) \n२.२.रबीहर नारायर् वमश्र- मातृभूवम (उपहयास)-आगाँ (पृ. १७-२०) \n२.३.गजेहर ठाकुर- गढ़-नावरकेल उपहयास-ियीक पवहल उपहयास \n\"सहस्रिीर्ा\" क बाद दोसर उपहयास- द ........ फाइल्स (आगाँ) \n(पृ. २१-३५) \n२.४.गजेहर ठाकुर- दूटा बीहवन कथा (पृ. ३६-३७) \n२.५.प्रर्ि झा- विभीर्र् के चवरि वचिर् (मैवथली गल्प) (पृ. ३८-\n४२) \n२.६.संतोर् कुमार राय 'बटोही'- 'मंगरौना' (िारािावहक उपहयास)- \nआगाँ (६आ७) (पृ. ४३-४९) \n२.७. केिि भारद्वाज- वकछु बीहवन कथा, वकछु लघुकथा, एकटा \nदीघषकथा आ एकटा उपहयास (पृ. ५०-४६३)   \n \n२.८. गजेहर ठाकुर- मैवथली विकीपीविया, यूनीकोि वतरहुता आ \nकैथी, गूगल ट्रांसलेटमे मैवथली, वविटरमे मैवथली, अमेजन \nअलेक्सामे मैवथली (खण्ि १-४) (पृ. ४६४-५२५) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n   \n \n३. पद्य (पृ. ५२६-५८१) \n३.१.राज वकिोर वमश्र- भैआरी (पृ. ५२७-५३४) \n३.२.गजेहर ठाकुर- िुनः िेपक मृत्युदण्ि िा बवल (पृ. ५३५-५४४) \n३.३.आिीर् अनवचहहार- दू टा गजल (पृ. ५४५-५४६) \n१. गजेहर ठाकुर- संघ लोक सेिा आयोग/ वबहार लोक सेिा \nआयोगक परीिा लेल मैवथली (अवनिायष आ ऐवच्छक) आ आन \nऐवच्छक विर्य आ सामाहय ज्ञान (अंग्रेजी माध्यम) हेतु सावमग्री (पृ. \n५४७-५८१) \n \n \n \n 'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 1 \n२. गद्य \n२.१.विमष ला कर्ष- अवन ि वि खा (धा र ािा व ह क उपन्य ास)- त ेसर खेप \n२.२.र बीन्र िार ाय र् वमश्र- मा त ृभूवम ( उपन्य ास)-आगााा  \n२.३.गज ेन्र ठाकुर- गढ़-िावर केल उपन्य ा स-त्र य ीक पवह ल \nउपन्य ास \"सह स्रिीर्ा\" क बाद दोसर उपन्य ास- द ........ फाइ ल्स \n(आगाँ) \n२.४.गज ेन्र ठाकुर- दू टा बीहवि कथा \n२.५.प्रर्ि झा- विभीर्र् के चवर त्र वचत्र र् (मै वथली गल्प) \n२.६.संत ोर् कुमार र ाय 'बटोह ी'- 'मंगर ौिा' ( धा र ािा वह क उपन्य ास)- \nआगाँ (६ आ७) \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nव िमषला कर्ष \nअव न ि विखा (ध ार ा िाव ह क उपन् य ास)  \nत ेसर  खे प  \nप ू िष कथा - प ू वर्षमाक वदि उिषि ी स  वमलि ह ो य बाक सन्दे ि र म्भ ाक \nमु ख स   स ुवि पुरुर िा प्रस न्न  भय  जा इ त  छ वथ l \nआब आगाँ क कथाक अिलो कि करु l \nिील अिन्त  आकािक प्राँ ग र् मे  पूव र्षमाक च ाँद अपि पूर्ष ज्यो त्स स् ि ा  \nपस ार िे सु िोव भत छल l ि ुभ्र  चाँ दिी समस्त  प ृथ् िीक आ च र  पर अपि \nिुभ्र  आल ोक पूर् ष सह ृदय त ा  स s दाि करैत  छल  त ार ा झुण्ड बाव न्ह \nदीिा वलक दीप सि  झलम ल  झलमल  क s अपि  प्रस न्न त ा देखबैत \nउत्स फुल्ल मगि भय  विचर र् करैत  र ह ैथ l अिन्त  आकाि  मे  उत्स फुल्ल \nर जिीि छटा देवख र जि ी सेह ो प्रे म म े मगि छली l र जिी अपि \nवप्रय त म र जिीिक मु स् काि पर विमुन ध प्रे म र स मे  ऊ ब  डू ब ह ोइत  \nअपिों के वबसरा इ त  अपि प्रस न्न त ा सम्प ू र्ष जगत  पर उदार त ा स   \nपस ार िे जाइ त  छलै वथ l मु द ा एक प्रार्ी एह िो छलवथ व जिका पर \nएवह  प्रस न्न त ाक कवि य ों धव र  प्र भाि िवह  परल र ह ैन्ह l ओ मोिेमोि \nकािैत छलै थ l र जिी अपि वप्रय त म स ग विंह सैत  छली मु दा ओ प्रार्  \nर जिीक ह  सीक चोट स s त र पै त  छलाह  l र ज िीक उत्स फुल् लत ा प्रस न्न त ा \nओवह  प्रार्ीक िस  िस मे  क ाँट सि चु भईत  छल l ओ  प्रार्ी छलै थ  \nपु रुर िा जे एव ह  पूव र्षमाक र ाव त  अपि प्रे य सीक प्रतीक्षा  सर स् ित ी िदीक  \nकछार  पर सन््य ा काल स s करैत  आब प्राय ः विर ाि ह त ाि भय गेल  \nछलाह  l अपि प्रे य सीक विर ह  दुः ख ह ुिका दुिू आ  वख स s अविर ल   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 3 \nबह ैत  जाइत  छल l र जिी-र जिीिक वमलि  ह ुिक प्र ेम व िदन ध ह ृदय  \nके सुिगैत  वचिग ार ी  के लपल पाइ त  ज्िाल ा बिा  देिे  छल l ओ आ ब  \nपूर्ष विर ाि भ य  गेल  छलाह  l \nह ठात  मधुर  स गी त  ्िवि  पिि स ग लह र ाईत  ह ुिका  कर्षगो चर भे लैन्ह \nl करुर् र स स  ओत प्रोत ओ ्िवि पु रुिाक ्य ाि अपिा वदव ि \nआकवर्ष त  कयलक l \nिदीक ओवह  पार  मधुर  स् िर  मे  गा य ि एि  लास् य  मु र ा मे  उिष िी  \nदेखेलैवथ l िीत ल मन्द मल य ाव िल के सुगन्ध स  पु रुर िा अवभभूत  \nभs गेल ाह  l उिषि ी विकट उपवस् थत भय गेल ीह ,दुिू क दृवि वमलल  \nl वकछु काल धवर  दुिू  ओवह िा विःि ब्द ठाढ़ रह लैथ l \nकिे काल धव र  दुिू गो टे  विः िब्द ठाढ़ र ह लैथ फेर  पु रुर िा अपि दुिू \nबाँवह  पस ार िे दउर लैथ आ उिषि ी के आवलंगि बद्ध क य  लेलैथ l \nउिषि ी सेह ो ह ुिका स  आबद्ध  अपि सुवध -बुवध  वबसवर  गेल ै थ l कतेको \nकाल धर ी दुिू प्रार्ी अवह ि ा एक दोसर स  आबद्ध अपि आ वख मु िि े \nकल्पिा लोक मे  विचर र् क र ैत  र ह लाह  l प्रथमतः उिषि ी मौि भङ्ग  \nकेलैथ l \nउिषि ी- \"वप्रय े अह ाँ एत ेक अ धी र  वकय ेक हो इ त  छ ी\"?  \nपु रुर िा- \"ई  अह ाँ हमरा  स  s िवह  अपि हृदय  स   पुछू  उिषिी\" l \nउिषि ी- \"अहाँ क े एिा  ह मरा  लेल  उन्मत्त  भे िाइ  उवचत िवह  वकछु \nवचंत ा अपि प्र जा ज ि के स ेह ो करु\" l  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपु रुर िा- \"ह मरा  स  आब ह म र  अपि वचंत ा कएल िव ह  ह ोइ त  अवछ \nतs प्रजाक वचन्ता  कोिा क भ s स कत\"? \n\"ई  बात  त अ ह ाँक िीक िवह कहल जाय त \" |  \n\"ह म आब िीक िा अधलाह  वकछु िवह  बुझै त  छी , ह मरा  मात्र  अहाँ  \nस  मत लब अवछ  वप्रये\"|  \n\"स् त्र ीक प्रे म स् िाथषमय  ह ोइ त  अवछ,  त ाव ह  स  ओ विश्वसिीय  िह ीं अवछ\"l \n\"ह ोइत  ह ेत ी ह  मु दा ह म अहाँ  के एह ि िवह  बुझै त  छी  l अहाँ ह मरा  \nलेल सिषदा वििीत ा आ कत्तषव्य  पर ाय र्ा पत्नीक रूप मे र ह लह ु \"|  \n\"वप्रय े ह म कत्तषव्य  बन्धि मे  बन्हा इ ल इ न्रक ह ाथ क ए कटा वखलौिा \nमात्र  छी\"l \nह म बुझै त  छी  वप्रये, मु दा अह ाँ स् िगष के ठोकर  माव र  ह म र ा  ल ग आवब \nत  स कैत  छी\"?  \n\"िवह  वप्रय े इ ह ो  अस भि अवछ विध ात ा  ह मर  र चिा स् िगष मे  र ह िा  लेल  \nकेलैवथ अहि पूज ा पथ  एिं पु ण्य  काय ष कय  स् िगष प्राप्त कय  सकैत  \nछी l त खवि अहाँ के ह मरो  प्राप्त कय  स कैत  छी  l मु दा ह मरा  पृ थ् िी  \nपर आवब प्रे म करिाक अवधकार  िवह  अवछ \" |  \n\"एह ेि बात  िवह  बाज ू  वप्रय े, की आब ह म सत त  अहाँक व िर ह ािल मे  \nजर ैत  र ह ब\"?  \n\"ह   ह मर अहाँक प्रे मक य ैह  भवितव्य  अवछ  l ल पृ थ् िी  आ स् िगषक \nवमलि अस म्भ ि वथक l पृ थ् िी िासी चाह ैथ त s ओ  अपि पु ण्य  स वचत   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 5 \nकय  वकछु वद िक िास् त े स्िगष जा स कैत  छ ैथ l मु दा प ु िः पु ण्य  क्षय  \nभे लाक पश्चात ् ह ुिका पृ थ् िी पर िापस पठाओल  जाइ त  अवछ l स् िगष \nस s इ न्रक आदेि पर लोक कल्य ार् ह ेत ू  को िो देिता  अथिा ह महु  \nआवब सकैत  छी l परञ्च ई  ए िाइ  गेिाइ  इ न्रक इ च्छा पर व िभष र  अवछ\"|  \nह म अथिा की कोिो अन्य  देित ा  एवह  ल ेल स्ित न्त्र िव ह  छी\"| \nएकर  अथष भे ल जे अहाँ  एखिह ु  इ न्रक इ चछा स  ह मरा  लंग ऐल ह ु  \nअवछ\"| \nकतेक अिुिय  विि य  केलाक उपरान्त  ह मरा  अहाँ स  भेँ ट करिाक \nअिुमवत  भेटल  अवछ \"|  \n\"आब फेर  ह म कवथ करु अहीं  बत ाऊ  वप्रय े अहाँ वबिु ह म जीव ित  \nिवह  रव ह  पाय ेब\"|  \n\"अहाँ धैय ष धा र र् करु  वप्रय त म l धमष पूिषक र ाज्य  सञ् चालि करु \nजाव ह  स  पु िः धमष सवञ्चत  भे ला उपरान्त  अहाँ के स् िगषक प्रावप्त \nह ोयत आ पु िः अपि सभक वमलि ह ोय त  एकर  अव त वरक्त  अन्य  कोिो  \nविव ध िव ह  अवछ  अपि स भक वमल ि केर \"|  \nपु रुर िा ऊ िषि ीक जघि स् थल  पर अपि मस्त क र ाव ख ओतव ह  विश्रामक  \nमु रा मे  लेट गेल वथ आ ह ुिक अपि ह ाथ मे  लैत  क ह य  लाग लवखि \n- \n\"उिषि ी अहाँ ह मरा  छो व ़ि कs िवह  ज ाऊ  l ह मर  क रुर् दिा पर \nदृविपात  त s करू आ  ह मर विित ी पर ्य ाि वदय  वप्रय े l ह म अहाँक  \nविर ह  मे विदन ध भे ल रह लह ु  एत ेक वदि\" l  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओह र ाज ि अहाँ कविक र ाखु l अहाँ  बुझू ह मर बात  l ह मर सीमा  \nविधावरत  अवछ  l अहाँक ई  िर ीर  क्षर् भङ्ग ुर  अवछ,  आ ह म अमत्स य ष \nवथकह ु  l स सार  मे  सभ  जीिक र चिा ई श्वर  केँ द्वार ा एक विि ेर्  \nकाय षक पूव त ष ह ेत ु कएल जाइ त  अवछ l एक क्षवर्क भाििाक उद्वेग म े \nह म अहाँकेँ  अपि ह ृदय  समवपष त  कय  देल ह ु  l परंच विव ध  र चल  लेख  \nछल जे भरत  मु विक कृपा स  स म् पन्न भे ल l अहाँ एत बवह  मे  अपिा \nके संत ुि मािू  l स् िगष-धर ा स s वकन्न ह ु प्रे म िवह  कय  स कैत  अवछ l \nएवह  दूिुक मे ल िवह  भय  स कैत  अवछ  कदावप िवह \"|  \n\"ओह उिषि ी छो ़िू  एव ह  सभ बात  के ह मरा  प्रे म पयोव ध मे  अपिा केँ \nविस् मृ त  करय  वद य \"| \nह ाँ वप्रय त म ई  पूर्ष  चन्रक  ध िल र ाव त्र  मे  अ पि दु ःख वब सवर  प्रकृवत क \nस ग अपिाकेँ एकाकार  करिा क स मय अवछ  l \nप्रेम-वमलि  प्रक ृवत क साव ि्य  मे  अल ौव कक ह ोय त  एकर  कोिो  उपमा \nसम्भ ि िवह  अवछ \"| \nदुिू प्रार्ी प्रार्ी प्रे मक आिेग  मे  एकदोसर स s आबद्ध विस् मृ त  भे ल \nकतेको काल धवर  रह लाह  l \nर जिी पृ थ् िीक आवलंगि कय  कखवि प्रस्थाि केलीह  ज्ञा त  िवह  भे लवि  \nl जखवि  उर्ा र ािीक  लज्जा जवि त  र क्त ाभ कपोलक द िषि प्राचीक \nप्राँ गर् मे  ह ोमय  लाग ल त खव ि अल साय ल आ वख ह ठात  फुवज  गेल  l \nओ उवठ कय  अपि चारू कात  दृविपात  केलैथ मु दा आश्रय  उिषि ी  \nकतह ु िव ह  भे टल वखि l ओ ह  उिषि ी के िवह  पावब ओ  पु िः दुः खी   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 7 \nभय गेल ाह  l वकछु आगू  बालु का र ाव ि पर ह ुिका वकछु सन् देि  वलख ल \nदेखेलैंह  l ई  देवख ओ प्र सन्न  भय  गेल ाह  l वलखल  छल - \n\"आब पु िः एक िर्ष  बाद अप ि सभक वमलि ह ोय त  परञ्च एत य  िवह ,  \nअपि वमलि ह ोय त  \"कु रुक्षेत्र \" मे  वदि र ह त  पू वर्ष माक l ए त ेक वदिक \nउपय ोग  अपि बीत ल सम य  केँ स् मरर् करैत  कर ब अहीं क \nउिषिी  ........\"| \n(अिुितषते) \n                                     \n(पाठकक स ुविध ा ले ल पूि षमे  ई -प्रकाव ित  भाग-१ आ २ सेह ो िीचाँ  \nदेल  जा  रह ल अवछ - सम्प ाद क) \nपव ह ल खे प  \nिसुधा क हव र त ाभ आ चर अिेकों आकर , प्रकार , र  ग,  वबर ं गक पु ष्पस  s \nसवज्जत  देखविह ार के विमुन ध करैत  छल l वििाल  िृक्ष एि   लत ाग ुल्मस   \nआच्छा वदत  गन्धमादि पिष त पर वस् थत कुमार  ििक िोभा ओहुिा  \nअवद्वती य  छल त ाव ह पर चन्द िक दीघाकार  िृक्षक सुगव न्ध अल ौव कक \nस् िगी य  आ िंदक अिुभूवत  क र बैत छल l समीपस्थ पिष त स  कल क ल  \nवििाद करैत  िेगस   उत र ैत  झर िा अपि मधुर  संगी त मय आिाज स  \nिात ािर र्के विलक्षर्त ा प्रदा ि करैत  छल l वकछुए दू र पर ब्रह्म पु त्र  \nिदीक उद्गम स् थल  छल जे आगू  गेल ाक बाद वििाल  जलधा र ामे \nपवर िवत षत  भ s गेल  छल, ओ कर दुनध -धिल फेविल जल  क्षीर साग र क  \nभ्रावन्त  उत्स पन्न क र इ त  छल l  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओवह  िदीक त टपर  एक गो ट पु रुर् बह ुत  कालस   अ न्यमिस्क सि \nबैस ल छल l एह ेि विजषि स् थािमे ई  के वथक?  की कोिो  य ोग ी? \nसामान्य  जि एह ेि विजषि प्रान्त मे  कोि प्रयो जि स s अवछ l ओ \nकखिो-कखिो एकटा प्रस्त र क छो ट -छोट-खण्ड उठा िदीक पाइ िम े \nफेंकय  आ पाइ िमे उठल लह वर  देवखविंह सै, पु िः गम्भीरत ा क आिरर् \nओकर मु ख -मण्डलपर व्य ाप्त  भय  जा ई  l \nओकर अस्त-व्यस् त  केि गुच्छ बवढ़ कs जटाक रूप लय  लेिे छल \nl दाढ़ी एि  मोछ  सेह ो बवढ़  क s साध ु सि बुझिा जा इ त  छल l \nिर ीर क िस् त्र  जीर्ष-िीर्ष मवलि अिस्थामे ओवह  पु रुर्क  दुभ ान य क  \nगा था सुिबैत छल l आब ओ पु रुर् कंक़ि फेंवक फेंवक श्रान्त भय  \nगेल , त खवि ओ ह ठात  पा इ ि मे  उत वर  गेल  आ अपि दुिू ह ाथें पाइ िके \nउछालै त  प वह ले विह ु सल  .. .. .. फेर  ह  सल.. .. .. ..  ह  सैत  च वल गेल  l \nओकर ह  सी अब भ य ङ्कर  अटटह ासमे पवर िवत षत  भय  गेल  छल l \nह  सैत-ह  सैत  ओ पु रुर् िदीस  बाह र  विकवल त ीत ले कप़िा मे  एक वदिाम े \nदौ़ि  गेल  l ओकरा देवख प्रती त  ह ोइत  छल जेिा ओकरा वचर कालस  s \nकोिो  वप्रय जिक प्रत ीक्षा छल  जेकर आिक सन्देि स ुवि ओ स् िाग त मे  \nप्रेम-विह्वल भय वमलि ह ेत ु भागल जाइ त  ह ोय  l कतेको  काल धव र  \nओ ओवह  ििप्रान्तमे अपवसयांत  भ s दौ़ि ै त  र ह ल आ फेर  एक \nप्रस्त र विल ा स s चोवट ल भय त ृर्च्छावदत  भूवमपर  खवस परल l कतेको  \nदेरत क ओ भू -लुंवठत  र ह ल l संभितः ओ  चेत िा ह ीि भय गेल  छल  \nl \nमन्थर गव त स  बह ैत  पिि त ी िर-त ीिर सौं त ीिरत र  भे ल जा इ त  छल l ि भ  \nश्य ामिर्ी घिस   आच्छा वदत ह ोमय  लाग ल l अिवगि त  जलद कुमार  \nिभमे विचर र् करय  ल ाग ल l ओ जलद कु मार  स ू य षदेिस  ग िुका -छुपी  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 9 \nखेलय  लाग ल l आप सू य षदेि के एवह  चञ् चल  कुमार स   ह ाव र -मावि िुकय \nपरलै ि l सू य षदेिके िुकाइत े िात ािर र्मे  पूर्ष अ न्धकार  पव र व्य ाप्त  भय  \nगेल  l \nपवह ले पृ थ् िीक आ चरपर गुल ा ब जलस  पाइ िक फुह ार  प़ि ल.. .. .. . फेर  \nमोट-मोट जलकर् ख सल ए कर बाद मूसल ाध ार  िर्ा प्रारम्भ  भय गेल  \nl सम्प ू र्ष ििप्रान्त  जलप्लाव ित  होमय  ल ाग ल l \nएत ेक बर्ा जलसौं प्ल ाव ित  ह ोइ त ो ओ भूलुंवठत  पु रुर् ओवह िा भूवमपर  \nपरल रहल l बुझाइ त  छल जेिा ओ वचर व िरामे लीि ह ो य  l आब िर्ा  \nप्राय ःसमावप्त पर छल परञ्च ओवह  पु रुर्क िर ीर पर  िृक्षक पात स s \nखवस-खवस एखिो िर्ाक जल -पति चवल रह ल छल l \nह ठात  ओवह पुरुर्क आ वख फुजल ओ  वकछु क्ष र् भू वम पर ओवह  मुराम े \nर वह त वह  अपि चारु  वदव ि आ श्चय षसौं देखलक  फेर  ओ  उवठ क s ठाढ़ \nभे ल l ओ विकल भय करुर्  विलाप करय  लाग ल l ओकर विलापक \nम्य  वकछु अस्पि ्िवि मु  ह स  बाह र  ओवह  जि -िू न्य िात ािर र्मे  \nपस र ैत  र ह ल l -  \"ह ाव प्रये |  अहाँ कतs चवल गेल ह ु , अहाँ वकय ेक \nह मरा  छ ोव ़ि गेल ह ु  l अहाँ घु व र कs त  आउ  किे, देखू  अह ाँ वबि ह म र  \nह ाल केह ेि भे ल अवछ l देखू  अहाँक प्रतीक्षा करै त-करैत  ह म पू र ा  \nभींवज  गेल ह ु  l वप्रय े अहाँ आव ब जाऊ, अहाँ ह म र ा छ ोव ़ि कs िवह  जा  \nसकैत  छी  l अ ह ाँ कतs िुकाय ल छी , ह म अहाँके  त लाि करैत  \nविकल छी  l मु दा ह म छो ़ि ब िवह  ह म अहाँक त लाि कवर य े धव र  \nलेब\" l \nएवह  भाँ वत  विलाप करैत  ओ ए म्हर -ओम् ह र  घु मै त  आगाँ ब ढ़ैत  र ह ल ब ह ुत  \nकाल धव र  l एक गुफाके बाह र  र ाखल एक वििाल प्रस्त र -खण्डपर  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ बैवस  गेल  सं भितः आब ओ आर चल बामे अस म थष छ ल मु दा ओकर \nरुदि थमल िवह  | चल ैत  र ह ल .... चल ैत  .... र ह ल l \n(अिुितषते) \nदोस र  खे प  \nप ू िष कथ ा - एकगो ट  व्यवथत  बेकल पु रुर् ब र सात मे  वभज इ त  किै त  \nिि मे  जा इ त  अवछ आ एकटा गुफा  लग बैवस  वसस ैक व ससैक क s \nकिै त  अवछ  l \nआब अवग ला भाग  \nकािैत कािैत ओ पु रुर् थावक क s विढाल  भ s गेल  l आब बिक  \nएकपै वर य ा र स् त ा पर वि रुद्देश्य  फे र  स   विदा भ s गे ल l \nवकछु देर ओवह िा भट कैत  र ह ल त खवि ओ एकटा घिग र  झा़ि ल ग \nठाढ़ भ s गे ल l ओवह  झार क ओवह  पार  एकटा पोखवर  छल जाव ह  म े \nखूब र ा स कमलक फूल वखलल  छल l ओवह  पोखवर क स्िच्छ विमष ल \nजल मे  वकछु सुन्दर र मर् ी जलक्री़ि ा मे  विमनि स् िाि र त  छलै थ l \nओ सभ एक दोसरा  पर आ जुर  मे  भवर भवर पाइ ि फेकैथ संगह ी \nअपि सुकोमल  गौर  िर्ष ि र ी र क स फाई  स े हो कर ैथ l व कछु र मर् ी \nमधुर  स् िर  मे  गी त  सेह ो गा िै त  र ह ैथ l वकछु र मर् ी स् िाि  क s जल  \nस s बाह र  विकवल र ह ल छली ह  ह ुिक सुकोमल  गा त ,  अल ौव कक सौंदय ष \nभरल मु खमण्डल, आ र ेिम ी श्य ामिर्ी कुन्तल र ाव ि कोिो  ऋवर् \nमु विक त पस्य ा भङ्ग  करिा मे  पूर्ष सक्षम छल, म ुदा ओ  य ुिा पु रुर् \nह ुिकर  सौंदय ष स s अप्र भावित  अन्य मिस्क सि झुरमुट क वििर सौं \nदेखैत  र ह ल, जेिा ओक र ा  ओवह  जमघट मे  कोिो  एक वििे र्   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 11 \nव्य वक् त त्स िक त लाि ह ो इ  l ओ पूर्ष िांत वचत्त  भय अपि खोज  पूर्ष \nदृवि ओवह  सुन्दरी  बाला सभ पर वस् थर केिे र ह ल l ओकर  मु खमण्डल  \nपर विर ािा व्य ाप्त  ह ोमय  ल ाग ल l एह ि प्रती त  ह ोइत  छल ओकर  \nत लाि विष्फल भ s गेल  छ ल l ओ कुह ुवक उठल l द दष भरल आह \nओकर आत्स मा स  बह र ा य ल l ओकर मु खमण्डल पर विर ािा व्य ाप्त  भs \nगेल  l ओ एक प्रस्त र  खण्ड क सह ार ा लय  अधष विमीवल त  िेत्र स s \nएक िन्य पु ष्प के विह ार ैत  र ह ल l ओ िील पु ष्प अत्सय न्त सुन्दर छल  \nl ओवह  पु रुर्क मु खमण्डल के देवख बुझाइ त  छल जेिा ओवह  पु ष्प स   \nओकरा वकछु वििे र् लगा ि ह ो इ  l ओव ह पु ष्प मे  ओकरा अपि प्रे य सीक  \nदिषि ह ोमय  ल ाग ल l ओकरा बुझिा ग ेलैक जेिा ओ पु ष्प  िवह , िी ल \nपवर धा ि धा र र् केिे एक सुन् दर  र मर् ी ओकरा स मक्ष आव ब गेल  ह ोइ  \nl ओ आभासी र मर् ी  य ुिक के देवख विह  वस  उठलीह  l य ुिक अपल क  \nदृवि स s विह ार ैत  र ह ल र मर् ी के l िील पवर ध ाि स s सुिोव भत \nर मर् ी ए िा प्रतीत  ह ो इ त  छ लैक जेिा श्य ाम घि कािि मे  विद्य ुत ् \nप्रस्फुवटत  भय गेल  ह ोय  l क ल्पिालोक मे  विचर र् करैत  य ुिकक मोि \nअधैय ष ह ोमय  लाग ल l अपि  प्रे य सीक अ ग प्रत्सय ङ्गक सुम धुर कल्पिा \nकरैत  विमनि भ s र ह ल छ ल l ओ अपि प्रे य सी के अवलंगग िबद्ध \nकरिा ह ेत ु उवद्गि भय अप ि दुिू वििा ल  बाह ु प सार िे दौ़ि  परल l \nओ प्रम त्त  सि दौ़ि ल जाइ त  छल मु दा एक िैलखण्ड स s ठोकर  \nलगला स  ओ भू -लुवण्ठत भय गेल  |  ओकर कल्पिालोक व िवच्छन्न  भय  \nगेल  छल l ओ विव क्षप्त  सि विलाप करय  लाग ल -  ह ा  वप्रय ा अहाँ  \nकतs चवल गेल ह ु , ह मर ा ए िा छो व ़ि क,  ह म अहाँ वब िु िवह  र वह \nसकैत  छी  आवब जा ऊl विर ह  िेदिा स  s व्य ाकुल  ओ प ुिः  उठल म ुदा  \nअपिा के सम्हावर  िवह  सकल , मूव छषत भय भू लुवण्ठत भय गेल  l \nओवह  य ुिक के वि लाप दू र  त क गुवि त  भे ल  छल l पु िः ओकर  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखस िाक त ीिर  आिाज  पोखवर  मे  जलक्री़ि ा मे  विमनि र मर् ी सभ केँ  \nआकवर्ष त  केलक  l ओ स भ  एक दोसरा के प्रश्न पूर्ष द ृव ि  स  द ेख s \nलगलीह  l बुझाइ त  अवछ  को िो अभागल प्रे म विदन ध अवछ|  \nएक सुन्दरी  कहलैवथ  l दोसर  सखी कहलवखि - त ों सभ  एत वह  र ह s \nह म देखिे अब ैत  छी |  देख s सखी विलम् ब  िवह  कवर ह , िव ह  त  ह मरा  \nसभ के स्िगष ल ोक जाइ  मे बह ुत  विलम् ब भय  जा य त |  \nएक अन् य  रमर् ी बाव ज उठल ीह  l िव ह  िव ह  हम िीघ्र आ य ब ता  धवर  \nत ों सभ प्रतीक्षा क र ह  l क ह ैत  ओ र मर् ी िब्दक उद् गम वदिा वदव ि  \nदौ़ि  गेल ीह  l ह ुिकर  दृवि चे त िाह ी ि य ुिक पर परलै न्ह त s ओ फीवर  \nकsपु िः त ालाब वदव ि दौ़ि  गेल ीह  l सेिवजत  ओतह  एकटा पु रुर्  \nचेत िाह ीि  अिस्था मे  छव थ,  हम कमल पत्र मे  जल भवर  ल s जाइ त  \nछी l जलक बू न्द ओकरा सचेत  करिा मे  संभितः सफल  ह ोई |  \nलेवकि त ों ओकरा सचेत  करिा लेल एत ेक प्रया सर त  वकएक छह \nर म्भ े?  त ों िवह  बुझबह|  जी ि मात्र क कल्य ार् केिाइ  ह मर सबह क  \nअपि परम् कत्तषव्य  ह ेबाक चाह ी,  ह म ई  मािैत छी , त ों सभ ई  बात  \nिवह  मािैत छह  की?  कहैत  ओ पाइ ि ल sपु ि ः दौ़ि  गे ली चेत िाह ीि \nय ुिक वदस l अई  सखी क ह ीं त ोहर  मोि सेह ो त  ह मर  सभक  वप्रय  \nसखी उिषि ी सि कोिो  य ुिक के प्र ेमपाि  मे  आबद्ध  िवह  भय गेल ह ?  \nजाइ त  जा इ त  र म्भ ा के ई  िाक् य  कर्षगो चर  भे लैन्ह मु दा ओ वबिु \nप्रत्सय ुत्त र  देिवह  भाग वत  भागव त  ओवह  पु रुर् के समीप  प ह ु चल ीह  आ \nआ जुर  स  पाइ ि ल -ल ओक र ा मु ख पर छीं ट s लगलीह  l ओ य ुिक \nके मु ख  मण्डल क े ्य ाि पूिषक देख लीह  आ करुर्ा विग वलत भ  \nगेल ीह  l की प्रेम मे  एह ेि अ िस् था भ जा इ त  छैक?  स ह सा य ुिक क े \nआ वख फुजल आ ओकर दृवि र म्भ ाक मु खमण्डल पर प र ल l क्षवर्क  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 13 \nमु स् काि ओकर मु ख पर दृव िगोचर भे ल, पु िः ओ ह र बर ाय ल सि \nउवठ क बैवस  गे ल आ कहय  लाग ल - िवह  िवह  अहाँ ह मर प्रे य सी \nिवह  वथक ह ु  l ह म अहाँक वि र ह  मे  व् य ाकुल  िवह  छी  l ह म अहाँ के \nिवह  वचन्हैत  छी  l ह मर वप्रय ा  त  उिषि ी वथकीह  l उिष िी . .. .उिषिी. .. .  \nउिषि ी .. .. उिषि ी. .. . स् ि गषक सभ अप् सर ा स  सु न्दर. .. .. वि िीत ा. . .. . आ  \n... आ... आ.. ..| \nवकछु सोचैत य ुिक पु िः मौ ि धा र र् कय  लेलक l र म्भ ाक मु ख पर  \nमधुर  ह ास्य  प्रस्फुवटत  भ य  गेल ैन्ह l ओ विह ु सैत  बजली ह  - ओ... . . \nआब हम वचन्हलहु  अह ाँ पुरू र िा छी , सोमिंिक स ू य ष राज ा,  पुरूर िा|  \nय ुिक आश्चय षचवकत  भय सुन्दर र मर् ी के देखलक फेर  आदरपूिषक \nकहल - ह   देिी, अहाँ ठीक े  वचन्हलह ु  l मु दा अपि ेक  सत्स कार  ह ेत ु \nएत ह  हम र ा लग वकछु सामग्री  िवह  अवछ  l त थावप ह मर व ििम्र आग्रह \nअवछ अपिे  एवह  वत्र र्ाच्छाव दत  भूवम क े आ सि ग्रह र् करु|  र म्भ ा संकोच  \nपूिषक ओतव ह  भूवम पर  बैव स र ह ली l र म्भ ा वक छु छर् पु रुिाक \nपु रुर्ोवचत  सौंदय ष के  विमुन ध भय देखैत  र ह ली,  म ुदा पु रुिाक दृवि  \nवहिका वदव स िव ह  छलै वन्ह  l ओ र म्भ ाक सौंदय ष स  चु ट वकय ो धव र  \nआकृ ि िवह  भे ल छलाह  l र म् भा उिषि ीक प्रवत पु रुिाक अप्र वत म प्रे मक \nप्रि ंवसका भs गे लीह , आ मोिे  मोि ओ उिष िीक चय ि के  सेह ो प्रि ं सा \nकेलवथ l स् िगषल ोकक कठोर  अिुिासिवप्रयत ा पर ह ुिका व खन्नत ा सेह ो  \nभे लवि जेवह  कार र् उिषिी के  पुरुर िा स s दू र  होमय  पर लवि l \nर म्भ ा उिषि ी आ पु रुिाक सम्ब्न्ध मे  सोचैत विचार मनि  छलीह  वक \nपु रूर िा के धी र  गम्भीर  आिाज  सुवि वचंह ुवक उठलैथ  - अपि ेक  \nपवर चय  स ुन्दरी ?  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमान्यिर  ह मर िाम र म्भ ा अव छ,  ह म स् िगष लोकक अप्सर ा वथकह ु  |  \nह म अपि सखी सबह क स  ग  कु मा र  िि मे  \nस् िाि ह ेत ु अय लह ु  अवछ |  \nअच् छा ¡ ह मर उिषि ी सेह ो आय ल छव थ की?  - प्रस न्न त ा स  उत ाह ुल  \nह ोइ त  पू छल प ुरूर िा l \n-िवह  ओ िवह  आयल |  \nर म्भ ाक स वक्षप्त उत्त र  स s पु रुिाक उल्लवसत मु खमण्डल पर उदासीक \nगह ि लेपि भ s गेल  l ह मर वप्रयत माक की स माचार  अव छ?  \nिैह जे अहाँक अवछ l वभन्नत ा एत बव ह  अवछ जे ओ िा र ी ह ोमय  के \nकार र् अपि द ुःख  केकरो प र  प्रकट िवह  क s सक ैत  अ वछ , संगव ह  \nस् िगषक अिुिासि मे  विबद्ध  विय मपू िषक सभ काज  अन्य मिस्क भय  \nपूर ा कर ैत  अवछ |  \nिार ीक धैय ष व ह मालय  सि अवडग ह ो इ त  अवछ l ह ुिकर  अन्त ःस् थल  \nमे  दुः खक श्रोत  प्रस्फुवटत  भे ल ह ोय , वि र ह ा वन ि स  ह ुिक ह ृदय  विदनध  \nर ह वि, मु दा ओ ऊ पर  स s लज्जाक वह म स  आच्छा वदत  र ह ैत  छैथ l \nस् िय ं लांक्षर्ा, प्रतार र्ा,  अपमािक उल्कापात  के सह ैत  जीिि पयषंत  \nदैिक कठोर  अिुिासि मे  अचल  अवडग र ह ैत  छैथ l र म्भ ा आ \nपु रूर िा दुिू उिष िी के  विर्य  मे  सोव च  दुवखत भ  गेल ैथ  l पु रूर िा त s \nउिषिीक स माचार  पावब आरो दुः वखत  भ s गेल ाह , आब  ह ुिका वकछु \nपु छबा क स ाह स िवह  रह लैक l  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 15 \nमौि भ ग करैत  र म्भ ा बाज ली  - आब अपिेहु प्रे मक ई  खेल बन्द करू \nर ाज ि| \n-ह म... ..  ह म .. . ि वह  वकन्न ह ु  िवह  l ह मर मोि आब आि  कोिो बात  \nमे  िवह  ल ाग ैत  अवछ  l ह मर जीििक उद्देश्य \nआब मात्र  उिषि ीक प्रेम मे  वि दन ध भ s ह ुिकर  अिन्त  प्रती क्षा र वह  गेल \nअवछ| \nर म्भ ा- ई  बात  उवचत िवह  अवछ िृप श्र ेष्ठ l अहाँ र ाज ा छी , प्रजा  \nपालि प्रमु ख कत षव्य  होइ त  छैक कुि ल राज ाक|  \nपु रूर िा- ह म आब र ाज्य  सञ् चालि मे  अ समथष  भ s गे ल छी  देिी l ई \nकाज  आब हम कोिह ुिा िव ह  क s स कब| \nकवह  र ाज ा कविकाल ध वर  मौ ि र ह लाह  l पु िः वकछु स् मरर् करैत  ओ  \nबाव ज उठलाह - आब ह मरा  उिषि ी सौं पु िः कवह य ा साक्षा त्स कार  ह ोयत  \nl ओ ह मर पवर त्स य ाग क एक िर्ष  पश्चात ् पु िः भें ट ह ोय बाक बात  कहिे \nर ह ैथ| \n-ह ाँ र ाज ि आगामी पूव र्षमा के वदि सर स् ित ी िदीक त ट पर ओकरा  \nस  अह ाँक प ुिः भ ेंट होय त |  \nर ाज ा पु रूर िा  एवह  सुखद सम् िाद के सुवि अत्सय न्त प्रस न्न  भे लाह  l ओ \nउपहार  स् िरुप र म्भ ा केँ वक छु देबाक ह ेत ु अपि द ृवि ह ुिका वदव ि \nघु मौलाव थ, परंत ु महा ि आश्चय ष स् थाि वर क् त  छल l ओत ह  मात्र  र ाज ा \nके अन्य  कोई  प्रार्ी िवह  छल l पु रूर िा विह  वस उठला ह  l विह  सैत  \nस् ित ः बाज लैथ - ओह ई  अप्स र ा सभ कतेक विव चत्र ह ोइ  छव थ,   16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपि इ च्छा भे ल त s कतह ु प्रकट भय जाइ त  छव थ आ  फेर  अपि  \nमोि ह ोइत वह  अदृश्य  भ s जा इ त  छवथ|  \n(अिुितषते) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 17 \nरबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास)-आगाँ \nरबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास)-आगाँ \n८ \nजयन्द्त जानकी धामसँ कतेको मिषयमे पारंगत भए गाम िापस \nआमब कौमिक मयादाक पािन करैत जीिन मनिाह करए चाहैत \nछिाह। ओ पाठशािा हुनकर िंशक कै पुस्तसँ चमि रहि छि। \nतकरे आगा बढेबाक हेतु ओ कािीकान्द्तक आग्रहकेँ अस्िीकार कए \nदेने छिाह। ओ पाठशािकेँ  मिकमसत कए आधुमनक सुमिधा \nसंपन्नक  मिश्वमिद्यािय स्थापना करए चाहैत छिाह जतए आधुमनक \nमिज्ञानसँ िए कए भारतक प्राचीन संसकृमतक ज्ञान मजज्ञासु िोकमनकेँ \nउपिब्ध हेतमन । \nजयन्द्त क शारदा कुंजमे मशक्षा-दीक्षा पूणण भए गेिमन अमछ \nआ आब ओ अपन मातृभूमम िापस हेताह से समाचार  कािीकान्द्तक \nकान धमर सेहो पहुँचि। कािीकान्द्त जयन्द्तक मिद्वताक चचण बहुत \nसुनने रहमथ आ हुनकर इच्छा रहमन जे ओ हुनकर राज -पाट \nसम्हारमथ। \nजखन दूत सभसँ मकछु नमह भेि तँ एक मदन कािीकान्द्त \nस्ियं  चुपचाप जयन्द्तसँ भेंट करए मबदा भेिाह। नदीसँ सटिे आश्रममे \nअपन आचायण संग शास्र  चचामे जयन्द्त िीन छिाह। आश्रमक \nमिद्याथी दत्तमचत्त भए हुनका िोकमनक पारस्पमरक संिाद सुमन रहि \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछिाह। कतहु कोनो प्रकारक गमतमिमध नमह छि। ओमह मनिःश्बब्द \nिातािरणमे कािीकान्द्तक पदचापसँ एकाएक सभक ध्यान ओमहर चमि \nगेि। आचायणजी उमठ कए ठाढ भए गेिाह।  \n\"अपने मकएक कष्ट केिहुँ। समादमदतहुँ। हम स्ियं अपनेक \nदरबारमे आमब जइतहुँ।\"  \n\"आचायणजी केँ सादर प्रणाम। असिमे हम जामह काजे अएिहुँ \nसे समादे नमह भए सकैत छि, तामह हेतु हमर आएब अमनिायण छि।\" \n\"से की? एहन कोन बात भेिैक जे अहाँक स्ियं एतए आएब \nजरूरी भेि ? की हमरा िोकमनसँ कुनु अधमण भए गे ि? की हमर \nआश्रमक मिद्याथीसँ मकछु रुमट भए गेिमन अमछ?\" \n\"ई सभ मकछु नमह भेि अमछ।\"  \n\"तखन अपने कष्ट मकएक केिहुँ ? ई आश्रम तँ अपनेक \nकृपासँ चमि रहि अमछ। अपनेक पूिणज िोकमन अत्यंत उदारताक \nपमरचय दैत एकर स्थापना केिाह आ कतेको मेधािी मिध्याथीकेँ \nआश्रय दए मिद्या िाभ करओिमन। एमह आश्रमक परंपरा बनओने \nरखबामे अपनेक महान योगदान अमछ। तेँ अपने मनिःसंकोच कहू जे \nहम सभ कोन तरहें अपनेक आज्ञाक पािन कए सकैत छी।\" \n\"आज्ञाक तँ कोनो प्रश्ने नमह अमछ आचायणजी!\" \nआचायणजी बकर-बकर कािीकान्द्तक मुँह तकैत रमह गेिाह। \nमकछु बुझएमे नमह आबमन जे आमख र बात की अमछ? मकछु अंदाज \nनमह िामग रहि छिमन। कािीकान्द्त आश्रमक चारू कात मनहामर  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 19 \nरहि छिाह। आश्रमक समस्त मिद्याथी सभ तेजोमय रहमथ। \nििाटपर तृपुंड िगओने , कुशक आसनपर मिद्यमान समस्त मिद्याथीपर \nहुनकर ध्यान गेि। ओ जे चाहैत रहमथ, मजनका तकैत ओ चुपचाप \nपैरे एतए धमर चमि  आएि रहमथ से नमह भेटिमखन।  “ओ कतए \nछमथ?”- कािीकान्द्त मोने-मोन सोचैत रहमथ ।  \n\"आश्रमक कोनपर नदीसँ सटिे एकटा तेजस्िी युिक मनरंतर \nिेद मंरक सस्िर पाठ कए रहि छिाह। हुनका कािीकान्द्तक \nआगमन आ तदुपरंत आचायण संग भए रहि िातािापसँ मकछु मतिब \nनमह बुझा रहि छि। ओ तेजस्िी बािक के छमथ? कहीँ ओएह तँ \nनमह छमथ?\"- कािीकान्द्त मोने-मोन सोचिमथ। मुदा समाधान नमह \nहोइत देमख ओ आचायणसँ स्पष्ट कहिमखन - \n\"आचायणजी! अपने हमर िंश परंपरासँ पूणण पमरमचत छी। फेर \nहमरा िोकमनक शुभमचंतक छी। जँ अपनेसँ नमह कहब तँ कहबै \nकककरा? आ मबना अहाँक कृपाकेँ एमह समस्याक समाधान नमह भए \nसकैत अमछ।\" \n\"अपने आज्ञा तँ देि जाए। हम सभ एकर सहषण पािन \nकरब। ई तँ हमरा िोकमनक अहोभाग्य होएत।\" \n\"आचायणजी! अपने तँ महाज्ञानी छी। अपनेकेँ की नमह बूझि \nअमछ। तथामप अपनेक आज्ञानुसार हम अपन मंतव्य स्पष्ट करैत \nछी।\" \nएतबा बामज ओ आचायण संगे कात भए गेिाह आ एकांत पामब \nहुनका कहिमखन-  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\" आचायणजी! हमर राजपाट बहुत पसमर गेि अमछ । असगर \nहमरासँ सम्हमर नमह रहि अमछ । हमर एकमार संतान चंमरका सेहो \nआब छेटगर भेिमथ। जयन्द्त चंमरकाक हेतु उपयुक्त बर बुझाइत \nछमथ । जँ ओ तैयार भए जामथ तँ हमर मचंता कम होअए । दुनू \nगोटे मम मि कए हमर राजपाट सम्हामर िेताह तँ हमर समय नीकसँ \nकमट जाएत ।\" \n\"हम एमह समस्यासँ िामकफ छी। अहाँक िोक सभ हमरासँ \nएमह मिषयपर कै बेर चचो केिमथ मुदा जयन्द्त सिणथा उपयुक्त होइतहुँ \nअखन मबआह करबाक हेतु उत्सुक नमह छमथ। हुनका माथमे अपन \nगाममे पाठशािा स्थामपत करबाक धुन स बार छमन । कहैत छमथ \nजाबे से नमह होएत हुनक मजनाइ सिणथा व्यथण होएत । तेँ ई काज \nठाममह रमह गेि।\"  \nई सभ गप्प करैत -करैत आचायणजी कािीकान्द्तक संगे \nजयन्द्तक िगीच आमब गेि रहमथ। कािीकान्द्त सेहो हुनका संगे-\nसंगे  जयन्द्तक पाछामे ठाढ भए गेिमथ। यद्यमप कािीकान्द्त \nआचायणजीक संगे जयन्द्तसँ सटिे ठाढ रहमथ मुदा ओ आँमख मुनने \nतेना ने ध्यानमग्न रहमथ जे आचायोकेँ हुनका टोकबाक साहस नमह \nभेिमन। कािीकान्द्त  एमह बातकेँ बुझिमन आ आचायण संगे ठाममह \nिापस भए गेिाह। मरकुट भिन िापस जाइत काि हुनका बेमर -बेमर \nओमह तेजस्िी युिकक ध्यान अबैत रहिमन। \n                      (अिुितषते) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 21 \nगढ़-िावर केल उपन्य ास-त्र य ीक पवह ल उपन्य ास \"स ह स्रिीर्ा\" क बाद \nदोसर उपन्य ास \nग जेन्र ठ ाकुर \nद ........ फाइ ल्स (आ गाँ) \n१ \nहमर िाम छी… … … ..आ गा म “गढ़ िावर केल” \nिुक्र वदि ऑवफसस  दस बजे र ाव त मे घु र लह ु  त  डेरा पहु वचत े बेट ी \nस् िाग त केलक। बुझा गेल जे रूसल अवछ। पु छव लऐ जे की भेल \nत  ओ मोि पा़िलक जे अझु का वसिेमा देखबाक प्रोग्राम छलै । हमर \nएवह जिाबपर वक देरी भऽ गेल अवछ आ थाकल छी, ओ सोफापर \nमु  ह घु मा कऽ बैवस गेल आ कथु क उत्त र े िै वदअए। कविय ाँकेँ \nकहवलयवन्ह जे कावि वसिेमा चल ै चलब से िै ह ेत ै कार र् ८-१ १ \nबला िो त  खतम भऽ गेल ह ेत ै। ओ बेट ीस  पु वछ कऽ ओतव ह य ेस   \nवचकवर कऽ कहलवन्ह जे अह ाँ अझुका प्रॉव मस केिे र वह ऐ। ह  प्रॉव मस \nत  केिे र वह ऐ, त करा पूर ा त  करैय े प़ित। फेर मोि प़िल जे \nसर कार िाइ ट िो देखेबाक अिुमवत वथय ेटर सभकेँ देिे छै, से आइ \nकावि १ १ स  २ बजेक िो सेह ो देवख सकै छी। “बू क माइ िो” \nसाइ टपर ऑिलाइ ि वटकट कटे लौं आ से देवख बेट ीक रुसब खतम \nभे लै। बेट ा, कविय ाँ आ माँ त ीिू गो टे त ैय ार भऽ जाइ गेल ा आ वसिेमो \nजे पव़ि लाग ल सेह ो सिगर। सालमे एक्के दू टा त  िीक वसिेमा बि ै \nछै बॉ लीिुडमे । \nदू बजे र ाव त मे वसिेमा देवख कऽ घु वर रहल छलौं, र स् त ामे गा ़िी क  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलाइ ट एकटा ब़िका ह ोव डषंग पर प़िलै, आ ओहिे बह ुत र ास ह ोव डषंग \nअबै त गेल । \nओइ होवडषंग सभपर र ाज्य क मवह ला मु ख्य मंत्री क किी अगर ाय ल सि \nअभ य मु राबला फोटो छलै । ओिा त  बेट ीस  बेि ी र विंग कमेण्र ी ह महीं \nकरै छी, र स् त ाक सभट ा ची जक विस् त ृत वििर र् दैत गा ़िी चल बै छी, \nकखिो काल जखि दुिू ह ा थ छोव़ि वखस् सा आगू बढ़बै वछऐ त  ओ \nटोवकत ो अवछ आ स़िकक सभट ा कािू ि, रेड-लाइ ट, ग्रीि लाइ ट, \nजेब्रा क्रॉ वसंग, सभट ा ओ बुझबऽ लगैए। मु दा ऐ ह ोव डषंग सभकेँ हम \nअिठा देवल ऐ ई सोव चकऽ जेज  कहबै त  उिटे सुिा देत जे ई सभ \nह मरा बुझल े अवछ। मु दा ऐबेर से िै भे ल। िीसा खोवल कऽ ओ \nअचरज स  ह मरा स  पु छलक- \n“ई ककर फोटो वछऐ डैडी?” \n“ईहो िै बू झल अवछ, फल िा दीदी मु ख्य मंत्री क फोटो वछ य वन्ह ई”। \n“मवर गेल वखन्ह की? कवह य ा?” \nकिी काल त  ह मरा बुझबामे िै आएल आ जखि आयल त  त त ेक \nह  सी लाग ल जे गा ़िी चल े िाइ मु वश् कल । माँ कविय ाँ आ बेट ाकेँ \nकहवलयवन्ह जे ई वकत ाबमे पढ़ ैए जे मु इ लाक बाद ब़िका फोटो आ \nमूव त ष बिै छै से एकर ा भे ल ै जे मवर गेल ीह मु ख्य मंत्री आ स् कूलमे एक्को \nवदिक छुट्ट ी िै भे टल । मु दा आइ कावि त  वज वबत ेमे ब़िका फोटो \nआ मूव त ष सभ बिऽ लाग ल छै। ह मरा संगे सभ पे ट पकव़ि कऽ ह  सऽ \nलगला। बेट ी ह त प्रभ सभकेँ देखैत रहल। त खिे हमर फोिक घण्टी \nबाज ल आ हम जेबीस  फोि विकालिवह य े रही त खिे ओ ह मरा वदस  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 23 \nइ िार ा कऽ कय स् टीय व र ंगपर ्य ािदेबा लऽ कहलक त  हम गा ़िी केँ \nस़िकक कात लगा कऽ गा ़िी ठाढ़ कऽ लेलौं। \n“सू त ल छलौं की, उठा देल ौं ।”- फोिमेस  अबाज बह र ा इ ए। \n“िै, एत े जल्दी कहाँ सू त ै छी, वक कोिो जरूर ी गप अवछ? ”, दू \nबजे र ाव त कऽ ऑवफसक ह ाव कम वबिा काज ेक फोि वकए करत, से \nजकरा इ ंवस् टंक्ट कहै छै त वह िा पु छा गेल छल। \n“एम्स क र ॉ मा सेन्टर आवब सकै छी, आउ त  फेर आगाँ गप ह ेत ै”। \n  \nडेरा पहु वच, कप़िा बदवल कऽ ऊ बर केँ बजबै छी, अपि गा ़िी लऽ \nजाय ब त  पावकषंग भे टत आवक िै से सोव च कऽ। गेटप र उत वर कऽ \nजखिे र ॉ मा सेन्टर क भीतर जाइ छी त  अबाज अबै ए- \n“सर, एम्हर छी हम ”। हमर इ ंस् पे क्टर सह ैब गा लकेँ ह ाथस  साटिे \nह मरा िोर करै छव थ। \n“अहू   एत ै छी, ह ाव कम बजेिे छवथ, तेँ हम आयल छी”। \n“ह मरे दुआर े बजेिे छवथ, अटैक कऽ देल क गुण्डा सभ ”। \n“कतऽ, कोिा?” \nओ अपि गा लपरस  ह ाथ ह ट बै छवथ त  गाल दू टु क़िी दु िू वदस भेल \nदेखाइ त अवछ। \nहमर “हाँ, हाँ”कहला उत्त र ओ ध़ि फ़िा कऽ अपि ह ा थस   गा लकेँ  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसाव ट लै छव थ। \nहम कहै वछ एवन्ह- “अवह िा केिे रहू, अहाँकेँ अपि गाल देखा िै पव़ि \nरहल अवछ तेँ अहाँकेँ पता िै अवछ जे … .”। चुप भऽ जाइ छी। \n“कते कालस   एतऽ छी?” \n“एक घण्टास  छी। जखि आइ. जी., डी.आइ. जी. सह ैब सभ किी \nकाल पवह िे एला त खिस  किी ्य ाि देल कहेँ। ईहो सभ की करत ै, \nदेखै िै वछऐ भी़ि”। \nएकटा डॉ क्ट र ह ुिका बजाकेँ लऽ जाइ छव न्ह एकटा कोठलीमे। ओइ \nकोठलीक बाह र सभ ह ाव कम जमा छवथ, सभ गम्भीर मु रा बिेिे छव थ। \nलोकल थािा बला सभ सेह ो आवब गेल अवछ। थािा बला सभ सह वट \nकऽ ह मरा लग आवब गेल । \nदर ोग ाज ी ह मरा अपि मोबा इल विकावल एकटा िी.डी.ओ. दे खबै छव थ। \n“देखू ऐ गुण्डा सभकेँ, ह मरेपर पाथर फेवक रहल अवछ”। \nह िलदार सह ैब वटपल वखन्ह जे ओइ सार केँ ह ुजू र जेल पठा देल वखि, \nसभट ा गज ेर ी-चरसी सभ छै। कोिो डर े-भर िै ह ोइ छै। ह ुजू र े कऽ \nमोटरसाइ वकल थािेपर स  चोर ा लेलकवन्ह, तकर अखवि धवर पते िै \nचलल छै। \nहम दर ोग ाज ीस  पु छव लय वन्ह- “अहाँकेँ की लगैए, की ई लॉ एण्ड \nऑडषरक गप छै आवक ऑवफसक काज स  एकर कोिो सम् बन्ध छै”? \nओ कहै छवथ जे मावमलामे पें च छै। त ह कीकात त  जबर दस् त ढंगस   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 25 \nह ेत ै। मु दा ओ सेह ो कहै छव थ जे मोटा-मोटी ई “लॉ आ ऑडषरे”क \nसमस्य ा वछ ऐ। मु दा देखू त ह कीकात मे की विकल ैए… \nइ ंसपे क्टर सह ैबक गाल सीव ब देल गेल छव न्ह। इ न्स पे क्टर सह ैब ह मरा \nकहै छवथ जे गाल त  दू टु क़िी भऽ गेल छलै से ह ुिका बुझल े िै \nछलवन्ह, सीलाक बाद डॉ क्टर अएिा देखेिे छलवन्ह से देवख कऽ पता \nचल लवन्ह । \nसभ ह ाव कम अपिा-अपिा घर वदस वबदा भे ला। सर कार ी गा ़िी \nइ ंस् पे क्टर साह ैब कऽ लऽ गे लवन्ह आ हम ऊ बर केँ फोि लगेल ौं। \n… … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … … …\n… … … … … … … … … … … … … … … . \nअवगला वदि भोरे-भोर ऑवफस गेल ौं त  अदष ली इ िार ामे कहलक जे \nएकटा इ िफॉ मष र आयल अवछ। हम कहवलऐ जे ककरो स  भेँट करा \nदैवतऐ, एत ेक गो टे ऑवफसम े अवछ त  कहलक जे कहैए जे अहीं स  \nभेँट करत, कहैए जे हमर इ लाकाक ह ाव कम छवथ, अिकापर ओकरा \nभरोस िै छै। \n“हमर इ लाकाक छी? कतुक्का छी? िामो-गाम बत ा देल क की?” \n“िाम त  िै बत ेलक मु दा कहलक जे गा मक िाम कवह वदय ौन्ह \nह ाव कमकेँ, अपिे बजा लेत ा। गा मक िाम जे कहलक से विव चत्रे… .  \nवकदि त  …  “ गढ़ िावर केल”!” \n  \n  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nकएक वदि बीव त गे ल, डेटा, डेटा, डेटा … \nबैल ेंस िीट, एक् सेल फाइ ल, फेक अकाउण्ट, फेक इ ििोइ स.. \nफेर सभ फेक अकाउण्ट लेल एकटा किसोव लडेटेड इ ििोइ स..आ \nत इ स  बिल र ाय ल बैल ेंस… आ से डेटा गेल चाटषडष अकाउण्टेण्ट \nलग। आ तखि बिल ऑवडटे ड बैल ें स िीट.. पवकय ा बला! \n“एत ेक सामग्री अहाँ लग अवछ, अहाँ कोिो पै घे लोक छी, कार र् \nकोिो संगठिक छोट-छीि ल ोकक ह ाथमे एत ेक डेटा िै एत ै। गढ़-\nिावर केल एकटा र ह स् य छै आ ई र ह स् य े वछऐ ई दुविय ाँ”। \n“ह महू   छी एकटा र ह स् य े। गढ़-िावर केलक कजष। हम सभट ा गप \nकहब, वकछुओ िुकाएब िै अहाँस  , से समए आएत। एकबेर जखिे \nिुरू कऽ देल ौं अहाँ ई का ज, त खिे हम विवश्च न्त भऽ गेल ौं। ह मरा \nबुझल छल जे अिका ई डेटा देखेबै त  ओ बुझबो करत आवक िै, \nआ ज  बुवझ कय डेरा बा वबका जाय । आइक बाद ह मरा आ अहाँक \nभेँट िै हएत, कोिो सू चिाक आदाि-प्रदाि आइक बाद आब डाकष-िेब \nटा पर हएत ”। \n… … … … … … … … … … … … … \nआ ओ चवल गेल । \nओकरा वज त ाएब हम। \nओ जीत त त  जीत ब हम।  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 27 \nएत ेक सू चिा, एत ेक धवर खवस गेल लोकक सू चिा? \nसू चिा आ डेटा बवि गेल अवछ ब़िका खेल। सभकेँ बू झल छै सभट ा \nगप आ सभ गबदी मार िे अवछ बैस ल। \nडर.. \nवकय ो एकर कार र् घर्-द्वार-पवर िार केँ बचाएब कहैए, फैवमली बला छी, \nअपि िै त  पवर िार क वचन्ता त  करैए प़ित, त  अपिा लेल िै \nपवर िार क लेल डेरा इ त छी… ओकरा की छै, िे आगू िाथ िे पाछू \nपगह ा… \nआ वकय ो-वकय ो ह ोइत अवछ बत ाह, िे अपि वचन्ता आ िे पवर िार क.. \nबौआइ त छै ओकर पवर िार… \nवकय ो किी कालम े थवम्ह जाइ त अवछ वकय ो कोिो पै घ दुघ षटिाक \nबाद थम्ह ैत अवछ आ वकय ो वकछुअ भऽ जाउ थवम्हत े िै अवछ… आ \nएह िो लोक सभ अवछ जकरा संग दुघ षटिा ह ोइ त े िै छै.. से ओ वकए \nथम्ह त.. बुझाइ छै जे ओकर ब़िकव त ह ो इ त छै अधलाह काज केिे..,. \nलाव ग रहल अवछ जे कोिो अन्ह ार त र ह व़ि मे उतरल जा रहल छी, \nसीढ़ी िीचाँ वदव स जाइ छाइ, पवह िे किी-मिी इ जोत, फेर झलफल, \nफेर र ाव त सि अन्ह ार आ फे र अन्ह ार गुज-गुज, आवग परक खापव़ि क \nअधोभाग… \nइ जोत कोिो आस िै? आ ज  आवब जाएत इ जोत त  भऽ िै जाइ \nआन्ह र…  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nइ जोत स  डेरा रहल लोक? \nअन्ह ार ेमे लाव ग रहल छै मोि आवक लगा रहल अवछ मोि… \nआ जे अवछ बत ाह? \nिोव ित क रङ देखा पव़ि रहल अवछ डेटामे, िोव ित-िोव ित ामे… मु दा \nिोव ित क रङ सेह ो कार ी, अन् ह ार-गुज्ज… िोव ित त  ह ोइत अवछ लाल \nटु ह-टु ह… मु दा ऐ डेटाकेँ ह मरा लग अबै त-अबै त देरी भऽ गेल ै.. \nलाल-रङ बेस ी गाढ़ भे िे कार ी भऽ जाइ छै, आ देरी भे िे सेह ो… \nदेरी वकए भे लै? बत ाह लोकक कमी त  कवह य ो िै छलै ऐ लोकमे… \nमु दा लगैए जे आब भऽ गेल छै, आ से िै र वहत ै त  एत ेक िोव ित \nय ुक्त डेटा, एत ेक मात्र ामे कोिा थवकय ा जइ त ैक? आ ज  र ह बो \nकवर त ैक त  तकर रङ लाल र वह त ैक, गरम र वहत ैक, कार ी-पप़िी प़िल \nिै र वह त ैक। \nसीढ़ी पहु वच गेल अवछ त र ह व ़िमे… त ेह ि ब्लै क-ह ोलमे जतऽ जा कऽ \nसभ वकछु गुरुत्स िाकर्षर्क अधीि भऽ जाइ त अवछ, जकर म्य विव चत्र \nआकृ वत अवछ जन्म लऽ लेिे, डेरा ओि आ ्िवि उत्स पन्न करैत… जेिा \nसमु रम े उठल अवछ चक्रिात… \nसभ आकृ वत घे र लैत अवछ ह मरा… पवह िे हमर गप सुिू त  पवह िे \nहमर… ह ॉ स् पीटल मे जे ह ाल त ह ोइत छै डॉ क्टरक, र ोग ी सभ जखि \nघे र िे रहै छइ ओकरा… ओतऽ त  र ोग ीक सङ ओकर पवर िार क लोक \nसेह ो रहै छै, मु दा एतऽ त  म ात्र र ोग ीय े टा छै.. \n   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 29 \n३  \nपवहल फाइ ल \n“सभ मािैए जे एकटा दैिीय िवक् त ह ोइ छै, सभ त र ह ेँ िीक, सभस   \nबेि ी जािकार आ सभस   बेिी िवक् त िाली, जकरामे कोिो अिगुर् िै \nह ोइ छै, जे सभ ठाम अिुभ ि कएल जा सकैए आ जे सभ बौस्त ुक \nज्ञा त ा अवछ। मु दा फेर दुि िवक् त क कोि तरहेँ व्य ाख् य ा हएत? फेर \nकोिा ह ोइ ए दुि कृवत, वकए ह ोमए दैत अवछ ओ ई दुष् कृवत”? \nअन्ह ार स  विकवल रहल ई अबाज, दिषिक एकटा समस्य ाकेँ अकािैत \nअवछ। िाम वछऐ गोप कुमार । \n“सभ ह मरे दोखी मािैत अवछ, मु दा दोखी कइएक तरहक ह ोइत \nअवछ, एकटा ह ोइ छै गैंगस् ट र, एकटा िक् सल आ एकटा आतंकिादी \nआ एकटा ह मरो सभ सि लोक”। \n“त ीिू मे ह मरा लेखेँ कोिो अन्त र िै छै, जे र ाज्य क विरु द्ध िस् त्र \nउठेलक से भेल दोखी, आ त करा भे टतै सजा”। \n“मु दा ज  गैंगस् टर कहए जे ओ देि भक्त अवछ आ अहाँकेँ िक् सल \nआ अतंकिादीक विरु द्ध अपि सह य ोग वदअए, तखि”? \n“तखि ओकर सह य ोग लैत छी हम, मु दा ओइस  ओकर केलह ा माफ \nिै ह ोइ छै। ह , ओकरा पश्चात ापक एकटा अिसर भे टै छै। आ से \nत  िक् सली आ आतंकिादीकेँ सेह ो भे टै छै”। \nआ ओ कथा िुरू करैत अवछ, सत्स य कथा । माििक सम स् त प्रकृवत पर  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nविज य क पश्चात, माििक माििस  संघर्षक कथा। दोसर महा भार त क \nप्रारम्भ, िैवश्वक कुरुक्षेत्र क य ुद्धस्थल पर। देखा चाह ी कतेक विअम \nटु टै त अवछ ऐ महा भार त मे, कतेक िि विअम बिैत अवछ ऐ क्री़ि ाक । \nकएकटा आि ाक संचार ह ो इ त अवछ आ कएकटा विर ा िाक। गढ़ \nिावर केल बला ओ इ न्फॉ मष र फेर स  ह मरा भीतर कृष्र् क चपलत ा आवि \nदेिे अवछ। \n“जे अहाँ करबै सएह सह ी हएत आ जकर अहाँ विर ोध करबै से \nगलत हएत ”। यएह कहिे रहए गढ़ िावर केलक बवसन्दा आ यएह \nकवह रहल अवछ गोप कुमार । \nहमर ब़िा इ कऽ कय जाि लऽ जाइ जो- हम सोचैत छी। \n“ब़िा इ िै अवछ ई। दुि िवक् त क कोि तरहेँ व्य ाख् य ा हएत? बुझू \nजे ई छी प्रारब्ध जे अहाँकेँ अतए आिल गेल अवछ। सिषज्ञािी, \nसिषि वक् त माि आ सभठाम उपवस् थत िवक् त क अछैत दुि िवक् त क \nव्य ाख् य ाक द्वार खुजत”। \nहमर सोचलाह ो गपक उत्त र दऽ रहल अवछ गोप कुमार । ई एकटा \nिि अिुभूवत अवछ ह मरा ले ल। आइस  पवह िे हमर सोचलाह ा गपक \nउत्त र स् िप्नम े बा अद्धष-चेत िाि स् थामे कोिो िवक् त दऽ दइ छल। अद्धष-\nचेत िािस् थामे मािे जखि हम सोचब बन्द करैत छी, थाव क जाइ छी \nजे आब एकर उत्त र िै भे टत, त खिे कइ एक घण्टाक बाद कोिो \nर ैवफक जाममे बा वसिेमा देखैत काल बा खाइ त काल, कइएक बेर \nसरल समाधा ि भे वट जाइ त अवछ। स् िप्नक समाधा िकेँ त  हम दैिीय \nह स् त क्षेप मािैत छलौं मु दा अ द्धष-चेत िािस् थामे भे टल सरल समाधा िकेँ \nिुरुह मे अपिे त ाकल समा धा ि मािैत छलौं। आर त  आर अद्धष- 'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 31 \nचेत िािस् थाकेँ चेत िािस् थे मािैत छलौं िुरुह मे । मु दा स् िप्न कालक \nबढ़ैत सरल समाधा ि अद्धष-चेत िािस् थाकेँ पवर भावर्त केल क आ अद्धष-\nचेत िािस् थामे भे ट ल सरल समाधा िकेँ सेह ो दैिीय ह स् त क्षेप वसद्ध \nकेलक। \n“मु दा ह मरा सभकेँ वसखाओल जाइत अवछ जे ठाढ़ िाक, गोर-िार \nआ िमगर लोक िीक, ज  ककरो सभ अंग सह ी छै त खिो ओ \nअस ुन्दर अवछ। आ ज  कोिो अंग सह ी िै छै, कोिो पअए छै, त  \nओकरामे दुित ा भरल ह ेत ै। आ ज  ओकर मोि खराप भऽ गेल ै बा \nबेम ार ी भऽ गेल ै त  सुन्दर-अ सुन्दरक भेद आ पअए केर अवत वर क् त \nित षमाि बा पूिष-जन्मक कोिो दोख आवब जेत ै। से ह मरा सभकेँ एक \nदोसरा स  तुलिा करब वसखाओल जाइ त अवछ। ओ त ोर ा स  कम सुन्दर \nबा बेि ी सुन्दर। ओ त ोरास  बेि ी बलगर बा कम बलगर, बेि ी काज ुल \nबा कम काज ुल। हमर देि दोसरा देि स   कमजोर बा म जगू त, हमर \nसंस् कृवत दोसरस  िीक बा अधला। मु दा ज  अहाँ दोस र संस् कृवत, \nदोसर िाक-मु  ह बला लोकक सम्प कष मे आयब त  अहाँकेँ लाग त जे ई \nसभ झुट्ठेक भेद अवछ, ओहो अवह ि सोचैत अवछ। ज  व कय ो सुन्दर-\nअस ुन्दर अवछ बा बेि ी-कम काज ुल आ ज  तकर कोिो िपिाकेँ सत्स य \nमाविय ो ली त  ओइमे अहाँक कोि य ोग दाि?” \n“त  तकर कोि उपाय? स् कू ल कॉ लेजमे िामांकिस  लऽ कऽ िोकरी-\nचाकर ी, कृवर्-उद्य ोग सभ ठाम िीक-अधला कोिा तय- त मन्ना हएत, \nत किीक उत्स कृि अवछ बा िै तकर कोिा विधा र र् करब ”? \n“त ुलिा अपिास  करू, अिकास  िै, कावि आ आइ, पु र ाि आ िि, \nअपि आ अपि देि-समाजक त ुलिा अपिेस  । आ से िै केिे वह ंसाक ेँ  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहाँ िै र ोव क सकब ”। \n“अहाँ त  वह ंसा छोव़ि देब, मु दा ज  अहाँक प्रवत वह ंसा हएत त  से \nके िा र ोकब”? \n“ज  अहाँ अपिेस   अपि त ुलिा करब बा जखि अहाँ अिकास  अपि \nत ुलिा करब त  अहाँ देखब जे पवह ल वस् थव त मे धिात्स मक िृवद्ध हएत, \nिीक भाि र ह लापर प्रगवत मे कोिो बाध ा िै ह ोइ छै। दोसर वस् थवत मे \nअहाँक प्रगवत ऋर्ात्स मक िृवद्ध बाव धत करत, अहाँ मात्र दोसरा क \nअिुसर र् करब, ओ जे र स् त ा विधा व र त करत त ह ीपर अहाँ आगाँ \nबढ़ब। अहाँक रस्ते जखि अिकर अवछ त  कखिो ओइमे ओ खधाइ \nखुवि देत आ अहाँक प्रगवत बाव धत कऽ देत। आ सएह भेल ऐ पवह ल \nफाइ लमे………. \n… . एकटा कम्पिीमे हम काज करैत छलौं। पवढ़ वलवख कऽ िोकरी \nभे वट गेल । आ ई कम्पिी बड्ड िीक लाग ल। एत ेक सुन् दर िेबसाइ ट \nछै एकर। िेब टे क्नोलोजी क सभस   आधुविक स् िरूपक उपय ोग केिे \nअवछ। कम्पिीक विर्य मे जा िकार ी लेबाक ह ुअए त  एकर िेबस ाइ टपर \nजाउ, मल्टीिेि िल कम्पिी, सत्स य ह वर चन्रक कम्पिी संस् करर्, मोि \nप्रस न्न भऽ जायत। ऑवफसो चकमक। ओिा हमर गा मोपर साफ-\nसफाइ जबर दस् त छल, मु दा ओतऽ अंगिामे माय बाढ़विस  आ दलािपर \nबाबू खऱिा स  जे काज करै छला से एतऽ कमषचार ीक एकटा िि िगष \nकरैत छल। चतुिषर् षक मल्टीिेि िल संस् करर् ऐ वफर ं गी कम्पिीम े \nछल। वडसीप्लीि त  पूर ा, अिुिासि देि केँ महा ि बि बैत अवछ से \nत  कतौ वलखल िै छलै मु दा चारू िगषक कमषचरी एक दो सर ास  छो ़िू \nआपसो मे गप-सप्प कम्मे करैत र ह वथ । वकछु त  काज क बोझक दुआर े \nआ दोसर कोिो सू चिा-ली क ह ोय बाक बा विंदा विकाइत क आरोप  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 33 \nलगबा क डरक दुआर े। मु दा ओइ डर केँ वडसीप्लीिक िाम देल गेल \nछल। \nसालक अन्त मे सभक कएल काज क समीक्षा ह ो इ छलै, तही समीक्षाक \nआधार पर दर माह ामे बढ़ोत्त र ी ह ोइ बा िै ह ोइ छलै, मु दा ककरा कतेक \nभे टल ै से एक-दोसरा स  गुप्त र खबाक ित ष रहै छलै । आ िि साल \nफेर स  िुरू … भवर साल मे ह िवत करू, ओइ सालक- अन्त क काय ष-\nसमीक्षा लेल। \nभागा-दौ़ि ी दोकाि-दौ़ि ी सि। सभ वदिुका काज । कोि पवर य ो जिा \nकेिा बित, पी.पी.टी. एक् सेल सीट, बार-पाइ चाटष, प्रोजेक्ट प्रप ोज ल, \nभागा-दौ़ि ी। सेमीिार र ाष्र ी य आ अन्त र ाष्र ी य विव श्वद्य ालय मे, ह ािडषमे \nसेह ो। \n४ \nसत्स य ह वर चन्र-कम्पिी आ हमर क ंर ी- ह ेड प्रभ ाकर ि सुन्दरम \nहमर कंर ी-ह ेड केर भार्र् भेल रहै ओतय, सत्स य ह वर च न्रक कम्पिी \nसंस् करर्क जे वििर र् अन्त जालपर रहय त ह ू स  बेि ी िी क वििर र्। \nअमे वर का त  बाबू अमेवर का छलै, एह ेि-एह ेि सत्स य ह वर चन्र-कम्पिी सभ, \nएक-दू टा िै ह ेँजक ह ेँज रहै, सभ एक-दोसरा स  बेि ी ब़िका सत्स य-\nह वर चन्र कम्पिी। एकटा गप ओइ वदि सेह ो ह मरा टोकार ा मार ि े \nरहय- सेमीिार क कएक टा सत्स य-ह वर चन्र कम्पिीक िक्त ा सेमीिार मे \nकहिे र ह वथ- “अमेवर काक बाह र सेह ो हम िैवत कताक पालिक प्रया स \nकरै छी मु दा अमेवर कामे त  ह मरा सभक अिैवत कताक प्रवत ’िू न्य-\nसवह ष्र् ुत ा’ अवछ”। मािे?…  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रभ ाकर ि सुन्दरम र ह वथ हमर िि कंर ी ह ेड। आ हम गोप कुमार । \nह मरा दुिू गो टे संग बह ुत र ा स लोक गेल र ह वथ ओइ से मीिार मे । ऐ \nय ात्र ाक बाद हमर वज िगी पी.पी.टी. एक् सेल सीट, बार-पाइ चाटष, \nप्रोजेक्ट प्रप ोज लस  आगाँ बढ़ै बला छल। कम्पिीक दू टा टे र ीटर ी छै, \nपवह ल छै ओतऽ जतऽ छै ह ािडष विश्वव िद्य ाल से छै “’िू न् य-सवह ष्र् ुत ा” \nबला क्षेत्र आ हमर देि म े कम्पिीक जे िाखा छै आ जतऽ हम काज \nकऽ रहल छी से अवछ “िैवत कताक पालिक प्रया स”बला टे र ीटर ी। \nप्रभ ाकर ि सुन्दरम ह मरा स  वह वल-वमवल गेल र ह वथ। हमर काज करबाक \nगवत आ काज क गुर्ित्त ा रहै आवक “िइ िै” कहबाक हमर आदवत । \nआवक कोिो काज एला पर खाइ त ो काल खेिाइ छोव़ि ह ाथ धो कऽ \nओइ काज केँ कइय े कऽ आ त खिे फेर खेिाइ पर बैस बा क आदवत । \nआवक कोिो काज आगाँ ले ल िै छो ़िबा क आदवत । आवक “ह ” आ \n“िै” केर भे दक पूर्ष ज्ञाि आ “ ह  त  ह ” आ “ िै त  िै” बला \nआदवत । आवक कोि काज ठीक छै आ कोि काज िै तइ मे कोिो \nतरहक कोिो अस्पिता िै ह ेबाक गुर्। आवक घरक आ ऑवफसक \nकाय षकेँ फराक-फराक र खबा क हमर आदवत । आवक ऑवफसक लोकस  \nगॉ विप िै करबाक हमर आदवत.. \nप्रभ ाकर ि सुन्दरमकेँ सम्भ ित ः हमर चाह पर गप-सर क्का बला ग्रुपस   \nहमर दू र ी बेि ी पवसन्न प़िलवन्ह, कार र् हमर बॉ सक बॉ सस  ओ हमर \nऐ सभट ा गुर्क चचष केलवन्ह, मु दा अवन्तम गुर्पर बेि ी जोर देल वन्ह । \nआ भारत घु वमत े हम सोझे कंर ी ह ेड प्रभ ाकर ि सुन्दरमक ेँ वर पोटष करय \nलगलौं। \nप्रभ ाकर ि सुन्दरम छल ओ िाम जे ऐ कम्पिीकेँ कतऽ स  कतऽ लऽ  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 35 \nअिलक। एि.आइ. टी. वत रु अिन्त पु र म् स  बी. टे क आ आइ.आइ. टी. \nमरासस   एम.टे क छल प्रभ ाकर ि सुन्दरम। भारत क “इ न्रास् र क्चर \nबू स् ट”मे ओकरा ऐ कम्पिीमे आिल गेल रहै, एकटा पै घ पै केजपर। \nई अमेवर कि कम्पिी भारत केँ काज वसखे त ै, कोिा काज क गुर्-दोख \nदेखल जाइ छै, कोिा स़िकपर आ फैक्र ीमे दुघ षटिा कम कयल जाइ \nछै। कोिा समयपर काज कयल जाइ छै। \n(अिुित षत े) \nऐ रचनापर अपन म ांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nग जेन्र ठाकुर \nद ू टा ब ीहवि कथा  \n१ \nप्रिचि \nवदल् लीमे एकटा प्रिचिमे  गोि र  भाइ  प्रवसद्ध स्िामीज ी बाव ज  रह ल \nर ह वथ- \n“ह म बह ुत  वदिक बाद प्रिच ि कऽ र ह ल छी,  का र र् एम्हर  हम \nपटिा गेल  रह ी।  ओतऽ एक टा मोहल्ला छै र ाज ेन्र -िगर ।  ओतऽ \nभारत क पवह ल राष्र पव त  रा जेन्र प्रसादक प्र िंसक लोकवि वििास \nकरैत  छवथ।  ओत ऽ एकटा प्रिचि मे  ई प्रश्न उठल  छ ल  \nजे……”। \nगो िर  भाइ के  पछाव त  ह म पु छव लय वन्ह -  “गो िर  भा इ , ह म प टिा िग्रमे \n२० बखष रह लौं मुदा ई  त  हमरो  िै बुझल छल जे ओत ु क्का र ाज ेन्र -\nिगर मे  राज ेन्र प्रसादक प्रिं स क ल ोकवि वििास कर ैत  छव थ।  आ \nअहाँ त  धा ि कटाबै ल ेल गा म गेल  रह ी त खि ई पटिाब ला प्रिचि \nप्रस ंग कवह य ा भे लै … !” \n“ह ौ बुझहक, ई  स भ िै कह बै त   ई सार  पंजाबी  स भ वक एकोटा \nपाइ  देत । ” \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 37 \n२ \nगछल गप \n“गो िर  भाइ , ि र ाग त  कहै छ ला ज े अह ाँ गछलाह ा कोिो बौस् त ु िै \nदेवल य वन्ह , ह म घटक रह ी आ ब ओ जखि देखू हमरा  हुथैत  रह ै \nछव थ।” घटक मह र ाज  ग ोि र  भाइ स  पुछलवन्ह।  \n“य ौ,  ओइ धुइिमे हम की -क ी गछव लय वन्ह  आ की -की िै गछ वलयवन्ह  \nसे -वक ह मरा  मोि अवछ ।  ओ कहैत  गेल ाह  आ हम ह -ह   करैत \nगेल ौं।” \n ऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nप्रणि झा \nमिभीषण के चमरर मचरण (मैमथिी गल्प)  \nमकछ आमभािना( perception) िोक सब के बीच अनेरे प्रचमित \nरहई छैक जेना नरेंर मोदी के  बात बात पर कोसनाई, राहुि गांधी \nके मबना सुनने, ओकर बात के मबना बुझने ओकरा पप्पू कहनाई, अरमिंद \nकेजरीिाि के मबना बात के एना गमरएनाई जेना मक ओ महनकर \nपाहून होय। एहने ट्रेंड मे से एकटा ट्रेंड छैक मिभीषण जी के \nदेशरोही आ गद्दार कहनाई। जे मक हमरा िेखे एकदम अनुमच त आ \nअदूरदशी सोच छैक। जे िोक मसयािर रामचन्द्र जी के नै मानई \nछैक हुनका सब के त खैर मकछ नै कहि जा सकई अमछ मुदा जे \nिोक जानमकरमान राजा राम के मानई छैथ , हुनकर अनुिरती आ \nउपासक छईथ (मकछु मशकायत के संगो) ओ सब  ओय मिभीषण पर \nकोना के आंगुर उठाबै छईथ से नै जामन मजन का साक्षात भगिान \nराम आपन ममर आ बराबरी के दजा देने छिाह! आ िास्तमिकतो \nयैह थीक नै त िोक मेघनाद आ कुम्हकणण के बजाय मिभीषने के ने \nपुतिा जराबमथन। िेमकन एहन बात नै छैक। िास्तमिकता त ई \nछैक जे रामेश्वरम मे मिभीषण जी के मंमदरो छैक।  \nमिभीषण जी समदखन देश आ न्द्याय के पक्ष मे छिाह। एकरा मकछ \nउद्धरण से बुझि जा सकई अमछ:  \n 'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 39 \nजखन सूपणनखा अपन मनजी स्िाथण आ प्रमतशोध िेि रािण के दरबार \nमे ओकरा एकटा अनािश्बयक युद्ध के िेि भड़काब’ आयि छिीह आ \nअपन डाह के शान कर ’ िेि हुनका मोन मे सीता के िेि िािसा \nआ मोह भमर रहि छिीह तखन मिभीषण रािण के  सिाह दैने छिाह \nजे माममिा के मबना ठीक -ठीक बुझने एकटा प्रबि योद्धा से बैर ठानब \nराज्य के महत मे नै थीक , मकए त रामजी के िंका पर चढाई के \nकोनो इरादा नै छि। \nजखन रािण सीताजी के हमर के ि आनिक तखनो मिभीषण जी \nएकटा सच्चा महतैषी मंरी के रूप मे रािण के स्री मयादा  के पाठ \nपढबैत चेतेिमखन जे परदारा हरण अधमण थीक , पाप थीक। ई कुि \nआ देश दुनू के किंमकत करे बिा कृत्य अमछ। तै रािण के \nसीताजी के ससममान िापस राम जी िग पहुंचा देबा के चामहए।  मुदा \nअपन स्िाथण आ सत्ता आ शमक्त के अहंकार मे डूबि रािण के ममत \nमे कहाँ ई सब बात ढुकिय!  \nजखन रामजी के सेना िंका पहुँच गेि छि तखनो मिभीषण देशामहत \nमे रािण के बुझेिमखन जे राजा के मनजी महत आ इच्छा के पूमतण \nके िेि देश के अनािश्बयक युद्ध मे झोंकनाई आ ओई कारण होमय \nबिा नुकसान के खतरा मे ठेिनाई सिणथा अनुमचत थीक। तै , देश \nके मबनमतिब के नुकसान से बचाब ’ िेि आ स्री मयादा के रक्षाथण \nरामजी से संमध क मिय ’। मुदा ऐ पर रािण हुनका मतरस्कृत क \nके देशमनकािा द देिक।  \nराजा आ पईघ भाय से मतरस्कृत भेिा आ देशमनकािा के सजा \nपाबय के बादो मिभीषण जी अपन देश के मिषय मे मचंमतत रहिाह  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ अपन महतैषी के सिाह पर रामजी से संमध कर ’ िेि पहुँच जाय \nछईथ जे हे मयादापुरषोत्तम अहाँ के बैर त रािण से थीक ने , तै \nकृपा क के ओकरे से युद्ध कैि जाय आ िंकािासी के अनािश्बयक \nनुकसान जुमन करबई। मिभीषण जी के िेि देश से मतिब देश के \nभूमम , देश के िोक, देश के संसाधन छि नै की राजा के मनजी स्िाथण \nआ मनजी सोच। रािण के मृत्यु के बाद ओ रामजी के संमध अनुसार \nिंका के राजा बनय छईथ आ िंबा समय तक ओत ’ सुशासन के \nसंग राज केिाह। \nदोसर मिश्व युद्ध के समय भारत के मिमटश राज के मखिाफ नेताजी \nसुभाष चंर बोस सेहो एमहना आजाद महन्द्द फौज ठाढ केने छिाह आ \nिड़ि छिाह जै से भारत देश आ भार त’क िोक के अङ्ग्रेज़ी राज \nसे मुमक्त भेटय आ कुनु बेहतर िोकतामन्द्रक व्यिस्था एत बनी \nसकय। \nऐ से ई प्रमामणत होय छैक जे मिभीषण जी एकटा देशभक्त आ \nमयादामप्रय व्यमक्त छिाह। आ राजा के आिोचना से ि क राजा के \nप्रमत मिरोह सब के पाछू हुनकर मंशा देशमहत आ मयादा से जु डि \nछि। हाँ मुदा ई त छैहे ने जे किंक से मकयौ नै बचि अमछ \nजखन मयादापुरुषोत्तम स्ियं नै बमच सकिाह त हुनकर ममर कत ’ से \nबचताह, स्िाईत मिभीषण जी पर देशरोह आ कुिरोह के किंक \nिगायि गेि। तै भेड़चाि मे या कोनो प्रोपगेंडा के तहत केकरो \nगद्दार या देशरोही कहबा से पमहने दू ममनट रुमक के अिश्बय सोचबाक \nचामहए जे जेकरा पर आरोप िगा रहि छी ओकर कृत्य की थीक \nआ ओकरा पाछाँ मंशा की थीक।   'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 41 \nदेशरोह के आरोप केहन खोखिा थीक से देखिा के बाद आब \nकुिरोह पर चचा क िी। मनमित रुपे ओ अपन कुि के िोक \n(भाई, भतीजा) सब के नाश के एकटा पईघ कारक  बनिाह। मुदा \nमकए? मकएमक नारी तजणन आ स्री मयादा के मिरुद्ध आचरण कर \nबिा अपन समांग सब के सेहो मिरोध करबाक साहस हुनका मे \nछिईन्द्ह। सामामजक आ मानिीय मयादा के मिरुद्ध आचरण करई \nबिा अपन समांग के प्रमत ओ पक्षपात नै करे छथीन अमपतु पमहने \nओ हुनका सब के बुझेबाक प्र य्न  करे छईथ, हुनका सन्द्मागण पर \nिाब ’ के प्रय्न  करे छईथ। आ नै मानिा पर अपन समांग के भी \nपाप के समुमचत सजा मदयाबई छथीन। आई हम देखई छी जे अक्सर \nदेश मे नारी के मिरुद्ध होय बिा अपराध मे अपराधी के घर ’क \nिोक, मरस्तेदार, पाटी के िोक सब ओकर अपराध के जामनतो ओकरा \nसंगे ठाढ भ क ओकरा बचाबई छैक। ितणमान मे देश आ समाज मे \nनारी के प्रमत बढइत अपराध के ई एकटा प्रमुख कारण थीक। \nसेंगर, मचन्द्मयनन्द्द, आशाराम, रामरमहम , आमद एहेन सैकड़ो उदाहरण \nथीक। स्िाईत आई समाज मे मिभीषण सन उदाहरण के आिश्बयकता \nथीक मक यमद समाज मे एहेन अपराध आ कुकृत्य आ हाके अपन \nपमरिार के िोक भी करय छईथ त हुनको मिरूद्ध अहाँ ठाढ भ \nसमक से साहस अहाँ मे होय। आब अमहं बताऊ जे एहन साहस के \nकाज सराहनीय थीक मक मनंदनीय! \nओना त पूिानुमान यैह छि जे युद्ध मे राम जी के मिजय हेतई , एना \nमे हुनका से संमध क के एक तरहे देखि जाय त मिभीषण जी \nम हमषण पुित्स्य के कुि के नाश हेबा से सेहो बचा नेने छिाह। मकछ \nिोक िांक्षण िगाब ’ के क्रम मे कहय छईथ जे मकयौ मिभीषण नामो \nनै राखय छै। से हे आदरणीय िोक सब से त िोक सुग्रीि आ  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजामिंत सेहो नाम नै राखय छैक। नाम त एकटा चिन छैक जे \nजुग अनुसार प्रचािन मे रहे छय। एक समय मे सबसे प्रचमित रामे \nनाम आब कतेक िोक अपन बािक के राखय य ? \nअंमतम बात मुहािरा पर आबाय छी। “घर’क भेदी िंका डाहई ” \nमुहािरा के अथण भेि मक यमद अंदरे के आदमी भेदी मनकमि जाय \nत िंका सन शमक्तशािी राज सेहो ढमह जाय छैक। तै शासक के \nअंदर के िोक मे एतेक असंतोष नै पनप ’ देबाके चामहए जे ओ शरु \nके अहाँ ’क भेद बता दै। \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 43 \nसंतोष कुमार राय 'बटोही' \n'मंगरौना' (धारािामहक उपन्द्यास)- आगाँ (६ आ७ ) \n६ \nकवलयुग मे  सभ वकय ो अप ि िीक देखैत  छव थन्ह ।  ि ी क लोक क ेँ \nबव़ि  सत ाउल जाए त  छै ।  वभ िवभिौज आओर ज ़ि-जमीि केर  ब ट िार ा \nसभ स s पै घ अधकपा़ि  व छय ैए।  संत ोर् केँ वज िगी मे  बव़ि  दु:ख \nछलै न्ह।  व्य ासजी केँ कोंवर य ा ह ी बेम ार ी छलै न्ह।  भाई सभ अधपागल  \n, दोसरक गप्प सुविय ार भौ जै छलै न्ह।  जखि संत ोर् इ ं टर मे  पढ ैत  \nछलाह  त   ह ुिकर  मै झली भौज ाई  वि य ार लीव ह  जे  एकर ा िवह  पढ़ s देबै।  \nह मर स् िामी केँ कमे लाह ा पर इ  डाकटर भ s जेत ाह , मूर ख के लाठी \nबीचे कपा़ि  ।  फेर  की भे लै ?  ओ वसयालदह केँ ग ा़ि ी पकव़ि क s \nकल कत्ता पहु च गेल ीह ।  मंगर ौिा केँ मर द अपि कविय ा केँ गुल ाम।  \n \nसंत ोर् कुिौह  धर ा िी आई एससी मे  दवर भंगा मे  सी एम साइ ंस कॉ लेज \nमे  िामांकि लेलाह  आओर पढ़ s लगलाह ।  आई  एससी केलाह ।  घ र क \nगर ीबी  आओर आगा पढ़ िाक कोिह ु चार ा िवह  छलै न्ह।  बाबूजी फुवसंयौह \nकेँ व्य ासजी! कमषह ीि व्य ासजी ! ह ुिकर  माए आओर बवह ि  वमवल क s \nवह िका पढ़ ौलकै न्ह।  माए केँ दोसरक घर मे  क ुटौि -व पस ौि कर s \nप़िलैन्ह। \n \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबवह ि केँ उवमर बेस ी भ' र ह ल छलै न्ह।  ह ुिका स  छो ट चचे र ी बवह ि  \nकेर  ब्य ाह भ s गेल ैन्ह।  व्य ास  जी बेम ार  भे लाक बाद 2 0 0 1  मे  गुजैर  \nगेल ाह ।  धमष िीक काज  वछ य ैए, परञ्च कमष स  मु  ह  िवह  मो़िक चाह ी  \n।  ओ पार  उत ैर  गेल ाह।  अपि लीला समाप्त के लाह ।  2 0 0 2  मे  \nसंत ोर् केर  ब़ि भाई अपि ब े टी केर  ब्य ाह  क s लेल ैत ।  बवह ि ह ुिकर  \nबेट ी स  पै घ छलै न्ह ।  कवलयुग मे  सभ आचार -विचार  पर  जेिा डोम  \nमूव त  देिे छै ! घोर  कवलय ुग !!  \n \nपु त्र क की कमष ह ोएत  छै, सेह ो लोक विसै र  र ह ल छ व थन्ह ।  एकर  \nसबू त  ' िृद्धाश्रम' अवछ। व्य ास  जी केँ गाँव़िक धो त ी त क हुिकर ब़ि  \nल़िका  वछ न्न  लेलकैन्ह।  व्य ा स जी धो त ी , गमछा  आवद उ त ैर  क s ब़ि  \nल़िका  केँ  सोझा मे फेंक द े लकीवह ि।  चावर  टा दि र थ केँ एको टा  \nिवह  काम केँ।  भूख आओर पै  केँ अभ ाि मे  दिाई -दारू ि वह  भे लैन्ह।  \nआओर ओ बेम ार  भ s गेल ाह ।  वपत ा केँ की मतलब ह ोएत  छै स े \nसंत ोर् केँ जाव मया मे  वििे र्  खल ल ैन्ह।  पै  स  बेस ी  जरूर त  विचार  \nकेँ अखिो ह ोएत  छै। व िचा र  स   जग  जी त  स कैत  छी।  \n \nमंगर ौिा मे  पै र  खींचिाह र  बेस ी अवछ।  र ाज िीव त  पु रूख बेस ी छव थ।  \nगा म बौर ा  गेल  छै।  जेकरा जे मोि से करैत  छव थ।  ' वि िाचार '  िब्द  \nगा म स  विपत्ता  भ s गेल  छै।  सभ वकय ो विद्वाि भ s गेल  छव थ।  गप्प \nछो ़ििा  मे  गो िू  झ ा केँ वपत ाम ह  भ s गेल ाह  अवछ।  सभ व कय ो।  दारू  \nकेँ ठेका गा म मे  चवल र ह ल अवछ।  समाज, पवर ि ार ,  व्य वक् त  सभ \nवकय ो वदिाह ी ि भ s गेल ाह  छवथ।  मु ह ा -वठट्ठ ुर , गु ह ा-वग ज्जर  आम गप्प  \nभs गेल  छै।  भाई -बवह िक वर श्त ा खत्स म भs गेल  छै ।  समाजक \nप्रवतष्ठा दाऊ  पर लाग ल छ व न्ह,  परञ्च अइ गप्प स  वकिको वकछु  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 45 \nमतलब िवह  छव न्ह ।  सभ कहैत  छव थ - ' '  अपि माथा साह ौर -साह ौर \nकरू। \" \n \nगा म िह र  भ s सकैत  अव छ ?  परञ्च संस् कार  केँ िह र ी  िवह  ह ोम s \nदेल  जाउ।  मिुख केँ  मिु ख बुझल  जाउ।  वचवटंगबाज ी समाज क ेँ \nवदिाह ीि कs सकैत  अवछ।  बेस ी स   ब ेसी लोक वफवर िाि  भ s सकैत  \nअवछ।  सत्स य  कुंवठ त  भ s सकैत  छै, परञ्च सत्स य  केँ जी त  ह ेबे करत ै \n- ' सत्स य मे ि ज य त े'  ।  सामाव जक समरसता  केँ  कृवत्र मता  खतम क s \nर ह ल छै।  \n \nगा म मे  फु वसयौंह  केँ र ाज िी वत  भ s र ह ल छै।  पद केँ  की गव र मा  \nह ोएत  छै, व जम्म ेदार ी की ह ो य त  छै से बुवझविह ार  वकय ो  िवह  छव थ ।  \nबस, ह ुिका अपि प ेट भरि ाक चाह ी आओर सभ वकछु  जाउ भाँ ़ि  \nमे ।  गा म मे  सभ वकछ ु मे  र ा जिीवत  केवि ह ार  सामाव जक मे लजोल क े \nखतम कs रहल अवछ ।  बव़ि  दुखक गप्प वछ य ैय  जे गा म मवर  रह ल \nछै।  वकय ो देखविह ार  िव ह  छै।  \n \nसंत ोर् केँ ा  गर ीबी  मे  जन्म भ े लवन्ह ।  ह ुिकर  बाबू  जी गुमाि मे  छलावथ \nजे चावर टा पु त्र  अवछ। परञ्च विद्वाि र वह त ौंह  ओ  अपि संत ाि क ेँ \nिीक संस् कार  देिा मे  अस फल  र ह लाह ।  त क र े पवर र्ा म भे लवन्ह  जे \nचावर  टा बे टा रह ैत ह ु  हुिकर  अकाल मृ त्स य ु भे लवन्ह ।  \n \nह ुिकर  त ेसर  बेट ा दसिीं प ास क s के s कोो़ल कात ा में  काज  कर s \nर गलाह ा ।  ज्ञा ि केँ अभ ाि मे  एिं पावर िार ीक विखण्ड ि केँ कार र्े ओ  \nपथ स  भट ैक गे लाह  आओर ' डोली मोंडल' स  ब्य ाह  केलाव थ।  काली  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमंवदर  मे  मंगर ौिा केँ वकछु व बगा ़िै िाला लोकवि वमवल  कs वकिि  \nकेँ ब्य ाह  करिा देल कवन्ह।  ब्य ाह क कय् य ैि सालक बादो  ह ुिका  \nमु सवर य ो िव ह  वग र लवन्ह ।  ' डो ली मोंडल' केँ ओ छो व़ि  देल वथन्ह।  \n \nवह िकर  देखादेखी ह ुिकर  भतीजा िीत ीि आओर अवभर्े क केलाव थ ।  \nदुिू भै य्य ार ी  वबि द ह ेज केँ ' लि मै र ीज '  केलाह ।  देहज -प्र था केँ खतम  \nकके  वम साल द ेलाव थ।  ह ुिक र  माए -बाप केँ  मोि लगले  र वह  गेल वन्ह  \nजे बेट ा केँ ा  ब्य ाह  धू मधाम स  करत ाह ।  बकरी बकरी ह ोएत  छै ;  \nसू अर सू अर ।  से समाज केँ बुझ s प़ित वन्ह ।  वज िगी अ िमोल ह ोए त  \nछै।  बेपटर ी पर रेलगा ़िी  िव ह  चवल स कैत  छै।  \n \nगा मक छौ ़िा  िह र  जाक s ' इ ंटरका स् ट मै र ीज '  क s र ह ल छव थ।  \nिैवदक िर्ष-बेिस्था आओर जाव त -प्रथा के त ोव ़ि र ह ल छव थ।  आब  \nकुिह ु  र ोक -टोक िवह  छै।  वज िका जे मोि ह ोएत  अवछ  से करू।  \nगाँव़ि खोवल कs िाचू ; िवह  देखल  जेतवन्ह  त  वज िका िर म ह ेत ैन्ह \n, ओ आ वख बन्न  क s लेत ाह ।  घोर  कवलयुग ब ीत  र ह ल अवछ !  \nमंगर ौिा बत ा ह  भ s र ह ल अवछ।  भांग खा क s ; गां जा पीवब क s \nआओर दा रू पीवब क s लोक  बौर ा र ह ल अवछ।  य ुिाज ि  भोल ा बाबा  \nबवि रह ल छवथन्ह ।  आक -धत ू र  खे िै आम गप्प भ s गे ल  छै।  \n \nगा मक िर म वबका र ह ल  अव छ - \"वझवि-वझवि वबव ि चदवर य ा । \" परेम \nकेँ खुल्ले आम प्रद िषि भs र ह ल छै।  देह केँ िुमाई ि खु ल्ले आम भ s \nर ह ल छै।  इ वतह ास मे  िीक छव ि दर्ष ह ु इ ए इ  कोविि कर कs चाह ी ।  \nय ुिा धर म केँ प्रवत आग्रह  भ  र ह ल छव थ।  ओ करम स  दुवर बिौि े  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 47 \nजा र ह ल छव थ ।  जे क त षव्य  स  विमुख ह ेत ाह  ओ वमट जेत ाह ।  घ़िीक  \nपवह य ा िा वच र ह ल अवछ ।  \n७ \n'घरक भेमदया िंका डाह' इ कहबी ठीके सही छै। दुमनया नीक नमह \nछै। बमड़ ठकनाहर िोकमन छमथ। परञ्च मकछु मनको िोकमन छमथ। \nमंगरौना गाम मे भमगनमान केँ कोनहुँ इमतहास मे नाम नमह छै। िंश \nिृक्ष बेमनहार सभ केँ अइ गप्प पर ध्यान देिाक छिैह। सभ मकयो \nअपन पूिणज केँ खोमज सकैत छमथ। तपणण केमनहार सभ सँ मिशेष \nमनिेदन हेबाक चाही जे कम-सँ- कम सात पुश्बत धमर नाम याद रहक \nचाही। \n \nगाम मे बूढ -िृद्धा केँ देखमनहार बमड़ कम रहिै। अपन बेटा -पुतौह \nबूढ माए -बाप केँ नमह देमख रहि छै। आइ दुगा स्थान मे धीरू राम \nभेटिाह। \n \nहम पूछमियमन्द्ह, \" की समाचार अमछ ?\" \nओ कहिाह, \" की कहू बउिा , मकयो नमह देखमनहार अमछ। देखैत \nमछयैय - एकटा आँमख खराब भ गेि अमछ। तीनों छौड़ा मे सँ मकयो \nनमह देखा दैत अमछ। बूढाड़ी मे मगर-पइर केँ ममर जायब। इएहे रमह \nगेि आब मजनगी मे।  \n \nमुइिा पर िोक कंटाहा आओर पुरमहत केँ कतेक दान करैत अमछ। \nपरञ्च मजिा पर दुखे-दुख। मकयो देखनाहर नमह। समाज आओर \nपमरिार आब ममर रहि अमछ। संिेदना आब हरा गेि छै। सभ मकयो  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहबड़-हबड़ मे िागि छमथ।  कमथ केँ हबड़ -हबड़ छै जे अनबुझ \nअमछ। माए -बाप तड़मप रहि छमन्द्ह आओर अपने एश-मौज मे िागि \nरहमत छमथ। इएह कमियुग मछयैय। मजअि मे गुहाँ भत्ता मरि मे \nदूद्धा भत्ता। \n \nरामपरी कमहयो सासु केँ सेिा नमह केिीह , परञ्च मुइिा पर हुनकर \nसाँरा पर जुड़ी-शीति मे जि चढाबैत छमथ। मजन्द्दा मे  सासु केँ \nझोंटा उखैर िेिकै। मंगरौना ममर रहि अमछ ; धधमक रहि छै \nमंगरौना । मुइिा पर जबार न्द्यौता देिाह सँ मकछु नमह होएत। माए \n-बाप सँ बमढ कs मकछु नमह होएत छै।। \n \nगाम गाम नमह रमह गेिै। गाम शहर भ s रहि छै। शहर जकाँ \nआचार-मिचार छौर भs रहि छै। इज्जत केँ गुँह -गोबर भs रहि \nछै। आँमख कन्द्हा केने रहs पड़ैत छै। डीजे मे ' िॉिी पॉप ' िािा \nगीत बजिा सँ सभ मकयो देखार भ s जाएत छमथ। होएत छमन्द्ह \nधोती- कुरता फामड़ कs नाची। ििनिा के भमर देह गुदगुदी होएत \nछै। होएत छै कखन बरूआ कें गाड़ी मे सँ कूमद क s कुरता फामड़ \nमदयै। रौशन तs डीजे गाड़ी पर चमढ कs गरदा उड़ा देिकै। इ \nभेिै नाच ! िबड़ा नाच ! हाथ केँ तेना घुमबै छै जे ओ मबरजू \nमहराज केँ फेि क s देतै। इ की भेिै - मामर फँमस गेिै। गामर - \nगराबैि भs रहि छै। \n \n\" तोरा माय ....।\" \n\" तोरे बमहन....।\" \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 49 \nिाठी मनकैि गेिै - मार त मार सार के...।  \nप्िामस्टक केँ कुसी एक- दोसर केँ देह पर तोमड़ रहि छमथ नचमनयाँ \nसब। ब्याह मे इ सभ आइ-कामि हेबे टा करैत छै। बरयामतया सभ \nदारू पीब क s शेर भs जाएत छमथ। दोसर गाम जाक s महमरंग -\nमभमरंग केिक मक दे घुस्सा...दे घुस्सा... दे िाठी...दे िाठी ।चारू \nनाि मचत ! शेर बकरी भs क ममममयैत छमथ।  \nिाह रे ! डीजे िीर ! \n \nमममथिा संस्कृमत मे छेद भ s गेि अमछ। पारंपमरक ब्याह पद्धमत \nसमाप्त भ रहि अमछ।मिमध-मिधान मे कटौती भ s रहि छै। \n(अिुितषते) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकेिि भारद्वा ज- (आइ-का वि कम्पाला, य ुगा ण्डा मे) \n \nवक छु ब ीहवि कथा, वकछु लघु कथा, एकट ा दीघषकथा आ एकट ा \nउपन् य ास \nओ बच्चा (बी ह व ि कथा)  \nकवमटम ेट (बी ह विकथा) \nमिु:ग ंध (बी ह वि कथ ा) \nसोच (बी ह वि कथ ा) \nगलत विर्षय (ब ीहवि कथा) \nखाली ह ाथ (ब ीह व ि कथा) \nिबक ा धव िक (ब ीहवि कथा) \nवक स् मत (ब ीह व ि कथा) \nप्रेम व ििा ह-िब प्रय ोग (बी ह व ि कथा) \nद ह ी िाली बुढ़ ी (ब ीहवि कथा) \nभुत-ब ंगला (ब ीहवि कथा) \nम्य स् थ (बी ह वि क था) \nग ामक माइ ट िसी ब िवि (बी ह वि कथ ा)  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 51 \nकन् य ादा ि (लघु कथा) \nपछ त ािा (लघु कथा) \nउप र ाग (लघु कथा) \nअएि ा (लघु कथा) \nह त्स य ारा (लघु कथा) \nह ुब् बा (लघु कथा) \nइ च् छा (लघु कथा) \nवमिि एड वमिि (लघु कथा) \nअपि लोक (लघु कथा) \nबख्िीि (लघु कथा) \nटीस (लघु कथा) \nवि श्वासघात (लघु कथा) \nपापक फल (लघु कथा) \nह ाथक लकीर (लघु कथा) \nछक्क ा-पु र ार् (लघु कथा) \nसर प्रा इ ज (लघु कथा) \nअफेय र (लघु कथा)  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकेत क ीक व्य थ ा- की क ह ू कथा (लघु कथा) \nउठऊआ वब य ा ह (लघु कथा) \nब ़िका घरक ब ह ुवरय ा (लघु कथा) \nद र बार (लघु कथा) \nसमयक चक्र (लघु कथा) \nबदलल बेबह ार (लघु कथा) \nअिघोल (लघु कथा) \nदेहक िे ह (लघु कथा) \nलछमी ब ह ुवरय ा (लघु कथा) \nअज ादी (लघु कथा) \nग ोलकी रेमक चश्मा (लघु क था) \nअ ं त (लघु कथा) \nफैसला (लघु कथा) \nआ त्स मनलाव ि (लघु कथा) \nखेलौिा (लघु कथा) \nकल्पि ास (लघु कथा) \nबच्चिक बचि (लघु कथा)  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 53 \nर ख बार (लघु कथा) \nच ं सग र (लघु कथा) \nदोर् ी के? ( लघु कथा) \nब त व ह य ा ग ाछ ी- (लघु कथा) \nड ालडा प्रस ाद (लघु कथा) \nकी सोचल- की लीखल- द ीघषकथा ( पव ह ल आ द ोसर भाग), ( अ ं वत म \nभाग) \nपै ब ं द- उपन्य ास (पव ह ल स  सा त म भ ाग), (अ ं व त म भाग १-२) \n \n \n \n \n \n \n \n \n  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ बच्चा (बी ह व ि कथा)  \nवकछु लोक जीिि मे एहि ह ोइ त छइ जे कविय ो काल मे अप्पि \nछाप छोव़ि जाइत छइ। उि कासऽ   आहाकऽ   कम्फटष लेिल कम्म े \nकाल मे भऽ   जाइत अवछ। एिा बुझाइ त जे कवह य ाक ऽ   पु र ाि \nपवर वचत छी । कतउ वकछु छइ जे खीचैत छइ एक दोसर के। विस् मृ वत \nमे ओ चेह र ा अबइत रहइ छइ। \nओही मे सऽ   एककऽ   वि र्य मे कहइ छी। बच्चा मे संबंधी कत \nगेल रही ओत ओइ बच्चासऽ   भेंट भे ल। ओ उमर मे ह मरा सऽ   \nपै घ र वह त ो, ह मरा पै घ जेका आद र वदअय । ह मरा देखत े ओ बच्चा \nखुिभऽ   जाय। अप्पि सब संगी सऽ   ह मरा भेंट कराबय । त वहय ा \nओतेक धव िक गर ीब त िवि बुवझय इ, मु दा ई बुवझ गेल र वह य इ की \nओ पवर िार कऽ   आवथषक ह ालात ठीक िवि छइ। हम जखइि \nओकरा संग ओकर घर जाइ त ओकर पु र ा पवर िार खुब माि करय। \nअतेक माि, अप्पि गाम मे िवि भे टय त ाव ह लेल बेवि य े िीक लाग य । \nओ बच्चा हमर संबंधी कतकऽ   ह ाट-बाज ार ,टहल- वटकोर ा सेह ोकऽ   \nवदअय । ह ाट जाय कऽ   काल मे ह महु ओकरा संगे जाइ त ओ बड \nखुिभऽ   जाय । जे त बा स् मृ वत अवछ, ओ वकछु सामािक खरीद मे \nग़ि ब़िी करय, मु दा िवि ह मरा खराब लाग य आ िवि हम अप्पि \nसंबंधी कऽ   वकछु कवह य इ । कार र् ई छल जे ओ बच्चा ओइ पाइ सऽ   \nअप्पि घर खावत र वकछु सामाि खरीदइ छलइ। दोकाि दार आ ओकरा \nमे इ िार ा मे गप्पभ ऽ   जाइ । ह मरा पाह ुि बच्चा कवह वकछु \nचाकलेटदऽ   वदअय । ह मरा जन्तिे, हमर संबंधी कऽ   सेह ो ई \nगडबडी   बुझल छेल इ ि, लेवकि वकय ो वकछु िवि कहइ । गा म घर \nमे बाबू-भइय ाकऽ   बच्चा ओतेक अिुिाव सत िवि वक दोकाि सऽ    'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 55 \nसामाि आइि दय। िौकर चाकर भे टिाइ कमभऽ   गेल छलइ। \nओही वस् थव त मे ईएह बच्चा पर सबके आस। ई त एक गुर् भे ल। \nदोसर जे ओ पढ मे सबस त ेज सेह ो छल। लेवक ि जे बच्चा \nदोकाि सऽ   सामाि आिऽ    काल अतेक सज्जि, उएह बच्चा \nसंगी संग खे ल मे सबसऽ    दबंग। खेल मे ओकरे चल त ी छलइ- \nकिी उम्र सेह ो बेि ी भे िाइ एक कार र्। कहबाक जे कय ेक टा \nओकर रूप आ हम ओकर संग आिन्दस ऽ   वबत बइ छ लौं। \nसमय अप्पि र फ्तार सऽ   चइल रहल छल। कय ेक बरख कऽ   \nबाद जखइि फेर हम ओइ गाम गेल ौं आ ओकर पु छा र ी कय लौं त \nपता चलल वक ओ बच्चाकऽ    वदलकऽ   बीमार ी छलइ आ ओकर \nमृ त्स य ु त ीि बरख पवह िेहेभऽ   गेल इ । हम सुइ िकऽ   स् त ब्धभऽ   \nगेल ौं। हम संबंधी सऽ   पु छ लइ ि वक ई लाज िवि कराओल गेल इ । \nजिाब भे टल- खाय पर आफत छलइि, ई लाज कतऽ   सऽ   \nकरय वति। ह म १/२ वदिक बादय गाम िापस आवब गेल ौं। कतऽ    \nहम सोचई छेल ौं वक ओ बच्चा अप्पि माय बापकऽ   कि दू र \nकरत, त कत ओ बच्चा सबकऽ   छो़ि कर चइल गेल । गर ीबक \nवज म्म ेदार बच्चा। \nभगिािसऽ   विित ी जे ज्यों जन्म दइ छव थि त जीिि से ह ो वदय उि। \n \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकवमटम ेट (बी ह वि कथा) \n \nकवमटम ेट िब्दकऽ   य ुिा सब सलमाि खािकऽ   डाय लॉ गसऽ   \nजोइ ़िकऽ   गा ह े-बगा ह े उपय ोग करइत छव थ। आइ हम एक टा \nमै वथल मिीर्ीकऽ   कवमटम े टकऽ   बार े मे वलख रहल छी। ह ाल \nतक वमवथला मे संय ुक्त पवर िार बह ुल मे देखल जाइ त छल। संय ुक्त \nपवर िार कऽ   अप्पि वकछु सीमा , अिुिासि ि गव र मा ह ोइ त छइ \nजे कय ेक बेर विकास विर ोध ीभऽ   जाइ त छल। \nकथाकऽ   वकर दार कऽ   काल्पविक िाम हम र ाम बाबू रखइ \nछी । आजा दी पु िषकऽ   समय छल। \n \nर ाम बाबू सुभ्य स् त गृहस् थ संय ुक्त   पवर िार कऽ   छलाह । घरक \nसामुवहक खचष सऽ   कल क त्त ा मे पढ लाह उपरांत सर कार ी सेिा मे \nकाय षर त छलाह । ह ुिक सह ोदर छोट भाइ आ वपवत य ौ त भाइ दुिु एक \nर ंगा ह े विद्य ाथी छलाह । एक्के संगे मै वर क पास केलाह । आब सिाल \nठार भे लइ वक आगु के, की, कोिा । फैसला भे लइ वक चुंवक र ाम \nबाबू कऽ   बाह र पठाकऽ   घरक सामुवहक आमदिीसऽ   पढ ािल \nगेल छइि, त ाव ह लेल अइ बे र आगुकऽ   पढ़ ाइ कऽ   मौका उिकर \nवपवत य ौ त भाइकऽ   भे टतइ ि। आ पढ़ ाइ कऽ   खचष, र ाम बाबू कऽ   \nदेबाक छइि। र ाम बाबू कऽ   विचार छलइि जे दुिु भाइकऽ   आगु \nपढ ािल जाय। मु दा उिकर मत पर सह मवत िवि भे लइ ि। र ाम \nबाबू कऽ   सह ोदर अिुजकऽ   अंग्रेज सर कार मे िौकरी ज्िाइि कर \nपरलइि। ओ चावह य ोकऽ   ग्रेजुएट िवि करा सकल ा अप्पि छोट  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 57 \nभाइ के। मु दा  त ाव ह समय अपिे आपसऽ   कवमटम ेट कय लाह वक \nहम अप्पि भावत जकऽ   जरूर ग्रेजुएट कराय ब।      घरक \nफैसलाकऽ   अिुसार वपवत य ौत भाइकऽ   ग्रेजुएट करेल ाह, आ ओ \nभाइ सेह ो सम्म ाव ित पद प्राप्त कय लाह ।  \nर ाम बाबू कऽ   अइ बीच अपिो पवर िार बढलइि। त खिो ओ भावत ज \nकी भतीजीकऽ   सेह ो पढ ेलाह आ ग्रेजुएट बिेल ाह । ई भे लइ \nकवमटम ेट। ह ालांवक र ाम बाबू कऽ   जीिि काल बेि ी िवि रहलइि, \nमु दा पवर िार खावत र ह ुिक त्स य ाग आ य ोग दाि अवमट छइि। \nआब जे हमर कहबाक आिय अवछ जे अतेक त्स य ाग की ह मरा सब \nमे अवछ?  \nहम अप्पि कमाइ सऽ   इ च्छाकऽ   विरु द्ध वपवत य ौत भाइकऽ   \nपढबइकऽ   खचष उठा सकइ छी? \nपवर िार कऽ   अिुिासिकऽ   एिा पालिकऽ   सकइ छी? \nकवमटम ेटकऽ   पु र ा करबाक इ च्छा िवक् त अवछ? \nसंय ुक्त पवर िार एिा चलइ छलइ। त्स य ा ग पर पवर िार कऽ   गर ीमा \nटीकल रहइ छलइ। \nआइ त कमउआ वकिको सुित ाह अप्पि खचष कऽ   बार े मे । ओइ \nमिीर्ीकऽ   हमर िमि। हमर संबंधी सब बुवझ गेल ह ेत ाह। \n \n  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमिु:ग ंध (बी ह वि कथ ा) \n \nकय ेक लोक य ुिािस् था मे बह ुत े सामाव जक रहइ छवथ, मु दा बाद मे \nएकाकीभऽ   जाइ त छव थ। ओही मे सऽ   एक छवथ- र ाम बाबू । \nआब वदल् ली मे रहइ छव थ। बह ुत कम अबरज ात गा मघर स। भगिती \nसब वकछु देल वखि गा मो मे, मु दा वकय ो देख बाला िवि। भम्म प़िइ \nछइि, घर - दुआर । जतऽ    गाम- समाज के,के कहय, दुर दुरकऽ   \nसंबंधी सब परल रहइ छल, ओत वकय ो सांझ देबबाला िवि। \nहमर ओ संबंधी िवि , अिुबंधी छलाह । ह ुिक चल ा- चल ी हम \nदेखिे छव लय ि। ओ व्य वक् त एिा अस गरु आ वकअए भऽ   गेल ाह । \nहमर वज ज्ञा सा बढइत गेल । एकसऽ   एक वखस् सा ह ु िक रूख्खर \nस् िभािकऽ   वदल् लीकऽ   मै वथल समाज मे फैलल अवछ। वकय ो \nकहइ छइ जे हम गेल ौं भेंट करऽ    त ह मरा र ामबाबू कहलाह- ई \nवदल् ली छइ । अतऽ    एक सांझ लोक खुआ त दइ छइ, मु दा \nरहअकऽ   िवि दइ छइ। हम सुवित े घु र ी गेल ौं। बर का छवथ त \nअपिा के। ह मरो सार कऽ   वदल् ली मे कोठा-सोफा छइ। हम ओत \nचइल गेल ौं। अवह िा दस मूंह- दस गप्प। \nजखइि मूल कार र् पता ला गल, त सोचऽ    पर विििभ ऽ   गेल ौं \nकीकऽ   वज म्म ेदार । \nर ामबाबू िि विभाग मे पै घ अवधकार ी छलाह । सब वदअय द-बाद, गौआ, \nसंबंधी,ईस्ट वमत्र, जे आग्रह केलकइि , छोट वछि सर कार ी िौकरी \nवदय ेलवकि। ईहो कहू, कविको वकय ो दर बार ी केलक, वकछु ि वकछु \nभे टल इ । त ाव ह लेल बुढ़ ी दाई माई सब र ामबाबू कऽ   खुब आि ीर्  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 59 \nदइ छलवकि आ वकय ो बे टा, वकय ो जमाय, वकय ो िात ी, पोत ा, \nभावगिकऽ   िौकरी खावत र कहवत ि । र ामबाबू अपिा संग एक टा \nललका डाय र ी रखइ छलाह । वज िकर िाम डाय र ी मे वलखा गेल- \nबुझु िौकरीभऽ   गेल ।  उिकर पद त बढइत गेल इ ि लेवकि बाद \nमे सर कार ी त ंत्र मे आयल विय मािलीकऽ   कार र् िौकरी लगबऽ    \nमे अस मथषभऽ   गेल ाह । बड जि- प्रवतष्ठा छलइि। ओतबे खाई \nजे मोछ मे िवि लाग े- ई वसद्धांत पर चल बाला। जई िहर गेल ाह, \nसामाव जक काय ष मे भरपूर य ोग दाि कय लाह । \nवर टाय र मे टकऽ   एक साल पु िष कमषचार ी य ू वि य ि उिकर वखलाफ \nब़िका आन्दोलि केलकइि। ओइ मे वकछु लोक माई कल ऽ   क \nउिकर घर पर गाइ़ि- गुप्ता सेह ो देल कइि। अकर िेतृत्स ि उिके \nद्वार ा लगा िल िौकरी ह ुिके दोसर टोलकऽ   गौआ करय छल। \nओकरा िौकरी ओ बह ू त कवठिाई सऽ   वदय ौिे छलाह- ओकर मस ोमात \nदाई कऽ   आग्रह पर। ई सबकऽ   पाछु वकछु लाबी काज करय \nछल- आ मोह र ा िबका कामरेड ह ुिके लगा य ल लोक छल। ई घटिा \nउिका अन्दरसऽ   त ोइ़ि देल कइि। फेर उिका मिु: गंध लाग ऽ    \nलगलइि। ओ कह लगलवखि की जेकरा आहा कििो िीक िवि \nकरबइ, ओ कमसऽ   कम गा इ ़ि िवि पढत। \nआब सिाल ई सामिे अइछ वक एकर वज म्म ेदार के। अतेक सामाव जक \nलोक एहि एकाकी वकअए भेल-वज म्म ेदार के। \nजीिि मे ज्यों उपकृ त कवियो छी, त उिकर वखलाफ िवि जाऊ । \nसमाज मे उपकार ी स् िभािकऽ   कम्मे लोक बचल छव थ। ओहो \nविमुखभऽ   जय त ाह त सब सामाव जक व्य िस् था ग़ि ब़िा जाइ त ।  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसोच- (बी ह वि कथ ा) \nपवह िे र ाज, दर बार आ जमीं दार सबकऽ   कृवत सऽ   आम लोक \nउपकृ त ह ोइत छल। जेिा स् कूल, काले ज, धमषिाला, मंवदर, खेलक \nमै दाि, मे ला, पढ़ िाला बच्चाकऽ   िजीफा, पूज ा, र ामलीला, ब़िका \nकल ाकार कऽ   काय षक्रम  सब अवछ। लेवकि इिकर कृवत सऽ   बेि ी \nविकृवत कऽ   वखस् सा, गांि-घर मे फैलल अवछ। सच्चाई पता िवि। \nआब ओइ स् थाि पर अवध कार ी आ वकछु िेता/िेत्री छव थ। िेता \nसबहक अपिे अतेक टा पे ट जे ओ भरतइि तखइि िे समाजकऽ   \nसोचत ाह। बचल ाह अवधकार ी सब।एक टाकऽ   सोच ऽ   कऽ   \nदृविकोर् आहा सबकऽ   साझाकऽ   रहल छी। वकछु गो टे कऽ   \nबुझल ो ह ोइ त । ह मर वकर दार र ामबाबू (छद्म िाम) छव थ। \nर ाम बाबू भारत सर कार मे िीर्ष पद पर छलाह । एक बेर कोिो \nकाज मे गाम गेल ाह । दु वदिभऽ   गेल इ ि, वकय ो गंउआ भेंट करऽ    \nिवि अय लइ ि। काि ठार भे लइ ि। ह मे िा लोकसऽ   वघर ल रहअ \nिाला लोक। पता लगलइि जे वदल् ली मे उिकर घर पर गेल ाह पर \nउवचत व्य िह ार ह ुिका संग िवि कयल गेल छलइि। जाइ िकऽ   \nदुख भे लइ ि। ओ अपिे सबहक कतऽ    गेल ाह आ वदल् ली आबऽ   \nकऽ   िोत देल वखि। आब की छल। िुरू भेल लोकक र ेला। \nवमवथला मे बेरोजगा र ी सब वद िसऽ   महा मार ी । वकय ैक त काज आ \nखेलकऽ   सेह ो छो टका बर का मे बाटल। वदल् ली मे उएह काज \nकरत ाह मु दा दर भंगा मे कोिा । \nर ामबाबू एकटा कमषचार ीकऽ   लगा देिे छलवखि- मै वथल सबहक \nसत्स कार मे । अपिह ु खोज-खबर रखइ छलवखि। िौकरीकऽ   \nप्रत्सय ािी सबकऽ   पवह ले वदि स् पि िब्द मे कवह लेल जाइत  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 61 \nछलइि। ठीक छइ िौकरी िीक- बेजाय, आगु- पाछु भे टत, मु दा \nत ाबइत आहांकऽ   श्रम करऽ    परत। बह ुत मै वथल श्रमकऽ   िामे \nपर परा जाइ त छलाह । जे बचई छलाह, ह ुिका सबकऽ   झा़िू, \nखुर पी, कोदाइ ़ि, झर िावद थमा देल जाइ छलइि। पवर सर ब़िकी \nटा छलइि आ आगंत ुक मै व थल ओहो सऽ   बेि ी। खुब त र का र ी \nउपजई, वबकाइ आ सर कार ी एकाउंट मे जमा ह ोइ । जे काज क िाम \nलइ त े भाइग जाइ  छलाह ओ खुब िुि त ेल लगा कऽ   वखिा न्स \nकरय छलाह । जे सब टीकल ाह, सबके िौकरी भे टल इ ि। एक आर \nखास गुर् छलइि जे छुट्ट ीकऽ   वदि ओ सब आगंत ुकक संगव ह \nभोजि करय छलाह । \n \nअइ काज करेबाक पाछु जे सोच छइ ओ प्रर्म्य छइ। ह ुिक कहब \nछलइि जे ई सब बइसकऽ   खाली खेत ाह से र ाष्र ीय क्षवत छइ। \nवकछु ओ उत्स पादकत ा ह ोबा क चाह ी। कहुं सब खाली बइसकऽ   समय \nिवि वबत ाऊ। ई आहाक िव ि र ाष्र क क्षवत अइ। \nह मरा तरफसऽ   ह ुिक सोचकऽ   सैल्य ू ट। \n \n \n \n \n  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगलत विर्षय (ब ीहवि कथा) \n \nर ामबाबू वदल् ली मे सर कार ी अस्पत ाल मे डाक्टर छलाह । ओतेक \nसामाव जक त िवि मु दा वकय ो पहुंच जाइ छलइि त वकछु मददकऽ   \nदइत छलवखि। सबसं पै घ ई वििे र्ता छलइि जे काज करवथि िा \nकी िवि, बोली मधुर छलइि। मोह ि वमश्रा जेका फीस देल ोह पर \nउिाच कथा िवि कहइ छलवखि। अप्पि समाज मे बोली बािीकऽ   \nलक ऽ   िीक इ ज्जत छलइि। र ामबाबू कऽ   एक टा संत ाि \nछलइि। िाम छइि - वर य ा । आब त धी य ापुता कम्मे ह ोइ छइ आ \nजे छइ से महा दुल ारु । एकलौत ाकऽ   त बात े अलग। ज्यों माय \n- बाप पाइ बाला, त ओ आबेि अल गेस ऽ   देखाई छइ। \n \nएक वदि र ामबाबू लग गा मक बगलक गा मक एक गो टे देखबऽ    \nएलवखि। गप्पकऽ   क्रम मे चचा भे लइ की उिके गा मक रमि \nिामक बच्चाकऽ   वदल् ली मे MAMC मे िाम वलखे लइ अवछ। \nरमिक वपत ाकऽ   अस्था- पात बेि ी िवि छइि। आरो बच्चा सब \nपईढ वलख रहल छइि।ओ चाह इ छवथ की वकय ो रमिक पढ ाइ क \nभार गवछ वलयाय आ वबय ाहक खचष दऽ   वदअय ह त ओ कथाकऽ   \nलेत ाह । र ामबाबू जखइि दर भंगा मे वडकल कॉ लेज मे पढइ छलाह त \nउिकर एकटा संगी कऽ   अही िा वबबा ह भेल छलइ। बड ठस कबाज ी \nमे ओ संगी वबय ा ह क बाद रहअ लाग ल छेल ाह । बाद मे सासु र े िाला \nओकरा सर कार ी िौकरी वबहार े मे लगा देल कइ। र ामबा बू कऽ   ई \nकथा ठीक बुझे लइ ि। आ ओ ओइ सम्भ्रांत व्य वक् त कऽ   गप्प बढबइ  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 63 \nलेल कह लवखि। वबबा ह क खचष कऽ   अथष सामिे िालाकऽ   ह ैवसइत \nपर विभष र करइत छइ। जेिा त ेिा वबबा ह विवश्च त भे ल । घी कत \nह र ाय ल, रहरी दाइ ल मे । र ामबाबू एक टा संत ािकऽ   लेल पु र ा \nखचष कय लाह।  \n           वबबा ह तभऽ   गेल । मु दा रमि आ वर य ा कऽ   सोच \nमे कतउ मे ल िवि। वर य ा वबबा ह कऽ   सामावज क समझौत ा बस \nमािवि छलीह । समाजक र ीव त-वर िाज कमजोर कऽ   लेल ह ोअइ छइ- \nई ह ुिक मान्यत ा छल। समा जकऽ   लेल रमि आ वर य ा दम्प वत मु दा \nअसल मे दुिु अलग । र ामबाबू सब देखइ त बुझइत छलाह । अप्पि \nसंत ािकऽ   जिवित छलाह । ई भरोस छलइि जे सब ठीकभऽ   \nजेत इ । \n इमहर रमि MBBS के लाक बाद MD करऽ    लाग ल \nछलाह । वरय ा सेह ो ग्रैजुएि िक ऽ   संग स्त्री िवक् त कऽ   एवक्टविस् टभ ऽ   \nगेल छली। ओ अपिाकऽ   सेह ो सामाव जक विसंगवत कऽ   विकार \nमािवि छलीह । ह ुिक कय ेकटा वर पोटष अमेवर काकऽ   जिषल मे छवप \nचुकल छलइि। माििावध का र पर आगुकऽ   पढ़ ाइ कऽ   िास् त े \nछा त्र िृवत्त संग िजीफा सेह ो भे टल इ ि। ओ अमेवर का चइल गेल ीह । \nओतइ एकटा आर एविय ाई मूलक लोक सऽ   ह ुिक विचार वमलइ \nछलइि। आ बाद मे पढ़ ाइ कऽ   बाद दुिु संगे रहअ लगलीह । रमि \nसेह ो MDकऽ   बाद ब़िका अस्पत ाल मे कन्सलट ेन्टभऽ   गेल ाह \n। िीक दर माह ा भे टई छलइि। आब र ामबाबू सऽ   मावसक पाइ \nलेिाई छोव़ि देिे छलाह । रमि आ वर य ा दुिु कऽ   माय- बापकऽ   \nअस वलइत कमोबेि पता चइल गेल रहइि। उपाय की। जखि \nकखिो र ामबाबू कऽ   कविया वर य ाकऽ   फोि करवथि त वर य ाक ऽ    64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपवह ल जबाब जे रमिकऽ   छो व़ि कऽ   ज्यों कििो आर गप्प अइ \nत ओ करू। माय लग आर कििो गप्प िवि छलइि। बह ुत \nसाह सकऽ   क रमि, वर य ा लग त लाकक प्रस्त ाि पठेलाह, मु दा वर य ा \nईहो लेल त ैय ा र िवि। दुिु पवर िार लोकक व्य ंन य बाि सहइत छल। \nवर य ाकऽ   र ामबाबू कऽ   धि सम्प वत्त कऽ   सेह ो कििो वलप्सा \nिवि। र ामबाबू साल दु साल पर कविय ा संग अमेवर का जाइ त । \nवकछु समय वर य ा संग वबत ब इ त आ िापस वदल् ली आइब जाइ थ। ओ \nअपिाकऽ   ई बेम ेल वबबा ह क दोर्ी मािवि छलाह । \n \nबह ुत े आग्रह पर वर य ा त लाक पर सह मवत देल वखि आ रमिकऽ   \nदोसर वबय ाह एकटा जुविय र डाक्टरसऽ   भे लइ ि। र ामबाबू अइ \nवबय ाह मे अपिह ु िाव मल भे लाह । र ामबाबू वर टाय र मे टकऽ   बाद \nअपिाकऽ   व्य स् त र ाखइ लेल एक टा प्राईिेट ह ाव स् पटल जाय \nलगलाह । रमि सेह ो िब वज िग ी िुरू करबाक लेल लन्दिकऽ   \nअस्पत ाल ज्िाइि केलाह त ाव क इ वतह ास पीछा िवि करयि।एक टा  \nगलत विर्षय दु पवर िार कऽ   देि विकालाकऽ   देल क ।  \nअइ लेलकऽ   दोर्ी। माय - बाप त िीके सोचइ त अवछ- संत ािकऽ   \nिास् त े मु दा ........ ह ोिीकऽ   आगे ककर चललइ अवछ। \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 65 \nखाली ह ाथ (ब ीह व ि कथा) \nर ामबाबू प्रगवत िील वग र ह थ छलाह । दु टा बेट ा छलइि। दुिु कऽ   \nपढ़ ाइ बवढ़यासऽ   ह ोइ ि, अपिाकऽ   ओही लेल झोंई क दे िे छलाह । \nविमलाकऽ   िामी स् कूल मे दुिु बच्चा पढलकइि। सोइ च सकइ \nछी वक वबिा विय वमत आमदिीकऽ   ई काज कतेक कव ठि। इमहर \nउमहरसऽ   जोर त ोर कऽ   क काज करय छलाह । सालों भरी \nअही मे लाग ल रहइ छलाह । कखिो बच्चा सबकऽ   लकऽ   विमला \nजाइ त छइत त कखिोलऽ   क अबइ छव थ। ह र दम जत र े मे रहइ \nछलाह आ खाली ह ाथे। कविय ा ओतेक सवक्रय िवि छलवखि जे \nओहो कखिो असगर विमला चइल जइतइथ। आइ कावि त माय \nसबकऽ   ई वबभाग छइ। मजबुरी िा िौक, से स् पि िवि। कय ेक \nबेर त र ेलिे वटकट िेवटंग मे रही गेल इ ि, त खिो बच्चा सबकऽ   \nकििो वदक्कत िवि ह ोबऽ    देल वखि। जुिुिी छलाह ।  \nगाम- घर मे सब कहइि जे अप्पि अतृप्त इ च्छाकऽ   बच्चाकऽ   \nमा्य मस ऽ   पु र ा करइत छव थ। सत जे ह ुआय । विमला कऽ   बाद \nवदल् ली विश्वव िद्य ालय मे बच्चा सब पढ़लकइि। ब़िका बेट ा दोसरे \nप्रया स मे संघ लोक सेिा आय ोग मे उत्त ीर्ष भे लाह आ IPS मे चयि \nभे लइ ि। र ामबाबू कऽ   त पस्य ा पु र्ष भे लइ ि। जे समाज मजाक \nउरबइत छलइि, आब ओकरा खावत र सबसं सफल लोक  छव थ। \nबेट ा सेह ो घरक वस् थवत सऽ   अिगत छलइि।ओ र ेविंग मे जाइ त े, \nर ामबाबू कऽ   छोट भाइकऽ   पाइ पठबऽ   सऽ   मु क्त कऽ   \nदेल कइि। बेट ा पर बड्ड कथा सब आब लगलइि। र ामबाबू कऽ   \nबेट ा अिुिाव सत छल। र ामबाबू सब ब़िका लोककऽ   छो अइ़ि कऽ   \nसामान्य पवर िार मे कुटमइ त ी कय लाह। उिकर अप्पि दिषि छलइि  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे बेट ाकऽ   वबबा ह अपिास ऽ   आवथषक आधार सऽ   न् य ुि मे करी \nत पु त ोह ु माि देत। सब ठीक चइल रहल छलइि। पु त ोह ुसऽ   सेह ो \nर ामबाबू पु र ा प्रस न्न छलाह । पावर िाव र क प्रवतष्ठा बेट ाक लगभग आदि ष \nवबबा ह कऽ   बाद आर बवढ़ गेल इ ि। \nअवह बीच मे ककर िजर लाइ ग गेल इ । र ामबाबू कऽ   बेट ा जे वज ला \nपु वलस कप्त ािभऽ   गेल छलाह, एक वदि लैण्ड माइ न्स वबस् फोट मे \nघाय लभऽ   गेल ाह । वदल् ली र ेफर काय ल गेल इ ि, मु दा बइच िवि \nसकल ाह । अस्पत ाल मे जाबइ त भती छलाह त मंत्री अवधकार ीकऽ   \nलाइ ि लाग ल छलइि। टीिी बला सब र ामबाबू आ ह ुिकर पु त ोह ुकऽ   \nह मे िा  देखबइ त छलइि। लोक सब इ िका सबकऽ   जािऽ    \nलगलइि। \nबेट ाकऽ   मृ त्स य ुकऽ   बाद र ामबाबू गाम आइब गेल ाह। सर कार ीआ \nगैर-सर कार ी  तरफसऽ   बह ुत  र ास पाइ उिकर पु त ोह ुकऽ   खात ा \nमे जमाकऽ   देल गेल । पु त ोह ु जे काज क बाद िैहर गेल ीह से फेर \nिवि अयलीह । र ामबाबू उिका बजबऽ    गेल ाह मु दा ओ िवि \nअयलीह । उल्टा विकाइत । िैहर बाला सब उएह पाइ क ऽ   वह साब \nलगबऽ    मे लाग ल। एक टा पे र ोल पम्प सेह ो भे टल इ ि। वकछु \nवदिक बाद एक भल मािुर्कऽ   संग पु त ोह ुकऽ   सेह ो दो सर वबबा ह भऽ   \nगेल इि। र ामबाबू कऽ   कििो खबर िवि। लोककऽ   अिुसार, \nपाइ कऽ   लोभ मे ई वबबा ह भे लइ त अवछ। बेट ाकऽ   य ादकऽ   \nअंवत म वििािी सेह ो खत्स मभ ऽ   गेल इ ि। \nजे र ामबाबू बेट ाकऽ   मृ त्स य ुकऽ   बादो साह स र खिे छलाह से आब \nटु इ ट गेल ाह । अधषविव क्षप्त जेकाभऽ   गेल छलाह । सर कार कऽ   \nकेह ि कािुि जे माय बाप अप्पि सिषस्ि बेट ा पर न्योछ ािर कऽ    'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 67 \nवदअय ह, ओकरा संत ािकऽ   सम्प वत्त मे कििो भाग िवि। आवथषक \nवस् थवत त त त ेक पात र भऽ   गेल इ ि जे दोसरो बेट ाकऽ   सब \nछो अइर कऽ   िापस गाम आबऽ    परलइि। \nर ामबाबू कऽ   जीिि फेर खाली ह ाथभऽ   गेल इ ि। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिबक ा धव िक (ब ीहवि कथा) \n \nर ामबाबू (छद्म िाम) टु टल जमींदार  पवर िार सऽ   छलाह । ओही \nसमय मे गाम घर छो व़ि कऽ   महा िगर अयलाह, जवह य ा घरक \nआवथषक वस् थव त केह िो ह ोइ, विजी कम्पिी मे चाकर ीकऽ   िीकस ऽ   \nिवि देखल जाइ छलइ। बाप कहलवखि जे आहांकऽ   जेत े पाइ ओ \nकम्पिी िाला देत, ओइस १० ० टका बेि ी ह मही देब। सच्चाई ई \nछलइ वक जथा- जर बेचकऽ   ही सब वकछु ह ोअइ त छलइ। मु दा \nएक टा टिि छलइ। सब ह ोइत ो र ामबाबू वटिह ी बक् सालऽ   क \nगा मस ऽ   वबदा भे लाह । ओ बुवझ गेल छलाह जे ई ह िा-पािीसऽ   \nवकछु ह ोबऽ    िाला िवि छइ। \nअप्पि अिुभि ि अ्यय िक ऽ   आधार पर आगु बढ़इ त  गेल ाह । \nएक तरहसऽ   क्राव न्तकार ी कदम उठेला। महा िगर मे पवह िे एक \nटा छोट घर, फेर बाद मे पै घ घर लेलाह । सामाव जक ि सांस् कृवत क \nकाज सब मे सेह ो सह भावग त ा छलइि। व्य िह ाव र क लोक छलाह । \nगाम समाज मे सेह ो यि छलइि। \nआब देखू बदलाि। दु टा बच्चा छलइि। बेट ा IIT आ IIM केलाक \nबाद कम्मे समय मे ओइ पद पर पहुंच गेल इ ि, जई स ओ सेिाव ििृत \nभेल छलाह । गौ र ि ाव न्ित छलाह । बेट ा अपिे संगी सऽ   अंतज ात ीय \nवििा ह कऽ   लेलकइ ि। पु त ोह ु, बेट ोस उच्च पद पर \nछलइि।DIG(double income group) भऽ   गेल छलाह । आब \nसब कोई कोठी मे रहअ लाग ल छेल ाह ।  भिवसय ा आ खबावसि दुिु \nछलइि। बेट ा पु त ोह ुकऽ   अलग अलग गा ़िी ड्राई िर छलइि।  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 69 \nर ामबाबू सपत्नीक अइ बदलल वस् थव त मे डुबी गेल छलाह । जे कवह य ो \nकाज बालीकऽ   जोर सऽ   बवज त ो िवि छलाह से आब सब पर र ौब \nदाब करऽ    लाग ल छलाह । अपिाकऽ   आब स् टे टस िाला बुझअ \nलाग ल छलाह । सब जगह िवि जाइ त छलाह । बेट ा सेह ो पु र िका \nसमाजसऽ   पु र ा कइट गेल छलइि। अंतज ात ी य वििा ह मे इ ह ोअइ \nछइ जे ओकरा समाजक जरूर त िवि बुझाइ त छइ। चय व ित लोकसऽ   \nअबरज ात छलइि। पु र िका लोकसऽ   दुरीभऽ   गेल इ ि। \n                 आब देखू बदलइत बदलइत केह िभऽ   \nगेल ाह । िब दुविय ा मे दुिु बेगत ़िइम गेल छलाह । बेट ीक ऽ   वििा ह \nअपिे समाज मे कय िे छलाह । कतेक बरख बाद बेट ी जमाय सब \nअयलइि। ओ सब खावत र सिेि अििे छलइि। र ा मबाबू ,ह ुिक \nकविय ा आ पु त ोह सब खुि भेल- सिेि देख क, मु द ा बेट ा ओ \nसिेि(टाई-वपि)  बवह िकऽ   सीध ा िापसकऽ   देल व खि जे हम \nआब टाई िवि पवह ़िइ छी । भाइ ई िवि देखलवखि वक बवह ि \nभाइकऽ   अफसर बुवझकऽ   कतेक िौकसऽ   मंथिकऽ   क \nअििे रहइि। र ामबाबू आ ह ुिक कविय ाकऽ   अतेक साह स िवि \nजे बेट ाकऽ   वकछु बुझईबव त ि। सब ह ंसकऽ   गप्प बदइल देल कइ। \nिौकर चाकर कऽ   संग र ह बाक कार र् भाििा िुन्य सबभऽ   गेल \nछलाह । \nआब बेट ीकऽ   िापस अपि िहर जय बाक छलइि। स् टे िि जाय \nखावत र ड्राइ िर कऽ   फोि केलवखि आ कहलवखि वक एक गेस्ट \nआयल छवथ, उिका कावि ९ बजे स् टे िि छो़ि बाक अवछ। बेट ी \nई फोि परहक गप्प सुइ ि लेलवखन्ह। माय सेह ो सुिलव खि। घर मे \nचुप्पीभऽ   गेल । माय माह ौ लकऽ   ह ल्लु क करय लेल कहलवखि-  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे छवथ, जेह ि छवथ, आहांकऽ   बापे छवथ, कतेक वदि जीत ा, \nबड्ड उत्स साह मे छलाह, की कहू । र ा इ त भर बेट ी परेि ाि, जे बाप \nएक आिाज पर ह ाव ज र, उिका लेल हम गेस्ट कवह य ाभऽ   गेवलयइ ि। \nअंत मे विष्कर्ष पर पहुंचल ी वक ई वकछु िवि- िबका धव िकक ििा \nछइ। \nबेट ी माय मे की समझौत ा भे लइ ि, से ककरो िवि बुझल । र ामबाबू \nसुत ले छलाह आ बेट ी सपवर िार टै क्सी बजेली आ सात े बजे भोर मे \nसबके सुत ले छो व़ि कऽ   स् टे िि लेल वबदा भऽ   गेल ीह । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 71 \nवक स् मत (ब ीह व ि कथा) \n \nई ७ ० कऽ   दिकक वखस् सा अइछ। र ामबाबू (छद्म िाम) जवह य ा \nपटिा विश्वव िद्य ालय पढअ गेल छलाह त ह ुिका बाबू जी (वपत ा) \nमोटरसाइ वकल कीिकऽ   देल वखि। त वह य ा ओ असकर छलाह \nक्लास मे जे मोटरसाइ वकलस ऽ   अबइ छलाह । ओिा बेि ी दुर \nकाले जसऽ   डेरा िवि छलइि। एकटा वदखािा छलइ , मोि \nमािय कऽ   त ैय ार िवि जे ई  वफज ुलखचष छइ। वफल्मी ह ीरो जेकां \nदेख मे सेह ो छलाह, ओवह िे स् टाइ ल िाला कप़िा लत ा आ िौक। \nवसगर ेटस ऽ   गोल गोल धुआं विकालबा मे पार ंगत । पाइ कतऽ   \nसऽ   अबइ छइ, से बुझबाकऽ   फुस षत ककरो िवि। पढ़ ाइ कहू िा \nचलइत रहइि। BSc करइत करइत एक अवधकार ीकऽ   \nकन्य ास वििा ह सेह ोभऽ   गेल इ ि।  \nजखइि कविय ा सासु र बसल ीह त अस वलइत पता चललइि। इमहर \nर ामबाबू सेह ो घींच घांचकऽ   MSc कऽ   लेलाह । आब पटिा मे \nर ह ीकऽ   की करत ाह । ह ुिक बाबु जीकऽ   आरो वज म्म ेदार ी छलइि। \nबवह िक वििा ह, भाइ सबहक पढ ाइ आ दह ेज मे आयल जमीिकऽ   \nमोकदमा। सब मे खचे खचा। र ामबाबू कऽ   कविय ा विर्षय केलीह \nजे अइ जह ाज सऽ   विकल ी। मु दा जाय ब त जाय ब कत। अतेक \nय ोनय त ा िवि जे कोिो अफसर ीकऽ   िौकरीभऽ   जाइ । व्य िसा य \nमे एक बेर ह ाथ पका चुकल छइ, त ाव ह लेल इहो आप्स ि िवि। दु \nटा संत ाि सेह ोभऽ   गेल इ ि अही बीच। र ामबाबू अइ सबस अिवभज्ञ \nबाबू साह ेब बिल पटिा मे रही रहल छलाह ।  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकविय ाकऽ   िह ीं रहल गेल इ ि। जखइि र ामबाबू गाम अयलाह त \nसब पता लगलइि।आब वसफाव र ि पर िौकरीकऽ   सेह ो समय चइल \nगेल छलइ। त वह य ो ह ुिक वपत ा अप्पि एकटा संबंधी आ अवधकार ी \n, जे र ाज स् थाि मे पदस्थाव पत छलाह,कऽ   बेट ाक लेल वचट्ठ ी \nवलखल वखि। र ामबाबू ओतऽ    गेल ाह आ त ृत ीय िगष मे िौकरी \nज्िाइि केलाह । वकछु वदि क बाद पवर िार सेह ोलऽ   गेल ाह । ई \nिौकरीकऽ   ओ मोिसऽ   कइय ो स् िीका र िवि केला ह। केिा \nकरत ैथ, अखइि तकहक जीिि ़िइ सी मे बीत ल छलइि। अिस ाद \nमे रह लगलाह । अवधकार ी सबसऽ   लइ ़ि लइ छलाह । त खिो दुिु \nबेट ाकऽ   सबसं महंग कान्िेंट स् कूल मे पढ़ ेलाह । अप्पि अइ \nवस् थवत कऽ   ले ल अप्पि बाबु जीकऽ   वज म्म ेदार मािऽ    लाग ल \nछलाह । गाम घरसऽ   पु र्ष रूपे र् कइट गेल छलाह । ई मािवसक \nअिस ादक असर एक टा बे टा पर सेह ो परलइि। पढ़ ाइ मे िीक \nर ह लाह क बािज ू द जय पु र कऽ   स् िीव मंगपूल मे बेट ाक लाि भे टल इ ि। ई \nघटिा पु र ा त ोइ़ि देल कइि। ६ मही िाकऽ   बाद मामु ली \nजर बोखार स र ामबाबू कऽ   वि धिभऽ   गेल इ ि।  \nसमय खराब ह ोइ छइ त चारु कात स। दोसर बेट ा छो ट छलइि। \nओ जखइि BA कऽ   लक त, अिुकंपा पर ओकरा िौ करी कविय ा \nवदय ेलकीि। जे पाइ सब भे ट लइ ि ओ बेट ाकऽ   द देल व खि। वकछु \nबरख त सब ठीक छलइि। बाद मे पु त ोह ुसऽ   िव ि बिलइि। \nह ार ऽ    िाली र ामबाबू कऽ   कविय ा िवि।  पें िि त भें टते \nछलइि। सर कार ी क्िाटषर त बेट ाकऽ   िामभ ऽ   गेल छलइि।ओ \nवकर ाय ा पर घर लेलीह आ बेट ा पर केस केलीह । अतेक जल्दी \nफैसला थो़ि बे ह ोइ छइ। आब ओत रहअ मे ठीक िवि बुझे लइ ि। \nिैहर सासु र सब जगह खबर कय लीह, कतउसऽ   उत्स साह जिक  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 73 \nर्बाब िवि भे ट लइ ि।  \nिापस पटिा मे जई मकाि मे र ामबाबू विद्य ाथी समय मे रहइ छलाह, \nओ मकाि टु इ टकऽ   अपाटषम ेट बइि गेल छलइ। मकाि मावलककऽ   \nपवर िार कऽ   सोलह टा मकाि वह स् सा मे छलइ। र ामबाबू ओइ \nपवर िार सऽ   सम्प कष मे छलाह । ओही पु र िका संबंधकऽ   मयादा कऽ   \nआदर करइत मामु ली वकर ाया पर र ह बाक घर देल कइि। ओही मे \nरही रहल छव थ। भाइ, देिर आ ििव िद सबकऽ   पटिा मे आइकऽ   \nसमय मे घर छइि, मु दा मु ंह छुआइिो वकय ो रहक लेल िवि \nकहलकेि। ईएह वकस् मत छइ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रेम व ििा ह- िब प्र य ोग (बी ह वि कथ ा) \nर ाम बाबू कहकल ेल िकील छलाह । िकालत सऽ   आमद िवह य े \nबर ाबर । मकाि वकर ाय ासऽ   बवढ़या विय वमत आमदिीभऽ   जाइ त \nछलइि। खेत - पथार सेह ो पयाप्त छलइि। गाछी सलािा बेच कऽ    \nसेह ो वचक्कि पाइ आइब जाइ छलइि। छोट िहरकऽ   ब़िका \nलोक छलाह । वििा ह सेह ो ओइ समयक सांसदकऽ   कन्य ा सऽ   भेल \nछलइि। ईहो पवर चय, प्रवतष्ठा बढ़ेिे छलइि। दु टा कन्य ा आ एक \nटा बेट ा छलइि। पवर िार मे सब वकय ो एकसऽ   एक सुन्दर। पाइ \nअपिे-आप मे सुंदर त ा छइ। खाय ल पीय ल घरकऽ   सदस् य कऽ   \nसुन्दरता दुरऽ   सऽ   देख ाअ जाइ छइ। सुकुमार सब अतेक जे \nआंगुर घोंइ प वदय उ त िोव र्त बह र ेबाक अंदे िा। एक टा बेट ीकऽ   \nवबबा ह िीक दाि-दह ेज दकऽ   पु र ा िाि िौकत सऽ   क चुकल \nछलाह । जमाय डाक्टर छलइि। बेट ाकऽ   पढ़ बक लेल वदल् ली पठा \nदेिे रहइत।  \nछोट िहर मे ब़िका लोकक धी य ा पु त ा सब पढ़ मे लुवत्त य े ह ोइ त \nछइ। इिकर छो टकी बेट ी जवह िा पढ़ मे िीक, ओवह िा सुन्न र आ \nसंस् कार ी सेह ो। मै वर क मे वज ला मे टौप केलाक बाद को- एड काले ज \nजाय लगलइि। पढ़ ाइ कऽ   दौर ाि एकटा संगी सऽ   वकछु वििे र् \nदोस् त ीकऽ   जािकार ी भे लइ ि। पहल ल़िका तरफसऽ   छल। छोट \nिहर मे ई सब बात जल्दी फैलइ छइ । वमवथला मे पवह िे वििे र् \nदोस् त ीकऽ   कखिो सह र्ष स् िीकार िवि काय ल जाइ छलइ। \nर ामबाबू सु लझल लोक छलाह । ओ एक वदि ओइ दोस्त जे एकटा \nप्रोफे सर कऽ   बेट ा छल,  कतऽ    गेल ा। कहलवखि जे हम आहां \nसबकऽ   जिवि छी। आहां आगु पईढ़कऽ   वकछु बइि जाऊ,  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 75 \nह मरा आहांकऽ   पवर िार सऽ   संबंध जो़ि कऽ   ले ल त ैय ार छी। \nई प्रस्त ाि ओइ विद्य ाथी मे ब़िका बदलाि अिलक।अकर बाद ओ \nविद्य ाथी वमिि मे लाअइ ग गेल ाह । आगु बइ ढ़कऽ   िीक पद प्राप्त \nकय लाह । दुिु कऽ   वबबा ह भे लइ ि। सम्प्र वत ओ विद्य ाथी िर ीय \nप्रि ासविक अवधकार ी छवथ आ र ामबाबू कऽ   कन्य ा जािल - मािल \nपत्रकार । \nर ामबाबू कऽ   िब प्रयो गकऽ   िहर मे खुब ओइ समय मे चचा भेल \nआ ह ुिक विर्षय सऽ   स् िाभा विक आकर्षर्कऽ   सुखान्त मे बदलल \nगेल । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nद ह ी िाली बुढ़ ी (ब ीहवि कथा) \nगा मक अलग लोकाचार छइ। बयसक कििों बंधि िवि। ज्यों छइ \nत ओ संबंधक। दह ी िाली बुढ़ ी। ओकऽ   छलीह । वकअए अबइ \nछलीह । कतऽ   सऽ   अबइ छलीह । कवह य ा एत ीह। कखि \nजय त ी ह । वकछु ककरो िवि बुझल आ ओइ पर अजीब चुप्पी। िवि \nकवह य ो अबइत देखवलयइ ि आ िवि कवह य ो जाइ त । त व ह य ा कार र् \nिवि पता चलल, आब ह मरा जन्तिे ओ सांझक बाद अबइ छलीह \nआ फरीच ह ोबऽ   सऽ   पवह िे चइल जाइ छलीह- त कोिा \nदेखइ त ैत । त वह य ा र ह स्य छल। ओ बंगली पर बइसल भे टई छलीह । \nगोर धबधब, उज्जर सा़ि ी, चमकइत आंईख आ छो टकी मोटरी संग \nमे एक मटकुर दह ी। ह मरा उिकर संग िीक लाग य । ओ हम सब \nबच्चाकऽ   देखकऽ   खुिभऽ   जाइ त छलीह । ह मरा सबकऽ   \nवखस् सा सुिबइ छलीह । ह ुिकर सब वखस् सा मे मां-बेट ा, पु वलस दुआर ा \nविदोर्कऽ   पकरिाई, के स चल िाई आ अंत मे जज साह ेबकऽ   \nवर ह ा इ कऽ   फैसला, घर िापस गेिाई, दह ी- वमठाई बंटिाई रहइ \nछलइि। \n२/३ मही िा पर ओ अबइ छलीह । उिकर आिल दह ीकऽ   स् िाद \nहरदम मोि मे रहइ छल आ उिकासऽ   बेि ी दह ीकऽ   इ ंत जा र \nरहइ छल। पु छला पर कहइ छलीह- हमर मही स खाली ह वर य र घास \nखाइ त अवछ। ओकर देल दुधकऽ   हम अलग तरहसऽ   दह ी \nपऊरकऽ   आहां सब लेल आिवि छी। िीक कोिा िवि ह ोइ त । \nउिकर मोटरी मे चु़िा, सत ुआ सब खाय कऽ   िस् त ु रहइ छलइि। \nओ घरबइ य ा पर विभष र िवि छलीह, त खिों खेिाई उिका लेल बंगली \nपर पठा देल जाइ छलइि। ओ ओत सुर वक्षत र ाइ त वबत ब ऽ    अबइ  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 77 \nछलीह । \nवज ज्ञासा कय लाह आ किफुसकी सुइ िकऽ   अतबा पता लाग ल जे \nदुरसऽ   अबइ छव थ। इ ि का बड्ड जर जमीि छलइि। वदअय द ी  \nपवह िे वदिा िी  मोकदमा फेर कय ेक टा फौज दार ी। बुढ़ ीकऽ   \nघरबा लाकऽ   ईएह मोकदमा मे ह त्स य ाभऽ   गेल इ ि । बेट ा छो ट े \nछलइि। त ाबइ त ओ घरसऽ   बाह र विकल लो िवि छलीह । बेट ा \nजखइि पै घ भेलइि त खिे वपत ाकऽ   आरोपीकऽ   ह त्स य ाभ ऽ   गेल इ । \nपु वलस सीध ा ओकरा पकइ़िकऽ   जेल पठा देल कइि। आब एकलौत ा \nबेट ा ह त्स य ाक ऽ   मोकदमा मे जेह ल मे छइि।ओ बेट ासऽ   त ार ीख \nपर भेंट करय लेल अबइ छव थ। दू मटकुर दह ी(बेट ाकऽ   वप्रय)लऽ   \nक अबइ छव थ। एक मटकु र बेट ाकऽ   द दइ छव थि आ दोसर \nह मरा सब लेल। त वह य ा जेह ल मे खेिाई वपिाई जाइ छलइ। उिकर \nबेट ा दुआर ें, सब ह मरो सबकऽ   डर ाबय उिका लग जय बा सं। ह म \nसब त इ य ो जाइ । कखिो डरक भाि मोि मे िवि आयल। \nकवह य ो ओ बड खुि रहइत आ कवह य ो गंभीर ।  \nउिका पु र ा उम्मेद छलइि जे बेट ाकऽ   वर ह ाइ भऽ   जेत इ ि। जीििक \nउद्देश्य सैह छलइि। ब ़िका िकील सेह ो र खिे छलीह । वखस् साकऽ   \nलब्बोलुआब उएह जे विदोर् बच्चाकऽ   वर ह ा इ ि ओकरा संग माय कऽ   \nघर िापसी। बाद मे उिकर अयिाई बंदभऽ   गेल इ ि। \nपता चलल की बेट ाकऽ   आजन्म जेह लक सजाभऽ   गेल इ आ \nभागलप ुर जेह ल पठा देल गेल इ । उिकर मु स् की संग वर ह ाइ िाला \nवखस् सा आ दह ी, दुिु ओवह िा स् मृ वत मे अवछ। पता िवि ओइ \nफैसलाकऽ   ओ कोिा सामिा कय लीह ।  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभुत- ब ंगला (ब ीहवि कथा) \n \nसब भुत- बंगलाकऽ   स् िव र्षम इ वत ह ास रहइ छइ। कवह य ो ओकरो \nचल ा-चल ी छलइ। आइ वकय ो देखऽ    बाला िवि।  जेकरा जे \nमोि करय छइ, से बंगलासऽ   उठा कलऽ   जाइ छइ- ठस कबाज ी \nसंग। एिा वकअएभऽ   गलइ। वकय ो सांझो देबऽ    बाला र वह त इ \nत भु त बंगले िवि कहइतइ। \n \nअइ बंगलाकऽ   मावलक वबह ा र सर कार मे म्य म स् त र क ऽ   अवधकार ी \nछलाह । ह ुिक बाबू जी सेह ो असगर, आ ओ सेह ो असगर भाइ छलाह । \nबाव क ब़िकी टा वदअय दी। सर कार ी अवधकार ी बिला पर वकिको \nखास मोजर िवि देल ाह । अपिाकऽ   अंग्रेज सर कार कऽ   अवधकार ी \nजकां बुझइत, मु दा वदअय द सब इ िका वकछु बुझइत िवि। अवधकार ी \nछलाह त वकय ो विर ोध खुइ लकऽ   िवि करयि, साथो िवि दइि। \nओझा खावत र गा मबल ा बत ाह, आ गा मक लेल ओझा िाला वस् थवत । \n सबसं हइटकऽ   बंगला, पोखरा-पाटि सब बिेल ा। गा मो मे अंग्रेज \nिाला टोप आ भरूआ वसगर ेट पीबइ छलाह । मौका बेम ौका वसगार \nसेह ो दइ छलवखि। अतेक िािसऽ   र ह िाई, कतेको लोककऽ   \nपरेि ाि करय छलइि।एक टा बेट ा आ बेट ी छलइि। बच्चे मे त ीर-\nधिुर् खेल मे इिकर बेट ाक ऽ   त ीर बवह िकऽ   आंवख मे लाइ ग \nगेल इ ि। बेट ीकऽ   एक टा आंवख पाथरकऽ   लगा बल गेल इ ि। \nबेट ा त खिे िपथ खेला वक ओ डाक्टर बइिक बवह िकऽ   आंवख \nबिेता ह । क ाल क्रमे र् बेट ा डाक्टरभऽ   क अमेवर का चइल जाइ  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 79 \nछइि। पु त ोह ु वबह ार क एकटा स् टे टक बेट ी छलइि।ि ऊ धो को लेिा, \nि माधो को देिा।  बेट ी प्रोफे सर भऽ   गेल इ ि, मु दा अवििाव ह त । अप्पि \nसम्प वत कऽ   बेट ा-बेट ी मे बर ाबर बटल ाह आ बेट ीकऽ   बाव र स \nबिेल ाह। त त ेक प्रगवत िील छलाह जे वकय ो इिकर कन्य ादा ि मे \nम्य स् थता केबे िवि केलक इ ि। बह ुत बाद मे बेट ी अपिे वबबा ह \nकेली, मु दा वबबा ह िवि चइल पे लइ ि। संबंध समझौत ा छइ, ई वकय ो \nबुझबे िवि केलकइ। अइ वबब ाह सऽ   एक टा बेट ा भे लइ ि। ई बच्चा \nिािा लग रहइ छलाय । एतऽ    तक सब ठीक। \nकय ेक बरख बाद बेट ाकऽ   मात ृभूवम प्रेम जगलइि आ ओ गाम \nअयलाह । बाबुजी- बवह िकऽ   आग्रह पर िज दीकी िहर मे िवसषंग \nह ोम खोलिाई कऽ   विर्षय कय लाह । वि धा त ाक ऽ   वकछु आर मंजुर। \nगाम आयल छलाह, वकछु जमीिक वििा द सेह ोभऽ   गेल छलइि, \nह ृदय ाघात सऽ   परलोक चइल गेल ाह । पु त ोह ु पु र ा पोस् टमाटषमकऽ   \nिीव डय ोग्राफ ी (जे अमेवर का मे मे वडकल क्लेमक लेल जरूर ी छइ) \nकरेलीह आ जे अमेवर का गेल ीह, घु इ ़िकऽ   िवि अयलीह । \nउत्त र ाव धक ार ी बेवटय ेकऽ   सब बुझइि। आब बाकी व दअयद सब \nऊ छन्न र मचे िाई िुरू केल कइि। असगर सबहक सामिा करय \nछलाह । बेट ाक मरलाक बाद बरखक भीतर े अपिो स् ि गष वसधाइ ़ि \nगेल ाह । बेट ी प्रोफे सर ीकऽ   िौकरी करयथ या िैहर क झंझट सब \nदेखइ त । बेट ा सेह ो लाय क िवि भे लइ ि। समस्य ा से जुझइ त \nसंघर्ष िील बेट ी बाद मे वच़ि व च़िा आ अिस ादक चपेट मे आइब गेल \nछलीह । अही वस् थवत मे जाव ह काले जकऽ   क्िाटषर मे रहइ छलीह, \nओतइ एकर ाइ त सुत ले रही गेल ीह । ओतुके समाज दाह-संस् कार \nकरेलकइि। गा म मे कतेक वदिक बाद लोक बुझल कइि जे वह िक \nमृ त्स य ुभऽ   गेल इ ि। बेट ा विपत्ता ।  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब भेल गा मक खेल। कतेक केय र टे करभऽ   गेल ाह । जे कवह य ो \nओही बंगला मे गेल ो िवि छलाह,आब ओइ पर खुट्ट ा गा इ ़ि देल ाह । \nसब वदअय दी दािेदार सब पवह िे अन्ह ार मे, बाद मे वदिदह ा़ि े समा ि \nसबलऽ   जाय लगलाह । अंत मे चौखट केिार तक सबलऽ   \nगेल इ । आब ओ बंगलासऽ   भुत बंगलाभऽ   गेल छइ। बच्चा सब \nओइ पवर सर मे खेलऽ    जाइ त छइ त माय कहइ छइ जे ओइ मे \nिवि खेलाऊ, ओतऽ    भुत रहइ छइ। आब ई भुत बंगला कहाइ त \nअवछ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 81 \nम्य स् थ (बी ह वि क था) \n \nर ामलाल  गाम मे धा ह ी बाला लोक छल। बाबू भै य ा बा ला गाम मे \nचल त ी ओकरे।  वकिको पाइ चाह ी, र ामलाल। जमीि बेचबाक हो, \nर ामलाल।र ोपिी- दौिीकऽ   लेल जि चाह ी, र ामलाल।जमीि भरिा \nर खबाक काल, र ामलाल।दु ध-दह ीकऽ   काज जग परो जि मे, \nर ामलाल। बवर य ा त ी मे खबा स मे खास दर बार मे, र ाम लाल। जमीि \nबंटाई देबकाल, र ामलाल। गाछी बेचऽ    काल, र ामलाल।घरह ट \nलेल, र ामलाल। मावलक कहइ लेल कय ेक लोक, मु दा मिे जर सबहक \nर ामलाल। \nकप़िा लत्त ा ओकर साफ आ चकचक, वकय ो मावलकस ऽ   कम \nिवि, बेवस य े कहू । कखिो ओकर चेह र ा मवलि िवि।सबहक \nसमस्य ाकऽ   समाधा ि ओकरा लग। कतेकोकऽ   बेट ी क वबय ाह क \nलेल पाइ कऽ   व्य व्स् था ओ कय िे छल गाम मे । ओ गा मक धुरी \nछल। सामाव जक समरसता मे ओकर बड्ड य ोग दाि । ओिा ओकर \nसमाज, पीठ पाछु वखन्न ान्ि करय, मु दा प्रभ ाि मे कििो कम ी िवि।ओ \nमिाकऽ   दइ त वकय ो जमीि बटाई लेल त ैय ार िवि। पंचइ त ी मे \nअहम स् थाि। चुिाि कवह य ो िवि ल़िल, लेवकि मु वखय ा सऽ   बेि ी \nदम। पाटी-पॉवलवटक्स मे बेिी वदलचस् पी िवि, लेवकि ह ंसुआ गेहू ंकऽ   \nभीतवर य ा समथषक। अप्पि बेट ाकऽ   ओ पढ़ ा वलखाकऽ   मिुक्ख \nबिबऽ    चाह इ छलाय । ओकरा अिुसार ओकर समाज गर ीबी, \nअविक्षा आ ििाक कार र् मिुक्ख िवि अवछ। ओ बेट ाकऽ   बाबू \nभै य ा संग रहइ लेल कहइ छल।  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाबइ त ओ लोककऽ   जरूर त छल, महत्स ि छलइ। बाद मे बाबू \nसब अपिे िौकरी खावत र गाम छोव़ि, महा िग र ओगरऽ    \nलगलाह । खेत ी अपिे केिाई या त लोक छोव़ि देल क या ह ुंडा परदऽ   \nदेल कइ। खाली बइसल गाम मे सब  प्रोपट ी डीलर भऽ   गेल । ओकरो \nसमाज मे सब बाह र विकइल गेल । वकय ो ककरो बात मािवि लेल \nर ार् ी िवि। सब कहइ जे र ामलालकऽ   सब डील मे व ह स् सा भे टई \nछइ त खिे िील- वटिोपाल िाला धो त ी कुत ा मे िटेि करइत अवछ। \nर ामलाल देहसऽ   कवह य ो काज केलक िवि। बी पी एल, ए पी \nल, लाल काडष, मिरेगा त व ह य ा छलइ िवि। एक्के बेर मिेजर सऽ   \nओ मजदू र भऽ   गेल । घरा मीकऽ   काज मे श्रम कम छइ।बयस \nबढला स, देह से हो खइस गेल छलइ। सैह  काज कऽ   क पे ट \nपोसई छल। बेट ा सेह ो जेकरा ब़िका सब स् िीकार ि वि केलकइ \nआ ओकर समाज मोिसऽ   अपिेल कइ िवि, ििा करऽ    \nलाग ल। ठीक जखइि रहय त र ाज वमस् त्र ीकऽ   काज करय। \nसंग्रह कऽ   स् िभाि ओकर समाज मे छलइ िवि, एहि वस् थवत \nओकरभऽ   जेत इ से वकय ो सोचबो िवि केिे छल। बाद मे लोक \nओकर पु र ाि वदि य ादकऽ   क वकय ो भल मािुर् वकछु काज दऽ   \nदइ। र ामलाल त त ेक स् िाव भम ािी छल जे कवह य ो वकिको सऽ   वकछ ु \nमंगलक िवि। गुमिामी मे अवह िा चइल गेल दुविय ा सं। म्य स् थक \nभु वमका समाज मे खत्स म भे ला क पवह ले विकार र ामलालभ ऽ   गेल । \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 83 \nग ामक माइ ट िसी ब िवि (बी ह वि कथ ा) \n \nवकछु लोक हर ह ालात मे खुि रहइत अइछ चाह े कतबो परी क्षा \nभगिाि लेइ थ। ओही मे सऽ   एक छलाह र ामबाबू । जखइि ह ोि \nसम्हार लाह त सात टा दुध दइत मही स छलइि, मु दा घर मे चाऊ र \nिवि। बन घी सजल दलाि पर, लेवकि घो़िा बुढ़ ाय ल। जमीि पर \nअस ामी सबहक कब्जा, वकछु उपजा दऽ   दइ-ओक र मर जी। कहक \nलेल बािि बीघा मे पु वदिा, अस वलइत वकछु आर। माय-बाप दुवदषिक \nसामिा करबाक लेल अफीम क सेिि करऽ    लाग ल छलवखि। \nकहक लेल सब वकय ो अप्पि, लेवकि अपिापि वकिको मे िवि। \nई अपिापि भे टल इ ि मौजे पर जे चमाइि खबावसि छलइि, ओकर \nबेट ी सं। अपि गा मस ऽ   बेि ी, मौजे पर रहअ ल गलाह । एक \nकाि, दु काि, धी र े धी र े लोक बुवझ गेल इ । र ामबाबू एक बेर वबि \nवबय ाह घु र ाय ल सेह ो गेल ाह अही चमाइिक अपिापिक ह ल् ला कार र्े। \nफेर दोसर गाम मे वबय ा ह भे ल इ ि। सच्चाई सऽ   दुिु संबंध विभे लाह । \nकतबो संबंधी सब कहलवखि गाम छोव़ि िहर आऊ, िवि गेल ाह । \nजीिा य ह ां मरिा य ह ां- कहव ति \n \nवकछु समय बदललइ त िाम गा मक लेल मौजे परक सब जमीि \nबेचकऽ   बस वकिलाह । ब ससऽ   िाम त भे लइ ि, लेवकि घाटाक \nसौदा भे लइ ि। एक टा फाय दा भे लइ ि जे बस मावलककऽ   कौिो \nबस मे वटकस कऽ   पाइ ि वि लाग इ छइ, जाबइत जी लाह, री मे \nघु मल ाह आ बइसऽ   कऽ   सीट सेह ो भे टल इ ि।   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउिकर बोली बािी एहि मीठ, जे लोकसऽ   ह मे िा वघर ल र ह ला ह । \nकतबो भानय बाम भे लइ ि, संय म िवि छो र लाह । कवह य ो वकिकोसऽ   \nवखवसय ाकऽ   िवि बजलाह। पाइ कऽ   काज त पाइ य े करतइ। \nआमदिीकऽ   जवरय ा छलइि पु श्त ैिी जाय दादकऽ   \nउलटफेर । दोसरो कऽ   जमी ि गो लकऽ   दइ छलवखि। भोजभात क \nवफर ीस् त क एक् सपटष छलाह । धि घटइत गेल इ ि, माि मे कविय ो कमी \nिवि।ई सब भेल उिकर बोली बािीक कार र्े। वकय ो चार्क्य कवह \nदेि त वत र वपत भऽ   जाइ छलाह । बेट ा सब पढ़ ी वलखीकऽ   बाह र \nचइल गेल इ ि।  र ामबाबू कऽ   कतबो कहलकइि, िव ि गेल ाह । \nगा मस ऽ   एहि लगा ि। अपि श्राद्धक पाइ आ पु र वह त क दवक्षर्ा सेह ो \nअलगकऽ   देिे छलाह । संस् कार क लेल जमीि अलगसऽ   र खिे \nछलाह जे बेट ा सार ा पर मंवदर बिौत ा ह । \n \nसमयक चक्र देवखयउ। मृ त्स य ुसऽ   वकछु वदि पूिष बेट ा ई लाज कऽ   \nिाम पर अपिा लगलऽ   गेल इ ि। ओतइ दाह-संस् कार आ वक्रय ा \nकमष केलकइि। गाम मे जे र ामबाबू जमीि अपि वचत ा वन ि खावत र \nर खिे छलाह, बेट ा बेच ले लवखन्ह। अकर े कहइ छइ माई टो िसीब \nिवि। जे गा मक संबंधकऽ   भइ़ि जीबि विभे लाह उिकर अंत \nएहि। \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 85 \nमु ़िि क केि (लघु कथा) \n \nर ामबाबू भारत सर कार मे पै घ पदसऽ   सेिाव ििृत भे लाक बाद  \nवदल् ली मे रही रहल छलाह । वकछु वदि पूिष  वदल् ली मे उिकासऽ   \nभेंट करऽ    गेल ौं। बड खु ि भे लाह । ह ुिक धी य ा- पु त ाकऽ   ह ाल \nचाल पु छला पर ओ त मौि छलाह मूदा ह ंवसते ह ुिक श्रीमती जी जे \nकहलीह से अहुं सब सुइ ि वलयअ। \n \nवखस् सा आगु बढ़ाबऽ   स प वह िे वह िक घर पवर िार कऽ   बार े मे \nकिी बुइझ वलयअ। र ामबाबू कऽ   त ीि टा बेट ा छलइि। जेठ बेट ा \nकविक बेि ी प्रगवत िील छलवखि। ओ पवह िे वलि इि, बाद मे \nअपिासऽ   संत ाि िवि करबाक िादा देल ाक बाद विि ाव ह त जीिि \nअलग र ह ीक ऽ   वबत बइ छव थ। दोसर बेट ा विदेि मे रहइ छलइि \nआ ओतइ स़िक दुघ टष िा मे अकाल मृ त्स य ुभऽ   गेल इ ि। त ेसर बेट ा \nजे डाक्टर छलइि,के जवल् दय े िीक कुल-िील देखकऽ   मै वथल \nपवर िार मे वििा ह करा देल वखि। \n \nतेसर बेट ा - पु त ोह ु संगह ी रहइ छलइि।एक टा पोत ा से ह ो भे लइ ि। \nसब दुख वबसइ़ि कऽ   र ामबाबू पोत ा संग खुिीसऽ   समय वबत ब इ \nछलाह । की भे लइ, से ककरो िवि बुझल, एक वदि छो टका बेट ा \nकैवर य र आ िीक मौका बत ाकऽ   बम्बइ सपवर िार जाय क ऽ   अिुमवत \nमंगलाह । घर मे मात म जेकां ह ाल भऽ    गेल छलइ ि। ह ाव र कऽ     86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nर ामबाबू पवर वस् थवत सऽ   सम झौत ाकऽ   क अिुमवत दऽ   देल वखि। \nफोि पर पोत ासऽ   भोर सां झ गप्प सप्प ह ोअइ त छलइि।  \n \nएक वदि पु त ोह ुकऽ   फोि सासकऽ   एलइि जे मु ़िि कऽ   िीक \nवदि त का दइ लेल। र ामबा बू कऽ   कविय ा त ुर ंत पवण्डत जीकऽ   \nबजा क, त ीि टा वदि त काकऽ   पु त ोह ुकऽ   बत ा देलवखि। आब \nर ामबाबू सब त ैय ा र ी मे लाइ ग गेल ाह वक फल ां फल ॉ कऽ   बजेबइ, \nएिा भोज करब...। मोिे मोिे वलस्ट बजट सब बिा िेिे रहइत। \n \nर ोज दुिु बेगत मे घमथषि ह ोइ ि जे ओकरा बजेबइ । ओकरा िवि। \nफल ांकऽ   मूंह छुआि कहीं देबइि। ओहो तऽ    जिऊ मे अही िा \nकहिे रहइत। र ोज दुट ा िाम जु़िइ ि आ एक टा कटइि। वकछु \nअपि लोककऽ   ओवह िा िोत ोदऽ   देिे छलवखि। अपि सोइ च \nसोइ च कऽ    र ाम बाबू दुिु बेगत रमि चमि करइत  छलाह । \nकविय ा जखइि तखइि कहइ छलवखि जे आहां बेि ी मधुर िवि \nखाय लाग ब। हम त पाह ुि मे व्य स् त रहब आ आहां अपि मौका \nसुत ार ऽ    लगइ छी। चीिी आहांकऽ   बह ुत बढ़ल अइछ। र ाम \nबाबू कहलवखि जे पवह ल पोत ाकऽ   मु ़िि ह ोइ त आ हम मधुर िवि \nखाई, से िवि भऽ    सकइत छइ।  \nकविय ा बजलवखि- बेि ी िव ि खाय ब। \nअंत मे दुिु गो टे मे समझौत ा भे लइ ि जे एकटा भोर आ एकटा सांझ \nमधुर खेत ाह ।  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 87 \nर ामबाबू कऽ   कविय ाकऽ   तऽ    चीिी कऽ   बीमार ी िवि छलइि। \nओ कहलवखि जे ह मरा म धुर खाइ त देख कऽ    आहां डेकस ी \nिवि करऽ    लाग ब। \nअवह िा गप सर क्का दुिु मे ह ोइ त रहइ छलइि। जे बाज ा भु क्की बन्न \nभऽ    गेल छलइि, से कतऽ    दि वबला गेल इ ि।  \nजखइि मोि िवि लगइि, मु ़िि कऽ   चचा िुरू कऽ    लइ जाइ \nछलाह । \n \n अही बीच बम्बइ स पु त ोह ुकऽ   फोि सासकऽ   एक वदि अयलइि \nजे मु ़िि िाला केिकऽ   केिा भसबल जाइ छइ ? \n \n सुिीकऽ   दुिु गो टे स् त ब्ध भऽ   गेल ाह । सास, पु त ोह ुकऽ   विव ध \nबत ा देल वखि। मोिक मिोर थ मोिे रही गेल इ ि। पोत ाकऽ   मु ़िि कऽ   \nमिोर थ। \n \nई सब कहऽ    मे कविको र ामबाबू कऽ   कविय ाक ऽ   चेह र ा \nमवलि िवि भे लइ ि। हंवसते कहवलह- ईएह ह ाल छइि। आब की \nगा मबाली आ की भदे ि। सब एक्के। कवह कऽ   ठहक्का मार वलह। \n \n  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकन् य ादा ि (लघु कथा) \n \nआइ फेर मु र ली वमसर क घर मे मात म बला ह ाल छइि। सब चुप। \nिांत बैस ल। एिा बुझाई जे वकय ो मइ़ि गेल छइ। मरला पर तऽ    \nवबलाप ह ोइ छइ, आ वबलाप चुप्पीकऽ   कटिे घु ़िइ छइ। अत ुका \nचुप्पीकऽ   कोिो थाह े िवि लगइ छलइि र ामजी बाबु के । आि बेर \nघर मे घु वसते देरी सब धी य ा-पु त ा गोर लगइ छलइि आ घे र कऽ    \nबइस रहइ छलइि। अइ बेर वकय ो गो र ो लाग ऽ    िवि एलइि, \nबइसऽ   कऽ   बात त दुर। मोि भे लइ ि जे एखिे घु इ ़ि जाय \nके। फेर वबि कार र् जििे घु र िाई उवचत िवि बुझा परलइि। ओस ार ा \nपरस एकटा आराम कुसी अप िे घींचल ा आ बइस र ह लाह। \n \nर ामजी बाबु संबंध मे मु र ली वमसर क ससुर लगइ छलवखि। दुिु गो टे \nएक्के िहर मे काज करय छलाह, तैं अपेक्षा बेि ी रहइि। गाम सेह ो \nदुिु कऽ   लग पास छलइि तैं अबरज ात बेि ी। किी काल मे मु र ली \nवमसर कऽ   कविय ा सवर त ा, जे र ामजी बाबुकऽ   भतीजी भे लवखि, \nभीतर स एलीह आ पै र छुईब कं गोर लगलवखि। खुब सौभान य ित ी \nह ोऊ-के आि ीिा द र ाम जी बाबु देल वखि। भतीजीकऽ   \nिोर स डबडबा य ल आंईख देख कऽ    बुझा गेल छलइि जे ओ ह्रदय \nमजगुत कऽ    कऽ    एलीह अइछ। किी काल मे बच्चा लोटा \nमे पाइ ि अिलकइि। धी र े धी र े माह ौल ह ल्लु क भऽ    रहल छलइ। \nर ामजी बाबु खेह ल मे ह ल लोक छलाह तैं अपिे बजबास बेि ी सुिबा \nपर जोर देिे छलाह । एह ि वस् थवत मे मोिक भरास विकल ऽ   कऽ    'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 89 \nजगह देिे छलाह ।  \n \nदु घंटाक करीब बीत गेल छलइ। रुआबजा क ललक ा िरबत पी \nचुकल छलाह । आब चाह बइि रहल छलइि।सब बात खुइ ल कऽ    \nसोंझा आइब चुकल छलइि। मु र ली वमसर अपि बेट ीक कथा वस् थर \nकऽ    चुकल छलाह । टकाकऽ   वग ित ीकऽ   दसे वदि बांचल \nछलइि। जमीि बेचऽ    गाम गेल छलाह । ओतऽ    औिे पौिे \nदाम पर लोक जमीि लेबऽ    चाह इ छलइि। सब खगत ा बुइझ \nगेल छलइि। अही जमीिक भरोसे ओ ह ोबऽ    बाला कुटु म्बकऽ   \nपाइ गछ िे छलवखि। आब त सब ग़ि ब़िा गेल इ ि। प्रोविडेंट फंडस सब \nपाइ गाम मे जिऊकऽ    मे  खचष कऽ    चुकल छलाह । त त ेक \nिे लंफल ंफा गऊ ंआ सब कऽ    देिे रहइि जे अखिो ह थपईं च \nबचल े छलइि। बाकी जे रहल सहल छलइि से बच्चा सबहक पढ़ ाइ \nआ बेट ीकऽ   कथाकऽ   दौर ह ट मे गंिा चुकल छलाह ।  \n \nमोि वमजाजस मु र ली वमसर अपिाकऽ   छोट िवि बुझई \nछलाह । वकर ािीकऽ   िौकर ी र वह त ो, धी य ा पु त ाकऽ   अंगर ेवज य ा \nस् कुल मे पढ़ ेलाह । कवह य ा स सुिवि छलवखि जे जमािा बदलऽ    \nबाला छइ। िीक पढ़ ल वलखल बुच् चीकऽ   वबय ाह मे आब गिऽ    \nिवि प़ित इ । ओ बेट ा-बेट ीकऽ   कवह य ो दु र ंग िवि केलाह । उिका \nकविय ा काकी कहबो करय छलवखि जे बेट ीकऽ   पढ़ ाइ पर अतेक \nपाइ वकअए फेंकइ छह। सर कार ी स् कूल मे िाम वलखा दहक आ \nओइ पाइ कऽ   जमा करह। गी ित ी काल काज एतह। मु र ली  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवमसर कऽ   त वहय ा ई बात बुवढ़ य ाकऽ   फुंवस लगइ छलइि। कहवथि-\n\"काकी सब अपि अपि भाग लऽ    कऽ    अबइ छइ। जमािा \nबदइल रहल छइ। पवह िे बर ा गत, कन्य ाग त कऽ   पाइ दइ छलवखि। \nफेर वदि बदललइ आ कन्य ाग त, बर ाग त क ऽ   पाइ वग िऽ    \nलगलवखि। आब फेर वदि घु र त इ, बर ाग त कऽ   वग ित ी करऽ    \nप़ित इ ि ।\" \n \nई त छलइय े जे वकय ो वग ि य, वग ित ी ह ेबे करतइ। मु र ली वमसर कऽ   \nपु र ा भरोसा छलइि जे अपि बुच् चीकऽ   ओ िीकस  प ढ़ेला वलखे ला \nअइछ, ऊ परस घरो िामी छइि, कुल- िीलकऽ   त कहबो िवि करी, \nसब ब़िका घर मे कुटमैत ी, तैं कथा मे वदक्कत िवि ह ेत इ ि \n \nसब  गलतफह मी धी र े धी र े दू र भऽ    रहल छलइि। सब जगह \nबोली लगइ छलइ। कोिो िे कोिो कार र्स ई ह ुई स ज ाइ छलाह । \nकतउ ससुर अफसर िवि ह ोबा क कार र्, त कतउ पाइ कम गिबाकऽ   \nकार र्, कतउ दुर ह ोबा क का र र् त कतउ लग ह ोबा क कार र्, कतउ \nिहर मे पढ़ बाक कार र् त कतउ महा िगर मे िवि पढ़ बाक कार र्, \nकतउ बेि ी पढ़ ल ह ोबा क कार र् त कतउ कम पढ़ ल ह ोब ाक कार र्, \nकतउ वर क्िास जेबाक कार र् त कतउ मोटर मे जय बाक कार र्। \n \nअइ वस् थत मे एक जगह मोि मिा कऽ    कथा वस् थर केिे छलाह । \nपाइ कौ़ि ीकऽ   बेबस था लेल गाम गेल छलाह- ओतऽ    सब  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 91 \nअटकऽ   पट भऽ    गेल इ ि। दु चाइ र संबंधी लग ह ाथ ो पस ार लाह, \nओतउस खाली ह ाथ भें टल इ ि । आब बचल छलइि ई िहरक \"घर\"। \nबड्ड िाि आ िौकस  मु र ली वमसर क बाबु ई जमीि कीि कऽ    घर \nबिेिे छलवखि। पु र िा घर त कच्चा माइ ट आ भीतक बिल छलइि, \nजकरा कालक्रम ेर् पक्का ईं टा मे मु र ली वमसर अपि कम ाइ स बदलबेिे \nछलाह । \n \nघर पर पढ़ ल वलखल गुर्ल बुच् चीकऽ   देखइ छव थ।  ककरो संग \nह ाथ तऽ    िवि पक़िा देवथि। मु र ली वमसर कऽ   घर मे घु वसत े \nआंगिस पु छलवखि जे भऽ    गेल ह ोइत पाइ क बेबस था। \n \nई सुवित े सऊ ंसे देह मे आइग लाइ ग गेल इ ि- \" गाम मे सब मौकेकऽ   \nत ाक मे अइछ। माइ टक मोल सब मांइ ग रहल अइछ। उपरस बंटिार ा \nिाला कागज मे सेह ो वकछु कमी छइ। जेकरा दु टकाकऽ   औकात \nिवि, ओहो वत वर ंग वभवर ंग दे खा रहल अइछ। सब गा मक घर घरा र ी \nबेच लेब त खिो वग ित ीकऽ   पाइ िवि पु इ ़ि रहल अइछ। \" \n फेर चीकर इ त बजलाह-\" की कवर यई। बुच् चीकऽ   माइ ़ि वदअय । \nजहर माह ुर खुआ वदअय ।\"   \nबुच् ची दोसर घर मे वबछ ाि पर जा कऽ    किवित पइ़ि र ह लीह। \n \nसवर त ा एक बेर घरिा लाकऽ   देखऽ    जाइ त छइथ,फेर दोसर  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nघर मे बेट ीकऽ   सम्हार ऽ    जाइ त छव थ।  \n \nचारू तरफ अन्ह ार देखा रहल छलइि। कतउस कोिो बोल भरोस \nसेह ो िवि। िैहर े सासु र सब लेल बेट ीकऽ   माय भे िे \" अछोप\" \nभऽ   गेल छलीह । सब ए िाई गेिाई छोव़ि देिे रहइि। लोककऽ   \nडर ह ोइ वक कहीं वबय ाह मे पाइ िे मांइ ग लइस िा कतउ जाय क ऽ   \nतऽ    िवि पइ़ि जाय ।  \n \nएहि समय भऽ    जेत इ से सवर त ा सपिों मे िवि सोचिे छलीह । \nत ीि भाइकऽ   एतऽ    र ाई ख कऽ    पढ़ िे छलीह । चाइ र टा \nदेिर अतइ पईढ़ लीख कऽ    आइ पाइ बला बिल छइथ। ई सत्त \nछइ जे घर साव बकक छइ, मूदा बाकी सब खचष त उएह करय \nछलीह । \n \nआइ देखू वकय ो झांवखय ो पार ऽ    िवि अबइत अइछ। बुझाइ त छइ \nजे बेट ीकऽ   जन्म देिे दोर्ी भऽ    गेल ीह । आइ र ामजी ककाकऽ   \nदेख कऽ    सवर त ाकऽ   कोढ़ फाइ ट गेल इ ि। कहलवखि - \n\"सबहक बेट ीकऽ   वबय ाह ह ोइ त छइ, हमर बेट ी की कुमाई र े रहत। \nआहां हमर भाइ सबकऽ   कवह देबइि जे उिका सब ले ल हम मइ़ि \nगेल वछ य इ ि।\" \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 93 \nर ामजी बाबु कहलवखि- \"आइ तक की एह िो भे लइ अइछ। वबय ाह, \nजन्म, मरर् सब उपरस वलख ा कऽ    अबइ छइ। घबरा ऊ िवि, \nकन्य ादा ि ह ेबे करतइ।\" बोल भरोस दऽ    कऽ    ओ विदा \nभे लाह । फेर अपि गाम मे सवर त ाकऽ   भाइ सबकऽ   वज म्म ेदार ीकऽ   \nअहसास वदय ेलवखि। \n \nअइ बीच मे समय पर पाइ क वग ित ी िवि ह ोबा क कार र् वस् थर भेल \nकथा ग़ि ब़िा गेल इ ि। सवर त ा  बड्ड दुखी भे लीह । \n \nसवर त ाकऽ   भाइ सबकऽ   बवह िक घरक िस् त ुवस् थ वतकऽ   ज्ञाि \nिवि छलइि। उिका सबकऽ   ईएह बुझल छलइि जे ईएह सब मीि \nमे ख विकाइ ल कऽ    कथा विवश्च त िवि करय छइथ। आब सब \nअइ विर्य पर अपि वज म्म ेदार ीकऽ   संग फुवसये सह ी, गंभीर भे ल। \n \nअही बीच मे बगले कऽ   गाम मे एकटा सेिाकऽ   अवधकार ी \nल़िका कऽ   कतउ वबय ाह विवश्च त भेल छलइ। ल़िका छुट्ट ी लऽ    \nकऽ    गाम आइब गेल छल। कोिो कार र्स ल़िकी बाला ई \nकथास मु कइ़ि गेल इ । आब से िा अवधकार ीकऽ   घरिा ला सब िीक \nकथा त ाकऽ    लाग ल। कोिो त ेह ि कथा िवि भे ट लइ । छुट्ट ी \nखत्स म ह ोबऽ    बाला छलइ। ह ाइ र े कऽ    मु र ली वमसर कतऽ    \nकथा पठेल कइि.........दस वदिक भीतर वबय ाह दाि भे लइ आ बर- \nकविय ा िब वज िगी िुरू कर बाक लेल अतऽ   स विदा भे ल।  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nसवर त ाकऽ   आब कहबी पर पु र ा वबसिास भऽ    गेल इ ि- वबय ाह, \nजन्म आ मरर् उपरेस वल खा कऽ    अबइ छइ। \n \nअइ कन्य ादा िस उिका सर समाजक अस ली चेह र ा देखबाक अिुभि \nभे लइ ि। जाबइ त काज िवि प़िइ छइ, सब िीके रहइ छइ।  \n \nआइ फेर र ामजी बाबु आयल छव थ। ललका िरबत पी चुकल ाह । \nमु र ली वमसर, सवर त ा आ बचल पाह ुि परख सब उिका घे र कऽ    \nबइसल छइि। चाह जलखइ सब आइब रहल छइि। ह ंसी ठहक्काकऽ   \nफुलझ़ि ी सब छुइट रहल छइ। र ामजी बाबुकऽ   य ाद प़िई छइि \nजे एकटा ओ मात म बाला वदि छलइ आ एकटा ई वदि छइ। \nबजलाह- \" सब वदि एक िा ह ोत हो र ामा।\" जीत ल काज वबि \nपाइ य े भे लइ ि। \n कविय ा काकीकऽ   मु र ली वमसर क गप्प आइय ो मोि छलइि- सब \nबच्चा अप्पि अप्पि भाग लऽ    कऽ    अबइ छइ। एहि िीक \nकथा मु र ली वमसर कऽ   ह ेत इ ि, से सब अचंवभत अइछ। ईएह छइ \n\"कन्य ादा ि\"।कहक ले ल दाि, ई त अइछ जीििक अस ली ज्ञा ि। \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 95 \nपछ त ािा (लघु कथा) \n \nआइ पु र ा डीह टोल मे चहल पहल छइ। िर ेि वमसर क पोत ा महेंर \nविदेि स आइब रहल छइि। ओ गाम मे कुलदेिीकऽ   पात इ ़ि सेह ो \nदेतइ । सब इ ंत जाम बात भऽ    गेल छइ।ओ पवह िेहेस  कविय ा \nकाकीकऽ   बेट ाकऽ   बैंक एकाउंट मे पाइ पठा देिे छइ। आब \nदेरी छइ त बस ओकरा पहुंचबाक। भइ़ि डब्बुक तसमई बिल छइ। \nपु र ी छिा रहल छइ। र सगुल्ला पवह िेहे बजार स आइब गेल छइ। \nकय ेक बेर लोकककऽ   वग ित ी भेल छइ। सब मु ़िी पाछु दु टा \nकऽ    र सगुल्ला आयल छइ। ज़िदा आम सेह ो कटा कऽ    र ाखल \nछइ। थो़ि े काल पवह िे फोि आयल छलइ जे ओ पहुंचऽ    बाला \nअइछ । पु र ा ह ुइ ल माल मचल छइ। वकय ो ओकरा देखिेहो िवि छइ। \nफेसबुक पर वकछु लोक देखलकइ आ िाट्सएप पर गप्प स़िक्का भेल \nछइ। मऊग ी महा ल मे बेि ी बेगरत ा छइ। \n \n कोइ लख िाली कहलवकि -उिकर  कविय ा सेह ो संग छइि।  \n \nओइ पर  धमौर ा बाली वटपल वकि- ओ तऽ    आि जाइ त  छइ। \n \nर ािीपुर िाली कहलवकि- आहांकऽ   त सब बुझल अइछ। कवह य ो \nभें टो भेल अइछ? बजेबो केिे छल?  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nधमौर ा िाली - ह मरा वकअए बजैत । हम त ीि मे की त ेर ह मे । \nवज िकास अपेक्षा रहइि, ओ िे जेत ाह। हम त जे सुिल से कहल। \nह मरा त ीि पांच िवि रहइत अइछ। वकिको िीक लाग य त लाग य, \nअधलाह लाग य त सेह ो ह मर ा िवि परिा ह । दु कौ़ि अपिा घर मे \nओ बेि ी खेत ीह । \n \nजबदौल िाली बजलीह- छो ़िु ई जाइ त आ अिजा इ त बाला गप्प। \nगाम मे त आब अिजा इ त कविय ा सब आइब गेल छइ। ओ सब तं \nसद्य विदेि मे  रहइ छव थ। सबवदिा बाह र े बाह र पढ़ ई आ रहइ \nगेल ाह । आब की कोिो घर बांचल अइछ। र ामजी आ सीत ाज ीकऽ   \nकी एक जाइ त छलइि? \n \nबस िुरू भऽ    गेल इ । सब गा मक अही तरहक वििा ह आ िबकी \nकविय ा सबहक चचा। वकय ो आटा साइ ि रहल अइ, वकय ो परथि दऽ    \nरहल छइ, वकय ो मै ि मे कंजू सी िवि करबाक लेल कवह रहल छइ, \nवकय ो पु र ी बेल रहल अइ, वकय ो वग ट्ट ी बिा रहल अइ, वकय ो पु र ी \nछा इ ि रहल अइ। सऊ ंसे टोलक स् त्र ीग र् अपिे लाग ल अइछ। \nआवखर ईएह खािदा िक लोक आइब रहल छइ । कविया काकी सबकऽ   \nथम्ह िे छव थ।  \n \nत ाव बत े मोटरकऽ   ह ािष बजलइ। सब माथ पर िुआ लइत दलाि  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 97 \nवदि लपकल। \n \nदेखत े अंदाज लाइ ग गेल इ जे महेंर, उिकर कविय ा आ कोर ा मे \nबच्चा छइ। महेंरक चेह र ा अिमि र वबन्रक जेकां छलइि।\" देह पर \nभु लकी र ोईय ां\"- ई डीह टोलक वचन्हासी छइ। म ह ेन्रकऽ   देखत े \nबुझा गेल इ जे ओ अइ पवर िार क वह स् सा अइ।  \n \nमहेन्र आ उिकर कविय ा स बके गोर लाग ऽ    झुकलइ, त खिे झट \nदं सुगां ि िाली कहलवखि- पवह िे भगिती घर चल ु। उिका गोर \nलवग य उि, फेर सबके लगइत रहब। वकय ो भागल िवि जाइ छइथ। \nसुगां ि िाली मौका देख कऽ    अपि बुवधय ार ीकऽ   दािा जत ा \nदइ छव थि। \n \n जतऽ    भगिाि भगिती कऽ   बात बीच मे आइब जाइ छइ, \nओतऽ    मऊग ी मे ह र विर ो ध िवि करत। सब हां मे हां वमले लक \nआ विदा भेल भगिती घर। \n \n पु र िा घर सबहक चौखट बेि ी जगह िीचे रहइ छइ। कविको ्य ाि \nइमहर ओमहर भेल की माथ मे चोट लाग ल। आब खाि-पाि पर \nबेि ी ्य ाि लोक बच्चेस द ेबऽ    लगलइ य ा। िवि तं पवह िे ई छह \nफीट्ट ा लोक कहां ह ोइ छलइ। घरक चौखट वग र ह थक लंबाई स चाइ र  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआंगुर बेि ी रहइ छलइ।अतउ भगिती घरक चौखट कम्म ऊ ंच \nछलइ। पु र िा वग र ह थ छो टे ऊ ंचाई कऽ   ह ेत ाह । ईहो भऽ    सकइ \nछइ जे भगिाि भगिती लग माथ झुका कऽ    जाइ, तैं जाइ िे \nबुइझकऽ   दर िज्जा छो टे रहइत ह ोइ। जे भी सच ह ोइ, िब \nलोककऽ   माथा मे चोट लइ गत े टा छइि। \n \nपवह िेहे महेन्रकऽ   चेत ा देल गेल इ ि जे माथ झुका कऽ    जाय ब।  \nत खिे पाछुस  सर य ां बाली बजलीह- अतेक काल थम्ह लऊ ं त किी \nआरो थम्ह जाऊ। पात इ ़ि चढ़ अ वदय उ, तकर बादय भगितीकऽ   \nगोर लाग ु। \n \nईहो प्रस् त ाि एकमतस पावर त भऽ    गेल । आइ वकय ो ककरो विर ोध \nिवि कऽ    रहल छइ। कहीं कोिो विचार दी आ ओ िवि मािल \nजाय । तखइि तऽ    बेजत ी भऽ    जाइ त । महेन्रकऽ   कविय ा \nकी बुइझ  लेत?सब अपि अपि िेल्य ु बढ़बऽ    मे ल ाग ल अइ। \n \nआब पात इ ़िक ओवर य ाि िुरू भेल । इमहर खुसुर फुसुर चइल रहल \nछल। जे सब महेंरकऽ   कविय ास किे दुर मे छलीह ओ सब आंईखे \nआंईख मे सब गप्प कऽ    रहल छलीह । आंईख सऽ    ओकर \nएक् सर े वलया रहल छलइ। \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 99 \nआरो टोलकऽ   बच्चा आ पु रूख पात र सब बह र ी मे जमा छल। \nपात इ ़ि भे ल। परसादी बंटाय ल।  \n \nर मे ि वमसर बजलाह- ई बंगव लय ा कतऽ   कऽ   र सगुल्ला छइ। \n \nमहेि र्बाब देल वखि- ह ं। ह मरा कतऽ    त ओकरेस  अब इ त अइछ। \n \nर मे ि वमसर- आब बंगव लय ोक ऽ   ओ बात िवि रहलइ अइछ। ओकर \nबाप जे बिबइ छल- \"अद्भ ुत\"। \n \nत खिे जीिेन्र बजलाह- कका रहअ वदय उ । हम सब त अकर े वमठाई \nखाइ त बढ़लऊ ं अइछ। जखइि ओकर बापकऽ   बिाय ल खेिह े \nिवि छी, तऽ    चचा कऽ    कऽ    की फाय दा। \n \nर मे ि वमसर- कमाल करय छं तों सब। तु िवि खेलह त ओइ मे \nहम की कवर य ह । हम खेिे छी, तैं बजलऊ ं। त ोह र बाप तऽ    र ोज \nसांझ मे बंगव लय ा कतऽ    जाइ त े छलखु ि। \n \nजीिेन्र- देखू बाप पर िवि जाऊ । हम आहांकऽ   देखइ छी, आइ  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकाइ ल बात बात पर आहां बापकऽ   बीच मे घु सा दइत छी। कका \nछी त ैं। िवि तं हम देखा दइ त ऊ ं । \n \nर मे ि वमसर- त ुं की देखेबह । हम त ोर ास पु ई छ कऽ    बाज ब! एलाह \nआय ब़िका । त ोहर बापकऽ   त मु ंह हमर सामिे खुवज त े िवि \nछलइि। ई दु टा पाइ ठीकेदार ी मे कमा लेलाह अइछ त ह मरे \nसीखबइ छइथ जे की बाज ु आ की िवि बाज ु। \n \nजीिेन्र- देखू कका हम अंवत म बेर आहांकऽ   कवह रहल छी । आब \nअतत ः भऽ    रहल अइछ। हमर संय मकऽ   परी क्षा िवि वलयह । \n \nईएह गमा गमी भऽ    रहल छलइ। बेचार े महेंर अपवसयांत भऽ    \nसब देख सुइ ि रहल छलाह । जोर स बह स सुइ ि आंगिस कविय ा काकी \nदौ़ि लीह । फेर थो़ि थाम ला गल। सब परसादी खेलक। वकछु लोक \nविदा भेल आ वकछु बइ सले रहल। \n \nमहेन्रकऽ   ई महा िगर क \" र ोडर ेज\" जकां लगलइि। क्षर् मे क्षर्ाक \nभऽ    जाइ छइ। अखिे ल़िा ई ह ो इ त ह ोइ त बचलइ। \n \nमहेन्र त ाबइत देखइ त छइथ जे र मे ि वमसर आ जीिेन्र कोिो गप्प  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 101 \nपर कोिा मे ठार भऽ    कऽ    ठहक्का माइ ़ि रहल छइथ। महेन्र \nत बहसक िब्द सुअइि कऽ    घबरा गेल छलाह । बाकी लोक \nखावत र धि सि। सब सामान्य भऽ    गेल छलइ। देख कऽ    \nबुझे बे िवि करीतय जे अखिे मार ा पीटीकऽ   िौबत एतऽ    भेल \nछलइ। \n \nमहेन्र  अतुका लोकक आबेि देख कऽ    अवभभु त भऽ    गेल \nछलाह । ओ अपिाकऽ   अइ भी़िक वह स् सा बुझअ लाग ल छलाह । \nकविय े काल मे ओ ओतऽ    घु इ ल वमल गेल छलाह । बुझे बे िवि \nकरय जे पवह ले बेर ओ अयलाह अइछ।ओ कतऽ   स अवबत ैथ। \nउिकर वपत ा ह र ेन्र वमसर, अंवत म बेर बाबा िर ेन्र वमसर क श्राद्ध मे \nआयल छलाह । ओइ समय महेंरकऽ   जन्मो िवि भेल छलइि। \n \nआवखर कोि एहि टीस छलइ जे ह र ेन्र वमसरकऽ   अपि वपत ृ \nभूवमस  विर वक् त भऽ    गेल छलइि। \n \nबात त वह य ाकऽ   छइ, जवहय ा अस ली मे जमींदार ी चइल गेल छलइ \nमूदा खूिक जमींदार ी िवि गेल छलइ। ई खुिक जमीं दार ीस वकिको \nह त्स य ाक बात िवि छलइ, अकर अथष छलइ - \" फुवसयाह ी िाि \"। \nई िर ेि बाबुकऽ   सब वकछु लऽ    कऽ    डुबा देल कइि। \n  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिर ेि बाबुकऽ   वबय ाह अप िास पै घ जमींदार क बेट ीस भे ल छलइि। \nिर ेि बाबु दु भाइ छलाह । छो टे मे टु गर भऽ     गेल छलाह । \nजेठ भाइ चमि बाबु इिकर पालि पोर्र् केलवखि। िर ेि बाबु अपि \nभाइ भौजा इ कऽ   परम भक्त भऽ    गेल छलाह । ई  भवक्त कऽ   \nवकछु लोक आिे र ंगदऽ   देिे छलइि। िर ेि वमसर आ उिकर \nभौजी कऽ   संबंध पर कय ेक टा वखस् सा वपह ािी उिकर सासु र ो मे \nघु मइत लुटि बाबुकऽ   काि तक पहुंच चुकल छलइि। िर ेि \nबाबुकऽ   कविय ा के, अते क भाइ भौजा इ कऽ   आगांपाछु घु मिाई \nिीक िवि लगइ छलइि। उिका अिुसार आहांक भाइ त घरक \nधिस आहांकऽ   पल ला पोस ला। अहुंकऽ   त आधा वह स् सा भे ल। \nअइ मे उपकार की? सत्त की छलइ, ई तऽ    उिकर सबहक संग \nदुविय ास विदा भऽ    गेल छइ।  \n \nअवह िा छोट छीि गप्प पर टे िा मे िी ह ोइ त छलइि। एकबेर िर ेि \nबाबुकऽ   कविय ा अपि त ीि टा छोट छोट संत ाि संग िैहर गेल \nछलवखि। विदा गर ी ले ल खबास गेल इ ि। िर ेि बाबुकऽ   ससुर \nलुटि बाबु विदा गरीस मिा कऽ    देल वखि। फेर की छलइ। िर ेि \nबाबुकऽ   चट्ट स उिकर भाइ दोसर वबय ाह करा देल वखि। अइस लुटि \nबाबुकऽ   अपि िाि मे गुस्त ाखी लगलइि। ओ अपि बेट ीकऽ   \nओतइ बसा लेलाह । चाइ र बेट ा आ एक बेट ी छलइि। ओ अपि \nबेट ीकऽ   बेट ा बुइझ पाचम वहस् सादऽ   देल वकि। पाचम वह स् सा \nबक्त म छलइ, वलखतम िवि। \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 103 \nिर ेि बाबु क्षवर्क िाि मे आइब कऽ    दोसर वबय ाह कऽ    तऽ    \nलेलाह लेवकि अपि पवह ल कविय ा आ बच्चा सबकऽ   वबसइ़ि िवि \nसकल ाह । \nजमींदार ी त पवह िेहे खत्स म भऽ    गेल छलइि। ऊ परस अइ तरहक \nपवर िार कऽ   वछन्न वभन्न ह ोइत देख कऽ    िर ेि बाबु अद्धष विव क्षप्त \nजकां भऽ    गेल छलाह । सब \n संपइत सब विलाय लाग ल छलइि। ऊमहर िैहर मे संपइत क बल \nपर ह र ेंर आ आर बच्चा सब िीक पढ़ लकइि वलखल कइ ि। बापक \nजगह त आर वकय ो िवि लऽ    सकइत छलइ।ई कमी ओकरा \nसब वदि लगले रहलइ। उपरस \" भवगिमािक\" त गमा। लुटि बाबु \nजाबइ त जीलाह त ाबइत त पाचम वह स् सा भें टल इ ि। बाद मे माम सब \nवदअय द बइझ परेि ाि करऽ    लाग ल छलवखि। ह र ेंर बाद मे \nविदेि मे िौकरी करऽ    लगलाह । उिक र आर भाइ सब सेह ो जतऽ    \nजतऽ    िौकरी केलाह, लालाभाइ जकां ओतइ बइस गेल ाह । आपसी \nकोिो ह ेमक्षे म भे बे िवि केल इ ि। \n \n ह र ेंर अइ सब दुखक कार र्  अपि वपत ा िर ेि बाबु आर कका \nचमि बाबुकऽ   बुझई छलाह । वकछु बरख बीत ला  बाद िर ेि बाबु \nत अपि सासु र एिा ई गेिाई िुरू कऽ    देिे छलाह लेवकि उिकर \nकविय ा फेर कवह य ो सासु र िवि गेल ीह । सऊ त ीि तर बसिाई उिका \nमंजुर िवि छलइि। त वहय ा दु त ीि वबय ा ह सामान्य गप छलइ। \nलेवकि ओ बड्ड स् िाव भम ािी छलीह । ओ िर ेि बाबुकऽ   जीबइ त \nसासु र िविये एलीह । जखइि िर ेि बाबु मरलाह त ओ उिकर श्राद्ध  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमे एलीह । ह र ेंरकऽ   जेठ बेट ा ह ोबा क कार र् बापक मु खावन िकऽ   \nअवधकार भें टल इ ि। माछ मासक परा त जे ह र ेंर, उिकर भाइ सब \nआ   माय िैहर घु र लीह, से फेर कवह य ो सासु र िवि गेल ीह । \n \nह र ेंरकऽ   त त ेक िे कुंठा घे र िे रहइि जे ओ मात ृक मे सेह ो माय कऽ   \nमरलाकऽ   बाद माम सबस संबंध िवि विभा सकल ाह । सब भाइ \nसब वमल कऽ    जमीि जथा बेच लेलाह । ओइस ओतु का समाज \nसेह ो इ िका सबकऽ   वि़ि इ स देल कइि। पै त ृकक आवथषक वस् थवत \nिर ेि बाबुकऽ   मरलाह कऽ   बाद जजषर भऽ    गेल छलइ। अइ \nपच़िास बचऽ    लेल ओ सब अपिाकऽ   अलग थलग  कऽ    \nलेिे छलाह । ब ाकी भाइकऽ   त िवि लेवकि ह र ेंरकऽ   कविय ाकऽ   \nबड्ड मोि करयि सासु र क गाम जय बाक, लेवकि ह र ेंर कवह य ो \nअिुमवत िवि देल वखि। ह र ें रकऽ   कविय ा मरऽ    काल अपि \nबेट ा सबकऽ   कहलवखि जे आहां सब अपि कुलदेिीकऽ   दिषि \nजरूर कऽ    लेब, भऽ    सकाय तऽ    ओतऽ    पात इ ़ि \nदेब। \n \nजीिि उत ार चढ़ ाि संग चइल रहल छलइि। आपसी सामंजस् य कऽ   \nअभ ाि पवर िार मे देखाइ त छलइि। कीय ो म्य स् थ करऽ    बाला \nिवि छलइि। मु ंडे मु ंडे मवत वभषन्न ा बाला ह ाल छलइि। ह र ेंर आ \nउिकर भाइ सबकऽ   वकयो सीखेबे िवि केलकइ जे कका काकी \n, गाम घर आ सखा संबंधी भी वकछु ह ोइ छइ। ओ सब संबंधी \nबुझबे िवि केलकइ। माय आ भाइस सबह क कुचेिे सुि लकइ। ईएह  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 105 \nसब मोि मे भरलइ आ ककरो प्रवत ममत्स िक भाि िवि पिपलइ। \n \nसमयक अपि बह ाि ह ोइ छइ। उिकर पै त ृक पवर िार बह ुत ह ी आगु \nबइ ढ़ गेल छलइि। ह र ेंरकऽ   घर मे पद आ पै सा भे ल ाक बािज ुदो \nभाबंि िवि बुझा रहल छलइि। \n \nमहेन्रकऽ   उएह माय क गप्प सुत ला मे झकझो़ि इ त रहइ छलइि। \nआब गाम जाय स र ोकऽ    बाला वपत ा ह र ेंर सेह ो िवि जीबइ छव थि। \nगाम आइब अपिाकऽ   बीच पाइ ब महेंर  सब पवह लुका गला विकिा \nवबसइ़ि गेल छइथ। अफसोस ह ोइ छइि जे माय क जीव बत े वकअए \nिवि एलाह । \n \n आइ िवि एला गेल ाक कार र् बह ुत र ास संबंध मे गां ठ पइ़ि गेल \nछलइ। आब सब गांठ खुइ ल गेल छइ। आब अफसोस ईएह ह ोइ \nछइि जे वकय ैक िे एकटा ठांि उिको अपि पै त ृक गा म मे छइि। \nजखिे अकर चचा ह ोइ छइ,िर ेि वमसर क अइ घरक पु त ोह ु , जे \nआब  कविय ा काकी भऽ    गेल छवथ, वत िकर काि ठार भऽ    \nजाइ छइि जे कहीं ई वदअय द बइि संपइत िे बंटा वलयाय । ई सोव चते \nसब आबेि फुर ष भऽ    जाइ छइ ि।ह ोइ छइि जे कहीं ई रहअ \nलेल तऽ    िवि आयल अइछ। जाय क ऽ   चचा िवि कऽ    \nरहल अइछ । वदअय द बाद त चढ़ ेबे करतइ। हमर संपइत बंटबाई य े \nकऽ    माित । ईएह सब सोव चते छलीह की त खिे मोटर फेर  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआइब गेल इ ।  \n \nमहेन्र मोटर मे सपवर िार बइसल अपि डीह टोलकऽ   देखइ त जा \nरहल छलाह । ओकरा अपि वपत ाक विर्षय पर पछत ािा भऽ    रहल \nछइ। एकटा वबदा गर ी सिक छोट बात क कार र् ओ अपि \nखािदा िस कइट गेल आ झुठक िािक बवल िेदी पर चईढ़ \nगेल । पछत ािा तऽ    िर ेि वमसर कऽ   सेह ो भे ल छलइि दोसर \nवबय ाह क बाद, लुटि बाबुकऽ   सेह ो भेल छलइि बेट ी कऽ   घर \nउज र लाकऽ   बाद, ह र ेंरकऽ   सेह ो भेल छलइि सबसं कटल ाकऽ   \nबाद। आइ महेंरकऽ   पछत ा िा भऽ    रहल छइि, सबसं जु़िलाकऽ   \nबाद। \n \nपु र ाि कहबी छैक- \"अब पछत ािे ह ोत क्य ा, जब वचव़ि य ा चुग गइ \nखेत\", एह िे ले ल कह ल गेल छइ।एहि आबेि त अपिे स भें ट सकइ \nछइ, विदेि मे कऽ   केकरा व चन्ह इ छइ। ओतऽ    तऽ    आबेिोकऽ   \nमोल छइ। भारी मोिस महेंर घु इ ़ि रहल छलाह । अइ सं ग संग वकछु \nविर्षय सेह ो लेबाक भाि अबइत जाइ त रही रहल छलइि। \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 107 \nउप र ाग (लघु कथा) \n \nदमि बाबु आइ बीसो पच् चीस बरखक बाद बवह िक सासु र एलाह \nअइछ। कतऽ    सऽ    अवबत ैथ। बवह ि अपिे िहर मे डेरा पर \nरहइ छलीह । पवह िे बवह िोई वमसर कऽ   जतऽ    जतऽ    बदली \nह ोइ ि, ओतऽ    रहइ छलीह । बाद मे जखइि बच्चा सब पै घ \nभे लइ ि त ओकर पढ़ ाइ दुआर े र ांव चय े धअ कऽ    र ह लीह । बह िोई \nअपि अस गर े बदली बला िहर मे रहइ छलाह । जखइि िहर ल ग \nरहइि, तऽ    िइि ़िइब मे र ांची आइब जाइ छलाह........ मूदा बाद \nमे जखइि बदली दू र भऽ    गेल इ ि.........तखइि दर माह ा लऽ    \nकऽ    मही िे मही िा र ांची अबइत छलाह । कि त ह ोइ ि लेवकि \nधी य ा पु त ाकऽ   पढ़ ाइ आ भविष्यकऽ   लेल माय बापकऽ   त्स य ाग \nतऽ    करह े प़ित इ । अव ह ि ा वदि वबत इ त छलइि। \n \nदमि बाबु वसन्दर ीस इ ंजीव िय व र ंग केलाक बाद बाह र वि कइल गेल \nछलाह । कोिो भी जग परो जि मे िाव मल िवि ह ोइ छलाह । आइ \nजेकां सस् त ह िाई य ात्र ा त वहय ा िवि रहइ। दमि बाबुकऽ   सोच \nछलइि जे जत बा आबऽ    जाय मे खचा ह ोइ त, ओतबा जे \nघरबइ य ाकऽ   पठा देबइ त बेि ी मदद ह ेत इ । िुरू मे तऽ    संबंवध य ो \nसबकऽ   डालर भे टइि त िीक लगइि। वकिको दमि बाबुस  कोिो \nविकाइत िवि छलइि। जवहय ा ओ वदल् ली अबइ छलाह......सब सगा \nसंबंधी भेंट  करऽ    अबइि। सबकऽ   जाइत काल वकछु िे \nवकछु दमि बाबु देबो करवति। खुब जि छलइि। िब िब कुटु म्ब  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसब सेह ो डालर कऽ   चक्कर मे भेंट करऽ    अवबत े छलइि।सब \nठीक चइल रहल छलइ। \n \nदमि बाबुकऽ   वबदेि कवह य ोस िवि सोह ाइ छलइि। दु टा पाइ \nबेि ी भे टल इ ि, तैं ओतऽ    गेल छलाह । बाद मे धी य ा पु त ा आ \nआंगि सं, भारत घु र बाक त ैय ार िवि भे लवकि, तैं ओतइ रही गेल ाह । \nजखिे बच्चा सब व्य िवस्थत भे लइ ि, भारत घु र बाक सोचऽ    \nल गलाह । बह ुत र ास बदलािकऽ   बार े मे पढ़ इ त सु िवित रहइ \nछलाह । अइ बीच मे बवह ि सेह ो एकवदि बड्ड उपराग स भरल वचट्ठ ी \nपठेलवखि-  \n \n\"त ुं सब  ब़िका लोक भऽ    गेल छअ। हमर कोिो काज/ \nकरदेिता मे िवि उपवस् थत भे लह । गा म मे घर बिेल ऊ ं सेह ो िवि \nदेखबाक सेह ंत ा भे लह । ह मरा त ोह र डालर िवि चाह ी । हम तऽ    \nपवह िेहे त ोह र पठाओल पाइ कऽ   घु र ेबाक चाह इ छलऊं..... मूदा त ोर ा \nत कल ीफ ह ेत ह, तैं िवि िापस केवलयह । बवह ि लेल भाइकऽ   काज \nमे सदेह ठार र ह ि ाई , सबल बिबइ छइ। हम सब कोिो वभखार ी \nछी जे पाइ पठा दइ छअ। कवह य ो त ोर ा छग ुन्ता िवि भे लऽ    जे \nभवगि जमाय कऽ   देखी.....बवह िक पु त ोह ु आ पोत ा पोत ीस भें ट करी। \nओकरा आइब कऽ    जे आि ीिा द देबऽ   , ओइस बइ ढ़ कऽ    \nवकछु िवि छइ। वमसर त ोहर दुवखता ह रहइ छथुि, से तऽ    बुझल े \nछह। आब गाम मे ओतेक दिाई - दारु िवि भऽ    रहल छइि। \nआइब कऽ    भेंट कऽ    जह ुि । हमर वबय ाह क बाद त ो ह र जन्म  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 109 \nभेल छह। अपिे बच्चा जेकां त ोर ा मािवि छलकुि...... से तों \nअबरज ात बन्न े कऽ    देल ह । ह मरा पाइ कौ़ि ी िवि चाह ी । \nवमसर कऽ   पें िि तऽ    हम खचे िवि कऽ    पबइ छी। पाइ \nबवचय े जाइ त अइछ। पवह िे त बच्चा सबहक पढ़ ाइ-वलखाईकऽ   \nकार र् ह ाथ विकस्त भऽ    गेल छल। तैं त ोह र पढ़ ाइ कऽ   खचा \nिवि उठा सकवलयअ। मु जौिा बाला त ोह र ससुर ज् य ों पढ़ ाइ य क \nखचा उठेलकुि तऽ    बदला मे एहि सुन्न र हमर भाइ सि जमाय \nभे टल इ ि। बेि ी सासु र कऽ   लटर िटर मे िवि प़िअ। बस एक \nबेर आइब जाह। देखबाकऽ   बड्ड मोि कऽ    रहल अइ।\"  \n \nईएह वचट्ठ ी पढ़ लाकऽ   बाद दमि बाबु  बवह िक सासु र आयल \nछलाह । बा ह र ो र ह लाकऽ   बाद दमि बाबु मे लंफल ंफा िवि आयल \nछलइि।ओ अखिो गाम एलाह पर पै स ेंजर र ेि  मे चढ़ ई छलाह । \nगा मस  त ऽ    दुईय े टीिि पर उिकर बवह िक सासु र छलइि। कतेक \nबेर ओ आयल गेल छव थ। बड्ड भी़ि जखइि र ेिक बोग ी मे भऽ    \nजाइ छलइ त ओ पौदाि पर लटईक कऽ    जाइ छलाह । ज्यों \nएक र ेि छुइट जाइ त दोसर र ेि कखइि आइत, ओकर कोिो \nठेकाि िवि छलइ......ओहो स बेि ी जे ओइ मे अइ र ेिस कम भी़ि \nह ेत इ, तकर कोि गा र ंटी। वकछु भऽ    जाइ, दमि  टीिि पर \nर ेि िवि कवह य ो छो ़िलाह । एकबेर त र ेि छुइट गेल ा पर ओ च़िुचि \nया एह िे कोिो पाबइ ि मे सिेि क मोटरी किह ा पर उठा कऽ    \nर ेिक पटर ी धेिे धेिे बवह ि क सासु र चइल गेल छलाह । बाद मे \nबुझल ा पर गाम मे सब वबग ़ि िेहो रहइि अइ लेल। त वह य ा एत्त े कहां \nसोचाई छलइ। ज ाय कऽ   अइ त जाय कऽ   अइ। जे सिार ी भे टल,  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपक़िु आ पहुंच जाऊ । िवि वकछु भे टल त \" चरर्दासक कार\" \nछइ य े। अइ कार क ओ खु ब उपय ोग करय छलाह । ओ पै र े \nचल लास उिका  \" चीिी\"कऽ   बीमार ी िवि भे लइ ि। अखिो उएह \nपवह लुका आत्स मविश्वास पर कतउ आ कखिो विदा भऽ    जाइ छव थ। \n \nबवह िक सासु र मे वबत ा य ल गप िप सब आइ मोि पइ़ि रहल \nछइि।उिकर वमसर क माय ( बवह िक सास ) बड्ड क़िग र र ह वथि । \nत वहय ा जे बुढ़ ी क़िक ह ो इ छलइ, उिका सब इ ंवदर ा गांधी कहइ। \nएक बेर गाम मे कोिो गप चललइ त दमि बाबुकऽ   भावगि \nकहलवखि - \" हमर बाबी लग बंदुक छइ। आहां सबकऽ   उिकर \nडर िवि ह ो इ य ा । हमर मां त बाबी स खुब डर ाई छव थि।\" \nदमि बाबु भावगिकऽ   बयसकऽ   छलाह, मूदा छलाह त माम। \nओ चटस बजलाह- \" ह मरा लग त ोप अइछ। जा कऽ    कवह \nवदय उि अपि बाबी के। हम सब िवि डर ाई छी।\"  \nत वहय ा दमि बाबु त ोप देख िेहो िवि छलाह । गाम मे सुिवथि जे \nत ोप, बंदुकस  भइ़ि गर तऽ    बाई ज देल ाह । \n \nवकछु मही िाकऽ   बाद जखइि बवह िक सासु र गेल ाह तं ओ बुढ़ ी \nसास इ ंवदर ा गांधी एलीह । कहलवखि-\" ईएह त ोपबाला पु रूख छव थ। \nअइ बेर इिकर वबछ ाि र ा इ त मे ह मरे घर मे कऽ    देबै ि \nकविय ां।हम देखइ वछ य इ ि इिकर त ोप\"। \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 111 \nआब डरक मार े सकदम छलाह बच्चा दमि। बुइझ गेल ाह जे भवगिा, \nइ महर स ऊ महर बात केलाह अइछ। गा मक सुिल फकरा य ाद आइब \nगेल इ ि- \"धी, जमाय आ भवगिा, ई त ीिु िवि अपिा\"। ओ त जे \nछइ से छइ, अखइि ई बुढ़ ीस कोिा विबटल जाय।आब र ाइ त ह ोबऽ    \nमे बेि ी देरी िवि छलइ। डरक मार े दमिक ह ाल पात र भऽ    रहल \nछलइि। खिे वमसर लग जाइ थ, खिे बवह ि लग जाइ थ, हम त \nमजाक मे कहवलयइ ि । ह मरा लग कोिो त ोप िवि अइछ। लेवकि \nएतऽ    पाह ुिकऽ   सुिविया के। सब इिकर गप सुइ ि कऽ    \nमु वस् कय ा रहल छल।अगर बुढ़ ी र ाइत मे बंदुक विकाइ ल लेत ीह त \nदमि की करत ा ह । ऊ य ाह वचंत ा बेग़ित ा मे वबि खेिह े दलाि पर \nसुइ त र ह लाह। बाद मे लोक उठा कऽ    खुय ेलकइि। बुढ़ ीस बाद \nमे दोस् त ी भऽ    गेल छलइि। ओ कहवथि जे आवखर उिकर \nबेट ाक सासु र मे एकटा िेर जन्म लेलक जे र्बाब देल क। बच्चा \nदमि अपिाकऽ   िेर बुइझ गिा वन्ित ह ोइ त छलाह । \n \nखवटय ा पर प़िल दमि, किे ऊ ंघाइ त छलाह । \nत ाबइत सुिवित छइथ जे बवह ि बाई ज रहल छलवखि- \" कोि काज \nछलइ र ेिस ऐबा के। उपर स अतेक दुर पै र े। ह र ह ी सु र ह ी सब तं \nमोटरसऽ   अबइत अइछ। हमर अफसर भाइ पै र े आइब गेल । आब \nत ोह र देह पवह लुका थो़ि े छह। बड्ड थाईक गेल छह।पइ़ि \nरहअ।जखइि सांझु पहर उठबऽ    त एक बेर वमन्न ी दाई स भें ट कऽ    \nवलयह ुि। त ोर ा बड्ड मोि पा़िइ छथुि। मोि जु़िा जाइ छइ जखइि \nिैहर क लोकक सासु र मे िीक लेल चचा ह ोइ छइ।  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nवमन्न ी दाई कऽ   िाम लइ त े दमि बाबुकऽ   अपि ह ुिका संग \nवबत ाय ल वदि य ाद आइब गेल इ ि। बवह ि कवह रहल छव थि- वमन्न ी \nदाई अपि जीबि इ ज्जत क ऽ   संग अइ गाम मे वबत ा लेलीह । \nकवह य ो सुख िवि भें टल इ ि। दु दु टा वबय ाह ो भे लइ ि। िवि जाइ ि \nककर िजइ़ि लगलइि िा कोि िक्षत्र मे जन्म भे लइ ि। ओतेक टा \nघर िवि ह िेल ी कहऽ   , ओइ मे असगर प़िल रहइत छइथ। \nर ाइ त वबर ाइत वकछु भऽ    जेत इ ि तकऽ   देखत इ ि। य ाद ह ेत ह, \nदुस धा ह जर ा, ओकरे बेट ा र ा इ त कऽ    दलाि पर सुत इ छइि। \n \nवमन्न ी दाई, बखार ी चौधर ीक ऽ   बेट ी छलीह । बखार ी चौधर ीकऽ   \nअस ली िाम दमिकऽ   िवि बुझल छलइि। एत बा जिवि छलाह \nजे उिकर दलाि पर कय ेक टा बखार ी छलइि। गाम की, पु र ा \nपरो पट्टा मे ओतेक बखार ी वकिको िवि छलइि। ओही स उिका सब \n\" बखार ी चौधर ी\" कहइि। अतेक बखार ी रहइि, तैं बुइझ वलयअ \nजे कतेक अन्न पाइ ि ह ोइि। बखार ी चौधर ी ब़िका कल ामी लोक \nछलाह लेवकि दमिक वमसर आ उिका मे दुगोला छलइि। दुगोला \nमतलब खाि पीि आपस मे बन्न । अबरज ात ो िवि। कर कुटु म्बकऽ   \nएक दोसरा कतऽ    एला पर पाबंदी िवि छलइ। बाकी सब पर \nलाग ू छलइ। \n \nबखार ी चौधर ीकऽ   दु टा वबय ा ह छलइि। ब़िकी कविय ा ओतेक \nिीक देखबा मे िवि छलवखि। तखइि अपिे देख कऽ    सुन्न र  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 113 \nदोसर कविय ा केलाह । ओिा तऽ    िबकी कविय ा बेि ी दुल ारु ह ोइ \nछइ, लेवकि बखार ी चौधर ी कतऽ    उल्टा छलइ। चल त ी ब़िकी \nकविय ाकऽ   बेि ी छलइि। बखार ी  चौधर ीकऽ    दुिु कविय ास धी य ा \nपु त ा भे लइ ि। छो टकी कविय ास भे ल धी य ा पु त ा सब वचक्कि चुिमुि \nआ ब़िकी कविय ा सो़ं भेल धी य ापुता सब जमु विय ा र ंगक छलइि।  \n \nजखइि  धी य ा सब वबय ा ह जोग र भे लइ ि तं बखार ी चौधर ी बर \nत किाई िुरू केलाह ।  वमन्न ी दाई ब़िकी कविय ा सो़ं भेल \nछलीह । उिके समियस् क छो टकी कविय ास चुन्न ी दाई छलीह । चुन्न ी \nदाई कऽ   कथा सुन्दरत ा लऽ    कऽ    एक जगह वस् थ र भे लइ ि। \nल़िका धि सम्प इ त बला छलइ। ब़िकी कविय ाक ऽ   जखइि पता \nलगलइि जे उिकर सऊ त ी िकऽ   बेट ीकऽ   अतेक िीक कथा \nभऽ    रहल छइि.......ओ अट्ठाबज्जर खस ा देल वकि। उिकर बात \nबखार ी चौधर ी माइ ित ो बेि ी र ह वथ ि, फेर की छलइ। ओइ \nल़िका स वमन्न ी दाई कऽ   वब य ाह भऽ    गेल इ ि। वसन्दुरदािक बाद \nजखइि बरकऽ   ई धो खा पता लगलइ त ओ कोिो बह ािे \nचतुथीस पवह िेहे परा कऽ    अपि गाम चइल गेल । ओतऽ    सबकऽ   \nई बात बत ेलकइ। ओ सब अपिे लंगा छल। कहलकइि जे आब \nसासु र जेबाक िवि काज, हम सब देख लेबइ ि। \n \nइमहर बखार ी चौधर ी सब ई सोचइ त - \n \" भेल वबय ाह मोर करत ा की।  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nधी य ा छोव़ि कऽ    लेत ा की।\" \n \nकय ेक बेर पर पंचय त ीकऽ   सेह ो प्रया स भे लइ, लेवक ि बर पक्ष \nटस स मस िवि भे लइ । ईएह सब त ेला बेल ास व मन्नी दाई कऽ   बर \nत त ेक िे परेि ाि भे लइ जे एकवदि माह ुर पी कऽ    मइ़ि गेल इ । \nउ़ि न्ती समाचार बखार ी चौधर ी तक सेह ो पहुंचल इ ि। वमन्न ी दाई कऽ   \nसासु र स िवि कोिो खबर एलइि। िैहर े मे चु़िी त ु़िी फोर ल गेल इ ि \nआ जे किी मिी लोकाचार छइ, से सब भे लइ ि। ऊमहर चुन्न ी \nदाई कऽ   दोसर जगह कथा भऽ    गेल इ ि। अइ वबय ा ह लऽ   कऽ    \nदुिु सौत ीि मे बड्ड ऊ कटापैंची भे लइ ि। बखार ी चौधर ीकऽ   कय ेक \nबेर थोर थाम करऽ    प़ि लइ ि। \n \nबखार ी चौधर ीकऽ   देह आब उमर बढ़लास  खइस रहल छलइि। ओ \nचाह इ त छलाह जे कहू िा कोिो सुपात र क ह ाथे वमन्न ी दाईकऽ   बांई ध \nदी। मौकाक त लाि मे सब बेर सभा गाछी जाइ छलाह । एक बेर \nकिीक बयसगर बर भे टल इ ि। बेि ी ओकर खोज खबर िवि लेलवकि \nआ सोंझे सभागाछी स ऊ ठा कऽ    लऽ    अिल वखि। ल़िका कऽ   \nअतबे बत ेलवकि जे बेट ीकऽ   वबय ा ह र ाइ त मे जमाय छोव़ि कऽ    \nचइल गेल इ । िवि चतुथी भे लइ आ िवि मधुश्रािर्ी। िास् त्र आ \nलोकाचार दुिु लेखे ई वबबा ह पूर्ष िवि मािल जेत इ आ ऊ परस ल़िका \nसेह ो मइ़ि गेलइ।ओ बयसगर बरकऽ   फुसलां कऽ    आ धिक \nलोभदऽ   कऽ    गाम परलऽ   अयलाह । वमन्न ी दाई स पु छबा क \nकाज ो िवि। कप़िा क गुव़ि य ा जेकां वमन्न ी दाई कऽ   फेर वबय ाह  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 115 \nदाि भे लइ ि। सब ठीक-ठाक बुझाई छलइ। दस वदि बाद वबदा ई \nलऽ    कऽ    ल़िका ओतऽ   स च लल। जखइि ओतऽ   \nस पहुंचिामा आ  कोिो खो ज पु छा र ी िवि एलइ त इमहर वचंत ा \nभे लइ । वमन्न ी दाई कऽ   मोि त पवह िेहेस  सिंवकत छलइि।जखइि \nबखार ी चौधर ी ल़िका बार े मे पता लगेल ा त भेद खुल लइ । ओ बर \nपवह िेहेस  वबय ाह ल िवि, चौदह बरखक बेट ो छइ। कोिो काज िवि \nकरय छइ आ सब अिगुर् स  आगर छइ। बह ु बेट ा जे म िा केलकइ \nत खींस मे दोसर वबय ाह कऽ    लेलकइ। बाद मे जखइि घर \nगेल त सब भूत ऊतइ़ि चु कल छलइ। कािुिि सेह ो िबका वबय ाह \nमान्य िवि छलइ। वमन्न ी दाई कऽ   जीिि फेर ओवह िा सुन्न भऽ    \nगेल छलइि। बाद मे बखार ी चौधर ी थो़ि ेक जमीि खोव़िसक रूप \nमे वलख देिे छलवखि। बाकी भाइ सब ब़िका ब़िका ह ाव कम भऽ    \nमहा िगर सब मे रहइत छइि। सबकऽ   फ़िा क फ़िा क ब़िका \nब़िका घर बिल छइि। वमन्न ी दाई एक बेर कऽ    सांझ बात ी \nदेखा अबइ छव थि।  \n \nईएह गप्प सब बवह ि , दमिकऽ   सुिा रहल छलवखि। त खि े \nलाठीकऽ   सह ार े वघवसयाइत वमन्न ी दाई जो़ि स बजइ त एलीह- \"कऽ   \nआयल छव थ। पाटष िर की?\" \nदमि आ उिकर बवह ि दुिु गो टे ठार भऽ    गेल ाह । उिकर लाठी \nह टा कऽ    दमि ह ाथस सह ार ा दऽ    कऽ    खवटय ा पर \nबइ सलवकि। वमन्न ी दाई कऽ   त ािक गों वध य ा हरदम दमिे रहइ \nछलवखि। तैं ओ दमिकऽ   आबेि स \"पाटष िर \" कहइ छलवखि। \nअतेक बरखकऽ   बादो आिाज सुइ ि कऽ    आइब गेल वखि।  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nदमि उिकर ह ाल पु छलवखि । वमन्नी दाई र्बाब  देल वख ि- \" हमर \nछो ़ि। हमर ह ाल त भइ़ि दुविय ा जिवित अइछ। तु अपि कह \nपाटष िर । \n \nदमिकऽ   वकछु कहल िव ि भे लइ ि। वमन्न ी दाई कऽ   बय सस बेि ी \nदेह खइस गेल छलइि। थो़ि बाक काल बाद सांझबात ी देबाक समय \nभऽ    गेल छलइ। ओ चइल गेल छलीह । \nदमि बाबु, बवह िस पु छलवखि आबो दुगोला छऊ। \nबवह ि र्बाब देल वखि- धुरष छी। आब लोके कहां जे दुगोला। मरला \nपर कांध देबइ लेल मजुरी पर लोक बजािल जाइ छइ । ह मरा जखइि \nसमय भे टइत अइछ तं हम उिका कतऽ    चइल जाइ छी। दु \nवदि िवि जेबइ ि त त ेसर वदि टु घ़िइ त ई अपिे पहुंच जेत ीह। \nदमि बाबुकऽ   बवह िकऽ   सब उपराग आब खत्म भऽ    गेल \nछलइि। दमि बाबु सोइ च रहल छलाह वक दुगोला र ह लो पर वमन्न ी \nदाई कवह य ो पाह ुि बुइझ कऽ    , कवह य ो खेलबास  आ त ािक गों वध य ा \nबिबास मिा िवि केलवखि। किीक र ंग दब उिकर दु खक कार र् \nत िवह य े भऽ    सकइ छइि, वपछले जन्मक वकछु  लेखा जोखा \nमे बचल छइि, उएह वह साब भऽ    रहल छइि।आब उपराग ककरा \nसं। \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 117 \nअएि ा (लघु कथा) \n \nमवह िाथ बाबु दीिा िी मामल ा कऽ   जािल मािल िकील छलाह । ओिा \nउिकर वपत ा र मािाथ बाबु भी कािुिकऽ   कम ज्ञा त ा िवि छलाह । \nलेवकि र मािाथ बाबुकऽ   िकालत क प्रै वक् टस ठीक िवि चललइि। \nत त ेक िे उिकर वटटम् भा छलइि जे मोिवक्कल सब धी र े धी र े दुर \nहो इत गेल इ ि। मोिवक्कल आहांकऽ   पाइ दइ य ा, ओ िखर ा थो़ि बे \nसहत। आहांकऽ   ओकर ्य ाि र ाखऽ    प़ित, िवि तऽ    ओ \nदोसरकऽ   धअ लेत । ऊ य ाह भे लइ ि, र मािाथ बाबु ज्ञा िी र वहत ो, \nमोिवक्कल सबकऽ   िवि सम् ह ाइ ़ि सकल ाह । व्य िह ाव र क पक्ष कमजोर \nर ह बाक कार र् उिकर घरक गा ़िी जेिा - त ेिा डुग़िइत रहलइि। \nउिकर कविय ाकऽ   सेह ंत ा लगले रहलइि जे िकीलाइ ि जेकां बिल \nठिल, खुब देब-लेब करइत जीिि बीत इ ि। उिका अपि घरबा लाकऽ   \nपोछल पाछल सुखल बेबहार बुझल छलइि। र मािाथ बाबुकऽ   सामिे \nआयल िकील सबहक ठाट-बाट ओ देखवथि........ चचा से ह ो करवथि \n......... लेवकि अइ काठक मु र त र मािाथ बाबु के,कऽ   बुझे त इ ि। \nरुस् सा फुल्ली, ल़िा ई-झग़िा, ऊ कटा- पईंची, कन्ना-र ोह ट, िीक-बेजाय, \nसईज-धईज, अल ार- मल ार, िपता-िपती सब कऽ    कऽ    \nिकीलाइ ि थाई क गेल छलीह । आब ओ वकछु कहिाई ओिा ओ छोव़ि \nधेिे छलवखि, लेवकि मौका भे टल ा पर अखिो छो ़िई िवि छलवखि। \n \nअइ घरक भीतर का सं घर्ष स मवह िाथ र ोज दु चाइ र ह ोइ छलाह । ओ \nमाय क उपराग कऽ   बुझअ सुझअ लाग ल छलाह । ओ कवह य ा ई  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nविश्चय कऽ    लेलाह जे उिका िकील बिबाक छइि, से अपिो \nिवि बुझे लइ ि। जखइि ओ िकालत क पढ़ ाइ लेल काले ज मे िाम \nवलखा लेलाह, तखइि घरक लोक बुझल कइि। ओइ समय मे जे \nडाक्टरी, ई न्जीविय र ी, आ सरकार ी िौकरी मे िवि पास ह ोइ छलाय, \nउएह िकालत क पढ़ ाइ करय छलाह । लोक मवह िाथ क िकालत ी \nपढ़ ाइ कऽ   फैसला जाइि कऽ    अचवम्भत भऽ    गेल छल। \nसब ई बुवझय े िवि सकल जे की विर्षय कऽ   पाछु एकटा दृढ़ \nविश्चय छइ। \n \nमवह िाथ िकालत क पढ़ ाइ कऽ   संग संग आरो काज सब मे सवक्रय \nछलाह । जवह य ा परी क्षा पास कऽ    कऽ    िकालत ज्िाइि \nकेलाह, त वहय ा पु र ा त ़िक भ़िक संग ब़िका पाटी देल ाह । अपि \nवपत ाकऽ   जुविय र िवि बइि कऽ    िहरक िामी िकील बीर ेंर \nबाबुकऽ   जुविय र मे ज्िाइि केलाह । बीर ेंर बाबुकऽ    जज \nसबस घ ुट्ट ा सोह ार रहइ छलइि। ओवह िा मवह िाथ कम् मे समय मे \nओक र सबहक बीच मे लोकवप्रय भऽ    गेल छलाह । अवधकार ी \nसबहक कोिो भी काज ह ोइ, ओइ मे मवह िाथ सबसं आगु। अपि \nजाि जी लगा दइ छलाह-ओकर सबहक लेल। पवह िे तऽ    िीर ेंर \nबाबुकऽ   जुविय र कऽ   रूप मे पहचाि रहइि, मूदा थो़ि बे वदिक \nबाद अपि पहचाि ह ोबऽ    लगलइि। िीर ेंर बाबु अपिे से हो अही \nरस्ते आगु बढ़ल छलाह, तैं ओ इ िका पीठ पर ह ा थ ठोकइ त \nर ह लवकि। \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 119 \nमवह िाथ जखिे किी सुवभत गर भे लाह त ओ सबसं पवह िे वकछु पाइ \nइमहर ओमहर कऽ    कऽ    एकटा मोटर कीिलाह । त वहय ा \nमोटर िीर ेंर बाबुकऽ   सेह ो िवि छलइि। ई मोटर आ ड्राई िर ओ \nजज सबहक त ीमार दारी मे छोव़ि देल वखि। अखिो मंगिी मे मोटर \nड्राई िर क संग ककरो भे टई त दस टा काज जरूर ी भऽ    जाइ \nछइ।अइ मोटरकऽ   कार र् इ िका कोटष मे कय ेक टा लोक सबसं \nिज दीकी भऽ    गेल छलइि। अवधकार ी सब वह िकर मोटरक भोग \nकेलाक बाद वह िको कहू िा िा कहू िा उपकृ त करऽ    लगलइि। \n \nमवह िाथकऽ   जन्मे कािुिक पोथीस भरल घर मे भेल छलइि। ओ \nगलती आ मजबुरी स बिल िकील िवि छलाह । ओ अपि ्य ेय बिा \nकऽ    अइ प्रोफे िि मे आयल छलाह । ओ लवग त ो छलइ। जखि े \nसमय भे टइि कािुिक पोथी सब पढ़ इ त र ह लाह । त ाई द आ मोह वर षर क \nलंबा सुची वह िका लग छलइि। सबकऽ   बेवि य े कमीिि दऽ    \nकऽ    पवटयेिे छलाह । अइ सबकऽ   संग अपि उदार आ \nअवभजात्स य चेह र ा सेह ो समाजक सामिे र खिे छलाह । पवब्लवसटीकऽ   \nकोिो मौका ह ाथस िवि जाय दइ छलाह । प्रै वक् टस चलऽ    लाग ल \nछलइि।अपि घरक लोकक जन्मक त ार ीख य ाद ह ोइि िा िवि \nह ोइ ि, सब साह ब की, मे मो साह बक जन्म त ार ीख आ वबय ाह क वदि \nय ाद रहइि। कतउ मधुर, कतउ गुल दस् त ा, कतउ उपहार, कतउ \nसिेि त कतउ खाली िुभ कामिा....... अवधकार ीकऽ   स् िभािक \nअिुसार ई बेबहार करय छ लाह । \n  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ अपि घरे लग एकटा पु र िा घर सेह ो भा़िा परलऽ   लेिे \nछलाह । अइ मे मोिवक्कल सबकऽ   र ह बाक आ खेिाई वपिाई कऽ   \nसेह ो बेबस था छलइ। दीिा िी मु कदमा सबहक फैस ला ह ोबऽ    मे \nबड्ड समय लगइ छइ । जक र ा जमीि रहतइ, सैह िे मोकदमा ल़ित । \nकय ेक लोककऽ   तऽ    जमीिक संग भाििात्स मक लगा ि रहइ \nछलइ। अकर े सबकऽ   मवह िाथ भजबइ छलाह । आब बीर ेंर \nबाबुस  अल ग भऽ    िीक प्रै वक् टस करऽ    लाग ल छलाह । \nमोिवक्कलक र ह बाक बेबस थाकऽ   कऽ    िब िुरूआत भऽ    गेल \nछलइ। र मािाथ बाबु बला भगल का मोिवक्कल सब सेह ो घु अइ़ि कऽ    \nइ िका लग आइब रहल छलइि। \n \nआब िहरक प्रवतवष्ठत लोक मे मवह िाथ बाबु आइब गेल छलाह । \nिहरक कल क्टर, पु वलस कप्त ाि, वज ला जज, विध ा य क, िेता, \nव्य िसाई, पै घ वग र ह थ सब संग ऊठई बइसई छलाह । ब ाह र ी दुविय ाकऽ   \nलेल, दह ेज लेल वबय ाह मे िाव मल िवि होइ छलाह । लंबा लंबा \nसैद्धांवत क आ आ्याव त्स मक गप सब देबऽ    आइब गेल छलइि। \nउिका कतऽ   स फाय दा ह ोबा क अइछ, अकर पहचाि मे पटुत ा \nछलइि। जतऽ    जई त र ह स वबिा \"िा \" कहिे विबटार ा ह ोइ त, \nओइ तरहक त कष दइ छलवखि। कखिो दु प्रवतवष्ठत पवर िार कऽ   \nबीच कथा-िात ा सेह ो करा कऽ    अपि पै ठ बिा लइ छलाह । \n \nअवह िा आगु बढ़इ त जा रहल छलाह । मवह ि ाथ अपि भावत जक वबय ाह \nएकटा अवधकार ीकऽ   बेट ीस करिाबइ ल लेल जी जाि लगेिे छलाह ।  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 121 \nवह िकर भाइ दोसर जगह बे टाक वबय ा ह ठीक कऽ    ले लकइि। \nई अपि झेंप वमटबऽ    खावत र \" पाइ लेब, वक भाइ लेब \"कऽ   \nडाय लॉ ग समाजक सामिे र खल ाह । अइ मे भाइकऽ   वकर वकर ी \nभे लइ ि, लेवकि मवह िाथ बाबुकऽ   प्रवस वद्ध भे टल इ ि। ह र वस् थवत कऽ   \nभजबं मे मावह र छलाह । \n \nअवह िा मवह िाथक गा मक सं गी एकबेर कोिो काज मे मददक इ च्छा \nलऽ    कऽ    उिका लग एलवखि। मवह िाथ अपिाकऽ   वसद्धांत िादी \nदिषबइ त, सीध ा  कहबा मे लाचार ी देखेलवकि। ओ कहलवखि- \" ज्यों \nह मरा ओ पु छत ाह, त हम कहबइि।\" मवह िाथकऽ   ई बात मोिो मे \nिवि एलइि जे अकर ास उिका कवह य ो कोिो काज पईर ो सकइत \nअइछ। जेकरास काज परऽ    बाला ह ोइ छलइ, ओकरा ले ल तऽ    \nसिषस्ि समपष र् वसद्धांत छलइि। मवह िाथकऽ   ओइ संगी कऽ   मोि \nमे एलइि जे काि ह मरो एहि वदि ह ोइ त ा जे मवहिाथ ह मरा लग \nकाज लेल अयत ा ह । कहल जाइ छइ- कोिो चीज मोिस चाह ब तऽ    \n, ओ पु र ा ह ेबे करत।सब पवर वस् थव त चाह त क अिुकूल भऽ    जाइ \nछइ। \n \nसमयक  पवह य ा घु ई म रहल छल। थो़ि े बरखक बाद मवह िाथकऽ   \nकाज ओइ गऊ आं संगी स प़ि लइ ि। ओ अपि पु र िा संगी क संबंध लऽ    \nकऽ    उिका कतऽ    ब़िका मोटर मे मधुर क वडब्बा आ भइ़ि \nपवथय ा मालदह आम लऽ    कऽ    पहुंचल ाह । अइ सिेि क बल \nपर ओ केह ि केह ि काज करा चुकल छलाह । ओ संगी कऽ   सब  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवपछला बात मोि छलइ। ओ कहलकइि-\" हम त अहीं स िीक चीज \nसीखलऊं। ज्यों ह मरा ओ पु छत ाह, त हम आहां बार े मे कहबइि \" । \nमवह िाथकऽ   सब य ाद पइ़ि गेल इ ि। अपि िाक् पटुत ा पर उिका \nबड्ड गुमाि छलइि।आइ गा मक अदिा सि लोक उिका अएिा देखा \nदेल कइि। \n \nपु र ा गाम समाज मे ईएह चचा चइल रहल छइ जे सबकऽ   अपि \nवदि ह ोइ छइ। ब़िका ह ोइ िा छो टका ह ोइ, ककरो उम्मेदकऽ   िवि \nत ो़ि ी । समयक चक्र एहि िे घु मई छइ जे सब केलह ा मु ंह बेि े \nसामिे ठार भऽ    वचढ़बऽ    लगइ छइ।ओकर मार ल मे आिाज \nिवि ह ोइ छइ। \n \nअइ घटिास मवह िाथ पु र ा तरहे वबफइ ़ि गेल ाह । आब उिका सब \nगा मक लोक अपि विर ोध ी बुझाय लाग ल छलइि। वकिका कोिा \nह ाव ि पहुंचे बइ ि, अही कऽ   पाछु परल र ह लाह। अही सब चक्रव्य ू ह \nमे फंस ल ह्रदय ाघात स परलोक चइल गेल ाह । अएिा  उिका लेल भारी \nपरलइि। \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 123 \nह त्स य ारा (लघु कथा) \n \nिब कालोिी छलइ। चुन्न ी महत ोकऽ   बेट ा सेह ो कालोिी मे घर \nबिेिे छइ। बविय ा सबहक िकलकऽ   कऽ    ओहो अइ कालोिी \nमे जमीि लेबा काल मे ि र ो ड चुिलक। अकर पाछु ए क्के टा कार र् \nछलइ जे ओ दु टा दोकाि बह र ी वदस विकालत। सैह भे लइ । दोकाि \nबिलाकऽ   बाद एकटा तऽ    वकर ाय ा मे लगेल क आ दोसर मे \nचुन्न ी महत ो अपिे दोकाि खोलबाक फैस ला केलक। ओिा ओकरा \nअकर अिुभि सेह ो छलइ। ई सत्त गप छइ जे ओकारा \nदोकाि स बर क्कत िवि भे लइ ।  \nचु न्नी महत ो त ाव ह जमािाकऽ   मै वर क पास छल। ओकरा  वह स् सा \nत ीि बीघा जमीि प़िल छलइ। अपि समाज मे ओकर धाक \nछलइ। जो ़िा ब़िद संग टाय र गा ़िी सेह ो ओकरा रहइ। ओकर घर \nअपिा समाज मे िीक वग र ह थ मे अबइ छलइ। दोसरो कऽ   जमीि \nओ भरिा लइत छल। ई सब र ह लाकऽ   बादो ओकरा खेत ी मे \nमोि िवि लगइ। ओिा सर कार ी िौकरीकऽ   परी क्षा सब देिहो रहइ \nलेवकि िौकरी िवि भे लइ । इमहर वबय ा ह दाि छो टे मे भऽ    गेल \nछलइ। चाइ र टा ििकीर बाक ऽ   लाइ ि लगा देिे छल। कोिो काज \nतऽ    दोसर रहइ िवि........ आइ जेकां टीिी, मोबाइ ल, फोि- फाि, \nसविमा वकछु िाई । बरख मे एक बेर दसमी मे िाच अबइ छलइ। \nकोिो कोिो बेर बाबु भै य्य ा सबहक कतऽ    जग सब मे सेह ो \nिह र स िचविय ा अबइ। गा मक बाह र गाछी मे िाच-गा िक प्रोग्राम ह ोइ \nछलइ। चुन्न ी महत ो अइ सब मे जी जािस लाग ल रहइ छलाह । ओ \nसब समाजक िाचक भार लेिे रहइ छलाय । िचविय ा ठीक करऽ    124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस लऽ    कऽ    ओकर सबहक खेिाई पीिाई सु त िाई- सब \nमहत ोकऽ   वज म्म ा। जाबइ त िाच - पाटी गाम मे रहइत छलइ, भुख \nवपय ास सब हरा जाइ छलइ चुन्न ी मह तो के। दु चाइ र बरख पर \nजमीि बेचई छल आ ओइ पाइ स वकर ािाकऽ   दोकाि खोलइ छल। \nसाल दु साल दोकाि चल बो करय....... फेर एक्के बेर दोकाि बन्न भऽ    \nजाइ । लोक सुिवि जे चुन्न ी महत ोकऽ   घाटा भऽ    गेल इ । \nओकरा खेत ीस बेि ी दोकिदा र ी मे रस भे टई छलइ। त ैं अपि खेत \nपथार ओ बटईय ा दऽ    दे िे छल। \n \nगाम मे ई चचा सब बेर अकर दोकाि बन्न भे लाक बाद ह ोइ- जे \nएिा वकय ैक भे लइ । दोकाि पर हरदम भी़ि र वह त े छलइ, दामों अकर \nबेि ी रहइ छलइ, मोल कम् मो िवि करय छलइ, उधा र ी देबहो मे \nकरकर करइत छलइ, सोल किक ईएह टा दुकािदार छल- तैं ओकर \nसमाजक सब अतइ स कीिय। गाम मे ओिा दु टा आर वकर ािाक ऽ   \nपु र ाि दोकाि बाभि सबहक छइि। उिकर सबहक बोली बािी िवि \nिीक। तैं सोलकिे िवि, बभिटोव लय ोकऽ   लोक सब चु न्न ी महत ोकऽ   \nदोकाि पर अबइत छल। बाद मे कतउ कतउस गप छुटलइ जे ई \nचुन्न ी महत ो ढेकाक कमजोर छल। ओ अइ चक्कर मे दोकाि \nडुबे लकइ। भोर सांझ त दो काि मे भी़ि रहइ छलइ, तखइि मौका \nिवि लाग इ, लेवकि दुप ह वर य ा मे ओ ग़ि ब़ि कऽ    लइ छ लाय । बजा र \nजे ओ ह ोलस ेलस  समाि आिऽ    जाय ओतउ ओ वकछु वकछु ग़ि ब़ि \nकऽ    लइ छलाय । गाम मे दबले र्बाि मे, लेवकि कहल जाइ \nछलइ।  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 125 \n \nईएह कोटा र ह लो पर ओकरा िौकरी िवि भे टल इ, मूदा कपार जोर गर \nछलइ, एकटा बेट ाकऽ   र ेलिे मे िौकरी लाइ ग गेल इ । ओकरे कतऽ    \nरही कऽ    दोसरो बेट ा सब पढ़ लकइ। आब त चारू कतउ कतउ \nिौकरी धेिे छइ। छो टका त फौज मे छइ। ओकरास चुन्न ी महत ोकऽ   \nबड्ड सुख। ओ बेट ा जखइि अबइ छइ, अंगर ेवज य ा बोतल सब र ंक \nभइ़ि कऽ    अिवि छइ। जे पीलक वपय ेलक, बचल का जाय काल \nमे अपि बापक ह िाले कऽ    दइ छइ। फेर तऽ    चुन्न ी महत ो \nचािी काटअ लगइ छव थ। ब़िका बेट ा र ेलिे टीिि पर मालबाबु \nलाग ल छइ। सब समाि चढ़ ला उत र ला पर कमीिि बान्ह ल छइ। \nऊ य ाह िहर मे जमीि कीि कऽ    घर बिेल कइ, ओही मे चुन्न ी \nमहत ो दोकाि विकालल ाह अइछ।आब फेर कय ेक बरख बाद दोकाि \nखोलल ाह अइ छ। अपिे त दोकाि क िाम पर िहर मे रहअ लाग ल \nछल लेवकि ओकर घरबा ली गा मे मे धाि गह ुम सम्हा़ि इ लेल रही \nगेल इ । ओ िवि अपि कवियाकऽ   परिा ह करय आ िवि कविय ा \nओकरे करय। \nपवह लुका गा मक दोकाि मे त अस गर े ओ सब काज करय छलाह । \nआब तऽ    चाइ र टा कमासु त बेट ाकऽ   बाप छवथ, अपिे दोकाि \nमे झा़िु पोंछा आ बाकी काज कोिा करत ा ह । आब गल् ला पर अपिे \nबइसई छवथ आ एकटा टे ििाकऽ   र खिे छव थ। वकय ो टे ििा \nदोकाि मे वटकइ िवि छइि। ओिा पाइ कम्मे दइ छव थि, त खिो \nसब भाइग जाइ छइि। वकछु िे वकछु तऽ    झोल छइ। \n  126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब िहर मे घर पर समाि पहुंचबइकऽ   फैिि भऽ    गेल \nछइ। अइ कालोिी मे सेह ो अकर लसाइ ़ि लाग ल छलइ। गा मस  एकटा \nछौं ़िा देबिाकऽ   पकइ़ि कऽ    चुन्न ी महत ो दोकाि पर र खिे \nछल। ओ छौं ़िा बड्ड पइिगर छल। ओ दऊ ़ि दऊ ़ि कऽ    काज \nकरय। भरीगर आ दुर बला घर पर समाि पहुंचबइ लेल \nसाई वकलस  जाय । कतउ घर बाला सबस ज्यों ओ गप करबाक कार र् \nदेरी भऽ    जाइ त माइ ़ि माइ ़ि कऽ    छुटय ओक र ा पर चुन्न ी \nमहत ो। सब िाि अइ छौं ़िा पर झार य । चुन्न ी महत ोकऽ   ई दोकाि \nचइल गेल छलइि। \nकालोिीकऽ   बच्चा सबकऽ   खेल खेलाइ त देख कऽ    देबिाकऽ   \nसेह ो खेलेबाक सेह न्ता ह ोइ। चुन्न ी महत ो ओकरा खेल पर पव़िकऽ    \nिवि देबऽ    चाह इ छलइ। कतउ कतउ समा ि पहुंचे ला पर घर \nबाला सब दु चाइ र टका देबिाकऽ   द दइ छलइ। दे बिा ओकरा \nजमा करय छल।ओ दोकाि क सब तरी वभट्ट ी सीख रहल छलाय । \nओकरो मोि रहइ जे किी पाइ जमा कऽ    कऽ    िहर मे \nकतउ ओहो अपि ठीह ा जमाित । अही धुि मे लाग ल रहइ छलाय । \nचुन्न ी महत ो अपि बेट ाक देल अंगर ेवज य ा बोत ल मे स कि ी किी र ोज \nपीबइ छल। एक वदि देबिाकऽ   सेह ो पीय ई लेल जो़ि केलकइ। \nदेबिा त ओकर िौकर छल,केिा बात कइटतइ......... दु घु ंट दऽ    \nदेल कइ। जह ां तक ओकरा मोि प़िइ छइ, ओइ र ाइत चुन्न ी महत ो \nओकरा संग वकछु गलत बेबहार सुत ली मे केलकइ। भोर मे जखइि \nदेबिा ऊठल त ओकरा सब बुझे लइ । ओ किी काल बाद अपि \nझो़िी ऊ ठेलक आ गाम प़िा रहल। \n  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 127 \nइमहर चुन्न ी महत ोकऽ   अइ खराब सोभाि लऽ    कऽ    आर \nवकय ो ओकर दोकाि मे काज करय लेल िवि गछइ छलइ। दु त ीि \nह फ्ता बीत ला बाद चुन्न ी महत ो अपि कविय ास भें ट करऽ    गाम \nगेल । थाह लेबऽ    देबिा कतऽ    सेह ो गेल । देबिा कतउ बाध \nवदस गेल छलाय । ओकर माय स चुन्न ी महत ो वचक्कि चुप़िल गप केलक। \nओकरा पता चइल गेल इ जे अतऽ    सब ठीक छइ। थो़ि ेक काल \nबाद जखइि देबिा आयल त ओकर माय अपि गर ीबी कऽ   कििाई \nिुरू केलक। ह ाव र कऽ    देबिा फेर चुन्न ी महत ोकऽ   दोकाि पर \nकाज करबाक गछलक। चुन्न ी महत ो एडबां से मे करकरऊ आ टका \nदेबिाकऽ   माय कऽ   ह ाथ पर र ाई ख देल कइ। \nमहल् ला बाला चुन्न ी महत ोकऽ   देबिाकऽ   दोबा र ा अयलाकऽ   बार े \nमे पु छइ त ओ कहइ - सब गमी आब ऊतइ़ि गेल इ, त आइब \nगेल । गमीस मतलब अतऽ    जमा पै सा खत्स म ह ोबा कस  छ लइ । \nदेबिाकऽ   वमसर ाज ीकऽ   कविय ा सऽ    बड्ड गप ह ोइ । \nवमसर ाज ीकऽ   पोत ा देबिे कऽ   बयसकऽ   छलइ। उिका कतऽ    \nहर बेर समाि लऽ    कऽ    गेल ा पर पाइ त भे टबे करय, \nउपरस खाय पीय ई लेल सेह ो भे टई। ओ सवदखि वमसर ाज ी कतऽ    \nजाइ लेल त ैय ार रहइ छल। जखइि ओ जाय तऽ    घु र ऽ    मे \nवबलमा जाइ छलइ। चुन्न ी महत ो ओकरा अइ देरीक लेल एक दिा \nिवि छो़िई। देबिाकऽ   अइ वबग ़िा ई क ऽ   कोिो असर िवि \nछलइ। \nवमसर ाज ीकऽ   घर सेह ो कालोिी मे मे िे र ोड पर छलइि। चुन्न ी \nमहत ोस बेवि य े र ोखगर उिकर घर छलइि। वमसर ाज ीक ऽ   घरक \nसब लोक ओकरा मािऽ    लाग ल छलइ। वमसर ाज ीकऽ   कविय ा  128 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेबिाकऽ   गाम लगक छलवखि। ओकरा गाम मे बाभिटोली मे \nउिकर सं बंधी सब रहइ छलइि।ओ ओकरा गाम गेल आयल छव थ। \nबड्ड लोककऽ   वचिह त ो ह वथि ओ। देबिा चुन्न ी महत ोक ऽ   चाइ ल \nचलिक विकाइत इ िका सब लग केलकइि। किी मिी िक उिको \nसबकऽ   बुझा रहल छलइि, लेवकि अतऽ    महल् ला बाला बात \nछलइ। सबवदिाकऽ   झमेल ा बेम त लबकऽ   ,कऽ   ऊ ठाइ त । ओ \nसब ओकरा दोसर जगह काज त कबा लेल कहलवखि। अइ लेल \nमददकऽ   भरोसा सेह ो देल व खि। \nदेबिा एकवदि उिकर घरक आगु त र कार ीकऽ   ठीह ा लगबऽ   कऽ   \nबार े मे पु छलकइ ि। ओ सब त खिे हं कवह देल खीि। उिका सबकऽ   \nतऽ    एकटा मंगिी मे विश्वा सी चौकीदा र भेंट जेत इ ि । अतबे िवि, \nवबि सुदक पाइ पईंच सेह ो लइ लेल कह लवखि। देबिा आब अपि \nगुमट ी बिबऽ   कऽ   बार े मे सोचऽ    लाग ल छलाय । सो़स् कृत क \nएकटा मास् टर साह ब कालोिी मे रहइ छलवखि, उि कास दोकाि \nखोलबाक वदि तकइ लेल कवह देिे छलइि। आब पु र ा जोि जोि \nमे  देबिा रहअ लाग ल छलाय । चुन्न ी महत ोकऽ   सेह ो दोकाि \nखोलबाक भिक लाइ ग गेल छलइ। \nअवह िा एक वदि र ाइ त मे दोकाि बन्न भे लाक बाद चुन्न ी महत ो, \nदेबिाकऽ   िब दोकाि खोलबाक खुिी मे अंगर ेवज य ा िर ाब \nपीय ेलकइ। ििा मे अयलाकऽ   बाद की भे लइ से अ़िोस-प़िोसकऽ   \nसेह ो वकय ो िवि बुझल कइ। भोर मे दोकाि िवि खूलल ा पर लोक \nघर मे तकलकइ त ओतऽ    चुन्न ी महत ोकऽ   वििषस्त्र लाि \nभें टल इ । छुरास सऊ ंसे देह  मे गंथिे छलइ। िोव र्त पु र ा घर मे \nफैलल। बाकी कोिो समाि कऽ   िवि अगर म्भ ार भेल छलइ। सब  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 129 \nघर मे सब समाि ओवह िा संइ त ल र ाखल। दोकाि क गल् ला सेह ो \nसुर वक्षत । खाली देबिाकऽ   कोिो पता िवि। पु वलस कऽ   खबर \nभे लइ । लािकऽ   कब्जा मे लेल गेल इ । टीिि पर वदल् ली बाला \nर ेि मे स  देबिाकऽ   पकइ़ि कऽ    पु वलस अिलकइ। देबिा अपि \nअपर ाध माइ ि लेिे छल। चुन्न ी महत ोकऽ   बेट ा सब आइब गेल \nछलइ। ओकरा सबकऽ   पु वल स बलास लऽ    दऽ    कऽ    सेवटंग \nभऽ    गेल छलइ। दु वदि बाद अखबार मे विकल लइ - \"देबिाकऽ   \nिब दोकाि खोलइ लेल पाइ कऽ   जरुर त छल इ। ओइ लेल ओ \nअपि मावलककऽ   जाि लऽ    लेल क। आबस  िौ कर र ाखऽ   \nस पवह िे जांच करा लेल करूं\"। देबिा कोिो िौकर थो़ि े छल।ओ तऽ    \nचुन्न ी महत ोकऽ   गऊ ंआ आ समांग छलइि। ई बुझअक ऽ   फुसषत \nककरा छइ। मही िा वदि अइ घटिाकऽ   खोदबेद ह ोइ त रहलइ, \nफेर सब वबसइ़ि गेल । जी िि कतउ रुकल इ य ा। चुन्न ी महत ोकऽ   \nबेट ा सब दोकाि क समाि बे च कऽ    पु वलस िालाकऽ   रूपय्य ा \nउलीझ देल कइ। दोकाि कऽ   वकर ाय ा पर उठा देल कइ। आब एस \nटी डी बुथ ओइ मे खुई ज गेल छलइ। \nदेबिाकऽ   पु वलस बला ओइ घर पर जांच करय लेल अिलकइ। \nवमसर ाज ीकऽ   पवर िार क लोक बाह र े मे ठार छलइि। सब बाल \nबच्चेदार लोक, ह त्स य ार ास केि ा संबंध रखतइ। अकर ा देवखते सब \nघरक भीतर जा कऽ    सांकल चढ़ ा लेलकइ। \nदेबिाक बात बाह र िवि आइब सकलइ।ओकर अपि दोकाि क सपिा \nजेह ल तर दबा गेल छलइ।अइ सपिा देवखते ओ कय ेक र ाइ त \nजगलाह े वबत ेिे छल। क्षर् मे क्षर्ाक भऽ    गेल छलाई । केिा ओ \nअपिास बवलष्ठ चुन्न ी मह त ोक ऽ   चक्कुस गों ई ध देल कइ, ओकरा अपि  130 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nत ाकत पर आश्चय ष ह ोइ छलइ। कतेक बेर चक्कु गंथलकइ, ओकरा \nवकछु मोि िवि छइ। ओ चक्कु चलबइत रहलउ। जखइि \nखुिस सऊ ंस े ओ िह ा गेल, तखइि छो ़िलकइ। एिा लगइ जे ओ \nखुि िवि ललका र ंग ह ोइ आ ओइ ललका र ंगस ओ अपि गा मक \nिबकी भौजा इ संग ह ोली खेलिे हुआय । सऊ ंसे घर मे लाले लाल \nिोव र्त फैलल। \nओकरा सब ह त्स य ा र ाकऽ   िाम दऽ    देिे छलइ। ओहि मोह क \nमु स् काि बाला छौं ़िा, आब ह त ो़्य ार ा भऽ    गेल छलाय । \nअसल मे तऽ    ह त्स य ा देबिाकऽ   अरमािकऽ   भेल छलइ। \nओकरा अइ लेल विििकऽ   केलकइ, ओ जािऽ    सुिऽ    बाला \nअइ आन्ह र बह ीर संसार मे वकय ो िवि छइ। देबिाक ऽ   जीिि \nपहा ़ि भऽ    गेल इ । त ारीख पर कवह य ो काल गा मस  माय अबइ \nछइ। त ार ीख पर त ार ीख लाइ ग रहल छइ। जखइि वमसर ाज ीकऽ   \nकतऽ   कऽ   लोककऽ   गिा ह ी लेल कहल गेल इ ि तऽ    ओ \nसब देबिाकऽ   वचन्हबास इ न्कार कऽ    देल वखि । देबिा आ \nवमसर ाज ीकऽ   बीच भेल गपक बात तऽ    कोटष मे भईय े िवि \nसकलइ। अंवत म उम्मेद ईएह सब र ह वथि। सब खत्स म भऽ    गेल \nछलइ। सजा भे लाक बाद बाकी जीिि जेह ल मे काइ ट रहल छल \nदेबिा। माय ओकरा जेह ल मे भेट करऽ    काल कहलकइ जे गाम \nसमाज मे आब ओकर िबका िाम पइ़ि गेल छइ \" ह त्स य ा र ा \"। \nओकरो लोक आब देबिाकऽ   माय िवि कहइ छइ .......... \n\"ह त्स य ार ाकऽ   माय \" िब िाम ओकरो भऽ    गेल छइ। देबिाकऽ   \nमाय कऽ   पवह िे ह ोइ जे एहि ह त्स य ारा ओकर कोखस केिा \nजिमल इ । जिविमत े वकअए िवि ओ िुि चटा कऽ    माइ ़ि  'व ि द े ह' ३ ५ १ म अ ं क ० १ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक ३५ १)|| 131 \nदेल कइ। मूदा जखइि ओकरा चुन्न ी महत ो ब","size_mb":29.31,"has_text":true},"Videha 352.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 352.pdf","name":"Videha 352.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X \n'विदेह' ३५२ म अंक १५ अगस्त २०२२ (िर्ष १५ मास \n१७६ अंक ३५२) \n(वि द े ह www.videha.co.in ) \n \nव िद े ह मैव िल ी  सा व हत्य आ न् द ो ल न: मा नुष ी व मह स ं स् कृता म् \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई -पवि का \nISSN 2229-547X VIDEHA \nसम् पाद क: गजे न् र  ठाक ु र ।  \n \n \n 2 \n \nऐ पो ि ी क सिाव ि का र  सु र व ि त  अ व ि ।  का ॅ पी र ा इ ट ( ©)  ि ा र कक  व ल वि त  अ नु म व त क व ि ना पो ि ी क को नो अ ंश क \nि ा या  प्र व तएिं व र कॉ व  ंग सव ह त  इ ल े क्‍ट  रॉवनक अ ि िा  यां व ि क, को नो म ा ध्  यम स, , अ ि िा  ् ा नक सं्रह ह   िा  पु नप्र प्रय यो गक  \nप्र  ा ल ी  द्वा र ा  को नो रूपमे  पु नरुत् पावदत  अ ि िा  संचा व र त -प्र सा व रत नै कए ल  ज ा  स कै त  अ व ि । \n(c) २०००- २०२२। सिाविकार सुरवित। विदेहमे प्रकावित सभटा रचना आ आकाइिक सिाविकार \nरचनाकार आ संग्रहकर्त्ताक लगमे छवहह।  भालसवरक गाछ जे सन २००० सँ याहूवसटीजपर छल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra   आवद वलंकपर  आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   (वकछु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html   वलंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha   258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/   भालसवरक गाछ-प्रथम मैवथली ब्लॉग / मैवथली ब्लॉगक एग्रीगेटर) केर रूपमे \nइहटरनेटपर  मैवथलीक प्राचीनतम उपवस्थतक रूपमे विद्यमान अवछ। ई मैवथलीक पवहल इंटरनेट पविका वथक \nजकर नाम बादमे १ जनिरी २००८ सँ \"विदेह\" पड़लै।इंटरनेटपर मैवथलीक प्रथम उपवस्थवतक यािा विदेह- \nप्रथम मैवथली पाविक ई पविका िवर पहुँचल अवछ,जे http://www.videha.co.in/   पर ई प्रकावित होइत \nअवछ। आब “भालसवरक गाछ” जालिृर्त्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैवथली भार्ाक जालिृर्त्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अवछ। विदेह ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(c)२०००- २०२२। सिाविकार लेखकािीन आ जतऽ लेखकक नाम नै अवछ ततऽ संपादकािीन। विदेह - \nप्रथम मैवथली पाविक ई -पविका ISSN 2229-547X VIDEHA सम्पादक: गजेहर ठाकुर। Editor: \nGajendra Thakur.  \nरचनाकार अपन मौवलक आ अप्रकावित रचना (जकर मौवलकताक संपूर्ष उर्त्तरदावयत्ि लेखक गर्क मध्य \nछवहह) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ .doc, .docx, .rtf िा .txt \nफॉमेटमे पठा सकै छवथ। एतऽ प्रकावित रचना सभक कॉपीराइट लेखक/संग्रहकर्त्ता लोकवनक लगमे रहतवहह। \nसम्पादक 'विदेह' प्रथम मैवथली पाविक ई पविका ऐ ई-पविकामे ई-प्रकावित/ प्रथम प्रकावित रचनाक वप्रंट-िेब \nआकाइिक/ आकाइिक अनुिादक आ मूल आ अनूवदत आकाइिक ई-प्रकािन/ वप्रंट-प्रकािनक अविकार रखैत \nछवथ। (The Editor, Videha holds the right for print-web archive/ right to translate \nthose archives and/ or e-publish/ print-publish the original/ translated archive). \nऐ ई-पविकामे कोनो रॊयल्टीक/ पावरश्रवमकक प्राििान नै छै। तेँ रॉयल्टीक/ पावरश्रवमकक इच्छुक विदेहसँ नै \nजुड़वथ, से आग्रह। रचनाक संग रचनाकार अपन संविप्त पवरचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो पठेताह, \nसे आिा करैत छी। रचनाक अंतमे टाइप रहय, जे ई रचना मौवलक अवछ, आ पवहल प्रकािनक हेतु विदेह \n(पाविक) ई पविकाकेँ देल जा रहल अवछ। मेल प्राप्त होयबाक बाद यथासंभि िीघ्र ( सात वदनक भीतर) \nएकर प्रकािनक अंकक सूचना देल जायत।  एवह ई पविकाकेँ मासक ०१ आ १५ वतवथकेँ ई प्रकावित \nकएल जाइत अवछ। ISSN: 2229-547X  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 352 at www.videha.co.in   \n \nअनुक्रम  \n१.  \nमैवथली भार्ा जगज्जननी सीतायााः भार्ा आसीत् - हनुमहताः उक्तिान- \nमानुर्ीवमह संस्कृताम् \nअक्खर (अिर ) खम्भा   \nवतहुअन खेर्त्तवह कावि तसु वकवर्त्तिवल्ल पसरेइ।  \nअक्खर खम्भारम्भ जउ  मञ्चो बवहि न देइ॥ \n[कीवतषलता प्रथमाः पल्लिाः पवहल दोहा।] माने अिररूपी स्तम्भ वनमार् \nकए ओवहपर (काव्यरूपी) मंच जँ नवह बाहहल जाए तँ एवह विभुिनरूपी \nिेिमे ओकर कीवतषरूपी लता (िवल्ल) प्रसावरत कोना होयत।  \n \n \n   \n \nकेदार नाथ चौिरी वििेर्ांक- (पृ. २-२१०) \n२.१.केदारनाथ चौिरी वििेर्ांक सम्पादकीय- गजेहर ठाकुर (पृ. २-\n२७) \n२.२.प्रस्तुत वििेर्ांकक संदभषमे (पृ. २८-३१) \n२.३.केदारनाथ चौिरीजीक संविप्त पवरचय (पृ. ३२-३४) \n२.४.कल्पना झा- इएह गूड़ खेने,कान छेदौने (पृ. ३५-४६) \n२.५.वनमषला कर्ष - केदारनाथ चौिरी व्यवक्तत्ि एिं कृवतत्ि (पृ. ४७-\n४९) \n२.६.आभा झा- प्रेमक अद्वैतक अद्भुत आख्यान –हीना  (पृ. ५०-५५) \n२.७.विििंकर श्रीवनिास- चमेली रानी (पृ. ५६-६२) \n२.८.दीपक मंजुल- मैवथली सावहत्यक \"कबीर\"- हमरा सभक केदार \nबाबू (पृ. ६३-६८)   \n \n२.९.कामेश्वर चौिरी- अंग्रेवजए पढ़ल लोक मैवथलीकेँ उबावर सकत \n(पृ. ६९-७१) \n२.१०.लक्ष्मर् झा सागर- अबारा नवह...तन!  (पृ. ७२-७५) \n२.११.अवजत कुमार झा- अबारा नवहतन : एक अनुपम कृवत  (पृ. \n७६-८५) \n२.१२.भीमनाथ झा- तोर समान एक तोहेँ मािि (पृ. ८६-९०) \n२.१३.वहतनाथ झा - ह्रास होइत सभ्यता संस्कृवतक इवतिृवर्त्तक अयना \n: \"अयना\" (पृ. ९१-९४) \n२.१४.अमरनाथ झा- अपवरवचतसँ पवरवचवतक यािााः केदारनाथ चौिरी \n(पृ. ९५-१००) \n२.१५.अिोक- केदार नाथ चौिरीक उपहयास (पृ. १०१-१०६) \n२.१६.जगदीि चहर ठाकुर \"अवनल\" - चुम्बकीय लेखनक दृष्टाहत \n\"अबारा नवहतन\"  (पृ. १०७-११२)   \n \n२.१७.योगेहर पाठक \"वियोगी\"- अपवरवचत सावहत्यकारक नुकाएल गप \n(पृ. ११३-१२३) \n२.१८.प्रदीप वबहारी- मुख्य पािक गौर् व्यथा : अबारा नवहतन  (पृ. \n१२४-१२९) \n२.१९.आिीर् चमन - मिुबाला नवह नवह लालदाय  (पृ. १३०-१४२) \n२.२०.अरविहद ठाकुर- विलिर्केँ व्याख्यावयत करब: अबारा नवहतन  \n(पृ. १४३-१६५) \n२.२१.आिीर् अनवचहहार - मैवथली उपहयासक 'केदारनाथ युग'  (पृ. \n१६६-१७१) \n२.२२.गजेहर ठाकुर - केदार नाथ चौिरी - हुनकर आ हुनकर \nउपहयासक पुनपाठ (पृ. १७२-१७९) \n२.२३.अचषना चौिरी- हमर वपतााः श्री केदारनाथ चौिरी (पृ. १८०-\n१८१) \n२.२४. डॉ कैलाि कुमार वमश्र- केदारनाथ चौिरी रवचत मैवथली \nउपहयास: करार (पोथी समीिा) (पृ. १८२-२१०)   \n \nऐ अंकक अहयाहय रचना (पृ. २११-८५८) \nगद्य (प्. २१३-८४५) \n३.१.केिि भारद्वाज- अजगुत अफ्रीका (अफ्रीका डायरी) (पृ. २१४-\n४६६)  \n३.२.केिि भारद्वाज- खेलौना (पृ. ४६७-४८७) \n३.३.केिि भारद्वाज- वकछु पढ़ल आ वकछु सुनल- ईदी अमीन  (पृ. \n४८८-५४८) \n३.४.केिि भारद्वाज- पैबंद (पृ. ५४९-७९८) \n३.५.डा. वकिन कारीगर - कथाकार- मुकेि आनहद - समीिा (पृ. \n७९९-८००) \n३.६.भुिनेश्वर चौरवसया \"भुनेि\"- उ लपट एमहरो ऐत  (पृ. ८०१-\n८०१) \n३.७.कुमारी आरती- यािा िृर्त्तांत (पृ. ८०२-८०३)   \n \n३.८.डॉ प्रमोद कुमार- पिना माय- (संस्मरर्) (पृ. ८०४-८०८) \n३.९.सुर्मा ठाकुर- बोझ (पृ. ८०९-८१०) \n३.१०.रबीहर नारायर् वमश्र- मातृभूवम (उपहयास)- ९म खेप (पृ. ८११-\n८१५) \n३.११.गजेहर ठाकुर- ५ टा बीहवन कथा  (पृ. ८१६-८१९) \n३.१२.गजेहर ठाकुर- गढ़-नावरकेल उपहयास -ियीक पवहल उपहयास \n\"सहस्रिीर्ा\" क बाद दोसर उपहयास- द ........ फाइल्स (पृ. ८२०-\n८३६) \n३.१३.महाकाहत प्रसाद- बीहवन कथा (वचवड़या घर, वचक्कस) (पृ. \n८३७-८३८) \n३.१४.वनमषला कर्ष - अवनन विखा (भाग - ४) (पृ. ८३९-८४५) \n \n   \n \nपद्य (पृ. ८४६-८५८) \n४.१.राज वकिोर वमश्र- िान (पृ. ८४७-८५३) \n४.२.गजेहर ठाकुर- िुनाः िेपक मृत्युदण्ड िा बवल- २ (पृ. ८५४-\n८५६) \n४.३.कुमारी आरती- प्रकृवत (पृ. ८५७-८५७) \n४.४.सुर्मा ठाकुर- आस (पृ. ८५८-८५८) \n \n \n \n \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 1 \n \nकेदा र नाथ  च ौध र ी विशे र्ांक सम्प ादकी य- गज ेन्द्र ठाकु र  \nकथा  १-१ ० \nनाइ ट ड्य ू टीमे छलौं , दू बजे र ाव त मे हमर फोन टनटना उठल । हमर \nगप हमर कल ीग , जे त वमल  भार्ी र ह वथ, सुवन रहल  छली।  फोन \nखतम भे लापर  वह न्द्दीमे पु छलवन्द्ह: \n\"कोन  भार्ामे अहाँ एक  घण्ट ा गप क ऽ रहल  छलौं , बड्ड मीठ भार्ा \nअ वछ\"। \nऐ वमठासक  खटास ह ुनका  की  बुझवबत ौं अहाँकेँ  बुझाय ब । मु दा तइ \nलेल  अहाँकेँ  त ैय ा र ह ोमय पड़त। से पवह ने भाग-१ मे स् टा टष र आ फेर \nदोसर भागसँ १ ००, २ ०० आ ५ ० ० एम.जी. अवह ना डोज बढ़ैत \nरहत। \n कथा  १  \nकेदार नाथ  चौधर ी ( १ ९३ ६- ), मै वथलीक  पवह ल  वफल्म ' ममत ा गा बय \nगीत' केर  वनमात ा द्वयमे सँ एकटा  वनमात ा छवथ केदार नाथ  चौधर ी आ \n 2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदोसर मदनमोहन दास। बादमे आवथषक  मजबू र ीिश त ेसर सह वनमात ा \nभे लवखन  उदय भानु वसंह। \nमात ा-स्ि. कुसुम परी  देिी, वपत ा- स्ि. वकशोरी  चौधर ी, जन्द्म: \n० ३/०१/१ ९३ ६ \nग्रा.+ पत्रा. नेहर ा (दर भंगा), अन्द्य पावर िाव र क सदस् य-पत्नी-श्रीमती कुमु द \nचौधर ी, संत ान- प्रथम पु त्र ी-श्रीमती वकर ण  झा, वद्वत ीय पु त्र ी-श्रीमती \nअचष ना चौधर ी, वशक्षा- १ ९५८ ई.मे अथषशास् त्र मे स् ना त को त्त र, १ ९५ ९ \nई. मे लॉ ।  १ ९ ६ ९ ई.मे कैवलफोव नषया  वि.वि.सँ अथषस् थास् त्र मे \nस् नात को त्त र, १ ९ ७१ ई.मे मा केवटंग  एंड वडस् र ीब्य ू शन विर्य मे गो ल्डेन \nगेट य ू वनिवसष टी, सानफ्रांवसस्को, USA सँ एम.बी.ए., १ ९ ७८ मे भारत \nआगमन। १ ९ ८ १-८६ क  बीच त ेह र ान आ प्रैं कफु त षम े। फेर बम्बई, \nपु णे ह ोइत वर टाय र में टक बाद २ ० ०० सँ लह ेवर य ासरा य, दर भंगामे \nवनिास।६ टा उपन्द्य ास- चमे लीर ानी  २ ० ०४, करार २० ० ६, माह ुर \n२ ० ०८, अबार ा नवह त न २ ०१२, हीना २ ०१ ३, अयना २ ०१ ८. सम्म ान- \n१) विदेह साव ह त् य सम्म ान, बखष-२० १ ३ (झार खंड मै वथली  मंच, र ाँची \nद्वार ा), २) प्रबोध साव ह त् य सम्म ान, बखष- २ ० १६ आ ३) केदार  सम्म ान, \nबखष-२० १ ६,'अबार ा नवह त न' लेल  \nकथा  २  \nडॉ कल्पन ा मवणकान्द्त व मश्र \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 3 \nवपत ा डॉ वशि कुमार  झा, गाम र ाटी, सासु र- गज ह ार ा । मे वडकल  \nवशक्षा जे. जे. ह ॉ स् पीटल/ ग्रान्द्ट ह ॉ स् पीटल सँ सम्प न्न क य स्त्री-र ोग \nविशे र्ज्ञ। मु म्बइसँ १९ ८०-८२ मे प्रकाव शत ह ोइ बला  मै व थल ी  पवत्र का \n\"विदेह\"क  पवत डॉ मवणकान्द् त वमश्र (वनमात ा- मै वथली  व फल्म- आउ \nवपय ा हमर नगर ी) संग सम्प ा दन। \nअपन २ ०० ९ केर  ई-पत्र मे ओ वलखै त  छवथ: \nगज ेन्द्र ठाकुर  जी केँ  हमर नमस्कार! अहाँक  पवत्र काक हम वनय वम त \nपाठक  छी। अहाँक  िेबस ाइ टक पार्श्ष गीत ह ृदय-स् पश ी आर मधुर \nलाग ल।  \nआगाँ ओ अपन संस् मरण वलखै  छवथ जे विदेह सदेह २ मे \n(http://videha.co.in/new_page_89.htm) मे सेह ो संकवलत  \nअवछ: \nमा त ृभार्ा \nमात ृभार्ाक प्रेम, बह ुत वकछु  पढ़ल  आ सुनल  अवछ। अहू ँ सभ सुनने \nह ोय ब, कतेक  बेर, मु दा स् िय ं अनुभि करबाक  अिसर वकछुएक  \nलोककेँ  भे टै त छव न्द्ह। हम सभ बम्बइ आय ले  र ह ी। ओना तँ ऐ गप्पक \nएक  य ुगसँ बेस ी भय गेल  मु दा वबसरबा क  वह म्म त नै क ऽ सकैत  छी, \nआर वकएक  वबसरु? महा नग र ीक चकाचौन्द्ध मे ह र ाय ल  रही, कतौ  \nभट वक  नै जाइ से वचन्द्ता रहय। १ ९ ८ ० क  दशक  मे संजय गाँधीक  \nएकटा  य ोज ना आयल  छल , बेरोजगा र ग्रेजुएट लेल  बैंकसँ  वकछु  सुविध ा \nपर २ ०,०० ० रुपया देबय लेल।  ह महू ँ बेरोजगा र डाक्टर र ह ी । \nआिेदन केलौं  तँ लोन  त ुर त्त े भेट गेल ।  मु दा आब ओइ पाइ क  हम  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकी  करु ? अपन र ोज ग ार जेना दिाइ खाना, कोनो  छो टस न घर आवद \nजतऽ भविष्यमे अपन क्लीव नक  खोवल  सकी , जेवक  ओइ समयमे अवत \nसुलभ  आर सम्भ ि छल , आब तँ से ओइ पाइ मे सप ना भऽ गेल  \nअवछ। ओइ पाइ सँ वनिेश क ऽ हम अपन भविष्य सुर वक्षत क ऽ सकैत  \nछलौं , गह ना-गुवड़ य ा बना अपन सख-से ह न्द्ता पूर ा क ऽ सकैत  छलौं  बा \nभारत भ्रमण क ऽ सकैत  छ लौं।  मु दा नै!  हमर पवत, डा. मवणकान्द्त \nवमश्रक इ च्छा छलवन्द्ह जे मै वथली  भार्ाक पवत्र का वनकाल ी।  हम दुन ु \nगो टे वमवल  क ऽ 'विदेह' ना मक  मै वथली  पवत्र काक शुरु आत केलौं।  \nपवत्र का तँ छपै, मु दा के  कीनत  आर के  पढ़त? ई बड पै घ समस्य ा \nछल । कोना ह ु  क ऽ क य अपन घरक  पूँजी लगा  क ऽ २ बखष तँ \nपवत्र का चल ेलौं।  फेर ह मरा सभकेँ  बन्द्द क रय पड़ल  वकएक  तँ दुनु \nगो टे डाक्टरी व्य िसाय मे लाग ल  रही, घर-अस्पत ाल-पावर िाव र क झन्द्झट \nसम्हार ैत बड मु वक कल  छल । बम्बइ मे नबे-नबे र ह ी। त ह ू मे एत ेक  \nदुस्साह स कोनो  साध ार ण आदमी नै क ऽ सकैत  अवछ मात्र आर मात्र \nडा. मवणकान्द्त वमश्र क ऽ सकैत  छलाह ।  वकएक  तँ मै वथलीक  प्रवत \nह ुनका  जुनू नी लगा ि  छलवन्द्ह। बम्बइ क आपाध ापी भरल  जीिन एिम् \nस् िास्् य क उत ा र-चढ़ ाि वकछुओ  ह ुनकर  मै वथली -प्रे मक उत्साह केँ क म \nनै क ऽ सकल वन्द्ह । \n...आर बीस-बाइ स बखषक  पश्चात ओ अपन सभट ा पूँजी, शर ीर-समांग \nसमे त मै वथलीक  वफल्म \"आउ वपय ा हमर नगर ी\" बनौलवन।  वफल्म बड \nसुन्द्दर बनलै , अहाँ सभ देखने ह ोय ब। य वद नै तँ एक  बेर अिकय \nदेखी। वफल्म बनबय मे जे कष्ट आर अनुभि भेल  से हम एखन िणषन \nनै क ऽ सकै  छी। फेर कखनो ....! मु दा ऐ सभ प्रकर णमे माँ मै वथली  \nअपन लाय क  पु त्र सँ सदा ले ल  वबछ ुवड़ गेल ी।  अवछ कोनो  मात ृभार्ा \nभक्त-पु त्र जे अपन माँ-मै वथल ीक  ह ृदय क  पीड़ाक  अनुभु वत क ऽ ह ुनका   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 5 \nलेल  अपन सभ वकछु  समवपष त क ऽ वदअय? \n  \nकथा  ३ \n१ ५ अगस् त २० २२ ई.क  भारत क  ७६ म स् ित ंत्र त ा वदिसक \nशुभकामना।  ई संय ोग छल  जे विदेहक ६ ४ म अंक  भारत क  ६ ४ म \nस् ित ंत्र त ा वदिसक अिसर पर १ २ बखष पवह ने १ ५ अगस् त २ ०१ ० \nकेँ    ई-प्रकाव शत भेल  छल । ऐ बेर विदेहक ३ ५२ म अंक  सद्य ः ई-\nप्रकाव शत भे ल।  \nहमर वपत ाज ीक  मृ त् य ु १ ९ ९५ ई. मे ५ ५ बर खमे भे लवन्द्ह । मु दा गा ममे \n१ २ बखष पवह ने ह ुनकर  संगी आ ज्येष्ठ सभ जीव ित र ह वथ। परशु र ामजी \nआ धनेर्श्र जीक  बवह न झंझा र पु र मे मवल्लकजीसँ  पढ़ ैले  जाइ त र ह वथ \nतँ धनाढ्य लोकवन  द्वार ा बाव र देल  गेल ाह ।   परशु र ामजीक बवह नक  \nपढ़ ाइ मे बाध ा पड़लवन्द्ह । मु दा धनेर्श्र जी जे कनेक  उमेर म े सेह ो पै घ \nर ह वथ, अड़ल  र ह लाह।  अंग्रेजी पु वलस स ँ  ह ुनका  पकड़बा ओल  गेल  आ \nजे पकड़बओलवन्द्ह से बादमे स् िाध ीन त ा पें शन पबै त र ह लवथ।  १ ९ ४२ \nई. मे धनेर्श्र जी स भ थाना सँ अंग्रेज पु वलस केँ  भगा देने र ह व थ आ फेकन  \nमु न्द्श ीकेँ थानेदार बना देने र ह वथ। ह मरा बाबू जीक  क हल  ओ शब्द \nमोन पड़ैत अवछ जे गा मक  धनाढ्य एक् स एम.एल .ए. ह ुनका  \nस् कॉ लर वशपबला  फॉ मष पर साइ न करबासँ  मना क ऽ देने र ह वथन्द्ह मु दा \nत ैय ो ओ एम.आइ. टी. मु जफ्फर पु र सँ १ ९ ५ ९ ई. मे र ॉ ल  नं.१ ल ऽ \nसिोच्च अंकक  संग अवभय न्द्त्रणमे नाम वलखबा  लेलवन्द्ह । \nएक  बेर धनेर्श्र जी, परशु र ामजी, हमर बाबू जी सभ गो पे श जी अवह ठाम \n 6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजा क ऽ खएने छलाह  आ ई काज  अंडा खएलापर  धनाढ्य क नेतृत् िमे \nह ुनका  बार ल  जएबाक  विरु द्ध छल । आब ने धनेर्श्र जी छवथ आ ने \nगो पे शजी। परशु र ामजी सेह ो अही बखष स् िगषिासी भऽ गेल वथ।  \nपरशु र ामजी १ ९ ९८ ई. मे कोलकात ासँ  अंग्रेजीक प्र ोफेस र वशपसँ \nसेिाव निृत्त भऽ ओ अंग्रेजीमे \"इ वन्द्ल लश पोएवटक्स\"पर दू टा प ोथी वलखने  \nछव थ। हमर पोथी \"कुरुक्षेत्र म् अन्द्त मष नक समपष ण \n\"वपत ाक  सत् य केँ वलबै त  देखने रही वस् थतप्रज्ञता मे \nत वहय े बुझने रही जे \nत्याग नवह क एल  ह ोएत \nरस्ता ई अवछ जे वज वदय ा ह ि ला। \n- वपत ाक  वप्रय-अवप्रय सभट ा स् मृ वत केँ समवपष त\" \nपवढ़ ओ हमर दुनू गाल  अपना ह ाथमे ल ऽ अपन नोर नवह र ोव क  \nसकल ाह ।  गा ममे बह ुत गो टे समपषण पवढ़ कानए  लाग ल  र ह वथ आ \nकहने  र ह वथ जे ई सभ हमर वपत ाक  पु ण्य क पवर णाम अवछ। स् ित ंत्र त ा \nवदिसपर नवह जाव न कोना  ई सभ फेर स् मरण आवब गेल ।  \nकथा  ४ \nसाव ह त् य अकादेमी  पु र स् का र प्रस ं ग \nपघलैत  वह मखण्ड- डॉ वशि कुमार  प्रस ाद द्वार ा अनूवदत कवित ा संग्रह \nअवछ (मूल  वह न्द्दी - र जनी छा बड़ा- वपघल त े  वह मखण्ड)। अंवत म र ेस \nधवर ई पहुँचल - ओतऽ ह ाव र गेल ।  देखी अवगला  साल  की  ह ोइ ए।  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 7 \nविदेहमे ई धा र ािा वह क रूपें ई- प्रकाव शत भेल  फेर पु स् त काकार आयल । \nऐ पोथीक  कवित ा सभ संकवलत  भेल  विदेहःस देह २ ८ मे जे ऐ \nवलंक  http://www.videha.co.in/new_page_89.htm  पर \nडाउनलोड  लेल  उपल ब्ध अवछ। लेखक  धोआ- धो त ी नै िरन कोर ा -\nधो त ी परम्पर ाक छव थ। ऐ बेर मूल  पु र स् कार पवह ल  बेर कोर ा -धो त ी \nपरंपर ाक उपन्द्य ासकार श्री ज गदी श प्रस ाद मण्डलकें ह ुनकर  उपन्द्य ास \n\"पंगु\" लेल  देल  गेल वन्द्ह, आ से साव ह त् य अकादेमीक  इ वत ह ासमे पवह ल  \nबेर भे ल ै।  मात्र धोआ-धो त ी बला  लेल  ई पु र स् कार वर जिष र ह ै। विदेहमे \nई धा र ािा वह क रू पें ई- प्रकाव शत भेल  फेर पु स् त काकार आयल । ई \nपोथी संकवलत  भेल  वि देहःस देह २ १ मे जे ऐ \nवलंक  http://www.videha.co.in/new_page_89.htm  पर \nडाउनलोड  लेल  उपल ब्ध अवछ। साव ह त् य अकादेमीक  टै गो र वलटर ेचर \nअिाडष २० ११ मै वथली  लेल  श्री जगदी श प्रस ाद मण्डल केँ  ह ुनकर  \nलघु कथा  संग्रह \"गा मक  वज नगी\" लेल  देल  गेल  छल । काय षक्रम \nकोवच्चमे १ २ जू न २०१२ केँ  भेल  रहय। मै वथली  लेल  वििा दक अन्द्त क \nकोनो  सम्भ ािना नै देखबामे आवब रहल  अवछ। ओहू समय र ेफरी \nजखन टै गो र वलटर ेचर अिाडष २ ०१ १ मै वथली  ले ल  ७ टा पोथीक  \nनाम पठेलवन्द्ह तखन सेह ो एकटा  पोथी एह नो रहय जे वनधा वर त अिवध \n२ ० ०७-२ ०० ९ मे छपले  नै छल , तँ की  वबनु देखने पोथी अनुशंवसत \nक एल  गेल  छल ? ऐ तरहक  पोथी अनुशंवसत केवनह ा र केँ  साव ह त् य \nअकादेमी  वचवन्द्हत केलक ? की  तक र नाम सािषजव नक क यल  गेल ? \nकी  ओकरा  स् थाय ी रूपस ँ प्रव त बवन्द्धत क यल  गेल ? नै क यल  गेल  आ \nतखन मै वथलीक  प्रवतष्ठा बाँच ल  कोना  र वह सक त। \nपु र स् कार वशि कुमार  प्रस ाद कें सेह ो देल  जेबाक  चाह ी छल  मु दा एक्के \nबवर ख दू-दू टा कोर ा -धो त ी परम्पर ाबला कें  ई नै देल  जा सक त।  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएक्के टा कोर ा -धो त ी बलाकें  दे ल  गेल ै  त ह ीमे अगर ा-वपछड़ ा दुनूक  धोआ-\nधो त ीध ा र ी आ िणषशंकर  साव ह त् य क ार ( बाय ोलॉवज कल  िणष शंकरत ा सँ \nएक र कोनो  सर ोकार नै) कन्ना र ो ह ट उठेने छव थ। \nधोआ-धो त ी धा र ी लोकवनकें   साव ह त् य अकादेमीक  अपन-अपन अनुिाद-\nअस ाइ नमेंट आपस क ऽ देबाक  चाह ी आ ओ सभ अस ाइ नमेंट नंद \nविलास  र ाय, र ाज देि मण्डल, र ामवबलास  साह ु, धी र ेंर कुमार , दुगानंद \nम ण्डल, मनोज कुमार  मण्डल, वशि कुमार  प्रस ाद, उमेश पासिान, \nसंदीप कुमार  साफी, बेचन ठाकुर , मे घन प्रस ाद, वक शन  कार ीग र, \nलालदे ि  महत ों, उमेश मण्डल, शार दानंन्द्द वसंह, सुभा र् कुमार  कामत , \nमु न्न ी कामत  आवद कें  देल  जा य, आ से केलासँ  मै वथली  लेल  अवल निीर क \nएकटा  फौज त ैय ार भऽ जायत। मे घन प्रस ाद विदेह मे अपन आल ेखम े  \nई इ च्छा व्य क्त केने  छलाह  मु दा त खनो ह ुनका  अनुिाद-अस ाइ नमेंट नै \nदेल  गेल ।  अश ोक  अविचल  कें  अदहा बधा इ, कार ण  दू टा कोर ा  \nधो त ीक  बदला  ह ुनकर  काय षकालम े  एक्केटा कोर ा -धो त ीकें  पु र स् कार भेट \nपे लै।  आब अगर ा-वपछड़ ा दुनू वदसु का  धोआ-धो त ी बला  माय ािी सभ \nकोन -कोन  बह न्न े की -की  उकबा  उड़ ेत वन्द्ह आ अवगला  बखषसँ फेर सँ \nएकछा ह ा  धोआ-धो वतय ाइ न साव ह त् य अकादेमी  भऽ जाय त बा नै तक र \nउत्त र तँ भविष्यक कोवखमे  अवछ। \nकथा  ५ \nएकटा  सा वहवत्य क घटना \nएकटा  साव ह व त् य क घटनाक  वििर ण दै छी। ई घटना भे लै  त वमल  \nसाव ह त् य क आधुवनक  कालम े।   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 9 \nमूल  धा र ा विर्श् भवरसँ विद्वानकेँ बजेलक  मार त े र ास प्रो ग्राम-प्रचार । \nअस्सी-अस्सी ह ाथक  नम्हर-नम्हर साव ह त् य का र बजाओल  गेल ा , एकसँ  \nएक  काय षक्रम, र ेवडय ो टी.िी. पर प्रचार, टाकाक  गुड्डी उड़ ा देल क  \nमूल  धा र ा । एक  नम्बरक प्रोग्राम समाप्त भे ल।  \nआ समानान्द्तर धा र ा की  केलक।  ओ वनकालल क  समकालीन  \nसमानान्द्तर गद्य आ पद्यक एकटा  संकल न  जक र नाम छलै  \n\"कुरुक्षेत्र म्\"। साध ार ण काग ज  पर साध ार ण वडजा इ न पर बह ार भेल  \nई \"कुरुक्षेत्र म्\" त वमल  साव ह त् य केँ वसहर ा देल कै।  आ एकटा  बहस शुरू \nभे लै  जे त वमल  साव ह त् य क इ वत ह ासमे एक्के समय मे भेल  दू घटनासँ \nत वमल  साव ह त् य केँ कोन  घटना बेश ी फौदेल कै।  टाकाक  गुड्डी \nउड़ बैबल ा  त वमल  साव ह त् य क विर्श् आवक  ब्रह्म ाण्ड सम् मे लन आवक  \nकुरुक्षेत्र म्! \nआ बह ुमत मानलकै  जे साध ा र ण कागज  पर साध ार ण वडजाइ न क एल  \n\"कुरुक्षेत्र म्\" श्रेष्ठ घटना छल । \n  \nविदेहक जीव ित साव ह त् य कार प र विशे र्ांक मै वथली  साव ह त् य क \"कुरुक्षेत्र म्\" \nबवन गेल  अवछ। फेसबुकपर  बह समे साव ह त् य का र लोकवन  मानलवन्द्ह \nजे साव ह त् य अकादेमी  पु र स् कार सँ बेश ी महत् त् ि विदेह क जीव ित \nसाव ह त् य क ार पर विशे र्ांकक भऽ गेल  अवछ। लाखक -लाख  टाकाक  \nसाव ह त् य अकादेमीमे  पस र ैत कन्ना र ोह ट घटबाक  नामे नै ल ऽ रहल  \nअवछ, मु ख्य धा र ा अपनेम े जालक  ओझरी बवन गेल  अवछ, जकरा  \nअस ाइ नमेण्ट भे टल ै  से पु र स् कार लेल  आ जकरा  पु र स् कार भे टल ै  से \nअस ाइ नमेण्ट लेल  आफन त ो ड़न े अवछ, आ जकरा  दुनूमे सँ वकछु  नै  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभे टल ै  त करा  दुनू चाह ी त इ ले , आ जकरा  दुनू भे वट गेल ै  तक र ह ालत  \nतँ सभस ँ बेश ी खराप छै, ने अकादेमीय े  ओकरा  मोजर दऽ रहल  छै \nआ ओक र र चना सेह ो त ेह ेन नै छै जे समानान्द्तर धा र ा ल ग ठवठ \nसकतै।  आ जँ वकछु  अपिाद अवछ तँ ओ वडप्रे शनमे चवल  गेल  छवथ \nबा अपनाकेँ  सेह ो कवत आय ल  माने समानान्द्तर धा र क  घोव र्त करबाम े  \nलाग ल  छव थ। \n  \nमाने कवत आय ल  ह ोय ब घोवर्त क रब बा समानान्द्तर धा र ाक ह ोय ब \nघोवर्त क रब मूलधार ाक  ( अ गड़ ा-वपछड़ ा दुनूक  अस्सी-अस्सी ह ाथक  \nनम्हर-नम्हर साव ह त् य का र मूलधार ामे  छवथ) एकटा  फैश न बवन गेल  \nअवछ, मु दा ई फैशन अवछ नै... \nकथा  ६ \nविद्व ान केना  ब नी? \nमै वथली  भार्ा जगज्जननी सीत ाय ाः भार्ा आस ीत ् - ह नुमन्द्तः उक् त ि ान- \nमानुर्ीव मह संस् कृत ाम् \nअक्ख र (अक्षर) खम्भा  \nवत ह ुअन खेत्त वह कावि  त सु वकवत्त िवल् ल पस र ेइ । अक्खर खम्भारम्भ \nजउ  मञ् चो बवन्द्ध न देइ॥ \n[कीवत षलत ा  प्रथमः पल्लिः पवह ल  दोह ा।]- माने अक्षररूपी स् त म्भ \nवनमाण क ए ओवह पर (काव्यरूपी) मंच जँ नवह बान्द्ह ल जाए तँ एवह \nवत्र भु िनरूपी क्षेत्र मे ओक र कीवत षरूपी  लत ा  (िवल् ल) प्रस ाव र त कोना   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 11 \nह ोयत। \nगाम सभम े देखैत ह ेबै वकछु  लोक  संस् कृत सुभावर्तक चो टगर प्रयो ग \nकरैत  छव थ। मै वथली  साव ह त् य ोमे विदेहक पदापष ण सँ पवह ने िएह मै वथली  \nसाव ह त् य क ार विद्वानक श्रेण ी मे अबै त छल  वज नका  १ ० टा सुभावर्त \nकंठस्थ र ह ैत छलवन्द्ह। उवचते कार ण  बाशो सेह ो कहने  छवथ, जे जे \nवकय ो  जीिनमे ३ सँ ५ टा ह ाइ कूक  र चना कएलवन्द्ह से छवथ ह ाइ कू  \nकवि आ जे दस टा ह ाइ कूक  र चना कएने  छवथ से छवथ महा कवि।   \nप्रस्त ुत अवछ अहाँ लेल  एह ने ३ २ टा बीछ ल  संस् कृत सुभ ाव र्त ऐमे सँ \nदसोटा मोन र वह गेल  तँ अहू ँ भऽ गेल ौं  मै वथलीक  मूल  धा र ाक वह साबे \nप्रकाण्ड पवण्डत । मु दा समानान्द्तर धा र ामे ऐ शॉ टष कटक  पल खवत  क तऽ, \nएतऽ तँ अढ़ बैले  वकय ो  नै भे टत, खटना खटऽ पड़त। \nसुभावर्तम् (सुवष्ठ भ ाव र्तम् सु भावर् त म्) \nमात ेि र क्षवत वपत ेि वह त े वनय ुङ्कत े कान्द्तेि चावभरमय त् य पनी य ं खेदम् । \nलक्ष्म ीं त नोवत वित नोवत च वदक्षुं कीवत ष  वकं  वकं  न साध य व त \nकल्पल त ेि  विद्य ा॥ \n  \nय स् य नावस्त स् िय ं प्रज्ञा शास् त्र ं त स् य करोव त  वकम्? \nलोचना भ्य ां विह ीनस् य दपष ण ः व कं  कवर ष्यव त ॥ \n  \nआत् माथष जीिलोकेऽव स् मन को  न जीिव त मानिः।  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपरं परो पकार ाथषं यो जीिव त स जीिव त ॥ \n  \nगच्छन् वपपीलको  य ाव त य ोज न ानाम् शत ान्द्य वप \nअगच्छन् िैनतो य ोव प पदमेकम ् आगच्छवत \n  \nत ृणाव न भूवमरूदकं  िाक् चतुथी च सू ंत त ा। \nएत ान्द्य वप सत ां गेहे नोवच्छद्य ंत े कदाचन॥  \n  \nसुलभा ः  पु रुर्ाः लोके  सत त ं वप्रय िाव दनः। \nअवप्रयस् य य च प्य षस् य िक्त ा श्रोत ा च दुल ष भः ॥  \n  \nउपवज षत ानां वित्त ानां त् य ाग एकवह  र क्षणम् । \nत डागो द र संस् थानां परी िाद इ त ाम्भसाम्॥ \n  \nपु स् त कष्था तु या विद्य ा परह स् त ग त ं धनम् । \nकाय षकाले  समु त् पन्ने न सा विद्य ा न त द्दनम्। \n   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 13 \nबह ू नाम् अल्पस ार ाणां संह वत ः काय षसाव धका।  \nत ृणैगुषणत् िमापन्नेः बध्य ंत े मत्तदंव त नः॥ \n  \nजलवबन्द्दु वनपात ेन् क्रमश ः पूण्य षत े घटः। \nस ह ेत ुः सिषविद्य ानां धमषस् य च धनस् य च॥ \n  \nवचन्द्तनीय ा वह विपदाम् आदाि त े प्रवतवक्रय ा । \nन कूपखननं  य ुक्त म् प्रदीप्त े िविना गृहे॥ \n  \nमात ृित ् परदा र ेर्ु पररव्य ेर्ु लोष्टित ् \nआत् मित् सिषभ ू त ेर्ु यः पकय वत सः पवण्डत ः। \n  \nय स् य कृत् य ं न जानवन्द्त मंत्रं िा मंवत्र त ं परे। \nकृत मे िास् य जानवन्द्त सिै पवण्डत े उच्यत े। \n  \nसदय ं ह ृदय ं य स् य भावर्तं सत् य भूवर्तम्। \nकाय ः  परव ह त े य स् य कवलस्त स् य करोव त  वकम्॥  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nगत ानुगव त कोलोकः  न लोकः  पार मावथषकः  \nगङ्गासै क्त वलङ्गेन नष्टं मे त ा म्रभाजनम् । \n  \nदानेन पावणः न तु कङ्कणेन स् नानेन शुवद्धः न तु चन्द्दनेन । \nमानेन त ृवप्त ः न तु भोजनेन ज्ञा नेन मु वक् त ः न तु मु ण्डनेन॥ \n  \nआचाय ात ् पादमादत्त े पादं वशष् य ः स् िमे धय ा। \nपादं सब्रह्म चावर भ्य ः पादं काल क्रमे ण च। \n  \nय था वचत्त ं त था िाचो य था िाचस् त था वक्रय ा। \nवचत्त े िाव च वक्रय ा य ां च महत ा मे करूपत ा॥  \n  \nअमन्द्त्रमक्षरं नावस् त नावस्त मू लमनौर्धम्। \nअयोल य ः पु रुर्ो नावस्त य ोज क स् त त्र दुल षभः ।  \n  \nआय त् य ां गुणदोर्ज्ञः त दात् िे वक्षप्रवनश्चय ः।  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 15 \nअती त े काय षशेर्ज्ञो विपदा नाव भभ ू य त े॥ \n  \nगत े शोकं  न कुिीत भविष्यं नैि वचन्द्तय ेत ्। \nित षमानेर्ु काले र्ु  ित षय वन्द्त विचक्षणाः । \n  \nछा य ामन्द्य स् य कुिषवन्द्त वत ष्ठवन्द्त स् िय मात पे । \nफल ान्द्य ाव प परा थाय िृक्षाः सत् पु रुर्ाः इि॥ \n  \nउपकावर र्ु यः साध ुः साध ुत् िे तस्य को  गुणः। \nआवर र्ु यः साध ुः स सादुवर वत कीवत षत ः ॥ \n  \nउद्य मनैि वसध्य ंवत काय ाव ण  न मनोर थैः। \nनवह सुप्तस् य वसंहस् य प्रविश ंवत मु खे मृ गा । \n  \nअयं वनजः परो िेवत्त गणना लघु चेत साम्। \nउदार चवर त ानां तु िसुधैि कुटु म्बकम् ॥ \n   16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nवप्रय िाक् य प्रदानेन सिे त ुष्यव न्द् त जन्द्तिः। \nत स् मात ् त देि िक्त्त व्य ं िचने का  दवर रता । \n  \nनावभर्ेको न संस् कार ः वसंहस्य वक्रयत े िने। \nविक्रमाव जषत सत् त् िस् य स् िय मे ि मृ गेन्द्रता । \n  \nिज्रादवप कठोर ाव ण मृ दुवण कुसुमादवप।  \nलोकोत्त र ाणाम चेत ांव स को  वह विज्ञ ात ुमहषवत । \n  \nअन्नदा नं परं दानं विद्य ादनमत ः परम्। \nअन्नेन क्षवणका त ृवप्त ः य िज्जी िं च विद्य य ा ॥ \n  \n  \nर्ड् दोर्ाः पु रु र्े णेह ह्यात व्य ा भूवत वमवच्छत ा। \nवनरा त न्द्रा भयं क्रोध ः आल स् य दीघषसू त्र त ा॥ \n   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 17 \nअकृत् िा परसन्द्त ापम् अगत् िा खल नमताम्। \nअनुत् सृज्य सत ां ित् मष य त ् स् िल्पमवप त द् बह ु॥ \n  \nअपार भूवम विस् त ार म् अगम्य जन संकुलम्  \nर ाष्र ं संघटनाह ीनं प्रभ िेन्नात् मरक्षणे ॥ \n  \nकथा  ७ \nआब वक छु  भार्ण-भाख \nवकछु  भार्ण-भाख जे हम संगी साथी सभकेँ  गप-शपमे दैत रहै वछ य वन्द्ह \nसे ह ुनका  सभक  आग्रह कार ण  आब एतए दऽ रहल  छी। \nक म िसा बला  दू ध सवदखन पीबू आ क म नोन खाउ। माउसक  सेिन \nसेह ो क म करू , माँ छ बेश ी खा सकै  छी। अपन आस-पड़ोसक  लोकक  \nवदनचय ापर अहाँक  ध्य ान अिकय र ह बाक  चाह ी नवह तँ घर बदवल  \nवलअ।  कोनो  व्य वक् त केँ जे अहाँ प्रश ं सा क रब तँ ओ ओकरा  लेल  बड़ \nउत् साह बढ़बएिला  हएत। अपन पड़ोसीकेँ  बवग य ा िा कोनो  आन \nव्य ंजन बना क ए खुआऊ आ ओक र बनेबाक  विव ध सेह ो वलखाऊ।  \nककरो  प्रवत दुभ ािना िा पूिा ग्रह नवह र ाखू । कोनो  मॉलमे  जाऊ तँ \nकार  खूब दुरगर लगा ऊ  आ पवर िार-बच्चा संगे टहव ल  क ए आऊ। \nदू र दशषनपर मावर-पीट बला  धा र ािा व ह क नवह देखू आ जे-जे कम्पनी \nओक र प्राय ोज क अवछ तक र उत् पादक बवह ष्कार करू।  सभ लोक ,  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपश ु-पक्षीक प्रवत आदर र ाखू । ककरो सँ  गा ड़ी माँ गी तँ घु र बैत काल  \nपे र ोल  िा डीजल  पूणष रूपस ँ भरबा क ऽ घु र ाऊ, लोक  वकएक  तँ \nएक र उल्टा करैत  छवथ, भरल  पे र ोल  गा ड़ी ल ऽ जा इ छवथ आ \nवर जिषम े आवन क ए घु र बैत छव थ। देखब जे ओ व्य वक् त अहाँक  चरचा \nबड्ड वदन धवर क रत आ आगाँस ँ गा ड़ी देबामे बह न्न ा नवह क रत। \nवदनमे पाँ च-सात गो टे केँ  अवभिादन अिकय े करू।  एक -आधटा माल -\nजाल  र ाखू, जे वदल् ली-मु म्बै मे रहै छी तँ तक र ब दला  कु कुड़  पोसू । \nमासमे एक  बेर सुय ोदय अिकय देखू आ त र ेगण सेह ो। दो सर ाक  जन्द्म \nवदन आ नाम अिकय मोन र ाखू । ह ोटलक  खेनाइ परसवनह ार केँ वटप \nअिकय देल  करू।  ककरो सँ  भेँट भे लापर  आह्लादसँ अवभिादन करू , \nह ाथ वमलाऊ  आ सिषदा आँवख वमला  क ऽ गप करू।  धन्द्य िाद आ \nआदरसू चक  शब्द अिकय बा जू । कोनो  बाज ा बजेनाइ अिकय सीखू, \nनवह कोनो  आर तँ झावल  तँ बजाइ य े सकै  छी। नह ाइ त काल  गीत \nगा ऊ । \nअपन सफल त ाक  आक ल न अनका  प्रवत क एल  सेिासँ नापू नवि की  \nओवह िस् त ुसँ जे अहाँ अनका  ह ाव न पहुँचा क ऽ प्राप्त केने  छी। धो खा \nदेनाइ खराप गप वछ य ै् धो खा खेनाइ नवह । साक्षात् कार केना  ले बाक  \nचाह ी ओवह मे की  की  आिकयक वबन्द्दु छै से अिकय सीखू । अफिाह \nसुनू मु दा अपना वदसस ँ ओवह मे कोनो  िृवद्ध िा य ोग दान नवह देल  \nकरू।  अपन बच्चाक वचन्द्ता िा भएपर ध्य ान देल  करू।  अपन माएक  \nसंग बहस नवह करू।  सभट ा सुनलाह ा  चीज पर विर्श्ा स नवह करू।  \nअहाँ ल ग जत ेक  पाइ अवछ ओवह मे सँ वक छु बचा क ए खचष करू।  \nबू ढ़-पु र ानक  संग भर व्य िह ा र करू।  बुराइ आ अन्द्य ायकेँ कखनो  \nबदास् त नवह करू।  प्रश ंसा त् मक पत्रकेँ सम्हावर केँ र ा खू। कोनो  \nसेमीनार मे भार्ण देल ाक  बादे छपल  भार्ण वित वरत करू ।  वबय ा ह क   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 19 \nबादेस ँ अपन बच्चाक वशक्षा लेल  पाइ बचेनाइ शुरू क ऽ वदअ। मात ा-\nवपत ा अपन बच्चाकेँ आत् मवनभष र र ह न ाइ सिषदा वसखाबथु । अहाँ त खने \nमानवसक  रूपस ँ स् ित ंत्र भऽ सक ब जखन अपन समस्य ा क समाधा न \nलेल  दोसरा क  मु ँह त क्की नवह क रब। वििा ह िा बच्चाक प ोर्ण ओतेक  \nभवरगर चीज नवह छैक।  जखन अहाँ ह ँसब तँ स् ित ः अहाँ सुन्द्दर \nदेखा पड़ब, खूब ह ँसू । जाध व र अहाँ नि-नि काज  नवह क रब त ाध वर \nनि-नि चीज कोना  सीखब? जे अहाँ कोनो  काज  वबना त्र ुवटक क रए \nचाह ब तँ ओ काज  कवह य ो  नवह भऽ सक त। कोनो  खराप भेल  \nसम्बन्द् धकेँ सुधा र बा लेल  कतबो  देरी भे लाक  बादो प्रया स करबाक  \nचाह ी। मानिीय भािना कोनो  काज  करबामे  आ कतबो  कवठन  \nपवर वस् थव त केँ पार पएबामे सफल  ह ोए त । कोनो  मागषक , कोनो  विचार क \nआ कोनो  काय षक  जानकार ी  ओवह पर आगाँ बढ़लास ँ  पता चल त, ओवह पर \nबहस कएलासँ  नवह । एकटा  दोस िैह अवछ जे अहाँक  सभ गुण-\nदुगुषणस ँ अिगत र ह लाक  बादो अहाँकेँ  पवसन्न करैत  अवछ । \nअपन ज्ञान आ अनुभिकेँ सिष दा बाँटू आ अपन िाक्, कमष  आ वनणषय मे \nहरदम नम्र रहू। अहाँक  वम त्र क लेल  जे वकय ो  नीक  शब्दक प्रयो ग \nकरै  छवथ तँ तक र जनतब वमत्र केँ अिकय कराऊ ।  जे अहाँ बुझने \nसह ी काज  छैक  त करा  अिकय करू।  पवह चान बनबए लेल  काज  \nनवह करू  िर न् त ेह न काज  करू  जकरा  लोक  चीवन्द्ह सक ए आ मोन \nर ाखए। जीिनक पै घ-पै घ पवर ित षन वबना कोनो  चेत ौनीक  अबै त छैक।  \nअपन बच्चाकेँ  ई वसखाऊ जे कोनो  व्य वक् त क कमीकेँ  क म क ऽ क ए \nनवह मूल् य ांकन क रए। जे कोनो  काज  अहाँ करै  छी त करा  मोनसँ \nकरू।  कोनो  नाटक  खतम भे लापर  थोपड़ी बजबैम े सिषदा आगू रहू। \nसोचू, ओवह पर विर्श्ा स करू , सपना देखू आ ओकरा  पूणष करबाक  \nसाह स र ाखू ।  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकथा  ८ \nआब प्रस् त ुत अवछ हमर २ ० ०८-० ९ मे वलखल  समीक्षा जे विदे ह मे ई-\nप्रकाव श त भेल  आ फेर हमर पोथ ी \"कुरुक्षे त्र म् अन्द् त मष न क\" ( २ ० ० ९) \nमे स ं कवलत  भे ल।  \nकेदार नाथ  चौधर ीक  उपन्द्य ास- \"चमे ली  र ानी\" आ \"माह ुर\" \nकेदार नाथ  चौधर ी जीक  पवह ल  उपन्द्य ास चमे ली  र ानी २० ० ४ ई. मे \nआएल  । एवह उपन्द्य ासक अन्द्त एवह त र ह ेँ आकर्षक रूपेँ भेल  जे \nएक र दोसर भागक  प्रबल माँ ग भेल  आ लेखकक ेँ  एक र दोसर भाग \nमाह ुर वलखए  पड़लवन्द्ह । धी र ेन्द्रनाथ वमश्र चमे ली  र ानीक  समीक्षा करैत  \nविद्य ापवत टाइ म्स मे वलखने  र ह वथ- \"...जेना ह ास् य-सम्राट ह वर मोह न \nबाबू केँ  \"कन्द्य ादा न\"क  पश्चात ् \"वद्वर ाग मन\" वलखए  पड़ल वन  त वह ना \n\"चमे लीर ानी \"क  दोसर भाग उपन्द्य ासकारकेँ वलखए  पड़त वन्द्ह\"। ई दुनू \nखण्ड कैक  तरहेँ मै वथली  उपन्द्य ास लेखनम े  मोन र ाखल  जएत। एक  \nतँ जेना र ामलोचन  ठाकुर  जी कहैत  छवथ- \"..पार स-प्रवतभाक एवह \nलेखकक  पदापष ण एत े विलवम्बत वकएक ?\" ई प्रश्न सत् य े अनुत्त वर त \nअवछ। लेखक  अपन ऊ जा क  संग अमेवर का , ई र ान आ आन ठाम \nपढ़ ाइ-वलखाइमे  लाग ल  र ह वथ र ोज गा र मे र ह वथ मु दा ममत ा गा बए गी त क  \nवनमात ा घु वम क ऽ दर भंगा अ एलाह  तँ अपन समस्त जीिनानुभि एवह \nदुनू उपन्द्य ासमे उत ाव र देल वन्द् ह । र ाज मोह न झासँ एकटा  साक्षात् कार म े \nहम एवह सम्बन्द् धम े पु छने र वह य वन्द् ह तँ ओ कहने  र ह व थ जे वबना \nजीिनानुभिक र चना संभि नवह, वज नकर  जीिनानुभि जत ेक  विस् त ृत \nर ह त वन्द् ह से ओतेक  बेश ी विव भन्नत ा आ नू त नत ा आवन सकताह ।  \nकेदार नाथ  चौधर ीक  \" चमे ली  र ानी\" आ \"माह ुर\" ई वसद्ध करैत  अवछ। \nचमे ली  र ानी वबक्री क एकटा  नि कीवत षमान  बनेल क।  मात्र जनकपु र म े  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 21 \nएक र ५ ० ० प्रवत वबका  गेल ।  लेखक  \"चमे ली  र ानी\"क  समपषण - \n\"ओवह समग्र मै वथली  प्रे मीकेँ जे अपन सम्प ू णष वज नगीमे अपन कैंचा  \nखचष क ऽ मै वथली -भार्ाक को नो  पोथी-पवत्र का वकनने  ह ोव थ\"- केँ  करैत  \nछवथ, मु दा जखन अपार वबक्री क बाद एवह पोथीक  दोसर संस् करण \n२ ० ०७ मे एक र दोसर खण्ड \"माह ुर\"क  २ ०० ८ मे आबए सँ पूिषवह \nवनकालए  पड़लवन्द्ह, तखन दोसर भागमे समपष ण स् त ंभ छो ड़न ा इ य े \nलेखककेँ  श्रेयस् कर बुझे लवन्द्ह । एक र एकटा  विव शष्टता ह मरा बुझबामे \nआएल  २ ०० ८ केर  अवन्द्तम कालम े , जखन ह वरय ाणाक  उपमु ख्य मंत्री \nएक  मास धवर वनपत्ता र ह ला ह , मु दा र ाज नवय क वििशता क अन्द्त गषत \nजाध वर ओ घु वर क ऽ नवह अएल ाह  त ाित ह ुनकापर  कोनो  काय षिाह ी \nनवह क एल  जा सक ल । अपन गुल ाब  वमश्रज ी तँ सेह ो अही र ाज नीव त क \nवििशता क कार ण  वनपत्ता र ह लोपर गद्दी पर बैस ल े  र ह लाह्, क्य ो ह ुनका  \nह ँटा नवह सक ल । चाह े र ाज्य क संचालनमे  कतेक  झंझव ट वकएक  नवह \nआएल  ह ोअए। \nउपन्द्य ास-लेखकक  जीिनानुभि, एक र सम्भ ािना चावर साल  पवह नवह ए \nवलवख  क ऽ र ाव ख देल क।  भविष्यिक् त ा भे नाइ कोनो  टोना-टापरसँ संभि \nनवह ह ोइ त अवछ िर न् जीिना नुभ ि एकर ा  सम्भ ि बनबैत अवछ। \nएवह दुनू उपन्द्य ासक पात्र चमत्कार ी छवथ, आ सफल  सेह ो । कार ण  \nउपन्द्य ासकार एकर ा  एवह ढंगसँ सृवज त करैत  छवथ जेना सभ िस् त ुक \nह ुनका  व्य वक् त ग त अनुभि ह ोइवन्द्ह । \n\"चमे ली  र ानी\" उपन्द्य ासक प्रारम्भ क र ैत लेखक  एक र पव ह ल  परी क्षामे \nउत्त ीणष ह ोइ त छवथ जखन एक र लय ात् मक प्रारम्भ पाठकमे  रुवच उत् पन्न \nकरैत  अवछ। -कीवत षमु खक  पाँ च टा बेट ाक  नामकर णक  लेल  ओक र  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवज गर ी दोस कन्द्टीर क विचार जे \"पाँ चो पाण्डि बला  नाम बेट ा सबहक  \nर ाव ख दहक । सुवभता ह ेत ौ\"। फेर एक  ठाम लेखक  कहैत  छवथ जे \nजत ेक  गव त सँ बच्चा ह ोइत र ह ैक  से कौर िक  नाम र ाखए पवड़त ैक।  \nनावय का  चमे ली  र ानीक  आगमन धवर कीवत षमु खक  बेट ा सभक  िणषन \nफेर एवह क्रममे अंग्रेज डेम् स फोडष आ रूपकुम्म वर क सन्द्ता न सुनय नाक  \nवििर ण अबै त अवछ। फेर रूपकुम्म वर क बेट ी सुनय नाक  बेट ी शवनचरी \nआ नेता जी र ामठेंगा वसंह \"वचनग ार ी\"क  वििा ह आ नेता जी द्वार ा \nशवनचरीकेँ  कनह ी  मोवदय ाव न ल ग लोक -लाज क  द्वार े र ाव ख पटना जाएब, \nनेता जीक  मृ त् य ु आ शवनचरी आ कीवत षमु खक  वििा ह क िणषन फेर सँ \nवखस् साकेँ समे वट लैत  अवछ। \nतक र बाद चमे ली  र ानीक  ि णषन अबै त अवछ जे बर ौनी वर फाइ न र ीक \nस् कूलमे बोव डषंगमे पढ़ ैत छवथ आ एवह कनह ी  मोवदय ाव नक  बेट ी छव थ। \nकनह ी  मोवदय ाव नक  मृ त् य ुक समय चमे ली  र ानी दसमाक  परी क्षा पास \nक ऽ लेने  छव थ। भूखन वसंह चमे ली  र ानीक  धमष वपत ा छव थ। डकैत ीक  \nवििर णक संग उपन्द्य ासक पवह ल  भाग खतम भऽ जाइ त अवछ। \nदोसर भागमे विध ाय कजी क  पाइ आवक  खजा ना लुटबाक  वििर ण, जे \nवक  पूिष वनय ोव जत छल , एवह तरहेँ देखाओल  गेल  अवछ जेना ई \nविध ाय क नांगटनाथ द्वार ा एकटा  आधुवनक  बालापर  क एल  बलात् कार क  \nपवर णामक  फल  रहए। आब ई नांगटनाथ र ह वथ मु ख्य मंत्री गुल ाब  \nवमवसरक  खबास जे र ाज नीवतक दाँिपें चम े विध ाय क बवन गेल ाह ।  \nई चवर त्र २ ०० ८ ई.क  अरव िन्द्द अवडगक  बुकर  पु र स् कार सँ सम्म ाव नत \nअंग्रेजी उपन्द्य ास \"द ह्वाइ ट टाइ गर\"क  बलर ाम  ह लिाइ क  चवर त्र जे \nचाह क  दोकान पर  काज  करैत  वदल् लीमे एकटा  धव नकक  ड्राइ िर बवन \nफेर ओकरा  मावर स् िय ं धव नक  बवन जाइ त अवछ, सँ बेश वमलैत  अवछ  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 23 \nआ चावर बरख पूिष लेखक  एवह चवर त्र क वनमाण क ऽ चु कल  छव थ। \nफेर के . जी.बी. एज ेन्द्ट भाटाजी क  आगमन ह ोइत अवछ जे उपन्द्य ासक \nदोसर खण्ड \"माह ुर\" धवर अपन उपवस् थवत बेश प्रभ ािी रूपेँ र खबाम े \nसफल  ह ोइत छव थ। \nउपन्द्य ासक त ेसर भागमे अहमदुल्ल ा खाँ क  अवभय ान सेह ो बेश रमनगर \nअवछ आ ित षमान र ाज नीव त क सभ कुरूपता केँ  समे टने अवछ। \nउपन्द्य ासक चावर म भाग गुल ाब  वमवसरक  खेर ह ा कहैत  अवछ आ फेर सँ \nअरव िन्द अवडगक  बलर ाम  ह लिाइ  मोन पड़ैत छव थ। भु खन वसंहक  \nसंगी पन्ना केँ गुल ाब  वमवसर बजबैत अवछ आ ओकरा  भु खन वसंहक  \nनांगटनाथ आ अहमदुल्ल ा अवभय ानक  विर्य मे कहैत  अवछ। संगव ह \nओकरा  मार बाक  लेल  कहैत  अवछ से ओ मना क ऽ दैत छै। मु दा \nगुल ाब  वमवसर भु खन वसंहकेँ  छलस ँ  मरबा दैत अवछ। \nपाँ चम भागमे भु खन वसंहक  र स् टक चरचा अवछ, चमे ली  र ानी अपन \nअड्डा छोवड़ बैद्यनाथ धाम चवल  जाइ त छव थ। आब च मे ली  र ानीक  \nर ाज नीव त क महत् िाकांक्षा सोझाँ अबै त अवछ। वस् टंग ऑपरेश न ह ोइत \nअवछ आ गुल ाब  वमवसर घे र ा जाइ त छव थ। \nउपन्द्य ासक छठम भाग मु ख्य मंत्री क वनपत्ता र ह लाक  उपरान्द्त ो मात्र \nफैक्ट फाइ ंवडंग कमेटी  बनाओल  जएबाक  चरचा ह ोएबा क  अवछ, जे \nकोवलशन  पोवलवटक्सक  वििशता पर वटप्पणी अवछ। \nउपन्द्य ासक दोसर खण्ड \"माह ुर\"क  पवह ल  भाग सेह ो घु वर य ा इ त-घु वर य ाइत \nचमे ली  र ानीक  पाटीक  संगठनक  चारू कात  आवब जाइ त अवछ। \nस् त्र ीपर अत्य ाचा र, बाल -विध िा आ िैकय ािृवत्त मे ठेलबाक  त ेह न संगठन \nसभकेँ  लेखक  अपन वटप्पणी लेल  चुनैत छव थ।  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाह ुर क  दोसर भागमे गुल ाब  वमवसरक  र ाज धा नी पदापष णक  चरचा अवछ। \nचमे ली  र ानी द्वार ा अपन अवभय ानक  समथषनम े नक् सली नेता क  अड्डापर \nजएबाक  आ एवह बह न्न े समस्त नक् सली आन्द्दोलनपर लेखकीय  \nदृवष्टकोण, संगव ह बोनक  आ आवदिासी लोकवनक  सवचत्र-जीिन्द्त \nवििर ण लेखकीय  कौशल क  प्रतीक अवछ। चमे ली  र ा नी ल ग फेर \nर ह स् य ोद्घाटन भेल  जे ह ुनकर  माए कनह ी  मोवदय ा इ न बड्ड पै घ घरक  \nछवथ आ ह ुनकर  संग पटेल  द्वार ा अत्य ाचार क एल  गेल , चमे ली  र ानीक  \nवपत ाक  ह त् य ा क ऽ देल  गेल  आ बेचार ी माए अपन वज नगी कनह ी  \nमोवदय ाइ न बवन वनिाह कएल वन्द्ह । ई सभ गप उपन्द्य ासमे र ोचकत ा  \nआवन दैत अवछ। \nमाह ुर क  त ेसर भाग फेर सँ पच कौड़ ी  वमय ाँ, गुल ाब  वमवसर, आइ.एस.आइ. \nआ के .जी. बी.क  र्डय न्द्त्रक बीच र ह स् य आ र ोमांच उत् पन्न करैत  अवछ। \nमाह ुर क  चावर म भाग चमे ली  र ानी द्वार ा अपन माए-बापक  संग क एल  \nगेल  अत्य ाचार क बदला  लेबाक  िणषन दैत अवछ, कैक  ह जार करोड़ क  \nसम्प वत्त अएल ासँ  चमे ली  र ानी सम्प न्न भऽ गेल ीह ।  \nमाह ुर क  पाँ चम भाग र ाज नैव त क दाँि-पें च आ चमे ली  र ानीक  दल क  \nविज य सँ खतम ह ोइत अवछ। \nवििेचन: उपन्द्य ासक बुजुष आ प्रारम्भ क अछैत एवह मे एत ेक  जवटलत ा  \nह ोइ त अवछ जे एवह मे प्रवतभ ाक नीक  जकाँ  परी क्षण ह ो इ त अवछ। \nउपन्द्य ास विध ाक बुजुष आ आरम्भ क कार ण  सिांत ीज क \"डॉ न वक् िक्जोट\", \nजे सत्र ह म शत ाब्दीक प्रारम्भ मे आवब गेल  रहए, केर  अछैत उपन्द्य ास \nविध ा उन्न ैसम शत ाब्दीक आगमनसँ मात्र वकछु  समय पूिष गम्भीर स् िरूप \nप्राप्त क ऽ सक ल । उपन्द्य ासमे िाद-वििा द-सम्िादस ँ उत् पन्न ह ोइ त अवछ  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 25 \nवनबन्द्ध, य ुिक-य ुित ीक चवर त्र अनैत अवछ प्रे माख्य ान, लोक  आ भूगोल  \nदैत अवछ िणषन इ वतह ासक , आ तखन नीक - खराप चवर त्र क कथा  \nसोझाँ अबै त अवछ। कखनो  पाठककेँ  ई ह ँसबैत अवछ, कखनो  ओकरा  \nउपदेश दैत अवछ। माक्सषिाद उपन्द्य ासक सामाव जक  य थाथषक  \nओकाल वत  करैत  अवछ। फ्राय ड सभ मनुक्खकेँ र ह स् य मयी मानैत \nछव थ। ओ साव ह वत्यक  कृवत केँ  साव ह त् य कार क विक लेर्ण लेल  चुनैत \nछवथ तँ नि फ्राय डिाद जैवि कक  बदला  सांस् कृवत क त त् ि क प्रधानत ापर \nजोर दैत देखबामे अबै त छव थ। नि-समीक्षािाद कृवतक  विस् त ृत \nवििर णपर आधाव र त अवछ। एवह सभक  संग जीिनानुभि सेह ो एक  \nपक्षक ह ोइत अवछ आ तखन एतए दबाएल  इ च्छाक त ृवप्त क लेल  \nलेखक  एकटा  संसार क  र चना कएलवन्द्ह जाव ह मे पाठक  य थाथष आ \nकाल्पवनकत ाक  बीचक  आवड़-धू र पर चल ैत  अवछ। \n  \nकथा  ९ \nसाकेत ानन्द्द प्रकर ण \nसाकेता नन्द्दक १ २ निम्बर २ ० ० ९ केर  पोस् ट, \nhttp://saketanands.blogspot.com/2009/11/blog-\npost_12.html \nओ वलखै त  छवथ: \n\"ह मरा लगैय े  जे जेना नेता सब के  भीड,मंच आ माइ क  के  देवखते \nवकछु  सबसबाय लगैत  छै, त वह ना वकछु  लेखको  ह ोइ छव न। कवह य ा   26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक त' दू_ चावर टा र चनाक  की  चचा भे लवन , बस भ' गेल ा  स् थावपत \n। त वहय ा स' जँ कोनो  साव ह व त् य क मंच नज़ वर एलवन , वक  कुसी  \nह वथय ेबालय  िृतोवष्म भे टता । पटना मे मु न्न विद पु स् त क मे ल ा  मे नामिर \nसंगे आल ोकधन्द्िा के  बैस ल  देवख लाग ल  जे लेखन  आ साव ह त् य क \nर ाज नीव त, दुनू दू छो र क चीज छैक , जे एक  संगे भै य े ने सकैत  \nअवछ। मै वथलीमे  एखन तक  अपन मांवटि उदार त ा, अ य ाचीिृवत्तक \nवछ कार  छैके ।  एखनो वबना विचार ने_वसचार ने, जे ई के  छा पत आ \nवक  तहू स' बवढ क ' जे एकर ा  के  पढत ? लोक  वलखै य े , वलवखते  \nजार ह ल  अवछ। \nह मरा जनैत पढ ैक  िस् त ु( कोन  आ केह ेन  ?) भे टतै त' लोक  पढ बे \nकरत ै।  \nतैं वक  आब लोक  'चमे ली  र ा नी' वलखय  ?\" \n  \nकथा  १ ० \nई कोनो  कथ ा  नै \nसाकेता नन्द्द विद्वान लोक  र ह व थ ई ष्या िश वलवख  गेल ा  आ से प्रतार णा \nह वर मोह न झाकेँ  सेह ो सहऽ पड़ल  र ह वन्द् ह । ने ह वर मोह ने झा आ नवह य े \nकेदार  नाथ चौधर ी सुभावर्त मात्र र टने छला।  दत्त-चटजीक  \n\"इ ण्र ोड क्शन टू इ वण्ड य न वफलोसोफी \"क  वह न्द्दी अनुिाद ओ अनुिाद-\nपु र स् कार लेल  नै िर न् अपन दशषनशास् त्र क प्रोफे सर वशपकेँ वसद्ध क रय \nलेल  केने  छला।  संस् कृत क कलोक  सभ ओ अपन पात्र खट्ट र-ककाकेँ  \nसेह ो र टे ने छला  प्रयो गमे अन्द्त र मु दा भे टत।  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 27 \nलोक  मै वथली  लेल  अपन स िषस्ि लुटे ने  अवछ, डॉ कल्पना मवणकान्द्त \nवमश्र आ केदार नाथ  चौधर ी मात्र उदाह र ण छव थ। लोक  ठकहर बा  \nसभस ँ डेरा इ त अवछ खास क ऽ र ंगमंच आ वफल्मक ना मपर टण्डेली \nमावर रहल  लोक  सभस ँ। भ्रमरजीक तँ सी.डी.ये लोक  अपन नामस ँ \nवनकल बा  लेलक।  सएह ह ाल  साव ह त् य ोमे छै। \n  \nजँ उपरका  कथा  सभ अहाँकेँ  वसहर ेलक  तँ समानान्द्तर धा र ाक संग \nचवल  पड़ू आ जँ से नै तँ हमर प्रया स जार ी रहत, आ तइ लेल  \nविशे र्ांक सभ वनकल ैत  रहत। \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nप्रस् त ुत  विशे षांकक स ं दर्भ म े \n  \nनिम्बर 2021 केँ विदेह  \"केदार नाथ चौधर ी विशे षांक \" प्रकाव शत  करबाक \nसािभजव नक घोषण ा केलक  आ  प्रस्त ुत  अवि ई  विशे षांक।  एवह  सू चनाक ेँ \nएवह  वलंकपर देवि स कैत  िी -घोषण ा। \nमै वथलीमे एकटा विव चत्र वस् थव त  िै वह ंदीसँ  विचार धा र ा आ य ा त  करबाक। \nआ एह ने एकटा विचार  िै  \"गंर्ीर त ा बनाम लोकवप्रयत ा\"।  वह ंदी आ  \nमै वथली िो व़ि  आन र्ाषामे  ई  बेम ार ी नै र् ेटत।  उदू भमे  जा िेद अख्त र  \nअपन विल्मी डाय लाग  लेल , अपन विल्मी गी त  लेल व सने मा केर  \nपु र स् कार  पाबै िव थ त ँ अपन गज ल लेिन लेल साव ह त् य  अकादेमी \nपु र स् कार  सेह ो।  वह ंदी केर  नकलक कार णे  मै वथलीम े ई  वस् थवत  कवह य ो  \nनै आवब सकत।  िस् त ुत ः  \"गंर्ीर त ा बनाम लोकवप्रयत ा\" केर  िाद वकि ु \nअगंर्ीर ओ अल ोकवप्रय लेिक सर् द्वार ा \"गंर्ीर  मु दा लो कवप्रय\" लेिक  \nकेर  विरु द्ध र चल षडय न्त्त्र िै ।  चंदा झ ा गंर्ीर  ओ लोकव प्रय िव थ त ँ \nह वर मोह न झा सेह ो ।  सीत ा र ाम झा ह ोव थ , वकर णजी ह ो वथ िा वक  \nमधुपजी।  ई  सर् गंर्ी र  आ लोकवप्रय दू नू  िव थ ।  जे लोकवन  \nलोकवप्रयत ाकेँ गंर्ीर त ासँ  अल ग मानै िव थ व त नकर  र च नाकेँ नीकस ँ \nवििेचना करू तँ हा थमे स ुन्न े -सुन्न ा आएत । \nकेदार नाथ चौ धर ी मै वथलीमे ए ह न नाम िव थ वज नका लग गं र्ीरत ा सेह ो \nिव न आ लोकवप्रयत ा सेह ो।  लोकवप्रयत ा त ेह न जे वह न का वि टकी \nमार बाक लेल  2004 सँ धव र  एिन धव र  बाव र  देल  गेल  (अपिादमे प्रबोध \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 29 \nसाव ह त् य  स म्म ान ओ एक -दू  स् थानी य  स म्म ान स मार ोह  मानू ) । \nएह न नै िै जे  केदार जीपर  वलिल  नै  गेल ै म ुदा ओ  स र् एकट्ठ ा न ै \nर्ऽ सकल  िै त ँइ  ओकर प्रर् ाि ह े़िा  गेल  िै।  ए वह  संद र्भ मे  ह म कवह  \nसकै िी  जे विदेहक ई  प्रस्त ुत  विशे षांक एह न पवह ल प्रया स अवि \nजाव ह मे  ई  बुझबाक प्रया स कएल अवि जे क ेदार नाथजी क र चना केत क  \nगंर्ीर  आ कतेक लोकवप्रय अवि।  ई  अल ग बात  जे ह म  सर् कतेक  \nसिल  िा अस ि ल र्े लह ुँ से  पाठक कहत ा।  एवह  वि शेषांक केर  \nशुरूआत विदेहक आने विशे षांक जकाँ  नि आल ोचक -समीक्षक सर्हक  \nआल ेिस ँ कएल जा र ह ल अवि।  संगे -संग ई  क्रम ने त ँ उम्रक \nिवर ष्ठता केर  पालन करैए आ  ने र चनाक गुणित्त ाक।  ह ँ , एत ेक धेआन  \nजरूर  र ािल गेल  िै जे पा ठकक र सर्ंग नवह  ह ो इ न आ  से विश्वा स \nअवि ज े र सर्ंग नै हेत वन।  \nपाठक जिन एवह  विशे षांककेँ  पढ़ त ाह  त ँ ह ुनका ित भनी ओ  मानकत ाक \nअर् ाि लगत वन।  ित भनीक गल त ी जे वथक से सोझे -सोझ ह मर सर्हक \nगलती  वथक जे ह म सर्  संशोध न नै कऽ सकल ह ुँ  मु दा ई  धेआन \nर िबाक बात  जे विदेह शुरुएसँ ह र ेक ित भनी बला ले िक केँ स् िीकार \nकरैत  एलैए।  त ँइ  मानकत ा  अर् ाि स् िार्ाविक।  एकर  बादो  बह ुत  \nित भनीक गलती  र ह ल गेल  अवि जे वक ह मरे स र् ह क गलती  \nअवि।  मै वथलीमे  वकिुए एह न पवत्र का अवि जकर ित भनी एकर ंगक \nर ह ैत  अवि आ ई  ह ुनक िू बी िव न मु दा जिन ओहो  सर् कोनो  \nविशे षांक वनकालै  िव थ त िन ित भनी त ँ ठीक र ह ैत  िव न मु दा सामग्री  \nअवधकांशत ः बवसये र ह ैत  ि व न।  ऐव त ह ाव सकत ाक दृविस ँ कोनो  पु र ान \nसामग्रीक उपय ोग  िवज भत  नै िै मु दा  सोव चय ौ जे  72-80 पन्ना क कोनो  \nवप्रंट पवत्र का ह ोइ त  िै त ा व ह मे  लगर्ग आधा सामग्री सार्ार  र ह ैत   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिवन, त ेसर  र्ागमे लेिक केर  वकिु र चना  र ह ै त  िव न  आ चावर म  \nर्ागमे वकिु नि सामग्री र ह ैत  िव न।  मु दा ह म र ा लो कवन न ि सामग्रीपर  \nबेस ी जोर  दैत वि य ै।  एकर  मत लब ई  नवह  जे ित भनीमे  गलती  ह ोइ त  \nर ह ै।  ह मर कहबाक मतलब ई  जे संपादक -संय ोज ककेँ  कोनो  ने कोनो  \nस् त र पर समझौत ा करह े प़िैत  िै से चाह े ित भनीक ह ो वक , मु द्राक ह ो \nवक विचार धा र क ह ो वक साम ग्रीक ह ो ।  ह मर ा लोकवन ि त भनीक स् त र पर  \nसमझौत ा कऽ र ह ल िी  मु दा कार ण सवह त ।  वप्रंट पवत्र का एक बेर  \nप्रकाव शत  र्ऽ गेल ाक बाद द ोबा र ा नै र्ऽ सकैए  (र्ऽ त ँ सकैए मु दा  \nिेर  पाइ  लाव ग  जेत ै ) त ँइ  ओकर ित भनी य थाशवत त  सह ी र ह ैत  िै ।  \nइ ंटरनेटपर  सुविध ा िै जे बीचमे  (इ ंटरनेटस ँ वप्रंट ह ेबाक अिवध) ओकरा \nसह ी कऽ सकैत  िी  म ुदा स मावग्रए बवस य ा र ह त  त ँ सह ी ित भनी र वहत ो \nनि अध्या य  नै िुवज  सकत  त ँइ  ह मर ा लोकवन ि त भनी बला मु द्दापर  \nसमझौत ा केलह ुँ।   ह मरा  लोकवन कएलवन , कय लवन ओ केलवन त ीनू  \nशुद्ध मानैत िी , एत ेक शुद्ध मानैत िी  एकै र चनामे त ीनू  रूप र् ेवट  \nजाएत ।  आन श ब्दक ल ेल ए ह ने बूझू ।  \nउम्मेद अवि जे पाठक विदे ह क आ ने विशे षांक जकाँ  ए करा पढ़ त ाह \nआ पवढ़ एकर  नीक -बेजाएपर अपन सुझाि देताह ।  विदेह अरव िन्त्द \nठाकुर  विशे षांक क ेर  पोथी रूप \"स् ित ंत्र चेत ा\" केर  नामस ँ प्र कावशत  \nर्े ल उम्मेद जे र्विष्यमे केदा र नाथ चौध र ीज ीपर  केंवद्रत  एव ह  विशे षांक \nकेर  पोथी रूप स ेह ो आएत ।  \nविदेह द्वार ा \"जीबैत मु दा  उपेवक्षत\" शृिं लामे प्रकाव शत  र्े ल आ न विशे षांक  \nसर्हक वलस्ट एना  अवि  (एवह ठाम जे अंकक वलस्ट देल  गेल  अवि \nत ाव ह  अंकपर  वत लक कर बै त ँ ओ अंक िु वज  जा एत )-  \n1) अरव िन्त्द ठाकुर  विशे षांक 189 म अंक  1 निम्बर 2015 ( ई  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 31 \nविशे षांक 2020 मे  पोथी रूप मे  स ेह ो आएल अवि ) \n2) जगदी श चन्त्द्र ठाकुर  अवनल विशे षांक  191 म \nअंक 1 वदसम् बर 2015 \n3) र ामलोचन ठाकुर विशेषांक  319म अंक  \n4) र ाज नन्त्दन ल ाल दास  विशे षांक 333म अंक  \n5) र िीन्त्द्र नाथ ठाकुर विशेषांक 15 जू न 2022 \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकेदा र नाथ  च ौध र ीज ीक स ं वक्षप्त पवर च य \n \nएवह ठाम प्रस्त ुत  अवि केदारनाथ चौ धर ीज ीक संवक्षप्त पव र चय ।  एव ह  \nपवर चय क अवधकांश त थ् य  अ र विन्त्द गुप्ताज ी एिं  कामेश्वर  चौधर ीज ीसँ  \nर्े टल  अवि । \n \nविशे ष पवर चय- मै वथलीक पवह ल विल्म  'ममत ा गा ब य  गी त ' केर  वनमात ा  \nद्वयमे सँ एक टा वनमात ा िव थ केदार नाथ चौधर ी आ दोसर मदनमोहन \nदास। बादमे आवथभक मजबू र ीिश त ेसर  सह वनमा त ा र्े लविन उदय र्ान ु \nवसंह। \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 33 \nनाम : केदार नाथ चौध र ी  \nमात ा-स्ि. कुसुमपर ी देिी \nवपत ा- स्ि. वकशोरी चौध र ी  \nजन्त्म: 03/01/1936 \nग्रा.+ पत्रा. नेहर ा (दर र्ंगा) \nअन्त्य  पाव र िाव र क स दस् य- \nपत्नी-श्रीमती  कु मु द चौधर ी \nसंत ान- प्रथम पु त्र ी-श्रीमती  वक र ण झा, वद्वत ीय  पु त्र ी-श्रीमती  अचभ ना चौ धर ी \nवशक्षा- 1958 ई. मे  अ थभशास् त्र मे  स् नात कोत्त र , 1959  ई.मे  \nलॉ । 1969 ई.मे  कैव लिोवनभया वि .वि. सँ  अथभस् थास् त्र  मे  स् नात को त्त र, \n1971 ई.मे  माकेवटंग एंड वडस् र ीब् य ू शन विषय मे  गो ल्डेन गेट \nय ू वनिवसभ टी, सानफ्रांवसस्को, USA  सँ एम .बी.ए., 1978 मे  र्ारत  \nआगमन। 1981-86 क बीच त ेह र ान आ प्रैं किु त भम े।  िे र  बम्बई , पु ण े \nह ोइ त  वर टाय र में टक बाद  2000 सँ ल ह ेवर य ासरा य, दर र्ंगामे वनिास। \nित भमान पता - वह डेन क ाटेज , बंगा ली टोला , लह ेवर य ासरा य, दर र्ंगा-\n846001 \nलेिन / प्रकाशन (एिन धव र  केदार जीक ज त ेक पोथी प्रक ाव शत  र्े लवन  \nसे विदेह पोथी डाउनलोडपर र ािल  गेल  अवि आ एवह ठाम जे पोथीक  \nवलस्ट देल  गेल  अवि त ाव ह मे  पोथीक नामपर  वत लक करबै त ँ ओ \nपोथी िुवज  जा एत ) \n1) चमे लीर ानी (विध ा- उपन्त्य ास, प्रकाशन िषभ- 2004, दोसर संस् करण-\n2007, प्रकाशक-इ ंवडका इ ं िोमीवड य ा , वदल् ली, एवह  पोथी क चावर म \nसंस् करण ह ेबाक सेह ो सू चना अवि मु दा ह म त ेसर  ओ चावर म संस् करण  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनवह  देवि सकल  िी ) \n2) करार (विध ा-उपन्त्य ास, प्रका शन िषभ - 2006, प्रकाशक-इ ंवडका  \nइ ंिोमीवड य ा, वदल् ली) \n3) माह ुर (विध ा-उपन्त्य ास, प्रकाशन िषभ- 2008, प्रकाशक-इ ंवडका  \nइ ंिोमीवड य ा, वदल् ली, ई  पोथी चमेली र ानीक दोसर र्ाग िै ) \n4) अबार ा नव ह त न  (विध ा- सं स् मरणात् मक उपन्त्य ास, प्रकाशन िषभ- \n2012, दोसर संस् करण-2013 प्रकाशक-इ ंवडका इ ंिोमीवड य ा , वदल् ली। \nई  पोथी बिभ  2015 मे  नेशन ल बुक रस् टस ँ स ेह ो िपल । ) \n5) ह ीना (विध ा-उपन्त्य ास, प्रका शन िषभ- 2013, दोसर संस् करण -\n2020, प्रकाशक-इ ंवडका इ ंिो मीवडय ा , वदल् ली) \n6) अयना (विध ा-उपन्त्य ास, प्रकाशन िषभ - 2018, प्रकाशक-इ ंवडका  \nइ ंिोमीवड य ा, वदल् ली) \nसम्म ान- (एवह ठाम जा वह  सम् मानक वलस्ट देल  गेल  अ वि  त ाव ह मे  \nसम्म ानक नामपर  वत लक  कर बै त ँ ओवह  सम्म ानक सोसभ  िुवज  जाएत (  \n1) विदेह साव ह त् य  सम्म ान, बिभ-2013 ( झार िंड मै वथली  मंच , र ाँची \nद्वार ा( \n2) प्रबोध साव ह त् य  स म्म ान, बिभ-2016 \n3) केदार  स म्म ान, बिभ-2016,' अबार ा नव ह त न ' लेल \n4) ित भमानमे लवलतनार ाय ण व मवथल ा विश्वव िद्य ालयसँ त ीन  िा त्र  द्वार ा \nकेदार नाथ चौध र ी जीक साव ह त् य पर शोध र त  ि वथ।  \nऐ र चनापर  अपन म ंंत व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  \nपठाउ । \n   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 35 \nकल्पन ा झा, पटना  \nइ एह  ग ू ़ि िेने,क ान िेदौने  \nविदेहक सम्प ादक द्वार ा जिन केदार नाथ चौधर ी विशे षांक वनकालबाक \nघोषण ा र्े ल त िन वज ज्ञा सा र्े ल जे आविर  ई  कोन महा न  साव ह त् य क ार \nिव थ जवनका उप र  विशे षांक वनकावल र ह ल अवि विदेह ।  वज ज्ञ ासा \nशान्त्त  करबा लेल जिन व ह नकर  पोथी सर् पढ़ ब शु रू केलह ुँ त ँ \nएकक बाद एक लगा त ार  चमे लीर ानी ,करार,माह ुर  आ अबार ा \nनवह त न, चावर  गो ट उपन्त्य ास  पवढ़ गेल ह ुँ।  पोथी सर् प वढ़ एक टा  \nअपर ाध  बोध  सन लाग ए  लाग ल ,एह न  उत् कृि र चना सर्क \nर चनाकार क नामस ँ ह म एिन  धव र  अनवर्ज्ञ िलहुँ ,त ाव ह  ले ल।  जिन \nवक 'ममत ा गा बए गी त ' वसनेमा जकर वनमाणक कथा अवि  \"अबार ा \nनवह त न\" से देिने िलहुँ अस्सीक दशकमे ,प्राय ः १९८३ िा  १ ९ ८ ४मे ।  \nमु दा वनमात ाक न ामसँ अनवर्ज्ञ िलहुँ।  दस -बार ह  ब र िक बएसम े \nओतबा  उवह  नवह  र ह ैत  िै लोककेँ  जे व सनेमाक वनमात ा -वनदेश कक  \nजनत ब र्े टै क।  त ाव ह  वदन परदा क पािाँक लोक  त त ेक चचामे  र वह त ो \nनवह  िल।  \nएह न र ोचक उपन्त्य ास सर्क  र चवय त ाक नाम पयभन्त्त नव ह  सुनल िल  \nह मरा,जिन वक ह म अपनाकेँ साव ह त् य  प्रे मी लोक बुझै त  र ह ल  \nिलहुँ,नवह  जा वन को ना ,वकएक? \n 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमै वथली साव ह त् य  माने महा कवि   विद्य ापव त, ह वर मोह न झा , य ात्र ीज ी,मधुप \nजी,वकर ण जी ,उपेन्त्द्रनाथ झा'व्य ास'जी, वलल ी र े , प्रर् ास कु मार  \nचौधर ी,र ाज कमल,लवलत, एत बे सुनल /बू झल िल। माने व किु साव ह त् य  \nअकादमी विज ेत ा साव ह त् य क ारक नामस ँ आ  ह ुनकर  कृत् य  स र्स ँ अिगत  \nिलहुँ,बस।  के ह न कूपमंडू क त ा िल ,आब स ोशल मीवडय ाक  कृ पास ँ घ र \nबैस ल दुवनआँ देवि /सुवन र ह ल िी , त ेह ेन सन लाग ैए। वनव ित  रूपस ँ \nइ ंटरनेट एक अत्य न्त्त उपय ोग ी आविष्कार  अवि  विज्ञानक । \nकेदार नाथ चौधर ी  जीकेँ मै वरकसँ एम ए धव र क अध्यय न  कालम े जे \nमै वथली प्र ेम र ोग  लगलवन , ह ुनक ओवह  मै वथली प्रे म  र ोग केँ जँ मै वथल  \nसमाजसँ सम ुवचत  सह य ोग  र्े वटत वन , उत् साह िधभन कएव नह ार  लोक  \nर्े वटत वन त ँ मै वथल समाज , मै व थल ी र्ाषाक कतेक उत् थान र्े ल र ह ैत ।  \nमु दा मै वथल समाजक अस ह य ोग ी प्रिृ वत्त क कार णेँ एक टा प्रवतर्ास ंपन्न  \nव्य वत त त् ि 'वह डेन क ॉ टे ज ' क सीमार ेिामे सीव मत र् ' क' र व ह  गेल ाह ।  \nह ुनक व्य वथ त  मोन  मै वथल लोक आ मै वथल समाजसँ विर त त  सन र्ए \nगेल  ह ेत वन ,त ेह ेन सन लाग ैत  अवि। ओ मै वथली प्रे मी त न म न धन लगा  \nदेल वन मै वथ ली वसने मा  \"ममत ा गा बए गी त \"क वनमाणम े ,आ बदलामे ह ुनका  \nप्रोत् साह न, सर ाह ना ओ प्रश ंसाक जगह पर बस संघषभ , ह त ोत् साह  टा  \nर्े टल वन। \n\"अबार ा नव ह त न \" पोथीक माध्य मस ँ अपन संघष भक एह न  र ो चक वििर ण \nदेल वन अवि ,जे एकह ु क्षण लेल पाठकक मोन वदक नवह  र् ' सकैत  \nअवि,जे ई  की अपन दुिना मा वलवि क ' प्रकाव शत  करा लेलवन अवि \nलेिक। संस् मरणात् मक उपन्त्य ास र व ह त ह ुँ, एवह  उपन्त्य ासमे सर् त त् िक  \nसमािेश  अवि, जे एक टा उ पन्त्य ास विध ाक व र तिा य र में ट ह ोइत  िै।  \nमाने गा मस ँ ल ' क' शह र  धव र क सामाव जक पवर वस् थव त क व चत्रण,ओवह   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 37 \nसमयक र ाज नीव त क  पवर वस् थव त ,गा म घरक आपसी  \nिैम नस् य त ा, कुटचाव ल,भ्रिाचार, चीन ओ पावक स् त ान  द्वार ा र्ारत पर  \nआक्रमण क चचा,प्रिास ी मै वथ ल समाजक दृविकोण अप न वमवथला -\nमै वथली लेल ,सर् टा  समट ैत  अपन व्य था कथा कहने  िव थ आ र ोचक  \nढंगसँ  कहने िव थ।  अपन  मै व थल ी प्रे म  र ोग क चचा कतेक सह ज , सर ल  \nरूपेँ  कएलवन अवि लेिक ,से एवह  िो ट सन अंश मे  देिल  जा सकैि -\n\"र ोग क नाम र्े ल मै वथली प्रे म र ोग । अपन व्य थाक वि िर ण वदअ \nप़ित । अहाँकेँ  ह मर व्य था र ाग  केह न लाग ल त कर व चंता ह मरा  \nकवनकबो नवह  अवि।  ह म र  मोनक संत ाप अबस्से  क म र् ' जाएत  त ैँ \nह मरा  ब़िब़ि ाए वदअ ।\" अप न मोन क संत ाप कम कर बाक क्रमम े \nएह न  उत् कृि पोथी पाठकक  स ोझाँपरसब साध ार ण गप्प नवह ।  \n\"अबार ा नव ह त न \" उपन्त्य ास पवढ़ जे त् िवर त  प्रवतवक्र य ा ह मर  िल, जे ह म \nमोने मोन ब़िबड ेलह ुँ, \"अरे ! एक टा विल्म त ँ एवह  पोथीक कथानकपर \nसेह ो बवन सकैत  अवि। \"  'ममत ा गा बए गी त ' विल्म बनेबाक क्रमम े \nविल्मक वनमात ाद्वय  केदा र नाथ  चौधर ी आ महंथ मदन मो ह न  दास द्वार ा \nर्ोगल एवह  व्य था -कथापर 'सु परव ह ट' विल्म बवन सकैत  अवि ।  ई  \nगप्प ह म ह ास् य-विनोदमे नवह, गंर्ीर त ासँ  कवह  रह ल िी।  एवह  विल्मक \nनाम \"इ एह  गू़ि िेने कान िेदौने \" र ािल जेबाक चाह ी ।  ह मर अनुमाने \nटा नवह ,पूणभ विश्वा स अवि जे एवह  विल्मकेँ  ' ममत ा गा बए गी त ' विल्मस ँ \nबेस ी पवसन करत ाह  मै वथली -प्रे मी दशभक। कार ण एवह मे  जे वलिल  अवि \nसे य थाथभ अवि ,काल्पवनक वकिु नवह ।  आ सत् य  घटनापर \nआधाव र त, वर य ल ह ी र ो बला कथापर बनल विल्म बेस ी पवसन कएल \nजा र ह ल अवि ,एिनुक सम य मे ।  चाह े ओ कोनो  व्य व तत क जीिनपर  \nआधाव रत  ह ोअए वकंिा कोनो ऐवत ह ा वसक घटनापर।   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमै वथल समाजक सिभश्रे ष्ठ  उ पावध \"अबार ा नवह त न \" ग्रह ण क' आ अपन  \nमान-सम्म ान एिं अवर्मानकेँ थुर ी -थुर ी ह ोइत  देवि ,जिन लेिक आ \nह ुनकर  वमत्र  मदन र्ाइ क लकत्तासँ  आप स दर र्ंगा ए बाक वनिय \nकेलवन,त िन वनवि त  इ एह  िक़िा मोनमे आएल ह ेत वन  \"इ एह  गू ़ि \nिेने, कान िेदौने। \" जिन वक मै वथली र्ाषामे  विल्म ब ना क ' लार् \nह ोएत, य श र्े टत आकी मै वथल समु दाय क बीच प्रश ंसाक पात्र  बनब ,त ाव ह  \nवदश वह नका लोकवनक ध्य ान गेल े  नवह  र ह वन। मात्र  मै वथली र्ाषाक  \nर क्षाथभ विल्म बनेबाक आय ोज न कएने र ह वथ , जेना वक लेि क वलिल वन  \nअवि एवह  उपन्त्य ासमे।  एवह  पोथीमे मै वथलीक पवह ल वसने माक वनमाण -\nय ात्र ाक बह न्न े मै वथल  समाजमे  य त्र -त त्र  उपल ब्ध  \nपंवडत, बुवधआर,बुवद्धजीिी,विद्वान, जे कहल जाए ,त वन कर सर्क  \nमानवसकताक सटीक आ व नर्ीक वचत्र ण सेह ो कएल गेल  अवि।  \nउपन्त्य ासक मु ख्य  पात्र  महंथ  मदन मोह न दास जीक मु ह ेँ  कहल गेल  \nितत व्य देिल जा सकैि -\"वमवथलामे पंवडत  िव थ , बुवधआर  \nिवथ, बुवद्धजीिी िव थ, मु दा सर् टा विद्वान एकटा िास संभ्रांत  जाव त क \nिव थ।  सर्हक दुआवर पर अ ह ंकार क माला टाँ गल िव न।  ओ र्ाष ण  \nदेबामे कुश ल िव थ , कवित ा क र' मे  वनपु ण िव थ , कथा वलि 'मे  पटु िव थ  \nआ आन आन गुणसँ  सेह ो वि र्ूवषत िव थ।  मु दा त माम पंवडत क बीच  \nप्रवतस् पधा िव न ।  वकय ो वक नकोसँ  िो ट नवह । सर्ट ा पंवडत केँ एक \nमंचप र  आनब अ संर्ि। एक  दोसरा क आल ोचना  करैत  करैत  अपन  \nअपन अल ग अल ग मंडल ी बना क ' अपन वर्तर का इ िा क पूज े टा  \nक' र ह ल िव थ ।  आब विचावरय ौ जे एवह  ठ ामक पंवडत क ए ह न  स् िर्ाि \nवकएक िव न। एकर  जिाब अवि जे अत्य वध क संस् कार ी ,अत्यवध क  \nपांवडत् य  ए ह न विर ल स् िर्ािकेँ  जन्त्म दैत अवि।  िवशष्ठ  ए िं विश्वा वमत्र  \nदुनूक त कभ वित कभ  आ एक  दो सर ाकेँ पिा़ि ैक जन्त्मजात  प्रि ृ वत्त ।  त क र े  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 39 \nप्रवतिल  अवि जे सर्ट ा पंवडत  अपन अपन अहंका र क ओढ़ नाम े \nनुकाएल िव थ।  वमवथलाक पांवडत् य  िूल नवह  काँ ट बवन  गेल ैए।  ई  \nकाँ ट जाबे त क अवगला पाँ त मे  बनल  र ह त ैक , विद्य ापवत  समार ोह  ह ो इ त  \nर ह त ैक।  मु दा वमवथलाक सामाव जक , आवथभक एिं र ाज नीवत क प्रगवत मे  \nमु ख्य त ः की बाध क िैक , त कर सह ी सह ी जानकार ी कवह य ो नव ह  \nर्े टतै।\" \nवमवथलाक महा न त थाकवथत  ह ाइ प्रोिाइ ल व्य वत त त् िक मानवसकताक  \nविश् लेषण  करैत  एकटा  दोसर प्रस ंग सेह ो मोन प़िै ए।  बंबइ म े \nविल्म \"ममत ा गा बए गी त \" ले ल वित र कक िोज मे  अपवसआँत  र्े ल  \nलेिक,मदन मोह न जी आ र्ा नु बाबू क पाला जिन प़िैत िव न इ नकम  \nटै तस महकमाक कमीश्नर  साह बसँ।  महा र ाष्र  सर का र मे  चीि ड्रग  \nकंर ोलर जीक नाम लैत े देरी ह ुनकर  वमजाज क पल टी  मार ब ,महा न \nमै वथलक प्रवतद्वंवद्वता क पोल िोलै त  प्रकर ण अवि।  दू  गो ट महा न  \nमै वथल आत् मा, एक दोसरा क एह न  प्रवतद्वंद्वी ? दुिद अवि ई  वस् थ वत।  \nएवह  प्रवतद्वंवद त ाक िेर ामे प्रिा सी मै वथल दू  िेमामे  बँवट जाइ त  अव ि। \nदुनू महा न मै वथलक माथपर  सोनाक पाग।  सोनाक पागमे कल य ुगक \nिास। कल य ुगक वसपह सलार  र्े ल अहंकार ।  अहंकार क पु त्र िधू  र्े लीह \nइ िा।  त ो र ासँ  ह म कोन बात मे  िो ट। त ोँ ब़ि पै घ , त ँ स़ि अपन \nघरमे।  दू  िाँ क र्े ल मै वथ ल समु दाय क एकवह  टा काय भक्रम िलै ।  \nअपन  र्ाषा अथात  मै वथली र्ाषामे एक दोसरा केँ गा व़ि  पढ़ ब। जे \nह ोउक,तन-मन-धनसँ बनाएल  मै वथलीक  पवह ल विल्म  \"ममत ा गा बए \nगीत\" प्रिास ी  मै वथल मह ासंघक  दू िाँ क र् े ल चक्कीमे  वप सा  गेल वन।  \nएह न  र्या िह  व स् थवत मे  केह न ो मै वथली प्रे मी , मै वथल स माजक उपकार  \nलेल  कोनो  काज  करबाक सह ास कोना  क ' सकताह ।  त ैँ ब ेर  बेर   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेिक अ पन कपार केँ कोस ै त  सन चचा करैत  िव थ अपन मै वथली  \nप्रे म र ोग क।  एह न  सन जेना मवत  मार ल गेल  िलवन जे  ई  अस ाध्य  \nर ोग  लगलवन।  ले िकक शब्दसँ स् पि बुझबामे  आवब र ह लए ,जे मै वथली  \nप्रे म र ोग सँ  ग्रवसत  ह ोएब,दुर् ाग् य क गप्प-\"सर ल वचत्त  एिं म ैवथ ली र्ाषाले ल  \nपूणभत: समवपभ त  दीपक जीक सम्प कभ मे  र ह ैत  र ह ैत  ह म र ा मै वथली प्रे म  \nर ोग  नीक जकाँ  जकव़ि  लेल क।  िय सक संग र ोग मे  वि स् त ार  ह ोइत  \nगेल ।\" ई  मै वथली प्रे म  र ोग  सौर्ाग् य क गप्प बवन सक ैत  िलवन , ज ँ \nसमाजक प्रवतवष्ठत, बुवद्धजीिी, बुवधआर  लोकसँ , एह न  मै वथली प्रे म र ोग ीक ेँ \nउवचत मान सम्म ान आ  समथ भ न र्े वटत वन।  मु दा एकर ा विडम्बने  कहल  \nजा सकैि जे लेिकक मै व थल ी प्रे म ,ह ुनका मात्र  ददे टा देल कवन। \nह ुनकर  ददभ शब्दक माध्य मस ँ कोना  बह र ाएल िव न  से देिल जाए  - \n\"मै वथली प्रे म र ोग क संबंध कोनो  लेन -देन, निा-नोकस ानसँ नवह ,मात्र  \nह ृदय क ओवह  त न्त्तुस ँ िैक जत ए केिल ददभ िैक। ददभमे  पी़िामे र ोग ी  \nिुइ स नवह  बाज ैत  अवि । \" \nमै वथली साव ह वत् य क जगत मे  व् य ाप्त  अरा जक  वस् थव त क र्या ि ह त ाक चचा  \nएवह  पोथीक एक टा प्रस ंगमे  वह न्त्दी साव ह त् य क सिल  ओ प्रर् ािशाली  \nलेिक िणीश्वर नाथ र ेणु जीक ितत व् य क माध्य मस ँ र ािल गेल  \nअवि,जिन \"ममत ा गा बए गी त \" विल्मक म्युवज क डाइ र ेतटर  श्य ाम शमा  \nलेिककेँ कहैत  िव थन , \" मु ह ू त भ त ' कावि ह ोएत ।  आजुक  काज  शेष  \nर्' गेल ए।  की ह जभ ह मस र् ि णीश्वर नाथ र ेणुसँ  र्ें ट  करए च ली  ? ह ुनका  \nकिुका मु ह ू त भक वनमंत्रण देबवन आ थो़ि ेक गप्प -सप्प सेह ो कर ब। \" \nर ेणु जी गप्पक क्रममे कहैत  िव थन , \" ह महू ँ वमवथलेक ि ी आ ह मर ो  \nमात ृर्ाषा मै वथलीए अवि।  नेनामे ह म जिन नेपालक  विर ाटनगर मे  \nर ह ैत  र ह ी , त िन मै वथली र्ाषामे कइएक -टा कथा वलिने  िलहुँ।  मु दा  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 41 \nमै वथली र्ाषाक क्षेत्र  सकुचल  ,सम टल  आ एक विशे ष जाव त क \nएकाव धकार मे ।  अपने वलिू ,अपने पढ़ ू । श्रोत ाक अर् ाि,िैर  िो ़िू ओव ह  \nप्रस ंगकेँ। समय बदललैए आ  आब मै वथली र्ाषामे विल्म बवन र ह लैए ,ई \nह मरा  प्रसन्न  क' र ह लए।\" (पृ ष्ठ संख्य ा- ८१) \nउपन्त्य ास पढ़ ैत  काल िणीश्वर नाथ जीक  उपय ुभतत  ितत व् य  पवढ़ ह म  \nसोचमे पव़ि गेल ह ुँ, माने  मै वथली साव ह त् य क ई  वस् थव त  १९६३-६४ ई.स ँ \nएिन धव र , एकवह  र ंग  र व ह  गे ल। अपने वलिू ,अपने पढ़ ू  बला वस् थवत म े \nकोनो  बहुत  बेसी सु धा र  नवहए सन बुझना  जा इ त  अवि ।  \nमै वथली पोथीक  उपल ब्धत ाक समस्य ाक चचा सेह ो आए ल अवि ,माने \nपोथी-पवत्र काक वितर णक समु वचत  व्य िस् था, व्य िवस् थत  न वह  र ह लाक \nकार ण सेह ो पाठक धव र  नव ह  पहुँवच पाबैत अवि पोथी सर्। ओना \nआब ऑनलाइ न उपल ब्ध ह ोमए लाग ल अवि , त थावप ऑन लाइ न ऑडभर \nओतबा  सह ज नै बुझाइ त  िै बह ुत  लोककेँ।  गा मे -गाम,शह र े-शह र  एक \nटा सुवनवि त  स् था नपर मै वथली पोथीक उपल ब्धत ा एिन ो धव र  न वह ए  \nर्े ल अवि।  पता  लगा बए प़िैत िै , जे िल ाँ पोथी कतए उपल ब्ध \nर्' सकैए।  ओना वकनबाक इ च्िा र ह त व न पाठककेँ ,त ँ पात ा लोसँ  ताव क  \nलेत ाह  मु दा पोथी कीवन क ' नवह  पढ़ बाक बेम ार ी से ह ो सर्वदना \nर ह लवन,मै वथल स माजक ल ोककेँ।  \nउपन्त्य ासमे एकर  चचा सेह ो र्े ल अवि। देिल जाए -\"कका कहलवन -\nकैंचा िचभ  क ' पवत्र का वकन वनह ार  ध र त ीक ए वह  र्ागमे  वकय ो नवह  \nर्े टतौ,त ेँ ह म पवत्र का बेचै नवह  िी ,वबलहै िी ।  एक -दू  वदनक बाद  \nपवत्र काक मूल् य  नेत ाज ीकेँ पहुँचा दैत वि य वन ।  इ ह ो कवह  आबैत  \nवि य वन,जे पवत्र का  ह ाथे हाथ वबका गेल । \" वस् थवत  एिनो नव ह  बदलल   42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअवि। मै वथली र्ाषाक पवत्र का एिनह ु अवह ना वबलहल जा इ त  अवि ,बह ुत  \nठाम।  पवत्र का वबलवह , प्रकाश ककेँ वित र क पाइ  पहुँचा दैत िव थ ,ई \nकवह  जे पवत्र का वबका ग ेल।  \nमै वथली र्ाषाक  ई  वस् थवत  दु िद।  एवह  र्ाषाक अपन व ल वप िै , अपन \nव्य ाकर ण िै आ स र्स ँ  प ैघ  विद्य ापवत  सन महा न कविक आश ीिा द  \nिैक। मै वथली र्ाषाकेँ ई  सामथ् य भ िैक जे ओ  वमवथलाक \nसंस् कृवत, सभ्य त ा एिंपरम्प र ाकेँ अक्षु ण्ण र ाव ि सकैत  अवि ।  मु दा ई  \nिात पटुत ासँ  नवह   कतभव्य पटुत ासँ  संर्ि  ह ोएत ।  मै वथल आ वमवथलास ँ \nजेना मोन टूव ट गेल  िव न  लेिककेँ , त कर कार ण सेह ो ि ै।  एकठाम  \nलेिक कहैत  िव थ ,\"वमवथलामे बह ुत  त र ह क गुण िैक , जाव ह मे  प्रधान \nअवि आल स् य क साम्राज्य। एत ुक्का समस्य ाक  वनदान  लेल विष्णु क ेँ \nनवह,महा देिकेँ अिता र  वलअ ' प़ित वन। त ांडि  नृत्य  \nकर' प़ित वन।\" पोथीमे कतेको ठाम वमवथलाक दुगुभण सर्केँ  वनस् संकोच \nदेिार  करैत  प्रस ंग सर् आएल अवि।  वर्न्न वर्न्न पा त्र क चवर त्र  वच त्र ण \nकरैत  मै वथल लोक  सर्क  वनम्नस् त र ी य  मानवसकताकेँ देिार  कएल गेल  \nअवि।  बेसी लोक अपन स् िाथभ वस वद्धमे ल ाग ल अ वि,जे दुर्ाग्य पूणभ। \nकल कत्तामे \" ममत ा गा बए गी त \" विल्मक वित र क त ाकबाक क्रमम े \nलेिकक सामना र् ेलवन मै वथ ली -सेिामे  लाग ल  त ृवप्त  नार ायण  उपाध्य ाय  \nउिभ वत र वपत  बाबू सँ।  विव च त्र  कैर ेतटर मु दा एह न  लोकसँ  वनवि त  र्ें ट \nर्े ल ह ोएत , सर्केँ अ पन  जीिनमे ।  लेिकक शब्दमे देिल  \nजाए,\"अविंजलसँ धो अल  वत र व पत बाबू क मु िमंडल सँ सज्ज नत ाक आर्ा \nप्रस्िुवटत  र्' रहल  िल। ह ुनक जीिनक एकमात्र  उद्देश्य  र ह वन  \nवमवथला- मै वथलीक कोनो  त र ह क सेिाक काज  ह ोइ , अपन सिभस्ि  \nन्त्योि ािर  क' ओवह  पु नीत  काज मे  य ोग दान करब।  विल्मक सर्  टा   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 43 \nसमस्य ाकेँ जव़ि सँ समाप्त क' देब, त कर िचन दैत िी । \" व त र वपत  बाबू \nजाव ह  त र ह ेँ गणेश टॉवकज क  व्य िस् था करब ाक नामपर  साव ठ रुपै य ा \nआ प्रोजेतटर  चल बै बला लेल  दू  बंवडल बी़ि ी लेल पाइ  ठव क अन्त्त धा न \nर्' गेल ाह, से ह ास् य ास् पद, संगव ह  दुिद सेह ो।  एत बे नवह ,मै वथली र्ाषाम े \nबनल विल्मक प्रल ोर्न द' ओ बह ुत ोसँ  बह ुत  वकिु ठ कने ह ेत ाह ,स े \nअनुमान  िलवन बाबू  साह ेब च ौध र ीक।  बाबू  साह ेब चौध र ी , जे िास् त िम े \nवनलोर्, वनर्ीक आ वमवथला -मै वथली लेल  समवप भत  लोक ि लाह ,मै वथली \nर्ाषा ओ म ैवथलपरम्पर ाकेँ  अ क्षुण्ण र िबा ले ल प्रवतबद्ध ल ोक। लेिक \nद्वार ा देल  बाबू  साह ेब चौ ध र ीक पवर चय क  वह साबसँ ।  बाबू  साह ेब  \nचौधर ीक सह य ो गी  स् िर्ाि आ मै वथली साव ह त् य कार  लोकवनक  अस ह य ोग ी \nप्रिृ वत्त क वचत्र ण ब़िा  बेजो ़ि  केलवन अवि लेिक। शब्द संय ोज न \nदेिबा य ोग् य ।  देिल जाए - \"सर ल ह ृदय  बाबू  साह ेब चौधर ी , ह मरा  \nदुनूक मदवत  ले ल अधीर  ि लाह ।  त ाव ह  क्रममे ओ मै वथ ली र्ाषाक \nअनेक नि -पु र ान,िोट-पै घ, मोट-पात र  \nकवि,कथाकार, नाटककार,आल ोचक, समालोचकस ँ र्ें ट क र ौलवन।  मु दा  \nसर् टा साव ह त् य कार  अपन अपन व्य थासँ व्य वथत  िला ह ।  ह ुनक र  \nसर्क वनजक िेदन त त ेक गह ींर  िलवन जे ह म सर्  \"ममत ा गा बए \nगीत\" विल्मक समस्य ाकेँ का त  टावर ह ुनके दुिमे  सह ानुर्ूवत क बिा  \nकरैत  करैत  सर्सँ वपण्ड  िौ ़िौ लह ुँ।\" शब्द संय ोज नक चम त् कार  बह ुत  \nठाम देिबा ले ल र् ेटल ।  स र्हक चचा करब संर्ि न वह  मु दा ज े \nएकदम स् मरण र्' गेल  अवि ,से एकाध  टा कथ् य क  चचा ह म अिश्य \nकरब।  एकटा क थ् य  अवि , \"  संिादक डब कएल जा  सकैए मु दा \nसुन्त्दरत ाक डब करब संर्ि नवह  िैक। \" ई  बात  मदन र्ाइ कहलवन  \nअवि,लेिककेँ। जिन \"ममत ा गा बए गी त \" विल्मक कल ा कार क चय न  \nकरबाक क्रममे मु ख्य  वह र ोइ न क रूपमे अजर ाक चय नपर वि चार  र् ' र ह ल  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिलवन,दुनू वमत्र क बीच ।  अजर ाकेँ साइ न करब  विल् मक बजटपर  \nर्ारी प़ित,त कर प्रवत वक्र य ामे उपरोत त  बा त  कहल गेल  िल।  \nत वह ना लाि टाकाक एकटा  गप्प कहल गेल  अवि ले िक द्वार ा , \n\"प्रत्य ेक व्य वत त क ह ृदय  कूपमे र चनात् मक उज ा र्रल र ह ै त  िैक।ए कर  \nप्रगटीकरण अथिा स् पिीकर ण स मयानुकूल होइ त  िैक। \" \nएवह  उपन्त्य ासक सर् पात्र  एह न-एह न िव थ , जेह न चवर त्र क व्य वत त सँ \nप्रत्य ेक मनुष्यक सामना र् ेल  ह ेत वन जीिनमे ।  कहबाक  माने , लोक  \nवर लेट क ' पाबैत अवि , कथाक पात्र  सर्स ँ। चाह े ओ ले िकक वमत्र  \nवशिकांत ह ो इ थ वकंिा  महं थ मदन मोह न  दास सन धी र  गम्र्ीर \nलोक। विदुर नीवत क अनुगमन  कएनह ार  लेिकक मै वर क िेल िो टका  \nकका, बाबू  शार दाकान्त्त  चौ ध र ी उिभ कौआली बाबू  ह ो इ थ िा लोअर  \nिेल िवकरन ाक िो टका नेना कंवटरबा ।  वशिकान्त्त क माम ा चत ुर र्ु ज \nलाल दास , गा मक र्वगनमान टने झा ,बौआ अथात  बा बू  नार ा य ण  \nचौधर ी, िुद्दी कका, मै वथली  र्ाषा ले ल पू णभत : समव पभ त  दीपक \nजी, बैद्यनाथ बाबू,वमस् टर टमाटर  जी ,र्ानु बाबू , जवनकर अन्त्त र ात् माम े \nवकिु विचार, स् िय ं ह ी र ो बनी, प्राय ः पवह नेस ँ संवचत  र ह वन , जे अनुकूल  \nसमय देवि मु िवर त  र् ' गेल वन। \nकल कत्तामे विल्मक वित र क  ताकबाक क्रममे  स ेह ो र ं ग - र ं गक लोकस ँ \nसामना र्े लवन लेिक आ ह ुनकर परम वमत्र  मदन र्ाइकेँ ।  व त र वपत  \nबाबू, बाबू  साह ेब चौधर ी ,र त न  बाबू ,कल कत्ता विश्वव िद्य ालय क विख् य ा त  \nप्राध्यापक, ह ुनक पत्नी, सिा जी , वब़ि ला जी माने िो टका वब़ि ला जी, जे \nलेिक आ ह ुनकर  वमत्र केँ  \"अबार ा नव ह त न \"क उपावध सँ विर्ूवषत  \nकेलवथन।  संगव ह  विल्मक कल ाकार  आ साउंड इ ंजी वन य र , लाइ टमैन  \nसर्केँ वमला , कुल साव ठ -पैं सव ठ गो टाक टीम। माने अस ंख्य  पात्र क   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 45 \nसमािेशसँ त ैय ार  र्े ल ई  उप न्त्यास विव िध र ंगक र स ,स् िा दसँ पवर पूण भ \nअवि। \nएत ेक र ास पात्र  र व ह त ो , कतह ु कोनो  पात्र क पवर चय  ि ा गु णगा म /वनन्त्दा \nकरैत  लेिक बह ुत  शब्द ि चभ नवह  केने िव थ।  मा ने अने र े पन्ना क \nपन्ना  नवह  र्रने िव थ।  सीव मत शब्दमे अ पन बात  स् पि करैत , एक \nटा रोचक पोथी पाठकक स मक्ष प्रस्त ुत  करबा लेल ल ेि क  स ाध ुिादक \nपात्र  िव थ।  एकठाम लेिक कहलवन अवि ,\"कमलनाथक प्रश ंसाम े ह म  \nवकिु पाँ त ी आरो िचभ  करब। \" त वह ना विल्मक गी त का र  र िीन्त्द्र नाथ  \nठाकुर  जीक गुणगा नमे सेह ो सीव मत शब्दक  प्रयो ग करै त  गी त कार क  \nअस ीव मत गुणक िणभन क ' देल वन अवि।  माने शब्द आ  पाँ त ी बह ुत  \nसंय वमत  त र ीकासँ िचभ  कएल  गेल  अवि , जे पोथीकेँ उबाउ नवह  ह ोमए  \nदेने  अवि ।  एवह  बात क ज त े क स र ाह ना कएल  जा ए ,कम अवि ।  \nमै वथली प्रे म र ोग सँ ि शीर्ूत  र् ' मै वथली विल्म वनमाणक डेग उठाए ब \nबह ुत  सह ासक काज  िलवन  लेिकक मु दा विल्म वनमाण एिं विल्म \nवित र णक पयाप्त  जानका र ीक  वबना अवत  उत् साह मे  आवब व िल्म वनमाण  \nप्रारम्र्  करब एकटा व्य ािह ाव र क त्र ुवट र्े लवन लेिक क।  जकर \nनोकस ान डेग डेगपर उठबए प़िलवन विल्मक वनमात ाद्वय केँ ।  आरम्र् म े \nविल्मक बजट चालीस  ह जार क बन ल िलवन ,आ विल्म वनमाणक  \nअन्त्त काल धव र  बजट चालीस  ह जार पर ठाढ़े िलवन।  य ेन केन प्रकार ेँ \nमै वथली र्ाषाक विल्म बवनओ गेल वन , त कर बा त  वि त र क त ाकैमे नौ \nवडवबय ा त ेल जर ाबए प़िलवन  आ वितर क नवह ए र्ेटल वन।  \n\"अबार ा नव ह त न \" पोथीक कथ ानक ,वशल्प िा र्ाषाक गप्प करी , त ँ ह म \nत ाकैत र वह  गेल ह ुँ , मु दा त्र ुवट त ेह ेन वकिु र् ेटल  नवह  ह मरा ।  बस  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकतह ु कतह ु ि त भनीक समस्य ा जेना - कतह ु करत ा , कतह ु करत ाह।  \nकतह ु िल ,कतह ु िलै ।  कतह ु िै ,कतह ु िैक। कत ह ु िला ,कतह ु \nिलाह, एह न  वकिु वकिु मामू ली सन त्र ुवट देिाइ  प़िल , सएह  टा।  \nएकटा अनुत्त वर त  प्रश्न जे लेिक एवह  पोथीक अन्त्त मे   र िने िव थ  \nपाठकक सोझाँ ,से झकझोर ए बला अवि , \"विल्म पूर ा बवन  गेल ै त कर \nसू चना पावब ह मर ा दुि नव ह  प्रस न्न त ा र्े ल िल। मु दा एक टा वज ज्ञा सा  \nमोनमे र वह ए गेल  र ह ए।  क ी ह म आ मदन र्ाइ मै वथल समाजम े \nअपवर वचत सँ पवर वचत  र्े लह ुँ ? जिाबक प्रतीक्षामे मदन र्ाइ संसार  त् य ाव ग  \nवबदा  र्' गेल ा।  मु दा ह म एिन  त क प्रतीक्षामे जीव ित े घु वम- विवर  र ह ल \nिी।\" \nमु दा मै वथ ल स माज ले ल धव न  सन।  २ ० १ २  ई. मे  एवह  पो थीक प्रथम  \nसंस् करण प्रकाव शत  र्े ल अवि ।  एवह  दस बिभमे  लेिकक  प्रश्नपर केओ  \nकान-बात  धर एबला नव ह  र्ेलवन , से दुिद।  \nऐ र चनाप र  अपन  \nम ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 47 \nव नमभला कणभ - र ाँची, झा र िण्ड \nकेदा र नाथ च ौध र ी व्यवत त त् ि एि ं  कृ व त त् ि \n \nकेदार नाथ चौधर ी ज ी  मै वथली  र्ाषाक प्रवस द्ध उपन्त्य ासकार िव थ ।  \nवह नका मै वथली उपन्त्य ास जगत  के श्लाका पु रुष कहल जाइ त  िव न  l ई \nअपन कृवत  क आधार  लोकर्ाषा के बनौलवन  l य ैह  कार ण अवि ज े \nवह नक उपन्त्य ास के पा त्र  आत् मा में  बवस जा इ त  अवि  ।  व ह नक  \nउपन्त्य ास नि पीढ़ी के सेह ो आकवषभ त  करैत  अवि।  केदा र बाबू  अपन  \nर ोचक उपन्त्य ासक लेल प्रवस द्ध िव थ l वह नक उपन्त्य ास एक  बेर पढ़ नाई  \nप्रारम्र्  के ला उपर ांत  वबना  स माप्त केने  िो़ि ना ई  असंर्ि ह ोइ त  अवि  \nपाठक केँ  l \nकेदार नाथ चौधर ी  जीक जन्त्म  3 जनिर ी 1936 ई . केँ नेहर ा ,वज ला \nदर र्ंगा में  र्े ल।  1958 ई.मे  अथभशास् त्र  में  स् नात कोत्त र, आ 1959 ई.मे  \nलॉ  केलवथ । अपन पूर ा जी िन केदार  बाबू प्रबंधन के क्षेत्र  में  कायभ \nकेलवथ l 1969 ई.मे  अपने पु नः कैवलिोव नभया वि .वि.सँs अथभस् थास् त्र  \nमे  स् नात कोत्त र ,1971 ई. मे  स ैन फ्रांवसस्को  वि .वि.स ँ \nएम.बी.ए . केलह ुँ l एकर  पिा त ्  1978 में  र्ारत  आगमन र्े लवन ।  \nसन् 1981-86 के मध्य  त ेह र ान आ प्रैं किटभ में  र ह लव थ ।  िेर  \nमु म्बई,पु णे होइ त  2000 सँ ल ह ेवर य ासर ाय  में वनिा स र्ेलवन ।  \nआ.केदार नाथ चौध र ी लगर् ग सत्त र  िषभ क उम्र में  ले िन प्रारम्र्  \nकेलवथ l वह नक साव ह त् य  जगत  में  पदापभ ण  2004 में  प्रकाव शत  \nउपन्त्य ास \"चमे ली र ानी \" सs र्े लवन। \n 48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवह नक वलिल  चमे लीर ानी , आय ना,माह ुर, ह ीना,करार, आिार ा नवह त न \nपढ़ िाक सौर्ाग् य  र्े टल l वहनक उपन्त्य ासक विशे षता  शुद्ध मै वथल ी  \nर्ाषाक प्रयो ग एिं र ोचकत ा, सँ गव ह  र्ाषा में  प्रिाह  अवि l वह न क उपन्त्य ास \nपढ़ िा काल बुझना  जा इ त  अ वि  जेना वमवथलांचल  में भ्रमण  क s र ह ल \nिी l िैह िात ािर ण,िैह संस् कृव त, िैह वमवथलांचलक  बात  व्य िह ार ,आँविक \nसमक्ष आवब जाइ त  अवि  l वहनक उपन्त्य ास पर वह नक विचार धा र ाक  \nिा प स् पि बुझाएत  l सब चवर त्र क बीच बुझाए त  जेना  केदार बाबू  अपन े \nह ोव थ l मै वथली र्ाषाक प्रचार-प्रस ार  ह ेत ु र्ागी र थ प्रया स के लवथ केदार  \nबाबू l मै वथली विल्म \"ममत ा गा बय  गी त \" के वनमाण ओकर एकटा स् त म्र्  \nरहल l \" ममत ा गा बय  गी त \" के वनमाण सन्  1966 में  र्े ल जे कर \nमदनमोहन दास आ उद य र्ानु  वसंहक संग सह  वनमात ा  ि लाह  केदार  \nबाबू l \nवह नक उपन्त्य ास \"आिार ा न वह त न \" एक त र ह  स s प्रस्त ािना अवि \nविल्म \"ममत ा गा बय  गी त \" के l \" ममत ा गा बय  गी त \" के वनमाण कोना  \nर्े ल ि ैह  पूर ा कथा पु स् त क में  अत्य ंत  र ोचक ढँग स ँ s िवणभत  र्े ल  \nअवि l वकनका सँ s संिाद-विचार  कs वह नक मै वथली के प्रव त  स् नेह -र्ाि \nबढ़लवन,वकनका द्वार ा वह नक र्ाषा प्रे म  में  उन्न वत  र्े लवन त ेकर विशद  \nिणभन \"आिार ा नव ह त न \" में  र्े ल  अवि  l \nिषभ 2016 के ले ल मै वथ ली र्ा षा 'क सिोच्च साव ह वत् य क पु र स् कार ' प्रबोध \nसाव ह त् य  सम्म ान\" वह नका र्े टल वन  l शांव त  वनकेत न के प्रोि ेस र  डॉ . उदय  \nनार ाय ण वसं ह  नवचके त ा जी क अध्यक्षत ा में  गव ठत  दस सदस् य ीय \nवनणाय क मन्त्डली वह नक नाम क चय न केने र ह वथन।  मै वथ ली आंदोलन  \nके अग्रणी नेत ा प्रबोध ना र ाय ण वसंह के नाम पर ई  स म्म ा न  2004 स ँ \nदेल  जाइ त  अवि  l िषभ 2016 में  केदार नाथ चौधर ी ज ी  के ह ुनक  \nर चना \"आिार ा नवह त न \" के लेल  \" केदार  सम्म ान \" सँs पु र स् कृत  कएल   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 49 \nगेल वन l \n\"केदार  सम्म ान \" प्रगवत शील वह ंदी कवित ा के शीषभस्थ कवि केदार ना थ \nअग्रिाल जीक स् मृ वत  में  केदार  शोध  पीठ के द्वार ा देल  जा इ त  अवि  l ई \nसम्म ान प्रवत िषभ  र्े टय बला  एक प्रम ुि साव ह वत् य क सम्म ान अवि  l ई \nसाव ह त् य  सम्म ान सृजनक उत् कृिता केँ र ेिांवकत करिा ह े त ु केदार नाथ \nअग्रिाल जी क पर म्प र ा म ें \nलोकत ांव त्र क, प्रगवत शील, आधुवनक, वििेकसम्म त, िैज्ञावनक वचंत न क े \nपक्षधर, सृजनकार  के  प्रदान कएल  जा इ त  अवि  l \nकेदार बाबू  अपन उपन्त्य ासक द्वार ा सवदिन स् मृ वत  में  र ह त ा ह  l वह नक  \nउपन्त्य ासक सृजन नि पी ढ़ी के दृविगत  र ाव ि कएल गेल  \nअवि l केदार बाबू  अपन उपन्त्य ासक द्वार ा मै वथली साव ह त् य  क े नि वदशा  \nदेल वन l य ैह  कार ण अवि  जे \"प्रबोध सम्म ान\" सँs सम्म ाव नत  वह नक  \nकृवत क पु न : प्रकाशन नेश नल बुक र स् ट सँ s र्s र ह ल अवि  l ई  मै वथली \nसाव ह त् य  एिं स म्प ू णभ वमवथलाञ् चल क हेतु गौर िक विषय अवि  l \n  \nऐ  र चन ापर  अपन  म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  \nपठाउ । \n \n \n  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआर्ा झ ा, वद ल्ली \nप्रे मक अद्वै त क अद्भुत  आख् य ान -ह ीन ा \nआइ व्य ािसावय कत ाक एवह  य ुगमे जिन सर्  मानिीय  र्ािना लेन -\nदेनक बटिरा पर  जो िल  जा  रह ल अवि , \nर तत-सम्बन्त् धो क पवित्र त ा ध ो िवर क' बेदर ंग र्ए गेल  अव ि , िैिावह क \nसंबंध प्रे मक नवह िॅं, आवथभक- सामाव जक- समृ वद्धक नेओं(नीं ि) पर ठाढ़  \nकएल जा र ह ल अवि ,वनष्काम मै त्र ी आ वनः स् िाथभ सम्बन्त् ध क गप मात्र  \nपोथीक शोर्ा बवनक ' र वह  गेल  िैक , ओहेन समयमे  श्री  केदार नाथ \nचौधर ीज ीक ' ह ीना' नामक उपन्त् य ास पढ़ ब ह ृदय केँ एकटा सु िद अनुर्ूवत  \nआओर आवत् मक आनन्त्दस ँ र्व र  दैत  अवि । \nिस् त ुत: साव ह त् य कार  समाजक  सृवि आ स्रिा दू ह ू  ह ोइत  अव ि। ओकरा  \nजेह न दुवनय ां रुचै िै , ओहने दुवनय ांक सृजन ओ साव ह त् य क माध्य मस िॅं \nकरैत  अवि आ एव ह  त र ह ेँ ओ समाजक सोझां एकटा उदाह र ण सेह ो  \nर िैत  अवि।  संर्ितः ल ेि कक ह ृदय केँ स मंधक नाम पर र् ' र ह ल \nिवणग् िृवत्त औंटै त  ह ोव न ,प्रे म क नाम पर मांसलत ाक प्र सार  विर त त  \nकरैत  होव न अथिा ज ाव त -धमभक वसक्कव़ि मे  कु ह र ैत  घाव ह ल प्रेमक पी़ि ा  \nविह्वल बनबैत ह ोव न , िल स् िरूप ओ कल्पनाक य ा न  पर चवढ़ \nसाव त् िक, वनमभ ल, परस् पर वनत ा न्त्त समवपभ त  वसनेह क य ा त्र ा  करबा आ  \nकरय बा लेल प्रस् त ुत  र्ेल होव थ। अस्त ु! \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 51 \n'ह ीना' क(वह ना) शाव ब्दक अथभ ह ोइत  िैक में ह द ी।  में ह द ी आ प्रे मक \nत ुलना अत्य न्त्त स् िार्ाविक- पीसैत  कालहुमे  में ह दीक स ुगव न्त्ध िात ािर णमे  \nपस वर  जाइत  िैक ,में ह दी जकाँ  प्रे मोक र ंग धी र े धी र े चढ़ ैत  प्रगाढ़  ह ोइ त  \nिैक। ओएह में ह दी जिन ह ा थ पर र चाओल  जाइ त  िैक ,ह ाथक शोर्ा \nअवद्वती य  र्ए जाइ त  िैक  ,त व ह ना प्रे मक अनुर्ूवत  आ  आस्िाद जीिनकेँ \nसुन्त्दर बनबैत ि ैक, परमानन्त्दक र्ू वममे  ल' जाइ त  िैक।  \n        केदार नाथ चौध र ीज ी क एवह  उपन्त्य ासक र्ािर्ू वम  \nशाश्वत, वनमभ ल, वनष्काम प्रे म  वथक जे र्ौगोवलक - सांस् कृवत क - धा वमभक \nपवर वध सिॅं मु तत  पल्लवित- पु वष्प त  ह ो इ त  अवि आओर अपन  सौंदय भ आ \nसुिासस िॅं स माजमे  सकार ात् मक पवर ित भन अनबामे सिल  ह ोइ त  अवि  \n। वकन्त्तु प्रे मक बाट कतौ आस ान र्े लै अवि ? वबनु त पस् य ें जिन \nपािभ त ीओकेँ वशि नव ह िॅं  र्े टल व िन, त िन  सामान्त्य  जनक त '  कथे  की ? \nप्रे मानुर् ू वत क प्रबल  िेगस िॅं उद्दीव पत वशि कुमार  आ व ह ना िैिा वह क बंधनम े \nबन्त्हा  त' जाइ त  िव थ , मु दा ओ दुन्नू  वबसवर  गेल  ि लाह  साम ाव जक \nअनुशासन, ज ाव त- धमभक सुदृढ़  प्राची र , उव चत- अनु वच त क  \nसमाज- स् िीकृत  मापद ं ड! पवर णामो स् िार्ाविके! जाह ी क्षण  धमभक बाह्य \nआिरणकेँ चरम-परम कृत् य  मानवनह ार   वशबूक वपत ाकेँ सत् य क पता  \nचल लवन,पु श्त  दर  पु स् त क संवचत  संस् कार  आ   विश्वा ससिॅं उपावजभत  \nअहंकार  पर िज्रप ात र्े लवन । ओ त त् क्षण पु त्र केँ शर ीर - स् पश भक  \nअवधकार सिॅं िंवचत  कए प्र ाण त् य ाव ग दै त  िव थ। आब  संगी त क \nमधुर- मोह क- कोमल  दुवनय ांमे र ह वन ह ार  सामाव जक - व्य िह ा र- ज्ञान-शू न्त्य  \nवशबूकेँ अचक्क े लाग ल य थ ाथभक कठोर  आघात  सवह  नवह िॅं   ह ोइत  \nिवन , ओ विध नाक वनमभ म वनष्करुण वनणभय  देवि    ह त बुव द्ध र्ए  कतौ  \nवनरुद्देश्य  बह र ा ज ा इ त  ि वथ!  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएम्हर  गा मक सं स् कार- व्य िह ा र सिॅं अनवर्ज्ञ वह ना अचानक  र्े ल एवह  \nकुकाण्डसिॅं  ह त बुवद्ध अिश्य  र्े लीह  वकन्त्तु कतभव्य  ज्ञा नशू न्त्य नवह िॅं।  ओ  \nधैय भपूिभक वशबूक सर् कतभव्य  संपावदत  करब अपन धमभ बू वझ ह ुन क  \nवपत ाक श्राद्धावदकमभ  अप्र त् य क्ष रूपेँ  वशबूक वमत्र  ठक्कन आ कल्लूक \nसह ाय त ासिॅं सम्प ावदत  करबैत  िव थ। ओ य िन वपत ा आ ई र ानी मा य क \nसंत वत  ह ोइ त ो वह न्त्दू  धमभक वििा ह क एवह  मंत्रक साकार  रू प में  अनैत  \nिवथ - \n\" मे ह ृद य ं  त े ह ृदय े वनद धा व न ' अथात ् ह ' म अपन ह ृदय  अ ह ाँक ह ृदय मे  \nर िैत  िी -जिन मम- परक र्े दे व त र ोव ह त  ,त िन के ह न पाथभत य ? \n  कैवलिोव नभयाक  सुविध ापू णभ व जनगीक  मोह  िा व़ि  ओ त पवस् िनीक वज नगी  \nवज बैत प्रतीक्षा क र ए लगलीह  अपन वप्रय त मक, ह ुनकवह  गा म  आ ह ुनकवह \nघ'र मे! कवह य ो त ' र्क्क ट ुट त वन वशबूक ,कवह य ो त ' मोन प़िवथन \nपत्नी! एत' प्रे मक परा काष्ठा अवि, वमलनक अधी र त ा अ वि ,धरत ीक धैय भ \nअवि आ अवि   प्रतीक्षाक अनन्त् त  घ़िी! पचास बर ि धव र  वशबू बत ाह \nबनल र ह लाह ,पत्नीसिॅं दू र  प़ि ाइ त  र ह लाह  परञ्च व ह नासिॅं  ह ीर ा मौसी  \nबनवल त पवस् िनी ह ुनकवह गा ममे वशक्षाक प्रस ार मे ,कमोन्त्मु िताक \nवनदशभनमे,गा मक त र क्कीक ब् य ोंत मे  स् िेच् िा सिॅं अनाम वज नगी वज बैत  \nर ह लीह। ओ अपन व्य व तत त् ि  ग्रामीण संस् कृवत  आ  पवर िेश मे  मात्र  \nवमज्झरेटा नवह िॅं कएलवन, अवपतु विलीन क ' लेलवन अ पन स् ित ं त्र  \nसत्त ा! ह ुनक प्रे म कावय क नवह िॅं अवपतु आवत् मक िलव न आ त ैं \nविकल- विषण्ण ह ोइ त ो शान्त्त  िलीह, कावन-िीवझ नवह िॅं, परो पकार मे  अपन \nवज नगी वब त ा र ह ल िलीह ।  करुणरस सम्राट्  र्िर् ू वत  सं र्ितः प्रे मक  \nएवह  अद्वै त क अनुर् ि करैत वलिलवन्त्ह  अवि- \n   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 53 \nअद्वैत ं स ुिदु :िय ोर नुगत ं स िा स् ििस् थासु य त ् \nविश्रामो ह ृदय स् य  य त्र  जर सा य वस् मन्न ह ायो रस: । \nकाले नािर णात् य य ात ् पवर णत े य त ् प्रेमस ार े वस् थतं \nधन्त्य ं तस् य  स ुमानुषस् य  कथमप्य ेकं वह  तत ् प्राप्य त े । । \n एम्हर  सामाव जक व्य िस् थ ाक र्ंजनक प्रर् ािेँ वपत ाक देहांत क आघात सिॅं \nमवत विशे ष र्े ल व शबू  अपर ाध - बोध  आ ग् लाव नक र्ार ढोऐ त  िैिावह क  \nसंबंध स् िीकार  करबाक साह स नवह िॅं कए सक लाह , मु दा ह ृदय मे  प्रे म क  \nविशु द्ध र्ाि गह ीर सिॅं ग ह ीरत र  ह ोइत  र ह लवन,जमा ह ोइत  ह ो इ त  घनीर्ूत \nर्' गेल वन  आ िूव ट प़िलवन करुणाक उद्रेकक रूपमे। पवह नह ुँ ह ुनक  \nस् िर मे  माधुय भ आओर करुणा क संगम िलवन मु दा आब त ' ह ृदय सिॅं \nबह र ाय ल व निच्ि पी़िाक  उद्गार  पाथरकेँ पावन  बना र ह ल  \nिल।ओ ब ौआइ त  र ह ैत  िलाह , मु दा घु वर -वि वर  अबै त  िला ह  ओही  \nग ाममे,जत' ह ुनक  ज व़ि  िलवन, जत' वम त्र  िलव न आ  ज त ' प्राणिल्लर् ा \nपत्नी वनष्कम्प  दीपवशिा जकाँ  एसकव र  जव र  र ह ल िलीह।  \nकहल जाइ त  िैक िेदना संग ीत क उत् स ह ो इ त  िैक।क्र ौञ्च य ुगलमेस िॅं \nएकटाक िध आ दोसरक करुण चीत् कार  \nआवदकवि िाल् मीवकक कवित् ि क प्रस्िुटनक कार ण बनल, शोके श्लोक  \nबवन गेल  िलै । त वह न ा करुणा सिॅं   पोर  पोर  त ीत ल वशबूक संगी त क टाव ह  \nवह ना आ ठक्कन - कल्लूक सं ग समस्त  गा मक लोककेँ द्रवित  करैत  \nिलै ।  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रे मक पर ाकाष्ठा आ अनन्त्त  प्रत ीक्षाक प्र त ीक एवह  अनाम अपू णभ प्र ेमक  \nसाक्षी िलवथ मात्र  दू  गो ट व्य वत त- ठक्कन- य ानी मावलक बाबा  आ कल्लू ! \nप्रे म प्रावप्तक व स् थवत मे  स ं कुवचत  र्' जा इ त  अव ि मु दा विप्र लम्र् मे  ओएह  \nप्रे मक व्य ाव प् त  सीमाह ी न र्ए  जा इ त  िैक ,ओ सर्हक र्ए जा इ त  \nिैक,सर्हक क ल्याणक कार ण बनै त  िैक। \nउपन्त्य ासक मूल विषय- िस् त ु  वह ना ओ  वशि कुमार क प्रे म , अनुपम  \nत् य ाग, सिभस्ि सम पभ णक  पवित्र  आख्य ान एिं अधभनार ीश्वर क संकल्पनाक  \nवनदशभन अवि , मु दा प्रे म प्रावप् त क पयाय  न वह िॅं ब वन सकल  ,ओ र ह ल \nमौन, पवित्र ,वनमभ ल- एकदम गंगाजल स न ! \n अिश्य  उपन्त्य ासक आिश्य क त ानुसार  घटनाक्रममे आओर आनो आन \nपात्र  सर् िव थ,साध ू पु र ा सन िो ट गा मक वसमानमे  ह ोइ त  र ाज नीव त क \nकदाचार ो अवि , िोट- िी न स् िाथभक लेल दोसरक जीिन सुड्डा ह  \nकरबाक क्षुद्र प्रिृ वत्त ओ अव ि, प्रे म आओर िासनाक घालमे ल सेह ो  \nअवि (पािभती- गगन ,कोबी आवद चवर त्र  में ), मु दा वमत्र त ाक व नमभल र्ाि ना \nआ दू  प्रे मीकेँ वमलय बा लेल स मस्त  य ुिािग भक एक त ा ओवह  सर् कुवत् सत  \nर्ाि पर र्ारी प ़िैत  अवि ।  व शबू -वह नाक  बाद जिन  मंगली  आ गंग ाक  \nप्रे म जाव त- पावत क वसमानकेँ त ो़ि ैत  उत् िाल ह ो इ त  अवि त ' सामाव जक \nकाय दा- कानू नक कार ण   आजी िन एकाकीपनक दंश सह बा लेल वििश  \nह ीर ा मौसीक संग   सामा वज क िजभना आ दबािक कार ण विव क्षप्त त ाक  \nकगार  पर पहुंचल  वशिक ुमार ो डेरा   जाइ त  िव थ आ दू नू  प्रे म ीकेँ वमलय बा \nलेल पचास बर िक बाद ए कस ंग गा म त ेवज  दैत िव थ।  एवह  त र ह ेँ \nलेिक  उपन्त्य ासकेँ  स ुिान्त्त बनबैत िवथ।  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 55 \n संक्षेपम े एत बवह  जे उपन्त्यास क श ीषभक क अनुरू प वह नामे  सह ज प्रेमक  \nर ंग, वनश्ि ल त् य ाग क सुिास, सौंदय भक विलक्षणत ा आ सकार ात् मकत ाक  \nवत वलया-िुवलया अवि आ ए त ेक गुणक कार ण सह ृदय  पाठक लेल  \nसुग्राह्य अवि । \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवशिश ं कर श्र ीव नि ास- स ं पकभ-9470883301 \nचमे ली र ा नी  \n'चमे ली र ानी ' केदार  नाथ  च ौध र ीक चवचभत  उपन्त्य ास वथक।  एकर  \nप्रकाशन 2004 ई. मे  र्े ल। \nएवह  उपन्त्य ासमे उपन्त्य ासकार  कहैत  िव थ जे एव ह  देश क र ाज -सत्त ा  \nएवह ठामक जनत ाकेँ लू वट र ह ल अवि , दोसर वदस जे  एवह  ठाम विव र्न्न \nडकैत क गुट अवि  ओहो  जनत ाकेँ लू वट र ह एलैए।  एवह  स् ित ंत्र  देश क  \nजनत ा र ाज नीव त  केवनह ा र  व्यव तत  द्वार ा को ना ठकल  जाइ ए  आ लुटाइ ए  \nआ दोसर वदस विव र्न्न ड कैत  द्वार ा कोना  लू टल  जा इ ए।  ओवह म े \nर ाज नीव त  केवन ह ार मे  कतेक व र्न्नत ा ओ समान त ा अवि , अ वह केँ बह ुत  \nकौशल सँ  देिब ैत  सम् मु ि  'वब ह ार' र ाज्य केँ र िैत  कथा कहैत  िव थ ज े \nबह ुत  बेबाक ढंगसँ  कहल गे ल अवि।  जाव ह  क ह बमे  कोनो  पदा नवह  \nरािल  गेल  अवि  जे ई ह ो प्रश्न  उठबैत  अवि जे की एना  क ह ल जेबाक \nचाह ी? उत त  प्रश्न-स् थल केँ ह म आगू  उठा ओवह पर वििेचन क र ब।  संप्रवत  \nएकर  कथापर  ध्यान दी ।  \nकथा कीत भमु िक पवर िार  िणभनसँ प्रारंर् ह ोइ त  अवि।  की त भमु िक पत्नी  \nिव ल शनीचरी।  अंग्रेज ह ाव कम डन्त्स िोडभक र िैलक  बेट ी िल ै \nसु नय ना, ओकर बेट ी  िलै  शन ीचर ी।  ओवह  शनीचरीकेँ वचनग ार ीज ी माने \nसोव स् लस् ट पाटीक सदस् य  जे  बादमे नेता  आ मंत्री  र्े लाह  अपन वप्रय  \nमोवदय ाइ नक ओव ह ठाम ओकरा  आवन र िल वन ओ मोवदयाइ न  शनीचरीकेँ \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 57 \nवचनग ार ी जीक लेल जुगत ा कऽ र िबाक लेल गंग ा कात सँ आवन \nकीत भमु िकेँ  वबय ाव ह  देल कै  जकरामे पु रु षत्िक अर् ाि र ह ै।  जिन  \nवचनग ार ी मंत्री  बवन मोवद य ाइन लग एलाह  त ँ ओ मोवद य ाइ न स् पि  \nकहलकवन-\"गंग ा कात सँ ए कटा मनुतिकेँ  आवन जकर नाम ि ै \nकीत भमु ि, शनीचरीक वबय ाह  करा देवल य ै।  आविर  समा जसँ , लोक-\nलाज सँ अहाँक र क्षा करब आिश्य क िल। की त भमु िकेँ  सह िास  \nकरबाक लू व़ि  नवह  िैक। सनीच र ीसँ  बच्चा अहाँ जन्त्माउ आओर बाप  \nर ह त  की त भमु ि। \" वचनग ार ी जी  बेस ी वदन नवह  टीवक सक लाह ।  र ोग ी  \nर्ऽ मवर  गेल ाह  आ शनीचरी  आजा द र्ऽ गेवल। मोवद य ाइ न क आमदनी \nबवढ़ गेल ै।  एवह  क्रममे  ओकरा पाँ च टा बे टा र्े लै -\nय ुवध वष्ठर, र्ीम, अजुभ न, सह देि आ नकुल।  नकुलक जन्त्मकाल शनीचरी \nमवर  गेवल। ह म्म र  मोवदयाइ न क एक मात्र  बेट ी  'चमे ली' ह ाइिेप र  िैलस ँ \nघर बनेल क।  ओकर धमभवपत ा  नामी डकैत  र्ु िन वसंहक अवर्र्ािकत्ि  \nओकरा र्े टल  िल ै।  ओ पढ़ व ल -वलिवल  िव ल।  िटािट अंग्रेजी बज ै \nिाली, त ेजत र ार  आ मु ँह िट।  ओकरे इ शार ापर  र्ूिन वसंहक  गैंग नचैत  \nिल। अही  चमे ली र ानीक ने त ृत् िमे  उत त  उपन्त्य ा सक कथा  आगू  बढ़ैत  \nअवि। \nइ महर  गुल ाब वमवसर र ाज्य क मु ख्य मंत्री  िव थ।  एकटा अनाथालयमे  \nपल ल बच्चा कोना  सह ार ा पावब ऊ ँच कुल -मूल संग भ्र ि र स् त ास ँ \nवशक्षाक वडग्री पावब एकाएक र ाज नीव त क दलक नेता  र्ऽ मु ख्य मंत्री  \nकुसी पावब शासन करैत  अवि ओकर आि य भजनक कथामे  आएल  \nअवि। \nउपन्त्य ास चमे ली र ानी वग र ह  द्वार ा संपूणभ र ाज्य मे  जाल वबि ा पूँजी पवत केँ \nलू टल  जाइ त  अवि ओकर िणभन बह ुत  र ोचक ढंगसँ  कएल गेल   58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअवि, एवह  व गर ो ह मे  स् त्र ी-पु रुष दू नू  अवि।  दू नू  र्े ष बदवल जाव ह  रू प े \nमालदार  य ात्र ी ओ मालदार  भ्रि नेता केँ लुट ैत  अवि ओ अ द्भुत  नाटकीय  \nढंगसँ  कथाकेँ पु ि  करैत , र ोचकत ा र्रैत आगू  बढ़ ैत  अवि ।  \nडकैत क वग र ह  अपन डकैत ी  क्रममे कतेको वह ंसा ओ क्रू र त म काज केँ \nअंजाम दैत आगू  बढ़ैत  अव ि वकंत ु आि य भ त ि न लगै त  अवि जे \nवग र ह क नावय का  एह न  व्य व तत क चुनाि अपन पवत क रूपमे करैत  अवि  \nजकरा लग संिेदना िैक। अजुभ न पवह ले वदन चमे ली र ानीक आह्वा नपर \nओवह  वग र ोह मे  सम्म वलत र्ऽ  र ेनमे डकैत ी करैत  अवि , ओवह  लू टक \nक्रममे एकटा सोह ाव गन स् त्र ी क विनत ी कएलापर  जे मंग लसू त्र  ओकर \nसोह ाग क वनशानी व िय ैक , एकर ा नवह  वि नय।  अजुभ न ओवह  स् त्र ीक \nसंिेदनासँ संिेवदत र्ऽ ओक र  मंगलसू त्र  नवह  िी नैत  िैक। ई  ब ा त  \nचमे ली र ानी बुझै त  अवि।   ओ दू र  र ह ैत  सर्क  काय भ पता  र िैत  \nअवि।  ओना ओ अजुभ नकेँ कहैत  अवि जे एवह  त र ह क कमजोर  व्यवत त  \nवह ंसा नवह  कऽ सकैत  अवि आ त ें ओकरा आगू  कोनो  त र ह े केकरो  \nह त् य ा करबाक  र्ार नवह  देल  जाएत , कार ण डकैत केँ कोनो  त र ह क  \nसंिेदना नवह  र ािक च ाह ी ।  व कंतु वििा ह  क र ैत  अवि ओह ी  अजुभ नसँ।  \nसंपूणभ  उ पन्त्य ासमे  देिाओ ल गे लैए जे  डकैत  वग र ोह क बीच एक -दोसरक \nप्रवत िएह  स् नेह-प्रे म िैक  जे  कोनो  पवर िार मे  एक -दोसरा क बीच र ह ैत  \nिैक। अपन नाय क प्रवत , वमत्र क प्रवत ओ अपन काय भ प्र वत  अद्भ ुत -\nअद्भ ुत  वनष्ठा ओ प्रे म िैक ।  ओवह  वग र ह क बीच को नो त र ह क  \nविश्वा सघात क जगह  नवह  िैक। पन्ना , दोसर  वग र ह क सर दार , कोनो  \nह ालवत मे  र्ूिन वसमह क अधलाह  नवह  करत ।   वकएक त ँ ओ ओकर  \nवमत्र  वथक।  र्ल े ओकर वग र ह ो िूटै िै।  वकंत ु र ाज नीव त मे  ककरो  \nप्रवत कोनो  संिेदना नवह  िैक। ओवह ठाम मात्र  कुसी महत् िपूणभ िैक  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 59 \nआ मह त् िपूणभ िैक ओकर  क ोनो लार् अंश।  \nउपन्त्य ासमे आएल अवि- \"र ाज नीव त क सिसँ  विव शि  गू न वथक \nधू त भत ा\"।  आ धू त भत ा गुल ाब  वमवसरमे र्रल अवि।  जे  र्ूिन वसंह  \nओकर वग र ह  द्वार ा कतेको बेर गुल ाब वमवसरक सह ाय क र्े ल ि ल आ  \nजिन अहमदुल्ल ा िांक संपू णभ िजा ना लू टल  जा इ ए। अहमदुल्ल ा ज े \nदेश  विर ोध ी िल , जनत ाकेँ शोषण करैत  िल। ओकर  िजा नाकेँ \nजिन चमे ली र ानीक व गर ो ह  लू वट लैत  अवि आ   नांगटनाथकेँ  र ेनमे \nलुवट ह त् य ा कऽ दैत अवि त िन गुल ाब वमवसरक क्रोध  अ समान िू बए \nलगैत अवि , आ ओ कोनो  ह ालवत मे  र्ूिन वसंहकेँ मावर  देबए चाह ैत  \nिव थ आ एवह  लेल दोसर वग र ोह क सर दा र  पन्ना सँ र्े ट करैत  अवि  \nआ ओकरा   आदेश करैत  िव थ जे र्ूिन वसंहकेँ मावर  देवथ। वकंत ु \nपन्ना  नवह  मानैत अवि , ओक कहैत  अवि - \"गलत, र्ूिन वसंह मे र ा \nब़िा  र्ाइ जैसा ह ै।  र्ूकन र् ाइ  का र ाज नीव त  से कोई  ले ना -देना नह ीं  \nह ै।  त ुम्हा र ा इ न्त्टेवलजेन्त्स गो बर  टीम ह ै।  त ुम्हार े कहने से मैं  अपन े \nदेिता समान र्ाइ क ी ह त् य ा  नह ीं  कर सकता \"।  र ाज स त्त ापर  बैस ल  \nलोककेँ सत त  कोनो  ग वत वि वध सँ ओकरा पवह ने र ाज स त्त ेपर ितर ा  \nबुझाइ त  िैक।  चमे ली र ानी द्वार ा ह ुनक सह य ोग ीपर  ह मल ा केँ ओ अपन \nकुसीपर  अबै त  ितर ा बुझै  िव थ आ ह ुनका  अथात  गुल ाब वमवसरकेँ \nपन्ना केँ वकिु कहबाक साह स नवह  ह ो इ त  ि वन वकंत ु पन्ना क बाडीग ाड भ \nध्रुिा केर  बेट ीक अपह र ण क र बा ध्रुिासँ कहैत  िव थ जे  जँ ओ िल स ँ \nजह र  दऽ र्ूिन वसंहकेँ नवह  मार त  त ँ ओकर बेट ीकेँ मावर  देल  जेत ै।  \nआ पन्ना सँ जिन र्ूिन वसंह  र्े ट  करए अबै त  अवि त ँ ध्रुिा ओकर \nशर ाबमे जह र  वमला दैत िैक। र्ूिन वसंह त ुर ंत  बू वझ  जाइ ए आ  \nब्रजनाथकेँ  कवह  कवह  ओतएसँ विदा  ह ोइ ए।  ओकर बाडीग ाडभ ब्रजनाथ \nओकरा बाद पहुँवच उत ा र ैत  अवि आ र्ूिन वसंह अपन इ च्िाइ  टे प   60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकऽ ब्रजनाथकेँ  दैत कहैत  िैक जे ई  टे प ओ टे प च मे ली र ानीकेँ \nसुना दैक।  पन्ना  आिय भचवकत  र्ऽ ध्रुिासँ सर्ट ा बात  बुवझ ओकर \nह त् य ा कऽ दैत अवि।  \nचमे ली र ानी अपन धमभवपत ाक  ह त् य ासँ  बह ुत  ह त ाश ह ोइत  अवि वकंत ु \nपन्ना क अवर्र्ािकत्िमे  आगा बढ़ैत  अवि  आ त त बा समधाव न कऽ आगू  \nबढ़ैत  अवि जे धू त ात ाकेँ धू त भत ासँ  कटै त  संपूण भ प्रद ेशम े पन्ना क वनदेश नमे \nजाल वबि ा गुल ाब वमवसरक  सत्त ापर  चुनािक माध्य मे  पहुँवच जाइ त  \nअवि।  उपन्त्य ासक कथामे  गु लाब वमवसरक अपह र ण ह ोइत  अवि , ओ \nअज्ञात मे  चल  जाइ त  िव थ  ,ओवह  अज्ञात क पदासँ बह र ा इ  न वह  िव थ  \nत कर कार ण स् पि नवह  ह ो इ त  अवि ।  ह म र ा जनै त  िुजल मै दानमे  \nगुल ाब वमवसरकेँ पदच् य ुत  करबासँ  पाठक  लग पार दशी सं िाद पहुँचैत  \nसे नवह  र्ऽ पबै त  अवि ।  ओ चमे ली र ानी जन त ाक श ोषण विरु द्ध \nअपन गव त केँ र िैत  र ाज न ीव त सँ र ाज नीवत क धूत भत ा कए  कऽ विज य  \nप्राप्त करैत  अवि  जे स् प्षट कहैत  अवि जे र ाज नीवत मे  केकरो धू त भत ा  \nवबना परा स् त  नव ह  कएल जा सकैए।  उप न्त्यासक उत त  दृवि ह मरा  \nजनैत लोकपक्षीय  नवह  र्ऽ पबै ए कार ण कोनो  चक्रचावल िा षड्य ंत्र  \nलोकवह त मे  नवह  र्ऽ सकैए चाह े उपरसँ ओ जे लाग ए त ँइ  उत त  \nउपन्त्य ास य थावस् थ वत क पव र चय  त ँ दैत  अवि वकं त ु पाठककेँ वनविभका र-\nपथक प्र ेर णा देबाम े पाि ू  रवह  जा इ त  अवि ।  \nमै वथली र्ाषामे  कोनो  दैवनक पत्र -पवत्र का बेस ी वदन वटकल  र्ल े वकिु -\nवकिु वदनपर पु नः -पु नः नि दैवनक पत्र बह र ाइत  र ह लैए। उत त  प त्र  \nसर् वनवि त  रूपस ँ  र्ाषा प्रे म क प्रतीक वथक , वकंत ु ओकर  बंद ह ोएब \nस् पि कहैत अवि  जे  वमवथल ा र्ूव मपर  एिन  त क र् ाषाक  ल े ल लोक \nजाग र ण नव ह  र्ेलैए।   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 61 \nएवह  उपन्त्य ासमे मै वथलीक दैवनक 'स् िय ं प्रकाशक'क लोकवप्र य त ाक चचा  \nकएल गेल  अवि जे सं पूणभ  रूप एवह  उपन्त्य ासक कल्पना संसार क \nप्रकाशन अवि। 'स् िय ं प्रका शक' क लोकवप्रयत ाक कार ण   अवि ज े \nओवह मे  नि -नि, एह न-एह न समाचार  िपैत  अवि जे   लोकमे ओक र ा  \nपढ़ बाक उत् सुकता बवढ़ जाइत  िै।  ओकर लोकवप्रय त ा क उदाह र ण  \nइ एह  िैक जे वह ंदी दैवनक पत्र सर्  ओवह  पत्रसँ  ई ष्या  करऽ लगैत  \nिैक।  अथाप मैवथली दैवनक  'स् िय ं  प्रकाशक'क ल ोकवप्रयताकेँ देिबैत \nउपन्त्य ासकार कहैत  िव थ जे मै वथली दैवनक एवह  वमव थल ा र्ूवमपर  \nलोकवप्रय र्ऽ सक ैए जँ ओ करा  र ाज नीव त क दृविस ँ चल ाओल जाए।  \nउपन्त्य ासमे आएल विव र्न्न प्र संग ित भमान समाजक मनोदशा के जेना  \nकहैत  अवि जे ित भमान स म य मे  समाजकेँ  लार् वस् थवत  देिा ओकरा \nवज म्हर  च ाह ी  वत म्ह र  कऽ  सकैत  िी , मात्र  जन त ा बू झए  जे ओकर  \nत ार णह ा र  के अवि।  एक बेर य वद जनत ा त ार णह ा र  बुवझ गेल  त ँ \nअहाँकेँ  िो ़ित  नवह ।  जेना पवह ने गुल ाब वमवसरकेँ बुझै  िल बादम े \nचमे ली र ानीकेँ बू झए लागल।  \nउत त  सर् बात  अपन कथा  प्रस ंगसँ  कहैत  उपन्त्य ास आजुक भ्रि \nशासन तंत्र  ओ जनत ाक कोमल  मानवसकतापर  ओकर  प्र र्ािकेँ  स्पि  \nरूपे  स् पि करैत  आजुक स मयक र्या िह त ासँ  पवर चय  करबैत िव थ \nजे मह त् िपूणभ अ वि। \nगुल ाब वमवसर अनाथालयसँ सुपथपर आगू  अबै त  त ँ वनवि त  रूपस ँ \nपाठककेँ नि सनेस  र्े वटत ै क मु दा से नवह  र्ऽ पबै त  अवि त कर  \nकार णो स् पि अवि जे एवह  उपन्त्य ासक मु ख्य  उद्य ेश्य  आ जुक समयक  \nभ्रि वस् थवत केँ अनबाक अवि  जाव ह मे  उपन्त्य ासकेँ  बह ुत  ह द  त क सिल  \nकहबाक चाह ी ।    62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअस मदु ल्ला िांक अजीब दृश्य  जा वह  अश्लील त ा पवर दृश् य मे  देिाओल  \nगेल ैए ओ ह मरा  जनैत उपय ु तत  नवह  अवि ।  ओना ह म मानै िी  जे \nकोनो  दृश्य  ओ शब्द य वद उपन्त्य ासक कथाक ले ल आ िश्य क अवि \nत ँ ओ अश्लील  वकएक ने र ह ए ओकर प्रयो ग ह ेय  नव ह  वथक स े \nउपन्त्य ास अहमदुल्ल ा ओ  र वज य ाक बीचक अश्लील  दृश्य  वनष्प्र य ोज क \nल गैत अवि।  उपन्त्य ासकार मै वथलीम े उपन्त्य ास  कहैत  एवह  आएल  \nविव र्न्न पात्र क र्ाषाक प्रयो ग कएल गेल  अवि।  ह मरा  जनैत \nउपन्त्य ासकार सर् बात  ह मरा  अपन र्ाषाम े कवह  र ह ला अवि त ँइ  \nपानक संिाद कहलासँ  की  लार् ? ह मरा  जनैत उ तत  विषय  ह मरा  \nअनािश् य क ल गैए। \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 63 \n \nदीपक  म ं जुल , व ह न्त्दी  सम्प ादक, एन .बी .टी ., इ व ण्डया, \nन ई  वदल्ली \nमै वथली साव ह त् य क \"कब ीर\"- ह मर ा सर् क केदार  बाब ू  \nवज नगीक चावर म आश्रममे आवब कऽ ओ वलिनाइ  शुरु केलवन्त्ह  आ  \nपैं सवठ पार  \"लेिक\"क पवर वचव त सँ ६-६ टा उपन्त्य ासक ओ लेिक बवन  \nगेल ा।  ई  विश्वा स य ो ग् य  त ँ  नै लगैत अवि मु दा अवि ई  पूर ा -पूर ी  \nसत् य ।  अपन पवह ले उपन्त्य ा स \"चमे ली  र ानी \" सँ म ैवथली साव ह त् य मे  ओ \nिाली अपन स् थाने नै बनेल व न्त्ह िर न् एकटा  \"स् थावपत\" साव ह त् य कार क  \nरूपमे स ेह ो वचन्त्हल जाय  लगला।  िेर  त ँ  \"करार\", \" माह ुर\", \" ह ीना\", \n\"अबार ा नवह त न \" आ \"अयना\" धव र क य ा त्र ामे ह ुनका मै वथली साव ह त् य क  \nदू टा पै घ सम्म ान  \"प्रबोध साव ह त् य  सम्म ान\" आ \"झार िण्ड मै वथली \nमंच\"सम्म ानस ँ सेह ो सम्म ाव न त  कय ल गेल वन्त्ह । ए ह ेन प्रव त र्ा सम्प न्न  \nवि य ासी पार  िय ोिृद्ध साव ह त् य कार केँ मै वथली साव ह त् य  स माज केदार  \nनाथ चौधर ीक रूपमे जनैत आ सम् मान दैत अवि।  केदार  बाबू  मै वथ ली  \nविल्मक \"जनक\"क रूपमे सेह ो ओतबे सम्म ाव नत  िव थ।  प्रथम मै वथली  \nविल्म \"ममत ा गाबय  गी त \" क ओ वनमात ा से ह ो र ह ल िवथ ।  \nसन् साइ ठक य ुगमे  मै वथली व िल्म वनमाण ले ल जे ओ प्रय ास केलवन्त्ह  \nसे मै वथ ली विल्म उद्य ोग  ले ल एकटा महत् व्िपूणभ घटना मानल जाइ त  \nअवि।  कबीर  सन घर सुड् डाह  कऽ त माशा देिबाक ऊ वह  केदार \n 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबाबू केँ मै वथली विल्म वनमाण  वदस लऽ गेल वन्त्ह  मु दा अ पन सिभस्ि \nअपभण के लाक बादो  विल्मक ३/ ४ र्ाग मात्र  पूणभ कऽ सकल ा आ  \nिा त ीपर  पाथर र ाव ि अइ सँ िराक र्ऽ गेल ा।  ह ाले मे  वदिंग त  \nर िीन्त्द्रनाथ ठाकुर  विल्मकेँ पूणभ करबाक र्ार उठेलवन्त्ह  आ िेर  ओ  \nविल्म पूणभ र्े ल आ प्रदवशभ त ो  र्े ल।  केदार  बाबू क उपन्त्य ास  \"अबार ा  \nनवह त न\" ह ुनकर  विल्म व नमाणक अही  संघषभपर आधाव र त  अवि  जकरा  \nपवढ़ कोनो  पाठक ऐ विल्मक  वनमाणक  \"क\" सँ \"ज्ञ\" धव र क जनत ब लऽ  \nसकैत  अवि।  ओना त ँ  केदार  नाथ चौधर ी विल्मक वनमाण मे  अ सि ल  \nर्े ला मु दा मै वथली समाज ह ुनका पवह ल  मै वथली विल्मक \"जनक\" क \nपदिीसँ स म् मावनत  कऽ उवचत े  के लक।  \nएह ेन बह ुप्रवतवष्ठत आ आजुक मै वथली साव ह त् य क बह ुपवठत  लेिक श्री  \nकेदार  नाथ चौधर ी जी सँ ह म र  पवर चय  २० बिभसँ बेश ी पु र ान अवि। \nएक्के नग्र लह ेवर य ासरा य क र ह वनह ार  केदार  बाबू क मु ख्य  ब जार  वस् थ त  \nह मर घरक सोझाँक  \"ड्राइ वत लवनंग\"क दोकान मे  मोटा -मोटी सर् वदन  \nउठनाइ-बैस नाइ  ह ोइ  िलवन्त्ह।  ह मर घर  \"घरदुकवनय ा\" िल, आगाँ \nदोकान  आ पािाँ घरिा स।  ई  दोकान  पोथी  आ सम्बवन्त्धत समानक  \nिल, जत ऽ ह म त ीनू  र्ा इ  बैस ै िलौं।  ह मर ब ाबू जी सेह ो से िाव निृवत्त क  \nबाद ओतऽ  बैस ऽ लगला।  स र्स ँ प ैघ र्ाइ मु ख्य  दोकान दार  िला आ \nह म आ माँ वझल िलौं सह ायक।  केदार  बाबू ड्राइ व तलवनंग क दोकान पर  \nसमय वबत बैक गज भसँ अब ै ि ला।  से कवह य ो काल ह ुनकासँ  गप -शप  \nर्ऽ जाइ  िलय मु दा त इ मे  अिन धव र  आत् मीय त ाक प्रिे श नै  र्े ल  \nिल।१ ९ ९ ०  केर  दशक मे  पै घ र्ाइ अरव िन्त्द गुप्ता वद ल्ली आवब गेल ा  \nपरी क्षाक त ैय ा र ी लेल, आ पाि ाँ -पािाँ ह महू ँ आवब गेल ौं।  सन् २ ० ० ०म े \nह म सर कार ी नोक र ीमे आवब गेल ौं सम्प ादक बवन।  पु स् त क प्रकाशन \nआ प्रोन्नय न संस् था, र ाष्र ी य  पु स् त क न्त्यास, र्ारत  सर कार मे  वह न्त्दी   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 65 \nसम्प ादकक रूप मे  ह म एलौं।  आ एम्हर  र्ै य ा प्रवतय ोग ी परी क्षामे सि ल \nनै र्े लापर ान्त्त \"साक्षी र्ारत\" क सम्प ादकक रूप मे  काय ा र म्र्  केलवन्त्ह ।  \nसंगे ओ वह न्त्दी, अंग्रेजी आ मै व थल ीमे प ुस् त क-प्रकाशन काय भ सेह ो आरम्र्  \nकेलवन्त्ह । \nसंय ोग े कहू  जे २ ० ० ३  मे  केदार  बाबू  वदल् ली एला , अप न जमाय क  \nडेरा पर, आ ह मरा  ओतऽ  आ मंवत्र त  केलवन्त्ह  आ त िन अपन एकटा  \nपाण्डुवलवप दे लवन्त्ह  आ कह लवन्त् ह  जे एकरा  पढ़ू  आ जँ  नीक  ल ाग य  तँ  \nर्ै य ा केँ कवह य न्त् ह ु एकरा  िाप य  ल ेल।  कहबा क  िगत ा  नै  जे वकिुए \nपन्ना  पढ़ लाक बादे ह मरा  ऐ पोथीमे  \"सम्र् ािना\" बुझाय ल आ  र्ै य ा सेह ो \nएकर ा अविलम्ब िा पल वन।  स न् २ ० ० ४  मे \"चमे ली र ानी \" ना मस ँ ह ुनकर  \nपवह ल मै वथली उ पन्त्य ास िव प गेल  िलवन्त्ह आ त ुर त्त े मै वथल ी समाज ऐ  \nपु स् त ककेँ  स् िीकार ऽ लागल।  िेर  ओ  पाँ िा  घु वर  कऽ नै त कल वन  \nआ \"करार\", \" माह ुर\", \" ह ीना\", \" अबार ा नव ह त न \" आ \"अएना\" शीषभकस ँ \nपाँ च टा  आर उपन्त्य ास  धाँइ -धाँइ प्रकाव शत  र्ऽ  गेल वन।  ह ुनकर  ई  \nसर्ट ा उपन्त्य ास परम्पर ाग त  काना-िीज ी बला सामाव जक उपन्त्य ास नै \nिर न् परम्पर ार्ंजक उपन्त्य ासक रूपमे पढ़ ल आ बू झल गेल ।  केदा र \nबाबू  मै वथली उपन्त्य ासक ेँ ओक र  पार म्प वर क रूपस ँ बह ार  वनकावल एकटा  \nनब लीि िेच लवन्त्ह  आ मै वथ ली साव ह त् य  समाजकेँ वसिे लवन्त्ह  जे सास ु -\nपु त ोह ु, ननव द-र्ौजी  आ वनन्त्दा-चुगली सँ  िराको एकटा दुव नय ाँ िै आ  \nसाव ह त् य क ार क ई  दाव य त् ि िै जे ओ अपन लेिनीसँ  नब ब ौस् त ु आनवथ  \nजइ सँ पाठकक रुवच बन ल  र ह य ।  त ँ स् पि र्े ल जे  केदार  बाबू \nमै वथलीक परम्पर ार्ंजक \"कबी र\" बनला। \nकेदार  बाबू क ई  सर्ट ा उपन्त्य ास वदल् ली व स् थत ह मर पै घ र्ाइ श्री  \nअरव िन्त्द गुप्ताक प्रकाशनगृह \"इ वण्डका इ ंिोमीवड य ा\"सँ िपल आ ई   66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसर्ट ा उपन्त्य ास विक्रय क न ि प्रवतमान बनेल क।  मै वथली मे  पाठक न ै \nह ेबाक बा कम ह ेबा क जत ेक अनघोल  िल सत् य  त ँ य ए ह  अवि जे \nई  एकटा भ्रम िल कार ण मै व थल ी समाज र्यंकर  रूपस ँ  प ढ़ुआ स माज \nअवि मु दा पु र स् कार  लोलु प स् िनामधन्त्य साव ह त् य कार  \"पढ़ ऽ \nय ोग्य\" साव मग्री उपल ब्धे नै करा सकल  िला आ उनटे प्रबु द्ध पाठक े \nपर आरोप लगबै िला।  केद ार  बाबू क उपन्त्य ास जे वबक्री क प्रवतमा न \nबनेल क से वसद्ध केलक जे पाठक वकिु निक आस  जोव ह  र ह ल िल  \nआ स् िनामधन्त्य-साव ह त् य सँ ओ कर मोह र्ंग र्ऽ गेल  ि ल।  केदार  बाबू क  \nबह ुपवठत उपन्त्य ास \"अबार ा नव ह त न \" केर  प्रकाशन इ ंवडका इ ंिोमीवड य ाक  \nबाद र्ारत  सर कार क र ाष्र ी य  पु स् त क न्त्यास  (एन.बी.टी., इ वण्डया) सँ \nसेह ो र्े ल।  कहबाक आिश्य कता नै जे ई  मै वथली पाठकक स् नेहे िल ै \nजे र ाष्र ीय  पु स् त क न्त्यास केँ ऐ पोथीक प्रका शन ल ेल विि श के लकै।  \nऐ पाँ वत क लेिकक  ई  सौर्ाग् य  िै जे ओ वह न्त्दी सम्प ादक क अवत वर तत  \nमै वथली र्ाषाक  अवत वर तत  प्रर् ार ीक रूपमे सेह ो र ाष्र ीय  पु स् त क न्त्यासम े \nकाज  कऽ र ह ल अवि  आ ऐ पु स् त कक प्रका शनमे वकंव चत् य ोग द ान \nदऽ सकल।  \nकेदार  बाबू क जीिनक प्रिा सी पक्षक जँ चचभ  नै कय ल जाय  त ँ \nवकंशाइत  ई  आल ेि अपू णे र ह त । \" ममत ा गा बय  गी त \"क वनमाणम े र्े ट ल \nअस िल त ाक बादे दुिी , वनर ाश आ ह त ाश के दार  बाबू \nअपन \"कवर अर\"क विषय मे  सोचैत विदेश -गमन लेल वििश र्े ला।  स न ् \n१ ९ ६ ६  म े क ेदार  बा बू  अमेवर का लेल  प्रस्थान कऽ गेल ा।  ओतऽ  पढ़ ाइ  \nसंग कमाइ  केर  वसद्धांत क आ धा र पर पढ़ ाइ  संग जीिनय ापन  आ प ढ़ाइ क  \nिचा लेल काज  के लवन।  अथभशास् त्र क ओ िा त्र  िला आ ओतऽ  ओ \nओही  विषय मे  आगाँक पढ़ ाइ आ शोध काय भ आवद केलवन । अमेवर काक \nसैन फ्रांवसस्कोमे र ह ैत  ओ ए म .बी.ए.क पढ़ ाइ क संग जीि नय ाप न लेल  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 67 \nकइएक त र ह क काज  क र ै ि ला।  बैंक ऑि अमेवर का मे  काज  करैत  \nअमेवर का प्रिास क एगार ह म बिभ जिन ओ य ू र ोपक लतजमबगभ एला  \nत ँ ि सप्ता ह क िुट्ट ी र्े टल वन जकर उपय ो ग ओ य ू र ोप  क विव र्न्न \nदेश  जेना य ू . के., फ्रांस, जमभ नी, रूस आवद आ ई र ानक भ्रमण मे  के लवन्त्ह ।  \nआ िेर  जिन ओ र्ारत  आपस एला  त ँ  घर -पवर िार क  लोक ह ुनका \nत ेना ने गि ार लविन जे िेर  ओ घु वर  कऽ आपस नै गे ला।  िेर  त ँ \nई  घर े -पवर िार क र् ऽ गेला आ र्ार त ेमे  रवह  गेल ा , र वम गेल ा।  \nआइ वछ य ासी पार क िय समे  ह ुनकर  साव ह त् य पर त ी न टा िा त्र  पी.एच.डी .  \nकऽ र ह ल िव थ , जे ह ुनका लेल गिभक गप अविय े , ई  मै वथली र्ाषा \nसमाज ल ेल सेह ो धर ोह र  वस द्ध हएत ।  \nमै वथली साव ह त् य  समाजमे  \"केदार  नाथ चौध र ी \" क रूपमे समादृत  \nलेिककेँ ऐ पाँ वत क लेिक  केदार े बाबू क रूपमे मोन पा़िै त  अवि आ  \nओ जे सने स अपन अवर्नि उ पन्त्य ासक रूपमे दऽ कऽ अपन  अतुल नीय  \nय ोग दान देल वन्त्ह  त इ मे  अपन  पै घ र्ाइ अरव िन्त्द गुप्ताक  संग ह महू ँ \nअपनाकेँ कने -मने सह य ोग ी बुझै  िी ।  आ सेह ो सत् य े जे अ इ  अवधकार -\nर्ािक पािाँ केदार  बाबू क ह मरा  सर्क ऊ पर स् नेह -र्ाि सेह ो कतौ -\nने-कतौ दोिी अवि।जिन किनो ह म -दुनू र्ाँ य  लह ेवर य ा सर ाय  जा इ  \nिी  त ँ १० वमनटक दू र मे  अिवस् थत बंग ाली टोला वस्थत ह ुनक र  \nडेरा \"वह डेन क ॉ टे ज \" पर दसो वमनट लेल जाइ त े  िी  आ  \nहुनकर \"कुटी\"क पवह ल त ल पर ह ुनकर  आिासपर ह ुनका  आ ह ुनकर  \nपत्नीक )वजनका ह म मा त ाज ी  कहैत  वि य वन( स् ने ह सँ अवर्वसंवचत र्इय े \nकऽ घु र ैत  िी ।  दू  कप  चाह  आ दू टा वबस् कुट  कोनो  औप चावर कता न ै \nिर न् अवत शय  स् नेह  आ सम्म ानेक अनुर्ि करबैत र ह ल  अवि।  ह ुनक र  \nस् नेह-िषासँ ह म दुनू र्ाइ स दैि र्ीजले  अनुर्ि करै िी ।  ह मरे न ै  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिर न् समस्त  मै वथल समाजक  \"केदार  बाबू \" शत ाय ु ह ोव थ सएह  ई श्वर स ँ \nकामना करै िी ।  मै वथली  स ाव ह त् य  समाज ह ुनकासँ  आरो  बह ुत  र ास \nआश ा र िने अवि।  आश ा अ वि  केदार  बाबू अपन प्रश ंसक  आ पाठक  \nलोकवनकेँ वनर ाश नै  करत ाह।  \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 69 \n कामेश्व र  चौध र ी-स ं पकभ-9717245666 \nअ ं ग्रेव जए पढ़ ल ल ोक मै वथली केँ उबा वर  स कत  \n  \nकोनो  लेखकक जीिनकालम े  पवत्र का द्वार ा \"विशे र्ाङ्क\" प्रकाव शत  करब  \nबह ुत  प्रश ंसनीय  अवछ।  एव ह  लेल \"विदेह\"क स म्प ाद क एिं पूण ष \nमण्डलीकेँ ह ाव दषक धन्द्य िाद।  अथषशास् त्र मे  एम.ए. क पढ़ ाइ  आ त त् पश्चात् \nकल कत्ता वस् थत  वब्रव टश  फमष (केवलस  डाइ र ेक्टरी )मे चाकर ी।  मै वथली  \nभार्ाक प्रवत विश ेर् अनुर ाग  त ेँ चाकर ी छो वड़  बम्बइ क ले ल प्रस्थान।  \nई एह  छव थ श्र ी केदार  नाथ च ौध र ी (केदार  बाबू ), जे गा ममे लोक द्वार ा  \n\"केदार  भै य ा\" एिम् पवर िार मे  \"छो टका कका\"क नामे  जानल जाइ त  \nछव थ। \nह मर वििा ह  (स न् १ ९ ७ ० )म े ओ अमेवर काक \"सन फांवसस् को\"मे छलाह ।  \nवकछुए वदनक बाद अमेवर का  छो वड़  ग ाम आवब गेल  छला ह ।  ह ुनकर  \nसाव न्न ध्य  एिम् प्रे म बह ुत  भे ट ल।  देश  विदेश क विर्य मे  ह ु नकर  ज्ञा न  \nह ुनक विव शष्ट सम्प्र ेर् ण क्षम त ासँ  भे टै त  र ह ल।  वकछुए सालक बाद \n(स न् १ ९ ८ ७ ) मे  दर भङ्ग ा (ल ह ेवर य ासरा य ) चवल गेल  छ लाह - अपन  \n\"वह ड्डेन काटेज\"मे ।  वहनक लेखन -काय ष ओतव ह  आरम्भ  भे ल, जखन \nकोनो  प्रबु द्ध साव ह त् य क ार  लह े वर य ासरा य मे  कटाक्ष कय लवन  जे अंग्रेजी \nपढ़ ल लोक मै वथलीमे कोना  वलखताह ।  त ाह ी क्रममे वबह ा र क र ाज नीव त मे  \nउठल वबह ाव र मे  वमवथलाञ्चल  समाजकेँ उद्वे व लत  करैत वल खल वन प्रथम  \nउपन्द्य ास \"चमेली र ानी\"। एव ह  पोथीक कथानक,  भार्ा -विन्द्य ास एिम् \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nविव शष्ट शैली - पढ़ बाक बादे ए कर लोकवप्रयत ाक कार णक पता  चल त ।  \nओही  क्रममे वह नक त ेसर  पोथी \"माह ुर \" छल जे  चमे ली र ानीक \nकथानककेँ आगाँ बढ़ओ लक।  \"करार \" दोसर पोथी छल जे आध्यात् मक \nचचा गा मकबासी क बीच ह ोइ त  र ह ल।  \" ह ीना\" आ अवन्द्तम पोथी \n\"अयना\"सँ पू िष चावर म पोथी छल \"अबार ा नव ह त न\"।  \nई  चावर म पोथी  केदार  बाबू क  मै वथली भार्ाक प्रे म र ोग क कथा थीक।  \nमै वथलीमे  वफल्म बनय  आ से ह ो श्रेष्ठ  स् त र क, त ेँ ओ दर भंगाक महंत  \nजी (मदन बाबू )क संग क लकत्ताक चाकर ी छ ोव ड़ बम्ब इ  वबदा  भ ऽ  \nगेल ा ह ।  वफल्म कोना  आ र म्भ  भे ल, टीम (दल ) क संगठन , कथानक,  \nकल ाकार , फनकार  एिम् गा य क -गा वय काक सङ्गोर करै त  एक टा विव शष्ट \n\"समूह \"केँ साथषकता देल वन।  \"अबार ा न वहत न\" पोथी वहनक आत् म -\nकथात् मक उपन्द्य ास थीक जाव ह मे  अपन टीमक श्री उ दय भानु वसंह \nएिम् श्री परमानन्द्द (वफल्म डाइ र ेक्टर)क संग बम्बइ मे  व त्र दीप कुमार  \nजी,  अजर ा , लत ाबो सक को ना चुनाि केलवन,दर भंगामे श्री र िीन्द्रनाथ \nठाकुर  लोकवप्रय गी त का र केँ कोना  त कल वन आवद िवणषत  अवछ।  बम्बइ म े \nगा वय का ग ीत ा द त्त , सुमन कल्य ाणपुर  आ गाय क श्री  मह ेन्द्र कपू र त था  \nश्री कय ाम शमाक संग लोकवप्रय गी त  सभक वर कावडषं ग क य लवन।  \nर ाज नग र  जा य  वफ ल्मक शू वटंग भे ल जे अनुभिी कैमरा मे नप्रस ादज ी \nकय लवन।  वफल्मक नाम छल \"ममत ा गा बय  गी त \" - मै वथलीक प्रथ म  \nवफल्म। \nत ाव ह  समय ह ुनका य ू .एस.ए. क गो ल्डन गेटक कॉ लेजमे  एम.बी.ए.क  \nलेल प्रिे श भऽ गेल  आ ओ कैवलफोव नषया चवल गेल ाह ।  \" ममत ा गा बय  \nगी त \" बह ुत  वदनक बाद स् ि.  र िीन्द्रनाथ ठाकुर  द्वार ा विम ोचन कय ल \nगेल ।  \nएवह  कथा प्रिाहमे  वह नक मै वथली प्र ेम, संघर्ष शील  वफ ल्म -वनमाणक  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 71 \nप्रवक्रय ा आ वमवथलाञ्चलक समाजक व्य िह ा र  विशे र् रूपेँ  पवर लवक्षत  \nह ोइ छ ।  अमेवर काक प्रिास सँ  गा म आवब छओ टा (६ )पोथीक लेख न  \nवह नक जीिनक बड़ पै घ उपल वब्ध र ह ल।  भार्ाक सिष ग्राह ी स् िभाि ,  \nसामवय क विर्य क वििेचना एिम् मै वथ ल समाजक वचत्र णस ँ  भरल -पु र ल  \nवह नकर  कथा -साव ह त् य ,मैवथल ी पाठकक बीच अत्य न्द्त लोकवप्रय भऽ \nगेल  अवछ।  स् ि. ह व र मोह न बा बू क व्य ंल य  लेखनक बाद मै वथली साव ह त् य म े \nलोक -समाजक वचत्र ण करै त  \"जनभार्ा\"मे  लेखन क र ैत  वह नक र  \nपोथीसभ सभक ेँ स म्म ो वह त  करैत रह त ।  \nवह नक स ाव ह त् य  स ाध ना एिम्  लेखन -कमष केँ श त -शत नमन। \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलक्ष्म ण झा साग र, स ं पकभ-9903879117 \nअबा र ा न वह ... तन! \nपाँ च ि:  बर ि पु र ान गप वथ क।  एकटा अज्ञात  नम्बरसँ  िोन आय ल \nिल। िोन कान लग लगा  कऽ उत ार ा  देल  जे ह लो अप ने के बजैत  \nिी? अपनेक नाम सेब नै अवि।  क्षमा क र ब। नै वचन्त्ह  पावब र ह ल \nिी? प्रत्य ुत र  आय ल िल - ह म िी  केदार  नाथ चौधर ी। लह ेवर य ासरा य सँ \nबाव ज र ह ल िी ।  त करा बाद  प्रण ाम पात ी र्े ल।  अस ल मे  ह मर एकटा \nआल ेि कोनो  पवत्र कामे िप ल िल से पढ़ लाक बाद   ह ुनकर  िोन  \nआय ल िल। कहलवन  जे स बसँ पवह ने त  ह मर नाम  से र्  कऽ ले ल \nजाय ।  ह म बेस ी काल आब अहाँ के िोन पर त ंग क र ब।  ह म त ँ \nलाज े बुझी जे काठ र्ऽ  गे ल र ह ी। से ठीके त कर  बा दसँ बर ाबव र  \nिोन पर बातवचत  ह ोइत  र ह ैत  िल। अपन नि उपन्त्य ास लेल य ोज ना \nबत बैत र ह ैत  िला ह ।  उपन्त्य ा स िवप गेल ा पर स्नेहसँ  पठ ा दैत र ह ैत  \nिलाह।  पविला एक दू  सा लसँ कोनो  सम्प क भ नै  र ह ल अवि।  पता  \nलाग ल जे आब शर ीर  संग नै दऽ र ह ल िव न ।  वलिब पढ़ ब त ँ बाव धत  \nिव न्त्हय ें जे अपन वनत् य  वक्र य ा क्रम अपने करबामे अस ौकय भ ह ोइ िव न ।  \nसे सब सुवन मोन कचोटै त  र ह ैत  अवि जे ह मरा  जा  कऽ ह ुनका  \nदेिबाक चाह ी।  जे स े ताव ह  ल ेल अ पन र् ाग् य  के  दोष दैत  िी।  \nह ुनकासँ  पवह ल पवर चय  ह ुनक वलिल  च मे ली र ानी उपन्त्य ासस ँ र्े ल ।  \nह म मै वथलीमे  एह न उपन्त्य ास पवह ले -पवह ल पढ़ न े र ह ी।  एक बेरे अिौं  \nनै र्े ल।  िेर  प ढ़ल।  देि ल जे उपन्त्य ासम े वनमभ ली आ  वसमवर य ाक \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 73 \nचचभ  र्े ल अवि।  िोन केवलयवन।  कहलवन जे सब घटना , पात्र  आ  \nस् थान सत् य  अवि।  र ोचक आ  पाठकक रुवच  ले ल कने  घीक िौं का  \nदऽ देने  िी य ै।  से सह ीमे चौधर ी ज ी अपन पवह ल उप न्त्यास चमे ली  \nर ानीसँ  मै वथवलक साव ह वत्य क जगत मे  अपन पवर वच वत  ब ना लेने र ह वथ। \nठाम-ठीम वह नक उपन्त्य ास ले िनक विलक्षनत ाक चचभ-िचभ ह ुअय लाग ल  \nिल। \nचावर  वकंिा पाँ च बर ि पवह ले क बात  वथक।  र ामलोचन ठाकुर  जी क \nसंग चेत ना सवमवत , पटनाक व िद्य ापवत  पिभ  समार ो ह मे  र्ाग लेबाक ल ेल  \nपटना गेल  र ह ी ।  िेर  र ामलोचन जीक आग्रह  पर बै जू ) बैद्यनाथ  \nचौधर ी( जीक का य भक्रममे दर र्ंगा गेल ह ुँ।  ह मरा  दुनू गो टे  केँ दर र्ंगा \nर ेलिेक य ात्र ी वनि ासमे आिासक िेबस्था र्े ल िल। र ाव त मे  3  बजे \nसुत य  आय ल र ह ी दुनू  गो टे  से र्ोरे 8  बजे जगौ ल गेल  र ह ी।  जग ब ै \nिाला िलाह  श्री केदा र  नाथ चौधर ी। र्ोरे र्ोर ए ह ेन गो र - नार  लमगर -\nिरगर  सुदशभन व्य वत त त् िक स् िामी श्री केदार  नाथ ब ाबू क दशभनसँ मोन  \nह वषभत र्े ल िल  ह मरा  दुनू गो टे क।  आँवि जुर ा गेल  ि ल।  घु र त ी \nर ेलक वटकट कोलकात ाक लेल जे प्रतीक्षा सू चीमे िल से कंिमभ र्ऽ  \nगेल  िल। मने कहल जे जाइ  िै जे नीक लोकक र्ोरमे  दशभन \nर्े लासँ  जत र ा शुर्  ह ोइ त  िै से  ठीके  जत र ा बवन गेल  िल। केदार  \nबाबू  अस लमे  र्ें ट ठाकुर  जीसँ  करय  आय ल िला ह  अपन बासा \nलह ेवर य ासरा य सँ मुदा संय ोग  एह न जे हमरो  र्ेंट र् ऽ गेलाह ।  \nह ुनकासँ  ब़िी  काल धव र  ह ुन क विदे श य ात्र ा  आ मै वथलीक सेिामे कैल  \nकाज  सर्क विस् त ार सँ गप र्े ल।  मै वथ ली विल्म ल ेल अपन लक्ष्य  \nआ प्रया स लेल बह ुत  नीक जकाँ  जानकार ी देल वन।  वमवथ लाक मावटस ँ \nअपन त ादा त् य म केर  उल्लेि केलवन।  मै वथली साव ह त् य क  गो लैसी आ  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपु र स् कार  प्रवक्रय ा पर ब़ि सह जत ा आ विनम्रत ासँ  बात  केलवन।  नि  \nर त्न गो ष्ठी,दर र्ंगाक परा क्रम आ िैर् ि पर बात  केलवन।  समकालीन  \nदर र्ंगा लह ेवर य ासरा य क साव ह त् य  आ साव ह त् य कार क रु झान पर वचवन्त्तत \nह ोइ त  देिवलयवन।  सम्प ू णभ बात चीत मे  कत ह ुसँ ह ुनकामे ककरो  प्रवत  \nकोनो  ने त ँ वशकाइत  आ ने  दुर् ािना लवक्षत  र्े ल।  ह म प्र सन्न  र ह ी जे \nवमवथलाक एक महा न उ पन्त्य ा सकार  के एत ेक लगसँ  देि सकल  र ह ी।  \nस् िवस्त  िाउन्त्डेस न, सह र सा जह न अपन िाव षभ क प्रबोध सा वह त् य  सम्म ान \nलेल श्री केदार  नाथ चौध र ी जीक नामक घोषणा केलक त ह न ह मरा  \nर ामलोचन ठाकुर  जीक क ह ल सब बात  जे ह म दुनू गो टे क बीच र ेनम े \nर्े ल ि ल स े व मल ैत  स न ला गल। मै वथली जगत मे  स िभत्र  प्रश ं सा र् ेल  \nनवचके त ा जीक।  िाव जबो ि ल वकय ैक त  एत े क म समयक अंतर ालम े \nचावर  पाँ च टा मै वथलीमे एकसँ नीक एक उपन्त्य ास प्र कावशत  कय  \nकेदार  बाबू  एकटा र ेकडभ ब ना लेने िलाह ।  एव ह  लेल वह नका पर  \nवकिु मै वथलीक लोक सब आरोपो लगेल कवन जे अपन  बेस ी पोथी \nपाइ  दऽ कऽ  सोमदेि जीसँ  वलिे लवन।  से  आरोप कते क सह ी आ \nकतेक वमथ् य ा त क र  त ह मे  नै जा कऽ एत ेक बात  त  वन धो ि कहल \nजा सकैत  अवि जे क ेदार  नाथ चौधर ी मै वथली साव ह त् य  के नि र्ाि  \nर्ूवमक आ  नि स् िादक उप न्त्यास विध ाक मौवलक िस् त ु  देल विन्त्ह।  \nकरार, माह ुर  आ चमे ली  र ानी पढ़ लाक  बाद ह मर ई  अप न व्य वत त गत \nमत अवि।  \nआब अबै त  िी  जे  जह न श्री केदार  नाथ चौधर ी जी कल कत्ताम े \nमै वथली आन्त्दोलनमे  अपन स वक्रय त ा  बनौने िलाह  त ा वह सँ सम्बवन्त्धत \nघटना क्रम पर।  कल कत्ताक अपन प्रिास मे  क ेदार  नाथ चौधर ी ज ी  \nनेता  नै बनल िलाह ।  काय भक त ा बनल र ह ैत  िलाह ।  कोन ो  सांस् कृवत क  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 75 \nिा साव ह वत्य क काय भक्रम लेल चन्त्दा संग्रह  करबाक लेल  मै व थल  सर्क  \nघरमे जाइ त  िलाह ।  एक टा संभ्रांत  मै वथल अपन पवर िार क लोक \nके कहलविन जे केबार  नै  िोलू।  िेर  वकय ो चन्त्दा माँ गय  आय ल \nह ैत ।  ई  सर् मै वथलीक नाम पर चन्त्दा संग्रह  कऽ कऽ अपन अपन  \nपे ट र्रै  जाइ  अवि।  मारू।  र्गाउ एकर ा सब के।  आबार ा नवह  \nत न। \nसे आबार ा आन वकय ो नै केदार े बा बू  िलाह ।  आ से  जह न ह म र  \nउत त  आल ेिमे अपन नामक चचभ  नै देि लवन त ँ दुिी र्ऽ  कऽ ह मरा  \nिोन केने र ह वथ ।  कहलवन  जे अहाँ ह मर पोथी  आबार ा नवह त न न ै \nपढ़ ने िी  र्वर सक।  य वद नै पढ ने िी  तँ हम पठा दैत ि ी।  स े पठ ा  \nदेने  र ह वथ।  ह म पूर ा पढ़ लाक बाद अपन  र्ूल  स् िीकार  करैत  \nकहवलयवन िोन पर जे अहाँ त ँ कल कत्तामे म ैवथलीक स म् पूणभ इ वत िृवत  \nवलि देने  वि य ैक।  से  अप नो लोकवनसँ आग्रह  करब जे वज नका \nवकनको कल कत्तामे मै वथ लीक बार ेमे  कोनो  जानकार ी लेबाक ह ो।  \nह मरा  लोकवनक विर्ूवत  लोकवन की की दशा र्ोगने िव थ मै वथलीक \nअवर्य ान लेल से बुझबाक ह ो त ँ वह नक पोथी  जरूर  पढ़ ी  - आबार ा \nनवह त न । \nएिन त ँ ह म अपन मै वथलीक महा न सपूत  श्री केदार  नाथ चौधर ी  \nजीक स् ि स् थ ज ीिनक ज गद म्बास ँ कामाना  करैत  व िय वन ।  विदेहक  \nसमस्त  टीमक प्रवत आर्ार  व्य तत  करै त  िी  जे अहाँ लोकवन ह ुनका  \nपर केवन्त्द्रत अपन एक अंक  वनकावल रह ल विय वन।  \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n अव जत  कु मा र  झा - स ं पकभ-9472834926 \nअबा र ा न वहत न : एक अनु पम  कृ व त  \nकेदार  र्ै य ा )श्रद्धे य  केदार बा बू केँ गा मपर  नेनासँ ल ' क' बू ढ़ ा सब अह ी  \nनामस ँ ह ुनका सम्बोवधत  करैत  िलवन त ैँ ह महू ँ ई  आजा दी ल ' र ह ल \nिी ( एिं वशिकांत मै वर कमे  िेल  र्े लाक  उपरांत  अस ाध्य  पी़िासँ  \nम माह त  र् ' एकमी पु ल लग बाग मती  नदीक  प्रचंड िेगमे  जल समावध  \nलेबय  ले ल विदा  र् ेल ि लवथ आ एह न विषम पवर वस् थवत मे  शुद्ध  देशी  \nघीमे  िा नल वज लेबी -कचौ़िी क सुगंव धसँ  आकृ ि र् ' जीिनक अंवत म \nइ च्िा पूव त भ ह ेत ु ढनज ी महा र ाज क र्ोजनालयमे  प्रिे श आ  अकस् मात  \nकौआली बाबू सँ र्ेँ ट एकटा अद्भ ुत  संय ोग े कहबाक  चाह ी  अन्त्य था 'आबार ा  \nनवह त न' एिं पवह ल मै वथली वसनेमा \" ममत ा ग ाबए गी त \" के र  अवस् त त् ि  \nजन्त्मसँ पूि भवह  अन्त्त  र्' गेल  र वह त ैक।  कौआली बाबू सँ विदुर नीव त  \nसीव ि केदार  र्ै य ा अपन अ स ह्य   पी़िाकेँ वबसवर  गेल ाह  आ  गा म पहुँवच \nक' मस्त  मौला जीिन वबत ा बय  लगलाह ।  पढ़ ाई  वलिा ई  केर  आब  \nह ुनका लेल कोनो  महत् ि नवह  िलवन मु दा एकवदन व ह नका बौआ  \n)गामक एक बुजुगभ स् ित ंत्र त ा सेनानी( अपना पास बजा क ' विस् त ा र पूिभक \nगप्प केलविन  आ केदार  र्ै य ाकेँ िेल ह ोय बाक कार ण स् पि र्े लन  \nत िन वह नका पु नः पढ़ ाई  शुरू  करबाक ह ेत ु प्रे वर त  कय लवन  आ ओवह क ेँ \nबाद कौआली बाबू  द्वार ा वस िाओल  विदुर नीवत केँ त् य ाव ग  केदार  र्ै य ा \nजे य ोग्य त ा  प्राप्त कय लवन  से त ' सबकेँ बुझल े अवि।  त त् पिात् \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 77 \nकल कत्ताक 'केलीज  डाइ र ेतट र ी 'मे  एक  सौ प च्चीस  रुपै य ाक नौकरीम े \nर वम गेल ाह ।  समय   नीँके कवट र ह ल िलवन  मु दा अवह  बीच वह नका  \nएकटा अस ाध्य  र ोग  ध ' लेल कवन।  ह ँ प्रे म र ो ग, मु दा एह न  ओहन नवह  \nजेह न साध ार णत य ा ह ोइत  िैक। वह नका त ' वमवथला-मै वथली िाला प्रे म  \nर ोग  ध ' लेलकवन।  सू त ल - ज ाग ल, उठल -बैस ल, चौक-चौर ाहा, बाटे-घाटे  \nसदर  काल ब स एक्कवह  वचंत ा ज े म ैवथली र्ा षाक विकास  कोना  होएत  \nएिं अवह  य ज्ञमे ओ कोन सवम धा सँ आहुवत  देताह ? बह ुत  त र ह क सलाह  \nसब र्े टल वन मु दा कोनो  वचत्त पर नवह  चढ़ ैत  िलवन ।  व ह न क एक वमत्र  \nबैद्यनाथ बाबू  वह नका वमवथलाक्षर क पु न: स् थापना ह ेत ु का य भ करबाक \nसुझाि देल कवन।  वमवथला मै वथली करय  िाला नेता  सबह क ह ाल \nदेवि मोन वस् थर नव ह  क ' पावब र ह ल िलवथ ।  मै वथली  ह ेत ु वकिु \nनीँक करबाक लेल संकवल्प त  त ' िलवथ मु दा  कोन माध् य मस ँ त ाव ह  \nप्रश्नक उत्त र  नव ह  र्े वट पावब  र ह ल िलवन  ।  ब ह ुत  मंथ न कय लाह \nमु दा कोनो वनष्कषभपर नव ह  पह ुँवच पावब र ह ल िलवथ ।  \nअही  उह ापो ह क वस् थव त मे  केदार  र्ै य ा अपन वमत्र  महंथ  मदन मोह न \nदास जीकेँ पास पहुँचल ाह ।  अपन समस्य ाकेँ विस्त ा र सँ ह ुनका \nकहलवन।  जिाबमे महंथ जी क ह लविन:  \" जाबे त क सम्प ू णभ वमवथलाक  \nलोक अपनाकेँ मै वथल  नवह  बुझत त ाबे त क कोनो  त र ह क अवर्य ान \nसिल  नवह  हेत ैक।  त ैँ हम व िचार  देब जे कोनो  एह न य ो जना बनाउ  \nजाव ह मे  कल्पने सह ी , कल्पनाकेँ साकार  करैक मागभ ह ोइ ।  कल्पनाकेँ \nय थाथभ बनबैक एकवह  टा मंत्र  सिल  ह ोय त  जे मंत्र वमवथल ामे र ह वनह ा र  \nप्रत्य ेक जाव त, प्रत्य ेक समु दाय केँ मै वथ ल बनैक  प्र ेर णा देतै , अवनिाय भत ा  \nबुझौत ै। \"  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमै वथली प्रचार  प्र सार क माध्य म मनोर ंजन ह ो से विचार  महंथ जीकेँ \nिलवन।  महंथ जी मै वथली विल्म बनय बाक सलाह  देल विन आ केदार  \nर्ै य ाकेँ अवह  मह त् िपूणभ वज म्म ेदार ीकेँ उठय बाक  आग्रह  सेह ो  केलविन।  \nवनस् संदेह पग पगपर  केदार र्ै य ाकेँ मदद करबाक ह े त ु महंथ जी  \nसंकवल्पत िलवथ।  ई  सब सुवन केदार  र्ै य ा गुम सुम  र्े ल अंतद्वभन्त् दम े \nप़िल िलवथ ।  ह ुनक मनो दशा देिैत  महंथ जी बाज ल  िलाह : \" \nविचार  विषम वस् थवत मे  पहुँवच गेल य ा।  ह म एत बा कहब  जे अगुत ा  \nक' वकिु वनणभय  नवह  वलअ।  कल कत्ता जाउ आ अप नाकेँ त ौलू। \nमै वथली सेिा ल ेल िाकपट ुत ा नवह  कतभव् य पटुत ा चाह ी ।  एक त र ह क  \nबवलदान लेल अहाँ अपना केँ त ैय ार  करु ।  ह म अहाँ क त ैय ार ीक  \nसू चनाक प्रतीक्षामे रह ब। \"        \nसन् 1961 उमर मात्र 25 बर ि, गदह  पचीसीक आय ु।  व ििाह ेटा र्े ल  \nिलवन, दुरागमन बाँवकए िलवन।  एह न पवर वस् थव त मे  वमवथला मै वथल ी  \nह ेत ु बवलदान करबाक लेल मोनमे सत त ् य ुद्ध चवल र ह ल िलवन।  \nआविर  प्रे म र ोग ी िलवथ आ सेह ो लैला -मजनू  अथिा र ोव मयो -जू वलयट  \nिाला नवह  मु दा माँ  म ैवथलीक  ह ेत ुअपन नौकरीकेँ बवलदान करय  िाला \nप्रश्न िल। महंथ जीकेँ आ देश  िलवन जेँ र्ािनाकेँ लह वर मे  डू वब  \nक' नवह  मु दा बह ुत  सोव च  समवझ क ' वनणभय  लेबाक िलवन। \nसन् 1962 मे  एक प्रे म र ोग ी अपन मात ृर्ाषा मै वथलीक मान बढ़ाबय \nह ेत ु नीँक नौकरीकेँ त् य ाव ग अपन िाकपटुत ा नवह  मु दा कतभव्य पटुत ाक  \nपवर चय  दैत बवलदानक पथपर  चल य सँ  पूिभ  गा म पहुँ चल ाह ।  पवर िार क  \nसदस् य  सब बंटिार ा ल ' क' बाझल िलवथ त ैँ वक नको िुसभत  नवह  \nिलवन जे केदार  र्ै य ाकेँ विषय पर सोव चतवथ।  आवि र  केदार  र्ै य ा \nसेह ो कोना  अवह  िेर ामे पव़ि त वथ।  न ौकर ी त ' िो व़ि ए देने  िलाह  आब \nअपन जमीन जाय दादक मोह  त् य ाव ग माँ  मै वथलीक सेिामे  वकिु नीँक   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 79 \nकरबाक र्ािनासँ  ओतप्रोत  र्'  आगू क काय भक्रम त य  कर बा क ह ेत ु महंथ \nजीकेँ पास वमजापुर पहुँचल व न वक त िने दे शमे  र्ूचाल  आवब गेल ै।  \nपंचशील नीवत केँ धत्त ा बत बैत  आ वह न्त्दी चीनी  र्ाई र्ाई केर  नार ाक \nमध्य  र्ारत क पीठमे चीन िू र ा घोँवप देल क।  चीनसँ  दो स् त ीक भ्रमम े \nनेहरु  जी वनविक्र िलवथ मु दा चीनक पु र ान इ वतह ास  िैक जे ई  \nर्रोसाकेँ लाय क नवह  अवि ।  ई  एक लुटे र ा देश  अवि आ अपन \nविस् त ा र िादी  नीव त केँ कार ण िल करय मे  वसद्ध ह स् त  अवि।  केदार  \nर्ै य ा आगू  वलिै त  िव थ: \" समय चक्र मल ह मक काज  करै ए।  नौकर ी  \nिो ़िब, पवर िार मे  बंटिार ाक क लह  आ देश पर चीनक आक्रम णसँ उपजल  \nमानवसक प्रता़िन ा ह मरा  एह न वस् थव त मे  पहुँचा देने  िल जे सोचल \nविचार ल सब त र ह क का जसँ  विर वत त  र्' गेल  िल। उत्साह मे  ब्रेक  \nलाव ग गेल  िल। मु दा जिन थो़ि ेक समय वबत लै त िन ज ा क ' मोनमे \nविचार ल बात  िेर सँ अपन जगह  पक़िलक। ह म मदन र्ाई लग  \nपहुँचल ह ुँ।  अ न्त्तत ोग त् ि ा 23 व सत म्बर 1963 ई० क वदन ह म आ मद न  \nर्ाई मै वथली र्ाषाम े विल्म  वनमाणक उद्देश्य सँ ब म्बई लेल प्रस्था न \nकेलह ुँ। \" \nमै वथली प्रे म र ोग सँ ग्रवसत दुनु वमत्र मा य ा न गर ी बम्ब ई  पह ुँ चल ाह , जह ाँ \nवह नका सबकेँ अपन  स् िप्न स ाकार  करबाक िलवन।  पहुँवच त ' गेल ाह  \nमु दा स् िप्न साकार  करबाक मागभ आस ान नवह  िलवन वक एक त ' दुन ु \nगो टामे सँ वकनको अवह  वि धा क ज्ञा न  नवह  िलवन। एह न समय  \nआिश्य कता िलवन एकटा स ू त्र धा र क आ स े िलवथ महंथ जी केँ एक \nपु र ान पवर वचत  मधुबनी व जलाक र ह ुआ संग्राम िासी उदय र्ानु वसंह \nउिभ र्ानु बाबू ।  ' इ ंवडय न नेश न ' एिं 'आय ाित भ'क बम्बई मे  सं िाददा त ा एिं  \nविज्ञ ापन संग्रह  कत ाकेँ रुपमे काय भर त  िलवथ र्ानु बाबू।  दुनु  वमत्र  \nिोवज ह ेवर  क ' र्ानु बाबू क  काय ालय पहुँचल ाह ।  सिभप्र थम वकिु  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऔपचाव र कताक वनिभहन र्े ल  आ त कर बाद महंथ जी अपन बम्बई  \nअयबाक उद्देश्य  विस्त ार पूिभक र्ानु बाबू केँ सुनौलवन।  र्ानु बाबू  वह नक र  \nगप्प वनविभकार  र्ािस ँ स ुनै त  र ह लाह  एिं अंतमे अपन चपर ासी \nघटोत् कचकेँ  दफ्त र  बन्त्द कर बाक आदेश द ैत  दुनु  आगंत ुककेँ  साथम े \nलैत  चचभ  गेटक समु द्री वकना र ा पकव़ि  अपन र्ारी  र्रक म शर ीर  आ \nत ाव ह परसँ  नम्हर डेग दैतमेवर न  ड्राइ ि पहुँचल ाह ।  िुटपाथ एिं समु द्रक  \nबीच एकटा चौ़ि गर  देबाल  िल जाव ह पर र्ानु बाबू  बैवस  र ह लाह  एिं \nह ुनकर  अनुसर ण करैत  दुनु  वमत्र  सेह ो ओवह पर बैवस  गेल ाह । मे वर न  \nड्राइ िक दृश्य अव त  मनो र म लगैत िैक देिय मे ।  वक िु देरमे एक \nअपवर वचत  व्य व तत  त ीनू  गो टे केँ ह ाथमे डार् थमा गेल व न।  डार्क \nआनन्त्द लैत  र्ानु बाबू  अवह  अपवर वचत  डार् िालाक पवर चय  देल वन।  \nर्ोगेन्त्द्र झा उिभ र्ोगी बाबू िुलपरा ससँ ब म्बई ह ीर ो बनय  आय ल  \nिलवथ मु दा बह ुत  संघ षभ  कय लाक उपरांत  कोनो  सिल त ा न वह  र्े टल वन \nत िन पे टक र्ूि  जीिन के र  अस ली र ंग देिाबय  लग लवन।  र्ानु \nबाबू  अपन एक वमत्र  जे व क िल क व्य ापार मे  िलवथ ह ुनका कवह  \nर्ोगी बाबू केँ अपन स् िप्नक नगर ी बम्बई मे  डार् बेचबाक काज मे  लगा  \nदेल विन।  केदार  र्ै य ा दुविधामे  पव़ि सोचय  लगलाह :  ' र्ोगी ह ीर ो बन य  \nलेल बम्बई  आय ल र ह वथ आ  एि न डार् बेवच र ह ल िला ह ।  की ह म \nआ मदन र्ाई वचवनय ा बदाम बेचब ? नवह  य ौ , ह म सर् ह ीर ो बनय  लेल  \nनवह, ह ीर ो बनब ' लेल ब म्बई गेल  रह ी।  ति न वचंत ा कथी क ?\" \nबह ुत  सोव च विचावर  क ' दोसर वदन दुनु  वमत्र  र्ानु बाबू क डेरा पर \nपहुँचल ाह  आ चाह  जलपान क उपरांत  त ीनू  गो टे  न जद ीकेमे एकटा  \nसोलीसीटर क दफ्तर मे  पहुँच ल ाह ।  दू  घंटाक समय लगलवन आ विव र्न्न \nत र ह क धा र ा य ुतत  कान्त्र ैतट  पे पर त ैय ार  र्े ल ै।  रुपै य ाक आठ आना  \nमहंथ मदन मोह न दास , िह आना उदय  र्ानु वसंह  आओर दू  आना   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 81 \nकेदार  नाथ चौधर ीक व ह स् सा त य  र्े लवन आ अवह  त र ह ें प्रथम मै वथली  \nर्ाषाक विल्म \" ममत ा गा बए गी त \"क श्री गणेश र्े ल िल ।  विल्मक \nविषय  िस् त ु ल' क' विस् त ृत  च चा र्े लवन्त्ह ।  केदार  र्ै य ा एिं  महंथ जी  \nर्वतत  विल्म बनाबय  चा ह ैत  िलवथ मु दा र्ानु बाबू केँ  सोच  वकिु ह वट \nक' िलवन।  ओ जानकार ी दे लविन जे वमवथलाक  एकटा लाल दर र्ंगा  \nवज लाक मोर ो ग्रामिासीपर मानन्त्द चौधर ी एकटा नामी डाइ र ेतटरक  \nसह ाय ककेँ  रु पमे काय भ क ' र ह ल िलवथ ।  अवह  काय भक  ह ेत ु िएह  \nउपय ुतत  व् य वत त  ह े त ाह  वज नक ा विल्म वनमाणक ज्ञा न िव न्त् ह  आ ह ुनकेँस ँ \nबात चीत  कय लाक उपरां त  व िल्मक कथा िाइ नल ह ोएत ।  दोसर वदन \nचारु  गो टे केँ मीवटंग र्े लवन।  मै च पवह नह ेसँ वित स िलवन। डाइ र ेतट र  \nसाह ेबकेँ संग र्ानु बाबू  विल्म क कथा  त य  क ' लेने ि लवथ ।  विल्मक  \nबजट लगर्ग चालीस ह जार केँ िल। र्ानु बाबू केँ  त ू िानी  वनणभय मे  \nदुनु  वमत्र र्वसया र ह ल िला ह ।  अवह  स ंदर्भ मे  मह ंथ जी कहैत  िवथ:  \n\" केदार  र्ाई जे र् ' र ह लैए त करा ह ोब ' वदऔ। मै वथली र्ाषाक प्रवत \nस् नेह ह मरा  अहाँकेँ  एत य  अनने अवि।  र्ाषाक प्रवतष्ठा कोना  काय म \nह ेत ै त ाव ह  लेल र्ानु बाबू  सवह त  सर्ट ा मै वथलकेँ वज म्म ेदा र ी िव न ने!  \nएकटा बात  कठोर  सत् य  िैक जे ह मरा -अहाँकेँ  विल्म बनबैक लू वर  \nनवह  अवि ।  त िन त ' दोसरे केँ र्र ोसे  ने काज हेत ैक। \"  \nर्ानु बाबू  विल्मक  नाम र ि लवन \" नैहर  र् ेल मोर  सास ुर \"।  विल्मक \nप्रवस द्ध नाम \" ममत ा ग ाबए गी त \"  त ' बह ुत  ब ादमे िुर ाय ल \nर ह ैक। 'इ म्प ा' मे  \" नैहर  र्े ल मोर  सासु र \" नामस ँ विल्मक र वज स् र ेशन  \nर्े लै आ विल्मक गी त - सं गी त, वर कावडभंग, एवडवटंग, प्रोस ेवसंग इ त् य ाव द  \nकाय भक ह ेत ु   ' बम्बई  लैब' केर  चय न र्े ल।  दस ह जार  टका जमा कय  \nर वज स् र ेशनक कागत  प्राप्त क य लाह ।  संर्ितः ओही  वदन  अथिा  एक  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदू  वदन पवह ने र्ोजपुर ी विल्म \" गंग ा मै य ा त ोह ें वपअरी  च ढ़ैबो\"क सेह ो \nर वज स् र ेशन र्े ल िलै क। \nर्ानु बाबू केँ पत्र पावब दुनु  वमत्र  अपना संग गी त क ार  र ि ीन्त्द्रनाथ ठाकुर  \nजीकेँ ल ' क' बम्बई  पहुँचल ाह ।  संगी त कार केँ रुपमे पटना िगौल िासी  \nश्य ाम शमाकेँ चुन ल गेल न।  ओवह केँ बा द स् टार  कास् ट िाइ नल र्े ल।  \nबजट बह ुत  त ेजीसँ  र्ावग र ह ल िल त थावप सुमन कल् य ाणपुर , गी त ा \nदत्त  एिं महेन्त्द्र कपू र  आ श् य ाम शमाकेँ आिाज मे  सदाबह ार  गी त क  \nवर कावडभंग सम्प न्न  र्े ल।  वि ल्मक मु ह ू त भ िूब  धू म धा म सँ पटनामे  \nमनाओल  गेल  जाव ह मे  वबह ारक त त् कालीन र ाज्य पाल वि ल्मक वत लप \nदबलवन।  विल्म मंडल ी म ह ेन्त्द्रू  घाटस ँ  पवनय ा जह ाज पर सिार  \nर्' पहले जा घाट ह ो इ त  आउटडोर  शू वटंग लेल दर र्ंगा  महा र ाज क पु र न ा  \nर ाज धा न ी र ाज न गर  विदा  र्े लाह ।  विल्मक शू वटंग केर  दौर ान अनेक \nत र ह क वब र ोक आक्रमण  र्े लै ।  अन्त्ह ़ि उठैत  र ह लै।  कते कोकेँ कपार  \nिुटल ै, कतेकोकेँ िा त ीमे ददभ  पै स लै ।  दू  मही ना त ेर ह  वदनक बाद \nशू वटंग समाप्त र्े ल   विल्मक आरम्र् मे  बनल  बजटक  दोबर  िचभ  \nर्' चुकल  िल ै मु दा  एवडवटंग काल ज्ञा त  र्े लन जे  विल् मक शू वटंग \nअधू र ा र्े ल अवि।  केदार र्ै य ा वलिै त  िव थ: \"  आब  'ममत ा गा बए  \nगीत' ममत ाक नोर े टा बह ा र ह ल िल।  ' ह ाव र  क ' दुनु  गो टे  गा म िापस  \nअयलाह  ए िं पाँ च मास  बाद पु नः वह म्म त  जुटौलवन आ  अ धू र ा काज क ेँ \nपूर ा कय लवन।  अव ह बेर   लगर्ग एक मास शू वटंग चल ल िल। बम्बई  \nजाय केँ त ैय ार ीमे िलवथ मु दा ओही  समय पावकस् त ान र्ार त पर आक्रमण  \nक' देल क।  र्ारत  य ुद्ध जीव त  गेल  मु दा त ाशकंदमे  शास् त्र ी जीक ेँ \nआकवस् मक वनधनसँ पूर ा देश  ममाह त  िल। समय सब घािकेँ र्रैत \nिैक। शू वटंग र्े ल सब  वनगेवट ि ल ' क' दुनु  गो टे  पु नः  बम्बई  पहुँचल ाह ।  \nओत्तह  पहुँवच ज्ञा त  र्े लन जे एिन लगर्ग चालीस ह जा र क आओर  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 83 \nआिश्य कता िलवन,अथात ् बजट जस के त स।  आब  वि षम आवथभक  \nत ंगी मे  पव़ि गेल ाह ।  र्ानु बा बू  सुझाि द ेलविन जे  बम्बई मे  वमवथला  \nमै वथली ल ेल  समवपभ त  संस् थाक  मदद ले ल जाय ।  अपन अवह  उपन्त्य ासम े \nएह न संस् था सबह क वक्रय ाक लापकेँ पवढ़  मोनमे विर वत त  र् ' जायत। \nएत्त ह  अस िल त ा ह ाथ लगलाक बाद र्ानु बाबू  ह र दा बाव ज दैत िव थ \n।  य द्य वप  वनर ाशा ह ाथ लगलवन त थावप दुनु  वमत्र  उम्मीद नवह  \nिो ़िलाह ।  ई  सोव च जे कल कत्तामे प्रिास ी मै वथलक संख्य ा बह ुत  अवि  \nओत्तह  केर  संस् थासँ वकिु स ह य ोग  जरु र  र् ' जाय त  मु दा ओत्तह ु िएह  \nढ़ाककेँ त ीन पात ।  संस् था  ए िं ओकर मठाध ीश सबह क अद्भुत  चवर त्र  \nवचत्र ण अवह सँ नीँक कत्तह ु नवह  पढ़ ने िी ।  बम्बई सँ दू  डेग आगू  \nवनकल ल कल कत्ता आ अवह  दुनु  म ैवथली प्र ेम र ोग ीकेँएत्तवह   \"आबार ा  \nनवह त न \" केर  उपावधसँ  संबोव धत  कएल गेल  िलवन।  मै वथ ल समाजक  \nसिभश्रे ष्ठ उपावध   \"आबार ा नव ह त न\" ग्र ह ण क\" आ अपन मान सम्म ानक ेँ \nथुर ी थुर ी करैत  दुनु  मै वथली प्रे म र ोग ी अपन ह ोटलकेँ बेडपर  पव़ि  \nर ह लाह।  ठीक ए ह ने समयमे  केदार  र्ै य ाक वपव त य ौ त  िो नपर सू चना  \nदैत िव थन्त्ह  जे वह नका  कै वलिोव नभया विश्वव ि द्य ालयक ग ोल् डेन गेट  \nकॉ लेज, सैन फ्रांवसस्कोसँ एडव मश नक एप्रूिल िाला पत्र गा मपर  आय ल  \nिन।  महंथ जी बह ु त  प्रस न्न  ह ोइ त  ि वथ एिं केदार  र्ै य ाकेँ सब वकि ु \nवबसवर  अवह  नीँक मौकाकेँ  नवह  िो ़िबा क लेल आग्रह  करैत  \nिव थन्त्ह ।16 मई 1966 केँआठ  डालर  जेबीमे र ाव ि केदार र्ै य ा बैंकाक \nह ोइ त  सैन फ्रांवसस्को लेल ह िाई  ज ह ाज मे  बैवस  गेल  र ह वथ ।  कल कत्ता  \nएय र पोटभ  धव र  वह नका अवर य ा त य  लेल एकमात्र  वह नकर  वमत्र  मदन र्ाई  \nअथात ् मह ंथ जी पह ुँचल  रह वथ।  \nसन् 2001 मे  केदार  बाबू   स् िदेश  अथात ् अपन गा मप र  घर बना  \nक' र ह य  लेल  अयलाह  मु दा  से  संर्ि  नवह  र्े लन।  ल ह ेवर य ासर ाय क   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबंगा ली टोलामे कवनएटा जमी न कीवन क ' घर बनय लाह  आ  एकर  नाम \nर िल वन ' वह डेन काॅ टेज '।  ओव ह केँ बादसँ  एत्त वह  र ह य  लगलाह ।  पासेमे  \nमहंथ जी केर  आिास स ेह ो िलवन।  वर टा य र में ट िाल ा ज ीिन नीँके सँ \nवबत ा र ह ल िलवथ ।  सन्  2003 संर्ितः जू न अथिा जुलाई  केर  \nमही ना आ बज्र दुप ह वरय ाक  स मयमे  एकटा मै वथल य ुिक वह नकासँ  र्ेँ ट  \nकरय  अयलवन।  अपन पवर चय  दैत ओ बाज य  लगलाह :   \" ह मर नाम \nविज य  कुमार  वमश्र अवि ।  ह म पत्रकार  ि ी।  हमरा  मै वथ ली वसनेमाक \nकब्र िोधय मे  रुवच अवि ।  ह म कइएकटा मै वथली र्ाषामे बनल , वबन \nबनल वसनेमाक कब्र  िोवध चुकल ह ुँ अवि।  कवनए काल पवह ने उमा  \nबाबूसँ र्ेँ ट र् ेल र ह य ।  ओ \"  ममत ा गा बए ग ीत \" विल्मक कब्रक पता  \nदेल वन।  ह मर प्रश्नक अपने  उत्त र  वदअ।  की अहाँ मै व थल ी र्ाषाम े \nबनल ' ममत ा गा बए गी त '  विल्मक कता धत ा िी ? अगर  ह ँ त ' अहाँ \nमै वथल स माजमे  अपवर वचत  वकएक िी ?\" \nपत्रकार  विज य  कुमार  वमश्र केँ संगमे ल ' क' केदार  बाबू  अपन वमत्र  \nमहंथ मदन मोह न दास  जीकेँ घर पहुँच लाह ।  ओही  वदन केदार  बाबू क ेँ \nजानकार ी र्े टल वन जे गी त कार  र िीन्त्द्रनाथ ठाकुर  जी  महंथ जीस ँ \nवलवित अवधकार  प्राप्त क य  अवह  विल्मकेँ वर लीज  करबौल वन।   विज य  \nजी केर  अपवरवचत  वकएक िाला प्रश्नपर जि ाब दैत  महंथ ज ी  \nकहलविन:  \" ज त ेक ठूवस -ठूवस अँ टतैक त कर दोब़ि, त ेब़ि विद्वा न  \nवमवथलामे िव थ ।  अहाँ प त्र कार  िी , अहाँकेँ  त ' सर् वकिु बुझ ल े \nह ोएत? मु दा त इ य ो सुवन वलअ ।  मै वथल विद्वानकेँ पु र स् कार  देबय िाला \nजत ेक संस् था िैक त करा स ह ी -सह ी विद्वानक चुनािमे  प्राणांत क पी़िा  \nह ोइ त  िैक। त ैँ संस् थाक कणभधा र  सर्ट ा पु र स् कार  अपने मे  बाँवट  लैत  \nिव थ ।  ह म आ केदार  र्ाई जँ वमवथला समाजमे  अ पवर वचत  िी  त ाव ह मे  \nह जे की ? ह मरा  सर्केँ  पु र स् कार क लोर् नवह ए , त िन पवर वचत  वकएक  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 85 \nह ोइ।  पु र स् का र क लेल गो लमे  के जैत ? मै वथली प्रे म र ोग मे  जे र्ोगलहुँ  \nसे र्ोव गले लह ु ँ, आब की ?\" \nकेदार  बाबू अवह  उपन्त्य ासक अवन्त्तम पैर ाग्रािमे वलिै त  िवथ:  \" विल्म \nपूर ा बवन गेल ै त कर सू चना पावब ह मरा  दुः ि नवह  प्रस न्न त ा र्े ल \nिल।मु दा एकटा वज ज्ञा सा मोनमे र वह ए गेल  रह ए।  की ह म आ मदन  \nर्ाई मै वथल स माजमे  अपवर वचत सँ पवर वचत  र्े लह ुँ ? जिाब क प्रतीक्षाम े \nमदन र्ाई संसार  त् य ाव ग वबद ा  र् ' गेल ा।  मु दा ह म एिन त क प्रतीक्षाम े \nवजवित े घुवम -विवर  रह लह ुँ अव ि। \"  \nवमवथला मै वथलीक य थाथभ चवर त्र  वच त्र ण अवह सँ नीँक शाय द संर्ि \nनवह ।  इ ं वडका इ न्त्िोमीव ड य ा, नई  वदल् लीसँ  सन्  2012 मे  प्रकाव शत  \" \nअबार ा नव ह त न  \"  136 पृ ष्ठक  एक अनुपम कृवत  अवि। अद्भ ुत  र ोचक \nशैलीमे  वलिल अवह  पोथीक प्रथम पृ ष्ठ प ढ़बै त ' वबनु एकर ा शेष  कय न े \nउठनाइ  कवठन ह ोयत।  मूल् य  मात्र  100 टका। परम आ दर णीय  स् ि ० \nर ामलोचन ठाकुर  जीकेँ शब्द अथिा मोनक उद्गार केँ व लिने वबना \nह म विर ाम नव ह  ल ' सकैत  िी : \" अबार ा नवह त न \" ए क अबार ाक \nकथा-गा था वथक।  अद्भ ुत , अवर्नि, अविस् मरणीय  कथा-गा थ ा!  अिसोच \nजे वमवथला -मै वथ लीमे  एह न अ बार ा दोसर नवह  र्े ल।  जँ  दस -बीसोटा \nएह न अबार ा र्े ल र ह ैत  त ' व नवित े आइ वमवथला -मै वथली क दोसर रुप  \nर वह त ैक ।  ई  अबार ा वथक ा अपन वप्रय  बन्त्धु महंथ मदन मोह न दासक \nसंग केदार  नाथ चौधर ी।  वमवथला विर्ूवत  मदन मोह न दास  आइ ह मरा  \nलोकवनक बीच नवह  िवथ , ई  पोथी ह ुनको श्रद्धांज वल वथ क।  \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।   86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nर्ीमन ाथ झा-स ं पकभ-7482066855 \nत ोर  स मान एक त ोह ेँ माध ि  \n२ ० ० ४  ई.।  मास ठेकान न वह ।  कटहर बा ़िी  गुमतीपर लाइ न टपैत  \nकाल मोदू  बाबू  (लालबाग) अर् र ला।  देविते क ह लवन -अहीं  ओतऽ  चल ल \nिी ।  केदारनाथ बाबू अहाँकेँ  देबा लेल ई  पोथी देल वन  अवि।  ई  \nकहैत  चकमक गत्त ा  बला पो थी बढ़ा देल वन।  चमे ली र ानी - केदार नाथ \nचौधर ी।  पुिव लय व न-लेिक ध् य ानपर नव ह  आवब रह ल िवथ ।  \nकहलवन ड ा .शर्ूना थ चौधर ीक िो ट र्ाइ वथका।  मै वथ लीक पवह ल \nवसनेमा 'ममत ा गा बय  गी त 'क वनमात ा  सदस् य  िला।  ल ह ेवर य ासर ाय मे  \nर ह ै िव थ।  अ ह ाँकेँ आ विर्ूवत  आनंदकेँ िास कऽ दे बा लेल कहलवन \nअवि। \n'बेस' ई  कवह  आँगा  बवढ़ गेल ह ुँ।  िा कोनो  प्रवत वक्रय ा  मनमे  नवह  \nआएल।  अवपतु , किरपरक िोटो 'बजारू' पोथी जकाँ  ला गल आ सत्त  \nपूि ी त ँ कने वित ृष्ण ेक र् ाि जाग ल।  \nपोथी प़िले र ह लै।  गो टे क मासक धकमे सू चना र्े ट ल जे ओवह  \nपोथीपर पूह र  होममे  समीक्षा -गो ष्ठी आय ोव जत  िै , त ाव ह मे  ह महू ँ आमंवत्रत  \n 'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 87 \nिी ।  आब तँ प ोथी देिब अवनिाय भ।  स े जिन पढ़ ब श ु रू के लह ुँ त ँ \nदोसरे ल ोकमे पह ु ँवच गेल ह ुँ।  \nहम ' िास् ट र ीडर' नवह  िी ।  थवम्ह-थवम्ह कऽ पढ़ ै वि य ै।  मु दा ई  पोथी \nत ँ जुलुम िलै ।  थम्ह ऽ दैते न े िल। जकरा  कहै िै एकै श्वासमे , त ेना  \nपवढ़ गेल ह ुँ। पढ़ ला उत्त र  त ात्काले  दू  टा वज ज्ञा सा मनेमे  उठल।  एक \nटाक त ँ उवठते वन र ाकर ण र् ऽ गेल ।  कने सोचलापर  दो सर ोक , मु दा  \nलगले  र्ऽ गेल ।  पवह ल ि ल - अइ त र ह क विषय -िस् त ुपर मै वथलीम े \nकतह ुँ पढ़ने िी? \n- नवह \nदोसर िल-चुम्म क जकाँ  पाठककेँ अपना वदस  वघचबाक कल ामे कतऽ  \nअवि ई  उपन्त्य ास?- 'कन्त्य ादा न' क बाद दो सर  कहू  ने  'मरी व चका'क बाद \nत ेसर  नम्बरपर ।  ह म नव ह  बु झै िी  जे ह मरा  ई  क त े आकृ ि केलक  \nसे आब कह बाक काज  अवि ।  \nसमीक्षा गो ष्ठीमे पवह ले-पवह ल देिवलयवन।  सुदशभन व्य वत त त् ि , शालीन \nओ म ृदुर् ाषी, प्रस न्न ानन, िय से हमरा सँ आठ -दस िषभ जेठ े ल गला।  \nपचासक करीब प्रबु द्ध स माजक उपवस् थवत ।  जाइत  देरी पवर चय  नवह  \nकेलह ुँ।  उपवर  कऽ अपन  पव र चय  देब हमर स् िर्ाि नवह ।  ईह ो पूिभम े \nदेिने नवह  ह ेत ा ।  त ँइ  ब जबा  लेल जिन ह मर नाम लेल  गेल , त िने \nई  बुझने ह ेत ा।  स् िार्ाविक िल-कृवत क जवम कऽ प्रस ं शा र्े लै।  त ाव ह म े \nह म स् िय ंकेँ सेह ो शाव मल  के लह ुँ।  सर्ा स मावप्त क बादे दुट प्पी र्ऽ  \nसक ल।  ई  कंट ेतट नम्बर ले लवन।  िोन -मोबाइ लपर गप ह ोइ त  र ह ल।  \nई  हमरा सँ स र् त र ह ेँ जेष्ठ -श्रेष्ठ ।  आदरणीय ।  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवकंत ु तय ो वह नक विश्व ासी ह म र ा दऽ व ह नका बेस ी बढ़ा -चढ़ ा कऽ कवह  \nदेने  ह ेवथन , त करा ई  र्वरसक गी र ह  बाव न्त्ह लेलवन आ ह मरा  मै वथली  \nसाव ह वत्य क 'जानकार' बुझऽ लगलाह  आ त ाह ी त र ह ेँ गप्पो  करऽ  \nलगलाह ।  मु दा िास्त विकत ा त ँ ई  वथक जे शास् त्र ी य  आ  व्य ािहाव र क  \nज्ञान, अनुर्ि, प्रवतर्ा, साव ह वत् य क य ोग दानमे  ह म र ा के पु िैए , कतोक  \nनामी-कल ामी 'उलार' र्ऽ जेता ।  \n२ ० ० ४  म े वह नक चमे ली र ानी एलवन आ ओ वह नक ना मकेँ संपू ण भ \nमै वथली िात ािर णमे  गमगमा  देल कवन।  उपन्त्य ास उद्य ा न त ँ  नू त न  \nसुर वर्स ँ महमह ा उठल।  ह जार  प्रवतक संस् करण धर ा धव र  चावर  िेप \nआएल आ जकरा कहै िै  ' िू ह  उव़िआएब' से उव़िय ा गेल ।  िएह  टा  \nनवह, ओही  जो़ि क एकपर एक चावर  टा उपन्त्य ास  ' करार' ( २ ० ० ६), \n'माह ुर' (२ ० ० ८), 'ह ीना' (२ ० १ ३), त था 'अयना' (२ ० १ ८) अबै त  गेल वन \nआ लोक ह ाथे -ह ाथ लोकैत गेल ।  ह ी नामे  त ँ ह ुनक स् नेहा देश केँ वशरो धा य भ \nकरैत  र्ूवमका-स् थानी य  अपन अभ्य ुवत त  देबवह प़िल।  ह म अपन सीमा  \nजनैत िी ।  उपन्त्य ासक ममभ केँ िू बाक ह मरा  क्षमता नवह  त ँइ  उवचत \nमूल् य ांकनो  नव ह ए संर्ि र्े ल ।  मु दा ई  त ँ जकरा स् िी कावर  लेलवन \nत करा त ा वर  देल वन।  व ह नक पाँ चो उपन्त्य ास मै वथली साव ह वत् य क सचार मे  \nस् िाव दि व्य ं जनक विन्त्य ास अवि। \nमै वथलीक आरंवर्क वसनेमा  'ममत ा गा बय  गी त 'क ई  प्र मु ि वनमात ा \nर ह वथ।  ओकरे उत् थान -पतनक प्रम ाव णक उपाख्य ान वथक  'अबार ा  \nनवह त न'- जे संस् मरण स ाव ह वत्य क अमर  कृवत  र्ऽ गे ल अ वि ।  वसनेमा  \nजगत क र ंग ीन दृश्य  जे पदाप र  देिै िी , त कर वनमा ण प्रवक्र य ामे केह न-\nकेह न र्या िह  आ विकट श्वेत -श्य ाम अदृ श्य  दृश्य  सर्केँ  पार  करबामे \nवनमात ाकेँ कोन -कोन बेल ना बे लऽ प़िै िै , से समान्त्य लोक  नवह  बुवझत ै  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 89 \nजँ ई  पोथी नवह  वलिल  जै त ै।  वसनेमापरक ई  पोथी , ह म त ँ कहब \nसाक्षात ् वसनेमा द ेिब वथक।  मै वथली  वसनेमा  सर्  र्ने  फ् ल ाप र्ऽ गे ल \nहो, मु दा वसनेमापरक मै वथली  पोथी , जे एिन धव र  एकमा त्र  अवि , स े \nधव र  सुपरव ह ट र्ऽ गेल  अवि ।  नेश नल ब ुक र स् ट वदस सँ  एह र  वह ंदी  \nअनुिाद सेह ो उपल्बध  अवि ।  \nपाठ़कीय  सम्म ान त ँ वह नका  जकाँ  विर ल लेकककेँ प्राप् त  ह ो इ  िै।  \nआ, ह मरा  जनैत साव ह त् य कार क ह ेत ु सिोच्च सम्म ान िएह  वथकै।  \nएकमात्र  िएह  सम्म ान वथकै जाव ह मे  पक्षपात क गुंजा इ श शू न्त् य ित ् िैक।  \nसांस् थावकक सम्म ान समान्त्यत ः पाठकिगभकेँ आब  नवह  करै िै।  वकंत ु \nएिन धव र  ओह ो विमशभिाह्य नवह  र्े लै अवि।  त ा ह ू  क्षेत्र क , र ाव श आ  \nप्रवतष्ठाक दृविएँ, सिोच्च 'प्रबोध साव ह त् य  सम्म ान-२ ० १ ६' सँ  ई  विर्ूवषत  \nर्ेला, जाव ह सँ वह नक विशाल पाठक िगभ प्रि ुवल् लत  र्ऽ उ ठल  िल। \nत ाव ह  अिस र परक वलवित र्ाषणमे  वह नक साव ह त् य  दृवि एिं पाठकीय  \nरुवचक समावज क एिं मनोिैज्ञाव नक विश् लेषण  श्रोत ाग णकेँ  बह ुत  वदन  \nधव र  मन र ह लैक।  \nजाव ह  ि य समे  आवब गेल  िव थ त ाव ह मे  लेिन काय भ वशवथल  पव़ि जाएब  \nस् िार्ाविके वथक।  वकंत ु , वह न क चेत ना , समृ वत, उत् कंठा आ उज ा पूिभित ् \nकाय म िव न ।  र्ने  शाव र वर क गव त  मंद पव़ि गेल  ह ोउन , वकंत ु सार स् ि त  \nमवत  स् िच्िंद विचर ण क र बा  लेल त त् पर िव नह ेँ।  जत ब ा  आ जेह न \nसाव ह त् य  जथा  ई  द ऽ देने  िव थ , त त बोसँ  व ह नक नामक प त त िा िहर ा इ त  \nर ह त व न,वकंत ु ह मरा  लोकवनक , वह नकर  ह जार ो \"िैन\" आ लािो प्रब ुद्ध  \nमै वथल स माजक कामना िै जे वह नक दोसर  पार ीकेँ सेह ो  देिए।   90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nई श्वर क दर बार मे  उज ू र  पहुँचा एबे टा ह मरा  लोकवनक सक मे  अवि , स े \nबार ंबार  पहुँचा र ह ल वि य वन ।  ह ुनका कहबवन की ?- ओ  त ँ सर् टा \nजवनत े िवथन , देविते िवथन ।  \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 91 \n  \nव ह त नाथ झ ा -स ं पकभ-09430743070 \nह्रास ह ोइत  स भ्यत ा स ं स् कृव त क इ वत िृ वत्त क अ य ना : \"अयन ा\"  \n  \nवमवथलाक सामाव जक -आ वथभक -साव ह वत् य क-सांस् कृवतक व्य था -\nकथा , प्रेम-अनुर ाग-विर ाग क सवचत्र  वचत्र ण, ह्रास ह ोइ त  सभ्य त ा -\nसंस् कृवत क इव त िृवत्त , ह ाहाकार  करै त  जी िनक मम भस् प शी क थाक िणभन  \nठीक ओहने जेह न अयनाक प्र वत  िव ब देिा प़िैत िैक , ने कोनो  काट -\nिाँट, ने कोनो  कम - बेस, ने कतौ कृवत्र मता क र्ान , ने क त ौसँ  शब्दक \nआय ात,ने वनय ात , विशु द्ध अ प न र्ाषाक शब्द-लाव लत् य क प्रयो ग कय न े \nिव थ जेना अ य नाक सामने ठा ढ़ ह ोव थ ज त य  कृवत्र मता क  को नो गुंजा इ स \nनवह,सोझ त ँ सोझ ,टे ढ़  त ँ टे ढ़ , गो ल त ँ गो ल ,चाकर  त ँ \nचाकर, र्ोर,दुप ह वर य ा,सांझ, र ाव त, जिन देिब , जेना देिब ,जकर  \nदेिब, जाव ह  वस् थव त -पवर व स् थव त मे  देिब, ओवह ना स् पि रूप झलवक  \nसामनेमे  आवब जाय त ।  उपय ुभतत  बात  ह म केदार  नाथ \nचौधर ीक 'अयना' उपन्त्य ास पढ़ लाक बाद विश्वा सक  संग  कवह  र ह ल \nिी, जाव ह मे  कनेको कृवत्र मता  नवह  अवि ,कार ण उपन्त्य ासकार क लेिनीक  \nअपन वनजत ा िव न , विव शिता िव न, सह जत ा आ सर लत ा ि वन , ग्रामांचल  \n-  शब्दक बह ु लत ा  िवन, कथ् य  आ त थ् य क प्रचुर त ा िव न,कल-कल  बह ैत  \nनदीक जल धा र ाक सदृश  र्ाषाक प्रिाह िव न , पाठककेँ अपना वद स  \n 92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआकवषभ त  करबा क पू णभ क्षमत ा िवन। \nई  पोथी मनल ग् गू क संग समा जक कुप्रथापर  जबदभस्त  प्रहा र  अवि, घटना  \n- कल्पनाक समु वचत  उपय ोग  उपन्त्य ासक श्रृंगार  अवि, ढोंग ी क अनुवचत  \nव्य िह ा र क र् ंडािो़ि  अवि, विद्रू प समाजक क ुवत् सत  व्य िह ा र क काय भ -\nकल ाप अवि , सामाव जक बन्त्धन त ो़ि ब ाक ह ेत ु ले़ि चुबैत कामिासनाक \nदे िार  करैत  घु टन अवि , आतंकिादक आतंक अवि , वचन्त्ताक संग \nवचंत न अवि , शब्दवचत्रक वमवथलाक र ंग-विर ंगक अचार जकाँ  विन्त्य स् त  \nसचार  अवि , र ाज नीव त मे  चल ै त  र्ाइ -र्तीजाबा दक कार ण सँ सर कार ी \nकाय भमे  अयोग् य  व् य वत त क वन य ुवत त सँ   काय भपर प़िैत प्रर् ा िक चुर्न  \nअवि, आर अवि  माय क  ममत ा , वपत ाक वन मभ मता, उच्च िगभक \nलोलु पता, र्ाइ -बवह नक स् नेह, ठेला िलाकक  उपकार क ने ह , बेइमानक  \nइ मान आ िचनबद्धता क  प्रम ाण।  प्रारम्र्  ह ोइत  अवि, मै वथली पोथीक \nलेिक,प्रकाशक,ग्राह कक वचन्त्तासँ, लेिकक गों वध य ाव ग र ीक  ह म सुनर ी \nवक वपय ा सुनर ासँ ,ढेर  लाग ल वकत ाबक ढेर ीमे दीिा र  िाइ त  \nवचन्त्तासँ, वकन्त्तु विशु द्ध लेिक,कविकेँ एकर  कोन वचन्त् त ा,ओ त ँ जीिा क  \nलेल ल ेिनी करैत  अवि , ई श्वर  प्रदत्त  प्रवतर्ाक उप य ोग  करैत  अवि  \nआ से उपन्त्य ासकार  कवि-लेिक उदय चन्त्द्र झा ' विनोद'क वनम्नवलवित \nपाँ त ीक उद्धर ण कयलवन अव ि -' ह म वलिै त  िी कवि त ा ,सू य भकेँ अर्घ य भ \nदैत िी ,ककरो  वकिु िकभ  र्ने  न वह  प़िौक, ह मरा  प़िैत  अवि। अहाँ \nपढ ू  िा नवह , ह मरा  वलिय  प़िैत अवि।  ह मरा  लेल कवित ा  \nवलिब,आइय ो अवि आिश् य क, परमािश् य क अवि  ज ीिा क लेल। \" \nसे सत्त े,जीिा क लेल साव ह त् य क सृजन ह ोइ त  िैक , त ात् काव लक प्रर् ाि  \nप़िौ िा नवह  प़िौ,कालजय ी र चनाक पाठक सर्  स मयमे  र्े टतैक , सर्  \nपीढ़ीमे र्े टतैक, आगाँक  पीढ़ी क लेल त त् कालीन समाजक अयनाक  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 93 \nकाज  करत ैक , बाँकी मा ल -जालक वनघे स  जकाँ  आवगक ज्ि ालामे  विलीन  \nर्' जेत ैक।  साव ह त् य  अिबार क पन्ना  नवह  अवि ,जे त त् काले  पढ़ ल  \nजाय त, नवह  त ँ ब ाव स र्  ' जायत।  उ त् कृि  साव ह त् य  कवह य ो  नवह  बाव स \nह ोइ त  अवि ,अवपतु य ुग -य ुग ओवह मे  वनिार  अबै त  र ह ैत  अवि , ओकर \nउपय ोव गत क  अनुसन्त्धानपर  अनुसन्त्धान ह ोइ त  र ह ैत  अव ि ,आगाँकक  \nपीढ़ीक लेल  अनुकरणीय  होइत  रह ैत  अवि ।  \nएवह  उपन्त्य ासमे शब्दक लाव लत् य, जेना  पूिभमे कहलह ुँ अद्भ ुत  अवि , एक्कवह  \nडावर य े क त ेकपर  वनशाना अव ि ,त कर मा त्र  ह म एक उद्ध र ण प्रस्त ुत  \nकरबाक प्रया स करैत  िी , बाँ की पूर ाक पूर ा पोथी अपने जँ पढ़ बै,त ँ \nवबना पूर ा पढ़ ने कतौ वनकवल नवह  सकबै , कतौ नीर स नवह , र स त ँ \nनैरा श्य मे  सेह ो िैक,वकन्त्तु वहनकर  पोथीमे  वबज्जू  )स र ह ी(आमक र ंग -\nविर ंगक स् िाद ि वन -मधुर  -िटगर-अम् मत-चहटगर । \n\" ह मरे गा मक जटाधर  वमश्र धव नक लोक त s िव थहे संगव ह  िव थ \nकल ाक पु जेगर ी।  ह ुनकर  पौत्र क उप नय नमे ह म ह ू ँ वनमवन्त्त्र त  \nिलहुँ। मु फ्िर पु र सँ  दू  टा बा इ जी   आय ल िलीह ।  दुनू बाइ जी माव न  \nवलअ इ न्त्द्रक दर बार क परी-मे नका आ वत लोत्त मा। ह म सौन्त्दय भक उपासक  \nिी  से बजबामे ह मरा  लाज  न वह  ह ोइ ए। दुनू बाइजीक नृत् य मे  जे िटा \nिल त ाव ह सँ र सक बर िा र्  ' र ह ल िल।दुनूक कंठस ँ वनकल ल मधुर  \nगी त  स् ित ः संगी त  बवन ह मर  मोनकेँ आप् लाव ित  क  ' देने  िल।ह म दुनू  \nबाइ जीक अद्भ ुत  नृ त् य  एिं क णभवप्रय  संगी त मे  एत ेक ने र वम गेल ह ुँ जे \nह मरा  समयक ठेकान नव ह  र वह  सकल ।  लगर्ग अधभर ा व त्र क िेल ाम े \nआपस अपन आ ँगन पहुँच लह ुँ। आषाढ़क मवह ना ,वत त ल  अन्त्ह वर य ा  \nर ाव त,वकिुए काल पवह ने ए क जबदभस्त  अ िा र  र्े ल  र ह ैक , आँगन \nवपिर, टोचभक बैट र ी कमजोर , र्गजो गनीक इ जो त ,पै र क चट्ट ीमे थाल - 94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकादो लेर्रल।  कहुना दु आवर पर चढ़ लह ुँ।  मु दा वपिव र  गे लह ुँ।  कतबो \nअपनाकेँ सम्हार लह ुँ त इ य ो दुआवर पर सू त वल िुलकाह ीिा ली टहलनीक  \nिो टकी बेट ी कुसवमय ाक देहेपर  ओघर ा गेल ह ुँ।  कुसवमय ा वचवच य ा  \nउठल  -माइ गे माइ  ! अनघोल  जकाँ  र्  ' गेल ै।  कोठलीसँ  पत्नी बाह र  \nएलीह ।  ह ुनकर  ह ाथक टॉचभमे  पे र ोमेतसक प्रकाश।उपवस् थत दृष् य केँ \nअिल ोकन करैत  ओ  बजलीह  - लु च्चा ! मनस ाक लुच पना ह मरा स ँ \nअवधक के बुझत ।  \"    \nकाल -पात्र क  समु वचत  चय न \"अयना\" उपन्त्य ासक पठनीय त ा सदैब  \nरहत,त ाव ह  ह ेत ु प्रबोध  साव ह त् य  सम्म ान एिं केदार \nसम्म ानसँ  सम्म ाव नत, मै वथलीक पवह ल वसनेमा  ' ममत ा गा बय  गी त  'क \nलेिक,वनमात ा श्र ी केदार नाथ  चौधर ी   बधा इ क पात्र  िवथ । \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 95 \nअमर न ाथ झा - स ं पकभ-9110932557 \nअपवरवचत सँ पवरवचव त क य ात्र ाः केदार नाथ चौ धर ी  \nवलिापपर अहाँक पता  वलिै त  ह म  कते त र ह क  मनोर्ाि सँ गुजर ल  \nर ह ी।  व ह डेन क ाटेज वलिै त  लाग ल जेना ई  घर वशमला , दवज भवलंग िा \nकोनो  र मण ीय  पहा ़िी  उपात्य काक बीच शांत -वनिल-ए कांत मे  बसल  \nह ुअए।  मोनककेँ एकटा शीत ल ह वर वत मा घे वर  लैत  अवि।  आगू  बंगा ली  \nटोला, लह ेवर य ासरा य  वलितवह  ह मरा  मूँहपर एकटा वस् मत मु स् कान िेलए \nलगैत अवि।  अचानक ह ुन क ह ँसी ह मरा  सुनाइ  दैत अवि।  ह म  \nह ुनका वदस त कैत  िी ।  ह ुनकर  झलकैत  दाँत  नज वर  अ बैत अवि। \nह ुनकर  ह ँसी एक त र ह े जबाब  िल। मु दा ह म संत ुि नवह  ह ोइ त  िी ।  \nह म पु नः कहै वि य वन \" ि ा  अहाँ विदेश मे  बह ुत  वदन र ह लह ुँ त कर \nप्रर्ाि एकर  नामाकरणपर अ वि \"।  ओ मु स् काइ त  संवक्षप्त  उत्त र  दैत  \nिव थ \"विदेश सँ घु मल ाक  बाद २ ० ० १  मे  कवनय ें टा जमीन  कीवन कऽ \nकवनय ें टा घर बनेल ह ुँ , वकएक त ँ घर कतह ुँसँ देिबामे  अबै त  िल ै \nत ँइ  नाम देवल य ै \"वह डेन क ाट े ज\"।  ह म आर वकिु पु िव त य वन त ाव ह सँ \nपवह नवह  ओ पु िलवन - अहाँ ह मरा  वचन्त्हलह ुँ केना ? ह मर जबाब िल - \nएवह  दू  वदनसँ पोथीक ब्लबभ पर िपल अहाँक िोटो बेर -बेर देवि कऽ।  \nह ुनक एकटा पैघ ठहक्का प्ल े टिामभप र  प़िल। \nह मरा  लोकवनक ग् पप र ाँची स् टे शनक प्ल ेटिामभ पर चल ैत  र्ऽ र ह ल \nअवि।  ओ जय नग र -र ाँची एत सप्रे सस ँ र ाँची आएल  िलाह ।  ह मरा  \nलोकवन स् टे शनक बाह र  ठाढ़ गा ़िी  वदस जे ह ुनका लऽ जेबाक ल ेल  \nअनने िी , बवढ़ र ह ल िी ।  ह म आ मोह न झा प़िोस ी।  झार िंड  \nमै वथली मंचसँ जु़िल मै वथली क काय भकता िी , र ाँची स् टे श नपर ह ुनका   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवर सीर् करबाक ल ेल आएल  िी ।  \nह म गप्प कऽ र ह ल िी  मै वथलीक जनवप्रय ले ि क केदार नाथ \nचौधर ीक, वज नकर  पोथी \"अबार ा नवह त न\" केँ बिभ  २ ० १ ३  केर 'विदेह \nसाव ह त् य  सम्म ान' सँ स म्म ाव नत  करबाक अिस र  िै आ ओ  र ाँची आएल  \nिव थ।  झार िंड मै वथली मंचस , र ाँची मै वथली र्ाषा आ  साव ह वत् य क  \nउन्न य न ह ेत ु एकटा गौ र िपूणभ परंपर ाक आरंर् करैत  बिभ २ ० १ १  \nसँ ' विदेह सावह त् य  स म्म ान' प्रवतिषभ  ल ब्ध प्रवत वष्ठत स ाव ह त् य क ार केँ हुनक \nमौवलक कृवत पर प्रदान करैत  अवि।  केदार  बाबू क पोथी  'अबार ा  \nनवह त न' केँ विदेह साव ह त् य  सम्म ानसँ सम् मावनत  करबाक अिस र  अवि \nआ त ाव ह  लेल झार िंड मै वथली मंच , र ाँची द्वार ा आग्रह पूिभक बजाओल  \nगेल  िवथ।  \n'अबार ा नव ह त न ' पवह ल मै वथली विल्म \"ममत ा गा ब य  गी त \" कोना  बनल \nत कर  र ोचक, विलक्षण एिं आकषभक कथा अवि।  वबना  र्ािुक केने \nममभस् पश ी िण भन वह नक कथा -कल ाक अद्भ ुत  गुण  अवि।  जे लेिक क ेँ \nजीिनक य थाथभ सेह ो अवि ।  कठोर  य थ ाथभ। एवह  पो थीक वह न्त्दी  \nअनुिाद सेह ो र्े ल अवि।  NBT ( नेश नल बुक र स् ट( ए वह  पोथीक  \nपु नभप्र काशन स ेह ो केने अवि। मै वथली वसनेमा एिनह ुँ वनर ं त र त ामे न वह  \nअवि।  कवह  सकै िी  टी.र्ी वसवर य ल आ वसनेमा डेगा -डेगी  बवढ़ र ह ल  \nअवि। 'ममत ा गा बय  गी त ' वस नेमा पदापर र्नवह  बादमे आवब  सकल , मु दा  \nई  कहबामे कोनो  ह जभ नवह  व क जे स् थान वह न्त्दी वसनेमाक इ वत ह ासमे \n\"र ाज ा ह व र िंद्र\" )िषभ-१ ९ १ ३ (  एिं पवह ल बजैत  विल्म  \" आल म आरा\" \nकेर  अवि िएह  स् थान मै वथली वसनेमाक इ वत ह ासमे  ' म मता  गा बय  \nगीत' केर  अवि आ र ह त ।  मै वथली वसनेमाक  पवह ल नावय काक स् मरण \nअवबत वह मोन प़िैत  िव थ अ जर ा आ  संगव ह  मोन प़िैत  अव ि कालजय ी   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 97 \nविल्म 'मदर इ ंवडय ा '।  सुनील दत्त क नावय का  ' चंद्रा' केर  र्ूवमकाम े \nगुजर ात ी ब ाला अजर ाक अनुपम स ौंदय भ आ विल क्ष ण अवर् नय । \nई  पोथी विल्म वनमाणक कथा गा था सँ त ँ पवर वचत  करव बत े अवि , संगव ह  \nअपन पार दशी कथार्ाषा , उत् सुकता आ विस् सा क ह बा क चासनीमे  \nअंत -अंत त क पाठककेँ डुबौने र ह ैत  अवि ।  पाठककेँ अपू िभ स् िाद \nर्े टै त  र ह ैत  िव न।  िणभन शै लील मधुर त ा , सर सत ा केिनो गुदगुदबै त  \nअवि, केिनो ह ँसबैत  अवि।  मु दा एत बे नवह  उपन्त्य ास अपन अंतक  \nपिात  पाठकक समक्ष  एकट ा प्रश्नवचह्न स ेह ो ठाढ़ करैत  अवि।  ई  \nपोथी विल्म वनमाणक कथे गा था नवह  अि , एवह मे  एकर  अवत वर त त ो  \nबह ुत  वकिु अवि ।  जेना ए वह पोथीक संबंधमे स् ि. र ामलो चन ठाकुर क \nवलिल  अं श अवि \"अबार ा नवह त न एक अबार ाक कथाग ाथा वथक । \nअद्भ ुत, अवर्नि, अविस् मरणीय कथागा था।  अिसोस जे वमवथला -\nमै वथलीमे एह न दोसर अबार ा नवह  र्े ल।  जँ दस -बीसो टा एह न अबार ा  \nर्े ल र ह ैत  त ँ वनवि त  आ इ  व मवथल ा -मै वथलीक दोसर रूप  र वह त ैक\" ।  \nउपरोत त  पाँ वत  वमवथला -मै वथ लीक सौंबंध मे  बह ुत  बात  उज ाग र  करैत  \nअवि।  उज ा गर  करै त  अवि  मै वथलक स् िार्ा ि, स् िाथभपर त ा।  मै वथली \nनामधार ी संस् थासँ जु़िल लो कक चवर त्र ।  अपन मै वथल  र्ाइ -बंधुक  \nवकर दानीक कथा क ह ैत  उप न्त्यासकारक शब्द मात्र  शब्द  नवह  र वह \nजाइ त  अवि बवल् क वचत्र मय  संसार क िंड -िंड झाँकी बवन जा इ त  \nअवि।  िचनिीर  ओ वक्रय ा ह ीन समाजक कथा बवन जाइ त  अवि। \nविल्म वनमाणक पिात  वित र क नवह  र्े टबाक कार ण नगर े -नगर  \nबौआइ त, मान-अपमानक मधु र -वत त त  घोंट वपबैत वनमात ाद्वय  महंथ \nमदनमोह दास ओ  केदार नाथ चौधर ी।  सर्ट ा बदास् त  करैत  अंतम े \nअबार ाक उपावध।  पवर णाम स् िरूप वित र ककेँ  अर् ािमे बनल विल्म  \nवडब्बामे  बंद कऽ अपन जीिनय ापन लेल विदेश क  रुि एिं महंथ   98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमदनमोह न दासक अपन महं थानक काय भमे  लाग ब।  पोथी क वनम्न पाँ वत  \nह ृद्य केँ मवथ दैत अवि -\" मै वथल समाजक सिभश्र ेष्ठ उ पावध  ' अबार ा \nनवह त न' ग्रह ण कऽ आ अपन  मान -सम् मान एिं अवर् मानकेँ थुर ी -थुर ी  \nकरैत  वदनक लगर्ग दू  ब जे आपस ह ोटल पहुँचल  र ह ी।  ह म आ \nमदन र्ाइ र्ोजन कय ल आ चुपचाप अ पन बेडपर  पव़ि र ह लह ुँ-जाव ह  \nकमभकेँ क ेलास ँ मोनकेँ  दुि , अश ांव त  आ शोक र्े टै त  िै  से पाप  र्े ल।  \nजाव ह  कमभकेँ के लासँ  मोनकेँ  सुि , शांव त  आ त ृवप्त  र्े टै त  िैक से  प ुण्य  \nर्े ल।  अएँ  य ौ केदार  र्ाइ , ह मरा  दू नू क विल्म वनमाणक काज  पाप \nर्े लै वक पु ण्य? मदन र् ाइ क प्र श्न स टीक िल। \nकेिनो कऽ विचार  करैत  िी  त ँ लगैत अवि वक विल्म व नमात ा द्वय  \nसमयसँ आगू  िलाह  िा जे  सू त क समाजकेँ जगेबाक प्रया स करैत  \nिैक ओकरा कोपर्ाज न ह ुअए प़िैत िैक। आइ विल्म वनमाण आ  \nटी.र्ी वसवर य कक क्षेत्र  थो ़िे गव त  पक़िलक अवि। मु दा की  \nत ात् कालीन वमवथलाक सुत ल समाज एकर ा स् िीका र  करबाक लेल \nत ैय ा र  िल जे मै वथलीम े वि ल्मक वनमाण र्ऽ सकैत  िै ।  ह वर मोह न \nबाबू क नावय का बुच् ची दाइ  चु प जकाँ  ई  समाज च ुपचाप  आँवि मु नन े \nिल। १ ९ ६ ५-६ ६  मे  बन ल वसनेमाकेँ पदापर  अबैत बीस  स ाल ल ाव ग \nगेल ।  त ाव ह  लेल र िीन्त्द्रना थ ठ़ाकुर  जे  ओवह  विल्म क गी त कार  \nिवथ, ह ुनक प्रया स सर ाह नीय  अवि।  इ व त ह ास र्रल- प़िल एह न \nउदाह र णसँ जे समयसँ पूिभ कएल गेल  काज केँ प्रस ंशा र् े टबाक बदला  \nवनंदा र्े टल  अवि।  गुरूदत्तजीक विल्म \"कागज  के िूल\" बादम े \nप्रस ंवशत आ चवचभत  र्े ल मु दा  प्रारंर्म े उपेक्षाक वश कार  र्े ल।  नोबेल  \nकेर  ह कदार  देश मे  पवह ल टे स् ट ट्यू ब बेबीक जनक डा .  \nसुर्ाष  मु िोपाध्य ाय केँ बादमे अंतर र ाव ष्र य  स् त र पर मान्त्य त ा र्े टल वन  \nमु दा अपना समयमे  र् ेटल वन  वत र स् क ार  आ मृ त् य ु।  मु दा  एवह मे  दोष  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 99 \nकेकर? य द्य वप समय एलापर  समाज मान्त्यत ा दैत अवि ।  आइ मै वथली \nविल्म वनमाणक वदशामे वनमा त ाद्वय क दे न अवद्वती य  अव ि।  \nविदेह साव ह त् य  सम्म ान समार ोह क अिस र पर त ीन वदन  त क  ह ुनक  \nसंग -साथ र्े टल ।  जत ए मै वथली पोथी लेिक मात्र  दू  सए -त ीन सए  \nप्रवत िपबैत  िव थ ओतए वहनक उपन्त्य ासक कए -कए टा संस् करण \nवनकल ल।  केदार  बाबू क साव ह त् य  हुनक पाठकक र्रोसे जनवप्रय र्े ल \nअवि।  ह ुनक सुधी  पाठक  ह ु नक उपन्त्य ासक कथ् य  एिं क था कहबाक \nवज ज्ञा सु प्रिृ वत  )आगू की  ह े त ै(क कार णे  ह ुनकासँ  एकटा आत् मीय त ा  \nस् थावप कऽ लैत  अवि ।  इए ह  हुनक स ाव ह त् य क व िशेषतो  अवि ।  \nएक वदन ह म ह ुनका पु िने र वह य वन - अ ह ाँक पोथी सर्प र  पाठक आ \nलेिक लोकवनक केह न प्रवतवक्रय ा ? ह ुनक जबाब ि ल -पाठकक  \nप्रवतवक्रय ाक िल  वथक पोथी क एकसँ बे सी संस् करण मु दा लेिकक  \nप्रवतक्रय ा बड्ड क्रू र ।  एव ह संदर्भ म े एकटा प्रस ंग मोन प ़िैत  अवि जे \nह ुनकवह सँ सुनने  र ह ी - एक बेर अमर जी )चंद्रनाथ वमश्र  'अमर') संिाद \nपठेलवन जे ह म अहाँस ँ र्ें ट  करए चाह ैत  िी ।  ह म ह ु नका ओतए \nगेल ह ुँ।  ओ साक्षात  कल  जो व़ि  कहलवन \"अहाँक ल ेिनक  आगू  हमर \nलेिन िूव स\"।  एत े  कहैत  ओ अचानक च ुप र्ऽ गेल ा  आ ह मरा  वदस \nवस् मत मु स् कानक संग त कैत  र ह लाह।  ओवह  नज वर क अ नुर् ू वत  ह मरा  \nआइय ो र्ऽ र ह ल अवि ।  \nय ुिािस् थामे लाग ल मै वथली प्रे मरो ग विदेश सँ आपस र्े लाक  बाद एकटा  \nलेिककेँ  रूपम े प्रस्िुवटत  र्े ल।  पवर णामत ः  २ ० ० ४  आएल वह नक \nपवह ल उपन्त्य ास 'चमे ली र ानी ' । २ ० ० ६  मे  दो सर  उपन्त्य ास 'करार'। \nचमे ली र ानीक दोसर र्ाग  ' माह ुर' प्रकाव शत  र्े ल २ ० १ ०  मे ।   100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचावर म ' ह ीना' २ ० १ १  मे  आ २ ० १ २  मे 'अबार ा नवह त न '।  सर् पोथी  \nपाठक ह ाथों ह ाथ लेलवन।  प्रबोध साव ह त् य  सम्म ानसँ सम्म ाव नत  केादर \nबाबू क िो ट -िो ट िात य, संवक्षप्त विश् लेषण  आ पार दशी कथा र्ाषा  \nपाठककेँ बान्त्ह ने र ह ैत  अवि ।  वह ८ नक प्रवतर्ा, प्रवत बद्धत ा, मात ृर्ाषक \nप्रवत समपभ ण, जनवप्रयत ाक एवह सँ प ैघ प्रम ाण की  र्ऽ स कैत  अवि वक \nकेदार  बाबू  मैवथली पाठकक मोनमे बस ै िवथ।  \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 101 \nअश ोक-स ं पकभ-8986269001 \nकेदा र  नाथ च ौध र ीक उपन्त्य ास \nमै वथलीमे उपन्त्य ासक उदय  संग एकटा विशे ष बात  ई  र्े ल जे मात्र  \nमनोर ंजन लेल एवह ठाम उपन्त्य ास नवह  वलिल  गेल ।  ओकर एक \nसमावज क संपृ वत त  िा उद्य ेश् य  अिश्य  र ह ैत  िल ।  पत्र -पवत्र को जे \nप्रकाव शत  ह एब प्रारंर् र् ेल से कोनो  व्य ािसावय क वह त केँ देिैत  नवह  \nर्े ल।  एकर  एक प्रर् ाि अिश् य  प़िल जे पाठकक रुवचकेँ  प्राथवमकता  \nनवह  र्े टल ।  साव ह त् य  संग समाज आ त िन पाठकक मनोर ंजन त ँ \nओवह मे  र वह त े िल। मु दा विल्मी  पत्र कावर त ा सन  \nसनसनीिेज, उत्त ेजनापरक और  चहटगर  पवत्र का सन कोनो  समानान्त्तर  \nपत्रकावर त ा मै वथलीमे देिबामे  नवह  आआ ोत ।  उपन्त्य ासोमे  देिकीनंदन  \nित्री क ' चंद्रकान्त्ता' ( १ ८ ८ ८) सन वत लस् मी आ ऐय ार ी ब ला उपन्त्य ास \nसमान्त्यत ः नवह  वलिल  गेल  जे पाठकक स ंख्य ा बढ़बैम े स ह ाय क र् ेल \nह ो।  ह वर मोह न झाक  'कन्त्य ा दान' ( १९३३) उपन्त्य ासक लोकवप्रयत ाकेँ \nवकय ो नकाव र  नव ह  सकैत  अ वि  मु दा ओवह सँ ओकर समावज कता आ  \nउद्य ेश्य केँ, कल ात् मकत ाकेँ पृ थ क करब संर्ि नवह  अवि।  त ँइ  मै वथलीम े \nगंर्ीर  आ कल ा त् मक ओ लो कवप्रय उपन्त्य ासकेँ  वर्न्न-वर्न्न कोवटमे बाँवट  \nदेिब संर्ि नवह  अवि।  एवह  वर्न्नत ाक शुरूआत मु दा एकैसम शत ाब्दीम े \nआवब कऽ एवह ठाम स ंर्ि र्े ल  अवि ।  \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवह ंदी आ अन्त्य  र्ाषा सर्म े एह न लोकवप्रय कोवटक उपन्त्य ा सक अनेक  \nरूप र्े ट ैत  अवि।  जाव ह मे  प्रम ुि अवि ऐय ार ी आ जासूसी \nउपन्त्य ास, र ह स् य-र ोमांसक उपन्त्य ास,प्रे मपर क उपन्त्य ास, विज्ञ ान संबंधी  \nउपन्त्य ास, साह वसक अवर्य ानपर आधाव र त  उपन्त्य ा स , र ोमांव टक \nऐवत ह ा वसक उपन्त्य ास आ स े तस त था वह ंसा बला उपन्त्य ास। पिमी \nसाव ह त् य  सर्म े त ँ लोकवप्रय उपन्त्य ास सर्म े त ँ अपार  विव िधत ा अवि ।  \nमै वथलीमे दोसर लोकक प्राणी क एवह  धरत ीपर  जन्त्म  लऽ ओकर वक्रय ा -\nकल ाप, जीिनपर आधाव र त  उ पन्त्य ास सेह ो एकैस म सदी मे  ल ीिल गेल  \nअवि।  श् य ाम दवरह र ेक एह न  उपन्त्य ास सर्केँ एवह  क्रममे देिल जा  \nसकैत  अवि।  केदार नाथ चौधर ीक उपन्त्य ास सर् एह ने लोकवप्रय \nउपन्त्य ास स र् वथक जकर ा िू ब पढ़ल गे ल चचभ -िचभ र्े ल । \nह ुनक पवह ल उपन्त्य ास  'चमे ली र ानी ' ( २ ० ० ४) अपर ाध ी आ  \nर ाज नीव त, र्ाषा-संस् कृवत  आवदक गठज ो़ि पर र ोचक ढंगक उपन्त्य ास  \nअवि।  पाठककेँ पढ़ बामे  िू ब मोन लगैत िै।  अपर ाध त ंत्र क एक  \nसमानान्त्तर  दुवनय ाँ समक्ष अबै त  चल  जाइ त  िैक। चमे ली र ानी संगव ठत  \nरूपस ँ डकैत ी करबैत अवि ।  ओ कन ह ी मोवद य ाइन क  बेट ी वथक।  \nचमे ली दशमाक परी क्षा  देने  अवि।  ह ो स् टल मे  र वह  क ऽ।  कनह ी \nमोवदय ाइ नक डे र ा ह ा इ िेप र  र ह ैक।  ओकरा ओव ह ठाम सर् चीज क  \nइ ंवत ज ाम र ह ैक।  माय  के मृ त् य ुक बाद बाद चमे ली ह ाइ िेप र  निका  \nअड्डा बनेल क।  अपर ाध क  ओकर कार बा र  बढ़ैत  गेल ै।  अपन \nत कनीकी संसाध नक बदौलवत  ओ पै घ -पै घ ह ाथ मार ए लाग वल। अपार  \nरुपै य ा-सोना, डालर  आवद जमा करैत  गेल ।  प्रान्त्त क मु ख्य मंत्री  सेह ो  \nअपर ाध ी र ह वथ ।  बादमे चमे ल ी सेह ो वमवथला -मै वथलीक र ाज नीवत  करैत  \nसमाज सेिाक बाना धऽ  कऽ  मु ख्य मंत्री  त ककेँ  चुनौत ी वद अ लाग वल। \nमु ख्य मंत्री  बनबाक य ोज न ा बन बए लाग वल। बह ुत  र ास अस ंर्ि संय ोग पर   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 103 \nआधाव र त  घटना सर्हक समािेश , चमत्कावर क सं र चना क संग ई  \nउपन्त्य ास मनोविलास ले ल बुनल  काल्पवनक उपन्त्य ास  वथक।  ई  \nउपन्त्य ास पूिभक मै वथली उपन्त् य ास सर्क अपेक्षा नि विषय पर वलिल  \nगेल ाक कार णे पाठक  बीच  िूब पढ़ ल गे ल।  चौधर ीज ीक दोसर  \nउपन्त्य ास 'करार' ( २ ० ० ६) र्ू त-प्रेत, प्रे त य ोव नसँ मु वत त, ई श्वर ीय  सत्त ाक  \nजय घोष, त ंत्र-मंत्रमे आस्थासँ र्रल उपन्त्य ास वथक।  दर र्ं गा मे  आएल \nबाव ढ़सँ शुरू र्े ल ई  उपन्त्य ास एक मृ त  व्यवत त क  अपन ज ीिन -कथाकेँ \nअमर  बनेबाक लाल सापर  अ न्त्त ह ोइ त  अवि ।  र ह स् य -र ोमांच उत पन्न  \nकरबाक लेल ओ मृ त  व्य वत त  पंवडत  र ा जशेिर दत्त क देह  धा र ण कऽ  \nअबै त  िव थ आ अपन कथा  सुनबैत त ेर ह  सय  बि भ प ु र ान र ाज ा -\nर ानी, र ाज कुमार ी, कपाव लक आवदक प्रे म ओ घृ णाक गा था सुनबैत \nिव थ।  एव ह  गा थामे वपय ासल , अतृप्त र्ूत-प्रे त  बनल लोक सर्केँ प्रे त  \nय ोव नसँ मु वत त क वििर ण अव ि।  एवह  उपन्त् य ासमे त् य ाग - मोक्ष, मृ त् य ुक \nगप्प, आत् मा-परमात् मा, पांवडत् य-उपदेश आवद सर् वकिु र्े टै त  िैक। \nउपन्त्य ासकारक मनोर थ िव न  जे पाठक एकर ा  रुवचसँ  पढ़ वथ , चच भ \nकरवथ।  स े पाठक स र् उप न्त् य ास प ढ़लवन अवि ।  एवह  उ पन्त्य ासमे ज े \nदू-चावर  टा जीव ित  मनुति अवि  त करा चकविदोर  लगैत  िैक , पंवडत  \nककाक कथा सुवन कऽ ।  पंव डत  कका कथो  सुनबैत िव थ आ संगमे \nर ािल र ोटी-त र कार ी सेह ो िुआबैत  िव थ।  बादमे पता  चल ैत  िैक ज े \nपं वडत  कका त ँ बह ुत  पवह ने  मवर  गेल  िव थ।  जे कथा सुनौलक स े \nह ुनक र्ू त  िल।  \nह म वह नक  त ेसर  उपन्त्य ास 'माह ुर' (२ ० ० ८) एिन धव र  नवह  पवढ़ सकल  \nिी ।  त ँइ  ओवह प र  वकिु कहब संर्ि नवह  अवि।  चावर म  \nउपन्त्य ास 'ह ीना' ( २ ० १ ३) अंतज ातीय  आ  अंतरधा वमभक वििा ह क  \nकथानकपर आधाव र त  अवि। संगव ह  गा ममे अब ैत  समाव जक-आवथभक  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रगवत  आ ई ष्या-द्वे ष, जात ीय-र्ेद-र्ािक य थाशवत त  सेह ो समक्ष अनैत  \nअवि।  उपन्त्य ासमे सर्स ँ पै घ लोक महा िीर य ादिक  ब ालक ठक्कन \nय ादि िव थ।  लोक ह ुनका म ाव लक बाबा  कहैत  अवि।  ह ु नकर  आश्रम \nओ सदाशयत ामे सं पूणभ गा म  अ पन दुि -अर् ािसँ  िराकवत  प बैत अवि। \nओ प्रर् ािशाली लोक िव थ।  गा ममे इ न्त्दौर  शाह र क लग र ह वन ह ार \nगा य क वनसा र  ह ुसैन िाँ सँ ठक्कन य ादिक द ोस् त  वशि कुमार  वमश्र \nसंगी त क वशक्षा ग्रह ण करैत  िव थ।  िाँ  साह बक पौत्र ी ह ी नासँ ह ुनकर  \nवििा ह  ह ोइ त  िव न ।  ई  बा त  बुवझ ह ुनकर  वपत ाक मृ त् य ु  र्ऽ जाइत  \nिव न।  ह ीना साध ुपु र ामे आवब कऽ र ह ैत  िव थ।  सर् ह ुनका  ह ी र ा  मौसी \nकहैत  िव न।   वशि कुमार  से ह ो शीबू  बाबा  बवन गा ममे  एक दम एकांत मे  \nर ह ैत  िव थ।  मावलक बाबा क पौत्र  गंग ाकेँ दवलत कन्त्य ा मंगलीसँ  प्रे म  \nह ोइ त  िव न।  दू नू  वििा ह  कर ए चाह ैत  अवि।  मु दा गा मक  लोक एवह मे  \nषड्य ंत्र  कऽ वििा ह  न वह  ह ुअ वदअ चाह ैत  अवि ।  मावलक  बाबा  वििा ह  \nचाह ैत  िव थ मु दा  ह ुनक मृ त् य ु  र्ऽ जाइ त  ि वन।  ह ीर ा मौस ीक प्रया सस ँ \nगंग ा आ मंगलीक मनोर थ पूणभ  ह ोइ त  अवि ।  जव ह ना एक व दन वपत ाक  \nमृ त् य ु देवि वशिकु मार  विक्षुब्ध र्े ल र ह वथ त वह ना  गंग ा  आ मंगलीक \nवििा ह मे  अ़िचन देवि नवह  सकल ा  वशिकु मार , गंग ा आ ह ीना  (ह ीरा  \nमौसी) गा म िो व़ि  दैत िव थ ।  मघली आ गंग ा ह ी र ा मौसी क संपवत क  \nिाव र स र्ऽ ज ाइत  अवि ।  \nकेदार  नाथ चौधर ीक पाँ चम उपन्त्य ास 'अयना' (२ ० १ ८) मै वथ लीक कथा -\nकवित ाक पाठककेँ त कबाक एक य ात्र ामे शू न्त्यसँ महा शू न्त्य धव र  पहुँचब  \nवथक।  अहू  उपन्त्य ासमे र्ूत -प्रेत, मु सलमान आतंकिादी आ ओकर  \nव्य ापार  आवदक िण भन अवि।   'व ि द े ह' ३ ५ २ म अ ं क  १ ५ अ ग स्त २० २ २ (ि र् ष १ ५ म ा स १ ७ ६ अ ंक  ३५ २)|| 105 \nएक उपन्त्य ासकार एवह  िोज मे  वद ल्ली धव र  जाइ त  िव थ।  विव र्न्न \nलोकक मत सुनैत िव थ , सर कार ी साव ह व त् य क सं स् थाक य थ ाथभस ँ अिगत  \nह ोइ त  िव थ आ अं त त ः क रुणासँ  विलवगत  ह ो इ त  िव थ ।  उपन्त्य ास \nकहैत  अवि जे मनुतिक समग्र जीिन एक अयना वथक।  अयनाम े \nअपन िव िकेँ देिैत - देिैत  मनुति अपन आय ुकेँ शेष कऽ लैत  अवि। ","size_mb":9.28,"has_text":true},"Videha 353.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 353.pdf","name":"Videha 353.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ \nअंक ३५३) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nवि देह मै विली साव ह त् य  आन्दोलन : मा नुषीव मह स ंस् कृत ाम्  \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई -पवि का \n \nिम्पादक: गज ेन्र ठाकुर ।  \n \n \n \n 2 \n \nऐ पोिी क स िाव ि का र स ु रव ि त अव ि । का ॅ पीरा इट ( ©)  ि ारक क वल वि त अनु मवत क वि ना पोिी क को न ो  \nअंश क िाया  प्र वत  एिं रवकॉ डवंग स ह व त इले क् ट् रॉनवक अि िा या ंत् रव क, को नो माि ् यमस ँ , अि िा ज् ञ ा न क  \nस ंग्र ह ण  िा पु नप्रर यो गक प्र ण ाली द्व ारा  को नो  रूपम े  पु नरु त्  पा द न अि िा स ंर ारन - प्र स ारण नै कएल जा  स कै त  \nअव ि । \n \n(c) २०००- २०२२। ििाविकार िुरवित। भालिवरक गाछ जे िन २००० िँ याहूविटीजपर छल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आवद वलंकपर आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्टरनेटपर  मैविलीक प्राचीनतम उपवस्ितक रूपमे विद्यमान अवछ (वकछु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html वलंकपर, स्रोत wayback machine \nof https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भालिवरक गाछ-प्रिम मैविली ब्लॉग / मैविली ब्लॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैविलीक पवहल इंटरनेट पविका विक जकर नाम बादमे १ जनिरी २००८ िँ ’विदेह’ पड़लै। \nइंटरनेटपर मैविलीक प्रिम उपवस्िवतक यािा विदेह- प्रिम मैविली पाविक ई पविका िवर पहुँचल अवछ, \nजे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकावित होइत अवछ। आब “भालिवरक गाछ” जालिृत्त \n'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक िंग मैविली भार्ाक जालिृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अवछ।  \n \n(c)२०००- २०२२। विदेह: प्रिम मैविली पाविक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since \n2004). िम्पादक: गजेन्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials \ne-published in Videha, the Editor, Videha holds the right to create the web \narchives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to \ne-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार/ िंग्रहकत्ता अपन मौवलक आ \nअप्रकावित रचना/ िंग्रह (िंपूर्ष उत्तरदावयत्ि रचनाकार/ िंग्रहकत्ता  मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा िकैत छवि, िंगमे ओ \nअपन िंविप्त पवरचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो िेहो पठाबवि। एतऽ प्रकावित रचना/ िंग्रह \nिभक कॉपीराइट रचनाकार/ िंग्रहकत्ताक लगमे छवन्ह आ जतऽ रचनाकार/ िंग्रहकत्ताक नाम नै अवछ \nततऽ ई िंपादकािीन अवछ। िम्पादक : विदेह ई-प्रकावित रचनाक िेब-आकाइि/ िीम-आिावरत िेब-\nआकाइिक वनमार् क अविकार, ऐ िभ आकाइिक अनुिाद आ वलप्यंतरर् आ तक रो िेब-आकाइिक \nवनमार्क अविकार ; आ ऐ िभ आकाइिक ई-प्रकािन/ वप्रंट-प्रकािनक अविकार रखैत छवि। ऐ िभ \nलेल कोनो रॉयल्टी/ पावरश्रवमकक प्राििान नै छै, िे रॉयल्टी/ पावरश्रवमकक इच्छुक रचनाकार/ िंग्रहकत्ता \nविदेहिँ नै जुड़िु। विदेह ई पविकाक मािमे दू टा अंक वनकलैत अवछ जे मािक ०१ आ १५ \nवतविकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकावित कएल जाइत अवछ।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 353 at www.videha.co.in    \n \nिमानान्तर परम्पराक विद्यापवत - \nवचि विदेह िम्मानिँ िम्मावनत श्री पनकलाल मण्डल द्वारा \nमैविली भार्ा जगज्जननी िीतायााः भार्ा आिीत्। हनुमन्ताः उक्तिान- \nमानुर्ीवमह िंस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहुअन खेत्तवह कावि तिु वकवत्तिवल्ल पिरेइ। अक्खर खम्भारम्भ \nजउ मञ्चो बवन्ि न देइ॥ (कीवतषलता प्रिमाः पल्लिाः पवहल दोहा।) \nमाने आखर रूपी खाम्ह वनमार् कऽ ओइपर ( गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ \nनै बान्हल जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीवतषरूपी लत्ती केना \nपिरत। \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अवछ:- \n१. गजेन्र ठाकुर- नूतन अंक िम्पादकीय  (पृ. १-४) \nअंक ३५२ पर वटप्पर्ी (पृ. ५-६) \n२.गद्य खण्ड (पृ. ७-९३) \n२.१.पाठक हमर पोिी वकए पढ़वि- गजेन्र ठाकुर (पृ. ८-६४) \n२.२.लेखकक आमंवित रचना आ ओइपर आमंवित िमीिकक िमीिा \nिीरीज- जगदानन्द झा 'मनु'क बालकिा \"मावटक बािन\" आ ओइपर \nगजेन्र ठाकुरक वटप्पर्ी (पृ.६५-७२) \n२.३.वनमषला कर्ष - अवनन विखा (भाग - ५) (पृ. ७३-७७) \n२.४.प्रर्ि कुमार झा- भगिान हमरा गरीब वकए बनेलौं! (पृ. ७८-८२) \n२.५.रबीन्र नारायर् वमश्र- मातृभूवम (उपन्याि)- १०म खेप (पृ. ८३-\n८७)   \n \n२.६.गजेन्र ठाकुर- बीहवन किा - अपन-अपन भानय (पृ. ८८-८९) \n२.७.गजेन्र ठाकुर- गढ़-नावरकेल उपन्याि -ियीक पवहल उपन्याि \n\"िहस्रिीर्ा\" क बाद दोिर उपन्याि- द ... फाइल्ि (पृ. ९०-९३) \n \n३.पद्य खण्ड (पृ. ९४- \n३.१.राज वकिोर वमश्र- ित ओ झूठ (पृ. ९५-९९) \n३.२.गजेन्र ठाकुर- अजीगतष अवछ दुवभषि- ३-४ (पृ. १००-१०३) \n३.३.श्याम वबहारी वमश्र- वबहारक दल - बदलू िरकार (पृ. १०४-\n१०६) \n३.४.आिीर् अनवचन्हार- २टा गजल (पृ. १०७-१०८) \n \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 1 \n१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन  अंक िम्पादकीय \n \n \n \nिावहत्य अकादेमी पुरस्कार प्रिंग (युिा आ बाल पुरस्कार २०२२)- \nमैविली लेल वििादक अन्द्तक कोनो िम्भािना नै देखबामे आवब रहल \nअवि। \n१ \nयुिा-पुरस्कार प्रिंग \n\"अंततः\"( मुन्नी कामतक कविता िंग्रह)अंवतम रेि धवर पहुुँचल- ओतऽ \nहावर गेल बा हरा देल गेल। देखी अवगला िाल की होइए। मुन्नी \nकामतक वकिु पोिी http://www.videha.co.in/archive.htm \nपर डाउनलोड लेल उपलब्ध अवि। लेखक धोआ- धोती- िाड़ी नै \nिरन कोरा-धोती-िाड़ी परम्पराक िवि। वहनकर रचनामे अिली नारी-\nविमर्ष तुँ भेटबे करत, वकिु एहेन विर्य िेहो भेटत जे  मूल परम्परामे \nअखन धवर िोचलो नै गेल अवि, जेना  ड्रग-टेवस्टंग लेल गरीब \nलोकवनक िेक्टरक रूपमे प्रयोग आ ओकर मृत्यु। खएर... \n \n \n \n 2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nबाल-िावहत्य पुरस्कार प्रिंग \nऐ पर कोनो चचे व्यिष, अगबे धुआ धोती-िाड़ीक उज्जर  दप-दप \nफामषहाउि वचकन लोकवनक पोिी ि भ रेिमे रहय। िपबेने  तुँ कोरा \nधोती बलो ि भ रहवि मुदा बच्चा ि भ लेल, जूरी लेल नै। के ि भ-\nग्राउण्ड वलस्ट तैयार केलक की तकर नाम िािषजवनक  कयल जायत ? \nकी ओकरा स्िायी रूपिुँ प्रवतबवन्द्धत कयल जायत ? नै कयल जायत  \nतखन मैविलीक प्रवतष्ठा बाँचल कोना रवह ि कत? \nऐ बेर मूल पुरस्कार पवहल बेर कोरा-धोती परंपराक उपन्द्यािकार श्री \nजगदीर्  प्रिाद मण्डलकें हुनकर उपन्द्याि \"पंगु\" लेल देल गेलवन्द्ह, \nआ िे िावहत्य अकादेमीक इवतहािमे पवहल बेर भेलै। मात्र धोआ-\nधोती बला लेल ई पुरस्कार वरजिष रहै। विदेहमे ई धारािावहक रूपें \nई- प्रकावर्त भेल फेर पुस्तकाकार आयल। ई पोिी िंकवलत भेल \nविदेहःिदेह २१ मे जे  ऐ वलंक \nhttp://www.videha.co.in/archive.htm पर डाउनलोड लेल \nउपलब्ध अवि। \nयुिा पुरस्कार मुन्नी कामत कें िेहो देल जेबाक  चाही ि ल, पुरस्कार \nवर्ि कुमार प्रिादकें िेहो अनुिाद लेल देल जेबाक  चाही ि ल मुदा \nएक्के बवरख दू-दू, तीन-तीन टा कोरा-धोती-िाड़ी परम्पराबला कें ई नै \nदेल जा  ि कत। एक्के टा कोरा-धोती बलाकें देल गेलै तहीमे अगरा-\nवपिड़ा दुनूक धोआ-धोतीधारी आ िर्षर्ंकर िावहत्यकार (बायोलॉवजकल  \nिर्षर्ंकरता िुँ एकर कोनो िरोकार नै) कन्नारोहट उठेने िवि। मुदा \nएक्के बवरख दू-दू टा कोरा-धोती परम्पराबला कें ई नै देल जा  ि कत। \nएक्के टा कोरा-धोती बलाकें देल गेलै तहीमे अगरा-वपिड़ा दुनूक धोआ-\nधोतीधारी आ िर्षर्ंकर िावहत्यकार (बायोलॉवजकल  िर्षर्ंकरता िुँ  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 3 \nएकर कोनो िरोकार नै) कन्नारोहट उठेने िवि। \nअवि।श्री जगदीर्  प्रिाद मण्डल, श्री राजदेि मण्डल, श्री बेचन ठाकुर \n(क्रमिुँ मैविलीक ििषश्रेष्ठ जीवित किा-उपन्द्यािकार, कवि आ \nनाटककार), श्री उमेर् पाििान , श्री उमेर् मण्डल, श्री रामदेि प्रिाद \nमण्डल \"झाड़ूदार\", श्री दुगानन्द्द मण्डल केँ कोनो अिाइनमेन्द्ट नै? \nमुदा की मैविली एडिाइजरी बोडष द्वारा मैविलीकेँ खतम करबाक \nर्डयंत्र मैवि लीकेँ मावर देत? नै, कारर्? कारर् जै  तरहेँ श्री जगदीर्  \nप्रिाद मण्डल, श्री राजदेि मण्डल, श्री बेचन ठाकुर , श्री उमेर् \nपाििान , श्री उमेर् मण्डल, श्री रामदेि प्रिाद मण्डल \"झाड़ूदार\", श्री \nदुगानन्द्द मण्डल आ आन गोटे अपन तन-मन-धनिुँ मैविलीक जवड़केँ \nअपन खून-पिीनािुँ पटा रहल िवि..ई र्डयंत्र- मैविलीकेँ मारबाक- \nनै ि फल हएत। ई भार्ा वजबैत  रहत। \nअविलम्ब एडिाइजरी कमेटीक ि भ िदस्य अपन अपन अिाइंमेंट \nिापि करवि / करबाबवि (अपन माने अपन , अपन पवरिार / बच्चा \n/ चेला चपाटी), नै तं वहनका ि भ पर त्यागपत्र देबाक लेल दिाब \nबनाओल जाए , वहनकर ि बहक घरक िोझां अष्टजान  कएल जाए , \nराष्ट्रगीतक गाओल जाए , राष्ट्रगीतक अष्टजाम  कएल जाए  / \nवमविला राज्य जं  ऐ वस्िवत मे बन त तं यएह दि पवरिार वमविला \nकें भूवज  खा जाएत  / \nवमविला राज्य िंघर्ष िवमवत ि भ ऐ िद्म अनुिाद िभकें अपन िभामे \nजराबवि  / तखने ओ विद्ध का' िकता जे  ओ वमविला राज् य बनेता \nआवक मैविली राज्य / \nधोआ-धोती धारी लोकवनकें िावहत्य अकादेमीक अपन-अपन अनुिाद-\nअिाइनमेंट  आपि कऽ देबाक चाही आ ओ ि भ अिाइनमेंट  नंद \nविलाि राय, राजदेि मण्डल, रामवबलाि िाहु, धीरेंर कुमार, दुगानंद  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमण्डल, मनोज  कुमार मण्डल, वर्ि कुमार प्रिाद, उमेर् पाििान , \nिं दीप कुमार िाफी, बेचन ठाकुर, मेघन प्रिाद, वकर्न  कारीगर, \nलालदेि महतों, उमेर् मण्डल, र्ारदानंन्द्द विंह, िुभार् कुमार कामत, \nमुन्नी कामत आवद कें देल जाय , आ िे केलािुँ मैविली लेल अवननिीरक \nएकटा फौज  तैयार भऽ जायत।  मेघन प्रिाद विदेह मे अपन आलेखमे \nई इच्िा व्यक्त केने िला ह मुदा तखनो हुनका अनुिाद-अिाइनमेंट  नै \nदेल गेल। अर्ोक अविचल कें एक वतहाइ बधाइ, कारर् तीनटा \nकोरा धोती-िाड़ीक बदला हुनकर कायषकालमे एक्केटा कोरा-धोतीकें \nपुरस्कार भेट पेलै। आब अगरा-वपिड़ा दुनू वदिुका धोआ-धोती बला \nमायािी ि भ कोन-कोन बहन्ने की-की उकबा उड़ेतवन्द्ह आ अवगला \nबखषिुँ फेर िुँ एकिाहा धोआ-धोवतयाइन िावहत्य अकादेमी भऽ जायत  \nबा नै तकर उत्तर तुँ भविष्ट्यक कोवखमे अवि। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 5 \nअंक ३५२ पर वटप्पर्ी \n \nविद्यानन्द्द झा \n \nकेदारनाि  चौधरी जी  पर जे  वकिु कहल गेल, िवरपहुुँ ित्य, आइ \nधवर िम्मान, िहयोगक मामलामे ग्रुपबाजी एतेक होइत अवि जे  उवचत \nकिाकार अिहेलनाक वर्कार भऽ जाइत  िवि। बहुत बेर एहन देखऽ \nलेल भेटाइए जे  िावहत्य अकादमीक िम्मानमे एहन वनम्न स्तरीय रचना \nकेँ चुनल जाइत  अवि जे  पवि कऽ आुँवख नोरे-नोर भऽ जाइत  अवि। \nिादर न मन केदार बाबूक लेखनी, व्यवक्तत्ि आ कृवतत्िकेँ। \n \nप्रर्ि झा \n \nविदेह ि मय-ि मयपर मैविलीक लेखक ि भक िावहवत्यक जीिनपर  \nविर्ेर्ांक वनकालैत रहैत अवि जइिुँ नै खाली भार्ा-िावहत्यमे विवभन्न \nलेखक ि भकक योगदानकेँ स्िावपत करबामे ई भूवमका वनभा रहल \nअवि अवपतु नितुवरया कम जानकारी  बला पाठक िभमे ऐ ि भ \nिावहत्यकार एिं हुनकर कृवतक पवरचय प्रस्तुत कऽ ओइमे रुवच \nजगा बक काज  िेहो कऽ रहल अवि। एवह क्रम्मे ई केदारनाि  चौधरी \nविर्ेर्ांक िेहो ि ल। ऐ िुँ पवहनेहो कतेको रचनाकारक पवरचय हमरा \nि न पाठककेँ विदेहक माध्यमिुँ प्राप्त भेल अवि। \n \nयद्यवप पुिावर गाँि (नेहरा) क चौधरी खानदानिुँ हमर िंपकष रहल \nअवि मुदा एखन धवर हम श्री केदारनाि  चौधरीक िा वहवत्यक जीिन  \nिुँ पवरवचत नै िलहुुँ। विदेहक माध्यमिुँ हुनक पवरचयक िंगे वकिु  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिृत्तांत आ हुनक रचना पिबाक िेहो अिि र भेटल। \n\"अबारा नवहतन \" पवि कऽ आजादीक  तत्काल बादक अनेको िामावजक  \nआ राजनैवतक  पवरवस्िवतक भान होइत िैक। ईहो जे  वमविला राज्यक \nमांग कतेक पुरार् िैक। पूिषमे एकर की कारर् आ भूवमका ि ब \nरहलै अवि। \n \nऐ अंकमे श्री केर्ि भारद्वाजक िंस्मरर् आ किा (खेलौना) िेहो \nबहुत रोचक िैक। खेलौना किामे लेखक ग्रामीर् जीिनक  एकटा \nपूरा पीिीक िमयािवधकेँ, विवभन्न पवरवस्िवत आ घटनाक मानिीय \nभािनाक पहलू आ नोस्टावजजयाकेँ नीक जेकाँ बान्द्हने िवि। \n \nविदेह टीमकेँ श्री केदारनाि  चौधरी विर्ेर्ांक लेल बधाइ। \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 7 \nगद्य खण्ड \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.पाठक हमर पोिी वकए पिवि- गजेन्द्र ठाकुर  \nजेम्ि जॉयिक  ओना तुँ पोिी ि भ प्रकार्निुँ पूिे प्रविद्ध हेबऽ लागल \nिलवन्द्ह मुदा एक बेर एहनो भेल ज खन हुन का अपन रचनाकेँ \nव्याख्यावयत करऽ पड़लवन्द्ह आ प्रश्न उठल जे  लेखक अपन रचना \nवलखलाक बाद ओइपरिुँ अपन िमीक्षाक अवधकार िोवड़ वदअए आ \nओकर िमीक्षा आने लोक मात्र करवि, जेम्ि जॉयिक  उत्तर ि ल- \nनै। \nआ तइ अनुरूपेँ \"पाठक हमर पोिी वकए पिवि\"- लेखक द्वारा अप्पन \nपोिी/ रचनाक िमीक्षा िीरीज  मे पवहल खेपमे अहाँ पिलौं \"आर्ीर् \nअनवचन्द्हारकेँ:- \nhttp://www.videha.co.in/new_page_89.htm \n१. आर्ीर् अनवचन्द्हार ०१ अगस्त २०२१ \nदोिर खेपमे \"गजेन्द्र ठाकुर\" वलवख रहल िवि जे  लोक हुनकर पोिी \nि भ वकए पिन्द्हु। \n२. गजेन्द्र ठाकुर ०१ वितम्बर २०२२ \nपाठक हमर पोिी वकए पिवि- गजेन्द्र ठाकुर \nपवहल गप जे  रचना िुनने  विऐ नीक िै मुदा पोिी भेटत केना? \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 9 \nपवहने नेपाल पठेलापर डाकखचष भारते जकाँ रहै आब तुँ पोिी/ \nपवत्रकािुँ महग डाकखचष िे आब नेपाल पोिी नै जाइए।  हम न्द्यू \nजिीमे  रहै िी, मधुबनी-दरभङ्गामे मैविली पोिी-पवत्रका भेवटते नै अवि \nतुँ यूगाण्डा, यू.एि.ए. आ ऑस्रेवलयामे कतऽ भेटत। \nतइ लेल अहाँ िभकेँ हम कहब जे  हमर िभटा रचना अन्द्तजालपर \nउपलब्ध अवि ऐ \nवलंकपर http://www.videha.co.in/new_page_90.htm , िे \nभौगोवलक िीमाक िमावप्तक घोर्र्ा भेल, उपलब्ध्ताक िेहो कोनो \nस्टॉक वलवमट नै। \nआब हम अपन पोिीक वििरर् देब वनम्न खण्डमे- \nमूल \nपद्य (िामान्द्य कविता, गीत-प्रबन्द्ध, गज ल आ बाल कविता-गज ल) \nगद्य (िामान्द्य किा-उपन्द्याि-िमालोचना -वनबन्द्ध-प्रबन्द्ध-नाटक-\nिम्पादकीय आ बाल िावहत्य) \nअनूवदत \nगद्य- हमर अनूवदत िामान्द्य किा आ बाल िावहत्य \nपद्य- हमर अनूवदत पद्य िावहत्य \nपवहने पद्य पर आबी, उदय नारायर्  विंह जी  हमर वकिु पद्यकेँ उद्घृत \nकेने िलाह, हुनका नीक लागल िलवन्द्ह, हुनकर विश्लेर्र् नीचाँ दऽ \nरहल िी-  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"कतेको पंवक्त भवरिक पाठकक मोनमे ग्रंवित-मुवरत भऽ जएतवन्द्ह, \nजेना  वक \n\"ढहैत भािनाक देबाल \nखाम्ह अदृिताक ठाि \n  \nआकांक्षाक बखारी अवि भरल \nप्रतीक बवन ठाि \nघरमे राखल वहमाल-लकड़ीक मवन्द्दर आवक \nओिारापर राखल तुलिीक गाि \nप्रतीक िहृदयताक मात्र\" \nअििा, वनम्नोक्त पंवक्त-येकेँ लऽ वलअ : \n\"िुनैत  र्ून्द्यक दृश्य \nप्रकृवतक कैनिािक  \nहहाइत िमुरक वचत्र \n    \nअन्द्हार खोहक वचत्रकलाक पात्रक र्ब्द \nक्यो देखत नवह हमर ई वचत्र अन्द्हार मे  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 11 \nतुँ िुनबो  तुँ करत पात्रक आकांक्षाक स्िर\" \n  \nवमविलेक नवह अवपतु भारतक कतेको िंस्कृवतक प्रभाि देखल जा  \nिकैि वहनक किा-कवितामे। एवहिुँ मैविली वक्रयार्ील रचनाक \nपवरदृश्य आर बवि जाइि , आ न ि-न ि वचत्र, ध्िवन आ किानक  िामने  \nआवब जाइत  अवि । \nकवि कोन मन्द्दावकनी केर खोजमे  िवि जे  कहैत िवि- \n\"मन्द्दावकनी जे  आकार् मध्य \nदेखल आइ पृथ्िीक ऊपर...\" \nअपन विर्ाल भ्रमर्क िाप लगैि रचनामे नीक जकाँ प्रतीत होइत \nअवि । आ आर एकटा बात स्पष्ट अवि  कोर्कार गजे न्द्र ठाकुर \nआ रचनाकार गजेन्द्र ठाकुर वभन्न व्यवक्त िवि, व्यवक्तत्िमे िेहो \nफराक... ज तए कोर्कावरतामे िम्पादकत्ि तिा टेक्नोलोजी �िुँ \nिम्बवन्द्धत व्यवक्तक िाया भेवटते अवि, मुदा िृजनक  मुहुतषमे िे िभटा \nहेरा जाइत  िवि । \nअनेको रचनामे मात्र गोल-मटोल किे नवह, राजनीवतक  भाष्ट्य िेहो \nलखा दैत अवि। तावहमे वहनका कोनो वहचवकचाहवट नवह िवन्द्ह। \nओना देखल जाए  तुँ कुरुक्षेत्र क कतेको महारिी िलाह = प्रत्येक \nिीर-योद्धा अपन-अपन क्षेत्र आ विधाक प्रविद्ध पारंगद व्यवक्त िलाह, \nक्यो कतेको अक्षौवहर्ी िेनाक  िंचालनमे , तुँ क्यो तीरन्द्दाजीमे, आवद \nआवद । ि भ जनैत  िलाह जे  धमष आ अधमषक भेद की होइि मुदा  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतैयो ि भ क्यो जेना  आिन्न विपयायक िामने  वनरुपाय  भऽ गेल \nिलाह। आजुक  िन्द्दभषमे िेहो किा मे तिा व्याख्यामे एहन \nपवरवस्िवतक झलक देखल जाइत  अवि । िैह एवह महा-पाठक \n(मेटाटेक्िट) खूबी कहब। नवह तुँ ओ वकयेक वलखताह- \nदेखैत देर्िािीकेँ पिाड़ैत \nमंत्र-तंत्रयुक्त दुपहवरयामे जागल  \nगुनधुनी  बला स्िप्न \nबनैत अवि िभिुँ तीिर धािक \nअखरहाक िभिुँ फुवतषगर पहलमान \nदमिाइत मावलकक स्िर तोड़ैत िैक ओकर एकान्द्त \n  \nकावरख वचवत्रत रावतक वनन्न \nटुटैत-अबैत-टुटैत वनन्न  आ स्िप्नक तारतम्य \n... \nएवह महापाठकेँ एकटा एक्िपेरीमेन्द्ट केर रूपमे देखी तुँ िेहो ठीक, \nआ िप्तवर्ष-मंडलक वनचोड़ अििा िप्त-काण्डमे विभावजत आधुवनक \nमहा काव्य रूपमे देखी तुँ िेहो ठीक हएत। ।\" \nराजदेि मण्डल वलखै िवि:-  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 13 \n\"िहि् त्राब्दीक चौपड़पर बैिल अहाँ वज नगीक खेल देख रहल अवि । \nगहन अन् िेर्र् करैत एक-एकटा वचत्रक रचना कऽ रहल िी आ ओइ \nउमंगमे डूवब रहल िी। \nअिीम िमुरक कातक दृर्् य \nहृदय भेल उमंगिुँ पूवरत....। \nअहाँक अन् तरक कवि रविक वचत्र उपि् वि त करैत कहैत अवि- \n\"िूयष वकरर् पिवर ि ल गेल \nकतेक रहि्य वबलाएल \nवतवमरक धुुँध भेल अवि कातर \nमुदा ई की.......। \nिंग्रहमे वकिु हैकू पिबाक िुअििर भेटल। वकिु िुआद बदलबाक \nलेल....। वमवि लांचलक गमकिुँ अहाँक कविता हमरा ि बहक मोनकेँ \nगमका रहल अवि : \n\"मोन पाड़ैत िी धानक खेत \nवझल्ली कचौड़ी \nलोिैत काटल धानक झट्टा \nओवह बीिल र्ीिक  पाइिुँ कीनल  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलालझड़ी \nजेकरे नाओं लाल िड़ी आ \nि त धवरआ खेल....।\" \n  \nप्रिािमे रहैत ि् मरर् होइत गाम घर। ऐ पाँवतमे वियोगक ओइ \nि्यािाक िर्षन  भेटैत अवि । एकटा निीन  लयक िंग- \n\"पता नवह घुवर कऽ जाएब  \nआवक एतवह मवर-खवप \nवबलाएब.....।\" \n  \nऐ ि्यंग्यमे ि् पर््ट दृर््वटगोचर भऽ रहल अवि । \n\"लाठी मारबामे कोनो देरी नवह \nबािी भेलापर र्ोको िोड़ नवह \nपरन् तु िी पूजनीया  अहाँ....।\" \n  \nबाििुँ उत्पन्न भेल िमि् या आ ओकरा िोट-िीन  पाँवतमे िमेटनाइ  \nगागरमे िागर भरबाक प्रयाि ऐ पाँवतमे पवरलवक्षत भऽ रहल अवि-  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 15 \n\"ठाम-ठाम कटल ि ल हठहर \nऊपरिुँ बुन्नी पवड़ रहल \nिभटा धान चाउर भीतक कोठी \nटवट खि ल पावन क भेल ग्राि...।\" \n  \nन ि-न ि वबम्बिुँ कविता ि भ पूवरत अवि- \n\"िहि् त्रबािवन जकाँ दानिाकार \nघटनाक्रमक जंजाल  \nफूवल गेल िाँि \nहड़बड़ा कऽ उठलहुुँ हम....।\" \n  \nहड़बड़ा कऽ नै बल्वक अहाँ िचेत भऽ कऽ उठलहुुँ। न ि-न ि वचत्र \nध्िवन लऽ कऽ निीन  दृर््वटक िंगे। पता नै कतऽ धवर जाएब।  \nकतऽ गन् ति्य अवि अहाँक। \n\"विर्् िक मंिनमे  \nहोएत वकिु बहार आब.... \nपि क पि ताकब.....  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रयार् दीघष भेल आब....।\"\" \nई ि भ कविता अहाँकेँ भेट जायत  हमर पोिी  \"िहस्राब्दीक \nचौपड़पर\" मे। \nआब हमर पोिी  \"िहस्रवजत्\" िुँ दू टा कविता प्रस्तुत अवि। \nनजवर  लावग जाइ  िै \n  \nमाए कहै िवि \nजे  नजवर  लावग जाइ  िै \nबेटाकेँ देवख जे  लागैए ओ आइ िुन्द्दर \nिाँझमे िाह पवड़ जा इ िै ओकर मुुँहपर \nिे तुँ ित्ते! हमरा ि न ककर बेटा \nमुदा मोनमे ई अवबते नजवर  लावग जाइ  िै \n  \nकोनो काज  र्ुरू  करैए \nमावरते राि काज  एक्के बेर \nखतम हेबा धवर िुवध नै रहै िै \nवकयो कहैए जे  कतेक नीक अवि अहाँक बेटा  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 17 \nतुँ माएक करेज धकिुँ रवह जाइ  िै \nकरेज बैिऽ लगै िै \nकी करै िै? \nकोन िु न्द्दर िै? \nमुदा कहैत रहै िवि माए \nजे  नजवर  लावग जाइ  िै \nबाते-बातपर हमर बेटाकेँ \nकवनयाँ कहै िवि िािुकेँ \nमाँ अहाँक बेटा घबराइ बला नै अवि \nदुष्टक नजवर  नै लगै िै अहाँक बेटाकेँ \n  \nमाए मुदा र्वन  वदन, िवरिौ-तोरी आ मेरचाइ जड़बै  िवि \nिुरिुरी लावग जेतै  ओकरा तुँ बुझब जे  नजवर  नै लागल िै \nआ िुरिुरी जे  नै लागतै तुँ बुझब जे  नजवर  लावग जाइ  िै \n  \nकने काल िुरिुरी नै लगलापर माए होइ िवि वचवन्द्तत  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेवखयौ ने, हमरा बेटाकेँ नजवर  लागै िै िोटो-िोट गपपर.. \nनजवर  लावग जाइ  िै... बाते-बातपर हमर बेटाकेँ... \nमुदा तखने विकैत िवन्द्ह बेटा, ओकरा िुरिुरी लावग जाइ  िै \nमाएक मुुँहपर अबै िवन्द्ह मुस्की \nिवरिौ-तोरी आ मेरचाइ िरबामे कनेक आर दऽ दै िवि... \nकहवलयवन्द्ह ने माँ दुष्टक नजवर  नै लगै िै अहाँक बेटाकेँ \n  \n  \n  \n  \nकवटहारी \n  \n१ \nकनकनी  िै बिातमे \nहाड़मे ढुवक जाएत  ई कनकनी  \nपोस्टमाटषम कएल र्रीर जे  राखल अवि \nिातटा मोटका वर्जलपर, ज ड़त कनीकाल मे  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 19 \nगोइठामे आवग जे  अनलवन्द्हहेँ िुमनजी  \nरावख देल नीचाँ \nकनकनाइत  पावनमे डूम दऽ \nगोइठाक आवगिुँ आवग लऽ \nर्रीरकेँ गवत-िद्गवत देबा लेल \nकऽ देलवन्द्ह अवननकेँ िमवपषत \nतृर्, काठ आ घृत िमेत \nघुवर कऽ जेता  ि भ \nलोह, पािर, आवग आ ज ल नांवघ, िूवब \nडेि मािक बच्चाकेँ कोरामे लेने माएकेँ िो वड़ \nघर ि भ घुरै िवि \n  \nएक्कैिम र्ताब्दीक पवहल दर् कक अवन्द्तम रावतक भोरमे \nमुदा नै िै कोनो अन्द्तर \nपवहरािा आ पुरुखपातकेँ िोवड़ वदयौ \nमवहलाक अिस्िा देखू  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऐ कनकनाइत  बिातिुँ बेर्ी मारुख \nहाड़मे ढुकल जाइत  अवि \nकमला कात नै यमुनाक कात \nहजार माइल दूर गामिुँ आवब \nवमज्झर होइत अवि खररखिाली काकीक श्वेत िस्त्र \nिावठ िाल पूिषक िएह वखस्िा \nिएह िमाज  \nमात्र पवहराबा बदवल गेल \nमात्र नदी-धार बदवल गेल \n  \nिातटा वर्जलपर राखल ओ र्रीर \nअवनन लीवल रहल िुड्डाह कऽ रहल \nएकटा पवरिार फेरिुँ बन बए पड़त \nआ तीि बखषक बाद देखब ओकर पवरर्ाम \nताधवर हाड़मे ढुकल रहत ई िदष कनकनी  \nऐ बिातक कनकनीिुँ बड्ड बेर्ी िदष  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 21 \n  \n२ \nगोपीचानन , गंगौट, माला, उज्जर न ि िस्त्र \nमुुँहमे तुलिीदल, िुिर्ष खण्ड गंगाजल  \nकुर् पिारल भूवम तुलिी गाि लग \nउत्तर मुुँहे \nपोस्टमाटषम कएल र्रीर \nिुमनजी  िेहो न ि उज्जर िस्त्र पहीवर \nजनौ , उत्तरी पहीवर, न ि मावटक बतषनक जलिुँ \nतेकुर्ािुँ पूब मुुँहे मंत्र पिै िवि \nआ ओइ जलिुँ मृतककेँ वर्क्त करै िवि \nिामा हािमे ऊक लऽ गोइठाक आवगिुँ धधकबै िवि \nतीन बेर मृतकक प्रदीक्षर्ा कऽ \nमुुँहमे आवग अवपषत होइत अवि \nकपाि, काठ, घृत, धूमन, कपूषर, चानन  \nकपोतिेर् मृतक  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपाँच-पाँचटा लकड़ी ि भ दै िवि \nकपोतक दनध र्रीरािर्ेर् ि न मांिवपण्ड भऽ गेलापर \nितकवठया लऽ िात बेर प्रदवक्षर्ा कऽ \nकुरहवरिुँ ओइ ऊकक िात िौ िुँ खण्ड कऽ \nिातो बन्द्धनकेँ कावट \nिातो ितकवठया आवगमे फेंवक \nबाल-िृद्धकेँ आगाँ कऽ \nएड़ी-दौड़ी बचबैत \nनहाइले जाइ  िवि \nवतलाञ्जवल मोड़ा-वतल-जलिुँ \nवबनु देह पोिने  \nआ फेर मृतकक आंगनमे \nद्वारपर क्रमिुँ लोह, पािर, आवग आ पावन \nस्पर्ष कऽ घर घुवर जाइ  िवि \nमवर्कान्द्त दाि वलखलवन्द्ह \"त्िञ्चाहञ्च\" बड्ड नीक लागल। \n   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 23 \nहमर गज ल \n  \nओम प्रकार् झा वलखैत िवि- \n\"ओना तुँ ि भ बाल गज ल कहवनहार गजलकार ि भ ऐ मे िक् र्म \nिवि आ नीक िुँ नीक बाल गज ल वलख रहल िवि, मुदा ऐ िन्द्दभष \nमे हम श्री गजेन्द्र ठाकुरजीक बाल गज लक उजलेख करब उवचत \nबूवझ रहल िी। हुनकर एकटा बाल गज लक मतला अविः- \nकवनयाँ पुतरा िोड़ू आनू बाबी \nजुँ रंग गुलाबी िै तुँ जानू  बाबी \nऐ गज ल केँ पूरा पवढ कऽ कने देवखयौ। ई गज ल कवनया पुतराक \nउजलेख करैत नेना -भुटकाक मनोरंजन  तुँ कवरते अवि, िंगवह अजुका  \nबाजारिादक बवलिेदी पर कुबान भेल मनुक्खक मावमषक वििेचना िेहो \nकरैत अवि।\" \nओ वलवख रहल िवि अ रचनाक मादेँ- \nबाल गज ल \n  \nकवनयाँ पुतरा िोड़ू आनू बाबी \nजुँ रंग गुलाबी िै तुँ जानू  बाबी \n   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबोने-बोने वफरैए जे  दैता ि भ \nिनिप्तो लऽ घूरवल मानू बाबी \n  \nिात रंग लऽ भोर भेले गाममे \nपरी रहैए गाम अकानू बाबी \n  \nकननी  दूर हेतै बच्चा िभमे \nभरल आुँवख वबिरी ठानू बाबी \n  \nपावन अकाि धरती जा -जा  घूमी \nपंख लगा वटकुली अकानू बाबी \n  \nधम्म गुवड़या िंग खेलू कूदू \nरावत िपनाउ  वनन्न  आनू बाबी \n  \nिुता वदयौ ऐ गुवड़याकेँ आ िुतू \nचवि ऐराित वदन गानू बाबी  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 25 \n  \nई िंकवलत अवि हमर मोटा-मोटी ि य पन्नाक गज ल िंग्रह \"धांवग बाट \nबनेबाक दाम अगूबार पेने िुँ\" जइमे  गज ल ४० पन्नामे िै आ ६० \nपन्नामे मैविली गजलर्ास्त्र िै। \nऐ पोिीक \"टाइटल गज ल\" एतऽ दऽ रहल िी- \n  \nअकत तीत प्रेमक जे  पविक अदौकालिुँ \nधतालबूि प्रेमकेँ बोहेलक दुनू हािजुँ \n  \nवनमषल आंगुरिुँ िूबै जे  ओकर पुठपुरी \nफरफैिी पिारै वनदरदी अवगलकण्ठ जुँ \n  \nवनमरजना  प्रेम जे  िलै धपोधप वनश्िल \nवबदोरै लेल प्रेमीकेँ िलै ओ कड़ेकमान तुँ \n  \nअकरतब कतषव्यमे भेद नै बुझलकै जे  \nजराउ प्रेमक गप्प नै कवहयो नुकेलकै जुँ \n   26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखञ्जखूहर ऐराित नै बाटक िेँ बाटमे \nधांवग बाट बनेबाक दाम अगूबार पेने िुँ \nमुन्ना जी  हमरािुँ िाक्षात्कारमे पुिने  िलाह जे  उपलब्ध \nअवि विदेह:िदेह ३३ पृ. ४१५ पर ओकर वकिु अंर् दऽ रहल िी \n  \nमुन्नाजी :एतेक काज  केलाक पिावतयो एखन धवर अहाँक कोनो \nमूजयांकन (व्यवक्तत्ि आ कृवतत्ि दुनूक) नै भऽ ि कल। अइ िुँ \nअपनाकेँ प्रभावित तुँ नै पबै िी? \nगजेन्द्र ठाकुर: नै, एवहिुँ हम ि हमत नै िी। हमरा प्राप्त ई-पत्र आ \nवचट्ठी ि भ, पाठकक प्रर्ंिापत्र, पाण्डुवलवप ि भक पवररक्षर्क हमर \nयोजनाक  िफलता आ भार्ा-विज्ञानक हमर र्ोध ई ि भ हमरा िंतुवष्ट  \nदेने अवि। खराब लोक िेहो अहाँकेँ नीक कहत िे कोना िम्भि? \nिे हमरा चाहबो नै करी। व्यवक्तत्ि आ कृवतत्ि दुनूक मूजयांकन \nमैविली की आनो भार्ामे मृत्युक बादे होइ िै। \nमन ऐिो वनमषल भयो जैिे  गंगा नीर। \nपीिे पीिे हवर वफरें कहत कबीर कबीर।। \n(कबीर) \n(मोन एहन वनमषल भऽ गेल जेना  ई गंगाक ज ल अवि। पािाँ-पािाँ \nभगिान कबीर-कबीर कहैत पिोर धेने िवि।-कबीर) \nखञ्जखूहर ऐराित नै बाटक िेँ बाटमे  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 27 \nधांवग बाट बनेबाक दाम अगूबार पेने िुँ \n(लोककेँ काज  केलाक बाद दाम भेटै िै हमरा अगूबारे पेने िी।) \n  \nजगदानन्द्द झा \"मनु\"- \"गजेन्द्र ठाकुर जीक  ई उवक्त ि य टका ठीक \nिैन  -\"जे  जतेक  बच्चा बवन जेता  ओ ओतेक नीक बाल गज ल \nकहता|\" \nचन्द्दन कुमार झा- \"गजेन्द्र जी  गज ल व्याकरर्केँ पुष्ट करैत नवह \nखाली गज ल वलखलाह अवपतु ि रल िवर्षक आ' ि रल मावत्रक बहरक \nरूप मे मैविली गज ल िंिार केँ दूटा अनमोल बहर िा गज ल-िंदक \nढाँचा देलवखन्द्ह जे  हमरा ि न-ि न कतेको नितुवरया आ' निविखुआ  \nकेs लेल गज ल वलखबा हेतु िहायक विद्ध भेल अवि.एवह िुँ मैविली \nगज ल केँ अभूतपूिष िमृवद्ध भेवट रहल िैक।\" \nआर्ीर् अनवचन्द्हार वलखै िवि- \n\"मुदा हालवहमे गजेन्द्र ठाकुर द्वारा बहरे-मुतकावरबमे िफलतापूिषक \nगज ल वलखल गेल। तुँए आब एकर चचा आिश्यक। ओना मैविलीमे \nिावर्षक बहरक खोज  िेहो गजेन्द्र ठाकुर द्वारा भेल अवि ज कर \nअनुकर र् प्रायः हरेक न ि गजलकार कए रहल िवि।\" \nओ गज ल नीचाँ देल जा  रहल अवि। \nबहरे मुतकावरब \nबहरे मुतकावरब मुतकावरब आठ रुक्न फ ऊ लुन (U।।) चावर बेर  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nअहाँ बूवझ लै िी जुआरी अनेरे \nवजबै  कोन बैबे वनयारी अनेरे \n  \nहहारो उठेलौं उदािी गबेलौं \nविहाबै वकए िी मदारी अनेरे \n  \nजतेको  नबा री िबारी बुरैए \nघुरेबै वकयो नै िुतारी अनेरे \n  \nघरोमे उपािे बहारो वनरािे  \nदहारे अकाले नचारी अनेरे \n  \nचलै िी खटोली उठा ऐ भरोिे \nभिाठी अबैए विचारी अनेरे \n  \n   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 29 \n  \nआ अही गज ल िंग्रहक गज ल िभिुँ वकिु र्ेर अहाँ लेल, जुँ अन्द्त \nजाइत -जाइत  कना जाय  तुँ नीचाँमे देल ई-मेलपर अिश्य िूवच त \nकरी। \nउड़ैए वचड़ै आ बहैए अनेरे ऐ नील अकार् वबच \nऐराित-मन ज खन उवधयाइए अङेजब  कोना   \n  \nदेखल जानल  िेहो आइए \nरक्षादीप िे वमझा रहल अवि \n  \nककरा की कहबै के पवतआएत \nगह-गहमे अिात बहुत अवि \n  \nअनठेने  नै दै िी कान बात वकए यौ \nघृर्ो तुँ करू जुँ ि एह भरल अवि \n  \nवचन्द्ताक मोटगर रेख कपारपर  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nि ल िोट िे बन ल आब िेबगर \n  \nआकांक्षाक पजरैत अवननक वबच \nपैघ िी तकर चेन्द्हािी कहलहुुँ \n  \nआजुक  बात खतम होएत यौ \nभोरुका बिात िे वबरो बन ल \n  \nपूिू िभिुँ आ िोड़ू नै ककरो \nन ि विहान वकए ि ल रोकल \n  \nआस्ते िुँ जे  विहवक उठल ई बिात \nअन्द्तमषनक र्वक्त बदवल देत ित्तै \n  \nमाँि वबनु पावनक उन्द्टा प्रेम हम्मर \nप्रेम पावब खटबताह बन ल अवि \n   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 31 \nतेजगर िी िे िद्म ज्ञान भेल \nवखवखर कटाबै भौकी प्रवतपल \n  \nनटुआ वबपटा बवन हुँिै अवि \nतोहूुँ हमरे ि न अवि देखल \n  \nडरक घाट नहाएल िी हम \nिे ि हब दहोवदर् अत्याचार \n  \nऐराित देखैत इजोतक  वबरो बावि दुवभषक्ष \nग्रहर्क ई िूयष िाक ल देखै िी चोन्द्हराएल \n  \nचन्द्रमाक इजोतक  चचष तुँ बड़ होइ िै \nएवह वपरौुँि इजोतक  खेरहा कहलक \n  \nआवर-धूर बाटे चली आ जा  कऽ पहुुँची \nबीच ि ड़क ठाि िै रोवक ने िवकतौं  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nआ देखल मेघक वटक्कर खवि रहल िै अकािमे \nहुलवि ताकल खेत वदि उजलाि पिषत चिल ऐ \n  \nजाऊ  कत्तऽ वटटही िेहो इजोवरयामे भागल \nअन्द्हवरया रावत आ वजनगी  झूर-झाम जे  भेल \n  \nइजोवरया िैक कतबो िै तुँ रावतये िगरो \nवदनोमे ग्रहर् आ िगरो अन्द्हार पि रल \n  \nहवनकय फेकी विचार मोनक \nफवड़च्ि भेने बेिम्हार भऽ गेलै \n  \nगोंवह आएल अवि हमरा टोल \nजलिमावध  तुँ व्योपार भऽ गेलै \n  \nऐराित गज -ग्राहक गज  नै  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 33 \nदुनूमे मेलक वन यार भऽ गेलै \n  \n  \nआुँवख ओङठल जाइए  कहू की करी \nनै बुझलौं तमिाइए कहू की करी \n  \nधान िै खखरी बन ल अवहठाम आ \nधानी आवग धुधुआइए कहू की करी \n  \nदेवख िूवब अनुभूवतक क्षर् \nई पाँती इवतहाि बन त नै \n  \nबान्द्हक कातमे घर बनेने  बाट जोही  \nबाट वबिवर कऽ नै वबलमैए हमरा की \n  \nझूठक बहैत धार िै जे  ि मकल \nउनवट बहलै तुँ डाह दैए रवह रवह  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nडंकक अबैत चोट िुनैत  भेल वदन कतेक \nऊवह अवबते अबैत विवभन्न भेल उिवर गेल \n  \nलच्िनो तुँ बापक वजद्द गुनलकै \nनीक तीक भूवल ि एह बनवलऐ \n  \nबूवझ िकलौं नै वनर्ाभाग  रावर्क खेरहा \nलूवझ िकलौं नै परातीक पाँवतक खेरहा \n  \n  \nबझाओल गेलैए वचड़ैया एना रे \nकहैए वहतैर्ी ई वर्कारी बड़ा रे \n  \n  \nक्रूर स्िप्न आ िुन्द्दर जीिन  देखलौं वनन्निुँ जगलापर \nकोना हम मानब जुँ वकयो ई कहलक वकिु नै बदलैए  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 35 \n  \n  \nकहैए ई वमलेबै आइ नोरोमे कने गोला \nजुँ भांगे पीवब एतै भािना पीतै लगैए ई \n  \n  \nकोन पक्का रंगिुँ ढौराबी जे  धोखराए नै \nमोनक रंगो धोखराइए चलू घुवर चली  \n  \n  \nभोरे उदािी उवड़याइत जाइत  \nजे  बुन्नी बुवनऐल विच्चा अहीं तुँ िी \n  \n  \nचरको पवरयावन ई बनेलौं कएक बेर \nउबेरक बाट ताकी आ िुरुज  कहाइ िी \n   36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकरा देवख बुझलहुुँ गिवनक िोपान  \nबनैत बनैत बनै मूवतष अहाँ देखाइ िी \n  \nकोनटा बचल नै एकान्द्ती ले एकोटा \nअन्द्हरोखे उठै िी आ गनती गनै िी \n  \nवपआ गेलाह देर्ान्द्तर दूरस्त देि \nवकयो नै घुरै अवि िे आिो नै तकै िी \n  \nउचवर न ि रूप अपन वलखैब तखन वकने \nउतर दविन  डगहर    बहैब तखन वकने \n  \nकन कन करत बन त िवदखन  तवलया यौ \nिुअद पैब जौुँ अहुँ झखैब तखन वकने \n  \nपड़ाइनपर कनैत अवि भाग जुँ कतौ \nगजेन्द्र मन बूझै वहयैब तखन वकने  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 37 \n  \n  \nजे  देखलक बवरयारक गाि कहलक वबरदाबन ईहे \nउड़कुस्िी लागै दलानपर िै आब उजड़नवहए  नीक \n  \nजकरा कतहु ने िै पुिारी िे अवि िौराठक नोवतहारी \nचन्द्रोगत नै प्रेम अविञ्जल िे आब वबिरनवहए  नीक \n  \nहािी अपने पएरे भारी चुट्टी अपने पएरे भारी अवि \nऐराित प्रेम-वजंजीर िुँ िारल तैं ठोकरेनवहए नीक \n  \nआदवत जे  लागल िेदना िहबाक \nगेंठ बनैए िे िोहनगर  लगैए \n  \nबवन माँि अकुलाइ िी बाझब जालमे  कक्खन \nजुँ फुँवि त्रार् पाएब आुँवख बओने िे देखतै ओ \n   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनै बुझवलऐ ई एते बिल अवि बात \nदेखल आइ जे  ओ भुँविया रहल अवि \n  \nहमरािुँ कते की माँगै ि ल रहरहाँ \nजे  जुमल  ओ वबनु लेने जा  रहल अवि \n  \nओकर हाक्रोि हमर चुप्पी िुनै  ि ल \nबाजब  िे वबनु िुनने  जा  रहल अवि \n  \n  \nआब आउ हमर वकिु  हाइकू/ र्ेनयूष / टनका/ हैबून \nबीहवन किा ि न ई विधा िीवरयि नै मानल जाइ  िै।मुदा जुँ \nवनचुलका रचना ि भ (हमर पोिी  \"िहस्रवजत्\" िुँ) अहाँकेँ गम्भीर लगैए \nतुँ बुझू जे  हमर काज  ि फल भेल। \n  \n१ \nप्रकृवत रोर् \nकुर् वतल जलिुँ  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 39 \nविधिा बवन \nिधिा की विभेद \nदूवब अक्षत ज ल (टनका/ िाका) \nकरबीरिुँ  \nघर गाि पहाड़ \nघेरल अवि (हाइकू) \nबनैया लोक \nघरक पवनबह \nवबदवत नवह (र्ेनयूष ) \nकरहड़ उपावर कऽ खाउ, प्रकृवतकेँ घरमे बिाउ, फुलिारी बनाउ, \nपहाड़क फोटो बना कऽ घरमे लटकाउ। आ भऽ जाउ  प्रकृवत प्रेमी। \nगामकेँ नग्रमे लऽ आउ, वचत्रकारीिुँ, कलाकारीिुँ, बुवधयारीिुँ। \n                                                                                                           \n                                                                                                            \n                                                                                                  खेलाइ \nहम \nकवरयाझुम्मवरमे \nनीचाँ अकाि     40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n                                                                                                            \n                                                                                                          \nएकपेवड़या ि ड़क कतऽ पाबी आब, आब तुँ चावर लेन िेहो कम \nचकरगर मानल जाइए।  ि ह लेन, आठ लेन। अकाि मवलिोंह, \nगािक हवरयरी मवलिोंह। मोन मवलिोंह। मुदा ि ड़क, घर ि भ फोटो \nि न वचक्कन \nचुनमुन।                                                                                               \n                                                                                                            \n            वलखी वचत्रिुँ \nघरक खाका आइ \nिी जङलाह  \n(हैबून)      \n  \n  \n२ \n१. \nतावग प्रकृवत \nताकैले भेलौं पार \nिुखल पात \n(हाइकू)  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 41 \n२. \nई फूल फल \nचिैत जाइ  आगाँ \nकम होइए \nउनवट देखी फेर \nलगमे कम दूरे बेर्ी \n(टनका/ िाका) \n३. \nरंग िाड़ल \nपहाड़ आर गाि \nमुदा जीिन  \n(र्ेनयूष ) \n४. \nझझायल रंग कतेको िर्षक। बच्चाक वकताबोिुँ बेर्ी चमकैए ई \nप्रकृवत, फूल, पात, बाट आ अकाि। आ एकरा िभकेँ तुँ िोड़ू ई \nबरफ, जे  रेवगस्ताने ने िी, बालुक बदला बरफ। मुदा नै अवि \nऑक्िीजन  आ नवहये फूल-पात। मुदा एकर िेहो देवखयौ र्ान।  ज इ  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरस्तािुँ अबै िलौं िे ओतेक कहाँ चमकै ि ल। ज खन ओइ प्रकृवतक \nलग िलौं तुँ कहाँ ओकर रूप वनङहावर पाबै िलौं। वकयो दूरिुँ \nदेखैत हएत तुँ वनङहावर पबैत हएत हमरो, प्रकृवतक बीचमे हमहूुँ \nप्रकृवत बन ल हएब। मुदा ऐ वर्खरपर आवब जे  ि न गर लगैए ई \nप्रकृवत।   \nगाि भेल िै \nअिगरुआ बौआ \nपात भेल िै \nवखलौना प्रकृवतक \nवर्खर देवख \n  \nमुदा आब ऐ वर्खरपर एलाक बाद लगैए जे  बेकारे एलौं एतऽ। ऐ \nवर्खरकेँ ओइ ठामिुँ देखै िलौं तुँ कतेक िुन्नर लगै ि ल ई वर्खर। \nमुदा वर्खरपर एलाक बाद आब तुँ िएह गाम नीक लगैए। तुलना \nतखने ने हएत ज खन गामक प्रकृवतकेँ वर्खरिुँ देखबै। गामिुँ वर्खर \nआ वर्खरिुँ गाम। मुदा वललिािुँ हाइ रे हाइ। आब चलै िी \nवर्खरक ओइ पार। देखै िी ओइ वदिुका लोक िमाज।  दूरिुँ लगैए \nदुनू कातक गाम नीक, तराउपड़ी। मुदा ओइ कातक गामिुँ वर्खर \nओतेक िुन्नर लागत जतेक  ऐ पारक गामिुँ लगैए। \nनै ठाि होउ  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 43 \nचलू चली घुरैले \nबवनजार  िी \nलोकक बीचमे िी \nजाइत  घुरैत िी \n(हैबून) \n  \n३ \nचतरल िै/ लतरल टाट ई/ झोरा कऽ खाउ \nई वबजलौका / जवड़क  वर्रा ि न/ पिरैए \nजवड़िुँ फूवट /ई कड़कड़ाइत/ वदग वदगन्द्त/ पि रत िगरे/ करत \nआच्िावदत \nकारर् नै िै/ हावर लेल, विजय/ लेल नै गिष \nलोक पताली/ जहाज  अकािमे / उनवट गेल / विश्व लोक ब्रह्माण्ड / \nबात विचार ि भ \nज ल दुवनयाँ/ िमुर तलपर/ अद्भुत रंग \nवबनु हरवद/ चार्क्यक वबखावह / विर्कन्द्या ओ \nवबनु हरवद/ बनवल वबखावह ओ / विर्कन्द्या जे / पावलत भेल िवल/  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवबनु हरवदक जे  \nहरवद, गुर्े-गुर्, िदी भेल, दूधमे घी आ हरवद वदयौ आ आुँवख मूवन \nघोंवट जाउ।  चोट लागल हरवदमे डोकाबला चून वमलाउ आ लेप \nवदयौ। हरवद वबना ने दावल आ ने वखच्चवर लागत वपयरगर। वखच्चवर \nभऽ जाएत  मरिटका आ दावल भटरंग। देखैमे लगैए जेना  िैजयन्द्ती \nफूलक गाि हुअए, मुदा ई बाड़ीमे होइए, िैजयन्द्ती ि न पोखवरक \nमहारपर नै। हरवद गाि/ नुकौने  जवड़मे  ई/ अपन गुर् (हैबून) \n  \n४ \nआि क अवि/ पवनिोखा  उगल/ चलू बिै िी (हाइकू) \nभेल उबेर/ उगल पवनिोखा / काज  करै िी/ बहराइ घरिुँ/ बाट भेटल \nअवि (टनका) \nपवनिोखा  ई/ उगल अकािमे/ उपरे ऊपर! (र्ेनयूष ) \nआह, आब हएत उबेर, उवग गेल अवि पवनिोखा , खुवज  गेल अवि \nबाट, बवनहार वबदा भेल बवनज  करए, आ वकिान  बीया उखावर रोपवन \nलेल आ हम वबदा भेलौं कोनो अकाजक  काज  लेल, अन्द्तहीन बाटपर, \nिुकाजक  काज  लेल , वदर्ाहीन  ठमकल चौबवटया वदि। \nबाट तकैत \nताकी अकाि वदि \nविवचत्र भ्रम  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 45 \nजेना  ई पवनिोखा  \nउवग खोलत बाट \n  \nतखन फेरिुँ ताकब, हेरब अपन िमान , आ बखा होइ धवर चलैत \nरहब। तुँ ई कहब जे  बखा होइ धवर चलैत रहब कोनो पलायन तुँ \nनै। पवनिोखा  उगले अवि, बाट खुजले  अवि आ हम बाट तावक \nरहल िी आबैबला बखाक? \nितरंवगया \nअवि ई आि \nउगैए आि \nडुबबाले अकाि \nबवन गेल िंत्राि \n  \n(हैबून -दू टा गद्य आ दूटा टनका युक्त) \nफेर कुण्डवलया (हमर पोिी  \"िहस्रवजत्\" िुँ) \nकुण्डवलया \n१  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nि त अि त मे भेद करू, राखू नै वकिु रोख \nततमत नै करू कवनयो, जे  िै होनी लेख \nजे  िै होनी लेख, हुए िे नीक वनकेना  \nित्यक जीत  हएत, जुँ करबै अकिवतकि ने \nडर िंग अि त केर, डर ढाहू मध्य हृदयक   \nऐराितक बुझैत, यएह िी अित्यक ि त \n  \n२ \nि त्ता घुरिा पजलौिुँ, भेल वदने अन्द्हार। \nवदन वबतलापर घर घुरी, काल भेल विकराल॥ \nकाल भेल विकराल, पोरे-पोर विहरैए। \nिुनत  केओ ििाल, बोल बगहा लगबैए। \nऐराित बेहाल, बोल कतऽ भेल वनपत्ता। \nघुवरयाए बवन काल, पैवि वबच घोरन ित्ता।। \n  \n३  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 47 \nविजय वबन गिष हएत जुँ, बुझू तखन ई नीक \nहावर भेने घबराउ नै, बात बुझू ई मीत \nबात बुझू ई मीत, हुअए जुँ एक झमेला \nहावर मावन बवि जाउ , करू ने फेर बखेरा \nभेल काज  प्रिन्न ज तऽ, नीक अवि टा ि एह \nमोन ऐराित बुवझ, देवख ली हावर-विजय \n४ \nबोल िचन हुअए नीक, बूवझ बाजी  जुँ बात \nगुम्म रहनाइए   ठीक, हुए जुँ न महर जाल  \nहुए जुँ न महर जा ल, लेत ओ लप दऽ भीतर \nहजला बवन जाएत , नै अवि जुँ बेर उवचत पर \nिुनू  हमर ई बात, बात होइए अनमोल \nऐराित कवह जाय ,  कहू नै ओल ि न बोल \n  \nआब पिू वमविलाक ध्िज ग़ीत (िहस्राब्दीक चौपड़पर िुँ) \n   48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवमविलाक ध्िज ग़ीत \n  \nवमविलाक ध्िज फहरायत  जगतमे , \nमाँ रूर्वल,भूर्वल,दूर्वल, देखल  हम, \nअकुलाइत िी, भुँवियाइत अवि मन । \n  \nिी विद्याक उद्योगक कमषभूवम   िुँ, \nपिावड़ आयत िन्द्तवत अहाँक पुवन, \nबुवद्ध, चातुयषक आ र्ौयषक    करिुँ, \nविजयक प्रवत करू अहुँ र्ंका जुवन।  \n  \nमैविली िवि अजपप्रार् भेल  जौुँ, \nिन्द्ध्यक्षर बावज  करब हम  न्द्योरा, \nिर्ष स्फोटक बन त स्पर्षिुँ  हमर, \nध्िज खि त नवह हे मातु वमविला। \n  \n(विद्यापवत र्ब्दािलीक प्रयोग)  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 49 \n  \nआब ऐ बाल-गीतक माध्यमिुँ ि भ जानिर -वचड़ैक बोली िीखू (बाङक \nबङौरा िुँ) \nबड़द करैए दाउन ने यौ \n  \nहािी अगत्त, वपिू, िाइत, माइल वबवर \nवहरष-वहरष िुनगर चलू िंग घर घुवर \nती-ती परबा उवड़ गेल ऊपर \nवलह वलह बकरी घाि तूुँ खो \nबड़द करैए दाउन ने यौ \n  \nअतू कुकुड़ कुत-कुत डॉगी \nकैटी वपिू-वपिू आएत की? \nचेहै-चेहै िुवन  पारा दौगल, \nभागी िोवड़ बाट हम ताकी \nअरष बकरी घाि तूुँ खो \nबड़द करैए दाउन ने यौ  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n  \nढेहै-ढेहै कऽ नवह खौंझाबू \nिाँि आओत खवरहानमे यौ \nआि ठामे रे हे, हौरे हौ \nबड़द करैए दाउन ने यौ \n  \nआब बीहवन किा \nजुँ बीहवन किाक नामपर अहाँ हास्य-कवर्का पिने िी तुँ ई विधा \nअहाँकेँ िीवरयि नै लागत। तुँ पिू एकटा बीहवन किा (गजप \nगुच्ि िुँ), आ एकिुँ बेर्ी बेर पिए पड़ए तुँ पिू, आ हमरा विश्वाि \nअवि जे  हाइकू-हैबून ि न अहाँ एकरो गम्भीरतािुँ लेमऽ लागब। \n  \nबहुपत्नी वििाह आ वहजड़ा  \n\"मवर गेवल बेचारी \"। गौआुँ ि भ फलना बाबूक तेिर कवनआुँक \nमुइलापर कहलवन्द्ह । \n\"फलना बाबू तेिर कवनयाँक गरदवन कावट लेलवन्द्ह\"। एक गोटे \nकहलावन्द्ह। \n\"िे ठीके कहैत िी । पवहल कवनयाँमे बच्चा नवह भेलैक तुँ दोिर  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 51 \nवबयाह कएलक । मुदा ज खन दोिरोमे बच्चा नवह भेलैक तुँ बुझबाक \nचाही ि लए ने\"।- दोिर गोटे कहलवन्द्ह । \n\"हुँ आ उनटे तेिर कवनयाँकेँ कहैत रहवि जे  भावतज  िभकेँ नवह \nमानैत विऐक तेँ भगिान बच्चा नवह देलवन्द्ह । बुझू\"?-तेिर गोटे \nकहलवन्द्ह । \n\"वहजड़ा  िार\"।- चावरम गोटे िभा िमाप्त करैत बाजल  । \nमुदा चावर गोटेक ई महा-िम्मेलन एवह गपपर िहमवत मे ि ल जे  \nपवहल दू टा वबयाह करब उवचत रहए। \n  \nहमर उपन्द्याि \nवर्ि कुमार झा \"वटजलू\" \"मैविली उपन्द्याि िावहत्यमे दवलत पात्रक \nवचत्रर्\" वनबन्द्धमे वलखैत िवि- \n\"गजेन्द्र ठाकुरक \"िहस्त्रबािवन\"मे दम्माक जड़ी  एकटा आवदिािी द्वारा \nआन ि आ व किु िखष िाद ओ जड़ी  जंगलमे  नै भेटब िोन कम होएिा \nवदि िंकेत करैत अवि तुँ हुनकर \"िहस्त्रर्ीर्ा\"मे वमविलाक लगभग \nि भ दवलत जावतक  विष्ट्तृत वििेचना करैत अवि। तीनटा घरक \nरहलोपर धोविया टोली एकटा टोल बवन गेल अवि। झंझारपुर धवर \nमारिाड़ीक कपड़ा एतए िाफ कएल जाइत  अवि। मवहििार ब्रह्मर् \nि भ जे  बवरयातीमे बेलिटम झावड़ कऽ िीवट-िीवट कऽ वनकलैत िवि \nिे कोनो अपन कपड़ा पवहवर कऽ। बैह मंगवनया कपड़ा, महगौआ \nमारिाड़ी ि भक। मारिाड़ी ि भक ई कपड़ा रज क भाय दू वदन लेल  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभाड़ापर वहनका िभकेँ दैत िविन्द्ह। कोरैल बुधन आ डोमी िाफी, \nधोवि। डोमी िाफी आब डोमी दाि िवि, कारर् कबीरपंिी जोतै  \nिवि। फेर एकटा आर टोल, चमरटोली अवि। चमार- मुखदेब राम \nआ कवपलदेि राम। पवहने गामिुँ बाहर रहए, बिवबट्टीक बाद। मुदा \nआब तुँ ि भ बा  ि कावट कऽ उपटाए देने अवि आ लोकक ििोबाि \nबिैत-बिैत एवह चमरटोली धवर आवब गेल अवि। घरहट आ ईंटा-\nपजेबा  ि भ अगल-बगलमे खविते रहैत अवि। ढोलहो देबािुँ लऽ कऽ \nवि गा बजेबा  धवरमे वहनकर ि बहक िहयोग अपेवक्षत। गाए-माल \nमरलाक बाद जा  धवर ई ि भ उठा कऽ नवह लऽ जाइत  िवि लोकक \nघरमे िुतका लागले रहैत अवि। भोला पाििान  आ मुकेर् पाििान , \nदुिाध। गेना हजारीक वनचुलका खाड़ीक िंबंधी। िएह गेना हजारी \nजे  कुर्ेश्वर स्िानमे एकटा कुर्पर गाए द्वरा आवब कऽ दूध दैत देखने \nरहवि तुँ ओवह स्िानकेँ कोड़ए लगलाह, महादेि नीचाँ होइत गेलाह, \nिीतापुत्र कुर् द्वारा स्िावपत ई महादेि गेना हजारीक ताकल। \n      मुकेर् पाििानक  बेटी मालती बैंक अवधकारी िविन्द्ह आ जमाए  \nमिुरानंद  डी.पी.एि. स्कूलक प्रचायष िवि, ििंत-कुंज  लग फामष \nहाउिमे रहै जाइ  ि वि। भोला पाििान  आ मुकेर् पाििान  गामेमे \nरहै जाइ  िवि। \n1967ई.क अकालमे ज खन िभटा पोखवर, गड़खै िुखा गेल मुदा \nडकही पोखवर नवह िुखाएल प्रधानमंत्री आएल रहवि तुँ हुनका देखेने \nरहवन्द्ह ि भ जे  कोना एतए िुँ वबिॉि कोवड़ कऽ मुिहर ि भ खाइत \nिवि। चमषकार मुखदेि रामक बेटा उमेर् िेहो ओवह मुक्ताकार् \nिैलूनक  बगलमे अपन अिला-खिला खिा लेने अवि, रहैए मुदा \nवकर्नगिमे।  चप्पल, जुताक  मरो-म्मवतक अलािे तालाक डुप्लीकेट  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 53 \nचाभी बनेबाक हुनर िेहो िीवख लेने अवि। कुंजी  अवि तुँ ओकर \nडुप्लीकेट पंरह टाकामे। कुंजी  हेरा गेल अवि तुँ तकर डुप्लीकेट \nि ए टाकामे। आ जे  घर लऽ जएिवन्द्ह तुँ तकर फीि दू ि ए टाका \nअवतवरक्त। मुिहर वबचकुन िदायक बेटा रघुिीर ड्राइिरी िीवख लेने \nअवि। ििंत कुंजक  एकटा व्यििायीक ओवहठाम ड्राइिरी करैए आ \nरहैत अवि वकिनगिमे।  डोमटोलीक बौधा मवजलक बेटा श्रीमंत \nिेक्टरक मेन्द्टेन्द्िक ठेका लेने िवि। हुनका लग दू ि ए गोटे िवन्द्ह \nजे  ि भ क्िाटषरक कूड़ा ि भ वदन भोरमे उठेिाक िंग रोड आ \nपावकषगक भोरे-भोर िफाइ करै िवि। एवहमे िुँ वकिु गोटे विर्ेर् \nकऽ नेपालक भोरे-भोर लोकक र्ीिा  मवहनिारी दू ि ए टाकामे पोिै \nिवि आ अखबारक हॉकर बन ल िवि। रहै िवि वकर्नगिमे  मुदा \nअपन मकानमे- मुिहर वबचकुन िदाय।\" \nदुगानन् द मंडल वलखै िवि- \n\"विदेह पवत्रकाक िम् पादक श्री गजेन् र ठाकुर जीक  वि नेहिुँ हमरा \nअपनामे िृजनात् मक र्क् वतक िंचार भेल। बहुत राि एहेन र्ब् द \nि भ जे  मैवि ली िावह त्यमे अप्रयुक्त ि ल। जेकरा ठेंठ कहल जाइ  \nिलै ओ ज खन ठाकुर जीक  वलखल पोिी कुरूक्षेत्रम अन् तमषनक \nपवि देलखहुुँ आ जनलहुुँ तुँ आरो विर्् िाि भऽ गेल।\" \nराजेन्द्र कुमार प्रधान वलखै िवि- \n\"श्री गजेन्द्र ठाकुर जीक  उपन्द्याि- िहस्रबािवन ढेर राि रजनैवतक  \nआ ब्यूवरयोक्रेवटक उिाल-पुिलक गबाह अवि, तुँ हुनकर िहस्रर्ीर्ा \nदवलत गबैय्या मोहनक भारतक स्ितंत्रतािुँ िूचनाक  अवधकार धवर \nगीतक माध्यमिुँ राजनैवतक  चेतना पिारबाक अद्भुत ि फल प्रयाि  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअवि, तुँ एकर बीचमे िवन्द्हआएल गामक आ बाविक राजनीवत  गामिुँ \nवदजली धवर पि रल अवि।\" \nएकटा काजपवनक मुदा वमविलाक गाम \"गि नावरकेल\" उपन्द्याि-त्रयीमे \nिहस्रर्ीर्ाक बाद दोिर उपन्द्याि िेहो विदेहपर धारािावहक रू पेँ ई-\nप्रकावर्त भऽ रहल अवि। \nजगदीर्  प्रिाद मंडल वलखै िवि- \"गाम-घरक भौगोवलक वििरर्क जे  \nिूक्ष्म िर्षन  िहस्रबािवनमे अवि, िे चवकत कएलक।\" \nउमेर् मण्डल वलखै िवि- \n\"गजेन्द्र ठाकुर जीक  वलखल \"िहस्त्रिािवन\" उपन्द्यािक आखर-\nआखरमे िंिेदनाक  स्िर झलकैत अवि। िंिेदनाक  वबम्ब उद्दाध आ \nिम्यक अिषनीवतिुँ भरल मावमषक वचत्रर्- जावहमे  एकटा कतषव्यवनष्ट  \nआ इमानदार व्यवक्त नन्द्दकेँ गृहस्त धमषक िंग-िंग िामावजक  \nदावयत्िक पालन करिाक क्रममे उद्वेवलत व्यिा प्रस्तुत कएल गेल \nअवि।\" \nिहस्रबािवन (उपन्द्याि) \nिहस्रर्ीर्ा (उपन्द्याि) \nलघुकिा \nि र-िमाज  आ बार्िीर पिू गजप-गुच्ि (विहवन आ लघु किा िंग्रह) िुँ \nविद्ध महािीर, र्ब्दर्ास्त्रम्, वदजली आ तस्कर \nपिू- र्ब्दर्ास्त्रम् (लघुकिा िंग्रह) िुँ  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 55 \n  \nयोगानन्द्द झा वलखै िवि- \n\"कुरूक्षेत्रम् अन्द्तमषनक- ई पोिी श्री गजेन्द्र ठाकुरक विवभन्न विधाक \nरचनाक िंकलन  विक। एकर िातम खंडमे बालकिाक रूपमे तेइि \nगोट किा िंग्रहीत अवि। ऐ किा िभमे अवधकांर् वमविलाक \nलोकनायक ि बहक किा  व िक तिावप अ ाधा दजषनक  लगभग किाकेँ \nबाल-लोककिा कहल जा  िकैि, यद्यवप ओकरो ि बहक भार्ा पूर्षत: \nर्ास्त्रीय प्रकृवतक अवि। बाललोक किाक िंकलनक  क्षेत्रमे चलैत \nप्रयाि ि बहक नमूनाक  रूपमे एकरा महत्िपूर्ष कहल जा  िकैि।\" \nिुभार् चन्द्र यादि वलखै िवि- \n\"गजेन्द्र ठाकुर अद्भुत व्यवक्त िवि। प्रखर मेधा आ प्रचण्ड ऊजा  िुँ \nिम्पन्न।हुनक प्रवतभाक पिार बहुत व्यापक िवन।  ओ भार्ा, िावहत्य \nआ िमाजक  उत्िानमे जी -जान  िुँ लागल िवि। गजेन्द्र ठाकुर \nबहुभार्ाविद् िवि। हुनक ई गुर् र्ब्दकोर्-वनमार् , अनेक भार्ा मे \nपारस्पवरक अनुिाद आ विवभन्न प्रकारक अनुिंधा न मे प्रवतफवलत भऽ \nरहल अवि। ओ मैविलीक पवहल ई-पवत्रका \"विदेह\"क ज न क िवि। \n\"विदेह\" मैविली केँ िैवश्वक मंच प्रदान कयलक अवि। मैविल \nिंस्कृवतक िंरक्षर् आ विकािक लेल ओ एकटा विलक्षर् आकाइिक \nवनमार्  कयने िवि जे  वनरन्द्तर िंिधषनर्ील  अवि।िात खंड मे \nप्रकावर्त \"कुरुक्षेत्रम् अन्द्तमषनक\" गजेन्द्र ठाकुरक िृजन  आ विमर्षक \nफुलबाड़ी विक। िावहत्यक कोनो विधा गजेन्द्र बाबू िुँ िूटल नवह \nिवन।  हुनक िावहवत्यक बहुरंगी दुवनया बहुत प्रांजल आ लोकवहतकारी \nअवि।बाल-िावहत्य मे तऽ हुनक कलाक उत्कर्ष आ वनखार अनुपम  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअवि।\" \n  \nआ आब जगदीर्  प्रिाद मण्डल- एकटा बायोग्राफी (विदेह:िदेह ३५ \nपृ. ११०५-१२५०) \n० \nिन्  िैंतालीि ... \nभारतक स्ितंत्र वत्रिावर्षक झण्डा फहरा रहल ि ल। \nमुदा कम्यूवनस्ट पाटीक माननाइ  ि ल जे  भारत स्ितंत्र नै भेल अवि। \nअिली स्ितंत्रता भेटब बाँकी िै... \nवमविलाक एकटा गाम... \nजन्द्म भेल रहए एकटा बच्चाक.. ओही बखष ... \nओइ स्ितंत्र िा स्ितंत्र नै भारतमे... \nवपताक मृत्यु...गरीबी.. केि मोकदमा... \nिंवचतक लेल िंघर्षमे भेटलै स्ितंत्र भारतक िा स्ितंत्र नै भेल \nभारतक जेल .... \nआइ बेरमामे पाँच-दि बीघािुँ पैघ जोत  ककरो नै.. \nओइ गाममे जीवित अवि आइयो वकिानी  आत्मवनभषर िंस्कृवत...  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 57 \nपुरोवहतिादपर ब्राह्मर्िादक एकित्र राज्यक ज तऽ भेल िमावप्त.. \nिंघर्षक िमावप्तक बाद वजनकर  लेखन मैविली िावहत्यमे आवन देलक \nपुनजागरर् ... \n  \nजगदीर्  प्रिाद मण्डल- एकटा बायोग्राफी... गजेन्द्र ठाकुर द्वारा \n  \nहमर नाटक \nउजकामुख \nउजकामुख (नाटक) \n-गंगेर् आ िजलभाक प्रेम ऐ नाटकक विर्य अवि। मुदा पवहल दू \nअंकक बाद तेिर आ चावरम अंक बदवल जाइए।  आ आवब जाइ  \nिवि िोझाँ उदयन, दीना, भदरी, आचायष व्याघ्र, आचायष विंह, आचायष \nि रभ, वर्ष्ट्य िाही, वर्ष्ट्य वखवखर, वर्ष्ट्य नविया, वर्ष्ट्य वबज्जी।  आ \nर्ुरू  भऽ जाइए  इवतहािक एकटा र्डयंत्रक अनुपालन।  मुदा चावरम \nकजलोलक अन्द्तमे भगता कवह दै िवि अपन वर्ष्ट्यकेँ एकटा \nरहस्य.......जे  विस्मरर्क बादो आवब जाएत  स्मरर्मे।...बवन \nउजकामुख... \n- पाँचम कजलोलिुँ िंकेतक बदला िास्तविकता, कजपनाक बदला \nित्य... \n-पवहलिुँ चावरम कजलोल धवर मंचपर र्तरंजक  वडजाइन  बनाएल घन  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराखल रहत, पाँचम कजलोलिुँ भूत आ कजपनाक प्रतीक ओइ िंकेतक \nबदला िास्तविकताक प्रतीक गोला राखल रहत। \n- गंगेर्क तत्त्िवचन्द्तामवर्पर ढेर राि टीका उपलब्ध अवि, गंगेर्केँ \nकहल जाइ  िवन्द्ह तत्िवचतामवर्कारक गंगेर्; मुदा हुनकर कविता भऽ \nगेल िवन्द्ह \"उजकामुख\"!!! \nमैविली नाटककेँ..................... \nनाटकक न ि युगमे प्रिेर् प्रिेर् करबैत अवि....... \nउजकामुख......................................................... \nविदेह नाट्य उत्िि २०१२ मे मंवचत............................ \nवनदेर्क  रहवि बेचन \nठाकुर.................................................................. \nमंच पवरकजपना रहए भरत नाट्यर्ास्त्रक अनुरूप  .. \n  \nमैविली िमी क्षार्ास्त्र, मैविली लेल एकटा अनुिाद विद्धान्द्त, मैविली \nगजलर्ास्त्र \n  \nअतुलेश्वर वलखै िवि- हेमवनमे गजेन्द्र ठाकुरक एकटा पत्र आयल \nि ल जे  ई र्डयंत्र नवह विक जे  कोनो गोष्ठी   (ि गर रावत दीप ज रए, \nजे  ितषमानमे किा गोष्ठी िुँ बेर्ी अनगषल गोष्ठी भ गेल अवि ) मे  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 59 \nएवह तथ्य पर नवह आलोचना होइत अवि जे  एवह किामे कोन \nकमजोरी अवि िा कोन-कोन न ि तथ्य आयल अवि, बवजक जाइत , \nखाइतकेर िङ्ग रमानािी -र्ैली पर चचा कएल जाइत  अवि? \nमायानन्द्द वमश्र वलखलवन्द्ह- \"कुरुक्षेत्रम् अंतमषनक मे हमर उपन्द्याि \nस्त्रीधनक जे  विरोध कएल गेल अवि तकर हम विरोध करैत िी।... \n\" िमालोचनाकेँ विरोधमे लेब की उवचत? \n  \nमैविली िमीक्षार्ास्त्र \n(विद्धांत लेल) \nमैवि ली िमीक्षार्ास्त्र (विदेह:िदेह ३५ पृ. १३२२-१४१६) \n(प्रयोग लेल) \nबूच जीक  कविताक -माक्िषिाद, ऐवतहाविक दृवष्ट, िंरचनािाद , जादू -\nिास्तविकतािाद, उत्तर-आधुवनक , नारीिादी आ विखण्डनिाद दृवष्टिुँ \nअध्ययन िंगमे भारतीय िौन्द्दयषर्ास्त्रक दृवष्टिुँ िेहो अध्ययन \nविदेह:िदेह ३३ पृ. २०१-२०६) \nमैविली लेल एकटा अनुिाद विद्धान्द्त \nमैविली लेल एकटा अनुिाद विद्धान्द्त (विदेह:िदेह ३० पृ. १३१-\n१३५) \n   60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैविली गजलर्ास्त्र \nमैविली गजलर्ास्त्र (विदेह:िदेह ३५ पृ. १२५१-१३२१) \nविद्यापवतक वबदेविया \nविदेह:िदेह ३३ पृ. १९२-१९८ \n  \nप्रवतयोगी परीक्षािी लेल \nNTA-UGC/ UPSC/ BPSC MAITHILI \nOPTIONAL- गजेन्द्र ठाकुर \n[Place of Maithili in Indo -European Language \nFamily/ Origin and development of Maithili \nlanguage (Sanskrit, Prakrit, Avhatt, Maithili) भारोपीय \nभार्ा पवरिार मध्य मैविलीक स्िान/ मैविली भार्ाक उद्भि ओ विकाि \n(िंस्कृत, प्राकृत, अिहट्ट, मैविली)] \n(Criticism- Different Literary Forms in Modern Era/ \ntest of critical ability of the candidates) \n(ज्योवतरीश्वर, विद्यापवत आ गोविन्द्ददाि विलेबिमे िवि आ रिमय \nकवि चतुर चतुरभुज विद्यापवत कालीन कवि िवि। एतय िमीक्षा \nर्ृंखलाक प्रारम्भ करबािुँ पूिष चारू गोटेक र्ब्दािली नि र्ब्दक \nपयाय िंग देल जा रहल अवि। नि आ पुरान र्ब्दा िलीक ज्ञानिुँ \nज्योवतरीश्वर, विद्यापवत आ गोविन्द्ददािक प्रश्नोत्तरमे धार आओत, िंगवह \nर्ब्दकोर् बिलािुँ खाँटी मैविलीमे प्रश्नोत्तर वलखबामे धाख आस्ते- विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 61 \nआस्ते खतम होयत, लेखनीमे प्रिाह आयत आ िुच्चा भािक \nअवभव्यवक्त भय िकत।)  \n(बरीनाि झा र्ब्दािली आ वमविलाक कृवर् -मत्स्य र्ब्दािली) \n(िैजयू एडीर्न - प्रिम पत्र- लोवरक गािामे िमाज ओ िंस्कृवत)  \n(िैजयू एडीर्न - वद्वतीय पत्र- विद्यापवत) \n(िैजयू एडीर्न - वद्वतीय पत्र- पद्य िमीक्षा- बानगी) \n(िैजयू एडीर्न - प्रिम पत्र- लोक गािा नृत्य नाटक िंगीत)  \n(िैजयू एडीर्न - वद्वतीय पत्र- यात्री) \n(िैजयू एडीर्न - वद्वतीय पत्र- मैविली रामायर्)  \n(िैजयू एडीर्न - वद्वतीय पत्र- मैविली उपन्द्याि) \n(िैजयू एडीर्न - प्रिम पत्र- र्ब्द विचार) \n(वतरहुता वलवपक उद्भि ओ विकाि)  \nअनुलननक -१-२-३    अनुलननक - ४-५ \n(मैविली आ दोिर पुबवरया भार्ाक बीचमे िम्बन्द्ध (बांनला, अिवमया \nआ ओवड़या) [यू.पी.एि.िी. विलेबि, पत्र -१, भाग-\"ए\", क्रम-५]) \n[मैविली आ वहन्द्दी/ बांनला/ भोजपुरी/ मगही/ िंिाली - वबहार लोक \nिेिा आयोग (बी.पी.एि.िी.) केर विविल िेिा परीक्षाक मैविली \n(ऐवच्िक) विर्य लेल]   62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_01- गजेन्द्र ठाकुर \nNTA_UGC_NET_MAITHILI_02- गजेन्द्र ठाकुर \nTEST SERIES-1- गजेन्द्र ठाकुर \nTEST SERIES-2- गजेन्द्र ठाकुर \nGS (Pre) \nTOPIC 1 - गजेन्द्र ठाकुर \nहमर अनूवदत िावहत्य \nहमर जोर आन भार्ािुँ मैविली अनुिादक बेर्ी रहल अवि ओना \nमैविलीिुँ अंग्रेजीमे हम िेहो अनुिाद केने िी। तकर पािाँ हमर दूटा \nउद्देश्य अवि। पवहल जे  ऐ िुँ मैविली िमृद्ध हएत आ दोि र ज खन \nहम अपन आ अन कर भार्ाक िावहत्य नै पिब तुँ आन वकए पित। \nनीचाँक पवहल वलंक िामान्द्य पाठ लेल अवि आ एतऽ मैविलीमे \nअनूवदत एकटा किा आ वकिु कविता अवि। दोिर वलंक ३५ टा \nबाल िावहत्यक िवचत्र पोिी अवि आ िायाि वद्वभावर्क (मैविली-\nअंग्रेजी) राखल गेल अवि। \n१ \nअनूवदत िावहत्य (आ न भार्ािुँ)- गजेन्द्र ठाकुर \nविदेह:िदेह २७ (गजेन्द्र ठाकुर आ रवि भूर्र् पाठकक आन भार्ािुँ \nअनूवदत गद्य आ पद्य - अंक १-३५० िुँ) \n२  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 63 \nबाल िावहत्य (अनुिाद - वद्वभावर्क- मैविली-अंग्रेजी)- गजेन्द्र ठाकुर \n  \nटोस्ट बड़ीटा! कवनये\nटा! \nएतऽ हम ि भ रहै िी  भारतोजलक राजकु\nमारी \nभारतोजलक राजकुमारी  (\nवबनु  र्ब्दक) \nिुयो कच-\nकच कचाक \nचुन्नू-मुन्नूक नहेनाइ  नेना  जे  बैलूनिुँ डेरा\nइत ि ल \nअद्भुत वफबोनाची  अंक-\nर्ृंखला  \nहारू  अखन  नै, अख\nन  नै! \nजन्द्मवदनक उत्िि \nभोज  \nमोट राजा  पातर-\nदुब्बड़ कुकुड़ \nबवचया जे  अपन  हुँिी नै  रो\nवक िकैत  िवल  \nअंग्रेजी हम िूंवघ  िकै  \nिी  \nिोट लाल-\nटुहटुह डोरी \nकरू  नीक, भोगू नी\nक \nई िभटा  वबलावड़क दोख अ\nवि! \nचोभा आम! हमर टोलक बा\nट \nज खन  इकड़ू स्कूल \nगेल \nमािी फेर आउ टाटा\n! \nअमाचीक जुलुम  मर्ीन  ि भ \nवटंग टोंग पाउ-म्याऊ-\nिाह \nकुकुड़क एकटा वदन  हमरा नीक  लगैए रीताक न ि-\nस्कूलमे पवहल वदन  \nकनी  हुँवि\nयौ ने! \nलाल बरिाती  भूत-प्रेतक \nनाट्यर्ाला  \n आउ पएर गानी  कतऽ अवि ई अंक ५? \n \nमुन्ना जी  हमरािुँ िाक्षात्कारमे पुिने  िलाह जे  उपलब्ध \nअवि विदेह:िदेह ३३ पृ. ४१५ पर ओकर वकिु अंर् दऽ रहल िी \n  \nमुन्नाजी :अहाँक मैविली पत्रकावरताकेँ दूवर हेबािुँ बचेबाक िा ित्यक \nखोजक  कारर्ेँ गावर-गंजनक  पिावतयो एक स्टंपपर अड़ल रहबाक \nदृि िंकजप कतेक वदन धवर वनमहता हएत?  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगजेन्द्र ठाकुर: कुरुक्षेत्रम् अन्द्तमषनक िमपषर्मे हम वलखने रही- \nवपताक ित्यकेँ वलबैत देखने रही वस्ितप्रज्ञतामे \nतवहये बुझने रही जे  \nत्याग नवह कएल होएत \nरस्ता ई अवि जे  वजवदयाहिला। \nआ ई पवि गामक बहुत गोटे कानए लागल िलाह। हुनका िभकेँ \nबुझल िवन्द्ह, मुदा अहाँकेँ हम यएह कवह िकै िी जे  एकर वनधारर्  \nभविष्ट्य़ करत। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 65 \n२.२.लेखकक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत िमीक्षकक िमीक्षा \nिीरीज - जगदानन्द्द झा 'मनु'क बालकिा \"मावटक बािन \" आ ओइपर \nगजेन्द्र ठाकुरक वटप्पर्ी \n \nलेखकक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत िमीक्षकक िमीक्षा \nिीरीज  केर अन्द्तगषत पवहल खेपमे ि ल:- \n  http://videha.co.in/new_page_89.htm \n१.   कावमनीक पांच टा कविता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक वटप्पर्ी  \nदोिर खेपमे प्रस्तुत अवि:- \n२.   जगदानन्द्द झा 'मनु'क बालकिा \"मावटक बािन\" आ ओइपर \nगजेन्द्र ठा कुरक वटप्पर्ी \n  \n  \nलेखकक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत िमीक्षकक िमीक्षा \nिीरीज - जगदानन्द्द झा 'मनु'क बालकिा \"मावटक बािन \" आ ओइपर \nगजेन्द्र ठाकुरक वटप्पर्ी \nमावटक बािन  विदेह मे ई-प्रकावर्त भेल आ िंकवलत भेल विदेह:िदेह \n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३२ (पृ. २-५) मे जे  उपलब्ध अवि विदेह पेटारमे ऐ \nवलंकपर http://videha.co.in/new_page_89.htm \nआब पवहने ऐ किाक पुनपाठ करी:- \nजगदानन्द्द झा 'मनु', ग्राम पोस्ट - हवरपुर डीहटोल, मधुबनी \nमावटक बािन  \nकेदार प्रिाद गामक एकटा कुर्ल कुम्हार । मावटक बािन  जेना  \nघैल, ढाकन, मटकुरी बना अपन जीिन  यापन करै िलाह । मावटक \nबािन  बनेनाइ  मात्र हुनक आजीिकाक िाधन  नवह भऽ कऽ हुनका \nलेल  एकटा िुन्नर कारीगरी ि ल । अपन काज  करैकाल ओ एना \nतन मय भऽ जाइ  िलाह जेना  एकटा भक्त अपन अराध्य देिताक \nध्यानमे अपन तन-मन क िुवध वबिैर जाइत  िैक । ओ अपन स्ियं-\nिाधनािुँ वधरे-वधरे िवठ मैयाक िुन्नर ि आकवर्षत हािी िेहो बन बए \nलगला । हुनकर बनाएल मावटक बािन  आ िवठक हािीक बड्ड \nप्रर्ंिा होइत ि ल। \nवधरे-वधरे गामक पवरिेर् बदलए लागल । मावटक बािनक  ज गह \nस्टील आ आन-आन धातु लेबए लागल । केदार प्रिादजीक आमदनी \nकम होबए लगलवन्द्ह मुदा ओ अपन काजक  प्रवत  वनष्ठा  आ िमपषर्क \nदुिारे कुम्हारक काज  नवह िोवड़ पएला । \nहुनक िुन्नर िुर्ील  बेटा वबभू नेन्नेिुँ अपन पुस्तैनी काजमे  माँजल । \nई कहैमे कोनो िंकोच नवह जे  ओ अपन बाबूओ िुँ बीिे । केदार \nप्रिादजी एवह गपकेँ नीकिुँ  बुझैत अपन होनहार पुतक गुर्िुँ मोने-\nमोन खुर् िलाह आ वचंवतत िे हो । वचंवतत एवह दुिारे की कुम्हारक  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 67 \nकाजक  वक बतषमान िैक आ वक भवबष्ट्य हेतै िे हुनका बुझल मुदा \nवबभूक हस्तकौर्ल देवख ओकरा एवह काजिुँ बाहर केनाइ उवचत नवह \nबुझलाह । वबभू िेहो इस्कूल पिाइक िंगे-िंग अपन बाबूक िभटा \nगुर्केँ  अंगीकार केने गेल ।  अपन   बाबूक िवठक हािीिुँ आगू बवि \nओ मूवतषकलामे अपन हस्तकौर्लक उपयोग करै लागल । ओकर \nबनाएल मूवतषक चचा गाम  भवरमे होबए लगलै। ज तए ओकर बाबूक \nबनाएल िवठक हािीकेँ एगारह टाका भेटवन्द्ह ओतए ओकर बनाएल \nिोट-िोट कवनयाँ- पुतड़ा िभकेँ ि य-िबािय टाका भेटअ लगलै । \nवबभू अपन बाबूक देख-रेखमे मूवतषकलामे वदनो- वदन आगू बिए लागल \n। आब ओकर बनाएल माए िरोस्िती, कृष्ट्र्ाष्टमी, विश्वकमा पूजाक  \nमूवतषक माँग चारूकातक बीि गाम तक होबए लगलै मुदा वबभूक बाबू \nतैयो ओकर बनाएल मूवतषमे कोनो ने कोनो दोख वनकावल आ ओकरा \nअओर बेिी नीक मूवतष बनाबैक प्रेरर्ा देविन  । वबभू िेहो हुनक \nगपकेँ मन्द्त्र मावन आगू आरो नीक मूवतष बनाबएमे लावग जाए।     \nवबभू दि म िगषक बाद इस्कूली पिाइ िोवड़ पूर्षतः मूवतषकलामे अपनाकेँ \nिमवपषत कए लेलक । अठारहम बरखक पूर्ष बुझनूक भऽ गेल, आब \nओकरा नीक बेजाएक  ज्ञान भऽ गेलै । ओकर मूवतषक प्रर्ंिा आब \nगाम नवह, वजला  नवह राज स्तरपर होबै लगलै । आब  तुँ ओकर \nबनाएल एक-एकटा मूवतषकेँ दू-दू वतन-वतन हजार टाका भेटए लगलै \n। मुदा ओकर बाबू एखनो ओकर मूवतषमे कोनो ने कोनो दोख वनकावल \nओकरा आर िुन्नर मूवतष बनाबैक वनदेर्  देविन  । पवहले वबभू हुनक \nगपकेँ मन्द्त्र मावन कमी दूर करैक चेष्टामे लावग  जाइ  ि ल मुदा आब \nहुनक गपिुँ ओकर मोन कतौ-ने-कतौ आहत होइत िलै । मुदा \nवबरोध करैक िहाि नवह, तेँ मोनकेँ मावर हुनक बताएल वनदेर्मे  \nलावग जाइ  ि ल  ।  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजेना -तेना काज  आगू बिैत रहल आ ओकर बनाएल गेल मूवतषक चचा \nआब राजक िीमािुँ वनकैल बाहर दस्तक देबए लगलै । राजिरकारकेँ \nगृहमंत्रालयिुँ वबभूकेँ पत्र एलै जावहमे  ओकर बनाएल गेल मुवतषकेँ \nअवखल भारतीय मूवतष प्रदर्षनीमे राखक व्यिस्िा कएल गेल रहैक । \nिभटा खचा राजिरकारक आ विजेताकेँ देर्क ििषश्रेष्ट मूवतषकारक \nिम्मानक िंगे-िंग एक लाख टाकाक न गद इनाम िेहो। ई पत्र पावब \nवबभूकेँ बड्ड प्रिन्द्ता भेलै । िभिुँ पवहले दौड़ल-दौड़ल अपन बाबूकेँ \nएवह गपक िुचना  देलक । केदार प्रिादजी िेहो बड्ड प्रिन्द्य भेलाह \nहुनकर जीिन  भवरकेँ मेहनत रंग लावब रहल ि ल । वबभू रावत-रावत \nभवर जावग -जावग  कए अपन मागषदर्षक गुरु बाबू िंगे लावग गेल । \nएकिुँ एक नीक-नीक मूवतष बनेलक मुदा केदार प्रिादजी  ि भ मूवतषमे \nकोनो ने कोनो कमी वनकाइले देविन  । केदार प्रिादजीक बताएल \nकमीकेँ दूर करैकेँ बदला वबभूक मोनमे आब नकारात्मक प्रिृवत घर \nकरए लगले । हुनक बताएल कमीपर आब ओ िबाल-जबाब  करए \nलागल । काइल्ह प्रवतयोगता लेल मूवतष भेजैक  अंवतम वदन आ आइ \nवबभू अपन बनाएल मूवतष िभमे िुँ एकटा िभिुँ नीक मूवतषकेँ अंवतम \nरूप देबएमे लावग गेल । केदार प्रिादजी बारीकीिुँ ओवह मूवतषकेँ \nवनरीक्षर् करैत, वबभूक वदमागमे हलचल चवल रहल ि ल - \"हाँ आब \nतुँ ई कोनो ने कोनो गजती बतेबे करता ।\" \nततबामे केदार प्रिादजी अपन चुप्पीकेँ तोड़ैत बजलाह  -\"िुन्नर ! आइ \nतक बनाएल गेल मूवतष िभमे िबषश्रेष्ठ ।\" कनीक काल चुप रहला \nबाद फेर -\"मुदा।\" \nमुदा की? आब  तुँ  वबभूक मोन वबफैर गेलै- \"अबश्य कोनो ने कोनो \nकमी गनेता।\"  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 69 \nकेदार प्रिादजी अपन गपकेँ आगू बिाबैत- \"ई जुँ एना रवहतेए तुँ \nआरो बेिी नीक, आ ई रंग जुँ फलाँ फलाँ रहवत तुँ जबरदस्त \nहोइते।\" \nनैन्द्हेटािुँ वजनक  गपकेँ मन्द्त्र मावन पूरा करैमे वज -जानिुँ लावग जाइ  \nि ल आइ हुनक गपकेँ नवह पचा पएलक। वबफैर कए बावज  उठल -\n\"रहै वदयौ! अहाँकेँ तुँ एनावहते दोख वनकालए अबैए, अपन बनेएल \nढाकन बिनी  तुँ वकयो एको टाकामे नवह वकनैए आ हम केतबो नीक \nमूवतष बना ली कोनो ने कोनो दोख अबश्य वनकावल देब्।\" \nवबभूक गप िूवनते  मातर केदार प्रिादजीक र्ांत मुरा भंग भए िोचनीए  \nभऽ गेलवन । एकटा न महर िाँि लैत वबभूक पीठ ठोकैत बजलाह - \n\"बि बेटा बि ! जवहया  व्यवक्तकेँ अपन पूर्षताकेँ आभार् भऽ जाइ  \nिैक ओकर बाद ओकर जीिनक  विकाि ओतवहए रुवक जाइ  िैक । \nपूर्षता केँ आभाि वदमागक आगू बिैक चेतनामे लकबा लगादै िैक ।\" \nवकिु ि न चुप्प, दुनू गोटे र्ांत । वबभूक आुँवखिुँ नोर टघरैत जे  \nआइ ई की कए लेलहुुँ, ओकरा अपन गजतीक ज्ञान भऽ गेलै । \nकेदार प्रिादजी आगू - \"हमर िपना  ि ल जे  हमर बेटा राजक आ \nदेर्क नवह िरर् दुवनयाँक ििषश्रेष्ट मूवतषकार बन त.....मुदा नवह । \nकोनो गप नवह हमराकेँ जनै  ि ल ? वकयो नवह । हमर बेटाकेँ पूरा \nराज जनैत  अवि एकटा नीक मूवतषकारकेँ रूपमे । हमरा लेल बड्ड \nपैघ गप अवि । मुदा हमर िपना  ------- आब नवह पूरा होएत । \nई कवह ओ ओवह कक्षिुँ बाहर भऽ गेला ।    \n   70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकिाक वििेचना \nकिाक पवहल पाराग्राफक बाद अबैत अवि- \"मावटक बािनक  ज गह \nस्टील आ आन-आन धातु लेबए लागल।\" आ ई देवखते हमरा मोन \nपवड़ गेल \"वजगरी\"- एकटा तेलुगु उपन्द्यािक अंग्रेजी रूपान्द्तरर् \n(\"वजगरी\"- तेलुगु उपन्द्याि मूल लेखक पेवडण्ती अर्ोक कुमार आ \nअंग्रेजी अनुिाद \"फ्रेण्ड्ि फॉरएिर\" नामिुँ पी. जयलक्ष्मी द्वारा)। ओइमे \nभालू नचबैबला एकटा पवरिारक चचा िै, भालु आ मनुक्खक दुनूक \nबीचमे जे  लगाि िै तकर चचा िै। आ ज खन िरकार ऐपर प्रवतबन्द्ध \nलगा देलकै तुँ कोना ओइ गौर् िंस्कृवतक खाली स्मृवत टा र्ेर् रवह \nगेलै, कारर् ओइ पवरिारक पुनिाि  लेल बहुत राि िीमारेखा \n(राजनैवतक  आ िां स्कृवतक) पार करऽ पड़लै। \nकिाक धनात्मक पक्ष \nमुदा ऐ किामे लेखक ऐ पवरितषनकेँ नीक मोड़ देलवन्द्ह। बेटा मावटक \nढाकन-बिनीक  बदलामे मूवतष बन बय लगैत अवि। दोिर जे  मावटक \nबािन  बनेबापर िरकार कोनो प्रवतबन्द्ध नै लगेलकै, उनटे अहाँकेँ मोन \nहएत जे  रेलगाड़ीमे मावटक कुल्हड़मे चाह बेचबाक आ ओइमे पीबाक \nफैर्न  िै, िरकार ओइमे मदवत केलकै। मुदा ओइ गौर् िंस्कृवतक \nस्मृवत तुँ हमरो अवि, अहूुँकेँ हएत आ किाकारोकेँ िवन्द्ह। मुदा ओ \nऐ किाकेँ आगाँ लऽ गेलाह आ लोककिाक िन्द्दभषिुँ जोड़लवन्द्ह जइमे  \nनैवतक उपदेर् बाल िावहत्यक उद्देश्य रहैत िै। अहाँकेँ मोन हएत \nवर्िर्ंक र श्रीवनिािक \"पवण्डत ओ हुनक पुत्र\"(वमविलाक लोककिापर \nआधावरत बालकिा), जे  विदेहमे ई-प्रकावर्त भेल आ िंकवलत भेल \nविदेह:िदेह ४ मे (पृ. १३८-१४१) आ उपलब्ध अवि विदेह पेटारमे \nऐ वलंकपर http://videha.co.in/new_page_89.htm मुदा  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 71 \nश्रीवनिाि जीक  बालकिा घोवर्त रूपमे लोककिापर आधावरत अवि, \nमुदा \"मावटक बािन \" केर अवन्द्तम भाग मात्र लोककिािुँ प्रेवरत अवि \nआ गौर्-िंस्कृवतक आधुवनकीकरर्क  प्रयािक ऐ किाक उद्देश्य नै \nअवि, उद्देश्य िएह श्रीवनिािजी बला अवि, ओ लोककिाक \nपुनलेखनक  माध्यमिुँ केलवन्द्ह आ जगदानन्द्द जी  गौर्-िंस्कृवतक \nआधुवनककरर्क  प्रयाि मध्य मूल किा-प्लॉट िोवड़ िएह टॉवपक आगाँ \nबिेलवन्द्ह। \nकिाक ऋर्ात्मक पक्ष \nजगदानन्द्द जीक  बाल-उपन्द्यािक हम चचा पवहनवहयो केने िी, आ \nओ िी हुनकर \"चोनहा\"। \nविदेहमे जगदानन्द्द झा \"मनु\"क एकटा दीघष बाल किा कवह वलअ बा \nउपन्द्याि प्रकावर्त भेल, नाम ि ल चोनहा। बादमे ई रचना विदेह:िदेह \n९ (विदेह वर्र्ु  उत्िि पृ. १०९-१२६) मे िंकवलत भेल, आ उपलब्ध \nअवि विदेह पेटारमे ऐ \nवलंकपर http://videha.co.in/new_page_89.htm ई रचना बाल \nमनोविज्ञानपर आधावरत मैविलीक पवहल रचना िी, मैविली बाल \nिावहत्य कोना वलखी तकर रेवनंग  कोिषमे ऐ उपन्द्यािकेँ राखल जेबाक  \nचाही। कोना मॊडनष उपन्द्याि आगाँ बिै िै, स्टेप बाइ स्टेप आ िेहो \nबाल उपन्द्याि। पिबे टा करू िे आग्रह। \nमुदा \"मावटक बािन \"मे जगदानन्द्द जी  वनरार्  केलवन्द्ह, हुनकािुँ हमरा \nचाही ि ल पेवडण्ती अर्ोक कुमारक \"वजगरी\" ि न बौस्तु मुदा भेटल \nिाधारर् ि न वर्िर्ंकर श्रीवनिािक \"पवण्डत ओ हुनक पुत्र\"।  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nई ित्य जे  \"मावटक बािन \" बाल बीहवन-किा अवि, मुदा जकरा लग \nप्लॉट रहतै- \n\"मावटक बािनक  ज गह स्टील आ आन-आन धातु लेबए लागल।\"- \nिे ओइ किाक अन्द्त करवि- \n\"मुदा हमर िपना  ------- आब नवह पूरा होएत । ई कवह ओ ओवह \nकक्षिुँ बाहर भऽ गेला ।\"     \nई हमरा स्िीकायष नै। आ तेँ एकटा अद्भुत प्लॉट एकटा नीक मुदा \nमेवडयोकर किा बवन कऽ रवह गेल। \nविश्लेर्र् \nऐ किाकेँ विस्तृत करबाक आिश्यकता अवि, र्ब्दमे विस्तारो दऽ \nकऽ ई भऽ िकैए, आ अही र्ब्द-िंख्याक अन्द्तगषत रवह कऽ कथ्यकेँ \nविस्तार देल जा  िकैए। मुदा लक्ष्यिुँ जेना  ओ भटवक गेला- \"मावटक \nबािनक  ज गह स्टील आ आन-आन धातु लेबए लागल।\" केँ विस्तार \nनै दऽ िकला िे \"चोनहा\"क लेखकिुँ हम आर्ा नै केने िलौं। ऐ \nकिाक पुनलेखन  लेखककेँ करैए पड़तवन्द्ह आ तइमे ई बीहवन किा \nरहत बा लघुकिा बा दीघषकिा बा उपन्द्यािो बवन जायत।   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 73 \n \n२.३.वनमषला कर्ष- अवनन वर्खा (भाग- ५) \n \n \n  \nवनमषला कर्ष (१९६०- ), वर्क्षा - एम् ए, नैहर - खराजपुर,दरभङ्गा, \nिािुर - गोवियारी (बलहा), ित्तषमान वनिाि - राँची,झारखण्ड, झारखंड \nिरकार मवहला एिं बाल विकाि िामावजक िुरक्षा विभाग में बाल \nविकाि पवरयोजना पदावधकारी पद िुँ s िेिावनिृवत्त उपरान्द्त स्ितंत्र \nलेखन \n \nअवनन वर्खा (भाग - ५) \nमूल वहन्द्दी- स्िगीय वजतेन्द्र कुमार कर्ष/ मैविली अनुिाद - वनमषला \nकर्ष \n \n \nपूिष किा  \nमहवर्ष अवत्र राजा पुरूरिा के हुनक जन्द्म जन्द्मान्द्तरक किा िुना \nरहल िवि l \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब आगू  \nिुधमा नामक एक बहुत धवनक व्यापारी जे अत्यंत गुर्िान एिं विद्वान \nरहवि, हुनक वनिाि मरदेर्क र्ाकल नामक उत्तम नगर में रहवन l \nएक बेर ओ व्यापार करई हेतु अपन िुँपूर्ष िंपवत्त लगा बहुत राि \nिमान की वन िुराष्ट्र वदवर् विदा भेलाह l मरुभूवम में भयंकर डाकू \nिब हुनका पर आक्रमर् कय हुनक िमस्त मूजयिान िस्तु िीन \nलेलक l ओ घायल अिस्िा में कोनहुना अपन प्रार् बचा भूखल -\nवपयािल र्ूरिेन नामक िुंदर देर् में पहुंवच गेलाह l \nओ कवठन पवरश्रम क s पुनः धन अजषन केलवि l एक ब्राम्हर् के \nपरामर्ष पर ओ श्रािर् द्वादर्ीक िरत करै लगलाह l ई िरत कवरते -\nकवरते ओ आयु पूर्ष भेला पर मृत्यु के प्राप्त भेलाह l अपन पुण्य के \nफल स्िरूप हुनका गंधिष लोक के प्रावप्त भेलवन l पुण्य क्षीर् भेला \nपर हुनक जन्द्म पुनः मानि योवन में भेल l एवह जन्द्म में ओ \nर्ाकलपुरीक िम्राट भेलाह l पूिष अभ्याि िर् ओ एवह जन्द्म में िेहो \nश्रािर् द्वादर्ीक िरत करय लगलाह l पुनः मृत्यु उपरांत ओ स्िगष \nलोक गेलाह l ओतय बहुत वदन तक रहला उपरांत पुनः मृत्यु लोक \nमें क्षवत्रय कुल में जन्द्म भेलवन l \nक्षवत्रयोवचत कायषक धमष पूिषक पालन करैत ओ बहुत राि दा न -पुण्य \nकेलाह l ओ गाय'क अपहरर् करै बला र्त्रु िुँ s युद्ध करैत आ \nगायक रक्षा करैत मृत्यु के प्राप्त भेलाह l एकर फल स्िरुप हुनका \nस्िगष लोकक प्रावप्त भेलवन l \nपुनः पुण्य क्षीर् भेला पर ओ मृत्युलोक में र्ाकल देर् में ब्राह्मर् के \nरूप में जन्द्म लेलाह l ओ ब्राह्मर् अपन जी िन में िंपूर्ष र्ास्त्र के \nअध्ययन कैलवि मुदा हुनका ब्राह्मर् िृवत्त पिंद नहीं रहैवन्द्ह l एवह \nकारर् राज्य प्रावप्तक कामना िुँs ओ द्वादर्ी वतवि के उपिाि कय  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 75 \nभगिान विष्ट्र्ुक आराधना करय लगलाह l एक बेर ओ िरत के क्रम \nमें अपन पूरा र्रीर में तेल लगा क s स्नान क s लेलवि l एवह \nकारर् ओ भगिान विष्ट्र्ुक कोप भाजन बनलवि l \nएवह बेर मृत्युक उपरान्द्त ओ पुनः ब्राह्मर् कुल में जन्द्म ग्रहर् केलवि \nl एवह जन्द्म में हुनक नाम परलैवन्द्ह पुरूरिा l अपन पूिष जन्द्म के \nिरतक महात्म्य िुँs ओ मरदेर्क वनष्ट्कंटक राज्य प्राप्त केलैन्द्ह l परंच \nहुनक रूप अत्यंत विरू प रहैवन्द्ह l \nअत्यन्द्त िुंदरी ब्राम्हर् कन्द्या िुँs हुनक वििाह भेल मुदा हुनक \nवििावहता स्त्री रूप हीनता के कारर्े िवदखन हुनका वतरस्कृत करैत \nिलीह l एक कुर्ल प्रर्ािक होइतहुुँ प्रजा जन के अनुराग हुनका \nप्रवत ओहन नवह रहैवन्द्ह l \nएवह िब िुँ वखन्न भय ओ राज्य भार अपन मंत्री िभ  के िौंवप स्ियं \nवहमालय पिषत वदि प्रस्िान केला आ अवत्र मुवनक आश्रमक िमीप \nिमावधस्ि भs गेलाह l \nवनयम पूिषक भगिान विष्ट्र्ुक आराधना एिं तपश्चया करैत ओ अपन \nिमय व्यतीत करय लगलाह l फल स्िरूप हुनका अद्भुत पराक्रम, \nकुर्ल िम्राट,इंर केँ अधािनक प्रावप्त एिुँ अनुपम िुंदरताक िरदान \nभेटलैवन्द्ह l \nिैह पुरुरिा मृत्यु उपरांत एवह पुरुरिाक (अहाँक) रूप में पुनः जन्द्म \nग्रहर् केलैवन्द्ह l अपन पूिष जन्द्म में त s िरदानक उपभोग ओ नवह \nकs िकलाह मुदा ितषमान जन्द्म में ओवह िरदानक उपयोग अहाँ क s \nि कब | \nमहवर्ष अवत्र केँ किाक पीयूर् प्रिाह िमाप्त भय चुकल िल l पुरूरिा \nआत्मविस्मृत िन अपन जन्द्म जन्द्मांतरक जीिन िृत्त केँ झांकी देखैत \nरहलैि l जखन ऋवर्क अधरोष्ठक कम्पन ठहरल तखन पुरूरिा केँ  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन वस्िवतक ज्ञान भेलैवन्द्ह l \nओ गंभीर स्िर में आदर पूिषक ऋवर् के धन्द्यिाद ज्ञापन केलैवि l \nमहवर्ष वकिु क्षर् उपरांत पुनः बजलाह - \n\"पुत्र कतेक जन्द्म में अहाँ िम्राट रहलहुुँ, अहाँकेँ कुर्ल र्ािक \nहोयबाक िरदान िेहो प्राप्त अवि l आब अहाँ व्यिष अकुर्लताक \nबहाना जूवन करू l अहाँ अपन वस्िवत के बूझू आ राज्य िंचालन में \nरूवच वलय l अहाँ देखब हमर बात पूर्ष ित्य होयत l हम अहाँक \nअकमषण्यताक कारर् विवस्मत रही तावह िौं अहाँ केँ िभ बात बतबै \nलेल हमरा आबय परल\"|  \n\"जन्द्म-जन्द्मांतरक अभ्याि िर् जीि आहार, वनरा एिं मैिुन कायष \nवबना केकरो बतौनवह िंपावदत करैत अवि l भय, र्ोक, प्रिन्नता \nइत्यावद भािनाक तरंग में बहैत अवि l पूिष जन्द्म में अवजषत उत्कृष्ट \nगुर् एिं पुण्य केँ फल  स्िरूप भािी जन्द्म में ओकर उपयोग क s \nिकैत अवि l परंच कोन गुर् ओ पूिष जन्द्म में िंवचत केने िल l \nएकर जानकारी भािी जन्द्म में व्यिहार में आनवह उपरान्द्त ज्ञात भ s \nिकैत अवि l जेवह कायष एिुँ गुर् में ओ अपना केँ वनपुर् ि िुयोनय \nबुझैत िैि, बूझक चाही जे ओ हुनक पूिष जन्द्म के  िंवचत गुर् एिं \nकृत कायष िैन्द्ह\"|  \nनृपवत पुरूरिा बारंबार महवर्ष अवत्र के चरर् कमल के स्पर्ष करैत \nहुनक चरर् धूवल अपन मस्तक पर लगबैत प्रेमाश्रु बहबैत रहलैि l \nहुनक मुख पर प्रिन्नता एिं नयन में अश्रु भरल िलैन्द्ह l ओ महवर्ष \nिुँ कहलैि - \"ऋवर्िर, अपनेक कृपा िुँs हम अपना  के चीन्द्ह गेलहुुँ \nl आई िुँs हम उत्कृष्ट कमष के द्वारा वत्रलोक में प्रविवद्ध प्राप्त कर ब \nl आब हमरा मोन में अपन माता -वपताक प्रवत कवनको रोर् नवह रहल \nl आब हम अकमषण्य नवह रहब\"|   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 77 \nप्रिन्नता व्यक्त करैत महवर्ष अवत्र प्रस्िान करै लेल व्यग्र भेलाह l \nपुरूरिा हुनका ििम्मा न िम्मान विदा केलवखन l \nऋवर् के जाए के बाद पुरूरिा राज विंहािन पर बैवि अपन िभािद \nओ मंत्री गर् िुँs विस्तृत विचार विमर्ष कर s लगलाह l तावह उपरांत \nओ अश्वमेध यज्ञ करिाक घोर्र्ा केलैन्द्ह l \n(अनुितषते) \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n२.४.प्रर्ि कुमार झा- भगिान हमरा गरीब वकए बनेलौं ! \n \nप्रर्ि कुमार झा \n \nभगिान हमरा गरीब वकए बनेलौं ! (मैविली वखस्िा)  \n \nएकटा गाम मे दू टा ब्राह्मर् रहै िलाह; दुखमुख झा आ िुखमुख \nझा। दुनू वदयाद िलाह मुदा एकटा गरीब त दोिार िुखी िम्पन्न। \nगरीब ब्राह्मर् अपन िुखी -िम्पन्न वदयाद केँ देख के िवदखन जड़ैत \nरहै िलाह आ भगिान केँ कोिैत रहै िलाह जे \"हे भगिान हमरा \nगरीब वकएक बनेलौं आ एकरा एत्तेक धन -िंपईत देवलऐ !\"  \nएकवदन भगिान हुनकर बात िुवन लेलवखन आ िम्पन्न ब्राह्मर् के \nिंपईत पर बज्र खिा देलवखन। आब दुनू वदयाद गरीब भ गेल \nिलाह। बरा बर के औकात बला। भगिान दुनू केँ दि टा पठरू(बकरी \nके बच्चा) द क दुखमुख झा िे कहलवखन जे देखह आब हम तोहर \nगोहार मावन लेलीयह आ आब तोहर वदयादो गरीब भ गेल ििुन। \nहम दुनू केँ 10 -10 टा पठरू द रहल विय जीिन यापन लेल। \nएकदम बराबर -बराबर। तखन आब हमरा िे फेर वर्कायत नई कवरह \nजे  हम देब मे दूनैवत केलहु अवि।  \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 79 \n \nिम्पन्न ब्राह्मर् जे आब गरीब भ गेल िल बहुत दुखी भेल। मुदा \nवनयवत मावन के भगिान के देल 10 टा पठरू ल क िोचय लागल \nजे आब आगा की कैल जाय। ओ 10 टा मे िे 2 टा पठरू दू \nहजार रुपे के भाि िे बेच देलक ओय िे जे पाई भेटल ओकरा िे \nपवरिार के न्द्यू नतम जरूरत पूरा करय के प्रयत्न करय लागल आ \nआठ टा पठरू केँ पोिय लागल। ओकर वधया -पूता जे प्राइिेट स्कूल \nमे पिई िल तकर नाम कवट गेलई मुदा ओ वधयापुता केँ पिेनाई नै \nिोड़ौलक अवपतु िरकारी स्कूल मे ओकरा िब केँ नाम वलखा पिेनाई \nचालू राखलक।  \nएमहर गरीब ब्राह्मर् मनोरि पूर्ष  भेलो पर (वदयाद्क िंपईत खाक भ \nजाय के) खुर् नै िल। ओ भगिान केँ फेर कोिय लगलाह: \"ईह! \nभगिानों बड्ड घाघ िईि ओकर िंपईत पर बज्र भले खिा देलाह \nमुदा हमरा धवनक बनेनाइ नै भेलइन। देबहे के िलइन त ई नै जे \nिोना -अिफी वदतविन, देलाह की त 10 टा पठरू। बुझु त, एकर \nहम की करब ! हुंह।\"  \n \n\"लाल बौआ त पठरू पोिता, वकए ने अपनो िब पोिी\" ब्राह्मर् के \nकवनयाँ बजली। \n\"धुर जाउ ओ त पतीत अवि, वकिु क िकई ये, ब्राह्मर् भ क \nकहीं िगर -पाठी पोिी! राम राम राम\"  \nअस्तु, ई विप्र िभटा पाठा दू हजार टाका के दर िे बीि हजार \nटाका मे बेच देलाह, आ ओई पाई िे वकि वद न िहर -महर केलाह। \n \nवकिु माि वबतला पर बाजार मे खस्िी के मांग बिल, रेट चिल।  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिुखमुख झा के पाठा िब बवढ के दनदना रहल िल। ओ आठो \nखस्िी के दि हजार के भाि िे अस्िी हजार टाका मे बेचलाह। \nआब वहनका लग वकिु पाई आवब गेल िल। मुदा ओ ई पाई मे िे \nचालीि हजार टाका के चालीि टा प ठरू कीवन लेलाह। दि हजार \nटाका खचष क के पठरू िब के राख s लेल एकटा ढंगक बिान \nबनेलाह। दि हजार टाका बकरी -पालन के लेल भविष्ट्य मे होबय \nबला खचष लेल राखलाह। आ बचल बीि हजार टाका घरक आिश्यक \nखचष लेल राखलाह।  \nई देख पवहल विप्र के कवनयाँ के िेहनता भेलइन जे एह अपनो िब \nएवहना कवरतौ!  \n \nविप्र बजला जे भगिान एहन अििरो वदतिीन तखने ने। खाय लेल \nत आब पाई ने भ रहल अवि। कहुना पूजा -पाठ आ भोज -भात के \nबले वजनगी वघचा रहल अवि। िोड़ू ई िब बात। मुदा हुनकर \nकवनया भगिान के नेहउरा केलीह त भगिान प्रिन्न भ क एक बेर \nफेर ओकरा 10 टा पठरू देलवखन।  \n \nदुखमुख झा ऐ बेर मोन मावर ओकरा िबकेँ पोिय लगलाह। मुदा \nहुनका घर मे िब आलिी लोक। आ माल -जाल पोिय मे त पचीि \nतरहक झंझट रवहते िैक। जा िमय िे घाि -पात दाना -पानी नै \nहेतई ता माल -जाल कोना केँ पोिेतई! पठरू िब के देख -रेख मे \nवदक्कत होबय लागल आ एकरे ल क िोट -िोट बात पर घर मे \nमहाभारत िेहो होबय लागल। एक वदन विप्र खौझा के बजलाह जे \n\"हम पवहनेहे कहने रही जे ई िब अधलाह काज कहीं ब्राह्मर् करई! \nजवहया िे ई िगर -पाठी पोिय के काज र्ुरू भेल घर मे अर्ांवत  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 81 \nआ कलह आवब गेल अवि। आब बहुत भ गेल। बेि आब हम एकरा \nिब केँ उपटाए देब।\" बि विप्र दिू पाठा के चाली ि हजार टाका \nमे बेच एलवखन। आ जे टाका भेटल तै िे फेर पवरिार चलाब \nलगलवखन। \n \nएमहर िीजन आबई तक िुखमुख झा के खस्िी िब पईघ आ खूब \nगुदगर भ गेल िल, यद्यवप हुनकर दू टा पठरू बीमार भ के खराब \nभ गेल िल। िमय एला पर ओ चावर लाख टाका मे एकर िौदा \nकेलाह। ऐ बेर िुखमुख झा ििा लाख  टाका खचष क के िौ टा \nपाठा आ चावर टा बकरी वकनला। पचाि हजार टाका खचष क के \nदू टा आरो बिान बनेला आ काज मे िहयोग के लेल दू टा िौरा \nकाज पर रावख लेलाह। एक लाख टाका िौरा िब के दरमाहा आ \nिागर-पाठी के पोिय मे भविष्ट्य मे आबय बला खचष के लेल रावख \nलेलवखन। पचीि हजार टाका  िे कवनयाँ लेल वकि गहना वकनला \nआ वधया -पूता लेल नि कपड़ा। बाँवक के डेि लाख पवरिार के खचष \nआ बेर -कुबेर के लेल उपयोग केलाह। ओ एखनो आपर् वधया -पूता \nके पिाई चालू रखने िलाह।  \n \nएवहना िमय बीतय लागल। ऐ बेर िौरा िब के लापरिाही आ \nप्रवतकूल मौिम के कारर् िुखमुख झा के दि टा पाठा खराब भ \nगेल िलई। मुदा तखनो िुखमुख झा ऐ िाल नौ लाख टाका के \nकारोबार केलाह आ तीन िीजन िे बकरी पालन करैत -करैत अपन \nअनुभि िे ऐ काज के लेल बहुत वकि कौर्ल िीवख नेने िलाह। \nआब िौरो िब के ठीक -ठाक रेन क रहल िलाह। ऐ बेरक टनष \nओिर मे िे ओ चावर लाख टाका वबजनेि कैवपट ल के मद मे द  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेने िलवखन आ पाँच लाख टाका पवरिार के मद मे। अपन घर \nके ठीक ठाक करेलाह। रंग -िोर करेलाह। वधयापुता के िोनपुर \nमेला आ काबर झील िेहो घूमेलवखन। ऐ तरहे िुख एकबेर फेर \nिुखमुख झा के दुआवर पर घूवर आयल िल।  \n \nवकिुए िाल मे िुखमुख झा फेर िे िुखी -िम्पन्न भ गेल ि लाह। \nआब हुनका लग बड़का टा बकरी फामष िल जै मे कईएक टा लोक \nनौकरी क रहल िल। फेर िे नीक घर, गाड़ी िब भ गेलइन।  \n \nएमहर दुखमुख झा के एखानो गरीबी घेरने िलइन। वधया -पूता के \nिेहो ईस्कूल िोड़ा के अपना िंगे जजमानी करय आ भोज खाय मे \nलगेने िलाह। अपने आ की बच्चे िब के कमिेकम ढंग िे िंस्कृत \nआ कमष -कांड िब आवबतईन तखन ने यजमावनयों ढंग िे चलतइन, \nआ नै कवहयो एकरा खावतर प्रयाि केलाह, नै वधये -पूता के वनक \nवर्क्षा देलवखन। कहुना वदन कावट रहल िलाह, आ पुनश्च पुनश्च \nभगिान के कोिै िलाह जे \"भगिान हमरा गरीब वकए बनेलौं !\"  \n  \nऐ रचनापर अपन तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 83 \n२.५.रबीन्द्र नारायर्  वमश्र- मातृभूवम (उपन्द्याि)- १०म खेप \n \nरबीन्द्र नारायर् वमश्र \nमातृभूवम (उपन्द्याि)- १०म खेप  \n १० \n \nआरती िमाप्त होइतवह आचायषआश्रममे जयन्द्तक कोठरी वदि गेलाह। \nजयन्द्तक वकिु अता -पता नवह िल । आश्रमक िभ िमान य िाबते \nिल । मुदा जयन्द्तक स्िवलवखत र्ोधग्रंि नवह िल। आचायषजीकेँ \nआब विश्वाि भए गेलवन जे जयन्द्त र्ारदाकुंज िोवड़ गेलाह।  \n\"मुदा ओ जाइतकाल भेंट तुँ कए िकैत िलाह, वबना वकिुकहने \nचवल गेलाह ।\" मोने -मोन िे िोवच ओ बहुत दुखी िलाह । \nएतबवहमे एकटा वर्ष्ट्य दौड़ल आएल - \n\"आचायषिर!\" \n\"की बात िैक, बहुत अपवियाँत लावग रहल िह?\"  \n\"बहुत गड़बड़ भए गेल.... ।\"  \n\" िाफ -िाफ वकएक नवह बजैत िह?\"  \n\"हम िभ अखने नदीमे स्नान करए गेल रही । ओवहठाम तीन -चावरटा \nलठैतकेँ जयन्द्तकेँ गोवलओने देखवलऐक। हम िभ हुनका बचेबाक \nप्रयािो केलहुुँ । मुदा ओ िभ बवलष्ठ आ अस्त्र -र्स्त्रिुँ लएि िल \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n। हम िभ जान बचा कए भावग गेलहुुँ ।\"  \nई बात िुवन आचायष बहुत वचंतामे पवड़ गेलाह । कनीकाल िोच -\nविचार केलवि। फेर कहैत िवि - \n\"लगैत अवि लठैत िभ जयन्द्तक अपहरर् कए लेलक । हुनकर \nप्रार् िंकटमे अवि । कालीकान्द्तकेँ तुरंत िूवचत करबाक चाही । \nओएह वकिु कए िकैत अवि ।\"  \nआचायषक आज्ञानुिार हुनकर तीनू वर्ष्ट्य कालीकान्द्तक ओवहठाम पहुुँवच \nगेलाह । ताबे कालीकान्द्त महादेिक दर्षनक हेतु मंवदर चवल गेल \nरहवि । वर्ष्ट्यलोकवनकेँ उत्तेवजत देवख गौरी पुिलवखन - \n\"अहाँिभ बहुत परेिान लावग रहल िी । वकिु विर्ेर् बात िैक \nकी?\" \n\"हमिभ आचायषजीक आदेर्ानुिार कालीका न्द्तिुँ भेंट कए हुनका \nआचायषक िमाद देबए चाहैत िी ।\"  \n\"मुदा कालीकान्द्त तुँ पूजा करबाक हेतु मंवदर गेल िवि आ हुनका \nिापि अएबामे वकिु िमय लागत ।\"  \n\"ताबे तुँ अनिष भए जाएत ।\"  \n\"िे की?\"  \nवर्ष्ट्यलोकवन िभटा बात हुनका कहलवखन । गौरी तुरंत कालीकान्द्तिुँ \nभेंटकरबाक हेतु मंवदर वदि वब दा भेलीह। िंयोग िल जे कालीकान्द्त \nपूजा कए िापि आवब रहल िलाह । दुनू गोटेक भेंट वत्रकुट भिनक \nमुख्यद्वारे लग भेलवन । आचायषजीक वर्ष्ट्य िभ िेहो हुनक िंगे रहवि \n। गौरीिभटा बात कालीकान्द्तकेँ कहलवखन। कालीकान्द्त ई बात \nिुवनतवह तामि िुँ आवग भए गेलाह।  \n\"िएह कहू। लठैत िभक ई िा हि? ओकर िभक अंत आब लगीच \nलगैत अवि ।\"   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 85 \nकालीकान्द्त तुरंत िदल -बल वबदा भेलाह । हुनका अबैत देवख लठैत \nिभ इएह - ले, ओएह - ले जान लए भागल। जयन्द्तकेँ ठामवह कुहरैत \nिोवड़ देलक। जाइत -जाइत हुनकर बामा पैरमे जोरिुँ धक्का मारलक \nजावहिुँ ओ वचत्ते भरे खिलाह। ताबे कालीकान्द्त आ हुनकर \nवि पहिलार िभ आवब गेल िलाह। ओ िभ जयन्द्तकेँ ऊठेबाक प्रयाि \nकेलक मुदा ओ तुँ ददषिुँ परेिान िलाह, पैर उठने ने उवठ रहल \nिल। बैद बजाओल गेलाह। जयन्द्तक हालत देवख बैदजी बजलाह - \n\"लगैत अवि वहनकर पैरक हड्डी टुवट गेलवन अवि। वहनका हमर \nआरोनयर्ालामे लए चलू। ओतवह वहनकर र्जय वचवकत्िा  करए पड़तवन \nतखने ई ठीक भए िकताह।\"  \nबैदजीक बात के काटैत? एमहर जयन्द्त ददषिुँ बफावर तोवड़ रहल \nिलाह। कहुना कए उठा -पुठा कए हुनका बैदजीक आरोनयर्ाला आनल \nगेल। ओवह ठाम दि वदन धवर हुनकर इलाज चलल। जयन्द्त ठीक \nतुँ भए गेलाह मुदा हुनकर बामा पैर अखनहु नङराइते िलवन। \nबैदजीक कह ब जे क्रमर्ः ठीक भए जेतवन, मुदा वकिु िमय लगतवन। \nकालीकान्द्त, आचायष आर्ारदाकुंज िमस्त वर्ष्ट्य गर् एहीिुँ प्रिन्न \nरहवि जे चलू वहनकर जान तुँ बाँचल ।  \n\"िही कहलहुुँ श्रीमान! जुँ अपने िमयपर ठाि नवह होइतहुुँ तुँ कवह \nनवह लठैतिुँ वहनकर की हाल करैत?\"  \n\"मुदा लठैत िभ एना केलक वकएक? \"- कालीकान्द्त पुिलवखन। \nताबे जयन्द्त उवठ कए बैवि गेल रहवि। हुनका तुरंत अपन र्ोधग्रंि \nध्यान आएल। ओएमहर -ओमहर देखैत िवि। वकिु तावक रहल िवि \n। फेर वचंवतत स्िरमे बजैत िवि - \n\"हमर र्ोध ग्रंि कतहु नवह देखा रहल अवि?\" - िे िुवनतवह आचायष \nिन्न रवह गेलाह। कतेको िालिुँ जयन्द्तआचायष क िंगे एवह काजमे  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलागल िलाह। हुनका लोकवनक र्ोध अंवतम चरर्मे िल। ई बात \nकेना -ने -केना लठैत िभकेँ पता लावग गेलैक। तकरे िमाधान करबाक \nहेतु ओ िभ जयन्द्तक अपहरर् करए आएल िल। जयन्द्त तुँ बुँवच \nगेलाह मुदा हुनकर र्ोध ग्रंि लए जएबामे ओ िभ िफल रहल।  \n\"अनिष भए गेल।\" - आचायष बजैत िवि। \nआब ई स्पष्ट भए गेल िल जे लठैत लोकवनक उद्देश्य जयन्द्तक \nअपहरर् करब नवह अवपतु हुनकर र्ोधग्रंिकेँ िीनब िल।  \n\"मुदा लठैत लोकवनकेँ एवह र्ोधग्रंििुँ की मतलब?\" - आचायष बजैत \nिवि। \n\"ई बात अपने िही कवह रहल िी। मुदा इहो तुँ भए िकैत अवि \nजे केओ अपने लोक हुनका िभकेँ एवह काज करबाक हेतु पीठ \nठोकने होवि।\" - कालीकान्द्त बजलाह। \n\"ई बात तुँ भए िकैत अवि। कारर् जयन्द्तिुँ इष्ट्या केवनहारक कमी \nनवह अवि।\"  \n\"िे बात बुवझतहुुँ अपने हमरा नवह कहलहुुँ? आवखर एहन महत्िपूर्ष \nर्ोधपत्रक रक्षाक दावयत्ि तुँ हमरो िभक अवि वक नवह?\"  \n\"ई गलती तुँ भेल। हम नवह िोवच िकलहुुँ जे केओ एतेक नीचाँ \nजा िकैत िवि।\"  \n\"ई कवलयुग िैक आचायषिर! एवह बातकेँ नवह वबिरल जाए।\"  \nवहनका लोकवनमे गप्प -िप्प चवलए रहल िल वक पुवलि एकटा लठैतकेँ \nकतहुिुँ पकड़ने चवल आएल।  \n\"इएह ओ व्यवक्त विक।\" - पुवलि बाजल।  \n\"मुदा र्ोधग्रंि कतए अवि?\" - कालीकान्द्त पुिैत िवि।  \nओवह लठैतकेँ वकिु बाजले नवह होइक। इिारािुँ वकिु कहैत िल \nजेबुझले नवह जाइक।   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 87 \n\"ई तुँ बौक अवि। \" - आचायष बजैत िवि। \"  \n\"कोनो बात नवह। ई जेना -जेना इिारा करैत अवि, तेम्हरे चलू। \nिाइत पता लावग जाए।\" - कालीकान्द्त बजलाह। िभ गोटे ओवह \nलठैतक पािा -पािा वबदा भेलाह। ओ इिारा करैत गेल। जाइत -\nजा इत िभ गोटे वत्रकुट भिनक उतरबवरआ कातबाला गेटपर पहुुँवच \nगेलाह। \n\"ई की देवख रहल िी? - कालीकान्द्त बजलाह। \"हमहु वकिु नवह \nिोवच पावब रहल िी। ई तुँ हमरा िभकेँ वत्रकुट भिनक लगीचमे \nलए अनलक। आब की होएत? कवह नवह के िभ एवह कुकाण्डमे \nिावमल िवि?\"  \nताबतेमे ज्योवतर्ीजी बहराइत िला ह। लठैत हुनका भवर पाँज \nपकड़लक। \n\"ई की कए रहलिैं?\" - ज्योवतर्ीजी बजलाह। मुदा लठैत हुनका \nिोड़बे नवह करए। बात िाफ भए गेल। िोड़बे कालमे र्ोधग्रंि \nकालीकान्द्तक हािमे आवब गेल। कालीकान्द्त हुनका तुरंत पुवलिकेँ \nिुनझा देलवि ।  \n\"हद भए गेल। एहन र्ियंत्र हम िोवचओ नवह िकैत िलहुुँ ।\"- \nकालीकान्द्त बजलाह। \n\"र्ोधग्रंि भेवट गेल िएह कोन कम?\" - आचायष बजलाह।  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.गजेन्द्र ठाकुर- बीहवन किा- अपन-अपन भानय \n \nगजेन्द्र ठाकुर \nबीहवन किा - अपन -अपन भानय  \n  \nहमर एकटा िंगीक बेटा आ दोिर िंगीक क वनयाँमे गप भऽ रहल \nिलै आ हम आर.के. लक्ष्मर्क \"कॉमन मेन\" जेकाँ बौक भेल िुवन \nरहल िलौं। अहाँकेँ ई कवह दी जे दुनू िंगी बी.डी.यो. िलाह, पवहल \nवजनकर बेटा पात्र िवि िे उत्तर प्रदेर्मे पदस्िावपत रहवि आ दोिर \nवजनकर कवनयाँ पात्र िवि िे वबहारमे पदस्िावपत। गप पुरान िै, \nतखुनका गप विऐ जखन वबहारमे झारखण्ड िल आ उत्तर प्रदेर्मे \nउत्तराखण्ड। उत्तर प्रदेर्मे ऑवफिरकेँ पवनर्मेण्ट पोवस्टंगमे पहाड़पर \nपठाओल जाइत िलै जे भाग आब उत्तराखण्डमे िै।  \nवमत्रक पुत्र- ओइ िमय जनकजयार् विंहक िांप्रदावयक िरकार रहै, \nहमर वपताकेँ पवनर्मेण्ट पोवस्टंग कऽ देलकवन्द्ह  वटहरी पहाड़पर, \nिुक्खा-िुक्खीमे। मुदा बाबू, भानयमे पाइ वलखल िलै, आवब गेलै \nभूकम्प, पाइये-पाइ भऽ गेलै।  \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 89 \nवमत्रक पत्नी- िएह देखू, वहनकर पोवस्टंग कऽ देलकवन्द्ह कुर्ेश्वर \nस्िान, िुनै िवलऐ डुमले रहै िै। मुदा ई जवहयािुँ गेलवखनहेँ ने \nिुखारे एलै आ नवहये दहार। अपन -अपन भा नय। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.गजेन्द्र ठाकुर- गि-नावरकेल उपन्द्याि-त्रयीक पवहल उपन्द्याि \n\"िहस्रर्ीर्ा\" क बाद दोिर उपन्द्याि- द ... फाइजि \n \n \nगि-नावरकेल उपन्द्याि-त्रयीक पवहल उपन्द्याि \"िहस्रर्ीर्ा\" क बाद \nदोिर उपन्द्याि \nगजेन्द्र ठाकुर \nद ........ फाइल्ि \n३ \nप्रभाकरर् िुन्द्दरमक भार्र् \n\"आदरर्ीय प्रधानमंत्री, वित्तमंत्री आ िलाहकार (वित्तीय) महोदय, \nआइ भारत विश्व अिषव्यिस्िामे अपन स्िान वकए नै बना ि कल \nअवि। वकए हमरा ि भक िृवद्ध दर २-३ प्रवतर्त मात्र अवि? \nवकए हमर ि भक पवरयोजना  र्ुरू  तुँ होइए मुदा पूर्ष नै होइए? \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 91 \nऐ लेल हमरा लग वकिु िुझाि अवि। पवहल जे  आयकर, खाि कऽ \nकॉरपोरेट टैक्िकेँ कम कयल जाय।  दोिर िुझाि अवि जे  वर्क्षा \nआ रेवनङपर बेर्ी खचष कयल जाय।  तेिर जे  प्रोजेक्टक टेण्डर \nदेलािुँ पूिष हमरा िभकेँ ऐ गपपर ध्यान देमऽ पड़त जे  िभिुँ कम \nपाइपर टेण्डर उठाबऽ बला लग ओइ प्रोजेक्टकेँ पूर्ष करबाक तकनीकी \nयोनयता िवहयो बा नै।...\" \nतखने वित्तीय िलाहकार टोवक देलवखन्द्ह- \"मुदा प्रभाकरर्, िे कोना \nिम्भि हएत, ितकषता आयोगक यएह वनदेर्  िै जे  िभिुँ कम \nपाइबला टेण्डरकेँ प्रोजेक्ट देल जाय।  जे  अहाँ कवह रहल िी िे \nहमर ि भक हािमे तुँ अविये नै।\" \nहमरा मुुँहपर मुस्की आवब गेल। हम ि भ यएह प्रश्न तुँ चाहैत रही। \nआ एकर उत्तर िेहो तैयार केने रही। \n\"ि एह तुँ हम कहै िी। ि भ ितकषता आयोगिुँ डेरायल अवि, तुँ \nहम कोना आगाँ बिब। हमरा िभकेँ ितकषता आयोगिुँ िलाह लऽ \nकऽ ऐ टेण्डर प्रवक्रयाकेँ दू भागमे बाँटऽ पड़त।\" \nवित्तीय िलाहकार फेर हाि उठेलवि मुदा प्रधानमंत्री इर्ारा कऽ \nदेलवखन्द्ह। \nआ जे  भारतक न ि आविषक नीवत आबय बला िलै तकर वनमार्  \nकरैबला ि ल प्रभाकरर् िुन्द्दरम, आ िे हमर, माने गोप कुमारक \nफाइल पवि कऽ। \nवदन तेजीिुँ बीतऽ लागल। वद्वस्तरीय टेण्डरक पवरभार्ा, ई िुवनवश्चत \nकरत भारतक आविषक प्रगवतकेँ, ई िुवनवश्चत करत जे  ज इ प्रोजेक्टक  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवर्लान्द्याि भेलै तकर पुनः वर्लान्द्याि रंग ढौवर कऽ नै हेतै, िरन् \nतकर उद्घाटन हेतै। ई वनधावरत करत जे  एकटा तेिर-पक्ष रहत जे  \nप्रोजेक्टक तकनीकी पक्षक जाँच करत, माने ईंटा-वगट्टीबला वठकेदार \nअलग आ वदमागी वठकेदार अलग। आ तकर नाम हेतै कन्द्िजटेन्द्िी \nफमष। ओ ईंटा-वगट्टीबला वठकेदारक भीतर नै काज  करत िरन् ओकरा \nपाइ देतै िरकार। वद्वस्तरीय टेण्डरमे दू तरहक टेण्डर भरऽ पड़तै \nिभकेँ, ई ईंटा-वगट्टीबला वठकेदार ि भ भरत, तकनीकी आ पाइबला। \nपवहने ओकर ि भक तकनीकी टेण्डर खोलल जेतै , ई देखल जेतै  जे  \nओकरा िभकेँ ओइ काजकेँ पूर्ष करबाक योनयता आ िमचा िैहो \nआवक नै। आ जुँ िे नै हेतै तुँ ओतवहये ओकरा अयोनय घोवर्त कऽ \nदेल जेतै।  आ तखन ओ कतबो कम पाइक वद्वस्तरीय वित्तीय टेण्डर \nभरने हुअय, ओ खुजबे  नै करत। तुँ काज  अपना नामिुँ अलॉट \nकरबा कऽ प्रोजेक्ट अधखड़ू िोड़बाक झमेले खतम। आ टेण्डर \nप्रवक्रया ितगषता आयोगक वनगरानीमे  हएत िे ितगषता आयोगक डरो \nखतम। \nअवभयंत्रर् कॉलेजमे  प्रभाकरर् िुन्द्दरमक भार्र् र्ुरू  भेलै, प्रवर्क्षर्पर \nजोर। वकताबी ज्ञानक िंग न ि कन्द्िजटेंिी फमषक वहिाबिुँ प्रायोवगक \nवर्क्षर् । \nिरकार लग अवभयंत्रर् िंस्िानक अभाि रहै, िे कन्द्िजटेंिी फमषकेँ \nविदेर्ी अवभयन्द्ता रखबाक अनुमवत देल गेलै, आ ि भ प्रोजेक्टमे एक \nलाख डॉलर िलाना  विदेर्ी मुरा ऐ लेल खचष कएल जा  िकैत ि ल। \nवनजी  इंजीवनयवरङ  कॉलेजकेँ लाइिेंि देल गेलै। कम्प्यूटर िाइंि आ \nिूचना  प्रौद्योवगकीक िीट ऐ कॉलेज  िभमे बिा कऽ देल गेलै, ज तऽ \nपवहनेिुँ एकर पिाइ होइ िलै ततऽ िीट बिा देल गेलै।  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 93 \nजुँ प्रधानमंत्री बुवधयार हुअय, काजुल  हुअय तुँ र्ेरपा ि भ स्ियं \nवनयंत्रर्मे आवब जाइत  अवि । \n(अनुितषते) \n   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nपद्य खण्ड \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 95 \n \n३.१.राज वकर्ोर वमश्र- ि त ओ’झूठ \nराज वकर्ोर वमर्् र, वरटायडष चीफ \nजेनरल  मैनेजर  (ई), बी.एि.एन.एल.(मुख्यालय), वदजली,गाम- अरेर \nडीह, पो. अरेर हाट, मधुबनी \nि त ओ' झूठ \n \nदोख लगैत रहैत अवि झूठक, \nि त पर बेर -बेर, \nग्रहर् बाद, उगराि जेना  , \nि त चमकय ओवहना, फेर। \n \nमवर् के मवलन कए िकैत अवि? \nचिाओल मावटक' लेप, \nअयि् कन क की भए ि कत , \nधोएल जाए  कतबो खेप? \n 96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमोिवकल, कखनो होइत िै, \nवचन्द्हब वमथ्या-कपट-भेर्, \nहोइि कवठन कतेको के, \nजानब  एवह के, वबनु लगने ठेि । \n \nरवच र्ड्यंत्र, जाए  चाहैत अवि , \nित्तक' िावत्िक गेह, \nजोड़य  जाइत  अवि ित्य िुँ,िुँ \nअर्ुद्ध नेत िुँ, नेह। \n \nवमझरेबाक कोवर्र्  करैत अवि , \nचाहैत अवि, ित्यमे फेँटा जा  इ, \nि ल िुँ ित्तक' स्ित्ि पर, \nित्यक आखर ि भ मेटा जाइ।  \n \nपर, ित्य क' चेन्द्ह होइत अवि , \nपािर पर रेघा पाड़ल, \nकी झाँपल जा  िकैत अवि , \nभास्कर इजोत  जे  बारल? \n \nज खन धनुखिुँ हो इत अवि , \nित्य-िार्, िंधान , \nकी झूठक वमथ्या-देह मे,  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 97 \nबाँवच पबैत अवि प्रार्? । \n \nझूठक जाधवर जीिन  रहैि, \nकरैत अवि ित्य पर अत्याचार, \nकरैत अवि ओकर जवड़  खोध' लेल \nदुरवभ िंवध ओ दुष्ट्प्रचार। \n \nझूठक अरुदा िोट बहुत, \nमुदा, तंग करैि भवर जीिन - काल, \nजीत  नवह िकैत अवि कवह ओ, \nपर, रहए ने दैि ककरो खुर्हाल। \n \nधोखा देब, फरेब करब, \nझूठक इएह अवि काज , \nनी क लो क के तंग करब \nिुँ, अबैि ने कखनो बाज । \nराखए, नवह चाहैत अवि ि त, \nवमथ्या िुँ कोनो िरोकार, \nओकर नेओुँत -वपहान के, \nकिमवप ने करैि स्िीकार। \n \nजरा दैत अवि झूठ के, \nवनकलल ित्य िुँ धाह,  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआवग क' ताप पावब कए, \nजेना  घमैत अवि लाह। \n \nबहुत कठोर होइत अवि ि त , \nआ, होइत अवि ई बड़ कड़ूगर, \nएिगरे ठाि रहैत अवि िवदखन , \nचाही ने कोनो िोङर। \n \nित्य-ित्ता, अवि अटल, \nआ, झूठ अवि क्षर्भंगुर, \nवमथ्या तन बाँचत कोना ? \nमरत 'त' झूठ जरूर।  \n \nजावह  िभा मे ित्य स्ियं हो , \nआएल हो झूठ, लड़ए लेल ढूवि, \nझुवकए जाइत  अवि िीि  ि भ झूठक , \nकतबो ने वक एक बैिल हो फूवि । \n \nचलैत िवि जे , ि त ध'क', \nरहै िवि िवदखन  ओ िकुर्ल , \nवमथ्या-पि पर चलए बला, \nभानयो रहैत िै, ओकर रुिल। \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 99 \nकाल-लेखनी िुँ अवि वलखल, \nित्य, ब्रम्हांडक पटल पर, \nिृवष्ट  ओ प्रलय, दूनू काल मे, \nई, अवमट, अकाट्य, अटल, पर। \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.गजेन्द्र ठाकुर- अजीगतष  अवि दुवभषक्ष- ३-४ \nगजेन्द्र ठाकुर \nअजीगतष अवि दुवभषक्ष  \n३ \nके िी ओ जे अहाँकेँ बड्ड मानैए?  \nकवहयो िोझाँ तुँ नै आयल, \nअहीं तुँ नै िी इहो आ उहो  \nजकर आइ कावल्ह मनोवचवकत्िक कहै िवि \"िवप्लट पिषनेलटी\"  \n \nप्रावश्नकिुँ प्रश्न नै करू, फेर अहाँ कहब जे अहूुँ हमहीं िी। \n \nतुँ िुनू \nतीन िय गाय लेल अजीगतष बेवच देलक र्ुनःर्ेपकेँ  \nई कहब नै अवि ित्य।  \nदेखू पवहने हवरश्चन्द्र मांगै िवि िरुर्िुँ पुत्र बवल देबा लेल  \nजखन बवल दऽ देता तुँ मांगलवन्द्ह वकए?  \nआ िरुर् दऽ कऽ घुरबऽ ले कहलवन्द्ह वकए ? \nखुजत रहस्य \nपवहने १० वदन, फेर दाँत हेबा धवरक िमय,  \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 101 \nफेर दुद्धा दाँत खिबा धवरक, फेर नि दाँत हेबा धवरक।  \nमुदा र्स्त्रधारी होएबा धवरक िमय मांगलवन्द्ह वकए हवरश्चन्द्र आ \nपलखवत देलवन्द्ह वकए िरुर्।  \nई ओ वखस्िा नै जतऽ रोवहतकेँ जरेबा लेल वबनु रव्यक  \nनै तैयार भेलाह हवरश्चन्द्र बवन डोमराज।  \nई वखस्िा अवि रोवहतकेँ र्स्त्रधारी बनेबाक \nई वखस्िा अवि रोवहतक वनर्षयक  \nओकर तीर -धनुर् लऽ कऽ बोन जेबाक।  \nमुदा अिल खेल तुँ केलक र्ुनःर्ेप  \nओ िल ने बापेक वप्रय ने मायेक वप्रय  \nिे वबका गेल िय गायमे।  \nबान्द्हबा लेल िय गाय आर आ िध लेल िय गाय आर  \nमुदा तैयो मृत्यु दण्ड तुँ नवहये कवहयौ एकरा, \nओ ने मायक वप्रय रहय आ ने बापक की ई रहै ओकर गलती?  \nआ दण्ड तुँ गलतीये लेल देल जाइ िै।  \nतुँ मृत्यु दण्ड तुँ नवहये टा रहै। आ बवल? \nनै बवल मे तुँ इच्िा पूिल जाइ िै  \nअवनच्िुकक बवल तुँ भइये नै िकैत अवि  \nआ तेँ ने बन्द्धन खुजैत गेलै र्ुनःर्ेपक  \nई िोरबे  विऐ िागरक बवल,  \nघुरल इन्द्र पुरुर्क रूपमे कहल,  \nजे मनुष्ट्यक बीचमे रहने नीक िेहो अधलाह भऽ जाइए।  \nमुदा हवरश्चन्द्र बवल दऽ वदवतऐ रोवहतक \nतखन ने ओ अधला होइतय  \nदुद्धा दाँत बला रोवहतक होइतय बवल  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकरा र्स्त्रधारी बनलापर तुँ बवल वबना इच्िाक  \nिम्भि नै िल।  \nिे प्रश्न र्ुनःर्ेपक िल मुदा उत्तर रोवहत लेल देलौं  \nर्ुनः र्ेपक किा तुँ अवि तपक,  \nआ जुँ रवहतय ओ मायक वप्रय पुत्र तुँ \nकऽ िवकतय ओतेक तप।  \nओकर तुँ नै बवल देल जा िकैए  \nआ ने भेवट िकैए मृत्य्दण्ड।  \nमुदा ई वखस्िा वपहानी वकए िुना रहल िी।  \nकी अहूुँक बवल क्यो मांवग रहल अवि।  \nहमहूुँ करै िी प्रेम अहाँिुँ, जखन अहाँ जागल रहै िी  \nवकयो तमिा कऽ बाजत तुँ हमहूुँ नै करबै बरदास्त।  \nआ एकटा गप्प जे अहूुँ केँ नै बूझल अवि िे िुनू।  \nओ जे िूतल अवि िे जावग जाइत अवि अहाँक िुतलापर  \nआ िूवत जाइत अवि हमरा उठा कऽ अहाँक जगलापर।  \nिे कहू जे कहबाक अवि, कहऽ पड़त हमरेिुँ।  \nकारर् ओ तुँ अहाँक िुतलेपर उठत। \nआजीगीतष भेल दुवभषक्षक लक्षर्  \nदुवभषक्षेमे पुत्रहंता वकयो बवन िकैए  \nिे नै कवरयओ ओकरा आर बेर्ी कलंवकत  \nओवहना िू -िू भऽ रहल िै ओकर  \n४ \nमोन पाड़ैत रवह जाइ िी वखस्िा वपहानी  \nमुदा िभक िारांर् अवि एक्केटा  \nवकयो दोखी नै   विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 103 \nआ िभ दोखी  \nिभटा चक्रचावल \nिभटा प्रोग्रावमङ \nअपनो  नै बुझल अवि पवरर्ाम  \nिालक िाल बाद पुिै अवि ििाल हमरोिुँ  \nहमहूुँ अजीगतष िन घोवर्त कएल जाइ िी दोर्ी  \nमुदा एकटा अहीं िी जे ओकरा घोवर्त केलहुुँ दुवभषक्ष  \nआ िे जुँ नै कवरतौं तुँ हम टूवट जइतौं  \nहमरा विश्वाि भऽ गेल अवि जे अहूुँ िी  \nजे करै िी प्रेम हमरािुँ \n \nतखन िुनू  \nहम तुँ बुझै िलौं जे अपना मोने काज कऽ रहल िी  \nआब बुझाइए जे हम तुँ कऽ रहल िलौं प्रोग्रावमङ  \nवकिु नीको बहार भेल  \nवकिु िायरि िेहो तैयार भेल  \nअहाँ दुनू मुदा िङ रहलौं  \nओकरािुँ तुँ िुतलेमे स्िप्नेमे भेँट होइए \nमुदा अहाँ तुँ िी जगलाक बादक िङी(अनुितषते)  \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n३.३.श्याम वबहारी वमश्र- वबहारक दल - बदलू िरकार \n \nश्याम वबहारी वमर्् र- िवरष्ठ लेखाकार, स्नातकोत्तर \n(िावर्ज्य), राघोपुर, िकरी, दरभंगा, वबहार -847239, िम्प्रवत -\nवदजली \n \nवबहारक दल - बदलू िरकार  \n \nभाजपाक िंग िोवड़ नीतीर् बाबू ,  \nतेजस्िी केँ गला लगायल, \nबनायल महागठबंधनक िरकार।  \nवबहारक राजनीवतमे बहल बयार,  \nफेर चचा मे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \nवर्क्षा व्यिस्िा चौपट भेल अवि,  \nस्िास्थ्य िुधार केर नवहं अवि आि,  \nित्ताधारीक ित्ताक अंधकारमे, \nि पना केलक वबहारक विकाि।  \nवबहारक राजनीवतमे बहल ियार,  \n विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 105 \nफेर चचामे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \nिात्र राज्यिुँ बाहर जा आइ.आइ.टी. आ आइ.ए.एि. मे परचम \nलहराबवि, \nअपन प्रवतभा आ कुर्लताक दमपर दुवनयाभवरमे नाम कमाबवि,  \nजुँ रहैत व्यिस्िा अपनवह घरमे,  \nवकए जाय पवड़तय दूर -दराज, \nवबहारक राज नीवतमे बहल बयार,  \nफेर चचामे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \nिमय िल नालंदा आ विक्रमवर्ला केर नाम चलैत िल,  \nिम्पूर्ष विश्वमे वबहारक डंका बजैत िल,  \nवर्क्षाक िास्ते ह्वेनिांग आ इवत्िंग अबैत िल,  \nमहात्मा बुद्ध आ महािीर जनम लऽ वबहारक इवतहाि रचैत िल  \nराजनीवतक दुष्ट्प्रभाि जे िभ भे ल बेकार।  \nवबहारक राजनीवतमे बहल बयार,  \nफेर चचामे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \nदेर्क पवहल गर्तंत्र वलच्ििीक वनमाता अवि वबहार,  \nभारतक पवहल िाम्राज्य मौयषक िृजनकता अवि वबहार,  \nदुवनयाक िभिुँ र्वक्तर्ाली र्ािक िम्राट अर्ोक केर जन्द्मदाता \nअवि वबहार,  \nएतय आयषभट्ट िन गवर्तज्ञ र्ून्द्यिुँ पवरचय करा दुवनयाभवरमे वबहारक \nकरौलवन जय -जयकार, \nएतेक िमृद्ध इवतहाि रवहतो वबहार भऽ रहल र्मषर्ार,   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवबहारक राजनीवतमे बहल बयार,  \nफेर चचामे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \nदर-दर ठोकर खा रहल युिा वबहारमे,  \nपाबैक लेल अपन रोजगार,  \nबेर-बेर रोजगारक झाँिा दऽ चुनाि जीवत कऽ,  \nित्ताधारी िभ कऽ रहल अकुर्ल व्यिहार,  \nआब कतेक वदन िहैत रहब,  \nबेरोजगारी, स्िास्थ्य आ अवर्क्षाक मार। \nवबहारक राजनीवतमे बहल बयार,  \nफेर चचामे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \nिमय आवब गेल अवि बदलाबक,  \nएक-एकटा िादा केर वहिाबक  \nिमय रवहते एवि्पर जनता करू विचार,  \nआब बिल जा रहल अवि अत्याचा र, \nठाम-ठाम भऽ रहल भ्रष्टाचार,  \nवबहारक राजनीवतमे बहल बयार,  \nफेर चचामे आयल दल -बदलू िरकार।।  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n  विदेह: ३५३ म अंक ०१ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ अंक ३५३)|| 107 \n३.४.आर्ीर् अनवचन्द्हार- २टा गज ल \n \nआर्ीर् अनवचन्द्हार \n२ टा गजल  \n१ \nखूब गरजैए िच केर दलाल  \nखूब ठहकैए िच केर दलाल  \n \nिै चानन अनकर आनन हुनकर  \nखूब चमकैए िच केर दलाल  \n \nकेखनो एहन केखनो ओहन  \nखूब बदलैए िच केर दलाल  \n \nवकिु भेटत तकरे प्रत्यार्ामे  \nखूब वलबलैए िच केर दलाल  \n \nअपने िच्चा  अनका झुट्ठा कवह  \nखूब वबकलैए िच केर दलाल  \n \nिभ पाँवतमे 222-222-222 मात्राक्रम अवि। दू टा अलग -अलग \nलघुकेँ दीघष मानल गेल अवि। ई बहरे मीर अवि।  \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \n \nपुिारी करा गेल हेतै  \nबुिारी बना गेल हेतै  \n \nअचानक वमझा घूर भागल  \nजरूरे दगा गेल हेतै  \n \nकनी देखलहुुँ बाट िरगक  \nवदबारी जरा  गेल हेतै  \n \nअबैए गमक वकिु अजीबे  \nवक िुइटर बुना गेल हेतै  \n \nविलंवबत रहल ताल िभहक  \nकहीं रुत गबा गेल हेतै  \n \nिभ पाँवतमे 122-122-122 मात्राक्रम अवि (बहरे मुतकावरब मोिद्दि \n(तीन) िावलम िा बहरे मुतकावरब िावलम िहरुक्नी)।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  ","size_mb":4.53,"has_text":true},"Videha 354.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 354.pdf","name":"Videha 354.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह: ३५४ म अंक १५ वितम्बर २०२२ (िर्ष १५ माि १७७ \nअंक ३५४) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nवि देह मै विली साव ह त् य  आन्दोलन : मा नुषीव मह स ंस् कृत ाम्  \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई - पवि का \n \nिम्पादक: गज ेन्र ठाकुर ।  \n \n \n \n 2 \n \nऐ पोिी क स िाव ि का र स ु रव ि त अव ि । का ॅ पीरा इट ( ©)  ि ारक क वल वि त अनु मवत क वि ना पोिी क को न ो  \nअंश क िाया  प्र वत  एिं रवकॉ डवंग स ह व त इले क् ट् रॉनवक अि िा या ंत् रव क, को नो माि ् यमस ँ , अि िा ज् ञ ा न क  \nस ंग्र ह ण  िा पु नप्रर यो गक प्र ण ाली द्व ारा  को नो  रूपम े  पु नरु त्  पा द न अि िा स ंर ारन - प्र स ारण नै कएल जा  स कै त  \nअव ि । \n \n(c) २०००- २०२२। ििाविकार िुरवित। भालिवरक गाछ जे िन २००० िँ याहूविटीजपर छल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आवद वलंकपर आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्टरनेटपर  मैविलीक प्राचीनतम उपवस्ितक रूपमे विद्यमान अवछ (वकछु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html वलंकपर, स्रोत wayback machine \nof https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भालिवरक गाछ-प्रिम मैविली ब्लॉग / मैविली ब्लॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैविलीक पवहल इंटरनेट पविका विक जकर नाम बादमे १ जनिरी २००८ िँ ’विदेह’ पड़लै। \nइंटरनेटपर मैविलीक प्रिम उपवस्िवतक यािा विदेह- प्रिम मैविली पाविक ई पविका िवर पहुँचल अवछ, \nजे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकावित होइत अवछ। आब “भालिवरक गाछ” जालिृत्त \n'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक िंग मैविली भार्ाक जालिृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अवछ।  \n \n(c)२०००- २०२२। विदेह: प्रिम मैविली पाविक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since \n2004). िम्पादक: गजेन्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials \ne-published in Videha, the Editor, Videha holds the right to create the web \narchives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to \ne-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार/ िंग्रहकत्ता अपन मौवलक आ \nअप्रकावित रचना/ िंग्रह (िंपूर्ष उत्तरदावयत्ि रचनाकार/ िंग्रहकत्ता  मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा िकैत छवि, िंगमे ओ \nअपन िंविप्त पवरचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो िेहो पठाबवि। एतऽ प्रकावित रचना/ िंग्रह \nिभक कॉपीराइट रचनाकार/ िंग्रहकत्ताक लगमे छवन्ह आ जतऽ रचनाकार/ िंग्रहकत्ताक नाम नै अवछ \nततऽ ई िंपादकािीन अवछ। िम्पादक: विदेह ई-प्रकावित रचनाक िेब-आकाइि/ िीम-आिावरत िेब-\nआकाइिक वनमार्क अविकार, ऐ िभ आकाइिक अनुिाद आ वलप्यंतरर् आ तकरो िेब-आकाइिक \nवनमार्क अविकार; आ ऐ िभ आकाइिक ई-प्रकािन/ वप्रंट-प्रकािनक अविकार रखैत छवि। ऐ िभ \nलेल कोनो रॉयल्टी/ पावरश्रवमकक प्राििान नै छै, िे रॉयल्टी/ पावरश्रवमकक इच्छुक रचनाकार/ िंग्रहकत्ता \nविदेहिँ नै जुड़िु। विदेह ई पविकाक मािमे दू टा अंक वनकलैत अवछ जे मािक ०१ आ १५ \nवतविकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकावित कएल जाइत अवछ।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 354 at www.videha.co.in    \n \nिमानान्तर परम्पराक विद्यापवत- \nवचि विदेह िम्मानिँ िम्मावनत श्री पनकलाल मण्डल द्वारा \nमैविली भार्ा जगज्जननी िीतायााः भार्ा आिीत्। हनुमन्ताः उक्तिान- \nमानुर्ीवमह िंस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहुअन खेत्तवह कावि तिु वकवत्तिवल्ल पिरेइ। अक्खर खम्भारम्भ \nजउ मञ्चो बवन्ि न देइ॥ (कीवतषलता प्रिमाः पल्लिाः पवहल दोहा।) \nमाने आखर रूपी खाम्ह वनमार् कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ \nनै बान्हल जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीवतषरूपी लत्ती केना \nपिरत। \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अवछ:- \n१.िम्पादकीय/ अंक ३५३ पर वटप्पर्ी (पृ.१-७) \n१.िम्पादकीय- गजेन्र ठाकुर- मैविली मे पवहल बेर १.पैटनष \n(पुनरािृवत्त) कविता आ २.िेप बा कंक्रीट (आकार) कविता (पृ. २-\n६) \nअंक ३५३ पर वटप्पर्ी (पृ. ७-७) \n \n \n \n \n   \n \n२.गद्य खण्ड (पृ. ८-६२)  \n२.१. गजेन्र ठाकुर- िजन प्रबंिन - एकटा व्यवक्तगत प्रयोग एिं \nअनुभि (पृ.९-१३) \n२.२.लेखकक आमंवित रचना आ ओइपर आमंवित िमीिकक िमीिा \nिीरीज- मुन्नी कामतक एकांकी \"वजन्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्र \nठाकुरक वटप्पर्ी (पृ. १४-२६) \n२.३.वनमषला कर्ष- अवनन विखा (भाग - ६) (पृ.२७-३०) \n२.४.डा. वबवपन कुमार झा - महाकवि भाि प्रर्ीत कर्षभारम् मैविली \nअनुिाद (प्रस्तािना क आगू) (पृ.३१-३६) \n२.५.रबीन्र नारायर् वमश्र- मातृभूवम (उपन्याि)- ११म खेप (पृ.३७-\n४०) \n२.६.गजेन्र ठाकुर- २ टा बीहवन किा (भूरा बाल, कतषव्य पालन)  \n(पृ. ४१-४२) \n२.७.गजेन्र ठाकुर- गढ़-नावरकेल उपन्याि-ियीक पवहल उपन्याि \n\"िहस्रिीर्ा\" क बाद दोिर उपन्याि- द ........ फाइल्ि (पृ. ४३-\n४५)   \n \n२.८.महाकान्त प्रिाद- ३ टा बीहवन किा (गरमी, प्रश्न, बत्तू) (पृ. \n४६-४७) \n२.९.जगदानन्द झा 'मनु'- माएक भक्त (पृ. ४८-६०) \n२.१०.पूनम झा 'प्रिमा'- मोनक बात (पृ. ६१-६२) \n \n \n \n \n \n \n \n   \n \n३.पद्य खण्ड (पृ. ६३-८२) \n३.१.राज वकिोर वमश्र- अप्रदीप्त इजोत (पृ. ६४-६९) \n३.२.गजेन्र ठाकुर- अजीगतष अवछ दुवभषि- ५ (पृ. ७०-७१) \n३.३.वनमषला कर्ष- अपन िन्तान (पृ. ७२-७३) \n३.४.आिीर् अनवचन्हार- २टा गजल (पृ. ७४-७६) \n३.५.िुर्मा ठाकुर- स्ितंिता, मुस्कान (पृ. ७७-७९) \n३.६.महाकान्त प्रिाद- वनयोवजतक चान  (पृ. ८०-८२) \n \n \n \n   \n \n४.िंस्कृत खण्ड (पृ. ८३-८७) \n४.१.डा. दीवपका- चम्पूिावहत्ययिो विलािाः (प्रिमोच््िािाः) (पृ. ८४-\n८७) \n \n \n \n \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 1 \n१.िम्प ादकी य/ अ ं क ३ ५ ३ पर व िप्पण ी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.िम्प ादकी य- ग जेन्द्र ठ ाकुर- मै विली मे पवह ल बेर १.पै िर्ष \n(पु र्र ािृवि) कव ित ा आ २.शेप बा क ं क्र ीि (आकार) क विता \nअ ं क ३ ५ ३ पर विप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 3 \n१.िम्प ादकी य- ग जेन्द्र ठ ाकुर- मै विली मे पवह ल बेर १.पै िर्ष \n(पु र्र ािृवि) कव ित ा आ २.शेप बा क ं क्र ीि (आकार) क विता \n \n१ \nपै िर्ष (पु र्र ािृव ि) कवि त ा \nपाँ वत क छन्द्दमे वलखल  कवित ा भेल पै िर्ष (पु र्र ािृवि) कवित ा। \nकी अवछ पाँ वत क छन्द्द:- \nई भेल कोर्ो बेर-बेर पु र्र ािृवि ह ुअयबला पद्य र चर्ा। ऐ मे ध्िवर्क \nपु र्र ािृवि आिश्य क र्ै अवछ, खाली पाँ वत क लम्बाइक पु र् र ािृवि ह ोइ त \nअवछ। \nउदाह र ण: \nज ाइत जा इ त \nजाइ त जाइत जाइ छी बड़ी दू र स् त देश धवर जे घु वर र्े िकी \nपवह र्े कएक बेर घु वर अयलौं अइ ठाम \n 4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबुझल ौं जे छल अदहे र स् त ा \nघु वर जे एलौं \nिे वबदा भे लौं जाइ ले दू र स् त \nत त ेक दू र दू र स् त देश जे घु वर र्े िकी \nजे घु र बऽ जाय त िावक जायत अदहा त करो अदहा र स् त ा मे \nआ जँ बढ़ त आगाँ देखत वब लाइ त  रस्ता \nर्े कोर्ो बािे छो ड़ब आ र्े \nकोर्े वचन्द्हािी \nआ र्े कवर्य ो आि छो ड़ब \nअदहा र स् त ाक बादक धां गैत-त ोड़ ैत बाि \nआ बढ़ैत हम आ वबलाय ल  जाइ त र स् त ा केलक काज िंपन्न \nएकिा काज क हएत आब फेर िँ आरम्भ \nर्ि िात ािर ण र्ि लोक िंग \nप्रयो गेक प्रयो ग \nआर्त कोर्ो अजगुत पवर णाम \nआवक फेर धकेल त  ह मरा दू र स् त देश  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 5 \nआ हम घु वर कऽ तँ र्ै आवब जाएब फेर अपर् पु र र्े देश \nजत ऽ र्े रहत ओ पु र र्का डे र ाय ल लोक \nर्े पु र र्का वपर ौंछ गाछ-बृच् छ \nपवर णामेक प्रम ाण \nरुिल िर् अवछ ई ह मरा िँ \nलो क गाछ-बृच् छ िभ र्ि र्िके ई देश \nर्े कोर्ो वचन्द्हािी र्े आि आ र्े कोर्ो वचन्द्हार बाि \n२. \nशेप बा क ं क्रीि (आका र) कवि त ा \n  \nपै िर्ष (पु र्र ािृवि) कवित ाक विपर ीत ई एकिा आकार क स् िरूप धा र ण \nकरैत अवछ आ तेँ पाँ वत क छन्द्दमे वलखल  कवित ा भेल पै िर्ष (पु र्र ािृवि) \nएत ऽ र्ै भे ित िरर् कोर्ो आकृ वत देखा पड़त । जेर्ा र्ीचाँ क गाछक \nआकृ वत देखू । \nवबला इ त  आिक चेन्द् ह ािी \nदेखैत \nगाछ दुर्ू कात  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिंगे जाइ र स् त ाक िंग \nगाछक छाह कऽ रहल घर् \nहमर चेन्द्हा िी घर् ह ोइत पक्क ा हएत मु दा \nघ \nर् \nग \nर \nहो \nइ \nत \nचे \nन्द्हा \nिी \nअन्द्ह ार गुज्ज भऽ जाइत अवछ \nहमर आिक चेन्द्हा िी वबला जाइ त अवछ \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 7 \nअ ं क ३५३ पर वि प्पणी \n \nआदरणीय  िीर ेन्द्र मवललकजी क पवह ल कवित ा िंग्रह  छपलवर् (ई पवह ल \nपोिी छलवर्) त ँ ओकर र्ाम  छलै  ' अवन र्वशखा' ।  आब वर्मष ला कणषजीक  \nधा र ािा व ह क र चर् ा अही  र्ामि ँ पवढ़ र ह ल छी ।  र्ीक क्रम अवछ,  चल ैत  \nर ह बाक चाह ी।  \n \nप्रण ि झा बीच- बीचमे अबैत छव ि वह र्का,  ल गा त ार  एब ाक चाह ी।  \n \n-आश ीर् अर्वचन्द्हार  मो. 8 1 3 4 8 4 9 0 2 2 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१. गज ेन्द्र ठाकुर- िजर् प्रबंधर् - एकिा व्य वत त गत प्रय ोग एिं अर्ुभि \n२.२.लेखकक आमंवित र चर्ा आ ओइपर आमंवित िमीक्ष कक िमीक्षा \nिीर ीज- मु न्न ी कामतक एकांकी \"वज न्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गज ेन्द्र \nठाकुर क विप्पणी \n२.३.वर्मष ला कणष- अवन र् वश खा (भाग- ६) \n२.४.डा. वबव पर् कुमार झा- महा कवि भाि प्रण ीत कणषभारम् मै विली \nअर्ुिाद (प्रस्त ािर्ा क आगू) \n२.५.र बीन्द्र र्ार ाय ण वमश्र- मा त ृभूवम (उपन्द्य ाि)- ११ म खेप \n२.६.गज ेन्द्र ठाकुर- २ िा बीह वर् किा (भूर ा बाल, कतषव्य पालर्) \n२.७.गज ेन्द्र ठाकुर- गढ़-र्ाव र केल उपन्द्य ाि-ि य ीक पवह ल उपन्द्य ाि \n\"िह स्रशीर्ा\" क बाद दोिर उपन्द्य ाि- द ........ फाइ लि \n२.८.महा कान्द्त प्रि ाद- ३ िा बीह वर् किा (गर मी, प्रश्न, बि ू) \n२.९.जगदा र्न्द्द झा 'मर्ु'- मा एक भक््त \n२.१ ०.पूर्म झा 'प्रिमा'- मोर्क बात \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 9 \n२.१. गज ेन्द्र ठाकुर- िजर् प्रबंधर् - एकिा व्य वत त गत प्रयो ग एिं अर्ुभि \nग जेन्द्र ठाकुर \nि जर् प्रब ं धर् -  एकि ा व्यवत त गत  प्र य ोग  एि ं  अर्ुभ ि \n  \nई  किा २ ० ० ०  ई . मे  श ु रू ह ोइ त  अव छ,  ओइ िालक उि र ाध षमे ,  \nजखर् ह म १०० वकलोक र्ै  ७८ -८० वकलोक छलौं।  फेर  ह म एक \nिालि ँ ब ेिी छुट्ट ीपर  छलौं, एकिा िंवदन ध -वस् िवत क िड़ क-दुघ षिर्ाक  \nबाद,  जखर् िर कार ी काज ि ँ घु र ैत  काल र्ि-िह स्राब्दी शुरू ह ेबाि ँ \nपवह र्े ओइ दुघ षिर्ामे ह मर \"जांघक -ह ड्डी \" दू  भाग मे  िूव ि गेल ।  \nदुघ षिर्ाक र ाव त  ब्लड प्रे शर  ६० -४० भे लाक बाद  डॉ तिर  ऑतिीज र्  \nइ मरज ेंिी घोवर्त  केलवन्द्ह   २ बजे र ाव त  मे ।  बादमे आर् त र ह क \nभया िह  पवर व स् िवत  अबै त  गेल , जेर्ा ए.आर.ड ी. एि. डाय ग र्ोि भे र्ाइ  \nआ त करा लेल १५ वदर् धव र  िेंविलेिरक ह मरा  ऊ पर  प्रयो ग। फेर  \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएक िाल मे  त ीर् बेर ऑपरेश र् भे ल आ फेर  डेढ़  िाल बा द बैि ाखीि ँ \nबेंतपर आवब िकल ौं।  फेर  आय ल १ ५  अगस् त , ओइ िाल र क्षाबंधर्  \nिेह ो अही  वदर् छल, आ ओही  वदर् ह म फेर िँ गा ड़ी  चल ाबय  लगलौं।  \nआ ऐ िमयािव धमे ह मर ओज र् ८० िँ बव ढ़ कऽ १०० वकलो भऽ गेल ,  \nमाछ-भात खाइ  आ िुत य  कऽ अल ाबे कोर्ो  शार ीव र क श्रम र्ै ह ेबाक  \nकार ण।  आ ई  बढ़लाह ा ओ जर् अवगला १८ बखष धव र  ओतबे बर्ल \nर ह ल।  ओर्ा  ह म क वह  द ी जे आब ह म फेर  ८० वकलोक भऽ गेल  \nछी ।  ओजर् कम ह ेबाक ए किा किा अवछ।  ह मर स् िार्ां त र ण ६ \nमाि ले ल दोिर विभागमे  कोर्ो  आिश्य क काज  लेल कएल गेल  \nछल। ओइ विभागमे  ह मर ि भ िह य ोग ी आ अधीर्स् ि िेह ो अधषिैवर्क  \nबलक छलाह ।  ह म १ ० ०  म ीिर क दू र ी िेह ो दौव ग र्ै ि कैत  छलौं, \nआ ओ िभ ह मरा  िजर् क म करय  ले ल दौग य  ले ल कहैत  छलाह , \nआ एक वदर् जखर् ह मर िमय आवब गेल  त ँ ह म ह ु र्का िभ क ेँ \nकहवलयवर् जे त ीर् मािमे  ह म ह म अपर् ओजर् फेर ि ँ ८० वकलो  \nकऽ लेब।  ह म जे ई  कहव लय वर् त कर पाछू  एकिा ठोि आधार \nछल । \nपवछला १ ८  िाल  मे  ह म  विव भन्न प्रकार ेँ प्रया ि के लौं जइ मे  जलख ै \nछो ड़र् ाइ, वदर्मे  मा ि  खीर ा खा कऽ र ह र्ाइ , मु दा ह म  लगभग पूण ष \nरूपि ँ ओजर् घिेबामे विफल  र ह लौं।  त खर् ह मर अर्चो क्के ३ माि म े \nओजर् कम करबाक विश्वा ि कतऽ िँ आय ल?  त कर पाछू की र ह स् य  \nछल? एत य  आब ह मर ा लग  एकिा उदाह र ण छल, ह म र  बेि ा क \nलंबाइ  ६ फीि ३ इ ंच छव न्द्ह , आ ह ुर्कर  ए र्.डी.ए . मे  उम्र-लम्बाइ-\nिजर्क अर्ुपात क अर्ुिार  अपर् ओजर् १ ० ०  िँ  घिा  कऽ ६ ७  \nवकलो करबाक छलवन्द्ह।  आब अहाँ ि भ बुवझ गे ल ह एब  जे ह ुर्कर   व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 11 \nओजर् िेह ो १०० वक लो छलवन्द्ह।  ह मरा  ह ुर्कर  भािी अि फल त ाक  \nपक्का विश्वा ि छल, ओ फेल भे लाह  मु दा ओ अपर् िजर् ६७ र्ै कऽ  \nिकल ाह  मु दा ७ १  वकलो धव र  अिश्य े आवर् लेलवन्द्ह ।  ई  ह मरा  लेल  \nएकिा पै घ आघात  छल। ह म ह ुर्का िँ वकछु र ह स् य  व िखल ौं आ  \nत ीर् माि मे  ह मर ओजर् ८० वकलो भऽ गेल ।  ह म एत य  िेह ो इ ए ह  \nर ह स् य  ि वझय ा कऽ र ह ल छी ।  \nर ह स् य ोद्घािर् \nत ीर् मािमे  ह म पूर ा  वदर्  मा ि  पावर्  आ ब्लै क कॉ फी (वब र्ु चीर्ी  आ  \nदू धक) ि ँ  कावि लेलौं।  ि ाँ झमे ि ं शोव धत -कीिो-डाइ ि क आधार  पर  \nह म माि  एक घंिा  (८-९ क बीच र ाव त मे ) क मध्य  कोर्ो  काबोह ाइ ड्रे ि,  \nभात आ वचक्किक िोह ार ी- र ोि ीक िेिर् र्ै केलौं।  ह मरा  लेल वर्धा वरत  \nछल जे चबी (वच कर्, माछ,  पर्ीर ) आ फल  म े माि  त र बू ज खाइ ।  \nएक माि क बाद हमर ओजर् ८६ वकलो भऽ गेल ।  \nअव गला श ॉ क  \nअवगला शॉ क ल ेल  त ैय ार  र ह ू ।  र स् त ा िेह ो ओतेक आि ार् र्ै अवछ।  \nिजर् घिैक ई  प्रवक्रय ा बंद भ ऽ गेल ।  आ ऐ िजर् र्ै घिबाक चक्रक \nअंत एक मही र्ा चल ल।  मु द ा ह मर िार गेि त ीर् मािक छल। एह र् \nह ोइ त  अव छ  जे शर ीर क ज ल आवदक घिर्ाइ  िह ज अवछ,  त ेँ ८ ६  \nवकलो धव र क बाि िह ज अवछ,  त कर ा बाद शर ी र क वज द्दी त त् िकेँ \nकम करय  पड़ त ।  आ त खर्े  कवठर् बाि शुरू ह ोइत  अवछ ।  िंशोव धत \nकीिो-डाइ िक प्रराम्भ क दू  मािक बाद फ ेर  िजर् घि ब शुरू  भऽ  \nगेल ।  िंगव ह  कव ह  दी जे ऐ  कालािवधमे  ह म िाँझमे भोजर् करबािँ  \nपवहर्े एक घंिा दौग ैत  छलौं ।  ई  दौ गर्ाइ  १०० मीिरिँ  बवढ़ कऽ २  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवकलोमीिर भऽ गेल  (हमर  पाकष पहा ड़ी  जेकाँ  अवछ,  त इ  लेल ई  \nअहाँक पाकषक वह िाबे ३ वकलोमीिरक बर ाबर  भे ल)।  ह म दोिर  \nमहलापर र ह ैत  छी। पवह र्े जँ गाड़ी मे  वकछु छुवि जाइ छल आ ओइ \nवदर् शुक्र वदर् र ह ैत  छल त ँ ह म िोम वदर्क प्रती क्षा कर ैत  छलौं आ  \nओही  वदर्  ओ छुिलाह ा ब ौस्त ु अर्ैत  छलौं,  कार ण दोिर  मंवजल पर  \nचढ़ ैत  काल ह मर दम फुलऽ लगैत छल। आब त ँ ह म वदर्मे  चावर  \nबेर ऊ पर -र्ीचाँ  जा इ त-अबै त  छी ।  \nिैज्ञा वर्क आध ार \nऐ अिवधमे कीिोिँ भ ेल म ्ऋ त् य ुक विर्य मे  िेह ो िुर्लौं।  िे वज र्का \nको-मॉवबषवडिी छवर् हुर्का ड ॉ तिरिँ िलाह  ल ेबय  पड़त वर्।  \nऐ िंबंधमे  ह म दू िा  िलाह  देबय चाह ब जे ह म प ैघ -प ैघ  डॉ तिरिँ  \nिुर्र्े छी ।  पवह ल छव ि आइ. एल.बी .एि. केर  वर्देश क िर ीर् िाह ब।  \nदू र दशषर्मे ह ुर्का कहैत  िुर्र्े र ह ी जे ५० िर्ष क उमेर क बाद लीिर केँ \nस् िस् ि र खबाक लेल वदर्मे  माि  एक बेर भोजर् कर बाक चाह ी। \nिंगे-िंग ओ ई ह ो कहलवर् जे कॉ फी इ ंडस् र ी मे  ह ुर्कर  कोर् ो वह स् िेदार ी  \nर्ै छव न्द्ह मु दा जँ वब र्ा दू ध आ चीर्ी क कतबो  बेर ब्लै क कॉ फी पीब ी  \nत ँ ई  वलिर लेल फाय देम ंद अवछ।  आ ओ घी (!) खएबाक िलाह  \nिेह ो देल वर् वकएक त ँ  ली िर -वर्िवित र्ीक बैतिीवर य ा  लेल  घी  \nलाभकार ी ह ोइत  अवछ !  \nिंगे-िंग ऑल इ ंवडय ा र ेवड य ो क एफ.एम. मे  िुर्लौं एक िा डॉ ति र  \n(वजर्कर  र्ाम ह मरा  मोर्  र् वह ं अवछ) िाह ेबकेँ जे कीिो क विर्य मे  \nकहलवर् जे कीिो डाइ िक दौर ार् काबोह ाइ ड्रे ि र्ै खय लािँ  ऊ जा  \nिेह ो शर ीर क ििा घम ैत  अव छ,  आ ऐिँ फ ैिी लीिर क िमस्य ा िेह ो  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 13 \nखतम भऽ जाइ त  अवछ।  ओ को -मोवबषवडिी केर  मरी ज िभ िँ म ेवडकल  \nिलाह क िंग कीिो डा इ ि करबाक िलाह  देल वर् आ त ीर् माििँ \nबेि ी कीिो -डाय विंग र्ै करय ल ेल कहलवन्द्ह। \n  \nआइ -कावि \nआइय ो ह म वदर् मे  कतेको बेर माि  ब्लै क  कॉ फी (वबर्ा चीर्ी  आ  \nदू धक) पीबैत छी ्।  वदर्मे  पावर् छो वड़  वकछु र्वह  खाइ त  छ ी आ र्वह य े \nवपबैत छी ।  वदर्मे  ह म एक  घंिा बैडवमंिर् खेलाइ त  छी  आ  ओइ \nलड़का  िभकेँ िेह ो ह र ा दै  छी  जे ह म र ािँ  २० बखष छो ि छव ि।  \nर ाव त मे  भात  (घी के र  ि ंग), र ोिी,  माँछ आवद खाइ त  छी ।  \nिप्ता ह मे  एक बेर  चीि -डे  िेह ो ह ोइ त  छैक, जइ मे  ह म दू ध -चीर्ी क \nिंग चाह , कॉ फी, वपज्जा आव द खाइ त -वपबैत छी . आ ह म पवह र्े कवह  \nचुकल  छी  जे  ह मर िजर् दू  िाल पवह र्े ८ ०  वकलो  छल , जे आइय ो  \nबर करार  अवछ ।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.लेखकक आम ं वित र चर्ा आ ओइपर आम ं व ि त िमीक्षकक िमीक्षा \nिीरीज- मु न्न ी काम त क एक ांकी \"वज न्द् दगी क म ोल\" आ ओइपर ग जेन्द्र \nठाकुरक विप्पणी \nलेखकक आमंवित र चर्ा आ ओइपर आमंवित िमीक्ष कक िमीक्षा \nिीर ीज केर अन्द्त गषत पवह ल आ दोिर खेपमे छल:- \n१.   कावमर्ीक पांच िा कवित ा आ ओइपर मधुकान्द्त झाक विप्पणी \n२.   जगदा र्न्द्द झा 'मर्ु'क बालकिा \"माविक बािर्\" आ ओइपर \nगज ेन्द्र ठाकुर क विप्पणी \nआब त ेिर खेपमे प्रस्त ुत अवछ:- \n३. मु न्न ी कामत क एकांकी \"वज न्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गज ेन्द्र \nठाकुर क विप्पणी  \n लेखकक आम ं व ि त र च र्ा आ ओइपर आम ं व ि त \nिमीक्षकक िमीक्षा िीर ी ज- मु न्न ी काम त क एकांकी \"व जन्द्दग ीक मोल\" \nआ ओइपर ग जेन्द्र ठ ाकुरक विप्पणी \n\"वज न्द्दगीक मोल\" विदेहमे ई-प्रकाव शत भेल आ िंकवलत भेल विदेह: िदेह \n१ ३ (पृ. ४ १२- ४२ ०) मे, जे उपल ब्ध अवछ विदेह पे िार मे ऐ वलंकप र  ।  \nआब पवह र्े ऐ एकांकीक पु र्पाठ करी:- \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 15 \nमु न्न ी क ामत \nएकांक ी- वज न्द्द गी क मोल \nप्रिम-दृश्य \nर ाम रत र्- बाबू िुत ल वछऐ? \nवभतखर्- वक कहै छहक बउआ? जाग ले वछऐ, बाज ऽ, बह ुत परेश ार् \nलाव ग रहल छहक। \nर ाम रत र्- बाबू, हम बाह र कमाइ लेल  जाइ के िोव च रहल छी। \nत ोह र की विचार छऽ। \nवभतखर्- र्ै बउआ, हम अतेक वदर् त क त ोर ा र्ै कतौ जा देवल य ऽ। \nआबो र्ै जा देबऽ। त ोरा वि िा ह मरा के छै। त ो ह र माइ त ोर ा ह मरा \nकोर ामे दऽ कऽ दुवर्य ा छोवड़ देल क। त वहय ािँ हमर िभ कुछ त ू ँ \nछहक। हम त ोर ािँ एक पल खावत र दू र र्ै र वह िकै छी। \nर ाम रत र्- बाबू आब हम १ ८ बरिक भऽ गेवलऐ। हम अपर् ख्य ाल \nर ाखैमे िक्षम छी। ह मरा बाह र क दुवर्य ाँ देखै कऽ एगो मौका दऽ \nवदअ, बि एक बेर जा वदअ, फेर अहीं िंगे रहब। \nवभतखर्- र्ै, अबकी बैश ाखमे त ो ह र वबय ाह करै कऽ अ वछ । वबय ाह \nकवर ल ऽ, फेर त ोर ा जत ऽ जाय कऽ मर् ह ेत ऽ जाय ह क । \nर ाम रत र्- बाबू आब माइ र्ो जाउ। वकछु वदर्क तँ बा त छै। फेर \nअहाँ जेर्ा कहब हम त व ह र्ा करब।  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवभतखर्- ठीक छै, अहाँक हठक आगू ह मरा झुकइ य े पड़त ै। ककरा \nिंगे आ कत ऽ जेबह क? \nर ाम रत र्- बाबू, कावि फुल चर्मा वह माचल जा रहल छै। हम ओकरे \nिंगे वह माचल जाएब। \nवभतखर्- ठीक छइ, काइ ले जेबह क त ब तँ पाइ कौर ीक ओवर य ार् \nकरऽ पड़त ै। कखु र्का गा ड़ी िँ जेबह क। \nर ाम रत र्- र ाव त क १ १ बजे वर्मष ली िँ गा ड़ी पकड़बै। आब हम जाइ \nछी, अपर् कपड़ा-लि ा िाफ करै ल ऽ। \n            । पिाक्षेप। \nदोि र दृश्य \nवभतखर्- बउआ हइए..... फूलचर् एल ऽ। \nर ाम रत र्- आबैय छी बाबू । कपड़ा वपर्ह ै छी। \nवभतखर्- बउआ फूलचर्। तूँ तँ ओतै रहै छहक। त ोर ा तँ ओतौ का \nिभ वकछु कऽ पता ह ेत ऽ। \nफूलचर्- हउ कक्का, तूँ वचंत ा र्ै करऽ। र ाम रत र् ह मरे िंगे र ह त ै। \nओत ऽ ओकरा कोर्ो चीज क त कल ीफ  र्ै ह ेत ै। \nवभतखर्- तूँ तँ दिाइ बला कम्पर्ीमे काज करै छहक र्ऽ! किीक \nकाज करै छहक? \nफूलचर्- हँ कक्का। दिाइ य ेब ला कम्पर्ीमे वछ ऐ। ओइमे तँ बह ुत त रहक  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 17 \nकाज ह ोइ छै। जे काज भे िल िएह कवर लेलौं।  \nवभतखर्- अच् छा चल ऽ, ठीक छै। \nर ाम रत र्- चल फूलचर्! \nवभतखर्- बउआ िभ वकछु ठीकिँ ल ऽ लेलह क  र्ऽ? आ िभ व्दर् \nह मरा फोर् करैत र वह अ । बाह र जाए छहक, गा ड़ी-घोड़ा देख कऽ \nचल इहक। \nर ाम रत र्- ठीक छै बाबू, अह ाँ वचंत ा वबलकुल  र्ै करू। अपर् ख्य ाल \nरखब। िमय-िमयपर खार्ा खाइ त रहब आ बेि ी काज र्ै करब। \nहम जलदी घु इ म-वफर कऽ आवब रहल छी। \nिबहक प्रस्िार्! \n                              । पिाक्षेप । \nत ेिर दृश्य \n(वह माचल पहुँच कऽ) \nर ाम रत र्- फूलचर्, आइ गा मि ँ एला छऽ वदर् भऽ गेल ैए। तूँ तँ \nकाम पर चवल जाइ छऽ आ ह मरा अिगर पहा ड़ जकाँ िमय लगै \nयऽ। ह मरो कत उ काज लग ा दे र्ऽ। \nफूलचर्- अच् छा ठीक छै। कावि हम अपर् मावलकि ँ त ोर ा ल ऽ बात \nकरबउ। \nदोिर वदर्  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफूलचर्- र ाम रत र्, कावििँ त ू ँह ो चवलय ह र् ह मरा िंगे। ८ ह जार \nमाविक त र्खुआ पर हम त ो र ा ल ऽ बात केवलयौह ँ, मंजू र छउ र्ऽ। \nमर् लगा कऽ काज करबह ी तँ अओर त र्खुआ बढ़ेत उ। \nर ाम रत र्- ई तँ ह मरा ल ऽ बह ुत खुशीक बात अवछ। अखर्े हम \nबाबू केँ ई शुभ िमाचार दै छी। \nपिाक्षेप। \nचा वर म दृश् य \nकम्पर्ीक कैर्विंगमे बैठ र ा म रत र् आ फूलचर् खार्ा खाइ त गप्प \nकरैत अवछ। \nर ाम रत र्- फूलचर् अत ऽ कोर् काज ह ोइ छै। ह मरा िँ आइ कोर्ो \nकाज र्ै करेर्कैए। डॉ तिर बला कोि पवह र र्े एगो आदमी एलै आ \nह मरा एगो गो ली वखय ा कऽ चवल गेल ै। कुछो िमझमे र्ै आबै छै, \nउ ह मरा किीक दिाइ देलकैए। ओत ऽ चावर-पाँ च गरऽ अओर छेल ै, \nिभकेँ िएह दिाइ देल कैए। \nफूलचर्- अत ऽ अल ग-अल ग वबमार ीक दिाइ बर्ै छै, ओकरे जाँच \nखावत र कम्पर्ी वकछु लोककेँ र्ौकरी पर र खै छै, जइ मे िँ एगो त ुह ो \nछी। \nर ाम रत र्- ओइ दिाइ िँ कोर्ो ह ाव र् तँ र्ै ह ोइ छै? \nफूलचर्- र्ै! अगर ह ेबे करत ै तँ अत ऽ डॉ तिरक आ दिाइ य क कोर्ो \nकमी छै? जे खचा ओकर इ लाज मे लगत ै  िभ कम्पर्ी देतै। ह महू ँ \nतँ कतेक िाल त क यएह काज केवलऐ, कहाँ वकछु भे लै।  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 19 \nएक आदमी- फूलचर्, र ाम र त र्केँ पठाउ, डॉ तिर िाह ेब बजेर्े छै। \nफूलचर्- जी। (र ामर त र्िँ) जो देखह ीं की कहै छउ। \nर ाम रत र् डॉ तिरक चेम्बरमे जाइ त अवछ। \nर ाम रत र्- िाह ेब अहाँ बजेलौं। \nडॉ तिर- ई दिाइ खा वलअ आ एत ऽ पवड़ रहू, वकछु इ न्द्जेतिर् \nलगेबाक अवछ। \nदिाइ खा कऽ र ाम रत र् िु इ ल इ ल ऽ मे ज पर ले ि जाइ ए! \n२ घंिा बाद \nडॉ तिर- र ाम रत र् ओ र ाम रत र् उठू । \nडॉ तिर र ाम र त र्केँ वह लाबैत  अवछ आ फेर र्ब्ज देखऽ लाग ैत  अवछ! \nडॉ तिर- ई की, ई तँ मवर गेल । वकय ो अवछ, डॉ ति र खुर ार्ाकेँ \nबजाउ। \nडॉ तिर खुर ार्ा- की भेल? \nडॉ तिर- िर, एकर ा देखू, की भऽ गेल ै, र्ब्ज र्ै चल ै छै। \nडॉ तिर खुर ार्ा- ओह र्ो! ई मवर गेल । कोर् दिाई देल ौं एकर ा? \nडॉ तिर-िर ई त ीर्ू । \nडॉ तिर खुर ार्ा- की अहाँ पागल छी? एक िाि एत ेक दिाइ, िेह ो  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपवह ले बेरमे। पवह र्े अहाँ एकर ा र्ींदक गो ली खुएलौं, त कर बाद \nएत ेक पािर क दू-दू इ न्द्जेतिर् दऽ देल ौं? \nडॉ तिर-िर आब की हएत? \nडॉ तिर खुर ार्ा- ह मरा िभ ऐठाम तँ ई र ोज क बात अवछ। एकर \nपवर िार बलाकेँ मु आिजा दऽ कऽ चुप करा वदय ौ, आ हँ जखर् िभ \nचवल जाए त खर् बॉ डी बाह र वर्कालब। ता त क एकर मरबा क खबर \nऐ चहर वदिा र ीिँ बाह र र्ै एबाक चाह ी, बुवझ गेल ौं। \nर ाव त क ९ बजे \nफूलचर्- िर, र ाम रत र् कत ऽ अवछ, ओकर छुट्ट ी र्ै भेल? \nडॉ तिर- आइ एम िॉ र ी फूलचर्, राम रत र् आब ऐ दुवर्य ाँमे र्ै रहल । \nह मरा एकर अफिोि अवछ। ओकर पवर िार बलाकेँ कम्पर्ी एक लाख \nरूपै य ा मु आिजा क त ौर पर देत। हम ओकरा र्ै बचा पे ल ौं। \nफूलचर् मर्े-मर् िोचैत अवछ \n-आब हम की जबाब देब कक्काकेँ। केर्ा कहब वक ओकर वज अइ \nकऽ िह ार ा वछर् गेल । केर्ा वज विर् ओ, हे भगिार्, एर्ा केर्ा भऽ \nगेल । \nपिाक्षेप! \nअ ं व त म-दृ श्य \nफूलचर्- ह ेललो.. कक्का, तूँ जेर्ा छहक त वहर्ा अखर्े गा ड़ी पकवड़  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 21 \nल ए। र ाम रत र् बह ुत जोर बीमार छऽ। \nवभतखर्- बउआ, एक बेर ह मरा र ाम रत र् िँ बात करा दए। की \nभे लैए हमर बाबू केँ। हम तँ देखर्इ य ो र्ै वछऐ वह माचल तँ केर्ा एबऽ। \nफूलचर्- कक्का, हमर छो िका भाइ तो रा ल ऽ कऽ एत ऽ। ओ अखर्े \nत ोर ा घर आवब रहल छऽ, तूँ बि जलदी आवब जा। \nवभतखर्- हम अबै वछअ बउआ, तूँ ह मरा बउआक ख्य ाल र वखय ह क । \nफूलचर्- ठीक छै, आब फोर् र खै वछ अ। \nकहैत-कहैत फूलचर् कार्ऽ लगैत  अवछ \nदोिर वदर् वह माचल पहुँच कऽ \nवभतखर्-बउआ........बउआ र ा म रत र् कत ऽ छहक? \nफूलचर्- कक्का पवह ले अहाँ वकछो खा वलअ। र ाम रत र् ठीक यऽ। \nवभतखर्- पवह ले हम अपर्ा बेि ाकेँ देखब त ब वकछो मु ँह मे लेब। \nफूलचर् वभतखर्क गला पकवड़ कार्ऽ लगैए आ िभ वकछु बत ा \nदइए। \nवभतखर्- फूलचर्, ह मरा बेि ाक जीिर्क िौदा तूँ ८ ह जार मे \nकेलह क। तूँ िभ वकछु जार्ै छेल ह क, त इ य ो ओइ मौत क मु ँह मे ह मरा \nबेि ाकेँ धकेल देल ह क। तूँ हमर िभ वकछु ल ऽ ले लह क , ह मरा \nवर्ष्प्प्र ाण बर्ा देल ह क। हमर बेि ाक मौत पर ह मरा १ ल ाखक भीख \nत ोह र कम्पर्ी देतऽ, उ ओकरे मु ँह पर फेक वदह क । ह म र ा र्ै चाह ी  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकोर्ो भीख। आइ हमर बेि ा मरल, कावि ककरो अओरक बेि ा \nमरत । आवखर ई मौत क खेल वकए खेलल  जाइ ए? जे दिा इ क परी क्षण \nजार्िर क ऊपर करबाक चाह ी ओकरा भोल ा-भाल ा गर ी ब मर्ुष्प्यक \nऊपर करैत अवछ। वक अकर ा र ोकै लेल  कोर्ो कार्ू र् र्ै अवछ? \nएक घार रूदर्क िंगे पिाक्षे प \n   \nएकांक ीक वििेचर् ा \nपवह र्े बत ा दी जे आब दिाइ क प्रयो ग लेल  बजार मे एबािँ पवह र् े \nओकर प्रभ ाि आ दुष्प् प्रभ ाि केर जाँच लेल  मर्ुतखकेँ िेतिर ब र्ेबापर \nभारत िर कार प्रवतबन्द्ध लगा देर्े अवछ, मु न्न ी कामत िर्-िर् बह ुत \nर ाि लोक ऐ लेल  धन्द्य िा दक पाि छव ि। जेर्ा हमर उपन्द्य ाि \n\"िह स्रशीर्ाक\" र्ाय क मोह र् गबैय्य ा िर्-िर् बह ुत लोक िू चर्ाक \nअवधकार वदय ेलवन्द्ह, मु दा वकछु लोक अि गर े त कर क्रेवडि लेबाक \nलेल  अपस् य ाँत छवि, वकछु त ेह र्े िर्। \nई एकांकी एक अंक आ पाँ च दृश्य क अवछ। एकांकीक र्ाय क र ाम \nरत र् १ ८ बखषक ह ोइ त े देरी वह माचल वबदा ह ोइ छव ि। वह माचल प्रदेश \nआ उि र ाखण्डमे बह ुत र ाि दिाइ केर कम्पर्ी छै, जे भारत िर कार क \nिै तिमे छू ि केर लाभ लेबा लेल  एत ऽ खुजल अवछ। र ाम रत र् \nवबय ाह करबा लेल  त ैय ार र्ै ह ोइ त अवछ आ आठ ह जार िाकामे जे \nर्ोकरी ओकरा भे िै छै िे अवछ दिाइ क प्रयो ग लेल  बजार मे एबािँ \nपवह र्े ओकर प्रभ ाि आ दुष्प् प्रभ ा ि केर जाँच लेल  िेतिर बर्ब। ओकरा \nशंका छै मु दा फूलचर् कहै छै जे ओहो पवह र्े यएह करैत छल ।  ओकर \nमृ त् य ु ह ोइ छै, डॉ तिर खुर ार्ाक िम्िाद विद्ध करैत अवछ जे एह ेर्  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 23 \nबह ुत र ाि मृ त् य ु पवह र्वह य ो भेल छै, एक लाख िका अ र्ुकम् पामे दऽ \nमावमला खत म कऽ देल जायत। वभतखर्केँ लाख िका र्ै चाह ी, ओ \nकहै छवि- \"जे दिाइ क परी क्षण जार्िर क ऊपर करबाक चाह ी ओकरा \nभोल ा-भाल ा गर ीब मर्ुष्प्यक ऊपर करैत अवछ। वक अकर ा र ोकै ले ल  \nकोर्ो कार्ू र् र्ै अवछ?\" \nतँ वभतखर्केँ हमर उिर अवछ जे भारत िर कार कार्ू र् बर्ा देल क \nअवछ अहाँक लाख िका केँ ठोकर मार ब िर कार केँ मजबू र केलक, \nआब िेतिर जार्िर बर्त मर्ुतख र्ै, आ िेह ो िुर क्षाक िंग,  ईहो \nमांग पूणष भे ल। हम अपर् र्ोकरीक काय षपालर्मे िेह ो एकिा एह ेर् \nकेि पकड़र् े रही जइ मे र्ामी ह ॉ स् पीिल िभ िेह ो िं लन र् र ह वि। \nमु दा वभतखर्केँ हम ई वकए कवह रहल छी। ओ तँ मु न्न ी कामतक \nएकांकीक एकिा पाि छवि, कालपवर्क पाि । झू ठ, वभतखर् तँ र्ाम \nछवि, हम बह ुत र ाि वभतखर् केँ देखर्े छी आ बह ुत र ाि र ाम र त र्केँ \nिेह ो, मु दा मूलधार ाक र्ािककार र्वह य े \"वबिाँ ढ़\" खेर्े छवि र्वह य े \nर ाम रत र् देखर्े छवि तँ मल ं वग य ा जी \"बुझता है वक र्ह ीं्ं\"मे अपर् \nप्रवतभाक इ वत श्री कऽ लेलवन्द्ह, जँ हमर \" छुतह ा घै ल\"क आल ोचर्ा पर \nओ ध्य ार् दइ त वि तँ एत ेक प्रवतभा तँ ह ुर्कामे छलवन्द्ह जे अइ दि \nिालमे ह ुर्को वभतखर् भे वि जइ त वन्द्ह । मल ंवग य ा जी केँ व्य ंन य आ \nजाव त िाद ी आक्षे पक अन्द्त र दि िाल बादो बुझऽ मे र्ै आयल छव न्द्ह \nआ हमर िमालोचर्ा क बाद मल ंवग य ा जीक पवर िार आ जाव त िादी \nर ंगमंचक लोक जे काण्ड केर्े र ह वि िे तँ विदेहमे अवभलेवखत  \nअवछय े। \nएकांक ीक वििेचर् ा- िमाजशास्ि ी य पक्ष  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतँ वभतखर् कोर ा धो त ी परम्पर ाक छवि- ओ अगड़ो भऽ िकै छवि \nआ वपछड़ ो। मल ंवग य ा जी ज काँ मु न्न ी कामतकेँ ओकड़ा र ाड़ बा वपछड़ ा \nकहबाक खगत ाक अर्ुभि र्ै भे लवन्द्ह । वकए? वकएक तँ ह ुर्काम े \nप्रवतभा छव न्द्ह, ओ कल ा-एकांकीकेँ लोक देवखते र्ै अवछ, पवढ़त े र्ै \nअवछ- बाव ज कऽ अपर् कमीकेँ र्ुकबै र्ै छवि, ह ुर्का बु झल छव न्द्ह \nजे कल ा-एकांकी िेह ो लोकवप्रय हएत जँ ओइमे किार्क ह ेत ै। िे \nओ एह ेर् किार्क अर्ल वन्द्ह । \nआब आउ ऐ एकांकीक भार्ाक िमाजशास् ि ीय विश् लेर्ण पर आ त ुलर्ा \nकरू अइ एकांकीक भार्ा आ मल ंवग य ा जीक छो िका लोकक लेल  \nगढ़ ल गेल कृवि म-भार्ापर । मु न्न ी कामत कोर्ो धुआ-धो त ी धा र ीक \nप्रिे श अपर् एकांकीमे र्ै ह ुअय दैत छवि, ह ुर्का बुझल छव न्द्ह जे ई \nर ेजेडी वछऐ, जँ धुआ-धो त ीक आगमर् ह ेत ै आ भार्ाक एकर ङाह रूप \nआ एकांकीक ित् य ार्ाश दुर्ू िंगे हएत । िे ओ ित कष छव ि। मु दा \nमल ंवग य ाज ी तँ वर्शाँमे छवि, दुवर्य ाँ आगू बवढ़ गेल ै मु दा ओ आ ह ुर्कर \nजाव त िाद ी र ङमंचक वर्देश क क र्ज वर मे दु-र ङाग ह भार्ा आिश्य क, आ \nिे र्ािकक आिश्य कताकेँ ध्य ार्मे र खैत (जेर्ा बाङ्ला आवद भार्ाक \nलेखक करै छवि) र्ै  िर र्् ह ँिी उड़ बैल े आ आक्षे प लगबैल े , र्ै तँ \nजाव त िाद ी दशषक िोपड़ी पाड़त केर्ा? मल ंवग य ा जी आ जाव त िाद ी \nर ंगमंच अखर्ो िमालोचर्ा केँ र चर्ात् मक रूपमे वलअय, मु न्न ी कामतक \nऐ र चर्ाकेँ बेर-बेर पढ़ य आ ऐ मे देल भार्ाय ी िमाजशास् ि क स् िरूपकेँ \nवचन्द्हय आ ओकर अर्ुकरण करय, त दर्ुि ार अपर्ामे िुधा र करय \nतँ विदेह ओकर स् िाग त करत । \nएकांक ीक भार्ा य ी वि श्लेर्ण \nवभतखर् बजै छवि- \"र्ै, अबकी बैश ाखमे त ोह र वबय ा ह करै कऽ  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 25 \nअवछ। वबय ाह कवर ल ऽ, फेर त ोर ा जत ऽ जाय कऽ मर् ह ेत ऽ \nजाय ह क ।\" \n\"अबकी बैश ाखमे\"- ऐ प्रयो गमे अहाँकेँ कवर्य ो िमस्य ा भेल? र्ै भेल, \nमु दा जँ ई जाव त ि ादी र ंगमंचक ििका िंग्रह केँ देखी (आधुवर्क मै विली \nर्ाट्य िञ्चय र्- िङ्कलर्-िम् पादर् र मार्न्द्द झा 'रमण' जे ऐ वलंक  पर \n४ ६ ५ भा. रु. मे उपल ब्ध अवछ) तँ यएह प्रयो ग एर्ा हएत- \nधुआ धो त ीध ारीक प्रिे श- \"की हौ भु तखर्, बेि ा वह माचल कमाइ ले जाइ \nछह, रौ र ामर त र्, ओतव ह य े कोर्ो मे मि ँ वबय ा र्ै कऽ वलहेँ।\" \nवभतखर्- \" र्ै, अबकी बैश ाखमे र ामर त र् के वबय ा ह करै कऽ अवछ।\" \nआब वभतखर् िएह गप जे मु न्न ी कामतक कल मि ँ प्रिाहय ु तत रहै, िे \nछो िहा लोकक लेल  प्रयुतत अहाँकेँ लाग त , आ िेह ो र्ाि ककार द्वार ा \nिाय ाि, र्ािककार देखार ह ेत ा, आ मै विलीक अपमार् हएत । मु न्न ी \nकामत िर् लेखक िे र्ै ह ेमऽ देतीह । मु दा जाव त ि ादी र ंगमं च वमझेबाि ँ \nपवह र्े अपर् िमस्त दुष्टत ाक िंग िाव ह त् य अकादेमीक लाखक लाख \nिकाक अि ाइ र्मेण्िक िह य ो गिँ \"आधुवर्क मै विली र्ाट्य िञ्चय र्\" \nक रूपमे आयल अवछ, अइ ४ ६ ५ भारत ी य रुपयाक पोिीमे चावलिो \nपाइ क िाव मग्री र्ै छै, आ र्ि य ुिाकेँ ई आर कट्ट र बर्ाओत, ह ुर्का \nपतो र्ै चल त वन्द्ह जे ऐ लेल  भार्ाक कोर् िमाजशास् ि क एत ऽ प्रयो ग \nकएल गेल अवछ। मु दा एकिा िंत ोर् अवछ जे चन्द्रर्ाि वमश्र 'अमर' \nवलखर्े र ह वि जे िाव ह त् य अकादेमी द्वार ा प्रकाव शत मै विली पोिी \nगो दामेमे िवड़ जाइ ए । िे जेर्ा बुद्ध, दुष्ट गा मक लोककेँ एक्के ठाम \nर ह बाक आ िज्जर् गा मक लोककेँ पि र बाक िर दार् दे र्े र ह वि िे \nह महू ँ ऐ जाव त िादी र्ाट्य ि ञ्चर्केँ गो दामे मे र ह बाक आ कतह ु र्ै  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपि र बाक कामर्ा करैत छी। \nएकांक ीक कमजो र पक्ष \nजेर्ा उपन्द्य ािक प्ल ॉ ि ह ोइ छै त वह र्ा र्ािकोक प्ल ॉ ि ह ोइ छै। \nएकांकी तँ बीह वर् किे भेल, विव िध भारत ीक \"ह िा-महल\" काय षक्रमक \nझलकी िर्। िे आश ा करैत छी जे मु न्न ी कामत बा िमार्ान्द्तर \nधा र ाक अन्द्य र चर्ाकार कम िँ कम चावर अङ्कक र्ािक ऐ बा एह र्े \nआर् विर्य पर वलखता।  मु न्न ी कामत ल ग एत ेक िर्गर विर्य िस् त ु \nछव न्द्ह, भार्ाक िमाजशास् ि ी स् िरूपक ज्ञार् छव न्द्ह तँ ह ुर् कािँ तँ ई \nिम्भ ि अवछय े। \n  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 27 \n२.३.वर्मष ला कणष- अवन र् वशखा (भा ग- ६) \nव र्मषला कणष  (१ ९ ६ ०- ), वशक्षा \n- एम् ए, र्ैहर - खरा जपु र ,दर भङ्ग ा,  िािु र  - ग ोव ढ़य ा र ी (बल ह ा),  \nिि षमार् वर्िाि - र ाँची,झा र खण्ड, झार खंड  िर कार  मव ह ला एिं बाल  \nविकाि िामाव जक ि ुर क्षा विभ ाग  में  बाल  विकाि पवर य ोज र्ा  पदावध कार ी  \nपद िँ s िेिाव र्िृवि  उपरा न्द्त स् ित ंि  ल ेखर् \n \nअव न र् वशखा (भा ग - ६ ) \nम ू ल वह न्द्दी- स् िगी य  वज त ेन्द्र  कुमार  कणष/ मै विली अर्ु िा द- वर्मष ला \nकणष \n \n \nवि भु िर् के वदग -वदग ंत ् में  प िैर  गेल  छल  जे र ाज ा पु रू र िा अश्वमेध \nय ज्ञक विर ाि आय ोज र् कs र ह ल छव ि l िभ  ऋवर्-मु वर् आमंवित  \nकएल गेल ाह  l िभ द ेित ा के आमंवित  कएल ग ेलवर् l देिवर्ष र्ार द \nय ज्ञ वदिि के पूिषवह  र ाज  भिर् में  आवब गेल ाह  l ह ुर्क आगमर् केँ \nशुभ ि माचार  ज्ञात  भेला पर  पुरूर िा प्रि न्न त ा ि s पु लव क भ s उठल  \nl ओ विव धपू िषक ह ुर्क िेिा-ित् कार  कएलक l त दुप र ांत  देिवर्ष र्ार दक  \nधीर-गंभीर  िाणी प्रस्फुवित  भे ल - \"र्ृपवत ,य ज्ञक ह ेत ु श्रेष्ठ  अश्व क ेँ \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआिश्य कता ह ोयतह  l ििषप्र ि म त ोंs एकर  व्य िस् िा क र ह \" | \nउत् िाव ह त  ह ोइत  पुरूर िा बाजल - \n\"देिवर्ष  ह मर अश्वश ाला में  ब ह ुत ो श्रेष्ठ  अश्व बंधा य ल पर ल अवछ l \nकृपया अपर्वह  ओवह  में  िँ s ििोव चत अश्वक चय र् कs लेल जाय \"|  \nदेिवर्ष र्ार द स् िय ँ अश्व शाला  के द ेखल वन्द्ह  l िास् त ि में  ओतह  अर्ेको \nअद्भ ुत  अश्व छ ल l ओहर् अश्व एत ेक ि ँख्य ा में  अन्द्य ि  भे िर्ाई  \nअि म्भ ि  र्वह  त खर् कवठर् अिश्य  छल l परंच य ज्ञ के व र्वमि श्य ाम \nकणष अश्व  केँ  आिश्य कता छ ल,ज े वगर्त ी में माि  पाँच  रह ैक l ओवह  \nमें  ि ँ s एक अश्व क ेर  चयर् कय  देिवर्ष अल ग क s ले ल वि l य ज्ञक  \nअश्व केर  रक्षाक भार स् िय ं पु रूर िा उठौलक l \nवर्य त  वदिि क s िभ आ मंवि त  व्य व तत ,ऋ वर्,देिगण,त िा ऋवत् िज  \nआवब गेल ाह  l िबह क ओ खूब र्ीक िँ s िेिा ित् कार  कय लक l \nपार ाशर, देिल ,च्य िर्,य ा ज्ञिल त य ,िृहस् पव त ,अगस्त् य ,िा मदे ि,मैि ेय  \nलोमश,शु क्राचाय ष,  जैवमर्ी,भृगु,अ कृत िणष,ज ािा वल,पु लित् य ,  \nपु लह ,मर ीव च,ज मदवन र्,क श्य प, भारद्वाज, अवि ,मुवर् िवशष्ठ ,व िश्वाव मि आवद  \nऋवत् िज उपव स् ित भे लाह  l पु रूर िा िबह क पूज र् कय लक  l त दर्ं त र  \nब्रह्म ा जीक आज्ञा िँs बह ुत ों ब्राह्म ण मीवल िोर्ा केर  ह र  िँ s य ज्ञक  \nभूवम जोत लवि,एिँ वपंडार क त ीिषक वर्कि विव धपू िषक र ा जा केँ य ज्ञ क  \nदीक्षा देल गेल  l \nचार  य ोज र् धव र  व िशाल भूवम के जोत िाय ल गेल ,त खर् र ा जा पु रूर िा \nओत s य ज्ञक िा स् त े मंडप ब र्बाओल  l य ो वर् एिँ मे खल ा िँ s य ुतत  \nमध्य  कुण्डक वर्माण कय  ओवह में  विव ध पूिषक अवन र् दे िक स् िापर्ा  \nभे ल  l त त् पश्च ात  शस् ि-धा र ी कतेको शू र िीर िबह क िंग र ाज ा पु रूर ि ा  \nअश्व शाला में  जा स् ि णष -िांकल िँ s बंधा य ल श्य ाम क णष अश्व क ेँ \nबंधर् मु तत  कएल l ओ अश्व  मंिर  गव त  िँ s चल ैत  य ज्ञशालाक वदशा   व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 29 \nमें  बढ़य  लाग ल l ओवह  अ श्व के मु ख लाल  र्ाङ्गवर  पीय र  आ कार् \nश्य ाम िणषक छल l मु त त ा फ लक अर्ेकार्ेक माला िँ s िुशोव भत ओ  \nवदव्य  अश्व अत्य ं त  मर्ोह र  बुझर्ा जाइत  छल l ओ श्वेत  छि  िँ s \nय ुतत  एिँ चामर ि ँ s अल ंकृ त  छल l \nय ज्ञशाला में  मु वर् गण िभ मीवल अश्वक स् िापर्ा कय लवर् l ओकरा \nपर केिर ,चंदर्, फूल माला ए िँ चािल च ढ़ाओल गे ल l धू प वर्िेवदत  \nकएल l िुधा  कुंडवलका आव द अन्द्य ान्द्य  ख ाद्य  पदािषक र्ैिे द्य  लगा य ल  \nl \nअश्व के विव ध पूिषक पूज ा करला उपरान्द्त  आ र त ी  उत ा र ल गेल  l \nत त् पश्चा त  रा जा पुरूर िा केँ द ार् करिा  ह ेत ु प्रेवर त  कएल  गेल  l प्रचुर  \nदार् पावब िभ जर् प्रि न्न  भे लाह  l अश्व के ललाि पर र ाज ा के द्वार ा  \nस् िणष-पि बान्द्ह ल गेल  l ओवह  पि में  र ाज ा पु रूर िाक प्रश वस् त  अंवकत  \nछल,िंगव ह  अश्वमे ध य ज्ञक उद्देश्य  ि ेह ो अंवकत  छल l \nआब िेद म न्द्िक उच्चार ण ऋवर् गण प्रारम्भ  कय लवर् एिँ अवन र् म ें \nआहुवत  देम s लगलाह  l पु रू र िा के मन्द्ि पाठ पूिषक स् र्ा र् कराय ल  \nगेल  l ओकरो मन्द्ि  िँs अवभविंवचत कएल गेल  l र ाज ा के भाल  पर \nमन्द्ि ोच्चार  के मध्य  वत लक  लगा य ल गेल ,त त् पश्चात  अर्ेक प्रकार क \nअस्ि-शस् ि  प्रदार् कएल गेल  l य ज्ञा श्वक र क्षा के ले ल ऋवर्-मु व र्  \nमंगल पाठ कय लवर् l \nअर्ेको प्रकार क िाद्य  य न्द्िक ध्िवर् एिँ िेद-मन्द्ि क घोर् के िंग य ाि ा \nकरैत  र ाज ा पु रूर िा अपर् र ाज धा र्ी के पार  कय लक l ओकरा िाि  \nमें  अर्ेकों िीर  य ोद्धा छल l ओ विश्व के िमस्त  र ाज ा िँs िम्म ाव र्त  \nभे ल l य वद के ओ ओवह  श्य ामकणष अश्व के पकड़िा क िाह ि \nदेखौलक,ओकर ा िीधा य मपुर ी पठाय ल गेल  l \nअर्ेक दार्ि र ाज ा ओकर व िर ोध  कय लक,फलस् िरूप ओकरा िभ   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिँs घमािार् य ुद्ध भे ल l वदव न िजय  करै त  काल कतेको र ा जा पु रूर िा \nिँs प्रि न्न  भय अपर् पु ि ी के िर ण करिाक प्रस् त ाि ओ करा देल वि \nमु दा पु रूर िा ओ िभ  आमंिण के अस्िी कृत  केलक l ओ एखर्  \nवििा ह-बंधर् में पड़ s र्वह  चा ह ैत  छल l \nअर्ेक र ाज कुमार ी र ाज ाक पु रुर्ोवचत  िौन्द्दय ष एिँ िीर त ा िँ s मोवह त  \nभे लीह  l र ाज ाक अस्िी कृवत  ि ुवर् ओ विर ह  ज्िाल ा में  दन ध भय मृ त् य ु \nके िर ण कएलीह ,पर ंच पु रूर िा केकरो वदव श दृवष्ट उठाक s देखबो \nर्वह  के लक l \nअर्ेक बाध ा विघ्न के झेल ैत  पु रूर िा अश्वमेध य ज्ञ िमाप्त केलक l \nअश्वमेध य ज्ञ िँs र ाज ा के ख्य ाव त  वदग् -वदग ंत  में पिवर  गेल  |  \nपु रूर िा के आब  जेर्ा र्शा ि र् भ s गे ल र ह ैक वदव न िजय  के l जखवर् \nकेओ र ाज ा ओकर बर ाबर ी  करिाक प्रया ि केलक,त खर्वह  माि  \nओकरवह  िँ s िीध ा य ुद्ध र्वह  कए अ श्वमे ध य ज्ञ  प्रारम्भ  कs दैत छल  \nर ाज ा पु रूर िा l ओ र ाज ा अधीर्त ा स् िीका र  कवर त े छ ल,अन्द्य र ाज ा \nओकर शवत त  देवख पु र्ः ओकरा िमक्ष ठाढ़ ह ोई  के वह म् मत र्वह  क s \nपाबै l एक प्रका र  िँs अश्वमेध य ज्ञ र ाज ा  पु रूर िाक िा स् त े घोलका  \nमालीक खेल भ s गेल  छल l िवदखर् अश्वमेध य ज्ञक आ य ोज र् कs \nर ाज ा पुरूर िा अपर् शवत त  के प्रदश षर् करैत  रह ैत  छल l \n \n(अर्ुितषते) \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 31 \n२.४.डा. वबव प र् कुमा र झा- मह ाकवि भाि प्रण ीत कणषभा र म् मै विली \nअर्ुिाद (प्र स् त ािर्ा क आ ग ू) \nमहाकवि भास प्रणीत कणणभारम् मैविली अनुिाद \n(प्रस्तािना क आगू) \n  \nडा. विवपन कुमार झा \n(संस्िापक आ सम्पादक- जाह्निी संस्कृत ई-शोधपविका) \n  \n  \n  \n(एवह सँ पूिण महाकवि भास केर वलखल कणणभारम् जे कणणक मनोव्यिा \nपर वलखल गेल प्राचीनतम एकांकी अवि, संस्कृत में वलखल एवह \nग्रन्िक प्रस्तािना धवर मैविली रूपान्तर पढने रही अहाँ सि आई \nओवह सं आगू) \n(तत ः प्रविशवत  भिः । ) \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nत दर्न्द्त र  ि ैवर्क प्र िेश  करैत अवछ । \nभि ः- भो भोः ! वर्िेद्यत ां वर्िेद्य त ां महा र ाज ा य ाङ्गेश्वर ा य  य ुद्धका ल उपवस् ित \nइ वत। \nिैवर्क-ह े वर्िेदर् कव र य ौन्द्ह , वर्िेद र् कवर य ौन्द् ह  महा र ा ज अ ं गेश्वर  ि ं  ज े \nय ुद्धक ि म य  आवब गेल ।  \nकवर त ुर ग र िस्िैः पािषके त ोः पु र स् त ा त ् \nमु वदत र्ृपवत विंहैः  विंहर्ा दः कृ त ोद्य। \nत् िवरत मवर वर्र् ादैदुषस् िह ालोकिीर ः \nिमरमवध गत ािषः  प्रवस् ितो र्ा ग केत ुः । ।  3 । । \nअजुष र्क ध्ि जा क आग ू  ह ािी , घोडा एि ं  र ि प र  िािा र ी क य  प्रि न्न  \nवच ि  ई  र ा जा िभ वि ंह र्ाद क य  र ह ल छव ि ।  शि ुिभक वि ंह र्ाद  ि  \nदुः िह  एकिा य ोद्धा और  ह ािी क ध्ि जा बला ई  दुय ोध र् िभ गप्प  \nबुवझ कें  श ीघ्र य ुद्ध ह ेत ु प्रस् िा र् कय  र ह ल छव ि। \n(पवर क्रम्य  विलोत य ) अये अय मङ्गर ाज ः िमरपवर च्छदपवर िृतः शलय र ा जेर्  \nिह स् िभिर्ावन्न ष्प्क्रम् य ेत  एि ाव भि त षत े। \nचारू  वदि घु वमके ।  अरे ई  त  अ ं ग र ाज  कणष य ुद्धो वचत  ि स् ि पव ह र  \nशल य र ा जक ि ं ग अपर् महल ि ं  एम्ह र े आवब र ह ल छवि।  \nभोः ! वकं र्ु  खल ु य ुद्धोत् ििप्रम ुखस्य  दृष्टपरा क्रमस्य ाभूत पूिो  \nह ृदय पवर त ापः।  एर् वह   व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 33 \nिुर्ल जाउ ! वज र् कर परा क्रम देखर्े छी  ए ह ेर् य ुद्ध के उ त् ि ि मार् वर् ह ार  \nके ए ह ेर् ह ृद य त ाप �.  ई वर्व श्चत  रूप  िँ- \nअत्य ुग्रदीव प्तव िशदः ि मरेऽग्रग ण् य ः \nशौय े च ि ंप्रवत ि शोकम ुपै वत  धी मार््। \nप्राप्ते वर्दाघिमये घर्र ाव शरुद्धः \nिू य षः स्िभािरुव चमावर्ि भावत कण षः । ।  4 । ।  \nअत् य न्द् त  प्रखर  त ेज ि ं  जाज्िल य मार् य ुद्ध स् िल  में  त िा पर ाक्रम  \nमें  िदैि अग्रणी  एि ं  बुवद्धमार्  ह ो इ त ो शोकाकुल भ य  कणष ओव ह र्ा \nलाव ग र ह ल छवि ज ेर्ा  ग्रीष्प्म ऋत ुक ि ू य षक प्रभ ाि मे घ ि ं  आच्छ ाव दत  \nभे लाक कार ण मन्द्द भ य  जा इ त  अवछ ।  \nय ािदपिपावम। \nत ाि त  आग ू  बढ ैत  छ ी  \n(वर्ष्प्क्रान्द्तः। ) \nिभ चवल जा इ त  अ वछ ।  \n(तत ः प्रविशवत  य िावर् वदषष्टः  कण षः शलय श्च। ) \nओकर  बाद  जेर्ा  पवह र्े कहल गेल ,  ओवह  अर्ुरूप कणष आ  शलय  \nप्रिे श करैत छ वि। \nकणषः - मा तािन्द्मम श र मागषल क्षभू त ाः  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिंप्राप्ताः वक्षवत पतय ः ि जीिशे र्ाः। \nकतषव्य ं रणवशरव ि वप्रयं कु रुणां \nरष्टव्यो य वद ि भिेद्धर्ञ्ज य ो मे  । ।  5 । । \nशलय र ाज ! य ि ािाि जुषर्स् त ि ैि  चोद्य त ां मम र िः  । । \nकणण - नीक होयत वक आय जीवित ई राजा महाराजा हमर िाण के \nरास्ता में नवहं आिवि। अतः युद्धस्िल में अजुणन के देखला सं हमरा \nकौरिक अभीष्ट कायण पूरा करि । \n  \nशलय र ाज ! य ि ािाि जुषर्स् त ि ैि  चोद्य त ां मम र िः  । । \nह े श ल य र ाज ! जत य  ओ अजुष र् अव छ ओत य  हम र ि ल ऽ क चल ू ।  \nशलय ः- बाढम्।  (चोदय वत ) \nशल य- र्ीक गप्प ( र ि आग ू  ल य  जा इ त  छ वि।  \n(अर्ुितषते) \n (पाठक िुविध ा लेल पवह ल भाग िेह ो र् ीचाँम े  देल  जा र ह ल अवछ - \nिम्प ादक) \nमहा कवि भाि - कणषभारम् \nअर्ुिादकत ा एिं ग्रन्द्ि पव र च य :-  अर्ुिादक वबव पर्  कु मार  झा,  र ाव ष्प्र य  \nिंस् कृत  िंस् िार्,  मावर्त  वि श्वविद्य ालय, श्री िदाव शि पवर िर  पु र ी,   व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 35 \nओवडशा केर  िाव ह त् य विभागमे  अध्या पर्रत  छव ि ।  िंस् कृत  केर  प्रम ुख  \nग्रन्द्िक अर्ुिाद मै विलीमे कर ब अर्ुिादकक िह ज रुवच म ाि  छव न्द्ह ।  \nय वद अर्ुिाद केर  कोर्ो  अंश  िम ुवचत  र्वह  लालगए त ँ अ िश्य  िू वचत  \nकरी।  ए त य  प्राप्त श्लोकक  भािार्ुिाद ग द्य ेमे  देल  गेल  अवछ ।  ई  \nग्रन्द्ि चौखम्भ ा पवब्लश िष, िा र ाणि ीिँ  प्राप्त कएल जा ि कैत  अवछ। \n' कणषभारम् '  महा कवि भाि  र वचत  एकिा एकांकी अवछ।  जत य  कणषक  \nउदाि  वचि ण कएल  गेल  अवछ ।  \n \nर्ािकक पाि  के र  पवर चय  \nपु रुर् पाि \n \nकणष - कौर ि के र  ि ेर्ापवत  ( अङ्गदेश  क ेर  राज ा)। \n \nशलय- कणष के र  ि ार िी (मर  देश के र  राज ा)।  \n \nभि- विपाह ी \n \nइ न्द्र- ब्राह्म णरूपधार ी इ न्द्र \n \nदेिदू त- इ न्द्रक ब्राह्म णरूपधार ी  दूत । \n \n(र्ान्द्दीपाठक अन्द्त मे ि ू ि धा र क प्र िेश । ) \n  \nिू ि धा र- \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाव ह  भगिार् विष्प्णु क र्र विंह  अिता र क शर ीर  के देवख के र्र-र्ार ी,  \nर ाक्षि, देितालोकवर् और  पा त ालल ोक िेह ो आश्चय ष मे  पवड गेल ाह ।  \nजे अपर् िज्रक  िमार् कठोर  र्ह क अग्रभाग  िँऽ  दैत्य र ाज  \nवह र ण् य कश्य प केर  छा त ी विदी णष कय लवि।  एह ेर् र ाक्षिी िेर्ाक विर्ाश \nकरय बला भगिार् श्रीध र  अह ाँ ि भ क ें कलय ाण करिु। । १ ॥ \n \n \nएवह  त र ह ें ह म अपर्े िभ कें िू वचत  करैत  छी  जे (घू वम कें आ कार्  \nद कें िुर्ै क अवभर्य  करैत ) अरे ! िू चर्ा देबा मे  व्य स् त  ह मरा  ई  \nकोर् त र ह क आिा ज ि ु र्ाई  दर ह ल अवछ ।  ठीक! देवखयै  तऽ!  \n \n(र्ेपथ्य  मे) \n \nमहा र ाज  अङ्गर ा ज कणष िँ वर् िेदर् कय ल जाय ; वर्िेदर् क य ल जाय । \n \nिू ि धा र- ठीक अवछ ।  बुवझ गेल ह ुँ।  \n \nभयंकर  लडाई  शुरू भय गेल ा पर;  व्य ाकुल  आ ह ाि जोडैत  पवर चार क,  \nदुयो धर्क आज्ञा  ि ँ कण ष के  ि माद दय  रह ल अवछ ॥ २ ॥ \n \n(ि ब चवल जा इ त  अवछ । )  \n \n॥ प्रस्त ािर् ा खत् म भे ल॥ \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 37 \n \n२.५.र ब ीन्द्र र्ा र ा य ण व मश्र- मा त ृभ ू वम (उपन्द्य ाि)- १ १ म खेप \nर बीन्द्र र्ा र ा य ण वमश्र \nमा त ृभ ू वम (उपन्द्याि)- ११ म खेप  \n १ १ \n \nएमहर  शो धग्रंि भे वि जएबा क उत् िि मर्ाओल  जा र ह ल छल त ँ \nओमह र  र्ड़य ं ि कार ीिभ  िेह ो बैि ल र्वह  छल।  व ि कुि भिर्क \nअन्द्दर क बात  छलै क ।  एव ह पार  र्व ह  त ँ ओवह पा र ।  ओकरोिभक ेँ \nबू झले र ह ैक जे कालीकान्द्त आब र्वह  छो ड़त ा ह , दण्ड त ँ भे िबे  करत  \n।  त ेँ ओ िभ अंवत म प्रया ि  कए लेबे उवचत बुझल क।  कवह  र्व ह  \nज्योवत र्ीजीक पाछू के ि भ िह य ोग ी छल ?  \nवकछु गो िे  जय न्द्त केँ एकां त  पावब गछ ाव र  लेलक ।  ह ुर् का धा र क \nकात मे  एकांत मे  लए गेल ।  ह ाि -पै र  बाव न्द्ह देल कवर् आ  त कर बाद  \nह ुर्का दुर्ू आँवखमे वकछु ढ़ाव र  देल कवर् ।  ज य न्द्त वचचआ इ त  र ह लाह \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपरंत ु जे ह ेबाक  छल िे भे ल  ।  ह ुर्कर  दुर्ू आँवख बंद  भए गेल  ।  \nहुर्का वकछु र्वह  देखाइत  छ लवर् ।  लठैत िभ ह ुर्का ओवह र्ा बान्द्ह ल -\nछा र्ल छोव ड़ कए भावग  गेल  ।  \nआचाय षजीक िंगे कालीकान्द्त शोध ग्रंि भे वि जएबाक प्रि न्न त ामे आश्रम म े \nजय न्द्त िँ भें ि करबाक ह ेत ु  पहुँचल ाह ।  मु दा ई  की?  ओ त ँ कतह ु \nर्वह  छलवखर् ।  चारूकात  विद्य ािीिभ ह ुर्का त ाव क आएल ।  मु दा  \nहुर्कर  कोर्ो  पत ा र्व ह  चल ल ।  आचाय षजी ब ह ुत  वचंव त त  भए गेल वि \n। \n\" ल गैत अवछ  फे र  वकछु अ र्िष भेल । \"  \n\"जय न्द्त छवि क त ए? \" \n\"ओएह त ँ र्व ह  बुझा  र ह ल अवछ ।  वि द्य ािी  िभ चारूकात  छा व र्  \nलेलवर् ।  कतह ु कोर्ो  पता  र्वह  चवल िकल ।  आबकी कएल जाए? \"  \n\"ह मरा  तँ एव ह मे  ओकर ेिभक  हाि लगैत अवछ  । \"  \n\"कवह  र्वह िकैत  छी ।  एर् ा ह ेबाक त ँ र्वह  चा ह ी । \"  \n\"ई  कवलय ुग विक ।  वकछु भए िकैत  अवछ  । \"  \nओ दुर्ू गो िे  गप्प कैए र ह ल छलाह  वक दू िा  विद्यािी दौ ड़ ल अएल ाह - \n\"की बात  छैक? एर्ा  अपवियाँत  वकएक छह ? \" -आचा य षजी  पु छलवखर्  \n। \nजुलुम भए गे ल । \"  \n\"पवर छा  कए बाज ह  र्े जे की भे लैक?\"  \n\"जय न्द्तकेँ लठैत िभ ह ाि-पै र  बाव न्द्ह कए  धा र क कात मे  फेवक देल क  \nअवछ । \"  \n\" तू ँिभ की करैत  छलह ?  हुर्का लेर्े वकएक र्वह  अएलह ? \"  \n\"ह मि भ प्रया ि केवलऐक ।  मु दा लठैत  िभ ह मरा िभ केँ पाछू  पवड़ \nगेल  ।  हमि भ जार् बचा कए भ गलहुँ । \"   व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 39 \nओवह  िमयमे  कालीकान्द्त स् िय ं आश्रमे मे  र ह वि  ।  त ुर ंत  िदल -बल  \nओवह  विद्य ाि ीिभ क िंगे धा र क कात  वदि वबदा  भे लाह ।  धा र क कात  \nपहुँवचत वह  ह ुर्कािभ क र्ज वर भूलंवठत  भे ल जय न्द्त पर पड़ ल।  जय न्द् त  \nबेहोि पड़ल छलाह  ।  \n\"कवह  र्वह  जीव बत ो छवि वक  र्वह ? \" -आचा य षजी बज लाह  ।  \nवकछुगो िे  ह ुर्कर  छा त ीपर  ह ा ि देल क आ वचकवर  उिल -\"अखर् बाँच ल  \nछव ि । िाँ ि चवल रह ल छवर्  । \" वकछुगोिे ह ुर्का उ र् िओ लक ।  \nदुर्ू आँवख बंद छल ।  \n\"लगैत अवछ ह ुर्क र  आँवख क ज्यो वत चवल गेल वर्। \" -ए किा विद्य ािी  \nबजलाह  ।  \n\"ह मरो  ि एह  बुझा र ह ल अवछ  । -दोिर विद्य ािी ब जलाह । \n\"एह र् जुलुम र्वह  देख लह ुँ ।  कहू  ई  ककर की  वबग ाड़ लवि जे एह र् \nदुष्टत ा केलक ।\"  \nिभगोिे ह ुर्का उठा -पु ठा क ए बैदक ओवह ठाम लए ग ेलव ि।  ह ुर्कर  \nअिक प्रया ििँ  जय न्द्तक जार् त ँ बाँवच गेल  ।  मु दा आ ँव ख ओवह र्ा  \nछलवर्। \nकालीकान्द्तकेँ बह ुत  अफिोच ह ोव र् जे ओ ज य न्द्तकेँ गा म जएबािँ \nवकएक र ोकलवखर् ।  पवह र् वह  चवल गेल  र वह त वि त ँ िाइ त  एव ह  \nदुघ षिर्ािँ ब ँवच जाव ि ।  बैद बह ुत  प्रया ि केलाह  जे ह ुर् कर आँवखक \nज्यो वत  लौव ि  जाव र् ।  मु दा िफ ल र्वह  भे लाह  ।  ज य न्द्त  कालीकान्द्तक \nआज्ञा लए गा म वबदा  भे लाह  ।  ह ुर्का िंगे आचाय षजी  स् ि य ं र ह वि ।  \nिंगव ह  कालीकान्द्तक वदिि ँ प्रया प्त िुर क्षाक व्य िस् ि ा कएल गेल  ।  \nह ुर्का जएबाक  काल काली कान्द्त िै र  ग ाड़ ी भव र  कए  बस् त ुजा त िभ  \nदेबए चाह लाह  ।  मुदा ज य न्द् त  अवड़  गेल ाह - \n\" क्षमा कएल जाए  ।  ह मर कौवलक परंपर ाक प्रवत ई  घोर  अन्द्य ाय   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nह ोएत  ।  \"  \n\"अहाँि र् विद्वार्क र क्षाक दा वय त् ि ह मरा  लोकवर्क अवछ  ।  ह मि भ \nत ँ माि  अपर् धमषक वर्िा ह  कए र ह ल छी ।  अपर्ेकेँ  एकर ा स् िीक ार \nकरबाक चाह ी ।  फेर  ई  ब स् त ुजा त  िभ त ँ पाठश ा ला प र  र ह त  ।  \nओतव ह  खचष  होएत  ।  एवह मे  त ँ वकछु गलत  र्वह  अवछ ।\" \n\"क्षमा कएल जाए ।  ह म अपर् िंशमे  कल ंक र्वह  लगा एब ।  ओवह  \nपाठश ाला वर्िाह  ह मर पु र खा  लोकवर् अपर्े केलवि ।  कवह ओ ककरो  \nिँ वकछु िह ाय त ाक प्र य ोज र्  र्वह  भे ल ।  फेर  ह मरे ई  क लंक वकएक  \nलगा  रह ल छी? \"  \n\"वह र्कर  बा त  माव र् लेल जा ए । \" -आचाय षजी बज ला ह  ।  \nकालीकान्द्तकेँ जेर्ा-त ेर्ा मर्ा  कए आचाय ष जी  वकछु वि द्य ाव िषक िंगे \nजय न्द्तक िंगे हुर्कर गाम व बदा भे लाह  ।  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 41 \n२.६.ग जेन्द्र ठ ाकुर- २ िा बीहवर् किा (भ ू र ा बाल, क त षव्य पालर्) \nग जेन्द्र ठाकुर \n२ िा बी ह वर् कि ा \n१ \nभ ू र ा बाल  \nगू गल िचष करू आ अगड़ा  जाव त क ऐ शॉ िष  फॉ मष क पूणष वििर ण भे ि \nजाय त ।  वबकछा  कऽ बुझबाक  ह ुअय त ँ \"भूर ा बाल जाव त \" िचष करू।  \nचावर  िंगी  मु दा ओइमे एकिा ऐ भूर ा बालि ँ बाह र क छल। ओ बाव ज  \nरहल  छल- \n-पवह लमे  शर ीफ, दोिरमे अ कल मन्द्द आ चावर ममे इ मार्दा र  मोवश् कल ेि ँ \nभे िै छै। \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-त ेिर क विर्य मे  र्ै बत े लौं,  आ अपर् जाव त क विर्य क फकरा  िेह ो \nत ँ बता।  \n-त ेिर क विर्य मे  त ँ पु र ाण -महा काव्य े िभ वलखल  जा र ह ल छै।  आ \nह मर जाव त  पाछू  छल त ेँ फ कड़ा  र्ै बर्ल छल। आब  कर्ी -मर्ी आगू  \nबढ़ल अवछ,  आब बर्त ै।  आ जखर्े बर्त ै पवह ल -पवह ल त ोर े िुर्ेबौ।  \n२ \nक त षव्य-पालर् \nिंगी  य ेललो ला इ ि क्रॉ ि  के लक आ  वबच्चे म े र ेड  लाइ ि आवब गेल ै।  \nिंगी  ित कषत ा विभागक बड़ का अवधकार ी,  मु दा विपाह ी  गा ड़ी  आगाँ  \nठाढ़ करबा लेलकै।  ह िलदार  आय ल त ँ िंगी  ओकर ा पाँ च िय क  \nर्ोि दे खेलकै आ छोव ड़ दैल े  कहलकै।  हिलदार  बाज ल - \n\"गा मक अि गर  िर कार ी क मष चार ी छी  ह म, ब ह ुत  इ ज्ज त  अवछ ह मर \nगा ममे।  ई  पाइ  र ाखू , छो वड़  र ह ल छी  अहाँकेँ ।  जखर्  अहाँ आग ाँ \nबढ़लौं त ँ \"य ेलो लाइ ि\" छल त ेँ छो वड़  र ह ल छी , र्ै त ँ छो ड़बो  र्ै \nकवर त ौं । \" \nह िलदार क ओइ आ त् म -गौ र ि क वखस् िा ह मर  िंगी  िुर्बैत र्ै िाकैत  \nअवछ खाि कऽ ओ त ऽ ज त ऽ  पै घ पदावध कार ी  \"प्रे िर \"मे  कतषव्य -पालर् \nर्ै कऽ िकबाक कन्ना -वखज् जी कर ैत  र ह ैत  छव ि। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 43 \n \n२.७.ग जेन्द्र ठाकु र- गढ़-र् ाव र केल उपन्द्य ाि-ि य ीक प वह ल उ पन्द्य ाि \n\"िह स्रशीर्ा\" क ब ाद दोिर उपन्द् य ाि- द ........ फा इ लि \nगढ़-र्ावर केल उपन्द्य ाि- ि य ीक \nपवह ल उपन्द्य ाि \"िह स्रशीर्ा\" क बाद दोिर उपन्द्य ाि \nग जेन्द्र ठ ाकुर \nद ........ फाइ लि \nप्रभ ाकर ण िुन्द्दरमक अंग्रेजी बड्ड र्ीक र ह ै। बाज ै काल ओकर ह ाि \nओकर मु ँक िंग एकिा िंगी त उत् पन्न करैत र ह ै। \nभारत स् ित ं ि भेल १५ अगस् त १ ९४ ७ केँ। पु र र्का शािक वब्रिेर् \nह मरा िभक र्ीवत वर्धा र ंअ करैत छल । ओकर र ाज र्ैवत क आ \nिामाव जक दुर्ू विस्िम ह मरा िभिँ पूणष रूपेँ विलग र ह ै। आ ओइ \nर्ीवत िँ हम िभ गव र बह ा चक्रव्य ू ह मे पवड़ गेल ौं। कम कमाइ आ कम \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखाइ। \nकम बचेर्ाइ आ कम पूँजी, आ तेँ कम उत् पादर्। बजार ह ािे भवर \nिीव मत। मु दा त खर्ो ह मरा िभक उद्य ोग अपर् िमार्क गुण लेल  \nविश्व भवरमे प्रवि द्ध छल । \nतँ पवह र्े ह मरा िभकेँ लोकक आय बढ़ बऽ पड़त । फेर ओ करा एकिँ \nबेश ी विकलप देबऽ पड़त । ह मरा िभकेँ लोकक िह य ोग चाह ी, ओकरा \nबुझबऽ पड़त जे ई जे र्ि अिषव्य व्स् िा आवब रहल अवछ िे ओकरा \nलेल  र्ीक छै। एकर विर ोध ी िभ जत ऽ त त ऽ ठाढ़ भऽ जेत ा, मु दा \nह ुर्का ल ग िम्प ू ण ष भारत मे कोर्ो व्य िस् िा कोर्ो िंगठर् र्ै छव न्द्ह । \nिर कार ल ग गाम स् त र पर िं गठर् छै। मु दा ओकरा ई र्ै लाग ै जे ई \nविज्ञ ापर् छी। जाबे विर ोध शुरू ह ुअय त ाबे लोकमे एह ेर् िात ाि र ण \nबवर् जाय जे एकर विर ोध ी लोकक विर ोध ी छव ि। कतेक र्ीक \nकाय षक्रम पवह र्वह य ो शुरू भेल मु दा विर ोध क कार ण िर कार केँ ओ िभ \nवबच्चे मे र ोकऽ पड़लै। \nमु दा ई र्ै छै जे कोर्ो िमस्य ा र्ै आओत । जँ अहाँ िभ केँ र ोज ग ार \nदेबै, तँ बौस् त ु िभक मांग बढ़ त आ ओतेक बौस् त ु उपल ब् ध र्ै रहत । \nआ ऐ िँ बौस् त ुक दाम बढ़ त । तँ बौस् त ुक दाम ऊपर र्ै जाय तै \nलेल  गा मे-गाम जे जर्त ा-दोकार् िर कार खोलर्े अवछ ओकर उपय ोग \nबेश ी करऽ पड़त । \nबेश ी र ोज गा र भे ला िँ बेश ी आय ात हएत, कार ण लोकक आय बढ़ त, \nओ खचष बेश ी करत ा ह आ आय ाव त त बौस् त ुक गुणिि ा र्ीक ह ेबाक \nकार ण ओकर मांग बढ़ त । अंग्रेजक र ाज मे भार त ी य िमार्क उत् पादर् \nघवि गेल छल, भारत कच्चा मालक बजार छल । आब ई वस् िव त  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 45 \nपल िी मार त । मु दा अंग्रेजी र ाज मे हमर िमार् गुणिि ा लेल  विश्व \nभवरमे प्रवि द्ध छल, मु दा िे वस् िवत आब र्ै अवछ आ ऐ क्षेि मे ह मरा \nिभकेँ काज करऽ पड़त । \n  \nआविषक उन्न वत भे लाि ँ िमार्क उत् पादर् बढ़ त, मु दा त इ लेल  हमर \nउद्य ोग कच्चा मालक लेल  आय ात वदि अग्रि र ह ेबे करत, कार ण \nअपर् देश मे ओतेक कच्चा माल उपल ब्ध र्ै छै। मु दा त इ िँ विदेश ी \nमु राक कमी भऽ जायत। िे बौस् त ुक वर्य ात प र िेह ो ध्य ार् देबऽ \nपड़त । \n(अर्ुित षत े) \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.मह ाकान्द्त प्रि ाद- ३ िा बी ह व र् किा (ग र मी, प्रश्न, ब ि ू) \nमह ाकान्द्त  प्रि ाद, र्ौआ बाखर ,  \nमधुबर्ी-८ ४ ७ ४ ० २ . िम्प्र वत  : िाट्िर् +२उच्चत र  माध् य वम क विद्य ालय , \nमधुबर्ी-८ ४७ २१ १ . \n \n३ िा बी ह वर् कि ा \n \n१ . ग र मी \n \n-श रबत  वपय ाउ! \n-वकएक?  गेल  तऽ छलह ुँ दल कल ! ओवह ठाम ओवर य ार् र्व ह  छलैक?  \n-य ै, ओवर य ार्  त ऽ छलै क, मु दा वज र्कर  उ त् िि मर्ाओल  गेल ैक  \nह ुर्कवह  परपोत ाकेँ खुिवि दे लकै।  तय ो भीतर -बाहर  आर्-जार् र्वह  \nकऽ िकैत  छल।  हा् ल  गुमवि गेलै।  गर मी बवढ़ गेल ै।  \n-ह ँ, िे  त ऽ िि े।  बड्ड गर मी छै ओकरा ि भम े।  व लअ श र बत  \nवपऊ । \n \n \n \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 47 \n२ . \nप्रश ्र् \n \n-कोर् र्ग र  ि ँऽ अएलह ुँ?  \n' पिर्ा ि ँऽ. .। ' \n-कोर् र्ग र  जा एब ? \n' वदल ली. . । ' \n-कोर् बाि धऽ कऽ जाएब?  \n' लोकत ंि  बािे.. । '  \nजखर् आएब -जाएब  लाग ल छह , त खर् डग र  वकएक  खराप करैत  \nछहक? \n'???!!..' \n३ . \nब ि ू \n \n-आबौ र्ेऽ.. ! \n-किऽ? \n-लग मे, आर  किै?  \n-वकएक? \n-जाड़  छै, कर्कर्ी छै। \n-िोझ मर्े कह ौ र्े जेऽ.. !  \n-धौ र , लाज  होए छै की र्व ह , बोत ा र्व ह त र् !  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.ज गदा र्न्द्द झा 'म र्ु'- माएक भक््त \nजगदानन्द झा 'मनु' \nमाएक  भक्त \nवदल्लीसँ पटना जएिाक सम्पूणण क्रांवतक वितीय श्रेणीक स्लीपर \nवकलासक वडब्िा, भीड़सँ खचा-खच भरल। तीन सीटक जगहपर \nपाँच-पाँचटा लोक िैसल। साँझक साढ़े पाँच िजे ट्रेन अपन वनयत \nसमयसँ चलल। दना-दन पूणण गवतसँ ट्रेन चवल रहल िल। रावतक \nलगभग आठ िजे पेंटीगाडण िला हािमे एकटा पुजी नेने \"भोजन , \nभोजन िाजू।\" अिाज दैत, पुजीपर सीट नम्िर वलखैत आगू िवढ़ \nरहल िल। \nसंतोष, ठीक-ठाक भेष-भूषामे देखै कए समृद्ध घरक लावग रहल िल। \nजखन पेंटीगाडण िला संतोष लग गेल तँ संतोषक िगलमे िैसल तीन \nगोटेक ग्रुपमे सँ एकटा २०-२१ िखणक युिक चट्टे िावज उठल, \"हम \nतँ गरीि आदमी िी एतेक महग खाना नवह लेि।\" \nसंतोषक मोन ओवह नियुिकक उतरसँ आहत भेलै आ तैँ ओ ओवह \nयुिकसँ िावज उठल, \"एवह दुवनयाँमे वकयो अमीर गरीि नवह िैक, ई \nसिटा लोकक अपन-अपन मनक भ्रम िैक। आजुक घड़ीमे सभ \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 49 \nवकयो अमीरे अवि, िस अपनामे विस्िास आ वकिु नम्हर करैक इक्षा \nहोिाक चाही।\" \n\"हम सभ पाँच-सात हजार रुपैया मवहना कमाइ िला तँ गरीिे भेलहुँ \nने।\" \n\"गरीि कोना भेलहुँ ? अप्पन एकटा हाि एक लाखमे देिै।\" \n\"नवह।\" \n\"दोसर हािक एक लाख रुपैया आओर भेटत।\" \n\"नवह।\" \nआगू संतोष ओकरासँ वकिु आओर िुवझते िा वकिु गप्प कवरते की \nसंतोषक आगूक सीटपर िैसल एकटा िेस पुष्ट, चानन ठोप वटकी \nरखने भेष भूषासँ नीक वििान लावग रहल िला, झटसँ िावज परला, \n\"हमरा एक लाख रुपैया वदअ हम अप्पन हाि दै िी।\" \n\"एना नै भए सकै िै, एक लाख रुपैयामे वकयो स्िस्ि जिान आदमी \nअपन हाि कोना देतै।\" \n\"हम देि ने, लािू हमरा एक लाख रुपैया।\" \nदोसरो दोसरो सभ, \"नवह ! एना तँ नवह भऽ सकैए, वकयो एक लाख \nरुपैयामे अपन हाि कोना दए देतै।\"  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंतोष, \"जकरा अपन भगिानपर आ अपनापर विश्वास िै, अपन माए-\nिािू वधया-पुतासँ वसनेह िै ओ एक लाखमे वक कड़ोरो रुपैयामे अपन \nअंग नवह देतै।\" \n\"देतै वकएक नवह, दुवनयाँमे देवखयौ आइ लोक सय-सय रुपैया लेल \nदोसरक जान लऽ लय िै।\" \n\"हाँ ई गप्प सत िै, सय-सय रुपैयामे लोक लोकक जान लऽ लय \nिै। एक्सीडेंटमे िन्नमे लोकक जान चवल जाइ िै। हारी िीमारी, \nदाही रौदीमे पवरिारक पवरिारक खत्म भऽ जाइ िैक। वडफ्रेशनमे \nलोक अपने जान अपने लऽ लय िै। ई सभ एकटा वभन्न विषय \nिस्तु िैक मुदा एक गोट व्यवक्त माि एवह िारे वक ओ गरीि अवि \nअपन अंग िेच देतै, हमरा वहसािे ई तँ नवह हेतै।\" \nसामने िलाकेँ भवरसक िुझािैक चेष्टामे संतोष िाजल, मुदा ओ वजद्द \nआ िहसकेँ आगू रखैक चेष्टामे एकदम तनैत िाजल, \"ई सभ रहै \nवदऔ ने, अहाँ एक लाख रुपैया वदअ हम अपन हाि दै िी।\" \nहुनक वजद्द आ तामससँ वमवश्रत गप्पसँ संतोष अपनापर कािू नवह \nरावख सकल आ वखवसया कए िाजल, \"उतरु अवगला स्टेशनपर अपन \nहाि कोनो चलैत ट्रेनकेँ सोझाँ राखू, हाि कटैत मांतर हम अहाँकेँ \nएक लाख रुपैया देि।\" \n\"नवह एना नवह पवहने पाइ राखू।\" \n\"से वकएक, पवहने एटीएम मशीनमे काडण  दै िै तकर िाद ने पाइ \nअिै िै, तेनावहते अहाँ अप्पन हाि ट्रेनक वनच्चा राखू हाि कटैत \nदेरी हम एक नवह दस लाख रुपैया देि।\"  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 51 \n\"रहए वदयौ रहए वदयौ, दस लाख रुपैयाक अहाँक ओकाइतो अवि।\" \n\"हमर ओकाइत िोरु, अपन हाि काटू  हाि कटैत देरी हम अहाँकेँ \nदस लाख रुपैया देि।\" \n\"---- िस एनावहते, जे सभ नवह िजिा चाही सेहो सभ दुनूमे होिए \nलागल करीि आधा घंटाक िहसकेँ िाद दोसर दोसरकेँ हस्तक्षेपक \nिाद िहस कनीक शांत भेल ख़त्म नवह। \n\"अहाँ एखन दुवनयाँ नवह देखवलऐए लोक पाइ िारे की की करै िै, \nअपन वकडनी धवर िेच दैत िै।\" \n\"हाँ िेच दै िै मुदा ओहेन ओहेन लोककेँ वकिु विशेष मजिूरी िा \nपवरवस्िवत होइत िैक अििा ओकरा भगिान आ अपनापर तवनको \nभरोसा नवह हेतै।\" \n\"तँ हमर वक मजिूरी अवि अहाँ िुझै िीऐ ?\" \n\"नवह हम तँ अहाँक मजिूरी वकिु नवह िुझै िी।\" \n\"तहन अहाँ कोना कहैत िी जे हम दस लाखमे अपन हाि नवह \nदेिै।\" \n\"देखयौ अहाँक मजिूरी हमरा ठीके नवह िुझल मुदा रुपैयासँ कतेक \nवदन चलत आ एवह हािसँ जीिन भवर कमा खा सकै िी।\" \n\"अहाँक गप्प ठीक अवि मुदा जखन ओहेन पवरवस्िवत अिैत िैक तँ \nलोककेँ आगू पािू ताकैक शामिण खत्म भऽ जाइ िै।\"  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंतोष, \"अपना जगह अहूँ ठीके िी, विचमे हम िहुत कटू िजलहुँ, \nक्षमा करि  मुदा एतेक काल तक नीक िेजए िहसक िाद हम एतेक \nतँ जानैक उम्मीद रखै िी जे अहाँ अपन मजिूरी हमरा ितािी।\" \n\"हमर माए दू िखणसँ िहुत दुखीत िवि। दवरभंगासँ पटना, पटनासँ \nआि वदल्ली एम्सक पाँच माससँ चक्कर कावट रहल िी। कोनो \nसमाधान नवह।\" \n\"एम्समे वक कहैत अवि ?\" \n\"कहैत िैक प्रोस्टेज िढ़ल िवन ओपरेशन हेतैन, पतनोमे इहे कहलक \nमुदा ओतए ओपरेशनक व्यिस्िा नवह। वदल्लीमे चावर माससँ खाली \nतरह तरहकेँ टेस्ट कएला िाद आि कहैत अवि जे ओपरेशन हेतैन \nआ ओपरेशनक तारीख आँगा िह मास िाद देने अवि। िह मवहनामे \nहुनका वक हेतैन ....। प्राइिेटसँ ओपरेशन करािी तँ लाख रुपैयाक \nखचा आ हमरा सभ लग जे वकिु िल पवहने िेच-विचुन कए सिटा \nलगा देलीऐ।\" ई कहैत माएक प्रवत वसनेह आ अपन लचारीसँ हुनक \nआँवख नम भए गेलवन्ह। \n\"आगू वदल्ली कवहया जाएि ?\" \n\"ओपरेशनक तारीख तँ िह मवहना िादक भेटलवन्ह मुदा दिाइ खाइत \nमवहनामे एक िेर एम्स आिैक लेल कहने अवि।\" \n\"आि कवहया एम्स जा रहल िी ?\" \n\"इहे मासम वदन िाद पन्रह तारीख केर वटकट अवि।\"  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 53 \n\"आि एम्स जाएि तँ हमरा फोन कए लेि, भए सकत तँ हम वकिु \nसहायक होएि।\" \n\"कोना, कोनो डॉक्टरकेँ वचन्है िीयै।\" \n\"हाँ।\" \n\"तँ हमरा हुनकर फोन नम्िर दए वदअ, नवह तँ हमरा एखने एक िेर \nगप्प करा वदअ।\" \nएखन नवह हम गप्प करा सकैत िी आ नवह हम हुनकर नम्िर दए \nसकै िी वकएक तँ केकरो नम्िर देनाइ एलाि नवह िैक। हाँ अहाँ \nजखन जाएि हमरा फोन करि हमर फोन नम्िर लए वलअ। एकटा \nमनुक्ख िुते जतेक सहायता भऽ सकैत िै, अहाँकेँ भेटत िांकी माँ \nभगितीक हािमे।\" \n\"रहए वदयौ, अहाँ एनावहते िड़का िड़का फेकै िी, कवनक काल \nपवहने एक हािक िदला दस लाख रुपैया दैत िलहुँ आ आि एम्समे \nअहाँक जान पहचान भए गेल। डॉक्टरक नम्िर मांगै िी तँ एलाि \nनवह िैक। एलाि वकएक नवह रहतै एखनो हमरा लग चावर-चावरटा \nडॉक्टरक नम्िर अवि मुदा वकनकोसँ कोनो मदत नवह भेटल।\" \n\"अहाँ एहेन िड़का िड़का फेकै िला गप्प कवह कए हमारा उलाहना \nवकएक दैत िी। ई गप्प अहाँ जखन कवहतहुँ जखन हम अहाँक \nवकिु गवि कए नवह दैतहुँ आ वक नवह कवरतहुँ। एहन तँ नवह भेलए। \nहाि िला गप्पमे अहाँक हाि अहाँ लग आ हमर पाइ हमरा लग। \nरहल एम्स िला गप्प तँ मवहने मवहने अहाँ जाइते िी, एक िेर \nहामरोसँ गप्प कए लेि वकिु सहायक भेलहुँ तँ ठीक नवह तँ अहाँकेँ  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनुकसाने की ? हाँ ओकर िादक अप्पन दुनूक भेटमे अहाँ हमरा एवह \nतरहक अनरगल गप्प कवह सकैत िी।\" ई कवह संतोष एकटा \nपुजापर अपन नाम संतोष आ मोिाईल नम्िर वलख हुनका दए देला। \nसामने िला सेहो अनमोनो मने ओवह पुजाकेँ अपन जेिीमे रावख लेला। \nएक मवहना िाद, वदल्ली एम्समे। ओहे संतोषक सामने िला सिारी, \nअप्पन माएक संगे। हािमे मो० फोन रखने आ ओवहमे संतोषक नम्िर \nशेि कएने एवह गुनधुनमे वक फोन करू की नवह, \"झुठ्ठेकेँ ठवक गेल \nहोएत, ठकनेहेँ होएत तँ हमर की लय लेत, एक िेर फोन कइए लै \nिी।\" नम्िर लगेलक चट्टे घंटी िाजल, \"वट्रन वट्रन .......\" \n\"हेलो\" दोसर कातसँ \n\"के संतोषजी ?\" \n\"जी हाँ, अहाँ के ?\" \n\"जी हम मुरारी, मवहना भवर पवहने अपन दुनू वदल्लीसँ पटना जाए \nकाल ट्रेनमे भेट भेल रही। अहाँ हमर एक हािक िदला दस लाख \nरुपैया दै लेल तैयार रही।\" \n\"हाँ हाँ मुरारीजी हमरा सिटा इआद आवि गेल, कहू की समाचार, \nमाए केहएन िवि?\" \n\"समाचार की कहू, ओहे माएकेँ लऽ कए वदल्ली आएल िी। सोचलहुँ \nएक िेर अपनेकेँ कवह दी।\" \n\"हाँ हाँ िड्ड नीक केलहुँ, एम्स कवहया अिै िी ?\"  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 55 \n\"एखन एम्सेमे िी।\" \n\"अच्िा ! कोन यूवनटमे देखािैक अवि ?\" \n\"प्रो० एस० चौधरीक यूवनटमे।\" \n\"अच्िा, माता जीक की नाम िवन ?\" \n\"सरोज देिी।\" \n\"ठीक िैक, अहाँ आिू।\" उम्हरसँ फोन िंद। \nमुरारीजी सोचै लागला, \"भेल, सभ गप्प सुनला िाद फोन िंद कए \nदेला। वहनको िुते वकिु नवह होएत।\" \nमोन मसुआ कए आगू विदा भेला। करीि आधा घंटा पएरे चलला \nिाद साढ़े दस िजे ओपीडी पुजापर तारीखक मोहर लगा कए प्रो० \nएस० चौधरी यूवनट पहुँचला। पुजा डॉक्टर कक्षकेँ िावरपर ठार \nअदणलीकेँ दऽ िाहर िेवटंग कुसीपर माए संगे अपनों िवस रहला। \nहुनकासँ पवहने कवरि ४०-४५ गोते िेवटंग कुसीपर िैसल। भीर देवख \nओ सोचए लागला, \"भेल फोन करक चक्करमे आधा घंटा देरी भए \nगेल आ ओकर पवरणाम आइ दू िजेसँ पवहने नम्िर आिैक कोनो \nभरोसा नवह।\" \nमुरारीजी िीतल दू िखणक वदक्कत आ कष्टक खाका मोने मोन तैयार \nकरैत रहवि। एगारह िजे अदणली अिाज देलक, \"सरोज देिी।\" \nमुरारीजी हरिरा कऽ उठला, \"ई की कतए दू िजे नम्िर आिैक \nउम्मीद िल आ कतए ११ िजे न० आवि गेल। हमरासँ पवहलुक  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभ तँ एखन ओनावहते िैसल अवि। मुवस्कलसँ तीनो गोटा नैँ \nदेखेलकैए।\" वदमाग सोचैत मुदा शरीर एतिामे माए सहीत डॉक्टर \nलग। माए डॉक्टर लग जा पेशेंटक िास्ते िनल टूलपर िवस रहली। \nमुरारीजी हुनकेँ पांजर लावग ठार। डॉक्टर माएक पुजापर हुनक नाम \nदेखते मातर पवहने हुनका दुनू हाि जोवर प्रणाम कएलवन आ ओकर \nिाद वधयानसँ हुनकर पुरनका पुजा सभ देखला िाद अंदर केविनमे \nलए जा कए नीकसँ जाँच केलवन। केविनस िाहर आवि आठ दसटा \nजाँचक पुजा िना कए दैत, अदणलीकेँ अिाज देलवन्ह, अदणलीकेँ लग \nएला िाद, \"माँ जीक संगे जाउ आ  सिटा टेस्ट एखने अपने संगे \nपूरा करा कए हािो हाि नेने आिू।\" \n\"जी\" कहैत अदणली डॉक्टरसँ पुजा सभ लेला िाद माएसँ, \"चलू।\" \nमुरारीजी आ हुनकर माए अदणलीक पाँिा पाँिा स्िचावलत मसीन जकाँ \nविदा भए गेला। जतए जतए अदणली लए गेलवन ततए ततए जाइत \nरहला करीि दू घंटा िाद सिटा टेस्ट जेना इसीजी , \nअल्ट्रासाउन्ड,एक्स-रे, खून पेशाि आवदक जाँच भेला िाद पुनः \nओवहठाम डॉक्टर लग आपस एला। डॉक्टर सिटा वरपोटणकेँ गंभीरतासँ \nदेखला िाद, \"हाँ वरपोटण सिहक अनुसार प्रोस्टेज िढ़ल िवन आ \nओकर जल्दी ओपरेशन नवह भेलासँ वकडनी डेमेज भऽ सकैए। एना \nकरू (वकिु हुनक पुजापर वलखैत) ई ई दिाइ खेला िाद परसु आवि \nकए माँ जीकेँ भारती करा वदयौन। परसु एगारह िजे ओपरेशन \nहेतवन।\" \nमुरारीजी हक्का िक्का ई वक भए रहल िैक जावह ओपरेशनकेँ लेल िह \nमवहना िादक तारीख भेटल िल ओ आइ दू वदन िाद कोना। भारतमे \nवचवकत्सा व्यिस्िा एतेक चुस्त दुरुस्त कोना भए गेल ओहो एम्स  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 57 \nएहेन सरकारी अस्पतालक। अपन उत्सुकतापर ओ वनयन्िण नवह \nरावख पएला आ डॉक्टरसँ पुविए िैसला, \"डॉक्टर साहि माफ करि \nएकटा गप्प पुवि रहल िी, जावह ओपरेशन करािै लेल हम सभ दू \nिखणसँ हरान आ वनरास िलहुँ, अहूँ लग करीि िह मवहनासँ दौर \nरहल िलहुँ, वपिला मवहना अहीँ िह मवहना आगूक तारीख देने रवह। \nआइ दू घंटामे सिटा टेस्टक वरपोटण हािे हाि आ दू वदन िाद \nओपरेशन ई चमत्कार कोना।\" \n\"एवहमे चमत्कार केर कोन गप्प, पवहने हमरा सभकेँ कहाँ िुझल जे \nअपने प्रोफेसर साहिकेँ सम्िन्धी वियवन।\" \n\"कुन प्रो० साहि।\" \n\"अरे अपन प्रो० साहि वजनक ई यूवनट अवि, प्रो० एस० चौधरी।\" \n\"प्रो० एस० चौधरी आ हमर सम्िन्धी।\" मुदा एवह गप्पकेँ मुरारीजी \nअपन मोनेमे रखने रहला मुँहसँ िाहर नवह वनकालला। आगू डॉक्टरसँ, \n\"अपनेसँ कनी वनिेदन िल।\" \n\"की कहू ने।\" \n\"कवनक प्रो० साहिसँ भेट भऽ जाइते।\" \n\"वकएक नवह, हमरा सिहक वदससँ अपनेक सेिामे कोनो कमी तँ \nनवह रहल।\" \n\"नै नै, ई वक कहै िी, िस कनी हुनकासँ भेट करक लौलसा िल।\"  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nडॉक्टर साहि अदणलीकेँ कहैत, \"वहनका भीतर प्रोफेसर साहिकेँ \nकेविनमे नेने जइयौन्ह।\" \nमुरारीजी आ माए अदणली संगे विदा भेला, पाँच वमनट पएरे चलला \nिाद एकटा लग्जरी एसी केविन, िाहर िोडणपर वलखल, यूवनट प्रो० \nडॉ एस चौधरी। अदणली केिार खोललक वतनु भीतर गेला। भीतर \nप्रो० एस चौधरी केिारक वदस पीठ कए कऽ एकटा नम्हर लग्जरी \nकुसीपर िैसल आ हुनकर सामने िैसल तीनटा डॉक्टर हुनकासँ \nपरामशण लैत। केिार खुजलासँ हुनको वधयान उम्हर गेलवन। घूवर \nदेखला तँ मुरारीजी आ हुनका िुझैमे देरी नवह लगलवन जे हुनक संगे \nहुनकर माए िविन चट्टे गोर लावग आशीिाद लेलवन। माएकेँ गोर \nलागैत देख िांकीकेँ तीनु डॉ सीटसँ उवठ ठार भए गेल। डॉ एस \nचौधरी आन डॉक्टरसँ,  \"excuse me, we wil meet after \nfive minute later \"   तीनू डॉक्टर कक्षसँ िाहर चवल गेला । \nमुरारीजी आश्चजणसँ, \"अहाँ आ एवहठाम , एस चौधरी यानी संतोष \nचौधरी।\" संतोष हुनका वदस देवख मंद मंद मुस्काइत। \nमुरारीजी संतोषक पएरपर झुकैक चेष्टामे मुदा ओवहसँ पवहने संतोष \nहुनका उठा अपन करेजासँ लगा लेलवन। मुरारी , \"हमरा क्षमा कए \nदेि, अहाँक िारेमे हम वक वक सोचैत िलहुँ, ओवह वदन ट्रेनमे हम \nनै जावन वक वक कवह देलहुँ, क्षमा कए वदअ।\" \nसंतोष, \"की सभ अनाप सनाप िजै िी। ओवह वदनका गप्प सप्पकेँ \nविसवर जाउ। आि ई कहू जे माएक इलाजमे कोनो कमी तँ नवह।\" \n\"कमी, आि कोनो कमी नै, परसु ओपरेशन होिैक वनवश्चत भेले।\"  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 59 \n\"हाँ, हमर आइ आ कावि केर समय पवहने िुक िल, परसु करीि \nदू घंटाक समय हमरा लग खाली िल ओवहमे हम माँजीक ओपरेशन \nकरिवन।\" \n\"अहाँक ई उपकार हम जीिन भवर नवह विसरि, हमरा लेल तँ अपने \nसाक्षात भगिान िवन एलहुँ।\" \nई की आि अहाँ हमर दोस्त िी आ दोस्तीमे कोनो उपकार कोना \nआ ओनावहतो ई अस्पताल हमर तँ नवह सरकारक अवि।\" \n\"अहाँ जे कहू सरकारक वहसािे तँ ओपरेशनक िह मवहना िादक \nसमय भेटल िल।\" \n\"हमहूँ सभ की करिै, एतेक भीड़ भार िैक जे नम्िर लगािए परैए \nिैक एक वदनमे सात आठटा ओपरेशन होइत िैक एवह वहसािे एिरेज \nवनकाइल कए ककरो तारीख देल जाइ िैक। वसस्टमे एहन िैक। \nएकरा सभकेँ िोरु, ई कहू ठहरल कतए िी, कोनो वदक्कत तँ नवह।\" \n\"नवह, कोनो वदक्कत नवह जे वदक्कत िल अपने दूर कए देलहुँ आि \nमाँ भगितीक हािमे।\" \n\"ठीक िै तँ परसु फेर भेट हेतै।\" \n\"ठीक मुदा एकटा प्रश्न पूिि अपनेसँ।\" \n\"की ?\" \n\"एतेक पवघ डॉक्टर भए कऽ अहाँ ओवह वदन वितीय श्रेणीक स्लीपर \nवकलासमे वकएक ?\"  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंतोष हँसैत हँसैत, \"हा हा हा, वितीय श्रेणीक स्लीपर वकलासमे नवह \nरवहतहुँ तँ अपनेसँ कोना भेट होइते। (गप्पकेँ िदलैत) हम अपने \nजकाँ माएक एतेक भक्त तँ नवह िी जे अपन हाि कटिा वद मुदा \nएतेक वसनेह तँ अपन माएसँ कवरते िी जे हुनका लेल वितीय श्रेणीक \nस्लीपर वकलासमे एक वदन यािा कए सकी।\" \n\"से की नवह िुझलहुँ ?\" \n\"िात ई वक हम सभ मुलतः मधुिनी वजलाक िी मुदा २५-२६ िखण \nपवहने हमर िािूजी पटना वशप्ट कए गेला। एखन हमर पवरिार सभ \nपटनेमे िवि। ओवह वदन भोरे एकाएक पटनामे हमर माएक मोन िड्ड \nखराप भए लेल रहवन। आि १०-१२ घंटामे नवह कोनो एयरलाइंसक \nवटकट आ नवह कोनो ट्रेनक प्रिम िा कोनो एसीक वटकट भेटल \nमुदा गेनाइ जरूरी िल तहन कोनो दलालसँ एकटा वितीय श्रेणीक \nस्लीपर वकलासक वटकट भेटल आ ओवह विवध अपनेसँ भेट होिैक \nउपरिलाक कोनो प्रयोजन रहल हेतवन। वकएक तँ घर पहुचैत पहुचैत \nमाएओ एकदम ठीक िली। वदनभवर रवह अवगला वदन भोरे हिाई \nजहाजसँ आपस आवि ड्यूटी केलहुँ।\"  \n-जगदानन्द झा 'मनु'- मोिाइल/ िाट्सअप न०  9212461006 \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 61 \n \n२.१ ०.प ू र्म झा 'प्रिमा'- मोर्क बा त \n \n \nप ू र्म झ ा ' प्रिमा', कोिा,  राज स् िार् \n \nबी ह वर्  किा- मोर्क ब ात \n \n \n\"ह े य ौ ! आब बड्ड भ s गेल ।  हम जाई  छी । \"  \n\"कतय  जा ई  छी ? \"  \n\"जत य  मोर् ह ैत  त त य  ज ाई  छी  । \"  \n\"िे की भे ल ? एर्ा वकय ा खौंझा य ल छी ? \"  \n\"बि ह मरा  र ह ैत  अहां के ह म र  कर र्वह  अवछ ।  जखर् चवल जाय ब \nआर अपर्े ि ं ि बिा करय - देखय  पर त  त खर् बुझबए  ह मर कर । \"  \nई  कवह  घ र िाली अपर् पश ष उठा क s बाह र  वर्कवल गेल ी ह  आ ध्य ा र् \nकेबार े वदश ल ाग ल छलै न्द्ह ।  \nमु दा घर बला के एत ेक ब र्र भिभ की द s क s वर्कल लाक बादो  \nजखर् बाह र  आबैत  र्व ह  देखलखीर् त s त ामिे वबर् भ ेल घु ई र  एलीह  \n 62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ मोर्ेमोर्े बर बर ाई त  ' िचमें  वह र्का आब ह मरा  र ह र्े िा र्ै र ह र्े \nकोर्ो  फकष  र्ै पड़य  छैन्द्ह । '  ई  िोव चते घर में  प्रिे श केलीह  त s \nभर्ि ा घरिं बतषर्क आिाज ि ुर्ाई  पर लैवर् । \nकवर् ठमवक गेल ीह  की उमह र  िं आिाज  आय ल \"एलौं ?  बि चाय  \nबवर् गेल । \" \n\"ऐं य ौ ! अह ां की बुझवलय ै जे हम चाय  ल ेल वखवियाएल छी ? \"  \n\"र्ै य ै ह म बुझए छी  आ ई  ह मर िबह क मै र ेज एवर्ििषर ी छै, आ अहां  \nकतौ घूमए जाए चाह ै छी । \"  \nआब घरबा ली मु िवकय ाई त  ब ज लीह  \"धमकी के ई  अि र  ?  जे डर ो  \nर्ै भ ेल जे हम कतौ  चवल जाई  त s ?\" \n\"चावलि  िाल में  य वद आई लि य ू  ह म र्वह  क ह लौं य ा अहां  र्व ह  \nकहलौं त कर  मतलब ई  त  र्ञ जे ह मरा  िबके एक  दोिर पर  \nविश्वा ि र्वह  अवछ  ?\" \nघरिा ली गविषत भए दू िा कप आवर् चाय  छार् ए लगलीह  ।  \n \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 63 \n३.पद्य ख ण्ड \n३.१.र ाज वकशोर वमश्र- अप्र दीप्त इ जो त \n३.२.गज ेन्द्र ठाकुर- अजीगत ष अवछ दुवभष क्र्- ५ \n३.३.वर्मष ला कणष- अपर् िन्द् त ार् \n३.४.आश ीर् अर्वचन्द्हा र- २ िा गजल \n३.५.िुर्मा ठाकुर- स् ित ं ि त ा, मु स् कार् \n३.६.महा कान्द्त प्रि ाद- वर्य ो व जत क चार् \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.र ाज वकशो र वमश्र- अप्र दीप्त इ ज ोत \nर ाज  वकशोर वमश्र, व र िा य डष चीफ जेर्र ल मै र्ेज र  \n(ई) , बी. एि.ए र्.एल.(मु ख् य ालय) , वदल ली, गा म - अरेर डी ह , पो. अरेर \nह ाि, मधुबर् ी \nअप्र दीप् त  इजोत \n \nपु ष्प्प-कोँढ़ी मे , ि ञ्च-मञ् च, \nबैि ल अवछ  अवत  ि ु न्द्दर प्रि ू र्, \nकुिुवमत  होबए ि ँ अर्ठेर् े, \nकी पावब र ह ल ओवह मे ि ुकू र्?  \n \nजा धवर  र्व ह  पुवष्प्पत ह ोए त  ओ,  \nिुन्द्दरत ा कोर्ा देखत ै ि ंिार ? \nगुण रह ले ि ँ त'  हेत ै र्वह  ,  \nजा धवर  र्व ह  हेत ै ओकर  प्रिार ।  \n \nजखर् हेत ैक प्र स् फुवित  फूल , \nमधुकर अओतए ताकए पराग ,  \nह िा,  ि ुगं ध लए, ि बत वर  बँितै,  \nगम-गम करत ै पू र ा बाग।  \n \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 65 \nिौंदय ष देवख -देवख ओवह  कु ि ु मक,  \nिणषर् करत ा श्रृंगार-कवि , \nके र्वह  मोव ह त  ह ोएत  व बलोव क ,  \nफुलाएल प ुह ुपक, िुंदर  छवि  ?  \n \nमु दा,  के  ि जाओत  वबआह -मंडप? \nअपुवष्प्पत फू लक माला िँ ,  \nआ, के चु माओत िर -कवर्आँ  के ? \nअकुिुवमत  फू ल ध' , डा ला िँ ।  \n \nप्रस् फुवित  कु िुम िँ हार  बर्ैत अवछ ,  \nबढ़बैत अवछ कंठक िुन्द्दरत ा ,  \nजा धवर  र ह त ा अपु वष्प्पत,  ता  धवर ,  \nदेिक' िीि र्वह ए चढ़ त ा। \n \nर ाखल -र ाखल त '  गुण  ि ेह ो ,  \nर वह  जा इ त  अवछ , ठामवह -ठाम , \nफुलाएल फू ल पिार ै ि ुगंध ,  \nपूर ब-पवच्छम, दवक्षण-िाम। \n \nपकैड़ लै त  छै घु र् क्ष मता  मे,  \nलेल र्े जा ए जँ कोर्ो  काज , \nबढ़त ै गाछ,  तखर् र्े अओत ए ,  \nफूल -फल , इ एह  छै र ेबाज ।  \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजेर्ा खाद आ प ाव र् पड़ैत छै,  \nर्महर  हो इ त  ज ाइ छ पादप,  \nओवह र्ा, गुणक' विकाि ह ेत ु,  \nआिश्य क कर ब अवछ  कमषक'  तप।  \n \nलोक वबिवर  जा इ छ ओवह  गुण के ,  \nपु वष्प्पत र्व ह  भ'  बवर् िकल  फूल, \nऋवद्ध-पु ष्प्प केँ  ि भ द ेखैत  अव छ ,  \nजग के रीत क' इ एह  अवछ,  मूल।  \n \nगुण के  बीआ, र ह ले ि ँ की?  \nजँ, बवढ़ क र्वह  भ'  ि कल  गाछ,  \nमौलाएल -मे धा , कत ए प्रश ंवित ? \nिुर्ैत अवछ ओ, अगबे किा छ।  \n \nदीआ मे , िेमी, त ेल ि ँ, की?  \n \nजा धवर  र्व ह  बर त , वर्कलत  इज ोत,  \nकी, देखाएत  हू बा , र् ाव िक के?  \nजा धवर  र्व ह  विंधु मे उत र त  पोत ।  \n \nकी ह ोएत , गुण के  रह ले ि ँ ?  \nजँ बढ़ल र्े ओ, र्े आए ल काज ,  \nजवर् तो र् वह  रचल क चारु व चि,  \nके करत , ओवह  वचि का र  पर  र्ाज ?   व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 67 \n \nपड़ल -पड़ल मवर  जा इ त  अवछ  मेधा ,  \nभ' जाइ त  अवछ , पूर ा भोि,  \nजे, आलि ि ँ  र्वह  चल त ा -वफ र त ा ,  \nओ त'  हेबे करत ा लोि।  \n \nके कहत वन्द्ह  िाक्ऋर्भ हुर्का? \nमौका पर र्व ह  हो इ  छवन्द्ह  ब ा जल,  \nके करत ै ओवह गुण  के  बड़ा ई ? \nगुण रवह त ह ुँ जे अवछ  र्वह  माँजल।  \n \n \nओवह  फूलके, ह ोइ त  अवछ  ब ड़ा  ई,  \nजे, फुलाएल, गमकल आ िुं दर ,  \nजग गाव ब र ह ल अवछ  विरु द - गी त , \nजे गुण ी िंग, आ ओकर धुरंध र ।  \n \nपवर माजषर् बाद,  बर्ैत अवछ कंचर्,  \nअवह बात ी -वि उँ वि क',  चूड़ ा मवण ,  \nपूणष द्य ुवत  ि ँ, चमकै त  तखर्  छवि ,  \nअबै त  छवि ज खर् र् भ-मध्य , त र वण । \n \nओ म ेधा , ज े बवर् िकैत  अवछ  \nविश्व-वक्षवत ज पर  ज्ञा र्-र्क्षि , \nजँ, वबर् विकवित  भ' , पड़ल  रह ल,   68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओँ घड़ा एत  रज मे, य ि - त ि । \n \nकी लाभ भ ेल ै गुण  रह लो िँ ?  \nजे रवह  गेल , अल िाएल, िू त ल,  \nप्रभा-स् ि ोत , वबर्ु बर ल, व् य िष भेल, \nक' ि कैत  प्रकावशत , छल भू त ल।  \n \nिंघर्ष, विकाि- य ाि ा-पि पर, \nिह य ोग , कुिुम बवर् ,स् ित ः उगत , \nअड़चर्, अन्द्हा र  बवर् आओत  त' , \nइ च्छा-बल, इ जोत - स् त म्भ , बर् त । \n \nर ाखले  रवह  जा इ त  अवछ  गुण क खार्,  \n \nजँ र्वह  प्रय ुतत  ह ो अिि र  पर ,  \nवबर्ु रेआज,  होव ि केह र्ो गा य क,  \nभ' जाइ त  छ वन्द्ह  भोि, स्ि र  ह ुर्कर । \n \nिभ जर्ैछ, इ जोत  रखैत  अव छ ,  \nवत वमर  भगा बए  के ि ामथ् य ष, \nदीव प्त-स् ि ोत  जँ बार ल र्व ह  जाए,  \nत खर्, इ ज ोत क'छै कोर् ो अिष ?  \n \nिमचा रह ला िँ  की हेत ै?  \nजँ कएल  र्े जा ए, प्रज्िवल त  अर्ल,  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 69 \nएवह  मे की दोख इजो त क ' छै?  \nवक ओ कह त ै, अपर्े वकए र्े बरल?  \n \nकखर्ो र्े गुण के  दोख छै,  \nदोर्ी त '  अवछ  गुण धा र क,  \nबैि ा,  गुण  मे लगबै छै घ ुर्,  \nबर्बै छै दोर्ी,  बेकार क। \n \nदीप्त-इ जो त , त ैय ार  र ह ैत  अव छ ,  \nलड़ए ,िघर् अन्द्ह ार  ि ँ, \nकतबो कुह ेवलका पिवर  जा उ ,  \nर्वह  प्रभा दबत,  ओवह भा र  ि ँ।  \n \nगुण रवह त ह ुँ, ज े गुण  बवढ़ र्े  ि कल ,  \nमार्ि-मे धा  के  क्षवत  अवछ  ,  \nिद्गुण बढ़ ला िँ िभक ल ा भ,  \nआ, गुणक' ि ेह ो िदगवत  अवछ  ।  \n \nप्रवतभा ि ंगे अन्द्याय  होएत , जँ \nरवह  गेल  इज ो त , अप्रदीप्त , \nमे धा-वक्षवत ज पर  चमकए बल ा ,  \nर वह  जेतै र्क्ष ि क'जग ह , व र त त । \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.ग जेन्द्र ठ ाकुर- अजी गत ष अवछ दु वभष क्र्- ५ \nगजेन्र ठाकुर \nअज ीग त ष अव छ दुवभषक्ष  \n५ \nआ आब त ँ ि भि ा वमज् झर  भे ल जा  रह ल अवछ ,  \nकोर्ो  घािर्ाक वििर ण देबा काल \nलोक कखर्ो काल पूव छ दै छव ि - \n\"र्ै, हम कहाँ रह ी ऐ घिर्ा मे \"  \nआ तखर् ह म गुमकी लावध दै छी,  \nकी बुझाय ब हुर्का,  जे अह ू ँ छलौं,  \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 71 \nमु दा ओ घिर्ा त ँ स्िप्न मे  भे ल \nिे कहबै तँ बता ह े बुझत ।  \nआ स्िप्नमे य एह  तँ रह य , क त ेक बु झर्ुक \nमु दा ओतय  एकरा अखु र्का गप कहबै त ँ मोर् र्ै पड़त ै।  \nआ हमर े कतऽ  मोर् रह ै त  अवछ  आब  \nदुर्ू वमज् झर  भऽ गेल अवछ ।  \n  \n(अर्ुितषते) \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.३.वर्मष ला कणष- अपर् िन्द् त ार् \nव र्मषला कणष , र ाँची, झ ार खण्ड \n \nअपर् िन्द्ता र् \n \nमात ा -वपत ाक जार् अव छ िन्द्ता र् \nपवर िार क मार् अवछ  ि न्द्ता र् \nअिड़ चञ्चल  य ौिर् के \nगव र मामयी रु प देल क ि न्द्ता र् \nय वद स् ि ी मात ृत् ि पाव ब पू णष भेली  \nपु रुर् के वपतृत् ि बर्ेल क गवर मामयी \nजीिर् में गम्भ ीर त ा वस् ि र त ा \nआर्य िला के र्ाम अवछ  ि न्द् त ार् \nओ राम ह ोव ि िा ल ि -कुश \nकृष्प्ण  होव ि िा अवभमन्द् य ु \nशभ रुप में  व प्रय ह ोइ त  अवछ  ि न्द्ता र् \nओ काली दुगा  होव ि िा ि र स् ित ी  \nय ा फेर  होव ि माँ ल क्ष्म ी स् िरूपा \nिब रुप आह्लादकार ी अवछ  \nई श्वर  ि बह क ि न्द्तव त  के \nस् िस् ि रा खिु  ि ुखी र ाखिु \nबर्वि पवर िार क मार् \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 73 \nबढ़ाबव ि श ार् ि बह क ि न्द्ता र् \nअपर् िन्द्ता र् के अिश्य  बर्ाबू \nिुवशवक्षत ि ुय ोन य  पर ञ्च \nपवह ले बर्ाऊ  हुर्का इ न्द्ि ार् \nवशक्षाक िँगव ह  भरु ि ँस् कार \nओ बर्ता  देश ि माजक श ार्  \nमात ा -वपत ा ह ोय त ाह  गौ र िाव न्द्ि त \nपावब एह ेर् िंस् कार ी िु य ोनय  िन्द्ता र् \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.४.आश ीर् अर्वचन्द् ह ार- २ िा गजल \n \nआश ीर् अर्वचन्द्ह ार \n \n२ िा ग जल  \n१ \n \nमूँहो केह र् केह र् \nभातो केह र् केह र् \n \nिूिै छै रा ग भाि  \nगी त ो केह र् केह र् \n \nबुझबे  करत ै कवह य ो  \nआि ो केह र् केह र् \n \nइ च्छा कीर्त  बेचत \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 75 \nह ािो केह र् केह र् \n \nिवदखर् उठबै अि गर \nबोझो केह र् केह र् \n \nवकछु किा मोर् पड़लै  \nमीत ो केह र् केह र् \n \nिभ पाँ वत मे  22 -22-2 2  मािाक्रम अवछ ।  दू िा अलग -अ लग लघु क ेँ \nदीघष माव र् लेबाक छू ि लेल गेल  अवछ ।  ई बह र े मीर  अव छ।  \n \n \n२ \n \nघड़ी दू  घड़ी  जे वबत ा गेल भम र ा  \nबह ुत  बात  ह मरा  विखा गेल भमरा  \n \nगमक ल ीव ख दे बै मधुर  रि परा गो  \nजदी गाछ  फूलक पिा गेल  भमरा  \n \nवर्माह ब कवठर् छै हलाहल िमार्े  \nअपर् आर् खावत र  वबका गे ल भमरा  \n \nह मर िीि ल ेलक अ पर् िीि  देलक  \nत कर बाद वकम्हर  र्ुका गेल  भमरा   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nर ह ै दाग पुर र्ा मुदा ददष र्िके  \nह िर् कुंड लग िकपका गेल  भमरा  \n \nिभ पाँ वत मे  1 2 2 -122- 122-1 2 2  मा ि ाक्रम अवछ ( बह र े  मु त कावर ब  \nमोिम्म र् (चाव र  िाव लम िा बह र े मु त काव र ब िाव लम अठरुक्नी)।  \nय वद= जवद  केर  उच्चार ण  रू प जदी लेल गेल  अवछ।  ित षर्ी रूपमे \n“य वद“ िह ी छै।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 77 \n३.५.िुर्मा ठा कुर- स् ित ंि त ा, मु स् क ार् \nिुर्मा ठाकुर \n१ \n \nस् ित ंि त ा \n \nबह ुत  गौर िक बा त  ऐछ िब भारत िािी के  ल ेल  \nजे ि ब तय ो स् ित ं ि त ाक पच ह ि र िां अमृत  मह ो त् िि \nमर्ा र ह ल छी।  अखुर्का िमय में भार त  हर ेक क्षे ि  में  \nआगू  बवढ र ह ल ऐछ।  विश्व में  अपर् अ लग र्ा म अल ग  \nछा प छो ड़र् े ऐछ।  ब ह ुत  ि ंघर्ष औ र  त् य ाग  बवलदार्क  \nबाद भार त  मात ा के अंग्रेजक  चंगुल  ि े मु तत  करा ओल  \nगेल ैर् आओर भारत  मात ा स् ि त ंि  भेली । मु दा  \nएकिा प्रश्न ि वदखर् मोर् मे चल ैत  रह ैय े वक \nस् ित ंि  देश में रवह त ो बह ुत ो भारत िािी स् ि ी \nअपर् स् ित ंि त ा के ल ेल ि ं घ र्ष  कऽ रह ल  छैि। \nबह ुत  दुभानय पूणष ऐछ।  जा बेत  धवर  वह र्का  \nिबके अपर् जीर् गी क जीय ै के  पू र ा अवधकार  \nर्वह  भेितैर् ता बेत धव र  स्ि त ं ि  देश में रवह त ो  \n 78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपरत ंि  छैि।  प्रय ाि करू ि ब तय ो ज े इ अिमार्त ा  \nदू र  हुिे आओर ओहो  ि ब अपर्ा के स्ित ंि  बुझह ैि।  \nजवह य ा इ  अिमार्त ा दू र  भऽ  जा एत  त वह य ा िही  \nरूपमे ह र ेक भ ार त िािी स्ित ं ि  कहा य ब । \nजय  वह न्द्द ज य  भारत \n२ \nमु स् का र् \n \nर्वह  जा व र् कतए ह ेर ाय ल मुस् कार् \nएमहर  ओम ह र  ि गर ो त ाकल  \nबाि-बिोह ी िबतैर पुछल  \nह ाव र-िावक के वििश भऽ बै िल  \nकतौ र्व ह  भेिल  मुस् कार् \nर्वह  जा व र् कतए ह ेर ाएल मुस् कार् \nिोइ च-िोइ च के  मोर् अकुला एल  \nभूख-प्या ि ,र्ी न्न  , िुख श ांव त  प र ाएल \nकोर् कोण में ऐछ र्ुकाएल  \nभि वक र ह ल मुस् कार् \nर्वह  जा व र् कतए ह ेर ाएल मुस् कार् \nर ाव त  ओ िपर्ा में  आएल  \nदेवख के ओकर ा र्य र् जुड़ा ए ल  \nह वर्षत भऽ र्ोर  डबडब ाएल  \nघु वर  घर  आ म ुस् कार् \nर्वह  जा व र् कतए ह ेर ाएल मुस् कार्  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 79 \nब्य िष वचंत र् के तऽर  दबाओ ल  \nिचेत  चे त र्ा के  ि ुत ाओल  \nब्य वित  भऽ ओ अंत मष र् के घ र  बर्ाओल \nरूविके ठोर  छोव ड़ भावग  गेल  मुस् कार्  \nर्वह  जा व र् कतए ह ेर ाएल मुस् कार्। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.६.मह ाकान्द्त प्रि ाद- व र्योव ज त क चा र् \n महा कान्द् त  प्रि ाद, र्ौआबाखर , मधुबर्ी -\n८ ४ ७ ४ ० २ . िम् प्रवत : िाट्िर् +२ उच्चत र  माध्य वमक विद्य ालय ,  \nमधुबर्ी-८ ४७ २१ १ . \nव र्य ो वज त क चार् \n \nचार् ह े,आबह \nचार् ह े, आबह  \nलालिेर्क बदल ा म े  \nदार् दैएह  वकछु ज् य ोव त \nिू रुज अशोिवकत  \nभे ल बै िल अवछ  ।  \n \nचार् ह े, आबह  \nकावि वशक्षक वदिि छै  \nमर्ाएब त ोहर  इज ो त  मे  \nत ोर े ि ँऽ पैंच ल ऽ ज्योव त  \nज्ञार्-ज्यो वत  बँिबाक अवछ \nह मरा  दात ा बर्बा क अवछ ।  \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 81 \n \nचार् ह े, आबह  \nदू ध-भात ल ेर्े आबह  \nमु ख्य मंिी क मुँह  मे  \nघु िु क खोआबह  \nह मरा  र्वह  च ाह ी वकछुओ  \nह ुर्कर  पेि र्मह र  भेल अवछ ।  \n \nचार् ह े, आबह  \nकर्े ि र्ेि  लऽ वलह ऽ  \nओकरा घर  मे वशक्षक ल े ल  \nवकछुओ र्वह  छै शेर्  \nवशक्षा मंिी रवर र भे ल मर् ि ँ ऽ  \nिाक् िँऽ िाचाल अवछ ।  \n \nचार् ह े, आबह  \nत ोह र  वस् र् न धत ा \nह मरे चविया िभि र् छह \nह म कोर्ा  छोव ड़ दैबैक ओकरा  \nएवह  कंिकपू णष बािपर  एकि र  \nह म आत् महत्य ा र्व ह  करबै। \n \nचार् ह े, आबह  \nलेर्े अ वबह े एकिा माह ुर  \nमंवडत  धर्ुर् ओ तीर   82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब कल म र्वह  चल ाएब हम  \nप्रत्य ंचा पर त ी र  कऽ ती वर \nबेधब एवह  ि ुशािर् केँ ।  \n  \n  \nऐ रचनापर अपन म्ंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 83 \n४.ि ं स् कृ त खण्ड \n४.१.डा. दीव पका- चम्पूिावह त् य य शो विलािः (प्रिमोच््िाि ः) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n४.१.डा. दीव पक ा- चम्प ू िाव ह त् य य शो व िलािः (प्रिमोच््िािः) \n(विदेह मे पूिष कालम े मै विली-िंस् कृत वशक्षाक कॉ लम छल, मु दा बादमे \nर चर्ाक अभ ािमे ओ बन्द्द करय पड़ल, आब पु र्ः ओ स् त म्भ शुरू \nकएल जा रहल अवछ। आश ा अवछ जे ई स्तम्भ ऐ बे र दीघष काल \nधवर चल त । प्रस्त ुत अवछ दोिर फेजक ई पवह ल खेप डॉ दीव पकाक \nलेखर्ीिँ- िम्प ादक) \nचम्प ू िाव ह त् य य शो व िलािः \n(प्रिमोच््िासः) \n \nडा. दीवपका \n(स्ितन्िलेवखका िेदिती-महाविद्यालयस्य प्राक्तनप्राध्यावपका च) \nपवरचयः \nलेखनस्य विविधा शैली आवदकालादेि सन्दृश्यते। ति पद्यं \nभािनाप्रधानम् अवप च गद्यं विचारप्रधानं भिवत प्रायेण। \n व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 85 \nऋग्िेदभारती पद्यस्य आहायणप्रसाधनमुररीकृत्य समागच्िवत \nतदनु यजुष्-उपवनषद्-सूिग्रन्ि-पतञ्जवल-शिर-शङ्कर-िाचस्पवत-\nश्रीहषण-वचत्सुखाचायणग्रन्िेषु तिा च नव्यन्यायावश्रत्य \nआचायणगङ्गेश-गदाधर-जगदीश-मिुर ार्ािाद्याचायणप्रणीतग्रन्िेषु \nगद्यप्रयोगो दृश्यते। \nकालक्रमानुगुणम् एका अवभनिा सन्दृश्यते- इयं विधा भिवत \nचम्पूविधा। आचायणः दण्डी स्िकीये अनुपमे ग्रन्िे काव्यादशे \nवनगदवत- गद्यपद्यमयी कावचच्चम्पूवरत्यवभधीयते \n(का.1/31) इत्िं गद्यपद्यावश्रतं वमवश्रतं काव्यं चम्पू अस्तीवत \nवनश्चप्रचम्। \n  \nकालवनधारणम् \nलक्षणवनमाणं तदैि भिवद यवद क्िवचत् लक्ष्यग्रन्िो भिेत्। \nआचायो दण्डी यवद चम्पूकाव्यस्य लक्षणं प्रस्तौवत तवहण वनश्चयेन \nतत्पूिणं क्िवचत् चम्पूकाव्यस्य अवस्तत्िं स्यादेि। आचायणदवण्डनः \nकालः षष्ठमशताब्द्यां ितणते। तवहण वनश्चयेन चम्पूतत्पूिणमेि \nअवस्तत्िे आसीत्। गुप्तकालीनवशलालेखे तु वनवदणश्यते यत् \nचतुिणशताब्द्यां वनश्चयेन चम्पूकाव्यमासीवदवत। \nप्रिमं चम्पूकाव्यम् \nयद्यवप प्रिमशताब्दीतः चम्पूकाव्यस्यावस्तत्िं सन्दृश्यते वकन्तु \nदशमशताब्द्यां आचायणविविक्रमभट्टेन यत् नलचम्पूकाव्यं रवचतं तदेि \nलक्षणपवरघवटतं प्रिमं चम्पूकाव्यम्। तदनु पञ्चदशताब्दीं याित्  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसामान्यतया रचनायाः गवतः मन्िरा एि वकन्तु षोडशशताब्दीतः \nअष्टादशशताब्दीं याित् प्राचुयेण ग्रन्िरचना जाता। \nआहत्य 245 रचनायाः उल्लेखो प्राप्यते। तेषु काव््षु केचन \nमहनीयाः ितणन्ते यिा वह- \n1. आनन्दकन्दचम्पू-वमिवमश्र \n2. उदयसुन्दरीकिा-सोड्ढल \n3. कीवतणकौमुदी-सोमेश्वर \n4. गंगािंशानुचवरत-िासुदेिरि \n5. जीिन्धरचम्पू-हवरचन्र \n6. नलचम्पू-विविक्रमभट्ट \n7.नीलकण्ठविजयचम्पू-नीलकण्ठदीवक्षत \n8. पावरजातहरणचम्पू-शेषकृष्ण \n9. भागितचम्पू-अवभनिकावलदास \n10.भागितचम्पू-वचदम्िर \n11.भारतचम्पू-अनन्तभट्ट \n12.मदालसाचम्पू-विविक्रमभट्ट \n13.यशवस्तलकचम्पू-सोमदेि  व ि द े ह: ३५ ४ म अ ंक १ ५ व ि त म् ब र २ ० २२ ( ि र् ष १ ५ म ा ि १ ७ ७ अ ंक ३५ ४)|| 87 \n14.रामायणचम्पू-भोज \n15.िरदावम्िकापवरणयचम्पू- िरदावम्िका \nइत्िम् अवस्मन् उच््िासे चम्पूकाव्यस्य सामान्यः पवरचयः मया \nप्रदत्तः। अवग्रमे उच््िासे कश्चन् विशेषो पवरचयः दास्यते \nवििज्जनतोषाय आमोदविनोदाय चेवत शुभम्। \n(अर्ुितष त े) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  ","size_mb":2.75,"has_text":true},"Videha 355.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 355.pdf","name":"Videha 355.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर  २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ \nअंक ३५५) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nवि देह मै विली साव ह त् य  आन्दोलन : मा नुषीव मह स ंस् कृत ाम्  \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई -पवि का \n \nसम्पादक : गज ेन्र ठाकुर ।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोिी क स िाव ि का र स ु रव ि त अव ि । का ॅ पीरा इट ( ©)  ि ारक क वल वि त अनु मवत क वि ना पोिी क को न ो  \nअंश क िाया  प्र वत  एिं रवकॉ डवंग स ह व त इले क् ट् रॉनवक अि िा या ंत् रव क, को नो माि ् यमस ँ , अि िा ज् ञ ा न क  \nस ंग्र ह ण  िा पु नप्रर यो गक प्र ण ाली द्व ारा  को नो  रूपम े  पु नरु त्  पा द न अि िा स ंर ारन - प्र स ारण नै कएल जा  स कै त  \nअव ि । \n \n(c) २०००- २०२२। सिाविकार सुरवित। भालसवरक गाछ जे सन २००० सँ याहूवसटीजपर छल \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आवद वलंकपर आ अखनो ५ जुलाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्टरनेटपर  मैविलीक प्राचीनतम उपवस्ितक रूपमे विद्यमा न अवछ (वकछु वदन लेल \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html वलंकपर, स्रोत wayback machine \nof https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भालसवरक गाछ -प्रिम मैविली ब्लॉग / मैविली ब्लॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैविलीक पवहल इंटरनेट पविका विक जकर नाम बादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़लै। \nइंटरनेटपर मैविलीक प्रिम उपवस्िवतक यािा विदेह - प्रिम मैविली पाविक ई पविका िवर पहुँचल अवछ,  \nजे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकावित होइत अवछ। आब “भालसवरक गाछ ” जालिृत्त \n'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैविली भार्ाक जालिृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहल अवछ।  \n \n(c)२०००- २०२२। विदेह: प्रिम मैविली पाविक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since \n2004). सम्पादक: गजेन्र ठाकु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials \ne-published in Videha, the Editor, Videha holds the right to create the web \narchives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate th ose \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to \ne-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार/ संग्रहकत्ता अपन मौवलक आ \nअप्रकावित रचना/ संग्रह (संपूर्ष उत्तरदावयत्ि रचनाकार/ संग्रहकत्ता मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेल अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत छवि, सं गमे ओ \nअपन संविप्त पवरचय आ अपन स्कैन कएल गेल फोटो सेहो पठाबवि। एतऽ प्रकावित रचना/ संग्रह \nसभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्ताक लगमे छवन्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्ताक नाम नै अवछ \nततऽ ई संपादकािीन अवछ। सम्पादक : विदेह ई-प्रकावित रचनाक  िेब-आकाइि/ िीम -आिावरत िेब-\nआकाइिक वनमार् क अविकार , ऐ सभ आकाइिक अनुिाद आ वलप्यंतरर् आ तक रो िेब-आकाइि क \nवनमार्क अविकार ; आ ऐ सभ आकाइिक  ई-प्रकािन/ वप्रंट-प्रकािनक अविकार रखैत छवि। ऐ सभ \nलेल कोनो रॉयल्टी/ पावरश्रवमकक प्राििान नै छै, से रॉयल्टी/ पावरश्रवमकक इच्छुक रचनाकार/ संग्रहकत्ता \nविदेहसँ नै जुड़िु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकलैत अवछ जे मासक ०१ आ १५ \nवतविकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकावित कएल जाइत अवछ।   \n \nVideha e-Journal: Issue No. 355 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्तर परम्पराक विद्यापवत - \nवचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकलाल मण्डल द्वारा \nमैविली भार्ा जगज्जननी सीतायााः भार्ा आसीत्। हनुमन्ताः उक्तिान- \nमानुर्ीवमह संस्कृताम् । \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहुअन खेत्तवह कावि तसु वकवत्तिवल्ल पसरेइ। अक्खर खम्भारम्भ \nजउ मञ्चो बवन्ि न देइ॥ (कीवतषलता प्रिमाः पल्लिाः पवहल दोहा।) \nमाने आखर रूपी खाम्ह वनमार् कऽ ओइपर ( गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ \nनै बान्हल जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीवतषरूपी लत्ती केना \nपसरत। \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अवछ: - \n१.सम्पादकीय/ अंक ३५४ पर वटप्पर्ी (पृ.१-७) \n१.१.सम्पादकीय - गजेन्र ठाकुर (पृ. २-६) \n१.२.अंक ३५४ पर वटप्पर्ी (पृ. ७-७) \n \n२.गद्य खण्ड (पृ.८-६६)  \n२.१.वनमषला कर्ष - अवनन विखा (भाग - ७) (पृ. ९-१३) \n२.२.डा. वबवपन कुमार झा - महाकवि भास प्रर्ीत कर्षभारम् मैविली \nअनुिाद (भाग-३) (पृ. १४-१८) \n२.३.रबीन्र नारायर् वमश्र- मातृभूवम (उपन्यास)- १२म खेप (पृ. १९-\n२६)   \n \n२.४.प्रेमिंकर झा \"पिन\" - लोक आस्िा कक ककर निादा कक मह हयहट \nदेिी भगिती स्िान (पृ.२७-३०) \n२.५.रोिन जनकपुरी - किानक  (पृ. ३१-३६) \n२.६.भुिनेश्वर चौरवसया \"भुनेि\"- दू टा बीहवन किा  (पृ. ३७-३८) \n२.७.कुमार मनोज कश्यप - २ टा लघुकिा  (पृ. ३९-४१) \n२.८.िंभु कुमार वसंह - िीमक खोज  (पृ. ४२-४७) \n२.९.विि िंकर - किा - पािर (पृ. ४८-५४) \n२.१०.आिीर् अनवचन्हार - पसरल भ्रम खत्म हेतैाः गजलक संदभषमे \n(पृ. ५५-६६) \n \n \n   \n \n३.पद्य खण्ड (पृ.६७-८०) \n३.१.राज वकिोर वमश्र- कहू, उपराग वदअइ ककरा?  (पृ.६८-७१) \n३.२.विि कुमार झा वटल्लू - ३ टा पद्य (पृ. ७२-७४) \n३.३.समता कुमारी - वमविला हम्मर (पृ. ७५-७६) \n३.४.डा वजयाउर रहमान जाफरी - २ टा आजाद गजल (पृ.७७-८०) \n \n४.संस्कृत खण्ड (पृ. ८१-८५) \n४.१.डा. दीवपका - चम्पूसावहत्ययिो विलासाः (वद्वतीयोच्छिासाः) (पृ.८२-\n८५) \n \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 1 \n१.सम्पादकीय/ अंक ३५४ पर वटप्पणी \n१.१.सम्पादकीय- गजेन्द्र ठाकुर  \n१.२.अंक ३५४ पर वटप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय \n \nगजेन्द्र ठाकुर \n१ \nसावहत्य अकादेमी, वदल्लीक मैविली वलटरेरी एसोवसयेशन \nपूणष रूपसँ गुप्त प्रवियाक तहत सावहत्य अकादेमी मैविलीक दूटा \nएसोवसयेशन (सावहत्य अकादेमीक शब्दािलीमे तिाकवित मैविली \nवलटरेरी एसोवसयेशन)केँ अपन वलस्टसँ हटा देलक आ तीन टा गएर \nवलटरेरी एसोवशयेशन आर जोवि देलक। सुखायल जाइत मैविली \nसावहत्यक मूल धाराक 'राम नाम सत'क प्रारम्भक रूपमे एकरा देखल \nजा रहल अवि। \nपुरनका वलस्ट:- \n1. The Secretary, All India Maithili Sahitya Samiti, \nTirbhukti, 1/1B, Sir P.C. Banerjee Road, Allahabad-\n211 002; \n2. The General Secretary, Akhil Bharatiya Maithili \nSahitya Parishad, C/o Dr. Ganapati Mishra, Lalbag, \nDarbhanga-846 004; \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 3 \n3. The Secretary, Chetna Samity, Vidyapati \nBhawan, Vidyapati Marg, Patna-800 001; \n4. The Secretary, Mithila Sanskritik Parishad, 6 B, \nKailash Saha Lane, Kolkata-700 007; \n5. The Secretary, Vidyapati Seva Sansthan, Mithila \nBhavan Parishar, Darbhanga-846 004; \n6. The Secretary, Centre for the Study of Indian \nTraditions, Tantrabati Geeta Bhavan; Ranti House, \nRanti, Madhubani-847 211 \nऐ मे सँ िम १ आ ६ केर एसोवसयेशनक मान्द्यता रद्द कऽ देल गेल \nआ नीचाँक िमांक ५,६ आ ७ केँ जोवि देल गेल। आमद ३-२=१. \nनोकसान- \"सुखायल जाइत मैविली सावहत्यक मूल धाराक 'राम नाम \nसत'क प्रारम्भ\"। \n(1)The General Secretary, Akhil Bharatiya Maithili \nSahitya Parishad, Professors' Colony, Digahi West \nOpp. of Primary School,Darbhanga-846 004, (Bihar) \n2) The Secretary, Chetna Samiti, Vidhya Pati \nBhavan, Vidyapati Marg, Patna-800 001 (Bihar) \n3) The Secretary, Mithila Sanskritik Parishad, 6B, \nKailash Saha Lane, Kolkata -700 007, (West \nBengal)  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n4) The Secretary, Vidhya Pati Sewa Sansthan, \nMithila Bhavan Parishar, Darbhanga -846 004, \n(Bihar) \n5) The Secretary, Anand, Samajik Sanskritik \nSahityik Manch, Rajkumarganj (Mirzapur Chowk), \nDarbhanga-846 004, (Bihar) \n6) The General Secretary, Mithila Sanskritik \nParishad, Roseberi 5032, Sahara Garden City, \nAdityapur-2 Jamshedpur-831 014, (Jharkhand) \n7) The General Secretary, Akhil Bharatiya Mithila \nSangh, G -6, Hans Bhavan, Wing 2 I.T.O., \nBahadurshah Zafar Marg, New Delhi -110 002, \n(Delhi) \nआब कने ऐ संस्िा सभकेँ ध्यानसँ देखू, पवहलसँ अवन्द्तम मैविली \nपरामशषदात्री सवमवतक अध्यक्षसँ जुिल ई संस्िा सभ वकिुओ हुअय \nवलटरेरी असोवसयेशन तँ नवहये टा अवि। बांग्लामे अखनो धवर दुइयेटा \nवलटेरेरी असोवसयेशन िै मुदा एकटा पदपर कब्जा लेल सभ सावहत्य \nअकादेमी मैविली परामशषदात्री सवमवतक पूिष अध्यक्ष एक एक टा अपन \nसंस्िा घोवसयबैत गेला। \nई सभटा कुकमष हमर अंग्रेजी पोिी A Parallel History of \nMaithili Literature मे अवभलेवखत कएल जा रहल अवि। \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 5 \n२ \nिणष प्रकरण भार््य-भूवमका \nवदल्लीमे मैलोरंगक एकटा सेमीनारमे स्ि. मोहन भारद्वाज मूल धाराक \nव्याकरणाचायषकेँ सम्बोवधत कऽ कहने रहवि- 'मैविलीमे एकटा व्याकरण \nवकए नै अवि? की हम सभ ऐ जोकरक नै िी जे हमरा सभकेँ \nमैविलीमे अप्पन एकटा व्याकरण भेटए?' \nमुदा मूल धारा वहन्द्दी आ संस्कृतक व्याकरणमे वचप्पी लगा कऽ आ \nई संशोवधत कऽ जे- वहन्द्दीमे 'हम' 'बहुिचन' होइए मुदा मैविलीमे \n'एकिचन'- अपन कतषव्यक इवतश्री मानैत अवि। मुदा समानान्द्तर \nधाराक गोविन्द्दाचायषजी ऐ तरहक फेंटुआ व्याकरणक विरुद्ध सुच्चा \nव्याकरणक वनमाण केलवन्द्ह, से पावणवन जकाँ वहनकर घुमक्कर प्रिृविक \nकारण सम्भि भेल अवि। \nजेना संस्कृतमे दवक्षण भारतक 'नीर' आ उिर भारतक 'जल' दुनू पावन \nलेल प्रयुक्त होइए आ सम्भार्ण संस्कृतमे जँ अहाँ दवक्षण भारतीयकेँ \n'अहम् नीरं पीबावम' वसखेबै आ उिर भारतीयकेँ 'अहम् जलं पीबावम' तँ \nनीक मास्टर कहेबै आवक नै..? \nगोविन्द्दाचार्य- पं. बाल गोविन्द्द 'आयष' प्रवसद्ध गोविन्द्द यादिक िणष \nप्रकरण भाष्य-भूवमका (मैविली व्याकरण) सेहो मास्टर साहेब सभ लेल \nगुणकारी हेतवन्द्ह। \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३ \nश्री जगदीश प्रसाद मण्डल जीक उपन्द्यास  पंगुकेँ सावहत्य अकादेमी \nमूल पुरस्कार २०२१ सँ सम्मावनत कएल गेल। विदेह ई-पवत्रकामे ९ \nखण्डमे ई उपन्द्यास २०१८ मे ई-प्रकावशत भेल  आ फेर ई संकवलत \nभेल विदेह-सदेह २१ मे । आब ई पोिी विदेह पेटारमे सेहो उपलब्ध \nअवि। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 7 \n१.२. अंक ३५४ पर वटप्पणी \nडॉ कीवतषनाि झा \nवप्रय गजेन्द्र जी, \nअत्यंत विपरीत पवरवस्िवत मे िजन घटयबा मे अहाँक सफलता अत्यंत \nप्रेरक अवि। अहाँक ई अनुभि आओर अवधक व्यवक्तक संग साझा \nहेबाक चाही। \nहावदषक शुभकामनाक संग, \nसादर \n  \nहेमन्द्द दास (एम.बी.ए., एन.एम.आइ.एम.एस., मुम्बई) \nनीक पवत्रका अवि। आशीर् अनवचन्द्हारक िोट-िोट बहरमे गजल \nबहुत नीक अवि। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१.वनमषला कणष- अवग्न वशखा (भाग- ७) \n२.२.डा. वबवपन कुमार झा- महाकवि भास प्रणीत कणषभारम् मैविली \nअनुिाद (भाग-३) \n२.३.रबीन्द्र नारायण वमश्र- मातृभूवम (उपन्द्यास)- १२म खेप \n२.४.प्रेमशंकर झा \"पिन\"- लोक आस्थाकें केंद्र  \nनवादा  कें माँ ह य ह ट्ट देवी  भगवती  स् थान \n२.५.रोशन जनकपुरी- किानक \n२.६.भुिनेश्वर चौरवसया \"भुनेश\"- दू टा बीहवन किाा \n२.७.कुमार मनोज कश्यप- २ टा लघुकिा \n२.८.शंभु कुमार वसंह- िीमक खोज \n२.९.वशि शंकर- किा- पािर \n२.१०.आशीर् अनवचन्द्हार- पसरल भ्रम खत्म हेतैैः गजलक संदभषमे \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 9 \n२.१.वनमषला कणष- अवग्न वशखा (भाग- ७) \nवनमषला कणष  (१९६०- ), वशक्षा - एम् ए, नैहर - \nखराजपुर,दरभङ्गा, सासुर - गोव़ियारी (बलहा), ििषमान वनिास - \nराँची,झारखण्ड, झारखंड सरकार मवहला एिं बाल विकास सामावजक \nसुरक्षा विभाग में बाल विकास पवरयोजना पदावधकारी पद सँ s \nसेिावनिृवि उपरान्द्त स्ितंत्र लेखन। \nअवग्न वशखा (भाग - ७) \nमूल वहन्द्दी- स्िगीय वजतेन्द्र कुमार कणष/ मैविली अनुिाद- वनमषला कणष \n \nचििती सम्राट पुरूरिा अपन राज्य वसंहासन पर आरू़ि िलाह l \nहुनकर सभ सभासद सेहो अपन -अपन आसन पर विद्यमान िलl \nपुरूरिा के मुख पर वचंता के लकीर स्पष्ट दृवष्टगोचर होइत िल l \nप्रधानमंत्रीक मुख पर गंभीरता व्याप्त िल l राजा अन्द्य सभ राजा \nके परावजत क s चििती सम्राटक पद ग्रहण कs नेने िलाह l \nकखनो-कखनो केओ दानि-राज प्रवतरोधक प्रयत्न केलक,मुदा प्रत्युिर \nमें अश्वमेध यज्ञ होइत िल आ विश्वविजय करैत ओवह दानि-राज के \nपरावजत कएल जाइत िल l \nअवह बेर राजदूत सूचना देलक जे दानि राज केवश राजा के चुनौती \nदs रहल अवि l केवश अस्त्र-शस्त्र सँs सुसवज्जत भय युद्ध करिाक \nिास्ते सुराष्रक भूवम पर पदापषण कs चुकल अवि l ओ युद्धाभ्यास \nकs रहल अवि अपन सेना के सँग l ई सुवन पुरूरिा के अत्यन्द्त \nिोध भेलवन ओ तुरते युद्धक करिाक लेल तत्पर भs गेलाह मुदा \nजखन दानि गण के मायािी शवक्त सँs मन्द्त्री सभ हुनका पवरवचत \nकरौलक, तखन ओ वचंवतत भs गेलाह l मायािी शवक्त सँs विवजत \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहोयबाक लेल अनेकों प्रकारक वदव्यास्त्रक आिश्यकता होयत, जे \nराजा लग नवह िल l राजा तs अपन बाहुबल आ अपवरवमत सैन्द्य \nशवक्त के सँग युद्ध कौशल सँs अखवन धवर सभ युद्ध वजतने िलाह \nl वचंताक मुख्य कारण यैह िल l एकरा िास्ते बेर-बेर देि गण पर \nआवश्रत भेनाई राजा के स्िीकार नवह िल l ओ स्ियँ ओवह मायािी \nशवक्त के मावलक होमय चाहैत िलाह l \nओना तs देिगुरु बृहस्पवत सँs ओ विवभन्न शस्त्रास्त्र विद्याक पयाप्त \nज्ञान प्राप्त केने िलैि l मुदा एतिा स s हुनका संतुवष्ट नवह \nिलैन,वकएक तs स्ियँ इन्द्र दानि सs परावजत भs गेल रहवि l \nदानि राज केवश सs देिगण सवहत स्ियँ इन्द्र परावजत भs चुकल \nिलैि l फल स्िरुप स्िगषक राज्य ओकर अधीन भs चुकल िल l \nइन्द्र आब ओकर कठपुतली मात्र रवह गेल िलाह l अवह दानि राज \nपर विजय प्राप्त केनाई एतेक आसान नवह िल l \nमन्द्त्री गण सँs विस्तृत सलाह कs राजा अपन प्रधानमन्द्त्री पर राज्य-\nभार सौंप देलवन आ स्ियँ वहमिान् पिषत केर वदशा में भगिान विष्णु \nके तपस्या करिा हेतु प्रस्िान केलवन,कारण जे मात्र सिषशवक्तमान \nविष्णु सs हुनका ओवह सभ वदव्यास्त्रक प्रावप्त भs सकैत िलवन,जेकर \nसहायता सs ओ वत्रलोक पर विजय प्राप्त कय सकैत िलाह l मुदा \nवत्रलोक-विजय हुनक उद्देश्य नवह िल,ओ मात्र भू-मन्द्डलक वनष्कण्टक \nशासक बनs चाहैत िलाह l \n \n----- \n \nसभ राज वचन्द्ह के पवरत्याग कs पुरूरिा वहमालय पिषतक श्री-शोभा \nदेखैत आगू ब़िल जाइत िलाह l मागष में ओ वहमालय सँs वन:वश्रत  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 11 \nअिाह जल स s पवरपूणष गंभीर िेग सs प्रिावहत होइत अत्यन्द्त \nमनोहावरणी ऐरािती नदी के देखलवन l ओवह में अनेकानेक अप्सरा \nआ गंधिष जल-िीिा करैत िल l दूसर कात तपस्िी सबहक आश्रम \nबनल िल l काश पुष्प आ अनेक विशाल िृक्ष सँs ओ आश्रम \nसुशोवभत िल l मुदा राजा के मोन ओ दृश्य मोवहत नवह कs सकल \nl ओ ओवह स्िान पर नवह ठहरलाह,सुन्द्दर दृश्यािली देखैत ओ आगू \nबव़ि गेलाह l \nआब धिल-पीत िणष सँs युक्त वहमिान पिषत श्रेणी हुनक नेत्रक पवरवध \nमें आबय लागल िल l ओ स्िान अनेक नदीक प्रिाह सँs युक्त \nिल l नदीक कलकल वननाद सँs गुंवजत िल ओ स्िान l \nश्वेत बादलक मुकुट धारण कएने श्वेत बफष सs आच्िावदत ओ पिषत \nनभ में इन्द्रधनुर् सन अनेकों िणष के वबिेने िल l पिषतक घाटी में \nसूयष देि नुका-विपी खेलैत िलाह l कतहु अनेकों विद्याधर िीिा \nमग्न िलाह तs कतहु वकन्नरक गान होइत िल l कतहु-कतहु गंधिष \nआ अप्सराक संगीत-नृत्य होइत िल l ओवह मनोरम दृश्य के देखैत \nपुरूरिा आगू ब़िैत रहलाह l \nअचक्के एक स्िान पर राजा वसंह के फल-फूल खाइत देखलैि l \nओतवह वनभषय मुरा में अनेकों गाय -बकरी के चरैत देखलैि ओ l \nओवह ठाम दू-तीन गोट विप्र िटु के भूवम कोवरयािैत ओ देखलैि l \nराजा के बुझना में आवब गेलवन अवह जगह  पर अिस्से कोनो \nमहवर्षकआश्रम होयत l एक विप्र िटु सs पुिना पर हुनका ज्ञात \nभेलवन एतह महवर्ष भृगु केँ आश्रम अवि l राजा ओतवह ठहरिाक \nवनश्चय केलैि l आश्रम प्रांत में महवर्ष भृगु राजा के अत्यन्द्त प्रसन्नता \nपूिषक स्िागत केलवन तत्पश्चात हुनक एतह अयबाक उद्देश्य पुिलवि \nl  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराजाक पवित्र उद्देश्य जावन प्रसन्न भs हुनका वनकट में अिवस्ित \nएक गुफा के अिलोकन करौलवि l ओ गुफा मालती लता सँ s \nआच्िावदत िल l \nअन्द्दर मावणक,मूँगा,सुिणष,चांदी इत्यावदक भंडार िल l मवण के कांवत \nसँs ओ वििर प्रकाश युक्त िल l लगवह में एक रमणीक पुष्कवरणी \nदेखाओल जे वनमषल जल आ कमल दल सँ s पवरपूणष िल l राजा \nपुरूरिा महवर्ष भृगु के आज्ञा सs ओतवह तपस्या करिाक वनश्चय \nकेलैि l \nओ अपन आहार क पवरत्याग कs देलवन l एक टाँग पर ठा़ि भs \nभगिान विष्णु के ध्यान लगाओल आ तपश्चया में लीन भs गेलाह l \nबहुत वदन धवर ओ ओवह मुरा में तपश्चया करैत रहलाह l तपश्चया \nके अंवतम चरण में स्िगष सs आयल अप्सरा सबहक द्वारा विघ्न \nउपवस्ित कएल गेल l सामान्द्य मनुष्य तs ओवह में रवम कs अपन \nउद्देश्य सs भटवक जैइतवि,मुदा पुरूरिा जे एखवन धवर ब्रह्मचारी \nिलाह,हुनका पर कवनको असर नवह परलवन l अप्सरा सबहक विवभन्न \nप्रकार केँ अश्लील चेष्टा देख कs ओ अनदेखी करैत रहलाह l गंधिष \nआ अप्सराक मैिुन विया के देवख आँवख बंद कs लैि,मधुर गीत \nके आिाज पर कवनको ध्यान नवह दैि l जखवन हुनका सबहक द्वारा \nकएल गेल सभ प्रयास विफल भs गेलवन,तखन सभ गंधिष आ अप्सरा \nहावर-िावक कs समीपस्ि भगिान विष्णुक मूवतष के पूजा अचषन कय \nओतs स िापस स्िगषलोक प्रस्िान केलवि l \nराजाक शरीर आब मात्र अवस्ि के ढाँचा रवह गेल िल,तखनो हुनका \nअपन शरीरक सुवध नवह िलैन्द्ह l हुनक कवठन तपस्या सँs भगिान \nविष्णु प्रसन्न भs गेलाह,आ अपन चतुभुषज विग्रह में राजा के समक्ष \nप्रकट भs गेलाह l  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 13 \n\"ित्स! अपन आँवख खोलु, हम अहाँ सs अत्यंत प्रसन्न विकहुँ\" - ई \nआिाज सुवन अनायास हुनक नेत्र कमल फुवज गेल l गद्गद् िाणी में \nभगिान विष्णु के स्तुवत करs लगलाह ओ l भगिान विष्णु कहलवखन्द्ह \n- \n\" हम अहाँक मनोरि बुवझ रहल िी,अहाँ के वकिू बावज कs बतबै \nके आिश्यकता नवह l अहाँक मनोरि पूणष होयत l अहाँ वत्रलोकक \nऐश्वयष प्राप्त करब l सभ दैत्य के जीतs के सामर्थयष अहाँ में होयत \nl अहाँ संपूणष भूमंडल के अवधपवत बनब l अहाँक जीिन में सभ \nवकिु अलग आश्चयषजनक होयत,जे सामान्द्य पुरुर् में नवह भेल हेतै l \nअहाँक अद्धांवगनी केओ सामान्द्य रमणी नवह होयत,िरन् अप्सरा में \nश्रेष्ठ अप्सरा अहाँक िरण स्िेच्िया करत\"| \nभगिान विष्णुक गंभीर िाणी वकिु देरी तक गुंजैत रहल l फेर हुनक \nश्री विग्रह सवहत िाणी विलुप्त भय गेल l राजा पहलहुँ सs बेस \nबवलष्ठ सौंदयष िान भव्यताक प्रवतमूवतष भs गेलाह l \nिमशैः  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.डा. वबवपन कुमार झा- महाकवि भास प्रणीत कणषभारम् मैविली \nअनुिाद (भाग-३) \nमह ाकवव भास प्र णीत  कण णभा र म्  मैवथली अनुवाद  \n(तृतीय प्रभाग) \n  \nड ा.  वि वपन कुमार  झा \n(स ंस् थापक आ स म् पादक - जाह्नवी संस् कृत  ई -शोध पवि का) \n  \n(एवह  सँ पूवण महा कवव भास  के र  वलखल  कणणभारम्  जे क णण क मनोव्य था  \nपर वलखल  गेल  प्राचीनत म एकांकी अवि , संस् कृत  में  वलखल  एवह  \nग्रन्थ क ओवह  स् थल  ववशे ष त क अध्यय न कय ल जत य  महा र थी कणण \nअपन सार थी सँ वनवेदन करै त  िव थ  जत य  अजुण न िव थ ओतव ह  ह मर  \nर थ कें लय  चल ू  एत ावत ् धव र क मै वथली रूपान्तर  पढ ने र ह ी अहाँ  \nसि आई ओवह  स ं आगू )  \nकणणः -- अहो त ुखल ु, \nकणण : अरे ! ई कोना , \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 15 \nअन्य ोन्य शस् ि ववव नपात वनकृत्त गा ि- \nय ौध ाश्ववा र णर थेषु  मह ाह वेष ु ।  \nक्रुद्धान्त कप्रवत मववक्रवमणो ममावप \nवैधुय णमापतव त  चे त वस य ुद्धकाले ॥  ६ ॥ \nय ुद्धस्थल  में  दुनू पक्ष सँ शस् ि  प्रह ार  भे ला पर जेकर द्वार ा अनें क  \nय ोद्धा , घोडा, रथ, और  ह ा थी क शर ीर कऽ खण्ड -खण्ड  कय  देल \nजाइ त  अवि ।  जेकर अतुल नीय  परा क्रमक त ुलना क्रोव ध त  य मरा जक  \nपरा क्रम स कय ल  जा सक ै त  अवि एवह  त र ह ें ह मर मन में  आय  \nय ुद्धकाल आवि गेल ा  पर ई  काय र त ा वकय ाक आवि र ह ल  अवि ? \nभोः  ! कष्टम् ।  \nओह ! अत् य न्त कष्टक गप्प ।  \nपूवणं कुन्त्य ां सम ुत् पन्नो  राध ेय  इ वत  ववश्रुतः ।  \nय ुवध विरादयस् त े मे य वी य ांसस् त ु पाण्डवाः ॥  ७ ॥ \nप्रथमतः कुन्ती  सँ उत् पन्न भय ह म र ाध ा क िेट ा क रू प मं प्रवथत \nभे लह ुँ।  एवह  त र ह ें य ुधव िर आवद  पांचो पाण्डुपुि  ह मर िो ट भाई ह ेत ाह \n। \n  \nअयं स  कालः क्रम लब्धशोभन ो   16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगुणप्रकषो वदवसोऽ य मागत ः ।  \nवनर थणमस्ि ं च म य ा व ह  वशवक्ष त ं  \nपु नश्च मात ुवणचनेन वावर त ः ॥  ८ ॥ \nई  ओ समय अि  जकर प्रतीक्षा ह म िह त  दन सं कय  र ह ल िलहुँ।  \nगुण केर  प्र कषण कें द ेखवय  िला ओ समय आजु उपवस् थ त  भय गेल  \nअवि।  वकन्तु ह मर अस्ि  वशक्षा एवह  समय व्य थण वसद्ध भय र ह ल  \nअवि।  औ र   की कहू  हमर माय  स ेह ो मना केने  िवथ।  \nभो मद्ररा ज ! श्रू य त ां ममास्ि स् य  वृत्त ान्त ः ।  \nह े मद्ररा ज हमर अस् ि  वृत्त ान् त  स ुनल जा उ।  \nशल्य ः --  ममाप्य वस् त  कौत ू ह ल मे नं वृत्त ान्त ं श्रोत ुम्  ।  \nशल्य- कहू  हमरो  कु त ू ह लत ा अवि सु निाक  \nकणणः -- पूवणम ेव चाह ं जा मदग्नन्य स् य  स काशं गत वान वस् म ।  \nकणण - पवह ने हम जामदग्नन्य  के  वनकट गेल  रह ी  \nशल्य ः --  त त स् त त ः ।  \nशल्य- ओकर िाद। \nकणणः -- ततः, \nकणण : ओकर िाद  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 17 \nववद्य ुल्लता कवपल त ुङ्गजटाकलापम् \nउद्य त् प्रभ ावलवय नं परशु ं दधानम् ।  \nक्षि ान्त कं मुवनवर ं भृगुवंश केत ुं  \nगत् वा प्रण म्य वनकटे  वनभृत ः वस् थतोऽ व स् म ॥  ९ ॥ \nविज ली क लत ा क समान व जनक जटा वि वडय ा य ल िल , उदीय मान  \nसू य ण क आ भा स घ ेर ालय मु वनश्रेि  भृ गुवं शश्रेि ध्वजा क स मान क्षवि य  \nके नाश केवनह ार  परशु र ाम के वनकट जा कऽ प्रण ाम कय  चुपचाप  \nठाढ भय  गे लह ुं। \nशल्य ः --  त त स् त त ः ।  \nशल्य- ओकर िाद \nकणणः -- त त स् त ेन जामद ग्न न्ये न ममाशीवणचनं दत् त् वा पृष्टोऽवस् म , \nको भवान् वकमथणवमह ाग त  इव त  ।  \nकणण - ओकर िाद परशु र ाम ह मरा  आश ीवा द दय  पु िलवथ  के वि य ऽ \nवकय ाक अयलह  एत य ? \nशल्य ः --  त त स् त त ः ।  \nशल्य- ओकर िाद \nकणणः -- भगवन् ! अवखल ान् य स् ि ाण्य ुपवशवक्षत ुवमच्िामीत्य ुक्त वानवस् म ।  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकणण - गुरुवर ! समस्त  वशक्षाग्र ह ण करिाक ह ेत ु आय ल िी  ई  कवह  चुप  \nभय गेलह ुं।  \nशल्य ः --  त त स् त त ः ।  \nशल्य- ओकर िाद \nकणणः -- त त  उक्त ो ऽह ं भगव त ा , ब्राह्म णेषूपदेशं कवर ष्या वम, \nन क्षवि य ाणावमव त  ।  \nकणण - ओ कह लवथ ह म ब्राह्म णे टा क वशक्षा दैत िी  क्षव ि य  के  नैं  \nशल्य ः --  अवस् त  खल ु भगव त ः क्षवि य वंश य ैः पू वणवै र म्  ।  त त स् त त ः ।  \nशल्य- ह ां ऋव ष के क्षवि य  संग पवह नें स ं श ि ुत ा िवन्ह ।  \n  \nकणणः -- त त ो ना ह ं क्षव ि य  इ त् य स् ि ोपदेशं ग्रह ीत ुमार ब्धः । \nकणण - ह म नवह  ई कवह  वशक्षा  प्रा र म्भ  कयल।  \nशल्य ः --  त त स् त त ः ।  \nशल्य- ओकर िाद \nवनरन्द्तर...  \nऐ र चनाप र  अपन म ं त व् य editorial.staff.videha@gmail.com प र  \nपठाउ ।  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 19 \n२.३.रबीन्द्र नारायण वमश्र- मातृभूवम (उपन्द्यास)- १२म खेप \nरबीन्द्र नारायण वमश्र \nमातृभूवम (उपन्द्यास)- १२म खेप \n१२ \n\"आचाय ण! लगैत अवि ह मस भ लखनपु र क सीमामे प्रवे श  कए र ह ल िी  \n।\" \n\"से अह ाँ के ना िूवझ रह ल िी ?\" \n\"कहू, इ ह ो कोनो  कहिाक  गप्प भे लैक ? जाव ह  मावट -पावनमे  जन्म \nलेलह ुँ,जत ए नेनामे दो स् त सभक संगे खेलेलह ुँ ,जकर पोखवर मे  जू ड़शीत ल  \nवदन कए मावट-पावन-कादोसँ  जुड़ा इ त  र ह लह ुँ त ाव ह  गा मकेँ कोना  नवह  \nवचन्हिैक ? वाय ुमण्डलमे   आमक मज् जर क सुगंध  पस वर  र ह ल अवि ।  \nवनश्चय  हमस भ गो पी आमक गाि क ल गी चमे  ठाढ़ िी। \"  \n\"अहुँक जिाि नवह  अवि ।  अपन जन्मभूवमक मावट -पाव नसँ अहाँक  \nवसनेह  प्रशंसनीय  अवि  । \"  \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजय न्तकेँ मोन पड़ै त  िलवन  नेनाक समय।  क त ेक वनश िल \nह ोइ त  अवि नेनाक मोन ।  केना कतेको वदन शीला  ह ुनका अपना \nसंगे अपन घर लेने जाइ त  िलवन ।  कतेको कालधव र  ओ सभ \nगो टरस खेलाइ त  र ह ै त  िलाह  ।  कैक व दन जखन \nपाठश ालामे   भोजनक कोनो  ओवर आओन नवह  ह ोइ क त ँ ओ अपन \nवपत ाक मार फ त   सभ वकिु पठओने  विना नव ह  मानैत  िव ल  ।  क त ेको \nिेर ओकरा मना कए ल गे लैक जे  ई  पाठ शालाक वन य मक ववरु द्ध \nवथक।  मु दा ओकरा लेल धव नसन ।  समयक संगे ह ुनक ा लोकवनक \nआपसी वसनेह  गह ींर  ह ोइ त  गेल  ।  आइ कतेको िर खक िाद जखन \nओ अपन गा मक सीमानपर   पहुँचल ाह  अवि त ँ सभस ँ पवह ने ह ुनका  \nशीला  मोन पवड़ र ह ल िवन  । \n\"आचाय ण! जँ अपने अन्यथा नवह  ल ी त ँ एकटा गप्प कही । \"  \n\"अवशय  कहू  ।  मोनक िात ह मरा  नवह  कहि त ँ कहिै ककरा  ।  \nएह ी ले ल तँ हम अहाँक संगे  एत ए धव र  अएलह ुँ। \"  \n\"एवह  कल मस ँ सटल े शीला क घर िैक ।  की  ओकर ासँ  भें ट भए  \nसकैत  अवि ?\" \n\"के श ीला ?\" \n\"ह मर नेनाक संगी  ।  हमस भ संगे -संग भठ्ठ ा धेने र ह ी ।  \n\"ह म प्रया स करैत  िी  ।  त ािे एवह  गा िक िा ह व र मे  ववश्राम कएल जाए \n।\"  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 21 \nगो पी आमक गा िक िा ह वर मे  जय न्त आ ह ुनकर  संगे आ एल  \nवशष्य लोकवन सुस् त ाइत  िलाह  ।  आचाय ण एकटा  वशष्य क संगे शीलाक  \nपता  ल गेिाक हेत ु आगू  िढ़ लाह  ।  \nशीलाक वपता  इलाकाक मान ल िैद िलाह  ।  हुनकर  घ र ोक \nवस् थवत  सुभ्य स् त  िल ।  िैदजीक एकमाि  संत ान शीला  िलवखन ।  \nमात ृह ीन संत ानक मात ा -वपत ा  दुनूक काज  ओएह कए र ह ल िलाह ।  \nओ क्रमश : िढ़ैत  गेल ीह  ।  आि ह ुनकर  विआह  करि ाक  िएस भए  \nगेल  िलवन।  िैदजी िह ुत  मनओल वखन ।  मु दा शीला  नवह  मानवथ  \n।  िैदजीकेँ वकिु स माधा न नवह  भेटल वन तँ ओहो चु प  भ ए गेल ाह  । \nकइए की सकैत  िलाह ? एकमाि  संत ानक मोह क आ गू लोक -लाज  \nपािू  िुवट गे ल ।  \"जकरा जे कहिाक िैक से  कहओ ,ह म अपन  \nसंत ानक जान  त ँ नव ह  लए स कैत  िी ?\"-ओ मोने -मोन सोचवथ।  ह ुनका  \nई  िात  िू झल र ह वन जे शीलाक जय न्तक संग दोस् त ी िै क ।   मु दा  \nसे एत ेक अंतर ंग अवि त कर  अंदाज ह ुनका कोना  ह ो इ त वन ? \"ई  िात \nसभ त ँ झाँपल े -त ोपल े र ह ए सएह  नीक । \"- से ओ सोचवथ ।  त ेँ एक र  \nचचो कतह ु नवह  क र वथ ।  ह ुनका मोनमे ह ोव न जे समयक  संगे शीला  \nस् वय ं एकर ा विसवर  जेत ीह  आ त खन ह ुनकर  विआह  सु य ोग्नय  िर क \nसंगे कएल जाएत  ।  मु दा से समय कवह ओ नवह  आएल ।  शीला  \nगुम्मे  रवह  गेल ीह  ।  \nआइ एत ेक वदनक  िाद गा मक सीमानपर अवित व ह  ज य न् त केँ \nसभस ँ पवह ने ओकरे ध्य ान अएल वन ।  आचा य णजी ह ुनकर  िात मावन  \nगा ममे शीलाक पु िा र ी करिाक ह ेत ु आगू  भे ल े र ह वथ वक एकटा वृद्धक ेँ \nदेवख पु िैत िवथ -  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"की अपने श ीलाकेँ  जनैत  विअवन ?\" \n\"अपने के िी आ शी लासँ  अपनेकेँ  की प्रय ोज न अवि ?\" \n\"मान्यवर! ह म िी  जानकीध ामक शार दाकुंजक आचाय ण  ।  अपन वप्रय  \nवशष्य  जय न्तक वशक्षा संपन्न  भए गे लाक िाद ह ुनका संगे ह ुनका  \nअवर अिै त  एवह ठाम धवर  आ वि  गेल ह ुँ । \"  \n\"ई  त ँ िह ु त  नीक िा त  भे ल ।  आचाय णक अपन वशष्य क  प्रवत एह न  \nवसनेह  तकनेसँ भेटत । \"  \n\"िात  से नव ह  अवि  ।  अस लमे  ह ुनका संगे एकटा दुघ णटना भए  गेल वन  \nजाव ह  का र णसँ हमरा  हुनका संगे एवह  गाम धव र  आिए प ड़ल। \"  \n\" ह मरा  िह ु त  वचंत ा भए र ह ल  अवि ।  सभट ा िात  फव र िा  कए कहू ।  \n\" \nआचाय णजी ह ुनका सभट ा िात  कहलवखन ।  इ ह ो कहलवखन \nजे गा मक सीमानमे  अवित वह  जय न्त सभस ँ पवह ने शीलाक चचण  केलवन  \nअवि आ ओ ह ुनकासँ  भें ट करिाक ह ेत ु ि ह ुत  व् य ग्र  िव थ  ।  से िात \nसुवन ओ िजैत  िवथ - \n\"ह म िी  शीलाक वपत ा  मधुकान्त ।  ह म िैदक काज  करैत  िी  ।  \nगा मे मे  एवह  कल मस ँ स टल े हमर औषधालय अवि  । \"  \n\"त खन तँ हम िह ुत  स ह ी ज गह पर पहुँवच गेल  िी । \"  \n\"मु दा शीलास ँ भेंट तँ अखन संभव नवह  अवि । \"   विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 23 \n\"से की ?\" \n\"ई  एकटा दुखद वृतांत  अवि ।  कखनहुँ चैनसँ ि वत आए ि ।  पवह न े \nअपने जय न्तकेँ आश्वस्त  करू ।  अपनोसभ िह ुत  थाव क गेल  िी ।  \nथोड़ ेकाल ववश्राम कए वलअ ।  फे र  गप्प -सप्प हेत ैक ।\"  \n\"जय न्त ह म र  प्रत ीक्षा कए र ह ल हेत ाह । \"  \n\"कोनो  िात  न वह , ह महु ओतव ह  चल ैत  िी  ।  सभगोटे संगे आइ ह मर े \nओवह ठाम चल ू  । \"  \nआचाय ण िैद मधुकान्तक संगे  गो पी आमक गा ित र  सुस् त ाइ त  ज य न्त  \nलग पहुँचल ाह  ।  \n\"ह म िी  िैद मधुकान्त। \"  \n\"ओ! प्रण ाम करैत  िी  ।  शी लाक समाचार  कहू  ।  ओ नीके िव थ \nने?\" \nिैद मधुकान्त गुम्म  पवड़ गेल ा ह  ।  ह ुनकर  गुम्मीसँ जय न्त िह ुत  वचंवत त  \nिुझाइ त  िलाह  ।  \n\"अहाँस भ ह मरे ओवह ठाम चल ू  ।  फे र  आओर  गप्प -सप्प हे त ैक। \"  \n\"जािे ह म शीलाक समाचार  नवह  सुवन लेि त ािे कतह ु नव ह  जाएि । \" -\nजय न्त िज ला ह  ।  \nआचाय णजीकेँ ई  िह ुत  आश्चय ण ह ोव न जे गा म अएल ाक िाद ओ  \nअपन मात ा -वपत ा वा कोनो  श्रेि  लोकवनक चचा नवह  कए शीलाक   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपािू  पवड़ गेल  िव थ ।  ज खन ह ुनका नव ह  र ह ल गेल व न त ँ पु वि ए  \nलेलवखन - \n\"ह मरा  वह सािे सभस ँ पवह ने अ पन  घर चल ू  ।  ओतए अपनेक पवर वार क  \nलोक प्रत ीक्षा कए रह ल हेत ा ह  । \"  \n\"त त ेक भाग्न य वान हम नव ह  ि ी आचाय णवर ! ह मर मा त ा -वपत ा  िहुत  पवह ने \nह मरा  िो वड़  गेल ाह ।  सुनैत  िी  जे मृ त् य ुसँ वकिुवदन पूवण ह मर वप त ा  \nिाज ल रह वथ - \n\"ई  िालक परम य शस् वी ओ  प्रकाण्ड ववद्वान ह ेत ाह  । \" से कवह  ओ  \nएवह  नश्व र  शर ीर केँ त् य ा ग कए देल वथ।  ह ुनकर  आकव स् मक मृ त् य ुसँ \nह मर माए िह ुत  दुखी भे लीह  ।  ओ अन्न -जल त् य ाव ग देल ीह  आ कतिो \nकेओ मनओ लक नवह  मानल ीह  ।  त ीनमास धव र  विना अन्न -जलक ेँ \nर ह लीह  ।  ई  िात  इ लाकामे  पस वर  गेल  ।  लोकक करमा न लाव ग गेल  \n।  स भ एत िे कहए - \n\"एवह  स मयमे  एह न लोक भेट ि मोस वकल । \" \nकतिो केओ आग्रह  के लक ओ टस  सँ  मस  नवह  भे लीह  आ कावत णक  \nशुक्ल ि य ोदशीक प्राण त् य ाव ग  देल ीह ।  एव ह  तर ह ें थो ड़िे व दनक भीतर  \nह म अपन मात ा -वपत ाक िि - िा य ासँ  दूर  भए गेल  रह ी । \"  \n\" ई  तँ िड़ अनथण भेल । \" -आचाय णजी िज लाह  ।  \nजय न्तक आँवख नोर सँ भवर गेल  ।  ओ वकिु िजिाक वस् थवत मे  नवह  \nर ह वथ ।   विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 25 \n\"जखन ई ह ाल िल  तँ ग ाम की करए अएलह ुँ ? ओतव ह  भने  आश्रमे म े \nिलहुँ ।  कालीकान्त से ओ त ेक आग्रह  केलाह ।  ओतव ह  र वह  अपन \nअध्यय न-अध्या पनक काज मे  लाग ल र वह त ह ुँ। \"-आचाय णजी पु िलवखन ।  \nह ुनकर  िा त  सुवन कए जय न्त क िा त ी  फावट गेल वन ।  ओ  ठोह  पाव ड़  \nकए कानए लगलाह  ।  आच ाय णजी िह ु त  अस मंजसमे  पवड़  गेल ाह  ।  \nअफसोच ह ोिए लगलवन जे  िेकार े ओवह  ि ात सभक चचा केलह ुँ \n। \" जय न्त स् वय ं ववद्वान ि वथ।  अपन नीक -िेजाएक  िार ेमे  सोव च सकैत  \nिव थ । मुदा आि की कएल  जा ए ?\"- ओ स ोचवथ ।  \nिैद मधुकान्त एत ेक कालधव र  चुपचाप सभट ा देखैत -सु नैत \nर ह वथ।  ह ुनका आओर नव ह  र ह ल भेलवन ।  \n\"अहाँ हमरे ओवहठाम चल ू  ।  ओतवह  अह ाँक स ेवा ह ोएत । \"  \n\"ह म कतह ु नवह  ज ाएि ।  ह मरा  सोझे पाठश ालापर लए चल ू  ।  \nओतव ह  हमर ा शांवत  भेटत ।\"  \n\"ठीक िैक ।  हमस भ ओतव ह  चल ी। \" -आचाय णजी िज ला ह  ।  \nजय न्त पाठश ाला लग पहुँवचत वह  मावटपर दण्डव त  भए प्रण ाम  \nकरए लगलाह  ।  अपन पूवण जक एवह  कृवत क जीणोद्धा र  करिाक ह ेत ु \nओ कवह आस ँ सोव च र ह ल िलाह  ।  जानकी धा ममे शार दाकुंजमे ववद्य ा \nग्रह ण करैत  वदन -र ाव त  ओ एत िे वचंत ामे लाग ल र ह ैत  िलाह  ।  जय न् त क \nकतेको पु स् त  एह ीठाम ववद्य ादा न करैत  जीवन वित ओने र ह वथ।  संय ोग  \nएह न भे ल जे जय न्तक वपत ा क देहांत क िाद   पाठश ालाक गव त ववव धमे \nववर ाम ल ाव ग गे ल ।  जय न्त ओवह  स मय नेने रह वथ ।  तेँ  वकिु नवह  \nकए सकल ाह  ।  पाठश ाला  वकिु वशष्य सभ य थासाध्य  प्रया स केिो   26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकेलवन ।   मु दा ओ  चल ल  नवह ।  अंततोग त् व ा , पाठश ाला िंद भए गे ल  \n।  ववद्य ाथी लोकव न य ि -त ि  चवल गेल ाह  ।  आइ सालों िा द ओवह ठाम \nजय न्त अपन आचाय णक संग आएल िव थ स ेह ो केह न वस् थ वत मे  ।  \nआँवख साफे मु नल िव न ।  चारूकात  अन्ह ार े -अन्ह ार  पस र ल िुझाइ त  \nिव न ।  मुदा त ाव ह सँ की ? ह ुनकर  अंत मण नक ज्य ोव त  िहुत  प्रखर अवि  \n।  हुनका एव ह ठ ाम आवि िहुत  गौर वक िोध भए रह ल िल वन।  \n\"आचाय णजी क्षमा करि ।  ह म त ँ अपनेक ेँ िह ुत  कष्ट दए  \nदेल ह ुँ ।  अपनेक  स् वाग त  की करि उल्टे  अहीं  ह मर सेवा करएम े \nलाग ल िी । \"  \n\"एवह  ह ेत ु अहाँ वचंत ा नवह  करू ।  िैदजी कहैत  ि वथ  ज े \nअहाँक आँवखक ज्यो वत  वापस भए सकैत  अवि।  ह मरा  ववचार सँ सभस ँ \nपवह ने तकर  प्रय ास कएल जा ए ।  श ेष काज  होइ त  र ह त  । \" \nजय न्त वकिु नव ह  िावज स क लाह  ।  \n\"सह ी कवह  रह ल िवथ आचा य णजी ।  हम मास वदनक भी त र े \nअहाँक नेिमे ज्य ोव त  आवन कए रह ि । \"-िैद मधुकान्त िज लाह  ।  \nजय न्त चुप र वह  मौन स् वीकृवत  देल वखन ।  दोसरव दन भो र ेस ँ \nिैदजी ह ुनकर  इलाज  प्रार ंभ केलवन ।  \n अपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठ ाउ।  \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 27 \n२.४.प्रेमशंकर झा \"पिन\"- लोक आस्थाकें केंद्र  \nनवादा  कें माँ ह य ह ट्ट देवी  भगवती  स् थान \nप्रेमशंकर झा \"पिन\" \n \nलोक आस्िाकें केंर निादा कें माँ हयहट्ट देिी भगिती स्िान \n \nवमविलाँचल कें अनेक पवित्र स्िान मे सँ एक निादा कें माँ हयहट्ट \nदेिी भगिती स्िान, जे एकटा प्रवसद्ध शवक्तपीठ के रूप मे जानल \nजाइत अवि । निादा भगिती स्िान दरभंगा वजलाकें बेनीपुर प्रखंड \nसँ लगभग पाँच वकलोमीटर उतर-पवश्चम मे निादा गाँि मे अिवस्ित \nअवि। माँ हयहट्ट देिी दुगा स्िान 52 वसद्ध पीठ मे शावमल एकटा \nआस्िा कें केंर अवि। एवह दुगा स्िान सँ जुिल अनेक मान्द्यता \nअवि जावहमे सँ एक अवि, वशि वप्रय सती सँ जुडल मान्द्यता। एवह \nशवक्तपीठ कें िणषन देिी भागित पुराण आ मत्स्य पुराण मे सेहो भेटैत \nअवि । जावहमे िणषन अवि जे सती कें िाम स्कन्द्ध एतवह खसल \nिलवन। कहल जाइत अवि जे जखन सती वपताकें व्यिहार सँ क्षुब्ध \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभए गेलीह आ वपताक द्वारा आहूत यज्ञक हिन कुँड मे अपन आहूवत \nदए देलवन। तखन महादेि सतीक अधजरू शि केँ कान्द्ह पर लए \nअद्धष-विवक्षप्तािस्िा मे दौिलाह ओवह काल भगितीक बामा कान \nनिादाक अवह स्िान पर खसल, जतय आइ दुगाजीक भव्य मंवदर \nअवि। जकर प्रमाण अखनो भेटैत अवि जे वसंहासनक विद्यमान रूप \nकानक आकारकेँ अवि। \nएहन मान्द्यता अवि जे लगभग 600 िर्ष पवहने राजा हयहट्ट कें द्वारा \nएतय जगदम्बाक मूवतष स्िावपत भेल िलवन। मुदा आब दुगा देविक \nओ मूवतष एतय नवह अ वि. कारण बहेरी प्रखंडक हािीडीह गामक \nएकटा साधक प्रवत वदन साधना-आराधना लेल एवहठाम अबैत िलाह। \nबाद मे जखन ओ िृद्ध भए गेलाह आ एतय आयबा मे सेहो असमिष \nहोमय लगलाह त' एक वदन स्िप्न देखलवखन जे माँ जगदम्बा स्िंय \nहुनका कहैत िविन जे आब तोहर अिस्िा एतेक चवल एवहठाम \nआबयिाला नवह िौक आ दुबषल कायाक कारण शरीर सेहो एवह लायक \nनवह िौ तावह तोरा आब एतय अएबाक जरुरत नवह तों आब घरवहं \nसँ हमर पूजा आराधना करह मुदा साधक एवह बात कें मानक लेल \nतैयार नवह भेलवखन जे वबना मैया कें मूतष रूपकें पूजा अचषना केने \nओ रहताह। कहाबत िै भक्त कें आगू भगिान सेहो झुवक जाइत \nिविन. तखन मैया कहलवखन जे आब तोरा अयबाक जरुरत नवह. \nतों हमरा अपना संग नेने चलह. भक्त भगितीक प्रेरणा सँ वसंघासन \nसँ मूवतष उठाकए हािीडीह लए गेलाह, जतय अखनो ओवह मूवतषक \nपूजा कयल जाइत अवि। ओवह ठाम सँ उठायल गेल भगिती कें \nप्रवतमा आ अन्द्य सब िस्तु गुप्तकालीन अवि। अवह वसवद्धपीठ मे मात्र \nवसंघासन शेर् रही गेल अवि वजनकर पूजा ितषमान मे होइत अवि। \nएवह मंवदर मे जगदम्बाक वनराकार रूपक पूजा होइत अवि। तेरहम  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 29 \nशताब्दी मे एवह मंवदर कें बहुत प्रवसवद्ध िल, जावहसँ निादा दुगा \nस्िानक प्राचीनताक आकलन कयल जा सकैत अवि। \nकोना पहुँचब निादा भगिती स्िान \nनिादा भगिती स्िान दरभंगा वजलाकें बेनीपुर प्रखंड सँ मात्र लगभग \nपाँच वकलोमीटर उतर -पवश्चम मे निादा गाम मे प्राचीन काल सँ \nअिवस्ित िवन। बेनीपुर प्रखंड सँ सीधे सिक निादा दुगा स्िान \nतक गेल अवि एवह ठाम सँ ऑटो पकरु आ पहुँच जाउ निादा \nभगिती स्िान। दरभंगा सँ सेहो सीधे कैब बुक कए एवहठाम जा \nसकैत िी। \nनिादा भगिती स्िान कें धावमषक आ ऐवतहावसक महत्ि \nओना त' एवह दुगा मंवदरक प्राँगण मे बारहो मास पूजाक लेल \nआस्िािान लोकक भीि लागल रहैत अवि, मुदा शारदीय निरात्रा मे \nएवहठाम भक्त दूर दूर सँ अबैत िवि आ मैया कें पूजा अचषना करैत \nिवि। संगवह मैया के दरबार मे जरुरत के वहसाब सँ मनोकामना \nकरैत िवि । एहन मान्द्यता अवि जे एवहठाम कयल मनोकामना \nअिश्य पूरा होइत अवि। मनोकामना पूरा भेलाक बाद भक्त पुनैः \nएवहठाम आवि मनौती करैत िवि । जावह कारण सालो भवर भक्तक \nआिा जाही लागlले रहैत अवि मुदा निरात्रा मे विशाल मेला लगैत \nअवि आ सांस्कवतक कायषकमष सेहो होइत अवि। निरात्रा कें दशो \nवदनक िातबरण एवहठाम बि रमनगर भ' जाइत अवि। निादा भगिती \nस्िान कें ऐवतहावसक महत्ि कें अंदाज एवह बात सँ लगायल जा \nसकैत अवि जे राजा हयहट्ट कें द्वारा एवह मवन्द्दर मे मूवतषक स्िापना \nभेल िलवन जावह कारण मैया कें नाम हयहट्ट देिी परलवन एवह \nशवक्तपीठ कें िणषन देिी भागित पुराण आ मत्स्य पुराण मे सेहो भेटैत \nअवि जावह कारण सँ एवह स्िान के ऐवतहावसक महत्ि बव़ि जाइत  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअविl लोक आस्िाक केंर बनल एवह स्िान कें पयषटक कें मान्द्यता \nभेटबाक लेल सेहो प्रयास भए रहल अवि। मुदा एवहमे कतेक समय \nलागत तकर कोनो ठीक नवह, कारण राज्य सरकार एवह क्षेत्रक \nविकास कें लेल ओतेक सिीय नवह िवि जतेक हेबाक चाही। \n-प्रेमशंकर झा \"पिन\" संगम विहार, वदल्ली \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 31 \n२.५.रोशन जनकपुरी- किानक \nरोशन जनकपुरी \n \nकिानक \n \n\"एकटा किानक चाही वमत्र ! वरयवलवस्टक ।\" \n\"किा वकया नइँ ? हमरे स वकया ? आ वरयवलवस्टके वकया ?\" \n\"माने वकिु अलग हइट क' होइ । किानकमे वकिु अपना वहसाबे \nहेरफेरके गुन्द्जाइस रहैिै । किामे ई सुविधा नइँ होइिै । आ सब \nस बेसी अहाँ सन वरयवलवस्टक लेखकसब सस्तमे पइट जाइिै ।\" \n\"मुदा कहब त हम अपने बात !\" \n\"हेतै ।\" \n\"तहन ठीक िै । एकटा प्लौट मनमे तैयार अइ, सुनाउ ?\" \n\"हेतै ।\" \n\"ठीक िै । मुदा धैयष राखब, बीचमे टोकटाक नइँ करब .......\" \n.................... ........ \nअन्द्हार राइत, डइवनयाँके बेटा कदम तर मरल परल िै । \nनीक लोक 'ब़िम' तर वचबा रहल िै डइवनया बेटाके । \n.......... \nभयािह वचयारल आँइख, गुँह मूत आ कवरखामे लेभरायल, टपटप, \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nटपकैत लाल लाल लेहु स ललाइत धरती, आ ललायल डइवनयाँके \nमइल झोल फाटल  नूआँ, आ ओकरा चारुकात मनसायल हाँकल \nभीिके ठहक्कैत बबषर मुहठानसब, आ वखिकी स मुवहयारी दैत नीक \nलोकक तस्िीर िपल अइि अखबारमे । नीक लोकसब प़िैत अइि \nअखबार । मुहँ वबचक'बैत अइि- \"एक्कइसमे शताब्दीमे सेहो एना ?\" \n. .................. \nनीक लोक निका, चकचक कपिा पवहरैत अइि । जाइत अइि \n'ब़िम' तर । मौर च़िबैत अइि । श्रद्धा स नत् होइत अइि -\n\"रच्िा करु हे ब़िम ! दुष्टात्मा, भूत प्रेत, वपशाच वपशावचनी, डाइन \nजोवगन स रच्िा करु हे जगदम्बा ! हे काली ! संहार करु ओवह \nसब दुष्ट प्रिृविके !\" \nधूप गुग्गुल स धुआँइत आहुतके धुआँ हािमे भरैत बालबच्चाके माि \nहँसोतैि अइि नीक लोक । \nब़िम िानक गहबर स बहराइत धामी िूबैत अइि नीक लोकक माि \n। वसन्द्दुरक लाल टीका िा िाउरक कारी टीका लगबैत अइि \nसबहक भालपर । प़िैत अइि शुभमस्तु मन्द्त्र । कामनामे गोहाइर \nकरैत अइि -\"डावकनी वपशावचनीके नाश हो !\" जयजयकार स \nगुंजायमान भ'जाइत अइि ब़िमिानक उत्सि । \n........................ \nघैलमे असंख्य भूँि िै । भूँिसबमे स असंख्य इजोतक कमजोर \nवटमवटम बहरा रहल अइि । घैलक उप्परके ढकनामे के धधराक \nइजोत उप्परे हिामे हेरा रहल अइि । वपलवपल इजोतमे घेरा बनौने, \nडइवनयाँसन मुँहकान बालीसब, वचन्द्हाइत नइँ अइि, बस भीिसन \nदेखाइत अइि, नाँइच रहल अइि । गाइब रहल अइि -\"हे अन्द्हार \nराइत वझवझया ।  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 33 \nनीकलोक नाक सुकरैत अइि -\"अइि त ई हमरे सँस्कृवत, मुदा \nपुरान अइि । मजा नइँ आइब रहल अइि ।\" \nब़िमिानक धमषध्िज पर टाँगल माइक स गूँजैत अइि फ्यूजन संगीत \n-'चल चल गे डइवनयाँ कदम तर, तोरा बेटाके खयबौ ब़िम तर ।' \n....................... \nनीक लोक माइत गेल अइि । की बोडष आ ड्रमसेटक बेसक \nधकधक िातीके कोँ़ि कोँ़ि विटका रहल अइि । मि नीक \nलोकसब, वबजलीजका नाँइच रहल अइि । ब़िमिानक ित पर स \nविवियाइत फ्लड लाइटक इजोतक बाइ़िमे बवह रहल अइ नीकलोकक \nमन, उद्दाम । चारु वदस जयजयकार हुङकार अइि -'चल चल गे \nडइवनयाँ कदम तर, तोरा बेटाके खयबौ ब़िम तर ।' \n............................ \nराइत मुदा अन्द्हवरए अइि । डइवनयाँके गाममे त आओर घन अन्द्हार \n। शतावब्दयो पुरान, जजषर वझवझयाक मरल इजोत, मािपर लदने \nनाँइच रहल डइवनएसन लोकसबहक जीिनक अन्द्हार स नइँ जीत \nसकल अइि । कतबो ओ गाबओ -'तोहरे भरोसे ब़िम बाबा वझवझया \nबनौवलयो हो ।' \nसबबेर डइवनएँके बेटा मरैत अइि । सबबेर डइवनएके मुँह नाक स \nभभकैत अइि लेहू । अहूबेर इहे भेल अइि । \nसबबेर जका अहूबेर नीक लोके नइँ, ओकर अपनो लोकसब भगाब' \nचाहैत अइि ओकरा गाम स -'ई गाम स भाइग वकए नइँ जाइिै !' \nओकर अपन लोक, जेकरा डर िै जे डइवनयाँके बहन्ने ओकरो बेटा \nनइँ मइर जाय । नीक लोकके कहीँ ओकरोसबमे डइवनयाँ नइँ देखा \nजाय ।....\" \n\"मुदा डइवनयाँके बेटा वकया मरल ? चाहे डइवनयाँ, डइवनयाँ वकए  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभेल ?\" \n\"आवखर धैयष टुवटए गेल ! एकर जबाब अनेक भ' सकैत अइि । \nडइवनयाँ मवहला अइि, चाहे डइवनयाँ िोट जाइत .....\" \n\"िोट जाइत ?\" \n\"एह ! एना बजैिी, जेना अहाँ इङ्गलैन्द्ड स आयल होइ । हँ िोट \nजाइत ! नीक लोकसब मेहनत करैबला सबके िोट जाइत कहैिै \n।\" \n\"मेहनत त हमहूँ करैिी ।\" \n\"मुदा अहाँ गूँह त नइँ उठबै िी ने महोदय ! अहाँ म'र त नइँ ने \nउठबै िी महोदय ! अहाँ वबच्िन त नइँ ने उखारै िी, अहाँ जुिा \nत नइँ ने सीबै िी, अहाँके वकिु रुपैया िा वकिु सेर अन्नक खावतर \nआनक राइत रङ्गीन करबाब' लेल वििश त नइँ ने कयल जाइय ..... \n!\" \n\"भेल ! भेल ! आगू ब़िू !\" \n\"... त डइवनयाँ गरीबो भ' सकैय । डइवनयाँ विदेवशयाके असगरुआ \nब'हु सेहो भ' सकैय , िा डइवनया नीक लोककलेल अटेरी सेहो \nभ'सकैय ।\" \n\"तब ?\" \n\"तब की ! अन्द्हार राइत, डइवनयाँके बेटा मरल परल िै । नीक \nलोक ब़िम तर डइवनयाँके बेटाके वचबा रहल िै ।\" \n\"ओह ! बन्द्द करु ई पुरना राग । हमर माि फाइट जायत ।\" \n\"बस ! एतबेमे टेँ बाइज गेलहुँ ? जे युग युग स ई भो इग रहल \nअइ, ओकर की हाल होइत हेतै ? .....किानक नइँ चाही ? \nवरयवलवस्टक ?\" \n\"ओह ! ओ त चाहबे करी । मुदा कनेक दम्म त धर' वदय ! ओह  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 35 \nकते भयानक ! ....आब कहू !\" \n\"त, अन्द्हार राइत ...\" \n\"फेर ओहे ?\" \n\"हँ, कतौ स बात त आगू ब़िाबही परतै ने !\" \n\"हँ, होउ !\" \n\"ठीक िै । मुदा टोकु नइँ बीचमे । ध्यान भटैक जाइिै । ....., \nडइवनयाँके बेटा मरल परल िै । गूँह, मूँत आ कवरखा स लेभरायल \nआ माि स पैर तक युगीन यातनाके समावध बनल अइ ओ । ओ \nमनमे अइ दुवनयाँके सराध सहेजने अइ आ ओकर आँइखमे एकटा \nआिोवशत प्रश्न प्रक्षेवपत अइि । एकटा युगके प्रश्न ! - नीक लोक \nवकया वचबा गेल ओकर बेटाके ? कवहया अन्द्त होयत ई नीक लोकक \nदुवनयाँ ? कवहया बनत ई दुवनयाँ नीक, सबहकलेल ?\" \nसमयके भालपर एकटा तख्ती टाँगल अइ - एकइसम् शतावब्द ! आ \nओइ तख्तीमे लटैक रहल अइ डइवनयाँ आ ओकर बेटा , पेन्द्डुलम \nजका झूलैत । \n.................................... \nअखबारक मुँहपर एकवदस डइवनयाँक लेहू स लिपि दृश्य अइि, त \nदोसर वदस उत्सिमे मातल जयजयकार करैत नीक लोकक दृश्य \nिपल अइि । वशर्षक अइि -'तोहरे भरोसे ब़िम बाबा । ......' \n............................ \n\"ओह ! ओह ! बन्द्द करु ! ई किानक !\" \n\"हँ, अइ स बेसी कहले की जा सकैय ? अइ स आगू  त वकिु \nकरबाक जरुरी होइिै ।\" \n\"की करबाक जरुरी िै ?\" \n\"अइ सिल, मातल नीक लोकक दुवनयाँक ध्िंस आ सबहकलेल नीक  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदुवनयाँक वनमाण ।\" \n\"ओह ! कते भयानक ! एहन किानक बजारमे चलतै ?\" \n\"ई त अहाँ जानी । हमरा त किानक सुनयबाक िल, से सुना \nदेलहुँ ।\" \n\"एना वकया बजैिी ? आब अहुँ हमरा अपवरवचतसन बुझा रहल िी \n। एतेक पीिा, एतेक आिोश अहाँ किानकमे कोना भरलहुँ ? \nआश्चयष अइि !\" \n\"ठीक कहलहुँ ! हमहुँ ओही युगीन यातनाके एकटा वहस्सा िी । \nहमहुँ एकटा डइवनयाँके बेटा िी, जेकर माय अपन बेटाके बचाब'मे \nअपन जान द' देलक ।\" \n\"ओह !\" \n \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 37 \n२.६.भुिनेश्वर चौरवसया \"भुनेश\"- दू टा बीहवन किा \nभु वनेश्वर च ौर वस य ा \"भु नेश \"  \n \nद ू  टा िीहवन कथा  \n१ \nखा नाप ू व त ण \n \nघूड़ न कक् आक पोत ा पठैत  िल टोकैत  पूि लवखन िौआ र े इ  \nखाना पूव त ण कखानापू त ण ककर ा  िाज ल जा य त  िल ? \nिौआ समझािैत देवखयौ िािा  खाना पूव त ण वेह अवि जखन पप्पा खाय क  \nलेल िैइसै िव थन आ पवह ल परसन केर  िाद जखन  दा इ ल त र का र ी \nआ र ोटी भात  मां से मंगैय  िव थन त करे िा जल जा य त  िल  खाना पूव त ण।  \nकक् आ अप्पन जेवि टटो लैत  दू  टाका वनकालल वखन आ दैत  \nिाज लवखन जा ऊ  ललटूनमा दोकान  सं दू  टा च ौकले ट लऽ लेि आ \nएकटा अह ौं खाय ि  आ एकट ा ह मरो  देि।  \nिौआ वचंह ू क पाड़ ैत  हमर जि ाि नी क िल।  \n \n \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nदेह िान्ह ल ह ाथ िा ह र  \n \nएकटा पुरुष केर  िािू जी गुजैर  गेल ाह ।  \nउ कनैत र ह वथन ह ो िािू  ह ो  िािू  तोर ा वि ना कोना र ह िै ।  \nवक्रय ा कमण  के र  स मान एकवि त  कयल गेल ।  \nचचार  िनल आ ल ास के सु त ाय ल गेल ।  \nपंडी जी पु िलाह  अहा ॅ ॅं क िा िू जी केर  कोनो  एह न इ च्िा जे नवह ं पूर \nभे ल हैत  स ेह  िाज ू ।  \nउ आदमी िाज ल ह ेह  ह मर िािू जी वसकंदर  महा न केर  िड़का  भक् त  \nर ह वथन आ कवह य ो काल िजैत  र ह वथन जे ह म मरि त ऽ ह मर ववदा ई  \nवसकंदर  मह ान जकां कर ि ह मर ह ाथ िा ह र  कऽ देि।  \nपंडी जी त ऽ िेस  की द ेह  िान्ह ल र ह अ वदय ौ आ ह ाथ िाह र  कऽ  \nवदय ौ। \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 39 \n२.७.कुमार मनोज कश्यप- २ टा लघुकिा \nकुमार मनोज कश्यप \n२ टा लघुकिा \n१ \nऐल पाव न , गेल  पाव न  \nआई पे  कमीशन के एवर य र  िँट ेलै।  लोक वनर ाश त ' िलै ह े ज े \nआश ानुरूप पे  कमी शन अपन  वर पोटण  नवह ं देल कै आ सर कार ो आश  \nपर पावनय े ढ़ार लकै; मु दा अप न कोन वश ! जैह  ह ाथ सैह  साथ ! एकमु शत  \nत ीस ह जार  पावि क ' ओ र ोमांव चत भ ' र ह ल िल। जेि के फेर  त जिीज  \nक' क' देखलक.....  ऊ ँच िुझा र ह ल िै ऊ पर स ' ।  िस मे  पॉकेटमार ी \nओवह ना िेस ी! विचारलक घर जेिा काल पै घ वलफाफ मे  र ाव ख क ' दू-\nत ीन भत्ता मोव ड़ क ' कवसया  क ' हाथ मे  पकड़न े र ह त ।  आई  \nओ रोमांवचत िल!  लगै जे कखन समय ह ो ई  आ ओ  घर पहुँवच  \nक' कवनय ाँ के वलफाफ़ थ म् ह ािै।  दर माह ा के त ' सभ पाई  उधा र ी  \nचुकता करै मे  गर म लोव ह य ा मे  पड़ल पावनक िू न्न  जकाँ क्षण मे   वनपिा \nभ' जाईत िै..... फेर  उधा र ी क दुष् चक्र एवह ना मास -दर-मास, साल-दर-\nसाल चल ैत  र ह ैत  िै।  आई ई  अवत व र क् त  पाई  पावि ओ कतेक खुश \nह ेत ै! अपन कोनो  स ख -मनोर थ त ' िेचार ी सोचिे  ने करैत िै कवह य ो ! \n 40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ िस स् टैं ड स ' झटकार ने घर पहुँचल ।  केिाड़  खोवलत े  कवनय ाँ के \nवलफाफ थम्ह ा देल कै एकटा गह ींर  पैघ मु स् कान संग।   \n- 'वक वि य ै ?' \n- 'खोवल क ' देवखयौ त खन ने िु झिै ! ' \n- 'वक देवखय ौ अखने मकान मावलक कवह  क ' गेल ै जे ए क स ाल क े \nवकर ाय ा अगा ऊ  देिै  लै , नवह ं त ' मकान खाली क ' देिै  ल ै  ....... िाप क े \nह ाटण के आपर ेशन करेत ै।  ए म्हर  िौआ के ट् य ू शन से पढ़ े नाई  जरू र ी  \nिै....... वर ज ल्ट ख़राि भ ' र ह ल िै।  िािू  गा म सँ  कैक ि ेर  कहलवखन \nजे सीर क वर त्त ी -वरत्त ी  भ ' क' फावट \nगेल ैन ...... जाड़ े   वसरव सराई  िव थन।  घर ो मे  ककरो  देह पर सुर ेिगर \nगर म कपड़ा.........!!' \nकवनय ाँ िजैत  रह लै मु दा ओ  बहीर .. जड़वत ..पाथर िनल  ठा़ि! ख़ुशी  \nएत ेक क्षवणक ह ोई  िै ओ सोचनेहों ने र ह ै।  वलफाफ टे िु ल  पर ओवह ना \nपड़ल िलै। \n२ \nगृ ह-प्रि ं धक \nपाटी  वर सेप्श न के िलै  आ  एवह  ि ह ाने एक -दोसरा  के पवर वार \nस' पवर चय-पात  स ेह ो भ ' र ह ल िलै।  पंत जी  अपन कवनय ाँ  के  दोस् त -\nमही म स ' पवर चय  शुरूआत करैत  कहलवखन  -  'वह नका स ' वमलु, वमसेज \nकावेरी  ! ह मर धमणपत्नी ! स् टे ट िैंक मे  सीव नय र  मै नेजर  \nिव थ।' गवो न्न त   वमसेज कावेरी  सभ वदस त कल वन।  श माजी सेह ो  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 41 \nकोना  पािाँ र व ह त वथ ; ह ुनको कवनय ाँ त ' उप-वनदेश क के पद पर \nिलवखन!  वमसेज शुक्ला जे सीमा सुर क्षा िल मे  डेपुटी कमांडेंट िलीह  \nस् वय ं अपन पवर चय  देल वन।  सभक  कवनय ाँ के  िवढ़ -चवढ़ क' पवर चय  \nदैत देवख   वमसेज वसन्ह ा   ह ीन भावना स ' जमीन मे  धँस' लगलीह ।  सभ  \nएक-स-एक उच्च पद स्ि काम काज ी मवह ला िै ; त ाव ह  मे  वह नकर  अपन \nपवर चय  मे  कहि जे ह म वकिु नवह ं करैत  िी , त ुच्िता िुझे लवन।  लाज े \nधा ड़ खवस पड़लवन।  श्रीवास्त वजी पु िलवखन  - 'वसन्ह ाज ी  आि आहाँ  \nने अपन   कवनय ाँ स ' सिके  पवर चय  करवि य ौन ?' ' ह ँ.. ..  ह ँ. .. .  \nअवशय ।   सुगंध ा ह मर धमणपत्नी नवह ं ; अधांव गनी ि वथ ! ..  आधा वक \nसवर पहुँ ह मर सम्प ू णण शर ीर क स् वाव मनी! व ह नक ह मर जीवन  मे  य ोग दानक \nजत े प्रश ंसा कै ल जाय ; कम्मे  ह ैत !  ई  वह नके कुशल  गृह -प्रिंधन क े \nकमाल िव न जे ह मरा  सभ आनंदमय जीवन -य ापन क ' र ह ल िी  आ \nदुहू  िच्चा प्रश ाव नक अवधकार ी अवि  ।' सुगंध ा के िा त ी गवण स ' \nफूल' लगलवन।  अन्य  मवह ला सभ कोनो  ने कोनो  िह ा ने \nओत' स' सह टिाक िाट ताक ' लगलीह ।  \n-कुमार मनोज कश्यप, सम्प्रवत: भारत सरकार के उप -\nसवचि, संपकष: सी-11, टािर-4, टाइप-5, वकदिई नगर पूिष (वदल्ली \nहाट के सामने), नई वदल्ली -110023 मो. 981081185 0 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.शंभु कुमार वसंह- िीमक खोज \nशंभु कुमार वसंह \n \nिीमक खोज \n \nतावकषक रूपेँ जँ देखल जाए तँ मैविली सावहत्यक ज्ञानक्षेत्रमे हम \n'गोबर गणेश' िी। शून्द्य िी। ओ शून्द्य जे प्रायैः कोनो संख्याक बाम \nभागमे रहैत अवस्तत्िहीन रहैत अवि। मुदा मैविली सावहत्यक ख्यावत-\nलब्ध सावहत्यकार, विदेह ई-पवत्रकाक प्रमुख संपादक महोदय आदरणीय \nश्री गजेन्द्र बाबू से मानबाक लेल तैयार नवह िवि। हुनका भ्रम िवन \nजे जँ एवह शून्द्यकेँ घीच कए कोनो संख्याक दवहना भागमे बैसा देल \nजाए तँ ओवह संख्याक मान 10 गुणा बव़ि जेतैक (एतए कोनो \nसंख्याकेँ मैविली भार्ा मानल जाए)। मुदा हम की िी से हमरासँ \nनीक के जावन सकैत अवि? 'गोबर गणेश' हेबाक स्पष्ट प्रमाण हमरा \nतखन भेवट जाइत अवि जखन हम अपनवह वकिु विटफुट कविता, \nकिा, वनबंध आवद मूल्यांकन करैत िी। \nएकटा दीघष अंतरालक पश्चात् आइ ओ पुनैः मेल पठौने िवि: \n\"रचना सादर आमंवत्रत अवि। गजेन्द्र, व्हाट्सैप...\"। \nएक मोन भेल, मेलकेँ इग्नोर क' वदयैक। फेर मोनमे आएल जे जखन \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 43 \nहमरो सन रचनाकारक रचनाकेँ फोकटमे वकओ िावप दैत िवि तँ \nहजे की। मुदा प्रश्न िल जे हम हुनकी की पठवबअवन? अनुसंधानात्मक \nलेख तँ हमरा बसक बात नवह विक, तखन? बहुत देर धवर गुनधुनमे \nलागल रहलहुँ। वनणषय केलहुँ जे कोनो नि किा वलवख कए पठा \nदैत वियवन। मुदा लाख प्रयासक बािजूद हमरा कोनो एहन 'िीम' \n(विर्य) बुझ'मे नवह आएल जेकरा पर हम अपन कलम चला सकी। \nतखनवह मोनमे एकटा युवक्त सुझल! आइ कायालयसँ घर जएबाक \nिममे एक-एक िस्तु, दृश्य, घटना आवदक गहन अिलोकन करैत \nजाएब, कतहुँ-ने-कतहुँ सँ कोनो 'िीम' तँ भेवटए जाएत। \nसीआईआईएल केर मुख्य द्वार हाइिे सँ एकदम सटल िैक। सिकक \nआकृवत चौबवटया जकाँ िैक। पैदल पार पिक कोनो वनदेश नवह \nहेबाक कारण गािी-घोिाक आिाजाहीक बीच लोककेँ आर-पार करब \nएतए कवठन चुनौती सन िैक। हम सिकक कातमे ठा़ि भए सिक \nखाली हेबाक प्रतीक्षा करए लागलहुँ। \nचूँssssss, भिाक! आह! ओह! \nएकटा स्कूटी सिार कावमनी सोझाक गािीमे धक्का मावर देने रहैक। \nदुयोग जे ओवह कावमनीक पािू बैसल लगभग 20 -22 िर्ीय ओवह \nयुिकक पयरक हड्डी टूवट गेल िलैक, जखन की ओ कावमनी \nआंवशक रूपसँ चोवटल भेल िलीह, एहन बुझाइत िल। हुनका \nउठएबाक आ सहारा देबाक लेल कैकटा हाि एकवह संग उवठ गेल \nरहैक जखन की गंभीर रूपसँ घायल ओवह युिकक वदस कम्मे लोकक \nध्यान रहैक। बीच सिक पर भीि जमा भ' गेलैक। ई त' कहू जे \nहुनका सभक भाग्य नीक िलवन जे एतएसँ महज 100 गजक दूरी \nपर बीएम अस्पताल रहैक, जतए हुनका दुनू गोटे केँ प्रािवमक \nउपचारक हेतु पठा देल गेलवन।  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसिक पार कएलाक बाद वलंगराजक चाहक दोका न िवन। चाह \nपीबाक लािे हमहुँ ओतए बैवस गेलहुँ। एकटा सुन्द्दर, सौम्य महाशय \nदनादन वसगरेटक कश लगा रहल िलाह। हुनक खोंखी एवह बातक \nस्पष्ट संकेत दए रहल िल जे वसगरेट अपन रंग देखाएब आरंभ \nकए देने िल। जखन कोनो तेहल्ला द्वारा हुनक अवभिादन कएल \nगेलवन तँ पता लागल जे 'महाशय' बीएम अस्पतालमे डॉक्टर िवि। \nसंतोर् भेल, चलू वसगरेट वहनक की वबगावि लेत? ई तँ स्ियं डॉक्टर \nिवि। \nएकटा गरीब-सन लोक पावनक खाली बोतलमे अपन बीमार पत्नीक \nलेल चाह लए रहल िलाह जे बगलक बीएम अस्पतालमे भती िलीह। \nहुनका संग कुपोर्णक वशकार एकटा 5-6 िर्ीय कनवकरबी रहवन। \nमैल िस्त्र, ओझराएल केश, आँवखमे काँची, धनुर्ाकार टाँग आ कदीमा-\nसन पेट। कोनो वबस्कुटक पैकैट वदस इशारा क' रहल िलीह। \n\"कतेक दाम िैक एकर?\" बाप दोकानदारसँ पुिलकैक। \n\"दस रूपैया।\" \n.................. \nबेचाराक चेहरा उतवर गेलैक। केकक वदस इशारा करैत ओ फेर \nपूिलक-एकर? \n\"दू रूपैया।\" \n'एकटा द' वदऔक।\" बाप अपन कनवकरबीकें ओ केक द' कए \nओकरा बहलएबाक असफल प्रयास कए रहल िलाह मुदा ओ नवह \nमानलक। ओ कनवकरबी केक घुमाकए दूर फेवक देलक। बाप केक \nउठाकए ओकरा झावर-पोवि अपना जेबीमे रावख लेलक। कनवकरबीक \nअविरल रूदन जारी रहैक। बापक ध्यान आब ओमहर नवह िलैक। \nओ अकारणेँ हमरा वदस देखैत बाजए लागलाह:  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 45 \n\"की कही भाय!  ई अस्पताल िला डकैत िैक, डकैत! रावतक बारह \nबजे सरकारी अस्पतालमे कोनो डॉक्टर नवह रहैक एवहलेल हम एवह \nडकैतक फेरमे पवि गेलहुँ। एखन धवर 2,500 रू. खचा करा देलक \nअवि आ पता नवह...।\" \n\"भगिान गरीब लोककेँ बीमारी दैते वकएक िविन?\" ई बात ओकरा \nहलकसँ नवह वनकवल सकलैक। \nहम ओतएसँ आगू ब़िलहुँ। \nआब हम दोसर मुख्य सिक पर िलहुँ। एतए सिकक बाम भागमे \nएकटा डॉक्टरक प्राइिेट वक्लवनक िलवन। ओ प्रायैः अपन केहुनी \nटेबुल पर वटकौने अपन गाल िाम्हने बैसल रहैत िवि। सिकसँ \nआिाजाही करए िला शायते कोनो लोक हेतैक जेकरा ओ वगद्ध-दृवष्टएँ \nनवह देखैत होवि। हुनका लोकबागकेँ स्िस्ि देख ईष्या होइत िलवन \n(संभितैः)। ओ (संभितैः) मोनवह- मोन सोचैत रहैत िलाह, \"ई लोक \nसभ स्िस्ि वकएक िैक? बीमार भए हमरा लग ईलाजक हेतु वकएक \nनवह अबैत अवि?\" \nहम आगू ब़िैत िी। \nवकिु दूर चललाक पश्चात्, सिकक दवहना कात एकटा बुव़िया \nफुटपाि पर साग बेवच रहल िलीह। हुनका विट्टामे कुल वमलाकए \nतीन तरहक साग, 15-20 नेबो आ वकिुएक वकलोक लगपास हवरयर \nवमरचाई िलवन। ओतए एकटा गािी रूकल। ओवह गािीसँ वनकलए \nिला युगलक ठाठ देखबा योग्य रहैत। पुिला पर बुव़िया कहलकैक, \n\"साग 5 रू. मुट्ठा\"। दाम सुवन ओवह युगलकेँ लागलैक जेना ओ \nबुव़िया 5 रू. मुट्ठा साग बेवचकए कोनो िाइम क' रहल िलैक। \nआब शुरू भेलैक मोल -मोलाय आ अंततैः सागक दर तय भेलैक 4 \nरू. मुट्ठा। युगल एक मुट्ठा साग लेलक 4 रू.केर िुट्टा पाइ ओकरा  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिमबैत, चलैत बनल। हम ई सभ घटनािम देख चुकल िलहुँ, \nएवहलेल दर जानब आब हमरा लेल आिश्यक नवह रवह गेल िल। \nहमहुँ दू मुट्ठा साग लेलहुँ आ दू-टवकयाक चावरटा वसक्का ओकरा िमा \nदेवलऐक। एवहपर बुवढयाक धैयष टूवट गेलैक। ओ बाजवल-बाबू टू टका \nआर वदऔक। हम कहवलऐक, \"एखने तँ अहाँ ओकरा सभकेँ दू टके \nमुट्ठा साग देने वियैक।\" \nओ बाजवल-\"बाबू, 300 टकाक माल आनने िवलयैक, कच्चा सौदा \nिैक, आइ बुझाइत नै िैक जे पूँवजओ ऊपर भ' सकतै।\" \nहम कहवलयैक, \"अच्िा अहाँ एहन करू, हमरा पाँच मुट्ठा साग आर \nद' वदअ।\" ई कवह हम ओकरासँ पूिषमे देल गेल पाइ घुरा कए 35 \nटका द' आगू ब़िलहुँ। \nओतएसँ ब़िलाक बाद हम मोनवह-मोन अपन तुलना ओवह कार िलासँ \nधवनक लोकसँ कए रहल िलहुँ। हमरा नजवरमे ओ तुच्ि लावग रहल \nिलाह। जखन वक हम स्ियंकेँ बहुत बिका दयािान बुवझ रहल \nिलहुँ। \"आवखर सागक पाँचटा अवतवरक्त मुट्ठा कीवन ओवह बुव़िया \nपर उपकार जे केने िलहुँ।\" \nआब हम धीरे-धीरे अपन घरक (वकरायाक) सी़िी चव़ि रहल िलहुँ। \nकपिा बदवल हाि पयर िोलहुँ, वकिु कालक बाद टी.िी ऑन केलहुँ \nतँ \"कौन बनेगा करोिपवत अिात् केबीसी\" प्रसावरत भ' रहल िलैक। \nहॉट-सीट पर बैसल िलीह महाराष्रक कोनो िोट-सन गामसँ आएल \nएकटा 30-35 िर्ीय विधिा। कायषिमक संचालक श्री अवमताभ \nबच्चनसँ गपशपक िममे ओ बतौलवन जे, \"हुनक पवत एक साधारण \nवकसान िलाह, ओ कपासक खेती हेतु बैंकसँ 2 लाख टका ऋण \nलेने िलाह। ऋण-िसूली हेतु बैंकक ततेक दिाब बढलैक जे ओ \nदूई िर्ष पूिष आत्महत्या क' लेलवि। आब हम स्ियं खेतमे काज  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 47 \nकरैत िी। जँ केबीसी सँ वकिु रकम जीत सकलहुँ तँ िमशैः सात \nआ तीन िर्ीय बवचयाक लालन-पालन, वशक्षा-दीक्षा आवद पर खचष \nकरब।\" \nघिी देखलहुँ तँ पता चलल जे रावतक 10 बजैत रहैक। कनेक \nकालक बाद आँवख मुवन वचंतनक मुरामे सोचए लागलहुँ जे उक्त \nघटनािम सभमे सँ कोनो \"िीम\" उठाओल जा सकैत अवि की? \nसत्य कही तँ एवह सभ घटनािम मे सँ ई सभ \"िीम\" तँ भ'ए सकैत \nिल-विपरीत सेक्सक प्रवत सहजाकर्षण, व्यसन वििेककेँ नष्ट कए दैत \nिैक, गरीबक दुभाग्य : बीमारी, वबना विज्ञापन िला डॉक्टर, दयािान, \nवकसानक दुदषशा आवद। \n...लाख प्रयास केलहुँ जे एवहमे सँ कोनो एक िीमकेँ आधार बनाकए \nवकिु वलख ली, मुदा कलम नवह चवल सकल। आब बुझ'मे आवब \nरहल अवि जे कोनो आन रचनाकारक कविता किा पर (खराब, \nआलोचनात्मक नवह) वटप्पणी कए देब कतेक आसान िैक, मुदा अपना \nबेरमे...। \nहम वनष्कर्ष पर पहुँच गेल रही जे, \"वकिु वलखबाक लेल मात्र 'िीम' \nनवह अवपतु भार्ा आ अवभव्यवक्त-कौशल सेहो चाही, जेकर हमरा मे \nसिषिा अभाि अवि।\" \nआब जँ गजेन्द्र बाबू फेर कवहओ तगेदा करताह तँ ईमानदारीसँ क्षमा \nप्रािषना क' लेबवन। आर सक्के की? \n-डॉ. शंभु कुमार वसंह, िरीय वरसोसष पसषन, राष्रीय अनुिाद वमशन, \nभारतीय भार्ा संस्िान, मैसुरू संपकष सूत्र- 9986890429 \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.वशि शंकर- किा- पािर \nवशि शंकर \nकिा- पािर \n \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 49 \n \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 51 \n \n 52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 53 \n \n 54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n-वशि शंकर, म.नं. १७१९, सेक्टर-२, पानी टंकी के वनकट, \nफरीदाबाद, बल्लभग़ि, हवरयाणा। ई -पत्र- \nshivshankar0040@gmail.com \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 55 \n२.१०.आशीर् अनवचन्द्हार- पसरल भ्रम खत्म हेतैैः गजलक संदभषमे \nआशीर् अनवचन्द्हार \nपस र ल भ्रम ख त् म ह ेत ैः ग जलक स ं दभण मे  \n1 \nअवमताभ बच्चन (Amitabh Bachchan) 2022  मे फेर अपन \nसुपरवहट वक्िज शो 'कौन बनेगा करोिपवत (Kaun Banega \nCrorepati)' सँ टीिीपर एलाह। एवह \"कौन बनेगा करोिपवत\" केर \nप्रोमोमे एकटा कंटेस्टेंट अवमताभ बच्चन (Amitabh Bachchan \nKBC)क सामने हॉट सीटपर बैसल िवि आ वबग बी कंटेस्टेंटसँ \nसिाल कऽ रहल िविन। वबग बी कंटेस्टेंटसँ पूिै िविन- 'एवहमेमेसँ \nकोन िस्तुमे जीपीएस केर टेक्नोलॉजी लागल िै?' एवह संगे बच्चन जी \nकंटेस्टेंटकेँ चावरटा ऑप्शन दै िविन। \nअवमताभ बच्चन एवह सिालक जिाब के वलए ऑप्शन दैत \nिविन- 'A) टाइपराइटर, B) टेलीविजन, C) सैटेलाइट, D) 2 हजारक \nनोट.' सामने बैसल कंटस्टेंट एवह प्रश्नक जिाबमे D ऑप्शन \nयानी 2 हजारक नोटकेँ चुनैत िवि। एवहपर वबग बी कहलवखन जे ई \nजिाब गलत अवि मुदा कंटेस्टेंटकेँ एवहपर विश्वास नै होइत िै। ओ \nकहै िै 'अहाँ हमरा संग मजाक (प्रैंक) कऽ रहल िी ने\" \nएवहपर वबग बी कहैत िविन जे अहाँक उिर सचमे गलत अवि। \n 56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकंटेस्टेंट फेर कहै िवन जे हम न्द्यूजमे तँ इएह देखने रवहयै तँ एवहमे \nहमर कोन गलती? गलती तँ पत्रकार सभहक िै। अवमताभ बच्चन \nएवहपर कहैत िविन-गलती पत्रकारक हेतै मुदा नोकसान तँ अहाँक \nभेल ने, ओ आगू कहैत िविन जे फेक खबवरसँ सवदखन बचबाक \nचाही। ओ कहलवखन- 'ज्ञान जहाँसँ भेटए बटोवर ली मुदा ओवहसँ \nपवहने ओकरा चेक कऽ ली जे ई सही िै िा वक नै\"। प्रोमो शेयर \nकरैत सोनी टी.भी द्वारा ई वलखल गेल कैप्शन िल- 'हम सभ एकटा \nएहन लोककेँ जानै िी जे हमरा अनिैवरफाइड सनसनी खबवर सुनाबैए। \nओहन लोककेँ कमेंटमे टैग करू आ हुनकासँ कहू जे-'ज्ञान जहाँसँ \nभेटए बटोवर ली मुदा ओवहसँ पवहने ओकरा चेक कऽ ली जे ई सही \nिै िा वक नै\"। ई पूरा भीवडयो एवह वलंकपर देवख सकैत \nिी- https://www.youtube.com/watch?v=r5JS2fZU70U \n2 \nउपरमे हम टीिी बला प्रसंग एवह लेल लेलहुँ जे बखष 2021 मे प्रकावशत \nतारानंद झा 'तरुण' जीक कवित गजल संग्रह \"घर-घर इजोत रहय\" \nकेर भूवमका प़िबाक लेल भेटल। भेटल तँ पूरा पोिी मुदा हम \nभूवमके धवर रहब। एवह संग्रहमे कुल दूटा भूवमका िै पवहल गंगेश \nगुंजन जीक वलखल आ तकर बाद दोसर अपने लेखक द्वारा। \nतरूणजी अपन भूवमकामे वलखै िवि (पृष्ठ-11)- \"ओना गजलक वकिु \nव्याकरण सेहो होइत िैक। जेना वकिु विद्वान सावहत्य प्रेमीक अवभमत \nिवन। तावह सँ हम पूणषतैः अनवभज्ञ रहल िी। विगत कतेको दशक \nसँ पत्र-पवत्रका मे विवियैल गजल सभ प़िबाक सुयोग भेटल अवि, िैह \nहमर वलखल गजलक आधार रहल अवि। तैं जँ गजलक व्याकरणक \nअनुरूप ई गजल सभ अनवफट हो तँ तावह लेल क्षमा चाहब\" \nतरुणजीक वलखलसँ ई स्पष्ट अवि जे ओ पत्र-पवत्रकामे प्रकावशत  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 57 \nगजल पव़ि एहन वलखलवन। आ तँइ अवमताभ बच्चनकेँ कहए पिैत \nिवन- ज्ञान जहाँसँ भेटए बटोवर ली मुदा ओवहसँ पवहने ओकरा चेक \nकऽ ली जे ई सही िै िा वक नै\"। आ तावहमे तरुणजी फेल भऽ \nगेल िवि आ एवह उम्रमे जा कऽ सभ मेहनवत नोकसान भऽ गेलवन। \n। ओना हम तँ कहब जे तरुणजी सहीसँ कोनो पवत्रका नै प़िने \nहेता कारण जँ प़िने रवहतवि तँ हुनका जीिन झा, कवििर सीताराम \nझा, मधुपजी आवदक गजल भेटल रवहतवन आ हुनका गजलक \nव्याकरणसँ पवरचय सेहो भेल रवहतवन। आश्चयष जे तरुणजी \"भारती \nमंडन\" सन पवत्रकासँ जुिल िवि आ ओ अध््यन करबामे पिुआएल \nरहै िवि। \nगंगेश गुंजनजी अपन भूवमकामे गाएले गीत गेने िवि ओवहमे कोनो \nनि बात नै िै। बस हमरा हुनकासँ एकटा बात पुिबाक अवि जे \nजीिन झा, कवििर सीताराम झा, मधुपजी आवद सभ गजलक \nव्याकरणपर गजल वलखने िवि तइ वहसाबे ओहो सभ आधुवनक गजल \nपंवडत कहेता वक नै कहेता (देखू पृष्ठ-8)। \nकुल वमला कऽ \"घर-घर इजोत रहय\" नामक पोिीमे जे रचना सभ \nअवि से गजल नै अवि, कारण ओवहमे बहर-कावफया आवद जे गजलक \nअवनिायष तत्ि िै तकर पालन नवह भेल िै। ओ रचना सभ \nकविता, गीत आ वक आन वकिु भऽ सकैए मुदा गजल नै अवि। \nवजनका ई बुझाइत होइन जे एवहमे बहर िै ओ बहरक वनधारण मात्रा \nसवहत कऽ देवि।। \n3 \nमनोज शावण्डल्य केर कवित गजल संग्रह \"बाजब बदवल रहल िै\" \nकेर भूवमकाक अंश देखल जाए-- \"हमरा लेल गजलमे मुख्यतैः दूटा \nतत्ि आिश्यक अवि, जकर हम यिासंभि अनुपालन करैत िी।  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रिम अवि, गजलक पारम्पवरक वशल्पक आधारपर, मतला, बहर, रदीफ \nआ कावफयाक अनुपालन। एतय दूटा वबन्द्दुपर हम िूट लैत िी- \nपवहल ई जे, हम मकतामे तखल्लुसक प्रयोग नवहए जकाँ करैत िी \nआ दोसर ई जे हम बहरक अनुपालन अंकगवणतीय पद्धवतक बजाए \nस्िरक आधारपर करैत िी। से एवह कारणे जे हम मानैत िी जे \nतखल्लुसक प्रयोग कयने गजलमे कोनो गुणात्मक िृवद्ध नवह होइत िै \nआ जहाँ धवर बहरक सिाल िैक तँ मात्रा-गणनाक उद्देश्य इहो होइत \nिैक जे उच्चारणमे संतुलन बनल रहै, जकर अनुपालन हम स्िरक \nआधारपर कवरते िी। दोसर आिश्यक तत्ि जे हमरा लेल अवि से \nअवि कर्थय। एवह मावमलामे हम वहन्द्दीक कालजयी गजलकार दुष्यंत \nकुमारक 'स्कूल'क अनुगामी िी\", (पृष्ठ-9) \nएवह अंशमे सभ भ्रमे-भ्रम अवि मुदा दू टा नमहर भ्रमपर हम बात \nकरब। पवहल भूवमकामे जे बहरक अनुपालन स्िरक आधारपर करबाक \nबात भेल िै से आवखर की िै? कोन िंद, कोन बहर, कोन एहन \nमीटर िै जे वक स्िरक वनवश्चत आधारपर नै िै। सभ िै जे मावत्रक \nिंदमे दोहेकेँ वलअ तँ 13-11 केर अलािे ओवहमे आरो वनयमक पालन \nकरए पिैत िै। तँइ जे वकयो ई कहवि जे हम स्िरक आधारपर \nगजल वलखैत िी तँ सीधे बूवझ वलअ जे ओ सुविधािादी िवि आ \nअपना वहसाबें बावज रहल िवि कारण जखन कोनो वनवश्चत स्िरपर \nरचना हेतै तँ ओ िंदोबद्ध हेतै जेना अनुष्टुप, दोहा, सिैया, गजल आवद। \nमुदा जँ अवनवश्चत स्िरक आधारपर रचना हेतै तँ ओ आधुवनक \nकविता, गीत आवद हेतै। एवह भूवमकाक सभसँ आपविजनक बात ई \nजे लेखक अपन कमजोरी नुकेबाक लेल दुष्यंत कुमार केर नाम लऽ \nलेलाह। दुष्यंत कुमार वहंदी गजलमे कर्थय केर पवरितषन केलाह मुदा \nबहरक संगे। जी हाँ, अंकगणीतीय बहरक पालन करैत। हम अनेक  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 59 \nठाम उदाहरण देने िी िएह उदाहरण सभ एहू ठाम दऽ रहल िी- \nहो गई है / पीर पिषत /-सी वपघलनी / चावहए, \nइस वहमालय / से कोई गं / गा वनकलनी / चावहए \nएवह गजल बहर अवि 2122 / 2122 / 2122 / 212  आब अहाँ \nसभ ऐ गजलकेँ उपरा कऽ जाँवच सकैत िी। \n \nमत कहो आकाश में कुहरा घना है \nयह वकसी की व्यवक्तगत आलोचना है \n \nएवह गजल बहर अवि 2122 / 2122 / 2122  आब अहाँ सभ ऐ \nगजलकेँ उपरा कऽ जाँवच सकैत िी। \nएकर अवतवरक्त दुष्यंत कुमारक आनो गजलकेँ अहाँ सभ अपने जाँवच \nसकैत िी। मैविलक स्िाभाि होइत िै जे जखन एकटा सबूत भेवट \nजाइत िै तखन ओ दोसर नाम लऽ लेत तँइ हमरा बूझल अवि जे \nमनोज शावण्डल्य केर भविष्यक पोिी सभमे अदम गोंडिी आ वक \nआनो नाम लीखल भेटत तँइ हम अही ठाम अदम गोंडिीक दू टा \nगजल आ ओकर बहर देखा रहल िी- \n \nग़ज़ल को ले चलो अब गाँि के वदलकश नज़ारों में \nमुसल्सल फ़न का दम घुटता है इन अदबी इदारों में \n \nएवह गजल बहर अवि 1222 / 1222 / 1222 / 1222 आब अहाँ \nसभ ऐ गजलकेँ उपरा कऽ जाँवच सकैत िी। \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभूख के एहसास को शेरो-सुख़न तक ले चलो \nया अदब को मुफ़वलसों की अंजुमन तक ले चलो \n \nएवह गजल बहर अवि 2122 / 2122 / 2122 / 212  आब अहाँ \nसभ ऐ गजलकेँ उपरा कऽ जाँवच सकैत िी। \nकुल वमला कऽ देखी तँ मनोज शावण्डल्य अपन कमजोरीकेँ दुष्यंत \nकुमारपर आरोवपत कऽ भ्रम पसारने िवि। पाठककेँ तय करबाक \nिवन जे एहन भ्रवमत लेखक केर रचना संगे की करबाक चाही। \nकुल वमला कऽ एक बेर फेर हम कही जे \"बाजब बदवल रहल िै\" \nनामक पोिीमे जे रचना सभ अवि से गजल नै अवि कारण एवहमे \nबहरक पालन नै अवि। ओ रचना सभ कविता, गीत आ वक आन \nवकिु भऽ सकैए मुदा गजल नै अवि। \n4 \n\"नब युद्धक ओवरआन\" ई पोिी िवन प्रेमचंद पंकजकेँ। एवहमे संकवलत \nरचना सभकेँ हमरा \"कवित गजल\" कहबामे सेहो लाज होइत अवि। \nएवह पोिीक भूवमका लेखक िवि कमलमोहन चुन्नू। चुन्नूजीक कवित \nगजल संग्रहक आलोचना हम कऽ चुकल िी आ जे प़िने हेताह से \nबुवझते हेताह जे चुन्नूजीक वलखल भूवमका बला पोिीक रचनाक स्तर \nकेहन हेतै खास कऽ जखन वक ओकरा जखन गजल कहल गेल \nहो। कुल वमला कऽ बुवझए गेल हेबै जे अहू पोिीक रचना सभ \nगजल नै अवि। \n5 \n\"टाँगल मोलायम रौद\" ई कवित गजल संग्रह िवन रामेश्वर वनशांत \nजीक। एवह पोिीमे कुल दू टा भूवमका अवि पवहल रामलोचन \nठाकुरजीक आ दोसर वनशांतजीक अपने। संगवह-संग शारदा  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 61 \nवसन्द्हाजीक आशीिषचन सेहो िैक पोिीक पविला कभर पेजपर। \nरामलोचनजी अपन भूवमकामे वलखै िवि जे \" मतला, कावफया, बहर \nआवद एकर बाधा नवह होइत िैक\" (पृष्ठ-6), रामलोचन जी गजल \nविधाक नवह िलाह तइयो एहन बात साहसपूिषक लीवख सकैत िलाह। \nरामेश्वरजी अपन भूवमकामे वलखै िवि जे \".. तैं बहर (िंद)क दृवष्टएँ \nजवटल रवहतो कोनो भार्ामे वलखल गजल श्रेष्ठ आ सुंदर भ' जाइि\", \n(पृष्ठ-9), आ ई बात सही िै मुदा दुख अतबे जे रामेश्वर जीक कवित \nगजल सभमे बहरक कोनो ठोस प्रमाण नवह भेटल। यत्र-कुत्र बहरे \nमीरक प्रिाह सन बुझना जाइत िै मुदा ओहो कोनो सायास रूपमे \nनवह िै। संभितैः आने जकाँ वनशांतजी इएह बूझै िवि जे जेहन \nपाँवत वलखा गेलै सएह बहर (िंद) भऽ गेलै। \nकुल वमला कऽ अहू पोिीक रचना सभ गजल नवह अवि कारण \nएवहमे बहरक पालन नै अवि। मुदा हमरा ई मानबामे कोनो संकोच \nनवह जे एवह संग्रह रचना सभमे कावफया ओ रदीफ नीक जकाँ वनिाह \nकएल गेल िै (वकिु अपिाद िोवि)। तँइ हमरा नजवरमे मैविलीमे \nकवित गजलक जे शृंखला िै तावहमे ई पोिी अवि। सुधांशु शेखर \nचौधरी, बाबा बैद्यनाि, अरविन्द्द ठाकुर एिं बैकुंठ झा बाद ई पाँचम \nएहन लोक िवि वजनकर रचना कम्मे मेहनवतसँ गजल बवन सकैए। \nजँ हमर बात वनशांतजी लग कवहयो पहुँचवन तँ जरूर ओ एवह बातपर \nगौर करवि। \nएवह पोिीमे शारदा वसन्द्हाजीक आशीिषचन की मावन कऽ लेल गेल िै \nसे नवह पता। जँ संगीतक कोनो पोिीपर शारदाजीक िचन रवहतवन \nतँ ओ मानबाक बाध्यता हमरा रहैत मुदा एहन नै िै जे शारदा \nवसन्द्हाजीक वलखलासँ कोनो रचना गजलमे बदवल जेतै। कुल वमला \nकऽ देखी तँ रामेश्वरजीक रचना गजल तँ नवह िवन मुदा गजलसँ  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेसी दूरो नवह िवन। \n6 \n\"सजना वसनेवहया\" केर लेखक िवि सतीश साजन। एवह पोिीमे \nगीत बेसी अवि आ एहन रचना जकरा गजल कहल गेल िै से \nकम। ओना ई सभ गजल िैहो नै। एवह पोिीमे कुल दू टा भूवमका \nअवि पवहल अवजत आजाद आ दोसर लेखक केर अपने। स्िभाितैः \nजखन भूवमका लेखक अवजत आजाद िवि ओ उपन्द्यासोकेँ गजल \nकवह सकैत िवि, कोनो भारी बात नै। ई स्पष्ट अवि जे एवह पोिीमे \nगजल विधाक कोनो रचना नै अवि। \n7 \n\"स्िेद-राग\" ई कवित गजल संग्रह धीरेन्द्र प्रेमवर्षजीक संपादनमे \nप्रकावशत भेल िवन। एवह पोिीमे नेपालक युिा सभहक रचना सभ \nगजलक नामसँ आएल अवि। एवह युिा सभमेसँ वकिु युिा मेहनती \nभऽ सकै िलाह मुदा ओ सभ प्रेमवर्षजीक पसारल भ्रममे फँसल िवि। \nआइ हम वक वकयो युिा सभकेँ ई कवह उत्सावहत कऽ सकैत िी जे \nचलू कावि भेने ई सभ मेहनवत करता। मुदा अपन कमजोरी नुकेबाक \nअवि तँइ युिो सभ मेहनवत नै करवि एहन बात सोचब सावहत्य संगे \nिल हेतै। युिा सभकेँ मेहनवत करबाक चाही मुदा एवह संग्रहमे \nप्रेमवर्षजी अपन भ्रम, अपन कमजोरीकेँ नेपालक युिा लेखकपर लावद \nदेने िवि आ उम्मेद करै िवि जे युिाक कमजोरी बहन्ने हम सुरवक्षत \nबवच जाएब। वहनक वकिु भ्रम, कमजोरी आ कुंठा वहनके वलखल \nभूवमकामे भेटैए। पृष्ठ- 13 पर प्रेमवर्षजी वलखै िवि- \"तिावप प्रश्न उठैत \nअवि जे जकरा हम गजल कवह रहल वियैक िा जे रचना सभ \nएवहमे सङ्गरवहत अवि से की गजले वियैक? जँ आइसँ डे़ि दशक \nपवहने ई प्रश्न अबैत तँ एक नजवर देवखतवहँ केओ कवह, वदतए- विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 63 \nवबल्कुल, ई गजले वियैक। मुदा पविला समय बगय-बावन आ आन्द्तवरक \nगुणििापर मात्र नवह भऽ गजलक गवणतपर सेहो वकिु काज होबऽ \nलागल िैक। आ जखन गवणतीय सूत्रसभक खाँचपर कोनो रचना \nदुरुस्त नवह बैसैत िैक तँ ओकरा गजल कहबासँ परहेज कएवनहार \nएकटा जमात सेहो सविय अवि सम्प्रवत। ओवह जमातक विचार आ \nअवभयानक सेहो सम्मान करैत िी हम। हमर धारणा अवि जे सूत्रबद्ध \nकाजक अभ्यास कालान्द्तरमे विशेर् गवतशीलताक मागष सेहो प्राप्त \nकरत। \nकोनो फसलक बीज कतहुसँ आएल हुअए, जावह जमीनमे ओकरा बुनल \nगेल िैक ओवह मावटक उिषराशवक्त एिं रौद-बसात ओकरा जावह रूपें \nजनमऽ, पनपऽ आ फौदाएमे प्रभाि पािैत िैक से ओवह फसलक गुण \nहोइत िैक। ई प्राकृवतक वनयम वियैक। मैविली भार्ाक \nस्िरूप, सुगन्द्ध आ सौष्ठि गजलकेँ कोन रूपें अंगेजने अवि आ समय-\nिममे होइत रहल बाउग वकंिा रोपनीसँ हवरआइत गजल-िृक्षमे कोन \nतरहक फल लागल अवि; उएह मैविली गजलक सुच्चा सुआद आ \nस्िरूप भऽ सकैत िैक। आइ जँ पं. जीिन झा सदृश प्रारवम्भक \nगजलकारलोकवन अपन मानसक मावटमे सावनकऽ मैविलीक चाँचरमे \nगजलक बाउग नवह कएने रवहतवि तँ जावन नवह सोमदेि, वसयाराम \nझा 'सरस', कलानन्द्द भट्ट, रिीन्द्रनाि ठाकुर, डॉ. राजेन्द्र विमल, डॉ. \nतारानन्द्द वियोगी, फजलुरषहमान हाशमी, डॉ. रामचैतन्द्य \nधीरज, जगदीशचन्द्र ठाकुर 'अवनल', डॉ. धीरेन्द्र धीर, धीरेन्द्र \nधीरज, जनादषन ललन, डॉ. देिशङ्कर निीन, रामभरोस \nकापवड 'भ्रमर', डॉ. विभूवत आनन्द्द, डॉ. रामदेि झा, बाबा िैद्यनाि, डॉ. \nशेफावलका िमा, डॉ. कमलमोहन चुन्नू, डॉ. नरेन्द्र, रोशन \nजनकपुरी, अवजत आजाद, वजयाउरषहमान जाफरी, अशोक दि सदृश  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरचनाकारलोकवन गजल नामसँ वकिु वलखबाक साहस कवरतवि िा \nनवह! जँ उवल्लवखत सावहत्यकारसभक अवतवरक्तो सैकिो रचनाधमी \nगजलमे कलम नवह भँजैत रवहतवि तँ राजीिरञ्जन वमश्र, निलश्री \nपङ्कज, दीपनारायण विद्यािी, आवशर् अनवचन्द्हार, मैविल प्रशान्त, प्रदीप \nपृष्प, अवमत वमश्र, कुन्द्दनकुमार कणष, बालमुकुन्द्द, अवभलार् ठाकुर, सुवमत \nवमश्र आवदसन रचनाकार जावन नवह गजल अध्ययन-लेखनवदस प्रिृत \nभऽ पवबतवि िा नवह।\" \nहुनकर एवह भूवमकाक शुरुआतमे एहन जमात केर चचा करै िवि जे \nवबना वनयम रचनाकेँ गजल कहबासँ परहेज करैए मुदा प्रेमवर्षजीमे \nएतेक साहस वकएक ने िवन जे ओ वबना नाम वलखने चचा करै \nिवि। सावहत्यमे िवि तँ एकौ पौआ साहस रहबाक चाही प्रेमवर्षजी \nलग। भूवमकाक दोसर भागमे प्रेमवर्षजी गजलक इवतहासकेँ गलत \nकरबाक कुवत्सत प्रयास केलाह अवि। एवह प्रसंगमे मैविली गजलक \nकाज सेहो सािषजवनक अवि आ प्रमवर्षजीक किन सेहो हम देलहुँ। \nपाठक तय कऽ लेताह। \nएकर अवतवरक्त अही भूवमकामे प्रेमवर्षजी वलखै िवि (पृष्ठ-14)- \"मुदा \nओकरा (रचनाकेँ) खावरज करबाक करबाक अवधकार िा सामर्थयष \nककरो नवह रहैत िैक।\" एवह किनक की मतलब िै से हमरा नवह \nबुझाएल। रचनाकेँ वकयो खावरज कइए ने सकैए मुदा कोनो रचनाकेँ \nलेखक जबरदस्ती लेबल लगा कऽ परसबाक प्रयास करै िवि तँ \nओवह लेबलकेँ खावरज करबाक अवधकार समीक्षक-आलोचककेँ जरूर \nदेल गेल िै समाज द्वारा। आ तँइ ई कहबामे कोनो संकोच नै जे \nएवह पोिीक रचना गजलक मापदंडपर नै अवि। \nिोट कालखंड लेल प्रेमवर्षजी वनमावह लेताह मुदा भविष्यमे जखन \nमेहनती युिा सभहक फौज रहतै तखन हुनकर काजक नामोवनशान  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 65 \nनवह बचतवन। \n8 \n\"विश्वग्रामक बवलिेदीपर\" ई कवित गजल संग्रह िवन अवजत आजाद \nकेर। एवह पोिीमे कोनो भूवमका नै अवि। आन लोकक कवित \nगजलपर लीखए बला, संग्रहमे भूवमका लीखए बला अवजतजी अपन \nसंग्रहमे कोनो भूवमका वकए ने देलाह से बात जँ गजलक नामपर \nवकिुओ लीवख देबए बला लोक सभ बूवझ जाए तँ आधा समस्या \nओहीठाम खत्म भऽ जेतै। एवह संग्रह रचना सभ सेहो गजल नै \nअवि। \n9 \nहम पवहनेहो कहने िी जे व्यवक्तगत तौरपर हमरा कोनो आजाद वक \nबरबाद रचनासँ वदक्कत नै अवि। एकटा पाठक तौरपर हम ओकरो \nसभकेँ प़िैत िी। हमरा वदक्कत तखन होइए जखन वक कोनो विधाक \nनामपर भ्रम पसारल जाइत िै। अपन कमजोरीकेँ नुकेबाक लेल \nविधाक वनयम संगे मजाक कएल जाइत िै। उपरमे जतेक पोिी \nजतेक लेखक केर नाम हम गनेलहुँ से सभ अपन कमजोरी नुकेबाक \nलेल भ्रम पसारने िवि। आब पचास-सए रचना िै तँ कोने ने कोनो \nरचना कर्थय वहसाबें नीक हेबे करतै, वकिु पाँवत नीक लगबे करतै \nमुदा तकर नाम गजले टा वकएक? कविता रावख वलअ नाम जखन \nवनयम केर पालन कवरते नै िी तखन ओ गजल कोना? नमहर-नमहर \nभूवमका वलखल जाइए मुदा जँ एकौ पाँवत ओवहमे अपन कमजोरीक \nबारेमे लीवख देल जाए तँ एहन िोिे िै जे कोनो पाठक वक कोनो \nआलोचक लेखककेँ फाँसी लगा देतै। मुदा जँ ई सभ अवहना भ्रम \nपसारैत रहता तँ कोनो ने कोनो आलोचक वहनका सभकेँ नपैत \nरहत, आ अवहना बेकार कहैत रहत। लेखक अपन कमजोरीकेँ  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसािषजवनक करैत रचना लीखवि ई बेसी इमानदार ओ साहसी काज \nहेतै। \nगजल वनयम यवद सभ लेल िै तँ ओकर िूट सेहो सभ लेल िै। \nमुदा िूटक उपयोग िएह कऽ सकैए जे वक अनुशावसत होवि। बाँकी \nआलसी लोक लेल िूट की आ वनयम की? \n  \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 67 \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज वकशोर वमश्र- कहू, उपराग वदअइ ककरा? \n३.२.वशि कुमार झा वटल्लू - ३ टा पदा्य \n३.३.समता कुमारी- वमविला हम्मर \n३.४.डा वजयाउर रहमान जाफरी- २ टा आजाद गजल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.राज वकशोर वमश्र- कहू, उपराग वदअइ ककरा? \nराज वकशोर वमश्र, वरटायडष चीफ जेनरल मैनेजर \n(ई), बी.एस.एन.एल.(मुख्यालय), वदल्ली,गाम- अरेर डीह, पो. अरेर \nहाट, मधुबनी \nकहू ,उपराग वदअइ ककरा ? \n \nलय वत वम र -पा त्र, िी घूवम रहल, \n \nभरबा क अवि ई इजो त सँ, \nभवर क'जखने बन्द्द करैत िी , \nतम भवर जा इि, को नो बेओँत सँ। \nसँ \n \nइजो त -अन्द्हा रक -सम्बन्द्ध के \nसो झरा बय लेल कवह ऐवन्द्ह वक नका ? \n \nएवह , ओझरो ट के लेल पुवन , \nकहू, उपरा ग वद ऐवन्द्ह वक नका ? \n \nबा दवर वब ला गेलै हवि या मे, \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 69 \nिै सुखा रहल , खेत मे धा न, \nमेघ वन पिा भेल, गेल कत '? \nबरसय, दैक धा न मे प्रा ण। \n \n \nदेवख वल औ, िै केहन भेल? \nजलिा हक अनसो हाँ त, नखरा , \nवक नका कवह ऐवन्द्ह ? की कवह ऐवन्द्ह ? \n \nकहू, उपरा ग वद अइ ककरा ? \n \nपूिष का लक नी क कतेको , \nटुटल जा इत अवि परम्परा , \n \nनवह बुझा इत अवि , वक नका कवह ऐवन्द्ह , \n \nकहू ,उपरा ग वद अइ ककरा ? \n \nभैबाँ ट जमी नक अङकुर मे, \nउसरा ही खेत 'पिल बखरा , \nकहू, उपरा ग वद अइ ककरा ? \n \nलुक्खी गा ि पर आम खो वध , \nअपने सँ करैि, बाँ ट-बखरा \nकहू, उपरा ग वद अइ ककरा ?  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअनुमा नो ने भ' पबैत िै, \nभ'जेतै कखन धरती -कंपन, \nबवज तो नवह िवि ,िसुन्द्धरा , \n \nहो इत िवन्द्ह वक एक, काँ पय के मन? \n \nवक नका पूवि अवन्द्ह ? के, की कहता ? \nई उपरा ग, वक एक वक ओ सुनता ? \n \nबजओने वब नु, दुभा ग्य आवब , \nवक एक बेसा हैत अवि रगिा ? \nहमरा वद स सँ नेओँत िलै की ? \nकहू ,उपरा ग वद अइ ककरा ? \n \nकएगो ट अंधवि श्वा सक द्वा रे, \n \nडगमगा एल, वम वि ला -मा िक पा ग, \nिैज्ञा वन क सो च अनसो हाँ त िवन्द्ह वज नका , \n \nहुनकर दुभा गक जा गल भा ग। \n \n \nवि ज्ञा न पर वि श्वा स नवह वज नका , \nकहू, उपरा ग वद ऐवन्द्ह वक नका ?  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 71 \n \nतपत चा ह वप बैत का ल, \n \nपा वक जा इत िवन्द्ह मुह वज नका , \nअहीं कहू, ओ की करता ? \nजा क' उपरा ग देवि न्द्ह वक नका ? \n \nता वम -को वि खेत हम रो पलहुँ, \nउवग गेल अपने सँ खगरा , \nकहू, उपरा ग वद अइ ककरा ? \n \nवस नेह कतए सँ घो वर वद अइ? \nवत लको ि, मा ि ,मखा न मे, \nगेल कतए ओ अपनैती ? \nपरसा इ िल सभक दला न मे, \n \nअपनैती , मो न, वह रदयक भा ि अवि , \nब़ित को ना , कवह ऐवन्द्ह वक नका ? \nकहू, उपरा ग वद ऐवन्द्ह वक नका ? \n \n  \n \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.वशि कुमार झा वटल्लू - ३ टा पद्य \nवशि कुमार झा वटल्लू \n३ टा पद्य \n \n१ \nमुरदैया'के किेर मे \n \nरवजपुत शासनक काल िल \nधम्म'सँ सनातन बेहाल िल \nमूरवत नै पूजब मुदा - \nशरणम् गच्िावम केर ललकार िल ! \nशैि शाक्त िैष्णि आिांत िल \nफुराइत नै न्द्याय तकष दशषन वसद्धांत िल \nतखने जनमल सीताक धरती पर \nचनहा सोती स्िरूपा मुरदैया के कोवख'सँ \nएकटा वचलका .. \nजावह सोती मे मात्र साओन भादो'मे पावन \nओकरे किेर मे रोवप देलक न्द्याय केर कुसुम \nफेर की भेल ? ई जानवि जगरनाि \nसनातन दशषन कहलकवन ई वचलका नै \nआचायष िवि - सनातन केर रक्षक उदयनाचायष \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 73 \nमुदा एखन मात्र दशषन आ िैशेवर्क शोध मात्र केर \nविर्य जे बवन गेल िवि \nबरौनी के तरल तेल शोधक जकाँ \nसोधा रहल िवि !!!!! \nकांकि पािर भरल अपन डीहपर \nश्रद्धा भािक नोर'सँ वनत पूजै िवन \nउवनत साहु सन कवरयन गामक वकिु जन -जननी लोकवन \n \n२ \nअतुकान्द्त \nटहवल रहल िलहुँ प्रगीतक फुलबारी'मे \nरंगवबरहा फूल केर सुगंधक आनंद लैत \nआवक फुरा गेल -एकटा गीत ! \nसोच' लगलहुँ विर्य- विमशष \nकिी'पर वलखल जाए..? \nकतहु बाव़िक ककरोस त' कोनो'ठाम \nसोहाओन साओनक आनंद \nतुकबंदी वमलान करैत रहलहुँ \nवलवख वलवख क' पन्ना फािैत रहलहुँ \nनीक'सँ नीक रचबाक प्रयास जे िल \nवक अचके झनझना उठल देह \nलावग गेल िल मोजरक िापर \nड'र'सँ मोन अपस्यांत \nकहलक हीया -िोवि ने वदयौ \nफेर वलख' लगलहुँ -- अतुकांत  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३ \nअविरल स्मृवत (गीत) \n \nबीतल क्षण फेर घुवरक' आबय ओकरे संग'मे दौिी अय \nचलू सखी वकिु काल'ले नैहर खेलब वचिी कौिी अय ! \nप्रेमक चटकन बाबूके हािे माय वसनेहक डंटा अय \nचलू भायसंग फेरो करबै जे वबसरल ओ टंटा अय \nहमरा वदश तँ दाइ ठा़ि िवि कहवि ई पोती गौरी अय ! \nसुन गे मुवनयाँ वकए कनै िें जो खेलें वकिी वकिी \nढाढसके अवहबात जिाक' कहवि हमर िोटका वपिी \nएवहठां बहुआवसन बवन गेलहुँ आंजुर करम फुलौिी अय ! \nसासुमाय नवह विवधक धाय िवि प्रेमक पि संघोर अय \nह'म सूतवल िी अपन सेजपर चाह बनाबवि भोर अय \nहे वशि जैघर बेटी बनलौं ओवहठां प्रेम वतलौिी अय \n \n  \nऐ  र चन ापर  अपन  म ं त व् य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  \nपठाउ । \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 75 \n३.३.समता कुमारी- वमविला हम्मर \nसमता कुमारी \nवमविला हम्मर \n \n 76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n-समता कुमारी, वशवक्षका, समस्तीपुर, वबहार। \n ऐ र चनापर  अपन \nमांत व्य editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ ।  \n  \n \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 77 \n३.४.डा वजयाउर रहमान जाफरी- २ टा आजाद गजल \nडा वजयाउर रहमान जाफरी \n२ टा आजाद गजल \n१ \nदेखब हुनका रूप अपार \nकरब मुदा नवह हुनका वपयार \n \nराधा गोरी जाइ रहल अवि \nजहाँ पे बैसल नंदकुमार \n \nबरखा मे नवह पानी तवनको \nकी प्रकृवत के व्यिहार \n \nकेिल हमहीं मैविली बाजब \nकवन करू ते अहाँ विचार \n \nझूठक वदल्ली की बाजैत अवि \nरोज ब़िैत अवि नरसंहार \n \nहमहुँ दोर्ी हमहुँ दागी \nसवह रहल िी अत्याचार \n 78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nनवह सोचवि हम भविष्यक लेल \nनवह हमरा मे किु सुधार \n \n२ \nहम बाजैत िी वपयारक गप्प \nकोनो शुभ संस्कारक गप्प \n \nहमरा नवह समीचीन बूझैत अवि \nवदन मे ई अंधकारक गप्प \n \nएक स्िर मे हम मानै िी \nसंभि नवह उद्धारक गप्प \n \nकन्द्याक संख्या कम जे होइत \nबदवल जाइत इंकारक गप्प \n \nराजनीवत के हम जानैत िी \nहत्या, खून, संहारक गप्प \n \nहमरा जुवन अहाँ भेंटैत िी \nभ' जाइत अखबारक गप्प \n \nकोनो दशा नवह बाकी रखलक \nपापी ई संसारक गप्प  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 79 \nसम्पादकीय वटप्पणी- वजयाउर रहमान जाफरी जखन वहंदी-उदूषमे गजल \nवलखै िवि तखन पूरा बहर-कावफया रहै िवन मुदा हुनक मैविलीमे \nगजलमे बहर नै रहैए। जाफरी जी एकटा वहंदी गजल देखू। ऐ \nगजलमे २१२२-२१२ केर पालन केने िवि हरेक पाँवतमे आ कावफया \nई ध्िवन साम्यताक संग िै। \n \n \n 80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n- डा वजयाउर रहमान जाफरी, स्नातकोिर वहंदी विभाग, वमजा गावलब \nकॉलेज गया वबहार, 823001, 9934847941 \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 81 \n४.संस्कृत खण्ड \n४.१.डा. दीवपका- चम्पूसावहत्ययशो विलासैः (वद्वतीयोच्ििासैः) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n४.१.डा. दीवपका- चम्पूसावहत्ययशो विलासैः (वद्वतीयोच्ििासैः) \nचम्पूसावहत्ययशो विलासैः \n(वद्वतीयोच्ििासैः) \n \nड ा.  दी वपका  \n(स्वत न्िले वखका वेदवती -महा व वद्य ालयस् य  प्राक् त नप्राध् य ाव पका  च) \nचम्पूसावहत्यजगवत आचायषवत्रवििमभट्टस्य नलचम्पू-नामधेयैः ग्रन्द्िैः प्रिमं \nचम्पूकाव्यम् अवस्त इवत प्रवितैः एि। दशमशताब्द्याम् अस्य ग्रन्द्िस्य \nरचना जाता। अवस्मन् ग्रन्द्िे मूलतैः वत्रवििमभट्टरवचताैः सप्त-\nउच्ििासाैः ितषन्द्ते। एिं जनश्रुवतैः ितषते यत् आचायषवत्रवििमभट्टैः \nिाग्देिी कृपािशात् सप्त-उच्ििासपयषन्द्तमेि लेखनं कृतिान्। अतैः \nग्रन्द्िोऽयम् अपूणषैः। \n   तत्र प्रिमे उच्ििासे विविधविर्याणां िणषनं ितषते। आदौ आहत्य \nपञ्चविंशवतश्लोकाैः ितषन्द्ते। येर्ु श्लोकेर्ु वशिस्य  स्तिनं ितषते। \nएिमेि कामदेिस्य िणषनं, सरस्ित्याैः स्तिनं, काव्यिैवशष्टयं, \nकुकविवनन्द्दा, दुजषनवनन्द्दा, विद्वत्जनानां िन्द्दना, सज्जनदुजषनयोैः \nपािषक्यम्, आवदकवि स्तुवतैः, िेदव्यासस्तुवतैः, महाभारतकिािणषनं, \nबाणभट्टगुणाढ्ययोैः प्रशंसा, संभगश्लेर्िैवशष्टयादीनां वििरणम् ऐर्ु \nश्लोकेर्ु दििान् अवस्त आचायषैः। \n विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 83 \n   एिमेि गद्यप्रभागे मध्ये-मध्ये पद्यप्रयोगपुरस्सरं कवििंशावदिणषनम्, \nआयाितषिणषनं, वनर्धापुरीिणषनं, नलिणषनं, महामवन्द्त्रिणषनं, \nनृपविलासिणषनं, िर्ािणषनं, शूकरोत्पातिणषनं, मृगया-विहार-वनश्चयिणषनं, \nमृगयािणषनं, शूकरदशषनं, शरिर्षणं, द्वन्द्द्वयुद्धं िणषनं, शूकरजयो राज्ञो \nविश्रामिणषनं, पविकस्यागमनं, राज्ञाकौतुहलं, विदभषिणषनं, राजपुत्रीिणषनं, \nराज्ञवश्चन्द्तािणषनं, पविकविसजषनं, राजदशािणषनं प्रभृतीनां विशदरूपेण \nविस्तृतिणषनम् अवस्मन् ग्रन्द्िे सन्द्दृश्यते। \n  \n    ऐर्ु िणषनेर्ु इदम्प्रािम्येन आयाितषस्य यद्वणषनम् अवस्त तवन्नश्चयेन \nभारतिर्षस्य मूलस्िरूपं प्रस्तौवत। यस्य वनदशषनम् अधोवलवखतेर्ु गद्येर्ु-\nपद्येर्ु च रष्टुं शक्यते। \nअवस्त समस्तविश्वम्भराभोगभास्िल्ललामलीलायमानैः, समानैः सेव्यतया \nनाकलोकस्य, ग्राम्यकविकिाबन्द्ध इि नीरसस्य मनोहरैः, भीम इि \nभारतालङ्कारभूतैः, कान्द्ताकुचमण्डलस्पशष इिाग्रणीैः सिषविर्याणाम्, \nअनधीक्तत व्य ाकर ण इ वादृष्ट प्रकृवतवनपातोपसगषलोपसवणण विकारैः, \nपशुपवतजटािन्द्ध इि विकवसतकनककमलकुिलयोच्िवलतरजैः \nपुञ्जवपञ्जवरतहंसाितंसया \nप्रचुरचलच्चकोरचििाककारण्ड िमण्ड लीमवण्ड ततीरया \nभगीरिभूपालकीवतष-पताकया, स्िगषगमनसोपानिीिीयमानवरङ्गतरङ्गग्न य ा \nगङ्गया पु ण्य सवल लः प्लावितश्चन्द्रभागालङ्कृतैकदेशश्च, सारैः \nसकलसंसारचिस्य, शरण्य ः  पु ण्य कावरणाम् , आरामो \nरामणीय ककद लीिनस्य, धाम धमषस्य, आस्पदं स म्पदाम्, आश्रयैः \nश्रेयसाम् आकरैः \nसाधुव्यिहाररत्नानाम्, आचायषभिनमायषमयादोपदेशानामायाितो नाम देशैः। \n  \nआय ावत णस् य  प्रजाः कीदृश ाः इ त् य वप वणणनम् अत्य न्तं समीचीनत य ा  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकृत वमह- \nयवस्मन्निरतधमषकमोपदेशशान्द्तसमस्तव्यावधव्यवतकराैः पुरूर्ायुर्जीविन्द्यैः \nसकलसंरसुखभाजैः प्रजाैः तिावह- कुष्टयोगो गावन्द्धकापरोर्ु, \nस्फोटप्रवा दो िैयाकरणे र्ु, संवनपातस्तालेर्ु, ग्रहसंिावन्द्तज्जोवतैःशास्िेर्ु, \nभूतविकारिादैः सांख्येर्ु, क्षयवस्तविर्ु, गुल्मिृवद्धिषनभूवमर्ु, गलग्रहो \nमत्स्येर्ु, गण्ड कोत्िानं पिषतिनभूवमर्ु, शूलख सम्िन् धश्च व ण्डकायतनेर्ु, \nदृश्यते न प्रजासु ।। यत्र चतुरगोपशोवभताैः सङ्गरामा इव  ग्रामाैः, \nतुङ्गसलकलभिनाैः सिषत्र नगा इि नगरप्रदेशाैः, सदाचरमण्ड नावन \nनूपुराणी ि पुरावण , सदानभोगाैः प्रभञ्जना इि जनाैः, \nवप्रयालपनसारावण  यौिनानीि िनावन, विटवपवहताश्चवटका इि िावटकाैः, \nवनिृषवतस्िानावन सुकलत्राणी िेक्षु क्षेत्रसत्त्रावण , जलाविलक्षणाः  पशुपुरूर्ा \nइिाप्रमाणास्तडागभागाः, कूवपतकवपकुलाकुवलता लङ्केश्वरवकंकरा इि \nभग्नकुम्भकणण घनस्िापाैः कूपाैः, पीिरोधसैः सवरत इि गािैः, \nसतीिरतापदोर्ाैः सूयषद्युतय इि कुलवस्त्रयैः ।। यत्र च \nमनोहावरसारसद्वन्द्द्वास्तत्पुरूर्ेण  वद्वगुना चावधवष्ठताैः कादम्बरीगद्यबन्द्धा इि \nदृश्यमानबहुिरीहयः केदाराैः । \nवकं बहुना। \nनावस्त सा नगरी यत्र न िापी न पयोधरा। \nदृश्यते न च यत्र स्त्री निापीनपयोधरा।। \nअवप च \nभिवन्द्त फाल्गुने िृक्षशाखा विपल्लिाैः। \nजायन्द्ते न तु लोकस्य कदावप न विपल्लिाैः।। \nउक्तिणषनं न केिलं तत्कालीनभारतस्य िैवशष्टयं \nप्रस्तौवत। समसामवयकराष्रस्य विवनमाणम् अवप उक्तधरातले एि कतुषं \nशक्यते इवत वनश्चप्रचम्। आय ावत णस् य  विदेह: ३५५ म अंक ०१ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५५)|| 85 \nदेशैः पु ण्य तमोद्देशैः कस्यासौ न वप्रयो भिेत्। \nयुक्तोऽनुिोशसंपन्नैयो जनैवरि योजनैैः।। \n (अनुितषते) \nअपन म ं त व्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n ","size_mb":5.24,"has_text":true},"Videha 356.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 356.pdf","name":"Videha 356.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nवि देह: ३५ ६  म अ ं क १५ अक्ट ू बर २ ० २ २  (िर्ष  १५ मास १७ ८  \nअ ं क ३५ ६) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nवि देह मै विली साव ह त् य  आन्दोलन : मा नुर्ीव मह स ंस् कृत ाम्  \n \nवि देह- प्रिम मै विली पाविक ई -पवि का \n \nसम्प ादक: गज ेन्र ठाकुर ।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोिी क स िाव ि का र स ु रव ि त अव ि । का ॅ पीरा इट ( ©)  ि ारक क वल वि त अनु मवत क वब ना पोिी क को न ो  \nअंश क िाया  प्र वत  एिं रवकॉ डवंग स ह व त इले क् ट् रॉनवक अि िा या ंत् रव क, को नो माि ् यमस ँ , अि िा ज् ञ ा न क  \nस ंग्र ह ण  िा पु नप्रष यो गक प्र ण ाली द्व ारा  को नो  रूपम े  पु नरु त्  पा द न अि िा स ंर ारन - प्र स ारण नै  कएल जा  स कै त  \nअव ि । \n \n(c) २ ० ० ०- २ ० २ २। स िाव ि का र स ु रव ित । भ ालस वरक  गाि जे  स न २ ० ० ०  स ँ  या ह ू वस टी जपर िल  \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आ वद  वलंकपर  आ  अि नो ५ जु लाइ  २ ० ० ४  क पोस् ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html के र रूपम े  \nइन् टरने टपर  मै विली क प्र ार ीनत म उपवस् ितक रूपम े  विद्यमान अव ि (वकिु  वद न ले ल  \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html वलंकपर, स्रोत wayback machine \nof https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भ ाल स वरक  गाि - प्र िम मै विली  ब् लॉग / मै विली  ब् लॉगक एग्री गे टर)। \nई मै विली क पवह ल इंटरने ट पवि का  विक  जक र नाम बाद मे  १ जनिरी २ ० ० ८  स ँ  ’विद े ह’ पड़लै । \nइंटरने टपर मै विली क प्र िम उ पवस् िव तक या ि ा विद े ह - प्र िम मै विली  पाविक ई पव ि का  ि व र पह ु ँ र ल अव ि , \nजे  http://www.videha.co.in/ पर ई प्र का वश त ह ोइत अव ि।  आ ब “भ ालस वर क गाि ” जा लिृ त्त \n'विद े ह' ई-पवि का क प्र िक्ताक  स ंग मै विली  भ ार्ाक जा लिृ त्तक  एग्री गे टरक  रूपम े  प्र यु क् त  भ ऽ  रह ल अव ि ।   \n \n(c)२ ० ० ०- २ ० २ २। वि द े ह: प्र िम मै विली  प ाविक ई -पवि का  ISSN 2229-547X VIDEHA (since \n2004). स म्पाद क: गजे न् र  ठ ाकु र।  Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials \ne-published in Videha, the Editor, Videha holds the right to create the web \narchives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate th ose \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to \ne-publish/ print-publish all the se archives.  रर नाक ार/ स ंग्र ह कत्त ा अपन मौवलक आ  \nअप्र का वश त रर ना / स ंग्र ह  (स ंपू ण ष  उत्तरद ावयत् ि रर नाक ार / स ंग्र ह कत्त ा मध्य ) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ  मे ल अटै र मे ण्ट क रूपम ेँ  पठ ा  स कै त िवि , स ंगम े  ओ  \nअपन स ंवि प् त पवरर य आ  अपन स् कै न कए ल गे ल फोटो  स े ह ो पठ ाबवि।  एत ऽ  प्र का वश त रर ना / स ंग्र ह  \nस भ क कॉ पीरा इट रर नाक ार / स ंग्र ह कत्त ाक लगम े  िवन् ह  आ  जतऽ  रर नाक ार / स ंग्र ह कत्त ा क नाम नै  अव ि  \nततऽ  ई  स ंपा द का ि ीन  अव ि।  स म्पाद क : व िद े ह ई- प्र का वश त रर नाक  िे ब-आ का इि/ िीम-आ ि ावरत िे ब-\nआ का इिक वनम ा ण क अव ि का र , ऐ स भ  आ का इिक अनु िाद  आ  वलप् यंतर ण  आ  तक रो िे ब-आ का इिक \nवनम ाण क अव ि का र ; आ ऐ स भ  आ का इ िक  ई-प्र का श न/ वप्र ंट- प्र का श नक अव ि का र रि ै त िवि।  ऐ स भ  \nले ल को नो रॉय ल् टी / पावरश्र वमकक  प्र ािि ान नै  िै, स े  रॉय ल् टी/ पावरश्र वमकक  इच्िु क रर नाक ार/ स ंग्र ह कत्त ा  \nविद े ह स ँ  नै  जु ड़िु । व िद े ह ई पव ि का क मा स मे  द ू  टा  अंक  वनकलै त अव ि जे  मास क ०१ आ १ ५  \nवतविक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्र का वश त कएल जा इत अव ि।   \n \nVideha e-Journal: Issue No. 356 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्तर  परम्पर ाक विद्यापवत - \nवरि  विदेह सम् मानसँ स म्म ाव न त  श्री पनकलाल म ण्डल  द्वार ा \nमै विली भार्ा  जगज्जननी सीत ाय ााः भार्ा आस ीत ्।  ह नुमन्ताः उक् त िान - \nमानुर्ीव मह संस् कृत ाम्।  \nअक्ि र  िम्भा (आिर ि ाम्ह ) \nवत ह ुअन िेत्त वह  कावञ त सु वकवत्त िवल् ल पस र ेइ ।  अक्िर  िम्भारम्भ  \nजउ मञ् रो बवन्ि न देइ॥  (कीवत षलत ा प्रिमाः  पल्लिाः  पवह ल दोह ा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमा ण कऽ ओइपर  (गद्य-पद्य रूपी ) मंर ज ँ \nनै बान्ह ल जाय  त ँ ऐ  वि भु िनरूपी िेि मे  ओकर कीवत षरूपी  लत्त ी  केना \nपस र त । \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे  अवि : - \n१ .१.गज ेन्र ठाकुर - नू त न अंक स म्प ादकीय  (पृ. २-५) \n१ .२.अंक ३ ५ ५  पर वटप्पण ी  (पृ. ६ -६) \n२. गद्य  िण्ड \n२ .१.कवपल ेश्वर  र ाउत क ५ टा किा -  किा -१ जइ पर  सम्प ादकीय  \nसमीिा अंग्रेजीमे स म्प ादकीय  पृष्ठ पर  (पृ. ९-१६ )  \n२ .२.कवपल ेश्वर  र ाउत क ५ टा किा -  किा -२ जइ पर  सम्प ादकीय  \nसमीिा अं ग्रेजीमे स म्प ादकीय  पृष्ठ पर  (पृ. १ ७-२ ३) \n२ .३.कवपल ेश्वर  र ाउत क ५ टा किा -  किा -३ जइ पर  सम्प ादकीय  \nसमीिा अंग्रेजीमे स म्प ादकीय  पृष्ठ पर  (पृ. २ ४-३ ०) \n२ .४.कवपल ेश्वर  र ाउत क ५ टा किा -  किा -४ जइ पर  सम्प ादकीय  \nसमीिा अंग्रेजीमे स म्प ादकीय  पृष्ठ पर  (पृ. ३ १-३ ९)   \n \n२ .५.कवपल ेश्वर  र ाउत क ५ टा किा -  किा -५ जइ पर  सम्प ादकी य \nसमीिा अंग्रेजीमे स म्प ादकीय  पृष्ठ पर  (पृ. ४ ०-४ ७) \n२ .६.कुमार  मनोज कश्य प - १ टा ल घु किा  (पृ. ४ ८-४ ९) \n२ .७.जगदी श प्रसाद मण्डल - विरार क प्र बलत ा (पृ. ५ ०-५८ ) \n२ .८.जगदी श प्रस ाद मण्डल - मोड़पर (िार ाि ाव ह क उपन्य ास) (पृ. ५ ९-\n८ १ ) \n२ .९.आश ीर् अनवरन्हा र - व्य ं ग् य- परंपर ा िादी  भोज न (ए क शोि )(पृ. \n८ २-८ ७ ) \n२ .१० .प्र ेमश ंकर झा \"पिन\" - पश ुिनक देिता संत  बाबा  कारू विर ह र  \n(पृ. ८ ८-९२) \n२ .११ .डा. वबव पन कुमार  झा -  महा कवि भास  प्रण ीत  कणषभा र म्  मै विली  \nअनुिाद (भाग -४) (पृ. ९ ३-९७ ) \n२ .१२ .र बीन्र नार ाय ण वमश्र - मात ृभूवम (उपन्यास) - १३म ि े प  (पृ. ९ ८-\n१ ० २)   \n \n२ .१३ .डॉ  श ेफावलका िमा - पु र ान वटह र ीक ददष (एकटा सं स् मरण)  (पृ.  \n१ ० ३-११ १) \n२ .१४ .डॉ  शेफावल का िमा -प्रिा सी मजदू र क पीर  आ वमवि ला र ाज्य (पृ. \n१ १ २-१२ ०) \n३. पद्य िण्ड \n३ .१.र ाज  वकशोर  वमश्र - उपकार (पृ. १ २२-१२ ७) \n३ .२.प्रदीप पु ष्प - २ टा गज ल  (पृ. १ २ ८-१३ १) \n३ .३.जगदी श रन्र ठाकुर  अवनल - गी त  [पैट नष  (पुनर ािृ वत्त ) कवित ा]  \n(पृ. १ ३ २-१ ३६) \n३ .४.रन्दना दत्त- बाव ि आ वबहार  (पृ. १ ३ ७-१ ३८) \n३ .५.र ामकृष्ण  पर ािी - ५ टा कवित ा  (पृ. १ ३ ९-१ ४६) \n३ .६.अवमता भ र ंजन झा ' प्रिा सी'- वमविला म ैविल और  वत र ंगा / पा कल  \nपरो र- बाल गीत / बदमाशी - बाल गीत  (पृ. १ ४ ७-१ ५५)   \n \n३ .७.उदय  नार ाय ण वसंह नवरके त ा - जौ सोव रय े ल ेलह ुं रवलय े जाय ब  \n(पृ. १ ५ ६-१ ५८) \n३ .८.अविल े श ठाकुर - कतअ गेल ई  ओ वमविला के शान  (पृ. १ ५९-\n१ ६ ०) \n३ .९.समता  कु मार ी - मै य ा आव ब रह ल िवि  (पृ. १ ६ १-१६२) \n३ .१० .गज ेन्र  ठाकुर - बह ुत  सुनेवलय ौ त ोर ा , आब सुनबौ  त ोह र  सभ \nगप (पृ. १ ६ ३-१ ६६) \n४. संस् कृत  िण्ड \n४ .१.डा. दीव पका- रम्पू साव ह त् य य शो विलासाः (तृतीय ोच्ि िासाः ) ( पृ .  \n१ ६ ८-१७ १) \n५ . विदे ह  स ू रना स ं पकष अन्िे र्ण  ( पृ . १ ७ २-१ ७७) \n   \n \n \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 1 \nऐ अंकमे अवि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३५५ पर वटप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  \nगजेन्द्र ठाकुर \n१ \n८२ बर्षक एनी एनौ केँ ऐ बेरुका सावहत्यक नोबेल पुरस्कार देबाक \nघोर्णा स्िेविश एकेिमी केलक। स्िेविश एकेिमी ओइसँ पवहने \nरिीन्द्रनाथ ठाकुरकेँ एकटा ट्िीटमे मोन पाड़लक।  \n\"वततली मास नै , पल गानैत अवि , से ओकरा लग समये समय िै।\"  \nएनी एनौ पवहने आत्मकथात्मक उपन्द्यास वलर्लवन्द्ह मुदा शीघ्रे ओ \nमात्र आ मात्र संस्मरण वलर्य लगलीह।  \nऐ बर्ष नोबेल पुरस्कार विज्ञानक क्षेत्रमे सेहो पुनः प्रकृवतक अनुकृवतक \nशोध लेल बहुत वदनक बाद देल गेल।  \n२ \nकवपलेश्वर राउतक ५ टा कथापर गजेन्द्र ठाकुरक वटप्पणी  \nFive Stories- Kapileshwar Raut \nThe snakebite, a local game which takes toll of a \nyoung boy, the old technique of farming and need \nfor innovation, the feast of hermits, the language \nof animals, the little and great tradi tions, caste \nclass and power, the feminism, rich and the poor,  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 3 \nbut no sign of despair, bold discussions on the \nepic stories, on cults, the language and vocabulary \naptly used for describing all these, a language \nwhich is hard to translate as these things can be \nwritten in Maithili only ... \n \nWelcome to the mystical world of Parallel Literature \nin Maithili. Here you are reading five stories of \nKapileshwar Raut which he has himself adjudged \nas his best. \n \nKumari Bhojan (Feast for the Girl Child) begins in \na festive atmosphere. During 10 day Durga Puja \nfestival people bring special kind of glossy soil. \nThe soil is used for making Earthen Mahadev and \nearthen lamp. The lady Siyawati got widowed when \na snakebite took life of her husband. After three \ndaughters a son was born to her. So he was very \nyoung as compared to his sisters. Siyawati got \ntrapped in loan, as marriage of daughter costs \nmuch. And after all this description ensues a \ndiscussion which revolves round the actual  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nmeaning of tales, how a collective effort led to \nkilling of Mahisasur. \n \nIn Tharthari (Trembling) another discussion ensues, \nin a cold winter night, among the Zamindar and \nthe tillers. And the setting is the open-land where \nZamindar visits to oversee how the farming is \nbeing carried out. \n \nBarka Kheera (The big cucumber) delves deep into \ntraditional and modern knowledge in carrying out \nfarming. The boy who wandered calling ihait -ihait \n(a call to male animal for conjugation of their \nfemale cow or buffalo for procreation) became an \nagricultural scientist. \n \nThe story Punarnava will remind you of \"Jalikattu\" \ngame of Tamilnadu. During Jurisheetal festival a \ngame of man-to-man combat causes a death and \nBasuni gets widowed. The feminists will search for \nthe theories of feminism when the women starts \ntaking decisions.  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 5 \n \nAnd finally in \"Bhumhur Aagi\" you will again get \ntest of local culture. The caste layers ... Chetan \nDas is from Mushar community. He got in touch \nwith a hermit from Keot caste and became a hermit \nhimself. He went to Ajab Das, who is apt in singing \ndevotional songs, for inviting him for a grand feast \nmeant for the hermits. But he puts conditions.. and \nVivek Kumar says that it is all stratification, even \nhe or Chetan Das would put the same conditions \nin case of people below in hierarchy.  \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n१.२. अंक ३५५ पर वटप्पणी \nवजतेन्द्र झा, वरटायिष अधीक्षण अवियन्द्ता, वबहार सरकार \nपञ्जीक पातक विवजटलाइजेशन काज अद्भुत अवि। विद्याथी सि लेल \nएतऽ प्रचुर सावमग्री अवि। विदेहक समस्त काजक १० बर्ष बाद \nमहत्ि लोककेँ पता चलतै।  अशेर् शुिकामना। \nअशोक अविचल \nसाथषक िेग।  साधुिाद। \nआशीर् अनवचन्द्हार \nशंिु कुमार वसंह जीक कथा \"थीमक र्ोज\" लीकसँ हवट कऽ अवि। \nएहन कथा मैवथलीमे वलर्ल जेबाक चाही।  \nसमता कुमारी जीक आरो रचना पढ़बाक इच्िा अवि।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 7 \n \n२.गद्य र्ण्ि \n२.१.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-१ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.२.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-२ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.३.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-३ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.४.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-४ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.५.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-५ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.६.कुमार मनोज कश्यप - १ टा लघुकथा  \n२.७.जगदीश प्रसाद मण्िल- विचारक प्रबलता \n२.८.जगदीश प्रसाद मण्िल- मोड़पर (धारािावहक उपन्द्यास) \n२.९.आशीर् अनवचन्द्हार- व्यंग्य- परंपरािादी िोजन (एक शोध)  \n२.१०.प्रेमशंकर झा \"पिन\"- पशुधनक देिता संत बाबा कारू वर्रहर  \n२.११.िा. वबवप न कुमार झा - महाकवि िास प्रणीत कणषिारम् मैवथली \nअनुिाद (िाग-४)  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.रबीन्द्र नारायण वमश्र- मातृिूवम (उपन्द्यास)- १३म र्ेप  \n२.१३.िॉ शेफावलका िमा - पुरान वटह रीक ददष (एकटा संस्मरण)  \n२.१४.िॉ शेफावलका िमा -प्रिासी मजदूरक पीर आ वमवथला राज्य  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 9 \n२.१.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-१ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nविदेहक लेर्कक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत समीक्षकक \nसमीक्षा सीरीज  मे अर्न धवर अहाँ पढ़लौं - \n१. कावमनीक पांच टा कविता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक वटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द्द झा \"मनु\"क \"मावटक बासन\"पर गजेन्द्र ठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_353 \n३. मुन्नी कामतक एकांकी \"वजन्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्द्र \nठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_354 \nऐ शृंर्लामे आगाँ समानान्द्तर धाराक वकिु गणमान्द्य कथाकरसँ हुनका \nनजवरमे हुनकर अपन सिषश्रेष्ठ ५-५ टा क था आमंवत्रत कएल गेल \nअवि। कथाकार लोकवन िवथ: - \n१.कवपलेश्वर राउत \n२.उमेश मण्िल \n३.राम विलास साहु  \n४.राजदेि मण्िल \n५.नन्द्द विलास राय \n६.जगदीश प्रसाद मण्िल \n७.दुगानन्द्द मण्िल \n८.रामानन्द्द मण्िल  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nऐ अंकमे प्रस्तुत अवि कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा , जइपर हमर \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर अवि। - सम्पादक \nकवपलेश्वर राउत केर पाँचटा कथा  \nकथा १ \n \nकुमावर िोजन \n \nमर्नाक माए वसयािती दुगापूजामे साँझ दइले केतौसँ एक पवथया \nवचकनी मावट अनने रहए। कलशथापनासँ पवहने एक वदन दूगा नोतल \nजेती आ ओही वदनसँ दूगास्थानमे साँझ -बाती पड़त। वसयािती गरी ब \nघरक स्त्रीगण रहए एकटा बेटा िेले रहै , बाप साँपकटीमे मवर \nगेलवर्न। तीनटा बेटीए िेल रहैन। उमेर करीब पैसठ बर्षक रहैन। \nबोइन-बुता कवर कऽ गूजर -बसर करै िेली। कोनो तरहेँ तीनू -बेटीकेँ \nवबआह केलैन। बेटी सि सासुर बसए लगली। मर्ना जर्वन बच्चे \nरहवथ तवहएसँ दूगाजीकेँ पूजा क रै िेलवर्न। मनमे रहैन बच्चा सि \nतरहेँ वनरोग आ सूर्ी सम्पन्न रहत। मुदा तीनू बेटीकेँ वबआहक र्चषमे \nतेना ने कोढ़ तोवड़ देलकैन जे जमीन्द्दारक चंगुलमे फँवस गेला। \nजमीन्द्दार इन्द्रकान्द्त बाबू तेहेन ने चंठ जे जन बोवनहारकेँ गावर फजहैत, \nलोि लालच कजष दऽ कऽ फसौंने रहै िल। तथा वप वसयािती अपन \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 11 \nनेम-टेम नै िोड़ै िेली। जर्वन बोइन -बुताक पैरूर् नै रहलैन तँ \nबेसीकाल पूजे पाठमे वबतबै िेली। बेटा मर्ना बोइन कवर कऽ आनए \nतर्वन गूजर करए। मर्ना िोट बेटा रहने वबआह नै केने रहए। \nबेटा धवर एतेक सपूत रहए जे माएकेँ माए बुझैत। अर्ुनका मजदूर \nजकाँ नै जे कमा कऽ  अबै आ अदहासँ फावजल ताड़ीए -दारूमे र्चष \nकऽ लैत। हँ ओकरा बीड़ी पीबैक आदवत रहै , सेहो समैसँ।  \nकलशथापनक बाद र्ष्टी वद न माने बेलनोती वद न, सप्तमीकेँ िगितीकेँ \nविम् हा पड़ैत। आँवर् देला पिावत अ‍ ट मी वदन वनशाँपूजा होइए। \nनमीकेँ साँझमे जर्वन वसयािती साँझ दऽ कऽ एली तँ सं जय \nपुिलकैन- \n\"काकी, तूँ तँ सि वदन दूगास्थान साँझ दइले जाइ िीही। कह तँ \nसाँझ दइकाल िगितीसँ वक सि कहै िीही ?\" \nवसयािती बजली- \n\"तूँ की बुझवबवहन , अर्वन नेना िँह।\"  \nसंजय- \n\"नै दादी कहए पड़तो , कह ने हमहूँ दूगाजीसँ माँवग लेब।\"  \nवसयािती- \n\"नै, नइ कहबो।\"  \nसंजय- \n\"नै, कहए पड़तौ।\" \nदुनूमे वजद्दम-वजद्द िऽ गेल। अन्द्तमे वसयािती कहए लगलवर्न - \n\"की कहबै , कहै विऐ जे हे दूगा महरानी वधया -पुताकेँ समांग वदहेँ , \nविद्या वदहेँ, धन वदहेँ , सम् पवत वदहेँ , हमरो वनरोग रवर्हेँ। सएह सि \nकहै विऐ।\" \nसंजय बाजल -  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"दादी गै , वबना कोनो काज केने सिटा दूगाजी दऽ दइ िवथन , तँ \nतोरा की िेलौं जे नेम -टेम आवक पूजा -पाठ करै िीही , से तँ आइ \nतक जिानीसँ बुढ़ापा ओवहना िौ। तोहर वदन वकए अवदन िेल िौ ?\" \nवसयािती बजली- \n\"रौ िौड़ा, तूँ बड़ पार्ंिी िँह। एक्को रती बजैत लाजो -सरम ने होइ \nिौ!\" \nसंजय- \n\"नै दादी , तोहीं कह ने एतेक पूजा -पाठतँ िवर जनम करैत एलँह मुदा \nतइसँ की िेलौ ?\" \nवसयािती जेना वदनेमे तरेगन वगनए लगली। वकिु बजबे ने करै \nिेली। चूप देवर् संजय पुिलकैन - \n\"बौक वकए िऽ गेलेँ। कौल्हका एकटा घटना दूगास्थानक कहै वियौ। \nकावल्ह वमठुआक माए दुलारी ब्राह्मण िोजन आ कुमावर िोजन करबैले \nदूगास्थान आएल ि ल। ओकरा अपना घरमे चूड़ा लेल अगहनीओ \nघान नै िेलै तँ रतीबाबूसँ कजा उठा  कऽ एक पसेरी धान सूवदपर \nअनने िल ओकरा अपनेसँ चूड़ा कुटलक आ पचीस रूपैए वकलो \nमवहंसक दूध तीन वकलो अनलक आ दही पौड़लक। दोकानसँ चीनी \nअनलक आ कावल्ह  अष्टमी वदन ब्राहमण िोजन आ कुमावर िोजन \nकरेबैले गेल िल। संग लागल पोता िीरेन्द्र सेहो गेल िेलै जेकर \nउमेर बारह साल आ पोती िोली जेकर उमेर आठ साल िेलै ऊहो \nगेल िल। दूगास्थानमे कुमावर िोजन , ब्राह्मण िोजन, बटूक िोजनक \nएतेक ने िीड़ िेलै से कहल नै जाए! एक -एकटा ब्राह्मण कुमावर \nबटूक दस गोटेक नोत मानने िल दवक्षणा क लोिमे जेना उजैवहया \nचढ़ल होइ! िेल ई जे दुलारी जर्वन अपना पुरहीतकेँ ठौंपर नारक \nवबड़ी बना कऽ दूटा कुमावर , दूटा बटुककेँ केराक पातपर चुड़ा , दही,  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 13 \nवचन्नी दऽ िगितीकेँ िोग लगौलहा लड्िू दू -दूटा दऽ जर्वन ओ \nलोकैन िोजन करए लगलवर्न आवक पोती िोली कहए लगलै दादी \nहमहूँ चुड़ा -दही र्ेबौ। आवक दुलारी पोतीकेँ गालेपर एक चमेटा लगा \nदेलकै आ बाजवल , चूप पवहने ब्राह्मण िोजन हेतै आ उगरतै तब तोरो \nदेबौ। पोती हिो -ढेकार िऽ कऽ कानए लगलै। बकर -बकर मुहोँ तकै \nआ कनबो करए। एम्हर पुरहीत आ कुमावर वबना वकिु सोचने वनलषज \nजकाँ र्ाइत रहल। एकोरती दया नै एलै  िोलीपर! सिाल ठाढ़ िऽ \nजाइत अवि , तँए तूहीं कह , की िोली कुमावर नै िेल ? की िीरेन्द्र \nबटूक नै िेल ? जर्वन वक शास्त्रो -पुरानमे वलर्ल अवि दस बरर् \nयानी रजस्िबाला होइसँ पवहने कोनो जावतक लड़की कुमावर अवि। \nकुमावर िोजन करौल जा सकैत अवि। ई तँ कुमावर िोजनबला िेलौ \nगै दादी , एकटा और घटना देर्वलऐ जे वकिु स्त्रीगण धनुक टोलीक \nआ वकिु स्त्रीगण बरई टोलक अपने वधया -पुताकेँ लऽ कऽ कुमावर \nिोजन ओही दूगास्थानमे करौलक। ब्राह्मणो सि तँ अपने वधया -पुताकेँ \nकुमावर िोजन करबैत अवि। कह तँ ऐमे कोन पेँच िै जे ब्राह्मणेटा \nकेँ वधया -पुताकेँ कुमावर आ बटू क कहल जाइत अवि ?\" \n\"रौ संजय , कहै तँ िीही ठीके।\"  \nसंजय फेर कहए लगल - \n\"गै दादी , जइ दू्गाकेँ तूँ एतेक नेम -टेमसँ अचषना करै िीही तेकरा \nबारेमे वकिु बूवझतो विवहन आवक िेवड़ या धसान जकाँ सिकेँ देर्ै \nविही तँए तहूँ करए लगैत िँह ?\" \nसुन मवहर्ासूर, शूंि, वनशूंि तँ एहेन आता तायी राजा िल जे केकरो \nबौह-बेटीकेँ इज्जत आबरू लूवट लइ िेलै। पहुलका रजो -महाराजो \nसि एक -एक सए धौरबी रर्ै िल। तवहना अर्ुनका नेता आ बड़का \nअफसर सि होइए। बहुत कमे नेता आ अफसर आवक जनता धोल  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपर्ारल िेटतौ। तेहने िल ओ मवहर्ासूर , शूंि, वनशूंि। जर्वन बड़ \nअवतयाचार, बेविचार रा जमे बढ़ले आ लोकक नाकपर ठेवक  गेलै \nतर्वन जा कऽ केकरो एकटा लड़की जनम लेलक ओ जनवम ते जेना \nप्रवतिाशाली िल, जेहने देर्ैमे सुन्द्दर तेहने काजोमे फूवतषला जर्वन \nजिानीपर एलै तर्वन मवहर्ासूर ओकरोपर अपन र्राप नजवर  \nदौड़ौलक, मुदा ओ युिती इटक जिाब पत्थरसँ देलकै। जेतेककेँ \nमवहर्ासूर सतौने िल ओ सि ओइ युितीकेँ संग देलक तँ देर्ै \nविवहन दूगाकेँ दसटा हाथ िै आ सि हाथमे अस्त्र िइ। सबहक \nसहयोगक प्रतीक विऐ। जर्वन सि वमवल कऽ मवहर्ासूरपर चढ़ाइ \nकेलक तँ केतेक वदन तक लड़ाइ चलल अन्द्तमे मवहर्ासूर मारले \nगेल। एम् हर जे मवहर्ासूरक वकला िेलै तेकरा ओ युिती  ढावह देलकै। \nतब ने ओइ युितीकेँ नाओं दूगा रार्ल गेल। दूगाक लड़ाइ दस वदन \nतक चलल। संगठनेमे ने शवक्त होइ िइ। सएह शवक् त केँ माने दूगाक \nपूजा होइ िइ।\"  \nवसयािती बजली- \n\"रौ बौआ , एना फवरिा कऽ कहाँ वकयो अर्वन तक कहलक हेन।\"  \nसंजय बाजल - \n\"गै दादी, केतेक कहबो। ओ सि बुवध यार िल, आगू बढ़ल। ओकरा \nसबहक तुलना करैमे वधया -पुताकेँ पढ़ा-वलर्ा अपना कमषपर वबसिास \nकरैत गेल। ओकरा पिुअबे ले तँ वर्हारए पड़तो वक ने। ई जे साँझ \nदइ बेरमे कहै विवहन से की केतौ रार्ल िै जे तोरा दऽ देतौ। \nतोहीं कह जे केतोसँ वचकैन मावट लऽ अनलेँ फटलहा कपड़ाकेँ बाती \nबना करूतेलमे विजौने एलही आ एकटा अगरबतीसँ दूगास्थान साँझ \nदइले चवल गेलेँ। र्रचा िेलौं चावरओ आना नै आ मांवग लेलवहन \nलार्ोक सम् प वत। केतएसँ िेटतौ। समाजमे जे अगुआएल अवि  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 15 \nपवहनेसँ आ अर्नो अवि ओ सि अपना सुर् -सुविधा लेल जाल बुनने \nअवि। अमरूर् समाजक लोककेँ वदशाहीन बना कऽ अ पन गोटी \nलाल करैए। हमहूँ तँ बूवझ -सूवझ कऽ कर्नो काल िँवसआइए जाइ \nिी। जावत -धमषक नाओंपर कोठलीमे कोठली िइ। जेतेक जावत तेतेक \nदेिता। बड़काकेँ बड़का देिता , िोटकाकेँ िोटका देिता िरल \nअवि।\" \nवसयािती बजली- \n\"ठीके कहलेँ बौआ , आब सोवच -समवझ कऽ कोनो काज करब।\"  \nसंजय कहए लगल - \n\"गै दादी, िोजन-िात आवक रहन -सहन ने स्िगषक रहब विऐ। हम \nतूँ तँ कठपुतली जकाँ जेना -जेना नचबै िौ तेना -तेना नचै िेँ। तँए \nने कहबी िै कमए लंगोटीबला आ र्ाए धोतीबला। तँए कहबौ , र्ूब \nकमा-र्टा र्ूब र्ो -पी, वधया-पुताकेँ पढ़ा-वलर्ा जर्वन वधया -पुता \nपवढ़-वलवर्  लेतौ आ नोकरी -चाकरी आवक  अपन काज -धंधा िऽ जेतौ \nतँ अपने देर्वबवहन जे स्िगषक िोग कऽ रहल िी। सूर्े ने वजनगी \nविऐ। कुमावर िोजन करा आवक  पूजा-पाठ कर, तीथष-वबतष कर, नेम-\nटेम कर सिटा अपने बुवधए -वििेके काज देतौ। केकरो कष्ट नै \nदवहन, जहाँ तक िऽ सकौ केकरो उपकारे कऽ दवहन सएह सिसँ \nपैघ घमष वि ऐ। कोन झूठ -फूवसक फेड़मे पड़ल रहै िँह।\"  \nवसयािती बजली- \n\"रौ बौआ , एतेक जे पूजा -पाठ आवक धरम -करम होइ िै सि झूठे \nविऐ की?\" \nसंजय पुन: कहए लगलै - \n\"गै दादी , सोझ शब्दमे बुझही जे अन्द् हा रसँ प्रकाश वदस आनै सएह \nिेल पूजाकेँ शावब्द क अथष आ नीके काज ने धमष होइ िइ। िगिानक  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकेतौ अन्द्तए िै ओ तँ तोरा हमरा आत्मामे बसै िवथन। िेद तँ \nबेिहारीक ज्ञान िी, शास्त्र-पुराणमे वलर्ल अवि जे िगिान कण -\nकणमे बास करैत अवि तँ वक हमरा तोरा िोवड़ क ?\" \n \n \n \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 17 \n२.२.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-२ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nविदेहक लेर्कक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत समीक्षकक \nसमीक्षा सीरीज  मे अर्न धवर अहाँ पढ़ लौं- \n१. कावमनीक पांच टा कविता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक वटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द्द झा \"मनु\"क \"मावटक बासन\"पर गजेन्द्र ठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_353 \n३. मुन्नी कामतक एकांकी \"वजन्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्द्र \nठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_354 \nऐ शृंर्लामे आगाँ समा नान्द्तर धाराक वकिु गणमान्द्य कथाकरसँ हुनका \nनजवरमे हुनकर अपन सिषश्रेष्ठ ५-५ टा कथा आमंवत्रत कएल गेल \nअवि। कथाकार लोकवन िवथ: - \n१.कवपलेश्वर राउत \n२.उमेश मण्िल \n३.राम विलास साहु  \n४.राजदेि मण्िल \n५.नन्द्द विलास राय \n६.जगदीश प्रसाद मण्िल \n७.दुगानन्द्द मण्िल \n८.रामानन्द्द मण्िल  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nऐ अंकमे प्रस्तुत अवि कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा , जइपर हमर \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर अवि। - सम्पादक \nकवपलेश्वर राउत केर पाँचटा कथा  \nकथा २ \n \nथरथरी \n \nओना तँ ऋृतु िहटा होइत अवि । गृ‍ म, िर्ा, शरद, हेमन्द् त, वशवशर \nआ िसन्द् त। मुदा बेिहारमे लोक तीनटाकेँ  मानै िै गरमी , िर्ा आ \nजाड़। सि ऋृतुकेँ अपन अलग -अलग गुण अिगुण होइ िइ। मुदा \nजाड़केँ एकटा अपन अलगे गुण अिगुण अवि । कोन िगिान जाड़केँ \nजनम देलैन  से नै कवह । आन ऋृतुमे तँ लोक हर्ष -विर्म, रंग-रिस \nआ िर्ाक फूहारक आनन्द् द लऽ कऽ वबता दइ िइ। मुदा जाड़ तँ \nकोढ़केँ कँपा दइ िइ। गरीब लेल मारूर् आ धवन कक िास् ते \nविलासक ऋृतु बवन जाइए।  \nघुटर एक वद न एहने समैमे सुरेशबाबूक र्ेत जे मनर्प केने िल \nपटबैले गेल। समए िेलै माघ मासक शुरूआतक। जवह ना २००३ई.मे \nशीतलहरी िेलै तवह ना अहू बेर िेलै। पवि या बोहैत जाड़ सुसकारी \nदैत रहए। सुरूजो िगिा न केतए नुका रहला तेकर ठेकान नवह। \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 19 \nकुहेस लागल रहए। पावन क बून जकाँ िफष झहरैत रहए। लोक \nहवरदम घूरे लग आवग तपैत रहै िल। वठ ठुरल घास -पात र्ेलासँ \nमाल-जालकेँ पीठ पाँजर बैस गेलै। आ वबमारो पड़ए लगल। तन्नुक \nवचड़ै-चुनमुनी सि जवह पटार मरए लगल। साँप सि कोनो बीलमे तँ \nकोनो आवड़ क कातमे मूइल पड़ल। जीनाइ लोककेँ कठीन िऽ गेलै। \nएक पनरवह यासँ जे शीतलहरी चलल से लदले रवह गेल।  \nएहने समैमे घुटर मनर्प गहुम केने िल। तेकरा पटबैले बोवरंगबला \nजोर्न संगे विदा िेल। बोवरंगमे जर्वन पम् प सेटसँ पावन  धराबए लगल \nपावन धऽ लेलके। पलावस् ट क पाइपसँ पा वन लऽ गेनाइ िेलै से जहाँ \nवक पाइप पम् पसेटमे धराबए लगल आवक  पावन दोसर वद सामे फूच्चूका \nमारलके आवक  घुटर आ जोर्न दुनू गोटाकेँ िीजा देलके। तथावप  \nकोनो तरहेँ पाइपकेँ बावन्द् ह  लेलक। जाड़े दुनू गोटे थरथर काँपए \nलगल। घुटर र्ेत जा एक वकआरीमे पावन  र्ोवल  देलके। आ आवगक \nजोगारमे घुटर बगलमे कलमिाग िेलै ओतए नार रार्ल िेलै जइमेसँ \nएक पाँज नार थरथराइते अनलक। आब जर्ने सलाइसँ आवग \nधराबऽ लगल आवक  तेहेन जाड़ होइत रहै जे सलाइक काठी र्ड़षले \nने होइत होइ। थरथरीसँ सलाइक काठी मुझा जाइत। जँ कठीमे \nआवग धरे तँ नारमे धरबेकाल वम झा जाइ। र्ाएर , कोनो तरहेँ आवग \nधरौलक आवग धधका दुनू गोटे आवग तापए लगल। थोड़ेक काल \nपिावत होश िेलै।  \nसुरेशबाबू र्ेत देर्ैले वि दा िेला। पएर लग तक कोट देने , पएरमे \nमोजा-जुत्ता लगौने, जाँधमे ट्रोजर देने कानमे मोफलर लगौने तैपर सँ \nमाथमे टोपी देने आँवर्ओमे चश् मा  िेलैन । तैयो जाड़े थरथराइत \nिला। जर्वन बोवरंग लग एला तँ देर्लवर् न जे दुनू गोटे आवग तावप  \nरहल अवि । सुरेशोबाबू हाथ महक दस् ता ना वन कावल आवग तापए  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलगला। आ बजला - \n\"घुटरा केहेन समए िऽ गेलै जे केतनो कपड़ा देहमे देने वि ऐ तैयो \nजाड़ जेना जाइते ने अवि । तूँ सि केना कऽ रहै िीही। \" \nघुटर बा जल- \n\"यौ मावलक , गरीबक वज नगी कोनो वज नगी वि ऐ। एक तँ दैवि क \nमारल िी , दोसर सरकारोक बेिस् था  तेहेन ने िै जे की कहब। \nकमाए लंगोटीबला आ र्ाए धोतीबला।  देहमे देर्ै वि ऐ जेतने कपड़ा \nअवि तइसँ रावत क जाड़मे गुजर करै िी। घरिाली परसौती िेल \nअवि। एकेटा रहैक घर अवि । दोस र बकरी आ गाएले अवि । तइमे \nएक कोनमे जारवन -काठी रर्ै िी। सेहो बकरीबला घरक टाट टुटल \nअवि।\" \nसुरेशबाबू बजला - \n\"तब तँ बर वद क्कत होइत हेतौ?\" \nघुटर- \n\"यौ मावल क, की कहौं। र्एर जाए वद यौ। हमरा सिले तँ एकटा \nऊपरेबला िैथ । मुदा हे एकटा बात कहै िी जे केतनो अहाँ सि \nकपड़ा लगाएब, वबजलीक गरमीमे रहब मुदा तीनबेर अहूँ सिकेँ जाड़ \nपिारबे करत।\" \nसुरेशबाबू अकचकाइत पुिला - \n\"केना रौ। \" \nघुटर- \n\"नै बुझै वि ऐ, नहाइ, र्ाइ आ झाड़ा वफ रै कालमे। \" \nसुरेशबाबू- \n\"ठीके कहै िेँ। \" \nघुटर-  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 21 \n\"मावलक, हमरा सिकेँ कोन अवि । र्ूब मोटगर कऽ लार बीिा दइ \nविऐ तैपर  सँ कुिो बी िा दइ वि ऐ आ चद्दैर ओवढ़ लइ िी आ तर्नो \nजँ जाड़ होइए तँ झट्टासँ बनेलहा पवट या-गोनवर ओवढ़ लइ िी। बगलमे \nगोरहन्नी आ र्ड़ड़न -मड़ड़नकेँ ओवरया कऽ रर्ने रहै िी नै िेल तँ \nओकरो पजावर दइ वि ऐ। िवर रावत  सुनगैत रहल घर गरमाएल \nरहल। अहाँकेँ तँ बुझलै हएत जे बोरै सक आवग केहेन होइ िइ। \nठाठसँ सुतै िी। \" \nसुरेशबाबू- \n\"तहन तँ एअर -कण् िीशन  बना कऽ घरमे रहै िेँ। बड़ नीक अवह ना \nजाड़सँ बँचैक कोवश श कवरहेँ। नै तँ सत्तो िाक् ट र जकाँ हेता ै , िेचारा \nकावलवर् न पैर्ानासँ आएल , कलपर कुरूड़ कवरते रहए आवक  ठंढ़ा \nमावर देलकै। टांवग -टुंवग क ऽ िाक् टर लग लऽ गेलै। तँए कहवलयो \nजे जाड़सँ बँवच  कऽ रवहहेँ। बकरी आ गाएकेँ सेहो झोली ओढ़ा कऽ \nरवर् हेँ।\" \nमुड़ी िोलबैत घुटर बाजल - \n\"ठीके कहै िी मावल क।\" \nसुरेशबाबू- \n\"रौ घुटर, वधयो-पुतोकेँ हाँवट -दबावर वद हैन जे ठंढ़ासँ बँवच कऽ रहतौ। \" \nघुटर- \n\"से िौड़ा मावन ते ने अ वि। र्न गुल् ली  िण् टा, र्न वि केट तँ र्न \nकबड्िी र्ेलाइत रहैए। की करबै। हम तँ कहबे ने करबै मावल क।\" \nसुरेशबाबू- \n\"सएह हम कहबो ने। \" \nघुटर- \n\"हम तँ िवर वद न काज -धन्द् धामे लागल रहलौं। अहीं सबहक बँसवब ट्टीमे  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबाँसक ओइद उर्ावर चीर -फार कऽ लइ िी। जइसँ देहमे घाम \nफेकैत र हैए। आ रावत  कऽ बौरेसबला आवग गरमेने रहैए।\"  \nसुरेशबाबू- \n\"ठीक करै िेँ। जान िौ तँ जहान िौ।  शरीर नै तँ वक िु नवह। \nअच् िा एकटा कह जे योगासन करै िेँ आवक  नै?\" \nघुटर- \n\"यौ मावल क, हम मूर्ष आदमी की जानए गेवल ऐ  योगासन आवक  \nपरवनयाम। हमरा सिले देहे धूनब योगासन आ परवन याम होइ िइ। \nर्टनीए सँ ने देह दुहाइत रहैए।\"  \nसुरेशबाबू बजला - \n\"ईहो बात ठीके िौ। \" \nघुटर- \"मावलक अगहनमे मावर -धुइस  क ऽ कमेलौं , र्ूब धान कटलौं \nजइसँ घरमे एक कोठी धानो अवि  आ थोड़ेक चाउरो अवि । र्ेतसँ \nर्ेसारी साग , बथुआ साग , सेरसो साग , तोरी साग सबहक तीमन \nकऽ लइ िी। कवह यो काल अल् लू , कोबी, िाँटा, मुरै सेहो सबहक \nतीमन र्ा लइ िी आ बम -बम करैत रहै िी।\"  \nसुरेशबाबू- \n\"तहन तँ नीके िस् तु  सि र्ाइ िेँ। \" \nघुटर- \"अहाँ सि जकाँ की अण् िा , मौस-तौस आवक  दूध-दही हमरा \nसिकेँ िेटै िइ। हमरा सबहक देह तँ बैशार् -जेठक रौद , िादिक \nिर्ा आ माघ मासक जा ड़सँ ठा ेकाएल-ठठाएल अवि । अहाँ सि जकाँ \nकी गाइद परहक बाँस जकाँ मोटगर नै ने अवि  जे तागत वक िु ने। \nकेहनो िीरगर काज देर्ा वद अ कऽ देब।  हँ अहाँ सि जकाँ पोथी -\nपतरा नै ने पढ़ने िी। थमहू र्ेत देर्ने अबै िी।\"  \nकवह र्ेत आवब  दोसर वकआरीमे पावन  र्ोवल  फेर घूर तर चवल  आएल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 23 \nआ गप -सप् प करैत बाजल - \n\"यौ मावल क, अहाँ सि जकाँ की हमरा सए बीघा र्ेत अवि । लऽ \nदऽ कऽ अपन दस कट्ठा र्ेत अवि । कनीमे तरकारी -फड़कारी, \nकनीमे दवल हन-तेलहन, कनीमे साग -पात केने िी। धान -गहुम तँ अहीं \nसबहक र्ेतमे मनर्प कऽ के गुजर करै िी। \" \nसुरेशबाबू- \"एकटा कहाबत िै जे लड़ा -चड़ा धन पाइए बैठे देगा \nकौन। हे बड़ जाड़ होइ िै जल् दी  र्ेत पटा ले आ घरपर जो। \nहमहूँ आब अवध क घूम -वफड़  नै करब घरेपर जाइ िी। \" \nघुटर कहलक - \n\"जँ गपे -सप् प करै िी तँ एकटा गप औरो सुवन  वलअ। हम तँ पंजाब -\nिदोही आवक  वदल् ली-बम्बइ नै ने कमाइले गेलौं। देर्ै वि ऐ जे ढबावह \nलागल लोक देासर मुलुक जाइत अवि । हँ ओतएसँ पाइ तँ अनैए \nमुदा पवरिारसँ हटल रहैए। जबवक  सरकारो र्ेतीपर वि शेर् वध यान \nदेलकै हेन। र्ेत अफर -जात पड़ल अवि  केवनहारक चलैत। कम \nउपजा िेने तंगी तँ बढ़बे करत गाममे माए -बाप से हकन कानै िइ। \nमावलक अहीं अपन दशा देवर् ओ ने , एते र्ेत अवि  आ वध या-पूता \nसि विदेशमे नोकरी करैए। मालवक न बूढ़मे कन्ना कऽ िानस िात \nकरैत हेती से िएह जनैत हेती। \" \nसुरेशबाबू बजला - \"से तँ ठीके कहैत िेँ। कर्नो कऽ हमरो मनमे \nहोइत अवि  जे कथीले एते कमेलौं आ एते जमा केलौं।  अच् िा िोर \nई सि बात। हम जाइ वियौ।\"  \nकवह सुरेशबाबू घर वद स विदा िेला। आ घुटर अंवत म वकआरीमे पावन  \nकाटए लगल।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-३ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nविदेहक लेर्कक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत समीक्षकक \nसमीक्षा सीरीज  मे अर्न धवर अहाँ पढ़लौं - \n१. कावमनीक पांच टा कविता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक वटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द्द झा \"मनु\"क \"मावटक बासन\"पर गजेन्द्र ठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_353 \n३. मुन्नी कामतक एकांकी \"वजन्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्द्र \nठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_354 \nऐ शृंर्लामे आगाँ समानान्द्तर धाराक वकिु गणमान्द्य कथाकरसँ हुनका \nनजवरमे हुनकर अपन सिषश्रेष्ठ ५-५ टा कथा आमंवत्रत कएल गेल \nअवि। कथाकार लोकवन िवथ: - \n१.कवपलेश्वर राउत \n२.उमेश मण्िल \n३.राम विलास साहु  \n४.राजदेि मण्िल \n५.नन्द्द विलास राय \n६.जगदीश प्रसाद मण्िल \n७.दुगानन्द्द मण्िल \n८.रामानन्द्द मण्िल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 25 \n \nऐ अंकमे प्रस्तुत अवि कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा , जइपर हमर \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर अ वि।- सम्पादक \n  \nकवपलेश्वर राउत केर पाँचटा कथा  \nकथा ३ \nबड़का र्ीरा  \n \nकहबी अवि , पुरुर्क िाग आ स् त्री क चवरत्र कर्न  बदैल  जाएत \nतेकर कोन ठेकान। सएह िेलै जुगुतलालक वजनगीमे। कवरया \nकाकाकेँ तीनटा बेटीपर सँ एकटा बेटा िेलैन । पवहल पुत्र िेने \nपवरिारमे र्ुशीक माहौल बवन गेल।  िवठहारे वदन पमवरया तीन गोटेसँ \nआवब ढोलकी -कठझावल आ मवजरा लऽ अँगनामे नाचए लगल। केना \nने पमवरया अबैत ओहो तँ गामक चमाइन आ अड़ोसी -पड़ोसीसँ सूर -\nपता लगबैत रहैए। से िनक लवगते पहुँच गेल। कर्नो बधैया गीत \nतँ कर्नो सोहर , कर्नो समदौन गाबए लगल। अँगनामे लोकक \nिीड़ लावग गेलइ। कवरया काका कोनो तरहेँ एक सए रूपैआ आ \nसबा वकलो अरबा चाउर वनिौरमे दऽ पमवरयाकेँ विदा केलैन । \nवकयो पड़ोसी टीप देलकैन - \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"िाय साहैब पत् थ रपर दुवि जनमल हेन तँए दसटा साधु -सन्द्तकेँ आ \nअड़ोसी-पड़ोसीकेँ नोत दऽ िोज -िात र्ुआएब , जइसँ बच्चाकेँ \nअवसरिाद देत तँ बच्चाकेँ नीक हेत इ।\" \nकवरया काका बजला - \"ठीक िइ।\" \nिवठहारक रावतमे दसटा साधु -सन्द्तकेँ आ दसटा अड़ोवसयो -पड़ोसीकेँ \nनोत दऽ िण् िा राक इन्द्तजाम केलैन । िवठहारक विवध -बेिहार िेला \nबाद दादा -दादी बच्चाक नाओं रर्लैन जुगुतलाल। विहान िेने \nलौअवनयाँकेँ साड़ी -साया-बेलौज आ एक सए टाका दऽ विदा केलै न । \nकवरया काकाकेँ मात्र एक बीघा र्ेत। चावर कट्ठा चौमास बाँकी \nधनहर। कोनो दू -फवसला तँ कोनो एक -फवसला। र्ेतीक नि -नि \nतवरका एलाक बादो कवरया काका पुरने ढंगसँ र्ेती करैथ । \nिह-सात गोटेक पवरिार लेल बीघा िवर र्ेत कम नै िेल। जँ र्ेती \nकरैक ओजार आ पावनक साधन रहए। िैज्ञावनक त वरकासँ र्ेती \nकरैक लूवरक अिाि िेलैन  कवरया काकाकेँ। तैपर सँ प्रकृवतक \nप्रकोप सेहो। कोनो साल दाही तँ कोनो साल रौदी अलगे तबाह \nकेने। तथावप पवरिारकेँ कोनो तरहेँ वर्ंचैत चलै िला। गामोक लोक \nसि पुरने ढंगसँ र्ेती करैत रहए।  \nपवरिार मात्र सात गोटेक। अपने दुनू प्राणी , वपता रामधन आ माता -\nसुवमत्रा, आ तीनटा वधया -पुता। एकटा बेटी सासुरे बसैत। कवरया \nकक्काक मन िेलैन  जे बेटा पवढ़-वलवर् कऽ ज्ञानिान बनए, मुदा अपना \nसोचलासँ की हएत। जेकरा प्रवत हम जे सोचै िी तेकरो मन आ \nलगन ओहेन होइ तर्न  ने। जवहना जेठुआ हाल िेने वकसान तँ \nधानक बीहैन  र्ेतमे  र्सा लैत अवि आ रौदी िेलापर िएह बीहैनकेँ \nकाटए पड़ै िइ। सएह हाल कवरया काकाकेँ िेलैन । \nबेटा जुगुतलालकेँ पढ़ैले स् कू ल पठबैत िेलवर्न। मुदा जुगुतलाल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 27 \nस् कूल जाइक बदला रस् ते मे कवहयो कबड्िी तँ कवहयो तास -तास तँ \nकवहयो गोली -गोली र्ेलए लगैत। अिण्ि जकाँ करैत रहए। चावल -\nचलैन केहेन तँ केहनो फुनगीपर पाकल आम वकए ने होइ जुगुतलालक \nलेल तोड़नाइ बामा हाथक र्ेल िल। केकरो बाड़ी -झाड़ीमे लतामक \nगािसँ लताम कहुना तोवड़  संगी-साथीकेँ वर्आ दइत। कोनो वचड़ै -\nचुनमुनीक र्ोंता उजावर अण् िा केँ िुवब सड़ा दइत। वकयो गाए िा \nिैंसकेँ पाल र्ुअबैले विदा हुअ ए आ जुगुतलाल जँ देर्ैत तँ ओकरे \nसंग लावग इहैत -इहैत करैत घुरए। गैिार -िैंसिारसँ कहबो करैत नीक \nसाँढ़-पारासँ पाल र्ुआउ जइसँ बािा हुअए आवक बािी , पारा हुअए \nआवक पारी नीक नश् ल क हएत , दुधगर माल हएत , नवह तँ पुष्टगर \nबािा िा िैंस हएत। एिं तरहेँ कोनो ने कोनो उपराग , उलहन मा ए-\nबापकेँ सि वदन सुनए पड़ै। तंग िऽ गेल माए -बाप। \nजुगुतलालक उमेर आब बारह -चौदह बर्षक िऽ गेल िल। जवहना \nपवहल सीर् केकरो माए -बापसँ िेटै िै , दोसर सीर् समाजसँ आ \nतेसर स् कूल आ देश -विदेशसँ िेटै िै, तइमे जेकर बुवध , वििेक, ज्ञान \nजेहेन रहै िै से अपनाकेँ ओइ रूपमे ढावल लइए । मुदा जुगुतलाल \nलेल धवनसन। ठेवल -ठुवल कऽ सतमा तक पढ़लक। वकएक तँ \nसरकारो वदस सँ मास्टर सिकेँ आदेश िेटल िै जे  ’केकरो फेल नै \nकएल जाए। ’ \nसमए बीतैत गेल , जर्न  जुगुतलाल सोलह -सतरह बर्षक िेल तँ \nमाए-बाप सरस्िती कुमारी नामक लड़कीसँ वबआह करा देलकै। कवरया \nकक्काक मनमे रहैन  जे वबआह करा देबै तँ कहीं पत्नी एलासँ सुधवर \nजाएत। मुदा िेलै उलटा वबआहक बाद तँ जुगुतलाल मोबाइल लऽ \nहवरदम गीते -नादक पािू अपवसयाँत रहए लगल। माए -बाप सोचैथ  जे \nउझट बात आवक एक थप्पर मावर देबै आवक हाँट -दबार करबै तँ  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकहीं केतौ िावग ने जाए। मन मसोवस कऽ रवह जाए।  \nसंयोग िेलै एक वदन रमेश - जुगुतलालक वपत्ती- एकटा वबजू आमक \nगािक थल् ला कावट  रहल िला। जुगुतलाल देर्ैत िल। देर्लक \nजे वबजू आमक थल् ला केँ कलकवतया आमक गाि लग गावड़  देलकै \nआ कलकवतया आमक नीचला िावरकेँ चक्कूसँ कवनयेँ िीवल कऽ आ \nसरहीकेँ सेहो िीवल दुनूकेँ सटा कऽ बावन्द् ह  देलकै। कनी वदनक \nपिावत वबजू मुड़ीकेँ बन्द् हलाहासँ कनी ऊपर कावट  देलकै। आब िऽ \nगेल सरहीसँ कलमी।  \nजुगुतलालक माथामे जेना चोट पड़लै। जवहना माघक वशतलहरीमे \nकड़गड़ रौद उवगते सि रौद तापए दौगैत अवि , तवहना जुगुतलालकेँ \nिेलइ। बाड़ीमे चावरटा सजमैनक गाि तीन -चावर हाथक िेल िेलै \nकवनयेँ हवट  कऽ तीन गो र्ीराक लत्ती िेलै ऊहो दू तीन हाथक \nिेल िेलइ। सजमैन आ र्ीरा , दुनू लत्तीकेँ सुतरीसँ बावन्द् ह देलकै। \nजवड़क बगलमे सड़लाहा गोबर दऽ मावट  चढ़ा देलकै। वपता तँ पवहनै \nर्ेतकेँ एकसवलया गोबर सड़ा कऽ िीटने िला आ र्ेत तैयार केने \nिला। कीड़ाक प्रकोप द्वारे  पवहने नीमक पत्ताकेँ सड़ा , तमाकुलक \nिाँटकेँ िावह, गाइयक गोंतक संग वमला कऽ र्ेतमे िीटने िला। \nसजमैन आ र्ीरा दुनूक लत्ती िोगगर िेलइ। बरसातक बुढ़ापाक \nसमए िल। पावनक जरूरत कमे पड़लै। जाबे अपन मन कोनो \nकाजक वदस आगू नै बढ़त , ताबे अनका जोरे -जबरदस्तीसँ बुवधक \nगठरी नै ने  र्ुलै िइ। बीस -पचीस वदनक बाद सजमैनक मुड़ीक \nबन्द् हलाहाकेँ एक ठुट्ठी ऊपरसँ कावट  देलकै आ र्ीराक मुड़ीकेँ रहऽ \nदेलकै। नीक जकाँ जर्न  गाि लावग गेलै आ फूल -बवतयाक समए \nएलै, तर्ैन  गािक जवड़ मे िेढ़ बीत हटा कऽ िी.ए.पी र्ाद लगिग \nसए ग्राम सेहो िीवट  देलकै आ थोड़ेक पावन देल कै। एक -एक हाथसँ  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 29 \nऊपरेक र्ीरा फड़लै।  \nअड़ोसी-पड़ोसी मचानसँ लटकल र्ीरा फड़ल देर्ै तँ वबसिासे ने \nहोइ जे र्ीरा विऐ आवक कैता आवक सजमैनक बतीया। मुदा जर्न  \nलग जा कऽ देर्ै तँ िगुन्द् ता  लवग जाइ। वपताकेँ फुट्टे िाती जुड़ाइ \nजे आब बुवझ पड़ैए जुगुतलाल सुधरत।  \nसरकार वदससँ ओही सा ल मधुबनी स् टे वियममे फल -फूल, तरकारी-\nफड़कारीक प्रवतयोवगता, वजला स् तरपर आयोजन कएल गेल िल। \nसरकारक उदेस िल हवरत िावन्द्त  वदस वकसानकेँ प्रोत्सावहत कऽ \nदेशकेँ आगू बढ़ेबाक। वजला िवरक वकसान अपन -अपन जे नीक \nकदीमा, सजमैन, मुरै, ओल, वमरचाइ इत्यावद सि तरहक तरकारी \nलऽ लऽ पहुँचल िल। सि वकयो अपना -अपना आगूमे जेकर जे \nसामान िेलै से लऽ कऽ बैसल िल। मुरैए िेलै तँ दू -दू हाथक , \nसजमैने िेलै तँ दू -दू हाथक, कदीमे िेलै तँ तीस -तीस-चावलस-चावलस \nवकलोक, ओले तँ पनरहसँ बीस -बीस वकलोक। वमरचाइयोक गाि \nिेलै तँ एक हाथक गाि आ लुधकी लगल वमरचाय फड़ल , फूले रहै \nतँ रंग -वबरंगक। रंग -वबरंगक दोकान जकाँ फल , फूल सजौल िल। \nजुगुतलाल सेहो अपन तीनटा र्ीराकेँ लटकौने िल , बाँकी पवथयामे \nरर्ने िल। र्ीरा देर् -देर्  एके-दुइए देर्वनहारक िीड़ लवग \nगेल। \nपूसा फामषक कृवर्  िैज्ञावनक सि सेहो िला। ऊहो लोकैन  जुगुतलालक \nर्ीरा देर्लैन । हुनको सिकेँ िगुन्द् ता लवग गेलैन । जुगुतलालक संग \nराय-मसबीरा केलैन । स -विस् तार जुगुतलाल र्ीराक उपजाक बारेमे \nकहलकैन । अन्द्तमे पुरस्कारक बेर वजलावधश महोदय घोर्णा केलैन  \nजे र्ीराक उपजामे प्रथम पुरस्कार जुगुतलालकेँ देल जाइए। अही \nतरहेँ केकरो अल् लू, तँ केकरो कदीमा , तँ केकरो सजमैनमे , जेकर  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजेहेन बौस रहै तेहेन पुरस्कारक संग प्रशस्ती -पत्र देल गेलइ। \nपूसाक िैज्ञावनक, जुगुतलालकेँ संग लऽ पूसा फामष लऽ गेलवर्न। \nआ फामषमे कृवर् उन्नैत  र्ोज वििागमे कोनो पदपर पदस्थावपत कऽ \nदेलकैन । शवन -रविकेँ अठबारे जुगुतलाल गाम आबए , फामषमे नीक -\nनीक तरकारी आ फल -फूल, धानक बीज इत्यावदकेँ उन्नैत  वकवसमक \nसि बनबऽ लागल।  \nआइ िएह जुगुतलाल दस कट्ठा िीठबला जमीन र्रीद रंग -वबरंगक \nकलमी आम गुलाबर्ास , अम्रपाली, वसकूल, वसवपया, गुलाब िोग आवद \nतैसंग गुल जामुन , बेल, धात्रीम, लताम, अनार, शरीफा इत्यावद रंग -\nवबरंगक फल सि लगौने  अवि। अपन चावर कट्ठा चौमासमे शोध \nकेलहा कोबी , सजमैन, र्ीरा, मुरै ओल सबहक र्ेती करैत अवि। \nसमाजोमे िावन्द्त जगलै, देर्ौंस केलक तँ समाजक रंगे बदैल  गेलइ। \nकवरया काकाकेँ जुगुतक र्ेती देर् िाती तँ जुड़ाइये गेलै जे केतौ -\nकेतौ बजबौ करवथन - \n\"देर्ू , ढहलेलहा जुगुतलालकेँ , की करैत की िऽ गेलइ।\"  \nलोको कहै - \n\"तँ ठीके , केलासँ की नै होइ िइ।\"  \nआब तँ जुगुतलालसँ जुगुतलाल बाबू िऽ गेल।  \nिगिानोक लीला अजीि अवि, तइमे कमेक प्रधानता देल गेल अवि। \nकमष करबै तँ फल वनसवचत िेटत। िाग िरोसे केतेक वदन जीब।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 31 \n२.४.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-४ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nविदेहक लेर्कक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत समी क्षकक \nसमीक्षा सीरीज  मे अर्न धवर अहाँ पढ़लौं - \n१. कावमनीक पांच टा कविता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक वटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द्द झा \"मनु\"क \"मावटक बासन\"पर गजेन्द्र ठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_353 \n३. मुन्नी कामतक एकांकी \"वजन्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्द्र \nठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_354 \nऐ शृंर्लामे आगाँ समानान्द्तर धाराक वकिु गणमान्द्य कथाकरसँ हुनका \nनजवरमे हुनकर अपन सिषश्रेष्ठ ५-५ टा कथा आमंवत्रत कएल गेल \nअवि। कथाकार लोकवन िवथ: - \n१.कवपलेश्वर राउत \n२.उमेश मण्िल \n३.राम विलास साहु  \n४.राजदेि मण्िल \n५.नन्द्द विलास राय \n६.जगदीश प्रसाद मण्िल \n७.दुगानन्द्द मण्िल \n८.रामानन्द्द मण्िल  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nऐ अंकमे प्रस्तुत अवि कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा , जइपर हमर \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर अवि। - सम्पादक \n  \nकवपलेश्वर राउत केर पाँचटा कथा  \nकथा ४ \nपुननषिा \n \nबसुन फूल िाली लऽ िोरे -िोर वकवरण उगैसँ पवहने फूल लोढ़क लेल \nविदा िेली। घरेलग एकटा महादेिक मवन्द् द र िल। कवनयेँ हवट कऽ \nदूगाक मवन्द् दर सेहो िेलइ। बसुनकेँ वनयम िेलै िोरे ि्ह्म मुहूषतमे उवठ \nवनत्य वियासँ वनिृत्त िेलाक बाद फूल आवन , स् नान कऽ िगिती आ \nमहादेिक पूजा कऽ कोनो ने कोनो धमषग्रन्द्थक गीता रामायण पाठ \nकरी। तेकर का रण िेलै िेचारीकेँ वबआहक मासे -दू मासमे विधब \nहोएब। \nआब ने विधिा वबआहक सुरूआत िेलै हेन , सती प्रथा बन्न िऽ गेल \nहेन, पवहने इ बेिस्था नै ने िेलइ। पवहने तँ पवतक मूइलाक बाद \nओकरे संगे ओही अवियापर पत्नीयोँकेँ बलजोरी जरा देल जाइत \nिेलइ। नवह तँ उजरा साड़ी -साया-बेलौज पवह रा, हाथक चुड़ी फोवर , \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 33 \nमाँगक वसन्द्दुर मेटा एक बेर र्ेनाइ , वकिु फलहारी केनाइ , पवरिार \nिोवड़ कोनो दोसर मदषसँ गप -सप्पपर प्रवतबन्द्ध लागल िेलइ। \nचन्द्रकला जे बसुनक माए िेली, ओ आइ बसुनक ई दशा देर् बसुनसँ \nपुिलक िोरे केतए जाइ िी।  \nफूल लोढ़क लेल बसुन बाजल। चन्द्रकलाकेँ कोढ़ फावट गेलै, आँवर्सँ \nनोर ढब -ढबा गेलइ। केना ने हएत। बसुनक वबआह 17 बर्षक \nउमेरमे केने िल। अर्न बसुनकेँ जिानी चढ़ले िेलइ। गुलाबक \nकलीसँ फूल सन वर्लल चेहरा गोर -नार देह कसल -कसल िेन -\nपाँर्ुर, तकरा उजरा नुआ पवहरने हाथ सून , माँग सून देर् कऽ \nआँवर्सँ नोर ढब -ढबा गेल िेलै कोंढ़ फावट गेल िेलइ।  \nबसुनोकेँ माइक चेहरा देर् कऽ आँवर्सँ नोर ढब -ढबा गेल िेलइ। \nफूलिाली नेने अक -बकाकेँ ठाढ़ िऽ गेल। जवहना एका -एक कोनो \nघटना-घटने ठकमुड़ी लावग जाइ िै तवहना ठाढ़ िल। दुनूकेँ दुनू \nदेर्ैत मुदा बजैत वकयो ने। कनीकालक बाद बसुन फूलिाली लऽ \nकऽ वबदा िऽ गेल।  \nचन्द्रकलाकेँ बेटीक वबआहसँ लऽ कऽ आइ तकक घटना मोन पवड़ \nगेल िेलइ। घटना िेलै उदयचन्द्र बाबू बेटी बसुनक वबआह \nपवरहारपुरक अनमोल बाबूक लड़का श्यामचन्द्रसँ िेल िल। चन्द्रकला \nवबआहमे अपने हाथसँ साँठ -राँज केने िेली। बापो उदयचन्द्र बेटी -\nजमाइक लेल दान -दहेजमे कोनो कोताही नै  केने िला। केना ने \nकवरतैथ, दुनू पवरिार जमीनदार तँ नवह , मुदा दसवबघा र्ेतक मावलक \nतँ िलाहे। \nउदयचन्द्र बाबूकेँ एकटा लड़का सूयषदेि आ एकटा लड़की बसुन , तँए \nबेटा-बेटीमे कोनो फकष नवह बुवझ अपना सामरथक मोतावबक बसुनक \nवबआह केने िला।   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअनमोल बाबूकेँ दू लड़का। एकटाकेँ नाम  िल श्यामचन्द्र आ दोसरकेँ \nनाम िल विद्याचन्द्र। दुनू लड़का जेहने देर्ैमे सुन्द्दर तेहने देह दशा \nिेलैन। जेठ लड़का श्यामचन्द्रसँ बसुनक वबआह िेल िल से आइ \nमाएकेँ वबतलाहा घटना मोन पड़ल िेलइ।  \nपवरहारपुरक अगल -बगलमे वबसुनपुर , रूरपुर, ि्हमपुर, कनकपुर, \nकमलपुर इत्यावद।  जुड़शीतलक समए िेलइ। आन गाम सिमे ने \nसुकराती वदन वनमूह सुग्गरक बच्चाकेँ एकटा लाठीमे बावन्द्ह माल -\nजालसँ हुवरयाहा र्ेल र्ेलाएल जाइ िै मुदा उत्तरिर माने पवरहारपुर \nवदस जुड़शीतलकेँ मनुर् -मनुर्मे र्ेल र्ेलाएल जाइ िै। जुड़शीतलसँ \nएकवदन पवहने सतुआ र्ा चैतमे , वबहान िेने बैसार् क पवहल वदन \nनीक-वनकुत माने बर -बरी, मुनगा देल दाइल िात , दही-चीनी र्ा कऽ \nआन गाम सिमे जंगली -जानिरक वशकार होइ िै मुदा एवह गाम सिमे \nएकटा नमहर र्स्सीकेँ चावर -पाँच गामक बीचक बाध िा र्ेलक \nमैदानमे ललका झण्िा लगा , र्स्सीकेँ बावन्द्ह दैत िइ। आ जोर \nअजमाइस कएल जाइत िइ। ई सि जो गार पाँचो सात गामक लोक \nविचावर, सामूवहक चन्द्दा कवर कऽ करैत अवि। तागतक बले झण् िा सँ \nर्स्सी र्ोवल वलए। दू -चावर गामक लोक एक तरफ , दू चावर गामक \nलोक दोसर तरफ , तमसगीरक करमान लागल रहै िै , पुवलस िा \nप्रसाशनक बेिस्था सेहो रहैत िइ। तमसगीरक सुरक्षा लेल। दुनू \nदलमे शतष रहै  िै, र्स्सी र्ोलक बेरमे केतनो केकरो मावर लगै िा \nर्ुन वकयाक नै िऽ जाइ तेकर कोनो केस फौदारी नै हएत। सि \nवमलकेँ मावर र्ेवनहारक इलाज करौत , से एवह बेरका जुड़शीतलमे \nरूरपुरक हँसेरी वदससँ लम्बोदर ललकारा देलकै जे जेकरा माए दुध \nवपयौने हौ से र्स्सी र्ोइलकेँ लऽ जो। लम्बोदर  जवहना नाम तवहना \nपाँच हाथ लम्बा, गाँठल-गाँठल देह -हाथ-पएर, बड़का-बड़का मोि ऐंठने ,  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 35 \nमाथपर ललका कपड़ाकेँ मुरेठा देने , माथमे ललका ठोप , हाथमे पाँच \nहाथक हरोवथया लाठी लेने ललकारा देने िेलइ।  \nपवरहारपुरो वदसक जे हँसेरी िेलै सेहो लाठीसँ लैश िेलैहे , 50-100 \nकेँ। तमसगीरो  सि 100 गज हवट कऽ तमासा देर् रहल िल। \nअनमोल बाबूक लड़का श्यामचन्द्र केँ जिानीक जोश िेलैहे िहए \nअपनामे इशारा केलक आ ललकारा दैत आँगा बवढ़ गेल आ र्स्सी \nर्ोइल लेलक। झण्िा उर्ावर कऽ जहाँ वक आँगा बढ़ल वक पिेसँ \nवकयो तेहेन ने लाठी चलौलक जे श्यामचन्द्रकेँ कपारेपर लगलै ठा मे \nचीत िऽ र्वस पड़ल। हर -विरो मवच गेल। तवह फँकामे लम्बोदर \nर्स्सी लऽ कऽ अपना गूटमे चवल गेल। कोनो तरहक कनाइरो तँ \nएहने-एहने मौकामे नै सुतारल जाइ िइ। श्यामचन्द्रकेँ सि वमल \nअस्पताल लऽ गेल मुदा श्यामचन्द्रक प्राण तँ पवहनवह चवल गेल \nिेलइ। \nमाए चन्द्रकलाकेँ बसुनक दुदष शा देर् कऽ घटना मोन पवड़ गेल \nिेलइ। सोचै लेल मजबूर िल। िेचारी बसुनकेँ दुइए मास वबआह \nिेना िेल िेलइ। आब एकर कोन दशा हएत। बसूनोकेँ आँवर्सँ नोर \nर्सै िेलै सेहो देर्ने िल।  \nमाएकेँ एका -एक जोश एलै ठाढ़ िऽ असगरेमे बाजल - \n\"ठहर, ई जे सड़ल -गलल वनयम मदष सि बनौने अवि तेकरा तोड़ैक \nअवि। अपने मदष सि विधुर िेलाक बादो दूटा वबआह करत आ \nस् त्रीगणक लेल प्रवतबन्द्ध। की ओकरा कोनो सोगारथ नवह िइ ? \nओकरा कोनो अवधकार िा कतषव्यक बोध नै िइ ? की माल -जाल \nजकाँ कतौ र्ुटेसल रहत ? आवक विधिा सबहक लेल बनारस िा \nकाशीए मुवक्तक स्थान िै , जेतए िेश्यािृवतक अड्िा बनल िइ। नै \nऐ कानून सिकेँ तोड़ैक अवि। हम नारी संगठन बनेबै आ सड़ल - 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगलल कानून सिकेँ हटेबै। आ समान अवधकार कतषव्यक लेल लड़ाइ \nलड़ब।\" \nबसूनक माए सएह केलक , स्ियं सहायता समूहक स्थापना कऽ \nस् त्रीगण सबहक बैसार केलक। सि स् त्री गण अपनामे दुर् -सुर्केँ \nचचा करइ...।  \nबुधनी बाजल- \n\"हइ चन्द्रकला दाय, मदषसँ कहीं स् त्रीगण एकरूपता करत से सम्िि \nिइ। मदषक बनाबट दोसर िै , स् त्रीगणक बनाबट दोसर िइ। काजो -\nधन्द्धा अलगे-अलगे िै से केना हएत। चन्द्रकला उत्तर दैत कहए \nलगली ठीके स् त्रीगणक दुश्मन स् त्रीगणे होइत अवि। कवहयो कोनो \nबातकेँ विचारबो केलक हेन। जवहये बेटी जन्द् म  लैत अवि तवहयेसँ \nओकरा हेय दृव‍ ट सँ देर्ल जाइ िइ। कहैले तँ िगितीकेँ , लक्ष् मीकेँ, \nकालीकेँ, सरस्ितीकेँ जन्द् म िेल हेन मुदा बेिहार केहेन करैत अवि \nसे तँ सबहक नजैरपर िह।\"  \nकनी सोचलाक बाद बुधनी कहलकै - \n\"है दाय, ठीके कहै िह। फेर चन्द्रकला कहए लगली तूँ जे कहलहक \nसे तँ ठीके िै , मदषकेँ जर्न जे मनमे हएत तेहेन बेिहार करैत रहै \nिइ। दुवनयाँ केतए -सँ-केतए िागल जा रहल अवि आ हम सि घर \nआँगनसँ लऽ कऽ चुवल्ह -वचनिारमे ओझराएल रही। कतेक वदन तक \nकौल् हुक बरद जकाँ कौल् हु मे घुमैत रहब।  \n\"तर्न कहह जे कोन तरहें ओझरौलहा  कानून सि सँ आगाँ जाएल \nजाएत।\" -बुधनी बाजल।  \nचन्द्रकला कहै लगली- \nवकिु तोड़ल जेतै , वकिु जोड़ल जेतै , कोनो ठाम विरानीयो हएत , \nसमाजक बेिस्था तँ दुनू (मदष आ औरत) वमवलए कऽ ने सुचारू  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 37 \nरूपसँ चलौत। गाड़ीक दुनू पवहया नै रहने गाड़ी केना ससरत। \nर्ेतसँ लऽ कऽ र्वरहाँन , घर-घरसँ लऽ कऽ दलान तक सि काजमे \nहाथ बँटबए पड़त।  \nसुगौना िाली बजली - \n\"नीक विचार अवि , हम सि संग देब।\"  \nकोइलर् िाली सेहो हँ मे हँ वमला देलक।  \nपन्द्रह गोटेकेँ समूह बवन गेल। अध्यक्ष चन्द्रकलाकेँ सिष-सम्मैतसँ चुवन \nलेलक। समए बीतैत गेल , एक वदनका बैसारमे वबआहक चचष -बचष \nचललै। चन्द्रकला उवठ कऽ कहै लगली - \n\"सुनै जाउ , कावल्ह हम आँगा बवढ़ कऽ एकटा काज करब तइमे \nसिकेँ संग देबाक िह। िूर् -प्यास आ इज्जत र्वरदल नै जाइ \nिइ। पावन, अनाज आ जीश् म  र्रीद सकैत अवि।\"  \nलालदाय बजली - \n\"कोन काज अवि कहूँ ने।\"  \n\"अपना गामक जे वकसान सलाहकार िैथ शेर्र ओकरो संग \nिगिानक देल िाँग पड़ल िइ। ओकरे संग बसुनकेँ वबआह करब \nसे की विचार।\" चन्द्रकला बजली।  \nअर्न तक चुप िेली चमेली दाय , उवठ कऽ बजली - \nनीक विचावर अवि हम आ विपती (जे मसोमात िल) सि संग देब।  \nबुधनी बाजल - \nशेर्रकेँ कोन िगिानक िाँग पड़ल िै से तँ बुझले ने अवि आ ओ \nकोन जावतक अवि। चन्द्र कला बजली - \nिूतक चचा करब तँ िूते ने धरत। ितषमानकेँ सम् हा रब तर्ने ने \nिवि‍यो बनत। मदष जँ विधुर होइत अवि तँ वकयाक ने विधिे जकाँ \nसमए वबतबैत अवि। पवहने मदषक िचषस्ि िेलै , जेना-जेना मन िेलै  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतेना-तेना कानून कैदा बनबैत गेल। है दाय सि जँ औरतकेँ प्रसि \nपीड़ाटा नै करऽ पड़ै तँ एकोटा काज धरतीसँ अकास तकमे नै अवि \nजे मवहला नै कऽ सकैत अवि। अपन विकासक लेल अपने आगू \nबढ़ए पड़त। गप-सप्पसँ वकिु नै होइ िै। काज केने गुण -अिगुण \nबुझबहक। जावत तँ दूइएटा िै मदष आ औरत। और सि तँ बनौआ \nविऐ। शेर्रक बारेमे पुिै िह तँ कहै विअ। शेर्र आ बसून  एके \nस्कूलसँ वमविल आ उच्च विद्यालयमे पढ़ै िल। बसुन 11मीं तक \nपढ़लक आ शेर्र कौलेज तक पढ़लक (बी ० ए०)। मुदा बसुनक \nवबआहक कारणे 11मी पास केलाक बाद नै पवढ़ सकल। शेर्रोकेँ \nवबआह िेलै मुदा ओ पढ़ैमे चन्द्सगर िल पवढ़ते रहल। ओकरा संगे \nिेलै ई जे वबआहक बाद कवनयाँ सासूर एलइ। पवरिारमे पैर्ाना घर \nतँ िेलै नवह , बाहर-िीतर लेल कवनयाँ बाड़ी वदस गेलै , कोनो विर्धर \nसाँप कावट लेलकै , िेचारीकेँ केतनो झाड़ -फूक िेलै, अर्ुनका जकाँ \nपवहने सँपकट्टीक दिाइ सि अस्पतालमे नवह िेटै िल तँए िेचारी \nमवर गेलइ। से तँ बड़ अन्द्याय िेलै ओकरो संगे। बुधनी बजली - \n\"हम शेर्र आ ओकरा बाबूसँ विचार -विमशष केलौं हेन। वबना दान -\nदहेजकेँ आदशष वबआह करक लेल तैयार अवि। तँ तूँ सि संग दएह \nतँ हम विधिा प्रथाकेँ तोवड़ देबइ।\"  \nसि वकयो समथषन दऽ देलकै। आ कावल्हये नअ बजे वदनक समय \nबवन गेलइ। बुधनी बजली - \nजँ मदष सि विरोध करत तर्न। सबहक ठीकेदारी तोरे िौ, कावल्ह \nजे हेतै से देर्ल जेतइ। पुरबा हिा िहों की पविया। उर्ैरमे मुड़ी \nदेलौं तँ मुसराक कोन िर। देर्ल जेतै चन्द्रकला बजली - \nठीक िै बुधनी बजली - \nवबहान िने गीत -नादक संग बसुन आ शेर्रक दूगामवन्द् द रमे पुजेगरी  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 39 \nआ गामक स् त्रीगणक समक्ष जयमाला आ मंत्रोचारणक संग वब आह \nसम्पन्न िेल। पुजेगरी आ स् त्रीगण सि दूिाक्षत देलक।  \nबसुन आ शेर्रकेँ वपयर िस्त्र पवहरल आ गरदैनमे फूलक माला देर् \nचन्द्रकलाकेँ र्ुशीसँ दहो -बहो नोर आँवर्सँ ढब -ढबा गेलइ।  \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा - कथा-५ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nविदेहक लेर्कक आमंवत्रत रचना आ ओइपर आमंवत्रत समीक्षकक \nसमीक्षा सीरीज  मे अर्न धवर अहाँ पढ़लौं - \n१. कावमनीक पांच टा कविता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक वटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द्द झा \"मनु\"क \"मावटक बासन\"पर गजेन्द्र ठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_353 \n३. मुन्नी कामतक एकांकी \"वजन्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्द्र \nठाकुरक वटप्पणी \nVIDEHA_354 \nऐ शृंर्लामे आगाँ समाना न्द्तर धाराक वकिु गणमान्द्य कथाकरसँ हुनका \nनजवरमे हुनकर अपन सिषश्रेष्ठ ५-५ टा कथा आमंवत्रत कएल गेल \nअवि। कथाकार लोकवन िवथ: - \n१.कवपलेश्वर राउत \n२.उमेश मण्िल \n३.राम विलास साहु  \n४.राजदेि मण्िल \n५.नन्द्द विलास राय \n६.जगदीश प्रसाद मण्िल \n७.दुगानन्द्द मण्िल \n८.रामानन्द्द मण्िल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 41 \n \nऐ अंकमे प्रस्तुत अवि कवपलेश्वर राउतक ५ टा कथा , जइपर हमर \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर अवि। - सम्पादक \n  \nकवपलेश्वर राउत केर पाँचटा कथा  \nकथा ५ \nिुमहुर आवग \nवििेक कुमार अर्बार पवढ़ रहल िल। समय करीब 9 बजेक \nिेलइ। तर्ने चेतन दास टहलैत पहुँचल। चेतन दास जावतक \nमुसहर। पवहने बाध -बोनमे रर्िावर आ बोइन -बुत्ता कऽ कऽ गूजर \nकरै िल। हालेमे वकयोट कुलक एकटा बबाजीसँ सीर् िेल , बबाजी \nिेल। बबाजी िेला पिाइत कवहयो काल दलो पुवर लैत अवि।  \nअर्ाढ़ मासक समय, मनमे चेतन दासकेँ एलै जे बबाजी तँ बनलौं \nमुदा कवहयो दस मुतेक िनिारा नइ करा सकलौं। से नवह तँ अही \nआमक समयमे वकए ने दस -बीस मुतेक िनिारा कऽ ली। विचार \nपक्का िऽ गेल। \nदस-पनरह वकलो चूरा मोल अनलक , 25 वकलो दूधक दही पौरलक। \nसात वकलो चीनी आ दू साए सपेता आम अनलक। आ गामसँ बाहरो \nबुध वदन कलौआ िण् िा राक दल गुरु महराजजीकेँ पचासटा टुक दऽ \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेलकै। चावरमे वद न, बुध वदन िेलै , िण् िाराक इंजाम केने िल।  \nबुध वदन िोरे झंझारपुरक हाटसँ अल् लू  आ परोर आ ओकर मसाला \nइत्यावद आनैले बेटाकेँ कहलक। दस -दसटा टुक गाममे बबाजी सिकेँ \nदल देबाक िेलै तँए टुक दइले चेतनदास अपने विदा िेल। दल \nदैत-दैत अजब दासक ओइठाम पहुँचला। अजब दास घरेपर िला । \nहाक देलवर्न। अजब दास अँगनेमे वकिु काज करै िल। तर्ने \nअिाज एलैन। लगले दरबज्जापर आवब चेतन दासकेँ चौकीपर बैसैक \nआग्रह केलवर्न। दुनू गोरे चौकीपर बैसला।  \nअजब दास पुिलकैन - \n\"की बात , केमहर एलौं हेन ?\" \nचेतन दास बजला - \"अपनेक ओइठाम एलौं। सावठ मुतेक िण् िा रा \nकरैक विचार िेल हेन से अपनेकेँ टुक दइले एलौं हेन आ हे अपने \nतँ िजन -िाि सेहो करै िी से दू -चावरटा िजन सेहो हेतै , तँए दस \nबजे तक आवब जाएब।िण् िा रा चावर बजे साँझमे हेतइ।\"  \nअजब दास बजला - \n\"ठीक िै टुक तँ लऽ लइ िी , मुदा एकटा बात कहू - िण् िारा केतए \nहेतइ?\" \nचेतन दास कहलकैन - \n\"केतए हे तै, अपने एकचारी अवि आ आगाँमे सरकारी चबुतरा अवि \nओतै हेतै और केतए हेतइ।\"  \n\"तहन हम दल नै मानब , जँ बजरंगबली स्थानमे िण् िारा करैक इंजाम \nकरब तँ दल लेब , तहूमे साग बनौवनहार वकयो पवनचल् ला  हेता तर्ने।\"  \nकहैत अजब दास सुपारी आपस करैत चेतन दासकेँ हाथमे दऽ \nदेलकैन। \nचेतन दास बौक िऽ वकिु नवह बाजल। चोटे चौकीपर सँ उवठ गेल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 43 \nआ विदा िऽ गेल।  \nवििेक कुमारक घर लग दऽ कऽ जाइ िल वक वििेक कुमारपर \nनजैर पड़लै। कुशल -समाचारक लेल वििेक कुमार लग पहुँचल।  \nनमस्कार-पाती िेला बाद वििेक कुमार अपने चौकीपर बैसैक आग्रह \nकेलकैन। चेतन दास चौकीपर बैस गेल। वििेक कुमार अर्बार \nरावर् पुिलकैन - \n\"केमहर चलवलऐ हेन , मुँह सुर्ल अवि ?\" \nचेतन दास बाजल - \n\"की कहौं िाइ साहैब। िण् िा रा करैक विचार िेल से सावठ मुतेक \nदल देवलऐ आ िजवनयॉं मुते अजब दासकेँ दल दइले गेल िेलौं से \nअजब दास कहलक जे तोरा ऐठीम हम नै र्ेबह जँ बजरंगबली \nस्थानमे िण् िारा करबह तर्ने हम जेबह। सएह िगुन्द् ता  लावग गेल। \nजे कहू सि ठाम जावत -पावत, ऊँच-नीच, िुआ-िुतक िेद-िाि िैहे। \nहमरा होइ िल जे बबाजी तँ ई सि वतयावग कऽ बबाजी होइत अवि , \nओकरामे कोनो तरहक िेद -िाि नै होइ िइ। ओकरामे दया -िाि रहै \nिइ। सिकेँ एक -समान बुझैत अवि। मुदा ओकरो  हड्िीमे जावत-\nपावत ढुकले िइ।\"  \nवििेक कुमार कहलकैन - \n\"हौ चेतन दास , पुरना इवतहास सि बुझबहक ने तँ हेतह जे एहेन \nवबजकाठी सिकेँ सोझे गोली मावर वदऐ।\"  \nचेतन दासकेँ जेना वजज्ञासा बढ़लैन तवहना पुिलवर्न - \n\"से की ?\" \nवििेक बाजए लगला - \n\"तँ सुनह हम दू -चावरटा मोट -मोटमे घटना कहै विअ। वकएक तँ \nतहूँ औगताएल िह , घरपर िण् िारा विअ। पचास मुतेकेँ दल देने  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिहक। तँए मोटेमे कहै विअ - सतयुगमे वि‍ णु आ महादेिकेँ झगड़ा \nहोइते िेलैन।\" \nवबच्चेमे, अकचकाइत चेतन दासक मुहसँ वनकैल गेल - \n\"िगिानो सबहक बीच झगड़ा होइ िेलइ!\"  \n\"हँ, हौ। महादेिेक बेटा  गणेशकेँ पू जा पवहने होइ िै आ देितामे \nसिसँ पैघ महादेिकेँ सिसँ अन्द्तमे होइ िैन , अर्न एतबे कहबह।\"  \n\"हँ, से तँ गणेशेक पूजा पवहने होइ िइ।\" -चेतन दास बाजल।  \n\"त्रेत्रामे राम संिूककेँ गरदैन कावट देलकै वकएक तँ सुर िल। संिूक \nबरक गािमे पएरकेँ ऊपर आ मुड़ीकेँ वनच् चाँ  कऽ कऽ तपस्या  करै \nिल। ऊँच िगषक लोककेँ नै देर्ल गेलइ। रामकेँ िरगलेलक। राम \nसनक राजा ओही संबूककेँ गरदैन कावट देलकै।\" वििेक बाजल।  \n\"ई तँ बड़ अन्द् याय िेलइ।\" चेतनदास बजला।  \nएतबेमे चकविदोर लगै िह। वििेक कुमार पुिलकैन आरो सुनह \nद्वापरमे रोणाचायष आ एकलव्यक वर्स् सा  बुझल िह वकने ? \n\"नवह!\" \nचेतन दास बाजल - \n\"तँ सुनू , रोणाचायष कौरब -पाण्ििक गुरु िला। कूरू िंशक सिकेँ \nवशक्षा देने िेलवर्न। एकलव्यकेँ मन िेलै जे हमहूँ वशक्षा ग्रहण करी। \nतइ लेल रोणाचायष लग वशक्षा लेबए लेल गेल। मुदा रोणाचायष सुर \nकवह ओकरा वशक्षा दइसँ इनकार कऽ देलक। तर्न ए कलव्य प्रण \nकेलक, जँए वशक्षामे गुण िै तँए ने रोणाचायष वशक्षा नइ देलैन। आ \nअपना आश्रममे नै रर्लैन। से नै तँ वशक्षा ग्रहण करबे करब आ \nजंगलमे जा रोणेचायषक माइटक मूती बना गुरु मावन अस्त्र -शस्त्रक \nअध्ययन आ अवियास करए लागल। एहेन चन्द् स गर वनकलल जे \nरोणाचायषक वश‍ यमे एकोटा ओहन िीर नवह िल। एहेन िीर िल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 45 \nएकलव्य।\" \nवििेक फेर बाजल - \n\"हँ हौ , आगाँ सुनह एक वदन रोणाचायष अपने आ वकिु वश‍ य  सिकेँ \nलऽ कऽ जंगल वदस घुमैले गेल। संगमे एकटा कुत्ता सेहो िेलइ। \nअनजान आदमीकेँ देर् कुत्ता िुकए लगल। एहेन कुत्ताकेँ सोिाि \nहोइते िइ। से एकलव्य तेहेन िाण मारलक जे कुत्ताकेँ मुहेँक ऊपरसँ \nवनच् चाँ-मुहेँ मुँहमे गँथा गेलइ। कुत्ता दौड़ल रोणाचायष लग गेल। \nकुत्ताक दशा देर् रोणाचायषकेँ िगुन्द् ता  लावग गेलइ। कुत्ताक संग \nएकलव्यक नजदीक आएल।\"  \n\"एना कऽ मारलकै तीर!\" चेतनदास बाजल।  \n\"हँ हौ , तहन की िेलै से बुझबहक तँ दाँते ओंगरी कटबह।\" वििेक \nबाजल। \n\"कहू-कहू की िेलइ।\" चेतनदास पुिलकैन।  \n\"रोणाचायष गुरु दवक्षणा मंगलकै , एकलव्य वसधे कहलकैन जे आदेश \nहोइ। सहए ने , तँ तूँ अपन दवहना हाथक औंठा कावट कऽ दे।\" -\nरोणाचायष आदेश देलवर्न।  \nतूरन्द्त एकलव्य वबना सोचने -विचारने अपन दवह ना हाथक औंठा कावट \nकऽ रोणाचायषकेँ दऽ देलकैन।\"  \n\"ई तँ बड़ अन्द् याय केलैन रोणाचायष।\" -चेतनदास बाजल।  \n\"से तँ तूहीं बुझबहक।\" वििेक कहलकैन।  \n\"हे हौ चेतन िाय , ई तँ सतयुग , त्रेता-द्वापरक वर्स् सा कहवलयह। \nआब कलयुगक वर्स् सा  कहै विअ। बाबा साहैब िीम राि अम् बे दकरक \nनाम तँ सुनने हेबह ?\" \n\"हँ सुनने विऐ , अपना देशक संविधान वनमाणमे हुनको योगदान िेलैन। \n15 अगस् त आ 26 जनिरीकेँ वधया -पुता अम् बे दकरक नाम लैत  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअवि।\" \nचेतनदास कहलकैन - \n\"हँ, ठीके विऐ। हुनका कवहयो स् कू लमे ऐगला सीटपर नै बैसऽ \nदेलकैन। जहन वक सि क् ला समे फस् टे करै िला। जा वतक िल \nतँए। मुदा अम् बे दकरमे लगन िेलै , प्रवतिा िेलै, देशक प्रवत ममता \nिेलइ। तब ने एहेन महान पुरुर् िेला। जावत -पावतक कानून लऽ \nकऽ गाँवधयोजी सँ झगड़ा िऽ जावन। जावतये -पावत लऽ कऽ िौद्ध धमष \nमरै बेरमे स् िीकार केलैन अम् बे दकरजी।\" -वििेक बाजल। \n\"अरौ तोरीकेँ! एहेन -एहेन वकरदानी सि िेल िइ!\" -चेतन दास \nबाजल। \nवििेक आगाँ बाजल - \n\"हँ हौ , सत्य बात विऐ तहन और सुनह। अपना देशक जे रा‍ ट्र पवत \nिला ए.पी.जे. अब् दू ल कलाम साहैब , हुनको संग क् ला सक मास्टर \nअम् बेदकरे जकाँ केलकैन। मुदा ओ मास्टर , कलामसँ घटी \nमानलकैन। अर्न हालमे हैदरािादक महा विद्यालयमे रोवहत बेमूलाक \nसंग अवहना िेलै हेन। रोवहत बेमूला महा दवलत िगषक लोक , ओकरा \nसंग जावत -पावत लऽ कऽ दुरबेिहार केलकै। िेचारा आत् म हत्या कऽ \nलेलक।\" \n\"वकए आत् म हत्या केलक ?\" चेतन दास पुिलकैन।  \n\"नइ बुझलहक , यएह सिणष आ अिणषक चलैत। आब तूँहीं कहह जे \nअजब दास दल नै मानलक तँ एतेक आिोश िह।  आ तूहीं िोम \nआवक चमारक ओइठाम र्ेबहक गे। नवह ने। ई बेिस्थाक दोर् \nविऐ। एक िगष शोर्क अवि आ दोसर िगष शोवर्त अवि। िुमहुर \nआवग जकाँ तरे -तरे दुनू आिोवशत अवि। शासन केवनहार कर्नो \nनवह चाहत जे हमरा आगाँ दोसर ठाढ़ िऽ जाए। तवहना शोवर्त िगष  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 47 \nसेहो आगू-मुहेँ जाए चाहैत अवि।  \nकोठलीमे कोठली आ तइमे कोठली अवि। एतेक ने जावत -पावत अवि \nआ एक -दोसरासँ घृणा करैत अवि जेकर पारािार नवह। केतेक \nकहबह। मुइल माल -जालकेँ उठा कऽ फेकलक , तँए चमार अिोप \nिऽ गेल। आ जे जीतहे बकरी कटलक आ र्ेलक ओ के िेल।\"  \nचेतनदास बाजल - \n\"यौ िाय साहैब , तहन ई सि केना मेटाएत ?\" \nवििेक कहलकैन- \n\"केना मेटाएत , से की दावल -िातक कौर विऐ जे चट -पट सानू आ \nमुँहमे दऽ वदयौ। शास्त्र -पुराणमे ऋृवर् -मुनी सि मनुर्के जीबैक विया \nकलाप वलर्लैन , तेकरा कठवपंगल सि दोसर -दोसर रूपमे बेिहार \nकरऽ लागल। विचारे दूवर्त िऽ गेलइ। तेकरे ई दुदशा  विऐ। जर्ने \nऊपरका कनी वनच् चाँ वदस झूकत आ वनचला ऊपर -मुहेँ ससरत, जइसँ \nबीचमे आवब कऽ दुनूकेँ मुँह -वमलानी हेतै , कोनो द्वेर् -िाि नै रहतै। \nसि-सिकेँ सुर् -दुर्मे संग देत , समाज आवक देश नीक जकाँ \nचलतै।\" \n\"तोरो िण् िाराकेँ इन्द्तजाम करबाक िह। दोसर वदन वनचेनसँ गप -\nसप्प हेतै, तर्न विस् तारसँ कहबह।\"  \n\"ठीक िै िाय साहैब अर्न जाइ िी।\"  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n  \n  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.कुमार मनोज कश्यप - १ टा लघुकथा  \nकुमार मनोज कश्यप  \n१ टा लघुकथा  \nबाबा हावथक वसक्कवड़ \n  \n\"पापा! आहाँ कहैत रही जे अपना ओवहठाम िेग -िेग पर पोर्वर मा ि \nआ मर्ान स ' िरल; से एतेक बेर गाम गेलहुँ मुदा आहाँ कवहयो \nदेर्ेलहुँ नवहं ?\" \n\"आहाँ के जन्द्म सँ वकिुए बर्ष पवहने तक िलै बौआ  .... आब नवहं \nरहलै! सड़कक ओवह कात पँचगच्िा लग जे धानक र्ेत िै से \nपोर्वरये िलै .....ओम्हर चौमुहानी लग पोर्वरक टूटल जावठ एर्नो \nओवहना ठाढ़े िै। अपने गाम मे नवहयों वकिु त s पाँच टा स s कम्म \nपोर्वर नवहं रहै। से सिटा तकतीहानक वबनु िावस गेलै। गाम \nसs लोक शहर चवल गेलै  ...... पोर्वर-झार्वर के के देवर्तै ? पोर्वरये \nमे माि आ मर्ान होई .....से जर्न पोर्वरये नवहं तर्न माि -मर्ान \nकोना हेतै ?\" गहींर उसास िोड़ैत गोलू के प्रश्नक उत्त र दैत हमर \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 49 \nदगधल मोन कलवप गेल। मुदा बात ऐल पावन , गेल पावन जकाँ जवल्दये \nर्तमो ि s गेल। गोलू सेहो अपन संगी संग र्ेलबा लेल पड़ा गेल।  \nआई ऑवफस स s घर मे पैर दैते देर्ैत िी गोलू के कुसी पर चवढ़ \nएड़ी उचकेने देबाल पर  'पग-पग पोर्वर माि मर्ान ' िला पोस्टर के \nपेन स s दकचै मे अपस्याँ त। हम जड़ित , सुन्न, अिाक्... एक टक \nओवहना ओकरा देवर्ते रवह गेल रही।      \n  \n-कुमार मनोज कश्यप , सम्प्रवत: िारत सरकार के उप -\nसवचि, संपकष: सी-11, टािर-4, टाइप-5, वकदिई नगर पूिष (वदल्ली \nहाट के सामने) , नई वदल्ली -110023 मो. 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.जगदीश प्रसाद मण्िल- विचारक प्रबलता \nजगदीश प्रसाद मण्िल \n \nविचारक प्रबलता \n \nगाम-घरमे जवहना कोनो जोगाड़ी बाल -बोध बच्चा अपन मनकेँ एकठाम \nकरैत माने एकाग्र करैत बाध -बोनसँ ओहन न ब जनवमत िा नब \nकलवशत गािक पात देर् नब बुवझ अपन बाग -बवगयामे रोवप सजबैए \nतवहना कुलानन्द्द िाय अपन बाग -बवगयामे नब -नब चीज सजबैत \nजीिानन्द्द िाइकेँ मनक बवगयामे रोपलैन। अर्न धवरक जे सावहवत्यक \nप्रिाह मैवथलीक अवि ओ समाजक प्रिाहसँ थोड़ -थाड़ हटलो अवि \nआ थोड़ -थार सटलो अविए। अही  धाराक प्रिाहमे कुलानन्द्द िाइक \nसम्बन्द्ध जीबानन्द्द िायसँ िेलैन। ओना, उमेरक वहसाबसँ दुनूमे पचीस \nबर्षक अन्द्तर िैन। अर्न तकक जीिनमे , माने सम्बन्द्ध बनैसँ पवहने \nधवरक जे जीिन दुनू गोरेक अपन -अपन िेलैन तइमे , बुवनयादी अन्द्तर \nिैन। ओना, जीिन माने बेिहावरक जीिनक संग िैचावरक जीिन सेहो \nहोइए मुदा तइमे बाधा बीचमे घेरतो अवि आ नवहयोँ घेरैए। ओ वनिषर \nकरैए जीिनक गवत -विवधपर। \nजीिनक दू अिस्था बीचक दू जीिनक सम्बन्द्ध अवि। एक जीिन \nओहन अवि जे जीिनक नीचमुँह ढालपर अवि आ दोसर जीिनक \nऊपर मुँह चढ़ाइपर। समय अपना गवतये चलबे करत तँए फौवतयो \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 51 \nएबे करत आ िदबावर सेहो एबे करत। अर्न धवरक जीिन , जीिानन्द्द \nिाइक जे पचपन -साइठक बीचक िेलैन , ओ मावटपर सँ माने सहीट \nजीिनपर सँ उठल जीिन िेलैन , तँए पहाड़ जकाँ धरतीसँ जुड़ल \nिेलैन जइमे दुघषटना िा र्सै -पड़ैक िर कम िेलैन। तँए कहब जे \nओतबे ऊपरमे जँ हिाइ -जहाजपर रहब तर्न तँ र्सै -पड़ैक सम्िािना \nनै रहैए से नवह , ओइ अपेक्षा बेसी रवहते अवि।  \nसमय अपना गवतये चवलये रहल अवि। पवरिेशमे मोड़ एने वकिु \nकारोबार, र्ेती -वगरहस्तीक संग आनो -आन, मावरयो र्ेलक आ वकिु \nबढ़बो तँ करबे कएल अवि। जवहना कबीर बाबा कहने िैथ जे 'दो \nपाटन के बीच में , बाँकी बचे ने कोई ' तवहना पवरिेश बवन रहल \nअवि। एक वदस हिाइ जहाजपर वबआहक मड़बा सजैए , िोज-िात \nहोइए तँ दोसर वदस साबे जौड़क बान्द्हल र्रही -बत्तीक बनौल मड़बापर \nसेहो वबआह रचल जाइते अवि। र्ेतमे काज करैबला िा करबैलाक \nऐगला पीढ़ी, अपना ऐठाम मोटा -मोटी बीस बर्षमे पीढ़ी बदलैए , र्ेतसँ \nहवट कारर्ाना पहुँ च रहल अवि , जइसँ जीिनमे मोड़ आवब ऐगला \nपीढ़ी पैिला पीढ़ीक िैचावरक पद्धवतकेँ मोवड़ रहल अवि। सोिाविक \nअवि, जीिनमे मोड़ एने एना हेबे करत , तेकर अनेको कारण अवि , \nआवथषक आमदनीक बढ़ोत्तरीक संग ओहन नब जगह जे जीिनक मूल \nआिश्यकताकेँ पूवतष करैबला बवन गेल अवि , तैठाम ग्रामीण जीिन आ \nशहरी जीिन पद्धवतक मोड़ ितषमान जीिनकेँ मोड़बे करत।  \nअर्न धवरक अपना ऐठामक जे जीिन पद्धवत चलैत आवब रहल \nअवि, तइमे सामावजक रूपक संग िैचावरक दुवनयाँमे समरसपन अवि \nजइसँ समाजक धुरी गवतशील अवि। मुदा जे जीिन नब पद्धवतसँ \nउवठकऽ ठाढ़ हुअ चावह रहल अवि िा िेल अवि , तैठाम तँ एहेन \nप्रश्न अविए वकने जे जीिन पद्धवत मशीनक गवतये नवह चवल सकैए।  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसामावजक जीिन जवहना समाजक संग जुड़ै -बनैमे समय लगबैए तवहना \nने ओकरा िोड़बोमे समय लगबे करत। राता -राती मशीन दस गुणा \nआगू बवढ़ सकैए, मुदा मनुक्र्क जीिनमे से थोड़े सम्िि अवि.! \nर्ाएर जेतए जे अवि  से अवि तइसँ जीिानन्द्द िाय आ कुलानन्द्द \nिायकेँ तइसँ कोन मतलब िैन , कोन मतलब िैन जे वमवथलाक \nपंचदेिोपासनाक बीचक रग्गड़मे अनेरे पड़ल रहता। जीिन जीिन िी \nजे सि अपन कल्याण चाहैए। जीिन जीबैक ढंग जवहना धमष िी \nतवहना धमषक ढंग सेहो तँ जीिन िीहे।  \nसंगी िेटने मनमे होइते अवि जे दुवनयाँमे जीबैक एकटा थम्ह , ओना, \nकेरा-गािकेँ थम्ह कहल जाइए मुदा थम्हक दोसर माने ईहो अविए \nजे कोनो िस्तु िा विचारकेँ थाम्हब , िेटल। जर्ने एकसँ आगू बवढ़ , \nमाने अपनासँ आगू बवढ़ दोसरक थम्ह जीिनमे िेटैए तर्ने विचारक \nसंग काजमे सेहो थम्हपन अवबते अवि। सि जवनते िी  जे मनुक्र्केँ \nअपन लेर् -जोर् अपन हाथ -पैरक संग काज दइते अवि।  \nजीिानन्द्द िाय आ कुलानन्द्द िाइक बीचक सम्बन्द्धमे, माने बेकतीगत \nिैचावरक जीिनक सम्बन्द्धमे, तेते प्रगाढ़ता आवब गेलैन जे जीिनक \nसम्बन्द्ध चतुमुषर्ी पुव‍पत-फवलत िऽ गेलैन। एक संग घन्द्टो -घन्द्टो बैस \nदुनू बेकती अपन जी िन-मरणक विचार-विमशषसँ लऽ कऽ गाम -समाजक \nबीचक जीिन -मरणक संग सुर् -दुर्केँ वनिाड़ैक रास्ताक र्ोज सेहो \nकरए लगला। पावरिावरक जीिनक संग , पावरिावरक गवत-विवधमे सेहो \nएक-दोसरक मददगार िेला। जर्ने दुवनयाँमे संगी िेटैए तर्ने \nसंगपनक प्रगाढ़ता बवढ़ते अवि। \nओना, दू रंगक बेिहारक बीच दुनूक जीिनो रहलैन आ दू रास्तासँ \nठाढ़ सेहो िैथ। एकक जीिन माने कुलानन्द्द िाइक जीिन ओहन \nरहलैन माने ओइ पवरिेशक पवरिार रहलैन जइमे सि तरहक सुविधा  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 53 \nरहैत अवि। माने ई जे पढ़ल -वलर्ल माता -वपताक संग विद्वज्जनक \nपवरिार-समाज सेहो रहलैन , दोसर वदस जीिानन्द्द िाइक जीिन ओहन \nरहलैन जे स्िवनवमषत होइत अवि। तहू स्िवनवमषतमे सामावजकता सेहो \nप्रमुर् रहलैन। सामावजकता ई जे समाजकेँ िास्तविक जीिनधारामे \nआवन विकासोन्द्मुर्ी केना बनाएल जाए। यएह धारा बेकतीगत जीिनमे \nसेहो चलैए जे समाजसँ जुड़ल सेहो चवलते अवि , तवहना सामावजक \nजीिन सेहो होइए जे समाजक धा राकेँ बेकतीगत धार धारामे प्रिावहत \nकरैत गवतशील सेहो बनैबते अवि।  \nर्ाएर जे अवि , जेतए अवि से तेतए रहउ। तइसँ जीिानन्द्दे िाय \nआवक कुलानन्द्दे िायकेँ कोन सरोकार िैन। सरोकार िैन अपन दुनू \nसंगीक संग संगपन वनमाहबसँ। बेिहावरक रूपमे जवहना अपनाकेँ दुनू \nगोरे इमानदारीक बीच सम्ब न्द्ध ठाढ़ केलैन तइमे अर्न तक दुनूक \nबीच कोनो मन -मनान्द्तर आवक इमानक संग हत्या नइ िेल अवि।  \nसामावजक पवरिेशमे सम्बन्द्धक िीतर वकिु विरूपन एबे कएल , जइसँ \nसम्बन्द्धमे दूरी बनब शुरू िेल। मुदा दूरी बनलाक पिावतयो विचारमे \nकमी नवह आएल अवि। हँ , ईहो नकारल नवहयेँ जा सकैए जे थोड़-\nबहुत मनान्द्तर काजकेँ बावधत नवह केलक अवि। जइसँ दुनू संगीकेँ \nवकिु-ने-वकिु घाटा िेबे केलैन अवि।  \nसामावजक पवरिेश एते तँ दुनू गोरेकेँ , माने जीिानन्द्दो िाय आ \nकुलानन्द्दो िायकेँ, िैचावरक रूपमे प्रबलता आवनये देलकैन जे मनुक्र् \nअसगरो धरतीपर हँसी -र्ुशीसँ , माने जइ दुवनयाँ मे बसै िी तहू दुवनयाँमे \nजीिन बसर कइये सकैए। जर्ने मनुक्र् अपन जीिनकेँ थावह लइए , \nतर्ने थाहे -थाह थाहैत, केहनो-केहनो धार पार कइये लइए। अनाड़ी -\nधुनारीक जीिनक संग आ जग -जगाएल जीिनक संग सम्बन्द्धमे अन्द्तर \nअविए, एकमे जवहना र्ीचपन रहने टुटैक बेसी सम्िािना रहैए , तवहना  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nविचारक प्रबलता रहने दोसरमे से नइ होइए।  \nअपन विचारक अनुकूल िवि‍यमे जर्न बाधा अबैए तर्न \nविचारकताक मनमे पुन: विचारैक र्गता आवबये जाइए। ओना , \nजीिानन्द्द िाय वनरविचारी लोक िैथ, तँए ई अपन विचारानुकूल जीिन \nयात्रा कइये रहल िैथ , जइमे वबघ्न-बाधाकेँ टबकब सोिाविक बुवझते \nिैथ। जइसँ यात्राक बीचक गवतमे केतौ तेजी रहै िैन तँ केतौ \nमन्द्दक संग विलमाउ-ठहराि सेहो अवबते िैन , जेकरा ओ लेवननक \nओइ विचारक अनुकूल अंगीकार करैत मावनकऽ चलै िैथ जे एक \nकदम आगू , दू कदम पािू , अपन जीिनानुकूल अनुििक आधारपर \nकहने िैथ। \nसंयोग बनल, कुलानन्द्द िाइक विचारमे ठहराि एने, दृवष्टमे सेहो दृश्य \nएलैन जइसँ मन मावन गेलैन जे चलैक बाटमे , जीिन जीबैक रास्तामे \nकेतौ-ने-केतौ कमी जरूर अवि। सहज जीिनकेँ लोक अपन \nसहजतासँ आगू बढ़ैबते अवि , मुदा असहज जीिन िेने दोसराक \nजरूरत सेहो पवड़ते अवि। दुवनयाँ तँ दुवनयेँ िी जे सात अरब \nलोकसँ िरल अवि। तहू मे अपन वमवथला तँ सहजे वमवथला िीहे , \nपचासो बर्षसँ अबैत सरकार पवरिार वनयोजन अर्न तक वनयंवत्रत \nनवहयेँ केलक अवि , केतबो चोरा -नुका कऽ भ्रूण-हत्या वकए ने होइए , \nमुदा तइ सिसँ लोकक बढ़िावर थोड़े कमल अवि आवक कमत।  \nकहब जे केना कवम सकैए ? \nकमैक असान ढंग अवि। ओ अवि मनुक्र् अ पन बुवनयादी जीिनकेँ \nपकैड़ जर्ने िवि‍योन्द्मुर् हेता तर्ने अपन जीिनानुकूल जीिन आ \nपवरिार बना चलए लगता , से जर्ने चलए लगता वक अनेरे ने \nपवरिारसँ लऽ कऽ समाज धवर वनयंत्रण हुअ लगत। र्ाएर जे से , \nतइसँ जीिानन्द्दे िाय आवक कुलानन्द्दे िायकेँ कोन मतलब िैन ,  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 55 \nमतलब िैन अपन जीिनक जहा नसँ। \nकुलानन्द्द िाइक मनमे अपन बीतल जीिन नचलैन। नवचते मन \nमन्द्तव्य देलकैन जे संगीक परीक्षा तँ संगपन जीिन दइए। संग -संग \nचललासँ नीक -सँ-नीक जीिन पेब सकै िी आ संग -संग नवह चललासँ \nकेतबो केला -पिाइत कमी सेहो रवहते अवि। कुलानन्द्द िायकेँ \nविचारक प्रबलता जोर मावर कहलकैन जे जी िानन्द्द िाइक संगपन \nजीिन संजीिन िी तँए...।  \nविरहाएल बटोही जकाँ कुलानन्द्द िाय जीिानन्द्द िाय ऐठाम पहुँचला। \nचेहराक बदलाि वकिु भ्रवमत दुनू गोरेकेँ केलकैन मुदा केतबो \nकवरयाएल िौम्हरा वकए ने हुअ , वचन्द्हारए तँ दुनूक बीच अविए। \nआगतक सुआगत करैत जीिानन्द्द िाय बजला - \"िाय, केतबो मायाकेँ \nअपनासँ दूर रार्ए चाहै िी मुदा से िऽ नै पबैए। केना -ने-केना िाँह \nजकाँ अगुआ -पिुआ पकैवड़ये लइए।\"  \nकुलानन्द्द िाय बजला- \n\"से की ?\" \nजीिानन्द्द िाय बजला- \n\"कहू जे परपोताक िार हमरा ऊपर वकए रहत। आठम वदन ओकर \nमूड़न िै‍णि देिीमे हएत , तइमे पवरिारक सि एकमुहरी एकमत िै थ \nजे जीिानन्द्द बाबा वबना केना हएत।\"  \nमने-मन कुलानन्द्द िाय विचावर लेलैन जे जवहना पवरिारक िृहत काज , \nमाने हटल काज एक -दोसरक बीच सम्बन्द्ध बनबैत अवि तवहना र्गता \nसेहो, माने जीिनक र्गता सेहो सम्बन्द्ध बनैबते अवि। सुअिसर \nअविए तँए वकए ने संग पूवर वदऐन।  \n(०१ अगस्त २०२२)   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-जगदीश प्रसाद मण्िलजीक जन्द्म मधुबनी वजलाक बेरमा गाममे 5 \nजुलाई 1947 इस्िीमे िेलैन। मण्िलजी वहन्द्दी एिं राजनीवत शास्त्रमे \nएम.ए.क अहता पावब जीवि कोपाजषन हेतु कृवर् कायषमे संलग्न िऽ रूवच \nपूिषक समाज सेिामे लावग गेला। समाजमे व्याप्त रूवढ़िादी एिं सामन्द्ती \nव्यिहार सामावजक विकासमे वहनका िाधक बुवझ पड़लैन। फलत: \nजमीन्द्दार, सामन्द्तक संग गाममे पुरजोर लड़ाइ ठाढ़ िऽ गेलैन। \nफलत: मण्िलजी अपन जीिनक अवधकांश समय केस -मोकदमा, जहल \nयात्रावदमे व्यतीत केलाह। 2001 इस्िीक पिाइत सावहत्य लेर्न -\nक्षेत्रमे एला। 2008 इस्िीसँ विविन्न पत्र-पवत्रकावदमे वहनक रचना \nप्रकावशत हुअ लगलैन। गीत, काव्य, नाटक, एकांकी, कथा, उपन्द्यास \nइत्यावद सावहत्यक मौवलक विधामे वहनक अनिरत लेर्न अवद्वतीय \nवसद्ध िऽ रहलैन अवि। अर्न धवर दजषन िवर नाटक/एकांकी , पाँच \nसाएसँ ऊपर गीत/काव्य , उन्नैस गोट उपन्द्यास आ साढ़े आठसाए \nकथा-कहानीक संग वक िु महत्िपूणष विर्यक शोधालेर् आवदक \nपुस्तकाकार, साएसँ ऊपर ग्रन्द्थमे प्रकावशत िैन। \nवमवथला-मैवथलीक विकासमे श्री जगदीश प्रसाद मण्िलजीक योगदान \nअविस्मरणीय िैन। ई अपन सतत वियाशीलता ओ रचना धवमषताक \nलेल विविन्न संस्थासिक द्वारा सम्मावनत/पुरस्कृत होइत रहला अवि , \nयथा- विदेह सम्पादक मण्िल द्वारा गामक वजनगी ' लघु कथा संग्रह \nलेल 'विदेह सम्मान- 2011', 'गामक वजनगी ि समग्र योगदान हेतु \nसावहत्य अकादेमी द्वारा - 'टैगोर वलवटरेचर एिािष - 2011', वमवथला \nमैवथलीक उन्नयन लेल साक्षर दरिंगा द्वारा - 'िैदेह सम् मान- 2012', \nविदेह सम्पादक मण्िल द्वारा 'नै धारैए ' उपन्द्यास लेल 'विदेह बाल \nसावहत्य पुरस्कार- 2014', सावहत्यमे समग्र योदान लेल एस.एन.एस. \nग्लोबल सेवमनरी द्वारा 'कौवशकी सावहत्य सम्मान - 2015', वमवथला- विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 57 \nमैवथलीक विकास लेल सतत वियाशील रहबाक हेतु अवर्ल िारतीय \nवमवथला संघ द्वारा - 'िैद्यनाथ वमश्र 'यात्री' सम्मान- 2016', रचना \nधवमषताक क्षेत्रमे अमूल्य योगदान हेतु ज्योत्स्ना -मण्िल द्वारा- 'कौमुदी \nसम्मान- 2017', वमवथला-मैवथलीक संग अन्द्य उत्कृष्ट सेिा लेल \nअवर्ल िारतीय वमवथला संघ द्वारा 'स्ि. बाबू साहेि चौधरी सम्मान - \n2018', चेतना सवमवत , पटनाक प्रवसद्ध 'यात्री चेतना पुरस्कार - \n2020', मैवथली सावहत्यक अहवनषश सेिा आ सृजन हेतु वमवथला \nसांस्कृवतक समन्द्िय सवमवत, गुिाहाटी-असम द्वारा 'राजकमल चौधरी \nसावहत्य सम्मान- 2020', िारत सरकार द्वारा 'सावहत्य अकादेमी \nपुरस्कार- 2021' तथा सावहत्य ओ संस्कृवतमे महत्िपूणष अिदान लेल \nअमर शहीद रामफल मंिल विचार मंच द्वारा 'अमर शहीद रामफल \nमंिल रा‍ट्रीय पुरस्कार- 2022' \nरचना संसार : 1. इन्द्रधनुर्ी अकास, 2. रावत-वदन, 3. तीन जेठ \nएगारहम माघ , 4. सवरता, 5. गीतांजवल, 6. सुर्ाएल पोर्वर क \nजाइठ, 7. सतबेध, 8. चुनौती, 9. रहसा चौरी, 10. कामधेनु, 11. \nमन मथ न, 12. अकास गंगा - कविता संग्रह। 13. पंचिटी- एकांकी \nसंचयन। 14. वमवथलाक बेटी , 15. कम्प्रोमाइज, 16. झमेवलया \nवबआह, 17. रत्नाकर िकैत, 18. स्ियंिर- नाटक। 19. मौलाइल \nगािक फूल , 20. उत्थान-पतन, 21. वजनगीक जीत , 22. जीिन-\nमरण, 23. जीिन संघर्ष, 24. नै धाड़ैए , 25. बड़की बवहन, 26. \nिादिक आठ अन्द्हार, 27. सधिा-विधिा, 28. ठूठ गाि, 29. इज्जत \nगमा इज्जत बँचेलौं , 30. लहसन, 31. पंगु, 32. आमक गािी, 33. \nसुवचता, 34. मोड़पर, 35. संकल्प, 36. अवन्द्तम क्षण, 37. कुण्ठा- \nउपन्द्यास। 38. पयवस्िनी- प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना। 39. कल्याणी, \n40. सतमाए, 41. समझौता, 42. तामक तमघैल , 43. बीरांगना-  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकांकी। 44. तरेगन, 45. बजन्द्ता-बुझन्द्ता- बीहैन कथा संग्रह। \n46. शंिुदास, 47. रटनी र्ढ़- दीघष कथा संग्रह। 48. गामक \nवजनगी, 49. अद्धांवगनी, 50. सतिैंया पोर्ैर , 51. गामक शकल -\nसूरत, 52. अपन मन अपन धन , 53. समरथाइक िूत, 54. अप् पन-\nबीरान, 55. बाल गोपाल , 56. िकमोड़, 57. उलबा चाउर , 58. \nपतझाड़, 59. गढ़ैनगर हाथ, 60. लजवबजी, 61. उकड़ू समय, 62. \nमधुमािी, 63. पसेनाक धरम, 64. गुड़ा-र्ुद्दीक रोटी, 65. फलहार, \n66. र्सैत गाि , 67. एगच्िा आमक गाि, 68. शुिवचन्द्तक, 69. \nगािपर सँ र्सला , 70. िवियाएल गाम , 71. गुलेती दास , 72. \nमुवड़याएल घर , 73. बीरांगना, 74. स्मृवत शेर्, 75. बेटीक पैरुर् , \n76. िावन्द्तयोग, 77. वत्रकालदशी, 78. पैंतीस साल पिुआ गेलौं , \n79. दोहरी हाक , 80. सुविमानी वजनगी , 81. देर्ल वदन , 82. \nगपक वपयाहुल लोक , 83. वदिालीक दीप, 84. अप्पन गाम, 85. \nवर्लतोड़ िूवम , 86. वचतिनक वशकार, 87. चौरस र्ेतक चौरस \nउपज, 88. समयसँ पवहने चेत वकसान , 89. िौक, 90. गामक \nआशा टुवट गेल , 91. पसेनाक मोल , 92. कृवर्योग, 93. हारल \nचेहरा जीतल रूप , 94. रहै जोकर पवरिार, 95. कताक रंग कमषक \nसंग, 96. गामक सूरत बदैल गेल , 97. अवन्द्तम परीक्षा, 98. घरक \nर्चष , 99. नीक ठकान ठकेलौं , 100. जीिनक कमष जीिनक ममष , \n101. संचरण, 102. िवर मन काज , 103. आएल आशा चवल गेल , \n104. जीिन दान तथा 105. अप्पन साती- लघु कथा संग्रह। \n  \nऐ रचनापर अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 59 \n२.८.जगदीश प्रसाद मण्िल- मोड़पर (धारािावहक उपन्द्यास) \nजगदीश प्रसाद मण्िल \nमोड़पर (धारािावहक उपन्द्यास) \n \nपवहल पड़ाि \n \nअंगरेजी शासनक अिसानक समय। जवहना सत्ताक हस्तांतरण िेने \nशासनक संिमण होइए तवहना जन -गणो आ समाजोक बीच संिमणक \nवस्थवत बवनयेँ गेल िल। एक वदस विदेशी शासनक अन्द्त आ अपन \nशासनक आगमनक उत्साहसँ जनगणक मन लबालब िरल तँ दोसर \nवदस शासनसूत्रसँ बँधल गाम -समाजक सत्ता सेहो उर्ैर रहल िल। \nदेश सेिाक िािना कवहयौ आवक समाज सेिाक िािना , िारतक आइ \nधवरक इवतहासमे सिसँ उत्सावहत िेलैहे। रंग -रंगक कल्पना जनगणक \nमनक बीच पकड़नवह िल। ओही पवरिेशमे कामेसर अवि।  \nवमवथलाक गामक पहचान , देशक कोनो राज्य हौ आवक राज्यक दोसर \nक्षेत्र, अप्पन अविए। एक तँ देशक ग्रामीण इलाकामे वमवथला जवहना \nजनसंख्याक घनत्िमे सघन अवि तवहना कामो -बेिहारोमे अविए। यएह \nिी वमवथला। एक्के काजकेँ अनेको ढंगसँ करैक कला वमवथलामे सि \nवदनसँ आवब रहल अवि आ अर्नो अवि। यएह बौवद्धक स्रोत \n 60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवमवथलाक रहल जेकर पवरमरजनक संग अपन वियाक पवरमाजषन \nकरैत समयक संग सि वदनसँ चलैत आवब रहल अवि। र्ाएर जे \nअवि, पलारपुर सेहो एकटा गाम वम वथलाक वबच्चेमे अवि। ओना , ई \nगाम तीन परगनाक बीचक मोड़मे अवि , माने पलारपुरक पवच्िमक \nटोल जे जमीनक वहसाबसँ पिबवरया परगनामे पड़ैए , आ गामक \nपुबवरया टोल , जे िी तँ पलारपुरे गामक टोल , काजो-उदम \nपलारपुरेबलाक संग अवि मुदा परगनाक वहसाबसँ पुबवरया परगनामे \nपड़ैए। परगना -परगनाक बीच वकिु सामावजक बेिहारो आ विचारो \nविचारसँ एक रवहतो वकिुमे दूरी बनले अवि। पिबवरया परगनाक \nर्ेतो आ र्ेत नपैबला लवग्गयो दोसर परगनासँ नमहर अविए। तवहना \nपुबवरया परगनाबलाकेँ मालगुजारी आठअना कट्ठा बेसी आन \nपरगनाबलासँ लगैए। र्ाएर जे अवि से अवि मुदा पलारपुरोक अपन \nपहचान नवह अवि सेहो बात नवहयेँ अवि।  \nआन केतेको गामसँ केतेको मानेमे पलारपुर नीको अवि माने अगुआएलो \nअवि आ केतेको मानेमे आन गामसँ पिुआएलो तँ अविए। बेिसावयक \nवहसाबसँ माने जीिनक वियाक वहसाबसँ जे जावत वििावजत समाजमे \nअवि तइमे पलारपुरक दुिाग्य रहल जे र्ेतमे काज करैबला जे जावत \nअवि ओ कम अवि आ आन -आन िृवत्तसँ जुड़ल जावत बेसी रहने \nगामक आधासँ बेसी जमीनमे गािी -कलम तड़बोनी , र्जुरबोनी अवि \nआ बाँकीमे बाड़ी -झाड़ी घराड़ीक संग वकिु जोतसीम जमीन अवि। \nर्ाएर जे अवि से अवि। लोकोकेँ ते एते स्ितंत्रता अविए वकने जे \nअपना गािीमे नीक आमक गाि लगाब ह वक ताड़े -र्जुरक बोन \nलगाबह आवक सागिाने -सर्ुआ लगाबह। तेहेन विचार पलारपुरबलामे \nनवह िैन, सेहो तँ िैन्द्हे। जवहना जोड़ा लगा -लगा ताड़क गाि रोपने \nिैथ तवहना र्जुरोक रोपनवह िैथ , मुदा पिबवरया परगनाबला जकाँ  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 61 \nगुड़ बनबैक लूवर नवह िैन। तँए कहब जे पलारपुरबलाकेँ गुड़ बनबैक \nलूवरये नवह िैन सेहो बात नवहयेँ अवि। कुवशयारक र्ेती कवरते \nिैथ, कौल्ह-कराह सेहो रर्नवह िैथ जइसँ अपन गुड़ो बनबै िैथ \nआ टीनक -टीन राि सेहो बनैबते िैथ।  \nदेशक आजादीक पवहनेसँ वमवथलांचलक लोक गरीबीक चलैत चाकरी \nकरए बंगालक ढाकासँ लऽ कऽ आसाम , मोरंग धवर जाइ िला। मुदा \nजाइ िला मरदा-मरदी, स्त्रीगण पवरिारमे रवह पवरिार चलबै िेलवर्न। \nमाने ई जे र्ेती -बाड़ीसँ लऽ कऽ माल -जालक संग अपनो बच्चा -\nबुच्चीक सेिा करैत अपन पवरिारोक सुरक्षाबल बनले आवब रहल \nिैथ। \nजवहना आवथषक दृवष्टसँ पलारपुर गाम पिुआएल िल तवहना शैक्षवणक \nदृवष्टसँ इलाकामे अगुआएलो िल आ अर् नो अवि। ओही गामक \nमध्यमिगीय जावत, ऐठाम मध्यमिगीयक माने आवथषक दृवष्टसँ नवह \nसमाजक जातीय दृवष्टसँ अवि , जइमे देिनक पवरिार सेहो िैन। \nओही देिनक पवरिारमे कामेसरक जन्द्म 1946 इस्िीमे िेल।  \nआजुक पवरिेशमे तँ अवधकांश पवरिारक बच्चाक िवठयारक समय \nअस्पतालेमे बीतैए तँए ि वठयार की हएत आ दाइये -माइ िवितव्य की \nवलर्ती िा िोजे -िात की हएत। मुदा से कामेसरकेँ नवह िेल। दुनू \nिेल। माने दाइ -माइ बैस िवठयार वदन कामेसरक नामकरणो केलैन \nआ िवितव्य सेहो वलर्बे केलैन। तवहना नवह पान तँ पानक िंटीए \nजकाँ िोज सेहो िेबे कएल।  \nजवहना देशक िीतर अनेको रंगक संस्था अवि आ अपन -अपन क्षेत्रक \nसीमामे सि काज करैए तवहना समाजक िीतर दाइ -माइक संस्थाक \nसीमा सेहो िैन , जवहक अन्द्तगषत अपन विधो -विधान वलर्बे करै \nिैथ। माने िेल जे िवठयारक रावत जे दाइ -माइ एकठाम बैस धरतीपर  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआएल िह वदनक बच्चाक िाग्य -रेर् वलर्ै िैथ ओ बच्चाक समाजक \nओकावतक वह साबसँ वलर्ै िैथ। जेहेन पवरिारमे जन्द्म तेहेन िाग्य \nरेर्ा। पढ़ल-वलर्ल सम्पन्न पवरिार हुअ आवक धन -बीत सम्पन्न पवरिार \nहुअ, ओहन पवरिारक िाग-रेर्ा वलर्ैकाल दाइ -माइकेँ जेहेन कलमक \nप्रयोजन होइ िैन तेहेन कलमक प्रयोजन मूर्ष िा विपन्न पवरिारमे \nनवहयेँ होइ िैन। बजैकाल सि बवजते  िैथ जे 'तोहर िाग्य मोटका \nकलमसँ वलर्ल िह ते महींका बात केना बुझबहक। ' तवहना महींका \nकलमसँ वलर्ेलहा सेहो कवहते िैथ जे 'तोरा जकाँ वक हमरा कपारमे \nमोटका घँसल अवि.! ' र्ाएर ई तँ गप -सप्प िेल। \nकामेसरक िाग्य-रेर् वलर्ैकाल जे दाइ -माइ एकठाम बैसली तँ ओहने \nदाइ-माइ ने बैसली जे  ने राजाघर कवहयो देर्ने िेली आ ने बवनया \nघर। तँए वकए राज -सत्तेक विचार आवक कल -कारर्ानेक विचार \nमनमे अवबतैन। देिन सन ओहन मवटया -मजदूर, मवटया-मजदूर ओ \nिेला जे कोनो गोदाम िा कायालयमे िस्तुक उठा -बैसी करै िैथ। \nमाने एक गोदामसँ अन्न िा कोनो आने िस्तुक बोरा िा आने िस्तु  \nउठा दोसर गोदाममे िा आने ठाम लऽ जाइ िैथ। पचीस बर्षक \nदेिन पाँच बर्षसँ कलकत्ताक सरकारी गोदाममे मवटया मजदूरक काज \nकरैत आवब रहल िला।  \nर्ाएर देिन जे िला से रहौथ , मुदा वन‍पक्ष दाइ -माइक कचहरीमे तँ \nकामेसर ओहने बेटाक रूपमे जन्द्म नेने िल , जवहना परब्रह्म परमेश्वर \nराम िा कृ‍ण, दशरथ आ नन्द्दक पवरिारमे जन्द्म नेने िला। मुदा \nदाइ-माइक प्रिल विचार रवहतो जीिनक विचार माने जेहेन जीिनक \nपवरिार अवि, तही अनुकूल ने केकरो िाग्य -रेर् वलर्ती। एते तँ \nदाइ-माइक बीच सहमत बनले िैन जे समझदार वचलकौर अपन \nसमझदारीसँ बच्चाक सेिा करत। जवहना वबनु दूधोक , माने कोनो  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 63 \nकारणेँ माएकेँ दूध नवह िेने , वचलकौर बच्चाकेँ ओवहना पोवस -पावल \nदुवनयाँक रंगमंचपर ठाढ़ करै िैथ जेना सि तरहक सम्पन्न वचलकौर \nकरै िैथ। दाइ -माइक समूहक बीच सहमत ई बनल िेलैन जे \nमनुक्र्क बच्चा िी तँए मनुक्र्े जकाँ फुलेबो -फड़बो करए आ \nमनुक्र्ेक िृक्ष जकाँ ऐगला पीढ़ीक जीिनो वदअए। सिषसम्मवत विचार \nवलर्लैन जे बच्चा अपन पूणष औरुदाक जीिन पाबए। दोसर विचार \nजर्न जीिन आ जीविका वदस एलैन तर्न वकिु गोरेक विचार रहैन \nजे एक लोढ़ी बोवन वलर्ल जाए , तँ वकिु गोरेक विचार रहैन जे जँ \nिीर् मांवग गुजर करत तँ विवध -विधान फुवस िऽ जाएत। जीिन तँ  \nदुनू रंगक अविए। ..तत् -मत् करैत सि अही विचारपर सहमत िेली \nजे जेहेन अपन लूवर -मुँह हेतइ तेहेन जीिन बना अपन दुवनयाँ ठाढ़ \nकरैत जीब लेत। सएह िेल कामेसरक िवठयार रावतक िाग्य -रेर्। \nपलारपुर ओहन गाम अवि जइमे विविधतोक िरमार अवि आ एकरूपतो \nओहन अविए जेहेन सि गाम -समाजमे रहै ए। देर्बे करै िी जे जर्न \nकेतौ आवग लगै िै , गाम समाजक दृवष्टये , बजारू समाज बदैल कऽ \nओइठाम पहुँच गेल अवि जे एक मकानक बीच एक िेरामे जँ गौंओं -\nघरूओ रहै िैथ तँ िेँट होइ िैन मास वदनपर। र्ाएर ई तँ गौंआँ -\nघरूआक बात िेल , जे अपन पवरिारक िीतर िैयावरयो आ बालो -\nबच्चाक बीच ओहन  जीिन बनले जा रहल अवि जे मवहना -मवहना \nएक-दोसरमे गप -सप्प िेला िऽ जाइए। सबहक अपन -अपन कारोबार, \nजइसँ अपन -अपन जीिन सेहो बवनयेँ रहल अवि , तइसँ िैचावरक दूरी \nबनब सोिाविके अवि। मुदा आवग -िाइक समय सिवकयो एक िऽ \nजाइए। आने गाम जकाँ पलारपुरोमे व्यवक्तगत रूपमे दरबज्जो आ \nपूजो घर बेकता -बेकती सेहो अवि तवहना सामावजक रूपमे मवन्द्दर , \nमवस्जदक संग ठकुरबाड़ी , गहबर, दीना-िरी आ सलहेसक स्थान  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nइत्यावद सेहो अविए। जवहना पूजाक दोहरी रूप , धमषक दृवष्टये , \nपवरिार-पवरिारमे अवि तवहना सािषजवनक माने सामावजक रूपमे सेहो \nअविए। अनेको देिी -देिता ओहन िवथ ए जे सामावजक रूपमे सिषमान्द्य \nिैथ, तँ ओहन नवह िैथ जे जातीय रूपमे वििावजत िऽ र्ास \nजाइवतक िैथ , सेहो िवथए। सािषजवनक रूपमे जवहना देिी -देिताक \nपरसाद सिषमान्द्य अवि तवहना जातीय रूपमे वििावजत िऽ अमान्द्य \nनवह अवि सेहो बात नवहयेँ अवि। ओना , जातीय रूपमे वििावजत जे \nदेिी-देिता िैथ तैसंग समावजको जे िैथ , अपन-अपन मनकामनानुसार \nकबुला-पाती सेहो कवरते िैथ , फल जेहेन िेटौन िा जे िेटौन से तँ \nअपन-अपन सिकेँ िेटतैन।  \nबेकतीगत रूपमे जे दरबज्जा बनल अवि ओ बेकतीगत घरक \n(पवरिारक) सामावजक रूपमे अवि। पवरिारक जे घर होइए माने \nआश्रमी घर ओइमे दोसरक आ िाजाही आन जकाँ होइए मुदा दरबज्जाक \nरूप से नवह अवि। दरबज्जाक रूप समाजक घरक रूपमे अवि। \nजैठाम आनो (अनवठयो) केँ पहुँचला पिाइत घरिारी माने दरबज्जा \nबनौवनहार, र्ेबा -पीबासँ लऽ कऽ आराम करै धवरक िार उठबै िैथ \nतवहना विचार-विमशषक संग जीिन -मरणक सहारा सेहो बवनते िैथ। \nयएह िी वमवथलाक दरबज्जा। जइ दरबज्जाक रूप रहल जे कनैतकेँ \nहँसा विदा करब। जे दरबज्जाक मान प्रवतष्ठा िेल। ओना , लक्ष्मीनाथ \nगोसाईं सेहो अनेको गाममे अनेको दरबज्जा बनैलैन मुदा हुनकर \nदरबज्जाक रूवर्यो आ बेिहारो दोसर िेलैन। हुनकर दरबज्जाक \nरूवर् िेलैन दरबज्जाक आगूक पोर्ैर। जे  पोर्ैर जनसमूहक सहारासँ \nर्ुनबै िला। आ दरबज्जाक नाम बदैल 'कुट्टी' िा 'स्थान' रर्ै िला , \nजइमे जीिनक मूल -तत्त्िक प्रिचन सेहो करै िला आ मूल -तावत्िक \nसेहो सहयोगीकेँ बनबै िला , जइसँ जावत -पाँवजकेँ लथाइर मनुक्र्क  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 65 \nजीिनकेँ श्रेष्ठ मानै िला। अपन जीिनकालमे लक्ष्मीनाथ गोसाईं बीससँ \nऊपर रौदी , जेकरा वमवथलांचलमे अकाल सेहो कहल जाइए ; लगसँ \nदेर् -िोवग चुकल िला तँए पावनक की महत्ि जीिनमे अवि तेकरा \nनीक जकाँ ओ जनैत रहैथ। अपन ऐ विचारकेँ दोसरोकेँ जना \nलक्ष्मीनाथ गोसाईं पोर्वरक वनमाण करबो केलैन आ करेबो केलैन।  \nवशक्षण संस्थानक रूपमे पलारपुरमे मा त्र एकटा संस्कृत विद्यालय \nअवि, बाँकी विद्यालय माने सामान्द्य विद्यालय गाममे नवह अवि। \nपलारपुर, सोनिरसा, निनगर, धनकरही इत्यावद सात गाम वमला \nसोनिरसा नामक पंचायत अवि। वमविल स्कूल तकक पढ़ाइ पंचायतमे \nहोइए। पलारपुरक संस्कृत विद्यालयमे गामोक वकिु र्ास जावतक आ \nआनो-आन गामक लोक पवढ़ते िैथ। कामेसर जइ जावतक अवि तइ \nजावतक बच्चा सि गामक विद्यालयमे नवह पढ़ैए। ओना , संस्कृत \nविद्यालयमे जवहना नीक वशक्षा िेटैए तवहना बच्चाकेँ , िात्रकेँ िोजनो \nआ पढ़ै-वलर्ैक वकताबो -कॉपी विद्यालयेसँ िेटैए। सिसँ पैघ विचार \nअवि जे वशक्षको आ िात्रो एक्के िोज नालयक िोजनो करै िैथ आ \nएक्के ओिाइन-वबिाइनपर रवहतो िैथ। तँए कहब जे पवरिार नवह िैन \nसेहो बात नवहयेँ अवि। लग -पासक जे वशक्षक िैथ ओ अपन \nपवरिारेसँ, माने गामेसँ विद्यालय अबै िैथ मुदा जे बाहरक िैथ ओ \nिात्रेक संग जीिनधारण केने िैथ। यएह िी जीिनक संिमणक \nविया। चौबीस घन्द्टा, माने वदन -रावत वनयवमत रूपसँ जीिन जेहेन \nचलब गढ़ब तँ ओहने जीिन ने ठाढ़ हएत। र्ाएर जे हएत से \nपलारपुरबला अपन सीर्ता।  \nपलारपुर गामोमे आ परोपट्टोमे माने आनो -आन गाममे जवहना वकिु \nवियामे एकरूपता अवि तवहना बहुरूपतो अविए। तइ बीच ईहो \nप्रविया चवलते अवि जे जवहना वकिुमे तोड़ होइए तवहना जोड़ सेहो  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिइये जाइए। यएह तोड़ -जोड़ जे अवि ओ गवतशीलतो अनैए आ \nगवतहीनो तँ बनैबते अवि। आने गाम जकाँ पलारपुरमे बेटा -बेटीक \nवबआहो-दुअरागमन आ बेटाक मूड़नोमे जवहना एकरूपता अवि तवहना \nबहुरूपता सेहो अविए। ओना , जवहना आन समाजक (आन गामक \nजातीय समाजक ) वकिु बेिहार पलारपुरोमे अवि तवहना पलारपुरक \nबेिहार आनो गाममे अविए। तेतबे नवह अवि , गामक बीचक बेिहारमे \nसेहो विविधता अवि, एक जावतक वियाक चलैन वकिु आरो अवि \nआ दोसर जावतक वियागत चलैन वकिु आर। तेतबे नवह अवि जइ \nजावतक बीच एक चलैन अवि ओहू बीचमे आवथषक ओकावतक वहसा बसँ \nसेहो विविन्नता अविए। यएह विर्मता समाजक वनयमसूत्र बनबैए जइसँ \nसमाज िविस वदस बढ़ैत ठाढ़ रहैए। अपना ऐठाम माने वमवथलामे , \nसमाजक बीच जे चलैन अवि ओ एक काज िा बेिहार रवहतो अनेक \nरूपमे लतरल -चतरल सेहो अविए। तँए केतौ एक साए आठक चलैन \nअवि तँ केतौ सोझे आठक चलैन अवि। ए क यज्ञ-जपक अनेको \nरूप अवि। जइसँ कहल जाइए जे िािमे जँ पूणष पान अवि , जेकर \nर्ेबाक चलैन िोजनक पिावतक अवि , तैठाम ईहो तँ अिािमे कहले \nजाइए जे नवह पान तँ पानक िंवटयोसँ यज्ञ पूवतष कऽ लेबाक चाही।  \nवबआहो-दानमे देर्ते िी जे जैठाम एक गोटाक बवरयातीसँ वििाह यज्ञ \nपूणष होइक  सम्पूणषता प्राप्त करैए तैठाम सइयो गोटाक बवरयातीसँ \nअपूणषता नवह प्राप्त करैए सेहो बात नवहयेँ अवि। तैठाम ई कहब जे \nपलारपुरमे बवरयातीक धमगज्जर नवह होइए , सेहो बात नवहयेँ अवि। \nएकठाम जवहना देर्ै िी जे वपतो अपन इमान बँचा पुत्रकेँ अपनो \nयोग्य बनबैक पवरयास नवह करै िै थ तैठाम इमान गमा नवह बनबै \nिैथ सेहो बात नवहयेँ अवि सेहो बनैबते िैथ। ऐठाम इमानक अनेको \nरूप गुणानुकूल अवि , तँए अर्न से नवह। अर्न एतबे जे सबहक  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 67 \nसिकेँ माने जवहना पुत्रकेँ तवहना वपताकेँ माने जन्द्मदाताकेँ अपने \nऊपरसँ अपन वबसिास कमल जा रहल अवि। तैठाम आन तँ सहजे \nआन िेला । वकए अपना ऊपरसँ सबहक वबसिास अपने उठल जा \nरहल अवि ? की ओइ वबसिासकेँ पुन: घुमा कऽ नवह आनल जा \nसकैए सेहो बात नवहयेँ अवि। आने गाम जकाँ पलारपुरोमे रंग -रंगक \nगुरुआइ करैबला गुरु -गोसाईं सबहक आगमनो िैन्द्हे। तैसंग गामक \nअपनो गुरुआइ करैक धन्द्धा नवह अवि सेहो बात नवहयेँ अवि।  जवहना \nजावत-धमषक नामपर तवहना कमष -वियाक नामपर गुरुक िन पसरले \nअवि। माता -वपता लगसँ जे गुरुआइ बच्चाकेँ शुरू होइए ओ पवरिार \nसमाज होइत देश -दुवनयाँक सेहो होइते अवि.! एक समाज रवहतो \nवकयो कहता 'माि र्ाएब शरीरक लेल वहतकर अवि ' तँ वकयो \nकहता, 'माि र्ाएबे पाप िी। ' वकयो कहता, 'बेसी र्ाएब अवहतकर \nअवि' तँ वकयो कहता , ' कम र्ाएब अवहतकर अवि। ' तँ वकयो \nकहता, 'कम र्ाएब वहतकर अवि। ' एहेन-एहेन मुँह फँसौल झगड़ा -\nझंझट आने गाम जकाँ पलारपुरोमे अविए।  \nवसंहेश्वर दास, मनधन दास , कृवत्तधर दास आ रघु दास चारू गोटा \nअपन-अपन सम्प्रदायक बेना उठा वदन -रावत लगले रहै िैथ। चारूक \nअपन-अपन चास -बास िैन्द्हे। चारू अपन -अपन इलाका जोवत -कोवर \nमहंथाइयो करै िैथ आ अपन पंथक प्रचार -प्रसार सेहो कवरते िैथ। \nएक-सँ-एक चारू महंथक महंथाइक इवतहास समाजमे ओवहना जगजगा \nरहल िैन जेना कोनो आन गामक जगजगाइए। पवहल महंथ - वसंहेश्वर \nदासक अपन गुण िै न। माने वबआह -दुरागमन िेला पिाइत अपने \nमनमे पत्नीसँ िैराग्य जवग गेलैन। जवगते सोझे जा कऽ अपन ससुरकेँ \nकहलवर्न जे अपन बेटीक दोसर वबआह करा वदयौ , हमहूँ सोझामे \nबैसल रहब। अपन पत्नीकेँ अपने सोझामे दोसराइतक संग लगा अपने  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओवहना महंथाइ कइये रहला अवि। पवहने माने शुरूमे तँ  सालमे \nमास-दू मास अपन वपतृिूवम बुवझ गाममे रहबो करै िला मुदा आब तँ \nतेते िारी महंथ िऽ गेला जे दस -दस सालक पिाइत गोटे वदन ले \nगाम अबै िैथ। तँए कहब जे ओहन महंथ नवह िैथ जे तीन -तीनटा \nवबआह नवह केलैन िा पुवलसक हाथे मावर नवह र्ेने िैथ। सेहो \nिवथए। \nआने गाम जकाँ पलारपुर मे सेहो सालमे एक बेर अष्टयाम -कीतषन \nमहािीरजीक स्थानमे होइए तवहना महादेि स्थानमे सेहो निाहो आ \nवशिरावतक उत्सि होइते अवि तैसंग दुगास्थानमे आसीनक निरात्रा \nहोइए तँ ठकुरिाड़ीमे सौनक शुक्ल एकादशीसँ पूवणषमा वदन तक झूला \nसेहो होइते अवि। जवहना गाममे अनेको जावत अवि  तवहना घरे -घर \nमाने पवरिारे -पवरिार अनेको रंगक देिी -देिताक पूजा सेहो होइते \nअवि। जइसँ वकिु -ने-वकिु एक -दोसरमे अन्द्तर सेहो अविए। स्पष्ट \nरूपेँ दूटा अन्द्तर तँ देवर्ये पवड़ रहल अवि। पवहल अवि जे देिी -\nदेिताक अपन -अपन र्ास फूलो आ फलोसँ वसनेह रहने वकिु -ने-\nवकिु अन्द्तर अविए। ओना, एहनो चलैन अविए जे र्ास फूल -फल \nपवसन रवहतो सहरगंजा माने सतरंगा फूलो आ फलोक जवहना चढ़ौआ \nतवहना पूजो होइते अवि। मुदा वकिु अवि आ केतबो अवि तैयो \nसौंसे गामक लोक एकटा अपृथक समाज बवन एकठाम बास कवरते \nिैथ। \nजवहना गाममे अष्टयाम , कीतषन, पूजा-पाठ होइए तवहना कबीरपंथक \nमाने वनगुषण पंथक बेकतीगतो आ सामूवहको रूपमे सेहो चौको -पान आ \nिनिारो होइते अवि। रमाउत पंथक सेहो िनिारो आ रामो -धुन \nहोइते अवि। तैसंग दीनािरीक (दादाजीक) गहबरो आ सलहेसो , \nधमषराज स्थानमे सेहो सालमे एक बेर िगैत -िगताइ होइते अवि। जे  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 69 \nसामावजक रूपमे सेहो होइते अवि। र्ा एर जे अवि मुदा एते तँ \nस्पष्ट अविए जे जेते पवरिार पलारपुरमे िैथ ओ सि कोनो -ने-कोनो \nपंथो-सम्प्रदाय आ जावतयोसँ जुड़ल िवथए। तँए कहब जे समाजमे \nएकरूपता नवह अवि सेहो बात नवहयेँ अवि , सेहो अविए। जवहना \nजातीय िोजन -िजन बेकतीगत अवि तवहना सामावजक सेहो अविए। \nिलेँ श्राद्धक िोजकेँ जातीय िोज मावन वपतृक उद्धार मानल जाइए \nमुदा एगारह जन कवह समाज नवह मानल जाइए , सेहो बात नवहयेँ \nअवि। सेहो अविए।  \nजवहना पंथ -पथीक पथक बीच समाजमे सीमा -रेर्ा वर्ंचल अवि \nतवहना विवध -बेिहारसँ लऽ कऽ समाजक जीिनक संग कला -कौशल-\nसावहत्य-संस्कृवतमे सेहो अविए। पलारपुर गाममे चावरटा नाच -नाटकक \nमेवड़या अवि। ओना , कीतषवनया-मण्िली आ िकरिाजीक मेवड़या सेहो \nअवि मुदा ओ मेवड़या नवह मेड़ जकाँ िोट आँटक अवि। माने ई जे \nजवहना नचवनया तवहना बजवनया अवि। जवहना कीतषन केवनहारक \nसंग एकटा तबला िा ढोलक बजौवनहार , एकटा झावल -मजीरा \nबजौवनहार रहै िैथ  तवहना िकरिाजीमे सेहो बजवनयाक संग झवलिाह \nरवहते िैथ वजनकर सहयोगसँ िकरिाजी चलैत अवि। मुदा नाट्य \nपाटी से नवह होइए। अनेको जातीय िािक संग अनेको कलाकारो \nआ कलाकारक कलाकारी , माने कौशलक कौशल वमवश्रत िऽ चवलते \nअवि। रामलीला पाटीमे जवहना दजषनो कलाकार अपन -अपन िार \nफुटा वकयो राम तँ वकयो रािण बवन अपन जीिनक अदाकारी देर्ैबते \nिैथ। मुदा से रासलीला आ कदमलीलामे नवह होइए। जवहना ज्ञानी \nब्रह्मानन्द्दमे लीन होइ वदस बढ़ै िैथ तवहना िक्त प्रेमानन्द्द वदस बवढ़ते \nिैथ। र्ाएर जे जे िैथ ओ तँ अपन -अपन मनराजक बात िेल। \nऐठाम तँ मात्र पलारपुर गामेक  बात टा अवि।   70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजवहना आन -आन गाममे बेकतीसँ समाज आ समाजसँ बेकती बनैक \nअनेको रास्ता अवि तवहना पलारपुरमे सेहो अविए। जीिनक सि \nक्षेत्रमे एहेन रास्ताक ढबावह लगले अवि जइमे एक -दोसरक बीच \nसंिमण होइते रहैए।  \nअर्न स्ितंत्रता दौड़क, माने अंगरेजी शासनसँ मुक्त हेबाक दौड़क , \nसमयक चचष िऽ रहल अवि तँए ने बहुत पािूक चचष िऽ रहल \nअवि आ ने बीतषमानक , जे आजादीक बहत्तैर-वतहत्तैर बर्षक पिावतक \nअवि। जवहना वमवथलांचलक िूवम सि वदन उिषर रहल तवहना \nजनसंख्याक बावढ़ सेहो रहबे कएल। जइसँ गरीबक बीच गरीवबयो \nसि वदनसँ आवबये रहल अवि। अपना ऐठामक लोक जेर बना-बना \nमाने सामूवहक रूपमे दस -बीस, पचीस-पचास, वकसानी जीिनसँ जुड़ल \nकाज करैले नेपालक पुबवरया इलाकासँ लऽ कऽ आसाम , बंगाल धवर \nकमाइले जाइ िला। पलारपुरक लोक सेहो साले -साल माने सालक \nिह मास , धनरोपनीसँ धनकटनी धवर करैले ग्रामीण इलाकामे जाइ \nिला। कलकत्ता शहरक रूप औझुका  जकाँ तँ नवह िल , मुदा कलो -\nकारर्ाना आ कारोबारक उद्योगो -धन्द्धा तँ चवलते िल। गमैया मजदूर , \nर्ेतमे काज करैबला मजदूर जर्न कलकत्ता जाए लगला तर्न \nहुनकर हाथक काज बदललैन। जइसँ वरक्सा , ठेला चलौनाइक संग \nउट्ठा श्रमक श्रवमक, उट्ठा श्रवमक िेल जेकर ने काजक समय वनधषवरत \nअवि आ ने  मजदूरी वनधावरत अवि , बवन काज करै िला। जैठाम \nजेहेन काज रहल तैठाम तेहेन मजदूरी िेटै िेलइ। वकिु वदन पूिष \nतक माने जर्न देशक बीच आजादीक आन्द्दोलन चवल रहल िल , \nमुदा ग्रामीण इलाकामे ओ रूप नवह पकैड़ पेने िल जे 1942 इस्िीक \nपिाइत पकड़लक, ताधवरक जे समय िल तइ समयक चचष  िी। \nएक्के-दुइये, गामसँ, मुदा परोपट्टाक समूह रूपमे , माने दस -बीस, पचीस- विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 71 \nपचासक जेर बवन कलकत्ता सेहो जाए लगल िला। पलारपुरसँ सेहो \nपान-सात आदमी साले -साले, माने सालक आठ -नअ मास , कलकत्ता \nमवटया-मजदूरक काज करए जाइ िला। बरसातक समयमे काजमे \nवकिु कमी अबै िल , माने जर्न का ज कवम जाइ िल , तर्न ओ \nसि गाम आवब र्ेतीक काजसँ पुन: जुवड़ जाइ िला। बंगालमे अपना \nसिसँ बेसी बरर्ा होइए , से एके -दुइये साल नवह , सि साल होइए। \nबंगालक र्ाड़ीसँ जेहेन मानसून बनैए ओही अनुकूल अपना सिकेँ \nबरर्ा होइए।  \nअठारह बर्षक देिन , वकसानी जीिनक अनेको काज सीर् नेने िल। \nअपना ऐठामक जे वकसानक जीिन िल ओ ओहन बनले िल जे \nबरर्ा िेलापर धनरोपनी चलै िल आ अगहनमे जर्न धान तैयार \nहोइ िल माने धान पावक जाइ िल , तर्न धनकटनी होइ िल। \nजवहना अपना ऐठाम लोकक (जन संख्याक) सघनता अवि तवहना \nगामोक सघनता अविए जइसँ उपजाउ िूवम कम अविए। अर्न मध्य \nवमवथलाक चचष िऽ  रहल अवि। मध्य वमवथलामे जवहना लोकक \nसघनता अवि तवहना गामोक अविए। जे आन िागमे नवह अवि। \nवमवथलांचलक जे पुबवरया -उतरबवरया िाग अवि ओइमे जवहना \nजनसंख्याक पतराहट अवि तवहना गामो पतराएल अविए। जेकर \nजीिन्द्त रूप अर्नो एहेन अवि जे जवहना कोस -कोस िवरपर गाम \nअवि तवहना मध्य िागमे  कोसक बीच चवर -चवर पँच -पँचटा गाम अवि।  \nअर्न तक देिन र्ेतोक मजदूर ओहन नवह बवन सकल िल जे \nअपन उकीतसँ काज करैत। अपन उकीतक माने िेल ओहन श्रवमक \nवजनका कोनो काजक पूणष ज्ञान िैन। माने िेल जे वजनका काज \nकरैक तौर -तरीकाक दक्षता िैन। वजनका से नवह िैन जे अपन \nउकीते कोनो काज वसरैज ओकरा अवन्द्तम सीमापर पहुँच फल नवह  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपेलौं। कोनो काज करैक दक्षता मनुक्र्मे जर्न आवब जाइए तर्न \nओइ काजक तीत -मीठ माने नीक -बेजाए सेहो बुझए लगैए। काजोक \nतँ अपन चवरत्र अविए। कोनो काज एहेन अवि जइमे श्रमसँ बेसी \nश्रवमक िेटैए आ कोनो काज एहनो तँ अविए जइमे श्रमक अपेक्षा \nश्रवमक कम िेटैए। देिन अर्न ई बात नवह बुझैए। ओ एतबे बुझैए \nजे बाप -दादा जेना करैत एला अवि तवहना करैत आगू वदस बढ़ैत \nचली। ओकरा ई उकीत नवह िै जे गवतशीलक संग गवतशील बनए \nपड़ैए। अपन काजक वकिु ऊवह सेहो बनैबते अवि। मुदा तैयो एते \nतँ िइये रहल अवि जे जवहना दोसर श्रवमककेँ  मजदूरी िेटै िै , तेते \nदेिनकेँ सेहो िेट जाइए। ऐठाम एकटा बात आरो अवि , ओ अवि \nजे बारह -तेरह बर्षक जवहया देिन िल तवहयेसँ अपनो आ पवरिारोक \nवस्थवत देर् वपताक संग बोइन करए जाए लगल िल। ओना , \nधनुर्धारीक मनमे ईहो रहैन जे जर्न अपना र्ेत -पथार नवह अवि \nतर्न तँ िएह जीिन ने देिनोकेँ  जीबए पड़तै जे अपन अवि। तइले \nते जवहना अपने जे लूवर सीर्ने िी ओ जर्न देिनोकेँ िऽ जाएत \nतर्न ने ओकरो अपने जकाँ सि वदन कमाइक आशा बनने जीिन \nचलैत रहत। सइयो रंगक काजसँ बेधल गामो आ समाजो अविए। \nमाने अन्न-पावनक र्ेती -पथारीक काजसँ लऽ कऽ गािी -वबरिी, र्ढ़-\nर्रहोवरक संग मालो -जाल आ घरो -दुआर बनाएबक संग अनेको काज \nगाममे अवि। जइसँ बारहो मास कोनो -ने-कोनो काज चलैक समय \nरवहते अवि। मुदा से सि ले नवह।  \n \nओना, अपना इलाकामे माने वमवथलांचलमे बावढ़ -रौदीक प्रकोप आइये \nनवह सि वदनसँ रहल अवि। तेकर जवड़ कारण बंगालक र्ाड़ीसँ \nउठल मानसून आ उतरबवरया पहा ड़ अवि। माने वहमालयक वहमर्ण्ि  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 73 \nिागसँ वनकलल बफीली पावनसँ पैघ -िोट नदीक जाल वबिाएले अवि। \nसुनले-बुझल बात अवि जे बारह बर्षक रौदी िेला पिाइत त्रेतायुगमे \nवमवथला नरेश राजा जनक जर्न अपने हाथे हर जोतलैन , तर्न \nरौवदयो मेटाएल आ सीता सन जग -जननी बेवटयो िेटलैन। यएह तँ \nजीिन िी, अपन हाथ जर्न अपन देहो आ मनोक िार हवथया लेत \nतर्ने योवगराज जनक जकाँ एकटा हाथ अवग्नकुण्िमे तँ दोसर हाथ \nप्रेमक िाती पेब सकैए।  \nअपना संग देिनक काज देर् धनुर्धारीकेँ एतेक वबसिास मनमे \nजवगये चुकल िेलैन जे जँ बेटा ओहुना चलैत रहत तैयो पवरिारमे \nकवहयो दुर् -दवररा नवह औ त। ऐठाम वपताक चचष िऽ रहल अवि , \nओना आजुक पवरिेशमे पवरिारक माने पैिला पीढ़ीकेँ तोवड़ ऐगला \nपीढ़ीक संस्कारक अंगीकार िेल जा रहल अवि। जर्ने माता -वपताकेँ \nस्िस्थक अिस्थामे कोनो र्गता िेने , बेटा-पुतोहुसँ संतोर्जनक पूवतष \nहोइए तँ माता -वपताक वबसिास बेटा -पुतोहुपर बवढ़ते अवि, जइसँ ओ \nश्रद्धाक पात्रक रूपमे हृदयमे अंवकत िइये जाइए।  \nबीस बर्षक अिस्थामे देिनकेँ अपन मवसयौत िाय - कुशेसरसँ िेँट \nिेलैन। कुशेसर तीन सालसँ कलकत्तामे रवह रहल िैथ। अर्न \nतकक जीिनक दुवनयाँ जे देिनक िल तइमे एकाएक जेना अन्द्हार \nरावतमे चान वनकलल , तवहना कुशेसरसँ िेँट  िेलापर देिनकेँ िेल। \nकुशेसर अपन पैिला , माने कलकत्ता जाइसँ पवहलुका वजनगीक \nवर्स्सा सुनबैत अर्ुनका वजनगीपर आवब तर्न अँटकल जर्न मुहसँ \nअपने र्सलै - 'देह धुवन जर्न देहक सेिा करैक अवि तर्न दुवनयाँ \nकेतबो रंगक वकए ने हुअए मुदा चलवनहार ले ते एक्केरंग अवि। ' \nओना, कुशेसरक बात देिन नवह बुवझ पेलैन , मुदा अपना मनमे जे \nिाइक जीिन देर् -देर् नावच रहल िेलैन ओ तँ जगले िेलैन।  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबजला- \n\"िैया, िवर वदन काज करै विऐ तँ केते कमाइन होइए ?\" \nदेिन अर्न सोल्होअना गा मक ओहन लोक अवि जे ने सेर -पसेरीक \nवहसाब बुझैत आ ने अगुआएल -पिुआएल काज। मुदा कुशेसरक देहक \nवचष्टा आ कपड़ो -लत्ता देर् देिनक मन एकाएक िोवल गेल िेलैन। \nओना, िोलबोक दू रूप अवि , एक अवि अनका देर् , माने अपन \nपवरिारसँ इतरकेँ देर् िोलब आ दोसर अवि अपन लगक माने \nपवरिारक लोककेँ देर् िोलब। कुशेसरकेँ देर् देिनकेँ तवहना िेलैन। \nओना, तहूमे जँ आयुक बेसी दूरी रहैत तर्न जे रूप होइत ओ दोसर \nरंगक होइत मुदा एकउमेवरया रहने , िैयारीमे एक उमेवरया रहने \nआकवर्षत हएब सोिाविक िइये जाइए , सएह िेलैन देिनकेँ। \nअपन बदलल जीिनक पूिषक जीिनकेँ पकैड़ कुशेसर बजला - \n\"बौआ, दुनू िाँइ एकउमेवरये िी , साले िवरक जेठाइ -िोटाइ दुनू िाँइमे \nअवि, तँए मनमे ई नवह हुअ जे कुशेसरक ऊपरमे जीन चवढ़ गेल \nअवि आवक मनुर्देिा। तोरे जकाँ हमहूँ जर्न गाममे रहै िेलौं तर्न \nजवहना तोरा िवर वदनक बोइन िेटै िह तवहना हमरो िेटै िल। मुदा \nजवहयासँ कलकत्ता गेलौं  आ ओइठाम काज करए लगलौं तवहयासँ \nघरो थीर िेल आ अपनो मन थीर िेल। नवह तँ गाहीक -गाही र्गताक \nिूर जवहना घरक माने पवरिारक िल तवहना अपन शरीरक।\"  \nकुशेसर सेहो देिने जकाँ वबनु पढ़ल -वलर्ल लोक मुदा कलकत्ता \nगेलापर देर्लैन जे गामसँ सितरहेँ कलकत्ता अगुआएल अवि। जर्ने \nपिुआएल ससै र कऽ आगू बढ़ैए तर्ने सि चीज अगुआ जाइते िइ। \nएकर माने ई नवह बुझब जे सोलह साए एकतीस इस्िीसँ पूिष कलकत्ता \nऐसँ विन्न िल। ओइ समयमे जवहना अपना सबहक पूिषज िला \nतवहना हुनको सिक िेलैन।   विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 75 \nकुशेसरक वपता िह साल पवहने मवर गेल िेलवर्न तँए कुशेसरपर \nपवरिारक िार पवड़ गेने , पवरिारक जे अनुिि कुशेसरकेँ िेलैन से \nदेिनकेँ नवह िेलैन। वकए तँ देिनक वपता धनुर्धारीकेँ जीवित रहने \nपवरिारक िार देिनपर नवह पड़ल िेलैन तँए जे अनुिि कुशेसरकेँ \nिेलैन से देिनकेँ नवह िल। अपन अनुििक वहसाबसँ कुशेसर बाजल \nिला। गाहीक -गाही िूरक अथष देिन नवह बुवझ बजला - \n\"िैया, हमहूँ कलकत्ता जाएब। अहीं संगे रहब।\"  \nकुशेसर बजला - \n\"हमरा संगे जाइमे कोनो हजष नवह। जर्न देहे धुवन केतौ र्ेबह तँ \nजैठाम वचड़ै जकाँ लोल बेसी िरत तैठाम ने रहब नीक हएत। मुदा \nवबना माता -वपताक विचार नेने केना जेबह।\"  \nदेिन बाजल- \n\"जाइमे केते र्चष हएत ?\" \nकुशेसर बजला - \n\"र्चष क कोनो बात नवह , अपना नइ हेतह ते तत्र्नात हमहीं देबह \nआ कमा कऽ िापस कऽ वदहह। मुदा माता -वपताक विचार नेने वबना \nजे हम लऽ जेबह तँ हमहीं ने दोर्ी हएब। सि यएह ने कहता जे \nफल्लॉं फुसला कऽ देिनकेँ लऽ गेलै आ जे कमेतै से ठवक -ठवक \nलेतइ।\" \nअपना जनैत कुशेसर अपन ऐगला वजनगी दे र् बाजल िला मुदा से \nदेिन नवह बुवझ पेलैन। ओना , देिनमे अर्न ओ विचार नवह जागल \nिैन जे माता -वपता की िीया आ हुनकर विचार आ जीिन की विऐन। \nतँए कुशेसरक विचारकेँ परिावह केने वबना देिन पुन: बजला - \n\"िैया, जवहया कलकत्ता जाए लगब तवहया हमरो कहब। हमहूँ \nजाएब।\"  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेिनक वजद्द देर्  कुशेसर बजला - \n\"बौआ, बाबूकेँ तूँ नवह पुिबुहुन तँ हमहीं पुिबैन मुदा वबनु विचारे \nकेना लऽ जेबह।\"  \nदेिन बजला- \n\"हमहीं कहबैन। अहाँ कथी -ले कहबैन।\"  \nदेिनक बात सुवन कुशेसरक मन मावन गेलैन जे िने अपन दुनू \nबापूतमे विचावर लेत से बेसी नीक हएत।  \nपनरह वदनक पिाइत कुशेसर जर्न कल कत्ता जाइक तैयारी केलैन \nतँ मनमे उठलैन जे नीक हएत जे दू वदन पवहनवह देिन ऐठाम जा \nदुनू बापूतक बीच सोझा -सोझी गप -सप्प करब। मनमे ईहो उठलैन जे \nजर्न मेहनतक वजनगी बनौने िी तर्न चोरा -नुकी चावल पकड़ैक \nकोन र्गता अवि। काजे ने लोकक वजनवगयो आ समयोक गिाही \nदइ िइ। \nएते वदन कुशे सरकेँ कलकत्ता जाइमे संगीक जरूरत होइ िेलैन , मुदा \nआब ओ बुवझ गेल िैथ जे समस्तीपुरमे जे गाड़ी पकड़ब िएह गाड़ी \nहािड़ा िा वसयालदह जंक्शन पहुँचा देत। समस्तीपुर तँ सहजे अपन \nवजले िी..। \nजइ वदनक विचार माने कलकत्ता जाइक विचार , संगी सिक संग \nकुशेसर केने िला तइ वदनक समाद  सासुरसँ आवब गेलैन जे सासु \nिेँट करैले कहलैन अवि। कलकत्ता जीिनक बीच कुशेसर काजक \nमहत्ि बुवझ गेल िैथ जे काजक महत्ि जीिनमे सिसँ ऊपर अवि। \nतँए कलकत्ताक संगीक समय िोवड़ अपन समय कुशेसर मने -मन \nबनौलैन जे एक तँ सासुरक तहूमे सासुक समाद िी , नइ केना \nजाएब। कलकत्ता जाइक सं गी चवल जाएत तँ चवल जाह , असगरो \nतँ जाइये सकै िी , तहूमे जँ देिन जाएत तँ ओहो संगी हेबे करत।  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 77 \nिेल तँ संगीक जरूरत एतबे ने जे गाड़ीमे गप -सप्प केवनहार होवथ \nआ जर्न बाहरक काज , माने गाड़ीसँ बाहरक , करए वनकलब तर्न \nझोरा-झोरीक ओगरिावह हुअए जे चोर ने चोरा वलअए। दुनू काज \nकोनो असाध थोड़े िी। जर्न मनुर् िी , संगमे मुँह अवि तर्न \nजँ लगमे बैसल मुँहबला मनुक्र्सँ मुँहवमलावनयोँ नवह कएल हएत \nतर्न वक गामे गोबरबैले जन्द्म नेने िी...। सोचैत विचारैत कुशेसर \nअपन विचार, कलकत्ता जेबाक विचार, सीकपर लटका कऽ रवर् \nलेलैन जे पवहने सासुर जाएब , ओइठामसँ एला पिा इत देिन ऐठाम \nजाएब आ ओइठाम जे विचार हएत तइ अनुकूल समय बना कलकत्ता \nजाएब। \nअपन वनधावरत समयपर कुशेसरक संगी सि कलकत्ता चवल गेला। \nअपन पवरिारक काज सम्हारैमे कुशेसर पिुआ गेला। मुदा मनमे \nवमवसयो िवर सन्द्देह नवह उठलैन जे संगी दुआरे कलकत्ता नवह जा \nहएत। कलकत्तामे चावर सालसँ रवह कुशेसर एते तँ बुवझये गेल िैथ \nजे जीिनमे अवहना आगू -पािूक संगीक संग जीिनक गाड़ी चवलते \nअवि। पवरिारोमे तवहना ने होइए जे कवहयो वपताक अवििािकत्िमे \nपवरिार चलैए तँ कवहयो अपना अवििािकत्िमे आ कवहयो पुत्रक \nअवििािकत्िमे सेहो चलबे करत। अपन -अपन सिक सीमा िैन्द्हे। \nकलकत्ता जाइसँ दू वदन पवहने कुशेसर देिनक ऐठाम जा मौसा लग \nपहुँच प्रणाम करैत बजला - \n\"मौसा, परसू कलकत्ता जाएब, देिन सेहो कहने रहए जे हमहूँ जाएब , \nसे अहाँक की विचार ?\" \nकुशेसरक बात सुवन धनुर्धारीक मन आगू -पािू देर्ए लगलैन। पैिला \nजीिन की िल आ अर्ुनका की अवि.. ? अपने तँ ओहन जीिनक \nअभ्यस्त बवन गेल िी जे जएह अवि तहीमे वदन काटै िी , मुदा  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऐगला पीढ़ीले तँ ऐगला वजनगी चाहबे करी। अपन िार कुशेसरपर \nदैत धनुर्धारी बजला - \n\"बौआ, तोहूँ कोनो आन नवहयेँ िह। बेटा बवन देिन जर्न जन्द्म \nलेने अवि तर्न दुवनयाँमे केतौ रवह अपन जीिन सुधारैत चला \nसकैए। मुदा उन्नैस-बीस बर्षक रवहतो देिनकेँ साए तक अपने ने \nगनए अबै िै आ ने अपन नामे -गाम वलर्ए अबै िै , तर्न गाम िोवड़ \nबाहर केना जाएत।\"  \nधनुर्धारीक विचार सुवन कुशेसर मने -मन विचारलैन जे अपनो तँ एहने \nिेलौं, मुदा सतसंग िेने एते तँ िइये गेल अवि जे अपन जीिन -\nमरणक बात बुझए लगलौं अवि । कुशेसर बाजल - \n\"मौसा, एहेन वक देिनेटा अवि आवक एहेन लोकसँ गामे समाज िरल \nअवि। कलकत्ता गेलापर सि सीर् लेत।\"  \n-जगदीश प्रसाद मण्िलजीक जन्द्म मधुबनी वजलाक बेरमा गाममे 5 \nजुलाई 1947 इस्िीमे िेलैन। मण्िलजी वहन्द्दी एिं राजनीवत शास्त्रमे \nएम.ए.क अहता पावब जीवि कोपाजषन हेतु कृवर् कायषमे संलग्न िऽ रूवच \nपूिषक समाज सेिामे लावग गेला। समाजमे व्याप्त रूवढ़िादी एिं सामन्द्ती \nव्यिहार सामावजक विकासमे वहनका िाधक बुवझ पड़लैन। फलत: \nजमीन्द्दार, सामन्द्तक संग गाममे पुरजोर लड़ाइ ठाढ़ िऽ गेलैन। \nफलत: मण्िलजी अपन जीिनक अवधकांश समय केस -मोकदमा, जहल \nयात्रावदमे व्यतीत केलाह। 2001 इस्िीक पिाइत सावहत्य लेर्न -\nक्षेत्रमे एला। 2008 इस्िीसँ विविन्न पत्र-पवत्रकावदमे वहनक रचना \nप्रकावशत हुअ लगलैन। गीत, काव्य, नाटक, एकांकी, कथा, उपन्द्यास \nइत्यावद सावहत्यक मौवलक विधामे वहनक अनिरत लेर्न अवद्वतीय \nवसद्ध िऽ रहलैन अवि।  अर्न धवर दजषन िवर नाटक/एकांकी , पाँच \nसाएसँ ऊपर गीत/काव्य , उन्नैस गोट उपन्द्यास आ साढ़े आठसाए  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 79 \nकथा-कहानीक संग वकिु महत्िपूणष विर्यक शोधालेर् आवदक \nपुस्तकाकार, साएसँ ऊपर ग्रन्द्थमे प्रकावशत िैन। \nवमवथला-मैवथलीक विकासमे श्री जगदीश प्रसाद मण्िलजीक योगदान \nअविस्मरणीय िैन। ई अपन सतत वियाशीलता ओ रचना धवमषताक \nलेल विविन्न संस्थासिक द्वारा सम्मावनत/पुरस्कृत होइत रहला अवि , \nयथा- विदेह सम्पादक मण्िल द्वारा 'गामक वजनगी ' लघु कथा संग्रह \nलेल 'विदेह सम्मान- 2011', 'गामक वजनगी ि समग्र योगदान हेतु \nसावहत्य अकादेमी द्वारा - 'टैगोर वलवट रेचर एिािष- 2011', वमवथला \nमैवथलीक उन्नयन लेल साक्षर दरिंगा द्वारा - 'िैदेह सम् मान- 2012', \nविदेह सम्पादक मण्िल द्वारा 'नै धारैए ' उपन्द्यास लेल 'विदेह बाल \nसावहत्य पुरस्कार- 2014', सावहत्यमे समग्र योदान लेल एस.एन.एस. \nग्लोबल सेवमनरी द्वारा 'कौवशकी सावहत्य सम्मा न- 2015', वमवथला-\nमैवथलीक विकास लेल सतत वियाशील रहबाक हेतु अवर्ल िारतीय \nवमवथला संघ द्वारा - 'िैद्यनाथ वमश्र 'यात्री' सम्मान- 2016', रचना \nधवमषताक क्षेत्रमे अमूल्य योगदान हेतु ज्योत्स्ना -मण्िल द्वारा- 'कौमुदी \nसम्मान- 2017', वमवथला-मैवथलीक संग अन्द्य उत्कृष्ट से िा लेल \nअवर्ल िारतीय वमवथला संघ द्वारा 'स्ि. बाबू साहेि चौधरी सम्मान - \n2018', चेतना सवमवत , पटनाक प्रवसद्ध 'यात्री चेतना पुरस्कार - \n2020', मैवथली सावहत्यक अहवनषश सेिा आ सृजन हेतु वमवथला \nसांस्कृवतक समन्द्िय सवमवत, गुिाहाटी-असम द्वारा 'राजकमल चौधरी \nसावहत्य सम्मान- 2020', िारत सरकार द्वारा 'सावहत्य अकादेमी \nपुरस्कार- 2021' तथा सावहत्य ओ संस्कृवतमे महत्िपूणष अिदान लेल \nअमर शहीद रामफल मंिल विचार मंच द्वारा 'अमर शहीद रामफल \nमंिल रा‍ट्रीय पुरस्कार- 2022' \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरचना संसार : 1. इन्द्रधनुर्ी अकास, 2. रावत-वदन, 3. तीन जेठ \nएगारहम माघ, 4. सवरता, 5. गीतांजवल, 6. सुर्ाएल पोर्वर क \nजाइठ, 7. सतबेध, 8. चुनौती, 9. रहसा चौरी, 10. कामधेनु, 11. \nमन मथन , 12. अकास गंगा - कविता संग्रह। 13. पंचिटी- एकांकी \nसंचयन। 14. वमवथलाक बेटी , 15. कम्प्रोमाइज, 16. झमेवलया \nवबआह, 17. रत्नाकर िकैत, 18. स्ियंिर- नाटक। 19. मौलाइल \nगािक फूल , 20. उत्थान-पतन, 21. वजनगीक जीत , 22. जीिन-\nमरण, 23. जीिन संघर्ष, 24. नै धाड़ैए , 25. बड़की बवहन , 26. \nिादिक आठ अन्द्हार, 27. सधिा-विधिा, 28. ठूठ गाि, 29. इज्जत \nगमा इज्जत बँचेलौं , 30. लहसन, 31. पंगु, 32. आमक गािी, 33. \nसुवचता, 34. मोड़पर, 35. संकल्प, 36. अवन्द्तम क्षण, 37. कुण्ठा- \nउपन्द्यास। 38. पयवस्िनी- प्रबन्द्ध-वनबन्द्ध-समालोचना। 39. कल्याणी, \n40. सतमाए, 41. समझौता, 42. तामक तमघैल , 43. बीरांगना- \nएकांकी। 44. तरेगन, 45. बजन्द्ता-बुझन्द्ता- बीहैन कथा संग्रह। \n46. शंिुदास, 47. रटनी र्ढ़- दीघष कथा संग्रह। 48. गामक \nवजनगी, 49. अद्धांवगनी, 50. सतिैंया पोर्ैर , 51. गामक शकल -\nसूरत, 52. अपन मन अपन धन , 53. समरथाइक िूत, 54. अप् पन-\nबीरान, 55. बाल गोपाल , 56. िकमोड़, 57. उलबा चाउर , 58. \nपतझाड़, 59. गढ़ैनगर हाथ, 60. लजवबजी, 61. उकड़ू समय, 62. \nमधुमािी, 63. पसेनाक धरम, 64. गुड़ा-र्ुद्दीक रोटी, 65. फलहार, \n66. र्सैत गाि , 67. एगच्िा आमक गाि, 68. शुिवचन्द्तक, 69. \nगािपर सँ र्सला , 70. िवियाएल गाम, 71. गुलेती दास , 72. \nमुवड़याएल घर , 73. बीरांगना, 74. स्मृवत शेर्, 75. बेटीक पैरुर् , \n76. िावन्द्तयोग, 77. वत्रकालदशी, 78. पैंतीस साल पिुआ गेलौं , \n79. दोहरी हाक , 80. सुविमानी वजनगी , 81. देर्ल वदन , 82.  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 81 \nगपक वपयाहुल लोक , 83. वदिालीक दीप, 84. अप्पन गाम, 85. \nवर्लतोड़ िूवम , 86. वचतिनक वशकार, 87. चौरस र्ेतक चौरस \nउपज, 88. समयसँ पवहने चेत वकसान , 89. िौक, 90. गामक \nआशा टुवट गेल , 91. पसेनाक मोल , 92. कृवर्योग, 93. हारल \nचेहरा जीतल रूप , 94. रहै जोकर पवरिार, 95. कताक रंग कमषक \nसंग, 96. गामक सूरत बदैल गेल , 97. अवन्द्तम परीक्षा, 98. घरक \nर्चष , 99. नीक ठकान ठकेलौं , 100. जीिनक कमष जीिनक ममष , \n101. संचरण, 102. िवर मन काज , 103. आएल आशा चवल गेल , \n104. जीिन दान तथा 105. अप्पन साती- लघु कथा संग्रह। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.आशीर् अनवचन्द्हार- व्यंग्य- परंपरािादी िोजन (एक शोध)  \nआशीर् अनवचन्द्हार \nव्यंग्य \nपरंपरािादी िोजन (एक शोध)  \n \n(प्रस्तुत शोध पटना आ दरिंगाक विश्वविद्यालय केर प्रोफेसर द्वारा िेल \nअवि आ वबहारक अन्द्य विश्वविद्यालय ओ प्रोफेसर सि द्वारा अनुमोवदत \nअवि। संगे -संग ई शोध िोजनक फोटो देवर् कऽ िेल अवि। एवहसँ \nपवहने शोधकता िायरी देवर् कऽ फल्लाकेँ लेर्क बना गेल िवथ , \nतँइ फोटो देवर् कऽ ओवहपर शोध करबाक लेल ई उपयुक्त पात्र \nिवथ)। \n \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 83 \nशोधक पवहल चरण -फोटो पवरचय - एवह फोटोमे आएल िोजन \n\"अनवचन्द्हारक गुटक\" नेता द्वारा बनाएल गेल अवि आ गुप्त सूत्रसँ \nई फोटो हमरा िेटल। आब एवह िोजनक वििरण देर्ू -- \n \n1) िात - फोटो केर आधारपर ई ज्ञात होइत अवि जे ई आसाममे \nप्रमुर्तासँ िेटए बला चाउर  \"सोनाशवक्त\"सँ िात रान्द्हल गेल अवि। \nचाउरक नाम दू िस्तुसँ वमलल िै 'सोना' आ 'शवक्त'। सोना मने \nधन, मने ई चाउर मँहग अवि। आ वजनका लग सोना वतनके लग \nशवक्त रहत ने। एवह चाउरसँ ई बुझाइत अवि जे \"अनवचन्द्हार गुटक\" \nई नेता सामंतिादी आ दबंग अवि। प्रस्तुत िात रान्द्हल अवि अथा त \nएवहमे कोनो नि प्रयोग नवह िेल अवि। एवहसँ ईहो सावबत िेल जे \nई नेता प्रगवतशील नवह अवि आ परंपरािादक पोर्क अवि। िात \nकेर मात्रा देर्लासँ ई साफ होइए जे ई कवथत नेता शोर्क िगषसँ \nअवि। आनो केर वहस्सा अपने थारीमे रावर् लेने अवि। ओना एवह \nचाउरक िात हमहूँ र्ेने िी एक बेर सा वहत्य अकादेमीक वदससँ। \nअकादेमीक बेसी कायषिम आब पूिोत्तरेमे होइत िै तँइ बुझल अवि \nहमरा। ओना एवह िातकेँ र्ेलासँ हम परंपरािादी नै बनलहुँ कारण \nओ अकादेमी वदससँ देल गेल रहै।  \nउपरमे हम देर्लहुँ जे िातमे कोनो नि प्रयोग नै िेल अवि। आवर्र \n२२म सदीमे एहन कोन बाध्यता िै  जे आधा घंटा धवर चाउरकेँ गमष \nपावनमे रार्ल जाए। ई प्रावण विरोधी कृत्य सेहो िेल। हमर कहब \nअवि जे चाउरकेँ शीतल पावनमे रावर् ओकर िात बनाएल जेबाक \nचाही। ई नि प्रयोग िेल आ इएह प्रगवतशीलता िै। वनयमकेँ सरल \nबनेबाक चाही , जवटल वनयम हटा देल जाएत।  \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n2) दावल - फोटोक आधारपर दावल मूँग ओ मसुरीक वमश्रणसँ बनल \nअवि जावहमे टमाटर ओ नेबो सेहो देल गेल अवि। िाते जकाँ \nदावलयोकेँ परंपरािादसँ बनाएल गेल िै। तँइ फेर सावबत िेल जे ई \nनेता कट्टर परंपरािादी ओ प्रावण विरोधी अवि। िाते जकाँ हमर कहब \nजे दावलकेँ शीतल पावनमे दऽ कऽ बनाएल जाए। ईएह प्रगवतशी लता \nहेतै। आवर्र वनयम वकएक िै लोके लेल नै। तँ फेर िोजनक \nवनयम सेहो संशोधन हेबाक चाही।  \n \n3) तरकारी - फोटोक आधारपर बुझाइए जे ई आलू -पड़ोरक तरकारी \nवथकैक। ईहो परंपरेिादी वनयमसँ बनाएल गेल अवि। ताहूमे अमानिीय \nतरीकासँ बनाएल गेल िै। सोवचयौ जर्न आलू आ पड़ोर गमष तेलमे \nपड़ल हेतै तर्न ओकरा कतेक ददष िेल हेतै। हमर िश चलैत तँ \nई अनवचन्द्हार गुटक नेताकेँ सेहो हम गमष तेलमे धऽ देने रवहतहुँ। \nसाफे-साफ शोर्क ओ परंपरतािादी। ई वनयम आब नवह चलत। \nआलू-पड़ोर हो वक आन कोनो तरकारी सिकेँ मात्र शीतल जलमे धऽ \nकऽ सीधे थारीमे रर्बाक चाही।  \n \n4) साग - फोटोमे जे साग अवि जे साफ -सफ ढ़ेवकया साग अवि जे \nवक मात्र असामे वदस िेटैए आ ईहो हम अकदेवमए वदससँ र्ेने िी। \nचूँवक ई साग मात्र एक क्षेत्रमे िेटैए थँ थारीमे िेटब ई सूचक अवि \nजे उक्त नेता क्षेत्रिादी सेहो अवि। एकक्षेत्र लेल लड़ैए। देर्नेहे \nहेबै जे एकटा र्ास विधा लेल ओ बं दूको वनकावल लैए। हमर मानब \nअवि जे विविधतापूणष प्रोफेसरी लेल ई एकविधािादी, एकक्षेत्रिादी नेता \nर्तरनाक अवि। हमरा सिकेँ जे विधा मोन हएत से लीर्ब आ से \nप्रगवतशील बवन कऽ लीर्ब मने वबना वनयमकेँ लीर्ब। ई सागो केर  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 85 \nवनमाण सावबत करैए जे उक्त नेता परंपरेिादी अवि कारण सा गो \nपरंपरेसँ बनाएल गेल अवि। एवह २२म सदीमे सागकेँ सीधे कावट \nकऽ थारीमे रार्ल जेबाक चाही। इएह प्रगवतशीलता िेलै।  \n \n5) अचार - फोटोसँ ई बुझाइए जे अचार धात्रीक वथक। आ ईहो \nसावबत करैए जे उक्त नेता शोर्क आ सामंतिादी अवि। आमक \nअचारकेँ हम सिषहारा िगषक मानै िी करण ई सुलि िै । धात्रीक \nअचार सि लग सुलि नै तँइ ई नेता वनवित तौरपर शोर्क अवि \nएिं आमक अचार लग अपन दबंगइ देर्ा रहल िै। ई अचार सेहो \nपरंपरागत ढंगसँ बनल अवि , एकरो वनयम सरल हेबाक चाही।  \n \n6) सन्ना- फोटोमे देल गेल आलूक सन्ना तँ अवि सिषहाराक मुदा \nएकरो वनमाण परंपरेसँ िेल अवि तँ इ ईहो नीक नै। ओना सन्ना \nदेलासँ ई सावबत होइए जे उक्त नेता फैशने केर तौरपर मुदा अपना \nलग सिषहारा रार्ए चाहैत अवि। ई ठीक ओहने बात िेल जे हम \nमुख्यधारा बला सि अपना लग फैशनक रूपमे एक -दू टा कोनो \nदवलत िा मुसलमान लेर्ककेँ रावर् ओकर नाम गना मावन लै िी जे \nमैवथली सि िगष क िै , वमवथला सि जावतक िै। ई तँ साफे -साफ \nहमर सिक देर्ौंस िेल। ओना फेर कहब सन्नो बनेबाक वनयम सरल \nहेबाक चाही।  \n \n7) पाकल आम - फोटोमे पाकल आम रावर् उक्त नेता ई सावबत \nकइए देल जे ओ घनघोर शोर्क िगषसँ अवि आ एवह फोटोक माध्यमसँ \nओ सिषहारा िगषक मजाक उड़ेलक अवि। कारण कोनो  सीजनल \nिस्तु या तँ अपन शुरुआती समयमे मँहग होइत िै या जाए बला  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमयमे। वनवित तौरपर उक्त नेता मध्यकालीन मानवसकता अवि।  \n \nओना एवह ठाम पाठक प्रश्न उठा सकैत िी जे एतेक इंतजाम िेलाक \nबाद एवह फोटोमे पापड़ ओ दही वकएक ने िै। तँ हम सूवचत करी \nजे हमर गुप्त सूत्र कहलक जे पापड़ ओ दही सेहो िलै मुदा ओकरा \nएवह फोटोमे नवह लेल गेलै। उक्त नेता अपनाकेँ ओवहना सिषहारा \nिगषक घोवर्त करबए चाहैत अवि जे मैवथलीक मुख्यधारा लेर्क सि \nघूसक पाइसँ अलाशीन मकान बना सुर् -सुविधामे रहैत मात्र रचनामे \nगरीबक चचा कए कऽ अपनाकेँ सिषहारा िगषक मावन लैत अवि । एवह \nठाम उक्त नेता फेर हमर सिक देर्ौंस कऽ रहल अवि। आवर्र \nई नेता हमरे सिक देर्ौंस वकए करैए।  \n \nवन‍कर्ष (अंवतम अवि ई , आ पेन ओ की बोिष तोवड़ वलर्ल गेल \nअवि)- उक्त नेता जकर नाम गुप्त सूत्रक अनुसार 'आशीर् अनवचन्द्हार' \nिै, आ जे अपनाकेँ 'अनवचन्द्हार गुटक' नेताक घोवर्त केने  अवि से \nसाफे-साफ घोर परंपरािाद , मध्यकालीन मानवसकताक ओ शोर्क \nिगषक अवि। संगे -संग देर्ौंस करए बला आ अप्रगवतशील अवि। \nएकरा हाथसँ , एकर मूँहसँ कोनो नि बात नवह वनकलै िै। एकरा \nलेल फाँसी केर सजा सेहो कम िै मुदा हम सि मानितािादी िी \nतँइ एवह बड़बोला नेताकेँ सावहवत्यक दु वनयाँसँ बवह‍कार करैत िी। \nआ उम्मेद करैत िी जे हमर गुटक कोनो लोक आइसँ एकर नाम \nनवह लेत , एकर चचष नवह करत। इएह सजा िै आ सवहत्य केर \nमानिीय दृवष्टकोणसँ सही िै।  \n \nनोट- इम्हर गुप्त सूत्रसँ ईहो पता लागल अवि जे ई अनवचन्द्हार  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 87 \n\"फीवनक्स\" बनबाक चक्करमे अवि। ई फीवनक्स एकटा  एहन पक्षी \nअवि जे अपन पंर् नोवच पुनः अपनाकेँ तागतिर बना लैत अवि। \nई पक्षी अतेक र्तरनाक जे जँ जवरयो जाइत िै िै तँ ओकर िाउर \nसेहो फेरसँ पक्षी बवन जाइत िै। तँइ मुख्यधाराक सि लेर्कसँ \nआग्रह जे अनवचन्द्हारकेँ फीवनक्स बनबासँ रोकथाम लेल आइ रावतमे \nजूम मीवटंगपर आबी आ विमशष  करी जे ओकरा कोना रोकल जाए।   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.प्रेमशंकर झा \"पिन\"- पशुधनक देिता संत बाबा कारू वर्रहर  \nप्रेमशंकर झा \"पिन\" \nपशुधनक देिता संत बाबा कारू वर्रहवर  \n \nओना त ' वहन्द्दू धमषवह मे अलग-अलग समस्याक समाधान लेल अलग -\nअलग देिी देिताकें पूजा आराधना कयल जाइत अवि , ताहूमे \nवमवथलाँचल एवहमे अपन विशेर्ताक लेल आवद काल सँ जानल जाइत \nअवि। जेनावक विद्याक लेल माँ सरस्िती , धनकें लेल माँ ल क्ष्मी आ \nबलकें लेल बजरंगिलीक आराधना कयल जाइत अवि , तवहना \nपशुधनक लेल पशुधनक देिता संत बाबा कारू वर्रहवरकें पूजा \nअचषना कयल जाइत अवि। संत बाबा कारू वर्रहवरकें िव्य मवन्द्दर \nसहरसा वजलाक मवहर्ी प्रर्ंिक महपुरा गाममे कोशी नदीक वकनार \nपर स्िवस्थत अवि। बाबा कारू वर्रहवर ब हुत पैघ वशि िक्त \nिलाह। ओ पशुधनक रक्षाक लेल हरदम वशि अराधना मे लागल \nरहैत िलाह, जावह कारण लोक हुनका संत वशरोमवण कहैत िवन। \nसंत बाबा कारू वर्रहवरकें आराध्य देि बाबा नाकुचेश्वर महादेि \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 89 \nिलवन। जे मवहर्ी प्रर्ंि क्षेत्रमे अिवस्थत महािारत कालीन मवन्द्दर \nअवि। बाबा नाकुचेश्व र महादेि मवन्द्दरक वशिवलंग कलाकृवतक लेल \nसुप्रवसद्ध अवि। कहल जाइत अवि जे एवहमे पांिि पुत्र नकुल पूजा \nकेने िलाह जावह कारण एवह मवन्द्दरक नाम नाकुचेश्वर महादेि मवन्द्दर \nपरलवन। कोनो समयमे एवहठाम धनधोर जंगल िल। आस पासक \nलोक एवह जंगलमे गाय चरेबाक लेल अबैत िलाह। जावहमे  सँ एकटा \nगाय वनत्य अपन थनसँ एवह स्थल पर दूधाविर्ेक करैत िल। एक \nवदन चरिाहा इ दृश्य देर्लक त ' ओवह स्थानकें कोरबाक कोवशश \nकेलक, ओकरा एकटा पाथर नजवर एलैक मुदा वनकावल नवह सकल। \nपरेशान िय चरिाहा पाथरकें ओवहना िोवर चवल गेल। मुदा ओ दृ‍य \nरावत िवर ओकरा बेचैन केने रहल आ  िगिान ओकरा सपनामे आवि \nओवह वशि वलंगकें पूजा करिाक लेल कहलवर्न। तावह वदनसँ ओवह \nस्थान पर पूजा अचषना होमय लागल। धीरे -धीरे इ स्थान प्रवसद्ध वशि \nमवन्द्दर \"बाबा नाकुचेश्वर महादेि\" सम्पूणष वमवथलामे जानल मानल \nस्थानक श्रेणीमे आवि गेल। ओना त प्रवतवदन एवह मवन्द्दरमे श्र द्धालुकें \nआिा जाही लागले रहैत अवि , मुदा महावशिरावत्र, सािन आ नरक \nवनिारण चतुदषशीक अलािा सब रैि वदनकें मेला लागल रहैत अवि। \nमहावशिरावत्र पर मवन्द्दरमे वशि वििाहक उत्सि सेहो मनायल जाइत \nअवि। महावशि रावत्रक वदन वशि िक्तक लेल र्ास होइत िवन , \nजावह कारण वशिधुन अष्टजाम  संकृतन सेहो कयल जाइत अवि।  \n \nसंत बाबा कारु वर्रहवरकें पशुधनक रक्षाक लेल िरदान िेटल \nिलवन। कहल जाइत अवि जे बाबा कारु िोरे उवठ नहाकें नाकुचेश्वर \nमहादेिकें जलाविर्ेक करैत िलाह। जावहसँ हुनकर आराध्यदेि \nनाकुचेश्वर महादेि प्रशन्न िए दशषन देने िलवर्न आ िरदान मँगिाक  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेल कहलवर्न त ' बाबा कारू असहाय पशुकें जीिनदान देिक िरदान \nमंगलवन। तकर बाद बाबा कारू पशुधनकें रक्षा करय लगलाह आ \nलोक देिताकें रूपमे पूजनीय िय गेलाह।  \n \nितषमान मे संत बाबा कारू वर्रहवरकें मवन्द्दर में सम्पूणष वमवथलाँचल \nआ नेपाल सँ िक्त पशुधनक स्िास््य लाि लेल मनोकाम ना करैक \nलेल अबैत िवथ आ मनोकामना पूणष िेलाक बाद गायक दूध सँ बाबा \nकारूकें दुग्धाविर्ेक करैत िवथ। इ अनिरत सालो िवर चलैत रहैत \nअवि मुदा शारदीय निरात्राक महासप्तमीकें महपुरा वस्थत संत बाबा \nकारू वर्रहवरकें मवन्द्दर मे अपार िीड़ इकट्ठा होइत िवन आ बाबाकें \nदुग्धाविर्ेक कयल जाइत अवि। एहन मान्द्यता अवि जे एवह वदन \nदुग्धाविर्ेक केला सँ सब मनोकामना पूरा होइत अवि। जावह कारण \nएवह वदन हजारोकें संख्यामे लोक इकट्ठा ि ' हजारो लीटर दुग्धाविर्ेक \nकरैत िवथ जे मवन्द्दरक पािू मे बहैत कोशी नदीमे समावहत िय \nजाइत अवि। दूधकें अलािा बाबा कारुकें वमठाइ , चािल, लाठी, \nर्ड़ाम आ फूल फलकें संग पूजा अचषना कयल जाइत अवि। पूजा \nअचषनाकें संग िक्त िाि सेहो करैत िवथ जावह सँ मवन्द्दर पवरसर \nिवक्तमय िय जाइत अवि। महासप्तमीकें मवन्द्दर पवरसरमे गाय दूधसँ \nबनल र्ीरकें महाप्रसाद बनैत अवि। महाप्रसादक लेल बड़ नमहर \nकतार लगैत अवि आ िक्त  घंटो तक इंतज़ार कय महाप्रसाद पिैत \nिवथ। जावह लेल मवहर्ी पुवलसकें बहुत पवरश्रम करय परैत िवन। \nएवह वदन िीड़कें देर्ैत िाहनकें ठहराि दू वकलोमीटर पवहने कोशी \nतटबंध पर कयल जाइत अवि आ ओवहठाम सँ िक्त पैदल मंवदर \nपवरसर तक पहुँचैत िवथ।  \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 91 \nकोना पहुँचब बाबा कारू वर्रहवर मवन्द्दर  \n \nसहरसा रेलिे स्टेशन, जतय देशकें सब जगह सँ ट्रेन अबैत अवि \nपहुँवच, ओतय सँ २० वकलोमीटर बाबा कारू वर्रहवरकें मवन्द्दर िवन। \nदेश कें प्रमुर् शहर सँ  \nसीधे बस सँ सेहो सहरसा पहुंवच एतय सँ ऑटो बुक कय बाबा \nकारू वर्रहवर मवन्द्दर आसानी सँ पहुँचल जा सकैत अवि। स्थानीय \nनेता लोकवन कें प्रयाससँ इ जगह पयषटक स्थलकें रूपमे सेहो विकवसत \nिय चुकल अवि , तावह एवहठाम सब सुविधा उपलब्ध अवि। ओना \nत' वमवथलाक मावटए मे िवक्त िाि रसल बसल अवि ताहू मे एवह \nक्षेत्र मे वकिु विशेर् अवि, तावह एकिेर एवह स्थल कें पवरभ्रमण जरूर \nकरी। \n \nलोक आस्थाकें केंर बाबा का रू वर्रहवर स्थान  \n \nएहन मान्द्यता अवि जे बाबा कारू वर्रहवर मवन्द्दरमे जे वकयो िक्त \nमनोकामना करैत िवथ ओ जरूर पूरा होइत अवि। जावह कारण \nएतय दूर -दूर सँ िक्त आवि मनोकामना करैत िवथ आ मनोकामना \nपूरा िेलाक बाद पुनः आवि बाबाकें दूध चढ़बैत िवथ जावहसँ रोज \nर्ीर बनैत अवि आ िक्त प्र साद ग्रहण करैत िवथ। मवन्द्दरमे बाबा \nकारू वर्रहवरकें बगल में हुनक िोट िाइ बाबा लक्षण कें मूवतष \nसेहोस्थावपत िवन। दुनू िाइक बीच अगाध प्रेम िलवन। बाबा वर्रहवर \nस्थान में गांजा सेहो चढ़ाओल जाइत अवि। मवन्द्दरकें पुजारी कहैत \nिवथ जे बाबा गांजा कें प्रेमी िलाह जावह कारण  दू चीलम गांजा \nरोज चढ़ाओल जाइत अवि। मवन्द्दर कोशी नदीक वबलकुल वकनार  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपर रहलाक बादो कोशी नदीक उग्र धारा अर्न तक बाबाक मवन्द्दरकें \nकोनो िवत नवह पहुँचेलवन अवि। इ बाबा कें चमत्कार िवन जे हर \nसाल कोसी नदीक बावढ़ मवन्द्दरकें वबना कोनो नुकसान पहुँचेने चवल \nजाइत अवि। इ स्थान केिल धमष स्थानेटा नवह अवपतु वमवथलाक \nएकटा सांस्कृवतक वबरासत सेहो अवि।  \n-प्रेमशंकर झा \"पिन\" संगम विहार, वदल्ली \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 93 \n२.११.िा. वबवपन कुमार झा - महाकवि िास प्रणीत कणषिारम् मैवथली \nअनुिाद (िाग-४) \nमहाकवि िास प्रणीत कणषिारम् मैवथली अनुिाद  \n(चतुथषिाग) \n  \nिा. वबवपन कुमार झा  \n(संस्थापक आ सम्पादक - जाह्निी संस्कृत ई-शोधपवत्रका) \n  \n  \n  \n(एवह सँ पूिष महाकवि िास केर वलर्ल कणषिारम् जे कणषक मनोव्यथा \nपर वलर्ल गेल प्राचीनतम एकांकी अवि , संस्कृत में वलर्ल एवह \nग्रन्द्थक तृतीयप्रिाग धवर मैवथली रूपान्द्तर पढने रही अहाँ सब , आई \nओवह सं आगू)  \nकणषः- ततः कवतपयकालावतिमे कदावचत्फलमूलसवमत्कुशकुसुमाहरणाय \nगतिता गुरुणा सहानुगतोऽवस्म।  \nकणष- ओकर बद वकिु समय क बाद गुरूजी संग फल -मूल-सवमधा-\nफूल आवद अन बाक हेतु हम गेल रही  \n 94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nशल्यः- ततस्ततः। \nशल्य- ओकर बाद  \n  \nकणषः- ततः स गुरुिषनभ्रमणपवरश्रमान्द्मदङ्के वनरािशमुपगतः। \nकणष- ओकर बाद ओ गुरूजी जंगल में अवधक थावक जेबाक कारण \nहमर कोिा में सुवत रहला  \n  \nशल्यः- ततस्ततः। \nशल्य- ओकर बाद  \n  \nकणषः- ततः \nकणष ओकर बाद  \n  \nकृत्ते िज्रमुर्ेन नाम कृवमणा दैिान्द्ममोरुद्धये \n  \nवनराच्िेदियादसह्यत गुरोधैयात्तदा िेदना। \n  \nउत्थाय क्षतजाप्लुतः स सहसा रोर्ानलोद्दीवपतो \n   विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 95 \nबुध्िा मां च शशाप कालविफलान्द्यस्त्रावण ते सवन्द्त्िवत ।। 10 ।। \n  \n  \nओकर बाद दुिाग्यिश बज्रमुर्नामक कीिा हमर दुनू जांघ में कावट  \nलेलक, तैय्यो गुरूजी के वनरा िंग नवह िय जावन एवह िर सं हम \nओवह असह्य िेदना क धैयषपूिष सवह लेलहुं। ओकर बाद र्ून सं \nलथपथ िय गेलाक कारण ओ उवठ कें बैस गेला आ हमर क्षवत्रय \nबुझ िोधावग्न सं धधकैत शाप देलवथ वक समय एलापर अहाँ क \nअस्त्र विफल िय जायत। \n  \nशल्यः- अहो कष्टामविवहतं तत्रििता। \nशल्य- ओह् ई त बहुत कष्टकर गप्प कवह देलवथ।  \n  \nकणषः- परीक्षामहे तािदस्त्रस्य िृत्तान्द्तम्। (तथा कृत्िा) एतान्द्यस्त्रावण \nवनिीयाणीि लक्ष्यन्द्ते। अवप च। \nकणष- ताबत धवर हम अपन अस्त्र कथा के परीक्षण करैत िी। ई सब शवक्त\nरवहत लावग रहल अवि और... \n  \n  \nइमे वह दैन्द्येन वनमीवलतेक्षणा \n  \nमुहुः स्र्लन्द्तो वििशास्तुरङ्गमाः। \n  \nगजाि सप्तच्िददानगवन्द्धनो \n  \nवनिेदयन्द्तीि रणे वनितषनम् ।। 11 ।। \n   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन दीनता सं आंवर् बन्द्द केने ई घोिा अपन वििशता सं बारम्बार \nरास्ता में वपिवि रहल अवि। सप्तच्िदगन्द्ध क समान कटुमधुधारा \nबला हाथीराज सेहो दीनहीन िय कए युद्धस्थल सं मानू िावग जेबाक \nहेतु कहैत अवि।  \nशङ्खदुन्द्दुियि वनःशब्दाः। \n  \nशंर् तथा दुन्द्दुवि सेहो वनश्शब्द िय गेल  \n  \nशल्यः- िोः कष्टं वकं नु र्वल्िदम्।  \n  \nशल्य: ई त महान् कष्ट  अवि ई की िय रहल अवि। \n  \nकणषः- शल्यराज! अलमलं विर्ादेन। \nकणष- शल्यराज! अर्वन विर्ाद व्यथष अवि।  \n  \nहतोऽवप लिते स्िगषं वजत्िा तु लिते यशः ।  \n  \nउिे बहुमते लोके नावस्त वन‍फलता रणे ।।  12 ।। \n  \nयुद्ध में मरला सं स्िगष िेटै िै वजतला सं राज अतएि युद्ध में हावन नै वकयाक \nत संसार में दुनू मान्द्य अवि। \n  \nअवप च  \nऔर .. \n  \nइमे वह युद्धे ‍िवनिवतषताशा \n  \nहयाः सुपणेन समानिेगाः।   विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 97 \n  \nश्रीमत्सु काम्बोजकुलेर्ु जाताः \n  \nरक्षन्द्तु मां यद्यवप रवक्षतव्यम् ।। 13 ।। \n  \nवजनका स युद्ध में वनराश नै िय सकैत िी एहेन गरुि समान िेगबला तथा \nशोिािला ई शोिायमान काबुली घोिा वजनक रक्षा हमरा करबाक चाही ओ ह\nमर रक्षा करय। \n  \n  \nिमश... \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.रबीन्द्र नारायण वमश्र- मातृिूवम (उपन्द्यास)- १३म र्ेप  \nरबीन्द्र नारायण वमश्र \nमातृिूवम (उपन्द्यास)- १३म र्ेप  \n१३ \n  \nबैद मधुकान्द्तक उ पचार कारगर वसद्ध िेल । मास वदन \nबीतैत-बीतैत हुनकर दुनू आँवर्क ज्योवत िापस िए गेल । जयन्द्तक \nप्रसन्नताक अंत नवह िल । आब हुनका विश्वास िेलवन जे ओ अपन \nपूिषजक ॠण चुका सकताह । कठोर पवरश्रमसँ अवजषत विद्याक \nउपयोग समाज कल्याण हेतु कए सकताह । मासवदनसँ ओ कतहु \nगेल नवह रहवथ ने हुनकासँ ककरो िेंट करबाक अनुमवत रहैक। \nबैदक कहब रहवन जे इलाजक समयमे हुनका मानवसक तनािसँ \nबचाएब बहुत जरूरी अवि । तेँ बहुत संयमपूिषक हुनका रहए पड़लवन \n। \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 99 \nमासवदनसँ आचायषजी सेहो एतवह रहवथ । जयन्द्तकेँ ओवहना \nिोवड़ कए चवल जाएब हुनका उवचत नवह बुझावन । मुदा ओतहु  \nआश्रमक काजसि हुनके पर चलैत िल । समादपर समाद अबैत \nरहल । संगे जे हुनका संगे आएल िात्रलोकवन सेहो िापस जएबाक \nहेतु व्याकुल रहवथ । अंततोगत्िा ,ओ लर्नपुरसँ वबदा हेबाक इच्िा \nप्रकट केलवन । \n\" कालीकान्द्त सेहो कए बेर समाद दए चुकल िवथ । \nआश्रमक वस्थवत से गड़बड़ा रहल अवि । तेँ आब हमरा जएबाक \nअनुमवत वदअ।\" -आचायषजी जयन्द्तसँ कहलवर्न । जयन्द्त की \nबवजतवथ? ओ तँ आचायषजीक उपकारसँ दबल िलाह । तैओ \nकहलवर्न - \n\"आचायषिर! अपनेक चवल गेलाक बाद तँ हम सवरपहुँ अनाथ \nिए जाएब । माता -वपताक देहािसानक बाद अपनवह हमरा शरण \nदेलहुँ, एवह योग्य बनओलहुँ जे हम आइ  िी ।   मुदा अपनेक ॠण तँ \nठामवह अवि, ओकर एकहु अंश हम नवह चुका सकलहुँ आ अहाँ आब \nिापसो जा रहल िी ।\"  \n\"जयन्द्त ई संसार िैक । एवहठाम आिागमन लागल रहैत \nअवि । केओ सिवदन ककरो संगे नवह रवह सकैत अवि । हमरा \nलोकवनकेँ ईश्वरक एवह वनयमकेँ स्िीकार करबाक चाही । हमरा \nविश्वास अवि  जे अहाँ अपन कौवलक मयादाक अनुकूल एवह \nपाठशालाकेँ फेरसँ सशक्त करबामे पूणष सफल होएब । हमरा लेल \nएवहसँ पैघ प्रसन्नताक गप्प आओर की िए सकैत अवि ?\" \n\"हमरा तँ अपनेक वबना एको िेग ससरब मोसवकल बुझा  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहल अवि । आचायषिर ! हम जे वकिु िी आ जे वकिु एर्न धवर \nकए सकलहुँ से अहीं क कृपा वथक । आब तँ वकिु फुरा नवह रहल \nअवि जे केमहर जाइ। यद्यवप अपनेक आशीिाद आ बैदजीक अथक \nप्रयाससँ हमर नेत्रक ज्योवत िापस िए गेल अवि ।   मुदा ....\"  \n\"मुदा की ? अहाँ तँ परमविद्वान आ ज्ञानी िी । स्ियं अपन \nमागष प्रशस्त कए सकैत िी आ करबे करब। फेर हम कतहु अन्द्यत्र  \nथोड़े जा रहल िी । शारदाकुंज तँ अपनेकेँ सतत स्िागत करबाक \nहेतु तत्परे रहत । \"  \n\"बहुत मोसवकलसँ शोधग्रंथ बँवच सकल । एवहठाम एकर \nरक्षा के करत ? कहीं ओ दुष्टसि एतहु पिोड़ केलक तर्न  ?\" \n\"बेसी वचंता नवह करू । समय अपन समाधान स्ियं करैत \nअवि ।\" \nएतेक गप्प केलाक बादो जयन्द्त क वचत्तमे वचंता रहबे करवन \n। हुनका वचंवतत आ उदास देवर् आचायषजी पुिलवर्न - \n\"अहाँक वचंताक कारण वकिु आओर बुझा रहल अवि जे \nअहाँ प्रकट नवह कए रहल िी ।\"  \n\"संकोचिश नवह कवह पावब रहल िी आचायषिर!\"  \n\"हमरा-अहाँक संिंधमे संकोच कवहआ पैवस गेल ? अपन मोनक \nगप्प कहब नवह तँ हमसि बु झबैक कोना ?समाधान होएत केना ?\" \n\"हम शीला लए कए बहुत दुर्ी िी । ओ हमर बालसर्ा \nवथकीह । गाम अएला मासवदनसँ बेसी िए गेल । मुदा आइधवर ई  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 101 \nनवह बुवझ सकलहुँ जे ओ की हालमे िवथ , िवथहो वक नवह िवथ ?\" \n\"हम बैद मधुकान्द्तसँ एवह विर्यपर कैकबेर चचा करबाक \nप्रयास केलहुँ परंतु आ बात केँ  कतहु दोसर वदस घुमा दैत िलाह \n। कवह नवह ओ एना वकएक करैत िलवथ ?\" \n\"हमरा शीलाक प्रवत अहाँक वजज्ञासा बूझल अवि। तेँ हम \nबहुत चेष्टा केलहुँ जे सही सूचना अहाँकेँ दी । मुदा से संिि नवह \nिेल । गामोक लोकसि एवह प्रश्नपर मौन िए जाइ िवथ । कवह \nनवह एहन कोन बात िैक जे ओ सि ह मरा कहबासँ बँवच रहल िवथ \n। मुदा अहाँ धैयष रार्ू। आब तँ गामेमे रहब । सिबात अपने पता \nलावग जाएत ।\"  \n\"पता लागए जोगर हेतैक तर्न ने ? नाना प्रकारक अवनष्टक \nआशंका िए रहल अवि । अन्द्यथा बैदजी एना चुप्प वकएक रवहतवथ ?\" \n\"बात जे होइक । मुदा अहाँसन विद्वान ओ वििेकी पुरुर्केँ \nउद्वेवलत िेनाइ उवचत नवह अवि । ई जीिन ईश्वरक िरदान अवि। \nसे बूवझ जे पवरवस्थवत अवि ओहीमे अपन आओर समाजक उद्धार \nकरबे उवचत अवि।\"  \nआचायषक बात सुवन जयन्द्त वकिु आश्वस्त िेलाह।  \nशोधग्रंथक सुरक्षा लए कए आचायष सेहो वचंवतत रहवथ ।   मुदा \nओवहठाम रवहओ कए ओ की कए वलतवथ ? जानकीधाममे तँ सिगोटे \nरहबे करवथ तथावप की िेल ? \nतरह-तरहसँ जयन्द्तकेँ बुझा -सुझा कए आचायषजी अपन  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवश‍यसिक संगे जानकीधाम हेतु प्रस्थान केलाह। गामक के कहए \nइलाकाक लोक आवब कए हुनकासिकेँ गामक सीमानसँ बहुत दूर धवर \nअवरआवत देलक। केओ िापस हेबाक हेतु तैयारे नवह होइत िल \n।  जयन्द्तक तँ बाते िोड़ू । ओ तँ नेना जकाँ कावन रहल िलाह। \nहुनकर आँवर्सँ वनरंतर नोर झहर -झहर र्वस रहल िल।  \nधारक पार होइतवह आचायषजी वश‍य संगे आगू बवढ़ गेलाह। गामक \nलोकसि सेहो लौवट गेलाह । जयन्द्त अर्नहु धारक कातेमे बैसल \nरहवथ ।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 103 \n२.१३.िॉ शेफावलका िमा - पुरान वटहरीक ददष (एकटा संस्मरण)  \nिॉ शेफावलका िमा  \nपुरान वटहरीक ददष (एकटा संस्मरण)  \n \nजर्न वटहरी बाँध बवन गेल , सब नागवरक के पुरान वटहरी सं 'नयी \nवटहरी' मे स्थावपत क ' देल गेल तँ र्ुशीक जगह एकटा नमहर सांस \nवनकलल ओ मंवदर सब सत्येश्वर महादेि ,बरी केदारक , िैरि मंवदर \nकेओ अपना के नै बचा सकलैथ ; मुदा ओवह पुरान वटहरीक साक्षी \nहम सब -- ददष ददष आ ददष अक्टूबर क दशहरा मे िमा जी के \nमहाप्रयाणक उपरान्द्त हमरा बच्चा सब वदसम्बर मे वद ल्ली ल' अनलक \n, तरुणा विकास जीक मसूरी जेिाक वजद्द ि ' गेल . तुरते ई िोवड़ \nगेल िलाह , हम विवक्षप्तािस्था मे िलौं। हम मना क ' देलौं तो सब \nजो हमरा िोवड़। हम ते तोरे कारण जेिा ले चाहैत िी मम्मी , सब \nिाई बवहन तोरा संगे ते रहबो , राजीि संजीि के जेिाक र्ूब मोन \nिल र्ाली जया अलसा रहल िलीह , आरुवर् अवदवत उिवल रहल \nिलीह संस्कृवत सात मासक मात्र । २३ वदसंबर क िोरिोर टेन \nसीटर क़्िावलश गाड़ी से हम सब विदा िेलौं। जावहठाम कुहेसक \nकारण ट्रेन सब आठ दस घंटा लेट चवल रहल िल , ओवहठाम \nबच्चा सिक पहाड़ पर जेिाक वजद्द दुस्साहसे िल ने। गाड़ी मे दस \nआदमी ते िलौं मुदा ओहु से बेसी शाल ,काविषगन, कोट सब िरल \nिल। मेरठ शहर से बाहर एकटा चाहक दोकान पर गाड़ी रुकल - \nहम सब चाह पीिैत रहलौं आ तरुणा गािी सं तरह तरह केर जलर्ै \n 104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचाँदी सन चमचमाइत प्लेट वनकावल ओवह मे पूड़ी िुवजया , तरह तरह \nके अँचार सिके वदय लगलीह। हमर आँवर् नो रा गेल ---आय तरुणा \nके पापा रवहतैथ तँ तुरत - आर की सब िौ गुवड़या वनकाल वनकाल \n--तरह तरह केर िोजन हुनका बड्ि वप्रय िल। मोन पवड़ आयल \nपटना मे एक बेर हम नेहा वहनका संग मौयालोक मे माकेवटंग कर ' \nगेल िलौं घूरती बेर बजलाह आब चलु अन्नू सं िेंट करैत घर \nजायब। अन्नू हम र िौजाय शरद केर पत्नी जे रेलिे मे एकौंट्स के \nबड़का पोस्ट पर िल। हम बजलौं ई कोनो टाइम िी जेिाक --\nवदन मे लन्द्च मे सेंटू आयल होयत। ओ र्ेिा लेल वजद्द कर ' लगतीह \n, एतेक सासुर जेिाक कोन तुक िै ----एकटा मासूम नेना जकाँ \nनेहा के बजलाह -- वजद्द करत अन्नू ते की हेतैक र्ा लेब --देर्ैत \nिी नेहा हमरा तोहर मम्मी सासुरो जेिा से रोकैत िौ। अन्नु र्ाय \nले वज़द्द करत ते हम नय र्ायब . ?? हम चुप्प गाड़ी सीधे श्री कृ‍णा \nनगर के गेट पर रुकल। अन्नू र्ेिा लेल नै कहैत िैक सीधे थारी \nलगा दैत िै . अन्नू लग कतेक मासूवमयत से हमर वशकायत क ' \nदेने िलाह ! स्मृ वत के झटकाय --हम चुपचाप अपन नोरायल आँवर् \nबच्चा सब सं नुका लेलौं। रुड़की पहुँवच वनणषय िेल जे वटहरी िैम \nदेर्ैत मसूरी जायब। हवरद्वार  \nऋवर्केश होयत वटहरी लेल पहाड़ परक चढ़ाई शुरू ि ' गेल। चारु \nकात रौद मुदा हिा बरफ , ठीक हमर जीिन -हम बरफ जकाँ जवम \nगेल िलौं, बच्चा सि सुर्द रौद। वहमालयक धरती पर बनल टेढ़ \nमेढ जंगलक बीच सं हम सब िावग रहल िलौं। गाड़ी मे आरुवर् \nअवदवत आ विकास जी अंत्याक्षरी र्ेवल रहल िलाह। चम्बा मे चाह \nवपिा लेल रुकलोँ। आवद ( अदरर् ) कतेक ससत िल दस टाका \nवकलो - एतेक सुन्द्दर चाह स्पेशल ! साँझ ि ' गेल िल अन्द्हवरया  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 105 \nसघन जे ना सौंसे पिषत प्रदेश के  \nसलमा वसतारा सं िवर देने होइ। पहाड़ पर उंच नीच बस्ती सब मे \nवटमवटमाइत वबजली प्रकाश -दीप सन अपूिष लावग रहल िल। हम \nसब नयी वटहरी पहुँच गेलौं वटहरी पिषत श्रृंर्लाक सब सं उंच चोटी \nपर वटहरी गेस्ट हाउस िल जावह मे गमष पावन , टी िी सब सुविधा \nिल सब कमराक दरिज्जा पूब वदवस र्ुजैत िल आगू मे बड़का \nटेरेस , िुटकी अवदवत हमरा कात ल अकास वदस देर्िैत बाजल \n--दादी माँ ओ तारा जे चमवक रहल अि ओ दादा जी िवथन , \nहमरा सब के देवर् रहल िैथ , हम िवर पाँज ओकरा पकवड़ लेलौं \n; िोरे िोर िुरुकिा चमवक रहल िल हम चुपचाप टेरेस पर स  \nदेर् ' लगलों। आगूक दृश्य देवर् आँवर् जेना चकोर ि ' गेल , मन \nमधुकर सघन अन्द्हार के वचरइत ऊर्ाक नुआक लाल पीयर वकनारी \nझलवक रहल िल हम अिाक ि गेलौं जेना वमवथलाक वबहौती कवनया \nवनःशब्द कोहबर घर से बाहर वनकवल रहल होइ। इजोतक रवश्म \nरावश चारु वदस जँगलक गाि वबवरि पर पसवर गेल िल। गाि \nवबवरि मुस्की मार ' लागल , वहमालयक शुभ्र वहमाच्िावदत वशर्र , \nओवह पर नचैत सूरजक वकरण ,एकटा विवचत्र सम्मोहन िन -प्रान्द्त \nअलोकलोक मे जगजगार ि ' गेल। ओवह पिषत सिक प्रवत हम कृतज्ञ \nिाि सं िवर जायत िी जे सहस्र बवरस सं साधना , तपस्याक \nउपरान्द्त विराट आ िव्य बवन गेल वजनक कोर मे र्ेलाइत नदी - \nझरना अपन शवक्त सं समस्त िसुधा केँ प्राणदान दैत अि . नयी \nवटहरी विस्थावपतक शहर थीक , बाँस ,बुरुस , चीड़ देिदार सं \nहवरयर हवरयर पहाड़ीक मध्य ई निीन बस्ती --पुरान वटहरीक \nविस्थावपतक गाम ! हमर सिक गािी उंच नीच सपाकार सड़क पर \nनीचा वदस िा वग रहल िल .गढ़िालक पहाड़ीक सघन अरण्य के  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवचरइत िागल जा रहल िल . दुरवह सं गढा मे वटहरी िैम  \nक दृश्य बड़ मनोरम लावग रहल िल। िांवत िांवत क मशीन सं \nपहाड़क िाती के वचरी ओकरा समतल मैदान जकाँ चौरस आ समतल \nबना देल गेल िल . ट्रक , मोटर ,िेन आवद मशीन सब नीचा मे \nकीड़ा मकोड़ा  जका लावग रहल िल।कहल जाइत िल जे २८०. \n५ मी . ऊँच वटहरी बांधक स्थान विश्व केर सब सं ऊँच बांध मे \nसं पाँचम स्थान होयत . वहमालयक कोर मे बवन रहल ई बांध \nऋवर्केश सं अस्सी वकलोमीटर उत्तर मे िागीरथी अ विलंगना नदीक \nउद्गम स्थान सं करीब िेढ़ वकलोमीटर नीचा वटहरी मे बवन र हल \nिल। एवह बांध सं करीब ३२८०० यूवनट वबजली वनकालिाक आ \n६८५ लार् हेक्टर र्ेत पटेिाक योजना िल। एवह बांध लेल स्यात \n३५३९० लार् क्यूवबक मीटर पावन जमा कयल जायत। एकरा लेल \nअन्द्दाज़ कयल गेल जे एकर तल मे ११२८ मीटर चाकर आ सब \nसं उपर २० मी- चाकर नदी घाटीक चट्टानी जलाशयक वनमा ण ि' \nरहल िल . पुरान वटहरी पहुंचिा लेल िागीरथी पर बनल काठक \nपुल हमर सिक इंतज़ार क ' रहल िल , मुदा पुल पर गाड़ी एिा \nजेिाक रोक िल . िागीरथीक जल पुलक सतह के िुवि रहल िल \nबाम वदस सं अिैत मवलन िसना िागीरथी पुल केर दवहन िाग मे \nपोर्वर जकाँ बान्द्हल पड़ल। अचरज िेल वहमालयक चंचल बेटी \nजेकरा सम्हारबा लेल वशि के अपन जटा जूट र्ोल ' पड़लैक ,आय \nवमवथलाक ग्राम बधू जकाँ ' पराधीन सपनेहु सुर् नाही ' केर द्योतक \nवनसाँस िरेत रहलीह। सवरपों इयैह तँ बाँधक जीत थीक , पुरुर्क \nअहँकार ; सृजन के लेल नारी शवक्तक दुरूपयोग। सुन्द्दर लाल \nबहुगुणाक कुवटया जलमग्न  िल मुदा ओवह पर लागल पताका एर्नो \nओवह मनीवर्क वचंतन दशा रहल िल . बाँधक एके गेट र्ोलल गेल  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 107 \nिल िोवह मे पावनक सतह एतेक उंच उवठ गेल जे हुनका लेल सबसे \nऊँच पहाड़ पर नई वटहरी बनाओल गेल . चारु कात सं उंच उंच \nपहाड़ सं घेरल वटहरीक एकटा पहाड़ वदस इशारा करैत विकास जी \nबजलाह --मम्मी ई सामने जे उंच पहाड़ देर्ैत िी एतिे गहीर एर्न \nिगीरथीक जलस्तर अि राजीि बावज उठल जर्न बांध बवन जायत \nते जतेक पहाड़ देर्ैत िी सि टा जलमग्न ि ' जायत --कल्पने सं \nहम वसहवर गेल िलौं पुल पार क वटहरी गेलौं ते बाटक दुनू कात \nतरह तरह के दोकान लागल िल। ठीक वदल्लीक कमला नगर \n,पटनाक न्द्यू मारकेट आ लन्द्दनक सॉउथ हॉल जकाँ ---कैसेट ,जेिर \nऊनी कपड़ा , तरकारी , ठेला पर चाट , गुपचुप---की नै वबकैत \nिल ,,हमरा सब के देर्तवह हुनकर सिक आँवर् चाकर ि ' गेल -\n-आब कोन अनवचन्द्हार सब आवब गेलैथ हमरा सब पर बज्रपात करिा \nलेल - हम सब विकास जीक एकटा वचन्द्हा र लोगक घर मे बैसलोँ \nिागीरथी के पुरान नाम िीलगंगा थीक। एवह बाँधक नाम सं एवह \nठामक वनिासी मे अद्द्क पैवस गेल --ओ सब बुवझ रहल िलाह जे \nदेशक िलाई लेल बनैत ई पवरयोजना एक वदन विनाशक कारण बवन \nजायत .ओवह वदन से एवह बाँध के विरोध क ' रहल िल ओ लोकवन। \nएकटा सुदशषन चेहरा िव्य ियवक्तत्ि अपन मोहक मुस्कान सं \nअविवसक्त आवब गृहस्िामी हमर सिक अवििादन केलवन . . चाह \nनस्ताक संग संग ओ कह लगलाह -१८०४ ईस्िी मे मे वटहरी शहर \nबसल िल। ओवह समय राजा सुदशषन शाह केर घोड़ा एवहठामक \nिैरि मंवदर लग रुकल िल ,तर्न ओ एवह वटहरी शहर के बसौने \nिलाह। अहाँ स ब एवहठाम आयल िी तँ िैरि मंवदर अिस्य देवर् \nलेब . एवह ठाम बरी केदारक ऐवतहावसक मंवदर अि ,सत्येश्वर महादेि \nकें पशुपवत महादेि जकाँ पूजल जायत अि। ई बांध बवन जायत तँ  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमर सिक सांस्कृवतक , ऐवतहावसक विरासत सिटा जलमग्न ि ' \nजायत। \n \nदोसर व्यवक्त बावज उठल --िैम बनिा मे ए र्न बड्ि देर अि करीब \nकरीब ३०० करोड़क काज होयत। ठाम ठाम सीपेज ि ' रहल अि \nसुनैत िलौं १९० करोड़क स्कीम िल आब ते हजारो से ऊपर \nकरोड़क स्कीम बवन गेल। एकटा युिा बाजल --जनताक विरोध ि' \nरहल अि जर्न वक सरकारे फेल ि ' रहल अवि। ---गामक लोग \nजुवम गेल िल , सिक चेहरा पर आिोश आ वििशता । धृतगंगा \n, विलंगना आ िागीरथीक संगम स्थल पर बनल सत्येश्वर महादेिक \nमंवदर जर्न हम सब पहुंचलौं तँ ओवहठाम पीयूसीएल के सदस्य गण \nबांध विरोधी नाराक संग धरना पर बैसल िलाह। बड़का बैनर टाँगल \nिल --- \n' हम तो इस झील की गहराइयों से पार पा जायेंगे , लेवकन हमारे \nओ अप ने कहाँ जायेंगे ! हमे तो अपने ही ले िूबे इस बात का गम \nवकसे, ऐसा कौन सा शख्स है जो नज़र हमसे वमलाये , लोग टूटते \nजाते हैं एक घर बनाने मे , कोई थकता नही बवस्तयाँ उजाड़ने मे \nवटहरी उजड़े लोगों का शहर है ----------' ( हम तं एवह झीलक \nगवहर कें पार क लेब ; मुदा हमर ओ अ पन कतय जायत , अपनवह \nलोग हमरा ल िूबल एवह बात केर दुःर् ककरा ; के अवि जे हमरा \nसं आंवर् वमलायत , लोक टूटी जायत अवि एकटा घर बनयबा मे \n, केओ थाकैत नय अवि गाम घर उजाड़बा मे ; वटहरी उजड़ल \nलोकक शहर अवि)  \nहमर सिक पवरचय सुनतवह ओ सब दौगल एलैथ --अहाँ पटना सं \nआयल िी , अहाँ स ब वदल्ली से --अहाँ सब ओते जा हमर सिक  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 109 \nव्यथा सुनाबू , लोग एकटा कटोरो वकनैत अि ते ओकरा सं लगाि \nि' जायत िैक , ई ते हमर सिक अप्पन शहर िी। माय जकाँ \nपूजने िी एकरा , बरी केदार जका पूजल जायत अि ई मंवदर , \nऐतहावसक सांस्कृवतक दस्तािेज सि विनष्ट ि ' जायत. हुनका सिक \nसंग हमरो सिक आँवर् नोरा गेल --- हम सब सुनैत िलौं गढ़िालीक \nजावह निचेतनाक िाि वब्रवटश गढ़िाल मे िल ओ वरयासती गढ़िाल \nमे नै मुदा आब राव‍ट्रय जागरणक चेतना वटहरी गढ़िाल मे आवब गेल \nिैक ,हम सब अनुिूत क रहल िलौं जे आब ई सब जावग गेल \nअि , अपन अवधकार बुझ ' लागल। संघर्ष सवमवतक मोतावबक वटहरी \nिैमक वनमाण एतेक आस्ते आस्ते ि ' रहल िैक जे पुनिासक रफ़्तार \nएतेक आस्ते िैक जे विस्थापनक विया ओतिे समय घीवच रहल \nिैक। एवहठामक िासी लेल मानवसक यंत्रणाक कारण बवन गेल अि \nसिक बोली मे सरकारी कायषक गवतविवध लेल तीि् विरोध िल ; \nहमसब बरी केदार मं वदर गेलौं एतेक पुरान बड़का टा मंवदर अनुपम \nकलाकृवत--की ई सब िूवब जायत ! विवचत्र लावग रहल िल --जेना \nविश्वास नै क' सकैत िलौं। िैरि मंवदर एवह मंवदर सब सं हँवट के \nिल , पुरान जमानाक िोट िीन मंवदर जावह ठाम सुदशषन शाह केर \nघोड़ा रुकल आ वटहरी आबाद िेल .. विवचत्र सम्मो हन िल कण \nकण मे ... रास्ता िवर राजीि ,विकास जी ,संजीि सिक गप्प ि ' \nरहल िल ----------- ---जावहठाम बांध बवन रहल िल ओवहठाम \nिूकम्पनक सविय िेग िैक । कतेक पढ़ल वलर्ल लोग सब बजैत \nिल -एतेक पैघ बाँधक लेल जलाशय मे एकवत्रत पावन प्रकृवत ले \nनीक नै अवि। िागीरथी आ िीलांगना  नदी बफष सं िरल पहाड़क \nओवह दवक्षणी ढलान सं बहराइत अि जकरा मे िूक्षरण बेसी ि ' रहल \nिल कारण जलग्रहण क्षेत्र सं जंगल र्त्म ि ' रहल िल तैं िूक्षरण  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसेहो बेसी ि ' रहल िल। पवहने वटहरी बाँधक समय सय बवरस \nकहल जाइत िल आब लोग बजैत िैथ ३०--४० बवरस सं बेसी नै \nवटकत , वहमालयक एवह टूटल िांगल कतेको कमजोर देरार िैक \nजकरा एतेक पैघ जलग्रहणक क्षमता नै ि ' सकत --- वहनकर सिक \nबात सुवन सुवन हमरा मोन पवड़ गेल जे हम सब जर्न कोसी बराज \nदेर्िा ले बीरपुर गेल िलौं नेपाल आ िारत सरकारक सामंजस्य से \nबनल िल , बािन फाटकक लौह पाश मे आबद्ध कोसी िार करिा \nलेल ,प्रहार करिालेल उत्तेवजत -उन्द्मावदत उवधयाइ रहल िलीह धार \nसं श्वेत फेन -गुच्ि वनःसृत ि' रहल िल, साक्षात िैरिीक शंर्नाद \n' कट कट विकट ओठ फुट पाँड़वर -वलधुर फेन उठ फोका - िुद्ध \nसवपषणी जकाँ बेर बेर िंक मारिा लेल उद्धत ,उन्द्मत्त असीम के \nससीम करैत देवर् कोसीक िाती  सं चंिी जकाँ ,काली जकाँ हुंकार \nवनकवल रहल िल --बराजक समय र्त्म ि ' रहल िल , जावह वदन \nई बाँध टूटत नै जावन कोसी की क ' बैठतीह-, !!! --१२-१३ बवरर्क \nआरुर्ी बाल सुलि प्रश्न केलक तर्न ई बांध टूटत तँ की होयत -\n-प्रश्न बच्चा केलक मुदा गाड़ी मे बैसल सब चौंवक गेल। सात मासक \nसंस्कृवत अचक्के कान लागल ,शबनम ओकरा चुप करिा मे लावग गेल \n, जया आ तरुणा क गप्प ओवहठाम र्त्म , राजीि ,संजीि आ \nविकास जी के मध्य जे वटहरी बान्द्हक बहस चलैत िल सब चुप्प \n,पांच -िह बवरर्क अवदवत कोनो अंदेसा सं बकर बकर सिक मुंह \nतकैत यावन चुप्पी क एकटा मोहर सिक ठोर पर स वट गेल िल \n,एकटा अद्द्क करेज मे दुनू वस्थवत मे वबहार की ? वदल्ली की ? \nसमस्त उत्तर िारत केर संस्कृवत गतष मे चवल जायत . ---------- \n \nिॉ शेफावलका िमा - A -103 , वसग्नेचर व्यू अपाटषमेट्स , िीिीए  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 111 \nएच आई जी फ्लैट्स , िॉ मुर्जी नगर , वदल्ली 110009. मो. \n९३११६६१८४७ \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१४.िॉ शेफावलका िमा -प्रिासी मजदूरक पीर आ वमवथला राज्य  \nिॉ शेफावलका िमा  \nप्रिासी मजदूरक पीर आ वमवथला राज्य  \nअचक्के होइ बला कोनो विध्िंसकारी घटना चाहे मानि वनवमषत हो िा \nवक प्रकृवत वनवमषत ;-आपदा एकरे कहल जाइत िैक . जेना बावढ़ , \nसुर्ाड़ , अन्द्हर वबरड़ो , समुर मे आयल चििाती तूफान , िूकम्प \nआवक कोनो महामारी। ई कोनो नि बात नय अवि ई सब होयत \nरहल अवि आ ि रहल अवि।  \nमुदा, हम र्ाली वबहारक गप्प मुख्यतः करब चूँ वक हम बाल्यकाल सं \nयावन 1955 सं आय धवर देर्ैत आवब रहल िी। 1955 सं लगिग \n80 के दशक धवर वबहार धन धान्द्य सं पवरपूणष िल . कारण जे \nवबहार मे एतेक कल -कारर्ाना िल , जेना चीनी वमल , राइस वमल \n, पेपर वमल , िोट मोट कतेको उद्योग धन्द्धा िल , दरी फैक्ट्री \n,गुवड़या फैक्ट्री आ वद आवद। सहरसा दरिंगा के अकास मे हिाई \nजहाज ओवहना उड़ैत िल जेना सड़क पर बैलगाड़ी। आ आय हम \nसब हिाई जहाज , हिाई अड्िा के मांग करैत करैत थावक रहल \nिी . िनवह ओ सरकारी हिाई जहाज होइ उतरैत त िल सहरसा \nहिाई अड्िा पर। \nचूँवक हम सब अपने कतेको बेर सहरसा से कबीना मंत्री लहटन  \nचौधरी जी संग हिाई जहाज सं सहरसा सं पटना गेल िी।  \nआय सब वकि बन्द्द ि गेल , पेट िरिा लेल गामक गरीब गुरबा \nसब रोजी रोटी लेल आन आन राज्य िगैत अवि , अपन पवरिारक \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 113 \nगाम सं ल शहर धवर पवरिारक िरण पोर्ण करैत अवि , मुदा रोजी \nरोटी देि बला राज्य आपद काल मे नय ते ओकरा कोनो सु रक्षा दैत \nिैक आ नय ते सुविधा। आर ते आर ओकरा कोनो आदरो नवह दैत \nिैक जे कर्न िगा देत ई िर सवदर्न लागल रहैत अवि।  \nएकर ज्िलंत उदाहरण एर्ुनका कोरोना के महामारी थीक . गरीब \nमजदूर जे जावह ठाम अवि ओवह ठाम सं ले लंक पड़ायल , जानक \nपरिाह केने वबन। .  \nजावह ठामक नून र्ायत िी पड़ ल रवहतो अहाँ ओवहठाम। वनज घर \nिोवि कांर् तर बच्चा बक्सा पर बच्चा हज़ार हज़ार मील पैरे पैरे \nजा रहल िी लगैत िैक जेना कोनो प्रलयंकर बावढ़ आवब रहल \nअहाँक पािा पािा , जेना कतहु कोनो अवगलग्गी र्ेहावर रहल पािा \nपािा , तर्न मोन मे कोन प्रलय जगैलों कर्नो ट्रेन कर्नो बस \nकर्नो ट्रै क्टर सं प्राण गिैलों वकएक ने तर्न मन मे सोचलौं अपन \nहाथक हुनर अपन वदमागक लेर्ा जोर्ा जे हेवतयैक से हेवतयै , \nअपन ठाम पर पड़ल रवहतो र्ाली एक दोसरा सं कवन अलग रवहतौं \nमुइनाय तँ सबके अवि मुदा , पलायन कायर बना गेल अहाँके , अपने \nनय अपना सँग कोरोना सनेस नेने गेलौं अहाँ तँ। एवह सँ नीक \nजावह ठाम रही ओवहठाम सँ वचवचयेतो 'अहाँ हमर अपन गाम मे \nरोजगार वदय अहाँ सबटा वमल सबटा संस्थान र्ोवल वदय अहाँ ''- \nतर्न बुझतौं अहाँक वहम्मत ,अहाँक एकतािाद के आबहु सोचु अपन \nविश्वकमा रूप के िरोस रार्ु अपन दुनू हाथक इंजीवनयवरंग गुण पर \n। \n \nवबहार मे सबटा  कल कारख़ानाक अधोगवत िेल िैक , पुरैना मे \nलोहा के तार , कांटी आवद बनेिाक फैक्ट्री िल , सुगर वमल ,  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराइस वमल , पेपर वमल आवद वबहार के जीिंत बनेने िल , सुगर \nवमल के कारण कुवसयारक र्ेती वकसान करैत िल आ अपन एकटा \nफराक व्यवक्तत्ि बनेने िल .  \nसब सं पैघ बात जे आय सब टा वम ल र्ोवल देल जाय त अपन \nलोग बेद के जीिनक विकास ते होयत संगे दोसरो ठाम के इंजीवनयर \nएवह ठाम काम ले ललावयत रहत। अथष व्यिस्था मे देश के सब सं \nपैघ सहायक होयत , एकरा एकटा लघु उद्योग के रूप मे विकवसत \nकयल जाय। एर्न िारत सरकार एवह दुनू उद्योगक विकास लेल \nप्रयत्नशील िवथ , एवह से र्ाली अथष व्यिस्था नय मुदा जकरा लोक \nतथाकवथत वपिड़ल , अनुसूवचत जावत , जनजावत बुझैत िवथ , \nहुनको जीिन-स्तर , एवह व्यिस्था सं विकवसत ि सकैत अवि ।  \nमाि मर्ानक र्ेती सब मे लागत कम आ नफा बेसी। मािक र्ेती \nके ई हाल िल जे 1970 के दशक मे सहरसा मे वफशरीज वििाग \nसं मत्स्य पालन के ट्रेवनंग हम स्ियं लेने िलौं --कहिाक तात्पयष जे \nकोनो राज्य मे रोजगार के कमी नय िैक , सिाल िैक ओकरा \nविकवसत करिाक . कटैया पािर हाउस , बथनाहा , , वनमषली , \nिगमारा आवदक पवरयोजना के फेर सं चालू कयल जाय तँ बड़का \nबड़का पोस्ट पर बाहर सं लोग सिक नौकरी  देिाक योग्य ि जायत -\n- मर्ानक एक्सपोटष इम्पोटष होइ --चूँवक हम सुगर वमल , पेपर वमल \n, राइस वमल , कटैया पािर हाउस सिक चमकैत स्िरूप देर्ने \nिी --सिाल िैक सरकार सोचवथ।  \nमजदूर अपन महत्ि नवह बुझैत िवथ , िो नवह रह्तैथ तँ ई महल \nअटारी कोना के बवन जेवतयैक ,चाकर चाकर सड़क , जगमगाईत \nफ्लाई ओिर , ई मेट्रो टीशन कोना के बनतैक ।  \nअपन अपन क्षेत्रक इंजीवनयर िो स्ियं ! शहर महानगरक विश्वकमा  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 115 \nिो स्ियं , नवह पढ़लवन आइटी वक बीआईटी मुदा मजदूरक सोझा \nसब व्यथष , इएह एकटा गुण ओ अपन बुवझ , अपन राज अपन गाम \nमे हड़कम्प मचा देवतयईथ , इएह एकता िो दे र्ावबतेथ , अपन राज \nअपन गाम मे हड़कम्प मचेने --- र्ोलू सुगर वमल ,हम करब \nकुवशयारक र्ेती , सब टा रोजगार हमरा अपन राज्य वबहार मे चाही \n। काश ,एवह बात पर सोचने रवहतैथ - पलायन कइ अपनाक दीन \nहीन नय बनाबी ,,, \nएवह सँ नीक जावह ठाम िलाह ओवहठाम सँ वचवचयेतो - हमर अपन \nगाम मे रोजगार वदय, सबटा वमल सबटा संस्थान र्ोवल वदय अहाँ -\n- तर्न अहाँक वहम्मत ,मजदूर एकता मे चावर चान लावग जेवतयैक \n, अपन विश्वकमा रूप के िरोस रावर् अपन दुनू हाथक इंजीवनयवरंग \nगुण के वचन्द्हैत .  \nवमवथला प्रवसद्द अवि माि यावन मिली , मर्ाना लेल  \nकोवशश करू गाँि पर फ़ोकस करिाक  लेल । वमवथला राज्य तँ \nबादक बात िैक ।राज्य बनब उन्नवत के गारंटी नै दैत िैक। \nझारर्ंि के देर् वलऔ । । वकन्द्तु ध्यान रार्ू जे आवथषक उन्नवत \nआ बढैत राजनैवतक महत्िाकांक्षा के बीच आपसी सद्भाि मे कमी नै \nहेिाक चाही , मुवर्या आ सरपंच विकास के प्रथम कड़ी होएत \nिैक। ईमानदा री सँ काज केनै , बहुत विकास संिि िैक। फ़ेसबुक , \nयु ट्यूब पर बहुत उदाहरण िेटत एहेन कमषठ मुवर्या सरपंच के। \nगामक विकास के लेल मुवर्या/सरपंच कमषठ आ ईमानदार िेनाय \nज़रूरी िैक। ईश्वर के कृपा सँ गामक युिा सब जीिन मे बहुत \nनीक कय रहल िैथ। बहुत राजनैवतक आ सामावजक रूप सँ  सेहो \nसविय िैथ ।सबहक सामूवहक प्रयास सँ गाम ज़रूर उन्नत हेतैक। \nसमाजक विकास मे व्यवक्तगत असुविधा के वकिु अनदेर्ी कयल  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाय तर्ने आगू जेना काश्मीर मे िल झील व्यापारक केंर बनल \nअवि , ओवहना ते कोसीक धार अवि , ओकरा सेहो टूवरस्ट सिक \nआकर्षण क केन्द्र बनाओल जा सकैत  अवि। जर्न नदी शांत रहय \nतं झलहेर र्ेलिा लेल , बावढ़ आबय ते मोटर बोट मे नदीक करेण्ट \nपर रैवफ्टंग करत सैलानी सब।  \nइहो सब टा र्ेल टूवरस्ट वििागक थीक। दरिंगा मे जतेक पोर्वर \nअवि ओकरो टूवरस्टक आकर्षण केंर बनाओल जा सकैत अवि। \nसहरसाक मत्स्यगंधा एकटा अनमोल दशषनीय स्थान बनौलक टूवरस्ट \nवििाग , मुदा देर् रेर् के अिाि मे मत्स्यगंधा अप्पन हाल पर आठ \nआठ नोर र्सा रहल अवि। कोनो चीज बना लेनाय एक बात थीक \nमुदा ओकरा सम्हावर के रर्नाय एक बात। राजा महराजाक महल \nदोमहलाक दरिंगा , पूवणषया आवद मे कमी नै वमवथलांचल मे ।  मुदा \nदुःर् ते ई अि जे उत्तर  वबहार क व्यवक्तत्ि बनेने िल .  \nसब सं पैघ बात जे आय सब टा वमल र्ोवल देल जाय त अपन \nलोग बेद के जीिनक विकास ते होयत संगे दोसरो ठाम के इंजीवनयर \nएवह ठाम काम ले ललावयत रहत। अथष व्यिस्था मे देश के सब सं \nपैघ सहायक होयत , एकरा एकटा लघु उद्योग के रूप मे विकवसत \nकयल जा य। एर्न िारत सरकार एवह दुनू उद्योगक विकास लेल \nप्रयत्नशील िवथ , एवह से र्ाली अथष व्यिस्था नय मुदा जकरा लोक \nतथाकवथत वपिड़ल , अनुसूवचत जावत , जनजावत बुझैत िवथ , \nहुनको जीिन-स्तर , एवह व्यिस्था सं विकवसत ि सकैत अवि ।  \nमाि मर्ानक र्ेती सब मे लागत कम आ नफा बेसी। मािक र्ेती \nके ई हाल िल जे 1970 के दशक मे सहरसा मे वफशरीज वििाग \nसं मत्स्य पालन के ट्रेवनंग हम स्ियं लेने िलौं --कहिाक तात्पयष जे \nकोनो राज्य मे रोजगार के कमी नय िैक , सिाल िैक ओकरा  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 117 \nविकवसत करिाक . कटैया पािर हाउस , बथनाहा , , वनमषली , \nिगमारा आवदक पवरयोजना के फेर सं  चालू कयल जाय तँ बड़का \nबड़का पोस्ट पर बाहर सं लोग सिक नौकरी देिाक योग्य ि जायत -\n- मर्ानक एक्सपोटष इम्पोटष होइ --चूँवक हम सुगर वमल , पेपर वमल \n, राइस वमल , कटैया पािर हाउस सिक चमकैत स्िरूप देर्ने \nिी --सिाल िैक सरकार सोचवथ।  \nमजदूर अपन महत्ि नवह बुझैत िवथ , िो नवह  रह्तैथ तँ ई महल \nअटारी कोना के बवन जेवतयैक ,चाकर चाकर सड़क , जगमगाईत \nफ्लाई ओिर , ई मेट्रो टीशन कोना के बनतैक ।  \nअपन अपन क्षेत्रक इंजीवनयर िो स्ियं ! शहर महानगरक विश्वकमा \nिो स्ियं नवह पढ़लवन आइटी वक बीआईटी मुदा मजदूरक सोझा सब \nव्यथष , इएह एकटा गुण ओ अपन बुवझ  , अपन राज अपन गाम मे \nहड़कम्प मचा देवतयईथ इएह एकता िो देर्ावबतेथ , अपन राज अपन \nगाम मे हड़कम्प मचेने --- र्ोलू सुगर वमल ,हम करब कुवशयारक \nर्ेती , सब टा रोजगार हमरा अपन राज्य वबहार मे चाही । काश \n,एवह बात पर सोचने रवहतैथ - पलायन कइ अपनाक दीन हीन नय \nबनाबी ,,, \nएवह सँ  नीक जावह ठाम िलाह ओवहठाम सँ वचवचयेतो - हमर अपन \nगाम मे रोजगार वदय , सबटा वमल सबटा संस्थान र्ोवल वदय अहाँ -\n- तर्न अहाँक वहम्मत ,मजदूर एकता मे चावर चान लावग जेवतयैक \n, अपन विश्वकमा रूप के िरोस रावर् अपन दुनू हाथक इंजीवनयवरंग \nगुण के वचन्द्हैत .  \nवमवथला प्रवसद्द अवि माि यावन मिली , मर्ाना लेल  \nकोवशश करू गाँि पर फ़ोकस करिाक लेल । वमवथला राज्य तँ \nबादक बात िैक ।राज्य बनब उन्नवत के गारंटी नै दैत िैक।  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nझारर्ंि के देर् वलऔ । । वकन्द्तु ध्यान रार्ू जे आवथषक उन्नवत \nआ बढैत राजनैवतक महत्िाकांक्षा के बीच आपसी सद्भाि मे कमी नै \nहेिाक चाही  , मुवर्या आ सरपंच विकास के प्रथम कड़ी होएत \nिैक। ईमानदारी सँ काज केनै , बहुत विकास संिि िैक। फ़ेसबुक , \nयु ट्यूब पर बहुत उदाहरण िेटत एहेन कमषठ मुवर्या सरपंच के। \nगामक विकास के लेल मुवर्या/सरपंच कमषठ आ ईमानदार िेनाय \nज़रूरी िैक। ईश्वर के कृपा सँ गामक युिा सब जीि न मे बहुत \nनीक कय रहल िैथ। बहुत राजनैवतक आ सामावजक रूप सँ सेहो \nसविय िैथ ।सबहक सामूवहक प्रयास सँ गाम ज़रूर उन्नत हेतैक। \nसमाजक विकास मे व्यवक्तगत असुविधा के वकिु अनदेर्ी कयल \nजाय तर्ने आगू जेना काश्मीर मे िल झील व्यापारक केंर बनल \nअवि , ओवहना ते कोसीक धार अवि  , ओकरा सेहो टूवरस्ट सिक \nआकर्षण क केन्द्र बनाओल जा सकैत अवि। जर्न नदी शांत रहय \nतं झलहेर र्ेलिा लेल , बावढ़ आबय ते मोटर बोट मे नदीक करेण्ट \nपर रैवफ्टंग करत सैलानी सब।  \nइहो सब टा र्ेल टूवरस्ट वििागक थीक। दरिंगा मे जतेक पोर्वर \nअवि ओकरो टूवरस्टक आकर्षण केंर बनाओल जा  सकैत अवि। \nसहरसाक मत्स्यगंधा एकटा अनमोल दशषनीय स्थान बनौलक टूवरस्ट \nवििाग , मुदा देर् रेर् के अिाि मे मत्स्यगंधा अप्पन हाल पर आठ \nआठ नोर र्सा रहल अवि। कोनो चीज बना लेनाय एक बात थीक \nमुदा ओकरा सम्हावर के रर्नाय एक बात। राजा महराजाक महल \nदोमहलाक कमी नै वमवथलांचल मे  मुदा दुःर् ते ई अि जे उत्तर \nवबहार केर दुदषशा केकरो देर्ायल नै जायत िैक , दवक्षण वबहारक \nगौरिमय अतीत दशाय वबहार के गौरि बवन जायत अि।  \nयवद मूंगक र्ेतक कात दोकान र्ुवज जाय झा मूंग िाला , रामजी  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 119 \nमर्ान िाला , लाला मूंग , वमश्र मूंग, िमा मूंग,यादि मर्ान। ई हमर \nअप्पन पवरकल्पना थीक , आ जा कल्पना ऊँच नय होयत ,विकास \nनय होयत , कारन जे वगरहथ बेचैत िवथ ते कवन वबवजनेस के \nप्रकार बदलैत ओकरा बेचिाक ,प्रचार करिाक एहेन ढंग होइ जे \nटूवरस्ट आकवर्षत ि ' जाय। वमवथलाक सनेस र्जूर ,वपड़वकया , \nवनमकी ई सब वमवथलाक विशेर् पकिान थीक जे मास मास ध वर \nख़राब नै होयत अि। अपनों देश लेल आ विदेशो के पयषटक लेल \nविवशष्ट सनेस ि ' जायत। विकासक सोच विवशष्ट हेिाक चाही। \nटूवरस्ट वििागक सब टैक्सी ड्राइिर ट्रेंि रहय जे पयषटक के कत \nकत ल जेनाइ िैक । टूवरस्ट ऑवफस रहय ,जावह मे वमवथला \nधामक तमाम सूचना रहैक ; सि ठामक पैम्प लेट ,बुकलेट रहय - \nस्मृवत मे आवब जायत अवि इंग्लैंि मे िॉ कलाधर झा सं वमवथला \nराज्य पर गप्प --- \nकलाधर झा हेरोगेट , इंग्लॅण्ि . मे हड्िी रोगक शल्य वचवकत्सक \nिॉ. कलाधर झा एिं हुनक पत्नी िॉ. पूनम झा ओतए बैसल \nिलौं..कलाधर झाजीक वपता श्री जगधर झा जी पटना सायंस \nकॉलेजक प्रथम तीन टा विद्याथी मे सँ िलाह . श्री जगधर झा , \nिॉ.शीतल प्रसाद, जे दरिंगा मेविकल कॉलेजक गॉि फादर मानल \nजाइत िलाह आ श्री िाई एन झा ऐ तीन टा विद्याथी सँ पटना \nसायंस कॉलेज र्ुजल िल. िॉ. पूनम झा , कलाधर जीक पत्नी ,जे \nजीपी िलीह ,हुनक नाना श्री सी. एस. झा आइ. सी.एस. िलाह ,आ \nवपता श्री महानंद झा इंजीवनयर िवथ....  \n:अपने वमवथला राज्यक विर्यमे की सोचैत िी , हेबाक चाही वक नै \n? कलाधर जी हमर प्रश्न पर चौंकैत -हं वकएक नै , जरुर हेबाक \nचाही ,मुदा ,एर्न नै , ... हम --- से वकएक ?  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकलाधर झा हमर प्रश्न पर िुटतवह बावज उठलाह .जाधवर \nवमवथलांचलकेँ आवथषक स्िाधीनता नै हेतैक ताधवर नै..  \nजेना ? -- हम अकचका के पुछ्ल. --- \nकलाधर जी हमर प्रश्न पर कवनक काल हमर मुंह देर्ैत रहलाह , \nफेर बावज उठलाह . --- \n.हम अपना सँ वकिु वनिषर िऽ जाइ , सीधे सरकारक सोझा मुंह बावब \nठाढ़ िऽ जाइ ई तँ कोनो नीक बात नै..अलग राजसँ  घाटा फाएदा \nदुनु िैक ,सत्ताक विकेंरीकरण लेल वमवथला योग्य नै...आवथषक \nस्िाधीनता जेना अहाँ पवहने कृवर्केँ उन्नत करू , चीनी वमल , पेपर \nवमल, यावन नेचुरल वरसोसेसकेँ देर्ू , अहाँ अपनासँ की सि कऽ \nसकैत िी..देर्ू शेफावलका जी , लोग हमरा एंग्री मैन कहैत अवि , \nवकन्द्तु हम नीक जकां जनैत िी जे सरकार हमर कोनो मदद एवह \nमे नै करत. --- \nतर्न सरकार हमर की करत , से ते बाजू ,--- कलाधर जी हमर \nबात पर चोट्टे जबाब देलाह - हँ वकएक ने , सुनु, सरकारसँ हम तीन \nबातक मदवत लऽ सकैत िी ..कानून आ व्यिस्था , पवरिहन, एनेजी \n, यवद ऐ तीनूक आपूवतष सरकार कऽ  दैक तँ बंद वमल की वमवथलामे \nतं एतेक शवक्त िैक जे नि नि वमल र्ोवल देत ,फैक्ट्री र्ोवल देत, \nवमवथलाक माि आ मर्ानक र्ेतीसँ तँ वमवथला विश्वक सम्पदा कीवन \nलेत............... \nिॉ शेफावलका िमा - A -103 , वसग्नेचर व्यू अपाटषमेट्स , िीिीए \nएच आई जी फ्लैट्स , िॉ मुर्जी नगर , वदल्ली 110009. मो. \n९३११६६१८४७ \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 121 \n३.पद्य र्ण्ि \n३.१.राज वकशोर वमश्र- उपकार \n३.२.प्रदीप पु‍प- २ टा गजल \n३.३.जगदीश चन्द्र ठाकुर अवनल- गीत [पैटनष (पुनरािृवत्त) कविता] \n३.४.चन्द्दना दत्त- बावढ आ वबहार  \n३.५.रामकृ‍ण पराथी - ५ टा कविता \n३.६.अवमताि रंजन झा  'प्रिासी'- वमवथला मैवथल और वतरंगा / पाकल \nपरोर- बाल गीत / बदमाशी- बाल गीत  \n३.७.उदय नारायण वसंह नवचकेता- जौ सोवचये लेलहुं चवलये जायब \n३.८.अवर्लेश ठाकुर - कतअ गेलई ओ वमवथला के शान  \n३.९.समता कुमारी - मैया आवब रहल िवथ \n३.१०.गजेन्द्र ठाकुर- बहुत सुनेवलयौ तोरा, आब सुनबौ तोहर सि गप \n  \n \n \n  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.राज वकशोर वमश्र- उपकार \nराज वकशोर वमश्र , वरटायिष चीफ जेनरल \nमैनेजर (ई) , बी.एस.एन.एल.(मुख्यालय), वदल्ली,गाम- अरेर िीह, पो. \nअरेर हाट, मधुबनी \nउपकार \n \nस्िा थष, लो ििश, सज्जनता के, \nपकवड़ लैत अवि ग्री ि , \nवह ला देबए चा हैत अवि , \nमा निता के नी ि।  \n \nकतहु देर्वल ऐ माँ ग -पत्र ल ' \nघूवम रहल वन ज लेल , उपका र ? \nओ त ' अवि बैरा गी , मन सँ , \nओकरा कवथ क , िैक दरका र ? \n \nको न पुण्य िा री अवि एवह सँ , \nएवह पुरहर सँ , सुन्द्दर िृङ्गा र? \nअवि को न फूल , एवह सँ सुन्द्दर, \nबढ़ेलक, मनुर्ता क वसं गा र ? \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 123 \n \nजा वह पुण्य मय -क्षेत्र मे, \nबहैत अवि उपका रक जल -धा र , \nओवह सँ वन मषल पा वन कतय , \nपा वब सकैत अवि ई संसा र ? \n \nका ल कवह ओ वब सवर सकैत अवि  \nऋवर् दधी वच क अवस्थ -दा न ? \nइवत हा स मे अवि अंवक त कतेको , \nमहा न उपका रक प्रमा ण।  \n \nउपका रक हरेक वन िेश के , \nहो इत अवि एकवह उदेस , \nबेसी सँ बेसी घटए , \nमा निता क ' कलेस। \n \nउपका रक 'पवर िा र मे , \nपरवह त, मदवत , प्रिृवत समा ङ, \nकेिल सेिा -िा िना , \nसेिकक'नवह वन ज को नो माँ ग ।  \n \n \nउपका र के नवह हो इत िै , \nस्िा थष संग को नो संवध , \nसबतवर पसरैत रहैत िै ,  124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजनसेिा -िा ि -सुगंवध ।  \n \nनवह आवब सकैत अवि , उपका री -घर, \nलो ि, िो ध , मद, द्वेर्, \nअनुमवत -पत्र ने पा वब सकैत  अवि , \nवक एक ने बदवल वल अए ओ िेर्।  \n \nदया , क्षमा , उदा रता , इएह सि \nिवथ न्द्ह उपका रक , 'सर -कुटुम, \nदो सरक िल करैत रहैत िवथ , \nअपना ऊपर सवह ओक 'जुलुम। \n \nकतए िेटत उपका र ? एकर, \nवन वि त कहाँ पता अवि ? \nवन धषन या धनगर तरु पर , \nकत' ,लतरल वद व्य लता अवि ? \n \nउपका र , जे देित्ि -िा ि, \nवज नकर व्यवक्त त्त्िक बनै अवि अंश , \nअनकर वह त त ' हो इते िै , \nहो इत िवन्द्ह अपनो , र्ूब िा िंस।  \n \nमनु‍यता क शी र्षस्थ वि न्द्दु पर , \nिवथ बैसल उपका र , \nवह नक श्रेष्ठता , सिषसम्मवत सँ,  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 125 \nजगत् करैि, स्िी का र। \n \nउपका र त ' अपषण जनैत अवि , \nग्रहण नवह संस्का र मे , \nअनकर संता प , अपन बुझैत अवि , \nजनु, वल र्ल अपने कपा र मे।मे  \n \nकी वल वर् सकब हम का गत पर , \nउपका रक 'महा न उदा रता ? \nकहैत वि ऐन्द्ह आका श के , \nओ त ' वल र्ब , सका रता ? \n \nउपका री क की वतष , गूँजैत अवि , \nसरङ, िूतल, पा ता ल मे , \nचमकैत अवि जस के आर्र , \nवल र्ल व्यो मक ' िा ल मे।  \n \nलो क रहैत िवथ असो थवक त , \nवफ री सा नी उघैत अपन सा ती , \nअनसो हाँ त लगैत िवन्द्ह सुनबो , \nअनकर दुः र् क ' एको पाँ ती ।  \n \nके सका रत दुवन या मे , \nअनकर दुः र्क पठा ओल साँ ठ ? \nउपका री , वन ज मा थ पर ,  126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलै िवथ , अनकर कष्टक गाँ ठ।  \n \nउपका री क ' उदा र -पा त्र मे, \nघटल कवह  ओ ने वस नेह , \nलो क क ' आशी िा द सँ , \nिवर गेल हुनकर , गेह। \n \nमनुक्र्क सि सँ श्रेष्ठ सो च  \nउपका र -प्रिृवत्त , ई अवि िरदा न , \nवज नका मे ई वद व्य -गुण, \nिएह त' िवथ असली वि द्वा न ।  \n \nवक िु ने चा ही बदला मे , \nबुवझ कत्तषव्य, िवथ का ज करैत , \nसुर् पबैत िवथ ओकर सेिा मे , \nकष्ट सँ जे अवि कुहरैत।  \n \nबहरा इत रहैत अवि उपका री क  \nमा ड़वर सँ , वद व्य , अलौ वक क तेज , \nस्िा थष ओ संकी णषता , \nआबए सँ ओतय , करैि परहेज। \n \nमन बैरा गी , वन ‍का म कमष , \nप्रवत फलक ने को नो आस , \nपरवह त -सेिा , सिो पवर ,  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 127 \nउपका री क ' वि श्वा स। \n \nपी ड़ा मेटला पर , दुवर्  या के  \nमुह सँ जे , बहरा इत अवि बो ल , \nउपका री लेल , आशी िषचन, \nओकर, को न सम्पवत्त देत मो ल ? \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  128 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.प्रदीप पु‍प- २ टा गजल \nप्रदीप पु‍प \n२ टा गजल \n१ \nजकरा ब स तुकबंदी आधार  \nतइ बेबहराकेँ गदा झाड़  \n \nहवरणक पोिय िै सुग्गर पीठ  \nदुन्नू जा िगतै जंगल पार  \n \nकरतै ओकालवत ओ कोना क ' \nअपने सबवदन जे पोथी -फाड़ \n \nिै पटरी लगमे पाथर ढेर  \nतकरा की वशि बूझै संसार  \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 129 \n \nिै गणना आिश्यक सबवदनसँ  \nवबनु वगनती विज्ञानो बेकार \n \nउन्नवत माने कवहयो ने िे ल \nजे बाबूजीकेँ कवहयौ यार  \n \nवबन बेंटक र्ुरपी हाँसू िैक  \nनाँ दयबवतया कीदवन ऊघार  \n \nवनयमक तकरे ने र्गता हैत  \nजेकर वनयवमत हो लोकाचार  \n \nकाया- आत्मा सम िंदो -िाि \nगजलक िास्ते दुन्नू दरकार \n \n(बहरे-विदेह) \n \n  130 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nजकरा कहबा ले ' कोनो नि बात रहल हेतै  \nओ िीड़ बनल नै हेतै कात रहल हेतै  \n \nहमरा मारत से कोनो शत्रुक तागवत नै  \nवनवित ई कोनो वमत्रक घात रहल हेतै  \n \nबावरक वचन्द्है िै पवहने गेने की हेतै  \nसबहक बादे सोझामे पात रहल हेतै  \n \nप्रवतिा रवहतो ओ नै िेल सफल जीिनमे  \nसाइत विटकी मार ' बला लात रहल हेतै  \n \nसोलह चक्का ट्रक तर बचलै कोना िौंड़ा  \nओकर माँक लगै वज वतया प्रात रहल हेतै  \n \nजे वर्च्चवड़ रावन्द्ह क ' कहतै बनलै पायस ई  \nओकर लूवर जरूर मसोमात रहल हेतै  \n \nकाका आ िैयाक बलेँ जे करतै रचना  \nओकर गजलो बस िोजे - िात रहल हेतै   विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 131 \n \nिाि बपौती नै िै कोनो र्ासे लोकक  \nचेतन िै िािक त ' अबरजात रहल हेतै  \n \nबन्द्हन केर समझ तहने ने एतै ककरो  \nिींजल पै जम्मामे िुल िुल गात रहल हेतै  \n \n(बहरे-मीर) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  132 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.३.जगदीश चन्द्र ठाकुर अवनल- गीत [पैटनष (पुनरािृवत्त) कविता] \nजगदीश चन्द्र ठाकुर \n'अवनल' \nअहाँकेँ मोन हएत विदेहक अंक ३५४ मे हमर सम्पादकीय \n\"मैवथली मे पवहल बेर १.पैटनष (पुनरािृवत्त) कविता आ २.शेप बा कंिीट (आ\nकार) कविता\"- आ ऐ अंक ३५६ मे जगदीश चन्द्र ठाकुर अवनल \nपुनः वसद्ध केलवन्द्ह जे ओ बहर बला असली गजलो वलवर् स कै \nिवथ आ  पैटनष (पुनरािृवत्त) कविता सेहो- सम्पादक) \n  \nगीत [पैटनष (पुनरािृवत्त) कविता] \nवजम्मर उर्ावड़ ल ' गेल वकयो  \n  हवरयर जजात क्यो चरा लेलक  \n विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 133 \n   क्यो आवर िाँवट धवकआय रहल  \n     क्यो चन्द्दा लेल हरान करय \n      क्यो लाठी हाथे र्ोवल लेलक  \n       र्ुट्टापरसँ बरद-महींस \n        अनुरोध हमर नवह काज देलक  \n         फूटल  कपार  हम्मर  देर्ू  \n                    अवि धरतीपर अन्द्याय बढ़ल \n                     िगिान अहाँ दौड़ू -दौिू | \n    क्यो पावन बहाबय सड़केपर  \n        क्यो बीच ठाम गोबर रार्य  \n          क्यो माथेपर चूड़ा कूटय  \n            क्यो वबना बहरकेर गजल कह्य  \n              क्यो आइ जहलसँ िूवट रहल  \n                दोसर वदन ककरो लूवट रहल   \n                  सि देर्बैए िाला -गराँस \n                    ककरा-ककरासँ मावर करू   134 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n                         अवि धरतीपर अन्द्याय बढ़ल \n                           िगिान अहाँ दौड़ू -दौिू | \nक्यो सफ़ष दूधमे वमला रहल  \n   क्यो फल दबाइमे पका रहल  \n      नकली दबाइ क्यो बना रहल  \n          क्यो चान-तरेगन चोरा   रहल \n              सि गंगामे स्नान करय   \n                 पूजा िगिानक करा रहल  \n                   सम्हावर सुदशषन रावर् लेब  \n                        क्यो चोरा सकैए ओहो प्रिू   \n                          अवि धरतीपर अन्द्याय बढ़ल \n                             िगिान अहाँ  दौड़ू-दौिू | \nक्यो रचना ककरो चोरबैए  \n क्यो र्ाता ककरो उड़ा रहल  \n   क्यो सड़के पर अनशन ठनलक  \n     ए टी एम ल ' क' िागल क्यो  विदेह: ३५६ म अंक १५ अक्टूबर २०२२ (िर्ष १५ मास १७८ अंक ३५६)|| 135 \n       क्यो चीरहरण क्यो शीलहरण \n         क' क' ठोकैए पीठ अपन  \n           क्यो बड़का कूकुरसँ िेरबय  \n       ","size_mb":3.81,"has_text":true},"Videha 357.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 357.pdf","name":"Videha 357.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक \n३५७) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथी क सिााधिकार सुरक्षित अछि। काॅ पीराइट ( ©) िारकक छि खित अनुमवत क विना \nपोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत  एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो \nमाध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा \nसंचारन -प्रसार  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२२। सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपह,चि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२२। विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत रचना/ सं्रहह \n(संपू ा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत रचना / सं्रहह सभक कॉपीराइट रचनाकार / \nसं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत रचनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतर  आ तकरो  िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nरचनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 357 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- \nछचि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्चो िन्धि न देइ॥  (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच ज, नै \nिान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ.२-६) \n१.२.अंक ३५६ पर दटप्प ी (पृ. ७-७) \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' विशेर्ांक  \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ.१०-१४) \n२.२.डा.(श्रीमती) प्रेमिता धमश्र 'प्रेम'क पररचय - (प्रस्तुवत श्री जगदीश \nचन्द्र ठाक ु र 'अवनि') (पृ. १५-२२) \n२.३.क ु  ाि- प्रेमिता धमश्र 'प्रेम' (पृ. २३-२६) \n२.४.कनुवप्रया- हमर िच्ची मौसी (पृ. २७-२८) \n२.५.मुन्नी कामत- मैछथिीक सशक्त रंगकमी प्रेमिता धमश्र प्रेम (पृ. २९-\n३१) \n२.६.जया झा - हमरा िेि प्रेमिता दी (पृ. ३२-३३)   \n \n२.७.उषावकर  िान - हमर िच्ची (प्रेमिता) (पृ. ३४-३७) \n२.८.वहतनाथ झा - ओ ददन ओ पि : प्रेमिता धमश्र 'प्रेम' (पृ. ३८-४२) \n२.९.शुभनाराय  झा - मैछथिी रंग मंच क े  वपतामही प्रेम िता धमश्र 'प्रेम' \n(पृ. ४३-४५) \n२.१०.विभा रानी - 'रंगमंच मे राजा  वकओ नप्हिं होइत िै' (पृ. ४६-५२) \n२.११.डॉ छशि क ु मार धमश्र- धमछथिाक विदुषी परम्पराक अनुपम-स्तम्भ \nश्रीमती प्रेमिता धमश्र 'प्रेम' (प. ५३-५६) \n२.१२.आशीष अनछचन्द्हार- किा िेि िररष्ठता नै दिता मापदंड िै (पृ. \n५७-५९) \n२.१३.आभा झा - रंगकमी प्रेमिता धमश्रक सावहत्त्यक िवि- ओ ददन ओ \nपि (पृ. ६०-६६) \n२.१४.मनोज झा - नारी सश स्थक्तकर  क े  अ्रहदूत, मैछथिी नाट्य मंचक \nपवहि सशक्त मवहिा रंगकमी आओर मैछथिी विल्म मे ममता क े  \nसािात प्रवतमूर्तिं डॉ प्रेमिता धमश्र 'प्रेम' (पृ. ६७-७२) \n२.१५.प्रेम कान्द्त चौिरी- डॉ. प्रेमिता धमश्र 'प्रेम' : धमछथिाक वििि  \nविदूषी आ प्रेर ात्मक व्यस्थक्तत्ि- जेना जनछियैन्द्ह (पृ. ७३-७७)   \n \n२.१६.कमिेंर झा 'कमि'- धमछथिापुिी (पृ. ७८-७९) \n२.१७.िक्ष्म  झा सागर- प्रेमिता िवहन (प. ८०-८४) \n२.१८.गजेन्द्र ठाक ु र- प्रेमिता धमश्र 'प्रेम'क िहन्ने (पृ. ८५-९८) \n२.१९.अञजत क ु मार झा - मैछथिी रंगमंचक प्रेर ास्रोत: श्रीमती प्रेमिता \nधमश्र प्रेम (पृ. ९९-१०३) \n२.२०.प्रेमिता धमश्र 'प्रेम'स, सािात्कार जगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनि' \nद्वारा  (पृ. १०४-१०८) \n२.२१.उदय चन्द्र झा 'विनोद'- प्रेमिता प्रसंग (पृ. १०९-११२) \n२.२२.प्रदीप पुष्प- मैछथि नारीक सांस्क ृ वतक- सावहत्त्यक स्िर - प्रेमिता \nधमश्र प्रेम (पृ. ११३-११६) \nऐ अंकक अन्यान्य रचना \n३.गद्य खण्ड \n३.१.उमेश मण्डिक ५ टा कथा - कथा -१ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअं्रहेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ११८-१२३)   \n \n३.२.उमेश मण्डिक ५ टा कथा - कथा -२ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअं्रहेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १२४-१२९) \n३.३.उमेश मण्डिक ५ टा कथा - कथा -३ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअं्रहेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १३०-१३२) \n३.४.उमेश मण्डिक ५ टा कथा - कथा -४ जइपर सम्पादकीय स मीिा \nअं्रहेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १३३-१३७) \n३.५.उमेश मण्डिक ५ टा कथा - कथा -५ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअं्रहेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १३८-१४२) \n३.६.क ु मार मनोज कश्यप- १ टा िघुकथा - श्रद्धा-सम्मान (पृ. १४३-\n१४४) \n३.७.जगदीश प्रसाद मण्डि- अपन रछचत रचना  (पृ. १४५-१५२) \n३.८.जगदीश प्रसाद मण्डि- मोड़पर (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. १५३-\n१६७) \n३.९.रोशन जनकपुरी - िुस्थ ि़या आ झन्डाक े  खिस्सा (पृ. १६८-१७२) \n३.१०.प्रेमशंकर झा 'पिन'- जनकवि 'मैछथिी पुि प्रदीप' (प्रेम शंकर \nझा 'पिन'क मैछथिी पुि प्रदीपपर आिैििा विदेह मोनो्रहाफक अंश) \n(पृ. १७३-१७६)   \n \n३.११.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- १४म िेप (पृ. १७७-\n१७८) \n३.१२.वनमािा क ा - अखनन छशिा (भाग - ८) (पृ. १७९-१८२) \n३.१३.डा. विवपन क ु मार झा - महाकवि भास प्र ीत क ाभारम् मैछथिी \nअनुिाद (भाग -५) (पृ. १८३-१८७) \n४.पद्य खण्ड \n४.१.राज वकशोर धमश्र- विआह-ि ान  (पृ. १८९-१९३) \n४.२.समता क ु मारी - हम िी नारी  (पृ. १९४-१९५) \n५.संस्क ृ त खण्ड \n५.१.डा. दीवपका - चम्पूसावहत्ययशो वििासाः (चतुथोच्छिासाः) (पृ. \n१९६-१९८) \n६. विदेह सूचना संपक ा  अन्द्िेष  (पृ. १९९-२०३) \n   \n \n \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 1 \n \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३५६ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१ \nई अंक प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' पर विशेर्ांक अछि। ऐ विर्यपर सम्पादकीय \nकने नम्हर भऽ गेलै तेँ अलगसँ ओकरा देल जा रहल अछि। सावहत्य \nअकादेमी , लछलत कला अकादेमी आ संगीत नािक -अकादेमीक \nसम्मान/ पुरस्कारसँ बेशी महत्िपूणष विदेहक विशेर्ांक भऽ गेल अछि से \nउद्गार पाठक लोकवन सोशल मीवियापर व्यक्त क े लन्न्द्ह अछि। सभ \nसहयोगी आ पाठकगणक ेँ  धन्द्यिाद।       \n२ \nउमेश मण्िलक ५ िा कथापर गजेन्द्र ठाक ु रक टिप्पणी \nParallel Literature \nThe references to parallel literature are found in \nVedas, where Narashanshi is referred to as \nparallel literature. \nParallel Literature in Maithili \nThe need for parallel literature in Maithili arose \ndue to the constant onslaught on literature and \ndignity by the Public and Private Akademies, for  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 3 \nexample, Maithili -Bhojpuri Akademi of Delhi, \nMaithili Akademi of Patna, Sahitya Akademi of \nDelhi, Nepal's Prajna Pratishthan, all of which \nare government Akademies. In addition to these \nAkademies the onslaught on Maithili Literature \nand dignity was constant done by the so -called \nliterary associations which were recognised by \nthe Sahitya Akademi and were the main tool for \nusurping all the literary space meant for this \nlanguage. Besides these, the funding to thes e \nand other parochial associations and \norganisations led to the presentation of an \ninterface in the name of Maithili, which was \nmediocre and non-representative. \nVIDEHA MAITHILI LITERATURE MOVEMENT AND \nA PARALLEL HISTORY OF MAITHILI LITERATURE \nTherefore, the missing portions, the ignored and \nnon-represented aspects of society, were \nstarted to be chronicled. It led to the depiction \nmarked by the richness of vocabulary and \nexperiences and was a revolution in literature \nand art as far as people speaking Maithil i are \nconcerned. The quality now not remained \nmediocre. The real power of Maithili language \nwas realised by the native speakers, mediocrity \nwas replaced by excellence. This attempt of \nwriting of History of Parallel Literature for the  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nMaithili Language arose as the mediocre agency \n(private and governmental) funded so -called \nmainstream literature, which has no readership, \nand no acceptance among the speakers of \nMaithili continued to be presented by these \nAkademies as representative literature. The \nliterary jo urnals like Museindia \n(www.museindia.com) were also used for their \nsinister design. The mediocre interface of \nMaithili literature was presented by the \ngovernment radio and television stations also. \nThe Short-Stories by Umesh Mandal \nUmesh Mandal is short st ory writer of parallel \ntradition. His language is rich with vocabulary, \nwhich is essential for presentation of intended \nthoughts and narratives. \nHe has adjudged the following five stories as his \nbest, which are mentioned below and have been \npresented in original side by side. \n1.      Kajak Satah Par (Evaluated on the basis of \nreal work) \n2.      Bal-Bodhak Aagu Sikki Mauni (Who see our \nculture only in Sikki-Mauni crafts)  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 5 \n3.      Jita ma Guha -Bhata aa Muila ma Doodha -\nbhaata...! (Disrespecting while alive and \nIdolising after death!) \n4.      Loke Chauppatt Achhi (The people \nthemselves are hopeless) \n5.      Chaudaho Devan (The fourteen saviours) \nKajak Satah Par (Evaluated on the basis of real \nwork) \nThe protagonist is trying to write a new short \nstory to be read a t the periodic nightlong story \nrecitation assembly of Maithili Language short -\nstory writers. During this endeavour, he plans \nand re-schedules those plans and in this exercise \nreproduces experiences and meetings. \nBal-Bodhak Aagu Sikki Mauni (Who see our \nculture only in Sikki-Mauni crafts) \nAgain the protagonist explains the characters, \nthe ones who are good only at talking but the \nothers who are really good. \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nJita ma Guha -Bhata aa Muila ma Doodha -\nbhaata...! (Disrespecting while alive and \nIdolising after death!) \nThe discussion ensues at the teashop regarding \nthe relevance of feast upon the death of a \nperson and ends with ill-treatment of the person \nwhile alive. \nLoke Chauppatt Achhi (The people themselves \nare hopeless) \nThe discussion again ensues at the teashop \nregarding freebies offered by the government. \nIt is making people incompetent. However, the \nsame is true regarding the ownership of \nancestral property. \nChaudaho Devan (The fourteen saviours) \nThe discussion ensues regarding seasonal \nunemployment. In cities,  one may survive \nthrough a single skill but in villages, you need \nmore skills for livelihood, a single skill is not \nenough. \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 7 \n१.२.अंक ३५६ पर  टिप्पणी \n \n \nमनोज  पाठक \n \nविदेह  आब ब्राह्मी छलवपमे।  एकिा आर  उपलब्धि। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' विशेषांक \n \n२.१.प्रस्तुत विशेर्ांकक संदभषमे  \n२.२.िा.(श्रीमती) प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क पररचय  - (प्रस्तुवत श्री जगदीश  \nचन्द्र ठाक ु र 'अवनल ') \n \n२.३.क ु णाल- प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \n२.४.कनुवप्रया- हमर  बच्ची मौसी  \n२.५.मुन्नी कामत - मैछथलीक  सशक्त रंगकमी  प्रेमलता ममश्र प्रेम \n२.६.जया  झा- हमरा  लेल  प्रेमलता दी \n२.७.उर्ावकरण खान- हमर  बच्ची (प्रेमलता) \n२.८.वहतनाथ  झा- ओ टदन ओ पल  : प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \n२.९.शुभनारायण  झा- मैछथली  रंग  मंच  के वपतामही  प्रेम लता  ममश्र 'प्रेम' \n२.१०.विभा रानी - 'रंगमंच  मे  राजा  वकओ नहहिं होइत  िै' \n२.११.िॉ छशि क ु मार ममश्र- ममछथलाक  विदुर्ी परम्पराक अनुपम -स्तम्भ \nश्रीमती प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \n२.१२.आशीर् अनछचन्द्हार- कला  लेल  िररष्ठता नै दक्षता मा पदंि िै \n२.१३.आभा झा- रंगकमी  प्रेमलता ममश्रक सावहत्त्यक िवि- ओ टदन ओ \nपल  \n२.१४.मनोज  झा- नारी  सशक्क्तकरण के अग्रदूत, मैछथली  नाट्य मंचक  \nपवहल  सशक्त मवहला  रंगकमी  आओर  मैछथली  विल्म मे  ममता  के \nसाक्षात प्रवतमूर्तिं िॉ प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \n२.१५.प्रेम कान्द्त चौधरी - िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' : ममछथलाक  विलक्षण \nविदूर्ी आ प्रेरणात्मक व्यक्क्तत्ि- जेना  जनछलयैन्द्ह \n२.१६.कमलेंर  झा 'कमल '- ममछथलापुत्री \n२.१७.लक्ष्मण झा सागर - प्रेमलता बवहन  \n२.१८.गजेन्द्र ठाक ु र- प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क बहन्ने \n२.१९.अजजत  क ु मार झा- मैछथली  रंगमंचक  प्रेरणास्रोत: श्रीमती प्रेमलता \nममश्र प्रेम \n२.२०.प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'सँ साक्षात्कार जगदीश  चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ' \nद्वारा  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 9 \n२.२१.उदय चन्द्र झा 'विनोद'- प्रेमलता प्रसंग \n२.२२.प्रदीप पुष्प- मैछथल  नारीक  सांस्क ृ वतक- सावहत्त्यक स्िर - प्रेमलता \nममश्र प्रेम \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.प्रस्तुत विशेर्ांकक संदभषमे \nप्रस्तुत विशेषांकक संदर्भमे  \nविदेह द्वारा 'जीबैत मुदा उपेक्षक्षत' शृखंला क े र अंतगषत अगस्त 2022 क ेँ  \nविदेह  प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' आ शरटदन्द्दु चौधरी विशेर्ांक प्रकाछशत \nकरबाक सािषजवनक घोर्णा क े लक आ प्रस्तुत अछि ई विशेर्ांक जे वक \nक ें टरत अछि प्रेमलता ममश्रजीपर। एवह सूचनाक ेँ  एवह ललिंकपर देन्ख \nसक ै त िी-घोर्णा। \nएवह विशेर्ांकसँ पवहने विदेह 6 िा विशेर्ांक प्रकाछशत कऽ चुकल अछि \nआ एवहठाम आब हम कवह सक ै त िी जे ई एकिा  चुनौतीपूणष काज िै। \nअनेक संकि क े र सामना करए पडैत अछि हमरा लेख एकट्ठा करएमे। \nमुदा संगवह ईहो हम कहब जे संकिसँ बेसी हमरा लग समथषन अछि। हँ \nई मानएमे हमरा कोनो टदक्कत नवह जे जतेक लेख क े र उम्मेद क े ने रहैत \nिी हम ततेक नै आबैए , जतेक लोक छलखबाक लेल गिैत िछथ से सभ  \nअंत-अत धरर आवब चुप्प भऽ जाइत िछथ। आ एकर कारणो िै , वकनको \nई लागै िवन जे आनपर छलखब से हम अपने रचना वकए ने लीन्ख \nलेब , वकनको लग पोछथए नै रहै िवन , वकयो विदेहक समािेशी रूपसँ \nदुखी िछथ , तँ वकनको ममत्रक ेँ  विदेहसँ टदक्कत िवन तँइ ओ नवह देता। \nएकरो हम संकिे बुझै छियै जे  सभ फ े सबुकपर लंबा -लंबा लेख िा कमेंि \nिाइप कऽ लै िछथ सेहो सभ विदेह लेल हाथसँ छलखल पठाबैत िछथ। जे \nसभ कवहयो फ े सबुकपर िाइप कऽ लीखै िछथ वतनकर आलेख हम सभ \nिाइप कररते िी। खएर पवहने कहलहँ जे संकिसँ बेसी समथषन अछि तँइ \nआइ पवहलसँ लऽ कऽ सातम विशेर्ांक धरर पहँचलहँ हम।  2015 सँ लऽ \nकऽ 2022 धरर सात िा विशेर्ांक प्रकाछशत भेल मने बखषमे एकिा। \nवनक्षिते समथषन बेसी भेिल हमरा। जखन वक विदेहक ई सातो विशेर्ांक \nक े र अलािे आनो विर्यपर विशेर्ांक प्रकाछशत भेल अछि। एकर \nअवतररक्त ईहो बात संतोर्दायक अछि जे विदेहक हरेक विशेर्ांक \nअक्षभनंदनग्रंथ हेबासँ बाँछच गेल अछि। मुख्यधारा जकाँ विदेहक ेँ  \nअक्षभनंदनग्रंथ नवह चाही। अक्षभनंदनग्रंथ अहू दुआरे नै चाही जे ओवहसँ \nलेखक िा जजनकापर वनकालल गेल िवन वतनकामे सुधारक गुंजाइश  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 11 \nखत्म भऽ जाइत िै। तँइ विदेहक विशेर्ांकमे आलोचना -प्रसंशा सभ \nभेित। \nविदेहक ई विशेर्ांक मवहलाक उपर अछि। एवह विशेर्ांकक ेँ  हम पवहल \nमवहला विशेर्ांक कहब मुदा जँ हमर सभहक प्रयास सफल भेल रहैत तँ \nई दोसर विशेर्ांक रहैत। विदेह 2016 मे परमेश्वर कापवड, कमला चौधरी \nआ िीरेन्द्र मक्ल्लक जीक उपर विशेर्ांक वनकालबाक घोर्णा क े ने रहए \nजे पूरा नै भऽ सकल आ वकएक ने भऽ सकल से कहबासँ बेसी  नीक जे \nहम अपनेक ेँ  दोर्ी मानी। एवह प्रयासक ेँ  एवह ललिंकपर देन्ख सक ै त िी आ \nएकर फोिो वनच्चा सेहो देल गेल अछि ****। \nलेखक क े र मूल्यांकन बहत असान िै मुदा कारण ओकर रचनाक ेँ  मुटरत \nहेबाक साधन बहत िलै मुदा अक्षभनय क े र मूल्यांकन कटठन रहै कारण \nररकार्ििंग क े र सुविधा बहत बादमे एलै। अक्षभनय क े र त्िररत मूल्यांकन \nसंभि िलै। से चाहे रंगकमी पुरुर् होछथ िा वक मवहला। मैछथलीमे \nओनाहतो मवहला रंगकमीक आधुवन क इवतहास कम्मे टदन अछि (प्राचीन \nकालमे मवहला रंगकमी िलछथ िा वक नै से हमरा ज्ञात नै)। प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम' रंगकमी िछथ तँइ हम ई मावन कऽ चछल रहल िी जे \nवहनक  90% मूल्यांकन ितषमानमे संभि नवह। तखन बाँकी दस प्रवतशत \nमूल्यांकन ओहन लोक सभ द्वारा कएल जा सक ै ए जे  वक प्रेमलताजीक \nअक्षभनय पवहने िा वक एखन देखने िछथ। हनक अक्षभयन क े र वकि ु  \nररकार्ििंग सेहो िै जावहसँ नि लोक सेहो मूल्यांकन कऽ सक ै  िछथ। एकर \nअवतररक्त प्रेमलताजी रचनाकमी सेहो िछथ जावहसँ लेखक िगष हनक \nमूल्याक ं न सेहो कऽ सक ै  िछथ। \nएहन नै िै जे प्रेमलताजीपर छलखल नै गे लै मुदा ओ सभ एकट्ठा नै भऽ \nसकल िै तँइ ओकर प्रभाि हेडा गेल िै। एवह संदभषमे हम कवह सक ै  िी \nजे विदेहक ई प्रस्तुत विशेर्ांक एहन पवहल प्रयास अछि जावहमे ई \nबुझबाक प्रयास कएल अछि जे प्रेमलताजीक अक्षभनय िा रचना क े हन \nिवन। ई अलग बात जे हम सभ कतेक सफल िा असफल भेलहँ से \nपाठक कहता। एवह विशेर्ांक क े र शुरूआत विदेहक आने विशेर्ांक  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजकाँ अछि। संगे -संग ई क्रम ने तँ उम्रक िररष्ठता क े र पालन करैए आ ने \nरचनाक गुणित्ताक। हँ, एतेक धेआन जरूर राखल गेल िै जे पाठकक \nरसभंग नवह होइन आ से विश्वास अछि जे रसभंग नै हेतवन।  \nपाठक जखन एवह विशेर्ांकक ेँ  पढ़ताह तँ हनका ितषनी ओ मानकताक \nअभाि लगतवन। ितषनीक गलती जे छथक से सोझे -सोझ हमर सभहक \nगलती छथक जे हम सभ संशोधन नै कऽ सकलहँ मुदा ई धेआन रखबाक \nबात जे विदेह शुरुएसँ हरेक ितषनी बला लेखकक ेँ  स्िीकार करैत एलैए। \nतँइ मानकता अभाि स्िाभाविक। एकर बादो बहत ितषनीक गलती रहल \nगेल अछि जे वक हमरे सभहक गलती अछि।   मैछथलीमे वकि ु ए एहन \nपवत्रका अछि जकर ितषनी एकरंगक रहैत अछि आ ई हनक खूबी िवन \nमुदा जखन ओहो सभ कोनो विशेर्ांक वनकालै िछथ तखन ितषनी तँ ठीक \nरहैत िवन मुदा सामग्री अमधकांशतः बछसये रहैत िवन। ऐवतहाछसकताक \nदृमिसँ कोनो पुरान सामग्रीक उपयोग िर्जिंत नै िै मुदा सोछचयौ जे 72-\n80 पन्नाक कोनो हप्रिंि पवत्रका होइत िै तावहमे लगभग आधा सामग्री \nसाभार रहैत िवन , तेसर भागमे लेखक क े र वकि ु  रचना रहैत िवन आ \nचाररम भागमे वकि ु  नि सामग्री रहैत िवन। मुदा हमरा लोकवन नि \nसामग्रीपर बेसी जोर दैत छियै। एकर म तलब ई नवह जे ितषनीमे गलती \nहोइत रहै। हमर कहबाक मतलब ई जे संपादक -संयोजकक ेँ  कोनो ने \nकोनो स्तरपर समझौता करहे पडैत िै से चाहे ितषनीक हो वक , मुराक हो \nवक विचारधारक हो वक सामग्रीक हो। हमरा लोकवन ितषनीक स्तरपर \nसमझौता कऽ रहल िी मुदा कारण सवहत। हप्रिंि पवत्रका ए क बेर \nप्रकाछशत भऽ गेलाक बाद दोबारा नै भऽ सक ै ए (भऽ तँ सक ै ए मुदा फ े र \nपाइ लावग जेतै ) तँइ ओकर ितषनी यथाशक्क्त सही रहैत िै। इंिरनेिपर \nसुविधा िै जे बीचमे  (इंिरनेिसँ हप्रिंि हेबाक अिमध) ओकरा सही कऽ \nसक ै त िी मुदा समावग्रए बछसया रहत तँ सही ितषनी रवहतो नि अध्याय \nनै खु जज सकत तँइ हमरा लोकवन ितषनी बला मुद्दापर समझौता \nक े लहँ।   हमरा लोकवन कएलवन , कयलवन ओ क े लवन तीनू शुद्ध मानैत \nिी, एतेक शुद्ध मानैत िी एक ै  रचनामे तीनू रूप भेटि जाएत। आन \nशब्दक लेल एहने बूझू।  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 13 \nउम्मेद अछि जे पाठक विदेहक आने विशेर्ांक जकाँ एकरा पढ़ताह आ \nपटढ़ एकर नीक-बेजाएपर अपन सुझाि देताह। विदेह अरविन्द्द ठाक ु र \nविशेर्ांक क े र पोथी रूप \"स्ितंत्रचेता\" क े र नामसँ प्रकाछशत भेल उम्मेद \nजे भविष्यमे प्रेमलताजीपर क ें टरत एवह विशेर्ांक क े र पोथी रूप सेहो \nआएत। \nविदेह द्वारा 'जीबैत मुदा उपेक्षक्षत' शृखंलामे प्रकाछशत भेल आन \nविशेर्ांक सभहक छलस्ि एना अछि )एवहठाम जे अंकक छलस्ि देल गेल \nअछि तावह अंकपर क्क्लक करबै तँ ओ अंक खुजज जाएत(-  \n1) अरविन्द्द ठाक ु र विशेर्ांक 189 म अंक  1 निम्बर 2015 ( ई \nविशेर्ांक 2020 मे पोथी रूपमे सेहो आएल अछि ( \n2) जगदीश चन्द्र ठाक ु र अवनल विशेर्ांक  191 म \nअंक 1 टदसम्बर 2015 \n3) रामलोचन ठाक ु र विशेर्ांक 319म अंक  \n4) राजनन्द्दन लाल दास विशेर्ांक 333म अंक  \n5) रिीन्द्र नाथ ठाक ु र विशेर्ांक 15 जून  2022 \n6) क े दारनाथ चौधरी विशेर्ांक 15 जून  2022 अंक 352 \n  \n****  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n                        \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 15 \n२.२.िा.(श्रीमती) प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क पररचय - (प्रस्तुवत श्री जगदीश \nचन्द्र ठाक ु र 'अवनल ') \nडा.(श्रीमती) प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क पररचय - (प्रस्तुवत श्री जगदीश \nचन्द्र ठाक ु र 'अवनल ') \n \nनाम : प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \nमाता : स्ि. िृन्द्दा देिी \nवपता : पं. दीनानाथ झा ( िैद्यजी ) \nजन्द्म :  29.09.1948   स्थान : नैहर - रवहका ( मधुबनी )  \nसासुर : छसरसी ( सीतामढ़ी ) \nपवत : स्ि. महेश्वर ममश्र \nअन्द्य पाररिाररक सदस्य : \nपुत्र : प्रथम : मनमोहन ममश्र ( मुन्ना ), वद्वतीय : रवि रंजन ममश्र (मन्द्िू ). \nतृतीय : सत्यजीत ममश्र (नन्द्हा ) \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपुत्री : अनुपमा ( अन्नू ) \nपुत्रिधू : प्रभा ममश्र, नीछलमा ममश्र आ नूतन ममश्र \nपौत्र : मानिेन्द्र, मानस आ मुक ु न्द्द \nपौत्री : मेघना आ पीयूर्ी \nछशक्षा : मैछथलीमे स्नातकोत्तर, बी.एि., पी.एच.िी. \nसेिा : व्याख्याता, बाँकीपुर राजकीय  बाछलका द्वादशीय  विद्यालय, \nगोलघर , पिना  \n              ( छसतम्बर 2008  मे अिकाश प्राप्त ) \nसावित्य सृजन  : \nप्रकाछशत पोथी : \nएगो िलीह छसनेह ( कथा संग्रह  / 2005 ) \nओ टदन ओ पल ( संस्मरण संग्रह / 2005 ) \nशेखर प्रसंग ( शोध  प्रबंध ) \nअनेक पवत्रका / स्माररका आटदमे कथा आ लेख प्रकाछशत  \nसम्पादन :  \n'सांध्य गोष्ठी' ( अवनयतकालीन पवत्रका ) \nभंवगमा ( नाट्य विर्यक अवनयतकालीन पवत्रका ) \nजानकी (मैछथली मवहला संघक स्माररका )   विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 17 \nसामाजजक \\ सांस्क ृ वतक संस्था सर्सँ सम्बद्धता : \nचेतना सममवत , पिना \nभंवगमा , पिना \nअररपन ,पिना \nमैछथली मवहला संघ , पिना \nिंदना रानी क े न्द्र आटद संस्था सभमे अध्यक्ष \\ उपाध्यक्ष \\ सछचि \\ \nकोर्ाध्यक्ष आटदक रूपमे समय-समयपर कायषरत  \nवबहार संगीत नािक अकादमी ,पिनाक कायषकाररणी सदस्यक रूपमे \nकायष सम्पादन \nमैछथली अकादमी ,पिनाक सांस्क ृ वतक एिं लोकमंच सममवतक सदस्याक \nरूपमे कायष सम्पादन \nप्रसारण : \nआकाशिाणी एिं दूरदशषनसँ अनेक कथा , िाताष, पररचचाष आटदक \nप्रसारण \nरंगकमभक क्षेत्रमे योगदान :  \n200 सँ अमधक नािकमे अक्षभनय \nसंक्षक्षप्त वििरण प्रस्तुत अछि : \n रेवियो नािक :   पं. सुधांशु शेखर चौधरी छलन्खत नािक :  \n'आँन्खक परदा ', 'जय \nसोमनाथ ', 'चाकरी ', 'बहतर ', 'पररिार ', 'स'ख-छसहन्द्ता', 'कहाँ  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाइिी िगरे - िगरे ',    'सोनाक िुकडी', 'पडल काज ', आ बीस सूत्री \nकायषक्रमपर नािक 'उिन-खिोला ', 'उफाँटि', 'नि आँन्ख' आटद \nगौरी   कान्द्त चौधरी 'कान्द्त' छलन्खत नािक 'महर्र्िं विश्वाममत्र' \nभाग्य नारायण झा छलन्खत नािक  'सोनक ममता ', ' पवहली तारीख ' \nआटद \nरे वियो धारािावहक :  'लसिंहासन बत्तीसी' ( लेखक - रिीन्द्र नाथ ठाक ु र ) \nरंगमंचीय नािक :  \nसुधांशु शेखर चौधरी द्वारा छलन्खत नािक-'लगक दूरी ', 'पवहल साँझ ', \n'भफाइत चाहक जजनगी ', 'लेिाइत आँचर ' आटद \nप्रो. हररमोहन झा छलन्खत नािक 'ग्रैजुएि पुतोह', 'विकि पाहन '  आटद \nप.गोविन्द्द झा छलन्खत 'लोढ़ानाथ', 'अंवतम प्रणाम','पातक मनुक्ख'( \nिा. अरविन्द्द अक्क ू  द्वारा कथासँ नाट्य रूपांतरण ) 'रुक्क्मणी-हरण ' ( \nएवह नािकक  17  बेर मंचन भ ' चुकल अछि )आटद  \nराजकमल छलन्खत 'ललका पाग ' \nटदगम्बर झाक छलखल नािक 'िुिैत लोक ं' \nमहेन्द्र मलंवगया छलन्खत नािक 'एक कमल नोरमे ', 'काठक लोक ' आटद \nित्रानंद लसिंह झा (बिुक भाइ ) छलन्खत नािक 'प्रायक्षित' ( पररिर्तिंत \nनाम 'सुनू जानकी ' ) \nउर्ा वकरण खान छलन्खत नािक 'फागुन', 'चानो दाइ' आटद \nिा. अरविन्द्द अक्क ू  छलन्खत नािक 'अन्द्हार जंगल', 'आवग धधवक रहल \nअछि' आटद  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 19 \nस्ि.ज्योत्स्ना चन्द्रम छलन्खत नािक एसगर-एसगर  \nविभूवत आनन्द्द आ क ु मार शैलेन्द्र छलन्खत नािकक सेहो मंचन भेल अछि \nरेवियो सीररयल :  \nमैछथली --लसिंहासन बत्तीसी ( लेखक- रिीन्द्र नाथ ठाक ु र ) \nदूरदशषन ,वबहार पर प्रसाररत धारािावहक : (वहन्द्दी) -पिष भरा ममछथला , \nिीर क ुं िर लसिंह, विरोह , एक कहानी आटद  \nमैछथली वफल्म :  \n'म मता गाबय गीत ', ' सस्ता जजनगी महग छसनूर ', ' ललका पाग ', \n'ममछथला मखान ', 'बबीवतया' आटद \nवहन्द्दी वफल्म : \nप्रकाश झा द्वारा वनर्मिंत वफल्म 'दामुल ' आ  िेली वफल्म 'कथा माधोपुर \nकी' ( पंचायत राजपर ) , अन्द्य िेली वफल्म -'मयाषदा ', 'जहाँ चाह िहाँ \nराह ', 'देहाती दुवनया ', 'रावगनी ' आटद \nभोजपुरी फीचर वफल्म : 'दूल्हा गंगा पार क े', 'बबुआ हमार ' \nभोजपुरी सीररयल : 'साँची वपरीवतया ' \nसम्मान :  \nसावहत्य,कला ,संस्क ृ वत,अक्षभनय आटद क्षेत्रमे उल्लेखनीय योगदान हेतु \nवनम्नछलन्खत संस्था सभ द्वारा अक्षभनंटदत आ सम्मावनत : \n1985  मे मैछथली रंगमंचमे विशेर् योगदान हेतु चेतना सममवत , पिना \nद्वारा सम्मावनत  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n1987 मे मैछथली रंगमंचमे विशेर् योगदान हेतु ममछथला विकास पररर्द् , \nकोलकाता द्वारा \n1988 मे चेतना सममवत , पिना द्वारा  'शैलिाला पुरस्कार' \n1988 मे अन्खल भारतीय ममछथला संघ ,टदल्ली एिं अररपन, पिना द्वारा \nसंयुक्त रूपसँ  सम्मावनत \n1992 मे वबहार आिष छथएिर , पिना द्वारा प्रख्यात रंगकमी 'अवनल \nक ु मार मुखजी प्रथम छशखर सम्मान' \n1992 मे वबहार प्रदेश भारतीय राष्ट्रीय िात्र संगठन, पिना  द्वारा \n'कलाश्री'क उपामधसँ सम्मावनत \n 1992 मे भानु कला क े न्द्र, विरािनगर (नेपाल ) एिं अररपन , पिनाक \nसंयुक्त तत्िािधानमे आयोजजत सप्तम नाट्य प्रवतयोवगतामे सिोत्तम \nचररत्र अक्षभनेत्रीक पुरस्कारसँ सम्मावनत \n 1996 मे वहन्द्दी रंगमंच 'प्रांगण', पिना द्वारा आयोजजत द्वादश \nपािछलपुत्र महोत्सिक अिसरपर  विछशि रंगमंचीय योगदान हेतु \n'पािछलपुत्र एिािष'सँ सम्मावनत \n2000 मे विद्यापवत सेिा संस्थान, दरभंगा द्वारा 'ममछथला विभूवत \nसम्मान' \n2000 मे  'प्रयाग  सांस्क ृ वतक संगम, इलाहाबाद ' द्वारा 'ममछथला विभूवत \nसम्मान' \n2004 मे 'रोिरी पिना ममििाउन ', पिना द्वारा रंगमंचक माध्यमसँ \nसमाज सेिा हेतु सम्मान   \n2007 मे अंतराषष्ट्रीय मैछथली सम्मेलन, टदल्ली द्वारा सम्मावनत  \n2007 मे कला कक्ष, पिना द्वारा 'कलाकक्ष सम्मान'सँ सम्मावनत  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 21 \n2009 मे वहन्द्दी नाट्य मंच 'प्रयास' द्वारा 'नूर फावतमा एिािष 'सँ \nसम्मावनत \n2011 मे टदल्लीक नाट्य संस्था 'मैलोरंग ' द्वारा प्रथम 'ज्योवतरीश्वर \nरंगशीर्ष सम्मान' \n2011 मे अिम अंतराषष्ट्रीय मैछथली सम्मेलन एिं ममछथला सांस्क ृ वतक \nसमन्द्िय सममवत, गोिाहािी द्वारा       सम्मावनत \n2012 मे मैछथल समाज , रवहका द्वारा 'महेन्द्र झा सम्मान' \n2012 मे अन्खल भारतीय ममछथला संघ ,टदल्ली द्वारा 'ममछथला विभूवत \nसम्मान' \n2016 मे वबहार राज्य वफल्म वफल्म विकास एिं वित्त वनगम , पिना द्वारा \n-वफल्म विकासक क्षेत्रमे         उत्क ृ ि योगदान हेतु सम्मान \n2021 मे छशिम् प्रोिक्शन प्रा. छल. द्वारा 'लाइफ िाइम अचीिमेंि \nअिािष' \n2013 मे 'क्षभखारी ठाक ु र ( रंगमंच ) िररष्ठ पुरस्कार' \n2018 मे सांस्क ृ वतक सममवत, अन्धराठाढ़ी द्वारा 'भामती स्त्री  सम्मान' \n2022 मे 'निराज सम्मान' \n2022 मे    मैछथली सावहत्य कला , रंगमंच महोत्सिमे उत्क ृ ि सहभावगता \nहेतु सम्मान \nआिास : एल . 2/33 ,  पी. आई. िी. कॉलोनी , क ं कडबाग, पिना –\n800020,   \nमो. नं. – 09931024819,   22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nई. मेल.  - premlatamishraprem@gmail.com \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 23 \n२.३.क ु णाल- प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \nक ु णाल \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम' \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' ई नाम हम कलकत्ते (सन् १९७५) सऽ सुनने िी। \nपिनामे भेल नािक आ क े वनहार लोकवनक ओत्तऽ चचाष होइ। खास कऽ \nविद्यापवत पिष देन्ख कऽ गेलाक बाद। से पिना आबऽ सऽ पवहने बूझल \nिल जे औझुका नािक -कमी सब क े  िइथ आ क े हन नािक करै \nिइथ। 'विद्यापवत पिष समारोह ' चेतना-सममवत , पिनाक छसग्नेचर-\nप्रोग्राम िल आ चेतना सममवत दऽ हम मास्स्सैब (जीिकान्द्त) सऽ सुनने \nिी। ओ भरल क्लासमे बाजल िलछथ जे ई संस्था  'ऑवफससष \nक्लब' िी। एतऽ ओ सब मैछथलीक ेँ  यूज आ एनज्िाइ करऽ जाइ िइथ!.. \nअक्षरशः सत्य िचन िलइन मस्सैबक। अस्तु, २०२२ तक अबैत -अबैत \nई संस्था 'ऑवफससष क्लब' सऽ आगू विकास कऽ कऽ पूणषकाछलक -\nअल्पकाछलक राजनीवतकमी लोकवनक  'मैछथली -विस्को-रैप. .' भऽ गेल -\nए। वििम्बना ई जे एकरा सावहत्त्यक-संस्क ृ वतक संस्था कहइ जाइ \nिइथ।  माने  'मन वकि ु  आन , िचन वकि ु  आने , करनी पुवन वकि ु  \nआन... प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' एवह संस्थाक अपररहायष अंग िइथ। वकि ु  \nसत्र सऽ एकर उपाध्यक्ष पदक ेँ  सुशोक्षभत कऽ रहल िइथ! \nहम अप्रैल १९८४ मे पिना एलौं आ तवहए सऽ संग \nिी। 'भंवगमा ' सांस्क ृ वतक चेतनाक संिाहक नामे रङ -दल बनल जे \nपूणषतः कलाकारक संस्था िल। संस्थाक पंजीकरण भेलै आ कायाषलय \nपता भेलै एल २/३३, पी.आइ.िी. कॉलोनी , क ं कडबाग, पिना-२०। ई \n 24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रेमलता जी क आिास िी। आइयो इएह पता िइ! अथाषत् ३८ बखष \nपुरान एवह संस्थाक ेँ  अप्पन कहाए बला वकराया पयषन्द्तक स्थल नइ िइ। \nररहसषल -मीटििंग करक लेल  'विद्यापवत भिन'क बलधधिंगरो व्यिस्थापर \nआक्षश्रत अइ। नािकक प्रॉप्स आ कस्ट्यूम, पवत्रका, फोिो (जे लगभग \nएक ट्रकक ेँ  भरबाक पररमाणमे िल) पवहने (पिना -जलमग्न भेलापर) \nवहनक े  िेरापर गेंिल रहइ िल।  बादमे गगनक िेरा (सरकारी आिास) \nपर राखल गेल। आ आब तऽ जखन गगन स्ियं नइ रहला तऽ ओ सामान \nसब जतऽ ततऽ हैत! जवहना हो , जेहन हो  ... संतोर् करऽ पडै िइ... \nकभी वकसी को मुकम्मल जहाँ नहीं ममलता  \nकहीं ज़मीन कहीं आसमाँ नहीं ममलता  \n(वनदा िाज़ली)  \nभंवगमा अनिरत अइ। बहत रास नि लो कक प्रिेश भेलइए- निताक \nनइ। अनेक आरम्भे सऽ जुडल लोक आब नइ रहला.. क ु मार \nशैलेन्द्र, क े शि-नन्द्दन, लक्ष्मी रमण ममश्र 'राजन ', क ु मार गगन , बिुक \nभाइ.. सौभाग्येक बात ई जे 'भंवगमा 'क ेँ  प्रेमलता जी क अक्षभभािकत्ि \nअद्यािमध प्राप्त िइ! मुदा ओ एत्तवह तक सीममत (चेनना -\nसममवत , म वहला सममवत , भंवगमा ...) नइ िइथ। एवह सब संस्था सऽ \nआगू, समस्त मैछथली रङ पररिारक आब ओ  'माँ ' भऽ गेल िइथ। बिुक \nभाइ, ' प्रेमलता' कहइ िलछथन। हम दीदी कहइ छियइन। ओ , सब \nराखी -भरदुवतया टदन फोन कऽ कऽ मोन पावडते िा िइथ। वहनक े  संग \nभेला पर हमरा भेिलाह  'महेश्वर ममश्र'। विशुद्ध श्रोता, दशषक आ पाठक। \nबड जजद क े ला पर अपन बेबाक अक्षभमत राखऽ बला।   हम  'ममसर \nजी ' कहइ िछलयइन। ओ सरेआम हमरा  'निराज ' कहइ िला.. \nसे 'ममसर जी ' सेहो नइ रहला..  \nओहो.. हम तऽ  'िाउन द मेमोरी लाइन ' पर चलल जा रहल िी। मुदा \nसम्पादक क ेँ  तऽ संस्मरण नइ चाही.. परन्द्तु..  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 25 \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' मे सऽ ममश्र आ प्रेम ऑवफछसयल िा िइ। आब ओ \nमाँ , दीदी, काकी, दादी, नानी आ प्रेमलता जी सऽ सम्बोमधत होइ िइथ। \nवहनका लग आइब कऽ पररिारक अथष आ सीमा दुनू िूिइ   िइ। प्रायः \nप्रत्येक मैछथल घरक ई पररछचत व्यक्क्तत्ि िइथ। जे ममछसयो भइर \nमैछथली -कला -संस्क ृ वत सऽ ि ु इत रखइए से वहनका सऽ संपृक्त अइ। \nवबलक ु ल पाररिाररक -अनौपचाररक व्यिहारक संग। बड पैघ पररिार \nिइन वहनकर ... एवह अद्भुत लोकवप्रयता सऽ आनन्द्द आ इरखा \n(ईष्याष)  दुनू संगवह होइए ... एवह अथषमे ई हररमोहन झा आ रिीन्द्र -\nमहेन्द्रक समकक्ष िइथ... हम , शारदा छसन्द्हाक (कोनो भार्ामे) गायनक \nध्िवन 'मैछथली -ध्िवन' मानइ िी। तवहना , कामकाजी संस्क ृ वत कमीक \nमैछथल -प्रवतमान िइथ दीदी प्रेमलता जी! \nप्रथमतः दीदी, अक्षभनय-छशल्पी िइथ। रेवियो आ रंगमंच सऽ आरम्भ कऽ \nकऽ िेलीविजन आ छसनेमा तक विस्ताररत। हमरा तऽ लगइए जे एखन \nबनऽ बला पाँचमे सऽ तीन मैछथली छस नेमामे वहनकर ररजिष -रोल होइ \nिइन। ... एहन व्यात्प्तक ेँ  सम्हारब कने कटठन होइ िइ। बेसी काल ई \nमाथ चटढ़ बैसइ िइ। मुदा दीदी बेस सहजता सऽ तकरा सम्हारने िइथ। \nआर एकर एकिा खास कारण िइ।  ... मैछथलक  'कला -\nसंस्क ृ वत',  'मात्सयष' 'पैछसि आ नॉन-मावनिरी ' होइए।   लोक टिकि लऽ \nकऽ नािक-छसनेमा -कन्द्सिषमे नइ जाइए, पुस्तक-पवत्रका नइ कीनत। \nअपिाद िइ , तैं इएह वनयम िी। एवहठाम , कला -संस्क ृ वत-कमीक लेल \nकोनो सम्यक सम्मान नइ िइ। जे सब िइ से वनतान्द्त बचकानी िी। \nदीदीक दोसर रूप अइ संगठनकताष क े । अक्षभनयमे तऽ दोसर \nनािककारक लीखल आ तेसर (वनदेशक - पमरर याक तेसर) क अनुसार \nकहइ -करइ िइथ। से वकि ु  एना भेलइए जे ओ  'रूढ़-िाइप्ि' भऽ \nगेलीहए। वहनक अक्षभनयमे अहाक ेँ  विविधता आ प्रयोगधर्मिंता नइ भेित। \nअसलमे एहन कोनो अपेक्षा मैछथली रङ -जगतमे िइहो नइ। प्रकारान्द्तर \nसऽ एहन कोनो अपेक्षा मैछथलीमे िा मैछथलीक नामपर \nहोइत  जाबंतो  आयोजनमे  समन्नवहत नइ िइ। इएह वनयम छियइ।  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबहत पवहने बाते -बातमे अवनल अंशुमन (जसम) कहलक जे ई तऽ पूणषतः \nएक्क्िविस्ि िइथ। सत्य िचन। दीदी मैछथल एक्क्िविस्ि िइथ। पिनामे \nमवहला सबक ेँ  मंच तक आनऽ बाली मे सऽ प्रमुख िइथ। चेतना सममवतक \nउपाध्यक्ष िछथहे । भंवगमाक अक्षभभािक िइथ। अन्द्य रङदलक अप्पन \nलोक िइथ। सन् २००० सऽ अपन िेरेपर एकिा पाक्षक्षक आयोजन करइ \nिछथ - सांध्य गोष्ठी नाम सऽ। एवहमे मैछथलीक अवतररक्त \nवहन्द्दी, मगही , भोजपुरीक रचनाकार लोकइन सहभावगता करइ \nिइथ। 'सांध्य-गोष्ठी' नाम सऽ पवत्रका सेहो बहार करइ िइथ। वकि ु  \nपुस्तक सेहो प्रकाछशत िइन। अहाँक ेँ  इच्छा हो तऽ पुस्तक-पवत्रकाक \nवबक्रीक मादे पुिबइन। ओ बेस सहजता सऽ कहती \nजे  'पेंशन'क पाइ भूि करइ िी। सैह कऽ रहल िइथ - ि ु िती नहीं है मुँह \nसे ये कािर लगी हई (शेख़ इब्राहीम ज़ौक़)। \nआब, ियस, पररक्स्थवत आ कालक माइर वहनकर गवतशीलताक ेँ  कम \nकऽ देलकइनए। मुदा सांध्य -गोष्ठी अनिरत िइन। ममसर जी , एवह \nगोष्ठीक अक्षभभािक-स्िागताध्यक्ष आ श्रोता होइ िलाह। वहनका गेलाक \nबाद हम कोनो सांध्य-गोष्ठीमे भाग नइ लऽ सकल िी। मुदा दीदी सूचना \nदेनाइ नइ वबसरइ िइथ..  \nशतष िइ जे संस्मरण नइ हो। परन्द्तु रंगमंच तऽ िीहे श्रुवत-स्मृवतक विधा। \nसंगठनक बारेमे  सेहो इएह पररघिना लागइ िइ। की आरो कोनो उपाय \nविकछसत क े ने िी हमरा लोकइन जावह सऽ अक्षभनय -छशल्पी, कला -\nकमी , संगठन-कताष-एक्क्िविस्ि सबहक क ृ वतक ेँ  आगूक पीढ़ीक \nपररछचवतक लेल संरक्षक्षत कएल जाए? \n- क ु णाल- संपक ष-पिना \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 27 \n२.४.कनुवप्रया- हमर बच्ची मौसी \nकनुवप्रया \nिमर बच्ची मौसी  \nहमरा लेल छथयेिर बालपनसँ शुरू भऽ गेल। माँ -बाबूजी क ु मुद शमाषक \nबाल रंगमंचमे हमरा ६ बरखक आयुमे पवहल बेर पठ े लन्खन। पिनाक \nकॉन्द्िेंि स्क ू लमे पढ़य िाली हम तीनू बवहन कखनो एक मुखी नय रहलहँ। \nहाँ , छशक्षा अंग्रेज़ी माध्यमसँ अिय य भेल मुदा नृत्य,संगीत,सावहत्त्यक \nगोष्ठी,नागा बाबा ठाक ु रबाडीक प्रिचन,दुगाष पूजाक रंगारंग सांस्क ृ वतक \nकायषक्रम ,मैछथल मवहला संघ क े र आनंद मेला और विशेर् रूपसँ मैछथली \nनाट्य संगठन 'भंवगमा ' हमर सभक व्यक्क्तत्ि क े  गढ़यमे विशेर् भूममका \nवनभेलक।  \nअवहमे प्रमुख भूममका रहलवन बच्ची मौसी क े र। आन लोक लेल  'प्रेमलता \nममश्र प्रेम' \nहमर सभक  'बच्ची मौसी' िास्तिमे माँ (उर्ा वकरण खान)क े र िोि \nबवहन िछथन। साँझमे अपन स्क ू लसँ  साइिमे पसष िाँगने मौसीक \nआक ृ वत, माँ क े  'बच्ची आउ आउ' कहनाइ आ फ े र अँगनामे चाय आ \nभुज्जाक नाय ता, अंतहीन विर्यपर गप हमर मानसपर आइयो अंवकत \nअछि! हमरा सभक ेँ  मैछथली मंचपर रावत ९-९ बजे तक वनश्ििंत \nभ' क' िोडय क े  एक महत्िपूणष कारण बच्ची मौसी िलन्खन। बच्ची \nमौसी माँ ,पत्नी,पेशा स' िीचर परंतु मंच क े र एक िा अत्यंत अनुभिी और \nप्रवतबद्ध अक्षभनेत्रीक रूपमे ममछथला समाजमे प्रछसद्ध िछथन। \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमरा नै मोन अछि वक कखनो मौसीक मूँहपर क्रोध या एतेक स्िािलंबी \nहेबाक बािजूद कवनको दंभ देखने हएब। सटदखन दोसराक ेँ  आगू \nबढ़ाबएमे संलग्न हमर सभक बच्ची मौसी स्त्रीत्ि क े र एकिा अनुपम \nउदाहरण िछथन। आइ हम गिँसँ कवह सक ै  िी वक पिना क े  हमर कला \nयात्राक शुरुआत हमर बाबूजी , माँ आ बच्ची मौसीक कारणे भेल और \nआइ हम मात्र कलासँ अपन जीिन यापन कऽ रहल िी और करैत रहब \nएहन आशा अछि।  \nप्रेमलता ममश्र प्रेम उि ष  बच्ची मौसीक ेँ  स्िस्थ वक्रयाशील जीिन लेल अशेर् \nशुभकामना।  \n- कनुवप्रया- संपक ष-पिना \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 29 \n२.५.मुन्नी कामत- मैछथलीक सशक्त रंगकमी प्रेमलता ममश्र प्रेम \nमुन्नी कामत   \nमैछिलीक सशक्त रंगकमी प्रेमलता ममश्र प्रेम  \nमैछथलीक अवह धरा पर कतेको विदुर्ी जन्द्म लेलैथ। जे अपन कमष \nआऽ  सामर्थयष,  सँ समाज कऽ नि बाि देखौलैथ। ठ ूं ठ बांस आकाश  \nतखने ि ु वब पबैत अछि जखन ओऽ आकाश टदस मात्र वनहारर शान्द्त \nहोयक   बदलामें ओकरा लपैक कऽ ि ु बैयक अथक प्रयास मऽ टदन - \nरावत लैग जैत अछि।  40-50 कऽ दशक मऽ बाल वििाह सँ ग्रछसत अवह \nसमाज में स्त्री भेनाय पाप िल। ओवह समयमे स्त्री क े  रंगकमी होनाए \nअसंभि िल। मुदा जखन मन सू यष ि ु बैए लेल आतुर होय तँ आवग सँ \nदहक ै त टदनकर अपन तेज कम कऽ लैत अछि।अवहना भेल प्रेमलता ममश्र \nप्रेम संगे जे अपन प्रारब्धम्भक छशक्षा समाज सँ नुका-चोडा कऽ ओवह \nसमाजक वबच क े लैथ। सब कलुवर्त देबाल कऽ ढ़ाहैत उच्च छशक्षा \nहाछसल क ै र अनेक अनपढ़क जीिन में ज्ञानक दीया जरौलैथ। माय - बाबू \nक े  एकमात्र सन्द्तान जे अपन बाबूअक सपना संगे उठ ै य िल आऽ \nकमषपथ पर चलैथ िल। ओऽ अपन बाबूअक क ं धा तखन बनलैथ जखन \nसरकारी छशक्षक्षका बैन राजधानी पिना मऽ बारिीं कक्षा तक क े  बच्चाक े  \nपढ़ौनी करौलैथ। \nलोग वक कहत ओवह बात करें पािां िोडैत अपन रूछच संगे धरती ना पैं \nलागल।बाल्यकाल सँ विद्यालयक प्रोग्राम मऽ नाट्य प्रस्तुत करे लागल। \nअवह सँ पवहने मवहला पात्र कऽ अक्षभनय पुरूर्े करैत िलैथ पर आब \nप्रेमलता ममश्र प्रेम अवह सोच मऽ बदलाि अपन अक्षभनय सँ अनलैथ। \n 30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n29 छसतम्बर 1948ई ग्राम रवहका मऽ जन्द्म लेवनहार *प्रेमलता ममश्र \nप्रेम* िास्ति मऽ प्रेमक सागर िछथ। हनकर िाणी कऽ मधुरता सहजता \nपूिषक क े करो अपना बना लैत अछि। सफल अक्षभनय मऽ छसद्धहस्त अवह \nप्रवतमष्ठत रंगकमी कऽ वििाह 12 सालक अिस्था मऽ सौराठ सभा सँ \nस्िगीय महेश्वर ममश्र जे 2018 मऽ दीदी कऽ असगर िोवड परलोक िासी \nभेलन्खन हनका संगे भेल िल । सुख -सम्मपन्न हनकर दाम्यपत्य जीिन \nबहत खुशहाल िल। संयुक्त पररिार मऽ ब्याहल दीदी चारर संतानक \nमातृसुख प्राप्त क े लैथ। नैहर सँ सासुर तक अपन मृदुल स्िभाि कारण \nसबहक टदल मऽ राज क े लैत। ितषमानमे सेहो दीदीक पररिार ररस्ता आऽ \nजैतक देबाल ढ़ाहैत बहत पैघ भऽ गेल अछि।  जतय दीदी कऽ सबकोय \nदीदी माँ क ै ह संबंमधत करैत अछि। अवह सँ पैघ सम्मान और वक भऽ \nसक ै त अछि। वहनकर अक्षभनय में ओऽ शक्क्त अछि जे श्रोता वहनकर \nअक्षभनय संगे ठाढ भऽ जैत अछि।एगो कलाकारक ई बहत पैघ उपलब्धि \nअछि। \nदीदी माँ छशक्षक्षका िेली हनका लग समयक अभाि िल। मुदा नािक \nप्रवत अपार प्रेम।हनकर नस - नस मऽ अक्षभनय विद्यमान िल। स्क ू लक \nसमयक बाद ओऽ कोनो नािकक ररहसषल क ै र रहैत िेली िा कोनो \nनािकक मंचन। नािक प्रवत वहनकर झुकाि आऽ बेसी - सँ - बेसी मवहला \nकऽ मंचन लेल प्रोत्सावहत क े नाइ मैछथली नाट्य सावहत्य लेल हनका द्वारा \nक ै ल अनुपम योगदान अछि । वहनका सँ प्रोत्सावहत भऽ माता -वपता अपन \nबेिी कऽ सब क्षेत्र संगे नािक क्षेत्र मऽ सेहो आगा बढ़बैं लागल। नैं तँ \nअखन धैर हमल समाज नािक कऽ मवहला पात्र मऽ पुरखे कऽ देखैत \nरवहता। प्रेमलता ममश्र प्रेम शायद समाजक सोंच बदलैय लेल अवह धरा \nपर अितररत भेछल। जतय ओऽ ठार भे ली सब हनकर थोपरी बजा \nसमथषन क े लैथ।आब समाजक रूप रेखा बदैल रहल अछि।नोवनयैल \nदेबाल ढ़ैह रहल अछि।  \nदीदी सबसँ पवहने आकाशिाणी रेवियो सँ प्रसाररत नािक द्वारा अपन \nक ै ररयरक शुरुआत क े लैथ। वहनकर सफलताक मूल आधार \nआकाशिाणी रेवियो िल।अतैय सँ हनका अनेको मंच पर मंचनक  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 31 \nअिसर प्राप्त भेल। दीदी अनेको नािकक मंचन क े लैथ जवह मऽ रुक्क्मणी \nनािक जे पंवित गोविन्द्द झा द्वारा रछचत अछि दीदी अवह \nनािकक 17  शो क े लैथ । वहनका द्वारा अक्षभवनत प्रछसद्ध नािक कऽ नाम \nतँ बहत अछि पर ओवह मऽ सँ जे अखनो सभहक सोझाँ ठार भऽ जैत \nअछि ओऽ नािक अछि - सुनू जानकी , भफाइत चाहक जजनगी ,पवहल \nसांझ,पाचक,मनुक्ख, अंवतम प्रणाम आटद। बाल्य कलाकारक माध्यम \nसँ बाल्य नािक मऽ वहनकर योगदान सेहो अतुल्य अछि। रामष्ट्रय पुरस्कार \nसँ सम्मावनत मैछथली छसनेमा *ममछथला मखान* मऽ माँ क े  पात्र मऽ \nवहनकर अक्षभनय पाठकक मनक अतल गहराई में अनंत काल तक घुसल \nरहल । तवहना भोजपुरी छसनेमा *दुल्हा गंगा पार* में सेहो वहनकर \nअक्षभनय सराहवनय अछि। * सांछच वपररवतया* धारािावहक में वहनकर \nअक्षभनय क े  वबसैर सक ै त अछि। मैछथली, भोजपुरी सँ लऽ वहन्द्दी छसनेमा \n* दामुल* संगे अनेको छसनेमा मऽ सेहो अपन अक्षभनय सँ श्रोताक वप्रय \nकलाकारक सुछच मऽ अपन नाम स्थावपत क ै ली। \nवहनकर तीन िा पोथी सेहो प्रकाछशत अछि।जवह मऽ  \n१. शेखर प्रसंग (शोध पत्र) \n२. ओऽ टदन ओऽ पर(संस्मरण) \n३. एकिा िछल छसनेह ( कथा संग्रह) \nितषमानमे *सांध्य गोष्ठी* 2008 में शुरु भेल ई पवत्रका जे अन्द्यतकाछलन \nअछि ओकर संपादक िैथ। भंवगमा पवत्रका कऽ वकि टदन सेहो संपादन \nक े ने िैथ आऽ चेतना सममवत पिना सँ जुडल अछि। अखनों ममछथला \nमैछथली कऽ सेिा मऽ समर्पिंत िैथ।नि पीढ़ी लेल वहनकर संघर्ष आ \nअपन कमषक प्रवत वनष्ठा बाि देखा रहल अछि। \n-मुन्नी कामत- संपक ष-टदल्ली \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.जया झा - हमरा लेल प्रेमलता दी  \nजया झा  \nिमरा लेल प्रेमलता दी  \n  \nप्रेमलता ममश्र हमरा लेल एक अनजान शख्स िलीह।  \nहम विद्यापवत भिन विद्यापवत प्रोग्राममे गेल रही। हम ह ालमे पहँचलहँ तँ \nअपन संगी-साथी सबक ेँ  ताकए लगलहँ , ओ (प्रेमलताजी) हमर बगलमे \nबैसल िलीह  ,ओवह समय खाना क े र बेर भऽ गेल िल। तँभ प्रेमलता \nदीदी बड प्रेमसँ कहै िछथ , पवहले खा छलय , संगी-साथी भेटि जेतीह। \nहमहूँ खाना लऽ कऽ एलहँ , आ हनक े  बगलमे खाए लगलहँ। फ े र हमरासँ \nहमर नाम , हमर बाबूजीक नाम , गाम -घर सब   पुिलछथ। ओकर बाद हम \nहनका लगसँ विदा भऽ कऽ प्रोग्राम देखऽ लगलहँ। हम घर आबैत काल \nएकिा पवत्रका वकनलहँ \"मैछथली अकादमी पवत्रका\"। घर आवब कऽ \nजखन पढ़ै िी, तँ हनको बारेमे छलखल िल , तखन बुझलहँ जे हमरा \nकतेक नमहर शख्स आ कतेक स्नेवहल व्यिहार क े र लोक भेिल रहछथ। \nई 2020 क े र बात अछि। फ े र आब तँ जखन भेंि होइत िी , हनकर \nआशीिाषद जरूर लै िी।  \nसंयोगसँ ओ क ं कडबागमे रहै िछथ , आ हम राजेन्द्र नगरमे जे हमर घरक \nनजदीक अछि। वहनक प्रारब्धम्भक रंगमंचीय जजनगीमे \"िुिैत लोक\" , \n\"लेिाइत आँचर\" आटदमे वहनक अक्षभनय बड़़ प्रशंसा \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 33 \nभेिलवन।  1981 मे मैछथलीक पवहल वफल्म \"ममता गाबय गीत\" मे \nविधिा भाउज क े र भूममका क े ल छथ। फ े र \"सस्ता जजनगी महग सेनूर\" \nक े लछथ। िी िी पिना क े  लेल प्रमोद चौधरी द्वारा वनर्मिंत धारािावहक \n\"पिष भरा ममछथला\" , छशि पूजन सहाय क े र देहाती दुवनया मे काज \nक े लछथ। मैछथली वफल्म ललका पाग लेल पवहल बेर कांट्रेक्ि साइन क े ने \nिलछथ। राष्ट्रीय वफल्म पुरस्कारसँ सम्मावनत  मैछथली वफल्म \"ममछथला \nमख़ान\" मे हीरो क े र माय बनल िलछथ। अक्षभनयक संग प्रेमलता ममश्र \nदी सुपररछचत सावहत्यकार सेहो िछथ। वहनक रचना बहत रास पवत्रका \nसबमे प्रकाछशत भेल िवन। मवहला रंगकमीक रूपमे प्रेमलता दी बहत \nरास संस्था सबसँ जुड़़ल िछथ जेना वक भंवगमा ,अररपन , चेतना \nसममवत , मैछथली मवहला संघ आटद।  \n- जया झा - संपक ष-पिना \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.उर्ावकरण खान- हमर बच्ची (प्रेमलता) \nउषावकरण खान  \nिमर बच्ची (प्रेमलता)  \n\"एम.ए\" मे रही आ रही जी.िी.एस होस्िल माने गणेशदत्त लसिंह मवहला \nिात्रािास जे पिना विश्वविद्यालयक ेँ  सब क  ालेज क े  िास्ते िात्रािासमे \nयात्री कका हमर लोकल गार्जिंयन रहछथ। तखन ककाक िेरा रानी घािमे \nरहवन। काकी रहै िलन्खन तँ हमर ड्यूिी रवि टदन िेरापर आएब रहैक। \nएम.ए क े  िात्रापर पुिापूिीक संकि नै रहै। रावत्र विश्राम जँ बाहर करी \nतँ सूचना दे बाक रहै। ओइ टदन जे गेलहँ रानी घाि तँ काकी मेंही -मेंही \nसजमवन किै िलीह आ लकडी बला चूब्धल्हपर लोवहयामे जे लडकी दूध \nऔंिै िलै से दूधे सन उज्जर िलै। हम काकी क े  गोर लावग ओवह ठाम \nधएल मछचयापर बैछस गेलहँ। ओ जारवन चूब्धल्हसँ बहार कऽ आँच कम \nक े ली आ आवब हमरा गोर लगली।  \n\"ममनी यै , ई बच्ची िछथन, वहनकर भतीजी\" काकी कहए लगलीह जे \nकोन आँगनक वकनकर बच्ची सोझे -सोझ मममयौत रहछथन वक \nवपछसयौत। तरौनी क े  प्रत्येक आँगनक चचष काकी तेना करछथन हमरा लग \nजेना बुझाइ जे हमरो जन्द्म ओही ठाम भेल हो। ई गप्प जरूर िै जे जाित \nहमर अपन मममयौत हनकर जेठ जमाए भेलवन आ सद्यः जाउत ननदोछस \nताित हम सौंसे बडकी िोलक संबंधी क े , क े  कहए , पोखरर -\nझाँखरर , बाडी-झाडी, गाि -वबररि आ विहबार धररक ेँ  चीन्न्द्ह गेल \nरवहयवन। कका -काकीक ेँ  नवह रहलापर जे गेलहँ तँ वनपि सून तरौनीक \nउजडल -उपिल आँगन सभ कल्पनामे जीिंत भऽ गेल िल। \"आ ई बच्ची \nिछथ..\"  काकी हमर पररचय देती तावहसँ पवहने बच्ची बाजज उठली \"हम \nचीन्न्द्ह गेछलयवन, ई ममन्नी बहीवन िछथन। अहाँ काब्धल्हसँ कतेक बेर \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 35 \nकहछलयै काकी जे रवि टदन ममनी औतीह।\" बच्चीक चंचल स्िर हनक \nउमेरर लायक िलवन। ओ पंरह -सोलह िर्षक रहछथ आ हम बीस -एक ै स \nक े । बच्ची अपना पुत्रक ेँ  माए लग िोवड पिना पढ़ए आ जीिन आँगा \nबढ़बै क े  उद्येय यसँ आएल िलीह। हमर बेिी सेहो हमरा माए लग \nिल , हम एम.ए करैत होस्िलमे रही। बच्ची हमरे जकाँ वपतृहीन रहछथ। \nहमर लोकल आ बच्चीक िोिल गार्जिंयन यात्री कका रहछथन। \nशोभाकांत, सुकांत, श्रीकामत, य यामाकांत हमरा सभहक अनुज आ \nउर्मिंल मंजुल बवहन। से सदा वनमहल अछि। बच्ची मैटट्रक पास \nरहछथ , ममसरजी बी.ए पास रहछथन। सुदशषन , गंभीर युिक। वकि ु  टदनुका \nबाद ओ एकिा पैघ वकताबक दोकानमे काज क े लवन। बच्ची कोनो \nस्क ू लमे पढ़ेबा संगे इंिर, बी.ए, एम.ए आ पी.एच.िी धरर कऽ लेलवन। \nममसरजी सेहो ट्रांसपोिष क  ापो रेशन क े र स्थायी काजमे लावग गेलाह। \nबच्ची क े  दू िा आर पुत्र आ एकिा पुत्री अनुपमा भेलन्खन। बच्ची एकिा \nघर पिनाक क ं कडबागमे अरजलवन। प्राथममक , माध्यममकसँ होइत इंिर \nस्क ू लक छशक्षक्षका भऽ ररिायर क े लीह। बच्चा सभ उच्च पदस्थ अमधकारी \nभेलवन। एतेक तँ प्रायः अध्यिसायी मैछथल कन्द्या कइए गुजरत। तखन \nएतेक िा विरुदािलीक की अथष ? आ कका यात्रीजी, काकी अपराजजता \nदेिीक आशीर् कोना फछलत होइत? बच्चीक माँ जे िलन्खन से कवहयो-\nकवहयो रवहकासँ अबछथन। हम आइ धरर ओवह काकीसँ सुन्नरर -सलज्ज \nस्त्री नवह देखलहँ। ओइ वनराभरण स्त्री क े  मुखमंिल तेजोमय बुझाइ \nिलै। हमर स्ियं मावत्रक आ सासुर सभक लडकी -स्त्री, िृद्धा अपरूप \nरहछथ मुदा काकी सन नै। काकी क े  जीिन िोि रहवन। बहत जल्दी चल \nगेलीह।  \nहम आकाशिाणीमे कविता पाठ करए सन् १९६० सँ जाए लागल रही। \nबच्ची १९६५ मे कका क े र कहलासँ आकाशिाणीमे मैछथली नािकमे \nभाग लेबए लगली। से तते क नीक जकाँ मनोयोगसँ करए लगलीह वक \nकइएक बेर एंकररिंग आ प्रसारण सेहो करछथ। आस्ते-आस्ते जखन \nमैछथली नािक पिानमे मंचपर आबए लागल , तखन बच्ची मंचपर उतरर \nगेलीह। मंचपर सभसँ पवहने आदरणीय सुभरा झा (हररमोहन झाजीक \nधमषपत्नी आ राजमोहन झाक माँ) उतरल रहछथ स्िल्प का लेल रे कािष  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा भेलवन आ ओ प्रेरणा से भेलन्खन। समय आगाँ बढ़लै , मुदा \nनुक्ताचीनी, मीन -मेख तँ वनकालले जाइत िै। तइसँ की ममसरजीक उदार \nमोन आ यात्री ककाक -काकीक संग सब बाधा खाररज क े लक ै ।   हमरा \nसन लोक समथषनमे रहबे करी। हम स्ियं मंचपर कका संगे कविता पढ़ए \nवबहारक अनेक नगरमे  संग जाइ।  \nबच्चीमे अक्षभयनक गजब क े  प्रवतभा रहवन। बच्चीक दुआरे लोक अपन \nबेिीक ेँ  नािक करए देछथन। मैछथलीमे मवहला कलाकार आगाँ जे एलीह \nतकर सोझे श्रेय वहनकवह देल जेतवन। हमर बेिी सभक आटदगुरू मंचपर \nबच्ची मौसी रहछथन। मैछथली मंचक सतत सतत अक्षभनेत्री बच्ची क ु शल \nसंगठनकताष सेहो रहलीह। अररपन नामक नाट्य संस्थाक संग िलीह। \nभंवगमा नामक नाट्य संस्था प्रारंभ क े लवन, परिान चढ़ौलवन। मैछथली -\nभोजपुरी छसनेमा सभमे बच्ची एक िा विछशि अंश िछथ। \"ममता गाबय \nगीत\" सँ लऽ कऽ ममछथला मखान धरर।  \nबच्ची यानी प्रेमलता ममश्रा क ु शल समाजजक कायषकताष रहलीह। चेतना \nसमीवतमे शुरुएसँ सवक्रय रहलीह एिं आइ उपाध्यक्ष िछथ। चेतना \nसमीवतक मवहला शाखा क े  रूपमे कतेक टदन काज क े लीह। फ े र मैछथली \nमवहला संघक फांउिर मेंबर सेक्र े िरी रहल िछथ। आइ धरर सवक्रय िछथ।  \nबच्ची सावहत्य क े र अनन्द्य प्रेमी क े एक ने रहतीह, यात्री ककाक वकि ु  तँ \nप्रभाि रहतै। कतेक पोथी बहराएल िवन। सांध्य गोष्ठी नामक \nअवनयतकालीन पवत्रका प्रकाछशत करैत िछथ, सहजहहिं गोष्ठी होइत \nिवन। कतेक बालक -बाछलकाक ेँ  रस्ता देखेलवन बच्ची वबनु कोनो श्रेय \nलेने। समाजचेता , संस्क ृ वतचेता,सावहत्यानुरागी बच्ची सन \nवनरंहकारी , वनलोभी स्त्रीक बलपर आधुवनक ममछथला चलै िै। एहने \nलोकक तँ काज िै। हमर सभक ई जोर नवह चछल रहल अछि वहनका \nभारत सरकारक संगीत नािक अकादेमीक पुरस्कार देबा लेल अथिा \nएकर प्रवतवनमध चुनबा लेल। जँ ओ चुपचाप अपना कतषव्यपथपर चलैत \nजा रहल िछथ तँ दामयत्ि िै मैछथलजनक वक वहनका लेल अिाज \nउठाबछथ।  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 37 \nएहन अपना  िोि बवहन बच्ची क े  कोटिशः आशीिाषद। \n- उर्ावकरण खान- संपक ष-पिना \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.वहतनाथ झा - ओ टदन ओ पल : प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \nवितनाि झा  \nओ टदन ओ पल : प्रेमलता ममश्र  'प्रेम' \nबात कोनो बहत पुरान नहहिं  ,इएह  1961क , मात्र उनसटठ िर्ष पूिषक। \nएक गामक स्क ू ल िात्राक माँ-वपताक अनुमवत भेिलाक बादो  ,छशक्षकक \nप्रोत्साहन आ मागषदशषनक अिैतो ,  ओवह िात्राक वपताक मना \nकयलोपर  ,गामक लोकक एक वबचार   होयब आ छशक्षक लोकवनक ेँ  \nमारर -पीि करबाक हेतु एक जुि भय जमा होयबाक बात जखन \nकानोकान स्क ूल तक आयल तँ ओवह अबोध वकन्द्तु नाट्यमंचन हेतु तैयार \nबाछलकाक ेँ  वबना नािक खेलबेनहहिं  , विद्यालयक पि ु आर बािें गामपर \nपहँचा देल जयबाक घिना  ,ओवह बाछलकाक मन मब्धस्तष्कपर कतेक \nप्रभाि पडल हेतैक ,से स्ितः अनुमान लगा सक ै त िी। बात ई भेल \nरहैक  ,जे पवहने नािकमे मवहलाक पात्रक  मंचन पुरुर् कलाकार द्वारा \nकराओल जाइत िल  ,वकन्द्तु ओवह बेर ओवह बाछलकाक प्रवतभा आ \nकलाक प्रवत समपषणक ेँ  देखैत ,प्रधान छशक्षक चजन्द्रका प्रसाद ई वनणषय \nलेलवन जे एवह बेर मवहलाक पात्र मवहलेसँ मंछचत कराओल जायत।  \nओ बाछलका वकयो आन नहहिं  ,मैछथलीक छचर -पररछचत रंगकमी  ,सैकडो \nनािक तथा अनेक मैछथली  ,वहन्द्दी, भोजपुरी , फीचर वफल्म ,िेलीवफल्म \nआ धारािावहकमे अक्षभनय कयवनहारर  ,रेवियो नािकमे \nसहभागी  ,अनेको मवहला कलाकारक ेँ  प्रोत्सावहत कय मंचपर \nअनवनहारर  ,स्िभािसँ  सरल ,सहज  ,कवतपय \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 39 \nसावहत्त्यक ,सांस्क ृ वतक ,नात्यसंस्थाक वनितषमान आ ितषमान \nपदामध कारी िॉ 0 प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'। \nपिनाक एक टदनक प्रिासक क्रममे आइ अपन ममत्रक ओवहठाम एक \nवकताबपर ध्यान गेल ,एकवह बैसकमे पटढ़ लेलहँ  ,से स्मरणक िल ,नाम \n*ओ टदन ओ पल * ,लेन्खका प्रेमलता ममश्र प्रेम। 2005क \nप्रकाशन। 15 िर्ष पुरान वकताब रवहतो हमरा एक कलाकारक संघर्षक \nकथाक स्मरण एतेक ने आकर्र्िंत कयलक ,संगवह शीर्षस्थ कलाकारक \nई स्िीकारब जे वबना ररहसषलक नि कलाकारक संग नाट्यमंचन उपयुक्त \nनहहिं ,से भारी मनसँ अस्िीकार कयलवन  ,मैछथल समाज रवहकाक \nप्रस्ताि। लेवकन ओ पल हनकर जीिनक कतेक  महत्िपूणष िल रहल \nहोइतवन  ,जतय अपनहहिं नैहरमे  , अपन स्क ू लसँ पाि ू क दरिाजा होइत \nपठा देल गेल िलवन  ,ओतवह विशाल मंचपर उद्घािन करबाक अनुरोधक ेँ  \nस्िीकारैत दौडल-दौडल दुसाधिोली होइत मंचपर अयलीह आ उद्घािन \nभार्ण देलवन। \nवहनक अक्षभनय कतेको बेर देखने िछलयवन ,पवहल बेर ओकर आँगनक \nबारहमासासँ लय जे  1973मे   चेतना सममवत पिना द्वारा मंछचत भेल िल \nआ पवहल मवहला कलाकार रूपमे अक्षभनय कयने िलीह।  \nस्िाभाविक अछि ,नािकसँ जुडल रहबाक कारणसँ अमधकांश संस्मरण \nएही विभागक लोकसँ हेतवन  ,वकन्द्तु से नहहिं ,ई नीक कथाकारो \nिछथ,संपादको िछथ  ,संगठनकमी सेहो िछथ  ,िृक्षत्तएँ छशक्षक्षका सेहोआ \nसिोपरर समर्पिंत गृवहणी। एक संग एतेक कायषक सफल संपादन कोना \nकय लैत िछथ  ,से वकि ु  झलक तँ एवह पुस्तकमे भेटिये जैत।  \nखण्ि-खण्िमे अपन रंगकमीक रूपमे   यात्राक िणषन,संगहहिं नि \nमवहला/पुरुर् कलाकारक ेँ  एवह टदस आकर्र्िंत करब आ मातृित ओकर \nभविष्यक विर्यमे सोचब ,तकरवह प्रवतफल अछि पिना आ आनो \nशहरक   एवह रूपमे अनेको नाट्य संस्था आ अनेको प्रवतमष्ठत कलाकार।  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nश्री विभूवत आनन्द्दक बेर-बेर आग्रह आ पीटठयाठोक तगादा पर ई \nसंस्मरण छलखलवन अछि  ,से बेर -बेर स्मरण करबैत िछथ आ नािकक \nबहन्ने अपन संघर्षक कथा तँ िवनहें ,उपकारक आभार प्रदशषन सेहो \nअछि ,ओना ई इहो कहैत िछथ  ,उपकार क क ृ तज्ञता तँ मोनक िस्तु \nिैक ,प्रकिक नहहिं। \nयात्रीजी वहनकर कक्का। कक्काक वहनका प्रवत स्नेह,1964मे ई पिना \nअयलीह। यात्रीजीक आशीिाषद वहनका सदत भेिैत रहलवन  ,वहनक \nप्रवतभाक ेँ  ओ चीन्न्द्ह ,वहनका बहत प्रोत्सावहत क े लन्खन ,अपना संग \nकतेको ठाम लय गेलन्खन  ,से श्रीमती प्रममलाजी बहत िोि संस्मरणमे \nबहत नि बात कहलवन अछि।िीकर सेक्शन क े  दुबषल झा पाँजज कवह \nहास्यक पुि सेहो कतौ -कतौ अछि।  \nहररमोहन बाबूक संग वहनक सामन्नध्य सेहो रहल  ,ओहो पाररिाररक। \nसुख-दुःख सभमे। हररमोहन बाबू जीिन आ सावहत्यमे   बहत भािुक \nिलाह। जे हनका संग रहल अछि  ,ह नका संग गप्प कयने \nअछि ,हनकर   विर्यमे कनेको जनैत अछि  ,सभक मानस पिल पर ई \nअंवकत हेबे करत।कोनो िोिो बातपर हनका आँन्खसँ नोर खसय लगैत \nिलवन। मुदा जखन मवहलाक सशक्क्तकरणक बात साकार होइत देखैत \nिछथ ,तँ नोर खसब कोनो अप्रत्याछशत नहहिं ,से सभ भेित एवह \nसंस्मरणमे ,जीिन पक्षक बेसी। \nकोनो नािककार  ,यटद ओ नि नािकक सृजनमे ओकर ध्यान कोनो \nनायक/नामयकपर क ें टरत भय कय छलखबाक हेतु प्रेरणा होइत हो  ,तँ \nओवह नायक/नामयकाक कलाक प्रवत समपषण बुजझ सक ै त छियैक  ,आ \nसे बुझबैक सुधांशु शेखर चौधरीक विर्यमे वहनक संस्मरण देन्ख। जवहना \nकोनो नािकक मंचनमे शीत -ताप सभ अबैत िैक  ,तवहना वहनकर \nसंस्मरणमे कला पक्ष आ जीिन पक्ष सभ समेिल भेटि जायत ,जीिनक \nसभ गवत-वनयवत देन्ख सकब। \nदेन्ख सकब इहो, पंवित जयनाथ ममश्र व्यक्क्त नहहिं,एक संस्था \nिलाह  ,वहनको विर्यमे पटढ़ ,एक झलक तँ लावगये सकत।   विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 41 \nनािक आ पंवित गोविन्द्द झा ,वहनका लेल सभ टदन मोन  रहतवन। जावह \nनािक मंचनसँ वहनका रोवक देल गेल रहवन रवहकामे  , ओकर लेखक \nिलाह पं.गोविन्द्द झा आ नािक िल \"बसात\"। ओ बसात तँ ओवह ठाम \nकनेक काल लेल रोवक देल गेल िल  ,मुदा छसहक ै त बसातक ेँ  क े  रोवक \nसक ै ि ! से बसात तेना ने सुगंमधत रूपमे बहैत पसरल , से सम्पूणष \nममछथलामे मीलक पा थर गावड देल। नािकक चचाष  ,विकासक \nइवतहास  ,मवहला कलाकारक बढ़ैत िेग  ,सभमे एक िा मजबूत \nखम्भा ,जकरवह इदष -वगदष आ ओकरवह संबल आ आदशष मावन चलैत \nअछि ओ नाम छथक प्रेमलता ममश्र प्रेम। पं. गोविन्द्द बाबूक आशीिाषद \nवहनका जे भेिलवन आ एखनो भेिैत िवन  ,सभ भेटि जायत एतय।  \nपं. वत्रलोचन झा ,श्री कान्द्त मण्िल ,रंगकमी प्रममलाक आ प्रेमलताक \nबढ़ैत नािकक रुछचमे   कोन रूपेँ ई लोकवन मनमे रचल -बसल \nिछथन ,कोना सहायक भेल िछथ  ,नीक -बेजाय सभ भेित \nवहनकालोकवनक अनुभिक प्रसंग। \nई पुस्तक 15 िर्षक पवहलुक छथक ,एकर बाद वहनकर संस्मरण अयलवन \nअछि वक नहहिं ,ह मरा नहहिं पता  ,जँ अयलवन अछि तँ हमरा पढ़बाक लेल \nरुछच जागृवत करैत अछि आ यटद नहहिं तँ एवह वनिेदनक संग जे एक \nपाठकक वबनती मावन अपन पैघ अन्द्तरालक विर्द संस्मरण \nछलखछथ  ,जावहसँ आगूक पीढी वहनक सहृदय व्यक्क्तत्ि ,कठोर \nअनुशासन ,नािकक तँ सहजहहिं  ,ममछथला -मैछथलीक लेल \nसमपषण  ,अनेको अक्षर-पुरुर्क अशीिाषदक सौभाग्य प्राप्त श्रीमती \nप्रेमलता ममश्रजीक ेँ  जखन-जखन लोक पढ़त  ,तँ ओकरोमे उत्साह \nबढत ,जीिनक लेल  ,संघर्षसँ लडबाक लेल आ समाजक ेँ  एक नि टदशा \nदेबाक लेल।  \nअनेको सम्मानसँ सम्मावनत िछथ ,मुदा सभ सम्मानसँ भारी एखन इएह \nपडैत िछथ। वहनका जवहया  26 जनिरीक ेँ  सम्मान घोवर्त हेतवन ,तवहये \nममछथलाक अक्षभनय सम्मावनत हैत ,ओही विश्वासक संग सुदीघष जीिन \nसवक्रयताक सवहत माँ जानकीसँ प्राथषना।  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n--वहतनाथ झा -संपक ष-09430743070 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 43 \n२.९.शुभनारायण झा - मैछथली रंग मंच क े  वपतामही प्रेम लता ममश्र 'प्रेम' \nशुर्नारायण झा  \nमैछिली रंग मंच क े  वपतामिी प्रेम लता ममश्र \"प्रेम\"  \nममछथला क्षेत्रक प्रत्येक नर नारी प्राक ृ वतक रूपसँ कला क े र कोनो ने कोनो \nप्रारूपमे जन्द्मजात कलाकार होइते अछि जावहमे छचत्र कला , संगीत \nकला , छशल्प कला, नाट्य कला इत्याटद प्रमुख अछि। ओना तँ ममछथलाक \nकोनो एहन गाम ने भेित जावह ठाम रंगकमषसँ जुडल गवतविमध नै हो। \nनाच, नािक गाम गाममे आयोजजत होइते अछि। संिाद \nप्रधान, वकतषवनया शैली आ नाच शैली क े  विक्षभन्न प्रारूप जेना अल्हा \nरुदल , सल्हेश, शीत बसन्द्त, लोररक इत्याटद। हकिंतु दुभाषग्य ई िल जे \nरंगमंचपर नारीक भागेदारी नै जकाँ रहल। वकि ु  आक े स्ट्रा सबमे गीत \nनृत्यमे नारी कलाकार सब उपक्स्थवत  होइतो िल तँ सामाजजक प्रवतष्ठा \nक े  क्षेत्रमे उछचत स्थान नै देल जाइत िल। आ तें पुरुर् कलाकार नारी \nचररत्र वनमाहैपर मजबूर होइथ। ओना   तँ कलाकार होमक नाते नारी  \nचररत्र वनमाहैमे अनुछचत त नै िल हकिंतु राष्ट्रीय आ अंतरारष्ट्रीय रंगमंच क े  \nसमक्ष मैछथली रंगमंचक ई मजबूरी वपिडल   स्तर क े  द्योतक िल। तावह \nसमय मैछथली रंगमंचपर 8 सालक उम्रमे रवहका मंचपर उटदत भेल िली \nअक्षभनेत्री प्रेमलता ममश्र प्रेम।जे बादमे पिनाक मंचसँ लगातार अक्षभनय \nकरैत रहलछथ।  \nसज्जन सुशील मृदुभार्ी आ सुंदर रूप क े  अक्षभनेत्री प्रेमलता जी लग \nमुख्य रूपसँ छशक्षक्षकाक रोजगार रहलवन आ अक्षभनय कला क े  प्रवत \nअतीि समपषण। पवतक भरपूर समथषन आ सहयोगसँ हनक वहम्मत \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nममछथलाक आन नारीमे जबरदस्त प्रेरणा क े  संचार क े लक। पररणामतः \nबहत रास मै छथल मवहला आ धीया सब ऐ क्षेत्रमे आगू एली जकर \nपररणाम ऐ जे ितषमानमे मैछथली रंगमंचपर शहरी क्षेत्रमे मवहला कलाकार \nक े र कमी नै अछि। हँ गमैया मंच एखनह अभािमे अछिए।  \nएहन बात नै िै जे ओ धप दऽ एली आ वकि ु  तपस्या नै क े ली! मैछथली \nरंगमंच क े  सवक्रय रखबाक लेल जाडमे ,बर्ाषमे वक प्रचंि गमीमे पएरे चछल \nकऽ घरे -घर चंदा लेनायसँ लऽ दशषक क े  अररयाइत कऽ हॉल तक लाबएमे \nओ सतत लागल रहछथ। मृदुल स्िभािक प्रेमलता जी ओना तँ भंवगमा \nरंगमंचसँ जुडल रहछथ मुदा मैछथली नािक हेतु पिनाक वनदेशकक पसंद \nक े  कलाकार िछथ। ओ बात अलग जे पिनामे छशक्षक्षकाक नौकरी चलते \nदेश क े  अन्द्य मंचपर सवक्रय नै देखल जाइ िछथ। \nमैछथली नािक हनक जीविका नै रहवन अवपतु ओ एकरा एक आंदोलन \nक े  रूपमे सदैि मैछथली रंगमंच क े  अंतराष्ट्रीय पहचान हेतु वक्रयाशील \nरहली। एखन धरर कतेक मंचन कऽ लेली तकर गणना हनकोसँ संभि नै \nिवन। मैछथली वफल्म \"बवबवतया ' संग कायष करबाक अिसर भेिल। \nफ ु सषतमे पुिछलयवन दीदी कतेक मंचन कऽ लेने हेबै ? त कहली  ' यौ \nशुभनारायण जी! जे कऽ छलयै ओ पाि ू  भऽ जाय आ हम वपिला वबसरर \nकऽ आगू क े  काजपर लावग जाय तँ यादो रहत तहन ने वकि ु  कहब ? \n\" तवहना नाट्य प्रेमी दशषक क े  सेहो हृदयमे बास करै िछथ ओ। सम स्त \nनितुररया क े 'माँ  ' आ पररपक्ि क े  द्वारा आदरसँ 'दीदी' क े  संबोधनसँ \nसतत संबोमधत प्रेमलता जी क े  अवतर्थय प्रेम विलक्षण। 1985 क े  पिना \nप्रिास क े  समय 'अररपन ' नाट्य संस्था द्वारा आयोजजत अंतराष्ट्रीय \nमैछथली नाट्य महोत्सिमे भंवगमा क े  प्रस्तुवत \"असगर असगर \"मे जखन \nयुिािस्थामे ७० बरखक िृद्ध  मवहला क े  अक्षभनय देखने िी जे ओवहना \nएखनह जीिंत नजररक सोझा अछि। नािकमे अक्षभनय क े  संग हनक \nपवहला सुपरवहि मैछथली छसनेमा \"सस्ता जजनगी महग लसिंदूर\"मे माता क े  \nभूममका क े  खूब पसंद क ै ल गेल। वकि ु  िर्ष पूिष मैछथलीक पवहल राष्ट्रीय \nपुरष्क ृ त वफल्म 'ममछथला मखान 'मे वहनक भूममका प्रसंसनीय िल आ \nहालावहमे प्रदर्शिंत मवहला सशक्क्तकरण आधाररत मैछथली  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 45 \nछसनेमा  'बवबवतया' क े  काफी प्रसंसा कयल जा रहल अछि जावहमे ओ \nक ें रीय भूममका दादी क े र वनमावह चचाषमे िछथ।  \nओना तँ ओ विक्षभन्न मैछथलीक सामाजजक संगठन क े र जजम्मेिार पदसँ \nवकयाशील िछथ आ सावहत्यमे सेहो बहत रास काज करैत त्रैमाछसक \nमैछथली पवत्रका तक संपाटदत करैत िछथ। घर क े  बाल बच्चा क े  \nजजम्मेिारी वनमाहैत आब पोता पोती तक वहनक े  संग सिल रहैत िवन। \nएक मैछथल मवहला द्वारा अपन भार्ा क े  प्रवत एतिा अनुराग देखिामे \nनवह आिैत अछि। खाँिी मैछथल संस्क ृवतमे जीिन जीिैत तीन पीढ़ी क े  \nकलाकार संग   काज करैत मैछथली रंग पिलपर वहनक सवक्रयता क े  \nचाछल एखनो झिकारल देखबामे आवब रहल अछि आ से देन्ख कखनो \nई बुझबामे संदेह नै जे ओ चाररम पीढ़ी संग काज करैत नजर नै औती।  \nमैछथल संस्थामे संलगन एक्कह िा मनुक्ख एहन नै भेित जजनकासँ \nजुडल कोनो वििाद नै हो मुदा हमरा जनैत प्रेमलता जी ओवह अिधारणा \nक े  गलत छसद्ध करैत एहन मवहला िछथ जे आजीिन चेतना \nसममवत , मैछथली मवहला संघ , भंवगमा आटद संस्थासँ जुडल तँ रहली हकिंतु \nवनर्ििंिाद रहली। सिषवप्रए आ सिषत्र आदर पाबैत रहली। \nमैछथली नािक , सावहत्य आ मैछथली समाजजक आंदोलनमे बढ़ल -चढ़ल \nसेिा दै िाली एखनह तक प्रयासरत मवहला कलाकार क े  मैछथली रंग \nजगतक वपतामही कोना ने कही ? \n- शुभनारायण झा - संपक ष-टदल्ली \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.विभा रानी - 'रंगमंच मे राजा वकओ नहहिं होइत िै ' \nविर्ा रानी  \n'रंगमंच मे राजा वकओ नहििं िोइत िै ' \n'क े  कहय कमजोर िें , अप्पन कन्द्हा मे जोर िौ, तरहत्थी मुंहजोर \nिौ......' \nराष्ट्रीय पुरस्कार स' सम्मावनत वफल्म 'मैछथली मखान 'क हमर छलखल \nएक िा गीत 'माटि कोि ' रे बौआ.... ' स' लेल ई लाइन मैछथली रंगमंचक \nसशक्त हस्ताक्षर, मैछथली ना ट्य विधाक धरोहरर िॉ. प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम' लेल बहत समीचीन बैसै िै.  \nमैछथली रंगमंचक आन बान आ शान बनल मैछथली समकालीन रंगमंचक \nप्रारब्धम्भक काले स' स्त्री पात्रक ररक्क्त क ेँ  अपन उपक्स्थवत स' भरयिाली \nमैछथली रंगलोकक िररष्ठतम रंगकमी , लेन्खका, सम्पदक, छशक्षक आ \nछसनेमा क स्क्रीन पर 'ममता गाबय गीत ', 'दुल्हा गंगा पार क े', 'हपिंजरे \nिाली मुवनयाँ ', ' सस्ता जजनगी महग सेनूर ', ' ललका पाग ', ' ममछथला \nमखान ', 'बवबवतया' आटद छसनेमा मे अपन सहज , स्िाभाविक अक्षभनय \nस' आन लेल पयाषय बनल िॉ. प्रेमलता ममश्र  'प्रेम' मैछथलीक एकिा \nरंगकमी बवन मैछथली  रंगमंच क े  वबकि पररक्स्थवत में सहेजज क' आगां \nबढैत गेलीह , अवह रंगयात्राक िणषन कागज पर क े नाइ असम्भि त' नहहिं \nअछि. हं , जजनगी मे उतारल मुब्धय कल अिय य िै.  \nजावह समय मे मवहला सभ क े  घर स ' वनकलब मुब्धय कल रहै, तावह समय \nमें िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' रंगमंच क े  अपन कला सवहत अपन धमष -कमष \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 47 \nमावन समाजक सामने एकिा बड पैघ उदाहरण प्रस्तुत क े लन्न्द्ह. अवह \nवहसाबें मैछथली रंगमंच में वहनकर अद्भुत एिं अममि योगदान िै.  \nमैछथली रंगमंच मे टदक्कवत सटदखन स ' चलैत आएल अछि. ओना \nरंगमंच अपने मे टदक्कवतक दोसर नाम छियै. मुदा , मैछथली मे एखनो धरर \nई एक गोि बहत पैघ टदक्कवत िै- मवहला कलाकारक उपक्स्थवत. एहेन \nभीर्ण दुष्कालक समय मे सम्भित: िर्ष 1975- 76 मे एक युिा मैछथली \nरंगमंचक भूमम पर उतरैत िछथ. नािक करैत िछथ. हनका एला \nस' मैछथली रंगमंच जेना अपूिष प्रकाश स ' प्रकाशमान होब' लागै िै. \nहनका एला स ' आन- आन लोक स भ क े  भरोस भेंि' लागै िै जे हमरो \nबवहन - बेिी सभ मैछथली रंगमंच मे जा सक ै त अछि , नािक क' सक ै त \nअछि. \nप्रेमलता जी अपने कहै िछथन्द्ह जे 'नािक करैिाला सभ क े  मधया - पुताक \nपररिार क े  आश्वस्त कर' पितै जे   रंगमंच आ ओकर कायष -व्यापार एक \nपाररिाररक गवतविमध जकां िै. तखने ओ सभ अ पन मधया - पुता, खास \nक' मधया क े  पठ े तन्न्द्ह रंगमंच लेल.' उर्ावकरण खान कहै िछथन्द्ह \nजे  'हनक े  कारण हमर सभ िा बच्चा सभ मैछथली रंगमंच मे उतरल. '    \nिॉ. उर्ावकरण खान कहै िछथन्द्ह जे 'हम हनक सभ िा नािक देखने \nछियै. ओ एक िा  'एपीिोम ' िछथ.' उर्ा जी हनका हनक घरक \nनाम  'बच्ची' कवह क ' सम्बोमधत करै िछथन्द्ह. ओ कहै िछथन्द्ह-'बच्ची \nमैछथली रंगमंच पर  1974-75 मे एलीह. तावह स ' पवहने ओ रेवियो \nनािक मे काज करैत िलीह. यात्री काका ओवह ठां ओ अबैत िलीह. \nमैछथली रंगमंच मे बच्ची अतुलनीय िछथ. नहहिं अक्षभनय, नहहिं समपषण मे \nहनक परतर वकओ क ' सक ै  िै. ओ अतुलनी य िछथ आ ई उपलब्धि ओ \nअपना दम - खम पर हाछसल क े लीह. ' \n  \nप्रेमलता जी जहन मैछथली नािक कर ' क े  आरम्भ क े लीह, त' लगभग \nसभ िा नािक मे ओ भाग लेलीह.  'काठक लोक ', गाि', आटद सवहत  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगोहििंद झाक 'रुक्क्मणी हरण' सवहत बहत रास नािक ओ क े लन्न्द्ह. \nउर्ावकरण खान छलन्खत 'चानो दाई', 'फागुन', 'भुसकौल बाला ' मे ओ \nकाज क े लन्खन्द्ह. \nहमर अपन दुभाषग्य रहल जे हम हनक एक्को िा नािक नवह देन्ख \nसकलहं. जवहया - जवहया पिना गेलहं , ओवह समय मे हनक कोनो नािक \nनहहिं भ' रहल िलै. पवहने त ' अजुका समय सेहो नहहिं िलै जे नािकक \nरेकॉर्ििंग भ' सवकवतयै अथिा यूट्यूब पर अपलोि क ' टदवतयैक. मुदा \nहनक स्िाभाविक अक्षभनय हम छसनेमाक माध्यम से अिय य देखल. \n2021 क े  माचष मे जहन हम वकरण सम्मान लेब ' रवहका \nपहंचलहं , त' देखल जे आयोजन स्थल पर प्रेमलता जी बैसल िछथन्द्ह. \nपवहल बेर बड्ड प्रेम स' भेंि- मुलाकात भेल. आयोजने स्थल स ' ओ अपन \nघर देखबैत कहलन्खन्द्ह जे  'अही ठां हमर घर अछि. ' ओवह सांझ भरर \nपोख गप्प भेल हनका स'. हनक रंगयात्राक मादे हनक े  स' जानकारी \nभेंिल.  \nप्रेमलता जीक बड्ड स्पि मनतब िै- 'पवहने त ' अहां क े  अपना क े  \nबूझ' पित जे हम की चाहै िी ? आजुक लोक सभ लेल समय आ धैयषक \nकमी िै. हमरा सभक समयक गप्प कनेक दो सर िलै. चेतना सममवतक \nनािक करैत काले हमरा सभ क े  दशषकक अभाि कवहयो नहहिं रहल. मुदा \nआब िै. आब लोक आओरक सोझा मे बहत रास विकल्प िै. बहत \nतरहक सोशल मीविया िै. तैं आब हमरा सभ क े  दशषक क े  जोवि \nक' राखबाक प्रयास कर' पितै. आ ई समस्त रंगकमी क े  एकजुि \nभ' क' कर ' पितै. ई मात्र नाट्य वनदेशकक काज नहहिं िै. अहनो रंगमंच \nमे राजा वकओ नहहिं होइत िै. सभ वकओ कमी होइत िै. तैं सभ क े  ममछल - \nजुछल क ' प्रयास कर' पितै.' \nहम पूिबो क े ने िछलयै जे  'आजुक युिा लेल पररक्स्थवत पवहने स' बेसी \nविर्म िै. रोजगार कतह नहहिं िै आ नािक मे त ' रोजगार लगभग  शून्द्ये \nसन िै. ' प्रेमलता जी कहलन्खन्द्ह जे 'एकरा लेल नाट्य कमी संगे  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 49 \nसमाज , संस्था, छशक्षण संस्था आटद सभ क ें  आगां आब ' पितै. \nरोजगारपरक रंगमंच लेल हमरा सभ क े  सोच ' पितै.' \nप्रेमलता जी प्रयोगधमी िछथ. नािक मे मात्र नाट्यालेखेक मंचन \nहअए , ओ एकरा स ' कनेक आगां बढत क है िछथन्द्ह- 'ई आिय यक नहहिं \nजे नािक े क मंचन हअए. एतेक रास कथा सभ िै. तकर मंचन भेला \nस' लोक आओर क े  सेहो पता चलतै ई कथा सभक मादे , वकयैक त' सभ \nक े  पढबाक अपन - अपन सीमा िै. ' हहिंदी मे कथा मंचन मे सभ \nस' अग्रणी नाम देिेंर राज अंक ु र जीक िन्न्द्ह. प्रेमलता जी सेहो हररमोहन \nझा जीक कथा  'मयाषदा हरण ' पर नािक क े ने िलीह. हमहूं संजीि \nजी , भीष्म साहनी, िैगोर, रमक्षणका गुप्ताक कथा सभक मंचन क े ने िी.  \nवकरण सम्मान आयोजन स ' पूिष अवहने छििपुि रूप मे हनका स ' भेंि \nहोबैत रहल. मुदा प्रणाम - पाती धरर सीममत रहल. वकरण सम्मान \nआयोजन स ' पूिष वहनका  स' एक बेर आओर हमरा भेंि भेल िल \nवपण्िारुच मे, जत ' प्रभास क ु मार चौधरीक जन्द्मटदन आ पुस्तक \nविमोचन आटद पर एक बहत नीक आ पैघ दू टदिसीय प्रोग्राम प्रभास \nजीक मधया - पुता सभ ममछल क ' आयोजजत क े ने िलन्न्द्ह. हमहूं बजाओल \nगेल रही. बहत मेही - मेही बजै िछथन्द्ह. ओ हमरा स' गप्प क े लन्न्द्ह, अपन \nपवत्रकाक मादे कहलन्न्द्ह आ रचनाक मांग क े लन्न्द्ह. तकरा बाद मुंबई घूरर \nक' हमहूं वबसरर गेलहं , हनकरो कोनो फोन अथिा ररमाइंिर नवह \nएलै.  'सांध्य दपषण' हम खूब नीक जकां देखल , जहन ओ एकर एक अंक \nओ अपन 'ममनी दीदी ' अथाषत उर्ावकरण खान पर वनकालने िलन्खन्द्ह. \nतहन प ता चलल जे ओ एतेक नीक सम्पादक सेहो िछथन्द्ह. हम ओवह \nअंक पर छलखबो कएल. अवह साल छलली जीक वनधनक बाद हमरा लग \nफोन आएल िल हनका पर छलख ' लेल. तकरो लेल हम रचना पठाओल.  \nव्यक्क्त जहन अपन चहंमुखी विकास लेल साकांक्ष होइत िै त'  हनक \nविविध रूप देख ' मे अबै िै. प्रेमलता जी मा त्र नािक े  धरर नहहिं रुकलीह. \nओ समय अनुसारे अपन अध्ययन सेहो जारी रखैत एम ए , पी एच िी \nक े लीह , नौकरी क े लीह. रंगमंच आ छसनेमा सेहो संग - संग चलैत रहलै.  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nघर - पररिारक जजम्मेदारी त ' सभ स्त्रीक एक गोि अक्षभन्न अंग िैहे. ई \nछसद्ध करै िै जे यटद अहां अप्पन कोनो लीक क े  संधान' लेल कटिबद्ध \nिी त ' ओ मुब्धय कल भने भ' जाओ , असम्भि नहहिं िै. आ ईहो सत्य िै \nजे एतेक रास काज कोनो स्त्स्त्रए स' सम्भि िै. \nप्रेमलता जी रंगमंच पर गप्प करैत एकर सिाांगीण विकास पर गप्प करैत \nिछथन्द्ह. हनक अनुसारे, ' रंगमंच एक सामूवहक प्रवक्रया आ प्रयास \nिै.' आजुक रंगमंच प र गप्प करैत ओ कहै िछथन्द्ह 'जे युिा िगष जहन \nलक्ष्य बना क' चलताह जे हमरा रंगकमष करबाक े  अछि , वफल्म अथिा \nसीररयल मे जेबाक हमर उद्देय य नहहिं अछि , तहन रंगमंचक विकास हेबे \nिा करतै.' \nहनक कहब िै , 'जे जवहया ओ रंगमंच शुरू क े ली , ओवह समय में स्त्स्त्रक \nलेल रंगमंच आ छसनेमा  में अक्षभनय क े नाइ बड्ड दुलषभ िल. मुदा अपन \nजजद आ पररिारक सहयोग स ' ओ पढ़ाईक संग-संग रंगमंच क े नाइ \nकवहयो नै िोडलीह। ' \nअवह स ' एक चीज त ' बड्ड स्पि रूपें दृमिग्चर होई िै- 'पररिारक \nसहयोग. ' आई प्रेमलता जीक प्रशंसा मे जतेक विरुदािली गावब लेल \nजाय , प्रेमलता जी लेल ई  सभ धूरर समान हेतै , ई हमरा सहज विश्वास \nअछि. हनका लेल अपन हेबाक उपलब्धि इयावह हेतै , जहन मैछथलीक \nमधया सभ क े  रंगमंच , छसनेमा , गायन, नृत्य अथिा एहेने कोनो रचनात्मक \nकाज लेल  'पररिारक सहयोग ' भेंितै. तहने हनक  1975 से मैछथली \nरंगमंच लेल जगाओल अलख साथषक हेतै. लोक आ ओर कहै िछथन्द्ह \nजे  'ओ चंदा मांवग क ', भूंजा फांवक क ', िोल -परोसक टिबोरी सुवनयो \nक' ओ रंगमंच पर नि रेखा न्खचैत रहलीह. ' हम मनतब अछि जे भाई \nलोक! काज तहने होइत िै आ जहन काजक प्रवत वनष्ठा , समपषण आ \nईमानदारी रहै िै , तहन व्यक्क्तक नाम हेबे िा करै िै. जीवित वकम्िदंती \nअवह ना लोक बनै िै - प्रेमलता जीक जकां.  \nवफल्म 'ममछथला मखान ' क वनदेशक वनवतन नीरा चंरा मानै िछथन्द्ह जे \nप्रेमलता जी  'The most talented artist'  िछथन्द्ह. ओ छलखै  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 51 \nिछथन्द्ह- '(She) is a thorough professional and very \nhard working actor.' \nयुिा रंगकमी आ मैछथली मवहला एकल  नािक क े  बढािा देब' िाली सोनी \nनीलू झा कहै िछथ जे  'रंगजगत मे योगदान हेतु जखन कोनो स्त्रीक गप \nहोएत त ' वनस्संदेह प्रेमलता ममश्र जीक नाम सभसँ उपर आओत. खाम्ह \nिछथ ओ मैछथली रंगकमंचक। ई गप हमर सभक नि पीढ़ी िा हमरो बला \nपीढ़ी मे बुझबाक बेस बेगरता अछि.' \nछसतम्बर मास (जन्द्म 29 छसतम्बर,1948) मे वहनक जन्द्मटदन मनाओल \nगेल. सभ वकओ वहनक गुणगान कएल. रंगनामयका , मां , देिी आर \nसमस्त स्तुवत पढल गेल. 'जीिेत शरदः शतं शतम् सुटदनं सुटदनं \nजन्द्मटदनम्। विजयी भि सिषदा जन्द्मटदनस्य हार्दिंक शुभेच्छाः।।' क पाठ \nभेल.  \nसही िै. हेबाको चाही. िॉ. प्रेमलता  ममश्र 'प्रेम' अपन समस्त जीिन \nमैछथली रंगमंच क े  सम्िधषन मे लागल रहलीह. सामान्द्यतया ई देखल \nजाइत िै जे हम स्त्री सभ तुरंते दीदी, मां , दादी आटद पद स' शोभायमान \nहोब ' लागैत िी. सम्भित: हम स्त्रीगण सेहो एकरा वकि ु  सौकयषजवनत \nमावन लैत िी - एक गोि छसक्यूररिी- भाि! आब वकओ वकि ु  नहहिं कहत. \nमुदा हमरा नहहिं लगैत अछि जे प्रेमलता ममश्र लेल दीदी आ आब मांक \nसम्बोधन बहत मायने राखैत हेतै. हमरा लगैत अछि जे हनका प्रेमलता \nजी कहलो संते ओ ओतबे सहज भ ' क' रहतीह आ अपन काज करैत \nचलतीह. अंतत: की हम सभ आन ककरो कक्का , चाचा, बाउजीक \nसम्बोधन हरसट्ठे देब' लागै छियै ? \nआई फ े र- फ े र िएह गोल चक्कर पर जा क ' हम रुवक जाइत िी , जे \nप्रेमलता ममश्रक जेना अपन युिािस्था मे मैछथली नािक मे मवहला \nकलाकार भीर्ण कमीक पूर्तिं लेल उटठ क ' एलीह , तवहना हनका \nदीदी, मां , दादी, रंगनामयका , देिी आटद स ' सुशोक्षभत कर'िाला से हम \nएक्कवह िा अनुरोध करब जे प्रेमलता ममश्र आ हनका लेल देल गेल ई \nअभूतपूिष विशेर्ण सभ लेल अपनो तैयार होथु आ अपना घरक  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाय , बहीन , बेिी, पुतौह सभ क े  रंगमंच पर जाए लेल सहमवत दौथु. \nहनका लेल माहौल बनाबथु , जेना महाराष्ट्र मे होइत िै. हमर ममत्र िलाह - \nवििेक भगत. ओ कहै िलाह -'माय - बाप अपन मधया - पुता क े  आंगुर \nपकिने हमरा लग ल ' अबैत िछथ. कहै िछथ - 'रान्ख एकरा. आब जेना \nदेखबाक िौ , देख एकरा , जे बनेबाक िौ , बना एकरा. हनक ई विश्वास \nहमरा अवह मधया - पुता सभ क े  गढ ' में मदवत करैत अछि. ' वििेक \nभगतक कहबक यथाथष हम देखैत छियै जे मराठीक बाल कलाका र सभ \nसेहो एतेक छसद्धहस्तता स' अपन प्रस्तुवत दैत िछथ, जे हमर ियस्क \nकलाकार सभ सेहो नहहिं द ' पबै िछथ अनेको ठाम. अही समय मे साथषक \nहोइत िछथ िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' सनक व्यक्क्तत्ि बननाई आ ओकर \nदोसर - तेसर , अनत- अनत खेपक तैयारी मे लगनाई.  \n- विभा रानी -संपक ष-मुंबई   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 53 \n२.११.िॉ छशि क ु मार ममश्र- ममछथलाक विदुर्ी परम्पराक अनुपम-स्तम्भ \nश्रीमती प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \nडॉ छशि क ु मार ममश्र  \nममछिलाक विदुषी परम्पराक अनुपम -स्तम्भ श्रीमती प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम' \nममछथलाक सांस्क ृवतक परम्पराक संरक्षणक दृमिसँ पछिला िह दशकमे \nएकमात्र मैछथलानीक नाम लेल जाइत अछि , ओ नाम अछि प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम'। जावह मैछथल समाजक ेँ  रूटढ़िाटदता ग्रछसत कएने जा रहल \nअछि तावह समाजसँ जऽ कोनो स्त्रीगण उच्च छशक्षा लऽ रोजगार पबैत \nिछथ ओ एकिा बड पैघ घिना होइत िैक । ताहूसँ पैघ ई होइि जखन \nकोनो ललना रंगमंचमे भाग लैत िछथ। ओना मैछथल स्त्रीगणमे छशक्षाक \nअद्भुत विकास भेलैक अछि। पैघ-पैघ पद -प्रवतष्ठा सेहो भेिलैक अछि \nमुदा मैछथल रंगमंचक लेल मैछथल कन्द्याक संख्या नगण्य अछि। पिनाक \nरंगमंच तऽ आओर वफवफया रहल अछि। पछिला वकि ु  सालसँ तऽ \nआओर क्स्थवत नीचाँ जा रहल अछि। एहन िातािरणमे एकिा उच्च \nछशक्षासँ युक्त विदुर्ी जऽ अपन परम्पराक ेँ  उघने िछथ तऽ ओ मैछथल \nसमाजक लेल सौभाग्यक बात अछि।  \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' श्रद्धेय यात्रीजी, पद्मश्री उर्ावकरण खान, ित्रानन्द्द \nलसिंह झा 'बिुक भाई ' प्रभृवत ममछथलाक कतोक पु रोधा लोकवनक \nसम्पक ष मे रवह पछिला कतोक दशकसँ एकिा दक्ष छशक्षक्षकाक रूपमे \nनेना-भुिका ओ रंगकमी सभक लेल प्रस्तुत िछथ। ममछथलाक कोनो \nसावहत्त्यक िा सांस्क ृ वतक आयोजनमे जऽ ओ उपक्स्थत होइत िछथ तऽ \nओ पवित्र भऽ जाइत अछि। सावहत्त्यक आयोजन  'सांध्य-\n 54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगोष्ठी' अनिरत हनक आिासपर मासक अत्न्द्तम शवनक साँझमे \nआयोजजत होइि। एवह गोष्ठीमे प्रछसद्ध सावहत्यकार लोकवनक संगवह \nनिोटदत सावहत्यकार सभ जुिैत िछथ। सावहत्यक रसपानक संगवह \nहनका हाथक बनाओल पनवपयाईक सेहो आनन्द्द लेल जाइत अछि। \nसमय -समयपर  'सांध्य-गोष्ठी' पवत्रकाक प्रकाशन सेहो होइि। वकि ु  \nविशेर्ांक सेहो प्रकाछशत भेल अछि जे कोनो विछशि सावहत्यकारक \nव्यक्क्तत्ि ओ क ृ वतत्िपर आधाररत अछि। संस्थानक पंजीकरणक लेल \nहनक अद्भुत प्रयास रहल अछि। \nकतोक सावहत्त्यक ओ सांस्क ृ वतक संस्थासँ सम्बद्ध प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम' सन् १९६४ सँ आकाशिाणी पिनाक सम्पक ष मे िछथ। \nआकाशिाणीक सा वहत्त्यक ओ सांस्क ृ वतक गवतविमधमे सतत संलग्न \nरहैत ओ रंगमंचक एकिा पैघ स्तम्भ बनलीह। मैछथली रंगमंचक दृमिसँ \nहनका अलािे दोसर कोनो मैछथलानीपर दृमिपात नवह होइि जे एतेक \nसमर्पिंत भािसँ अपन जीिन एवह पाि ू  उत्सगष कऽ देने होछथ। \nआकाशिाणीक नािक , िाताष, कथा ओ कम्पीयररिंग प्रभृवतमे हनक \nसहभावगता रहल तऽ १९७३ सऽ एखन धरर रंगमंचपर सैकडो मैछथली \nनािकक विक्षभन्न भूममका सभमे हनक सवक्रय सहभावगता रहल। सन् \n१९८१ मे रिीन्द्रनाथ ठाक ु र द्वारा वनर्मिंत ओ वनदेछशत पवहल मैछथली \nछसनेमा  'ममता गाबय गीत ', प्रकाश झा द्वारा वनर्मिंत वहन्द्दी \nछसनेमा  'दामुल ', वहन्द्दी िेलीवफल्म 'कथा माधोपुर की ', दूरदशषनक \nवहन्द्दी धारािावहक 'चौपाल ', प्रमोद क ु मार चौधरी द्वारा वनर्मिंत एिम् \nवनदेछशत 'पिष भरा ममछथला ', वहन्द्दी िेलीवफल्म 'मयाषदा ', ' जहाँ चाह \nिहाँ राह ', 'बारह बीघा ', 'देहाती दुवनयाँ ', मैछथली धारािावहक  'नैन नै \nवतरवपत भेल ', राजेश क ु मार द्वारा वनर्मिंत भोजपुरी दूरदशषन \nधारािावहक  'साँची वपररवतया ', लक्ष्मण शाहाबादी द्वारा वनर्मिंत ओ \nराजक ु मार शमाष द्वारा वनदेछशत भोजपुरी वफल्म  'दुल्हा गंगा पार \nके', प्रमोद शमाषक भोजपुरी वफल्म 'बबुआ हमार ', अरवबन्द्द रंजन दास \nद्वारा वनदेछशत ओ वनर्मिंत 'हपिंजडे िाली मुवनयाँ ', मैछथली वफल्म  'सस्ता  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 55 \nजजनगी महग छसनूर ' ओ 'ममछथला मखान ' प्रभृवत कतोक वफल्म ओ \nधारािावहकमे हनक अक्षभनय भेल अछि।  \nममछथला ओ मैछथलीसँ सम्बस्त्न्धत कतोक संस्थाक संस्थापक तऽ कतोक \nसंस्थानक सवक्रय सदस्या िछथ प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'। वहनक  सावहत्त्यक \nओ सांस्क ृ वतक सवक्रयता वहनका एकिा संस्थानक रूपमे स्थावपत कए \nदेने अछि। चेतना सममवत , भंवगमा , अररपनक संगवह पिना ओ आन -\nआन स्थानक संस्थाक लेल वहनक सवक्रय सहभावगता रहल अछि तऽ \nमैछथली सावहत्य संस्थानक कोनो विद्वत् संगोष्ठी प्रेमलताजीक \nसहभावगताक वबना अपूणष  रहैि। चेतना सममवतक उपाध्यक्षक रूपमे \nवहनक जजम्मेदारी बेसी बटढ़ गेल िल , प्रत्येक कायषकलापमे बटढ़-चटढ़ \nकऽ सहयोग देबाक लेल सटदखन उपलि रहैत िलीह।  \nितषमानमे सेहो कायषकाररणी सममवत ओ कतोक आन -आन सममवत एिं \nवनणाषयक मण्िलमे वहनक सहभावगता बनल रहैि।  'ममछथला \nमखान ' नामक छसनेमाक ेँ  राष्ट्रीय सम्मान भेिल िल तावहमे प्रेमलता \nममश्रजीक अक्षभनय सेहो भेल िल। मैछथली सावहत्य संस्थान, पिना द्वारा \nएकिा विशेर् कायषक्रम आयोजजत कए ओवह छसनेमाक कलाकार \nश्रीमती 'प्रेम'क ेँ  सम्मावनत कएल गेल िल। एवह कायषक्रममे प्रख्यात \nसावहत्यकार पद्मश्री उर्ावकरण खान द्वारा प्रछसद्ध समाजशास्त्री प्रोफ े सर \nहेतुकर झाक अध्यक्षतामे वहनका सम्मावनत कएल गेल िल। २८ मई \n२०१६ कऽ वबहार ररसचष सोसाइिीक सभागारमे ई कायषक्रम आयोजजत \nभेल िल जावहमे लछलत नारायण ममछथला विश्वविद्यालयक क ु लपवत \nप्रोफ े सर साक े त क ु शिाहाक अलािे प्रो. लेखना थ ममश्र, पंचानन \nममश्र, ित्रानन्द्द लसिंह झा 'बिुक भाई ' सवहत राजधानीक शतामधक \nविद्वान जुिल रहछथ। \nउपरोक्त संस्थानक अलािा मैछथली मवहला संघ , पिना; वबहार संगीत \nनािक अकादमी , पिना; मैछथली अकादमी , पिना; लोकमंच प्रभृवत \nकतोक संस्थाक संचालन ओ वक्रयाकलापमे श्रीमती प्रेमक सहभावगता \nबनल रहल अछि।   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउत्क ृ ि अक्षभनयक लेल श्रीमती प्रेमलताजीक ेँ  कतोक संस्थान द्वारा \nकतोक सम्मान ओ पुरस्कार प्रदान कएल गेल अछि जकर एकिा पैघ \nसूची अछि। मुदा एहन धरोहरर सेनानीक ेँ  सम्मावनत कए कोनो संस्थान \nओ संगठन अपना-आपेक ेँ  गौरिात्न्द्ित करैत अछि। \nममछथलाक विदुर्ी  परम्परा देशमे अद्भुत् अछि। भारतीय स्त्री-छशक्षाक \nआधार ममछथलाक विदुर्ीगणक वक्रयाकलापे छथक। \nगागी, मैत्रेयी, सुलभा , िेदिती, भारती , जयन्द्ती  थेरी , िासेट्ठी \nथेरी , अम्बपाली, लन्खमा देिी, विश्वास देिी, लन्खमा ठक ु राइन प्रभृवत \nविदुर्ीक एकिा पैघ परम्परा ममछथलामे अछि , तावह परम्पराक अनुपम \nस्तम्भ िछथ- प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'। सन् १९४८मे वहनक प्रादुभाषि \nभेल , सन् २००८मे पिनाक बाँकीपुर राजकीय बाछलका विद्यालयक \nछशक्षक्षकाक पदसँ सेिावनिृत्त भय सावहत्य, संस्क ृ वतक संरक्षण लेल \nअपनाक ेँ  समर्पिंत कय देने िछथ। एहन धरोहरर सेनानीक प्रवत सादर \nनमन। ईश्वरसँ वहनका दीघाषयु करबाक कामना।  \n  \n-िॉ छशि क ु मार ममश्र , मैछथली सावहत्य संस्थान , पिना। \nमोबाइल - ९१२२६८६५८६ \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 57 \n२.१२.आशीर् अनछचन्द्हार- कला लेल िररष्ठता नै दक्षता मापदंि िै \nआशीष अनछचन्द्िार \nकला लेल िररष्ठता नै दक्षता मापदंड िै \nहम आन बात कहबासँ पवहने एकिा छलस्ि दऽ रहल िी। ई छलस्ि ओहन \nहहिंदी वफल्म क े र िै जकर वनदेशक  पवहल िलाह। माने ओवह वफल्मसँ \nओ लोकवन वनदेशन क े र काज शुरू क े लाह - \nSooraj R Barjatya (Maine Pyar Kiya) (1989) ... \nAditya Chopra (Dilwale Dulhania Le Jayenge) (1995) \n... \nKaran Johar (Kuch Kuch Hota hai) (1998) ... \nFarhan Akhtar (Dil Chahta Hai) (2001) ... \nRajkumar Hirani (Munna Bhai MBBS) (2003) ... \nAamir Khan (Tare Zameen Par) (2007) \nजखन अहाँ ई छलस्ि देखबै तँ पता चलत जे वनदेशक क े र वफल्म पवहल \nिै मुदा ओवह वफल्ममे अक्षभनय करए बला अक्षभनेता सभ नि-पुरान दुन्नू \nिै। ईहो पता चलत जे वकि ु  अक्षभनेता वनदेशक रूपमे सेहो िछथ आ ई \nगलत नै िै। ओ अक्षभनेता सभ अपन वनदेशकीय क्षमताक लोहा सेहो \nमनबेने िछथ। सभक ेँ  अपन मनोनुक ू ल काज करबाक अमधकार िै। मुदा \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसोछचयौ जँ राजकपू र जँ ई सोचने रवहतछथन जे हम वहि हीरो िी , नीक \nअक्षभनेता िी तँइ हम वहि वनदेशक आ नीक वनदेशक सेहो िी तँ क े हन \nलवगतै। लागब तँ जे हो मुदा तखन वनदेशक रूपमे राजकपूर सफल हेबे \nनै कररतछथ आ ने शो मैन बवन पवबतछथ। अहाँ अही छलस्िमे \nदेखू  Munna Bhai MBBS मे जँ संजय दत्त ई कहने रवहतछथ जे हम \nपुरान वहि हीरो िी तँइ राजक ु मार हीरानीक वनदेशनमे काज नै करब तँ \nक े हन लवगतै। मुदा विश्वास मानू ब ालीिुिमे एहन बात हेबे नै करतै कारण \nओवहठाम सभ प्रोफ े शनल िै आ सभक ेँ  बूझल िै जे वफल्म लाइन क े र \nहरेक काज लेल अलग -अलग दक्षताक जरूरवत िै। ई बात स भ हमरा \nएवह दुआरे छलखए पडल अछि जे \"आखर\" क े र कायषक्रमक एकिा \nसमाद हमरा पढ़बाक लेल भेिल जावहमे प्रेमलताजीक भािना रहवन जे \nओ \"मैछथली नािक लेल अपन कम उम्र क े र वनदेशक तनुजा शंकरक \nभीतर कायष क े लीह\"। प्रेमलताजीक एवह कथनसँ दू िा बात स्थावपत \nहोइत अछि पवहल जे मैछथली पर ओहो इमोशनल अत्याचार करबासँ \nपाि ू  नवह हिैत िछथ ई कवह जे \"मैछथली नािक लेल..\" आ दोसर जे ओ \nकलामे दक्षताक स्थानपर िररष्ठताक ेँ  अनुमोदन करै िछथ। हमरा लागल \nजे ई भािना तँ प्रोफ े शनल काजक ठीक विपरीत िै। रंगमंच आ रंगकमी \nहमरा लेखक िगषक तुलनामे बेसी नीक बुझाइत िल मुदा एवह तरहक \nभािनासँ हमरा लागल जे रंगमंचोमे मैछथली सावहत्य बला बेमारी आवब \nगेलै। मूलतः ई मनोिृवत सभसँ बेसी मैछथली लेखकमे भेिैए आ \nओहीठामसँ ई बेमारी आनो क्षेत्रमे आवब गेलै। हम एवह समस्यासँ बेसी \nकाल मुठभेड करैत रहैत िी।  हम गजलमे िी तँ हमरा सामनेमे ईहो \nटदक्कत आएल। वकि ु  लेखक कहलाह जे हम ४०-४५ बखषसँ मैछथली \nसेिामे लागल िछथ तँइ हमर रचना गजल भेल। आब ई कहू जे गजल \nक े र मापदंि अहाँ कतेक बखषसँ छलखैत िी से कोना भऽ सक ै ए ? एहन -\nएहन उदाहरण बहत भेित। मैछथलीमे सभसँ बडका समस्या िै जे जँ \nवकयो एक विशेर् कलामे महारत हाछसल क े ने ि छथ तँ ओ अपनाक ेँ  \nसिषकला विशेर्ज्ञ मावन लै िछथ। \nप्रेमलताजीक प्रवत समस्त आदर ओ सम्मान रखैत हम कहए चाहैत िी \nजे एवह तरहक भािना मैछथली रंगमंचक ेँ   नोकसान करतै। कते नोकसान  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 59 \nभेल हेतै भूतकालमे तकर आकलन रंग आलोचक सभ करछथ। मुदा एवह \nठाम हम अपन हस्तक्षेप एवह कारणे क े लहँ जे एवह प्रिृवतसँ सावहत्य तँ \nगतषमे चछलए गेल िै कमसँ कम रंगमंच बाँचल रहए।  \nजावह ठामसँ हमरा आखर संबंधी समाद भेिल तकर ललिंक \nअछि - https://news4nation.com/news/aakhar-dr-\npremlata-mishra-840062 \n-आशीर् अनछचन्द्हार-संपक ष-8876162759 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१३.आभा झा- रंगकमी प्रेमलता ममश्रक सावहत्त्यक िवि- ओ टदन ओ \nपल  \nआर्ा झा  \nरंगकमी प्रेमलता ममश्रक सावित्त्यक िवि- ओ टदन ओ पल  \nजखन लेखक अपन जीिनक अनन्द्त स्मृवतक धरोहरमेसॅं वकि ु  रमणीय \nअनुभूवतक े ॅ ॅं छचत्रात्मकता ओ तिस्थताक संग कलात्मक शैलीमे \nछलखैत अछि त ' ओ संस्मरण कहाइत अछि।मुदा संस्मरण तखनवहॅं \nअपन प्रभाि पाठकक म'न-मब्धस्तष्क पर िोवड सक ै ि जखन संस्मरण-\nलेखक आत्मीयतासॅं कोनो स्मृवतक े ॅ ॅं शब्दाकार परसैत अछि। संगहहिं \nइहो आि य यक जे लेखक कोनो पुरुर् अथिा चररत्रक ओवह पक्षक े ॅ ॅं \nमजगूतीसॅं सोझां आवन सकय जे   जेना ओ स्ियं ओवह क्षणविशेर्क े ॅ ॅं \nम 'न पाडबा लेल वििश भेल तवहना पाठकक े र   सेहो तादात्म्य स्थावपत \nभए सकए। \nसंस्मरण शब्दक जॅं व्युत्पक्षत्त पर गौर करी त'  सम्  उपसगष \nपूिषक स्मृ  धातु संग  ल्युि्  प्रत्यय लगलासॅं  संस्मरण शब्द बनैत अछि \nजकर अथष होइि - संस्कार- जन्द्य -ज्ञान । अथाषत् ज्ञातिस्तुक अनुभिक \nअधीन संस्कारसॅं उत्पन्न ज्ञान,छचन्द्तन अथिा स्मृवत। \nसंस्मरणक एकिा महत्िपूणष विशेर्ता क ृ तज्ञता सेहो छथक। यद्यवप प्रत्येक \nव्यक्क्त अपन जीिनमे प्रक ृ वत,माता -वपता, पररिार  -जनक अवतररक्त \nअनेक अन्द्य लोकसॅं उपक ृ त होइत अछि,मुदा सभ ओकरा म 'न नवहॅं \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 61 \nराखैत अछि , वकि ु  म 'न रन्खतो ओकरा अक्षभव्यक्त नवहॅं कए सक ै त \nअछि आ वकि ु  लोक एहन होइत िछथ जे   जरूरवतक समय हकिंिा कोनो \nसम -विर्म पररक्स्थवतमे वकनकह द्वारा कएल गेल िोिसॅं िोि सहायता \nिा सेिा लेल हृदयमे ओवह व्यक्क्तक प्रवत आदर - भाि रखैत \nिछथ, क ृ तज्ञता अनुभि करैत िछथ आ वनद्वषन्द् द्वभािें  शान्ब्दक आभार \nप्रकि करैत िछथ। ओहने संिेदनशील कलाकार आ कलमकार \nिछथ श्रीमती प्रेमलता ममश्र  'प्रेम' जे स्ियंक े ॅ ॅं मात्र सामान्द्य रंगकमी \nबुझैत िछथ , सावहत्त्यक व्यक्क्त नवहॅं। तैं सम्भितः अपन लेखनक क्रममे \nबेर बेर विभूवत जीक नाम लैत कहैत िछथ -ओ हमरासॅं वकि ु  तीत -मीठ \nअनुभि छलखबा लैत िछथ , हमरा सॅं न्खस्सा वपहानी छलखिा लैत \nिछथ,नवहॅं त' हमरा त ' मात्र भट्ठा धर' आयल अछि।  \nई छथक विनम्रता,ई छथक माटिसॅं जुडल रहबाक संस्कार आ इ ऐह छथक \nओ मानिीय गुण जे मनुष्यक े ॅ ॅं िस्तुत: मनुष्य बनबैत िैक।ई सत्य, जे \nप्रेमलता ममश्रक नाम लैत देरी ममछथलाक एकिा ओहेन मवहलाक \nव्यक्क्तत्ि आंन्खक सोझां अबैत अछि,जे बीसम शताब्दीक उत्तराद्धषक \nशुरूहेमे  (१९६४-६५)रंगमंचसॅं जुडलीह , रंगमंचक े ॅ ॅं जीिनक पयाषय \nबनौलवन आ तैंयों अपन पाररिाररक - सामाजजक जीिनमे तालमेल बनौने \nरवह सकलीह। वनस्संदेह तावह समयमे ई क्रात्न्द्तकारी िेग िलै, जकर \nआलोचना  -प्रत्यालोचना होइते रहलै, तथावप वकि ु  शुभलचिंतक आ \nपवतक सहयोगक बलें ओ ने मात्र स्ियं बढ़ैत रहलीह, अवपतु भविष्यक \nबहत रास स्त्री लेल प्रेररका बनलीह।अपन सहज -सरल ममत्िपूणष \nस्िभािक कारणें ओ सभहक मातृतुल्या मानल जाइत िछथ । आइ हनक \nआक्षभनमयक नवहॅं, अवपतु सरल हृदयक सोझ -सरल भार्ामे छलखल \nसंस्मरणक मादें हनक व्यक्क्तत्िक क ृ तज्ञताक संग हनक जीिनमे आयल \nवकि ु  श्रेष्ठ जनक व्यक्क्तत्िक ओवह िैछशष्ट्य सभहक साक्षात्कार करबाक \nप्रयास करब,जे सामान्द्य बुझाइतो विछशि अछि,नोटिस लेबा जोगर अछि \nआ आभार व्यक्त करबा जोगर अछि-  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंस्मरणक पवहल अध्यायमे ओ म 'न पाडैत िछथ यात्रीजीक े ॅ ॅं,हनक \nछसद्धान्द्तक े ॅ ॅं,हनक वपतृित्सलताक े ॅ ॅं,हनक अकारण िात्सल्य आ \nवनय िलताक े ॅ ॅं! \n\"जाबत धरर हम व्यिक्स्थत जजनगीमे नवह आवब गेलहॅ ॅं ,ताबत धरर \nहनक बासा हमर शरणस्थली रहल ... \" \n\"ओ हमर वपता िलाह , ममत्र आवक मागषदशषक -हम वनणषय नवह \nल ' सक ै त िी।\" \nआकाशिाणीमे अपन प्रिेश लेल , भंवगमा , चेतना सममवत आटदमे \nसवक्रयता लेल,स्त्रीक म'नमे अमधकारक जागरूकता लेल प्रेमलताजी \nहनका प्रवत अपन क ृतज्ञता वबसरैत नवहॅं िछथ आ लोकक े ॅ ॅं ल' जाइत \nिछिन यात्री जीक सावित्त्यक गुरुताक र्ूममसॅं एकिा \nसहृदय - वनश्िल- वपतृतुल्य उदार र्ूमममे ,हुनक सैद्धांवतक कट्टरता \nआ यायािरी प्रिृत्तिसॅं फराक छसनेिसॅं सानल िात्सल्यक अक ृ वत्रम \nमाटिमे  ! \nसंस्मरणक  दोसर फ ू ल समर्पिंत िवन श्री हररमोहन झाक े ॅ ॅं ,जवनकासॅं \nपिना में अपन भेंि आ तदनन्द्तर विकछसत वपतृव्य-भतीजी -संबधक \nस्नेहपूणष वििरण आ प्राप्त उछचत मागषदशषनक उल्लेख करैत हनकर प्रवत \nअपन स्मरणाञ्जछल अर्पिंत कएने  िछथ।हनक भािप्रिण छसनेहक \nछििकासॅं अक्षभलसिंछचत,हनक पत्नीक(प्रेमलताजीक काकीक ) घ'रक \nबाहर बढ़ल िेगसॅं प्रेररत मानैत बहत श्रद्धा संग हनका स्मरण करैत िछथ। \nहररमोहन झाक   स्त्री-समानताक स्िप्नक े ॅ ॅं हनकवह मुंहसॅं ओ सुनने \nिलीह  -\" आइ हमर सपना साकार भेल। एवह टदनक कल्पना हम कयने \nरही। मैछथल ललना लोकवन आब जावग गेलीह ... एवहसॅं बटढ़क' खुशीक \nबात भइये की  सक ै त अछि!\" \nसुधांशु शेखर चौधरी जीक प्रवत अपन तेसर स्मृवत- पुष्प अर्पिंत करैत ओ \nकहैत िछथ -\"कोनो नािककारक वनधन एकिा कलाकारक हेतु \nमाय - बापक मृत्युसॅं कम नवह होइत िैक।\"  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 63 \nशेखरजीक िणषन करैत ओ पुनः कहैत िछथ -\"एकिा नािककार सेहो \nअपन नािक छलखबाक समय ओकर प्रत्येक पात्रक भूममकाक संबंधमे \nसोचैत अछि , ओकरा हेतु ओवह मात्र दू घंिाक िा वकि ु  समयक नािकमे \nवकि ु  तेहने पररिेशक संरचना करैि जावहसॅं ओकर प्रत्येक पात्र दशषकक \nहृदयमे दीघषजीिी   भ' सकत।तकर वनिाषह शेखर जी अपन नािकमे \nपूणषरूपेण करैत िलाह , खाहे ओ  15-20 ममनिक रेवियो नािक हो \nअथिा दू घंिाक रंगमंचीय नािक। \" \nप्रेमलता जी प्रायः सुधांशु शेखर चौधरी जीक सभ नािकमे अक्षभनय \nकएलवन आ हनका मुंहें अपन पात्रताक स्िीकारोक्क्त हनका अत्यंत \nमुटदत कएने िलवन - \n\" जखन हम नािक छलखब आरंभ करैत िी ,अहाॅ ॅं हमरा सोझां आवब \nजाइत िी आ ओ संिाद हम प्रेमलताक हेतु छलखै त िी। \" \nहनक सावहत्य पर शोध करबाक प्रेमलता जीक स्िप्न िलवन आ ओ पूरा \nनवहॅं भेलवन। तैं ओ स्ियंक े ॅ ॅं किघरामे ठाढ़ बुझैत िछथ।(एवह पोथीक \nअनुसार ) \n  पं जयनाथ ममश्रक े ॅ ॅं स्मृवत- तपषण दैत ओ कहैत िछथ - \n\"पं जयनाथ ममश्र एक व्यक्क्त नवह अवपतु संस्थाक नाम अछि।\" \nपुनः हनक तु लना विशाल िििृक्षसॅं करैत ओ कहैत िछथ- \"गाि कोनो \nिगष-भेद, जावत -भेद ,धमष  -भेद नवह बुझैत अछि।ओहन व्यक्क्तक हेतु \nवकयो खास नवह होइत िैक , मुदा ओवह व्यक्क्तत्िक ई विशेर्ता होइत \nिैक जे लोक हनका अपन खास हयबाक दाबी करए लगैत अछि।ओ \nअपन भार्ा संस्क ृ वतक संगहहिं संग मानिताक पुजारी िलाह। \" \n    तदुपरान्द्त ओ नारी-जागरणक अग्रदूत रूपमे पं गोविन्द्द झाक े ॅ ॅं \nदेखैत हनका प्रवत क ृ तज्ञता ज्ञावपत करैत िछथ-  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \"पं झाक नािकक माध्यमें हमरा अपन अक्षभनय- कलामे विविधताक \nअिसर भेिल। बेसी नािकमे एक रंगक भूममकासॅं उपजल \nअक ु लाहटिक े ॅ ॅं दूर कए हमरामे स्फ ू र्तिं आवन देलक। \" \n \"पंवित झाक नािकक पात्र सभ तत्कालमे जे सामाजजक धारा चछल \nरहल अछि ,ओकर धाराक विपरीत पररितषन चाहैत अछि।आइसॅं  40 िर्ष \nपूिष जे नािक छलखल गेल ,ओहूमे ई भाि िल आ जे निीनतम \nक ृ वत (रुक्मणी हरण) िवन ओहूमे अछि।एवह नािकक जन - बोवनहार \nयद्यवप अछशक्षक्षत अछि,परं च छललहा कोठीिलाक अत्याचारसॅं त्राण \nपएबाक हेतु एक संग भए संघर्ष करैत अछि। ओकरा  \nलोकवनक एकतासॅं समाजमे पररितषन अबैत अछि। \" \n\"पंवित गोहििंद झा ओहन सांस्क ृ वतक पुरुर् िछथ जवनक जीिनक समस्त \nस्नेह- बाती अनुज सावहत्यकार- कलाकार लेल िवन।जतेक वहनकासॅं \nरंग -कमीक े ॅ ॅं भेिलै क अथिा भेटि रहल िैक ओतेक आन -कोनो \nव्यक्क्तसॅं नवहॅं।\" \n    गुरुजी रूपमे पं . वत्रलोचन झाक स्मरण करैत प्रेमलता जी कहैत \nिछथ-\"सन 1984 -85 मे गुरुजी कोलकाता महानगरी क े ॅ ॅं त्यावग \nपिनाक े ॅ ॅं अपन िास- स्थान बनौलवन। हमरा लोकवनक समक्ष एक \nवनदेशकक रूपमे अयलाह  'चेतना सममवत ' द्वारा मंछचत नािकक \nमाध्यमे। हनक कायषशैलीसॅं सभ कलाकार प्रभावित िल आ संगवह हनक \nछशष्यत्ि ग्रहण करबाक हेतु उताहल सेहो।\" \nमैछथली रंगमंचमे निीन तकनीकक समािेश आ अक्षभनि प्रस्तुवत द्वारा \nस्तरोन्नयनक संग रंगमंचक े ॅ ॅं रोजगारक साधन बनयबा लेल आ पिावत \nपिनामे चेतना समम वतक माध्यमसॅं रंगकमी लोकवनक मागषदशषन लेल \nप्रेमलता जी पं वत्रलोचन झाक े ॅ ॅं श्रद्धाक संग म'न पाडैत िछथ।  \n    रंगकमी श्रीकांत मंिलक े ॅ ॅं ओ रंगमंचक \nछसपाही , अग्रदूत, नेता, अक्षभनेता, वनदेशक, लचिंतक आटद विशेर्णक  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 65 \nसंग म 'न पाडैत िछथ।हनक असमय देहािसान मैछथली रंगमं चक \nदुवनयांक सभ कलाकारक लेल व्यक्क्तगत क्षवत िल ई कहैत ओ उमेद \nरखैत िछथ जे हनक अपूणष काज पूरा करबा लेल वनस्संदेह कोनो \nकलाछचन्द्तकक े ॅ ॅं श्रीकांत जी पठौताह। \n  बालभंवगमाक वनदेछशका प्रममला जी यद्यवप कवहयो अक्षभनय लेल \nप्रत्यक्षतः मंच पर नवहॅं अयलीह, मुदा वनदेशन , अनुिाद,रूपसज्जा एिं \nप्रस्तुवतक लेल सभ िा दामयत्ि स्िेच्छासॅं िहन करैत ओ एिं अक्षभनय \nलेल सभ तरहक सहायता देवनहार हनक पवत श्री नारायण झाक प्रवत \nअपन स्नेह आ क ृ तज्ञता प्रेमलता सन स्नेवहल व्यक्क्त कोना \nवबसररतछथ !खासकए अमैछथलीभार्ी बच्चा सभसॅं मैछथली नािक \nकरयबामे प्रममलाजीक पररश्रम ,लगन आ सतत प्रयास स्मरण योग्य \nबुझैत िछथ आ भंवगमा पररिारक े ॅ ॅं प्रममलाजीक ऋणी बुझैत िछथ।  \n  एकर अवतररक्त बिुक भाइ,हनका संग व्यक्क्तगत संबंध आ एहने \nअनेक व्यक्क्तक प्रवत ओ अपन क ृ तज्ञता ज्ञावपत कएने िछथ,जवनकासॅं \nहनका   कवनयों स्नेह, सम्मान,अिसर िा उपकार भेिलवन।  \nअिय य अल्पायुमे मातृ -वपतृ-विहीन एकिा कन्द्या पिना सन शहरमे \nअपनाक े ॅ ॅं स्थावपत कए सकलीह,रंगकमषक े ॅ ॅं अपन जीिनक लक्ष्य \nबना सम्मान पावब सकलीह ,त' बहत लोकक सहयोग भेिले \nहेतवन , वकन्द्तु एवह सभ संघर्ष-यात्रामे हनक आत्मबल, कटठन \nपररश्रम,अिसरक लाभ उठयबाक शैक्षक्षणक ओ अक्षभनयक जन्द्मजात \nक्षमताक े ॅ ॅं नकारल नवहॅं जा सक ै ि। हॅं,'ओ टदन ओ पल ' छलन्ख कए \nओ अपन व्यक्क्तत्िक सकारात्मकताक सबल पररचय देने \nिछथ,समाजक प्रवतक ू ल धारणाक बादो ओवह क्षेत्रमे मजगूतीक संग ठाढ़ \nहयबाक प्रेरणा सेहो दैत िछथ आ अपन जीिनमे सहायक रहल सभ श्रेष्ठ \nजनक प्रवत क ृ तज्ञतापूणष स्िीकारोक्क्तसॅं एकिा आदशष सोझां रखने \nिछथ। \nएवह संस्मरणक े ॅ ॅं सावहत्यक कसौिी पर कसलासॅं भ' सक ै ि वकि ु  \nजर्किंग अनुभि हो, मुदा हृदयक सहज -सरल भािुक उद्गार रूपमे  'ओ  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nटदन ओ पल ' अपन एकिा मानिीय पक्षक संग सबल पररछचवत आ \nसशक्त उपक्स्थवत देखबैत अछि।एखन एतबवह।  \nआभा झा \n२५.१०.२०२२  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 67 \n२.१४.मनोज झा - नारी सशक्क्तकरण क े  अग्रदूत, मैछथली नाट्य मंचक \nपवहल सशक्त मवहला रंगकमी आओर मैछथली विल्म मे ममता क े  \nसाक्षात प्रवतमूर्तिं िॉ प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \nमनोज झा  \n \nनारी सशक्क्तकरण क े  अग्रदूत, मैछिली नाट्य मंचक पविल सशक्त \nमविला रंगकमी आओर मैछिली विल्म मे ममता क े  साक्षात \nप्रवतमूर्तिं डॉ प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' \n \nमैछथली नाट्य मंचक पवहल सशक्त मवहला रंगकमी आ मैछथली , \nभोजपुरी ि वहन्द्दी वफल्म मे अक्षभनय क े वनहारर प्रेमलता ममश्रक प्रारंक्षभक \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजीिन संघर्षपूणष रहल अछि। बाल कालवह सऽ वहनक अक्षभरुछच नाट्य \nमंच स प्रेररत रहल। वहनक जन्द्म 29 छसतंबर 1948 ई. मे मधुबनी जजला \nमे प्रखंि मुख्यालय रवहका गामक दछिनिारर िोल मे भेल अछि। वहनक \nवपताक नाम पंवित दीनानाथ झा आ माता वबन्द्दा देिी िलीह। वहनक \nवपता अपना इला का क े  विख्यात िैद्य िलाह। वहनका लग दूर दूर स लोक \nउपचार लेल अबैत िल आ स्िस्थ होइत िल। प्रेमलता अपन माता \nवपताक असगरे संतान िछथ। रवहका गाम तत्समय आ हाल धरर नािकक \nमंचन लेल विख्यात रहल अछि। एकरा जन्द्मभूममक माटि क े  गुण कही \nअथिा विधना द्वारा मैछथली रंगमंचक लेल रच ल गेल मवहला कलाकारक \nसाक्षात प्रवतमूर्तिं। वहनक रंगमंचीय जुडाि लगातार बटढ़ते गेल। जखन \nवक वहनका अपन गामवह क े  स्क ू ल मे मंच पर उतरबाक विरोध मुखर \nहोइत रहल अछि। विरोधी स्िरक मुखरता क े  कारणें एक -दू बेर त नािक \nक े  मंचन तक नवह भ सकल।  \n \nखैर , पवहलुक स्थावपत परंपरा अनुसार बाल कालवह मे 12म बयछस मे \nवहनक वििाह सीतामढी जजलाक छसरसी गाम मे भेल। वहनक पढाई \nछलखाई गाम क े  स्क ू ल मे भेल। जतय पटढ़ ई मैटट्रक मे फस्िष वििीजन स \nपास भेलीह। वहनक पवतदेि रवहका क े  स्क ू ल मे छशक्षक िलैथ। वहनका \nपररिार मे तीन िा पुत्र एकिा पुत्री िछथन्द्ह। वहनक ज्येष्ठ बालक मनमोहन \nममश्रा इंिेछलजेंस ब्यूरो मे कायषरत िछथन्द्ह। दोसर बालक रवि रंजन ममश्रा \nआईएलएफएस नामक प्रवतमष्ठत फाइनेंस क ं पनी मे िाइस प्रेछसिेंि, तेसर \nबेिी अनुपमा सेहो म्यूजजक मे एमए आ गायन विधा स जुडल िछथ। एहन \nबुझना जाइत अछि जे प्रेमलताक जन्द्म मैछथलीक लेल भेल अछि। रंगमंच \nस वहनकर जुडाि बटढते रहल। विटदत हो जे तत्समय मे रंगमंचीय विधा \nमे अक्षभनय लेल स्त्री पात्रक घोर अभाि िल। पुरुर् सब नारीक भेर् मे \nअक्षभनय करैत िलाह। एवह खगता आ बेगरता क े  भरबा लेल प्रेमलता \nआगां अयलीह।  \n \nअपना गाम रवहका मे 'बच्ची दीदी' क े  नाम स विख्यात प्रेमलता ममश्र \nअपन अध्यापन कालवह सँ स्ितंत्र विचारक भािना स ओत प्रोत रहलीह। \nनारी सशक्क्तकरण क े  टदशा मे वहनक अविस्मरणीय योगदान क े  कखनो  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 69 \nनकारल नवह जा सक ै त अछि। जावह समय मे रंगमंच पर लडकी क े  \nचढ़नाइ िर्जिंत िल आ एकरा गलत नजरर स देखल जाइत िल। ओवह \nसमय गाम मे कइ एक बेर वहनका विरोधाभास क े  सामना करय पडैत \nरहलैन। मुदा ई अपन संकल्प पर अविग रवह अपना अक्षभयान क े  बल \nदैत रहलीह। अपन गाम रवहका क्स्थत यूएनिीन उच्च विद्यालय मे \nप्रारंक्षभक छशक्षा क े  दौरान ई रंगमंच पर स्त्री पात्र क े  रुप मे पुरुर् िगष क े  \nअक्षभनय करैत देन्ख विचछलत होइत िली । वहनका मोन मे एकिा िीस \nउठ ै त िलैन जे मंच पर स्त्री पात्रक रुप मे कोनो लडकी वकएक नवह अबैत \nअछि। बताबैत चली जे तत्समय रवहका उच्च विद्यालय नाट्य विधाक \nक े न्द्र वबन्द्दु क े  रुप मे जानल जाइत िल आ सगरों चर्चिंत िल। जतय \nमधुबनी वनिासी सर चजन्द्रका प्रसाद सन नाट्य प्रेमी िाइरेक्िर स्क ू ल क े  \nहेि मास्िर क े  रुप मे मौजूद िलछथ। चजन्द्रका बाबू क े  नाट्य वनदेशक क े  \nरुप मे पावब रवहका गामक संग आसपास इलाका मे सेहो नाट्य विधा क े  \nखूब पसार भेल। वहनका एवह विधा मे पारंगत करबा ि रंगमंचक प्रेरणा \nमे चजन्द्रका बाबूक अतुलनीय योगदान रहल अछि। \n \nजीिनक क्रम मे वहनका गॉिफादर क े  रुप मे ममछथला मैछथलीक अमूल्य \nधरोहर यात्री नागाजुषन क ें  सावनध्य भेिल आ हनक े  कहला पर 'प्रेम' \nअपन पवत क े  संग पिना छशफ्ि कयलछथ। यात्री जी क े  ित्रिाया मे \nवहनकर प्रवतभा मे वनखार आबय लागल। जतय वकि ु  टदनक बाद वहनका \nपवत क े  नौकरी प्रकाशन कायष मे लावग गेल आ प्रेमलता सेहो पिना क े  \nएकिा स्क ू ल मे छशक्षक्षका क े  रुप मे काज करय लगलीह। मुदा वहनक \nपढ़ाई सेहो अनिरत चलैत रहल। आ ई पीएचिी धरर क े  विग्री हाछसल \nकऽ िाक्िर क े  उपामध ग्रहण कयलीह। पिना क े  बांकीपुर उच्चतर \nमाध्यममक विद्यालय मे मैछथलीक व्याख्याता क े  रुप मे काज करबाक \nमौका सेहो वहनका भेिल। जतय स ई अिकाश ग्रहण कयलीह।  \n \nकवि नागाजुषन 'यात्री' जी चुंवक वहनक वपताक वपछसयौत िलन्खन्द्ह त \nसहजें प्रेमलता वहनका कक्का जी कवह संबोमधत करैत िलीह आ \nयात्रीजी सेहो वहनकर प्रवतभा स प्रभावित, एकिा बेिीक मुख्य मागषदशषक \nजकां सतत प्रयत्नशील रहैत िलाह। आ एक टदन वहनका बांवह पकडने  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआकाशिाणी लऽ गेलाह आ कहलवन जे आहां एवह ठाम आकाशिाणी \nमे होबय िला विक्षभन्न कथा-गोष्ठी, संगोष्ठी, िाताष, पररचचाष आटद मे अपन \nसहभावगता प्रारंभ करु। आ ओतवह स प्रारंभ भेल प्रेमलताक नि जीिन। \nप्रेमलता आकाशिाणीक कायषक्रम सभ मे अपन सहभावगता देबय \nलगलीह। टदनानुटदन वहनक प्रवतभा वनखरैत गेल। आकाशिाणी सऽ \nवहनक जुडाि वहनका लेल संजीिनी क े  काज कयलक आ ओवह ठाम \nवहनका विक्षभन्न प्रसारण क े  संगवह रेवियो मे होबय िला नािक सभ मे \nसेहो भाग लेबाक मौका हाथ आबय लागल। तत्समय त आका शिाणी \nविक्षभन्न तरहक कायषक्रम प्रसारण आटदक क े न्द्र वबन्द्दु मानल जाइत िल, \nजतय मैछथली रंगमंचीय बडका नामी वगरामी कलाकार लोकवनक आबा \nजाही होइत रहैत िल। जतय शनैः शनैः वहनक पररचय आ सम्पक ष  बढैत \nगेल। हनका सबक े  सम्पक ष  वहनक चेतना सममवत स जुडाि क े  मागष प्रशस्त \nकयलक। तदुपरांत वहनका नाट्यमंच आ रंगकमष सऽ जुडबाक मौका \nभेिल। रंगकमी लोकवनक सम्पक ष  स प्रेमलता अनेरो बहत रास नाट्य \nसंस्था आटद स जुवड गेलीह। तकरा बाद वहनक रंगयात्रा अनिरत \nचलायमान रहल आ ई अपन वकर्तिं क े  पसार करैत अक्षभनय क े  िाप \nिोडैत गेलीह। पिना मे मैछथलीक सुदृ ढ़ चेतना सममवतक मंच पर कइएक \nिा नािक मे स्त्री पात्रक सजीि मंचन कय खुब प्रशंसा बिोडलैन। मवहला \nरंगकमीक रुप मे ई बहत रास संस्था सब सं जुडलछथ आ एखनो कोनो \nने कोनो रुप मे एवह संस्था सं जुडल िछथ। ितषमान मे ई चेतना सममवत \nपिना क े  उपाध्यक्ष पद पर सेहो वनिाषछचत भेल िछथ।  \n \nरंगमंचक यात्रा क े  क्रम मे वहनक रविन्द्रनाथ ठाक ु र सं भेंि मुलाकात \nवहनका मुंबई ल गेल। जतय वहनका मैछथली विल्म इवतहासक सफलतम \nवफल्म 'ममता गाबय गीत ' मे अक्षभनय करबाक मौका हाथ लागल आ \nवहनका अक्षभनयक बले वफल्म सफलता प्राप्त कयलक। तकर बाद \nवहनक वफल्मी अक्षभनय यात्रा जोर पकडलक आ ई लगातार वहन्द्दी आ \nभोजपुरी वफल्म आटद मे अक्षभनय करय लगलीह । जावह मे वहन्द्दी \nवफल्मक सफलतम नाम प्रकाश झा क े  विल्म दामूल , कन्द्यादान, \nभोजपुरी विल्म 'दूल्हा गंगा पार क े' , मािी , 'बबुआ हमार ' आ हपिंजरे \nिाली मुवनया आटद वफल्म मे अक्षभनय क े लीह। तकर बहत टद न बाद  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 71 \nबालक ृ ष्णक मैछथली वफल्म 'सस्ता जजनगी महग सेनूर ' आ 'ललका \nपाग' मे सेहो अपन अक्षभनय क े  िाप िोडबा मे सफल भेलीह। एतबे \nधरर नजि िॉ प्रेमलता िीिी पिनाक प्रसारण धारािावहक 'पिष भरा \nममछथला ' आ 'देहाती दुवनया ' मे सेहो अक्षभनय कऽ प्रशंछसत भेल िछथ। \nहालवह मे िर्ल्षिाइि प्रदर्शिंत राष्ट्रीय पुरस्कार प्राप्त एवतहाछसक मैछथली \nविल्म \"ममछथला मखान\" वहनक जीिनक उत्क ृ ि वफल्म क े  रुप मे याद \nकएल जाइत रहत।  \n \nरंगमंच आ अक्षभनय क े  संग-संग प्रेमलताक नाम मैछथलीक एकिा \nसुपररछचत सावहत्यकारक रुप मे सेहो जानल जाइत अछि। वहनका हाथे \nमैछथलीक विक्षभन्न पत्र पवत्रका क े  सम्पादन सेहो भेल अछि आ एखनो \nलेखन शील िछथ। वहनक रचना विक्षभन्न पत्र पवत्रका सभ मे प्रकाछशत \nभेल अछि। वहनक प्रकाछशत कथा संग्रह 'एगो िली छसनेह ' आ 'शेखर \nप्रसंग' प्रमुख अछि। (शेखर प्रसंग) जे वहनक पीएचिी क े  विर्य सेहो \nिल। रंगमंच , सावहत्य, कला , संस्क ृवत आ अक्षभनय लेल बहत रास \nसम्मान स सम्मावनत िॉ प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' ममछथला मैछथलीक अमूल्य \nधरोहर क े  रुप मे एखनो अपन वक्रयाशीलताक संग हमरा लोकवनक बीच \nविद्यमान िछथ। नि पीढ़ीक लेल आदशष प्रेमलता ममश्र क ें  चेतना सममवत \nपिना, ममछथला सांस्क ृ वतक पररर्द कलकत्ता, अन्खल ममछथला संघ \nटदल्ली, विद्यापवत सेिा संस्थान दरभंगा, मैछथल समाज रवहका आटद \nसंस्था द्वारा 'ममछथला विभूवत ' सम्मान देल गेल अछि। एवहक े  अलािे \nवहनका 'पािछलपुत्र सम्मान', 'नूरफावतमा सम्मान' समेत वहन्द्दी भार्ाक \nकइएक िा प्रवतमष्ठत सम्मान स निाजल जा चुकल अछि। टदल्लीक नाट्य \nसंस्था मैलोरंग द्वारा 'ज्योवतरीश्वर' सम्मान स वहनका सम्मावनत कयल \nगेल अछि। िर्ष 2018 मे मधुबनी क े  ठाढ़ी गाम मे आयोजजत मैछथली \nछलिरेचर फ े त्स्ििल मे तत्कालीन िीएम शीर्षत कवपल अशोक द्वारा \nवहनका 'भामती स्त्री सम्मान' प्रदान कयल गेल। एतबे नजि िॉ प्रेमलता \nकें वबहार सरकार द्वारा क्षभखारी ठाक ु र 'राज्यकला सम्मान, मैछथली लोक \nसंस्क ृ वत मंच लहेररयासराय द्वारा ममछथला सेिा 'ताम्र पत्र सम्मान', वहनक \n5 दशकऽक नाट्य यात्रा लेल वहनका िर्ष 2019 मे छथयेिर िाला \nनाट्योत्सि द्वारा प्रवतमष्ठत नाट्य सम्मान 'अजीत क ु मार गांगुली एिािष '  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस सम्मावनत कएल गेल।  \n \nएकिा 'प्रेम' मे एतेक रास विधाक िास विधनाक अनमोल क ृ त्य अछि। \nतत्समय क े  पुरुर् प्रधान समाज मे नारी सशक्क्तकरण लेल कएल वहनक \nत्याग आ योगदान युग युगांतर धरर गुंजैत रहत। वनःसंदेह िॉ प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम' ममछथला मैछथलीक अमूल्य धरोहर िछथ। जवनका  सहेज क \nरखबाक अहम जजम्मेदारी हम सब ममछथलािासी क े  दामयत्ि अछि।  \n-मनोज झा , राष्ट्रीय अध्यक्ष, ममछथला लोकतांवत्रक मोचाष , सम्पक ष  - \n7701948646 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 73 \n२.१५.प्रेम कान्द्त चौधरी- िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' : ममछथला क विलक्षण \nविदूर्ी आ प्रेरणात्मक व्यक्क्तत्ि- जेना जनछलयैन्द्ह \nप्रेम कान्द्त चौधरी  \nडॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम': ममछिलाक  विलक्षण विदूषी आ \nप्रेरणात्मक व्यक्क्तत्ि- जेना  जनछलयैन्द्ि \n \nचलवनहार  संयोगिश पथ पर  वपिवड  खरैि।  \nसुजन  सम्हारछथ हाथ  धय , दुजषन  देन्ख हँसैि॥  \n \nउपरका  दुनू पाँवत िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क 'शेखर -प्रसंग' नामक  \nछलखल  वकताबक लेखकीय  उद्गार मे  व्यक्त कयल  गेल  अछि।  अत्न्द्तम दू \nपाँवत मे  जीिनक  रहस्य छिपल  अछि।  आइ हऽम  जावह  व्यक्क्तत्िक \nसन्द्दभष मे  वकि ु कहबाक  लेल  कलम  उठौलहँ  अछि  तावह  लेल  हम  अज्ञानी \nव्यक्क्त िी।  मुदा  साहस  करब  आ जोन्खम मोल  लेनाय  हमर  काजक  क्षेत्र \nरहल  अछि।  तावह  सँ नि  हऽम  हनक  महान  व्यक्क्तत्ि मे  समायल  \nछशक्षाक विश्लेर्ण करब  आ नि  हनक  कलाकारक  विधा  क े । आ नि  \nहनक  विक्षभन्न संस्था सममवतक  संगठनात्मक क्षमता क ेँ । आ नि  हनक  \nसावहत्त्यक जीिन  यात्राक। आ नि  हनक  पाररिाररक  गाि  के विशाल  \nपररिेश  क े । हम  तँ हनका  मे  समायल  उपयुषक्त सभ तर्थयक आलोक  मे  \nहनक  स्नेवहल-आत्मीय संिेदनशील  अतुलनीय  प्रवतभाक जे  प्रेरणात्मक \nअछि।  तावह  पर  अपन संस्मरण छलखऽ  चाहब।  कहऽ  चाहब  जे  िॉ. \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' क े र जन्द्म 29 छसतम्बर, 1948 ई. मे  रवहका , जजला  \nमधुबनी , ममछथला , वबहार  मे  वपता पं. दीनानाथ झा आ माता  पूजनीया  \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिृन्द्दा देिीक सुपुत्रीक रूप  मे  भेलैन्न्द्ह। आरब्धम्भक छशक्षा गाम  मे  भेलैन्द्ह। \nतत्पिात् वििाहोपरान्द्त सोलह  बरख  मे  पवत श्रीमान महेश्वर ममश्र जीक  \nसंग पिना आवब गेलीह।  ओ जखन  विद्यालय मे  पढ़ैत िलीह  तखने सँ \nगायन आ अक्षभनय सँ लोक -समाज  पररछचत  भेल।  1964 ई मे  जखन   \nपुरस्कार सँ सम्मावनत सँ भेलीह  तऽ विद्वत समाज  मे  अपन क्षभन्न पहचान  \nबनौलकीह।  धीरे -धीरे  अपन छशक्षा पूणष करबाक  क्रम में  मैछथली  सँ \nएम .ए. आ एम .एि सेहो  कयलीह।  राजकीय  बाछलका  विद्यालय, \nबाकीपुर , पिना सँ व्याख्याता के पद पर  सँ अिकाश प्राप्त कयलीह।  \nएम्हर हनक  अक्षभनय मे  अक्षभरुछच केँ कारण  कलाकारक  यात्रा से हो  चछल  \nरहल  िल।  लगभग  दूइ सय सँ बेसी नािक, बहत  रास  मैछथली , भोजपुरी  \nआ वहन्द्दी फीचर  वफल्म िेछलवफल्म आ धारािावहक  सभ मे  सफल  \nअक्षभनय करैत  रहली।  आकाशिाणी पिना सँ कथा-िाताषक िाचनक \nसंगवह  रेवियो  नािक मे  सेहो  हनक  सहभावगता  रहलवन।  कम्पीयररिंग \nनैममक्षत्तक उद्घोर्णाक कायष सेहो  करैत  रहलीह।  हालाँवक  प्रेमलता जी  केँ \nयात्री जी  (जे  हनक  कक्का िलछथन ) बड्ड मानैत  रहछथन  ियैह  हनका  \nआकाशिाणी लऽ  जा  केँ अमधकारी  लोकवन  सँ पररचय  करौलछथन।  \nिॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क सावहत्त्यक यात्रा मे  'ओ टदन ओ पल ' \n(संस्मरण), ' एगो िछलह  छसनेह ' ( कथा प्रसंग) आ शोधग्रंथ 'शेखर  \nप्रसंग' तऽ उल्लेखनीय अछिए, आ संग-संग संध्या गोष्ठी केँ सम्पादन \nसेहो  अनिरत  चछल  रहल  अछि। \nिॉ. प्रेमलता जीक  पाररिाररक  पररिेश  सेहो  भरल -पुरल  अछि।  \nआदरणीय  (स्ि.) महेश्वर बाबू 2018 ई. मे  संग िोवड  देलन्खन ओ \nबैक ु ण्ठधामिासी भऽ गेलाह।  हम  हनका  वनधन  सँ वकि ु समय  पूिष पिना \nगेल  रही  तऽ हनक  दशषन कऽ आशीिाषद प्राप्त कयने रही।  जेठ  सुपुत्र \nमनमोहन  ममश्र, क े न्द्र सरकार  मे  कायषरत  िछथ।  दोसर  सुॅुपुत्र रविरंजन  \nममश्र क े न्द्र सरकारक  प्रवतष्ठान मे  िछथ।  िोि सुपुत्र सत्यजीत ममश्र िन्न्द्ह। \nसुपुत्री अनुपमा  ममश्र आ जमाय  िॉ. चन्द्र नाथ ममश्रक संग-संग पौत्र-\nपौत्री, नावतन सभ सँ भरल -पुरल  पररिाररक  पृष्ठभूमम िन्न्द्ह। \nिॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' जावह  सावहत्त्यक िातािरण  मे  पैघ भेलीह  तावह  \nमे  अनेको संस्था, सममवत  सँ सरोकार  रहनाय  भेनाय स्िाभाविक प्रवक्रया \nिैक।  अपने अनेको संस्था मे  अध्यक्ष, उपाध्यक्ष, सछचि, कोर्ाध्यक्षक  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 75 \nरूप  मे  अपन सेिा देछलयै।  चेतना सममवत , पिना, भंवगमा  आ अररपन  \n(नािक), मैछथली  मवहला  संघ, पिना, वबहार  संगीत नािक अकादमी , \nपिना, िंदना रानी  क े न्द्र शाममल  अछि।  ितषमान  मे  पुन: चेतना सममवतक  \nउपाध्यक्ष वनिाषछचत भेलीह  अछि।  िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' जावह  \nसांस्क ृ वतक संसार  सँ अपन सरोकर  रखलैथ  अछि  तावह  मे  बहतरास  सँ \nसम्मावनत भेनाय स्िभाविक िैक।  ओ सभ संस्था सममवत  धन्द्य भेल  जे  \nअपनेक सम्मावनत कयलक  अछि।  जावह  मे - चेतना सममवत - पिना, \nअररपन - पिना, ममछथला  विकास पररर्द- कलकत्ता, अन्खल भारतीय  \nममछथला  संघ- टदल्ली, वबहार  आिष छथयेिर-पिना, प्रांगण- पिना, \nविद्यापवत सेिा संस्थान- दररभंगा , ममछथला  सांस्क ृ वतक समन्द्िय सममवत - \nगुिाहािी , असम , ममछथला  सांस्क ृ वतक संगम - प्रयाग, भारतीय  िात्र \nसंगठन-पिना, वबहार  आ पिना रोिरी  क्लब शाममल  अछि। \nिॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' केँ जेना  हम  देखछलयैन्द्ह छचन्द्हछलयैन्द्ह आ \nआशीिाषद भेिल  ओ सभ बात बीच मे  मोन  पडैत अछि।  ओ गृहलक्ष्मी, \nछशक्षक्षका, मैछथली -भोजपुरी -वहन्द्दी रंगमंच , छसनेमाक  माँजल  कलाकार  \nिछथ, जे  विश्व पिल  पर  अंवकत अछि।  ओ स्ियं मे  अद्भुत अतुलनीय  \nसशक्त सावहत्य-संस्कार संस्क ृ वतक धरोहर  िछथ।  विलक्षण प्रवतभाक \nछचरस्मरणीय विदूर्ी स्िणष हस्ताक्षर िछथ।  ओ हमरा  इ कहबा  मे  कवनयो \nअसौकयष नवह  वक, ओ सम्पूणष ममछथलाक  स्िर्णिंम हस्ताक्षर िछथ।  हनका  \nलेल  कहल  जा  सक ै ि अछि  जे - 'को नवह  जानत  है  जग  मेॅेॅं  कपी संकि \nमोचन  नाम  वतहारो '। ओ ममछथलाक  ललना  लेल - भूत, ितषमान  आ \nभविष्यक प्रेरणाक स्रोत िछथ। \n1976 ई. मे  जखन  हम  पिना आगु के पढ़ाई लेल  आयल  रही  तखन \nराजेन्द्र नगर  पिना के राजकीय  उच्चतर माध्यममक विद्यालय मे  नामांकन  \nभेल  िल।  पवहल  बेर  1977 ई. मे  चेतना सममवतक  'विद्यापवत स्मृवत पिष \nसमारोह ' देखने रही।  जे  हार्ििंग पाक ष मे  भेल  िऽल।  देखने रही  रिीन्द्र \nजी -महेन्द्र जीक  जोडी  मायानन्द्द बाबूक वतजोरी , तेसर  टदन नािक। समय  \nबीतैत गेल  हमहूँ  हाई  स्क ू ल आ कॉलेज  सँ अपन पढ़ाई पुरा  कयलहँ।  \nअनेको विद्वान लोकवन  केँ दूर  सॅँ देखैत रहलहँ।  िॉ. प्रेमलता ममश्र सँ \nपवहलबेर  नजदीक  सँ हमर  साक्षात् 2001 ई. मे  चेतना सममवतक  सपत्नी \nआजीिन  सदस्य बनलाक  बाद भेल , वकयैक  वक नौकरी -चाकरी  के  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचक्कर मे  पिना-गुिाहािी  करैत  िलहँ।  मुदा  2001 सँ 2005 ई के \nअगस्त धरर  पिना मे  रहबाक  कारणे  चेतना सममवतक  कायाषलय  मे  समय -\nसमय  पर  गेनाय रहैत  िल।  जावह  ठाम  मैछथली -मैछथल  विद्वत मंिली  सँ \nभेि-घाँि भेनाय आम  बात िल।  ओवह  समय  मे  िॉ. प्रेमलता ममश्र जी  सँ \nभेि-घाँि भेल।  हनकर  व्यक्क्तत्ि सँ एतेक प्रभावित भेलहँ   वक की कहू ? \nसदैि स्नेहाशीर् सँ हऽम  लाभात्न्द्ित रहलहँ।  हनक  एतेक आशीिाषद रहैत  \nिल  जे  कवहयो  काल  बेली  रोि  घर  पर  आवब जाछथ।  कल्पना (हमर  \nधमषपत्नी) के सेहो  स्नेहाशीर् दैत रहलथीन।  हमह  हनक  वनिास स्थान \nपर  कतेको बेर  गेल  होयब।  अवह  प्रकारेँ  जखन  2005 के अगस्त मे  हम  \nसभ पुन: पिना सँ गुिाहािी  आवब गेलहँ  तखनो प्रेमलता जीक  आशीिाषद \nभेिैत रहल।  कोनो एहन  अपना सभक पािन-वतहार  नवह  बीतल , जावह  \nमे  हनकर  फोन नवह  आयल  होय , चाहे  कल्पनाक मोबाइल  पर  िा हमरा  \nपर।  खास कऽ के जखन  हमर  अध्यक्षता काल  मे  ममछथला  सांस्क ृ वतक \nसमन्द्िय सममवत  विद्यापवत स्मृवत पिष समारोह  2012 ई. के टदसम्बर मास  \nमे  मुख्य अवतछथक रूप  मे  मंच  पर  ओ विराजमान  भेलीह।  तखन \nममछथलाक  समस्त पूिोत्तर मे  रहवनयार  मैछथलजन  हनका  लग  सँ देन्ख \nसकलाह।  समाजक  बहत  लोक  सभ हमरा  धन्द्यिाद ज्ञावपत कयलाह , जे  \nऐहन  विलक्षण व्यक्क्तत्ि सँ भेॅेि भेलन्न्द्ह आ करीब  सँ देख सकलैथ।  \nगुिाहािी  आगमनक  हनकर  पवहल  शतष िऽल  वक हम  होिल  मे  नवह  रहब - \nओ कहली  हमरा  होिल  मे  नीक नवह  लगैत  अछि, हऽम  तँ अहहिंक घऽर  मे  \nकल्पना संग रहब।  हम  स्िीकार कऽ लेनय  रही।  हमरा  सभक भाग्य जे  \nओ तीन टदन धरर  कायषक्रमक बाद घऽर  मे  संगेवह  िलीह।  दोसर  बेर  सेहो  \n2014 मे  पैघ सुपुत्र मनमोहन  जी  केँ संग गुिाहािी  आयल  िलीह।  आबै \nसँ पवहने  पिना सँ हमरा  फोन कयलीह  जे  हम  निम्बर मे  गुिाहािी  आवब \nरहल  िी।  मनमोहन  बाबू तँ होिल  मे  रहताह , मुदा  हऽम  तँ होिल  मे  नवह  \nरहब।  हम  आग्रह आ वनिेदन क ै छलयैन्द्ह जे  अहाँक  घऽर  तऽ गुिाहािी  मे  \nअछिये, अहाँ  होिल  में  वकयाक रहब।  फ े र हऽम  सम्मानपूिषक घऽर  \nअनछलयैन्द्ह। दू टदनक प्रिास मे  हऽम  दुनू प्राणी फ े र एकबेर  हनक  \nसामन्नध्य सँ लाभात्न्द्ित भेलहँ।  सच कवह  त जखन  पवहल  बेर  हमरा  भेि \nभेल  िलीह  तखने हमरा  लागल  जे  हमर  जेठ  बवहन  मुटरका  के आभास \nभेल  िल।  अन्द्तर खाली  लम्बाई मे  िल।  हम  सभ भाय-बवहन  कनी लम्बे- विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 77 \nलम्बे िी।  जेठ  बवहनक  िवि देख हमरा  बड्ड नीक लागल  आ आत्मीयसुख \nभेिल।  अत: प्रेमलता जी  केँ हम  अन्द्त:मन  सँ पैघ बवहन  मानैत  छियैन्द्ह। \nमुदा  कल्पना तँ 2012 मे  हनकर  गुिाहािी  प्रिासक समय  अपन सम्बन्ध \nफररया  लेनय  िलीह - दीदी कवह  कऽ। ओना ममछथला  मे  तँ 'दीदी' के \nमतलब  वपताक बवहन  भेल।  मुदा  बंगाल  मे  'दीदी' के मतलब  पैघ बवहन  \nभेल।  कल्पनाक नेनपन बंगाली  बहल  क्षेत्र मे  बीतल  अछि  तावह  दुआरे  \n'दीदी' िला  बात फररिौत  कऽ लेलछथ।  हऽम  तँ बेसी समय  पवहने  सँ \nपिना मे  रहल  िी  तैँ ओतह  सभ बडकी बवहन  केँ 'दीदी' कहैत  अछि।  \nसािषजवनक  रूप  सँ हमहँ  पैघ बवहनक  उत्तरदामयत्ि आब सँ हनक े \nदेछलयैन्द्ह। \nअंग्रेजी मे  कहल  जायत  अछि - 'छलहििंग छलजेंि ' से िछथ  हमरा  सभक \nलेल  िॉ. प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'। सादगी पूणष जीिन , उच्च विचार, सात्त्िक \nव्यिहार, छचर -स्मरणीय कलाकार , अनुपम -अनमोल  धरोहर ! \n-प्रेम कान्द्त चौधरी , मो . : 7002605261 \n  \n   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठाउ। \n \n \n \n \n \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१६.कमलेंर झा 'कमल '- ममछथलापुत्री \nकमलेंर झा 'कमल ' \n  \nममछिलापुत्री \n \nजजनकर तन -मनमे ममछथलांचल  \nकमला -कोसी नयन विशेर्! \nमुट्ठीमे आकाश भरल हो  \nआँचरमे धन -धान्द्य अशेर्!! \n \nमस्तक हो उत्तुंग वहमालय \nपदतलमे बंगालक िेश!  \nअंततषम चर -चाँचर विस्तृत \nभाि भरल लोररक सलहेस!!  \n \nश्वास तथा प्रश्वास मलययुत \nदृमि प्रभात-साँझ अिशेर्! \nिाणी सीताराम समर्पिंत \nआठो याम उमाशैलेश!!  \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 79 \n \nई क े यो नवह आन---सभक वप्रय \nप्रेमलता दीदी भािेश \n'कमल ' अहकिंचन 'ममछथलापुत्री' \nनमन ,समपषण काव्य-सनेस!! \n \n-कमलेंर झा 'कमल ', टदनांक २९/१०/२२  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१७.लक्ष्मण झा सागर- प्रेमलता बवहन \nलक्ष्मण झा सागर \nप्रेमलता बविन  \nसही मे अपन बवहन जेकाँ िा कही तऽ ताहू सं पैघ जं कोनो सहोदरा \nसम्बन्ध होइ िै से िछथ हमरा लोकवनक आदरवनया जेठकी बवहनदाइ िा \nप्रेमलता ममश्र प्रेम। से हमरे िा नै।मैछथली सावहत्य संसारक हमरा सन \nकतेको लोकक दीदी बनछल िछथ प्रेमलता जी। असल मे अपन माए \nबापक एकसरर संतान िछथ प्रेमलता दीदी। तेँ अपने कहैत िछथन जे हम \nएकसरर नै िी। सम्पूणष मैछथलीक सावहत्यकार क े  अपन भाय बवहन \nकहैत िछथन। आ से जे बात छियै सब गोिे वहनका तवहना स्नेह आ \nसम्मान दैत िवन। \nवहनक जन्द्म २९.९.१९४८ ई क े  भेल िलवन दरभंगा जजलाक रवहका गाम \nमे। कवह सक ै त िी जे स्ितन्द्त्र देश भारत मे। वपताक नाम रहवन दीनानाथ \nझा जजनका लोक सभ िैद्य जी कहवन। मायक नाम रहवन िृन्द्दा देिी। \nमाय वहनक नीक क ु ल शीलक लोक रहछथन। नेने सं शास्त्रीय संगीत मे \nरूछच रहवन। वहनक माम चण्िेश्वर खाँ क े  इलाका मे सब छचन्द्हैत रहवन। \nनीक चलता पुजाष िाला लोक आ दस उपकारी रहछथन। माताराम तावह \nजमानाक ममविल पास रहछथन। संस्क ृ त परहैत आ अलजेब्रा बनाबैत \nअपन माय क े  देखने रहछथ प्रेमलता जी।  \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 81 \nवहनक वियाह १२ बखषक उमेर मे माहेश्वर ममश्र जी सं भेल रहवन। सासुर \nरहवन सीताम रही लग सीरसी प्रखंि क नामपुर गाम। वहनकर वियाहक \nखेरहा बर रोचक अछि। सभागािी सं वियाह भेल रहवन। वियाहक कोनो \nपूिष सूचना वहनका नै रहवन। बारह बरखक ियस कोनो वियाहक थोडबे \nहोइत िलैक। ई अपन गामेक ईसक ु ल मे छलखाइ परहाइ करैत िलीह। \nसांझ भरली आने टदन जेकाँ खाय पी क े  सु वत रहल िलीह। सुतली रावत \nमे वहनका जगौल गेल। आ गीत नादक संग बेदी गारर क े  पक्ण्ित क े  \nबजाय क े  वहनक वियाह भऽ गेल रहवन। ने बररयाती ने सररयाती ने कोनो \nशहनाइ आ ने कोनो शोभा सुन्नर। \nवियाहक साले भररक बाद प्रेमलता जीक जजनगी मे एकिा बरका अन्द्हर \nवबहारर आयल। माय आ बाप दुनू  गोिे वहनका िोरर ऊपर चल गेलन्खन। \nगामक लोक कहैक जे प्रेम क े  वियाहे दुआरे माय बाप जीबैत िलन्खन। \nतहन तऽ बेचारी प्रेम लता जेकाँ ममसरजी संग छलपैि गेल रहछथ। बोलो \nभरोस दै िाला लोक अपन वकयो नै िलवन। सगर तलाब मे एसगर ईचना \nमांि बनछल िलीह। अपन भागे आ माय बापक आशीबाषद  सं हाथ \nपकररवनहार   ममसर जी आ सासु ससुर धरर बर नीक भेिलन्खन जे \nवहनका कवहयो कोनो िस्तु िा बातक तकलीफ नै हअय देलन्खन। \nप्रेमलता जी पर मायक संस्कारक असरर भेलवन। नेने सं वहनक सोच \nविचार आ वक्रया कलाप प्रगवत गामी होइत रहल।वहनका जजनगी मे वकि ु  \nनीक काज करबाक अक्षभलार्ा जागल रहलवन। जहन लोक अपन मध \nबेिी क े  घर सं बाहर एकसरर नै वनकलय दैत िल तावह समय मे प्रेमलता \nजी नािक क े  ररहसषल करैक लेल एकसरर बाहर जाइत रहलीह। आ \nएकिा समय एलैक जहन प्रेमलता ममश्र प्रेम एहन पवहल मैछथल मवहला \nभेलीह जे नािक मे स्त्रीक भूममका करय लगलीह। से एक नै अने को। \nआब तऽ चलछचत्र मे सेहो मायक भूममका मे रहय लगलीह अछि। आइ \nजे हमरा सभक बीच मैछथलानी रङकमीक एकिा बरका फौज तैयार \nभेलीह अछि वतनका सभक जरर मे कोनो मे कोनो रूपमे प्रेमलता ममश्र \nप्रेमक योगदान अछि से बात वकनको सं िवपत नै अछि।  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा , एतबी वहनक पररचय नै अछि।पिना मे  रवह क े  नािको करै िलीह \nआ परहाइ सेहो जारी रहलवन। एम ए क े लवन। पी एच िी क े लवन। िा \nप्रेमलता ममश्र प्रेम भऽ गेलीह। तवहया बांकीपुर िाछलका उच्च विद्यालय \nपिना नगर वनगम क े  अधीन िल।बाद मे वबहार सरकारक अधीन भऽ \nगेल। तै ईस्क ु ल मे  छशक्षक्षका बनछल नोकरी क े लवन। फ े र लेक्चरर भेलीह। \n४० बरख ईस्क ु ल कौलेज मे अपन सेिा दैत २००८ ई क छसतम्बर मे \nअिकाश ग्रहण क े लवन। \nनोकरी मे िलीहे तखने सं यात्री जीक (कक्का कहैत िलीह) कहला पर \nपिना आकाशिाणी मे अपन कायषक्रम करैत िलीह। ििुक भाइ सं तवहये \nसं सम्पक ष  रहय लागल िलवन। ििुक भाइ सेहो नािक क े  लोक।  दुनू गोिे \nनोकरीयो करछथ आ नािको खेलाइथ। नाट्य संस्था (अररपन आ भंवगमा) \nक कोनो नािकक आयोजन होइक त ििुक भाइ आ प्रेमलता जी पूणष \nरूपेँ सवक्रय रहैत िलीह। से समय प्रेमलता जीक रङकमीय जीिनक \nस्िर्णिंम काल िल। अपन सब रङ ् कमी भाइ बन्धु संग वहनक आस्त्त्मक \nलगाि रहलवन सभ  टदन। सब गोिे वहनका मावनतो तवहना रहवन। \nरङकमषक नि तुरक ई मेंिर बनछल िछथ। मैछथली रङकमषक कोनो \nइवतहास वहनका िोरर क े  अधुरा अछि आ रहत।  \nअपन अिकाश ग्रहण क े  समीप अबैत देन्ख वहनका मोन मे एकिा विचार \nअयलवन जे आब घर पर बैछस कोना समय बीतत। प्रेमलता जी अपन \nएकिा सुझाि ििुक भाइ, रामानंद झा रमण आ अजजत आजाद जी सं \nशेयर क े लवन जे मास मे हमरा लोकवन एक ठाम बैसै जाइ। आपसी क ु शल \nक्षेम हो। सावहत्त्यक चचष िचष हो। सब गोिे अपन ििका रचना आनी। \nपाठ करी। तावह पर विचार हो। विमशष हो। बात सब गोिे क ें  जंछच गेलवन। \nबात रहल जे कतय बैसी। प्रेमलता  जी अपना घर पर ले बैसार गछि \nलेलन्खन। आ तकर बाद हनका घर पर सब गोिे मास मे एक टदन क े  \nसांझू पहर गोष्ठी करय जाय लगलाह। ई क्रम एखनो जारी अछि। एवह \nगोष्ठी मे मैछथली सं बेसी आब वहन्द्दीक सावहत्यकार सब आबय लगलाह \nअछि।  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 83 \nकालक्रमे एकिा आर नि आ नीक बात सबहक सोंझा आयल। वनणष य \nभेल जे वकयैक ने साल मे एकिा पवत्रका वनकालल जाय। सत्रह अप्रैल \n२००८ जूरर शीतल टदन सं सांध्य गोष्ठी नामक पवत्रका प्रेमलता ममश्र प्रेम \nजीक संपादन मे पिना सं वनकलय लागल जे अध्यािमध वनकछल रहल \nअछि। एवह पवत्रकाक प्रत्येक अंक महत्िपूणष त अछिये जे लोक सभ \nधराऊ जे काँ सब अंक सहेजज क े  अपन अपन घर मे रखैत िछथ।ई अपना \nआप मे प्रेमलता ममश्र प्रेम जीक े  एक क ु शल आ प्रखर संपाटदका  हेबाक \nपुमि करैत अछि।  \nवहनका जीिन मे ११.८.२०१८ एकिा कारी स्याह टदन बवन क े  आयल। \nअही टदन वहनका सीथ क छसनुर मेिायल गेल। हाथक चूरी फोरल गेल। \nअपन तीन िा बे िा आ एकिा बेिीक संग वहनका िो वड क े  ममसर जी \nततेक दूर चछल गेलाह जतय सं वकयो आपस नै अबैत अछि। तहन त \nदुवनयाँक जे रीवत िै से वहनको मावन क े  संतोख करय प डलवन। आब त \nअपनो जीिनक अमृत महोत्सि क े  नजदीक आवबये गेलीह अछि। \nमैछथलीक नाट्य संसार वहनक क ृ त्य सं वहनका माथ पर रखने िवन। एहेन \nसम्मान बर कम्मे लोक क े  नशीब होइ िै, से वहनका भेल िवन आ तावह \nसम्मान सब सं प्रेमलता जी जीविते वकम्बदन्द्ती बवन गेल िछथ। \nहमरा वहनका सं पवहल भेंि आ पररचय पात ममत्रिर क ु णा ल जी करेने \nिछथ पिनाक विद्यापवत भिन मे १९८६ ई मे। हम सपररिार असाम सं \nगाम अबैत काल  पिना मे यात्रा क े  तोरैत सांझ मे विद्यापवत भिन देखय \nगेल रही।  ओही ठाम भेंि भेल िल। हमर सार ब्रह्मानन्द्द सेहो संग मे \nरहछथ। मात्र पररचय िा भेल िल। कोनो गप सप नै।  \nगप सप भेल कोलकाता मे वगरीश पाक ष  िाला बैजू जीक कायषक्रम मे। \nरामलोचन ठाक ु र जी , प्रेमलता जी आ हम खू ब नीक जेकाँ बरी काल \nधरर बवतयाइत रहलौं। तकर बाद भेंि अछि मधुबनी मे २०१७ ई मे टदलीप \nक ु मार झा जीक कायषक्रम मे जावह मे हमरा सम्मावनत क ै ल गेल। अंवतम \nभेंि अछि कोलकाता मे ििुक भाइ संगे एकिा कायषक्रम मे आयल \nिलीह। मुदा , सम्बन्ध मे जे प्रगाढ़ता हेबाक चाही से भेल रा मलोचन  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nठाक ु र जीक वनखोज भेला पर। प्रत्येक टदन फोन करैत रहैत िलीह। \nठाक ु र जीक बारे मे अपिेि लैत िलीह। हम अनुभि क ै ल जे प्रेमलता \nजी ठाक ु र जीक ें  बर मानैत िलीह। जवहया ठाक ु र जीक देहांतक सूचना \nभेिलवन तवहया जे फोन पर हनक विलाप सुनल से कहल नै जाय सक ै त \nअछि। ठाक ु र जी से हो नािक क े  लोक िलाह। तेँ हनका सं भैयारी \nसम्बन्ध रहवन। \nहम देखल अछि आ अनुभि क ै ल अछि जे प्रेमलता ममश्र प्रेम एक \nअसाधारण  मवहला िछथ। अपन भू भार्ाक लेल पूणष रूपेँ समर्पिंत िछथ। \nएखनो कोनो नािक आ छसनेमा लेल ककरो नै नवह कहैत िछथन। बहत \nसरल , सहज आ ममलनसारर स्िभाि ि वन। घमंि तऽ एक पाइ नै िवन। \nमधया पुता सब सैतल आ सुर्हिंयायल िवन। हाले मे चेतना सममवत , पिना \nक े  उपाध्यक्ष पद पर वनिाषछचत भेलीह अछि। माँ मैछथली हनका दीघाषयु \nराखछथ!  \n  \nअंत मे हम विदेह पररिारक समस्त िीम क ें  विशेर् रूपेँ आयुष्मा न \nआशीर् अनछचन्द्हार जीक प्रवत क ृ तज्ञ िी जे हमरा ममछथलाक एहेन स्ियं \nप्रभा पर छलखबाक लेल उपयुक्त बुझलवन। आ हम चे िा क ै ल अछि जे \nअपन वबर्य पर क े जन्द्रत रहैत विदेहक पाठक क ें  वकि ु  नि जानकारी \nभेिनु। \n-लक्ष्मण झा सागर, कोलकाता/ २९.१०.२०२२ \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 85 \n२.१८.गजेन्द्र ठाक ु र- प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क बहन्ने \nगजेन्द्र ठाक ु र \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम'क बिन्ने \nबहत पुरान गप्प। पिनामे स्क ू लक संगी सभ मैछथली भार्ीक ेँ  सांस्क ृ वतक \nरूपमे श्रेष्ठ हएब मावन गेल िल। ममछथला छचत्रकला बा छसक्की-मौनीक \nकारण नै। हम पुिने रवहयै - \"से की भे लौ अनचोक्क े?\" \nओ मगही भार्ी िल , उत्तर देलक- \"पिनामे तोरा सभक कायषक्रम गेल \nरही , क ु मारर, वबयाहल मवहला सभ मंचपर सांस्क ृ वतक कायषक्रम आ \nनािकमे भाग लऽ रहल िली। तूँ सभ बड्ड एििान्द्स िेँ।\" \nओ कोनो मैछथलीक पिष समारोह गेल िल आ नीलम चौधरीक नृत्य \nदेखने िल आ प्रेमलता मम श्र 'प्रेम'क अक्षभनय सेहो। कतेक मुब्धय कलसँ \nमवहला मंचपर जाइ िछथ आ आंगुरपर गानल जा सक ै त िछथ , ऐसँ \nओकरा कोनो मतलब नै रहै , ओ हमरा सभक ेँ  एििांस मावन लेने िल। \nहमहूँ कएक बेर ऐ समारोह सभमे गेल रही , प्रायः १३ बखष आ २१ बखषक \nबीचक उमेरमे। आ एक्सपिष कमेण्ि सुनैत रही। \n\"ऐं यौ, पदाष कहाँ िै , कोटठयामे अरुण बाबू सभजे नािक खेलाइ िछथ \nओइमे तँ रङ -वबरङक पदाष रहै िै। \" \n 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"बाबू क ु णाल िाइरेक्िर िछथ, खाली प्रकाश आ अन्द्हारक प्रयोगसँ सीन \nबदलै िछथ। नािकक बड्ड जानकार, हनकर मानब िन्न्द्ह जे पदाषक प्रयोग \nभेल नै आवक नािक आधुवनक नै कहाओत। \" \n\"आ बीच-बीचमे कॉममक ?\" \n\"से सभ वकि ु  नै, क ु णालक नजररमे ओ सभ नकली नािक भेल। \" \nतखने लाइि चछल गेलै , मुदा पेट्रोमेक्स तैयार आ अक्क ू क कॉममक लाल \nआ हररयर छसन्द्दूरबला हास्य-कक्षणका जइ मवहलाक पवत प्रायः रेलिेमे \nिलै , से शुरुह भेल , बीचेमे।  \n\"पवहल टदन नै एलौं ?\" \n\"पवहल टदन कोनो काजक  कायषक्रम नै होइ िै , धोइध बला सभक \nभार्ण आ सडल-पाकल कविता क े  सुनत ?\" \nमुदा सोङरपर ठाढ़ कएल गेल िै ऐ नाट्य -संस्था आ समारोह \nसभक ेँ, सावहत्योक ेँ, तइसँ हमर संगीक ेँ  कोनो मतलब नै रहै। कानक \nसुनलपर ओ विश्वास करत आवक आँन्खक देखलपर। मैछथलीक सावहत्य \nउन्नत, ओतऽ मवहला मंचपर अबैत िछथ , प्रिासी मैछथलमे एकता िै तेँ \nनेँ। एक्क े  जावत िै तेँ की , दोसर जावतक पात्र तँ नािकमे िैहे \nवकने? थोपडी ओकरे देन्ख कऽ तँ पडै िै , भले अपमावनत करैबला \nिाइलोग घोछसया कऽ।  \n२००९ ई. क कोनो टदन। \nएकिा फोन आयल - \n\"हमर नाम िी ित्रानन्द्द लसिंह झा, नै छचन्द्हने हएब, हमरा लोक बिुक \nभाइ कहै िछथ। \"  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 87 \n\"हम ित्रानन्द्द लसिंह झा नामसँ अहाँक ेँ  बेशी छचन्द्है िी। ओइ \nसमय  'भारती ' कायषक्रम आकाशिाणी पिनासँ होइ िलै, साढ़े पाँच बजे \nसाँझसँ ६ बजे साँझ धरर। बृहस्पवत आ रवि टदन। टदनो हमरा मोन \nअछि, कारण छचतकोहडामे हाि लगै िलै ओही दू टदन , से तरकारी वकनै \nलऽ हम दुनू भाँइ जाइत रही झिकारर कऽ , जे साढ़े पाँच बजे धरर घुरर \nकऽ आवब जाइ। आ ओइ कायषक्रममे अहाँक नाम बिुक भाइ कवहयो नै \nिल। \" \n\"हम प्रेमलताजीक िेरापर िी , क ु रुक्षेत्रम् अन्द्तमषनक लेल शुभकामना \nआ छलअ प्रेमलता जी सेहो गप करती। \" \nप्रेमलता जी सेहो शुभकामना देलन्न्द्ह। \nमंत्रेश्वर झा जी समय-साल मे हमर वबनु नाम लेने एकिा व्यंग्य \nछलखलन्न्द्ह, जे एक गोिेक पञ्जीपर मोिका वकताब आयल िन्न्द्ह, आ \nओ पञ्जी आधाररत व्यिस्थाक पुनः उद्धार करऽ चाहैत िछथ। \nपटढ़ कऽ ओ छलखैत िछथ, तखन वकए ओ से छलखलवन ? \nमुदा जखन पवहले अध्याय  (प्राक्कथन)क दूर्ण पञ्जीक चचष आ ओइमे \nनव्य-न्द्यायक जनक गंगेश उपाध्यायक वपता मृत्युक ५ साल बाद जन्द्म \nआ चमषकाररणीक वििाह सवहत मारते रास वििरणक चचष शुरू भेल आ \nहम ईहो खुलासा क े लौं जे क े ना रमानाथ झा ऐ वििरणक ेँ  \"वहस्ट्री ऑफ \nनव्य-न्द्याय इन ममछथला\"क लेखकसँ झूठ बाजज नुक े ने िला , हनका \nसवहत सभ गो िे गुमकी लामध देलवन , कारण पञ्जीक पोथीक आरब्धम्भक \nविरोधक असल कारण सोझाँ आवब गेल।  \nविदेह आगाँ बढ़ैत गेल, आ सावहत्य अकादेमी सवहत ओकर फक्ण्िंगबला \nएसोछसयेशन/ संस्था सभ सोङ्गरेपर ठाढ़ रहल, हकहकाइत , मुदा एेँठ -\nएेँठ कऽ बजैत। हमरामे कमी अछि जे हम कोनो सभा -संस्थामे कम जाइ \nिी, मुदा २०१२ मे एकिा सावहत्य-अकादेमी फण्िेि कायषक्रमक बाद \nहमरा ई अनुभि भेल जे हकहकाइत संस्था सभमे सुधारक एकोरत्ती  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसम्भािना नै िै, आ मोिामोिी ई सभ हमरा आ विदेहसँ घृणा करैत \nअछि। ओहनो हम कम्मे जाइ िलौं , से बन्द्दे कऽ देछलऐ।  \nफोन अखनो अबैत रहैत अछि , कवि सम्मेलन लेल , सेमीनार \nलेल , िेबीनार लेल , हम मना करैत छियन्न्द्ह (एतऽ धरर जे फ े सबुकोपर \nफ्र े ण्ि आ ग्रुपमे जखन हम मना करैत छियन्न्द्ह तखनो) आ ओ सभ ऐ \nलऽ कऽ उनिा -पुनिा बाजै िछथ हमरा विर्यमे , सभ नै वकि ु  गोिे। हमर \nतँ एक्क े िा शतष अछि, मनुक्ख बवन जाउ आ हम अपन स्िाभािक \nविपरीतो  आयब, ओना स्िभािक अनुसार हम ऐ सभ स्थानमे कम आबै \nजाइ -िी। \n  \nमनुक्ख क े ना बनी   \nपवहने सावहत्य अकादेमी प्रसंग। वकि ु  गोिे छलखने िला जे सावहत्य \nअकादेमी हमरा आ विदेहक ेँ  मोजर नै दैत अछि तेँ हम सभ ओकर विरोध \nकरै िी। से स्पि भऽ गेल जे ओ सभ मोजर दै िछथ आ विरोधक कारण  \nअछि चोर -सावहत्यकारक ेँ, जकरा विदेह बैन कऽ देलक , तकरा सावहत्य \nअकादेमीक मैछथली विभागक परामशषदात्री सदस्य जावतक कारण \nबनेनाइ, ओइ जावतक जकर ऐ अकादेमीक मैछथली विभागपर एकित्र \nराज्य िै, जकरा द्वारा मान्द्यताप्राप्त सातो छलिेरेरी एसोछसयेशन ओही \nजावतक लोकक िै , जकर अनु िादसँ लऽ कऽ सभ असाइनमेण्ि दोसर \nजावतक लेल प्राप्त करब असम्भिे िै, जकर नािक -वनबन्ध-कथासँ लऽ \nकऽ सभिा संकलनमे एक्क े  जावतक ९९% रचना िै  (ओना ई सभ \nगोदाममे सडबा लेल िापल जाइ िै )। \nसावहत्य अकादेमीमे मैछथलीक प्रिेश लेल कोनो संस्थाक कोनो योगदान \nनै िै , ई एकमात्र जयकान्द्त ममश्रक व्यक्क्तगत प्रयाससँ सम्भि भेल, आ \nतेँ ओकर कोनो फाएदा मैछथलीभार्ीक ेँ  नै भेलै। एक जावतक वकि ु  लोक \nपचास हजार - लाख िाकाक अनुिाद असाइनमेण्ि लैत िछथ , आ  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 89 \nओहीपर हनका अनुिाद पुरस्कार सेहो भेटि जाइ िन्न्द्ह से पचास हजार \nिाका आर।  \nभारतीय संविधानक अिम अनुसूचीमे मैछथ लीक प्रिेश हअय बा \nविकीपीवियामे मैछथली बा गूगल ट्रान्द्सलेिमे मैछथली बा वतरहता आ \nक ै थीक यूनीकोि, मूलधाराक कोनो संस्थाक कोनो योगदान ऐमे नै िै। \nभारतीय संविधानक अिम अनुसूचीमे मैछथलीक प्रिेश क े ना भेल तकर \nअक्षभलेखन हमर अंग्रेजी पोथी \"A PARALLEL HISTORY OF \nMAITHILI LITERATURE\" मे कएल जा रहल अछि। हँ ऐ संस्था \nआ लोक सभसँ गूगल िेरा गेलै , विकीपीविया िेरा गेलै आ भारत सरकार \nिेरा गेलै से फ े सबुकपर पढ़बामे आवब जाएत। ओना जकरा  बुते मािीयो \nनै मरै िै  तकरासँ  के िरतै ? एकिा बात सेहो स्पि हेबाक चाही जे \nमैछथली लेल विद्यापवत पिषसँ बेशी महत्ि दुगाषपूजाक िै, एक तँ विद्यापवत \nपिषक जतेक प्रचार कएल जाइ िै अखबारमे से एकर लोकवप्रयताक \nद्योतक नै अछि, ई मात्र एकर कताष-धताषक मीवियापर कब्जाक ेँ  देखबैत \nअछि। दोसर मात्र नािक आ क ु ञ्जवबहारी लऽ कऽ दसिा लोक जुिै \nिै, नािक बहत ठामसँ वनपत्ते िै। तेसर ऐमे जनसहयोग लगभग शून्द्य \nिै, आ एकर स्िरूप सेहो सावहत्य अकादेमी सन िै बा एकरा सन \nसावहत्य अकादेमीक िै, आ दुनू समाजमे कट्टरता पसारर रहल अछि। \nदुगाषपूजा गामे -गाम होइ िै , लोकक सहभावगता रहै िै , सांस्क ृ वतक \nकायषक्रम नाच आटद क माध्यमसँ ई समाजक सभ अंग आ मवहला -\nपुरुर्क ेँ जोडने अछि , ई विद्यापवत पिष आ सावहत्य अकादेमी आ ओकर \nसंपोवर्त संस्था सभ द्वारा पसारल जा रहल घृणाक ेँ  न्द्यूट्रल करैत अछि \nआ तइसँ आगाँ समरसता पसारैत अछि। ई जानकारी विद्यापवत पिषक \nआयोजनकताष लेल अछि जे फाँड बान्न्द्ह कऽ कहने वफरै िछथ जे दोसर \nजावतमे औकावत िै तँ ओहो  अप्पन नायकपर पिष करय। एतऽ स्पि कऽ \nदी जे विद्यापवतक जे फोिो ऐ संस्था सभ द्वारा प्रस्तुत कएल जा रहल \nअछि सएह त्रुटिपूणष अछि। संगवह ओ लोकवन अिहट्ठ आ संस्क ृ तबला \nविद्यापवतक ेँ  कविकोवकल विद्यापवतक रूपमे असफल रूपेँ ढोल बजा -\nबजा कऽ प्रस्तुत कऽ रहल िछथ।  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतँ की चारू  कात अन्द्िार अछि? \nनै, नै तँ प्रेममोहन ममश्र वकए सावहत्य अकादेमीक मैछथली विभागक \nपरामशषदात्रीक पदसँ त्यागपत्र दइतछथ। कॉलेज सभक किऑफ देखबै \nतँ सभसँ कम वहन्द्दी आ मैछथलीक किऑफ भेित, आ ओइ परामशषदात्री \nसममवतमे िएह सभ सहसह करैत िछथ। आ जतऽ साँप सहसह करत \nओतऽ मनुक्ख क े ना रवह सक ै ए। से रसायन विज्ञानी  प्रेममोहन ममश्र \nत्यागपत्र दऽ देलन्न्द्ह। \nसिसि करैत साँपक बीच मनुक्ख क े ना बनी  \nप्रेमलता जीक तीनिा पोथीक समीक्षासँ पूिष हनकर सहसह करैत साँपक \nबीच हछथयार िोवड देबाक चचष करब आिय यक। कारण ई अंक प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम' विशेर्ांक अछि, अक्षभनन्द्दन ग्रंथ नै। \nप्रेमलता जी कलाकार िछथ , मवहला कलाकार िछथ , उच्च जावतक \nमवहला कलाकार िछथ। हमरा आशा िल जे ओ कलाकार \nरवहतछथ , सुच्चा कलाकार, बेशीसँ बेशी मवहला कलाकार। मुदा परीक्षा \nकाल ओ नै कलाकारे रवह सकली नवहये मवहला कलाकार। भऽ गेली \nमात्र एकिा र्ियंत्रक छशकार , जतऽ हनका अपन मवहला होयबाक \nआइिेस्त्ण्ििी आ अपन कलाकार होयबाक आइिेस्त्ण्ििी दुनू त्यागऽ \nपडलन्न्द्ह। \nघिना सावहत्य अकादेमी युिा पुरस्कार २०२२, तीनिा जूरी रहछथ , दूिा \nपुरुर् (क े ष्कर ठाक ु र आ राजन क ु मार लसिंह) आ एकिा मवहला  (प्रेमलता \nममश्र 'प्रेम')। मुन्नी कामतक कविता संग्र ह  \"अंततः\", मुन्नी \nकामत - जजन्द्दगीक मोलक लेन्खका आ असली फ े ममवनज्मक कविता \nछलखवनहारर। ने रचनाक गुणित्ता ने फ े ममवनज्मक कोनो महत्ि, मात्र \nजावत भारी पडल , ऐ पोथीक ेँ  क े ष्कर ठाक ु र आ राजन क ु मार लसिंहक तँ \nिोड़ू प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क सेहो िोि नै भेिलै। सभक ेँ  दाम चुकाबऽ  पडै \nिै, सावहत्य अकादेमी द्वारा मान्द्यताप्राप्त कछथत छलिेरेरी एसोछसयेशनक \nउपाध्यक्ष बनबाक दाम चुक े लन्न्द्ह प्रेमलता ममश्र 'प्रेम', नै अवड  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 91 \nसकलीह , अपन िोि अप्पन होइ िै , मुदा वहनकर िोि पुरुर् \nबहमतक , जावत बहमतक संग चछल गेल।  \n  \nशेखर प्रसंग , ओ टदन ओ पल आ एिो िली छसने ि \nशेखर -प्रसंग 'सुधांशु शेखर चौधरी ' पर हनकर शोधक आधारपर रछचत \nपोथी अछि।  'ओ टदन ओ पल ' आत्मकथा होइत-होइत बछच गेल अछि \nआ ई अछि संस्मरण संग्रह। 'एगो िली छसनेह ' अछि कथा -संग्रह जकर \nवकि ु  कथा हमरा आियषचवकत क े लक।  \nशेखर प्रसंग  \nशेखर -प्रसंग 'सुधांशु शेखर चौधरी ' प्रछसद्ध सम्पादकजी पर हनकर \nशोधक आधारपर रछचत पोथी अछि , पवहल अध्यायमे व्यक्क्तत्ि आ \nक ृ वतत्ि, दोसर अध्यायमे क ृ वत वििेचन, तेसर अध्याय मे हनकर वहन्द्दी \nरचना आ चाररम अध्यायमे उपसंहार अछि।  \nऐ पोथीक उपसंहारमे एक ठाम िर्णिंत भेल अछि जे क े ना उदयचन्द्र झा \nविनोद हनकासँ भेँि क रबाक लेल ममछथला ममवहर कायाषलय गेल िलाह \nमुदा ओ िाम हाथसँ छलखबामे तल्लीन िलाह। ओ एक्क े  बेर रचना फ े यर \nकऽ लैत िलाह , मोनेमे काँि -िाँि कऽ लैत िलाह।  \nजॉजष बनाषिष शॉ तँ ततेक तेजीसँ सोचैत िलाह जे ओ शॉिषहैण्िमे छलखैत \nिलाह जे तारतम्य नै िूिय , आ हनकर पसषनल अछससिे ण्ि ओकरा \nलौंहहैण्िमे िाइप करछथन। \nममछथला ममवहर लेखकक एकिा सेना तैयार क े लक , सहस्रामधक \nलेखकक।  \n   92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ टदन ओ पल  \nऐ मे १२ िा संस्मरण अछि। \nिमर कक्का :यात्रीजी- ऐ संस्मरणमे एकिा घिनाक चचाष करब \nआिय यक अछि। यात्रीजीक जेठ बेिीक संग प्रेमलताजी भानस \nकरछथ , मुदा यात्रीजी हनका दुनू गोिेक ेँ  एक टदन सप्ताहमे ि ु ट्टी देलन्खन्द्ह \nआ ओइ टदन हनकर जेठ बेिा शोभा ममसर भानस करछथन्द्ह से वनणषय \nदेलन्न्द्ह।  प्रेमलता जी छलखैत िछथ - \n\"अमधकारक बोध करओलवन कक्का। \" \nसत्य, जतऽ आइयो जनसंख्यामे िोमेत्स्िक काजक ेँ  बेरोजगारी बा वबनु \nअजषनबला काज मानल जाइ िै , ई गप आह्लाटदत क े लक। कक्का नवह \nरहलाह।  \nकाका, काकी आ...: ऐमे ने काकाक नाम िन्न्द्ह ने काकीयेक। हम ई \nऐ दुआरे कवह रहल िी जे हमरा रवहकाक ऐ भवगनमानक नाम जनबाक \nउत्कण्ठा अछि। वकए अछि? कारण ऐ संस्मरणमे काकीक ेँ  सम्बोमधत \nकऽ प्रेमलता जी छलखैत िछथ - \n\"ओ प्रथम मैछथल मवहला मंच प र आयछल िलीह , आ से हमरा लेल \nसभटदन प्रेरणाक आधार रहल अछि। \" से हनकर नाम जनबाक सभक ेँ  \nइच्छा हेतन्न्द्ह आ प्रेमलता जी से करतीह से आशा अछि, ओना लोकक \nजजनगी बीवत जाइ िै काकी -काकी करैत मुदा ओकर नैहर गामक पता \nतँ चलैत िै , काकीक नाम नै पता चलै िै।  \nअही संस्मरणमे सोङरपर ठा ढ़ नाट्यमंचक प्रमाण सेहो देल गेल अछि \nजतऽ प्रेमलता जी पर किाक्ष करैत वकयो कहै िछथ- \"... हररमोहन बाबू \nचाली क ेँ  फ ू वक कऽ साँप बना रहल िछथ। \" \nकठघरामे ठाढ़ िम : ई संस्मरण सुधांशु शेखर चौधरी पर अछि। ओ \nवहनका एकबेर कहने रहछथन्द्ह जे नािक छलखबा काल प्रेमलता जेना  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 93 \nहनका सोझाँ  आवब जाइ िछथन्द्ह आ ओ सम्िाद ओ प्रेमलते लेल छलखैत \nिछथ। \nस्मृवत-तपभणक दू शब्द: ई संस्मरण पं. जयनाथ ममश्रक िन्न्द्ह प्रेमलता \nजीक अनुसार जवनकर मानसपुत्री  'मैछथली मवहला संघ ' अछि। \nनारी -जागरणक अग्रदूत , नचैत रिल ओ क्षण सर् , बेर -बेर र्छसया \nजाइत िी : ई तीनू संस्मरण हनकर नैहर रवहकाक अछि। अही क्रममे ई \nतीनू संस्मरण नै अछि मुदा एकिा कारणसँ हम एकरा एक ठाम रखने \nिी। पवहलमे छशक्षक आ वपता रंगमंचपर वहनकर प्रिेशक पक्षधर \nरहछथ , मुदा गौँआ सभक कारण ई सम्भि नै भेल , टदन मे ओना ररहसषल \nकालमे गीतपर नृत्य क े ने रहछथ , उमेर रहन्न्द्ह १३ बखष (सन् १९६१)। \nनािक गोविन्द्द झा क 'बसात' रहै , से संस्मरणमे गोविन्द्द झा सेहो \nसस्त्म्मछलत भेलाह जखन प्रेमलता जी पिावत पिना गेलीह आ गोविन्द्द \nझा क कएकिा नािकमे अक्षभनय क े लन्न्द्ह। दोसरमे वहनकर उमेर रहन्न्द्ह \n३७-३८ बखष  (सन् १९८५-८६) आ िएह गौँआ सभ वहनका २४-२५ बखष \nबाद गामक विद्यापवत पिषमे मुख्य अवतछथ बनेलकन्न्द्ह आ वहनकर बेिी \nअन्नूक ेँ  मंचपर गाबय लेल बजेलकन्न्द्ह। आ स्िेजसँ उतरलाक बाद २३ \nबखष बाद वहनका अपन गुरुजी सीतानाथ झाक दशषन भेलन्न्द्ह जे प्रेमलता \nजीक नाम पुकारल जेबाक बाद अदहे खेनाइपरसँ उटठ कऽ झिकारर कऽ \nआवब गेल िलाह। तेसर संस्मरणमे वब नु सह -कलाकार \nसंग ररहसषलक  रवहक े मे नािकमे अक्षभनयक गौंआ उदय चन्द्र \nझा 'विनोद'क आग्रहक ेँ  अस्िीकार क े लन्न्द्ह, नािक महेन्द्र मलंवगयाक \nिल आ नािक िल - 'ओकर आंगनक बारहमासा ', ईहो छलखै िछथ जे \nसभखन सभक ेँ  प्रसन्न नै राखल जा सक ै ए (उदय चन्द्र झा 'विनोद' अही \nअंकमे छलखै िछथ जे  प्रेमलता जी मावन गेल िलीह , मुदा गौँआ सभक \nप्रबल विरोधक कारण ओ दशषक े  दीघाषमे रहलीह आ प्रेमलता जीक ई \nअपमान हनका एतेक खराप लगलन्न्द्ह जे रवहकाक वत्रटदिसीय विद्यापवत \nपिषमे तकर बाद कोनो नािक नै भेलै।) । तेसरे संस्मरणमे कोनो नजदीकी \nमवहलाक चचाष अछि जे वहनका कहल न्खन्द्ह जे धन्द्य बिुक भाइ जे  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहाँक बेिीक वबयाह भऽ गेल आ आब अहाँ वकि ु  बेशी बाजऽ सेहो \nलागल िी।  \nरंगयात्रासँ मिायात्रा धरर :मैछथली नािकक वनदेशक पं . वत्रलोचन झा \nप्रछसद्ध गुरुजी क संस्मरण ऐ आलेखमे अछि। ऐ सँ पवहने वहन्द्दीसँ \nवनदेशक आयावतत होइत िलाह। पवहने ओ राजदरभं गाग छथयेिरमे \nरहछथ , ओ बन्द्द भऽ गेल। फ े र चचाष अछि कलकत्ताक मूनलाइि छथयेिरक \nआ ओहो बन्द्द भऽ गेल तखन ओतुक्क े 'यात्रा पािी'मे गेलाह मुदा ओतऽ \nमैछथली रंगसंस्था 'ममछथयात्री (सहयोगी दयानाथ झा , गुणनाथ झा आ \nश्रीकान्द्त मण्िल)' सँ जुडलाह।  \nयात्रा पािीमे घुमब जखन पार नै  लगलन्न्द्ह तँ कमलनाथ लसिंह ठाक ु रक \nमाध्यमसँ पिना चेतना सममतक रंगमंच विभागसँ जुवड गेलाह।  \nमुदा एतऽ सेहो सोंगरपर ठाढ़ मैछथलीक चचाष भेिैत अछि - \n\".. पररिारक अन्द्य सदस्यक ेँ  रंगमंचसँ िा रंगमंचक चचाषसँ फराक \nरखलवन। \" \nश्रीकान्द्त मण्डल: ७ जनिरी १९९४, श्रीकान्द्त मण्िलक मृत्यु। \nराजकमल चौधरीक  'ललका पाग ' कथापर वफल्म बनेबा लेल \nफाइनेन्द्सर तावक लेने िलाह, कन्द्ट्रैक्ि पर हस्ताक्षर भऽ गेल, गीत रेकिष \nभेल। प्रेमलता जी छलखै िछथ जे ई गीत ओइ बखषक विद्यापवत पिषमे \nलोक सुनबो क े लक।  \nमुदा एकिा व्यक्क्तक मृत्यु माने एकिा संस्थाक मृत्यु, से ने ओ गीते आब \nअछि आ नवहये ओ वफल्म बनल। मात्र व्यक्क्तगत प्रयाससँ सोंगरपर ठाढ़ \nकएल काज , श्रीकान्द्त मण्िल सोंगर िलाह, ओ गेलाह आ हनकर आ \nहनकर गीतक चेन्द्हासी धरर मेिा गेल, बा मेिा देल गेल।  \nरंगकमी प्रममला : श्रीनारायण झा प्रछसद्ध 'सर ' आ हनकर पत्नी आ \nबाल -भंवगमा  (भंवगमा नाट्य संस्थाक बाल विभाग)क प्रभारी प्रममला \nजीक संस्मरण अछि। संगमे सोनू आ मोनू  (प्रममला जीक दुनू पुत्र) आ  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 95 \nभिनाथ झा (नाबािष)क सेहो चचाष अछि आ ठहाका कायषक्रमक सेहो । \nफ े र प्रममला जीक असमय मृत्यु भऽ जाइत अछि। \nवकि ु  तीत, वकि ु  ममट्ठ: वकि ु  चहिगर घिना सभक चचाष अछि  ओहने \nसभ जे कवपल शमाष शो मे अहाँ सभ देखने हएब।  \nएकिा रंगकमीक यात्रा : पवहल बेर चेतना सममवतक तत्त्िाधानमे आ \nबिुक भाइ कहलापर १९७३ ई मे प्रेमलता जी आ दस बखषक भारती \nअक्षभनय क े लन्न्द्ह। १९७४ मे शाममल भेलीह नृत्यांगना रमा दास। पुरुर् \nकलाकारक चचाष सेहो अछि - ित्रानन्द्द लसिंह झा (बिुक भाइ), िेदानन्द्द \nझा, फनन्द्त झा, हृदयनाथ झा , सी.पी.झा, मोदनाथ झा , अशफी \nअजनबी , गोलोकनाथ ममश्र, बन्धुजी, शम्भुदेि झा। चेतना सममवतक \nअवतररक्त नाट्य संस्था \nरंगलोक , निांगन, अररपन , भंवगमा , आंगन, कला सममवत   क चचाष भेल \nअछि आ जजम्मा लेवनहारमे रिीन्द्र  नाथ ठाक ु र , कौशल क ु मार \nदास, ित्रानन्द्द, क ु मार शैलेन्द्र, प्रशान्द्तकान्द्त, रिीन्द्र राजू, मनोज \nमनुज , विभूवत आनन्द्द, क ु णाल, उमाकान्द्त, वकशोर क े शि , रोवहणी \nरमण , जगन्नाथ लाल दास, कौशल ममश्र आ तरुण प्रभातक चचाष भेल। \nमवहला अक्षभनेत्रीक चचाष क े लवन- मंजू चौधरी , सुधा दा स, तनुजा \nशंकर , विनीता, संगीता, वनिेटदता, मंजू झा , आभा झा, पूनमश्री। मृदुला \nछसन्द्हाक चचाष भेल अक्षभनयक संग वनदेशन आ आलेखन लेल सेहो। \nमंत्रेश्वर झा द्वारा 'अररपन 'क माध्यमसँ नाट्य प्रवतयोवगताक आयोजन। \nमुदा ... \nमंजू चौधरी रंगमंचे नै ओइसँ जुडल लोकोसँ क ु शल िेम -धरर पुिबासँ \nपरहेज क े लवन ,मृदुला छसन्द्हा, सुधा दास , पूनमश्री, प्रभा झा, नूतन झा \nसभ एकाएकी िोडैत गेलीह।  \nसुरेन्द्र आचायष धरर संग रहलाह।  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतनुजा शंकर अक्षभनय आ वनदेशन दुनूमे िलीह मुदा ओ टदल्ली \nदूरदशषनक सीरयल सभसँ जुवड गेलीह , हनकर िोि बहीन कनुवप्रया \nशंकर राष्ट्रीय नाट्य विद्यालयसँ जुवड गेलीह। \nशाममल भेलीह स्नेहा पल्लिी , छशल्पी आ रक्य म, तीनू सुपुत्री हररहर \nप्रसाद (वहन्द्दीक कथाकार, वफल्मकार आ स्त्स्क्रप्ि राइिर)। आनन्द्द मोहन \nझा आ हनकर माय िैदेही झा क े र सेहो चचाष अछि। मधूछलका \nआनन्द्द, सोमा आनन्द्द आ दीपा आनन्द्द, सुप्रीता दास, ज्योवत, सुनीता \nझा, अलका , नीतू, शारदा लसिंह , नीलम लसिंह , प्रीवत, रक्य म \nममश्र, अन्नू, मन्नू, बरखा लसिंह, स्िाती लसिंहक सेहो चचाष अछि। \nफ े र चचाष अछि हनका सभक जे अपन पररिार , अपन पत्नीक ेँ  उत्साह \nआ गिषक संग शाममल कयलवन - लल्लन प्रसाद \nठाक ु र (जमशेदपुर ), अशोक क ु मार झा  (ममछथला विकास \nपररर्द, कोलकाता ), रोवहणी रमण झा  (आंगन, पिना), प्रदीप \nवबहारी  (बेगूसराय ), चतुभुषज आशािादी  (विरािनगर , नेपाल ) आ य याम \nसुन्द्दर लसिंह (भंवगमा , पिना)। \n  \nएगो िली छसनेि : ऐ कथा संग्रहमे १२ िा लघुकथा अछि , जइमे एकिा \nकथा अछि  'एगो िली छसनेह ', जे  विधिा छसनेहक  कमलेश संग \nशारीररक सम्बन्ध, कमलेशक धोखा दऽ भावग जायब आ ओइ सम्बन्धसँ \nहोइबला बच्चाक ेँ  जन्द्म देबाक जजदपर आधाररत अछि। कताक साल बाद \nओ घुरर कऽ एछल आ ओही भैंसुरक ेँ  अपन घराडी छलन्ख देलवन जे हनका \nकाटि कऽ गावड देबाक वनणषय सुनेने िलन्खन्द्ह। \nऐ संग्रहक एकिा आर कथा 'ब्यूिीपालषर ' वििाहेत्तर शारीररर सम्बन्धपर \nआधाररत अछि जइमे पुरुखक ेँ  वबयाहल रहलोपर क ु माररसँ अफ े यर \nकरबाक ि ू ि िै।  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 97 \n'िापसी' कथामे सासु -पुतोहक न्खस्सा िै। जे बेिा-पुतोहक ेँ  सासु घर \nखाली करेलन्न्द्ह सएह सेिा क े लकन्न्द्ह आ फ े र िापसी भेल। \n'अभागल 'मे कोनो बातपर बच्चा घरसँ भावग गेल रहै आ फ े र घुरर कऽ \nआवब गेलै तकरे कथा अछि।  \n'चँचरी पुल ' मे बाटढ़क इलाका , चचरी पुलक गायब हएब आ फ े र \nमरम्मवत हएब , चँचरी पुल आ प्रक ृ वतक ममछल कऽ समाजमे एक सूत्रमे \nबन्द्हबाक िणषन अछि। एम्हर पछिला साल एकिा समाचार आयल िल \nजे वबहारमे लोहाक पुलक ेँ  चोर काटि कऽ लऽ गेलै।  से क्स्थवत अखनो \nओहने िै , चँचरी पुल चोरर होइ िलै , आब लोहाक पुल चोरर होइ िै।  \n'मैयाँ ' कथामे मैयाँ आ वकसुनमाक आत्मीय सम्बन्धक चचाष भेल अछि। \n'िैतरणी'मे िएह गामक न्खस्सा अछि, मरलाक बाद भोजमे मदवत करू \nआ सभिा वनकहा खेत छलखबा छलअ।  \n'जुमरातन ' स्क ू लक सेविका, एक तरहसँ ओकर चररत्र छचत्रण कएल गेल \nअछि। \n'िाहरर 'मे सुधा आ रमधयाक कथाक बहन्ने स्त्री-विमशष आ जावत विमशष \nदुनू आयल िै , आ ईहो जे मवहलापर एकर दोबरा मारर पडैत िैक।  \n'ठ े स'मे शहरमे बन्द्दक घोर्णाक बाद मवहला कमषचारी सभक आपसी \nगपशपक वििरण िै।  \n'गृह -प्रिेश'मे क े ना इमोशनल कऽ सोझ लो कसँ काज लेल जाइ िैक \nतकर वििरण अछि।  \n'उदास आँगन ' मे काकीक मृत्युक अिसरपर हनकर खगता , निका \nिौडी सभ तँ छसनेमाक भासपर गीत उठबैत अछि , काकीक ेँ  से नै \nसोहाइत िलन्न्द्ह। हनकर अत्न्द्तम संस्कारमे सौंसे िोलक िौडा सभ \nहनक छचतापर वतक ु ला -मज्जरसँ लदबद ठारर काटि कऽ धऽ देलक , जँ   98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकाकी ऐबेर नै िै तँ ककरो अँचार -आममल नै बनबऽ दइ जेतै। काकीसँ \nप्रेम.. स्िगषमे बैछस खूब चिनी बनवबहेँ... \n८२ बखषक एनी एनौ क ेँ  ऐ बेरुका सावहत्यक नोबेल पुरस्कार देबाक \nघोर्णा स्िेविश एक े िमी क े लक। स्िेविश एक े िमी ओइसँ पवहने \nरिीन्द्रनाथ ठाक ु रक ेँ  एकिा ि्िीिमे मोन पाडलक।  \n\"वततली मास नै , पल गानैत अछि , से ओकरा लग समये समय िै।\"  \nएनी एनौ पवहने आत्मकथात्मक उपन्द्यास छलखलन्न्द्ह मुदा शीघ्रे ओ मात्र \nआ मात्र संस्मरण छलखय लगलीह। \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम'क वकि ु  कथा जेना  'एगो िली छसनेह ', \n'ब्यूिीपालषर' बोर्ल् अछि तँ आ  'िाहरर ' आ 'उदास आँ गन' मे \nमनोिैज्ञावनक विश्लेर्ण अछि। मुदा हनकर मजगूत पक्ष \nिन्न्द्ह 'संस्मरण' आ जतेक खजाना हनका लगमे िन्न्द्ह से ओ एनी एनौ \nजकाँ संस्मरण छलन्खये कऽ सधा सक ै त िछथ। आशा अछि जे हनका \nकलमसँ ढेर रास संस्मरण आर वनकलतन्न्द्ह। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 99 \n२.१९.अजजत क ु मार झा - मैछथली रंगमंचक प्रेरणास्रोत: श्रीमती प्रेमलता \nममश्र प्रेम \nअजजत क ु मार झा  \nमैछिली रंगमंचक प्रेरणास्रोत: श्रीमती प्रेमलता ममश्र प्रेम  \n \nवहन्द्दी छसनेमा 'आनन्द्द' मे एकिा िायलॉग िल जकरा मैछथली मे एना \nकवह सक ै त िी - 'दुवनया एक रंगमंच िैक आ हमसब मात्र कठपुतली \nजकर रास ऊपर िाला क ेँ  हाथ मे िन्न्द्ह'। शायद अही लेल ई कहबी \nप्रचछलत िैक जे- ' सबहहिं नचाबत राम गोसाईं '। जौँ कागज कलम ल ' \nक' छलखनाई शुरु करी त ' शायद हम सब छलखबा मे सक्षम नवह होएब \nजे एक्कवह समय मे कतेक रोल हम सब वनमावह रहल िी। ओना सच \nत' ई िैक जे  कतेक रोल मे हमरा सब क ेँ  ऊपर िाला नचा रहल िछथ से \nबुझबाक सामर्थयष हमरा सब क ेँ  कहाँ अछि। ओना आइ हम ओवह नािक \nक े र चचाष नवह क ' रहल िी जकर पात्र , कथा, पिकथा, दृय य, स्थान, \nलाइि , साउंि, म्यूजजक आ अन्द्य समस्त चीजक वनदेशन सिष शक्क्तमान \nएिं सिष विद्यमान ईश्वर क ेँ द्वारा होइत अछि। जी हम चचाष क ' रहल िी \nजे अपन अपन गाम मे , विद्यालय मे संभितः अमधकांश व्यक्क्त कोनो-\nन-कोनो रुप मे खेलायल िी। ओवह समय गाम घर मे मनोरंजनक ई सब \nसँ प्रचछलत माध्यम िल। मनोरंजन क े र साथ -साथ समाज मे जागरुकता \nआनय क ेँ  लेल विक्षभन्न तरहक नािक क े र मंचन होइत िल। आम जनता \nजतेक आसानी सँ कोनो विर्य िस्तु क ेँ  समजझ जाइत िलछथ ओतेक \nकोनो पोथीक माध्यम सँ संभि नवह िल। समाज मे व्याप्त क ु रीवत सब \nक ेँ  क े न्द्र मे रान्ख आम जनता मे जागरुकता अनबाक सब सँ सशक्त \nमाध्यम अछि नािक। ओना समय बदललै आ संगवह लोक सबहक सोच \n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसेहो बदछल गेलै आ  गाम सँ नािक बुझू जे वबला गेल आ क े हनो पवित्र \nपािवन त्यौहार क ेँ  अिसर पर फ ू हड आक े स्ट्रा आ िी जे बजा ितषमान मे \nअपन विक ृ त मानछसकताक पररचय देल जा रहल अछि। शायदे कोनो \nगाम मे आब वनयममत रुप सँ नािक होइत अछि। नािक आब विक्षभन्न \nशहर क े र रंगमंच धरर छसक ु वड क ' रवह गे ल अछि। समाज मे अदौ काल \nसँ क ु रीवत रहलै अछि आ समय क ेँ  साथ बहत बदलाि अयलै मुदा \nआधुवनकताक दंभ भरवनहार हम सब एखनहँ बहत तरहक सोच क ेँ  \nबदलय मे सफल नवह भेलहँ अछि। अवह मे एकिा प्रमुख रुप सँ जौँ चचाष \nकरी त ' एखनहँ बेिा -बेिी मे भेदभाि होइत अछि। क्स्थवत मे बहत सुधार \nभेलैया मुदा एखनहँ बहत बदलाि क े र आिय यकता अछि। पुरुर् प्रधान \nसमाज मे आइ एहन कोनो क्षेत्र नवह अछि जावह मे ममथलाक ललना \nएत्तह क ेँ  पुरुर् सँ िक्कर नवह ल' रहल िछथ ? चाहे छशक्षा क े र क्षेत्र होइक \nअथिा ज्ञान विज्ञानक, चाहे फौज होइक , राजनीवत होइक अथिा \nकलाक क्षेत्र सब मे अपन मेहनत सँ पुरुर्क समकक्ष अपना आप क ेँ  \nसावबत कयलवन हँ।  \nआइ हम चचाष क ' रहल िी ममछथलाक ओवह ललना क े र जजनका हनक \nकायषक्षेत्र मे सब माँ कवह संबोमधत करैत िन्न्द्ह। जी बूजझए गेल हेबै जे \nहम जजनकर चचाष क ' रहल िी से भेलीह मैछथली रंगमंचक एक सशक्त \nहस्ताक्षर, वनस्सन कलाकार आ नबका पीढ़ीक मवहला कलाकार लेल \nप्रेरणास्रोत श्रीमती प्रेमलता ममश्र प्रेम। हँ आइ ओ कोनो पररचयक \nमोहताज नवह िछथ मुदा अपन जीिन मे अवह मुकाम पर पहँचय लेल \nवनस्संदेह कतेक संघर्ष करय पडल हेतन अवह पुरुर् प्रधान क्षेत्र मे तकर \nसहजवह अनुमान लगायल जा सक ै त अछि। \nरवहका वनिासी पंवित दीनानाथ झा आ हनक पत्नी श्रीमती िृंदा देिीक \nएकमात्र संतान प्रेमलता क े र जन्द्म सन् 1948 मे भेल िलन्न्द्ह आ मात्र \nबारहम बरख मे वहनकर वििाह सेहो भ ' गेलवन मुदा वहनक पवत देि क ेँ  \nइच्छाक अनुरुप वहनकर पढ़ाई जारी रहलवन। गाम समाज अपन नािक \nदेखाबय सँ कहाँ बाज अवबतछथ मुदा वहनकर ध्यान सदैि अपन लक्ष्य पर \nक ें टरत रहलन्न्द्ह। माता वपताक सहयोग, पवत देिक प्रोत्साहन आ अपन \nलगन सँ सन् 1963 मे प्रथम श्रेणी सँ मैटट्रक परीक्षा उत्तीणष भेलीह। ओवह \nक ेँ  बाद पिना चछल अयलीह आ परम श्रद्धेय यात्री जी क ेँ  अक्षभभािक  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 101 \nरुप मे पा वब वनरंतर अपन प्रवतभाक पररचय दैत रहलीह।  \nपरम श्रद्धेय यात्री जी क े र प्रेरणा सँ आकाशिाणी पिना सँ जुवड गेलीह। \nरेियो सँ वहनक नािक क ेँ  प्रकाशन होबय लागल। लोग मात्र आिाजे िा \nसुनैत िलन्न्द्ह, चेहरा त ' नवह देखैत िलन्न्द्ह तावह बातक वनश्ििंतता \nिलन्न्द्ह मुदा बहचर्चिंत बिुक भाई आ अन्द्य वकि ु  व्यक्क्तत्ि वहनका \nरंगमंच पर आबय लेल प्रेररत करैत रहलवन। ओ समय काल क ेँ  विर्य मे \nमोन पावड सक ै त िी जे मंच पर मवहला क ेँ  प्रिेश नवह िलवन आ स्त्री \nपात्रक रोल सेहो पुरुर्े करैत िलाह। बाद मे जा क ' अन्द्य भार्ा भार्ी \nमवहला लोकवन मैछथली रंगमंच पर आबय लगली ह मुदा सब विधपुराओन \nलगैत िल। अपन माटि पावनक सुिाश कत्तह नवह िल। कोनो \nममछथलानी लोक लाजक भय सँ अतेक साहस नवह जुिा पावब रहल \nिलीह। वहनका मोन मे सेहो लोक लाजक भय िलन्न्द्ह तैँ वकि ु  \nअसमंजस मे िलछथ मुदा सबहक प्रोत्साहन सँ वहम्मत जुिाबय मे सफल \nभेलीह आ बाँकी त ' सब इवतहासे अछि।  \nओना त' कोनो बात जे बीवत गेल से इवतहास अछि मुदा इवतहास सबहक \nनवह छलखाइत िैक। इवतहासक पन्ना पर स्िणाषक्षर सँ हनक े  नाम अंवकत \nहोइत अछि जे विर्म -सँ-विर्म पररक्स्थवत मे भी वहम्मत जुिा लीक सँ \nहटि क ' काज करैत िछथ अथिा धाराक विपरीत हेलैत िछथ आ आबय \nिाला पीढ़ी लेल न 'ब प्रवतमान गढ़ैत िछथ। एहने सन विर्म पररक्स्थवत \nमे वहम्मत जुिा क ' मैछथली रंगमंच पर पदापषण कयलवन अपन माटि पावन \nएिं संस्क ृ वत क ेँ  हृदय मे जोगौने ममछथलाक ललना श्रीमती प्रेमलता ममश्र \nप्रेम। 10 निम्बर 1973 क ेँ  विद्यापवत पिष समारोहक पािन अिसर पर \nशहीद स्मारक स्थान, पिना मे चेतना सममवतक मंच पर पंवित टदगम्बर \nझा द्वारा छलखल आ श्री गणेश छसन्द्हा क े र वनदेशन मे ' िुिैत लोक ' \nनािक मे पवहल बेर मैछथली रंगमंच पर एक मैछथल ललना क े र पदापषण \nभेल। पवहल प्रस्तुवत मे धखायल त ' हेतीह मुदा दशषक िृन्द्द क ेँ  अपन \nअक्षभनय पर चचाष करबाक लेल वििश जरुर क ' देलवन। एकबेर आवब \nगेलीह त ' फ े र पाि ू  घुरर क ' तकबाक प्रयोजन नवह पडलवन। चेतना \nसममवत , अररपन , भंवगमा एिं देशक समस्त राज्यक मैछथली रंगमंच पर \nवनरन्द्तर एक-सँ-बटढ़ एक प्रस्तुवत द्वारा अपन अक्षभनय प्रवतभाक अममि \nिाप िोडैत गेलीह। एखनधरर लगभग दू सै सँ  बेसी नािक मे अक्षभनय  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े लवन अछि आ समय -समय पर विक्षभन्न मंच सँ पुरस्क ृ त होइत रहलीह। \nअवह क्षेत्र सँ जुडल शायदे एहन कोनो पुरस्कार होएत जे वहनका हाथ मे \nआवब गौरिात्न्द्ित नवह भेल होएत। मुदा सब सँ पैघ पुरस्कार अछि दशषक \nिृन्द्दक थोपडी जे वहनका एखनधरर भेिैत आवब रहल िन्न्द्ह। वहनका सँ \nप्रेररत भ' नवह जावन कतेको मैछथल ललना अवह मंच पर आबय क ेँ  साहस \nजुिाबय मे समथष भेलीह आ शान सँ मैछथली रंगमंच पर न 'ब प्रवतमान \nगटढ़ रहल िछथ ।  \nमैछथली नािक सँ जे भी व्यक्क्त जुडल िछथ अथिा ममछथला मैछथली \nआन्द्दोलन मे कोनो-न'-कोनो रुपें अपन योगदान द ' रहल िछथ वतनका \nअिय य ज्ञात हेतन जे सन् 2007 क ेँ  चनौरा गंज मे श्री बेचन ठाक ु र द्वारा \nपवहल बेर हरेक पुरुर् पात्र क े र मवहला द्वारा अक्षभनय करयबाक अक्षभनि \nप्रयोग भेल िलै, आ तकरा बाद वनरन्द्त लगभग सभ बखष ओ सरस्िती \nपूजाक अिसरपर ई दोहराबैत आयल िछथ ।** ओतवह तकर बहत \nबाद ममछथला  मैछथली आन्द्दोलनक एवपसेन्द्िर (उपररक ें र) शहर \nकलकत्ता, जे आब कोलकाताक नाम सँ जानल जाइत अछि , क े र प्रछसद्ध \nरथीन्द्र मंचक प्रेक्षागृह मे 21 निम्बर 2019 क' निआयाम ' क े र पवहल \nप्रस्तुवत श्री रुपेश त्योंथ द्वारा छलखल आ श्रीमती वकरण झा वनदेछशत \nमैछथली नािक 'कनफ ु सकी' क े र सफल मंचन भ ऽ सकल , जइमे  समस्त \nपात्र चाहे पुरुर् हो अथिा मवहला सबहक अक्षभनय मैछथल ललना द्वारा \nभेल िल। जौँ पवहल िेग श्रीमती प्रेमलता ममश्र मैछथली रंगमंच क ेँ  तरफ \nनवह उठौने रवहतछथ त ' शायद एहन आयोजन होबय मे एक शताब्दी \nलावग सक ै त िल अथिा ओहू सँ बेसी से कहनाई असं भि।*** \nमैछथली भार्ाक पवहल वफल्म ' ममता गाबय गीत ' सँ ल ' क' राष्ट्रीय \nपुरस्कार प्राप्त वफल्म ' ममछथला मखान ' धरर अनेको वफल्म मे वहनकर \nजीिंत अक्षभनय दशषक द्वारा वनरन्द्तर सराहल गेल अछि। एक छशक्षक्षका, \nतखन आकाशिाणी पिना , ओवह क ेँ  उपरांत मैछथली रंगमंच सँ होइत \nमैछथली वफल्म धरर क ेँ  सफर मे संघर्षक माध्यम सँ अपन उछचत स्थान \nबनौलवन आ वनस्संदेह ओ सम्मान भेिलवन जजनकर ई हकदार िलीह ।  \nसावहत्यक प्रवत सेहो वहनकर रुछच रहलवन। वहनकर कथा संग्रह क े र नाम \nिन्न्द्ह ' एगो िली छसनेह '। परम श्रद्धेय सुधांशु शेखर चौधरी पर वहनकर  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 103 \nशोध ग्रन्थक नाम िन्न्द्ह ' शेखर प्रसंग'। समय -समय पर छलखल संस्मरण \nक े र संग्रह िन्न्द्ह ' ओ टदन ओ पल '। एतबवह नवह पिना मे ' सान्ध्य \nगोष्ठी ' क े र संपादन एिं प्रकाशन सँ सेहो जुडल िलीह। लगभग 75 \nबरखक ियस मे भी जावह तरहें ई मैछथली रंगमंच मे सवक्रय िछथ आ \nअपन पाररिाररक जजम्मेदारी क े र बखूबी वनिषहन करैत ममथलाक माटि \nपावन आ संस्क ृ वत सँ सुिाछसत वहनकर अक्षभनय देन्ख ई कहबा मे कोनो \nअसोकयष नवह भ ' रहल अछि जे वन स्संदेह ई एकिा समर्पिंत एिं सम्पूणष \nकलाकार िछथ। ईश्वर वहनका दीघाषयु एिं स्िस्थ रखथुन जावह सँ आगू \nआओर नीँक अक्षभनय सँ मैछथली रंगमंच क ेँ  पुस्त्ष्पत एिं पल्लवित करैत \nरहछथ।  \n-अजजत क ु मार झा , मुजफ्फरपुर, 9472834926 \n**बेचन ठाक ु रक पवहल बेर ई २००७ नै िरन् २२.०१.१९९९ केँ भेल \nिल (नािक भाए -बहीन) जइमे पुरुर् -मवहला सभ पात्र मवहला द्वारा \nअक्षभनीत भेल, समानान्द्तर नािक ऐ माममलामे बहत आगू अछि। \nदेखू विदेि मैछिली नाट्य उत्सि (प्रकाशन िषभ २०१२) पृ. सं ४० आ \nआगाँ अही ललिंकपर। - सम्पादक \n***ई कथन मुख्य धाराक रंगमंचपर लागू होइए। समानान्द्तर धाराक \nनािक आ नािककारक नाम मुख्य धाराक लोक जावनयो कऽ अनठ े ने \nिछथ। जतऽ धरर समानान्द्तर धाराक नाट्य मंचक प्रेमलता जीसँ प्रभावित \nभऽ एवह तरहक आयोजन कएल जयबाक गप अछि तँ हनकासँ प्र भावित \nभेनाइ तँ दूर हनकर नामो समानान्द्तर धाराक लोक नै सुनने िल , आ तइ \nलेल मूल धाराक लोक े  दोखी िछथ , कलाकारसँ मंगनीमे जजनगी भरर \nविद्यापवत पिष समारोहमे ढोलक बजबाबैत िछथ कन्द्यादान करा देबाक \nलालच दऽ कऽ , मुदा ओकर संगीतक चचष (अक्षभलेखन) नै करैत िछथ। \n- सम्पादक \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n२.२०.प्रेमलता ममश्र 'प्रेम'सँ साक्षात्कार जगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ' \nद्वारा \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम'सँ साक्षात्कार जगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ' \nद्वारा \n  \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': रेवियो नािक आ \nरंगमंचसँ जुडबाक  लेल प्रेरणाक श्रोत वकनका मानैत छियवन? \n विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 105 \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम':  रवहका हाइ स्क ू लक छशक्षक \nलोकवन आ खास कऽ प्रधानाचायष श्री चजन्द्रका प्रसादजी जे स्ियं \nकलाकार सेहो िलाह। हमरा सभक ें  िब्बीस जनिरी , पन्द्रह \nअगस्त,सरस्िती पूजाक अिसरपर कथा पाठ , कविता पाठ ,गीत-नाद \nप्रवतयोवगता आटद सांस्क ृ वतक गवतविमधमे भाग लेबाक लेल प्रोत्सावहत \nकरैत िलाह। गोविन्द्द बाबूक छलखल 'बसात' नािकमे भाग लेबाक लेल \nतैयारी कराओल गेल िल। माय -बाबू सेहो समथषन करैत िलाह , \nमुदा   गामक लोक सबहक विरोधक कारण ओइ नािकमे भाग नवह लऽ \nसकलहँ , मुदा ओ जे अभ्यास भेल ि ल से पिना एलाक बाद रेवियो \nनािक आ रंगमंचक   अक्षभनयमे काज देलक। \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': पिनामे रंगमंचसँ कोना जुडलहँ ? \nपवहल रेवियो नािक कोन  िल  ? रेवियो नािकमे क े  सभ सहकमी \nिलाह ? \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम':  हम  1963 मे मैटट्रक फस्िष वििीज़नसँ पास क े ने \nरही ,1964 मे पिना एलहँ , यात्री कक्का आकाशिाणी नेने गेलाह आ \nमधुकर गंगाधर जीसँ पररचय करौलवन , ओ वहन्द्दीक प्रोड्यूसर िलाह, \nसांस्क ृ वतक कायषक्रम सभमे भाग लऽ चुकल िलहँ, रेवियो नािकमे भाग \nलेबामे असौकयष नै भेल। पवहल रेवियो नािक कोन िल से मोन नवह \nअछि। मासमे दूिा नािक होइ ि लै एकिा मैछथली कायषक्रम 'भारती 'मे \nआ एकिा 'चौपाल 'मे। आयाषितष , आकाशिाणी,सछचिालय ,विधान \nसभा  आ अन्द्य विक्षभन्न संस्थान  जेना स्क ू ल, कॉलेज ,  बैंक  आटद \nसभमे   काज करैबला लोक सभ अथिा हनक पररिारक लोक सभ रहैत \nिलाह जेना  छशिकांत झा (क ु . शैलेन्द्रक वपता),बेचन झा (वकशो र \nक े शिक वपता), इन्द्रकान्द्त झा, दीना झा, प्रभास क ु मार चौधरी, िेदानन्द्द \n 106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nझा, गोलोक नाथ ममश्र, मवहला सभमे िलीह कविता देिी , सावित्री देिी, \nआशा ममश्र, मंजुला लसिंह आटद। गोपेशजी सवक्रय िलाह , बिुक भाई \nएलाह , उमाकान्द्तजी िलाह। इएह कलाकार सभ चेतना सममवतक \nमंचपर सेहो अक्षभनय करय लगलाह , बादमे और कते कलाकार सभ \nजुिैत गेलाह। चेतना सममवतक मंचपर  1972 सँ स्त्री-पात्रक अक्षभनय \nमवहला लोकवन द्वारा होमय लागल। चेतना सममवतक मंचसँ पवहल नािक \n'िुिैत लोक 'मे भाग नेने रही।  \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': रंगमंचक विकास लेल संस्था सबहक \nयोगदान की रहल अ छि? \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम':  आधुवनक रंगमंचक  विकास चेतना सममवतक  \nमंचसँ  बेसी भेलै , मन्द्त्रेश्वर झाजीक समय 'अररपन ' द्वारा प्रचार-प्रसार \nबेसी भेलै , अंतराषष्ट्रीय नाट्य सप्ताह महोत्सि भेल जावहमे कोलकाता, \nटदल्ली, विरािनगर , जनकपुर , जमशेदपुर , बेगुसराय आटद स्थानसँ सेहो \nनाट्य संस्था सभ भाग लैत िल।टदल्ली,काठमांिू , विरािनगर सेहो \nसवक्रय भेल।  पिनोमे  कयिा संस्था शूरू  भेल।   भंवगमा सेहो बहत \nप्रस्तुवत देलक। कला सममवत, गदषनीबागक 'निांगन', रोवहणी रमण झा \nक 'आँगन' आटद। मन्द्त्रेश्वर बाबूक बाद वकि ु  टदन ठप्प भऽ गेलै, वकि ु  \nटदन लेल  भंवगमो ठमकल। एखन सवक्रय अछि महेन्द्र मलंवगयाक \n'ममछथलांगन ; ' बारहमासा ' प्रकाश झाक 'मैलोरंग ' आटद, पिनामे \n'चेतना सममवत ', 'भंवगमा ', 'अररपन ' तीनू काज कऽरहल अछि , 'चेतना \nनाट्य महोत्सि तीन सालसँ कायषक्रम करैत अछि, वकि ु ए मास पूिष \nसुधांशु शेखर चौधरी जी पर क े जन्द्र त िल कायषक्रम जावहमे \nशेखरजीक   छलखल कयिा नािकक मंचन भेल अछि जावहमे \nकोलकातासँ आ वकि ु  और ठामक संस्था सभ सेहो भाग नेने िल।  \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': मैछथली रंगमंचक भविष्य क े हेन लावग \nरहल अछि ? \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम':  मैछथली रंगमंचक भविष्य नीक लावग रहल अछि , \nयुिा िगष लेल नीक अछि , सभ आयु -िगषक लोक संगे काज करबाक  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 107 \nअिसर भेिैत िैक , अनुशाछसत रहैए लोक , जीविकोपाजषन लेल सेहो \nवकि ु  करबाक प्रेरणा भेिैत िैक। रंगमंच और विकछसत हएत। \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': कोन मैछथली छसनेमामे पवहने काज \nक े लहँ ?  मैछथली छसनेमाक भविष्य कहन लगै ए ? \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम':  सभसँ पवहने 'ममता गाबय गीत 'मे काज क े लहँ , \nवििेकानंद झा, लछलतेश झा आटद िलाह , वफल्म 'ममछथला मखान 'क ें  \nनेशनल एिािष भेिलै , एवहसँ बहत लोक आकर्र्िंत भेल िछथ। नि-नि \nवफल्म सभ बवन रहल अछि। नीक वफल्म बनतै त भविष्य नीक े  हेतै। \nआनक नकल नै हो इ, अपन संस्क ृ वतक अनुक ू ल वफल्म बनबाक चाही। \nहम मैछथली विल्मक नीक भविष्यक हेतु आशात्न्द्ित िी। \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': अहाँ घर -गृहस्थीक अवतररक्त लेखन, \nसम्पादन,अक्षभनय सभसँ जुडल िी,गीतो नीक गबैत िी , पररिारमे और \nवकनको सावहत्य संगीत, अक्षभनय आटदसँ लगाि िवन ? \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम': हमरा पररिारमे सभक ें  सावहत्य -संगीतसँ छसनेह \nिै, हनको नीक लगैत िलवन , बडी-बडी रावत तक कवि सम्मेलन आ \nसांस्क ृ वतक कायषक्रम देखैत िलन्खन, गोष्ठीमे रहैत िलाह , पवत्रका \nकीनैत िलाह , पढैत िलाह। मधया पुता सभ रेवियो नािक आटदमे भाग \nलैत रहल अछि , सभसँ िोि पुत्र तबला बादनमे ग्रेजुएशन क े ने िछथ, दू \nिा पुत्र गीतो गबैत िलाह, बेिी सुगम संगीत , लोक गीतक कलाकार \nअछि। \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': अहाँ एखन जे सभ करैत िी से नवह \nकररतहँ त की कररतहँ ? \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम': अक्षभनयक अवतररक्त संस्था कोना चलतै, तकर \nव्यिस्थाक काज बेसी देखछलऐ , चन्द्दा मङनाइ, दशषकक ें  \nबजेनाइ ,कलाकार सबहक व्यिस्थाक काज, पवत्रका िपेनाइ आटद। जे \nसभ करैत आएल िी से नवह कररतहँ त हम शास्त्रीय संगीत टदस जैतहँ ,  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमरा शास्त्रीय संगीत आ सुगम संगीत वप्रय अछि।, कविता,कथामे सेहो \nहमर रूछच अछि।  \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल ': विक्षभन्न संस्था द्वारा देल गेल पुरस्कारक \nवनणषयक आलोचना होइत रहैत अछि , अहाँक की कहब अछि ? \nप्रेमलता ममश्र  'प्रेम':  गुण आ दोर् त व्यवतयोमे रहै िै , संस्थोमे आ \nवनणषयोमे भऽ सक ै  िै, मुदा , अनेरे विरोधो नै हेबाक चाही। मन्द्त्रेश्वर बाबूक ें  \nभेिलवन ओहू समय  वकि ु गोिे द्वारा  कहल  गेलवन  जे  लेखक  संघक \nप्रताप सँ भेिलवन  अछि।  वकनको भेितवन त वकि ु गोिे अप्रसन्न हेबे  \nकरछथन।  दरभंगा  महाराज  साहेबक  देल  अँक ु रीक ें सेहो  दूसल  गेल  िवन, \nसभक ें  बूझले अछि।  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 109 \n२.२१.उदय चन्द्र झा 'विनोद'- प्रेमलता प्रसंग \nउदय चन्द्र झा 'विनोद ' \nप्रेमलता प्रसंग \nआशीर् अनछचन्द्हार जखन प्रेमलता प्रसंग वकि ु  छलखबाक आग्रह \nकयलवन , हम इतस्ततः मे पवड गेल रही। जावह व्यक्क्तक अहाँ \nआत्यत्न्द्तक पररचय रखैत िी, जावह व्यक्क्तक संग अहाँ रहैत िी, जकर \nसम्पूणष जीिन अहाँक ेँ  लगसँ देखल अछि , तकरा प्रसंग वकि ु ओ वनजगुत \nभऽ कहब बहधा कटठन भऽ जाइ िै। रंगकमी िछथ प्रेमलता , विलक्षण \nरचनाकार िछथ , कतेको िर्षसँ पवत्रका बहार करबाक सनक श्रमसाध्य \nकाज करैत िछथ , सांध्यगोष्ठी नामक अवनयतकालीन पवत्रका अपना \nसम्पादनमे बहार करैत िछथ। मैछथली रंगमंचपर मवहला क अितरणक \nइवतहास भने हररमोहन झाक धमषपत्नी सुभराजी सँ प्रारम्भ होइत हो मुदा \nएकरा सािषजनीन बनौलवन प्रेमलता। तावहसँ पूिष कलकत्ताक रंगमंचपर \nिंगकन्द्या सभ अबैत िली मुदा दवकयानूस मैछथल अपन बवहने-बेिीक ेँ  \nमंचपर उतारबाक लेल तैयार नवह िल। प्रेमलतेक प्रसादात पिनाक  \nरंगमंच पूणष भेल आ तकर देखाउसमे बाला सभ अबैत गेली। सुप्रछसद्ध \nकवि मंत्रेश्वर झाक नेतृत्िमे अररपन नामक नाट्यसंस्था लगातार नािक \nआ रंगमंचक काज कयलक। तकर लगले ममत्रिर ित्रानन्द्द लसिंह झा \nप्रछसद्ध बिुकभाइ आ प्रेमलता ममश्रक सदाशयताक प्रसादात पिनामे \nभंवगमाक स्थापना भेल जावहमे क ु णाल , विभूवत आनन्द्द प्रभृवत गोिेक \nदजषन रंगकमी अपन योगदान दैत अयलाह अछि। आइयो ई संस्था अपन \nकाज करैत अछि , अमधक काल नि नािकक मंचन करैत अछि। \n 110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैछथलीक प्रवतमष्ठत संस्था अछि भंवगमा, स्माररको िपैत अछि, ब्रह्मानन्द्द \nवकशोर क े शि प्रभृवत दजषनों रंगकमी हमरा सुलभ भेल िछथ। बिुक भाइ \nतँ चछल गेलाह मुदा प्रेमलता आइयो बेश सवक्रय रहैत िछथ।  \nएवह ठाम वनम्न घिनाक चचष करब प्रायः अिान्द्तर प्रसंग नवह होयत। \nमैछथल समाज , रवहका ग्रामीण अंचलमे अिक्स्थत प्रायः एकमात्र संस्था \nछथक जे एवह बेर अपन स्िणष जयन्द्ती मनाबय जा रहल अछि  अथाषत् \nपचास िर्षक संस्था भऽ आयल अछि। अपन वत्रटदिसीय िार्र्िंक समारोह \nमे ई संस्था व्यापक स्तरपर कवि सम्मेलन, सेमीनार एिं नानाविध \nसांस्क ृ वतक आयोजन करैत अछि मुदा नािकक मंचन नवह करैत अछि। \nतकरा पािाँक कारण अछि प्रायः निम दशकक बात छथक। विचार भेल \nजे महेन्द्र मलंवगयाक नािक 'ओकरा आंगनक बारहमासा 'क मंचन क ै ल \nजाय। गोिेक पन्द्रह टदन हम अपने गाम रवह ररहसषल कराओल। नािकमे \nदू गोि नारी पात्र िैक। तावह लेल प्रेमलता तैयार भेली। एवह ठाम ई कवह \nदी जे प्रेमलता रवहक े क बेिी छथकी , एही ठामक स्क ू लसँ प्रथम श्रेणीमे \nमैटट्रक कयने िछथ। नािकक तैयारी जोरशोरसँ भेल मुदा कोनो नारीक ेँ  \nनाट्यमंचपर नवह उतारल जा सकल। स्थानीय विरोध ततबा भयानक \nिल जे अन्द्ततः पुरुर्े क ेँ  नारी बना उतारय पडल आ दशषक दीघाषमे बैसल \nप्रेमलता नािक देखैत रहली। एवह घिनाक हमरापर से प्रभाि पडल जे \nहम हारर मावन लेल। नािक नवह करैत िी। ** \nकथाकार िछथ प्रेमलता, बेश छलखैत िछथ। मैछथल समाजक मानक ेँ  स्िर \nदेबामे ई सिषथा समथष लगैत िछथ। जनैत िछथ जीबाक कला , चछलतो \nतंग नवह होइत िछथ , वहनका नािकमे मंचपर जे क्यो देखने हेताह से \nवहनक सहजता आ स्िाभाविकताक प्रसंग प्रशंसा अिय ये करताह। \nमैछथली वफल्मोक क्षेत्रमे जे वकि ु  थोड -बहत प्रयास भेल अछि तावहमे ई \nसबल स्िरूपमे भेिती। जागरणमे विश्वास रखैत िछथ \nप्रेमलता, आयोजन करैत रहैत िछथ। सांध्य गोष्ठीक आयोजन माछसक \nकरैत एही नामसँ अवनयतकालीन पवत्रका बहार करैत िछथ। हालेमे उर्ा \nवकरण खाँ विशेर्ांक देखल गेल अछि। नानाविध पुरस्कार सँ सम्मावनत  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 111 \nिछथ प्रेमलता।  मैछथल समाज , रवहका सेहो वहनक रंगकमीक ेँ  'महेन्द्र \nसम्मान'सँ सम्मावनत कऽ चुकल अछि। \nरवहका आ पिनामे रहबाक कारणेँ हम एवह सामधकाक ेँ  गढ़ाइत लगसँ \nदेखल अछि। रवहकामे सेहो ई वपताक घराडीपर घर बनौलवन अछि आ \nएखनह सालमे दू -चारर बेर रवहका अबैत ि छथ, हमरो भेँि भऽ जाइत \nिछथ। पिना समेत मैछथली जगतक हालचाल वहनकासँ बूजझ तुि भऽ \nजाइत िी। पिना रहैत िछथ प्रेमलता , रवहका रहैत िछथ , संगवह \nसीतामढ़ीमे अपन सासुर छसरसी सेहो जाइत -अबैत रहैत िछथ। स्िगीय \nपवतदेि ममसरजीक दीघष अस्िस्थतामे वहनक तीमारदारी देख चमत्क ृ त \nभेल  िी। बरोबरर पुनरान्द्िेर्णमे जागल रहैत िछथ, नारी विमशषक एवह \nयुगमे नारी चेतनाक प्रवतवनमध िछथ प्रेमलता। चेतना सममवत पिनाक \nआइयो पदामधकारी िछथ , बरोबरर सवक्रय रहैत अयली अछि। वहनका \nएखनो लगैत िवन जे अपन एवह व्यिस्थामे नारी आइयो सुरक्षक्षत नवह \nअछि। आ तकर मुख्य कारण मानैत िछथ अछशक्षा। कनेक िा अंश देखल \nजाय - \n\"सभक मूलमे अछि छशक्षा। छशक्षाक अभािमे स्त्री अपन अमधकारसँ \nअनक्षभज्ञ अछि । जँ स्त्री छशक्षक्षतो अछि तऽ अपन स्त्री शक्क्तक ज्ञान \nओकरा नवह िैक। तेँ देखल जाइत अछि जे बेिाक जन्द्मपर बेशी ढोल \nस्त्रीगणे पीिैत अछि। सभ क े  बेिा चाही, बेिी ककरो नवह। \" \nएहन दृमिसम्पन्न नारीक ेँ  एक रंगकमी , एक रचनाकार , एक \nसम्पादक, रूपमे पावब हम सभ धन्द्य भेल िी। मैछथल ललनाक \nिॉचषलाइि िछथ ई , पिनामे से नारी मण्िली संस्थाक माध्यमे बरोबरर \nकाज करैत रहैत िछथ। वहनका प्रसंग एक कवितामे कवि िैद्यनाथ ममश्र \nक े हन टदव्य कहैत िछथ से देखल जाय - \nहँ दीदी  \nकतय भेिल प्रेमक ई अजस्त्र स्रोत  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजकर पावन  \nकवहयो क े हनो जरती -धाहीमे  \nसुखाइत नवह िै  \nसुगर -फ्री जकाँ \nककरो अक्षभघात नवह करैत िै \nसभक लेल लाभदायक िै।  \nप्रेमलता हमरा पीसा कहैत िछथ , हनक नैहर हमर सासुर , हमर पत्नी \nहनक पीसी अस्तु हम पीसा। वहन का एखनो देन्ख सत्ते कहै िी, क ृ ताथष \nहोइत रहैत िी। एहन कमषठ गृवहणी , संगवह सवक्रय रंगकमी भेिब दुलषभ। \nजय मैछथली।  \n \n**प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' अपन संस्मरण संग्रह 'ओ टदन ओ पल ' क े र \nसंस्मरण 'बेर -बेर भछसया जाइत िी ' मे ऐ घिनाक विपरीत िणषन क े ने \nिछथ। ओ छलखैत िछथ जे  वबनु सह -कलाकार संग  ररहसषलक  रवहकामे \nअक्षभनयक गौंआ उदय चन्द्र झा 'विनोद'क आग्रहक ेँ ओ अस्िीकार \nक े लन्न्द्ह, नािक महेन्द्र मलंवगयाक िल आ नािक िल- 'ओकर आंगनक \nबारहमासा '। ओ छलखै िछथ जे सभखन सभक ेँ  प्रसन्न नै राखल जा \nसक ै ए, आ ईहो जे एकर हनका दुख िन्न्द्ह। - सम्पादक \nअपन मंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  विदेह ३५७ म अंक ०१ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५७)|| 113 \n२.२२.प्रदीप पुष्प- मैछथल नारीक सांस्क ृ वतक- सावहत्त्यक स्िर - प्रेमलता \nममश्र प्रेम \nप्रदीप पुष्प \nमैछिल नारीक सांस्क ृ वतक - सावित्त्यक स्िर - प्रेमलता ममश्र प्रेम  \n \nप्रेमलता ममश्र 'प्रेम' जी बेस पररछचत नाम िछथ। वह नका मैछथली \nरंगमंचक पवहल मवहलाकमी हेबाक गौरि प्राप्त िन्न्द्ह। वहनक व्यक्क्तत्ि \nबहआयामी िन्न्द्ह। जवहना भािप्रिणा अक्षभनेत्री तवहना कोमल हृदय \nसावहत्यकार। दुनू ठाम भािना पक्ष प्रधान। \n \nवहनक जन्द्म मधुबनीक रवहकामे भेलवन आ मात्र बारह बरखक अिस्थामे \nवबिाह सेहो भ ' गेलवन सी तामढीक धाधी - छसरसी नामक गाममे। वहनक \nजीिनक प्रारंभ अवत विर्मतापूणष रहलन्न्द्ह।स्िनामधन्द्य िैद्यनाथ ममश्र \nयात्री जीक कहला पर ई पिना रहय लगलीह।शनै - शनै वहनक अध्ययन \nसेहो व्यिक्स्थत होइत गेल आ ई मैछथलीमे एम. ए. क े लवन तकरा बाद \nपी. एच. िी सेहो।  \nपिनाक बांकीपुर राजकीय  प्लस िू बाछलका विद्यालय मे अपने \nअध्यावपकाक पदक ेँ  सुशोक्षभत क े लौं। ओतवहसँ सेिावनिृत भ' विक्षभन्न \nगवतविमधमे सवक्रय िछथ। वहनका बहतो रास सावहत्त्यक सांस्क ृ वतक \nसंस्था सम्मावनत क े लकवन जावहमे चेतना सममवत पिना, अररपन पिना , \nविद्यापवत सेिा संस्थान दरभंगा सेहो उल्लेखनीय अछि। प्रेमलता जी \nबहतो मैछथली , हहिंदी आ भोजपुरी नािक , धारािावहक आ वफल्ममे अपन \nअक्षभनयक बल पर िाप िोडलवन। \n 114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nवहनका मैछथल नारीक सांस्क ृ वतक सावहत्त्यक स्िर कहबाक अक्षभप्राय ई \nजे जावह समयमे मैछथल नारी घरमे बंद रहैत िलीह , कोनो बाहरी \nगवतविमध खास क ' कला आ संस्क ृ वत सँ जु डल हो ओइमे नारीक \nउपक्स्थवत शून्द्य रहैत िल, चौखटिसँ बाहर पयर द ' क े ओ मंच पर \nअक्षभनयक सपना नै देन्ख सक ै त िलीह तावह अप्रत्यक्ष घेराबंदी बला \nसमय - कालमे वहनक पदापषण भेल आ पिनाक मैछथली रंगमंचक ेँ  पवहल \nस्त्री कलाकार भेिलीह- प्रेमलता ममश्र प्रेम। \nवहनक क ु शल अक्षभनय, वकरदा रमे िूवब जेबाक कला , संिादक क ु शल \nउतार - चढाि नािक िा चलछचत्रमे प्राण आवन दैत िल। िोिसँ िोि \nभूममकामे वहनक उपक्स्थवत भेला उत्तर ओ भूममका अथषपूणष भ' जाइत \nिल।  \n \nमूलत: कलाकार हेबा कारणे प्रेम जीक कलापक्ष सौन्द्दयषबो","size_mb":3.69,"has_text":true},"Videha 358.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 358.pdf","name":"Videha 358.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक \n३५८) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन : मानुर्ीममह संस्क ृ ताम् \n \nविदेह - प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक \nकोनो अंशक िाया प्रवत एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि्यमसँ, \nअथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२२। सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 200 4 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपहँरि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२२। विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना / संग्रह \n(संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / संग्रह सभक कॉपीराइट ररनाकार / \nसंग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तकरो  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 358 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - \nछरि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥  (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. १-७) \n१.२.अंक ३५७ पर दटप्पणी (पृ. ८-१०) \nशरददन्ु चौधरी विशेर्ांक  \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ. १२-१४) \n२.२.शरददन्द्ु रौिरीक परररय - (प्रस्तुवत श्री जगदीश रन्द्र ठाक ु र \n'अवनि') (पृ. १५-२०) \n२.३.शरददन्द्ु रौिरी जी क े र सािात्कार जगदीश रंर ठाक ु र 'अवनि' \nद्वारा  (पृ. २१-२५) \n२.४.कल्पना झा - मैछथिी सावहत्यक सेिक नवह, मैछथिी भाषाक \nसेिकाः शरददन्द्ु रौिरी (पृ. २६-३०) \n२.५.राम भरोस कापवड़ 'भ्रमर'- हमर ज्ञान-वपपाशाक स्रोत: शरददन्द्ु \nरौिरी (पृ. ३१-३४)   \n \n२.६.जगदीश रन्द्र ठाक ु र 'अवनि'- ओवहना नवह तमसाइत िछथ \nशरददन्द्ु रौिरी (पृ. ३५-३८) \n२.७.विभा रानी - शरददिंु भाईक गम्भीर छसद्ांतवप्रयता!  (पृ. ३९-४४) \n२.८.डा. नारायणजी - विसंगवतक विरुद् प्रवतरोिक-स्िर (पृ. ४५-४७) \n२.९.मुन्नी कामत- भाषाविद् श्री शरददन्द्ु रौिरी (पृ. ४८-५०) \n२.१०.गौरीनाथ - शरददन्द्ु रौिरी हेिाक माने (पृ. ५१-५५) \n२.११.जगदीश रन्द्र ठा क ु र 'अवनि'- कथ्य, तथ्य आ सत्यक छरन्द्तन \n(पृ. ५६-६२) \n२.१२.अञजत क ु मार झा- 'समय-साि' क ेँ  अकानैत: शरददन्द्ुजीक \nसंपादन ओ संपादकीय  (पृ. ६३-६९) \n२.१३.अशोक- शरददन्द्ु जी (पृ. ७०-७३) \n२.१४.छशिशंकर श्रीवनिास- जेहने मिुर तेहने दृढ़ (पृ. ७४-७८) \n२.१५.क े दार कानन - हमर शरदू भैया  (पृ. ७९-८२)   \n \n२.१६.आशीष अनछरन्द्हार - मैछथिी सावहत्यमे शरददन्द्ु रौिरी क े र \nयोगदान  (पृ. ८३-८७) \n२.१७.गजेन्द्र ठाक ु र- शरददन्द्ु रौिरीक संस्मरण सावहत्य [िात-िातपर \nिात (I-IV)] (पृ. ८८-९८) \n२.१८.गजेन्द्र ठाक ु र- शरददन्द्ु रौिरीक संस्मरणात्मक हास्य-व्यंग्य \nसंग्रह- 'जँ हम जवनतहँ' (पृ. ९९-१०६) \n२.१९.गजेन्द्र ठाक ु र- शरददन्द्ु रौिरीक तीनटा व्यंग्य संग्रह- 'िड़ \nअजगुत देिि..', 'गोिरगणेश' आ 'कररया कक्काक कोराधमन ' (पृ. \n१०७-११२) \n२.२०.िक्ष्मण झा सागर- िाँटी मैछथिीस्ट शरदू जी! (पृ. ११३-११८) \n२.२१.जगदानन्द्द झा 'मनु'- सत्य देिि (पृ. ११९-१२४) \n२.२२.श्रीिरम- शरददन्द्ु क ु मार रौिरीक सावहत्य : 'स्िारथ िावग \nकरप्हिं सि प्रीती' (पृ. १२५-१३४) \nऐ अंकक अन्यान्य रचना \n३.गद्य खण्ड   \n \n३.१.राम वििास साहक ५ टा कथा - कथा -१ जइपर सम्पादकीय \nसमीिा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १३७-१४९) \n३.२.राम वििास साहक ५ टा कथा - कथा -२ जइपर सम्पादकीय \nसमीिा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १५०-१५५) \n३.३.राम वििास साहक ५ टा कथा - कथा -३ जइपर सम्पादकीय \nसमीिा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १५६-१६०) \n३.४.राम वििास साहक ५ टा कथा - कथा -४ जइपर सम्पादकीय \nसमीिा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १६१-१६४) \n३.५.राम वििास साहक ५ टा कथा - कथा -५ जइपर सम्पादकीय \nसमीिा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १६५-१६९) \n३.६.क ु मार मनोज कश्यप- १ टा िघुकथा- पररस्थिवतजन्द्य (पृ. १७०-\n१७१) \n३.७.जगदीश प्रसाद मण्डि- थाहि संग(पृ. १७२-१७९) \n३.८.जगदीश प्रसाद मण्डि- मोड़पर (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n१८०-१९३) \n३.९.रमाकर रौिरी - मिुमेह (पृ. १९४-२०८)   \n \n३.१०.रिीन्द्र नारायण धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- १५म िेप (पृ. \n२०९-२१२) \n३.११.जगदीश रन्द्र ठाक ु र 'अवनि'- विना िहर आ कावफया गजि \nकोना भेिै (पृ. २१३-२३५) \n३.१२.वनमािा कणा- अखग्न छशिा (भाग- ९) (पृ. २३६-२३८) \n३.१३.डा. विवपन क ु मार झा- महाकवि भास प्रणीत कणाभारम् मैछथिी \nअनुिाद (भाग-६)(पृ. २३९-२४४) \n४.पद्य खण्ड \n४.१.राज वकशोर धमश्र - कहक' अह (पृ. २४५-२४९) \n५.संस्क ृ त खण्ड \n५.१.डा. दीवपका - रम्पूसावहत्ययशो वििासाः (पञ्रमोच्छिासाः)(पृ. \n२५०-२५२) \n६. विदेह सूचना संपक ष  अन्िेर्ण (पृ. २५३-२५७) \n   \n \n \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 1 \n \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३५७ पर टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१ \n \nई अंक शरटदन्द्ु चौधरी पर विशेषांक अछि। सावित्य अकादेमी , लछलत \nकला अकादेमी आ संगीत नािक -अकादेमीक सम्मान/ पुरस्कारसँ बेशी \nमित्िपूणण विदेिक जीवित रचनाकार/ कलाकमी पर विशेषांक भऽ गेल \nअछि, से उद्गार पाठक लोकवन सोशल मीवियापर व्यक्त क े लन्न्द्ि अछि। \nसभ सियोगी आ पाठकगणक ेँ  धन्द्यिाद।       \n \n२ \nराम विलास साहुक ५ िा कथापर गजेन्द्र ठाक ु रक टिप्पणी  \n \nParallel Literature and Videha Maithili \nLiterature Movement \n \n1 \nThe Book of Bihari Literature (Abhay K. Editor) \n \nThis book contains five translations from Maithili \ninto English by Vidyanand Jha. Nagarjun (Maithili's \nYatri) and Usha Kiran Khan are from the Hindi quota \nthough both got the Sahitya Akademi prize from \nthe Maithili quota. Vibha Rani and Rajkamal \nChaudhary are from the Maithili quota though both \nwrote in Hindi also. \n \nThis book is edited by Abhay K. who has read \nSamskrit only upto high school. Yet he pretends to \ntranslate Arthashastra directly from Samskrit into  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 3 \nEnglish. I am Kovid in Samskrit and from the quality \nof the translation, I can presume that he has used \nsome intermediary language in translating \nSamskrit texts into English. It is a matter of ethics to \nacknowledge the source. \n \nVidyanand Jha's translation is below par, for \nexample, he has no inkling what would be the \nEnglish word for 'olak sanna', and there are p lenty \nof such instances. I have some suggestions for him: \nFirst, read A Bird's Eye View on Mithila by Rajnath \nMishra, it mentions all the terms for which you \ncould not find English equivalents. Then go to the \nVideha archive (www.videha.co.in) and look for \nUmesh Mandal's Picture Dictionary containing \nvegetation, animals and skill sets of Mithila, here \nyou will find the actual photographs too. Further, \nunder A Parallel History of Maithili Literature \n(Videha www.videha.co.in) you will find sample \nEnglish translations of some Maithili short stories. \nTherefore, what Vidyanand Jha is presenting as \nexotic is the original thing of Maithili Language (but \nnot that of Maithili literature, as was two decades \nago). Interestingly his choice of short stories \nreminds me of Contemporary Maithili Short Stories \n(Maithili short stories translated into English) \nedited by  Murari Madhusudan Thakur and \npublished by the Sahitya Akademi in 2005. It seems \nthat the stories in this selection are leftover \nmaterial of that collection. Rip  Van Winkle awoke \nafter two decades but Vidyanand Jha is still in  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nslumber not realizing the changes that have \nhappened during the period. \n \nIf you compare the translation of this selection vis a \nvis the English translation of Latin American \nSpanish literature, you would be able to understand \nthe difference. \n \nBut these types of selections are not known for their \nliterary excellence, Harper Collins publishes these \ntypes of selections for five -star hotels and Airport \nlounges. The publishers made the announcemen t \nfor this book on March 22, 2022. So in 6-7 months \nyou will get old materials only. \n \n2 \nThe Bride: The Maithili Classic Kanyadan by \nHarimohan Jha ( 1908-1984) translated into \nEnglish by Lalit Kumar (Assistant Professor, \nDepartment of English, Deen Dayal Upa dhyaya \nCollege, University of Delhi) \n \nI have pre -ordered the book. I will comment on it \nafter the book is delivered to my kindle account on \nthe 1st of December 2022. \n \n3 \n \nBharti's Cat: Translation of Braj Kishor Varma \n'Manipadma's original Maithili novel Bh artik \nBiladi- by Yogendra Pathak Viyogi (available on  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 5 \nAmazon Kindle). \n \nYogendra Pathak Viyogi has done a wonderful job. \nThe translation seems to carry the soul of the \noriginal language. \n \nFolktales of Mithila & Gonu Jha of Mithila: \n(Tales of wit and humour) both by Yogendra \nPathak Viyogi (both are available on Amazon \nKindle). \n \n4 \nThe Short-Stories by Ram Vilas Sahu \n \nNow come to the exciting world of parallel \nliterature. \n \nIn 'Kamtia Haveli' the story teller explains the oral \nhistory. The Haveli's were just the  outposts. In \nMithila the Cornwallis appointed permanent \nsettlement award holders are called Maharajadhiraj \netc. Actually, the chain of rent collectors was all over \nMithila and they made their posts for farming as \nwell as collecting rent. So the Madina Did i explains \nit to Janaki. And while all these are going on the \nnuances of village life are depicted in a language \nthat seems exotic to those people who stopped \nreading Maithili literature two decades ago. \n \nIn second short story 'Dudhbechni' depicts the \nsacrifice of Rita who donates all her land and  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nproperty for building scholl and cow-shelter. \n \nIn 'Swargak Sukh' the story of the family of Bauku \nSaday, a family from the Mushhar community \n(called deridingly as rat -eaters by some part -time \nfield workers turned litterateurs) ravaged by flood \nhas been told intricately. \n \nIn 'Ghusha Ghar' you will find mention of the \ncorruption in Indira Awas Yojana. \n \nIn 'Shikshak Mahat' the flood -ravaged village \nleading to migration, the importance of education \nand the mean-mindedness of the elite all has been \ninterwoven into a single thread.   \n \n३ \n \nगाम -गामक सत्यकथा आ फकड़ा \n \nएकर अन्द्तगणत गाम-रुरपुर , जजला मधुबनीक सत्य कथा देल जा रिल \nअछि जे ओइ गामक लोकक कण्ठमे आइयो बसल अछि।  \n \n(सूत्र आ नैरेिर- श्री श्रीमोिन चौधरी - गाम रुरपुर।)  \n \n \nमंगवन या मायक तेल (करू तेल) - रुरपुरक सभ जावतक सभ गोिेमे ई \nफकड़ा बवन गेल अछि।  \n \n \nमंगवनया - जावतक गुआर। गाम रुरपुर , मधुबनी , ८०-९० बर्ण पुरान  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 7 \nघिना जर्न सोना ५० रुपयामे एक भरर (१० ग्राम) भेिैत िलै। मंगवनया \nबच्चे िल , बड्ड मेिनत आ ममतव्ययी। अपन मेिनवतसँ पैघ भेलापर १० \nबीघा र्ेत वकनलक , ३-४ बजे भोरे उटठ सभिा काज सम्पन्न कऽ लैत \nिल आ जर्न िरिावि लेल जाइ िल तँ लोक पुिै िलै तँ किै िलै , \nमाछलक ओइठाम सुस्ताइ लेल जाइ िी ३-४ घण्िा सुस्तायब (िरिावि \nकरबक ेँ  सुस्तेनाइ किै िल, िरिाविमे कोन भीड़ िोइ िै।)  \nजुलुम ठाक ु रक बाप घिक ठाक ु र - दोकानदा र  (जावत - ब्राह्मण)। \nभोरे भोर मंगवनया माय घिक ठाक ु रक दोकानपर जाइए  आ उपराग  \nदैए । \n“ऐं िौ, तूँ कतेक तेल दू पाइक देलेँ जे कवनयेिा जजतिािनक ेँ  चढ़ेछलऐ \nआ बच्चाक (मंगवनयाक) पएरमे लगेछलऐ , आ पहुनाक ेँ  तरुआ तरर कऽ \nदेछलऐ। आ रावतमे शीसीक मुन्ना जे र्ुजले रवि गेलै से बोंगमरना क ु क ु ड़ \nरावतमे भुभुआ -भुआ कऽ पीलक। दू पाइमे कतबी तेल देलऽ जे एक्क े  \nटदनमे एतबी काजमे सटठ गेल। “ \n \nफकड़ा \nजे बड्ड घेंघावि से बड्ड बड़की दाइ। \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३५७ पर टिप्पणी \n \nमनोज पाठक  \nसादर नमन , सस्नेि स्मरण। जर्न ललिंक आयल िल तऽ िेबसाइि पर \nजा कऽ देर्ने रिी। नीक अंक बनल अछि। पढने जें वक ुइये िा आलेर् \nरिी, श्री आशीष जीक आ क ु णाल भैयाक। आब पीिीएफ प्रवत मोबाइल \nसंग संग घूमैत रित आ पूरा अंक पटढ टिप्पणी करब। अिांक माध्यमसं \nमैछथली सावित्य जगतमे व्यापक पररितणन अयलै क अछि। तथाकछथत \nआलोचक आ विद्वान एकरा नवि गिता मुदा मैछथली भाषा ओ सावित्य \nअपन विजजिल स्िरूपमे जे एर्न घनगर भेल अछि ओविमे अिांक \nएकान्द्त अनिरत तपक प्रभाि सिाणमधक िैक। विदेि संख्यात्मक ओ \nगुणात्मक ुनु तुला पर प्रचुर सावित्य रचलक। एकर वनरन्द्तरता ओ नि \nनि संभािना ले ल सदैि र्ुजल अबामधत मंच मीलक पाथर अछि \nमैछथली भाषा ओ सावित्यक लेल। सस्नेि।  \nशुभ नारायण झा \nसर पढ़लौं। सबिक आलेर्। बहुत नीक लागल। अपने सब एते पुण्य \nकायल जे कोनो रंगकमी िेतु विशेषांक वनकालल । भले हुनक \nसावित्त्यक प्रवतभा क े  ध्यान रान्र् अपने ई अंक वनकालने िोइ। बहुत  \nबहुत धन्द्यबाद। \n(शुभ नारायण जी - ओना तँ प्रेमलता ममश्र प्रेम विशेषांक हुनकर \nसावित्त्यक नै मात्र रंगमंचीय प्रवतभाक ेँ  ध्यानमे रर्ैत वनकालल गेल \nअछि, मुदा हुनकामे सावित्त्यक प्रवतभा मूल धाराक बहुत सावित्यकारसँ \nबेशी िन्न्द्ि, र्ास कऽ हुनकर संस्मरणात्मक सावित्य , संजोग दे र्ू जे ऐ \nबर्णक सावित्य लेल नोबल एकिा मविलाक ेँ  मात्र संस्मरण छलर्बा लेल \nभेिल िन्न्द्ि। मूल धाराक रंगमंचकमीमे मूल धाराक सावित्यकार सन \nबहुत रास समस्या िन्न्द्ि मुदा ओ मूलधाराक सावित्यकार सन कोनो \nिालवतमे अकमणण्य नै िछथ। - सम्पादक)  \nग्रुप क ै प्िन (डॉ) वििेकानन्द्द झा \nक्षमा करू गजेंर बाबू ! कने िा विज्ञान ि औषमध शास्त्र की पढ़लहुँ वक \nमैछथली सावित्य सं िंछचत भऽ गेल िी। ३० िषण क े  िायुसेना सेिा ि ७ \nिषण क े  िैज्ञावनक अनुसंधान ि विकास कायण िमरा सावित्य सं बहुत दूर  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 9 \nपहुँचा देने अछि। िमर मैछथली सावित्त्यक ज्ञान बड़ ओि अछि। संलग्न  \nविषय िस्तु िमर समझ क े  परे अछि , कोनो मंतव्य देमे मे असमथण िी। \nक्षमा करू।  \nआशीर् अनछिन्द्हार  \n\"मैछथलीपुत्र प्रदीप\" जीपर क ें टरत मोनोग्राफ जे प्रेमशंकर झा \"पिन\" \nद्वारा छलर्ल जा रिल अछि तकर स्िागत। आगू ई क े िन रित तकर \nउत्सुकता बनल अछि। जेना वक मोनोग्राफ प्रमाणणक  िोइत िै तँइ \nपिनजीसँ उम्मेद जे ओ िरेक तथ्यक ेँ  छलर्ता , हुनकर िरेक पोथीक चािे \nओ प्रकाछशत िो वक अप्रकाछशत ओकर सूची एविमे देताि। हुनकर \nजीिन क े र ओिन पक्ष जे एर्न धरर नै आएल समाजक सामनेमे सेिो \nओ देताि। आगूक अंश आ पूरा मोनोग्राफ पढ़बाक लेल जल्ददए भेित \nसे उम्मेद अछि । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशरटदन्द्ु िौधरी विशेर्ांक  \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभणमे \n२.२.शरटदन्द्ु चौधरीक पररचय - (प्रस्तुवत श्री जगदीश चन्द्र ठाक ु र \n'अवनल ') \n२.३.शरटदन्द्ु चौधरी जी क े र साक्षात्कार जगदीश चंर \nठाक ु र 'अवनल ' द्वारा  \n२.४.कदपना झा - मैछथली सावित्यक सेिक नवि , मैछथली भाषाक सेिकः \nशरटदन्द्ु चौधरी  \n२.५.राम भरोस कापवड़  'भ्रमर '- िमर ज्ञान -वपपाशाक स्रोत: शरटदन्द्ु \nचौधरी  \n२.६.जगदीश चन्द्र ठाक ु र  'अवनल '- ओविना नवि तमसाइत िछथ \nशरटदन्द्ु चौधरी  \n२.७.विभा रानी - शरददिंु भाईक गम्भीर छसद्ांतवप्रयता!  \n२.८.िा. नारायणजी - विसंगवतक विरुद् प्रवतरोधक -स्िर \n२.९.मुन्नी कामत - भाषाविद् श्री शरटदन्द्ु चौधरी  \n२.१०.गौरीनाथ - शरटदन्द्ु चौधरी िेबाक माने  \n२.११.जगदीश चन्द्र ठाक ु र  'अवनल '- कथ्य, तथ्य आ सत्यक छचन्द्तन \n२.१२.अजजत क ु मार झा - 'समय -साल ' क ेँ  अकानैत: शरटदन्द्ुजीक \nसंपादन ओ संपादकीय  \n२.१३.अशोक- शरटदन्द्ु जी   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 11 \n२.१४.छशिशंकर श्रीवनिास- जेिने मधुर तेिने दृढ़  \n२.१५.क े दार कानन - िमर शरदू भैया  \n२.१६.आशीष अनछचन्द्िार- मैछथली सावित्यमे शरटदन्द्ु चौधरी क े र \nयोगदान  \n२.१७.गजेन्द्र ठाक ु र - शरटदन्द्ु चौधरीक संस्मरण सावित्य  [बात-बातपर \nबात (I-IV)] \n२.१८.गजेन्द्र ठाक ु र - शरटदन्द्ु  चौधरीक  संस्मरणात्मक  िास्य-\nव्यंग्य संग्रि- 'जँ िम  जवनतहुँ ' \n२.१९.गजेन्द्र ठाक ु र - शरटदन्द्ु  चौधरीक  तीनिा व्यंग्य संग्रि- \n'बड़ अजगुत  देर्ल ..', 'गोबरगणेश ' आ 'कररया  कक्काक कोराममन ' \n२.२०.लक्ष्मण झा सागर - र्ाँिी मैछथलीस्ि शरदू जी!  \n२.२१.जगदानन्द्द झा  'मनु '- सत्य देर्ल  \n२.२२.श्रीधरम - शरटदन्द्ु क ु मार चौधरीक सावित्य  : 'स्िारथ लावग करहििं \nसब प्रीती' \n \n \n \n \n \n  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.प्रस्तुत विशेर्ांकक संदभषमे  \nविदेि द्वारा  'जीबैत मुदा उपेणक्षत ' शृर्ंला क े र अंतगणत अगस्त 2022 क ेँ  \nविदेि   \"शरटदन्द्ु चौधरी\" विशेषांक  प्रकाछशत करबाक सािणजवनक \nघोषणा क े लक आ प्रस्तुत अछि ई विशेषांक। एवि सूचनाक ेँ  एवि ललिंकपर \nदेन्र् सक ै त िी -घोषणा । \nएवि विशेषांकसँ पविने विदेि 7 िा विशेषांक प्रकाछशत कऽ चुकल अछि \nआ एविठाम आब िम कवि सक ै त िी जे ई एकिा चुनौतीपूणण काज िै। \nअनेक संकि क े र सामना करए पड़ैत अछि िमरा लेर् एकट्ठा करएमे। \nमु दा संगवि ईिो िम किब जे संकिसँ बेसी िमरा लग समथणन अछि। \nिँ, ई मानएमे िमरा कोनो टदक्कत नवि जे जतेक लेर् क े र उम्मेद क े ने \nरिैत िी िम ततेक नै आबैए , जतेक लोक छलर्बाक लेल गिैत िछथ से \nसभ अंत - अंत धरर आवब चुप्प भऽ जाइत िछथ। आ एकर कारणो \nिै, वकनको ई लागै िवन जे आनपर छल र्ब से िम अपने रचना वकए ने \nलीन्र् लेब , वकनको लग पोछथए नै रिै िवन , वकयो विदेिक समािेशी \nरूपसँ ुर्ी िछथ , तँ वकनको ममत्रक ेँ  विदेिसँ टदक्कत िवन तँइ ओ नवि \nदेता। एकरो िम संकिे बुझै छियै जे सभ फ े सबुकपर लंबा -लंबा लेर् िा \nकमेंि िाइप कऽ लै िछथ सेिो सभ विदेि लेल िाथसँ छल र्ल पठाबैत \nिछथ। जे सभ कवियो फ े सबुकपर िाइप कऽ लीर्ै िछथ वतनकर आलेर् \nिम सभ िाइप कररते िी। र्एर पविने किलहुँ जे संकिसँ बेसी समथणन \nअछि तँइ आइ पविलसँ लऽ कऽ आठम विशेषांक धरर पहुँचलहुँ िम। \n2015 सँ लऽ कऽ 2022 धरर  8 िा विशेषांक प्रकाछशत भेल मने बर्णमे \nएकिा। वनणिते स मथणन बेसी भेिल िमरा। जर्न वक विदेिक ई आठो \nविशेषांक क े र अलािे आनो विषयपर विशेषांक प्रकाछशत भेल अछि। \nएकर अवतररक्त ईिो बात संतोषदायक अछि जे विदेिक िरेक विशेषांक \nअणभनंदनग्रंथ िेबासँ बाँछच गेल अछि। मुख्यधारा जकाँ विदेिक ेँ  \nअणभनंदनग्रंथ नवि चािी। अणभनंदनग्रंथ अहू  ुआरे नै चािी जे ओविसँ \nलेर्क िा जजनकापर वनकालल गेल िवन वतनकामे सुधारक गुंजाइश \nर्त्म भऽ जाइत िै। तँइ विदेिक विशेषांकमे आलोचना -प्रसंशा सभ \nभेित।  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 13 \nशरटदन्द्ु चौधरी मैछथलीक मुख्यधारामे रवितहुँ उपेणक्षत िछथ आ तकर \nकारण जनबाक लेल पाठकक ेँ  हुनकर पोथी पढ़ए पड़वतन हुनकर \nआचरण ओ लेर्न क े र संबंध देर्ए पड़तवन। मैछथलीमे वकि ु ए लेर्क \nिछथ जजनकर लेर्न ओ आचरण एकसमान िवन जाविमेसँ शरटदन्द्ुजी \nएकिा सेिो िछथ। एिन नै िै जे शरटदन्द्ु जीपर छलर्ल नै गेलै मुदा ओ \nसभ एकट्ठा नै भऽ सकल िै तँइ ओकर प्रभाि िेड़ा गेल िै। एवि संदभणमे \nिम कवि सक ै  िी जे विदेि क ई प्रस्तुत विशेषांक एिन पविल प्रयास \nअछि जाविमे ई बुझबाक प्रयास कएल अछि जे शरटदन्द्ु जीक रचना \nक े िन िवन। ई अलग बात जे िम सभ कतेक सफल िा असफल भेलहुँ \nसे पाठक किता। एवि विशेषांक क े र शुरूआत विदेिक आने विशेषांक \nजकाँ अछि। संगे -संग ई क्रम ने तँ उम्रक िररष्ठता क े र पालन करैए आ ने \nरचनाक गुणित्ताक। िँ, एतेक धेआन जरूर रार्ल गेल िै जे पाठकक \nरसभंग नवि िोइन आ से विश्वास अछि जे रसभंग नै िेतवन।  \nपाठक जर्न एवि विशेषांकक ेँ  पढ़ताि तँ हुनका ितणनी ओ मानकताक \nअभाि लगतवन। ितणनीक गलती जे छथक से सोझे -सोझ िमर सभिक \nगलती छथक जे िम सभ संशो धन नै कऽ सकलहुँ मुदा ई धेआन रर्बाक \nबात जे विदेि शुरुएसँ िरेक ितणनी बला लेर्कक ेँ  स्िीकार करैत एलैए। \nतँइ मानकता अभाि स्िाभाविक। एकर बादो बहुत ितणनीक गलती रिल \nगेल अछि जे वक िमरे सभिक गलती अछि।   मैछथलीमे वकि ु ए एिन \nपवत्रका अछि जकर ितणनी एकरंगक रिैत अछि आ ई हुन क र्ूबी िवन \nमुदा जर्न ओिो सभ कोनो विशेषांक वनकालै िछथ तर्न ितणनी तँ ठीक \nरिैत िवन मुदा सामग्री अमधकांशतः बछसये रिैत िवन। ऐवतिाछसकताक \nदृमिसँ कोनो पुरान सामग्रीक उपयोग िर्जिंत नै िै मुदा सोछचयौ जे  72-\n80 पन्नाक कोनो हप्रिंि पवत्रका िोइत िै ताविमे लगभग आधा सामग्री  \nसाभार रिैत िवन , तेसर भागमे लेर्क क े र वकि ु  रचना रिैत िवन आ \nचाररम भागमे वकि ु  नि सामग्री रिैत िवन। मुदा िमरा लोकवन नि \nसामग्रीपर बेसी जोर दैत छियै। एकर मतलब ई नवि जे ितणनीमे गलती \nिोइत रिै। िमर किबाक मतलब ई जे संपादक -संयोजकक ेँ  कोनो ने \nकोनो स्तरपर समझौता करिे पड़ैत िै से चािे ितणनीक िो वक, मुराक िो \nवक विचारधारक िो वक सामग्रीक िो। िमरा लोकवन ितणनीक स्तरपर  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमझौता कऽ रिल िी मुदा कारण सवित। हप्रिंि पवत्रका एक बेर \nप्रकाछशत भऽ गेलाक बाद दोबारा नै भऽ सक ै ए  (भऽ तँ सक ै ए मुदा फ े र \nपाइ लावग जेतै ) तँइ ओकर ितणनी यथाशक्क्त सिी रिैत िै। इंिरनेिपर \nसुविधा िै जे बीचमे  (इंिरनेिसँ हप्रिंि िेबाक अिमध) ओकरा सिी कऽ \nसक ै त िी मुदा सामवग्रए बछसया रित तँ सिी ितणनी रवितो नि अध्याय \nनै र्ुजज सकत तँइ िमरा लोकवन ितणनी बला मुद्दापर समझौता \nक े लहुँ।  िमरा लोकवन कएलवन , कयलवन ओ क े लवन तीनू शुद् मानै त \nिी, एतेक शुद् मानैत िी एक ै  रचनामे तीनू रूप भेटि जाएत। आन \nशब्दक लेल एिने बूझू।  \nउम्मेद अछि जे पाठक विदेिक आने विशेषांक जकाँ एकरा पढ़ताि आ \nपटढ़ एकर नीक -बेजाएपर अपन सुझाि देताि। विदेि अरविन्द्द ठाक ु र \nविशेषांक क े र पोथी रूप \"स्ितंत्रचेता\" क े र नामसँ प्रकाछशत भेल उम्मेद \nजे भविष्यमे शरटदन्द्ुपर क ें टरत एवि विशेषांक क े र पोथी रूप सेिो \nआएत। \nविदेि द्वारा  'जीबैत मुदा उपेणक्षत ' शृर्ंलामे प्रकाछशत भेल आन \nविशेषांक सभिक छलस्ि एना अछि  )एविठाम जे अंकक छलस्ि देल गेल \nअछि तावि अंकपर क्क्लक करबै तँ ओ अंक र्ुजज जाएत (-  \n1) अरविन्द्द ठाक ु र विशेषांक  189 म अंक  1 निम्बर  2015 ( ई \nविशेषांक 2020 मे पोथी रूपमे सेिो आएल अछि ) \n2) जगदीश चन्द्र ठाक ु र अवनल विशेषांक  191 म \nअंक 1 टदसम्बर  2015 \n3) रामलोचन ठाक ु र विशेषांक  319म अंक  \n4) राजनन्द्दन लाल दास विशेषांक  333म अंक  \n5) रिीन्द्र नाथ ठाक ु र विशेषांक 15 जून  2022 \n6) क े दारनाथ चौधरी विशेषांक  15 जून  2022 अंक 352 \n7) प्रेमलता ममश्र  'प्रेम' विशेषांक 1 निम्बर  2022 अंक 357 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 15 \n२.२.श्री शरददिंु िौधरी क पररिय - (प्रस्तुवत श्री जगदीश िन्द्र \nठाक ु र 'अवनल ') \n \nनाम -शरददिंु चौधरी  \nमाता : स्ि .मोती देिी  \nवपता : पं.सुधांशु शेर्र चौधरी  \nस्थान : ममश्रिोला , दरभंगा , वबिार \nजन्द्म वतछथ : 7 -10-1956 \nछशक्षा : एमए (राजनीवत शास्त्र ) पिना विश्वविद्यालय, एलएलबी (मगध \nविश्वविद्यालय, गया) \nिृणत्त- पत्रकाररता : \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n1981-84-ममछथला ममविर ,सप्ताविक \n1984-86-ममछथला ममविर , दैवनक   \n1987-89-ममछथला ममविर ,माछसक  \n1995-2002-आयाणित्तण, विन्द्दी दैवनक,(फीचर संपादक )  \n2000-2014-समय -साल , मैछथली द्वैमाछसक  \nपूिोत्तर मैछथल , गुआिािी, 2015-16 \nमैछथली -विन्द्दीमे लेर्न  \nव्यस्थापक,संचालक ----शेर्र प्रकाशन ,पिना (मुरक ,प्रकाशक एिं \nपोथी विक्रय क े न्द्र) \nशरटदन्द्ुजी चौधरीक पररिारक अन्द्य सदस्य :  \nपत्नी : श्रीमती छचत्रा चौधरी  \nपुत्री : \n1.स्िावत शेर्र (पत्नी श्री सुशीम   ममश्र) \n२.प्रीवत शेर्र (पत्नी वििेक आनन्द्द ठाक ु र) \n३.सुश्री दीत्प्त शेर्र  \nपुत्र : राजाशेर्र  \nप्रकाछशत क ृ वत मौछलक:  (एर्न धरर शरटदन्द्ुजीक जतेक मौछलक पोथी \nप्रकाछशत भेलवन से विदेि पोथी िाउनलोिपर रार्ल गेल अछि आ \nएविठाम जे पोथीक छलस्ि देल गेल अछि ताविमे पोथीक नामपर क्क्लक \nकरबै तँ ओ पोथी र्ुजज जाएत)   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 17 \nजँ िम जवनतहुँ (२००२) \nबड़ अजगुत देर्ल (२००५) \nगोबरगणेश (२०११) \nकररया कक्काक कोराममन (२०१६) \nबात-बातपर बात र्ण्ि -१ (२०१९) \nममाणन्द्तक-शब्दानुभूवत (बात -बातपर बात र्ण्ि -२) (२०२०) \nिमर अभाग: हुनक नवि दोष (बात -बातपर बात -३) (२०२१) \nसाक्षात् (बात-बातपर बात -४) (२०२१) \nप्रकाछशत क ृ वत सम्पादन: \nमैछथली पत्रकाररता -दशा ओ टदशा  \nसाक्षात्कारक दपणणमे -सुधांशु शेर्र चौधरी  \nविद्यापवत गीवतका ( दू भाग )  \nमैछथली गद्य गौरि ( दू भाग )  \nअणभमत ( विन्द्दी )  \nबीससँ बेसी स्माररकाक सम्पादन , जाविमे चेतना सममवतक स्माररकाक \n9 बेर , भंवगमाक 3 बेर , अररपनक 2 -3 बेर।  \nअन्द्य प्रकाशन-प्रसारण: आकाशिाणी आ दूरदशणन ,पिनासँ दजणनो िाताण \nप्रसाररत, मैछथ ली तथा विन्द्दी पत्र - पवत्रका सभमे सयसँ बेसी रचना \nप्रकाछशत आयाणितण, विन्द्ुस्तान,प्रदीप,नि भारत िाइम्स आटद दैवनक \nसमाचार पत्रमे सम्पादकीय पृष्ठपर साटठिासँ बेसी राजनीवतक आलेर्  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रकाछशत। \nपवत्रका सभमे व्यंग्य लेर्न: ममछथला ममविर , देश -कोस, अंवतका, घर -\nबािर, समय -साल आटदमे।  \nशेर्र -सम्मानक संचालन: सावित्यकार आ सम्पादक वपता पं।सुधांशु \nशेर्र चौधरीक स्मृवतमे सावित्यसँ इतर क्षेत्रमे उदलेर्नीय योगदान िेतु \nउपयुक्त व्यक्क्तक ें  पुरस्कारक रूपमे एगारि िजार िाका ,शाल आ \nप्रशस्स्त पत्र देल जाइत िवन। िषण 2004सँ 2008 धरर आ 2019 तथा  \n2022 मे वनम्नछलन्र्त   व्यक्क्त सभक ें  पुरस्कार देल गेल िवन: श्री \nपंचानन ममश्र , नरेन्द्र झा , राम भरोस कापवड़  'भ्रमर ', विद्यानाथ \nझा, रमण क ु मार झा और स्नेिा झाक ें  क्रमशः अनुसंधान एिं ज्ञानिधणक \nगैर -सावित्त्यक आलेर् िेतु , ममछथलाक आर्थिंक क्स्थवत आ सुधारपर \nआलेर् िेतु , पत्रकाररता िेतु , ममछथलाक जैविक सम्पदा \nमाि ,मर्ान ,पान आटदक प्रोसेलसिंग आटद विषयपर सैकड़ो आलेर् \nिेतु, मैछथलीक विद्याथीक ें  प्रवतयोगी परीक्षाक तैयारी िेतु उपयुक्त \nपोथीक लेर्न िेतु आ िीिी पत्रकाररतामे प्रशंसनीय विश्लेष्णात्मक \nप्रस्तुवतकरण िेतु देल गेलवन अछि।  \nविशेष: बी पी एस सी और यू पी एस सीक प्रवतयोवगता परीक्षाक तैयारीमे \nप्रवतयोगी सभक ें  मैछथली विषयक लेल समुछचत मागणदशणन आ पोथी \nउपलब्ध करबैत िछथ।   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 19 \n \nएवि फोिोमे िामा कातसँ (श्रीमती छचत्रा चौधरी , श्री शरटदन्द्ु \nचौधरी , प्रीवत शेर्र , वििेक आनंद  ठाक ु र ओ श्री जगदीश चंर ठाक ु र  \nअवनल)  \n \nएविमे बामसँ दविन िछथ सुशीम ममश्र ( आत्मज सुकान्द्त सोम आत्मज \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयात्रीजी) ,  दीत्प्त शेर्र(आत्मजा शरटदन्द्ु चौधरी) , शरटदन्द्ु \nचौधरी ,प्रीवत शेर्र (आत्मजा शरटदन्द्ु चौधरी) ,वििेक आनन्द्द (आत्मज \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र)राजा शेर्र(आत्मज शरटदन्द्ु चौधरी) ,श्रीमती छचत्रा \nचौधरी(पत्नी शरटदन्द्ु चौधरी)आ स्िाती शेर्र(पत्नी सुशीम ममश्र)  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 21 \n२.३.शरटदन्द्ु िौधरी जी क े र साक्षात्कार जगदीश िंर \nठाक ु र 'अवनल ' द्वारा  \n  \nमैछथली आ ममछथलाक लेल वनभीक , स्िाभभमानी , जागरूक , ज्ञानी \nआ दृमि -संपन्न पत्रकार िाही - शरटदन्द्ु िौधरी \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : भाषा आन्द्दोलन \nएिं राज्य आन्द्दोलन क े र टदशा की िै ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :   माटिपर काज किाँ भ ' रिल \nअछि ! काज िै , गाम -गाममे मैछथलीक प्रवत लोकक ें  जागरूक \nबनेबाक,मैछथली पढ़बाक आ पढयबाक लेल उछचत व्यिस्था \nकरब , पाठ्य पुस्तकक प्रकाशन आ लोक लग ओकर उपलब्धता \nसुवनणित करब त लोक टददली जाक ' फोिो न्र्चयबामे लावग जाइत \nअछि, आन्द्दोलनक नामपर अपनाक ें  प्रदर्शिंत करबामे   लावग जाइत \nअछि। जन सामान्द्यसँ कोनो सरोकार नवि ,ए सीमे बैछसक ' सिणिारा आ \nजन सामान्द्यक बात करैत लोक अपन व्यिसाय चलबैत अछि। \nममछथलामे पान दोकानबला , चाि दोकानबलासभ मैछथलीमे नवि गप \nकरैत अछि , कतहु साइन बोिण मैछथलीमे नवि अछि , क े  देर्तै ? \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअमधकांश मैछथल मैछथली भाषाक प्रयोग िोवड़ चुकल िछथ , ने पढैत \nिछथ,ने छलर्ैत िछथ मात्र भाषण दैत िछथ - हुनक पररिारमे देर्ू , हुनक \nसािचयणमे रविक ' देर्ू मैछथल समाजक ें  मागणदशणन करबाक लेल मैछथली \nपत्रकाररताक ें  समृद् िोयब आिश्यक अछि। मैछथलक ें , ममछथलाक ें  आ \nमैछथलीक ें  अपन अस्स्मताक रक्षा करैत अपन भूभागक ें  सुसंपन्न \nबनयबाक लेल पत्रकाररताक धारक ें , स्िरक ें  तेज करवि पड़तैक आ तावि \nलेल वनभीक ,स्िाणभमानी, जागरूक ,ग्यानी आ दृमि -संपन्न पत्रकार \nचािी, पत्रकाररता समाजक ें  प्रभावित करयबला सशक्त \nमाध्यम   अछि, पत्रकाररताक काज िोइि समाजक ें  साकांक्ष रार्ब आ \nनीक बािपर ल ' जयबामे मागणदशणन करब , त्याज्य अथिा र्राब काजक \nवनन्द्दा करब आ नीक काज करबाक लेल प्रोत्सावित करब , समाज मे \nपसरल ईष्याण ,द्वेष,साप्रदामयकता,भेद -भाि,जातीयता आटदक चातुयणपूणण \nढंगसँ विरोध करैत समाजमे सौिादण बनौने रिब , छशक्षा, स्िास्थ्य आ \nसमाजोपयोगी सभ सुविधा बिाल रिय तावि िेतु तथा जनोपयोगी \nविषयक संचालन ,देर् -रेर् ठीकसँ भ ' रिल अछि वक नवि ताविपर \nनजरर रर्ैत ओवि विषयक  प्रवत जनमानसक ें  आक ृ ि करब। मैछथलीमे \nसशक्त दसोिा पत्रकार तैयार िोछथ त मैछथली \nआ  ममछथलाक   कदयाण   भ' सक ै त अछि \n  \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : मैछथलीमे पुरस्कारक राजनीवतपर \nअपनेक वक किब अछि ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :   राजनीवतए पुरस्कारक माध्यम बवन गेल अछि। \nपोथीपर पुरस्कार नवि देल जाइत अछि। जजनकर पोथी नीक \nिवन, हुनको रानीवतएक मजबूरीसँ पुरस्कार भेिैत िवन। पविने तय \nभ' जाइ िै जे पुरस्कार वकनका देबाक अछि , शेष प्रवक्रयाक \nऔपचाररकता मात्र िोइत अछि। एकिा पैघ विद्वान सम्पादकीयमे \nछलर्ैत िछथ जे मैछथलीक सभसँ पैघ   पुरस्कार कीनल जा इत  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 23 \nअछि, अवगला बेर हुनका पुरस्कार द ' देल जाइत िवन , ओ र्ुशीसँ \nल ' लैत िछथ आ चुप भ ' जाइत िछथ  \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : की पुरस्कार प्रदान करब अथिा \nस्िीकार करब अपराध छथक ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :   िमर अणभप्राय अछि पोथीपर पुरस्कारक वनणणय \nिो, व्यक्क्तपर नवि, चयन प्रवक्रया स्िस्थ िो से लोकक ें  लगबाक \nचािी,जूरीमे उपयुक्त लोक रिछथ आ हुनकापर कोनो दबाब नवि िोवन।  \nरचनाकमणक उत्क ृ िता सुवनणित करबाक बदला सावित्यकार लोकवन \nपुरस्कार लुझबाक लेल गोल -गोलैसीमे लावग जाइत िछथ आ उपक ृ त \nकरबाक लेल पुरस्कार देल जाइत अछि ,से अनुछचत अछि।  \nसंस्था सभ सेिो एवि र्ेलमे शाममल भ ' गेल अछि , 'अिाँ िमरा अपन \nसंस्थामे सम्मावनत करू , िम अिाँक ें  अपना संस्थामे सम्मावनत \nकरब ' यैि र्ेल चछल रिल अछि , ई उछचत नवि अछि।    \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : मैछथलीमे ितणमान व्यंग्य कोम्िर जा \nरिल अछि ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :   व्यंग्य त आबे छलर्ा रिल अछि , पविने त व्यंग्यक \nनामपर एकिा ख़ास िगणक न्र्धांसमात्र छलर्ाइत िल। एमिर सवक्रयता \nकम भेल अछि।बिुक भाइ नवि रिलाि ,ओिो वकि ु  सालसँ सवक्रय नवि \nिलाि , मन्द्त्रेश्वर बाबू, िैद्यनाथ 'विमल ', िीरेंर नारायण झा आ िमरो \nसवक्रयता कम भेल अछि एमिर निक ृ ष्ण ऐविक , राज क ु मार ममश्र \nिछथ, विनका लोकवनसँ बेसी आशा कयल जा सक ै त अछि   \nजगदीश िंर ठाक ु र 'अवनल ' : मैछथलीमे अकादमीए नै , संस्था,पवत्रका \nसभपर सेिो बारर देबाक राजनीवत िै , एविपर अपनेक की किब अछि ?  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशरटदन्द्ु िौधरी :  सभ ठाम  'ग्रुप' बवन गेल िै। मैछथली आ ममछथलाक \nकदयाण लक्ष्य  र्तै तर्ने अवनयममतता दूर भ ' सक ै त अछि, अहू लेल \nसक्षम पत्रकाररताक आिश्यकता अछि।  \n  \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : मैछथलीमे प्रकाशनक क्स्थवतपर \nअपनेक की विचार अछि ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :    प्रकाशन त बहुत भ ' रिल अछि ,वकन्द्तु साथणक \nप्रकाशन बीस प्रवतशत मात्र अछि। भाषाक विकास लेल विद्याथी आ \nमैछथली पाठ्यक्रमक अनुरूप पोथी िापल जयबाक चािी। मैछथली \nपाथ्यक्रमक पोथी विद्याथी िगणक ें  उपलब्ध नवि भ ' रिल िवन। \nसावित्यकार आ प्रकाशक ुनूक दामयत्ि िवन जे पाठकक संख्या वनरंतर \nबढय, से  सोचछथ। लेर्नक क्षेत्रमे अयबाक लेल सभसँ पविल शतण अछि  \nभाषाक ज्ञान आ शब्द सामथ्यण, शुद् आ प्रांजल भाषा त लेर्नक लेल \nआिश्यक अछिये। मैछथलीक ुभाणग्य अछि जे जजनका शब्दक ज्ञान नवि \nिवन,सेिो मिान सावित्यकारक   कोटिमे आवबक ' बैछस जाइत िछथ आ \nहुनक चारण भ ' क' ज्ञानी लोक ओत ' उपक्स्थत रिैत िछथ। एकिा \nलेर्क जर्न गुि बना सक ै त  िछथ, गुि बदछल सक ै त िछथ , पाइ र्चण \nक' क', पैरिी क 'क' पुरस्कार-सम्मान पावब सक ै त िछथ त कनेक \nमेिनवत क 'क' अपन शब्दक ें  सम्मान नवि द ' सक ै त िछथ ? शब्द \nसामथ्यणक धनीक सावित्यकारक संख्या आंगुरपर गन 'बला अछि तर्न \nएतेक रास प्रकाशन कोन काजक ? \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : शेर्र प्रकाशन की सभ क े लक आ \nितणमानमे की सभ क ' रिल अछि ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :  शेर्र प्रकाशन प्रकाशक आ मुरक ुनू रूपमे काज \nकरैत आयल अछि , 52   िा मित्िपूणण पोथी अपना दमपर \nिपलक , आधा-आधी र्चणपर लगभग तीन दजणन पोथी िपने अछि।   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 25 \nएकर मित्ि भाषा संस्थान ,मैसूर ,सावित्य अकादमी ,टददली आ मैछथली \nअकादमी , पिना जनैत अछि। प्रवतयोगी परीक्षा सभमे मैछथली विषयक \nसंग सफल भेवनिार विद्याथी लोकवन जनैत िछथ।   \nसावित्यसँ इतर क्षेत्रमे उदलेर्नीय योगदान िेतु उपयुक्त व्यक्क्तक ें  \nपुरस्कारक रूपमे एगारि िजार िाका ,शाल आ प्रशस्स्त पत्र देल जाइत \nिवन। िषण 2004सँ 2008 धरर आ  2019 तथा 2022 मे अनुसंधान \nएिं ज्ञानिधणक गैर-सावित्त्यक आलेर् िेतु ,  ममछथलाक आर्थिंक क्स्थवत \nआ सुधारपर आलेर् िेतु ,         \nपत्रकाररता िेतु, ममछथलाक जैविक सम्पदा माि ,मर्ान ,पान आटदक \nप्रोसेलसिंग आटद विषयपर सैकड़ो आलेर् िेतु , मैछथलीक विद्याथीक ें  \nप्रवतयोगी परीक्षाक तैयारी िेतु उपयुक्त पोथीक लेर्न िेतु आ िीिी \nपत्रकाररतामे प्रशंसनीय विश्लेष्णात्मक प्रस्तुवतकरण िेतु क्रमशः श्री \nपंचानन ममश्र , नरेन्द्र झा,राम भरोस कापवड़ 'भ्रमर ',विद्यानाथ झा,रमण \nक ु मार झा और स्नेिा झाक ें  ई पुरस्कार देल गेलवन अछि।  \nजगदीश िं र ठाक ु र 'अवनल ' : अपनेक घरमे मैछथलीक की क्स्थवत \nअछि? \nशरटदन्द्ु िौधरी :   िमर सभ मधया -पुता मैछथली बजैत अछि , मैछथली \nविषय रान्र् क्यो पढैत से पढ़ाइए ठीकसँ नवि िोइत िलै।  \nजगदीश िंर ठाक ु र  'अवनल ' : राज्य सरकार द्वारा पत्रकार लोकवन \nलेल जे पेंशन योजना स्िीक ृ त भेलै तकर  लाभ अपनेक ें  वकए नवि प्राप्त \nभेल ? \nशरटदन्द्ु िौधरी :  िम जर्न बुझछलऐ आ आिेदन प्रस्तुत कररतहुँ त \nकिलक समय समाप्त भ ' गेलै।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.कल्पना झा - मैछथली सावहत्यक सेिक नवह , मैछथली भार्ाक \nसेिकः शरटदन्द्ु िौधरी \n \nकल्पना झा \nमैछथली सावहत्यक सेिक नवह , मैछथली भार्ाक सेिकः शरटदन्द्ु \nिौधरी  \nएिी बर्ण (२०२२)१६ सँ १९ अप्रैल धरर , तृतीय \"चेतना रंग उत्सि\"क \nआयोजन चेतना सममवत पिना द्वारा विद्यापवत भिनमे कएल गेल \nिलए ,जे सुधांशु शेर्र चौधरी जीक ेँ  समर्पिंत िलवन। एवि आयोजनक \nप्रचार-प्रसार वकि ु  सावित्त्यक व्िाि्सएप समूि सभमे देर्लहुँ ,त' िमरो \nमोन लोभाएल। सुधांशु शेर्र जी द्वारा रछचत नािक सभक मंचन सेिो \nिोएबाक घोषणा िलैक। एिी \"रंग उत्सि\"मे िमरा पविल बेर शरटदन्द्ु \nसरक ेँ  दशणन भेल। फ े सबुक पर ममत्र -सूचीमे िलाि ,शेर्र प्रकाशनमे \nकोनो पर्ििंक ु लर पोथीक उपलब्धता अछि  िा नवि,तावि संदभणमे गप्प \nसेिो भेल िलए मुदा दशणन नवि भेल िलए।  \nओवि रंग उत्सि आ तकरा उपरान्द्त \"उपमान\" पवत्रकाक विमोचनक \nअिसर पर ,आ फ े र एक -दू बेर विद्यापवत भिनमे दशणन भेल ,शरटदन्द्ु \nसरक ेँ । जतबा काल   देर्छलयवन ,सुनछलयवन ,एकिा बात गौर क े लहुँ \nिम ,जे शरटदन्द्ु सर बाजैत कम िछथ ,सुनैत बेसी िछथ। सोझाँ बैसल \nलोकक आ िस्तु -क्स्थवतक ऑब्जिेशन करैत रिैत िछथ आ सभ वकि ु  \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 27 \nजेना मोन -मस्स्तष्कमे स्िोर करैत जाइत िछथ। एकदम साधारण पविरन -\nओढ़न। कोनो तरिक टदर्ािा नवि ,ने ब्ांिेि कपड़ा -जुत्ताक,ने अपन \nज्ञान-बुजद्क। जर्न वक एवि कलयुगमे जतबा रिैत िै ,तावि सँ बेसीक \nटदर्ािा करबाक चलन िै ,चािे ओ धन-वित्त िोअए वक ज्ञान-बुजद्।  \nएमिर जर्न शरटदन्द्ु चौधरी जी पर विशेषांक वनकालबाक घोषणा \nसोझाँ आएल(फ े सबुक पर),त' हुनकर रचना सभ तावक तावक पढ़ब शुरु \nक े लहुँ। एविलेल 'विदेि ' िीम साधुिादक पात्र िछथ ,जे उपेणक्षत \nरचनाकार सभपर वि शेषांक वनकालबाक पिल क े लवन अछि।एवि सँ \nलोक तावक तावक क ' ओिन रचनाकार लोकवनक रचना सभ पढ़ए \nलागैत अछि। हुनकर रचना पर वकि ु  छलर्छथ   िा नवि छलर्छथ ,से बादक \nबात। \n िँ,त' कवि रिल िलहुँ जे शरटदन्द्ु जीक सभिा रचना ,बात- बात पर \nबात(१-४),बड़ अजगुत देर्ल ,जँ िम जवनतहुँ ,कररया कक्काक  \nकोराममन ,गोबरगणेश , बेरा -बेरी पटढ़ गेलहुँ। हुनकर रचना सभ पढ़लाक \nउपरान्द्त हुनकर ओिने व्यक्क्तत्िक झलक भेिल,जेिन हुनकर दशणन क ' \nमोनमे धारणा बनल िलए। शरटदन्द्ु जीक अमधकांश रचना चूँवक \nसंस्मरणात्मक िवन ,तैँ सत्य पर आधाररत िवन आ हुनकर व्यक्क्तत्िक \nपररचय सेिो दैत िवन।  \nयथाथण छलर्ब माने सत्य छलर्ब ,बड़ कटठन काज िै ,कारण सत्य अमधक \nकाल किुए िोइत िै।आ तेँ ई काज बहुत कम लोक करैत िछथ। शरटदन्द्ु \nसर अपन संस्मरणात्मक   पोथी \"बात -बात पर बात\" चारू भागमे आ \nिास्य व्यंग्य \"जँ िम जवनतहुँ\"मे समाजसँ जुड़ल(विशेष रूपसँ \nसावित्त्यक जगतक) सत्यक ेँ  त'  उजागर कएनवि िछथ ,कोनो व्यक्क्त \nविशेषक नामक संग हुनकर क ु क ृ त्यक ेँ  देर्ार करबामे सेिो संकोच नवि \nकएलवन अछि। आ एतबे नवि ,अपना विषयमे सेिो सभिा स्पि कवि \nदेलवन अछि , \"साक्षात्\" शीषणक पोथीमे।अपन टदनचयाण पयणन्द्त बेजझझक \nपाठकक सोझाँ कवि देलवन अछि , घरक साफ -सफाइक बात िोअए, वक \nगंदा बरतन लसिंकमे रान्र् साफ करबाक बात ,वकि ु  सािणजवनक करैत  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंकोच नवि कएलवन अछि।एिन स्पििादी लोक भेिब कटठने नवि \nअसंभि बात िै एर्नुक टदर्ािायुक्त समयमे।  \nशरटदन्द्ु जी रछचत सभिा पोथी पढ़लाक उपरान्द्त सोचमे पवड़ गेलहुँ , जे \nकोन पोथी पर समीक्षात्मक आलेर् छलर्ल जाए। यथाथण छलर्ैत बहुत \nरास रिस्योद्घािन सेिो कएल गेल अछि पोथी सभमे ,जावि पर बहुत \nवकि ु  छलर्ल जा सक ै ि।मैछथली संस्था सभक पोल र्ोलल गेल \nअछि,मिान सावित्यकार लोकवनक वकरदानीक चचाण भेल अछि।एतेक \nरास मुद्दा देन्र्/पटढ़ मोन उलबुका सन गेल।अंततः िम वनणणय नविए क ' \nसकलहुँ आ शरटदन्द्ु  सरक ेँ  जतबा बुजझ सकछलयवन ,हुनक लेर्नीक \nमाध्यमसँ आ हुनका साक्षात् देन्र्/सुवन ,तािी आधार पर अपन मोनमे \nआएल भािक अणभव्यक्क्त क' रिल िी , संक्षेपमे। \n \"बात-बात पर बात -१\"मे मैछथली -भाषा,सावित्य आ प्रकाशनसँ अपन \nबात शुरु करैत अपन मान्द्यता स्पि रूपेँ रर्लवन आछि ,जे -\"मैछथले  \nमैछथलीक बाधक अछि -ुनू स्तरपर ,भाषाक स्तरपर आ सावित्यक \nस्तरपर।\"आ िमर मान्द्यता अछि जे विनक एवि मान्द्यतासँ बहुत लोक \nसिमवत रर्ताि ,िम त ' पूणणतः सिमवत रार्ैत िी।  \nतविना \"मूर्णक लाठी माझ कपार\"मे मैछथली सावित्यक ुभाणग्यक \nसमीचीन वििरण देलवन अछि आ एकर कारण ओ वनिारण प र सेिो \nविचार क े लवन अछि। अक्षरशः सत्य छलर्लवन अछि -\"िमर मैछथलीक \nुभाणग्य अछि जे जकरा शब्दक ज्ञान नवि िैक सेिो सभ मिान \nसावित्यकारक कोटिमे आवबक ' बैछस जाइत िछथ आ हुनक चारण भ ' \nक' ज्ञानी लोक सभ ओत ' उपक्स्थत रिैत िछथ।\" \nमैछथली सावित्यक एिी ुगणवतक कारणेँ प्रायः हुन क भाि वकि ु  एना बिार \nभेल िवन -\"िमरा एकोरत्ती कचोि नवि अछि जे िम मैछथली सावित्यक \nसेिक नवि िी। िमरा गिण अछि जे िम मैछथली भाषाक सेिक िी।\"  \n   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 29 \n  राजनीवतमे जतेक राजनीवत नवि िोइत िै ,ततेक राजनीवत मैछथली \nसावित्त्यक जगतमे व्याप्त िै ,पुरस्कार लोलुपतामे कोन तरिक र्ेल सभ \nिोइत िै ,से सभ बहुत लोक देर्ैत -सुनैत-बुझैत गबदी मारने रिैए। मुदा \nशरटदन्द्ु सर ई सभ देन्र्/सुवन चुप नवि रवि सकलाि। हकिंिा ई सभ \nदेन्र्/सुवन आित भेल िेताि ,तर्नवि एना छलर्बालेल वििश भेल \nिेताि। असिनीय क्स्थवत भ' जाइत िै ,तर्न मोनक बात स्ितः बिरा \nजाइत िै। बुजद्जीिी लोकक संकी णण मानछसकताक ेँ  देर्ार करैत छलर्ैत \nिछथ - \"सौवतया िािो सँ बेसी एक -दोसराक ेँ  देर्बाक प्रिृणत्त, अपन \nरचनाक ेँ  मीठ ,अनकर रचनाक ेँ  तीत किबाक रीवत आ \nगोमधयाँिाद,संबंधिाद ,गुििाद पर सावित्यक ेँ  गीजबाक -मथबाक जे \nनीवत चलल अछि , से सावित्यक संग संग समाजक ेँ  सेिो पाताले टदस ल ' \nजा  रिल अछि।\"  \nओना एिन बात मयाणटदत भाषामे ,ककरो अपमावनत नवि करैत छलर्ब \nकटठन िै ,तथावप भाषाक ेँ  संयममत रर्बाक प्रयास क े लवन अछि शरटदन्द्ु \nसर ,से सरािनीय। मुदा संयममत भाषाक प्रयोगक प्रयास रवितहु कतहु \nकतहु कवन अमयाणटदत भाषाक प्रयोग भ ' गेल िवन ,जकरा इग्नोर नवि \nकएल जा सक ै ए। बुजद्जीिी लोकक द्वारा एिन भाषाक प्रयोग \nअशोभनीय िै। गारर आ माररक ेँ  गप्प मूर्ण लोकक ेँ  शोभा दैत िै। िम \nक्षमायाचनाक संग ई बात छलन्र् रिल िी। आदरणीय िछथ आ सभटदन \nरिताि शरटदन्द्ु सर िमरालेल।  \n\"जँ िम जवनतहुँ\"क \"इिो पुरुष अलबत्ते\"मे देर्ल जाए -\"कते \nमिानुभािक दाबी रिै त िवन जे िैि िा दूधक धोअल िछथ आ शेष सभ \nपातकी।हुनका सँ गप्प िोएत त' ओ एक्क े  लाड़वनए अपना िोवड़ सभ \nिगणक लोकक ेँ  भ्रि प्रमाणणत क' देताि।गप्पक क्रममे हुनक िाक्पिुता , \nदेिक संचालन आ विषयक प्रस्तुवत देन्र् िोएत , जे िस्तुतः मिान िछथ \nआ हुनक आक्रोशो उछचते िवन।मुदा जँ हुनक धोअल चररत्रक पता लावग \nजाएत ,त' स्ितः थूक फ े का जाएत....\"सभिा गप्प सत्य छलर्ल अछि। \nिास्तिमे एिन लोक बहुतो िछथ मुदा \"थूक फ े का जाएत...\"कवन अभर \nसन लागल िमरा।   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतविना \"िमर अभाग:हुनक नवि दोष\"क \"इष्याण , द्वेष नवि समन्द्िय \nचािी\"मे ई छलर्ब कवन अमयाणटदत सन लागल -\"अिाँक ेँ  एविठाम बाँसमे \nबान्न्द्िक' पीिी त' कोनो िजण नवि ने।\"  \nव्यंग्य िा किाक्ष रूपमे ककरो वकि ु  किब क्षम्य िै,मुदा स्पि रूपेँ ककरो \nनाम उजागर करैत एना वपिबाक बात किब/छलर्ब एकरत्ती \nअशोभनीय किल जाएत।  \n\"साक्षात्\" बात-बातपर बात -४ एकिा नब प्रयोग सन लागल।स्ियं द्वारा \nस्ियंक ेँ  साक्षात्कार लेब रोचक सेिो अछि। एकर भूममकामे छलर्ने िछथ \n- \"किैत िछथ वबिारक अंग्रेजी पत्रकाररताक भीष्म वपतामि पंवित स्ि. \nदीनानाथ झा -इंिरव्यू लेवनिारक ेँ  बोर देबए पड़ैत िैक।जेिन बोर तेिन \nमाि।\" एवि विसाबेँ ,स्ियंक ेँ  देल बोर सँ स्ियं माि सन फ ँ सब,रोचक। \nआगाँ एिी भूममकामे इिो बात किने िछथ - \"प्रस्तुत साक्षात्कार स्ियं \nिम अपने लेने िी साक्षात्कार लेबाक अनुभिक कारणेँ। देर्ी सुतरैत \nआछि वक नवि।\" र्ूब सुतरल अछि सर। एकदम बेबाक इंिरव्यू अछि।  \nएवि भूममकामे एकिा वनिेदन क े लवन अछि जे सभ पत्र -पवत्रका मे एकिा \nसाक्षात्कार अिश्य रार्ल जाए।  \nई दपणण जकाँ िोइत िैक। से सत्ते।  \nविनक वनिेदनक ेँ  गम्भीरतासँ लेल जाए से िमर वनिेदन ।  \nआ शरटदन्द्ु सरसँ वनिेदन जे एविना वनभीकतापूिणक आगाँ सेिो नब -नब \nसंस्मरण छलन्र् पाठकक सोझाँ परसैत रिछथ। सावित्त्यक जगतमे व्याप्त \nराजनीवत ,पुरस्कार लोलुपताक न्र्स्सा सभसँ  पाठकगणक ेँ  अिगत \nकरबैत रिछथ ,जाविमे मैछथलीक प्रवतमष्ठत संस्था सभक सेिो संछलप्तता \nरिैत िै।  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 31 \n२.५.राम भरोस कापवड़  'भ्रमर '- हमर ज्ञान -वपपाशाक स्रोत: \nशरटदन्द्ु िौधरी \n \nराम भरोस कापवड़  'भ्रमर ' \nहमर ज्ञान -वपपाशाक स्रोत: शरटदन्द्ु िौधरी \nिमरा मोन नवि अछि - शरटदन्द्ु चौधरीसँ कविया भेंि भेल , िेम -िेम \nबढ़ल आ बादमे अन्द्तरंग भऽ गेलहुँ। िम नेपालमे , जनकपुरधाममे \nमैछथली भाषा , सावित्यक एकिा जजज्ञाशु पाठक रिलहुँ अछि। वकि ु  \nपढ़बाक, जानबाक ललक िमरा मैछथली पुस्तक विक्र े ताक पािाँ बेिाल \nकरै त रिल। ई आदवत िमरा िाईस्क ू लक पढ़ाईसँ लावग गेल रिए।  \nिॉ. धीरेन्द्रक सामन्नध्यमे मैछथली पुस्तक , विक्र े ता आ भेिबाक स्थान सभ \nज्ञात िोइत रिल आ िम तकरा लेल अपस्यांत िोइत रिलहुँ। पविने तँ \nदरभंगाक िािर चौक लग ग्रन्थालय प्रकाशन िमर स्रोत रिय। जे पुस्तक \nर्ोजी ओ सभ उपलब्ध  करबैत रिलाि। तकरा बाद ममछथला पुस्तक \nभण्िार आ सभसँ बेसी स्रोत बनलाि आदरणीय रमानन्द्द रेणुजी।  \nिम आगाँ बढ़ैत गेलहुँ। क ै म्पसमे गेलहुँ। तकरा बाद पढ़ाईक संगवि िमर \nलेर्न सघन रूपसँ आगाँ बढ़ल। सन् १९६४ मे िपल िमर \nबालकथा  'इमान्द्दार बालक ' सँ ममविरक लेर्क बनलहुँ आ तकरा बन्न  \nिोएबा धरर दजणनों लेर् -रचना प्रकाछशत िोइत रिल। ताहु बीच अनेकों \nजजज्ञासा उठ ै त रिल आ तकरा शान्द्त करबा लेल पुस्तक विक्र े ता आ \nभण्िारक ेँ  र्ोजैत रिलहुँ।  \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतािी र्ोजीक क्रममे िमरा शरटदन्द्ुजी सँ भेँि भेल। िमरा लगैत अछि \nपररचय ममविर कायाणलयसँ भेल िल। आल्त्मयता हुनका घरेमे सजायल \nपुस्तक सभक बीच बढ़ल जे िमर ज्ञानवपपाशाक मित्िपूणण स्रोत िल।  \nमैछथलीक निप्रकाशन िोइक , शब्दकोष िो अथिा कोनो संग्रि शरटदन्द्ु \nचौधरीसँ िम प्राप्त करैत रिलहुँ। िम अपन पुस्तक सेिो हुनका विक्रयक \nिेतु दैत रिलहुँ। एविमे ुनू टदश एकिा सम्बन्ध विकछसत भेल ओ एर्न \nधरर बन्द्िने अछि। \nपुस्तकक विक्री-वितरणमे एकिा सभसँ पैघ अिरोध िोइि - वकताब लऽ \nकऽ- विक्र े ताक तकर पाइ सोझ भऽ रचनाकारक ेँ  देबऽ नवि चािब। ई \nुगुणण लगभग सभ विक्र े तामे देर्ल गेल अछि। जिाँ धरर शरटदन्द्ु जीक \nसबाल िैक िमरा कटठनाई नवि भेल। सामान्द्यतः िम अदला -बदलीक \nरूपमे  पुस्तकक लेन -देन करैत रिलहुँ अछि। िमर आिश्यक पुस्तक \nहुनक  'शेर्र प्रकाशन 'सँ लऽ लैत िी , तविना अपन प्रकाशन दऽ दैत \nछियवन। एविसँ कोनो कटठनता नवि िोइत अछि। \nशरटदन्द्ु चौधरीक नाम बहुतो मैछथली सेिीक लेल अनोन लावग सक ै त \nिैक। तकर कारण िैक हुनक लेर्नी। ओ सामान्द्यतः मोलावि जा कऽ \nककरो क ृ वत , व्यक्क्तत्ि िा कारनामाक ेँ  छलर्बाक जरूरवत नवि \nबुझलवन। जे किी ठाँए पिाका। एविसँ सम्बल्न्धत पक्षक ेँ  िनिना कऽ \nलागब अस्िभाविक नवि। ई काज हुनकर नीक िन्न्द्ि से िमर किब \nनवि, तर्न सत्य बात अिश्य छलर्ी मुदा कोना भाषा आ सावित्यक लेल \nछलर्ी तकर ज्ञान ियब जरूरी । आ कर्न वकि ु  छलर्ी तकरो मिशूस \nकएल जएबाक चािी। तकर विचार नवि रर्ने ओ अनेरे वििाटदत भऽ \nजाइत िछथ। जर्न वक हुनक उद्देश्य प्रायः ककरो चोि पहुँचाएब नवि \nरिैत िन्न्द्ि, अनिोिल बातक ेँ  मात्र विरोध करब रिैत िन्न्द्ि। \nजविया मधुकान्द्त जीक सियोगे ओ समय -साल वनकालैत िलाि तवियो \nअपन किाक्षपूणण टिप्पणीसँ कतेकोक ेँ  नजररमे र्िक ै त रिलाि। िम \nयद्यवप वनयममत हुनक आग्रिपर छलर्ैत रिलहुँ समय -सालमे। कवियो \nकोनो तरिक असुविधा नवि भेल।  \nहुनक टिप्पणी सभ अबैत रिैत अछि। र्ास कऽ व्यंग्य विधापर हुनक \nकलम नीक चलैत िन्न्द्ि। मुदा व्यंग्य जतऽ विनोद उत्पन्न करैत  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 33 \nिैक, हुनक व्यंग्य कतेकोक ेँ  सुइया जकाँ भोंकइत िैक आ तएँ \nशरटदन्द्ुजी कतेकोक ेँ  नजररमे र्िक ै त रिलाि अछि।  \nओ वकताब छलर्ैत िछथ , पुस्तकक सम्पादन करैत िछथ , पवत्रका सभक \nसम्पादन करैत रिलाि अछि - एवि मानेमे ओ सावित्यकार , पत्रकार आ \nनीक सम्पादक िछथ। मनुक्र्क ेँ  छचन्द्िबाक हुनक नजरर  'िोकिरक \nआँन्र्' जकाँ तेज छथक। आ हुनक इएि नेत्र आ घ्राण शक्क्तक कारणेँ \nिमहुँ एक बेर उपक ृ त भेल िी।   \nमोन पड़ैत अछि २००६ साल निम्बर ३ क ओ टदन जर्न िमरा  'शेर्र \nसम्मान ' भेिल िल। आिश्यक नवि सावित्य अकादेमी , प्रबोध सावित्य \nसम्मान अथिा आने कोनो कछथत प्रवतमष्ठत सम्माने स म्मान योग्य िोइत \nअछि। कोनो संघ -संस्थाक वनष्ठापूिणक दैत आएल सम्मान आन कोनो \nवििाटदत सम्मान -पुरस्कारसँ पैघ मित्ि रर्ैत अछि।  \nसे शेर्र प्रकाशनसँ प्राप्त िमर ओ सम्मान जे पूिण मुख्यमंत्री जगन्नाथ \nममश्रक िाथे भेिल िल ताविमे उद्घृत िाक्य िमरामे ऊजाण उत्पन्न कएने \nि ल - आन्र्र िमर काजक ेँ  एवि तरिेँ मूदयांकन तँ भेल अछि। वनिय \nएवि प्रवक्रयामे गटठत चयन सममवतक िाथ भऽ सक ै ि , मुदा शरटदन्द्ु \nचौधरीजी सँ िमर एतेक नम्िर सम्बन्ध , िमर सावित्य , िमर पत्रकाररता \n(३९ िषणसँ गामघर साप्ताविकक वनरन्द्तर प्रकाशन)क बारेमे हुनका \nसभक ेँ  कोनो धारणा बनएबामे सिायक भेल िोइक। किबाक अथण - मात्र \nकिु बाते नवि , प्रवतभाक ेँ  मूदयांकनक नजरर आ परबाि सेिो िन्न्द्ि \nशरटदन्द्ुजीमे जे हुनका आनसँ फ ू ि बनबैत अछि।  \nशरटदन्द्ु चौधरी विणभन्न परीक्षामे शाममल िोबऽ बला परीक्षाथी लोकवनक \nिेतु सन्द्दभण सामग्री सेिो उपलब्ध करएबाक काज क रैत आएल िछथ जे \nमित्त्िपूणण भेल करैत अछि। एर्न मैछथली सावित्यक विक्री वितरणक \nकाजमे शेर्र प्रकाशनक माध्यमसँ कएल जा रिल हुनक काज \nसरािनीय मात्र नवि बहुतोक ेँ  लेल सन्द्दभण ग्रन्थक उपलस्ब्धक स्रोत \nउपलब्ध करएबाक काज छथक जाविसँ विनक प्रवतष्ठा बढ़ल अछि।  \nएविठाम एकिा आर घ िनाक चचण करब जे िमरा बेसी प्रभावित क ै ने \nरिए। नेपालमे मधेश आन्द्दोलन तेजीमे रिैक। लगभग िेढ़ दशक पूिणक \nबात िै। भारतीय ममवियामे एवि आन्द्दोलनक ेँ  नेपालसँ फ ू ि िोबऽ बला \nआन्द्दोलन बता एकिा भ्रम सृजन कयल जाइत रिै। अथिा भऽ सक ै ए -  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभारतीय ममविया एवि आन्द्दोलनक ेँ  गम्भीरतासँ बु जझ नवि पौने रिए। \nतर्न एत्तऽ वनयार भेलै जे भारतीय ममवियाक ेँ  मधेश आन्द्दोलनक \nिास्तविकतासँ अिगत कराओल जाए। आ साथी लोकवन एवि काजमे \nिमरे चुनलवन। हुनका सभक ेँ  ई विश्वास रिवन जे पिनामे िमर नीक \nसम्बन्ध अछि, ताविसँ पत्रकार लोकवनक जुिानमे आ बातक ेँ  बुझबाक \nगम्भीरतामे ई स िायक ियतैक। \nिम सभ पिना गेलहुँ। िमर लक्ष्य रिए - शरटदन्द्ु चौधरी , जवनक \nसियोगसँ पत्रकार सभक ेँ  जुिाओल जा सक ै ि। रावतमे २ बजे िेरापर \nपहुँचलहुँ। घनघोर िषाण। दोसर टदन कायणक्रम रर्बाक वनयार। समयक \nवनतान्द्त अभाि। जे से णभनसर भेल तँ भोरे शरटदन्द्ुजीक ेँ  सभ बात \nकिछलयवन। ओ  िमरा वनछशन्द्त कयलवन , िम सम्पक ण  करै िी। िम संतुि \nतँ भेलौं मुदा विश्वस्त नवि। कारण एतेक कम समयमे पत्रकार लोकवन \nकी आवब पओताि। तएँ एकिा कोठरीमे पाँच-िििा क ु सी लगा इन्द्तजार \nकरऽ लगलहुँ। प्रायः ९ बजेक समय रिैक। किबाक जरूरवत नवि - \nसमयपर पत्रकार सभक जे जुिान िोब ऽ लागल तँ अगल -बगलसँ क ु सी \nआटद र्ोजैत बैसबाक व्यिस्था करऽ पड़ल रिैक। वप्रण्ि आ इलेक्रोवनक \nममवियाक पत्रकारसँ कोठरी भरर गेल रिैक। मोन प्रसन्न भऽ गेल रिए। \nतर्न िम मधेश आन्द्दोलनक सत्य सभक सामने रर्ने रविऐक जे दोसर \nटदनक भोरका संस्करणमे लगभग सभ अर्बारमे िपल िल। एतहु  \nिमरा शरटदन्द्ु चौधरीक आप्तता नीक सियोग कएने रिए। अथाणत् ओ \nमात्र कठोर नवि , ममत्र सभक िेतु र्ुआ बवन जाइत िछथ।  \nई सत्य िै जे मैछथली सावित्य हुनका ओतेक मोजर नवि देलकवन जकर \nओ िकदार रिलाि अछि। एर्नो हुनक एकांत सेिा मैछथली प्रकाशन \nक्षेत्रमे सदैि प्रशंछसत रितवन- रिबाक चािी। िम हुनक सेिाक वनरन्द्तर \nविस्तारक कामना करैत िी।          \n               \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 35 \n२.६.जगदीश िन्द्र ठाक ु र 'अवनल '- ओवहना नवह तमसाइत िछथ \nशरटदन्द्ु िौधरी \n  \nजगदीश िन्द्र ठाक ु र 'अवनल ' \nओवहना नवह तमसाइत िछथ शरटदन्द्ु िौधरी \nआयाणितण बंद भ' गेलै.  \nनोकरी ि ु टि गेलवन.  \nटददली , मुंबइ वक कोलकाता नवि भगलाि.  \nपिनेमे रविक ' जीविकोपाजणनक लक्ष्य बनौलवन , \nशेर्र प्रकाशनक क े लवन स्थापना  \nआरम्भ क े लवन मैछथलीक सेिा  \nपोथी प्रकाशन आ पोथी वबक्रयक काज  \nसावित्यकार लोकवनसँ िलाि  पररछचत  \nसबिक सियोगक रिवन भरोस   \nवकि ु  गोिे करबो क े लन्र्न  \nवनष्ठापूिणक सियोग \n 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवकि ु  गोिे िपा लेलन्र्न पोथी  \nद 'क' वकि ु  पाइ \nगेलन्र्न से  घूररक ' फ े र नवि एलन्र्न  \nनै  देलन्र्न शेष राछश  \nनै  ल ' गेलन्र्न शेष वकताब  \nवकि ु  त ल ' गेलन्र्न सभिा वकताब  \nद 'क' मात्र आश्वासन \nशीघ्रे राछश पठयबाक \nतवकते रवि गेलाि हुनक बाि  \nमासक मास आ सालक साल  \nएिेन क्स्थवतमे कहू त तामस कोना ने िेतवन !  \nएकिा सज्जन  \nविनका पोथी   \nदेबे ने क े लन्र्न  \nआ मंचपर बाजज देलन्र्न  \nजे फदलाँजी एर्न तक पोथीक दाम  नै देलवन  \nएिेन क्स्थवतमे कहू त तामस कोना ने िेतवन !  \nविशेषांक लेल एकिा संस्थाक काज क े लवन   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 37 \nपाररश्रममकक बदला पौलवन  \nदू सय अस्सी िाकाक चेक   \nएिेन क्स्थवतमे कहू त तामस कोना ने िेतवन !  \nएकिा संस्था क े लकवन \nपुरस्कार  देबाक   घोषणा  \nकिलन्र्न अध्यक्ष \nहुनका देबवन पुरस्कार त  \nमाहुर र्ाक ' मरर जायब िम  \nएिन क्स्थवतमे कहू त  तामस कोना ने िेतवन !  \nक्यो अप्पन  रचनाक प्रशंसा \nिद्म नामसँ करछथ स्ियं  \nक्यो अप्पन पोथीसँ बेसी   \nमित्िपूणण नामवि क ें   बूझछथ \nएिन क्स्थवतमे  कहू त तामस कोना ने िेतवन !  \nपत्रकाररता- धमणक पालन नै करता क्यो   \nसम्पादकीयमे फोिो लेवकन रह्य अबस्से  \nशुद् -शुद् छलर्बा क े र बदला  \nकरछथ गोलैसी   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपुरस्कार लुझबा क े र र्ावतर   \nिेकल रिछथ क्यो  \nएिन क्स्थवतमे कहू त  तामस   कोना ने िेतवन !  \nक्यो जीविते अपना नामपर  \nचलाबछथ पुरस्कार  \nक्यो रचना नवि िपलापर  \nभ जाछथ  \nमारर करबाक लेल तैयार  \nवकयो अपन अपकमणक े \nमानछथ सदाचार  \nएिन क्स्थवतमे कहू त  तामस   कोना ने िेतवन !  \nममछथला आ मैछथलीक बािपर काँि बहुत अछि  \nसे क े  बूझत ! से क े  देर्त ! कविया देर्त !  \nबहुत बात अछि शेष बढ़ाबय रक्त चाप जे  \nओविना नवि तमसाइत िछथ शरटदन्द्ु चौधरी !  \n-संपक ण-8789616115 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 39 \n२.७.विभा रानी - शरददिंु भाईक गम्भीर छसद्ांतवप्रयता!  \n  \nविभा रानी  \nशरददिंु भाईक गम्भीर छसद्ांतवप्रयता!  \nमैछथली िमर भाषा नहििं िल. िमरा घर मे सभ वकओ हििंदी बाजै िल. \nिमर मोिदलािाला सभ बस्ती - बछलया स ' माइग्रेि क' क े  आएल िल. \nओ सब भोजपुरी बजैत िल. िमरा कान मे मात्र िमर घर मे पूजा कराबए \nलेल आबएिाला पंवित जी बच्चा झा िलन्र्न्द्ि , जजनका स ' िम  सभ \nशुद् मैछथली सुनैत िलहुं.  \nबीए मे गेलाक बाद बोध भेल जे मैछथली सीर्बाक चािी. असल \nमे , जिन िम आरक े  कॉलेज मे गेलहुं त ' िीलचिंग स्िाफक अवतररक्त सभ \nवकओ मैछथलीए मे बाजय िलन्र्न्द्ि. आब हुनका हििंदी मे जिाब देनाई \nअथिा हुनका सभ स ' हििंदी मे गप्प क े नाई िमरा बड्ड अबूि लागै िल. \nअिी अबूिक चक्कर मे िम भोजपुरी सीन्र् गेल िलहुं. कलकत्ता मे \nबांग्ला सीन्र् गेलहुं. मिाराष्ट्र मे मराठी नहििं सीन्र् सकलहुं , वकयैक \nत' अवि ठां लोग आओर हििंदी - अंग्रेजी मे गप्प करैत रिलन्न्द्ि आ िमहू \nएक गोि सुभीतगर कोना तावक क ' अजगर बवन पवि रवि गेलहुं.  \nमुदा ओ कॉलेज क टदन िलै. तैं िम तय कएल जे िम आब मैछथली \nसीर्ब. िूिल - फ़ ू िल मैछथली बाज ' लागल िलहुं. आब जिन \nबाज ' लागलहुं , त' टदमागी कीिा कािय लागल. एक गोि कथा सेिो \nछलन्र् लेलहुं. मुदा , एतेक भरोस नहििं िल अपन मैछथली पर. साओन क े  \nजनमल बेंग भादो मे किल जे एिेन दािी त ' िम कवियो देर्बे  नहििं \nकएल. यावि िमर क्स्थवत िल. मोन हुदबुद क ' रिल िल जे की \n 40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरी ? घर मे आयाणितण अबैत िल. ओिी मे एक गोि विज्ञापन देर्ल - \nममछथला ममविरक नितुररया लेर्न अंक लेल. आब हुदबुद्दी कछ्मच्छी मे \nबदछल गेल. िम त ' भाई नितुररये िी. िमर ई पविल कथा अछि. उममर \nमे सेिो निे िी. एम  ए मे पटढ रिल िी. त ' सभ माममले वफि. कथा \nछलन्र् लेने िलहुं. की छलर्ने िलहुं , सेिो नहििं बूझल िल. मात्र ईयावि \nिा बूझल िल जे िम मैछथली मे एक गोि कथा छलन्र् नेने िी.  \nफ े र सएि यक्ष प्रश्न! देर्ाबी ककरा स'? बच्चा झा पंिी जी त ' अवि मे \nसिायक नहििं िेताि. मोन एलन्न्द्ि दोसर झा जी. सेंरल बैंक ऑफ इंविया \nमे काज करै िलाि. बड्ड गिण स ' अपना क े  किैत िलाि जे िम  CBI मे \nकाज करै िी. लोक सभ चौंक जाए िलै - आंय! CBI? माने सेंरल ब्यूरो \nऑफ इंिेत्स्िगेशन?' ओ शुद् मैछथली बाजै िलन्र्न्द्ि पूरा पररिार \nसवित. िमर घरक सोझे मे आएल िलाि वकराया पर. नियुिक. तुरंते \nवबयाि भेल िलन्न्द्ि. कवनया सेिो र्ांिी मैछथली बजै िलन्र्न्द्ि. \nकॉलेजक स्िाफ क े  बाद झा जीक कवनयां स ' िमर स्पोक े न मैछथलीक \nअभ्यास चछल रिल िल.  \nएक टदन सांझ मे जिन ओ बैंक स ' घुरलाि , िम हुनका ओवि ठां पहुंछच \nगेलहुं. ओ चूिा भूंजाक नाश्ता क ' रिल िलाि. िम हुनका  \nस' किछलयन्न्द्ि जे िम एक गोि मैछथली मे कथा छलर्लहुंए. अिां कनेक \nओकरा जांछच देबै ?' \nओ किलन्न्द्ि- 'िम त ' नोकररया , बैंक िाला आदमी िी. बैंहकिंगक \nपरीक्षाक रीजहनिंग िेस्ि पूिब त' बता देब. ई न्र्स्सा - किानी सभ िम \nकी जान ' गेलहुं ? \nिम विम्मवत नहििं िारल. किल - 'कथा नहििं, अिां कनेक भाषा चेक \nक' टदयऊ. ' \nहुनकरो सम्भित: विम्मवत बढलन्न्द्ि. सकारर लेलन्न्द्ि. िम हुनका अपन \nिस्तछलन्र्त कथा द ' देछलयै. तविया कोन कम्प्यूिर आ िाइहपिंगक \nव्यिस्था? दू टदन बाद फ े र सांझ मे िम हुनका ओवि ठां पहुंचलहुं.  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 41 \nकिल - 'कथा देन्र् नेने िोयब त ' द ' टदयौ. िम ओकरा  'ममछथला \nममविर ' मे पठ े बाक सोचने िी. तारीर् देल िै. एर्वन िम एकरा फ े यर \nकरब , तिन पठायब. िाक स ' मधुबनी स ' पिना पहुंच ' मे सेिो समय \nलगतै. ' \nआब लोक सभ लोक े  की भेलाि जे अनुरोध करी आ तत्क्षण काज \nक' दौथु. मुदा , ओ िमर िाइम लाइन सुनलन्न्द्ि आ ओवि विसाबे \nकरेक्शन क' देलन्न्द्ि. िम कनेक आश्वस्त भेलहुं जे लाल पेन स ' पेज \nसभ छचरी - चोथ नहििं भेल िल. कतहु - कतहु वनशान लागल िलै. से \nत' एर्नो लोक सभ वनशान पावि दैत िछथ आ िम तकरा लेल तैयार \nसेिो रिै िी.  \nकथा फ े यर कएल आ  'शुभे िो शुभे ' करैत  'ममछथला ममविर ' क े  पठा \nदेछलयन्न्द्ि. कोनो जिाब नहििं आयल. िमर हुदबुद्ी  बढ ' लागल िल. \nमुदा किी त ' ककरा स ' किी? ककरो कि ' मे सेिो संकोच िोइत िल \nजे किी जे िम कथा छलर्लहुंए. ओना हििंदी मे छलर्बाक शुरुआत \nभ' गेल िल. मुदा छलर्बाक काज कोनो नोटिस कर 'िाला काज \nत' िोइत नहििं िै. \nआ एक टदन िाक स ' िमर नाम स ' िाक पहुंचल. तविया अपना नामे \nछचट्ठी सेिो एक गोि अजगुत घिना िोइत िलै. तविया छचट्ठी सेिो क े यर \nऑफ क' क े  अबै िलै. िमर िाक सेिो आएल. पता चलल जे  'ममछथला \nममविर 'क 'नितुररया लेर्क विशेषांक 'क पविले अंक मे िमर \nकथा 'कौआिंकनी' िपल अछि. िम त ' मारे र्ुशी क े  बताि भ ' गेलहुं. \nसांझ मे झा जी क े  देर्ेलहुं. ओिो बड्ड  प्रसन्न भेलाि आ िमर मैछथली \nलेर्नक यात्राक शुरुआत भ ' गेल.  \nआब किै िी जे एतेक पैघ राम किानी िम वकयैक छलर्लहुं ? 'जाना था \nजापान , पहुंच गए चीन , समझ गए ना! ' छलर् ' आएल िलहुं िम \nशरददिंु शेर्र चौधरी पर आ छलर् ' लगलहुं अपन कथा पर. मुदा से नहििं \nिै. शरददिंु शेर्र चौधरी पर छल र् ' लेल आ िमरा संगे हुनकर क े िेन \nनाता िलै , ई बुझबा लेल एतेक पैघ भूममका स ' पास िोयब ज़रूरी िै.   42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशरददिंु शेर्र चौधरी ओवि समय  'ममछथला ममविर ' मे िलाि. मैछथली मे \nछलर्बाक संकि कोनो अजुका संकि नहििं िै. ओहू समय मे नितुररया \nलोक सभक आगम कम िलै. तकरे बढािा देब ' लेल  'ममछथला  ममविर ' ई \nयोजना वनकाललक आ एकर जजम्मा शरददिंु शेर्र चौधरी आ िीम पर \nद ' देल गेलै.  \nिोइत िै स्िाभाविक रूपें जे कोनो योजना वनकलला पर ओिी बिाने \nरचनाकमण भ ' जाइत िै , जेना कथा - लेर्न कम भेला पर प्रभास क ु मार \nचौधरी आन - आन लोक सभ संगे ममछल क ' 'सगर रावत दीप जरय ' क े र \nआंदो लन शुरु क े लन्न्द्ि , एर्वन श्रीधरम आ अंवतका प्रकाशन उपन्द्यास \nलेर्न क े  बढािा देब ' लेल  'लक्ष्मी- िरर स्मृवत उपन्द्यास लेर्न ' योजना \nकायाांवित क' रिल िछथ.  'ममछथला ममविर ' मे सेिो नितुररया लेर्न \nअंक लेल बहुत रास कथा सभ पहुंचल िलै.  \nिमरा बहुत बाद मे पता चलल जे िमर कथा  'कौआिंकनी' कोना \nक' पविले अंक मे िपलै. आब फ े र किब जे ओवि समय कोनो सोशल \nमीविया त ' िलै नहििं जे लोक आओर पता क ' लौथु जे फलां व्यक्क्त क े  \nिै? सम्पादक ल 'ग मात्र रचनाकारक रचना िलै. आ ई त ' नितुररया \nलेल िलै , तैं आओरो पता लगायब मुस्श्कल जे क े  सभ क े  आ की िछथ.  \nिमर कथा शरददिंु  भाई क े  बहुत पसंद पिलवन. हुनका संगे सम्भित: \nअन्ग्नपुष्प जी सेिो िलन्र्न्द्ि. आओर एक दू गोि सेिो , जजनकर नाम \nिमरा मोन नहििं. सम्पादक मंिलक पैघ - पैघ लोक सभ लेल ई िलै जे ई \nकोन विभा रानी ? कोनो सरनेम नवि. कोना क ' बुझल जाओ जे ई क े  \nिछथ? शरददिंु भाई किलन्र्न्द्ि जे अिां सभ व्यक्क्त आ हुनक सरनेम \nक े  िाप' चािै िी अथिा रचना क े ? व्यक्क्तक सरनेमक गुणित्ता चािी \nअथिा रचनाक गुणित्ता ? \nमातबर लोक सभ तैयो थथमथ िलाि. शरददिंु भाई अंत मे किलन्र्न्द्ि \nजे  'ई कथा बहुत नीक िै. ई कथा भविष्य मे मीलक पाथर सावबत िेतै. \nबहुत सम्भािनािान कथा िै. ' हुनका फ े र किल गेलै जे  'ठीक िै. एतबे \nअिांक जजद अछि त ' एकरा दोसर अंक मे िावप लेब. ' शरददिंु भाई फ े र  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 43 \nकिलन्र्न्द्ि जे  'नहििं, रचना िपतै त ' इयावि अंक मे. आ यटद ई रचना \nअवि अंक मे नहििं िपतै, तिन िम अपना क े  अवि योजना से अलग करै \nिी.' \nिम बताि सन लोक. आइयो ओिने बताि िी. णभतुरका गप्प  स' कोनो \nसरोकार नहििं रार्यिाली.  'कौआिंकनी'क त' जे प्रछसजद् भेंिलै , तकर \nत' कोनो चचे नहििं. िम रातारावत जेना मैछथलीक सेलेब राइिर भ ' गेलहुं. \nिमरा लग पाठकीय पत्रक ढेरी लावग गेल. सभ वकओ र्ोज पुिारी \nकर ' लागलै जे ई विभा रानी क े ? िमरा लग सभ ठाम से रचना पठ े बाक \nपत्र आब' लागल. िमर मास्िर (बैंकिाला झा जी)जीक जजम्मेदारी \nआओर बटढ गेलै.  \nममछथला ममविर मे िमर िपब बटढ गेल. ओिी िपबाक क्रम मे िमर \nपररचय भेल मैछथलीक अन्द्यान्द्य टदग्गज सोमदेि जी , जीिकांत \nभाई, मायानंद ममश्र , उषावकरण र्ान , मोिन भारद्वाज , राजमोिन \nझा, क ु णाल भाई , अन्ग्नपुष्प भाई, विभूवत आनंद जी , अशोक, छशि \nशंकर श्रीवनिास, रमेश , तारानंद वियोगी सवित अनेकानेक लेर्क सभ \nस'. \nशरददिंु भाई स ' िम एर्नो बहुत धर्ाइत िी. ओ बहुत गम्भीर रिै \nिछथ, िम जतेक हुनका पररलणक्षत क े लहुं. बहुत कम , ज़रूरवत भरर बाजै \nिछथ. बहुत कम बाजयिाला स ' िमरा ओहुनो बड्ड भय  िोबैत \nरिैये. 'ममछथला ममविर ' बंद िोबैत धरर ओ ओत ' रिलाि. तकर \nबाद  'समय -साल ' पवत्रका स' जुिलाि. बाद मे हुनक शेर्र प्रकाशन \nएलै. िम एक बेर पिना गेलहुं त ' हुनक प्रकाशन मे सेिो गेलहुं आ हुनक \nमैछथलीक प्रवत प्रेम आ वनष्ठा देन्र् अणभभूत भ ' गेलहुं. एतेक वनस्िाथण \nभाि स' वकताबक प्रकाशन आ वबक्री मे लागल िछथ. वकताब स ' िास्ता \nरार्वनिार आब कतेक लोक िछथ , सभ वकओ जनैत िछथ. मुदा शरददिंु \nभाई जेना संकदप नेने िोथु मैछथलीक सेिा करबाक. ओ मैछथली प्रकाशन \nक े  उपयोगी सेिो बनेलन्न्द्ि. बीपीएससी आ अन्द्य परीक्षा मे काज \nआबयिाला वकताब सभक प्रकाशन , उपलब्धता आटद मे ओ लावग  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेलन्न्द्ि. िम जतेक काल ओत ' रिलहुं , देर्ल जे िात्र सभ आवब \nक' वकताब सभ पूिैत गेलन्न्द्ि आ कीनैत गेलन्न्द्ि. कोनो कोनो वकताब \nनहििं रिला पर ओ किलन्न्द्ि जे वकताब नहििं अछि, अिां फोिोकॉपी करा \nछलय '. िात्र र्ुशी - र्ुशी वकताब ल ' क' चछल गेलन्न्द्ि फोिोकॉपी \nकरा ब' लेल. िम पूिबो क े छलयन्न्द्ि , जे  'यटद नहििं घुराबय?' ओ अपन \nदाढीक भीतर स ' मंद मुस्कान स ' किलन्न्द्ि- 'जायत कत '? मैछथली \nवकताब सभ ओकरा आओर क े  आओर भेंितै कत ' स'? आई चछल \nजायत त ' कास्दि ओकरा एबाक मुंि रितै आ यटद आवबयो गेल त ' की \nओकरा स ' फ े र मांगब पार लागतै ?' \nिमरा जवनतब , ककरो स ' वकि ु  किबाक, मंगबाक हुनक स्िभाि नहििं \nिै. अपन छसद्ांत पर ओ कोनो व्यिस्था स ' भीवि जायिाला लोक \nिछथ, चािे ओ िमर कथा िापबाक समय िल अथिा पिनाक आन - \nआन मित्िपूणण संस्था सभ स ' णभिबाक. क ु णाल जी किै िछथन्द्ि \nजे  'ओ अपन प्रवतबद्ताक धनी िछथ. ' मैछथली मे एिेन छस द्ांतिाला \nलोक सभ त ' दीया क े  किय , सुरुजक प्रकाश \nल ' क' ताक' जाऊ , तिनो मुस्श्कल स ' भेिायत. हुनक शेर्र प्रकाशन \nएक गोि स्तम्भ िै मैछथलीक िात्र - िात्रा लेल , मैछथलीक आन - आन \nलोक सभक अड्डाबाजी लेल सेिो. सुनल , जे एर्वन हुनक मोन बेसी \nर्राब रिै िै. िम फोन कएल. ओ फोन नहििं  उठ े लन्न्द्ि. लागल , जे ई \nर्बर सत्य िै. शारीररक अस्िस्थता मन्द्हुष्य क े  भीतर स ' उदास आ \nअिसन्न करै िै. शेर्र भाई जददी स्िास्थ्य लाभ करथु , ई िमर कामना. \nअपन छसद्ांतक दीप चतुर्दिंक लेसथु , ई िमर कामना!  \n-संपक ण-मुंबई  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 45 \n२.८.डा. नारायणजी - विसंगवतक विरुद् प्रवतरोधक -स्िर \n \nडा. नारायणजी  \nविसंगवतक विरुद् प्रवतरोधक -स्िर \nश्री शरटदन्द्ु चौधरी , जे व्यक्क्त िछथ , आ जजनका मैछथली \nसावित्यसँ,प्रकाशन,वितरण आ सम्िद्णनसँ आइयो प्रगाढ़ प्रेम \nिवन,हुनका िम थोड़ जनैत छियवन।तकर कारण अछि , जे िम \nसभटदनसँ गाममे रिैत िी आ ओ राजधानी पिनामे।आ कोनो तेिन नवि \nकाज रिबाक कारणेँ ,अथिा रिलो पर अपन असमथणताक कारणेँ िम \nपिना थोड़ गेल -आएल िी।तेँ व्यक्क्त भाइ शरटदन्द्ु चौधरीक ेँ  थोड़ जनैत \nछियवन। \nमुदा ,जेँवक मैछथलीक आधुवनक दृमि -सम्पन्न कवि -कथाकार श्री पूणेन्द्ु  \nचौधरीक मातृक िमर गाम छियवन आ ओ शरटदन्द्ु चौधरीक वपवतयौत \nभाए िछथ , तँ से हुनकासँ भेि िोइत िल आ , अपन भेिमे एकटदन ओ \nगपक क्रममे   किलवन जे िम शरदू (शरटदन्द्ु चौधरी)क ेँ  किने रवियवन \nजे मैछथली सावित्यक संरक्षण आ सम्िद्णनमे रुछच रार्ि , मुदा तावि लेल \nशिीद जुवन भए जाि ।से सुवन वनणितरूपसँ भाइ शरटदन्द्ु चौधरीक एक \nिा वनलोभी आत्मोत्सर्गिंत व्यक्क्तक स्िभाि आ स्िरूप िमर   सोझाँ \nउजागर भेल िल ,जाविमे मैछथली सावित्यक ेँ  संरणक्षत करबाक सटदश \nवनष्ठा आ संकदप देर्ाएल िल ,आ से हुनकर िवि िम आइ धरर पावब \nरिल   िी। \n 46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nश्री शरटदन्द्ु चौधरीक संस्म रणात्मक वनबंधक पुस्तक - 'िमर अभाग : \nहुनक नवि दोष ' िमर सोझाँ एर्न अछि।मिकवि विद्यपवतक ई पंक्क्त \nक ृ ष्णक प्रवत गोपीक आत्मव्यथाक ेँ  प्रकि करैत अछि,जाविमे क ृ ष्णक \nप्रवत गोपीक सम्पूणण समपणण िवन।मुदा ,भाइ शरटदन्द्ु चौधरीक चर्चिंत \nउक्क्तक अथणमे मैछथली सावित्यक सृजनसँ जु ड़ल विणभन्न प्रवक्रया आ \nओवि प्रवक्रयासभमे व्याप्त ओवि विसंगवतसंँँ पररचय कराएब \nछथक,जतए मानिता नि िोएबाक नवि मात्र मंद िािाकार \nअछि, अवपतु,मानिता जगएबाक तीक्ष्ण प्रिार अछि।आ से एवि सम्पूणण \nपुस्तकमे लेर्कक एिन विछशि दृमि -क े जन्द्रत अणभव्यक्क्त प्रशंसनीय \nछथक। \nश्री शरटदन्द्ु चौधरी एवि पुस्तकक भूममकामे अपन विसंगवत -बोधक \nदृमिक अणभव्यक्क्तक चयन लेल जे वनणणय लेलवन ,तावि सम्बन्धमे स्पि \nकरैत किैत िछथ , '.. लेर्नकालमे जजनकापर िमर कलम चलैत \nअछि, वतनक श्याम -पक्षपर क े जन्द्रत अिश्य रिैत अछि ,मुदा हुनका \nअपमावनत करब चेिा कथमवप नवि। ' \nश्री शरटदन्द्ु चौधरी अपन एवि पुस्तकक  'नि घर उठय - पुरान घर \nर्सय  ' शीषणक वनबंधमे नि िषणक आब िोइत आयोजनमे \nविसांस्क ृ वतकरणक छचन्द्ता जनबैत नेनासभमे प्राचीन आ अपन \nपारम्पररक मूदयक ज्ञान देबापर बल देलवन आछि ,तँ 'िमर अभाग : \nहुनक नवि दोष 'मे मान्द्य सावित्यकारक अशोभनीय मिात्िाकांक्षाक ेँ  \nदेर्बैत िछथ।संगवि ,'सम्पादक आ पाठकीय पत्र ' शीषणक वनबंधमे तँ \nसावित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त करबाक लेल सावित्यकारक घोर \nछलप्साक ेँ  आ आचरणक ेँ  वनस्संकोच उजागर करैत देर्ाइत िछथ।ओ \nकिूक्क्त संग मैछथलीक सावित्यकारक ओवि ज्ञानक उपिास करैत नवि \nथक ै त िछथ जजनका कौमा आ पूणण विराम धररक ज्ञान नवि िवन ,से ज्ञान \nबघारैत देर्ल जाइत िछथ। पोथीक  ' पैघत्िक अकारण \nप्रदशणन...' िोअय अथिा 'बइमान िोयबाक घोषणा  'शीषणक वनबंध पटढ़ \nतर्न आर बेसी कचोिैत अछि , जर्न सुविचाररत कोनो स्माररकासँ \nकोनो  आलेर् प्रायः: स्तर िीन बुजझ अस्िीकारर देल जाइत  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 47 \nअछि,मुदा ,जर्न िैि आलेर् कतहु दोसर ठाम िवप जाइत अछि ,तर्न \nनवि अत्यन्द्त मूदयिान बूझल जाइत अछि ,अवपतु, यूपीएससी लेल सेिो \nअत्यन्द्त उपयोगी छसद् िोइत अछि।पुस्तकक अत्न्द्तम वनबंध 'ईष्याण द्वेष \nनवि - समन्द्िय चािी'क विचार अिश्य मैछथली   भषा आ सावि त्यक \nसमुछचत   विकास लेल समन्द्यक आिश्यकताक अनुरोध करैत अछि।  \nमुदा ,समग्रतामे पुस्तकक   सम्पूणण क े न्द्रीय स्िर मैछथली सावित्यक \nआजुक विकासक वक्रयाकलापमे व्याप्त विसंगवतक प्रवत \nवनभीकतापूिणक उदािरण सवित प्रवतरोधक -स्िरक ेँ  देर्ार करब \nछथक,जावि स्िरक ेँ  वनचेनसँ अकानल जएबाक चािी।  \n  \n- संपक ण-9431836445 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.मुन्नी कामत- भार्ाविद् श्री शरटदन्द्ु िौधरी  \n \nमुन्नी कामत \nभार्ाविद् श्री शरटदन्द्ु िौधरी  \n  \nसत्यक बाि पर पाथर िजार , \nिजुरे -िजूर मठामधस बनल  \nसत्य क ेँ  िारैय संसार। \nआय िम बात कऽ रिल िी पत्रकार , संपादक एिं सावित्यकार  ,ओना \nओऽ कतेको सावित्यक रचना करैयक बादों स्ियं क ेँ  सावित्यकार नै \nमानैत िछथ से विनकर बड़पन्न अछि। नाम - शरटदन्द्ु चौधरी ,गाम - \nममश्रिोला दरभंगा।  \nश्री शरटदन्द्ु चौधरी जी अपन लेर्नक जाुगरी लेल जानल जाएत \nअछि। विन कर कलम कवियो विनका मन सँ समझौता नै क े लक आऽ \nसत्यक श्यावि संगे दौड़ैत रिल। माँ सरस्िती क े  उपासक विनकर समस्त \nपररिार ज्ञान अजणन कऽ सबसँ पैघ धन मानलक। विनकर बाबूजी पंवित \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 49 \nसुधांशु शेर्र चौधरी जे अपन लेर्न सँ मैछथली सावित्य कऽ विणभन्न \nविधा सँ समृद्् क े लैथ। विनकर बा बा पंवित शछश नाथ चौधरी जे मैछथली \nक ेँ  पैघ विद्वान िेलैथ। तँ िम वनधोक कवि सक ै त िी जे सावित्यक ई \nस्नेि विनका विरासत मऽ भेिल िैथ।  \nश्री चौधरी जी पॉछलटिकल साइंस सँ   ँूँूएम ए क े लन्र्न आऽ िकालतक \nविग्री िाछसल क े लैथ। मुदा जे र्ून मऽ रिैत अछि सोझाँ एवबए जैत अछि। \nसावित्य विनका र्ून मऽ सनल िल अवि सँ लार् कोछशश कऽ बादों ई \nअवि सँ मुक्त नै भऽ पौलन्र्न।  \nिकालतक पढ़ौनी करैक े  बाद जर्न ओऽ अवि क्षेत्र मऽ अपन वकस्मत \nअजमाबैय लेल दू - चारर टदन कोि गेलन्र्न तँ विनका भान भेल जे अवि \nपैसा मऽ झूठक छसिा वकि नै अछि। विनका ऐिन झूठक र्ेल नै \nर्ेलबाक िल। जे सत्य आऽ भ्रिाचायण कऽ तार -तार करैय लेल अपन \nभेल नौकरी कऽ इंिरव्यू काल मऽ घेंि दैब देलक से शरटदन्द्ु जी िकालत \nकोना करैथ। विनकर ई सत्यक छसनेि विनका बेर -बेर वपिा धकलैत \nरिल , मुदा ओऽ अपन बाि नै बदललैथ।न सत्यक लाि \nिोड़लैथ।   िीनकर लेर्न विनकर सत्यताक प्रमाण अ छि। \nविनकर प्रछसद् व्यंग्य संग्रि अछि *बड़ अजगुत देर्ल*  , * कररया \nकक्का कोराममन*  ,  *गोबर गणेश*  \nसंस्मरणात्मक रचना अछि *बात -बातपर बात*  ,*िमर अभाग: हुनकर \nनवि दोष*  ,*ममाणन्द्तक शब्दानुभुवत* \nआकाशिाणी दूरदशणनसँ दजणनों िाताण। ममछथला ममविर पवत्रका \nसाप्ताविक, दैवनक , माछसक कऽ संपादक। आयाणितण विन्द्दी दैवनक \nपवत्रका कऽ फीचर संपादक।  \nतीन दशक सँ सावित्त्यक गवतविमध मऽ सवक्रय रवितो विनका बेसी मंच \nसँ अलग - थलग देर्ल गेल। विनकर विचार समाजक व्यिस्थाक \nविपररत अछि जे ओवि व्यिस्था क ेँ  बनेनािर सभ क े  विरुद् अछि जे  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nविनकर व्यंग्य संग्रि मऽ सिजे देर्ल जा सक ै त अछि। अपना कऽ पाग \nआऽ दोपिा सँ   स्ितंत्र रर्बाक लेल ई आजजिन कोनो संस्था सँ \nसम्मावनत नै िेबाक सपथ नेने िैथ।  \nस्ितंत्र भऽ वबन वकि लेबाक इच्छा सँ अपने सद्न्र्न ममछथला आऽ \nमैछथली लेल अपन लेर्न सँ काज करैत रिलैथ। उद्देश्य मात्र अतबे जे \nअपन धरोिर कऽ ममछथला मैछथल नामक र्ाल पविर टदम्मक कऽ नै र्ा \nदेब। अवि लेल ओऽ अपन लेर्नी सँ अवि टदमक सभ क ेँ  चेतौनी दैत \nरिैत िैथ।  \nचौधरी जी अवि समाज सँ नै समाजक व्यिस्था सँ व्यछथत िछथ। \nसावित्त्यक गवतविमध जे ितणमान में चैल रिल अछि ओवि गवतविमध पर \nक्षुब्ध िछथ।जजनका भाषा कऽ ज्ञान नै से मठामधस अछि आऽ जे ओवि \nभाषा कऽ गरिैत िैथ से अस्न्द्चनिार अछि। \nितणमान मऽ मैछथली भाषा सँ पढ़ौनी क े वनिार विद्याथी सब लेल शेर्र \nप्रकाशन क ेँ  व्यिस्थापक एिं संचालक श्री शरटदन्द्ु चौधरी कऽ नाम \nसबसँ ऊपर अछि। ओऽ विद्याथी सबिक मन मऽ विनका प्रवत जे सम्मान \nअछि से बनािटि नै अछि।ई सम्मान विनकर िक अछि जे विनकर काज \nविनका टदयौलैथ। विनकर स्माररका , व्यंग्य, संस्मरण जर्न पढ़ब तँ \nवकि काल लऽ ठमैक जरूर जैब आऽ सोचए परत जे शरटदन्द्ु जी गलत \nकतए किलैथ। विनकर यैि कला विनकर रचना कऽ अमर बनाबैत \nअछि। \n  \n- संपक ण- साविबाबाद (गाजजयाबाद)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 51 \n२.१०.गौरीनाथ- शरटदन्द्ु िौधरी हेबाक माने  \n \nगौरीनाथ \nशरटदन्द्ु िौधरी हेबाक माने   \n  \nशरटदन्द्ु चौधरी। जजनकर बात मे नोनक कमी आ ममरचाइक तासीर र्ूब \nकड़गर आ झाँछसगर लावग सक ै त अछि , मुदा ममठास तक ै  लेल बड़ \nपररश्रम कर ' पड़य। कतेको गोिे लेल माहुर चढ़ाओल व्यंग्य -िाण जेना \nविनक जजह्वा पर सदवत तैयारे रिैत िवन! ई नइँ जे ुिाणसा मिाराज \nजाइत -जाइत अपन तामसक बोरा बुद्मागणक कोनो गाि पर सँ विनक े  \nमाथ पर उझछल गेल िलाि! साफ -साफ बात करयिला एिन सहृदय \nआ सियोगी मानुस पिनाक मैछथ ली -पररसर मे कमे भेिताि। विद्यापवत \nभिनक विद्यापवत बाबाक बर्ी मे अबैत -जाइत मैछथलीक सावित्यकार \nलोकवन भने विनका सँ वबदक ै त िोछथ आवक क े ओ-क े ओ आरोप लगबैत \nिोछथ जे शरटदन्द्ु जी \"सावित्य अकादेमी , मैछथली अकादमी आ चेतना \nसममवत क ेँ  भयादोिन क' \" कमाइत िछथ!... मुदा सत्त तँ  ई अछि जे \nशरटदन्द्ुजी अपन पररश्रमक कमाइ धरर कतेक ममठबोछलया मैछथली \nसावित्यकारक उधार र्ाता मे बोिाबैत रिलाि अछि। अक्कत तीत आ \nतीर् बजैत -बजैत हुनक स्िास्थ्य तते र्राब भ ' गेलवन जे बेसी काल \nबीपी बढ़ल रिै िवन , मुदा मैछथलीक तथाकछथत सावित्यकार लोकवन \nलेलधनसन! एिन कय िा स्िनामधन्द्य कवि-सावित्यकार भेलाि जे एक \nवनणित राछश तय क ' विनका सँ वकताब िपा लेलवन आ पाइ देब ' बेर मे \n 52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन मैछथली सेिी िेबाक बर्ान करैत विनका  'चूना'लगा गेलाि। \nएिन-एिन अनेक लेर्क सँ पीवड़त शरटदन्द्ु जी मैछथलीक र्ाँिी पाठक \nआ िात्र-िात्रा लोकवनक वप्रय िछथ तँ अपन श्रम , लगन आ ईमानदारी \nक े  बल पर।मैछथली पोथीक प्रकाशन आ वितरणक अव्यिक्स्थत ुवनया \nमे विनक योगदान क ेँ  भनवि मैछथलीक सावित्यकार लोकवन नइँस्िीकार \nकरछथ , िात्र-िात्रा आ र्ाँिी पाठकक मन मे विनका लेल िम बड़ आदर \nअनुभि कयलहुँ अछि। दूर -दूर सँ क े ओ कोनो ुलणभ पोथीक र्ोज करैत \nअछि, तँ हुनका बस एक िा व्यक्क्तक नंबर दैत िी- शरटदन्द्ु जीक। वकि ु  \nटदन बाद पोथी प्राप्त क ' चुकल ओ व्यक्क्त धन्द्यिाद-ज्ञापन करैत विनक \nतारीफ जावि भािना सँ करैत अछि , ओकर ममण सब नइँ बूजझ सक ै त \nअछि।     \n  \n\"बालपन मे भरर पेि अन्न लेल तरसब , वकशोरािस्था मे प्लूररसी सन \nबीमारी सँ ग्रस्त िोयब, एम.ए. मे पढ़ैत काले मायक देिान्द्तक ममाांतक \nपीड़ा भोगब, 34-35क बयस मे नोकरीक ि ू िब , बेकारी -लचारीक समय \nमे वपताक संसार सँ उटठ जायब , चारर गोि संतान आ पत्नीक संग सालो -\nसाल आर्थिंक कि सँ जूझब आ आब बुढ़ारी मे जीिन -यापन लेल संघषण \nकरैत -करैत परीक्षाक अथण की िोइत िै से बुझय लगलहुँ अछि। शेष \nजीिन मे आर कतेक पर -इच्छाक पालन करय पड़त से बूझल नवि अछि \nमुदा िम सदा तत्पर िी अवग्रम परीक्षा देबाक िेतु आ से पूणण मनोबलक \nसंग।\" 14 अप्रैल , 2020 केँ 11.20 बजे रावत मे कोरोना लॉकिाउनक \nपीड़ा बीच छलर्ल हुनक ई िायरी -अंश हुनक मनोदशा साफ -साफ \nबतबैत अछि। ई एक िा संघषणशील मनुक्र्क मनोव्यथाक अणभव्यक्क्त \nछथक।  \n  \nशरटदन्द्ु जी क ेँ  विगत पैंतीस िषण सँ िम बहुत वनकि सँ देर्ैत आवब रिल \nिी।र्ासक ' वकि ु  पुस्तक मेला सभक क्रम मे दस -बारि टदनक वनरंतर \nभेंिघाि सेिो रिल , भोर सँ साँझ धरर। िम हुनक दैवन क जीिनक उतार -\nचढ़ाि आ मनःक्स्थवत क ेँ  ओवि क्रम मे बेसी वनकि सँ अनुभि \nक' सकलहुँ। घनघोर अथण -संकि आ क ै क तरिक शारीररक परेशानीक \nबादो ओ अपन नैवतक -आत्मबल पर सदा अविग देर्ाइत रिलाि अछि।  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 53 \nसेिा-भाि सँ भरल। विचलन कतहु ने। संघषण -पथतेना वप्रय जे कर्नो \nकोनो िालवत मे हुनका अ सत्यक संग दैत नइँ देर्लहुँ।  'अंवतका' मे \nप्रकाछशत हुनक ररपोिण सब सेिो तकर गिाि अछि जे ओ जावि व्यक्क्त \nआ संस्थाक काज अपन आर्थिंक लाभ लेल करैत िलाि , तकरो विरुद् \nकलम चलबैत ओ कोनो संकोच कवियो नइँ कयलवन।    \n  \nएर्न िमरा सामने मे शरटदन्द्ु चौधरीक संस्मरणात्मक वनबंध  'बात-\nबातपर बात ' आ एकर दोसर र्ंि  'ममाणन्द्तक-शब्दानुभूवत' अछि। बहुत \nझुझुआन सन कायाक पोथी। मैछथली प्रकाशन जगत , मैछथल संस्था \nसभक वकरदानी आ एकर सावित्यकार लोकवनक गोलैसी मादे शरटदन्द्ु \nजीक जे विस्तृत जानकारी आ अनुभि -संसार रिलवन अछि , तकरा \nदेर्ैत तँ एवि पोथीक काया आरो वनराश करैत अछि। एवि पररक्षेत्रक जे \nजानकारी विनका लग िवन , से अन्द्यत्र कतहुँ नइँ। जँ ई विस्तार सँ \nछलन्र्तछथ तँ कतेको मुँिपुरुर् क ेँ  मुँि नुकब ' पड़तवन, कतेको \nतथाकछथत सम्मावनत सावित्यकार अपन सम्मानक पोिरी बान्न्द्ि पेिी मे \nनुकब' लवगतछथ। मारते रास एिन सत्यसभ सभक सोझाँ अबैत जावि \nसँ मैछथलीक अमधकांश गोिे अनणभज्ञ िी। मुदा से नइँ भेल अछि!... िम \nजनै िी , विनका लग से सब इत्मीनान सँ छलर्बाक ततेक पलर्वत नइँ \nिवन। शरटदन्द्ु जी क ेँ  अनेक ओिन सावित्यकारक अशुद् पांिुछलवप क ेँ  \nशुद् क ' िपबाक िवन जजनका जददी सँ पुरस्कारक लाइन मे लगबाक \nिड़बड़ी रिैत िवन , बीपीएससी-यूपीएससीक िात्र-िात्रा लेल वकताबक \nपैक े ि बान्न्द्ि क' पोस्ि करबाक रिै िवन। ककरो स्माररका , ककरो \nवकताबक तैयारी मे लगबाक रिै िवन। अपन शरीर क ेँ  मैछथली पोथी आ \nप्रकाशन पाि ू  वतल-वतल गलबैत रिल एवि व्यक्क्तक मन दूर बैसल कोनो \nिात्र-िात्राक सफलता सँ पुलवकत िोइत अछि। प्रकाशन -व्यिसाय आ \nपोथी दोकान सँघर -गृिस्थी चलेबा लेल विनक नोन -तेलक जोगाड़ तँ \nजरूर िोइ िवन , मुदा एतबा बचत नइँ भेलवन जे बेिी ब्यािक अिसर पर \nवपताक अरजल जमीन बेचबाक तकलीफ सँ बाँचल रवितछथ। विनक \nएिन-एिन मारते रास ुर् बुझबाक लेल एवि पोथी क ेँ  बहुत बारी की सँ \nपढ़ब जरूरी अछि। अपन व्यथा -कथा किैत क ै क ठाम विनक तामस \nतेना लिरर जाइ िवन जे ई विस्तार सँ कोनो बात रान्र् नइँ पबैत िछथ।  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवबना विस्तार मे गेने , बहुत मेंिी -मेंिी िोि -पातर सूत्र क ेँ  पकवड़ \nक' विनक बात क ेँ  बुझब तर्ने विनका ढंग सँ जावन सक ै  छियवन। जँ से \nधैयण नइँ तँ ई पोथी अिाँ लेल कोनो काजक नइँ िैत।  \n  \nक े ओ कवि सक ै  िछथ जे शरटदन्द्ु चौधरी सन एक िा मामूली प्रकाशक \nआवकताबक िोिछिन दोकान चलब 'िला क ेँ  जावन क' की लाभ ? तेिन \nकठहपिंगल लेल ई वकताब ुइयो कोड़ीक नइँ अछि आ हुनका बुझायब \nसेिो कटठन! मुदा जजनका एवि ुलणभ कोटिक मनुक्र्क प्र वत कनेको \nजजज्ञासा िोवन , ओवि व्यक्क्त लेल एवि ुनू वकताबक बड़ मित्त्ि अछि। \nसंक्षेप मे बहुत काजक बात किल गेल अछि। आबयिला समय मे एिन \nपुस्तकप्रेमीक घनघोर अभाि िैत। ममछथला -मैछथली क े  नाम पर जय -जय \nकरयिला बहुत भेित , मुदा एतेक कम लाभ पर जीिन -यापन करयिला \nशरटदन्द्ु चौधरी  सन दोसर क े ओ नइँ भेित। \n  \nशरटदन्द्ु चौधरी मैछथलीक ख्यात सावित्यकार आ  'ममछथला ममविर 'क \nसंपादक सुधांशु शेर्र चौधरीक पुत्र िछथ जजनक \nजन्द्म  07 अक्िूबर 1956 क ेँ  दरभंगाक ममश्रिोला मे भेलवन। ओ पिना \nविश्वविद्यालय सँ राजनीवत शास्त्र मे एमए आ मगध विश्वविद्यालय सँ \nएलएलबी कयने िछथ। कतेको साल विणभन्न पत्र-पवत्रका आ अर्बार मे \nपत्रकाररता कयने िछथ। ई सब हुनक ओ पररचय िी जे प्रायः सब जनै \nिछथ। एकरा बाद लोक बसएतबे जनै िछथ ओ शेर्र प्रकाशन नाम सँ \nएक िा प्रकाशन आ वकताबक दोकान चलबै िछथ। बड़ तीत आ कड़ू \nलगैिला भाषा मे बजै िछथ आ संस्था सभक अस छलयत जनै क े  कारणें \nओकर भयादोिन करै िछथ! एकरा बाद आरोप -दर -आरोप वक जकरे \nवकताब िपै िछथ तकरे नाँगि करै िछथ! कथी लेल तँ कर्नो बवकयौता \nपाइ लेल तगेदा क ' दै िछथ , कर्नो अशुद् छलर्ै लेल बोवकयबै िछथ!... \nएिन लोक क ेँ  ई पता नइँ िेतवन आ नइँ से पता करबाक उवि िेतवन जे ई \nव्यक्क्त ऑिो-ररक्शा चलब 'िला एक िा मजदूर कोटिक लोक लेल तेिन \nर्तरा मोल ल ' सक ै त अछि जेिन क्स्थवत मे सिोदरोक प्रवत कतेक क े  \nिेग पाि ु  भ' जायत। जर्न अिाँ विनक जीिन मे नीक जकाँ उतरब आ  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 55 \nविनक संघषण क ेँ  देर्ब-गमब तर्ने बूजझ सकब जे शरटदन्द्ु चौधरी िेबाक \nमाने की िोइत िै!...   \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.जगदीश िन्द्र ठाक ु र  'अवनल '- कथ्य, तथ्य आ सत्यक \nछिन्द्तन \n  \nजगदीश िन्द्र ठाक ु र 'अवनल ' \nकथ्य, तथ्य आ सत्यक छिन्द्तन \nबात-बातपर बात सीरीजक अंतगणत  63 ,48,40 आ 32  पृष्ठक चाररिा \nपोथीक क ु ल  183  पृष्ठमे लेर्कक जीिनक व्यथा -कथा अथिा \nसंस्मरणात्मक वनबंध अछि.  \nशास्त्र किैत अछि, ग्यानी लोकवन किैत िछथ जे जीिनमे जतेक ुर् \nिम सभ   भोगैत िी   से अपन अग्यानताक कारणे आ जतेक सुर् पबैत \nिी  से परमात्मा अथिा अस्स्तत्िक प्रसाद अछि. \nपोथी पढैत काल कतेक ठाम वकि ु  प्रश्न मोनमे  उठ ै त अछि. \nवकि ु  बात पटढ़क' लगैत अछि जे एना कोना भ ' सक ै त िैक,अिश्य \nकतहु सम्िादिीनताक क्स्थवत आएल िेतैक , कतहु -कतहु लगैत अछि जे \nअवतशयोक्क्त अलंकारक प्रयोग भेल अछि. एिने -सन वकि ु  प्रसंगक \nउदलेर् एकिा पाठकक रूपमे िम करय चािैत िी.  \n1, अपन िाल्यािस्थाक ििष करैत कहैत िछथ जे वपताजीक ें  \nममछथला ममवहरक व्यस्तता तते रहैत िलवन जे हमरा सभक ें  \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 57 \nप्रातःकाल जगबासँ  पवहने वनकछल जाछथ आ रावतमे जखन सूवत \nरही तखन ओ घर आबछथ , हम सभ हुनका रविटदन वकि ु  काल \nदेखखयवन . ( पृष्ठ : IV / 26    ) \nपिनामे आिास आ कायाणलय ुनू रिवन तर्न कवियो -कवियो एिेन \nक्स्थवत आएब स्िाभाविक भ ' सक ै त िैक मुदा तीन बरर् धरर एिेन \nक्स्थवत रिब अस्िाभाविक लगैत अछि. \n2. एकठाम कहल गेल अछि जे पेि नवह होइतैक त मनुष्य ि कोनो \nजीि -जंतु संघर्ष नवह करैत ,कोनो काज नवह करैत.  ( पृष्ठ : II / \n42  ) \nदेर्ल गेल अछि जे जकरा भोजनक समस्या नवि िैक ,सेिो विना कोनो \nकाज क े ने नवि रवि सक ै त अछि.भोजन मात्र जीिनक र्गता नवि िैक.  \n3.एक ठाम कहल गेल अछि जे हमरासँ जुड़ल  95 प्रवतशत लोक \nहमरासँ घृणा करैत अछि.  ( पृष्ठ : II / 41  ) \nओही ठाम ईहो कहल गेल अछि 'हम अपना जनैत ककरो विर्यमे \nने खराब सोिैत िी आ ने अपन वियासँ ककरो अवहत करैत  \nिी  '. ( पृष्ठ : II  / 41  ) \nई दूनू बात परस्पर विरोधी अछि.  \nशास्त्र किैत अछि, छचन्द्तक लोकवन किैत िछथ जे जँ अिाँ ककरो \nविषयमे ने र्राब सोचैत िी , ने करैत िी त अहूँक लेल ककरो मोनमे \nर्राब भािना  नवि आवब सक ै त िैक. तें िमरा जनैत ई  95  प्रवतशतक \nगनना अशुद् अथिा अवतशयोक्क्त अछि. \n4.एक ठाम कहल गेल अछि 'हमर प्रयास रहैत अछि जे शान्न्द्त \nभािमे रही , मनोिल उच्च बनल रहय , सकारात्मक सोि बनल \nरहय , सुखक अभभलार्ा नवह ,सुविधाक पािाँ भागब स्िभाि नवह  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतैयो शान्न्द्त दूर अछि, ई वकए अछि ? ई ककरासँ पूि ू  ? ( पृष्ठ : II \n/40  ) \nएिने प्रश्न क ु रुक्षेत्रक मैदानमे अजुणनक मोनमे उठल रिवन आ आइयो सभ \nमनुक्र्क अथिा अमधकतर लोकक मोनमे ई प्रश्न उठ ै त िैक , तकर \nसमाधान गीतामे भगिान द्वारा देल जा चुकल अछि . \n5.कहल गेल अछि जे अनुछितक प्रवत िोध उत्पन्न होइि.  ( पृष्ठ : II \n/ 30  ) \nप्रश्न उठ ै त अछि जे अनुछचत की अछि ? \nकी िम जकरा अनुछचत बुझैत िी सैि अनुछचत अछि ? \nभ' सक ै त िैक, िम जकरा अनुछचत बुझैत िी से बहुतोक लेल उछचत \nिोइ. \nशास्त्रमे त क्रोधक कारण कामनाक पूर्तिंमे उत्पन्न बाधाक ें  किल गेल \nअछि. \n6. कहल गेल अछि जे हम अपन अमधकारसँ बेसी कतषव्यक ें  श्रेष्ठ \nमानलहुँ अछि तें प्रायः आ जुक समाजमे अपनाक ें  अनवफि पबैत \nिी आ बरमहल असहज स्थस्थवतमे आवब जाइत िी.  ( पृष्ठ : II / \n26  ) \nकत्तणव्यक ें  श्रेष्ठ मानब आ अपनाक ें  अनवफि अथिा असिज क्स्थवतमे \nपायब ुनू एक दोसरक विरोधी लगैत अछि.  \nअसिज क्स्थवतमे अयबाक दोसर कोनो कारण भ ' सक ै त अछि. \n7. कहल गेल अछि जे एकिा  पड़ोसी ररक्शाबला िेम्पू लेब ' िाहैत \nिल , ओकरा बैंकसँ लोन नै भेिलै त अपना  नामपर लोन ल 'क' \nऑिो ररक्शा ओकरा टदया  देछलऐ ओकर उपयोग करबाक लेल आ  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 59 \nतीन सालमे लोन िुका देबाक लेल , मुदा दू सालक बाद ओ लोन \nिुकयबामे आनाकानी करय लागल , ओवह लेल डिछलऐ त \nतमसाक ' ऑिो हमरा दलानपर लगाक ' िल गेल आ अंततः हमरा \nएक लाखसँ बेसी लोन िुकाब ' पड़ल.   ( पृष्ठ : II / 22-23  ) \nकोन योजनामे ई लोन नेने रिछथन से लीर्ल नवि िैक , जँ शासकीय \nयोजनाक अंतगणत नेने िेछथन त  बैंकक वनयमानुसार ई अनुछचत अछि , तें \nपररणाम मनोनुक ू ल नविए िेबाक िलवन.  \nजँ गैर -शासकीय योजनामे लोन नेने िेछथन , त एविमे व्यिसायक रूपमे \nअवतररक्त सािधानी, देर् -रेर् आ वनयंत्रणक आिश्यकता िलै जे नवि \nभ सकल िेतवन !  \nजकरा प्रवत सिानुभूवत रर्ैत मदवत क े लन्र्न आ ओ विश्वासक रक्षा नवि \nक े लकवन, ओकरो अपन क ृ त्यक फल भेटिए गेलै जे ओ फ े र ररक्शा \nचलब ' लागल.  \n8. कहल गेल अछि जे वि द्यापवत सेिा संस्थान , दरभंगा \nपत्रकाररताक क्षेत्रमे सेिाक लेल हमरो नामक घोर्णा क े लक ,प्रेस \nविज्ञन्प्त  जारी भेलै , सभ अखबारमे सम्मानक लेल ियवनत लोक \nसबहक नाम िपलै , तकर बाद अध्यक्ष महोदय कहलखखन जे \nसम्मानक सूिीसँ जँ शरददिंु िौधरीक नाम नवह हिाओल जाएत त \nहम जहर खा ले ब आ हाररक ' सछिि महोदय द्वारा नाम िापस ल ' \nलेल गेल.      ( पृष्ठ : I / 31-32    ) \nएवि कथ्यपर जर्न विचार करैिी त प्रश्न उठ ै ए जे विना अध्यक्षक \nसिमवतसँ सम्मानक सूची कोना अर्बारमे प्रकाछशत भ ' गेलै.  \nईिो प्रश्न उठ ै ए जे अध्यक्ष मिोदय जे मैछथलीक एकिा प्रवतमष्ठत व्यक्क्त \nिलाि   से एिन बात वकए किलन्र्न जे िम जिर र्ा लेब !  \nलगैत अछि जे तथ्य आ सत्य वकि ु  दोसर िल िेतै जे प्रकाशमे नवि एलै.   60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n9.कहल गेल अछि जे पुरस्कार आ सम्मानक लोभमे एहनो लोक \nशाममल भ ' गेलाह जजनका योग्यताक आगाँ सावहत्य अकादमी \nपुरस्कार तुच्छ अछि.(पृष्ठ:I /56-57)    \nसुनैिी देितो सभ भािक अथाणत सम्मानक भूर्ल िोइत िछथ , तें योग्य \nव्यक्क्तक ें  एकर लोभ िोयब अनुछचत नवि किल जा सक ै ि , परन्द्तु ई त \nअवतशयोक्क्त लगैि जे पुरस्कार ि सम्मान नवि भेिबाक कारणें ओ \nमैछथली बजनाइ िोवड़ देलवन आ किने भेल घुरछथ   'मैछथली बईमानो की \nभाषा िै !' \n10. धार्मिंक पवत्रका 'कामाख्या सन्द्देश 'क तीनिा अंकक िपाइ \nआटदक  खिष तीस हजार नवह भेिलवन.  ( पृष्ठ : I /59 ) \nपविल अंकक बकायाक बाद सािधान िोयब आिश्यक िलवन. तीन \nअंक तक बकाया रिबामे व्यिस्थापकीय असािधानीक ें  स्िीकार \nकरबाक चािी.  \nबकायाक िसूली िेतु दोसर व्यक्क्तक माध्यमसँ नवि, सम्बंमधत व्यक्क्तसँ \nप्रत्यक्ष पत्राचार करबाक प्रवक्रयाक अनदेर्ी भेल. \n11. एकिा सावहत्यकारसँ (जे   सावहत्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त \nिछथ ) एकिा पोथीक प्रकाशनमे 1675  िाका प्राप्त नवह भेलवन . ( \nपृष्ठ : I /61  ) \nदोसर व्यक्क्त द्वारा किबयबाक स्थानपर जँ स्ियं हुनका सँ पत्राचार \nकएल गेल रवितवन त िमरा नै लगैए जे समाधान नै भेल रवितवन , \nबकाया रिबाक आनो वकि ु  उदािरण सभमे इएि लगैत अछि जे \nव्यिसायक वकि ु  वनयमक पालन नवि भेलासँ पररणाम अवप्रय भेल.  \n12. मैछथली अकादमीमे एकिा विशेर्ांकक प्रकाशनक समय दू िा \nवप्रय लोकक कह्लापर सम्पादनक का ज देखलवन लेवकन ने नाम \nभेलवन ने उछित पाररश्रममक भेिलवन.  ( पृष्ठ : III /12 )  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 61 \nसंस्थाक काजमे मौन्र्क नवि , छलन्र्त सभ वकि ु  िोइ   िै, अकादमी \nपवत्रकाक सम्पादनक काज वबना कोनो अमधकारीक आदेशपर करबाक \nपररणाम जे   भ' सक ै त िैक सैि भेलवन.कोनो कमणचारीक \nव्यक्क्तगत  अनुरोधक सरकारी काजमे की मित्ि भ ' सक ै त िवन \n! 280  रु.क े  चेक भ' सक ै ए मागण व्ययक नामपर द ' देल गेल िेतवन.  \n13.एकिा प्राध्यापक मैछथली विभाग हेतु  5000 रु.  क े  पोथी \nल 'क' वबल पर राछश पाितीक रूपमे वहनक हस्ताक्षर ल 'क' \nगेलखखन ई कवहक ' जे तुरत राछश पठा देब , मुदा वबसरर गेलखखन.   ( \nपृष्ठ : III /39 ) \nएतेक उच्च पदपर आसीन व्यक्क्तस िसूली नवि भेलवन से आियणजनक \nबात लगैत   अछि. पन्द्रि साल बाद भेंि भेलापर स्मरण करौलाक बादो \nराछश नवि प्राप्त भेलनवन .  िोइत अछि जे हुनकासँ लगातार पत्राचार \nकयल गेल रवितवन त ओ अबस्से पठा देने रवितछथन. भ ' सक ै  िै दू बेर \nअथिा तीन बेर पत्राचार करय पवड़तवन.  \nएक े  तरिक गलती बेर -बेर कयल गेल आ तें आनो कय ठाम बकाया राछश \nबढैत चल गेलवन. (  III /25 ) \nपविल बेर बकायाक अनुभिसँ आगाँ बढल रवितछथ त बकाया \nएतेक  नवि बढल रवितवन.  \n14. कहैत िछथ : लेखन कालमे जजनकापर हमर कलम िलैत अछि \nहुनक श्याम पक्षपर क े जन्द्रत अिश्य रहैत अछि मुदा हुनका \nअपमावनत करबाक िेिा कथमवप नवह.हम मुद्दा आधाररत विरोध \nकरैत छियवन िाहे वकयो होछथ. जीवित िछथ वतनकर \nसोि,व्यिहार -व्यसनपर अिश्य लीखल जयबाक िाही जावहसँ ओ \nअपन श्वेत आ श्याम ुनू पक्ष अपन आँखखए देखख सकछथ आ \nअन्न्द्तमो समयमे सन्द्मागषक  अनुशरण क' सकछथ. ( पृष्ठ :  III / 8 ) \n   62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nश्याम पक्ष भेल रावत, अन्द्िार, वनन्नमे चल जायब , सूवत रिब. जँ समयपर \nपत्राचार द्वारा अथिा व्यक्क्तगत संपक ण  द्वारा अपन वप्रय ग्रािक \nसावित्यकार लोकवनक ें    जगौने रवितछथ त कोनो सावित्यकार -ग्रािकसँ \nछशकायत नवि रवि तवन. \nलेर्क अपनाक ें  पत्रकार मानैत िछथ , पत्रकारक काज िोइि लोकक ें  \nसमयपर जगयबाक. यटद स्ियं समयपर अपन चूककताण सावित्यकार -\nग्रािक लोकवनक ें  अपन प्रभािी पत्राचार द्वारा जगौने रवितछथ त अपनो \nिावनसँ बछच जैतछथ आ हुनको लोकवनक ें  एकिा कलंकसँ बचा लीतछथ.  \nकय बरर्क बाद एवि बातक ें  प्रकाशमे अनबाक मतलब भेल संर् \nफ ू वकक' लोकक ें  जगायब. जँ एर्नो वकनको वनन्न नवि िुिलवन त मान ' \nपड़तवन जे पछिला कोनो जन्द्ममे विनका लोकवनसँ वकि ु  कजण नेने िल \nिेछथन जे चुका देलवन !  \n-संपक ण-8789616115 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 63 \n२.१२.अजजत क ु मार झा- 'समय -साल ' क ेँ  अकानैत: शरटदन्द्ुजीक \nसंपादन ओ संपादकीय  \n  \nअजजत क ु मार झा \n'समय -साल ' क ेँ  अकानैत: शरटदन्द्ुजीक संपादन ओ संपादकीय  \nमैछथलीक द्वैमाछसक पवत्रका  'समय -साल ' क े र जून - जुलाई  2004 अंक \nमे प्रवतवक्रया स्तंभ मे  ' एकिा उपराग: संपादकक नाम ' िपल िल। \nउपराग एतबवि िल जे ओवि लेर्क क े र कोनो एकिा कथा क ेँ  अवि \nपवत्रका मे स्थान नवि भेिल िलै। लेर्क क ेँ  ओवि कथाक भविष्यक \nछचन्द्ता िलवन। र्ैर वकि ु  िद तक स्िाभाविको िैक ई छचन्द्ता वकएक \nत' जावि लेर् क ेँ  स्थान नवि भेिैत िैक ओकरा लौिाबय क े र प्रथा नवि \nअछि। र्ैर पुनः ओवि उपराग  टदस आबी जे वक पूरा एक पृष्ठक िल आ \nअवगला पन्ना मे संपादक जी अथाणत् श्री शरटदन्द्ु   चौधरी जी क े र जिाब \nिलवन। ओवि मे सँ वकि ु  पाँती उद्ृत करय चािब:  \n'अपनेक उपराग िमरा प्रेररत एिं उत्सावित कयलक अछि मुदा िमर \nवकि ु  वििशता सेिो अछि।.............. \nदोसर बात ई जे  'समय -साल ' सावित्त्यक पवत्रका नवि छथक से एकर \nमुर्पृष्ठे किैत अछि। तथावप अपने लोकवनक एकरा प्रवत अगाध प्रेमे \nअछि जे प्रेमिस उपराग दैत िी। उपराग िमरा नीक लगैत अछि तैँ एकरा \nिम सािणजवनक क ' रिल िी।  \n 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैछथलीक लेर्क -प्राध्यापक सिणज्ञ, सिणगुण सम्पन्न एिं सिणकाछलक \nिोइत िछथ  आ प्राय: तेँ सभठामक आसन सुलभ प्राप्त करय चािैत \nिछथ। मुदा पत्रकाररता एकिा एिन विधा िैक जावि मे बड़ त्याग तपस्या \nआ उपेक्षा भेिैत िैक। एिी कारणे प्राध्यापक प्रिर लोकवन \nसावित्यकार, लेर्क तँ िोयबाक सर् पोसैत िछथ मुदा अपने बलें \nपवत्रका चलयबाक सािस नवि क ' पबैत िछथ । अवतछथ संपादक बवन \nसत्कार पावब गद्गद् रिैत िछथ। एहू सब पर सोची से आग्रि। अपनेक \nकथाक मादे वक किी - अपने लोकवनक कथा सँ मैछथली कतेक सशक्त \nभेल अछि से वक कथाक इवतिास नवि किैत अछि ?' \nिास्ति मे कोनो   पवत्रकाक संपादन बड्ड ुरुि कायण छथक ओहू मे \nमैछथलीक। िमरा पास को नो आँकड़ा त' नवि अछि मुदा जतेक बुझबा \nमे अबैत अछि तावि क ेँ  आधार पर कवि सक ै त िी जे मैछथली मे \nकथा, कविता, गीत, गजल , नािक एिं आलेर् क े र पोथी त '  धुरझार \nिवप रिल अछि मुदा पवत्रका आँगुरे पर गनय लायक। मैछथली पवत्रका \nसब विशेष रूप सँ अदप जीिी िोइत अछि। पाठक क े र संख्या  लगभग \nनगण्य किल जाय। ओवि सँ बेसी संख्या लेर्क क े र रिैत अछि। पवत्रका \nिपैत त ' अछि मुदा वबकाइत नवि अछि। एिन मे आन्र्र कोना कोनो \nपवत्रका दीघण जीिी िोयत ? अपन संतुमि िेतु अपन पोथी त ' लोग \nवबलिैते िछथ   मुदा पवत्रका कोना वबलिल जाओ। मंगनी मे देबैक आ \nलोग पटढ़ लेता ि सेिो नवि िोइत िैक। जौँ संभि िोइतैक त' एकिा सिे \nकरबा क ' देर्बाक चािी जे भारतिषण मे मैछथलीक कतेक प्राध्यापक \nिछथ आ िोि छिन सँ ल ' क' नामी वगरामी कतेक लेर्क मैछथली क ेँ  \nक्षेत्र मे कायण क' रिल िछथ ? अवि सँ इएि जानकारी प्राप्त करबाक \nअछि जे वक अपन सबिक कोनो भी मै छथली पवत्रका क े र ओतेक प्रवत \nवबकाइतो िैक वक ?  नगण्य िी सिी वकि ु  त ' विशुद् रूप सँ पाठको \nक े र संख्या िेतैक ? िमर किबाक तात्पयण इएि अछि जे पवत्रकाक \nसंपादन वनणित रूप सँ बड्ड कटठन कायण अछि आ अवि कटठन कायण क ेँ  \nतन्द्मयता सँ करैत रिलवन िँ श्री शरटदन्द्ु चौधरी जी।  एिन नवि जे ओ \nअपन पोथी नवि छलर्लवन।   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 65 \nविनकर प्रकाछशत पोथी क े र नाम िन्न्द्ि ' जँ िम जवनतहुँ ' , बड़ अजगुत \nदेर्ल , गोबरगणेश आ कररया कक्काक कोराममन ' । बस व्यंग्य संग्रि \" \nकररया कक्काक कोराममन ' िमरा पढ़बाक अिसर भेिल। श्री शरटदन्द्ु \nचौधरी जी सन्  1981 सँ वनरन्द्तर पत्रकाररता  क्षेत्र सँ जुड़ल \nिछथ। 'ममछथला ममविर '  लेल कायण कयलवन एिं ओवि क ेँ  पिात विन्द्दी \nदैवनक  ' आयाणितण ' मे फीचर संपादक क ेँ  रुप मे कायण कयलवन। \nएर्नधरर लगभग बीसिा सँ बेसी स्माररकाक संपादन कयलवन अछि। \nगुिािािीक ममछथला सांस्क ृ वतक समन्द्िय सममवतक पवत्रका  ' पूिोत्तर \nमैछथल  ' क े र संपादन सँ जुड़ल रिलाि। आजुक चचाणक िमर मुख्य \nविषय अछि मैछथली द्वैमाछसक पवत्रका  ' समय -साल  ' जकर संपादक \nिलछथ श्री शरटदन्द्ु चौधरी जी। एक तरिें किल जाय त ' संपादन कला \nविनका विरासत मे भेिल िन्न्द्ि।   10 फरिरी  2000 केँ  मैछथली \nद्वैमाछसक पवत्रका \"समय -साल ' क े र पविल अंक क े र प्रकाशन क े र साथ \nमैछथली पत्रकाररता मे एकिा न 'ब अध्याय जुवड़ गेल िल।   सन् 2003 सँ \nल ' क' 2008  धरर अवि पवत्रकाक िम वनयममत पाठक िलहुँ। \nप्रवतवक्रया, संपादकीय , यत्र-तत्र-\nसिणत्र, समसाममयक , र्ेल , छसनेमा , पोथी पररचय एिं स्तरीय आलेर् \nसब अवि पवत्रकाक मुख्य आकषणण िल। मैछथली मे सामाजजक एिं \nराजनैवतक चेतनाक संिािक िल ई पवत्रका। एिन नवि िैक जे अवि \nपवत्रका मे िमरा सब वकि ु  नीँक े  बुझायल मुदा तर्न इिो सिी िैक जे \nनीँक बेजाय वकनको व्यक्क्तगत सोच िोइत िैक। जे िमरा नीँक लगैत \nअछि से सबक ेँ  नीँक लगतन आ जे िमरा  बेजाय लगैत अछि से सबक ेँ  \nबेजाय लगतन से त ' संभि नवि िैक। मुदा एत्ति िम अपना नजरर मे जे \nनीँक बुझायल तकरा नीँक किब आ जे बेजाय बुझायल तकरा बेजाय \nकिब। विणभन्न तरिक कथा-किानी, गीत-गजल , समसाममयक विषय \nपर आलेर् आ संपादकीय अद्भुत लागल। तर्न राजनीवतक रुप सँ \nएकिा पािी क े र प्रवत झुकाि सेिो बुझायल। प्रवतवक्रया मे वकि ु  अवि \nविषय पर पत्र सेिो समय -समय पर अभरल। िम   'समय -साल ' क ेँ  मात्र \nसामाजजक एिं राजनैवतक चेतनाक संिािक े िा नवि मुदा एकिा \nपाररिाररक पवत्रका सेिो बुझैत िी आ िमरा ख्याल सँ एिन पवत्रका मे \nवनधोर् भ ' क' अश्लील िवि त ' रविते िल मुदा अंवतम पृष्ठक आलेर्  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसेिो अश्लीलता सँ भरल रिैत िल।  'लवतका ' संभितः िद्म नाम रिल \nिोयत जावि नाम सँ ई आलेर् अबैत िल। ई आम पाठक क े र पसन्द्द \nिल आ वक एवि तरिक वनयममत स्तंभ कोनो मजबूरीिश िल से नवि \nजावन। िमरा ख्याल सँ एिन सामग्री एिं िवि अवि पवत्रकाक मान -\nसम्मा न क े र अनुरूप नवि िल। ओना नीँक अथिा बेजाय ई वकनको भी \nव्यक्क्तगत सोच िोइत िैक। \nसंपादकीय वनस्संदेि समसाममयक विषय पर वनधोर् छलर्लवन अछि। \nसंबंमधत व्यक्क्त क ेँ  ठ े स त' पहुँचल िेतवन मुदा एकिा संपादक जौँ उछचत \nबात क ेँ  वनधोर् भ ' क' नवि छलर्ता त ' फ े र क े िन पत्रकाररता? जिाँ \nमैछथली पवत्रका क ेँ  अदप जीिी िोयबाक श्राप िैक ओत्ति लगातार \nचौदि िषण धरर  'समय -साल ' क े र प्रकाशन वबनु लगन आ मेिनत क े र \nकोना संभि िोइत ? अवि ुरुि काज लेल विनक जतेक प्रशंसा कयल \nजाय से थोड़बे िोयत। विणभन्न अिसर पर विणभन्न विषय सँ संबंमधत \nविनकर संपादकीय क े र वकि ु  अंश बानगी क े  रुप मे अपने सबिक समक्ष \nप्रस्तुत क' रिल िी आ आशा करैत िी जे विविध विषय पर विनक \nबेबाक टिप्पणी हृदय क ेँ  झंक ृ त अिश्य क' देत।  \nसावित्य अकादेमी पुरस्कार सभ बेर वकि ु  तीत , वकि ु  मीठ बात \nल ' क' अबैए मुदा अवि बेरक पुरस्कारक क्रम मे जे बात सभ सोझां \nआयल अछि से स्पि क ' देलक अछि जे पुरस्कारक प्रवतस्पधी सँ \nल ' क' वनणाणयक मंिलक सदस्य लोकवन तक एक े  रंग मे रंगल छसयार \nिछथ जे सोझे िेगे चछलये ने सक ै त िछथ।  \nफरिरी -माचण 2003 \nप्रायः वक्रक े ि िोवड़ आन कोनो क्षेत्र नवि अछि जावि मे कमण सँ पविने \nदेबाक एिन अन्धाधुन घोषणा िो इत िो। लसर् िाका क ेँ  क े  पूिय \nकरोड़क करोड़ भारतक विणभन्न कम्पनी आ सरकार देबाक घोषणा \nपविने क' देने िल। पररणाम ई भेल जे वनणाणयक मैच मे   बेसी र्ेलाड़ी \nगेन्द्द नवि देन्र् करोड़ोक राछश देर्य लागल िलाि मुदा जर्न सपना \nिुिलवन तँ गेन्द्द विक े ि उर्ावड़ लेने िलवन आ ओ लोकवन अपन भाभि  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 67 \nसमेटि भारतीय दशणकक अनुगूंज  'कम आन इंविया ' सुवन वबना कप नेने \nिापस आवब गेलाि।  \nअप्रैल -मइ  2003 \nजविया -जविया जनता जागल अछि तविया -तविया सरकार उलिल -\nपलिल अछि , प्रशासन नतमस्तक भेल अछि। सामाजजक पररिेश मे \nराजनीवतक गुंिागदीक विरोध मे जाित स्ियं जनता ठाढ़ नवि िोयत \nताित अविना लाठी पर तेल वपयबैत सरकार पर बैसल एिन -एिन नेता \nजनता क ेँ  अपन सुर् -सुविधा जुियबा लेल िेंगबैत रित आ शासन पर \nबैछस क ु िैत रित। \nजून -जुलाई  2003 \nवबिार मे नेताक कमी नवि , अणभनेताक कमी नवि , छचवकत्सक आ \nअणभयंताक कमी नवि , बुजद्जीिी मिंथक कमी नवि अछि। मुदा करोड़ो \nलोकक बीच मे मनुक्र्क कमी भ ' गेल अछि जे अपन \nमातृभूमम , जन्द्मभूममक विषय मे सोछच सकय , वकि ु  क' सकय, ओकर \nरक्षा क' सकय। \nअक्िूबर-निम्बर  2003 \nई कोनो न 'ब घिना नवि अछि जावि मे वबिारीक सभ तरिें मान -मदणन \nभेल अछि , क्षवत भेल अछि , वबिारी लोकक बछलदान भेल अछि। जँ \nवबिार सरकार अपन नागररकक सुरक्षा अपन देश मे करयबाक लेल \nसक्षम नवि भ' सकत, वबिारी अस्स्मताक रक्षा नवि क' सकत, अपन \nयुिा सदक्क्तक मान-अपमानक अनुभि नवि क ' सकत तँ अवि सँ ुर्द \nविषय की भ' सक ै ि? \nटदसम्बर -जनिरी  2003-04 \nध्यान देबाक बात ई छथक जे जे नेता लोकवन पाँच िषण धरर  \nजावतिाद , सम्प्रदाय, हििंसा, भ्रिाचार, िंशिाद आटदक विरुद् विषिमन  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरैत नीवत , छसद्ांत , लोकाचार , विचारक बात एिं समाज सेिा अपना \nक ेँ  सिणश्रेष्ठ घोवषत करैत िलाि से चुनािक देिरर र अवबतवि \nदेश , समाज , क्षेत्रक मान-सम्मानक परिावि कयने वबना दल बदल सँ \nल ' क' सभ तरि क िल -िद्म अपना नीवत -छसद्ांत क ेँ  त्यावग विजय श्री \nपयबा लेल उताहुल िछथ।  \nअप्रैल -मइ  2004 \nअपन भावषक पररछचवत बनल रिय तावि िेतु िमरा लोकवन कवनकों \nछचत्न्द्तत नवि रिलहुँ, आबो नवि िी। पररणाम सभक ेँ  बूझल अछि। \nममछथलाक्षर लुप्त भ ' गेल आ सभ वनश्ििंत िी। मैछथलीक \nसावित्यकारगण , प्रध्यापक लोकवन, छशक्षक लोकवन अथिा ई किी जे \nमैछथली लेर्न सँ जुड़ल समाज मात्र सावित्य अकादेमी , मैछथली \nअकादेमी , भारतीय भाषा संस्थान आ अन्द्य मैछथली संस्था टदस \nचकभाउर दैत वनश्ििंत भ' जाइत अछि। ................  \nमैछथली   बेर -बेर जे संकि मे पड़ैत अछि , सीता जँका कवियो अपहृत \nिोइत अछि तँ कवियो बनिास भोगैत अछि तकर मूल कारण ई अछि जे \nमैछथली भाषी अपन मैछथली क ेँ  हृदय सँ लगा क ' रर्बा मे अक्षम रिल \nअछि, लाभ लेबा लेल एकर उपयोग कयलक अछि , एकर पररछचवत सँ \nअपन पररछचवत बनयबाक प्रयास नवि कयलक अछि।  \nअप्रैल -मइ  2006 \nसिाल उठ ै त अछि जे सरका र बेर -बेर एवि आरक्षणेक माममला \nल ' क' देशोद्ारक प्रयत्न वकएक करय चािैत \nअछि? जावतिीन , िगणिीन आ धमणवनरपेक्षताक असूल पर चलवनिारर \nनेता लोकवन वकएक सािणजवनक संस्थान मे जावतक आधार पर नामांकन \nअथिा नोकरीक पचाण बिबाक लेल उताहुल रिैत िछथ। आजुक \nस्पधाणत्मक युग मे विकासक एक्क े िा मागण सुरणक्षत िैक - मेधा शक्क्तक \nसम्मान। आ जँ से नवि कयल जायत तँ ई शक्क्त नकारात्मक पथक  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 69 \nअनुसरण करत आ पररणाम िोयत हििंसा , अशांवत आ कानूनक उदलंघन \n। \nजून -जुलाई  2006 \nविकासक आड़ मे प्रक ृ वत सँ िेड़िाड़ करबाक कारणे आइ िषाण ऋतु \nअपन चक्र बदछल रिल अछि , पावन पातालोन्द्मुर्ी भ ' गेल अछि , जंगल \nआ पिाड़ अपन प्रिृवत, प्रक ृ वत आ स्िरूप त्यावग रिल अछि , सूयण अपन \nताप मे िृजद् कयलक अछि तथा भूमम अपन उिणरता क ेँ  गमौने जा रिल \nअछि। \nअप्रैल -मइ  2007 \nआब प्रश्न उठ ै त अछि जे जावि देशक राष्ट्रपवत मविला िोअय , प्रधानमंत्री-\nमुख्यमं त्री सवित अनेक पद क ेँ  मविला सुशोणभत करय तावि देशक युिती \nसामाजजक -पाररिाररक जीिन प्रारंभ करबाक पविने अपना क ेँ  मात्र \nएकिा िस्तुक रुप मे ठाढ़ पाबय ताविठाम ई दंभ भरब जे नारीक उत्कषण \nचरमोत्कषण पर अछि , नारी शक्क्त अलौवकक रूप मे प्रवतवबल्म्बत \nभ' रिल अछि - कतेक िास्यास्पद लगैत अछि।  \nअगस्त-छसतम्बर  2007 \n- संपक ण-9472834926 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१३.अशोक- शरटदन्द्ु जी  \n  \nअशोक \nशरटदन्द्ु जी  \nिषण १९८७ ई. क े  गप िी। शरटदन्द्ु जी ओवि समय ममछथला ममविर मे \nउपसम्पादक रिछथ। िम एकिा कथा मम. मम. मे प्रकाशन लेल पठौने \nरिी। शरटदन्द्ु जी किने रिछथ जे ओ कथा िवप रिल अछि। मुदा ओ \nकथा िमरा भीतर एर्न चछलए रिल िल। लगैत रिय जे कथाक अन्द्त \nठीक नवि भेल अछि। ओवि मे िम चारर -पाँच पाँती आर जोड़बाक वनणणय \nलेलहुँ। एक टदन िम ओ पाँती सभ लीन्र् कऽ ममछथला ममविर कायाणलय \nपहुँचलहुँ। शरटदन्द्ु जी बैसल रिछथ। हुनका किछलयवन तऽ ओ कनेकाल \nलेल गुम भऽ गेला। किलवन जे , 'आब तऽ पूरा अंकक प्रूफ फाइनल भऽ \nगेल अछि। िपै लेल चल गेल अछि। ' िम फ े र हुनकासँ कोनो उपाय \nवनकालबाक अनुरोध क े लहुँ। जँ कोनो गुंजाइश िोइ तऽ देन्र्अउ। ओ \nकनेकाल सोचलवन आ किलवन , 'ठीक िै। चलू  प्रेसमे नींचा। जँ िपबाक \nप्रवक्रया शुरू नवि भेल िेतै तऽ ओिीठाम करेक्शन कऽ देबै। ' िम सभ \nनीचामे प्रेसमे गेलहुँ। बड़का -बड़का मशीन सभ रिै। घरण -घरण आबाज भऽ \nरिल िल। ककरो आबाज सुनबामे टदक्कत िोइत रिै। ओिी बीचमे ओ \nकोनो कमणचारी सँ बात कऽ देर्लािा प्रूफ क े  कागज िमरा  आवन कऽ \nदेलवन। देर्लहुँ प्रूफ मे संशोधनक विसाबसँ कम्पोजर द्वारा करेक्शन \nसेिो भऽ चुकल िैक। िपबाक प्रवक्रयामे आब अवगला काज बाँकी रिै। \nिम ओिीठाम ठाढ़े -ठाढ़ कथाक अन्द्तमे पाँच-िििा पाँती जोड़लहुँ। \nकम्पोजर लगले कम्पोज क े लवन। शरटदन्द्ुजी प्रूफ देन्र् कऽ ओ.क े . \nक े लवन। ओ कथा  रिय 'नचवनयाँ', जे ममछथला ममविरमे एवि प्रकारेँ \nप्रकाछशत भेल।  \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 71 \nशरटदन्द्ु जी सँ एवि घिनाक पुिेसँ पररचय -पात रिय। िमरा हुनकर \nसावनध्य आ बात-विचार नीक लगैत रिय। ओ एक पत्रकार क े  रूपमे \nसाँच-साँच बात किबाक आ छलर्बाक पक्षपाती रिछथ। ककरो \nठक ु रसुिाती करब, जेना ओ छसर्नवि  नवि िछथ। सोझ -सोझ, साँच-\nसाँच गप बाजब हुनका पछसन्न िवन। एवि कारण ओ बहुधा विणभन्न \nलोकक द्वारा वनन्द्दा -आलोचना सुनैत रिला आ सिैत रिला अछि। कतेक \nलोक हुनकासँ दूरी बना लैत रिल। मुदा शरटदन्द्ु जी िछथ जे बात हुनका \nअनसोंिात लगैत िवन , तेकरा ओ व्यक्त करैत रिैत िछथ।  \nबाद क े  समयमे ओ इक्ण्ियन नेशन संग वनकलैत आयाणितण दैवनक \nअर्बार आ ममछथला ममविर मे सेिो काज क े लवन। ममछथला ममविर मे ओ \nअन्द्त धरर रिछथ। ओकर बन्द्द िेबाक कारण सभसँ क्षुब्ध िला। अन्द्ततः \nहुनकर नोकरी सेिो एवि क्रममे ि ु टि गेलवन। िस्तुतः हुनका संग मैछथली \nसावित्य, ओकर विकासमे यो गदानक जीवित इवतिास आ व्यक्क्तक \nरूपमे स्प्ष्ििाटदताक विरासत िलवन। एवि बात क े  ओ कवियो ने \nवबसरला। मैछथली सावित्यमे सावित्यकारक बहुत कम पररिारमे दोसर \nपीढ़ीक लोक सिज रूपमे ओवि विरासत पर गौरि -बोध करैत , ओकरा \nसम्िारर कऽ रर्बाक लेल आ आगू बढ़ेबाक लेल प्रवतबद् रिला। \nशर टदन्द्ु जी एिन व्यक्क्त िछथ जे नवि क े िल ओकरा सम्िारर कऽ \nरर्लवन अवपतु मनोयोगसँ ओकरा व्यापक बनेबाक लेल सचेि रिला \nअछि। शेर्र प्रकाशन ओकर प्रवतफल िी। मैछथली मे ई एक विरल \nउदािरण छथक जे अपन वपता सुधांशु  'शेर्र ' चौधरीक बाद एक सुयोग्य \nपुत्र रूपमे शरटदन्द्ु जी समय क े  छचन्द्िैत, मैछथलीक प्रयोजन क े  गमैत \nतदनुसार काज करबाक लेल अपना क े  झोंवक देलवन। हुनकर आर्थिंक \nक्स्थवत सुदृढ़ नवि रिवन। बहुतो अभाि सभ रिवन मुदा वबना कोनो \nसमझौता क े  ओ पररिारक भरण -पोषण संग मैछथलीक काजमे लगातार \nलागल िछथ। से सभ अपन शतण पर।  \nशेर्र प्रकाशन नामसँ ओ पिनामे  मैछथली पोथीक दोकान सेिो \nर्ोललवन स्िेशन लग। एवि व्यिसायमे ओ सम्पूणण वनष्ठाक संग लागल \nिछथ। पोथी सभक प्रकाशन क े लवन। विणभन्न प्रकाशक सभक पोथी क े  \nविक्री क े लवन। जर्न यू.पी.एस.सी. आ बी.पी.एस.सी. मे मैछथली \nसावित्य सल्म्मछलत भेल तऽ ओकर छसलेबस क े  अनुसार पोथी सभ  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रवतयोगी िात्र सभ क े  उपलब्ध करौलवन। छसलेबसक विसाबसँ पोथी \nसभ छलर्बा कऽ िा सम्पाटदत करा कऽ ओकर प्रकाशन क े लवन। जे \nपोथी 'आउि आफ हप्रिंि' भऽ गेल िल , ओकर फोिो कॉपी बना क े  िात्र \nसभ क े  उपलब्ध करौलवन। कतेको िात्र सभ क े  उपयोगी सुझाओ सभ \nदऽ अथिा मागणदशणन कऽ परीक्षामे सफल िेबामे मदवत क े लवन। एिन \nवकि ु  िात्र सभ क ेँ  िम हुनका एवि लेल अपूिण सम्मान दैत देर्ने िी।  \nशरटदन्द्ु जी मैछथली सँ जुड़ल सरकारी आ गैरसरकारी संस्था सभक \nअनिोिल बात सभ पर व्यिस्था सम्बन्धी क ु प्रबन्ध सभ पर सदैि छलर्ैत \nरिला अछि। से चािे सावित्य अकादेमी िो िा मैछथली अकाद मी अथिा \nचेतना सममवत , लेर्क संघ िो। हुनकर तक ण  सभ अचूक िोइत िवन। ओ \nकोनो व्यक्क्तक पार्ण्ि िा अनिोिल काज पर विस्तार सँ छलर्ैत रिल \nिछथ। से चािे पत्रकारक रूपमे अथिा व्यंग्यकारक रूपमे। एवि सँ \nकर्नहुँ क े  िमहूँ नवि बँचल िी। िमर एक लेर्मे तैंतालीसिा सन्द्दभण -\nसंक े त रिय। ओवि पर ओ चारर पाँतीक आलोचनात्मक कविता लीन्र् \nओिी पवत्रकामे पाठकीय पन्नामे िपौलवन। चेतना सममवतक कोनो \nकाजक क्रममे जँ िमर कोनो वक्रयासँ हुनकर असिमवत रिलवन तऽ \nअपन लेर्मे ओकर चचण क े लवन। ई किब जे एविसँ िमरा कोनो ुर् \nनवि िोइत िल तऽ से बात नवि , ुर् कनेकाल लेल अिश्य िो इत िल। \nमुदा शरटदन्द्ु जी क े  िम छचन्द्िैत रवियवन , एविमे हुनकर कोनो अन्द्यथा \nभाि नवि रिल करवन , तेँ हुनका संग बात-व्यििारमे कोनो अन्द्तर कवियो \nनवि आयल। ओ िमरा कतेको अिसर पर सिायता सेिो र्ूब क े ने िछथ। \nसुझाओ देने िछथ। से वबना कोनो लाग -लपेि क े । िमरा लगैत िल जे \nओ उछचत क वि रिल िछथ। िमर मान -सम्मान लेल सेिो ओ गुप्त रूपसँ \nसवक्रय रिला अछि। अपना प्रसंगक ई सभ बात एवि कारणे कवि रिल \nिी जे एवि सँ शरटदन्द्ु जी क ेँ  बूझल जा सक ै त अछि।  \nओ समाचार -विचारक पवत्रका 'समय -साल 'क कतेको िषण धरर सम्पादन \nक े लवन। मैछथली पत्रकाररता क े िेन भऽ सक ै त अछि , से उदािरण एवि सँ \nओ कायम क े लवन। ओ पोथी सभक सम्पादन क े लवन। व्यंग्य सभ \nछलर्लवन। अपन जीिनानुभि क े  िोि -िोि टिप्पणीक रूपमे दजण कऽ \nवकताब िपौलवन। बहुत टदन धरर हुन्द्ुस्तान अर्बारमे  'ठाँवि-\nपठाँवि' कालममे मैछथलीमे व्यंग्य छलर्ैत रिला। एिी संग ओ मैछथलीमे  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 73 \nपत्रकाररता लेल नीक योगदान करबाक िेतु पत्रकार क े  सम्मावनत \nकरबाक उद्देश्यसँ 'शेर्र पत्रकाररता सम्मान ' सेिो दैत रिला अछि।  \nएम्िर ओ वकि ु  टदन र्ूब अस्िस्थ रिला। कटठन पररश्रम नवि कयल \nिोइत रिवन, तथावप जतबा सम्भि भेलवन मैछथलीक काजमे संलग्न रिबे \nक े लाि। प्रयत्नशील रिला। हुनकर शेर्र प्र काशन सभ टदन सावित्यकार \nसभक लेल , पाठक ओ िात्र सभ लेल उपयोगी रिल अछि। पिनाक \nएकमात्र मैछथली लेल मित्िपूणण स्थान अछि शेर्र प्रकाशनक ओ स्थान \nजतऽ शरटदन्द्ुजी बैसल रिैत िछथ। बहुधा समय भेिला पर अथिा कोनो \nप्रयोजन भेला पर िम ओविठाम जाइत रिल िी। गवत -विमध सभ बुझैत \nरिल  िी। शरटदन्द्ु जी क े  मनोयोगसँ सुनैत रिल िी। शेर्र प्रकाशनक \nएिेन मित्ताक श्रेय शरटदन्द्ुजीक एिन व्यक्क्तत्ि क े  जाइत िवन। हुनका \nसंग चलैत विरासत क े  जाइत िैक। पिनाक जीिनमे , मैछथलीक \nकायणकलापमे बहुतो व्यक्क्त सभक सिभावगता -सियोग िमरा भेिैत \nरिल अछि , से एक उछचतिक्ता मम त्र रूपमे शरटदन्द्ुजी सँ सेिो लगातार \nभेिैत रिल अछि। से िमरो लेल एक मित्िपूणण बात िी।  \n  \nसंपक ण-8986269001 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१४.छशिशंकर श्रीवनिास- जेहने मधुर तेहने दृढ़  \n  \nछशिशंकर श्रीवनिास \nजेहने मधुर तेहने दृढ़  \nओवि टदनमे शरटदन्द्ु चौधरी ममछथला -ममविरक संपादक मंिलीमे रिछथ।  \n१९८२-८३ क े र गप्प छियै। तविया ममछथला -ममविर साप्ताविक प्रकाछशत \nिोइत रिै। ओवि समयमे ममविर कथा विशेषांक प्रकाछशत करैत रिए। \nदू -तीन मास पविनेसँ ओवि विशेषांक लेल प्रचार -प्रसार िोइत रिै। \nकथाकार लोकवन कथा पठबै जाछथन। ओवि विशेषांकमे कथा प्रकाछशत \nिएत ई बात ओवि काल िमरा सन कथाकारक लेल बहुत प्रसन्नताक \nविषय रिै। एकिा उत्क ं ठा पविने िोइ जे िमर कथा आवब रिलैए वक \nनवि। \nिम पिना गेल रिी। ममछथला -ममविरक कायाणलय गेल रिी। देर्लहुँ गोर -\nनार िड़िरे सुंदर युिक बैसल वकि ु  छलर्ैत ि मरा टदस तक ै त किलवन - \n\"आउ श्रीवनिासजी\"। ओ युिक आर क े ओ नवि शरटदन्द्ु चौधरी रिछथ।  \nओना िमरा शरटदन्द्ुजीसँ भेंि -घाँि िल। िमरा छचन्द्िैत िलाि। वकि ु -\nवकि ु  कएलाक बाद पुिछलयवन -कथाक अंक आवब रिलैए ? ओ उत्तर \nदेलाि - िँ अवगला सप्ताि बिरा जाएत। मुदा , एर्न ई नवि किब जे \nकोन-कोन आ वकनकर -वकनकर कथा आवब रिलैए।  \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 75 \n\"नवि कहू\" , िम पुनः पुिछलयवन - िमर कथा भेिल की ? ओ वबहुँछस \nउठलाि। शरटदन्द्ुजीक वबहुँसब ई सिजवि प्रतीत करा देत जे ओ अपन \nभंवगमासँ स्नेि प्रकि भऽ रिलाि। आ िएि भंवगमासँ किलवन -नीक \nकथा अछि। कथाक कथ्य सेिो मार्मिंक अछि \"आ....\"। िमरा हुनक \nएवि \"आ..\"पर अिकब िमर उत्क ं ठा बढ़ा देलक। िम पुिछलयवन -\nकी? ओ किलवन -\"जावि कथाक प्रत्येक पंक्क्त कथाक ेँ  आगू बढ़ाएब ओ \nकथा पढ़बामे ओतेक रुछच दैत अछि। एिन कथाक पाठकीयता बटढ़ \nजाइत अछि। से अिाँक कथामे अछि। िमरा नीक लागल\"।  \nशरटदन्द्ुजीक उक्त उक्क्त िमरा बहुत मार्मिंक लागल। ओ  बात-बातमे \nकथाक विशेषताक बहुत बात कवि गेलाि। िम आगू कथाक उक्त बात \nधेआन रर्ैत रिलहुँ। कथा छलर्ैत काल अनायासे िमरा हुनक ओ \n\"बात\" आ \"ओ\" मोन पवड़ जाइत रिलाि।  \nिमरा लगैए ई आलोचना विधामे जँ छलर्तछथ तँ मैछथली आलोचना \nसावित्यक ेँ  बहुत लाभ िोइत। एक बेर नवि आनेको बेर ओ एिन  गप \nकिने िेता जावि आधारपर िम ई किै िी।  \nएक बेर ओ किलवन जे कोनो लेर्कक ेँ  एक बेर सुच्चा पाठक रूपमे \nअपन रचनाक ेँ  पढ़क चािी, ओ पढ़लाक बाद अपने अपन रचनाक प्रवत \nवनणणय करछथ।  \nशरटदन्द्ु सदा िमरा गंभीर आ सचेतन लगलाि।  \nएक बेर िमरा ओ किलवन जे अिाँ गोविन्द्द दासक जतेक पद िवन  \nओकर व्याख्या कऽ कऽ टदअ। पोथी रूपमे आवब जेतै तँ िात्र सभक ेँ  \nबड़ उपकार िेतै।   \nओकर वकि ु  टदनक बाद िम से करऽ लगलहुँ। वकन्द्तु वकि ु  टदनपर \nवकशोर क े शि किलवन जे \"गोविन्द्द दासपर लीन्र् कऽ टदअ\"। \nशरटदन्द्ुजीसँ िमरा गप भेल अछि अिाँ छलर्ै िी\"। िम किछलयवन - \nिँ, वकन्द्तु िम तँ हुनक प्रत्येक पदक व्याख्या करैत रिल िी। वकशोर  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकिलवन - नवि एर्न आलेर् टदअ। आ से िम हुनका लीन्र् पठा \nदेछलयवन आ ओ अक्षर -पुरषमे िपल , वकन्द्तु ओ व्याख्या अनठा \nगेल।शरटदन्द्ुजीसँ अिाँक कतबो मधुर संबंध अछि , यटद अिािक रचना \nनीक नवि अछि तँ ओ नवि िपताि। जर्न ओ \"समय साल\" क े र \nसंपाद क रिछथ तँ कतेको रचनाकार अपन रचना नवि िपबाक कारणे \nहुनका पत्र छलर्छथन। ओवि पत्रक ेँ  ओ पाठकीय क  ालममे प्रकाछशत \nकरछथ आ ओकर उत्तर सेिो देछथ। अपन वनणणयपर ई सदा दृढ़ रिऽ बला \nलोक रिलाि। कोनो स्िाथणसँ उपर ई सावित्य ओ सावित्य जगत कायणक ेँ  \nरर्लवन। विनक सभसँ र्ूबी अछि जे  विनकासँ जँ कोनो चूक भेलवन तँ \nओ ओवि चूकक ेँ  सािणजवनक करैत क्षमा मँगैमे सेिो ई नवि विचकता। \nएिन कतेको उदािरण देर्ल -सुनल अछि। विनक पोथी \" िमर अभागः \nहुनक नवि दोष\" पटढ़ सेिो ई बात बुजझ सक ै  िी।  \nएक बेरक गप्प किै िी, विनक संपाटदत पोथी \"मैछथली गद्य गौरि\" िम \nएकिा विद्याथीक िाथमे देर्छलयै। ओ लऽ िम   पढऽ लगलहुँ तँ देर्लहुँ \nकथापर एकिा आलेर् अछि। लेर्क एकिा प्रछसद् लेर्क िछथ। ओ \nलेर् पढ़ैत लागल जे ई तँ िमर लेर् िी। िम तात्काल शरटदन्द्ुजीक ेँ  \nकिछलयवन जे एना वकएक ? \nओ किलवन अिाँक लेर् िी तकर प्रमाण ? \n\"िमर ई लेर् नेशनल बुक रस्ि , इंवियासँ प्रकाछशत पोथीक संपादकीय \nअंश छथक\" ओ किलवन - िम थोड़े कालमे फोन करै िी , एर्न रार्ू।  \nवकि ु  कालक बाद हुनक फोन आएल जे \"ठीक े  अँिीक रचना िी। \nिमरासँ गलती भेल. जे किी।  \nिम किछलयवन - गलती एविना भऽ जाइ िै। कोनो बात नवि। एकरा ठीक \nकऽ टदयौ।   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 77 \n\"ओ ठीक भऽ जेतै। वकन्द्तु जावि व्य क्क्तक नाम एविपर िवन हुनका पोथी \nदेछलयवन तँ धन्द्यिाद दैत रचना देर्लीि आ पोथी रान्र् लेलवन। वकि ु  \nकिलवन नवि। अद्भुत अछि\"।  \nिमरा िँसी लागल।  \nओ किलवन - अिाँ िँसै िी श्रीमान। िम तँ लक्ज्जत िी। \nनवि ई कवि िम गपइ बदछल देल वकन्द्तु ओ बेर -बेर एिी गपपर अबैत \nरिलाि।  \nएक सप्तािक बाद िम हुनक प्रकाशन गेलहुँ तँ देर्ल जे िमर नाम िावप \nपोथीक ओवि आलेर्क लेर्क क्रममे साटि देने िलाि। बादक संग्रिमे \nतँ सिजहििं िमर नाम आवब गेल। किबाक जे एतेक तत्पर आ उछचत \nवनणणयक ेँ  कायाणत्न्द्ित करबाक क्षमता जे हुनकामे िवन से कदाछचते \nलोकमे भेित।  \nशेर्र प्रकाशन कहू िा हुन क पोथी विक्रय क ें र, ओतऽ जविया गेलहुँ \nतविया ओ ततेक विलछस कऽ स्िागत क े लवन जे बुझाएल िमहूँ लेर्क \nिी। अद्भुत स्नेि आ से तेिन जे सतत स्िजनक बोध िोइत रिल। ई \nअसलमे हुनक भाषा -सावित्यक प्रवत प्रबल प्रेम अछि। \nहुनका जीिनमे नीक नौकरी भेल रिवन वकन्द्तु ओ नवि गेलाि , ओ अपना \nलेल उक्त बात (आर्थिंक दृमिएँ) नीक नवि क े लवन वकन्द्तु मैछथली \nसावित्त्यक विकास लेल हुनक ओवि नौकरीमे नवि जाएब बहुत फलदायी \nभेल। र्ास कऽ कऽ िात्र सभिक लेल हुनक प्रकाशन जतेक कायण \nक े लक अछि ओ प्रसंशनीय अछि।  \nशरटदन्द्ु चौधरी माने स्नेिसँ भरल लोक। एकिा एिन लोकजेँ अपन  \nभाषा-सावित्य संिधणन लेल अपब भविष्यक ेँ  बुजझतो अपन पूरा जीिन \nलगा देलवन।   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएिन सत-पुरुषक ेँ  अणभननंदन करैत हुनक स्िस्थ जीिनक शुभकामना \nकरैत िी।  \n  \n- संपक ण-9470883301 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 79 \n२.१५.क े दार कानन- हमर शरदू भैया  \n  \nक े दार कानन \nहमर शरदू भैया  \nक े  छलर्ताि अिाँ पर शरदू भैया ? सबिक तँ थौआ उठौने छियै अिाँ। \nवबढ़नीक र्ोता आ सांपक वबल मे जावन -बूजझ क ेँ  क े  िाथ देतै। सभक \nभीतर िर ... सावित्य मे जे सभ अपन कदला अलगौने िछथ , बड़का-\nबड़का मठ पर सँ जे िाकवन दऽ रिल िछथ आइ , अिाँ ओकर आटद \nअन्द्त क ेँ  जनैत िी। सबिक बारे मे र्ुदलम -र्ुदला छलर्ने िी , जतऽ \nबजबाक अिसरर भेिल , ततय ठांवि-पठांवि किने िी। \nतेँ क े  छलर्ताि अिाँ पर। अपने पयर पर क ु ड़िरर चलौने िी। िम की \nकिब आ की छलर्ब ? \nओ किैत िछथ, राम -राम! की शरदू -फरदू पर छलर्ब अिाँ ? कोनो दोसर \nकाज नवि अछि अिाँ क ेँ? \nनवि भाइ, एर्न कोनो दोसर काज नवि अछि िमरा। शरदू भैया पर जँ \nनवि छलर्ब , तँ आत्मा मधक्कारैत रित िमरा। तेँ हुनका पर छलर्ब िमरा \nलेल आिश्यक अछि।  \nआइये भोरमे अपन ममत्र आ व्यंग्यकार िैद्यनाथ विमल जी सँ गप िोइत \nिल। िम किछलयवन जे शरदू भाइ पर छलर्लि ? ओ किलवन जे ओ \nिमर ततेक आत्मीय स्िजन िछथ जे िमरा सँ छलर्ले नवि िैत। कतऽ सँ \nशुरू करब , कतय र्तम करब। एक तरिेँ बात ओ ठीक े  किैत िछथ।  \n 80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमोन पड़ैत अछि जे १९८०-८१ क आसपास हुनका सँ पररचय भेल िल। \nजर्न पिना मे पढ़ैत रिी। कवियो काल ओ अभरछथ। ओना सघन -\nसामीप्य तँ बहुत बाद मे भेल। आ जर्न भेल तँ हुनक सूची भेद्य अन्द्िार \nमे िूबल सीढ़ी पर सँ िोइत जर्न ऊपर जाइ तँ शेर्र प्रकाशन सँ पविने \nछसलाइ मशीनक घरण -घरण मे गोंतल दू -तीन िा मानुष क ेँ  देर्ी। ओ सभ \nअपन मूड़ी वनहुरौने छसलाइ -फराइक काज मे लागल रिै िल। ठीक तकर \nबाद बला कोठली मे शेर्र प्रकाशनक बोिण।  \nअन्द्िार मे िूबल ओवि सतरि  िा सीढ़ीक ेँ  पार करैत ऊपर मे इजोते -इजोत \nसँ अिाँक भेँि िोइत। ज्ञान आ विद्या-िैभिक इजोत। चारूकात \nवकताबक रैक आ बीच मे क ु रसी पर उज्जर दाढ़ी -मोंि मे बैसल शरदू \nभाइ। आउ, आउ- कवि स्िागत करैत। आत्मीयता मे बोरल शब्द , ममठास \nभरल। वबस्क ु ि-चाि मंगबैत िी। चिकी सँ उटठ ओवि को ठली सँ लागल \nदोसर कोठलीक रेललिंग पर सँ वबस्क ु ि-चािक आिणर। \nएकिा ुब्बर -पातर सनक िौंड़ा चाि आ वबस्क ु ि लेने िाजजर। \nपविने, बहुत पविने शीशाक वगलास मे चाि अनैत िल बाद मे कागत \nबला कप मे आबऽ लागल।  \nजविना -जविना साँझ गिराइ , लेर्क लोकवनक (जजनक संख्या कमे \nिोइ) अबरजात शुरू  िोइ। ओतवि िमरा अनेक र्ेप भाइ िैद्यनाथ \nविमल , िॉ. योगानन्द्द झा, बच्चा ठाक ु र जी, जगदीश चन्द्र ठाक ु र अवनल \nजी सँ भेंि िोइ। बच्चा ठाक ु र जी बरमिल भेिैत िलाि। ओ लगभग \nप्रवतटदन अबैत िलाि। हुनक ओजस्िी भाषण \nविन्द्दी, मैछथली , अंगरेजीमे धाराप्रिाि। बीच -बीच मे संस्क ृ तक पुि। िम \nचवकत रिी , हुनका एवि चारू भाषाक कतेक रास कविता याटद रिवन। \nओ कतहु अिक ै त-रुक ै त नवि िलाि। अलबत्त।  \nई सब वकि ु  शरदू भाइक सामन्नध्य -लाभक सौजन्द्यसँ िमरा सिजवि \nप्राप्त भऽ जाइत िल।  \nप्राथममक छशक्षा प्रछशक्षण मिाविद्यालय, बाढ़ मे कायणरत रिी। प्रवतटदन \nबाढ़-पिना आ पिना सँ बाढ़। दू-अढ़ाइ बर्णक अबरजात। पिना रेलिे  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 81 \nस्िेशन पर उतरर सोझे शेर्र प्रकाशन पहुँचैत रिी। लगभग प्रवतटदन। \nशवन-रवि तँ गाम चछल जाइत रिी।  \nओत्तवि एकटदन साँझ मे पहुँचलहुँ तँ शरदू भाइ सूचना देलवन जे \nमिाप्रकाश जी अस्िस्थ भऽ कऽ एकिा प्राइिेि अस्पताल मे भरती िछथ। \nफ े र ओत्तविसँ, हुनक े  संग मिाप्रकाश जी क ेँ  देर्य गेल िलहुँ।  \nमोन पड़ैत अछि माया बाबूक अस्िस्थताक र्बरर िैि देने रिछथ। हुनक \nहृदयक तार सब लेर्क सँ जुड़ल रिवन। हुनक संिेदनशीलताक अनेक \nन्र्स्सा मोन पड़ैत अछि। ओ सबिक लेल वफवफररया किैत रिछथ।  \nसुनल अछि जे माक ण ण्िेय प्रिासीजीक स्थायी अड्डा शेर्रे प्रकाशन \nिलवन अत्न्द्तम समयमे। हुनका लेल शेर्र प्रकाशनक दोसर कोठलीमे \nबजाप्ता एकिा र्टिया आ ओिाइनक प्रबन्ध शरदू भाइ कऽ देने \nिलाि , जतय दूपिरक बाद िारल -थाकल प्रिासी जी आवब कऽ आराम \nकरैत िलाि।  \nशरदू भाइ सबिक सोि रर्ैत िछथ। िैचाररक णभन्नताक बात अलग \nछथक, ओतय ओ कोनो प्रकारक समझौता नवि करताि। हुनका टदमागमे \nजे बात सिी लगतवन , ओ सैि करताि। एकदम अविग -अविचल। हुनक \nरीढ़क िड्डी तनल रितवन, झुकबा लेल तैयार नवि।  \nकतेक रास मैछथलीक लेर्क हुनक पाइ मारर लेलकवन , पोथी िपबाय \nपाइ नवि देलकवन। चालीस -पैंतालीस फमाण िाइप करबा \nलेलकवन , भुगतान नवि क े लकवन। वकि ु  गोिेक ेँ  जीिनक तन्नुक क्षणमे \nबटढ़-चटढ़क ेँ  सियोग क े लवन, मुदा सियोग लऽ कऽ ओ सब विमुर् भऽ \nगेलाि। आब शरदू भाइक ेँ  क े  पूिैत अछि? ओ अपन घर , ई अपन घर।  \nमुदा , सियोग करबाक जकरा लुतुक लागल िैक , ओ मानय बला नवि। \nएर्नो सियोगक मुरा मे ओ बैसल र िैत िछथ। \nओ एकान्द्त सेिक जकाँ मैछथलीक सेिा मे अिर्निंश लागल िछथ। शरीर \nआ स्िास्थ्य संग नवि दैत िवन मुदा तर्नो ओ मैछथलीएक छचन्द्ता मे \nअपस्यांत रिताि।  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैछथली पढ़य बला लेल , बी.पी.एस.सी.; यू.पी.एस.सी.क तैयारी करय \nबला िात्र सबिक लेल तँ ओ ठीक े  सब सँ बेसी सोचैत आ करैत िछथ । \nहुनक रपि सब सँ आित भेल , सत्यक उद्घािन करैत रपि सँ पीवड़त \nअनेक संस्था आ लेर्क -ममत्र लोकवन क ेँ  ओ फ ु िलीयो आँन्र् नवि \nसोिाइत िछथन। मुदा , तावि सँ की ? ओ अपन अनुभि मे कोनो \nविस्सेदारी नवि चािैत िछथ।  \nकजाण सँ लदल रवितो ओ अपन वपताक लगभग सबिा क ृ वत क ेँ  नि \nसाज -सज्जा मे प्रकाछशत करौलवन। अनेक अप्रकाछशत क ृ वत क ेँ  मैछथली \nपाठक लेल प्रकाश मे अनलवन। ई हुनक मित्त्िपूणण योगदान छथक।   \nअपनहुँ अनेक व्यंग्य रचना छलर्लवन। प्रकाशन जगतक भयािि आ \nअन्द्िार ुवनया क ेँ  प्रकाश मे अनलवन। अपन जीिनक किु-मधु अनुभिक ेँ  \nबेबाकीसँ छलर्लवन। ई सब हुनक सािसक पररचायक छथक। जे काज \nआन नवि कऽ सक ै त अछि, तकरा ओ सिजतापूिणक कयलवन।  \nहुनक व्यक्क्तगत ुवनया आ जीिन अन्द्िार मे िूबल िवन मुदा ओ सबिक \nलेल प्रकाशक संधान मे लागल िछथ।   \nकतेक रास बात मोन मे औनाइत अछि। कतेक रास बात ठोर पर आवब -\nआवब हुलकी मारैत अछि। मुदा , तकरा फ े र छलर्ब भै या। \nएर्न एतबे किब जे ुवनया भररक झंझि सँ अनथक संघषण करैत अिाँ \nजे प्राप्त कयलहुँ अछि , से दोसराक लेल चुनौती जकाँ ठाढ़ रितै। अिाँक \nसंघषण आ अिाँक समपणणक प्रवत नत भेल िी।       \n-संपक ण-7004917511 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 83 \n२.१६.आशीर्  अनछिन्द्हार- मैछथली सावहत्यमे शरटदन्द्ु िौधरी क े र \nयोगदान  \n  \nआशीर् अनछिन्द्हार  \nमैछथली सावहत्यमे शरटदन्द्ु िौधरी क े र योगदान  \nजर्न कोनो नौकरी करए बला , िा वक वबजनेस करए बला िा वक घूस \nलेबए बला सरकारी अफसर सभ रचना लीन्र् कऽ लेर्क किा लैत \nअछि ठीक तर्ने पोथी क े र मुरण , प्रकाशन आ वितरण करए बला \nशरटदन्द्ु चौधरीक रचनाक ेँ  कात कऽ ई कवि देल जाए जे सावित्यमे \nविनकर योगदान वकि ु  नै िवन मुदा पोथी जददी उपदबध करबा दै िछथ। \nतर्न िम ई सोचबा लेल बाध्य भऽ जाइत िी जे आन्र्र लेर्क िेबाक \nपररभाषा की िै ? \nआ शरटदन्द्ु चौधरीक सावित्त्यक योगदान वकि ु  नै िवन से िमरा स्थावपत \nलेर्क सभ किलाि जर्न िम एवि विशेषांक लेल हुनकासँ \nशरटदन्द्ुजीपर लेर् मँगछलयवन। ई आर बेसी र्तरनाक प्रिृवत िै। तँइ \nिम आन विषयपर लीर्ब िोवड़ मात्र इएि लीर्ब जे मैछथली सावित्यमे \nशरटदन्द्ु चौधरी क े र योगदान की िै आ से िम ुइए -चारर प्िांइिमे देब।  \n१) मैछथ ली सावित्यमे नि प्रिृवतक ेँ  जन्द्म देनाइ- प्रायः सावित्त्यक रचनामे \nपात्र क े र असल नाम दऽ ओकर र्ंिन नै कएल जाइत िै। संस्मरणमे \nअसल नाम देल जाइत िै मुदा ओविमे जजनकापर संस्मरण िै वतनकर \nनकारात्मक पक्ष नै लीर्ल जाइत िै। शरटदन्द्ु चौधरी अपन पात्र क े र \nअसले नाम रर्लाि अपन संस्मरणमे आ जजनकापर संस्मरण िवन \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवतनकर श्यामपक्षक ेँ  र्ूब छलर्ने िछथ। एकिा बैमानी िम उजागर कऽ \nरिल िी एवि संदभणमे। २००४ मे हििंदी भाषामे काशीनाथ लसिंि क े र पोथी \nिपलवन \"काशी का अस्सी\" , एवि पोथीक सभ पात्र असल नामक संग \nिल आ सेिो िास्तविक भाषा ओ िास्तविक करनी संग। आ ई िवपते \nहििंदीमे अनघोल मछच गेलै। एकरा नि प्रिृवत मानल गेलै आ मानए बलामे \nमैछथलीक लेर्क आ हििंदी -मैछथलीक उभय लेर्क सभ िलाि िा िछथ \nमुदा काशी का अस्सीसँ ठीक दू िषण पविने २००२ मे शरटदन्द्ु चौधरी क े र \nपोथी आएल \"जँ िम जवनतहुँ\" मुदा िएि मैछथल लेर्क सभ चुप भेल \nिछथ। काशीना थ लसिंि जे प्रयोग हििंदीमे क े लाि से प्रयोग मैछथलीमे \nशरटदन्द्ु चौधरी पविनवि क े लछथ। श्रेय देबाक बदला मैछथली आ मैछथली -\nहििंदीक उभय लेर्क सभ शरटदन्द्ु चौधरीक योगदाने मानबासँ \nअस्िीकार कऽ रिल अछि। जेना बहुत माममलामे मैछथली हििंदीसँ आगू \nअछि ठीक अहू तरिक सावित्यमे मैछथली  आगू अछि आ एकर एकमात्र \nश्रेय शरटदन्द्ु चौधरीक ेँ  जाइत िवन।   \n२) सच ओ सािस क े र ुलणभ संयोग -सावित्यमे सच ओ सािस तँ िेबाक े  \nचािी। मुदा टदक्कत ई जे एवि सच ओ सािसक ेँ  नपबाक एर्न धरर \nकोनो मापदंि नै अछि। शरटदन्द्ुजीक सच ओ सािस जनबाक लेल िम \nएकिा नि फमूणला (सूत्र) दऽ रि ल िी। ई सूत्र मात्र शरटदन्द्ुएजी नै सभ \nलेर्क क े र रचना लेल समान रूपसँ काज करत। िमर एवि सूत्र लेल \nतीन िा तत्ि रित , पविल) जँ रचना व्यक्क्त क ें टरत अछि , दोसर) जँ \nरचना कोनो विषय क ें टरत अछि, तेसर) जँ रचना तथ्य क ें टरत अछि। आब \nएवि तीनू तत्िक ेँ  फररिाबैत िी- \nअ) व्य क्क्त क ें टरत रचना क े र दू भाग भेल पविल समकालीन व्यक्क्त आ \nदोसर पूिणज। समकालीन मने जे लेर्न कालमे आ ओकर बादो जजिंदा \nिछथ। जँ रचना समकालीन व्यक्क्त क ें टरत िै तर्न ई देर्ल जेबाक \nचािी जे लीर्ए बला लेर्क आ जकरापर लीर्ल गेल िै तकर दूरी \nकतेक िै , दूरी मतलब प्रभाि पड़बाक  संदभणमे। कम दूरी बला लेर्क \nबेसी ुदणशा भोगत आ बेसी दूरी बला ुदणशा नै भोगत। उदािरण दैत िी \nमावन छलअ लेर्क छलर्लाि जे यूक्र े नपर िमला अमानिीय िै आ पुवतन  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 85 \nर्लनायक अछि। आब सोछचयौ जे एवि प्रकारक रचनासँ पुवतनक ेँ  की \nफक ण  पड़तै? वकि ु  नै। लेर्क तँ ई लीन्र् अपनाक ेँ  सािसी  सावबत करबा \nलेला। मुदा जर्न पुवतनपर लीर्ए बला िएि लेर्क छलर्ता जे िीणा \nठाक ु र िा वक अशोक अविचल क े र समयमे र्राप पोथी चूनल गेलै तँ \nलेर्क अकादेमीसँ बविष्क ृ त कऽ देल जेता कारण एविमे कम दूरी िै। \nएकर दोसर उदािरण अछि िरेक ठाम पत्रकारक ित्या। एिन ित्या \nवबिारोमे भेल िै। वक एक? एकर एक मात्र कारण िै जे पत्रकारक जे \nसच िलै आ जकरापर लीर्ल गेल रिै तकर दूरी कम रिै। ओिी ठाम \nदणक्षण आ मिाराष्ट्रमे वकि ु  लेर्क क े र सेिो ित्या भेलै। वबिारमे एकौिा \nलेर्क क े र ित्या नै भेलै आ ओविमे मैछथली क े र लेर्क सेिो अछि। तँ \nजावि रचनामे लेर्क ओ जकरापर लीर्ल गेल िै ओविमे जँ दूरी कम \nिै तँ लेर्कक ेँ  सािसी ओ सच लीर्ए बला मानल जेबाक चािी , आ जँ \nदूरी बहुत िै तँ ओकरा मात्र भाँज पुरा लेब मानल जेबाक चािी। जँ कोनो \nलेर्क अपन पूिणजपर लीन्र् रिल िछथ तँ जँ ओ प्रमाण दऽ कऽ लीर्ै \nिछथ तँ हुनका सािसी ओ सच लीर्ए बला मानल जेतवन।  \nआ) जँ रचना वि षय क ें टरत िै -- जँ कोनो लेर्क अपन भाषामे \nअप्रचछलत विषय िा विधाक ेँ  प्रमाणणक ओ लोकवप्रय बना देलक ै  तँ \nओकरा सािसी मानल जेबाक चािी। जँ ओ ओविमे तथ्य रान्र् देकलै तँ \nओकरा सच लीर्ए बला सेिो मानल जेबाक चािी।   \nइ) जँ रचना तथ्य क ें टरत अछि -- एवि कोटिमे प्रमाण ओ असल नाम  दूनू \nमित्िपूणण िै। जँ एकौिा गाएब तँ सािस ओ सच क े र अभाि मानल \nजाएत।  \nई तत्ि सभ लेर्न क े र िरेम माध्यम जेना हप्रिंि , इंिरनेि आटद लेल समान \nरूपसँ लागू अछि। संगे -संग रचनामे कछथत मानितािाद नपबाक लेल \nइएि सूत्र काज करत।  \nआब िम शरटदन्द्ुजीक रचना सभक ेँ  उपरमे देल गेल तत्ि सँ जाँच कऽ \nरिल िी। \"जँ िम जवनतहुँ\" नामक पोथीमे शरटदन्द्ुजी प्रायः अपन \nसमकालीन लेर्क सभिक नाम लैत छलर्ने िछथ आ ओविमेसँ  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअमधकांश एर्नो जजबैत िछथ। मतलब एवि तत्िमे \"सािस ओ सच क े र \nएवि मापदंि\" शरटदन्द्ुजीक रचना पास भेल अछि। संस्मरण विधाक ेँ  \nप्रमाणणक बनेबाक श्रेय विनक े  िवन आ ई एकिा कटठन काज िलै। \nमैछथलीमे तँ संस्मरणक रूप एिन बना देल गेल िलै जेना कोनो \nकादपवनक कथा छलर्ा रिल िो। संस्मरणक बिन्ने अपनाक ेँ  मिान \nकिबाक प्रचलन बहुत भेल। मुदा शटदन्द्ुजी संस्मरण विधाक ेँ  मयाणदामे \nअनलाि। एहू अधारपर शरटदन्द्ुजीक रचना \"सािस ओ सच क े र एवि \nमा पदंि\"पर पास भेल अछि। संस्मरण शरटदन्द्ुजीक मूल विधा बवन कऽ \nआएल अछि ओ जकरा व्यंग्य किैत िछथन सेिो सभ अपने -आप \nसंस्मरण बवन गेल िै आ एवि संस्मरण सभमे शरटदन्द्ुजी असल नामक \nसंग पूरा तथ्य अपन समकालीन सभिक नाम लैत छलर्ने िछथ। क े  पोथी \nिपा कऽ पाइ नै देलकवन आ क े  कोन घात  क े लकवन से सभ वकि ु । \n\"सािस ओ सच क े र एवि मापदंि\" शरटदन्द्ुजीक रचना सभ पास भेल \nअछि। अमधकांश लेर्क क े र रचनामे सच ओ सािस क े र अभाि रिैत \nिै। मैछथलीक ई सौभाग्य जे एकरा शरटदन्द्ु चौधरी सन लेर्क भेिल िै \nजजनकामे सच ओ सािस दूनू िवन आ से पविल टदनसँ लऽ कऽ एर्न \nधरर। पवत्रकारर तामे तँ शरीरक ित्या भऽ जाइत िै। सावित्यमे शरीरक \nनवि योग्यता, बाजजब चचाण क े र ित्या िोइत िै आ शरटदन्द्ुजीक \nयोग्यता, बाजजब चचाण क े र ित्या भेल अछि।  \nउपरमे जे िम सूत्र देलहुँ तकरासँ पाठक आनो लेर्क क े र रचनामे सच -\nसािस तकता से िमरा विश्वास अछि। ओना फ े सबुकपर मजाक े -\nम जाकमे िम एवि सूत्रक ेँ  अपने नामपर \"अनछचन्द्िार फमूणला\" देलहुँ मुदा \nपाठक एकर जे नाम देबए चािछथ से दऽ सक ै  िछथ।  \n३) समानान्द्तर धाराक संिािक - िरेक समाज , िरेक भाषा , िरेक \nसावित्यमे सत्ता पक्ष क े र सामने एकिा समानान्द्तर धारा रिैत िै आ से \nमैछथछलयोमे रिलैक अछि। ओना तँ समा नान्द्तर धारा शब्द विदेि पवत्रका \n(२००८) संगे समानान्द्तर धाराक ेँ  पुि करबाक काजो विदेिे द्वारा भेल \nअछि। मुदा जिाँ धरर प्रिृवतमे समानान्द्तर धारा तकबै से मैछथलीमे \nविदेिसँ पविनेसँ िै। बस्दक मैछथली भाषाक जन्द्मेसँ। आ तािी समानान्द्तर  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 87 \nप्रिृवतक संिािक िछथ शरटदन्द्ु चौधरी । समानान्द्तर धाराक ेँ  अिाँ विपक्षी \nबूजझ सक ै त िी कारण सावित्यमे राजनीवतयोसँ बेसी राजनीवत िोइत \nअछि। आ विपक्षी भेनाइए अपना-आपमे एकिा सावित्त्यक योगदान िै। \nकारण विपक्षी िेबाक लेल सािस चािी आ जावि लेर्कमे सािस िेतै \nसएि नि-नि आयाम जोवड़ सकतै सावित्यमे।   \n४) सनातन धमण मे नारीक ेँ  पापक र्ान किल गेल िै। नारीक प्रवत ई द्वेष \nमात्र सनातने नै कबीर सन दछलत ओ समानान्द्तर धाराक कवि सेिो क े ने \nिछथ। कबीरक रचनामे नारीक प्रवत भक्क्त आ द्वेष दूनू िै। सनातनमे \nसेिो नारी लेल आदर ओ घृणा िै। की तुलसी , की कबीर सभ अपना -\nअपना ढंगे नारीक ेँ  क े र्नो नीक आ क े र्नो र्राप किने िछथ।  \nपुरुष स्त्रीसँ जन्द्मैत अछि मुदा नारीक ेँ  अपवित्र मानैत अछि तेनाविते \nलेर्क पोथीक प्रकाशन लेल मुरक , प्रकाशक लग जाइए , पाठक धरर \nपहुँचेबाक लेल वितरक लग जाइए आ अंतमे किैए जे मुरक -प्रकाशक-\nवितरक क े र सावित्यमे की योगदान िै। शरटदन्द्ु चौधरी  जँ लेर्न नवियो \nक े ने रवितछथ तँ हुनकर वितरण प्रणालीसँ मैछथलीक कतेक पाठक बढ़लै \nसएि सावित्त्यक योगदान मानल जइतै। आ से शरटदन्द्ुए चौधरी वकएक \nमैछथलीक पोथीक मुरण , प्रकाशन ओ वितरणमे जे -जे लागल िछथ \nवतनको सावित्त्यक योगदान रिबे करतवन। \nक ु ल ममला कऽ मैछथली सावित्यमे शरटदन्द्ुजीक ओतबे योगदान िवन \nजतेक योगदान कोनो मौछलक आ वबना सोंगर बला लेर्क क े र िोइत \nिै। कोनो सोंगर बला लेर्क वक गुि आ वक कोनो मठ -मठाधीश हुनका \nइग्नोर कऽ सक ै ए मुदा शरटदन्द्ुजी लेर्न हुनका सभ लेल सूयणक समान \nरित जकरा ओ सभ झाँवप ने सकताि।  \n-संपक ण-8876162759 \nअपन मंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१७.गजेन्द्र ठाक ु र- शरटदन्द्ु िौधरीक संस्मरण सावहत्य  [बात-\nबातपर बात  (I-IV)] \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nशरटदन्द्ु िौधरीक संस्मरण सावहत्य [बात-बातपर बात  (I-IV)] \n  \n\"बात-बातपर बात र्ण्ि -१\"; \" ममाणन्द्तक-शब्दानुभूवत (बात-बातपर \nबात र्ण्ि -२)\"; \" िमर अभाग : हुनक नवि दोष  (बात-बातपर बात -\n३)\" आ \"साक्षात् (बात-बातपर बात -४) ई चाररिा पुस्स्तका शरटदन्द्ु \nचौधरीक संस्मरणात्मक वनबन्धक संग्रि िन्न्द्ि , पविल २०१९मे दोसर \n२०२०मे आ तेसर आ चाररम २०२१मे प्रकाछशत भेल।  \nसंगवि २००२ मे प्रकाछशत  \"जँ िम जवनतहुँ \" हु नकर िास्य-व्यंग्य युक्त \nसंस्मरणात्मक वनबन्धक संग्रि िन्न्द्ि जे पुरस्कार -लोलुप मूल -धाराक \nसावित्यकारक नामसँ युक्त अछि आ हुनकर सभक वकरदानी तँ तेिेन \nिन्न्द्िये जे ओ संस्मरण िास्य -व्यंग्यक संग्रि अनायासे बवन जायत , मुदा \nई पोथी शुद् संस्मरणक पोथी नै छथक , ऐमे नोन-ममचण सेिो अछि मुदा \nकम मात्रामे। एतऽ ई संतोषक विषय अछि जे शरटदन्द्ु जी क ेँ  समानान्द्तर \nधारामे एक्कोिा लोलुप व्यक्क्त नै भेिलन्न्द्ि।  \n विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 89 \nएकर अवतररक्त २००५ मे प्रकाछशत \"बड़ अजगुत देर्ल\" , २०११ मे \nप्रकाछशत \"गोबरगणेश\" आ २०१६ मे प्रकाछशत \"कररया कक्काक \nकोराममन\"क ेँ  कररया कक्का व्यंग्य शृंर्ला कवि सक ै त िी , कारण ऐ \nतीनू पोथीमे र्ट्टर कक्का सन कररया कक्का विराजमान भेिता , मुदा \nएतौ वकि ु  आलेर्मे कररया कक्का नै िछथ , जेना गोबरगणेश संग्रिक \n'ताित काल ','गोलैसी - अथाणत्' आ 'सीिी समीक्षा '। मुदा ई तीनू संग्रि \nसेिो मोिा -मोिी संस्मरण आधाररत अछि मुदा नोन -ममचणक सङ आ सेिो \nपुिसँ। एतऽ 'कररया कक्काक कोराममन ' क लेर्कीय मे ओ छलर्ै िछथ \nजे  (कररया कक्का)केँ 'जे फ ु रेलवन सैि कयलवन मुदा ई ध्यान अिश्य \nरर्लवन जे ... अश्लीलताक आरोप नवि लागय ...\" मुदा ऐ पोथीसँ ५ \nसाल पूिण प्रकाछशत  'गोबरगणेश ' क 'सीिी समीक्षा ' मे  सावित्य \nअकादेमी द्वारा कछथत छलिेरेरी एसोछशयेशन सभ द्वारा चयवनत मैछथली \nपरामशणदात्री सममवतक अध्यक्ष विद्यानाथ झा  'विटदत 'क सम्बन्धमे \nछलर्ल गेल अछि , '..  ओ तँ स्ियं रछसया िछथ। प्रिासीजी संग \nसंध्यािंदन करताि , ठक ु राइन संग युगलबंदी करताि ...'।  ओिी \nपोथीक 'ताित काल ' आलेर्मे छलर्ल गेल अछि - 'एिने सन प्रयोग \nसावित्य अकादेमी सेिो कयलक जे जकरा िोिल रितैक सेिो \nपरामशणदातृ सममवतक सदस्य बवन सक ै त िछथ। \" ताित काल क े र िणणन \nअश्लील नै अछि मुदा सीिी समीक्षाक वििरण स्पितया अश्लील अछि। \nई स्पि अछि जे सावित्य अकादेमी द्वारा कछथत छलिे रेरी एसोछशयेशन \nसभ द्वारा चयवनत मैछथली परामशणदात्री सममवतक सभ अध्यक्ष मैछथलीक ेँ  \nरसातल पहुँचेबाक काज क े लन्न्द्ि अछि मुदा एकिा मविलो ओइमे िछथ \nतँ ओ सत्य िररिन्द्र वकए बनथु ? आ ओइपर सेक्क्सस्ि कमेण्ि ईएि \nदेर्बैत अछि जे लेर्क बा सम्पादक सावित्यमे आ सािणजवनक स्थलपर  \nमविला बा पुरुषेत्तर ललिंगक प्रवत सम्िेदनशील नै िछथ।  'कररया कक्काक \nकोराममन 'मे  'सरकारक ललिंग परीक्षा  ' मे सेिो ई असम्िेदनशीलता \nदेर्ल जा सक ै ए जतऽ  'स्त्री-गुणसँ पररपुररत सरकार ' विनोद क ु मार \nझा [देर्ू  'ईष्याण द्वेष नवि- समन्द्िय चािी'- 'िमर अभाग : हुनक नवि \nदोष  (बात-बातपर बात -३)' पोथीमे - सरकार  (विनोद क ु मार झा , आब \nकवि सम्राि)] लेल प्रयुक्त कएल गेल अछि।   90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n१ \nबात-बातपर बात खण्ड -१ \n\"बात-बातपर बात र्ण्ि -१\" क \"श्रेय आ प्रेय\" मे मैछथलीक पुनः वबिार \nलोक सेिा आयोगमे प्रिेश आ ओकर पाठ्यक्रमक सम्बन्धमे श्यामानन्द्द \nचौधरीक योगदानक ओ चचाण क े लन्न्द्ि। शरटदन्द्ु जी ओ पाठ्यक्रम जे \nआयोग कायाणलयमे िरा गेल रिै , आयोगक गेिपर क्स्थत \"झा जी \nबुकसेलर की ुकान \" क नामसँ दोकान चलबैला स्ि . चौधरी जी सँ लऽ \nकऽ श्यामानन्द्द चौधरीजी  (तत्कालीन विशेष अमधकारी , वबिार लोक \nसेिा आयोग)क ेँ  देलन्न्द्ि। श्यामानन्द्द चौधरी जी २० टदसम्बर २०१८ क ेँ  \nकिलवन जे कोनो संस्था  (मैछथलीक ) ऐ सम्बन्धमे सरकारक ेँ  कोनो \nछलन्र्त प्रस्ताि नै देलक ै । मुदा चेतना सममवत विमधित एकर श्रेय लैत \nप्रसन्द्न्द्ता व्यक्त क े लक! \"िम आभारी िी \"मे िैद्यनाथ चौधरी  'बैजू ' द्वारा \nप्रेस ररलीज / घोषणाक बादो २०१० क 'ममछथला रत्न ' सम्मा न सूचीसँ \nशरटदन्द्ु चौधरीक नाम बादमे ििा देबाक चचण अछि। ई संस्था िल \nसावित्य अकादेमी द्वारा कछथत छलिरेरी एसोछशयेशन रूपमे मान्द्यता \nप्राप्त विद्यापवत सेिा संस्थान , सम्मान वनणाणयक मण्िलमे रिछथ \nिॉ. भीमनाथ झा , िॉ. फ ू लचन्द्र ममश्र  'रमण ' आ कमलाकान्द्त झा , जँ \nशरटदन्द्ु चौधरीक ेँ  सम्मान देल जायत तँ ओ जिर र्ा लेता , ई धमकी \nदेलन्न्द्ि सावित्य अकादेमी द्वारा कछथत छलिरेरी एसोछशयेशन रूपमे \nमान्द्यता प्राप्त विद्यापवत सेिा संस्थानक अध्यक्ष पं चन्द्रनाथ \nममश्र 'अमर '। \"िम नवि कवि सक ै त िी ...\" मे सावित्य अकादेमी द्वारा \nकछथत छलिरेरी एसोछशयेशन रूपमे मान्द्यता प्राप्त करबा लेल असफल \nभेल संस्था  'मैछथली लेर्क संघ ' आ विनोद क ु मार झा क े र राजनीवत \nक े र चचाण अछि। पंजीयनमे ओना विनोदजीक अलाबे सभक बबुआने \nबनल रिबाक चचाण अछि। मंत्रेश्वर झा पर मीदििंगमे अनेक आरोप \nलगाओल जयबाक , प्रेमलता ममश्र  'प्रेम', इजन्द्दरा झा आ पन्ना झा क े र \nमूर्तिंये सन व्यििार  (बुजद्जीिी बनबाक लौलमे ) क े र चचाण अछि।  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 91 \nमैछथली लेर्क संघमे आब स्थायी अध्यक्ष आ स्थायी सछचि िछथ मुदा \nसंघ स्ियं वबलायल अछि। से अकादेमीक कछथत छलिेरेरी असोछसयेशन \nसभक सेिो यएि र्ेरिा िै। विद्यानाथ झा  'विटदत ' तत्कालीन सावि त्य \nअकादेमीक ५ साल धरर रिल मैछथली पदामधकारी सेिो \nशरटदन्द्ुक  'सवक्रय सियोग'(!)क अणभलाषी रिछथ।  \"िमर ुगुणण आ \nक्रोधक ुष्प्रभाि\"मे लिेररयासरायक एकिा युिा लेर्क / पत्रकारक \nिद्म नामे अर्बारमे छलर्बाक चचाण अछि जे शरटदन्द्ु सावित्य \nअकादेमी , मैछथली अकादमी आ चेतना समम वतक ेँ  भयादोिन कऽ \nकमाइत िछथ। चेतना सममवतक सम्बन्धमे ओ छलर्ै िछथ - \"... िम \nपत्रकार नवि रवितहुँ तँ िमरा संग वकि ु  गोिे मारपीि सेिो कररतछथ। \nसममवतक एकिा पूिण सछचिक विरोध कयलापर हुनक कोना अभर रूपे \nगंजन भेल िल से लोकक ेँ  बूझल िैक तथावप से क्स्थवत िमर नवि भेल। \" \n\"समय -सालक जन्द्म आ सावित्त्यक -राजनीवतक क ु चक्र \"मे विनोद \nवबिारी लालक पत्रक चचाण अछि , ओ छलर्लन्र्न्द्ि जे चलू  'सम्पादक \nरूपमे इवतिासमे अिाँक नाम अयबाक सर् पूरा भऽ जायत। ' २००१ \nई.मे स्ि. बबुआजी झा अज्ञातक ेँ 'प्रवतज्ञा पाण्िि' मिाकाव्यपर सावित्य \nअकादेमी पुरस्कारक विरोधमे राज मोिन झा द्वारा अणभयान आ झूठ \nप्रचार जे ओ पोथी िपबे नै कएल अछि , ओइ िस्ताक्षर अणभयानमे \nशरटदन्द्ु िस्ताक्षर नै क े लन्न्द्ि आ तइपर राजमोिन झा  'अंवतका'मे \nअनाप-शनाप छलर्लन्न्द्ि तकर चचण अछि। एतऽ ई बता दी जे शरटदन्द्ु \nओ िपलािा पोथी ऊपर क े लन्न्द्ि आ पिनाक अपन दोकानमे ओकरा \nप्रदर्शिंतो क े लन्न्द्ि। मुदा फ े र राजमोिन झाक चूक मानबाक आ \nशरटदन्द्ुक हुनका प्रवत मोन फ े रसँ वनमणल िेबाक चचाण अछि।  \"नोकरी \nनवि करबाक वनणणय \"मे अन्ग्नपुष्पक चचाण अछि , \" एिन काज तँ \nअन्ग्नपुष्प सन-सन पत्रकार कऽ सक ै त िलाि जे आयाणितणमे िाछथ \nकिबाक धमकी भरल स्िर वनकालछथ  आ जागरणमे नांगरर सुिकाकऽ \nसेिावनिृवत धरर काज कयलवन। \" अिीमे प्रेसक मैनेजर सि कम्पोजीिर \nछशि क ु मार ठाक ु रक चचाण अछि - \"जे -से, ओ कम्पोजजिरसँ माछलक \nभेलाि - िमरा यैि प्रसन्नता अछि।\" िमरा विचारे ओ छशिक ु मार ठाक ु रक \nप्रवत कने बेशी  'िाशण' भऽ गेल िछथ , चेतना सममवतक विद्या पवत  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभिन, बहुत गोिे मात्र हुनक े  (छशिक ु मार ठाक ु रक ), पोथीक दोकान \nुआरे जाइ िल , चेतना सममवतक ेँ  सेिो नै अरघलै , अपने तँ ओ मैरेज \nिॉल बुक करैमे लागल रिैए , से पोथी वकए बेचत , मुदा छशिक ु मार \nठाक ु रक दोकान बन्न जरूर करबा देलक ै । जे .. से..। \"जीिन युद्क \nभूममका \"मे ममत्र  टदलीप , अजजत आजाद , अभय झा , पं. ताराकान्द्त \nझा, मंत्रेश्वर झा, बासुकी बाबू क सियोगी , मदवत क े वनिार आ परामशण \nदेवनिारक रूपमे चचाण अछि।  \"सम्मानक भूर् \"मे मूलधाराक पुरस्कार \nलोलुप सावित्यकारक िणणन भेल अछि - \"आदरणीय गोविन्द्द बाबूक \nन्र्स्सा प्रायः लोकक ेँ  बुझले िैक जे पु रस्कार नवि भेिलापर मैछथली \nबाजब िोवड़ विन्द्दीमे बाजल करछथ जे  'मैछथली बईमानो की भाषा \nिै'। \"मैछथलक अविश्वसनीयता \" मे मैछथल तांवत्रक बिेश मिराज \nजीक  'कामाख्या संदेश '(माछसक ) िपबाइयो कऽ ३० िजारसँ बेशी \nिाका नै देबाक चचाण भेल अछि।  \"तीत लागय िा कड़ू \"मे उदयचन्द्र \nझा 'विनोद ' १५७५ िाका नै देलन्र्न्द्ि मात्र ११०० िाकामे २०० पोथी \nलऽ गेलन्र्न्द्ि शेष ने पाइये देलन्र्न्द्ि ने पोथीये लऽ गेलन्र्न्द्ि , तकर \nचचाण अछि। \n२ \nममाषन्द्तक-शब्दानुभूवत (बात-बातपर बात खण्ड -२) \n\"ममाणन्द्तक-शब्दानुभूवत (बात-बातपर बात र्ण्ि -२)\"क \"मिाकालक \nिज्राघात ' कोरोना लाकिाउनमे २६.०३.२०२०क ेँ  छलर्ल गेल ४१ बर्ण \nपुरान घिनाक िणणन अछि , ममश्रजीक बैंकक पाईक उनिफ े रमे \nफ ँ सब, नोकरी जायब , मायक मानछसक क्स्थवतक र्राप िएब आ फ े र \nहुनकर मृत्यु।  \"शेर्र \"क  अिसानमे वपताक चचण \nअछि, प्रभासजी , मुन्र्याजी , बिुक भाइ क े र बरमिल सुधांशु शेर्र \nचौधरीजी सँ भेँि करबा लेल अयबाक चचाण अछि मुदा  \"िँ, ओ अंवतम \nसाल भरर प्रिासी जीसँ गप्प करय चािछथ मुदा से सम्भि नवि भेलवन। \nिमरा किलोपर प्रिासीजी भेँि नवि कयलछथन अन्द्त धरर। \" माताक \nमृत्युक िणणनक अवगला संस्मरण वपताक मृत्युक ई वििरण कोरोना  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 93 \nलाकिाउनमे २७.०३.२०२०क ेँ  छलर्ल गेल।  \"अग्रलेर्सँ भेंि \"मे \nममछथला ममविरमे शरटदन्द्ुजीक आगमन  (ओना वनयुक्क्त आयाणितणमे) आ \nतकरा भीमनाथ झा द्वारा अपन पदोन्नणत्तक मागणमे बाधक बुझल \nजयबाक चचाण अछि आ भीमनाथ झा ऐपर  'लंगूर ' कविता छलर्लन्न्द्ि जे \nसुधांशु शेर्र चौधरी आ शरटदन्द्ु चौधरीक ेँ  बेधलकन्न्द्ि । भीमनाथ झाक ेँ \nलगलन्न्द्ि जे हुनकासँ जूवनयर गोक ु ल बाबूक ेँ  भीमनाथ झासँ िपा कऽ \nसिायक सम्पादक बना देल गेल आ सुधांशु शेर्र चौधरी अपन पुत्र \nशरटदन्द्ु चौधरीक ेँ  नोकरी टदआबय र्ावतर से बदाणश्त क े लन्न्द्ि, जर्नवक \nगोक ु ल बाबूक पैरिीकार रिछथ क ु मार सािेब  (अर्बार -प्रेसक \nमाछलक )क नाना आ गोक ु ल बा बू रिछथ क ु मार सािेबक मौसा।   एम्िर \nगोक ु ल बाबू धोती-क ु ताण िोवड़ सफारी सूिमे आबय लगलाि , से भीमनाथ \nझाक ेँ  आर असह्य भऽ गेलवन , मुदा फ े र हुनकर नोकरी ममछथला \nविश्वविद्यालयमे लावग गेलवन। सुधांशु शेर्र चौधरी  (शरटदन्द्ुक वपता \nजजनका ओ लालकक्का किैत िला ) २ अक्िूबर १९८२क ेँ  सेिावनिृत्त \nभऽ गेलाि आ शरटदन्द्ु आ टदलीप  (टदलीप लसिंि झा ) गोक ु ल बाबूक \nिेम्पो बवन रवि गेलाि।  (आयाणितण, इक्ण्ियन नेशन आ ममछथला ममविरक \nराजनीवत आ कोना ई राष्ट्रीय अर्बार सभक पिना आगमनक बाद \nधराशायी भऽ गेल ! सुनै छिऐ भाङ घोिल जाइ िलै ओतऽ बेरू \nपिर, वकि ु  आर संस्मरण ऐपर एबाक चािी !) \"सफलता ओ \nविफलताक कारण \" मे पं िीरानन्द्द झा शास्त्री आ स्िं गजेन्द्र नारायण \nचौधरीसँ भेिल सम्पादकीय दामयत्ि आ अमधकारक ज्ञान भेिबाक चचण \nअछि। मैछथलीक लेर्क आ विन्द्दीक पत्रकारक बेइमानीक चचण अछि जे \nसावित्य अकादेमीक गोष्ठीमे मैछथली पत्रकाररताक श्रेय  देसकोस आ \nविनोद क ु मार झा क ेँ  देलवन आ ममछथला दैवनकक बेरमे  'जँ ओकरा दैवनक \nमावन लेल जाय ' कवि ओकर उपलस्ब्धक ेँ  न्द्यून कऽ देलछथन। पार्ण्िी \nयुगक प्रवतवनमध रचनाकारक रूपमे बैद्यनाथ विमल क े र चचाण अछि आ \nकोनो ने कोनो सोंगरपर चतरयिला आलोचक / सम्पादकक रूपमे \nरमानन्द्द झा  'रमण 'क। \n   94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३ \nहमर अभाग : हुनक नवह दोर्  (बात-बातपर बात -३) \n'भूममका - श्यामपक्ष ओ िमर लेर्न ' मे ओ छलर्ैत िछथ  \"िम जे छलर्ैत \nिी से प्रायः क्यो नवि छलर्ैत िछथ। िँ कवियो काल लक्ष्मण \nझा 'सागर ' क वकि ु-वकि ु  एिी तरिक आलेर् पढ़बाक सौभाग्य भेिैत \nअछि।\" \" िमर अभाग : हुनक नवि दोष \" मे  'मैछथलीपुत्र प्रदीप \nप्रभुनारायण झा  ' पर वनकलल मैछथली अकादमी पवत्रका विशेषांकक \nचचाण अछि , काज सभिा शरटदन्द्ु जी क े लन्न्द्ि सम्पादकमे नाम \nटदनेशचन्द्र झा क े र िपलवन आ मेिनवत क े र मोल २८० िाका \nशरटदन्द्ुजीक ेँ  भेिलन्न्द्ि। \"सम्पादकीय आ पाठकीय पत्र \"मे वबनु नाम \nलेने रमेशक चचाण  अछि जे अबोध आ ुबोध ममश्रक नामसँ पाठकीय पत्र \nपठाबछथन आ शरटदन्द्ु आ हुनकर वपताक विषयमे अनाप -शनाप छलर्ैत \nिलाि कारण शछश बोध ममश्र  'शछश'क रचना समय -सालमे िपलासँ \nओ आित िलाि। बादमे कोना ओ क े दार काननक पैरिीसँ पूिोत्तर \nमैछथलमे  (जर्न शरटदन्द्ु ओतऽ सम्पादक बनलाि ) िापल गेलाि , \n\".. आब.. ओ जमीनपर िछथ। नीक छलर्ैत िछथ। \" मधुकान्द्त झासँ \nप्राप्त पैरिीक आधारपर कोनो प्रोफ े सर सािेबक कविता समय -सालमे \nिापलन्र्न्द्ि मुदा ई रमेश सन नीक नै छलर्ैत िछथ , बड्ड दब कविता \nछलर्ैत िछथ मुदा सावित्य अकादेमीक पुरस्कारक अत्न्द्तम राउण्ि धरर \nतीन बेर पहुँचलाि- शरटदन्द्ु स्मरण करैत िछथ।  \"मैछथलीक बदलैत \nस्िरूप \"मे श्याम दररिरेक पविने अपने , फ े र पोथी आ अन्द्तमे मैछथलीक ेँ  \nस्थान देबाक चचाण अछि।  \"पैघत्िक अकारण प्रदशणन वकएक \"मे \nकीर्तिंनारायण ममश्र द्वारा  'अथाणन्द्तर' पोथी िपयबाक आ मोिन \nभारद्वाजक सोझाँमे मात्र ९००० िाका देबाक आ शेष ३५०० िाका नै \nदेबाक चचाण अछि जर्वन वक सभिा पोथी हुनका घरपर पहुँचबा देल \nगेलन्न्द्ि। अिीमे सावित्य अकादेमीक  'मीि द ऑथसण ' क े र चचाण अछि जे \nओकरा द्वारा मान्द्यता प्राप्त कछथत छलिेरेरी एसोछशयेसन चेतना सममवतक \nप्रेक्षागृिमे आयोजजत भेल।  \"कीर्तिं बाबू सेिो विन्द्दी-मैछथलीमे बजलाि। \nदािी जे विन्द्दी -मैछथली ुनूक िम लेर्क िी मुदा राजकमल -यात्री िोवड़  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 95 \nककर विन्द्दीमे कोन स्थान रिलैक से देर्ल -बूझल अछि।  ... िमर बेधक \nआ सिीक प्रश्न िल- अपने एतेक श्रेष्ठ सावित्यकार िी जे आइ अपनेपर \nसावित्य अकादेमी सन शीषण संस्था ई कायणक्रम आयोजजत कयलक अछि \nतर्न अिाँ अपन नामपर जीविते वकए  'कीर्तिंनारायण ममश्र \nसम्मान ' प्रारम्भ करौलहुँ , की अपनेक ेँ  भय अछि जे मरणोपरान्द्त क्यो \nस्मरण नवि करत तेँ जीविते अपन प्रचार -प्रसार देर्बाक सेिन्द्ता \nिल ? िमर एवि प्रश्नपर ओ विचछलत भऽ उठलाि आ बजलाि - िमर \nपाररिाररक सदस्यक इ च्छा रिवन।  .. चेतना सममवतक सम्पूणण \nपदामधकारी एकर विरोध करय लगलाि आ ओतऽ स्िर गूँजय लागल - ई \nसम्मान कोनो िालवतमे वनरन्द्तर चलैत रित। एकर कारण रिैक ओ चेतना \nसममवतक ेँ  पुनः िेढ़ लार् िाका पुरस्कार राछश बढ़यबा लेल िाका लऽ कऽ \nआयल रिछथन। \" चेतना सममवत द्वारा पुरस्कारक ना मपर , पुरस्कार \nजजनका नामपर देल जाइत अछि हुनका आ हुनक पररिारसँ पाइ दोिनक \nई एकिा फस्िण िैण्ि अकाउण्ि अछि , एिेन आर संस्मरण सोझाँ एबाक \nचािी। \n\"बइमान िोयबाक घोषणा \"मे 'सावित्त्यकी ' (सररसिपािी)पािीक \nकोनो जगदीश ममश्रक चचाण अछि , जे ख्यात सावित्यकार अशोकक ेँ  १० \nिा पोथी शरटदन्द्ुजीक ेँ  देबा लेल किने रिछथन्द्ि मुदा ओ विद्यापवत \nभिनमे छशि क ु मार ठाक ु रक ेँ  दऽ देलन्न्द्ि आ ओ पोथी बेछचकऽ पाइ \nहुनका दऽ देलछथन्द्ि। मुदा ई जगदीश ममश्र माइक पर घोवषत क े लन्न्द्ि जे \nशरटदन्द्ु पोथी बेछच कऽ पाइ नवि देलवन आ ई सूचना रमानन्द्द \nझा 'रमण ' शरटदन्द्ु जीक ेँ  दे लन्न्द्ि। एक गोि घिना मोन पड़ैत अछि जे \nएक गोि रचनाकार अइ संस्थाक ेँ 'सोइवतकी' किैत िलाि आ जर्न \nहुनकर पोथी ई संस्था िावप देलकन्न्द्ि तर्ने ओकरा  'सावित्त्यकी ' \nकिलन्न्द्ि। 'िमर   अभाग: हुनक सौभाग्य \"मे भीमनाथ झा द्वारा \nफ ू लचन्द्र ममश्र  'रमण 'क ेँ  लेछस देबाक चचाण अछि , कछथत छल िरेरी \nअसोछशयेशन चेतना सममवत द्वारा कोनो स्माररकामे  (स्माररकाक \nराजनीवत !) सत्यनारायण मेिता जी हुनकर रचना िाँटि देने \nरिछथन्द्ि। \"मैछथलीक राजनीवतक क ृ पा \"मे भारतीय भाषा संस्थानक \nअजजत ममश्र आ अटदवत मुर्जीक िणणन अछि। भारतीय भाषा  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंस्थानक 'सेमीनार सि िक ण शाप' मे वि नका आ मधुकान्द्त झाक नामपर \nदोसर गोिे द्वारा पाइ उठा लेबाक चचाण अछि आ िेतुकर झाक पुत्र तेजकर \nझा क े र सूचना जे शेर्र प्रकाशनक ेँ  भारतीय भाषा संस्थानक अनुिाद \nममशनक काज नै भेिौक से मैछथलीक २ िा विद्वान संस्थानक मीदििंगमे \nकिलन्न्द्ि। ९ िा पोथीक अनुिाद , प्रूफरीहििंग, प्रकाशन आ वितरणक \nभार शेर्र प्रकाशनक ेँ  भेिल रिै , मुदा संस्थान एक -दूिा चमचाक \nकिलापर सम्पादकक चयन वबना शरटदन्द्ुसँ राय लेने चुवन लेलक , आ \nओइ प्रकाशक-सम्पादकक मीदििंगमे हुनका नै बजाओल गेल। बादमे \nवकि ु  काज नोिेदिीक नरेन्द्र क ु मार झा क ेँ  भेिलन्न्द्ि, फ े र पं सीताराम \nझाजीक पौत्र श्री चन्द्रनाथ झा जी विनका किलन्र्न्द्ि जे हुनकासँ ओ \nअनुिाद करा लेलन्र्न्द्ि आ कनी -मनी दऽ कऽ िारर देलन्र्न्द्ि।  \"ईष्याण \nद्वेष नवि - समन्द्िय चािी\"मे परमेश्वर कापवड़ द्वारा ५ िजार िाकाक \nवकताबक लऽ कऽ राम भरोस कापवड़ भ्रमरक किलो उत्तर पाइ नै देब \nक े र चचाण अछि। क े दार काननक कएकिा छशष्य सेिो एविना क े लन्र्न्द्ि। \nतारानन्द्द वियोगीक चचाण अछि जे फ े सबुकपर जावत \nविशेष (ब्ाह्मण ) लेल  'सभ बापूत ' शब्दक प्रयोग र्ुछल कऽ करैत \nिछथ।  \" .. ओ जावि पररचचाणमे   भाग लैत िछथ ओहूमे ७० प्रवतशत िैि \nलोक भाग लैत िछथ  (ब्ाह्मण ) जकर पुरुर्ाक ेँ  ओ उकिैत िछथन ... िम \nलोिा मानबवन श्री वियोगीजीक तर्न जर्न अपना सदृश बीसो िा \nव्यक्क्तत्िक वनमाणण ओ अपना समाजसँ ठाढ़ कऽ देर्ाबथु। मात्र उकिा \nपैंची कयलासँ...।\"  मुदा हुनकर ई छलर्ब जे ओ परमेश्वर कापवड़ जीक ेँ  \nकिलवन - \"अिाँक ेँ  एविठाम बाँसमे बान्न्द्ि कऽ पीिी तँ कोनो िजण नवि ने। \nओतऽ सर कार  (विनोद क ु मार झा , आब कवि सम्राि - व्यंग्यात्मक \nप्रयोग) आ युिा कवि बालमुक ु न्द्दजी सेिो िलाि।  \"- मुदा बाँसमे बान्न्द्ि \nकऽ पीिी तँ कोनो िजण नवि ने - एकर कोनो तरिेँ समथणन िम नै कऽ \nसक ै त िी। \n  \n   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 97 \n४ \nसाक्षात् (बात-बातपर बात -४) \nऐमे शरटदन्द्ुजी स्मरण करैत िछथ जे क े ना  \".. एक गोिा िमरा पुरस्कार \nप्रवक्रयाक स्तरिीनताक गप्पक क्रममे एविमे लागल लोक सभक ेँ  माय -\nबविनक ेँ  गारर-पढ़ैत किलवन जे कोनो िालवतमे सावित्य अकादममये िा \nकोनो पुरस्कार िम नवि लेब , मुदा लगले िओ मासक अभ्यंतर पुरस्कार \nग्रिण कऽ गदगद भऽ गेलाि। िम पूिैत िी एविसँ हुनकर \nक्षमता , विद्वतामे कतेक अणभिृजद् भेलवन। तर्न अनेरे अरण -दरण बजने \nकी लाभ ! सेदििंग करैत रहू आ गाररयो पढ़ैत चलू। \" मैछथली सावित्यमे \nविनका वकरण , मधुप , सुमन , मणणपद्म , जयकान्द्त \nममश्र, प्रभास, गुंजन , मन्द्त्रेश्वर, अमर , जीिकान्द्त, गोविन्द्द बाबू, बासुकी \nबाबू, प्रिासी, राजमो िन, बच्चा ठाक ु र , भीम बाबू , रामदेि \nबाबू,शेर्रजी , िेतुकर बाबू , अशोक, छशिशंकर श्रीवनिास , उषावकरण \nर्ान , शेफाछलका िमाण , श्यामानन्द्द चौधरी , रंगनाथ \nटदिाकर , कमलमोिन चुन्नू , अजजत आजाद , अशोक मेिता , सुरेन्द्र \nराउत , रमण क ु मार झा , मुक ु न्द्द मयंक आ बालमुक ु न्द्द प्रभावित \nक े लकन्न्द्ि। ओ ईिो किैत िछथ जे  \".. पत्रकाररता माने आब बछलदान \nबूझल जाय लगलैक अछि। क्यो किैत िछथ - िमरा पवत्रका वनकालबामे \nआठ-दस लार् र्चण भऽ गेल। युिा लछलत नारायण  (ममछथला \nममरर ) एिी ियसमे ररपोर्ििंगक क्रममे किैत िछथ - िम िड्डी गला रिल \nिी। जर्न वक िमरा विसाबें एर्नेसँ  प्रोफ े शनल पत्रकार भऽ गेलाि \nअछि ओ। \" \nओ किैत िछथ \"जे प्रकाशक ओकरा किैत िैक जे अपन पाइसँ अनकर \nवकताब िापय आ मुरक ओकरा किैत िैक जे पाइ लऽ कऽ काज करय। \nआ जे ई ुनू काज करय से अपनाक ेँ  मुरक आ प्रकाशक ुनू किबैत \nअछि... शेर्र प्रकाशन ई ुनू काज ुनू स्तरपर कयलक अछि । िमरा \nजनैत यैि काज पूिणमे पुस्तक भण्िार आ ग्रन्थालय सेिो करैत  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिल। ... क ु ल ५२ पोथी अपन दमपर िपने िी। आधा -आधी र्चणपर \nसेिो लगभग तीन दजणनसँ बेसी पोथी िपने िी। ...\" \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 99 \n२.१८.गजेन्द्र ठाक ु र - शरटदन्द्ु िौधरीक  संस्मरणात्मक  हास्य-\nव्यंग्य संग्रह- 'जँ  हम  जवनतहुँ ' \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nशरटदन्द्ु िौधरीक  संस्मरणात्मक  हास्य-व्यंग्य संग्रह- \n'जँ  हम  जवनतहुँ ' \n  \nिास्य-\nव्यंग्य संग्रि तँ फ े र ई संस्मरण  सावित्य क े ना भेल ? एकर  उत्तर शरटदन्द्ु  \nस्ियं दैत  िछथ- \n\"जँ िम  जवनतहुँ  जे  सावित्त्यक क्षेत्रमे सेिो राजनीवतये  जकाँ र्ेल  िोइ\nत िैक तँ कथमवप  एवि क्षेत्रमे पैर  रर्बाक  ुस्सािस  नवि कररतहुँ मुदा  \nआब तँ फ ँ छस गेल  िी आ दूध -\nमाि  ुनू  बांतरिला  परर  सन भऽ गेल  अछि। ने उवगलते  बनैि आ ने घोँ\nटिते।\" आ आगाँ ओ छलर्ैत  िछथ- \"... जवनक  चररत्र, िमरा  िास्य-\nव्यंग्यमे  फक ण िैक से नवि बुझय देलक  आ जवनक  सम्भाषण  िमर  लेर्\nनक कथ्य बनल। ... िमर  पत्रकार प्रिृणत्त जविया  जे  देर्लक  से छलर्ल\nक।\" से छसद्  भेल  जे  ई संस्मरणक  पोथी छथक आ कॉमाक  भीतर  देल  \nिक्तव्यमे  कोनो नोन ममचण नै-\n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिै, िँ संस्मरणक  िेहििंगमे आ इनििेि कॉमाक  बािर नोन-\nममचण िै मुदा  सेिो कने मने।  \nऐ पोथीमे  ११ िा संस्मरण  अछि जे  पुरस्कार लोलुप  मैछथलीक  मूल  धारा\nक सावित्यकार, जइमे  सभ जावतक  सावित्यकार िछथ, क े र वकरदानीक\n कारण  िास्य-\nव्यंग्य संग्रि बवन गेल  अछि। सावित्यकार सभक असली  सावित्त्यक ना\nम  ऐ संग्रिमे देल  गेल  अछि जे  एकर  प्रामाणणकताक ेँ बढ़बैत अछि, ई पो\nथी २००२ मे  प्रकाछशत भेल  मुदा  २०२२मे  सेिो ओइ िर्णिंत सावित्यकार \nसभक ओिने छिच्छा  िन्न्द्ि। \n१ \nअथ ऑपरेशन सावहत्य अकादेमी  \nऐ संस्मरणमे  मात्र सम्िाद  अछि, इनििेि कॉमाक  भीतर।  से कोनो नोन\n ममचण नै, िेहििंग सेिो कम  नोन-ममचणक, \n'अथ' संस्क ृ तक शब्द छिऐ, वबक्स्म्मदलािक  पयाणय, से 'अथ ऑपरेशन  \nसावित्य अकादेमी 'मे  के सभ कलाकार  िछथ? वििरण  नीचाँ अछि- \nमुख्य कलाकार - मोिन  भारद्वाज  (आब स्िगीय) आ रमानन्द्द  झा 'रम\nण ' \nवकरदानी - लोकक  (सावित्यकारक सावित्यक क ु ण्िली  बाचब) मुदा  बे\nसी काल  आपसेमे  िाल -गुदली  र्ेलायब।    \nसहायक  कलाकार - एकिा 'साठा तब पाठा' कवि, एकिा ससुर -\nजमायक  जोड़ी।  \nवकरदानी - पविलुक े  पोथीसँ पुरान  कवि सभक ेँ मूर्च्च्छिंत करब , सावित्य \nअकादेमीक  अकासमे  विचरण।   विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 101 \nिेस्थननक- एक दोसाराक  पोथीक टढलिो , चेतने सममवत  जकाँ कतबो क\nिाउझ िोउ, राज  कक्क े क आवक भावतजेक।  \n२ \nअपील  \nमुख्य कलाकार - मोिन  भारद्वाज  (आब स्िगीय), बासुकीनाथ झा आ \nरमानन्द्द  झा 'रमण ' \nवकरदानी - मैछथली  अकादमी  आ चेतना सममवतक  प्रकाशन गवतविमधप\nर  कब्जा।    \nसहायक  कलाकार - पाठकजी , टदनेशजी , इन्द्रकान्द्त जी।  \nवकरदानी - क्रमसँ क्रोधी, भोगी आ लोभी।  \nिेस्थननक- विद्वताक ढेकार  करैत  कठिँसी। \n३ \nईहो  पुरुर् अलबत्ते \nमुख्य कलाकार - एकिा संस्थाक उच्चामधकारी \nवकरदानी - काज  बेरमे  िाथ थरथरेनाइ।    \nसहायक  कलाकार - ररक्त। \nिेस्थननक- कनफ ु सकीसँ प्रेररत भऽ समाज -\nसुधार  आ भाषाक उद्ारक  स्िांग। \n४ \nदेखल  एकिा शूदििंग  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुख्य कलाकार - उपेन्द्रनाथ झा 'व्यास', मधुकान्द्त झा, मोिन  भारद्वा\nज , रमानन्द्द  झा 'रमण ', रामदेि  झा, पुणेन्द्ु  चौधरी , चन्द्रनाथ ममश्र 'अ\nमर '। \nवकरदानी - मैछथली  अकादमी  आ चेतना सममवतक  सावित्यक गवतविमध\nपर  कब्जा।   'अंग्रेजी  फ ू लक छचट्ठी' प्रसंग। सोमदेि , रमानन्द्द  रेणु  आ िं\nसराजक ेँ बाछलग  नै िोमऽ  देब।  चटिसारक चेला  भीमनाथ , जयमन्द्त  आ \nमदनेश्वर।  \nसहायक  कलाकार - जयकान्द्त ममश्र, देिकान्द्त झा, क ु लानन्द्द ममश्र, रा\nजमोिन  झा, उदय  चन्द्र झा 'विनोद ', अशोक, अन्ग्नपुष्प, क े दार, तारा\nनन्द्द वियोगी, रमेश , छशिशंकर। \nवकरदानी - राजमोिन  झा द्वारा  भीम  भाइसँ पविने पुरस्कार प्रात्प्त लेल  \nअपन कोरपच्छ ु  अशोक, अन्ग्नपुष्प, क े दारक ेँ आगाँ करब।  शरदूक  ए\nक्क े बोलपर  विजय  क ु मार ममश्र आ वििेकानन्द्द मैदानसँ बािर, िीरेन्द्र \nझा द्वारा  अमरेश  पाठकक ेँ पावन वपआयब। गोक ु लनाथ द्वारा  प्रिासीक ेँ \nलुढ़कायब।  \nमदारी - ित्रानन्द्द लसिंि झा (बिुक भाइ), गोपेशजी।  \nनेपथ्यमे (संरक्षक)- उषावकरण  र्ान  आ मंत्रेश्वर झा। \nअन्न्द्तम प्रस्तोता- गुंजनजी।  \nिेस्थननक- मोिन  भारद्वाज  द्वारा  भीम  भाइ आ रामदेि  झाक ेँ लड़ायब  \nआ स्ियं सावित्य अकादेमी  परामशणदातृ  सममवतमे  घुसब, रमणजी  द्वारा  \nगोविन्द्द झा अणभनन्द्दन ग्रंथ सवित आन-\nआन ठाम  ऐ कोठीक धान ओइ कोठीमे  करब  आ चेतना सममवतक ेँ सोध\nब। \nपुरस्कार लोलुपक  तीथष स्थल (सन २००२ धरर )- पिनाक गुरुद्वारा  (\nआर - विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 103 \nब्लॉक ), दरभंगाक  श्यामा मजन्द्दर  (राजक ु मार  गंज ) आ प्रयाग (पी.सी. \nबनजी  रोि )। \n  \n५ \nस्िास्थ्य-रक्षा पुरस्कार \nकायषिमक  प्रेरणा- वबनाका गीतमाला।  \nउद्घोर्क - मैछथलीक  अमीन  सयानी ित्रानन्द्द मुदा  हुनकर  बिुक िेबाक\n कारण  ई भार  अशोकक ेँ देल  गेल।  \nप्रश्न- गोविन्द्द झाक ेँ सावित्य अकादेमी  पुरस्कार वकए? \nप्रश्नमंिमे के सभ  शाममल  नै?- रमानन्द्द  रेणु , िंसराज , पूणेन्द्ु  चौधरी ,\n आ रविकाक ुलिा  उदयचन्द्र झा 'विनोद '। \nएक सदस्यीय वनणाषयक मण्डल - सुमनजी।  \nके सभ  बवहष्कार  क े लखन्द्ह?- उपेन्द्रनाथ झा व्यास, िॉ. अमरेश  पाठक\n आ आनन्द्द ममश्र (एक सदस्यीय वनणाणयक  मण्िलमे  नै रर्बाक  कारण\nसँ)। \nसुमनजी  द्वारा  जारी  १६ सदस्यीय प्रवतयोगीक सूिी- सुरेश्वर झा, रा\nजमोिन  झा, माक ण ण्िेय प्रिासी, मोिन  भारद्वाज , भीमनाथ  झा, प्रभास \nक ु मार चौधरी , जीिकान्द्त, शेफाछलका  िमाण, कीर्तिंनारायण ममश्र, मन्द्त्रे\nश्वर झा, अन्ग्नपुष्प, सुभाषचन्द्र यादि , मायानन्द्द ममश्र, िॉ धीरेन्द्र, सोम\nदेि  आ क े दार कानन। \nस्िागत गीत- बुजद्नाथ  ममश्र आ शात्न्द्त सुमन।   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउत्तर- राजमोिन  झा- गोविन्द्द झा द्वारा  विन्द्दीमे छलर्ल  जयबाक  आशं\nकाक (धमकीक ) कारण।  \nघोषणाक  उपरान्द्त- विनोद  क ु मार झा, अन्ग्नपुष्प आ वियोगीक राजमो\nिन झाक कनिापर र्ुशीसँ झूमब।  सुरेश्वर झा- जेँ िम  प्रवतवनमध तेँ गो\nविन्द्द झाक ेँ पुरस्कार। रिीन्द्रनाथ ठाक ु र द्वारा  मिेन्द्रक ेँ तलाक  दऽ  अशो\nक संग झूमब।  प्रभास क ु मार चौधरी - जेँ गोविन्द्द बाबू मवन  लेलवन  जे  हु\nनकर  कथा िमर  आ मामा  (गुंजन ) सँ घटिया िवन, तेँ। अक्क ू क ब्लि -\nप्रेसरक िाइ िोयब, लिुआ  कऽ र्सब।  विभारानीक आँचरसँ ििा करब\n, वकशोर , रमेश  आ क ु मार शैलेन्द्रक  ईष्याण। अशोक लंगूरभक्त  भीमनाथ\nकेँ आक ृ ि करैत  िछथ। \nसुमनजी  द्वारा  अशोकक ेँ कहब - जयकान्द्त बाबूक जमाना  नवि िवन \nजे  सब काज  पाइयेपर  िेतै, आब वकि ु पैरबीयोपर  िेतै। \nअशोक- उमानाथ  बाबू, चेतकर  बाबू, सुभर  बाबूक ेँ देन्र्क ेँ िरा  जायब\n आ स्िास्थ्य रक्षा पुरस्कारक गप किब। ई उत्तर ककर  से लेर्नाथ  मम\nश्र आ िॉ. बासुकीनाथ झा द्वारा  पूिब। मोिन  भारद्वाज  द्वारा  आत्मप्रशं\nसा आ सुमनजी  सँ फगुआ छशरोमणणक  पुरस्कार। क ु लानन्द्द ममश्र प्रवत\nज्ञा पूरा  भेलापर  अपन दाढ़ी  िियबाक लेल  उपेन्द्र ठाक ु रक घर  टदस  वब\nदा  िोइत िछथ। \n६ \nधन्द्य लालूजी  जे  आइ.. \nपं. ताराकान्द्त झा द्वारा  मैछथलीक ेँ वबिार लोक  सेिा आयोगमे  फ े र सँ शा\nममल  करबाबैले  पिना उच्च न्द्यायालयमे  जीत  मुदा  लालूजी  द्वारा  तकरा  \nसिोच्चा न्द्यायालयमे  लसकायब।  \n७ \nसम्पादकक  नाम ...  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 105 \nफचांवड़ ममसरक  पत्र \n८ \nएकालाप  \nमोहन  भारद्वाजक  सावहत्य अकादेमी  पुरस्कार नै भेिलापर  आत्तष\nनाद - राजमोिन  झा अिाँक रक्षा ने गौरीनाथ  ने अन्ग्नपुष्प ने सुभाषच\nन्द्र यादि  कऽ सकत। \nभांग  वपबैत छशष्य  सभ : अशोकक नेतृत्िमे रमेश , वियोगी आ श्रीवनिा\nस। \nतारानन्द्द वियोगी (अशोकक ेँ)- लड़ाइये  देछलअइ  अशोक भाइ अिाँ ु\nनू पीठाचायणक ेँ (मोिन  भारद्वाज  आ राजमोिन  झा)। \nपुनश्च: बादमे  विद्यानाथ झा 'विटदत 'क \nउपन्द्यास 'विप्लिी बेसरा 'क कलमतोड़  (गदगदी  आ पलंगतोड़  समीक्षा\nक पयाणय) समीक्षाक बादो  ओ हुनका  पुरस्कार नै टदयेलन्र्न्द्ि।  \n९ \nसफ े दपोशक भतार  \nििाला , यूररया , िदीकाण्ि , पशुपालन , अलकतरा  आटद  घोिालाक  िणण\nन। \n१० \nजँ  हम  जवनतहुँ  \nमूलधाराक  मैछथलीक  सावित्यकारक ेँ देर्बाक , छचन्द्िबाक आ भजारबा\nक अिसर।  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n११ \nप्लेिोक सपना, भारत  आ कौमायष -राजनीवत  \nप्लेिोक ररपक्ब्लकक वफलास्फर  हकिंग आ आइ-\nकास्दिक अवििावित व्यक्क्तक आचरणपर  मनन।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 107 \n२.१९.गजेन्द्र ठाक ु र - शरटदन्द्ु िौधरीक  तीनिा व्यंग्य संग्रह- \n'बड़ अजगुत देखल ..', \n'गोबरगणेश ' आ 'कररया  कनकाक कोराममन ' \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nशरटदन्द्ु िौधरीक  तीनिा व्यंग्य संग्रह- 'बड़ अजगुत देखल ..', \n'गोबरगणेश ' आ 'कररया  कनकाक कोराममन ' \n'बड़ अजगुत  देर्ल ..' प्रकाछशत भेल  २००५ मे , \n'गोबरगणेश ' प्रकाछशत भेल  २०११ \nमे   आ 'कररया  कक्काक कोराममन ' प्रकाछशत भेल  २०१६ \nमे।  तीनू पोथी कररया  कक्का शृंर्लाक  व्यंग्य पोथी छथक आ हुनकर  सं\nस्मरण  सावित्यसँ ई दू  तरिेँ णभन्न अछि। कररया  कक्का ओइ लोलुपता\nक प्रतीक िछथ जकरा  अिाँ चीन्न्द्ि सक ै छियन्न्द्ि मुदा  ओ कोनो असली\n नाम  नै िछथ, मुदा  वकि ु आलेर्मे  कररया  कक्का वनपत्ता िछथ आ वक\nि ु मे असली  नामबला  भूप सभ सायास प्रयन्द्तोक बादो \nजबरदस्ती  आवबये जाइ  िछथ। मुदा  लेर्क  ऐ तीनू पोथीमे  सँ 'बड़ अज\nगुत देर्ल ..'केँ स्पिरूपेँ संस्मरणे  किै िछथ। 'बड़ अजगुत  देर्ल ..'मे  \n'मुक्क्त पयबाक प्रयत्न' आमुर्मे  ओ छलर्ैत  िछथ- \n\"िम  जे  नै कऽ पौलहुँ , जे  नवि सोछच पौलहुँ  मुदा  देर्बामे  आयल - सैि \nअछि- बड़ अजगुत  देर्लमे।\"  \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१ \n'बड़ अजगुत देखल ..' \n  \nकी मथै  िी ? \n\"... िमर  मैछथली .. जमाय -\nससुरक  बविवकरनी बनबा लेल  वििश अछि... वकि ु सामाजजक  कायणक\nताणक आमदनीक  साधन बनल  अछि।\" \nदशषन -सुदशषन \n\"...चलू  मिाकवि  विद्यापवतक चेतना सममवत  क्स्थत िासा... \n.. 'अयं यौ के िछथ नेपालिला  नािककार?' \n'मिेन्द्र मलंवगया  टदया  पूिै िी सर। ' \n..'दऽ  टदयौ  ओिी नािककारक ेँ एवि बेरुक  चेतना पुरस्कार।' \n..'मुदा  हुनकासँ सीवनयर ...' \n'ककरो  तँ देबे  करबै , िोि िोइ की पैघ।..' \n'कवि-\nसम्मेलने  बन्न भऽ जयबाक  चािी। लोक  रविते ने िैक ओविकालमे।  ... \nिोयबाक चािी तँ िाका जुिवबयौ  ने।... मैछथली  अकादमी .. कवि-\nसम्मेलनक  नामपर  पाँच िजार  गिलक  मुदा  देलक  ुइये  िजार।  बाँचत \nकतऽ सँ िाँरेसँ घािा लावग  गेल  िल। .. िपलािा  वकताब सभमे  दीिार  \nलागल  िै..।\"  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 109 \n.. नवि भागू यौ, यात्रीजी  एकर  स्थापना कऽ भावग गेलाि।  आइ हुनकर  \nफोिो िांगल  िवन मुदा  संस्थापकक दािेदार  क ै क गोिे भऽ गेलाि ... \n  \n२ \n'गोबरगणेश ' \nबोडष लागल  िािपर, सूतल  िी  खािपर  \nमैछथली  अकादमीक  दलानपर।  ओिो िैि फगुआ गावब रिल  िि। ुनू\nिा भाषणमालामे  अपन परामशीयेक ेँ भाषणबाज  बना देलकौि  आ क\nिाँदन तेसरसँ सभिा पोथीक सम्पादन  करा  रिल  अछि (अशोक, तारा\nनन्द्द वियोगी आ मोिन  भारद्वाजक ेँ लक्ष्य कऽ)। \nताित काल  \n'एिने सन प्रयोग सावित्य अकादेमी सेिो कयलक जे जकरा िोिल \nरितैक सेिो परामशणदातृ सममवतक सदस्य बवन सक ै त \nिछथ।.. पिनोमे  र्ूब  कचरम  क ू ि िोइत। लेर्क  संघक ेँ सम्मानक  िाि\nक नवि करय  पवड़तैक।.. मैछथली  लेर्क  संघ.. र्ाली  अणभनन्द्दन-\nिन्द्दन, ने कोनो स्पन्द्दन आ ने कोनो गजणन।  मात्र कलिंत  जकाँ अभाि\nक अरण्य -रोदन। \" \nगोलैसी - 'अथाषत्' \nजावि  आलोचनाक  पोथीक ेँ लोकोक्क्तक बैसार्ी  नवि चला  सकल , जा\nवि आलोचनाक ेँ 'अन्र्यासल ', ' बेसािल ', 'भजारल  ' \n(रमानन्द्द  झा 'रमण 'क अद्ण -\nसमालोचनाक  पोथी सभ) नवि भजा  सकल  तकरा  गोलैसीक  प्रवतमाने \nिा मानल  जा  सक ै ि ने!  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसीडी समीक्षा  \n'रमण 'जी  ओतऽ जायब  जरूरी  अछि, ओ असक िछथ... भारद्वाजजी\nक लेर्नीक ेँ  सवक्रय करबा  लेल  पंचलीिरा  मोवबल  लेबऽ  लेल  घेंिाजोड़ी\n कयने अशोक आ तारानन्द्द वियोगी नछचक े ता माछलकसँ  नेिोरा कऽ रि\nल  िलाि  मुदा  मुंशी  रामलोचन  कवि देलछथन  जे  एक बेर  देछलयवन  (मोि\nन भारद्वाजक ेँ प्रबोध सम्मान  चयन सममवतमे  रवितो प्रबोध सम्मान  लेबा\n/ देबाक ेँ लक्ष्य करैत ) तँ उत्फाल  मछच  गेल  िल  आब देबवन  तँ ममछथलो  \nदशणन लोकक ेँ नवि करा  सकबैक।.. जीिकान्द्तक जोगीरा  आ अमरक  \nविरिाक ममक्सर  िोयत, भीमनाथक  गुलगुदला  आ रामदेिक  िाइप्रोि\nक्िक लीला  िोयत आ िोयत पन्ना-इजन्द्दरा-नीता-\nसुशीला  आ िीणाक  झंकार .. मन्द्त्रेश्वरजीक बाँवि पकड़ल - फरब -\nफ ु लायब। मुदा  सर् -\nसेिन्द्ता नवि पूरल।  .. नर  इन्द्र लग  गेलहुँ  .. मुदा  ओ तँ आर  वकदन  वनक\nललाि। ... हुनका  िीरा-\nपन्नासँ फ ु रसवतए नवि। .. ई अन्ग्नपुष्प छथक, एकरेसँ शृंगार  करू .. कु\nणाल , सुकान्द्त आ साक े तानन्द्द.. ओ सभ समलैंवगक  िछथ.. विटदतजी..\n.. ओ तँ स्ियं रछसया िछथ। प्रिासीजी संग संध्यािंदन करताि, ठक ु राइन \nसंग युगलबंदी करताि ...'।  \nपाहुन  इन्द्रकान्द्त झा.. झाजी  िीरेन्द्र.. तार  नेपालक  उपराष्ट्रपवतसँ सोझे \nसोझ जुड़ल .. पं. योगानन्द्द झा.. िैद्यनाथ ममश्र, गणेश  झा.. िमर  मान -\nमदणन  करैत  िछथ.. \nबच्चा ठाक ु रक नेतृत्िमे सुरेन्द्रनाथ, क े दार कानन, रमेश  छचछचआइत...\nफ े र अजजत  (आजाद ) बाजय  लगलाि - \n.. जतऽ  िोइ ततविसँ एस.एम .एस. कऽ एवि सरकारक  ओविना मदवत  \nकररयवन  जेना  राजमोिन  झा आ प्रेमशंकर  लसिंिक ेँ एस.एम .एस. क बल\nपर  सरकारक  दजाण  दैत  रिछलयवन।  \n३  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 111 \n'कररया  कनकाक कोराममन ' \nबुजद्क बखारीक  िगीकरण \nमात्र दू  गोत्र (भारद्वाज -\nरमण ) पाँजजक लेर्क  िोवड़ कऽ, कारण  ई मैछथलीक  पैछथलॉजजस्ि  श्रे\nणीमे  अबैत िछथ। \n'लीि  इन ररलेशन 'सँ जनमल  सुन्नर नेना \nपिनाक विख्यात  सममवतक  विषवपपड़ी पी.आर .ओ. सावित्यकार एहू  स\nमारोिमे  शाममल  भऽ नेपाली  सावित्यकार-\nसमाज  संग तेिन ने राजनीवत  कयलवन  जे  क्षुब्ध भऽ ओ लोकवन  बिुआ\nमे  आनल  'नेरू ' \n(नेपाली  रुपया ) सियोग राछश  ओविना आपस अपना संगे लऽ  गेलाि।  \n'सरकार 'क ललिंग परीक्षण \nमैछथलक  एक पुरुषिेश  धारीक ेँ अपन 'सरकार ' \n(विनोद  क ु मार झा केँ लक्ष्य करैत ) बनौलि  मुदा  एक्कोिा काज  ओ पुरु\nषिला  कऽ सकलथुन।  कवियो आचायण अररिनेमीक  बविवकरनी बवन टद\nन किलवन  तँ आब एकिा संघमे  रोपदी  बवन सौभाग्यिती बनल  िथुन। \nव्यंग्य छलखबाक  व्योंत \nआचायण अररिनेमीक  चचण एतहु  भेल  अछि। \nलुिन... आचायण  अररिनेमी (चन्द्र नाथ ममश्र 'अमर ') \nक दरबारी  बवन मंच  सभक वतरपेच्छन  कयलि। ... \nकोरामे  नेना, नगरमे  सोर   112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n'ई गोलैछसये  ने िै िौ जे  पुरना  सरकार  ठक ै त-\nठक ै त सत्ता रूपी  गािसँ तुवब कऽ नीचाँ र्छस  पड़ल  मुदा  भेद  नवि र्ो\nललक  आ आब देर्ि  जे  निको सरकार  िैि धुन गावब रिल  अछि। \nपुरस्कार विज्ञानक फलाफल  \nयोगानन्द्द चुिकी लैत  बजलाि - \n'अिाँ िाक्िर सािेबसँ पोथी विमोचन  करेबै  आ ममश्रिोलाक  श्रीमान् \nआ हुनकर  ओझाजीक  िचणस्ि स्िीकार नवि करबैक  तँ गािसँ सेि नीचे\n मुँिे वकए र्सैत  िैक से कोना बुझबै।'... \nिीणा -\nिादनक  अभ्यासक संगवि 'इदं  रसे , इदं  गुद्दे'क सम्बोधनसँ ममश्रजी  आ \nओझाजीक ेँ प्रसन्न करबाक  प्रयास करथु ... \n  \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 113 \n२.२०. लक्ष्मण झा सागर - खाँिी मैछथलीस्ि शरदू जी  \n \nलक्ष्मण झा सागर  \nखाँिी मैछथलीस्ि शरदू जी  \nआइ िम एिन ओझरौिमे पड़ल िी जे की कहू। िमरा श्री शरददिंु \nचौधरीजीपर छलर्बाक अछि। की छलर्बाक अछि से मोनमे सररया नै \nरिल अछि। एि न सन क्स्थवत िमरा एविसँ पविने वकनकोपर छलर्बाक \nबेरमे नै भेल िल। विनकापर एना वकयै भऽ रिल अछि ? कारण िमरा \nजनैत ई भऽ सक ै त अछि जे शरदू जीसँ िमर जान पिचान कविया \nभेल , कोना भेल आ वकयै भेल से िमरा स्मरण शक्क्तमे क्रमिार सैंतल नै \nअछि। तेँ की िम हुनकापर छलर्ब िोवड़ देब ? नै, िम छलर्ब। छलर्बाक \nचेिा करब। जविना िैत तविना छलर्ब। जेना -जेना जे -जे फ ु रत से -से \nछलर्ब।  \nमैछथलीमे बहुत एिन सावित्यकार सभ िछथ जे बाबा बले फौदारी करैत \nिछथ। शरदू जी से नै करैत िछथ। ई बात सत्य अछि जे विनका शरीरक \nरक्त नछलकामे अपन वपता स्ि सुधांसु शेर्र चौधरी जीक ल हू बिैत रिैत \nअछि। सम्पादक जीक नामसँ विख्यात ममछथलाक मिान व्यक्क्तत्ि शेर्र \nजी ममछथला ममविर  , पिनाक सम्पादनसँ आधुवनक मैछथली सावित्यक \nितणनीक एकिा एिन िड़ीर पारर देलवन जे मैछथली सावित्यक मानक \nितणनी बवन गेल। आ मैछथली सावित्यक रचना तावि स्िरूपमे आइ धरर \nभऽ रिल अ छि। से नवियो भऽ सक ै त िल जँ हुनका एकमात्र पुत्र रत्न \nशरदू जी सन उत्तरामधकारी नै भेल रिैत। शरदू जीक जीिनक सबसँ पैघ \n 114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउपलस्ब्ध ई िवन जे अपन वपताक अमधकांश सावित्त्यक रचनाक पोथी \nप्रकाछशत क े लवन। एर्नो तावक -िेर कइए रिलाि अछि। एवि पोथी \nसबक ेँ  एलाक बादे मैछथलीक सावित्यका र सभ क ें  शेर्र जीक \nबहुआयामी प्रवतभाक मादे विशेष पररचय भेलवन। एवि क ृ त्य लेल \nशरदूजीक ें  जँ आधुवनक ममछथलाक श्रिण क ु मार किल जाय तँ कोनो \nविस्मय नै िेबाक चािी। \nमात्र ततबे नै। वपताक एिन आज्ञाकारी पुत िैब ुलणभ नै तँ मुस्श्कल जरूर \nअछि। राजनीवत शास्त्रसँ एम.ए क े लवन। सछचिालयमे सरकारी नोकरी \nभऽ रिल िलवन। वपता किलन्र्न जे ई नोकरी नै करू। सत्य नै बाजज \nसकब। वनभीक बनल नै रवि िैत। विन्द्दी छलर्य -बाजय पड़त। नै क े लवन \nसे नोकरी। अपन हृदयपर िाथ रान्र् सब गोिे सोचू जे क ै  गोिे िी िम \nसब जे मैछथली लेल अपन जीिन क े  दाँिपर लगेने िी। शरदू जी से  लगेने \nिछथ। ममछथला -ममविर , पिनाक सम्पादन विभागमे अपन योगदान \nदेलवन। अपन जीिन -यापन लेल अदप दरमािाक ेँ  अपन बोइवन बूजझ र्ूब \nमोन लगा कऽ सम्पादन विभागमे पविने प्रछशक्षण आ पिावत नोकरी \nकरय लगलाि से ताधरर क े लवन जा धरर इन्ियन नेशन प्रेस चलैत रिल। \nिमर पररचय शरदू जीसँ  तवियेसँ अछि। ुनू गोिेक बीच र्ूब पत्राचार \nिोइत रिैत िल।  \nवपता विनक दरभंगाक जे अपन मरौसी जमीन -जायदाद िलवन तकरा \nबेच-वबकवन कऽ पिनामे घर बनेलवन। वपताक देिांत क े  बाद शरदू जी \nअपन घरक मुन्र्या भेलाि। विनको एकमात्र पुत्र आयुष्मान राजाशेर्र \nचौधरी एर्न बेंगुलुरूमे कायणर त िछथ। चारर िा पुत्रीमे िोिकी एर्न \nउच्च छशक्षा ग्रिण कऽ रिल िवन पिनेमे। लगमे िैि बेिी आ पत्नी रिैत \nिछथन। एकिा बेिीक वबयाि मैछथलीक स्िनामधन्द्य गजलकार श्री \nजगदीश चन्द्र ठाक ु र अवनल जीक पुत्रसँ भेल िवन। दोसर बेिीक वियाि \nमैछथलीक टदिंगत कवि सुकांत सोमक बालकसँ भेल िवन। सभ गोिे \nसुर्ी आ सम्पन्न िछथन। आमदनीक जररया घरक वकराया आ शेर्र \nप्रकाशनसँ प्राप्त आय िवन। ने बड़ सुर्ी आ ने तेिेन दैन्द्य क्स्थवत िवन। \nअपन सब आिश्यक र्चण जुमम जाइत िवन। शरीर आ स्िास्थ्यसँ सब  विदेह ३५८ म अंक १५ निम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १७९ अंक ३५८)|| 115 \nटदन कमजोर रिैत आयल िछथ। तीन बेर हृदयपर आघात भेल िवन। \nअस्पतालमे भती  हुअय पड़ल िवन। मुदा ,अपन आत्मबल आ \nजीजजविषाक जोरपर सब बेर स्िस्थ भऽ कऽ घर आवब जाइत िछथ। \nबहुत सािसी लोक िछथ शरदू जी।  \nनब्बेक दशकमे िम अपन कम्पनीक काजसँ पिना गेल रिी। िोिलमे \nरूकल रिी। शरदूजीक ें  फोनपर र्बरर क े छलयवन जे भेंि करय चािैत िी। \nिमरा किलवन जे ४ बजे जमाल रोिमे श्री विनोद क ु मार झा जीक \n(देसकोस िाला) कोररयरक ुकानमे आवब जाउ। िम समयपर चल गेल \nरिी। विनोद जीसँ (कलकत्तेसँ पररचय रिय) गप -सप कररते रिी वक \nदेर्ैत िी दू गोिे आवब गेलाि। ुनू िमरा लेल अनजान। विनोद जी \nपररचय करेलवन। उज्जर दप -दप क े श आ झुनक ु ि पाकल दाढ़ी िाला \nल क-लक पातर शरदू जी रिछथ। संगमे रिछथन युिा पत्रकार अजजत \nआजाद। गोर -नार ,शुभ्र- शाभ आ आकषणक व्यक्क्तत्ि बला िवि। \nपररचय पातक बाद शरदू जी िमरा (आग्रि आ अमधकारक मुरामे) \nकिलवन जे अजजतक ेँ  कतहु नीक नोकरी लगा टदयनु। िम अनुभि क ै ल \nजे शरदू जी मैछथलीक नि लोक लेल कतेक उप कारी िछथ। आ हुनक ई \nस्िभाि एर्नो बदस्तूर कायम अछि।  \nश्री उदय चन्द्र झा विनोदजीक ेँ  अपन पोथी प्रकाछशत करेबाक रिवन। \nपाइक अभाि रिवन। शरदू जी लग गेलाि। शरदू जी उधारी पोथी िावप \nदेलन्र्न। एर्नो धरर विसाब नै फररयेलवन अछि। श्री क े दार कानन कोनो \nमुसीबतमे फ ँ छस गेल िलाि। शरदू जीक ें  पता लगलवन। तुरत श्री मंत्रेश्वर \nझाजीक ेँ  लऽ जा कऽ न्द्यायाधीश श्री मवत मृुला ममश्राजीसँ पैरिी \nकरबेलवन। माममला रफा -दफा भेल। क े दारजीक ें  फारकती भेिलवन। एिं \nप्रकारें शरदूजी मैछथलीक बहुतो सावित्यकारकक ेँ  उपकार करैत रिलाि \nअछि। मुदा , हुनक िस्त रेर्ामे यश नै छल र्ल िवन। हुनका लग एिन \nकरीब १५० िा सावित्यकारक छलस्ि िवन जजनका लग विनक पाइ बाँकी \nिवन। एक टदन किैत िलाि जे िम एकिा पवत्रका वनकालब। नाम रर्बै \nपोल -र्ोल। सबिक नाम िावप देबैक। आइ जे सब गोिे अपनाक ेँ  \nमैछथलीक मिन्थ किैत िछथ से सब कतय भऽ क े  रिताि ? मुदा , से शरदू  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजी करता ि नै। वकयैक तँ हुनकर हृदय जविना उदार िवन तविना साफ \n","size_mb":4.58,"has_text":true},"Videha 359.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 359.pdf","name":"Videha 359.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक \n३५९) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन : मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह - प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवत क विना पोथीक \nकोनो अंशक िाया प्रवत  एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि् यमसँ, \nअथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२२। सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपहँरि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२२। विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना / संग्रह \n(संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / संग्रह सभक कॉपीराइट ररनाकार / \nसंग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तकरो  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै , से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 359 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - \nछरि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान - \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥  (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-१८) \n१.२.अंक ३५८ पर दटप्पणी (पृ. १९-२२) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.वनत निि सुभाष रन्द्र यादि - भाग -१ (गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. २५-\n७९) \n२.२.संतोष क ु मार राय 'िटोही'- मंगरौना - िारािावहक उपन्द्यास- आठम \nिेप (पृ. ८०-११४) \n२.३.रिीन्द्र नारायण धमश्र - मातृभाषामे छशिा अक्षभयान आ जयकान्द्त \nधमश्र (पृ. ११५-१३२) \n२.४.रोशन  जनकपुरी - समयक े  कथा (पृ. १३३-१४५) \n२.५.जगदीश प्रसाद मण्डि- आत्मिि (पृ. १४६-१५२)   \n \n२.६.जगदीश प्रसाद मण्डि- मोड़पर (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. १५३-\n१७२) \n२.७.रिीन्द्र नारायण धमश्र - मातृभूधम (उपन्द्यास) - १६म िेप (पृ. १७३-\n१७८) \n२.८.वनमािा कणा - अखनन छशिा (भाग - १०) (पृ. १७९-१८३) \n२.९.रमाकर रौिरी - एिरजी/ मनुष्यक रक्त/ विक्षभन्न प्रकारक रक्त \nसम्िंधित अन्द्य जानकारी/ रक्त समूह(Blood Group)/ उच्च रक्त \nराप( Hypertension)/ प्रवतऔक्सीकारक(Antioxidant)/ \nपारन तंि।( Digestive System)/ गैस्रोओसोफ े ञजअि ररफ्िक्स \nिीमारी(GERD) (पृ. १८४-२०४) \n२.१०.राजदेि मण्डिक ५ टा कथा - कथा -१ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. २०५-२०८) \n२.११.राजदेि मण्डि ५ टा कथा - कथा -२ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. २०९-२१३) \n२.१२.राजदेि मण्डिक ५ टा कथा - कथा -३ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. २१४-२१९) \n२.१३.राजदेि मण्डिक ५ टा कथा - कथा -४ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. २२०-२२५)   \n \n२.१४.राजदेि मण्डिक ५ टा  कथा - कथा -५ जइपर सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. २२६-२३५) \n२.१५.क ु मार मनोज कश्यप- १ टा िघुकथा - डऽर कथी क े (पृ. २३६-\n२३७) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज वकशोर धमश्र - िोिा (पृ. २३९-२४१) \n३.२.आशीष अनछरन्द्हार - दू टा गजि  (पृ. २४२-२४३) \n४.संस्क ृ त खण्ड \n४.१.डा. दीवपका - रम्पूसावहत्ययशो वििासाः (षष्ठोच्छिासाः) (पृ. २४५-\n२४८) \n \n विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 1 \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३५८ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१ \nFirst Time for Maithili \nDiorama International Film Festival is going to be \nheld from 30th November to 04th December \nThe Venue is Instituto Cervantes, Hanuman Mandir \nRoad, Connaught Place, New Delhi \nhttps://www.diorama.in/ \nhttps://watch.diorama.in/story-market/ \nhttps://watch.diorama.in/story/the-science-of-\nwords/ \nDIORAMA 2022 PRESENTS \nTitle: The Science O f Words (Three Maithili Stories \ntranslated into English by the Author himself) \nAUTHOR BIO: THE AUTHOR GAJENDRA THAKUR IS \nEDITOR OF VIDEHA \nSynopsis: The Sun is in the fifth sign of the zodiac, \nnormally between the sixteenth of August to the \nsixteenth of Sep tember. If you want to dry \nsomething then it is the best time to do so, since \nduring this period the most intense light and heat \nof the Sun falls on earth. During this fifth sign of the \nzodiac the palm leaves remain under the Sun, a part \nof Milu's fathers annual preservation plan, to instill \nlife in these palm leaves. \nSTEP 1: Click on the 'Register' Button at the top and \nmake the payment. Once completed, you will get an \nemail confirming the payment and you will get  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 3 \naccess to the platform within an hour. \nSTEP 2: For the log-in process, enter your registered \nemail address only that you have used while \nregistering. \nSTEP 3: The system will send an OTP to your \nregistered email address. Once you have submitted \nthe valid OTP and successfully logged in, you will be \nable to access all the content. \nSTEP 4: If you have already registered and yet are \nunable to login to the website then: \na. Ensure you are using your registered email \naddress, without any extra space or characters. b. If \nyou have recently bought the pass then please wait \nfor at least 60 minutes for account activation c. \nContact support team using our email \nfestival(at)diorama.in \n२ \nराजदेि मण्डल पर गजेन्द्र ठाक ु रक दिप्पणी \nParallel Literature in Maithili and Videha Maithili \nLiterature Movement \nT.K. Oommen write s in the \"Linguistic Diversity\" \nChapter of \"Sociology\", 1988, page 291, National \nLaw School of India University/ Bar Council of India \nTrust book: \"... the Maithili region is found to be \neconomically and culturally dominated by \nBrahmins and if a separate Ma ithili State is formed \nthey may easily get entrenched as the political elite \nalso. This may not be to the liking and advantage of  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nseveral other castes, the traditionally entrenched or \ncurrently ascendant castes. Therefore, in all \npossibility the latter gro ups may oppose the \nformation of a separate Maithili state although they \nalso belong to the Maithili speech community. This \ntype of opposition adversely affects the \ndevelopment of several languages.\" \nT.K. Oomen further writes: \"... even when a \nlanguage is pronounced to be distinct from Hindi, it \nmay be treated as a dialect of Hindi. For example, \nboth Grierson who undertook the classic linguistic \nsurvey of India and S. K. Chatterjee, the national \nprofessor of linguistics, stated that Maithili is a \ndistinct language. But yet it is treated as a dialect of \nHindi\". (ibid, page 293) \nParallel Literature \nThe references to parallel literature are found in \nVedas, where Narashanshi is referred to as parallel \nliterature. \nParallel Literature in Maithili \nThe need for parallel literature in Maithili arose due \nto the constant onslaught on literature and dignity \nby the Public and Private Academies, for example, \nMaithili-Bhojpuri Akademi of Delhi, Maithili \nAkademi of Patna, Sahitya Akademi of Delhi, \nNepal's Prajna Pratishthan, all of which are \ngovernment Academies. In addition to these  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 5 \nAcademies, the onslaught on Maithili Literature and \ndignity was constantly done by the so-called literary \nassociations which were recognised by the Sahitya \nAkademi and were the main tool for usurping all the \nliterary space meant for this language. Besides \nthese, the funding to these and other parochial \nassociations and organisations led to the \npresentation of an interface in the name of Maithili, \nwhich was mediocre and non-representative. \nVIDEHA MA ITHILI LITERATURE MOVEMENT AND A \nPARALLEL HISTORY OF MAITHILI LITERATURE \nTherefore, the missing portions, the ignored and \nnon-represented aspects of society, started to be \nchronicled. It led to the depiction marked by the \nrichness of vocabulary and experie nces and was a \nrevolution in literature and art as far as people \nspeaking Maithili are concerned. The quality now \nhas not remained mediocre. The real power of the \nMaithili language was realised by the native \nspeakers, mediocrity was replaced by excellence.  \nThis attempt at the writing of History of Parallel \nLiterature for the Maithili Language arose as the \nmediocre agency (private and governmental) \nfunded so-called mainstream literature, which has \nno readership, and no acceptance among the \nspeakers of Maithi li continued to be presented by \nthese Akademies as representative literature. \nLiterary journals like Museindia \n(www.museindia.com ) were also used for their  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nsinister design. The mediocre interface of Maithili \nliterature was presented by the government radio \nand television stations also. \n  \nRAJDEO MANDAL- THE POET, THE NOVELIST \nThe constant shedding of Tears -Maithili poem by \nSh. Rajdeo Mandal - from his anthology of poems \n\"Ambara\" \nOut of the eyes of my beloved \ntears like a river \nalways keep flowing \nand in that water of tears \npeople plunge \nsome feel cold \nand some feel hot \nsome say wow! \nand some feel bad. \nbut my blind-deaf accomplice \ndoes not care, \nher tears always keep flowing  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 7 \nbut after some time her tears stopped coming out \nnow perhaps she has emptied herself of tear \nor \nis she storing it !? \nThe verse is not a popular genre, but it is \nappreciated by a few. For a language like Sanskrit, \nthe volunteers who are engaged in its \npopularisation, are using simple Sanskrit prose  for \nit. They translate short stories and novels from \nother Indian languages into simple Sanskrit. Here \nthe translation of the verse is barred as the verse is \nread by none. In a language, the number of \nspeakers is so little that a need has been felt for \norganising camps for its spoken form, translation \nfrom verse into that language is considered a \nmisuse of resources.  \nIn Maithili, the situation has become grave. If we \nenvisage a situation where there are no villages left, \nthe number of speakers of this lan guage would \nbecome almost NIL. People would speak in Maithili \nonly in seminars and sittings. The need is already \nbeing felt for pronunciation and vocabulary \nenrichment classes even for the authors and \nsingers of Maithili.  \nThen what is the purpose of writi ng verse in this \nlanguage? What is the purpose and what is the  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nneed for it? People write verse due to paucity of \ntime, as the other genres require the devotion of \nmore time. The situation becomes even more grave \nwhen people give the reason for writing vers es in \nthis way.  \nIn this situation, the happenings of the \nneighbourhood, personal ambition, derogatory \nremarks about others; and the travelogue, all have \nbecome the subject matter of verse. But why not \nuse prose for these kinds of subjects? The short \nstories are transformed into drama form to stage it. \nBut what is the purpose of converting prose into a \npoem? \n The answer is both obvious and simple for those \nwho know the so -called dried main channel of \nMaithili literature. The readers of the converted \npoems are only the partisan -critiques. And writers \nof those great poems themselves throw eulogies on \nthemselves as they have understood the call for \nself-sufficiency in this way. Why depend on others \nfor it? They write long prefaces in prose and add it \nto their c ollection of verses, declaring their verses \nas great and path-breaking! \nWho will understand the value of the creation of \nverse? The personal worldly experiences, if these \nare not allowed to percolate deep down, would not \nbe able to transform into great poems, even though \nthose might be in rhythm. The spiritual and other - विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 9 \nworldly thinking, howsoever non -concrete would \nstill not be able to mesmerise, if that is not able to \nmeet the worldly and make itself relevant, even \nthough it is non -rhythmic or subscribes to a \nparticular partisan grouping or uses crutches of \nideology. The essential needs of man are food, \nclothes and housing. And after that the spiritual \nthinking and related needs. When Buddha asked \nthis question to all those who were seen \nparticipating in t he festivities, asked whether they \nknow the eventuality of death and if they do, how \ncan they participate in those festivities. Likewise, \nthe modern Maithili poets, when they find the base \nof their language -culture and economics missing \nbehind their feet, even then they refuse to accept \nthat truth and then they try to insert the -isms to the \nnational-international happenings into their \npoems, they want to create patronising literature \nfor the depressed classes and the natives, they \nwant to become a benefactor and so it fails to have \na cutting-edge effect. \nBut when Rajdeo Mandal writes: \nFrom the percolating drops of blood \nThe earth has become freshly-bathed \nThe bird then asks \nAsks from its heart  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nIn the incoming heavy and pitch-dark night \nWould our species survive? \n, then it goes into our blood and the blood starts \nrunning fast. The species of the poetics of the poet \nor the species of that bird? No nod of partisan \ncritiques or a self -obsessed preface is required for \nthis poem. No cartel or crutches of ideolo gy are \nrequired for this creation. \nSo the poem needs excellence. It requires a base of \nlanguage and culture. It does not need imported \nplots and subjects, which are imported to do \nfavours to the poem. It also does not need the \nimported emotion, which would  be a superficial \nattempt for searching for the disappearing \nlanguage, and culture, which has gone missing; and \nduring times of dwindling economy of the region. \nA good poem can be written on any subject, it can \nbe written on the anxiety of Buddha, regarding the \nfuture of mankind, for consoling the heart also \notherwise people will have to go to the pseudo -\npreachers, on and for the language, culture and \neconomy otherwise we will soon have to start \ncamps for Maithili. The transmigration of imagery is \nalso required, otherwise, we will have to create an \nartificial atmosphere for the poet; for their poems, \nwe will have to arrange stages, and a staging camp \nwill have to be organised for their artificial \nvocabulary and ideology. And people would have to  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 11 \nbe trained for it. The poets of the so-called mainline \nof the dried drain are just doing that. \nThe rhythm and ups and downs of the Maithili \nlanguage, the cultural and professional superiority \nof its proletariat brimming with confidence, having \nall kinds of professiona l and cultural skills, the \nsuperiority of its cooperative living style, cultural \nconservatism, polity, daily affairs, social values, \nmorality, economic situation and adaptation amid \nflood-ravaged economy; the religion and \nphilosophy all should be the subje ct of Maithili \npoem. And if that does not happen it would become \none-sided, it will get entrenched after getting \nlopsided, would become dead, fit to be framed and \nput onto the wall. \nTo create poetry is a necessity, a literary urge for \ncreation fulfilling t his urge. When the people of \nMithila would go to the camps for learning the \nMaithili language, then can only we start \nquestioning the need for writing poems and the \npurpose for creating all types of verse forms. Only \nthen we should discuss the futility of writing poems \nin Maithili. And that day must not come, for the \npoets would have to remain alert. And so is Rajdeo \nMandal and that is why \"Ambara\" a collection of the \npoem written by him has become the best \ncollection of this genre in the first decade of the 21st \nCentury. His collection of poems \"Vasundhara\" is \nthe next step. The excellence of verse created by  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nRajdeo Mandal is because of its foundation, the \nfoundation of language and culture. The excellence \nis because he does not have to import the contents \nof his subjects. He does not import emotions either, \nyou will find none. The expressions of his imagery \nlie in the rich vocabulary that he possesses. \nCreating a poem is the only way left for Rajdeo \nMandal. He has to create poems, it's a literary \nhunger and essentiality of his literary existence. The \nemotions are poured out in a spinning rhythm and \nbecome his poetry. \n  \n\"Rahab Ahink Sang\" - (Will remain with you only) - \nFrom \"Ambara\" \nCrying, calling \nMy throat dried \nThe lips dried \nAs if I was thirsty \nThe corpses all around \nAre laughing at me \nNobody is listening to my voice \nWhere has went \nMy society  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 13 \nIt was necessary to break \nThe conservatism \nTurning of direction \nFor the future \nYou all are yourself the Greats \nMove forward and leave the squabbling \nNo interruption will be able to stop it \nI have not done any big crime \nHey Respected you, come here \nDo not get angry \nI will not break any law henceforth \nI will not bother any of you now-on \nKeep your kingdom \nI do not want the headgear, the throne \nI will not change my colour anymore \nI will be with you all only, peacefully. \nRAJDEO MANDAL- THE FICTION WRITER \n\"Paro\" of Nagarjun -Yatri, (notwithstanding the  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nunanswered question of whether it was written \noriginally in Maithili or was a translation from Hindi \ninto Maithili by the auth or himself) did depict first -\nhand hand account of the dwindling culture of his \nMaithil Brahmin caste of contemporary times. He \ndid depict the socio-cultural situation of the period. \nThe novel \"Hamar Tol\" (My quarter of the village) \nby Rajdeo Mandal is a fi rst-hand account of his \n\"Dhanuk\" caste of Mithila and has been written in \nthe settings of the socio -cultural situation that this \ncaste is peculiarly placed in. He inserts everything \nin it, the belief, which is sometimes not rational; \nsocial reform, love, h ate, hope as well as \ndisappointment. There was a void after Lalit. The \nmainstream, as it is called, writers of the Maithili \nlanguage got themselves into a maze due to their \nchosen subjects. The dark enveloped the literary \nscene wherein they found the exit tough, the going-\non impossible. \nThe \"Hamar Tol\" of Rajdeo Mandal purifies the \naccount of the second -hand account by Lalit in \n\"Prithviputra\";  and as a result, the parallel \nmovement of the stream was able to take along the \nmain course of literature and moved it forward and \nmade it relevant. \nThe author, being a realistic writer, has been forced \nto make the ending a tragic one. He refuses to see \nsome struggles or is not able to see those, or \nnobody can see these. But he gives details of those  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 15 \nstruggles too. \n\"Everyone left the scene in a hurry. \nThere began a fight between the Crow and the \nMyna. That fight remained unseen, only the tree \nsaw it. And the tree saw many more things, but yet \nthe tree remained silent\". \nThe complexity and perplexity of that silence coul d \nbe refined and presented owing to the first -hand \nexperiences of those unseen things by second -\nhand accounts. And that's why this novel has \nsecured its position in the literary history of Maithili \nliterature. \nFive short stories by Rajdeo Mandal \nRajdeo Mandal adjudged the following five stories \nas the best of his short stories: \nRusal Bauwa (An Angry Boy) \nAvak (Speechless) \nBechuak Suiter (A Sweater for Bechua) \nElectionak Bhoot (The Ghost of Election) \nand Rakhbar (The Village Guard). \nThe first one Rusal Ba uwa (An Angry Boy) was \nwritten for the \"82nd Sagar Raati Deep Jaray\", a \nnight-long short story recitation programme held  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nevery three months in the villages of Mithila, where \nthe short -story writers read their new and \nunpublished short stories. Another writ er critically \nacclaims the read short stories and the process \ngoes from evening to morning. This time it was \ndecided that only children's literature (short \nstories) would be recited and this event was held in \nmy village. The criticism of Rajdeo Mandal's sh ort \nstory was assigned to Narayani. Narayanji noted \nthat this short story reminded him of Premchand's \nfamous short -story Idgah. The story goes on like \nthat. The son of Fekan is angry, he wants new \nclothes otherwise he won't go to the   Durga Pooja \nfair. The  son of Dhirendra Babu has new clothes. \nDhirendra Babu is rich but Fekan is poor, but his son \nis much ahead of Amit, son of Dhirendra Babu in \nevery respect, be it study or sports. A discussion \nensues between Fekan and his wife, his wife \naccuses him of not fulfilling his responsibility even \ntowards his son. His son listens to all these \ndiscussions and consoles his father. \nAvak (Speechless) begins with some hilarious \nmoments. Jitu reaches his in-law's house where his \nbrother-in-law introduces him to his frien d. This \nperson seems to be part of the robber gang, and he \nsaved his life. \nBechuak Suiter (A Sweater for Bechua) deals with \nbonded labour, and poverty and hints at thinking \nalong caste lines among the police force also. The  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 17 \nboy at the teashop is a child la bourer. It depicts \nentrenched corruption in the police force. \nElectionak Bhoot (The Ghost of Election) is a \ncommentary on the electoral process and \ndemocracy. The craft where the protagonist depicts \na sequence of events, which turns out to be \nhappening in his dream, is a wonderful treat. \n Rakhbar (The Village Guard) is the story of Musba, \nthe guard. His son gives a spear to his wife (Musba's \ndaughter-in-law) and instructs her to pierce the \nbody of Musba in case Musba quarrels with her. \nMusba, who is a terro r outside is tamed inside his \nhouse. Then the wordplay extends to the story of \nSumna who attacks him when he is behaving \nlecherously with her. \n In all the stories you will find the use of words and \ncontexts which is absent in mainstream literature. \nThe vib rant life, the story of gloom, and cultural \nparaphernalia even amid poverty were never heard \nof before the parallel tradition storytellers came to \nthe scene. \n Issue No. 88 (November -December 2019) of Muse \nIndia at http://museindia.com/Home/PastIssue  di\nsplays Maithili literature in a very poor light. \nMoreover, it wrongly claims to be a representative \nreview of Maithili Literature, whereas it was only in \nline with the  Sahitya Akademi, Delhi; a mere \nrepresentation of the so-called \"dried main-drain\".  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nIt is expected that Muse India will correct itself by \nannouncing an issue exclusively devoted to the \nparallel tradition of Maithili literature. \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 19 \n१.२.अंक ३५८ पर दिप्पणी \nअंक ३५८ पर टिप्पणी \nकल्पना झा , पिना \n१. शरटदन्द्ु चौधरीक संस्मरण साहित्य [बात -बातपर बात ( I-IV)]/ २. \nशरटदन्द्ु चौधरीक संस्मरणात्मक िास्य-व्यंग्य संग्रि- 'जँ िम जहनतहँ '३. \nशरटदन्द्ु चौधरीक तीनिा व्यंग्य संग्रि - 'बड़ अजगुत देखल.. ', \n'गोबरगणेश' आ 'कररया  कक्काक कोराममन '- गजेन्द्र ठाक ु र पर \nटिप्पण्णी \nबहत नीक , समीचीन तीनू आलेख। एकिक िा हबन्द्ुक ेँ  फहड़छा कऽ \nललखल गेल अलछ। ई तीनू आलेख पटि शरटदन्द्ु सरक व्यक्क्तत्व आ \nहनका द्वारा रलचत पोथी सभसँ लोक नीक जकाँ पररलचत भऽ जाएत। \nबहत मेिनतसँ तैयार कएल गेल तीनू आलेख , जे प िैत रोचक सेिो \nलागल। माने बोररिंग नहि अलछ। साधुवादक पात्र लथकहँ अपने , बहत \nमनोयोगपूववक तैयार कएल तीनू आलेख।  \nमधुकान्द्त झा  \n \nहवदेिक शरदेन्द्ु चौधरी हवशेषांक मे चौधरी जी क े  \"समय साल \nपहत्रका\" संपादन पर अजीत झा जी क े  एक लेख अलछ।चुंहक उक्त \nपहत्रका संचालन सं जुड़ल र िलहं तें एकर चचाव आह्लाटदत कयलक। \nअजीत जी क ें  धन्द्यवाद। समय साल पहत्रका गैर साहित्यकारो क े  मैलथली \nपढबा ललखबाक लेल उत्रेरक बनत से कामना राखख आरंभ भेल छल। \nएकर लाभ सभ सं बेसी िमरा भेिल से स्वीकार करैत छी। एहि लेल \nसंपादक शरदेंु जीक सदा आभारी रिब। समय साल जख न रकालशत \nिोबय लागल तहिया मैलथली में एक पहत्रका नहििं रहि गेल छल।  जिां धरर \nसमय साल पहत्रका क े  अंहतम पृष्ठ क े  अश्लील िेबाक बात अलछ से बात \nअनेक हवशुद्धवादी लोक किैत छलाि। अजीत जी सेिो चचाव कयलहन। \nशरदेंु जी जं ओकरा अश्लील नहि स्वीकार कयलहन तं ओकर कारण \nअलछ। जीवन मे भोजन आ कामुकता ( Food and Sex)  सवोच्च  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस्थान रखैत अलछ।  कोन मैलथल बॉलीवुड सं रभाहवत नहििं ?जतय सेक्सी \nहफल्म क े  बाटढ बिैछ। कोन गाम अलछ जतय अश्लील भोजपुरी आ \nपंजाबी िररयाणवी गीत टदन राहत लाउडस्पीकर नहििं सुनबैत \nअलछ। क्ललज सनक नामी पहत्रका क े  अंहतम पृष्ठ एिी सौंदयव क े  रतीक \nछल।  समय -साल मे वातावलापक अंहतम पृष्ठ परदाक अंदर रिैत छल , \nअश्लील किब कनी कठाइन लगैछ।  समय संग चलबाक एक रयास \nछल।ओना अपन अपन मत।  सच कहू तं ओहि अंहतम पृष्ठक \n\"लहतका\"िम स्वयं छलहं। तें उपरोक्त गलत सफाई । ओना एकर \nरशंसक कम नहििं छला।  िम उक्त पृष्ठ क े  दू पोथी क े  रूप मे रकलशत \nकयल। लि लीला आ निलीला। नामकरण अजजत आजाद कयलहन। \nजकरा चािी पठा देब। ओतेक खराप नहििं लागत। पुनः अजीत जी क े  \nधन्द्यवाद। अपराध क े  क्षमा करी। \n  \nक े दार कानन \nशरददिंु जी पर मित्वपूणव काज सम्पन्न कयलहं अिांलोकहन। धन्द्यवाद \nक पात्र लथकहं। शुभकामना।  \n  \nकामेश्वर चौधरी , विकासपुरी, नई ददल्ली \nहरय शरदेंुजी पर हवशेषांक नीक लागल।हनक़ भाषा रेम , साहित्यक \nकमवठता और मैलथली सेवा रेरणारद रि अलछ। िमर ( ECRly) में पिना \nरवासक अंतरालमे घहनष्ठ सम्बन्ध रिल. UPSCक लसवल Service क \nलेल अपना खचव  पर हकताब पठबलथ।  \nपूज्य हपताक अनुशरन करैत साहित्यकार रचना करैत रिलाि।मैलथली \nभाषा रसारमें हिमल भूममका स्मरणीय रित।  \nहिनक दीघवजीवनक शुभकामना  \n   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 21 \nआशीर् अनछचन्द्हार  \nहवदेिमे रमाकर चौधरीजी द्वारा हवभभन्न रोग पर जे चचाव चलल रिल अलछ \nसे िरेक अंकमे एबाक चािी। एहि बेरक अंकमे जे मधुमेिक स्िेज -बाइ-\nस्िेज वणवन अलछ से उपयोगी अलछ आ लगैए जेना रोगी अपन उपचार \nसरलतासँ अपनहि कऽ सकताि।  \nक ु मार मनोज कश्यप जी क े र लघुकथा नीक अलछ।  \n  \nडॉ विजयेन्द्र झा  \nबाप रे बाप! अपने एतेक काज मैलथलीमे क ' रिल छी , िमरा बुझने \nअपनेक काजक समक्ष मैलथली - साहित्य जगतमे रायः सभ झूस पहड \nजएताि। अपनेक एहि हवराि आ ' हवशाल सामग्रीक ें  पढबाक लेल यथेष्ट \nसमय आ ' असीम धैयव चािी। िमरा उत्सुकता बहत अलछ एकरासभक ें  \nपढबाक आ' िम अवश्य पढब । कनेक पलखहत भेिैत अलछ तखन। ता ' \nिम सभिाक ें  'सेभ ' क' कए राखल अलछ। िम एकिा अनुष्ठानमे लागल \nछी। शीघ्रहि एकरा हनपिाए अपनेक एहि अमूल्य धरोिरसभक रसपान \nकरब। बहत -बहत आभार , साधुवाद आ ' रणाम!  \n \nडॉ. प्रमोद क ु मार , पॉन्डिचेरी \nहवदेिक ३५८ वां अंक पढल । ई अंक श्री शरदेन्द्ु (शरदेन्द्ु चौधरी \nहवशेषांक अलछ। सबस ' पहिने िम श्री गजेन्द्र ठाक ु र जी (संपादक) क ें  \nकोटि कोटि धन्द्यवाद दैत लछयैन्द्ि जे ओ, कोन कारण स ' से नै जाहन मुदा \nओिन साहित्यकार, कहव , आलोचक वा पत्रकार पर हवशेषांक हनकालल \nरिल छलथ जजनका गद्दी पर बैसल लोक या त ' हबसरी गेलाि वा िारर \nदेलखखन्द्ि। मैलथली भाषा साहित्यक हवकास मे बहतो एिनो मनीषी \nलोकहन भेलाि जे , जी जान स ' माँ मैलथली क े र सेवा क ै लैन्द्ि । हनः स्वाथव। \nतेकर ई अथव नै जे हनका कात क ' देल जाखन्द्ि । श्री जगदीश चंर ठाक ु र \nसंग साक्षात्कार में वो स्वीकारैत छलथ जे मैलथली में शीषव पुरस्कारक लेल \nमैलथलीक हवकास में योगदान , साहित्यक कौशल , हनपुणता वा  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमौललकताक गुण रिनाई पयाव प्त नै, ओकरा लेल कलयुहगया गुणक \nखगता िोइत छै। जे हनका नै छखन्द्ि आ तें हनका अनदेखा क ै ल गेलैन। \nश्री कापरी जीक लेख हनक लागल मुदा िमरा ओ लेख कम संस्मरण \nबेसी लागल। श्रीमती कल्पना झाक लेख ईमानदार लागल। ओ स्वयं \nकिैत छलथ जे हनका श्री शरदेन्द्ु जीक हवषय में बेसी  नै बुझल छलैन्द्ि । \nहकताब मंगा का पढलाक बादे वो ललखली अलछ। क ु ल ममला क ' िमरा \nई अंक बहत हनक लागल।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 23 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.हनत नवल सुभाष चन्द्र यादव - भाग -१ (गजेन्द्र ठाक ु र) \n२.२.संतोष क ु मार राय 'बिोिी'- मंगरौना - धारावाहिक उपन्द्यास- आठम \nखेप  \n२.३.रबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभाषामे लशक्षा अभभयान आ जयकान्द्त \nममश्र \n२.४.रोशन  जनकपुरी - समयक े  कथा  \n२.५.जगदीश रसाद मण्डल - आत्मबल \n२.६.जगदीश रसाद मण्डल - मोड़पर (धारावाहिक उपन्द्यास)  \n२.७.रबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास) - १६म खेप  \n२.८.हनमवला कणव - अखग्न लशखा (भाग - १०) \n२.९.रमाकर चौधरी - एलरजी/ मनुष्यक रक्त/ हवभभन्न रकारक रक्त \nसम्बंमधत अन्द्य जानकारी/ रक्त समूि(Blood Group)/ उच्च रक्त \nचाप(Hypertension)/ रहतऔक्सीकारक( Antioxidant)/ \nपाचन तंत्र।(Digestive System)/ गैस्रोओसोफ े जजअल ररफ्लक्स \nबीमारी( GERD)  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.राजदेव मण्डलक ५ िा कथा- कथा-१ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर \n२.११.राजदेव मण्डल ५ िा कथा- कथा-२ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर \n२.१२.राजदेव मण्डलक ५ िा कथा- कथा-३ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर \n२.१३.राजदेव मण्डलक ५ िा कथा- कथा-४ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर \n२.१४.राजदेव मण्डलक ५ िा कथा- कथा-५ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर \n२.१५.क ु मार मनोज कश्यप- १ िा लघुकथा - डऽर कथी क े  \n \n \n \n  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 25 \n२.१.वनत निल सुभार् चन्द्र यादि - भाग -१ (गजेन्द्र ठाक ु र) \nहनत नवल सुभाष चन्द्र यादव - भाग -१ \nहनत नवल सुभाष चन्द्र यादव - सुभाष चन्द्र यादवक समस्त साहित्य आ \nओइपर गजेन्द्र ठाक ु रक टिप्पणी \n  \nराइिसष ब्लॉक- मैछिलीक समानान्द्तर धाराक लेखन - सुभार् चन्द्र \nयादिक समस्त सावहत्यक सन्द्दभषमे  \n  \nसुभाषचन्द्र यादव (१९४८- ), जन्द्म ०५ माचव १९४८, मातृक \nदीवानगंज , सुपौलमे। पैतृक स्थान: बलबा -मेनािी , सुपौल।  \nमूल मैछिली लेखन पवहल चरण : घरदेखखया  (१९८३) \nमूल मैछिली लेखन दोसर चरण : बनैत हबगड़ैत (हवदेि ई -पहत्रकामे \n२००८ सँ २००९ धरर , फ े र पुस्तकाकार २००९ मे) , गुलो (ममलथला \nदशवनमे रकाशन , २०१४, फ े र पुस्तकाकार २०१५ मे) , रमता जोगी \n(२०१९), मड र (२०२१), राजकमल चौधरी मोनोग्राफ (१९९६ साहित्य \nअकादेमी द्वारा ररजेक्ि , रचना पहत्रकामे २००५-०६ आ पुस्तकाकार \n२०२२ मे \"हनत नवल राजकमल\" नामसँ) , भोि (२०२२)। \n \"जे सुनबैए न्डखस्सा से राज करैए ऐ संसारपर\"- होपी अमेररकी \nकबीलाक लोकोक्तत। \n  \nआ सुभार् चन्द्र यादि न्डखस्सा सुनेनाइ िोवि देलन्डन्द्ह।  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n\"स्वप्नसुन्द्दरी एण्ड द मैजजकल बडडवस ऑफ ममलथला \" ( गीता \nधमवराजन , कथा, १९९६) \nममलथलाक िुनमुहनया राजक ु मारी स्वप्नसुन्द्दरीक ेँ  गाबैबला लचड़ै सभ बड्ड \nपलसन्न छलै। मुदा ओ माछ , बकड़ी आ गाय सभक ेँ  सेिो लचड़ै बना दैत \nछली।  \nरजा सभ राजक ु मारीक ेँ  उपराग देलक , राजक ु मारी रूलस गेली आ लचड़ै \nबनेनाइ बन्न कऽ देलहन। ओ मिलसँ बािरो नै अबै छली। जादूबला देश \nममलथलासँ जे बाँचल लचड़ै छल सेिो हनपत्ता भऽ गेल।  \nजनीजाहत खेतमे अखनो गबैत छली , मुदा हबनु रङ -हबरङक लचड़ैक ई \nममलथला आब ओ ममलथला नै लगैत छल।  \nआ फ े र आयल गाछक पैकार सभ , हबनु लचड़ै गाछक कोन काज , ई गप \nलोक सभक ेँ  बुझा , ठहक कऽ ओ सभ ममलथलाक सभिा गाछक ेँ  काटि \nकऽ लऽ गेल।  \nजनीजाहत सभ , सभिा जुगहत भभड़ेलहन जे हकछ ु  गाछ बलच जाय , मुदा \nसे भऽ नै सकल। हबनु गाछक सभिा धार सुखा गेल। हबनु गाछक लोक \nसभ िोइत गेल गरीब आ पैकार सभ िोइत गेल धनीक।  \nजनीजाहत सभ  गेलीि राजक ु मारी लग , कनैत, किैत जे \nराजक ु मारी , मदहत करू , िम सभ गलत छलौं।  \nस्वप्नसुन्द्दरी बैसल छली अपन कोठलीमे , जतऽ चारूकात देबालपर छल \nरङ हबरङक लचड़ै सभक लचत्र। ओइ लचड़ैक लचत्र सभक ेँ  देखैत ममलथलाक \nराजक ु मारी स्वप्नसुन्द्दरी उदास भऽ बजली - नै, अिीं सभ ठीक छलौं। \nखाली लचड़ै िमरा सभक ेँ  रसन्न नै राखख सक ै ए।  \nमुदा जनीजाहत सभ बजली - हबनु लचड़ै सेिो िम सभ रसन्न नै रहि  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 27 \nसकब , ओ लचड़ै सभ घुरा कऽ आहन टदअ राजक ु मारी।  \nमुदा राजक ु मारी ततेक उदास छली जे ओ जादू नै कऽ सकली। तखन \nजनी -जाहत सभ किलखन्द्ि - लचन्द्ता नै, िम सभ गाछ रोपब आ गाबैबला \nलचड़ै स भ घुरर आओत। आ ऐबेर ककरो बेइमानी सेिो िमरा सभ नै करऽ \nदेबै।  \nआ बताि सन खिऽ लागल सम्पूणव ममलथला। ककरो कोनो पलखहत \nनै, आ ओ सभ गाहब कऽ नालच कऽ रोपऽ लागल आ पिबऽ लागल गाछ। \nआ गाछ जेना -जेना बिऽ लागल आ चकरगर िोइत गेल सभ िँसऽ \nलगला , आ थोपड़ी पारऽ लगला। संग ममलल कऽ काज क े लासँ हनका \nसभक ेँ  खुशी िोइन। आ ऐ सँ गाछो सभ नीकसँ आ जल्दीसँ बिऽ लागल। \nआ स्वप्नसुन्द्दरीक देश ममलथलामे छोि-पैघ गाछ सभ मुस्की देमऽ लागल \nचारू कात। जादूबला संगीत चारू टदस पसरर गेल।   \nलाल रङ्गक, जोमक रङगक , अकासी , पीअर , गुलाबी आ पहनसोखा सन \nसात रङक लचड़ै सभक डेरा बनत  ई। \nराजक ु मारी किलहन जनीजाहत सभसँ - िमर देशक बलचयासभ \nपाठशाला जालथ , ई िमर सभ टदन सँ सपना अलछ। जनीजाहत सभ \nबजली - िँ राजक ु मारी , जँ िम -सभ पिल ललखल रहितौं तँ कोनो पैकार \nिमरा सभक ेँ  ठहक नै सहकतय।  \nमुदा आयल एकिा झमेल। जनीजाहतमे सँ हकछ ु  किलहन - मुदा तखन \nघरक काज क े  करत ? \nतखन ममलथलाक राजक ु मारी आदेश देलहन - बालक सभ बाललकाक \nकाज सीखत आ बाललका सभ बालकक काज। ममललये -जुलल कऽ आगाँ \nबिैमे सभक ेँ  नीक लागत।  \nआ स्वप्न सुन्द्दरी सभ पिैबाली बाललकाक ेँ  देलखन्द्ि एकिा साइहकल। स्वप्न \nसुन्द्दरी बुझेलखखन्द्ि- संसार भररमे ओ सभ रसन्न छलथ जे एक -ठामसँ \nदोसर ठाम जल्दी पहँलच जाइ छलथ , कारण तइसँ ओ सभ सभिा काज  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजल्दी -जल्दी पूरा कऽ लै छलथ। जनीजाहत सभ पुछलखन्द्ि - की िम सभ \nसाइहकल नै चला सक ै  छी ? राजक ु मारी किलखन्द्ि- हकए नै? महिलाक ेँ  \nओ सभ काज करबाक चािी जे ओकरा नीक लगै छै।  \nहकछ ु  गोिे राजक ु मारीसँ पुछलखन्द्ि- मुदा िाका कतऽ सँ आओत? मुदा \nसभ ओकरा दबाहड़ देलक। सभिा काज राजक ु माररये करती ? आ \nलगेलक सभ एकिा बड़का मेला। पाइ जमा भेल , आ बनल राजक ु मारी \nस्वप्नसुन्द्दरीक पाठशाला। \nपाठशाला करैए जादू , ओतऽ बच्चा सभ जा कऽ बहन जाइत अलछ जेना \nिोलथ रङ -हबरङक लचड़ै । अहूँ हकए नै अबै छी पाठशाला \nराजक ु मारी ? राजक ु मारी एक टदन पाठशाला एली , दोसर टदन एली आ \nसभ टदन आबय लगली। आ फ े र ओ किलहन जे बच्चा सभक माय बाबू \nसेिो आबथु पाठशाला।  \nआ फ े र राजक ु मारी फ े रसँ करऽ लगली जादू। मुद ऐबेर ओ खाली बेकार \nचीज सभक ेँ  बनबऽ लगली लचड़ै।  \nआ बहत रास   कएक रङगक पाँखखबला लचड़ै सभ सेिो घुरर आयल अलछ \nमम लथलामे , हबनु जादू कयने।   सभ अपना लोलमे एक -एक िजार पोथी \nलेने , उल्लास आनैबला पोथी सभ , लाल , गुलाबी आ अकासी रङक। \nलाल ,  जोमक रङगक , पीअर , गुलाबी आ पहनसोखा सन सात \nरङक , कारण रेतक स्थान लऽ लेलक अलछ िररयर कचोर गाछ सभ।  \nआ लचड़ै सभ गाहब रिल अलछ - हबनु ज्ञान सुन्द्दरता अलछ सुखायल धार \nसन।  \nआ ओइ िुनमुहनया राजक ु मारीक ममलथला बहन गेल हवश्वक सभसँ बेशी \nिररयर आ रफ ु क्ल्लत देश। \nलोक सभ तँ ईिो किैत छलथ जे अिी लचड़ै सभक कारण ममलथलाक \nिबामे रिैत अलछ जादू सटदखन।   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 29 \nआ जँ कहियो िमरो सभक ेँ  भेटि जाय एकिा एिेन स्थान , जतय महिला \nआ पुरुख सोलच सकलथ पैघ -पैघ गप! ई जादूबला स्थान िमरा सभक \nलगे -पासमे तँ नै ? ई स्थान जतऽ जादूबला बौस्तु सभ अलछ , िमरे सन \nसाधारण लोकक भभतरे तँ नै अलछ ? जँ अिाँक ेँ  भेिय ई स्थान , जतऽ \nकतौऽ, तँ सूलचत करू िमरा िमर ई -पत्र \nसङ ड क े त editorial.staff.videha@gmail.com पर।  \n  \nसुभाष चन्द्र यादव खखस्सा सुनेनाइ छोहड़ देलखन्द्ि।  \nमुदा ओ १९८३ सँ अड़ल रिलाि असगरे , आइक तथाकलथत हनम्न वगवक \nहकछ ु  लेखक सभ सेिो मैलथलीक आभासी वतवनीक सङ्ग चलल गेला आ \nछोहड़ देलखखन्द्ि असगर हनका , ओ सभ गैसलाइदििंगक लशकार भऽ \nगेला। पैकार सभ चारूकात सिसि करऽ लागल। ओइ िुनमुहनया \nराजक ु मारी सन ओ देखैत रिलाि  .. \nमुदा ०१.०१.२००८ सँ ८ सालक तैयारीक बाद हवदेि - मैलथली ई -पहत्रका \nगाछ रोपब शुरू क े लक , ममलथलामे , पक्ष-दर -पक्ष, आ घुरर कऽ आबय \nलागल रङ -हबरङक लचड़ै सभ।  \nनलचक े ता २५ बखवक मौनभंगक बाद हवदेि पाभक्षक ई-पहत्रका मे नो \nएण्री: मा रहवश  रकालशत करय लगलाि आ ओिी बखव २५ बखवक बाद \nसुभाष चन्द्र यादव हवदेिक पाठकक ेँ  खखस्सा सुनबय लगलाि   पक्ष-दर -\nपक्ष।  सुभाष चन्द्र यादवक घरदेखखया आयल १९८३ मे आ २५ बखवक \nबाद \"बनैत हबगड़ैत \" २००८-०९ मे हवदेिमे ई -रकालशत भेला क बाद \n२००९ मे   हरण्िमे सेिो आहब गेल।  \n\"जे सुनायत खखस्सा सएि राज करत ऐ संसारपर\" आ समानान्द्तर धारा \nसुना रिल अलछ खखस्सा। ममलथलाक कएक रङगक पाँखखबला लचड़ै सभ \nघुरर आयल जेना सन्द्दीप क ु मार साफी , उमेश पासवान , बेचन \nठाक ु र, कहपलेश्वर राउत , उमेश मण्डल , राम हवलास साह , रा जदेव  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमण्डल , नन्द्द हवलास राय , जगदीश रसाद मण्डल , ुगावनन्द्द मण्डल , \nरामानन्द्द मण्डल , ललन क ु मार कामत , नारायण यादव , मुन्नी \nकामत , लशव क ु मार रसाद , धीरेन्द्र क ु मार, रामदेव रसाद मण्डल \n\"झारूदार\" एला रङ हबरङक कथा आ गीतक सङ।  \nघुरर आयल अलछ सभ अपना लोलमे एक -एक िजार पोथी लेने , उल्लास \nआनैबला पोथी सभ , लाल , गुलाबी , जोमक , पहनसोखाक सात रङक आ \nअकासी रङक।   कारण रेतक स्थान लऽ लेलक अलछ िररयर कचोर गाछ \nसभ।  \nआ सुभार् चन्द्र यादि न्डखस्सा सुनेनाइ फ े रसँ शुरू कऽ देलन्डन्द्ह।   \nबनैत हबगड़ैतक बाद आयल रमता जोगी , गुलो , मडर , भोि। साहित्य \nअकादेमी द्वा र ररजेक्ि कएल राजकमल चौधरी मोनोग्राफ आयल  \"हनत \nनवल राजकमल \" नामसँ। आ तेँ सुभाष चन्द्र यादव छलथ  \"हनत नवल \nसुभाष चन्द्र यादव \"। \nमैछिली स्िोरी साइंस  (मैछिला किाशास्र ) आ सुभार् चन्द्र यादि  \nममशेल फोको  (Foucault)क \"अनुशासन संस्था \" बा मनोवैज्ञाहनक \nबािवन आ ह्वाइि िेडक  \"गैसलाइदििंग\" ुनूक लक्ष्य एक्क े  छै। ममशेल \nफोकोक \"अनुशासन संस्था \" अलछ, सोझाँबलाक ेँ  अनुशासनमे आनू आ \nतइ लेल सभक ेँ  आपसेमे लड़ाउ , हकछ ु क ेँ  पुरस्क ृ त करू आ जे \nअनुशासनमे नै अबैए तकरा आस्ते -आस्ते माहर टदयौ। गैसलाइदििंगमे \nसोझाँबला क ेँ  हवश्वास टदआओल जाइत अलछ जे अिाँ जे यथाक्स्थहतक \nहवरोध कऽ रिल छी से कोनो हवरोध नै , ई तँ सभ कऽ रिल अलछ , अिाँ \nतँ हवरोधक नामपर हवरोध कऽ रिल छी आ से अपन कमी नुक े बा लेल। \nऐमे समाजमे वतवमान आधारभूत कमीक सिायता सेिो लेल जाइत \nअलछ, आ आस्ते-आस्ते िारगेि बताि भऽ जाइत अलछ बा पलायन कऽ \nजाइत अलछ।  \nसे सुभार् चन्द्र यादिक राइिसष -ब्लॉक सामान्द्य राइिसष ब्लॉक नै  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 31 \nिल , ई िल \"गैसलाइटििंग\"। \nमुदा एकर रहतकारमे अबैत अलछ स्िोरी साइंस , कोन कथा सुनेलासँ \nलोक आ समाजपर की असर पड़त , ई ओइ आधारपर पूवव -हवश्लेषण \nकरैत अलछ।  \nसे समानान्द्तर धारा माहरक ेँ  माहरसँ कािबाक हनणवय लेलक । \nओ मूलधाराक साहित्यकार सभ जे मानकीकरणक नामपर भाषाक ेँ  \nमरोड़ै छला , ओ स्िोरी साइंसक संग गैसलाइदििंगक आधारपर काज कऽ \nरिल छला। हनकर उद्देश्य छल वतवनीक भभन्नताक ेँ  अशुद्धताक नाम देब। \nरामदेव झा घरदेखखयाक ेँ  लभक्षत कऽ ई सभ ललखलखन्द्ि जे , जे ललखब से \nबाजब असममयो मे असफल  भेल से मैलथलीयोमे िएत।  \nआ सुभाषचन्द्र यादव असगर पहड़ गेलाि।  \nमुदा जखन रमानन्द्द झा  'रमण ' अिी स्िोरी-साइंसक रयोग हबसाँिक \nसङ क े लखन्द्ि, आ तकर आलोकमे जगदीश रसाद मण्डलक लशवशंकर \nश्रीहनवास द्वारा वतवनी -संशोधन कएल कथा  (जइ ले ओ अशुद्धता दूर \nकरबा लेल तीन टदन मेिनहत कएल , अहि तरिक अिसान सेिो \nजतेलखन्द्ि) उमेश मण्डलजी जखन िमरा पठे लखन्द्ि तँ िमर कान ठाि भऽ \nगेल।  \nकारण सुभाष चन्द्र यादवक वतवनीक कथा हवदेिमे तावत ई -रकालशत \nभेनाइ शुरू भऽ गेल छल। िम उमेश मण्डल जी क ेँ  स्िोरी -साइंसक ममव \nबुझेललयखन्द्ि आ हबनु तथाकलथत शुद्ध कएल वतवनीबला रूप हवदेिमे \nछपब शुरू भेल  [देखू  ुध -पाहन फराक -फराक (कथा एवं पाण्डुललहप \nजगदीश रसाद मण्डल) - (छाया एवं सम्पादन - उमेश मण्डल) ]। \nआ उमेश  मण्डल सूलचत क े लखन्द्ि जे  वतवनी शुद्धताक बाद जगदीश रसाद \nमण्डल जी गुम रिऽ लागल छलाि , आ जहियासँ ओ सुनलखन्द्ि जे \nवतवनीक शुद्धता बला रचना हवदेिमे ररजेक्ि भऽ गेल छखन्द्ि आ हनकर \nअसली वतवनीबला वसवन आब ई -रकालशत िेतखन्द्ि तहियासँ हनकामे नव  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउत्साि आहब गेल छखन्द्ि। \nफ े र उमेश मण्डल जीक गप सुभाष चन्द्र यादवसँ भेलखन्द्ि , तँ सुभाष चन्द्र \nयादव जी सूलचत क े लखखन्द्ि जे मूलधारा बला सभ हकछ ु  ललखख \nटदयौ , सुनबे नै करत काने -बात नै देत। राजमोिन झा भाइ सािेबपर सेिो \nबड्ड हवश्वास कएल गेल रिय , मुदा ओ स्वयं साहित्य अकादेमी पुरस्कार \nलऽ कऽ अपनाक ेँ  राजनैहतक व्यक्क्तवादी लसद्द क े लखन्द्ि। \"तँ तकर \nउपाय?\" \"उपाय वएि जे अिाँ सभ कऽ रिल छी , माने लेखक बिाउ। \" \nआ स्िोरी साइंस सेिो सएि किैए , जे कथा सुनायत से करत राज , आ \nजे जत्ते कथा सुनाओत से तत्ते आगाँ बित। आ असगर बृिस्पहतयो झूठ। \nमुदा ऐबेर दोसर चरणमे सुभाष चन्द्र यादव असगर नै रिलथ।  \nआ समानान्द्तर धारा कथा सुना रिल अलछ १५ सालसँ आ मूलधारा सुहन \nरिल अलछ।  \nजखन हक ममशेल फोकोक सभिा हडसीप्प्लनरी इंस्िीट्यूशन  \"अनुशासन \nसंस्था \" जेना साहित्य  अकादेमी , मैलथली अकादमी , मैलथली भोजपुरी \nअकादमी , आ साहित्य अकादेमी द्वारा मान्द्यता राप्त कलथत ललिेरेरी \nअसोलसयेशन सभ मूल धारा लग छै।  \nमुदा ममशेल फोकोक सभिा हडसीप्प्लनरी इंस्िीट्यूशन आ मूलधाराक \nगैसलाइदििंगक िेक्क्नक, गार्जिंयन बनबाक ऑफरक िेक्क्नक स्िोरी \nसाइंस द्वा रा खतम कऽ देल गेल छै।  \nस्िोरी साइंस तारानन्द्द हवयोगीक शलदावली  (१) जेना थोकक हिसाबें \nमैलथलीमे उपन्द्यास बिराइत अलछ , (२) मेितरक भाषा आ  (३) क ू ड़ा-\nकड़किक पिाड़ ठाि करबाक साजजश बा रमानन्द्द झा  \"रमण \"क \nशलदावली  (१) \" िाि-बजारक भाषा \" ( डॉ . रमोद \nक ु मारक 'कनहकरबा ' क आमुखमे )क ेँ  उघार क े लक। \nई सभ ितोत्साहित करबा लेल उपयुक्त गैस -लाइदििंग क े र िेक्क्नक अलछ \nजकरा समानान्द्तर धारा द्वारा स्िोरी साइंसक मदहतसँ खतम कऽ देल गेल  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 33 \nअलछ। तँ ई उदािरण लसद्ध करैए जे मूल धारामे सभ जाहतक लोक अलछ \nआ समानान्द्तर धारामे सेिो। स्िोरी साइंसक मदहतसँ ब्राह्मणवादक  संग \nगएर -ब्राह्मणक नव-ब्राह्मणवादक ेँ  सेिो लचखन्द्ित कएल गेल अलछ। \nआ सएि कारण छै जे मैलथली कथा सुनेबाक आयोजन  \"सगर राहत दीप \nजरय \"क ेँ  साहित्य अकादेमी द्वारा गीहड़ लेबाक रयत्न भेल आ से हवफल \nभऽ गेलापर रमानन्द्द झा  'रमण ' सहित मूल धारा अपन मानलसक \nसन्द्तुलन बना कऽ नै राखख  सकला। रमानन्द्द झा  'रमण ' तँ सभिा \nसीमाक अहतक्रमण करैत एकिा ब्राह्मणवादी संस्थाक पहत्रकामे हबनु \nनाम लेने िमरा आ उमेश मण्डलक ेँ  अवाच कथा सेिो किलखन्द्ि आ तकर \nउपिार स्वरूप साहित्य अकादेमी ओइ संस्थाक ेँ  कलथत ललिेरेरी \nएसोलसयेशनक रूपमे मान्द्यता देलक। ई घिना स्िोरी -साइं सक रभावक ेँ  \nदर्शिंत करैत अलछ। \nमुदा अशोक गत दस सालसँ  'सगर राहत दीप जरय ' क े र आयोजन \nसमानान्द्तर धाराक लेखक सभ द्वारा कएल जेबासँ आह्लाटदत छलथ आ \nकिै छलथ- \"एकर रारप्िक उद्देश्य रिै गाम-गाम गोष्ठी करबाक, से आबे \nजा कऽ भऽ रिल छै। \" यएि गप िमर गाममे भेल ८२ म सगर रा हत दीप \nजरय  [कथा बौद्ध लसद्ध मेिथपा (बाल साहित्य क े जन्द्रत) मेंिथ ]मे \nलशवशंकर श्रीहनवास सेिो बाजल छला - \"जखन िम सभ  'सगर राहत \nदीप जरय ' शुरू क े ने छलौं तखन एकर उद्देश्य छल जे ई गामे -गाम \nहअय , मुदा ई तँ पिना -चेन्नै घुमऽ लागल। \" \nआ ओम्िर रामभरोस कापहड़  'भ्रमर ' आ परमेश्वर कापहड़ सेिो पायापार \nनेपाल मे अड़ल छला। भारतक सरकारी संस्थाक संकलनमे हनकर \nसभक रचना बािरी  (नेपालक ) िेबाक कारण नै देल गेलहन मुदा ओिी \nनेपालक दोसर लेखक , जे स्िेिस -को क े र सङ छला , क े र कथा देल गेलै \n। \nआब आउ सुभार् चन्द्र यादिक सभिा मूल रचनाक बेरा -बेरी \nपुनपाषठ करी ....  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nगुलो \n(गुलो मूल मैलथली आ गुलो हिन्द्दी अनुवाद  (अंहतका रकाशन ) क पाठपर \nआधाररत। ) \n  \nगुलो वहन्द्दी अनुिाद \nपहिने गुलोक हिन्द्दी अनुवादपर टिप्पणी। (सैद्धांहतक हववेचन लेल देखू \nिमर पोथी - मैलथली समीक्षाशास्त्रक मैलथली लेल एकिा अनुवाद \nलसद्धान्द्त आ अनूटदत साहित्यक समीक्षाशास्त्र , हवदेि \nपेिार http://www.videha.co.in/pothi.htm मे उपलब्ध।) \nजेना कोनो हिि हफल्म जेना कन्नड़क \"कनतारा \" जँ  अिाँ पी.वी .आर . मे \nदेख लेने छी तँ की पाँचो ममनि तकरा अिाँ ओ .िी.िी. प्लेिफॉमवपर देखख \nसक ै  छी। \nजेना िररमोिन झा क े र  \"कन्द्यादान\"क हिन्द्दी अनुवाद  (हवभा रानी \nद्वारा) देखख कय हनकर पुत्र राजमोिन झा ुखी भऽ माथ पकहड़ लेने \nछला , सैक्र े ड गेम्सक अनुराग कश्यप द्वारा घटिया वेब सीरीज रूपान्द्तरण \nदेखख कऽ लेखक हवक्रम चन्द्रा ुखी भेल छला , सएि अनुभूहत गुलोक \nहिन्द्दी अनुवाद देखख कऽ िमरा भेल।  \nमूल धाराक लोक हबनु अनुवाद लसद्धान्द्त पिने अनुवाद करैए , मूल \nधाराक ब्राह्मणवादी आ नव -ब्राह्मणवादी लेखक सभक जखन मौललक \nलेखनेमे शलद -भण्डारक सुखार रिै  छै तँ अनुवादक कथे कोन। अनुवादक \nरमण क ु मार ससिंि लग ने मैलथलीक शलद -भण्डार छखन्द्ि आ ने हिन्द्दीक। \nअखबारी भाषामे ओ गुलोक अनुवादक पहिले पाँतीमे  \"हतला \nसकरांहत \"क अनुवाद  \"मकर संक्रान्न्द्त\" करैत छलथ ! की मकर संक्रान्न्द्त \nमैलथलीक मूल धाराक ब्राह्मणवादी आ नव -ब्राह्मणवादी ले खक सभ नै  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 35 \nरयुक्त करैत छलथ , आ गुलोक पहिल पाँहतमे  \"हतला -सकरांहत \"क ेँ  \nसुभाष चन्द्र यादव  \"मकर संक्रान्न्द्त\" नै ललखख सक ै  छला ? \nसे जँ अिाँक ेँ  सुभाष चन्द्र यादवक गुलो क ेँ  हिन्द्दी आ मैलथली ुनूमे \nपिबाक इच्छा हअय आ गैसलाइदििंगक लसद्धांतक रयोग देखबाक हअय \nतँ पहिने हिन्द्दी अनुवाद पढ़ू आ फ े र मूल मैलथली पढ़ू। कारण मूल मैलथली \nजँ अिाँ पहिने पटि लेलौं तँ अिाँक ेँ  लसनेमाक ेँ  पी .वी .आर .मे देखबाक \nअनुभूहत िएत , आ जँ पहिने अिाँ मूल मैलथली पटि लेब तँ हिन्द्दी अनुवाद \nएक्को पन्ना नै पटि सकब, आ तखन गैसलाइदििंग क े र रयोग क े ना देखख \nसकब ? िमर इच्छा अलछ जे अिाँ ई रयोग देखी।  \nअिी सन्द्दभवमे २०२१ मे गएर -सवणवक ेँ  पहिल बेर देल मैलथलीक साहित्य \nअकादेमी पुरस्कारक चचाव करब आवश्यक अलछ। जगदीश रसाद \nमण्डलक उपन्द्यास \"पंगु\" ओतऽ सँ शुरू िोइए जतऽ यात्रीक बलचनमा \nखतम िोइत अलछ , आ मूल धाराक लोक छड़पिाय लगला जे जगदी श \nरसाद मण्डल यात्रीजी सँ आगू क े ना बटि गेला आ ओ सभ यात्रीजी सँ \nपाछाँ बिब तँ दूर पाछ ु ए हकए जा रिल छलथ ? २०१८ मे ई उपन्द्यास \nहवदेिमे ९ खण्ड मे ई -रकालशत भेल आ संकललत \nभेल  हवदेि :सदेि  २१ मे  (पृ. ६७७-७७९), फ े र ओ पुस्तकाकार आयल \nओिी बखव , आ आब ओ हवदेि पेिार  मे सेिो उपलब्ध अलछ। ऐ पोथीक \nहिन्द्दी अनुवाद रामेश्वर रसाद मण्डल द्वारा कयल गेल  (पल्लवी \nरकाशन ) आ िमर अनुरोध अलछ जे ई हिन्द्दी अनुवाद अिाँ मूल मैलथली \nपिलाक बाद पढ़ू , अिाँ पूरा पोथी पटि सकब। \nपंगुक मूल  आ हिन्द्दी ुनू  हवदेि पेिार  मे उपलब्ध अलछ। \nफ े र घुरू गुलोक हिन्द्दी अनुवाद पर , से अनुवाद क े ना भेल आ क े ना \nमैलथलीक इन्द्साइडर व्यू हिन्द्दी-अनुवाद वजवनमे आउिसाइडर व्यू बहन \nगेल नव -ब्राह्मणवादक अनूटदत -स्िोरी-साइंसक रयोग सँ , से नीचाँ \nिेबुलमे देल अलछ।  बहत ठाम हिन्द्दी शलदकोषक अकालक कारण शलद \nलेल शलद नै वरनड हववरण देल गेल अलछ , सेिो बहत ठाम अशुद्ध आ \nबहत ठाम अनूटदत भेबे नै कएल , आहक अथवक अनथव करैत  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशाखलदक / अथावनुवाद भेल।  \nमूल मैछिली  \"गुलो\" अनूददत वहन्द्दी \"गुलो\" \nहतला -सकरांहत  मकर संक्रान्न्द्त \nएक्क े  ससपेन मे मुँि तोहड़  एक िी सस्पेन से मुँि तोड़  \nओकरा िांसलक ै  उसका घी बनाया  \nघरहनयो * पत्नी भी \nिुकुम -िुकुम  हकसी तरि  \nकबइ कबई मछली  \nदहबया  दाब  \nदेखबिक छौहड़ए ! देखेगी तू , \nदेललयि  आपको टदए  \nअमाठी  आम की ििहनयाँ \nकरची  बाँस की छहड़याँ  \nकठुआयल  स्तंभभत  \nदाब -दाब करैत रिै छै  दबाव बनाए रखते िैं  \nबात उनिा दइ छै** बात को पलि देती िै  \nपहनजाब  पंजाब  \nमुँि बाहब कऽ  िताश \nसड़लाि खुट्टा  घुन लगे खूँिे  \nउपरेलक  ढूिकर लाई  \nगज्जन  इज्जत  \nओगरइ -ए देखभाल करता िै  \nरमरािहड़  अरिर  \nटठठुआ*** टठठुआ \nकोय लिेलक  कोई उसे िथेली पर रगड़ता िै  \nभाकन  जलक ु िी  \nपरचारै छै  ताना देती िै \nभोटिया  सुजनी   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 37 \nभोमिैर लेतै  काि खाएँगे  \nिपक ु हनयाँ उंकड़ं \nचास , समार आ चौकी *** चास , समार और चौकी  \nिोन करइ-ए िुकड़े-िुकड़े करती िै \nपांगय लागल  कािने लगा  \nखराय  डंठल सूखकर सख्त  \nगोसांइ डुमानी  सूयव डूबने  \nपछड़ैत-पुछड़ैत हकसी तरि  \nलसदिा  भोजन की सामग्री  \nगुलो उकटि देलक ै  गुलो ने किा  \nजुमा कए  हनशाना साधकर  \nिपलस -िपलस  िाँफ िाँफ \nभालस गेल  हिल गए  \nपाटि छप्पर को िेकनेवाला आधार  \nिििि पत्थर \nहगरित दहित रिै  गृिस्थ उदार था \nछील -मोटठ  छीलकर  \nिड़ौथ िड़ौथ बाँस  \nखि उछाहि देलक ै  फ ू स उड़ गई \nकालीबंदीक सेवा  कालीबंदी की पूजा  \nक ु शक कलेप*** क ु श का कलेप \nपाि अंतधावन \nआरा  बगीचा \nगाछी आम क े  बगीचे \nगैि कािकर \nछौड़ी कए समांगे ने िोइ छै  उसकी तबीयत ठीक निीं िै  \nिाि घास फ ू स से बनी दीवार  \nदोसर हबछेलक  दूसरी बनाने लगा िै  \nआलन  अस्तर  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजैराठो  जड़ें  \nदू गो सुपारी नोत मे आयल छै  हनमंत्रण की सुपारी ममली िै  \nबाछय लागल  अलग करक े  रखने लगा  \nटिरलस कए  गुस्से में  \nकननमुँि  रुआँसा  \nबीि लगाएत  बाँस रोपेगा  \nलससोहि लेलक ै  तोड़ ले गया  \nअररक ं चन*** अररक ं चन \nलाि मे झुहनयो रिै  झुहनया भी थी  \nअिे-अि चुपक े  से \nनौ बजे राहत मे  दस बजे रात में  \nओलैत  चुनता \nझखइ  अफसोस जता रिा  \nडंगेलक  उसे तैयार हकया  \nिपय आने \nजोगतै  रखवाली कौन करेगा  \nसात -आठ िा नभका खुट्टा \nकाटि \nखूँिे काि रखे  \nखखखखर  नेवला  \nपजोठने  लेकर  \nिाक दाए बुलाकर  \nजुआयल *** जुआया हआ  \nगलल कए भात भाए \nजेतौ **** \nगलकर भात िो जाएगा  \nतुम्मा*** तुम्मा \nअवाच कथा  बुरी बात  \nभूमकम  भूकम्प ***** \nभूकम्प  भूकम्प ***** \nठठरी *** ठठरी   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 39 \nऊक मुखाखग्न  \nहिन्नू हिन्द्दू \nकरइ छै क े ना बोलता क्या िै \nअरबा -अरबाइन *** अरबा -अरबाइन  \nझोड़ा  बिुआ \nिाहन कए लेकर  \nअखरा *** अखरा  \n  \n*सुभाष चन्द्र यादव पत्नी लेल घरनी आ जगदीश रसाद मण्डल \nभनलसया क े र रयोग करै छलथ , ुनू दू -क्स्थहतमे दू तरिक रयोग छै। \nअनुवादक की ुनू लेल  \"पत्नी\" शलदक रयोग करता ? \n**बातक ेँ  पलटि देनाइ भेलै घुमा देनाइ , एतऽ छै छ ु टिते उनिा जबाब \nदेनाइ।  \n***अनूटदत नै भेल  \n****शाखलदक अनुवाद  \n*****अथावनुवाद  \nहिन्द्दी वजवनमे अध्याय पररवतवन सेिो पता नै चलैत अलछ , मूल मैलथलीमे \nनव पृष्ठसँ हववरण शुरू कऽ , आ जतऽ जगि खाली छै ओतऽ फोिो पाहड़ \nकऽ अध्याय पररवतवन स्पष्ट कएल गेल छै।  \nडेनमाक व क शलदकोष बड हवस्तृत छै , रायः २३ वोल्यूम सँ बेशीमे \nछै,  आरवासी रायः ओकर नागररकता लेल लै जाएबला डेहनस भाषाक \nपरीक्षामे अनुत्तीणव भऽ जाइ छलथ। एकिा महिला जे डेहनससँ हववाि क े ने \nरिलथ हनकर बच्चा डेनमाक व क नागररक भऽ गेल मुदा ओ किलखन्द्ि जे \nभाषा पेपर बड्ड कटठन िोइ छै , डेहनस सेिो ओइमे अनुत्तीणव भऽ जाइ \nछलथ। जनसंख्या वा क्षेत्रफलक छोि रिब डेहनस वोकाबुलेरी लेल  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिाहनकारक नै भेलै।  \nहिन्द्दी जै हिसाबे अपन भूगोल बढेलक अलछ ओइ हिसाबे ओकर \nशलदावली नै बिल छै । अमेररकामे ३५० शलदक अंग्रेजीक \"िाइ \nरेक्वेन्द्सी\" आ ३५०० \"बेलसक वडव ललस्ि\" िाइ स्क ू लक छात्र लेल छै जे \nक्रमशः कॉलेज आ ग्रेजुएि स्क ू ल (ओतए पोस्ि ग्रेजुएिक ेँ  ग्रेजुएि स्क ूल \nकिल जाइ छै) धरर पहँचलापर ुगुना (गएर भाषा फ े कल्िीक छात्र लेल) \nभऽ जाइ छै। साहित्यक हवद्याथी/ साहित्यकार लेल ऐ सँ दस गुणा \nअपेभक्षत िोइत अलछ। हिन्द्दीमे अपवाद , जकरा हिन्द्दीक पुरोधा लोकहन \nउपिासमे आंचललक उपन्द्यास/ लेखन किैत छलथ आ एक तरिेँ नकारैत \nछलथ, क ेँ  छोहड़ हिन्द्दीक कहव आ उपन्द्यासकार अठमा वगवक २००० \nशलदक शलदावलीसँ साहित्य (पद्य , उपन्द्यास) रचै छलथ आ मैलथलीक \nहकछ ु  साहित्यकार ऐ बेलसक २००० शलदक वडव ललस्ि धरर सीममत रिए \nचािै छलथ, जखन हक जापानी अल्फाबेिक चेन्द्ि ५०० धरर पहँलच जाइ \nछै। \nजइ भाषामे रामलोचन शरण १४-१५ िजा र पाँतीक श्रीरामचररत \nमानसक अनुवाद सनड १९६८ (हव . २०२५) मे पूणवभाव रभक्षत मैलथली \nरूपमे क े लखन्द्ि ओत सनड २०२१ (हव . २०७८) मे गुलोक ऐ तरिक हिन्द्दी \nअनुवाद मोनक ेँ  हवखखन्न करैत अलछ।  \n  \nगुलो क े र  आमुख  \"आन्डखरी विपन्न मनुतखक गािा\"- लेखक \nक े दार कानन \nमूल मैलथली गुलोक रारिसँ पूवव एकिा आमुख अलछ  \"आखखरी हवपन्न \nमनुक्खक गाथा \"। ई अलछ मूल धाराक कन्नारोिि आ ऐ बेर ओइ \nकन्नारोििक भार छखन्द्ि क े दार काननक कान्द्िपर, आ ई ललखल गेल \nअलछ हतला -संक्रान्न्द्त टदन! \nमुदा सुभाष चन्द्र यादव तँ आखखरी हवपन्न मनुक्खक गाथा ललखबे नै क े ने  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 41 \nछलथ। ई आमुख सु भाष चन्द्र यादवक लेखनीक ेँ  ओइपार ठाि करबाक \nक ु क्त्सत रयास अलछ। ओ तँ ललखने छलथ गुलो मण्डलक जीवनी , ओ \nगुलो मण्डल जे किैत छलथ - \n\"िमरा लचन्द्िै लछिी? ने लचन्द्िै लछिी तऽ चीन्द्ि ले। िम लछऐ गुलो मण्डल। \nअिी चौक पर घर छै। िमरा संगे ठ े ठपनी क े लिी तऽ बूजझ ले। िम लछऐ \nगुलो मण्ड ल। \" \nआ क े दार कानन कऽ रिल छलथ ठ े ठपनी गुलो मण्डलक सङ।  \n\"बड़का-बड़का ठोप -चानन कयहनिार भाषा क ें  दूहषत करब मानैत \nछलथ।\"- क े दार कानन ललखै छलथ।  \nमुदा ओइ ठोप -चानन कयहनिारक नाम लेबाक सािस क े दार काननमे नै \nछखन्द्ि। \nक े दार कानन सभिा लाभ साहित्य अकादेमी आ मैलथली \nअकादेमीक  ठोप-चानन कयहनिारसँ लैत छलथ। आ आब जखन ओ \nठोप-चानन कयहनिार मरनासन्न छलथ , हकछ ु  वास्तहवक रूपमे मररयो \nगेल छलथ , तँ ओ अपनाक ेँ  ओकरासँ अलग देखाबय चािैत छलथ।  \nआ ठोप-चानन कयहनिारक बाल बच्चा सभ जँ क े दार काननक ेँ , वीणा \nठाक ु रक ेँ, अशोक अहवचलक ेँ  आ आन लाखक -लाख िाकाक \nअनुवाद / सम्पादनक असाइनमेण्ि आ साहित्य अकादेमीक \nबाल / अनुवाद पुरस्कार लेहनिार क ेँ  क ृ तघ्न कहि रिल छखन्द्ि तँ ओ हनका \nलोकहनक आपसी माममला छखन्द्ि। मुदा ठोप -चानन कयहनिारक बाल \nबच्चाक पुरखाक क ृ पासँ हनका सभक ेँ  ई सभ भेिलखन्द्ि से तँ सत्य छैिे।  \nसंगहि जँ अिाँ ठोप -चानन नै कऽ रिल छी , बा धोती-क ु ताव नै वरनड पेण्ि-\nशिव पहिरै छी बा अिी आलेखमे कने ऊपर हवश्लेहषत नव -ब्राह्मणवादी \nछी तँ अिाँक ेँ  सभ छल -रपञ्चक अमधकार स्वतः भेटि जाइत अलछ , से \nक े दार काननक आमुख सँ जनतब भेिैत अलछ।   42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगुलो २०१५ मे रकालशत भेल क े दार कानन जी क े र आमुखक संग।  \n२०१९क साहित्य अकादेमी अनुवाद पुरस्कार क े दार कानन जी क ेँ  हिन्द्दी \nकहवता संग्रि  \"अकाल में सारस \" (लेखक - क े दार नाथ ससिंि)क मैलथली \nअनुवादपर देल गेल। आब अिाँ  पहिने िमरा बताउ जे क े  एिन लोक \nअलछ जे हिन्द्दीक कहवता संग्रि नै पटि सक ै ए आ से ओकरा मैलथली \nअनुवादक खगता छै ? आ ऐ मे क े दार काननक ेँ  अनुवाद असाइनमेण्ि आ \nपुरस्कार, डबल फएदा भेलखन्द्ि सएि ने। कारण रमता जोगी (२०१९) मे \nक े दार कानन हनपत्ता छलथ, मडर  (२०२१) मे कोनो आमुख नै अलछ।  \nमुदा भोि  (२०२२) मे क े दार कानन बैक -कवरमे ८ पाँहत ललखने \nछलथ- मुदा एक्कोिा क्रान्न्द्तकारी पाँहत ओइमे नै अलछ, हकए? \nआब \"गुलो\" उपन्द्यासक सङ साहित्य अकादेमी की क े लक। \n२०१६-२०२० मे रकालशत रचनाक ेँ  साहित्य अकादेमी पुरस्कार २०२२ \nमे देल जयतै। माने गुलो रेससँ बािर।  \nमाने गुलोक क्रान्न्द्तकारी आमुख ललखहनिारक ेँ  साहित्य अकादेमी \nअनुवाद पुरस्कार आ गुलो रेससँ बािर।  \nतँ गुलोक आमुख ललैकमेसलिंग छल ? बुजझ तँ सएि पड़ैए।  \nगुलोक आमुखमे आर बहत रास कन्नारोिि अलछ।  \n'देलसल बयना सब जन ममट्ठा ', मूल धाराक सभक ेँ  ई रिल छै , से क े दार \nकाननक ेँ  सेिो रिल छखन्द्ि।  मुदा अविट्ठ तँ साहिन्त्यक भाषा छल।  \nमुदा ज्योहतरीश्वर -पूवव हवद्यापहत संस्क ृ त आ अविट्ठक हवद्यापहत ठक्क ु रः \nसँ भभन्न छलथ। सिवतः हबस्फी गामक बाबवर कास्िक श्री मिेश ठाक ु रक \nपुत्र। समानान्द्तर परम्पराक हबदापत नाचमे हवद्यापहत पदावलीक \n(ज्योहतरीश्वरसँ पूववसँ) नृत्य -अभभनय िोइत अलछ। ज्योहतरीश्वर पूवव \nहवद्यापहतक हववरण - कश्मीरक अभभनव गुप्त (दशम शतालदीक अन्द्त  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 43 \nआ एगारिम शतालदी क रारि) - ग्रन्थ \"ईश्वर रत्याभभज्ञा- हवभर्षिंणी \" मे \nओ हवद्यापहतक उल्लेख करै छलथ। श्रीधर दासक \nसुक्क्तकणावमृत (रचना ११ फरबरी १२०६, देखू मध्यकालीन \nममलथला , हवजय क ु मार ठाक ु र) - श्रीधर दास हवद्यापहतक पाँच िा पद \nउद्धृत क े ने छलथ जे हवद्यापहतक पदावलीक भाषा छी। \"जाव न मालतो \nकर परगास तावे न ताहि मधुकर हवलास। \" आ \"मुन्द्दला मुक ु ल कतय \nमकरन्द्द\"। ज्योहतरीश्वर (१२७५-१३५०) षष्ठः कल्लोल - ॥अथ हवद्यावन्द्त \nवणवना॥ अष्टमः कल्लोलः - ॥अथ राज्य वणवना॥ मे हबदापत क े र उल्लेख \nकरैत छलथ। से हवद्यापहत ततेक रलसद्ध भऽ गेल रिलथ जे ज्योहत रीश्वर \nतकर उल्लेख नचक रूपमे क े लखन्द्ि।  \nक े दार कानन तकर बाद गुलो उपन्द्यासक सारांश ललखै छलथ। लगैए ओ \nठीकसँ उपन्द्यास पिलखन्द्ि नै बा अथव बुजझ नै सकला। ओ ललखै छलथ - \n\"अनवरक ेँ  बूझल छैक जे बुटिया  (सुखबाक माय ) लग पाइ छैक। ओकर \nकोनो रयास हनरथवक नहि िेतैक।  .. ऐंठ लेत \" आर  की की। \nमुदा उपन्द्यासमे से छैिे नै , अनवरे नै आनो पात्र एिेन नै करैए जे क े दार \nकानन बुझाबय चािै छलथ। पलाइबला पाइ दैए जखन सभक ेँ  िोइ छै जे \nओ नै देत। पंखाबला पंखा बदलल कऽ दऽ दैए जखन गुलोक ेँ  सेिो \nआशंका रिय जे ओ नै बदलत। अनवर तँ कतेक बेर मदहत क े लक ै , बादमे \nसतको क े लक ै  जे हगद्ध सभ पाइ लेल मड़रा रिल छै। िँ कताक बेर पाइ \nनै भेिलापर/ भेिैमे देरी भेलापर एक बेर ओ अनठ े ने जरूर रिै।  \nगुलो क े र भाषासँ क े दार कानन अचप्ित छलथ , मूल धारा क े र लोकक ेँ  \nिेबाको चािी। मुदा से हनकर मैलथली साहित्यसँ १५ सालसँ दूर िोयब \nमात्र दर्शिंत करैत अलछ। \nक े दार काननक ेँ  आनो बहत चीजपर आश्चयव िोइ छखन्द्ि, उपन्द्यासक \nएकिा झगड़ाक बादक क्स्थहतपर ओ ललखै छलथ जे  \"तथाकलथत भर \nसमाजमे एतबे िा घिना की सँ की कऽ दैत अलछ मुदा सामान्द्य लोकक \nघरमे एिन घिना रिरिां .\"।  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े दार काननक ऐ तरिक अचप्ित िोयबाक स्वाङ िास्य उत्पन्न करैत \nअलछ, मूलधाराक ऐंठीक रूपमे िम एकरा देखैत छी। लगैत अलछ जे ओ \nकोनो दोसर ग्रिसँ आयल छलथ आ सुपौलक एकिा बड़का मिलमे रिै \nछलथ, दीन -ुहनयाँ सँ दूर।  \n९ पन्नाक ई आमुख गुलोक पाठमे व्यवधान उत्पन्न करैत अलछ। से अिाँसँ \nआग्रि जे पृ. सं १७ सँ सोझे गुलो पिनाइ शुरू करू। एक हनसाँसमे  \nउपन्द्यास पटि जाउ। फ े र घुरर कऽ ई आमुख बा कन्नारोिि िास्य \nआलेखक रूपमे पढ़ू।  \nआ आउ गुलोपर।  \nगुलो \nगुलो मे हगरित आ माललकक चचव मात्र भेल अलछ , जजनकर कलम -गाछी \nछखन्द्ि, मुदा बस चचे अलछ , आ एक बेर बभना कहि कऽ सम्बोधन \nअलछ, माने ओ ब्राह्मण लथका। \nमात्र गुलोक मरलाक बाद डाक्िर मललक अबै छलथ , जे कानैत किैत \nछलथ जे आब हनका माललक क े  कितखन्द्ि , माहन ललअ ओ कायस्थ \nछलथ, मुदा ऐ उपन्द्यासमे हनकर जाहतक हववरण नै अलछ। से एकिा \nहगरित/ माललक दू -चारर बेर आ डाक्िर सािेब एक बेर।  \nआ सभसँ पाइबला छलथ पलाइ ममलक माललक - दशरथ मण्डल।  \nई उपन्द्यास मोिा-मोिी  १४ खण्डमे हवभक्त अलछ , आ फ्लैशबैकक संग \nगुलो मण्डलक जीवनक हववरण ओकर लगक वातावरणक हववरणक \nसंग दैत अलछ। उपन्द्यासक उद्देश्य काल-स्थानक हवस्तारपूणव हववरण \nदेबाक नै अलछ , आ से समाज बा अथवव्यवस्थाक अन्द्तर्निंहित समस्याक \nहवश्लेषण ई नै करैत अलछ। गुलो मण्डलक चारू कात ई  घुमैत अलछ। \nगुलो मण्डलक आँखख , गुलो मण्डलक आभासी बा वास्तहवक उपक्स्थहत \nजतऽ जतऽ जाइत अलछ ततऽ ततऽ ई उपन्द्यास हवचरैत अलछ। कने काल \nलेल एम्िर -ओम्िर गेबो कएल तँ फ े र आपस। मृत्युक बादो जखन लोक  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 45 \nअनुकम्पा रालशमे अपन हिस्साक लेल जोगार कऽ रिल छलथ , लेखक \nररर्निंयां लग घुरर अबैत छलथ आ गुलोक िाक ररहनयाँक ेँ  सुनाइ पड़ै छै, ओ \nबाबाक एकिा आर िाकक आसमे कान पथने अलछ।  \"अकानैत रिइ-\nए।\" आ उपन्द्यास खत्म िोइत अलछ- \"बबा तए चलल गेलइ। ररहनयां \nकानइ-ए।\"   \nई पोथी सामान्द्य उपन्द्याससँ भभन्न शलद आ वाक्यक \nपाठ्यता (िेक्स्िुएललिी) क रूपमे हवश्लेषण मंगैत अ लछ।  जुललया \nहक्रस्िोवाक अनुदैघ्यव सम्बन्ध बला धूरी जे लेखक आ पाठकक ेँ  जोड़ैत \nअलछ आ उध्वावधर धूरी जे ऐ पाठक ेँ  दोसर पाठ संग जोड़ैत अलछ। जेक्स \nदेरीदाक हवखण्डनात्मक पद्धहतसँ जुललया हक्रस्िोवाक पद्धहतक \nपररणामक जाँच कएल जायत।  \nगुलो अध्यायमे हवभक्त नै अलछ , ई एकिा धा र सन बिैत जाइत \nअलछ, मुदा िाइपोग्राफीक रयोगसँ हरण्ि वसवनमे अध्याय वा खण्ड \nपाठकक सुहवधा लेल सिव कएल गेल अलछ। ओना कए बेर खण्डक \nभीतर पैराग्राफ -स्पेस दऽ कऽ खण्डक भीतर उपखण्ड सेिो बनाओल \nगेल अलछ।  \nआब एकबेर गुलो क े र पुनपाषठ करी। \n  \nगुलोक पवहल खण्ड \nपाठ शुरू िोइत अलछ हतला सकरांहत सँ , मकर संक्रान्न्द्तसँ नै! \n(अनुवादकक लेल ई गप अलछ। ) \nआङन नीहप रिल अलछ ररहनयां  (गुलोक छोिकी बेिी ), गीत गाहब रिल \nअलछ। की अिाँक ेँ  कन्नारोिि बा कोनो िीन भावना गुलोक पररवारमे देखा \nरिल अलछ। लसनोमेिोग्राहफक अनुभव ललअ , सोचू -गुणू, गीत गबैत \nनीपब, फ े र पाहनक फािा जकाँ ओस , पलछया िवा , बड्ड जाड़ , ररहनयां \nपहिरने अलछ खाली सलवार आ फराक आ मायक िाक - \"ई छौड़ी िमरा  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजीअय नै देत। गे चद्दरर ओटि ने ले। \" आ करू ऐ दृश्यक मंचन। मुदा \nनीपै कालमे चद्दरर लेिा जेतै , मैल लेिेलाक बाद िेतै  (अनुवादकक लेल \nई गप अलछ।) \nआ आब सोचू जे ई गुलो मण्डल नै तथाकलथत भर समाजक गुलो \nकाननक घर अलछ।  \nतथाकलथत भर समाजमे सेिो अहिना भोर िोइ छै , अहिना हतला \nसकरांहत बाजल जाइ छै , अहिना नीपल जाइ छै , आ अहिना माय \nलचलचआइ छै \"ई छौड़ी िमरा जीअय नै देत। गे चद्दरर ओटि ने ले। \"  \nगुलोक पररवारक भोरुका आन सभ बात सेिो अ िाँक ेँ  एतऽ भेि जायत। \nगुलोक दोसर खण्ड \n\"िमरा लचन्द्िै लछिी? ने लचन्द्िै लछिी तऽ चीन्द्ि ले। िम लछऐ गुलो मण्डल। \nअिी चौक पर घर छै। िमरा संगे ठ े ठपनी क े लिी तऽ बूजझ ले। िम लछऐ \nगुलो मण्डल। \" \nफ्लैशबैक एक पाराग्राफमे, गुलोक बाप मुनीलाल , गुलोक दूिा छोि \nबिीन, ओकर मायक मरब , बापक रेलवेक नोकरी छोड़ब , सिरसाक \nरेलवेक बड़ाबाबू बनरजी सािेबक मोन नै रिै जे मुनीलाल नोकरी \nछोड़य, ओकरा बड़का-बड़का जजन्द्दा कबइ क े  देतै?। मुनीलालक जेठकी \nबेिीक मांग तीन संतानक बाद पोछाय गेलै , मुनीलाल सभक ेँ  अपने लग \nलाए आनलक। नाहत चरफर -चलाक रिै  (मिेन्द्दर).. बासडीि ललखा \nलेलक ै । गुलो भाहग कऽ कोसी चौक , लसपौल आहब गेल। हबिार \nसरकारक जमीनपर बलस गेल।     \nरेलवे मे रिैत मुनीलाल लोिा -लक्कड़क बहत सामान बनबेने रिय। छोि -\nपैघ खुरपी , कोदारर , खंती , दहबया , क ु ड़िरर, भाला , बरछी। ई सब \nअखहनयो गुलोक घर मे छै। इएि ओकर बपौती लछऐ। बाप -पुरखाक \nछोड़ल और क ु इछ नै छै।  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 47 \nफ े र ररहनयांक चंचलता। ओकरा स्क ू लमे पाँच सय िाका भेिल \nरिइ, पोशाक रालश।दीदीजी किने रिइ - 'जुत्ता कीन ललिे।' मुदा गुलो \nदोसर बेगरतामे से खचव भऽ गेलै , ररहनयाँमड किै छै .. सभिा चाटि गेलि।  \nगुलोक तेसर खण्ड \nछोिुआ (गुलोक छोिका बेिा ) आ ररहनयांक काजक रहत दृ मष्टकोणक \nद्वन्द् द्व। \nगुलोक चाररम खण्ड  \nएक मास पहिने गुलोक बड़का बेिा अरजुनमा पहनजाब  (पंजाब नै ) चलल \nगेलै। क ं दािावाली  (अरजुनमाक बौि ) आ सुजीत  (अरजुनमाक बेिा )। \nररहनयाँक पेिमे चाली छै कारण ओ पचपच थूक ै  छै।  \nनया साल टदन माछ बनल रिय , कारण नया साल आब उत्सवक टदन \nबहन गेल  छै सभक लेल। ओइ टदन ररहनयाँ माछ बोकरर देने रिय। ओना \nररहनयाँक आग्रि रिै मौंस खेबाक।  \nगुलोक बगले मे अनवर एगो कठघरा मे बैठइ -ए। ऊ सुइया दै छै। एगो \nसुइया दइ क े  दस िका लै छै।  \nगुलोक ससुरारर छै बेला आ ओकर पत्नीक नाम छै बेलावाली।  \nपहिने गुलोक ेँ  गाजा पीऐत -पीऐत दम्मा उ खहड़ गेलै। चारू कात माने \nगाजाक नशाक व्यापार िोइत िेतै।   से बेलास ~ ओकर सरिोजज अपन \nननटद माने गुलोक पत्नीक े ~ देखय आयल छै आ किै छै - \"ई गजपीआ \nिमर बिीन कए मारर देलक। \" \nक ं दािावाली जरना उपरेलक  (जोगार क े लक , ताहक कऽ नै \nअनलक - अनुवादकक लेल टिप्पणी )। \nभहगनाक हबयािक नोत पु रबाक क्रम, साड़ी , साया , हबलाउज आ दू सय  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकावन िाका टदअ पड़तै। ओ सोनक जाइए , छोिुआ आ ररहनयां संग \nछै। रुहनयाँ सेिो आयल छै , बिीन ररहनयाँक ेँ  अपन सासुर लऽ जाय चािै \nछै। मुदा ओ मना कऽ देलक ै , लोक कितै जे बाप रोगाि भऽ गेलै , टदन \nिहग गेलै तेँ पेि पोसै लए आयल छै। ओ बड्ड का नल , गुलो क ेँ  छगुन्द्ता \nिोइ छै, छौड़ी ई सब बात क े ना बूजझ गेलै।  कहनयाँ दब छै मुदा मना कररतै \nतँ कोनो गज्जन बाँकी रहितय  (कोनो कमव बाँकी रह्तय , इज्जत तँ छोि \nशलद छै - अनुवादकक लेल टिप्पणी ), \"माररयो खइतौं ..।\" \nररहनयाँ लेल सोनक कोनो तीरथसँ कम नै कारण ओ अखैनधरर \nरेलगा हड़यो नै देखने -ए, माने चिल तँ नहिये अलछ , देखबो नै क े ने \nअलछ, माने मात्र सुनने अलछ। हकछ ु  गोिे ललखलखन्द्ि जे ररहनयां पहिल बेर \nरेलगाड़ीपर चिल से ऐ उपन्द्यासमे नै छै , ओ मात्र सुनने िएत , बेशीसँ \nबेशी। से दूिा इक्ण्डया छै। \nगुलोक पाँचम खण्ड  \nघूर -धुँआ। \"अनवर कोनो जवाब नै दै  छै। ऊ पहिने कएक बेर मदद क े ने \nछै, िाका देने रिै , दवाइ देने रिै , सुइया देने रिै।  .. गुलो घुरबै क े  नाम नै \nलै छै। \" \nगुलोक िअम खण्ड  \nराजजनदर डीलर आ ओकर समदािी इनरा गानिी। इनरा गानिीक \nजेठका डोमा हकराना क े  दोकान करै छ॥ दोसर बेिा क े  पानक दोकान \nछै, सब तरिक चाजवर रा खने -ए आ एकिा मोबाइल चाजव करइ क े  पाँच \nिका लै छै। पुनरबास मे बहत कए हबजली नै छै। तेसर बेिा मोबाइल \nररचाजव करइ -ए, हफललम आ गाना डाउनलोड करइ -ए। फोिो एसिेि \nकरइ -ए। फोिो खींचइ -ए। चाररम बेिा बरजेश   दवाइ क े  दोकान करइ -\nए। ओकर किब छै- 'कोनो डाक्िर आ िमरा मे फरक एतबे चै जे डाक्िर \nकए हडगरी छै आ िमरा हडगरी नै छै।  \nगुलोक सातम खण्ड  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 49 \nक ं दािावालीक ेँ  मलिदक चाँपमे मखानक कमौनीक नव -रोजगार \nभेिलइ -ए। \nसुखबा अपन माय कए घर सए हनकालल देलक। ओ छै इनरा गानिीक \nहपहतया सासु।  \nसुखबा माय कए घर लाए आनलक।  \nगुलोक आठम खण्ड \nमूंगक बीया बाउग िेतै, िरवला चा स , समार आ चौकी दइ क े  अिाइ सय \nमांगै छै।  \nकल ठीक करेबाक छै।  \n\"एमपी क े  एलेकशन लछऐ। कांगरेस रंजीता रंजन कए ठाि क े ने -\nए।\"नरेशबा रंजीता रंजनसँ गुलो क ेँ  एक िजार िका टदएतै , गुलोक घरमे \nछििा भोि छै। मुदा नरेशबा हनपत्ता भऽ गेलै।मुदा फ ु लबा मोदीक ेँ  \nजजतेतै , मुदा गुलो नै जाएत मीदििंगमे  \"तोरा  (फ ु लबाक ेँ) मोिका गड्डी \nभेिल िेतौ। तू कर गे  (मीदििंग)।\" \nफ े र घर झगड़ा , क ं दािावाली ससरफानी बनेलक आ गरदहन मे फ ँ सा \nलेलक। क ं दािावाली बोइनवला गहूम डराममे बन्न कऽ ताला लगा नैिर \nचलल गेल।  \nगुलोक नअम खण्ड \nगुलोक दूिा घर भालस गेलै।  \nबाबा किलक ै , घरपर मरछाउर छीि देने छि। जंतर देलक ै , मुदा ओ \nकोनो काजक नै।  \nकालीबन्द्दीक सेवा , भगैत , फ ु लिालस। आब क ु शक कलेपो नै लगतै।   50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगुलोक दसम खण्ड  \nछोिुआ काज करैए हपलाइ माललक दशरथ मण्डल ओइठाम। कल ठीक \nकरबैले १२०० िाका एडवांस मागैए , १००० भेिै छै। मुदा कल ठीक \nकरेबाक बदला ओ साइहकल कीहन  लैए कारण अरजुनमा अपन पाइसँ \nकीनल साइहकल बेलच लेने रिै। ओकरा देखेबाक छै।  \nअनवर ररहनयांक बोखार उतारबाक लेल गोली देलकइ।  \nगुलोक दसम खण्ड  \nगुलो क ेँ  दूिा सुपारी दूिा नोत मे आयल छै - एकिा लालो पक्ण्डत क े  पोती \nक े  हबयाि , दोसर सारर क े  जैधी क े  हबयाि।  \nगुलोक एगारहम खण्ड  \nगुलो माललकसँ िौचव मांगत , ओ नै देतै तऽ एक्को गो आम हक लुच्ची भोग \nनै हअय देत।  \nबाँस डेि सय सए कम मे नै भेिै छै , गुलो चोरा कए बेचत तैं एक्क े  सय \nमे टदअय पड़तै। पाच िा बाँसक पाइ भेिलै , पान सय मे ररहनयाँ पाठी \nहकनलक। घहड़ए घंिा मे पाठी ररहनयाँ कए चीन्द्ि गेलै। \nहगरित िौचव नै देलक ै , अपना पचास िका लगा कए हकनलक।  \nचोरबा सौंसे गाछक लुच्ची लससोहि लेलक ै । एकिा ठक ु रबा सेहनयल चोर \nछै। \nररहनयां , झुहनयां आ बरस्सेरवाली लुच्ची चोरबैए।  \n'पकड़लकि बै ?'- ररहनयाँ पुछलक ै । \n'ऊ बभना िमरा पकड़त ? ..\" (बरस्सेरवाली )  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 51 \nगुलोक बड़की बेिी रुहनयाँ बीनामे हबयािल छै। अनवरक मोबाइलपर \nफोन एलै ओकर। गुलो ओतऽ जाइए , छोिुआ सेिो सङ जाइ छै। \nररहनयांबला लुच्ची सनेस बहन जाइ छै।  \nमूंगक पहिल तोड़ ररहनयां सतलरेनमाक ेँ  देलक , ओ बीस िाका देलक ै ।  \nरुहनयाँ क े  दीयर नेरहू एलै , ओ चुपचाप ररहनयां क े  देखैत रिइ -ए आ \nमुस्की छोड़इ-ए। \nदशरथ मण्डल क साढ़ूक लड़का नेपालमे छै , ररहनयां लेल कथा अबै छै। \nमुदा गुलो चारर मासक िेम मंगैए , अरजुनमा नालायक छै मुदा तैयो \nओकरासँ पुछतै।  \nगुलोक बारहम खण्ड  \nअनवरक मोबाइलपर फोन एलै अरजुनमाक , ओ रबाहड़ दै छै।  \nगुलोक ेँ  खोंखी िोइ छै , दू सय िाकामे दू कट्ठा थोकड़ा ओलइ क े  बात \nभेलै। कते क गरदा फ े फड़ामे गेल िेतइ। खौंत बाहड़ देलक ै , दस िाकाक \nपंखा िूटि गेलै मुदा नंगड़ा दोसर बदलल देलक ै ।  \nगुलोक तेरहम खण्ड  \nएक बेर ररहनयाँ गछपक्क ू  आम  लाए कए गेल रिै तऽ माललक पचास गो \nिाका देने रिै। मललकाहन खाइ लए देने रिै।  \nबेलावालीक बोकार उतररते नै छै। कोन छौड़ा , कोन मौ गी काए िा आम \nलाए गेलइ।  \nगुलो भरर राहत छिपि करैत रिल। दम फ ु लइ आ खोंखी िोइ।  \n\"बुटढया कए बोखार लागल छै। ओकरा  (गुलो ) अपना उठले ने िोइ \nछइ।.. छ ु ड़ी असकरे कखून घर तऽ कखनू गाछी दौड़ैत रिइ छइ। छौड़ा \nआठ बजे धरर सुतले रिै छै। \"  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगुलोक अन्न्द्तम खण्ड \nगुलो सात -आठ िा नभका खुट्टा  काटि कए राखने -ए। .. आब तऽ सक े  ने \nलागइ छै जे क ु छो करत।  \nररहनयाँक पाठी खाइ -पीअइ नै छै। नै जाहन की भाए गेलै।  \nआन बेर गुलो राहतओ कए गाछी ओगरैत रिय। अ इ बेर नै ओगरर भेलै। \nआब ओतड पैरुख नै छै .. \n.. क ं दािावाली पहँच गेलइ। 'पपा, कल वला ममसतरी कए बजा \nआनलथन। ठीक काए देतै। ' \nगुलो बाजल - 'कहनयाँ, ओइ मे एक िजार लागतै। िमरा िाथ पर एक्को \nगो िका नै छै।' \n'बजा कए आनलथन ने। जे लागतै से देबै। ' \nअरजुन पहनजाब सए घूरर आयल।  \nभहगना महिनदर जे बेइमानी सऽ गुलोक घराड़ी गुलोक बाप सऽ ललखबा \nलेने रिै से ठकिरबा भहगना सुनलक ै  जे ममा बेमार छै त भेंि  करय एलै। \nगुलो ओकरा अवाच कथा कहि देलक ै ।  \nमहिनदर सतलराएन भगवानक पूजा करेलक। ररहनयां ओतऽ \nगेल , भौजी राहतमे रोहक लेलक ै । ररहनयांक ेँ  पता चललै जे गुलोक मन \nबहत खराप छै। ओ भोरे आहब गेल।  \nऐ उपन्द्यासक महा-अन्द्त.. कला देखू .. \nमाय रतुका पूजा टदआ पुछलक ै । औतौका िाल सुनबइ मे ररहनयां कए \nमन नै लागलै। माए कए किलक - 'माय , पैसा दिी ने। बबा कए गोली \nलाहब दइ लछऐ। '  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 53 \n.. \nररहनयां कनिा पकहड़ कए डोलेलक ै - 'बबा!' \nक ु इछ नै। कतौ क ु इछ नै। \n'माय , दौड़ गे। देखिी ने बबा कए की भेलै गे ! बबा िौ! िौ बबा! बबा िौ \nबबा!' \n.. \n'िंसा उहड़ गेलै। ' \nफ े र पाइक अभावमे लकड़ी नै आ लकड़ीक अभावमे गुलोक ेँ  गाहड़ देल \nजेतै।  \n\".. भूमकम िोइ छै िौ !\" परमेसर बाजल।  \n.. \nभूकम्प फ े र एलै।  \nऊक दइहतए ता दू गोिे मोिरसाइहकल सए एलै , कन्द्िैया आ जगदीस। \nफ े र मृत गुलो अस्पताल जाइए , ओकर पोस्िमािवम िोइ छै, ओ भूकम्पसँ \nगुलो मरलै से पहिनहियेसँ अस्पतालमे िल्ला रिै , से कागच बहन गेलै।  \nफ े र दोबारा गुलोक ेँ  असमसान आनल गेलै। ऊक देलक ै  छोिुआ ुनू \nकोदरवाि माटि सए गुलोक ेँ  तोहप देलक ै ।  \nहकछ ु  खरहू आ जनीजाहत जे मुसलमान रिै से आहग दैत आ दफनो िोइत \nदेखख बाजै छै - ई हिन्नू िइ हक मुसलमान .. हिन्नुओ क े  कोनो धरम \nिइ!... धरम ले क े  की िोतइ ? पैसा िोइ िइ त बालोबच्चा गुजर \nकररिइ।..  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनेता/ मंत्री सभक भूकम्पक बाद अनुकम्पा रालश देबाक रहतयोहगता। \nकोनो राक ृ हतक आपदा एलापर क े ना मुइल लोकक ेँ  अनुकम्पा रालश \nदेबालेल आपसमे रहतयोहगता िोइ छै आ से न्द्यूज मे रिबाक लेल , से \nलेखक एतऽ देखबऽ चािै छलथ।  \nवाड कममशनर पन रि सौ िाका .. \nएमपे  .. पाँच िजार िाका .. \nमंत्री.. दस िजार .. \nसरकारी आदमी .. चारर लाखक चेक .. \nआ फ े र ओइ पाइ लेल रगड़ा .. \nजगदीस क ेँ  ओइमे सँ एक लाख चािी।मुदा लेखक घुरै छलथ ररहनयाँ लग।  \n\"ररहनयां उदास अय। बबा मन पड़ै छै। .. दाइ गे ! कते साफ अबाज \nरिै।.. ओकरा भेलै जे िाक दइ - बबा! िौ बबा!..\" \n  \nजुछलया विस्िोिाक अनुदैर्घयष सम्बन्ध बला \nधूरी , जुछलया विस्िोिाक उर्धिाषधर सम्बन्ध बला धूरी \nजूललया हक्रस्िोवा अपन पोथी  \"वडव , डायलॉग एण्ड नोवल \"मे इण्िर-\nिेक्स्िुअललिी माने अन्द्तर-पाठ्यताक संकल्पना देलखन्द्ि, मने कोनो पाठ \nएकिा देबारमे बन्न नै रहि सक ै ए। से ओ पाठक ेँ  संकलन किै छलथ।  \nआब गुलोमे देखू , रंजीता रंजनसँ छि वोिक एक िजार िका नरेशबा \nटदयेतै। मुदा ओ हनपत्ता भऽ जाइ छै। फ ु लबा मोदीक ेँ  जजतेतै। एम .पी. क े र \nएलेक्शन लछऐ। \nसे सुभाष चन्द्र यादव िेक्स्िक कनिेक्सि ताहक लेने छला २०१५ मे। से  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 55 \nहनका भीतर घुरर याइत िेतखन्द्ि आ से हवस्तृत रूपमे बिार भेल  \"भोि \"मे \nएम .एल .ए. क े र भेल  एलेक्शनक संग  २०२२ मे। से अन्द्तर-पाठ स्थाहपत \nकरैत अलछ अन्द्तर-हवषयक हवषय -वस्तु। ई सभिा पाठ आ हवषय एक \nदोसरासँ रगड़ा लैत रिैए आ एक दोसराक रभावक ेँ  खतम करैत \nरिैए, कखनो कोनो पाठ आगाँ तँ कखनो दोसर। आ  ऐ पाठक ेँ  अिाँ \nसमाज आ संस्क ृ हतक आधारसँ अलग नै कऽ सक ै  लछऐ। से समाज -\nसंस्क ृ हतक पाठ आ साहित्यक पाठ ममज्झर भऽ जाइत अलछ।  \nपाठ अभ्यास आ उत्पादनक हवषय अलछ। से पहिनेसँ समाज -संस्क ृ हतक \nपाठ आ साहिन्त्यक पाठ दू तरिक स्वर हनकालैत अलछ। \nहवचारधाराक संघषव आ तनावक ेँ  पाठ समाहि त करैत अलछ।  \nजुललया हक्रस्िोवाक अनुदैघ्यव सम्बन्ध बला धूरीमे सोझे लेखक आ \nपाठकक बीच वाताव िोइ छै। माने ललफाफक बौस्तु आ ललफाफपर \nललखल पता क े र बीच सोझे वाताव िोइ छै। मुदा जुललया हक्रस्िोवाक \nउध्वावधर सम्बन्ध बला धूरीमे  \"पाठ\" मूलधाराक साहित्य आ एकिा छोि \nकालाव मधमे भेल घिनाक बीच वाताव करैत अलछ।   माने पाठ आ ओकर \nसन्द्दभवक बीच वाताव िोइ छै , एक लेखकक पाठ दोसरक लेखकक पाठ \nसंग वाताव करैए।  \nई ुनू धूरी जखन एक दोसराक ेँ  कािैए तखन शलद बा पाठ उत्पन्न िोइए \nजइमे कमसँ कम एकिा आर पाठ पिल जा सक ै ए।  \nजुललया हक्रस्िोवा बोली -बानीक ेँ यथावत राखबाक आ हकछ ु  पाठ जे \nमनुक्खसँ अलग अलछ क े र रूपमे लेखकक अमधकार आ कतवव्यक वणवन \nकरैत छलथ।   \n  \n(जारी ..) \n   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअनुलग्नक-१ \nबनैत-वबगिैत-सुभार्चन्द्र यादिक किा संग्रहक समीक्षा  (विदेह \nई-पवरका  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since \n2004) www.videha.co.in  मे २००९ मे ई -प्रकाछशत हमर \nआलेख) \nसुभाषचन्द्र यादवजीक \"बनैत हबगड़ैत\" कथा -संग्रिक सभ कथामे सँ \nअमधकांशमे ई भेित जे कथा खखस्सासँ बेशी एकिा थीम लए आगाँ बिल \nअलछ आ अपन काज खतम कररतहि अन्द्त राप्त कएने अलछ। दो सर \nहवशेषता अलछ एकर भाषा। बलचनमाक भाषा ओहि उपन्द्यासक मुख्य \nपात्रक आत्मकथात्मक भाषा अलछ मुदा एतए ई भाषा कथाकारक अपन \nछखन्द्ि आ ताहि अथेँ ई एकिा हवलशष्ट स्वरूप लैत अलछ। एक टदस कथाक \nउपदेशात्मक खखस्सा -हपिानी स्वरूप ग्रिण करबाक पररपािीक हवरुद्ध \nसुभाषजीक कथाक ेँ  एकिा  सीममत पररममहतमे थीम लऽ कए \nचलबाक , भाषाक लशल्प जे खाँिी देशी अलछ पर ध्यान देबाक सम्म्मललत \nकारणसँ पाठकक एक वगवक ेँ  एहि संग्रिक कथा सभमे असीम आनन्द्द \nभेितखन्द्ि तँ संगे-संग खखस्सा -हपिानीसँ बािर नहि आहब सकल पाठक \nवगवक ेँ  ई कथा संग्रि हनराश नहि करत वरन हनकर सभक रुलच क \nपररष्करण करत।  \nहकछ ु  भाषायी मानकीकरण रसंग - जेना ऐछ , अलछ, अ इ छ । जाहि \nकालमे मानकीकरण भऽ रिल छल ओहि समय एहिपर ध्यान देबाक \nआवश्यकता रिए। जेना \"जाइत रिी\" क ेँ  \"जाहत रिी\" ललखी आ फ े र \nजाहत (जा इ त) लेल रोनप्न्द्सएशनक हनअम बनाबी तेिने सन ऐछ संगे \nअलछ। मुदा आब देरी  भऽ गेल अलछ से लेखको कहनयाँ -पुतरा मे एकर \nरयोग कए टदशा देखबैत छलथ मुदा दोसर कथा सभमे घुरर जाइत छलथ। \nमुदा एहिसँ ई आवश्यकता तँ लसद्ध िोइते अलछ जे एकिा मानक रूप \nक्स्थर कएल जाए आ \"छै\" ललखबाक अलछ तँ सेिो ठीक आ \"छैक\" \nललखबाक अलछ तँ \"अन्द्तक 'क' साइलेन्द्ि अलछ\" से रो नप्न्द्सएशनक \nहनअम बनए। मुदा से जल्दी बनए आ सववग्राह्य िोअए तकर बेगरता िमरा  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 57 \nबुझाइत अलछ , आजुक लोकक ेँ  \"य\" ललखल जाए वा \"ए\" एहिपर भरर \nजजनगी लड़बाक समय नहि छै , जे ध्वहन लसद्धांत किैत अलछ से मानू , आ \nनहि तँ रोनप्न्द्सएशनक हनअम बनाऊ। \"नहि\" लेल \"नजि\" ललखब तँ \nबुझबामे अ बैत अलछ मुदा नइँ (अन्न्द्तका), नइं (एन.बी.िी.) आ नँइ \n(साक े तानन्द्द - कालराहत्रश्च दारुणा) मे सँ साक े तानन्द्दजी बला रयोग \nध्वहन-हवज्ञान लसद्धांतसँ बेशी समीचीन लसद्ध िोइत अलछ आ से हवश्वास \nनहि िोअए तँ ध्वहन रयोगशाला सभक मदहत ललअ।(वैज्ञाहनक आ \nमानक मैलथली वणवमालाक  ऑहडयो फाइल हवदेि आकावइवक \n(http://www.videha.co.in/) हवदेि ऑहडयो सलिंकपर \nडाउनलोड/श्रवण लेल उपलब्ध अलछ।)  \n\"बनैत हबगड़ैत\" पोथीक ई एकिा हवशेषता अलछ जे सुभाषचन्द्र \nयादवजी अपन हवलशष्ट लेखन -शैलीक रयोग कएने छलथ जे ध्वन्द्यात्मक \nअलछ आ मानकीकरण सम्वादक ेँ  आगाँ लए जएबा मे सक्षम अलछ।  \n  \nकथाक यात्रा- वैटदक आख्यान , जातक कथा , ऐशप फ े बल्स, पंचतंत्र आ \nहितोपदेश आ संग -संग चलैत रिल लोकगाथा सभ। सभ ठाम \nअभभजात्य वगवक कथाक संग लोकगाथा रहिते अलछ।  \nकथामे असफलताक सिावना उपन्द्यास -मिाकाव्य -आख्यान सँ बेशी \nिोइत अलछ, कारण उपन्द्यास अलछ \"सोप ओपेरा\" जे महिनाक -महिना \nआ सालक -साल धरर चलैत अलछ आ सभ एपीसोडक अन्द्तमे एकिा \nहबन्द्ुपर आहब खतम िोइत अलछ। माने सत्तरर एपीसोडक उपन्द्यासमे \nउन्द्ित्तरर एपीसोड धरर तँ आशा बहनते अलछ जे कथा एकिा मोड़ लेत आ \nअन्द्त धरर जे कथाक टदशा नहिए बदलल तँ पुरनका सभिा एपीसोड हिि \nआ मात्र अन्न्द्तम एपीसोड फ्लॉप। मुदा कथा एकर अनुमहत नहि दैत \nअलछ। ई एक एपीसोड बला रचना छी आ नीक तँ खूबे नीक आ नहि तँ \nखरापे -खराप।  \n   58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकथा-गाथा सँ बटि आगू जाइ तँ आधुहनक कथा -गल्पक इहतिास उन्नैसम \nशतालदीक अन्द्तमे भेल। एकरा लघुकथा , कथा आ गल्पक रूप मानल \nगेल। ओना एहि तीनूक बीचक भेद सेिो अनावश्यक रूपसँ व्याख्यामयत \nकएल गेल। रवीन्द्रनाथ ठाक ु रसँ शुरु भेल ई यात्रा भारतक एक कोनसँ \nदोसर कोन धरर सुधारवाद रूपी आन्द्दोलनक पररणामस्वरूप आगाँ \nबिल। असममयाक बेजबरुआ , उहड़याक फकीर मोिन \nसेनापहत , तेलुगुक अप्पाराव , बंगलाक क े दारनाथ बनजी ई सभ गोिे \nकखनो नारीक रहत समथवनमे तँ कखनो समाजक सूदखोरक हवरुद्ध \nअबैत गेलाि। नेपाली भाषामे \"देवी को बलल\" सूयवकान्द्त ज्ञवाली द्वारा \nदसिराक पशुबलल रथाक हवरुद्ध ललखल गेल। कोनो कथा रेमक \nबंधनक मध्य जाहत -धनक सीमाक हवरुद्ध तँ कोनो दललत समाजक \nक्स्थहत आ धार्मिंक अंधहवश्वासक हवषयमे ललखल गेल। आ ई सभ करैत \nसववदा कथाक अन्द्त सुखद िोइत छल सेिो नहि।  \nवाद: साहित्य: उत्तर आधुहनक , अप्स्तत्ववादी, मानवतावादी , ई सभ \nहवचारधारा दशवनशास्त्रक हवचारधारा लथक। पहिने दशवनमे \nहवज्ञान, इहतिास , समाज -राजनीहत , अथवशास्त्र, कला -हवज्ञान आ भाषा \nसम्म्मललत रिैत छल। मुदा जेना -जेना हवज्ञान आ कलाक शाखा सभ \nहवलशष्टता राप्त करैत गेल , हवशेष कए हवज्ञान , तँ दशवनमे गभणत आ \nहवज्ञान मैथेमेटिकल लॉजजक धरर सीममत रहि गेल। दाशवहनक आगमन \nआ हनगमनक अध्ययन रणाली , हवश्लेषणात्मक रणाली टदस बिल। \nमाक्सव जे ुहनया भररक गरीबक लेल एकिा  दैवीय िस्तक्षेपक समान \nछलाि , द्वन्द्दात्मक रणालीक ेँ  अपन व्याख्याक आधार बनओलखन्द्ि। \nआइ-काप्ल्िक \"हडसकसन\" वा द्वन्द्द जाहिमे पक्ष-हवपक्ष, ुनू सम्म्मललत \nअलछ, दशवनक (हवशेष कए षडदशवनक - माधवाचायवक सववदशवन संग्रि -\nरष्टव्य) खण्डन -मण्डन रणालीमे पहिनहिसँ हवद्यमा न छल।  \nसे इहतिासक अन्द्तक घोषणा कएहनिार फ्ांलसस फ ु हकयामा -जे \nकम्युहनस्ि शासनक समान्प्तपर ई घोषणा कएने छलाि- हकछ ु  टदन पहिने \nएहिसँ पलटि गेलाि। उत्तर -आधुहनकतावाद सेिो अपन रारप्िक \nउत्सािक बाद ठमहक गेल अलछ।  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 59 \nअप्स्तत्ववाद, मानवतावाद , रगहतवाद , रोमेजन्द्िलसज्म, समाज शास्त्रीय \nहवश्लेषण ई सभ संश्लेषणात्मक समीक्षा रणालीमे सम्म्मललत भए अपन \nअप्स्तत्व बचेने अलछ। \nसाइको -एनेलललसस वैज्ञाहनकतापर आधाररत रिबाक कारण द्वन्द्दात्मक \nरणाली जेकाँ अपन अप्स्तत्व बचेने रित।  \nआधुहनक कथा अलछ की? ई क े िन िोएबाक चािी? एकर हकछ ु  उद्देश्य \nअलछ आहक िोएबाक चािी? आ तकर हनधावरण कोना कएल जाए  ? \nकोनो कथाक आधार मनोहवज्ञान सेिो िोइत अलछ। कथाक उद्देश्य \nसमाजक आवश्यकताक अनुसार आ कथा यात्रामे पररवतवन समाजमे \nभेल आ िोइत पररवतवनक अनुरूपे िोएबाक चािी। मुदा संगमे ओहि \nसमाजक संस्क ृ हतसँ ई कथा स्वयमेव हनयन्न्द्त्रत िोइत अलछ। आ एहिमे \nओहि समाजक ऐहतिालसक अप्स्तत्व सोझाँ अबैत अलछ।  \nजे िम वैटदक आख्यानक गप करी तँ ओ राष्ट्रक संग रेमक ेँ  सोझाँ अनैत \nअलछ। आ समाजक संग ममलल कए रिनाइ लसखबैत अलछ।  \nजातक कथा लोक -भाषाक रसारक संग बौद्ध -धमव रसारक इच्छा सेिो \nरखैत अलछ।  \nमुक्स्लम जगतक कथा जेना रूमीक \"मसनवी\" फारसी साहित्यक \nहवलशष्ट ग्रन्थ अलछ जे ज्ञानक मित्व आ राज्यक उन्नहतक लशक्षा दैत \nअलछ। \nआजुक कथा एहि सभ वस्तुक ेँ  समेिैत अलछ आ एकिा रबुद्ध आ \nमानवीय (!) समाजक हनमावणक टदस आगाँ बिैत अलछ। आ जे से नहि \nअलछ तँ ई ओकर उद्देश्यमे सम्म्मललत िोएबाक चािी। आ तखने कथाक \nहवश्लेषण आ समालोचना पाठकीय हववशता बहन सकत।  \nकम्यूहनस्ि शासनक समान्प्त आ बर्लिंनक देबालक खसबाक बाद \nफ्ांलसस फ ु हकयामा घोहषत कएलखन्द्ि जे हवचारधाराक आपसी झगड़ासँ  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसृजजत इहतिासक ई समान्प्त अलछ आ आब मानवक हितक हवचारधारा \nमात्र आगाँ बित। मुदा हकछ ु  टदन पहिनहि ओ एहि मतसँ आपस भऽ \nगेलाि आ किलखन्द्ि जे समाजक भीतर आ राष्ट्रीयताक मध्य एखनो बहत \nरास भभन्न हवचारधारा बाँचल अलछ। तहिना उत्तर आधुहनकतावादी \nहवचारक जैक्स देरीदा भाषाक ेँ  हवखक्ण्डत कए ई लसद्ध कएलखन्द्ि जे \nहवखक्ण्डत भाग ढेर रास हवभभन्न आधारपर आभश्रत अलछ आ हबना \nओकरा बुझने भाषाक अथव िम नहि लगा सक ै त छी।  \nमनोहवश्लेषण आ द्वन्द्दात्मक पद्धहत जेकाँ फ ु हकयामा आ देरीदाक \nहवश्लेषण सेिो संश्लेहषत भए समीक्षाक लेल स्थायी रहतमान बनल \nरित। \nसुभाष चन्द्र यादवक कथा -संग्रि बनैत हबगड़ैत: \nस्वतन्द्त्रताक बादक पीिीक कथाकार छलथ सुभाषजी। कथाक माध्यमसँ \nजी वनक ेँ  रूप दैत छलथ। लशल्प आ कथ्य ुनूसँ कथाक ेँ  अलंक ृ त कए \nकथाक ेँ  साथवक बनबैत छलथ। अप्स्तत्वक लेल सामान्द्य लोकक संघषव तँ \nएहि क्स्थहतमे हिनकर कथा सभमे भेिब स्वाभाहवक े । कएक दशक पूवव \nललखल हिनक कथा \"काठक बनल लोक\" क बदररया साइते संयोग \nिंसैत रिए। एह कथा संग्रिक स भ पात्र एिने सन हवशेषता लेने अलछ। \nिॉस्पीिलमे कनैत -कनैत सुतलाक बाद उटठ कए कोनो पात्र फ े रसँ कानए \nलगैत छलथ तँ कोनो पात्र रेममे पड़ल छलथ। हकनकोमे हबजनेस सेन्द्स \nछखन्द्ि तँ िररवंश सन पात्र सेिो छलथ जे उपकारक बदला लसस्िम फॉल्िक \nकारण अपकार कए जाइत छलथ। आब \"बनैत हबगड़ै त\" कथा संग्रिक \nकथा सभपर गहििंकी नजरर दौगाबी।  \nकहनयाँ-पुतरा - एहि कथामे रस्तामे एकिा बलचया लेखकक पएर छाहन \nफ े र ठ े हनपर माथ राखख हनभश्चन्द्त अलछ, जेना माएक ठ े हनपर माथ रखने \nिोअए। नेबो सन कोनो कड़गर चीज लेखकसँ िकरेलखन्द्ि। ई लड़कीक \nछाती लछऐ। लड़की हनर्विंकार रिए जेना बाप-दादा वा भाए बहिन सऽ \nसिल िो। लेखक सोचैत छलथ , ई सीता बनत की रौपदी। राबन आ \nुजोधनक आशंका लेखकक ेँ  घेर लैत छखन्द्ि।   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 61 \nकहनयाँ-पुतरा पिबाक बाद वैि सड़कक चौबटिया अलछ आ वैि रेड -\nलाइिपर गाड़ी चलबैत -रोक ै त काल बालक -बाललका सभ देखबामे अबैत \nछलथ। मुदा आब दृमष्टमे पररवतव न भऽ जाइत अलछ। कारक शीसा पोलछ \nपाइ मँगहनिार बालक -बाललकाक ेँ  पाइ-देने वा हबन देने , मुदा हबनु सोचने \nआगाँ बटि जाएबला दृमष्टक पररवतवन। कहनयाँ -पुतरा पिबाक बाद की \nहनकर दृमष्टमे कोनो पररवतवन नहि िोएतखन्द्ि? बालक तँ पैघ भए चोरर \nकरत वा कोनो ड्रग कािेलक सभसँ हनचुलका  सीिी बनत मुदा \nबाललका  ? ओ सीता बनत आहक रौपदी आहक आम्रपाली। जे \nसामाजजक संस्था , ह्यूमन राइिडस ऑरगेनाइजेशन कोनो रेमीक \nहबजलीक खाम्िपर चटि राण देबाक धमकीपर नीचाँ जाल पसारर कऽ \nिी.वी.क ै मरापर अपन आ अपन संस्थाक नाम रचाररत करैत छलथ ओ \nएहि कथाक ेँ  पिलाक बाद ओहि पुरातन दृमष्टसँ काज कए सकताि ? ओ \nसरकार जे कोनो िॉस्पीिलक नाम बदलल कए जयरकाश नारायणक \nनामपर   करैत अलछ वा िार्डिंग पाक व क नाम वीर क ुँ अर ससिंिक नामपर \nकए अपन कत्तवव्यक इहतश्री माहन लैत अलछ ओ समस्याक जहड़ धरर \nपहँलच नव पाक व  आ नव िॉस्पीिल बना कए जयरकाश नाराय ण आ वीर \nक ुँ अर ससिंिक नामपर करत  आहक दोसरक कएल काजमे \"मेड बाइ मी\" \nक े र स्िाम्प लगाओत? ई संस्था सभ आइ धरर मेिनहतसँ बचैत अएबाक \nआ सरल उपाय तकबाक रवृभत्तपर रोक नहि लगाओत ? \nअसुरभक्षत- रेनसँ उतरलाक बाद घरक २० ममनिक रस्ताक राहत जतेक \nअसुरभक्षत भऽ गेल अलछ तकर सलचत्र  वणवन ई कथा करैत अलछ। पहिने \nतँ एिन नहि रिैक- ई अलछ लोकक मानलसक अवस्था। मुदा एहि तरिक \nसमस्या टदस ककरो ध्यान किाँ छै। पैघ -पैघ समस्या , उदारीकरण आन \nकतेक हवषयपर मीहडआक ध्यान छै। चौक -चौरािाक एहि तरिक \nसमस्यापर नव दृमष्ट अबैत अलछ , एहिमे स्िेशनसँ घरक बीचक दूरी \nरा हतक अन्द्िारमे पिाड़ सन भऽ जाइत अलछ। रदेशक तत्कालीन कानून -\nव्यवस्थापर ई एक तरिक टिप्पणी अलछ। \nएकाकी- एहि कथामे क ु सेसर िॉस्पीिलमे छलथ। िॉस्पीिलक सलचत्र \nहववरण भेल अलछ। ओतए एकिा स्त्री पहतक मृत्युक बाद कनैत -कनैत  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरायः सुहत गेलल आ फ े र हनन्न िुिलापर कानए लागलल। ए ना िोइत अलछ। \nकथाकार मानव जीवनक एकिा सत्यता टदस इशारा दैत आ िॉस्पीिलक \nबात-व्यवस्थापर टिप्पणी तेना भऽ कए नहि वरण जीवन्द्तता देखा कए \nकरैत छलथ।  \nओ लड़की - एहि कथामे िॉस्िलक लड़का -लड़कीक जीवनक बीच नवीन \nनामक युवक एकिा लड़कीक िाथमे ऐंठ खाली कप , जे ओहि लड़कीक \nआ ओकर रेमीक  अलछ, देखैत अलछ। लड़की नवीनक ेँ  पुछैत छै जे ओ \nक े म्िर जा रिल अलछ। नवीनक ेँ  िोइत छै जे ओ ओकरा अपनासँ दब \nबुजझ कप फ ें कबाक लेल पुछलक। नवीन ओकरा मना कऽ दैत अलछ। \nहवचार सभ ओकर मोनमे घुरमैत रिैत छै। ई कथा एकिा छोि घिनापर \nआधाररत अलछ...जे ओ िमरा दब बूजझ चािक कप फ े कबाक ले ल \nकिलक ? आ ओ दृितासँ नहि कहि आगाँ बटि जाइत अलछ। एकाकी \nजेकाँ ई कथा सेिो मनोवैज्ञाहनक हवश्लेषणपर आधाररत अलछ।  \nएकिा रेम कथा - पहिने जकरा घरमे फोन रिैत छल तकरा घरमे \nदोसराक फोन अबैत रिैत छल , जे एकरा तँ ओकरा बजा टदअ। \nलेखकक घरमे फोन छलखन्द्ि आ ओ एकिा रेमीक रेमम काक फोन \nअएलापर , ओकर रेमीक ेँ  बजबैत रिैत छलथ। रेमी मोबाइल कीहन लैत \nअलछ से फोन आएब बन्द्द भऽ जाइत अलछ। मुदा रेमी द्वारा नम्बर बदलल \nलेलापर रेममकाक फोन फ े रसँ लेखकक घरपर अबैत अलछ। \nरेममका , रेमीक मममयौत बहिनक सखी ररतु छलथ आ लेखक ओकर \nसिायताक लेल लचन्न्द्तत भ ऽ जाइत छलथ। एहि कथामे रेमी -\nरेममका , मोबाइल आ फोन ई सभ नव युगक संग नव कथामे सेिो \nस्वाभाहवक रूपेँ अबैत अलछ।  \nिाइिल कथा अलछ बनैत -हबगड़ैत। तीन िा नाममत पात्र । माला , ओकर \nपहत सत्तो आ पोती मुहनयाँ । गाम-घरक जे सास -पुतोहक गप छै , सेिन्द्ता \nरहि गेल जे कहियो निेलाक बाद खाइ लेल पुलछतए , एिन सन। मुदा सैि \nबेिा-पुतोह जखन बािर चलल जाइत छलथ तँ वैि सासु कार कौआक \nिाहिपर लचन्न्द्तत िोमए लगैत छलथ। माइग्रेशनक बादक गामक यथाथवक ेँ   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 63 \nलचहत्रत करैत अलछ ई कथा। सत्तोक संग कौआ सेिो एक टदन हबला \nजएत आ मुहनयाँ कौआ आ दादा ुनूक ेँ  तक ै त रित।रवा सीक \nकथा, बेिा-पुतोहक आ पोतीक कथा , सासु -पुतोहक झगड़ा आ रेम !  \nअपन-अपन ुःख कथामे पत्नी , अपन अविेलनाक क्स्थहतमे , धीया-\nपुताक ेँ  सरापैत छलथ। राहतमे धीया -पुताक खेनाइ , खा लेबा उत्तर \nभनसाघरक ताला बन्द्द रिबाक क्स्थहतमे पत्नीक भूखल रिब आ \nपररणामस्वरूप पहतक फोंफक स्वरसँ  क ु हपत िोएब स्वाभाहवक। सभक \nअपन संसार छै। लोक बुझैए जे ओकरे संसारक सुख आ ुःख मात्र \nसम्पूणव छै मुदा से नहि अलछ। सभक अपन सुख -ुःख छै , अपन आशा \nआ आकांक्षा छै। कथाकार ओिन सत्यक ेँ  उद्घाटित करैत छलथ, जे \nहनकर अनुभवक अंतगवत अबैत छखन्द्ि। आत्मानुभूहत पररवेश स्वतंत्र  \nकोना भए सकत आ से सुभाष चन्द्र यादवजीक सभ कथामे सोझाँ अबैत \nअलछ। \nआतंक कथामे कथाकारक ेँ  पुरान संगी िररवंशसँ कायावलयमे भेँि िोइत \nछखन्द्ि। लेखकक दाखखल -खाररज बला काज एहि लऽ कऽ नहि भेलखन्द्ि \nजे िररवंशक स्थानान्द्तरणक पश्चातड ने क्यो हनकासँ घूस लेलक आ ताहि \nद्वारे का जो नहि क े लक। िररवंशक बगेबानी घूसक अनेर पाइक कारण \nछल से दोसर हकएक अपन पाइ छोड़त  ? लेखक आतंहकत छलथ। \nकायावलयक पररवेश , भ्रष्टाचार आ एक गोिेक स्थानांतरणसँ बदलैत \nसामाजजक सम्बन्ध ई सभ एतए व्यक्त भेल अलछ। आइ काप्ल्ि िम \nआहक अिाँ ललॉकमे वा सलचवालयमे कोनो काज लेल जाइत छी , तँ यैि \nने सुनए पड़ैत अलछ , जे पाइ जे माँगत से दए देबैक आ तखन कोनो \nटदक्कत िोअए तँ किब ! आ पाइक बदला ककरो नाम वा पैरवी लए \nगेलहँ तँ कमवचारी ने पाइये लेत आ नहिये अिाँक काज िोएत।  \nएकिा अन्द्त कथामे ससुरक मृत्युपर लेखकक साढ़ू क े श किेने छलथ आ \nलेखक नहि , एहिपर क ै क तरिक गप िोइत अलछ। साढ़ू क े श किा कऽ \nहनभश्चन्द्त छलथ। ई जे सांस्क ृ हतक लसम्बोललज्म आएल अलछ, जे पकड़ा \nगेल से चोर आ खराप काज क े हनिार , जे नहि पकड़ाएल से आदशववादी।  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपूरा -पूरी तँ नहि, मुदा अहू कथामे एिने आस्था जन्द्म लैत अलछ आ िूटि \nजाइत अलछ। िररयाणामे बापो मरलापर लो क क े श नहि किबैत अलछ, तँ \nकी ओकर ुःखमे कोनो कमी रिैत छै तेँ  ? पंजाबक महिला एक बरखक \nबाद ने लसनूर लगबैत छलथ आ ने चूड़ी पहिरैत छलथ मुदा पहिल बरख \nकान्द्ि धरर चूड़ी भरल रिैत छखन्द्ि, तँ की हबयािक पहिल बरखक बाद \nहनकर पहत -रेममे कोनो घिंती आहब जाइत छखन्द्ि ? \nकबाछ ु  कथा मे चम्पीबलाक लेखक लग आएब , जाँघपर िाथ राखब। \nअभभजात्य संस्कारक लोक लग बैसल रिबाक कारणसँ लेखक द्वारा \nओकर िाथ ििाएब । चम्पीबला द्वारा ई गप बाजब जे छ ु अल देिक ेँ  \nछ ू लामे कोन संकोच। जेना चम्पीवला लेखकक ेँ  बुझाइय रिखन्द्ि जे हनका \nयुवती बुजझ रिल छलखन्द्ि। लेखकक ेँ  लगैत छखन्द्ि  जे ओ स्त्री छलथ आ \nचम्पीबला ओकर पुरान यार। ठाम -क ु ठाम आ समय -क ु समयक मिीन \nसमझ चम्पीवलाक ेँ  नहि छइ , नहि तँ लेखक ओतेक गरमीयोमे चम्पी करा \nलैतए। चम्पीवलाक दीनतापर अफसोच भेलखन्द्ि मुदा ओकर शी -इ-इ क ेँ  \nमोन पाड़ैत हवतृष्णा सेिो। फ्ायडक मनोहवश्लेषणक बड्ड आलोचना भेल \nजे ओ  सेक्सक ेँ  क े न्द्रमे राखख गप करैत छलथ। मुदा अनुभवसँ ई गप सोझाँ \nअबैत अलछ जे सेक्ससँ जतेक दूरी बनाएब , जतेक एकरा वातावलाप -\nकथा-साहित्यसँ दूर राखब , ओकर आक्रमण ततेक तीव्र िोएत।    \nकारबार मे लेखकक भेँि ममस्िर वमाव , लसन्द्िा आ दू िा आर गोिेसँ िोइत \nअलछ। बार मे लसन्द्िा दोस्ती आ हबजनेसक ेँ  फराक किैत दू िा खखस्सा \nसुनबैत अलछ। सभ चीजक मोल अलछ , एहिपर एकिा दोस्तक वाइफ \nलेल िी.वी. हकनबाक बाद हफ्जक हडमान्ड अएबाक गप बीचेमे खतम \nभऽ जाइत अलछ। दोसर खखस्सामे एकिा स्त्री पहतक जान बचबए लेल \nडॉक्िरक फीस देबाक लेल पूवव रेमी लग जाइत अलछ । पूवव रेमी पाइ \nदेबाक बदलामे ओकरा संगे राहत हबतबए लेल किैत छै। लसन्द्िा एहि \nकथामे ककरो गलती नहि मानैत छलथ , डॉक्िर हबना पाइ लेने हकएक \nइलाज करत , पूवव रेमी मँगनीमे पाइ हकएक देत आ ओ स्त्री जे पूवव रेमी \nसंग राहत नहि हबताओत , तँ ओकर पहत मरर जएतैक।   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 65 \nआब बारसँ  लेखक हनकलैत छलथ तँ दरबानक सलाम मारलापर अहूमे \nपैसाक िनक सुनाइ पड़ए लगैत छखन्द्ि। राचीन मूल्य , दोस्ती-यारी आ \nआदशवक िूिबाक क्स्थहत एकिा एकाकीपनक अनुभव करबैत अलछ। \nक ु श्ती मे सेिो फ्ायड सोझाँ अबैत छलथ , कथाक रारि लुंगीपरक \nसुखाएल कड़गर भेल दागसँ शुरू िोइत अलछ।  मुदा तुरत्ते स्पष्ट िोइत \nअलछ, जे ओ से दाग नहि अलछ , वरन घावक दाग अलछ। फ े र िािक \nक ु श्तीमे गामक समस्याक हनपिारा , िेल्थ सेन्द्िरक बन्द्द रिब, ओतए \nईंिाक चोररक चरचा अबैत अलछ। छोि भाइ कोनो इलाजक क्रममे \nएलोपैथीसँ िटि कए िोम्योपैथीपर हवश्वास करए लगैत छलथ , एहि गपक \nचरचा आएल अलछ। लोक सभक घावक समाचार पुछबा लऽ अएनाइ \nआ लेखक द्वारा सभक ेँ  हवस्तृत हववरण कहि सुनओनाइ मुदा उमररमे \nकम वयसक क ै क गोिेक ेँ  िारर देनाइ , ई सभ क्रम एकिा वातावरणक \nहनमावण करैत अलछ।  \nक ै नरी आइलैण्डक लारेल कथामे सुभाष आ उहपया कथाक चररत्र छलथ। \nएतए एकिा हबम्ब अलछ- जे ना हनणवय कोसीक धसना जकाँ। मममयौत \nभाइक लचट्ठी , किारर देने नािपर जएबाक , गेरुआ पाहनक धारमे \nआएब, नािक छीिपर उतारब , छीिक बादो बहत दूर धरर जाँघ भरर \nपाहनक रिब। धीपल बालुपर साइहकलक ेँ  ठ े लैत देखख क्यो किैत छखन्द्ि- \n\"साइहकल ससुराररमे देलक -ए? कने बड़द जकाँ टििकार टदयौक\"। \nदीदी -पीसा अहिठाम एहि गपक चरचा सुनलखन्द्ि , जे कोिक खाहतर \nहनकर बेिीक हववाि दू टदन रुहक गेल छलखन्द्ि आ ईिो जे बेसी पिने \nलोक बताि भऽ जाइत अलछ।सुभाष चाहियो कऽ दू सए िाका नहि माँहग \nपबैत छलथ, दीदीक व्यविार अस्पष्ट छखन्द्ि, सुभाष आश्वस्त नहि छलथ आ \nघुरर जाइत छलथ । \nतृष्णा कथामे लेखकक ेँ  अखखलन भेिैत छखन्द्ि। श्रीलतासँ ओ अपन भेँिक \nहववरण कहि सुनबैत अलछ। पाँचम टदन घुरलाक बाद रेनमे ओ नहि \nभेिलीि। आब अखखलन की करत , हवशाखापत्तनम आ हवजयवाड़ाक \nबीचक रस्तामे चक्कर काित आहक स्मृहतक संग टदन काित।   66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछोि-छोि भावनात्मक घिनाक हवश्लेषण अलछ  कथा \"क ै नरी \nआइलैण्डक लारेल\" आ \"तृष्णा\"।  \nदाना कथामे मोिन इन्द्िरव्यू लेल गेल अलछ , ओतए सहृदय चपरासी \nसूलचत करैत छै जे बािरीक ेँ  नहि लैत छै , पी.एच.डी. रहितए तँ कोनो बात \nरहितए। मोिनक ेँ  सभ चीज बीमार आ उदास लगैत रिए। फ ु द्दी आ मैना \nपावरोिीक िुकड़ीपर ची -ची करैत झपिैत रिए।रहतयोगी परीक्षाक \nसाक्षात्कारमे बािरी आ लोकल क े र जे संकल्पना आएल अलछ तकर \nसम्वेदनात्मक वणवन भेल अलछ।   \nदृमष्ट कथामे पिाइ खतम भेलाक बाद नोकरीक खोज , गाममे \nलोकसभक तीक्ष्ण किाक्ष। फ े र दभक्षण भारतीय पत्रकारक रेरणासँ \nकहनयाँक हवरोधक बावजूद गाममे लेखकक खेतीमे  लागब। ई सभ गप \nएकिा सामान्द्य कथ्य रिलाक बादो ठाम-ठाम सामाजजक सत्य उद्घाटित \nकरैत अलछ। एतए गामक लोकक क ु िीचाली अलछ , जे काजक अभावमे \nखाली समय बेशी रिलाक कारण अबैत अलछ।   संगमे आइ -काप्ल्िक \nस्त्रीक शिरी जीवन जीबाक आकांक्षा सेिो रदर्शिंत करैत अलछ।  \nनदी कथामे कथ्य कथाक संगे चलैत अलछ आ खतम भए जाइत अलछ। \nगगनदेवक घरपर हबिारी आएल छै। शिरमे ओकरा एक साल रिबाक \nछै। गगनदेवक ेँ  ओकरा संग मकान खोजबाक क्रममे एकिा लड़कीसँ भेँि \nिोइत छै। ओकरा छोहड़ आगाँ बिल तँ ई बुझलाक बादो जे आब \nओकरासँ फ े र भेँि नहि िेतइ ओ उल्लास आ रेमक अनुभूहतसँ भरर गेल।  \nपरलय बाटढक कथा लथक , कोसीक कथा किल गेल अलछ एतए। बौकी \nबुनछेकक इन्द्तजारीमे अलछ। मुदा धारमे पाहन बटि रिल छै। कोशीक \nबाटि बिल आहब रिल छै आ एम्िर माएक रद्द -दस्तसँ िाल -बेिाल छै। \nमाल -जाल भूखसँ हडकरैत रिै। रामचरनक घरमे अन्नपाहन बेशी छै से ओ \nसभक ेँ  नािक इन्द्तजाम ले ल किैत छै। बौक ू क घरसँ किहनयाँ दूर रिै। \nमृत्यु आ हवनाश बौक ू क ेँ  कठोर बना देलक ै क, मोि तोहड़ देलक ै क। मुदा \nबरखा रुहक गेलैक। बौक ू  चीज सभक ेँ  लचन्द्िबाक आ स्मरण करबाक \nरयत्न करए लागल।   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 67 \nबात कथामे सेिो कथाकार अपन कथानकक ेँ  बाि चललते ताहक लैत छलथ \nआ लशल्पसँ ओकरा आगाँ बिबै त छलथ। नेबो दोकानपर नेबोवला आ \nएकिा लोकक बीचमे बिस सुनैत लेखक बीचमे क ू टद पड़ैत छलथ। \nनेबोवलासँ एक गोिे अपन छत्ता माँहग रिल अलछ जे ओ नीचाँ रखने \nरिए।ुखक गप , लेखकक अनुसार , बेशी टदन धरर लोकक ेँ  मोन रिैत \nछै। \nरंभा कथामे पुरुष -स्त्रीक बीचक बदलैत सम्बन्धक तीव्र गहतसँ वणवन भेल \nअलछ। पुरुष यावत स्त्रीसँ दूर रिैत अलछ तँ सभ ओकरा मेनका आ रिा \nदेखाइ पड़ैत छै। मुदा जे सम्वादक रारि िोइत अलछ तँ बादमे लेखक \nक ेँ  लगैत छखन्द्ि जे ओ बेिीये छी।रस्तामे एक स्त्री अबैत अलछ। लेखक \nसोचैत छलथ जे ई क े  छी , रिा , मेनका आहक...। ओकरा संग बेिा  \nछै, ओतेक सुन्नर नहि , कारण एकर वर सुन्द्दर नहि िोएतैक। ओ \nगपशपमे कखनो लेखकक ेँ  ससुर जकाँ , कखनो अपनाक ेँ  हनकर बेिी \nतुल्य किैत अलछ। पहिने लेखकक ेँ  खराप लगलखन्द्ि। मुदा बादमे \nलेखकक ेँ  नीक लगलखन्द्ि। मुदा अन्द्तमे ओकर पएर छ ू बए लेल झुकब मुदा \nहबन छ ू ने सोझ भऽ जाएब नहि बुजझमे  अएलखन्द्ि। \nिमर गाम कथामे लेखकक गामक रस्ता , किहनयाँ सँ मेनािी गामक \nलोकक लछहड़आएब आ बान्द्िक बीचमे अहररया कािैत लोकक वणवन \nअलछ। कोलसकन्द्िाक लोक- जानवरक समान , जानवरक िालतमे। \nकिहनयाँमे लेखकक घर कटि गेलखन्द्ि से ओ नथुहनयाँ एहिठाम टिक ै त \nछलथ। मछबाहि आ लचड़ै बझाबऽ लेल नथु नी जोगार करैत अलछ। \nजमीनक झगड़ा छखन्द्ि, एक हिस्सेदारक जमीन धारमे डूमल छै से ओ \nलेखकक गहूमवला खेत िड़पए चािैत अलछ। शन आ स्त्रीक (!) पाछ ू  \nलोक बेिाल अलछ।  \nस्त्रीक पाछ ू  हबन कारण लेखक पहड़ गेल छलथ जेना हवष्णु शमाव पंचतंत्रमे \nकथा किैत-किैत शूर आ महिलाक पाछाँ पहड़ जा इत छलथ। \nयावत सभ कमलक घूर लग कपक अभावमे बेरा -बेरी चाि हपबैत \nछलथ, फलसल कटि कऽ लसबननक एतए चलल जाइ -ए।  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nझौआ , कास , पिेरक जंगल जखन रिए , लचड़ै बड्ड आबए , आब कम \nअबैत अलछ। खटिया , िररन, माछ , काछ ु, डोका सभ खतम भऽ रिल \nछै- जीवनक साधन ुलवभ भऽ गेल अलछ। साँझमे जमीनक पंचैती िोइत \nअलछ।सत्तोक बकड़ी मरर गेलैक , पुतोह एकर कारण सासुक सरापब \nकिैत अलछ। सासु एकर कारण बलल गछलोपर पाठी सभक ेँ  बेचब किैत \nछलथ। सत्तोक बेिीक जौबनक उभारक ेँ  लेखक पुरुष सम्पक व क साक्षी \nकिैत छलथ आ सकारण फ े रसँ महिलाक पाछाँ पहड़ जाइत छलथ , कारण \nई धारणा लोकमे छै। सत्तोक बे िी एखन सासुर नहि बसैत छै। सुकन \nरामक एहिठाम खाइत काल लेखकक ेँ  संकोच भेलखन्द्ि , जकरासँ \nउबरबाक लेल ओ बजलाि - आइ तोरा जाहत बना लेललअि। कोसी सभ \nभेदभावक ेँ  पाटि देलक , डोम , चमार , मुसिर , ुसाध , तेली , यादव सभ \nएक े  कलसँ पाहन भरैत अलछ। एक े  पटियापर बैसैत अलछ।  \nककरा लेल कथा ललखी ? वा किी ? कथाक वाद:   जजनका हवषयमे \nललखब से तँ पिताि नहि। कथा पटि लोक रबुद्ध भऽ जएत  ? गीताक \nसप्पत खा कए झूठ बजहनिारक संख्या कम नहि। तेँ की एिन कसौिीपर \nरलचत कथाक मित्व कम भए जएत  ? \nसभ रबुद्ध नहि िोएताि तँ स्वस्थ मनोरंजन तँ राप्त कऽ सकताि। आ \nजे एकोिा व्यक्क्त कथा पटि ओहि टदशामे सोचत तँ कथाक साथवकता \nलसद्ध िोएत। आ जकरा लेल रलचत अलछ ई कथा जे ओ नहि , तँ ओकर \nओहि पररक्स्थहतमे िस्तक्षेप करबामे सक्षम व्यक्क्त तँ पिताि। आ जा ई \nरित ताधरर एहि तरिक कथा रलचत कएल जाइत रित।  \nआ जे समाज बदलत तँ सामाजजक मूल्य सनातन रित  ? र गहतशील \nकथामे अनुभवक पुनर्निंमावण करब , पररवतवनशील समाजक \nलेल , जाहिसँ राक ृ हतक आ सामाजजक यथाथवक बीच समायोजन िोअए। \nआहक एहि पररवतवनशील समयक ेँ  स्थामयत्व देबा लेल परम्पराक स्थायी \nआ मूल तत्वपर आधाररत कथाक आवश्यकता अलछ  ? व्यक्क्त-हित आ \nसमाज -हितमे द्वैध अलछ आ ु नू परस्पर हवरोधी अलछ। एहिमे संयोजन \nआवश्यक। हवश्व दृमष्ट आवश्यक। कथा मात्र हवचारक उत्पभत्त नहि अलछ  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 69 \nजे रोशनाइसँ कागतपर जेना -तेना उतारर देललयैक। ई सामाजजक -\nऐहतिालसक दशासँ हनर्दिंलशत िोइत अलछ। \nतँ कथा आदशववादी िोअए , रक ृ हतवादी िोअए वा यथाथववादी िोअए। \nआहक एहिमे  सँ मानवतावादी , सामाजजकतावादी वा अनुभवक ेँ  मित्व \nदेमएबला ज्ञानेजन्द्रय-यथाथववादी िोअए  ? आ नहि तँ कथा \nरयोजनमूलक िोअए। एहिमे \nउपयोहगतावाद , रयोगवाद , व्यविारवाद , कारणवाद , अथवहक्रयावाद आ \nफलवाद सभ सम्म्मललत अलछ। ई सभसँ आधुहनक दृमष्टकोण अलछ। \nअपनाक ेँ  अभभव्यक्त कएनाइ मानवीय स्वभाव अलछ। मुदा ओ \nसामाजजक हनअममे सीममत भऽ जाइत अलछ। पररक्स्थहतसँ रभाहवत भऽ \nजाइत अलछ।  \nतँ कथा अनुभवक ेँ  पुनरवलचत कए गिल जएत। आ व्यक्क्तगत चेतना \nतखन सामाजजक आ सामूहिक चेतना बहन आओत। शोषकक ेँ  अपन \nरवृभत्तपर अंक ु श लगबए पड़तखन्द्ि। तँ शोहषतक ेँ  एकर हवरोध मुखर रूपमे \nकरए पड़तखन्द्ि। \nस्वतंत्रता- सामाजजक पररवतवन । कथा तखन संरेहषत िोएत , संवादक \nमाध्यम बनत। कथा समाजक लेल शस्त्र तखने बहन सकत , शक्क्त तखने \nबहन सकत।  \nजे कथाकार उपदेश देताि तँ ज्ञानक िस्तांतरण करताि , जकर \nआवश्यकता आब नहि छै। जखन कथाकार सम्वाद शुरू करताि तखने \nमुक्क्तक वातावरण बनत आ सम्वादमे भाग लेहनिार पाठक जड़तासँ \nत्राण पओताि। \nकथा क्रमबद्ध िोअए आ सुग्राह्य िोअए तखने ई उद्देश्य राप्त करत। \nबुजद्धपरक नहि व्यविारपरक बनत। वैटदक साहित्यक आख्यानक \nउदारता संवादक ेँ  जन्द्म दैत छल जे पौराभणक साहित्यक रुटिवाटदता \nख तम कए देलक।   70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ संवादक पुनस्थावपना लेल कथाकारमे हवश्वास िोएबाक चािी - तक व-\nपरक हवश्वास आ अनुभवपरक हवश्वास , जे सुभाषचन्द्र यादवमे छखन्द्ि। \nरत्यक्षवादक हवश्लेषणात्मक दशवन वस्तुक नहि , भाहषक कथन आ \nअवधारणाक हवश्लेषण करैत अलछ से सुभाषजीक कथामे सववत्र \nदेखबामे आओत । हवश्लेषणात्मक अथवा तार्किंक रत्यक्षवाद आ \nअप्स्तत्ववादक जन्द्म हवज्ञानक रहत रहतहक्रयाक रूपमे भेल। एहिसँ \nहवज्ञानक हद्वअथी हवचारक ेँ  स्पष्ट कएल गेल। \nरघिनाशास्त्रमे चेतनाक रदत्तक रदत्त रूपमे अध्ययन िोइत अलछ। \nअनुभूहत हवलशष्ट मानलसक हक्रयाक तथ्यक हनरी क्षण अलछ। वस्तुक ेँ  \nहनरपेक्ष आ हवशुद्ध रूपमे देखबाक ई माध्यम अलछ। अप्स्तत्ववादमे \nमनुष्य-अहि मात्र मनुष्य अलछ। ओ जे हकछ ु  हनमावण करैत अलछ ओहिसँ \nपृथक ओ हकछ ु  नहि अलछ, स्वतंत्र िोएबा लेल अभभशप्त अलछ (सात्रव)। \nिेगेलक डायलेक्क्िक्स द्वारा हवश्लेषण आ संश्लेषणक अंतिी न \nअंतस्संबंध द्वारा रहक्रयाक गुण हनणवय आ अप्स्तत्व हनणवय करबापर जोर \nदेलखन्द्ि। मूलतत्व जतेक गिींर िोएत ओतेक स्वरूपसँ दूर रित आ \nवास्तहवकतासँ लग।  \nक्वान्द्िम लसद्धान्द्त आ अनसरिेन्द्िी हरप्न्द्सपल सेिो आधुहनक लचन्द्तनक ेँ  \nरभाहवत कएने अलछ। देखाइ पड़एबला वास्तहवकता सँ  दूर भीतरक आ \nबािरक रहक्रया सभ शक्क्त-ऊजावक छोि तत्वक आदान -रदानसँ सिव \nिोइत अलछ। अहनभश्चतताक लसद्धान्द्त द्वारा क्स्थहत आ स्वरूप, अन्द्दाजसँ \nहनभश्चत करए पड़ैत अलछ। \nतीनसँ बेशी डाइमेन्द्सनक हवश्वक पररकल्पना आ स्िीफन िॉहकन्द्सक \"अ \nहब्रफ हिस्री ऑफ िाइम\" सोझे -सोझी भगवानक अप्स्तत्वक ेँ  खतम कए \nरिल अलछ कारण एहिसँ भगवानक मृत्युक अवधारणा सेिो सोझाँ \nआएल अलछ , से एखन हवश्वक हनयन्द्ताक अप्स्तत्व खतरामे पड़ल अलछ। \nभगवानक मृत्यु आ इहतिासक समान्प्तक परररेक्ष्यमे मैलथली कथा \nकहिया धरर खखस्सा किैत रित  ? लघु , अहत-लघु कथा , कथा, गल्प \nआटदक हवश्लेषणमे लागल रित ?   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 71 \nजेना वचुवअल ररअललिी वास्तहवकता क ेँ  क ृ हत्रम रूपेँ सोझाँ आहन \nचेतनाक ेँ  ओकरा संग एकाकार करैत अलछ तहिना हबना तीनसँ बेशी \nबीमक पररकल्पनाक िम रकाशक गहतसँ जे लसन्धुघािी सभ्यतासँ चली \nतँ तइयो ब्रह्माण्डक पार आइ धरर नहि पहँलच सकब। ई सूयव अरब -खरब \nआन सूयवमेसँ एकिा मध्यम कोटिक तरेगण - मेहडओकर स्िार - अलछ। \nओहि मेहडओकर स्िारक एकिा ग्रि पृथ्वी आ ओकर एकिा नगर-गाममे \nरिहनिार िम सभ अपन माथपर िाथ राखख लचन्न्द्तत छी जे िमर \nसमस्यासँ पैघ ककर समस्या  ? िमर कथाक समक्ष ई सभ वैज्ञाहनक आ \nदाशवहनक तथ्य चुनौतीक रूपमे आएल अलछ।  \nिोललन्स्िक आहक सम्पूणवताक समन्द्वय करए पड़त ! ई दशवन दाशवहनक \nसँ वास्तहवक तखने बनत।  \nपोस्िस्रक्चरल मेथोडोलोजी भाषाक अथव , शलद , तकर \nअथव, व्याकरणक हनअम सँ नहि वरनड अथव हनमावण रहक्रयासँ लगबैत \nअलछ। सभ तरिक व्यक्क्त, समूि लेल ई हवभभन्न अथव धारण करै त अलछ। \nभाषा आ हवश्वमे कोनो अन्न्द्तम सम्बन्ध नहि िोइत अलछ। शलद आ ओकर \nपाठ क े र अन्न्द्तम अथव वा अपन हवलशष्ट अथव नहि िोइत अलछ। \nआधुहनक आ उत्तर आधुहनक तक व, वास्तहवकता , सम्वाद आ हवचारक \nआदान -रदानसँ आधुहनकताक जन्द्म भेल । मुदा फ े र नव -वामपंथी \nआन्द्दोलन फ्ांसमे आएल आ सववनाशवाद आ अराजकतावाद आन्द्दोलन \nसन हवचारधारा सेिो आएल। ई सभ आधुहनक हवचार -रहक्रया रणाली \nओकर आस्था-अवधारणासँ बिार भेल अहवश्वासपर आधाररत छल।  \nपाठमे नुकाएल अथवक स्थान -काल संदभवक परररेक्ष्यमे व्याख्या शुरू भेल \nआ भाषाक ेँ  खेलक माध्यम बनाओल गेल - लंगुएज गेम।  आ एहि सभ \nसत्ताक आ वैधता आ ओकर स्तरीकरणक आलोचनाक रूपमे आएल \nपोस्िमॉडर्निंज्म। \nक ं प्युिर आ सूचना क्रान्न्द्त जाहिमे कोनो तंत्रांशक हनमावता ओकर हनमावण \nकए ओकरा हवश्वव्यापी अन्द्तजावलपर राखख दैत छलथ आ ओ तंत्रांश अपन  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहनमावतासँ स्वतंत्र अपन काज करैत रिैत अलछ , हकछ ु  ओिनो कायव जे \nएकर हनमावता ओकरा लेल हनर्मिंत नहि कएने छलथ। आ हकछ ु  िस्तक्षेप-\nतंत्रांश जेना वायरस , एकरा मागवसँ ििाबैत अलछ , हवध्वंसक बनबैत अलछ \nतँ एहि वायरसक एंिी वायरस सेिो एकिा तंत्रांश अलछ , जे ओकरा ठीक \nकरैत अलछ आ जे ओकरो सँ ठीक नहि िोइत अलछ तखन कम्प्युिरक \nबैकप लए ओकरा फॉमेि कए देल जाइत अलछ - क्लीन स्लेि ! \nपूँजीवादक जनम भेल औद्योहगक क्रान्न्द्तसँ आ आब पोस्ि इन्डन्स्रयल \nसमाजमे उत्पादनक बदला सूचना आ संचारक मित्व बटि गेल \nअलछ, संगणकक भूममका समाजमे बटि गेल अलछ। मोबाइल , क्र े हडि-\nकाडव आ सभ एिन वस्तु लचप्स आधाररत अलछ। एहि बेरुका (२००८) \nकोसीक बाटिमे अनलकान्द्तजी गाममे फाँसल छलाि , भोजन लेल मारर \nपड़ैत रिए मुदा क्र े हडि काडवसँ ए.सी.टिकि बुक भए गेलखन्द्ि। ममलथलाक \nसमाजमे सूचना आ संगणकक भूममकाक आर कोन दोसर उदािरण \nचािी? \nडी कन्द्सरक्शन आ री कन्द्सरक्शन हवचार रचना रहक्रयाक पुनगवठन क ेँ  \nदेखबैत अलछ जे उत्तर औद्योहगक कालमे चेतनाक हनमावण नव रूपमे भऽ \nरिल अलछ। इहतिास तँ नहि मुदा परम्परागत इहतिासक अन्द्त भऽ गेल \nअलछ। राज्य , वगव , राष्ट्र, दल , समाज , पररवार , नैहतकता, हववाि सभ \nफ े रसँ पररभाहषत कएल जा रिल अलछ। मारते रास पररवतवनक \nपररणामसँ , हवखंहडत भए सन्द्दभविीन भऽ गेल अलछ कतेक संस्था।  \n  \nएहि परररेक्ष्यमे मैलथली कथा गाथापर सेिो एकिा गहििंकी नजरर \nदौगाबी।  \nरामदेव झा जलधर झाक \"हवलक्षण दाम्पत्य\" (मैलथल हित \nसाधन , जयपुर , १९०६ ई.) क ेँ  मैलथलीक आधुहनक कथाक रारि \nमानलखन्द्ि । पुलहकत ममश्रक \"मोहिनी मोिन\" (१९०७-\n०८), जनसीदनक \"ताराक वैधव्य\" (ममलथला ममहिर , १९१७  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 73 \nई.), श्रीक ृ ष्ण ठाक ु रक चन्द्ररभा, तुलापहत ससिंिक मदनराज \nचररत , काली क ु मार दासक अदलाक बदला आ काममनीक \nजीवन , श्यामानन्द्द झाक अहकञ्चन , श्री बल्लभ झाक \nहवलालसता , िररनन्द्दन ठाक ु र \"सरोज\"क ईश्वरीय रक्षा, शारदानन्द्द ठाक ु र \n\"हवनय\"क तारा आ श्याम सुन्द्दर झा \"मधुप\"क रहतज्ञा -पत्र, वैद्यनाथ \nममश्र \"हवद्यालसन्धु\"क गप्प-सप्पक खररिान आ रबोध नारायण ससिंिक \nबीछल फ ू ल आएल। िररमोिन झाक कथा आ यात्रीक \nउपन्द्यालसका, राजकमल चौधरी , लललत , रामदेव झा , बलराम , रभास \nक ु मार चौधरी , धूमक े तु, राजमोिन झा , साक े तानन्द्द, हवभूहत \nआनन्द्द, सुन्द्दर झा \"शास्त्री\" , धीरेन्द्र, राजेन्द्र हकशोर , रेवती रमण \nलाल , राजेन्द्र हवमल , रामभर , अशोक, लशवशंकर श्रीहनवास , रदीप \nहबिारी, रमेश , मानेश्वर मनुज , श्याम दररिरे , क ु मार पवन , अनमोल \nझा , ममलथलेश क ु मार झा , िररश्चन्द्र झा, उपाध्याय भूषण , रामभरोस \nकापहड़ \"भ्रमर\" , भुवनेश्वर पाथेय , बदरी नारायण बमाव , अयोध्यानाथ \nचौधरी , रा.ना.सुधाकर , जीतेन्द्र जीत , सुरेन्द्र लाभ , जयनारायण झा \n\"जजज्ञासु\", श्याम सुन्द्दर \"शलश\", रमेश रञ्जन , धीरेन्द्र रेमर्षिं, परमेश्वर \nकापहड़, तारानन्द्द हवयोगी , नागेन्द्र क ु मर , अमर नाथ, देवशंकर \nनवीन , अनलकान्द्त, श्रीधरम, नीता झा , हवभा रानी , उषाहकरण \nखान , सुप्स्मता पाठक, शेफाललका वमाव , ज्योत्सना चन्द्रम, लालपरी देवी \nएहि यात्राक ेँ  आगाँ बिेलखन्द्ि। \nमैलथलीमे नीक कथा नहि , नीक नािक नहि ? मैलथलीमे व्याकरण \nनहि? पहनसोि आ पहनगर एहि तरिक हवश्लेषण कतए  अलछ मैलथली \nव्याकरण मे , वैि अनल , पावक सभ अलछ ! मुदा दीनबन्धु झाक धातु \nरूप पोथीमे जे १०२५ िा एहि तरिक खाँिी रूप अलछ , रमानथ झाक \nममलथलाभाषारकाशमे जे खाँिी मैलथली व्याकरण अलछ , ई ुनू ररसोसव \nबुक लए मानकीकरण आ व्याकरणक हनमावण सववथा संभव अलछ। मुदा \nभऽ रिल अलछ  ई जे पानीपतक पहिल युद्धक हवश्लेषणमे ई ललखी जे \nपानीपत आ बाबरक बीचमे युद्ध भेल। रामभरक ें  धीरेन्द्र सववश्रेष्ठ मैलथली \nकथाकारक रूपमे वर्णिंत कएने छलथ , मुदा एखन धरर हनकर कएक िा \nकथाक हवश्लेषण कएल गेल अलछ  ? नलचक े ताक नािक आ मैलथलीक  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसेक्सहपअर मिेन्द्र मलंहगयाक काजक आ रामभर आ सुभाष चन्द्र \nयादवक कथा यात्राक सन्द्दभवमे ई गप किब आवश्यक छल।  \nजाहि समय मैलथलीक समस्या घर -घरसँ मैलथलीक हनष्कासन \nअलछ, जखन हिन्द्दीमे एक िाथ अजमेलाक बाद नाम नहि भेला उत्तर \nलोक मैलथलीक कथा -कहवता ललखख आ सम्पादक -आलोचक \nभए , अपन मित्वाकांक्षाक भारसँ मै लथली कथा -कहवताक वातावरणक ेँ  \nभररया रिल छलथ , माक्सववाद , फ े ममहनज्म आ धमवहनरपेक्षता घोलसया -\nघोलसया कए कथा -कहवतामे भरल जा रिल अलछ , तखन स्तरक \nहनधावरण सएि कऽ रिल अलछ , स्तरिीनताक बेि वाद बनल अलछ। जे \nगरीब आ हनम्न जातीयक शोषण आ ओकरा ितोत्साहित करबामे लागल \nछलथ से मा क्सववादक शरणमे , जे महिलाक ेँ  अपमाहनत क े लखन्द्ि से \nफ े ममहनज्म आ ममलथला राज्य आ संघक शरणमे आ जे साम्प्रदामयक \nछलथ ओ धमवहनरपेक्षताक शरणमे जाइत छलथ। ओना साम्प्रदामयक लोक \nफ े ममहनस्ि, महिला हवरोधी माक्क्सवस्ि आ एहि तरिक कतेक गठबंधन \nआ मठमे जाइत देखल गेल छलथ। क्यो रा जकमलक बड़ाइमे लागल \nअलछ, तँ क्यो यात्रीक आ धूमक े तुक तँ क्यो सुमनजीक , आ हनका \nलोकहनक तँ की पक्ष राखत तकर आररमे अपनाक ेँ  आगाँ राखख रिल \nअलछ। यात्रीक पारोक ेँ  आ राजकमल आ धूमक े तुक कथाक ेँ  आइयो \nस्वीकार नहि कएल गेल अलछ - एहि तरिक अनगवल रलाप ! क्यो \nतथाकलथत हववादास्पद  कथाक सम्पादन कए स्वयं हववाद उत्पन्न कए \nअपनाक ेँ  आगाँ राखख रिल छलथ। मात्र मैलथल ब्राह्मण आ कणव कायस्थक \nलेखनक बीच सीममत रहतयोहगता जाहि कहव -कथाकारक ेँ  हवचललत कए \nरिल छखन्द्ि आ हिन्द्दी छोहड़ मैलथलीमे अएबाक बाद जाहि गहतसँ ओ ई \nसभ करतब कए रिल छलथ , हतनका मैलथलीक मुख्य  समस्यापर ध्यान \nकहिया जएतखन्द्ि से नहि जाहन ? लोक ईिो बुझैत छलथ जे हिन्द्दीक बाद \nजे मैलथलीमे ललखब  , तँ स्वीक ृ हत त्वररत गहतएँ भेित  ? जे मैलथलीक \nरचनाकारेँक ेँ  एहि तरिक भ्रम छखन्द्ि आ आत्महवश्वासक अभाव \nछखन्द्ि, अपन मातृभाषाक संरेषणीयतापर अहवश्वास (!) , तखन एहि \nभाषाक  भहवष्य हिनका लोकहनक कान्द्िपर दए कोन छद्म िम सभ \nसंजोहग रिल छी  ? सेमीनारमे साहित्य अकादमी पुरस्कार राप्त एिन  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 75 \nजुझारू कथाकार , सम्पादक आ समालोचक सभक ेँ  अपन पुत्र -पुत्री-\nपत्नीक संग मैलथलीमे नहि वरनड हिन्द्दी मे (अंग्रेजी रायः सामथ्यवसँ बािर \nछखन्द्ि तेँ) गप करैत देखख ितरभ रहि जाइत छी। मैलथलीमे बीस िा \nललखनिार छलाि आ पाँचिा पिहनिार , से कोन हववाद उठल \nिोएत? राजकमल/ यात्रीक मैलथलीक लेखन सौम्य अलछ , से हनकर \nसभक गोि -गोि रचना पटि कए िम कहि सक ै त छी। ताहि क्स्थहत मे- ई \nहववाद रिए एहि कहवतामे आ एहि कथामे - एहि तरिक गप आहन आ \nओकर पक्षमे अपन तक व  दए अपन लेखनी चमकाएब  ? आ तकर बाद \nयात्रीक बाद पहिल उपन्द्यासकार फलना आ राजकमलक बाद पहिल \nकहव लचलना -आब तँ कथाकार आ कहवक जोड़ी सेिो सोझाँ अबैत \nअलछ, एक दोसराक भक्क्तमे आ आपसी वादक ेँ  आगाँ बिएबा लेल। \nमैलथलीक मुख्य समस्या अलछ जे ई भाषा एहि सीममत रहत योगी (ुघवषव!) \nसभक आपसी मित्वाकांक्षाक माररक बीच मरर रिल अलछ। कहव -\nकथाकार मैलथलीक ेँ  अपन क ै ररअर बना लेलखन्द्ि , घरमे मैलथलीक ेँ  \nहनष्कालसत कए सेमीनारक वस्तु बना देलखन्द्ि। तखन कतए पाठक आ \nकोन हववाद ! जे समस्या िम देखख रिल छी जे बच्चाक ेँ  मैलथलीक \nवातावरण भेिओ आ सभ जाहतक लोक एहि भाषासँ रेम करलथ ताहि \nलेल कथा आ कहवता कतए आगाँ अलछ  ? कएकिा हवज्ञान कथा, बाल -\nहकशोर कथा -कहवता क ै ररयरजीवी कहव -कथाकार ललखख रिल छलथ। \nआ ओ घर -घरमे पहँचए ताहि लेल कोन रयास भए रिल अलछ  ? सए -\nदू सए कॉपी पोथी छपबा कए  , तकर समीक्षा करबा कए , सए -दू सए \nकॉपी छपएबला पहत्रकामे छपबा कए  , तकर फोिोस्िेि कॉपी फोल्डर \nबना कऽ घरमे राखख पुरस्कार लेल आ लसलेबसमे हकताब लगेबा लेल \nकएल गेल हतकड़मक वातावरणमे िमर आस गैर मैलथल ब्राह्मण -कणव \nकायस्थ पाठक आ लेखकपर जाए क्स्थर भए गेल अलछ।  \n  \nजे अपन घर -पररवार नहि सम्िारर सकलाि से ढेरी -ढाकी भाषायी \nपुरस्कार लए बैसल छलथ , ममलथला राज्य बनएबामे लागल छलथ  , पता \nनहि राज्य कोना सम्िारर सकताि आ ओकर हवधान सभामे कोन भाषामे  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबजताि , जखन हनका ओतए पुरस्क ृ त कएल जएतखन्द्ि।  \nजे घरमे मैलथली नहि बजैत छलथ से लेखक आ कहव बनल छलथ (हिन्द्दी -\nमैलथलीमे समान अमधकारसँ) हिन्द्दीमे सोलच ललखैत छलथ आ तखन \nअनुवाद कए मौललक मैलथली ललखैत छलथ ! मैलथली कथा -कहवता करैत \nछलथ!! \nमराठी , उदूव , तममल , कन्नड़सँ मैलथली अनुवाद पुरस्कार हनलवज्जतासँ लैत \nछलथ , वणक्कम क े र अथव पुछबखन्द्ि से नहि अबैत छखन्द्ि, अललफ -बे-से \nक े र ज्ञान नहि, मराठीमे कोनो बच्चासँ  गप करबाक सामथ्यव नहि छखन्द्ि। \nआ मैलथलीमे हनकर माथ फ ु िबासँ एहि द्वारे बलच जाइत छखन्द्ि कारण \nअपने छपबा कए समीक्षा करबैत छलथ , से पाठक तँ छखन्द्ि नहि। पाठक \nनहि रिएमे हनका लोकहनक ेँ  फाएदा छखन्द्ि। आ एहि पुरस्कार सभमे जूरी \nआ एडवाइजरी बोडव अपनाक ेँ  आगाँ करबामे जखन स्व यं आगाँ अबैत \nछलथ तखन एहि सीममत रहतयोगी लोकहनक आत्महवश्वास कतेक ुबवल \nछखन्द्ि , सएि सोझाँ अबैत अलछ । सारंग क ु मार छलथ , तँ बलरामक चरचा \nफ े रसँ कथाकारक रूपमे शुरू भेल अलछ । आ जजनकर सन्द्तान साहित्यमे \nनहि अएलाि हनकर चरचा फ े र कोना िोएत , हनकर पक्ष क े  आगाँ \nराखत  ? जीबैत धरर ने सभ अपन पक्ष स्वयं आगाँ राखख रिल \nछलथ ? मुदा मुइलाक बाद  ? मैलथली साहित्यक एहि सत्यक ेँ  देखार \nकरबाक आवश्यकता अलछ । आँखख मुहन कए सेिो एकर समाधान लोक \nमुदा ताहकये रिल छलथ।  \nक्यो लचत्रगुप्त सभा खोलल मभणपद्मक ेँ  बेलच रिल छलथ तँ क्यो मैलथल \n(ब्राह्मण) सभा खोलल सुमनजीक व्यापारमे लागल छलथ -मभणपद्म आ \nसुमनजीक आररमे अपन धंधा चमका रिल छलथ आ मभणपद्म आ \nसुमनजीक ेँ  अपमाहनत कए रिल छलथ। कथा -कहवता संग्रि सभक \nसम्पादकक चेला चपािी मैलथलीक सववकालीन कथाकार -कहवक \nसंकलनमे स्थान पाहब जाइत छलथ  , भने हनकर कोनो पहिले संग्रि \nआएल िोइ खन्द्ि वा कथा-कहवताक संख्या िास्यास्पद रूपसँ कम िोइखन्द्ि। \nपहत्रका सभक सेिो वएि क्स्थहत अलछ। व्यक्क्तगत मित्वाकांक्षामे  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 77 \nकिाउझ करैत हबन पाठकक ई पहत्रका सभ स्वयं मरर रिल अलछ आ \nमैलथलीक ेँ  मारर रिल अलछ। ड्राइंग रूममे हबना फील्डवक व क ललखल \nलोककथा जाहि भाषामे ललखल जाइत िोअए, ओतए एहि तरिक \nिास्यास्पद किाउझ स्वाभाहवक अलछ। आब तँ अन्द्तजावलपर सेिो \nमैलथलीक हकछ ु  जालवृत्तपर जाहतगत किाउझ आ अपशलदक रयोग \nदेखबामे आएल अलछ।  \nमाक्क्सवस्ि आ फ े ममहनस्ि बहन तकरो व्यापार शुरू करब आ अपन स्तरक \nन्द्यूनताक एहि तरिेँ पूर्तिं करब, सीममत रहतयोहगता मध्य अल्प \nरहतभायुक्त साहित्यकारक ई िलथयार बहन गेल अलछ। जे माक्सवक \nआदर करत से ई हकएक कित जे िम माक्सववादी आलोचक आहक \nलेखक छी  ? िँ जे माक्सवक धंधा करत तकर हवषयमे की किी , धंधा तँ \nसुमन , राजकमल , यात्री, मभणपद्म , धूमक े तु......सभक शुरू भेल अलछ। \nआ तकर कारण सेिो  स्पष्ट। राष्ट्रीय सवेक्षण ई देखबैत अलछ जे \nसंस्क ृ त, हिन्द्दी, मैलथली आ आन साहित्य कॉलेजमे वैि पिैत छलथ \nजजनका दोसर हवषयमे नामांकन नहि भेिैत छखन्द्ि , पत्रकाररतामे सेिो यैि \nसभ अबैत छलथ। रहतभा हवपन्न एिने साहित्यसेवीक ेँ  साहित्यक चश्का \nलागल छखन्द्ि आ हिनक े  िाथमे  मैलथली भाषाक भहवष्य सुरभक्षत \nरित? मुदा एहि वास्तहवकताक संग आगाँक बाि िमरा सभक रतीक्षामे \nअलछ। सुच्चा मैलथली सेवी कथाकार आ पाठक जे धूरा -गरदामे जएबा \nलेल तैयार िोलथ , बच्चा आ स्त्री जनताक साहित्य रचलथ आ अपन ऊजाव \nमैलथलीक ेँ  जीहवत रखबा मात्रमे लगाबलथ ओ श्रेणी तैयार िोएबे िा करत। \n  \nमैलथलीक नामपर कोनो कम्प्रोमाइज नहि। सुभाषचन्द्र यादवजीक ई \nसंग्रि धारावहिक रूपमे \"हवदेि\" ई -पहत्रकामे \n(http://www.videha.co.in) अन्द्तजावलपर ई -रकालशत भए \nिजारक -िजार पाठकक स्नेि पओलक , ऑनलाइन कामेन्द्ि एहि कथा \nसभक ेँ  भेिलैक जाहिमे बेशी पाठक गैर मैलथल ब्राह्मण आ कणव कायस्थ \nरिलथ, से िम हनकर सभक उपनाम देखख अन्द्दाज लगाओल। एतए ईिो  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगप सोझाँ आएल जे लशक्षाक अभावक कारण सेिो , भाषाक उच्चारण \nआ वाचन मे अंतर अबै -ए। तकर ई मतलब नै जे बलचनमाक भाषा \nएखनो यादव जी बजैत छलथ , आब जे ओ भाषा कथाक यादव पात्र लेल \nरयो ग करब तँ शांक ु न्द्तलमड क े र संस्क ृ त नािकक बीच जनसामान्द्यक लेल \nरयुक्त राक ृ त जेकाँ लागत , आ ओहि वगवक लोकक ेँ  अपमानजनक सेिो \nलगतखन्द्ि। भाषा चलायमान िोइत अलछ आ लेखन परम्परा ओकर मध्य \nक्स्थरता अनैत अलछ। से सुभाषजीक भाषामे सेिो ई अन्द्तर स्पष्ट देखबामे \nअबैत अलछ, हनकर कथाक भाषा आ हनबन्धाटदक भाषा मध्य।  \n  \nमैलथल ब्राह्मण आ कणव कायस्थ तँ पाठक बहन रहिये नहि सक ै त \nछलथ, शीघ्र यात्रीक बादक एकमात्र जन उपन्द्यासकार आ क ु लानन्द्द \nममश्रक बादक एकमात्र सिी अथवमे कहवक उपामध लेल लालामयत भए \nजाइत छलथ। अपनाक ेँ  घोड़ा आ बाघ आ दोसरक ेँ  गधा आ बकरी किबा \nकाल ओ मूल टदशा आ समस्यासँ अपनाक ेँ  फराक करैत छलथ। अपन \nकथा-कहवतापर अपने समीक्षा कए आत्ममुग्धताक ई क्स्थहत समीक्षाक \nुबवलतासँ आएल अलछ। एहि एकमात्र शलदसँ िमरा हवतृष्णा अलछ आ \nतकर हनदान िम मैलथलीक ेँ  देल स्लो -पोइजहनिंगक हवरुद्ध \"हवदेि\" ई -\nपहत्रकाक मैलथली साहि त्य आन्द्दोलनमे देखैत छी। एतए साल भररमे \nसएसँ बेशी लेखक जुड़लाि तँ पाठकक संख्या लाख िहप गेल। बच्चा \nआ महिलाक संग जाहि तरिेँ गैर मैलथल ब्राह्मण -कणव कायस्थ पाठक आ \nलेखक जुिलाि से अद्भुत छल। िमर एहि गपपर देल जोरक ेँ  हकछ ु  गोिे \n(मैलथली) साहित्यक ेँ  खक्ण्डत करबाक रयास  किताि मुदा िमर \nराथममकता मैलथली अलछ , मैलथली साहित्य आन्द्दोलन अलछ, ई भाषा जे \nमरर जएत तखन ओकर ड्राइंग रूममे बैसल ुघवषव सम्पादक -कहव -\nकथाकार -ममलथला राज्य आन्द्दोलकताव आ समालोचकक की िोएतखन्द्ि। \nसुभाषचन्द्र यादवजीक कथाक पुनः पाठ आ भाषाक पुनः पाठ एहि \nरूपमे िमरा आ र आकर्षिंत करैत अलछ। आ एतए ईिो सन्द्दभवमे \nसम्म्मललत अलछ जे सुभाषचन्द्र यादवजीक ई संग्रि धारावहिक रूपमे \nअन्द्तजावलपर ई-रकालशत भए हरिंि फॉमवमे आहब रिल अलछ , कथाक  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 79 \nपुनः पाठ आ भाषाक पुनः पाठ लए। आ ई घिना सभ टदन आ सभ \nप़क्षमे मैलथलीक ेँ  सबल करत से आशा अलछ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.संतोर् क ु मार राय 'बिोही'- मंगरौना - धारािावहक उपन्द्यास- \nआठम खेप  \nसंतोर् क ु मार राय 'बिोही' \nमंगरौना - धारािावहक उपन्द्यास- आठम खेप  \n \nसभ हकयो इस्क ू ल टदस दौड़ल जा रिल छै।  \n\"की भेलै ?\" \n\"इस्क ू ल टदस जेबिक त मालूम िोएतै ने ?\" \n\" बहड़ गड़बड़ भेलै ?\" \n\"की भेलै ?\" \n\" एमडीएम मे कीड़ा मरर गेल छेलैक ...।\"  \n\" हकछ ु  बच्चा खा लेलक ै  एमडीएम ।\"  \n\" आब की िेतै ?\" \n\" आब की िेतै - िेडमास्िर पर कारववाई िेतै ?' \n \nजजला पररषद , मुखखया , वाडव मेंबर आटद लोकहन पहँचल छलालथ \nइस्क ू ल। इस्क ू ल क े  रधानाध्यापक क ेँ कक्ष मे िो िंगामा भ रिल छेलैक। \nग्रामीण क ेँ  लशकायत छलखन्द्ि जे जब बच्चा देखख गेलै जे एमडीएम मे \nहगरहगि पड़ल छै त s खाना नहि खाय दैहतयैि। अगर खा लेलक ै  त s उ \nचारू बच्चा क े  तुरंत इलाज क्याक नहि क े ल गेलै ? कमरा मे बन्न कsक े  \nक्याक रखललयै ? \n \n विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 81 \n\" िम हकछ ु  नहि किब आब ; िम बीआरसी जा रिल छी ।\"  \n\" हकछ ु  भs गेलैक बच्चा सभ क ेँ  तs नीक नहि िोयत देवीजी ।\"  \n \nदेवीजी बािर हनक ै ल क s फिफटिया गाड़ी पर चटि कs अंधरा टदस हवदा \nभेललि । इस्क ू ल पर यूट्यूब चैनल वाला सभ आहब गेल छल। उलिा - \nपुलिा खबर बना क s सोशल मीहडया पर डालल देललथन्द्ि। दोखी दोखी \nनहि ! ग्रामीण क ेँ  यूट्यूबर दबंग घोहषत क े लालथ और िेडमास्िर आओर \nभनलसया क ेँ  हनदोखी।  \n \nइ घिना पैघ नहि त s छोिो नहि किल जा सक ै त अलछ। अंधरा मे \nउपचारक बाद चारू बच्चा घर आहब गेलै। जान बचलै चारू क ेँ । हकछ ु \nनहि भेलै। देवीजी कमरा मे चारू बच्चा क ेँ  बन्न क े ने छलालथ इ पैघ जुमव  \nछेलैक। सभ मामला आब रफा -दफा भ s गेलै । गाम शांंंत भ s गेल \nछल। इस्क ू ल मे बेवस्था ठीक रिक चािी। साफ -सफाई पर धेयान देबाक \nचािी। भनलसया सभ सतक व  रिक चािी। हकयाक त s भारत क ेँ  भहवष्य \nक े  हनमावण ओकर इस्क ू ल क ेँ  कक्षा मे भs रिल छै।  \n \nदस टदन धरर इ घिना गामक आकाश मे कोलाि ल क े ने रिलै। परंच आब \nगाम शांत भ s गेल छै। ओहिना चौक -चौराि छै। सभ लोकहन धान किनी \nमे लाहग गेल छलथ। अगिन मास आहब गेलै। धानक खेत मे नव ुप्ल्िन \nजकाँ घोघ ताहन क s ठाड़ धानक पाँहत देखै मे नीक लाहग रिल छै। रौद \nमे धानक शीष सोना जकाँ चमैक रिल छै।  \n \nधान किहनिार नहि भेि र िल छै आब। सभक घर अन्न सँ भरल छै। \nगरीब क ेँ  घर अन्र सँ भरल छै । राशन ुकान पर फ्ी में चौर -गेहूँ भेि रिल \nछै आब। आब ककरो पेिक सचिंता नहि रहि गेलैक। बािर सँ दस िजार \nिाका आहब जाएत छै , तs आब कोनह तकलीफ नहि रिलै गरीब क ेँ । \nरधानमंत्री आवास योजना सँ घर आओर शौचालय बहन रिल छै। गरीब \nआब गरीब नहि रिलाि , परंच लशक्षा ततेक मँिग भ गेलै जे गरीबक बच्चा \nआब डागडर नहि बहन सक ै त अलछ। दस लाख फीसक जुिान कत s सँ \nिोएतै। गरीब मजूरी क sक े  खायत रिताि।  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nगाम मे आब हकयो बोहनिार नहि रहि गेलाि अलछ। सभ हकयो ईंिक घर \nबना रिल अलछ। घर मे िाइल्स लाहग  रिल छै। घर क ेँ  हनमावण पर सभक \nधेयान औखनधरर बेसी छखन्द्ि। गाम शिर माहफक बहन रिल छै। परञ्च \nभीम भैय्या क े र दालान अखनो धरर ताश खेलहनिारक क े न्द्र बनल अलछ। \nओहिना अखनो लोकहन ओत s ताश खेलालथ छलथ। गाम मे अखबार \nआहब रिल छै। गाम मे पुस्तकालय खुलल गेल छै , ओहि पुस्तकालय क ेँ  \nहकयो उपयोग क े हनिार नहि छलथ। हवद्याथी सभ तेललया कलम ओगरने \nरिैत छलथ। पुल -पुललया , अजुवनक कलम हनकर अड्डा बनल छखन्द्ि। \nगाजा , भांग , दारू पीहब क ेँ  हवद्याथी सभ मस्त रिैत छलथ।  \n \nबहड़ टदनक बाद चाररिा ग्रामीण हबिार सरकार मे हनयोजजत लशक्षक \nभेलाि अलछ। इ चरचा गाम मे भ s रिल अलछ। गाम मे दोसर क्षेत्र मे \nहवद्याथी क े  गमन नहि भs रिल छै। आब त s सेना मे चारर सालक नौकरी \nआहब गेलै , तकर तैयारी हकयो नहि करैत छलथ। गामक कोसचिंग संस्थान \nहवद्याथी क े  पिा रिल अलछ। नीक हवद्याथी हनक ै ल रिल छलथ। गाम मे \nफस्ि हडहवजन वाला सभ क े  हकछ ु  लो कहन पुरस्कार द sक े  रेररत क s \nरिल छलथ।  \n \nबासुदेव जी प्लस िू में साइंस िीचर छलथ । गामक लशक्षा बेवस्था क े  \nहनखारै लेल जीजान सँ लागल रिहत छलथ। मैटरक आओर इंिर क ेँ  \nहवद्याथी क े र तैयारी करवा मे मदद करैत छलथन्द्ि। ुगाव -स्थान मे डेरा \nजमौने रिहत छलथ। मैटरक आओर इंिर क ेँ  परीक्षा मे उत्तरपुप्स्तका मे \nबहड़ रास चीज भर s पड़ैत छै। ओकर अभ्यास घर पर जरूरी छै , नहि \nतँ कॉपी पेंहडिंग भ s सक ै त छै। लशक्षा क ेँ  क्षेत्र मे अपन बेस कीमती समय \nदेहनिार सभ क ेँ  ' मंगरौना ' ऋणी रित। गामक लशक्षा बेवस्था क े  ुरूस्त \nक े हनिार सभ लोकहन क े  धन्द्यवाद देल जाऊ।  \n \nमाँ ुगाव क ेँ  असीम क ृ पा सँ गामक हवकास भ रिल छै। सलिेस मिाराज \nक ेँ  गिवर क ेँ  पक्का घर बना कs चारू टदस सँ छिर टदवाली देल गेलै। \nअइ गिवर क ेँ  बनौलालथ श्री रहवकांत राय ' शास्त्री ' जी। ओ बहड़ नीक  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 83 \nकथावाचक छलथ। गामक मिौल क ेँ  नीक करवा मे धार्मिंक स्थान क ेँ  \nउद्धार क े नै जरूरी िोएत छै। इ माहन क s ओ लागल छलथ धार्मिंक स्थान \nक ेँ  लचकन्न करवा मे। बरिम बाबा स्थान मे क ृ ष्ण रणामी मंडप क े र \nहनमावण ओ क े लालथ। गामक उत्तर मे श्री श्री 108 बाबा नीलक ं ठ मिादेव \nक ेँ  मंटदर हनमावण मे हनकर सियोग रिलखन्द्ि । गामक पुस्तकालयक \nसाज -सज्जा  क े र लेल ओ हकछ ु  रालश दान क े लालथ।  \n-संतोष क ु मार राय 'बिोिी', ग्राम - मंगरौना  \n  \n(मंगरौना उपन्द्यासक पवहलसँ सातम खेप पाठकक सुविधा लेल \nनीचाँ देल जा रहल अछि। - सम्पादक।)  \n \nपवहल खेप \nइ मंगरौना गाम लछयैय। अमात जाहतक राजधानी किल जाएत छै। इ \nगाम राजनीहत , सांस्क ृ हतक, धार्मिंक, सामाजजक आओर आर्थिंक रूप सँ \nठीक-ठाक किल जा सक ै त अलछ। इ गाम दररभंगा राज्य क ेँ  समय मे \nबसौल गेल छल। वतवमान दररभंगा जजला क े  भरौड़ा गाम क े  आसपास सँ \nआहब कs पाँच भाई (पाँच पांडव) उपजाऊ क्षेत्र देखख क s अइ जगि \nबलस गेलाि। वो पाँच भाई छलाि - ऋहष खवास , हलास खवास , तारा \nखवास , भंजन खवास आओर भभक्षुक खवास। हिनकर हपताजीक नाम \nकी छलखन्द्ि से अज्ञात अलछ। सुनवा मे आहब रिल अलछ जे इ पाँचों भाई \nदररभंगा राजा क े  ओहिठाम खवासी करैत छलाि।  \n \nऐहतिालसक आओर सामाजजक दृमष्ट सँ ' ख़वास ' शलद हवशेष अथव रखैत \nछै। परञ्च 'ख़वास ' शलद अखुनका समय मे हनगेिीव अथव मे लेल जाएत \nछै। ख़वास यानी सेवा करै वाला दास। 'ख़वास ' खास शलदक हवक ृ त \nरूप अलछ। खास माने हवशेष िोएत छै। ख़वास लोकहन राजा क ेँ  \nखासमखास खख़दमतगार लोकहन िोएत छल । जजनकर काज छलखन्द्ि - \nराजा क े  खख़दमत करनै यानी अंगरक्षा करनै।  \n \nऐहतिालसक दृमष्ट  सँ ख़वास राजा क ेँ  सबस हनकि रिै वाला लोकहन  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछलाि । अइ सँ जाहिर अलछ जे सामाजजक रूप सँ ख़वास उच्च मानल \nजाएत छल। युद्ध कौशल मे हनपुण रिला क ेँ  कारने इ पाँचों भाई राजाक \nखास छलाि। राजाक समीपताक कारने इ क्षहत्रय छलाि अइ गप्प सँ \nिम मुँि नहि मोरर सक ै त छी। किल जाएत छै जे इ जगि दररभंगा राजा \nयुद्ध मे सियोग क े  एवज मे पाँचों भाई क े  दान देने रिलथन्द्ि। \n \nवरगद गाछ क े  समीप अपन पहिल हनवास बनौललथ पाँचों भाई। वरगद \nगाछ अखनो धरर छेबे करै। ओइ गाछ क े  आसपासक क्षेत्र फ ु लवारी \nकिल जाएत अलछ। फ ु लवारी मे फ ू ल त s िम नहि देखैत लछयैय। पहिनिौं \nफुलवारी मे फ ू ल नहि छेलै।  \n \nअंग्रेजी शासन काल मे मंगरौना दररभंगा राज्यक अंग छेलै। झंझारपुर \nथाना छेलै। झंझारपुर पुरना बाजारक िाि व्यवसायक क े न्द्र छल। धानक \nखेती बेलस िोएत छेलै।लोक गेहूँ कम उपजाबैत छलाि। मरुआ , तेबखा , \nरािैर , बदाम वगैरि खूब उपजै छेलै। सरसोंंं क े  खे ती खूब िोएत छेलै। \nवो पाँचों भाई अपना संगे लौवा आओर चमार क े  बसौलखन्द्ि। तेली सिो \nबाद मे बैस गेल। एकिा घर यादव आओर एकिा घर क े वि क ेँ ंँ छखन्द्ि।  \n \nअंग्रेजी शासन काल आओर देशक आजादी क े  बाद 1960 धरर गाम \nगृियुद्ध मे फ ँ सल रिल। 1957 -58 क े  दरममयान लक्ष्मीनारायण राय जी \nक ेँ ंँ ित्या क ेँ  बाद गाम मे हकछ ु  साल तक अशान्न्द्त रिल। फ े र हकछ ु \nसालक बाद गाम शांत त s भ गेल , परञ्च गाम ुिा खेमा मे बँिले रिल।  \n \nभभक्षुक खवास क े  बेिा नहि भेलखन्द्ि। हनका बेिीए िा छलखन्द्ि। ओ बेिीक \nलयाि कोन गाम क े लखन्द्ि तकर कोनह जानकारी नहि अलछ। ऋहष, हलास \nतारा आओर भं जन क े  वंश आगाँ बिलखन्द्ि। आजु भरर गाम जे शोर भ s \nरिल छै इ लोकहन हनक े  वंशज लछयाि। बाद मे हकछ ु  भहगमान बैस \nगेलाि। हकछ ु  दोसर गाम सँ आहब क s बैस गेलाि।  \n \nइ गाम शैक्षभणक दृमष्ट सँ क े रल किल जा सक ै त अलछ। एकिा वैज्ञाहनक, \nएकिा जेलर , एकिा हवश्वहवद्यालय क े  रजजस्रार बनल छलथ। लशक्षक िेर  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 85 \nरास अलछ। एयरफोसव मे एकिा , बीएसएफ मे एकिा , एकिा एमबीबीएस \nडॉक्िर अलछ। चीन आओर पाहकस्तान क े  संग युद्ध क े  समय तीन िा \nनौजवान सेना मे भती भेलाि - िवलदार रामह्रृदय राय ,िवलदार तेतर \nठाक ु र आओर िवलदार हकशन ठाक ु र।  \n \nगामक चौिद्दी अलछ - उत्तर मे गनौली ,द क्क्खन मे लशवा , पलछम मे \nसहररया आओर पूरब मे पस्िन। गाम मे गौड़गामा नामक जगि पर \nएकिा िाई स्क ू ल छै, मखनािी (माखनपुरा िोल) पर ममहडल स्क ू ल \nआओर पुरनी पोखरर पर संस्क ृ त स्क ू ल अलछ। गामक पहिल नेतृत्वकताव \nयुगेश्वर राय छलाि ।तुपरांत श्री उमाकांत राय , श्री सवेश्वर रा य, श्री \nहवश्वेश्वर राय आटद नेतृत्व क े लखन्द्ि। अखैन गाम अनाथ अलछ। \n \n1999 मे राजेश्वर राय मास्िर सािब क ेँ ंँ ित्या भ s गेलखन्द्ि। हनकर \nित्यारा अखनो धरर पुललस क े  हगरफ्त सँ बािर अलछ।  \n \nगाम मे पाँच िा पोखैर अलछ। गामक बािर लसमरािा पोखैर , \nहनमैछपोखैर , गौड़गामा पोखैर , सुगौ ना पट्टी पोखैर , लशवसागर पोखैर \nआओर अगरबल्ला पोखैर अलछ। गाम मे चारर िा मंटदर अलछ - दूिा \nिनुमान मंटदर , एकिा मिादेव मंटदर आओर ऐहतिालसक ुगाव मंटदर।  \n \nइंजीहनयर बहत रास अलछ। आईआईिी पास क े लाि अलछ - श्री \nअखखलेश्वर हनराला ,श्री िेमंत क ु मार राय ।पीएचडी क े लाि अलछ - डॉ ० \nगौरीशंकर राय , डॉ ० वेद ररकाश राय , डॉ ० सुधांशु राय , डॉ ० क ृ ष्ण \nक ु मार राय, डॉ ० बासुदेव राय , आओर दूिा लेहडज ।ररसचव स्कॉलर छलथ - \nश्री संतोष क ु मार राय , श्री अखखलेश्वर हनराला , श्री अखखलेश राय।  \n \nगाम मे जनहवतरण रणाली क ेँ  दूिा डीलर छलथ - श्री सुरेश राय आओर \nश्री बेचन राम। गाम मे पहिल ईंि उद्योग छलखन्द्ि स्व ० उमाकांत राय जी \nक ेँ  आओर दोसर छखन्द्ि श्री कौशल राय जी क ेँ । श्री मनोज राय माछक \nव्यवसाय सँ जुड़ल छलथ।  \n  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगाम मे सबसँ मित्त्वपूणव अलछ -' ुगाव मंटदर '। 2016-17 मे हववादक \nक ें र मे रिल इ मंटदर। गाम दू भाग मे खंहडत भ s गेल। मंगरौना इहतिास \nमे इ बहड़ पैघ घिना छल। गाम मे घृणाक वातावरण बहन गेल। अपन \nगाम मे अपन लोक सँ गप्प बन्न भ s गेल। एक -दोसरक मुँि देखनै बन्न \nभ s गेल। भात -पाहन बन्न भs गेल। 1957 -58 टिस क े  पररणहत 2016-\n17 मे फ े र बेलस भ s गेल।  \n \n\"की अिाँ पठै त बनबै?\" \n\"सोलच क s किैत छी ।\" \n\" गामक s सभ टदस सँ अइ िीम मे लोक क ेँ  जोड़ु।\"  \n\"िँ, जोड़ल जेतै...।\"  \n \nकलश यात्रा हनक ै ल रिल छै। गाड़ी पर डीजे पीछा जा रिल अलछ। आगाँ -\nआगाँ कतारबद्ध कलश भरहनिाररन -भरहनिार जा रिल छलथ। सबस \nआगाँ गंगाजल लछड़क ै त एक जन बटि रिल छलथ। दोसर जन 'चर ' \nडोलबैत जा रिल छलथ। पुजारी , आचायवजी , अन्द्य पंहडतगण, पंच मुख्य \nकलश भरहनिार आगाँ छलथ।  \n \n\" ुगाव मिरानी की।\"  \n\"जय।\"  \n\"महिषासुरमर्दिंनी की।\"  \n\"जय।\"  \n\"रमंत मिराज की।\"  \n\"जय।\"  \n\"मिादेव बाबा की ।\"  \n\"जय...।\"  \n \nसभ हकयो आगाँ कमला टदस पड़ाइत जा रिल छलथ। माखनपुरा िोल \nसँ लक s लशवा चौक धरर कतारबद्ध लोक जा रि ल छलथ। घड़ीघंि , शंख \nबाजज रिल अलछ। 'माँ शेरावली की जय ' क ेँ  नारा लाहग रिल अलछ। \nसभिक मुँि पर खुशीक रेखा देखख सक ै त छी। छोि -छोि बालक - विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 87 \nबाललका क ू टद -क ू टद कs अपन खुशी जाहिर क s रिल छलथ। लशवा चौक \nसँ घोंघरहड़या िोएत गाड़ी आओर कतार छिर िहप कमला टदस जा रिल \nअलछ। \n \nइ दृश्य धार्मिंक आस्थाक छी। धमव लोक क ेँ  एकताक सूत्र मे बन्द्िैत छै। \nधमव लोक क ेँ  जोड़ैत छै। धमव सभ अिंकार क ेँ  दूर भगा क s लोक क ेँ  \nभाईचाराक बन्द्िन मे बांधैत छै। धमव रेम आओर स्नेिक दोसर रूप \nलछयैय। इ घृणा, द्वेष वगैरि क ेँ ंँ दूर करैत छै। परञ्च गाम मे भात -पाहन \nबन्न भs गेल छै ।गाम मे क े स -क े सामैल भ s गेल छै। अिंकारक पराकाष्ठा \nइ लथक। गामक इज्ज़त अखबारक पेज पर हबका रिल अलछ। 'ुगाव \nमंटदरक हववाद मे कोतवाल का िाथ िूिा ' अखबारक इ सुखी अलछ।  \n \nगाम बौरा गेल। लोक बौरा गेल। इ सौ सालक सामंतवादक हवरूद्ध आम \nलोकक आवाज़ लछयैय। ुगाव मंटदर एकिा बिाना लछयैय। गरीब-गुरबाक \nसामंतशािी लोकक हवरूद्ध धधक ै त आहग लछयैय इ मंटदर हववाद। जे \nगामक हवभाजन क s देलक ै । दोखी क ेँ  छलथ ? इ भहवष्य हनष्कषव देत। \nमंगरौना आब मंगरौना नहि रिल। गरीबक आवाज़ क ेँ  अिाँ कतेक टदन \nदबा सक ै त छी ? \n  \n(दोसर खेप)  \n \nआचायवजी मंत्र पिा रिल छलथन्द्ि। पुजारी बाबा पीछा -पुछा पटि रिल \nछलथ। \n \n\"ओमड इदं ुवावदलं .....नम:।\"  \n\"ओमड इदं एष पुष्पमड श्री ुगाव देव्यै नम:।\"  \nवगैरि -वगैरि मंत्रोच्चारणक बीच सभ हकयो कलश भरहनिाररन -\nभरहनिार कतारबद्ध कमला क ेँ  जल कलश मे भरर रिल छलथ। सभ \nहकयो क ेँ  माथ पर ललका पगड़ी नीक लाहग रिल छखन्द्ि। फ ु लकी वाला \nपगड़ी। कमला हकनारे पूजा भेलाक बाद आचायवजी , पुजारी बाबा आगु - 88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआगु बटि रिल छलथन्द्ि। एकिा साइड मे चर डोलाबहत आओर दोसर \nसाइड मे गंगाजल सँ भूमम क े  शुद्ध करैत दू जने आगा बटि रिल छलथन्द्ि।  \n \nतारापट्टी िोएत कलश यात्रा घोंघड़ररया आहब गेल। अइ गामक लोकहन \nअपन-अपन घरक सोझा मे रस्ता क ेँ  पाहन सँ धोने छलथ।  \n \n\"गणेश भगवान की....।\"  \n\"जय...।\"  \n\"कार्तिंक भगवान की।\" \n\"जय।\"  \n\"ुगाव मिरानी की।\"  \n\"जय।\"  \n\"सरस्वती माँ की।\"  \n\"जय।\"  \nवगैरि -वगैरि नारा लगबैत कलश यात्रा आगाँंँ आहब रिल अलछ। \nघड़ीघंि, शंख वगैरिक बीच पूरा गाम भक्क्त मे डुबल अलछ । \nकलश यात्रा क े  पूरा गाम मे घुमौल गेल।  \n \n\"िौ , कलश कतारबद्ध राखल जेतै।\"  \n\"ठीक छै चाचाजी।\"  \n\"सरोज , मुख्य कलश ऊपर ल s जाउ।\"  \n\"ठीक छै।\" \n\"बाकी कलश क े  मंटदर क ेँ  चारू ओर कतारबद्ध राखल जाउ।\"  \n \nसभिा कलश क ेँ  मंटदरक बेसमेंि क े  चारू ओर राखल गेलै।  \n \n\"माता -बहिन, ध्यान देबै- शरबत पी क ेँ  जायब।\" \n\"माँ शेरावाली की।\"  \n\"जय।\"  \nसभ हकयो एनाउंसर क े  संग देललथन्द्ि।  \n  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 89 \nमेला लाहग गेल छै। नाच , नािक, लथयेिर, बड़का झूला , ममठाई ुकान , \nमहनिारा , पान वाला वगैरि मेलाक रौनक क ेँ  बिा रिल छै।  \n \nऐं रौ संतोख , माँ कत s गेल छौ ?\" \n\"िमरा नहि बुझल अलछ बाबा।\"  \n\"धानक तीन बरख लेला भ s गेलै। कहिया देतै ?\" \n\"िमरा नहि बुझल अलछ बाबा।\"  \n \nगरीबक जजनगी नरक िोएत छै। घर मे एको कनमा धान नहि छै। मरूआ \nखेत बाबू बेच देललथन्द्ि। सुगौनापट्टीक खेत हबका गेलै। ओत s रािैर \nआओर मरूआ उपजैत छलै। अगिन सँ पहिने इ जान बचाबैत छलै। \nअगिन मे बोइन सँ ठीकठाक धान भ s जायत छलै। धानक किनीक बाद \nघर मे धानक ढेर लाहग जायत छलै। गरीबक घर भरर जाएत छलै।  \n \nकमाय वाला हकयो नहि। खाय वाला न िा लोक। पररवारक की दशा िेतै \nसे अंदाजा लगा सक ै त छी।  \nपहिल बेटिक लयाि मे सुगौनापट्टी हबका गेलखन्द्ि । दोसर बेटिक लयाि मे \nकमलाजीत हबका गेलखन्द्ि।  पछबैर बाधक आओर जमतरक खेत \nफ ु ससिंयौंिक ज्ञान बघारैत बाबूजी बेचलालथ। \n \n\"बेिा मरतौ।\"  \n\"गै बेिखौकी , तोरे बेिा मरतौ ।\"  \n\"िे सूरू सरकार हनसाफ कररयि..।\"  \n\"आहग नहि उठाबिी गै बेिचोदी... जमाए मरतौ।\"  \n\"एकिा अलंग जाबे नहि तोड़बौ , ताबे आब िम शान्द्त नहि िेबै।\" \n \nइ गामक सोिर लछयै य। साझँ -हविंसर गुिाँ हगज्जर भ s रिल छै। एक धुर \nजमीनक लेल झगड़ा भ s रिल छै। अमीन लौल गेल छेलै , परञ्च अमीन \nक ेँ  गप्प बुटिया फ ु लस भs गेलै।  \n \nहकछ ु  बच्चा स्क ू ल जैत छल। संस्क ृ त स्क ू ल पार करैत ुगाव स्थान टदस  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहनछोि भाहग रिल छलै। मखानपुरा िोल पर राजकीय राथममक \nहवद्यालय छै। इ स्क ू ल मंगरौना गामक लशक्षा बेवस्थाक रीिक िड्डी किल \nजा सक ै त अलछ। स्क ू ल क ेँ ंँ स्थापना मे राम अवतार मास्िर सािब क ेँ  \nबहड़ भूममका रिलखन्द्ि अलछ। स्क ू ल आब राजकीय उत्क्रममत मध्य \nहवद्यालय लशवा -मंगरौना भ s चुकल अलछ।  \n \nस्क ू ल क े  अपग्रेड भेलाक बादो स्क ू ल मे पिाई -लल खाई नहि िोएत छै। \nस्क ू ल क ेँ  पीछा मे कलम मे हवद्याथी सभ खेलाहत रिैत छै आओर मास्िर \nसभ िेबुल क ेँ  चारू टदस बैस क s गोलमेज सम्मेलन करैत छलथन्द्ि। हनका \nलोकहन क ेँ  किै वाला हकयो नहि छखन्द्ि जे मास्िर सािब पिबै क्याक नहि \nलछयैय। हफलिाल वीणा देवी रधानाध्यापक छलथन्द्ि।  \n \nवीणा देवी आँखख पर चश्मा लगौने रजजस्िर मे घुसल रिहत छलथन्द्ि \nआओर बाकी माििर गप्प करवा मे मसगुल रिहत छलथन्द्ि। िाइम पास \nकोना क े ल जाएत अलछ से अइ माििर सभ सँ सीख सक ै त छी। हवद्यालय \nक ेँ  गप्पशाला बनौने छलथ। \n \nममड -डे ममल स्क ू ल क े  लेल आओर स्िाफ क े  लेल ुधारू गायक समान \nयोजना अलछ।खा -खा क s सभ हकयो अलसैत छलथ। पिाई -ललखाई जाउ \nभाँड़ मे।स्क ू ल क े  सेक्रिरी सेिो खुश आओर माििर सेिो खुश।वाि रे! \nमुगाव भात।ममड -डे ममल योजना गरीब छात्र क ेँ ंँ स्क ू ल सँ पौमष्टक आिार \nभेिवाक योजना छल। बहड़ पैघ सोच छल सरकार क ेँ  अइ योजनाक \nपीछा मे।  \n \nगरीबक घर मे पौ मष्टक आिार मधया -पुता क ेँ  नहि ममललाक कारने \nक ु पोषण क े  लशकार नेना-भूिा सभ बेमार िोएत रिहत छलथ। जजनगीभरर \nहफररशान। खखचड़ी , फल , अंडा वगैरि क ेँ ंँ घोिाला पूरा देश मे स्क ू ल मे \nभ s रिल छै , परञ्च अइ पर तेसर आँखख क े  राखत ? सभ लुटि खौ \nसरकारक धन। कनी अिाँ खौ , कनी िम खायब , कनी वो खेताि , कनी \nमाललक खेताि , कनी िाहकम , ऊपर सँ नीचा धरर सभ िाहकम खौ। \nसुशासनक सरकार अलछ देश मे आओर राज्य मे।   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 91 \n \nहवद्याथीक खाता पर आयल पै पर सेिो डाका पड़हत छै। चाि आओर \nनाश्ता लेल भीख माँगवा मे ऊपर सँ नीचा धरर िाहकम सभ मिारत \nिालसल क े ने छलथ।  \n \n\"ऐं यौ , हनका  देललयखन्द्ि , िमरो बनै छै ; हकछ ु  तँ िमरो देल जाउ।\"  \n\"िँ, सर ! अहँ क ेँ  भेित।\"  \n \nसभिा हनलवज्ज भ s चुकल अलछ िाहकम। अइ भ्रष्टाचार पर नक े ल क े  \nकसत ? जे नक े ल कसै क े  कोलशश करैत छलथ ,वो मारल जाएत अलछ।  \n \nबेनीपट्टी मे की भेलै अहवनाश क ेँ  ? आओर झंझारपुर मे की भेलखन्द्ि \nएडीजे रथम अहवनाश क ेँ ंँ ? हबिार मे सभ हकछ ु  भ s सक ै ए- क ु ता की \nकी ने करौत। जनता मरर रिल अलछ। ुहनका मे जे जतेक बड़का ठग \nअलछ ओकर ओतेक बेसी हवकास।  \n \nकतेक बेर रामधनी सेिो परयास क े लखन्द्ि अलछ जे िमह बेलॉक मे कोनो \nिाहकम भ s जाउ , परञ्च घुस देबाक पै हनका जोगाड़ नहि भेलखन्द्ि। \n \n\"अिाँ , एना नहि माररयौ। छौड़ा मरर जेतै। की अपराध क े लक ?\" \n\"सार मारर देबौ , दोसर टदन िमर कलम टदस नहि अहबएँि।\"  \n\" की क े लक िमर बउवा ?\" \n\"छौड़ा क ेँ  समिैल ले , नहि तँ घेंि तोहड़ देबै क ु नो टदन।\" \n\"से हबना कारने अिाँ कोना तोहड़ देबै ?\" \n\" सा र , िमर नबका कलम मे भभड़ल क्याक ?\" \n\" माटिक भीता मे कनेक भभड़े गेलै , तँ तों एना मारबिक ।\"  \n\"तोड़ो, तोहड़ देबौ।\"  \n\" रौ सार , माएक दूध पीने छैं , तँ फरलचया ले।\"  \n \nआब लतम - जुतम भ s रिल छै। हकछ ु  लोकहन धड़िररया छलथ। ुनु क े  \nबीच बचाव करैत छलथन्द्ि। इएिा गाम 'मंगरौना ' लछयैय- 'मं गरौना ';  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऐहतिालसक गाम ; जत s ुगाव मंटदर छै। नेपाल सँ लक s पूरा हबिार भरर \nमे चैती ुगाव मेला लेल ख्यात छै।  \n \nलचरंजीव व्यास जी गुजैर गेलाि। गरीब छलाि। चाररिा बेिा रिैतहँ हनका \nमुखाखग्न अपन बेिाक िाथ सँ नसीब नहि भेलखन्द्ि। छोि बेिा दररभंगा में \nपिैत छलखन्द्ि। बड़का बेिा सारक लयाि मे मधुबनी मे आयल छल , परञ्च \nगाम पर हकनको नहि खबर। बाप मरर गेल छखन्द्ि आओर वो सारक लयाि \nमे लागल छलथ। घोर कललयुग !! ठीक े  किल गेल छै - 'न िा बेिा राम क े  \nएक्को िा नहि काम क े' । \n \nआइ व्यासजीक निक े श लछयखन्द्ि। बड़का बेिा पहँच गेलाि अलछ। उतरी \nआब हनका  गला जेतखन्द्ि। तेरिवीं भ s गेलखन्द्ि अलछ। बाप बाप िोएत \nछै। \n \nबाप मुइला पर संतोख बौक भ s गेलाि अलछ। छोि बहिनक लयािक \nकायवभार आब संतोख पर आहब गेलखन्द्ि। संतोख साइंस मे क े मेस्री \nऑनसव सँ आर क े  कॉलेज मधुबनी मे दाखखला तँ ल s लेलालथ ,परञ्च \nछोि बहिनक उमर बेलस भ रिल छखन्द्ि  इ सोलच ओ पगला गेलालथ। \nसंतोख पागल भ s गेलालथ। कोनहँ धरानी बहिनक लयाि संपन्न भेलखन्द्ि \nजबदी मनोज राय सँ।  \n \n'जीते जी गुँिा भत्ता - मररते ुधा भत्ता ' ठीक े  किल जाएत छै। एगारि \nुना बाईस जन आओर िोलबैया लक s भोज क े ललथ तीनु भाई।  \n \nछि साल सँ संतोख टदल्ली ओगरने छलथ। झल क ू  बाबा क ेँ  डर सँ ओ \nगाम नहि आबैत छलाि अलछ।टदल्ली मे वो मनतोख बाबा क ेँ  दस िजार \nदेने छललथन्द्ि आओर हकछ ु  िजार हनकर बड़ भैय्या देललथन्द्ि, परञ्च \nझलक ू  बाबा नहि मानलकखन्द्ि अलछ। \n \n2009 मे संतोख अपने िाथ सँ 21 ,000 िजार रूपया दक s मिाजन सँ \nफारकहत भेलालथ। तीन साल मे दस िजारक सुटद -मुरर पैंतीस -छत्तीस  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 93 \nिजार देम s पड़लखन्द्ि। \n \nइ 'मंगरौना ' गाम लछयैय । गरीबक खाल उतारै वाला गाम। हतला संक्रांहत \nमे 'लाई ' क ेँ  लेल मोनू ठाक ु र क ेँ  जान चलल गेलखन्द्ि अलछ। गरीबक जानक \nकोनह मोल नहि। बेचारा झपकी पोखैर में शीतलिरी मे पोखैर मे 'लाई ' \nखेवाक इच्छा सँ  िेलक s ओइ पार सँ दोसर पार जेबाक क्रम मे जान गमा \nदेलालथ।  \n \nलचउरा -मुरिी -लाई खेवाक सजा भेिलखन्द्ि हनका वा गरीब िेवाक सजा \n? 'मंगरौना ' बहड़ रास अपराधी क ेँ  पचा लेने छलथ। गामक एकता अइ \nमामला मे बेजोड़ अलछ।  \n \nबलुआिा बान्द्ि पर साँझ मे छौड़ा सभ भड़ल रिहत छै ; आओर देर राहत \nधरर  भड़ल रिहत छै। हकछ ु  मिान काजक योजना बहन रिल छै अजुवनक \nकलम लग बम्मा पर देर राहत मे।  \n \n'मंगरौना ' गामक भहवष्य लशवा चौक पर बनहत अलछ। गामक आओर \nपंचायतक हवकासक योजना लशवा चौक पर ललखैत अलछ। बहड़ नीक ! \nढेर रास नीक - 'फलाँ छौड़ी भाहग गेलै फलाँ छौड़ा संग ' इ हवकासक \nयोजना  लछयैय। \n \n(तेसर खेप) \n \n\"लव माने रेम िोएत छै हक प्यार ?\" \n\"िमरा से नहि बुझल अलछ।\"  \n\" नीतू अिाँंँ , अिाँ बताउ।\" \n\"बहिन, िमरा लगैत अलछ -'रेम ' ।\" \n \nइ लछयैय आर क े  कॉलेज क े  रांगण। दू गोि सिेली बीए पािव वन मे पटि \nरिल छलथन्द्ि। पहिल साल मौज -मस्ती मे बीत जाएत छै । हवद्या थी क े  \nपता नहि चलैत छै। शीतलिर क े  बीच कॉलेज मे दोसरे मजा छै।   94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n\" नीतू, बुझौल छौ - अमीना छेलह ने , वो गोलू क े  संग भाहग गेलै।\"  \n\"िँ, ओकरा ुनू क ेँ  बीच बहड़ टदन सँ खखचड़ी पहक रिल छेलै। िमरा त s \nपहिने सँ बुझल छल।\"  \n\"मोन मे िमरो गुदगुदी भ s रिल अलछ। \"  \n\"ु साल सँ उ ु नू कबड्डी खेलैत छेलै।\"  \n\"तुिों तs गुल खखला रिर छैं रोहित क ेँ  संग।\"  \n\"नहि गै, िम ओहिना गप्प करैत रिैत छी।\" \n\"कॉलेज क े  पीछा िररजन िॉस्िल मे क े  गेल रिै।\"  \n\"धतड, तूं तs सभिा उघैरे देलिी।\"  \n\" िँ, तू लवकी पोखैर पर की करैत छेलिी ?\" \n \nुनू छौड़ी क े  मोन मे गुदगुदी भ s रिल  छै। ुनू हगलेशन बाजार जै क ेँ  \nयोजना बनौललथ। पैर हगलेशन टदस ुनू बिा देललथ। आइ -काप्ल्ि \nकॉलेज मे पिाई -ललखाई सँ बेसी लवॉय -गलव फ्ाइंड बनबै क े  रेंड चलल \nरिल छै। पिाई -ललखाई गेलै तेल लबै लेल।  \n \nमोनू आओर श्रेया क ेँ  बीच चारर साल सँ रेम रसंग छै। कतेक बेर पछबैर  \nबाध मे देखल गेलै एक संग। एक टदन देविार मे मुक्तेश्वर स्थान मे मूरिी -\nकचड़ी खैत छलल ओकरा संग। अंधरा मे क ु मार िॉहकज मे हफल्म देखै \nलेल जैत छलीि। मोनू एम ए मे छलथ। गाँजा हपबहत छलथ अजुवन कलम \nमे जा क s। हकछ ु  आओर छौड़ा सभ सेिो संग दैत छखन्द्ि। \n \nगाम मे दारू भेि रिल छै। गाजा पीबै वाला बेसी अलछ गाम मे।रतन एक \nटदन हगनलक -' गाम मे 23 िा पागल छै। ' टदमागी रूप सँ लोचा वाला \nलोक ज्यादा गाम मे देखल जा रिल छै।  \n \nुगाव दारू पीब क s अंधरा मे लुिैक गेल छलै। ओकरा लाबै लेल तीन \nआदमी अंधरा भेजल गेलै। इ िाल छै युवा क ेँ । पिै क े  नाम पर सभिा  \nबोकवा भ s रिल छै। चारर -पाँच पाँहत शुद्ध-शुद्ध ललखल नहि िोएत छै \nआ वो एम ए पास छलथ।   विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 95 \n \n\"िौ गजब भ s गेलै।\"  \n\"से की भेलै ?\" \n\" रेवती भाहग गेलीि राहत मे।\"  \n\"क े करा संगे ?\" \n\" तेतरू संगे।\"  \n\"ओकर माए सतवरती बनल छलीि।\"  \n\"िँ, हकयो अगर हनका किैत छलखन्द्ि जे रेवती जवान भ s गेल का की, \nतँ जवाब दहत छललथन्द्ि -\" तोड़ो बहिन जवान भ s गेल छौ।\"  \n\" देश -ुहनया खराब नहि भेलैए , बप्ल्क लोक सभ खराब करबा मे लागल \nछै।\" \n\"िँ,....।\" \n \nगाम मे भागा -भागी बेसी बटि गेलैए। जवान छौड़ा -छौड़ी नयन -\nमिक्काक खेल बेसी खेल s लागल अलछ। गामक फलाँ क ेँ  बहिन क ेँ  ओ \nबहिन मानै लेल तै यार नहि छै। \n \nगामक वातावरण क ेँ  हबगाड़ै मे डीजे क ेँ ंँ भूममका मैन छै। डीजे पर बजैत \nअश्लील गीत जवनका सँ बेसी बुिबो क ेँ  िड्डी मे जान लाहब दैत छै।  \n \nबाबा बाँस त s दारूबाज , गँजेरी , नशेरी क ेँ  अड्डा बहन गेल छै।  \n \nइ लथक गाम 'मंगरौना '। उदय जी क ेँ  सरकारी जॉब भेिलाक बाद हग नाउ \nजे हकयो कम्पीिीशन पास क ै ने िोएत , नहि ने ? इ गामक हवकास \nलछयैय। गाम बौरा गेलै। बैजू राम क ेँ  लड़का भांग खाक s पागल भ s रिल \nछै। सभ युवा भिैक रिल छै। गार्जिंयन रोकवा मे असमथव छलथ।  \n \nसंचार क्रांहत युवाक लेल नीक छै तँ खराबो छै। ज्यादातर युवा मोबाईल \nघांिै मे लागल  रिहत छलथ। इ लछयैय युवाक नशा। सोशल मीहडया पर \nअनाप-शनाप ललखनै क ेँ  ओ अपन धमव समैझ रिल छलथ। साँझ -\nहविनसर हवद्याथी क े  अपन -अपन दलान पर वा घर मे पिै क ेँ  रबाज़ छेलै  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसे खतम भ s गेलै। हकयो नहि पिैत अलछ । सभ हकयो हबना पिने हवद्वान \nभ s गेलाि अलछ।  \n \n\"की रौ , पिलौ की नहि ?\" \n\"की किलीि ?\" \n\" पिबैत पिबैत पाहन हनक ै ल गेल , परञ्च इ बेबी डॉल भावे नहि दहत \nअलछ। की करीयै ?\" \n\" एक टदन पकहड़ क ेँ  ला ने।\"  \n\" खूब क s दहत लछयैए।\"  \n\" डर नहि िोएत छौ।\"  \n\"जे डरर गेलै से मरर गेलै।\"  \n \nपुललस क ेँ ंँ गाड़ी लागल छै। पवन क ेँ  मारर क s भैिला बान्न क े  पुललया \nतर मे फ े क देने छेलै। माथा पर जेना पाथर सँ चोि मारने छै। पुललस क ेँ  \nक ै मरा मैन फोिो खखचललथन्द्ि। पुललस पोस्िमािवम लेल लाश क ेँ  मधुबनी \nभेज देललथन्द्ि। रेम मतलब 'मडवर ' िोएत छै ममलथला मे।  \n \n\"पछमी सभ्यताक नकल आओर शिरी वातावरण क े  नकल सँ गाम \nखराब भ s जा रिल छै।\"  \n\"सभिा उघैरे  क ेँ  चलनै ठीक लछयैय ?\" \n\" मोबाईल नेना -भुिा सभ लग छै। चौदि बरख िोएत छै आओर ओ \nपरेम कर s लगैत अलछ। \"  \n\"ओकरा बुझैत छै परेम माने मघच्चम -हतरा।\"  \n \nमधु आओर जगत गप मे लागल छलालथ। परंपरा , ममलथलाक रिन -सिन , \nसंस्क ृ हत वगैरि ुहनया क ेँ  आन कोना सँ अलगे छै। भगा -भग्गी गाम मे \nबटि गेल छै।  \n \nघोंघड़ररया मे कार्तिंक मेला मे छौड़ा सभ उत्पात मचौने रिै। खूब मारर \nखेलालथ। थुथुन फ ु लल क s फ ू िबाल भ s गेल छलखन्द्ि। गामक इज़्ज़त-\nआबरू पर िाथ डालनै कतहँ उलचत नहि किल जा सक ै त अलछ। ढेर  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 97 \nरास मारर लगलखन्द्ि।  \n \nभाहग क s लयाि करै क ेँ  परंपरा बटि रिल छै। समाज मे इ स्वीकारोक्क्त \nबटि रिल छै। पररवार आओर समाज नहि स्वीकार करहतिीन तँ हनका \nलग चारा कोन छखन्द्ि। तँ जो बाउ जजनगी तोिर जजबै क े  तोिर अमधकार \nछौ। मारर -दंगा सँ इ रोकल नहि जा सक ै त अलछ। संस्कार आओर \nपरबररस एकर जजम्मेदार अलछ। ओना तँ इ रोकनै कटठन छै।  \n \n\"की िालचाल अलछ ?\" \n\"गरी बक िाल की पूछैत लछयैय माललक ?\" \n\"गरीब लुटि लबैए आओर क ु टि खैत अलछ।\"  \n\"संतोष पिैत छलथ , ने ?\" \n\"िँ, माललक दररभंगा मे पिैत अलछ।\"  \n\" पिs टदऔ।\"  \n \nसीएम साइंस कॉलेज मे पिलाक बाद ओ जयपुर चलल गेलाि। जयपुर \nमे पहिल काज नवका मकान मे पुताई वाला हकछ ु  टदन धरर क े लाि। \nतदोपरांत िो िल मे हकछ ु  टदन काज क े लाि। तीन अक्िूबर, 2003 क ेँ  ओ \nटदल्ली चलल गेलाि। टदल्ली मे काज नहि भेिैत छलखन्द्ि त s हनकर बड़ \nभाई किलकखन्द्ि, \"तू गाम चलल जा।\"  \n \nअहि बीच गाडवक नौकरी हिनका भेिलखन्द्ि।इ गाडवक नौकरी कर s \nलागलालथ लाजपत नगर मार्किंि मे। लगभग 12 साल धरर इ गाडवक \nनौकरी क े लालथ।संग मे टदन मे जाममया मे पिैत छलाि। हकछ ु ट्यूशन दैत \nछललथहिन। जजनगी बहड़ संघषवक नाम लछयैय। अनाथ छलालथ संतोख। \nबाबूजी क ेँ  मरला क ेँ  बाद हवखंहडत पररवार मे कमौवा रिलाक बादो \nएकिा िोनकार क ेँ  पिौल नहि भेलखन्द्ि हकनको। गाम समाज क ेँ  कोन \nमतलब।  \n \n \n\"जजन्द्दगी हकराये का घर िै, सबको एक टदन जाना पड़ेगा।\"   98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nहनरगुन गबैत लसयालाल बाबा मिैक रिल छलथन्द्ि। लसयालाल बाबा \nबेजोर गबैत छललथहिन - \"अपने खैंिें माछक क ु टिया , हपया क े  टदयैि \nझोर। बेिी कहियो नहि िोइिैं कमजोर।\"  \n \nलोक कलाकार छलालथ लसयालाल बाबा। थानतर हनकर रोग्राम बहड़ \nनीक छलखन्द्ि। ओ खखस्सा किैत छललथन्द्ि - इस्क ू ल पीछा मे माललक क ेँ  \nमहिस चरवािा महिस चरावैत छल। गरीब रिबाक कारने ओकरा पिल \nनहि भेलै। तैं ओ इस्क ू ले पीछा मे महिस चराबैत छल जे हकछ ु  ज्ञान त s \nभेिे जाएत। ओ हकछ ु  नहि सीखलक लसबाय - 'यस आओर नो ' क ेँ । एक \nटदन माललक क ेँ  घर मे चोरी भेलखन्द्ि । पुललस -दरोगा तिकीकात करवाक \nलेल एललथन्द्ि। \n \n\" बताइए, आपको हकस पर शक िै ?\" \n\" सर , घर मे तो बािरी कोई नहि िै।\"  \n\" हफर चोरी क ै से हआ ?\" \n\" नहि मालूम सर।\"  \n\" हकसी ने नहि देखा ?\" \n\"नहि सर।\"  \n\" घर मे मंगरूआ छोहड़ क s आओर बािरी कोई नहि िै।\" \n\" ये मंगरूआ कोन िै ? बुलाइए उसको ।\" \n \nमंगरूआ इ सुहन क s हक दरोगा िमरा बुलौलक s पेंिे मे मुहत देलक ै ।  \n \n\" िँ, माललक।\"  \n\" तुम्िारा नाम क्या िै ?\" \n\" मंगलदेव ।\"  \n\" तो हफर ये मंगरूआ कोन िै ?\" \n\" िमिी लछयैय माललक।\"  \n\" तो बताओ घर में तुमने चोरी की िै ?\" \n  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 99 \nदरोगा क े  हििंदी मे बाजैत सुहन क s मंगरूआ सोचलक क्या क नहि िमहँ \nइस्क ू ल क ेँ  पीछा मे महिस चरबैत भेिल ज्ञान क ेँ  भँझौव। मंगरूआ \nरत्युत्तर देलक ै  - \n \n\" यस सर।\"  \n \nआब तs मंगरूआ क ेँ  खैर नहि। दरोगा बजलाि - \n\" चोर ममल गया।\"  \n \nआब मंगरूआ क ेँ  लाठी पर s लगलखन्द्ि - \n\" माए गै माए....। बाप रौ बाप....।\"  \n \nमंगरूआ िाक मारर क s कानs लाग ल - \n\" यौ माललक , बचौ ने यौ। माए गै माए...। बाप रौ बाप....।\"  \n \nदरोगा फ े र दू लाठी मंगरूआ क ेँ  मारलहकिीन आओर पूछललथन्द्ि -\n\"\"बताओ, माल किाँ छ ु पा कर रखा िै ?\" \n \n\" बाप रौ बाप...। िमरा मारर देलक...। िमरा नहि बुझल अलछ माललक... \nयौ माललक...।\"  \n \n\"साले तुम्िेंंं नहि पता िै तो  हकसको पता िोगा।\"  \n \n\"नो....नो सर।\"  \n \nइ इस्क ू ल क ेँ  पीछा मे महिस चरबैत पिलािक पररणाम छलैि।  \n \n(चाररम खेप)  \n \nस्वगीय उमाकांत राय जी क ेँ  मोन रिखन्द्ि जे गाम मे हकछ ु  िेबाक चािी \nजाहि सँ गामक नाम हए। ओ चैती ुगाव पूजा क ेँ  शुरुआत गाम मे  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े लालथ। कोलकाता सँ ममस्त्री (मूर्तिंकार) शंभू पाल आओर हनकर िीम \nक ेँ  लौलालथ। अखन जे ुगाव मंटदर अलछ ओिी क ेँ  पछबररया भाग रस्ता \nक ेँ  बगल मे चैती ुगाव पूजा शुरू भेल । इ पूजा ' मंगरौना ' क ेँ ंँ इहतिास \nक ेँ  सभसँ लललतगर चीज छल।  \n \nदेश -हवदेश क ेँ  लोक मेला देखै लेल अबैत छलाि। नेपाल धरर लोक अबैत \nछलाि। अइ चैती ुगाव पूजा मे बहड़ भारी िसमिस रिहत \nछलैि।वॉलंटियर मेला मे सुरक्षा देबा मे तबाि रिहत छलाि । नेना -भुिा \nसभ देर राहत धरर ुगाव स्थान ओगरने रिहत छलाि। जहिया सँ ममस्त्री \nअबैत छललथन्द्ि तहिए सँ ुगाव स्थान मे भीड़ रिहत छल।ऐहतिालसक दृमष्ट \nसँ चैती ुगाव पूजा मंगरौना क ेँ  लेल पैघ चीज लछयैय। गामक एकता क ेँ ंँ \nसूत्रधार इ पूजा लछयैय तँ गामक पार्ििंशन क े  सूत्रधार सेिो इ पूजे आओर \nमंटदर लछयैय।  \n \nगनौली पंचायत मे ब्राह्मण क ेँ  एकछत्र राज्य क ेँ  खतम क े हनिार मंगरौना \nछल। सीताराम झा जी क े  मुखखया चुनाव मे िरेहनिार मंगरौना छल। \nस्वगीय युगेश्वर राय जी सीताराम मुखखया जी क ेँ  खखलाफ अपन भाई श्री \nहवश्वेश्वर राय जी क े  चुनाव मे उतारर क s मुखखया चुनाव जीतौलालथ। वणव -\nबेवस्था क ेँ  बीच नीचला जाहतक एकता सीताराम झा जी क े  भारी \nपड़लखन्द्ि आओर मुखखया क े र पद पर सोलकन्द्ि बैठलाि। \n \nगनौली क े र ब्राह्मण क ेँ  हवद्वता मे मंगरौना सदैव चुनौती देलालथ। स्वगीय \nकालीचरण राय आओर स्वगीय लचरंजीव राय 'व्यासजी ' ब्राह्मण क ेँ ंँ \nशास्त्राथव मे पदा देललथन्द्ि। सहररया मे अपछ दास क ेँ  चुनौती क ेँ  स्वीकार \nकरैत 'व्यासजी ' हनका चारोनाल चीत क े लालथ। मंगरौना मे हवद्वता मे \nकोनह कमी नहि छल। गामक मान -सम्मान बिाबै मे पूववजक बहड़ पैघ \nभूममका रिलखन्द्ि अलछ। \n \n'मंगरौनाक कौवो पिल छै ' इ अवधारणा हवकलस त भेल छल। ओ आब \nहकछ ु  कम भेल जा रिल अलछ।कारण अलछ युवा अपन पथ सँ भिैग \nगेलाि अलछ। भांग , गांजा , दारू वगैरि -वगैरि नशा मे ओ संललप्त रिहत  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 101 \nछलथ। पररणाम अलछ - गामक इहतिास पर बंट्टाधार लाहग रिल अलछ। \nनंग्गे नाचबाक रवृभत्त बटि रिल अलछ। मंगरौनाक नाक कटि गेल आब। \nगाम बौ रा गेल । गाम अनाथ भ s गेल। गाम मे पार्ििंशन भ s गेल।  \n \n\"िँ, कहू की क े ल जाए ?\" \n\" िमर हवचार अलछ सभ हकयो एकरा रोकवाक रयास करू।\"  \n\" िँ, ठीक किैत लछयैय।\" \n\" राहत मे एकिा ममदििंग राखू आओर ओइ मे जे हनणवय िोएतै से सभ \nहकयो स्वीकार क s लेबै।\"  \n\"ठीक छै।\" \n \nमंटदर हववाद एतेक बटि गेलै जे ुनू पािी क ेँ  लोक एक -दोसर क ेँ  मारै \nलेल उतारू भ s गेलालथ। भूमम पूजनक बाद मंटदर हनमावणक काज \nबान्द्िक पूरूब शुरू भेल। 2017 मे नवका मंटदर मे रहतमा स्थाहपत क े ल \nगेल। हववादक क्रम मे क े श -फौदारी भेलै। एसपी आओर डीएसपी क ेँ  \nसमझ ुनू पािी क ेँ  लोक बयान दे ललथन्द्ि। अहगला टदन इ ख़बर अख़बार \nक ेँ  सुखी बनल - 'मंगरौना में मंटदर हववाद में दो पक्षों में झड़प ' । \n \nलंगिू माििर सािेब क े  मुइला (ित्या) क ेँ  बाद दोसर बेर अख़बार क ेँ  पन्ना \nपर ' मंगरौना ' क े र नाम आयल छलै। गामक कौवा पिल , परञ्च गामक \nसंस्कार जेना हबका गेल छै। ककरो हक यो मोजर नहि दैत छलथन्द्ि। \nलसहनयर -जुहनयर माने हकछ ु  नहि। सब धान बाईस पसेरी। लंगिू माििर \nसािेब क ेँ  ित्या क े र फाइल की भेलै से नहि पता। गाम मे इ घिना िेनै \nनीक नहि छेलै। गामक इज़्ज़त बहड़ हबका गेलै अख़बार मे।  \n \n\"जम तर क ेँ  जमीन ललख s।\" \n\"नहि ललखब , अिाँ राज मे बसल छी की ?\" \n\" ज s नहि ललखबीहि त s चललऐंि बापक बपौती दक s। \n\" िमहँ गामक पाँच हिस्सेदार मे एकिा हिस्सेदार लछयैय।\"  \n \nगाम मे सामंतवाद क ेँ  इएि रूप छेलै। दरवारी बाबा क े  जमतर करीब छि  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकट्ठा जमीन छलखन्द्ि से मायादत्त किहत छलखन्द्ि जे ललख दे। एक टदन \nकामेश्वर बाबा क े  महिस रोहक देने छललथ न्द्ि ओ। तब युगेश्वर बाबा क ेँ  \nपक्ष लेला पर ओ शांत भेलाि। लाठी क ेँ  बल पर दोसरक जमीन \nललखौहनिार क ेँ  आब गाम मे कोनह मोजर नहि छखन्द्ि। सामंतवादक रस्सी \nजैर गेलै। नवयुवक समाज मे शोषणक बान्द्ि क ेँ  ढैि देललथन्द्ि।  \n \n'मंगरौना ' स s एकिा वैज्ञाहनक सेिो भेलाि अलछ -'श्री अरूण राय ' । इ \nछलथ गामक मान बिेहनिार। जखन िम छोि छलहँ त s ओ पिना स s \nअबैत छलाि त s िम सभ गभणत बिवाक लेल हनका लग जाएत छलहँ। \nकरीब पाँच फ ू ि क ेँ  गोर-नार वो छलथ। नीक छहव क ेँ  लोक छलथ जजनका \nनाम सँ गामक मान -रहतष्ठा बिैत छै। इ छलथ स्वगीय उमाकांत राय जीक \nज्येष्ठ पुत्र। \n \n \nसंतोष 2007 जाममया मे दाखखला लेलालथ। जाममया मे बिवाक इच्छा \nक ेँ  जगौलालथ क ृ ष्ण क ु मार जी। ओिी समय मे एंरेंस फॉमव क े र दाम 200 \nिाका छेलै। दूिा फॉमव भरलक संतोष । एकिा बी ए हििंदी ऑनसव क ेँ  \nआओर दोसर बी ए मास मीहडया क ेँ । मास मीहडया क ेँ  फॉमव भरवाक लेल \nक ृ ष्ण जी िाका देललथन्द्ि आओर बी ए हििंदी ऑनसव लेल ओ स्वयं फॉमवक \nिाका देललथन्द्ि। मास मीहडया वेदििंग ललस्ि मे हिनकर नाम चलल गेलखन्द्ि। \nमाक्सव सीि आओर लसर्ििंहफक े ि छोड़ाबs लेल ओ दररभंगा आहब गेलाि।  \n \nहबिार मे बरसातक समय छेलैि। बाटि आयल छेलैि। हकछ ु  टदनक लेल \nहनका लेि भ s गेल खन्द्ि। ताबत धरर वेदििंग ललस्ि क्लीयर भs गेलै आओर \nओ सातम क्रम पर छलाि परञ्च चौदि स्थान वाला दाखखला ल s \nलेलालथ। संतोष मुँि ताक ै त रैि गेलाि। ओिी बीच बीए हििंदी ऑनसव क े र \nपररणाम आहब गैलै। ओ एंरेंस िॉप क े लालथ आओर हििंदी हवषय सँ \nजाममया मे दाखखला लेलालथ।  \n \nजाममया ममक्ल्ल या इस्लाममया गंगा -यमुना तिज़ीब क ेँ  लेल जानल जाएत \nछै। संतोष क ेँ  नसीब नीक छलखन्द्ि जे ओ अतेक नीक हवश्वहवद्यालय सँ  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 103 \nपिलाक अलछ। हकयो नहि बुझैत छलथन्द्ि जे सभ हवश्वहवद्यालय क ेँ  रंग \nजाममया जकाँंँ िेवाक चािी।ओखला क्षेत्र मे इ संस्थान अबैत छै। देश -\nहवदेश क ेँ  लोक अइ मे पिैत छलथ- फ्ांस, हफजी , अफगाहनस्तान, नेपाल , \nश्रीलंका, मॉररशस वगैरि। नीक लैब्रेरी , एसी/िीिर लगलािा रीहडिंग रूम , \nकम्प्युर लैब, सस्ता कैंिीन आटद -आटद जाममया क ेँ  गरीब -गुरबा क ेँ  लेल \nबनौल गेल अलछ।  \n \nसाल 2007 धरर ओ जाममया सँ जुड़लािा। तीनिा हडग्री ओ जाममया सँ \nलेलाि। जाममया हनका लेल मंटदर साहबत भेलखन्द्ि। जजनगी क ेँ  पिरी पर \nलेबाक लेल मागवदशवन िोएत छै से इ संस्थान संतोष क ेँ  देलकखन्द्ि अलछ। \nगरीबी रहतभा क ेँ  क े तक टदन रोहक सक ै त अलछ ? \n \nजाममया क ेँ  कैंपस जानवरों क ेँ  मनुख िेवाक लेल लशक्षा दैत छै। परञ्च \n2019-20 क ेँ  घिना जाममया क ेँ  लेल आओर अइ संस्थान सँ जुड़ल \nमनुख क ेँ  लेल बहड़ ुखद रिलै। मनुख क ेँ  मनुख नहि बुजझहनिार , देशक \nगंगा-जमुना सन तिज़ीब क ेँ  माटि पललत क े हनिार क ेँ  इहतिास माफ़ नहि \nकरतखन्द्ि। \n \nदेश बाँटि क s नहि चलतै। देश क ेँ  चलेबाक लेल मनुख चािी। लुच्चा -\nलफ ं गा सँ देश नहि चलैत छै। भांग सँ  टदमाग पगला जाएत छै। आक -\nधतुर खा क s मिादेव सभ नहि बहन सक ै त अलछ। देश चलेवाक लेल \nहवख क ेँ  पीब s पड़ैत छै। \n \nटदल्ली क ेँ  इ दंगा अबै वाला समय मे सभ दोगला सँ सवाल पूछतखन्द्ि जे \nइ क्याक भेलै । जाहि देश मे मिात्मा बुद्ध आओर मिावीर जैन सन \nमिापुरुख भेलाि अलछ। अहििंसा क ेँ  उ पदेश देहनिार िमरे सभिक वंशज \nछेलाि अलछ। ओत s दंगा नीक नहि किल जा सक ै त अलछ।  \n \nजाममया सँ संतोषे िा क ेँ  जजनगी नहि सुधरलखन्द्ि ।ओत पटि क s लाखो \nलोकहन आबाद भेलाि अलछ। लगैत अलछ मनुख िेवाक लेल हकछ ु  अलग \nकर s पड़ैत छै। क े न्द्रीय हवश्वहवद्यालय मे पिनै क ेँ  अलगे मजा छै। आजुक  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमय मे एिेन हवश्वहवद्यालय मे दाखखला लेनै सपना जँका भ s गेल छै। \nसरकार सभ हकछ ु  क ेँ  मिगा क े ने जाएत छै। लशक्षा बड़ मिग भ s गेल \nछै। गरीब लड़का डाक्िर आओर इंजजनीयररिंग क ेँ  कोसव नहि क s सक ै ए। \nममड डे ममल गरीब -गुरबा क े  लेल लछयैए। मजदूरो क ेँ ंँ कनेक पिल -\nललखल िेतै तब न s गलत -सलत पर साइन करवा क s ठ े क े दार सभ िाका \nठकहतन्द्ि। पूरा देश मे लशक्षा हबकाउ भs गेल छै।  \n \nइ लछयैए लशक्षा क े न्द्र जाहि सँ पटि कs िम सभ पास भेल छी - ' जनता \nिरर िर दत्त उच्च हवद्यालय गौड़गामा '। 1971 मे स्थाहपत क े ल गेल छै। \nतहिया सँ इ संस्थान अइ परोपािा क ेँ  लोक क ेँ  लशक्षा देलक ै । लगभग 20 \nिा गामक हवद्याथी अइ संस्थान सँ पटि चुकल अलछ आओर पटि रिल \nअलछ। अखन अइ संस्थान मे नवाँ आओर दसवाँ क ेँ  पिै भ s रिल छै। \nमास्िरक अभाव रहितहँ इ हवद्यालय अपन नाम क ेँ  नीचा नहि हगर s \nदेलक ै । 1996 -97 सँ राइवेि मास्िर राखख क s हवद्यालय चलल रिल छै। \nहवज्ञान, गभणत , अंग्रेजी आओर संस्क ृ त क ेँ  मास्िर अखनो धरर नहि छै। \n \nपहिने श्री मोिन मास्िर सािब आओर श्री लसयाराम मास्िर सािब \nहवद्याथी आओर अन्द्यान्द्य मास्िर सािब क ेँ  सियोग रालश सँ पिबैत \nछललथन्द्ि। फ े र मोिन मास्िर सािब क े  सरकारी उत्क्रममत मध्यहवद्यालय \nमे नौकरी भ s गेलखन्द्ि। तs लशवा क ेँ  नवयुवक मो ० खाललद हवज्ञान \nआओर गभणत पिाबs लगललथन्द्ि। \n \nअखन हबिार क ेँ  सभ हवद्यालय मे मास्िरक अभाव छै। हबिारक लशक्षा -\nबेवस्था लंगरैत छै , परञ्च हबिार सरकार सुतल छलथ। मास्िर क ेँ  बिाली \nक ेँ  2017 सँ लिकौने छलथ। गौड़गामा उच्च हवद्यालय राइवेि मास्ि र क े  \nबदौलत चलल रिल अलछ। आब माखन िोल पर उत्क्रममत हवद्यालय मे \nसेिो राइवेि मास्िर सािब पिा रिल छलथ। हवद्याथी सभ ममल क s \nहनका बीस िाका मिीना देतैन्द्ि। नीक बेवस्था ! सरकार क ेँ  मुँि पर गोबर \n! \n \nलशक्षक बिाली लेल हनयोजजत लशक्षक अभ्यथी पिना क ेँ  गदवनीबाग मे  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 105 \nजमल छलथ। हनका पर हबिार सरकार लाटठयो बरसौललथ , परञ्च \nबिाली लेल तारीख -पर -तारीख बिा रिल छलथन्द्ि। लशक्षा मामला मे \nहबिार पूरा भारत मे नीचला पायदान पर अलछ। नीतीश सरकार क ेँ  अइ \nसँ कोनहँ फ़क व  नहि पड़ैत छखन्द्ि। सुतल छलथ कान मे तेल डालल क s। \n \nअमीर त s राइवेि मे पिा रिल  छलथ। नीक लशक्षा आओर संपूणव लशक्षा \nनहि भेि रिल छै गरीबक मधया -पुता क ेँ । गोबरक छाता जकाँ स्तरिीन \nट्युशन सेंिर खुजज गेल छै। पिबै क े  लुरर छखन्द्ि नहि भ s गेलाि माििर \nसािब। गारजन सेिो नहि बुझैत छलथन्द्ि। हबिार सरकार अखनो धरर \nअंग्रेजी क े  अहनवायव हवषय नहि घोहषत क े ला लथ । \n \n\"िलो , मेय आई िॉक िू संतोष रॉय ?\" \n\"या, सर ।\"  \n\" आई एम कार्तिंक े य , कॉसलिंग फ्ॉम ग्लोबल प्लेसमेंि , न्द्यू देल्िी।\" \n\"या....।\" \n\" सर , एक््युअली आई एम कॉसलिंग ररगार्डिंग िीसचिंग जॉब इन \nमम्ल्िनेशनल एजुक े शनल इंस्ट्युि, इन िांगकांग। डू यू इंिेरेस्िेड सर। यू \nक ै न गेि गुड सैलरी , एचआर , फोर व्िीलर िू रैवेल एंड अदर ऑल \nफ ै लसललिीज यू नीड। वी िैव सेलेक्िेड योर ररज्यूम फॉर टदस फ्ॉम नौकरी \nडॉि कॉम। यू आर एम एम , बीएड..... , आई एम राइि सर ?\" \n\" या...., बि टदस िाइम आई एम हबजी , सो आई एम नॉि इंिरेस्िेड इन \nयोर जॉब। एक्चुअली आई िै व नॉि पासपोिव ।  \n\"आफ्िर गेदििंग पासपोिव आई'ल कॉल यू लेिर। िैव अ ' नाइस डे।\"  \n \nसंतोष क ेँ  नौकरी लेल बहड़ रास फोन अबैत छखन्द्ि , परंच ओ घरमुँिा भ s \nगेल छलथ। टदल्ली क ेँ  नौकरी छोड़लाक बाद हनकर मोन छखन्द्ि जे अपन \nडीिडाबर पर रहि क s नौकरी करी , से पूरा िेतखन्द्ि।बीजेपी 2020 क ेँ  \nहबिार हवधान सभा चुनाव क ेँ  समय अपन चुनावी मेहनफ े स्िो मे ललखने \nछेलालथ जे 19 लाख लोक क े  रोजगार देबै , से कहिया ? ...बुिारी मे।  \n \n2017 सँ हबिार मे माििरक बिाली कमला मे डूबकी लगा रिल छै।  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकतेक लशक्षक अभ्यथी बिालीक आस मे परलोक सेिो गेलाि अलछ। \nपरंच नीतीश क ु मार ठ े का आओर िोम हडलेवरी रोकवाक लेल हफररशान \nछलथ। आब पंचायत मे दारू क े  बन्न करेवाक लेल सीसीिीवी लगतै। \nमटदरा की की नहि करौत...। हबिारक अथव बेवस्था क ेँ  सेिो लूिलक \nआओर सरकार क ेँ  नग्न नचवाक लेल सेिो हफररशान क े ने छलथ।  \n \n\"आँऐं यौ दारू बन्न भ s गेलै , तs की भेलै।\"  \n\" हकछ ु  नहि, हबिारक अथव तंत्र डुहब गेलै आओर पुललस , रशासन , दारू \nमाहफया , गाँजा , भांग बेचहनिार मालामाल भ s गेलै।\"  \n\" िोम हडलेवरी भ s रिल छै। मटदरा बन्न नहि भ s सक ै त अलछ। अखनो \nघर मे दारूबाज िो -िल्ला क ै रते अलछ। दारू पीब क s छौड़ा सभ तमाशा \nक ै रते अलछ। बाबा बाँस गजेरी क ेँ  अड्डा बनल अलछ।\" \n\" दारू क ेँ  जीएसिी क ेँ ंँ उच्च स्लाइव मे डालल क s लाभ िेतै की ? या \nहकछ ु  नहि.... अइ कानून क ेँ  वाहपस नहि कs सक ै त अलछ सरकार की \n?\" \n\" िँ, क्याक नहि ? 'पोिा' कानून जँका ुनू सदन मे अइ कानून क ेँ  \nवाहपस करवाक हबल लैब क s वाहपस क े ल जा सक ै त अलछ ।\"  \n\"टदल्ली  सरकार जँका ऊपर सँ आओर िैक्स लगा क s राज्यक खजाना \nभरर सक ै त छी।\"  \nफ ु ुक्की आओर हवक्क ू  अइ हवषय पर बहतयात लशवा चौक सँ गाम टदस \nअबैत छलाि हक देखैत छलथन्द्ि 'ुगाव ' रस्ता हकनारे ओंघराएल छलथ।  \n \n(पाँचम खेप)  \n \nकोलकाताक बंगाली मानुस क ेँ  दाद देवाक चािी जे अखनो धरर बंगा ल \nमे मनुख बाँचल छै।संतोषक पररवारक बबावदी मे कोलकाताक सेिो \nकररश्मा रिल छै। 1992 मे ओ अपन माए संग कोलकाता गेल छलालथ। \nकोलकाता कालीघाि मे रिल छलालथ। ओिी समय मे दोसरा वा तीसरा \nमे गामक हवद्यालय मे ओ पिैत छलाि अलछ। गाम सँ शिर जेवाक कारण \nछलखन्द्ि - पररवारक गरीबी। 'व्यासजी ' कमैत नहि छललथिीन।  \n  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 107 \n1993 मे गाम वाहपस भेल छल ओ। 'मंगरौना ' \nगाम ओि गाम छल जकर नाम हबक ै त छेलैि। हबिार मे स्वगीय जगन्नाथ \nममश्र मुख्यमंत्री छलाि । मंगरौना कांग्रेस क ेँ ंँ झंडा क े र नीचा खड़ा छल। \nझंझारपुर हवधानसभा सीि सँ स्वगीय उमाकांत राय चुनाव मे ठाड़ \nभे लालथ। अमातक पहिल आदमी ओ छलाि जे हवधानसभा लेल ठाड़ \nछलालथ। पूरा अमात जाहत मे गौरव क े र गप्प छेलैि। परञ्च भगवान \nजनहतन्द्ि जे ओ चुनाव मे बैस गेललथन्द्ि। लशवा चौक टदस जगन्नाथ जी \nसँ नेताजी क ेँ  की गप्प भेलखन्द्ि ? \n \nराजनीहत जमीन पर मंगरौना क ेँ  इ िार छल। जाहतक छहव क ेँ  बंिा धार \nलाहग गेलै। फ े र जजनगीभरर नेताजी क ेँ  ऊपर उठवाक मौका नहि \nभेिलखन्द्ि। मंगरौना क ेँ  थू-थू भेलै। िम हवश्वास िारर गेदहँ अलछ। मंगरौना \nअपन इहतिास माटि पललत क s लेलक। मंगरौना नाम पर लोक धूर -लछया \nकर s लगलै।  \n \n2021 क ेँ  पंचायत चुनाव मे श्री रामानंद जी क ेँ  जजला पररषदड सी ि संख्या \n-46 सँ हवजय िेनै 'मंगरौना ' क ेँ  इहतिास क ेँ  पुनजीहवत क े नै भेलैि। \nराजनीहत मे मंगरौना पछ ु एल छल। इ हिनकर चाररम रयास छलखन्द्ि।  \n \nमंगरौना मे हकछ ु  भ s सक ै त अलछ। एकिा नवयुवक ररक्शा पर मूरैय क े  \nमिादेव बाबा जँका रूप लक s भरर गाम सँ मिादेव बाबा क ेँ  नाम पर \nचंदा  वसुल लैत छलथ। हनका हकयो हकछ ु  किहनिार नहि। दानी लोकहन \nदानों दहत छखन्द्ि। ओ नवयुवक लाउडस्पीकर मे सस्वर मे मूरैय वाला \nभोला बाबा क ेँ  उत्पभत्त क ेँ  वणवन करैत छलथन्द्ि। \n \n\"सुनललयौ मंजू , तोरा गाम मे मिादेव उखड़लथन्द्ििें।\"  \n\"नहि गै, क े  किलथुहन तोरा।\"  \n\" झबरी क ेँ  माए बजै त छललथहिन।\"  \n\" िँ, एकिा छौरा, झूठ -मूठ क ेँ ंँ मूरैय क ेँ  मिादेव बाबा बना क s लोक \nसभ क ेँ  ठहग रिल छै। आस्था क ेँ  नाम पर ठहग रिल छै। लोक सेिो ठगा \nरिल छलथ।\"   108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nलक्ष्मीनारायण क ेँ  मडवर मे कतेक लोक बबावद भ s गेलै। इ छलथ - \n'लालबत्ती देवी '। ओई मडवर कांड मे हिनकर सभिा गिना  गनौलीक \nकोतवाल ठहग लेलहकहिन। लक्ष्मीनारायण क ेँ  मडवर मे उपयोग क े ल गेल \nपंचकममयाँ , फरसा भाला वगैरि सतनजीव काका क ेँ  द देलकखन्द्ि जे जो \nतू घर मे मचान पर नुका टदिै। ओ इ गप्प सँ अनजान जे एकर की \nपररणाम िेतै। झंझारपुर पुललस क ेँ  रेड गाम मे पड़ s लगलै। चारू टदस \nसभ भाहग  गेलाि। ओइि िलथयार क ेँ  चबिच्चा पोखरर मे कििर गाछ \nलग नीचा पाहन मे छ ु पौल गेल ।  \n \nलालबत्ती देवी बथान पर ठाड़ बाछी क ेँ  लक s अपन नैिर घंघोर जाएत \nछलीि। माथ पर मोिा मे दस -बारि िा गिना छलैक। गनौली ममहडल \nस्क ू ल पर हकछ ु  चीजक चुनाव छेलैक। कोतवाल एक गोि नवकहनया क ेँ  \nजैत दे खख क s हनका लग जाक s हनका डरा -धमका क s ओ सभिा \nगिना लछन लेलक ै न्द्ि। इ घिना व्यासजी क ेँ  पररवार मे कलि पैदा \nक े लकखन्द्ि। आओर पररवार बबावद भ s गेलैक। लालबत्ती क ेँ  जजनगी भरर \nगिना लेल मन लगले रहि गेलखन्द्ि अलछ। परञ्च बूिािी में नाक मे नथ \nआओर गला मे चेन खरीद क s संतोष हन कर गिना पहिरवाक सपना \nपूरा क े ललथहिन। \n \nलक्ष्मीनारायण क े  मडवर मे मोदी लाल लगभग तीन साल झंझारपुर जेल \nमे हबतौललथ । पररणाम मे हिनका हकछ ु  नहि क े ल भेलखन्द्ि अलछ। पररवार \nबरबाद भ s गेलखन्द्ि हनकर। इ घिना मंगरौनाक व्यथाक घिना लछयैय। \nस्वगीय मोदी लाल राय दोसर लेल बेमतलब  क ेँ  जेल खिलालथ। परञ्च \nजेकरा लेल ओ जेल गेलालथ आओर पररवारक हवकास अवरूद्ध भेलखन्द्ि \nओ लोकहनक संतान तानाशािी हनकर संतान क ेँ  रहत क े लखन्द्ि। इ \nमंगरौना लछयैय।  \n \nश्री राजेन्द्र राय िार नहि मानलहकन्द्ि। 1984 (काल्पहनक) मे सूद पर \nलेल िाकाक सूद मूरर जोहड़ क s क े तक गामक पंच मे हनका किलहकन्द्ि, \nपरञ्च ओ पंचक फ ै सला नहि मानलहकन्द्ि। तकर भूगतान हनका बाद मे  विदेह ३५९ म अंक ०१ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३५९)|| 109 \nसामाजजक बहिष्कार रूप मे भेलखन्द्ि।  \n \n \nव्यास जीक हवषय कीतवन मे करेकमान लोकहन भवानीपुर मे सुहन रिल \nछलथन्द्ि। हवषय छखन्द्ि - 'िोललका क ेँ  दिन'। ओ किहत छलथन्द्ि सबको \nबहिन िोललका सन िोई जे अप न भैय्या क ेँ  आदेश पर आहग मे जरै लेल \nतैयार भ s जाएत छलथन्द्ि - \n \n\" बहिन िो, तो िोललका जैसन ,जो भाई िररण्यकलशपु क े  एक आदेश \nपर आग में जल गयी।\"  \n \nिोललका क ेँ  वरदान क ेँ  की भेलखन्द्ि ? असत्यक संग देनै क ेँ  कारने वरदान \nबुटियाफ ुं लस भ s गेलखन्द्ि। \n \n'31 ए सतीश मुखजी रोड ' कतेक क ेँ  जजनगी सँवारलक ै  अलछ। अइ बासा \nमे मंगरौना क ेँ  संग आनो गामक लोकहन गुजर -बसर क े ने छलथ। इ बासा \nअइ रूपे ऐहतिालसक अलछ। 'कालीघाि ' िरैलो -भुतलैिो आहब - जा \nसक ै त अलछ। हबिारी लेल इ रलसद्ध जगि अलछ जेना टदल्ली क ेँ  शक ु रपुर \nमे हबिारी चौक।  \n \nइ बासा दोसरक लेल वरदान साहबत  भेलखन्द्ि, परञ्च िमरा लेल \nअभभशाप ! इ ककरो जजनगी क ेँ  उठान देलक ै न्द्ि, िमर जजनगी क े  बेपिरी \nक े लक। पिना मे साइंस रैख क s पिवाक इच्छा क ेँ  इ बासा खा गेल। \nपररवार मे आहग लगौहनिार सभिक करेज शीतल भेलखन्द्ि। िम नीक \nछात्र रहितौंि नहि पटि पैलहँ। 'घरक भेटदया लंका डाि ' इ िमर जजनगी \nमे घुन लगौलक अलछ।  \n \nजजनगी बहड़ खेल खेलैत छै वा लोक जजनगी क े  खेल बना देत छै। आइ \nिम इंजीहनयर रहितहँ , परञ्च िम गाम ओगरने छी। चारर भैय्यारी \nरहितहँ िमर पररवररश अनाथ जँका भेल। आँखखक नोर बिैत रहि गेल । \nख्वाब ख्वाबे बहन क s रहि गेल।   110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमधुबनी मे आर क े  कॉलेज मे  क े मेस्री सँ बी एससी दाखखला ल s कs \nजयपुर भाग s पड़लखन्द्ि संतोष क ेँ । संतोष क ेँ  जजनगी नरक बनाबै मे \nहनकर भौजाई क ेँ  िाथ रिलखन्द्ि । लशक्षा क ेँ  बहड़ जरूरत पड़ैत छै। \nहनरक्षर आओर नासमझ लोकहन नीक हवद्याथी क ेँ  जजनगी नरक बना दैत \nछै। \n \n(६ िाँ खेप) \n \nकललयुग मे सभ हकयो अपन नीक देखैत छलथन्द्ि। नीक लोक क ेँ  बहड़ \nसताउल जाएत छै। भभनभभनौज आओर जड़ -जमीन क े र बँिवारा सभ \nस s पैघ अधकपाड़ लछयैए। संतोष क ेँ  जजनगी मे बहड़ ु:ख छलैन्द्ि। \nव्यासजी क ेँ  कोंररयािी बेमारी छलैन्द्ि। भाई सभ अधपागल , दोसरक \nगप्प सुहनयार भौजै छलैन्द्ि। जखन संतोष इंिर मे पढैत छलाि तँ  हनकर \nमैझली भौजाई हनयारलीहि जे ","size_mb":4.33,"has_text":true},"Videha 360.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 360.pdf","name":"Videha 360.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक \n३६०) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन : मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह - प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक \nकोनो अंशक िाया प्रवत एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि्यमसँ, \nअथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२२. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपहँरि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२२. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना / संग्रह \n(संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / संग्रह सभक कॉपीराइट ररनाकार / \nसंग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तक रो  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 360 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - \nछरि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-१०) \n१.२.अंक ३५९ पर दटप्पणी (पृ. ११-१४) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.नित िवल सुभाष चन्द्र यादव - भाग-२ (गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. १७-\n४०) \n२.२.आचायय रामािंद मंडल - सामरथ क े  दुख िानि गोसाईं (पृ. ४१-४८) \n२.३.आशीष चमि - आदद िदी -कथा किैत स्त्री (पृ. ४९-५५) \n२.४.आशीष अिचचन्द्िार- तीि टा निन्द्दु (पृ. ५६-६०) \n२.५.जगदीश प्रसाद मण्डल- नवश्वासिीि (पृ. ६१-६८) \n२.६.जगदीश प्रसाद मण्डल - मोड़पर (धारावानिक उपन्द्यास) (पृ. ६९-\n९३)   \n \n२.७.रिीन्द्र िारायण ममश्र - मातृभूमम (उपन्द्यास) - १७म खेप  (पृ. ९४-\n९६) \n२.८.निमयला कणय - अग्नि चशखा (भाग- ११) (पृ. ९७-१००) \n२.९.डॉ निनपि क ु मार झा - मिाकनव भास प्रणीत कणयभारम् मैचथली \nअिुवाद (७म  भाग) (पृ. १०१-१०९) \n२.१०.आचायय रामािन्द्द मण्डलक ५ टा कथा - कथा-१ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. ११०-११६) \n२.११.आचायय रामािन्द्द मण्डल ५ टा कथा- कथा-२ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ११७-१२०) \n२.१२.आचायय रामािन्द्द मण्डलक ५ टा कथा - कथा-३ जइपर \nसम्पादकीय  समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १२१-१२६) \n२.१३.आचायय रामािन्द्द मण्डलक ५ टा कथा - कथा-४ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. १२७-१३०) \n२.१४.आचायय रामािन्द्द मण्डलक ५ टा कथा - कथा-५ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. १३१-१३४) \n२.१५.क ु मार मिोज कश्यप - १ टा लघुकथा- समािान्द्तर रेख (पृ. १३५-\n१३६)   \n \n२.१६.आचायय रामािंद मंडल - राजिीनत आ अपराध (पृ. १३७-१३८) \n२.१७.जगदािन्द्द झा 'मिु' - अिमोल झा जीक पोथी 'टेकिोलजी'क \nसमीक्षा (पृ. १३९-१४२) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज नकशोर ममश्र- िव-िसात (पृ. १४४-१४९) \n४.संस्क ृ त खण्ड \n४.१.डा. दीनपका - चम्पूसानित्ययशो नवलासः (सप्तमोच्छवासः)  (पृ. \n१५१-१५३) \n \n विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन  अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३५९ प र  टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन  अंक सम्पादकीय  \n१ \n \nParallel Literature in Maithili and Videha \nMaithili Literature Movement \n \nThe Bride: The Maithili Classic Kanyadan by \nHarimohan Jha (1908 -1984) translated into English \nby Lalit Kumar (Assistant Professor, Department of \nEnglish, Deen Dayal Upadhyaya College, University \nof Delhi) - Harper Perennial (Harper Collins \nPublishers) \n \n  \nI had pre -ordered the book, which was scheduled \nto be delivered to my kindle account on the 1st of \nDecember 2022, but the delivery date was \npostponed and it was ultimately delivered to my \naccount on the 14th of December 2022. \n \nWhen Maithili was recognised by the Sahitya \nAkademi (National Academy of Letters - of India) \nway back in 1965, Late Ramanath Jha stated that his \nMaithili language is saved now (Maithilik Vartman \nSamasya, Ramanath Jha). \n \nThe same mistake has been committed by Sh. \nHarish Trivedi. In his foreword Harish Trivedi writes- \n\"In Hindi, the langu age to which Maithili is the \nclosest (and of which it was indeed an integral part \nuntil it was granted recognition as a separate  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 3 \nlanguage by the constitution in 1993)..\". \n \nHarish Trivedi refers to the inclusion of Maithili in \nthe 8th schedule of the consti tution of India. Here \nthe year mentioned should be 2003 instead of 1993. \nMoreover, Maithili was a separate language in 2003, \n1993, and 1965 and also during the time of pre -\nJyotirishwara Vidyapati. The status granted to \nMaithili by Sahitya Akademi and the Constitution of \nIndia, on the other hand, strengthened the hands \nof the obscurantist elements like Ramanath Jha, \nShardananda Jha (he is not a famous person but \nwhy I have taken his name, I will explain it later) and \nothers who gaslighted Harimohan Jha. Hari mohan \nJha's Khattar Kakak Tarang, Pranamya Devata, \nRangshala and Charchari all these books were \neligible for the Sahitya Akademi Award initiated in \n1966 for Maithili (as a result of recognition given to \nMaithili by Sahitya Akademi in 1965. But a \nphilosophy treatise was awarded the prize in 1966, \nthis philosophy book itself is a horrific one, and if \none has read the book to understand the nuances \nof Indian Philosophy, then he will have to unlearn \nfirst to be able to grasp the philosophical concepts \nfrom a new book on Indian Philosophy. In 1967 no \naward was given for the Maithili Language. \n \nRamanath Jha's obscurantism vis -a-vis Panji is \nevident from one example (because Lalit Kumar \nalso seems to have followed in his footstep, though \nhe gives credit for his ign orance to some other  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nwriters). He was casteist, conservative and \nconfused. The inter-caste marriage in Panji was well \nknown to him (but he chose to keep the Dooshan \nPanji secret - which has been released by us on \ngoogle books in 2009), and it was apparent that the \ngreat navya -nyaya philosopher Gangesh \nUpadhyaya married a \"Charmkarini\" and was born \nfive years after the death of his father (see our Panji \nBooks Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh Chandra \nBhattacharya writes in the \"History of Navya-Nyaya \nin Mithila\"- \n \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila - Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to \nknow even his father's name.\", which is a total \nfalsehood. He writes furth er that all this \ninformation was given to him by Prof. R. Jha. So how \nwould this casteist-conservative-confused allow the \naward to be given to Sh Harimohan Jha? So the \nSahitya Akademi saved the Maithili Language by \nrecognizing it, as asserted by Prof. R. J ha, is wrong \nand so is the assertion made by Sh. Harish Trivedi. \n \nMr Lalit Kumar is a young person, but he is being \nmisused by some obscurantist elements, who \ngaslighted Harimohan Jha. Harimohan Jha stopped \nwriting in Maithili following the recognition of it by \nSahitya Akademi and was awarded the Sahitya \nAkademi prize for his autobiography in 1985, after  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 5 \nhis death, which means nothing. \n \nMr Lalit Kumar writes - \"Yoganand Jha's \nBhalmanusha (1944) and Shardananda Jha's \nJayabara (1946) attack such social divisio ns that \nplayed a decisive role in marriages.\" Yoganand \nJha's Bhalmanusha (1944) was indeed a \npathbreaking novel but Shardananda Jha's novel \nwas reactionary. Prof Radha Krishna Choudhary \nrightly observes - \"Yoganand Jha's 'Bhalamanusa' \ndeals with the social problems mainly connected \nwith the problem of marriage. As a reply to this \nnovel, Shardanand Jha wrote a second -rate novel \n'Jayabara', having little literary merit. \n(RADHAKRISHNA CHOUDHARY A Survey of Maithili \nLiterature) \n \nMr Lalit Kumar for his Panji-related ignorance gives \ncredit to Mm. Parmeshwar Jha's ''Mithila Tattva -\nVimarsha\". Prof Radha Krishna Choudhary rightly \nobserves-\"Mm. Parmeshwar Jha's 'Mithila Tattva -\nVimarsha' is the history of Mithila in Maithili prose \nand is based mainly on tradition. Mm. Mukunda Jha \nBakshi's 'Mithilabhashamaya Itihas' gives an \naccount of the Khandawala dynasty. From the point \nof view of modern Maithili prose, these two works \nare important, though from the historical point of \nview, are unreliable. (RADHAKRISHNA CHOUDHARY \nA Survey of Maithili Literature) \n \nThe following excerprt from Our Panji Paband  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n((part I&II) is being reproduced below for ready -\nreference:- \n \nमहाराज  हरससिंहदेव - ममथिलाक  कणााि  वंशक। ज्योततरीश्वर ठाक ु रक \nवणा-रत्नाकरमे  हरससिंहदेव  नायक  आतक राजा  छलाह।  1294 ई. मे  जन्द्म \nआ 1307 ई. मे  राजससिंहासन।  मियासुद्दीन  तुगलकसँ  1324-25 ई. मे  \nहाररक  बाद  नेपाल  पलायन।  ममथिलाक  पञ्जी-प्रबन्धक ब्राह्मण , कायस्थ  \nआ क्षतिय मध् य आमधकाररक  स्थापक , मैथिल  ब्राह्मणक  हेतु  गुणाकर  \nझा , कणा कायस्थक  लेल शंकरदत्त , आ क्षतियक हेतु  तवजयदत्त  एतह  हेतु  \nप्रिमतया  तनयुक्त्त्त भेलाह।  हरससिंहदेवक  प्रेरणासँ - आ ई हरससिंहदेव  \nनान्द्यदेवक वंशज छलाह , जे नान्द्यदेव काणााि  वंशक १००९ शाक े मे \nस्थापना  क े ने रहथि - नन्द्दैद शुन्द्यं शथश शाक  वर्षे (१०१९ शाक े)... \nममथिलाक  पण्डित लोकतन  शाक े १२४८ तदनुसार  १३२६ ई. मे  पञ्जी-\nप्रबन्धक वतामान  स्वरूपक  प्रारम्भक  तनणाय  कएलन्न्द्ह। पुनः  वतामान  \nस् वरूपमे  िोिे बुद्धि तवलासी  लोकतन  ममथिलेश  महाराज  माधव  ससिंहसँ  \n१७६० ई. मे  आदेश करबाए  पञ्जीकारसँ  शा खा  पुस्तकक  प्रणयन  \nकरबओलन्न्द्ह। ओकर  बाद  पाँद्धजमे (कखनो  काल  वर्णिंत १६०० शाक े \nमाने  १६७८ ई. वास्तवमे  माधव  ससिंहक बादमे  १८०० ई.क आसपास ) \nश्रोतिय नामक  एकिा  न व ब्राह्मण  उपजाततक  ममथिलामे  उत्पत्तत्त  भेल। \n \nSo the Srotriyas as a sub -caste arose around 1800 \nCE as per authentic panji files. \n \nSh. Anshuman Pandey   [Gajendra Thakur of New \nDelhi provided me with digitized copies of the \ngenealogical records of the Maithil Brahmi ns. The \npanjīkara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to allow \nothers to pursue their records. It is a matter of \n'intellectual property' to them. I was fortunate \nenough to receive a complete digitized set of p anjī  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 7 \nrecords from Gajendra Thakur of New Delhi in 2007. \n[Recasting the Brahmin in Medieval Mithila: Origins \nof Caste Identity among the Maithil Brahmins of \nNorth Bihar by Anshuman Pandey, A dissertation \nsubmitted in partial fulfilment of the requirements \nfor the degree of Doctor of Philosophy (History) in \nthe University of Michigan 2014]. Later these Panji \nManuscripts were uploaded to google books in \n2009). \n \nThe so -called Maharajas of Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis, \nand there we re so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our book \n(Panji Prabandh vol I&II), we have attached copies \nof genealogy -based upgradation orders (proof of \nupgradation for cash). So before 1800   CE, there \nwas no srotriya sub-caste in British India and there \nis no such sub -caste within Maithil Brahmins in \nNepal part of Mithila even today. Srotriya before \nthat referred to following some education stream in \nBritish India, in Nepal it still has that meaning. \n \nMr Lalit Kumar furthe r tries to put his agenda by \nwriting- \" Harimohan choose a middle ground in his \nreformist agenda\". He gives laughable reasons for \nhis contention viz. \"he espouses the significance of \nlocal traditions, languages, scripts, education \nsystem, and moral values\"  thereby meaning that \nthese are conservative values! \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n(All the referred books are available for free pdf \ndownload from the link \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ) \n \n(to be continued) \n \n२ \n \nआचार्य रमानन्द मण्डलक ५ टा  लघुकथापर  ह म र  टटप्पणी \n \nFive short stories by Acharya Ramanand Mandal \n \nAcharya Ramanand Mandal has adjudged the \nfollowing five short stories as his best: \n \n1. Munhfatpan (The Outspoken) \n \n2. Sharab aa Shabab (The wine and the flesh) \n \n3.Mahayajna (The great ritual) \n \n4. Harbah (The ploughman) and \n \n5. Jhapan (The Veil). \n \n  \n \nAcharya Ramanand Mandal is a retired headmaster \nand a social thinker. He writes in pure Maithili \nspoken in the birthplace of Goddess Sita \n(Sitamarhi).  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 9 \n \nThe first story deals with a strict officer, who is \npraised by some and hated by others  for his \noutspokenness. As a result of his outspokenness, \nhe is wrongly trapped. The vigilance department \nmakes a false case and the witnesses are made to \nsign the proceedings. A decade later, when the case \ncomes up for hearing the witnesses turn hostile. \nThe officer gets clean chit but his life is ruined. It is \na comment not only regarding the proceedings of \nthe law enforcement agencies but it is also a \ncomment on our lethargic judicial system. \n \nThe second short story describes the moral \nturpitude of a ban k staff, who is initially not only a \ngood person but also a good mathematician. \n \nThe third short story deals with Gayatri Mahayajna, \nthe case factor comes into play but rays of hope are \nfound everywhere and within everyone. \n \nThe fourth short story is the b est out of these five \nshort stories. The bonded labourer system was \nbeing perpetuated in the name of a tradition, which \nthe storyteller has unfolded. It was challenged by \nthe younger generation towards the end of the \nstory. The role of education has been e mphasised \nwhich became the enabling factor. The tradition \nwas never discussed in Maithili literature to date. \n \nThe fifth short story discusses many things, from  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nunmatched marriage to the life of a widow. This \nshort story needs improvement. \n \n  \n \nAcharya Rama nand Mandal's strength lies in his \nvocabulary and deep interaction with the good and \nbad traditions of society. He needs to emphasise \nthat part. His abrupt ending of the stories does not \nsatisfy the readers fully. It is expected from him that \nhe will describe every aspect in its totality using his \nstrong points and that is only possible when he \ngives time for his characters to evolve. \n \n \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be part of Videha \nwww.videha.co.in -send your WhatsApp no to \n+919560960721 so that it c an be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \n \nअप न  मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 11 \n१.२.अंक ३५९ प र  टिप्पणी \n \nकल्पना झा, पटना \nतनत नवल सुभार्ष चन्द्र यादव - भाग -१ क सम्बन्धमे - बहुत नीक थलखल, \nसत्य कहल,मैथिल ब्राह्मण आ कणा कायस्थ तँ माि पाठक बतन रतहए \nनतह सक ै त छथि. .सुभार्ष चन्द्र यादव जीक व्यण्क्त्तत्व ओ क ृ ततत्वक \nतवर्षयमे बूझल नतह छल।  \n  \nआचार्य रामानंद मंडल सामाजिक चचिंतक सह साहहत्र्कार \nसीतामढ़ी \nतवदेहक तनत नवल सुभार्ष चन्द्र यादव -भाग -१ तवशेर्षांक पर मंतव्य - \nकतनका टदन पतहले हहिंदी क े  प्रथसि लेखक गीतांजथलश्री क े  उपन्द्यास रेत \nसमामध  क े  अंग्रेजी अनुवाद िूब आफ सैंि क े  लेल अंतरराष्ट्रीय बुकर \nपुरस्कार ममलल त कहल गेल तक अंग्रेजी सातहत्य क े  समानान्द्तर सातहत्य \nभे गेल हए। ततहना मैथिलीक समानान्द्तर धाराक लेखन -सुभार्ष चंर \nयादव सातहत्त्यक संदभा मे इ -तवदेह पतिका क े  संपादक गजेन्द्र ठाक ु रक \nटिप्पणी पर मंतव्य तक सुभार्ष चन्द्र यादव हांथसया क े  समाज अिाात \nपचपतनया समाज क े  मैथिली जे पतहले रार आ बैद्यनाि ममश्र यािी क े  \nशब्द मे शूर क े  मैथिलीय हय।जैइ मैथिली क े  मानक मैथिली माने शोर्षक \nवगा क े  मैथिली से तनक ृ ष्ठ मानल गेल।जौं तक इ बहुजन मैथिल क े  मैथिली \nहय।अइ मै थिली मेयो सातहत्य रचना भेल हय। परंतु एकरा उपेक्षा क ै ल \nगेल हय।इंहा तक तक महाकतव तवद्यापतत अही मैथिली मे रचना क ै ले \nरहलन। परंतु आइ मानक मैथिली में संशोधन क ै ल गेल हय। वररष्ठ \nसातहत्यकार सुभार्ष चन्द्र यादव गुलो उपन्द्यास क े  रचना क क े  पचपतनया \nमैथिली क े  मानक मैथिली क े  समानान्द्तर मैथिली रुप प्रदान क क े  \nसमानान्द्तर मैथिली सातहत्य क े  आगा बढौलन।आइ क े  समय मे इ -तवदेह \nपतिका समानान्द्तर मैथिली सातहत्य क े  पल्लतवत पुष्पपत करे ला जे गाछी \nरोप रहल हतन।जेइ पर रंग -तवरंग क े  थचडैय अप्पन रंग -तवरंग क े  शैली  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमे मैथिली सातहत्य क े  समृि क रहल हय।अइ टदशा मे पंगु क े  \nउपन्द्यासकार जगदीश प्रसाद मंिल, उमेश मंिल,राजदेव मंिल, संदीप \nक ु मार साफी, उमेश पासवान,बेचन ठाक ु र,कतपलेश्वर राउत, रामतबलास \nसाहु, नंदतवलास राय,ललन क ु मार कामत,थशव क ु मार प्रसाद, धीरेन्द्र \nक ु मार, रामदेव प्रसाद मंिल झाड़ूदार, नारायण यादव, मुन्नी कामत आ \nआचाया रामानंद मंिल क े  समानान्द्तर मैथिली सातहत्य मैथिली सातहत्य \nमे मील क े  पािर बनत। कतनका टदन पतहले समानान्द्तर मैथिली सातहत्य \nक े  जगदीश प्रसाद मंिल क ृ त उपन्द्यास पंगु क े  २०२१साल क े  सातहत्य \nअकादमी क े  मूल पुरस्कार से पुरस्क ृ त क ै ल गेल।इ िेग मैथिली \nसमा नान्द्तर सातहत्य क े  लेल आजादी क े  अमृतकाल क े  समान समानान्द्तर \nमैथिली सातहत्य अमृत काल मानल जायत।आतब कोनो सुभार्ष चन्द्र \nयादव क े  मैथिली समानान्द्तर सातहत्य गुलो,रमता जोगी,मिर आ भोंि क े  \nगैस लाइटििंग आ स्िोरी साईंस बदल न सक ै य हय। मैथिलीक समानान्द्तर \nधारा वा शैली क े  तवका स में इ -तवदेह पतिका आ संपादक गजेन्द्र ठाक ु र \nक े  अतवस्मरणीय योगदान क े  भुलाय न सक ै य हय। सधन्द्यवाद।  \n \nप्रणव झा \nतवदेह पतिका पात्तक्षक पतिका त तनकालइते रहईत अथछ जै मे नव -पुरान \nसब तरहक लेखक सब क े  रचना छपय अथछ संगतह संपादकीय िीम बीच \nबीच मे मैथिली आ ममथिला संबंधी  सातहत्य क े  सँजो क पाठक तक \nपहुंचाबे क े  काज सेहो करैत रहई छैि। एतह क्रम मे दू िा प्रयास क े  चचाा \nकरऽ चाहब - तवदेह क े  माध्यम स गजेन्द्र ठाक ु र एकिा प्रयास क े लाह \nअथछ तकछ अङ्ग ् ग्रेज़ी फ े री स्िोरी क े  सथचि मैथिली अनुवाद क े  द्वारा बच्चा \nसब क े  मैथिली से अङ्ग ् ग्रेज़ी वा अङ्ग ् ग्रेज़ी से मैथिली सीखेबाक। तकछ \nकहानी हम पढ़लहु - अनुवाद सब बहुत तनक भेल अथछ। हमारा लगई \nअथछ जे ई प्रयोग मधया -पूता लेल बेस उपयोगी भ सकई अथछ। \nअमधकांशतः बच्चा सब मैथिली से अङ्ग ् ग्रेज़ी वा अङ्ग ् ग्रेज़ी से मैथिली क े  \nयािा हहिंदी क े  माध्यम से होइत करे छईि, ऐ तरहक पुस्त क गाम -िर क े  \nछोि बच्चा क े  मैथिली से सीधे अङ्ग ् ग्रेज़ी आ तवदेश मे वा अङ्ग ् ग्रेज़ी समाज \nमे पैि होइत बच्चा क े  अङ्ग ् ग्रेज़ी से सीधे मैथिली सीखेबा मे सहायक भ \nसक े  अथछ। तवदेह अपन आकााइव क े  माध्यम से मैथिली सातहत्य आ  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 13 \nममथिला क्षेि से जुिल अनेको पोिी क े  एलेक्त्रोतनक माध्य म से सब क े  \nलेल उपलब्ध करेलक अथछ। एतह क्रम मे हाल -तफलहाल तवदेह द्वारा श्री \nटदनेश क ु मार ममश्र क े  तकछ तकताब सब उपलब्ध कराओल गेल अथछ। \nश्री टदनेश क ु मार ममश्र तबहार क े  नदी सब क े  तवर्षय मे चलैत -तफरइत \nएनसाइक्त्लोपीतिया छईि आ तबहार क े  नदी सब पर बहुत काज क े ने \nछईि। ममथिला  क े  क्षेि नदी प्रधान क्षेि अथछ आ अनेको नदी ममथिला \nक े  तवत्तभन्न इलाका से सहसिो साल से बतह रहल अथछ। अपनेक पुस्तक \nसब मे ऐ नदी सब क े  भौगोथलक, ऐततहाथसक, आ सामाद्धजक पक्ष क े  \nबड्ड तनक तववरण भैिईत छईक। टदनेश क ु मार ममश्र जी क े  पुस्तक पाठक \nक े  नै खाली अपना क्षेि  क े  नदी सब क े  तवर्षय मे रोचक जानकारी \nउपलब्ध कराबई अथछ अतपतु लोक क े  अपन क्षेि क े  भूगोल, जलश्रोत \nआ संस्क ृ तत क े  प्रतत जुडाव सेहो उत्पन्न करे अथछ। टदनेश जी क े  तकछ \nपुस्तक पढ़ने रतह कोशी आ बलान नदी क े  संबंध मे। कमला नदी क े  \nतवर्षय मे पोिी तवदेह क े  आकााइव क े  माध्यम से पढ़बाक अवसर भेंिल। \nतवदेह िीम क े  साधुवाद।  \n \nआशीष अनचचन्हार \nतकछ ु  अंकसँ तवदेहमे रौशन जनकपुरीजीक किा सभ पटढ़ छी। ई किा \nसभ तनत्तित रूपसँ हमरा सभहक उपयोगी हएत कारण एतह किा सभसँ \nहम सभ नेपालक मैथिली मतनतवज्ञान क े र झलक भेिैत अथछ। रौशनजी \nकिा क े र संगे आलोचना -आलेख से हो पठाबथि। ई आरो नीक रहत।  \n \nचसर्ाराम झा 'सरस',रााँची \nतप्रय गजेन्द्र, इंजीतनयर टदनेश क ु मार ममश्रक लेखनी आ ब्यण्क्त्तत्व दुनू सँ \nक ै क बेर आमने -सामने भेल छी,प्रभातवतो छी। अहाँक \"तवदेह \"ई \nपतिका मे एक संग एतेक रास नदी -तीरक ेँ  आम पाठकक लेल उपलब्ध \nकराएब ऐततहाथसक सेवा थि क, एकिा गौरव -बोध भय रहल अथछ। \nअहाँक पारखी दृमिक आ सामाद्धजक सरोकारक अभ्यिाना करैत छी। \nसाधुवाद ओ शुभाशीर्ष। पटढ़ कय फ े र तकछ ु  कतह सकब। बहुत नीक \nिेग। \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमनोि पाठक  \nसुभार्ष चन्द्र यादव आ टदनेश क ु मार ममश्रक पोिी तवदेह पेिारमे एलाक \nसम्बन्धमे। सातहत्यकार लोकतन जं एना उ दारतासं अपन समग्र सङ्ग ् कलन \nदऽ सकथि आ तवदेह पर उपलब्ध भऽ जाय तं पढैवला लेल बहुत नीक \nरहत। स्वागत  \n \nपरमेश्वर झा प्रहरी \nगजेंर बाबू, तवदेह क ेँ  नीक सँ पटढ़ बुद्धझ अपन लेख पठायब। एतेक \nप्रशस्त पतिकाक सामग्रीक आनंद लऽ रहल छी। साधुवाद।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 15 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.तनत  न वल सुभार्ष चन्द्र यादव - भाग -२ (गजेन्द्र ठाक ु र) \n२.२.आचाया  रामानंद  मंिल - सामरि  के दुख नातह  गोसाईं  \n२.३.आशीर्ष चम न - आटद नदी -किा  कहैत  स्िी \n२.४.आशीर्ष अनथचन्द्हार - तीन  िा  तबन्द्दु \n२.५.जगदीश प्रसाद  मडिल - तवश्वासहीन  \n२.६.जगदीश प्रसाद  मडिल - मोडपर  (धारावातहक  उपन्द्यास ) \n२.७.रबीन्द्र नारायण  ममश्र- मातृभूमम  (उपन्द्यास )- १७म  खेप  \n२.८.तनमाला  कणा- अन्नन  थशखा  (भाग - ११) \n२.९.िॉ तबतपन  क ु मार  झा - महाकतव  भास  प्रणीत  कणाभारम्  मैथिली  \nअनुवाद  (७म  भाग ) \n२.१०.आचाया  रामानन्द्द  मडिल क ५ िा  किा - किा -१ जइप र  \nसम्पादकीय  समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय  पृष्ठ प र  \n२.११.आचाया  रामानन्द्द  मडिल  ५ िा  किा - किा -२ जइप र  सम्पादकीय   16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय  पृष्ठ प र  \n२.१२.आचाया  रामानन्द्द  मडिलक  ५ िा  किा - किा -३ जइप र  \nसम्पादकीय  समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय  पृ ष्ठ प र  \n२.१३.आचाया  रामानन्द्द  मडिलक  ५ िा  किा - किा -४ जइप र  \nसम्पादकीय  समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय  पृष्ठ प र  \n२.१४.आचाया  रामानन्द्द  मडिलक  ५ िा  किा - किा -५ जइप र  \nसम्पादकीय  समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय  पृष्ठ प र  \n२.१५.क ु मार  मनोज  कश्यप- १ िा  लिुकिा - समानान्द्तर  रेख  \n२.१६.आचाया  रामानंद  मंिल - राजनीतत  आ अपराध  \n२.१७.जगदानन्द्द झा  'मनु '- अनमोल  झा  जीक पोिी  'िेकनोलजी 'क \nसमीक्षा \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 17 \n२.१.तनत  न वल सुभार्ष चन्द्र यादव - भाग -२ (गजेन्द्र ठाक ु र) \nवनत निल सुभार् चन्द्र यादि - भाग-२ \nवनत निल सुभार् चन्द्र यादि - सुभार् चन्द्र यादिक समस्त \nसावहत्य आ ओइपर गजेन्द्र ठाक ु रक दिप्पणी \n  \n भाग-२ \nभाग-१ मे ९ पन्नाक क े दार काननक आमुख 'आखखरी विपन्न मनुक्खक \nगाथा ' जे उपन्यास शुरू हेबासँ पूिव मूल मैथथलीमे देल गेल अथि , क े र \nचचाव अथि आ ई कहल गेल अथि जे ई आमुख गुलोक पाठमे व्यिधान \nउत्पन्न करैत अथि आ अहाँसँ आग्रह कएल गेल अथि जे पृ . सं १७ सँ \nसोझे गुलो पढ़नाइ शुरू करू। एक वनसाँसमे उपन्यास पढ़ढ़ जाउ। फ े र \nघुरर कऽ ई आमुख बा कन्नारोहट हास्य आलेखक रूपमे पढ़ू। गुलोक \nवहन्दी अनुिादमे क े दार काननक आमुख  'आखखरी विपन्न मनुक्खक \nगाथा ' क े र अनुिाद उपन्यासक अन्तमे देल गेल अथि आ तइ लेल \nगौरीनाथ धन्यिादक पा्र  िथथ।  \nजुललया विस्िोिाक अनुदैर्घयष सम्बन्ध बला धूरी , जुललया \nविस्िोिाक उर्धिाषधर सम्बन्ध बला धूरी \n  \nजूथलया विस्टोिा अपन प्रस्तुवत \"िर्व, र्ायलॉग एण्र् नोिल\"मे इण्टर-\nटेक्स्टुअथलटी माने अन्तर-पाठ्यताक संकल्पना देलखन्ह, मने कोनो पाठ \nएकटा देबारमे  बन्न नै रवह सक ै ए। से ओ पाठक ेँ  संकलन कहै िथथ।   18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब गुलोमे देखू , रंजीता रंजनसँ िह िोटक एक हजार टका नरेशबा \nढ़दयेतै। मुदा ओ वनपत्ता भऽ जाइ िै। फ ु लबा मोदीक ेँ  जजतेतै। एम.पी. \nक े र एलेक्शन थिऐ। \nसे सुभाष चन्र यादि टेक्स्टक कनटेक्सट तावक लेने िला २०१५ मे। से \nहुनका भी तर घुररयाइत हेतखन्ह आ से विस्तृत रूपमे बहार भेल \"भोट\"मे \nएम.एल.ए. क े र भेल एलेक्शनक संग २०२२ मे। से अन्तर-पाठ स्थावपत \nकरैत अथि अन्तर-विषयक विषय -िस्तु। ई सभटा पाठ आ विषय एक \nदोसरासँ रगड़ा लैत रहैए आ एक दोसराक प्रभािक ेँ  खतम करैत \nरहैए , कखनो कोनो पाठ आगाँ तँ कखनो दोसर। आ ऐ पाठक ेँ  अहाँ \nसमाज आ संस्क ृ वतक आधारसँ अलग नै कऽ सक ै  थिऐ। से समाज -\nसंस्क ृ वतक पाठ आ सावहत्यक पाठ ममज्झर भऽ जाइत अथि। \nपाठ अभ्यास आ उत्पादनक विषय अथि। से पवहनेसँ समाज -संस्क ृ वतक \nपाठ आ सावहत्त्यक पाठ दू तरहक स्िर वनकालैत अथि। \nविचारधाराक संघषव आ तनािक ेँ  पा ठ समावहत करैत अथि।  \nजुथलया विस्टोिाक अनुदैर्घयव सम्बन्ध बला धूरीमे सोझे लेखक आ \nपाठकक बीच िाताव होइ िै। माने थलफाफक बौस्तु आ थलफाफपर \nथलखल पता क े र बीच सोझे िाताव होइ िै। मुदा जुथलया विस्टोिाक \nउर्धिावधर सम्बन्ध बला धूरीमे \"पाठ\" मूलधाराक सावहत्य आ एकटा िोट \nकालािमधमे भेल घटनाक बीच िाताव करैत अथि।   माने पाठ आ ओकर \nसन्दभवक बीच िाताव होइ िै , एक लेखकक पाठ दोसरक लेखकक पाठ \nसंग िाताव करैए।  \nई दुनू धूरी जखन एक दोसराक ेँ  काटैए तखन शब्द बा पाठ उत्पन्न होइए \nजइमे कमसँ कम एकटा आर पाठ पढ़ल जा सक ै ए।  \nजुथलया विस्टोिा बोली -बानीक ेँ  यथाित राखबाक आ वकि ु  पाठ , जे \nमनुक्खसँ अलग अथि , क े र रूपमे लेखकक अमधकार आ कतवव्यक \nिर्वन करैत िथथ।    विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 19 \nजूथलया विस्टोिाक प्रस्तुवत \"िर्व, र्ायलॉग एण्र् नोिल\"ममखाइल \nबाखवतनक संकल्पनाक ेँ  आगाँ बढ़बैत अथि। संगवह जुथलया विस्टोिा \nभाषाक संक े त आ प्रतीकक रूपमे से हो विश्लेषर् करैत िथथ। जखन \nबच्चा संक े तक रूपमे, लयसँ गप करैत अथि तँ ओइमे संरचना नै होइ \nिै , अथव नै होइ िै। मुदा जखन ओ पैघ होइए तँ ओकरा अपना आ आनमे \nअन्तर बुझाइ िै, ओ बाजऽ लगैए आ अङनासँ बहराइए। आ तकरा बाद \nओ अपनाक ेँ  मायसँ दूर करैए। मुदा ओ लाक्षणर्क सँ एकदम्मे दूर नै होइए \nिरन् लाक्षणर्क आ प्रतीकात्मक े क बीचमे झुलैत रहैत अथि। लाक्षणर्क \nस््र ी गुर्, संगीतमय , कविता आ लय सँ युक्त ; आ प्रतीकात्मक पुरुष \nगुर्, विमध आ संरचनासँ युक्त रहैत अथि। से चलथच्र  आढ़दमे मवहलाक \nशरीरक आ ओकर वकरदारक जे अिमूल्यन पुरुष द्वारा कएल जाइत \nअथि से मा यक शरीर द्वारा ओकर अस्स्तत्िक खतराक र्र अथि। मुदा \nबेबी चाइल्ड अपन मायसँ लग रहैत अथि से ओ लाक्षणर्क स््र ी \nगुर्, संगीतमय , कविता आ लय सँ बेशी युक्त रहैत अथि , से ओ मायक ेँ  \nअस्िीकार तँ करैत अथि मुदा ओकरेसँ अपनाक ेँ  पररभावषत करैत अथि।  \nजेक्स डेरीडा - उत्तर संरचनािाद माने विखण्डनात्मक लसद्धान्द्त \nजेक्स र्ेरीर्ा योवन क े जन्रत विखण्र्नात्मक थसद्धान्तसँ नारीिादी \nविचारधारामे जे हस्तक्षेप करै िथथ तकर कोनेल समथवन करैत िथथ आ \nगाय्र ी चििती स्पीिाक स्िागत। वकि ु  दाशववनक विचारधारा जइ \nप्रकारसँ योनीक ेँ  अप्रत्यक्ष रूपेँ महत्ि दइए ततऽ र्ेरीर्ा द्वारा योवन-\nक े जन्रत दृमिकोर्क सीमाक प्रवत र्धयानाकषवर् एकटा साथवक हस्तक्षेप \nअथि आ तइसँ प्रतीकक घटकक फ े रसँ एकटा प्रवियाक अन्तगवत \nपररभाषा देब सम्भि भेल अथि।  \nर्ेरीर्ा आपसमे होइबला सम्िादक गुर्नखण्र्क असम्भाव्यताक ेँ  देखबै \nिथथ , ओकरा सरल नै कएल जा सक ै ए। से स््र ीक ेँ  अनुमान आ ज्ञानक \nिस्तुक रूपमे नै देखल जेबाक चाही। पुरुषत्िक सापेक्ष नारीिादक ेँ  नै \nदेखबाक चाही िरन नारीिाद लेल एकटा अलगे मोहाबरा बनेबाक खगता \nअथि।   20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसे पाठ , र्ेरीर्ा कहै िथथ , मोटामोटी एकटा राजनैवतक कायव अथि जे \nशक्क्त-सम्बन्ध बा तकरा लेल होइत िातावक रूपमे पररभावषत कएल जा \nसक ै ए। मुदा र्ेरीर्ापर आरोप अथि जे ओ नारीक अबाजक ेँ  पुरुष द्वारा \nअमधगृहीत करबाबय चाहैत िथथ , नारीक एतेक यत्नसँ जे बकार फ ु टल \nिखन्ह, जे ओ अपना लेल बाजज रहल िथथ , से अमधकार ओकरासँ िीनऽ \nचाहैत िथथ। र्ेरीर्ाक ेँ  मवहलाक ढ़दन -प्रवतढ़दनक होइत समस्या आ \nशक्क्तहीनतासँ कोनो मतलब नै िखन्ह। र्ेरीर्ा विखण्र्नात्मक पद्धवतक ेँ  \nनीक आ धनात्मक रूपमे लइ िथथ आ नारीिादक ेँ  अस्स्तत्िक \nतत्त्िमीमांसाक/ तक व क द्वैधक रूपमे राखैत िथथ , जेना पुरुष स््र ी। \nर्ेरीर्ा पाश्चात्य दशवनक क े न्र आधाररत संरचनाक मोहक ेँ  उघार करैत \nिथथ।   सुथस योक भाषाविज्ञानसँ प्रेररत संरचनािाद सांस्क ृ वतक \nअस्स्तत्िक िैज्ञावनक विश्लेषर्क प्रयास करैत अथि। लेिी स्रॉसक \nसंचनात्मक मानि विज्ञान सएह लोकगाथा लेल करैत अथि। तवहना \nसावहत्यमे गद्य आ पद्य लेल संरचनात्मक विश्लेषर्क प्रयास कएल \nजाइत रहल अथि। मुदा र्ेरीर्ा एकरा उघार  करैत िथथ , संरचनािाद \nअपन विश्लेषर् लेल एकटा ठोस आधार ताक ै त अथि, व्यिस्थाक बाहर \nएकटा क े न्र जइसँ ओ एकर िैज्ञावनक विश्लेषर् कऽ सकय, मुदा से मा्र  \nदाशववनकक आभास मा्र  अथि। माने कोनो लोकगाथाक कोनो स्थायी \nबा वनधावररत संरचना क े ना भऽ सक ै ए। से लोककथा बा लोक गाथाक  \nसंरचनाक अर्धययन करबा लेल अहाँक ेँ  ओ विचार बा ओ क े न्र, जकर \nआधारपर अहाँ एकर विश्लेषर् करऽ चाहैत िी , वनधावररत करऽ पड़त। \nर्ेरीर्ा कहै िथथ जे कोनो संरचना लेल ओकर संकल्पना -विचार \nआिश्यक अथि, फ े र टुकड़ी-टुकड़ी जोवड़ कऽ अहाँ ओकरा बनायब। \nमुदा वबनु अन्त सोचने संरचना सम्भिे  नै अथि। आ से सावहत्यमे सेहो \nअथि। याित अहाँ कोनो रचना लेल एकटा स्ियंथसद्ध अथव नै तावक लैत \nिी ओकर संरचनाक अहाँ नै तावक सक ै  िी , कारर् अथव माने अन्त \nओकर संरचनाक ें  वनधावररत करैत अथि। से संरचनािादीक ेँ  अथव \nपवहनवहयेसँ पता रहै िै आ तखने ओ ओकर विणभन्न अंग आ तकर  \nआपसी सम्बन्धक ेँ  विश्लेवषत कऽ सक ै ए। आ यएह विश्लेषर्सँ पवहले \nज्ञात स्ियंथसद्ध अथव अथि र्ेरीर्ाक क े न्र। आ र्ेरीर्ा कहै िथथ जे यएह  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 21 \nवनधावररत करैत अथि जे पाठक संरचना क े ना बनत , कोन अंगक ेँ  लेल \nजायत आ कोन अंगक ेँ  िोड़ल जायत। से जखन हम सावहत्यक \nसंरचनाक विश्लेषर् करैत िी  तँ ओकर अथव आ ओकर प्रभािक गप \nकरैत िी तँ हम ओइ संरचनासँ ओइ तत्त्ि सभक ेँ  थचन्हबाक , फराक \nकरबाक प्रयास करैत िी जे ओइ प्रभाि लेल उत्तरदायी अथि, से ओइ \nसम्भावित पैटनवक ेँ  हम िोवड़ दैत िी जे ओ प्रभाि नै आनत। से ई क े न्र \nआरस्म्भक स्थल अथि संरचनाक ेँ  बुझबाक हेतु। मुदा ई विश्लेषर्क ेँ  \nसीममत सेहो करैत अथि। कारर् क े न्र अपनाक ेँ  क्स्थर रखबाक लेल \nस्तरीकरर्क वनमावर् करैत अथि, आ ओकरा पर वनयं्र र् करैत अथि। \nआ ई अथवक पूिव ज्ञान पाठकक पूिव इवतहास आ समकालीन आलोचना \nथसद्धान्त आ विचारधारापर वनभवर सेहो करैत अथि , ईहो सभ तँ \nसंस्क ृ वतक अंग अथि तखन क े ना एकरा सभक ेँ  संरचनासँ दूर राखल \nजाइए जे एकरा सभक ेँ  सीममत करैए मुदा अपने एकरा सभसँ सीममत नै \nहोइए ? से अपन विश्लेषर्क आधार कोनो स्थायी क े न्रक ेँ  बनायब एकटा \nनुस्खा देब सन अथि आ ई प्रवतवियािादी बा यथाक्स्थिादी क्स्थवत अथि। \nआ ऐ सँ मानक आ गएर -तुलनात्मक स्ितं्र  अथव वनकालबाक मा्र  इ्ा \nथसद्ध होइए। से ई भ्रम जे हम संरचना तावक रहल िी भ्रमे \nअथि , िास्तिमे अहाँ पाठ्य सामग्रीसँ संरचनाक वनमावर् कऽ रहल िी।  \nसे र्ेरीर्ाक उत्तर संरचनािादमे सेहो क े न्रक वबना प्रारम्भ नै भऽ सक ै त \nअथि मुदा ओ ऐ थसद्ध नै भेल स्ियंथसद्धक विखण्र्नात्मक विश्लेषर्क \nआधारपर ओइ क े न्रक ेँ  दोसर क े न्र द्वारा स्थानापन्न करैत अथि मुदा ई \nनि क े न्र सेहो स्थायी नै रहत।    \nतवहना सुथसयो  (Saussure) अपन प्रतीक थसद्धान्तमे प्रतीकक \nविश्लेषर् करैत िथथ जे कोनो शब्द जेना वबलावड़ , वबलावड़ वबलावड़ \nअथि कारर् ओ वकि ु  आन नै अथि। से शब्द अथि प्रतीक थचन्ह आ \nजकरा ओ दशावबैत अथि से अथि बौस्तु / प्रतीक। मुदा र्ेरीर्ा कहै िथथ \nजे अहू लेल पवहने एकटा संकल्पना आनऽ पड़ैत अथि। आ जँ अहाँ \nप्रतीक थचन्हक ेँ  वनरपेक्ष बना देब जे ओकर कोनो प्रतीकसँ सम्बन्ध नै \nिै , जे स्ियंमे एकटा स्ितं्र  संकल्पना अथि आ कोनो प्रतीक/ बौस्तुसँ  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकर कोनो प्रत्यक्ष सम्बन्ध नै िै, मुदा तखन ई संकल्पना सभ प्रतीक \nथचन्हक ेँ  पार कऽ जायत आ वकि ु ओ सूथचते नै करत। आ जँ हम प्रतीक \nआ प्रतीक थचन्हक ेँ  एक्क े  मानी तँ प्रतीक थचन्हक जवड़येपर चोट पहुँचत। \nसे सुथसयोक थसद्धान्त तकावधाररतक विपक्षमे अथि जखन ओ कहैत \nअथि जे प्रतीक थचन्हमे अहाँ प्रतीकक कोनो लक्षर् नै देखू। मुदा जखन \nओ कहैत िथथ जे प्रतीक थचन्ह प्रतीकक ेँ  लणक्षत करबा लेल मा्र  प्रयुक्त \nहोइत अथि आ तेँ ओकर अधीन अथि ओ तक व  आधाररत थसद्धान्तक \nपक्षमे बुझाइत िथथ। से र्ेरीर्ाक कहैत िथथ जे प्रतीक  आ प्रतीक \nथचन्हक ई स्पि भेद मान्य नै अथि, आ प्रतीकक ेँ  प्रतीक थचन्हक ऊपर \nदेल िरीयता सेहो उनटबाक खगता अथि।  \nप्रतीक थचन्हमे अथव पवहनवहयेसँ विद्यमान नै रहै िै। आ पूर्व अथव कोनो \nएकटा प्रतीक थचन्हमे नै भेटत। से पाठक ेँ  अहाँक ेँ  घोर -मट्ठा करऽ \nपड़त , आ ई अनन्त खोज ढ़दस अहाँक ेँ  धक े लत। से ई प्रतीक थचन्ह दोसर \nप्रतीक थचन्हसँ अपन अन्तरक आधारपर प्रतीक वनधावरर् करैत \nअथि , जतेक बेशी अन्तर ततेक लग अहाँ प्रतीकसँ होइ िी। मुदा ई \nकवहयो नै हएत जे अहाँ सभटा अन्तर तावक सकब। मुदा प्रतीक थचन्हमे \nबारम्बारता हेबाक चाही, तखनो जखन एक प्रती क थचन्ह णभन्न प्रतीकक \nवनधावरर् करैत अथि। आ ऐ लेल ओइ प्रतीक थचन्हक थलखखत इवतहास \nजानब आिश्यक। से प्रतीक थचन्ह विणभन्न अथव आ कखनो काल उल्टा \nअथव सेहो देत।  \nर्ेरीर्ा थलखै िथथ जे प्लेटोसँ सुथसयो  (Saussure) आ लेिी स्रॉस धरर \nसभ थलखलाहासँ ऊपर बजलाहाक ेँ  राखै िथथ , कारर् थलखब एकटा \nमार्धयम अथि, असल चीज तँ िार्ी अथि।   सुथसयो थलखखत रूपमे \nउच्चारर् ्र ुढ़टपर र्धयान ढ़दयाबैत िथथ। मुदा र्ेरीर्ा कहै िथथ जे ओ सभ \nविशेषता जे िार्ीमे िै से लेखनमे सेहो िै। आगाँ ओ कहै िथथ , प्रतीकक \nविलुत्प्त िार्ीमे विचारक प्रत्यक्ष रहबाक भ्रम उत्पन्न करैए। मुदा जँ \nबाजल िार्ीक ेँ  हम रेकॉर्व कऽ कय सुनी तँ ओहो थलखल अक्षर सन \nप्रतीकक शंखले अथि , जइमे विणभन्न प्रतीकक ेँ  ओकर एक-दोसराक  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 23 \nअन्तर सँ थचन्हल जा सक ै ए। आ लेखन सेहो सामान्य लेखन आ थच्र सँ \nबुझा कऽ कएल लेखन , ऐ दू तरहेँ भऽ सक ै ए।  'अपन अिक्स्थवतक \nतत्त्िमीमांसा' एकर सभक पा िाँ अथि।  \nपाश्चात्य दशवनक 'अपन अिक्स्थवतक तत्त्िमीमांसा'मे जे मुख्य अथि से \nअथि सद्यः अनुभि - मुदा विखण्र्निाद कहैत अथि जे एहेन कोनो \nअनुभि परा -भाषा स्तरपर नै होइत अथि , कारर् ई अनुभि भाषाक \nमार्धयमेसँ थचन्हल जाइत अथि। फ े र ई जे दैिीय चेतनासँ हम परम सत्यक ेँ  \nबुझैत िी  मुदा विखण्र्निाद कहैत अथि जे ई मा्र  सजवकक सृजन \nअथि। फ े र ईहो जे कोनो बौस्तुक पािाँ सत्य नुकायल अथि , मुदा \nविखण्र्निाद कहैत अथि जे तेहन कोनो स्ितं्र  अस्स्तत्ि नै होइ \nिै , सभटा वनमावर् आ पुनर्निमावर् व्यिस्था द्वारा होइ िै।  से सुथसयोक \nस्ितः उपक्स्थवत वकि ु  नै अथि कारर् सभटा व्यिस्थाक अन्तगवत वनर्मित \nअथि।  \nर्ेरीर्ा कहैत िथथ जे तक व  ऐ सभटा दाशववनक थचन्तनक आधार अथि, से \nकोनो अत्न्तम सत्य आ विश्वात्माक पररकल्पना देल जाइत अथि जे \nसिवज्ञानी अथि। मुदा र्ेरीर्ा कहै िथथ जे ओ थसद्ध नै भेल क े न्रक ेँ  कखनो \nगॉर्, कखनो विचार आ कखनो विश्वात्मा कहल गेल आ ओ अपनासँ \nनीचाँ विणभन्न स्तरक वनमावर् क े लक। से धमव गॉर्क ेँ  परम सत्य मानलक \nआ मनुक्ख आ आन रचनाक ेँ  ओ अपूर्व, विरोधी आ ई सभटा क े न्र बनल \nजे अपना वहसाबे विचार -व्यिस्था बनेबाक दािा क े लक। मुदा एकरा \nसभक ेँ  व्यिस्थासँ ऊपर हेबाक चाही। से गॉर्क स्ि तं्र  रूपसँ धमवक \nबाहर उपक्स्थवत हेबाक चाही। उत्तर संरचनािादी विखण्र्निाद एहेन \nकोनो परासत्यक उपक्स्थवतक ेँ  आभासी मानैत अथि उत्तर संरचनािादी \nभाषाक थसद्धांतक पररर्ाम मानैत अथि । से ऐ प्रतीक थचन्ह सभक \nआपसी खेलमे वकि ु  अथव कोनो विचारधाराक हस्तक्षेपसँ उच्च स्थान \nप्राप्त करैत अथि आ ओकर दोसर अथव तकर पािाँ जेबा लेल धक े ल देल \nजाइत अथि। स्ितं्र ता , गर्तं्र , न्याय आढ़द सन विचारधारा हमरा \nसभक जजनगीक भाग िी मुदा लागैए जे ओइ सभसँ हमरा सभक \nजजनगीक बहुत रास अथव वनकलल मुदा अन्िेषर्क उपरान्त ओ सभ  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदोसर विचारसँ बहार भेल बुझायत। कोनो सं कल्पना एहेन नै अथि जइमे \nदोसर   विचारक अिशेष नै भेटय।  \nरमता िोगी  \nयािा तववरणी, िायरी रूपमे। लेखक थलखै छथि -[०५.०३.२०१९] \n\"मैथिलीमे अखनधरर जे यािा सातहत्य थलखल गेल अथछ, तातहमे \nअमधकांश नीरस आ बेजान अथछ। अनावश्यक तववरण आ महत्वहीन \nसूचनाक भडिार अथछ। ओतहमे इततवृ त्तात्मकता बेसी आ \nआख्यानपरकता कम छैक। िायरी शैलीमे थलखल एतह वृत्तांतमे इततहास \nआ पुरातत्वक बारीक आ ब्यौरेवार अन्द्वेर्षण नतह अथछ। तवत्तभन्न देशक \nजीवन -शैली आ संस्क ृ ततक ेँ  आलोतकत करऽवला रोचक मानवीय प्रसंग \nअथछ।\" \nलेखक आस्रेथलयासँ प्रभावी छथि - 'आस्रेथलया तवकथसत, समृ ि, \nस्वच्छ, शुि आबोहवा आ उन्नत जीवन स्तर बला देश अथछ।.. गरीबी, \nअथशक्षा आ सामाद्धजक भेदभाव नतह रहलाक कारणे ओतौका जीवनमे \nबहुत शात्न्द्त छैक।'  \nहमरा मोन पडैए जे एकिा हमर संगी कोनो परीक्षा दइले दरभंगा गेल आ \nयूतनवर्सिंिी एररया िूमम कऽ चथल आयल, कहलक जे दरभंगासँ नीक  \nशहर तँ पूरा तबहारमे कोनो नै छै। ओना तँ लेखक कहै छथि जे हुनकर ऐ \nयािावृत्तान्द्तमे इततहास आ पुरातत्वक बारीक आ ब्यौरेवार अन्द्वेर्षण नतह \nअथछ, मुदा उपरका अनुच्छेदक आलोकमे हम ऐपर ध्यान टदआबऽ चाहब \nजे जखन सन् १७७८ मे तब्रिेन अमेररकाक कॉलोनीसँ हाि धो लेलक तँ \nअपराधी स भक ेँ  पठे बा लेल वजीतनया आब ओकरा लग नै रहलै। से \nक ै प्िन तफथलप तीन जहाजमे पशु, बीआ, भेडा, हर आ ६ िा छोि जहाज \nआ १४०० मतहला पुरुर्ष जइमे सँ अदहा अपराधी रहथि, लऽ कऽ २६ \nजनवरी १७८८ क ेँ  वतामान थसिनीक तिपर पहुँचला, आ आस्रेथलयाक \nचारू कात समुर तिसँ मूल आटदवासीक ेँ  भीतर परती टदस धक े ल देलतन, \nओकर वािरहोल (जलस्रोत) पर कब्जा कऽ लेलन्न्द्ह, आ आइयो जखन \n२६ जनवरी ओतऽ ऑस्रेथलया टदवस मनाओल जाइए, मूल आटदवासी  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 25 \nओइ टदन शोक टदवस मनबैत छथि, आब ओ ररजवेशन (अधूसूथचत \nबोन) मे रहैत छथि। मुदा जेम्स क ु क जखन न्द्यूजीलैडि गेला तँ ओतुक्त्का \nमूल तन वासी माओरी सभक संग नीक व्यवहार क े लन्न्द्ह।  \nआब आउ रमता िोगी पर - \n[३०.०९.२०१८] अपन पुि क ु मार सौम्य संगे तबजनेस क्त्लासमे ओ \nमेलबॉना तबदा भेलाह।  \nपैि बेिा संतोर्ष क ु मारक ेँ  पहुँचलापर फोिो पठबैत छथि। बेिा क ु मार \nसौम्य सी.ए. छथिन्द्ह आ पुतोहु मधुथलका (मधु) सॉफ्िवेयर इंजी तनयर, \nबेिा जाततयेमे तबयाह क े ने छन्न्द्ह से देखेबा लेल लेखक तनम्न वाक्त्यक \nप्रयोग करैत छथि - \"भािा -अदौरीक तीमन बनल छैक। अदौरी \nमधुथलकाक मम्मी जयमाला यादव...\"।  \nसैंक्त्चुअरी लेकक तकछ ु  भारतीयक दोकानक चचाा अथछ आ पतंजथल \nउत्पादक सेहो। चारर माससँ सौम्य कैंसर पीतडत मायक मृ त्योपरान्द्त सेवा \nक े लन्न्द्ह आ आब तपताक ेँ  संग अनने छथि। सौम्य कहै छथिन्द्ह जे \nसंतोलाक ेँ  ऑस्रेथलयामे ऑरेन्द्ज नै मेंिेररन कहैत छैक। प्वाइंि क ु क \nमेलबनाक पछबररया भाग थछऐक। एतय इंतियन आ अफ्रीकन बेसी रहैत \nअथछ। क्राइम सेहो होइत छैक (तेँ होइत छैक - से लेखक नै थलखने \nछथि।) \nस्वस्स्तका गोयनका (सी.ए.) आ आनन्द्द गोयनका (सॉफ्िवेयर \nइंजीतनयर)क चचाा अथछ। तहन्द्दी तफल्म 'सुईधागा'ऑस्रेथलयामे लागल \nछै। िोसा हिमे सब सुन्द्दर भारतीय युवती वेरेस छै। एकिाक मुस्की \nलम्बा छलै... लेखक सोचैत छथि - ओ तकएक मुस्कायथल?... जे हो, \nसुखायल जीवनमे एहन तरल  आष्त्मक अनुभूतत तकछ ु  क्षणक लेल सुख \nदऽ जाइत छैक।  \nभारतसँ सुखद समाचार एलतन, यूतनवर्सिंिी पेंशनक बकाया राथशक \nभुगतान लेल तत्पर भेल। दूर -दूर जाइबला रेनक ेँ  एतऽ तबलाइन रेन  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकहल जाइत छैक, ताहूमे दुिािना नतह ििैत छैक। थसिीमे राम चलैत \nछैक, कलकत्ते िामे राम नै छै, मुदा एतुक्त्का राम नीक छै।  \nक े दार काननक भाततज राहुल वत्ससँ गप भेलतन। ओ आ हुनकर पत्नी \nअत्तश्वनी, दुनू इंजीतनयर छथि आ मेलबनामे नोकरी करैत छथि, बेिी \nअयस्का। तकशनपुरक अहमद नोमानीसँ सेहो गप भेलतन।  \nदू िा हब्सी आ मतहलाक थचथचयायब सुनलन्न्द्ह। तनग्रो आ हब्सी \nअपमानजन क शब्द थछऐ जेना मधुबनीक थसमराक तगदरमाा़डा, ओकरा \nबंजारा कतहयौ, जेना पातकस्तानमे पश्तूनक ेँ  अपमातनत करैलेल पठान \nकहै छै, मुदा भारत मे लोक पठान िाइिल सेहो राखैए। आगाँ जा कऽ \nलेखक मुदा हब्शी शब्दक कहलासँ अपनाक ेँ  दूर करै छथि।  \nससुर पुतोहुक (सासु -पुतोहु नै) क े र सम्बन्ध  फररछायल अथछ। \"कतेक \nगाजान मधयापूता लग गेल तऽ ओतह देशक मुरा पतहनतह कीतन लेलक। \nअहूँ जँ ओतहना कररतहुँ तऽ हमरा बड्ड खराब लगैत। मधु िोडे आउि \nस्पोक े न छथि।\"  \nमेलबनाक रॉकबैंिक दुगाापूजा। -एतहठाम हहिंसाक कोनो स्थान नतह छैक। \nचारर साल पतहने क े दार कानन, सुस्स्मता,  िुस्सी आ रमण क ु मार ससिंह \nसंगे तारानन्द्द तवयोगी लग मतहर्षी महाअिमी मे गेल रहथि, माँ ताराक \nदशान, बथल प्रदान, फ े र कारूिान , लोक दूध चढ़बैत अथछ। तवयोगी \nकहैत छथि - तारािानमे रक्त्त बहैत छैक आ कारूिानमे दूध बहैत छैक!  \nकार ड्राइवर बेसी मतहले।  \n\"ऑतफसक शराब पािी, मधु हैं गओवरमे छलीह। \"  \nसौम्य ऑस्रेथलयामे बसय चाहैत छथि तीन साल भेल छन्न्द्ह, चारर साल \nपूरा हेतन्न्द्ह तँ नागररकता लेल अप्लाइ करताह।  \nएक्त्क े िा चद्दररमे एक दोसरसँ सिल दू िा स्िी सडकपर चलल जाइत \nछथल। बहुत सम्भव जे लेस्स्बयन हो।\"   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 27 \nशथश कपूर अपन तवदेशक अनुभवमे कहने छलाह जे हु नकर दोस्त सभ \nएक दोसरासँ छ ू तब कऽ हँसी मजाक करैत छला तँ ओतुक्त्का लोकक ेँ  होइ \nछलै जे ओ सभ गे छथि। से लेखक ठीक े  भद्धजयेने हेताह।  \nसौम्य ओतऽ बसऽ चाहैत छथि मुदा मधुक ेँ  िर होइत छन्न्द्ह।  \nलेखकक प्रोफ े सर महेन्द्र झा सँ गप भेलतन, जून -जुलाइक पेंशन आयल \nछन्न्द्ह। ओ चाहै छथि आ क ेदार, कामता, तवनय क ु मार झा, वैद्यनाि झा \nचाहै छथि जे ओ ओतऽ खूब सातहत्य थलखथि। मिर उपन्द्यासक पतहल \nअंश अंततकामे माचा २०१६ मे आयल, फ े र नतह आयल। २४.१०.२०१८ \nक ेँ  एकिा नव उपन्द्यास थलखब प्रारम्भ क े ने छथि। नाम फ ु रायल नै छन्न्द्ह। \nसण्च्चदानन्द्द सच्चूक ेँ  'मिर' क े  अंश बहुत नी क लागल छलतन। मैसेज \nपठौने छलन्खन्द्ह।  \nलेखकक पुनवाास (सुपौल) वला खेतक धान कटि जेतन्न्द्ह, बिाइ देने \nछथिन्द्ह। भरेबाक छन्न्द्ह, जँ बिेदार फ े र तकछ ु  बाउग कऽ देलकन्न्द्ह तँ फ े र \nकए मास लितक जेतन्न्द्ह। दू गोिेसँ गप भऽ रहल छन्न्द्ह, पाइ िातन कऽ \nठतक लेतन्न्द्ह तकरो थचन्द्ता छन्न्द्ह।  \nमधु तीन  तगलास ह्वाइि वाइन (देसी शराब)क ऑिार दैत छथिन्द्ह, स्वादा \nताडी जकाँ छैक।  \nसौम्य एकिा जापानी व्यंजन सुसी (बथसया भात आ मुगााक बनल) ऑिार \nकरैत छथि।  \nसमुरी माँछ बारामुंिी, मुदा पोखरर, चाँप आ धरक माछ सन स्वाद नै। \nरमण क ु मार ससिंहक ेँ  'फ े रसँ हररयर'  काव्य संग्रहपर को नो पुरस्कार भेिल \nछन्न्द्ह (पुरस्कारक नाम नै थलखल छै), ओ गुलो क े र तहन्द्दी अनुवाद कऽ \nरहल छथि (२८.१०.२०१८)। \n२९.१०.२०१८- चारर पेज थलखलन्न्द्ह एतबो रोज थलन्ख लेताह तँ एक \nमासमे उपन्द्यास तैयार (जापानी उपन्द्यासकार हारुकी मुराकामी प्रततटदन \nतबनु नागा क े ने १० जापानी पन्ना थलखै त छथि - मोिामोिी १६०० शब्द)।  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनगर पररर्षदक ेँ  ऐठाम तवनढम कहैत छै। अफ्र े की अत्तभवादन - मुट्ठीपर \nमुट्ठी िकरेलक। माइकी कािासँ अहाँ मेरो, बस आ राममे सफर कऽ \nसक ै त छी। एकिा स्िेशनक अजीब नाम - एयरक्राफ्ि। \nतिब्बामे एकिा मांगैबाली चढ़ल, सौम्यक ेँ  भेलतन जे ओ ड्रनस क े र खा ततर \nमंगैत होयत। फ े र नीचाँमे ओकरा देखलतन, थसगरेि मुँहमे दबेने अबैत, \nछातीक ेँ  मललक जेना लाइिर तातक रहल हो.. भररसक कामुक इशारा..।  \nलेखकक ेँ  हेमोनलोतबनक स्तर सामान्द्य राखक लेल मासमे एक बेर एनफो \nइंजेक्शन लेबऽ पडैत छतन।  \nआइ नोत अथछ। तवकास, तप्रयंका, अत्तभर्षेक, तनमध आ अ त्तश्वनी..। \nतवकास आ अत्तश्वनीक नोकरीपर खतरा छैक। िािासँ तनमधक मायक \nफोन आयल छैक।  \nनौआक दोकान... एकिा मतहला दोकानक तहसाब -तकताबमे लागल \nअथछ। तकलक.. बुझेलै जे हम पतहनतहसँ देन्ख रहल थछऐ। ... ओ हमरा \nटदस तकलक। हम ओकरा टदस तकथलऐ। हमरा िर भेल। ओकरा की \nभेलै? \nअफ्रीकनक ेँ  जँ हब्शी या ब्लैक कहबै तऽ ओ नाराज भऽ जायत। सब \nअफ्रीकन कारी आ लंबा होइत अथछ। बहुत कम्मे एहन होइत अथछ जकर \nगढ़तन नीक होइत अथछ। ई संयोगे थछऐ जे रेस्िाँमे महजूद अफ्रीकी युवती \nसुन्द्दर छथल। \nसौम्यक ममि जसवंत ससिंह, तबयाह ईसाइ एंजेलीनासँ। धमा पररवतान क े र \nकोनो चक्त्कर नै, यज्ञो हेतै आ चचामे प्रािाना सेहो।  \nसौम्य आ मधु स्नोरक े सलिंग..स्क ू बा... दुनूमे भाग लै छथि। रीफक दशान, \nबोिक पेनीमे शीसा लागल छै।  \nजेस टिया आ बेकी बॉलिॉक.. एक दोसरसँ गला ममलैत छी। आरम्भ \nजेस टिया करैत अथछ। बेकी क े  आसलिंगनमे एकिा चुम्बकीय तरंग छैक।   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 29 \nफ्रॉनस रेस्िाँमे ितडयाल क े  माउस खा सक ै त छी। क ं गारू क े  खाल कीतन \nसक ै त छी। आस्रेथलयाई आटदवासीक ेँ  प्राचीन तिजेररिू वाद्य बजबैत सुतन \nसक ै त छी।  \nएतऽ अपनेसँ पेरोल भरय पडैत छैक।  \nआइ पतहल टदन पोक ा  (सुनगरक माउस) खा रहल छी।  \n  \nपैंन्नवन पैरेि...  \nभोरे क े दार क े  मैसेज देखलहुँ । िी एम साहेब गप्प करऽ चाहैत छह।... \nहुनका खाली द्धजज्ञासा रहतन जे मेलबनामे कोना छी। हमहूँ तनत्तिन्द्त \nभेलहुँ।  \nदेखथलऐ दूिा लडकी एक दोसरक ेँ  कथसकऽ पकडने चुम्मा -चािी लऽ \nरहल अथछ। बुझाइ -ए लेस्स्बयन अथछ। आस्रेथलयामे समलैंतगकता वैध \nछै। गे गे संगे आ लेस्स्बयन लेस्स्ब यन संगे तववाहो कऽ सक ै त अथछ।  \nअंक ु र आयल छथि। ओ मधु संगे पढ़ै छलाह।  \nदूिा जनानी तिब्बामे चढ़थल। मधु बतेलथि ई सभ रेभलसा अथछ। तनशां \nवला सुइया लऽ कऽ मस्ती करैत रहैत अथछ।  \nदू बीत क े  गोलमिोल झबरा कोआला एगो ठाटढ़पर गबदी मारने बैसल \nअथछ... आलसी जीव।  \nक ं गारू.. सहममलू  \nएमू थच डै.. उज्जर पेथलकन..लायर बिा.. तस्मातनया िेतवल्स (लुप्तप्राय)।  \nऑस्रेथलयासँ क ु आलालम्पुर फ े र होची ममन्द्ह थसिी। एक करोड जनसंख्या \nबला शहरमे ७० लाख दुपतहया।   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदत्तक्षण तवयतनाम, मैकोंग नदी। पतहल बेर धानक किनी मशीनसँ \nदेखथलऐ। तवयतनाममे साँपो, क ु क ु डो खाइत छैक। क ु त्ता  क े  माउंस पुंसत्व \nबढ़बैत छै से ओतऽ तवश्वास छै।  \nतवयतनाममे महाप्रकाश बड्ड मोन पतड रहल अथछ..  \nथसिी िूर, चीनी पगोिा, जकरा बाल बच्चा नै होइ छै से थचडै कीतन कऽ \nउडा दैत छै। मधु एकिा थचडै कीतन कऽ उडा दैत छथि।  \nहोची ममन्द्ह थसिीसँ हनोइ, उत्तरी तवयतनाम। ओतुक्त्का नदी   रेि रीवर।  \nमधु क े  सखी रुथच आ पतत गौरव ओतऽ भेिलन्न्द्ह।  \nयािा वृत्तान्द्तबला नोिबुक हेरा जाइ छन्न्द्ह फ े र भेि जाइ छन्न्द्ह।  \nरुथच ब्राह्मण छथि आइ.ए.एस. ऑतफसरक बेिी, गौरव राजपूत। प्रेम \nतववाह क े ने छथि। रुथचक तपता ऐ तववाहक िोर तवरोध क े लतन।  \nकठपुतली, कखनो सोंथस तऽ कखनो बोच बनैत  अथछ। \nरुथच संगे तवदाइ क े  आसलिंगन होइत अथछ।  \nकम्बोतिया अंगकोर वात तहन्द्दू आ बौि धमाक सष्म्मश्रण अथछ। भाइ \nयोगेन्द्र पाठक तवयोगी अंगकोर वातक बहुत सूक्ष्म आ तवस्तृत अन्द्वेर्षण \nकयने छथि।  \nपब स्रीि क े  चौराहा.. पैंतीस सालक आदमी.. वांि गला सर? ििी िालर \nफॉर वन आवर।  थसक्त्सिी िालर फॉर वन नाइि।.. नो आइ िोंि \nवांि।स्पेतनश मतहला.. उनोस, दोस, िेस... (एक दू तीन)  \nपुछथलऐ - दोंदे त्तभभा उस्तेद (अहाँ कतय रहैत छी?)  \nकहलक - एसपान्द्या (स्पेन)।   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 31 \n..राततमे तरल बेंग थचखैत छी।  \nबंकाक, सुवणाभूमम एयरपोिा.. बीचमे समुर मंिन क े  तबम्ब ठाढ़ करैत \nमूर्तिं.. तहन्द्दीओमे चेतावनी थलखल छै.. कोई टिप्स नहीं। बैंकाकक लम्बा \nवात अरुण मद्धन्द्दर। \nपिाया..   क ृ शकाय जजार बुि.. बुिक एहेन मूर्तिं नै देखने छथलऐक। \nराततमे एक बजे मुम्बई पहुँचब। सम्राि ररसीव करताह। [०४.०१.२०१९] \n  \nपररचशष्ट- अंडमान डार्री \n  \nथसतम्बर २०१२- माद्धझल बालक संजय सपत्नीक पोिा ब्लेयर जा रहल \nछथि, बजेलथि। हम सहरसासँ ओ मुम्बईसँ, पोिाब्लेयर एयरपोिापर भेंि \nहोयत।  \nिैस्की लऽ कऽ अन्नादुरै ठाढ़ अथछ, ओ चेन्नैमे लऽ कऽ िर बना रहल \nअथछ, ओकरा होइ छै अंिमान कतहयो समुरमे िूतब जेतै। ओकर राँचीक \nड्राइवर बादमे अबै छै उद य। पोिाब्लेयरमे राँची नाम्ना एकिा मोहल्ले छै। \nअंिमानमे सभसँ बेशी बंगाली अथछ फ े र तममल।  \nनॉिा बे, तबसिकही नोि पर जे फोिो छपैत छैक से अही िापूक पहाड \nआ जंगल क े । एतऽ स्नोरक े सलिंग, स्क ू बा िाइहविंग, स्पीि बोि सभ छै। \nकोरल रीफ छै। नलासबोि (पेनीमे नलास) बैसल -बैसल सा गरक जीवन \nदेन्ख सक ै  छी। \nजॉली ब्वायमे प्लात्स्िक प्रततबष्न्धत छै।  \nबरिंग जारवा अटदवासी। ममि लल्लन (तवनय क ु मार झा, आइ.ए.एस.) \nबहुत जोर देने रहथि, जारवाक ेँ  जरूर देन्खहेँ।   32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहैवलॉक आइलैंि।  \n  \nभोट  \nभोिमे लेखक - प्रोिैगोतनस्ि (सूिधार) क ेँ  भाततज (ओ प्रोिैगोतनस्िक \nभाततज छथिन्द्ह तकर खुलासा बादमे होइए)  यदुवंश्, जे बहुत पतहने \nएमेले एक बेर भेल रहय (एकरो चचाा बादमे छै) क ेँ  लोक तवधायकजी \nकहै छै, क े र फोन अबैत छन्न्द्ह। प्रोिैगोतनस्ि सुभार्ष जी क नीक लोकमे \nतगनती छन्न्द्ह से ओ तहनकासँ सहायता मांगैत छन्न्द्ह। कररहो पहुँचै छथि। \nराजद नेता राद्धजन दर कहै छन्न्द्ह जे सबहक ऐठाम एक -एक कप चाह \nपीतब लेता तहीमे बेडा पार।  \nएमेले चुनावमे राजद, जदयू आ कांगरेस पािी क े  गठबंधन छै। यदुवंश \nक ु मार यादव तपपरा तवधान सभासँ उम्मेदवार थछऐ, ई राजद क े  तहस्सामे \nपडल छै। कररहो पतहने सुपौलमे पडैत रहइ। अइ बेर काइि कए तपपरा \nतवधान सभा मे दाए देलकइए, तवजेनदर यादव एतऽ सऽ द्धजतैत रहइ, तैं \nएतौका बेसी भोिर जदयू क े  छै। राद्धजनदर यादव एतऽ सऽ मुन्खया क े  \nएलेक्शन लडल रहय। जीत नै सकल, मुदा योनय आदमी छै, गएर \nसरकारी कौलेजमे नाम छै, मासमे दू -चारर टदन कौलेज जाइए आ हाजरी \nबना कऽ चैल आबइए।  जतहया कतहयो अनुदा न आबै छै तए िोडे \nआमदनी भाए जाइ छै। लाि बना कऽ सभ िूमैए। प्रोिैगोतनस्ि सेहो सङ्गमे \nिूमै छथि। हरदी क े  परोग्राम बनत तऽ प्रोिैगोतनस्ि कामता (जदयू) संगे \nतनकथल जेता, मुदा ने दीना पाठक (जदयू)क ेँ  तकछ ु  पता छै ने एकिा आन \nकांगरेसीये क ेँ । प्रोिैगोतनस्ि कामताक ेँ  कहै छथि  जे ऐ तरहेँ सोचलासँ \nराजद, जदयू आ कांगरेसक गठबन्धन कमजोर भऽ जेतै। कामता हरदी \nजाइले तैयार भऽ जाइए। फ े र हरदासँ कररहो। एलेक्शनक परचारक \nप्रोिैगोतनस्िक ई पतहल अनुभव छन्न्द्ह। यदुवंश कहै छन्न्द्ह जे पैसा नइ \nअय। प्रोिैगोतनस्िक ेँ  ई थचत्न्द्तत करै छन्न्द्ह। तबनु पाइक चुनाव क े ना  \nलडत? प्रोिैगोतनस्ि कतेक चन्द्दा दऽ सकततन्द्ह ५-१० हजार, ओइसँ तँ \nनीक जे परचारमे ओत्तेक खचा कऽ देथि, चाह -पानमे की कोनो कम खचा  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 33 \nहोइ छै! सोचै छथि जे कररहोक खचााक भार उठा लेथि, मुदा फ े र होइ \nछन्न्द्ह जे नै जातन कत्ते खचा हेतइ। प्रोिैगोतनस्ि आ कामता सुपौलमे पढ़ैत \nरहथि  आ यदुवंश रफीगंजमे, तकर एकिा न्खस्सा प्रोिैगोतनस्ि सुनबै \nछथि, कामताक साइतकलसँ प्रोिैगोतनस्ि आ यदुवंश एकिारा गेलथि \nओत्तऽ साइतकल चोरर भऽ गेलै, कामता यदुवंशक ेँ  मोन पाडैत अथछ, \nयदुवंश आब ओकरे क्षेिक एमेले बनतै, एक दोसर क े  बेगरता पडतै। \nमुदा पािी लाए कए दूरी छै , शीर्षा नेता सभ समझौता कऽ लेलक ै  मुदा \nएतेक टदनक किुता तुरन्द्ते भाफ जकाँ क े ना उतड जेतै? तबन्द्दुलाल दास \nमखौथलया अय। न्खस्सा सुनबै छै, चाह दोकानबलाक नाम बीतियो छै, \nिूस जे लेलक ै , से ससपेन भाए गेलै। ततहया सए चाह बेचइ छै। सभ \nभभारो हँसलै, बीतियो ममतिलो पास नइ -ए। बीतियोसँ प्रोिैगोतनस्ि पूछै \nछथि, ओ ककरा भोि देत, मुदा ओ िेढ़ जबाब दइ छन्न्द्ह - ककरा देबै आ \nककरा नै देबै, से तोरा कतह कए! बीजेपी क े  क ं िीिेि तवश्वमोहन थछऐ, \nएक बेर एमपी भएल रहइ, दोसर बेरा हारर गेलै, एतुक्त्क एमेले ओकर \nकतनयाँ सुजाता थछऐ। तवश्वमोहन कीयि थछऐ। एक बेर टदलेस र कामत \nजीतल रहै, ओहो कीयिे रहइ। ओना सोशथलस्ि पािी क े  नेता तवनायक \nयादवक जमाइ दीनबन्धु यादव सेहो एक बेर जीतल छै। तपपरामे कीयि \nक े  जनसंख्या बेशी छै। दोसर नम्बरपर धानुक आ तेसर नम्बरपर जादव \nछै। धानुक जाततक े  अपन कोनो क ं िीिेि नै छै, से ओकर भोि बँितै, \nचौधरी भेलै बतन याँ आ बीजेपी भेलै बतनयां पािी, ऊ बीजेपी छोतड कतय \nजेतै? हँ पाइ पर तकयो ढूइल जाइ तँ..   समाजवादी पािी क े  क ं िीिेि \nसत्यनारायण गुप्ता, ऊ तेली थछऐ, तेली क े  बेसी भोि ओकरे जेतै। \nवामपंिी क े  उमेदवार नागेसर यादवक कोनो चरचा नै छै। मुसलमान \nबीजेपी सए भडक ै  छै, ऊ सब छेहा गठबंधन क े  भोिर थछऐ। ततहना \nबाभन गठबंधन सए भडक ै  छै। सुखदेव बीजेपी मे छै, ओना ओकर \nउमेदवार सए जनता नराज छै। थशवजीक चाहक दोकान छै, नै नीक चाह \nबनबै छै, तनशांमे रहै छै, परधानमंतरी तक क े  गारर दै छै, प्रोिैगोतनस्िक ेँ  \nकहै छन्न्द्ह खरचा करै ले - तोरे कोन कमी छह! ओकर बेिी  लछमी जीन्द्स \nआ िॉप तपन्द्हइ छै। थलट्टी चाह बनबइ आ गैंहकी सम्हारइमे ओस्ताज \nभाए गेल छै। प्रोिैगोतनस्िक ेँ  थशवजी लछमीसँ पढ़ाइक िेस्ि करबैत अथछ, \nप्रोिैगोतनस्ि पूछै छथिन्द्ह पुपप माने की? उत्तर - फ ू ल। थशवजी, बेिी पढ़ैमे  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतेज छौ! प्रोिैगोतनस्ि क ं िीिेि संगे अपन सम्बन्ध सभ क ेँ  बता देनतह \nछथि, ता बात पसरइ छै, दस टदनुका बाद फ े र एता। िरनी कहै छथिन्द्ह - \nिुचिुच जाय कए की हेतै। अहाँ क े  कहने लोग भोि दाए देतै? दाइ \nसकइए। सौ -पचास भोि क े  फरक पडतै। तए फ ै दा हेतै यदुवंश कए। \nअहाँ कए यदुवंश की देत?.. अपन काम करतै तए दू गो पैसो हेतै। परचार \nक े ने सए पेि भरतै? सब क ु इछ पैसे नै ने थछऐ। नै थछऐ तए जाउ। ओनही \nबैठल रहब।.. आइ हम नै काम देबै तए काइल्ह ऊ हमरा काम देतै? जे \nमन होइ -ए सएह करू - िरनी आद्धजज भेल कहइए। \nयदुवंश नामांकन दान्खल क े लक। प्रभास प्रभारी थछऐ। चुनाव लतगचा \nगेलै, प्रोिैगोतनस्ि कररहो पहुँचै छथि। काम ता मंिीजी क े  परचार करय \nगेल अय, ओ ओकर पािी जदयू क े  उमेदवार थछऐ, क्षेि बदैल गेलै, \nलेतकन पािी तए नै बदललै। तबन्द्दू मास्िरी करइए। पराइतवि। .. पचास \nिक े  मेहीना। .. कोय दइ छइ, कोय नइ दइ छइ। .. जैह भेिल, सैह लाए \nलेलक। चाउरे देबें, दूधे देबें, जरने देबें..। एक बे र ऊ पंचायत सममतत क े  \nसदस्य भेल। मुन्खया कए कतह कए पण्ब्लक क े  कोनो -कोनो काम.. इनरा \nआवास तए ककरो तबरधा तपलथसन। काम भए गेला पर.. कोय दस, \nकोय बीस।.. लेतकन अतगला चुनाव जातीय गोलबन्द्दी क े  ओजह सए \nहाइर गेल।  \nमन्नू.. मालजाल क े  पैकारी करइ -ए। खाली खरचा -पाइन क े  इंतजाम क े ने  \nजाहक.. मन्नू हमरा मुल्हा तए ने बूइझ रहल अय। मन्नू भाय, पतहने चुनाव \nकते थचक्त्कन आ शान्द्त होइत रहइ।.. आब स्वािा क े  उठा पिक छै।  \nआइ सभक िारगेि मुसहरी आ िोमराही रहै। कररहोमे मुसहर क े  दूिा \nिनगर िोल छै।.. सिले िोमरातहयो छै।.. सब भोिर क े  दुआर पर जाउ।.. \nहमरो भेलू देलक। हमरो पुछलक। कररहो क े  दुनू िोल आ बगहीओ क े  \nमुसहरी धांगथलऐ।.. साँझ पैड गेलै।.. चंदेसरी चाह -पान क े  पैसा तए \nहमरा सए लेबे क े लक; मुसहरी क े  एगो नेता खाततर सौ िका और \nलेलक।.. नीतीश क ु मार भोिर क े  नाम जे अपील क े ने छै से, सात तनिय \nबला िोर्षणा-पि, बैलेि पेपर क े  नमूना आ कलेंिर लाए कए तनकलै  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 35 \nछी।.. भाइजी गड्डी क े  गड्डी आनने छह।.. हम अपन आिा गील काए \nरहल छी।.. मतहला कए ठीक सए बुझाबहक। कतहहक नीतीश आ लालू \nममल गेलै। दुनू एक भाए गेलै। अइ बेर एतय तीर क े  तनशान नै रहतै। \nलालिेम रहतै।.. अइ बेर लालिेमो मे देबहक तए नीतीशे द्धजततै। \nपुछलक - नीतीश मुखमंतरी बनतै ने? मतहला खाततर बहुत क ु इछ \nक े लकइए। जनीजातत नीतीश क े  कट्टर समिाक छै।  \nसफीना आयल हइ! - जमील सुनबइए। सफीना क े हन -क े हन क े  आँड \nगलाय दइ छै। फ े र सफीनाक एकिा न्खस्सा।.. मुन्खयोमे ठाढ़ भेल। लोक \nथचन्द्हलक ै । चंदेसरी सफीना क े  भक्त्त रहय, संगे िूमइमे चं देसरी कए खूब \nमन लागइ। ओकरा भोि क े  देतै! चंदेसरी सोचइए.. कतहया काम पर \nभोि देतै? सफीना बेसी पढ़ल थलखल नै छै, फोकातनयां पास छै,..।  \nतवश्वमोहन क े  िर किैये छै। ओतय पान सय िका भेिै छै। संजय आ \nजयप्रकाश दुनू बीजेपी क े  समिाक थछऐ। अखबारमे रोज समाचार.. गड्डी \nक े  नोि आ शराब क े  बोतल पकडल जाइ छै। गगना - दारू आ माँस चलै \nछै। बीजेपी द्धजतले छै। \nथसपौल.. राहुल गाँधी क े  भार्षण रहइ। पूरा गांधी मैदान भरल रहइ.. \nकहलकइ मोदी चोर छइ.. दंगा करबै छै, तहन्नू -मुसलमान कए लडबै छै।.. \nगठबंधने द्धजततै। समाजवादी पािी.. सत्यनारायण साह.. कामता \nखौंझाइए..  भोिकिुआ.. तवश्वमोहनो क े  झाडलक कामता.. जदयू.. फ े र \nराजद.. कतहयो बीजेपी कतहयो बंगला छाप.. नीतीश मतहला लए बड्ड \nकाज क े लक ै , सौ मे तैंतीस िा सीि, साइतकल देलक ै ।  \nपाठक िोल क े  छै.. परचा िुराय देलक। लालिेन नै, कमल। हम - \nलालिेम। ऊ - कम ल।कम ल। \nमोदी की कहलकइ। लालू कए बदनाम  करइ वला बात। अपहरण, \nबलात्कार आ हत्या.. साँझ पडैत लोग िर मे बन्न.. लोक मोदी आ लालू \nक े  नकल करइ छै।  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n.. बीजेपी द्धजततै तए ररजरभेसन खतम काए देतै।.. समीक्षा हेबाक चाही \nसे गप मोहन भागवत बाजलइए।.. मतलब एक्त्क े .. मंिल क े  तवरोध मे \nकमंिल..।  \nएमेलसी हारुण रशीद - बाभन क े  जन संख्या कते? दूइए -अढ़ाइ परसेंि \nने? आ नौकरी मे.. सगरे तए वएह छै!  \nचंदेसरी.. सफीना बेसी गोर भाए गेल छै.. सब पािी पैसा लै छै, तब \nटिकि दै छै। ओकरा लेि भाए गेलै। ताधैर टिकि तबक गेल रहइ।.. \nचंदेसरी.. सफीना क े  अंग -अंग तनहारय लागल।.. बीजेपी मुसलमान कए \nभगबय चाहय छै। मु सलमान िरल छै - सफीना कहलकइ।.. जेना तहिलर \nयहूदी कए कतल क े लक ै , ततहना मोटदयो ममयाँ कए काइि देतै।.. अइ \nदेस मे तगि उडतै।  \nबीजेपी अनधुन खरचा काए रहलइए।..जमील.. मोदी तए एक नम्मर क े  \nझुट्ठा छै! रामधन बात लोकइ छै।  \nआइ परभास आयल रहइ। बूि -खरचा क े  सात हजार िका दाए गेलइ।  \nदूिा बूि छै।  \nराम मद्धन्द्दत तए बीजेपीए बनेतै।.. चुनलक ै  से मंटदरे बनबै लए?.. हम \nमोटदए कए भोि देबै।.. पतकया अंधभक्त्त..  \nसूयानारायण कौमतनस्ि.. नीतीश गनगुआइर थछऐ.. एगो मुँह भाजपा.. \nदोसर राजद।  \nकमल दास बीजेपी समिाक थछऐ। ..छप्पन इंच क े  छाती.. पातकस्तान \nकतौ भारत मे ठ ठलइए!... चीन क े  लगही भाए जेतै.. रामदेव क े  गप पर \nसब हँसइए।  \nभोि खाततर मोदी पातकस्तान पर हमलो काए सकइए। .. बीजेपी लडाइ \nतकए करतइ? तहन्द्दुए खाततर ने करतै?.. मुसलमान क े  पातकस्तान भेजल \nजाए। लाल पाठक तवस्फोि क े लक ै ।.. राष्ट्रवादी लाल तए आइतबए गेल॒!  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 37 \nआब मनुवाटदए िा क े  कमी छै। दीना पाठक.. मोदी पर भ्रिाचार क े  \nआरोप नै लागल.. मोदी तए महाभ्रिाचारी छै। सुधीर चाह दहक - कामता \nक े  ई उदारता माहौल कए एकदम बदैल देलक ै ।  \nपरचार खतम भाए गेलइ।.. शान्द्त.. सब चीज भुम्हूर जकाँ तरेतर सुनगै \nछै। \nलोग एक िडिा पतहनइ लाइन मे लागय लागल। बेचना कक ही दाए कए \nमतहला भोिर पटियाबैत रहइ, थसपौल बजार मे पोसलिंग कम भाए \nरहलइए। ई समाचार बीजेपी समिाक कए थचत्न्द्तत क े लकइ। शहरमे \nकमल क े  भोिर बेसी छै।  \nसफीना भोि तगरबै लए आयल छै। .. काइल्ह एबह - कतह कए चंदेसरी \nतनक ै ल गेल। सफीना मुस्क ु रायल। तबहान भने चंदेसरी नविोल गेल। \nसफी ना संगे चुनाव क े  गप होइत रहलै।.. भाजपा कहै छै हम द्धजतबै। \nगठबंधन कहै छै हम द्धजतबै। आब जे होइ।सफीना दू -तीन टदन मे टदल्ली \nचैल जायत। चंदेसरी पुछलक ै - एबहक कतहया? सफीना बाजलै - \nभाजपाई रोज नया -नया काडि करै छै।..   चंदेसरी - एना हीया हारने \nद्धजनगी चलतह? सफीना छगुनैत रहल .. लडैत -लडैत मैर गेनाइ नीक \nछै।.. मरनाइए, द्धजनाइ थछऐ।  \n   \nगुलो, रमता िोगी आ भोट  \nपाठ शुरू होइत अथछ ततला सकरांतत सँ, आङ्गन नीतप रहल अथछ गुलोक \nछोिकी बेिी ररतनयां।  \nगुलो उपन्द्यासक आरम्भ ररतनयाँ सँ तकए भेल, गुलोक बेिासँ तकए नै \nभेल। कारण जुथलया तक्रस्िोवाक अनुसारे बेिा  अपनाक ेँ  मायसँ दूर करैत \nअथछ, मुदा बेिीमे ओ लय, ओ गुण रतहते छै से ओ दूर होइतो मायसँ, \nसंस्क ृ ततसँ लग रहैत अथछ। कोनो आन प्रकारसँ ऐ उपन्द्यासक एतेक नीक \nआरम्भ नै भऽ सक ै त छल। गीत गातब रहल अथछ ररतनयाँ, फ े र पातनक  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफाहा जकाँ ओस, पथछया हवा आ मायक थचत्न्द्तत हएब। \"गे चद्दरर  \nओटढ़ ने ले।\" बादोमे बेिी आ बेिामे अन्द्तर छैहे - छौड़ी असकरे कखून \nघर तऽ कखनू गािी दौड़ैत रहइ िइ। िौड़ा आठ बजे धरर सुतले रहै िै।  \nआ फ े र अबैए जुथलया तक्रस्िोवाक पुरुख, ओकर ऐंठी।\"ने थचन्द्है थछही \nतऽ चीन्द्ह ले।\" \nकी ई हेंठी अहाँ लुटियन्द्स जोनमे नै देखै थछऐ, सगरे ई हेंठी भे ित। मानव \nसमाजमे, खास कऽ पुरुख पािमे।  \nिूर -धुँआ, छल प्रपंच, आ गुलोक ेँ  सरकारी जमीनपर बसऽ पडलै। ओकर \nबाप मुनीलालक छोडल बपौती सम्पत्तत्त रहै छोि -पैि खुरपी, कोदारर, \nखंती, दतबया, क ु डहरर, भाला, बरछी।  \nआइ कास्ल्ह बाथलकाक ेँ  पढ़बैमे सरकार लागल छै,   ररतनयांक ेँ  स्क ू लमे \nपाँ च सय िाका भेिल रहइ, पोशाक राथश। मुदा गुलो चाटि गेलै। गुलोक \nबेिी आ गुलोक छोिका बेिाक िरक काजक प्रतत दृमिकोणक द्वन्द् द्व। मुदा \nफ े र जखन बाँस चोरा कऽ ५०० िाकामे गुलो बेचैए तखन ओइ पाइसँ \nररतनयाँ पाठी कीनैए।  \nगुलोक बडका बेिाक रोजगार लेल पतनजाब पलायन। पूरा बजार \nरा द्धजनदर िीलरक समदाही इनरा गानही आ ओकर चाररिा बेिा।  \nफ े र बजारसँ बाहर आउ, बेला, बीना आ सोनक। आ तखन गुलो क ेँ  दूिा \nसुपारी दूिा नोत मे आयल छै - एकिा लालो पण्डित क े  पोती क े  तबयाह , \nदोसर सारर क े  जैधी क े  तबयाह। गुलोक ससुरारर छै बेला आ ओकर \nपत्नीक नाम छै बेलावाली। पतहने  गुलोक ेँ  गाजा पीऐत -पीऐत दम्मा \nउखतड गेलै। चारू कात माने गाजाक नशाक व्यापार होइत \nहेतै।   भतगनाक तबयाहक नोत पुरबाक क्रम, साडी, साया, तबलाउज आ \nदू सय एकावन िाका टदअ पडतै। ओ सोनक जाइए, छोिुआ आ ररतनयां \nसंग छै। गुलोक बडकी बेिी रुतनयाँ बीनामे तबयाहल छै। रुतनयाँ सेहो  \nसोझे बीनासँ आयल छै, बहीन ररतनयाँक ेँ  अपन सासुर लऽ जाय चाहै छै।  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 39 \nमुदा ओ मना कऽ देलक ै , लोक कहतै जे बाप रोगाह भऽ गेलै, टदन ितग \nगेलै तेँ पेि पोसै लए आयल छै। ओ बड्ड कानल, गुलो क ेँ  छगुन्द्ता होइ छै, \nछौडी ई सब बात क े ना बूद्धझ गेलै। आ अत्न्द्तममे बेिी ररतनयांक ेँ  पता चललै \nजे गुलोक मन बहुत खराप छै। ओ भोरे आतब गेल।माय रतुका पूजा \nटदआ पुछलक ै । औतौका हाल सुनबइ मे ररतनयां कए मन नै लागलै। माए \nकए कहलक - 'माय, पैसा दही ने। बबा कए गोली लातब दइ थछऐ।'  \n कतनयाँ दब छै मुदा गुलोक चलती छै ओतऽ ओकर बॉिी लैंगुएज बदलल \nछै। \nकोन कोन रोजगार छै से देखा बैले उपन्द्यासकार पुतोहु क ं दाहावालीक ेँ  \nमलहदक चाँपमे मखानक कमौनीक नव -रोजगार भेिलइ -ए, ओतऽ लऽ \nजाइ छथि। छोिुआ काज करैए दशरि मडिलक तपलाइ ममलमे। मूंगक \nबीया बाउग हेतै, हरवला चास, समार आ चौकी दइ क े  अढ़ाइ सय मांगै \nछै। फ े र गुलोक मृत्युक प्रारम्भ एना करै छथि गुलोक ेँ  खों खी होइ छै, दू \nसय िाकामे दू कट्ठा िोकडा ओलइ क े  बात भेलै।  \nसुखबा अपन माय कए िर सए तनकाथल देलक, फ े र बदनामी भेलापर \nआपस लऽ गेल।। ओ छै इनरा गानहीक तपततया सासु।  \nस्थानीय संस्क ृ तत देखबैले कालीबन्द्दीक सेवा, भगैत, फ ु लहाथस। आब \nतकरा बाद क ु शक कलेपो नै लगतै।  \n  \nगुलो माथलक सँ िौचा मांगत, ओ नै देतै तऽ एक्त्को गो आम तक लुच्ची भोग \nनै हुअय देत। तगरहत िौचा नै देलक ै , अपना पचास िका लगा कए \nतकनलक। बाँस िेढ़ सय सए कम मे नै भेिै छै, गुलो चोरा कए बेचत तैं \nएक्त्क े  सय मे टदअय पडतै। पाच िा बाँसक पाइ भेिलै, पान सय मे ररतनयाँ \nपाठी तकनलक। ितडए िं िा मे पाठी ररतनयाँ कए चीन्द्ह गेलै।  \n   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएक बेर ररतनयाँ गछपक्त्क ू  आम लाए कए गेल रहै तऽ माथलक पचास गो \nिाका देने रहै। मथलकातन खाइ लए देने रहै। चोरबा सौंसे गाछक लुच्ची \nथससोतह लेलक ै । एकिा ठक ु रबा सेतनयल चोर छै। ररतनयां, झुतनयां आ \nबरस्सेरवाली लुच्ची चोरबैए। 'ऊ बभना हम रा पकडत? ..' \n(बरस्सेरवाली)  \nसे सभिा गाछी बभना लग छै।  \nरुतनयाँ क े  दीयर नेरहू एलै, ओ चुपचाप ररतनयां क े  देखैत रहइ -ए आ \nमुस्की छोडइ -ए। दशरि मडिलक साढ़ूक लडका नेपालमे छै, ररतनयां \nलेल किा अबै छै। मुदा गुलो चारर मासक िेम मंगैए, अरजुनमा नालायक \nछै मुदा तैयो ओकरासँ पुछ तै।  \nसे ररतनयां तऽ लग छैहे गुलोक, पुतोहु जे झगडा कऽ कय गेल रहै सेहो \nएकदम्मे दूर नै छै, देखू एतऽ - ..क ं दाहावाली पहुँच गेलइ। 'पपा, कल \nवला ममसतरी कए बजा आनथिन। ठीक काए देतै। जे लागतै से देबै।'आ \nफ े र अरजुनमा लेल गुलोक तवचार - अरजुनमा नालायक छै मुदा तैयो \nओकरासँ पुछ तै।  \nलेखक अहाँक ेँ दूर आ लग सभ ठाम लऽ जाइ छथि। क े न्द्र कखनो गुलो \nरहैए, कखनो ररतनयां आ कखनो कन्द्दाहावाली। दशरि मडिल पाइबला \nछै, मुदा एक्त्क े  बेरमे गुलो हँ नै कहलक ै , अरजुनमासँ पुछतै।  \n(जारी..)  \n \nअप न  मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com प र  पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 41 \n२.२.आचाया  रामा नंद  मंिल - सामरि  के दुख नातह  गोसाईं  \n \nआचार्य रामानंद मंडल  \nसामरथ क े  दुख नाहह गोसाईं  \n                          \nरामखेलावन महतो अपना गांव क े  पूवा जमींदार छोिन बाबू क े  खेती \nगृहस्थी क े  काज देखत रहे।छोिन बाबू लगभग सौ बीिा जमीन क े  \nमाथलक रहे। हवेली आ कम्पाउडि ममला  क ै  दूं बीिा में रहे। लगभग \nअढाइ बीिा में बगीचा रहै,जैय में तरह तरह क े  आम,जामून आ लुची क े  \nगाछी रहे। िाइम पर आम, जामून लुची खूब फरे।शेर्ष जमीन पर धान \nगेहूं,तेलहन आ दलहन क े  खेती होय। खेती गृहस्थी क े  सभ काज राम \nखेलावन कराबै।जन मजदूर क े  बोइन भी रामखेलावन ही देवे।  \nछोिन बाबू खाली पंचायत क े  राजनीतत करे। हालांतक कतहयो वो मुन्खया \nमें न जीत लन। कोई कोई हुनकर लगुआ भगुआ वािा मेम्बर में जरूर \nजीत जाय।  \nआ वोइ वािा मेम्बर क े  माध्यम से वािा में परे वाला स्क ू ल क े  हेिमास्िर \nक े  खूब परेशान करें।स्क ू ल से चले वाला मध्याह्न भोजन , छा िवृत्तत्त आ \nपोशाक योजना सभ में जबरदस्ती कमीशन लेबे।  \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछोिन बाबू,राम खेलावन क े  खेती गृहस्थी कराबे क े  बदले दरमाहा न \nदेवे।वोकरा बदला में पांच बीिा जमीन देले रहे।जैमै दू बीिा जमीन क े  \nपूरा उपजा रामखेलावन क े  होय आ तीन बीिा बिाई पर। मतलब तक \nआधा उपज छोिन बाबू क े ।रा म खेलावन भी अइ आमदनी से छोिन बाबू \nसे ही दू बीिा जमीन खरीद ले ले रहे।राम खेलावन भी सुन्खत गर हो \nगेल रहे।  \nछोिन बाबू क े  छोिक े  पररवार रहें। अपने, िरवाली सुलोचना आ एगो \nखूब सुंदर गोर बेिी तपररया।ततहना रामखेलावन क े  भी पररवार में अपने, \nिरवाली पारवती आ एगो खूब सुंदर  श्यामला रंग क े  बेिा परेम।  \nतपररया आ परेम गांव क े  स्क ू ल में पढ़े।परेम पढ़ें मे बडा तेज रहे।उ क्त्लास \nमें फस्िा करे ।तपररया पढ़े मे मध्यम रहे।परेम, तपररया क े  पढ़े में खूब मदद \nकरें।तपररया भी परेम क े  कापी, तकताब, पेंथसल से मदद करें।दूनू सािे \nसािे खेलबो करे।चोर  थसपाही,लुका थछपी,भगतिलो भगतिलो, राजा \nरानी। राजा रानी मे त परेम राजा आ तपररया रानी बने।  \nममतिल तक त दूनू अपना गांव में पढलक। हायर सेक ं िरी स्क ू ल गांव से \nदो तकलोमीिर दूर रहे।दूनू पैदलै स्क ू ल जाय। परेम क्त्लास िेन आ प्लस \nिू में भी फस्िा आयल।आ तपररया सेक ें ि तिवी जन से पास भेल।  \nअब तिग्री में परेम सीतामढ़ी क े  गोयनका कालेज में नाम थलखैलक।परंच \nनम्बर कम होय क े  कारण तपररया क े  एिममशन गोयनका कालेज में न हो \nसकल।तपररया क े  एिममशन राम सकल ससिंह मतहला कालेज, िुमरा में \nभे गेल।तपररया कालेज क े  गल्सा होस्िल में रहे लागल।आ परेम गोय नका \nकालेज क े  हास्िल में रह क े  पढ़े लागल।  \nबीच बीच में दूनू क े  भेंि सीतामढ़ी माक े ि में होइत रहे।  \nपरेम बीए राजनीतत शास्ि आनसा में तबहार यूतनवर्सिंिी में िाप रहल आ \nतपररया समाजशास्ि आनसा फस्िा क्त्लास में पास क ै लक।   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 43 \nतपररया अब पिना में जाक े  वोमेन्द्स कालेज में  एम ए में नाम \nथलखैलक।परेम एम ए में नाम न थलखा क े  यूपीएससी क े  तैयारी करे \nलागल। पिना क े  आइ ए एस तैयारी कराबे वाला कोसचिंग सुपर फोिी में \nनाम थलखा लेलक।  \nजैइ टदन तपररया क े  एम ए फाइनल क े  ररजल्ि तनकलल।वैहै टदन परेम \nक े  युपीएससी क े  फाइनल ररजल्ि तनकलल।जंहा तपररया फस्िा क्त्लास से \nपास क ै लक।  \nपरेम आइएस में पांचवा स्थान पर रहे। एक दोसर क े  समाचार सुतन क े  \nदूनू खुश रहें।दूनू पररवार भी खूश रहे।  \nअब तपररया िर पर रहे लागल।आ परेम रेतनग में चल गेल।छोिन बाबू \nआ हुनकर िरबाली सुलोचना क े  तपररया क े  शादी क े  सचिंता सताबे लागल। \nएक रात दू नू गोरे पलंग पर लेिेल रहे। सुलोचना बोललन -न सुनै छी।सुत \nरहली तक!छोिन बाबू आंख मूंद ले कहलन -अब हमरा नींद क ं हा अबै \nहए।जेकरा िर में पढल थलखल जवान बेिी होतै।वोकरा बाप क े  आंख \nमें नींद क ं हा से अतै। सुलोचना बोललक -हां यौ।हमरो नींद न अबैय। झूठ े \nक े  आंख मुंदले रहै छी । अंहा क े  नजर में तपररया क े  लेल लतडका न हए ।  \nछोिन बाबू कहलन -अब जर जममिंदार क े  मधया पुता पढबे क ं हा करै छैय। \nइंिर बीए क ै लै रहत।परंच योनयता न रहै छैय। ज़मीदारी त हैय न।गुमाने \nिेढ रहैत हए।अब अपना द्धजला में त न हए। मुजफ्फरपुर, मोततहारी में \nपता लगवै छी।क ु छ दोस्त  मुजफ्फरपुर आ क ु छ मोततहारी में भी \nहए।तबहान होय दू। िायरी में मोबाइल नं खोजब। सुलोचना अपन हाि \nछोिन बाबू क े  छाती पर रखैत बोललन -आतब सुत रहु। कोनो सचिंता न \nकरु। महादेव पर ध्यान रखूं। महादेव जे करथिन तनक े  करथिन।छोिन \nबाबू कहलथिन -अंहु सो जाउ।  \nतपररया अपना रूम में ज गले पलंग पर परल रहे।अपन बाबू माय क े  खुसुर \nफ ु सुर सूनैत रहें।अपना तबआह क े  लेल बाबू माय क े  सचिंता से सचिंततत हो \nगैल।तपररया क े  परेम क े  याद आबे लागल।वोकरा संग तबतायल एक एक  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक्षण याद आवे लागल।आइ तक परेम क े  एक सािी क े  रूप में देखले \nरहे।आइ परेम,परेमी लागे लागल।जीवन सा िी लागे लागल।तपररया क े  \nनींद उड गेल। क े ना इ बात बाबू माय क े  कहब। बाबू माय की सोचत।फ े र \nतपररया सोचे लागल,इ क े ना हम सोच लेलीयै।परेम हमरा चाहबो करै तक \nन।कतनको हमरा से परेम करबो करै तक न।हमर याद अयबो करै छैय तक \nन।तपररया अब सोचे लागल तक वो एसिीएम बनता एसिीएमीन क े  \nचाहता।वोकरे से तवआह करता।आइ क े  जमाना में कपूल नौकरी चाहैत \nहए।सेम नौकरी त सोना में सुगंध होय छैय।अइ सोचे में तपररया इ भूला \nगेल तक हम दूनू दू जातत क े  छी।  \nवोहु में हमरे खेती गृहस्थी देखेवाला करपरदाज क े  बेिा ।माय बाबू परेम \nक े  स्वीकारत की न।इ सोचते सोचते तपरर या क े  आंन्ख लग गेल। \nिडी क े  सूई सुवह क े  आठ बजा रहल रहे। सुलोचना बोललक -\nतपररया।तपररया।उठे न।आठ बज गैलै।क े बारी क े  ढक ढकाबे लागल। \nतपररया आंख ममजैत बोलल -हां।मम्मी।उठ गेली। सुलोचना बोलल -ठीक। \nपरेम क े  रेहनिंग खतम भे गेल रहे।अब वो रोहतास सबतिवीजन क े  \nएसिीएम पद पर ज्वा इन क ै  लेलक।आइ रात में परेम क े  तपररया क े  खूब \nयाद आ रहल हए।परेम अइ बीच में रेहनिंग क े  चलते एतै न बीजी भे गैल \nरहे क े  तपररया क े  याद करे क े  फ ू रसत न रहे। लेतकन आइ बहुत याद आ \nरहल हए। बचपन से लेकर पढ़ाई थलखाई तक क े  हर क्षण याद आबे \nलागल।एगो सािी क े  रूप में।परंच  आइ तपररया हृदय क े  धिकन लागै \nलागल।फ ै र दूनू दू जातत क े  छी।हमर बाबू तपररया क े  बाबू क े  यहां खेती \nगृहस्थी देखेवाला करपरदाज।क े ना हम दूनू गोरे एक हो सक ै  छी।आइ \nहम एक एसिीएम छी।तनयम कानून जनै छी। कानूनी रूप से हम आ \nतपररया शादी कर सक ै  छी। हमर बाबू माय,तपररया क े  बाबू  माय आ \nसमाज की कहतै।  \nइ सोचते सोचते परेम क े  नींद पड गेल। चपरासी क े  साहेब साहेब क े  \nआवाज से नींद खुलल।   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 45 \nआइ रात में अचानक परेम क े  मोबाइल िनिनायल।देखै त तपररया क े  \nकाल हैय।परेम बोलल -हेलो!तपररया।उधर से आवाज आयल।हेलो -\nपरेम।परेम तू बहुत याद आ रहल छा।ज्वाइन त क ै  लेला ।तोहर बाबू जी \nहमरा बाबू जी क ै  बतैयब रहलन रहे।  \nपरेम बोलल -हं।काल्हे रोहतास सबतिवीजन क े  एसिीएम पद पर ज्वाइन \nक ै ली हए। \nतपररया बोललन -आब तू त बडका आदमी हो गेला। एग सबतिवीजन क े  \nमाथलक बन गेला। हमरा तू अब क े ना याद करबा।परंच तू त हमरा बडा \nयाद आबैछा। हमारा रात में नींदो न आबैय हए ।तू बडा याद आबैछा ।  \nपरेम बोलल -एना ना कहा तपररया।कास्ल्ह रात में हमरो नींद न \nआयल।तोरे बारे में सोचैत रहै छी। हमरा इ न मालूम तक हमरा की हो \nर ह ल ह ए। \nतपररया बोलल -अइ ममा क ै  मदा न जान सक ै  छैय। इ एगो स्िी जानै \nछैय।परेम इ परेम छैय।  \nअब अतहना मोबा इल पर बात होय लागल परेम परवान चढ़े लागल।  \nतीन महीना बीत गेल।तपररया क े  माय बाबू,तपररया क े  तबआह लेल \nपरेशान रहे।दूनू दोस्त से बात क ै लक। लेतकन दूनू कहलक,तपररया क े  \nलायक लडका न ममलत हए।  \nइ बात जान क े  तपररया मने मने खूब खुश होय।तपररया मन में सोचलक \nतक आइ परेम से तव आह क े  बारे में बात करब।आ मोबाइल पर परेम क े  \nनम्बर पर ररिंग क ै लक। \nपरेम बोलल -हेलो।तपररया।तपररया बोलल -हैलो!परेम। आइ एगो खास \nबात करब। हमरा पूरन तवश्वास है तक तूं मान जायब।परेम बोललन -कहा \nन तक बात हए!तपररया बोललन -पतहले इ कहा तक तू हमरा से परेम करै \nछा तक न।परेम बोल लक-कहा न।हम तोरा से बहुत परेम करै छी।   46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतपररया बोलल -पतहले आइ लव यू बोला।तब कहब।  \nपरेम बोललक -तू कहै छा त हम बोलै छी।आइ लव यू। अब बोला।  \nतपररया खुश होक े  बोलल -आइ लव यू।आइ लव यू। हम तोरा से तबआह \nकरै क े  चाही छी। तूं अब एगो सबतितवजन क े  माथलक त हैयबे करा।हमरो \nटदल क े  माथलक बन जा।  \nपरेम बोलल -तपररया तू पगला त न गेला हए।इ क े ना होतै। तोहर बाबू \nमाय मानतो।समाज की कहतैय।  \nतपररया बोलल -हा।हम तोरा परेम में पागल भे गेल छी। देखा बाबू माय \nक े  हमरा पर छोड दा।ऐगो बात और सुन ला। बाबू माय नै यो मानतै,तैयो \nहम तबआह तोरे से करबो।हम दूनू गोरे  बाथलग छी।कानून हमरा साि \nह ए। \nपरेम बोलल -कानून हमरा साि हइ।इ बात हमहु जनै छी।इ त अंततम \nबात हए।परंच तू अपना बाबू माय क े  राजी करा।हमर बाबू माय त जे हम \nकहबै वोकरा मान लेथिन।  \nतपररया बोललक -ठीक हए।हम अपना बाबू माय क े  मना लेव। \nअच्छा।आइ लव यू।आ लाइन काि देलक।  \nपरेम बडा खुश रहें।सोचे लागल तपररया क े  बाबू माय तपररया क े  खुब मानै \nहए।तपररया अक े ली बेिी जे रहे।  \nतपररया क े  बाबू माय तपररया क े  शादी क े  बारे में बात करैत रहे। लेतकन \nलडका न ममले क े  कारण सचिंततत रहे। एक टदन सांझ में छोिन बाबू एगो \nपंचैती में लागल रहे।माय क े  अक े ला पाय  क े  तपररया माय क े  िर में गेल। \nमाय पलंग पर परल रहे।तपररया बोलल -माय मािा दुखाय छौ तक। माय \nबोलल-हल्का हल्का।ला जांतत देउ छीयो।तपररया बोलल।माय एगो बात \nकतहयो।माय कहलक -कहे न।   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 47 \nतपररया बोललक -हम परेम से परेम करै छी।परेम हमरो से परेम करै छैय।  \nसुलोचना बोललक -इ तू तक कहै  थछहे।अब परेम बडका आदमी भे गेल \nहए।वो अब एसिीएम हए वो तोरा से तबआह कर तौ।  \nतपररया कहलक -ह़।माय।वो हमरा से परेम करै हए।वो हमरा से तवआह \nकरतैय।हम बततआ ले ली छी।माय कहलक -ठीक आइ रात में तोरा बाबू \nजी से बततयाब।  \nपरंच माय क े  बात सुनक े  तपररया क े  बडा आिया लागल।  \nमा य आइ जातत पातत क े  नाम न लेलक।आब बाबू जी की करथिन्द्ह।  \nरात में सुलोचना,छोिन बाबू से बोललन -तक भेल कोनो लडका क े  पता \nचलल।छोिन बाबू कहलन -क ं हा पता चलल। सुलोचना बोललक - एगो \nबात कहु। तबगिब त न। छोिन बाबू कहलन -सुलोचना। आइ तक हम न \nतोरा पर तबगडली हए न तोहर कोनो बात कि ली हए।  \nसुलोचना बोललक - हम तपररया क े  लेल लिका ढूंढ ले ली हए।लडका \nएसिीएम हए।  \nछोिन बाबू हंसैत कहलन -हं।हं।अपन परेम न।अरे वो बडका आदमी बन \nगैल हए। एसिीएम हए।  \nसुलोचना बोललक -त तक भे गैले।अपन तपररया परेम क े  परेम करै \nछैय।परेम भी तपररया से परेम करै छैय। इ बात तपरर या हमरा बतैलक हए \nवो दूनू तबआह करै लैल राजी हए।  \nछोिन बाबू बोललन -त हमहु तैयार छी।  \nइ बात सून क े  सुलोचना बोललक -हमरा आिया लगैय अ तक अंहा जातत \nपांतत क े  मानै वाला तवआह क े  लैल क े ना तैयार भे गैलीये।   48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछोिन बाबू बोललन -देखू। बडका आदमी में जातत पातत न होय छैय। \nपतहले  हम बडका आदमी रही।अब परेम भी बिका आदमी भे गैले। अब \nव एसिीएम हए। रामखेलावन भी एसिीएम क े  बाप बन गैलैय हए।अब \nहम दूनू पररवार समान छी। अब शादी ब्याह में कोई बाधा न हए।कास्ल्ह \nखुनमी रामखेलावन बाबू से बात करब।  \nइ सभ बात तपररया सुन लेकर आ राते में मोबाइल से परेम से  बततआ ले \nलेलक।दूनू खुश रहें।  \nइ सभ बात राते में सुलोचना तपररया क े  बता देलक।  \nकास्ल्ह दोपहर में मौका देख क े  छोिन बाबू सभ बात रामखेलावन बाबू \nक े  कहलन। रामखेलावन बाबू कहलन तक परेम जे चाहेत हए वोहै \nहोते।वोकर बात हम न कािब।  \nतय समय पर पिना क े  मौयाा होिल में परेम,तप ररया क े  मांग में ससिंदूर भर \nदेलन।तपररया आ परेम एक भ गेल। पूरा समाज ऐइ क्षण क े  गवाह \nभेल।सभ कहें -सामरि क े  दुख नातह गोसाईं।  \n-आचाया रामानंद मंिल सामाद्धजक सचिंतक सीतामढ़ी।  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 49 \n२.३.आशीर्ष चम न - आटद नदी -किा  कहैत  स्िी \n \nआशीष चमन  \nआटद नद़ी-कथा कहैत आिुक स्त्री \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 51 \n \n \n \n 52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 53 \n \n 54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 55 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n 56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.आशीर्ष अनथचन्द्हार - तीन  िा  तबन्द्दु \n \nआशीर् अनलचन्द्हार  \nतीन िा बबिंदु \n  \nआशीष अनथचन्हारक प्रस्तुत आलेख विदेहक  150म अंक , \n15 माचव  2014मे प्रकाथशत भेल िल आ मुदा ई आलेख मैथथलीक मूल \nसमस्या ढ़दस इंवगत करैए तँइ ई हरेक समयमे प्रासंवगक अथि। तँइ पवहल \nप्रकाशन क े र बादो ई विदेहेमे एकरा दू-तीन बेर देल गेल आ अहू अंकमे \nदऽ रहल िी (संपादक)।  \n  \nममथथला -मैथथलीक ेँ  तोड़बामे पुरस्कारक की भूममका िै तावह वहसाबसँ ई \nमैथथलीमे पवह ल प्रयास िलै जकरा हम सात बखव पवहने थलखलहुँ। एवहसँ \nपवहने कोनो लेखक -विचारक एहन तथ्य उजागर नवह क े ने िलाह। बादमे \nपता चलल जे राजद क े र नेता मनोज झाजी २०१८ मे अही बातक ेँ  \nउठे लाह तँ खुशी भेल हमरा जे कतहुँ ने कतहुँ हमर विचार जजिदा िै। ईहो \nखुशी भेल जे भने लोक ि े वर् ट नवह ढ़दअए मुदा सही विचार पसररते िै। \nआब तँ ईहो देखख रहल िी जे विगत वकि ु  बखवसँ विदेहक विरोधी लोकवन \nसभ सेहो य्र -क ु ्र  लीखख रहल िथथ जे पुरस्कारक कारर्े ममथथला -\nमैथथली टूटल। मुदा ईहो सभ मूल आलेख िा हमर नाम नै लऽ रहल िथथ। \n विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 57 \nखएर नाम हो िा वक नै हो मुदा विचार पसरबा क चाही। तँ आउ पढ़ू एक \nबेर ई पुरने आलेख (लेखक)  \n \nभार्ा क े र मनोविज्ञान भाग-1 \nजखन क े ओ कहै िै जे \"मैथथली मधुर भाषा थथक\" तखन हमरा ओवहसँ \nबेसी बड़का गारर वकि ु  नै बुझाइत अथि। कोनो भाषा मधुर िा खटगर \nिा नुनगर की तेलगर होइते नै िै। आ जँ मधुर होइ िै तँ वकएक ? \nऐ प्रश्नपर एबाक लेल बड़ साहस चाही।  \nमर्धयकालीन ममथथला सामंती िल। सामंत बैसल की चमचा सभ घेरर \nअपन समस्या सुनबए लागैत िलाह। आ जखन क े करो अहाँ अपन \nसमस्या सुनेबै िा की क े करो चमचइ करबै तखन भाषा तँ मधुर राखहे \nपड़त। हमरा जनैत मैथथली अहीठाम मधुर भाषा थथक। कारर् मैथथल \nचमचइ कर 'मे बहादुर होइ िथथ। मधुर बोल तँ राखहे पड़तखन्ह।  \nठीक विपरीत ममथथलाक दथलत ओ गैर -सिर्वक भाषामे चमचइ नै िै \nतँए ओवहमे टाँस बेसी बुजझ पड़ै िै आ ब्राम्हर् -कायस्थ सभ ओकरा \nरड़बोली कहै िथथ।मुदा हमरा जनैत ई मा्र  दृमिगत भेद अथि। जकरा \nअपन बाँवहपर विश्वास िै ओकर बोली ओ  भाषामे टाँस रहबे करतै --\nजेना ममथथलाक दथलत िगवक मैथथली।आ जे चमचइमे लागल रहत तकर \nबोली ओ भाषामे मधुरता रहबे करतै --जेना ममथथलाक ब्राम्हर् ओ \nकायस्थ िगवक मैथथली।  \nभार्ा क े र मनोविज्ञान भाग-2 \nई हम दू ममनट लेल मावन लै िी जे ब्राम्हर् -कायस्थ महातेजस्िी होइ \nिथथ तँ हुनक े  टा पुरस्कार भेटबाक चाही। मुदा की ब्राम्हर्-कायस्थ \nदरभंगे -मधुबनी -सहरसामे िै िा ममथथला मने की दरभंगे -मधुबनी -\nसहरसा िै। ऐ समस्यापर जखन हम दृमिपात करै िी एना बुझाइए ----  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१) जेना -जेना दरभंगा -मधुबनी -सहरसाक क्षे्र  खत्म होइत जाइए तेना-\nतेना ब्राम्हर्-कायस्थ ओ आन िो ट जावतक भाषाक बीच अंतर खत्म \nहोइत जाइए (१००मे ९७टा क े समे)। चाहे ओ सीतामढ़ी हो की \nमुज्फफरपुर हो की पूर्र्िया हो की भागलपुर हो की समस्तीपुर हो की \nबेगूसराय हो की चंपारर्क वकि ु  क्षे्र  (झारखंर्क क्षे्र  बला लेल एहने \nबुझू, राजनैवतक बार्धयताक ेँ  देखैत नेपालीय मैथथलीक  उल्लेख नै \nक' रहल िी)।  \n२) जेना -जेना ब्राम्हर्-कायस्थओ िोट जावतक भाषाक बीच अंतर खत्म \nहोइत गेलै ब्राम्हर्िादी सभ ओकरा मैथथली मानबासँ अस्िीकार \nक' देलक। ऐ कट्टर ब्राम्हर्िादी सभहँक नजररमे ई िलै जे भाषाक \nभेदसँ ब्राम्हर् िा िोट जावतमे भेद िै। आजुक समयमे अंवगका ओ \nबक्िका भाषाक जन्म ब्राम्हर्िादक एही प्रिृवतसँ भेल अथि। वकि ु  \nढ़दन पवहने नरेन्र मोदी द्वारा मुज्फफरपुरमे भोजपुरीमे भाषर् देब एही \nब्राम्हर्िादक विरोध अथि आ हम एकर स्िागत करै िी तथा ओवह \nढ़दनक बाट जोवह रहल िी जवहया ओ दरभंगा -मधुबनीमे भोजपुरी \nबजता। जँ ठोस विचारक रूपमे  आबी तँ वनणश्चत रूपें कवह सक ै  िी जे \nमैथथलीक ेँ  तोड़बामे ई ब्राम्हर्िादी सभ १०० प्रवतशत भूममका वनमाहला। \nजँ कदाथचत् ई ब्राम्हर्िादी सभ दरभंगा-मधुबनी -सहरसासँ हढ़ट \nक' सीतामढ़ी , मुिफपरपुर , पूर्र्िया, भागलपुरक ,चंपारर् आढ़दक \nब्राम्हर्-कायस्थक ेँ  पुरस्कार देने रवहतथथ तँ कमसँ कम मैथथली टुटबासँ \nबथच गेल रहैत। ई अकारर् नै अथि जे रामदेि झा , चंरनाथ ममश्र \nअमर , सुरेश्वर झा आढ़द एहन महान ब्राम्हर्िादीक कारर्े दरभंगा रेवर्यो \nस्टेशनसँ बक्िकामे कायविम शुरू भेल।  \n३) आ जँ मैथथली टुटबासँ बथच गेल रवहतै तखन ममथथला राज्य लेल \nएतेक मेहनवत नै  कर ' पवड़तै। कारर् चंपारर्सँ गोड्डा धरर सभ अपन \nभाषाक ेँ  मैथथली बुजझतै। ऐ ठाम हम ई जोर द ' क' कहब चाहब जे पुरान \nहोथथ की नि राज्य आंदोलनी सभ सेहो ब्राम्हर्िादी िथथ। अन्यथा ओ \nसभ सेहो रामदेि झा. चंरनाथ ममश्र अमर , सुरेश्वर झा आकी आन-आन \nमैथथली विघटनकारी सभहँक विरोध  करतथथ।   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 59 \nआखखर की कारर् िै जे धनाकर ठाक ु र अपन मानथच्र मे चंपारर् िा \nगोड्डाक ेँ  तँ लै िथथ मुदा ओवह क्षे्र क सावहत्यकार लेल पुरस्कारक माँग नै \nकरै िथथ। ई प्रश्न मा्र  धनाकरे ठाक ु रसँ नै आन सभ राज्य आंदोलनीसँ \nअथि।  \nऐठाम ई वबसरर जाउ जे पुरस्कार कोनो िोट जावतक ेँ  देबाक िै। जँ \nब्राम्हर्े-कायस्थक ेँ  देबाक िल तखन फ े र \nसीतामढ़ी , मुिफपरपुर , पूर्र्िया, भागलपुरक ,चंपारर्, बेगूसराय \nआढ़दक ब्राम्हर्-कायस्थक ेँ  वकएक नै ? \nतँ आब ई देखबाक अथि जे क े -क े  ममथथला राज्य आंदोलनी ब्राम्हर्िादी \nिथथ आ क े -क े  साँच मोनसँ ममथथला राज्यक ेँ  चाहै िथथ।  \nभार्ा क े र मनोविज्ञान भाग-3 \nलोक जखने ब्राम्हर्िादक नाम सुनै िथथ हुनका बुझाइत िवन जे सभ \nब्राम्हर्क ेँ  कहल जाइत िै। मुदा हमरा लोकवन बहुत पवहनेसँ कहैत आवब \nरहल िी जे ब्राम्हर् आ ब्राम्हर्िादक कोनो सम्बन्ध नै। कोनो चमार सेहो \nब्राम्हर्िादी भ' सक ै  िथथ। ब्राम्हर्िाद जावत विशेष नै भेल ई मा्र  \nमानथसकता भेल जे कोनो जावतमे भ ' सक ै ए। ब्राम्हर्िादक प्रमुख तत्ि \nिा लक्षर् एना अथि--- \n१) क े करो आगू नै बढ़ ' देब------ एकटा िलाह स्ि. रमानाथ ममश्र \n\"ममवहर\"। ई नीक हास्य-व्यंग क े र कविता लीखै िलाह। मुदा ई मैथथली \nसावहत्यमे आगू नै बढ़ढ़ सकला। कारर् ? कारर् वहनक दोख िलवन जे \nई चंरनाथ ममश्र \" अमर\" जीक भावतज िलखखन्ह। दाथल आ देयाद जते \nगलत तते नीक। सावहत्यक स्तरसँ ल' क' पाररिाररक स्तरपर रमानाथ \nममश्रजीक ेँ  पददथलत होम' पड़लवन।  \nब्राम्हर्िाद मा्र  दथलते लेल नै िै। बहुत रास ब्राम्हर् अपनो जावत क े र \nलोकक ेँ  आगू नै बढ़' दैत िै ।  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२) मा्र  अपने टाक ेँ  नीक बुझब--- जँ सावहत्य अकादेमीक थलस्ट बला \nझा-झा सभ प्रवतभािान िथथ तँ फ े र मैथथली सावहत्य विश्वक िोड़ू \nभारतीय सावहत्य क े र समकक्ष वकएक नै अथि। आ जँ प्रवतभे िै तखन \nतँ श्री विलट पासिान \"विहंगम\" भारतीय राजनीवतसँ ल ' क' मैथथली \nसावहत्य धरर योगदान देने िथथ। की विहंगम जी प्रवतभाहीन िथथ। \nविहंगम जी सन -सन आर बहुत बेसी नाम अथि।  \n३) पररिारिाद ---- रामदेि झा जखन ररटायर भेलाह तँ सावहत्य \nअकादेमीमे ओ अपन ससुर चंरनाथ ममश्र अमरक ेँ  बैसा देलाह। तकर \nबाद अमर जी अपन सममध विद्यानाथ झा विढ़दतक ेँ  बैसेलाह। आब \nविढ़दतजी क वनकट संबंधी (चेलाइन) िथथ।  \nकारर्-- ब्राम्हर्िादक एकमा्र  कारर् हीन भािना अथि। \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 61 \n२.५.जगदीश प्रसाद  मडिल - तवश्वासहीन  \n \nिगद़ीश प्रसाद मण्डल \n \nहवश्वासहीन \nतकसान पररवारमे जन्द्मो भेल आ अप्पन जीवनो तकसानी छीहे। जेठक  \nअत्न्द्तम समय, मड़ुआ रोतपकऽ बारह बजेमे िरपर आतब नहेलौं, धोलौं, \nखेलौं आ ओछाइनपर जा पतड रहलौं। जेना िाकल रही तेना नीन जल्दी \nअबैत, से नइ भेल। खानक खतनज खुनतनहार जतहना पािर तोडला \nपछाततयो आँन्खक नीनक ेँ  रोक ै ले नशा -पान करैए ततहना तकसानो \nपररवारमे अथछए। जइ पररवारमे माल -जालक पोस नइ अथछ, ओइ \nपररवार ले बेरुका उखडाहा माने दुपहरक पछाततक समय, छ ु ट्टीक पहर \nहोइते अथछ जे अपनो अथछए।  \nओछाइनपर पडल -पडल नीन टदस ताकी जे क े तए नुका गेल अथछ जे \nबारह बजे तक िहिहौआ रौदमे मड़ुआ रोतपकऽ एलौं हेन आ नीन \nपडाएल अथछ। लगले मनमे उठल जे मड़ुए ने रो तपकऽ एलौं हेन। जइ \nमड़ुआक तगनती अन्नमे अथछए नतह। मुदा दू सालसँ सुनबे करै छी जे \nमड़ुआक तगनती मोिका अन्नमे भऽ गेल। तवचारे तवचारमे मन िुमम गेल। \nिुमम ई गेल जे धानमे तँ मोिका -महीका, नमका -छोिका सभ रंगक होइए \nमुदा कहबैत तँ अथछ पतरक े  माने महीक्त्क े  अन्न। एक अन्न रतहतो  मोि -\nमेही वा नमहर -वौना भेल। मुदा मड़ुआ क े ना मोिका अन्न भऽ गेल से \nबुद्धझमे ऐबे ने कएल। धान टदस नजैर दौडाबी तँ मोि -मेही बुद्धझ पडए, \nमुदा मड़ुआ टदस देखी तँ देख पडए जे जँ मड़ुआ मोिका अन्न भेल तँ \nमोिाएल तकए ने अथछ। मड़ुआक तवपरीत महीका महीका अन्न कोन \n 62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभेल? मुदा अ पने मन कहलक, िोडाक दाना बदामो एकरा मानैले तैयार \nिोडे हएत, जे हम मड़ुआक ेँ  मेही अन्न बनबैले तैयार छी।  \nमन तँ कछमछाइते रहए मुदा देहक िाक ै न देहक ेँ  जँतने छल तँए पडल \nरही। कछमछाइत -कछमछाइत तीन बजेक समय पार भेलौं। ओना, \nधरमागती पुछी तँ स्क ू ल -कौलेज अपने नइ देखने छी । तँए कहब जे \nचौपट्टेनाि छी सेहो बात नतहयेँ अथछ। खेती करैक लूरर अथछए, खाइ -\nपीबैक वौस उपजाइये लइ छी, ई सभ करै छी त्तभनसुरका पहरमे, माने \nदुपहरसँ पतहने, तँए दुपहरक पछाततक समय खथलया जाइए, ओकरा \nपुरबैले बेररुपहर तकयो गांजा -भांग, ताश -सतरंज वा जुआपर बैसै छैि \nमुदा अपने  से नइ करै छी। अपने यएह करै छी जे पँचकोसीमे क े तौ जँ \nनाच -तमाशा होइए तँ तइ पाछ ू  भरर -भरर रातत गमा दइ छी। ततहना, \nमतहनाक मतहना टदन भागवत किासँ रामलीला, रासलीला देखै -सुनैमे \nसेहो लगैबते छी। परोपट्टामे जेतए -क े तौ कबीर पंिीक सत्संग -भजन \nहोइए तँ तहूमे अरबैध कऽ जाइते छी । यएह ने अपना सभक तकसान \nपररवारक जीवन अथछ। ओना, पन्नालालक नौिंकी आ उमाकान्द्तक \nनािकसँ लऽ कऽ त्तभखारी दासक नाच देखैमे सेहो मन लतगते अथछ।  \nगाममे सोमेश्वर काका छैि। अपन रूटििंग बना नेने छी जे जँ क े तौ कोनो \nतरहक नाच -तमाशा सत्संग -भजनमे जँ नइ जा भेल तँ सोमेश्वर काका \nऐठा म जा कऽ बेरुका समय तबतबै छी।  \nहँ, आइ दुपहरमे मड़ुआक चास लगाकऽ आएले रही, जइसँ मनमे बेसी \nखुशी रहए तँए नीन पडाएल रहए आतक देह अपन िाक ै नक ेँ  देहेमे पचा \nनीन रोकने छल, से बुद्धझमे ऐबे ने करए। तकछ ु  छी तँ दोसराक थसखौल \nने अप्पन बुमध छी। जखन अपना थसखै -थसखबैक लूरर भऽ जा एत तखन \nने से होइत। मुदा से तँ होइत स्क ू ल -कौलेज गेने, से तँ भेल नतह। एकलव्य \nजतहना अक्षर बोधक अभाव रतहतो धनुरधर वोध सीख लेलक, ततहना \nअपने छी। धानक बीआ कतहया खेतमे पाडल जाइए, से तँ नइ बुझै छी \nमुदा बीआ पाडैक लूरर नइ अथछ, मन से तकए मानत। ई सभ लूरर अथछए। \nसोमेश्व र कक्त्काक शरणस्थली पेब जएह जीवन अथछ, तहीमे मस्तीसँ \nरतहये रहल छी।  \nओछाइनपर पडल उठ ै क तवचार कइये रहल छेलौं तक पत्नी लगमे आतब \nिपैि कऽ बजली-  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 63 \n\"क े तेकाल सँ चाह राखल अथछ आ अहाँक ेँ  ओछाइन छोडले ने जाइए, \nजेना लगैए देहमे सटि गेल अथछ।\"  \nभक ु आएल तँ नइ रही मुदा ठक ु आएल जरूर  रही, तँए मुहक ेँ  बन्ने राखब \nनीक बुझलौं। ओना, ओछाइनपर सँ उठै क मन नइ हुअए, तकए तँ बुझले \nअथछ ने जे जीवनमे सभतकयो सुख चाहैए। सुखसँ रहबे ने जीवन भेल। \nसुखो तँ सुखे छी, क े तए सुखा जाएत आ क े तए पनैप जाएत तेकर ठ े कान \nनतह अथछ। आलसक ेँ  जैठाम जीवनक दुश्मन बुझै छी, तैठाम म न \nअथलसा सुख नइ पबैए, सेहो बात नतहयेँ अथछ। ई दीगर जे टदव्य सुखक \nअप्पन उच्च महत्व अथछए।  \nओछाइनपर सँ उटठ चापाकलपर नइ गेलौं, तकए तँ पत्नी तगलासमे चाह \nआ लोिामे पातन लइये कऽ आएल छेली। मुँह -हाि धोइ, लोिाक बाँकी \nपातन पीब चाह पीबए लगलौं। जतहना मुहमे चाह गेल ततहना मन मे चाह \nउठल जे आन टदनसँ त्तभन्न पत्नीक रूप तकए छैन? तकए िपैि कऽ बजली \nजे 'चाह राखल अथछ आ अहाँक देह ओछाइनमे सटि गेल अथछ?' रंग -\nतबरंगक तवचार मनमे उठए लगल। मिुआक चास लगा आएल रही तँए \nमनमे खुशी रहबे करए। होइतो अतहना छै जे मन खुशी रहल तँ खुशी -\nखुशी काज क े लौं आ खुथशयाथलयो परसलौं। मनमे स्वत: बुद्धझ पडल जे \nपत्नीक िपिमे आनन्द्द अथछ। सभ पत्नी कमासुत पतत चाहै छैि। ई \nटदगर जे तहप्पीबला बर आ कोठाबला िर चाहैवाली सेहो बहुत छैि। \nचाहबो तकए ने करती? तववाह पितत साधारण एकरारनामा नइ ने छी, \nद्धजनगीक एकरारनामा छी तकने। की पतत -पत्नीक बीचक प्रे मक ेँ  बाँिल \nजा सक ै ए। ओना, सखो -सन्द्तान आ पष्त्नयोँक ेँ  लाड -झाड करैक \nअमधकार नइ छैन, सेहो बात नतहयेँ अथछ। अपनोपर तँ सेवाक भार \nअथछए। तखन जँ ओ िपैि कऽ बाजबे क े ली तँ ओहो अपनाक ेँ  आन \nबुद्धझ िोडे बजली। \nअखन तक पत्नी आगूमे ओतहना ठाढ़े छेली, जेना तकछ ु  अढ़ाइये कऽ \nजेती। भाय अढ़ाइयोमे अढ़ाइ तँ होइते अथछ तकने। चाह पीबैत -पीबैत \nमन खनहन भइये गेल छल। अगुआ कऽ बजलौं - \"अनेरे क े तेकाल रोकने \nरहब। सोमेश्वर काका ऐठाम जाइमे अबेर भऽ जाएत। झब -दे पान लगेने \nआऊ।\" \nजतहना बजलौं ततहना पत्नी पान आनए गेली। जाबे अपने तैयार होइ - 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहोइ तइ तबच्चेमे पत्नी  पान नेने आतब बजली - \"क े तौ अनतए नइ ने \nजाएब।\"  \nपान खेला पछाइत मनक फ ू लक पाँखुर फलतकये गेल छल। बजलौं - \n\"कहुना छी तँ पुरुख छी तकने। गाममे रही तक बाहर जाइ, मुदा िर तँ \nअहींक ने छी। िरनीए िर तकने।\"  \nपत्नीक मनक गहवरमे जे थसनेह नुकाएल छेलैन ओ प्रस्फ ु टित हुअ \nचाहलक ै न मुदा  तेकरा ओ मनेमे दातबकऽ रखने छेली। ओ थसनेह छेलैन \nपाररवाररक जीवनक उपाजानक। अन्न कोनो तकए ने हुअए मुदा अन्न तँ \nजीवनक सभसँ पैि प्राणदाता छीहे। जखने जीवनदाताक उपाजानकताा \nमनुक्त्ख स्वयं बतन जाइए तखने जीवन चक्रक गततसँ चलए लगैए। \nधडफडाएले बजलौं - \"आब नइ रूकब। खेती -पिारीक बहुत बात -\nतवचार सोमेश्वर काकासँ करब अथछ।\"  \nपत्नी बजली तकछ ु  नतह, मुदा हुनक नजैररक अंजादसँ बुद्धझ पडल जे \nजेबाक आदेश दऽ रहली अथछ। उटठकऽ ओतएसँ तवदा भेलौं।  \nजतहना सोमेश्वर काकासँ भेँि करए िरसँ तवदा भेलौं ततहना एक्त्क े  \nसुरक ु तनयामे ओइठाम माने सोमेश्वर काका -ऐठा म पहुँच गेलौं। कनी \nहिलेसँ कक्त्काक नजैर टदस तकलौं तँ बुद्धझ पडल जे मनमे कोनो तवचार \nिुररया रहल छैन, जे क े करो कहैले तातक रहला अथछ। कनी हिलेसँ \nबजलौं- \"काका, गोड लगै छी।\"  \nअन्द्तयाामी जकाँ सोमेश्वर काका बुद्धझ गेला जे रिुनाि भररसक कोनो नब \nचास लगा आएल अथछ तँए मनमे बा सक तवश्वास उपकल छै। ओना, \nअपनो मनमे सोमेश्वर काकाक ेँ  रहबे करैन जे कमसँ कम एको गोरेक ेँ  \nअप्पन जीवनक तहसाब दइये टदऐन। जखन द्धजनगीक कोनो ठ े कान नइ \nअथछ तखन जँ मनक तवचार मनेमे रतह जाए, सेहो नीक नतह। बुझल बात \nअथछए जे रावण सनक ेँ  सेहो सेहन्द्ता लगले रतह गेलैन जे जीवनक का ज \nअधुरा रतह गेल जे मने संग जा रहल अथछ। जखन रावण सनक ेँ  मन नइ \nभरल तखन अपने कोन खेतक मुरै छी।  \nजतहना साल भररक बच्चा, जे उटठकऽ ठाढ़ होइक अवस्थामे रहैए, \nठ े हुनक बलेँ अंगना -िर िुमम -तफरर िहैल -बुथल लइए, तेहेन बच्चाक ेँ  \nजतहना माए खेबाकाल अप्पन आँगुरसँ धरतीपर इशारा करै त बैसैले \nकहैए ततहना सोमेश्वर काका आगुएक धरतीपर माने चौकीपर लगमे  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 65 \nबैसैले कहलैन। दुनू हाि जोडनतह रही जे सोमेश्वर काका आथसरवाद देता \nतखन ने छातीपर सँ दुनू हाि हिाएब। मुदा से भेल नतह, तैबीच सुथचता \nकाकी चाह नेने दरबज्जापर पहुँच गेली।  \nपत्नीक ेँ  आगूमे चाह नेने ठाढ़  देख सोमेश्वर काका कहलन्खन - \n\"जतहना अहाँक ेँ  काजक चाह अथछ ततहना अपनो काजेक चाह अथछ, \nतँए अहूँ अपन चाह एतइ नेने आऊ। संगे -संग दुनू गोरे चाहो पीब आ \nगपो -सप्प करब।\"  \nसुथचता काकी नाकर -नुकर नइ क े ली। पततक सोझमे आन स्िीगण जकाँ \nचाह पीबैसँ नतह धकमकाइ छैि। ओना, अपना मनमे  ई होइत रहए जे \nसभसँ पतहने काकाक ेँ  अप्पन बात कतहऐन, मुदा लगले ईहो हुअए जे \nजखन सोमेश्वर कक्त्काक आगूमे बैसल छी तखन हुनका मनमन्द्त क े नतह \nतबना क े ना तकछ ु  बाजब। तँए मुँह बन्ने राखब नीक बुझी। ओना, मनमे \nईहो होइत रहए जे अनेरे की पुछबैन। क े ता टदन मड़ुआ खेतीक तवर्षयमे \nकहनतह  छैि। ईहो तँ वएह कहने छैि जे मड़ुआ बीआ उपजाबैमे पनरह \nटदन पातनक पिौनी साँझ -भोर लगैए। पिौनी ले खेतमे वा सुखाएल -\nपोखैर -झाँखैरमे क ू प खुनै छला, जइमे पनरह -बीस िैल पातन प्रततटदन \nहोइ छेलैन। ओहन खेती, तहूमे तबनु खेतबला लेल जे उपजाक अधा -\nअधीपर बिाइ करै छला। उपजा की तँ  मड़ुआ, जे अन्नक श्रेणीमे अथछए \nनतह। अपना सभ ओही पूवाजक ने सन्द्तान छी। जे गबै छला जे 'मड़ुआमे \nजब ढेँसर भेल, सभ पररवार परमेसर गेल।'  \nतबच्चेमे सोमेश्वर कक्त्काक मन बजैले चिपिा रहल छेलैन। हुनकर \nचिपिी देख नइ रहल गेल। बजलौं - \"काका, पतहने अपने मुँहक परसादी \nबाँटि थल अ। पछाततक नम्बर हमर रहत।\"  \nजतहना छनाक ेँ  माने मक्त्खनक ेँ  नब वस्िमे लपेि पातनक ेँ  तनचोतड -गातड \nमल -मल रूप सजैत, ततहना सोमेश्वर काका बजला - \"रिु, अपन \nबेकतीगत जीवन हुअए तक पाररवाररक आतक सामाद्धजक े , कखनो हीन \nतवचार वा तवश्वासक ेँ  लग नतह आबए टदऐ।\"  \n \n   66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-जगदीश प्रसाद  मडि लजीक जन्द्म मधुबनी  द्धजलाक बेरमा  गाममे  5 \nजुलाई  1947 इस्वीमे  भेलैन।  मडिलजी  तहन्द्दी एवं राजनीतत  शास्िमे  \nएम .ए.क अहताा  पातब  जीतवकोपाजान  हेतु  क ृ तर्ष कायामे  संलनन  भऽ रूथच  \nपूवाक  समाज  सेवामे  लातग  गेला।  समाजमे  व्याप्त  रूटढ़वादी  एवं सामन्द्ती  \nव्यवहार  सामाद्धजक  तवकासमे  तहनका  वाधक  बुद्धझ पडलैन।  फलत : \nजमीन्द्दार , सामन्द्तक  संग  गाममे  पुरजोर  लडाइ  ठाढ़  भऽ गेलैन।  फलत : \nमडिलजी  अप न  जीवनक  अमधकांश  स म य क े स-मोकदमा , जह ल \nयािाटदमे  व्यतीत  क े लाह। 2001 इस्वीक पछाइत  सातहत्य  लेखन -क्षेिमे \nएला।  2008 इस्वीसँ  तवत्तभन्न पि -पतिकाटदमे  तहनक  रचना  प्रकाथशत  हुअ  \nलगलैन।  गीत , काव्य, नािक , एकांकी , किा , उपन्द्यास  इत्याटद  \nसातहत्यक  मौथलक  तवधामे  तहनक  अन वर त  लेखन  अतद्वतीय थसि  भऽ \nरहलैन  अथछ। अखन  धरर  दजान  भरर  नािक /एकांकी , पाँच  साएसँ  ऊप र  \nगीत /काव्य, उन्नैस  गोि उपन्द्यास  आ साढ़े  आठसाए  किा -कहानीक  संग  \nतकछ ु महत्वपूणा  तवर्षयक शोधालेख  आटदक पुस्तकाकार , साएसँ  ऊप र  \nग्रन्थमे  प्रकाथशत  छैन।  \nममथिला -मैथिलीक  तवकासमे  श्री जगदीश प्रसाद  मडिलजीक  योगदान  \nअतवस्मरणीय  छैन।  ई अप न  स त त  तक्रयाशीलता  ओ रचना  धर्मिंताक  लेल \nतवत्तभन्न संस्थासभक  द्वारा  सम्मातनत /पुरस्क ृ त  होइत  रहला  अथछ, यिा - \nतवदेह  सम्पादक  म डिल द्वारा  गामक  द्धजनगी' लिु किा  संग्रह  लेल 'तवदेह  \nसम्मान - 2011', ' गामक  द्धजनगी व समग्र  योगदान  हेतु  सातहत्य  \nअकादेमी  द्वारा - 'िैगोर थलटिरेचर  एवािा - 2011', ममथिला  मैथिलीक  \nउन्नयन  लेल साक्षर दरभंगा  द्वारा - 'वैदेह  सम् मान - 2012', तवदेह  \nसम्पादक  मडिल  द्वारा  'नै  धा रैए ' उपन्द्यास  लेल 'तवदेह  बाल  सातहत्य  \nपुरस्कार - 2014', सातहत्यमे  समग्र  योदान  लेल एस .एन .एस . नलोबल \nसेममनरी  द्वारा  'कौथशकी सातहत्य  सम्मान - 2015', ममथिला -मैथिलीक  \nतवकास  लेल स त त  तक्रयाशील रहबाक  हेतु  अन्खल भारतीय  ममथिला  संि  \nद्वारा - 'वैद्यनाि  ममश्र 'यािी ' सम्मान - 2016', रचना  धर्मिंताक  क्षेिमे \nअमूल्य योगदान  हेतु  ज्योत्स्ना -मडिल  द्वारा - 'कौमुदी  सम्मान - 2017', \nममथिला -मैथिलीक  संग  अन्द्य उत्क ृ ि सेवा  लेल अन्खल भारतीय  ममथिला  \nसंि  द्वारा  'स्व . बाबू  साहेव  चौधरी  सम्मान - 2018', चेतना  सममतत , \nपिनाक  प्रथसि  'यािी  चेतना  पुरस्का र - 2020', मैथिली  सातहत्यक   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 67 \nअहर्निंश सेवा  आ सृजन  हेतु  ममथिला  सांस्क ृ ततक  समन्द्वय  सममतत , \nगुवाहािी -अस म  द्वारा  'राजकमल  चौधरी  सातहत्य  सम्मान - 2020', \nभारत  सरकार  द्वारा  'सातहत्य  अकादेमी  पुरस्कार - 2021' तिा  सातहत्य  \nओ संस्क ृ ततमे  महत्वपूणा  अवदान  लेल अम र  शहीद  रामफल  मंि ल तवचार  \nमंच  द्वारा  'अम र  शहीद  रामफल  मंिल  राष्ट्रीय पुरस्कार - 2022' \n \nरचना  संसार  : 1. इन्द्रधनुर्षी अकास , 2. रातत -टदन , 3. तीन  जेठ एगारहम  \nमाि , 4. सररता , 5. गीतांजथल , 6. सुखाएल  पोखरर क जाइठ , 7. \nसतबेध , 8. चुनौती , 9. रहसा  चौरी , 10. कामधेनु , 11. म न  म िन , 12. \nअकास  गंगा  - कतवता  संग्रह।  13. पंचविी- एकांकी  संचयन।  14. \nममथिलाक  बेिी, 15. कम्प्रोमाइज , 16. झमेथलया  तबआह , 17. रत्नाकर  \nिक ै त, 18. स्वयंवर - नािक।  19. मौलाइल  गाछक  फ ू ल, 20. उत्थान -\nप त न , 21. द्धजनगीक जीत , 22. जीवन -म र ण, 23. जीवन  संिर्षा, 24. नै  \nधाडैए , 25. बडकी बतहन , 26. भाद वक आठ अन्द्हार , 27. सधवा -\nतवधवा , 28. ठूठ गाछ , 29. इज्जत गमा  इज्जत बँचेलौं, 30. लह स न , \n31. पंगु , 32. आम क गाछी , 33. सुथचता , 34. मोडपर , 35. संकल्प , \n36. अत्न्द्तम  क्षण, 37. क ु डठा- उपन्द्यास।  38. पयस्स्वनी - प्रबन्ध-\nतनबन्ध -समालोचना।  39. कल्याणी, 40. सतमाए , 41. समझौता , 42. \nतामक  तमिैल , 43. बीरांगना - एकांकी।  44. तरेगन , 45. बजन्द्ता-\nबुझन्द्ता- बीहैन  किा  संग्रह।  46. शंभुदास , 47. रिनी  खढ़- दीिा किा  \nसंग्रह।  48. गामक  द्धजनगी, 49. अिाांतगनी , 50. सतभैंया  पोखैर , 51. \nगामक  शकल-सूरत , 52. अप न  म न  अप न  धन , 53. समरिाइक  भूत , \n54. अप् प न -बीरान , 55. बाल  गोपाल , 56. भकमोड , 57. उलबा  चाउर , \n58. पतझाड , 59. गढ़ैनगर  हाि , 60. लजतबजी, 61. उकड़ू स म य, 62. \nमधुमाछी , 63. पसेनाक  धर म , 64. गुडा -खुद्दीक रोिी, 65. फलहार , 66. \nखसैत  गाछ , 67. एगच्छा आम क गाछ , 68. शुभथचन्द्तक, 69. गाछपर  \nसँ  खसला , 70. ित्तभयाएल गाम , 71. गुलेती  दास , 72. मुतडयाएल  िर , \n73. बीरांगना , 74. स्मृतत  शेर्ष, 75. बेिीक पैरुख , 76. क्रात्न्द्तयोग, 77. \nतिकालदशी , 78. पैंतीस  साल  पछ ु आ गेलौं, 79. दोहरी  हाक , 80. \nसुत्तभमानी  द्धजनगी, 81. देखल टदन , 82. गप क तपयाहुल  लोक, 83. \nटदवालीक  दीप , 84. अप्पन  गाम , 85. न्खलतोड  भूमम , 86. थचतवनक   68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nथशकार , 87. चौरस  खेतक  चौरस  उप ज, 88. समयसँ  पतहने  चेत  तकसान , \n89. भौक, 90. गामक  आशा  िुटि गेल, 91. पसेनाक  मोल , 92. \nक ृ तर्षयोग, 93. हारल  चेहरा  जीतल  रूप , 94. रहै  जोकर  पररवार , 95. \nकतााक  रंग  कमाक  संग , 96. गामक  सूरत  बदैल गेल, 97. अत्न्द्तम  परीक्षा, \n98. िर क खर् च, 99. नीक  ठकान  ठक े लौं, 100. जीवनक  कमा  जीवनक  \nममा , 101. संचरण , 102. भरर  म न  काज , 103. आएल आशा  चथल \nगेल, 104. जीवन  दान  तिा  105. अप्पन  साती - लिु किा  संग्रह।  \n  \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 69 \n२.६.जगदीश प्रसाद  मडिल - मोडपर  (धा रावातहक  उपन्द्यास ) \nजगदीश प्रसाद मण्र्ल \nमोड़पर (धारावाहहक  उपन्र्ास) \n \nपााँलचम पड़ाि \nतीन मास बीत गेल। वपताक ेँ  तेसर खेप रूपैआ पठबैक जोगार देिनक ेँ  \nभऽ गेल। देिन ऐ ताकमे िल जे गाम ढ़दसक जँ वकयो गाम जाइबला \nभेटता तँ हुनक े  हथौटी रूपैआ पठाएब।  \nजवहना वपता धनुषधारी माने देि नक वपता , तवहना जलेसरीक मन मावन \nगेलैन जे जेना देिनक ेँ  अिढ़ंग बुझै िेलौं , तेना ओ नवह , आब ढंगर भऽ \nगेल। जँ एहेन वकरदानी रहल तँ जरूर पररिार सम्हारर लेत , जइसँ \nपररिार आगू मुहेँ ससरबे करत। जवहयासँ धरतीपर मनुख भेला आवक \nपररिार बनल तवहयासँ तँ अपनो पररिारो आ पूिवजो ने  जीवित रहबे \nकएल अथि। जँ से नवह , तँ अपन उदय क े ना भेल। यएह ने आइ धररक \nइवतहास रहल अथि , ओकरे ने आजुक पररिेशमे समयानुसार बना चलैक \nअथि। जे जजम्मा सबहक कान्हपर अथिए..।  \nअपन दू मासक बीतल जीिनमे संतोख पेब धनुषधारी पत्नीक ेँ  कहलैन - \n\"देिनक वबआह करब जरूरी भऽ गेल।\"  \nओना, जलेसरीक मनमे ई धारर्ा बनले िेलैन जे जवहना गाममे क े तेको \nलोक देिन सन -सन ढहलेल -बकलेल अथिए , जेकरा ने वबआह -दान भेल \nआ ने कोनो ठौर -ठ े कान अथि। ओही धारर्ानुक ू ल जलेसरी बजली - \n\"देिनाक ेँ  क े  पुित जे वबआह हेतइ ?\" \nपत्नीक विचार सुवन धनुषधारीक मनमे नमहर द्वन् द्व उठलैन, वकए तँ एक \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nढ़दस गाम -समाजमे देखैथ जे देिनक कोन बात जे देिनोसँ नीक -नीक \nदेह -दशाबलाक ेँ  माने जे शारीररको आ आर्थिको रूपेँ नीक अथि तेकरो , \nवबआह -दान नवह भऽ रहल अथि आ देिना तँ सहजे ओइसँ दब अथिए। \nऐठाम ई नवह बुझब जे पुरुखक अपेक्षा मवहलाक संख्या कम रहने \nवबआह नवह होइए। तँए महंथो  महंथाना बेसी अथि आ महंथ तँ सहजे \nिथथए। ऐठाम ई अथि जे जँ वबआह करै िी तँ भविसक बाल -बच्चा आ \nतत्काल दोसरक (पत्नीक) भार कन्हापर आवब रहल अथि , तेकर \nवनमरजना करैक लूरर -बुमधक खगता तँ अथिए।  \nएकाएक धनुषधारीक मनमे ओहन सुजवक उदय भेलैन जेहेन मेघक \nझँपौन आ शीत -पालाक क ु हेस सँ मुक्त सुजवक उदयक होइए। \nधनुषधारीक मनमे उठलैन , जखन देिनक देह -हाथ एते सुन्दर अथि , \nतैसंग एते नीक कमा -खटा लगल अथि जइसँ माता -वपताक माने अपने \nदुनू परानीक खाइ -पीबैसँ लऽ कऽ रहैयोक आ बर -बेमारीमे दिाइयोक जे \nदुख रहल अथि ओ तँ दू माससँ , सोल्होअना समाप्त भलेँ नवह भेल हुअए \nमुदा पवहनेसँ तँ असान जरूर बवनयेँ गेल अथि..! एकाएक मनक उत्साह \nजेना धनुषधारीक ेँ  जगलैन जइसँ तुिपन भरल विचार मनमे एलैन। एलैन \nई जे जे बेटा माता -वपताक भार श्रिर् क ु मार जकाँ अपन कन्हापर उठा \nसक ै ए माने सेिा कऽ सक ै ए , ओ अपन स््र ी आ बाल-बच्चाक सेिा वकए \nने कऽ स क ै ए। तहूमे अखन देिनक ेँ  तीवनयेँ मास कलकत्ता गेना भेल \nअथि। जेना -जेना लूरर -बुमध बढ़तै , तेना-तेना अपन पररिारक वियागत \nथचिो ने बढ़तै। जखने थचिा बढ़तै तखने ने चेिगर जकाँ सचेि बनत आ \nसचेि जजनगी पौत..। धनुषधारी बजला - \n\"क े करा बेटासँ हमर बेटा अधला अथि जे वब आह नवह हएत। एहेन -एहेन \nकमासुत बेटा ले ते बरतुहार सभ र्ाक -र्ाकौऐल कऽ दइए आ देिनेक \nवबआह नवह हएत।\"  \nअपन विचारमे मोड़ दैत जलेसरी बजली - \n\"हँ , से तँ देखबे करै िी जे करांक ु ल जकाँ सोमन बाबूक देह िैन , मुदा \nधनक लोभे क े हेन सुन्नरर कवनयाँ रीझल रहै िैन।\" \nअपनो -विचार आ पत्त्नयोँक विचारक दूरीक ेँ  पाटैत धनुषधारी बजला - \n\"जाबे तक लोक देिनक विषयमे नवह बुझलक अथि , ताबे तक अन्हार \nअथि , जखने लोक देिनक ेँ  बुझत -जानत तखन वक देिन देिन रहत। ओ  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 71 \nतँ देशक ओहन योद्धा बवन जाएत जे पाँचसँ ऊपर लोकक पररिारक ेँ  ऐ \nरूपेँ सम्हारर कऽ चला लेत जेहेन क े हनो -क े हनो दाँि -घाँउ करैबला बुते \nनवह चलैए।\"  \nओना, अपना जनैत धनुषधारी नीक विचार पत्नीक सोझमे रखलैन मुदा \nजलेसरीक उनटल मन रहैन तँए उनटा कऽ ओवहना बुजझ गेली जवहना \nवकयो कोइलीक ेँ  कारी रंग देख कौआक बच्चा बुजझ जाइ िैथ। जखन \nवक बुझैक बात भेल जे कौआक पूिवक िंश कोयली िी तेकरा िोट दे ख \nसभ कौआक बच्चा बुजझते िैथ। ओना , खखस्सा-पीहानीमे मुँह देख \nवबलाइक ेँ  बाघक मौसी कहले जाइए। भलेँ बाघ जकाँ वबलाइ सोल्होअना \nमांसाहारी हुअए िा नवह , मुदा मुँहक रूप देख मौसी तँ कहबे करैए। \nजलेसरीक मनमे जेना एकाएक मोड़ एलैन। माने जवहना जीिनमे तवहना \nजीिनक बाटमे मोड़ एने एकाएक ओकर शकल -सूरत बदैल जाइए \nतवहना जलेसरीक ेँ  सेहो भेलैन। बजली - \n\"ढहलेलो -बकलेल जँ अपन बेटा अथि , तँ कहुना मांगक थसनूर तँ बँचल \nअथिए वकने। जे वकयो वनपुतरी थोड़े कहत आवक मुइला पिाइत मुँहमे \nआवग नवह देत , आवक वकररये -करम नवह करत।\"  \nजलेसरीक बदलल विचार देख धनुषधारी  बजला - \"आइयो आ आइसँ \nपवहनौं , मनुक्खक ेँ  लोथसँ लऽ नाँगर आ नाँगरसँ लुल्ह धरर सन्तान होइत \nरहल अथि , कहाँ वकयो एहेन बजवनहार भेला जे ओकरा अघटमे फ े क \nदइले कहलैन अथि।\"  \nसंजोग बनल , तहीकाल धनुषधारीक मममयौत भाए रामेसर पहुँचलैन। \nउम्रमे िोट रहने रामेसर दुनू परानी धनुषधारीक ेँ  गोड़ लावग बैसैत बाजल - \n\"भैया, पाँच ढ़दनसँ गौरी भाय चैन नवह हुअ देलैन अथि , तही दुआरे \nएलौं।\" \nरामेसरक मनक बेचैनी सुवन धनुषधारीक मन सेहो बेचैन हुअ लगलैन। \nबजला - \n\"वकए ने गौरी भाय चैन हुअ देलखुन ?\" \nरामेसर बाजल - \n\"भैया, देिनक वबआह कऽ थलअ। घरो बढ़ढ़याँ आ क ु लो -खनदान ब ढ़ढ़याँ \nअथि।\"  \nऐठाम गाए -महींस आवक फल -िृक्षक क ु ल-खनदान नवह बुझब ,  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमनुक्खक खनदानक चचव िी।  \n'खनदान ' सुवन धनुषधारीक मन एकाएक मघरनी जकाँ नाथच उठलैन। \nअपने नचैत मन कहलक ै न जे जेकरा ढहलेल -बकलेल बुझै िी तइ बेटाक \nमांग आन गाममे क े ना भेल ? ओ क े ना बुझलैन जे देिन अवििावहत अथि , \nजेकरा संग अपन बेटीक वबआह करए चावह रहला अथि। धनुषधारीक \nमनमे ई एबे ने क े लैन जे जखने बेटा काम -काजी बनए लगैए तखने \nओकर प्रचार-प्रसार सेहो हुअ लगैए। कलकत्तामे देिनक क े तेको संगबे \nमाने अपन इलाकाक लोक सेहो देखखये रहल िेलैन जे नि लोक \n(कलकत्ताक लेल) रवहतो देिन पुरा न लोक माने अनुभिी लोक जकाँ \nकमाइयो रहल अथि आ मासे -मास माता -वपताक ेँ  अपन कमाइ सेहो पठा \nरहल अथि।  \nरामेसरक विचार सुवन धनुषधारी मने -मन विचारए लगला जे बेटा हमर \nदेिन जरूर िी , मुदा क ु शेसरे ने ओकरा रस्तापर आवन ठाढ़ क े लक अथि , \nतैठाम वबना क ु शेसरसँ विचार नेने 'हँ ' कहब उ थचत नवह हएत। तहूमे \nदेिनो जुआन भेल , तँए ओकरो विचार लेब जरूरी अथिए। भलेँ वपता \nबुजझ अपन भार वकए ने सुमझा ढ़दअए , मुदा अपनो तँ वकि ु  करतब \nअथिए। बेटा वबआहक विचार सुवन जलेसरीक मन खुशीसँ तर -ऊपर \nहोइते िेलैन। धनुषधारी चुप्पे िला मुदा जलेसरी बजली - \n\"वकए ने देिनक वबआह कर ब?\" \nओना, जलेसरीक विचार सुवन रामेसरक मन सोल्होअना मावन लेलक ै न \nजे काज माने देिनक वबआह , हेबे करत। नीक (शुभ) या्र ा बना घरसँ \nचलल िेलौं , तँए सुभर फल भेटल। कथा -क ु टमैतीक गप -सप्प िी माने \nदू-समाज , दू पररिारक बीचक वकररया -कलापक चचव िी तँए धड़फड़ा \nकऽ वकि ु  बाजब नीक थो ड़े हएत। रामेसर बाजल - \n\"भैया, कथा -क ु टुमैतीक काज िी , तँए धड़फड़ेने थोड़े हएत। तखन तँ \nएते बुझू जे एकटा कन्यागतक ढ़दससँ बेटा वबआहक नम्बर लगेलौं \nअथि।\"  \nजवहना सभ माता -वपताक ेँ  सुशील बेटाक कामना रवहते िैन जइसँ पढ़ब -\nथलखब , कर -कमौनीक वबसिाससँ मनक तुमिक रूप प्रगाढ़ हो इत \nसन्तुमिक सीमानपर पहुँथचये जाइ िैन तवहना दुनू परानी धनुषधारीक ेँ  \nसेहो भेलैन। अपना आँखखये अपन बेटाक काज आ काजक फलक संग  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 73 \nविचार आ विचारैक विदपन देख माए -बापक ेँ  खुशी हएब सोभाविक े  \nअथि। दुनू परानी धनुषधारीक ेँ  बेटाक प्रवत सेहो तवहना भेलैन। विसममत \nहोइत धनुषधारी ब जला - \n\"बौआ रामेसर , कहुना भेलह तँ तूँ िोट भाए भेलह। तोरा संग झूठ -फ ू स \nबाजब गाइक हत्या बरबैर भेल तँए एहेन काज करब नीक नवहयेँ भेल। \nतोंही कहह जे आब देिन जिान कमासुत बेटा भेल , अपन कमाइसँ \nक े हेन पररिार गढ़त , तेते अबगैत तँ ओकरो आब भइये गेल वकने ?\" \nधनुषधारीक विचार आ स माजक बीच पसरल पररिेशक बीच रामेसरक \nमन ओझरा गेलैन। वकए तँ एक ढ़दस मनमे उठ ै न जे जे वपता अपन बेटा \nवबआहक भार अपने नवह उठा सक ै  िैथ ओ वपते क े हेन अबंर् भेला.! \nबातो ठीक अथि। जखन गुलामीक समयमे मनुक्खक जीिन नाभरोस \nबवन गेल िल तखन माता -वपता अपन पैतृक धमव वनमाहै दुआरे बा ल-\nवििाहक गढ़ैन क े लैन। ओ ऐ दुआरे क े लैन जे जेतबे जीिन तेकरे आसमे , \nतँए अपन वपतृ -कतवव्यक ेँ  वनमाहैत आवब रहल िैथ तँ दोसर ढ़दस \nपचहत्तैर बखवक देशक आजादीक पररिेश , विचारमे एते तँ मजगूती \nआवनये देलक अथि जे लड़का -लड़की माने बेटा -बेटी अपन माता -\nवपताक देल िैिावहक विचारक ेँ  उल्लंघनो कइये रहल अथि। तँए नीक की \nआ अधला की से कहब कढ़ठन अथिए। वबआह -दानक बीच दान -दहेज \nएहेन खामध समाजमे ठाढ़ कऽ देलक अथि जे मनक सभ सपना चूरम -\nचूर सभक भइये रहल अथि। विचारोक तँ अपन कड़ी अथि , जइ \nमार्धयमसँ एक-दोसर जुड़ल अथि। तैठाम जँ एकटा सोनाक कड़ी आ \nदोसर लोहाक  कड़ीक ेँ  बीचमे जोड़ए चाहब तँ की ओ समतुल्य भऽ \nसक ै ए? क े ना भऽ सक ै ए, ई मूल प्रश्न भेल। जीिनक कोनो काज नीकसँ \nनीकतम वकए ने हुअए , मुदा आगूक जँ दोसर -तेसर काज नीकक रस्तासँ \nवपिैड़ अधला रस्ता पक ै ड़ ऐगला काज करत , तखन की पैिला काज \nओवहना जगजजयार रहत आवक मटमैल जकाँ भऽ जा एत..! जीिन -\nमरर्क बीच ठाढ़ भेल रामेसर बाजल - \n\"भैया, देिनक ेँ  अहूँ पुथि थलऔ आ हमहूँ पुथि लेबइ। जे कहत तइ \nअनुक ू ल आगू करब।\" \nशान्तथचत्तक विचार रामेसरक मुहसँ सुवन धनुषधारी बजला - \n\"बौआ रामेसर , जवहना हम देिनक जन्मदाता थिऐ तवहना ने क ु शेसरो  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकमवदाता भेल , तँए क ु शेसरक ेँ  एते जरूर कहबै जे रामेसर वकयो आन \nनवह थिया , जँ ओ पररिारक ेँ  अपन पररिार बुजझ काजमे सहयोग करए \nचावह रहला अथि तँ ओ घीिोसँ थचक्कन भेल वकने। अपन श्रमक संग \nसमयोक बचत तँ हेबे करत।\"  \nओना, लगमे बैसल जलेसरीक मन भीतरे -भीतर खौंझाइत रहैन। \nखौंझाइक कारर् रहैन , गाममे जे आन -आन पररिारमे देखैथ जे अपना \nविचारे माता -वपता बेटा -बेटीक वबआह करै िैथ तैठाम अपन इित \nअपने वकए गमाएब। इितक रूप चाहे जे हुअए जेहेन हुअए मुदा \nजलेसरीक मनमे ओहन रूप तँ बनले िेलैन जेहेन आन -आनक मनमे \nसेहो बनै िैन। जलेसरी बजली - \n\"की आन बेटाक माए -बाप जकाँ ह म (अपने) मरर गेल िी , जे दोसरसँ \nपुथि कऽ अपन बेटाक वबआह करब।\"  \nजलेसरीक विचार सुवन जवहना रामेसरक मनमे अपन एलहा -क े लहा \nफलक एहसास भेलैन तवहना धनुषधारीक मनमे पत्नीक प्रवत क्षोभ \nजगलैन। क्षोभ ई जगलैन जे जे देिन क ु शेसरक ेँ  पेब मनुखक रूपमे ठाढ़ \nभेल तेकरा वबना पुिने ओकर  वबआह करब उथचत नवह हएत। मनमे ईहो \nहोवन जे एहेन रोगसँ वक जलेसरीए -टा रोगाएल िैथ से बात थोड़े अथि। \nसमाजे रोगाएल अथि। जवहना अपना फ ु रने बजली तवहना अपना क े ने \nपुरौती। मने -मन जलेसरीक विचारक ेँ  मनसून -कनसून करैत धनुषधारी \nबजला - \n\"बौआ रामेसर , सभ तँ अपने लोक भेलौं। तइ बीच  काज बजड़ल अथि। \nसभ वकयो नीक जकाँ विचारर काजक ेँ  भसा देब। अपनो बाल -बच्चाक \nभारसँ उरीन भऽ जाएब।\"  \nतीन मासक बीच देिनक ेँ  पेब बनजीदादा एते विश्वस्थ तँ भइये गेला जे \nजँ देिन संगमे रहत तँ अपने कायवमुक्त माने सेिा वनिृत्त जकाँ रहबे \nकरब। एहने सोचक कारर्ेँ बनजीदादाक ेँ  मनमे भेल िेलैन जे जवहयासँ \nदेिन गोदाममे प्रिेश क े लक , तवहयासँ आन -आन श्रममकक (मढ़टयाक) \nअपेक्षा ओकरामे वकि ु  विशेष गुर् आवबये गेल अथि। एक तँ देिन सन \nइमानदार , ऐठाम इमानदारक माने खाली मुखौढ़टये इमानदार नवह \nवियागत सेहो अथि , लोक दुवनयाँमे कम अथि। कम्मो क े ना ने रह त, \nजैठाम समाजमे दीक्षा पवहने देल जाइए आ थशक्षा , माने ज्ञान-लूरर ले  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 75 \nपिावतक समय राखल जाइए तैठाम जँ दुवषत समाज नवह बनत तँ की \nओ समाज दुसैबला बनत जैठामक जीिन समयक संग जुवड़ वियागत \nरूपमे चलैए। खाएर जे अथि , जेतए अथि ओ तैठामक भेल। तइसँ \nबनजीए -दादा आवक देिनेक ेँ  कोन मतलब िैन।  \n \nदेिनक काज देख बनजीदादा एते तँ िशीभूत भइये गेल िैथ जे देिनक ेँ  \nजे कोनो जीिनक बात कहै थिऐ तेकरा ओ अक्ख्याइस कऽ आँखखपर \nचढ़ा करै पाि ू  लावग जाइए। क े ते सुन्दर विचार देलक जे दू साए मीटरक \n(गजक) दूरीपर गाड़ी (रक) सँ अनाज अनलोर् करर गोदाममे रखै िी , \nतइ बीच जे साए वकलो , माने एक क्िीन्टलक बोरा पीठपर लाढ़द लोक \nउघै िैथ , तइसँ नीक ने हएत जे पीठपर उघैक बदला ठ े लासँ उघब बेसी \nअसनगर हएत। दू साए गजक (मीटर) बीच जे मनुक्खक पीठपर लादल \nसौ वकलोक बोरा रहल आ बीचमे जँ क े तौ धक -चुक भऽ गेल तँ ओ \nआदमी मरबे करत वकने , जँ नवहयोँ म रत तँ अपलांग -विकलांग भइये \nसक ै ए। जँ एहेन खतरा मेटबैक दोसर असान उपाय अथि तँ वकए ने \nओहन उपाय कएल जाए। ओना , बनजीदादाक ेँ  अपना मनमे गलावनयोँ \nहोवन जे जजनका पाि ू  सढ़दकाल बेहाल रहै िी वतनकर समस्ये नीक जकाँ \nनवह बुजझ पेब रहल िी। भाय दुवनयाँ देखैक चीज िी , सभ देखैए , मु दा \nअसल देखब तँ तखने ने होइए जखन लोक अपने -आपक ेँ  देख दुवनयाँ \nदेखए विदा होइए। दुवनयोँ ऊबर -खाबर , पहाड़ -समुरसँ तँ भरले अथि। \nदेिनक काजसँ बनजीदादा गोदामक काजमे एते वनधैन -वनवफवकर भइये \nगेल िैथ जे जँ सरकारी अवतथथ आबैथ आवक अपन संगी -साथीक संग \nक ु टुम-पररिारक स्िागत -बेिहार हुअए से गुर् तँ देिनमे आवबये गेल \nअथि।  \nबनजीदादाक अपनो मन एते कहबे करै िैन जे भाय माइढ़टक मुरुत जकाँ \nमनुक्खो अथि , तहीमे ने ओहन प्रार्-प्रवतष्ठा भरैक अथि जे ओ देिविया \nपक ै ड़ देितुल्य भऽ जाए आवक सोझे मनक स्नानसँ देहक मैल िोड़ा \nलेब। देहक मैल तँ हाथसँ मल लापर ि ु टैए। देिन क े ना विधाताक वनरमौल \nविमधपूर्व जीिनधारक बनत , एहेन प्रश्न बनजीदादाक मनमे सढ़दकाल \nनचैत रहै िैन।  \nजवहना दुवनयाँक भौवतक िस्तु पररिर्तित होइत रहैए तवहना ने मनुक्खोक  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजीिन िी। अबोध बच्चाक रूपमे जन्म भेल। समयक संग बढ़ैत गेल। \nमाने खेलब -धुपबसँ शुरू भे ल, पिाइत विद्यालय आएल, तेकर पिाइत \nपररिार , समाज इत्याढ़द आएल। अपनो शरीर बच्चासँ टेल्हुक भऽ थसयान \nहोइत िृद्ध हएत। सबहक शरीरक यएह गवत िी , आ अही बीच शरीरी \nसन शक्क्त सेहो अथि। जखन अपनेक ेँ  नवह देख पाएब तखन दुवनयाँक ेँ  \nतँ एहेन विकट गंथले अथि जे सभ नवह देख पबैए। क े ना  देख पौत। मने -\nमन तँ सभ सुखे -चैनसँ जीबए चाहै िी , मुदा पररिारक नून -तेलक झखैन \nतेहेन धेने रहैए जे झखड़ल र्ाररक आम जकाँ र्ंटीक रसं (पावन) तेना \nसुखा गेल अथि जे कखन िी आ कखन नवह िी , तेकर कोनो ठ े काने ने \nअथि।  \nपाँच सालसँ क ु शेसर कलकत्तामे रहने अपन थचिासँ थचिा गेने  एतेक तँ \nनीक जकाँ बुजझये रहला अथि जे मनुखक ेँ  उमेरो आ मेहनतोक वहसाबसँ , \nजँ सम्भि भऽ सक ै  तँ आरामो आ भोजनो करबेक चाही। मुदा से तँ \nसम्भि तखन भऽ सक ै ए जखन वबसिासू जीिन विया -कलाप बनत। \nओना, अपन -अपन उपाजवनक अनुक ू ल सभ वकयो अपन -अपन जीिन \nगढ़ढ़ये लइ िैथ , मुदा ओही गढ़ै नक ेँ  नीकसँ गढ़लापर नीक होइए आ \nनीकसँ नवह गढ़लापर झुवक -झुवक झक ै त-झक ै त विपरीत भइये जाइए \nजइसँ विपरीत जीिनक वनमावर् भऽ जाइए। जखने कोनो बउसे िा \nमनुक्खेक विपरीत ढ़दशामे वनमावर् हएत तखने ओ विपरीत बउसो आ \nजीिनोक वनमावर् सेहो करत। ओना , की विपरीत आ की रीत तेकरा \nफवड़िाए ब असान सेहो नवहयेँ अथि। कहब जे वकए ने अथि ? सोझेमे \nदेखै िी जे गािे -वबरीिक जवड़क थसर माइढ़टक तरमे अथि आ मनुक्खक \nथसर ऊपर अकासमे अथि। गाि -वबरीि क े हनो दाता -फलदाता वकए ने \nहुअए मुदा माढ़टमे गरल अपन जीिनक फलक ेँ  क े ते दूर धरर बाँढ़ट -\nथिवड़या सक ै ए ? ई दीगर भेल जे ममथथलाक फल गाड़ी-सिारीसँ , देशक \nकोन बात जे आनो देश पहुँचैए मुदा तइ बीच मनुक्खोक करामात तँ \nचाहबे करी। मनुख ओहन मनक मनु िी जे अपन जीिनक अपने भार \nउठा चलैए। \n \nकलकत्ता प्रिासक बीच जे अपन जीिनक अनुभि क ु शेसरक ेँ  भेल \nिेलैन , ओ अनुभि िैचाररक रूपमे देिनक ेँ  सेहो ढ़दअ चाहैथ। मुदा  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 77 \nकाजक व्यस्तता मनक यादास्त शक्क्तक ेँ  बेठौर बना देने िेलैन जइसँ \nजखन मोन पड़ै िेलैन तखन दोसर काजमे लगल रहै िला आ जखन \nकहैक समय अबै िेलैन तखन मनेसँ विचार हेरा गेल रहै िेलैन जइसँ \nतेसर मास पूर्व भऽ गेलैन मुदा मनक बात मनेमे झाँपल कोनो थशशुपन \nपौधा जकाँ तरेतर तँ अपन िृजद्ध करै िेलैन , जइसँ खसल मुँह रहने \nवनच्चेँ-वनच्चाँ औनाइत-मुवड़याइत रवह जाइ िेलैन। संजोग बनल। \nऔझुक े  ढ़दन माने औझुक े  तारीखक ेँ  गोदाम वियागत भेल। माने औझुक े  \nतारीखक ेँ  गोदामक काज गोदामक रूपमे शुरू भेल , जइसँ साले -साल \nऔझुका ढ़दन गोदाममे ि ु ट्टी रहैए। ओना , काज बन्द रहने उट्ठा काज \nकरैबला जे मढ़टया -मजदूर िैथ वतनका आमदनीमे , माने उपाजवनमे बाधा \nहेबे करै िैन मुदा से एते बेिस्था गोदाममे बनल अथि जे जे माथसक \nिेतनभोगी नवह िैथ , हुनका उपहार स्िरूप ओते अथव देल जाए , जेते \nकाज -ढ़दनक आमदनी होइए। मुदा तैयो एते घाटा तँ मढ़टया -मजदूरक ेँ  \nहोइते अथि जे काजक ढ़दन जे काटल -फाटल बोरासँ जे अन्न होइ िेलै , \nजे श्रममकक वहस्सा मानल जाइ िल , से नवह होइ िेलैन। ओना , देहक ेँ  \nमेहनतो तँ नवहयेँ करए पड़ै िेलैन।  \nगोदामक स्थापना ढ़दन रहने सरकारो -विभागक आ गोदाममे काज \nकरैबला मढ़टयो -मजदूर एकठाम बैस उत्सिो मनबै िैथ आ जी िनक \nगप -सप्प सेहो कररते िैथ। जइसँ मनुक्खोक जीिन आ शासनोक \n(सत्तोक) जीिनक चचव चथलते अथि।  \nसंजोग एहेन बनल जे सरकारक एकोटा पदामधकारी कायविममे नवह \nपहुँच सकलाह। लॉक -र्ॉनक समय, सभ स्िास्थ्य-विभागमे ओझराएल \nिला। बनजीदादा टा मा्र  सरकारक पदामधकारीक रूपमे रहला। बे िस्था \nनीक िेलैहे। बेिस्था माने खेबा -पीबाक आ बैसैक ओररयान। एक ढ़दन \nपवहनवह बनजीदादा सभ श्रममकक ेँ  कवह देने िेलखखन जे सभक ेँ  रहब \nअवनिायव अथि। ओना , काज बन्द रहत मुदा विभागक की वकररया -\nकलाप अथि तइ विषयपर चरचो हएत , हँथसयो -मजाक हएत आ भोजो -\nभात तँ हेबे करत। तैसंग एते  उपहारो भेटबे करत जेते ढ़दनक कमाइ \nहोइए। तेकरा मजदूरीक ममनहा बुझब।  \nठीक समयपर सभ गोदामक आगू बनल सभागारमे उपक्स्थत भेला। \nसमारोहक आयोजन करैमे जवहना बनजीदादा तवहना देिनक नीक  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयोगदान िेलैन। बैसक शुरू होइसँ पवहने जलपानो आ चाहो -पान \nचलल। होइतो अवहना िै जे जखन दस गो रेक ेँ  सत्म्मथलत रूपमे एक रंग \nखान -पान भेल रहत तखन मनक सुआदो बुझैक -विचारैक , एक रंग \nभिन रवहते अथि। अपन सुअिसर बनजीदादा बुजझ मने -मन खुशी िला \nजे आइ अपने मढ़टया -श्रममक बवन श्रममक े क ेँ  पदामधकारी बना गप-सप्प \nकरब। ओना , आन ढ़दन समय पेब श्रममक सभसँ बनजीदादा भरर मन \nगप  कररते िैथ जइसँ वहनका बुझल िेलैन्हे जे जेते मनुख दुवनयाँमे िैथ \nसबहक एकटा दुवनयाँ सेहो िैन आ बेकता -बेकती मनुक्खक दुवनयाँ सेहो \nअथि। मुदा से क े ना अथि तैठाम भकचका जाइ िला। भकचकाइक \nकारर् होइ िेलैन जे ओहन समाजक विचारसँ अपन विचार स्थावपत \nकऽ नेने िैथ जइसँ क े तौ -क े तौ विपरीत भऽ जाइ िैन , तखन अपन \nविचारपर मनमे ग्लावन ईहो होइते िैन जे अपन बुमधये क ँ चक ू ह अथि। \nमुदा मन तैयो ने मानैन , सढ़दकाल मन कहबे करैन जे जजनकर पक्षधर \nबवन ठाढ़ हुअ चाहै िी वतनक े  गरदैनकट्टी भऽ जाइ िैन। तँए ओइ \nश्रममकक िास्तविक अपन जीिनक की दुवनयाँ अथि , माने जीिन  अथि \nतही तहमे जखन विचार करब तखन मूलक ेँ  बुजझ सक ै  िी। समयो \nअनुक ू ल अथिए , अपने दुनूक बीचक जे सीमा भेल िएह भेल जीिनक \nरास्ता। ओही रास्तापर ठाढ़ भऽ अपन दशा-ढ़दशा देखैत चलब। ई बात \nबनजीदादाक ेँ  बुझले ने रहैन जे क ृ वत , स्मृवत आ विवनगवत ज्ञान क े ना अपन \nकमवक संग चलैए।  ज्ञानक समटल रूप बनजीदादाक ेँ  मनमे रहैन तँए \nआगूक झलअन्हारक ेँ  आँखख पार नवह कऽ पबैत रहैन।  \nचाह -पान तक चथल चुकल िल मुदा अखन तक समारोहक विमधित \nरूप बनबे ने कएल। जवहना सभ ढ़दनसँ सभक बीच चथल अबैत जीिनक \nगप -सप्प िल तवहना गपे -सप्पमे समारोहक विमध -विधान तर पवड़ गेल। \nसभ  ढ़दन एहेन विया -कलाप रवहते अथि जे दोकानमे बैस जलपानो आ \nचाहो -पान संग ममथल सभ कररते िी तइमे कोन एहेन काज भेल जे \nसमारोहक कोनो तरहक विघटन भेल। तहूमे सभ बुजझते िी जे \nसमारोहक ताम -झाम ममवर्याक मार्धयमसँ होइए, तइले दसटा फोटो आ \nसमारोहक विमधित् सू्र  प्रविया लीखख क ऽ पठा देब , बस भऽ गेल \nसमारोहक विमध -विधान।  \nकाना-कानी आ फ ु सा-फ ु सी जवहना जलपानक दोकानमे होइए , चाह - विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 79 \nपानक दोकानमे होइए तवहना बैसारमे चथलये रहल िल। सभ अपने ताले \nबेहाल , तँए जेते बजवनहार तेतबे सुनवनहारो भेला। माने दू -दू गोरे गप -\nसप्प करए लगला। \nआँखख उठा जखन बनजीदादा  बैसार ढ़दस तकलैन तँ बुजझ पड़लैन जे \nसमारोहमे ने िक्ताक कमी अथि आ ने श्रोताक , तखन अपन बात \n(विचार) क े  सुनत. ? तैसंग ईहो मनमे होवन जे तखन क े  क े कर बात सुनता \nआ क े  क े कर सुखे -दुख बुझता आवक जीिनेक गवत -विमध बुझता..! \nबैसले -बैसल बनजीदादा विचारक ओहन सघन िनमे हेरा गेला  जैठाम \nमा्र  दुइये गोरे, बनजीदादा अपने आ देिन रहैथ। सेहो दुनू गोरे ऐ दुआरे \nबँचल रहैथ जे समारोहक बेिस्थाक पाि ू  लागल िला।  \nबनजीदादाक ेँ  हेराएल मनमे भेटलैन जे जखन सभ अपन -अपन धुवनमे \nमस्त िैथ तखन अपनो दुनू गोरे वकए ने अपने धुनी लगा एक -एक \nजीिनक ेँ  धुवन -धुवन धुवनया बनी। एक -एक श्रममकक (मढ़टयाक) भेद-\nभेढ़दया जीिनक रस्साक ेँ  पकड़ी। तैसंग काज देख बनजीदादाक मनमे \nईहो खुशी एलैन जे जीिने ने जान आ जाने ने जहान दइए। मुदा मनुक्खो \nतँ मनुख िी जे गैंची मािसँ बेसीए पीिराह होइए। कखन पावनमे \nसुरक ु वनयाँ मारर वकम्हर ससैर जाएत आ लगले था लमे क े ना थुसक ु वनया \nमारर साँस िोड़ए लगत , तेकर कोनो ठीक अथि। फ े र अपने मन \nबनजीदादाक ेँ  कहलक ै न जे क े तबो गैंची माि जकाँ मनुख गैंथचयाह वकए \nने हुअए , मुदा जे जीिनी मिबार िैथ ओ पक ै ड़ नवह पबै िैथ सेहो बात \nनवहयेँ अथि। पावनमे रहए आवक थालमे , ओ पकड़ा जाइते अथि।  \nदसे -बारहटा मढ़टया गोदाममे काज करै िैथ जइसँ बैसारोक आकार िोटे \nिल। मुदा वकि ु  िल , वगनतीमे जवहना एक साए तक वगनती सीखैले \nसाएटा बउसो चाही , नवह तँ साएटा अंक तँ चाहबे करी। जाबत से नवह \nहएत ताबत साएक माने मुखौटीए ने रहत। एक -एक जीिनक ेँ  जखन \nसाइयो ढंगसँ गनए शुरू करब तखने जीिन क ेँ  सही ढंगसँ पक ै ड़ पएब। \nनवह तँ बारहमासा आ चौमासाक भेदे ने बुजझ सकब। सभ जवनते िी जे \nबारहमासामे  जाड़ , गरमी आ िषाव  तीनू मौसमक सुख -दुखक िृतान्त \nकहल जाइए , जखन वक चौमासामे मा्र  एक मौसमक। भलेँ स्िरलहरी \nएक्क े रंग वकए ने लहरैत हुअए। \nअपन मधयानक ेँ  समेट , मधयान माने भेल विषय -िस्तु, बनजीदादा एकाग्र  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े लैन। एकाग्र होइते अपन मन विचारमे विचरर् करैत बनजीदादाक ेँ  \nकहलक ै न जे मनुक्खक शकल-सूरत जवहना बाहरी अथि , माने ऊपरसँ \nदेखैमे अथि , तवहना भीतरमे सेहो अथिए। अनेको रंगक गुर् अिगुर् \nजवहना बाहरी अथि तवहना भीतररयो तँ अथिए। बउसो (िस्तु ओ) आ \nविचारो एहेन िीहे जे एकठाम एकगोरे -ले गुर्कारी होइए तँ दोसरठाम \nबदैल अगुर्कारी नवह होइए सेहो बात नवहयेँ अथि। मुदा बीचमे जे \nकारीवगरी थिपल अथि ओ तँ िएह करर सक ै  िैथ जजनका कारीवगरीक \nकरीनापनक बोध होइन। ओ तँ थिवड़याएल अथिए। एकरंग मनुक्खक \nशकल-सूरत रवहतो जवहना विचा रमे तवहना जीिन वियामे सेहो भेद \nबवनयेँ गेल अथि।  \nजेम्हर-जेम्हर बनजीदादाक मन जीिनमे विचरर् करैन तेम्हर -तेम्हर यएह \nदेखैथ जे एक्क े  सीमापर ठाढ़ भेल सभ अपनेमे घौंचाल कऽ रहला अथि। \nजइसँ मनमे अकिो उढ़ठ कहैन जे अनेरे कोन लपौड़ीमे पड़ल िी। सभ \nअपन -अपन सीमापर ठाढ़ रवह तो अपने सीमा नवह बुजझ पेब रहला अथि \nआ आनक सीमा सरहद कायम करए चावह रहला अथि। भाय , बाधमे \nसइयो बीघा जमीनो अथि आ सइयो जमीनबला सेहो तँ िथथए। अपन -\nअपन जमीनक आवड़ -पाढ़ट सभक ेँ  बनले िैन , जइसँ अपन -अपन खेतक \nपररचय सेहो सबहक बनल िैन्हे। जखन -कखनो कोनो काजे िा देखबेक \nखखयाल सँ बाध जाइ िी तँ अपने खेतक आवड़पर ने पहुँच जाइ िी। \nतवहना जँ अपन जीिनक आवड़ बवन जाएत तखन ने अपन खेतेक उपज \nजकाँ अपन कतवव्यबोध सेहो ज्ञात हएत जे अपने की िी आ अपन \nकतवव्य की अथि। तँए ईहो ने अपने सोचैत -विचारैत -करैत आगूक बाट , \nजीिनक बाट , बनबैत अपना जीिनक ेँ  आगू मु हेँ ससारैत चलब। मुदा \nअन्हारो तँ ओहन अथिए जे कहलो जाइते अथि जे संगेमे िैद ममयाँ मरता \nहै..! मुदा एहेन कहबो वक ओवहना बवन चथल रहल अथि , सेहो बात नवहयेँ \nअथि। नीक विचार मनमे रवहतो , सभठाम बजैसँ परहेज करए पड़ैए। से \nखाली बाजबे धरर रहैत तखन तँ ओइसँ वकि ु -ने-वकि ु  वबगड़ै त मुदा \nजीिनक ेँ  तेना सघन अन्हार िावन कऽ पक ै ड़ नेने अथि जे कखन मुहसँ \nढ़दनक ेँ  रावत आ रावतक ेँ  ढ़दन कहत तेकर ठ े काने ने रवह गेल अथि। अपने \nविचारक दुवनयाँमे बनजीदादा विसममत भऽ गेला।  \nविसममत होइते बनजीदादाक ेँ  अपने मन विचार देलक ै न जे सबहक मनमे  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 81 \nरवहते िैन जे भरर दु वनयाँक प्रेम भेटए आ अपनो प्रेमसँ दुवनयाँक पूजन-\nअचवन करी। मुदा..। ऐठाम अबैत -अबैत बनजीदादा देिनक ेँ  हाथक \nइशारासँ लगमे बजौलैन। लगमे अवबते देिन बजला - \n\"दादा, समारोहक रूखख नीक बुजझ पड़ैए ?\" \nओना, देिनक विचार बनजीदादाक मनमे कठाइन लगलैन। कठाइन ई \nलगलैन जे जखन सभ अपने ताले बेताल अथि तखन समूहक विचार \nक े ना एकरंग हएत? जाबे सामूवहक विचारमे एकरूपता नवह रहत ताबे \nसामूवहक विचार बवन समाजमे ठाढ़ क े ना हएत। मुदा लगले बनजीदादाक \nअपने मन देिनक जीिनक ेँ  आँवक विचार देलक ै न जे अखन देिनक \nजीिन वनरमेबे क े ते क े लैन अथि जे सोल्होअना बुझता।  अखन तँ जीिनमे \nपवहले -पवहल र्ेग उठौलैन अथि। अपन विचारक ेँ  मुवड़यबैत बनजीदादा \nबजला - \n\"देिन , जेहेन सुआद भेटक चाही से नवह भेट रहल अथि।\"  \nबनजीदादाक विचारक अभयन्तरक ेँ  देिन बुजझ नवह सकला। मुदा आगूमे \nउठल प्रश्नक जिाब तँ देबे िेलैन। बजला- \n\"एको िस्तुक सुआद वक सभक ेँ  एक्क े रंग लगै िैन।\" \nओना, देिनक विचारमे बनजीदादाक ेँ  अमूल्य रस सेहो देख पड़लैन मुदा \nदेिन ओइ रसक भेद बुजझ बजला आवक गपक (विचारक) िममे \nबजला , ई दुविधा मनमे जावगये गेल िेलैन। होइतो अवहना अथि जे विषय \nकोनो िा क े हनो वकए ने हुअए माने ओकरा नीक जकाँ बुझैत होइ आवक \nनवह  बुझैत होइ , मुदा विचारक िममे माने गप -सप्पक िममे वबनु \nबुझवनहारो एहेन प्रश्न चाथलये दइ िैथ, माने उठाइये दइ िैथ जे ओइ \nविषयक महत्िपूर्व घटक होइ। विचारक दौड़मे बनजीदादाक अपने मन \nआगू-पाि ू  हुअ लगलैन। आगू -पाि ू  होइत मनक ेँ  थीर करैत बनजीदादा \nबजला - \n\"देिन , अखन  ऐठाम जेते गोरे बैसल िी , सभ मजदूरे िी , भलेँ ओकरा \nखेतक काजमे बोवनहार , गोदामक काजमे मढ़टया िा अन्य काजमे आन -\nआन नाम वकए ने हुअए , मुदा उद्देश्य तँ सबहक एक्क े  होइ िैन जे जीिन-\nयापन ले उपाजवन करी।\"  \nबनजीदादाक सोझराएल विचार सुवन देिन बजला - \n\"हँ! से तँ अथिए।\"   82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेिनक  मुहसँ 'हँ से तँ अथिए ' सुवन बनजीदादाक अपन मनक वबसिास \nजावग गेलैन जे देिन अपन जीिनक सीमापर ठाढ़ भऽ रहल िैथ। \nबजला - \n\"देिन , अखन जे दसो -बारहो मजदूर एकठाम बैस गप -सप्प कऽ रहल \nिी , की सभक र्धयेय एक्क े रंग अथि।\" \nबनजीदादाक विचार महाभारतक ओइ कराहक सोझे टाँगल मािक \nआँखख पर , जवहना अजुवन िोवड़ वकनको नजैर नवह पड़लैन , तवहना \nबनजीदादाक विचारक आँखखपर देिनक आँखख नवह पवड़ सकलैन तँए \nगुमे -गुम चुपे रहला। जे बात बनजीदादा बुजझ गेला। मुदा तैयो वकि ु  क्षर् \nप्रतीक्षा करब नीक बुझलैन। वकि ु  समय बीतला पिाइत बनजीदादा \nबजला - \n\"देिन , ऐठाम जे तेक मढ़टया -मजदूर िी तइमे अनेको गुर् -सोभाि \nअथिए , मुदा अखन से नवह , अखन मोटा -मोटी एतबे देखैक अथि जे \nअपन मन की कहै िैन।\"  \n'देखब ' सुवन देिनक मन उिैल गेलैन जइसँ वबच्चेमे बजा गेलैन - \n\"मोटा -मोटी की देखैक अथि ?\" \nदेिनक प्रश्न सुवन बनजीदादा मने-मन विचारक ेँ  मनेमे घोंटलैन  तँ बुजझ \nपड़लैन जे देिनक ेँ  अखन अपनो मनक विचार व्यक्त करैक शब्दकोष \nनवह अथि , जइसँ अपन भािना व्यक्त कऽ सकता। मुदा भािनाक संग \nभािन तँ िैन्हे। जइसँ शब्द भलेँ व्यक्त नवह कऽ पबैथ मुदा अपन हाि-\nभाि तँ व्यक्त कइये सक ै  िैथ। बनजीदादा बजला - \n\"देिन , जेतेक मजदूर ऐठाम िी  तइमे गौर कररयौ जे क े ते गोरे क े ते ढ़दनसँ \nएक िृणत्तमे लगल िैथ , पिाइत दोसर विचार करब।\"  \nतीवनयेँ मासक देिन , माने तीवनयेँ माससँ गोदाममे काज करै िैथ , तँए \nसबहक विषयमे बुझल िेलैन नवह , सुपुट मुहेँ बजला - \n\"दादा, जखन अपने नि िी तखन पुरानक विषयमे की बुझब। नवह बुझै \nिी।\"  \nसोझमवतया देिन , तहूमे गमैया बकलेल , अपन विचार सादा कागज \nसदृश बनल िेलइ। देिनक सोझपन देख बनजीदादाक मन मजगूतीसँ \nविचार देलक ै न जे अखन देिन नि अथि , जँ काजक ममव बुजझ जाएत तँ \nजीिनोक ममव बुजझये सक ै ए। तँए वकए ने देिनक ेँ  जीिन देखा , जीिन  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 83 \nवनरमबैक रास्ता सुझा ढ़दऐ। देखा एबे धरर ने अपन कतवव्य-कमव भेल \nआवक ओकर हाथ -पएर पक ै ड़ अपना हाथ -पैरमे जोवड़ करा देब। हँ , एते \nतँ सम्भि अथिए जे ओइ काजक ेँ  अपना हाथे करर कऽ देखा ढ़दऐ। जैठाम \nखगता हेतै आ अपन हाथ -पएर लाड़ला -चाड़लासँ जँ भऽ जेतै , िएह ने \nभेल उथचतक संग उपकार। उथचत -उपकार जाबे एक -दोसर क बीच नवह \nहएत ताबे समाजक बीच एकरूपता क े ना औत। उपकारक मार्धयमसँ \nकमवक विचरर् होइए , माने जेहेन काजक उपकार करब , ओइ काजक \nतँ अपन ऐगला -पैिला जीिन सेहो अथिए। ओ तँ बीचक काज भेल।  \nदेिनक ेँ  आँखखक इशारा दैत पाि ू क पवतयानीपर खखड़बैत बनजीदादा \nबजला - \n\"देिन , चारू गोरे जे पाि ू मे बैसल िैथ , ओ तीस बखव ऊपरेसँ ऐठाम \nकाज कऽ रहला अथि।\"  \nजवहना सिव -साधारर् बुझै िैथ तवहना बुजझ देिन बजला - \n\"तखन तँ आब ररटायर करै -जोकर भऽ गेला ?\" \nदेिनक बात सुवन बनजीदादाक ेँ  हँसी लगलैन। हँसीक कारर् खुजली -\nढ़दनाए क े र घाओ जकाँ भेलैन। जवहना खुजली -ढ़दनाए क ु ररयबैकाल \nमन मे गुद -गुदी लगैए मुदा ओकर जलइनमे जलन नवह अबैए सेहो बात \nनवहयेँ अथि। अवबते अथि , तवहना बनजीदादाक मनमे भेलैन जे देिन \nअखन दुवनयाँक रीवत -नीवत नवह बुजझ पेब रहल िैथ तँए एना बजला \nअथि। जँ से बुझैत रवहतैथ तँ ईहो बुझबे कररतैथ वकने जे दुवनयाँमे एक \nघर हँसैए तँ दोसर कन बो कररते अथि। तैबीच अपने क े तए िी आ कोन \nगुर् अलापै िी। विचारक ेँ  समटैत बनजीदादा बजला - \n\"देिन , गोदामक मढ़टया -मजदूरक ेँ  ररटायरमेन्ट नवह होइ िैन , ओ अपने \nथावक हाररकऽ चथल जाइ िैथ। सरकारीकमी जकाँ हुनका पेंशन नवह \nभेटै िैन।\"  \nपैिला पवतयानीपर नजैर उठा कऽ देखैत देिन बज ला- \n\"दादा, एक गोरेक ेँ  अहीठाम बजेने अबै थिऐन।\"  \nबनजीदादा बजला - \"नीक हएत। भने ओ अपन विचार सभक बीचमे \nरखता।\"  \nहरदेि लग जा देिन कहलक ै न - \n\"गुरुजी , दादा बजा रहल िैथ।\"   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऐठाम गुरुजीक माने अखड़ाहाक खलीफा आ दजीक थशष्य सदृश अथि। \nहरदेि -सहदेिक जोड़मे गप -सप्प करै िला। हर देिक ेँ  बजाहढ़टसँ सहदेि \nसेहो उढ़ठकऽ ठाढ़ होइत आगू बढ़ैत बजला - \n\"चलू! दुनू भजार संगे चलै िी।\"  \nहरदेिो आ सहदेिो , बनजीदादा लग पहुँचला। लगमे दुनूक ेँ  पहुँचते \nबनजीदादा बजला - \n\"हरदेि दादा , ऐठाम सभसँ पवहनेसँ अहीं काज करै िी ?\" \nहरदेि बजला - \n\"हम आ सहदेि , दुनू भजार एक्क े ढ़दन गामसँ कलकत्तो एलौं, एक्क े  \nगामक सेहो िी आ संगे -संग गोदाममे काज सेहो शुरू क े लौं। बनजी \nभाय, अहाँक ेँ  अबैसँ पवहनवहसँ ऐ गोदाममे काज करै िी।\"  \nओना, बनजीदादाक ेँ  अपनो बुझले रहैन तँए दोहरा कऽ नवह पुथि सोझे \nबजला - \n\"क े ते ढ़दनसँ अहाँ दुनू गोरे ऐठाम काज करै िी ?\" \nह रदेिसँ सहदेि बजैमे बेसी चड़फड़। हरदेि मने -मन साल मोन पाड़ए \nलगला, तइ वबच्चेमे सहदेि बजला - \n\"बड़का भुमकम ओही साल भेल िेलइ।\"  \n1934 इस्िीक भुमकमक ेँ  अँटकारर बनजीदादा बजला - \n\"तखन तँ तीस बखवसँ बेसीए भऽ गेल.!\"  \nसहदेि बजला - \"से तँ नीक जकाँ ठ े कान नवह अथि मुदा जवहया \nलौहवकये ियस िल तवहयेसँ जे काज धेलौं से अखनो धेनवह िी।\"  \nएकटा जीिन भेटने जवहना रंग -रंगक लोकक ेँ  रंग-रंगक खुशी होइ िै \nतवहना अपन स्िभािानुक ू ल सहदेिक जीिनमे बनजीदादा खुशी पेलैन। \nजइसँ मनमे एते खुशी पनवपये गेलैन जे समुर मथन करैक वनर्वय \nक े लाह। मुदा सहदेिक जीिन ली लाक ेँ  क े तए-सँ शुरू कररतैथ तइ करैमे \nबनजीदादाक ेँ  मने उजगुजा गेलैन। दू पाँतीक शायरी सुवन अन्हरो -बवहरा \nजवहना 'िाह -िाह ' करए लगैए तवहना दादाक मनक एकटा कोर्मे उढ़ठ \nगेलैन। मुदा तेकरा दोसर कोर्क मन दाबैत विचारक ेँ  समतूल बना \nदेलक ै न। बनजीदादा बजला - \n\"आइ जे अपना सभ एक ठाम बैस समारोह मना रहल िी ओ खुशीक \nअथिए। मुदा दुभावग्य कवहयौ वक सौभाग्य, भने वकयो बाहरी लोक नवह  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 85 \nएला। अहाँ दुनू गोरे सभसँ बेसी ढ़दनसँ ऐठाम काज करै िी , अखन \nतकक जीिनमे की सभ देखलौं आ की सभ मोड़ आएल , तेकरा एका -\nएकी (िमश:) शुरूहेसँ सभक ेँ  सुना ढ़दयौन। वकनको जँ को नो घटना िा \nविचार बुझैमे नवह औतैन , तेकरा ओ अपन प्रश्न बना पिाइत अहाँसँ पुथि \nलइ जेता।\"  \nबनजीदादाक विचार सुवन सहदेिक मनमे ओवहना भेलैन जवहना सभक ेँ  \nहोइ िैन जे अपन दुखनामा तँ सभक ेँ  सुनबए चाहै िैथ मुदा सुखनामाक ेँ  \nचोराकऽ राखख लइ िैथ। सहदेिक ेँ  एकाएक अपन कलकत्ता प्र िासक \nओ ढ़दन मोन पड़लैन जे गाम िोड़ैसँ पाँच ढ़दन पूिवक िल। ओ ढ़दन िी \nउन्नैस साए चौंतीस इस्िीक, जवहया भुमकम भेल िल। वतलासंिात्न्तक \nढ़दनक घटना िी जइमे गामक सुन्दरता माने गामक खेत -पथार , बाड़ी-\nझाड़ी, गाि -वबरीि इत्याढ़द, एकाएक भुमकमक एहेन प्रभाि भेल जे \nसभवकि नि भऽ उजैड़ गेल। जनकजीक फ ु लिाड़ी जकाँ फ ू ल -फलक \nिृक्षसँ भरल अपन लिमीपुर गाम िल , अन्नक भण्र्ार खेत िल, \nपनरहसँ ऊपरे पोखैर िल आ पच्चीससँ ऊपरे इनार , जे अपन गामक \nसबलता रहए। मुदा भुमकमक एहेन प्रभाि भेल जे सभचीज नि भऽ \nगेल। से खाली लिममयेपुरटाक नवह , काठमाण्र्ूसँ मुँगेर तकक अमधकांश \nगामक सभवकि तहस -नहस भऽ गेल।  \nिोट -िीन गाि -वबरीि तँ लिमीपुर गाममे गोढ़ट -पङ्गरा बँचबो कएल मुदा \nदस बखवसँ ऊपरबला आमक एकोटा गाि नवह बाँचल। घरक चरचे की , \nपजेबाक घर तँ गाममे िले नवह , माइढ़टक भीतघर आ खुट्टा-खाम्हीक \nटटघर िल , धरतीक एहेन र्ोल एलै जे सभटा तहस -नहस भऽ जमीन \nफाढ़ट गेल। माइढ़टक नीचला परतक बालूसँ गामक उपजाऊ भूमम झँपा \nगेल, माने उपजाऊ माइढ़टक ऊपरमे बालू पसैर गेल। पोखैर -इनारक \nभथन भऽ गेल। जे लिमीपुर कवहयो लिमीपुर िल ओ एकाएक \nकालीपुरमे बदैल गेल। लोकक जीिन -यापन दुभर भऽ गेल। की खाएत , \nकी पीत आ क े तए रहत, सभवकि ु  बे ठ े कान भऽ गेल। जीब तँ तखने सक ै  \nिी जखन जीबैक साधन रहत। आजुक पररिेश िल नवह जे भारी -भारी \nकाज करैक मशीन बवन गेल अथि। ओना , जखन भारी काज करैक \nसाधन बवनयोँ गेल अथि तखनो देशक क े ते उपजाऊ भूमम बालूतरमे \nआवक नदी-नालाक सड़ैन -गड़ैनमे मारल अथि , सेहो तँ सबहक सोझमे  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअथिये। गा मक आशा तोवड़ दुनू गोरे (हरदेि -सहदेि) कलकत्ता आएल \nिेलौं।  \nसहदेि बजला - \n\"बहुत ढ़दन भऽ गेल , तँए सभ बात मनो नवहयेँ अथि , मुदा जे मोन अथि \nसे कहै िी।\"  \nसहदेिक विचार सुवन बीचमे बैसल एक गोरे बजला - \n\"अनेरे पैिला दुखक ेँ  जवड़ खोढ़द जे दुख मोन पाड़ब तइसँ नीक ने जे \nजइ ितवमान मे जीबै िी मा्र  तेतबेसँ काज चलाएब।\"  \nओना, तार्किक लोक बनजीदादा िथथए तँए कोनो विचार कानमे अवबते \nतक व-वितवक करए लगै िैथ। मनमे उढ़ठ गेल िेलैन जे जँ पैिला बातक ेँ  \nवबसैर जाएब िा जावन कऽ िोवड़ देब तखन पूिवक महत्ि की रहल आ \nएते जतनसँ लोक पूिवक इवतहासक ेँ  मथै वकए  िैथ। ढ़दनेशक विचारक ेँ  \nखक्ण्र्त करैत बनजीदादा बजला- \n\"जखन सहदेि बाजए चाहै िैथ तखन हुनकर सब विचार सुवनयौन।\"  \nजखने बनजीदादा ढ़दनेशक विचारमे ब्रेक लेलैन तखने दुरुस्त गाड़ी जकाँ \nढ़दनेशक विचार रूवक गेल। तैबीच सहदेि पुन: बाजब शुरू क े लैन - \n\"गाममे बाल -वििाहक चलैन िल , तँए अपन वबआह बच्चेमे भऽ गेल \nरहए , मुदा दुरागमन नवह भेल िल। स््र ी नैहरेमे िेली। लिमीपुर गामक \nअपेक्षा सासुरमे क्षवतयो कम भेल िल।\" \n'सासुर ' सुवन हरदेि बजला - \n\"भजार , दुनू संगीक विचार संगे -संग चलए ढ़दयौ।\"  \nअपन विचारमे सुधार करैत सहदेि बजला - \n\"दुनू भजारक रहैक गाम तँ एक्क े  िी मुदा सासुरक गाम लगे -लग रहला \nपिावतयो दू गाम िी। आन चीजमे तँ दुनू गाम एक्क े रंग अथि मुदा दू \nपरगाना रहने जवहना खेत नपैक लग्गामे अन्तर अथि तवहना मलगुजारीमे \nसेहो कमी -बेसी अथिए।\"  \nविचारमे सामंजस करैत बनजीदादा बजला - \n\"चाररये घन्टाक कायविम अथि , तँए समयक ेँ  मधयानमे रखैत आगू बढ़ू। \nमाता -वपता जीवित िेला ?\" \nसहदेि बजला - \n\"हमर वपता मरर गेल िला आ भजारक माए मरर गेल िेलैन। ओना ,  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 87 \nहमर माए तेते काजुल िेली जे सढ़दकाल घर -अँगनाक ेँ  चमकौने रहै \nिेली। तवहना भजारक वपता एकबोथलया लोक िेलखखन , स््र ी मुइला \nपिाइत गामक लोक हुनका क े तबो कहलक ै न जे दोसर वबआह करर \nथलअ। मुदा ओ एक्क े ठाम अवड़ गेला जे सौंसे दुवनयाँ एक भाग वकए ने \nभऽ जाए मुदा हम अपन विचार नवह तोड़ब।\"  \nसहदेिक ेँ  बहलाइत देख बनजीदादा बजला - \n\"अहाँक दुरागमन कवहया भेल ?\" \n'दुरागमन ' सुवन सहदेि बजला - \n\"कलकत्ता एलापर जखन कमाए -खटाए लगलौं आ माएक ेँ  रूपैआ \nपठबए लगथलऐ तखन साल भररक पिाइत हमर दुरागमन भेल।\"  \nविचारक ेँ  समटैत बनजीदादा बजला - \n\"क े ते ढ़दनसँ मढ़टयाक काज करै िी ?\" \nअपन वनचोरल विचार व्यक्त करैत सहदेि बजला - \n\"जवहया कलकत्ता एलौं तवहया जे काज धेलौं से अखनो धेनवह िी।\"  \nबनजीदादा बजला - \n\"जखन लोक कमाए -खटाए ल गैए आ आमदनी होइ िै तखन काजोक ेँ  \nसुधारैत चलैए , माने भररगर काजक ेँ  हल्लुक बनबैत चलैए। तैठाम \nअहाँ ?\" \nसहदेि बजला - \n\"जवहना शरीरमे काज पथच गेल तवहना कमाइयो जीिनमे पथच गेल। \nक े तए जइतौं आ की कररतौं। मनमे जे विचारने रही ओ सभटा मनेमे मेटा \nगेल जइसँ दुवनयाँ अन्हार जकाँ लाग ए लगल।\" \n'अन्हार जकाँ लगए लगल' कवह सहदेि चुप भऽ गेला। जेना मनक रूथच \nउखड़ल रंग जकाँ भऽ गेलैन तवहना मुँहक सुरखी सेहो मौलाएल गािक \nफ ू ल जकाँ ऐलसा लगलैन। ओना , अनुमानसँ बनजीदादा सहदेिक \nविचारमे बहुत वकि ु  बुझलैन जरूर , मुदा समारोहमे बैसल अमधकतर \nलोक नवहयेँ बुझलैन। बु झबो क े ना कररतैथ ? इनारमे रहैबला बेंग \nगवतशील नदी (धार) िा लहराइत लहरैत बात बुजझयो क े ना सक ै  िल। \nजीिने ने सभ वकि ु  थसखबैए। पढ़वनहारक ेँ  वकताबक ज्ञान , रर्मे \nरर्धीरक ेँ  रर्क कला, गायकक ेँ  गायन कला आ चोरक ेँ  चोररक कला \nथसखैबते अथि। समारोहमे बैसल मढ़टया -मजदूरोक तँ जीिन इना रेक बेंग  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजकाँ बनल अथि , तखन ओ अपनाक ेँ  क े ना पररिर्तित करैत आगू बढ़ढ़ \nसक ै ए। ओना, बनजीदादाक मनमे एहेन भाि प्रिल रूपमे जावगये गेल \nिेलैन जे जाबे मनुख अपन प्रिावहत होइत जीिनधारक ेँ  समुथचत ढंगसँ \nनवह बुझता ताबे अपन भूतसँ अबैत जीिनक ेँ  भविष्येक आशापर ने \nवकयो अपन जीिन  ठाढ़ करैत संकक्ल्पत होइ िैथ। मुदा एहेन विचार \nमनुक्खमे तखन ने अबैए जखन हुनकामे अपन मनुखपनक विचार जगै \nिैन। से तँ जगैए जागल मनुक्खमे मुदा जे जीिन मृतप्राय बवन सुवत रहल \nअथि। ओहन विचार तँ ओही सीमाक भीतर ने होइए , जेहेन बहैत धार \nधारा मरर बालुक बुजाव बवन मरल -पड़ल  रहैए। विचारक ेँ  आगू बढ़बैत \nबनजीदादा गम्भीर रूपमे सहदेिक ेँ  पुिलखखन - \n\"पररिारमे क े  सभ िैथ ?\" \n'पररिारमे क े  सभ िैथ ' सुवन जवहना सहदेि वतलममला गेला तवहना \nहरदेि सेहो मौलाए लगला। मुदा क ु शेसरो आ क ु शेसरे जकाँ तीन -चारर \nगोरेक मन चटपट करए लगलैन जे अपन पररिारक बात हम बा जी। मुदा \nसे नवह , मौलाएल मने सहदेिे बजला - \n\"बनजी बौआ , एहेन दुख लोक िातीमे मुक्का मारर सवह लइए मुदा \nक े करो कहए नवह चाहैए। ओना , दस गोरेक बीच जखन अहाँ पुिलौं \nतखन ऐ बुढ़ाड़ीमे चुपो रहब नीक नवह बुझै िी।\"  \nसहदेिक विचार सुवन बनजीदादाक मन मावन गेलैन जे सहदेिक \nजीिन क धारमे क े तौ मोवन फ ु टने प्रिाह मरर गेल िैन , मुदा एकटा हमरे \nबुझने मनक मोवन थोड़े भरतैन। तहूमे दुवनयाँ अरबो -अरब ब्रह्माण्र्क \nबनले अथि। तखन तँ भेल जे अपन जीिनमे संभलपन आनैत दोसरोक \nजीिनक ेँ  सम्हारैक पररयास ओते जरूर करक चाही जेते अपन शक्क्त \nअथि।  \nबनजीदादा बजला - \n\"चुप रहब वक नीक नवह बुझै िी। जखन वकयो फाँसीपर मृत्युक करीब \nआवब जीिनदाता बनै िैथ , तखने ने हुनका मुहसँ स्िाती नक्ष्र  जकाँ \nअमृतक िषाव झहरै िैन।\"  \nमने -मन बनजीदादा विचारर रहल िला , मुदा आगूमे बैसल सघन जीिन \nतँ सबहक ओहने अथि जेकरा बुझैक आ करैक खगता अथि।  \nसहदेि बज ला-  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 89 \n\"बनजी बौआ , अहाँक जन्म क े तौ भेल अथि आ हमर जन्म सेहो क े तौ \nभेल अथि। कहुना -कहुना जँ जन्मभूममक ेँ  गज -मीटरसँ नापब तँ सइयो \nवकलोमीटर दूरी बीचमे अथिए। मुदा जजनगीक अमधकतर वहस्सा तँ दुनू \nगोरेक संगे बीतबो कएल अथि आ बीतबो करत , तँए कहए चाहै िी।\"  \nकी कहए चाहै िैथ सहदे ि , तइ सुनैले सभक कान ठाढ़ भेलैन। अनुक ू ल \nपररक्स्थवत देख बनजीदादा बजला- \n\"ऐठाम सभ वकयो भाइए -भैयारीक रूपमे िी , जँ कोनो अिाचो िाच \nबजा जाएत तँ ओकरा अिाच कवह िोवड़ देब , मुदा जे सुिाच अथि ओ \nतँ एक ने एक ढ़दन जीिनमे काज एबे करत। तँए ओहन विचार वनभवय \nहोइत बाजू।\"  \nबनजी दादाक सह पेब सहदेि बजला - \n\"बनजी भाय , जेहने जीिनक भागक वहस्सा हमर अथि तेहने हररदेि \nभजारक सेहो िैन। मुदा दुनूक ढ़दशाक मुँह दू ढ़दस अथि।\"  \nबीचमे बैसल घनश्याम उढ़ठकऽ ठाढ़ होइत सहदेिक ेँ  पुिलखखन - \n\"की दू ढ़दस अथि , गुरुजी ?\" \nसहदेि बजला - \n\"बौआ, एकसंग मृतप्राय जीिन हमरा  दुनू गोरेक रवहतो , कारर् अपन-\nअपन अथि।\"  \nनि विचार िा नि कथा -कहानी सुनने जवहना बाल -बोधक जजज्ञासा आरो \nउग्र होइत बढ़ैए तवहना नि-तूरक मढ़टया -मजदूरक ेँ  सेहो भेलैन। एक गोरे \nउढ़ठकऽ ठाढ़ होइत बाजल - \n\"गुरुजी , जखन आइ काज िोवड़ गोदामक स्थावपत -ढ़दनक समारोह मना \nरहल िी , तइमे जे  समय भेटल तेकरा तँ अपन जीिनानुक ू ल बनाएबे \nअथि वकने ?\" \nससिहेसरक विचार सुवन जवहना बनजीदादाक ेँ  जीिनक साथवक रस भेटने \nमन मीठ े लैन तवहना नि -तूरक आगूमे अपन हारल जीिनक ेँ  बजैमे \nसहदेिक मन वततेबे क े लैन। मुदा मनोक बेग तँ ओहन होइते अथि जे \nअथियापर पड़ल लहासो जखन जरौवनहा रक ेँ  खखहारए लगैए तखन \nसहदेि तँ सहजे अखनो पीठपर क्िीन्टथलया बोरा उठ ै बते िैथ। गुनधुनमे \nसहदेिक ेँ  पड़ल देख बनजीदादा खोरनी चलबैत बजला - \n\"चुपा -चुपीमे समय नि नवह करू। दू -अढ़ाइ घन्टा बीत गेल। मा्र  एक- 90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसबा घन्टा समय बँचल अथि।\"  \nसहदेिक मनमे अपन पररिारक माने बेटा -पु तोहुक संग अपन सम्बन्ध \nधीरे -धीरे मढ़टयामेट हुअ लागल िेलैन मुदा अपन शेष जजनगीक ढ़दनक \nविचार प्रिल हुअ लगलैन। बजला - \n\"समारोहमे जे िी , माने गोदामसँ जुड़ल जे िी , सभक ेँ  हम अपन पररिार \nबुझै िी। तँए बजैमे कोनो संकोच नवह। पवहने अपन पररिारक आ \nहरदेिक विषयमे कहब।\"  \nसहदेिक विचारमे बनजीदादाक ेँ  गम्भीरपन बुजझ पड़लैन तँए अपनाक ेँ  \nसोल्होअना साकांच करैत एकाग्र होइत बजला- \n\"भाय साहैब , ने कोनो बात बजैसँ लजाउ , ने क े करोसँ र्राउ आ ने \nसमूहक ेँ  आगूमे बैसलसँ धखाउ। जीिन िी , अपन जीिनक बात वकए ने \nबाजब। आ जँ से नवह बाजब तँ दुवनयाँ देखत क े ना आ सु नत क े ना।\" \nएक तँ अवहना सहदेिक मनमे नि पररिारक सम्बन्ध -सू्र  बनने खुशी \nउपकले िेलैन , तैपर बनजीदादाक भर सेहो सहयोग क े लक ै न। वनरमोही \nहोइत सहदेि बजला - \n\"बहुत आशा बेटा -पुतोहुपर िल। मनमे सोल्होअना बनल रहए जे अखन \nजवहना बेटाक सेिा कऽ रहल िी तवहना बुढ़ाड़ीमे अपनो हए त। मुदा सभ \nपावनमे चथल गेल। सात -आठ बखव पत्नीक ेँ  मुइना सेहो भऽ गेलैन। असगरे \nगामसँ बाजार धरर पड़ल िी। वकयो सुमध -बुमध लेवनहार दुवनयाँमे नवह \nअथि।\"  \nविचारक ेँ  साफ करैक खखयालसँ बनजीदादा बजला - \n\"की आशा बेटा-पुतोहुपर िल आ की भेल ?\" \nसहदेि बजला - \n\"दुनू िोवड़कऽ बम्बै शह र पक ै ड़ लेलक। जवहना हमरा जीवित रहैत \nिोड़ने अथि तवहना हरदेि भजारक ेँ , पत्नी तँ जीवित िैन मुदा वन:सन्तान \nरहने वकयो देखवनहार नै िैन।\"  \nसमारोह समाप्त भेल। सभ वकयो चथल गेला। बनजीदादा , देिन आ \nक ु शेसर रवह गेला। बनजीदादा दुनू गोरेक ेँ  माने देिनो आ क ु शेसरोक ेँ  \nसत्म्मथलत रूपमे पुिलैन - \n\"एक तरहक काज कररतो एक -दोसरक जीिनमे जे दूरी बनल अथि , \nतेकरा एकरसमे क े ना पाटल जाएत ?\"  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 91 \nिैचाररक चटसारपर बैसवनहार क ु शेसर तँ िला नवह आ देिन तँ सहजे \nतीवनयेँ मासक अनुभिी िैथ। क ु शेसरक अपन समय तेना अपन \nजजनगीमे बन्हा गेल िैन जे अपन सुख -दुख िोवड़ दुवनयाँ मे दोसर वकि ु \nदेख नवह पबै िला , जइसँ आनो जीिनक जान -पहचान होइतैन। मुदा \nसमारोहमे सुनल वकि ु  विचार तँ मनक ेँ  मथथये रहल िेलैन। अपन \nविचारक इमान -धमव बँचबैत क ु शेसर बजला - \n\"दादा, एक ढ़दनक भोजे की आ एक ढ़दनक राजे की। जीिन तँ जीिन \nिी ओकरा जइ रूपेँ गवहकऽ गवहयबैत , मवहयबैत  रहब तेहने ने बनत। \nमुदा से तँ गवहयबै -मवहयबैक ेँ  बुझैयोक अिसर ने भेट रहल अथि। \nबनजीदादा , अपने सभ तरहेँ विचारिानो िी आ वियमानो तँ िीहे। \nजवड़क बात कने.. ?\" \nक ु शेसरक जजज्ञासा देख बनजीदादा बजला - \n\"ओना, बेकता-बेकती जीिन अपन -अपन अथि , मुदा अखन से नवह , \nअखन एतबे जे  मोटा -मोटी तीन रंगक विचार मढ़टया सबहक बीच िैन। \nपवहल जे पुरान पीढ़ीक िैथ , दुवनयाँक सभ वकि ु  हारर , शक्क्त नवह \nरवहतो , देहक शक्क्तक ेँ  जीबैले जानक ेँ  दाँिपर लगा काज कऽ रहला \nअथि। दोसर ओहन िैथ जे पररिारक बीच तेना ओझरा कऽ बोवहया गेल \nिैथ जे दुवनयाँक ेँ  देखखये ने पेब रहला  अथि आ तेसर ओ िैथ जे अपना \nसंग अपन पररिारोक ेँ  सुधार करैत भविस ढ़दस र्ेग उठा रहल िैथ। मुदा \nतइ बुझै आ करैले अनिरतता चाही। आगूओ विचार -विमशव होइत रहत। \nअबेर भऽ गेल। जाइ जाउ।\"  \n-जगदीश प्रसाद  मडिलजीक  जन्द्म मधुबनी  द्धजलाक बेरमा  गाममे  5 \nजुलाई  1947 इस्वीमे  भेलैन।  मडिल जी तहन्द्दी एवं राजनीतत  शास्िमे  \nएम .ए.क अहताा  पातब  जीतवकोपाजान  हेतु  क ृ तर्ष कायामे  संलनन  भऽ रूथच  \nपूवाक  समाज  सेवामे  लातग  गेला।  समाजमे  व्याप्त  रूटढ़वादी  एवं सामन्द्ती  \nव्यवहार  सामाद्धजक  तवकासमे  तहनका  वाधक  बुद्धझ पडलैन।  फलत : \nजमीन्द्दार , सामन्द्तक  संग  गाममे  पुरजोर  लडा इ ठाढ़  भऽ गेलैन।  फलत : \nमडिलजी  अप न  जीवनक  अमधकांश  स म य क े स-मोकदमा , जह ल \nयािाटदमे  व्यतीत  क े लाह। 2001 इस्वीक पछाइत  सातहत्य  लेखन -क्षेिमे \nएला।  2008 इस्वीसँ  तवत्तभन्न पि -पतिकाटदमे  तहनक  रचना  प्रकाथशत  हुअ  \nलगलैन।  गीत , काव्य, नािक , एकांकी , किा , उपन्द्यास  इत्याटद   92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसा तहत्यक  मौथलक  तवधामे  तहनक  अन वर त  लेखन  अतद्वतीय थसि  भऽ \nरहलैन  अथछ। अखन  धरर  दजान  भरर  नािक /एकांकी , पाँच  साएसँ  ऊप र  \nगीत /काव्य, उन्नैस  गोि उपन्द्यास  आ साढ़े  आठसाए  किा -कहानीक  संग  \nतकछ ु महत्वपूणा  तवर्षयक शोधालेख  आटदक पुस्तकाकार , साएसँ  ऊप र  \nग्रन्थमे  प्रकाथशत  छैन।  \nममथिला -मैथिलीक  तवकासमे  श्री जगदीश प्रसाद  मडिलजीक  योगदान  \nअतवस्मरणीय  छैन।  ई अप न  स त त  तक्रयाशीलता  ओ रचना  धर्मिंताक  लेल \nतवत्तभन्न संस्थासभक  द्वारा  सम्मातनत /पुरस्क ृ त  होइत  रहला  अथछ, यिा - \nतवदेह  सम्पादक  मडिल  द्वारा  'गामक  द्धजनगी' लिु किा  संग्रह  लेल \n'तवदेह  सम्मान - 2011', 'गा म क द्धजनगी व समग्र  योगदान  हेतु  सातहत्य  \nअकादेमी  द्वारा - 'िैगोर थलटिरेचर  एवािा - 2011', ममथिला  मैथिलीक  \nउन्नयन  लेल साक्षर दरभंगा  द्वारा - 'वैदेह  सम् मान - 2012', तवदेह  \nसम्पादक  मडिल  द्वारा  'नै  धारैए ' उपन्द्यास  लेल 'तवदेह  बाल  सातहत्य  \nपुरस्कार - 2014', सातहत्यमे  समग् र  योदान  लेल एस .एन .एस . नलोबल \nसेममनरी  द्वारा  'कौथशकी सातहत्य  सम्मान - 2015', ममथिला -मैथिलीक  \nतवकास  लेल स त त  तक्रयाशील रहबाक  हेतु  अन्खल भारतीय  ममथिला  संि  \nद्वारा - 'वैद्यनाि  ममश्र 'यािी ' सम्मान - 2016', रचना  धर्मिंताक  क्षेिमे \nअमूल्य योगदान  हेतु  ज्योत्स्ना -मडिल  द्वारा - 'कौमुदी  सम्मान - 2017', \nममथिला -मैथिलीक  संग  अन्द्य उत्क ृ ि सेवा  लेल अन्खल भारतीय  ममथिला  \nसंि  द्वारा  'स्व . बाबू  साहेव  चौधरी  सम्मान - 2018', चेतना  सममतत , \nपिनाक  प्रथसि  'यािी  चेतना  पुरस्कार - 2020', मैथिली  सातहत्यक  \nअहर्निंश सेवा  आ सृजन  हेतु  ममथिला  सांस्क ृ तत क समन्द्वय  सममतत , \nगुवाहािी -अस म  द्वारा  'राजकमल  चौधरी  सातहत्य  सम्मान - 2020', \nभारत  सरकार  द्वारा  'सातहत्य  अकादेमी  पुरस्कार - 2021' तिा  सातहत्य  \nओ संस्क ृ ततमे  महत्वपूणा  अवदान  लेल अम र  शहीद  रामफल  मंिल  तवचार  \nमंच  द्वारा  'अम र  शहीद  रामफल  मंिल  राष्ट्रीय पुरस्कार - 2022' \n \nरचना  संसार  : 1. इन्द्रधनुर्षी अकास , 2. रातत -टदन , 3. तीन  जेठ एगारहम  \nमाि , 4. सररता , 5. गीतांजथल , 6. सुखाएल  पोखरर क जाइठ , 7. \nसतबेध , 8. चुनौती , 9. रहसा  चौरी , 10. कामधेनु , 11. म न  म िन , 12. \nअकास  गंगा  - कतवता  संग्रह।  13. पंचविी- एकांकी  संचयन।  14.  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 93 \nममथिलाक  बेिी, 15. कम्प्रोमाइज , 16. झमेथलया  तबआह , 17. रत्नाकर  \nिक ै त, 18. स्वयंवर - नािक।  19. मौलाइल  गाछक  फ ू ल, 20. उत्थान -\nप त न , 21. द्धजनगीक जीत , 22. जीवन -म र ण, 23. जीवन  संिर्षा, 24. नै  \nधाडैए , 25. बडकी बतहन , 26. भादवक  आठ अन्द्हार , 27. सधवा -\nतवधवा , 28. ठूठ गाछ , 29. इज्जत गमा  इज्जत बँचेलौं, 30. लह स न , \n31. पंगु , 32. आम क गाछी , 33. सुथचता , 34. मोडपर , 35. संकल्प , \n36. अत्न्द्तम  क्षण, 37. क ु डठा- उपन्द्यास।  38. पयस्स्वनी - प्रबन्ध-\nतनबन्ध -समालोचना।  39. कल्याणी, 40. सतमाए , 41. समझौता , 42. \nतामक  तमिैल , 43. बीरांगना - एकांकी।  44. तरेगन , 45. बजन्द्ता-\nबुझन्द्ता- बीहैन  किा  संग्रह।  46. शंभुदास , 47. रिनी  खढ़- दीिा किा  \nसंग्रह।  48. गामक  द्धजनगी, 49. अिाांतगनी , 50. सतभैंया  पोखैर , 51. \nगामक  शकल-सूरत , 52. अप न  म न  अप न  धन , 53. समरिाइक  भूत , \n54. अप् प न -बीरान , 55. बाल  गोपाल , 56. भकमोड , 57. उलबा  चाउर , \n58. पतझाड , 59. गढ़ैनगर  हाि , 60. लजतबजी, 61. उकड़ू स म य, 62. \nमधुमाछी , 63. पसेनाक  धर म , 64. गुडा -खुद्दीक रोिी, 65. फलहार , 66. \nखसैत  गाछ , 67. एगच्छा आम क गाछ , 68. शुभथचन्द्तक, 69. गाछपर  \nसँ  खसला , 70. ित्तभयाएल गाम , 71. गुलेती  दास , 72. मुतडयाएल  िर , \n73. बीरांगना , 74. स्मृतत  शेर्ष, 75. बेिीक पैरुख , 76. क्रात्न्द्तयोग, 77. \nतिकालदशी , 78. पैंतीस  साल  पछ ु आ गेलौं, 79. दोहरी  हाक , 80. \nसुत्तभमानी  द्धजनगी, 81. देखल टदन , 82. गप क तपयाहुल  लोक, 83. \nटदवालीक  दीप , 84. अप्पन  गाम , 85. न्खलतोड  भूमम , 86. थचतवनक  \nथशकार , 87. चौरस  खेतक  चौरस  उप ज, 88. समयसँ  पतहने  चेत  तकसान , \n89. भौक, 90. गामक  आशा  िुटि गेल, 91. पसेनाक  मोल , 92. \nक ृ तर्षयोग, 93. हारल  चेहरा  जीतल  रूप , 94. रहै  जोकर  पररवार , 95. \nकतााक  रंग  कमाक  संग , 96. गामक  सूरत  बदैल गेल, 97. अत्न्द्तम  परीक्षा, \n98. िर क खचा, 99. नीक  ठकान  ठक े लौं, 100. जीवनक  कमा  जीवनक  \nममा , 101. संचरण , 102. भरर  म न  काज , 103. आएल आशा  चथल \nगेल, 104. जीवन  दान  तिा  105. अप्पन  साती - लिु किा  संग्रह।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.रबीन्र नारार्ण ममश्र- मातृभूमम (उपन्र्ास)- १७म खेप  \n \nरबीन्र नारार्ण ममश्र \nमातृभूमम (उपन्र्ास)- १७म खे प \n१७ \nएकटा समय िलैक जे उतरबाररटोलक लोकसभ \nदथिनबाररटोलक वगरहथसभक ओवहठाम हर जोतैत िल ,जन -बवनहार \nरहए  ,घरसँ लए कए बाहरधररक सभटा काज करैत िलए आ बोवनक \nनाम पर जकरा जे भेढ़ट जाइ ,नवह भेटेक तैओ कोनो बात नवह । ककरो \nबाबा पाँचटा टका कजव लेने रहैत  ,तावह ॠर्क ेँ  सधेबामे क ै क पुस्तकक \nश्रम लावग गेल ।  मुदा कजाव ठामवह िलैक। मुदा समयक चि बदलैत \nिैक ,से बदललैक । आब ओ उतरबररआ टोल नवह अथि । क े ओ \nदथिनबाररटोलक जन -बवनहार नवह अथि। ओवह टोलमे बीए -एमए पास \nलोक िैक । मास्टर ,अफसर ,की-की ने बवन गेल िैक िौंड़ासभ। तेँ ने \nओवह ढ़दन जखन पाठशालाक वबबा द भेलैक तँ ओवहटोलक युिकसभ \nिढ़वप कए जयन्तक समथवनमे आवब गेल । जयन्तक वपवतऔत लठै तक \nसहयोगसँ ओवह जगहक ेँ  वकन्नहु िोड़बाक हेतु तैयार नवह िल। तावह हेतु \nओ अपन ियोिृद्ध वपताक अिहेलना करबामे सेहो नवह बाज आएल । \nआब सोथचऔक जे   भेलैक ने पररितवन । मुदा जवहना उतरबाररटोलक  \nलोकसभक ेँ  विकास भेलैक तवहना दथिनबाररटोलक लोकक गतव ढ़दस \nबढ़ढ़ रहल अथि । साँझ होइत देरी सौंसे टोल तारीक दुगंधसँ महमह करए \nलगैत अथि । वकि ु  बूढ़सभ महादेिक मंढ़दरपर शरर् लेने रहैत \nिथथ  , कोनो आओर समाधानो नवह िवन । वकि ु  गोटे जे अखनहु सक्षम \n विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 95 \nिथथ से सुधाकर सन लंठक आगू  सकदम िथथ। कहुना कए समय वबता \nरहल िथथ ।  \nजयन्त नवह सोथच सकलथथ जे वहनकर मातृभूमम एतेक बदथल \nगेल हेतवन । फ े र हुनका ककरोसँ वकि ु  लेबाक नवह रहवन । ओ तँ अपन \nज्ञान समाजक ेँ  वबना कोनो लोभ-लालचक ेँ  वबतररत करए आएल िथथ। \nतावह हेतु एकटा स्थान चाही  । पाठशाला पूिववहसँ स्थावप त िल । ओ \nतकर गौरिक ेँ  आगू  करए  चाहैत  िला ह। मुदा हुनकर जानकीधाम \nप्रिासक अिमधमे एतेक घटना -दुघवटना भए गेल अथि से ओ की जाने \nगेलाह ? जन्मभूममक वनःस्िाथव सेिा करबाक हार्दिक इ्ासँ ओ \nकालीकान्तक आग्रहक ेँ  अस्िीकार कए देने रहथथ । तावह बातक हुनका \nकोनो दुख नवह रहवन ।  मुदा जखन अपने वपवतऔत क ेँ  एना हहिसक भेल \nदेखख रहल िथथ तँ दुखी होएब स्िभाविक े ।  \nओवह ढ़दनक फसादक बाद ओ पाठशाला आवब कए मौन भए \nगेलाह। तकरबादसँ क े ओ वकि ु  पुिवन ओ बजबे नवह करथथ। ई समाचार \nसुवन सुधाकर बहुत प्रसन्न रहथथ । \n\" अहाँ तँ अनेरे सचिता करैत रहैत िी । एक इसारा ढ़द औक \nहमसभ एकरा जानकीधाम पहुँचा देबैक । ककरो हबो नवह लगतैक।\" -\nएकटा लठ ै त बाजल । \n\"हमसभ जानकीधाम पहुँचेबाक कोनो ठ े का लेने थिऐक। जतए \nजएबाक होवन ततए जाथु । मुदा पाठशालाक लफड़ा िोड़थु।\" -दोसर \nलठै त बाजल ।  \n\"मुदा उतरबाररटोलबलासभ जे टपर -टपर कए रहल \nअथि , तकर की करबहक ?\"-तेसर लठै त बाजल।  \n\"हमरा वहसाबे तँ ओ दुनू अगत्ती िौंड़ासभक ेँ  वकि ु  सबक \nथसखाएब जरूरी अथि , नवह तँ कखनो उकबा उढ़ठ सक ै त अथि। \"-\nचाररम लठै त बाजल ।   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकरा सभक ेँ  ठीक क े नाइ आब आसान बात नवह िैक । \nपुथलस -थाना सभ ओकरेसभ ढ़दस भए जाइत िैक ।  तोरासभक  संग  के \nदेतह ? सोथच विचारर कए काज करह । एहन ने होअए जे मुँहे भरे खसी \n।\"-सुधाकर बजलाह ।  \n\"हमरा लगैत अथि जे जयन्त शीघ्रे जानकीधाम िापस चथल \nजेताह । बातो सही िैक , एवह गाममे आब की राखल िैक ? एवहठाम \nशास््र  पढ़वनहार अथि  के ? सभ तँ साँझ होइते तारी पीवब कए बमकए \nलगैत अथि ,तावहठाम वहनकर पोङापंथीक ेँ  कक रा काज हेतैक ?\"-\nसुधाकर बजलाह ।  \n\"तखन कएल की जाए ?\"-पवहल लठै त बाजल ।  \n\"तूँ सभ पता तँ लगाबै जे उत्तरिाइटोलमे की चथल रहल \nअथि ? जावह प्रकारसँ ओ दुनू िौंड़ा बाजज रहल िल तावहसँ हमरा बहुत \nसचिता भए रहल अथि । कहीं पाठशालाक नामपर ओ सभ पुरना ओथल \nने चुकाबए लागए ।\"- सुधाकर बजलाह।  \n\"ठीक कवह रहल िी । हमसभ ओमहरे जाइत िी , देखैत िी जे हिाक \nरुखख क े महर अथि ?\"-से कवह लठै तसभ उतररबाररटोल ढ़दस वबदा भेल \n। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 97 \n२.८.तनमाला  कणा- अन्नन  थशखा  (भाग - ११) \nवनमष ला कणष  (१९६०- ), थशक्षा - एम् \nए, नैहर  - खराजपुर ,दरभङ्गा, सासुर  - गोढ़ढ़यारी  (बलहा ), ित्तवमान \nवनिास  - राँची ,झारखण्र्, झारखंर् सरकार मवहला एिं बाल विकास \nसामाजजक सुरक्षा विभाग में बाल विकास पररयोजना पदामधकारी पद \nसँ s सेिावनिृणत्त उपरान्त स्ितं्र  लेखन। \nमूल वह न्द्दी- स्िगीय जजतेन्द्र क ु मार कणष , मैलिली अनुिाद - \nवनमषला  कणय \nअग्नन लशखा (भाग - ११) \n \nपूवय कथा \nक ु मार वन में वसंतोत्सव मनायल जाईत छल,जातह में सष्म्मथलत \nहोयवाक लेल देश देशांतर सं s राजक ु मारी सभ आयल छलीह,आ एखतन \nओ सभ राजा पुरूरवाक व्यग्रता सं s प्रतीक्षा करैत छलीह l \nअब आगू \nएतह क ु मार वन में आई वसंतोत्सव क े  समारोहक टदन पुरुर्षक प्रवेश \nवर्जिंत छल । माि उद्घािन कत्ताा अपने तकछ ु  सहयोगीक संग उद्घािनक \nअवसर पर तकछ ु  समय लेल जा सक ै त छलाह l \nऋतर्षराज च्यवन क े  पत्नी अशोक वृक्षक पूजन क े लथि। अगर धूप दीप \nसं s पूजनोपरांत मदन देवता  क े  पूजन कs भोग अपाण क े लथि l तदुपरांत \nउद्घािन समारोह क े  लेल राजा पुरूरवा क े  आमंतित करवा हेतु एक \nप्रततहाररणी क े  पठाओल गेल l \nपुरूरवा अनेक राजा सबहक संग प्रवेश द्वार सं s अंदर प्रतवि भेलथि l \n 98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ुं वारर कन्द्या सभ पुरूरवाक जयिोर्ष क े लथि,पुनः हुनक स्वागत में मधुर  \nगान युवती सबहक द्वारा गाओल गेल l तत्पिात पुरूरवा सं s अशोक \nवृक्ष में पदािात करवा हेतु कहल गेल l ओ अशोक वृक्ष में जखनतह अपन \nपदािात क े लथि,राजाक जयकाराक उद्घोर्ष सं s टदद्धनदगंत गुंद्धजत भs गेल \nl तत्पिात सभ राजक ु मारी पुपपवर्षाा राजा पुरूरवा पर पुपपवर्षाा क े लथि \nl सभ राजक ु मारी एक -दूसर क े  पछ ु आ स्वयं राजाक सम्मुख अयवा हेतु \nएक-दूसर संग धक्त्का मुक्त्की कर s लगलीह l पुरूरवाक दृमि हुनका सभ \nटदस क्षण माि लेल उठल छलन्न्द्ह अवश्य परंच पुनः हुनक दृमि झुतक \nगेलन्न्द्ह l हुनक नेि द्धजनका सभ क े  ओतह क्षण माि में देखलक ओ सभ \nराजक ु मारी  अपना क े  धनो धन्न सन मान s लगलीह l राजा क े  पुरुर्षोथचत \nसुंदरता पर सभ राजक ु मारी तवमोतहत सन भेल छलीह l कतेको \nराजक ु मारी मूर्छिंत भ s भू लुंटठत भ s गेलीह l एक तो राजा क े  चरण तल \nमें चेतनाहीन भ s गेल छलीह l ऋतर्ष राज च्यवन क े  पत्नी ओकरा \nउठौलीह,एवम उथचत थचतकत्सा हेतु ओतह  सुन्द्दरी क े  लs कs आगू बटढ़ \nगेलीह l पुनः च्यवन ऋतर्ष स s अनुमतत ल s पुरूरवा अन्द्य राजा सबहक \nसंगे वन प्रांत सं s वापस भ s गेल छलाह l तकछ ु ए देरी क े  बाद ओ प्रवेश \nद्वार सं s बाहर भ s गेलाह l \nराजा पुरूरवा समुर सन गंभीर बनल छलालाह l हुनक मुख पर कतनयों \nभाव पररवतान नतह भे लन्न्द्ह,पूवावत बनल रहलन्न्द्ह हुनक मुखमडिल l \nमहान पुरुर्षक हृदय सामान्द्य तरुणी पर तवमोतहत नतह भ s सकत l ओहो \nएहेन पुरुर्ष जे इंरलोक क े  अप्सराक सुंदरता सौं s तवचथलत नतह \nभेलथि,आ अपन तपस्या पूणा क े लथि,हुनक त s बात तकछ ु  अलग होयत \nl हुनका संबंध में एहेन सोचनाई असंगत होय त  l \n \n- - - - \n \nतकछ ु  टदवस बाद एक टदन महामात्य सेनापतत सौं s कहलथि - \"सेनापतत \nजी, हमरा बुझाईत अथछ जे अपना सबहक सम्राि आजीवन क ु मारे रतह \nजेताह\"|  \n\"हमर तवचार अपने सौं s तकछ ु  त्तभन्न नतह अथछ,तकएक त s देखथलयैक \nजे ऋतर्ष मुतन सभ अनेक प्रकार सौं s समझाओल राजा क े  l वंश क े  आगू  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 99 \nबढ़ायब आवश्यक अथछ । तपतृ ऋण चुकायब पुरुर्ष क े  वास्ते \nअत्यावश्यक थिक जातह लेल पुिक आवश्यकता अथछ l पुँगव नरक सौं s \nपररिाणक साधन पुि होइता अथछ - ई पयांत कहलन्न्द्ह l परंच राजा \nपुरूरवा अपन ध्येय पर अतिग रहलाह\"| सेनापतत सचिंततत स्वर में बाद्धज \nउठलाह l \n\"कास्ल्हये त s शाकलद्वीप क े  प्रथसि नरेश क ृ तवमााक संदेश आओल \nछल l 'हुनक पुिी तववाह करतीह त s सम्राि पुरूरवा स s,अन्द्यिा ओ \nआजीवन क ुँ मारी रहतीह' - ई प्रण ओ राजक ु मारी नेने छथि l ई बात \nबतबैत नृपतत क े  पि करुण रस सौं s भरल परल छल l परंच राजा \nपुरूरवा ओ पि पढ़ला उपरान्द्त अस्वी क ृ तत भरल पिोत्तर द s देलन्न्द्ह l \nलगैत अथछ जे अपन राजा तन:संताने रतह जेताह\"| महामात्य धीर गंभीर \nछलाह l \n\"तकएक संतान उत्पन्न करवाक क्षमता हुनका में नतह छैन्न्द्ह की\"? \nसेनापतत तकलोल करैत बाद्धज उठल छलाह |  \nमहामात्य हकिंथचत क्रोमधत होइत बाद्धज उठलाह सेनापतत पर - \"जखतन \nहुनक हृदय में कोनो तरुणी क े  प्रवेश होयत तखनतह त s एहन भ s सकत \n! परंच उनका हृदय ! ओ त s ऋतर्ष-मुतन सभ स s अमधक ण्स्थर छैक l \nतवश्वाममि च्यवन ऋतर्ष सब पिभ्रि भेलाह,परंच अपन सम्राि क े  अखतन \nधरर त s क े यो नतह आक ृ ि कs पयथलह l बुझना जाइत अथछ भतवपयो में \nक े यो सुंदरी एतह  उपलस्ब्ध क े  प्राप्त नतह क s सकतीह\"|  \n\"देखू आगू की होयत ई त s समय बताएत\" - सेनापतत मुस्क ु रा उठलाह l \n\"हं s सोमवंश क े  थलए एक पुिक आवश्यकता थिक,एकर पूर्तिं त s \nकोनहुना अवश्य होयत,ई बात त s तनत्तित अथछ,कारण अनेकों \nज्योततर्षाचाया भतवपयवाणी क े लन्न्द्ह जे ई वँश युग युगान्द्तर तक पृथ्वी पर \nफलत l एतह सौं s तनत्तित अथछ जे भतवपय में क े यो सुन्द्दरी राजाक हृदय \nपर तवजय अवश्य प्राप्त करतीह । परंच ओ सुन्द्दरी क े  छथि आ ओ छथि \nकतह ? यैह बुझना में नतह अबैत अथछ\" - गहन तवचार पूणा मुरा में \nआकाश टदस देखैत बजलाह प्रधान आमात्य l बुझाईत छल जेना ओ  \nईश्वर सs पूथछ रहल होथि ई प्रश्न l \nप्रधान आमात्य आ सेनापतत दूनु मीथल तवचार -तवमशा करैत रहलाह राजा \nपुरूरवाक तववाह क े  संबंध में ! हुनक प्रणय आ पररणय क े  संबंध में !  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहुनक मस्स्तपक िातक गेल मुदा हुनका एहन कोनो मागा नतह भेिलन्न्द्ह \nजातह सौं s कोनहुना कोनो सुन्द्दरी क े  प्रतत राजा क े  आक ृ ि करवायल \nजाय,आ ओतह सुन्द्दरी क े  तववाह राजा स s करवायल जाय । तखनतह त s \nराजा गृहस्थ धमाक पालन करताह l \n \nक्रमशः \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 101 \n२.९.िॉ तबतपन  क ु मार  झा - महाकतव  भास  प्रणीत  कणाभारम्  मैथिली  \nअनुवाद  (७म  भा ग) \nमहाकवि भास प्रर्ीत कर्वभारम् मैथथली अनुिाद \n(७म  भाग) \n  \nर्ा. वबवपन क ु मार झा \n(संस्थापक आ सम्पादक- जाह्निी संस्क ृ त ई-शोधपव्र का) \n  \n  \n(एवह साँ पूिष महाकवि भास क े र ललखल कणषभारम् जे कणषक \nमनोव्यिा पर ललखल गेल प्राचीनतम एकांकी अलि , संस्क ृ त में \nललखल एवह ग्रन्थक  छठम प्रभाग धरर मैलिली रूपान्द्तर पढने रही \nअहााँ सब, आई ओवह सं आगू) \nशिः - अविहा अविहा (अविहा अविहा।)  \nइन्द्र-एहेन अनिा जुतन करू  \n  \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकर्वः- न भेतव्यं न भेतव्यम्। प्रसीदतु भिान्। अन्यदवप श्रूयताम्। \nकणा- नै भयभीत होऊ, नै भयभीत होऊ, प्रसन्न होऊ, और सुनल जाउ  \n  \nअङ्गैः सहैि जवनतं मम देहरक्षा  \nदेिासुरैरवप न भेद्यममदं महास््र ै:। \nदेयं तथावप किचं सह क ु ण्र्लाभ्यां \nप्रीत्या मया भगिते रुथचतं यढ़द स्यात् ।। 21 ।। \n  \nअंगक संग हमर देहरक्षा हेतु कवच संग क ु डिल सेहो उत्पन्न भेल जे देव -\nदानव सं सवािा दुभेद्य अथछ यटद अहां थलय चाहैत  छी त हम \nप्रसन्नतापूवाक ई दय दी।  \n  \nशिः - (सहषवम्।) देदु, देदु। (ददातु, ददातु।) \nइन्द्र प्रसन्न भय - टदय टदय \n  \nकर्वः- (आत्मगतम्) एष एिास्य कामः। हकि नु खल्िनेककपटबुद्धेः \nक ृ ष्र्स्योपायः। सोऽवप भितु। मधगयुक्तमनुशोथचतुम्। नास्स्त संशयः। \n(प्रकाशम्) गृह्यताम्।  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 103 \nकणा- मनतह मन.. यैह तहनक इण्च्छत छैन्द्ह... अवश्य कपिव्यवहार बला \nक ॄ पणक ई र्षड्यन्द्ि छन्न्द्ह चलू त यैह उथचत। मधक्त्कार अथछ जे ई अनुथचत \nतवचार कयल कोनो संशय नै करबाक चाही (प्रकि) त ई लेल जाउ।  \n  \nशल्यः- अङ्गराज! न दातव्यं न दातव्यम्। \nशल्य- अंगराज ई नै टदयौ ई नै टदयौ  \n  \nकर्वः- शल्यराज! अलमलं िारमयतुम्। पश्य \nकणा- शल्यराज नै रोक ू  देखू \n  \nथशक्षा क्षयं ग्वत कालपयवयात् \nसुबद्धमूला वनपतत्न्त पादपाः। \nजलं जलस्थानगतं च शुष्यवत \nहुतं च दत्तं च तथैि वतष्ठवत ।। 22 ।। \nतवपरीत समय में थशक्षा समाप्त भय जाइत अथछ मजबूत जैि बला गाछ \nसेहो उखति  जाइत अथछ। जल जलस्थान जाक सुखा जाइत अथछ। \nतकन्द्तु देल गेल उथचत हतव या दान सतत् तवद्यमान रहैत अथछ।  \n  \nतस्मात् गृह्यताम्। (वनक ृ त्य ददावत।)  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएतह कारण लेल जाउ (तनकाथल क े  दैत छथि)  \n  \nशिः - (गृहीत्िा आत्मगतम्।) हन्त गृहीते एते। पूिवमेिाजुवनविजयाथं \nसिवदेिैयवत् समर्थितं तढ़ददानीं मयानुमितम्। \nतस्मादहमप्यैराितमारुह्याजुवनकर्वयोर्िन् द्वयुद्धं पश्यामम। (वनष्िान्तः।) \nइन्द्र- (लय क े  मन मे) ओह ई लय त लेलहु तकन्द्तु हम पूवा समय में अजुान \nतवजय हेतु प्रततज्ञा क े ने रही ओ काज आय पूरा भय गेल आब हम ऐरावत \nपर चटढ क ें  अजुान आ कणाक युद्द्ह देखब \n  \nचथल जाइत अथछ  \n  \nशल्यः- भो अङ्गराज! िक्चचतः खलु भिान्। \nशल्य- अंगराज अहां ठकल गेलहुं  \n  \nकर्वः- क े न। \nकणा- क े करा द्वारा \n  \nशल्यः- शि े र्। \nशल्य- इन्द्र क े  द्वारा  विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 105 \n  \nकर्वः- न खलु। शिः खलु मया िक्चचतः। क ु तः , \nकणा- नै नै इन्द्र हमरा सं ठकल गेला तकयातक  \n  \nअनेकयज्ञाहुवततर्पितो वद्वजैः \nवकरीढ़टमान् दानिसङ ् घमदवनः। \nसुरवद्वपास्फालनकक व शाङ्गुथल- \nमवया क ृ ताथवः खलु पाकशासनः ।।  23 ।। \n(प्रविश्य ब्राह्मर्रूपेर्) \nअनेक यज्ञ में आहूतत दय ब्राह्मण जेकरा प्रसन्न करैत अथछ जे तकरीि \nधारण करैत छथि एवं दानवसमूह क े   तवनाशक छथि एतवे नै ऐरावत क े  \nपीठ िपिपेनहार द्धजनक हाि आंगुर कठोर भेल अथछ एहेन इन्द्र आय \nहमरा द्वारा स्वयं उपक ृ त भेलाह ई हमरा लेल प्रशंसाक गप्प अथछ।  \n  \nदेिदूतः - भोः कर्व! किचक ु ण्र्लग्रहर्ािवनतपश्चात्तापेन \nपुरन्दरेर्ानुगृहीतोऽथस। पाण्र्िेष्िेकपुरुषिधाथवममोघमस््र ं विमला नाम \nशक्क्तररयं प्रवतगृह्यताम्। \nदेवदूत - हे कणा कवच क ु डिलक प्रततग्रहजन्द्य पछतावा क कारण इन्द्र \nअहापर अनुग्रह क े लथि पांचो में कोनो एक पाडिववध हेतु तवमला नामक \nअमोि अस्ि स्वीकार करू।  \n   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकर्वः- मधग्, दत्तस्य न प्रवतगृह्णामम। \nकणा- मधक्त्कार अथछ दान दय क े  वापस तकछ नै लैत छी  \n  \nदेिदूतः - ननु ब्राह्मर्िचनाद् गृह्यताम्। \nदेवदूत - त ब्राह्मणवचन मातन लय थलय  \n  \nकर्वः- ब्राह्मर्िचनममवत। न मयावतिान्तपूिवम्। कदा लभेय। \nकणा- ब्राह्मणवचन.. हम कतहयो उल्लंिन नै कयल। कखतन भेित  \n  \nदेिदूतः - यदा स्मरथस तदा लभस्ि। \nदेवदूत - जखैन स्म रण करब तखने भेित  \n  \nकर्वः- बाढम्। अनुगृहीतोऽस्स्म। प्रवतवनितवतां भिान्। \nकणा बड्ड नीख हम उपक ृ त भेलहु अहां जाउ  \n  \nदेिदूतः - बाढम्। (वनष्िान्तः।) \nदेवदूत - नीक गप्प (चथल जाइत अथछ)  \n   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 107 \nकर्वः- शल्यराज! यािरथमारोहािः।  \nकणा शल्यराज! रि पर चढी  \n  \nशल्यः- बाढम्! \nशल्य ठीक अथछ \n  \n(रथारोहर्ं नाटयतः)  \nरिारोहण अत्तभनय करैत  \n  \nकर्वः- अये शब्द इि श्रूयते। हकि नु खक्ल्िदम्। \nकणा- अरे शब्द जकां सुनाइ पतिरहल अथछ  \n  \nशङ ् खर्धिवनः प्रलयसागरघोषतुल्यः \nक ृ ष्र्स्य िा न तु भिेत्स तु फाल्गुनस्य। \nनूनं युमधमष्ठरपराजयकोवपतात्मा \nपाथवः कररष्यवत यथाबलमद्य युद्धम् ।। 24 ।। \n   108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रलयकाथलकसमुरवत् अततगम्भीरशब्दबला ई क ृ पणक शंख अथछ अिवा \nअजुानक शंखध्वतन अथछ? तनत्तिते युमधमष्ठरक पराजय क े  सुतन पराद्धजत \nई अजुान हमरा सं पूणाशण्क्त्त सं युि करताह।  \n  \nशल्िराज! य्र ासािजुवनस्त्र ैि चोद्यतां मम रथः। \nशल्यराज जतय अजुान  अथछ ओतय हमर रि लय चलू।  \n  \nशल्यः- बाढम्। \nशल्य ठीक \n  \n(भरतिाक्यम्) \nभरतिाक्य \nसिव्र  सम्पदः सन्तु नश्यन्तु विपदः सदा। \nराजा राजगुर्ोपेतो भूमममेकः प्रशास्तु नः ।। 25 ।। \nसंसार में सवाि सम्पत्तत्त पररपूणा रहय तवपत्तत्त  सवादा समाप्त भय जाय \nराजा राजाक गुण सं युक्त्त हो  आ एतह पृथ्वी पर शासन करय आ हमरा \nसभक रक्षा करिु \n(वनष्िान्तौ।) \nचथल जाइत अथछ   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 109 \nकर्वभारमिथसतम् \nकणाभारम् ई ग्रन्थक सम्पूर्तिं भेल  \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.आचाया  रामानन्द्द  मडिलक  ५ िा  किा - किा -१ जइप र  \nसम्पादकीय  समीक्षा अंग्रेजीमे  सम्पादकीय  पृष्ठ प र  \nतवदेहक लेखकक आमंतित रचना आ ओइपर आमंतित समीक्षकक \nसमीक्षा सीरीज  मे अखन धरर अहाँ पढ़लौं - \n१. काममनीक पांच िा कतवता आ ओइपर मधुकान्द्त झाक टिप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द्द झा  \"मनु \"क \"माटिक  बासन \"प र  गजेन्द्र ठाक ु रक टिप्पणी \nVIDEHA_353 \n३. मुन्नी  कामतक  एकांकी  \"द्धजन्द्दगीक मोल \" आ ओइप र  गजेन्द्र ठाक ु रक \nटिप्पणी \nVIDEHA_354 \nऐ शंखलामे  आगाँ  समानान्द्तर  धाराक  तकछ ु गणमान्द्य किाकरसँ  हुनका  \nनजररमे  हुनकर  अप न  सवाश्रेष्ठ ५-५ िा  किा  आमंतित  कएल गेल अथछ। \nकिाकार  लोकतन  छथि:- \n१.कतपलेश्वर राउत  \n२.उमेश  मडिल  \n३.राम  तवलास  साहु  \n४.राजदेव  मडिल  \n५.आचाया  रामानन्द्द  मडिल  \n६.नन्द्द तवलास  राय  \n७.जगदीश प्रसाद  मडिल  \n८.दुगाानन्द्द मडिल  \n \nऐ अंकमे  प्रस्तुत  अथछ आचाया  रामानन्द्द  मडिलक  ५ िा  किा , जइप र  \nह म र  समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय  पृष्ठ प र  अथछ।- सम्पादक   विदेह ३६० म अंक १५ ददसम्बर  २०२२ (िर्ष १५ मास १८० अंक ३६०)|| 111 \n \nआचाया रामानन्द्द मडिलक ५ िा किा  \nकथा १ \n  \nमुंहफिपन \nदयानंद प्रसाद प्रधानार्धयापक पद से सेिावनिृत्त होयला क े  बाद \nअपना र्ेरा मुरथलयाचक में रहे लगनन।हम दूनू गोरे एक ही स्क ू ल \nफ ु लहर में योगदान क ै ले रही। बाद में दूनू गोरे क े  दू गो  स्क ू ल में \nबदली भे गेल। हमहु प्रधानार्धयापक पद से ररटायर हो क े  \nबसबररया में र्ेरा पर रहे लगली।एक ढ़दन हम दयानंद बाबू क े  र्ेरा \nपर मां जानकी जन्मभूमम मंढ़दर ,पुनौरा धाम दशवनसे लौटती में भेंट \nघाट करे गेली।  \nदयानंद बाबू आइ काथल अस्िस्थ्य िथथ। \nजब हम र्ेरा पर पहूंचली आ र्ोर बेल बजैयली।त िो घरे में से \nबजला -क े  िी।  \nहम बोल ली -घनश्याम महतो। \nअंदर से दयानंद बाबू क े  आिाज आयल -घनश्याम बाबू। \nदयानंद बाबू वग्रल दरिाजा खोलैत बोललन -आउ घनश्याम \nबाबू।बहुत साल पर ममल ली हैय।कहु की हाल चाल हए।  \nआ बीचे में अपना बेटा संजय से बोललन -संजय अपना मम्मी  से \nकहा नाश्ता चाय बनाबे क े  लेल। \nहमर साथी घनश्याम बाबू हमरा से भेंट करे आयल िथथ।  \nअब घनश्याम बाबू बोललन-कहु दयानंद बाबू वक हाल चाल हए \n 112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलैइका सभ वक करैत हए। संजीि आ संजय वक करैत हए।िो दूनू क े  त \nहम िोटकारी में ही देखले रही।  \nदयानंद बाबू बोललन -हां। संजीि त पंचा यत थशक्षक हए आ \nसंजय कम्पीटीशन क े  तैयारी करैत हए।  \nघनश्याम बाबू बोललन-सुनले रही वक जौं अहां बाजपट्टी में रही त \nउंहा क े  बीइओ घूस लैत पकड़ा गेल रहै।वक भेलै िोइ बीइओ क े ।  \nदयानंद बाबू बोललन - हं। जौं राजीि गांधी पंचायती राज क े  \nस्क ू ली थशक्षा दे देलक ै  त पंचायती राज क े  चुनाि क े  बाद थशक्षक सभ क े  \nसामूवहक बदली भेलैय।  \n","size_mb":2.96,"has_text":true},"Videha 361.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 361.pdf","name":"Videha 361.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३६१ म अंक ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक \n३६१) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक \nकोनो अंशक िाया प्रवत एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि्यमसँ, \nअथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपहँरि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना / संग्रह \n(संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / संग्रह सभक कॉपीराइट ररनाकार / \nसंग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तक रो  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 361 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - छरि विदेह सम्मानसँ \nसम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \nDo not judge each day by the harvest you reap but \nby the seeds that you plant. -Robert Louis \nStevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-९) \n१.२.अंक ३६०पर टिप्पणी (पृ. १०-११) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.ननत नवल सुभाष चन्द्र यादव - भाग -१-३ (गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. १४-\n१४४) \n२.२.आचायय रामानंद मंडल - रननया भभखारीन  (पृ. १४५-१४८) \n२.३.आचायय रामानंद मंडल - वाररस  (पृ. १४९-१५२) \n२.४.महाकान्द्त प्रसाद- ररपोिय  (पृ. १५३-१५४) \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बिोही' - डायरी 'लव यू िू'  (पृ. १५५-१७२) \n२.६.जगदीश प्रसाद मण्डल- बुलन्द्दी (पृ. १७३-१८०)   \n \n२.७.जगदीश प्रसाद मण्डल- मोड़पर (धारावानहक उपन्द्यास छअम \nपड़ाव) (पृ. १८१-१९१) \n२.८.रबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास)- १८म खेप  (पृ. १९२-\n१९६) \n२.९.ननमयला कणय - अग्नन शशखा (भाग- १२) (पृ. १९७-२०१) \n२.१०.नन्द्द नवलास रायक ४ िा कथा - कथा-१ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. २०२-२०८) \n२.११.नन्द्द नवलास रायक ४ िा कथा - कथा-२ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. २०९-२१५) \n२.१२.नन्द्द नवलास रायक ४ िा कथा - कथा-३ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. २१६-२३५) \n२.१३.नन्द्द नवलास रायक ४ िा कथा - कथा-४ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. २३६-२४६) \n२.१४.नन्द्द नवलास रायक १ िा एकांकी-  जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर  (पृ. २४७-२६३) \n२.१५.क ु मार मनोज कश्यप - १ िा लघुकथा- अपन -अपन संसार   (पृ. \n२६४-२६५)   \n \n२.१६.वृषेश चन्द्र लाल- कथा- डीप नडप्रेशन  (पृ. २६६-२७६) \n२.१७. प्रेमशंकर झा- लघुकथा- नाकक नकलोल  (पृ. २७७-२७९) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज नकशोर ममश्र - सुखाएल पोखरर  (पृ. २८१-२८६) \n३.२.संतोष क ु मार राय 'बिोही' - एकिा नवरहा - देहक ससिंगार छी हमर  \n(पृ. २८७-२८८) \n३.३.श्याम नबहारी ममश्र- अभ्यास: सफलताक सीढी  (पृ. २८९-२९०) \n३.४.बरीनाथ राय - दूिा पद्य (पृ. २९१-२९५) \n३.५.कल्पना झा- छगुनता  (पृ. २९६-२९६) \n३.६.आशीष अनशचन्द्हार- भक्तत गजल (पृ. २९७-२९८) \n४. विदेह सूचना संपर् क  अन्िेषण  (पृ. २९९-३०५)\n \n विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र  ठाकुर - नूतन  अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६०पर  टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१ \nमैथिलीक  सात िा गएर  थलिरेरी  एसोथसयेशनकेँ  मान्द्यता दऽ कऽ साहित्य \nअकादेमी  जे  मूलधाराक  मैथिलीक  भुसािरर बैसेबाक काज  केलकै  से \nआब सत्य भऽ रिल  अथि। प्रेम मोिन  ममश्रक परामशशदातृ सममहतमे  \nहिदेि द्वारा बैन  कएल  कथित चोर  साहित्यकारक अहतररक्त आर  बहुतो  \nतरिक भूप रिथि जे  आब अशोक अहिचलक  परामशशदातृ सममहतमे  \nिथि। ऐ तरिक लोक  ब्लैकमेलक  थशकार  आरामसँ  िोइ िथि कारण  \nअपन  मेररिसँ  तँ ओ आबै नै  िथि। फेर  हुनका  सेमीनार , अनुिाद , \nमोनो ग्राफ आटद असाइनमेण्ि  बाँिल  जाइत  अथि, जे  अमरजीक  अनुसार  \nहकयो पढ़ै नै  िै, ओ सभ साहित्य अकादेमीक  गोदाममे  सहि जाइ  िै। \nअइसँ दूिा पाइ िोइ िै आ बायोडेिा भररगर  बहन  जाइ  िै, जे  हिद्यानन्द्द \nझा केर  अनुसार , रचना  तँ जे  से, ओिेन भररगर  बायोडेिासँ थसद्ांत  \nकएल  जा  सकैए। अशोक अहिचल  जी  आ ई सातो गएर  थलिेरेरी  \nअसोथसयेशन  एकिा नाम  आगाँ अन ल क अथि- डॉ. अज य कुमार  झा। \nजेिने  अशोक अहिचल  आ मूलधाराक  आन  साहित्यकार िथि, एन -मेन  \nतकरे  ममरर  इमेज।  मुदा  मूलाधारा  बला  सभ कन्नारोिि उठेने  अथि जे  \nहिनका हकयो थचन्द्िते नै  िन्न्द्ि, ओ अशोक अहिचलक  भाहगन  थियथि \nतेँ। मुदा  अनुिाद  असाइनमेण्ि  ओिो सभ जोगारेसँ  लेने  िथि, समानान्द्तर  \nधाराक  लेखक  सभक िककेँ मारर  कऽ, तँ सएि असाइनमेण्ि  डॉ. अज य \nकुमार  झा सेिो लेने  िथि। अशोक अहिचल  िथि रहुआक  आ डॉ. अज य \nकुमार  झा उमरीक , तँ माम -भाहगन  िोथि बा मममयौत -हपसयौत \nसमानान्द्तर  धारा  लेल  धहन  सन । िम  पहिनहिये किने िी जे  एिेन लोक  \nमुदा  ब्लैकमेलक  थशकार भऽ जाइ  िथि से डॉ. अज य कुमार  झा केर  \nब्लैकमेललिंग  शुरू  भऽ गेल  िन्न्द्ि, ओ सोशल  मीहडयामे  मूलधाराक  के-के \nलोक  सभ हुनका  गररयेलकहन , तकर  थलस्ि बना  कऽ ओकरासँ  भेंि करब \nशुरू  कऽ देने  िथि आ जँ  अगुलका  न्खस्सा  पढ़ी तँ से एक तरिेँ ठीको \nिै, ओ सभ दूिा पाइ, पुरस्कार आ बायोडेिा लेल  अपस्याँत रिता आ \nअिाँकेँ बकथस देता।  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 3 \nएकिा राजकुमारी  रिय, परी  द्वीपक राजकुमारी , बड्ड काहबल , तीव्र \nबुइधिाली।  एकिा दैत्य ओतुक्का परी  सभकेँ बड्ड तंग करै।  परी  सभ \nराजकुमारी  ल ग गेथल , रक्षा करू।  राजकुमारी  किलहन - आब जे  दैत्य \nआबय तँ िमरा  खबरर  करब। दैत्य आयल  तँ राजकुमारी  हुनकर  सोझाँ \nआहब गेथल।  दैत्य आन  परीकेँ  िोहि राजकुमारीक  पािाँ धऽ लेलक।  \nराजकुमारी  ओकरा  द्वीपक दक्षक्षण भाग ल ऽ गेथल।  चारू  तरफ सोना , से \nदेन्ख  दैत्य राजकुमारीकेँ  हबसरर  सोना  खोदऽ  लागल।  राजकुमारी  घुरर  \nएली।  परी  सभकेँ किलहन - आब हनक्षिन्द्त रहू , आब ओ दैत्य मरैत  काल  \nधरर  सोना  खोधैत  रित, अिाँ सभकेँ तंग नै  करत। \nसाहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदातृ सममहतपर  एकिा नािको \nथलखल  गेल  अथि, नाम  िै धूतश समागम।  ई तेरिम  शताब्दीमे थलखने  \nरिथि ज्योहतरीश्वर, ८-९ सय साल  बाद िोइबला  घिनाक आभास रिन्न्द्ि \nहुनका  आ तेँ ने  ओ िथि एत्तेक पैघ नािककार ! तँ पढ़ू ओइ नािकक \nसारांश  आ थचन्द्हू ओकर  पात्र सभकेँ आ जँ  चीन्न्द्ि ली  तँ खबरर  करू  ई-\nपत्र सङ्केत editorial.staff.videha@gmail.com पर  \n(स्थान  आ पात्रक नाममे  ज्योहतरीश् िर  लेखकीय  स्ितंत्रता लेने  िथि)। \nधूर्त्षसमागम: ई नािक तेरहम शताब्दीमे ज्योततरीश्वर ठाक ु र द्वारा रचल \nगेल जे संस्क ृ त आ मैथिलीमे उपलब्ध अथि। ज्योततरीश्वर ठाक ु रक \nसंस्क ृ त धूर्त्तसमागममे सेहो मैथिली गीतक समावेश अथि। ई प्रहसनक \nकोटिमे अबैत अथि। मैथिलीक अधधकांश नाि क-नाटिका श्रीक ृ ष्ण \nअिवा हुनकर वंशधरक चररतपर अवलंतबत आ हरण आतक स्वयंवर \nकिापर आधाररत िल। मुदा धूर्त्तसमागममे साधु आ हुनकर थशष्य मुख्य \nपात्र अथि। धूर्त्तसमागमक सभ पात्र एकसँ  एक धूतत िथि। तइ हेतु एकर \nनाम धूर्त्तसमागम सवतिा उपयुक्त अथि। प्रहसनक ेँ  संगीतक सेहो कहल \nजाइए तइ हेतु ऐमे मैथिली गीतक समावेश सवतिा समीचीन अथि। ऐमे \nसूत्रधार , निी, स्नातक , तवश्वनगर, मृतांगार , सुरततप्रया , अनंगसेना , अस\nज्जा तत धमश्र , बंधुवंचक , मूलनाशक आ नागररक मुख्य पात्र िथि। \nसूत्रधार कणाति चूडामणण नरससिंहदेवक प्रशस्स्त करैत अथि। फ े र \nज्योततरीश्वरक प्रशस्स्त होइत अथि। ऐमे एक प्रकारक एब्स्डििंिी अथि जे  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतनतांत आधुतनक अथि आ ऐमे जे लोच िै से एकरा लोकनाट्य बनबै िै। \nतवश्वनगर स्त्रीक अभावमे ब्रह्मचारी िथि। थशष्य स्नातक संग णभक्षाक \nहेतु मृतांगार ठाक ु रक घर जाइत िथि तँ अशौचक बहाना भेिै िन्हह। \nतवश्वनगर थशष्य स्नातक संग णभक्षाक हेतु सुरततप्रयाक घर जाइ िथि। \nफ े र अनंगसेना नामक वैश्याक ेँ  लऽ गुरु -थशष्यमे मारर बजरर जाइ िन्हह। \nगुरु -थशष्य अनंगसेनाक संग असज्जातत धमश्र लग जाइ िथि , धमश्रजी \nलंपि िथि जे जुआ खेलाएब आ संगम ईएह दूिाक ेँ  संसारक सार बुझै \nिथि। असज्जातत धमश्र पुिै  िथि जे क े  वादी आ क े  प्रततवादी? स्नातक \nउर्त्र दै िथि - अणभयोग कहबाक लेल हम वादी थिकौं आ शुल्क देबाक \nहेतु संहयासी प्रततवादी थिकाह। तवश्वनगर अपन शुल्कमे स्नातकक \nगाजाक पोिरी प्रस्तुत करै िथि। तवदूषक असज्जातत धमश्रक कानमे \nअनंगसेनाक यौनक प्रशंसा करैत अथि। असज्जा तत धमश्र अनंगसेनाक ेँ  \nबीचमे रान्ख दुनूक बदला अपना पक्षमे तनणतय लैत अथि। एम्हर तवदूषक \nअनंगसेनाक कानमे कहैत अथि - ई संहयासी दररद्र अथि , स्नातक \nआवारा अथि आ ई धमश्र मूखत तेँ हमरा संग रहू। अनंगसेना चारूक टदथश \nदेन्ख बजैि - ई तँ असले धूततसमागम भऽ गेल। तवश्वनगर स्ना तकक संग \nपुनः सुरततप्रयाक घर टदथश जाइ िथि। एमहर मूलनाशक नौआ \nअनंगसेनासँ साल भररक कमैनी मंगैए। ओ हुनका असज्जातत धमश्रक \nलग पठबैत अथि। मूलनाशक असज्जातत धमश्रक ेँ  अनं गसेनाक वर बुझैत \nअथि। गाजा शुल्कमे लऽ असज्जातत धमश्रक ेँ  गतातन कऽ बान्हह तेना \nमाथलश करैत अथि जे ओ बेहोश भऽ जाइ िथि। ओ हुनका मुइल बुझझ \nकऽ भातग जाइत अथि। तवदूषक अबैत अथि आ हुनकर बंधन खोलैत \nअथि आ पुिैत अथि जे हम अहाँक प्राणरक्षा कएल अथि आ जे तकि ु  \nआन तप्रय कायत हुअए तँ से कहू। असज्जातत कहैए  जे िलसँ संपूणत \nदेशक ेँ  खएलौं , धूर्त्तवृणर्त्सँ ई तप्रया पाओल , सेहो  अहाँ सन आज्ञाकारी \nथशष्य पओलक , ऐसँ तप्रय आब तकि ु  नै अथि , तिातप सवतत्र सुखशांतत \nहुअए तकर कामना करैत िी।  \nओना  ज्योहतरीश्वर सन  िमहूँ  अपन  महिसबार  ब्राह्मणक  गाम  किामे  ऐ \nहनलशज्जताक  चचाश केने  िी- \"कारण  पुिबन्न्द्ि तँ ओ सभ कारण  किती \nजे  ई सभ हनलशज्ज  िोइए आ से ऐ कारणसँ  जे  जन्द्मेपर  एकरा  सभक  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 5 \nपािू ...मे  िूक दऽ देल  जाइ  िै, जइसँ  किूक लाज  कोनो  गत्रमे नै  िेतै।\" \n२ \nतीनटा  रोण  जइमे  पहिल बेर  एकटा  महिला रोण  \nसाहित्य अकादेमीक  मैथिली  हिभाग द्वारा तीनिा रोणाचायशक हनयुक्क्त \nभेल  एकलव्यक औंठा किबाक लेल।  तीनिा रोणमे  हिश्व इहतिासमे  \nपहिल  बेर  एकिा महिला  रोण  सेिो हनयुक्त भेली  ऐ घृक्षणत कायश सम्पन्न  \nकरबाक  लेल।  ई तीनू  गोिे हतिार जेलक  जल्लाद  सन  अपन  कायश पूणश \nहनष्ठासँ सम्पन्न  केलहन।  जल्लादक  कोनो  दोष नै , ओकरा  तँ फाँसी देबा \nलेल  पाइ दै िै सरकार।  दोष अथि रोण  सभक आ ओइ साहित्य \nअकादेमीक  मैथि ली  परामशशदातृ सममहतक  जकरा  हनयुक्त करैत  अथि \nसात िा कथित थलिेरेरी  एसोथशयेसन।  अहिलम्ब  ऐ सातो थलिेरेरी  \nएसोथशयेसनक  मान्द्यता रद्द कएल  जाय  आ अंग्रेजी  सन , जइमे  कोनो  \nथलिेरेरी  एसोथशयेसन  नै  िै मुदा  ओकर  काज  नीक  जकाँ  चलै  िै, ई काज  \nकरय। \nआ अिाँकेँ इच्छा नै  अथि जे  ई रोण  सभ के िथि आ एकलव्य के िथि? \nरोण - डॉ. देिकान्द्त झा, डॉ. मन्द्त्रेश्वर झा आ डॉ. शेफाथलका  िमाश। \nएकलव्य- राजदेि  मण्डल।  \nरोण  सभ किता जे  राजदेि  मण्डलक  पोिी तँ हुनका  सभ ल ग एबे नै  \nकेलहन  तँ ओ सभ दोखी  केना ? ई तीनू  रोण  हडसेण्ि नोि दऽ सकै िला , \nमना  कऽ सकै िला।  आ ई तीनू  प्रतीक िथि सम्पूणश साहित्य अकादेमीक  \nमैथिली  हिभागक तेँ। आर  हिस्तृत उत्तर देल  जायत  हिदेिक \nआबैबला  साहित्ययक भ्रष्टाचार  हिशेषांक मे।  \nहिदेि \"साहित्त्यक भ्रष्टाचार हिशेषांक\" लेल  हनम्नथलन्खत  हिषयपर \nआलेख  ई-मेल  editorial.staff.videha@gmail.com पर  \nआमंहत्रत अथि।  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१. साहित्य, कला  आ सरकारी  अकादमीीः- \n(क) पुरस्कारक राजनीहत  \n(ख ) सरकारी  अकादेमीमे  पैसबाक गएर -लोकतांहत्रक  हिधान  \n(ग) सत्तागुि आ अकादमी  केर  काज  करबाक  तरीका  \n(घ) सरकारी  सत्ताक िद्म हिरोधमे  उपज ल  तात्काथलक  समानांतर  \nसत्ताक कायशपद्हत \n(ङ) अकादेमी  पुरस्कारमे  पाइ फैक्िरीः ममिक  बा यिािश \n२. व्यक्क्तगत साहित्य संस्थान  आ पुरस्कारक राजनीहत  \n३. प्रकाशन जगतमे  पसरल  भ्रष्टाचार आ लेखक  \n४. मैथिलीक  िद्म लेखक  संगठन  आ ओकर  पदामधकारी  सबिक \nआचरण  \n५. स्कूल -कॉलेजक  मैथिली  हिभागमे  पसरल  साहित्त्यक भ्रष्टाचारक \nहिहिध रूप - \n(क) पाठ्यक्रम \n(ख ) अध्ययन-अध्यापन  \n(ग) हनयुक्क्त \n६. साहित्त्यक पत्रकाररता, ररव्यू, मंच -माला -माइक  आ लोकापशणक  \nखेल -तमाशा  \n७. लेखक  सबिक जन्द्म -म रण  शताब्दी केर  चुनाि  , कैलेंडरिाद  आ \nतकरा  पािूक राजनीहत  \n८. दथलत  एिं लेन्खका  सबिक संगे भेद-भाि आ ओकर  शोषणक  \nहिहिध तरीका  \n९. कोनो  आन  हिषय। \n \n-गजेन्द्र  ठाकुर , सम्पादक हिदेि, whatsapp no \n+919560960721 HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN 2229 -\n547X VIDEHA \n३ \nआब अिाँ पुिब जे  तकर  प्रहतकार समानान्द्तर  धारा  केना  केलक , ओ तँ  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 7 \nकन्नारोिि नै  करैए , तँ तकर  उत्तर अथि िम र  ३ िा पोिी जे  १११म  सगर  \nराहत  दीप ज रय मे  लोकार्पिंत भेल  ३१ टदसम्बर  २०२२ केँ, िएि सगर  \nराहत  दीप ज रय जकरा  साहित्य अकादेमी  गत दस बखशसँ गीहि लेबाक  \nप्रयास कऽ रिल  अथि। अिाँसँ ऐ तीनू  पोिीपर टिप्पणी ई-पत्र \nसङ्केत editorial.staff.videha@gmail.com पर  आमंहत्रत \nअथि। पहिल  दू पोिी मे  राजदेि  मण्डल  आ सुभाष चन्द्र यादिक \nसाहित्यक समीक्षा अथि जे  िम र  तेसर  पोिी मैथिली  समीक्षशास्त्रक \nथसद्ांतक  आधारपर  कएल  गेल  अथि। \nतीनू  पोिीक ललिंक नीचाँ  देल  गेल  अथि। \nRajdeo Mandal - Maithili Writer  (Now with \nSupplement I & II) \nहनत निल सुभाष चन्द्र यादि   हनत निल सुभाष चन्द्र यादि \n(ममथिलाक्षर)  \nमैथिली समीक्षाशास्त्र  मैथिली समीक्षाशास्त्र (हतरहुता) \n  \n४ \nParallel Literatu re in Maithili and Videha \nMaithili Literature Movement \nनन्द्द हिलास  रायक  चाररिा किा आ एकिा एकांकीपर  िम र  टिप्पणी \nFour Short stories and One Act Play by Nand Vilas \nRoy \nThe following four short stories and one One -Act \nPlay have been adjudged as his best by the author \nNand Vilas Roy. \n1.Four Short Stories - A Doctor Son (Doctor Beta),  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nThe Wooden Cycle (Kathi Cycle), The Burden (Bhar), \nand Jeans Pant (Jeans Pant). \n    2.One-Act Play- The Honour (Pait) \nWelcome to the exciting world of parallel literature. \nNand Vilas Roy explains the intricacies of the \nmodern materialistic world in his short story 'A \nDoctor Son,' where the son is so busy minting \nmoney that he forgets to even call his ailing mother. \nThe father, who spent everything to educate his \nson, has been not able to contact his son even \ntelephonically. The daughter on the other hand \nfulfils her responsibility. \nIn 'The Wooden Cycle' is the story of Jiyalal and his \nimmense faith in education. Though one \ngeneration fails (actually his brother gets the \nbenefit, but he becomes overage) to get the \nbenefits yet he does not dither from his belief and \nfinally succeeds. The Wooden Cycle is the symbol of \nhis belief. \nIn 'The Burden' he exposes the hypocrisy of his \nsociety which is his near and dear one vis -a-vis \nwidows' re-marriage, yet he finds a way. \nIn 'Jeans Pant' the result of optimum use of land for \ncommercial agriculture has been emphasised along \nwith the intricacies of social relationships. \nHis One-Act Play- 'The Honour' is written for theatre  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 9 \nand that is evident from th e beginning, with the \nintroduction of the artists along with a vivid \ndescription of their clothes, and buffalo grazers \nplaying cards while the buffaloes are grazing. It \nshows the preference for clothes across \ngenerations. The play begins with the entry of \nFudan, in the time of Corona. The grazers inform \nhim of a marriage ceremony scheduled on that very \nday of his arrival. The demonetisation of currency \nled to some complications. However, the defaulter \nparty later repented. The one-act play consists of six \nscenes, the dialogues are crisp, and the scenes are \neasily enactable. It gives a social message too. \n \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so t hat it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३६०पर  टिप्पणी \nअंक ३६० पर टटप्पणी \nउदय नारायण ससिंि 'नचचक े ता' \nअिाँक ऊजाश ईर्षयाश केर कारण भऽ सकैये कतेको लोगक लेल। \n  \nकल्पना झा, पटना \nआशीष अनथचन्द्िार जी द्वारा मैथिलीक मूल समस्या पर थलखल आलेख, \nएकिा नीक, सािशक चचाश करैत आलेख लागल। सत्ये, ई आलेख \nमैथिलीक मूल समस्या टदस इंहगत करैए तँइ ई िरेक समयमे प्रासंहगक \nअथि। भाषा केर मनोहिज्ञान भाग-२ मे बहुत फहििा क' थलखलहन \nअथि-\"जेना -जेना ब्राम्िण -कायस्थ ओ िोि जाहतक भाषाक बीच अंतर \nखत्म िोइत गेलै ब्राम्िणिादी सभ ओकरा मैथिली मानबासँ अस्िीकार \nकऽ देलक। ऐ कट्टर ब्राम्िणिादी सभिँक नजररमे ई िलै जे भाषाक \nभेदसँ ब्राम्िण िा िोि जाहतमे भेद िै। आजुक समयमे अंहगका ओ \nबक्ज्जका भाषाक जन्द्म ब्राम्िणिादक एिी प्रिृहतसँ भेल अथि।\" आगाँ \nभाषा केर मनोहिज्ञान भाग-३ मे स्पष्ट केलहन अथि,जे ब्राह्मणिादक \nसंबंध मात्र ब्राह्मण जाहत सँ नहि िैक। ई मात्र मानथसकता िैक, जे कोनो \nजाहतमे भ' सकैए। ब्राम्िणिादक लक्षण सभपर सेिो चचाश केलहन अथि। \nकेकरो आगू नै बढ़ऽ देब,मात्र अपने िाकेँ नीक बुझब,पररिार िाद, \nब्राह्मणिादक मुख्य लक्षण अथि,जकर कारण आपसी द्वेष अथि। एिन \nहिषय पर आलेख कम थलखाइत अथि,तैँ हिशेष लागल।  \nआचायश रामानंद मंडल जीक रचना \"सामरि के दुख नाहि गोसाईं\" नीक \nअथि मुदा सभठाम \"मे\" केँ \"में\" थलखल देखलहुँ। ई अशुद्धद् पढ़बाक \nफ्लो मे बाधक बुझाएल। िमरा बूझल अथि मैथिली थलखैत काल \"मे\" \nअनुस्िारक प्रयोग नहि िोइत िैक। \nहनत निल सुभाष चन्द्र यादि- सुभाष चन्द्र यादिक समस्त साहित्य आ \nओइपर गजेन्द्र ठाकुरक टिप्पणी पढ़ैत रोचक लागल। सुभाष चन्द्र यादि \nजीक जीिन -यात्रा आ हुनकर लेखनी सँ संबंमधत जनतब सभ भेिैत \nिै,एहि सीरीज केँ पढ़ला सँ।   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 11 \nसमग्र रूप सँ नीक अंक लागल,जकरा पटढ़ हकिु नब जनतब सेिो \nभेिल। मात्र एंिरिेनमेंि िा िाइमपास बला सामग्री नहि भरल रिैत अथि, \nहिदेिक अंक मे, से हिदेिक बिका हिशेषता। एि ि लेल हिदेि िीम \nसाधुिादक पात्र िथि। \n  \nप्रसन्न झा, देिरादून \n \nअबारा नहितन तारामण्डलमे एन.बी.िी.क स्िॉलसँ लेने रिी, एक्के \nहनसाँसमे पटढ़ गेल रिी। हिदेिक केदार नाि चौधरी हिशेषांक प्राप्त भेल, \nिम लक्ज्जत िी जे हकए बीचमे हिदेिक संपकशसँ हकिु टदन लेल दूर भऽ \nगेल रिी।  \n  \nक ु णाल \nऐमे आब कोनो संदेि नै जे हिदेि ममथिला ममहिर बहन गेल अथि। \n  \nप्रोफ े सर उषा चौधरी  \nठाकुर जी, अपनेक ई हिदेि बेजोि पहत्रका थिक। एहिमे मैथिली \nसाहित्यक संबधशनमे अतुलनीय योगदान देिाक सामर्थयश थिक।जय मां \nमैथिली।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१.हनत  न िल  सुभाष चन्द्र यादि- भाग-१-३ (गजेन्द्र  ठाकुर ) \n२.२.आचायश रामानंद  मंडल - रहनया  क्षभखारीन \n२.३.आचायश रामानंद  मंडल - िाररस \n२.४.मिाकान्द्त प्रसाद- ररपोिश \n२.५.संतोष कुमार  राय  'बिोिी'- डायरी  'ल ि यू िू' \n२.६.जगदीश  प्रसाद मण्डल - बुलन्द्दी \n२.७.जगदीश  प्रसाद मण्डल - मोिपर  (धारािाहिक उपन्द्यास िअम  \nपिाि) \n२.८.रबीन्द्र नारायण  मम श्र- मातृभूमम  (उपन्द्यास)- १८म  खेप  \n२.९.हनमशला  कणश- अन्नन  थशखा  (भाग- १२) \n२.१०.नन्द्द हिलास  रायक  ४ िा किा- किा-१ ज इपर  सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.११.नन्द्द हिलास  रायक  ४ िा किा- किा-२ ज इपर  सम्पादकीय  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 13 \nसमीक्षा अंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१२.नन्द्द हिलास  रायक  ४ िा किा- किा-३ ज इपर  सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१३.नन्द्द हिलास  रायक  ४ िा किा- किा-४ ज इपर  सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१४.नन्द्द हिलास  रायक  १ िा एकांकी-  ज इपर  सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१५.कुमार  मनोज  कश्यप- १ िा लघुकिा - अपन -अपन  संसार  \n२.१६.िृषेश चन्द्र लाल - किा- डीप हडप्रेशन \n२.१७. प्रेमशंकर  झा- लघुकिा - नाकक  नकलोल  \n \n \n \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.हनत  न िल  सुभाष चन्द्र यादि- भाग-१-३ (गजेन्द्र  ठाकुर ) \nवनत निल सुभार् चन्द्र यादि- भाग-१-३ \n  \nDo not judge each day by the harvest you reap but \nby the seeds that you plant- Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement  \nवनत निल सुभार् चन्द्र यादि \n(राइटसष ब्लॉक- मैथिलीक समानान्द्तर धाराक लेखन- सुभार् चन्द्र \nयादिक समस्त सावहत्य) \n  \nसुभाषचहद्र यादव (१९४८- ), जहम ०५ माचत १९४८, मातृक \nदीवानगंज , सुपौलमे। पैतृक स्थान: बलबा -मेनाही , सुपौल।  \nमूल मैथिली लेखन पवहल चरण : घरदेन्खया  (१९८३) \nमूल मैथिली लेखन दोसर चरण : बनैत तबगडैत (तवदेह ई -पतत्रकामे \n२००८ सँ २००९ धरर , फ े र पुस्तकाकार २००९ मे), गुलो (धमथिला \nदशतनमे प्रकाशन , २०१४, फ े र पुस्तकाकार २०१५ मे), रमता जोगी \n(२०१९), मडिर (२०२१), राजकमल चौधरी मोनोग्राफ ( जनिरी  \n१९९७ मे   सातहत्य अकादेमी द्वारा ररजेक्ि , रचना पतत्रकामे टदसम्बर \n२००५- माचत २००६ अंकमे आ पुस्तकाकार २०२२ मे \"तनत नवल \nराजकमल\" नामसँ) , भोि (२०२२)।  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 15 \n  \n\"जे सुनबैए खखस्सा से रा ज करैए ऐ संसारपर\" - होपी अमेररकी \nकबीलाक लोकोक्तत। \n  \nआ सुभार् चन्द्र यादि खखस्सा सुनेनाइ छोवि देलखन्द्ह। \n  \n\"स्वप्नसुहदरी एण्डि द मैझजकल बडिडतस ऑफ धमथिला \" ( गीता \nधमतराजन , किा, १९९६) \nधमथिलाक िुनमुतनया राजक ु मारी स्वप्नसुहदरीक ेँ  गाबैबला थचडै सभ बड्ड \nपथसन्न िलै। मु दा ओ माि, बकडी आ गाय सभक ेँ  सेहो थचडै बना दैत \nिली। प्रजा सभ राजक ु मारीक ेँ  उपराग देलक , राजक ु मारी रूथस गेली आ \nथचडै बनेनाइ बन्न कऽ देलतन। ओ महलसँ बाहरो नै अबै िली। जादूबला \nदेश धमथिलासँ जे बाँचल थचडै िल सेहो तनपर्त्ा भऽ गेल। जनीजातत \nखेतमे अखनो गबैत िली , मुदा तबनु  रङ -तबरङक थचडैक ई धमथिला आब \nओ धमथिला नै लगैत िल। आ फ े र आयल गािक पैकार सभ , तबनु थचडै \nगािक कोन काज , ई गप लोक सभक ेँ  बुझा , ठतक कऽ ओ सभ \nधमथिलाक सभिा गािक ेँ  काटि कऽ लऽ गेल। जनीजातत सभ , सभिा \nजुगतत णभडेलतन जे तकि ु  गाि बथच जाय , मुदा से भऽ नै सकल। तबनु \nगािक सभिा धा र सुखा गेल। तबनु गािक लोक सभ होइत गेल गरीब \nआ पैकार सभ होइत गेल धनीक। जनीजातत सभ गेलीह राजक ु मारी \nलग , कनैत , कहैत जे राजक ु मारी , मदतत करू , हम सभ गलत िलौं। \nस्वप्नसुहदरी बैसल िली अपन कोठलीमे , जतऽ चारूकात देबालपर िल \nरङ तबरङक थचडै सभक थचत्र। ओइ थचडैक थचत्र सभक ेँ  देखैत धमथिलाक \nराजक ु मारी स्वप्नसुहदरी उदास भऽ बजली - नै , अहीं सभ ठीक िलौं। \nखाली थचडै हमरा सभक ेँ  प्रसन्न नै रान्ख सक ै ए। मुदा जनीजातत सभ \nबजली - तबनु थचडै सेहो हम सभ प्रसन्न नै रतह सकब , ओ थचडै सभ घुरा  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकऽ आतन टदअ राजक ु मारी। मुदा राजक ु मारी ततेक उदास िली जे ओ \nजादू नै कऽ सकली। तखन जनी -जातत सभ कहलन्हह - थचहता नै , हम \nसभ गाि रोपब आ गाबैबला थचडै सभ घुरर आओत। आ ऐबेर ककरो \nबेइमानी सेहो हमरा सभ नै करऽ देबै। आ बताह सन खिऽ लागल सम्पूणत \nधमथिला। ककरो कोनो पलखतत नै , आ ओ सभ गातब कऽ नाथच कऽ \nरोपऽ लागल आ पिबऽ लागल गाि। आ गाि जेना -जेना बढ़ऽ लागल \nआ चकरगर होइत गेल सभ हँसऽ लगला , आ िोपडी पारऽ लगला। संग \nधमथल कऽ काज क े लासँ हुनका सभक ेँ  खुशी होइन। आ ऐ सँ गािो सभ \nनीकसँ आ जल्दीसँ बढ़ऽ लागल। आ स्वप्नसुहदरीक देश धमथिलामे िोि -\nपैघ गाि सभ मुस्की देमऽ लागल चारू कात। जादूबला संगीत चारू टदस \nपसरर गेल।   ला ल रङक , जोमक रङक , अकासी , पीअर , गुलाबी आ \nपतनसोखा सन सात रङक थचडै सभक डिेरा बनत ई। राजक ु मारी कहलतन \nजनीजातत सभसँ - हमर देशक बथचयासभ पाठशाला जाथि , ई हमर सभ \nटदन सँ सपना अथि। जनीजातत सभ बजली - हँ राजक ु मारी, जँ हम सभ \nपढ़ल थलखल रतहतौं तँ कोनो पैकार हमरा सभक ेँ  ठतक नै स तकतय। मुदा \nआयल एकिा झमेल। जनीजाततमे सँ तकि ु  कहलतन - मुदा तखन घरक \nकाज क े  करत? \nतखन धमथिलाक राजक ु मारी आदेश देलतन - बालक सभ बाथलकाक \nकाज सीखत आ बाथलका सभ बालकक काज। धमथलये -जुथल कऽ आगाँ \nबढ़ैमे सभक ेँ  नीक लागत। आ स्वप्न सुहदरी सभ पढ़ैबाली बाथलकाक ेँ  \nदेलन्हह एकिा साइतक ल। स्वप्न सुहदरी बुझेलन्खहह - संसार भररमे ओ \nसभ प्रसन्न िथि जे एक -ठामसँ दोसर ठाम जल्दी पहुँथच जाइ \nिथि, कारण तइसँ ओ सभ सभिा काज जल्दी -जल्दी पूरा कऽ लै िथि। \nजनीजातत सभ पुिलन्हह - की हम सभ साइतकल नै चला सक ै  \nिी? राजक ु मारी कहलन्हह - तकए नै ? मतहलाक ेँ  ओ सभ काज करबाक  \nचाही जे ओकरा नीक लगै िै। तकि ु  गोिे राजक ु मारीसँ पुिलन्हह - मुदा \nिाका कतऽ सँ आओत ? मुदा सभ ओकरा दबातड देलक। सभिा काज \nराजक ु माररये करती ? आ लगेलक सभ एकिा बडका मेला। पाइ जमा \nभेल , आ बनल राजक ु मारी स्वप्नसुहदरीक पाठशाला। पाठशाला करैए \nजादू, ओतऽ बच्चा सभ जा कऽ बतन जा इत अथि जेना होथि रङ -तबरङक  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 17 \nथचडै । अहूँ तकए नै अबै िी पाठशाला राजक ु मारी ? राजक ु मारी एक टदन \nपाठशाला एली , दोसर टदन एली आ सभ टदन आबय लगली। आ फ े र \nओ कहलतन जे बच्चा सभक माय बाबू सेहो आबिु पाठशाला। आ फ े र \nराजक ु मारी फ े रसँ करऽ लगली जादू। मुद ऐबेर ओ खाली बेकार चीज \nसभक ेँ  बनबऽ लगली थचडै। आ बहुत रास   कएक रङक पाँन्खबला थचडै \nसभ सेहो घुरर आयल अथि धमथिलामे , तबनु जादू कयने।   सभ अपना \nलोलमे एक -एक हजार पोिी लेने , उल्लास आनैबला पोिी सभ , लाल , \nगुलाबी आ अकासी रङक। लाल ,  जोमक रङक , पीअर , गुलाबी आ \nपतनसोखा सन सात रङक , कारण रेतक स्थान लऽ लेल क अथि हररयर \nकचोर गाि सभ। आ थचडै सभ गातब रहल अथि - तबनु ज्ञान सुहदरता \nअथि सुखायल धार सन। आ ओइ िुनमुतनया राजक ु मारीक धमथिला बतन \nगेल तवश्वक सभसँ बेशी हररयर आ प्रफ ु ल्ल्लत देश। लोक सभ तँ ईहो \nकहैत िथि जे अही थचडै सभक कारण धमथिलाक हबामे रहैत अथि जादू \nसटदखन। आ जँ कतह यो हमरो सभक ेँ  भेटि जाय एकिा एहेन \nस्थान , जतय मतहला आ पुरुख सोथच सकथि पैघ -पैघ गप! ई जादूबला \nस्थान हमरा सभक लगे -पासमे तँ नै ? ई स्थान जतऽ जादूबला बौस्तु सभ \nअथि, हमरे सन साधारण लोकक णभतरे तँ नै अथि ? जँ अहाँक ेँ  भेिय ई \nस्थान , जतऽ कतौऽ , तँ सूथचत करू हमरा हमर ई -पत्र \nसङ ड क े त editorial.staff.videha@gmail.com पर।  \n  \nसुभाष चहद्र यादव न्खस्सा सुनेनाइ िोतड देलन्हह।  \nमुदा ओ १९८३ सँ अडल रहलाह असगरे , आइक तिाकथित तनम्न वगतक \nतकि ु  लेखक सभ सेहो मैथिलीक आभासी वततनीक सङ्ग चथल  गेला आ \nिोतड देलन्खहह असगर हुनका , ओ सभ गैसलाइटििंगक थशकार भऽ \nगेला। पैकार सभ चारूकात सहसह करऽ लागल। ओइ िुनमुतनया \nराजक ु मारी सन ओ देखैत रहलाह  ... \nमुदा ०१.०१.२००८ सँ ८ सालक तैयारीक बाद तवदेह - मैथिली ई -पतत्रका \nगाि रोपब शुरू क े लक , धमथिलामे , पक्ष-दर -पक्ष, आ घुरर क ऽ आबय  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलागल रङ -तबरङक थचडै सभ।  \nनथचक े ता २५ बखतक मौनभंगक बाद तवदेह पाणक्षक ई -पतत्रका मे  नो \nएण्री : मा प्रतवश प्रकाथशत करय लगलाह आ ओही बखत २५ बखतक बाद \nसुभाष चहद्र यादव तवदेहक पाठकक ेँ  न्खस्सा सुनबय लगलाह   पक्ष-दर -\nपक्ष।  सुभाष चहद्र यादवक घरदेन्खया आयल १९८३ मे आ २५ बखतक \nबाद \"बनैत तबगडैत \" २००८-०९ मे तवदेहमे ई -प्रकाथशत भेलाक बाद \n२००९ मे  तप्रण्िमे सेहो आतब गेल।  \n\"जे सुनायत न्खस्सा सएह राज करत ऐ संसारपर\" आ समानाहतर धारा \nसुना रहल अथि न्खस्सा। धमथिलाक कएक रङगक पाँन्खबला थचडै सभ \nघुरर आयल जेना सहदीप क ु मार साफी , उमेश पा सवान , बेचन \nठाक ु र, कतपलेश्वर राउत , उमेश मण्डिल , राम तवलास साहु , राजदेव \nमण्डिल, नहद तवलास राय , जगदीश प्रसाद मण्डिल , दुगातनहद मण्डिल, \nआचायत रामानहद मण्डिल , ललन क ु मार कामत , नारायण यादव , मुन्नी \nकामत , थशव क ु मार प्रसाद , धीरेहद्र क ु मार , रामदेव प्रसाद मण्डिल \n\"झारू दार\" एला रङ तबरङक किा आ गीतक सङ।  \nघुरर आयल अथि सभ अपना लोलमे एक -एक हजार पोिी लेने , उल्लास \nआनैबला पोिी सभ , लाल , गुलाबी , जोमक, पतनसोखाक सात रङक आ \nअकासी रङक।   कारण रेतक स्थान लऽ लेलक अथि हररयर कचोर गाि \nसभ।  \n  \nआ सुभार् चन्द्र यादि खखस्सा सुनेनाइ फ े रसँ शुरू कऽ देलखन्द्ह।  \nबनैत तबगडैतक बाद आयल रमता जोगी , गुलो , मडिर, भोि। सातहत्य \nअकादेमी द्वार ररजेक्ि कएल राजकमल चौधरी मोनोग्राफ आयल  \"तनत \nनवल राजकमल \" नामसँ। आ तेँ सुभाष चहद्र यादव िथि  \"तनत नवल \nसुभाष चहद्र यादव\"। \nमैथिली स्टोरी साइंस (मैथिला  किाशास्र) आ सुभार् चन्द्र यादि   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 19 \nधमशेल  फोको (Foucault)क \"अनुशासन  संस्था \" बा मनोवैज्ञातनक \nबाितन आ ह्वाइिहेडिक \"गैसलाइटििंग\" दुनूक  लक्ष्य एक्क े िै। धमशेल  फो\nकोक \"अनुशासन  संस्था \" अथि, सोझाँबलाक ेँ  अनुशासनमे  आनू  आ त\nइ लेल  सभक ेँ  आपसेमे  लडाउ , तकि ु क ेँ पुरस्क ृ त करू  आ जे अनुशासन\nमे नै  अबैए तकरा  आस्ते -\nआस्ते  माहुर  टदयौ। गैसलाइटििंगमे सोझाँबला  केँ तवश्वास टदआओल  जा\nइत  अथि जे अहाँ  जे यिाल्स्थततक  तवरोध  कऽ रहल  िी से  कोनो  तवरोध\n नै , ई तँ  सभ  कऽ रहल  अथि, अहाँ  तँ  तवरोधक  नामपर  तवरोध  कऽ रह\nल  िी आ से  अपन  कमी नुक े बा लेल।  ऐमे समाजमे  वततमान  आधारभूत  \nकमीक सहायता  सेहो  लेल  जाइत  अथि, आ आस्ते -\nआस्ते  िारगेि बताह  भऽ जाइत  अथि बा पलायन  कऽ जाइत  अथि। \nसे सुभार् चन्द्र यादिक राइटसष -\nब्लॉक सामान्द्य राइटसष  ब्लॉक नै  छल, ई छल \"गैसलाइटटिंग\"। \nमुदा एकर  प्रततकारमे  अबैत  अथि स्िोरी साइंस , कोन  किा सुनेलासँ  लो\nक आ समाजपर  की असर  पडत , ई ओइ आधारपर  पूवत-\nतवश्लेषण  करैत  अथि। से  समानाहतर  धारा  माहुरक ेँ  माहुरसँ कािबाक \nतनणतय लेलक। ओ मूलधाराक सातहत्यकार सभ जे मानकीकरणक \nनामपर भाषाक ेँ  मरोडै िला , ओ स्िोरी साइंसक संग गैसलाइटििंगक \nआधारपर काज कऽ रहल िला। हुनकर उद्देश्य िल वततनीक णभन्नताक ेँ  \nअशुद्धताक नाम देब। रामदेव झा घरदेन्खयाक ेँ  लणक्षत कऽ ई सभ \nथलखलन्हह जे , जे थलखब से बाजब असधमयो मे असफल भेल से \nमैथिलीयोमे हएत।  \nआ सुभाषचहद्र यादव असगर पतड गेलाह।  \nमुदा जखन रमानहद झा  'रमण ' अही स्िोरी -साइंसक प्रयोग तबसाँढ़क \nसङ क े लन्हह , आ तकर आलोकमे जगदीश प्रसाद मण्डिलक थशवशंकर \nश्रीतनवास द्वारा  वततनी -संशोधन कएल किा  (जइले ओ अशुद्धता दूर \nकरबा लेल तीन टदन मेहनतत कएल , अतह तरहक अहसान सेहो \nजतेलन्हह ) उमेश मण्डिलजी जखन हमरा पठे लन्हह तँ हमर कान ठाढ़ भऽ  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेल।  \nकारण सुभाष चहद्र यादवक वततनीक किा तवदेहमे तावत ई -प्रकाथशत \nभेनाइ शुरू भऽ गेल िल। हम उमेश मण्डिल जी  क ेँ  स्िोरी-साइंसक ममत \nबुझेथलयन्हह आ तबनु तिाकथित शुद्ध कएल वततनीबला रूप तवदेहमे \nिपब शुरू भेल  [देखू  दुध -पातन फराक -फराक (किा एवं पाण्डिुथलतप \nजगदीश प्रसाद मण्डिल)- (िाया एवं सम्पादन - उमेश मण्डिल)]। \nआ उमेश मण्डिल सूथचत क े लन्हह जे   वततनी शुद्धताक बाद जगदीश \nप्रसाद मण्डिल जी गुम रहऽ लागल िलाह , आ जतहयासँ ओ सुनलन्हह  जे \nवततनीक शुद्धता बला रचना तवदेहमे ररजेक्ि भऽ गेल िन्हह आ हुनकर \nअसली वततनीबला वसतन आब ई -प्रकाथशत हेतन्हह ततहयासँ हुनकामे नव \nउत्साह आतब गेल िन्हह।  \nफ े र उमेश मण्डिल जीक गप सुभाष चहद्र यादवसँ भेलन्हह , तँ सुभाष चहद्र \nयादव जी सूथचत क े लन्खहह जे मूलधारा बला सभ तकि ु  थलन्ख \nटदयौ, सुनबे नै करत काने -बात नै देत। राजमोहन झा भाइ साहेबपर सेहो \nबड्ड तवश्वास केने  रिथि। \"तँ तकर उपाय ?\" \"उपाय वएह जे अहाँ सभ \nकऽ रहल िी , माने लेखक बढ़ाउ। \" \nआ स्िोरी साइंस सेहो सएह कहैए , जे किा सुनायत से करत राज , आ \nजे जर्त्े किा सुनाओत से तर्त्े आगाँ  बढ़त। आ असगर बृहस्पततयो झूठ। \nमुदा ऐबेर दोसर चरणमे सुभाष चहद्र यादव असगर नै रहथि।  \nआ समानाहतर धारा किा सुना रहल अथि १५ सालसँ आ मूलधारा सुतन \nरहल अथि।  \nजखन तक \nधमशेल  फोकोक सभिा  तडिसीस्ललनरी  इंस्िीट्यूशन  \"अनुशासन  संस्था \" \nजेना सातहत्य अकादेमी , मैथिली अकादमी , मैथिली भोजपुरी \nअकादमी, आ सातहत्य अकादेमी द्वारा माहयता प्रालत कथित थलिेरेरी \nअसोथसयेशन सभ मूल धारा लग िै।   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 21 \nमुदा \nधमशेल  फोकोक सभिा  तडिसीस्ललनरी  इंस्िीट्यूशन  आ मूलधाराक  गैसला\nइटििंगक िेल्क्नक, गार्जिंयन बनबाक  ऑफरक  िेल्क्नक स्िोरी साइंस  द्वा\nरा  खतम  कऽ देल  गेल  िै। \nस्िोरी साइंस  तारानहद  तवयोगीक शब्दावली  (१) जेना  िोकक तहसाबें  मै\nथिलीमे  उपहयास  बहराइत  अथि, ( २) मेहतरक  भाषा आ (३) क ू डा-\nकडकिक पहाड  ठाढ़ करबाक  साझजश  आ रमानहद  झा  \"रमण \"क श\nब्दावली  (१) \" हाि-बजारक  भाषा\" \n(डिॉ. प्रमोद क ु मारक 'कनतकरबा ' क आमुखमे )केँ उघार  क े लक। \nई सभ  हतोत्सातहत  करबा  लेल  उपयुक्त गैस -\nलाइटििंग क े र िेल्क्नक अथि जकरा  समानाहतर  धारा  द्वारा स्िोरी साइंस\nक मदततसँ  खतम  कऽ देल  गेल  अथि। तँ  ई उदाहरण  थसद्ध  करैए  जे मू\nल  धारामे  सभ  जाततक  लोक  अथि आ समानाहतर धारामे सेहो। स्िोरी \nसाइंसक मदततसँ ब्राह्मणवादक संग गएर -ब्राह्मणक नव -ब्राह्मणवादक ेँ  \nसेहो थचन्हहत कएल गेल अथि।  \nआ सएह कारण िै जे मैथिली किा सुनेबाक आयोजन  \"सगर रातत दीप \nजरय \"क ेँ  सातहत्य अकादेमी द्वारा गीतड लेबाक प्रयत्न भेल आ से तवफल \nभऽ गेलापर रमानहद झा  'रमण ' सतहत मूल धाराक आन लोक अपन \nमानथसक सहतुलन बना कऽ नै रान्ख सकला। रमानहद झा  'रमण ' तँ \nसभिा सीमाक अततक्रमण करैत एकिा ब्राह्मणवादी संस्थाक पतत्रकामे \nतबनु नाम लेने हमरा आ उमेश मण्डिलक ेँ  अवाच किा सेहो कहलन्हह आ \nतकर उपहार स्वरूप सातहत्य अकादेमी  टदल्लीक  ओइ संस्थाक ेँ  कथित \nथलिेरेरी एसोथसयेशनक रूपमे माहयता देलक। ई घिना स्िोरी -साइंसक \nप्रभावक ेँ  दर्शिंत करैत अथि। \nमुदा अशोक गत दस सालसँ  'सगर रातत दीप जरय ' क े र आयोजन \nसमानाहतर धाराक लेखक सभ द्वारा कएल जेबासँ आह्लाटदत िथि आ \nकहै िथि- \"एकर प्रारस्िक उद्देश्य रहै गाम-गाम गोष्ठी करबाक, से आबे \nजा कऽ भऽ रहल िै। \" यएह गप हमर गाममे भेल ८२ म सगर रातत दीप  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजरय  [किा बौद्ध थसद्ध मेहिपा (बाल सातहत्य क े झहद्रत) मेंहि ]मे \nथशवशंकर श्रीतनवास सेहो बाजल िला - \"जखन हम सभ  'सगर रातत \nदीप जरय ' शुरू क े ने िलौं तखन एकर उद्देश्य िल जे ई गामे -गाम \nहुअय , मुदा ई तँ पिना -चेन्नै घुमऽ लागल। \" \nआ ओम्हर रामभरोस कापतड  'भ्रमर' आ परमेश्वर कापतड सेहो पायापार \nनेपाल मे अडल िला। भारतक सरकारी संस्थाक संकलनमे हुनकर \nसभक रचना बाहरी  (नेपालक ) हेबाक कारण नै देल गेलतन मुदा ओही \nनेपालक दोसर लेखक , जे स्िेिस -को क े र सङ िला , क े र किा देल गेलै \n।  \nजुचलया  हिस्टोिाक  अनुदैर्घयय सम्बन्ध  बला धूरी , जुचलया  \nहिस्टोिाक  उर्धिायधर सम्बन्ध  बला धूरी / जेक्स  डेरीडा - उत्तर \nसंरचनािाद  माने  हिखण्डनायमक  चसद्धान्द्त \nकिाक यात्रा- वैटदक आख्यान , जातक किा , ऐशप फ े बल्स, पंचतंत्र आ \nतहतोपदेश आ संग -संग चलैत रहल लो कगािा सभ। सभ ठाम \nअणभजात्य वगतक किाक संग लोकगािा रतहते अथि , आ से मैथिलीयो \nमे अथि। \nऐ सम्बन्धमे सुभाष चहद्र यादवक तनम्न तवचार िन्हह:  \n\"मैथिली  मे लोक -किा पर  बड कम काज भेल  अथि। लोक -\nकिाक तकहुए  संकलन  उपलब्ध  अथि आ से  स्मृततक  आधार  पर  थलतप\nबद्ध् कयल  गेल  अथि, फील्ड वक त क आधार  पर  नतह  । लोक -\nसातहत्यक  कोनो  इकाइ हो , ओकर  एक सँ  अधधक  रूप  तवद्यमान रहैत  \nिैक, जे फील्ड वक त कयले  सँ  प्रालत भऽ सक ै त  अथि । स्मृतत  मे ओकर  \nमात्र एकिा रूप  रहैत  िैक, जकरा  सवोर्त्म  रूप  मातन  लेब  गलत  भऽ \nसक ै त  अथि । लोक -\nकिा क जतेक  संकलन  अखनधरर  भेल  अथि, से  अपूणत  अथि । मैथि\nली  मे लोक -\nगीत , लोक  गािा आ लोक  देवता  क लेल  तऽ  तकि ु फील्ड वक त कयलो   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 23 \nगेल , लोक  किाक लेल  भररसक्क े कोनो  फील्ड वक त भेल  अथि । आब \nजखन  एक पुश्त सँ  दोसर  पुश्त मे लोक  सातहत्यक  अंतरण  टदनोटदन  सं\nकिग्रस्त भेल  जा रहल  अथि, तैं  एकर  संरक्षण  जरूरी  अथि । लोकसा\nतहत्य क संरक्षण  मात्र एतह  लेल  जरूरी  नतह  अथि जे ओ अतीतक  एकिा\n वस्तु  थिक; ओ अपन  समयक  तवमशत आ आत्मवाचन  सेहो  होइत  अथि\n आ एकिा प्रततमान  उपल्स्थत  करैत  अथि । ओकर  रूपक , प्रतीक, भा\nव आ थशल्पक उपयोग थलन्खत  सातहत्य  मे हम  सभ  अपन -\nअपन  ढंग सँ  करैत  रहैत  िी। ततहना  थलन्खत  सातहत्य  से हो  लोक -\nसातहत्य  केँ प्रभातवत करैत  रहैत  अथि । लोक -\nसातहत्य  संबंधी  अध्ययन  मुख्यत : स्थान  आ कालक  तनधातरण  पर  क े झहद्र\nत  रहल  अथि। ओकर  कायत, अणभप्राय आ अित सँ  संबंधधत  प्रश्न अखनो\n उपेणक्षत अथि । मैथिली  मे तऽ  लोक -\nसातहत्य  संबंधी  अध्ययन  अखन  ठीक सँ  शुरुओ  नतह  भेल  अथि। जे पो\nिी अथि, तातह  मे लोक -\nसातहत्यक  पररभाषा  आ सूची  उपल्स्थत  कयल  गेल  अथि। लोक -\nकिाक उपलब्ध  संकलन  सभ  मे ओहन  किाक संख्या  बेसी  अथि जे दे\nशांतरणक  कारणेँ  मैथिली  मे आयल  अथि। मैथिलीक  अपन  लोककिा ,\n जकरा  खाँिी  मैथिल  कतह  सक ै त  थिऐक, से  कम आयल  अथि। रामलो\nचन  ठाक ु र द्वारा संकथलत  मैथिली  लोक -\nकिा, जकरा  हम  अपन  एतह  अत्यंत  संणक्षलत अध्ययनक  आधार  बनौने  \nिी, ताहू  मे खाँिी  मैथिली  लोक -किा कम्मे अथि। लोक -\nकिाक अणभप्राय आ अित संबंधी  अपन  बात  कहबाक  लेल  जातह  दूिा \nकिाक चयन  हम  कयने  िी, से  अथि- एकिा बुटढ़या रहय  आ एकिा \nथचतनया  खेथलऐ  रओ  भैया।  एतह  दुनू  किाक वातावरण  तवशुद्ध मैथिल  \nअथि। दुनूक  तवमशत, आत्मवाचन  आ प्रततमान  मैथिल -\nमानसक  अनुरूप  अथि। दुनू  किाक तवमशत हयाय पर  क ें टद्रत अथि। प\nतहल  किाक बुटढ़या दाथलक  एकिा फाँक लेल  बरही , राजा , रानी , आतग\n, पातन  आ हािी केँ हयाय पयबाक खाततर  ललकारैत  अथि, तकएक तऽ  \nखु ट्टी ओकर  दाथल  नुका  लेने  िैक आ दऽ नतह  रहल  िैक। \nकिाक तवमशत पद्यात्मक रूप  मे एना  व्यक्त भेल  अथि- हािी हािी हा\nिी! समुद्र  सोखू  समुद्र।  समुद्र  ने  अतगन  धमझाबय , अतगन।  अतगन  ने  रा 24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनी  डिेराबय, रानी।  रानी  ने  राजा  बुझाबथि , राजा  । राजा  ने  बरही  डिाँडथि\n, बरही।  बरही  ने  खुट्टी  चीडय, खुट्टी।  खुट्टी  ने  दाथल  टदअय, दाथल।  की \nखाउ , की पीबू, की लऽ  परदेस  जाउ। जाइत  अथि। खुट्टी  तैयार  भऽ जा\nइत  िैक। फ े र तऽ  खुट्टीक  डिरेँ हािी, हािीक डिरेँ समुद्र , समुद्रक  डिरेँ आ\nतग, आतगक डिरेँ रानी , रानीक  डिरेँ राजा , राजाक  डिरेँ बरही  हयाय करक  \nलेल  तैयार  भऽ जाइत  िैक आ खुट्टी  बुटढ़या केँ दाथल  दऽ दैत  िैक। ई क\nिा रामलोचन  अपन  माय सँ  सुनने  िलाह।  ओ कहलतन  जे माय वला  वृ\nर्त्ांत  मे बुटढ़या हाथिए लग  सँ  घूरर  जाइत  िैक। थलतपबद्ध  करैत  काल  \nओ एकर  पुनसृतजन  कयलतन।  हुनक  थलतपबद्ध  कयल  वृर्त्ांत  मे बुटढ़या \nहाथियो सँ  आगू खुट्टी  धरर  जाइत  अथि। बुटढ़या केँ खुट्टी  धरर  लऽ  गेनाइ\n किाक व्यंजना मे तवस्तार  अनैत  िैक। लेतकन  लोक  किाक एहन  प्रले\nखन  कतेक  उथचत  अथि? एतह  किाक आत्म वाचन  बुटढ़याक माध्यमे प्र\nकि भेल  अथि । अपन  ल्स्थततक  प्रतत बुटढ़या जे प्रतततक्रया करैत  अथि, \nसएह  एतह  किाक आत्म वाचन  थिक। एकिा दाथलक  बल  पर  बुटढ़या प\nरदेस  जेबाक नेयार  करैत  अथि। राजा -\nरानीक  सेर  भरर  दाथल  देबाक प्रस्ताव  केँ ततरस्क ृ त  करैत  अथि । समुद्र  \nसँ  हीरा  मोतीक  दान  नतह  लैत  अथि। दाथल  पर  अपन  अधधकार  लेल  लडै\nत  रहैत  अथि। तात्पयत ई जे सपना  देखबाक  चाही।  भीख  आ दयाक पा\nत्र नतह  हेबाक  चाही।  दान  लेब  नीक  नतह।  स्वाणभमानी  हेबा क चाही  आ \nअपन  हक  लेल  लडबाक  चाही।  किा ई प्रततमान  उपल्स्थत  करैत  अथि \nजे हयाय संघषे  कयला  सँ  भेिैत िैक। 'एकिा थचनमा  खेथलऐ  रओ  भइ\nया' हयायक तववेकशीलता  पर  तवमशत करैत  अथि। मुतनया  (थचडै) केँ ए\nकिा चीन  खेबाक  अपराध  मे प्राणदंडि भेिै वला  िैक । ई तवमशत पद्यात्म\nक  रूपमे  चलैत  िैक, जातह  मे ओकर  दारुण  अवस्था  सेहो  थचतत्रत  भेल\n िैक । \nबरदवला  भाइ! \nपरबत  पहाड  पर  खोता  रे  खोंता  \nभुखै  मरै  िै बच्चा  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 25 \nएकिा थचनमा  खेथलऐ  रओ  भइया \nतइ लए पकडने  जाइए। \nफ े र घोडावला  अबै िै, हािीवला  अबै िै, खुद्दी-\nवला  अबै िै। मुतनया  सभ  सँ  धमनती  करैत  अथि। \nओहो  सभ  खेतवला  केँ पोल्हबैत  िैक; िोडबाक बदला  मे बडद, घोडा,\n हािी देबऽ लेल  तैयार  िैक, लेतकन  खेतवला  िस  सँ  मस  नतह  होइत  अ\nथि। जखन  भूखे -\nलयासे  जान  जाय लगै  िैक, तखन  खुद्दीक बदला  मे मुतनया  केँ िोतड दैत\n अथि। मुतनया  करुणा  आ मानवीयताक  आवाहन  करैत  अथि। मनुस्मृ\nतत  मे कहल  गेल  िैक जे चुपचाप ककरो  फ ू ल तोतड  लेब  चोरर  नतह  होइ\nत  िैक; ततहना  ककरो  एकिा चीन  खा  लेब  कोनो  अपराध  नतह  भेल।  इ\nएह  किाक आत्मवाचन  थिक। किा ई प्रततमान  उपल्स्थत  करैत  अथि \nजे सभक  जीवक मोल  बराबर  होइत  िैक । असहाय  आ तनधतनो  केँ जी\nबाक अधधकार  िैक। एतह  संसार  मे ओकरो  लेल  एकिा स्पेस  (जगह ) हे\nबाक चाही।\"  \nकिामे असफलताक सिावना उपहयास -महाकाव्य-आख्यान सँ बेशी \nहोइत अथि , कारण उपहयास अथि \"सोप ओपेरा\" जे मतहनाक -मतहना \nआ सालक -साल धरर चलैत अथि आ सभ एपीसोडिक अहतमे एकिा \nतबहदुपर आतब खतम होइत अथि। माने सर्त्रर एपीसोडिक उपहयासमे \nउहहर्त्रर एपीसोडि धरर तँ आशा ब तनते अथि जे किा एकिा मोड लेत आ \nअहत धरर जे किाक टदशा नतहये बदलल तँ पुरनका सभिा एपीसोडि तहि \nआ मात्र अन्हतम एपीसोडि फ्लॉप। मुदा किा एकर अनुमतत नै दैत अथि। \nई एक एपीसोडि बला रचना िी आ नीक तँ खूबे नीक आ नै तँ खरापे -\nखराप।  \nकिा-गािा सँ बटढ़ आगू जाइ तँ आधुतनक किा -गल्पक इततहास उन्नैसम \nशताब्दीक अहतमे भेल। एकरा लघुकिा , किा आ गल्पक रूप मानल \nगेल। ओना ऐ तीनूक बीचक भेद सेहो अनावश्यक रूपसँ व्याख्याधयत \nकएल गेल। रवीहद्रनाि ठाक ु रसँ शुरु भेल ई यात्रा भारतक एक कोनसँ  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदोसर कोन धरर सुधारवाद रूपी आहदोलनक पररणामस्वरूप आगाँ \nबढ़ल। असधमया क बेजबरुआ , उतडयाक फकीर मोहन \nसेनापतत , तेलुगुक अलपाराव , बंगलाक क े दारनाि बनजी ई सभ गोिे \nकखनो नारीक प्रतत समितनमे तँ कखनो समाजक सूदखोरक तवरुद्ध \nअबैत गेलाह। नेपाली भाषामे \"देवी को बथल\" सूयतकाहत ज्ञवाली द्वारा \nदसहराक पशुबथल प्रिाक तवरुद्ध थलखल गेल। कोनो किा  प्रेमक \nबंधनक मध्य जातत -धनक सीमाक तवरुद्ध तँ कोनो दथलत समाजक \nल्स्थतत आ धार्मिंक अंधतवश्वासक तवषयमे थलखल गेल। आ ई सभ करैत \nसवतदा किाक अहत सुखद होइत िल सेहो नै।  \nवाद: सातहत्य: उर्त्र आधुतनक , अस्स्तत्ववादी , मानवतावादी , ई सभ \nतवचारधारा दशतनशास्त्रक तवचारधारा थिक।  पतहने दशतनमे \nतवज्ञान, इततहास , समाज -राजनीतत , अितशास्त्र, कला -तवज्ञान आ भाषा \nसम्म्मथलत रहैत िल। मुदा जेना -जेना तवज्ञान आ कलाक शाखा सभ \nतवथशष्टता प्रालत करैत गेल , तवशेष कऽ तवज्ञान, तँ दशतनमे गणणत आ \nतवज्ञान मैिेमेटिकल लॉझजक धरर सीधमत रतह गेल। दाशततनक आगमन \nआ तनगमनक अध्ययन प्रणाली , तवश्लेषणात्मक प्रणाली टदस बढ़ल। \nमाक्सत जे दुतनया भररक गरीबक लेल एकिा दैवीय हस्तक्षेपक समान \nिलाह , द्वह द्वात्मक प्रणालीक ेँ  अपन व्याख्याक आधार बनओलन्हह। \nआइ-कास्ल्हक \"तडिसकसन\" वा द्वह द्व जइमे पक्ष-तवपक्ष, दुनू सम्म्मथलत \nअथि, दशतनक (माध वाचायतक सवतदशतन संग्रह -द्रष्टव्य) खण्डिन-मण्डिन \nप्रणालीमे पतहनतहयेसँ तवद्यमान िल।  \nसे इततहासक अहतक घोषणा कयतनहार फ्ांथसस फ ु तकयामा -जे \nकम्युतनस्ि शासनक समान्लतपर ई घोषणा कयने िलाह - बादमे ऐसँ \nपलटि गेलाह। कम्यूतनस्ि शासनक समान्लत आ बर्लिंनक देबालक \nखसबाक बाद फ्ांथसस फ ु तकयामा घोतषत कएलन्हह जे तवचारधाराक \nआपसी झगडा (द्वह द्व) सँ सृझजत इततहासक ई समान्लत अथि आ आब \nमानवक तहतक तवचारधारा मात्र आगाँ बढ़त। मुदा तकि ु  टदन बाद ओ ऐ \nमतसँ आपस भऽ गेलाह आ कहलन्हह जे समाजक भीतर आ राष्ट्रीयताक \nमध्य अखनो बहुत रास णभन्न तवचारधारा बाँ चल अथि। ततहना उर्त्र  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 27 \nआधुतनकतावादी तवचारक जैक्स डिेरीडिा भाषाक ेँ  तवखल्ण्डित कऽ ई थसद्ध \nक े लन्हह जे तवखल्ण्डित भाग ढेर रास तवणभन्न आधारपर आणश्रत अथि आ \nतबना ओकरा बुझने भाषाक अित हम नै लगा सक ै त िी।  \nउर्त्र -आधुतनकतावाद सेहो अपन प्रारस्िक उत्साहक बाद ठमतक गेल \nअथि। \nअस्स्त त्ववाद, मानवतावाद , प्रगततवाद, रोमेझहिथसज्म, समाजशास्त्रीय \nतवश्लेषण ई सभ संश्लेषणात्मक समीक्षा प्रणालीमे सम्म्मथलत भऽ अपन \nअस्स्तत्व बचेने अथि।  \nसाइको -एनेथलथसस वैज्ञातनकतापर आधाररत रहबाक कारण द्वह द्वात्मक \nप्रणाली जकाँ अपन अस्स्तत्व बचेने रहत।  \nआधुतनक किा अथि की ? ई क े हन हेबाक चाही ? एकर तकि ु  उद्देश्य \nअथि आतक हेबाक चाही ? आ तकर तनधातरण कोना कएल जाय  ? \nकोनो किाक आधार मनोतवज्ञान सेहो होइत अथि। किाक उद्देश्य \nसमाजक आवश्यकताक अनुसार आ किा यात्रामे पररवततन समाजमे \nभेल आ होइत पररवततनक अनुरूपे हेबाक चाही। मुदा संगमे ओइ \nसमा जक संस्क ृ ततसँ ई किा स्वयमेव तनयन्हत्रत होइत अथि। आ ऐमे ओइ \nसमाजक ऐततहाथसक अस्स्तत्व सोझाँ अबैत अथि।  \nजे हम वैटदक आख्यानक गप करी तँ ओ राष्ट्रक संग प्रेमक ेँ  सोझाँ अनैत \nअथि। आ समाजक संग धमथल कऽ रहनाइ थसखबैत अथि। जातक किा \nलोक -भाषाक प्रसारक संग बौद्ध -धमत प्रसारक  इच्छा सेहो रखैत अथि।  \nमुल्स्लम जगतक किा जेना रूमीक \"मसनवी\" फारसी सातहत्यक \nतवथशष्ट ग्रन्थ अथि जे ज्ञानक महत्व आ राज्यक उन्नततक थशक्षा दैत \nअथि। \nआजुक किा ऐ सभ वस्तुक ेँ  समेिैत अथि आ एकिा प्रबुद्ध आ मानवीय \nसमाजक तनमातणक टदस आगाँ बढ़ैत अथि। आ जे से नै अथि तँ ई ओक र \nउद्देश्यमे सम्म्मथलत हेबाक चाही। आ तखने किाक तवश्लेषण आ  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमालोचना पाठकीय तववशता बतन सकत।  \nमनोतवश्लेषण आ द्वह द्वात्मक पद्धतत जेकाँ फ ु तकयामा आ डिेरीडिाक \nतवश्लेषण सेहो संश्लेतषत भऽ समीक्षाक लेल स्थायी प्रततमान बनल रहत।  \nककरा लेल किा थलखी ? वा कही ? किाक वाद:   झजनका  तवषयमे \nथलखब से तँ पढ़ताह नै। किा पटढ़ लोक प्रबुद्ध भऽ जायत  ? गीताक \nसलपत खा कऽ झूठ बजतनहारक संख्या कम नै। तेँ की एहन कसौिीपर \nरथचत किाक महत्व कम भऽ जायत  ? \nसभ प्रबुद्ध नै हेताह तँ स्वस्थ मनोरंजन तँ प्रालत कऽ सकताह। आ जे \nएकोिा व्यल्क्त किा पटढ़ ओइ टदशामे सोचत तँ किाक साितकता थसद्ध \nहएत। आ जकरा लेल रथचत अथि ई किा जे ओ नै , तँ ओकर ओइ \nपररल्स्थततमे हस्तक्षेप करबामे सक्षम व्यल्क्त तँ पढ़ताह। आ जा ई रहत \nताधरर ऐ तरहक किा रथचत कएल जाइत रहत।  \nआ जे समाज बदलत तँ सामाझजक मूल्य सनातन रहत ? प्रगततशील \nकिामे अनुभवक पुन्निंमातण करब , पररवततनशील समाजक लेल , जइसँ \nप्राक ृ ततक आ सामाझजक यिाितक बीच समायोजन हुअए। आतक ऐ \nपररवततनशील समयक ेँ  स्थाधयत्व देबा लेल परम्पराक स्थायी आ मूल \nतत्वपर आधाररत किाक आवश्यकता अथि ड ? व्यल्क्त-तहत आ समाज -\nतहतमे द्वैध अथि आ दुनू परस्पर तवरोधी अथि। ऐमे संयोजन आवश्यक। \nतवश्व दृधष्ट आवश्यक। किा मात्र तवचारक उत्पणर्त् नै अथि जे रोशनाइसँ \nकागचपर जेना -तेना उतारर देथलऐ। ई सामाझजक -ऐततहाथसक दशासँ \nतनर्दिंथशत होइत अथि।  \nतँ किा आदशतवादी हुअय , प्रक ृ ततवादी हुअय वा यिाितवादी हुअय। \nआतक ई मानवतावादी , सामाझजकतावादी वा अनुभवक ेँ  महत्व देमयबला  \nज्ञानेझहद्रय-यिाितवादी हुअय? आ नै तँ किा प्रयोजनमूलक हुअय। ऐमे \nउपयोतगतावाद , प्रयोगवाद, व्यवहारवाद, कारणवाद , अिततक्रयावाद आ \nफलवाद सभ सम्म्मथलत अथि। ई सभसँ आधुतनक दृधष्टकोण अथि। \nअपनाक ेँ  अणभव्यक्त क े नाइ मानवीय स्वभाव अथि। मुदा ओ सामाझजक  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 29 \nतनअममे सीधमत भऽ जा इत अथि। पररल्स्थततसँ प्रभातवत भऽ जाइत \nअथि। \nतँ किा अनुभवक ेँ  पुनरतथचत कऽ गढ़ल जायत। आ व्यल्क्तगत चेतना \nतखन सामाझजक आ सामूतहक चेतना बतन पाओत। शोषकक ेँ  अपन \nप्रवृणर्त्पर अंक ु श लगबय पडतन्हह। तँ शोतषतक ेँ  एकर तवरोध मुखर रूपमे \nकरय पडतन्हह।  \nस्वतंत्रता - सामाझजक पररवततन । किा तखन संप्रेतषत हएत , संवादक \nमाध्यम बनत। किा समाजक लेल शस्त्र तखने बतन सकत , शल्क्त तखने \nबतन सकत।  \nजे किाकार उपदेश देताह तँ ज्ञानक हस्तांतरण करताह , जकर \nआवश्यकता आब नै िै। जखन किाकार सम्वाद शुरू करताह तखने \nमुल्क्तक वातावरण बनत आ सम्वादमे भाग लेतनहार पाठक जडता सँ \nत्राण पओताह।  \nकिा क्रमबद्ध हुअय आ सुग्राह्य हुअय तखने ई उद्देश्य प्रालत करत। \nबुझद्धपरक नै व्यवहारपरक बनत। वैटदक सातहत्यक आख्यानक उदारता \nसंवादक ेँ  जहम दैत िल जे पौराणणक सातहत्यक रुटढ़वाटदता खतम कय \nदेलक।  \nआ संवादक पुनस्थातपना लेल किाकारमे तवश्वास हेबाक चा ही - तक त-\nपरक तवश्वास आ अनुभवपरक तवश्वास , जे सुभाषचहद्र यादवमे िन्हह। \nप्रत्यक्षवादक तवश्लेषणात्मक दशतन वस्तुक नै , भातषक किन आ \nअवधारणाक तवश्लेषण करैत अथि से सुभाषजीक किामे सवतत्र \nदेखबामे आओत। तवश्लेषणात्मक अिवा ता्किंक प्रत्यक्षवाद आ \nअस्स्तत्ववादक जहम तवज्ञानक प्रतत प्रतततक्रयाक रूपमे भेल। ऐसँ \nतवज्ञानक तद्वअिी तवचारक ेँ  स्पष्ट कएल गेल। \nप्रघिनाशास्त्रमे चेतनाक प्रदर्त्क प्रदर्त् रूपमे अध्ययन होइत अथि। \nअनुभूतत तवथशष्ट मानथसक तक्रयाक तथ्यक तनरीक्षण अथि। वस्तुक ेँ   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतनरपेक्ष आ तवशुद्ध रूपमे देखबाक ई माध्यम अथि। अस्स्त त्ववादमे \nमनुष्य-अतह मात्र मनुष्य अथि। ओ जे तकि ु  तनमातण करैत अथि ओइसँ \nपृिक ओ तकि ु  नै अथि , स्वतंत्र हेबा लेल अणभशलत अथि (सात्रत)। \nहेगेलक डिायलेल्क्िक्स द्वारा तवश्लेषण आ संश्लेषणक अंतहीन \nअंतस्संबंध द्वारा प्रतक्रयाक गुण तनणतय आ अस्स्तत्व तनणतय करबापर जो र \nदेलन्हह। मूलतत्व जतेक गहींर हएत ओतेक स्वरूपसँ दूर रहत आ \nवास्ततवकतासँ लग।  \nक्वाहिम थसद्धाहत आ अनसरिेहिी तप्रस्हसपल सेहो आधुतनक थचहतनक ेँ  \nप्रभातवत क े ने अथि। देखाइ पडएबला वास्ततवकता सँ दूर भीतरक आ \nबाहरक प्रतक्रया सभ शल्क्त -ऊजातक िोि तत्वक आदान-प्रदानसँ सि व \nहोइत अथि। अतनणितताक थसद्धाहत द्वारा ल्स्थतत आ स्वरूप , अहदाजसँ \nतनणित करय पडैत अथि।  \nतीनसँ बेशी डिाइमेहसनक तवश्वक पररकल्पना आ स्िीफन हॉतकहसक \"अ \nतब्रफ तहस्री ऑफ िाइम\" सोझे -सोझी भगवानक अस्स्तत्वक ेँ  खतम कऽ \nरहल अथि कारण ऐसँ भगवानक मृत्युक अवधारणा सेहो सोझाँ आयल \nअथि, से एखन तवश्वक तनयहताक अस्स्तत्व खतरामे पडल अथि। \nभगवानक मृत्यु आ इततहासक समान्लतक पररप्रेक्ष्यमे मैथिली किा \nकतहया धरर न्खस्सा कहैत रहत  ? लघु , अतत -लघु किा (बीहतन \nकिा), किा, गल्प आटदक तवश्लेषणमे लागल रहत ?  \nजेना वचुतअल ररअथलिी वास्ततवकता क ेँ  क ृ तत्र म रूपेँ सोझाँ आतन \nचेतनाक ेँ  ओकरा संग एकाकार करैत अथि ततहना तबना तीनसँ बेशी \nबीमक पररकल्पनाक हम प्रकाशक गततसँ जे थसन्धुघािी सभ्यतासँ चली \nतँ तइयो ब्रह्माण्डिक पार आइ धरर नै पहुँथच सकब। ई सूयत अरब -खरब \nआन सूयतमेसँ एकिा मध्यम कोटिक तरेगण - मेतडिओकर स्िार- अथि। \nओइ मेतडिओकर स्िारक एकिा ग्रह पृथ्वी आ ओकर एकिा नग्र-गाममे \nरहतनहार हम सभ अपन मािपर हाि रान्ख थचन्हतत िी जे हमर \nसमस्यासँ पैघ ककर समस्या ? हमर किाक समक्ष ई सभ वैज्ञातनक आ \nदाशततनक तथ्य चुनौतीक रूपमे आयल अथि।   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 31 \nहोथलन्स्िक आतक सम्पूणतताक समहवय करय पडत ! ई दशतन दाशत तनक \nसँ वास्ततवक तखने बनत।  \nपोस्िस्रक्चरल मेिोडिोलोजी भाषाक अित , शब्द, तकर \nअित, व्याकरणक तनअम सँ नै वरनड अित तनमातण प्रतक्रयासँ लगबैत अथि। \nसभ तरहक व्यल्क्त , समूह लेल ई तवणभन्न अित धारण करैत अथि। भाषा \nआ तवश्वमे कोनो अन्हतम सम्बन्ध नै होइत अथि। शब्द आ ओ कर पाठ \nक े र अन्हतम अित वा अपन तवथशष्ट अित नै होइत अथि। \nऐ सम्बन्धमे सुभाष चहद्र यादवक तनम्न तवचार िन्हह:  \n\"कोनो  लेखक  सँ  ई अपेक्षा क े नाइ जे ओ अपन  रचनाक  स्पष्टीकरण  \nआ व्याख्या करए \nएकिा अनुथचत  अपेक्षा होएत।  ई काज लेखकक  नतह  थिक ै क। रचना  \nचाहे  कतबो  दुबौध्य आ तववादास्पद  हो , लेखक  ओतह  लेल  झजम्मेदार त\nऽ होइत  अथि, मुदा ओकर  भाष्यकार हेबाक  लेल  बाध्य नतह।  लेखक  \nककरा -\nककरा  अपन  रचना  बुझेने  तफरत  आ तकएक? की ई सिव  िैक? लेख\nक जँ चाहए  तऽ  अपन  जीवनकालमे  रचनाक  संदभतमे  तकि ु सम्वाद  स्था\nतपत  कऽ सक ै त  अथि, मुदा मृत्योपरांत ? पाठक अपन  बोध  आ तववेक\nक अनुसार  रचनाक  पाठ करैत  अथि। हरेक  युगक सेहो  अपन  णभन्न बो\nध  होइत  िैक। तँ  ई पि णभन्नता  आ पररवर्त्तनशीलता  हरेक  समित रचना\nक आतनवायत गुण  होइत  अथि। समय  के संग -\nसंग  रचनाक  संवेदनात्मक  अणभप्राय बदलैत  रहैत  िैक। तँ  ई युग बदल\nला  पर  रचनाक  व्याख्या सेहो  बदथल  जा इत  िैक। एतह  तरहेँ  कोनो  एक\nिा रचना  के एक्क े िा आ समान  पाठ नतह  होइत  अथि; मूल्यवान  रचना\nक पाठ अनंत  होइत  अथि। \nपाठ पर  लेखकक  तनयंत्रण  नतह  होइत  िैक। तँ  ऐ पाठ \nणभन्नताक  लेल  ओकरा  सफाइ  आ स्पष्टीकरण  देबाक कोनो  बेगरता  नतह\n हेबाक  चाही। \nहमर  अपन  अनुभव  तऽ  ई अथि जे जाधरर  कोनो  घिना कलात्मक  तवज 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनसँ  दीलत  नतह  होएत  ताधरर  ओ रचनामे  रूपांतररत  नतह  भऽ सकत।  ओ\nतह  आरंणभक  तवजनक ेँ पाठक णभन्न-णभन्न रूपेँ  पकडैत  अथि आ अलग -\nअलग  व्याख्या करैत  अथि। हमरा  लगैत  अथि जे कोनो  रचनाक  तवजन  \nआ दशतनक ेँ पाठक भले  नतह  बुझझ  पबैत  हो , ओकर  ममतक ेँ जरूर  पकतड\n लैत  अथि; ओकर  सं वेदनात्मक  तत्वक ेँ हृदयंगम  कऽ लैत  अथि। लोक\nकिा सँ  उदाहरण  ली  तऽ  बात  बेशी स्पष्ट होएत।  एकिा थचनमा  खेथलऐ  \nरओ  भइया तइ  ले  पकडने  जाइए'- एतह  उल्क्तमे हयाय आ समानताक ेँ  \nजे तवमशत आ दशतन िैक, तकरा  पाठक भले  नतह  बूझझ  पबैत  हो , मुदा \nस्वतंत्रताक  लेल  जे फ ु द्दीक आततनाद  िैक तकर  अनुभव  पाठक अवश्य \nकऽ लैत  अथि। ततहना  हमर  किा 'नदी ' आ 'कतनयाँ \nपुतरा 'मे जीवनदाधयनी  शल्क्तक रूपमे  प्रेमक ेँ जे तवजन  (दशतन) िैक त\nकरा  बूझब  ओतेक  आसान  जँ नतहयो  होइ , तैयो  नेहक  अनुभूतत  तऽ  पा\nठक कररते  अथि। सातहत्यमे  असली  चीज ईएह  संवेदना  या ममत होइत  \nिैक। कोनो  तवचार  (या दशतन) संवेदनेक  माध्यमसँ  पाठक धरर  पहुँचबा\nक चाही ; कोनो  नीरस  तवमशत या नाराबाजीक  रूपमे  नतह।  हमरा  बुझने  \nधमत आ संस्क ृ ततक  णभणर्त्  प्रेमे थिक। प्रेमसँ  बटढ़ कऽ एतह  संसारमे  कोनो\n दोसर  भाव नतह  अथि। \nहमर  किा सभ  कोनो  तवचारधारात्मक  या आचारशास्त्रीय  आग्रह लऽ  क\nऽ नतह  चलैत  अथि। ओ अपन  समयक ेँ  आचार -\nतवचारक ेँ व्यक्त तऽ  करैत  अथि, मुदा ओतह  सँ  बद्ध नतह  अथि। \nहमर  धारणा  अथि जे कलाक ृ तत  कोनो  क्रांतत नतह  अनैत  अथि। ओ मनु\nक्खक  भावात्मक अणभवृणर्त्  आ दृधष्टक ेँ बहुत  सूक्ष्म ढ़ंगसँ  बदलैत  अथि \nआ दीघतकाथलक सामाझजक  पररवर्त्तनक  घिक होइत  अथि। एकर  अतत\nररक्त  आर  तकि ु नतह।  जे आलोचक  एतहसँ  इतर  कोनो  अपेक्षा आ आग्र\nह  (जेना  मैथिलीक  चेतनावादी  हठ ) लऽ  कऽ सातहत्य  लग  जाएत , से  अ\nपनोक ेँ ठकत  आ दोसरोक ेँ  धोखा  देत।\"  \nआधुतनक आ उर्त्र आधुतनक तक त , वास्ततवकता , सम्वाद आ तवचारक \nआदान -प्रदानसँ आधुतनकताक जहम भेल। मुदा फ े र नव -वामपंिी \nआहदोलन फ्ांसमे आयल आ सवतनाशवाद आ अराजकतावाद आहदोलन \nसन तवचारधारा सेहो आयल। ई सभ आधुतनक तवचार -प्रतक्रया प्रणाली  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 33 \nओकर आस्था -अवधारणासँ बहार भेल अतवश्वासपर आधाररत िल।  \nपाठमे नुकायल अितक स्थान -काल संदभतक पररप्रेक्ष्यमे व्याख्या शुरू भेल \nआ भाषाक ेँ  खेलक माध्य म बनाओल गेल - लंगुएज गेम। आ ऐ सभ \nसर्त्ाक आ वैधता आ ओकर स्तरीकरणक आलोचनाक रूपमे आयल \nपोस्िमॉडि्निंज्म। \nक ं लयुिर आ सूचना क्रान्हत जइमे कोनो तंत्रांशक तनमातता ओकर तनमातण \nकऽ ओकरा तवश्वव्यापी अहतजातलपर रान्ख दैत िथि आ ओ तंत्रांश अपन \nतनमाततासँ स्वतंत्र अपन काज  करैत रहैत अथि , तकि ु  ओहनो कायत जे \nएकर तनमातता ओकरा लेल तनर्मिंत नै कयने िथि। आ तकि ु  हस्तक्षेप -\nतंत्रांश जेना वायरस , एकरा मागतसँ हिाबैत अथि , तवध्वंसक बनबैत अथि \nतँ ऐ वायरसक एंिी वायरस सेहो एकिा तंत्रांश अथि , जे ओकरा ठीक \nकरैत अथि आ जे ओकरो सँ ठीक नै होइत अथि  तखन कम्प्युिरक बैकप \nलऽ ओकरा फॉमेि कए देल जाइत अथि - क्लीन स्लेि !  \nपूँजीवादक जनम भेल औद्योतगक क्रान्हतसँ आ आब पोस्ि इन्डन्स्रयल \nसमाजमे उत्पादनक बदला सूचना आ संचारक महत्व बटढ़ गेल \nअथि, संगणकक भूधमका समाजमे बटढ़ गेल अथि। मोबाइल , क्र े तडिि-\nकाडित आ सभ एहन वस्तु थचलस आधाररत अथि। २००८क कोसीक \nबाटढ़मे गौरीनािजी गाममे फाँसल िलाह , भोजन लेल मारर पडैत रहय \nमुदा क्र े तडिि काडितसँ ए.सी.टिकि बुक भऽ गेलन्हह। धमथिलाक समाजमे \nसूचना आ संगणकक भूधमकाक आर कोन दोसर उदाहरण चाही ? गुलोमे  \nसेिो अिाँ मोबाइल  चाजश करबाक  हबजनेसक  चचाश देखैत  िी। \nडिी कहसरक्शन आ री कहसरक्शन तवचार रचना प्रतक्रयाक पुनगतठन क ेँ  \nदेखबैत अथि जे उर्त्र औद्योतगक कालमे चेतनाक तनमातण नव रूपमे भऽ \nरहल अथि। इततहास तँ नै मुदा परम्परागत इततहासक अहत भऽ गेल \nअथि। राज्य , वगत, राष्ट्र, दल , समाज , पररवार , नैततकता , तववाह सभ \nफ े रसँ पररभातषत कएल जा रहल अथि। मारते रास पररवततनक \nपररणामसँ , तवखंतडित भऽ सहदभतहीन भऽ गेल अथि कतेक संस्था।   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैथिलीमे नीक किा नै , नीक नािक नै ? मैथिलीमे व्याकरण नै ? पतनसोह \nआ पतनगर ऐ तरहक तवश्लेषण कतऽ अथि मैथिली व्याकरण मे , वएह \nअनल , पावक सभ अथि ! सुभाष चहद्र यादवक  किा यात्राक सहदभतमे \nई गप कहब आवश्यक िल।  \nजइ समय मैथिलीक समस्या घर -घरसँ मैथिलीक तनष्कासन \nअथि, जखन तहहदीमे एक हाि अजमेलाक बाद नाम नै भेला उर्त्र लोक \nमैथिलीक किा -कतवता थलन्ख आ सम्पादक -आलोचक भऽ , अपन \nमहत्वाकांक्षाक भारसँ मैथिली किा -कतवताक वातावरणक ेँ  भररया रहल \nिथि, माक्सतवाद, फ े धमतनज्म आ धमततनरपेक्षता घोथसया -घोथसया कऽ \nकिा-कतवतामे भरल जा रहल अथि , तखन स्तरक तनधातरण सएह कऽ \nरहल अथि , स्तरहीनताक बेढ़ वाद बनल अथि।  \nजे गरीब आ तनम्न जातीयक शोषण आ ओकरा हतोत्सातहत करबामे \nलागल िथि से माक्सतवादक शरणमे , जे मतहलाक ेँ  अपमातनत क े लन्हह से \nफ े धमतनज्मक शरणमे आ जे साम्प्रदाधयक िथि ओ धमततनरपेक्षताक \nशरणमे जाइत िथि।  \nओना साम्प्रदाधयक लोक फ े धमतनस्ि , मतहला तवरोधी माल्क्सतस्ि आ ऐ \nतरहक कतेक गठबंधन आ मठमे जाइत देखल गेल िथि। क्यो \nराजकमलक बडाइमे लागल अथि , तँ क्यो यात्रीक आ धूमक े तुक , आ \nहुनका लो कतनक तँ की पक्ष राखत तकर आररमे अपनाक ेँ  आगाँ रान्ख \nरहल अथि। यात्रीक पारोक ेँ  आ राजकमल आ धूमक े तुक किाक ेँ  आइयो \nस्वीकार नै कएल गेल अथि - ऐ तरहक अनगतल प्रलाप !  \nक्यो तिाकथित तववादास्पद किाक सम्पादन कऽ स्वयं तववाद उत्पन्न \nकए अपनाक ेँ  आगाँ रान्ख रहल िथि। मात्र मैथिल ब्रा ह्मण आ कणत \nकायस्थक लेखनक बीच सीधमत प्रततयोतगता जइ कतव -किाकारक ेँ  \nतवचथलत कऽ रहल िन्हह आ तहहदी िोतड मैथिलीमे एबाक बाद जइ \nगततसँ ओ ई सभ करतब कऽ रहल िथि , ततनका मैथिलीक मुख्य \nसमस्यापर ध्यान कतहया जेतन्हह से नै जातन  ? लोक ईहो बुझैत िथि जे \nतहहदीक बाद जे मैथिली मे थलखब  , तँ स्वीक ृ तत त्वररत गततएँ भेित  ? जे  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 35 \nमैथिलीक रचनाकारेँक ेँ  ऐ तरहक भ्रम िन्हह आ आत्मतवश्वासक अभाव \nिन्हह, अपन मातृभाषाक संप्रेषणीयतापर अतवश्वास (!) , तखन ऐ \nभाषाक भतवष्य तहनका लोकतनक काहहपर दऽ कोन िद्म हम सभ \nसंजोतग रहल िी  ? \nमैथिलीमे बीस िा थलखनहार िला ह आ पाँचिा पढ़तनहार , से कोन \nतववाद उठल हएत ? राजकमल/ यात्रीक मैथिलीक लेखन सौम्य \nअथि, से हुनकर सभक गोि -गोि रचना पटढ़ कऽ हम कतह सक ै त िी। \nतइ ल्स्थतत मे - ई तववाद रहय ऐ कतवतामे आ ऐ किामे - ऐ तरहक गप \nआतन आ ओकर पक्षमे अपन तक त  दऽ अपन लेखनी चमकायब ? \nआ तकर बाद यात्रीक बाद  पतहल उपहयासकार फलना आ राजकमलक \nबाद पतहल कतव थचलना -आब तँ किाकार आ कतवक जोडी सेहो सोझाँ \nअबैत अथि , एक दोसराक भल्क्तमे आ आपसी वादक ेँ  आगाँ बढ़एबा \nलेल।  \nमैथिलीक मुख्य समस्या अथि जे ई भाषा ऐ सीधमत प्रततयोगी (दुघतषत!) \nसभक आपसी महत्वाकांक्षाक माररक बीच मरर रहल अथि।  कतव-\nकिाकार मैथिलीक ेँ  अपन क ै ररअर बना लेलन्हह , सेमीनारक वस्तु बना \nदेलन्हह। तखन कतऽ पाठक आ कोन तववाद !  \nजे समस्या हम देन्ख रहल िी जे बच्चाक ेँ  मैथिलीक वातावरण भेिओ \nआ सभ जाततक लोक ऐ भाषासँ प्रेम करथि तइ लेल किा आ कतवता \nकतऽ आगाँ अथि  ? कएकिा तवज्ञान किा, बाल -तकशोर  किा-कतवता \nक ै ररयरजीवी कतव-किाकार थलन्ख रहल िथि।  \nसय -दू सय कॉपी पोिी िपबा कऽ  , तकर समीक्षा करबा कऽ , सय -दू \nसय कॉपी िपयबला पतत्रकामे िपबा कय , तकर फोिोस्िेि कॉपी \nफोल्डर बना कऽ घरमे रान्ख पुरस्कार लेल आ थसलेबसमे तकताब लगेबा \nलेल कयल गेल ततकडमक वातावरणमे हमर आस गैर मैथिल ब्राह्मण -\nकणत कायस्थ पाठक आ लेखकपर जा ल्स्थर भऽ गेल अथि।   36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे अपन घर -पररवार नै सम्हारर सकला से ढेरी -ढाकी भाषायी पुरस्कार \nलऽ बैसल िथि , धमथिला राज्य बनेबामे लागल िथि  , पता नै राज्य \nकोना सम्हारर सकताह ।  \nमराठी , उदूत, तधमल , कन्नडसँ मैथिली अनुवाद पुरस्कार तन लतज्जतासँ लैत \nिथि , वणक्कम क े र अित पुिबन्हह से नै अबैत िन्हह , अथलफ -बे-से क े र \nज्ञान नै, मराठीमे कोनो बच्चासँ गप करबाक सामथ्यत नै िन्हह। आ \nमैथिलीमे हुनकर माि फ ु िबासँ ऐ द्वारे बथच जाइत िन्हह कारण अपने \nिपबा कऽ समीक्षा करबैत िथि , से पाठक तँ िन्हह नै। पाठक नै  रहयमे \nहुनका लोकतनक ेँ  फाएदा िन्हह। आ ऐ पुरस्कार सभमे जूरी आ \nएडिवाइजरी बोडित अपनाक ेँ  आगाँ करबामे जखन स्वयं आगाँ अबैत िथि \nतखन ऐ सीधमत प्रततयोगी लोकतनक आत्मतवश्वास कतेक दुबतल \nिन्हह , सएह सोझाँ अबैत अथि ।  \nझजनकर सहतान सातहत्यमे नै अयलाह हुनकर चरचा फ े र क े ना \nहएत , हुनकर पक्ष क े  आगाँ राखत  ? मैथिली सातहत्यक ऐ सत्यक ेँ  देखार \nकरबाक आवश्यकता अथि । आँन्ख मुतन कऽ सेहो एकर समाधान लोक \nमुदा तातकये रहल िथि।  \nकिा-कतवता -नािक-तनबन्ध संग्रह सभक सम्पादकक चेला चपािी \nमैथिलीक सवतकालीन संकलनमे स्थान पातब जाइत िथि । पतत्रका \nसभक सेहो वएह  ल्स्थतत अथि। व्यल्क्तगत महत्वाकांक्षामे किाउझ करैत \nतबन पाठकक ई पतत्रका सभ स्वयं मरर रहल अथि आ मैथिलीक ेँ  मारर \nरहल अथि। ड्राइंग रूममे तबना फील्डवक त क थलखल लोककिा जइ \nभाषामे थलखल जाइत हुअय , ओतय ऐ तरहक हास्यास्पद किाउझ \nस्वाभातवक अथि। आब तँ अहतजातलपर सेहो मैथिली क तकि ु  \nजालवृर्त्पर जाततगत किाउझ आ अपशब्दक प्रयोग देखबामे आएल \nअथि। \nमाल्क्सतस्ि आ फ े धमतनस्ि बतन तकरो व्यापार शुरू करब आ अपन स्तरक \nहयूनताक ऐ तरहेँ पू्तिं करब , सीधमत प्रततयोतगता मध्य अल्प प्रततभायुक्त \nसातहत्यकारक ई हथियार बतन गेल अथि। जे माक्सतक आदर करत से ई   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 37 \nतकएक कहत जे हम माक्सतवादी आलोचक आतक लेखक िी  ? हँ जे \nमाक्सतक धंधा करत तकर तवषयमे की कही। आ तकर कारण सेहो स्पष्ट। \nराष्ट्रीय सवेक्षण ई देखबैत अथि जे संस्क ृ त , तहहदी, मैथिली आ आन \nसातहत्य कॉलेजमे वएह पढ़ैत िथि झजनका दोसर तवषयमे नामांकन नै \nभेिैत िन्हह , पत्रकाररतामे सेहो यएह सभ अबैत िथि। प्रततभा तवपन्न \nएहने सातहत्यसेवीक ेँ  सातहत्यक चश्का लागल िन्हह आ तहनक े  हािमे \nमैथिली भाषाक भतवष्य सुरणक्षत रहत ? मुदा ऐ वास्ततवकताक संग \nआगाँक बाि हमरा सभक प्रतीक्षामे अथि। सुच्चा मैथिली सेवी किाकार \nआ पाठक जे धूरा -गरदामे जएबा लेल तै यार होथि , बच्चा आ स्त्री \nजनताक सातहत्य रचथि आ अपन ऊजात मैथिलीक ेँ  जीतवत रखबा मात्रमे \nलगाबथि ओ श्रेणी तैयार हेबे िा करत।  \nमैथिलीक नामपर कोनो कम्प्रोमाइज नै। सुभाषचहद्र यादवजीक ई संग्रह \nधारावतहक रूपमे \"तवदेह\" ई -पतत्रकामे \n(http://www.videha.co.in) अहतजातलप र ई -प्रकाथशत भऽ \nहजारक -हजार पाठकक स्नेह पओलक , ऑनलाइन कामेहि ऐ किा \nसभक ेँ  भेिलैक जइमे बेशी पाठक गैर मैथिल ब्राह्मण आ कणत कायस्थ \nरहथि , से हम हुनकर सभक उपनाम देन्ख अहदाज लगाओल। एतऽ ईहो \nगप सोझाँ आयल जे थशक्षाक अभावक कारण सेहो , भाषाक उच्चारण \nआ वाचन मे अंतर अबै -ए। तकर ई मतलब नै जे बलचनमाक भाषा \nएखनो यादव जी बजैत िथि , आब जे ओ भाषा किाक यादव पात्र लेल \nप्रयोग करब तँ शांक ु हतलमड क े र संस्क ृ त नािकक बीच जनसामाहयक लेल \nप्रयुक्त प्राक ृ त जेकाँ लागत, आ ओइ वगतक लोकक ेँ  अपमानजनक सेहो \nलगतन्हह। भाषा चलायमान होइत अथि आ लेखन परम्प रा ओकर मध्य \nल्स्थरता अनैत अथि। से सुभाषजीक भाषामे सेहो ई अहतर स्पष्ट देखबामे \nअबैत अथि , हुनकर किाक भाषा आ तनबन्धाटदक भाषा मध्य।  \nजूथलया  हक्रस्िोिा अपन  प्रस्तुहत \"िडश, डायलॉग  एण्ड  नोिल \"मे  इण्िर -\nिेक्स्िुअथलिी माने  अन्द्तर-पाठ्यताक संकल्पना  देलन्न्द्ि, मने  कोनो  पाठ \nएकिा देबारमे  बन्न नै  रहि सकैए। से ओ पाठकेँ संकलन  किै िथि।  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब गुलोमे  देखू , रंजीता  रंजनसँ  िि िोिक एक िजार  िका नरेशबा  \nटदयेतै। मुदा  ओ हनपत्ता भऽ जाइ  िै। फुलबा  मोदीकेँ  द्धजतेतै। एम .पी. \nकेर  एलेक्शन  थिऐ। \nसे सुभाष चन्द्र यादि िेक्स्िक कनिेक्सि ताहक लेने  िला  २०१५ मे । से \nहुनका  भीतर  घुररयाइत  िेतन्न्द्ि आ से हिस्तृत रूपमे  बिार भेल  \"भोि\"मे  \nएम .एल .ए. केर  भेल  एलेक्शनक  संग २०२२ मे।  \nसे अन्द्तर-पाठ स्थाहपत करैत  अथि अन्द्तर-हिषयक हिषय-िस्तु। ई \nसभिा पाठ आ हिषय एक दोसरासँ  रगिा लैत  रिैए आ एक दोसराक  \nप्रभािकेँ ख तम  करैत  रिैए, कखनो  कोनो  पाठ आगाँ तँ कखनो  दोसर।  \nआ ऐ पाठकेँ अिाँ समाज  आ संस्कृहतक आधारसँ  अल ग नै  कऽ सकै \nथिऐ। से समाज -संस्कृहतक पाठ आ साहित्यक पाठ ममज्झर  भऽ जाइत  \nअथि। \nपाठ अभ्यास आ उत्पादनक हिषय अथि। से पहिनेसँ समाज -संस्कृहतक \nपाठ आ साहित्त्यक पाठ दू तरिक स्िर हनकालैत  अथि। \nहिचारधाराक  संघषश आ तनािकेँ  पाठ समाहित  करैत  अथि। \nजुथलया  हक्रस्िोिाक अनुदैर्घयश सम्बन्ध बला  धूरीमे  सोझे लेखक  आ \nपाठकक बीच िाताश िोइ िै। माने  थलफाफक  बौस्तु आ थलफाफपर  \nथलखल  पता केर  बीच सोझे िाताश िोइ िै। मुदा  जुथलया  हक्रस्िोिाक \nउध्िाशधर सम्बन्ध बला  धूरीमे  \"पाठ\" मूलधाराक  साहित्य संगे सेिो आ \nएकिा िोि कालािमधमे  भेल  घिनाक बीच िाताश करैत  अथि।  माने  पाठ \nआ ओकर  सन्द्दभशक बीच िाताश िोइ िै, एक लेखकक  पाठ दोसरक  \nलेखकक  पाठ संग िाताश करैए।  \nई दुनू  धूरी  ज ख न  एक दोसराकेँ  कािैए तख न  शब्द बा पाठ उत्पन्न िोइए \nजइमे  कमसँ  कम  एकिा आर  पाठ पढ़ल  जा  सकैए। \nजुथलया  हक्रस्िोिा बोली -बानीकेँ  यिाित राखबाक  आ हकिु पाठ, जे  \nमनुक्खसँ  अल ग अथि, केर  रूपमे  लेखकक  अमधकार  आ कतशव्यक  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 39 \nिणशन करैत  िथि। \nजूथलया  हक्रस्िोिाक प्रस्तुहत \"िडश, डायलॉग  एण्ड  नोिल \"ममखाइल  \nबाखहतनक  संकल्पनाकेँ  आगाँ बढ़बैत अथि। संगहि जुथलया  हक्रस्िोिा \nभाषाक संकेत आ प्रतीकक रूपमे  सेिो हिश्लेषण  करैत  िथि। ज ख न  \nबच्चा संकेतक रूपमे , लयसँ  गप करैत  अथि तँ ओइमे  संरचना  नै  िोइ \nिै, अिश नै  िोइ िै। मुदा  ज ख न  ओ पैघ िोइए तँ ओकरा  अपना  आ आनमे  \nअन्द्तर बुझाइ िै, ओ बाजऽ  लगैए  आ अङनासँ  बिराइए। आ तकरा  बाद \nओ अपनाकेँ  मायसँ  दूर  करैए।  मुदा  ओ लाक्षक्षणक सँ एकदम्मे  दूर  नै  िोइए \nिरन्  लाक्षक्षणक आ प्रतीकात्मकक बीचमे  झुलैत  रिैत अथि। लाक्षक्षणक \nस्त्री गुण , संगीतमय , कहिता आ ल य सँ युक्त; आ प्रतीकात्मक पुरुष  \nगुण , हिमध आ संरचनासँ  युक्त रिैत अथि। से चलथचत्र  आटदमे  महिलाक  \nशरीरक  आ ओकर  हकरदारक  जे  अिमूल्यन  पुरुष  द्वारा  कएल  जाइत  \nअथि से मायक  शरीर  द्वारा ओकर  अस्स्तत्िक खतराक  डर  अथि। मुदा  \nबेबी चाइल्ड अपन  मायसँ  ल ग रिैत अथि से ओ लाक्षक्षणक स्त्री गुण , \nसंगीतमय , कहिता आ ल य सँ बेशी युक्त रिैत अथि, से ओ मायकेँ  \nअस्िीकार तँ करैत  अथि मुदा  ओकरेसँ  अपनाकेँ  पररभाहषत  करैत  अथि। \nजेक्स  डेरीडा योहन  केद्धन्द्रत हिखण्डनात्मक  थसद्ान्द्तसँ नारीिादी  \nहिचारधारामे  जे  िस्तक्षेप करै  िथि तकर  कोनेल  समिशन करैत  िथि आ \nगायत्री चक्रिती स्पीिाक स्िागत। हकिु दाशशहनक हिचारधारा  ज इ \nप्रकारसँ योनीकेँ  अप्रत्यक्ष रूपेँ  मित्ि दइए ततऽ डेरीडा  द्वारा योहन -\nकेद्धन्द्रत दृमष्टकोणक  सीमाक  प्रहत ध्यानाकषशण एकिा सािशक िस्तक्षेप \nअथि आ तइसँ प्रतीकक घिकक फेरसँ  एकिा प्रहक्रयाक अन्द्तगशत \nपररभाषा  देब सम्भि भेल  अथि। \nडेरीडा  आपसमे  िोइबला  सम्िादक गुणनखण्डक  असम्भाव्यताकेँ देखबै  \nिथि, ओकरा  सरल  नै  कएल  जा  सकैए। से स्त्रीकेँ अनुमान  आ ज्ञानक \nिस्तुक रूपमे  नै  देखल  जेबाक  चािी। पुरुषत्िक सापेक्ष नारीिादकेँ  नै  \nदेखबाक  चािी िरन  नारीिाद  लेल  एकिा अलगे  मोिाबरा  बनेबाक  खगता  \nअथि।  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसे पाठ, डेरीडा  किै िथि, मोिामोिी  एकिा राजनैहतक  कायश अथि जे  \nशक्क्त-सम्बन्ध बा तकरा  लेल  िोइत िाताशक रूपमे  पररभाहषत  कएल  जा  \nसकैए। मुदा  डेरीडापर  आरोप  अथि जे  ओ नारीक  अबाजकेँ  पुरुष  द्वारा \nअमधगृिीत करबाबय  चािैत िथि, नारीक  एतेक यत्नसँ जे  बकार  फुिल  \nिन्न्द्ि, जे  ओ अपना  लेल  बाद्धज रिल  िथि, से अमधकार  ओकरासँ  िीनऽ  \nचािैत िथि। डेरीडाकेँ  महिलाक  टदन -प्रहतटदनक िोइत समस्या आ \nशक्क्तिीनतासँ कोनो  म तल ब नै  िन्न्द्ि। डेरीडा  हिखण्डनात्मक  पद्हतकेँ  \nनीक  आ धनात्मक  रूपमे  ल इ िथि आ नारीिादकेँ  अस्स्तत्िक \nतत्त्िमीमांसाक/ तकशक द्वैधक रूपमे  राखैत  िथि, जेना  पुरुष  स्त्री। \nडेरीडा  पािात्य दशशनक केन्द्र आधाररत  संरचनाक  मोिकेँ  उघार  करैत  \nिथि।  सुथसयोक भाषाहिज्ञानसँ प्रेररत संरचनािाद  सांस्कृहतक \nअस्स्तत्िक िैज्ञाहनक हिश्लेषणक  प्रयास करैत  अथि। लेिी  स्रॉसक \nसंरचनात्मक  मानि  हिज्ञान सएि लोकगािा  लेल  करैत  अथि। तहिना \nसाहित्यमे गद्य आ पद्य लेल  संरचनात्मक  हिश्लेषणक  प्रयास कएल  \nजाइत  रिल  अथि। मुदा  डेरीडा  एकरा  उघार  करैत  िथि, संरचनािाद  \nअपन  हिश्लेषण  ले ल  एकिा ठोस आधार  ताकैत अथि, व्यिस्थाक बािर \nएकिा केन्द्र जइसँ  ओ एकर  िैज्ञाहनक हिश्लेषण  कऽ सकय, मुदा  से मात्र \nदाशशहनकक आभास मात्र अथि। माने  कोनो  लोकगािाक  कोनो  स्थायी \nबा हनधाशररत संरचना  केना  भऽ सकैए। से लोककिा  बा लोक  गािाक \nसंरचनाक  अध्ययन करबा  लेल  अिाँकेँ ओ हिचार  बा ओ केन्द्र, ज कर  \nआधारपर  अिाँ एकर  हिश्लेषण  करऽ चािैत िी, हनधाशररत करऽ पित। \nडेरीडा  किै िथि जे  कोनो  संरचना  लेल  ओकर  संकल्पना -हिचार \nआिश्यक अथि, फेर  िुकिी-िुकिी जोहि  कऽ अिाँ ओकरा  बनायब।  \nमुदा  हबनु  अन्द्त सोचने  संरचना  सम्भिे नै  अथि। आ से साहित्यमे सेिो \nअथि। याित अिाँ कोनो  रचना  लेल  एकिा स्ियंथसद् अिश नै  ताहक लैत  \nिी ओकर  संरचना  अिाँ नै  ताहक सकै िी, कारण  अिश माने  अन्द्त ओकर  \nसंरचनाकें  हनधाशररत करैत  अथि। से संरचनािादीकेँ  अिश पहिनहियेसँ पता \nरिै िै आ तखने  ओ ओकर  हिक्षभन्न अंग आ तकर  आपसी सम्बन्धकेँ \nहिश्लेहषत कऽ सकैए। आ यएि हिश्लेषणसँ  पहिले  ज्ञात स्ियंथसद् अिश \nअथि डेरीडाक  केन्द्र। आ डेरीडा  किै िथि जे  यएि हनधाशररत करैत  अथि  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 41 \nजे  पाठक संरचना  केना  बन त, कोन  अंगकेँ लेल  जायत  आ कोन  अंगकेँ \nिोिल  जायत।  से ज ख न  िम  साहित्यक संरचनाक  हिश्लेषण  करैत  िी \nतँ ओकर  अिश आ ओकर  प्रभािक गप करैत  िी तँ िम  ओइ संरचनासँ  \nओइ तत्त्ि सभकेँ थचन्द्िबाक, फराक  करबाक  प्रयास करैत  िी जे  ओइ \nप्रभाि लेल  उत्तरदायी अथि, से ओइ सम्भाहित पैिनशकेँ िम  िोहि दैत िी \nजे  ओ प्रभाि नै  आन त। से ई केन्द्र आरस्म्भक स्थल  अथि संरचनाकेँ  \nबुझबाक िेतु। मुदा  ई हिश्लेषणकेँ  सीममत  सेिो करैत  अथि। कारण  केन्द्र \nअपनाकेँ  क्स्थर रखबाक  लेल  स्तरीकरणक  हनमाशण  करैत  अथि, आ \nओकरा  पर  हनयंत्रण  करैत  अथि। आ ई अिशक पूिश ज्ञान पाठकक पूिश \nइहतिास आ समकालीन  आलोचना  थसद्ान्द्त आ हिचारधारापर  हनभशर \nसेिो करैत  अथि, ईिो सभ तँ संस्कृहतक अंग अथि तख न  केना  एकरा  \nसभकेँ संरचनासँ  दूर  राखल  जाइए  जे  एकरा  सभकेँ सीममत  करैए  मुदा  \nअपने  एकरा  सभसँ सीममत  नै  िोइए? से अपन  हिश्लेषणक  आधार  कोनो  \nस्थायी केन्द्रकेँ बनायब  एकिा नुस्खा  देब सन  अथि आ ई प्रहतहक्रयािादी \nबा यिाक्स्थिादी क्स्थहत अथि। आ ऐ सँ मानक  आ गएर -तुलनात्मक  \nस्ितंत्र अिश हनकालबाक  मात्र इच्छा थसद्  िोइए। से ई भ्रम जे  िम  संरचना  \nताहक रिल  िी भ्रमे अथि, िास्तिमे अिाँ पाठ्य सामग्रीसँ संरचनाक  \nहनमाशण  कऽ रिल  िी। \nसे डेरीडाक  उत्तर संरचनािादमे  सेिो केन्द्रक हबना  प्रारम्भ नै  भऽ सकैत \nअथि मुदा  ओ ऐ थसद्  नै  भेल  स्ियंथसद्क हिखण्डनात्मक  हिश्लेषणक  \nआधारपर  ओइ केन्द्रकेँ दोसर  केन्द्र द्वारा स्थानापन्न  करैत  अथि मुदा  ई \nन ि केन्द्र सेिो स्थायी नै  रित।   \nतहिना सुथसयो (Saussure) अपन  प्रतीक थसद्ान्द्तमे प्रतीकक \nहिश्लेषण  करैत  िथि जे  कोनो  शब्द जेना  हबलाहि - हबलाहि  हबलाहि  \nअथि कारण  ओ हकिु आन  नै  अथि। से शब्द अथि प्रतीक थचन्द्ि आ \nजकरा  ओ दशाशबैत अथि से अथि बौस्तु/ प्रतीक। मुदा  डेरीडा  किै िथि \nजे  अहू  लेल  पहिने एकिा संकल्पना  आन ऽ पिैत अथि। आ जँ  अिाँ \nप्रतीक थचन्द्िकेँ हनरपेक्ष बना  देब जे  ओकर  कोनो  प्रतीकसँ सम्बन्ध नै  िै, \nजे  स्ियंमे एकिा स्ितंत्र संकल्पना  अथि आ कोनो  प्रतीक/ बौस्तुसँ  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकर  कोनो  प्रत्यक्ष सम्बन्ध नै  िै, मुदा  तख न  ई संकल्पना  सभ प्रतीक \nथचन्द्िकेँ पार  कऽ जायत  आ हकिुओ सूथचते नै  करत। आ जँ  िम  प्रतीक \nआ प्रतीक थचन्द्िकेँ एक्के मानी  तँ प्रतीक थचन्द्िक जहियेपर  चोि पहुँचत।  \nसे सुथसयोक थसद्ान्द्त तकाशधाररतक हिपक्षमे अथि ज ख न  ओ किैत \nअथि जे  प्रतीक थचन्द्िमे अिाँ प्रतीकक कोनो  लक्षण  नै  देखू।  मुदा  ज ख न  \nओ किैत िथि जे  प्रतीक थचन्द्ि प्रतीककेँ लक्षक्षत करबा  लेल  मात्र प्रयुक्त \nिोइत अथि आ तेँ ओकर  अधीन  अथि ओ तकश आधाररत  थसद्ान्द्तक \nपक्षमे बुझाइत िथि। से डेरीडा  किैत िथि जे  प्रतीक आ प्रतीक थचन्द्िक \nई स्पष्ट भेद मान्द्य नै  अथि, आ प्रतीककेँ प्रतीक थचन्द्िक ऊपर  देल  \nिरीयता सेिो उनिबाक खगता  अथि। \nप्रतीक थचन्द्िमे अिश पहिनहियेसँ हिद्यमान नै  रिै िै। आ पूणश अिश कोनो  \nएकिा प्रतीक थचन्द्िमे नै  भेित। से पाठकेँ अिाँकेँ घोर -मट्ठा करऽ पित, \nआ ई अनन्द्त खोज  टदस अिाँकेँ धकेलत।  से ई प्रतीक थचन्द्ि दोसर  प्रतीक \nथचन्द्िसँ अपन  अन्द्तरक आधारपर  प्रतीक हनधाशरण  करैत  अथि, जतेक  \nबेशी अन्द्तर ततेक ल ग अिाँ प्रतीकसँ िोइ िी। मुदा  ई कहियो नै  िएत जे  \nअिाँ सभिा अन्द्तर ताहक सकब। मुदा  प्रतीक थचन्द्िमे बारम्बारता  िेबाक \nचािी, तखनो  ज ख न  एक प्रतीक थचन्द्ि क्षभन्न प्रतीकक हनधाशरण  करैत  \nअथि। आ ऐ लेल  ओइ प्रतीक थचन्द्िक थलन्खत  इहतिास जानब  \nआिश्यक। से प्रतीक थचन्द्ि हिक्षभन्न अिश आ कखनो  काल  उल्िा अिश \nसेिो देत। \nडेरीडा  थलखै  िथि जे  प्लेिोसँ सुथसयो (Saussure) आ लेिी  स्रॉस धरर  \nसभ थलखलािासँ  ऊपर  बजलािाकेँ  राखै  िथि, कारण  थलखब  एकिा \nमाध्यम  अथि, असल  चीज  तँ िाणी  अथि।  सुथसयो थलन्खत  रूपमे  \nउच्चारण  त्रुटिपर ध्यान टदयाबैत िथि। मुदा  डेरीडा  किै िथि जे  ओ सभ \nहिशेषता जे  िाणीमे  िै से लेखनमे  सेिो िै। आगाँ ओ किै िथि, प्रतीकक \nहिलुत्प्त िाणीमे  हिचारक प्रत्यक्ष रिबाक भ्रम उत्पन्न करैए।  मुदा  जँ  \nबाजल  िाणीकेँ  िम  रेकॉडश कऽ कय सुनी  तँ ओिो थलखल  अक्षर सन  \nप्रतीकक शंखले  अथि, जइमे  हिक्षभन्न प्रतीककेँ ओकर  एक-दोसराक   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 43 \nअन्द्तर सँ थचन्द्िल जा  सकैए। आ लेखन  सेिो सामान्द्य लेखन  आ थचत्रसँ \nबुझा कऽ कएल  लेखन , ऐ दू तरिेँ भऽ सकैए। 'अपन  अिक्स्थहतक \nतत्त्िमीमांसा' एकर  सभक पािाँ अथि। \nपािात्य दशशनक 'अपन  अिक्स्थहतक तत्त्िमीमांसा'मे  जे  मुख्य  अथि से \nअथि सद्यीः अनुभि - मुदा  हिखण्डनिाद  किैत अथि जे  एिेन कोनो  \nअनुभि  परा -भाषा स्तरपर नै  िोइत अथि, कारण  ई अनुभि  भाषाक \nमाध्यमेसँ  थचन्द्िल जाइत  अथि। फेर  ई जे  दैिीय चेतनासँ  िम  परम  सत्यकेँ \nबुझैत िी मुदा  हिखण्डनिाद  किैत अथि जे  ई मात्र सर्ज कक सृजन  \nअथि। फेर  ईिो जे  कोनो  बौस्तुक पािाँ सत्य नुकायल  अथि, मुदा  \nहिखण्डनिाद  किैत अथि जे  तेिन कोनो  स्ितंत्र अस्स्तत्ि नै  िोइ िै, \nसभिा हनमाशण  आ पुनर्निंमाशण व्यिस्था द्वारा िोइ िै।  से सुथसयोक स्ितीः \nउपक्स्थहत हकिु नै  अथि कारण  सभिा व्यिस्थाक अन्द्तगशत हनर्मिंत अथि। \nडेरीडा  किैत िथि जे  तकश ऐ सभिा दाशशहनक थचन्द्तनक आधार  अथि, से \nकोनो  अत्न्द्तम सत्य आ हिश्वात्माक पररकल्पना  देल  जाइत  अथि जे  \nसिशज्ञानी अथि। मुदा  डेरीडा  किै िथि जे  ओ थसद्  नै  भेल  केन्द्रकेँ कखनो  \nगॉड, कखनो  हिचार आ कखनो  हिश्वात्मा किल  गेल  आ ओ अपनासँ  \nनीचाँ  हिक्षभन्न स्तरक हनमाशण  केलक।  से धमश गॉडकेँ परम  सत्य मानलक  \nआ मनुक्ख  आ आन  रचनाकेँ  ओ अपूणश, हिरोधी आ ई सभिा केन्द्र बन ल  \nजे  अपना  हिसाबे हिचार-व्यिस्था बनेबाक  दािा केलक।  मुदा  एकरा  \nसभकेँ व्यिस्थासँ ऊपर  िेबाक चािी। से गॉडक स्ितंत्र रूपसँ  धमशक \nबािर उपक्स्थहत िेबाक चािी। उत्तर संरचनािादी  हिखण्डनिाद  एिेन \nकोनो  परासत्यक उपक्स्थहतकेँ आभासी मानैत  अथि उत्तर संरचनािादी  \nभाषाक थसद्ांतक  पररणाम  मानैत  अथि । से ऐ प्रतीक थचन्द्ि सभक \nआपसी खेलमे  हकिु अिश कोनो  हिचारधाराक  िस्तक्षेपसँ उच्च स्थान  \nप्राप्त करैत  अथि आ ओकर  दोसर  अिश तकर  पािाँ जेबा  लेल  धकेल  देल  \nजाइत  अथि। स्ितंत्रता, गणतंत्र , न्द्याय आटद सन  हिचारधारा  िमरा  \nसभक द्धजनगीक भाग िी मुदा  लागैए  जे  ओइ सभसँ िमरा  सभक \nद्धजनगीक बहुत  रास  अिश हनकलल  मुदा  अन्द्िेषणक उपरान्द्त ओ सभ \nदोसर  हिचारसँ बिार भेल  बुझायत। कोनो  संकल्पना  एिेन नै  अथि जइमे   44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदोसर   हिचारक अिशेष नै  भेिय। \nदेखी  गुलोक  पाठ केना  शुरू  िोइत अथि, ई शुरू  िोइत अथि हतला  \nसकरांहत  सँ, आङन  नीहप  रिल  अथि गुलोक  िोिकी बेिी ररहनयां।  गुलो  \nउपन्द्यासक आरम्भ  ररहनयाँ  सँ हकए भेल , गुलोक  बेिासँ हकए नै  भेल।  \nकारण  जुथलया  हक्रस्िोिाक अनुसारे  बेिा अपनाकेँ  मायसँ  दूर  करैत  अथि, \nमु दा बेिीमे  ओ ल य, ओ गुण  रहिते िै से ओ दूर  िोइतो मायसँ , संस्कृहतसँ \nल ग रिैत अथि। कोनो  आन  प्रकारसँ ऐ उपन्द्यासक एतेक नीक  आरम्भ  \nनै  भऽ सकैत िल । गीत गाहब रिल  अथि ररहनयाँ , फेर  पाहनक  फािा \nजकाँ  ओस, पथिया ििा आ मायक  थचत्न्द्तत िएब। \"गे चद्दरर ओटढ़ ने  \nले। \" \nबादोमे  बेिी आ बेिामे  अन्द्तर िैिे- िौिी असकरे  कखून  घर  तऽ कखनू  \nगािी दौिैत रिइ िइ। िौिा आठ बजे  धरर  सुतले  रिै िै। \nआ फेर  अबैए जुथलया  हक्रस्िोिाक पुरुख , ओकर  ऐंठी।\"ने  थचन्द्िै थििी \nतऽ चीन्द्ि ले। \" \nकी ई िेंठी अिाँ लुटियन्द्स जोनमे  नै  देखै  थिऐ, सगरे  ई िेंठी भेित। मानि  \nसमाजमे , खास  कऽ पुरुख  पात्रमे। \nअपन किा -कतवतापर अपने समीक्षा कऽ आत्ममुग्धताक ई ल्स्थतत \nसमीक्षाक दुबतलतासँ आयल अथि। ऐ एकमात्र आ पतहल शब्दसँ हमरा \nतवतृष्णा अथि आ तकर तनदान हम मैथिलीक ेँ  देल स्लो -पोइजननिंगक \nतवरुद्ध \"तवदेह\" ई -पतत्रकाक मैथिली सातहत्य आहदोलनमे देखैत िी। \nबच्चा आ मतहलाक संग जातह तरहेँ गैर मैथिल ब्राह्मण -कणत कायस्थ \nपाठक आ लेखक जुिलाह से अद्भुत िल। हमर ऐ गपपर देल जोरक ेँ  \nतकि ु  गोिे (मैथिली) सातहत्यक ेँ  खल्ण्डित करबाक प्रयास कहताह मुदा \nहमर प्रािधमकता मैथिली अथि , मैथिली सातहत्य आहदोलन अथि , ई \nभाषा जे मरर जायत तखन ओकर ड्राइंग रूममे  बैसल दुघतषत सम्पादक -\nकतव-किाकार-धमथिला राज्य आहदोलकतात आ समालोचकक की \nहेतन्हह। सुभाषचहद्र यादवजीक किाक पुनः पाठ आ भाषाक पुनः पाठ  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 45 \nऐ रूपमे हमरा आर आक्षिंत करैत अथि। आ एतऽ ईहो सहदभतमे \nसम्म्मथलत अथि जे सुभाषचहद्र यादवजीक तफक्शन  किाक पुनः पाठ \nआ भाषाक पुनः  पाठ लऽ लगातार आतब रहल अथि। आ ई घिना \nमैथिलीक ेँ  सबल करत से आशा अथि।   \n  \nआब आउ सुभार् चन्द्र यादिक सभटा मूल रचनाक बेरा-बेरी पाठ \nकरी ..... घरदेखखया  \n  \nघरदेन्खयामे  ३५ िा लघुकिा  अथि। ऐमे  दसम  नम्बरपर  'काठक बन ल  \nलोक ' अथि जे  नौमा -दसमाक  हबिार हिद्यालय परीक्षा सममहतक  \nपाठ्यक्रममे  गल्प  गुच्छ किा संग्रिमे िल  आ तेँ ई किा सभसँ बेशी \nलोकहप्रय  रिल  अथि, सभसँ बेशी लोक  एकरा  पढ़ने  िथि, 'घरदेन्खया ' \nकिासँ सेिो बेशी। \nप्रकाशकीय मदनेश्वर ममश्र, अध्यक्ष मैथिली  अकादमीक  अथि। ओ थलखै  \nिथि जे  ओ जाहि  िगशक लोकक  सुख -दुख , आशा-आकांक्षा, उदासीनता , \nआक्रोश एिं सामाद्धजक, आर्ििंक पृष्ठभूममक थचत्रण  कयलहन  अथि से \nएख न  तक उपेक्षक्षते जेकाँ  िल  आ ईिो जे  हिनक किा बहुत  मार्मिंक, \nशैली  सिज  एिं स्पष्ट तिा भाषा सरल  तिा सभक िेतु बोधगम्य रिैत \nअथि। \n१ \nअभाि  (१९७१) \nलेखकक  रचना  थलखबाक , कहिताकेँ कएक तरिसँ थलखबाक  प्रयास। \nसुभाष चन्द्र यादि ओना  तँ कहिता नै  थलखै  िथि मुदा  सन्  १९७१ मे  \nथलखल  प्रस्तुत किामे  िोि-िोि तीनिा कहिता थलन्ख  गेल  िथि जे  \nसाहित्य अकादेमी  पुरस्कार प्राप्त मूल  आ अनूटदत  कहिता संग्रिक  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकहिता सभसँ कोनो  तरिेँ न्द्यून नै  अथि:- \nपहिल कहिता \nिम र  बाँहि आ पीठपर  \nलगाओल  गेल  हबल्ला  \nहबजली  जकाँ  थििक' लागल  िल । \nआ िम  कँपैत रिलहुँ  \nआ िचािक टदशामे  \nएहि कोनसँ  ओहि कोन  धरर  \nभगैत रिलहुँ  \nजाहि  कोठलीमे  गेलहुँ  \nओकर  देबाल  धधक' लागल  िलैक  \nकोठलीसँ  हनकथलते  \nमौसम  बदथल  गेलैक  \nआ िम  मरुभूममसँ  नदी  आ \nपिािक अन्द्तिीन दूरी  \nनपैत  रिलहुँ  \n  \nदोसर  कहिता  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 47 \nशब्द संग नहि देलक  कहियो \nइक्च्छत सन्द्दभशसँ अल ग \nबनैत  अिशक दुगशम पिाि \nअसफल  रिलहुँ  िम  \nकतहु  पहुँचबामे  \nएक िा यातनामय  संसारमे  \nजीबनक  आरम्भ  \n  \nतेसर  कहिता \nिम र  पहुँच  ओत' अथि \nजाहि  मोिपरसँ  \nशब्दक अिश \nपररिर्तिंत आकारमे  आब' लगैत  िैक \n  \nमुदा  कहिता ऐसँ आगाँ नै  बढ़लैक। .. तख न  ओ सोचने  रिय जे  काव्य-\nरचनाक  लेल  तीव्र दुीःखात्मक आिेग आिश्यक िैक। व्यंनयात्मक कहिता \nथलखबाक  प्रयास केलक  मुदा  सतिी आक्रोश मात्र थलखयलैक।  \nआइ-कास्ल्िक कथित व्यंनयकारपर सेिो ई लागू  िोइत अथि। \n२  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअसंगहत  (१९७८) \nकुकी आिाज  देलकैक ... ओकरा  िािमे तराउपरी  दूिा कप राखल  \nरिैक। \n'आर  यू गोइंग िू दैि साइड?' \nनिीनकेँ  तामस  उठलैक - किलैक  'नो ', मुदा  ओकरा  मोनमे  िोइत रिलैक  \nजे  कुकी ओकर  बगय देन्ख  के कप ल ऽ जा  कऽ राखय  लेल  किय चािै \nिल । \n३ \nआँचर  (१९६९) \nआइ फेर  नै  उबेर  भेलैक - डबल  सतररया।  आथसन  मास  जँ  बिय इसान , \nघर -घर  कानय  गाय-हकसान।  ओकर  साँय सेिो किै िै- बाजत  ने  भुकत \nआ बैसल -बैसल  िुकिुक तकैत रित। सभ ओकर  सुखल  आँचरकेँ  लक्ष्य \nकरै  िै। ने  धीया ने  पूता, की करतैक।  रौद  किगर  भऽ गेल  िलैक।  \nओकरा  बुझयलैक  जेना  तुलसी  .. फेर  पाहन  ढारऽ  पितैक। \n४ \nउत्तर मेघ  (१९७२) \n५ गोिे मौजी , शीबू, कामू , देबू आ हिजेन्द्र। एकरे  सभक संगे किा आगाँ \nबढ़ैत अथि। \nतीन  िा मौगी , तीनू  मुसिरनी , ओइमेसँ  एकिा बुटढ़या। रुथसहनिारर  \nबुटढ़याक बेिी। बहुत  रास  नोिारक  चेन्द्ि चेिरापर।  आङीक अभाि आ \nध्यान नै  देलाक  कारण  दुनू  स्तन झूथल  रिल  िलैक , शीबू, कामू  आ \nहिजेन्द्र ओइ टदस तकैत िल । घरक झगिा, पहत सेिो रिै जकरा  टदस \nबुटढया संकेत करै  िै।  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 49 \nपाँचू आगाँ मेला  टदस बटढ़ गेल।  \nफेर  आगू एकिा बूढ़ लोक  भेिलै , .. एकिा मास्िरनीक  जासूसी  कऽ घुरल  \nिल । \nआगाँ एकिा कररक्की अधियसू मौगी। .. मौगी  िप्पािला हपयरका  सािी \nआ लाल  ब्लाउज  पहिरने  िथल। .. एकिा पुरुष  संगे एकिा कोठलीमे  चल  \nगेलैक।  \nरेनसँ  एकिा पररिार  उतरलैक , तीन -चाररिा एकतुररया  िौँिी सभ.. \nएक्कोिा नीक  नै  िैक!- कामू  किलकैक।  \nअिाँक आस-पास की सभ भऽ रिल  अथि के की रोजगार  कऽ रिल  \nअथि, बेशी लोककेँ  ई नै  बूझल  रिै िै। \n५ \nएक टा  दुःखान्द्त कथा (१९७७) \nसुहगयाक पहत अन तऽ गेल  रिै, ओ टदअर  संगे सम्बन्ध बनबैए , नलाहन  \nिोइ िै। हकिु टदनक  बाद फेरसँ  सभ हकिु शुरू  भऽ गेल । पाप आहक \nकोनो  पाप नै , दुहिधा। \n६ \nएकटा  प्रयोग ओहिना (१९७०) \nओ दू घण्िासँ िोिलमे  बैसल  कोनो  हनणशय लेबासँ  असमिश दू बेर  चाि \nपीहब चुकल  अथि। थशक्षा, राजनीहत , कृहष, बेकारी  आ बहुत  रास  \nसाममयक  प्रसंगक चचाशक स्िर कानसँ  हनरन्द्तर िकराइत िै..  जेबीमे  \nबीसिा पाइ िोयब.. ममत्र आठ आना  देने  रिैक। सासुर  जायत  आ पाइ \nमाङत .. जाि  मास  िोहि कोनो  मौसममे  ओ टदनमे  सासुर  नै  जाइत  िल । \nओकर  सासुर  पूरा  एक्के कोठलीमे  रिैत िैक। से जािमे  टदनोमे  ितपर   50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबैसल  रहि सकैत अथि। सासु हितोपदेशक मोिरी  ल ऽ कऽ बैथस गेलैक।  \n७ \nएक टा  सम्बन्धक  अन्द्त (१९७६) \nखेल  शुरू .. प्रदीप, राहगनी  दत्ता आ हिपुल - जे  िारतै से कबाब खुएतै , \nकबाबमे  आठ िाका.. से 'िम ' चुप्पे रिलथि , पाइ नै  िलन्न्द्ि। प्रदीप आ \n'िम ' एक टदस हिपुल  आ दत्ता दोसर  टदस। हिपुल  दत्ताक ब्िाय-फ्रेण्ड \nिल , ओकर  व्यििार मुदा  ब्िाय-फ्रेण्डक हिसाबे 'िम 'केँ हिथचत्र आ \nअनभोआर  लगलन्न्द्ि। \n८ \nएक दीनक घर  (१९७३) \nरेनक  आस, रेन  कख न  खुजतै , आ ज ख न  खुजलै  तँ आउिर  थसननलपर  \nरुहक  गेलै।  \nिोिी लाइन  आ कखनो  काल  बिी लाइनक  रेन -गािीमे  ऐ तरिक घिना \nिोइत रिैत िलै /अथि। बसमे  तँ कमसँ  कम  पता चलैत  रिैत िै जे  कोन  \nकारणसँ  ओ ठाढ़ अथि, मुदा  रेनमे  नै।  तकरे  मनोहिश्लेषण  कएल  गेल  \nअथि। \n९ \nकल्ल्पत मृययु  (१९७०) \nपहत-पत्नी सम्िाद, ससुरक  िाकपर पत्नीक जायब।  ससुर  द्वारा िाका \nदऽ तँ देब मुदा  घुरेबाक  अिमध हनधाशररत केलापर  पहतक न्खन्न  िएब। आ \nपत्नीक किब जे  जँए  ओ तँए सम्बन्ध आ ज ऽ पत्नी मरर  जाथि  तँ फेर  \nससुरक  संग पहतक कोन  सम्बन्ध बाँचत।... की अिाँ िम र  बिीनसँ कऽ \nलेबै  हबयाि?  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 51 \n  \n१० \nकाठक बनल लोक (१९७६) \nऐ किा संग्रिक सिशश्रेष्ठ किा। रामीक  ब्लॉक  जायब , घरखस्सीक  पचास \nिाका लेल।  ओकर  बेिा बदररया  िै काठक बन ल , मारर  खेलोपर  एको \nठोप नोर  नै  खसै  िै, आँन्ख  धसल , िातीक सभिा िाि जागल , कम्मे  \nबाजै , खेलेबो  नै  करै , तेना  भऽ कऽ ताकै जेना  हकिु मोन  पािैत िो। मुदा  \nज ख न  रामी  राहतकऽ  एलै  तँ ओ काठक बन ल  बदररया  पूिै िै-'अँय िौ \nबाबू, कख न  एल िक?\" \n- बाउ िौ, ऊटठ गेलिक।  आबऽ आबऽ आहग ल ग आबि। िम  तँ \nअखहनयैं  एथलयै  बेिा। \n-साँझे हकएक नै  एल िक? \nओकर  ऐ प्रश्नपर बेलोबाली  आ रामीकेँ  लगलैक  जेना  सभिा दुख -संताप \nमेिा  गेल  िो। ओ दुनू  टदन  भररमे  पहिल  बेर  मुक्त भऽ कऽ िँसलैक।  \n  \n११ \nकोनो पतापर  (१९७४) \nपरदेशीकेँ  चाररिा बच्चाक मायक  आ ओकर  पत्नीक सन्द्देश आ \nउल िन क थचट्ठी। \n१२ \nगजखोर  आ मजमुङर  (१९६८)  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेचनीक  सासुरमे  सभ ओकर  दुल्िाकेँ अबारा  किै िै आ ओकरो  सभ \nओल  सन  बोल  सुनबैत  िै, बेचनीकेँ  किै िै गजखोर  आ ओकर  साँयकेँ \nमजमुङर।  \n१३ \nघरदेखखया  (१९७४) \nिाइिल किा। जगदीश  प्रसाद मण्डल  सेिो घरदेन्खया  थलखलन्न्द्ि  हिदेिमे \nई-प्रकाथशत भेल  आ गामक  द्धजनगी (२००९) किा संग्रिमे संकथलत  \nभेल।  \nहबमला , सतरिम  साल  लगलै , देखलासँ  मुदा  नै  लागै  िै, मुँि -कान  \nसुखायल  िै। ओकरे  देखैले  लहिकाबला  सभ आयल  िै, कम  खचाशमे  \nसभ काज  िोइ िै। लिकी  पथसन्न पिलै।  लिका  डरेबर  नै  िरकपर  \nखलासी  िै। लिकी  पथसन्न पिै गेलै।  लिका  िालेमे  कलकत्तासँ गाम  \nआयल  िलै  एख न  तुरते  समाद  पठाकऽ मङौनाइ  खचाशक घर  भऽ जेतै।  \nलगनसँ  दस टदन  पहिने आहब जेतै , द्धजनका देखऽ  के िेतै, देन्ख  लेतै।  \n१४ \nचेिरापर  जमैत  क ु िेस (१९७२) \nप्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) आ ओ बाथलका।  '..राहत  केबाि खुलले  राखब। ' \nसूत्रधार किै िथि, मुदा  कहि कऽ हबसरर  जाइ  िथि। \n'केबाि खुलल  िलैक , कुकूर  ढुहक जइतैक  तख न ?' \n'खुलले  िलैक !' प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)केँ जेना  हिश्वासे नै  भऽ रिल  \nिलन्न्द्ि। \n१५ \nचौबटटया  (१९६९)  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 53 \nप्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) िोिलमे  बैसल , भूखसँ  माि  धऽ लेने  िन्न्द्ि। गाम  \nजाइ  िथि, काकाक अल ग न्खस्सा - तीन  माससँ  खाली  रोटिये खाइत  \nअथि। भातक आँन्ख  नै  देखलक  अथि। प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)केँ तामस  \nउठै िन्न्द्ि- एतेक जनमाकऽ  ढेरी  कऽ देने  िथि आ आबो संयम  नै  करऽ \nअबैत िहन।  काकाकेँ िोइ िन्न्द्ि जे  प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)केँ खूब  रुपैय्या \nिन्न्द्ि, ओ पाइ मंगै  िथिन्द्ि आ पुरनका  पाइ मादे  किै िथिन्द्ि जे  पिुआ \nबिाइ कयने  िथि, बेथचकऽ हुनके  दऽ देथिन्द्ि ता दस िाका मांगै  िथिन्द्ि। \nमुदा  प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) तँ पाइक अभािमे  दू-दू साँझ भूखल  रहि \nजाइत  िथि। हबनु  खयने  हबदा भऽ जाइत  िथि, कोनो  संगी सँ पाइ मंगैत  \nिथि, पहिने ओ देनहियो िन्न्द्ि, चररयो  आना  देबा लेल  किैत िथि मुदा  \nओ एक्को पाइ नै  दैत िन्न्द्ि। दोसर  संगी यदुनन्द्दन, एक िाका दू बखश \nधरर  नै  दऽ सकल  िलथिन्द्ि, ओ काते दऽ चथल  गेलन्न्द्ि। तेसर  काली चरण  \nमुदा  ओिो नै  किै िन्न्द्ि, फेर  िोिल, बहुत  पहिलुका  पाइ हबसरर  गेल  \nिेतन्न्द्ि, मुदा  ओत्तऽ दोसर  िौिा बैसल  अथि।.. कतेक आरामदेि  \nचौबटिया अथि! \n१६ \nजासूस  क ु क ू र आ चोर  (१९७३) \nचोरी , िानाकेँ  खबरर  आ भ्रष्टाचार, जासूसी  कुकुरक  नामपर  दरोगा  पाइ \nमंगै  िै, .. कुकुर  चोरकेँ  धऽ लेतै।  थसपािी ५ सय मंगलकै  आ तीन  सयपर  \nतय तफथसला  भेलै।  मुदा  कुकुर ? \n१७ \nझाचल (१९७३) \nधनकिनी , आइ निायल  नै  भेलै  रामाकेँ  तँय जरौन  लागय  लगलैक।  \nगाजा .. दुसधिोलीमे  लरमािा .. चाररये  थचलममे  ल ऽ कऽ उहि गेलै।  \nहबन्द्दुआ किै िै। दुसधिोलीक  हबजनेस , मौगी -िौिीसभ टदन  आ \nक्षभनसुरको कऽ कोइला  हबिैत िै। म रदसभ टदनमे  गाजा  बेचैमे  रितऽ  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ िौिी सभ राहतकऽ।  थिनरो  भाय दरोगा  पहुँथच  गेलै , ... पचास िाका \nचि थसन  ल ऽ लेलकै। .. जट्टा  बाला  गाजामे  हनसाँ  बि जल्दी  चढ़ैत िैक। \nअमेररकोमे  अफ्रीकन-अमेररकनमे  ड्रगक ब्योपार िोइ िै, की हकिु \nसमानता  देखा  पिल ? \n१८ \nटटप  (१९७४) \nिोिलमे  टिप देलापर  मोजर  आ नै  देलापर ? \n१९ \nडर  (१९६९) \nडरक मनोहिज्ञानक हिश्लेषण।  \n२० \nतीथय (१९६९) \nबलबाबालीक  अंगनाक  न्खस्सा।  कोनो  डाक्िर ओकरा  बताहि नै  \nकितैक... मुदा  ओ बताहि अथि। जहिये  ओकर  दुरागमन  भेलैक  तहियेसँ \nभूत लागऽ  लगलैक।  'देखैत  थििी कुसुमाकेँ।  ओकर  परतर  कहियो िेबिी \nतोरासभ ?' से कुसुमा  बलबाबाली  भऽ गेथल।  चाररिा बच्चा, मुदा  सोइरी -\nघरमे  सभ बेर  मड़ुआक रोिी आ साग भेिैत रिलैक।   टदअर  पाइ नै  \nदएलकै  तैयो सासुकेँ तीिश करेतै , ओकरा  देखा  देतै। प्रोिैगोहनस्ि \n(सूत्रधार)सँ हकिु िाका मांगै  िन्न्द्ि, प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)क िाि िूि \nिन्न्द्ि, पाइ नै  भेिै िै। मुदा  ओ बैजनािजी  जेबे  िा करतैक।  एक-दू सेर  \nचूिाक दामे  की िोयतैक, नेङरा  टदअरकेँ  देखा  देतै। .. मुदा  िरिर -ख िख ि \nकऽ कय जेनाइ  ठीक नै  िोइतै तेँ ओ नै  गेथल।  \n२१  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 55 \nधुंधमे  घटना  (१९७०) \nकिाक पहिल  दोसर  तेसर  क्स्थहत, फेर  किा संयोजकक  दूिा समाद।  आ \nकिाक अत्न्द्तम क्स्थहत। \nपहिल  क्स्थहतमे भािकेँ िुबैत बा नै  िुबैत पुरबा -पिबा, िातिरण  टिनिा \nमकान , गुलमोिरक  गाि, घास, दूक्षभ। \nदोसर  क्स्थहतमे साँझ, बगिाक खोंता  आ मकिाक  जाल।  पुरान  हबन  \nम तल बक कागच। भरर  टदन  फाइल  उघलाक  बाद कोठलीसँ  एक आदमी  \nबजार  गेल  िथि। \nतेसर  क्स्थहतमे एकिा महिला  जे  किा शुरू  िोइसँ पहिने कोठली  िोहि \nदेने  िथि, ओ जँ  आहब जेतीि  तँ की-की िएत से सभ। \nअत्न्द्तम क्स्थहतक पहिने दूिा समाद - पहिल  फाइलेररया  ग्रस्त प्रकाश- \nमाने  हपरौंि  आ दोसर  गभशसँ बिार िोइत मृत  बच्चा। \nआ किाक अत्न्द्तम क्स्थहतमे सिकक लेल  'िेश्या सिक' किल  गेल  िै, \nएकर  लतमदशन  िोइ िै तेँ शाइत। पएर  सुन्न आ भारी  मुदा  सांत्िना लेल  \nिाक्य सभक िुकिी बहन -बहन  आयब। मुदा  प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) केँ \nचाहियन्न्द्ि भीि, इजोत।  मुदा  अदिा रस्ता आहब भागब बेकार।  \nफेर  सुखायल  धारक  हबम्ब, तकर  क्षभत्तापर ठाढ़। चारू  टदस कुिेस, ने  \nगाम , ने  लोक , ने  प्रकाश, ई सभ सभ टदशामे  िोिे-िोिे दूरपर  िै, मुदा  \nएख न  से सभ व्यिश, अख न  धुन्ध आ शून्द्य मृत्यु सन । \nकी अिाँकेँ 'िेटिङ फॉर  गोडो'(सेम्युल  बेकेि) मोन  नै  पिैए? \n२२ \nधुक्कड़ (१९७०) \nबस खुजबाक  सम य नै  बुझल  अथि। बस आइ भरर  टदन  एिी ठाम   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरितैक? कंडक्िरकेँ सभ ठहक लै  िै, प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) सेिो। बड्ड \nकम  टिकि बुक िोइ िै। \nमुदा  फेर  ओ कंडक्िर प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)केँ नै  भेिै िन्न्द्ि, हक पता \nनोकरी  िोहि देने  िोइ। \n२३ \nपररचय  (१९७१) \nनेताजी  अपन  घर  चलबाक  आग्रि केलन्खन्द्ि , प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) केँ \nबुझेलन्न्द्ि जे  ओ हुनका  मोजर  देलन्खन्द्ि  मुदा  संगी संगे ज ख न  ओ िारर  \nिाहक हबदा भेला  तँ संगी नािक कम्पनीक  साँझ बला  शो देखबाक  द्धजद्द \nकयलन्न्द्ि आ ओतऽ नेताजी ... \n२४ \nपेट  (१९७१) \nकलीऽऽम !, ओ भीिमे  िेरा जाइत  अथि।तीन  घण्िा पहिने हिनयकेँ  िाक, \nमुदा  ओ ध्यान नै  देने  िल । भूख  .. िोिलमे  ऑडशर दऽ टदऐ, मुदा  पाहन  \nमात्र बाद्धज पाबै िी। टदनक  अपेक्षा मोिल्ला  शान्द्त िै। देबालसँ  सिल  \nन ल  हकयो खुजले  िोहि देने  िै, िल्ला  सिल  नै  िोइत अथि, मुदा  ईिो \nबुझल  अथि जे  भोरमे  बेसी िल्ला  िेतै। \n२५ \nफ ँ सरी (१९६९) \nभेलबाबाली  काकी, सय बखशसँ बेसी उमेर , आँन्ख  कमजोर  (प्रायीः \nमोहतयाहबन्द्द), खाली  िािे िा देखैत  िलीि।  काहतक मासक  हबम्ब अहू  \nकिामे  अथि। अगिनमे  धनकिनी  िोइ िै, ओइसँ एक मास  पूिश माने  \nअगिन क बादक ११म  मास , बड्ड कटठन , पैसाक िाँि। प्रोिैगोहनस्ि  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 57 \n(सूत्रधार) ल ग जाइ  िथि, तमाकुल  लेल  चूना  लेल  काकी सोर  कऽ रिल  \nिथि, भोरेसँ  हकलोल  कऽ रिल  िथि। दू-तीन  टदनसँ  खाली  चूने -चून  भुकै \nिथि, चून  रितैक तख न  ने  हकयो देतैक। प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) कनेक  \nचून  आहन  देलन्खन्द्ि , खैनी  चुनाइयो  देलन्खन्द्ि।  माथलक  (बेिा)क खोज  \nकरैत  िथि,सुपौल  जाइबला  रिै, मुदा  एत्तै िै, माि  फुिैत रिैत िन्न्द्ि। \nपुतोहुकेँ  िोइ िन्न्द्ि जे  थशकाइत कऽ रिल  अथि, सिन  नै  कऽ सकथल।  \nमुदा  बुटढयाक कान  सेिो कमजोर  िै, सुहन  नै  सकथल।  अख न  मरर  जेतै  \nतँ भोजो -भात कोना  िेतै, बाइस िा झंझटि िै- प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) \nकिै िथिन्द्ि। काकी तीन -चारर  टदन  गरदहनमे  फसरी  लगौने  रिलथि , \nमाहुर  सेिो एक टदन  खेलथि  तइयो नै  मुइलथि , फसरी  कसले  नै  गेलैक  तँ \nकेना  मररतथि।  \n२६ \nफ ु कना (१९७०) \nप्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) मामागाममे  िथि, मुदा  हुनका  ओतऽ दू रङक \nव्यििार बुझना  जाइ  िन्न्द्ि। स्कूलसँ  आहब बेरिि करबाक  बदला  दोआरर  \nखरिैत  रिलाि।  भौजीकेँ  गारर  पढ़लन्न्द्ि तँ ओ हिनका बुझेलन्खन्द्ि  जे  \nओ िोिकी भौजी  नै  िथि एक्के चािमे  मुँि  लाल  कऽ देथिन्द्ि। नानी  \nबचहबथिन्द्ि मुदा  हुनकर  कान -आँन्ख  दुनू  खराप  िलन्न्द्ि। साइहकलक  \nममस्त्स्त्रयाइ शुरू  केलन्न्द्ि आ बॉलहपन  उहि गेलै।  बॉलहपन  भेिलन्न्द्ि तकर  \nबदलामे  तीन  दजशन फुकना  हकनलन्न्द्ि। रहिन्द्दरकेँ हकिु फुकना  भेिलै , \nजेबीमे  भूर  िलन्न्द्ि, ओ नै  गिलकन्न्द्ि तँ ओकरा  हपिलन्न्द्ि। बाबू मोन  \nपिलन्न्द्ि। नानीकेँ  पुिलन्खन्द्ि - बाबू कहिया औथिन ? \n२७ \nबाँझ (१९६८) \nसाओन  मास , िाल  कीच, दुआरर  अङना  सगरो , चाली  सोिरैत। दुखनीक  \nपहिल  साओन  आ तखनो  ओकरा  सासुरेमे  िोहि देथलऐ ?  दुखनी  मायकेँ   58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरामपुरिाली  पुिलकै।  डेढ़ बीघा जमीन  बाँचल  िै, सेिो दर -टदयाद ििपऽ \nचािै िै। पहतक अिसान , दुखनीक  हबयािक झंझटि- अरर  म रर  के \nझोपिी, सीता मा इक खोपिी  रान्ख  लैि - रान्ख  लैि।  चार  ििाओल गेल , \nदुखनी  माय  मुइल  पिल । संयोगसँ दुखनी  पिाकऽ आयथल , ओिी टदन  \nसाँझमे।  रामपुरबाली  आन  माउग  ल ग तकर  प्रचार केलहन - आन  आने  \nिोइ िै- किलकै - चास दी बास नै  दी। दुखनी  हबदा भऽ गेथल।  मौसी  \nओहिठाम  दुखनीक  बड्ड आदर  भाि िोइ िलै , मौसा -मौसी क स्िािश \nभािकेँ ओ नै  बूद्धझ सकल । मुदा  उिन्द्ती उिऽ लगलै  तँ मौसी  पुिलकै  जे  \nसासुरसँ  हकयो हकए नै  अबै िै। \n-ओ सभ िमरा  बाँझ बुझै िथि। \nमौसा -मौसी  ओकर  जमीन  थलखबा  लेलकै , लोक  पुितै तँ कहि देतै जे  \nहबयािमे  खचश भऽ गेलै , हबयािक खचश तँ बुढ़बे िरकेँ लगतै  ऊपरसँ  \nपाँचसय रुपैय्यो देतै। \n२८ \nबेर -बेर  (१९७९) \nिररिंश आ रघुिंश फस्ि क्लासमे  आधा दूरीसँ  बेशीक टिकि किा लेने  \nरिय। आब दस िा िीशन आर  पार  करबाक  िलै।  मुदा  िररिंशकेँ िी.िी. \nपकहि लेलकै।  ओकरा  ज िल  भऽ गेलै , मुदा  एक टदन  रघुिंश आहब कऽ \nओकर  जुमाशना  भरर  देलकै।  \n२९ \nमहिमा  (१९७५) \nमीटििंग करै  काल  पुथलस  पकहि कऽ सुखदेिकेँ  ल ऽ गेलै  जेल।  एक मासमे  \nिुिलै , मीसामे  पकिायल  रिै। \nओ िोिे टदन  नक्सली  रिै आ सरकारी  बान्द्ि कािबाक कारणसँ   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 59 \nपहिनहियो आठ टदन  जेलमे  िलै।  \nभोिमे  कतेक गोिे सँ िाका ठकने  रिै। \nलिाइ -झगिा खूब  िोइ, नै  ककरो  तँ नरकटियेबालीकेँ  धुमधुमा  दै। जेलसँ  \nनै  हकिु तँ चारर  सय केर  कपिा ल ऽ कऽ घुरल  िेतै। \n३० \nरामहनिोर  (१९७५) \nमेसक  िेल्पर  रामहनिोर  फैजाबाद  द्धजलामे  कोनो  स्त्रीकेँ प्रहतमास दू सय \nिाका पठबैत िल । प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)सँ िोल्डाल  मांहग  दस टदनक  \nिुट्टीपर  गाम  गेल , दस टदन  भऽ गेलै , साँझ धरर  ओ आहब सकैए, िोल्डाल  \nले  एतेक थचत्न्द्तत नै  िेबाक चािी। \n३१ \nचलफ्ट (१९८०) \nममसेज  कपूरसँ  थलफ्ि लेब  मनोजकेँ  भारी  पहि गेलै , कारण  टदिाकरकेँ \nओ जनै  िली , ओकरा  संगे मनोज  हकए गािीमे  चटढ़ गेल।  \n३२ \nसंक े त (१९७४) \nरूम  नम्बर  नाइनमे  िि िा सीि िै। ओकरा  उठऽ दहिक तँ बेड हबिा \nथलिेँ।  ओना  क्यो सूहत रितौक। \n३३ \nसिरसा  दपिर राहत  (१९७२)  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुभाष, मिाप्रकाश आ सुकान्द्त। सुकान्द्त भीिसँ भागय चािैत अथि, \nसुभाष हनणशयिीन  अथि। मिाप्रकाशकेँ ओतेक सोचय नै  पिैत िैक। \nसुभाष कोनो  िौिीक पीठपर  जिैत  थसगरेिक िुकिी फेकय चािैत \nअथि। तीनूकेँ  राहतमे  घुमबाक  लेल  पुथलस  पकहि लैत  अथि। \n३४ \nचसकरेट  (१९६९) \nथसकरेिक तल ब, नोकरसँ  मंगैत  अथि मुदा  ओ तँ माथलकक  अधकट्टी \nहनकाथल  कऽ हपबैत अथि। आ एकिा पररथचत , हकिु चतुरताइ  आ हिल्स \nहफल्िर  भेटि गेलै।  \n३५ \nसुरंग  (१९७२) \nप्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) आ हकशोरी  भाय पहुँचला  शीला  आ ओकर  \nइंजीहनयर  पहत ल ग। की इंजीहनयर  शंकालु  भेल  शीला  आ हकशोरी  \nभायक प्रहत? शीला  हकए नैिरमे  रिय लगली।  बेनी  डेढ़ बरख क, एकिा \nअबोध बच्चाक दूध आ हबस्कुि िीहनकेँ  ओ कोन  प्रहतशोध लेबऽ  चािैत \nअथि, से थचट्ठीमे प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) पढ़ने  रिथि। मुदा  ओतऽ \nइंजीहनयर  बेबी संगे खेला  रिल  अथि। \nइंजीहनयर  लैम्प  िक्सशमे काज  करैत  अथि। हकशोरी भाय थसक्सिी िॉिक \nबल्ब  प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार) केँ पकिबैत हबदा िोइ िथि मुदा  आगाँ \nगेलापर  प्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)केँ पता चलैत  िन्न्द्ि जे  ओ फ्यूज  िै, से \nप्रोिैगोहनस्ि (सूत्रधार)केँ ओकरा  बदथल  अनबा  ले  किै िथिन्द्ि। \nघरदेन्खयाक  किा सभक िीम  देखू , बदररयाक  रेखा  थचत्र देखू  (काठक \nबन ल , मारर  खेलोपर  एको ठोप नोर  नै  खसै  िै, आँन्ख  धसल , िातीक \nसभिा िाि जागल , कम्मे  बाजै , खेलेबो  नै  करै , तेना  भऽ कऽ ताकै जेना  \nहकिु मोन  पािैत िो।), हििािेत्तर सम्बन्धक किा, प्रोिैगोहनस्िक गरीबी ,  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 61 \nखेखहनयाँ।  कएक िा किा मे  सुभाष अबै िथि आ एकिा \nकिामे   सुभाष, मिाप्रकाश आ सुकान्द्त तीनू  [सिरसा  दपिर राहत  \n(१९७२)]। \n  \nहनत निल राजकमल  (राजकमल  मोनोग्राफ) \n  \n[राजकमल  चौधरी  मोनोग्राफ  (जनिरी  १९९७ मे  साहित्य अकादेमी  द्वारा \nररजेक्ि , रचना  पहत्रकामे टदसम्बर  २००५- माचश २००६ अंकमे  आ २०२२ \nमे  \"हनत  न िल  राजकमल \" नामसँ  प्रकाथशत)] \n  \nराज कम ल  जी  (हिहनबंध ) क प्रकरण  कान  मे  पडल  तँ िल , से कतोक \nिखश भऽ गेलै  आब। मुदा  से एिन  कुरूप  िैक से अिींक समादमे  स्पष्ट \nभेलय।  तें एकर  धन्द्यिाद अिीं केँ दैत िी गजेन्द्र  जी।  ओना  िास्तहिकता \nतँ ई जे  सम्पूणश पढबासँ पहिने मोन  'हिरक्त' भऽ गेल  | नै  पटढ़ भेल  \nआगाँ! नीक  केलौिेँ  नेि पर  दऽ कऽ। समकालीन  आ आगत पीढ़ी सेिो \nबुझओ ई कारी -किा! िमरा  सन  लोकक  हिडम्बना  देखू  जे  पूरा  प्रकरण  \nअपन  अनुज -ममत्र-अग्रज  सँ जुडल  अथि। से एिन  ऐहतिाथसक दुघशिना \nभऽ गेल  अथि! उत्तरदायी व्यक्क्तगत िम  कतहु  सँ नै।  मुदा  साहित्त्यक \nपीढ़ीक नैहतकता  सँ \"अपराध  बोध\" सिबा लेल  अक्षभशप्त िी। \nउपाय?- सस्नेि , गंगेश गुंजन  ११ चसतम्बर  २०१२ (हिदेि ११७) \n  \nराजकमल  मोनोग्राफ  साहित्य अकादेमीक  मैथिली  हिभाग द्वारा मोिन  \nभारद्वाजक हकरदानी  आ राजमोिन  झा केर  सियोगसँ अस्िीकृत भेल  \nिल  सन्  जनिरी  १९९७  ई मे  आ तइ कृत्य लेल  राजमोिन  झाकेँ साहित्य \nअकादेमी  द्वारा १९९६ ई. क मैथिलीक  मूल  पुरस्कारसँ पुरस्कृत कएल   62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेल  सन्  १९९७ मे।  संगहि ओिी कृत्यक सम्पादन  लेल  मोिन  भारद्वाज \nसाहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदातृ सममहतक  सदस्य बनाओल  गेले  \nिलाि।  \nहनत  न िल  राजकमल  (राजकमलक  जीिन ) समर्पिंत अथि- धमशप्राण \nसंतोष कुमार  कुन्द्दन सुव्रता हगररिर  कृर्षण राधे  राधे  । \nहनत निल राजकमल  - दन्द्तकिाक नायक \nराजकमल  चौधरी  (मणीन्द्र  नारायण  चौधरी  प्रथसद् फूल  बाबू) १९२९-\n१९६७, महिषी , सिरसा। रचना - आटद किा, आन्द्दोलन , पािर फूल  \n(उपन्द्यास), स्िरगंधा (कहिता संग्रि), ललका  पाग (किा संग्रि), किा \nपराग  (किा संग्रि सम्पादन )। \nभूकम्प, बंगाली  संन्द्याथसन आ रासलीलाक  थचत्र राजकमलक  \nआत्मिक्तव्यपर आधाररत  अथि। १९३४क भूकम्पक स्मृहत, धरती  \nकिकिायल  आ हुनकर  माय  बाबू अपन  जानक  थचन्द्तामे लाहग  गेला  \nहिनका िोहि देलन्खन्द्ि।  \nफेर  ओइ भूकम्पक िोिबे टदन  बाद आयथल  एकिा बंगाली  संन्द्याथसन, \nकोनो  तीिशमे हुनकर  माँ  सँ ओइ संन्द्याथसनक भेँि िलहन।  हुनका  ओ \nअपना  संगे चलै  ले  किलन्खन्द्ि आ ओिो जाय  चािैत िला।  \nएकिा रासलीलाक  थचत्र देखलन्न्द्ि  कृर्षण आ कएकिा गोपी। \nराजकमल  ऐ सभ गपकेँ ििा देलन्न्द्ि। सभ अपन  व्यक्क्तत्ि लेल / \nहिचारधारा  लेल  कोनो  बिन्ना तकैत अथि। राजकमल  ई माकेटििंग \nस्रािेजी  सेिो िल । \nहनत निल राजकमल  - जीिन  \nकोनो  खास  नै , िएि पहिल  पत्नीमे  बच्चा नै , से दोसर  हििाि (रामपुर  \nििेली राजकमलक  माय ) मायक  मृत्यु आ हपताक दोसर  फेर  तेसर  हबयाि  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 63 \nहिनकर  उमेरक  युितीसँ । राजकमल  अपन  हपता मधुसूदन  चौधरीकेँ  \nलाल  कक्का किै िला।  तेसर  हििािक एकिा पुत्री मदालसा  जीहित  \nरिलन्खन्द्ि , हुनकासँ  राजकमलकेँ  स्नेि िलन्न्द्ि। हपता आज्ञा, उपदेश आ \nमाररपीिक  माध्यमसँ  ब्राह्मण  संस्कारमे  दीक्षक्षत केलन्खन्द्ि।  राजकमल  केँ \nमैटरक  पास करबासँ  पूिे गीता आ दुगाशसप्तशतीक सभिा श्लोक कंठस्थ \nभऽ गेलन्न्द्ि। हपताक रांसफरक  संग एत्तऽ सँ ओत्तऽ घुमैत  रिलथि , \nनिादासँ  पिना एला  बी.एन .कॉलेजमे  नामांकन , हपता ४४२ िा हनषेध  \nमंत्र देलन्खन्द्ि  जे  की-की नै  कररिऽ। \nप्रेम सम्बन्ध- पहिल  प्रेम सम्बन्ध पिनामे  शोभना  झा संगे। एक बेर  आइ. \nकॉममे  फेल , फेर  बी. कॉममे  एक बेर  फेल।  १९५१ मे  चानपुरा  \n(दरभंगा )क शथशकान्द्ता सँ हििाि। बी. कॉम  केर  बाद पढ़ाइ समाप्त। \nहििािक बाद हकिु टदन  पिनामे  कोनो  अखबारमे  प्रूफरीडर, फेर  \nसथचिालयमे  लोअर  हडिीजन  क्लाकश। दरभंगा , पिना, टदल्ली , मसूरी , \nफेर  कलकत्ता। ओतहियेसँ मसूरीक  साहित्री शमाशसँ पत्राचार, १९५६मे  \nहुनका  संग हििाि, फेर  संतोष नामक  स्त्री (प्रायीः साहित्रीक भतीजी ) सँ \nप्रेम, गभाशिस्थामे साहित्रीकेँ िोहि ३ जुलाइ  १९५७केँ मसूरीसँ  पलायन।  \nफेर  पिना, दरभंगा  आ निादा  तीन - चारर  मास  धरर  आ तख न  कलकत्ता, \nहिन्द्दी लेखक  िेदीलाल  गुप्तक नामे  यात्रीक थचट्ठी ल ऽ कऽ। बाबू सािेब \nचौधरीक  ममथिला  दशशनसँ जुहि  गेला।  फेर  भारतीय  ज्ञानपीठ  \n(कलकत्ता), पत्नी संगे िलथिन्द्ि। फेर  नोकरी  िोहि रागरंग  बिार \nकेलन्न्द्ि मुदा  ओ बन्द्द भऽ गेल।  िओ बखशक कलकत्ता प्रिासमे बहुत  \nसाहित्य थलखलहन।  शरीर  दुबशल, पेि पर  जे  लम्प  िलन्न्द्ि से कलकत्ते मे  \nशुरू  भेलन्न्द्ि। \nफेर  टदल्ली।  \nकीर्तिं नारायण  ममश्र, जीिकान्द्त आ िंसराज  संग पत्र व्यििार िोइन्न्द्ि। \nफेर  अक्िूबर ६३ मे  ओ पिनामे  क्स्थर भऽ गेलाि।   64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१९६६, शथश, टदव्या, मुक्ता,नीलू  निादासँ  भेँि करैले  एलन्खन्द्ि।  \nबनारसक  अलका  संगे पत्राचार, अत्न्द्तम प्रेम प्रसंग। निम्बर  १९६६ क \nपहिल  सप्तािमे ओकरासँ  भेँि करय बनारस  गेलाि।  \nसाम्यिादी आलोचक  नामिर  लसिंि एक िा पोस्िकाडो देब उथचत नै  \nबुझलहन , नईं  किाहनयाँमे  मधुकर  गंगाधरक  िक्तव्य िपल  जे  \nराजकमलक  बीमारीक  इलाज  चथल  रिल  अथि, ओ अभाि आ उपेक्षाक \nबिाना कए लोकसँ  पाइ ऐंठय चािैत िथि। ओ थचट्ठी थलन्ख  कऽ ल िरक \nसम्पादक प्रकाश जैन  आ मनमोहिनीकेँ  सेिो भिकौलहन।  राजकमल  \nडायरीमे  थल खलहन - मधुकर  एण्ड  ल िर  पीपुल्स  िैभ जोइण्ड  िैण्ड्स इन  \nडिी प्रोपेगैण्डा अगेंस्ि मी।  \nएक टदन  डॉ चतुिेदी हुनका  किलकहन  जे  अिाँक थशश्न मे  यूरेथ्रल  कैंसर  \nभऽ सकैत अथि आ जँ  से भेल , तख न  थशश्न कािय पहि सकैत अथि। \nराजकमल  डायरीमे  थलखलहन - इफ आइ िैभ िू कि माइ  पेहनस , आइ \nहिल  कममि  सूसाइड। \nसभसँ बेशी सेिा चन्द्रमौथल  उपाध्याय दुनू  व्यक्क्त केलन्खन्द्ि , आर्ििंक \nरूपेँ  सेिो, राजकमलक  मृत्युक बहुत  टदन  बाद चन्द्रमौथल  उपाध्याय दुनू  \nव्यक्क्त आत्मित्या कऽ लेलहन।  राजकमलक  देिगािा हिनके दुनू  गोिेकेँ \nसमर्पिंत अथि। िंसराज  आ आलोक  धन्द्िा देखैले  अबथिन्ि अस्पताल।  \nराजकमलक  चारर  भाँय पिनामे  रिथिन्द्ि, तीन  भाँयकेँ नोकरी  सेिो रिन्न्द्ि \nमुदा  एक पाइक दबाइयो अनबाक  कष्ट ओ सभ नै  केलन्न्द्ि। \nजून  १९६७मे  मृत्यु। \nहनत निल राजकमल  - मैचथली  साहियय  \nराजकमल  एक सय कहिता, तीनिा उपन्द्यास, ३७िा किा, तीन  िा \nएकांकी आ चारर  िा आलोचनात्मक  हन बन्ध थलखलहन।  स्िरगंधामे \nराजकमलक  निम्बर  १९५७ सँ अप्रैल  १९५८ धररक  कलकत्ता प्रिासमे \nथलखल  गेल  कहिता संकथलत  अथि। ओ यात्रीकेँ अिाशचीन िोइतो  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 65 \nआधुहनक  नै  मानैत  िथि। राजकमल  उपन्द्यास थलखलहन  आन्द्दोलन , \nपािर फूल  आ आटदकिा। थलली  रेक  रंगीन  परदा  हुनका  एमाइल  \nजोलाक  उपन्द्यास लज्जा क स्मरण  करा  देलकन्न्द्ि। रमानाि  झा \nपरम्परािादी  थचन्द्तनक कारणेँ  राजकमलक  साहित्यक सम्पूणश थशल्पकेँ  \nकृहत्रम घोहषत कऽ देलन्न्द्ि। \n  \nबनैत वबगिैत  \n  \nसुभाषचहद्र यादवजीक \"बनैत तबगडैत\" किा -संग्रहक सभ किामे सँ \nअधधकांशमे ई भेित जे किा न्खस्सासँ बेशी एकिा िीम लऽ आगाँ बढ़ल \nअथि आ अपन काज खतम कररते अहत प्रालत कएने अथि। दोसर \nतवशेषता अथि एकर भाषा। बलचनमाक भाषा ओइ उपहयासक मुख्य \nपात्रक आत्मकिात्मक भाषा अथि मुदा एतए ई भाषा किाकारक अपन \nिन्हह आ तइ अिेँ ई एकिा तवथशष्ट स्वरूप लैत अथि। एक टदस किाक \nउपदेशात्मक न्खस्सा -तपहानी स्वरूप ग्रह ण करबाक पररपािीक तवरुद्ध \nसुभाषजीक किाक ेँ  एकिा सीधमत पररधमततमे िीम लऽ कऽ \nचलबाक , भाषाक थशल्प जे खाँिी देशी अथि पर ध्यान देबाक सम्म्मथलत \nकारणसँ पाठकक एक वगतक ेँ  ऐ संग्रहक किा सभमे असीम आनहद \nभेितन्हह तँ संगे -संग न्खस्सा -तपहानीसँ बाहर नै आतब सकल पाठक \nवगतक ेँ  ई किा संग्रह तनराश नै करत वरन हुनकर सभक रुथचक \nपररष्करण करत।  \nतकि ु  भाषायी मानकीकरण प्रसंग - जेना ऐि , अथि, अ इ ि । जइ \nकालमे मानकीकरण भऽ रहल िल ओइ समय ऐपर ध्यान देबाक \nआवश्यकता रहय। जेना \"जाइत रही\" क ेँ  \"जातत रही\" थलखी आ फ े र \nजातत (जा इ त) लेल प्रोनस्हसएशनक तनअम बनाबी  तेहने सन ऐि संगे \nअथि। मुदा आब देरी भऽ गेल अथि से लेखको कतनयाँ -पुतरा मे एकर \nप्रयोग कऽ टदशा देखबैत िथि मुदा दोसर किा सभमे घुरर जाइत िथि।  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा ऐसँ ई आवश्यकता तँ थसद्ध होइते अथि जे एकिा मानक रूप ल्स्थर \nकएल जाय आ \"िै\" थलखबाक अथि तँ सेहो ठीक आ \"िैक\" थलखबाक \nअथि तँ \"अहतक 'क' साइलेहि अथि\" से प्रोनस्हसएशनक तनअम बनय। \nमुदा से जल्दी बनय आ सवतग्राह्य हुअय तकर बेगरता हमरा बुझाइत \nअथि, आजुक लोकक ेँ  \"य\" थलखल जाए वा \"ए\" ऐपर भरर झजनगी \nलडबाक समय नै िै , जे ध्वतन थसद्धांत कहैत अथि से मानू , य व्यंजन \nथिक आ ए स्िर, से एकक बदला  दोसरक सिशभौम प्रयोग असम्भि। आ \nसेनै हुअय तँ प्रोनस्हसएशनक तनअम बनाउ। \"नतह\" लेल \"नझि\" थलखब \nतँ बुझबामे अबैत अथि मुदा नइँ (अन्हतका) , नइं (एन.बी.िी.) आ नँइ \n(साक े तानहद - कालरातत्रि दारुणा) मे सँ साक े तानहदजी बला प्रयोग \nध्वतन -तवज्ञान थसद्धांतसँ बेशी समीचीन थसद्ध  होइत अथि आ से तवश्वास \nनै हुअए तँ ध्वतन प्रयोगशाला सभक मदतत थलअ।  \n \"बनैत तबगडैत\" पोिीक ई एकिा तवशेषता अथि जे सुभाषचहद्र \nयादवजी अपन तवथशष्ट लेखन -शैलीक प्रयोग कएने िथि जे ध्वहयात्मक \nअथि आ मानकीकरण सम्वादक ेँ  आगाँ लऽ जेबामे सक्षम अथि।  \nस्वतहत्रताक बादक पीढ़ीक  किाकार िथि सुभाषजी। किाक माध्यमसँ \nजीवनक ेँ  रूप दैत िथि। थशल्प आ कथ्य दुनूसँ किाक ेँ  अलंक ृ त कऽ \nकिाक ेँ  साितक बनबैत िथि। अस्स्तत्वक लेल सामाहय लोकक संघषत तँ \nऐ ल्स्थततमे तहनकर किा सभमे भेिब स्वाभातवक े । कएक दशक पूवत \nथलखल तहनक किा \"काठक बनल लोक\" क बदररया साइते संयोग \nहंसैत रहय। एहु किा संग्रहक सभ पात्र एहने सन तवशेषता लेने अथि। \nहॉस्पीिलमे कनैत -कनैत सुतलाक बाद उटठ कऽ कोनो पात्र फ े रसँ कानय \nलगैत िथि तँ कोनो पात्र प्रेममे पडल िथि। तकनकोमे तबजनेस सेहस \nिन्हह तँ हररवंश सन पात्र सेहो िथि जे उपकारक बदला थसस्िम फॉल्िक \nकार ण अपकार कऽ जाइत िथि। आब \"बनैत तबगडैत\" किा संग्रहक \nकिा सभपर गनहिंकी नजरर दौगाबी।  \nकतनयाँ -पुतरा - ऐ किामे रस्तामे एकिा बथचया लेखकक पएर िातन फ े र \nठ े हुनपर माि रान्ख तनणिहत अथि , जेना माएक ठ े हुनपर माि रखने  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 67 \nहुअय। नेबो सन कोनो कडगर चीज लेखकसँ िकरेलन्हह। ई लडकीक \nिाती  थिऐ। लडकी तन्विंकार रहय जेना बाप -दादा वा भाय बतहन सऽ \nसिल हो। लेखक सोचैत िथि , ई सीता बनत की द्रौपदी। राबन आ \nदुजोधनक आशंका लेखकक ेँ  घेर लैत िन्हह।  \nकतनयाँ -पुतरा पढ़बाक बाद वएह सडकक चौबटिया अथि आ वएह रेडि -\nलाइिपर गाडी चलबैत -रोक ै त काल बालक -बाथलका सभ देखबामे अबैत  \nिथि। मुदा आब दृधष्टमे पररवततन भऽ जाइत अथि। कारक शीसा पोथि \nपाइ मंगतनहार बालक -बाथलकाक ेँ  पाइ-देने वा तबन देने , मुदा तबनु सोचने \nआगाँ बटढ़ जाएबला दृधष्टक पररवततन। कतनयाँ -पुतरा पढ़बाक बाद की \nहुनकर दृधष्टमे कोनो पररवततन नै होयतन्हह ? बालक तँ पैघ भऽ चोरर करत \nवा कोनो ड्रग कािेलक सभसँ तनचुलका सीढ़ी बनत मुदा बाथलका  ? ओ \nसीता बनत आतक द्रौपदी आतक आम्रपाली। जे सामाझजक संस्था , ह्यूमन \nराइिडस ऑरगेनाइजेशन कोनो प्रेमीक तबजलीक खाम्हपर चटढ़ प्राण \nदेबाक धमकीपर नीचाँ जाल पसारर कऽ िी.वी.क ै मरापर अपन आ अपन \nसंस्थाक नाम प्रचाररत करैत िथि ओ ऐ किाक ेँ  पढ़लाक बाद ओइ \nपुरातन दृधष्टसँ काज कऽ सकताह ? ओ सरकार जे कोनो हॉस्पीिलक \nनाम बदथल कऽ जयप्रकाश नारायणक नामपर   करैत अथि वा हार्डििंग \nपाक त क नाम वीर क ुँ अर ससिंहक नामपर कऽ अपन कर्त्तव्यक इततश्री मातन \nलैत अथि ओ समस्याक जतड धरर पहुँथच नव पाक त  आ नव हॉस्पी िल \nबना कऽ जयप्रकाश नारायण आ वीर क ुँ अर ससिंहक नामपर करत   आतक \nदोसरक कएल काजमे \"मेडि बाइ मी\" क े र स्िाम्प लगाओत ? ई संस्था \nसभ आइ धरर मेहनततसँ बचैत अयबाक आ सरल उपाय तकबाक \nप्रवृणर्त्पर रोक नै लगाओत ? \nअसुरणक्षत - रेनसँ उतरलाक बाद घरक २० धमनिक रस्ताक रातत जतेक \nअसुरणक्षत भऽ गेल अथि तकर सथचत्र वणतन ई किा करैत अथि। पतहने \nतँ एहन नै रहैक - ई अथि लोकक मानथसक अवस्था। मुदा ऐ तरहक \nसमस्या टदस ककरो ध्यान कहाँ िै। पैघ -पैघ समस्या , उदारीकरण आन \nकतेक तवषयपर मीतडिआक ध्यान िै। चौक -चौराहाक ऐ तरहक \nसमस्यापर नव दृधष्ट अबैत अथि , ऐमे स्िेशनसँ  घरक बीचक दूरी राततक  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहहारमे पहाड सन भऽ जाइत अथि। प्रदेशक तत्कालीन कानून -\nव्यवस्थापर ई एक तरहक टिलपणी अथि।  \nएकाकी- ऐ किामे क ु सेसर हॉस्पीिलमे िथि। हॉस्पीिलक सथचत्र \nतववरण भेल अथि। ओतय एकिा स्त्री पततक मृत्युक बाद कनैत -कनैत \nप्रायः सुतत गेथल आ फ े र तनन्न िुिला पर कानय लागथल। एना होइत अथि। \nकिाकार मानव जीवनक एकिा सत्यता टदस इशारा दैत आ हॉस्पीिलक \nबात -व्यवस्थापर टिलपणी तेना भऽ कऽ नै वरण जीवहतता देखा कऽ करैत \nिथि। \nओ लडकी - ऐ किामे हॉस्िलक लडका -लडकीक जीवनक बीच नवीन \nनामक युवक एकिा लडकीक हािमे ऐंठ खाली कप , जे ओइ लडकीक \nआ ओकर प्रेमीक अथि, देखैत अथि। लडकी नवीनक ेँ  पुिैत िै जे ओ \nक े म्हर जा रहल अथि। नवीनक ेँ  होइत िै जे ओ ओकरा अपनासँ दब \nबुझझ कप फ ें कबाक लेल पुिलक। नवीन ओकरा मना कऽ दैत अथि। \nतवचार सभ ओकर मोनमे घुरमैत रहैत िै। ई किा एकिा िोि घिनापर \nआधाररत अथि...जे ओ हमरा दब बूझझ चाहक  कप फ े कबाक लेल \nकहलक ? आ ओ दृढ़तासँ नै कतह आगाँ बटढ़ जाइत अथि। एकाकी जेकाँ \nई किा सेहो मनोवैज्ञातनक तवश्लेषणपर आधाररत अथि।  \nएकिा प्रेम किा- पतहने जकरा घरमे फोन रहैत िल तकरा घरमे \nदोसराक फोन अबैत रहैत िल , जे एकरा तँ ओकरा बजा टदअ। \nलेखकक घरमे फोन िलन्हह आ ओ एकिा प्रे मीक प्रेधमकाक फोन \nअयलापर , ओकर प्रेमीक ेँ  बजबैत रहैत िथि। प्रेमी मोबाइल कीतन लैत \nअथि से फोन आयब बहद भऽ जाइत अथि। मुदा प्रेमी द्वारा नम्बर बदथल \nलेलापर प्रेधमकाक फोन फ े रसँ लेखकक घरपर अबैत अथि। \nप्रेधमका, प्रेमीक मधमयौत बतहनक सखी ररतु िथि आ लेखक ओकर \nसहायताक ले ल थचन्हतत भऽ जाइत िथि। ऐ किामे प्रेमी -\nप्रेधमका, मोबाइल आ फोन ई सभ नव युगक संग नव किामे सेहो \nस्वाभातवक रूपेँ अबैत अथि।  \nिाइिल किा अथि बनैत -तबगडैत। तीन िा नाधमत पात्र । माला , ओकर  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 69 \nपतत सर्त्ो आ पोती मुतनयाँ । गाम -घरक जे सास -पुतोहुक गप िै , सेहहता \nरतह गेल जे कतहयो  नहेलाक बाद खाइ लेल पुथितए , एहन सन। मुदा सैह \nबेिा-पुतोहु जखन बाहर चथल जाइत िथि तँ वएह सासु कार कौआक \nिातहपर थचन्हतत होमए लगैत िथि। माइग्रेशनक बादक गामक यिाितक ेँ  \nथचतत्रत करैत अथि ई किा। सर्त्ोक संग कौआ सेहो एक टदन तबला \nजायत आ मुतनयाँ कौआ आ दादा दुनूक ेँ  तक ै त  रहत। प्रवासीक \nकिा, बेिा-पुतोहुक आ पोतीक किा , सासु -पुतोहुक झगडा आ प्रेम!  \nअपन -अपन दुःख किामे पत्नी , अपन अवहेलनाक ल्स्थततमे , धीया -\nपुताक ेँ  सरापैत िथि। राततमे धीया -पुताक खेनाइ , खा लेबा उर्त्र \nभनसाघरक ताला बहद रहबाक ल्स्थततमे पत्नीक भूखल रहब आ \nपररणामस्वरूप पततक फों फक स्वरसँ क ु तपत हएब स्वाभातवक। सभक \nअपन संसार िै। लोक बुझैए जे ओकरे संसारक सुख आ दुःख मात्र \nसम्पूणत िै मुदा से नै अथि। सभक अपन सुख -दुःख िै , अपन आशा आ \nआकांक्षा िै। किाकार ओहन सत्यक ेँ  उद्घाटित करैत िथि , जे हुनकर \nअनुभवक अंतगतत अबैत िन्हह। आत्मानुभूतत पररवे श स्वतंत्र कोना भऽ \nसकत आ से सुभाष चहद्र यादवजीक सभ किामे सोझाँ अबैत अथि।  \nआतंक किामे किाकारक ेँ  पुरान संगी हररवंशसँ कायातलयमे भेँि होइत \nिन्हह। लेखकक दान्खल -खाररज बला काज ऐ लऽ कऽ नै भेलन्हह जे \nहररवंशक स्थानाहतरणक पिातड ने क्यो हुनकासँ घूस लेलक आ तइ द्वारे  \nकाजो नै क े लक। हररवंशक बगेबानी घूसक अनेर पाइक कारण िल से \nदोसर तकएक अपन पाइ िोडत  ? लेखक आतंतकत िथि। कायातलयक \nपररवेश , भ्रष्टाचार आ एक गोिेक स्थानांतरणसँ बदलैत सामाझजक \nसम्बन्ध ई सभ एतऽ व्यक्त भेल अथि। आइ कास्ल्ह हम आतक अहाँ \nब्लॉकमे वा सथचवालयमे कोनो काज लेल जा इत िी , तँ यैह ने सुनऽ \nपडैत अथि , जे पाइ जे माँगत से दऽ देबैक आ तखन कोनो टदक्कत हुअय \nतँ कहब ! आ पाइक बदला ककरो नाम वा पैरवी लऽ गेलौं तँ कमतचारी \nने पाइये लेत आ नतहये अहाँक काज हएत।  \nएकिा अहत किामे ससुरक मृत्युपर लेखकक साढ़ू क े श किेने िथि आ  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेखक नै , ऐपर कएक त रहक गप होइत अथि। साढ़ू क े श किा कऽ \nतनणिहत िथि। ई जे सांस्क ृ ततक थसम्बोथलज्म आयल अथि , जे पकडा \nगेल से चोर आ खराप काज क े तनहार , जे नै पकडाएल से आदशतवादी। \nपूरा -पूरी तँ नै , मुदा अहू किामे एहने आस्था जहम लैत अथि आ िूटि \nजाइत अथि। हररयाणामे बापो मरलापर लोक क े श नै  किबैत अथि , तँ \nकी ओकर दुःखमे कोनो कमी रहैत िै तेँ  ? पंजाबक मतहला एक बरखक \nबाद ने थसनूर लगबैत िथि आ ने चूडी पतहरैत िथि मुदा पतहल बरख \nकाहह धरर चूडी भरल रहैत िन्हह , तँ की तबयाहक पतहल बरखक बाद \nहुनकर पतत -प्रेममे कोनो घिंती आतब जाइत िन्हह  ? \nकबाि ु  किा मे चम्पीबलाक लेखक लग आयब , जाँघपर हाि राखब। \nअणभजात्य संस्कारक लोक लग बैसल रहबाक कारणसँ लेखक द्वारा \nओकर हाि हिायब । चम्पीबला द्वारा ई गप बाजब जे ि ु अल देहक ेँ  \nि ू लामे कोन संकोच। जेना चम्पीवला लेखकक ेँ  बुझाइय रहन्हह जे हुनका \nयुवती बुझझ रहल िलन्हह। लेखकक ेँ  लगैत िन्हह जे ओ स्त्री  िथि आ \nचम्पीबला ओकर पुरान यार। ठाम -क ु ठाम आ समय-क ु समयक महीन \nसमझ चम्पीवलाक ेँ  नै िइ , नै तँ लेखक ओतेक गरमीयोमे चम्पी करा \nथलतय। चम्पीवलाक दीनतापर अफसोच भेलन्हह मुदा ओकर शी -इ-इ क ेँ  \nमोन पाडैत तवतृष्णा सेहो। फ्ायडिक मनोतवश्लेषणक बड्ड आलोचना भेल \nजे ओ सेक्सक ेँ  क ेहद्रमे रान्ख गप करैत िथि। मुदा अनुभवसँ ई गप सोझाँ \nअबैत अथि जे सेक्ससँ जतेक दूरी बनायब , जतेक एकरा वातातलाप -\nकिा-सातहत्यसँ दूर राखब , ओकर आक्रमण ततेक तीव्र हएत।    \nकारबार मे लेखकक भेँि धमस्िर वमात , थसहहा आ दू िा आर गोिेसँ होइत \nअथि। बार मे थसहहा दोस्ती आ तब जनेसक ेँ  फराक कहैत दू िा न्खस्सा \nसुनबैत अथि। सभ चीजक मोल अथि , ऐपर एकिा दोस्तक वाइफ लेल \nिी.वी. तकनबाक बाद तफ्जक तडिमान्ड अएबाक गप बीचेमे खतम भऽ \nजाइत अथि। दोसर न्खस्सामे एकिा स्त्री पततक जान बचबय लेल \nडिॉक्िरक फीस देबाक लेल पूवत प्रेमी लग जाइत अथि। पूवत प्रेमी पाइ \nदेबाक बदलामे ओकरा संगे रातत तबतबय लेल कहैत िै। थसहहा ऐ किामे \nककरो गलती नै मानैत िथि , डिॉक्िर तबना पाइ लेने तकए इलाज  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 71 \nकरत , पूवत प्रेमी मँगनीमे पाइ तकए देत आ ओ स्त्री जे पूवत प्रेमी संग रातत \nनै तबताओत , तँ ओकर पतत मरर जेतै।  \nआब बारसँ लेखक तनकलैत िथि तँ दर बानक सलाम मारलापर अहूमे \nपैसाक िनक सुनाइ पडऽ लगैत िन्हह। प्राचीन मूल्य , दोस्ती -यारी आ \nआदशतक िूिबाक ल्स्थतत एकिा एकाकीपनक अनुभव करबैत अथि।  \nक ु श्ती मे सेहो फ्ायडि सोझाँ अबैत िथि , किाक प्रारि लुंगीपरक \nसुखायल कडगर भेल दागसँ शुरू होइत अथि। मुदा तुरर्त्े स्पष्ट हो इत \nअथि, जे ओ से दाग नै अथि , वरन घावक दाग अथि। फ े र हािक क ु श्तीमे \nगामक समस्याक तनपिारा , हेल्थ सेहिरक बहद रहब , ओतय ईंिाक \nचोररक चरचा अबैत अथि। िोि भाइ कोनो इलाजक क्रममे एलोपैिीसँ \nहटि कऽ होम्योपैिीपर तवश्वास करय लगैत िथि , ऐ गपक चरचा आयल \nअथि। लोक सभक घावक समा चार पुिबा लऽ एनाइ आ लेखक द्वारा \nसभक ेँ  तवस्तृत तववरण कतह सुनओनाइ मुदा उमररमे कम वयसक कएक \nगोिेक ेँ  िारर देनाइ, ई सभ क्रम एकिा वातावरणक तनमातण करैत अथि।  \nक ै नरी आइलैण्डिक लारेल किामे सुभाष आ उतपया किाक चररत्र िथि। \nएतऽ एकिा तबम्ब अथि- जेना तनणतय कोसीक धसना जकाँ।  मधमयौत \nभाइक थचट्ठी, किारर देने नाहपर जयबाक , गेरुआ पातनक धारमे \nआयब, नाहक िीिपर उतारब , िीिक बादो बहुत दूर धरर जांघ भरर \nपातनक रहब। धीपल बालुपर साइतकलक ेँ  ठ े लैत देन्ख तकयो कहैत िन्हह - \n\"साइतकल ससुराररमे देलक -ए? कने बडद जकाँ टििकार टदयौक\"। \nदीदी-पीसा ऐठाम ऐ गपक चर चा सुनलन्हह , जे कोिक खाततर हुनकर \nबेिीक तववाह दू टदन रुतक गेल िलन्हह आ ईहो जे बेसी पढ़ने लोक बताह \nभऽ जाइत अथि।सुभाष चातहयो कऽ दू सय िाका नै मांतग पबैत \nिथि, दीदीक व्यवहार अस्पष्ट िन्हह , सुभाष आश्वस्त नै िथि आ घुरर \nजाइत िथि।  \nतृष्णा किामे लेखकक ेँ  अन्खलन भेिैत िन्हह । श्रीलतासँ ओ अपन भेँिक \nतववरण कतह सुनबैत अथि। पाँचम टदन घुरलाक बाद रेनमे ओ नै \nभेिलीह। आब अन्खलन की करत , तवशाखापर्त्नम आ तवजयवाडाक  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबीचक रस्तामे चक्कर काित आतक स्मृततक संग टदन काित।  \nिोि-िोि भावनात्मक घिनाक तवश्लेषण अथि किा \"क ै नरी \nआइलैण्डिक लारेल\" आ \"तृष्णा \"। \nदाना किामे मोहन इहिरव्यू लेल गेल अथि , ओतय सहृदय चपरासी \nसूथचत करैत अथि जे बाहरीक ेँ  नै लैत िै , पी.एच.डिी. रतहतय तँ कोनो \nबात रतहतय। मोहनक ेँ  सभ चीज बीमार आ उदास लगैत रहय। फ ु द्दी आ \nमैना पावरोिीक िुकडीपर ची-ची करैत झपिैत रहय। प्रततयोगी परीक्षाक \nसाक्षात्कारमे बाहरी आ लोकल क े र जे संकल्पना आयल अथि तकर \nसम्वेदनात्मक वणतन भेल अथि।   \nदृधष्ट किामे पढ़ाइ खतम भेलाक बाद नोकरीक खोज , गाममे \nलोकसभक तीक्ष्ण किाक्ष। फ े र दणक्षण भारतीय पत्रकारक प्रेरणासँ \nकतनयाँक तवरोधक बावजूद गाममे लेखकक खेतीमे लागब। ई सभ गप \nएकिा सामाहय कथ्य रहला क बादो ठाम-ठाम सामाझजक सत्य उद्घाटित \nकरैत अथि। एतय गामक लोकक क ु िीचाली अथि , जे काजक अभावमे \nखाली समय बेशी रहलाक कारण अबैत अथि।   संगमे आइ -कास्ल्हक \nस्त्रीक शहरी जीवन जीबाक आकांक्षा सेहो प्रदर्शिंत करैत अथि।   \nनदी किामे कथ्य किाक संगे चलैत अथि आ खतम भऽ जाइत अथि। \nगगनदेवक घरपर तबहारी आयल िै। शहरमे ओकरा एक साल रहबाक \nिै। गगनदेवक ेँ  ओकरा संग मकान खोजबाक क्रममे एकिा लडकीसँ भेँि \nहोइत िै। ओकरा िोतड आगाँ बढ़ल तँ ई बुझलाक बादो जे आब \nओकरासँ फ े र भेँि नै हेतइ ओ उल्लास आ प्रेमक अनुभूततसँ भरर गेल।  \nपरलय बाटढक किा थिक , कोसीक किा कहल  गेल अथि एतय। बौकी \nबुनिेकक इहतजारीमे अथि। मुदा धारमे पातन बटढ़ रहल िै। कोशीक \nबाटढ़ बढ़ल आतब रहल िै आ एम्हर मायक रद्द -दस्तसँ हाल -बेहाल िै। \nमाल -जाल भूखसँ तडिकरैत रहै। रामचरनक घरमे अन्नपातन बेशी िै से ओ \nसभक ेँ  नाहक इहतजाम लेल कहैत िै। बौक ू क घरसँ कितनयाँ दूर रहै।  \nमृत्यु आ तवनाश बौक ू क ेँ  कठोर बना देलक ै, मोह तोतड देलक ै । मुदा बरखा  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 73 \nरुतक गेलै। बौक ू  चीज सभक ेँ  थचहहबाक आ स्मरण करबाक प्रयत्न करऽ \nलागल।  \nबात किामे सेहो किाकार अपन किानकक ेँ  बाि चथलते तातक लैत िथि \nआ थशल्पसँ ओकरा आगाँ बढ़बैत िथि। नेबो दोकानपर नेबोवला आ \nएकिा लोकक बी चमे बहस सुनैत लेखक बीचमे क ू टद पडैत िथि। \nनेबोवलासँ एक गोिे अपन िर्त्ा मांतग रहल अथि जे ओ नीचाँ रखने \nरहय। दुखक गप , लेखकक अनुसार , बेशी टदन धरर लोकक ेँ  मोन रहैत \nिै। \nरंभा किामे पुरुष -स्त्रीक बीचक बदलैत सम्बन्धक तीव्र गततसँ वणतन भेल \nअथि। पुरुष यावत स्त्रीसँ दूर रहैत अथि तँ सभ ओकरा मेनका आ रिा \nदेखाइ पडैत िै। मुदा जे सम्वादक प्रारि होइत अथि तँ बादमे लेखक \nक ेँ  लगैत िन्हह जे ओ बेिीये िी। रस्तामे एक स्त्री अबैत अथि। लेखक \nसोचैत िथि जे ई क े  िी , रिा , मेनका आतक...। ओकरा संग बेिा \nिै, ओतेक सुन्नर नै , कारण एकर वर सुहदर  नै होएतैक। ओ गपशपमे \nकखनो लेखकक ेँ  ससुर जकाँ , कखनो अपनाक ेँ  हुनकर बेिी तुल्य कहैत \nअथि। पतहने लेखकक ेँ  खराप लगलन्हह। मुदा बादमे लेखकक ेँ  नीक \nलगलन्हह। मुदा अहतमे ओकर पएर ि ू बए लेल झुकब मुदा तबन ि ू ने सोझ \nभऽ जाएब नै बुझझमे अएलन्हह।  \nहमर गाम किामे लेखकक गामक रस्ता , कितनयाँ सँ मेनाही गामक \nलोकक थितडआएब आ बाहहक बीचमे अहुररया कािैत लोकक वणतन \nअथि। कोथसकहहाक लोक - जानवरक समान , जानवरक हालतमे। \nकितनयाँमे लेखकक घर कटि गेलन्हह से ओ निुतनयाँ ऐठाम टिक ै त िथि। \nमिबातह आ थचडै बझाबऽ लेल निुनी जोगार करैत अथि। जमीनक \nझगडा िन्हह , एक तहस्से दारक जमीन धारमे डिूमल िै से ओ लेखकक \nगहूमवला खेत हडपऽ चाहैत अथि। शन आ स्त्रीक (!) पाि ू  लोक बेहाल \nअथि। \nस्त्रीक पाि ू  तबन कारण लेखक पतड गेल िथि जेना तवष्णु शमात पंचतंत्रमे \nकिा कहैत -कहैत शूद्र आ मतहलाक पािाँ पतड जाइत िथि।   74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयावत सभ कमलक घूर लग कपक अभावमे बेरा -बेरी चाह तपबैत \nिथि, फथसल कटि कऽ थसबननक एतऽ चथल जाइ -ए। \nझौआ , कास , पिेरक जंगल जखन रहय , थचडै बड्ड आबए, आब कम \nअबैत अथि। खटढ़या , हररन , माि, काि ु, डिोका सभ खतम भऽ रहल \nिै- जीवनक साधन दुलतभ भऽ गेल अथि। साँझमे जमीनक पंचैती होइत \nअथि। सर्त्ोक बकडी मरर गेलैक , पुतोहु एकर कारण सासुक सरापब \nकहैत अथि। सासु एकर कारण बथल गिलोपर पाठी सभक ेँ  बेचब कहैत \nिथि। सर्त्ोक बेिीक जौबनक उभारक ेँ  लेखक पुरुष सम्पक त क साक्षी \nकहैत िथि आ सकारण फ े रसँ मतहलाक पािाँ पतड जाइत िथि , कारण \nई धारणा लोकमे िै। सर्त्ोक बेिी अखन सासुर नै बसैत िै। सुकन रामक \nऐठाम खा इत काल लेखकक ेँ  संकोच भेलन्हह , जकरासँ उबरबाक लेल \nओ बजलाह - आइ तोरा जातत बना लेथलअह। कोसी सभ भेदभावक ेँ  \nपाटि देलक , डिोम, चमार , मुसहर , दुसाध , तेली , यादव सभ एक े  कलसँ \nपातन भरैत अथि। एक े  पटियापर बैसैत अथि।  \n  \nगुलो (वहन्द्दी अनुिाद) \n  \n [गुलो तहहदी अनुवाद  (अंततका प्रकाशन ) क पाठपर आधाररत। ] \n  \nपतहने गुलोक तहहदी अनुवादपर टिलपणी।  (सैद्धांततक तववेचन लेल देखू \nहमर पोिी - मैथिली समीक्षाशास्त्रक मैथिली लेल एकिा अनुवाद \nथसद्धाहत आ अनूटदत सातहत्यक समीक्षाशास्त्र , तवदेह \nपेिार http://www.videha.co.in/pothi.htm मे उपलब्ध। ) \nजेना कोनो तहि तफल्म जेना कन्नडक  \"कनतारा \" जँ अहाँ पी.वी.आर . मे \nदेख लेने िी तँ की पाँचो धमनि तकरा अहाँ ओ .िी.िी. ललेिफॉमतपर देन्ख \nसक ै  िी?  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 75 \nजेना हररमोहन झा क े र  \"कहयादान \"क तहहदी अनुवाद  (तवभा रानी \nद्वारा) देन्ख कऽ हुनकर पु त्र राजमोहन झा दुखी भऽ माि पकतड लेने \nिला , सैक्र े डि गेम्सक अनुराग कश्यप द्वारा घटिया वेब सीरीज रूपाहतरण \nदेन्ख कऽ लेखक तवक्रम चहद्रा दुखी भेल िला , सएह अनुभूतत गुलोक \nतहहदी अनुवाद देन्ख कऽ हमरा भेल।  \nमूल धाराक लोक तबनु अनुवाद थसद्धाहत पढ़ने अनुवाद करैए , मूल \nधा राक ब्राह्मणवादी आ नव -ब्राह्मणवादी लेखक सभक जखन मौथलक \nलेखनेमे शब्द -भण्डिारक सुखार रहै िै तँ अनुवादक किे कोन। अनुवादक \nरमण क ु मार ससिंह लग ने मैथिलीक शब्द -भण्डिार िन्हह आ ने तहहदीक। \nअखबारी भाषामे ओ गुलोक अनुवादक पतहले पाँतीमे  \"ततला \nसकरांतत \"क अनुवाद  \"मकर संक्रान्हत \" करैत िथि ! की मकर संक्रान्हत \nमैथिलीक मूल धाराक ब्राह्मणवादी आ नव -ब्राह्मणवादी लेखक सभ नै \nप्रयुक्त करैत िथि , आ गुलोक पतहल पाँततमे  \"ततला -सकरांतत \"क ेँ  \nसुभाष चहद्र यादव \"मकर संक्रान्हत \" नै थलन्ख सक ै  िला ? \nसे जँ अहाँक ेँ  सुभाष चहद्र यादवक गुलो क ेँ  तहहदी आ मै थिली दुनूमे \nपढ़बाक इच्छा हुअय आ गैसलाइटििंगक थसद्धांतक प्रयोग देखबाक हुअय \nतँ पतहने तहहदी अनुवाद पढ़ू आ फ े र मूल मैथिली पढ़ू। कारण मूल मैथिली \nजँ अहाँ पतहने पटढ़ लेलौं तँ अहाँक ेँ  थसनेमाक ेँ  पी .वी.आर .मे देखबाक \nअनुभूतत हएत , आ जँ पतहने अहाँ मूल मैथिली पटढ़ लेब तँ तहहदी  अनुवाद \nएक्को पन्ना नै पटढ़ सकब , आ तखन गैसलाइटििंग क े र प्रयोग क े ना देन्ख \nसकब ? हमर इच्छा अथि जे अहाँ ई प्रयोग देखी।  \nअही सहदभतमे २०२१ मे गएर -सवणतक ेँ  पतहल बेर देल मैथिलीक सातहत्य \nअकादेमी पुरस्कारक चचात करब आवश्यक अथि। जगदीश प्रसाद \nमण्डिलक उपहयास  \"पंगु\" ओतऽ  सँ शुरू होइए जतऽ यात्रीक बलचनमा \nखतम होइत अथि , आ मूल धाराक लोक िडपिाय लगला जे जगदीश \nप्रसाद मण्डिल यात्रीजी सँ आगू क े ना बटढ़ गेला आ ओ सभ यात्रीजी सँ \nआगाँ बढ़ब तँ दूर पाि ु ए तकए जा रहल िथि ? २०१८ मे ई उपहयास \nतवदेहमे ९ खण्डि मे ई -प्रकाथशत भेल आ संकथलत  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभेल  तवदेह :सदेह  २१ मे (पृ. ६७७-७७९), फ े र ओ पुस्तकाकार आयल \nओही बखत , आ आब ओ तवदेह पेिार  मे सेहो उपलब्ध अथि। ऐ पोिीक \nतहहदी अनु वाद रामेश्वर प्रसाद मण्डिल द्वारा कयल गेल  (पल्लवी \nप्रकाशन) आ हमर अनुरोध अथि जे ई तहहदी अनुवाद अहाँ मूल मैथिली \nपढ़लाक बाद पढ़ू , अहाँ पूरा पोिी पटढ़ सकब। \nपंगुक मूल  आ तहहदी दुनू  तवदेह पेिार मे उपलब्ध अथि।  \nफ े र घुरू गुलोक तहहदी अनुवाद पर , से अनुवाद क े ना भेल आ क े ना \nमैथिलीक इहसाइडिर व्यू तहहदी -अनुवा द वजतनमे आउिसाइडिर व्यू बतन \nगेल नव -ब्राह्मणवादक अनूटदत -स्िोरी-साइंसक प्रयोग सँ , से नीचाँ \nिेबुलमे देल अथि।  बहुत ठाम तहहदी शब्दकोषक अकालक कारण शब्द \nलेल शब्द नै वरनड तववरण देल गेल अथि , सेहो बहुत ठाम अशुद्ध आ \nबहुत ठाम अनूटदत भेबे नै कएल , आतक अितक अनित करैत  \nशान्ब्दक/ अिातनुवाद भेल।  \nमूल मैथिली  \"गुलो\" अनूददत वहन्द्दी \"गुलो\" \nततला -सकरांतत  मकर संक्रान्हत  \nएक्क े  ससपेन मे मुँह तोतड  एक ही सस्पेन से मुँह तोड  \nओकरा िांसलक ै  उसका घी बनाया  \nघरतनयो * पत्नी भी  \nिुकदुम-िुकदुम तकसी तरह  \nकबइ कबई मिली  \nदतबया दाब \nदेखबहक िौतडए ! देखेगी तू ,  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 77 \nदेथलयह  आपको टदए \nअमाठी आम की िहतनयाँ  \nकरची  बाँस की ितडयाँ  \nकठुआयल  स्तंणभत  \nदाब-दाब करैत रहै िै  दबाव बनाए रखते हैं  \nबात उनिा दइ िै ** बात को पलि देती है  \nपतनजाब  पंजाब \nमुँह बातब कऽ  हताश  \nसडलाह खुट्टा  घुन लगे खूँिे  \nउपरेलक  ढूढ़कर लाई  \nगज्जन इज्जत \nओगरइ -ए देखभाल करता है  \nरमराहतड  अरहर  \nटठठुआ*** टठठुआ \nकोय लिेलक  कोई उसे हिेली पर रगडता है  \nभाकन  जलक ु िी \nपरचारै िै  ताना देती है   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभोटिया सुजनी  \nभोमहैर लेतै  काि खाएँगे  \nहपक ु तनयाँ उंकड़ं \nचास , समार आ चौकी *** चास , समार और चौकी  \nिोन करइ -ए िुकडे-िुकडे करती है  \nपांगय लागल  कािने लगा  \nखराय  डिंठल सूखकर सख्त  \nगोसांइ डिुमानी सूयत डिूबने \nपिडैत -पुिडैत  तकसी तरह  \nथसदहा  भोजन की सामग्री  \nगुलो उकटि देलक ै  गुलो ने कहा  \nजुमा कए तनशाना साधकर  \nहपथस -हपथस  हाँफ  हाँफ  \nभाथस गेल  तहल गए  \nपाटढ़ िलपर को िेकनेवाला आधार  \nहिहि पत्थर  \nतगरहत दतहत  रहै  गृहस्थ उदार िा   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 79 \nिील -मोटठ िीलकर  \nहडौि हडौि बाँस  \nखढ़ उिातह देलक ै  फ ू स उड गई \nकालीबंदीक सेवा  कालीबंदी की पूजा  \nक ु शक कलेप*** क ु श का कलेप \nपाि अंतधातन  \nआरा  बगीचा \nगािी आम क े  बगीचे \nगैढ़ कािकर \nिौडी कए समांगे ने होइ िै  उसकी तबीयत ठीक नहीं है  \nिाि घास फ ू स से बनी दीवार  \nदोसर तबिेलक  दूसरी बनाने लगा है  \nआलन  अस्तर  \nजैराठो  जडें \nदू गो सुपारी नोत मे आयल िै  तनमंत्रण की सुपारी धमली है  \nबािय लागल  अलग करक े  रखने लगा  \nटिरथस कए  गुस्से में   80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकननमुँह  रुआँसा  \nबीि लगाएत  बाँस रोपेगा  \nथससोतह लेलक ै  तोड ले गया  \nअररक ं चन*** अररक ं चन \nलाि मे झुतनयो रहै  झुतनया भी िी  \nअढ़े-अढ़ चुपक े  से \nनौ बजे रातत मे  दस बजे रात में  \nओलैत  चुनता  \nझखइ  अफसोस जता रहा  \nडिंगेलक उसे तैयार तकया  \nिपय आने  \nजोगतै  रखवाली कौन करेगा  \nसात -आठ िा नभका खुट्टा \nकाटि \nखूँिे काि रखे  \nन्खन्खर  नेवला  \nपजोठने  लेकर  \nहाक दाए  बुलाकर   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 81 \nजुआयल *** जुआया हुआ  \nगथल कए भात भाए \nजेतौ **** \nगलकर भात हो जाएगा  \nतुम्मा*** तुम्मा \nअवाच किा बुरी बात  \nभूमकम भूकम्प***** \nभूकम्प भूकम्प***** \nठठरी *** ठठरी  \nऊक मुखान्ग्न  \nतहन्नू  तहहदू \nकरइ िै क े ना बोलता क्या है  \nअरबा -अरबाइन *** अरबा -अरबाइन  \nझोडा  बिुआ \nिातन कए लेकर  \nअखरा *** अखरा  \n  \n*सुभाष चहद्र यादव पत्नी लेल घरनी आ जगदीश प्रसाद मण्डिल \nभनथसया क े र प्रयोग करै िथि , दुनू दू -ल्स्थततमे दू तरहक प्रयोग िै। \nअनुवादक की दुनू लेल  \"पत्नी \" शब्दक प्रयोग करता?  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n**बातक ेँ  पलटि देनाइ भेलै घुमा देनाइ , एतऽ िै ि ु टिते उनिा जबाब \nदेनाइ।  \n***अनूटद त नै भेल  \n****शान्ब्दक अनुवाद \n*****अिातनुवाद \nतहहदी वजतनमे अध्याय पररवततन सेहो पता नै चलैत अथि , मूल मैथिलीमे \nनव पृष्ठसँ तववरण शुरू कऽ , आ जतऽ जगह खाली िै ओतऽ फोिो पातड \nकऽ अध्याय पररवततन स्पष्ट कएल गेल िै।  \nडिेनमाक त क शब्दकोष बडि तवस्तृत िै, प्रायः २३ वोल्यू म सँ बेशीमे \nिै,  आप्रवासी प्रायः ओकर नागररकता लेल लइ जायबला डिेतनस \nभाषाक परीक्षामे अनुर्त्ीणत भऽ जाइ िथि।  एकिा मतहला जे डिेतनससँ \nतववाह क े ने रहथि हुनकर बच्चा डिेनमाक त क नागररक भऽ गेल मुदा ओ \nकहलन्हह जे भाषा पेपर बड्ड कटठन होइ िै , डिेतनस सेहो ओइमे अनुर्त्ीणत \nभऽ जाइ िथि। जनसंख्या वा क्षेत्रफलक िोि रहब डिेतनस वोकाबुलेरी \nलेल हातनकारक नै भेलै।  \nतहहदी जइ तहसाबे अपन भूगोल बढेलक अथि ओइ तहसाबे ओकर \nशब्दावली नै बढ़ल िै । अमेररकामे ३५० शब्दक अंग्रेजीक \"हाइ \nप्रेक्वेहसी\" आ ३५०० \"बेथसक वडित थलस्ि\" हाइ स्क ू लक िात्र लेल िै जे \nक्रमशः कॉलेज आ ग्रेजुएि स्क ू ल (ओतए पोस्ि ग्रेजुएिक ेँ  ग्रेजुएि स्क ू ल \nकहल जाइ िै) धरर पहुँचलापर दुगुना (गएर भाषा फ े कल्िीक िात्र लेल) \nभऽ जाइ िै। सातहत्यक तवद्यािी/ सातहत्यकार लेल ऐ सँ दस गुणा \nअपेणक्षत होइत अथि। तहहदीमे अपवाद , जकरा तहहदीक पुरोधा लोकतन \nउपहासमे आंचथलक उपहयास/ लेखन कहैत िथि आ एक तरहेँ नकारैत \nिथि, क ेँ  िोतड तहहदीक कतव आ उपहयासकार अठमा वगतक २००० \nशब्दक शब्दावलीसँ सातहत्य (पद्य , उपहयास) रचै िथि आ मैथिलीक \nतकि ु  सातहत्यकार ऐ बेथसक २००० शब्दक वडित थलस्ि धरर सीधमत रहए  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 83 \nचाहै िथि , जखन तक जापानी अल्फाबेिक चेहह ५०० धरर पहुँथच जाइ \nिै। \nजइ भाषामे रामलोचन शरण १४-१५ हजार पाँतीक श्रीरामचररत \nमानसक अनुवाद सनड १९६८ (तव. २०२५) मे पूणतभाव रणक्षत मैथिली \nरूपमे क े लन्हह ओत सनड २०२१ (तव. २०७८) मे गुलोक ऐ तरहक तहहदी \nअनुवाद मोनक ेँ  तवन्खन्न करैत अथि।   \n  \nगुलो क े र  आमुख  \"आखखरी  विपन्न मनुतखक गािा \"- लेखक \nक े दार कानन  \n  \nमूल मैथिली गुलोक प्रारिसँ पूवत एकिा आमुख अथि  \"आन्खरी तवपन्न \nमनुक्खक गािा \"। ई अथि मूल धाराक कन्नारोहि आ ऐ बेर ओइ \nकन्नारोहिक भार िन्हह क े दार काननक काहहपर , आ ई थलखल गेल \nअथि ततला -संक्रान्हत टदन!  \nमुदा सुभाष चहद्र यादव तँ आन्खरी तवपन्न मनुक्खक गािा थलखबे नै क े ने \nिथि। ई आमुख सुभाष चहद्र यादवक लेखनीक ेँ  ओइपार ठाढ़ करबाक \nक ु ल्त्सत प्रयास अथि। ओ तँ थलखने िथि गुलो मण्डिलक जीवनी , ओ \nगुलो मण्डिल जे कहैत िथि - \n\"हमरा थचहहै थिही ? ने थचहहै थिही तऽ चीहह ले। हम थिऐ गुलो मण्डिल। \nअही चौक प र घर िै। हमरा संगे ठ े ठपनी क े लही तऽ बूझझ ले। हम थिऐ \nगुलो मण्डिल। \" \nआ क े दार कानन कऽ रहल िथि ठ े ठपनी गुलो मण्डिलक सङ।  \n\"बडका-बडका ठोप -चानन कयतनहार भाषा क ें  दूतषत करब मानैत \nिथि।\"- क े दार कानन थलखै िथि।   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा ओइ ठोप-चानन कयतनहारक नाम लेबाक साहस क े दार काननमे नै \nिन्हह। \nक े दार कानन सभिा लाभ सातहत्य अकादेमी आ मैथिली \nअकादेमीक  ठोप-चानन कयतनहारसँ लैत िथि। आ आब जखन ओ \nठोप-चानन कयतनहार मरनासन्न िथि , तकि ु  वास्ततवक रूपमे मररयो \nगेल िथि , तँ ओ अपनाक ेँ  ओकरासँ अलग देखाबय चाहैत िथि।  \nआ ठोप-चानन कयतनहारक बाल बच्चा सभ जँ क े दार काननक ेँ , वीणा  \nठाक ु रक ेँ, अशोक अतवचलक ेँ  आ आन लाखक -लाख िाकाक \nअनुवाद / सम्पादनक असाइनमेण्ि आ सातहत्य अकादेमीक \nबाल / अनुवाद पुरस्कार लेतनहार क ेँ  क ृ तघ्न कतह रहल िन्हह तँ ओ हुनका \nलोकतनक आपसी माधमला िन्हह। मुदा ठोप -चानन कयतनहारक बाल \nबच्चाक पुरखाक क ृ पासँ हुनका सभक ेँ  ई सभ भेिलन्हह  से तँ सत्य िैहे।  \nसंगतह जँ अहाँ ठोप -चानन नै कऽ रहल िी , बा धोती -क ु तात नै वरनड पेण्ि-\nशित पतहरै िी बा नव -ब्राह्मणवादी िी तँ अहाँक ेँ  सभ िल -प्रपञ्चक \nअधधकार स्वतः भेटि जाइत अथि , से क े दार काननक आमुख सँ जनतब \nभेिैत अथि। \nगुलो २०१५ मे प्रकाथशत भेल क े दार कानन जी क े र आमुखक संग।  \n२०१९क सातहत्य अकादेमी अनुवाद पुरस्कार क े दार कानन जी क ेँ  तहहदी \nकतवता संग्रह  \"अकाल में सारस \" (लेखक - क े दार नाि ससिंह)क मैथिली \nअनुवादपर देल गेल। आब अहाँ   पतहने हमरा बताउ जे क े  एहन लोक \nअथि जे तहहदीक कतवता संग्रह नै पटढ़ सक ै ए आ से ओकरा मैथिली \nअनुवाद क खगता िै ? आ ऐ मे क े दार काननक ेँ  अनुवाद असाइनमेण्ि आ \nपुरस्कार , डिबल फएदा भेलन्हह सएह ने। कारण रमता जोगी (२०१९) मे \nक े दार कानन तनपर्त्ा िथि , मडिर (२०२१) मे कोनो आमुख नै अथि।  \nमुदा भोि  (२०२२) मे क े दार कानन बैक -कवरमे ८ पाँतत थलखने \nिथि- मुदा एक्कोिा क्रान्हतकारी पाँतत ओइमे नै अथि , तकए?  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 85 \nआब \"गुलो\" उपहयासक सङ सातहत्य अकादेमी की क े लक।  \n२०१६-२०२० मे प्रकाथशत रचनाक ेँ  सातहत्य अकादेमी पुरस्कार २०२२ \nमे देल जयतै। माने गुलो रेससँ बाहर।  \nमाने गुलोक क्रान्हतकारी आमुख थलखतनहारक ेँ  सातहत्य अकादेमी \nअनुवाद पुरस्कार आ गुलो रेससँ बाहर।  \nतँ  गुलोक आमुख ब्लैकमेसलिंग िल ? बुझझ तँ सएह पडैए।  \nगुलोक आमुखमे आर बहुत रास कन्नारोहि अथि।  \n'देथसल बयना सब जन धमट्ठा ', मूल धाराक सभक ेँ  ई रिल िै , से क े दार \nकाननक ेँ  सेहो रिल िन्हह। मुदा अवहट्ठ तँ सातहन्त्यक भाषा िल।   86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमुदा ज्योततरीश्वर-पूवत तवद्यापतत संस्क ृ त आ अवहट्ठक तवद्यापतत ठक्क ु रः \nसँ णभन्न िथि। सिवतः तबस्फी गामक बाबतर कास्िक श्री महेश ठाक ु रक \nपुत्र। समानाहतर परम्पराक तबदापत नाचमे तवद्यापतत पदावलीक \n(ज्योततरीश्वर पूवतसँ) नृत्य -अणभनय होइत अथि। ज्योततरीश्वर पूवत \nतवद्यापततक तववरण - कश्मीरक अणभनव गुलत द्वारा (द शम शताब्दीक \nअहत आ एगारहम शताब्दीक प्रारि) थलखल ग्रन्थ अथि \"ईश्वर \nप्रत्याणभज्ञा- तवभ्षिंणी\" जइमे ओ तवद्यापततक उल्लेख करै िथि। श्रीधर \nदासक सदुल्क्तकणातमृत - (रचना ११ फरबरी १२०६, देखू  मध्यकालीन \nधमथिला , तवजय क ु मार ठाक ु र)- श्रीधर दास तवद्यापततक पाँच िा पद \nएतऽ  उद्धृत क े ने िथि जे तवद्यापततक पदावलीक भाषा िी। \"जाव न \nमालतो कर परगास  तावे न तातह मधुकर तवलास। \" आ \"मुहदला मुक ु ल \nकतय मकरहद \"। ज्योततरीश्वर (१२७५-१३५०) षष्ठः कल्लोल - ॥अि \n विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 87 \nतवद्यावहत वणतना॥ अष्टमः कल्लोलः - ॥अि राज्य वणतना॥ मे तबदापत \nक े र उल्लेख करैत िथि। से तवद्यापतत ततेक प्रथसद्ध भऽ गेल रहथि जे \nज्योततरीश्वर तकर उल्लेख नाचक रूपमे क े लन्हह।  (हिद्यापहतक थचत्र: \nहिदेि थचत्रकला  सम्मानसँ  पुरस्कृत पनकलाल  मण्डल  द्वारा)। \nक े दार कानन  तकर  बाद गुलो  उपहयासक  सारांश  थलखै  िथि। लगैए  ओ\n ठीकसँ  उपहयास  पढ़लन्हह  नै  बा अित बुझझ  नै  स कला।  ओ थलखै  िथि- \n\"अनवरक ेँ  बूझल  िैक जे बुटढ़या (सुखबाक  माय) लग  पाइ िैक। ओ\nकर  कोनो  प्रयास  तनरितक  नै  हेतैक।  .. ऐंठ लेत \" आर  की की। \nमुदा उपहयासमे  से  िैहे  नै , अनवरे  नै  आनो  पात्र एहेन  नै  करैए  जे क े दार \nकानन  बुझाबय  चाहै  िथि। पलाइबला  पाइ दैए जखन  सभक ेँ  होइ  िै \nजे ओ नै  देत।  पंखाबला  पंखा  बदथल  कऽ दऽ दैए जखन  गुलोक ेँ सेहो  \nआशंका रहय  जे ओ नै  बदलत।  अनवर  तँ  कतेक  बेर  मदतत  क े लक ै, बा\nदमे सतको \nक े लक ै जे तगद्ध सभ  पाइ लेल  मडरा  रहल  िै। हँ  कताक  बेर  पाइ नै  भेि\nलापर/ भेिैमे देरी भेलापर  एक बेर  ओ अनठ ेने  जरूर  रहै।  \nगुलो  क े र भाषासँ  क े दार कानन  अचस्ित  िथि, मूल  धारा  क े र लोकक ेँ \nहेबाको  चाही।  मुदा से  हुनकर  मैथिली  सातहत्यसँ  १५ सालसँ  दूर  हएब  \nमात्र दर्शिंत करैत  अथि। \nक े दार काननक ेँ  आनो  बहुत चीजपर  आियत होइ  िन्हह, उपहयासक \nएकिा झगडाक  बादक \nल्स्थततपर  ओ थलखै  िथि जे \"तिाकथित  भद्र समाजमे  एतबे  िा घिना \nकी सँ  की कऽ दैत  अथि मुदा सामाहय  लोकक  घरमे  एहन  घिना रहरहाँ .\n..\"। \nक े दार काननक  ऐ तरहक  अचस्ित  होयबाक  स्वाङ करब हास्य  उत्पन्न \nकरैत  अथि, मूलधाराक  ऐंठीक रूपमे  हम  एकरा  देखैत  िी। लगैत अथि \nजे ओ कोनो दोसर ग्रहसँ आयल िथि आ सुपौलक एकिा बडका महलमे \nरहै िथि , दीन -दुतनयाँ सँ दूर।   88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n९ पन्नाक ई आमुख  गुलोक  पाठमे व्यवधान  उत्पन्न करैत  अथि। से  अहाँ\nसँ  आग्रह जे पृ. सं \n१७ सँ  सोझे  गुलो  पढ़नाइ  शुरू  करू।  एक तनसाँसमे  उपहयास  पटढ़ जाउ\n। फ े र घुरर  कऽ ई आमुख  बा कन्नारोहि हास्य आलेखक \nरूपमे  पढ़ू। गुलोक तहहदी अनुवादमे क े दार काननक आमुख  \"आन्खरी \nतवपन्न मनुक्खक गािा\" क े र अनुवाद उपहयासक अहतमे देल गेल अथि \nआ तइ लेल गौरीनाि धहयवादक पात्र िथि।   \n  \nगुलो (मूल  मैचथली ) \n  \nगुलो  मे तगरहत  आ माथलकक  चचत मात्र भेल  अथि, झजनकर  कलम -\nगािी िन्हह, मुदा बस  चचे अथि, आ एक बेर  बभना  कतह  कऽ सम्बोध\nन  अथि, माने  ओ ब्राह्मण थिका। \nमात्र गुलोक  मरलाक  बाद डिाक्िर मथलक  अबै िथि, जे कानैत  कहैत  ि\nथि जे आब हुनका  माथलक  के कहतन्हह , मातन  थलअ  ओ कायस्थ  िथि, \nमुदा ऐ उपहयासमे  हुनकर  जाततक  तववरण  नै  अथि। से  एकिा तगरहत / \nमाथलक  दू-चारर  बेर  आ डिाक्िर साहेब  एक बेर।  \nआ सभसँ  पाइबला  िथि पलाइ  धमलक  माथलक - दशरि मण्डिल। \nई उपहयास  मोिा-\nमोिी १४ खण्डिमे तवभक्त अथि, आ फ्लैशबैकक  संग  गुलो  मण्डिलक \nजीवनक  तववरण  ओकर  लगक  वातावरणक  तववरणक  संग  दैत  अथि। \nउपहयासक  उद्देश्य काल -\nस्थानक  तवस्तारपूणत  तववरण  देबाक नै  अथि, आ से  समाज  बा अितव्यव\nस्थाक  अहत्निंतहत  समस्याक  तवश्लेषण  ई नै  करैत  अथि। गुलो  मण्डिल\nक चारू  कात  ई घुमैत  अथि। गुलो  मण्डिलक आँन्ख , गुलो  मण्डिलक आ\nभासी  बा वास्ततवक  उपल्स्थतत  जतऽ  जतऽ  ओ जाइत  अथि ततऽ  ततऽ   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 89 \nई उपहयास  तवचरैत  अथि। कने  काल  लेल  एम्हर-\nओम्हर गेबो कएल  तँ  फ े र आपस।  मृत्युक बादो जखन  लोक  अनुकम्पा \nराथशमे  अपन  तहस्साक  लेल  जोगार  कऽ रहल  िथि, लेखक  रर्निंयां लग  \nघुरर  अबैत  िथि आ गुलोक  हाक  ररतनयाँक ेँ  सुनाइ  पडै िै, ओ बाबाक ए\nकिा आर  हाकक  आसमे  कान  पिने  अथि। \"अकानैत  रहइ -\nए।\" आ उपहयास  खत्म  होइत  अथि- \n\"बबा तए  चथल  गेलइ।  ररतनयां  कानइ -ए।\"  \nई पोिी सामाहय उपहयाससँ णभन्न शब्द आ वाक्यक पाठ्यता \n(िेक्स्िुएथलिी) क रूपमे तवश्ले षण मंगैत अथि।   जुथलया तक्रस्िोवाक \nअनुदैघ्यत सम्बन्ध बला धूरी जे लेखक आ पाठकक ेँ  जोडैत अथि आ \nउध्वातधर धूरी जे ऐ पाठक ेँ  दोसर पाठ संग जोडैत अथि।  \nगुलो अध्यायमे तवभक्त नै अथि , ई एकिा धार सन बहैत जाइत \nअथि, मुदा िाइपोग्राफीक प्रयोगसँ तप्रण्ि वसतनमे अध्याय वा खण्डि \nपाठकक सुतवधा लेल सिव कएल गेल अथि। ओना कए बेर खण्डिक \nभीतर पैराग्राफ -स्पेस दऽ कऽ खण्डिक भीतर उपखण्डि सेहो बनाओल \nगेल अथि।  \nआब एकबेर गुलो क े र पुनपातठ करी।  \n  \nगुलोक पवहल खण्ड \nपाठ शुरू  होइत  अथि ततला  सकरांतत  सँ , मकर  संक्रान्हतसँ  नै ! \n(अनुवादकक  लेल  ई गप अथि।) \nआङन  नीतप  रहल  अथि ररतनयां  (गुलोक  िोिकी बेिी), गीत  गातब रहल\n अथि। की अहाँक ेँ कन्नारोहि  बा कोनो  हीन  भावना  गुलोक  पररवारमे  दे\nखा  रहल  अथि। थसनोमेिोग्रातफक  अनुभव  थलअ , सोचू -\nगुणू , गीत  गबैत  नीपब , फ े र पातनक  फाहा  जकाँ ओस , पथिया हवा , बड्ड\n जाड, ररतनयां  पतहरने  अथि खाली  सलवार  आ फराक  आ मायक हाक 90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n- \n\"ई िौडी हमरा  जीअय नै  देत।  गे चद्दरर ओटढ़ ने  ले। \" आ करू  ऐ दृश्य\nक मंचन।  मुदा नीपै  कालमे  चद्दरर लेिा  जेतै , मैल  लेिेलाक  बाद हेतै  (अ\nनुवादकक  लेल  ई गप अथि।) \nआ आब सोचू  जे ई गुलो  मण्डिल नै  तिाकथित  भद्र समाजक गुलो \nकाननक घर अथि।  \nतिाकथित  भद्र समाजमे  सेहो  अतहना  भोर  होइ  िै, अतहना  ततला  सक\nरांतत  बाजल  जाइ िै, अतहना  नीपल  जाइ िै, आ अतहना  माय थचथचआ\nइ िै \"ई िौडी हमरा  जीअय नै  देत।  गे चद्दरर ओटढ़ ने  ले। \"  \nगुलोक  पररवारक  भोरुका  आन  सभ  बात  सेहो  अहाँक ेँ एतऽ  भेि जायत\n। \nगुलोक दोसर  खण्ड \n\"हमरा थचहहै थिही ? ने थचहहै थिही तऽ चीहह ले। हम थिऐ गुलो मण्डिल। \nअही चौक पर घर िै। हमरा संगे ठ े ठपनी क े लही तऽ बूझझ ले। हम थिऐ \nगुलो मण्डिल। \" \nफ्लैशबैक  एक पाराग्राफमे, गुलोक  बाप मुनीलाल , गुलोक  दूिा िोि ब\nहीन , ओकर  मायक मरब , बापक रेलवेक  नोकरी  िोडब, सहरसाक \nरेलवेक बडाबाबू बनरजी साहेबक मोन नै रहै जे मु नीलाल नोकरी \nिोडय, ओकरा बडका -बडका झजहदा कबइ क े  देतै? मुनीलालक जेठकी \nबेिीक मांग तीन संतानक बाद पोिाय गेलै , मुनीलाल सभक ेँ  अपने लग \nलाए आनलक। नातत चरफर -चलाक रहै  (महेहदर ).. बासडिीह थलखा \nलेलक ै । गुलो भातग कऽ कोसी चौक , थसपौल आतब गेल। तबहार \nसरकारक जमीनपर बथस गेल।     \nरेलवे  मे रहैत  मुनीलाल  लोहा -\nलक्कडक  बहुत  सामान  बनबेने  रहय।  िोि-\nपैघ खुरपी , कोदारर , खंती , दतबया, क ु डहरर, भाला , बरिी।  ई सब  अख विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 91 \nतनयो  गुलोक  घर  मे िै। इएह  ओकर  बपौती  थिऐ। बाप-\nपुरखाक  िोडल  और  क ु इि नै  िै। \nफ े र ररतनयांक  चंचलता। ओकरा स्क ू लमे पाँच सय िाका भेिल \nरहइ , पोशाक राथश। दीदीजी कहने रहइ - 'जुर्त्ा कीन थलहे। ' मुदा गुलोक \nदोसर बेगरतामे से खचत भऽ गेलै , ररतनयाँ कहै िै .. सभिा चाटि गेलह।  \nगुलोक तेसर खण्ड \nिोिुआ (गुलोक  िोिका बेिा) आ ररतनयांक  काजक प्रतत दृधष्टकोणक  \nद्वह द्व। \nगुलोक चाररम  खण्ड \nएक मास  पतहने  गुलोक  बडका बेिा अरजुनमा  पतनजाब  (पंजाब नै - \nअनुवादकक  लेल  टिलपणी ) चथल  गेलै।  क ं दाहावाली (अरजुनमाक  बौह )\n आ सुजीत  (अरजुनमाक  बेिा)। \nररतनयाँक  पेिमे चाली  िै कारण  ओ पचपच िूक ै िै। \nनया  साल  टदन  माि बनल  रहय , कारण  नया  साल  आब उत्सवक  टदन  \nबतन  गेल  िै सभक  लेल।  ओइ टदन  ररतनयाँ  माि बोकरर  देने  रहय।  ओ\nना  रर तनयाँक  आग्रह रहै  मौंस  खेबाक।  \nगुलोक बगले मे अनवर एगो कठघरा मे बैठइ -ए। ऊ सुइया दै िै। एगो \nसुइया दइ क े  दस िका लै िै।  \nगुलोक  ससुरारर  िै बेला  आ ओकर  पत्नीक  नाम  िै बेलावाली।  \nपतहने  गुलोक ेँ गाजा पीऐत -\nपीऐत  दम्मा उखतड  गेलै।  माने  चारू  कात  गाजाक नशाक  व्यापार होइत\n हेतै।   से  बेलासँ  ओकर  सरहोझज  अपन  ननटद  माने  गुलोक  पत्नीक ेँ देख\nय आयल  िै आ कहै  िै- \"ई गजपीआ हमर  बहीन  कए मारर  देलक। \"  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ं दाहावाली जरना  उपरेलक  (जोगार  क े लक, तातक  कऽ नै  अनलक - अ\nनुवादकक  लेल  टिलपणी )। \nभतगनाक  तबयाहक  नोत  पुरबाक  क्रम, साडी , साया , तबलाउज  आ दू स\nय एकावन  िाका टदअ पडतै।  ओ सोनक  जाइए, िोिुआ आ ररतनयां  सं\nग िै। गुलोक  बिकी बेिी रुतनयाँ सेहो  सासुरसँ  सोझे ओतऽ आयल \nिै, बहीन ररतनयाँक ेँ  अपन सासुर लऽ जाय चाहै िै। मुदा ओ मना कऽ \nदेलक ै, लोक कहतै जे बाप रोगाह भऽ गेलै , टदन ितग गेलै तेँ पेि पोसै \nलए आयल िै। ओ बड्ड कानल , गुलो क ेँ  िगुहता  होइ िै , िौडी ई सब \nबात क े ना बूझझ \nगेलै।  कतनयाँ  दब िै मुदा मना  कररतै  तँ  कोनो  गज्जन बाँकी रतहतय  (\nकोनो  कमत बाँकी रतहतय , इज्जत तँ  िोि शब्द िै- अनुवादकक  लेल  टि\nलपणी ), \"माररयो  खइतौं ..।\" \nररतनयाँ  लेल  सोनक  कोनो  तीरिसँ  कम नै  कारण  ओ अखैनधरर  रेलगा\nतडयो नै  देखने -\nए, माने  चढ़ल  तँ  नतहये  अथि, देखबो  नै  क े ने अथि, माने  मात्र सुनने  अ\nथि। से  दूिा इल्ण्डिया िै। \nगुलोक पाँचम  खण्ड \nघूर -\nधुँआ।  \"अनवर  कोनो  जवाब नै  दै िै। ऊ पतहने  कएक बेर  मदद क े ने िै,\n िाका देने रहै , दवाइ देने रहै , सुइया देने \nरहै।  ... गुलो  घुरबै  के नाम  नै  लै  िै।\" \nगुलोक छअम  खण्ड \nराझजनदर  डिीलर आ ओकर  समदाही  इनरा  गानही। इनरा गानहीक \nजेठका डिोमा तकराना क े  दोकान करै िै। दोसर बेिा क े  पानक दोकान \nिै, सब तरहक चाजतर राखने -ए आ एकिा मोबाइल चाजत करइ क े  पाँच \nिका लै िै। पुनरबास मे बहुत कए तबजली नै िै। तेसर बेिा मोबाइल  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 93 \nररचाजत करइ -ए, तफथलम आ गाना  डिाउनलोडि करइ-ए। फोिो एसिेि \nकरइ -ए। फोिो खींचइ -ए। चाररम बेिा बरजेश   दवाइ क े  दोकान करइ-\nए। ओकर कहब िै - 'कोनो डिाक्िर आ हमरा मे फरक एतबे िै जे डिाक्िर \nकए तडिगरी िै आ हमरा तडिगरी नै िै। \nगुलोक सातम  खण्ड \nक ं दाहावालीक ेँ मलहदक  चाँपमे मखानक  कमौनीक  नव -\nरोजगार  भेिलइ -ए। \nसुखबा  अपन  माय कए घर  सए  तनकाथल  देलक।  ओ िै इनरा  गानहीक  \nतपततया  सासु।  \nसुखबा  माय कए घर  लाए  आनलक।  \nगुलोक आठम  खण्ड \nमूंगक बीया बाउग हेतै , हरवला  चास , समार  आ चौकी दइ के अढ़ाइ स\nय मांगै िै। \nकल  ठीक करेबाक  िै। \n\"एमपी के एलेकशन  थिऐ। कांगरेस  रंजीता  रंजन  कए ठाढ़ क े ने-\nए।\" नरेशबा  रंजी ता  रंजनसँ  गुलो  केँ एक हजार  िका टदएतै , गुलोक  घर\nमे िहिा भोि िै। मुदा नरेशबा  तनपर्त्ा  भऽ गेलै। \nमुदा फ ु लबा मोदीक ेँ झजतेतै , मुदा गुलो  नै  जाएत  मीटििंगमे \"तोरा  (फ ु ल\nबाक ेँ) मोिका गड्डी भेिल  हेतौ।  तू  कर  गे (मीटििंग)।\" \nफ े र घरक  झगडा , क ं दाहावाली ससरफानी  बनेलक  आ गरदतन  मे फ ँ सा \nलेलक।  क ं दाहावाली बोइनवला  गहूम  डिराममे बन्न कऽ ताला  लगा  नैहर  \nचथल  गेल।  \nगुलोक नअम  खण्ड  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगुलोक  दूिा घर  भाथस  गेलै।  \nबाबा कहलक ै , घरपर  मरिाउर  िीि देने  िह।  जंतर  देलक ै, मुदा ओ को\nनो  काजक नै।  \nकालीबहदीक  सेवा , भगैत , फ ु लहाथस।  आब क ु शक कलेपो  नै  लगतै।  \nगुलोक दसम  खण्ड \nिोिुआ काज करैए  तपलाइ  माथलक  दशरि मण्डिल ओइठाम। कल  ठी\nक करबैले  १२०० िाका एडिवांस मांगैए, १००० भेिै िै। मुदा कल  ठीक\n करेबाक  बदला  ओ साइतकल  कीतन  लैए  कारण  अरजुनमा  अपन  पाइसँ\n कीनल  साइतकल  बेथच लेने  रहै।  ओकरा  देखेबाक  िै। \nअनवर  ररतनयांक  बोखार  उतारबाक  लेल  गोली  देलकइ।  \nगुलोक दस म  खण्ड \nगुलो  केँ दूिा सुपारी  दूिा नोत  मे आयल  िै- एकिा लालो  पल्ण्डित के पो\nती  के तबयाह , दोसर  सारर  के जैधी  के तबयाह।  \nगुलोक एगारहम  खण्ड \nगुलो  माथलकसँ  िॉचत मांगत , ओ नै  देतै  तऽ  एक्को गो आम तक लुच्ची भो\nग नै  हुअय  देत।  \nबाँस  डिेढ़ सय  सए  कम मे नै  भेिै िै, गुलो  चोरा  कए बेचत  तैं  एक्क े सय  \nमे टदअय पडतै। पाच िा बाँसक पाइ भेिलै , पान सय मे ररतनयाँ पाठी \nतकनलक। घतडए घंिा मे पाठी ररतनयाँ कए चीहह गेलै।  \nतगरहत  िौचत नै  देलक ै, अपना  पचास  िका लगा  कए तकनलक।  \nचोरबा  सौंसे  गािक लुच्ची थससोतह  लेलक ै ।  एकिा ठक ु रबा सेतनयल  चो\nर  िै।  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 95 \nररतनयां , झुतनयां  आ बरस्सेरवाली  लुच्ची चोरबैए।  \n'पकडलकह नै ?'- ररतनयाँ पुिलक ै ।  \n'ऊ बभना हमरा पकडत ? ..\" (बरस्सेरवाली ) \nगुलोक  बडकी बेिी रुतनयाँ  बीनामे  तबयाहल  िै। अनवरक  मोबाइलपर  \nफोन  एलै  ओकर।  गुलो  ओतऽ  जाइए, िोिुआ सेहो  सङ  जाइ िै। ररतन\nयांबला  लुच्ची सनेस  बतन  जाइ िै। \nमूंगक पतहल  तोड  ररतन यां सतलरेनमाक ेँ  देलक , ओ बीस  िाका देलक ै । \nरुतनयाँ  के दीयर  नेरहू  एलै , ओ चुपचाप ररतनयां  के देखैत  रहइ -\nए आ मुस्की िोडइ-ए। \nदशरि मण्डिलक साढ़ूक  लडका  नेपालमे  िै, ररतनयां  लेल  किा अबै िै।\n मुदा गुलो  चारर  मासक  िेम मंगैए, अरजुनमा  नालायक  िै मुदा तैयो  ओ\nकरासँ  पुितै।  \nगुलोक बारहम  खण्ड \nअनवरक  मोबाइलपर  फोन  एलै  अरजुनमाक , ओ रबातड  दै िै। \nगुलोक ेँ खोंखी  होइ  िै, दू सय  िाकामे दू कट्ठा िोकडा ओलइ  के बात  भे\nलै।  कतेक  गरदा  फ े फडामे गेल  हेतइ।  खौंत  बातड देलक ै, दस  िाकाक पं\nखा  िूटि गेलै  मुदा नंगडा  दोसर  बदथल  देलक ै । \nगुलोक तेरहम  खण्ड \nएक बेर  ररतनयाँ  गिपक्क ू आम  लाए  कए गेल  रहै  तऽ  माथलक  पचास  \nगो िाका देने  रहै।  मथलकातन  खाइ  लए  देने  रहै।  \nबेलावालीक  बोखार  उतररते  नै  िै। कोन  िौडा, कोन  मौगी काए िा आ\nम लाए  गेलइ।   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगुलो  भरर  रातत  ििपि करैत  रहल।  दम फ ु लइ आ खोंखी  होइ।  \n\"बुटढया कए बोखार  लागल  िै। ओकरा  (गुलोक ेँ) अपना  उठले  ने  हो इ \nिइ।.. \nिौडी असकरे  कखून  घर  तऽ  कखनू  गािी दौडैत  रहइ  िइ। िौडा आठ \nबजे धरर  सुतले  रहै  िै।\" \nगुलोक अन्न्द्तम खण्ड \nगुलो  सात -आठ िा नभका  खुट्टा  काटि कए राखने -\nए। .. आब तऽ  सक े  ने  लागइ  िै जे क ु िो करत।  \nररतनयाँक  पाठी खाइ -पीअइ नै  िै। नै  जातन  की भाए गेलै।  \nआन  बेर  गुलो  राततओ  कए गािी ओगरैत  रहय।  अइ बेर  नै  ओगरर  भेलै\n। आब ओते  पैरुख  नै  िै.. \n...क ं दाहावाली पहुँच  गेलइ।  'पपा, कल  वला  धमसतरी  कए बजा आन\nथिन।  ठीक काए देतै। ' \nगुलो  बाजल - \n'कतनयाँ , ओइ मे एक हजार  लागतै।  हमरा  हाि पर  एक्को गो िका नै  \nिै।' \n'बजा कए आनथिन  ने।  जे लागतै  से  देबै।' \nअरजुन  पतनजा ब सए  घूरर  आयल।  \nभतगना  मतहनदर  जे बेइमानी  सऽ  गुलोक  घराडी  गुलोक  बाप सऽ  थलख\nबा लेने  रहै  से  ठकहरबा  भतगना  सुनलक ै  जे ममा बेमार  िै त  भेंि करय  \nएलै।  गुलो  ओकरा  अवाच किा कतह  देलक ै । \nमतहनदर  सतलराएन  भगवानक  पूजा करेलक।  ररतनयां  ओतऽ  गेल , भौ\nजी राततमे  रोतक  लेलक ै ।  ररतनयांक ेँ  पता  चललै  जे गुलोक  मन  बहुत  खरा विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 97 \nप िै। ओ भोरे  आतब गेल।  \nऐ उपन्द्यासक महा -अन्द्त... कला देखू .. \nमाय रतुका  पूजा टदआ पुिलक ै । औतौका  हाल  सुनबइ  मे ररतनयां  कए \nमन  नै  लागलै।  माए कए कहलक - \n'माय, पैसा  दही  ने।  बबा कए गोली  लातब  दइ थिऐ।' \n... \nररतनयां  कनहा  पकतड कए डिोलेलक ै- 'बबा!' \nक ु इि नै।  कतौ  क ु इि नै।  \n'माय, दौड गे। देखही  ने  बबा कए की भेलै  गे! बबा हौ ! हौ  बबा! बबा \nहौ  बबा!' \n... \n'हंसा  उतड गेलै। ' \nफ े र पाइक अभावमे लकडी  नै  आ लकडीक  अभावमे गुलोक ेँ गातड देल  \nजेतै।  \n\"... भूमकम होइ  िै हौ !\" परमेसर  बाजल।  \n... \nभूकम्प फ े र एलै।  \nऊक दइततए  ता  दू गोिे मोिरसाइतक ल  सए  एलै , कहहैया आ जगदीस।  \nफ े र मृत  गुलो  अस्पताल  जाइए, ओकर  पोस्िमाितम होइ  िै, भूकम्पसँ  गु\nलो  मरलै  से  पतहनतहयेसँ  अस्पतालमे  हल्ला  रहै , से  कागच बतन  गेलै।   98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ े र दोबारा  गुलोक ेँ असमसान  आनल  गेलै।  ऊक देलक ै िोिुआ, दुनू  \nकोदरवाह  माटि सए  गुलोक ेँ तोतप  देलक ै । \nतकि ु खरहू  आ जनीजातत  जे मुसलमान  रहै  से  आतग दैत  आ दफनो  हो\nइत  देन्ख  बाजै िै- ई तहन्नू  हइ  तक मुसलमान .. तहन्नुओ  के कोनो  धरम  ह\nइ!... धरम  ले  के की होतइ ? पैसा  होइ  हइ  त  बालोबच्चा गुजर  कररहइ।\n... \nनेता / मंत्री सभक  भूकम्पक बाद अनुकम्पा राथश  देबाक प्रततयोतगता।  \nकोनो  प्राक ृ ततक आपदा एलापर  क े ना मुइल  लोकक ेँ अनुकम्पा राथश  दे\nबालेल  आपसमे  प्रततयोतगता  होइ  िै आ से  हयूज मे रहबाक  लेल , से  ले\nखक  एतऽ  देखबऽ  चाहै  िथि। \nवाडि कधमशनर  पनरह  सौ  िाका.. \nएमपी .. पाँच हजार  िाका.. \nमंत्री... दस  हजार .. \nसरकारी  आदमी.. चारर  लाखक  चेक.. \nआ फ े र ओइ पाइ लेल  रगडा .. \nजगदीस  केँ ओइमे सँ  एक लाख  चाही। \nमुदा लेखक  घुरै  िथि ररतनयाँ  लग।  \n\"ररतनयां  उदास  अय। बबा मन  पडै िै।.. दाइ गे! कते  साफ  अबाज रहै।\n.. ओकरा  भेलै  जे हाक  दइ- बबा! हौ  बबा!..\" \n  \nरमता  जोगी  \n   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 99 \nयात्रा हििरणी , डायरी  रूपमे।  लेखक  थलखै  िथि-[०५.०३.२०१९] \n\"मैथिलीमे  अखनधरर  जे  यात्रा साहित्य थलख ल  गेल  अथि, ताहिमे  \nअमधकांश नीरस  आ बेजान  अथि। अनािश्यक हििरण  आ मित्ििीन \nसूचनाक  भण्डार  अथि। ओहिमे  इहतिृत्तात्मकता बेसी आ \nआख्यानपरकता  कम  िैक। डायरी  शैलीमे  थलखल  ऐ िृत्तांतमे इहतिास \nआ पुरातत्िक बारीक  आ ब्यौरेिार अन्द्िेषण नै  अथि। हिक्षभन्न देशक \nजीिन -शैली  आ संस्कृहतकेँ आलोहकत  करऽिला  रोचक  मानिीय  प्रसंग \nअथि।\" \nलेखक  आस्रेथलयासँ  प्रभािी िथि- 'आस्रेथलया  हिकथसत, समृद् , \nस्िच्छ, शुद्  आबोििा आ उन्नत जीिन  स्तर बला  देश अथि।.. गरीबी , \nअथशक्षा आ सामाद्धजक भेदभाि नै  रिलाक  कारणे  ओतौका जीिनमे  \nबहुत  शात्न्द्त िैक।' \n  \nिमरा  मोन  पिैए जे  एकिा िम र  संगी कोनो  परीक्षा दइले  दरभंगा  गेल  आ \nयूहनिर्सिंिी एररया  घूमम  कऽ चथल  आयल , किल क जे  दरभंगासँ  नीक  \nशिर  तँ पूरा  हबिारमे  कोनो  नै  िै। ओना  तँ लेखक  किै िथि जे  हुनकर  ऐ \nयात्रािृत्तान्द्तमे इहतिास आ पुरातत्िक बारीक  आ ब्यौरेिार अन्द्िेषण नहि \nअथि, मुदा  उपरका  अनुच्छेदक आलोकमे  िम  ऐपर  ध्यान टदआबऽ चािब \nजे  ज ख न  सन्  १७७८ मे  हब्रिेन अमेररकाक  कॉलोनीसँ  िाि धो लेलक  तँ \nअपराधी  सभकेँ पठेबा लेल  िजीहनया  आब ओकरा  ल ग नै  रिलै।  से \nकैप्िन हफथलप  तीन  जिाजमे  पशु, बीआ, भेिा, िर  आ ६ िा िोि जिाज  \nआ १४०० महिला  पुरुष  जइमे  सँ अदिा अपराधी  रिथि, ल ऽ कऽ २६ \nजनिरी  १७८८ केँ ितशमान थसडनीक  तिपर  पहुँचला , आ आस्रेथलयाक  \nचारू  कात समुर  तिसँ मूल  आटदिासीकेँ भीतर  परती  टदस आस्ते-आस्ते \nधकेल  देल  गेल।  मूल  हनिासीक िािरिोल (जलस्रोत ) पर  कब्जा  कऽ \nलेल  गेल , आ आइयो ज ख न  २६ जनिरीकेँ  ओतऽ ऑस्रेथलया  टदिस \nमनाओल  जाइए , मूल  आटदिासी ओइ टदन  शोक टदिस मनबैत  िथि, \nआब ओ ररजिेशन  (अधूसूथचत बोन ) मे  रिैत िथि। मुदा  जेम्स  कुक  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nज ख न  न्द्यूजीलैण्ड  गेला  तँ ओतुक्का मूल  हनिासी  माओरी  सभक संग \nनीक  व्यििार केलन्न्द्ि। \n  \nआब आउ रमता  जोगी  पर - \n[३०.०९.२०१८] अपन  पुत्र कुमार  सौम्य संगे हबजनेस  क्लासमे  ओ \nमेलबॉनश  हबदा भेलाि।  \nपैघ बेिा संतोष कुमारकेँ  पहुँचलापर  फोिो पठबैत िथि। बेिा कुमार  \nसौम्य सी.ए. िथिन्द्ि आ पुतोहु  मधुथलका  (मधु ) सॉफ्ििेयर इंजीहनयर , \nबेिा जाहतयेमे  हबयाि केने  िन्न्द्ि से देखेबा  लेल  लेखक  हनम्न  िाक्यक \nप्रयोग करैत  िथि- \"भािा-अदौरीक  तीमन  बन ल  िैक। अदौरी  \nमधुथलकाक  मम्मी  जयमाला  यादि...\"। \nसैंक्चुअरी लेकक  हकिु भारतीयक  दोकानक  चचाश अथि आ पतंजथल  \nउत्पादक सेिो। चारर  माससँ  सौम्य कैंसर  पीहित मायक  मृत्योपरान्द्त सेिा \nकेलन्न्द्ि आ आब हपताकेँ संग अनने  िथि। सौम्य किै िथिन्द्ि जे  \nसंतोलाकेँ  ऑस्रेथलयामे  ऑरेन्द्ज नै  मेंडेररन  किैत िैक। प्िाइंि कुक \nमेलबनशक  पिबररया  भाग थिऐक। एतय इंहडयन  आ अफ्रीकन बेसी रिैत \nअथि, क्राइम सेिो िोइत िैक (तेँ िोइत िैक- से लेखक  नै  थलखने  िथि।) \nस्िस्स्तका गोयनका  (सी.ए.) आ आनन्द्द गोयनका  (सॉफ्ििेयर \nइंजीहनयर )क चचाश अथि। हिन्द्दी हफल्म  'सुईधागा'ऑस्रेथलयामे  लागल  \nिै। डोसा ििमे सब सुन्द्दर भारतीय  युिती िेरेस िै। एकिाक मुस्की \nलम्बा  िलै ... लेखक  सोचैत िथि- ओ हकएक मुस्कायथल ?... जे  िो, \nसुखायल  जीिनमे  एिन  तरल  आस्त्त्मक अनुभूहत  हकिु क्षणक लेल  सुख  \nदऽ जाइत  िैक। \nभारतसँ  सुखद  समाचार  एलहन , यूहनिर्सिंिी पेंशनक  बकाया राथशक  \nभुगतान  लेल  तत्पर भेल।  दूर -दूर  जाइबला  रेनकेँ  एतऽ हबलाइन  रेन  \nकिल  जाइत  िैक, ताहूमे  दुघशिना नै  घिैत िैक। थसिीमे  राम  चलैत  िैक,  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 101 \nकलकत्ते िामे  राम  नै  िै, मुदा  एतुक्का राम  नीक  िै। \nकेदार  काननक  भाहतज  राहुल  ित्ससँ गप भेलहन।  ओ आ हुनकर  पत्नी \nअक्षश्वनी, दुनू  इंजीहनयर  िथि आ मेलबनशमे  नोकरी  करैत  िथि, बेिी \nअयस्का। हकशनपुरक  अिम द नोमानीसँ  सेिो गप भेलहन।  \nदू िा िब्सी आ महिलाक  थचथचयायब सुनलन्न्द्ि। हनग्रो आ िब्सी \nअपमानजनक  शब्द थिऐ जेना  मधुबनीक  थसमराक  हगदरमाा़िा, ओकरा  \nबंजारा  कहियौ, जेना  पाहकस्तानमे  पश्तूनकेँ अपमाहनत  करैलेल  पठान  \nकिै िै, मुदा  भारत  मे  लोक  पठान  िाइिल सेिो राखैए।  आगाँ जा  कऽ \nलेखक  मुदा  िब्शी शब्दक किलासँ  अपनाकेँ  दूर  करै  िथि। \nससुर  पुतोहुक  (सासु-पुतोहु  नै ) केर  सम्बन्ध फररिायल  अथि। \"कतेक \nगाजशन मधयापूता ल ग गेल  तऽ ओहि देशक मुरा  पहिनहि कीहन  लेलक।  \nअहूँ  जँ  ओहिना कररतहुँ  तऽ िमरा  बड्ड खराब  लगैत।  मधु  िोिे आउि \nस्पोकेन िथि।\" \nमेलबनशक  रॉकबैंडक  दुगाशपूजा। -ऐठाम  हििंसाक कोनो  स्थान  नै  िैक। चारर  \nसाल  पहिने केदार  कानन , सुस्स्मता, िुस्सी आ रम ण  कुमार  लसिंि संगे \nतारानन्द्द हियोगी ल ग महिषी  मिाअष्टमी  मे  गेल  रिथि, माँ  ताराक  दशशन, \nबथल  प्रदान, फेर  कारूिान  , लोक  दूध चढ़बैत अथि। हियोगी किैत \nिथि- तारािानमे  रक्त बिैत िैक आ कारूिानमे  दूध बिैत िैक! \nकार  ड्राइिर बेसी महिले।  \n\"ऑहफसक शराब  पािी, मधु  िैंगओिरमे  िलीि। \" \nसौम्य ऑस्रेथलयामे  बसय चािैत िथि तीन  साल  भेल  िन्न्द्ि, चारर  साल  \nपूरा  िेतन्न्द्ि तँ नागररकता  लेल  अप्लाइ  करताि। \nएक्केिा चद्दररमे  एक दोसरसँ  सिल  दू िा स्त्री सिकपर  चल ल  जाइत  \nिथल।  बहुत  सम्भि जे  लेस्स्बयन िो।\"  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशथश कपूर  अपन  हिदेशक अनुभिमे  किने िलाि  जे  हुनकर  दोस्त सभ \nएक दोसरासँ  िूहब कऽ िँसी मजाक  करैत  िला  तँ ओतुक्का लोककेँ  िोइ \nिलै  जे  ओ सभ गे िथि। से लेखक  ठीके भद्धजयेने िेताि। \nसौम्य ओतऽ बसऽ चािैत िथि मुदा  मधुकेँ  डर  िोइत िन्न्द्ि। \nलेखकक  प्रोफेसर मिेन्द्र झा सँ गप भेलहन , जून -जुलाइक  पेंशन  आयल  \nिन्न्द्ि। ओ चािै िथि आ केदार , कामता , हिनय  कुमार  झा, िैद्यनाि झा \nचािै िथि जे  ओ ओतऽ खूब  साहित्य थलखथि।  म डर  उपन्द्यासक पहिल  \nअंश अंहतकामे  माचश २०१६ मे  आयल , फेर  नै  आयल । २४.१०.२०१८ केँ \nएकिा न ि उपन्द्यास थलखब  प्रारम्भ केने  िथि। नाम  फुरायल  नै  िन्न्द्ि। \nसक्च्चदानन्द्द सच्चूकेँ 'म डर ' के अंश बहुत  नीक  लागल  िलहन।  मैसेज  \nपठौने  िलन्खन्द्ि।  \nलेखकक  पुनिाशस (सुपौल ) िला  खेतक  धान  कटि जेतन्न्द्ि, बिाइ देने  \nिथिन्द्ि। भरेबाक  िन्न्द्ि, जँ  बिेदार फेर  हकिु बाउग कऽ देलकन्न्द्ि तँ फेर  \nकए मास  लिहक  जेतन्न्द्ि। दू गोिेसँ गप भऽ रिल  िन्न्द्ि, पाइ िाहन कऽ \nठहक लेतन्न्द्ि तकरो  थचन्द्ता िन्न्द्ि। \nमधु  तीन  हगलास  ह्वाइि िाइन  (देसी शराब )क ऑडशर दैत िथिन्द्ि, स्िादा \nतािी जकाँ  िैक। \nसौम्य एकिा जापानी  व्यंजन सुसी (बथसया भात आ मुगाशक बन ल ) ऑडशर \nकरैत िथि। \nसमुरी  माँि  बारामुंडी , मुदा  पोखरर , चांप आ धारक  माि  सन  स्िाद नै।  \nरम ण  कुमार  लसिंिकेँ 'फेरसँ  िररयर ' काव्य संग्रिपर कोनो  पुरस्कार भेिल  \nिन्न्द्ि (पुरस्कारक नाम  नै  थलखल  िै), ओ गुलो  केर  हिन्द्दी अनुिाद  कऽ \nरिल  िथि (२८.१०.२०१८)। \n२९.१०.२०१८- चारर  पेज  थलखलन्न्द्ि  एतबो रोज  थलन्ख  लेताि  तँ एक \nमासमे  उपन्द्यास तैयार  (जापानी  उपन्द्यासकार िारुकी  मुराकामी  प्रहतटदन \nहबनु  नागा  केने  १० जापानी  पन्ना थलखैत  िथि- मोिामोिी  १६०० शब्द)।  विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 103 \nन गर  पररषदकेँ  ऐठाम  हिनढम  किैत िै। अफ्रीकी अक्षभिादन- मुट्ठीपर  \nमुट्ठी िकरेलक।  माइकी  काडशसँ अिाँ मेरो , बस आ राममे  सफर  कऽ \nसकैत िी। एकिा स्िेशनक अजीब  नाम - एयरक्राफ्ि। \nहडब्बामे एकिा मांगैबाली  चढ़ल , सौम्यकेँ भेलहन  जे  ओ ड्रनस केर  खाहतर  \nमंगैत  िोयत। फेर  नीचाँमे  ओकरा  देखलहन , थसगरेि मुँिमे  दबेने  अबैत, \nिातीकेँ म ल ल क जेना  लाइिर  ताहक रिल  िो.. भररसक  कामुक  इशारा..। \nलेखककेँ  िेमोनलोहबनक  स्तर सामान्द्य राखक  लेल  मासमे  एक बेर  एनफो  \nइंजेक्शन  लेबऽ  पिैत िहन।  \nआइ नोत  अथि। हिकास, हप्रयंका, अक्षभषेक, हनमध  आ अक्षश्वनी..। \nहिकास आ अक्षश्वनीक नोकरीपर  खतरा  िैक। िािासँ हनमधक  मायक  \nफोन  आयल  िैक। \nनौआक  दोकान ... एकिा महिला  दोकानक  हिसाब-हकताबमे  लागल  \nअथि। तकल क.. बुझेलै  जे  िम  पहिनहिसँ देन्ख  रिल  थिऐ। ... ओ िमरा  \nटदस तकल क। िम  ओकरा  टदस तकथलऐ।  िमरा  डर  भेल।  ओकरा  की \nभेलै ? \nअफ्रीकनकेँ जँ  िब्शी या ब्लैक  किबै तऽ ओ नाराज  भऽ जायत।  सब \nअफ्रीकन कारी  आ लंबा  िोइत अथि। बहुत  कम्मे  एिन  िोइत अथि ज कर  \nगढ़हन  नीक  िोइत अथि। ई संयोगे थिऐ जे  रेस्त्राँमे मिजूद  अफ्रीकी युिती \nसुन्द्दर िथल।  \nसौम्यक ममत्र जसिंत  लसिंि, हबयाि ईसाइ एंजेलीनासँ।  धमश पररितशन केर  \nकोनो  चक्कर नै , यज्ञो िेतै आ चचशमे प्रािशना सेिो। \nसौम्य आ मधु  स्नोरकेललिंग..स्कूबा... दुनूमे  भाग लै  िथि। रीफक  दशशन, \nबोिक पेनीमे  शीसा लागल  िै। \nजेस  टिया आ बेकी बॉलडॉक .. एक दोसरसँ  गला  ममलैत  िी। आरम्भ  \nजेस  टिया करैत  अथि। बेकी के आललिंगनमे  एकिा चुम्बकीय तरंग  िैक।  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ्रॉनस रेस्त्राँमे घहियाल  के माउस  खा  सकैत िी। कंगारू  के खाल  कीहन  \nसकैत िी। आस्रेथलयाई  आटदिासीकेँ प्राचीन हडजेररडू  िाद्य बजबैत  सुहन  \nसकैत िी। \nएतऽ अपनेसँ  पेरोल  भरय पिैत िैक। \nआइ पहिल  टदन  पोकश (सुनगरक  माउस ) खा  रिल  िी। \nपैंन्निन पैरेड ... \nभोरे  केदार  के मैसेज  देखलहुँ।  डी एम  सािेब गप्प करऽ चािैत िि।... \nहुनका  खाली  द्धजज्ञासा रिहन  जे  मेलबनशमे  कोना  िी। िमहूँ  हनक्षिन्द्त \nभेलहुँ।  \nदेखथलऐ  दूिा लिकी  एक दोसरकेँ  कथसकऽ पकिने  चुम्मा -चािी ल ऽ \nरिल  अथि। बुझाइ-ए लेस्स्बयन अथि। आस्रेथलयामे  समलैंहगकता  िैध \nिै। गे गे संगे आ लेस्स्बयन लेस्स्बयन संगे हििािो कऽ सकैत अथि। \nअंकुर  आयल  िथि। ओ मधु  संगे पढ़ै िलाि।  \nदूिा जनानी  हडब्बामे चढ़थल।  मधु  बतेलथि  ई सभ रेभलसश अथि। हनशां  \nिला  सुइया ल ऽ कऽ मस्ती करैत  रिैत अथि। \nदू बीत के गोलमिोल  झबरा  कोआला  एगो ठाटढ़पर  गबदी मारने  बैसल  \nअथि... आलसी  जीि।  \nकंगारू .. सिममलू  \nएमू  थचिै.. उज्जर  पेथलकन ..लायर  बडश.. तस्माहनया  डेहिल्स (लुप्तप्राय)। \nऑस्रेथलयासँ  कुआलालम्पुर  फेर  िोची ममन्द्ि थसिी। एक करोि जनसंख्या  \nबला  शिरमे  ७० लाख  दुपहिया। \nदक्षक्षण हियतनाम , मैकोंग  नदी।  पहिल  बेर  धानक  किनी मशीनसँ   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 105 \nदेखथलऐ।  हियतनाममे  साँपो, कुकुिो खाइत  िैक। कुत्ता के माउंस  पुंसत्ि \nबढ़बैत िै से ओतऽ हिश्वास िै। \nहियतनाममे  मिाप्रकाश बड्ड मोन  पहि रिल  अथि.. \nथसिी िूर, चीनी  पगोडा, जकरा  बाल  बच्चा नै  िोइ िै से थचिै कीहन  कऽ \nउिा दैत िै। मधु  एकिा थचिै कीहन  कऽ उिा दैत िथि। \nिोची ममन्द्ि थसिीसँ िनोइ, उत्तरी हियतनाम।  ओतुक्का नदी   रेड  रीिर।  \nमधु  के सखी  रुथच  आ पहत गौरि ओतऽ भेिलन्न्द्ि। \nयात्रा िृत्तान्द्तबला नोिबुक िेरा जाइ  िन्न्द्ि फेर  भेि जाइ  िन्न्द्ि। \nरुथच  ब्राह्मण  िथि आइ.ए.एस. ऑहफसरक बेिी, गौरि राजपूत।  प्रेम \nहििाि केने  िथि। रुथचक  हपता ऐ हििािक घोर  हिरोध केलहन।  \nकठपुतली , कखनो  सोंथस तऽ कखनो  बोच बनैत  अथि। \nरुथच  संगे हिदाइ के आललिंगन िोइत अथि। \nकम्बोहडया अंगकोर  िात हिन्द्दू आ बौद्  धमशक सस्त्म्मश्रण अथि। भाइ \nयोगेन्द्र पाठक हियोगी अंगकोर  िातक बहुत  सूक्ष्म आ हिस्तृत अन्द्िेषण \nकयने  िथि। \nपब स्रीि के चौरािा.. पैंतीस सालक  आदमी .. िांि गलश सर ? ििी डालर  \nफॉर  िन  आिर। थसक्सिी डालर  फॉर  िन  नाइि।.. नो  आइ डोंि \nिांि।स्पेहनश महिला .. उनोस , दोस, त्रेस... (एक दू तीन ) \nपुिथलऐ - दोंदे क्षभभा उस्तेद (अिाँ कतय रिैत िी?) \nकिल क- एसपान्द्या (स्पेन)। \n..राहतमे  तरल  बेंग थचखैत  िी।  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबैंकाक, सुिणशभूमम एयरपोिश.. बीचमे  समुर  मंिन  के हबम्ब ठाढ़ करैत  \nमूर्तिं.. हिन्द्दीओमे चेतािनी  थलखल  िै.. कोई टिप्स निीं। बैंकाकक लम्बा  \nिात अरुण  मद्धन्द्दर। \nपिाया..  कृशकाय जजशर  बुद् .. बुद्क  एिेन मूर्तिं नै  देखने  िथलऐक।  \nराहतमे  एक बजे  मुम्बई  पहुँचब।  सम्राि ररसीि करताि। [०४.०१.२०१९] \n  \nपररचशष्ट- अंडमान  डायरी  \nथसतम्बर  २०१२- माद्धझल बालक  संजय  सपत्नीक पोिश ब्लेयर  जा  रिल  \nिथि, बजेलथि।  िम  सिरसासँ ओ मुम्बईसँ , पोिशब्लेयर एयरपोिशपर भेंि \nिोयत। \nिैस्की ल ऽ कऽ अन्नादुरै  ठाढ़ अथि, ओ चेन्नैमे  घर  बना  रिल  अथि, ओकरा  \nिोइ िै अंडमान  कहियो समुरमे  डूहब जेतै।  ओकर  राँचीक  ड्राइिर बादमे  \nअबै िै उदय। पोिशब्लेयरमे राँची  नाम्ना  एकिा मोिल्ले  िै। अंडमानमे  \nसभसँ बेशी बंगाली  अथि फेर  तममल।  \nनॉिश बे, हबसिकिी नोि पर  जे  फोिो िपैत िैक से अिी िापूक पिाि \nआ जंगल  के। एतऽ स्नोरकेललिंग, स्कूबा डाइहििंग, स्पीड बोि सभ िै। \nकोरल  रीफ  िै। नलासबोि  (पेनीमे  नलास ) बैसल -बैसल  सागरक  जीिन  \nदेन्ख  सकै िी। \nजॉली  ब्िायमे प्लात्स्िक प्रहतबस्त्न्धत िै। \nबरिंग जारिा  अटदिासी। ममत्र लल्लन  (हिनय  कुमार  झा, आइ.ए.एस.) \nबहुत  जोर  देने  रिथि, जारिा केँ जरूर  देन्खिेँ।  \nिैिलॉक आइलैंड।  \n   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 107 \nम डर  \n  \nसाहित्यप्रेमी सम्राि आ नेिा लेल  सपर्पिंत ई पोिी पुरुष -स्त्री सम्बन्ध आ \nपुरुष  प्रहतनायक म दन क संदेि केना  ओकरा  ित्यारा बना  दै िै, तइपर  \nआधाररत  अथि। फेर  अपराधी  बैकग्राउण्डक सम्बन्धी ओकरा  शरण  दै \nिै, से म दन क दुरुपयोग  कएल  जे तै ओइ सम्भािना  आ म दन क मानथसक  \nउद्वेलनक संगे उपन्द्यास ख तम  िोइत अथि । \nम दन क पत्नी राधा  थसलाइ -फिाइ कऽ कय घर  चला  रिथल  अथि। ओकर  \nबिकी बेिी शहनचरी  शहन  टदन  ज न म ल  रिै। मुदा  ओकर  कत्तौ पता नै , \nगम्िररयाबालीक  ब्लाउज  थसया गेल  िै, से दऽ अहबतै तँ बीस िाका \nभेटिहतऐ आ चाउर -अल्हू  बेसाहि कऽ ल ऽ अनैत।  अपने  जायत  तँ म दन  \nजँ  देन्ख  लेलकै  तँ ओदबाद कऽ देतै, ओ राधाकेँ  कत्तौ जाय  नै  दै िै। \nओकर  मािामे  संदेिक कीिा घुरघुराइत  रिै िै। \nमुदा  पहिने एना  नै  रिै, म दन  तकतान  करैत  रिै जे  राधाक  तेल -साबुन  \nसठलै  हक िै। ओकर  बाप कामेसर  आजाद  अपन  जमानाक  इण्िर  पास। \nबाप-हपत्ती जरे  रिै, पचास-साटठ हबगिाक जोतदार।  मुदा  मुदा  कामेसरक  \nहपत्तीक मृत्युक बाद क्षभन-क्षभनाउज आ कामेसरक  हिस्सामे पाँच बीघा \nजमीन  पिलै , दू-बेिा, दू बेिी आ अपने  दू परानी।  सामाद्धजक काज  \nरोगीक  इलाजमे  कामेसरकेँ  बड मोन  लागै।  दुनू  बेिा जेना -तेना  बी.ए. \nकेलक।  म दन  बम्बइ भाहग गेल , ओतऽ राधा  मोन  पिै। ओतऽ बड्ड खिनी  \nसे घुरर  आयल , राधा  नैिर  चथल  गेल  रिै। ओ सासुर  गेल , राधा  थसनेमा  \nदेखऽ  गेल  रिै, ओकर  जेठका  साढ़ू संगे आ अत्तैसँ संदेि शुरू  भेलै।  \nराधाकेँ  हिदागरी करा  कऽ कामेसर  आन ल क। शहनचरी  भेलै , करमू  भेलै।  \nमुदा  म दन क संदेि कम  नै  भेलै , पिरा  आ मारर -पीि शुरू।  \nम दन  आ हकशोर  दुनू  भाय क्षभन्न भाय गेल।  कलममे  आिापर एकिा \nशीसोक गाि सून्ख  गेलै , ओकर  दाम -िाप केलक  मुदा  हकशोर  अिंगा  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलगा  देलक , गहिकी भिहक गेलै।फेर  हबकेलै।  \nम दन  आ कमलामे  मारर  बझलै , म दन  ओकर  कान  काटि पिा गेल।  \nकमला  केस काय देलकै , कामेसर  २-३ सय िाका दय पुथलसकेँ  शान्द्त \nकेलक।  पीसा मदनकेँ  िेम्पो जोगार  काय देलकै , हपपरासँ  थसपौल  आ \nथसपौलसँ  हपपरा  चल बऽ लागल।  कामेसर  राधाकेँ  हिदागरी करा  कऽ \nआहन  देलक  मुदा  माय  ओकरा  लेथस  देलकै - \"ओकरा  सैंत, नै  तँ नाक  \nकिा देतौ।\" फेर  मारर -पीि आ राधा  नैिर  हतनिोथलया  चथल  जाइए।  राधा  \nके पएर  भारी  रिै। \nमैटरक  पास केला  पर  राधा  इंिर मे  नाम  थलखेने  रिय। तकर  परीक्षा के \nफारम  भराइ  िै। ओकर  सखी  सासुर  सए अिी खाहतर  आयल  िै। कौलेज  \nराघोपुर  मे  िै। राधा  फारम  भरइ-ए.. \nएकिा एिनो सम य रिइ जे  ... म दन  ओकरा  हनिशस्त्र काए दइ। .. अइ \nसए बटढ़ कए और  कोनो  आनन्द्द जीिन  मे  नइँ  िै। लेहकन  आब नइँ।  \nआब तकलीफ  िोइ िै। राधा  कए िोइत रिै कतहु  भाहग-पिा जाय।  \nककरो  संगे उढ़रर  जाय।  अशोक.. ओकर  आँन्ख  मे  अपना  लेल  थसनेि \nदेख  इ-ए।... राधा  कए शहनचरी  मोन  पिै िै। करमू  मोन  पिै िै। कोर  के \nदुधपीिा बच्चा कय की िेतै? \nराधा  कए कैक िा लिका  मोन  पिैत िै जे  ओकरा  चािैत रिइ।.. बेर  \nतोिइ, द्धजलेबी तोिइ, आम  दइ जामुन  दइ।.. ने  कहियो देि मे  सिइ।... \nकरज इन  िला  अपन  बिनोइयो...। ममठबोथलया  िै। एक बेर  जाि  मे  \nनेपाल  सए बि सुन्नर  कनिोपी आनने  रिइ। \nइंिर के ररजल्ि  हनकललै।  राधा  कए इंिरो मे  फस्ि हडहिजन  भेलै  (माने  \nमैटरकोमे  फस्ि हडिीजन  भेल  रिै)। राधा  के ससुरारर  पिरेमे  मिािीर  के \nघर  सए िोिे िटि कए िै। पिरा के दू िा लिकी  इंिर के परीक्षा देने  \nरिइ। म गर  ककरो  फस्ि हडिीजन  नै  भेलइ।  मिािीर  के फस्ि हडिीजन  \nभेलै , पिरा पंचायत के प्राइमरी  इसकूलमे  मास्िरी ल ए दरखास  देत। \nमुन्खया  किलकै  िाहकमके  कने  पैसा-तैसा टदअ पितै, जँ  ४-५ िजार   विदेह ३६१ म अंक  ०१ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६१)|| 109 \nलगतै  तँ पन रि सौ मानदेय  भेितै, ३-४ मिीनामे  िका ऊपर  भाए जेतै।  \nओ हतनिोथलया  अपन  बिीन के हिदाइ करबय आयल -ए। मिािीर  \nओकरा  किल कइ जँ  दरखास  देत तए राधा  कए पिरा इसकूल  मे  मास्िरी \nभेि जेतइ।  ससुरो  समाद  पठेने  रिइ। राधा  कए अपनो  मोन  रिइ। \nइंिर के परीक्षा ख तम  िोइते राधा  कए एगो बेिी भेल  रिइ। \nराधा  नौकरी  धाए लेलक।  आब म दन  गारर -मारर  हबसरर  गेल  रिय। \nमिािीर  कए ओिी इसकूल  मे  नौकरी  भेि गेलै।  रेखा  सेिो ओतहि आहब \nगेलै , ऊ राधाक  बहिना रिय, ओकरो  ससुरारर  पिरे रिइ। \nमुदा  मानदेयक  खोज  पुिारीक  बिन्ने म दन  राधाक  पिरेदारी  करय। ..एगो \nरघुनाि  सिनी रिइ। ऊ सब कए किने घुरइ - गोढ़नीक  कोनो  हबसबास \nनै !.. रघुनाि  हनिच्छ बताि रिइ। म दन  बताि नै  िै। ...नोकरी  िोिबा \nदेलकै।  राधा  घर  बैठ गेल।  म दन  म म िर  गेल  मदहत  लेल  मुदा  पान  सय \nिाका भेिलै।  मास्िरक मानदेय  बटढ़ कऽ चारर  िजार  भऽ गेलै।  र","size_mb":3.98,"has_text":true},"Videha 362.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 362.pdf","name":"Videha 362.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३६२ म अंक १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक \n३६२) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक \nकोनो अंशक िाया प्रवत एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि्यमसँ, \nअथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 200 4 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपहँरि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना / संग्रह \n(संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / संग्रह सभक कॉपीराइट ररनाकार / \nसंग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तक रो  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 362 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - छरि विदेह सम्मानसँ \nसम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-४४) \n१.२.अंक ३६१ आ ३६२ पर टिप्पणी (पृ. ४५-५२) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.क ु मार मनोज कश्यप- ट्रेण्ड (पृ.५५-५६) \n२.२.आचायय रामानंद मंडल - काम से राम की ओर  (पृ. ५७-६०) \n२.३.आचायय रामानंद मंडल - यशोदा माय  (पृ. ६१-६५) \n२.४.महाकान्द्त प्रसाद- ३ िा बीहनन कथा  (पृ. ६६-६८) \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बिोही'- मंगरौना (उपन्द्यास- खेप ९) (पृ. ६९-\n७१) \n२.६.जगदीश प्रसाद मण्डल- खखच्चनि (पृ. ७२-८०)   \n \n२.७.जगदीश प्रसाद मण्डल- मोिपर (धारावानहक उपन्द्यास सातम \nपिाव) (पृ. ८१-८६) \n२.८.रबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास)- १९ म खेप  (पृ. ८७-\n९१) \n२.९.डॉ नकशन कारीगर- अकादमी पुरूस्कार वला नांगैि (हास्य \nकिाक्ष) (पृ. ९२-९४) \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्डलक ५ िा कथा- कथा-१ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ९५-१०५) \n२.११.जगदीश प्रसाद मण्डलक ५ िा कथा- कथा-२ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १०६-११६) \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण्डलक ५ िा कथा- कथा-३ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ११७-१२५) \n२.१३.जगदीश प्रसाद मण्डलक ५ िा कथा- कथा-४ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १२६-१३३) \n२.१४.जगदीश प्रसाद मण्डलक ५ िा कथा- कथा ५ जइपर \nसम्पादकीय समीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १३४-१४०) \n   \n \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज नकशोर ममश्र- कोरोना: काल!  (पृ. १४२-१४५) \n३.२.आशीष अनचचन्द्हार- २ िा गजल (पृ. १४६-१४७) \n३.३.श्याम नबहारी ममश्र- हट्ठी जाि (पृ. १४८-१५१) \n४. विदेह सूचना संपक क  अन्िेषण  (पृ. १५२-१६०) \n \n \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६१ आ ३६२ पर  टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१ \nसाहित्य अकादेमी  अनुवाद पुरस्कार (मैथिली ) २०२२ प्रसंग \nतीन  टा  जूरी  रहथि  डॉ सविता  झा  सोनी , डॉ मित्रनाि  झा  आ श्रीिती  \nनीरजा  रेणु।  पवहने  अहााँक ेँ बता दी  जे  सावहत्य अकादेिी  िात्र  ब्राह्मणिादी  \nसभक ेँ अनुिाद  असाइनिेण्ट  दै  छै, सिानान्तर  धाराक  लेखकक  हकक ेँ \nिाररक ाँ । रत्नेश्वर मिश्र  जीक ेँ प्राइज  देबाक  वनणणय  दू  टा  जूरी  क े लन्न्ह, \nतेसर  गोटे  रुथस  गेला / गेली।  ऐ नाटकक  की जरूरी  छलै ? रत्नेश्वर मिश्रक  \nअनुिाद  बा सावहत्यसाँ कोनो  सरोकार  नै  छन्न्ह, अपना  जिानािे  \nइवतहासक नीक  ट्यूशन  चलै  छलन्न्ह , नोट  वबकाइ छलन्न्ह।  दोसर  \nअनुिाद  आब ई नै  करता , ज इ उद्देश्यसाँ क े लन्न्ह तकर  पूर्ति भ ऽ गेलन्न्ह।  \nसावहत्य अकादेिी  िैथिली  परािशणदातृ  समिवतिे  सभटा  चोरे -बनोर  छै, \nआब सावहत्य अकादेिीक ेँ चोर -बनोर  भे नाइ  परािशणदातृ  समिवतक  \nसदस्यता लेल  न्यूनति  क्िाथलविक े शन  घोवित  कऽ देबाक  चाही, कारण  \nनवहयो  क े ने छै ताँ सएह सभ  छै। हाँ तेँ एकरा  सभसाँ ताँ कोनो  आशा अथछये \nनै , िुदा  बाबू पुरस्कार लेवनहारक  वनलणज्जता  जबरदस्त  छन्न्ह, आ तइ \nपुरस्कारक ेँ स्िीकार  करबा  काल  जे  हुनकर  भािण  हेतन्न्ह से फ्र े ििे  \nलगबैबला  हेतै। \n२ \n१११म  'सगर  राहत  दीप जर य ' रहुआ  संग्राममे सम्पन्न भेल \nसावहत्य अकादेिीक  िैथिली  परािशणदातृ  समिवतक  अध्यक्ष डॉ. अशोक \nअविचल  व्यक्क्तगत आधारपर  १११ि  'सगर  रावत  दीप  ज र य'क \nआयोजन , ििणक  ३१ ददसम्बर  २०२२ शवन  ददन , रहुआ  संग्रािक  \n'आददनाि  िधुसूदन  पारस  िणण  संस्क ृ त िहाविद्यालय 'क सभागारिे  \nसिलतापूिणक  सम्पन्न  करबेलवन।  ३३ टा  नूतन  किाक  पाठ भेल।  पदठत  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 3 \nकिा  सभ पर  िैथिली  किाकार  लोकवन  दटप्पणी  क े लवन।  एतऽ विणभन्न  \nविधाक  १७ पोिीक  लोकापणण  सेहो भेल।  ई आयोजन  तीन -तीन  िासपर , \nििण  भररिे  चारर  खेप आयोजजत  होइए। प्रिि  'िार् च'िे , वितीय  'जून 'िे , \nतृतीय 'थसतम्बर 'िे  आ चतुिण  'ददसम्बर 'िे।  \nएतऽ वकछ ु िूलधाराक  सावहत्यकार नाि  नै  लेबाक  शतणपर सूथचत \nक े लन्न्ह, जे  अशोक अविचल  आ सात टा  गएर  थलटेरेरी  असोथसयेशन  \nसावहत्य अकादेिीक  िेम्बरथशपिे  एकटा  नाि  आगााँ अन ल क अथछ- डॉ. \nअज य क ु िार  झा  जे  अशोक अविच ल क भावगन  छथिन्ह  (वकछ ु गोटेक  \nअनुसार  िमियौत  वपसयौत); तेँ िूलधाराक  किाकार  लोकवन  १११ि  \nसगर  जावत  दीप  ज र यक बवहष्कार क े लवन।  ई पुछलापर  जे  तखन  विभूवत  \nआनन्द , हीरेन्र  क ु िार  झा , द ि न  क ु िार  झा  आ अशोक क ु िार  िेहता  क े ना \n१११ि  सगर  रावत  दीप  जरयिे  पहुाँचला, ताँ ओ सभ  सूथचत क े लवन  जे  तइ \nलेल  ऐ चारू  गोटेक  करार  अशोक अविचलसाँ भेलन्न्ह  जे  ओ एकरा  ११२ \nि  सगर  रावत  दीप  ज र य थलखता , िुदा  ओ कोनो  आिंत्रणिे  से नै  क े लन्न्ह \nआ बैनरपर  ऊपरिे  छोट  सन  'क्रि  ११२' थलखलन्न्ह।  तइपर  संचालक  \nहीरेन्र  क ु िार  झा  क उसक े लापर  अध्यक्ष विभूवत  आनन्द  सिेत  द ि न  \nक ु िार  झा  आ अशोक क ु िार  िेहता  २-३ घण्टा  बाद  खा पी कऽ ओतऽ \nसाँ प्रस्थान कऽ गेला , िुदा  सिानान्तर  धाराक  सभ  किाकार  भोर  धरर  \nगोष्ठीिे रवह  एकरा  सि ल  बनबेलन्न्ह।  एतऽ ई स्पष्ट कऽ दी  जे  ई क ृ त्य \nहीरेन्र  क ु िार  झा  पवहनवहयो  क े ने छथि  जे  विदेहिे  अणभलेन्खत  अथछ \n[८९ि  सगर  रावत  दीप  ज र य, औरहा  (लौक ही), १५.५.२०१३, संयोजक - \nउिेश  पासिान ; हीरेन्र  झा  िारा  क्रिांक  ९० नै  क े लापर  गोष्ठीक बवहष्कार \nआ हुनका  उसक े लापर  अशोक क ु िार  िेहता  सेहो बवहष्कार क े लवन ]। \nएतऽ ईहो स्पष्ट कऽ दी  जे  हीरेन्र  क ु िार  झा  लूज  टॉक  करैिे  िावहर  छथि  \nआ अपना  सङे आयल  लोकक  विियिे , कवनयो  जाँ ओ सभ  एम्हर -\nओम्हर  गेला , ताँ ढाकीक ढाकी वििििन  करै  छथि।  संगवह ईहो स्पष्ट कऽ \nदी  जे  सिानान्तर  धाराक  लेखक  लोकवनक  सगर  रावत  दीप  जरयिे  \nआगिनसाँ पूिण , ज खन  हीरेन्र  क ु िार  झा  सभ क बोलबाला  छलन्न्ह , \nगोष्ठीिे सभ  खा पी कऽ सूवत जाइ  छला  आ िात्र  किा  पढ़वनहार  असगरे  \nजागल  रहै  छला , ज कर  विरोधिे  आशीि  अनथचन्हार  किा  पढ़बासाँ िना   4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकऽ देने  रहथिन्ह , िुदा  िूलधारा  भोरिे  जे  न्यूज  देलक  तइिे  ई गप नै  \nआयल । ई सभटा  खेरहा  हि र  पोिी  प्रबन्ध-वनबन्ध -सिालोचना  भाग -२ \nिे  अणभलेन्खत  कएल  गेल  अथछ जे  उपलब्ध  \nअथछ http://videha.co.in/pothi.htm पर । सावहत्य अकादेिी  \nिारा  गत द स बखणसाँ सिानान्तर  धाराक  एकिात्र  स्थल  सगर  रावत  दीप  \nज र य केँ गीवि  लेबाक  प्रयास कएल  जा  र हल  अथछ। आगािी  ११२ि  \n'सगर  रावत  दीप  ज र य'क आयोजन  श्री रािचन्र  रायक  संयोजकत्ििे  \nहुनक  पैतृक गाि - सहुररया  (अन्धराठाढ़ी ) िे  'िा चण' २०२३ िासक  \nअन्न्ति  शवन  ददन  हएत, से सिणसम्िवतसाँ वनधाणररत  भेल।  हीरेन्र  क ु िार  \nझा  अपन  ब्लैकिेललिग  आगााँ सेहो पूणण  वनष्ठासाँ जारी  राखलवन  ज खन  \n०२.०१.२०२३ केँ रािचन्र  रायक ेँ िोन  कऽ आगािी  गोष्ठीक क्रिांक  \n११२ नै  ११३ करबाक  दुष्टतापूणण ब्राह्मणिादी  आग्रह क े लन्न्ह आ \nडरेलन्न्ह , ज इ साँ कोनो  तरहेँ सावहत्य अकादेिीक  गोष्ठीक ेँ सगर  रावत  दीप  \nज र यक िान्यता  भेदट  जाय , ि े र  ०५.०१.२०२३केँ घट्टी िानलन्न्ह।  \nसावहत्य अकादेिी  हुनकर  द स बखणसाँ जारी  ऐ क ु क्त्सत प्रयासक \nिेहनताना  दैत  हेतन्न्ह आ जाँ नै  देने  छन्न्ह ताँ आगााँ देतन्न्ह।  विदेहक  \nआगािी  सावहन्त्यक भ्रष्टाचार विशेिांक  िे  सभ  गपक खुलासा  हएत। \nऐ सम्बन्धिे  ई स्पष्ट कऽ दी  जे  अशोक अविचल  ऐ गोष्ठीक आयोजन  पूणण  \nरूपसाँ व्यक्क्तगत रूपेँ क े ने रहथि।  ददल्लीक  सावहत्य अकादेिीक  गोष्ठी \nजे  टैगोरक  १५० जयन्ती  बखणिे  आयोजजत  भेल  आ जकरा  सावहत्य \nअकादेिी  अपन  िार्ििक  रर पोटण आ आय-व्यय खातािे  अपन  गोष्ठीक \nरूपिे  िर्णित  क े लक आ तकर  पाइक वितरण  देखेलक  आ ऑवडटरसाँ \nअप्रूि  करेलक , जे  सही िदिे  टैगोरक  कायणक्रि लेल  खचण भलै  (सगर  \nरावत  दीप  ज र य लेल  नै ) केँ सगर  रावत  दीप  ज र यक रूपिे  िान्यता  देबा  \nलेल  िूल  धाराक  पुरस्कार/ असाइनिेण्ट  लोलुप  आ ब्राह्मणिादी  लोक  \nगत द स बखणसाँ अपस्यााँत छथि , से एक बेर  ि े र  असि ल  भेल।    \nरहुआ  संग्राि  गोष्ठीिे वनम्न  किाक  पाठ भेल , १. डॉ विभूवत  आनन्द  : \nआस्था, विश्वास  आ परम्परा ; २. रवि  भूिण  क ु िार  : भोजक  िवहष्कार; \n३. िानब  अनीि  िण्डल  : सत्यक भ्रूण  हत्या; ४. ररवतक  िण्डल  : गेलौं   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 5 \nताँ हि  गेलौं  ; ५. पं. थशि  क ु िार  मिश्र  : िसुधा  काहू को न  होय; ६. उिेश  \nिण्डल  : अप्पन जजम्िा ; ७. आचायण रिानन्द  िण्डल  : बाल  िैरागी ; ८. \nराधाकान्त  िण्डल  : भुिहुर  आवग आ अल्हुआ ; ९. झोली  पासिान  : कारी  \nनाग ; १०. नारायण  यादि  : कवनयाक  जीिन ; ११. कवपलेश्व  राउत  : \nचेिरी ; १२.  जगदीश  प्रसाद िण्डल  : क ु िहरक  बवतया; १३. अमित  \nमिश्र  : अधलाहक  पररणाि  अधलाहे ; १४. बैद्यनािी  राि  : हिहीं  धनीक  \nछी; १५.  हररश्चन्र झा  : वनरीक्षण; १६.  प्रीति  क ु िार  वनिाद  : बुढ़ारी  \nभ्रूणक  हत्या; १७.  श्रिण  क ु िार  िण्डल  : प्रेि  वििाह ; १८. रािसेिक  \nठाक ु र : सात पूत रािक ेँ; १९.  रािक ृ ष्ण  परािी  : आवि ; २०.  दुगेश  \nिण्डल  : िन्द ; २१.  लालदेि  काित  : िधुिाछी  ; २२.  शारदानन्द  लसिह \n: जाित  सोंखा के नाि  होयतो ताित ; २३.  अरविन्द  प्रसाद : नेंगरू  आ \nिंगरू ; २४.  अशोक अविचल  : िनुआ  नाचय  िोर ; २५.  नारायण  झा  : \nराजनीवतिे  राजनीवत ; २६.  उिेश  नारायण  कणण  : िाय ; २७.  दुगाणनन्द  \nिण्डल  : सपना ; २८.  राि  विलास  साहु : नीक  कर ब ताँ बेजाए  वकए \nहएत?; २९.  नन्द  विलास  राय  : रंगल  नदढ़या ; ३०.  रािचन्द  राय  : तोहीं \nजजतलेँ हिहीं  हारलौं ; ३१.  रािेश्वर  प्रसाद िण्डल  : हिरो  बवहन  अथछ; \n३२. विनय  िोहन  जगदीश  : छट्ठू; आ ३३. रिेश  क ु िार  शिाण  : संघिण।  \nगोष्ठीिे वनम्न  पोिी  सभ क लोकापणण  भेल - १. सावहत्यकारक वििेक  \n(किा  संग्रह)  :  जगदीश  प्रसाद िण्डल ; २. न ब बन क न ब ि ल  (किा  \nसंग्रह)  :  जगदीश  प्रसाद िण्डल ; ३. सुथचता (उपन्यास) :   जगदीश  \nप्रसाद िण्डल ; ४. प्रवतकार एखन  बााँकी अथछ (काव्य संग्रह) : रािक ृ ष्ण  \nपरािी ; ५. असल  पूजा  (किा  संग्रह)  :  नन्द  विलास  राय ; ६. संयोग \n(किा  संग्रह) :   रबीन्र  नारायण  मिश्र ; ७. लजकोटर  \n(उपन्यास)  :  रबीन्र  नारायण  मिश्र ; ८. इएह थिक  जीिन  \n(संस्िरण )  :  रबीन्र  नारायण  मिश्र ; ९. राष्ट्र िंददर  (उपन्यास)  :  रबीन्र  \nनारायण  मिश्र ; १०. िातृभूमि   (उपन्यास)  :  रबीन्र  नारायण  मिश्र  ; ११. \nसीिाक  ओवह पार  (उपन्यास)  :  रबीन्र  नारायण  मिश्र ; १२. वनत  न ि ल  \nसुभाि  चन्र  यादि   :  गजेन्र  ठाक ु र ; १३. िैथिली  सिीक्षाशास्त्र \n(आलोचना )  :  गजेन्र  ठाक ु र ; १४. Rajdeo Mand al Maithili \nWriter :   Gajendra Thakur; १५. सुभरा  क ु िारी  चौहान   6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n(विवनबन्ध )  :  डॉ. अशोक अविचल ; १६. जेतए  ने  जाए  कवि  ओतए \nजाए  अनुभिी  (विचारोत्तेजक  गद्यांश संकलन ) :  डॉ. उिेश  िण्डल ; १७. \nजगदीश  प्रसाद िण्डलक  काव्य संग्रह (अनुसन्धान  विश्लेिण ) : डॉ. \nउिेश  िण्डल।  \nसुभाि  चन्र  यादि  सिानान्तर  धाराक  १११ि  सगर  रावत  दीप  ज र यक \nसिलता  लेल  संदेश  पठ े लन्न्ह आ नै  आवब सकबा लेल  दुख  व्यक्त \nक े लन्न्ह। लोकार्पित  पोिी  'वनत  न ि ल  सुभाि  चन्र  यादि ' लेल  अपूिण  \nउत्साह देखल  गेल , आ उपक्स्थत लोक  िांवग -िावग  कऽ ओ पोिी  लेलवन  \nआ िोनपर  दूर  ददल्ली  आ आन -आन  ठािसाँ ऐ पोिीक  ऑडणर लोकापणण  \nददने  साँ आबय लागल।  \nसगर  रावत  दीप  ज र य पवहल  साँ १११ धररक  किा  यात्रा \n१. िुजफ्िरपुर , २१.०१.१९९०, प्रभास  क ु िार  चौधरी ; २. डेओढ़, \n२९.०४.१९९०, जीिकान्त ; ३. दरभंगा , ०७.०७.१९९०, डॉ. भीिनाि  \nझा , प्रदीप िैथिली  पुत्र, विजयकान्त  ठाक ु र; ४. पटना , ३.११.१९९०, \nगोविन्द  झा , दिनकान्त  झा ; ५. बेगुसराय , १३.०१.१९९१, प्रदीप \nवबहारी ; ६. कदटहार , २२.०४.१९९१, अशोक; ७. निानी , \n२१.०७.१९९१, िोहन  भारिाज ; ८. सकरी , २२.१०.१९९१, प्रो. सुरेश्वर \nझा , डॉ. राि  बाबू; ९. नेहरा , ११.१०.१९९२, ए.सी. दीपक ; १०. \nविराटनगर , १४.०४.१९९२, जीतेन्र  जीत ; ११. िाराणसी , \n१८.०७.१९९२, प्रभास  क ु िार  चौधरी ; १२. पटना , १९.१०.१९९२, \nराजिोहन  झा ; १३. सुपौल - १, १८.१०.१९९३, क े दार कानन ; १४. \nबोकारो , २४.०४.१९९३, बुजिनाि  झा ; १५. पैटघाट , १०.०७.१९९३, \nडॉ. रिानन्द  झा  'र ि ण ' ; १६. जनकपुर , ०९.१०.१९९४, रिेश  रंजन ; \n१७. इसहपुर , ०६.०२.१९९४, डॉ. अरविन्द  क ु िार  'अक्क ू'; १८. सर हद , \n२३.०४.१९९४, अमिय  क ु िार  झा ; १९. झंझारपुर , ०९.०७.१९९४, \nश्यािानन्द  चौधरी ; २०. घोघरडीहा , २२.१०.१९९४, डॉ. नारायणजी ; \n२१. बहेरा , २१.०१.१९९५, किलेश  झा ; २२. सुपौल  (दरभंगा ) , \n०८.०४.१९९५, किलेश  झा ; २३. काठिांडू , २३.०९.१९९५, धीरेन्र   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 7 \nप्रेिर्िि ; २४. राजविराज , २४.०१.१९९६, रािनारायण  देि ; २५. \nकोलकाता  (र ज त जयंती , २८.१२.१९९६), प्रभास  क ु िार  चौधरी ; २६. \nिवहिी , १३.०४.१९९७, डॉ. तारानन्द  वियोगी / रिेश  प्रायोजजत ; २७. \nतरौनी , २०.०६.१९९७, शोभाकान्त ; २८. पटना , १८.०७.१९९७, प्रभास  \nक ु िार  चौधरी ; २९. बेगूसराय , १३.०९.१९९७, प्रदीप वबहारी ; ३०. \nखजौली , ०४.०४.१९९८, प्रदीप वबहारी ; ३१. सहरसा , १८.०७.१९९८, \nरिेश ; ३२ पटना , १०.१०.१९९८, श्याि  दररहरे ; ३३. बलाइन ; नागदह , \n०८.०१.१९९९, पद ि  सम्भि ; ३४. भिानीपुर , १०.०४.१९९९, डॉ. \nजजष्णु  दत्त मिश्र ; ३५. िधुबनी , २४.०७.१९९९, थसयाराि  झा  'सर स', \nडॉ. क ु लधारी  लसिह; ३६. अन्दौली , २०.१०.१९९९, किलेश  झा ; ३७. \nजनकपुर , २५.०३.२०००, रिेश  रंजन ; ३८.  काठिांडू , २५.०६.२०००, \nधीरेन्र  प्रेिर्िि ; ३९. धनबाद , २१.१०.२०००, श्याि  दररहरे  एिं  रािचन्र  \nलालदास ; ४०. वबटठो , २१.०१.२००१, डॉ. अक्क ू,  प्रो.विद्यानन्द  झा ; \n४१. हटनी  (घोघरडीहा ), १९.०५.२००१, प्रो. योगानन्द  झा /अजजत  \nकु.आजाद ; ४२. बोकारो , २५.०८.२००१, वगररजानन्द  झा  \n'अधणनारीश्वर',  मिथिला  सा. पररिद् ; ४३. पटना , वकरणजयंती , \n०१.१२.२००१, अशोक, चेतना  समिवत , पटना ; ४४. रााँची, \n१३.०४.२००२, क ु िार  िनीि  अरविन्द ; ४५. भागलपुर , २४.०८.२००२, \nधीरेन्र  िोहन  झा ; ४६. पटना , (विद्यापवत  भ ि न  पटना ), १६.११.२००२, \nअजजत  क ु िार  आजाद ; ४७. कोलकाता , २२.०१.२००३, कणणगोष्ठी, \nकोलकाता ; ४८. खुटौना , ०७.०६.२००३, डॉ. िहेन्र  नारायण  राि ; ४९. \nबेनीपुर , २०.०९.२००३, किलेश  झा ; ५०. दरभंगा , २१.०२.२००४, डॉ. \nअशोक क ु िार  िेहता ; ५१. जिशेदपुर , १०.०७.२००४, डॉ. रिीन्र  क ु िार  \nचौधरी ; ५२. रााँची, ०२.१०.२००४, वििेकानन्द  ठाक ु र ; ५३. देिघर , \n०८.०१.२००५, श्याि  दररहरे  एिं  अविनाश ; ५४. बेगूसराय , \n०९.०४.२००५, प्रदीप वबहारी ; ५५. पूर्णियााँ, २०.०६.२००५, रिेश ; ५६. \nपटना , ०३.११.२००५, अजीत  क ु िार  आजाद ; ५७. जनकपुर  (नेपाल ) , \n१२.०८.२००६, रिेश  रंजन ; ५८. ज यन गर , ०२.१२.२००६, नारायण  \nयादि ; ५९. बेगूसराय , १०.०२.२००७, प्रदीप वबहारी ; ६०. सहरसा , \n२१.०७.२००७, वकसलय  क ृ ष्ण; ६१. सुपौल -२, ०१.१२.२००७, \nअरविन्द  ठाक ु र; ६२. जिशेदपुर , ०३.०५.२००८, डॉ. रिीन्र  क ु िार   8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचौधरी ; ६३. रााँची, १९.०७.२००८, क ु िार  िनीि  अरविन्द ; ६४. रहुआ  \nसंग्राि  (िधुबनी ), ०८.११.२००८, डॉ. अशोक अविचल ; ६५. पटना , \nकिा  गंगा-३, २१.०२.२००९, अजजत  क ु िार  आजाद / चेतना  समिवत ; \n६६. िधुबनी , ३०.०५.२००९, ददलीप  क ु िार  झा ; ६७. सिस्तीपुर , \n०५.०९.२००९, रिाकान्त  र य 'रिा '; ६८. सुपौल - ३, ०५.१२.२००९, \nअरविन्द  ठाक ु र; ६९. जनकपुर , ०३.०४.२०१०, राजाराि  लसिह 'राठौर '; \n७०. कवबलपुर  (दरभंगा ) , १२.०६.२०१०, डॉ. योगानन्द  झा ; ७१. बेरिा  \n(झंझारपुर ), ०२.१०.२०१०, जगदीश  प्रसाद िण्डल , स्थानीय  सावहत्य \nप्रेिी ; ७२. सुपौल , ०४.१२.२०१०, अरविन्द  ठाक ु र; ७३. िवहिी , किा  \nराजकिल , ०५.०३.२०११, विजय  िहापात्र ; ७४. हजारीबाग , \n१०.०९.२०११, श्याि  दररहरे ; ७५. पटना , हीरक  जयन्ती , \n१०.१२.२०११, अशोक एिं  किलिोहन  'चुन्नु'; ७६.चेन्नै, \n१४.०७.२०१२, विभा  रानी ; ७७. दरभंगा , वकरण  जयन्ती , \n०१.१२.२०१२, अरविन्द  ठाक ु र ; ७८. घनश्यािपुर , ०९.०३.२०१३, \nकिलेश  झा ; ७९. औरहा  (लौकही ), १५.५.२०१३, उिेश  पासिान ; ८०. \nवनिणली  (सुपौल ), ३०.११.२०१३, उिेश  िण्डल , स्थानीय  सावहत्य प्रेिी ; \n८१. देिघर , (वबजली  कोठी, बम्पासटॉन , देिघर ), २२.०३.२०१४, ओि  \nप्रकाश झा ; ८२. िेंहि , ( झंझारपुर ), किा  बौध थसि  िेहिपा , \n३१.०५.२०१४, गजेन्र  ठाक ु र; ८३. सखुआ-भपदटयाही , ३०.०८.२०१४, \nनन्द  विलास  राय /िागुलाल  साहु/सूरज  नारायण  राय  'सुिन '; ८४. बेरिा  \n(िधुबनी ), २०.१२.२०१४, थशिक ु िार  मिश्र , स्थानीय  सावहत्य प्रेिी ; ८५. \nभागलपुर , (श्याि  क ुं ज, िाररकापुरी  भागलपुर ), ०४.०४.२०१५, ओि  \nप्रकाश झा  ; ८६. लकसेना  (िधुबनी ), २०.०६.२०१५, राजदेि  िण्डल  \n'र ि ण ', सत्यदेि  'सुिन ' ; ८७. वनिणली  (सुपौल ), १९.०९.२०१५, उिेश  \nिण्डल , स्थानीय  सावहत्य प्रेिी  ; ८८. िध्य  विद्यालय - डखराि  (बेनीपुर ), \n३०.०१.२०१६, किलेश  झा , अि र  नाि  झा  ; ८९. लौकही , \n२६.०३.२०१६, उिेश  पासिान  एिं  प्रेि  क ु िार  साहु; ९०. लक्ष्िीवनयााँ \n(िधुबनी ), १८.०६.२०१६, राि  विलास  साहु, स्थानीय  सावहत्य प्रेिी ; \n९१. गोधनपुर  (िधुबनी ) २४.९.२०१६, दुगाणनन्द  िण्डल ; ९२. निानी  \n(िधुबनी ), ३१.१२.२०१६, अज य क ु िार  दास  'वपन्टु '; ९३. रतनसारा  \n(घोघरडीहा ), २५.०३.२०१७, राजदेि  िण्डल , स्थानीय  सावहत्यानुरागी  ;  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 9 \n९४. लौिा  (िधेपुर ), २४.०६.२०१७, डॉ. योगेन्र  पाठक वियोगी , \nस्थानीय  प्रेिी   ; ९५. जलसैन  डुिरा  (िधुबनी ), ०९.९.२०१७, नारायण  \nयादि ; ९६. धबौली  (लोकही ),  १६.१२.२०१७, राधाकान्त  िण्डल  ; ९७. \nबेरिा  (लखनौर ),  २४.३.२०१८, कवपलेश्वर  राउत , बेरिा  ग्राििासी  ; \n९८. थसिरा  (झंझारपुर ), १६.६.२०१८, डॉ. थशि  क ु िार  प्रसाद ; ९९. \nिुरहद्दी , (बिकी  टोल ), २२.९.२०१८, प्रो. प्रीति  वनिाद  , १००. वनिणली  \n(तेरापंि  भ ि न ), २२.१२. २०१८, उिेश  िण्डल , निरत्न  िेंगानी , िनीि  \nजालान  ; १०१. जझटकी  (िधुबनी ),  ३०.३.२०१९, भारत  भूिण  झा   ; \n१०२. िझौरा , (िधुबनी ), २९.०६.२०१९, ज य प्रकाश िण्डल , आलोक  \nक ु िार ; १०३. रािपुर  (िधुबनी ), २८.९.२०१९, उिेश  नारायण  कणण  \n'कल्प  कवि ' ; १०४. ि ल ि  न गर -िहदेिा  (लौकही ), १४.१२.२०१९,प्रेि  \nक ु िार  साहु,उिेश  पासिान ; १०५.दरभंगा  (सीतायन  सभागार ), \n१३.०२.२०२१, किलेश  झा  ; १०६. हट नी  (घोघरडीहा , िधुबनी ), \n२५.०९.२०२१, लालदेि  काित ; १०७. बेलहा  (ि ु लपरास ), \n२५.१२.२०२१, जीिकान्तक  स्िृवतिे , उिेश  िण्डल , ई. शैलेन्र  िण्डल ; \n१०८. िधुरा  (िधुबनी ), २६.०३.२०२२, डॉ. श्रीशंकर झा ; १०९. ननौर  \n(िधुबनी ), २५.०६.२०२२, प्रदीप पुष्प; ११०. सोनििाण  (लौकही ), \n२४.०९.२०२२, अच्छेलाल  शास्त्री, स्थानीय  सावहत्य प्रेिी ; १११. रहुआ  \nसंग्राि  (िधुबनी ) ३१.१२.२०२२। ११२ि  'सगर  रावत  दीप  ज र य'क \nआयोजन  श्री रािचन्र  रायक  संयोजकत्ििे  हुनक  पैतृक गाि - सहुररया  \n(अन्धराठाढ़ी ) िे  'िाचण ' २०२३ िासक  अन्न्ति  शवन  ददन  हएत।  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 11 \n \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n३ \nकमलानन्द्द झा प्रसङ \nकिलानन्द  झाक  पोिी  \"िैथिली  उपन्यास: सि य सिाज  आ सिाल \" \n(२०२१) क शीिणक  भ्रािक  अथछ। ई हुनकर  वकछ ु सिणण  उपन्यासकारपर  \nवकछ ु थसक्ण्डक े टेड कथित  सिीक्षात्िक आलेखक  संग्रह अथछ, २६३ \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 13 \nपन्नाक ई पोिी  हाडणबाउण्डिे  लाइब्रेरीक ेँ िात्र  बेचल  जा  सकत, ज तऽ ई \nसवि  जायत , अिेजनसाँ हि  ई चारर  सय पााँच टाकािे  वकनलौं  िुदा  ऐिे  \nपााँचो पाइक सामिग्री  नै  अथछ। \nएतऽ एकटा  भूल  सुधार  अथछ, एकटा  गएर  सिणण  लेखक  सुभाि  चन्र  \nयादिक  उपन्यास 'गुलो 'केँ वबनु  पढ़ने  ओ दू  पााँवत थलखलन्न्ह  आ वनपटा  \nदेलन्न्ह , ओ दुनू  पााँवत हि  एतऽ अहााँक िनोरंजनािण  प्रस्तुत कऽ र हल  छी। \nअहााँ गुलो  पढ़नवहये  हएब, जाँ नै  पढ़ने  छी ताँ पवहने  पदढ़ थलअ , कारण  \nतखन  बेशी िनोरंजक  अनुभि  हएत, गुलो  सुभाि  चन्र  यादि  जीक  \nअनुिवत  साँ उपलब्ध  अथछ विदेह  आकाणइिपर  \nऐ http://videha.co.in/pothi.htm ललिकपर।  \n\"उपन्यासक किजोरी  अथछ लेखकक  राजनीवतक  पूिाणग्रह। राजनीवत  \nविशेिक  पक्षधरता रचनाक  संग न्याय नवह  कऽ पबैत अथछ।\" \nज इ उपन्यासिे  राजनीवत  दूर -दूर  धरर  नै  छै ओतऽ 'राजनैवतक  पूिाणग्रह' \nआ 'राजनीवत  विशेिक  पक्षधरता'क ताँ प्रश्ने नै  छै। राजनीवतक  पूिाणग्रह \nबा पक्षधरताक सोङर  धूिक े तु  आ यात्री प्रयुक्त क े लन्न्ह। सुभाि  चन्र  \nयादि  जीक  'भोट ' जे  २०२२िे  आयल  जे  सुभाि  चन्र  यादि  जीक  \nअनुिवत  साँ उपलब्ध  अथछ विदेह  आकाणइिपर  \nऐ http://videha.co.in/pothi.htm ललिकपर , से राजनीवतपर  \nअथछ िुदा  ओतहुओ सुभािजीक  भगता  शैलीक ेँ रा जनीवतक  पूिाणग्रह बा \nपक्षधरताक सोङरक  आिश्यकता  नै  पिलै।  पढ़ू हि र  पोिी  'वनत  न ि ल  \nसुभाि  चन्र  यादि ' जे  उपलब्ध  अथछ \nऐ http://videha.co.in/pothi.htm ललिकपर।  \nकिलानन्द  झाक  वबनु  पढ़ने  सुभाि  चन्र  यादिक  विरुि  ब्राह्मणिा दी  \nजावतगत  पूिाणग्रह एकटा  खतराक  घण्टी  अथछ। ज इ वहसाबे ब्राह्मणिादक ेँ \nआगााँ बढ़बैले  किलानन्द  झा  िािपंिक  सोङर  पकिै  छथि  आ \nसािाजजक  न्यायक बथल  चढ़बऽ चाहै छथि , तकर  प्रवत सिानान्तर  धारा  \nसचेत अथछ। ई अपन  बायोडाटािे  गएर  सिणणसाँ छीवन  कऽ, सिानान्तर  \nधाराक  लोकक  हकक ेँ िारर  कऽ लेल  सावहत्य अकादेिीक  िैथिल   14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअनुिाद  असाइनिेण्टक  गिणसाँ चचाण करैत  छन्न्ह। आ ई असाइनिेण्ट  \nवहनका  िेररटसाँ नै  जावतगत  टाइदटलसाँ भेटल  छन्न्ह, अही सभ  \nवकरदानीक  एिजिे  भेटल  छन्न्ह। वहनका  सन  लोक  लेल  िैथिली  \nबायोडेटाक  एकटा  पााँवत अथछ, सिानान्तर  धारा  लेल  जीिन -ि र ण क \nप्रश्न। \nदद नेश  क ु िार  मिश्रक  'दुइ  पाटन  के बीच िे ' कोसी नदीक  ऐवतहाथसक \nआत्िकिा  िीक , ओ मिथिलाक  आन  धार  सभ क ऐवतहाथसक \nआत्िकिा  सेहो थलखने  छथि  जेना  बजन्दनी  िहानन्दा , बागिती  की \nसद्गवत!, दुइ  पाटन  के बीच िें .. (कोसी नदी  की कहानी ), न  घाट  न  घर , \nबगाित  पर  िजबूर  मिथिला  की किला  नदी , भुतही  नदी  और  तकनीकी  \nझाि -ि ूं क , The Kamla River and People On Collision \nCourse, Bhutahi Balan - Story of a ghost river and \nengineering witchcraft, Refugees of the Kosi \nEmbankments। सावहत्य अकादेिीक  िैथिली  परािशणदात्री  \nसमिवतक  सदस्य पंकज  क ु िार  झा  पराशर  िारा  एकर  पैराक  पैरा  िैथिली  \nअनुिाद  कऽ अपना  नािे  उपन्यास छपबाओल  गेल  अथछ, जकरा  छद्म  \nसिीक्षक ऐ चोर  लेखकक  ररसचण कहै छथि ! ई ररसचण ददनेश  क ु िार  \nमिश्रक  िीक , जे  आइ.आइ.टी . खिगपुरसाँ थसविल  इन्जीवनयररङ  िे  \n१९६८ बी. टेक  आ स्रक्चरल  इन्जीवनयररङिे  १९७०िे  एि .टेक  छथि , \nआ ओइ ररसर् च लेल  क्िाथलिाइड  छथि।  ज खन  कोनो  विियिे  नािांकन  \nनै  होइ छै तखन  लोक  हारर -िावक  वहन्दीिे  नािांकन  ल इए, नै  ताँ \nकिलानन्द  झा  केँ बुझऽ  िे  आवब जइतन्न्ह  जे  ई काज  कोनो  थसविल  \nइन्जीवनयरक  अथछ।  वहन्दी  आ िैथिली  दुनुक  स्क्रीनशॉट संलग्न  अथछ। \nददनेश  क ु िार  मिश्र  मिथिलाक  नै  छथि  िु दा  मिथिलाक  सभ  धारक  किा  \nओ थलखने  छथि , हि  सभ  हुनका  प्रवत क ृ तज्ञ छी आ हुनकर  ऋणसाँ \nमिथिलािासी  कवहयो उऋण  नै  भ ऽ सकता, िुदा  िूलधाराक  पुरस्कार आ \nपाइ लोलुप  लोकसाँ क ृ तघ्नते भेटत  से ि े र  थसि  भेल।  ऐ लेखकक ेँ द स \nबारह  बखण पवहने  सेहो तारानन्द  वियोगी  उिारक  भेटल  छलन्खन्ह  जे  \nथलखने  रहथिन्ह  जे  ओ प्रभावित  भ ऽ अनायासे  अपन  रचनािे  दोसरक  \nसामिग्री  आवन  ल इ छथि , एहने  सन । आब ऐ किलानन्द  झा  क आश्रय  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 15 \nतकलन्न्ह  िुदा  दुभाणग्य ! \nददनेश  क ़ु िार मिश्रक  सभटा  पोिी  आब हुनकर  अनुिवतसाँ उपलब्ध  अथछ \nविदेह  आकाणइििेेः  \nhttp://videha.co.in/pothi.htm \nएतऽ एकटा  गप िोन  पावि  दी  जे  ज खन  वबल  गेट्सक ेँ पूछल  गेलन्न्ह  जे  \nकी ओ एक्स बॉक्स भारतिे  पाइरेशीक  डरसाँ देरीसाँ आवन  र हल  छथि  ताँ \nहुनकर  उत्तर रहन्न्ह  जे  िाइक्रोसॉफ्ट  पाइरेशीक  डरे  कोनो  उत्पाद देरीसाँ \nनै  उतारने  अथछ। से विदेह  पेटारिे  हि  सभ  ऐ तर हक ररस्क रवह तो एकरा  \nआर  सिृि  करैत  र हब, कारण  सिानान्तर  धारािे  सि ल  िााँछ िारे  \nपोखररक  सभ  िााँछ नै  सिैए , एतुक्का िलाह  गोट -गोट  कऽ सभ  सि ल  \nिााँछ वनकालैत  र हल  छथि , वनकालैत  रहता।    \nकिलानन्द  झा  क े र िस्स्तष्क आ दृमष्ट िररच्छ  करबा  लेल  दू  टा  पोिी  हि  \nररकोिेण्ड  कऽ र हल  छी, ओ पढ़िु : पवहल  अथछ सुशीलक  गािबाली  \n(उपन्यास) (१९८२) आ दोसर  अथछ हि र  दूिण  पञ्जी- The Black \nBook, दुनू  उपलब्ध  \nअथछ http://videha.co.in/pothi.htm पर । सुशीलपर  ज खन  \nहि र  सिीक्षा शुरू  हएत ताँ किलानन्द  झा  लेल  राखल  एकटा  थशक्षा \nओतऽ हि  देब।  \nऐ छद्म  सिीक्षक किलानन्द  झा  पर  हि र  नजरर  र हत। \n(अवगला  अंकिे  जारी ..)  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 17 \n \n \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n४ \nओना  ज्योवतरीश्वर  जेना  धूतणसिागििे  क े ने छथि  तेहने  सन  हिहूाँ अपन  \nिवहसबार  ब्राह्मणक  गाि  किािे  ऐ वनलणज्जताक  चचाण क े ने छी- \"कारण  \nपुछबन्न्ह ताँ ओ सभ  कारण  कहती जे  ई सभ  वनलणज्ज  होइए आ से ऐ \nकारणसाँ जे  जन्िेपर  एकरा  सभ क पाछ ू ...िे  िूक  द ऽ देल  जाइ  छै, जइसाँ \nकिूक  लाज  कोनो  गत्रिे  नै  हेतै।\" \n५ \nविदेह  \"सावहन्त्यक भ्रष्टाचार विशेिांक \" लेल  वनम्नथलन्खत  विियपर  \nआलेख  ई-िेल  editorial.staff.videha@gmail.com पर  \nआिंवत्रत  अथछ। \n१. सावहत्य, कला  आ सरकारी  अकादिीेः- \n(क) पुरस्कारक राजनीवत  \n(ख) सरकारी  अकादेिीिे  पैसबाक गएर -लोकतांवत्रक  विधान  \n(ग) सत्तागुट आ अकादिी  क े र काज  करबाक  तरीका  \n(घ) सरकारी  सत्ताक छद्म  विरोधिे  उपज ल  तात्काथलक  सिानांतर  \nसत्ताक कायणपिवत  \n(ङ) अकादेिी  पुरस्कारिे  पाइ ि ै क्टरेः मििक  बा यिािण  \n२. व्यक्क्तगत सावहत्य संस्थान  आ पुरस्कारक राजनीवत  \n३. प्रकाशन जगतिे  पसर ल  भ्रष्टाचार आ लेखक  \n४. िैथिलीक  छद्म  लेखक  संगठन  आ ओकर  पदामधकारी  सबहक \nआचर ण  \n५. स्क ू ल-कॉलेजक  िैथिली  विभागिे  पसर ल  सावहन्त्यक भ्रष्टाचारक \nविविध  रूप - \n(क) पाठ्यक्रि  \n(ख) अध्ययन-अध्यापन \n(ग) वनयुक्क्त \n६. सावहन्त्यक पत्रकाररता, ररव्यू , िंच -िाला -िाइक  आ लोकापणणक  \nखेल -तिाशा   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 19 \n७. लेखक  सबहक जन्ि -ि र ण  शताब्दी क े र चुनाि  , क ै लेंडरिाद  आ \nतकरा  पाछ ू क राजनीवत  \n८. दथलत  एिं  लेन्खका  सबहक संगे भेद -भाि  आ ओकर  शोिणक  \nविविध  तरीका  \n९. कोनो  आन  वििय।  \n \n-गजेन्र  ठाक ु र, सम्पादक  विदेह , whatsapp no \n+919560960721 HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN 2229 -\n547X VIDEHA \n६ \nआब अहााँ पुछब जे  तकर  प्रवतकार सिानान्तर  धारा  क े ना क े लक, ओ ताँ \nकन्नारोहट  नै  करैए , ताँ तकर  उत्तर अथछ हि र  ३ टा  पोिी  जे  १११ि  सगर  \nरावत  दीप  ज र य िे  लोकार्पित  भेल  ३१ ददसम्बर  २०२२ केँ, ि एह सगर  \nरावत  दीप  ज र य जकरा  सावहत्य अकादेिी  गत द स बखणसाँ गीवि  लेबाक  \nप्रयास कऽ र हल  अथछ। अहााँसाँ ऐ तीनू  पोिीपर  दटप्पणी  ई-पत्र \nसङ ् क े त editorial.staff.videha@gmail.com पर  आिंवत्रत  \nअथछ। पवहल  दू  पोिी  िे  राजदेि  िण्डल  आ सुभाि  चन्र  यादिक  \nसावहत्यक सिीक्षा अथछ जे  हि र  तेसर  पोिी  िैथिली  सिीक्षशास्त्रक \nथसिांतक  आधारपर  कएल  गेल  अथछ। \nतीनू  पोिीक  ललिक  नीचााँ देल  गेल  अथछ। \nRajdeo Mandal - Maithili Writer  (Now with \nSupplement I & II) \nवनत निल सुभाि चन्र यादि   \nवनत निल सुभाि चन्र यादि (मिथिलाक्षर)  \nिैथिली सिीक्षाशास्त्र   \nिैथिली सिीक्षाशास्त्र (वतरहुता)  \nसंगिे पढ़ू किलानन्द झा  क ब्राह्मणिादपर प्रहार:  \nदूिण पञ्जी - The Black Book  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदूिण पञ्जी - The Black Book (मिथिलाक्षर)  \n७ \nParallel Literature in Maithili and Videha \nMaithili Literature Movement \nजगदीश  प्रसाद िण्डलक  पााँचटा लघुकिापर  हि र  दटप्पणी  \nFive Short Stories by Sh. Jagdish Prasad Mandal \nSh Jagdish Prasad Mandal has adjudged the \nfollowing five short stories as his best: \nThe Transmission (Sancharan) \nThe Favourite Work (Bhari Man Kaaj) \nThe Gone Hope (Aayal Aasha Chali Gel) \nThe Gift of Life (Jeevan Daan) \nOn My Behalf (Appan Sati) \nThe Transm ission (Sancharan): The philosophical \nmusings of the life of Jeebachh Uncle have been \ndepicted with all their splendour. The earthly comes \nin between, of course. The flood and the dam, the \nhope generated out of the Kosi River project \nregarding hydel power electricity and the \nsubsequent despair arising out of its non -\nfulfilment. The irrigation facility for the farmers, the \narrival of fertilisers, the projects leading to \ndisturbance in the flow of small rivers, the memory  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 21 \nof earlier mango plantations in villa ges, and the \nrain-based agriculture, all have been dealt with in \ndetail. After fifty Jeebachh Uncle dissociated from \nthe family life dispassionately and handed over the \nresponsibilities to both of his sons. \nThe Favourite Work (Bhari Man Kaaj): This story i s \nthe story of Gianchan. He is overwhelmed by his life, \nbut then Sumitlal tells him a story and he feels \nrelieved. \nThe Gone Hope (Aayal Aasha Chali Gel): The people \nof village Rudrapur are preparing to go to \nRameshwaram for a pilgrimage. A discussion \nensues between Hiralal and Motilal. \nThe Gift of Life (Jeevan Daan): Sumant and his wife \nis discussing life in the aftermath of an earthquake. \nLast week due to the earthquake all three houses \ncollapsed.   \nOn My Behalf (Appan Sati): This story is a story of a \nhappening village surrounding the shops at the \nroundabout. The people and their priorities, minor \nsquabbling and all are witnessed here. \nSh. Jagdish Prasad Mandal is known for giving \nMaithili stories which directly cater to the problems \nand solutions of the people of Mithila. The solution \nis there in the midst of the people and whoever \nfinds the solution is the leader of his stories. And \nthere is always one who finds the solution. He is  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nbetter known for his stories which are anti -\nmigration rather than anti -escapism. However, he \nhas selected the above five short stories which are \nphilosophical musings. But here also his priority is \nthe people and their life. He says through Jeebach \nUncle that the life of Jeebach Uncle was grand. So \ngrandeur is not about money, b ut it is about the \nmanner people live their lives. This grandeur of life \nhas been depicted not through the lives of \nlandlords but through the life of common people, \nwho faces drought, flood, and negative results on \nthe environment through the concept of ne o-\ndevelopment, yet their demeanour is grand. \nERA BEFORE AND AFTER: LITERARY SCENE IN \nMAITHILI AFTER THE ARRIVAL OF JAGDISH PRASAD \nMANDAL \nAmartya Sen wrote about the famine of Bengal \n(1942-43), talking about how lacs and lacs of people \ndied in that famine ( 15 lacs as per estimates of the \nFamine Enquiry Commission), but that this did not \ninclude his loved ones. Likewise in 1967, there \nhappened a great famine in Mithila. When Indira \nGandhi (then the Prime Minister of India) visited the \narea, she was shown how the people from the \nMushhar community survived simply by eating \nbisarh (roots of lotus and other plants). \nBut this tragedy was written about only in 2009 by \nSh. Jagdish Prasad Mandal, over forty years after it  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 23 \nhappened. And the reasons for that delay are \nobvious. In Maithili literature, there is a lopsided \ntendency which has made its journey slanted and \nugly. The ones writing for mainstream Maithili \nliterature have had no firsthand experience of \ntragedies of this magnitude, so they could never \nwrite on such subjects. \nThe coming of Jagdish Prasad Mandal on the \nliterary scene simultaneously started a renaissance \nand a reformation movement in Maithili literature. \nIt commenced a shiny new era. He gets credit for \ncorrecting the dark and ugly course the literary \nscene had taken. He gets credit for filling the gap \nand correcting the lopsided course of Maithili \nliterature, which was hitherto moving on a one-way \nroad. \nJagdish Prasad Mandal is an artist. He can convey \nthe facts in such an amazing way that the reader is  \nleft in a trance. \nHe can present the facts directionally and \npurposefully. Armed with this ability he has defined \nthe literature of the Maithili language so greatly \nthat we could bifurcate its history into two eras: the \nera before Jagdish Prasad Mandal, a nd the era \nwhich comes after. \nHis facts are collated from every section of society. \nThey are not placed in his prose as ornaments. \nInstead, they flow naturally.  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nIt is as if a high tide has shaken the coastlines of the \nso-called main drain of Maithili lit erature, which \ndies completely but then regains its shape during \nthe monsoon. \nHis words never present a lament. His writing never \nshirks from its responsibilities. No matter what \nhardships they face, the characters never lose hope \nor blame their lack of re sources; they never grow \ndismal and resolutely keep marching on. \nHe has respect for the lifestyles and contributions \nof every stratum of society, and that is very \nexceptional. This becomes effective because there \nis no mismatch between his words and his de eds, \nand this is because of the greatness of his personal \nand social life. What he thinks, what he does, and \nwhat he writes. It makes his literature truthful. \nThe ups and downs of the lyrical voice of the Maithili \nlanguage attracted even the great Yehudi Menuhin \nwho, in a BBC programme, said it was one of the \nsweetest languages. He talked of how his entire \nbody swung hearing this language. Jagdish Prasad \nMandal uses the ups and downs of this \nlyrical/rhythmic language to show the affinity of \nmutual dependence with its society and culture. \nThis will bring revolution not only in literature but \nalso in the economic arena.  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 25 \nSurvey of some books written by Shri Jagdish \nPrasad Mandal \nSHAMBHUDAS \nJagdish Prasad Mandal injects into the minds of the \nreaders the deity Barham Baba. He shows that both \nthe devotees as well as Barham Baba himself are \nquite cheerful. He shows the convergence of \n\"Shambhua\" (disrespectful calling) into \n\"Shambhu\" (respectful calling). And then he sees \nShambhudas changing to Darbaridas. \nThe crumbl ing institutions of Mithila and \nShambhudas turned to rubble, which is proof that \nthe arts practised in Mithila have been destroyed. \nBut the main characters of his other short stories, \nlike Bhaitak Lava or Bisarh, refused to crumble. So \nthen why has Shambhudas become Darbaridas? Is \nit just a simple loss of power? Or is it a change in \nJagdish Prasad Mandal, the writer, himself? Has he \nbecome tired; is he being defeated? \nLooking closer we find that Shambhudas is not in \nany way inferior to the heroes and heroin es of \nBhaitak Lava or Bisarh. Then why is Shambhudas \nlosing? Shouldn't he be winning? Why does the \nwriter push him to defeat? He is the writer, he's God \nas far as the characters are concerned, why he is \nletting the circumstances be such that Shambhudas \nfinds himself in a losing position?  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nJagdish Prasad Mandal's characters are not artificial \nones. And that is why they do not always win on \nevery economic front. \nOn the economic front, work is done through \nhands, through labour. But culture (including \nliterature) is a very delicate handiwork. The \ncharacters of this story get entrenched in this \nhandiwork. \nWhen Jagdish Prasad Mandal's other characters \nhad to fight on the economic front, they fought like \nanything, and they triumphed. But to serve the area \nof Art,  Shambhudas had to migrate (unlike the \ncharacters of Bisarh). \nSo Shambhudas had to become a courtesan, a court \nartist. Economically it was thankless work. But \ndoing this was the only way of true survival in these \nchanging times, for it represented the surv ival of \nArt! \nBut here also, in what may still be seen as defeat \n(for economically, it was), Shambhudas unfurled a \nflag of revolt. \nHe decided not to marry. He decided to let go of the \npossibility of family life. Shambhudas became \nDarbaridas not for his econ omic survival. Indeed, \nhe certainly is not a utilitarian, but he had to make  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 27 \nthe compromise for the sake of the survival of his \nArt. His decision not to marry was repentance for \nthis compromise. \nThe parallel tradition will topple if Art becomes \n\"Darbaridas\". If Shambhudas loses it will be a loss \nfor Mithila. It is not just Jagdish Prasad Mandal who \nwill lose, it is the entirety of Mithila who will lose in \nhis defeat. \nWill Mithila heed this warning of Shambhudas? \nBAJANTA-BUJHANTA \nIt is a collection of seed stories. \nThe title seed -story Bajanta -Bujhanta (trans. \ntalking-understanding) is a story of a parrot, who is \nBajanta-Bujhanta. In this collection of seed stories, \nthere is more symbolism like these than in the \nwriter's other stories. \nIn Chaukidari we see a labourer working even in the \neighth month of her pregnancy, by tying a rope \naround her waist and stomach. \nThe story Pator he dedicates to the famous seed -\nstory activist Manoj Kumar Karn (alias Munnaji), \nand he assigns a piece of symbolism too. \"Like a \ndark room which has serpents all around, like that \nare we too\". This moves the seed story further \nforward. And Samdahi says \"Oh, you have become \nthe listener of the very language of the crow.\"  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nTAREGAN \nThis book lacks complex plotlines or complicated \nsymbols for the simple reason that it was written to \ninstil good values in children. \nBut here, the whole story is a symbol. When Subhas \nChandra Bose's father tells him that sleeping on the \nground is not enough, it leaves a remarkable \nimprint on his mind. What this  man did later for \nIndia is known to all. Satya Vidya Bhardwaj says that \n\"Knowledge is bigger than heaven.\" \nThis collection is not only of importance in \nchildren's literature. It expands the horizons of \nseed stories too. \nGEETANJALI \nChalu Uchitpur poem feat ures a place called \nUchitpur, where everyone has the same body \nlanguage and the same clothing. In this land, there \nis no difference between fire and water. \nThe \"new moonlike full moon\" tells us many things \nabout the deformed \"bedhab roop\". \nYaar Yau is a so ng of tragedy. It describes \neverything that has been washed away in a flood, \nincluding the washing away of the spirit and the \nsense of existence.  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 29 \n  \nHe dedicates the song to Sh. Rajnandan Lal Das's \n'Yug-Yug', where he has described how all doors \nclose when one is entrapped in a spiderweb. \nThis complete collection of the song is dedicated to \nProfessor Udaya Narayana Singh Nachiketa'. All the \nsongs in this collection are lyrical. \nRAIT-DIN \nBaba did not understand the mischief of the barren \ntrees. He tilled and ploughed and planted the trees. \nBut then those trees became the abode of dead \nsouls. They did not touch the soil, reaching the sky \nby holding the top. \nHalluk Kaaj (trans. easy work) details the \ntechnicalities of labour tools which make the work \neasy. It is  an experience of satisfaction that the \nartists get after the completion of their work. How \na world full of empathy is created, it describes that \ntoo. \nWhether it is in Patta Chhimee's syrupy mental level \nor in \"the huge -lad is condemned\", the writer \nbrings new and distinct typical Maithili verse. It \nmakes Rait-Din distinct. \n INDRADHANUSHI AAKASH \n   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nWe listen as someone sings Nachari (Maithili songs \nabout Lord Shiva Songs) while fully swinging his \nvoice and body. The spirituals and supernaturals \nhave found th eir places. One is assembling (or \ncreating), and the other is disassembling. The \nchange is a mere game. \nThe poet is incredibly careful in his selection of \nwords and subjects. Mystery, disappointment, \nanswers, along with questions and hope, all keep \ncoming and going. \nTEEN JETH EGARHAM MAAGH \nIn Ghare-Ghare every household is lit up by a diya, \nbut the whole village is in darkness. \nIn Kaushal-Jakhain we are told why the land turned \nbarren and how the dark village ended up in its \nsorry state. \nIn Aas Prem Sang, hope returns to the village. \nSARITA \nHere, Jagdish Prasad Mandal's verse keeps raising \nquestions. It keeps on questioning. \nHis poetry shows a painful awareness of facts and \nconstantly brings up questions, even in its \nconclusion. \n   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 31 \nIf you compare his poetry w ith his prose, you will \nfind much more pessimism in it, unlike his hope -\nfilled prose. The short length of the poems does not \ngive him time to analyse the questions, to find the \nanswers. So, he keeps on raising questions and only \nquestions, poking at the re aders to look for the \nsolutions themselves. \nThis type of verse is an intriguing first for Maithili \nliterature. \n(Language editing by Astha Thakur) \n Survey of some more books by Jagdish Prasad \nMandal \nUlba Chaur: Short Story, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2013 \nIt is a collection of thirteen short stories, every story \nof this collection depicts the ups and downs of life, \nit investigates the causes of the problems and puts \nforward solutions after giving it modernistic \nsolutions. \nArdhangini: Short Story, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2013 \nThis is a collection of twenty short stories. He \ndepicts vividly the distress that salaried people face. \nOn the other hand, he compares it with the jovial \nlife of the agriculturists. At the same time, he takes \nhead-on the pseudo -beliefs and other social  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nproblems faced by the village people and offers \nsolutions. He underlines the caste -based \noccupations and delineates their importance and \nnecessity for maintaining a good life in villages. \nSatbhaiya Pokhair: Short Story, ShrutiPublication, \nNew Rajendra Nagar, (New Delhi), 2013 \nThis book has so far been run into four editions. \nBhakmor: Short Story, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2013 \nThe collection has nine short stories . The web \n(\"ojhari\") and other stories deal with the post-1947 \nperiod and deal with the degradation of democratic \nvalues and the deformation of public institutions. \nNai Dharaiye: Novel, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2013 \nThis novel is the fulfilment of the religion of literary \ncreation, which has been faithfully by the author. It \nreflects the face of society through its moving \ndepiction of life. \nKrantiyog: Short Story, PallaviPrakashan, Nirmali, \nSupaul, (Bihar), 2017 \nIt contains six stories. The problem of drainage has \narisen due to the construction of highways and link \nroads, high -plinth buildings, and houses. The \ndamage to the environment and the problem of  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 33 \nflood arising out of this have been depicted well. \nThe number and area of pond s, well and orchards \nare declining. So, the thorny plants have abounded \nleading to a loss of harvest. \nSubhimani Jingi: Short Story, PallaviPrakashan, \nNirmali, Supaul, (Bihar), 2018 \nThe author has vividly depicted the third gender \nproblem. An adolescent Shy ama is neither a male \nnor female, so the people, including the mother, \ndecide to hand over Shyama to the Kinnars. But the \nfather rose in favour of the boy and decides to \nprovide him with all such skills necessary for a \nrespectable life. He gives an example  of Lord Shiva \nwho is called half male and half female \n(Ardhanarishwar), and of Krishna who enters the \ngroup of females by transforming himself into \nShivani. The mother, seeing the resolve, also comes \non the side of her husband. \nThe problem of other sex, h itherto unknown in \nMaithili literature, has come to the attention of the \nauthor. Shyama is a child that is indisputable. \nShyama has every right to live a dignified and \nrespectful life and for that necessary skills are \nrequired and would be provided to him.  The \nsiblings convince the mother but after the stories of \nShiva and Krishna are placed before her, she goes \nin repentance as to why she was not taught these \nstories earlier. The third sex, particularly in the  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvillage society, has been shown with a new \nperspective. Other stories of the collection also \nthrow light on other aspects for example the issue \nof \"Mathas\" and asceticism in \"Babak Bag -Bagiya\" \nand the resolution of disputes in a village in \n\"Kukurpan\". In \"Herayal Jingi\" the issue of \ndevelopment in the village post-independence has \nbeen described with the example of Kamalpur \nvillage, the issue of caste and faulty development \nmodel has been given a fresh treatment. \nSubhimani Jingi (A respectful life) 2018 is a \ncollection of short stories consisting of eight stories. \nThe second short story is named Subhimani Jingi, \nwhich is the title of the book also. This book was \nwritten between the 23rd of January 2018 and the \n9th of March 2018. Pallavi Prakashan has published \nthis book, Nirmali. A night-long tri-monthly reading \nsession of short stories (Sagar Rati Deep Jaray) is \nheld in Maithili at different venues. The 97th such \nreading session was held on 24.03.2018 at Berma \nvillage in the convener ship of writer Sh. \nKapileshwar Raut. This village happens to be the \nvillage of Sh. Jagdish Prasad Mandal also. On that \noccasion, this book was launched (released). \nAll eight stories of this book depict the constant \nchanges in the life of a village person vividly. \nThe eight stories of this book consist of: \n   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 35 \n1. Kekra Lel Kelau: written on 23.01.2018 \n2. Subhimani Jingi: written on 28 Jan 2018 \n3. Babak Bag-Bagiya: written on 3 Feb 2018 \n4. Ab-Tab: written on 7 Feb 2018 \n5. Agilah: written on 11 Feb 2018 \n6. Kukurpan: written on 28 Feb 2018 \n7. Herayal Jingi: written on 5 Mar 2018 \n8. Asha Par Paani Phir Gel: written on 9 Mar 2018 \n1. Kekra Lel Kelau: \nThis short story begins with a conversation among \npeople sitting around a bonfire on winter days. \nBhogilal bhay is an Ayurvedic Doctor who is not able \nto keep his health well. His family a lso became \ndisconcerted, all his family except his wife migrated \nto cities. The conversation goes on regarding the \nenvironment and other aspects of the socio -\nenvironment of village people, which has changed \nfor some people who were not able to cope with it. \n2. Subhimani Jingi \nThe author has vividly depicted the third gender \nproblem. An adolescent Shyama is neither a male \nnor female, so the people, including the mother, \ndecide to hand over Shyama to the Kinnars. But the  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nfather rose in favour of the boy and d ecides to \nprovide him with all such skills necessary for a \nrespectable life. He gives an example of Lord Shiva \nwho is called half male and half female \n(Ardhanarishwar), and of Krishna who enters the \ngroup of females by transforming himself into \nShivani. The mother, seeing the resolve, also comes \non the side of her husband. \nThe problem of other sex, hitherto unknown in \nMaithili literature, has come to the attention of the \nauthor. Shyama is a child that is indisputable. \nShyama has every right to live a dignif ied and \nrespectful life and for that necessary skills are \nrequired and would be provided to him. The \nsiblings convince the mother but after the stories of \nShiva and Krishna are placed before her, she goes \nin repentance as to why she was not taught these \nstories earlier. The third sex, particularly in the \nvillage society, has been shown with a new \nperspective. \n3. Babak Bag-Bagiya \nThis short story deals with the issue of \"Mathas\" \nand asceticism. Goverdhan Das was a poor child \nwhose parents died while he was y oung. He \nbecomes the successor of Mahant Gokul Das. \nThrough his story, the author travels to the \nhinterland and presents the untouched states of \nvillage life. Through his gardens, the Baba was  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 37 \ngetting remembered but now these gardens are \nvanishing due to poor upkeep. \n4. Ab-Tab: \nThe vegetable articles used during the village feast \nare the medium through which the author takes the \nissue of development affecting village life. \n5. Agilah \nPakshadhar's Uncle returns to the village after \nretirement. Munilal is his cousin. Munilal's \ndaughter is widowed. Munilal and his daughter \nSavitri are the objects through which Pakshadhar \nwants his reform agenda to go through. \n6. Kukurpan \nThe method of resolution of disputes in the village \nis the subject matter in \"Kukurpan\". The resolution \ncan be provided only by a person who is capable of \nbeing so. \n7. Herayal Jingi \nIn \"Herayal Jingi\" the issue of development in the \nvillage post-independence has been described with \nthe example of Kamalpur village, the issue of caste \nand faulty de velopment model has been given a \nfresh treatment. \n   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n8. Asha Par Paani Phir Gel \nLalit is a literate agriculturist. He starts farming \nsunflowers. Through his experiments, the author \nfinds space for detailing actual problems faced by \nthe agriculturists, the ravage of nature and so on. \nDekhl Din: Short Story, PallaviPrakashan, Nirmali, \nSupaul, (Bihar), 2018 \nA family which is lived for three generations in a \nvillage and a family whose second generation has \nmigrated to the town have been compared. The \nsuperiority of the former has been established in \nthe title short story of the collection. \nGapak Piyahul Lok: Short Story, PallaviPrakashan, \nNirmali, Supaul, (Bihar), 2018 \nThis is a collection of thirteen short stories. The title \nshort story deals with have depicted the society \nexisting at the time of the permanent settlement -\nZamindars. The resources were held by a few, the \nsystem continued in Independent India. The people \nstarted capturing the lands resulting in litigation. \nThe title short story depicts one such liti gation \ninvolving thirty-five people along with Deenbandhu \nKaka. On the day of the judgment of the case, there \nhappened a bus accident which was carried. \nLahsan: Novel, PallaviPrakashan, Nirmali, Supaul, \n(Bihar), 2018  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 39 \n  \nBIRTHMARK (Lahsan): It is a story of a person from \na village, who gets disenchanted with city life, \nwhere morality - both social and personal - has no \nmeaning. It describes vividly the village and city life, \nand in that description, one finds no charm in city \nlife for ordinary class people. Its  plot revolves \naround personal upheavals, but the actual beauty \nof the novel lies in its vivid presentation of city and \nvillage life from the point of view of economically \nlower-class people. \nRahe Joker Pariwar: Short Story, PallaviPrakashan, \nNirmali, Supaul, (Bihar), 2020 \nThe loss of livelihood is the major reason for the \nmigration from Mithila. But the people who migrate \ninclude the well-offs also who migrate for an easier \nlife. So, thirty years ago, despite being well off \nShantinath left Chanpur and migr ated to Shati \nNiketan (Shanti - peace!!) in search of peace. And \neven when some people from his village found him, \nhe had no regret. Unlike his other books, this \nmigration of the well -off in search for peace \ncompares and depicts the tussle around the social  \nlife of Mithila. \nGamak Jingi: Short Story, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2009 \n   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nThis collection of short stories contains nineteen \nshort stories. The author was given Tagore \nLiterature Award (Sahitya Akademi) for this book. \nEvery sto ry in this book depicts the hardness of \nvillage life. The people have to bow before natural \ncalamities. However, the people in these stories \nrebound without exception and refuse to let down \nor migrate. \nMaulayal Gachhak Phool: Novel, ShrutiPublication, \nNew Rajendra Nagar, (New Delhi), 2009 \nIt is his first novel which deals with the problem of \nmigration from the villages. The novelist envisages \nthe rejuvenation of worn -out systems which will \nstop migration. \nUtthan-Patan: Novel, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2009 \nEven the laziest can move forward if he has a desire \nfor economic improvement. Shyamanand brings \ntechnology to agriculture. Unity is essential if one \nmust stop the breaking of and migration from \nvillages. \nJingikJeet: Novel, Shruti Publication, New Rajendra \nNagar, (New Delhi), 2009 \nThe writings which deal with village life are full of \nnegative forces. The author puts a break on the \ndisappointment arising out of such negative  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 41 \nwritings about village life. \nMithilak Beti: Drama, ShrutiPu blication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2009 \nThis is a drama dealing with the miserable life of \ndaughters in the villages of Mithila. There are many \nforms of discrimination, the author has chosen the \ndeformation of relations after the marriage of the \nfemale. The reason for it is enshrined in the unequal \ntreatment between daughter and son from the day \nhe or she is born. \nTaregan: Inspirational Story Compilation, \nShrutiPublication, New Delhi, 2010 \nThis is children's literature and is a collection of 111 \ninspirational seed stories which includes the gist of \nsome masterpieces from the world literature \ncurated for the children. \nJeevan-Maran: Novel, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2010 \nThe spiritualism in the author comes to the fore, the \nreal life would be the afterlife. \n। \nJeevanSangharsh: Novel, ShrutiPublication, New \nRajendra Nagar, (New Delhi), 2010 \n   42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nThe author compares two villages the Banspura, \nwhich he tells us is the less developed and the \nSisauni, which is comparatively more developed. \nThe comparison is based on t he perception of \ndeveloped and less developed among the people of \nthe villages, which is the view of the author as well. \nThe Sisauni people have a middle school, they have \ntheir Public Durga Pooja in their village and the fair \nis organized there. But the B anspura people have \nnone of these although they do organize on an \nindividual basis a 24-hour kirtan and public langars \noccasionally. But the Barharba village is more \ndeveloped than these two villages. They have a \nHigh School, and they organize more public \nfunctions. And lo! Here comes the Katharba village. \nIt is the most developed where besides the High \nSchool, there is a hospital also, and they organize \nseveral other public functions. \nBajanta-Bujhanta: Seed Story, Shruti Publication, \nNew Rajendra Nagar, (New Delhi), 2013 \nThis is a collection of sixty -eight seed stories which \nhas been woven around different social issues. The \nensuing social changes and upheavals going \naround the villages at the individual and social \nlevels are the themes for the stories of t his \ncollection. \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 43 \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३६१ आ ३६२ पर  दटप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 45 \nअंक ३६१ पर  टिप्पणी \nआचायय  रामानंद मंडल \nसंपादकीय  िे  िैथिली  सावहत्य अकादिी  िे  भ्रष्टाचार के सटीक  सिीक्षा \nक ै ल गेल  हय।अइ बेर  जे  सदस्य बन ल न  हय सगा संबंधी के चुनल  गेल  \nहय।जे  पररिारिाद  के द्योतक हय।दोसर  ओर  ज ज  सभ  रोणाचायण  बन ल  \nहतन  ।जे  िूल  िैथिली  लेखक  सभ  के उपेक्षा के रूप  िे  अंगूठा काट  र हल  \nहतन।िो  एकलव्य  हतन  चर्चित लेखक  राजदेि  िंडल।  \nिैथिली  सावहत्य िे  घोटाला  \nमिथिला  -िैथिली  िे  दूटा  विद्यापवत  भेलन।  ज्योवतश्वर  ठाक ु र (१२९०-\n१३५०) से पूिण  सोलकन  नाइ  जावत  िे  विद्यापवत  भेलन  ।िो  अपना  \nसावहत्य पर  विदापत  नाचो  शुरू  क ै लन।िो  नाच  संपूणण  मिथिला  िे  लोक  \nथशक्षण करैत  रहे।  जेकर  चचाण ज्योवतश्वर  क ै ले हतन।दोसर  विद्यापवत  \n(१३५२-१४४८)ज्योवतश्वर  के बाद  िे  भेलन।जे  जावत  के बाभन  \nरहलन।िो  संस्क ृ त आ अिहट्ट  िे  सावहत्य रचना  क ै लन।  \nपरंतु  िैथिली  सावहत्य िे  नाइ  विद्यापवत  के क ृ वत के बाभन  विद्यापवत  के \nक ै ल जा  र हल  हय। \nएगो दैवनक  अखबार  िे  लेखक  प्रिीण  नारायण  चौधरी  थलखैत  हतन  - \nविरोध , ननिदा  आ आलोचनाक  बाबजूद  विद्यापवत  कवि  कोवकल , \nिहाकवि , जनकवि  बवन  गेलाह।लोक  हुनकर  संदेश  के हािोंहाि  स्िीकार  \nकयल क।अपन  सहज  -सुंदर  िैथिली  रचना  सभ  एतैक जनसुलभ  छल  जे  \nलोक  ओकरा  हृदयंगि  कय लेलक।जन   - ज न  के क ं ठ िे  अपन  देथसल  \nबयना  (िातृभािा ) रचनाक  कारण  पहुंथच गेलाह  विद्यापवत।हुनकर  \nनचारी ,िहेसबानी ,राधा  -वबरह  ,नोंक  झोंक  आदद  अनेकों  िहत्िपूणण  \nरचना  सं सिाज  िें  सावहन्त्यक धारा  एहेन  बहल  जे  विद्यापवतक  पदािथल  \nपर  नाच  परम्परा  -विदापत  नाच  तक प्रचलन  िे  आवब गेल।  \nविददत  हो वक जनिगीय  सिाज  िे  एवह विद्यापवत  नाच  के सहारे  थशक्षाक  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसिुथचत  प्रसार होबय लागल  मिथिलाक  लोक  सिाज  िे।  \nउल्लेखनीय  हय वक ज्योवतश्वर  पूिण  से विदापवत  नाच  िे  विद्यापवत  \nपदािली  के नृत्य अणभनय  होइत रहे।अइ  विद्यापवत  के बारे  िे  कश्िीर  \nअणभनि  गुप्त (द शि  शताब्दी के अंत आ एगारहि  शताब्दी के प्रारंभ ) -\nईश्वर प्रत्याणभज्ञा -विभिणणी  ग्रंि  िें  थलखल  हय। \nश्रीधर दास  के सदुक्क्तकणाणिृत  (रचना  ११िरबरी  १२०६ िध्यकालीन  \nमिथिला  लेखक  विजय  क ु िार  ठाक ु र) श्रीधर  दास  विद्यापवत  के पांचटा  \nपद  उिृत  क ै लै हतन  जे  विद्यापवत  के पदािली  के भासा  हय। \nजाि  न  िालती  कर  परगास  तािे  न  तावह िधुकर  विलास।आ  िुंदला  \nिुक ु ल  िकरंद ,ज्योवतश्वर  (१२७५-१३५०)िष्ठ कल्लोल।अि  विद्यािंत  \nिणणन।।  \nअष्टि कल्लोलक।।अि  राज्य  िणणन।।िें  विदापतक े  उल्लेख  क ै ले \nहतन।से  विद्यापवत  ततेक प्रथसि  भ  गेल  रहे  जे  ज्योवतश्वर  तेकर  उल्लेख  \nनाचक  रूप  िे  क ै लै र हल न । \nउपयुणक्त कि न  से स्पष्ट हय की विदापवत  नाच  नाइ  विद्यापवत  के हय। \nपरंतु  आवब सावहन्त्यक घोटाला  क के बाभन  विद्यापवत  के क ृ वत बनायल  \nआ बताओल  जा  र हल  हय।अइ सावहन्त्यक भ्रष्टाचार  के किगर  ननिदा  \nहोय के चाही। \n-आचायण रािानंद  िंडल  सािाजजक  लचितक सह सावहत्यकार सीतािढ़ी।  \n   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 47 \nअंक ३६२ पर  टिप्पणी \n \n 48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 49 \n \nउपन्यासकार  के छथि , पंकज  पराशर  (ज ल  प्रांतर उपन्यास) \nदुखद  \nRabindraChaudhary \n \nबड दुभाण ग्यपूणण, आपणत्तजनक  आ आपरामधक  क ृ त्य.. \nKumarManojKashyap \n \nईसभ  पदढ़ बहुत लचिवतत छी। \nR N Mishra \n \nदुभाणग्यपूणण  \nKalpnaJhaPatna \n \nआवहरेबा ..! ि े र  ई के छैि ? \nपंकज  पराशर  (ज ल  प्रांतर उपन्यास) \nहे भगिान ..! ई ठीक े चोरे  छैि।  \nUmeshMandal \n \nनीक।  एहन  चोर  क े र देखार  कर ब जरूरी  \nपंकज  पराशर  (ज ल  प्रांतर उपन्यास) \nGaurinath: ओकर  त लेखकीय  जीिने  चोरी  पर  दटकल  छै आ तकरा  \nप्रश्रय देब 'िाला  सेहो िैथिली  िे  कि  नवह।  \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nएहने  चोर  लोक  सभ  िैथिली  आर  मिथिला  के अवहत कर य िे  सदैि  आगू \nरहैत  छथि  \nJhaPrasanna \n \nएकरा  कोटण िे  ल ऽ जेबाक  चाही \nय़ोगेन्र  पाठक वियोगी  \n+91 98310 37532 \nSubhashChandraYadav: I condemn it. The thief \nmust be exposed.  \n \nअवत दुखद , वनन्दनीय  \nManojPathak \n \nसादर  आभार।  \nकोट  कर  सक ै त हतन । परंतु  श्रोत के चचाण करनाई  आिश्यक  हय।न  त \nसावहन्त्यक चोरी  िानल  जायत।  \nRamanandMandal \n \nधन्यिाद।  \nVidehaKeshavBhardwajDelhi \n \nNabo Narayan Mishra \nदुभाणग्यपूणण  क्स्थवत \n  \nMukund Mayank \nOh \n \nप्रदीप पुष्प \nबहुत खराप  बात। \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 51 \nAbhilash Thakur  ·  \nघृणणत  कायण! लज्जा  जोग  \n \nAjit Kumar Jha \nपता नवह  लाजो  नवह  लगैत  छन्न्ह एहन  प्रिृवत  िाला  िहानुभाि  सब क ेँ । \nएहन  लोग  सब केँ लेल  सेहो अल ग साँ पुरस्कारक घोिणा  होयबाक चाही। \nपदाणिाश  करबाक  लेल  अपने  केँ साधु िाद  । \n \nRamesh Kumar Sharma \nपुरस्कार पाबै के जल्दबाजी  हेतै \n  \nKunal \nउपन्यास आ तकर  लेखकक  नाि  घोवित  करु  \n \nAshish Anchinhar \nKunal जी , जाँ कोनो  सिान्य  पाठक ई प्रश्न पुछने  रवहतथि  तखन  हिरा  \nनीक  लागैत।  \nप्रबुि  पाठक ओ लेखक  िगणसाँ ई प्रश्न एबाक ि तल ब छै जे  क्स्थवत गंभीर  \nभ ऽ गेल  छै। ओना  ज खन  पुथछये देलहुाँ अथछ तखन  एकर  उत्तर अथछ- \nपोिी , जलप्रांतर , पंकज  पराशर।  एवह पोिीक  गदगदी  आलोचक , \nकिलानंद  झा।  \n  \nKunal \nAshish Anchinhar धन्यिाद  । \nएना  सािणभौि  जकां  छइ जे  बेस गंभीर  आरोप  लगाओल  जाइ  छइ िुदा  \nनाि  न इ लेल  जाइ  छइ।एना  हिरा  हाइपोक्र े सी क चर ि  ल गइए। ई \nअनसोहांत  छी ।......... \nआब नाि  ल  गेल  छइ। त हिरा  ल गइए जे  पंकज  परासर  ( उपन्यासकार ) \nआ किलानंद  झा  ( आलोचक  ) के बाजक  चाही । \n \nLakshman Jha Sagar  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएहेन  चोरक  सािाजजक  बवहष्कार हेबाक चाही।आवग पावन  ढ़ाइठ देबा क \nचाही।िुाँह िे  कारी  चुन  लेवप  के गदहा  पर  सरेआि  घुरेबाक  चाही।एहेन  \nक ु दशा कय देबाक  चाही जे  ि े र  क्यो एहेन  घृणणत  काज  नै  कर य। \nChitragupta Chitragupta \nअत्यन्त दुखद  \n \nजगदानन्द  झा  'िनु '  ·  \n \nमिथिला  िैथिलीिे  सावहत्यक चोरी  जगजावहर  अथछ। िुदा  आब सावहत्य \nअकादिी  आ ओकर  लेक क िारा …. बहुत ननिदनीय  काज , एहेन  एहेन  \nलोकक ेँ अिश्य  देखार  करबा  चाही \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 53 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.क ु िार  िनोज  कश्यप- रेण्ड  \n२.२.आचायण रािानंद  िंडल - काि  से राि  की ओर  \n२.३.आचायण रािानंद  िंडल - यशोदा  िाय  \n२.४.िहाकान्त  प्रसाद- ३ टा  बीहवन  किा  \n२.५.संतोि  क ु िार  राय  'बटोही '- िंगरौना  (उपन्यास- खेप ९) \n२.६.जगदीश  प्रसाद िण्डल - न्खच्चवि  \n२.७.जगदीश  प्रसाद िण्डल - िोिपर  (धारािावहक  उपन्यास साति  \nपिाि ) \n२.८.रबीन्र  नारायण  मिश्र - िातृभूमि  (उपन्यास)- १९ ि  खेप \n२.९.डॉ वकशन  कारी गर - अकादिी  पुरूस्कार  िला  नांगैि  (हास्य कटाक्ष) \n२.१०.जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा - किा -१ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.११.जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा - किा -२ ज इपर  सम्पादकीय   54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१२.जगदीश  प्रसाद िण् डल क ५ टा  किा - किा -३ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१३.जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा - किा -४ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१४.जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा - किा  ५ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृि् ठ पर  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 55 \n२.१.क ु िार  िनोज  कश्यप- रेण्ड  \n \nक ु मार मनोज कश्यप \n१ िा लघुकिा \nट्रेंड \n  \n\"आब बात   पढ़ाईये -लिखाई क े  िैह  ...... जे बच्चा बेसी चन्सगर   से \nसाइंस पढ़ैत   अलि आ डॉक्टर-इंजीननयर बनन   पैघ क ं पनी-अस्पताि मे \nनौकरी पबैत अलि।   जे पढ़ै मे कने दब्ब से आगू  जा  मैनेजमेंट क े  पढ़ाई \nकरैत अलि आ क ं पनी-अस्पताि क े  मैनेजर भ s जाईत अलि। मैनेजर क े  \nआगू डॉक्टर -इंजीननयर क े  झुकनह पड़ैत िै आ ओकर आदेशो \nमान s पड़ैत िै। आब जे क े यो कोनो टेक्क्नकि नडग्री नहहिं िs सकि से \nआगू जा क s सरकारी सेवा मे प्रशासक बनन जाईत अलि आ शासन -\nप्रशासनक   नी नत-ननर्ाारण करैत अलि जकरा सभ क े  स्वीकार करब \nअननवाया। ओकरा आगू डॉक्टर -इंजीननयर -प्रबंर्क सभ झुक ै त \nअलि।  जे क े यो एनह तीनू श्रेणी मे नहहिं आनब सकि से नवर्ायक -सांसद \nआ  मंत्री बनन जाईत अलि। राज -काज मे   एकर  इच्छा  सवोपरर तैं पैघ-\nपैघ प्रशासक सेहो एकरा आगू नतमस्तक ! आओर  ........  जे एनह सभ \n 56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमे स s नकि ु  नहहिं बनन सकि से बनन जाईत अलि  ...... संत ! \n....... महात्मा  !! एकरा आगू सभ नतमस्तक !\" कनह क s हरखू कक्का \nतमाक ू  क े  ज़ूम कलसया कs चुटकी मे दबा ठोरक ननचा रखिा आ अजेय \nदृष्टियेँ ओतs बैसि िोक सभ ददस तकिा। गुम्म भेि सभ स्वीक ृ नत मे \nमुड़ी नहिेिक।  \nहमहुँ सोच मे पनड़ गेि रही।   \n  \n-क ु मार मनोज कश्यप, सम्प्रहत: भारत सरकार क े  उप -\nसथचि,  संपक य : सी-11, टािर -4, टाइप -5, वकदिई नगर पूिण (ददल्ली \nहाट क े  सािने), नई ददल्ली -110023 िो. 9810811850 / \n8178216239 ई-िेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअपन िंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 57 \n२.२.आचायण रािानंद  िंडल - काि  से राि  की ओर  \n \nआचायय रामानंद मंडल  \nकाम से राम क े  ओर  \n  \nपवहले स्क ू ल दस बजे सुबह से चार बजे अपराह्न तक चले।हि एगो \nमिवडल स्क ू ल िे थशक्षक रही।हि आ एगो और थशक्षक िीरेंर बाबू सिय \nसे पवहले ही साढ़े नौ बजे तक स्क ू ल िे पहुंच जाइ। क ु छ थशक्षक   दस \nबजे तक और बाकी साढ़े दस बजे तक आ जाय। क ु ल सात थशक्षक रही। \nविद्यािी सभ साढ़े दस बजे तक पहुंचे। सिाई प्रािणना क े  बाद एगारह \nबजे से क्लास लगे।  \nअइ बीच िे हि आ िीरेंर बाबू आपस िे बात करी।अवहना एक ददन \nिीरें र बाबू एगो सच घटना सुनैलन। िीरेंर बाबू कहलन -दयानंद बाबू।हि \nजब सातिां क्लास िे पढैत रहली त हिरा गांि क े  स्थान िे क े  एगो बाबा \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजी,जे स्थान िे रसोइया रहे कहलन -िीरेन्दर।चला तोरा सीतािढ़ी घुिा \nदेि छी। जानकी स्थान देखा देि छी।त हि कह ली चलू। साइवकल से \nचल दे ली।बाबा जी साइवकल हांक े  आ हि वपछा क ै ररयर पर बैठ गेली। \nक े करो कोई शक आ डर क े  कोनो बात न रहे।अइला वक बाबा जी स्थान \nिे बहुत ददन से रहे आ मिलनसार रहे।  \nहं।त जानकी स्थान िे जानकी जी क े  दशणन क ै ली।ि े र साइवकल से रीगा \nबाला रोड िे चल अइली।उंहा बाबा जी साइवकल रोकलक। ह िहु \nसाइवकल पर से उतर गेली। हि साइवकल लेक े  खिा रही।बाबा जी रोड \nवकनारे क े  चांपाकल पर गेलन।आ क ु ल्ला क ै लन आ पानी से चनन क े  धो \nलेलन। पानी पीलन। हि कहली -बाबा चननो धोआ गेलो।बाबा जी \nकहलन -धुत्त बुरबक। \n बाबा जी ि े र साइवकल पर बैक खींच क े  ररिग बांध होइत एगो छोटका \nसन  टोला पर अयलन।उहां छोटका छोटका ि ु स क े  घर रहे। िोही क े  \nदुआर पर कहीं लैइकी त कहीं औरत खिा रहे। कोनो कोनो लैइकी छोट \nछोट ड्रेस पवहन ले रहे।   आधा छाती ददखाइत रहे। कोई कोई थसगरेट भी \nवपयत रहे आ खराब इशारा भी करे। कहीं कहीं पक्का घर भी रहे। कोनो \nकोनो घर से हरिुवनया  आ तबला क े  आिाज आबे। घुंघरू क े  भी आिाज \nआिे आ िवहला क े  गीत गािे क े  आिाज आिे। हिरा उंहा क े ना दोन \nलागे।  \nबाबा जी कहलन -बीरेन्र इहां क ु सी पर बैठल रहा।हि कवनका देर िे अबै \nछी।हि कह ली ठीक हय। जल्दीये आउ।हिरा क े ना दन लगैय।।  \nबाबा जी एगो लैइकी संग ि ु स क े  घर िे च ल गेल।हि बाहर क ु सी पर \nबैठल रही।हिरे तुररया क े  एगो लैइकी कहलक -ऐ।तु क ै ला बैठल \nछा।चला हिरा जौरे भीतर।हि लजा गेली। िोही सिय एगो औरत जे \nखिा रहे।अरे। िाधुरी।इ अभी बच्चा हए।इ खेल बेल न जानै हए।देखै न \nछही। क े ना थसक ु डल बैठल हैय।आ हिरा से पुछलक -ऐअ।तू इंहा क े ना \nआ गेला हए बाबा जी क े  साि।हि कहली हिरे गांि क े  स्थान िे क े  बाबा \nजी हए।त उ कहलक -बाबाजी त िहीना िे दू बार त अिश्ये अबैय। हिरा  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 59 \nसभ क े  इहां त चोर डाक ू ,संत थसपाही सभ अबैय हए।हि सभ सभक े  \nदेहक े  सुख दैइ थछयै।सभ अपन देहक े  भुख क े  मिटाबे अबैय।ओइिे \nवबआहल आ न वबआहल सभ हए।हि  सभ िेश्या छी।इ िेश्या टोला हए।  \nबाबा जी आधा घंटा क े  बाद घर िे से वनकललन।  \nि े र चापाकल पर जाक े  िुंह हाि धोयलन। हिरा आक े  कहलन आब घर \nचला। साइवकल से हि दूनू गोरे ररिग बांध होक े  ि े र जानकी स्थान तर \nअइली।एगो जलपान क े  दूकान िे दूनू गोरे कचौिी जलेबी खैली। \nसाइवकल से घरे क े  लेल चलली।रस्ता िे बाबा जी कहलन - हिरा इ \nिजबूरी हए। िानथसक भूख क े  लेल त पूजा पाठ करै छी।परंच शारीररक \nभूख क े  लेल टोला पर जाय क े  परे हए।अइ टोला क े  रेडलाइट एररया कहै \nछैय। हां बाबा।एगो औरत कहैत रहल हैय वक हि सभ िेश्या छी।इ िेश्या \nटोला हए। बाबा जी कहलन -हं। िेश्या टोला क े  रेडलाइट एररया कहै \nहए।इ सभ क े करो न कवहया।  \nहां बाबा।हि क े करो से न कहब।आब उ बाबा जी अइ दुवनया िे न हए ।  \nहिरो आचायण रजनीश क े  थलखल संभोग से सिामध   आ खजूराहो क े  \nिुर्ति क े  ििण सिझे िे आिे लागल।दशि क्लास िे पढायल थशक्षक \nरणजीत बाबू क े  याद आबे लागल  वक कला और जीिन क े  एगो पाठ िे \nखजुराहो क े  बारे िे बतबैत कहले रहथिन वक क े ना एगो िाय बाप क े  \nअपन बेटी आ िोकर प्रेिी से भेंट खजुराहो िे नग्न िूर्ति क े  देखैत भे गेल \nरहे।आपस िे शर्ििदा भे गेल रहे। आन्खर सत्य त सत्य होय छैय। संभोग \nसे सिामध क े  ओर अिाणत काि से राि क े  ओर। \n \n-आचायण रािानंद िंडल सािाजजक लचितक सीतािढ़ी।  \n-आचाया रामानंद मंडि , सेवाननवृत्त प्रर्ानाध्यापक , माता -चन्र देवी , \nनपता -स्व०राजेश्वर मंडि , पत्नी-प्रष्टमिा देवी, जन्म नतलि -०१ जनवरी \n१९६० योग्यता- एम-एससी (रसायन शास्त्र) , एम ए (नहन्दी)। रूलच -  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसानहत्त्यक, मैलििी -नहन्दी कनवता -कहानी िेखन आ आिेख। \nप्रकालशत पोिी - मैलििी कनवता संग्रह भासा क े  न बांदटयो। २०२२ \nप्रकालशत रचना - सझझया कनवता संग्रह पोिी - जनक नंददनी जानकी \nआ शौया गान। २०२२ पनत्रका -ष्टमलििा समाज , घर -बाहर आ अपूवाा \n(मैसाम)। अखबार -दैननक मैलिि पुनजाागरण प्र काश। सामाझजक -\nसामाझजक चचिंतन , दाष्टयत्व- पूवा झजिा प्रनतननष्टर् , प्रािष्टमक लशक्षक \nसंघ, डुमरा , सीतामढ़ी। स्थायी पत्ता - ग्राम-नपपरा नवशनपुर िाना -\nपररहार झजिा -सीतामढी। वतामान पता -नपपरा सदन ,मुरलियाचक वाडा -\n04 सीतामढ़ी पोस्ट -चकमनहिा झजिा -सीतामढी राज्य -नबहार नपन -\n843302 \n  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 61 \n२.३.आचायण रािानंद  िंडल - यशोदा  िाय  \n  \nआचायय रामानंद मंडल  \nयशोदा माय  \n  \nबरहिपुरी गांि िें एकटा पुजारी बरहि शिाण रहे।जे गांि क े  िहादेि िठ \nिें पुजारी क े  काि करे। पुजारी मिलनसार रहे। पुजा री जी िठ िें ही \nअपन पत्नी अवहल्या क े  साि रहे।िठ िें चौका बतणन करे क े  लेल एकटा \nिवहला िुवनया रहे।जे िही गांि क े  रहे। िुवनया क े  पवत भी िठ क े  खेती \nबािी क े  काि देखे।  \nक ु छ सिय बाद दोनों अवहल्या आ िुवनया गभणिती भेल। अवहल्या क े  \nलडका आ िुवनया क े  लिकी जनि लेलक।  \n 62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nले वकन तीन िहीना बाद दूभाणग्यिश डायररया क े  कारण अवहल्या परलोक \nथसधार गेल। पुजारी जी अपना दूधिुहां बच्चा क े  लेल परेशान रहे लागे \nरहल।इ दुख िुवनया क े  देखल न गेल।  \nिुवनया पुजारी जी से कहलक -पुजारी जी अंहा लचिता न करु। अंहा क े  \nबौआ क े  हि अपन दूध वपला क े  पालि।हि बुझब  की हिरा जौंआ बच्चा \nभेल हय।हि सिान रुप से पालब।  \nपुजारी जी िुवनया से कहलन -िुनीया।तू हिरा िन क े  बात पूरा क \nदेला।हि त बच्चा क े  पाले क े  लेल कहे चाहत रह ली हय। हि इ ऋण \nतोरा बेटी क े  पढा क े  पूरा करब।  \nिुवनया पुजारी क े  बच्चा आ अपन बच्ची क े  अपन दूध वपला क े  पाले \nलागल । \nसिय बीतल गेल।आइ पुजारी क े  लिका सिणजीत आ िुवनया क े  लिकी \nिेधा का नाि गांि क े  ही स्क ू ल िे पवहला िगण िे थलखायल गेल।सािे \nसािे सिणजीत आ िेधा पढे लागल।संगे संगे खेले लागल।  \nसिय क े  साि सिणजीत आ िेधा गांि क े  नजदीक सुरसर वडग्री कॉलेज \nिें पढ़े लागल।दूनू गोरे  \nबीए आनसण िस्ट क्लास िे पास क ै लक।  \nसिय क े  साि सिणजीत पुथलस िें बहाल हो गेल।  \nदूनू िें प्रेि भी रहे।अब सिणजीत आ िेधा प्रेि विआह क े  बारे िें बात करे \nलागल। लेवकन सिणजीत िें अपन िाता वपता क े  छवि देखे।  \nसिणजीत कहलक -िेधा हि आ तू जौिे जौिे पढ ली हय।हि दूनू गोरे  \nजबान छी।दूनू गोरे दू जात छी। प्रेि विआह िें कोनो बाधा न हय। कानून \nभी हिरा पक्ष िे हय। लेवकन प्रेि विआह से पवहले बाबू जी से अनुिवत \nचाहे छी।  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 63 \nिेधा कहलक -हं हं। बाबू जी स अनुिवत जरूर ले ला।हिहूं अपना िाय \nबाबू जी से अनुिवत ले ली छी।  \nसिणजीत अपन बाबू जी से रात िें  कहलन -बाबू जी।हि िेधा से बिा प्रेि \nकरै छी।हि िेधा से विआह करे चाहे छी।  \nपुजारी कहलन -सिणजीत इ विआह न हो सक ै  हय। िेधा तोहर बवहन \nहय।भाई -बवहन िें विआह न हो सक ै  हय।  \nसिणजीत कहलक -बाबू जी हि दूनू दू जात छी। हि बाभन आ िेधा \nसोलकन हय। विआह त हो सक ै  हय।  \nपुजारी जी कहलन -सिणजीत तू न जानैय छा।जब तू तीन िहीना क े  \nरहा।तोहर िाय िर गेलिून। िुवनया तोरा अपन दूध वपला क े  पाल ले \nहौअ। तोरा आ अपन बेटी िेधा क े  जौंआ संतान लेखा पाल ले हौअ। \nिुवनया तोहर यशोदा िाय हौि। जेना भगिान वकशन क े  यशोदा िाय \nहय। \nसिणजीत कहलक -बाबू जी इ बात हिरा िा लूि न रहल हैय।हि त िेधा \nक े  िाय क े  काििाली सिझैत रहली हय।आइ हि सिझली िेधा हिर \nबवहन हय।कास्ल्ह हि अपना हाि िें राखी बंधायब।  \nइधर रात िें अपन िाय क े  िेधा कहलक -िाय।हि सिणजीत से प्रेि करै \nछी।हि दूनू गोरे एक दोसर क े  प्रेि करै छी।हि प्रेि वििाह करे चाहे \nछी।अइला वक  हि दूनू गोरे दू जात क े  छी। सिणजीत बाभन हय आ हि \nसोलकन छी।  \nिुवनया कहलक -सिणजीत से तोहर विआह न हो सक ै  हय।चाहे हि दू \nजावत क े  भले न होय।हि सिणजीत क े  अपन दूध वपला क े  पोस ले छी। \nसिणजीत जब तीन िहीना क े  रहे त िोकर िाय िर गेल रहे।हि अपन \nबेटा जेका पोस ले छी।हि सिण जीत क े  यशोदा िाय थछयै।   64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिेधा कहलक -िाय। हि त सिणजीत क े  पुजारी जी क े  बेटा सिझैत रहली \nहय।आइ सिझ ली वक सिणजीत हिर भाई हय।हि कास्ल्ह अपन भैया \nहाि िें राखी बांधब।  \nकास्ल्ह सबेरे िेधा अपना िाय क े  साि िठ िें पहूच गेल।  \nसिणजीत अपना बाबू जी क े  साि चौकी पर बैठल रहे।  \nिेधा बोललक -भैया सिणजीत।  \nसिणजीत बोललक -बवहन िेधा।  \nदूनू आंख से आंख बात क ै लक। क ु छ बोले क े  जरुरत न पिल।  \nिेधा अपन भाई सिणजीत क े  हाि िें राखी बांध देलक।  \nसिणजीत आगे बढ़ क े  अपन यशोदा िाय िुवनया क े  गोर छ ू  क े  प्रणाि \nक ै लक। यशोदा िाय िुवनया अपन आशीिाणदी हाि सिणजी त क े  िुिी पर \nरख देलक।  \n \n  \n-आचायण रािानंद िंडल सािाजजक लचितक सीतािढ़ी।  \n-आचाया रामानंद मंडि , सेवाननवृत्त प्रर्ानाध्यापक , माता -चन्र देवी , \nनपता -स्व०राजेश्वर मंडि , पत्नी-प्रष्टमिा देवी, जन्म नतलि -०१ जनवरी \n१९६० योग्यता- एम-एससी (रसायन शास्त्र) , एम ए (नहन्दी)। रूलच - \nसानहत्त्यक, मैलििी -नहन्दी कनवता -कहानी िेखन आ आिेख। \nप्रकालशत पोिी - मैलििी कनवता संग्रह भासा क े  न बांदटयो। २०२२ \nप्रकालशत रचना - सझझया कनवता संग्रह पोिी - जनक नंददनी जानकी \nआ शौया गान। २०२२ पनत्रका -ष्टमलििा समाज , घर -बाहर आ अपूवाा \n(मैसाम)। अखबार -दैननक  मैलिि पुनजाागरण प्रकाश। सामाझजक - विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 65 \nसामाझजक चचिंतन , दाष्टयत्व- पूवा झजिा प्रनतननष्टर् , प्रािष्टमक लशक्षक \nसंघ, डुमरा , सीतामढ़ी। स्थायी पत्ता - ग्राम-नपपरा नवशनपुर िाना -\nपररहार झजिा -सीतामढी। वतामान पता -नपपरा सदन ,मुरलियाचक वाडा -\n04 सीतामढ़ी पोस्ट -चकमनहिा झजिा -सीतामढी रा ज्य -नबहार नपन -\n843302 \n  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.िहाकान्त  प्रसाद- ३ टा  बीहवन  किा  \n \nमिाकान्द्त प्रसाद \n३ टा बीहवन  किा  \n१ \nचारण  \n-िहाराज!  यौ िहाराज?!  \n-की हौ क ै ब, की बात? \n-कने  ब्योंत कररवतए  न,  बड्ड जरुरी  अथछ। \n-ठीक छै, कास्ल्हएसाँऽ िंच  सजतै।  \n-हें हें..., कने  साय भेट  जएतै  तऽ..! \n-हाँ,हाँ.. ,लैह। िुदा  प्रचार हिरेटा  होएक। \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 67 \n-जी  प्रचार आ भोट  सेहो।िहाराजक  जय  हो, जय  हो! \n२  \nहिचार  \n  \n-हे, ऐना  जे  थछरहारा  दै  छैं, से सभ  छोिा  देबौ!  \n-की भेल  भाईजी  से? हिरा  साँऽ कोनहुाँ गलती?  \n-गलती?  गलती  आ सही से तोँ हिरा  बुझेबेँ? \n-की से, अहीँ कहु न ? \n-रे  तोँ िुंह  लिेबेँ? तोरा  हि  दररभंगा  छोिा  देबौ।  \nिाय -बाप िरलौ,  आब एवहठाि  तोहर  कोनहुाँ वहस्सा-\nबखरा  नवह।  से जान।  \n-से जे  वबचार,  हि  तऽ छोट  भाई  छी, की कहब! \n-वबचार  की? वबचारे -वबचार  छै। \n३ \nपंच परमेश्वर \nखदेरन  क े र पोखरर  िे  एकटा  नकार(िगरिच्छ)  ढ़ुवक गेल  छल।  एवहसाँ \nिाछक  जीराक  बड्ड हावन  भऽ  रहल  छल।  संगवह स्नान  करऽबला  लोक  \nआ नेना  भुटका  लेल  सेहो सददखन  डऽर  बनल  रहैत  छल।  खदेरन  झट  द\nऽ नकार  भगएबाक  वनणणय  लेलक।   68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखदेरन  पोखरर  िे  पंपसेट  लगा  सभटा  पाजि  उपछा देलक।  पाजि  सुखने\n नकार  भावग  गेल,  िुदा  सभटा  िाछ  िरर  गेल।  लाखहु  टाकाक  नोकसान\n भेल,  परंच  खदेरन  हर्िित  छल  जे  ओ नकार  केँ बइला  देलक।  \nखदेरनक  िरीक  सभ  जजनकर  ओवह पोखरर  िे  वहस्सा छलवन,  गािक  \nपंचायत िे  पंचैती लेल  ऊजूर  लगओलक।पंचायत  बैसल।  पंचैती िे  नि\nगर -भररगर  बहस क े र बाद  ि ै सला  देलक  - \n'खदेरनक  नकार  भगएबाक  वनणण य  आ तरीका  दुनू  नीक  ओ सही छल।\n एकर  प्रभाि  आ पररणाि  की भेल,  से कोनहुाँ खास गप्प नवह।'  \nतखनवह  िरीकक  क ै एक व्यक्क्त जनौलवन  जे  पोखरर  साँऽ बइला  देल  गे\nल  नकार  ि े रसाँऽ पोखरर  िे  आवब गेल  अथछ। िुदा  एवह ददस  कोनहुाँ  पंच\nक धेयान  देब  उथचत नवह  बुझल  गेल।  सरपंच  बजला  -\n'पंचायतक वनणण य अकाट्य  अथछ।आब कोनहुाँ सोच विचार  करब  िजू\nल  अथछ। पंच िे  परिेश्वर  िास  होएत छै।' \nपंचायत हरहरा  कऽ उदठ गेल।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 69 \n२.५.संतोि  क ु िार  राय  'बटोही '- िंगरौना  (उपन्यास- खेप ९) \n \nसंतोष क ु मार राय 'ििोिी'  \nमंगरौना (उपन्द्यास- नवम  खेप)  \nई फ़हरीन नाज़ छथि।  पुरनका  ददल्ली  िे  हुनकर  अम्िी  केँ घर  छन्न्ह।  \nअम्िी  केँ ई दोसर  वनकाह  भेल  छन्न्ह। पवहल  वनकाह  िे  फ़हरीन जन्ि  ले\nलीह।  पवहल  सौहर  साँ तलाक  भेलाक  बाद  हुनकर  दोसर  वनकाह  कराउ\nल  गेलैन्ह  िोहम्िद  शावहद   साँ - उम्र िे  बीस साल  पैघ वबजनेसिैन । सौ\nहर  बेसी िानदान  करैत  छलैन्ह  - इनहोर   पावन   देह  पर  ढारैत  छलन्न्ह।  \nफ़हरीन केँ पवहल   ब्रदर  वहनकर  अम्िी  क े र उिर  केँ छन्न्ह । \nफ़हरीन केँ ग्रेजुएशन  धरर  वनक  एक े डिी  ररकॉडण नवह  छलैन्ह।  ओ पढ़ैत \nकि  छलीह  ;  घुिैत  बेसी । ब्िाय  फ्रैंड संग क ु रूक्षेत्र विश्वविद्यालय   के \nहॉस्टल  िे  कवहयो-\nकवहयो टाइि   िैनेजिेंट   करैत  छलीह।  ओतs साँ ि े र  आवब कs जामि\nया िे  क्लास  करैत  छलीह।  छौरा  सभ  ओकरा  ददस  टुक ु र-\nटुक ु र तक ै त छलैन्ह।  भीतरका   भेद  वहनकर  सभ  वकयो जनैत  छलैन्ह।  \nिोन  नीक  भेला   पर  एि  ए िे  ओ बिका  पढ़ाक ू बवन  गेल  छलीह।  आवब\nद  संग हुनका  अहााँ जामिया  क ै म्पस  िे  देन्ख  सक ै त छी। चााँद सन  गोल  \nिुंह  । पााँच ि ु टक  । नवह  बेसी पातर  नवह  बेसी िोट  देह।  एक्कीस लिस\nि  उिर।  जिानी  जोश  िे।  एि  ए वनक  अंक साँ पास क े लीह आओर  एि\nविल  लेल  जामिया  िे  एंरेंस   पास कएलीह।  \n आवबद  :  कहााँ गयी िी  कल  ? िैंने  घर  पर  तुम्हें देखा  नहीं।  ' कबीर  ' \nपर  असाइनिेंट  रहिान  सर  ने  ददये  हैं। \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ़हरीन : कहीं नहीं।  \nआवबद  : अच्छा, छोिो  । परसों   सबमिट  करना  है। \nहिने  लाइब्रेरी  से ' कबीर'  पर  बुक इश्यू करिा  ली  है। िैं  असाइनिेंट  ब\nना  रहा  हूाँ। \nफ़हरीन :  विर  िैं  कब बनाएगी  ? \nआवबद  : कल  तक िेरा  पूरा   हो जायेगा।  \nफ़रहीन : कल  िुझे  बुक दे  देना।  \nआवबद  : ओक े । \nजामिया  िे  सेिेस्टर  थसस्टि   लागू  भ s गेल  छै। असाइनिेंट  बनौनै  जरू\nरी  कs देने  छै। पंरह  अंकक  असाइनिेंट  होएत छै। \nनहिदी  विभाग   केँ भूतल  पर  रहिान  सर  नहिदी  सावहत्य  पढ़ा रहल  छथि\nन्ह। 'भक्क्तकाल' िे  वनगुणण  काव्यधारा  क े र  व्याख्यान  भ s रहल  छै क्ला\nस िे।  'कबीर  आइओ प्रासंवगक छथि'  विियक   ऊपर  चचाण भ s रहल  \nछै। \nफ़हरीन : सर,  कबीर  ने  िुसलिानों  की आलोचना  की है जो  एक भक्त  \nकवि  को शोभा  नहीं  देता।  \nरहिान  सर  : िह  क ै से ? \nफ़हरीन : इन  पंक्क्तयों को देन्खए  - \n\" कांकर  पािर  जोरर  के िक्स्जद  लई  बनाय  । \nता चदढ़ िुल्ला  बांग दे  का बहरा  हुआ खुदाय  ।।\"  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 71 \nरहिान  सर  : कबीर  साहब प्रतीकात्िक  चीजों  के न्खलाि  िे,  न  वक इ\nस्लाि  के न्खलाि।  िे  इबादत  के विरोधी  नहीं  िे,  बस्ल्क इबादत  अता \nकरने  के ढंग से खिा  िे।  इबादत  वबना  लाउडस्पीकर  के भी  वकया जा  \nसकता है। इससे दूसरे  लोगों  को कोई परेशानी  नहीं  होगी। \nफ़हरीन : जी  सर  ! \nएिविल   िे  हुनकर  सेलेक्शन  भ s गेलै  ! हि  िेटटिग   थलस्ट  केँ जाल  िे  \nि ाँ से गेलहुाँ। एिविल   करिाक   सपना  सच नवह  भेल  ! िोन  जामिया  िे\n रवह  गेल  ।  \nएक साल  पवहने  ' लाउडस्पीकर  ' वििाद  थछिल  छल । \nवबना  ितलब  के झंझट  आओर  खटपट  ! अखबार  िे,   चैनल  पर  आओ\nर  सोशल  िीवडया  िे  अनघोल  िचल  छल  जे  िक्स्जद   साँ लाउडस्पीकर  \nहटाऊल  जेबाक  चाही, नवह  ताँ िंददर  साँ हिहुाँ हनुिान  चालीसाक  पाठ \nकरब।   ई की भ s रहल  छै देश  िे  ! वबना  पेनक  लोटा  !! \n \"सभ  काज  छोवि  कs नेता  सभ  बांग देबाक  विचार  क्याक कs रहल  \nछथि  ? नेतावगरी   साँ देश  नवह  चलतै।  देश  सबहक थछयैय, तावह दुआरे  \nसहनशील   बनिाक  चाही। झूठिूठ   केँ सिाजक  शान्न्त िे  आवग जुवन  \nलगवबयौ।\"  दलान  पर  बैसल  झूलन  काका बिबिावत  छलाह  ।  \nबुलन  काका पुबैर   टोल  साँ अबैत  हुनकर  विचार  केँ सिरिन  देलथिन्ह, \n- \n\"सररपहुाँ , देशक  िहौल  खराब  नवह  करक  चाही । राहुल  गांधी केँ ' भा\nरत  जोिो  यात्रा ' देश  िे  नफ़रत  आओर  ओलझोल  केँ राजनीवत  केँ ख\nति  कर त।\" \n(बाकी अंश अवगला  खेप िे)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.जगदीश  प्रसाद िण्डल - न्खच्चवि  \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \n \nखखच्चह़ि \nसाइठ बखणसाँ जवहना रािसेिक िोतीलालक ेँ  जनैत -थचन्हैत तवहना \nिोतीलाल सेहो रािसेिकक ेँ  जनैत -थचन्हैत। कहब जे दुनूक चचण वकए \nक े लौं? नवहयोँ करब ठीक े  होइत, वकए ताँ दुनूक बीच दोस्ती िा कोनो \nआने सम्बन्ध रहल होइन। ठीक। िुदा ताँए एहेन सम्बन्ध नवह अथछ जे \nएक अपनत्ि रूपेँ देखैत होथि आ दोसर अ -अपनत्ि रूपेँ देखैत होइि। \nखाएर तइसाँ रािसेिक े  आवक िोतीलालेक ेँ  कोन ितलब छैन, ितलब \nछैन अपन साइठ बखणसाँ अबैत सम्बन्धक। स्ितंत्रतासाँ पवहनौं आ \nपछावतयो, सिाजक जागरणक लेल गाि -गाििे सभा -सोसायटी होइ \nछल, जइिे भाग लेलासाँ सम्बन्धिे बढ़ोत्तरी दुनूक बीच सेहो होइत \nरहलैन।  \nओना, दुनू गोरेक िाने रािसेिकोक आ िोवतयोला लोक घर ने एक गाििे \nआ ने अिोस -पिोसिे छैन। अिोस -पिोसक िाने भेल गािक चौबगली \nअिोस -पिोसक गाि। जइ बीच दोकान -दौरी, हाट -बाजार, स्क ू ल -\nकौलेज सम्बन्धक आधार होइए। दुनू गोरेक घरक दूरी करीब, औझुका \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 73 \nनापिे पचास वकलोिीटर आ पवहलुका नापिे दस कोस अथछ। दुनू \nसिाजक ओहन जावत क पररिारिे जन्ि नेने छैि, जइ सिाज (जावत)िे \nपढ़ै-थलखैक चलैन कि रहने पढ़ै -थलखैक संख्यािे किी सेहो छेलैहे। \nओना, गरीबीक चलैत बच्चो सभसाँ पढ़ै -थलखैक अिस्थािे पररिारक \nकाज लेल जाइत छल, अथछयो। ओना, िुख्य रूपसाँ पढ़ै -थलखैक साधन \nकि रहने पढ़ै -थलखैक सिुथचत बेिस्थो नवह छल। ओना, बेिस्था आ \nक ु बेिस्था दुनू अथछए।  \nपाररिाररक क्स्थवत, आर्ििक दृमष्टये, दुनू पररिार एकरंगाहे िुदा दू इलाका \nरहने, एक कोसी -बलानक इलाका ताँ दोसर किला बलानक, दुनू सिूहिे \nिाने धाराक सिूहिे, ताकतिे किी -बेसी सेहो अथछए। जैठाि किला \nबलानक क्षेत्र अमधक तगतगर अथछ तैठाि कोसी -बलानक क्षेत्र किजोर \nअथछ। रािसेिकक घर कोसी -बलानक इलाकािे आ िोतीलालक \nकिला -बलानक। ताँए खेती-पिारीक क्स्थवत िोतीलालक बेसी नीक आ \nरािसेिकक पछ ु आएल। जइसाँ जिीनक कीित, िाने खेतक िूल्य, सेहो \nकि भइये गेल। दोसर कारण ईहो भेल जे रािसेिकक गािक वकसान \nिाने कनकपुराबला  वकसान िोतीलालक गािक वकसानसाँ िाने \nचानपुराबला वकसानसाँ सभतरहेँ खेती करैिे कि लूररगर। जइसाँ \nचानपुराक उपजा -बािी नीक आ कनकपुराक दब छेलैहो आ अथछयो। \nओना, बादढ़क प्रभाि सेहो दुनू गािक बीचिे कि -बेसी अथछए। \nएक जावतक बीचक दुनू छैि। जखन सर -सिारीक किी छल तखन लोक \nपएरे एक -गािसाँ दोसर गािक आबा -जाही करै छला। ताँए दसकोसीएक \nबीच किा -क ु टुिैती करै छला जइसाँ आएब -जाएबक सम्बन्ध बनले छल \nआ बवनतो अथछए। राि सेिकक पाररिाररक सम्बन्ध, िाने िैिावहक \nसम्बन्ध िोतीलालक गाि चानपुरािे।  \nदेश आजाद भेना िोिबे ददन भेल छल, जन -जागरणक िातािरण बनल \nरहबे करइ।  हाइये स्क ू लसाँ रािसेिक राजनीवतक िंचसाँ लऽ कऽ \nसािाजजक िंचपर जाए -आबए लगला, जइसाँ बजैक कलािे ददनानुददन \nसुधार सेहो भेलैन। स्क ू ल -कौलेजक पढ़ै -थलखैक क्रि सेहो जारीए \nरहलैन। जइसाँ एि.ए. तकक वडग्री रािसेिक प्राप्त क े लैन।  \nरािसेिकसाँ णभन्न जीिन िोतीलालक छेलैन। स्क ू ल प्रिे शसाँ पवहनवह िाने \nविद्यालयिे नाओं थलखबैसाँ पूिण, िोतीलालक वपताक िृत्यु भऽ गेल  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछेलैन। िुदा पढ़ै -थलखैक प्रवत आकिणण पररिारिे रहैन, तैसंग गािेिे \nस्क ू ल (लोअर प्राइिरी) सेहो छेलैन। गािक स्क ू लिे गािेक बच्चा पढ़ैए, \nजइसाँ आन गािक बच्चाक अपेक्षा सम्बन्ध स्थावपत होइिे आसान होइते \nअथछ। िोतीलालसाँ तीन बरख जेठ हीरालाल भाय छेलन्खन। जे स्क ू लिे \nपढ़ै छला। एक ताँ पररिारिे भाए सन संगी आ दोसर गािेक स्क ू लो, ताँए \nस्क ू ल धिबािे िोतीलालक ेँ  ओइ बच्चा जकााँ नइ भेलैन जे स्क ू ल जाइ \nदुआरे क े तौ नुका रहैए।  \nहाइ-स्क ू ल तक अबैत-अबैत िोतीलालपर पररिारक भा र पिए लगलैन। \nसोभाविको अथछ। िोतीलालक िाए, जे िैधव्य जीिन जीबै छेली, तैठाि \nिोतीलाल वकछ ु  छला िुदा बारह बखणसाँ ऊपरेक छला। अपना ऐठाि \nपुरुखक नाप ताँ नवह अथछ, िुदा स्त्रीगणक थसयान हेबाक नाप ताँ अथछए। \nअष्ट ििे च भिेत् गौरी..।  \nिोतीलालक िाए िाने सुथचता, ओहन पररिार क छेली जजनका \nदरबज्जापर अपन िहिा आ चारर जोि बरद आ सात गाि करीनक \nजोगार छेलैन। ओना, एकटा संयोग सुथचताक ेँ  आरो भेलैन। ओ भेलैन ई \nजे सुथचताक छोट िौसी, िाने िाइक सात बवहनिे सभसाँ छोट बवहन,क \nसासुर सेहो चानपुरे। चानपुराक ओहन पररिारिे सुथचताक िौसी िाने \nरौपदीक सासु र छेलैन जे सािाजजक -आर्ििक रूपेँ प्रिि कोदटक छल। \nवििाहक पछाइत ताँ नवह, तइ सियिे दुरागिनक पछाइत आबा -जाही \nहोइ छल, तेकर वकछ ु ए ददनक पछाइत रौपदी विधिा भऽ गेली। \nवन:सन्तान, सम्पैवतक किी नवह, हुनक े  देखा -देखी सुथचता सेहो दू बेटाक \nआश्रयिे अपन जीिन हाँसी -खुशीसाँ वबतबए लगली।  \nदुनूक बीच िाने रािसेिको आ िोवतयोलालक बीच एकटा सुखद संयोग \nसेहो भेलैन। ओ भेलैन ई जे जवहना साले -साल क्लास ससरैत रािसेिक \nबढ़ला तवहना िोतीलाल सेहो बढ़ला। सुखद संयोग दुनूक ेँ  ई भेलैन जे ने \nकवहयो घोिा जकााँ नम्हर टप्पा (टाप) दऽ पवहल श्रेणीक विद्यािी बनला \nआ ने कवहयो कोनो क्लासिे ि े ल क े लैन, ताँए शुरूसाँ अन्त धररक पढ़ाइ -\nथलखाइिे दुनू संगे रहला। ओना, एक -आध क्लासक दूरी दुनूिे हाइ -\nस्क ू लसाँ रहलैन िुदा एि.ए.क परीक्षा पछ ु एने सेहो एकबट्ट भऽ गेलैन।  \nओना, थचन्हा -पररचय आ जान -पहचान दुनूक ेँ  शुरूहेसाँ रहलैन, िाने हाइ -\nस्क ू लेसाँ रहलैन, िुदा जीिन वनिाणणिे दुनूक दू ददशा रहलैन। रािसेिक  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 75 \nकौलेज छोिैत -छोिैत अपन कद एते ऊ ाँ च बना लेलैन, जजनका लग \nएकाध घन्टा बैस कऽ गप -सप्प करब, तेते सिय नवह बाँचै छेलैन। दोसर \nददस िोतीलालक जीिन गाि -सिाजक बीच रहलैन ताँए जीिन -चेतनाक \nिास्तविक बोध भेने आत्िबलिे सकारा त्िकता आवबये गेल छेलैन।  \nसाइठ बखणक जीिनक बीच, थचह्न -पहथचह्न रहला पछावतयो, कवहयो \nएहेन अिसर दुनूक ेँ  नवह भेटलैन जे घन्टा -दू -घन्टा एकठाि बैस विचार -\nविवनिय कररतैि।  \nदुनूक दृमष्टकोणिे स्पष्ट अन्तर आवबये गेल छैन जे जैठाि रािसेिकक \nनजैर सत्तोन्िुखी बवन गेल छैन तैठाि िोतीलालक नजैर जनोन्िुखी बवन \nगेल छैन।  \nआइ पचहत्तैर बखणक अिस्थािे रािसेिको आ िोवतयोलाल पहुाँच गेल \nछैि।  \nसिाजक बीच राजनीवतक रूप सेहो बदैथलये रहल अथछ। देखते छी जे \nजीवितक चचण कि आ िृत्युक चचण बेसी भइये रहल अथछ। खाएर तइसाँ \nिोतीलालक ेँ  कोन ितलब। अपना जीिनक ेँ  िोतीला ल अपना िुट्ठीिे \nबान्न्ह रखने छैि, जेकरा सोभाविक जीिन कवह सक ै  थछऐ। जेकर \nथसहन्ता अपनो िनिे लगल अथछ। सािाजजक पररिेशक विपरीत िनिे \nविचार उठल जे परसू जे िोतीलाल भायसाँ गप -सप्प भेल, ताँ कहलैन - \n'बौआ, सिय क े हनो दुरकाल, भागित -पुराणक धुन्धकारी जकााँ, भेल \nिुदा पचहत्तैर बर ख पूिण अपन देखल ओ ददन, आइयो ओवहना िन -\nिस्स्तष्किे बैसल अथछ जवहया चौदह अगस्तक ेँ  अधरवतयािे पटना \nरेवडयो स्टेशनसाँ नाजजर हुसेन शहनाईक टााँवह आ लालवकलापर \nस्ितंत्रताक वतरंगा झण्डाक ेँ  िहराएब, शुरू भेल।'  \nओना, ओछाइनेपर रही तखने िोन पवि गेल जे आइ िोतीलाल भाइक \nजन्ि -ददन  थछऐन, वकए ने जन्ि -यज्ञक िंगल गीत, 'आएल शुभ क े र \nलगनिा, शुभे हे शुभे', लगिे जा कऽ बधैया गीत जकााँ गावब िुाँहक िांग \nिांवग आबी।'  \nवबछानेपर, अपन ददन भररक रूटटिग तैयार करए लगलौं। तइिे पवहल \nकाज िोतीलाल भायक ेँ  शुभ सन्देश देब भेल। क े तबो धिििेलौं िुदा \nसुवतकऽ उठ ै क जे  नअबजजया सिय अपन अथछ, से भइये गेल। ओना, \nिनिे ईहो उदठ गेल छल जे शुभ सन्देश शुभ ददनक शुभ बेलािे देब बेसी  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनीक होइत अथछ, िुदा तइिे कनी पछ ु आ गेबे क े लौं। जइसाँ प्रभात बेलाक \nशुभ वकरण छ ु बैिे देरी भइये गेल, िुदा पहुाँचलौं।  \nदरबज्जापर बैसल िोतीलाल भाय जेना वकछ ु  िने -ि न  सोथचकऽ \nिुस्स्कया रहला छल, तवहना बुजझ पिल। कनी हटलेसाँ बजलौं - \n\"भाय साहैब, नब ििणक शुभकािनाक बधाइ अथछ.!\"  \nजेना ओंघाएलक ेँ  टोकलापर भक्क खुजैए तवहना िोतीलाल भाय आाँन्ख \nखोथल देखते बजला - \n\"बौआ, तोरे शुभकािने हि िोिे शुभ -शुभ जीब, जीब तोहर सुकिे। \nिुदा तोंहूाँ ठीक े  कहलह, वकए ताँ सिाजिे दुनू धारा ओवहना प्रिावहत \nहोइए जवहना बंगालक गंगाक धारिे होइए। सोलह घन्टा उत्तरसाँ दक्च्छन \nददस, िाने पहािसाँ सिुर ददस बहैए आ आठ घन्टा दक्च्छनसाँ उत्तर ददस, \nिाने सिुरसाँ पहाि ददस बहैए। तवहना किण आ भािक बीच सेहो अथछए। \nकखनो किणक धार होइत भाि  प्रिावहत होइए ताँ कखनो भिधाराक संग \nकिण सेहो प्रिावहत होइते अथछ।\"  \nिोतीलाल भाइक विचार सुवन विचारए लगलौं वक वबच्चेिे िोतीलाल \nभाय कहलैन - \n\"बौआ, चाररि ददन रािसेिकक सिाद भेटल जे भेँट करए आवब रहल \nछैि। से तोहर की विचार?\"  \nजवहना िोतीलाल भाय अपन भार ददअ चाहलैन तवहना अपनो घुिौआ \nभार, घुिौआ भार भेल गाि -गािक भार जे गािे -गाि तीन -गाि -चारर \nगाि घुमि बाइस -तेबाइस होइत असल जगहपर पहुाँचैए, दैत बजलौं - \n\"भाय साहैब! अहााँ ताँ अपने विचारिान छी, जे नीक होइ से कवह ददअ। \nअपनेक वक कोनो आदेश हि काटब।\"  \nकनीकाल गुम्ि भऽ िोतीलाल भाय िने -िन विचारए लगला जे क े ते \nदुखद वििय अथछ जे सिाजक पढ़ल -थलखल लोक िाने रािसेिक \nजखन एते पुरान, एते बेिहाररक सम्बन्धक ेँ  जोविकऽ नवह रन्ख सकल \nतखन..? जेना िनक उिेग िोतीलाल भाइक विचारिे ठोकर िारलक ै न, \nतवहना बुजझ पिल, बजला - \n\"बौआ! जजनगीक सम्बन्धक रस, दुनू गोरेक बीच सुन्ख गेल। आब  तोंही \nकहह जे की नीक हएत?\"  \nओना, िोतीलाल भाइक णभतुरका की भाि छेलैन से ताँ ओ अपने बुझैत  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 77 \nहेता िुदा अपना बुजझ पिल जे िने -िन ििाणहत जरूर छैि। उधकी दैत \nउधकबैत पुछलयैन - \"से की भाय साहैब?\"  \nजवहना अपने उधवकयौथलऐन तवहना उधैक कऽ िोतीलाल भाय बजला - \n\"बौआ, न्खच्चवि आ खीर  दुनू होइए वगलगरे। भात जकााँ टक ु आ -तान \nनइ होइए, िुदा दुनूक ेँ  एक कहबहक?\"  \nबजलौं - \"हिहीं वक आनो वकयो ने एहेन बात कहता।\"  \nओना, िोतीलाल भाइक विचारक सहे -सह अपनो ओम्हरे झुकाइत रही \nिुदा तइ वबच्चेिे िोतीएलाल भाय बजला - \n\"खीर आ न्खच्चवििे की अन्तर अथछ, बुझै छहक?\"  \nअखन  तक अपने यएह बुझै छेलौं जे नून देने न्खच्चवि भेल आ थचन्नी देने \nखीर। बजलौं - \n\"नूने -थचन्नीक ताँ खेल अथछ, न्खच्चवि बनाबी वक खीर।\"  \nहिर बात जेना िोतीलाल भाइक हृदयक ेँ  छ ु वब देलक ै न तवहना हृदयसाँ \nिुस्स्कयाइत बजला - \n\"बौआ, खीर आ न्खच्चविक अपन -अपन जीिन -चररत्र अथछ।\" \nदुनूक अपन -अपन जीिन सुवन िन धकिकाएल। धकिकाइक कारण \nभेल, जैठाि अपने नून -थचन्नीक खेल बुझै छेलौं तैठाि दुनूक जीिनक \nचचण िोतीलाल भाय क े लैन अथछ.! पुछलयैन - \n\"से क े ना भाय साहैब?\"  \nजवहना कोनो किाकार िा कवि अपन एक शीिणकक शब्दिे किा िा \nकविता सुना दइ छैि तवहना िोतीलाल भाय बजला - \n\"यएह जीिन दृमष्ट छी जे जीिन देखबैए।\"  \nसच पुछी ताँ िोतीलाल भाइक विचार नीक जकााँ नइ बुझलौं, ताँए कहब \nजे सुनबो नइ क े लौं सेहो झूठ नइ बाजब। िुदा िोतीलाल भाइक \nभिधारिे वकछ ु  बाजब, कदठन अथछए। पुछलयैन - \n\"से क े ना भाय साहैब?\"  \nहिर विचार जेना िोतीलाल भाइक हृदयक ेँ  चुहुदटकऽ पक ै ि  लेलक ै न \nतवहना हीय खोथल बजला - \n\"बौआ, न्खच्चवि ओ भेल जइिे दाथल -चाउरक सम्बन्धक जीिन छी।\"  \nजेना सोल्होअना िोतीलाल भाइक विचार िनिे गवि गेल तवहना बजलौं - \n\"छीहे।\"  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिोतीलाल भाय बजला - \n\"िुदा, न्खच्चवििे जवहना दाथलक ठ े कान नइ अथछ, िाने राहैिसाँ खेसारी \nधरर, तवहना चाउरक ठ े कान सेहो नइ अथछ। िोटका चाउरसाँ िवहक्का \nधरर जवहना, तवहना अरबासाँ उसना धरर।\"  \nओना, जेतेक जल्दीिे िोतीलाल भाय बजला तेतेक जल्दीिे अपन िन \nनवह बुजझ सकल। एकर िाने ईहो नइ जे वकछ ु  ने बुझलौं। बजलौं - \n\"हाँ, से ताँ ठीक े ।\" \nहिर 'ठीक' जेना िोतीलाल भायक ेँ  पीठ ठोवक देलक ै न तवहना  ठोकाएल \nिने बजला - \n\"बौआ, रािसेिक आ अपन जीिनिे यएह अन्तर अथछ। जवहना खीर \nिात्र एकटा अन्न अपन संगीक संग िाने दूध -चीनी इत्यादद विन्यासक संग \nचलैए, यएह चलब ओकर जीिन छी।\"  \nिोतीलाल भाय जइ वहसाबसाँ बजला तइ वहसाबसाँ अपने नइ बुजझ पेलौं। \nताँए बजैिे कनी धिििाएब भेबे कएल जे  एना बजा गेल - \n\"लोको खीर -न्खच्चवि होइए, भाय साहैब। तखन ताँ ओहो ने न्खच्चविये \nभेल जे वबनु हारर -जीतक जजनगी जीबैए।\"  \nिोतीलाल भाय बजला वकछ ु  ने िुदा गम्भीर जरूर भेला।  \n \n  \n-जगदीश प्रसाद िण्डलजीक जन्ि िधुबनी जजलाक बेरिा गाििे 5 \nजुलाई 1947 इस्िीिे भेलैन। िण्डलजी वहन्दी  एिं राजनीवत शास्त्रिे \nएि.ए.क अहताण पावब जीवि कोपाजणन हेतु क ृ वि कायणिे संलग्न भऽ रूथच \nपूिणक सिाज सेिािे लावग गेला। सिाजिे व्याप्त रूदढ़िादी एिं सािन्ती \nव्यिहार सािाजजक विकासिे वहनका िाधक बुजझ पिलैन। िलत: \nजिीन्दार, सािन्तक संग गाििे पुरजोर लिाइ ठाढ़  भऽ गेलैन। िलत: \nिण्डलजी अपन जीिनक अमधकांश सिय क े स -िोकदिा, जहल \nयात्राददिे व्यतीत क े लाह। 2001 इस्िीक पछाइत सावहत्य लेखन -क्षेत्रिे \nएला। 2008 इस्िीसाँ विणभन्न पत्र -पवत्रकाददिे वहनक रचना प्रकाथशत हुअ \nलगलैन। गीत, काव्य, नाटक, एकांकी, किा, उपन्यास इत्यादद \nसावहत्यक िौथलक विधािे वहनक अनिरत लेखन अवितीय थसि भऽ  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 79 \nरहलैन अथछ। अखन धरर दजणन भरर नाटक/एकांकी, पााँच साएसाँ ऊपर \nगीत/काव्य, उन्नैस गोट उपन्यास आ साढ़े आठसाए किा -कहानीक संग \nवकछ ु  िहत्िपूणण विियक शोधालेख आददक पुस्तकाकार, साएसाँ ऊपर \nग्रन्थिे प्रकाथशत छैन।  \nमिथिला -िैथिली क विकासिे श्री जगदीश प्रसाद िण्डलजीक योगदान \nअविस्िरणीय छैन। ई अपन सतत वक्रयाशीलता ओ रचना धर्ििताक लेल \nविणभन्न संस्थासभक िारा सम्िावनत/पुरस्क ृ त होइत रहला अथछ, यिा - \nविदेह सम्पादक िण्डल िारा गािक जजनगी' लघु किा संग्रह लेल 'विदेह \nसम्िान - 2011', 'गािक जजनगी  ि सिग्र योगदान हेतु सावहत्य \nअकादेिी िारा - 'टैगोर थलदटरेचर एिाडण - 2011', मिथिला िैथिलीक \nउन्नयन लेल साक्षर दरभंगा िारा - 'िैदेह सम् िा न - 2012', विदेह \nसम्पादक िण्डल िारा 'नै धारैए' उपन्यास लेल 'विदेह बाल सावहत्य \nपुरस्कार- 2014', सावहत्यिे सिग्र योदान लेल एस.एन.एस. ग्लोबल \nसेमिनरी िारा 'कौथशकी सावहत्य सम्िान - 2015', मिथिला -िैथिलीक \nविकास लेल सतत वक्रयाशील रहबाक हेतु अन्खल भारतीय मिथिला संघ \nिारा - 'िैद्यनाि मिश्र 'यात्री' सम्िान - 2016', रचना धर्ििताक क्षेत्रिे \nअिूल्य योगदान हेतु ज्योत्स्ना -िण्डल िारा - 'कौिुदी सम्िान - 2017', \nमिथिला -िैथिलीक संग अन्य उत्क ृ ष्ट सेिा लेल अन्खल भारतीय मिथिला \nसंघ िारा 'स्ि. बाबू साहेि चौधरी सम्िान - 2018', चेतना समिवत, \nपटनाक प्रथसि 'यात्री चेतना पुरस्कार - 2020', िैथिली सावहत्यक \nअहर्निश सेिा आ सृजन हेतु मिथिला सांस्क ृ वतक सिन्ि य समिवत, \nगुिाहाटी -असि िारा 'राजकिल चौधरी सावहत्य सम्िान - 2020', \nभारत सरकार िारा 'सावहत्य अकादेिी पुरस्कार - 2021' तिा सावहत्य \nओ संस्क ृ वतिे िहत्िपूणण अिदान लेल अिर शहीद राििल िंडल विचार \nिंच िारा 'अिर शहीद राििल िंडल राष्ट्रीय पुरस्कार - 2022' \n \nरचना संसा र : 1. इन्रधनुिी अकास, 2. रावत -ददन, 3. तीन जेठ एगारहि \nिाघ, 4. सररता, 5. गीतांजथल, 6. सुखाएल पोखरर क जाइठ, 7. \nसतबेध, 8. चुनौती, 9. रहसा चौरी, 10. कािधेनु, 11. िन ििन, 12. \nअकास गंगा - कविता संग्रह। 13. पंचिटी - एकांकी संचयन। 14. \nमिथिलाक बेटी, 15. कम्प्रोिा इज, 16. झिेथलया वबआह, 17. रत्नाकर  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nडक ै त, 18. स्ियंिर - नाटक। 19. िौलाइल गाछक ि ू ल, 20. उत्थान -\nपतन, 21. जजनगीक जीत, 22. जीिन -िरण, 23. जीिन संघिण, 24. नै \nधािैए, 25. बिकी बवहन, 26. भादिक आठ अन्हार, 27. सधिा -\nविधिा, 28. ठ ूठ गाछ, 29. इज्जत गिा इज्जत बाँचेलौं, 30.  लहसन, \n31. पंगु, 32. आिक गाछी, 33. सुथचता, 34. िोिपर, 35. संकल्प, \n36. अन्न्ति क्षण, 37. क ु ण्ठा - उपन्यास। 38. पयस्स्िनी - प्रबन्ध-\nवनबन्ध -सिालोचना। 39. कल्याणी, 40. सतिाए, 41. सिझौता, 42. \nतािक तिघैल, 43. बीरांगना - एकांकी। 44. तरेगन, 45. बजन्ता -\nबुझन्ता - बीहैन क िा संग्रह। 46. शंभुदास, 47. रटनी खढ़ - दीघण किा \nसंग्रह। 48. गािक जजनगी, 49. अिाांवगनी, 50. सतभैंया पोखैर, 51. \nगािक शकल -सूरत, 52. अपन िन अपन धन, 53. सिरिाइक भूत, \n54. अप् पन -बीरान, 55. बाल गोपाल, 56. भकिोि, 57. उलबा चाउर, \n58. पतझाि, 59. गढ़ैनगर हाि, 60.  लजवब जी, 61. उकड़ू सिय, 62. \nिधुिाछी, 63. पसेनाक धरि, 64. गुिा -खुद्दीक रोटी, 65. िलहार, 66. \nखसैत गाछ, 67. एगच्छा आिक गाछ, 68. शुभथचन्तक, 69. गाछपर \nसाँ खसला, 70. डणभयाएल गाि, 71. गुलेती दास, 72. िुवियाएल घर, \n73. बीरांगना, 74. स्िृवत शेि, 75. बेटीक पैरुख, 7 6. क्रान्न्तयोग, 77. \nवत्रकालदशी, 78. पैंतीस साल पछ ु आ गेलौं, 79. दोहरी हाक, 80. \nसुणभिानी जजनगी, 81. देखल ददन, 82. गपक वपयाहुल लोक, 83. \nददिालीक दीप, 84. अप्पन गाि, 85. न्खलतोि भूमि, 86. थचतिनक \nथशकार, 87. चौरस खेतक चौरस उपज, 88. सियसाँ पवहने चेत वकसान, \n89. भौ क, 90. गािक आशा टुदट गेल, 91. पसेनाक िोल, 92. \nक ृ वियोग, 93. हारल चेहरा जीतल रूप, 94. रहै जोकर पररिार, 95. \nकताणक रंग किणक संग, 96. गािक सूरत बदैल गेल, 97. अन्न्ति परीक्षा, \n98. घरक खचण, 99. नीक ठकान ठक े लौं, 100. जीिनक किण जीिनक \nििण, 101. संचरण, 102. भरर ि न काज, 103. आएल आशा चथल \nगेल, 104. जीिन दान तिा 105. अप्पन साती - लघु किा संग्रह।  \n  \nऐ रचनापर अपन \nम ंंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 81 \n२.७.जगदीश  प्रसाद िण्डल - िोिपर  (धारािावहक  उपन्यास साति  \nपिाि ) \nजगदीश प्रसाद मण्डि  \nमोड़पर (धारावाहिक उपन्द्यास) \n \nसातम पड़ाि \nगामेक माने पिारपुरेक दूटा ड्राइवरक ेँ  कामेसर पक ै ड़ िेिैन। अपन \nनपताक अमिदारी तकक जे र्रोहर  चीज -वौस िेिैन सभक ेँ  समेदट आ \nट्रेक्टरक डािो आ फाड़ो िऽ कामेसर किकत्ताक ेँ  ओनहना नवदाइ क े िैन \nजनहना यात्रीजी ष्टमलििाक क े ने ििा। ननमहनु  नइ ननमहनु ई दीगर भेि।  \nदोसर ददन कामेसर पिारपुर पहुँच गेिा। अखन तक पिारपुरमे गामक \nनकयो ने ट्रेक्टरे कीनने ििा आ ने इंजीननयररिंगक लशक्षे पौने ििा। सभ \nतरहेँ कामेसर अपनाक ेँ  नबे-नब बुझझ रहि ििा मुदा एते तुँ मनमे \nनबसवास बनिे िैन जे अही गामक र्रतीपर जन्मो भेि अलि आ पाुँच \nबखा र्ररक जीवनो तुँ बीतबे कएि अलि।  \nओना , गामक पररवेशमे माने ष्टमलििांचिक गामक पररवेशमे ट्रेक्टरक \nउपयोग हअ िगि िि। खेतो जोतब आ मादटयो उघबबिा काज चलिये \nरहि अलि। उत्साहसुँ भरि कामेसर आन -आन ट्रेक्टरबिासुँ सेहो भेँट \n 82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरैक आ जे सभ ट्रेक्टरसुँ काज करौने ििा नतनको स भसुँ अनुभव \nप्राप्त करैक नवचार क े िैन। नवचारक दौड़मे कामेसर अन्तर्द्ान् र्द्मे फ ुँ लस \nगेिा। फ ुँ लस ई गेिा जे नबना बजौने क े तौ जाएब उलचत ननह। तुँए नकनको \nऐठाम जाइसुँ मन मनाही करैन जे उपक ै र कऽ नकनको ऐठाम जाएब \nउलचत ननह। कहिो जाइए जे नबनु बजौने कोहवर गेिौं आ कननयाुँक \nमाए पु ििैन क े तए एिौं.? मुदा ई नवचार कामेसरक मनमे उदठये ने रहि \nिेिैन जे नबनु काजे क े तौ जाएब जरूर , उपक ै र कऽ जाएब भेि , मुदा \nकाजसुँ जुँ क े तौ जाइ िी तुँ ओ काजे जाएब भेि।  \nगामेक दुनू ड्राइवर , कामेसर ऐठाम गाड़ी िगा दुनू गोरे अपना -अपना \nऐठाम चलि गेिा। असगरे दरबज्जापर बैसि -बैसि कामेसर नवचारक \nओहन बोनमे फ ुँ लस गेिा जनहना बेंतक बोनमे िोक फ ुँ सैए। एक तुँ \nिनतयाह गाि बेंतक , तैपर क ुँ टाह सेहो होइते अलि। तुँए कहब जे िोक \nबेंत क े तौ आन बोनसुँ आनै िैि, सेहो बात ननहयेँ अलि। ओही बोनसुँ \nमाने बेंतक बोनसुँ ने बेंत आनन पलियो -लिट्टा बनबैए , क ु र्सिंयो-टेबुि सेहो \nबनबैए आ लसपाही हािक िादठयो तुँ बनैबते अलि। कहैिे तुँ ित्तत्तयेक \nमारर िानामे मारि जाइए माने बेंतक , मुदा ित्तीक िाठी क े हेन होइ िै \nओ तुँ िानामे भेटैए। तुँए कहब जे बेंतक बोन जुँ अहाुँ जेबे ने करब तखन \nबेंतसुँ भेँट क े ना हएत। बेसी बात किीिे, अखन एतबे बुझू जे बेंते -बात सुँ \nजीवन ठाढ़ो अलि आ बेंते -बातपर जीवन चलितो अलि।  \nचारर घन्टाक पिाइत दुनू ड्राइवर  रघुवीर आ मुनेसर  पुन: कामेसर ऐठाम \nपहुँचि। पहुँचब उलचतो अलिए, नकए तुँ नोकरीक नवचारपर ने दुनू गोरे \nगाम आएि अलि।  \nजीवनक सभ नकि ु  कामेसरक ेँ  नबे-नब आ पनहिे -पनहि बुझझ पनड़ रहि \nिेिैन। अपन जे पाुँचो ददयादी पररवार िैन ओ सभ घराड़ी दुआरे बार्मे \nबसि िैि। िगिे कामेसरक मनमे ईहो उदठ जाइन जे जनहना जीवनक \nबीस बखाक सार्नासुँ इंजीननयर बनन समाजमे (गाममे) एिौं अलि \nतनहना गाम क े ते तपस्यासुँ तेज गनतक इंजीन जकाुँ दौड़ैत चित सेहो तुँ \nदेखब अलि।  \nकामेसरक गाड़ीक प्रचार सौंसे गाम भऽ गेि। दूटा ट्रेक्टर गाममे आएि \nऐसुँ ओहन िोकक, झजनक काज पाइक अभावमे पि ु आएि रहैन , मनमे \nनवसवासू आशा जगबे क े िैन जे समाज अखनो जीनवत अलि नकए तुँ  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 83 \nएक-दोसरक बीच पैंच -पािट चलि रहि अलि। काज हेबे करत।  \nकामेसरक मनमे ने ततमती िैन जे नबनु बजोने नकनको ऐठाम क े ना \nजा एब। मुदा समाजमे तुँ से ननह अलि , सामाझजक रूपमे सभक \nदरबज्जाक ेँ  अपन दरबज्जा मानन अपन जीवनक निया -किापक \nनवचार -नवमशा कररते िैि। पाुँच -सात आदमी कामेसर ऐठाम पहुँच \nचुकि िि। ओना , बंगािीक समाजसुँ कामेसर आएि ििा तुँए अपन \nलशिाचार ननमाहैक कोलशशमे िेिाहे मुदा अबेवक्स्थत जीवन जार्ैर \nसुबेवक्स्थत ननह बनन जाइए तार्ैर अबेवक्स्थत नवचार आ लशिाचार \nसुबेवक्स्थत नवचार आ लशिाचार क े ना ननमानह सक ै ए। जार्ैर नवचारे \nबेवक्स्थत ननह हएत तार्ैर लशिाचारक पािन करब तुँ दूर भेि , जे \nननरमानो ननह कऽ सक ै  िी।  \nरघुवीर बजिा - \n\"कामे भाय , जनहना गाममे एक बनन पूवा ज संग रनह जीवन ननमाहिैन , \nआ अपनो सभ जेना किकत्तामे बनौने रहिौं , से गाममे क े ना बनन चित , \nतइिे तुँ तीनू गोरेक ेँ  एक नवचारमे आनब चिाबए पड़त नकने। जइसुँ \nसबहक नीक हएत।\"  \nरघुवीर ड्राइवरक ेँ  अपन ड्राइवरीक अनुभव रहैन , मुदा कामेसरक ेँ  तुँ से \nननह िैन , मुदा कामेसरोक मनमे एते  तुँ बनिे िैन जे जनहना गोदामसुँ \nगाड़ी ननकालि रघुवीर गाम तक संग आएि अलि तेकरे संग ने अपनो \nचिब अलि। होलशयार बनन कामेसर रघुवीरक ेँ  कहिैन - \n\"जनहना अपना सभ , तीनू गोरे एक उमेररया िी आ गाममे एकटा नव \nजुगक शुरूआत करए माने नव काज करए किकत्तासुँ एिौं अलि , \nतनहना तीनू गोरे क जीवन संगे -संग चिैत रहए , यएह ने तीनू गोरेक ेँ  \nननमाहबाक सेहो अलि।\"  \nनोकर चािक आ मालिक चिबाह , तइ बीच तुँ सम्बन्ध सूत्र बनबए \nपड़त। तुँए फ ू िक मािा जकाुँ रघुवीर आ मुनेसर अपन -अपन जगह \nदेखबैत , जनहना सम्बन्ध रर्ुवीरक ेँ  किकत्तामे ड्राइवरक रूपमे िि \nओही सूत्रक ेँ  िागू करैत, अपन नवचार रखिक। एक मादट -पाननपर \nरहननहार तीनू गोरे , नवचार -नवमशा होइते एक सूत्र स्थानपत कऽ िेिैन। \nनवचारक ेँ  ननचोरर कामेसर बजिा - \n\"कारोबार िी , भूि-चूक हेबे करत मुदा हम सभ प्रमुख सूत्र एकरा मानन  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआगू बढ़ी जे कारोबारमे झूठ -फ ू स ननह बाजी। सही बातो आ सही िेनो -\nदेनक को नो -ने -कोनो रास्ता अपनामे नवचार करर ननमाहैत चिब।\"  \nकामेसरक नवचार रघुवीरो आ मुनेसरोक ेँ  जुँचि। जुँलचते सबहक मन \nमानन गेिैन जे जुँ तीनू गोरेक बीच सही काजो आ सही नवचारो बनि \nरहत तुँ जीवनमे क े तौ नववादक जगह ननह रहत। मुस्की दैत रघुवीर \nबाजि - \n\"आइसुँ हम सभ एकसूत्रमे बन्न्ह अपन जीवनक भनवसक तैयारीमे िानग \nजाइ।\"  \n \n \n  \n-जगदीश प्रसाद िण्डलजीक जन्ि िधुबनी जजलाक बेरिा गाििे 5 \nजुलाई 1947 इस्िीिे भेलैन। िण्डलजी वहन्दी एिं राजनीवत शास्त्रिे \nएि.ए.क अहताण पावब जीवि कोपाजणन हेतु क ृ वि कायणिे संलग्न भऽ रूथच \nपूिणक सिाज सेिािे लावग गेला। सिा जिे व्याप्त रूदढ़िादी एिं सािन्ती \nव्यिहार सािाजजक विकासिे वहनका िाधक बुजझ पिलैन। िलत: \nजिीन्दार, सािन्तक संग गाििे पुरजोर लिाइ ठाढ़ भऽ गेलैन। िलत: \nिण्डलजी अपन जीिनक अमधकांश सिय क े स -िोकदिा, जहल \nयात्राददिे व्यतीत क े लाह। 2001 इस्िीक पछाइत सावहत्य लेखन -क्षेत्रिे \nएला। 2008 इस्िीसाँ विणभन्न पत्र -पवत्रकाददिे वहनक रचना प्रकाथशत हुअ \nलगलैन। गीत, काव्य, नाटक, एकांकी, किा, उपन्यास इत्यादद \nसावहत्यक िौथलक विधािे वहनक अनिरत लेखन अवितीय थसि भऽ \nरहलैन अथछ। अखन धरर दजणन भरर नाटक/एकांकी, पााँच साएसाँ ऊपर \nगीत/काव्य, उन्नैस गो ट उपन्यास आ साढ़े आठसाए किा -कहानीक संग \nवकछ ु  िहत्िपूणण विियक शोधालेख आददक पुस्तकाकार, साएसाँ ऊपर \nग्रन्थिे प्रकाथशत छैन।  \nमिथिला -िैथिलीक विकासिे श्री जगदीश प्रसाद िण्डलजीक योगदान \nअविस्िरणीय छैन। ई अपन सतत वक्रयाशीलता ओ रचना धर्ििताक लेल \nविणभन्न संस्थासभक िा रा सम्िावनत/पुरस्क ृ त होइत रहला अथछ, यिा - \nविदेह सम्पादक िण्डल िारा \"गािक जजनगी\" लघु किा संग्रह लेल  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 85 \n\"विदेह सम्िान - 2011\", \"गािक जजनगी ि सिग्र योगदान हेतु सावहत्य \nअकादेिी िारा - \"टैगोर थलदटरेचर एिाडण - 2011\", मिथिला िैथिलीक \nउन्नयन लेल साक्षर दरभंगा िारा - \"िैदेह सम् िा न - 2012\", विदेह \nसम्पादक िण्डल िारा \"नै धारैए\" उपन्यास लेल \"विदेह बाल सावहत्य \nपुरस्कार- 2014\", सावहत्यिे सिग्र योदान लेल एस.एन.एस. ग्लोबल \nसेमिनरी िारा \"कौथशकी सावहत्य सम्िान - 2015\", मिथिला -िैथिलीक \nविकास लेल सतत वक्रयाशील रहबाक हेतु अन्खल भा रतीय मिथिला संघ \nिारा - \"िैद्यनाि मिश्र \"यात्री\" सम्िान - 2016\", रचना धर्ििताक क्षेत्रिे  \nअिूल्य योगदान हेतु ज्योत्स्ना -िण्डल िारा - \"कौिुदी सम्िान - 2017\", \nमिथिला -िैथिलीक संग अन्य उत्क ृ ष्ट सेिा लेल अन्खल भारतीय मिथिला \nसंघ िारा \"स्ि. बाबू साहेि चौधरी सम्िा न - 2018\", चेतना समिवत, \nपटनाक प्रथसि \"यात्री चेतना पुरस्कार - 2020\", िैथिली सावहत्यक \nअहर्निश सेिा आ सृजन हेतु मिथिला सांस्क ृ वतक सिन्िय समिवत, \nगुिाहाटी -असि िारा \"राजकिल चौधरी सावहत्य सम्िान - 2020\", \nभारत सरकार िारा \"सावहत्य अकादेिी पुरस्कार - 2021\" तिा सा वहत्य \nओ संस्क ृ वतिे िहत्िपूणण अिदान लेल अिर शहीद राििल िंडल विचार \nिंच िारा \"अिर शहीद राििल िंडल राष्ट्रीय पुरस्कार - 2022\" \n \nरचना संसार : 1. इन्रधनुिी अकास, 2. रावत -ददन, 3. तीन जेठ एगारहि \nिाघ, 4. सररता, 5. गीतांजथल, 6. सुखाएल पोखरर क जाइठ, 7. \nसतबेध, 8. चु नौती, 9. रहसा चौरी, 10. कािधेनु, 11. िन ििन, 12. \nअकास गंगा - कविता संग्रह। 13. पंचिटी - एकांकी संचयन। 14. \nमिथिलाक बेटी, 15. कम्प्रोिाइज, 16. झिेथलया वबआह, 17. रत्नाकर \nडक ै त, 18. स्ियंिर - नाटक। 19. िौलाइल गाछक ि ू ल, 20. उत्थान -\nपतन, 21. जजनगीक जीत, 22. जीिन -ि र ण, 23. जीिन संघिण, 24. नै \nधािैए, 25. बिकी बवहन, 26. भादिक आठ अन्हार, 27. सधिा -\nविधिा, 28. ठ ूठ गाछ, 29. इज्जत गिा इज्जत बाँचेलौं, 30. लहसन, \n31. पंगु, 32. आिक गाछी, 33. सुथचता, 34. िोिपर, 35. संकल्प, \n36. अन्न्ति क्षण, 37. क ु ण्ठा - उपन्यास। 38. पयस्स्िनी - प्रबन्ध-\nवनबन्ध -सिालोचना। 39. कल्याणी, 40. सतिाए, 41. सिझौता, 42. \nतािक तिघैल, 43. बीरांगना - एकांकी। 44. तरेगन, 45. बजन्ता - 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबुझन्ता - बीहैन किा संग्रह। 46. शंभुदास, 47. रटनी खढ़ - दीघण किा \nसंग्रह। 48. गािक जजनगी, 49. अिाांवगनी, 50. सतभैंया पोखैर, 51. \nगािक शकल -सूरत, 52. अपन िन अपन धन, 53. सिरिाइक भूत, \n54. अप् पन -बीरान, 55. बाल गोपाल, 56. भकिोि, 57. उलबा चाउर, \n58. पतझाि, 59. गढ़ैनगर हाि, 60. लजवब जी, 61. उकड़ू सिय, 62. \nिधुिाछी, 63. पसेनाक धरि, 64. गुिा -खुद्दीक रोटी, 65. िलहार, 66. \nखसैत गाछ, 67. एगच्छा आिक गाछ, 68. शुभथचन्तक, 69. गाछपर \nसाँ खसला, 70. डणभयाएल गाि, 71. गुलेती दास, 72. िुवियाएल घर, \n73. बीरांगना, 74. स्िृवत शेि, 75. बेटीक पैरुख, 76. क्रान्न्तयोग, 77. \nवत्रकालदशी, 78. पैंतीस साल पछ ु आ गेलौं, 79. दोहरी हाक, 80. \nसुणभिानी जजनगी, 81. देखल ददन, 82. गपक वपयाहु ल लोक, 83. \nददिालीक दीप, 84. अप्पन गाि, 85. न्खलतोि भूमि, 86. थचतिनक \nथशकार, 87. चौरस खेतक चौरस उपज, 88. सियसाँ पवहने चेत वकसान, \n89. भौक, 90. गािक आशा टुदट गेल, 91. पसेनाक िोल, 92. \nक ृ वियोग, 93. हारल चेहरा जीतल रूप, 94. रहै जोकर पररिार, 95. \nकताणक रंग किणक सं ग, 96. गािक सूरत बदैल गेल, 97. अन्न्ति परीक्षा, \n98. घरक खचण, 99. नीक ठकान ठक े लौं, 100. जीिनक किण जीिनक \nििण, 101. संचरण, 102. भरर िन काज, 103. आएल आशा चथल \nगेल, 104. जीिन दान तिा 105. अप्पन साती - लघु किा संग्रह।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 87 \n२.८.रबीन्र  नारायण  मिश्र - िातृभूमि  (उपन्यास)- १९ ि  खेप \n \nरिीन्द्र नारायण ममश्र \nमातृभूमम (उपन्द्यास)- १९ म खेप  \n१९ \n  \nओहीरानतसुँ उतरबाररटोिक युवकसभ पाठशािाक सुरक्षामे \nिानग गेिाह । मुदा ककरो ई साहस ननह भेिैक जे जयन्तक ेँ  सोझा -\nसोझी  कोनो मदनत देबाक गप्प करैत । भोजनक व्यवस्था हेतु बैसारमे \nचचा भेि रहैक । मुदा ई बात सभक ेँ  बूझि रहैक जे जयन्त से मानताह \nननह । सभक ेँ  ई आश्चया िगैक जे आन्खर ओ   एतेक ददनसुँ गाममे \nिलि  ,ककरोसुँ नकि ु  िए ननह रहि िलि तखन  जीनब कोना रहि \nिलि ? खाइतो िलि की ननह  ? \n\"एहन ने  होअए जे ओ अन्ने नबना प्राण त्यानग देलि । तखन तुँ \nसभनकि ु  र्एिे रनह जाएत ।\" -गोहविंद बजिाह।  \n 88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"मुदा कएि की जाए  ? ओ ककरोसुँ कोनो व्यक्क्तगत \nसमस्याक बारेमे चचो ननह करैत िलि । ककरो ओनहठाम जएबाक तुँ \nप्रश्ने ननह उठ ै त अलि ।\"-मार्व बजिाह।  \n\"नकि ु  ने नकि ु  तुँ हमरोसभक कताव्य अलि नक ननह ?\" \n\"से तुँ अलिए । मुदा तकर ननराकरण कोना होअए ? यदद हनका \nसे स्वीकार रनहतनन तुँ  कािीकान्तक   आग्रहे नकएक ननह मानन लितलि \nजानहसुँ हनका संपूणा सुख -सुनवर्ाक होइतनन।\"  \n\"से बात सही िैक । तिानप हमसभ काल्हह भोरे जा कए \nहनकासुँ प्रत्यक्ष गप्प नकएक ननह कए िी?\" \n\"एकदम सही कहिहुँ । काल्हह भोरे हमसभ पाठशािा चिब \n। अपना भरर प्रयास करब , आगू भगवानक इच्छा । \" \nएनह तरहे गोहविंद आ मार्व आपसमे चचा करैत ििाह । \nउतररबाररटोिक िोकसभक सहानुभूनत जयन्तक संगे एहूबात िए कए \nरहैक जे ओ नागबाबाक बहत नप्रयपात्र ििाह आ नागबाबा तुँ \nउतररबाररए टो िक ििाह । ओनहटोिक िोक सददखन जानकीर्ाम जा \nकए हनकासुँ मागादशान िैत रहैत अलि। ओ बेर -क ु बेर गरीब-गुरबासभक ेँ  \nमदनतओ करैत िलिन ।  \nउतरबररआटोिक बैसार आ ओनहमे िेि गेि एकतरफा \nननणायसभक जयन्तक ेँ  कोनो जानकारी ननह रहनन । भए सक ै त अलि जे \nप्रात भेने गोहविंद आ मार्व एनहसभक चचा  हनकासुँ कररतलि । मुदा \nसुरक्षाक प्रश्नक ेँ  टारब उलचत ननह बुझेिनन तेँ गोहविंद  चाररगोटेक ेँ  ओही \nरानतसुँ पठेनाइ शुरु कए देने रहलि । सुर्ाकर आ हनकर िठ ै तसभ ननह \nसोचने हेताह जे एतेक जहदी ई सभ भए जेतैक । तेँ रानतक अन्हररआ \nआ खराब मौसमक फएदा िैत ओही रानत अपन कायाि मक ेँ  आगू \nबढ़एबाक नबचार क े िनन।   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 89 \nरानतमे मौसम बहत खराब िि । रनह -रनह कए नबजिौका \nचमनक उठए । िगैत िि जे कोनो क्षण बरखा शुरु भए जाएत । घटाटोप \nमेघ सौंसे आसमानमे भरर गेि िि । एहन भयावह माहौिमे जयन्त \nएसगर ओनह पाठशािाक ढहि -ढनमानइत   चारक नीचामे कहना कए \nजान बुँचबैत ििा ह । एहनो क्स्थनतमे हनकर संपूणा ध्यान ओनह \nशोर्ग्रंि  पर िागि रहैत ििनन । ओकर  उपसंहार  लिन्ख काजक \nइनतश्री करबाक िि  । \nओनह रानत संयोग एहन भेि जे ओ िघुशंका हेतु कनीक े  फटकी \nगेि ििाह । शोर्ग्रंिक ेँ  लसरमा तरमे रान्ख देने रहलिन। िठै तसभ तुँ \nर्पाएि रहबे करए । मौका देखतनह ओ नह पाठशािामे   प्रवेश क े िक आ \nजान -बेजान शोर्ग्रंिक ेँ  ताकए िागि । अन्हारमे नकि ु  देखाइत ननह िि \n। चारूकात ओसभ हसोलि रहि िि । ताबे नबजिौका चमकि। \nउतरबाररटोिक रखबारसभ पाठशािासुँ सटिे गािीमे नुकाएि िि । \nनबजिौकाक प्रकाशमे ओ सभ िठै त सभक ेँ  देखबे ननह क े िक,लचन्न्हओ \nगेि । औ बाबू ! आब तुँ देखएबिा दृश्य भए गेि । चारूकातसुँ चारूगोटे \nपाठशािामे पैसि। पाठशािामे एकटा िठै त एमहर -ओमहर शोर्ग्रंि \nतकबामे व्यस्त िि । ओकर एकटा संगी बाहर रखबारी करैत रहैक । \nताबतेमे िाठी बजरि -र्माक ! र्माक ! ओनह िठै तक बामा पैरपर \nिाठी िगिैक । ओ ठामनह खसि । ताबे जयन्त  सेहो आनब गेिलि। \nबाहर ठाढ़ सुर्ाकरक िठ ै त लचलचआ रहि िि  - \n\"चोर ! चोर ! दौड़ैत जाउ औ गौंवा -घरुआसभ ।  \nिठै तसभक लचकरब -भोकरब सुनन कए दुनूटोिक िोकसभ \nजमा भए गेि । दूपहर रानतक समय िि। अन्हार गुज्ज। आसमान मेघसुँ \nआच्छाददत िि । बरखासे शुरु भए गेि िि । एहन क्स्थनतमे चोर \nपाठशा िामे की चोरबए आएि ? ओतए िि की ? इएह सबाि सभक \nमोनमे   घुष्टम रहि िि । उतरबाररटोिबिा सभ कहए जे सुर्ाकरक \nिठै तसभ चोरी करए आएि ििाह आ ओ सभ से उतरबाररटोिक \nरखबारक नाम िगबैत िि । एतबेमे पाठशािाक पिबररआ देबािक  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनबचिा सोङर खलस पड़िैक । चारूकातसुँ िोकसभ दौड़ि । कहना \nकए ओकरा  फ े र ठाढ़ कएि गेि । \n\"हमरा ननह िगैत अलि जे एनहठाम क े ओ चोरी करए आएि \nहोएत । जरूर नकि ु  आओर बात अलि।\" -सुर्ाकर बजिाह।  \n\"अहाुँसभ अनेरे एतेक रानतमे परेसान भेिहुँ । चचिंताक कोनो \nबात ननह अलि ।\" -जयन्त बजिाह ।  \n\"एनह बातक तफलसआ होएब बहत जरूरी अलि जे आन्खर ई \nसभ  एहन खराब मौस ममे एतेक रानतमे एतए की करए आएि \nरहलि ? ततबे ननह हमरेसभपर उिटे दोख मदढ़ रहि िलि।\" -\nउतरबाररटोिक रखबारसभ बजिाह ।  \n\"आब एतेक रानतमे ई सभ नवषयपर चचाा करब उलचत ननह । \nसभगोटे अपन -अपन घर जा कए नवश्राम करू । काल्हह सभबातपर \nनवचार कएि जेतैक । \"-जयन्त बजिाह ।  \nजयन्तक बात मानन  िोकसभ हहरर गेि। मुदा उतेरबाररटोिक \nरखबारसभ िग -पासमे   नुकाएि रनह गेिाह कारण  ओ सभ जयन्तक \nसुरक्षा हेतु बहत चचिंनतत रहलि ।  \n  \n-रबीन्र नारायण मिश्र, वपताक नाि: स्िगीय सूयण नारायण मिश्र, िाताक \nनाि: स्िगीया दयाकाशी देिी, बएस: ६९ ििण, पैतृक ग्राि: अिेर डी ह, \nिातृक: थसन्न् घआ ड्योढ़ी, िृवत: भारत सरकारक उप सथचि \n(सेिावनिृत्त), स्पेशल िेरोपोथलटन िजजस्रेट, ददल्ली(सेिावनिृत्त), \nथशक्षा: चन्रधारी मिथिला िहाविद्यालयसाँ बी.एस -सी. भौवतक विज्ञानिे \nप्रवतष्ठा : ददल्ली विश्वविद्यालयसाँ विमध स्नातक, प्रकाथशत क ृ वत: \nिैथिली िे: प्रकाशन ििणेः २०१७ १. भोरसाँ सााँझ धरर (आत्ि किा), २. \nप्रसंगिश (वनिंध), ३.स्िगण एतवह अथछ (यात्रा प्रसंग); प्रकाशन \nििणेः २०१८ ४. िसाद (किा संग्रह) ५. निस्तस्यै (उपन्यास) ६. विविध  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 91 \nप्रसंग (वनिंध) ७.िहराज(उपन्यास) ८.लजकोटर(उपन्यास); प्रकाशन \nििणेः २०१९ ९. सीिाक ओ वह पार(उपन्यास) १०.सिाधान(वनिंध संग्रह) \n११.िातृभूमि(उपन्यास) १२.स्िप्नलोक(उपन्यास); प्रकाशन ििणेः २०२० \n१३.शंखनाद(उपन्यास) १४.इएह थिक जीिन(संस्िरण) १५.ढहैत \nदेबाल(उपन्यास); प्रकाशन ििणेः २०२१ १६. पािेय(संस्िरण) १७.हि \nआवब रहल छी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्यास); प्र काशन \nििणेः २०२२ १९. बीवत गेल सिय(उपन्यास) २०.प्रवतवबम्ब(उपन्यास) \n२१.बदथल रहल अथछ सभवकछ ु (उपन्यास) २२.राष्ट्र िंददर(उपन्यास) \n२३.संयोग(किा संग्रह) २४.नाथच रहल छथल िसुधा(उपन्यास)।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.डॉ वकशन  कारीगर - अकादिी  पुरूस्कार  िला  नांगैि  (हास्य कटाक्ष) \nडॉ. हकशन \nकारीगर  \nअकादमी पुरूस्कार वला नांगै़ि (िास्य किाक्ष) \nबाबा बिबिाइत बजैत रहै जे कहअ त एहनो कहूाँ नांगैि भेलैयै जे गुिाने \nचूर भेल नंगिडोलौन सन नांगैि डोलबैत रहौअ. कोई बुझलक गिलक \nवकछो नै आ ि ू िकार जे ओकरा सन बुझनूक आन कोनो तेसर नै? हि \nवकए एकरा सबहक गप िाइन थलयअ जे बलू जोगता बले पुरूस्कार \nभेटलैइए? जूरी सब ताबे कोन वकताब थलख नेहाल कअ देलक ै ? िैथिली \nवकताबक कोन रेकाड तोि वबक्री हुअ लगलै?  \nआ सबटा ढेलिारा सब अपना ताले अवगया बेताल भेल हो हो क रहल \nजे आब  सावहत्य अकादेिी िे नि वत्रिूती संजोजक बनलै त आब िैथिली \nसावहत्य िला सब क े  नोबेल पुरूस्कार िला नांगैि भेट जेतै आ \nनंगिडोलौन सब त की कवहयअ.  \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 93 \nहिे बाबा से पूछली हो बाबा भभिसरे भभिसरे की होलौ कोई भांग मिला \nपरसादी चढाए देलकौ जे एतना बि बि कर रहलौ? होलौ की से  बोलहो \nने जे बलू कनी हिरो अरू बुझबै ग. हिर बात सुन बाबा तिसाएल \nबोललकौ हौ कारीगर तोरो हरदि लोहछैले गप होई छह? तािसे हिर \nदेह जिल जा रहल आ तोरा िजाक बूझा रहल छह? हम्िे बोललीयै नै \nहो बाबा हिरा िजाक न सूझ रहलौ अच्छा तोरा देह जि रहलौ त एक \nलोटा पानी ि ू ल बेलपत च ढ़ा देबै तबे त सबूर होतै. एतना सून बाबा हां \nहां क े  बजलौ हौ कारीगर तहूं पत्रकार भऽ की अगवतया छौंिा सन वबचारै \nछह. हम्िे  कहथलयै हो बाबा होलौ की से बोलहो ने क ै िरा सािने लोको \nअरू कनी बुझतै. बाबा बोललक ै  अच्छा पवहने एक जूि तिाक ु ल \nखुआबह ि े र कहै थछयअ सबटा खेरहा. ि े र हि बाबा क े  खैनी चुना देली.  \nतिाक ु ल खा बाबा बोले लगलै हौ की कवहयअ ई भागेसर पंडा हरदि \nनंगिडोलौन जेंका क े ने विरतह. हरद ि दिसी झारतह जे हिरा \nअकादिी पुरस्कार भेट चुकल अथछ. हिरा सन िररष्ठ सावहत्यकार आन \nतेसर क े ? हि कहथलयै हौ भागेसर तोहर थलखल वकताब कए गोटे \nदेखलकह पढलकह से कहअ त कनी. अच्छा कोन वकताब लै पुरूस्कार \nदेल गेलह? भागेसर हिरा कहलक जे पेन डराइि िे जूरी आ किंडल िे \nपुरूस्का र क ृ वत लेल हिरा सावहत्य अकादिी पुरस्कार देल गेल. हिरा \nहाँसी स रहल नै गेल. हि पुछथलयै हौ भागेसर ई कहअ त तोहर थलखल \nवकताब कए गोटे देखलकह पढलकह? त भागेसर पंडा कहैईए जे तै स \nहिरा कोन काज? जूरी देख लेलक ै  पुरूस्कार भेदट गेल आर की? कहअ \nत जोगाि बले पुरूस्कार भेटलह आ नंगिडोलैन भेल अवगया बेताली करै \nछह. भागेसर बाजल यौ बाबा अहााँ क े  त सावहत्य क े  एक्को रवत वगआन \nनै अथछ. हि बजलौं हं तोरा त तक े र वगआन छह जे नोबेल पुरूस्कार \nिला लाजे लजा गेल. कवि सम्िेलन िें त तोरा नािे लाखक लाख दटकट \nकटाई छै कहलक ै  जे.  \nहम्िे बाबा से पुछली हो बा बा क ु छौ िैथिली भािा सावहत्य पर बोलहो ने. \nएतना सुन बाबा हां हां करैत बोले लगलौह हौ कारीगर की कवहयअ \nपुरूस्कार दुआपे िैथिली िला सब वनलणज्ज पैतता भेल जा रहलै. अईं हौ  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिैथिली वकताब दशणक पाठक देखबे वकनबे नै करै छै तब किी झूठो \nवततिहा जे िैथिली सावहत्यकार? ओना सब  अपना वगरोह लेल िररष्ठ \nसावहत्यकार किाकार कवि आ एकरा सब क े  वगरोहक लोक छोइि आि \nदशणक पाठक थचन्हबे जनबे नै करै जाइ छै. चंदा क आ िैथिली भोजपुरी \nअकादिी रूपैया पर भेल कवि सम्िेलन िे जा नेहाल होइत रहतह. तहू \nिे दशणको स बेसी कवि आ तइओ वनरलज्ज भेल जोगाि बले अकादिी  \nपुरस्कार लऽ नंगिडोलौन बनल घूरतह जे हिरा पुरूस्कार भेदट गेल. \nजेना अइ वनरलज्जा सबहक धोती ढेका िे अकादिी पुरूस्कार िला \nनांगैि लागल होउ?  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 95 \n२.१०.जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा - किा -१ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \nविदेहक लेखकक आिंवत्रत रचना आ ओइपर आिंवत्रत सिीक्षकक \nसिीक्षा सीरीज  िे अखन धरर अहााँ पढ़लौं - \n१. कामिनीक पांच टा कविता आ ओइपर िधुकान्त झाक दटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द  झा  \"िनु \"क \"िादटक  बासन \"पर  गजेन्र  ठाक ु रक दटप्पणी  \nVIDEHA_353 \n३. िुन्नी  काितक  एकांकी \"जजन्दगीक  िोल \" आ ओइपर  गजेन्र  ठाक ु रक \nदटप्पणी  \nVIDEHA_354 \nऐ शंखलािे  आगााँ सिानान्तर  धाराक  वकछ ु गणिान्य  किाकरसाँ हुनका  \nनजररिे  हुनकर  अपन  सिणश्रेष्ठ ५-५ टा  किा  आिंवत्रत  कएल  गेल  अथछ। \nकिाकार  लोकवन  छथि :- \n१.कवपलेश्वर  राउत  \n२.उिेश  िण्डल  \n३.राि  विलास  साहु \n४.राजदेि  िण्डल  \n५.आचायण रािानन्द  िण्डल  \n६.नन्द  विलास  राय  \n७.जगदीश  प्रसाद िण्डल  \n८.दुगाणनन्द  िण्डल  \n \nऐ अंकिे  प्रस्तुत अथछ जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा  ज इपर  हि र  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  अथछ।- सम्पादक   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nजगदीश प्रसाद िण्डलक ५ टा किा  \nकिा १ \n  \nसंचरण \nतीस बखण पवहलुका  जीिन  जीबछ  कक्काक बदैल  गेलैन।  जे  गािक  \nवकयो-वकयो देन्खयो  रहला  अथछ आ बेसी लोक  नवहयेँ देख  पेब र हल  \nछैन।  जे  वकयो नवह  देख  पेब र हल  छैन  ओ सोल्होअना  आन्हरे  छैि  सेहो \nबात नवहयेँ अथछ। आाँन्खयो छैन्हे आ देखबे  कररते  छैि।  कहब जे  ई ताँ \nगौंआाँक बात भेल  जे  वकयो देख  पेब र हल  छैन  आ वकयो नवह  देख  पेब \nर हल  छैन , िुदा  जीबछ  काका सेहो ताँ अपने  ओही गाििे  रहै  छैि , ओ \nअपने  की देख  पेब रहला  अथछ? \nजीबछ  काका अपने  दुनू  तर हक विचार  ताँ देन्खये  रहला  अथछ आ तइसाँ \nसंचररत  होइत तेसरो  विचार  िाने  'वनरविचार 'केँ सेहो देख  रहला  अथछ। \nिाने  ई जे  जीबछ  कक्काक अपन  खेती-बािी  जीविका  छैन  ओ पूिणिते  \nछैन , ताँए ओहन  देखवनहारो  आ अपनो  ि एह वकसान  रूपिे  ओवहना  देख  \nरहला  अथछ। दोसर  तर हक जे  गौंआाँ आ अपनो  विचार  छैन  तहूिे  ओ \nि एह सािाजजक  रूप  दे ख रहला  अथछ, ताँए बद ल ल  सन  देखैिे  आवब \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 97 \nर हल  छैन।  ओ स्पष्ट देख  रहला  अथछ जे  सािाजजक  जीिन  ज इ ढााँचागत \nचथल  र हल  अथछ तइिे  सभक ेँ वकछ ु-ने -वकछ ु रक्का-टोकी , झगिा -झंझट , \nिारर -पीदट  आ क े स-िौदारी  भ ऽ र हल  छैन , तैठाि  जीबछ  काका क े स-\nिौदारीक  कोन  बात जे  िाररयो -पीदट , झगिो -झंझट  आ रक्को-टोकी  \nक े करोसाँ नवह  होइत देख  र हल  छैि।  चाहक दोकानपर  चाहक उधारी  ले , \nतहूिे  वकयो उधारीक  झगिा  करैत  ताँ वकयो चाहक वगनतीएक ेँ कि -बेसी \nकरैत।  तवहना  कपिा  दोकान  हुअ वक नून -तेलक , सभठाि  एक्क े गवत। \nकि -बेसी जे  हुअए िुदा  होइए सभठाि।  से जीबछ  काकाक ेँ नवह  होइ \nछैन।  एहेन  बेिहा ररक  रूप  देख  सिाज  दोसर  नजैरसाँ जीबछ  काकाक ेँ \nदेखै  छैन।  \nआब चलू  जे  जीबछ  काका अपने  अपनाक ेँ वनरविचारी  रूपिे  क े ना देख  \nपेब रहला  अथछ। \nतीस साल  पूिण  अपना  ऐठािक  वकसानक  िनिे  धारणा  बन ल  छेलैन  जे  \nकोसी न हर  आ पवनवबजलीक  उत्पादन  भेने  सभवकयो  गरिी  िासक  \nरावतिे  खेतो-खररहााँन आ चासो-बासिे  लक्ष्िीक संग रिक ै त  सि य \nवबताएब, िुदा  आइ की देख  रहला  अथछ? .. जीिनक  एहेन  द ब-उनार  \nगािक  आनो -आन  वकसान  देखलैन  आ जीबछ  काका सेहो देखलैन।  \nज खन -सत्ता दृमष्ट वकसान -दृमष्टसाँ मिलल  ताँ अनेको  संकटिे  पिल  \nवकसानपर  दृमष्ट देबाक  पररयास  भेल।  बीसिी  सदीक  अस्सी-नब्बेक \nदशकिे  धुर -झाि  ताँ नवहयेँ िुदा  सीमित  रूपिे  गाि -गाििे  बोररिगक  लेल  \nनब्बे प्रवतशत िूल्यक  सरकारी  सहायतासाँ पावनक  जागरण  भेल।  खेतीक \nलेल  पावनक  िूल्य  ओहने  अथछ जेहने  जीिनक  लेल  अथछ। उपजा  बढ़बैले  \nखादक  सहायता आ बीआक सहायताक संग छोट -छीन  इंजजनचाथलत  \nिशीनक  संग हस्तचाथलत  िशीन  सेहो गाि -गाि  आएल । यएह ने  भेल  \nहािक  हथियारिे  संचरण।  जेना -जेना  संचरण  बढ़त, तेना -तेना  जीिन  \nसेहो बढ़त। तेतबे नवह , सभ  पंचायतिे  ताँ नवहयेँ िुदा  वकछ ु पंचायतिे  \nचेकोस्लोिावकयाक  सहयोगसाँ स्टेट  बोररिग  सेहो भेल।  जे  वबजलीचाथलत  \nअथछ, िुदा  वबजलीक  अभाििे  चाथलत  ताँ नवह  भेल  िुदा  वकसानक  बीच  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआशक प्रज् ज्िलन  आरो  बेसी, वकए ताँ मिथिलेक  भीतर  दुनूक  सृजन  \nरहने।  जवहना  कोसी न हर  तवहना  बराहक्षेत्रो नूनिर  आ शीशापानी  भेबे  \nक े लैन।   तहूिे  अपन  मिथिलािे  एहेन  रंग  छेलैहे  जे  पचास-पचास बीघाक \nनीक -नीक  आि क कल ि -गाछी सेहो छल । भगिानक  देल  आि  सन  \nि ल , कोनो  वक रखैबला  उपाय छल , सीमित  सियिे  ओकरा  खाइक छै, \nनवह  ताँ अपने  सविकऽ  सिाप्त  भ ऽ जाएत।   ताँए बेसी-साँ-बेसी लोकक ेँ \nआि  सन  ि ल  भेटते  छल । गाछी-कलिबला  जाँ बि  करता  ताँ अम्िट  \nबनौता , िुदा  ओहो क े ते बनौता ? तहूिे  अम्िट  वक अखुनका  खस्सी, \nिुगीक  िांस  छी जे  पााँच वकलोक  पचान  एक े टा सोडािीनक  गोली साँ \nहेिाल  भ ऽ जाएत।  आवक हजार -पन र ह साए रसगुल्ला -लालिोहन  छी जे  \nएक े टा पेशाििे  पावन  बवन  जाएत।  अम्िट  ताँ अम्िट  छी, तहूिे  आि क। \nअढ़ाइ साए ग्रािसाँ जाँ पान  साए ग्राि  चढ़ेबै ताँ तीन  ददन  ओछाइन  धिेबे  \nकर त। खाएर  जे  से..। \nवकसानक  एहेन  सिस्या  आइये नवह , ओना  आइ बद ल ल  सेहो अथछ, सभ  \nददनसाँ र हल  अथछ। जइसाँ साले -साल  वकसानक  जजनगीिे  उन ट -ि े र  होइत \nआवब र हल  छैन।  कोनो  साल  अमधक बरखा  भेल  जइसाँ पावनक  नोकसान  \nताँ कोनो  साल  कि  भेने  आवक बरखे  न इ भेने  रौदी  भेल  जइसाँ ि सल क \nपैदािार  नवह  भेल।  रौददयोक  एहेन -एहेन  रूप  रहबे  कएल  अथछ जेकरा  \nबरहबखाण कहै थछऐ। सभक ेँ बुझल  अथछए जे  बारह  बखणक रौदीक  \nपछाइत सीताक जन्ि  भेल  रहैन।  ताँए कहब जे  वकसानक  िनोनुक ू ल  साल  \nकवहयो नवह  भेल  सेहो बात नवहयेँ अथछ। सेहो कोनो -कोनो  साल  भेबे  \nकएल  अथछ। ओना , वकसानक  संग अनेको  सिस्या  छैन।  \nवकसानी  जीिनक  िूल  आधार  भूमि  आ पावन  छी। गाि -गािक  बुनाबट  \nसेहो णभन्न -णभन्न  रूपक  अथछए, तहूिे  अपना  सबहक िाने  \nमिथिलांचलक , जे  धार -धुर  इलाका  छीहे। िात्र  िधुबनी  जजलािे  दू  \nदजणनसाँ बेसी नदी  अथछ जे  तीनू  रंगक  अथछ। कोनो -कोनो  नदी  सालो  \nभरर , िाने  बारहो  िास  चलाइिानक  अथछ ताँ कोनो -कोनो  छअ िास , आ \nकोनो -कोनो  बालुक  बुजाण  बवन  सेहो चिक ै त  रहैए।  खाएर  नदी -धारक  चचण \nअखन  नवह।   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 99 \nगािक  बुनाबटिे  ऊपर -वनच्चााँ िाने  नीच -ऊ ाँ च रूप  अथछए। जवहना  घर  \nबनबैले  ऊ ाँ च भूमिक  जरूरत  होइए तवहना  पोखैर -झााँखैरक खगता सेहो \nअथछए। िुदा  से अखन  नवह , अखन  एतबे जे  गाि -गािक  एक वतहाइ-\nचौंिाइ  ओहन  जिीन  अथछ जेकरा  चौरी  कहै थछऐ, जेकर  उपज क कोनो  \nभरोस  न इ अथछ। ओना , आजुक  पररिेशिे  अनेको  साधन  बवनयेँ गेल  \nअथछ। िुदा  से सैिान्न्तक  रूपिे  अथछ बेिहाररकिे  नवह  अथछ। \nउन्नैस साए सादठक दशकसाँ कोसी न हर  आ पवनवबजलीक  लेल  ऐठािक  \nवकसान  उदठ कऽ ठाढ़ भेला।  स्ितंत्रता आन्दोलनसाँ जुिल  सत्ताधारी सभ  \nसेहो छेलाहे।  इिानदारीक  जीिन  बनने  इिानदार  छेलाहे।  इिानदारीसाँ \nमिथिलांचलक ेँ  देख  कोसी नदीसाँ न हर  लेल  आ धारक  उपरिक ेँ रोक ै ले  \nसेहो कोथसयो धारक  बगलिे  आ किलो  धारक  बगलिे  बान्ह-छहर  \nबन ल । किला  छहरिे  ताँ ओते ज न  सहयोग नवह  िुदा  कोसी बान्ह बनबैिे  \nभरपूर  जनसहयोग  भेटल।  राजेन्र  बाबू सन  राष्ट्रपवत आ क ृ ष्णबाबू सन  \nिुख्य िंत्री  अपना  िािपर  िादटक  पथिया  उठा बान्ह बनौलैन।  \nकोसी-किलाक  बान्ह-छहर  बनला  पछाइत राजनीवतक  खेल  शुरू  भेल।  \nसालक -साल  कोथसयो बान्ह आ किलो  छहर  टुटए  ल गल । बादढ़क घेरल  \nपावन  गािक -गािक ेँ उजाइर  ल गबए ल गल । गाि -गािक  पोखैर -इनार , \nगाछी-कल ि , बान्ह-सिक , घर -दुआरर  नष्ट हुअ ल गल । गाि -गािक  \nकाजिे  िाने  वगरहस्तीक काजिे , किी  आएल । बेरोजगारी  बढ़ल।  \nमिथिलांचलक  भूमि  छीहे, जैठाि  बारह  िासिे  छअटा  ररतु  आ तीनटा  \nिौसि -जाि , गिी , बरसात  होइते अथछ। ताँए जीि -जन्तुसाँ ल ऽ कऽ गाछ-\nवबरीछ  होइत िनुक्ख  धररक  बादढ़ एतए अथछए। आन  देश  जकााँ ताँ \nमिथिला  नवह  अथछ, जैठा ि  एक दजणन  बच्चा पैदा  क े वनहारर राजिाता  \nथिकीह।  पुरस्क ृ त होइ छैि , तैठाि  मिथिला  ताँ मिथिला  छी। ऐठाि  दजणन  \nभरर  बच्चा ताँ लुस्ल्हयो -नेंगरीक ेँ होइए तखन  सुरेबगर  ताँ सहजे  सुरेबगरे  \nछैि।  जाँ िाए -बाप सुरेबगर  र हत ताँ बाल -बच्चा लुल्हे -नााँगर वकए हएत। \nओना , अपने  ऐठाि -टाक  नवह , िाने  मिथिलांचलेटाक  नवह  छपरा -\nभोजपुर  तकक श्रमिक , खेवतहार  श्रमिक , नेपालसाँ ल ऽ कऽ आसाि ,  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबंगाल , बंगला  देश  लगा , तक पटुओ  काटए  आ धान  रोपैयोले  आ \nकाटैयोले  जाइ  छला , छअ िास  बाहर  खदट  पररिारक  गुजर  चलबै  छला।  \nदेशोक  क्स्थवत अन्नक िािलािे  ि एह छल  जे  आन -आन  देशसाँ अन्न कजण  \nल ऽ लो कक पेट  भ र ल  जाइ  छल । पेटक  सिस्या  भयंकरे  नवह  िहा  भयंकर  \nछल । ओना , आजुक  नजैररये  जाँ देखब  ताँ देशक  खेतसाँ तीन  अर ब ट न  \nअन्न उपजौल  जा  सक ै ए। तैठाि  पचीस करोि  ट न  उपज पर  अाँटकल \nअथछ। ओना , एतेपर  अाँटकने िाने  पचीस करोि  ट न पर  अाँटकने प्रवत-\nबेकती द स वकलो  अन्न िहीनािे  उपलब्ध  भइये  गेल  अथछ। िाने  ताँ स्पष्ट \nअथछए जे  जाँ पचास करोि  ट न  उपज  हएत ताँ बीस वकलो  प्रवत-बेकती \nिहीनाक  वहसाबे अन्न उपलब्ध  भ ऽ सक ै ए। \nसभक ेँ बुझले  अथछ जे  गािक  जीिनसाँ ल ऽ कऽ देशोक  जीिन  ओहन  \nअथछए जे  गरीब  लोक  बेसी अन्न खाइ छैि  आ अिीर  लोक  कि । तैठाि  \nजाँ मिथिलांचलक  लोक  पसेरी  भरर  िाने  पााँच सेर  जाँ खाइ छैि  ताँ बेसीए \nक े ना खेलैन ? तहूिे  पेटक  वक कोनो  नाप  अथछ, कौरे -कौरे  पेटक  छबे-\nछबे खेतक बढ़ोत्तरी सेहो होइते अथछ। \nखेतसाँ खाली  भोजने -टाक  पैदािार  नवह  होइए। आइसाँ तीस साल  पूिण , \nज खन  अपना  देशक  पछ ु आएल अिणव्यिस्था  छल , तखन  खेतक उपज क \nभागीदारी  पैंतालीस  प्रवतशत (45%) कल -कारखानाक  छल  आ आन -\nआन  क्षेत्रक िाने  खान -खनीजक  पचपन  प्रवतशत छल । िुदा  आजुक  ताँ \nएहेन  क्स्थवत बवनयेँ गेल  अथछ जे  जेकरा  गोबरछत्ता कहै थछऐ, जइिे  \nमधया-पुताक ेँ णभरै  तकसाँ परहेज  करबै  छेलौं  से अखन  भोजने  नवह  \nिहाभोजनक  विन्यासक  श्रेणीिे  अथछ। खाएर  जे  अथछ जेतए  अथछ तइसाँ \nजीबछ  काकाक ेँ कोन  ि तल ब छैन , ि तल ब एतबे छैन  जे  जवहना  सादठ \nबखण जीिनक  सि य हर क बर द  जकााँ कन्हा ठाढ़ क े ने बीतेलैन  तवहना  \nशेि  जीिन  क े ना बीततैन , बस तेतबे। \nबुझले  बात ताँ अथछए जे  थसकन्दर  ज खन  िृत्युसजजयापर  जाइक  \nअिस्थािे  पहुाँचला, िाने  हुनका  ज खन  बुजझ  पिलैन  जे  आब दु वनयााँ नवह  \nधाित  तखन  सहयोगी सभक ेँ कहलन्खन - 'ज खन  असिसान  जाइले   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 101 \nचचरीपर  चढ़ब ताँ हि र  दुनू  हाि  खोथल  चचरीसाँ वनच्चााँिे लटका  ददहऽ , \nजइसाँ देखवनहार  बुझता  जे  दुवनयााँपर शासन  करैबलाक  सपना  क े तए \nगेल।  ने  वकयो दुवनयााँिे वकछ ु ल ऽ कऽ आएल  अथछ आ ने  ल ऽ कऽ \nजाएत ..।' \nपणश्चिी देशक  थसकन् द र  छला  ताँए िरैबेर  िे  िाने  अन्न्ति  सियिे  ई बात \nबुझलैन , िुदा  अपना  सभ  ताँ मिथिलांचलक  ने  भेथलऐ , पैछला  पुरुखा  \nचेताइये गेल  छैि  ने  जे  भाय  भूत -भविस  दुनू  ि ु थस  छी, ितणिान  सत्य छी। \nताँए ितणिानक  क्षण-क्षण पल -पलक ेँ क्षणैक-क्षणैक पलैक -पलैक  \nआनजन्दत  भ ऽ आनन्दक  जीिन  जीबैत  चथल हऽ। यएह दुवनयााँक रहस्य \nछी आ जजनगीक  धिण।  जखने  किणिय  जीिन  धिणिय  धवि  चल त तखने  \nने  योगिय  यज्ञिय बवन  चल त। आ तखने  ने  ितणभूमिक  अस्सल टपान  \nभेल।  \nजीबछ  कक्काक भाग्य  नीक  छैन्हे जे  जवहना  जीिनिे  कवहयो क े करोसाँ \nएक पाइ िदैवतक  रूपिे  नवह  लेलैन  तवहना  बेटी  नवह  रहने  दानो -दै छना  \nदेबए  नवह  पिलैन।  शब्देक ताँ खेल  छी, 'दान -दहेज 'केँ 'दान -दैछना ' बना  \nददयौ , कानूने  की कर त। \nएक ताँ ओहुना  जीबछ  कक्काक संस्कारिे  सिाजक  प्रवत विरोध  छैन्हे जे  \nक े ते वनरलज  सिाज  बवन  गेल  अथछ जे  िाता -वपता अपन  पेट  आ जीिन  \nकादट  जाँ बेटीक ेँ सिरूप  सन्तान  बुजझ , बीस-पचीस लाख  रूपैआ  खचण \nकरर  डॉक्टरी  थशक्षा ददअबै  छैि , तैपर  वबआहिे  पचास लाख  दहेजिे  खचण \nहुअए, यएह ताँ वनरलज  सिाज  छी। जजनका  एतबो बुझैक  होश नवह  छैन  \nजे  पुतोहुक किाइ  अपना  घर  औत नवह  वक जन्िदातक ..! \nिंचपर  प्रिचन  ददन -रावत  होइए जे  'दहेज  पाप छी', 'दहेज  अपराध  छी' \nिुदा  तइले  ने  कानू न  अथछ आ ने  सािाजजक  बन्धन।  वकछ ु ददन  पूिण  तक, \nसिाजिे  बेटाक  प्रवत जे  दहेज  ल इ छला  ओ सिाजक  बीच िुाँह खसा कऽ \nचलै  छला  िुदा  आइ ओ ओवहना  िुाँह उठा कऽ चथल  रहला  अथछ जेना  \nपैघ-साँ-पैघ यज्ञ क े ला-पछाइत यज्ञकताण चलै  छैि।  देखते  छी जे  सोझा -\nसोझी  क े ना पाप धिण  बनैए  आ धिण  क े ना पाप बनैए।  विचारैक  प्रश्न अथछ  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे  दहेजसाँ सिाजिे  कोन -कोन  तर हक बाधा जीिनिे  उपक्स्थत भ ऽ र हल  \nअथछ। जीिन  अमधक-साँ-अमधक सुगि  ढंगसाँ चल ए, यएह ने  सबहक \nकािना  अथछ। \nजीबछ  काकाक ेँ दूटा  बेटा  छैन।  अपन  वपतृ दामयत्ि  बुजझ  दुनू  बेटाक ेँ \nअपना  शक्क्तक अनुक ू ल  पालन  क े लैन।  िाने  ई जे  आने  िाए -बाप जकााँ \nजीबछ  काका सेहो दुनू  बेटाक ेँ पाललैन , जइसाँ पााँच-पााँच बखणक सि य \nदुनू  देख  लेलक ै न।  िाने  जन्िसाँ पााँच बखणक अबस्था धरर।  ओना , दुनू  \nसन्तानक  बीच जन्िक  दूरी  पााँच बखण छैन , िुदा  सेिा  एकरंगाहे  क े लैन।  \nआने  िाए -बाप जकााँ पवहल  बेटा - सुभरक ेँ गािक  स्क ू लिे  नाओं  \nथलखौलैन।  \nभैयारीिे  असगर  सुभर  ताँए िाए -बापक पूणण  थसनेहसाँ थसनेवहल  हृदय  \nसुभरपर  रहलैन।  सुभर  पााँच बखणक भेल  तखन  सुशीलक  जन्ि  भेल।  \nओना , भैयारीिे  सुभर  लगा  सुशीलक ेँ िाता -वपातक संग जेठ  भाइक  \nथसनेह  सेहो भेटए  लगलैन।  िाता -वपता होथि  िा  पररिारक  वकयो आन  \nआवक बच्चा-बच्चाक बीच सेहो अपन  प्रेि -बन्धन  अथछए।   \nजन्िेकालसाँ  िाने  िाइयक  गभणसाँ सन्तान  जन्िक  सि य धरर  जवहना  िाए  \nतवहना  बच्चा असीि  गड़ूिे रवहते  छैि।  दुखक  ओहन  रूप  दुनूपर  रहबे  \nकरैए  जेकरा  असीि  पीिा  सेहो कवहते थछऐ। ज इ देशक  िा  पररिारक  \nएहेन  भयंकर  क्स्थवत रहैए , िाने  अन्न बेतरे  िा इक शरीर  तहस-न हस भेल  \nरहै  छैन , तैठाि  ताँ बच्चाक जन्िक  पीिाक  संग घरिे  अन्नक अभािक  \nदुखसाँ दुन्खत  ि न  आरो  पीवित  रवहते  छैन।  तैठाि  जाँ जच्चा -बच्चाक \nिृत्युदर  देशक  िृत्युदरसाँ ऊपर  र हत ताँ ऐिे  आश्चये की भेल।  से रहबे  \nकएल  अथछ। ओना , आजुक  पररिेशिे  संचरण  होइत वकछ ु सुधार  भे बे \nकएल  अथछ। िुदा  तहूिे  ताँ खािीनुिा  अथछए। जे  क े हेन पररिारक  िृत्यु -\nद र क सीिा  क े हेन अथछ। \nसंयोग कवहयौ आवक जीबछ  कक्काक पररिारक  क्स्थवतक संग दुनू  \nपरानीक  धिण -किण , जवहना  जेठ  सन्तान - सुभरक ेँ पालैत -पोसैत द स \nबखणक बनौलैन  तवहना  छोट  सन्तान - सुशीलक  सेिा  सेहो शुरू  क े लैन ।  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 103 \nओना , ईहो कवहये सक ै छी जे  आन  जकााँ वगधवकच्चैन सन्तान  सेहो नवहयेँ \nभेलैन।  वगधवकच्चैन भेल , साले -साल  सेहो आ एकसंग एकसाँ अमधक \nबच्चाक जन्ि  सेहो। \nजवहना  जीबछ  काका बच्चाक प्रवत अपन  किणक  धारक ेँ सन्तानोन्िुखी  \nबना  पररिारिे  ठाढ़ छला  तवहना  श्यािा  सेहो ठाढ़ रहली।  ओना , दुनू  \nबेकतीक बीच, िाने  जीबछ  काका आ श्यािा  काकीक बीच िैिावहक  \nसम्बन्ध जवहये  भेलैन  तवहये दुनू  परानी  विचारर  कऽ सहि त भ ऽ गेलैि  जे  \nिनुक्ख  िात्र  अन्ने-पावन , िाले -जाल  आवक गाछ-वबरीछ -टाक  सृजनकताण  \nनवह , िनुक्खक  सृजनकताण  सेहो छथिए , ताँए अपना  दुनू  परानीक  \nजीिनकपवहल  संकल्प  यहए भेल  जे  बच्चाक ेँ जन्ि -साँ-चेतन  अिस्थािे  \nपहुाँचा स्ितंत्र रूपिे  छोवि  ददऐ ..। ओना , जवहना  जीिन  जाल  छी तवहना  \nिहाजाल  सेहो छीहे, ताँए जंजाल  िहाजाल  रूपिे  अथछए।  \nक ृ ष्ण युमधमष्ठर आ दुयोधनक ेँ कहलैन  जे  िारकािे  नीक  आदिी  क े ते अथछ \nआ अधला  आदिी  क े ते अथछ, एकर  सूची बना  कऽ दुनू  गोरे  ददअ।  \nअपन -अपन  नजैररये  दुनू  गोरे  नीक -अधलाक  सूची बन बए िारका  नगरिे  \nप्रिेश  क े लाह। एक ददससाँ पवहयबैत दुनू  गोरे  अल ग भ ऽ सूची तैयार  कर ए \nलगला।  \nसूची तैयार  क े ला-पछाइत युमधमष्ठरो आ दुयोधनो , दुनू  गोरे  क ृ ष्ण ल ग \nपहुाँचला। दुनू  अपन -अपन  सूची प्रस्तुत क े लैन।  दुनू  सूचीिे  वकछ ु नवह  \nथलखल  देख  क ृ ष्ण दुयोधनक ेँ पुछलैन।  दुयोधन  जिाब  देलक ै न - \n\"िहाराज .! एक्क े बेर नवह , सात बेर  सौंसे न गर  घुमिकऽ  िुआइना  क े लौं \nिुदा  एकोटा  नीक  लोक  नवह  भेटल , सूची क े कर बनैबतौं , ताँए सूचीपत्र \nखाली  अथछ।\" \nदुयोधनक  तक ण सूची गजेरी  जकााँ कवहयौ आवक परबा -पौरकी  जकााँ \nक ृ ष्ण अपन  पेटक  सााँस पेटेिे  घोंटलैन।  बजला  वकछ ु नवह।  िनिे  ि ु रलैन  \nलगले  ि े र  युमधमष्ठरक ेँ पुछलन्खन।  युमधमष्ठर जिाब  दैत  कहलक ै न -  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"िहाराज , हिरो  ि एह सिस्या  भेल।  सात बेरक ेँ कहए जे  सौंसे िारका  \nन गर  हि  न अ बेर  घुमि -घुमि  कऽ एक-एक बेकती आ एक-एक पररिारक  \nजााँच-पिताल  क े लौं िुदा  एकोटा  अधला  आदिी  नवह  भेटल।  ताँए की \nथलन्खतौं , सूची पत्र खाली  अथछ।\" \nआब कहब जे  दुनूिे  वकनकर  ररपोटण  सही छेलैन  आ वकनकर  गल त \nछेलैन ? ने  वकनको  सही छेलैन  आ ने  वकनको  गल त छेलैन।  अपन -अपन  \nनजैररये  दुनूक  सवहयो आ गलवतयो  ताँ छेलैन्हे।  यएह छी दृमष्ट। कहैकाल  \nताँ सभ  कहै थछऐ दृमष्टहीन। िुदा  हीन  आ श्रेष्ठ दृमष्ट की भेल  से भााँजेपर \nचढ़बे ने  करैए।  \nबीस बखण पुरैत -पुरैत  सुभर  अपन  जीिनक  एक सीढ़ी पार  कऽ गेल।  िाने  \nई जे  िैदरक  तकक थशक्षा ग्रहण  करैत  पाररिाररक  रूपिे  शादी -सुदा  सेहो \nभ ऽ गेला।  जीिनो  ताँ जीिन  छी, जवहना  पहाि , सिुर साँ धार  ि ु दट  \nवनकलैए  तवहना  िनुक्खोिे  होइते अथछ। धार  रूपिे  संचाररत  होइत \nजीिन  सेहो आगू िुहेँ प्रिावहत  होइते अथछ। \nसुभरक ेँ पररिारक  वक्रया देख  जवहना  एक ददश  जीबछ  काका आर्ििक  \nबोझ  किैत  देखलैन  तवहना  अपन  जीिनक  भारग्राहीक  रूप  सेहो देखलैन  \nजइसाँ िनिे  तृन्प्तता जगलैन।  िु दा  पररिारक  गवतक जे  िवत  अथछ तइिे  \nकिी  नवह  भेलैन।  न इ होइक कारण  भेलैन  जे  एक ददस  सुशीलक  जीिन  \nवनिाणण  पछ ु आएल छेलैन  आ दोसर  अपनो  जीिन  ताँ एक खािी  टवपये  \nर हल  छेलैन  जइसाँ दोसर  जीिनक  वनिाणण  सेहो करबे  छेलैन।  \nओना , अखन  तकक जीिनानुभििे  जीबछ  काका अपन  तंत्र-िंत्रक ेँ \nिजगूत  करैत  एते िावनयेँ कऽ बुजझ  गेल  छला  जे  िनुक्खक  जीिन  अिूल्य  \nसम्पदा  छी, एकर  कोनो  िूल्य  नवह  छै। ताँए िूल्यहीन  जीिन  बना  जीब  \nलेब  सभसाँ पैघ भेल।  जीबछ  काका नीक  जकााँ बुजझ  रहला  अथछ, जे  \nजवहना  जीिन  अकाशोन्िुख  सात सीढ़ी अथछ तवहना  पतालोन्िुख  सेहो \nअथछए। अहीक बीच, िाने  चौदहो  भुिनक  बीच जीिनक  संचरण  होइत \nचलैए।   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 105 \nिनुष्यक  जीिनक  योग रूप  कवहयौ आवक योगी रूप , ओ शरीरधारी  \nिनुक्खेटाक ेँ भेट  सक ै ए। सत-थचत्त-आनन्द  जवहना  कहै थछऐ, तइिे  \nभगिानो  छाँदट जाइ  छैि।  ताँए देितो  सभ  िनुक्ख  बनैले  ललाइ  छैि।  \nअखन  जीबछ  कक्काक उम्र सादठ बखणक छैन।  िुदा  ज खन  ओ पचास \nबर् खक भेला  तखन  पररिारक  जजम्िेदारीसाँ  अपनाक ेँ िुक्त  कऽ लेलैन।  \nिाने  ई जे  दुनू  बेटाक  अपन  दामयत्ि  बनै  छैन  जे  अपन -अपन  सखा-\nसन्तानक ेँ अपना  रूपिे  तैयार  करैि।  ताँए जीबछ  काका आश्वस्त भ ऽ गेला  \nजे  ऐगला  पीढ़ीक भारसाँ िुक्त  भेलौं , िुदा  विचार -विवनिय  कर बक \nदामयत्ि  ताँ अथछए। वकयो अपन  कर ए िा  नवह  कर ए ई जजम्िा  न इ र हल , \nिुदा  ज खन  पाररिाररक  जीिन  अथछ तखन  ज स-अज सक ताँ भागी  बनबे  \nकर ब। \nओना , आजुक  जे  पररिेश  बवन  र हल  अथछ ओइिे  अतीतक प्रवत \nदृमष्टहीनता आ भविष्यक  प्रवत दृमष्टपूणणता आवबये र हल  अथछ। िाने  ई जे  \nपैछला  पीढ़ी िाता -वपता, दादा -दादीक  प्रवत जवहना  न ि  पीढ़ीक दृमष्टिे  \nदोिहीनता  एलैन  अथछ तवहना  अपन  बाल -बच्चाक प्रवत पूणणता  सेहो एबे \nक े लैन  अथछ। ई दीगर  भेल  जे  श्रिशीलता  श्रिहीनता  ददस  बदढ़ गेने  \nसुविधाभोगी  जीिनक  विकास  तेजीसाँ भ ऽ र हल  अथछ, िुदा  एकरा  शुभ  \nक े ना कहबै? \nप्रज्जिथलत  होइत शक्क्त जाँ आगूक ददसक  होइत तखन  ने , से ताँ ओहन  \nप्रज्जिलन  तैयार  भ ऽ र हल  अथछ जे  ईंधनक  स्िरूप  बवन  र हल  अथछ.! \nसादठ बखण टपला  पछाइत जीबछ  काका अपन  जीिनक  विराट  रूप  \nदेखबैत  सुभरक ेँ कहलैन - \n\"बौआ, यएह अपन  जीिन  छी।\" \n \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.जगदीश  प्रसाद  िण्डलक  ५ टा  किा - किा -२ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \nविदेहक लेखकक आिंवत्रत रचना आ ओइपर आिंवत्रत सिीक्षकक \nसिीक्षा सीरीज  िे अखन धरर अहााँ पढ़लौं - \n१. कामिनीक पांच टा कविता आ ओइपर िधुकान्त  झाक दटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द  झा  \"िनु \"क \"िादटक  बासन \"पर  गजेन्र  ठाक ु रक दटप्पणी  \nVIDEHA_353 \n३. िुन्नी  काितक  एकांकी \"जजन्दगीक  िोल \" आ ओइपर  गजेन्र  ठाक ु रक \nदटप्पणी  \nVIDEHA_354 \nऐ शंखलािे  आगााँ सिानान्तर  धाराक  वकछ ु गणिान्य  किाकरसाँ हुनका  \nनजरर िे  हुनकर  अपन  सिणश्रेष्ठ ५-५ टा  किा  आिंवत्रत  कएल  गेल  अथछ। \nकिाकार  लोकवन  छथि :- \n  \n१.कवपलेश्वर  राउत  \n२.उिेश  िण्डल  \n३.राि  विलास  साहु \n४.राजदेि  िण्डल  \n५.आचायण रािानन्द  िण्डल  \n६.नन्द  विलास  राय  \n७.जगदीश  प्रसाद िण्डल  \n८.दुगाणनन्द  िण्डल  \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 107 \n  \nऐ अंकिे  प्रस्तुत अथछ जगदीश  प्रसाद  िण्डलक  ५ टा  किा  ज इपर  हि र  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  अथछ।- सम्पादक  \n \nजगदीश प्रसाद िण्डलक ५ टा किा  \nकिा २ \n \n  \nभरर  म न काज \nशासनतंत्रक सूत्र-नीवतसाँ जवहना  जीिन  उठ ै-खसैए ठीक तवहना  \nवगयानचनक ेँ अपन  जजनगी  देख  ि न  खसए-उठए लगलैन .! ि न  \nकहलक ै न  दुवनयााँक ेँ तखने  ने  जावन  पाएब ज खन  अकास-साँ-पताल  आ \nपताल -साँ-अकास देखैक  अक्ष आाँन्खिे औत। िुदा  से कोनो  पैिक  आई \nड्रॉपसाँ िोिे  औत। ओ औत ज खन  जजनगीक ेँ खन्तीसाँ, ऐठाि  कबीर  \nबाबाक खन्ती नवह  बुझब  जे  जगरनाििे  सिुरक  सीिापर  जा  कऽ \nखाँवतयौलैन, खुवन  कऽ खत्ती बना  खवतयाएब, तखने  ने  खेत-पिारक  \nखवतयौन  जकााँ जीिनोक  खवतआन  बन त। ओना , सभक ेँ बुझल  अथछए \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे  चौबीस घन्टाक  भीतर  ददन -रावत  होइए, िुदा  ददनिे  ददन  क े हेन भेल  \nआ रावतिे  रावत  क े हेन भेल , यएह देख  पएब ने  भेल  दुवनयााँिे अपनाक ेँ \nदेख  पएब.! \nददनिे  ददन  आ रावतिे  रावत  की भेल ? रावतक  बीच एकटा  रावत  ओहन  \nअथछ जे  पूर्णििाक  चानसाँ जगिगाइए  आ दोसर  रावत  की एहेन  नवह  अथछ \nजइिे  इजोररया -इजोतक  दरसो  ने  रहैए  आ अिािाश्याक  अन्हारक  \nअन्हार  छािने  रहैए ? सेहो ताँ अथछए.! िुदा  दुनूिे  जवहना  अन्हार  अथछ \nतवहना  इजोतो  नवह  अथछ, से क े ना नवह  कहल  जाएत।  हाँ, एते देखिे  \nजरूर  अबैए जे  पूर्णििाक  एकटा  चान  अन्हारक ेँ डाँसने रहैए  आ दोसर  \nअिािश्याक  अन्हारक ेँ लाखो -करोिो  तरेगन  डाँसैले पररयासरत  रहैए।  \nखाएर  जे  रहैए  ओ प्रक ृ वतक खेल  छी, िुदा  जीिनक  बीजक  ताँ से नवह  \nछी, ओकर  ताँ अपन  प्रक ृ वत होइए जे  अपन  प्रक ृ वतगत रूपिे  चलैत  आवब \nर हल  अथछ। \nएकाएक वगयानचनक  ि न  ओइ सीिापर  पहुाँच गेलैन  जैठाि  बनिानु ख \nअपन  ददन -रावतक ेँ जोखै -तौलैए।  एक सीिा  पर क दृश्य देखते  ज्ञानचनो \nभूत -भविसक ेँ तराजूक  दुनू  पलिापर  रान्ख  ितणिानक  डण्डी  पक ै ि  \nजोखए  लगला  वक धक-दे  एकटा  वबसरल  बात िोन  पिलैन।  िोन  \nपिलैन , जवहना  रािायण -िहाभारत  िा  कबीरक  बीजकक  एक-एक \nपााँवतक एक-एक शब्दक ेँ णभन्न -णभन्न  रू पिे  विभाजजत  करैत  वकयो अपन  \nजीिनक  पााँतीक ेँ पाँवतयबैए, तवहना  अपनो  वकए ने  पाँवतयाबी। \nओना , वगयानचनक  अखनुक  जीिन  रोगाह  भइये  गेलैन  अथछ, जइसाँ \nिनिे  न्खन्नता सेहो अपन  ज गह बना  र हल  छैन , िुदा  उपाइये की? उपाय \nताँ ओइठाि  अथछ जैठाि  जीिन  अथछ। जैठाि  जीिने  नवह  र हत तैठाि  ताँ \nक े हनो अट्टाथलका  वकए ने  बनौने  रही , िुदा  ओ भूतावह  भइये  जाइए।  \nिावन  थलअ , अहााँ ददल्लीिे  िा  िुम्बइिे  नोकरी  िा  बेपार  करै  छी जइसाँ \nनीक  किान  किाइ  छी, िुदा  अखन  धररक  जे  अपना  सभ क ग्रािीण  \nपररिारक  इवतहास र हल , िाने  आइसाँ बीस-तीस बर ख पूिणक , ओना  \nतइसाँ पवहनौंसाँ गािक  लोक  सभ  ददल्ली -िु म्बइक अट्टाथलका  देख  नेने   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 109 \nछला  आ पाइ किेला  पछाइत ओहो ओही अट्टाथलकाक  प्रिाहिे  अपनो  \nरहैक  घर  शहरोिे  बनौलैन  आ गािक  जे  अपन  पूिण -जीिन  छेलैन , िाने  \nशहर  अबैसाँ पूिणक , ओ ताँ यएह ने  कहलक ै न  जे  गाििे  पााँचो प्रवतशत \nपररिारसाँ कि  पररिारक  घरािीपर  पजेबाक  नाओं  लेल  गेल  अथछ। \nगाि क अतीतक दृश्य यएह ने  छल  जे  आजुक  पररिेशसाँ बहुत दूर  छल । \nगािक  जे  पूिण  थसनेह  छेलैन  तइ अनुक ू ल  परदेशी  भाय  गािोिे  रहैक  घर  \nबना  लेलैन।  देन्खये  र हल  छी जे  एक ददस  िेरो  रेनक  जरूरत  अथछ ताँ \nदोसर  ददस  ढेरक -ढेर  लोक  बैसल -बैसल  सि य कादट  र हल  अथछ। एक \nददस  स्क ू ल-कौलेजिे  थशक्षक नवह  अथछ िुदा  तेकरे  दोसर  ददस  परीक्षाक \nररजल्ट  नीक  भ ऽ र हल  अथछ। \nअपन  बहैत िनक ेँ वगयानचन  ई कवह बोइस कऽ रोकलैन  जे  कबीर  बाबा \nवबनु  डन्डी-पलिाक  तराजूपर  दुवनयााँक ेँ जोन्ख  लेलैन  आ अपना  बुते \nअपनो  जीिनक ेँ  तौलल  नवह  हएत.! .. पहािी  झिनाक  पावन  जकााँ \nवगयानचनक  ि न  पहािपर  साँ उतरलैन।  उतैरते  जवहना  झिनाक  झहरबक ेँ \nपािरक  कोनो  टुकिा  पहािपर  साँ खथस रोवककऽ  िुाँह घुिा  द इए तवहना  \nवगयानचनक  िुाँह घुमि  गेलैन।  िुदा  जीिन  ताँ जीिन  छी.! ििाणिीटरक  \nपारा  जकााँ जीिनक ेँ  हािसाँ पकिब  कदठन  अथछए। लीलाक  संग जवहना  \nरासलीला  अथछ तवहना  ने  कदिलीला  सेहो अथछए.! \nविथच त्र क्स्थवतक बीच वगयानचन  अपना  िनक ेँ िीर  करैक  कोथशश कर ए \nलगला  िुदा ..। िुदा  ई जे  अखन  तक वगयानचन  एतबे बुझै  छला  जे  \nसिाजिे  बेटा  िा  पवतक िृत्युक  पछाइत जवहना  िाए  िा  घरनीक ेँ, \nसिाजक  दाइ -िाइ  यएह ने  असीरिाद  दैत  कहै छैि  जे  राजा -दैि  अवहना  \nहोइए, ताँए िनक ेँ िीर  करू।  भलेँ असीरिादक  िाने  अिण  अपने  बुझैि  िा  \nनवह।  िनक ेँ िीर  कर ब बाल -बोधक खेल  न इ ने  छी, ऐठाि  िहाभारतक  \nप्रह्लादक बात नवह  बुझब  जे  बालपनेिे  िनक ेँ िीर  कऽ लेलैन।  ऐठाि  \nवगयानचनक  बात चथल  र हल  अथछ। \nजवहना  जीिनक  खेल  असान  अथछ तवहना  कदठन  सेहो अथछए। तहूिे  \nि न क खेलक ेँ पकिब  ताँ आरो  कदठन  अथछ। सभ  जवनते  छी जे  ऐ संसारिे   110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदुखसाँ जीिन  शुरू  होइए आ अिना  सााँढ जकााँ ि न क िीरता  होइत \nजाइए।  दुवनयााँ ताँ दू  भागिे  बाँटाएल अथछए। एक भाग  भेल  दुखक  दुवनयााँ \nआ दोसर  भाग  भेल  सुखक दुवनयााँ। कबीर  बाबा भनेँ ने  कहने  छैि  जे  दो  \nपाटन  के बीच िे , बााँकी बचे ने  कोइ। खाएर  कबीर  बाबाक अपन  ददन  \nछेलैन  आ अपन  दुवनयााँ छेलैन  िुदा  वगयानचनक  ताँ से नवह  छैन।  जे  छैन  \nसएह ने  देखता।  यहए ने  देखता  जे  जवहना  दुखोक  डरे  ि न  िरिरेने  अिीर  \nभइये  जाइए , तवहना  सुखोक जे  ि न  होइए ओहूिे  घब-घबी धैये ल इए। \nओल  आवक अररक ं चन जकााँ पातो आ िलोिे  कब-कबी आवबये जाइए  \nजइसाँ ि न  थिर  होइत-होइत असथिर  भइये  जाइए।  यएह ताँ छी ि न , जे  \nअपन  तीन  तर हक खाना  बनेने  अथछ, सुखक ि न , दुखक  ि न  आ दुनूक  \nबीचक सु-दुखक  ि न । \nएकाएक वगयानचनक  ि न क वकछ ु क ु हेस छाँटलैन। छाँदटते दुवनयेँ जकााँ \nअपन  जीिनक ेँ  ध्रुिीकरण  क े लैन।  जवहना  भूगोलक  भािािे  उत्तरी ध्रुि  \nआ दक्च्छनी ध्रुि  अथछ, जै ठाि  छअ िासक  ददन  आ छअ िासक  रावत  \nहोइए, तवहना  ने  जीिनोिे  अन्हार -इजोत  दुनू  अथछ। जैठाि  छअ िासक  \nरावत  हएत तैठाि  वक अखुनका  जकााँ लोक  वबजलीक  इजोतिे  रावतक ेँ \nददन  बना  जीिन  लीला  कर त आवक क ु म्भकणण  जकााँ सुतबे कर त। \nदुवनयााँक ध्रुिीकरण  नवह , अपने  जीिनक  ध्रुिीकरण  करैत  ने  विद्या पवत \nकलैप -कलैप  कहलैन , 'आध ज न ि  हि  नीन  गिाओल .!' ..एक ताँ आधा \nजीिन  ओवहना  चथल  जाइए।  बााँकी जे  बाँचल आधा अथछ तइिे  अपन  \nशरीर  वक्रयाक संग जीिन -धिोक  वक्रया ताँ करबे  अथछ, तइले  सिाइये  \nक े ते बाँचैए.! \nजजनगीक  खेलसाँ, िाने  परेशानीसाँ वगयानचनक  ि न  भीतरे -भीतर  \nअकछए लगलैन।  ऐठाि  ई नवह  बुझब  जे , जे  दुवनयााँ वप्रय धार  बहबैक \nशक्क्त अपना  पेटिे  रखने  अथछ, तइ दुवनयासाँ लोक  िोिे  विरक्त  हुअ \nचाहैए। ओ ताँ िहाजन  ज खन  सूदक -सूद  आ िूि -िूिक  वहसाबक बेिहार  \nजीिनिे  आवब व्यक्त करैए  तखन  ने  ऐ दुवनयासाँ लोकक ेँ अकच्छ लगैए।  \nजइसाँ िूसेक  दबाइ  खा िा  गरदैनिे  ि ाँ सरी लगा  दुवनयााँसाँ अपनाक ेँ िेटैबते   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 111 \nअथछ। कहब जे  िूसक  दबाइ  ताँ पुरान  भ ऽ गेल , तवहना  ि ाँ सरी लगाएब  \nसेहो पुरान  भ ऽ गेल , आब ताँ एहेन  वबजली  आवब गेल  अथछ जे  तुलसी  \nबाबाक रािायणणक  पााँती, िरैकाल  बहुत भारी  दुख  होइए, िाने  प्राणान्त  \nहोइकालक  दुख , सेहो बदलैले  कहबे करै  छैन।  भाय ! जीिन  छी ने।  िनिे  \nज खन  सीताक हर ण  भ ऽ गेलैन  तखन  राि  जवहना  गाछ-वबरीछक ेँ पुथछ-\nपुथछ सीताक भााँज ल गबए चाहलैन  तवहना  ने  जीिनो  छी। िृत्यु  अिृतक ेँ \nपुथछ-पुथछ पुथछयाबए पिैए।  सघन  जीिनक  िनिे  जवहना  जीिनक ेँ  \nतक ै ले वनच्चााँिे उतर ए पिैए , िाने  िूल  ल ग जाए  पिैए , न इ ताँ पतालक  \nपावन  जकााँ ऊपरका -नीचला  लेयरक  पावनक  गुण  बुझबे  ने  कर ब, तवहना  \nने  जीिनोक  ताक ताकए पिैए।  अयोध्यासाँ वनकलला  पछावतये, िाने  \nज खन  राि  पाँचिटी पहुाँचला तखन , रािक ेँ ढेरो  लोकसाँ भेँट भेलैन , िुदा  \nओइ ढेरीिे  वकछ ु गनले -गूिल  ने  मित्र  बनलैन , बााँकी ताँ ओवहना  ने  िनिे  \nघुिैत  रवह  गेला।  तवहना  ने  जीिनो  अथछ। \nहाट -बाजार  िा  िेला -ठ े लािे  लाखो  लोकक  भीि  रहैए  िुदा  तइिे  सर -\nसम्बन्धी िा  वहत-िीतक  संख्या कि  रवहते  अथछ, ओही कि क सम्बन्ध ने  \nजीिनक  धार  टपबैए।  ऐठाि  हि  ई नवह  कहै छी जे  आजुक  एहेन  पररिेश  \nबवन  गेल  अथछ जइिे  ने  उपाजणनेक  ठ े कान अथछ आ ने  उपभोगेक।  दुनू  \nबेठ े कान जकााँ भ ऽ गेल  अथछ। जीिनक  जे  आधार  अथछ ओकरा  जाबे  \nनवह  ठ े कनाएब ताबे जीिनक ेँ  ठाढ़ क े ना कर ब। ज खन  िनुक्खक  रूपिे  \nदुवनयााँिे छी तखन  जाँ दुवनयोँ आ अपनो  ठ े कान पेब लेब  तखने  ने  \nदुवनयााँक संग पएर -िे -पएर , िाने  गवत-िे -गवत मिला  दुवनयााँक धारक  \nधारािे  प्रिावहत  होइत सिुर  पहुाँचब। खाएर  जे  अथछ, तइ सभसाँ \nवगयानचनक ेँ कोन  ि तल ब छैन।  ि तल ब एतबे छैन  जे  सिग्र  रूपक  \nजजनगी  क े ना बनाकऽ  सािाजजक  रूपिे  जीिन  धारण  क े ने रहता।  \nबजैक  क्रििे  सभ  बजजते  छी जे  िल्लााँसाँ उपकार  भेल  आ िल्लााँक ेँ \nउपकार  क े थलऐ, एहेन  विचार  एकांकी जीिनक  छी, िुदा  ज खन  सिग्र  \nरूपिे  अपनाक ेँ ढाथल  चल ब तखन  यएह विचार  उपकारक  ज गह अपन  \nदामयत्ि  भ ऽ जाइए।  अपना  सिाजिे  सभ  बुजझये  रहला  अथछ जे  कोइ करे  \nआप ले  िाए  ले  ने  बाप ले।  ..तखन  जाँ ई बुझबै  जे  हि  िाता -वपताक सेिा   112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े लौं, ताँ अपन  दामयत्ि   की भेल ? \nजवहना  पोखैर  िा  तालाििे  देखल  कोनो  िाछक ेँ पकिैले  बेर -बेर  िछिाह  \nजाल  िे क ै ए तवहना  ने  जीिनोक  िूल  तत्त्ि पकिैले  किणक  जालक ेँ बेर -\nबेर  ि े कए  पिैए।  तहूिे  ओइठाि  जैठाि  िदटयार  िादटक  रस्ता अथछ, \nजेकर  दुनू  पीठ पीछराह  होइते अथछ। पीछराहो  की एक्क े रंग  होइए। \nपावनिे  भीजल  िादटक  पीच्छर सेहो होइए आ वबनु  पावनक  िाने  रौदिे  \nसुखल  पीछराह  सेहो होइते अथछ। तैठाि  ताँ जीिन  जीिाइन  हेबे कर त \nवकने।  अन्हार -इजोतक  बीच खेलेवनहार  िनुक्ख  ताँ छथिए।  िावन  थलअ  \nजे  हि  कोनो  काज  वनधाणररत  क े लौं, सि य, पररिेश  इत्यादद अनेको  \nसोझािे  अथछए, तइसाँ जाँ कि  क े लौं, तइयो गल त भेल  आ जाँ बेथसयो \nक े लौं ताँ ओ की भेल , ओहो ने  गलत्ते भेल।  एक-एक क्षण विि  अिृतक  \nसंग चलैत  रहैए।  तइले  अपन  विि -अिृतक ेँ थचन्ह चलबे  ने  जीिन  पएब \nभेल।  \nबजैक  क्रििे  सभ  बजजते  छी जे  िनुक्खक ेँ जीिनक  स्ितंत्रता हेबा चाही, \nिुदा  अमधकार  आ कतणव्यक ेँ कातिे  रान्ख  कऽ न इ ने  हएत? जवहना  स्ितंत्र \nजीिन  वनगुणण   अथछ तवहना  ने  ओकर  अपन  सीिा  सेहो अमधकार -\nकतणव्यक बीच अथछ। ऐठाि  ईहो विचार  बीचिे  अथछए जे  एक उपकार  \nभेल  अगुरिार , िाने  जजनकर  कोनो  उपकार  ऊपरिे  नवह  अथछ, वतनकर  \nउपकार , दोसर  अथछ जीिनिे  उधार  उपकारक  कजण।  िाने  भेल  जे  जवहना  \nजीिनक  एक पलिा  भेल  जन्ि  आ दोसर  भेल  िृत्यु , तइ दुनूक  बीच ने  \nसभ  छी, जे  िाए -बाप जन्िक  पछाइत बच्चाक ेँ धरतीपर  ठाढ़ करै  छैि , \nओते कएल  काजक , ऐठाि  सेिा  नवह , दामयत्िक  दामयत्ि  बेटा -बेटीक  \nकपारपर  चदढ़ये जाइ  छैन , जेकरा  दामयत्िपूणण  उधार  उपकार  कवह-बुजझ  \nसक ै छी। तहूिे  एहेन  दामयत्ि  जे  ने  वबसरल  जा  सक ै ए आ ने  छोिल  जा  \nसक ै ए। तैठाि  जाँ बेटा -बेटी  िाए -बापक ेँ कहैि  जे  अहााँ की क े लौं, दुखद  \nभेबे  कएल । ऐठाि  एकटा  बात आरो  अथछ। ओ अथछ जे  दुखक  सेहो \nसीिा  नवहयेँ अथछ। तन -ि न -धन -ज न , क े ते कहब, असीि  दुखक  सीिान  \nअथछ। तैठाि  दोसर  बात सेहो अथछए। भलेँ ओ विपरीते  वकए ने  हुअए \nिुदा  अथछ ताँ जरूरे।  की ओहन  िाए -बापक ेँ ई नवह  पुछल  जावन  जे  ज खन   विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 113 \nबेटाक ेँ बेथच  नेने  छी, तखन  अहााँक ेँ ओइ बेटा -पुतोहुपर  कोन  अमधकार  \nबाँचल अथछ? जे  िुाँह उठा बेटा -पुतोहु ददस  देखब।  खाएर  जे  अथछ, बुझले  \nबात अथछ जे  जवहना  सिुर  अथछ तवहना  सिाजो  अथछए। नीक -बेजा  \nहोइते रहैए।  नीक -बेजाइक  िाने  भेल , एकटा  नीक  एकटा  बेजाए  , िुदा  \nएहनो  नीक  अथछए जे  ज गह आ सि य पेब अधला  बवन  जाइए  आ एहनो  \nबेजा  अथछए जे  सि य पेब नीक  बवन  जाइए।  ऐठाि  ताँ िेदक  िंत्र  देखए  \nपित  वकने , ' गुणरवहतं  कािनारवहतं  प्रवतक्षण िधणिानिविक्च्छन्नं  \nसूक्ष्ितरिनुभिरूपि्। ' \nजुिशीतल  पािवनक  पोखररक  पावन  जकााँ जीिन  िहाएलो  आ \nबलुआएलो  ताँ अथछए। जवहना  एकटा  धुररयाएल  अथछ तवहना  दोसर  \nसुदढ़याएल  सेहो अथछए। एहने  ि े ििे  पवि  ने  वगयानचन  ओझरा  गेल  छैि।  \nबेिश -बेकाबू भेल  ि न  जेठक  रौददयाएल  हािी  जकााँ थचतकार  िनिे  \nिाररये  र हल  छेलैन।  एकाएक दरबज्जापर  साँ उदठ वगयानचन  अपन  बाल  \nमित्र - सुिवतलाल  ऐठाि  विदा  भेला।  ि न  तेते थचतैर  गेल  छेलैन  जे  रस्ता, \nिा ने  अपना  ऐठािसाँ सुिवतलालक  घर क बीचक बाट , क े ना कटलैन  से \nअपने  बुझबे  ने  क े लाह। ि न  असथिर  रवहतैन  तखन  ने  बुजझतैि  जे  रस्ता \nअपना  कटैए  आवक अपने  रस्ताक ेँ काटै  छी। उदद्गन देख  सुिवतलाल  \nिररक्क े साँ बुजझ  गेला  जे  वगयानचन  सि यक कोनो  ि े ििे  पिल  अथछ। \nअखनुक  दरबज्जाक  चचण नवह  करै  छी, पूिणक  मिथिलाक  चचण करै  छी, \nसिाजिे  वकछ ु ए पररिार  एहेन  छला  जजनका  अपन  पररिारसाँ बेसी सुतै-\nबैसैक ज गह दरबज्जाक  रूपिे  छेलैन।  जेना -जेना  पाछ ू उनैट  देखब  तेना -\nतेना  पछ ु आएल क्स्थवत नजैररक  सोझिे  औत। आइये नवह  सभ  ददनसाँ \nअपना  ऐठाि  दरबज्जाक  िहत्ि  र हल  अथछ। पररथचत -अ-पररथच त \nसबहक लेल  सािणजवनक  स्थल  बना  पूिणज  अपन  ियाणदा  बनौने  छलाहे।  \nिुाँह देख  िुाँगबा बाँटैक कला  छेलैन्हे।  भुखल -दुखल  िा  रूखल -सुखल  \nसभक ेँ िुाँगबा खुआ िुाँह मिठा  दरबज्जापर  सि य वबतैबते छला।  \nअखुनका  चचण नवह  करै  छी, जे  गज -िीतासाँ घरावियो  नापल  जाइए  आ \nधरती -साँ-अकास धररक  वबकरी  सेहो हुअ ल गल  अथछ। िुदा  तहू बीच की \nओहन  लोक  नवह  छैि  जजनका  अप्पन घरािी  न इ रहने  इजन्दरो  आिास   114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनवह  भेटै  छैन ? गरीबक  सेिा  ताँ भइये  र हल  अथछ, िुदा  भीखिंगाक  संख्या \nसेहो बदढ़ र हल  अथछ, ईहो ने  देखब।  जैठाि  भीखिंगाक  पेट  नवह  भ र ल  \nअथछ तैठाि  सम्पन्नता  की भेल।  \nसुिवतलालिे  एते होश छेलैन्हे  जे  जवहना  चेहरा  देख  क े करो जीिन  आाँवक \nल इ छैि  तवहना  िुाँह देख  जीिन -चररत्रक बोध सेहो भइये  जाइ  छैन।  \nउददग्न  चेहरा  देख  सुिवतलाल  वगयानचनक ेँ कहलैन - \n\"आबह-आबह वगयान।  क े तए हेराएल  रहै  छह।\" \nसुिवतलालक  विचार  सुवन  वगयानचनक  िनिे  उठलैन  जे  जाँ पवहने  अपन  \nिनोदशा  कहबैन  ताँ ओ धिििा  कऽ बाजब  हएत। ताँए पवहने  वकए ने  \nअपन  ि न क विचार  नवह  कवह विचारक  चौहद्दीए बान्न्ह ली।  वगयानचन  \nबजला - \n\"भाय  साहैब, लोक  ताँ ओतए हेराइए  जेतए  अगि -अिाह  सिुर  जकााँ \nजीिन  देखैए  िुदा  जैठाि  दुवनयेँ हेरा  गेल  अथछ तैठाि  लोकक  हेराएब  \nक े ना भेल। \" \nवगयानचनक  विचार  सुवन  सुिवतलाल  बुजझ  गेला  जे , जे  वगयानचन  \nदुवनयााँक ेँ हेराएबक  चचण कऽ र हल  अथछ ओ अपने  नवह  हेराएल  अथछ, \nि न  क े तौ लसकािे  लसैक  गेल  छइ। अपन  विचार  उठबैत सुिवतलाल  \nबजला - \n\"वगयानचन , तेहेन  सि य आवब गेल  अथछ जे  ि न  सददकाल  रेजावनस -\nरेजावनस  रहैए।  कखनो  एक घन्टा  बैस दोसरो -तेसरक  जीिन -यापन क \nविचार  कर ब से पलखैवतये  ने  होइए।\" \nअपना  जनैत  सुिवतलाल  सभ  बात बाजज  गेला  िुदा  वगयानचनक  उददग्न  \nि न  रहने  नीक  जकााँ बुझबे  ने  क े लक ै न। वगयानचन  बजला - \n\"सुिवत  भाय , भरर  ददन  औनैनी -वबलौनी  धेने  रहैए।  क े तबो िनक ेँ जााँवत \nकऽ राखए  चाहै छी, से रहबे  ने  करैए। \"  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 115 \nवगयानचनक  भाि  भूमि  सुिवतलाल  आाँवक लेलैन , िुदा  ठोह िावि  कहैसाँ \nपरहेज  करैत  बजला - \n\"वगयानचन , ि न  वक जााँवतकऽ रहैबला  छी, उ ताँ एहेन  भूत  छी जेकरा  \nकाजिे   ज खन  बान्न्हकऽ राखल  जाएत  तखने  जााँवतकऽ रवह  सक ै ए, नवह  \nताँ औनेबो -िौएबो  कर त।\" \nसुिवतलालक  विचारक  शब्द सुवन  वगयानचन  भािुक  भ ऽ गेला  िुदा  \nशब्दक भीत र  जे  ििण  अथछ से बुझबे  ने  क े लैन।  विह्वल  होइत पुछलन्खन - \n\"से क े ना भाय  साहैब?\" \nवगयानचनक  विह्वलता  देख  सुिवतलालक  ि न  विचार  देलक ै न  िाने  \nसुिवतलालक ेँ  कहलक ै न , न्खस्सा-वपहानीसाँ लोक  बेसी बुझैए  आ सोझे  \nशब्दिाणसाँ कि  बुझैए।  किा -वपहानीिे  ई शक्क्त क े ना अबैए, से अखन  \nनवह , अखन  बस एतबे जे  शब्द-शक्क्त जेते  िृत्युिान  अथछ तइसाँ कि  \nकिाशक्क्त अथछ। सुिवतलाल  बजला - \"एकटा  न्खस्सा सुनबै  थछअ, \nवगयानचन।  एकटा  ऋवि  रहैि , अपन  सम्बन्ध दुवनयासाँ हटा  अपनाक ेँ \nअपनेिे  सिेट  नेने  छला  ताँए असगरे  रहैि। \" \nवबच्चेिे  वगयानचन  बजला - \n\"पस्त्नयोँ ने  रहैन ?\" \nसुिवतलाल  बजला - \n\"वकयो ने  रहैन।  संयोगसाँ एकटा  भूत  आवब उपरि  कर ए लगलैन।  कवहयो \nकॉपीक पन्ना उलटा  कऽ रान्ख  दैन  ताँ कवहयो वकताबक जगहे  बदैल  कऽ \nरान्ख  दैन।  तंग होइत ओ ऋवि  भूतक ेँ कहलन्खन , तूाँ एना  वकए करै  छह? \nतैपर  ओ भूत  कहलक ै न , हिरा  संच-िंच  बैसल  नीक  न इ लगैए।  ताँए \nउपरि  करै  छी। ऋवि  कहलन्खन , बस तहीले।  हािक  इशारासाँ आगूिे  \nठाढ़ भेल  आि क गाछक ेँ देखबैत  ऋवि  कहलन्खन , ऐ गाछपर  सददकाल  \nचढ़ैत-उतरैत  र हह। भूत  सएह कर ए ल गल । तइसाँ ऋवि  चैन  भ ऽ गेला। \"  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुिवतलालक  सभ  बात वगयानचन  नवह  बुजझ  सकला  िुदा  एते ताँ बुझबे  \nक े लाह जे  भरर  ि न  काज  ज खन  क े करो भेट  जाइए  तखन  अनायासे  ने  \nजीिन  पावब जाइए।  \nवगयानचन  बजला - \n\"भाय  साहैब, अखन  जाइ  छी। ि े र  कवहयो..।\" \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 117 \n२.१२.जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा - किा -३ ज इपर  सम्पादकीय  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \nविदेहक लेखकक आिंवत्रत रचना आ ओइपर आिंवत्रत सिीक्षकक \nसिीक्षा सीरीज  िे अखन धरर अहााँ पढ़लौं - \n१. कामिनीक पांच टा कविता आ ओइपर िधुकान्त झाक दटप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२. जगदानन्द  झा  \"िनु \"क \"िादटक  बासन \"पर  गजेन्र  ठाक ु रक दटप्पणी  \nVIDEHA_353 \n३. िुन्नी  काितक  एकांकी \"जजन्दगीक  िोल \" आ ओइपर  गजेन्र  ठाक ु रक \nदटप्पणी  \nVIDEHA_354 \nऐ शंखलािे  आगााँ सिानान्तर  धाराक  वकछ ु गणिान्य  किाकरसाँ हुनका  \nनजररिे  हुनकर  अपन  सिणश्रेष्ठ ५-५ टा  किा  आिंवत्रत  कएल  गेल  अथछ। \nकिाकार  लोकवन  छथि :- \n  \n१.कवपलेश्वर  राउत  \n२.उिेश  िण्डल  \n३.राि  विलास  साहु \n४.राजदेि  िण्डल  \n५.आचायण रािानन्द  िण्डल  \n६.नन्द  विलास  राय  \n७.जगदीश  प्रसाद िण्डल  \n८.दुगाणनन्द  िण्डल  \n  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nऐ अंकिे  प्रस्तुत अथछ जगदीश  प्रसाद िण्डलक  ५ टा  किा  ज इपर  हि र  \nसिीक्षा अंग्रेजीिे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  अथछ।- सम्पादक  \n \nजगदीश प्रसाद िण्ड लक ५ टा किा  \nकिा ३ \nआएल आशा चथल गेल \nसुजणग्रहण  िा  चन्रग्रहण  छ ु टला  पछाइत जवहना  लोक  नदी , सरोिर  िा  \nपोखैरिे  नहाइले  धरोवह  लावग  जाइ  छैि  तवहना  रूरपुर  गाििे  रािेश्वरिक  \nदशणन  करैक  विचार  सिाजक  लोकिे  जगलैन।  जजनका  अपना  हाििे  \nबटखचाण  रहैन  से ताँ वनचेने  रहला  िुदा  जजन का अपना  हाि -िुट्ठीिे  पाइ \nनवह  रहैन  ओ ऋण -पैंच ताकए दोसरा -तेसराक  घर पर  जाए -आबए \nलगला , जइसाँ रािेश्वरि  जेबाक  जजज्ञासा अमधकांश लोकक  िनिे  \nजगलैन।  िोतीलाल  सेहो िने -ि न  विचार  कऽ लेला  जे  ज खन  सिाजक  \nअमधकांश लोक  एकिुहरी  भ ऽ रािेश्वरि  जाइले  तैयार  भेला  अथछ तखन  \nअपनो  वकए ने  जाए ब। \nअसकर -दुसकरिे  ने  कोनो  न ि  प्रश्न उठने  िनिे  अमधक विचार  जगैए  िुदा  \nसिूहिे  ताँ से नवह  होइए। भेविया -धसान  लोक  भइये  जाइ  छैि।  जवहना  \nअपन -अपन  विचारक  कान्हीनुक ू ल  लोक  क े तौ बाहर  जेबाकाल  संगी \nताकए लगै  छैि  तवहना  िोतीलाल  अपन  विचारी  संगी ताक ै ले हीरालाल  \nऐठाि  विदा  भेला।  ओना , हीरालाल  आ िोतीलालक  उिेरिे  द स सालक  \n विदेह ३६२ म अंक  १५ जनिरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८१ अंक ३६२)|| 119 \nतर पट  छैन , िुदा  एकविचारी  रहने  एकउिेररया  भाए -भैयारी  जकााँ दुनूक  \nबीच सम्बन्ध बवनयेँ गेल  छैन।  हीरालालक  उिेर  साइठ बर ख टवप  \nएकसठििे  चथल  र हल  छैन  आ िोतीलालक  एकािनिक  अन्न्तििे  जा  \nर हल  छैन।  \nदरबज्जापर  बैसल  हीरालाल  सेहो गाि -सिाजक ेँ देख  िने -ि न  विचारर  \nर हल  छला  जे  आएल  आशा चथल  गेल .! चालीस  बर ख पूिे  िनिे  रोपाएल  \nछल  जे  पररिारसाँ वनचेन  होइते, िाने  पररिारक  जिाबदेहीक  काजसाँ \nवनचेन  भेला  पछाइत चारू  धािक  दशणन  करर  कऽ शरीर  वतयाग कर ब, \nिुदा  से िनेिे  रवह  गेल।  िने -ि न  हीरालाल  सोथचये र हल  छला  वक तइ \nवबच्चेिे  िोती लाल  लगिे  आवब टोकलक ै न - \n\"भाय , अहींक ेँ कहैले  एलौं  हेन  जे  गािक  लोक  उनैट  कऽ रािेश्वरि  जा  \nर हल  अथछ, अपनो  दुनू  भााँइ चलू। \" \nिोतीलालक  विचार  सुवन  हीरालाल  िने -ि न  विचार  कर ए लगला  जे  \nज खन  िोतीलाल  दरबज्जापर  आवब कवह र हल  अथछ तखन  की कवहऐ? \nजाँ 'न इ जाएब ' कहबै ताँ पुछबे कर त जे  'वकए ने  जाएब ?' आ जाँ 'हाँ' \nकहबै ताँ अनेरे  पैंच-उधारक  पेंचिे  पवि  जाएब .! हीरालालक ेँ चुप देख  \nिोतीलाल  दोहरा  कऽ पुछलक ै न - \n\"भाय , वकछ ु बजलौं  नवह ?\" \nहीरालाल  बजला - \n\"िोतीलाल , िनिे  अपनो  विचार  छल  जे  ज खन  पररिारसाँ वनचेन  हएब ताँ \nचारूधािक  तीिण  जरूर  कर ब, िुदा ..।\" \nिोतीलाल  बजला - \n\"की िुदा , भाय ?\" \nअपन ","size_mb":3.66,"has_text":true},"Videha 363.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 363.pdf","name":"Videha 363.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३६३ म अंक ०१ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक \n३६३) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक \nकोनो अंशक िाया प्रवत एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि्यमसँ, \nअथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ \nक पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि \n(वकि ु  ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, \nस्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 \ncapture(s) from 200 4 to 2016 - http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम \nमैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। \nइंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर \nपहँरि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA \n(since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect \nof materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds the right \nto create the web archives/ theme -based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate th ose archives  and create translated/ \ntransliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना / संग्रह \n(संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com \nक ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न \nकएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / संग्रह सभक कॉपीराइट ररनाकार / \nसंग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तक रो  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। \nऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छ ु क \nररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे \nमासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 363 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - छरि विदेह सम्मानसँ \nसम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-१३) \n१.२.३६२ पर टिप्पणी (पृ. १४-५९) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.ननत नवल टदनेश क ु मार ममश्र (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. ६२-७९) \n२.२.ननत नवल सुशील (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. ८०-८४) \n२.३.आशीष अनचिन्द्हार- ननरपेक्ष-गुि-ननरपेक्ष (पृ. ८५-८७) \n२.४.प्रेमशंकर झा 'पवन'- मैचिली फकरा (लोकोक्तत) संकलन (पृ. \n८८-८९) \n२.५.क ु मार मनोज कश्यप - बचलक छागर (पृ. ९०-९१) \n२.६.आिायय रामानंद मंडल - मैचिली सानहत्य मे घोिाला  (पृ. ९२-९४) \n२.७.आिायय रामानंद मंडल - २ िा किा (पृ. ९५-१००)   \n \n२.८.योगेन्द्र पाठक 'नवयोगी' - ॐ तत्  सत्  एकम  एव अनितीयम्  (पृ. \n१०१-१३२) \n२.९.संतोष क ु मार राय 'बिोही'- मंगरौना (उपन्द्यास - खेप १०) (पृ. \n१३३-१३५) \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्डल- भंगतराह कनव (पृ. १३६-१४३) \n२.११.जगदीश प्रसाद मण्डल- मोड़पर (धारावानहक उपन्द्यास आठम \nपड़ाव) (पृ. १४४-१५०) \n२.१२.रबीन्द्र नारायण ममश्र - मातृभूमम (उपन्द्यास) - २० म खेप  (पृ. \n१५१-१५४) \n२.१३.डॉ नकशन कारीगर- मैचिली सानहत्य मे सोलकन सानहत्यकार \nसब क े  असचलयत (पृ. १५५-१५७) \n२.१४.दुगायनन्द्द मण्डलक ५ िा किा- किा-१ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १५८-१६२) \n२.१५.दुगायनन्द्द मण्डलक ५ िा किा- किा-२ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १६३-१६८) \n२.१६.दुगायनन्द्द मण्डलक ५ िा किा- किा-३ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १६९-१७०)   \n \n२.१७.दुगायनन्द्द मण्डलक ५ िा किा- किा-४ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १७१-१७६) \n२.१८.दुगायनन्द्द मण्डलक ५ िा किा- किा ५ जइपर सम्पादकीय \nसमीक्षा अंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १७७-१८०) \n२.१९.गजेन्द्र ठाक ु र- लालदासक ममचिला रामायण मे क ु ण्डचलया आ \nसम्पादक बा प्रूफरीडरक अज्ञानतावश ओइमे छन्द्दोभङ्ग (पृ. १८१-\n१९०) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज नकशोर ममश्र- िातर (पृ. १९२-१९६) \n३.२.कल्पना झा- मायक आँिर  (पृ. १९७-१९८) \n४. विदेह सूचना संपक क  अन्िेषण (पृ. २००-२१७) \nअनुलग्नक: मैचिलीमे छद्म समीक्षा आ कमलानन्द्द झा प्रसंग (५६ पृष्ठ) \n \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र  ठाक ु र - नूतन  अंक  सम्पादकीय  \n१.२.अंक  ३६२ पर  टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१ \n(पछिला  अंकसँ  आगाँ) \nमैथिलीमे  छद्म  समीक्षा आ कमलानन्द्द  झा प्रसङ \nकमलानन्द्द  झाक  पोथी \"मैछथली  उपन्द्यास: सम य समाज  आ सवाल \" \n(२०२१) क  शीर्षक  भ्रामक  अछि।  ई हुनकर  ककि ु  सवणष उपन्द्यासकारपर  \nककि ु  छसण्डिक े िेि कछथत  समीक्षात्मक  आलेखक  संग्रह अछि, २६३ \nपन्नाक  ई पोथी हािषबाउडिमे  लाइब्रेरीक ेँ  मात्र बेचल  जा  सक त, ज तऽ ई \nसकि जायत , अमेजनसँ  हम  ई चारर  सय पाँच िाकामे  ककनलौं  मुदा  ऐमे  \nपाँचो पाइक  साममग्री नै  अछि। \nएतऽ एकिा  भूल  सुधार  अछि, एकिा  गएर  सवणष लेखक  सुभार्  चन्द्र \nयादवक  उपन्द्यास 'गुलो 'केँ  कबनु  पढ़ने  ओ दू पाँकत छलखलन्न्द्ह  आ कनपिा  \nदेलन्न्द्ह, ओ दुनू  पाँकत हम  एतऽ अहाँक  मनोरंजनाथष  प्रस्तुत क ऽ र हल  िी। \nअहाँ गुलो  पढ़नकहये  हएब, जँ  नै  पढ़ने  िी तँ पकहने  पटढ़ छलअ , कारण  \nतखन  बेशी मनोरंजक  अनुभव  हएत, गुलो  सुभार्  चन्द्र यादव जीक  \nअनुमकत  सँ उपलब्ध  अछि कवदेह आकाषइवपर  \nऐ http://videha.co.in/pothi.htm ललिंकपर।  \n\"उपन्द्यासक कमजोरी  अछि लेखकक  राजनीकतक  पूवाषग्रह। राजनीकत  \nकवशेर्क  पक्षधरता  रचनाक  संग न्द्याय नकह  क ऽ पबैत अछि।\" \nज इ उपन्द्यासमे राजनीकत  दूर -दूर  धरर  नै  िै ओतऽ 'राजनैकतक  पूवाषग्रह' \nआ 'राजनीकत  कवशेर्क  पक्षधरता 'क  तँ प्रश्ने नै  िै। राजनीकतक  पूवाषग्रह \nबा पक्षधरताक  सोङर  धूमक े तु  आ यात्री प्रयुक्त क े लन्न्द्ह। सुभार्  चन्द्र \nयादव जीक  'भोि' जे  २०२२मे  आयल  जे  सुभार्  चन्द्र यादव जीक  \nअनु मकत  सँ उपलब्ध  अछि कवदेह आकाषइवपर  \nऐ http://videha.co.in/pothi.htm ललिंकपर , से राजनीकतपर  \nअछि मुदा  ओतहुओ सुभार्जीक  भगता शैलीक ेँ  राजनीकतक  पूवाषग्रह बा  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 3 \nपक्षधरताक  सोङरक  आवश्यकता  नै  पिलै।  पढ़ू हम र  पोथी 'कनत  न वल  \nसुभार्  चन्द्र यादव' जे  उपलब्ध  अछि \nऐ http://videha.co.in/pothi.htm ललिंकपर।  \nकमलानन्द्द  झाक  कबनु  पढ़ने  सुभार्  चन्द्र यादवक  कवरुद्ध ब्राह्मणवादी \nजाकतगत  पूवाषग्रह एकिा  खतराक  घडिी अछि।  ज इ कहसाबे ब्राह्मणवादक ेँ \nआगाँ बढ़बैले  कमला नन्द्द झा  वामपंथक  सोङर  पकिै  िछथ  आ \nसामाजजक  न्द्यायक बछल  चढ़बऽ चाहै िछथ, तक र  प्रकत समानान्द्तर  धारा  \nसचेत अछि। ई अपन  बायोिािामे  गएर  सवणषसँ िीकन  क ऽ, समानान्द्तर  \nधाराक  लोकक  हकक ेँ  मारर  क ऽ लेल  साकहत्य अकादेमीक  मैछथल  \nअनुवाद  असाइनमेडिक  गवषसँ चचाष करैत  िछथ। आ ई असाइनमेण् ि \nकहनका  मेररिसँ  नै  जाकतगत  िाइटिलसँ  भेिल  िन्न्द्ह, अही सभ \nककरदानीक  एवजमे  भेिल  िन्न्द्ह। कहनका  सन  लोक  लेल  मैछथली  \nबायोिेिाक  एकिा  पाँकत अछि, समानान्द्तर  धारा  लेल  जीवन -म र णक  \nप्रश्न। \nकमलानन्द्द  झाक ेँ  हम  ककए  िद्म समीक्षक  कहछलयकन ? कारण  ओ िद्म \nसमीक्षक  िछथ। ओ छलखै  िछथ- \"मैछथली  उपन्द्यास-यात्राक  ल गभग सय \nवर्षक  बाद मैछथल  अन्द्तरजातीय  कववाहक  सपना , संघर्ष  आ कविम्बना  पर  \nगररमायुक्त  उपन्द्यास छलखबाक  श्रेय गौरीनाथक ेँ  जाइत  िकन। \" तँ की  \nकमलानन्द्द  झा  सुशीलसँ  ई श्रेय िीकन  लेलकन ? की  ई हुनकर  ब्राह्मणवादी \nसंस्कारक  अहंकार - जे  हम  ककरो  चढ़ा सक ै  छिऐ आ ककरो  उतारर  सक ै  \nछिऐ- क े र  पराकाष्ठा  थीक , आकक  हुनकर  अध्ययनक  अभावक  प्रमाण? \nचलू  अहाँक ेँ  ल ऽ चली  कमलानन्द्द  झा  क े र  स्वाथी दुकनयाँसँ  दूर , ि ल -\nिद्मसँ दूर  सुशीलक  जादूबला  साकहत्यक  कनश्िल  दुकनयाँमे।अहाँक  \nस्वागत अछि  सुशीलक  साकहत्यक  दुकनयाँमे।  प्रस्तुत अछि सुशीलक  \n'गामबाली ' ( १९८२) जे  आब उपलब्ध  अछि कवदेह आकाषइवमे  \nललिंक  http://videha.co.in/pothi.htm पर । पकहल  पाँतीमे  \nउपन्द्यास आरम्भसँ  पकहनकहये  'गामबाली ' उपन्द्यासक सम्बन्धमे  सुशील  \nछलखै  िछथ- \"कवधवा कववाह आ अन्द्तजाषतीय कववाहक  समथषनमे। \" आ \nउपन्द्यास आरम्भ।  गामबालीक  मृत्यु आ तखने  झमेला , गामबालीक  दाह  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंस्कार  के  करतै ? ब्राह्मण समाज  कक  जादव  समाज ? \nटदनेश  क ु मार  ममश्रक  'दुइ पािन  के  बीच मे ' कोसी  नदीक  ऐकतहाछसक  \nआत्मकथा  थीक , ओ ममछथलाक  आन  धार  सभक  ऐकतहाछसक  \nआत्मकथा  सेहो छलखने  िछथ जेना  बजन्द्दनी महानन्द्दा , बागमती  की  \nसद्गकत!, दुइ पािन  के  बीच में .. (कोसी  नदी  की  कहानी ), न  घाि न  घर , \nबगावत पर  मजबूर  ममछथला  की  कमला  नदी , भुतही नदी  और  तकनीकी  \nझाि -फ ूं क, The Kamla River and People On Collision \nCourse, Bhutahi Balan - Story of a ghost river and \nengineering witchcraft, Refugees o f the Kosi \nEmbankments। साकहत्य अकादेमीक  मैछथली  परामशषदात्री  \nसममकतक  सदस्य पंकज  झा  पराशर  द्वारा कहनकर  पोथी सभसँ पैराक  पैरा  \nमैछथली  अनुवाद  क ऽ अपना  नामे  उपन्द्यास िपबाओल  गेल  अछि, जकरा  \nिद्म समीक्षक  कमलानन्द्द  झा  ऐ चोर  लेखकक  ररसचष  कहै  िछथ! एतऽ \nस्पष्ट क ऽ दी जे  ई चोर  लेखक  आ िद्म समीक्षक  दुनू  अलीगढ़  मुण्स्लम  \nकवद्यालयक  कहन्द्दी कवभागमे  िछथ। ई ररसचष  टदनेश  क ु मार  ममश्रक  थीक , \nजे  आइ.आइ.िी. खिगपुरसँ  छसकवल  इन्द्जीकनयररङ  मे  बी. िेक . १९६८मे  \nआ स्रक्चरल  इन्द्जीकनयररङमे  एम .िेक . १९७०मे  क े ने  िछथ, आ ओइ \nररसचष  लेल  क्वाछलफाइि  िछथ। ज खन  कोनो  कवर्यमे  नामांकन  नै  होइ \nिै तखन  लोक  हारर -थाकक  कहन्द्दीमे नामांकन  ल इए, नै  तँ कमलानन्द्द  झा  \nकेँ  बुझऽ  मे  आकब जइतन्न्द्ह जे  ई ररसचष  कोनो  छसकवल  इन्द्जीकनयरेक  भऽ \nसक ै त अछि , भऽ सक ै ए बुझलो  होइन्द्ह। कहन्द्दी मूल  आ मैछथलीक  \nस्रीनशॉि  आँगा संलग्न  अछि।  \nटदनेश  क ु मार  ममश्र ममछथलाक  नै  ि छथ मुदा  ममछथलाक  सभ धारक  कथा  \nओ छलखने  िछथ, हम  सभ हुनका  प्रकत क ृ तज्ञ िी आ हुनकर  ऋणसँ \nममछथलावासी  ककहयो  उऋण नै  भऽ सकता , मुदा  मूलधाराक  पुरस्कार  आ \nपाइ लोलुप  लोकसँ  क ृ तघ्नते  भेित से फ े र छसद्ध भेल।  ऐ लेखकक ेँ  दस \nबारह  बखष पकहने  सेहो तारानन्द्द कवयोगी उद्धारक  भेिल  िलन्खन् ह जे  \nछलखने  रहछथन्द्ह जे  ओ ककवतामे  प्रभाकवत भऽ अनायासे  अपन  रचनामे  \nदोसरक  साममग्री चोरर  क ऽ ल इ िछथ, एहने  सन । आब ऐ कमलानन्द्द  झा   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 5 \nक  आश्रय तकलन्न्द्ह  मुदा  दुभाषग्य! ज इ कहसाबे ब्राह्मणवादक ेँ आगाँ \nबढ़बैले  कमलानन्द्द  झा  वामपंथक  सोङर  पकिै  िछथ आ सामाजजक  \nन्द्यायक बछल  चढ़बऽ चाहै ि छथ, तक र  प्रकत समानान्द्तर  धारा  सचेत अछि। \nसीललिंगसँ बचबा लेल  जमीन -जत्थाबला  लोक  कम्यूकनस्ि  बनला  आ आब \nब्राह्मणवाद बचेबालेल  वामपंथक  शर ण, एहेन  लोक  सभसँ कम्यूकनज्मक ेँ  \nबहुत नुकसान  भेल  िै। \n \nटदनेश  क ़ु मार ममश्रक  सभिा पोथी आब हुनकर  अनुमकतसँ  उपलब्ध  अछि \nकवदेह आकाषइवमेेः \nhttp://videha.co.in/pothi.htm \nएतऽ एकिा  गप मोन  पाकि दी जे  ज खन  कबल  गेि्सक ेँ  पूिल  गेलन्न्द्ह जे  \nकी  ओ एक्स  बॉक्स  भारतमे  पाइरेशीक  िरसँ  देरीसँ  आकन  र हल  िछथ? \nतँ हुनकर  उत्तर रहन्न्द्ह जे  माइरोसॉफ्ि  पाइरेशीक  िरे  कोनो  उत्पाद देरीसँ  \nनै  उतारने  अछि। से कवदेह पेिारमे  हम  सभ ऐ तर हक  ररस्क  रकहतो  एकरा  \nआर  समृद्ध करैत  र हब, कारण  समानान्द्तर  धारामे  सिल  माँि  द्वारे \nपोखररक  सभ माँि  नै  सिैए, एतुक्का  मलाह  गोि-गोि क ऽ सिल  माँि  \nकनकालैत  र हल  िछथ, कनकालैत  रहता।  \nछसडिीक े िेि समीक्षापर  अन्न्द्तम प्रहार। \nमूल  दद नेश  क ु मार ममश्र  (दुइ  पाटन के बीच में ... २००६): यह ध्यान \nदेने की बात है कक  1923 से 1946 क े  बीच कोसी क्षेत्र में मलेरिया \nसे 5,10,000, कालाजाि से  2,10,000, हैजे से  60,000 तथा चेचक \nसे 3,000 मौतें (क ु ल 7,83,000) हुईं। \nचोर  पंकज झा पराशर  (साहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदात्री  \nसममहतक  सदस्य) [जलप्रांतर  २०१७ (पृ. १०३)]: \n \n 6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमूल  ददनेश  क ु मार ममश्र  (दुइ  पाटन के बीच में ... २००६): भाितवर्ष \nमें कबहाि में कोसी नदी को बाांधने का काम 12वीं शताब्दी में ककसी िाजा \nलक्ष्मण कितीय ने किवाया था औि इस काम क े  ललए उसने प्रजा से \n'बीि' की  उपाधध पाई औि नदी का तटबन्ध 'बीि बाांध' कहलाया। इस \nतटबन्ध क े  अवशेर् अभी भी सुपौल जजले में भीम नगि से \nकोई  5 ककलोमीटि दक्षक्षण में ददखाई पड़ते हैं। डॉ. फ्ाांलसस बुकानन \n(1810-11) का अनुमान था कक यह बाांध ककसी ककले की सुिक्षा क े  \nललए बनी बाहिी दीवाि िहा होगा क्योंकक  यह बाांध धौस नदी क े  पक्षिमी \nककनािे पि कतलयुगा से उसक े  सांगम तक 32 ककलोमीटि की दूिी में फ ै ला \nहुआ था। डॉ. डब्लू.डब्लू. हन्टि ( 1877) बुकानन क े  इस तक ष  क े  साथ \nसहमत नहीं थे कक यह बाांध ककसी ककले की सुिक्षा दीवाि था। स्थानीय \nलोगों क े  हवाले से हन्टि का मानना था कक  अधधकाांश लोग इसे ककले की \nदीवाि नहीं मानते औि उनक े  कहसाब से यह क ु छ औि ही चीज थी मगि \nवह कनक्षित रूप से क ु छ कहने की स्थस्थकत में नहीं थे। कफि भी जो आम \nधािणा बनती है वह यह है कक यह कोसी नदी क े  ककनािे बना कोई \nतटबन्ध िहा होगा जजससे नदी की धािा को पक्षिम की ओि खखसक ने से \nिोका जा सक े । लोगों का यह भी कहना था कक ऐसा लगता था कक इस \nतटबन्ध का कनमाषण कायष एकाएक िोक ददया गया होगा।  \n \n  \nछद्म  समीक्षक कमलानन्द्द  झा द्वारा चोर  उपन्द्यासकारक पीठ \nठोकब, देखू  छद्म  समीक्षक कमलानन्द्द  झा द्वारा उद्धृत चोर  पंकज \nझा पराशर  (मैथिली  उपन्द्यास, सम य, समाज  आ सवाल  पृ. २५७-\n२५८):  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 7 \n \n  \n \nचोर  पंकज झा पराशर  (साहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदात्री  \nसममहतक  सदस्य) [जलप्रांतर  २०१७ (पृ. ३१)]: \n 8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमूल  ददनेश  क ु मार ममश्र  (दुइ  पाटन के बीच में ... २००६): कोसी  के  \nप्रवाह कक  भयावहता की  एक  झलककफरोजशाह  तुगलक  की  फौज  के  \nसन्  1354 में  बंगाल  से टदल्ली  लौिने  के  सम य ममलती  है। बताया जाता  \nहै कक  ज ब सुल्तान  की  फौजें  कोसी  के  ककनारे  पहुँचीं तो देखा कक  नदी  के  \nदूसरे  ककनारे  पर  हाजी  शम्सुद्दीन इछलयास  की  फौजें  मुकाबले  के  छलए  \nतैयार  खिी हैं। यह वही हाजी  शम्सुद्दीन थे जजन्द्होंने  हाजीपुर  तथा \nसमस्तीपुर  शहर  बसाये थे। कफरोज  की  फौजें  शायद क ु रसेला  के  आस-\nपास ककसी  ज गह पर  कोसी  के  ककनारे  सोच में  पि गईं। नदी  की  रफ्तार \nउन्द्हें आगे बढ़ने  से रोक  रही  थी। आन्खरकार  फ ै सला हुआ कक  नदी  के  \nसाथ-साथ उत्तर की  ओर  बढ़ा जाय  और  जहाँ  नदी  पार  करने  लायक  हो \nजाय  वहाँ पानी  की  थाह ली  जाये । सुल्तान  की  फौजें  प्रायेः सौ कोस  ऊपर  \nगईं और  जजयारन  के  पास, जो  कक  उसी स्थान पर  अवण्स्थत था जहाँ  नदी  \nपहािों से मैदानों  में  उतरती  थी, नदी  को  पार  ककया।  नदी  की  धारा  तो \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 9 \nयहाँ पतली  जरूर  थी पर  प्रवाह इतना  तेज  था कक  पाँच-पाँच सौ म न  के  \nभारी  पत्थर नदी  में  कतनकों  की  तर ह बह रहे  थे। जहाँ  नदी  को  पार  करना  \nमुमककन  लगा  उसक े  दोनों  ओर  सुल्तान  ने  हाछथयों की  कतार  खिी क र  \nदी और  नीचे  वाली  कतार  में  रस्से लिकाये  गये जजससे  कक  यटद कोई  \nआदमी  बहता हुआ हो तो इस रस्सों की  म दद से उसे बचाया जा  सक े । \nशम्सुद्दीन ने  कभी  सोचा भी न  था कक  सुल्तान  की  फौजें  कोसी  को  पार  \nक र  लेंगी  और  ज ब उस को  इस बात का  पता लगा  कक  सुलतान  की  फौजों  \nने  कोसी  को  पार  करने  में  कामयाबी  पा ली  है तो वह भाग कनकला।  \nचोर  पंकज झा पराशर  (साहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदात्री  \nसममहतक  सदस्य) [जलप्रांतर  २०१७ (पृ. १०५)]: \n \n(... शीघ्र  अिी ललिंकपर  आर  स्रीनशॉट  अपडेट कएल  जायत।) \n(अकगला  अंकमे  जारी ..) \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nकवदेह \"साकहन्त्यक  भ्रष्टाचार  कवशेर्ांक \" लेल  कनम्नछलन्खत  कवर्यपर  \nआलेख  ई-मेल  editorial.staff.videha@gmail.com पर  \nआमंकत्रत अछि।  \n१. साकहत्य, कला  आ सरकारी  अकादमीेः- \n(क ) पुरस्कारक  राजनीकत  \n(ख) सरकारी  अकादेमीमे  पैसबाक  गएर -लोकतांकत्रक  कवधान  \n(ग) सत्तागुि आ अकादमी  क े र  काज  करबाक  तरीका  \n(घ) सरकारी  सत्ताक िद्म कवरोधमे  उपज ल  तात्काछलक  समानांतर  \nसत्ताक कायषपद्धकत  \n(ङ) अकादेमी  पुरस्कारमे  पाइ फ ै क्िरेः ममथक  बा यथाथष \n२. व्यण्क्तगत साकहत्य संस्थान आ पुरस्कारक  राजनीकत  \n३. प्रकाशन  ज गतमे  पसर ल  भ्रष्टाचार  आ लेखक  \n४. मैछथलीक  िद्म लेखक  संगठन  आ ओक र  पदामधकारी  सबहक  \nआचर ण \n५. स्क ू ल -कॉलेजक  मैछथली  कवभागमे  पसर ल  साकहन्त्यक  भ्रष्टाचारक  \nकवकवध रूप - \n(क ) पाठ्यरम  \n(ख) अध्ययन-अध्यापन \n(ग) कनयुण्क्त \n६. साकहन्त्यक  पत्रकाररता , ररव्यू, मंच -माला -माइक  आ लोकापषणक  \nखेल -तमाशा  \n७. लेखक  सबहक  जन्द्म -म र ण शताब्दी क े र  चुनाव  , क ै लेंिरवाद  आ \nतकरा  पाि ू क  राजनीकत  \n८. दछलत  एवं लेन्खका  सबहक  संगे भेद-भाव आ ओक र  शोर्णक  \nकवकवध तरीका  \n९. कोनो  आन  कवर्य।  \n \n-गजेन्द्र  ठाक ु र , सम्पादक  कवदेह, whatsapp no \n+919560960721 HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN 2229 - विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 11 \n547X VIDEHA \n३ \nआब अहाँ पुिब जे  तक र  प्रकतकार  समानान्द्तर  धारा  क े ना  क े लक , ओ तँ \nकन्नारोहि  नै  करैए , तँ तक र  उत्तर अछि हम र  ३ िा पोथी जे  १११म  सगर  \nराकत  दीप ज र य मे  लोकार्पिंत  भेल  ३१ टदसम्बर  २०२२ केँ , वएह सगर  \nराकत  दीप ज र य जकरा  साकहत्य अकादे मी  गत दस बखषसँ गीकि लेबाक  \nप्रयास क ऽ र हल  अछि।  अहाँसँ ऐ तीनू  पोथीपर  टिप्पणी ई-पत्र \nसङ ् क े त editorial.staff.videha@gmail.com पर  आमंकत्रत \nअछि। पकहल  दू पोथी मे  राजदेव  मडिल  आ सुभार्  चन्द्र यादवक  \nसाकहत्यक  समी क्षा  अछि जे  हम र  तेसर  पोथी मैछथली  समीक्षशास्त्रक  \nछसद्धांतक  आधारपर  क एल  गेल  अछि। \nतीनू  पोथीक  ललिंक  नीचाँ  देल  गेल  अछि। \nRajdeo Mandal - Maithili Writer  (Now with \nSupplement I & II) \nकनत नवल सुभार् चन्द्र यादव   \nकनत नवल सुभार् चन्द्र यादव (ममछथलाक्षर)  \nमैछथली समीक्षाशास्त्र   \nमैछथली समीक्षाशास्त्र (कतरहुता)  \nसंगमे पढ़ू कमलानन्द्द झा  क ब्राह्मणवादपर प्रहार:  \nदूर्ण पञ्जी - The Black Book \nदूर्ण पञ्जी - The Black Book (ममछथलाक्षर)  \n४ \nParallel Literature in Maithili and Videha \nMaithili Literature Movement \nदुगाषनन्द्द मडिलक  पाँचिा लघुकथापर  हम र  टिप्पणी \nFive Short Stories by Sh. Durganand Mandal  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nSh Durganand Mandal has adjudged the following \nfive short stories as his best:  \n1.The Red Sister-in-Law (Lal Bhauji) \n2.Dr Karaveer (Doctor Karmveer) \n3.The Birthday of Lord Krishna (Kishna Mutthi) \n4.The Simpleton (Baklel) \n5.The First Wedding Anniversary (Biyahak  Pahil \nSalgirah) \nIn Mithila, there is a tradition to call a sister -in-law \nby adding a prefix symbolising the colour Red or by \nadding the prefix New or Old or by adding a prefix \nof her father's village. The Red Sister-in-Law begins \nwith a description of the  winter season, the red \nsister-in-law is nowhere to be seen in the first half. \nIt tells the story of an old couple. The second half \ndescribes the relationship between a newlywed \nwoman and her brother -in-law in the backdrop of \nthe Holi festival. The strengt h of the story is not in \nits plot but in the description of surroundings and \nrelationships. \nThe second short story Dr Karmveer begins with \nexcitement relating to social work and change and \nends with disappointment whether all these were \nfor personal achievement. \nThe Birthday of Lord Krishna is a story of a baby  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 13 \nMarni. The economy of a poor family, how they \nsurvive, and the economy based on nature all are \nintricately woven in style. The festival on the \noccasion of the birthday of Lord Krishna is going to \nbe held, the baby thinks of it not only for herself but \nfor her siblings also. The mother comes to know \nabout the money she got by selling wild grain, and \nthe innocent reply of the baby wins hearts. \nThe Simpleton is a story about Radha and Mohan, \nthe newlywed s. Radha goes to her father's place \nand Mohan is dying to see her. The simple things \nhave been dealt with, with dexterity and in a \nhumorous way. \nThe First Wedding Anniversary is a story of a \ncelebration resulting in death. \n \n- Gajendra Thakur, editor, Videh a (Be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पि पठाउ। \n \n \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक  ३६२ पर  टिप्पणी \nअंक ३६२ पर दटप्पणी \nआशीष अनथचन्द्िार  \nक ु मार मनोज कश्यप जी लगातार आकब रहल िछथ से नीक संक े त अछि। \nमुदा कहनक लघुकथा \"रेंि\" कोनो प्रभाव नकह िोिलक। ई वस्तुतेः \nसोशल मीकियामे भाइरल भेल चु िक ु ला क े र मैछथलीकरण अछि। उम्मेद \nअछि जे मनोजजी एकहपर धेआन देताह। ककशन कारीगर क े र रचना \nपढ़ल मुदा ई हास्य -किाक्ष क े र कवधा नै अछि। एकरा मात्र किाक्ष कहल \nजेतै। महाकान्द्त प्रसाद क े र बीहकन कथा प्रभाकवत क े लक।  \nकल् पना झा, ददल्ली  \nआभार अशेर्। सररपहुँ कवदेह पेिार सुच्चा पेिार छथक। तात्पयष जे \nभानुमकतक पेिार आ तेहने उत्तमोत्तम पकत्रका।एतेक रास मजनतब पाकब \nनेहाल िी।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 15 \nकवदेह: प्रथम मैछथली  पाक्षक्षक  ई-पकत्रका  ISSN 2229 -547X \nVIDEHA (since 2004). http://videha.co.in/ अंक ३६२ क \nररपोटश  पर  दटप्पणी \n \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 17 \n \n…………………………….. \nउपन्द्यासकार  के  िछथ, पंकज  पराशर  (ज ल  प्रांतर उपन्द्यास) \nदुखद \nRabindraChaudhary \n…………………………………….. \nबि दुभाषग्यपूणष, आपक्षत्तजनक  आ आपरामधक  क ृ त्य.. \nKumarManojKashyap \n……………………………………….. \n \nईसभ पटढ़ बहुत लचिंकतत िी। \nR N Mishra \n……………………………….. \nदुभाषग्यपूणष \nKalpna JhaPatna \n…………………………………………………… \nआकहरेबा ..! फ े र ई के  िैथ ? \nपंकज  पराशर  (ज ल  प्रांतर उपन्द्यास) \nहे भगवान ..! ई ठीक े  चोरे  िैथ। \nUmesh Mandal \n…………………………………………………….. \nGaurinath: \nनीक।  एहन  चोर  क े र  देखार  क र ब जरूरी  \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपंकज  पराशर  (ज ल  प्रांतर उपन्द्यास) \nओक र  त लेखकीय  जीवने  चोरी  पर  टिकल  िै आ तकरा  प्रश्रय देब'वाला  \nसेहो मैछथली  मे  क म  नकह।  \n……………………………………. \nएहने  चोर  लोक  सभ मैछथली  आर  ममछथला  के  अकहत क र य मे  सदैव आगू \nरहैत  िछथ \nJhaPrasanna \n………………………………….. \nएकरा  कोिष  मे  ल ऽ जेबाक  चाही \nय़ोगेन्द्र पाठक हवयोगी \n+91 98310 37532 \n…………………………………………………………………. \nSubhashChandraYadav: I condemn it. The thief \nmust be exposed.  \n…………………………………… \nअकत दुखद, कनन्द्दनीय \nManojPathak \n………………………………………. \nसादर  आभार।  \nकोि  क र  सक ै त हतन । परंतु  श्रोत के  चचाष करना ई आवश्यक  हय।न  त \nसाकहन्त्यक  चोरी  मानल  जायत।  \nRamanandMandal \n……………………………………… \nधन्द्यवाद। \nVidehaKeshavBhardwajDelhi \n……………………………………………… \nNabo Narayan Mishra \nदुभाषग्यपूणष ण्स्थकत \n……………………………………………..  \nMukund Mayank \nOh  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 19 \n……………………………………………… \nप्रदीप पुष्प \nबहुत खराप  बात। \n……………………………………………. \nAbhilash Thakur  ·  \nघृक्षणत कायष ! लज्जा  जोग  \n……………………………………….. \nAjit Kumar Jha \nपता नकह  लाजो  नकह  लगैत  िन्न्द्ह एहन  प्रवृकत वाला  महानुभाव  सब क ेँ । \nएहन  लोग  सब केँ  लेल  सेहो अल ग सँ पुरस्कारक  घोर्णा  होयबाक  चाही। \nपदाषफाश करबाक  लेल  अपने  केँ  साधु वाद । \n………………………………………………….. \nRamesh Kumar Sharma \nपुरस्कार  पाबै के  जल्दबाजी  हेतै \n…………………………………………………  \nKunal \nउपन्द्यास आ तक र  लेखकक  नाम  घोकर्त  करु  \n……………………………………………….. \nAshish Anchinhar \nKunal जी , जँ  कोनो  समान्द्य पाठक  ई प्रश्न पुिने  रकहतछथ  तखन  हमरा  \nनीक  लागैत।  \nप्रबुद्ध पाठक  ओ लेखक  वगषसँ ई प्रश्न एबाक  म तल ब िै जे  ण्स्थकत गंभीर  \nभऽ गेल  िै। ओना  ज खन  पुछिये देलहुँ  अछि तखन  एक र  उत्तर अछि- \nपोथी, जलप्रांतर , पंकज  पराशर।  एकह पोथीक  गदगदी आलोचक , \nकमलानंद  झा।  \n………………………………………………………  \nKunal \nAshish Anchinhar धन्द्यवाद । \nएना  सावषभौम  जकां  ि इ जे  बेस गंभीर  आरोप  लगाओल  जाइ  ि इ मुदा  \nनाम  न इ लेल  जाइ  िइ।एना  हमरा  हाइपोर े सी क  चर म  ल गइए। ई \nअनसोहांत  िी ।.........  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब नाम  ल  गेल  ि इ। त हमरा  ल गइए जे  पंकज  परासर  (उपन्द्यासकार ) \nआ कमलानंद  झा  ( आलोचक  ) के  बाजक  चाही । \n……………………………………………………………. \nLakshman Jha Sagar \nएहेन  चोरक  सामा जजक  बकहष्कार  हेबाक  चाही।आकग पाकन  ढ़ाइठ देबाक  \nचाही।मुँह  मे  कारी  चुन  लेकप  के  गदहा पर  सरेआम  घुरेबाक  चाही।एहेन  \nक ु दशा क य देबाक  चाही जे  फ े र क्यो  एहेन  घृक्षणत काज  नै  क र य। \n………………………………………………………… \nChitragupta Chitragupta \nअत्यन्द्त दुखद \n…………………………………………………. \nजगदानन्द्द झा 'मनु '  ·  \nममछथला  मैछथलीमे  साकहत्यक  चोरी  जगजाकहर  अछि।  मुदा  आब साकहत्य \nअकादमी  आ ओक र  लेकक  द्वारा…. बहुत ननिंदनीय काज , एहेन  एहेन  \nलोकक ेँ  अवश्य देखार  करबा  चाही \n………………………………………………………….. \nश्रीधरम  \nई पंकज  परासर , हम  त' पढ़बाक  आवश्यकता  नकह  बुझलहुं।  प्रकतभाक  \nनाम  पर  मात्र जुगाि  िकन  कहनका  ल ग। \n…………………………………………………………….. \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 21 \nहवदेि: प्रिम मैथिली  पाक्षक्षक ई-पहत्रका ISSN 2229 -547X \nVIDEHA (since 2004). http://videha.co.in/ अंक २६-\n५० क ररपो टश पर  दटप्पणी \n……………………… \nkellner@ucla.edu\" \nDear Gajendra, thanks for the detective work. was \nthere a response? best regards, \nDouglas Kellner, Philosophy of Education Chair \nSocial Sciences and Comparative Education, \nUniversity of California -Los Angeles, Bo x 951521, \n3022B Moore Hall, Los Angeles, CA 90095-1521, Fax  \n310 206 6293, Phone 310 825 0977 \nhttp://www.gseis.ucla.edu/faculty/kellner/kellner.\nhtml \n………………………… \ndear Gajendraji, apnek mail milal. Pankajjik kritya \njanike bar dukh bhel. Ahi se maithilik nam k harab \nhoyat achhi. Apnek kadam ekdum uchit achhi .- \nRajiv K Verma \n…………………………. \nThese People are hellbent to bring down the literary \ndiscourse down to the gutter. Now you have been \nreceiving mails like one. We are with you and i have \nforwarded your mails to Maithili speaking people all \nacross the country. Sir I have sent the link of  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nParashar's duplicacy to several people along with \nPranabh Bihari who had traslated that article. I had \ntelephonic conversation with him also and he was \nquite upset over Parashar’s duplicay. Pranav is my \njunior and a good friend of mine. since you have \nreferred Pranav who had traslated that article it is \nunfortunate that he was misused by Parashar. But i \nmust congratulate you for exposing scam run by \nParashar and his team. Parashar, though must not \nbe blamed if he lifted the article of Nom Chomskey \n. Now i must doubt the artistic sensibility of \nParashar who is now a pseudo -- intellectuals. I am \namazed that how did he dare to publish the article \nof Nom Chomskey as his own. God bless hi m no \nmore. - VIJAY DEO JHA \n……………………………………… \ndhanyvad. muda ehne lok sabjagah aadar pabait \nachi. -shridharam \n………………………………………………… \nअहां क ें  सूचनाथष पठ े ने िी (ककि ु  घृक्षणत काज पंकज पराशरक) जे \nपंकज पकहनेहो इ सब काज करैत रहय िलैए। - aavinash \n……………………………………………………… \nDear Gajendra g, You are doing very well in the field \nof collecting all the documents related to the \nMaithili. Videha. Com realy  a adventureous \ncollection. I will also find some time to learm the  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 23 \narticle published through the videha. Now your \ndetective style theft the sleeping of many of the so \ncalled literary personnel. Go a head. jai Maithili jai \nMithila- Sunil Mallick, President, MINAP, Janakpur \n………………………………………………….. \nyour efforts are commendable. Anysuch ghost \nwriter or fake identity holder must be boycotted \nfrom literature at once Thanks. - shyamanand \nchoudhary \n………………………………………………….. \nNamaskar. Chetna samitik sachiv ken mailak copy  \nhastgat kara del achi.- Dr. Ramanand Jha' Raman' \n…………………………………………………. \nकप्रय गजेन्द्र जी , चेतना सममकत कहनका सम्माकनत कएलक अछि सेहो \nहमरा ज्ञात ननहिं | यद्यकप हमहू चेतना क  स्थाई सदस्य | जे हो. मुदा \nननिंदास्पद घिना तं ई छथक े  तें दुखी कयलक |  ककतपय नव मैछथल -\nप्रकतभाक आकलन -मूल्यानकनक हमर अपन स्नेग्रही स्वभाव, एकह \nदुघषिनाक बाद तं आब  लचिंता मे ध' देलकय| देखी, हम अपने कवस्स्मत \nभेलहुँ| बहुत दु:खद दृश्य | सृजन कवरूद्ध साकहन्त्यक सन्द्दभष मे ई घिना \nआधुकनक मैछथलीक बहुत क ु रूप प्रसंग क' क'  स्मरण क ै ल जायत - \nसस्नेह,- गंगेश गुं जन. \n………………………………………………. \nPRIYA MAITHILJAN, APPAN BHASHA - SANSKAR-\nSANSKRITI KE ASMARAN KARU AA EHAN \nVIVADAASAPAD LEKANI B KARANI KE VIRAM DIYA.  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nESWAR KE SAKCHI MANI - DIL PAR HATH RAKHI AA \nKULDEVI KE ASMARAN K -K YAD KARU KI SACHHAI \nKE KATEK KARIB CHHI.NIK B ATAK LEL MANCH KE \nUPYOG KARI TA UTTAM. DHANYABAD.SAPREM - PK \nCHOUDHARY \n………………………………………………………… \nGajendra babu, pankaj puran chor achhi. Ham sab \nokar likhit ninda das sal pahine aarambh me kene \nrahi. Okra ban k kay ahan nik kayal. Chetna samiti \nke seho samman wapas lebak chahi aa okar ninda \nkarbak chahi.- subhash Chandra Yadav \n………………………………………………………. \nकप्रय ठाक ु रजी! (माननीय संपादक), “कवदेह ई -पकत्रका ” [मैछथली], \nएखन धररक उपलब्ध साक्ष्यक आधार पर हम अपनकहक संग जाएब \nपछसन्न करब। - शंभु क ु मार लसिंि \n………………………………………… \nDear Gajendraji, \nI fully agree with you that we must fight against \nblatant cases of wrongful appropriation. \nहां अपन मेल में छलखने िी जे कवदेह आकाषइव से संबंमधत लेखक'क \nसबिा रचना हिा लेल जायत। अकह से आकाषइव सं ई प्रसंग सेहो, एकर \nसाक्ष्य  सेहो मेिा जायत। हमर मत ई जा साक्ष्यब रहबाक चाही कनक आ \nअधलाह दुनु तरहक काज'क। अहां अप्पसन कामेंि आ र्निंणय सेहो \nआकाषइ व मे जा क े  संबंमधत रचना क े  पोस्िा -स्कस्राप्िर क े  रुप मे \nभकवष्या'क पाठक'क लेल सुरक्षक्षत रान्ख सक ै त छियन्न्द्ह। ई दोहरेबाक  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 25 \nबहुत औछचत्यक नकह जे कवदेह कनक लाकग रहल अछि आ अहांक पररश्रम \nएकदम देखा रहल अछि। ईकत,सदन। - Sadan Jha \n………………………………………. \nThank you.- Nishikant Thakur \n…………………………………………… \nThanx Gajendraji, for your immediate response. I \nmust congratulate you for the work you have done \nto save the sanctity of the literature world as a \nwhole. I feel proud for the person like you who \nshows the courrage to bell the cat. If  the so called \nwriters like Parasharji are there to spoil the sea, on \nthe other side it is very hopeful sight to have a \nperson like you who is alert enough to take care of \nsuch filth & keep the sea clean. Thanx for \nenlightening me on the subject. Regards - \nBhalchandra Jha. \n………………………………….. \nपंकज पराशरक े र एहन कायष पर स्मरण अबैत अछि करीब बीस -पचीस \nसाल पकहलुक घिना, जकहया आकाशवाणी दरभंगासँ म,म,िॉ, सर \nगंगानाथ झाक एकमात्र मैछथलीक कारुक्षणक पदक ेँ  एक गोि ककव द्वारा \nअपन ककह प्रसाररत कए देल गेल िल, जे बादमे (सजग श्रोता द्वा रा \nसूचना देलाक बाद) आजन्द्म बैन कए देल गेलाह । कहबाक तात्पयष जे \nजँ हम मैछथल दरभैगा - मधुबनीमे गंगानाथ बाबूक पदक ेँ  अपन ककह \nसक ै त िी तँ ई कोन बिका गप। कनश्चये एहन रचनाकारक े र सङ्ग किगर \nिेग उठाएब आवश्यक । - ajit mishra \n……………………………………..  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nDear Gajendrajee, We sho uld take strong step to \nprevent such intellectual cheats. My support is \nalways with you.- K N Jha \n………………………………………………. \nThis seems to be a dangerous trend and we should \nalso try and refrain from publishing anything from \nsuch authors. Regards, - Prof. Udaya Na rayana \nSingh \n……………………………………………………….. \nकप्रयवर ठाक ु र जी, मैछथल साकहत्यकार आब साइबर राइम सेहो क रहल \nिछथ, ई जाकन अपार प्रसन्नता भेल | पंकज पराशर  क े  नकारात्मक \nबुजद्धक पूणष उपयोग करबाक लेल हम नोबेल प्राइज सा सम्माकनत कराय \nचाहैत िी | - बुद्धद्धनाि ममश्र \n……………………………………………….. \nSampadak Mahoday, Apne e hi prakarak durachar \nrokwak lel je prayash ka rahal chhee ohi lel \ndhanyabad.Ehen blackmailer sa maithili ken \nbachayab aawashyak achhi, Sadar - SHIV KUMAR \nJHA \n…………………………………………………. \nगजेन्द्र भाई, नमस्कार ! मैछथली मे एकह तरहक काज लगातार भ' रहल \nअछि । ककि ु  व्यण्क्त  एकह धंधा मे अग्रसर िछथ । मैछथलीक सम्पादक \nलोककनक अनक्षभज्ञताक फायदा कतेको अंग्रेजी पढ़कनहार तथाकछथत \nसाकहत्यकार लोककन उठा रहल िछथ । पंकज जीक पहल मे िपल लेख \nक े  हम सेहो पढ़्ने ही आ ककि ु ए टदनक बाद हम नेि पर मूल लेखकक  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 27 \nआलेख क े  सेहो पढ़लहु । हमरा त' आश्चयष लागल िल  जे पंकज जी \nआलेखक कम स कम शीर्षक त' बदछल लैतछथ मुदा हुनका एतेक ज्ञान \nरकहतकन तखन की िल । एतबे नकह , कहनक बहुत रास ककवतो अंग्रेजी \nसाकहत्य स' हेर -फ े र कयल गेल अछि । खैर ! जे करछथ ... । मुदा एकह \nबेर कहाबत ठीक होबाक चाही \" सौ सोनार क े  त' एक लोहार क े  \" । \nप्रकाशन मे जे भी ककयो व्यण्क्त गलती क' रहल िछथ हुनका गंभीर \nकरममनल बुझबाक चाही । धन्द्यवाद एकह लेल अहाँ क े  जे एतेक जोरदार \nतरीका स' एकह गप्प क े  उठ ै लहु । - अहाँक - प्रकाश चन्द्र ( प्रकाश झा , \nमैलोरंग)  \n………………………………………………. \npankaj parashar vala prasang bar dukhad laagal. - \nkamini \n……………………………………… \nGajendr jee, maamailaa ke tool jatabe debainhi, \nsabhak oorjaa otabe svaahaa hetai. हमर मनतब एतबे, जे \nएक बेर अहां देखार क देलहुं, आब िोकि देल जाओ. कहन्द्दीयो मे एकहना \nभ रहल िै. बेर बेर आ खराब भार्ा मे छलखल मोन क े  दुखी करैत अछि. \nफ े र लागैत अछि जे अकह मे समय ककयैक नष्ट करी? कहन्द्दुस्तान मे जाकत \nआ सेहो मैछथली से जाकत नमय जाएत. हम एकरा नमय मानैत िलहुं मुदा \nआब 30 बरख से मैछथली मे छलखनाक बाद आब देखल जे एक ओर 1 \nमैछथली साकहत्य मे छलली जी, उर्ा जी आ शेफछलका जी क े  बाद यटद \nककओ नाम लैत अछि त हमर. 2 एखनो कोनो पकत्रका बै िै त हमरा लेल \nरचनाक आग्रह होइते िै. 3 एखनो हम ओतबे सकरय िी आ कनरंतर \nछलन्ख रहल िी. 4 दुखद जे हमरा बाद (सुस्स्मता पाठक आ ज्योत्स्ना \nममलन क े  हम अपने तुररया बुझैत िी) क े  बाद एहेन कोनो सशक्त कोन, \nमकहला लेखने नमय आएलए. 5 ई ण्स्थकत रहलाक बादो, आब ज हन हम \nदेखै िी, त पाबै िी जे हमरा पर, हमर रचना यात्रा अथव हमर रचना पर \nककि ु  नमय छलखल गेलए, चाहे ओ मोहन भारद्वाज रहथु अथवा आन  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nककओ. जहन हमर दशक क े र चचष होइत िै, तीन चाररिा नाम पर \nसकवस्तार चचाष होइत िै, जाकह मे हमर नाम नमय रहैत िै. हमर नाम मात्र \nसन्द्दभष लेल जो कि देल जाइत िै. 6 एतेक टदन मे मात्र रमण जी हमरा \nपर एक गोि लेख छलखलन्न्द्ह. हम ओकरा पुन: िाइप करबा क े  अहां लग \nपठायब. 7 जाकत पाकत धमष आ द्वेर् पर ककहयो ध्यान नमय देलाक कारणे \nत कही हमर ई ण्स्थकत नमय िै, आब हमरा ई सोचबा मे आकब रहल अछि. \n8 हमर छशक्षक, जे स्वयं कहन्द्दी  क े  यायाकतलब्ध कथाकार िछथ, हमरा \nबुझेने रहलाह जे हम मैछथली मे छलखब बन्न क; दी, ककयैक त हम गैर \nमैछथल (जाकत कवशेर्) से नमय िी, तैं हमर लेखन क े  ककहयो मैछथल सभ \nनमय नोटिस करताह, ककहयो ककि ु  नमय करता.. अपन भार्ाक प्रकत प्रेम \nक े  आगरह कारणे हम हुनकर बात नमय मानछलयै,  छलखैत गेलहुं, मुदा \nआब लाकग रहलअए जे हुनकर कहबी सही िलन्न्द्ह की? 9 एखनो की \nहाल िै मैछथली मे, देन्खयो. ओकरा कवरुद्ध ककि ु  कररयु. मैछथली मे जे \nपैघ पैघ संस्था चाइ, चेतना सममकत सनक, सभ बेर कवद्यापकत पवष मनबैत \nिछथ. लाखो खचष करै िछथ, मुदा नीक लेखक क े र पोथी सभ बेर 5-7 \nिा कनकालैथु, से नमय होबैत िन्न्द्ह. 10 हमरा भेिल जानकारी क े  \nमोताकबक कवद्यापकत हॉल ककराया पर चढै िै. तकरा मे कोनो आपक्षत्त \nनमय, यदो ओकरा से ककि ु  आय होबै. मुदा ओकरा मैछथलीक काज \nअथवा नािक आटद लेल मांगल जाएत, त; नमय भेिै िै. यटद ओकर \nशुल्क चुका दी, तहन त ककरायाक े  रूप मे ककऊ ल' सकक िै. एकरा सभ \nक े  उजागर करी. 11 व्यण्क्त से संस्था पैघ होइत िै. जतेक संस्था सभ \nिै, तकरा पर छलखी, साकहत्य अकादमीक मैछथली कवभाग सकहत. 12 \nछलली रेक सभिा रचनाक अनुवाद अमधकार हमरा देने िछथ. हुनक \nसाकहत्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त पोथी 'मरीछचका' क े र कहन्द्दी अनुवाद \nलेल कपिला 2 -3 साल से हम छलन्ख रहल िी.  साकहत्य अकादमीक \nपकत्रका 'समकालीन भारतीय साकहत्य\" मे हम कपिला 25 साल से \nअनुवाद सकहत िकप रहल िी. मुदा हमरा से अनुवादक नमूना मांगल \nगेल. ओकह क ु सी पर जे स्वनाम धन्द्य बैसल िछथ, हुनका हमरा मादे नमय \nबूझल त कोनो मैछथल साकहत्यकार से पूछि सक ै त िलाह. ई तकहने भेलै, \nजेना एक बेर एक गोि चैनल ऋकर्क े श मुखजी से हुनकर बायोिािा मंगने \nिल आ एखकन पढल समाचारक अनुसारे आ. जानकी वल्लभ श्हस्त्री से  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 29 \nहुनकर बायोिािा पद्मश्री लेल मांअगल गेलैय. 13 अपन कवनम्रता \nदशाषबैत हम छलली जीक दू तीन  िा कथाक कहन्द्दी अनुवाद हम पठा \nदेछलयन्न्द्ह. तैयो अई पर कोनो कवचार नमय. छलखला क े  बाद हमरा कहल \nगेल जे हम छलली जी से साकहत्य अकादमी क े  अनुवादक अमधकार \nटदयाबे मे मदटद करी. आरे भाई, अहां क े  अनुवाद से मतलब अछि ने, \nआ जहन हम अनुवाद क; क े  देब' लेल तैयार िी तहन अकादमी क े  \nककअयैक अमधकार चाही? अई लेल जे अकादमी अपन पसीनक आदमी \nक े  अनुवाद लेल द; सकय. एखकन धरर ओकरा पर कनपिारा नमय भेलैये. \nअकादमी से फ े र कोनो पत्र नमय आएल अिे. अनुवाद तैयार राखल िै. \nछलली जी आब बहुत बुजुगष भ; गेल िछथ. हुनक मात्र इयैह इच्छा िै (आ \nबहुत स्वाभाकवक) जे हु नकर पोथी सभ हुनका सोझा मे प्रकाछशत भ; \nजाए. 14 छलली जी क े  पोथी कहन्द्दी मे आनबाक श्रेय हमरे अछि, ई \nमकनतहुं ओकरा रेकॉिष क े नाए मैछथल समीक्षक आवश्यक नमय बुझैत \nिछथ. एकरा पर लिू. 15 मैछथली क े  भारतीय ज्ञानपीठ से पुस्तक \nप्रकाशन लेल हमही आगां एलहुं आ प्रभास जी आ छल ली जी क े  पोथी \nबहार भेलै.भारतीय ज्ञानपीठ से मैछथली  पुस्तक प्रकाशन क े  श्रेय हमरे \nिन्न्द्ह, ईहो मनैत ओकरा रेकॉिष क े नाए मैछथल समीक्षक आवश्यक नमय \nबुझैत िछथ. एकरा पर लिू. गजेन्द्र जी, मैछथलीक ई सभ मानछसकता \nपर आन्द्दोलन करी जाकह से रचनाकार आ वररष्ठ रचनाकार सभ क े  \nअपमा कनत नमय होब' पिै. अहां चाही त' एकरा कवदेह पर द' सक ै  िी. \nहम दोसर बात सेहो छलन्ख क े  पठायब. मुदा हम फ े र कहब, जे हम व्यण्क्त \nक े  नमय संस्था आ व्यण्क्त क े  मानछसकता क े  दोर् देबन्न्द्ह. लोक पढथु आ \nपूचाथु ई स्वनामधन्द्य सभ से जे जकरा से अहां क े  गोलौंसी अिे, तकरा \nपर अहां छल खब आ जकरा से नमय अिे, जे मौन भावे छलन्ख रहलए \nकोनो कवकवआद मे पिल बगैर, हुनका लेल ई व्यवहार? -हवभा रानी . \n………………………………………………. \nShri gajendraji, good work. Anha sa ehina neer \nkhshir vivekakak ummeed lagatar banal rahat. chor \nke ehina dekhar kelak baad dandit seh o karbak  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nprayas karbaak chahi. anha bahut raas neek pahal \nka rahal chhi. Saadhuvaad.- manoj pathak. \n…………………………………………… \nWe should be greatful to Pankaj Parashar that he \ndid not lay claim on the magnum opus of Kavi \nVidyapati. I know him very well and his grou p as \nwell. They have no love for Maithili in fact they are \nthe moles planted by vested Hindi writers to \ndamage maithili. Parashar and likes are the \ndistructive lots and they are the culprits for \nagonising senior writers of Maithili those who \ndedicated thei r life for Maithili language and \nliterature. I have no sympathy for him. I cant say, \neven, God bless them. - Chitra Mishra   \n………………………………………….. \nतारानन्द्द हवयोगी: (ममछथला सृजन: जून -जुलाई २०१०, वर्ष -१, अंक -\n२): हुनक (पंकज पराशरक) अनेक रचना एहनो िकन जकर जन्द्म \nदोसरक काव्य रचना पढ़लाक अनन्द्तर भेलकन अछि। ककवता ओ \nपररपूणषतेः हुनक े  छथककन मुदा ककि ु  गोिेक ेँ  ई कहबाक अवसर भेटि \nगेलकन जे ओ पंकज चोर -ककव छथकाह। हम देखैत िी जे चोर समीक्षक \nभने ओ होथु, चोर -ककव ओ कदाकप नकह िछथ। मुदा एना ककएक भेल? \nएकह दुआरे भेल जे आनक रचना पटढ़ कऽ अपन  अनुभूकतमे उतरैत काल \nओ आनक आभामंिलसँ तेना आरान्द्त िलाह जे तकर िाप ककवताक \nदृश्यमे देखार पकि गेल। ई वस्तुतेः छसद्धताक कमी छथक, जकरा क्यो \nरचनाकार रछचते -रछचते छसद्ध कऽ सक ै त अछि।  \n………………………………………………………..  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 31 \nगौरीनाि (अनलकान्द्त) - सम्पादकीय अंकतका अक्िूबर -टदसंबर, \n2009- जनवरी -माचष, 2010 - पंकज पराशर प्रसंगमे - हँ, दंद -फ ं द \nकरैवला ककि ु  लोक सब ठाम पहुँछच जाइ िै आ तेहन लोक एतहुँ अपन \nधूतषता आ चोरर कला देखबै िछथ। मुदा तकरो असछलयत उजागर करब \nअसंभव नइँ रहल। \"कवदेह\"क गजेन्द्र ठाक ु र एहन एक \"युवा\" (पंकज \nझा उफ ष  पंकज पराशर) क असली चे हरा हाले मे देखोलकन।  \n………………………………………………….. \nई पंकज झा पराशर पकहनकहयेसँ एकह सभमे संलग्न अछि, हरेक ृ ष्ण झाक \nककवताक ेँ  कहन्द्दीमे, कबना अनुमकतक, िपबै िछथ; ई गप आर पुष्ट होइत \nअछि कारण कवद्यानन्द्द झा जीक ककवता सेहो ई पंकज झा पराशर एकिा \nकहन्द्दी पकत्रकामे कबना अनुमकतक ि पबओलक (ई सूचना हरेक ृ ष्ण झा जी \nद्वारा प्राप्त भेल, जे कवदेहमे िपलाक बाद पंकज झा पराशर हुनका फोन \nकऽ कय िॉचषर क े लकन्न्द्ह जखन ओ बीमार रहछथ। हरेक ृ ष्ण झा जी फोन \nद्वारा सेहो सूछचत क े लन्न्द्ह, हम कहछलयन्न्द्ह जे की ई सूचना कवदेहसँ हिा \nदी? तँ िरेक ृ ष्ण झा जी कहलन्न्द्ह, रहऽ टद यौ, सत्य जे िै, से ईएह छिऐ - \nसम्पादक)। ई  पंकज झा पराशर कएक बेर, क े लक मुदा ऐ बेर तँ ओ \nअपने नामे दोसराक रचना िपबा लेलक, अनुवादक रूपमे नै। -\nसम्पादक)  \nरमेशक आलेख -बिस-पंकज पराशरक साहित्त्यक चोरर मैथिली \nसाहित्यक कारी अध्याय थिक- पर हकछ ु  पाठकक हवचार: \nSHIV KUMAR JHA TILLOO JAMSHEDPUR said... \n \nRamesh jee ken dhanyavad,satya gapp bajwak \nsaahas \"MITHILA\" me aabi rahal achhi neek \nlaagal,chhadma lokpriyatak khatir lok kichu ka \nsakait achhi..Pankaj Parasharak..aab charch karab  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nseho nahi sohay laagi rahal..jatek ninda kayal  jay \nkum parat.Muda RAMESH BABU HU APNE SABH \nNINDA KARAY CHHEE AA KICHU LOK KAHAIT \nCHHATHI PANKAJ JEE JUG -JUG JIWATHU,ONA \nHAMHU HUNAK DIRGHA JEEVANAK KAAMNA \nKARAIT CHHEE,PARANCH SABHAK JE JUG-JUG JIWAK \nKAAMNA KAYAL JAY MATRA PANKAJ PARASHARAK \nLEL NAHI..\"SA RBE BHAWANTU SUKHINAH\", \nRAMESH BABU APAN LEKHANI KEN GATI NIRANTAR \nRAKHAL JAY... \n \nRama Jha said...   \nehi vyakti pankaj parasharak ekta ehane ghrinit \nmessage ekta mahila je hamar mitra chathi, ke \nbhetal chhai, etek ghrinit je etay nai likhi sakai chhi, \napan rachna ke dosar bhasha me mool kahi \nprakashit kaenai chori te nai bhelai, muda okara \nsvayam dvara anoodit kahi prakashit karebak \nchahe, mool maithili se dosar bhasha (hindi aadi \nme), va dosar bhasha (hindi aadi se) maithili me. \nआशीष अनथचन्द्िार  said...   \nजहाँ धरर पराशर - घिना अछि ओकह जतेक न्खध्धाशं कएल जाए ततेक \nकम। मुदा रमेश भाइ कवभारानीक कोन भार्ा मे समीक्षा कएल जाए \nकहदीं मे की मैछथली मे । हमरा कहसाबे एक ै  रचना क े  दू - तीन भार्ा मे मूल \nककह प्रकाछशत करब सेहो चोरर भेल। एहू पर धेआन देल जाए । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 33 \nरमेश  \nबिस-पंकज पराशरक साहित्त्यक चोरर मैथिली साहित्यक कारी \nअध्याय थिक \nकवदेह-सदेह २ (२००९ -१०) सँ पंकज पराशरक साकहन्त्यक चोरर आ \nसाइबर अपराधक पापक घैलक महा -कवस्फोि भेल अछि। ई पैघ श्रेय \nपकत्रकाक सम्पादक श्री गजेन्द्र ठाक ु रक ेँ  जाइत िकन। हुनकर अपराध \nपकिबाक चेतना क े र जतेक प्रशंसा कयल जाय, कम होयत। “कवदेह”क \nमैछथली प्रबन्ध -समालोचना - अंक, अइ पोल -खोल लेल कएक युग धरर \nकवलस्कम्बत भऽ कऽ कनबद्ध रहत, से “समय क ेँ  अकानैत ” कहब कटठन \nअछि। \nसाकहत्योमे चौयषकलाक उदाहरण पकहनहुँ अबैत रहल अछि गोिपगरा। \nमुदा एक बेरक चोरर पकिा गेलाक बाद प्रायेः चोररक आरोपी \nसाकहत्यकार मौन -व्रत धारण करैत रहलाह अछि आ माममला ठ ं ढ़ाइत \nरहल अछि।  \nमुदा ताकह परम्पराक कवपरीत अइ बेरक चोर ’छसन्द्हा चोर’ कनकलल अछि \nआ कवगत एक दशकसँ कनरन्द्तर चोरर करैत जा रहल अछि - सेन्द्ह \nकाटिकऽ। आ  तेहेन महाचोरक ेँ  मैछथलीक साकहत्यकार आ संस्था सभ \nतरहत्थीपर उठा -उठा कऽ पुरस्क ृ त क े लक अछि आ समीक्षाक चासनीमे \nचोरायल ककवता सबक ेँ  बोरर देल गेल अछि।  \nकवदेह-सदेह-२ प्रमाण-पुरस्सर अक्षभयोगे िा नकह लगौलक, अकपतु एहेन \nमहत्वाकांक्षी असामाजजक तत्वक कवरुद्ध साकहन्त्यक दडि आरोकपत कऽ \nअपन “बोल्डनेस ” सेहो प्रदर्शिंत क े लक अछि। एक दशकमे तीन बेर \nपकिायल चोर प्रायेः “िेयर िेक्षभल ” होइत अछि आ अपन अनुछचत। \nसीमाहीन महत्वाकांक्षाक पूर्तिं लेल अपन वरीय संवगीय व्यण्क्तक ेँ  \nसीढ़ीक रूपमे उपयोग करैत अछि आ स्वाथष -छसजद्धक उपरान्द्त अपन \nपयर सँ ओही सीढ़ी क ेँ  कनचाँ खसा दैत अछि। फ े र ओकरा अपन ि्कविर -\nफ े सबुक -नेि वा पकत्रकामे गाररक कनक ृ ष्टतम स्तरपर उतरऽ मे ककनयों देरी  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनकह होइत िै। ओ नाम बदछल -बदछल कऽ गारर पढ़ैत अछि आ अपन \nप्रशंसामे जे.एन.यू.क िात्र -िात्राक पोस्िकािष छलखेबामे अपस्याँत भऽ \nजाइत अछि। ओ कहन्द्दीक कोनो बि का साकहत्यकारक बेिीक संग अपन \nनाम जोकि कववाहक वा प्रेम -प्रसंगक न्खस्सा रस लऽ लऽ कऽ प्रचाररत \nकरैत अछि। एहेन प्रवृक्षत्त कएिा आओर कतकिमबाजमे देखल गेल अछि \nजे कहन्द्दीक  पैघ -पैघ नामक माला जकप कऽ मठोमाठ होअय चाहैत \nअछि। वस्तुतेः ई छचन्द्ताजनक तथ्य छथक जे मैछथलीक नव -तूरक ेँ  कहन्द्दीक \nपैघ-पैघ नामक वैशाखीक एतेक जरुरकत ककऐक होइत िकन?  \n“कवदेहक ” “ इनक्वायरीक कववरण ” पटढ़ कऽ रोइयाँ ठाढ़ भऽ जाइत \nअछि। पहल -८६ आ आरम्भ -२३ मे जे पोल खूजल िल, अइ तथाकछथत \nसाकहत्यकारक, तकरा बादे मैछथली साकहत्यसँ बारर देल जेवाक चाहैत \nिल। मुदा कविम्बना देखू जे चेतना  सममकत सम्माकनत कऽ देलक। \n“मैछथल ब्राह्मण समाज ”, रकहका (मधुबनी) सन अँन्खगर संस्थाक ेँ  \nचकचोन्द्ही लाकग गेल, जखनकक संस्थामे कवयायात साकहत्यकार उदयचन्द्र \nझा “कवनोद ” आ पढ़ाक ू  प्रोफ े सरगण िछथ। ई संशयकवहीन अछि जे \nपुरस्क ृ त करेबामे कवनोदजीक महत्वपूणष भूममका रहल हैत। “कवदेह” \nद्वारा रहस्योद्घािन क े लाक बावजूद एखन धरर चेतना सममकत अथवा \nमैछथल ब्राह्मण समाज, रकहकाक ेँ  अपन पुरस्कार आपस करेवाक वा आने \nकोनोिा कारषवाई करवाक बेगरता नकह बुझा रहल िै आ सदष गुम्मी लधने \nअछि। एहेन “जि -संस्था” सभ मैछथली साकहत्यक उपकार करैत अछि \nवा अपकार? ई  क े ना मानल जाय जे पहल -८६ वा आरम्भ -२३ अइ दुनू \nसंस्थाक कोनो अमधकारी वा साकहत्यकारक ेँ  पढ़ल नकह िलकन?  \nई आश्चयषजनक सत्य छथक जे मैछथलीक कएिा पैघ साकहत्यकार पंकज \nपराशरक क ृ कत्रम काव्य आ आयाकतत शब्दावलीमे फ ँ छस गेलाह अछि। \n“कवलस्कम्बत कएक युग मे कनबद्ध ” क भूममकामे अनेरो  कवदेशी \nसाकहत्यकारगणक तीस -चाछलस िा नाम ओकहना नकह गनाओल गेल \nअछि, अपन ककवता क ेँ  कवश्वस्तरीय प्रमाक्षणत करबाक लेल अँन्खगर चोरे \nएना कऽ सक ै त अछि। सम्भावना बनैत अछि जे िगलस क े लनर जकाँ \nओहू सभ ककवक रचनाक भावभूममक वा शब्दावलीक चोररक प्रमाण  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 35 \nएही काव्य -पोथीमे भेटि जाय। अंततेः मम. हाइिक कोन ठ े कान? \nमैछथलीमे तँ लोक कवश्व -साकहत्य कम पढ़ैत अछि। तकर नाजायज फायदा \nकोनो ब्लैकमेलर ककऐक नकह उठाओत? आन्खर िेक्नो -पोछलटिक्स की \nछथक - िेककनकल पोछलटिक्स छथक, सैह ककने? एकरा बदौलत झाँसा दऽ \nकऽ पाककस्तानोक यात्रा कयल जा सक ै त अछि। “िेक्नो -पोछलटिक्स क ” \nबदौलत ककरण -यात्री पुरस्कार, वैदेही -माहेश्वरी लसिंह “महेश ” पुरस्कार, \nएतेक धरर जे कवटदतजीक अकादमीयोक पुरस्कार लेल जा सक ै त अछि। \nप्रदीप कबहारीक सुपुत्रक भाकतज -कका सम्बन्धक मयाषदाक अकतरमण \nकयल जा सक ै त अछि। प्रो. अरुण कमलक “नये इलाक े  में ” सेंधमारी \nक ऽ क ऽ “सम य क ेँ  अकानल ” जा सक ै त अछि। आर तँ आर, अइ \nिेककनकल पॉछलटिक्सक बदौलत जीवकान्द्तजी सन महारथी \nसाकहत्यकारसँ “कवलस्कम्बत कएक युग... ” पोथीक समीक्षा छलखबा कऽ \n“ममछथला दशषन ” (५) सन पकत्रकामे िपवा कऽ स्थाकपत आ अमर भेल \nजा सक ै त चछि। मैछथली साकहत्यक सभसँ पैघ सफल औजार छथक \n“िेक्नो  पोछलटिक्स ”! \nई मानल जा सक ै त अछि जे ममछथला दशषनक सम्पादकक ेँ  आरम्भ -२३ \nआ पहल -८६ कोलकातामे नकह भेिल होइन्न्द्ह। मुदा जीवकान्द्तजी नकह \nपढ़ने हेताह से मानबामे असौकयष भऽ रहल अछि। जीवकान्द्त जी तँ \nप्रयाग शुक्लक “चन्द्रभागा में सूयोदय ” आ एही शीर्षकक नारायणजीक \nककवता (चन्द्रभागामे सूयोदय) सेहो पढ़ने हेताह जे िपल अछि \nमैछथलीमे। तखन पंकज पराशरक समुरसँ असंयाय प्रश्न पूिऽवला \nककवताक भावाथष ककऐक नकह लगलकन जे समीक्षामे कलम तोकि प्रशंसा \nकरऽ पिलकन वा करा गेलकन? एकरा “प्रायोजजत समीक्षा ” ककऐक नकह \nमानल जाय? की प्रयाग शुक्ल वा ना रायणजीक समुर कवर्यक ककवतासँ \nवेशी मौछलकता पंकज पराशरक ककवतामे भेिलकन जीवकान्द्तजीक ेँ ? \nओइ सभ ककवताक ककनयोँ “िाया ”क शंको नकह भेलकन समीक्षकक ेँ ? \n“सभ्यताक सभिा ममाषन्द्तक पुकार ”क नोटिस लेबऽवला समीक्षकक ेँ  \nसाकहन्त्यक चोरर असभ्य आ ममाषन्द्तक पीिादायक नकह लगलकन? आब \nजीव कान्द्तजी सन समीक्षकक “पोजीशन फॉल्स ” भऽ जेतकन से अन्द्दाज \nतँ ममछथला दशषनक सम्पादकक ेँ  नकहयें रहकन, उदय चन्द्र झा “कवनोद ” क ेँ   36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसेहो नकह रहकन। ई अक्षभज्ञान तँ पंकजे पराशर िाक ेँ  रहल हेतकन? बेचारे \n“पराशर ” मुकनक आत्मा स्वगषमे कनैत हेतकन आ पंकसँ जनमल जतेक \nकमल अछि सब अ कवश्वसनीय यथाथषक सामना करैत हेताह। पराशर \nगोत्री भऽ कऽ तीन बेर चोरर क े नाइ “पराशर ” महाकाव्यक रचमयता स्व. \nककरणजीक ेँ  सेहो कनबैत हेतकन। आन्खर जीवकान्द्तजी साकहन्त्यक \nचोररक नोटिस ककए ने लेलकन, जखनकक हुनका कवचारेँ “मैछथलीक \nसमीक्षक प्रायेः मूखषता पीकबकऽ कवर्वमन करैत अ छि ”(कवदेह-सदेह-२-\n२००९-१०)/ कवनीत उत्पल -साक्षात्कार आ जीवकान्द्तजी स्वयं पंकज \nपराशरक चोररवला ककवता -पोथीक समीक्षक िछथ, अकपतु चौयषकला \nप्रवीण ककवक घोर प्रशंसक िछथ। तखन अइ समीक्षा -आलेखमे \nअन्द्तर्निंकहत असीम-प्रशंसा साकांक्ष -पाठकक ेँ  “कवर् -वमन ” कोना ने \nलगौक? हुनका सन “पढ़ाक ू ” समीक्षक -पाठकक ेँ  “फॉल्स पोजीशन ”मे \nअनकनहार “एक्सपिष आ हैकबचुएिेि ” साकहत्य-चोरसँ प्रशंसा आ \nपुरस्कार दुनू पाकब जाय तँ मैछथली -काव्यक ई उत्कर्ष छथक वा दुभाषग्य? \nअंततेः कवदेह-सदेह िा ककऐक कनन्द्दा क े लक एकह घिनाक? आन कोनो \nपकत्रका ककऐक नकह क े लक? िॉ. रमानन्द्द झा “रमण ” इन्द्िरनेिपर कनन्द्दा \nकरैत िछथ तँ घर -बाहर पकत्रकामे ककऐक नकह जकर ओ सम्पादक िछथ? \nचेतना सममकत, पिना सम्माकनत करैत अछि एहने -एहने साकहत्यकारक ेँ  \nतखन अपने पकत्रकामे कोना कनन्द्दा करत, जखनकक पुरस्कार आपसो \nनकह लैत अछि, जानकारी भेलाक वा साकांक्ष साकहत्यकारक अनुरो ध \nप्राप्त भेलाक बादो? नछचक े ताजी नेिपर कनन्द्दा करताह आ “कवदेह”मे \nिपत तँ “ममछथला दशषन ”मे ककऐक नकह कनन्द्दा वा सूचना िपल? कारण \nस्पष्ट अछि - जीवकान्द्तक समीक्षा पंकज पराशरक काव्य -पोथीपर िपत, \nतखन ओही पोथीक चोरर कयल ककवताक कनन्द्दा कोना िपत? चारु \nभाग साकहन्त्यक आदशष, मयाषदा आ नैकतकताक धज्जी उकि रहल अछि - \nकपतामह आ आचायषगणक समक्ष आ (अनजाने मे सही) हुनको \nलोककनक द्वारा। मैछथल ब्राह्मण समाज, रकहका; चेतना सममकत, पिना \nआ साकहत्य अकादेमी, नई टदल्लीमे अन्द्ततेः कोन अन्द्तर अछि वा रहल? \nएहेन नामी पुरस्कारक संचालन आ चयनकताष महारथी सभक ेँ  नव \nलोकक ेँ  पढ़बाक बेगरता ककऐक नकह बुझाइत िकन? कबना पढ़ने \nपुरस्कारक कनणषय वा समीक्षाक कनणषय कतेक उछचत, जखन कक ई चोरर  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 37 \nतेसर बेरक चोरर छथक आ से िकप -कऽ भडिाफोि भेल अछि। एकरा \nवरेडय आ वरीय साकहत्यकारगण द्वारा काव्य -चोरर, आलेख -चोररक ेँ  \nप्रश्रय देल जायब ककऐक नकह  मानल जाय, जखनकक आरम्भ, मैछथल -\nजन, पहल आ कवदेह -सदेह पकहनकह िाकप चुकल िल? की साकहन्त्यक \nचोररक ेँ  प्रश्रय देब, दलाल वगषक ेँ  प्रश्रय देब नकह छथक? एहेन \nसम्भावनायुक्त नव ककवक ेँ  प्रश्रय देब मैछथली साकहत्य लेल घातक अछि \nवा कल्याणकारी, जकरा मौछलकतापर तीन बेर प्रश्न चे न्द्ह लागल होइक? \nकी पोथीक आकर्षक गत्ता देन्ख वा कवदेशी ककवगणक नामावली \n(भूममकामे) पटढ़ कऽ समीक्षा छलखल जाइत अछि वा पुरस्कारक कनणषय \nलेल जाइत अछि? जँ से भेल हो तँ सब ककि ु  “टठक्क े  िै भाइ ”? \nअइ सबसँ तँ जीवकान्द्तजीक बात सत्य बुझाइत अछि जे समीक्षकगण \nदारू पीकब कऽ वा पै सा पीकब कऽ वा मूखषता पीकब कऽ समीक्षा छलखैत \nिछथ। िगलस क े लनरक “िेक्नोपोछलटिक्स ” तँ िकप गेल “पहल ”मे \nचोरा कऽ। आब जीवकान्द्तजी, ज्ञान रंजनजी अथवा कहन्द्दी जगतक आन \nसाकहत्यकार -सम्पादकसँ पूिथु जे नोम चोम्स्कीवला रचना कतय गेल, \nकी भेल, कोन नामें िपल? पंकज पराशरक नामें कक पदीप कबहारीजीक \nसुपुत्रक नामेँ (अनुवाद रूपमे)। ई ररसचष एखन नकह भेल तँ भकवष्यमे \nपुनेः एकिा साकहन्त्यक चोररक पोल खूजत? अंततेः एकिा माँिक ेँ  कएिा \nपोखररक ेँ  प्रदूकर्त करए देल जाय आ से कए बेर? उदय -कान्द्त बकन कऽ \nगारर पढ़वाक आदकत तँ पुरान िकन िॉ. महाचोर क ेँ । ककरो “सरी सृप” \nककह सक ै त िछथ (मैछथल -जन) आ कोनो पररवारमे घोंछसया कऽ कवर् \nवमन कऽ सक ै त िछथ। ऑक्िोपसक सभ गुणसँ पररपूणष िॉ. पॉल \nबाबाक ेँ  चोररक भकवष्यवाणी करवाक बिका गुण िकन तेँ कहनका नामी \nफ ु िबॉल िीम द्वारा पोसल जाइत अछि, जाकहसँ “कवश्व-कप ”क ेँ  दौरान \nअइ “अमोघ अस्त्रक ” उपयोग अपना कहसाबेँ कयल जा सकय।  \nसहरसा -कथागोष्ठीमे पटठत कहनकर पकहल कथाक शीर्षक िल - हम \nपागल नकह िी। ई उद्घोर्णा करवाक की बेगरता रहैक - से आइ लोकक ेँ  \nबुझा रहल िैक। अकवनाश आ पंकज पराशरक मामाजी तकहया कहनकर \nकथाक ेँ  “टिप्पणीक ”रममे मैछथली -कथाक “िर्निंग प्वाइन्द्ि” मानने  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिलाह।  आइ ओ “िर्निंग प्वाइन्द्ि” ठीक े  एक कहसाबेँ “िर्निंग प्वाइन्द्ि” \nप्रमाक्षणत भेल, कारण कथाक ओकह शीर्षकमे सँ “नकह ” हटि गेल अछि, \nकहनकर तेबारा चोररसँ। कहनकर पकहल चोरर (अरुण कमलक ककवता - \nनए इलाक े  में) क कनन्द्दा प्रस्तावमे “मामाजी ” आ िॉ. महेन्द्रक ेँ  िोकि, \nसहरसाक शेर् सभ सा कहत्यकार हस्ताक्षर कऽ “आरम्भ ”क ेँ  पठौने \nिलाह। आइ ओ हस्ताक्षर नकह क े कनहार सभ कन्द्िी काटि कऽ वाम -\nदकहन ताक -झाँक करवाक लेल बाध्य िछथ। द्वैध -चररत्र आ दोहरा \nमानदडिक पररणाम सैह होइत अछि। अकवनाश तखन तँ देखार भऽ \nजाइत िछथ जखन ओ कवदेह -सदेह-२ मे छलखैत िछथ जे “एकरा \nसावषजकनक नकह करबै ”। नुका कऽ सूचना देवाक कोन बेगरता? पंकज \nपराशरसँ सम्बन्ध खराब हेवाक िर वा कोनो “िेक्नोपोछलटिक्स ”(?) क े र \nछचन्द्ता? \nकवदेह-सदेह-२ क पाठकक संदेश तँ कएिा साकहत्यकारक ेँ  देखार कऽ \nदैत अछि। जतय राजीव क ु मार वमाष, श्रीधरम, सुनील मण्ल्लक, \nश्यामानन्द्द चौधरी,  गंगेश गुंजन, पी.क े .चौधरी, सुभार् चन्द्र यादव, शम्भु \nक ु मार लसिंह, कवजयदेव झा, भालचन्द्द झा, अजजत ममश्र, क े .एन.झा, \nप्रो.नछचक े ता, बुजद्धनाथ ममश्र, छशव क ु मार झा, प्रकाश चन्द्र झा, काममनी, \nमनोज पाठक आटद अपन मुखर भार्ामे प्रखरतापूवषक कनन्द्दनीय \nघिनाक कनन्द्दा क े लकन अछि , ततकह अकवनाश, िॉ. रमानन्द्द झा “रमण ”, \nकवभारानीक झाँपल -तोपल शब्द आश्चयष-भावक उरेक करैत अछि। मुदा \nसंतोर्क बात ई अछि जे पाठकक “प्रबल भाव -भंकगमा ” साकहत्यकारोक \n“मेंहायल आवाज ”क कोनो छचन्द्ता नकह करैत अछि। कवभारानी तँ कमाले \nकऽ देलकन। एकह ठाम मैछथली भार्ा -साकहत्यक ए क सय समस्या गनेवाक \nउछचत स्थान नकह िल। ई ओनाठ काल खोनाठ आ महादेवक कववाह \nकालक लगनी भऽ गेल। कोनो चोर बेर -बेर अपन क ु -क ृ त्यक पररचय दऽ \nरहल अछि आ हुनका समय नष्ट करब बुझा रहल िकन आ चोरक ेँ  देखार \nक े लासँ दुेःख भऽ रहल िकन? ओ अपन प्रकतकरयामे कतेक आत्म श्लाघा \nआ हीन -भावना व्यक्त क े लकन अछि से अपने पत्र अपने ठ ं ढ़ा भऽ कऽ \nपटढ़ कऽ बूजझ सक ै त िछथ। कहन्द्दीयोमे एकहना भऽ रहल अछि, तेँ \nमैछथलीमे माफ कऽ देल जाय? आब कहन्द्दीसँ पूछि -पूछि कऽ मैछथलीमे  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 39 \nकोनो काज होयत? कवभारानी ज्योत्सना चन्द्रमक ेँ  ज्योत्सना ममलन क े ना \nकहैत िछथ? हुनकर उपेक्षा कोना  मानल जाय? ओ सभ साकहन्त्यक \nकायषरममे नोतल जाइत िछथ, सम्मान आ पुरस्कार पबैत िछथ, पाठक \nद्वारा पटठत आ चर्चिंत होइत िछथ। समीक्षाक छशकाइत की उच्चवणीय \n(?) साकहत्यकारक ेँ  मैछथलीमे नकह िकन? समीक्षाक दुेःण्स्थकत सभ \nजाकतक मैछथली साकहत्यकार लेल एक े  रंग कवर्म अछि। ओइ मे  जाकतगत \nकवभेद एना भेलए जे ब्राह्मण -समीक्षक, आरक्षणक दृमष्टकोणेँ कनम्न जाकत  \n(?)क साकहत्यकारक ककि ु  बेशीए समीक्षा (सेहो सकारात्मक रूपेँ) \nक े लकन अछि। समीक्षा आ आलोचनाक कवर्म ण्स्थकतक कारणें जँ \nनैराश्यक छशकार भऽ जाय लेखक, तँ लेखकीय प्रकतबद्धताक की अथष \nरकह जायत? कव भाजीक ेँ  बुझले नकह िकन जे हुनका लोककनक बाद \nमैछथली मकहला लेखनमे काममनी, नूतन चन्द्र झा, वन्द्दना झा, माला झा \nआटद अपन तेवरक संग पदापषण कऽ चुकल िछथ। हुनका ने काममनीक \nककवता संग्रह पढ़ल िकन आ ने “इजोकियाक अङैठी मोि ”। हुनका \nअपन गुरुदेवक बात माकन कहन्द्दीमे जाइसँ क े  ककहया रोकलककन? ओ \nगेलो िछथ कहन्द्दीमे। मातृभार्ाक प्रेरणा अकद्वतीय होइत िै। मैछथलीक \nजि संस्था अथवा समीक्षक सभपर प्रहार करबामे हमरा कोनो आपक्षत्त \nनकह, मुदा अथाषलाभ तँ एतय नगडय अछिए। सामाजजक सम्मान \nकवभाजीक ेँ  अवश्य भेिलकन अछि। समाजमे “जि ”लोक िै तँ “चेतन ” \nलोक सेहो  िैक। हुनकासँ मैछथली भार्ा -साकहत्य आ ममछथला -समाजक ेँ  \nपैघ आशा िै, हीनभाव वा आत्मश्लाघासँ ऊपर उटठ काज करवाक \nबेगरता िैक। सक्षम िछथ ओ। हुनका श्रेय लेवाक होिसँ बँचवाक चाही। \nअन्द्यथा साकहत्य अकादेमी प्रकतकनमध, टदवाछलयापन क े र छशकार जूरीगण \nआ मैछथलीक सक्षम साकहत्यकारमे  की की अन्द्तर रकह जायत? \nकवभारानीक कवचलनक टदशा हमरा छचन्न्द्तत आ व्यछथत करैत अछि। ओ \nदमगर लेन्खका िछथ, सशक्त रचना क े लकन अछि, आइ ने कास्ल्ह \nसमीक्षकगण कलम उठ े बापर बाध्य हेबे करताह। समीक्षकक \nकतषव्यहीनतासँ कतौ लेखक कनराश हो?  \nपंकज पराशरक श्रृंखलाबद्ध साकहन्त्यक चोररपर साथषक प्रकतकरया देब \nकोनो साकहत्यकार लेल अनुछचत नकह अछि कतहुसँ। साकहत्यकार लेल  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसाकहन्त्यक मूल्यक प्रकत ओकर प्रकतबद्धता मुयाय कारक होइत अछि आ \nहेवाको चाही आ तकरा देखार करवाक “बोल्डनेसो ” हेवाक चाही। \n“चाही”वला पक्ष साकहत्यमे बेशीए होइत अछि। एहेन -एहेन गम्भीर \nकवर्यपर साकहत्य आ समाजक “चुप्पी” एहेन घिनाक ेँ  प्रोत्साकहत करैत \nअछि आ जबदाह जिताक ेँ  बढ़बैत अछि, भार्ा -साकहत्यक ेँ  बदनाम तँ \nकररते अछि। जाधरर पंकज पराशरक चोरर -काव्यक समीक्षा छलखल \nजाइत रहत, कवभारानीक मूल -रचनाक समीक्षा क े  छलखत? ककरा \nजरूरी बुझेतैक? कवभारानी अपने तँ स मीक्षा प्रायोजजत नकह करओती? \nसक्षम लेखकक व्यवहारोक अपन स्तर होइत िै। तेँ संगटठत भऽ चोररक \nभत्सषना हेवाक चाही।  \nराजकमल चौधरी आ आन लेखकक रचनाक चोरर पंकज पराशर \nप्रसंग   \nपंकज पराशर उर् श  अरुण कमल उर् श  डगलस क े लनर उर् श  \nउदयकान्द्त उर् श  ISP 220.227.163.105 , 164.100.8. 3 , \n220.227.174.243 उर् श .....  \nParasharsIntellectualTheft \nपाठकक सूचनाक बाद ई पता चलल अछि (आ ओकर सत्यापन कएल \nगेल) जे एकह लेखकक ई एकह तरहक पकहल क ृ त्य नकह अछि। ई लेखक \nपकहने सेहो Douglas Kellner क Technopolitics क पंण्क्तशेः \nअनुवाद मूल लेखकक रूपमे नामसँ ज्ञानरंजन क कहन्द्दी पकत्रका \n\"पहल\"मे धोखासँ िपबओलक। तकर पता चललाक बाद \"पहल\"मे \nएकह लेखकक रचनाक प्रकाशन बन्द्द भऽ गेल। एकह सम्बन्धमे कवस्तृत \nआलेख कवदेहक अगला अंकक सम्पादकीयमे देल जाएत।  \n२.एकह सभ घिनाक बाद पंकज पराशरक ेँ  कवदेहसँ बैन कएल जा रहल \nअछि। कवदेह आकाषइवसँ \"कवलस्कम्बत कइक युगमे कनबद्ध\" पोथीक ेँ  \nहिाओल जा रहल अछि आ एकिा इनक्वायरी द्वारा एकह पोथीक ( \nिगलस क े लनर बला घिनारमक बाद) जाँच ककि ु  चुनल लेखक -पाठक  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 41 \nद्वारा कएल जएबा धरर रहत। प्रकाशकक ेँ  सेहो उछचत पुछलछसया \nकायषवाही (यटद आवश्यक हुअए तँ) लेल एकह समस्त घिनारमक सूचना \nदऽ देल  गेल अछि।  \n३.पाठक िगलस क े लनरसँ ई -मेल kellner@gseis.ucla.edu पर \n\"पहल\" पकत्रका वा तकर सम्पादक श्री ज्ञानरंजनसँ \neditor.pahal@gmail.com, edpahaljbp@yahoo.co.in \nवा info@deshkaal.com पर आ दैकनक जागरणसँ \nnishikant@jagran.com, response@jagran.com, \nmailbox@jagran.com, delhi@nda.jagran.com पर \nसम्पक ष  कए कवस्तृत जानकारी लऽ सक ै त िछथ। िगलस क े लनरक \nआर्ििंकल गूगल सचषपर technopolitics िाइप कए ताकक सक ै  िी \nआ पटढ़ सक ै  िी। पहल पकत्रकाक वेबसाइि www.deshkaal.com \nपर सेहो पहल पकत्रकाक पुरान अंक सभ आस्ते -आस्ते देबाक प्रारम्भ \nभेल अछि।  \nकवस्तृत जानकारीक लेल सुधी पाठकगण अहाँक धन्द्यवाद। भकवष्यमे \nसेहो एकह घिनाक पुनरावृक्षत्त नकह हुअए ताकह लेल अहाँक पारखी \nनजररक आस आगाँ सेहो रहत। एकह तरहक कोनो घिनाक जानकारी \nहमर ई -पत्र ggajendra@gmail.com पर अवश्य पठाबी। \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nअन्द्तजाषलपर ब्लै कमेललिंग कवरुद्ध गूगल, छचठाजाजगत आ ब्लोगवानीक ेँ  \nसूछचत करू, साइबर राइम आ ब्लैकमेललिंग रोकबा लेल सेहो ढेर रास \nप्रावधान िै, कवशेर् जानकारी ggajendra@gmail.com पर \nसम्पक ष  करू। अहाँसँ पत्रकार, न्द्यूजपेपर, पकत्रका आ कहन्द्दीक गणमान्द्य \nलेखकगण/ प्रोफ े सर/ कवश्वकवद्या लय आटदक ेँ  एकह घिनासँ सूछचत \nकरेबाक अनुरोध अछि। कवशेर् जानकारी लेबाक आ देबाक लेल \nggajendra@gmail.com पर सूछचत करू।  \nReply 01/26/2010 at 01:56 PM  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n2 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nyou may also brought this episode before \nsanjay@jagran.com \nThanks readers. \nReply 01/26/2010 at 12:25 AM \n3 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nBut this time he has not used his name as maithil, \nmithila aa subodhkant but as Pankaj Parashar \npparasharjnu@gmail.com \nReply 01/25/2010 at 09:48 PM \n4 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nThe same blackmail l etter has been sent by the \nblackmailer to my email address which has been \nspammed through ISP ISP address 220.227.163.105 \n, 164.100.8.3 aa 220.227.174.243 and has been \nforwarded for taking Police action immediately. \nReply 01/25/2010 at 09:45 PM \n5 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said...  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 43 \nProfessor Kellner has thanked me for this detective \nwork, but it all your efforts dear reader. \nReply 01/25/2010 at 08:21 PM \n6 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \n \npahal=- 86, aarambh -23 aa arunkamalak naye ilake \nme ka sambandhit prishtha pathebak lel dhanyavad \npathakgan. \nReply 01/25/2010 at 08:16 PM \n7 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nhttp://www.gseis.ucla.edu/courses/ed253a/newD\nK/intell.htm ehi link par douglas kellner ke lekhak \nanuvad pahal -86 ke page 125 -131 par achhi - \nsoochnak lel dhanyad pathakgan. \nReply 01/24/2010 at 08:16 PM \n8 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nehi ghatnakram me kono pathak lag je Arun Kamal \njik kavita \"Naye Ilake Me\" hoinh aa Aarambh (ank \n23, maithili magazine editor Sh. Rajmohan Jha  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n(March 2000) me prakashist maithili kav ita \"Sanjh \nHoit Gam Me\" te kripya ggajendra@gmail.com par \nsoochit karathi- Dhanyavad. \nReply 01/24/2010 at 08:02 PM \n9 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nehi ghatnakram me bahut ras aar jankari aa dher \nras samarthan debak lel dhanyavad pathakgan. \nReply 01/23/2010 at 11:40 PM \n10 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nकवदेहक पाठकक सूचनाक बाद ई पता चलल अछि (आ ओकर सत्यापन \nकएल गेल) जे एकह लेखकक ई एकह तरहक पकहल क ृ त्य नकह अछि। ई \nलेखक पकहने सेहो Douglas Kellner क Technopolitics क \nपंण्क्तशेः अनुवाद मूल लेखकक रूपमे नामसँ ज्ञानरंजनक कहन्द्दी पकत्रका \n\"पहल\"मे धोखासँ िपबओलक, प्रदीप कबहारीक बेिा प्रणव कबहारीसँ \nअनुवाद करबेलक आ कहलक ै  जे अनुवाद िपबा देब मुदा अपना नामसँ \nिपबा लेलक, प्रणवक ेँ  कहलक ै  जे अनुवाद ररजेक्ि भऽ गेल आ फ े र हेरा \nगेल । तकर पता चललाक बाद \"पहल\"मे एकह लेखकक रचनाक \nप्रकाशन बन्द्द भऽ गेल। एकह सम्बन्धमे कवस्तृत आलेख कवदेहक अगला \nअंकक सम्पादकीयमे देल जाएत।  \n२.एकह सभ घिनाक बाद पंकज पराशरक ेँ  कवदेहसँ बैन कएल जा रहल \nअछि। कवदेह आकाषइवसँ \"कवलस्कम्बत कइक युगमे कनबद्ध\" पोथीक ेँ  \nहिाओल जा रहल अछि आ एकिा इनक्वायरी द्वारा एकह पोथीक ( \nिगलस क े लनर बला घिना रमक बाद) जाँच ककि ु  चुनल लेखक -पाठक  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 45 \nद्वारा कएल जएबा धरर रहत। प्रकाशकक ेँ  सेहो उछचत पुछलछसया \nकायषवाही (यटद आवश्यक हुअए तँ) लेल एकह समस्त घिनारमक सूचना \nदऽ देल गेल अछि।  \n३.पाठक िगलस क े लनरसँ ई -मेल kellner@gseis.ucla.edu पर \n\"पहल\" पकत्रका वा तकर सम्पादक श्री ज्ञा नरंजनसँ \neditor.pahal@gmail.com, edpahaljbp@yahoo.co.in \nवा info@deshkaal.com पर आ दैकनक जागरणसँ \nnishikant@jagran.com, response@jagran.com, \nmailbox@jagran.com, delhi@nda.jagran.com पर \nसम्पक ष  कए कवस्तृत जानकारी लऽ सक ै त िछथ। िगलस क े लनरक \nआर्ििंकल गूगल सचषपर technopolitics िाइप कए ताकक सक ै  िी \nआ पटढ़ सक ै  िी। पहल पकत्रकाक वेबसाइि www.deshkaal.com \nपर सेहो पहल पकत्रकाक पुरान अंक सभ आस्ते -आस्ते देबाक प्रारम्भ \nभेल अछि।  \nकवस्तृत जानकारीक लेल सुधी पाठकगण अहाँक धन्द्यवाद। भकवष्यमे \nसेहो एकह घिनाक पुनरावृक्षत्त नकह हुअए ताकह ले ल अहाँक पारखी \nनजररक आस आगाँ सेहो रहत। एकह तरहक कोनो घिनाक जानकारी \nहमर ई -पत्र ggajendra@gmail.com पर अवश्य पठाबी। \nReply 01/22/2010 at 12:03 PM \n11 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nout of these three addresses of the spammer i.e. \npkjpp@yahoo.co.in, pparasharjn u@gmail.com and \npkjppster@gmail.com the address \npkjpp@yahoo.co.in, is fails verification test and \naddresses pparasharjnu@gmail.com and \npkjppster@gmail.com stands verified and  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nconfirmed. \nReply 01/21/2010 at 10:00 PM \n12 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \n \nthe ht pps host matches reliance communications \nand the corresponding email gamghar at gmail dot \ncom and maithilaurmithila at gmail dot com is fake \nids related with the actual spammers id \ni.e.pkjpp@yahoo.co.in, pparasharjnu@gmail.com \nand pkjppster@gmail.com \nReply 01/21/2010 at 08:50 PM \n13 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nThe office premise has been located, the \nblackmailer works in Dainik Jagran, Process to file \ncomplaint against Cyber Crime Act is being initiated \nand the organisation being taken into confidence. \nReply 01/21/2010 at 06:13 PM \n14 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \nmaithil, mithila aa subodhkant nam se abhadra aa  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 47 \nblackmail karay bala blackmailer ke cheenhi lel gel \nachhi,ISP address 220.227.163.105 , 164.100.8.3 aa \n220.227.174.243 aa ban kayal ja rahal achhi , agan \nohi organisation se seho sampark kayal jaayat jatay \nse ee email aayal achhi. \nReply 01/18/2010 at 11:19 PM \n15 \nVIDEHA GAJENDRA THAKUR said... \ncomment moderation lagoo kayal ja rahal achhi \nReply 01/18/2010 at 09:27 PM \n16 \nसुबोधकांत said... \nअकवनाशक ेँ  सेहो  220.227.174.243 आइ.एस.पी.सँ एकह प्रकारक ई -\nपत्र अबैत रहै मुदा ओ माममला खतम क s देने रहछथन। ओ टिप्पणी सभ \nएतेक घृक्षणत िैक तैयो एतए देल जा रहल अछि।  \nपंकज पराशर उफ ष .....िगलस क े लनर उफ ष  अरुण कमल उफ ष ...  \nिगलस क े लनरक नीचाँक आलेखकक पंकज पराशर द्वारा चोरर छसद्ध \nक एल क  जे एक दशक पकहने एकह लेखक द्वारा अरुण कमलक चोरर सँ \nआइ धरर हुनकामे कोनो तरहक पररवतषन नकह आएल िन्न्द्ह। हँ, आब \nओ पिना कवश्वकवद्यालयक प्रोफ े सरक रचना चोरेबासँ आगाँ बटढ़ गेल \nिछथ आ क ै छलफोर्निंया कव.कव.क प्रोफ े सरक रचना चोराबए लागल िछथ। \nएकह सन्द्दभषमे हमरा एकिा न्खस्सा मोन पिैत अछि। २०-२२ बरख पुरान \nसत्य कथा। दरभंगामे रहैत रही, ितपर हम आ हमर एकिा कपछसयौत \nभाइ साँझमे ठाढ़ रही। सोझाँमे सरवनजीक घरक बाअिीमे खूब लताम  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफिल िलन्न्द्ह। हमर कपछसयौत भाइ हुनका इशारा दऽ कहलन्खन्द्ह जे \nदस िा लताम आनू। ओ बेचारे दसिा लताम तोिलन्न्द्ह आ आकब रहल \nिलाह  आकक रस्तामे हमसभ देखलहुँ जे एकिा िोि बच्चा संग हुनका \nककि ु  गप भेलन्न्द्ह आ ओ पाँचिा लताम ओकह बच्चाक ेँ  दऽ देलन्खन्द्ह। \nजखन सरवन जी अएलाह तँ कहलन्न्द्ह जे ओ बच्चा हुनका भैया ककह \nसम्बोमधत कएलकन्न्द्ह आ पाँचिा लताम मँगलकन्न्द्ह - से कोना नजि \nटदकतयैक - सरवनजीक कहब िलन्न्द्ह। आब पं कज पराशर प्रसंगमे की \nभेल से देखी। प्रदीप कबहारीजीक बेिा प्रणवक ेँ  पंकज पराशर नोम \nचोम्स्की आ िगलस क े लनरक रचना दैत िछथन्द्ह आ तकर अनुवाद \nकरबा लेल कहै िछथन्द्ह। बेचारा जान लगा कऽ अनुवाद कऽ दैत िन्न्द्ह, \nई सोछच जे जजनका ओ चच्चा कहै िछथ - जे रान्न्द्तकारी कवचारक िछथ \n(माक्सष वादी!!!) से कोनो नीक पकत्रकामे ई अनुवाद िपबा देछथन्द्ह। मुदा \nिह मासक बाद चच्चाजी कहै िछथन्द्ह जे नोम चोम्स्की बला रचना हेरा \nगेल आ िगलस क े लनर बला रचनाक अनुवाद नजि नीक रहए से ररजेक्ि \nभऽ गेल। मुदा रान्न्द्तकारी ककव (चोरुक्का सेहो कववरण नीचाँमे अछि) \nदुनू रचना प हल पकत्रकामे पठा दै िछथ - पहल -८६ मे िगलस क े लनर \nबला रचना िकपतो िन्न्द्ह (आ से अनुवादक रूपमे नकह वरन् मूल \nलेखकक रूपमे) आ ओ बैन सेहो कऽ देल जाइ िछथ। हमर सरवन जी \nएकिा बच्चा द्वारा भैया कहलापर पाँचिा लताम ओकरा दऽ दै िछथन्द्ह \nमुदा हमर पराशरजी भाकतजोक पाँचिा लताम कनलष ज्जतासँ िीकन लैत \nिछथ। \nआ हम हुनकर न्खजबीन तखन करै िी जखन ओ कवदेहमे आइिेजन्द्ििी \nबदछल हमरा गारर पढ़ैत िछथ - हुनकर ररयल आइिेन्द्िीिी नाङि करै िी। \nफ े र सभसँ गप करै िी  आ पाठकक सहयोगसँ आरम्भ, पहल क पुरान \nअंक भेटि जाइत अछि जतए कहनकर क ु क ृ त्य िन्न्द्ह।।  \nDouglas Kellner \nPhilosophy of Education Chair \nSocial Sciences and Comparative Education  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 49 \nUniversity of California -Los Angeles, Box 951521, \n3022B Moore Hall, Los Angeles, CA 90095-1521, Fax  \n310 206 6293 \nPhone 310 825 0977, \nhttp://www.gseis.ucla.edu/faculty/kellner/kellner.\nhtml \nIntellectuals, the New Public Spheres, and Techno -\nPolitics \nThe category of the intellectual, like everything else \nthese days, is highly contested and up for grabs. \nZygmunt Bauman contrasts intellectuals as \nlegislators who wished to legislate universal values, \nusually in the service of state institutions, with \nintellectuals as interpreters, who merely interpret \ntexts, public events, and other artifacts, deploying \ntheir specialized knowledge to explain or interpret \nthings for publics (1987; 1992). He thus cla ims that \nthere is a shift from modern intellectuals as \nlegislators of universal values who legitimated the \nnew modern social order to postmodern \nintellectuals as interpreters of social meanings, and \nthus theorizes a depoliticalization of the role of \nintellectuals in social life. ....... \nअरुण कमल  \nArun lives in Patna where he teaches English at the \nScience College of Patna University. \nनए इलाक े  में   50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजहाँ रोज बन रहे नये नये मकान  \nमैं अक्सर रास्ता भूल जाता हूँ  \nखोजता हूँ ताकता पीपल का पेि  \nखोजता हूँ ढहा हुआ घर  \nऔर ज़मीन का खाली िुकिा जहाँ से बायें  \nमुिना था मुझे  \nकफर दो मकान बाद कबना रंग वाले लोहे क े  फािक का  \nघर था इकमंजजला  \nचल देता हूँ  \nया दो घर आगे ठकमकाता  \nरोज क ु ि घि रहा है  \nयहाँ स्मृकत का भरोसा नहीं  \nएक ही टदन में पुरानी पि जाती है दुकनया  \nजैसे वसंत का गया पतझि को लौिा हूँ  \nजैसे वैशाख का गया भादो को लौिा हूँ  \nऔर पूिो - \nक्या यही है वो घर?  \nआ चला पानी ढहा आ रहा अकास  \nशायद पुकार ले कोई पहचाना ऊपर से देख कर   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 51 \n \n \n \n \nमैछथली भार्ा -साकहत्य क े  पाठक आ लेखक बंधु क ेँ  की एकह प्रश्न सबहक \nउत्तर अवश्य जानबाक चाही। पंकज झा पराशर उफ ष  पंकज पराशर  उ फ ष  \nअरुण कमल उफ ष  िगलस क े लनर उफ ष  उदयकान्द्त उफ ष  ISP \n220.227.163.105 , 164.100.8.3 , 220.227.174.243 \nउफ ष ..... नामक एकह व्यण्क्तक बहुत रास कच्चा छचठाजा –जेना एम.ए.मे \nप्रथम श्रेणीमे सवोच्च स्थान?? पत्रकाररताक कोसष?? ई  सभ \nनिबरलालक तजषपर!! जे.एन.यू.क लिकीसँ  कहन्द्दी अनुवाद कराएब जे \nएकहसँ नोकरी भेटि जएतैक आ फ े र तकरा अपना नामसँ िपबा लेब, \nप्रणवसँ िगलस क े लनरक आ नोम चोम्स्कीक अनुवाद करबाएब आ \nअपना नामसँ िपबा लेब, अरुण कमल, श्रीकान्द्त वमाष, इलारानी लसिंह, \nगजेन्द्र ठाक ु र आटदक रचना चोरर करब। ई सभ लेखक सभसँ हुनकर \nपररवार जनसँ कहै िन्न्द्ह जे अनुवाद लेल कथा -ककवता टदअ आ फ े र \nतकरा चोरा कऽ अपना नामसँ िपबा लैत अछि। कहन्द्दीमे बैन भेलाक \nबाद मैछथलीक सेवा! गौरीनाथक ेँ  पकहने गारर पढ़ै िन्न्द्ह आ फ े र छलन्खत \nमाफी मँगै अछि। पंकज झा पराशर उफ ष  पंकज पराशर  क ई हाल िै जे \nरमण क ु मार लसिंहक ेँ  ओकरापर ककव ता छलखै पिै िन्न्द्ह ..ककरासँ की \nचोरेने िी जे अकनरा पैछस गेल? अकवनाश क ेँ  गारर  , श्रीधरम आ \nअनलकान्द्त क ेँ  गारर , रामदेव झा क ेँ  गारर , राजमोहन झा आ राजनन्द्दन \nलाल दास क ेँ  गारर , सुभार्चन्द्रयादव -क े दार कानन - तारानन्द्द झा तरुण - \nप्रोफ े सर महेन्द्र- रमेश सभक ेँ  गारर - मै छथली सजषनामे रामदेव झाक ेँ  गारर \nपढ़ैत सहरसा छचठाजी आ सहरसा सभक साकहत्यकारक ेँ  गारर पढ़ैत रामदेव \nझाक ेँ  छचठाजी, ई दुनू छचठाजी संगे िपल!! चोरक सीना जोिबाक एकहसँ नीक \nउदाहरण भेिब मोस्श्कल।   52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपंकज झा पराशर उफ ष  पंकज पराशर  उफ ष  अरुण कमल उफ ष  िगलस \nक े लनर उफ ष  उदयकान्द्त उ फ ष  ISP 220.227.163.105 , \n164.100.8.3 , 220.227.174.243 उफ ष .....क यथाथष। #  आऩ्िरी \nसफ़र पर कनकलने तक / # पुरस्कारोत्सुकी आत्माएँ / # बऊ बाज़ार # \nमरण जल / # राकत्र से राकत्र तक # साला सब हँसकर कनकल जाता है \nअपुन को अक े ला ची़िता िोिकर / # हस्त छचन्द्ह / उफ ष  श्वान रूप \nसंसार है भूंकन दे झख मार उफ ष  क ु फ्र क ु ि चाकहए ...की रौनक क े  छलए \nउफ ष  गोयबल्स उफ ष  कारेल चापेक उफ ष  अपन कारी मुँह उफ ष  मोहल्ला \nलाइव उफ ष  पतनुकान उफ ष  उदय प्रकाश उफ ष  पहल उफ ष  रकव भूर्ण उफ ष  \nकनराला उफ ष  वचुषअल स्पेस।  \nपंकज पराशर उफ ष  अरुण कमल उफ ष  िगलस क े लनर उफ ष  उदयकान्द्त \nउफ ष  ISP 220.227.163.105 , 164.100.8.3 , \n220.227.174.243 उफ ष ..... कहनकर ररयल आइिेजन्द्ििी हम नाङि \nकरै िी आ ई आब अक्षभशप्त िछथ अपन शेर् जीवन ममस्िर हाइि रकह \nअपन क ु क ृ त्यक सजा भुगतबाक लेल।  \nएकह ब्लैकमेलरक िॉ. जेकील आ ममस्िर हाइि बला चररत्र  मैछथल \nसजषनाक कवरोधमे मैछथल -जन पकत्रकामे एक दशक पकहने उजागर भऽ \nगेल िल मुदा लोक कहनका पोसैत रहल।  \nआरम्भमे सेहो ई एकिा छचठाजी मैछथलीक सम्पादकक कवरोधमे देलन्न्द्ह जे \nिकप गेल आ ओकर घृक्षणत भार्ाक कारण भाइ साहेब राजमोहन झाक ेँ  \nमाफी माँगए पिलन्न्द्ह आ फ े र ई ममस्िर हाइि से हो ओकह सम्पादकसँ \nछलन्खतमे माफी मँगलन्न्द्ह।  \nएकिा आग्रह आ आह्वान: सुभेश कणष आ समस्त मैछथली -प्रेमी-गण- \nएकह ममस्िर हाइिक ब्लैकमेललिंग आ एब्युजक द्वारे अहाँ सभक ेँ  मैछथली \nिोकि कऽ जएबाक आवश्यकता नकह अछि, कारण पापक घैला भरर \nगेलाक बाद ई आब अक्षभशप्त िछथ अपन शेर् जीवन मम स्िर हाइि रकह \nअपन क ु क ृ त्यक सजा भुगतबाक लेल।   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 53 \nजे.एन.यू.मे िात्र -िात्रा सभसँ पोस्िकािष पर साइन लऽ ओकहपर अपन \nरचना लेल प्रशंसा -पत्र पठबैत घुमैत अपस्याँत कछथत गोल्ड \nमेिेछलस्ि(!!!)। पकहल कथा गोष्ठीमे जखन ई सहरसामे सभसँ पुिने \nकफरै िछथ जे साकहत्यकार बनबासँ की -की स भ फाएदा िै तखन ई एकिा \nपाइ आ पुरस्कारक लेल अपस्याँत मैछथल युवा -पीढ़ीक प्रकतकनमधत्व करै \nिछथ, जे राजमोहन झा जीक शब्दमे मैछथलीसँ प्रेम नजि करैत अछि। ई \nममस्िर हाइि सेहो ओकह सम्पादकसँ छलन्खतमे माफी मँगलन्न्द्ह आ जखन \nओ माफ कऽ देलन्खन्द्ह तखन फ े र हुनका गारर पढ़ब शुरु कऽ दे लन्न्द्ह। \nहमरासँ छलन्खत मेल -माफी अस्वीकार भेलाक बाद ममस्िर हाइिक माथ \nनोचब स्वाभाकवक े । जे सरकारी नोकरी वा इन्द्कम -िैक्स, कस्िममे ई \nब्लैकमेलर रकहतए तँ देश जरूर बेछच दैतए।  \nपंकज पराशर उफ ष  अरुण कमल उफ ष  िगलस क े लनर उफ ष  उदयकान्द्त \nउफ ष  ISP 220.227.163.105 , 164.100.8.3  , \n220.227.174.243 उफ ष  राजकमल चौधरी.....उफ ष ...  \nकतेक उफ ष  एकह लेखकक बनत नकह जाकन... राजकमल चौधरीक \nअप्रकाछशत पद्य (आब कवदेह मैछथली पद्य २००९-१० मे प्रकाछशत पृ. ३९-\n४०) “बही-खाता”क एकह धूतषता, चोरर कला आ दंद -फ ं द करैवला पंकज \nपराशर..उफ ष ..उफ ष .. [गौरीनाथ (अनलका न्द्त)क एकह चोर लेखकक लेल \nप्रयुक्त शब्द- सम्पादकीय अंकतका अक्िूबर -टदसंबर, 2009 - जनवरी -\nमाचष, 2010 - पंकज पराशर प्रसंगमे -] द्वारा “कहसाब” नामसँ \nिपबाओल गेल - देखू \nराजकमल चौधरी  \nबिी-खाता \nएकह खातापर हम घसैत िी  \nसंसारक सभिा कहसाब  \n...  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n... \nहमर सभिा अपराध, ज्ञान...सँ ली पल पोतल  \nअछि एक्कर सभिा पाता  \nई हम्मर लालबही छथक जीवन -खाता \nजीवन -खाता \n पंकज पराशर उफ ष  अरुण कमल उफ ष  िगलस क े लनर उफ ष  उदयकान्द्त \nउफ ष  ISP 220.227.163.105 , 164.100.8.3 , \n220.227.174.243 उफ ष  राजकमल चौधरी.....उफ ष ...  \nद्वारा एकरा अपना नामसँ एकह तरहेँ चोराओल गेल  \nहिसाब \nकहसाब ककहते देरी ठोर पर  \nउताहुल भेल रहैत अछि  \nककताब  \nजे भरर जजनगी लगबैत िछथ  \nराइ -राइ क े  कहसाब - \nदुकनया -जहान सँ फराक बनल  \nअंततेः बकन कऽ रकह जाइत िछथ  \nकहसाबक ककताब।  \n२००६ \nएकह लेखकक खौँझा कऽ अपशब्दक प्रयोग बन्न नकह भेल अछि आ ई  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 55 \nनाम बदछल -बदछल एखनो एकह सभ कायषमे छल प्त अछि, आब ई अपन \nधंधा-चाकरी सेहो बदछल लेने अछि। स्पष्ट अछि जे एकरा कवरुद्ध किगर \nिेग उठाओल जएबाक आवश्यकता अछि। उपरका समस्त जानकारी \nअहाँ गूगल, छचठाजा जगतक ेँ  दी से आग्रह आ तकरा नीचाँ ई -पत्रपर सेहो \nअग्रसाररत करी सेहो अनुरोध।  \nvc.appointments@amu.ac.in,  bisari a.ajay@gmail.com, \nvedprakas_s@yahoo.co.in, tasneem.Suhail@gmail.com, \nrajivshukla_hindi@yahoo.co.in, merajhindi@gmail.com, \nashutosh_1966@yahoo.co.in, ashiqbalaut@yahoo.in, \nabdulalim_dr@rediffmail.com, zubairifarah@gmail.com, \nRameshHindi@gmail.com \nपंकज पराशर उर् श  अरुण कमल उर् श  डगलस क े लनर उर् श  \nउदयकान्द्त उर् श  ISP 220.227.163.105 , 164.100.8.3 , \n220.227.174.243 उर् श .....  \n \nDO YOU KNOW \"Fake Sahityakar\" PANKAJ KUMAR \nJHA ALIAS PANKAJ PARASHAR.DO YOU KNOW WHAT \nTHIS FAKE GOLD MEDALIST DID AT VASANT MAHILA \nCOLLEGE, KADAMBINI, DAINIK BHASKAR AND \nDAINIK JAGRAN ? DO YOU KNOW WHAT HE DID \nWITH HIS FAMILY, FRINDS AND COLLEAGUES. \nREAD the following to believe it. this mentally \ncorrupt should be treated in the same manner... \n \npkjpp@yahoo.co.in, pparasharjnu@gmail.com  and \npkjppster@gmail.com besides  other fake emails \nused by Pankaj Parashar on ISP 220.227.174.243” \nSee his level. \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहां क ें  सूचनाथष पठ े ने िी जे पंकज पकहनेहो इ सब काज करैत रहय \nिलैए। - aavinash \n एहि चोर लेखक पंकज पराशरक ददमागी िालहतक असली रूप \nएतऽ सेिो भेटत जतए ओ नाम बदथल -बदथल अपन पुरना \nमाथलकक कम्प्यूटरसँ घृक्षणत पोस्ट करै छल (साभार -अहवनाश)।  \nSearch Comments 220.227.174.243 \n· All \n· Pending (0) \n· Approved \n· Spam (0) \n \nSearch Comments:\n220.227.174.243  \nSearch Comments  \n \nApply  \n  \nFilter\n \n \n \n \nAuthor Comment In Response To \n ranvijay \nranvijay@rediff.com \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/09/02 at 5:07pm \nक्यूूँ बे मादिचोद , िांडी की औलाद \nजजसका  gauravshaali इकतहास होगा वही श्रेष्ठ \nकी बात किेगा न मादिचोद....तू साले आददवासी \nमादिचोद क्या बात किेगा श्रेष्ठ \nकी , साले  vanmaanush अपनी शकल दे खख है \nककतनी क ु रूप लगती है तेिे सूअि साथी अकवनाश की \nतिह, मादिचोद.... bhaunkna बांद कि.... \nIn Response To \n  ranvijay \nranvijay@rediff.com \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/09/02 at 5:11pm \nअबे मादरचोद  jagdeeshsvar चतुवेदी, उफ़ ष  रंिी की \nऔलाद,  मादचोद ककस  naali में पैदा हुआ था छसवाय \nआलोचना और बकचोदी क े  तुझे क ु ि आता है मक े  \nलौंिे.....क ु ि काम कर जजससे सबका भला हो मादरचोद या \nतो नया नया क ं प्यूिर चलाना सीखा है या अपने बलात्कारी \nदोस्त avinaash क े  साथ  milkar चुदाई का धंधा चला \nरहा है  इसीछलए इतना भौं रहा है माक े  लौंिे...  \nजनसत्ता  के  बारे  में  अधषसत्यों से बचो \n22#  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 57 \n \nAuthor Comment In Response To \n चावाशक सत्य \nbinmst@yahoo.com \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/08/31 at 3:42pm \nजो आदमी हि मजष की दवा जाकत को ही समझता \nहो , जाकतवाद क े  धांधे में ही गले-गले तक डूबा हो उसका क्या \nशेर् क ु छ बचा िह गया है क्या ? ऐसे िांगे लसयािों को कम से \nकम प्रभार् जोशी औि आलोक तोमि जैसे सम्माकनत औि \nकविान पत्रकाि की आलोचना किने का कोई नैकतक \nअधधकाि नहीं है। नफित औि जहिबुझी भार्ा से इस कलथत \nलेखक की मांशा समझी जा सकती  है।  \nआलोक  तोमर  जी,  कहां  से आती है यह भार्ा?  \n8# \n चावाशक सत्य \nbinmst@yahoo.com \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/08/29 at 4:59pm \nप्रभार् जी की आलोचना से या आलोक तोमि की आलोचना \nसे क ु छ हालसल नहीं होनेवाला है. इससे हहिंदी समाज का क्या \nभला हो िहा है ? इस तिह आिोप-प्रत्यािोप से पाठकों का \nक्या लेना -देना है ? बहस को एक मुकाम पि \nपहुांचाकि, अगली यात्रा पि कनकल जाना चाकहए.  \nकौन  है ये मवाछल यों की  भार्ा  बोलने  वाला  \nआलोक  तोमर?  \n21# \n Pankaj \nParashar \npkjpp@yahoo.co.in \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/08/28 at 6:21pm \nमृत्युांजय, \nकल ललखी मेिी प्रकतकिया की अांकतम पांस्थक्तयाां हैं- \nहाां, एक तकनीकी बात यह हो सकती है कक इन लोगों को \nसामान्य कोटे से बहाल ककया गया हो।  \nमैंने यह अनक्षभज्ञता जाकहि की , कक हो सकता है उनकी \nकनयुस्थक्त सामान्य श्रेणी में हुई हो, जजसकी कोई सूचना मुझे \nनहीं है. इसमें न तो ककसी कलथत प्राब्लम शब्द का जजि कहीं \nहै औि न मेिे चेतन या अवचेतन में वह बातें हैं, जो व्याख्या \nकी पोललधमक्स क े  तहत आप कह िहे हैं। मनचाही व्याख्या \nऔि अनचाही सलाह से बचना चाकहए.  \nइस सांदभष में अनायास मनमानी व्याख्या का कविोध किती \nसूसन सौंटेग की  1966 में प्रकालशत पुस्तक  Against \nInterpretation and Other Essays.  की याद आ \nगई। खुदा खैि किे.  \nजेएनयू  का  सच : होता है शबो-रोज़ तमाशा  मेरे  \nआगे \n16# \n Pankaj \nParashar \npkjpp@yahoo.co.in \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/08/27 at 6:34pm \nबाकी सेंटसष औि स्क ू ल की सूचनाओं से कफलवक्त मैं अपडेट \nनहीं हां, क्योंकक कैंपस गए हुए महीनों गुजि जाते हैं। पि \nभाितीय भार्ा क ें द्र से तो वाककफ हां. सूची में ददखाया गया \nहै कक अनुसूलचत जाकत से एक भी एसोलशएट प्रोफ े सि नहीं \nहैं, जबकक पी -एच.डी में मेिे शोध कनदेशक िहे डॉ.गोहबिंद \nप्रसाद अनुसूलचत जाकत से हैं औि वे बाकायदा िीडि हैं। \nदूसिी ओि सूची में ददखाया गया है कक एक भी ओबीसी \nअलसस्टेंट प्रोफ े सि नहीं हैं, जबकक रूसी क ें द्र में हमािे एक \nसाथी हैं। मेिा ख्याल है कक ऐसे नाम औि भी कई हैं जो सूची \nकी  त्रुदटयों को साफ-साफ उजागि किते हैं। \nहाां, एक तकनीकी बात यह हो सकती है कक इन लोगों को \nसामान्य कोटे से बहाल ककया गया हो।  \nजेएनयू  का  सच : होता है शबो-रोज़ तमाशा  मेरे  \nआगे \n16#  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nAuthor Comment In Response To \n Rafugar \njinita@yahoo.com \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/08/25 at 5:35pm \nयाि मामला व्यस्थक्तगत होता जा िहा है . बहस कहाूँ से कहाूँ \nजा िही है ? ब्राह्मणों, हज्जामों, ठाक ु िों….यानी जाकतवाद ही \nसत्य है …महज यही तो भाित का सत्य नहीं है.  \nप्रभार् जी  की  मकत  भ्रष् ि हो गयी है, आप सब \nरहम  करें  \n53# \n michal \nchandan \nchandan25s@gmail.com \n220.227.174.243 \nSubmitted on 2009/08/20 at 4:18pm \nभाई लोग , आप सब माने या ना माने पिन्तु इस सत्य को \nआप अब स्वीकाि किे की प्रभात जोशी नाम क े  वह महान \nपत्रकाि-सांपादक-चचिंतक अब पूिी तिह से सदठया गए है। \nपूवाषग्रह से ग्रलसत होकि आजकल उनका उजूल -कफजूल \nललखना , कभी ककसी अखबाि औि उनक े  माललकों को \nटािगेट कि आलोचना किना , कभी झािखांड क े  एक \nअखबाि क े  बािे में कसीदे ललखना औि अब अपने मनुवादी \nभद्दे चेहिे को सबक े  सामने पेश कि चचाष में बने िहना इनक े  \nसदठयेपन की कनशानी नहीं है तो क्या है।  \nप्रभार्जी  के  कवचार  मानवताकवरोधी  हैं \n30# \n \nApply  \n \nमैछथल आर ममछथला ब्लॉग मॉिेरेिर - ऊपरका सूचनाक अकतररक्त \nचोररक रचना जे हम एकिा ब्लॉगमे...मे पकरलौ तकर बाद ओ धूतष \nलेखक एकिि कय ओकरा बदसूरत ककवताक शक्ल द देलक, सम्पादक \nहमर प्रमाण क े  उरा देलक आ अपन जाकतवादी हेबाक  फ े र प्रमाण देलक \nआ आब बशीर बर क े  एकिा ककवता जाकतवादी लोककन द्वारा चोरा कय \nअपना नाम करबाक सूचना आयल अछि, ओ अपन गण्ल्त स्वीकरत वा \nफ े र अपन रचना एकिि करत देखा चाही हम हाजजर होयब अहंक समक्ष \nशीघ्र... जाकतवादी सोच क े  मारय िा परत ममछथलाक कवकास लेल. \nजाबशीर बर क े  ककवता जाकतवादी लोककन द्वारा चोरा कय अपना नाम \nकरबाक सूचना आयल िल आ हम कहने रही जे ओ अपन गण्ल्त \nस्वीकरत वा फ े र अपन रचना एकिि करत देखा चाही हम हाजजर भेल िी \nअहंक समक्ष, चोर महाराजक ििका रचनापर चोर महाराजक मौसेरा \nभाइक कमेंि आयल अछि जाकह से ई छसद्ध भेल जे ओ इशारा  बुजझ गेल \nजे ओकरो चोरर पकिा गेलैक। एकरे कहए िै  \nचोर -चोर मौसेरा भाइ। - मैछथल आर ममछथला ब्लॉग सँ पंकज पराशरक ेँ  \nकनकालल जा रहल अछि। - मैछथल आर ममछथला ब्लॉग मॉिेरेिर  \nRecently Some Maithil Brahmin Samaj Organisation  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 59 \nhas started selling prizes in the name of Yatri \n(Vaidyanath Mishra, Nagarjun) and Kiran \n(Kanchinath Jha) . There has been trend recently to \ngrant these prizes to those intellectual thiefs who \nare basically opposed to the ideology's of Kiran and \nYatri (Nagarjun). The caste based organisations are \nkilling the spirit of Yatriji and Kiranji, recently the \nfraud Pankaj Jha alias Pankaj Kumar Jha alias Pankaj \nParashar alias Dr. Pankaj Parashar) was stage \nmanaged to get this casteist award, The lecturer of \nHindi at Aligarh Muslim University, just appointed \nas adhoc staff, will teach now how to lift verbatim \narticles of Noam Chomsky and Douglas Kellner and \npoems of Illarani Singh, Rajkamal Chaudhary, \nGajendra Thakur and Arun Kamal to his students. \nHis Samay ke akanait (समय क ेँ  अकानैत) is lifted from \nMagadh of Srik ant Verma (श्रीकान्द्त वमाष - मगध) and his \nVilambit Kaik Yug me Nibaddha (कवलस्कम्बत कइक युग मे \nकनबद्ध) is collection of pirated poems of Illarani Singh, \nRajkamal Choudhary, Gajendra Thakur, Srikant \nVerma and others. ई संग्रह इलारानी लसिंह, श्रीकान्द्त वमाष, गजेन्द्र  \nठाक ु र, राजकमल चौधरी आटद ककवक पंकज पराशर द्वारा चोराएल \nरचनाक कारण बैन कए देल गेल। \"रचना\"पकत्रकाक कछथत अकतछथ \nसम्पादकक रूपमे पंकज पराशर द्वारा ककव -कहानीकार सभसँ रचना \nसेहो मँगबाओल गेल आ तकरा अपना नामसँ िपबाओल गेल। ई िद्म \nसाकहत्यकार पराशर गोत्रक (!!)पंकज  क ु मार झा उफ ष  पंकज पराशर \nबहुतो लेखकक अप्रकाछशत रचना अनुवाद करबा लेल सेहो लेलक आ \nअपना नामेँ िपबा लेलक। पाठकक आग्रहपर आकाषइवमे ई तथ्य राखल \nजा रहल अछि। – सम्पादक, हवदेि  अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खडि \n२.१.कनत  न वल  टदनेश  क ु मार  मम श्र (लेखक  गजेन्द्र  ठाक ु र ) \n२.२.कनत  न वल  सुशील  (लेखक  गजेन्द्र  ठाक ु र ) \n२.३.आशीर्  अनछचन्द्हार- कनरपेक्ष -गुि-कनरपेक्ष  \n२.४.प्रेमशंकर  झा  'पवन '- मैछथली  फकरा  (लोकोण्क्त ) संकलन  \n२.५.क ु मार  मनोज  कश्यप - बछलक  िागर  \n२.६.आचायष रामानंद  मंिल - मैछथली  साकहत्य मे  घोिाला  \n२.७.आचायष रा मानंद  मंिल - २ िा कथा  \n२.८.योगेन्द्र पाठक  'कवयोगी'- ॐ तत् सत् एकम्  एव अकद्वतीयम् \n२.९.संतोर्  क ु मार  राय  'बिोही'- मंगरौना  (उपन्द्यास- खेप १०) \n२.१०.जगदीश  प्रसाद मडिल - भंगतराह  ककव  \n२.११.जगदीश  प्रसाद मडिल - मोिपर  (धारावाकहक  उपन्द्यास आठम  \nपिाव)  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 61 \n२.१२.रबीन्द्र नाराय ण ममश्र- मातृभूमम  (उपन्द्यास)- २० म  खेप \n२.१३.िॉ ककशन  कारीगर - मैछथली  साकहत्य मे  सोलकन  साकहत्यकार  सब \nके  असछलयत  \n२.१४.दुगाषनन्द्द मडिलक  ५ िा कथा - कथा -१ ज इपर  सम्पादकीय  \nसमीक्षा  अंग्रेजीमे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१५.दुगाषनन्द्द मडिलक  ५ िा कथा - कथा -२ ज इपर  सम्पादकीय  \nसमी क्षा  अंग्रेजीमे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१६.दुगाषनन्द्द मडिलक  ५ िा कथा - कथा -३ ज इपर  सम्पादकीय  \nसमीक्षा  अंग्रेजीमे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१७.दुगाषनन्द्द मडिलक  ५ िा कथा - कथा -४ ज इपर  सम्पादकीय  \nसमीक्षा  अंग्रेजीमे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१८.दुगाषनन्द्द मडिलक  ५ िा कथा - कथा  ५ ज इपर  सम्पादकीय  समीक्षा  \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय  पृष्ठ पर  \n२.१९.गजेन्द्र  ठाक ु र - लालदासक  ममछथला  रामायण  मे  क ु डिछलया  आ \nसम्पादक  बा प्रूफरीिरक  अज्ञानतावश ओइमे  िन्द्दोभङ्ग \n \n  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.कनत  न वल  टदनेश  क ु मार  ममश्र (लेखक  गजेन्द्र  ठाक ु र ) \nहनत नवल ददनेश क ु मार ममश्र  (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \n \nटदनेश  क ु मार  ममश्र, ममछथलाक  बाटढ़, धार  आ ओइपर  बनाओल  ि हर / \nबान्द्ह, सन्द्दभष हुनकर  बजन्द्दनी महानन्द्दा , बागमतीक  सद्गकत!, दुइ पािनक  \nबीच.. (कोसी  धारक  कथा ), ने  घाि ने  घर , बगावत पर  मजबूर  ममछथलाक  \nकमला  धार , भुतही धार  आ तकनीकी  झािा -फ ूं की। \nमैथिलीमे  छद्म  समीक्षा आ कमलानन्द्द  झा प्रसङ \nकमलानन्द्द  झाक  पोथी \"मैछथली  उपन्द्यास: सम य समाज  आ सवाल \" \n(२०२१) क  शीर्षक  भ्रामक  अछि।  ई हुनकर  ककि ु  सवणष उपन्द्यासकारपर  \nककि ु  छसण्डिक े िेि कछथत  समीक्षात्मक  आलेखक  संग्रह अछि, २६३ \nपन्नाक  ई पोथी हािषबाउडिमे  लाइब्रेरीक ेँ  मात्र बेचल  जा  सक त, ज तऽ ई \nसकि जा यत, अमेजनसँ  हम  ई चारर  सय पाँच िाकामे  ककनलौं  मुदा  ऐमे  \nपाँचो पाइक  साममग्री नै  अछि। ई अपन  बायोिािामे  गएर  सवणषसँ िीकन  \nक ऽ, समानान्द्तर  धाराक  लोकक  हकक ेँ  मारर  क ऽ लेल  साकहत्य \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 63 \nअकादेमीक  मैछथल  अनुवाद  असाइनमेडिक  गवषसँ चचाष करैत  िछथ। आ \nई असाइनमेडि  कहनका  मेररिसँ  नै  जाकतगत  िाइटिलसँ  भेिल  िन्न्द्ह, अही \nसभ ककरदानीक  एवजमे  भेिल  िन्न्द्ह। कहनका  सन  लोक  लेल  मैछथली  \nबायोिेिाक  एकिा  पाँकत अछि, समानान्द्तर  धारा  लेल  जीवन -म र णक  \nप्रश्न। \nटदनेश  क ु मार  ममश्रक  'दुइ पािन  के  बीच मे ' कोसी  नदीक  ऐकतहाछसक  \nआत्मकथा  थीक , ओ ममछथलाक  आन  धार  सभक  ऐकतहाछसक  \nआत्मक था सेहो छलखने  िछथ जेना  बजन्द्दनी महानन्द्दा , बागमती  की  \nसद्गकत!, दुइ पािन  के  बीच में .. (कोसी  नदी  की  कहानी ), न  घाि न  घर , \nबगावत पर  मजबूर  ममछथला  की  कमला  नदी , भुतही नदी  और  तकनीकी  \nझाि -फ ूं क, The Kamla River and People On Collision \nCourse, Bhutahi Balan - Story of a gh ost river and \nengineering witchcraft, Refugees of the Kosi \nEmbankments। साकहत्य अकादेमीक  मैछथली  परामशषदात्री  \nसममकतक  सदस्य पंकज  झा  पराशर  द्वारा कहनकर  पोथी सभसँ पैराक  पैरा  \nमैछथली  अनुवाद  क ऽ अपना  नामे  उपन्द्यास िपबाओल  गेल  अछि, जकरा  \nिद्म समीक्षक  कमलानन्द्द  झा  ऐ चोर  लेखकक  ररसचष  कहै  िछथ! एतऽ \nस्पष्ट क ऽ दी जे  ई चोर  लेखक  आ िद्म समीक्षक  दुनू  अलीगढ़  मुण्स्लम  \nकवद्यालयक  कहन्द्दी कवभागमे  िछथ। ई ररसचष  टदनेश  क ु मार  ममश्रक  थीक , \nजे  आइ.आइ.िी. खिगपुरसँ  छसकवल  इन्द्जीकनयररङ  मे  बी. िेक . १९६८मे  \nआ स्रक्चरल  इन्द्जीकनयररङमे  एम .िेक . १९७०मे  क े ने  िछथ, आ ओइ \nररसचष  लेल  क्वाछलफाइि  िछथ। ज खन  कोनो  कवर्यमे  नामांकन  नै  होइ \nिै तखन  लोक  हारर -थाकक  कहन्द्दीमे नामांकन  ल इए, नै  तँ कमलानन्द्द  झा  \nकेँ  बुझऽ  मे  आकब जइतन्न्द्ह जे  ई ररसचष  कोनो  छसकवल  इन्द्जीकनयरेक  भऽ \nसक ै त अछि , भऽ सक ै ए बुझलो  होइन्द्ह। कहन्द्दी मूल  आ मैछथलीक  \nस्रीनशॉि  आँगा संलग्न  अछि।  \nटदनेश  क ु मार  ममश्र ममछथलाक  नै  िछथ मुदा  ममछथलाक  सभ धारक  कथा  \nओ छलखने  िछथ, हम  सभ हुनका  प्रकत क ृ तज्ञ िी आ हुनकर  ऋणसँ \nममछथलावासी  ककहयो  उऋण नै  भऽ सकता , मुदा  मूलधाराक  पुरस्कार  आ  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपाइ लोलुप  लोकसँ  क ृ तघ्नते  भेित से फ े र छसद्ध भेल।  ऐ लेखकक ेँ  दस \nबारह  बर् ख पकहने  सेहो तारानन्द्द कवयोगी उद्धारक  भेिल  िलन्खन्द्ह जे  \nछलखने  रहछथन्द्ह जे  ओ ककवतामे  प्रभाकवत भऽ अनायासे  अपन  रचनामे  \nदोसरक  साममग्री चोरर  क ऽ ल इ िछथ, एहने  सन । आब ऐ कमलानन्द्द  झा  \nक  आश्रय तकलन्न्द्ह  मुदा  दुभाषग्य! ज इ कहसाबे ब्राह्मणवादक ेँ आगाँ \nबढ़बैले  कमलानन्द्द  झा  वामपंथ क  सोङर  पकिै  िछथ आ सामाजजक  \nन्द्यायक बछल  चढ़बऽ चाहै िछथ, तक र  प्रकत समानान्द्तर  धारा  सचेत अछि। \nसीललिंगसँ बचबा लेल  जमीन -जत्थाबला  लोक  कम्यूकनस्ि  बनला  आ आब \nब्राह्मणवाद बचेबालेल  वामपंथक  शर ण, एहेन  लोक  सभसँ कम्यूकनज्मक ेँ  \nबहुत नुकसान  भेल  िै। \n \nटदनेश  क ़ु मार ममश्रक  सभिा पोथी आब हुनकर  अनुमकतसँ  उपलब्ध  अछि \nकवदेह आकाषइवमेेः \nhttp://videha.co.in/pothi.htm \nएतऽ एकिा  गप मोन  पाकि दी जे  ज खन  कबल  गेि्सक ेँ  पूिल  गेलन्न्द्ह जे  \nकी  ओ एक्स  बॉक्स  भारतमे  पाइरेशीक  िरसँ  देरीसँ  आकन  र हल  िछथ? \nतँ हुनकर  उत्तर र हन्न्द्ह जे  माइरोसॉफ्ि  पाइरेशीक  िरे  कोनो  उत्पाद देरीसँ  \nनै  उतारने  अछि। से कवदेह पेिारमे  हम  सभ ऐ तर हक  ररस्क  रकहतो  एकरा  \nआर  समृद्ध करैत  र हब, कारण  समानान्द्तर  धारामे  सिल  माँि  द्वारे \nपोखररक  सभ माँि  नै  सिैए, एतुक्का  मलाह  गोि-गोि क ऽ सिल  माँि  \nकनकालैत  र हल  िछथ, कनकालैत  रहता।  \nछसडिीक े िेि समीक्षापर  अन्न्द्तम प्रहार। \nमूल  ददनेश  क ु मार ममश्र  (दुइ  पाटन के बीच में ... २००६): यह ध्यान \nदेने की बात है कक  1923 से 1946 क े  बीच कोसी क्षेत्र में मलेरिया \nसे 5,10,000, कालाजाि से  2,10,000, हैजे से  60,000 तथा चेचक \nसे 3,000 मौतें (क ु ल 7,83,000) हुईं। \nचोर  पंकज झा पराशर  (साहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदात्री  \nसममहतक  सदस्य) [जलप्रांतर  २०१७ (पृ. १०३)]:  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 65 \n \nमूल  ददनेश  क ु मार ममश्र  (दुइ  पाटन के बीच में ... २००६): भाितवर्ष \nमें कबहाि में कोसी नदी को बाांधने का काम 12वीं शताब्दी में ककसी िाजा \nलक्ष्मण कितीय ने किवाया था औि इस काम क े  ललए उसने प्रजा से \n'बीि' की उपाधध पाई औि नदी का तटबन्ध 'बीि बाांध' कहलाया। इस \nतटबन्ध क े  अवशेर् अभी भी सुपौल जजले में भीम नगि से \nकोई  5 ककलोमीटि दक्षक्षण में ददखाई पड़ते हैं। डॉ. फ्ाांलसस बुकानन \n(1810-11) का अनुमान था कक यह बाांध ककसी ककले की  सुिक्षा क े  \nललए बनी बाहिी दीवाि िहा होगा क्योंकक यह बाांध धौस नदी क े  पक्षिमी \nककनािे पि कतलयुगा से उसक े  सांगम तक 32 ककलोमीटि की दूिी में फ ै ला \nहुआ था। डॉ. डब्लू.डब्लू. हन्टि ( 1877) बुकानन क े  इस तक ष  क े  साथ \nसहमत नहीं थे कक यह बाांध ककसी ककले की सुिक्षा दीवाि था । स्थानीय \nलोगों क े  हवाले से हन्टि का मानना था कक अधधकाांश लोग इसे ककले की \nदीवाि नहीं मानते औि उनक े  कहसाब से यह क ु छ औि ही चीज थी मगि \nवह कनक्षित रूप से क ु छ कहने की स्थस्थकत में नहीं थे। कफि भी जो आम \nधािणा बनती है वह यह है कक यह कोसी नदी क े  ककनािे बना कोई \nतटबन्ध  िहा होगा जजससे नदी की धािा को पक्षिम की ओि खखसकने से \nिोका जा सक े । लोगों का यह भी कहना था कक ऐसा लगता था कक इस \nतटबन्ध का कनमाषण कायष एकाएक िोक ददया गया होगा।  \n \n  \nछद्म  समीक्षक कमलानन्द्द  झा द्वारा चोर  उपन्द्यासकारक पीठ \nठोकब, देखू  छद्म  समीक्षक कमलानन्द्द  झा द्वारा उद्धृत चोर  पंकज \nझा पराशर  (मैथिली  उपन्द्यास, सम य, समाज  आ सवाल  पृ. २५७-\n२५८): \n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  \n \nचोर  पंकज झा पराशर  (साहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदात्री  \nसममहतक  सदस्य) [जलप्रांतर  २०१७ (पृ. ३१)]: \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 67 \n \nमूल  ददनेश  क ु मार ममश्र  (दुइ  पाटन के बीच में ... २००६): कोसी  के  \nप्रवाह कक  भयावहता की  एक  झलककफरोजशाह  तुगलक  की  फौज  के  \nसन्  1354 में  बंगाल  से टदल्ली  लौिने  के  सम य ममलती  है। बताया जाता  \nहै कक  ज ब सुल्तान  की  फौजें  कोसी  के  ककनारे  पहुँचीं तो देखा कक  नदी  के  \nदूसरे  ककनारे  पर  हाजी  शम्सुद्दीन इछलयास  की  फौजें  मुकाबले  के  छलए  \nतैयार  खिी हैं। यह वही हाजी  शम्सुद्दीन थे जजन्द्होंने  हाजीपुर  तथा \nसमस्तीपुर  शहर  बसाये थे। कफरोज  की  फौजें  शायद क ु रसेला  के  आस-\nपास ककसी  ज गह पर  कोसी  के  ककनारे  सोच में  पि गईं। नदी  की  रफ्तार \nउन्द्हें आगे बढ़ने  से रोक  रही  थी। आन्खरकार  फ ै सला हुआ कक  नदी  के  \nसाथ-साथ उत्तर की  ओर  बढ़ा जाय  और  जहाँ  नदी  पार  करने  लायक  हो \nजाय  वहाँ पानी  की  थाह ली  जाये।  सुल्तान  की  फौजें  प्रायेः सौ कोस  ऊपर  \nगईं और  जजयारन  के  पास, जो  कक  उसी स्थान पर  अवण्स्थत था जहाँ  नदी  \nपहािों से मैदानों  में  उतरती  थी, नदी  को  पार  ककया।  नदी  की  धारा  तो \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयहाँ पतली  जरूर  थी पर  प्रवाह इतना  तेज  था कक  पाँच-पाँच सौ म न  के  \nभारी  पत्थर नदी  में  कतनकों  की  तर ह बह रहे  थे। जहाँ  नदी  को  पार  करना  \nमुमककन  लगा  उसक े  दोनों  ओर  सुल्तान  ने  हाछथयों की  कतार  खिी क र  \nदी और  नीचे  वाली  कतार  में  रस्से लिकाये  गये जजससे  कक  यटद कोई  \nआदमी  बहता हुआ हो तो इस रस्सों की  म दद से उसे बचाया जा  सक े । \nशम्सुद्दीन ने  कभी  सोचा भी न  था कक  सुल्तान  की  फौजें  कोसी  को  पार  \nक र  लेंगी  और  ज ब उस को  इस बात का  पता लगा  कक  सुलतान  की  फौजों  \nने  कोसी  को  पार  करने  में  कामयाबी  पा ली  है तो वह भाग कनकला।  \nचोर  पंकज झा पराशर  (साहित्य अकादेमीक  मैथिली  परामशशदात्री  \nसममहतक  सदस्य) [जलप्रांतर  २०१७ (पृ. १०५)]: \n \n(... शीघ्र  अिी ललिंकपर आर  स्रीनशॉट  अपडेट कएल  जायत।) \nममछथलाक  धरती  बाटढ़क  कवभीकर्कासँ  जुझैत  र हल  अछि। क ु शेश्वरस्थान \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 69 \nटदसुका  क्षेत्र  तँ कबन  बाटढ़क , बरखाक  समयमये  िूमल  रहैत  अछि।  मुदा  \nई ण्स्थकत १९७८-७९ क े र  बादक  िी। पकहने  ओ क्षेत्र  पूणष रू पसँ उपजाउ  \nि ल , मुदा  भारतमे  तिबन्धक  अकनयन्न्द्त्रत कनमाषणक  संग पाकनक  जमाव  \nओतऽ शुरू  भऽ गेल।  मुदा  ओइ क्षेत्रक  बाटढ़क  कोनो  समाचार  ककहयो  नै  \nअबैत अछि , ककहयो  अकबतो र हय तँ मात्र ई दुष्प्रचार  जे  ई सभिा पाकन  \nनेपालसँ  िोिल  गेल  पाकनक  जमाव  अछि। क ु शेश्वरस्थान टदसुका  लोक  \nअ न व संकिसँ  लिबाक  कला  सीन्ख गेला।  हमरा  मोन  अछि ओ दृश्य \nज खन  क ु शेश्वरस्थानसँ मकहर्ी  उग्रतारास्थान जेबाक  लेल  हमरा  बाटढ़क  \nसमयमे  एबा लेल  क हल  गेल  ि ल  कारण  ओइ समयमे  नाओसँ  गेनाइ  \nसर ल  अछि, ई क हल  गेल।  रुख  समयमे  खत्ता-चभच्चामे नाओ  नै  चछल  \nपबैत अछि आ सिक क  हाल  तँ पुि ू जुकन।  फछसल क  स्वरूपमे  पररवतषन  \nभेल , मत्स्य-पालन  जेना  तेना  क ऽ क ऽ ई क्षेत्र  जबरदस्तीक  एकिा  जीवन -\nकला  छसखलक।  कौछशकी  महारानीक  २००८ ई.क  प्रकोप  ओइ \nदुष्प्रचारक ेँ  खतम  क ऽ सक ल । पकहने  हमरा  सभ ई देखी जे  कोशी  आ \nगंिकपर  जे  दू िा बैराज  नेपालमे  अछि ओक र  कनयन्द्त्रण ककरा  ल ग \nअछि? ई कनयन्द्त्र ण अछि  कबहार  सरकारक  ज ल  संसाधन  कवभागक  ल ग \nआ एतऽ कबहार  सरकारक  अक्षभयन्द्तागणक कनयन्द्त्रण िन्न्द्ह। पाकन  \nिोिबाक  कनणषय  कबहार  सरकारक  ज ल  संसाधन  कवभागक  हाथमे  अछि। \nनेपालक  हाथमे  पाकन  िोिबाक  अमधकार  तखन  ऐत ज खन  ओतुक्का  \nआन  धार  पर  बान्द्ह/ ि हर  बन त, मुदा  से ५० सालसँ  ऊपर  भेलाक  बादो \nदुनू  देशक  बीचमे  कोनो  सहमकतक  अिैत  सम्भव नै  भऽ सक ल । ककए ? \nकोशीपर  भीमनगर  बैरेज , क ु शहा, नेपालमे  अछि। १९५८ मे  बन ल  ऐ \nि हर क  जीवन  ३० बर ख कनधाषररत  ि ल , जे  १९८८ मे  खतम  भऽ गेल।  \nदुनू  देशक  बीचमे  कोनो  सहमकत  ककए  नै  बकन  पाओल ? ि हर क  बीचमे  जे  \nरेत  जमा  भऽ जाइत  अछि, तकरा  सभ साल  हिाओल  जाइत  अछि। \nकारण  ई नै  क े लासँ  ओक र  बीचमे  ऊ ं चाई बढ़ैत जाइए , तखन  सभ साल  \nबान्द्हक ऊ ँ चाई बढ़ाबैए पित। ज इ साल  ई कायष  समयसँ  नै  शुरू  होइए \nओइ साल  प्रलय  अबैए। सएह बभल  २००८ मे , फ े र शुरू  भेल  बरखा , \n१८ अगस्तक ेँ कोशी  बान्द्हमे २ मीिर  दरारर  आकब गेल।  १९८७ ई.क  बाटढ़ \nहम  अपन  आँन्खसँ देखने  िी। झंझारपुर  बान्द्ह ल ग पाकन  झझा  देलक , \nओवरफ्लो  भऽ गेलै  एक  ठामसँ , आ आँन्खक  सोझाँ  हम  देखलौं  जे  क े ना   70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतक र  बाद १ मीिरक  किाव  ककलोमीिरमे  बदछल  जाइत  अछि। २७-२८ \nअगस्त २००८ धरर  भीमनगर  बैरेजक  ई किाव  २ ककलोमीिर  भऽ गेल  \nि ल । आ ई कारण  भेल  कोशीक  अपन  मुयाय धारसँ  हटि क ऽ एकिा  न व \nधार  पकिबाक  आ नेपालक  ममछथलांचलक  संग कबहारक  ममछथलांचलक ेँ  \nतहस न हस करबाक।  नासाक  ८ अगस्त २००८ आ २४ अगस्त २००८ \nक े र  छचत्र कौछशकीक  न व आ पुरान  धारक  बीच २०० ककलोमीिरक  दूरी  \nदेखा र हल  ि ल । भीमनगर  बैरेज  आब कोशीक  एकिा  सहायक  धारक  \nऊपर  बन ल  बैरेज  बकन  गेल  र हय। ज इ राज्य मे  आपदा अबैत अछि, से \nक े न्द्रसँ सहायताक  आग्रह करैत  अछि। क े न्द्रीय मंत्रीक  िीम  ओइ राज्यक  \nदौिा करैत  अछि आ अपन  ररपोिष दैत अछि ज इपर  क े न्द्रीय मंत्रीक  एकिा  \nदोसर  िीम  कनणषय  करैत  अछि, आ ओ िीम  कनणषय  करैत  अछि जे  ई \nआपदा राष्ट्रीय  आपदा अछि बा नै।  कबहारक  राजनीकतज्ञ  अपन  पचास \nसालक  कवफलता  कबसरर  ज खन  एक  दोसराक  ऊपर  आक्षेपमे  लागल  \nिला , मनमोहन  लसिंह मंत्रीक  प्रधानक  रूपमे  दौिा क ऽ एकरा  राष्ट्रीय  \nआपदा घोकर्त  क े लन्न्द्ह। कारण  ई लेवल -तेन  क े र  आपदा ि ल  आ ई \nसम्बस्कन्धत राज्यक  लेल  असगरे - नकहये  कवत्तक छलहाजसँ  आ नकहये  \nराहतक  व्यवस्थाक सक्षमताक  कहसाबसँ- पार  पायब संभव नै  ि ल । \nतखन  राष्ट्रीय  आकस्स्मक  आपदा कोर्सँ  सहायता देल  गेल , ककसानक  \nऋण-माफी  सेहो भेल।  क ु शेश्वर स्थानक  आपदा सभ-साल  अबैए, से सभ \nओकरा  कबसररये  जकाँ  गेल।  दामोदर  घािीक  आ मयूरक्षी  पररयोजना  \nजकाँ  कायष  कोशी , कमला , भुतही बलान , गंिक , बूढ़ी गंिक  आ \nबागमतीपर  ककए  सम्भव नै  भेल ? कवश्वेश्वरैय्याक वृन्द्दावन िैम  ककए  सफल  \nअछि? नेपाल  सरकारपर  दोर्ारोपण  क ऽ हमरा  सभ ककहया  धरर  \nजनताक ेँ  ठक ै त र हब? एक र  एकमात्र  उपाय अछि बिका  यंत्रसँ कमला -\nबलान  आटदक  ऊपर  जे  माटिक  बान्द्ह बान्द्हल गेल  अछि तकरा  तोकि क ऽ \nहिाउ  आ कच्चा  नहररक  बदला  पक्का  नहररक  कनमाषण  करू।  नेपाल  \nसरकारसँ  वाताष क ऽ आ त्वररत समाधन  हुअय। आ जाधरर  ई नै  होइए \nतावत जे  अल्पकाछलक  उपाय अछि से क र ब, जेना  बरखा  आबयसँ पकहने  \nबान्द्हक बीचक  रेतक ेँ  हिाउ, बरखा  एबाक  बाि तकबाक  बदला  ककि ु  \nपकहनकह  बान्द्हक मरम्मकतक  कायष  करू , आ ऐ सभमे  राजनीकतक  \nमहत्वाकांक्षा केँ  दूर  राखू।  कोशीक ेँ  पुरान  पथपर  अनबा  हेतु कइएकिा   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 71 \nबान्द्ह बनाबऽ  पित आ ओ सभ एक र  समाधान  ककहओ  नै  बकन  सक त। \nकमला  धारक  नहररसँ  भेल  लाभ  हाकनसँ  सीखू। एक  तँ कच्ची  नहरर  आ \nतइपर  मूलभूत  किजाइनक  समस्या, एकिा  उदाहरण  पयाषप्त हएत जेना -\nतेना  बनाओल  पररयोजना  सभक । कमलाक  धारसँ  कनकालल  पिबारी  \nकातक  मुयाय नहरर  जयनगरसँ  उमराँव - पूवषसँ पिबारी  टदशामे  अछि। \nमुदा  ओतऽ धरतीक  ढलान  उत्तरसँ दक्षक्षण  टदशामे  अछि।  बरखाक  \nसमयमे  एक र  पररणाम  की  हएत आकक  की  होइत अछि ? ई बान्द्ह बकन  \nजाइत  अछि  आ एक र  उत्तरमे पाकन  थकमका  जाइत  अछि। सभ साल  ऐ \nन हर  रूपी  बान्द्हसँ पिौनी  हुअय वा नै  एक र  उतरबररया  कातक  फछसल  \nकनक्षश्चत रूपे  िुमबे  िा करैत  अछि। फलना  बाबूक  जमीन  नहररमे  नै  चछल  \nजाय , से नहररक  टदशा बदछल  देल  जाइत  अछि ! कमला  नदीपर  १९६० \nई. मे  जयनगरसँ  झंझारपुर  धरर  ि हर क  कनमाषण  भेल  आ ऐसँ सम्पूणष \nक्षेत्रक  कवनाशलीलाक  प्रारम्भ सेहो भऽ गेल।  झंझार पुरसँ  आगाँक  क्षेत्रक  \nकी  हाल  भेल  से तँ क ु शेश्वरक  वणषनसँ  स्पष्ट अछि। मधेपुर , घनश्यामपुर , \nलसिंमघया ऐ सभक  न्खस्सा क ु शेश्वरसँ क्षभन्न नै  अछि। कमला -बलानक  दुनू  \nि हर क  बीच जेना -जेना  रेत  भरैत  गेल , तइ कारणेँ  ऐ तिबन्धक  कनमाषणक  \nबीस सालक  भीतर  सभ ककि ु  तहस-न हस भऽ गेल।  कमला  धार  जे  \nबलानमे  कपपराघाि ल ग १९५४ मे - ममछल  गेली , कहमालयसँ  बकह क ऽ कोनो  \nपैघ लक्किक  अवरोधक  कारण।  आब हाल  ई अछि जे  दस घडिामे  \nपाकनक  जलस्तर  ऐ धारमे  २ मीिरसँ  बेशी बटढ़ जाइत  अछि।  १९६५ ई.सँ \nबान्द्ह/ ि हर क  बीचमे  रेत  एतेक  भरर  गेल  जे  एक र  ऊ ँ चाइ बढ़ेबाक  \nआवश्यकता  भऽ गेल  आ ई माँग  शुरू  भऽ गेल  जे  बान्द्ह/ िहरक ेँ  तोकि \nदेल  जाय ! कोशीक  पाकन  माउन्द्ि एवेरेस्ि, क ं चनजंघा  आ गौरी -शंकर  \nछशखर  आ मकालू  पवषतश्रृंखलासँ  अबैत अछि। नेपालमे  सप्तकोशीमे , \nजइमे  इन्द्रावती, सुनकोसी  (भोि कोसी ), तांबा कोसी , छलक्षु  कोसी , दूध \nकोसी , अरुण  कोसी  आ तामर  कोसी  सस्कम्मछलत अछि । ऐमे  इन्द्रावती, \nसुनकोसी , तांबा कोसी , छलक्षु  कोसी  आ दूध कोसी  ममछल  क ऽ सुनकोसीक  \nकनमाषण  करैत  अछि  आ ई मोिा -मोिी  पण्च्छमसँ पूवष टदशामे  बहैत अछि, \nएक र  शाखा सभ मोिा -मोिी  उत्तरसँ दक्षक्षण  टदशामे  बहैत अछि। ई पाँचू \nधार  गौरी  शंकर  छशखर  आ मकालू  पवषतश्रृंखलाक  पाकन  अनैत  अछि। \nअरुणकोसी  माउन्द्ि एवेरेस्ि (सगरमाथा ) क्षेत्रसँ  पाकन  ग्रहण करैत  अछि।  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nई धार  मोिा -मोिी  उत्तर-दक्षक्षण  टदशामे  बहैत अछि। तामर  कोसी  मोिा -\nमोिी  पूबसँ पण्च्छम टदशामे  बहैत अछि  आ अपन  पाकन  क ं चनजंघा  पवषत \nश्रृंखलासँ  पबैत अछि।  आब ई तीनू  शाखा सुनकोसी , अरुणकोसी  आ \nतामरकोसी  धनक ु ट्टा  जजल्लाक  कत्रवेणी स्थानपर  ममछल  सप्तकोसी  बकन  \nजाइत  िछथ। एतऽसँ दस ककलोमीिर  बाद चतरा  स्थान अबैए ज तऽ \nमहाकोसी , सप्तकोसी  बा कोसी  मैदानी  धरातलपर  अबैत िछथ। आब \nउत्तर दक्षक्षणमे  चलैत  प्रायेः पचास ककलोमीिर  नेपालमे  रहला  उत्तर कोसी  \nहनुमाननगर -भीमनगर  ल ग भारतमे  प्रवेश करैत  िछथ आ कनेक  दक्षक्षण -\nपण्च्छम रुन्ख  क े लाक  बाद दक्षक्षण -पूवष आ पण्च्छम-पूवष टदशा लैत  अछि  \nआ भारतमे  ल गभग एक  सय तीस ककमी . चललाक  बाद क ु रसेला  ल ग \nगंगामे  ममछल  जाइ  िछथ।  कोसीमे  बागमती  आ कमलाक  धार  सेहो \nसहरसा - दरभंगा - पूर्णिंया जजलाक  संगमपर  ममछल  जाइत  अछि। \nकोसीपर  पकहल  बान्द्ह बारहम  शताब्दीमे लक्ष्मण  कद्वतीय द्वारा बनाओल  \nवीर -बाँध ि ल  ज क र  अवशेर्  भीमनगरक  दक्षक्षणमे  अखनो  अछि। \nभीमनगर  ल ग बैराजक  कनमाषणक  संगे पूवी कोसी  तिबन्ध सेहो बकन  गेल  \nआ पूवी कोसी  नहरर  सेहो। क ुँ अर  सेन  आयोग १९६६ ई. मे  कोसी  \nकनयन्द्त्रणक लेल  भीमनगरसँ  तेइस ककमी . नी चाँ िगमारा  बैराजक  \nयोजनाक  प्रस्ताव देलक  जे  वाद-कववाद आ राजनीकतमे  ओझरा  गेल।  ऐ \nबैराजसँ  दूिा फायदा ि ल । एक  तँ भीमनगर  बैरेजक  जीवन -कालावमध  \nसमाप्त भेलापर  ई बैरेज  काज  अकबतय, दोसर  ऐसँ उत्तर-प्रदेशसँ असम  \nधरर  ज ल  पररवहन  कवकछसत  भऽ जाइत  जइसँ  उत्तर कबहारक ेँ  बि फायदा \nहोइतय। मुदा  ऐ बैरेज  कनमाषण  लेल  पाइ आबंिन  क े न्द्रीय लसिंचाई मंत्री िॉ \nके .एल .राव  नै  देलन्खन्द्ह। पक्षश्चमी कोसी  नहरर  एक र  कवकल्प  रूपमे  जेना  \nतेना  मन्थर  गकत सँ शुरू  भेल  मुदा  अखनो  धरर  ओइमे  काज  भइये र हल  \nअछि। कोसी  लेल  ककि ु  नै  भऽ सक ल । कवचार  आयल  तँ योजना  \nअस्वीक ृ त भऽ गेल।  जतेक  टदनमे  कायष  पूरा  हेबाक  ि ल  ततेक  टदन  कववाद \nहोइत र हल , िगमारा  बैराजक  योजनाक  बदलामे  सस्ता योजनाक ेँ  \nस्वीक ृ कत भेिल  मुदा  सेहो पूणष हेबाक  बािे तक ै त र हल ! \nएनामे   कवश्वेश्वरैय्या पिैत िछथ  मोन।  हैदराबादसँ  कबरासेी  माइल  दूर  मूसी  \nआ ईसी धारपर  बान्द्ह बनाओल  गेल  आ नगरसँ  ६.५ माइलक  \nदूरीपर   मूसी  धारक  उपधारा  बनाओल  गेल।  संगकह धारक  दुनू  टदस  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 73 \nनगरमे  तिबन्ध बनाओल  गेल।  क ृ ष्णराज  सागर  बान्द्ह, हुनकर  प्रस्ताकवत \n१३० फ ु ि ऊ ँ च बनेबाक  योजना  मैसूर  राज्य  द्वारा अंग्रेजक ेँ  पठाओल  गेल  \nतँ वायसराय  हार्ििंज ओकरा  घिा क ए ८० फीि क ऽ देलन्न्द्ह। कवश्वेश्वरैय्या \nकनचुलका  भागक  चौिाइ बढ़ा क ऽ ई कमी  पूरा  क ऽ लेलन्न्द्ह।  बीचेमे  बाटढ़ \nआकब गेल  तँ अकतररक्त  मजदूर  लगा  क ऽ आ मलेररयाग्रस्त  आ आन  \nरोगग्रस्त मजदूरक  इलाजले  िॉक्िर  बहाली  क ऽ, राकतमे  वालशिंगिन लैम्प  \nलगा  क ऽ आ व्यण्क्तगत कनगरानी  द्वारा सम यक  क्षकतपूर्तिं क े लन्न्द्ह। \nदेशभक्त  तेहन  िला  जे  सीमेन्द्ि आयात नै  क े लन्न्द्ह वरन्  बालु , क ै ण्ल्सयम , \nपाथर  आ पाकल  ईिाक  बुकनी  ममला  क ऽ कनर्मिंत सुरखीसँ  ऐ बान्द्हक \nकनमाषण  क े लन्न्द्ह। बान्द्ह कनमाषणसँ  पकहनकहये  कद्वस्तरीय नहररक  कनमाषण  \nक ऽ लेल  गेल।  प्रधानमंत्री आपदा कोर्  आ मुयायमंत्री  आपदा कोर्क  \nखगता नै  हुअय से जरूरी  अछि,  संगकह  सरकारपर  दवाब बनाउ  जे  \nस्क ू ल  कॉलेजमे  गमी  ताकतलक  बदलामे  बाटढ़क  समयमे  ि ु ट्टी टदअय। \nसी.बी एस.ई आ आइ.सी.एस.ई. तँ िोड़ू कबहार  बोिष धरर  ई नै  क ऽ सक ल  \nअछि।  भारतमे  िगमारा  बैराजक  योजनाक  प्रारम्भ क यल  जाय , कारण  \nभीमनगर  बैरेज  अपन  जीवन -कालावमध  पूणष क ऽ लेने  अछि।  ऐमे  फडि \nरेलवे  आ सिक  दुनू  मंत्रालयसँ  लेल  जाय  कारण  ऐपर  रेल  आ सिक  सेहो \nबकन  सक ै ए आ से बनबाक े  चाही। बैरेज  बनबाक  कालवमधयेमे  पक्की  \nनहरर  धरातलक  स्लोपक  अनुसारे  बनाओल  जाय।  कच्ची  बान्द्ह सभक ेँ  \nतोकि क ऽ हिा देल  जाय  आ पक्की  बान्द्हक ेँ मोिोरेबल  बनाओल  जाय , \nबान्द्हक दुनू  कात  पयाषप्त गाि-वृक्ष  लगाओल  जाय्।  कबहारमे  सिक  \nपररयोजना  जेना  स्वप्नक सत्य हुअब सन  देखा र हल  अछि , तकहना  सभ \nकवघ्न-बाधा हिा क ऽ, युद्ध-स्तरपर ऐ सभपर  काज  शुरू  क एल  जाय।  \n१२म  शताब्दीमे शुरू  क एल  बान्द्ह ज खन  पूणष हएत तखने  धारसभ  \nमनुक्खक  सेकवका  बकन  सक त। \nआब प्रस्तुत अछि टदनेश  कु मार  ममश्र जीक  ररसचषक  सारांश  मैछथलीमे , \nबेरा -बेरी  बजन्द्दनी महानन्द्दा , बागमतीक  सद्गकत!, दुइ पािनक  बीच.. \n(कोसी  धारक  कथा ), ने  घाि ने  घर , बगावत पर  मजबूर  ममछथलाक  \nकमला  धार , भुतही धार  आ तकनीकी  झािा -फ ूं की।  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nबजन्द्दनी महानन्द्दा  \n  \nज खन  कखनो  भारतक  गौरवशाली  अतीतक  चचाष होइत अछि तँ पकहने  \nकबहारक  नाम  लेल  जाइए  । ज खन  देव-दानव  ममछल  क ऽ सागर  मथैत  \nिला , तखन  सागर  मथबामे  मन्द्दार पहािक  उपयोग होइ ि ल  । ई स्थान \nवतषमान  भागलपुर  जजला  मे  पिैए, भऽ सक ै ए समुरक  सीमा  ओइ सम य \nएतऽ तक  ि ल  । ऐ क्षेत्रक  कथा  राजा  ज न क क  समयसँ  सुनल  जाइत  \nअछि । कबहार  प्राचीन काल  सँ याज्ञवलक्य, गौतम , च्यवन, श्रृंग, \nकवश्वाममत्र, अष्टावर , कात्यायन , पतंजछल , वर्ष , उपवर्ष , पाक्षणनी , \nअश्वघोर्, वात्स्यायन, आयषभट्ट आ वराहममकहरा  सन  कवद्वान आ कारीगर  \nपर  गवष करैत  र हल  अछि । ममछथला  प्राचीन कालमे  संस्क ृ कत, छशक्षा , कला  \nआ साकहत्यक  एकिा  पैघ कें र  ि ल  जे  देशक  कवक्षभन्न क्षेत्रक  कवद्वानक ेँ  \nआकर्र्िंत  करै  ि ल  । भगवान  महावीर  ऐ धरती  सँ समस्त संसारक ेँ  प्रेम, \nकरुणा , सौहादष आ सकहष्णुताक  उपदेश देलकन  । एतकहये राजक ु मार  \nछसद्धाथष भगवान  बुद्ध बनला , जजनकर  वचनामृत  सम्पूणष कवश्वमे भेल  । \nवाल्मीकक  रामायणमे  भगवान्  रा म  अपन  भाइ लक्ष्मण , भर त आ शत्रुघ्न \nसंग कववाहक  उद्देश्य सँ जनकपुर  गेला।  ऐ यात्रामे ओ बक्सर  ल ग \nतारकाक ेँ  मारर  छसद्धाश्रम, अकहल्या -आश्रम, गौतम  आश्रम आ वैशाली  \nहोइत जनकपुर  गेला  । महाभारतक  काल  जरासंधक  राजधानी  वतषमानमे  \nराजगृह  आ कणषक  अंग देशक  राजधानी  चम्पनागरी  (भागलपुर ) ि ल  । \nपाडिवक  कनवाषसन  आ गुप्त कनवासक  बहुत सम य पूर्णिंयाक जंगलमे  \nबीतल  । भीम  ककहयो  मोदाकगरी  (वतषमान  मुंगेर ) पर  कवजय  प्राप्त क े ने  \nिला  आ खिगपुर  हवेलीक  समीप  अवण्स्थत भीम  बांध भीम  सँ संबंमधत \nमानल  जाइए  । सोनपुर  (िपरा ) ल ग हररहर  क्षेत्रक  संबंधमे  क हल  जाइए  \nजे  भगवान  कवष्णु  एक  बेर  पशुपकत नंदीक  नेतृत्वमे  एतऽ बहुत रास  गाय \nअनने  िला  । ज इ लेल  ऐ स्थानक  नाम  हररहर  क्षेत्र  राखल  गेल  । ऐ स्थान \nपर  गज  आ ग्राहक  बीच झगिा  भेल , भगवान  कवष्णुक ेँ  स्वयं खुल्ले  पएर ,  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 75 \nकबना  गरुिक  सवारीक  गज क  रक्षा  लेल  आबय पिलकन।  ऐकतहाछसक  \nकालमे  कबहारक  वणषन  संभवतेः म गधक  कबम्बसार  (कॉमन  एरा  पूवष ि अम  \nशताब्दी) सँ शुरू  होइए आ मानल  जाइए  जे  भगवान  वधषमान  महावीर  \nआ भगवान  बुद्धक  उदय ऐ कालमे  भेल।  ऐ कालक  आसपास वैशालीमे  \nछलच्छवी  राज्य  अपन  छसजद्ध प्राप्त क ऽ र हल  ि ल  । नन्द्द वंशक  पतन क  \nसंग मगधमे  चंरगुप्त मौयषक  साम्राज्यक  स्थापना ३२१ कॉमन  \nएरा .पू.भेल।  चन्द्र गुप्त मौयषक  उदयमे  चाणक्य  (कौटिल्य ) क  भूममका  \nमहत्वपूणष ि ल । चाणक्य  स्वयं कोन  स्थानक  कनवासी  ि ल  तइ मे  ककि ु  \nमतभेद  अछि । ककि ु  लोक  हुनका  तक्षछशलाक  कनवासी  मानै  िछथ \nजखकनकक  दोसर  मान्द्यताक  अनुसार  चाणक्य  वतषमान  पक्षश्चम चंपारणक  \nकनवा सी िला  । मौयष  वंशक  एकिा  आर  महत्वपूणष नाम  सम्राि अशोक  \nअछि जे  २७२-२३२ कॉमन  एरा  पू. कललिंग  कवजयक  बाद युद्ध आ \nबबषरतासँ  दुखी भऽ गेल  आ ओ अपन  शेर्  जीवन  बौद्ध धमषक  प्रचारमे  \nकबता देलक।  मौयषवंशक  अंकतम  सम्राि बृहरथक  वध क ऽ पुष्यममत्र  १८७ \nकॉमन  एरा  पू. आ तक र  बाद यूनानी , शक , क ु शान  आटद सन्  ३२० धरर  \nम गध पर  शासन  क े लकन , ज खन  धरर  चन्द्रगुप्त पािछलपुत्रमे  गुप्त \nसाम्राज्यक ेँ  सुदृढ़ नै  क ऽ क े लकन।  गुप्त वंशक  राजा  चन्द्रगुप्त, समुरगुप्त , \nचन्द्रगुप्त कवरमाटदत्य  आटद एक  बेर  फ े र मगधक ेँ  अपन  पुरान  वैभव \nवापस टदयेलकन  । मुदा  पाँचम  शताब्दीक  अन्द्तमे हून  सभक  आरमणसँ  \nएक  बेर  फ े र म गधक  समृजद्ध अवरुद्ध भेल  आ हून  लोककन  सातम  \nशताब्दीक  मध्य धरर  एतऽ ओतऽ रहला , ज खन  पािछलपुत्रपर  हर्षवधषन  \nसन्  ६४१ मे  कब्जा  क  लेलकन।  मुदा  ई स्थायी नै  भऽ सक ल  । आठम  \nशताब्दी धरर  ई शासनमे  र हल  आ गुप्त वंशक  बाद बारहम  शताब्दीक  \nआरम्भ  धरर  पाल  वंशक  शासन  पािछलपुत्रपर  बन ल  र हल । इन्द्रद्युम्न ऐ \nवंशक  अंकतम  राजा  ि ल  । बण्यातयार न्खलजी  अपन  समयमे  म गधपर  \nहमला  क े ने  ि ल । कबहारक  कोनो  चचाष नालंदा  आ कवरमछशला  \nकवश्वकवद्यालयक चचाष क े ने  कबना  पूरा  नै  भऽ सक ै ए। सन्  ४०५-४११ क  \nबीच भारतमे  रहयबला  चीनी  यात्री फा-कहयान  अपन  लेखनीमे  नालंदा  \nबौद्ध कवहारक  वणषन  करै  िछथ मुदा  ओ कवश्वकवद्यालयक कवर्यमे  चुप \nिछथ । लेककन  हुएन -त्सांग (भारतमे  कनवास  सन्  ६३०-६४३) नालंदाक  \nशैक्षक्षणक  वैभवक  प्रशंसा कनक्षश्चत रूप  सँ क े ने  िछथ। देशक  कवक्षभन्न  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशैक्षक्षणक  वैभवसँ ऐ कवश्वकवद्यालयक बहुत प्रशंसा भेल  अछि। ऐ \nकवश्वकवद्यालयमे देश-कवदेशक  कवक्षभन्न कोन -कोनसँ  करीब  दस हजार  \nकवद्याथी ओतकहये रहै  िला  आ छशक्षा  प्राप्त करै  िला।  ओतऽ व्याकरण , \nकवमध, साकहत्य, दशषन  आटद अनेक  कवर्यक  पढ़ाइ होइ ि ल  । \nकवश्वकवद्यालयमे प्रवेश लेल  कोनो  कवद्याथीक ेँ दरबज्जेपर  परीक्षा  देमऽ  पिै \nिलै  आ संतुमष्टक  बादे कवद्याथीक प्रवेश होइ िलै।  ई कवश्वकवद्यालय गुप्त \nवंशक  राजा  सभ द्वारा पाँचम  शताब्दीमे स्थाकपत क यल  गेल  ि ल  आ \nएकरा  राजश्रयक  अधीन  राखल  गेल  ि ल  । नकिंवदंती अछि  जे  नालंदा  \nकवश्वकवद्यालयक कनमाषण  सम्राि अशोक  द्वारा क एल  गेल , मुदा  तक र  कोनो  \nप्रमाण नै  अछि। कवरमछशला  कवश्वकवद्यालयक स्थापना पाल  वंशक  राजा  \nसभ द्वारा आठम  शताब्दीमे वतषमान  भागलपुरसँ  ल गभग ४० ककलोमीिर  \nदक्षक्षण -पूवषमे  पाथरघाि पवषतमे  भेल।  ऐ कवश्वकवद्यालयक मुयाय आचायष \nआकतश श्रीज्ञान दीपंकर  बहुत प्रछसद्ध भेला  जे  एगारहम  शताब्दीमे \nकतब्बतक  राजा  द्वारा धमष  प्रचार लेल  कतब्बत बजाओल  गेल  िला।  ऐ \nकवश्वकवद्यालयमे १०८ िा आचायष काज  करै  िला  आ आठ हजार  लोक  \nएक  संग बैछस क ऽ एक र  हॉलमे  धार्मिंक  चचाष सुकन  सक ै  िला।  एतऽ वेद, \nवेदांत, सांयाययोग, मीमांसा , बौद्ध दशषन  आटद कवर्यक  पढ़ाइ होइ ि ल  \n। मुदा  सन्  १२०६ मे  ज खन  कतब्बती क्षभक्षु -यात्री धमषस्वामी  ऐ क्षेत्रमे  \nआयल  िला  तखन  हुनका  ऐ कवश्वकवद्यालयक खंिहर  मात्र देखबामे  \nएलन्न्द्ह। ऐ दुनू  कवश्वकवद्यालयक अलाबे  ओदांतपुरी  कवहार  (वतषमान  कबहार  \nशरीफ ) नालंदा  ल ग ि ल । ई कवहार  न वम  शताब्दीमे पाल  वंशक  राजा  \nलोककन  द्वारा स्थाकपत क एल  गेल , मुदा  ई ककहयो  नालंदा  वा \nकवरमछशलासँ  प्रकतस्पधाष नै  क ऽ सक ल । तकहना  आठम  शताब्दीमे मकहर्ी  \n(वतषमान  सहरसा ) मे  आटदशंकराचायष  आ मंिन  ममश्रक  बीच बहस भेल  \nि ल । ज क र  मध्यस्थता मंिन  ममश्रक  कवदुर्ी  पत्नी भारती  क े ने  िली।  \nमंिन  ममश्र ऐ बहसमे  हारल  िला , मुदा  भारती  स्वयं शंकराचायषसँ  \nशंकराचायष  सँ बहस क ऽ हुनका  अकतररक्त  अध्ययन लेल  सम य मांगय  \nलेल  बाध्य क ऽ देलन्खन्द्ह। ओना  कववाद अछि जे  ई मकहर्ी  वएह मकहष्मती  \nअछि ज तय शंकराचायष  आ मंिन  ममश्रक  शास्त्राथष भेल  ि ल  बा नै।  कवद्वान \nपरम्परामे  ममछथलाक  भानुदत्त ममश्र, रत्नेश्वर, ज्योकतश्वर, भागदत्त, \nपृछथकवधर  आचायष, गंगेश्वर उपाध्याय, ज गधर , कवद्यापकत, शंकर  ममश्र,  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 77 \nवाचस्पकत ममश्र आ प्रभाकर  ममश्र आटद प्रमुख िछथ। कवद्यापकत \nममछथलाक  घरे -घर  बछस गेल  िछथ। ओ सम्पूणष कहन्द्दी आ बंगला  \nसाकहत्यक ेँ टदशा देबाक  काज  सेहो कयलकन  अछि। ममछथलाक  कवद्वान \nमकहला  कोनो  अथषमे  पुरुर्सँ  पािू नै  र हल  िछथ। ऋकर्  मैत्रेयी आ गागीक  \nअलाबे  १५ म  शताब्दीमे लछिमा  देवी, लन्खया  देवी, कवश्वास देवी आ \nचंरकला  देवी आटद साकहत्य आ दशषनक  क्षेत्रमे  अभूतपूवष काज  क े लकन।  \nबारहम  शताब्दीक  अंतमे  अफगान  आ तुक ष क  हमला  कबहारपर  शुरू  भऽ \nगेल।  बण्यातयार न्खलजी  पाल  वंशक  राजा  लोककनसँ  हुनकर  क्षेत्र  िीन  \nलेलकन  आ ऐ सँ प्रशासकनक  अण्स्थरताक काल  शुरू  भेल  । शासन  \nटदल्लीक  सुल्तानक , कखनो  आगराक , कखनो  जौनपुर  बा गौर  (बंगाल ) \nक  हाथमे  र हल । मुदा  पूरा  कबहारपर  हुनका  सभक  हाथ नै  लाकग  सक ल  \nआ अल ग-अल ग भागमे  हुनकर  शासन  जारी  र हल । ऐ रममे  क ु तुबुद्दीन \nऐबक , सुल्तान  मघयासुद्दीन, कफरोज  शाह, छसक ं दर  लोधी  धरर  बहुत रास  \nसम्राि आकब गेला।  शेरशाह  (सन  १५४०-१५४५) एकमात्र  शासक  ि ल  \nजे  अपन  साम्राज्यक ेँ  व्यवण्स्थत रूपसँ  स्थाकपत करबाक  प्रयास क े लक।  \nशेरशाह  पिनाक ेँ  अपन  पुरान  वैभवमे  वापस आन ऽ चाहै ि ल  आ ऐ \nटदशामे  काज  क र ऽ लागल।  बण्यातयार  न्खलजीक  समयसँ  चछल  र हल  \nराजधानी  कबहार  शरीफक ेँ  पिना  अन ल क  आ न व ककला  बनौलक।  ओ \nअपन  राज्यक  सीमाक  कवस्तार जोधपुर , ग्वाछलयर , मालवा  आ रणथम्भौर  \nधरर  क े लक  आ एकिा  सुशासन  प्रणालीक  पुनस्थाषपना  क े लक।  बंगालसँ  \nपंजाब  धरर  सिक  बनेबाक  श्रेय शेरशाहक ेँ  िै। मुदा  मुगलक  बढ़ैत सत्ता \nशेरशाहक  उत्तरामधकारी  नै  सम्हारर  सक ल  आ अक बर क  समयमे  कबहार  \nमुगलक  हाथमे  चछल  गेल।  कबहारक  राजा / जागीरदार  लोककन  एहन  \nबाहरी  शण्क्तक ेँ सामान्द्य जकाँ  स्वीकार  नै  क े लकन।  औरंगजेबक  पोता \nअजीम -उशानक  शासन  कालमे  अजीमाबादक  मकहमा  (ई शहर  अजीम -\nउशान  द्वारा बनाओल  गेल  ि ल  आ वतषमान  पिना  शहर क  इलाका  क हल  \nजाइत  अछि) घुरल  आ पिना  आ बंगालक  व्यापार बढ़ल।  मुर्शिंद क ु ली  \nखान  १७०४ मे  बंगालक  शासक  बन ल  आ १७०७ मे  औरंगजेबक  मृत्युक  \nबाद अजीमाबाद  ओक र  कनयंत्रणमे  आकब गेलै।  १७४० मे  अलीवदी  खान  \nमुर्शिंदाबादमे शासन  सम्हारलक  आ ऐ रममे  शासनक  बागिोर  जैरुद्दीन  \nअहम द आ छसराजुद्दौलाक  हाथमे  चछल  गेलै , जे  अंग्रेज  द्वारा मारल  गेल।   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतक र  बाद मीर  जाफर  आ मीर  काछसम  अली  शासक  बकन  गेल।  ओहो \nसभ सम य नै  र हल  आ अंग्रेज  सन्  १७६५ मे  अपन  साम्राज्यक  जकि  \nमजगूत  क ऽ लेलक।  कबहारमे  ने  अफगान , तुक ष  आ ने  मुगल  शासक  \nआसानीसँ   रहला , आ ने  अंग्रेजक ेँ  र हय देलकन।  सन्  १८५७ मे  \nजगदीशपुरक  बाबू क ुं वर  लसिंह आ बाबू अम र  लसिंह अंग्रेजक  कवरोध  \nक े लकन।  ऐ रममे  बाबू क ुं वर  लसिंहक ेँ एक  बेर  आजमगढ़  भागय पिलकन , \nमुदा  ओ बहादुरीसँ  वापस आकब गेला  आ अप्रैल  सन्  १८५८ मे  गुलामीक  \nबदला  मृत्युक ेँ  स्वीकार  क े लकन।  बादमे  बाबू अम र  लसिंह सेहो सएह क े लकन।  \nदोसर  टदस संथाल  परगनाक  छसद्ध, कान्द्हू, चांद आ भैरब  भाइ १८५५-\n५७ क  बीचमे  दक्षक्षण  कबहारमे  अंग्रेज  शासनक  न्खलाफ  कवरोहक  झंिा  \nफहरा  देलन्खन , फ े र कबरसा  भगवान  १८९५-२००० क  बीच \nिोिनागपुरक  जंगलमे  अशांकतक  आकग जराबैत  र हल । कहनक े  सभक  संग \nकतलका  मांझीक  नाम  सेहो बहुत श्रद्धापूवषक लेल  जाइत  अछि।  सन्  \n१९०८ मे  खुदीराम  बोस आ प्रफ ु ल्ल \nचाकी  बंगालक  दुनाषम  कलेक्िर  नकिंग्सफोिष पर  मुजफ्फरपुरमे  बम  \nफ ें कलछथ।  कलेक्िर  बछच गेल  मुदा  प्रफ ु ल्ला चाकी  पकिाइसँ  पकहने  \nआत्महत्या क ऽ लेलकन  आ ककशोर  खुदी राम  बोसक ेँ  फाँसीपर  लिका  देल  \nगेल।  अप्रैल  १९१७ मे  चंपारणक  ककसान  राजक ु मार  शुक्लक  आग्रहपर \nमहात्मा  गांधी चंपारण  आकब पकहल  बेर  गोराक  अत्याचारक  न्खलाफ  \nआवाज  उठौलकन।  तक र  बाद स्वतंत्रता आन्द्दोलनमे  कबहारमे  बहुत रास  \nनामी  नेता  जेना  सवष श्री ब्रज  ककशोर  प्रसाद, िॉ. राजेन्द्र  प्रसाद, श्री क ृ ष्ण  \nलसिंह, अनुग्रह नारायण  लसिंह, वैद्यनाथ झा , जयप्रकाश  नारायण  आ बाबू \nजगजीवन  राम  आटदक  श्रृंखलाक  अबैत अछि। बहुत रास  \nकवद्वान/स्वतंत्रता सेनानी  कबहारक ेँ  अपन  कायषस्थल  बनौलकन , जइमे  \nआचायष क ृ पालानी , महापंकित  राहुल  सांक ृ त्ययन , श्री काशी  प्रसाद \nजायसवाल  आ स्वामी सहजानंद  सरस्वतीक  नाम  उल्लेख  योग्य अछि। \nज तऽ कबहारमे  कवदेशी गुलामीसँ  मुण्क्त  पाबय लेल  बहुत आन्द्दोलन  भेल  \nि ल , साकहत्यक  रसदार  धारा  बहेकनहार  क ृ तवीर  सेहो सम य-सम य पर  ऐ \nधरतीपर  जन्द्म  ल इ िलाह।  राजा  रामधका  र म ण प्रसाद लसिंह, आचायष \nछशवपूजन  सहाय, आचायष नछलन  कवलोचन  शमाष , श्री रामवृक्ष  बेनीपुरी ,  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 79 \nश्री फनीश्वर नाथ  'रेणु ', राष्ट्रककव  रामधारी  लसिंह 'टदनकर ',  नागाजुषन  आ \nशाद अजीमाबादीक  रचनामे  देशक  माटिक  गंध आ लचिंतन भेित। कबहार  \n(पिना ) श्री गुरु  गोनविंद लसिंह जी  क  जन्द्मभूमम  अछि । अंग्रेजक  आगम न क  \nबादसँ कबहारमे  कलकत्तासँ  प्रशासकनक  शासन  होइत ि ल  । सन्  १८५७ \nक  कवरोहक  समयसँ  लोकमे  कबहारक ेँ  अल ग प्रांतक  रूपमे  देखबाक  इच्छा  \nि ल । श्री सण्च्चदानंद छसन्द्हा, बाबू शालीग्राम  लसिंह आ बाबू कवशेश्वर \nलसिंहक नेतृत्वमे  आन्द्दोलनक  फलस्वरूप  अप्रैल  १९१२ मे  कबहार  आ \nउिीसा अल ग राज्य  बन ल  । उिीसा सेहो अप्रैल  १९३६ मे  कबहारसँ  अल ग \nभऽ गेल।  पचासक  दशकमे  रा ज्य  पुनगषठन  आयोगक  छसफाररशक  \nअनुसार  कबहारक  वतषमान  भौगोछलक  रूप  सोझाँ  आयल  अछि। पूवषमे  \nपक्षश्चम बंगाल , पक्षश्चममे उत्तर प्रदेश, दक्षक्षणमे  मध्य प्रदेश आ उिीसा आ \nउत्तरमे नेपालसँ  घेरल  ई राज्य  पक्षश्चमसँ पूवष टदस बहैत गंगा नदीसँ  \nकवभाजजत  अछि। \n  \nभौगोछलक  रूपेँ  कबहार  तीन  भागमे  कवभाजजत  अछि। \n  \nपकहल  अछि उत्तर कबहारक  गंगा क्षेत्र।  कबहारक  बीस िा जजला  कबहारक  \nऐ मैदानी  क्षेत्रमे  अबैत अछि , जे  नेपालक  तराई  आ गंिकक  उत्तरी तिक  \nबीच ण्स्थत अछि। एकरा  अलाबे  भागलपुर  जजलाक  नवगछिया  उपमंिल  \nउत्तर कबहारमे  पिै िै। ई पूरा  इलाका  उत्तर कबहारक  नामसँ  प्रछसद्ध अछि। \nमैदान  आ नदीसँ  भर ल  हेबाक  कारणे  उत्तर कबहार  क ृ कर्क  दृमष्टकोणसँ  \nबहुत समृद्ध र हल  अछि। \n(अकगला अंकमे जारी)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.कनत  न वल  सुशील  (लेखक  गजेन्द्र  ठाक ु र ) \nहनत नवल  सुशील  (लेखक  गजेन्द्र ठाक ु र) \n \nसुशीलक  र चना  संसार : हुनकर  रचना  संसार  िन्न्द्ह- घरािी  (उपन्द्यास) \n(१९७३), गामबाली  (उपन्द्यास) (१९८२), भामती  (नािक ) (पकहल  मंचन  \n१९९१, प्रकाशन  २०१३) आ अस्स्मता (लघुकथा  संग्रह) (२०१६) आ ई \nचारू  पोथी हुनकर  अनुमकतसँ  कवदेह पेिारमे  उपलब्ध  अछि ललिंक  \nwww.videha.co.in/pothi.htm पर । \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 81 \nमैथि लीमे  छद्म  समीक्षा आ कमलानन्द्द  झा प्रसङ \nकमलानन्द्द  झाक  पोथी \"मैछथली  उपन्द्यास: सम य समाज  आ सवाल \" \n(२०२१) क  शीर्षक  भ्रामक  अछि।  ई हुनकर  ककि ु  सवणष उपन्द्यासकारपर  \nककि ु  छसण्डिक े िेि कछथत  समीक्षात्मक  आलेखक  संग्रह अछि, २६३ \nपन्नाक  ई पोथी हािषबाउडिमे  लाइब्रेरीक ेँ  मात्र बेचल  जा  सक त, ज तऽ ई \nसकि जायत , अमेजनसँ  हम  ई चारर  सय पाँच िाकामे  ककनलौं  मुदा  ऐमे  \nपाँचो पाइक  साममग्री नै  अछि। ई अपन  बायोिािामे  गएर  सवणषसँ िीकन  \nक ऽ, समानान्द्तर  धाराक  लोकक  हकक ेँ  मारर  क ऽ लेल  साकहत्य \nअकादेमीक  मैछथल  अनुवाद  असाइनमेडिक  गवषसँ चचाष करैत  िछथ। आ \nई असाइनमे डि कहनका  मेररिसँ  नै  जाकतगत  िाइटिलसँ  भेिल  िन्न्द्ह, अही \nसभ ककरदानीक  एवजमे  भेिल  िन्न्द्ह। कहनका  सन  लोक  लेल  मैछथली  \nबायोिेिाक  एकिा  पाँकत अछि, समानान्द्तर  धारा  लेल  जीवन -म र णक  \nप्रश्न। \nकमलानन्द्द  झाक ेँ  हम  ककए  िद्म समीक्षक  कहछलयकन ? कारण  ओ िद्म \nसमीक्षक  िछथ। ओ छलखै  िछथ- \"मैछथ ली  उपन्द्यास-यात्राक  ल गभग सय \nवर्षक  बाद मैछथल  अन्द्तरजातीय  कववाहक  सपना , संघर्ष  आ कविम्बना  पर  \nगररमायुक्त  उपन्द्यास छलखबाक  श्रेय गौरीनाथक ेँ  जाइत  िकन। \" तँ की  \nकमलानन्द्द  झा  सुशीलसँ  ई श्रेय िीकन  लेलकन ? की  ई हुनकर  ब्राह्मणवादी \nसंस्कारक  अहंकार - जे  हम  ककरो  चढ़ा सक ै  छिऐ आ क क रो  उतारर  सक ै  \nछिऐ- क े र  पराकाष्ठा  थीक , आकक  हुनकर  अध्ययनक  अभावक  प्रमाण? \nचलू  अहाँक ेँ  ल ऽ चली  कमलानन्द्द  झा  क े र  स्वाथी दुकनयाँसँ  दूर , ि ल -\nिद्मसँ दूर  सुशीलक  जादूबला  साकहत्यक  कनश्िल  दुकनयाँमे।अहाँक  \nस्वागत अछि  सुशीलक  साकहत्यक  दुकनयाँमे।  प्रस्तुत अछि सुशीलक  \n'गामबाली ' (१९८२) जे  आब उपलब्ध  अछि कवदेह आकाषइवमे  \nललिंक  http://videha.co.in/pothi.htm पर । पकहल  पाँतीमे  \nउपन्द्यास आरम्भसँ  पकहनकहये  'गामबाली ' उपन्द्यासक सम्बन्धमे  सुशील  \nछलखै  िछथ- \"कवधवा कववाह आ अन्द्तजाषतीय कववाहक  समथषनमे। \" आ \nउपन्द्यास आरम्भ।  गामबालीक  मृत्यु आ तखने  झमेला , गामबालीक  दाह \nसंस्कार  के  करतै ? ब्राह्मण समाज  कक  जादव  समाज ?   82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा  आउ पकहने  हुनकर  पकहल  उपन्द्यास घरािीक  चचाष करी।  \nघरािी  (उपन्द्यास) (१९७३) \nई उपन्द्यास अन्खल  भारतीय  ममछथला  संघ (बाबू साहेब चौधरी ) द्वारा \nिापल  गेल  ि ल । बाबू साहेब चौधरीक  समस्या नामसँ  आमुख  सेहो \nिन्न्द्ह। आ सुशील  ई उपन्द्यास अपन  मायक ेँ  समर्पिंत करै  िछथ। िोि-\nिीन  लेखकीय  वक्तव्यमे  ओ अहाँक ेँ  मरुभूममक  यात्रा लेल  चलैले  कहै  \nिछथ, मुदा  मरुद्यान  सेहो िै, खजूर  पाकन  ज तऽ भेिै िै। \nपाठक  जीक  दलानपर  उपन्द्यास प्रारम्भ होइत अछि , दूिा सन्द्दूक  एकिा  \nचौकी , दूिा लगहरर  महींस , एकिा  गाय, आ एक  जोिा  बिद। बाँझी  घूरमे  \nझझिंगुिा दैत अछि, सुखायल  जािकनसँ  बेशी ई सजीव  बाँझी  जिै  िै, \nप्रक ृ कतक  लीला ! \nआ उपन्द्यासकार  सभिा सरंजाम  क े लाक  बाद र तन क  प्रवेश उपन्द्यासमे \nकरबै  िछथ। ममछलरीमैन  र तन । \nएतऽ भार्ायी  छशक्षा  सेहो भेित। अनावश्यक  'क ' आ 'त' क े र  प्रयोग \nसुशील  १९७३ मे  सेहो नै  करै  िला , पी.िी.एफ.मे  ज तऽ शुरूमे  ई आयल  \nिै तकरा  ओ पेनसँ  काटि  देने  िछथ, बादक  फमाष  ठीक  िै। ऐ उपन्द्यासमे \nमलाहक  लिकी  आ ब्राह्मणक  बेिाक  प्रेम सम्बन्ध सेहो भेित। तँ की  ई \nछसद्ध होइए जे , जे  भार्ायी  रूपसँ  फररच्छ  अछि ओ आगाँक  सेहो सोचैए, \nओक र  कवर्य -वस्तु सेहो आगाँ टदसुका  सोच लेने  होइ िै। मूलधारामे  ई \nदुनू  कनपत्ता भेित। से दुल्हा  गामक  उदयचन्द्र झा  'कवनोद ' जे  कक  \nमेकियोकर  िछथ आ प्रकतकरयावादी  कवचारधाराक  िछथ (कवदेहक  शरटदन्द्द् \nचौधरी  कवशेर्ांक  आ प्रेमलता  ममश्र 'प्रेम' कवशेर्ांक  दुनू मे  हुनकर  ि ल -\nिद्म शरटदन्द्दु आ प्रेमलता  जी  अक्षभलेन्खत  क े ने  िछथ), से मूलधारामे  \nस्वीक ृ त भेलछथ  मुदा  ओही दुल्हा  गामक  सुशील  जे  भार्ा , कवचार , रचनाक  \nकवर्य  आ रचनाक  स्तर सभमे  हुनकासँ  बहुत आगाँ िछथ, हुनक े  जाकतक  \nिछथ से ककतआ  देल  गेला , मूलधारामे  ओ अस्वीक ृ त क े ना  नै  होइतछथ्? \nि द्म समीक्षक  सभक ेँ  तँ हुनकर  नामो  नै  सुनल  िन्न्द्ह बा ओ सभ ऐ तर हक   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 83 \nस्वांग करै  िछथ।  \nर तन क  घरािी  जोकत  लेल  गेल  िै, लालबाबू  जोकत  लेने  िछथन्द्ह। ओक र  \nिोिका  भाय अपने  कहस्सा ने  छलखत , र तन क  कहस्सा कोना  लालबाबू  \nछलखबा  लेलन्न्द्ह ? लालबाबू  बदलेन  करैले  तैयार  िछथ (आगाँ जा  क ऽ \nकारण  र तन  क े स क ऽ देने  िै) मुदा  रतनक ेँ  वएह घरािी  चाही, दोसर  ठाम  \nउपटि क ऽ ककए  जायत ? मुदा  ई सूचना  औपन्द्याछसक कवस्तारमे  आगाँ जा  \nक ऽ खुजैए।  ईहो जे  र तन , कपताक  मृत्युक  बाद, ममछलरीमे  चछल  गेल  आ \nगामसँ  कनपत्ता भऽ गेल  ज खन  आ सेहो ज खन  ओ पन्द्रह बखषक  र हय। \nदेह दशा बीस बखषक  लागै , से ओ अपन  उमेर  बीस बखष बतेलक ै , से \nममछलरी  भती ल ऽ लेलक ै ।  पन्द्रह साल  कोनो  पते नै।  ओक र  भाय महादेव  \nकोहुना  लालबाबूक  क ृ पापर  अछि, पेि पोछस र हल  अछि। माय  आ \nकोरपोि ु आ  बहीन  बाटढ़मे  बकह गेलै।  ओक र  रोर्  स्वाभाकवक।  मुदा  \nपाठकजी  केँ  अपन  गोिी खेलेबाक  िन्न्द्ह, अक्षभराम  झा  कने  फररिायल  \nगप कहै  िछथ। बुच्चन, पाठक  जीक  बिका  बेिा। बुच्चन सरओं  खेलाइत  \nअछि, सोझमकतया  अछि , कोन  बाँसक  दाहा बनतै  से आब लालबाबू  \nबुझछथन्द्ह, से बजैए।  पाठक  जी  जकाँ  गोिी सेि क र य नै  अबै िै, से \nपाठकजीसँ  मतान्द्तर सेहो िै। पाठकजीक  पौत्री क ु मक ु मक  प्रवेश करबै  \nिछथ उपन्द्यासकार।  क ु मक ु मक  बड्ड पैघ रोल  आगाँ आबैबला  िै, अखन  \nतँ ओ काकन  र हल  अछि, ओक र  िेरछलनक  फ्राकमे  आकग धऽ लेलक ै , \nपाकक  गेल।  पाठक  जी  कबदा होइ िछथ अस्पताल।  पकहल  खडि समाप्त। \nबागमती  कातक  अस्पताल , लालबाबू  (लछलतेश्वर  चौधरी )क  प्रतापे, पाँच \nबीघा सोनक  िुकिी  हुनक े  देल।  पाठको  जीक  योगदान , पाइसँ नै  देहसँ। \nबुच्चुन आ ओक र  युवा सेना  धुकन  क ऽ श्रमदान  देलक  । आ ऐ परोपकारक  \nकारण ?  हुनकर  बेिा ओइ काल  दरभंगामे  िाक्िरी  पटढ़ र हल  िला , आ \nओ आब अही अस्पतालमे  िछथ। दूरक  सोच! आ क ु मक ु म  केँ  पाठकजी  \nल ऽ जाइ  िछथ, अही अस्पताल  ज तऽ मलाह  जाकतक  करुणा  नसष  िै, आ \nलालबाबूक  बेिा ब्राह्मण जाकतक  िॉ. कबनायक  ओतऽ िाक्िर  िै। आ \nलाल  बाबू सेहो अस्पताल  पहुँछच जाइ  िछथ। हुनका  ऐ सभ गपमे  मोन  नै  \nलगै  िन्न्द्ह, हुनकर  मोन  िाङल  िकन  ओइ गपपर , र तन  जे  भोरमे  गेल   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहन्न्द्ह पाठकजीक  ओइठाम।  दोसर  खडि समाप्त। \nतेसर  खडिक  प्रारम्भ, ननु  पोखकिपर  गप्प सिक्का  चछल  र हल  िै। पंचैती \nिै, र तन  आ लालबाबूक  बीच सुलह  हेतै आकक  नै ? पाठक  जीक  िोिका  \nबेिा म ल य, वएह जे  क ु मक ु मले  िेरेलीनक  फ्राक  अनने  रहै , आ \nलालबाबूक  िोिका  बेिा अजीत , दुनू  बिा टदनक  ताकतलमे  मुजफ्फरपुर  \nकओलेजसँ  गाम  आयल  िै, ओहो दुनू  ओत्तऽ िै। कवकवध भारतीसँ  बहीदा \nरहमान  जयमाला  प्रोग्राम प्रस्तुत क ऽ र हल  िछथ। पी.िी.एफ.मे  सुशील  \nजी  पेनसँ  काटि  क ऽ अमीन  सयानी  क े ने  िछथ, मुदा  अमीन  सयानी  \nकबनाका -छसबाका  प्रोग्राम करै  िला  सीलोन  रेकियोसँ , सैकनक  भाइ लेल  \nजयमाला  कवक्षभन्न कलाकार  कवकवध भारतीपर  होइए, अमीनो  सयानी  \nतकरा  क ऽ सक ै  िछथ आ बहीदा रहमान  सेहो, से हम  कप्रडिबला वसषन  \nल ऽ क ऽ चछल  र हल  िी। पंचैती धौत परीक्षा  कवजेता  सुन्द्दर झा  क े र  नामसँ  \nस्थाकपत पुस्तकालयपर  िै, ननु  पोखकिपर।  लालबाबू  बदलेन  करैले  तैयार  \nिछथ बरू  दू कठाजा बेसी देता मुदा  रतनक ेँ  वएह घरािी  चाही, ओ तमसा  \nजाइए।  आ खडि समाप्त। \nचाररम  खडि प्रारम्भ, र तन क  िो िका  भाइ महादेबक  हत्या! र तन पर  \nआरोप  िै। ओ भाकग जाइए।  मुदा  बुच्चन ओकरा  पक्षमे  थानामे  बाजैए  \nजे  ज खन  ओ ४-५ टदनसँ  गाममे  रहबे  नै  क र य तँ ओ हत्या क े ना  क र त? \nओकरा  संगे ४-५ िा िौिो िै, फ े र १०-१५ िा। पाठकजी  अवाक  िछथ। \nलाल  बाबू सन्न िछथ। आ बतहन  बाबू सभक  मुखाक ृ कत  देन्ख र हल  िछथ। \nबतहन  बाबू र तन क  पक्ष  बुच्चनसँ सुनने  रहछथ , आ बतहन  बाबूक  कहला  \nकहसाबे बुच्चन बयान  दैत अछि। पेंचपर  पेंच। खडि समाप्त। \nपाँचम  खडि। ब्राह्मण िॉ. कबनायक  आ मलाह  नसष  करुणा।  करुणा  \nकहैए , ई कववाह असम्भव अछि , ओ नीच  जाकतक  अछि, मलाहक  बेिी \nअछि आ कबनायक  पैघ लोक।  कबनाय क  नै  मानैए।  आ...  (अकगला  अंकमे  \nजारी ) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 85 \n२.३.आशीर्  अनछचन्द्हार- कनरपेक्ष -गुि-कनरपेक्ष  \n \nआशीष अनथचन्द्िार  \nहनरपेक्ष-गुट-हनरपेक्ष \n \n(हमर ई व्यंग्य कनबंध कवदेह क े र १६८म अंकमे प्रकाछशत भेल िल मुदा \nएक बेर फ े र हम अही व्यं ग्य दऽ रहल िी कारण हमरा लगैए एखन ई \nकवर्य पाठक लग फ े रसँ पहुँचबाक चाही -लेखक)  \n \nसभक ेँ  सभ तरहँक कनसाँ होइत िै हमरो अछि। बहुत लोकक कनसाँ \nदेखार होइत िै मुदा हमर क्षभतररया अछि। ककनको पाइक ेँ  कनसाँ िकन तँ \nककनको जमीनक तँ ककनको नौकरीक तँ ककनको ककि ु  मुदा हमरा सभ \nसमय यूकन क चीज रखबाक आदकत अछि तँए हमर कनसाँ सेहो यूकनक \nअछि। हमरा गुि -कनरपेक्ष बनबाक कनसाँ अछि। हम सटदखन कनरपेक्ष -\nगुि-कनरपेक्ष बनबाक प्रयासमे रहैत िी।  \nसभ तरहँक कनसाँ सुलभ िै मुदा हमर कनसाँ बि कष्ट साध्य। बि -बि \nकरतब करऽ पिै िै ऐमे। मोनक ेँ  अनेको तरहसँ असफल रूपें म नबऽ पिै \nिै। असफल रूपेम ऐ दुआरे जे संसारक तँ कनयमे िै जे जँ हम अपना \n 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआपक ेँ  \"कनष्पक्ष\" कहै छिऐ ताकहसँ स्पष्ट भऽ जाइत िै जे हम \"क े करो\" \nपक्षमे छिऐ। वस्तुतेः कबनु क े करो पक्ष लेने हम \"कनष्पक्ष\" भैए ने सक ै  िी। \nओना संसारमे बिका -बिका भूप सभ िछथ। माकन छलअ जे हम कहल हुँ \nजे \"हम सत्यक संगमे िी\" आब एहीसँ स्पष्ट भऽ जाइत िै जे हम \n\"सत्यक पक्षमे िी\" तखन फ े र हम कनष्पक्ष कोना भेलहुँ ?  \nतँए कहलहुँ जे ई कनसाँ बि कष्ट साध्य िै। बि करतब करऽ पिै िै। \nनील -टिनोपाल देल धोती पहीरर कऽ मंचपर बैछस कऽ हम \"कनष्पक्ष\" बकन \nजाइत िी आ अपना आपक ेँ  भरममे रान्ख लैत िी। उदाहरण देब हमरा \nअभीष्ट नै मुदा ई जग -जाकहर अछि जे कोनो महापुरूर् वा रांकतकारी वा \nयुग-प्रणेता अपना आपक ेँ  कनरपेक्ष नै कहला अछि। महात्मा गाँधी की \nसुभार् चंर बोस की नेहरू की भगत लसिंह। ओ लोककन सभ टदन अपन \nपक्ष प्रस्तुत कऽ ओइपर अिल रहला। गप्प  चाहे नेल्सन मंिेलाक हो की \nमार्ििंन लूथर नकिंग क े र ईहो सभ ककहयो अपनाक ेँ  कनरपेक्ष नै कहला। जँ \nमध्यगुगमे चली तँ ने भगवान महावीर आ ने भगवान बुद्धे अपनाक ेँ  \nकनरपेक्ष कहला आ ने हुनक कवरोधी। तइसँ पाि ू  चली तँ भगवान क ृ ष्ण \nतँ साफ े-साफ अपनाक ेँ  \"कनरपेक्ष\" मानबासँ मना कऽ देने िछथ। जँ गीता \nक े र कनचोि देखी तँ ई साफ े  बुझाएत जे \" कनरपेक्ष\" आ \"नपुंसक\" एक ै  \nछथक। राम की परशुराम की आन सभ अपन -अपन पक्ष संसारक सामने \nरखला। एतऽ धरर जे रावण, कौरव, बुद्ध -महावीर युगीन कमषकांिी आ \nअंग्रेजसँ गोिसे धरर सभहँक अपन पक्ष िलै। मुदा ई सभ देन्खतो हम \nअपनाक ेँ  \"कनरपेक्ष\" ककह रहल िी तकर कारण िै आ ओकरा ऐठाँ देब \nजरूरी नै।  \nओना हम ई ककह दी जे हम अपना मोने ई कनसाँ नै चुनलहुँ। हमरा \nसंसारक बि अनुभव अछि आ हम देखलहुँ जे कवरोध करबै तँ ककि ु  नै \nभेित आ चमचइ करबै तखन सभ दूसत तँए बहुत मंथन क े र बाद हम \nकनरपेक्षताक चद्द रर ओटढ़ लेलहुँ। मने दुन्नू हाथमे ल्डू।। कवरोधो नै करबै \nआ ने चमचइ करबै से मोनमे अछि। भने हमर नाम महापुरूर् वा \nरांकतकारी वा युग -प्रणेताक रूपमे नै आबए तात्काल तँ हम राजा -\nमहराजा सन िी हमरा लेल सएह बहुत अछि। हम आशीर् अनछचन्द्हार, \nकपता श्री क ृ ष्ण चंर ममश्र, गाम  भिरा-घाि, थाना कबस्फी, जजला मधुबनी, \nप्रांत-कबहार, गोत्र -शांकिल्य,मूल सोदरपुररये -सररसब,एखन धरर  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 87 \nअकववाकहत पूरा होशो -हवासमे घोर्णा करै िी जे हम \"कनरपेक्ष -गुि-\nकनरपेक्ष\" िी। हमरा कोनो वस्तुसँ जोकि कऽ नै देखल जाए। आब हम \nकवआह ककए नै कऽ रहल िी से नै पूि ू । हमरा िर अछि जे लोक कहीं ई \nनै पूिए जे सरकार बाल बच्चाक समयमे \"कनरपेक्ष\" रहछलऐ की नै? \nओना ऐमे िरेबाक कोनो प्रेश्ने नै िै। जमीन पलटि जाइ िै. अकास पलटि \nजाइ िै बसातो पुरबा -पिबाक बदला उतरा -दछिना भऽ जाइ िै तखन \nबाल -बच्चाक समय जँ कनरपेक्षता िोकि हम \"पक्षी\" बनब तँ कोन \nअपरा ध। लोक ककताबमे प्रगकतशील बकन अपन बेिीक प्रेम -कवआहक \nकवरोध करैए। पुरस्कार प्रकतकनमधक कवचारक कवरोध कऽ फ े र ओकरे \nहाथसँ पुरस्कार लैए आ जखन ई सभ अपराध नै िै तखन हमहीं जँ \nपलटि जाएब तँ कोन अपराध। ओना पलटि गेनाइ अपराध तँ नै िै मुदा \nहम ईहो बूझै िी जे भने ममनि -दू ममनि  लेल हम क ू टद -फाकन ली मुदा ई \nकनसाँ पूरा जीवन नै चलत। रंगल छसयारक रंग सेहो एक टदन उतरल रहै \nआ हमहूँ तँ रंगले मनुख िी ने? मुदा जा धरर चलै िै चलऽ टदयौ। जकहया \nकनसाँ उतरतै देखल जेतै।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.प्रेमशंकर  झा  'पवन '- मैछथली  फकरा  (लोकोण्क्त ) संकलन  \n \nप्रेम शंकर झा 'पवन'  \nमैथिली र्करा (लोकोक्षि) संकलन  \n१. चलय ने आबय त अंगना िेढ़  \n२. भोज नै भात हर -हर गीत  \n३. चोरक मुंह चान सन  \n४. खीरा खाक ें  पेनी तीत  \n५. अनेर धुनेर क ें  राम रखवाईया  \n६. तीन कतरहुकतया तेरह पाक  \n७. धोबीक ें  क ु त्ता नै घरक ें  नै घािक ें  \n८. बकहरा नाचे अपने ताले  \n९. देखय मे छलख सन बाजय मे बीख सन  \n१०. बहय बरद हकमय क ु क ु र  \n११. अन्द्हरा गाम मे कन्द्हा राजा  \n१२.ओझा लेंखे गाम बताह गामक लेंखॆ ओझा  \n१३. राजा दुखी प्रजा दुखी योगीक ें  दुख दूना  \n१४. पकहरने ओढ़ने ककनया वर, कनपने पोतने अंगना घर  \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 89 \n१५. सस्ता गेहुम घर घर पूजा  \n१६. बाप जनमल अन्द्हररया मे बेिाक नाम पावर हाउस  \n१७. टददगरी ककनयाक ें  भैंसुर लोककनया  \n१८. घरक भेटदया लंका िाहय  \n१९. िोि न्खन्खरक ें  मोंि नांगरर  \n२०.चलनी दुसलकन सूपक ें  जजनका बहत्तर िा िेद  \n२१. पेंि कबगािे मुरही घर कबगािे बुरही  \n२२. घर आंगन भौजीक ें  िल िल करछथ नन्द्दो  \n23. हरबरी कवयाह कनपट्टी सेनुर  \n२४. बकियाक मारर लागय क ु ठाम  \n२५. जे हर बहए से खर खाय बकरी खाय आचार  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.क ु मार  मनोज  कश्यप - बछलक  िागर  \n \nक ु मार मनोज कश्यप  \n१ टा लघुकिा  \nबलिक छागर \nिजवाड़ा परिवाि छै धमेशबाबू क े ........एखनो धन -सांपक्षि अथाहे छै। \nपढ़ाई-ललखाई , पद -प्रकतष्ठा मे सभ समाूँग एक-स-एक !  आ यैह कािण \nछै जे सामांतशाही गेलाक बादो ई परिवाि पिोपट्टा मे एखनो नामी -गामी \nबनले छै।    से जखन एकह परिवाि क े  बालक जे स्स्वट्ज़िलैंड मे सी ० ए० \nछै, क े  मादेँ कवयाह क े  प्रस्ताव प्रतापबाबू क े  भेटलकन त s लगलकन जेना \nसांसािक अलभ्य वस्तु अनचोक े  मे भेट गेल..... एहन धनाढ़ , प्रकतधष्ठत \nपरिवाि आ तै पि लड़का कवदेश मे सी० ए० आ तकि कवयाहक प्रस्ताव \nअनायासे भेट जायब ! प्रतापबाबू क े  भगवान पि आई  कवश्वास आि बेसी \nगहींि भs गेलकन। बेटी सुन्द ि छकन, सुशील छकन  ताकह मे त s कोनो दू \nिाय नहहिं; मुदा सुांदिते मात्र कवयाहक कसौटी हेतै से ककहयो सपनो मे नहहिं \nसोचने छलाह।   ओ  तs कनत चचिंता मे िहैत छलाह जे कोना   बेटी क े  \nजाकतक कोनो लड़का क े  अांक लगा देलथ।   ओतs आई लड़क े  ददस \nसs आ ओह मे एहन पैघ घि स s कथा ऐब ...... को नो दैवीय चमत्काि \nसs एको धमलसया कम नहहिं बुझा िहल छलकन!   ओ धखाईत घटक क े  \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 91 \nकहने िहलथन  - 'कथा त s हमिा सोलहो आना मांजूि अलछ; मुदा हमिा \nभगवान सामथष कहाूँ देने छलथ जे एहन पैघ   घिक वि -बरियाती क े  \nसत्काि क s सकी। '  'आहाूँ चचिंता जुकन करू।  खाली आहाूँ  'हूँ' ककह \nददयौ तकिा बा द कान मे तूि -तेल द s  कनक्षिन्त िह।  बाकी सभटा   भाि \nलड़का वला क े  छैन। ' प्रतापबाबू क े  लगलकन जेना ओ स्वपन -लोक मे \nकवचिण क s िहल होलथ।  \nशुभ -शुभ क s कवयाह -दुिागमन सभ भ s गेलै। मुदा लड़का जे \nस्स्वट्ज़िलैंड गेलै से आई दू बिख बीत लाक बादो  गाम घुरि  नहहिं \nएलै........  फोनो बं द ! कनफ ु सकी क े  बजार गमष ..... जते लोक तते \nतरहक बात ! एम्हर प्रतापबाबू कोनो अकनष्टक आशंका स s टदनानुटदन \nव्यग्र ओम्हर धमेशबाबू क पररवार पूवषवते हँसी -खुशी मे!  \n  \n-क ु मार मनोज कश्यप, सम्प्रहत : भारत सरकार क े  उप -\nसछचव, संपक श : सी-11, िावर -4, िाइप -5, ककदवई नगर पूवष  (टदल्ली \nहाि क े  सामने), नई टदल्ली -110023 मो. 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.आचायष रामानंद  मंिल - मैछथली  साकहत्य मे  घोिाला  \n \nआचायश रामानंद मंडल  \nमैथिली साहित्य मे घोटाला  \nममछथला -मैछथली मे दूिा कवद्यापकत भेलन। ज्योकतश्वर ठाक ु र (१२९०-\n१३५०) से पूवष सोलकन नाइ जाकत मे कवद्यापकत भेलन ।वो अपना \nसाकहत्य पर कवदापत नाचो शुरू क ै लन।वो नाच संपूणष ममछथला मे लोक \nछशक्षण करैत रहे। जेकर चचाष ज्योकतश्वर क ै ले हतन।दोसर कवद्यापकत \n(१३५२-१४४८)ज्योकतश्वर क े  बाद मे भेलन।जे जाकत क े  बाभन \nरहलन।वो संस्क ृ त आ अवहट्ट मे साकहत्य रचना क ै लन।  \nपरंतु मैछथली साकहत्य मे नाइ कवद्यापकत क े  क ृ कत क े  बाभन कवद्यापकत क े  \nक ै ल जा रहल हय।  \nएगो दैकनक अखबार मे लेखक प्रवीण नारायण चौधरी छलखैत हतन - \nकवरोध, ननिंदा आ आलोचनाक बाबजूद  कवद्यापकत ककव कोककल, \nमहाककव, जनककव बकन गेलाह।लोक हुनकर संदेश क े  हाथोंहाथ स्वीकार \nकयलक।अपन सहज -सुंदर मैछथली रचना सभ एतैक जनसुलभ िल जे \nलोक ओकरा हृदयंगम कय लेलक।जन -जन क े  क ं ठ मे अपन देछसल \nबयना (मातृभार्ा) रचनाक कारण पहुंछच गेलाह कवद्यापकत।हुनकर \nनचारी,महेसबानी ,राधा -कबरह ,नोंक झोंक आटद अनेकों महत्वपूणष \n विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 93 \nरचना सं समाज मे साकहन्त्यक धारा एहेन बहल जे कवद्यापकतक पदावछल \nपर नाच परम्परा -कवदापत नाच तक प्रचलन मे आकब गेल।  \nकवटदत हो कक जनवगीय समाज मे एकह कवद्यापकत नाच क े  सहारे छशक्षाक \nसमुछचत प्रसार होबय लागल ममछथलाक लोक स माज मे।  \nउल्लेखनीय हय कक ज्योकतश्वर पूवष से कवदापकत नाच मे कवद्यापकत \nपदावली क े  नृत्य अक्षभनय होइत रहे।अइ कवद्यापकत क े  बारे मे कश्मीर \nअक्षभनव गुप्त (दशम शताब्दी क े  अंत आ एगारहम शताब्दी क े  प्रारंभ) -\nईश्वर प्रत्याक्षभज्ञा -कवभर्षणी ग्रंथ मे छलखल हय।  \nश्रीधर दास क े  स दुण्क्तकणाषमृत (रचना ११फरबरी १२०६ मध्यकालीन \nममछथला लेखक कवजय क ु मार ठाक ु र)  \nश्रीधर दास कवद्यापकत क े  पांचिा पद उद्धृत क ै लै हतन जे कवद्यापकत क े  \nपदावली क े  भासा हय।  \nजाव न मालती कर परगास तावे न ताकह मधुकर कवलास।आ मुंदला \nमुक ु ल मकरंद,ज्योकतश्वर (१२७५-१३५०)र्ष्ठ कल्लो ल।अथ कवद्यावंत \nवणषन।।  \nअष्टम कल्लोलक।।अथ राज्य वणषन।।मे कवदापतक े  उल्लेख क ै ले \nहतन।से कवद्यापकत ततेक प्रछसद्ध भ गेल रहे जे ज्योकतश्वर तेकर उल्लेख \nनाचक रूप मे क ै लै रहलन।(श्रोत -कबदेह) \nउपयुषक्त कथन से स्पष्ट हय की कवदापकत नाच नाइ कवद्यापकत क े  हय। \nपरंतु आकब साकहन्त्यक घोिाला क क े  बाभन कवद्यापकत क े  क ृ कत बनायल \nआ बताओल जा रहल हय।  \nहालांकक क ु ि लोग एक े  कवद्यापकत क े  नाइ त क ु ि लोग बाभन बतबैत \nहय। परंतु उपयुषक्त तथ्य क े  आधार पर दूिा कवद्यापकत भेलन।एगो नाइ \nआ एगो बाभन। परंतु मैछथली साकहत्य मे कवद्यापकत क े  लेक े  घोिाला क ै ल  \nगेल हय।   94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवतषमान भौगोछलक ण्स्थकत मे जैइ कबस्िीफी िीह क े  बाभन कवद्यापकत क े  \nजन्द्म स्थान बतायल जाइ हय वोकर पांच वगष ककलोमीिर क्षेत्र मे बाभन \nबस्ती न हय। परंतु नाइ बहुल हय। बाभन कवद्यापकत क े  जन्द्म अन्द्य क्षेत्र \nमे भेल रहे।कबस्फी िीह मे बाभन महाककव कवद्यापकत समारो ह न मनायल \nजाइत हय।अइ प्रकार मैछथली साकहत्य मे घोिाला हय।  \n \n-आचायष रामानंद मंिल सामाजजक लचिंतक सीतामढ़ी, सेवाकनवृि \nप्रधानाध्यापक , माता-चन्द्र देवी , कपता-स्व०िाजेश्वि मांडल, पत्नी-प्रधमला \nदेवी , जन्म कतलथ -०१ जनविी १९६० योग्यता- एम-एससी (िसायन \nशास्त्र), एम ए (कह न्दी)। रूलच - साकहत्त्यक , मैलथली -कहन्दी ककवता -\nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकालशत पोथी - मैलथली ककवता सांग्रह भासा \nक े  न बाांदटयो। २०२२ प्रकालशत िचना - सजझया ककवता सांग्रह पोथी - \nजनक नांददनी जानकी आ शौयष गान। २०२२ पकत्रका -धमलथला \nसमाज , घि -बाहि आ अपूवाष (मैसाम)। अखबा ि -दैकनक मैलथल \nपुनजाषगिण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचिंतन, दाधयत्व- पूवष जजला \nप्रकतकनधध, प्राथधमक लशक्षक सांघ, डुमिा, सीतामढ़ी। स्थायी पिा- ग्राम-\nकपपिा कवशनपुि थाना-परिहाि जजला -सीतामढी। वतषमान पता -कपपिा \nसदन ,मुिललयाचक वाडष -04 सीतामढ़ी पोस्ट -चकमकहला जजला -\nसीतामढी िाज्य-कबहाि कपन-843302 \n  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 95 \n२.७.आचायष रामानंद  मंिल - २ िा कथा  \n  \nआचायष रामानंद मंिल  \n२ िा कथा  \n१ \nजैहवक हपता \n  \nसारा गांव -जवांर जनै कक िोिका माछलक खवास क े  जनमल हैय। लेककन \nिोिका माछलक अइ बात से अंजान रहै। आन्खर अंजान क े ना न \nहोयत।क े करा में इ कहम्मत होयत,इ बात िोिका माछलक क े  बताबे क े । \nलेककन एगो अप्रत्याछशत घिना से पता चल गेल कक हम खवास से \nजनमल िी।हमर जैकवक बाप खवास हैय।  \n 96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nघिना इ भेल कक खवास िोिका माछलक क े  चाय पीये लेल लबैत रहे कक \nिेबुल पर धरे क े  बेर हाथ से कप ि ू ि गेल आ चाय कगर क े  िोिका माछलक \nक े  नयका सूि पर कगर गेल। िोिका माछलक आग बबूला हो क े  कबगि \nलन।खबासी करते करते बुढा गेल, लेककन अब तक अककल न भेल \nहैय।  मारे ला हाथ उठ ै लन।खबास बोले लागल, माछलक माछलक...! इ \nशोर क े  िोिका माछलक क े  माय सुनते, दौिल आयल आ हाथ पकि  क े  \nजोर से बोललैन - इ कक क ै ला बौआ।इ तोहर बाप िथून। इ तोहर जैकवक \nकपता िथून।इनकरे तू जनमल िा।इ माय,तू कक बोले िी।हां बौआ हम \nसही कही छिओ। हां बौआ,इ बात तोहर बाबू जी भी जनैत रहलथून ह। \nतोरा जनम होय से तीन महीना पकहले हमरा सब क े  िोि क े  दुकनया से \nचल गेलथून।तोहर बा बू जी क े  खवास जरूर रहथून, लेककन तोहर \nजन्द्मदाता बाप िथून।चल जा इनका से गोर ध क े  माफी मांगा। िोिका \nमाछलक आंख में आसू ले क े  ,गोर ध क े  बोललन, हमरा माफ क द बाबू \nजी। िोिका माछलक,हुनकर माय आ खबास बाबू, तीनों आदमी आपस \nमें खुशी से छलपि गेलन।  \nक ु ि देर बाद िोिका माछलक  क े  माय अकहल्या देवी अपना कमरा में \nजाक े  पलंग पर पि रहलन।आंन्ख मूंद ले अतीत क े  याद मे खो गेलन। \nभगवती पुर क े  पूवष जमींदार क े  एकलौता पुत्र रवीन्द्र प्रताप से कवआह \nभेल। रवीन्द्र प्रताप पच्चीस बरख क े  बांका जवान रहतन।गोर भुराक। \nबिका बिका आंख।कारी मोि। चौिा सी ना। देखते मन मोह लेलन।  \nअकहल्या रामपुर क े  पूवष जमींदार क े  बेिी रहे। तेइस बरख क े  अकहल्या \nगौर वणष क े  युवती रहे। अंिाकार चेहरा।क ु इश आंन्ख। कमर तक लिक ै त \nकारी क े श। उन्नत उरोज क े  स्वाममनी अकहल्या क े  देखते रवीन्द्र प्रताप \nटदवाना भे गेलन।  \nक ु ि टदन बाद होली रहे। हो ली क े  टदन रवीन्द्र प्रताप चुपक े  चुपक े  पीिे \nसे आक े  अकहल्या क े  बांह में भर ले लेन आ चेहरा में ललका रंग लगा \nदेलन।आ फ े र अबीर लगा देलन।   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 97 \nजौं अकहल्या चेहरा में हररयरका रंग लगाबे क े  लेल रवींर प्रताप क े  लेल \nबढल। रबीन्द्रनाथ प्रताप   हररयरका रंग से बचे लेल पीिे क े  ओर अपन \nिेग क ै लन।कक भिाक द रंग आ पानी से भीजल पक्का फशष पर पीिर \nगेलन।हुनका रीढ क े  हड्डी में जबरदस्त चोि लगलैन।आ वो शरीर स \nअशक्त हो गेलन।  \nअकहल्या आ रवीन्द्र प्रताप क े  खुशहाली दुेःख ददष में बदल गेल।परंच अइ \nदुेःख ददष में सहारा भेल रवींर प्रताप क े  साथी आ खवा स रामवरन \nमहतो।रामवरन हठ्ठा कठ्ठा जवान रहे। गेहूंआ रंग।औटठया क े श,कारी \nमोंि। चौरा िाती। देखे में आकर्षक पुरुर्।  \nरामवरन महतोआ रवीन्द्र प्रताप क े  उमर एक े  रहे।गांव क े  स्क ू ल में पांचवा \nतक साथे साथे पढे।साथे खेले।गरीबी क े  कारण रामवरन आगा न पढ \nपायल।रामवरन अपन साथी आ पूवष जमींदार रवींर प्रताप क े  इहां \nखवासी करे लागल।परंच रवीन्द्र प्रताप रामवरन क े  अपन साथी क े  लेखा \nमाने। अकहल्या भी रामवरन क े  देवर जैसन मान दे।परंच रामवरन रवीन्द्र \nप्रताप क े  माछलक आ अकहल्या क े  मालककन माने।  \nरवीन्द्र प्रताप अकहल्या क े  दुख देख क े  बि दुखी हो य। रवीन्द्र प्रताप \nअकहल्या क े  शारीररक सुख देबे में अक्षम हो गेल रहे।परंच अकहल्या त \nजवान रहे।  \nएकिा टदन अकहल्या क े  सामने रवीन्द्र प्रताप रामवरन क े  कहलक -देखा \nरामवरन तू हमर खवास न हमर साथी िा। अकहल्या तोरा देवर लेखा \nमानौ हैय।हम आब शारीररक रूप से अशक्त िी। आब अकहल्या क े  खुश \nरखे आ पुत्र सुख देवे क े  भार हम तोहरा देव छियो। अकहल्या क े  ओर देख \nक े  रवीन्द्र प्रताप कहलन -अकहल्या आकब तू रामवरन क े  स्वीकार करा। \nअपन वंश क े  चलाने क े  लेल   एगो पुत्र त चाही।एहन घिना महाभारत \nकाल में भी होयल रहे। धृतराष्ट्र पांिू आ कवदुर   क े  जनम अ पन कपता \nसे  अपन कपता से न भेल रहे वरना ऋकर् वेदव्यास से भेल रहे। ऋकर् \nवेदव्यास धृतराष्ट्र पाडिु आ कवदुर क े  जैकवक कपता रहे। अपन पुत्र क े  \nजैकवक कपता रामवरण होयत त कोनो हरज न।दुनू गोरे क े  स्वीकार त करे  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े  पितैय। अइमे संकोच न करा। अकहल्या छसर झुका क े  मौन सहमकत  \nदे देलक।रामवरन छसर झुला क े  मौन स्वीक ृ कत दे देलक।  \nआकब अकहल्या आ रामवरन में प्रेम अंक ु ररत भ गेल। अकहल्या आ \nरामवरन रवीन्द्र पताप क े  खूब सेवा करे।अइ बीच अकहल्या गभषवती भे \nगेल। रवीन्द्र प्रताप अचानक अइ दुकनया से कवदा भे गेलन।तीन मकहना \nक े  बाद िोिका माछलक पैदा भेल।खवास रामवरन िोिका माछलक क े  \nजैकवक बाप वन गेल।  \nइ सभ घिना चल छचत्र जेखा अकहल्या देखत रहै कक िोिका माछलक क े  \nआवाज -माय माय से स्मरण कवखंकित भे गेल।  \n२ \nममताइ  \nछसयाराम आइ इ दुकनया में न हैय। परंच जौं अक े ला में रकह िी त बि \nयाद आबैय।हम दूनू गोरे संगी रही। स्क ू ल में  साथे पढी। ममकिल स्क ू ल में \nत एक े  साइककल सं स्क ू ल जाइ।उ बैक खींच क े  ले जाय।उ फस्ि करे आ \nहम सेक ें ि करी।  \nहं। छसयाराम क े  सर ददष क े  बीमारी रहे। ककहयो ककहयो देन्खए कक वो \nगमिा से माथा क े  खूब कस क े  बांध लेवे।खुब माथा में क्षभक्स रगिे।आ \nखूब पढे।बुझाय कक जेना छसयारा म क े  पढे क े  भी बीमारी हैय।बीमारो \nरहला पर पढाई न िोिे।  \nहाइ स्क ू ल में हास्िल में एक े  रूम में रही।पढे में दूनू गोरे क े  प्रकतस्पधाष \nरहे।अपन लालिेन साफ रखे मे भी प्रकतस्पधाष रहे। लालिेन क े  शीशा \nएकदम साफ रहे। खूब इजोत दे।हां। पढ़ाई क े  प्रकतस्पधाष में दूइ बजे  रात \nसं पढाई शुरू क देबे।जब जाने कक हम पढब त उ अपन लालिेन क े  लौ \nकम क े  सुते क े  ढंग ध लेबे।कक हम सुत रही। तब हम देख क े  सुत रही। \nजब हम पढे ला उठी त देखै िी त छसयाराम पढैत रहे। कभी हम सेक ें ि  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 99 \nकरी त उ थिष आ उ सेक ें ि करी त हम थिष।तेसर लैयका वरुण हमेशा \nफस्ि करे।  \nग्यारहवीं यानी मैटरक क े  सेन्द्िप परीक्षा में एगो चौथा लैयका ककशोर \nसेक ें ि क ै लक।हम थिष आ छसयाराम चौथा स्थान पर चल गेल। वरुण \nफस्ि रहें। मैटरक बोिष में हम सेक ें ि क ै ली आ छसयाराम थिष। वरूण आ \nककशोर फस्ि। इडिर में हम सेक ें ि आ छसयाराम थिष।  \nअब छसयाराम पढाई िो ि देलक आ नेपाल क े  पहािी क्षेत्र क े  एगो स्क ू ल \nमें पढाबे लागल। असल में छसयाराम क े  घर नेपाल क े  तुलसीगामा में रहे। \nवो हमरा गांव में अपना संबंधी क े  इंहा रह क े  पढ़ें।छसयाराम क े  शादी \nभेल।मधया पुता भेल। एगो बेिा इंजजकनयर हैय।वो कबहु हमरा गांव \nअपना क ु िुंब इंहा आ वे तो हमरा से अवश्य ममले। हम हुं बेरोजगारी से \nजुझैत रही। हमरो कहे दयानंद ,चला नेपाल। नेपाल में साइंस िीचर क े  \nबि कमी हैय। दुगषम क्षेत्र में दुगुना दरमाहा ममलै हैय। भारत क े  बहुत लोग \nसाइंस िीचर हैय।परंच हम नेपाल न गेली।हम यही एगो कवत्त रकहत इडिर \nमहाकवद्यालय  में पढाबे लगली।कक आइ न कास्ल्ह सरकारी कालेज हो \nजतै। तेरह बरख बीत गेल कालेज सरकारी न भेल। परंच हम प्राथममक \nछशक्षक क े  लेल फामष भर ले रही। पीिी में पास क ै ली। बाद में मुयाय परीक्षा \nभेल।ओहु में सफल भे क े  मध्य कवद्यालय में योगदान क ै ली।बीच -बीच में \nछसयाराम से भें ि होइत रहे। क ु ि टदन से छसयाराम से भेि न होय। तो हम \nहुनका क ु िुंब से पुिली त क ु िुंब बतैलक कक छसयाराम बीमार हैय। नेपाल \nक े  बिका बिका अस्पताल में छचककत्सा भेल परंच बीमारी क े  पता न \nचल रहल हैय।आकब हुनकर छचककत्सा टदल्ली में मेदांता अस्पताल में चल \nरहल हैय। मेदांता  में छसयाराम क े  एगो बिका कबमारी ब्रेन ट्यूमर क े  पता \nचलल। क ु ि टदन दवाई से छचककत्सा भेल। अंत में ब्रेन क े  सजषरी भेल। \nछचककत्सा सफल न भेल ।छसयाराम अइ दुकनया क े  िोि क े  सदा क े  लेल \nचल गेल। बुझाई छसयाराम क े  छसर ददष ब्रेन ट्यूमर क े  कारण होय। परंच \nइ बात पकहले न जानी। लगभग दस वरर् भे गेल।हमहू अब सरकारी \nसेवा सं ररिायिष िी। परंच जब भी अक े ला में होय िी छसयाराम क े  ममताइ \nयाद आबैय जे हमरा पढाई में प्रकतस्पधाष उत्पन्न क ै लक।   100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-आचायष िामानांद मांडल, सामाजजक लचिंतक सीतामढ़ी, सेवाकनवृि \nप्रधानाध्यापक , माता-चन्द्र देवी , कपता-स्व०िाजेश्वि मांडल, पत्नी-प्रधमला \nदेवी , जन्म कतलथ -०१ जनविी १९६० योग्यता- एम-एससी (िसायन \nशास्त्र), एम ए (कहन्दी)। रूलच - साकहत्त्यक , मैलथली -कहन्दी ककवता -\nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकालशत पोथी - मैलथली ककवता सांग्रह भासा \nक े  न बाांदटयो। २०२२ प्रकालशत िचना - सजझया ककवता सांग्रह पोथी - \nजनक नांददनी जानकी आ शौयष गान। २०२२ पकत्रका -धमलथला \nसमाज , घि -बाहि आ अपूवाष (मैसाम)। अखबाि -दैकनक मैलथल \nपुनजाषगिण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचिंतन, दाधयत्व- पूवष जजला \nप्रकतकनधध, प्राथधमक लशक्षक सांघ, डुमिा, सीतामढ़ी। स्थायी पिा- ग्राम-\nकपपिा कवशनपुि थाना-परिहाि जजला -सीतामढी। वतषमान पता -कपपिा \nसदन ,मुिललयाचक वाडष -04 सीतामढ़ी पोस्ट -चकमकहला जजला -\nसीतामढी िाज्य-कबहाि कपन-843302 \n  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 101 \n२.८.योगेन्द्र पाठक  'कवयोगी'- ॐ तत् सत् एकम्  एव अकद्वतीयम् \n \nयोगेन्द्र पाठक 'वियोगी' \nॐ तत  सत  एकम  एि अवितीयम  \n  \nहम सब कहन्दू धमष मे कतेक देवी -देवताक पूजा किैत छी ? प्रश्न क ें  दोसिो \nतिहें पूछल जा सक ै त छैक - कतेक देवी -देवता छलथ ? एकि कवक्षभन्न उिि \nभेटत। पुिाणक अनुसाि तैंतीस कोदट देवी -देवता छलथ। कविान लोककन \nको दटक दू अथष बतबैत छलथ। एकटा भेल किोड़ , माने तैंतीस किोड़ देवी-\nदेवता छलथ। ओकहना जेना पृथ्वी पि मनुष्यक जनसांख्या अलछ , हुनकि \nकहब छकन जे देवयोकन सेहो मनुष्ययोकन जकाूँ दोसि योकन लछऐक आ \nमनुष्यलोक जकाूँ देवलोक छैक। ककछ ु  अन्य कविान मानैत छलथ जे कोदट \nमाने भेल प्रकाि , अथाषत तैंतीस प्रकािक देवी-देवता छलथ। बृहदािण्यक \nउपकनर्द मे याज्ञवल्कक्यक उस्थक्तक अनुसाि एकह मे आठ बसु , एगािह \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरुद्र , बािह आददत्य, इन्द्र आ प्रजापकत (ब्रह्मा) क ें  िाखल गेल अलछ। आन \nग्रन्थ सब मे छोट-मोट क्षभन्नता भेदट सक ै त अलछ।  \nएकह सब बहस क ें  छोकड़ व्यवहािक धिातल पि आउ आ देखू जे धमलथला \nमे हम सब एकटा छोट -छीन सत्यनािायण पूजा किैत छी तखन कतेक \nदेवी -देवता क ें  पूजैत छी ? गणेशजी तऽ शुरु मे िहबे किताह , तखन \nब्रह्मा, कवष्णु , महेश छलथए (आगू पाछ ू  जे होइकन) , लक्ष्मी आ सिस्वती \nक ें  कनक्षिते पूजा किबकन, सीता-िाम-लक्ष्मण ककएक छ ु टता ह ? एतबे \nनकह , नवग्रह, इन्द्र, दशददक्पाल िहबे किैत छलथ , आददपुरुर् , \nअनाददपुरुर् सांगकह छलथ , आ वीि हनुमान क ें  कोना कबसिबकन यौ ? \nओतबे नकह , भगवान सत्यनािायण सेहो एकसिे नकह , सआयुध , सवाहन , \nसपरिवाि अपन पूजा किबैत छलथ , एकह मे कोन कोन वाहन आ \nपरिवािक कतेक सदस्य छकन से न कह बूझल।  \nघिक क ु लदेवी काली अपन कवक्षभन्न रूप मे अलग सूँ छलथ। समय भेला \nपि दुगाषक पूजा , कार्तिंक क े  पूजा सेहो धूमधाम सूँ किैत छी।   छदठक \nसूयषदेव , चौठचन्द्रक चन्द्रमा तऽ िकहते छलथ , मकहला लोककनक लेल गौिी \nपूजा कवशेर् महत्व िखैत छकन। आ कगरिधि सूँ मुिलीधि तक बहुरुकपया \nबनल ओकह िासिचैया आददयोगेश्वि श्रीक ृ ष्ण क ें  कतहु छोड़ल जाए ? \nफ े ि वैददक युगक अखग्नदेव , वायुदेव एखनहु देवरूप मे छलथए। ताह सूँ \nमोन नकह भिल तऽ आधुकनक युगक अवताि सब , जेना सांतोर्ी माता, \nसाइ बाबा आ अन्य कतेको छलथ जजनका भक्त लोककन पूजैत छकन।  \nएकह सब क ें  धमला कए देखला प ि हमि कहन्दू धमष बहु -ईश्विवादी बकन \nजाइत अलछ। कवश्व मे आन धमाषबलम्बी मे मुख्यत: एक े श्विवादक प्रचलन \nअलछ- ईसाइ, आ मुसलमान , जजनक जनसांख्या धमला कए कवश्व मे किीब \nसादठ प्रकतशत भऽ जाइछ , एक े  ईश्वि (ईशा मसीह आकक अल्कलाह) क ें  \nमानैत छलथ। बौद्ध धमष मे बुद्ध क ें  ईश्वि माकन लेले गेलकन , ओना गौतम \nबुद्ध स्वयां अपना क ें  ईश्विक अवताि नकह मानलकन, पिात भक्त लोककन \nहुनका पद -प्रकतष्ठा दऽ देलखखन। एतहु एक े श्विवाद भेल।   विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 103 \nयदद ककयो आन धमाषबलम्बी पूलछ ददअए \"एतेक ककएक ?\" तखन की \nकहबैक ? आ यदद ओ कहए , \"अच्छा , यदद कोनो एकटा चुनबाक होअए \nतऽ कक नका िाखब से कह।\" तखन अपना पूजाक मजन्दि मे जे अनेको \nफोटो सब अलछ ताकह मे सूँ कोन िाखब आ कोन हटाएब से कनणषय किब \nसम्भव छैक की ?  ककछ ु  सम्प्रदाय कवशेर् , जेना शैव , वैष्णव आदद मे \nकोनो एक देवता क ें  कवशेर्ाधधकाि भेटैत छकन मुदा ओतहु पूणष रूपें \nएक े श्विवादक स्थस्थकत नकहए अबैत छैक। यदद एहन अवसि उपस्थस्थत भऽ \nजाए जे एकटा क ें  नकह चुकन सकलाक स्थस्थकत मे सिकाि कहए जे अहाूँक \nनागरिक अधधकाि स्थकगत भऽ जाएत अथवा िासन काडष आओि आधाि \nकाडष नकह भेटत , तखन ? \nहमि प्रश्न काल्कपकनक नकह अलछ। जनैत लछऐक एकटा एहन देश छैक \nजतए कहन्दू धमाषबलम्बीक जनसां ख्या अपन आयाषवतष क े  तीन देश \n(वतषमान भाित, नेपाल आ बाांगलादेश) क े  बाद सबसूँ बेसी छैक आ सेहो \nकोनो सौ -पचास साल पुिान नकह , जेना कक इांगलैंड-अमेरिका मे बसल \nकहन्दू छलथ। हम जाकह देशक खखस्सा ककह िहल छी ओतए कहन्दू धमष \nप्राय: दू हजाि साल पुिान छैक। अनुमान लागल ओकह  देशक नाम ? \nएलशयाक सुदूि पूवष भाग मे स्थस्थत ई देश लथक इन्डोनेलसया। जावा , \nसुमात्रा, बोर्निंयो, बाली आदद अनेको छोट -पैघ िीपक समूह जे वतषमान \nमे जनसांख्याक कहसाबें कवश्वक सबसूँ पैघ मुस्थस्लम देश अलछ। प्राय: डेढ़ \nहजाि साल तक , बुजझयौ जे पकहल शताब्दी सूँ पन्द्रहम शताब्दी  तक \nकहसाबें कहन्दू-बहुल देश छल।  कहन्दू आ बौद्ध धमषक अनुयायी बहुमत मे \nछलाह आ अपना मे सामञ्जस्यक सांग िहैत छलाह। एकह समय मे ओतए \nभाितक पल्कलव , गुप्त, पाल एवम्  चोल वांशीय िाजा लोककनक आधधपत्य \nिहल। कतेको स्थानीय कहन्दू आ बौद्ध िाजवांश ओतए अपन प्रताप सूँ \nशासन क े ल कन जाकह मे मातािाम आ माजापकहत बेसी प्रलसद्ध भेल। \nबहुतो भव्य कहन्दू आ बौद्ध मजन्दि आदद बनाओल गेल।  \nपन्द्रहम शताब्दी कबतैत कबतैत ओतए मुस्थस्लम प्रभाव बढ़ए लगलैक आ \nयूिोपीय उपकनवेशवादक आगमन भेलैक। कवक्षभन्न यूिोपीय देश मे अपना  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमे ककछ ु  उठापटक क े  बाद ई देश चल गेल डच शा सन क े  अधीन। यद्यकप \nवतषमान इन्डोनेलसयाक आन िीपवासी अधधसांख्य मुस्थस्लम धमष अथवा \nईसाइ धमष स्वीकाि कऽ लेलकन , बाली िीप मे कहन्दू लोककन अपन धमष क ें  \nबचौने िखलकन।  \nजखन 1945 मे डच लोककन सूँ इन्डोनेलसया क ें  स्वतांत्रता भेटलैक तखन \nमुस्थस्लम बहुल समाजक दबाब मे सिकाि  धमषक रूप मे मात्र एक े श्विवाद \nक ें  मान्यता देलक ै क आ पूणष नागरिकताक अधधकाि लेल कोनो धमष सूँ \nसम्बद्ध होएब सेहो आवश्यक बना देलक ै । फल भेलैक जे कहन्दू लोककन \nपूणष नागरिकता सूँ वांलचत भऽ गेलाह। बाली िीप मे एकि पुिजोि कविोध \nभेलैक , ओ सब अपना क ें  स्वतांत्र घोकर्त कऽ लेलकन। बालीक कवद्रोही \nसिकाि हॉलैंड आ भाित सूँ िाजनधयक सहायताक अनुिोध क े लकन। \nओकह समय भाित आ बालीक बीच छात्र लोककनक आओि बहुत ककछ ु  \nसाांस्क ृ कतक  आदान -प्रदान भेलैक। एकह सूँ हुनका लोककन क ें  कहन्दू धमषक \nनव व्याख्या लसखबाक अवसि भेटलकन।  \nआब घुरि आउ मूल प्रश्न पि। सामाजजक स्ति पि बहु -ईश्विवादक पूजक \nहोइतहुूँ की हमसब दाशषकनक स्ति पि एकहना छी ? एकह गूढ़ प्रश्नक उिि \nभेटैत अलछ वेद मे , उपकनर्द मे आ सबसूँ बेसी गीता मे। अथवषवेदक \nकाण्ड 13 , सूक्त 4 , श्लोक 16 -18 मे कहल छैक , \" न कितीयो, न \nतृतीयितुथो।।।\" अथाषत्  पिमेश्वि एक छलथ, हुनका सूँ इति दोसि, तेसि, \nचारिम आदद कतहु ककयो नकह। एकह लेख क े  शीर्षक \" ॐ तत्  सत्  एकम्  \nएव अकितीयम् \" छान्दोग्य उपकनर्द क े  अध्याय छओ , खण्ड दू क े  प्रथम \nसूत्रक अांश अलछ। स्थूल रूप सूँ एकि व्याख्या भेल जे ब्रह्म एक छलथ , \nदोसि नकह। इएह एक ब्रह्म सूँ सम्पूणष ब्रह्माण्डक उत्पक्षि भेल अलछ। ब्रह्म \nअनादद आ अनन्त छलथ। एही बात क ें  गीता मे भगवान क ृ ष्ण अजुषन क ें  \nबेि बेि बुझबैत छलथन। लललत छन्दक प्रयोग किैत िाष्ट्रककव ददनकिक \nपाूँती सब - \"।।। मुझमे सािा ब्रह्माण्ड देख , ।।।। शत कोदट सूयष , शत \nकोदट चन्द्र , शत कोदट सरित , सि, लसन्धु मन्द्र; शत कोदट कवष्णु , ब्रह्मा, \nमहेश ; शत कोदट जजष्णु , जलपकत , धनेश ; शत कोदट रुद्र , शत कोदट \nकाल ; शत कोदट दण्डधि लोकपाल।।।\" स्मिण होएबे कित।     विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 105 \nबालीक कहन्दू लोककन एही मूल मांत्रक ें  अपन धमषक मुख्य तत्व बना \nलेलकन , स्थानीय भार्ा मे \"साङ्ग ह्याङ्ग कवधध वास\" क ें  मानैत पिमात्माक \nनव कल्कपना सूँ एकटा मूर्तिं बनाओल गेल। अपना क ें  सांगदठत किबाक \nलेल बनौलकन सांस्था \"Parishad Hindu Dharma Bali\" आ फ े ि \nएकह नव व्याख्याक पक्ष मे अनेको प्राचीन ग्रन्थक उद्धिण दैत मूलमांत्रक \nअांग्रेजी अनुवाद \"Om, thus is the essence of the all \npervading, infinite, undivided one\"  क े  सांग इन्डोनेलसया \nसिकाि सूँ मुख्य धािा मे सम्म्मललत हेबाक अपन माूँग िखलकन। तखन \n1959 मे िाष्ट्रपकत सुकणष माकन गेलखखन। मुदा ककछ ु िाजनीकतक \nअस्थस्थिताक कािण ई मान्यता अन्तत: 1962 सूँ प्रभावी भेलैक। जखन \nएकह प्रकािें कहन्दू धमष क ें एक े श्विवादक मान्यता भेदट गेलैक तखन ओकह \nदेशक कतेको टापू सबहक जनजातीय कनवासी सब , जे मूलत: प्रक ृ कत \nआ पूवषजक आत्माक उपासक छल आ पूणष नागरिकता सूँ वांलचत छल , \nअपना क ें  कहन्दू धमष मे घोंलसया लेलक। एकह धमषक कवस्तृत आयामक \nकािणें ओकिा लोककन क ें  अपन पािम्परिक पूजा अचषना किैत िहबा मे \nकोनो बाधा नकह छलैक। कहन्दूक जनसांख्या बढ़ए लगलैक। अन्य िीपक \nकहन्दू सब जखन मान्यताप्राप्त नागरिक बकन गेलाह तखन परिर्दक नाम \nबदलल कए \" Parishad Hindu Dharma Indonesia\" बना देल \nगेल। वतषमान मे किीब पौने दू किोड़ कहन्दू इन्डोनेलसयाक कवक्षभन्न िी पमे \nछलथ आ बालीक 85 % जनसांख्या कहन्दू छैक।  \nमुस्थस्लम बहुल समाज ककछ ु  समयक लेल जरूि कहन्दू लोककन क ें  कष्ट मे \nदऽ देलककन मुदा सम्पूणष इन्डोनेलसया मे कहन्दू िीकत -िेवाज एतेक गहींि \nिचल -बसल छैक जे एखनहु कतेको मुस्थस्लम आ ईसाइ परिवाि मे मुख्य \nपारिवारिक कायषक समय कहन्दू  िीकतएूँ पूजा-चढ़ौआ आदद देल जाइत \nछैक। योग्यकताषक नवम सुल्कतान क े  हवेली मे प्रकतददन भोि मे सूयोदय \nक े  समय एकह तिहक चढ़ौआक व्यवस्था एखनहु छैक। िामायण आ \nमहाभाितक खखस्सा सूँ सम्बम्न्धत अक्षभनय आ नृत्य मे मुसलमान होइतो \nकलाकाि लोककन भाग लैते छलथ। ओतबे नकह , जावा िीप  मे  कजावेन \n(Kejawen) अथाषत अगम जावा नामक एकटा धार्मिंक पिम्पिा चालू \nभेलैक जे कहन्दू , बौद्ध आ प्रक ृ कत-पूजन क े  धमक्षश्रत रूप लछऐक। यद्यकप  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकिा कोनो धमषक नाम नकह देल गेल छैक तथाकप सामाजजक पिम्पिाक \nरूप मे सिकाि सूँ मान्यता भेटल छैक।  \nिाजधानी जकाताषक क े न्द्रीय स्थ ल मे झीलक कछेि मे क ृ ष्ण आ अजुषन \nक ें  िथ पि सवाि देखबैत प्रलसद्ध अजुषन कवजय मूर्तिं छैक। छोट-मोट बात \nतऽ जाए ददयौक , सिकािो अपन रुपैयाक नोट पि गणेशजीक ें  छाकप \nदेलककन। 1998 मे 20000 रुकपया क े  एहन नोट छपल छलैक जे आब \nभेटबो नकह कित (इन्डोनेलसया मे इएह नाम छैक जक िा अांग्रेजी मे सांक्षेप \nमे IDR ललखल जाइत छैक , एखन भाितक एक रुपैया , INR, भेल \nकिीब 183 रुकपया , IDR )। एकह मादे जखन एकटा कवदेशी पत्रकाि \nतत्कालीन िाष्ट्रपकत सूँ प्रश्न क े ने छलखखन तऽ हुनकि गवोस्थक्त छलकन , \n\"हम सब अपन धमष जरूि बदलल लेलहुूँ मुदा सांस्क ृ कत नकह बदललहुूँ\" । \nएतेक उदाि कवचािक मुस्थस्लम समाज छैक ओतए। स्वतन्त्र इन्डोनेलसयाक \nिाष्ट्रलचन्ह लछऐक गरुड़ , भगवान कवष्णुक वाहन। िाष्ट्रीय हवाइजहाज \nकम्पनीक नाम लछऐक गरुड़ एयिलाइन्स। नव धमष आ प्राचीन सांस्क ृ कतक \nएहन सम्म्मलन कवश्वक आन देश मे कतहु नकह भेटत। ओना दुभाषग्य जे \nशनै: शनै: ककछ ु  नवयुवक मुस्थस्लम सब अिब देश सूँ प्रभाकवत भऽ कए \nकट्टिपांथी इस्लामक प्रभाव मे आकब िहल छलथ।  \nकष्ट सकहयो कए अपन धमष क ें  सुिक्षक्षत िाखब ककयो इन्डोनेलसयाक कहन्दू \nलोककन सूँ सीखलथ। एही कािण हमिा इन्डोनेलसया भ्रमणक तीव्र इच्छा \nछल।  \nतैयािी \nपयषटन लेल हम अपन कप्रय ट्रै भेल एजेन्ट बांगलोिक कबयोन्डि सूँ सम्पक ष  \nकएल आ एकटा छोटछीन प्रोग्राम बनबए कहललएकन। इन्डोनेलसया मे \nपयषटक लेल कतेको आकर्षण छैक। बाली िीप युवा पयषटक आ नव \nकववाकहत दम्पकतक हनीमून लेल प्रलसद्ध छैक , सांगकह समुद्र मे साहलसक \nखेल जेनाकक स्क ू बा डाइभभिंग , स्नोक े चलिंग आदद लेल सेहो उिम स्थल \nसब छैक। कबयोन्डि मे नवक े  बहाल भेल पयषटन कमषचािी , एकटा मैलथल  विदेह ३६३ म अंक  ०१फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६३)|| 107 \nललना , हमिा ओहने प्रोग्राम पठा देलकन जेना कोनो नवयुवक \nलेल   बनबैत छलखखन।  \nमुदा हमिा अपन लक्ष्य छल कहन्दू सभ्यता सम्बन्धी स्थान कवशेर् क े  भ्रमण \nआ वतषमान मे कहन्दू समाजक िी कत िेवाज , पिम्पिा आददक प्रथमदृष्टया \nककछ ु  जानकािी प्राप्त किब आ िामायणक ओ नृत्य नादटका देखब जे \nओतए प्रलसद्ध छैक। इन्डोनेलसयाक आओि एकटा कवशेर्ता छैक बहुते \nिास सकिय ज्वालामुखी पहाड़। माउन्ट सेमेरु (ऐकतहालसक सुमेरु पवषत) \nएखनहु मुह खोलल गमष छाउि  (lava) उगलल िहलैक अलछ।  \nकतेको हेिा -फ े िीक बाद हमि जे कायषिम बनल ताकह मे हमिा दू ददन \nयोग्यकताष शहि क े  आसपास आ अढ़ाइ ददन बाली िीप मे घुमबाक छल। \nज्वालामुखी लेल सुमेरु क ें  तऽ नकह , अन्य ज्वालामुखी , माउन्ट मेिापी, जे \nयोग्यकताष शहिक पड़ोस मे छैक , देखबाक प्रोग्राम अपना ललस्ट  मे \nजोड़ल। प्रोग्राम लेल कवयोन्डि जे चाजष क े लकन ताकह मे पाूँच िाकतक चारि -\nलसतािा होटल , जाकह मे जलपान शाधमल , एकटा गाइड , ड्राइवि, पीबाक \nजल , आ हुनक ललस्ट मे देल सबटा पयषटन स्थल लेल प्रवेश दटकट जोड़ल \nछल।  \nपयषटन पि कतहु जेबा काल मौसमक खखयाल िाखकह पड़ैत छैक। सेहो  \nजखन दूि क े  अन्य देश मे जाएब। इन्डोनेलसया भ्रमणक लेल नीक समय \nअकप्रल सूँ लसतम्बि तक मानल जाइत छैक। अक्टूबि सूँ माचष तक ओतए \nमानसूनक बिखा होइत िहैत छैक। ककछ ु  अन्य व्यस्तताक कािण 2022 \nक े  दुगाषपूजाक अवधध मे हम ई यात्रा कएल एकह आशाक सांग जे \nलसतम्बिक अन्त आ अक्टूब िक शुरू मे ओतेक मूसलाधाि वर्ाष नकह \nहेतैक जे भ्रमण मे बाधा कित।  \nयात्राक तैयािी मे सबसूँ मुख्य छल शाकाहािी भोजनक जानकािी। \nइांटिनेट सूँ एकह सम्बन्ध मे ककछ ु  सूचना एककत्रत कएल , ओकह भोजन \nसबक े  स्थानीय भार्ा मे नाम सेहो ताकल आ ओकिा कागत पि छाकप \nलेल जे कतहु ककिो देखा क ए ओकह मे सूँ कोनो व्यञ्जन ऑडषि कऽ \nसकब।   108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपकहल ददन , वृहस्पकत, 29 लसतम्बि 2022 \nबांगलोि सूँ बैंकॉक आ इन्डोनेलसयाक िाजधानी जकाताष होइत हमिा \nयोग्यकताष जेबाक छल। अठाइस लसतम्बिक िाकत मुदा तािीखक कहसाबें \n29 लसतम्बि क ें  हम बांगलोि मे थाइ एयिलाइन्सक कवमान सूँ कवदा भेलहुूँ। \nबैंकॉक मे जकाताषक फ्लाइट लेल दुइए घांटाक प्रतीक्षा छल , एकि \nअधधकाांश समय लसक्यूरिटी आददक बाद कनत्यकमष किैत गेट तक पहुूँचैए \nमे लाकग गेल। तें प्रतीक्षा अखिल नकह। बेंकॉक सूँ जकाताष बला फ्लाइट \nमे जलपान देल गेल। हम पूिा यात्रा लेल एलशयाई शाकाहािी भोजनक \nकवकल्कप देने छललयैक। फ्लाइट मे इडली -बड़ा-साम्भि क े  नीक जलपान \nभेटल , बुझना गेल जे ई जलपान हमिा सांगहहिं बांगलोिे सूँ आएल छल। \nजे िहौक , मोन प्रसन्न भेल। \nकिीब एगािह बजे जकाताष उतिलहुूँ। इन्डोनेलसया मे प्रवेश किबाक लेल \n","size_mb":6.82,"has_text":true},"Videha 364.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 364.pdf","name":"Videha 364.pdf","text":"1 \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \nविदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक \n३६४) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n \n 2 \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक \nिाया प्रवत एिं रिकॉडिंग सहित इिेक्ट्रॉनिक अथिा यांत्रिक, कोनो माि्यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा \nपुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -प्रसारण  नै कएि जा सक ै त अछि। \n \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकि ु  ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक \nप्रथम उपस्थिवतक यािा विदेह - प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पहँरि अछि , जे \nhttp://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। आि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-\nपविकाक प्रिक्ताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्त भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in \nVideha, the Editor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based \nweb archives, right to translate/ transliterate those archives and create translated/ \ntransliterated web -archives; and the right  to e -publish/ print -publish all the se \narchives.  ररनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / \nसंग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे \nओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ संग्रह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई \nसंपादकािीन अछि। सम्पादक : विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमााण क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ तकरो  िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ \nऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक \nप्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छु क ररनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे \nदू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत \nअछि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal \ndedicated to the promotion and preservation of the Maithili language, literature \nand culture. It is a platform for scholars, researchers, writers and poets to publish \ntheir works and share thei r knowledge about Maithili language, literature, and \nculture. The journal is published online to promote and preserve Maithili language \nand culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which \nmeans that articles and papers are reviewed by experts in the field before they are \naccepted for publication. \n \nVideha e-Journal: Issue No. 364 at www.videha.co.in    \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत - छरि विदेह सम्मानसँ \nसम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- \nमानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञञ तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्िर िम्भारम्भ जउ \nमञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी ) मंर जँ नै \nिान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे ओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना \nपसरत।  \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-२४) \n१.२.३६३ पर टिप्पणी (पृ. २५-२५) \n२.गद्य खण्ड  \n२.१.ननत नवल टदनेश क ु मार ममश्र (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. २८-३३) \n२.२.ननत नवल सुशील (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) (पृ. ३४-३९) \n२.३.महाकान्द्त प्रसाद- बीहनन कथा - नपयौज  (पृ. ४०-४०) \n२.४.क ु मार मनोज कश्यप- उड़ल चिड़ै (पृ. ४१-४२) \n२.५.आिायय रामानंद मंडल - बियस्वबादी संस्क ृ नत बनाम हाचशयाक \nसमाज उर् य  पिपननया संघर्य (पृ. ४३-४६) \n२.६.योगेन्द्र पाठक 'नवयोगी'-शीघ्र दशयन (पृ. ४७-५८) \n२.७.ननमयला कणय- अग्नन चशखा (खेप-१३) (पृ. ५९-६३)   \n \n२.८.जगदीश प्रसाद मण्डल- कननयेँ-मननयेँ पूूँजी (पृ. ६४-७१) \n२.९.जगदीश प्रसाद मण्डल- मोड़पर (धारावानहक उपन्द्यास नअम \nपड़ाव) (पृ. ७२-७९) \n२.१०.रबीन्द्र नारायण ममश्र- मातृभूमम (उपन्द्यास)- २१ म खेप  (पृ. ८०-\n८३) \n२.११.नारायण यादवक ५ िा कथा- कथा-१ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ८४-९८) \n२.१२.नारायण यादवक ५ िा कथा- कथा-२ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ९९-१०७) \n२.१३.नारायण यादवक ५ िा कथा- कथा-३ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १०८-११२) \n२.१४.ना रायण यादवक ५ िा कथा- कथा-४ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. ११३-१२०) \n२.१५.नारायण यादवक ५ िा कथा- कथा ५ जइपर सम्पादकीय समीक्षा \nअंग्रेजीमे सम्पादकीय पृष्ठ पर (पृ. १२१-१२५) \n   \n \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज नकशोर ममश्र- गहन  (पृ. १२७-१३०) \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु'- पच्चीस िा रुबाइ (पृ. १३१-१३९) \n३.३.आशीर् अनचिन्द्हार-२ िा गजल (पृ. १४०-१४१) \n३.४.आिायय रामानंद मंडल - २ िा पद्य (पृ. १४२-१४७) \nअनुलग्नक १: मैचथलीमे छद्म समीक्षा आ कमलानन्द्द झा (प्रसंग- िोर \nलेखक पंकज झा पराशरक नूतन सानह त्ययक िोररक खुलासापर \nपाठकीय टिप्पणी) (पृ. १४८-१५४) \nअनुलग्नक २: मैचथलीमे छद्म समीक्षा आ कमलानन्द्द झा (प्रसंग- िोर \nलेखक पंकज झा पराशरक पुरान सानहत्ययक िोररक खुलासापर \nपाठकीय टिप्पणी आ नकछ ु  प्रमाण) (पृ. १५५-१९४) \n४. विदेह सूचना संपक क  अन्िेषण (पृ. १९६-२१२) \nअनुलग्नक ३: मैचथलीमे छद्म समीक्षा आ कमलानन्द्द झा (प्रसंग- िोर \nलेखक पंकज झा पराशरक पुरान सानहत्ययक िोररक खुलासापर नकछ ु \nप्रमाण) (५६ पृष्ठ)   \n \n  \n \n \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६३ पर  टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन  अंक सम्पादकीय \n१ \nऋगवेदक  पुरोहित िोता, सामवेदक  उद्गातृ, यजुवेदक अध्वायुु आ \nअथवुवेदक  ब्राह्मण; आ तकर  सियोगी पुरोहित सभ, पूरा -पूरी  सत्रि \nतर िक पुरोहित वैटदक काल मे  रिथथ। आ आब एक्क े िा ब्राह्मण पुरोहित \nक े ना भऽ गेल ?  ओहिसामे अखनो 'िोता' िाइटिल िोइ छै आ ओतुक्का \nऋगवेदी , सामवेदी  आ यजुवेदी ब्राह्मण हििंसक (!)हपप्प्लाद संहिताक \nअथवुवेदी  ब्राह्मणमे  हबयाि-दान नै करै  छथथ।  दक्षिण भारतमे  कतेक \nआटदवासी समाजक  पुरोहित ब्राह्मण बहन गेला।  कालीबन्दीक \nसेवा , भगैत, फ ु लहासस  करैले  पुरोहहत अबै छसि , गएर \nब्राह्मण बा ब्राह्मणो, हकयो भऽ सक ै  छसि । जे फील्डवक क  हबनु क े ने बजता \nसे कहता ब्राह्मण क े ना गहबर आ भगता बनत , मुदा ग्राम -रुद्रपुर (भाया \nतुलापतगंज , जजला मधुबनी) मे गहबरक सेवा ब्राह्मण भगैत क रै  छसि। \nममसिलामे पसरल सतार (संिाल) समुदायमे मुमुक पण्डित लयमे ससन्धु \nनदी घाटी सभ्यताक कालक ग्रन्थक हबनती पढ़ैत छसि , से संिाल \nसमुदायक लोक अहााँक ेँ  बतेता।   दथलत  हवमर्ुमे  वाल्मीहक  रामायणक  \nउत्तरकाण्िक र्म्बूक  वधक चचाु िोइत रिैए, तप करबाक  कारण  \nर्म्बूकक  थर्काइत  जे ओ आगााँ नै बटि जाय, आ तइ थर्काइतक  \nहनवारणाथु  भगवान  राम  द्वारा र्म्बूक  वध। पुरुष -परीिामे  हवद्यापहत \nकथा  किैत-किैत लेखकीय  वक्तव्य दै छथथ  जे राजपूतनी  चररत्रिीन \nिोइए। ई दुनू ओहिना भेल  जेना अथवुवेदमे  र्ूरक  पत्नीक ेँ हबना \nस्वीक ृ हतक हकयो िाथ पकहि ल ऽ जा सक ै त अथछ बला  वक्तव्य, जे \nसोर्ल  मीहियामे  आ अन्द्तजाुलपर अिााँक ेँ भेित, जकर  कोनो सन्द्दभु \nमूल  अथवुवेदमे  ताक ै त रहू  नै भेित, बजनिार लुत्ती लगा  कऽ हनपत्ता, \nकोनो सन्द्दभु नै देता आ अिााँ अपस्यााँत रहू , बिुन ऑफ प्रूफ आरोप  \nलगेहनिारपर  नै, अिााँपर। अिााँक ऊजाुक िय भेल  मुदा  फ े र अन्द्तजाुल  \nठीक कऽ लेलक , पाठ हवक ृ त नै भेल।  पहिने आउ पुरुष  परीिापर, \nसंस्क ृ त आ अविट्ठबला हवद्यापहत जइ राजाक  दरबारी  रिथथ तकर  \nजाहतक स्त्रीक हवषयमे  एिेन थलखबाक  हुनका  साधांर्  िेतहन? कोनो  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 3 \nकलुहषत  मानथसकताक  परवती  थलहपकार  अपन भावनाक अनुसार  \nिेरफ े र जाँ कऽ देलक ै  ताँ आइक टिप्पणीकार  आ अनुवादकक ेँ टिप्पणी दऽ \nकऽ स्थिहत स्पष्ट कऽ देबाक चािी। राम  र्म्बूकक ेँ मारलहन  बा र्म्बूकक  \nथर्काइत  क े हनिार कलुहषत  थलहपकार  र्म्बूकक ेँ मारलहन ? आब आउ \nअथवुवेदपर।  अथवुवेदमे  थलखल  छै िे नारी , िम  सामवेद  छी आ अिााँ \nऋगवेद , िे वधु, अिााँक िाथ िम  समृद्धि लेल  ग्रिण कऽ र िल  छी। आ \nओहुनो  व्रात्य परम्पराक  अथवुवेद  आ सांख्य अथछ, व्रात्य जे गायत्री मंत्र \nनै पिलथथ  तीन खािी आ तेँ बहन गेला  वनचर , बनबीिर। आ अखुनका \nघर  वापसी सन हवध छल  'व्रात्यस्तोम' हवध, समानान्द्तर धाराक  व्रात्यक ेँ \nघुरेबा  लेल।  कतौ हुनका  र्ारीररक  आ लैंहगक  हििंसक, हनर्ांमे  रिैबला \nसन हववरण  भेित मुदा  अथवुवेदमे  हुनका  योगीक  रूपमे  देखब। अन्द्यत्र \nओ सत्यक रिक आ थर्वभक्त  वैद्य सन सेिो वर्णिंत छथथ।  मुदा  \nअथवुवेदी  ब्राह्मणक ेँ सेिो हििंसक किल  गेल।  कलुहषत  थलहपकार  वेदोमे  \nिेपकक प्रवेर्  क े लन्न्द्ि जे भाषा  हवज्ञानी आब पकहि र िल  छथथ।  \nमन्द्त्राथुमे  मिर्षिं पतंजथलक  वैज्ञाहनक मन्द्तव्य \"यच्छब्द आि तदस्माक ं \nप्रमाणम् \" अथाुत्  जे र्ब्द  आहक मंत्रक पद किैए, सएि िमरा िेतु प्रमाण \nअथछ- एकर  अथु  बादमे  जा कऽ वेदे प्रमाण अथछ- से कोना भेल  से नै \nजाहन। वेदमे  सामान्द्य जन उपयोगी  आ हनरपेि साहित्य छल । सभ \nब्राह्मण, िहत्रय, वैश्य आ र्ूरमे  दीप्प्त भरर  टदयौ आ ओिी दीप्प्तसाँ िमरो \nभरर  टदअ।- ई यजुवेदमे  छै। \nसीता अबै छथथ , कमला  धार  पार  कर ऽ चािै छथथ।  मुदा  मलाि  किै छन्न्द्ि \nजे िमरा इनाम  चािी, आ इनामो  की ताँ सीताक ननटद। सीता किै \nछथथन्द्ि, देलौं , भोग  कर , युग -युग  धरर।  सीताक नैिर ममथथला  थछयन्न्द्ि , \nमलाि  एतबो िाँसी ठट्ठा नै कर त। आ से ममथथलाक  दूधवंर्ी  सम्प्रदाय \nगबैत  छथथ , कोरैल  आ बुधनक मायसाँ िम र  सुनल  अथछ। \nहगदरमाराक  अल ग  भाषा  िोइ छै िौ, लोक  सभ ओकरा  सभक ेँ हगदरमारा  \nआ मगहिया  िोम किै छै मुदा  ओ सभ अपनाक ेँ बंजारा  किैए, अपन \nभाषाक ेँ बंजारा  भाषा  किैए। मुाँिपर हगदरमारा  कहि कऽ देन्खयौ, झगिे  \nकऽ लेत।  बंजारा  सभ ऐ हवश्वक ेँ नीक आ खराप  द्वारा संचाथलत  मानै   4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछथथ।  \nनग्र सभमे  क ं गला -क्षभखमंगाक मोिल्ला  बथस गेल  छै, ऐ मोिल्लामे  \nजाहत-पाहत नै छै। थसमरा  ल ग  बिका िेण्िबला बस्ती छै बंजारा  सभक, \nसुखेंतमे।  बनैए उजरैए।  सतार  सभ मधेपुरसाँ पूब दक्षिण दुआलकक  \nदस्थक्खन करिरामे  आ िटियामे रिैए। तीर -धनुषमे  माहिर संथाल  सभ। \nसुभाष  चन्द्र यादव मैथथली  लोककथा  'एकिा थचनमा  खेथलऐ  र ओ भइया' \nक े र सम्बन्धमे  थलखै  छथथ  -\"मनुस्मृहत  मे  किल  गेल  छैक जे चुपचाप \nककरो  फ ू ल तोहि लेब  चोरर  नहि िोइत छैक। ; तहिना ककरो  एकिा चीन \nखा लेब  कोनो अपराध  नहि भेल।  इएि कथाक  आत्मवाचन थथक।  कथा  \nई प्रहतमान उपस्थित करैत  अथछ जे सभक जीवक मोल  बराबर  िोइत \nछैक । असिाय आ हनधुनो केँ जीबाक अमधकार  छैक। एहि संसार  मे  \nओकरो  लेल  एकिा स्पेस (जग ि) िेबाक चािी।\" ई मनुस्मृहत  एक ठाम  \nएिेन सहिष्णु अथछ, एकर  पाठ आधुहनक हवमध र् ब्दावलीसाँ युक्त अथछ, \nलगैए  जेन हवमधक दृमष्टसाँ कोनो गैप  नै छै, मुदा  ओत्तै हकछ ु क्र ू र ग प सेिो \nघोथसया देल  गेल।  \nवेदक हवदेर्ी  भाषा  अनुवाद सभमे  ऋहषक  नाम  ििा देल  गेल , मुदा  मूलमे  \nअखनो भेि जायत। वैटदक रष्टा  ताँ स्त्री आ र्ूर  ऋहष  सेिो छथथ , तखन \nर्ूर  आ स्त्रीक हवरुद् ध रचना  के घोथसयेलक ? जे र्ूर  ऋहष  कवष  ऐलूष  \nवैटदक ऋचाक रष्टा  छथथ , जे महिला  अपाला  वैटदक ऋचाक रष्टा  छथथ , \nसे कात-करोिमे हकए ठाि रहितथथ? मुदा  वेदमे  ऋहष , देवता आ छन्द्द \nयएि तीनिा र्ब्द  सभ सूक्त क्रमांकक संग  भेित, रष्टा  िम  अिााँ किै \nथछयन्न्द्ि, मुदा  तकरो  दुरुपयोगक  प्रयास भेल।  वैटदक ऋहष  स्वयंक ेँ आ \nदेवताक ेँ सेिो कहव किै छथथ।  सम्पूणु वैटदक साहित्य ऐ कहव चेतनाक \nवाङ्मय मूर्त्तिं अथछ। ओतऽ आध्यात्म चेतना, आमधदैवत्वमे उत्तीणु भेल  \nअथछ, एवम्  ओकरा  आमधभौहतक भाषामे  रूप  देल  गेल  अथछ। ओना \nओइ समएमे  सेिो सम्म्मथलत  रूपेँ साल  भरर  ऋचा पाठ करैबलाक ेँ \nपाजुन्द्यक स्वागतमे  िरु-िरु करैबला  बेङ-मण्िूक सन हवर्ेषण  अथवुवेदमे  \nदेल  गेल  छै। माने  गायनमे  असिमहतक स्वरक स्वीक ृ हत छलै।  ऋगवेदमे   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 5 \nसेिो मण्िूक गान  छै। मन्द्त्राथुमे मिर्षिं पतंजथलक  वैज्ञाहनक मन्द्तव्य \n'यच्छब्द आि तदस्माक ं प्रमाणम् ' अथाुत्  जे र्ब्द  आहक मंत्रक पद \nकिैए, सएि िमरा िेतु प्रमाण अथछ- एकर  अथु  बादमे  जा कऽ वेदे प्रमाण \nअथछ- से कोना भेल  से नै जाहन। िमरा लेल  ताँ मंत्रक ऋहष , छथथ , देवता \nछथथ , दुनू कहव छथथ  सूक्तक लेखक , आ सएि िमरा लेल  प्रमाण अथछ। \nजनक सिस्र गाय  क े र र्तु  पर  र्ास्त्राथु  राखलन्न्द्ि। याज्ञवल्क ्य गाय  \nसभक ेँ रोमम  हबदा िोइपर छला  आहक गागीक  प्रश्न र्ुरू।  याज्ञवल्क्यक \nउत्तरपर ओ प्रहतप्रश्न पूछऽ लगली।  याज्ञवल्क्य बजला - अिााँक माथ  ने \nभंगा  जाय, माथक  कइएक फााँक ने भऽ जाय प्रश्न पूथछ-पूथछ। मुदा  गागी  \nतइयो पुछलन्न्द्ि- सम य काल  ककर  अधीन। याज्ञवल्क्य बजला - \nअिरक। \nजखन साहित्य अकादेमी  द्वारा मान्द्यताप्राप्त कथथत  थलिेरेरी  \nएर्ोथसयेर्न  चेतना सममहतक  पहत्रकाक सम्पादक आइयो लेखमे  \nब्राह्मणवादी संस्कारक अन्द्तगुत जोि-घिाव करै  छथथ।  \"पचपहनया \nमैथथली \" मे  सुभाष  चन्द्र यादव ऐ सम्पादक मिोदयक हवषयमे  थलखै  \nछथथ - \"िॉ. रमानन्द्द झा  'र म ण'अपन नोिबुक मे  टिपने छलाि-'ब्राह्मण \nकिैत छथथ  सोइत छी, सोल्िकन किैत अथछ बाभन छी। िम  की किी \nजे की छी?' एहि िीप मे  सोल्िकन लेल  जे हनरादर  व्यक्त भेल  अथछ, से \nआर  हकछ ु नहि; जातीय हवद्वेष आ घृणाक भाहषक  अक्षभव्यस्थक्त थथक। \" \nयएि हवषय  िम  मिेन्द्र मलंहगयाक  नािक सभमे  प्रयुक्त अिी तर िक \nर्ब्दावली  पर  उठबैत र िल  छी, मुदा  हुनकर  जाहतवादी रंगमंच  कोनो \nहनर्ांमे  मातल  अथछ आ दोसरक  भावनासाँ ओकरा  कोनो म तल ब नै छै। \nमुदा  जखन बीसम  र्ताब्दीमे  साहित्य अकादेमीक  पोथीमे  लोररकपर  \nमैथथली  आलेखमे  एकिा सज्जन थलखै  छथथ  जे ब्राह्मणपर  कएल  र्ूरक  \nअत्याचारक हवरुि लो ररक  ठाि भेलाि, रमानन्द्द झा  'र म ण' आ \nमलंहगयाक  िाल देखबे क े लौं तखन हिनकर सभक मनथस -पूवुज \nअकबरकालीन  तुलसीक ेँ की दोष  देल  जाय! जेना हवष्णु र्माु  पंचतंत्रक \nकथा  किैत-किैत स्त्री आ र्ूरक  पाछााँ अकारण  क्र ू र भऽ जाइ छथथ  सएि \nिाल राम  चररत  मानसक  अथछ। पंचतंत्रमे न्खस्सा सभ नीक छै मुदा  स्त्री \nआ र्ूरक  पाछााँ हवष्णु र्माु  पहि जाइ छथथ , से एकर  पुनलेखन  नारायण   6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपस्थण्ित क े लहन, ओिी सभ न्खस्साक ेँ, हितोपदेर् नामसाँ। आ हितोपदेर् \nबेसी व्याविाररक अथछ, ताँ की रमानन्द्द झा  'र म ण' आ मिेन्द्र मलंहगया  \nमाफी  मंगताि  आ अपन रचना  सभक पुनलेखन  करता ? पुरुष  परीिाक \nअनुवादक उपयुक्त िलपर  ई टिप्पणी करता  जे संस्क ृ त आ अविट्ठ \nबला  हवद्यापहतक जखन राजाक  प्रर्स्स्त-पाठमे  पुनः-प्रात भेल  छन्न्द्ि \nतखन की हुनकर  ई साधांर्  छन्न्द्ि जे ओ राजपूतनीक  चररत्रक हवषयमे  \nग ल त बात थलखता  आ ई समस्त काज जाहतवादी थलहपकारक  हकरदानी  \nअथछ? पुनः हितोपदेर्मे  नारायण  पस्थण्ित किै छथथ : \nआिार हनरा  भय मैथुनं  च सामान्द्यमेतत् पर्ुक्षभनुराणाम्  । \nधमो  हि तेषाममधको  हवर्ेष : धमेण  िीनाः पर्ुक्षभः समानाः  ॥ \nआिार, हनरा , भय आ मैथुन  ई मनुक्ख आ माल -जालमे  एक्क े र ङ \nिोइए।  मनुक्खमे  हवर्ेष  खाली  धमु  अथछ नै ताँ ऐ साँ हविीन ओिो माले -\nजाल  सन अथछ। \n२  \nअन्द्तजाुल भेल  साइबर  स्पेस। \nमुदा  खतरा  ओत्तौ अथछ, वाइरस , स्पैम, मालवेयर , स्पाइवेयर, ट्रोजन \nिॉसु आ वॉमुक  खतरा।  \nवाइरस  अथछ रक्तबीजी, अपने ई एकसाँ दोसर  प्रोग्राम बिार करैए , ओना \nईिो अपने अथछ प्रोग्राम।  थसस्िम, स्िील्थ, फाइल  आ पोलीमॉर्फिंक \nवाइरस  एकर  प्रकार  भेल।  \nवॉमु  सेिो वाइरस  सन प्रोग्राम अथछ जे नेिवक ु साँ पसरैए।  \nट्रोजन िॉसु बिे कलामी , लागत  जे कर त ईर  घािक काज मुदा  कऽ देत \nवीर  घािक काज।स्पाइवेयर अथछ जासूस जे व्यस्थक्त बा संगठनक  \nजासूसी करैए।  मालवेयर  अथछ ऐ सभकक माने  वाइरस , वॉमु , स्पाइवेयर  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 7 \nआ ट्रोजन िॉसुक सम्म्मलन  जे नेिवक ु क कम्प्यूिरक ेँ नुकसान पहुाँचाबैए। \nकोनो फ े क चीजक ेँ हकनबाक-बेसािबाक लेल  अज्ञात लोकक ेँ पठाओल  \nबेहिसाब ई-पत्र भेल  स्पैम। \nएण्िी वायरस  ऐ सभपर  लगाम  लगबैए।  फायरवाल  िैकर बा क्र ै कर \nसभक ेँ अिााँक क ं प्यूिर बा नेिवक ु क पर  आक्रमण बा अमधकारक ेँ \nरोकबालेल  हकलाक  देबार  अथछ। \nआ अन्द्तमे िम र  एथथकल  िैकर, जे अथछ िैकर बा क्र ै कर सभक बाप, जे \nअिााँक भलाइ  लेल  अिााँक एण्िीवायरस आ फायरबालक ेँ तोिबाक \nप्रयास करैए , आ जाँ से भऽ गेलै  ताँ एण्िीवायरस आ फायरबालक ेँ आर  \nमजगोता  करैए  नीक प्रोग्राममिंगसाँ आ तखन फ े र अिैक करैए।  बुद्धझयौ \nमॉकहिल  करैए।  \nएकिा अपन छहव बनाउ, जकरासाँ नीक लोक  प्रेम करैए  आ जे योग्य \nअथछ कमुठ  अथछ। \nमुदा  जेना जेना अिााँ आगााँ बिब, सम य बीतत िमरा सभमेसाँ बहुतक  \nअपन मोनक  छहव दूहषत  िेबऽ लागै  छन्न्द्ि आ से िोइए ओइ ग प सभपर  \nध्यान देलासाँ जे दोसर  िमरा हवषयमे  की सोचैए बा बाजैए। मुदा  ओ अपन \nछद्म ज्ञान बा कहियो काल  नीको ज्ञान बा कहू  जानकारी  ताँ दऽ सक ै छथथ  \nमुदा  की ओ िम र  अपन छहव बा योग्यता िमरा दऽ सक ै छथथ , नै वरन्  \nओ बेर्ीकाल  तकर  उनिा करै  छथथ।  माता -हपता आ थर्िक सेिो कखनो \nकाल  अनायास ऐमे  सम्म्मथलत  भऽ जाइ छथथ।  संगी -साथी , सर -समाज  \nआ सम्बन्धी सेिो। ओ कम  बा बेर्ी  सुन्द्दर अथछ, ओकर  गक्षणत ओइ \nबच्चासाँ नीक-अधला  छै, ओइ तेज बा बुिबकक ेँ दोस्त बनाउ बा नै \nबनाउ, ओकरे  दुआरे  िम  सभ द्धजतलौं बा िारलौं। हुनकर  हक्रयाकलाप  \nआ बोल  ई सभ करैए , मुदा  से तखने िएत ने जखन अिााँ तइपर  कान-\nबात देबै। \nसफलता  जे वास्तवमे सफलता  िोइ, हबनु कम्प्रोमाइजबला  सफलता , \nतइसाँ अिााँक आत्महवश्वास आगााँ बित। असफलता  लोकक ेँ ितोत्साहित  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतखने कर त जखन ओ वास्तवमे असफलता  िोइ। जेक्स िेरीिाक \nहवखण्िनवाद कतेक साहित्यक ेँ नीचााँसाँ ऊपर  ल ऽ गेल  आ कतेक केँ \nऊपरसाँ नीचााँ। ताँ चोरर  कऽ कय रचनात्मक  साहित्य थलखब  आ तइपर  \nममर्ेल  फोकोक हिसीप्लीनरी इंस्िीट्यूर्न  सभसाँ \nपुरस्कार लेब  मूल्य  लेब  सफलता  भेल  आहक सफलता ? आ सुभाष  चन्द्र \nयादव सन सुर्ील  सन द्धजनगी भरर  अिनाइ आ तकर  मूल्य  चुक े नाइ भेल  \nसफलता  आहक असफलता ? \nताँ अपन आत्महवश्वास बनेने रहू , अनुर्ासन  अहिग राखू।  योग्यतामे  \nसभटदन वृद्धि करैत  रहू , जे एक टदन एिेन बीतय जे अिााँक योग्यतामे  \nकोनो वृद्धि नै भेल  ताँ बुझू  ओ टदन बबाुद भऽ गेल।  आ स्थितप्रज्ञ बनू, \nआत्महवश्वास राखू।  आ जाँ अिााँमे ई सभ गुण  अथछ ताँ अिााँ समानान्द्तर \nधाराक  लोक  छी, अिााँक स्वागत अथछ। \nभोरे  सकाले  उठू, घर क काज सेिो करू , ऐसाँ अिााँ जबाबदेि आ \nआत्महनभुर  भऽ सकब। समस्या एलापर  सिायता मांगैसाँ लाज  नै करू  \nआ दोसराक  समस्यामे  दोसराक ेँ सेिो सिायता करू।  र्स्थक्तर्ाली  \nदुश्मनक सोझााँ ठाि भेनाइ कटठन अथछ, ऐ लेल  चािी सािस, नीक-\nअधलाक  फररच्छ दृमष्ट आ सत्य, आ अन्द्यायक न्खलाफ कखनो िथथयार \nनै राखू।  थचथचयेलासाँ हकयो नै सुनत, कऽ कय देखाउ, कन्नारोिि आ \nउपरागा -उपरागीसाँ हकछ ु नै िएत, कऽ कय देखाउ, जे भाषण  दै छी से \nकरबो  करू।  \nअन्द्तजाुलपर सेिो बहुत  रास  खरा  छै, ने फ े क न्द्यू बनाउ नहिये पसारू , \nअन्द्तजाुलक अपराधी  सभसाँ बचू। \nअपनासाँ कमजोर  आ छोिक ेँ िराउ नै, ओकरा  प्रताररत नै करू , जे हकयो \nअिााँ संग  ई करैए  तकर  न्खलाफ थर्काइत  करू।  \nजयपुर -फ ु ि (नकली  पएर ), कम  धुाँआ बला  चुल्िा सन समानान्द्तर \nसाहित्य सेिो अन्द्वेषण, हनष्काम  कमु  आ हबनु पाइ/ पुरस्कारक लालचक   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 9 \nकएल  जा र िल  अथछ ज इसाँ िम  सभ नीक समाज  बनाबी आगााँ बिाबी। \nसभमे  हकछ ु ईल म  िोइ छै, जेना हपपिी बजेबाक ईल म । जाँ हवश्वास नै \nहुअय  ताँ ओइमे  फ ू हक कऽ देन्खयौ। ओइलेल  कएक बखुक प्रथर्िणक \nआवश्यकता िोइ छै। तहिना लोक  नृत्य, नाचमे  सेिो छै आ लकिी आ \nमाटि सम्बन्धी ईल म  सेिो छै। ओइ कलाक  सम्मान  करू।  \nओिी हवकासक स्वागत करू  जइसाँ पयाुवरण  नष्ट नै िोइत अथछ, जतेक \nगाछ  कािै छी तइसाँ दस गुणा  गाछ  रोपू।  \nअसग र  काज करैमे  िर  लागैए , छोिोसाँ छोिो काज? मुदा  से सभ काल  \nनै भेित, सभ काल  ने संगे  भेित ने समथुने।  \nभूत केँ हबसरर  जाउ, ई नीक हुअय  तखनो, बा अधला  हुअय  तखनो। \nहकछ ु संगी  साथी  आ संगठन  अिााँक ेँ दुखी करै  छथथ , तामस  उठबै छथथ , \nितोत्साहित करै  छथथ , हुनका  हबदा करबाक  सम य आहब गेल।  नीक टदन \nअखनो आबैबल  अथछ, अधला  सम य कहियाधरर चल त। अधला  समयमे  \nसीखल  थर्िा दूरगामी  िोइत अथछ जइसाँ िम  अपन गलती  नै दोिराबी। \nकाजक बीच हवराम  दऽ थचन्द्तन कर ब सेिो आवश्यक, गाम , सर -क ु िुम, \nदोस-मिीम  ओइठाम  एनाइ-गेनाइ  सेिो आवश्यक। \nहबिाररक बाद पहनसोखा देखबा लेल  तैयार  रहू।  सभ टदन िएत जादू। \nआ से िएत जखन अिााँ सभ टदन कोनो ने कोनो एक्को गोिेक सिायता \nकरी।  सदा अपन हवचारक ेँ थलन्ख कऽ जमा  करैत  रहू।  जलखै  हबनु नागा  \nक े ने करू , सात-आठ घण्िा सूतू, भोजन एिेन करू  जे र्रीर  लेल  \nस्वास्थ्यकारी हुअय।  मोन  तैयो उचिऽ लागय  ताँ ध्यान लगाउ , थचत्र बनाउ, \nपढ़ू, संगीसाँ ग प करू , घूमू  हफरू , संगीतपर  नाचू। \nजीवन अमूल्य  अथछ, एकर  सभ िणक प्रहत सम्मान  राखू।  हबनु \nथर्काइतक  मेिनहत करू  आ से तखन ताँ आरो  करू  जखन ऐसाँ \nअसफलता  प्राप्त हुअय।  देखल  सपना माने  लक्ष्य टदस सभ टदन एक \nिेग, आ ओ जाँ मनोरंजक  लागय  ताँ बुझू  जे अिााँ समानान्द्तर धाराक  लोक   10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछी, अिााँक स्वागत अथछ। \nकठिाँसी, आाँन्ख धरर  नै गेल , तामसक ेँ नुक े बा लेल , ई खुर्ी  नै देखेलक , \nई िास्यकक्षणका सुनलाक  बादक िास्य िाँसी नै छल , ई दोसराक ेँ संगी  \nबनाबैबला  ओकरा  हवश्वास टदआबैबला  जे ओ िमरा लेल  खतरा  नै अथछ \nसे िाँसी नै छल । वृि आ बेमारक  सिायता करबाक  चािी, युि आ \nप्राक ृ हतक आपदासाँ प्रभाहवत लोक  आ देर्क  मदहत  करबाक  चािी, ई \nकहियो हनरथुक  नै िएत। अिााँक सोझााँ स्पष्ट लक्ष्य िेबाक चािी, पररश्रम  \nआ लगनसाँ ओ प्राप्त सेिो िएत। अन्द्यायी आ कष्ट पहुाँचेहनिारक प्रहत \nबजनाइ सीखू, मानवताक  प्रहत हनष्काम  भावसाँ सेवा क े हनिारक प्रहत \nक ृ तज्ञ िौ। टदव्यांग लोकक  प्रहत िमरा सभक ेँ ध्यान राखबाक  चािी, \nहुनका  प्रहत संवेदनर्ील  रिबाक चािी। टदव्यांक लोक  टदव्यांगताक \nअलाबे  सेिो बहुत  रास  गुणसाँ हवभूहषत  छथथ , िमरा से देखबाक चािी, \nआ हुनका  अपन अमधकार  भेिहन तइमे  संग  देबाक चािी। हवश्व स्वास्थ्य \nसंगठनक  अनुसार  हवश्वमे पन्द्रि प्रहतर्त  लोक  टदव्यांग छथथ।  भारतमे  \nपहिल बेर  २००१ मे  टदव्यांग लोकक  गणना  भेल  जे मात्र २.१ प्रहतर्त  \nअथछ, ई प्रहतर्त  हवश्वास योग्य नै अथछ। सिकमी, संगी  साथी  सन \nबनबाक द्वाब अिााँपर सटदखन र ित, मुदा  अिााँ ओइ दवाबमे  नै आउ। \nअपन व्यस्थक्तत्व हवकथसत करू।  \nिाँसी-ठट्ठा लेल  अपन जान गमेनाइ  नीक ग प नै। \nखेतमे  रसायहनक  पदाथु  वातावरणक ेँ दूहषत  करैत  अथछ। जैहवक पदाथुक  \nउपजा हबनु रसायहनक  पदाथुक  िोइत अथछ, ई बेर्ी  स्वस्थ्यकारी आ \nचििग र  िोइत अथछ। \nद्धजनकामे आत्म-सम्मानक  भाव कम  छन्न्द्ि ओ नीक अनुभव करै  लेल  \nदोसराक  मान्द्यताक आवश्यकता पिैत अथछ। फ े सबुकपर पोस्ि कऽ कय \nला इक गानैबला  लेल  ई ग प अथछ। कतेक घिना घटित भेल  अथछ जइमे  \nसेल्फी  लै  काल  व्यस्थक्त खधाइमे  खथस पिलथथ , छातसाँ खथस पिलथथ  \nआ मृत्यु भऽ गेलन्न्द्ि। िाँ मुदा  सेल्फी  क े र प्रयोग अिााँ नीक उद्देश्य जेना \nबेिी संग  सेल्फी  आटदक रूपमे  कऽ सक ै छी।    विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 11 \nसम यक मित्व बुझू , फालतू  सभा सममहत , खास कऽ प्रहतहक्रयावादी \nसममहत -संिा अिााँक बहुत  सम य खराप  कऽ सक ै त अथछ। कखनो \nहनयत समयसाँ नै पहुाँथच सकी ताँ दुख व्यक्त क े नाइ नै हबसरू।  पाइ िमरा \nसभक ेँ प्रक ृ हतसाँ दूर  कऽ देने अथछ। कनािाक मूल इण्डियन अबेनाकी \nकबीला जे हुनका सभ लेल आरक्षित ररजवक ओिानाकमे रहैए \nपयाकवरणक लेल कतेक सुन्दर सुन्दर लोकोण्तत बनेने असछ  'तखन \nजखन आखखरी गाछ कटट जायत , आ सभ धारमे माहुर दऽ देल \nजायत , तखन जखन गोट -गोट मााँछ अहााँ मारर देब, तखने अहााँ बूजि \nसकब जे अहााँ पाइ नै खा सक ै  छी। ' \nसामान्द्य जीवन जीबू जइसाँ पयाुवरणक ेँ नुकसान नै िोइ, प्रक ृ हतसाँ जुहि \nकऽ रहू।  \nएक दोसरासाँ ममथल  जुथल  कऽ रहू , मनुक्खे िा नै, माल -जाल , थचिै \nचुनमुनी , सभसाँ, प्रक ृ हतसाँ धारसाँ। \nआ से जाँ अथछ ताँ बुझू  जे अिााँ समानान्द्तर धाराक  लोक  छी, अिााँक \nस्वागत अथछ। \nहकयो सम्पूणु नै िोइए मुदा  नीक बनबाक प्रयास ताँ क ै ये सक ै छी। िमरा \nसभक ेँ सत्यवादी, इमानदार  आ दयालु  बनल  रिबाक प्रयास करबाक  \nचािी। ई संसार  रिबा योग्य एकिा नीक िान बनल  र िय तकर  प्रयास \nसभक ेँ करबाक  चािी। \nिमरा सभक ेँ खूब पिबाक चािी, नव नव चीज थसखैत रिबाक चािी। \n3 \nParallel Literature in Maithili and Videha \nMaithili Literature Movement \nPseudo-criticism in Maithi li and the case of \nKamalananda Jha  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nThe title of Kamalanand Jha's book \"Maithili Novel: \nTime, Society and Questions\" (2021) is misleading. \nIt is a collection of some syndicated so-called critical \narticles on some of his caste novelists. The 263-page \nbook ca n only be sold in hardbound to libraries \nwhere it will rot. Here is a correction, a non -caste \nwriter's work, i.e., Subhash Chandra Yadav's novel \n'Gulo', has been dealt with by him in two lines, of \ncourse without reading it. I am presenting those \ntwo lines here for your entertainment. You must \nhave read Gulo, if you haven't already, read it first \nbecause then you will have a more entertaining \nexperience. Gulo is available on Videha Archive with \nthe permission of Subhash Chandra Yadav at this \nlink http://videha.co.in/pothi.htm. \n\"The weakness of the novel is the author's political \nbias. The partisanship towards a particular politics \ndoes not do justice to the work.\" \nIn a novel where politics is not remotely involved , \nthere is no question of 'political bias and \npartisanship of a particular politics'. Dhumketu and \nYatri used political bias or partisanship. Subhash \nChandra Yadav's 'Vote' which came out in 2022 and \nis available with permission of Subhash Chandra \nYadav on  Videha Archive at this \nlink http://videha.co.in/pothi.htm, is on politics but \neven there Subhashji's enchanting style obviates \nthe need of any political bias... Read my book 'Nit \nNaval Subhash Chandra Yadav' which is available at  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 13 \nthis link http://videha.co.in/pothi.htm. On the other \nhand, Mr Kamlanand Jha sounds like a \nspokesperson of some political party or a casteist \norganisation rather than a literary critic. \nKamalananda Jha's Brahministic bias against \nSubhash Chandra Yadav is an alarm bell. The \nparallel stream is conscious of how Kamalananda \nJha takes the leftist stance to promote Brahminism \nand wants to sacrifice social justice. In his biodata, \nhe proudly mentio ns the Maithili translation \nassignment bestowed on him by the Sahitya \nAkademi, and this assignment was allotted to him \nnot on account of merit but solely on the ground of \nhis caste title and in lieu of these deeds. For people \nlike him, Maithili -related wor k is merely a line in \ntheir curriculum vitae, but it is a question of life and \ndeath for the people of the parallel stream. Why did \nI call Kamalananda Jha a pseudo-critic? Because he \nis a pseudo -critic. He writes: \"After nearly a \nhundred years of journey, Gaurinath is credited \nwith writing a dignified novel on the dreams, \nstruggles and ironies of inter -caste marriage. So, \ndid Kamalananda Jha take away this credit from \nSushil? Is this the culmination of the arrogance of \nhis Brahministic upbringing (\" Through my whims \nand fancies I can place some literature on top and \ncan downgrade some to the bottom\") or is this the \nevidence of his lack of study? Let me take you away \nfrom the selfish world of Kamalananda Jha, away \nfrom deception and disguise to the sincere world of \nSushil's magical literature. Welcome to the world of  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nSushil's literature. Here is Sushil's 'Gambali' (1982) \nwhich is now available in the Videha Archive at the \nlink http://videha.co.in/pothi.htm. In the first line of \nthis novel, even before the novel  begins, Sushil \nwrites about the novel 'Gambali': \"In support of \nwidow marriage and inter -caste marriage\" and \nhere begins the novel. The death of a village woman \nand then the trouble ensues, who will cremate this \nvillage woman? Brahmin community or Yadav \ncommunity of the village? Dinesh Kumar Mishra's \n'Dui Patan Ke Bich Me' is a historical biography of \nthe Kosi River. He has also written historical \nbiographies of other rivers of Mithila like 'Bandini \nMahananda,' 'Bagmati Ki Sadgati!', 'Dui Patan Ke \nBich Me. .. (Story of the Kosi River)', Na Ghat Na \nGhar, Kamla River, 'Bhutahi River and Technical \nHerbalism', The Kamla River and People on \nCollision Course, Bhutahi Balan - Story of a Ghost \nRiver and Engineering Witchcraft, Refugees of the \nKosi Embankments. Pankaj Jha Parashar, a member \nof the Maithili Advisory Committee of the Sahitya \nAkademi, Delhi has plagiarised paragraph after \nparagraph from his books and has published a \nnovel in Maithili in his name, which pseudo -critic \nKamalananda Jha mentions as research of this thief \nauthor Pankaj Jha Parashar! Let me clarify here that \nboth the thief writer and the pseudo-critic are in the \nHindi department of Aligarh Muslim University. This \nresearch is done by Dinesh Kumar Mishra, who is a \ngraduate of IIT, Kharagpur in Civi l Engineering (in \n1968) and M. Tech in Structural Engineering (in  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 15 \n1970) and is qualified for that research. In Hindi, the \ncut-off for admission is the lowest across \nuniversities, otherwise, Kamalananda Jha would \nhave known that this research could be done by a \ncivil engineer only. The Hindi original and Maithili \nscreenshots are attached below. Dinesh Kumar \nMishra is not from Mithila, but he has authored the \nstory of all the streams of Mithila. We are grateful \nto him, and the people of Mithila will remain \nindebted to him for this. This thief writer Pankaj Jha \nParashar is a habitual offender. More than a decade \nago he found a saviour in Mr Taranand Viyogi who \nwrote that he (thief writer Pankaj Jha Parashar) gets \ninfluenced involuntarily stole others' material in his \nworks. Now he has found another saviour in \nKamalananda Jha. The parallel stream is conscious \nof how Kamalananda Jha takes the leftist side to \npromote Brahminism and wants to sacrifice social \njustice. Communism has suffered a lot from people \nwho beca me communists to escape the land \nceiling. \nAll books by Dinesh Kumar Mishra are now \navailable in the Videha Archive with his permission: \nhttp://videha.co.in/pothi.htm \nLet us recall here that when Bill Gates was asked \nwhether he was delaying the introduction of the X -\nBox in India for fear of piracy. His answer was \nMicrosoft never delays the launch of products for  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nfear of piracy. We will continue enriching Videha \nArchive ( http://www.videha.co.in/archive.htm ), \ndespite such risks because not all the fish in the \npond rot by some rotten fish in parallel streams. \nThe fishermen here have been and will continue to \nremove such rotten fish. \nThe final blow to syndicated pse udo-literary \ncriticism in Maithili. \nOriginal Dinesh Kumar Mishra  (Dui Patan Ke \nBeech Me... 2006): It is noteworthy that between \n1923 and 1946, 5,10,000 people died of malaria, \n2,10,000 from Kala Azar, 60,000 of Cholera and 3,000 \nof smallpox in the Kosi reg ion (783,000 total \ndeaths). \nThief Pankaj Jha Parashar (Member of Maithili \nAdvisory Committee of Sahitya Akademi, \nDelhi) [Jalpranthar 2017 (p. 103)]: \n \nOriginal Dinesh Kumar Mishra  (Dui Patan Ke \nBeech Me... 2006): On the Kosi River in Bihar, India, \na dam wa s built by King Laxman II in the 12th \ncentury and for this, he received the title of 'Bir' \nfrom the people and the embankment of the river \nwas called 'Bir Dam' The remains of this \nembankment are still visible in Supaul district, \nabout 5 km south of Bhim Na gar. Dr Francis \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 17 \nBuchanan (1810-11) speculated that the dam must \nhave been an outer wall built to protect a fort as it \nstretched over a distance of 32 kilometres from \nTilyuga to its confluence on the western bank of the \nDhaus river. Dr W.W. Hunter (1877) di d not agree \nwith Buchanan's contention that the dam was the \nprotective wall of a fort. Quoting locals, Hunter \nbelieved that most people did not consider it a \nfortress wall and according to him it was something \nelse but he was not in a position to say anything. Yet \nthe common impression is that it must have been \nan embankment built along the Kosi River to \nprevent the river's current from sliding westwards. \nPeople also said that it seemed that the \nconstruction of the embankment had suddenly \nstopped. \n \nThe pseu do-critic Kamalananda Jha's  saviour of \nthe habitual offender thief Pankaj Jha Parashar \nquoted the plagiarised work as follows: ( Maithili \nNovel, Time, Society and Questions pp. 257-258):  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n  \n \nThief Pankaj Jha Parashar (Member of Maithili \nAdvisory Committee  of Sahitya Akademi, \nDelhi) [Jalpranthar 2017 (p. 31)]: \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 19 \n \nOriginal Dinesh Kumar Mishra  (Dui Patan Ke \nBeech Me... 2006): A glimpse of the horrors of the \nKosi River can be seen in the event when the army \nof Feroz Shah Tughlaq returned to Delhi from \nBengal. It is said that when the troops of the Sultan \nreached the banks of the Kosi, they saw that on the \nother side of the river, the troops of Haji \nShamsuddin Ilyas were waiting, ready for a battle. \nThis was the same Haji Shamsuddin who founded \nthe cities of Haji pur and Samastipur. Feroze's \ntroops were stranded on the banks of the Kosi \nsomewhere around Kursela. The speed of the river \nwas preventing them from moving forward. It was \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nfinally decided to proceed northward along the \nriver and to locate the water where it was navigable. \nThe troops of the Sultan went up about a \nhundred kos and crossed the river near Ziaran, \nsituated at the same place where the river \ndescended from the mountains into the plains. The \nriver was thin, but the flow was so fast that heavy \nstones weighing five hundred manas were floating \nlike straws in the river. On either side of the river \nwhere it was found possible to cross it the Sultan \nerected a row of elephants, and ropes were hung in \nthe bottom row so that if a man loses control he \ncould be  rescued with the help of these ropes. \nShamsuddin never thought that Sultan's troops \nwould be able to cross the Kosi and when he came \nto know that Sultan's troops had managed to cross \nthe Kosi, he fled. \nThief Pankaj Jha Parashar (Member of Maithili \nAdvisory Committee of Sahitya Akademi, \nDelhi) [Jalpranthar 2017 (p. 105)]:  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 21 \n \n(More screenshots will be updated at this \nlink http://www.videha.co.in/investigation.htm  so\non.) \n4 \nParallel Literature in Maithi li and Videha \nMaithili Literature Movement \nनारायण  यादवक पााँचिा लघुकथापर  िम र  टिप्पणी \nFive Short Stories by Sh. Narayan Yadav \nSh Narayan Yadav has adjudged the following five \nshort stories as his best:  \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nThe New Daughter-in-Law (Navki Putohu) \nCommunal Harmony (Sampradayik Swabhav) \nThe Life of a Woman (Kanyak Jingi) \nThe Change of Heart (Hriday Parivartan) \nThe Village Unity (Gamak Ekta) \nThe New Daughter -in-Law (Navki Putohu): The \nstrength of this short story lies in the description of \nvillage life, and how every member contributes to \nearning a livelihood . But the whole harmony gets \ndisrupted with the arrival of a new daughter-in-law, \nthe wife of Anand.  Anand's wife Sulekha is from an \nupper-class family and does not understand the \npains of her mother -in-law Radha. But when \nRadha's Younger son Suresh gets married and his \nwife Roshni, who is literate, comes to this family, \neverything gets in order. \nCommunal Harmony (Sampradayik Swabhav) is a \nstory of how Rehman and Prakash's friendship \nmoves forwards creating an atmosphere of \nharmony in the two communities. It may be treated \nas children's literature wherein a sensitive matter \nhas been treated aptly. \nThe Life of a Woman (Kanyak Jingi) tells the story of \nKusum and the protagonist. But when the \nprotagonist revisits her village after a long time he \nsees a widow who tells him that she is Kusum.  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 23 \nThe Change of Heart (Hriday Parivartan) is a story \nof a mother and his son. After the death of her \nhusband, she goes to Patna accompanied by his \nson. The respect that her husband had in the hearts \nof his students makes her s on repentant of his \nbehaviour. \nThe Village Unity (Gamak Ekta) is a story of a flood-\nravaged village life interspersed with the delivery of \na baby by Mala. The whole village strengthened the \nRing Dam and later admitted her to a hospital. \nYou may find references to opposition to intra-caste \nmarriage as regressive, (Navki Putohu - Both were \nfrom the same case. They hated inter -caste \nmarriages), but the strength of Narayan Yadav lies \nin the description of life around him. His delicate \ntreatment of communal harmo ny, community \nliving, and depiction of unity in the village as well as \nin families overpowers everything. \n५ \nसंजू दास जीक थचत्रकलापर बिस चथल रिल अथछ। हकछ ु  गोिे एकरा \nअश्लील माहन रिल छथथ ताँ हकछ ु  गोिे एकरा कलाक स्वतंत्र िेबाक \nपररचायक मानै छथथ। हवदेि दूनू पिसाँ िाइप कएल आलेखक अपील \nकऽ रिल अथछ, आलेख तथ्यपरक िेबाक चािी। व्यस्थक्तगत लगाव बा \nदुश्मनी बला आलेख नै हुअय। अपन  आलेख \neditorial.staff.videha@gmail.com पर सेिो पठाउ। \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 25 \n१.२.अंक ३६३ पर  टिप्पणी \nअंक ३६३ पर टिप्पणी \nआशीष अनचिन्द्हार \nहनत नवल  टदनेर्  क ु मार ममश्र पिलहुाँ आ एहि संदभुमे  िम  अतबे किब \nजे तारानंद  हवयोगी  वा कमलानंद  झा  सन प्रबुि लोक  आगुओ  पंकज \nपरार् र  एवं ओिने साहिप्त्यक चोरक  संरिणमे  अहबते रिताि। कारण  ई \nजे ई प्रबुि लोक  सभ सेिो ओिी मानथसकता  क े र छथथ।  \n \nहनत नवल  सुर्ील  सेिो पिलहुाँ। मैथथली  उपन्द्यासक िेत्रमे ई आलोचना  \nएकिा ररकािु कायम  कर त से उम्मेद  अथछ। ओना एहि आलोचनासाँ ई ताँ \nसाहबत भइए गेल  जे मैथथलीक  आने िेत्र जकााँ मैथथली  उपन्द्यासमे \nकलकत्ताक एिन योगदान  छै जे सभसाँ अल ग  आ बोल्ड छै।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१.हनत नवल  टदनेर्  क ु मार ममश्र (लेखक  गजेन्द्र ठाक ु र) \n२.२.हनत नवल  सुर्ील  (लेखक  गजेन्द्र ठाक ु र) \n२.३.मिाकान्त प्रसाद- बीिहन कथा - हपयौज \n२.४.क ु मार मनोज  कश्यप- उिल  थचिै \n२.५.आचायु रामानंद  मंिल - बचुस्वबादी संस्क ृ हत बनाम  िाथर्याक \nसमाज  उफ ु पचपहनया संघषु  \n२.६.योगेन्द्र पाठक 'हवयोगी '-र्ीघ्र  दर्ुन  \n२.७.हनमुला  कणु- अन्ग्न थर्खा  (खेप-१३) \n२.८.जगदीर्  प्रसाद मण्िल- कहनयेँ-महन येँ पूाँजी \n२.९.जगदीर्  प्रसाद मण्िल- मोिपर (धारावाहिक उपन्द्यास नअम  \nपिाव) \n२.१०.रबीन्द्र नारायण  ममश्र- मातृभूमम  (उपन्द्यास)- २१ म  खेप \n२.११.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा -१ जइपर  सम्पादकीय समीिा  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 27 \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१२.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा -२ जइपर  सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१३.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा -३ जइपर  सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१४.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा -४ जइपर  सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n२.१५.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा  ५ जइपर  सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \n \n \n \n \n \n  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.हनत नवल  टदनेर्  क ु मार ममश्र (लेखक  गजेन्द्र ठाक ु र) \nननत नवल टदनेश क ु मार ममश्र  (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \n \nटदनेर्  क ु मार ममश्र, ममथथलाक  बाटि, धार  आ ओइपर  बनाओल  छिर / \nबान्द्ि, सन्द्दभु हुनकर  बद्धन्द्दनी मिानन्द्दा, बागमती क सद्गहत!, दुइ पािनक \nबीच.. (कोसी धारक  कथा ), ने घाि ने घर , बगावत  पर  मजबूर  ममथथलाक  \nकमला  धार , भुतिी धार  आ तकनीकी झािा-फ ूं की। टदनेर्  क ़ु मार ममश्रक \nसभिा पोथी  आब हुनकर  अनुमहतसाँ उपलब्ध  अथछ हवदेि \nआकाुइवमेः  http://videha.co.in/pothi.htm \n(साहित्य अकादेमीक  मैथथली  परामर्ुदात्री  सममहतक  सदस्य पंकज झा  \nपरार्र  द्वारा टदनेर्  क ु मार ममश्र जीक पोथी  सभसाँ पैराक  पैरा  चोरा  कऽ \nअपना नामे  उपन्द्यास छपबाओल  गेल  अथछ, जकरा  छद्म समीिक \nकमलानन्द्द झा  ऐ चोर  लेखक  पंकज झा  परार्रक  ररसचु  किै छथथ ! \nललिंक http://videha.co.in/investigation.htm पर  \nस्क्रीनर्ॉि अपिेि कएल  गेल  अथछ।) \nबन्न्द्दनी महानन्द्दा- टदनेश  क ु मार ममश्र (पचिला अंकसँ  आगाँ) \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 29 \nमध्य नबहार  (आब दक्षिण नबहार ) \nहबिारमे गंिकक दक्षिण तिक मैदान  मध्य हबिार अथछ । दुगाुवती , \nकमुनासा , सोन, पुनपुन, फल्गु  आटद धार  साँ आच्छाटदत ऐ िेत्रक जमीन  \nउत्तर हबिार जकााँ उपजाऊ अथछ । क ै मूर श्रृंखला  पाथर  सन हबनु गाछ -\nबृच्छक पिािी ऐ िेत्रमे छै। मध्य हबिारक अथुव्यविा  खेतीपर  \nआधाररत  अथछ। \nिोिानागपुर अंिल (आब झारखण्ड) \nहबिारक गंिक घािीक दक्षिण-पूवी िेत्र पठार  आ जंगलसाँ घेरल  अथछ \nआ भारतक  पूरा  खहनज संपदाक एक हतिाइ साँ बेसी ऐ जंगल , पिाि \nआ जमीनक  नीचााँ दबल  अथछ । बाराकर , दामोदर , सुवणुरेखा , हकउल , \nकोयल , औरंगा , अम नत, कन्द्िर, अजय आ मयूरािी  आटद धारक  ई िेत्र, \nछोिानागपुर आ संथाल  परगना , उद्योगक दृमष्टकोणसाँ बहुत  समृि अथछ। \nकोयला , लोिा, मैंगनीज , अभ्रक, स्िीिाइि, चूना-पत्थर , आग्नेय मााँटि, \nचीनी मााँटिक बर तन, क ै नाइि, तांबा, बॉक्साइि, एस्बेस्िस, िोलोमाइि, \nक्वाि्ुज, यूरेहनयम  आटद ऐ िेत्रमे भेिैत अथछ। यएि कारण  अथछ जे ऐ \nइलाकामे  कइएकिा पैघ उद्योग अथछ। जमर्ेदपुरमे  िािा ग्रुपक टिस्को \nआ िेल्को, बोकारोमे  स्िील प्लांि, रांचीमे  िेवी इंजीहनयररिंग कॉरपोरेर्न , \nमुरी  (रांची ) मे  एल्युममहनयम  प्लांि, पूवी लसिंिभूममे हििंदुस्तान कॉपर  \nकॉरपोरेर्न , थसन्द्दरीमे क े ममकल  फर्ििंलाइजर प्लांि, धनबाद-झररया  \nकोल  माइन्द्स, झझिंकपानी जपला , खेला री  आ जमर्ेदपुरमे  सीमेण्ि फ ै क्ट्री \nसभ ऐ इलाकामे  िाहपत अथछ । \nएतेक नीक उपजाऊ जमीन  आ हवस्तृत जल  संसाधन आ अतुलनीय  \nखहनज संपदाक माथलक  रिलाक बादो हबिार राज्य देर्क  अन्द्य राज्यक \nतुलनामे  हवकासक सब िाहपत पैरामीिरमे  हपछिल अथछ। \nनबहार -नपिड़ल वततमान  \nएतेक प्राक ृ हतक संसाधन रिलाक बादो जाँ हबिार गरीब  अथछ ताँ एकरा   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेल  क े करा दोषी  ठिराओल जायत? सदीसाँ परतंत्र रिलासाँ उत्पन्न भेल  \nक ुं ठा या प्रर्ासहनक , राजनीहतक  आ सामाद्धजक क ु प्रबंधनक कारण।  \nअथुव्यविा  मूल  रूपसाँ खेतीपर  आधाररत  अथछ, एकिा ग प हनक्षित \nरूपसाँ बुझल  जाइत अथछ जे जाँ खेती कोनो तरिे सुव्यवस्थित कएल  \nजाय तखने हबिारक लोक  जमीनसाँ जुिल रहि सकता। समस्या अथछ \nजमीनक  माथलकाना  िक। ऐ ठाम  ८४.६ प्रहतर्त  जोतेदार  ल ग  जमीनक  \nमात्र ३७.७ प्रहतर्त  अथछ। ऐमे  साँ औसत िोल्ल्डिंग िेत्र २ िेक्िेयरसाँ बेसी \nनै अथछ। दोसर  टदस १५.४ प्रहतर्त  लोक  ल ग  ६३.३ प्रहतर्त  जमीन  \nअथछ। एकर  ई अथु  छै जे जाँ खेती-बािीमे कहनयो-महनयो  गिबिी िेतै ताँ \nबहुत  गोिेक रोजी -रोिीक नुकसान िेतै। हबिारक खेती बरखापर  हनभुर  \nअथछ बा भगवान  पर । हबिार ल ग भग  सभ साल  सूखा बा बाटिक थर्कार  \nिोइत अथछ। कखनो काल  ई दुनू एक संग  आहब जाइत अथछ। कखनो \nएक इलाकामे  रौदी  आ दोसरमे  बाटि आ कखनो पहिने रौदी  आ फ े र \nओिी ठाम  बाटि बा पहिने बाटि आ फ े र रौदी।  ऐ दुनू समस्याक सभ रूप  \nघातक अथछ। हबिारक भौगोथलक  संरचनाक  चारू  कात धार  आ दक्षिण \nहबिारक पठार  िेत्रमे सूखाक कारण  उत्तरमे बािक संभावना अथछ। मध्य \nहबिारमे िालात बदलैत  रिैत अथछ। पिना, आरा , रो ितास, भोजपुर , \nभबुआ आटद द्धजलामे सोन निर क कारण  हकछ ु खेतीक प्रबंधन िोइत \nअथछ, मुदा  ऐ द्धजलामे सेिो प्रायः बाटि अबैत अथछ। मध्य हबिार, गया , \nजिानाबाद, नालंदा , नवादा, गया  आ औरंगाबादक  बाकी द्धजला अक्सर \nसूखाक थर्कार  िोइत अथछ। \nबाट़ि आ नबहार  \nिम  अपन अध्ययन हबिारमे बाटि धरर  सीममत  राखऽ  चािै छी। राष्ट्रीय \nबाि आयोग  (१९८०) क ररपोिुक अनुसार  देर्मे  बाटिसाँ हुअयबला  \nनुकसानमे  २२.८ प्रहतर्त  हबिारक हिस्सा अथछ। देर्मे  बाटिसाँ प्रभाहवत \nक ु ल िेत्रक मात्र १६.५5 प्रहतर्त  हबिारमे पिैत अथछ। म तल ब जे \nहबिारक अपेिाक ृ त कम  इलाकामे  बेसी नुकसान िोइए। राष्ट्रीय बाि \nआयोग  (१९८०) क ररपोिुक प्रकार्नक  बाद १९८४, १९८७ आ १९९३ \nमे  हबिारमे पैघ बाटि आयल  अथछ, जइमे  १९८७ क बाि हवनार्कारी   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 31 \nमानल  गेल  अथछ। ऐ बाटिसाँ पूरा  देर्मे  बाटिक संदभुमे  हबिारक दजाु \nकनी बटि गेल।  एकिा ररपोिुक अनुसार  भारतक  सभसाँ बेसी बाटि \nप्रभाहवत राज्य हबिार अथछ। देर्क  क ु ल ४०० लाख  िेक्िेयर बाि \nप्रभाहवत िेत्रमे साँ ६४.६१ लाख  िेक्िेयर हबिारमे अथछ। जे देर्क  क ु ल \nबाि प्रभाहवत िेत्रक १६ प्रहतर्त  अथछ। ई हबिारक भौगोथलक  \nिेत्रफलक ३७ प्रहतर्त  अथछ जे १७३.५० लाख  िेक्िेयर अथछ। \nजनसंख्याक हिसाबसाँ क ु ल बाि प्रभाहवत आबादीक ५६.५ प्रहतर्त  \nअसग र  हबिार राज्यमे  अथछ। ई तथ्य  राष्ट्रीय बाि आयोग  द्वारा सेिो \nस्वीकार कयल  गेल  अथछ । उत्तर हबिारक क ु ल िेत्रफल ५८.५१ लाख  \nिेक्िेयर अथछ। ऐ भाग  मे  ४४.४७ लाख  िेक्िेयर िेत्र बाटि प्रभाहवत \nअथछ। ऐ तरिेँ उत्तर हबिारक करीब  ७६ प्रहतर्त  इलाका  बाटि प्रभाहवत \nअथछ। \nजाँ िम  जीवनक गुणवत्ताक माप  लेल  मात्र सािरताक ेँ पैरामीिर मानब  ताँ \nउत्तर हबिारक िालत पूरा  हबिारक संदभु मे  सेिो सभसाँ दयनीय अथछ। \nऐ ठाम  सािरताक प्रहतर्त  हबिारसाँ कम  अथछ। तहिना हबजलीक  प्रहत \nव्यस्थक्त खपतक एकिा आर  उदािरण ल ऽ सक ै छी- १९७८-७९, १९८०-\n८१ आ १९८१-८२ मे  देर्मे  हबजलीक  प्रहत व्यस्थक्त खपत क्रमर्ः  \n१५०.७३ हकलोवाि, १५५.६२ हकलोवाि आ १४३.४१ हकलोवाि छलै।  \nदोसर  टदस ऐ कालावमधमे  हबिारक प्रहत व्यस्थक्त खपत क्रमर्ः  ८७.१५ \nहकलोवाि, ८२.५८ हकलोवाि आ ८१.१३ हकलोवाि र िल । जाँ उत्तर \nहबिारक ेँ अलगसाँ देखल  जाय ताँ ऐ कालावमधमे  ऐठाम  प्रहत व्यस्थक्त \nहबजलीक  खपत क्रमर्ः  २६.६० हकलोवाि, १४८२ हकलोवाि आ \n१३.४३ हकलोवाि छल , माने  राष्ट्रीय औसतक दसम  हिस्सा साँ कम  उत्तर \nहबिारमे उपलब्ध  अथछ। एकर  अलाबे  आइ-कास्ल्ि हबिारक मोिामोिी ९ \nलाख  िेक्िेयर जमीन  पानीक किाइसाँ ग्रस्त छै आ ई सभिा इलाका  उत्तर  \nहबिारमे छै, जइ लेल  सभ साल  ऐिेत्रमे बाटि आ एतुक्का जमीनक  \nबनावि द्धजम्मेदार छै। अत्यमधक जल  किाइसाँ क ृ हष उत्पादन आ क ृ हषसाँ \nजुिल रोजगार  दूनूपर  प्रहतक ू ल प्रभाव पिल छै आ आर्थिंक संकि बिल \nछै।  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nघाघरा , गंिक, बुिी गंिक, बागमती , अधवारा  समूि, कमला , कोसी, \nमिानन्द्दा मु ख्य धार  सभ अथछ ।  ई सभ धार  अपन मागु  बदलबाक  लेल  \nप्रथसि र िल  अथछ, जइमे  कोसीक धारा  सभसाँ बेसी चलायमान  अथछ । \nऐ समस्त िेत्रक पाहनक हनकासीक एकमात्र तरीका  गंगाक  माध्यमसाँ \nअथछ आ ई धार  पूरा  प्रांतक लेल  जीवन रेखाक  काज करैत  अथछ । \nगंगा \nदक्षिण हबिारक सुवणुरेखा  घािीक ेँ छोहि हबिारक र्ेष  पाहनक हनकासी \nगंगाक  माध्यमसाँ िोइत अथछ आ तइ लेल  गंगा  बहुत  मित्वपूणु भऽ जाइ \nछथथ।  गंगा  लेल  हबिार सेिो कम  मित्वपूणु नै अथछ। गंगाक  एकिा नाम  \nजाह्नवी अथछ। आधुहनक भागलपुरक  सुल्तानगंज  ल ग  गंगाक  धारामे  \nएकिा पिािीपर भगवान  र्ंकरक  मंटदर  अथछ। किल  जाइए जे जलू  \nऋहषक  एतय आश्रम छल । भगीरथ  जखन गंगाक ेँ अपन पूवुजक उिार \nलेल  कहपल  मुहनक  आश्रम धरर  जेबाक लेल  मना  लेलन्खन  ताँ गंगा  हुनकर  \nपाछ ु-पाछ ू चललीि  आ जे हकछ ु हुनकर  रस्तामे  आहब जाइ छल  तइपर  \nअपन छाप छोहि देलन्खन। मुदा  आब प्रहतयोहगता जि्स ऋहषक  संग  \nछल  द्धजनकर आश्रम गंगा  बिाबयबाली छली।  गंिकक प्रवाि देन्ख मुहन  \nक्रोमधत भऽ गंगाक ेँ पीहब गेला।  बेचारा  भगीरथ  कोनो तरिेँ ऋहषक ेँ गंगा  \nकेँ मुक्त करबाक  लेल  मना  लेलहन , तखन ओ गंगा  केँ पेि साँ हनकाथल  \nलेलहन।  एत्तैसाँ गंगाक  नाम  जाह्णवी पिल। \nगंगा  धार  उत्तर प्रदेर्क  उत्तर कार्ी  द्धजलाक ७,०१६ मीिरक ऊ ं चाइपर \nगंगोत्री  ग्लेथर्यरसाँ उत्पन्न िोइत अथछ । मूलमे  ऐ धारक ेँ भागीरथी  किल  \nजाइ छै, जे देव प्रयाग ल ग  अलकनंदासाँ संगमक  बाद गंगा  नाम  लैत  अथछ \nआ ल ग भग  २५० हकलोमीिर  नीचााँ बिलाक बाद ऋहषक े र्  ल ग  मैदानमे  \nउतरर  जाइत अथछ। एकर  बाद ई धार  वाराणसीसाँ िररद्वार, कानपुर , \nवाराणसी  िोइत करीब  १५५ हकलोमीिरक  दूरीपर  हबिारमे प्रवेर्  करैत  \nअथछ। उत्तर प्रदेर्मे  ऐ धारक  क ु ल लम्बाई  ल ग भग  १४५० हक.मी . अथछ \nजइमे  गंगोत्रीसाँ देव प्रयाग धरर  भागीरथीक  लम्बाइ  र्ाममल  अथछ । \nहबिारमे ऐ धारक  लम्बाइ  ल ग भग  ४३८ हकमी  अथछ, जइमे  ११० हकमी   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 33 \nउत्तर प्रदेर्  आ हबिारक सीमा  बनबैत ई बिैत छथथ।  \nराजमिल  ल ग  हबिारसाँ हनकललाक  बाद गंगा  फरक्कासाँ ४० हकलोमीिर  \nपूवुमे  दू भाग  मे  बाँिैत अथछ आ ऐ दुनू धाराक  नाम  अल ग  भऽ जाइत \nअथछ। बाम  धार , जे पूवु टदस जाइत अथछ, ओकरा  पद्मा किल  जाइत \nअथछ आ भागीरथी  नामक  दहिना धार  दक्षिण टदस बिैत अथछ आ \nमुर्र्िंदाबाद, बिुमान, चौबीस परगना , कलकत्ता साँ िोइत अनेक धारामे  \nर्ाखाबि  िोइत सागर  द्वीप ल ग  बंगालक  खािीमे ममलैत  अथछ। पक्षिम \nबंगालमे  गंगाक  क ु ल लम्बाइ  ५२० हक.मी . छै। \nजतऽ एतेक पैघ आ एतेक धार  अथछ ओतऽ बाटि कोनो पैघ बात नै। \nअसलमे  ऐ िेत्रक संरचना  एिन अथछ जे बाटि आ धारक  मागु  बदल ब \nएकिा स्वाभाहवक प्रहक्रया थछऐ । \nउत्तर हबिारक पक्षिम चंपारणक  सोमेश्वर पिािीक िेत्रमे जमीन  आ \nधारक  ढलान  कम  िेबाक कारण  बरसातक  पाहन आसानीसाँ नै हनकलैत  \nअथछ आ पैघ िेत्रमे पसरैत  अथछ। जखन गंगाक  स्तर बेसी िोइ छै तखन \nओकर  सिायक धारक  पाहन सेिो ठमहक  जाइ छै। पाहनक प्रसारक \nकारण  एक टदस खेतमे  नव माटि जमा  भऽ जाइ छै आ जमीनक  उवुरता  \nफ े र ताजा भऽ जाइ छै। कखनो काल  जाँ भयंकर  बाटि आहब जाय ताँ \nफसल क संग -संग  बहुत  रास  जान-मालक  नुकसान सेिो िोइ छै। \nउत्तर हबिारमे बाटिक ऐ समस्याक ेँ बुझबा  लेल  गंगा  घािीक हनमाुणक  \nप्रहक्रयाक ेँ बुझब  आ संगे  ई बुझब  जे बखाु आ पाहनक अल ग -अल ग  \nस्थिहत, जकरा  जलहवज्ञान चक्र किल  जाइए, जरूरी  अथछ। तखन ई \nबुद्धझ सकब जे धार  क े ना अपन धारा  बदलैत  अथछ आ तखन बाटिक रूप  \nस्पष्ट िएत। \n(अहगला अंकमे जारी)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.हनत नवल सुर्ील (लेखक  गजेन्द्र ठाक ु र) \nननत  न वल सुशील  (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \n \nसुर्ीलक  रचना  संसार : हुनकर  रचना  संसार  छन्न्द्ि- घरािी (उपन्द्यास) \n(१९७३), गामबाली  (उपन्द्यास) (१९८२), भामती  (नािक) (पहिल मंचन  \n१९९१, प्रकार्न  २०१३) आ अस्स्मता (लघुकथा  संग्रि) (२०१६) आ ई \nचारू  पोथी  हुनकर  अनुमहतसाँ हवदेि पेिारमे उपलब्ध  अथछ \nललिंक www.videha.co.in/pothi.htm पर । \nकमलानन्द्द झाक  पोथी  \"मैथथली  उपन्द्यास: सम य समाज  आ सवाल \" \n(२०२१) मे  थलखै  छथथ - \"मैथथली  उपन्द्यास-यात्राक ल ग भग  सय वषुक  \nबाद मैथथल  अन्द्तरजातीय हववािक सपना, संघषु  आ हविम्बना पर  \nगररमायुक्त  उपन्द्यास थलखबाक  श्रेय गौरीनाथक ेँ जाइत छहन।\" ताँ की \nकमलानन्द्द झा  सुर्ीलसाँ ई श्रेय छीहन लेलहन ? चलू  अिााँक ेँ ल ऽ चली  \nकमलानन्द्द झा  क े र स्वाथी दुहनयााँसाँ दूर , छल -छद्मसाँ दूर  सुर्ीलक  \nजादूबला  साहित्यक हनश्छल दुहनयााँमे। \nघराड़ी (उपन्द्यास)- सुशील  (पचिला अंकसँ  आगाँ) \nपााँचम खण्ि। ब्राह्मण िॉ. हबनायक आ मलाि  नसु करुणा।  करुणा  \nकिैए, ई हववाि असम्भव अथछ, ओ नीच जाहतक अथछ, मलािक  बेिी \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 35 \nअथछ आ हबनायक पैघ लोक।  हबनायक नै मानैए।  आ किैए जे ओ की \nकर त जे करुणाक  हृदयसाँ िर  भागतै।  मुदा  करुणा  ओकरा  थोपिा कऽ \nहबदा भऽ जाइए। मु दा सूतलमे  उपन्द्यासकार ओकरा  तंग  करै  छथथन्द्ि \nसपना सुना कऽ, से प्रेम ताँ ओकरो  छैिे। आ एम्िर हबनायक तामसे  \nहवखसाँ सहवख अथछ। ओ करुणाक ेँ कायर  बुझैए।  मुदा  उपन्द्यासकार \nएकिा लाठी  लेने  बूिाक प्रवेर्  ओकर  स्वप्नमे करबै  छथथन्द्ि- जे \nहबनायकक ेँ किै छथथ  जे जकरा  हबनायक सबला  बुद्धझ र िल  छथथ  ओ \nसमाजक  गन्द्िायल पररपािीक चलते  अबला  अथछ, आ अपन चक्र \nसुदर्ुन  आ हत्रर्ूल  हुनका  देमय  किै छहन। सािसे िा नै, काजो कऽ कय \nदेखबय किै छन्न्द्ि, खाली  झुट्ठेक  प्रहतज्ञासाँ की िएत? स्त्रीगण समाजक ेँ \nहवश्वास नै छै। मुदा  हबनायक किैए जे ओकर  प्रहतज्ञा सत्य छै। ओ ई ग प \nथचकरर  कऽ किैए जे ओ ई कइये कऽ र ित। आ ओकर  भक खुद्धज जाइ \nछै। म ल य आ अजीत हबनायक केँ घुरा  ल ऽ जाइ छै। \nछअम  खण्ि- मिादेवक ित्याक बाद ओकर  श्रािक भोज लालबाबू  \nनीक जकााँ क े लन्न्द्ि। मुदा  बतिन बाबू आ पाठक जी ऐ गुलंञ्जरक  \nकारणसाँ अपररथचत  नै छथथ।  मिादेवक ित्याक पाछााँ कोन व्यस्थक्तक \nिाथ  छै, से बुझबामे  हुनका  सभक ेँ कोनो भाङठ नै छन्न्द्ि। मुदा  खुथल  कऽ \nहवरोध  करबाक  साधांर्  नै छन्न्द्ि। आ ओम्िर लालबाबू  सेिो हिनका \nदुनूक ेँ ममला  कऽ राखऽ  चािै छथथ  आ बतिन बाबूसाँ सेिो सौजहनयााँ जोहि \nलै  छथथ।  उकबा उठल  छै जे संतराजक  बेिा र तन राहत  कऽ बुच्चनसाँ भेँि \nकर ऽ अबै छै। परगासक  बाप सरयू  मण्िलक दू साल  पहिने मृत्यु भऽ \nगेलै , श्राि सभक सभिा खचाु लालेबाबू  देने रथथन्द्ि। से परगासक  \nखानदान नूनक सैररयत  दइ छै। परगास  मैटट्रक  पास कएने छल , लाल  \nबाबू फीस माफ  करबा  देने रिथथन्द्ि। ओ बैकविु क्लासक  अनुदान लेल  \nपैरबी  क े ने र िय मुदा  लाल  बाबू उल्िा-पुल्िा बुझा  कऽ ओकरा  अपना ल ग  \nरान्ख लेलन्खन्द्ि, तीन बीघा खेत देलन्खन्द्ि मुदा  तकर  कोनो थलखा -पिी \nनै भेल  छै। आ अन्द्तमे हकछ ु िास्य बतिन बाबूक सममधक  स्वागतमे - \nचाि हुनका  हगलासमे  देल  गेलन्न्द्ि, बेसी दुआरे , मुदा  हुनका  भेलन्न्द्ि \nर् र बत थछऐ, छिपिाय लगला  जव्वि कएल  मुगाु  जकााँ।छअम  खण्ि \nसमाप्त।  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओम्िर र तन अपन ममत्र र्ंकर  भगवानक  भक्त अवधेर्क  ताहकमे  अथछ। \nअवधेर्  कहपलेश्वर िान चोरा  कऽ भाहग  जाइ छल , आ ममहिल  पास \nक े लाक बाद भगवान  र्ंकरसाँ सभ टदन भेँि िोय ताँय कहपलेश्वर िाइ \nस्क ू लमे नाओं थलखेने  छल । र तन हनमतल्ला  घािमे भूतनाथ  मद्धन्द्दरमे \nर्ंकर  भगवानक  र् रणमे  जाइत अथछ। आ अवधेर्  भेि जाइ छै, भूपेन \nबोर्  एवेन्द्यूमे ओ पत्नी सुनीता संगे  रिैए। क ं गाली  वेर्मे  र तन! पैघ \nअफसर  अवधेर्  कङ्गालीक ेँ पकिने सीिीपर ठाि अथछ। सातम  खण्ि \nसमाप्त। \nमोती  क ु क ु ि संगे  खटिआक थर्कार  र तन आ अवधेर्  ममथल  कऽ कर य। \nर तनपर  वारंि छै। ओकरा  जमानत  चािी। मुदा  एकिा थचट्ठी अबै छै, \nअवधेर्क  भायक। िॉ. हबनायकक हबयाि ओ सभ अपन बिीन प्रेमासाँ \nकरबाबय  चािै छला , लाल  बाबूक ेँ सेिो पथसन्न छन्न्द्ि। मुदा  आब \nअवधेर्क ेँ सोचय पितै। हबनायक ताँ हबनायक े अथछ, मुदा  लालबाबू ? \nर तन किैए जे हबयाि ताँ लिकासाँ ने िेतै। मुदा  पररवारो  देखऽ पिै छै। \nथचट्ठीमे  थलखल  छै जे लालबाबू  जल्दीसाँ काज भऽ जाय से चािै छथथ।  से \nर्ंका  उत्पन्न करैए।  पहिने ताँ ओ रुप्पैयाक लोभमे  कहियो खुथल  कऽ गप्प \nनै क े लहन। आठम  खण्ि समाप्त। \nक ु मक ु मक संग  करुणा  पाठक जीक आंगन  जाइत अबैत रिैए, िेम-छेम  \nबटि गेल  छै। लालबाबू  करुणासाँ बदली  भऽ दोसर  ठाम  जेबा ले ल  किै \nछथथ , ओ दखाुस्तपर िस्तािर कऽ दइए। लालबाबू  जाइ छथथ।  करुणा  \nकनैए, ओकरा  देन्ख क ु मक ु म सेिो कानैए। पाठक जी अबै छथथ।  \nक ु मक ु मसाँ कनबाक कारण  पुछै छथथ  आ ओ भेद खोलैए , लालबाबू  \nकरुणापर  तमसायल  छलन्खन्द्ि, कोनो कागचपर  िस्तािर लेलन्खन्द्ि। \nखण्ि नौ समाप्त। \nकरुणा  आ हबनायकक ग पर् प। करुणाक  नजरर  लालबाबूक  फोिो टदस \nजाइए। हबनायक दृि अथछ। दसम  खण्ि समाप्त। \nपाठकजी आ बतिन बाबूक ग पर् प। पाठकजीक ेँ कोनो ग प बुझल  \nछन्न्द्ि। लालबाबू  करुणाक ेँ नोकरी  टदएबासाँ पहिने मलिासाँ कोनो र्तु   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 37 \nमंजूरीक  ग प करै  छला।  पुछलापर  नटठ गेला , हिगरसारर  पोखररमे  जीरा  \nदेमय  चािैए से कहि देलहन।  मुदा  कोनो पोखरर  जीरा  लेल  नै देने छलन्खन \nमलिाक ेँ लालबाबू।  तखन कोन एिेन ग प छै जे मलिा  आ लालबाबूए  िा \nकेँ बूझल  छन्न्द्ि। करुणाक  पिाइ मुजफ्फरपुरमे  'क ै थोथलक  चचु स्क ू ल' \nआ 'चैपमेन  गल्सु  स्क ू ल'साँ भेलै।  पाठकजीक ेँ क ु मक ु म पुछने छलन्न्द्ि जे \nकरुणा  दीदी ककर  बेिी छथथन , दीदी बाबूक ेँ ओ किै छलन्खन जे ओ \nतोिल बेिी थछयौ आ रुपैय्या सेिो देलन्खन। करुणा  कथीपर  िस्तािर \nक े लक? क ु मक ु मसाँ पाठक जी हबनायकक ेँ किबा देथथन्द्ि। हबनायक \nकरुणासाँ पूछत आ ओ मना  नै कऽ सकत। आ फ े र हबनायक आ \nकरुणाक  ग पर् प, हबनायक समाठक  चोि करुणापर  नै बजर ऽ देता। \nएगा र िम  खण्ि समाप्त। \nअवधेर्क  पैरवीपर  र तन कलकत्तामे  सेक्युररिी एिवाइजर अथछ। \nमाममलाक  तारीखपर  मुजफ्फरपुर  जाइए मुदा  गाम  नै जाइए। अवधेर्  \nसंगे  र्ेफालीसाँ भेँि िोइ छै। ग पक क्रममे  र्ेफाली  किै छथथ  जे अवधेर्  \nकतेक मैथथल  सभक ेँ नोकरी  टदयेलथथन  मुदा  वएि सभ हिनकर हनन्द्दा \nकरैत  रिै छन्न्द्ि। र्ेफाली  किै छथथन  जे र्ेफालीक  मामा  वकील  छथथन्द्ि, \nओ किै छथथन्द्ि जे र तनक जीत िेतै मुदा  असली  ित्याराक पता सेिो \nल ग बऽ पित। रतनक ेँ हवश्वास छै जे असली  ित्यारा लालबाबूक  द्धजरहतया \nपरगा  छै। अवधेर्  एकिा आर  थचट्ठीक ग प रतनक ेँ किै छै, हबनायकक ेँ \nकरुणा  संग  ल भ भऽ गेल  छै, ओ ओकरासाँ हबयाि कर ऽ चािैए। \nर्ेफालीक  हपता र तनक सेक्युररिी ऑहफसर , र्ेफालीक  मामा  कम ल  \nसरकार  छथथ  वकील।  र्ेफीलीक  हपता राय  जी मैथथल  आ माता  बंगाली।  \nर्ेफाली  मैथथलीमे  कइएकिा पोथी  सेिो थलखने  छथथ।  र्ेफाली  आ \nर तनक घिक ै ती! खण्ि बारि समाप्त। \nलालबाबू  करुणाक  बदलीक  थचट्ठी पठबा दइ छथथ , मुदा  हबनायक \nकरुणाक ेँ छ ु ट्टीपर पठबा दइ छथथन्द्ि आ पोस्िमैन नॉि अवलेबल  थलन्ख \nकऽ थचट्ठी घुरा  दइए। पोस्िमेन नवयुवक अथछ आ हबनायक ओकरा  \nनोकरी  लगेबामे  बहुत  प्रयास क े ने रिथथ। लालबाबू  परगासक  माध्यमसाँ \nकरुणाक ेँ हनपत्ता करबा  देता मुदा  हुनकर  पत्नीक ेँ सुनल  दूिा र्ब्द   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n'देन्खिें बचाकऽ' उद्वेथलत कऽ दइ छन्न्द्ि। गमी  ताहतलमे  म ल य आ \nअजीत गामेपर  अथछ। परगास  चारर  गोिेसाँ गेल  मुदा  करुणा  दााँत काटि \nकऽ अपनाक ेँ छोिा लेलक।  आ ओकर  थचथचऐब सुहन म ल य, अजीत आ \nिेसर सीरीचरण  आहब गेलै।  करुणा  ओइ चारूमे  साँ परगासक ेँ चीन्न्द्ि \nगेलै।  खण्ि तेरि समाप्त। \nकरुणाक  बदलीक  थचट्ठी एकबेर  ने घुरलै , आब फ े र लालबाबू  कोनो ब्योँत \nलगा  र िल  छथथ , देखै छथथ  ओइ छ ु तिररयाक ेँ आब के रखतै।  र तन बरी  \nभऽ जेत्तै, से वकील  किलकन्न्द्ि। करुणा  आ परगासक  हबयाि करा  देता \nआ माममले  खतम । घर  घुरै  छथथ।  पत्नी हबनायकक हबयािमे देरी  हुनका  \nद्वारा मांगल  जायबला  पूरे सूर  तीस िजार रुपैय्या आ ऊपरसाँ मोिरक ेँ मानै  \nछथथ।  खण्ि चौदि समाप्त। \nममस्िर राय  सभक बदौलत  रतनक ेँ नोकरीयो  भेिलै आ जमानतो।  \nलालबाबूक  पत्नीक ेँ भनक लाहग  गेलन्न्द्ि जे करुणा  र तनक बिीन थछऐ \nमुहनयााँ, ओकरा  पहुाँचीपर थचन्द्ि छै जइपर  ओ घिी बान्द्िैत अथछ, \nपरगासक  मायसाँ हकछ ु बजा गे ल  रिै। लालबाबू  पछताइ छथथ  जे हकए \nपाइ लेल  अहि गेला , भने अवधेर्क  बिीनक संग  हबनायकक हबयाि करा  \nदैतथथ।  बाताबाती िोइए, पत्नी हबनायक आ करुणाक  हबयाि भऽ कऽ \nर ित से किै छथथ , लालबाबू  धक े ल दइ छथथन्द्ि, हबनायक बीचमे  आहब \nजाइए, लाल  बाबू तीतल  हबलाहि सन पाछ ू िटि जाइ छथथ।  खण्ि पन्द्रि \nसमाप्त। \nहबनायक संगे  माय  स्िाफ क्वािुर चथल  गेला।  बतिन बाबू, पाठक जी आ \nमनसूर  नदाफ लालबाबूक ेँ मनबै  लेल  गेला।  परगास  बुच्चनक कहियो चेले  \nछल , मुदा  आब किााँ जाइए। करुणाक  बदलीक  थचट्ठी फ े र अबै छै, \nस्पेर्ल  मेसेंजर  द्वारा। करुणा  थचट्ठी ररसीव  कऽ लेलक।  हबनायक तमसा  \nजाइए, ओकरा  नीच, बदमार्  किैए, किैए जे जाहत धमु  कतऽ जेतै! \nकिैए जे स्त्री नीच िोइते अथछ। किैए नीच! क ु लिा! मुदा  'प्राणेर् ' र्ब्द  \nसुहनते हबनायक हपघथल  जाइए। करुणा  एकिा मोिल  कागच  हबनायकक \nिाथमे  दैत अथछ। हबनायक ओ पटि लस्थज्जत भऽ जाइए, िमा मांगैए।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 39 \nकरुणा  ररजाइन  कऽ देल क ई ग प सौंसे पसरर  जाइए। लालबाबू  खेनाइ-\nहपनाइ र्ुरू  कऽ देलन्न्द्ि, जाँ हबनायक घर  आओत ताँ ओ घर  छोहि देता, \nएते धरर  लालबाबू  आंि कऽ देलहन।  परगासक ेँ लालबाबू  अप्न्द्तम नािक \nखेलेबा  लेल  किै छथथन्द्ि। खण्ि सोलि समाप्त। \nअप्न्द्तम खण्ि अथछ खण्ि सत्रि। दुगाु  भसानक टदन। दुगाुपूजामे  तीनिा \nनािक मंचि  कएल  जाइए, दूिा मैथथली  आ एकिा हिन्द्दी। आइ मैथथली  \nनािक छै- 'क ु िेस', हबनायक रामक ु मारक  पािु अस्वीकार क े लक, ओ \nिाक्िरक पािु खेलत।  अद्धजत रामक ु मारक  आ म ल य उच्च थर्क्षित युवक \nर्ंकरक  पािु खेलत।  बुच्चन वर क बाप सुवंर्  बनैत अथछ। पािु खेलेलासाँ \nलोक  ओिने नै भऽ जाइए, बुच्चन सभक ेँ रबाहि दैत अथछ। माममलाक  \nतारीखक  बाद र तन सेिो अवधेर्  आ बुच्चनक आग्रिपर दुगाुपूजा  देखै \nलेल  गाम  आयल  अथछ। गाममे  गुलंञ्जर  छै जे करुणा  मलािक  बेिी नै \nथछऐ, र तन करुणासाँ दू-तीन बेर  ग प क े लक, ओ अन्द्दाज करैए  जे िो न \nिो करुणा  ओकरे  बिीन मुहनयेँ ने हु अय। स्त्रीगणक ग प ओकरा  मोन  पिै \nछै जे रतने  सन एनमेन  छै ई छौिी। र तन बुच्चन ओइठाम  रिैए। चारर  \nबजैबला  छै, नािक समाप्त िोइबला छै, भसानक कारण  देरी  भेलै।  \nकरुणा  अपन हपताक ेँ सभ साल  बजा लैत  अथछ, ओ अपनो मोने  आहब \nजाइ छथथ , अहू  बेर  आयल  छथथन्द्ि। परगास  र तनक पछोर  धेने अथछ। \nनवगछ ु लीक  अन्द्तमे धूर  छै, गाछक  पाछााँ ओ धपायल  अथछ। मुदा  छि \nधोखामे  लालबाबूपर  पिल , र तन पाछ ु ए छल । फरीछ  भऽ गेलै , लालबाबू  \nअस्पताल  एला।  आ फ े र रिस्योद्घािन आ पिाताप। आ हबजयादर्मीक  \nनािक समाप्त। \n(अहगला  अंकमे  जारी ) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.मिाकान्द्त प्रसाद- बीिहन कथा - हपयौज \n \nमहाकान्द्त प्रसाद \nबीहनन  कथा- नपयौज  \n \n-एमपी  िौ, की िाल सूरहत  छैि? \n-गोर  लगै  छी कक्का, नीक े छी। आए कोना दर्ुन  देथलयैक ? \n-िौ प्रधानमंत्री किने रिथथन्द्ि जे नहि खाएब आर  नहि खाए देबैक। तोिर \nकी हबचार  छि? िमरा तऽ बुझाए  यऽ जे...! \n-कक्का ओ खाएब-खोआएब मना  कएने छलथथन्द्ि। पारस  आ मोिरी \nबान्द्िब थोिे बन्न कएलन्न्द्ि?! \n-रौ  बहििं, ई तऽ बिका हपयौज हनकलल ,जतेक सोहियौ ओतेक छोि। \n-िाँ से सैि। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 41 \n२.४.क ु मार मनोज  कश्यप- उिल  थचिै \n \nक ु मार मनोज कश्यप \n१ िा लघुकथा \nउड़ल चिड़ै \nभैयाकाका क े  कान मे भनक त ऽ पड़ल छलहन मुदा पहतयायल नहहिं रहसि \nजे भैयावन क े  सुड्डाह क ऽ ओतऽ जूता क े  कारखाना लगतै। भैयावन \nस ऽ  भैयाकाका क े  एहू हेतु हवशेष लगाव छलहन जे ओकर एक -एक टा \nगाछ ओ अपने हाि स ऽ लगेने छलाह .. पटेने छलाह .. बेढ़ने \nछलाह .. ओगरने छला ह.. आ हनत ओकर बढ़ब , फ ू लब, फड़ब क े  \nअखखयासने छलाह।   जतेक पालन -पोषण लोक अपन संतान क े  करैत \nअसछ ओहह स ऽ कम्म त ऽ नहहिंए.. कहू त ऽ बेससये देखभाल   भैयाकाका \nभैयावन क े  एक -एक टा गाछ क े  क े ने छलाह।   आ तकरे कारण स ऽ ओ \nगाछी भैयावन क े  रूपे जानल जाय लागल।  \nआई भोरे स ऽ सौंसे गाम दल मसलत छलै।   भैयावन क े  गाछ सभ \nके   मोटरवला आड़ा मशीन स ऽ धिाधि काटल जा रहल छै ...ई सुहनते \nभैयाकाका क े  हदांस उहड़ गेलहन।   तऽ की सत्ते भोलू भैयावन क े  बेसि \nलेलाह आ हमरा जनतब तक नहहिं! भैयाकाका क े  सौंसे देह  मे  जेना \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआहग पजरर गेलहन  । तामस स ऽ बुिबा मे नहहिं आहब रहल छलहन जे \nएकर प्रहतकार कोना करसि। वृद्ध असतक हवछान धेने दलान पर पड़ल \nटुक ु र -टुक ु र तक ै त रहैत छलाह।   आई ओहह असतक जीणक काया मे नहहिं \nजाहन ओतेक बल कोना आहब गेलहन जे   एक्क े  झोंक मे  हबछान \nस ऽ उतरर  गेलाह।   मुदा पैर मे ठाढ़ हेबाक   सतक आब बााँिल कहााँ \nछलहन...  तलमला क ऽ खसस पड़लाह।   मुाँह सऽ बस   अस्फ ु ि 'भ...' \nबिरेलहन  आ ईहलोक लीला समाप्त क ऽ गेलाह। लोक बुजियो ने पौलक \nजे  ओ कह ऽ हक िाहैत छलाह  -- 'भोलू हक भैयावन  !' \nरफ़्तार मे भने फक क  छलै मुदा गाछ दुहू टदस कटट रहल छल  -- एक टदस \nभैयावन मे आ दोसर टदस भूतही गाछी मे।    भोलू धरर एखनो हनर्विंकार \nछलाह।  \n  \n-क ु मार मनोज कश्यप, सम्प्रनत : भारत सरकार क े  उप -\nसथचव, संपक त : सी-11, िावर-4, िाइप-5, हकदवई नगर पूवु (टदल्ली \nिाि क े  सामने), नई टदल्ली -110023 मो. 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर  पठाउ। \n \n \n \n  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 43 \n२.५.आचायु रामानंद  मंिल - बचुस्वबादी संस्क ृ हत बनाम  िाथर्याक \nसमाज  उफ ु पचपहनया संघषु  \n \nआिायत रामानंद मंडल  \nबितस्वबादी संस्क ृ नत बनाम हाचशयाक समाज उर् त  पिपननया संघषत \nममथथला मे बचुस्वबादी समाज याहन ब्राह्मणवादी समाज, िाथर्यक \nसमाज याहन बंथचत समा ज अथाुत् रार,सोलकन (इ नामांकरण ब्राह्मवादी \nसंस्क ृ हत क े  देन अथछ ) वा ओबीसी पर वतुमान मे भी सांस्क ृ हतक \nसामाद्धजक स्तर पर बचुस्व बनैले अथछ।ममथथलाक संस्क ृ हत उच्च नीच पर \nआधाररत अथछ। जनकहव बैधनाथ ममश्रक अनुसार सुच्चा मैथथल -मैथथल \nब्राह्मण आ कणु कायि अथछ।इ दूनू ममल कैं ८०८वषु ममथथला पर राज \nक ै लन अथछ।बाभन राजा से ममलक ै  मैथथली क े  र्ोषक क े  भाषा बनैलेन \nआ इ र्ोहषत बंथचत क े  भाषा न बन पायल।साथै सत्ता, साहित्य आ \nसांस्क ृ हतक प्रहतष्ठान पर आई तक बचुस्व बनैले अथछ। \nललिंगग्विंप्स्िक सवे आफ इंहिया मे ममथथला पर हगररयसुन अपन हवचार \nप्रकि करैत थलखैत अथछ हक ममथथला एकिा प्राचीन इहतिास वाला देर् \nअथछ जे अपन परम्परा क े  आई तक बकरार राखने अथछ।अखनौ इ भूमम \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nब्राह्मण एकिा वगुक आधीन आ बचुस्व मे अथछ।जे असाधारण रूप सं \nसत्ता आ कायदा कैं बकरार राखैं क े  दपु स चूर अथछ। \nसैकिो साल सं ममट्टीक ई िु किा पर बहुत गवु करैत रिल अथछ।आ \nउतर,पूरब आ पक्षिम सं लगातार आक्रमण कैं झेलैत ई अपन पारंपररक \nहवर्ेषता बनौने रखने अथछ।व अन्द्य राष्ट्रीयताक लोक सभ क े  समान \nभाव सं नै अपनावैत अथछ। \nक े दारनाथ चौधरी आबारा नहितन मे थलखैत अथछ जे रेणु जी अप्पन \nएकिा भेंि मे िमरा बतलैनन हक मैथथली भाषाक िेत्र संक ु चल,समिल \nआ एकिा हवर्ेष जाहतक एकामधकार मे अथछ।  \nराजनीहतर्ास्त्रीक हवचार अनुसार ममथथला मे दू तरिक संस्क ृ हत \nअथछ।एकिा बाभन कायथक संस्क ृ हत आ दोसर गैर बाभन कायथक \nसंस्क ृ हत अथछ। उदािरण क े  लेल जनेउ, र्ादी ब्याि आ अन्द्य र्ुभ अवसर \nपर पाग पिननाइ, मधुश्रावणी,कोजगरा,नव बधुकैं िेमी से दागक प्रथा, \nहवधवा हववाि हनषेध प्रथा ,र्ुभ अवसर पर मांसािार भोजन र्ाममल \nअथछ। जौं हक इ सभ प्रथा गैर बाभन कायथक संस्क ृ हत मे नै अथछ।  \nपं गोहवन्द्द झा थलखैत छथथ जे ममथथला मे दूिा समाज अथछ।जे एक दोसर \nसे अपररथचत आ अंजान छथथ।  \nबोली आ भाषा साहित्य कैं प्रश्र अथछ। हबल्क ु ल अलग अथछ।बाभन आ \nकायथ अपन मैथथली क े  र्ुि आ मानक मानैत अथछ।जे पाक्षणहन क े  \nव्याकरण जेना कटठन अथछ। \nआ बंथचत समाज क े  मैथथली कैं पिमी मैथथल यानी बस्थज्जका, दक्षिणी \nमैथथली यानी अंहगका,पुरबी मैथथली यानी ठ ेठी आ रार भाषा मानैत \nअथछ।ज्योंहक बस्थज्जका आ अंहगका मे भाषा साहित्य क े  रचना भे गेल \nअथछ।बस्थज्जका,अंहगका क े  थसि कहवजन क े  पदों क े  प्रयोग \nबणुरत्नाकरमे ज्योहतश्वर (१३२४)क ै ले अथछ। बाबजूद वै बस्थज्जका, \nअंहगका क े  मैथथली कैं भाषा नै, बोली मानक े  छांटि देल जाइत अथछ।  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 45 \nएकिा बस्थज्जका साहित्यकार अपन रचल पोथी लेक े  मैथथली साहित्य \n,अकादमी गेला परंच रचना कैं मैथथली नै मानक े  लौिा देल गैल।  \nबाभनवादी बचुस्व ममथथला क े  बंथचत समाज क े  बौि तथा कबीर \nसाहित्य से अपररथचत राखै मे कोनों कसर नै छोिैत अथछ।तै बंथचत \nसमाज गैर ब्राह्मण साहित्य आ संस्क ृ हत सं अनजान छथथ। ब्राह्मण वगु \nअपन साहित्य आ संस्क ृ हत क े  बल पर बंथचत समाज कैं मानथसक गुलाम \nबनैले अथछ। र्ास्त्र पुराण जेका मैथथली साहित्य भी ब्राह्मणक महिमा से \nभरल अथछ।इनकर साहित्य मे बंथचत समाज कैं अपना जमाने क े  प्रथसि \nमैथथली गायक पं मांगैन खबास, साहित्यकार फणीश्वरनाथ नाथ रे णु, \nममथथला क े  स्वांतत्र्य  प्रथम र्िीद रामफल मंिल , साहित्यकार अनूप \nमंिल र्िीद जुब्बा सिनी, र्िीद पूरण मंिल आ र्िीद मथुरा मंिल क े  \nकोई चचाु नै अथछ। \nलेखक सि पत्रकार अरहविंद दास अपना एकिा आलेख मे थलखैत छथथ \nहक इक्कसवीं सदी कैं दोसर दर्क मे भी मैथथली भाषा साहित्य मे  बाभन \nआ कायथ क े  िी उपस्थिहत टदखाई देत अथछ। मैथथली भाषा क े  मे िाथर्ए \nपर क े  लोग द्धजनकर भाषा मैथथली अथछ अदृश्य अथछ।  \nइहतिासकार पंकज क ु मार झा थलखैत छथथ आधुहनक काथल मे खास \nआजादी क े  बाद हवद्यापहत  गौरवर्ाली मैथथल संस्क ृ हत क े  प्रतीक थचन्द्ि \nबन क े  उभर लैन अथछ। \nअइ आधार प र ममथथला मे दूं रंग क े  मैथथल अथछ एगो बाभन आ दोसर \nसोलकन। मैथथली भी दूं रंग क े  एगो बाभन कैं मैथथली आ दोसर सोलकन \nक े  मैथथली। संस्क ृ त क े  नािक मे हनम्नवगीय पात्र क े  भाषा क े  अपभ्रंर् \nबना देल जाइत रिै।तहिना हवद्यापहत भी जन सामान्द्य क े  लेल गीत गाना \nआ उच्च वगु क े  लेल पुरुष परीिा थलखनन।वगु भेद क े  आधार पर एिन \nरचना संस्क ृ त आ मैथथली साहित्य मे पायल जाहत अथछ।आजुक समय \nमे भी मैथथली क े  संस्क ृ तहनष्ठ आ र्ास्त्रीय भाषा बनाबे क े  षड्यंत्र चल \nरिल अथछ।जे जन सामान्द्य साहित्य आ संस्क ृ हत से बंथचत रिै।  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nममथथला मे एते उच्च नीच आ छ ु आछ ू त  क े  भाव िै हक बाभन दथलत वगु \nक े  आइ तक पूजा पाठ आ संस्कार नै करवैत अथछ। दथलत क े  इिां भोजन \nक े  सवाले नै अथछ।सोलकन क े  पूजा पाठ आ संस्कार करवैत \nअथछ।परंच   आइ धरर थसि अन्न (भात,दाल)भोजन नै करैत \nअथछ।परंच   कोरंजाभोजन ( चूिा,दिी, चीनी, ममठाई आ फल)करैत \nअथछ। \nमंटदर मे दथलत गच्ची (मंटदर क े  चबूतरा) पर न चढ सक ै त रिे।सोलकन \nमंटदर क े  गभुगृि मे नै जा सक ै  अथछ। क े वल जनेऊधारी जा सक ै त अथछ। \nबंथचत समाज क े  अइसे घबराय कैं नै चािी। कारण मैथथल आ मैथथली \nभाषी त बंथचत समाज भी अथछ।अप्पन संस्क ृ हत आ समाज क े  हित मे \nहनभुय आ हन: संकोच साहित्य सृजन करबाक चाहि। \n \n-आचायु रामानंद मंिल सामाद्धजक लचिंतक सीतामिी, सेवाहनवृत्त \nप्रधानाध्यापक , माता -िन्द्र देवी, हपता-स्व ०राजेश्वर मंिल , पत्नी-प्रममला \nदेवी, जन्म हतसि -०१ जनवरी १९६० योग्यता- एम -एससी (रसायन \nशास्र) , एम ए (हहन्दी)। रूसि - साहहत्त्यक , मैसिली -हहन्दी कहवता -\nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकासशत पोिी - मैसिली कहवता संग्रह भासा \nक े  न बांटटयो। २०२२ प्रकासशत रिना - सजिया कहवता संग्रह पोिी - \nजनक नंटदनी जानकी आ शौयक गान। २०२२ पहरका -ममसिला \nसमाज , घर -बाहर आ अपूवाक (मैसाम)। अखबार -दैहनक मैसिल \nपुनजाकगरण प्रकाश। सामा जजक -सामाजजक चििंतन , दामयत्व- पूवक जजला \nप्रहतहनमध, प्रािममक सशिक संघ , िुमरा , सीतामढ़ी। स्थायी पत्ता- ग्राम-\nहपपरा हवशनपुर िाना -पररहार जजला -सीतामढी। वतकमान पता -हपपरा \nसदन ,मुरसलयािक वािक -04 सीतामढ़ी पोस्ट -िकमहहला जजला -\nसीतामढी राज्य -हबहार हपन -843302 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 47 \n२.६.योगेन्द्र पाठक 'हवयोगी '-र्ीघ्र  दर्ुन  \n \nयोगेन्द्र पाठक 'वियोगी' \nशीघ्र दशषन \nपृथ्वी पर भतत लोकहन द्वारा बनाओल भगवानक घर , अिाकत्  मठ -\nमजन्दर , मे भगवानक दशकन कटठन भऽ जाइत छैक। दशकनािी लोकहनक \nभीड़क कार ण मजन्दरक व्यवस्थापक सब भगवान क ें  कतेको घेरा मे बन्द \nकऽ कए राखख दैत छहन आ दशकनािी क ें  भगवानक िक्षणक दशकन लेल \nकतेको घंटाक कष्ट सहैत ढाठ बनाओल लाइन मे लाहग िलए पड़ैत छैक। \nई लाइन कतेकटा हेतैक आ कतेक घंटाक बाद भगवानक दशकन होएत \nसे हनभकर करैत छैक ओहह मठ -मजन्दरक प्रससजद्ध पर। भगवान \nओएह , रूप एक े , बूिू मूर्तिंओ मे बहुत बेसी अन्तर नहह तैयो कोन मठ -\nमजन्दर मे अपने हुनकर दशकन करैत छी ताहह पर हनभकर करत जे लाइन \nकतेकटा रहत आ कतेक लग साँ हुनकर दशकन होएत।  \nसब गाम मे एकटा सशव मजन्दर रहहते छैक , जतए ग्रामीण लोकहन फ ै ल \nसाँ पूजा-पाठ करैत छसि , सशवसलङ्ग पर अपन इच्छा भरर जल ढारैत \nछसि, हुनका पाँजजअहबतो छसि , अपन गीत-प्रािकना सुबनैत छसि, हकओ \nटोकहनहार नहह जे जल्दी करू , हटट जाउ आटद। तहहना गामक भगवती \n 48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमजन्दर मे घंटाक घंटा बैसल रहू , पाठ करू , हकयो नहह टोकत। एकर \nहवपरीत देखख सलयौक खेला वैद्यना ि धाम मे , काशी हवश्वनािक मजन्दर \nमे , सोमनाि मजन्दर मे , वैष्णो देवी मजन्दर मे , कामाख्या मजन्दर मे आ \nअन्य तिाकसित प्रससद्ध मजन्दर सब मे। मजन्दरक प्रससजद्धए अबैत छैक \nओतए दशकनािी लोकहनक भीड़ साँ आ हक एहह प्रिाररत कथ्य साँ जे फलााँ \nमजन्दर मे पूजा -अिकना अिवा दशकन क े ला साँ मनोवाण्छिछत फल भेटैत \nछैक।  \nअपना देश मे हतरुपहतक पड़ोस मे हतरुमल पहाड़ी पर अवण्स्थत भगवान \nवेङ ् कटेश्वरक मजन्दर दशकनािीक भीड़क लेखें हवश्व मे सबसाँ प्रससद्ध असछ \nजतए दशकन लेल साधारणत: आठ -दश घंटा लाइन मे लागब जरुरी छैक। \nएही कारण यद्यहप आन सब तीिक भैए गे ल छल , हम ओतए जेबा साँ \nपरहेज कएने छलहुाँ मुदा भगवाने जखन जजद कऽ कए बजा लेलहन \nतखन अपन कोन उपाय  ? मान्यता छैक जे कोनो देवी -देवता जखन \nभतत क ें  बजबैत छसिन तखने लोकक पएर ओहह मजन्दर टदश उठै त छैक \nआ हुनक े  आशीवाकदक फलस्वरूप याराक सबटा कष्ट कटैत जाइत छैक।  \nभगवान वेङ ् क टक े श्वरक इच्छा आ बंगलोर मे रहैत कनाकटक राज्य पयकटन \nहवकास प्रामधकरणक  'शीघ्र दशकन ' बला आकषकक हवशेष पैक े ज। \nहतरुपहत बालाजीक दशकन आ सेहो शीघ्र ! पैक े ज मे वर्णिंत समयानुसार \nमार तीन घंटाक क्षभतरे दशकनक आश्वासन। जेना बुजियौ कोनो वरदान \nभेटऽ बला होइक आ हक कोनो  जैकपॉटक हनक्षित टटकट रहए। एहह बेर \nहम दूनू प्राणी हुनक दशकन करबाक लेल तैयार भैए गेलहुाँ। बंगलोर साँ \nराहत मे बस िलैत छैक , अहलभोरे हतरुपहत पहुाँसि जाइत छैक , एकटा \nहोटल मे पहहनहह साँ व्यवस्था कएल रहैत छैक। िेढ़ -दू घंटा मे हनत्यहिया \nसाँ हनवृत्त भऽ कए जलपानो कऽ लै त असछ लोक। तखन पहहने हतरुपहतए \nमे अवण्स्थत माता पद्मावती (जे दक्षिण भारत मे भगवान बालाजी अिाकत्  \nहवष्णुक हप्रया लक्ष्मीक रूप छसिन) क े  मजन्दर मे दशकन करैत असछ। \nतखन हतरुमल पहाड़ी जा कए भगवान बालाजीक दशकन करैत घुरर अबैत \nअसछ, रस्ता मे टदनक भोजन सेहो भेटैत छैक आ प्राय: आठ बजे सााँि  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 49 \nतक बंगलोर घुरर अबैत असछ। पैक े ज मे शीघ्र दशकनक लेल  300 टाकाक \nहवशेष टटकट आ गाइिक सुहवधा सेहो सम्म्मसलत छैक।  \nबर बेस। भगवान बालाजी क ें  हृदय मे राखख पैक े ज क े  दूटा टटकट कटा \nलेल। 11 अतटूबर  2022 क ें  राहत मे बंगलोर साँ बस साँ हवदा भेलहुाँ। बस \nबूिू दुइए बजे राहत मे हतरुपहत पहुाँसि गेलैक। होटल शहरक बाहरे \nरस्ताक कात मे छलैक। सब गोटे उतरर कए अपन अपन रूमक िाभी \nलैत गेलहुाँ। होटल ठीक े ठाक , जकरा हनम्न मध्यवगकक बजट होटल कहल \nजाइत छैक , कमरा मे साफ सफाइ मे कोनो ससकाइहत नहह , उज्जर \nतौसलया, दूटा साबुनक टटहकया , गरम  पाहनक गीजर आटद सब \nहकछ ु , दूटा क ु सी आ एकटा छोट टेबुल पयकन्त।  \nठीक िारर बजे टूर गाइि सब कमरा मे क े वाड़ ठकठका देलखखन। बाहर \nहनकसल देखल जे बेसी लोक पहहनहह साँ जलपान करैत। जलपान शुद्ध \nदक्षिण भारतीय स्टाइल मे भरर पेटा  मोटका \nउतप्पम, इिली, बड़ा, उपमा , पोंगल आटद िटनी  साम्भरक संग सब \nहकछ ु । लोक प्राय: सब हकछ ु  खेलक। हमरा एतेक भोरे जलपान करबाक \nइच्छा नहह भेल , श्रीमतीजी अपन रुसि साँ हकछ ु  खेलहन , िाह पीहब सब \nगोटे बस मे बैसलहुाँ। बस शहर टदस हवदा भेल।  \nहमसब पहुाँिलहुाँ पद्मावती मजन्दर। उतररते देखल िलकमलक गुच्छा लेने \nलोक सब ठाढ़ , सब क ें  बलजोड़ी पकरबैत , पिास टाका दाम। तहहना \nएकटा महहला कपूकरक पैक े ट सेहो धरा देलहन , ओहो पिास टाका। अनेरे \nसौ टाका उहड़ गेल। तकर बाद देखल सूिना जे पैंट पहहरर दशकन \nवर्जिंत, शुद्ध भारतीय पोशाक िाही। ओतहह दोकान मे हवक्षभन्न दामक \nलुंगी भेटैत , अढ़ाइ सौ मे एकटा कीनल आ पैंट क उपर लपेटट लेल। वाह \nरे व्यवहार ! लुंगी बेिहनहारक धंधा भेलैक हक देवी -देवता क ें  \nठकनाइ  ? अस्तु, एहह सब मे तक क  क े  अवसर नहह भेटैत छैक। मजन्दर \nप्रशासन कानून बना देलक ै क , मानए पड़त। गाइि रस्ता बता देलहन आ  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकहलहन जे घुरला पर तीन नम्बर गेट साँ बाहर हनकसल जाएब तऽ बस \nभेटट जाएत।  \nमजन्दर मे प्रवेशक लेल  25 टकाक टटकट लेबए पड़ैत छलैक। कोनो बात \nनहह , टटकट लेल कोनो पैघ लाइन नहह छलैक। टटकट लेलहुाँ आ लाइन \nमे लाहग गेलहुाँ। लाइन बहुत पैघ तऽ नहह तैयो पिास व्यण्तत तऽ हमरे \nबस क े  छलाह। एहन हकछ ु  आर बस आएल छलैक। घुसक ै त रहलहुाँ। \nकने दूर गेलाक बाद एकटा प्रतीिालय मे बैसा देल गेल। देखल करीब \nतीसेक लोकक बैसेक लेल रेलवे स्टेसनक वेटटिंग रूम बला क ु सी \nलगाओल। साधारण घेरा आ एकटा गेट। एहने छओटा प्रतीिालय \nअगल-बगल बनल। मजन्दर प्रशासनक ससपाही सब एकटा प्रतीिालयक \nगेट खोसल करीब पन्द्रह -बीस ममनट रुहक जाइत छलाह तखने दोसर क े  \nगेट खोलैत छलाह। भीड़ क ें  कन्रोल करबाक लेल उत्तम उपाय।  \nहकछ ु  प्रतीिाक बाद हमरो सब क े  नम्बर आहबए गेल , िलैत \nगेलहुाँ, दक्षिण भारतीय मजन्दरक रीहतक अनुसार एतहु दूरे साँ दशकन \nकरबाक छल , तहहना कएल। हािक िलकमल एक ठाम सब जमा करैत \nछलैक , हमहूाँ सब ओतहह  राखख देसलयैक , कपूकर आहग मे देसलयैक आ \nआपस आहब गेलहुाँ। फ े र तीन नम्बर गेट तक अबै मे आ बस तक ै  मे हकछ ु \nसमय तऽ लगबे कएल मुदा आन लोक सब तऽ आरो हनक्षिन्त छलसि। \nहमरा सबहहक पहुाँिलाक बाद करीब आरो पन्द्रह -बीस ममनट लगलैक \nबसक सब यारी क ें  जमा करबा मे , तखन बस हवदा भे ल हतरुमल पहाड़ी \nटदस।  \nपूरा रस्ता हतरुपहत शहर क ें  देखैत जा रहल छलहुाँ। मार एकटा जजला \nस्तरक शहरक हहसाबें जगह बहुत हवस्तृत आ साफ -सुिरा। हबहारक \nकोनो शहर साँ तुलना करब व्यिक। बस मे सब गोटे क ें  गाइि महोदय शीघ्र \nदशकन बला टटकट बााँटट देलखखन आ बेर बेर िेता देलखखन जे  हबना \nपररिय पर क े  मजन्दर मे प्रवेश नहह होएत। करीब िालीस ममनट बाद हम \nसब पहुाँिलहुाँ हतरुमल पहाड़ीक नीिा असलहपरर राण्न्जट बस  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 51 \nस्टैडि , जतए आन्ध्र प्रदेश राज्य पररवहन क े  अनेक बस लागल छलैक। \nकहल गेल जे अहत जरूरी सामानटा लऽ लैत जाउ , बाकी बंगलोर साँ \nआएल ओही बस मे छो हड़ देबाक असछ , ई बस हनच्चे मे रहतैक , पहाड़ी \nपर जेबाक लेल आन्ध्र प्रदेश राज्य पररवहनक स्थानीय बस लेबए पड़त। \nई स्थानीय बस यारीक लेल उपर -नीिा कररते रहैत छैक भरर टदन तें \nओहह मे कोनो सामान नहह छोड़बाक छैक।  \nसएह करैत गेलहुाँ , शीघ्र दशकन मे हकछ ु ए घंटाक तऽ बात छलैक , लोक \nकतेक सामान लेत  ? पाहनक बोतल जरूरे राखख लेल संग मे। स्थानीय \nबस साँ कने आगू गेलाक बाद एकटा िेकपोस्ट पर उतरए पड़ल , एतए \nसामानक एतसरे जााँिक संग ससपाही लोकहन द्वारा लोकक शरीरक जााँि \nकएल गेलैक जहहना हवाइ अड्डा पर होइत छैक। तकर बाद ओहह कात \nजाकए फ े र बस मे सवार हो इत गेलहुाँ। करीब पौन घंटाक बाद हम सब \nबालाजी मजन्दर पररसर मे बस अड्डा पहुाँिलहुाँ। एतए एकटा शॉहपिंग \nकम्प्लेतस छलैक जतए तीिकयारी लोकहनक लेल सनेसबारीक सामान \nभेटैत आ हकछ ु  भोजनालय सेहो। पैघ गाछ सब क े  िारू कात सीमेंटक \nिबूतरा बनाओल। एतहह एकटा दोकान मे हमरा लोकहन क जुत्ता -िप्पल \nआ मोबाइल रखबाक व्यवस्था कएल गेल। एकर बाद अहगला हकछ ु  घंटा \nखुले पएर रहबाक छल। मोबाइल नहह रहला साँ आब फोटो सेहो नहह \nलऽ सक ै त छलहुाँ। मजन्दर मे मोबाइल , क ै मरा आटद हनहषद्ध छैक।  \nएखन करीब साते बाजल छलैक। गाइि महोदय एतबा कहह जे प्राय: \nएक घंटा प्रतीिा करए पड़त हमरा लोकहन क ें  छोहड़ कतहु हनपत्ता भऽ \nगेलाह। टूर पैक े जक प्रोग्राम मे दशकन लेल हनधाकररत समय छल आठ बजे \nसाँ एगारह बजे धरर। तें लोक क ें  कोनो हड़बड़ी नहह छलैक। लोक सब \nअपन अपन गऽर लगा लेलक आ बैसस गेल। बैसल बैसल हकछ ु  तऽ \nकरबाक छलैक से अपन अपन रुसिक अनुसार िाह -काफी पीबऽ \nलागल। हम आब पैंट खोसल अपन नव लुंगी क ें  नीक जकााँ पहहरर लेलहुाँ। \nजखन शुद्ध भारतीय ड्रेसक हनयम एतहु छलैक े  तखन हकएक अनेरे पैंटक  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउपर ओकरा लपेटने रहहतहुाँ  ? करीब आठ बजे हमहूाँ जलपान कऽ लेलहुाँ \nआ प्रतीिा करैत रहलहुाँ। \nकरीब साढ़े आठ बजे गाइि महोदय उपण्स्थत भे लाह आ हमरा सब क ें  \nबराहस्वामी मजन्दर िलबाक लेल कहलहन। मान्यता छैक जे हतरुमल \nदेवस्थान मे भगवान वेङ ् कटेश्वरक दशकन साँ पहहने भगवान वराहस्वामीक \nदशकन करबाक िाही तखने वेङ ् कटेश्वर भगवानक दशकन सुफल होइत \nछैक। रस्ता मे ओ हकछ ु  बतबैतो जा रहल छलखखन मुदा मार कन्नर भा षा \nमे। बस मे ओ अंग्रेजी , हहन्दी सब बजैत छलाह मुदा एखन हबसरर गेलाह \nजे कन्नर नहह बुिहनहार तीिकयारी सेहो बस मे छलखखन। अस्तु , हुनका \nपाछ ू  पाछ ू  िलैत हम सब लाइन मे लाहग गेलहुाँ। एतए गाइि अलग भऽ \nगेलाह। भीड़ बहुत बेसी तऽ नहह तैयो मजन्दर तक घुसक ै  मे आ दशकन करै \nमे  प्राय: आधा घंटा लाहगए गेल। एकरा समयक सदुपयोग सेहो कहल \nजा सक ै त छैक।  \nएतए साँ हवदा भेलहुाँ मजन्दर पररसरक एकटा रस्तें जाहह मे देखल प्रसाद \nबला लड्डूक स्टीलक खाली रे क े  ढेर लागल। प्राय: एक मीटर लम्बा आ \nआधा मीटर िौड़ा रे कतेक छल से कहब कटठन , तैयो हजार साँ उपरे \nर हल हेतैक। एहह सब दशकनीय वस्तु क ें  देखैत पहुाँिलहुाँ ओहह गेट लग \nजाहह साँ शीघ्र दशकनक टटकटधारी लोकहन प्रवेश कररतसि। एतए बेस \nभीड़। शीघ्र दशकनक टटकट मार हमरे सबहहक बसक यारी लग तऽ नहह \nने छलहन, ओहने अनेको पयकटन कम्पनी कतेको बस भरर कए तीिकयारी \nसबक ें  अनने छ ल आ सबहहक संग ओ तीनसौ टाकाक टटकट छलहन। \nओतबे नहह , बहुतो ितुर लोक अपनहह इन्टरनेट साँ शीघ्र दशकनक टटकट \nकटौने छलाह सेहो एतहह प्रवेश करबाक लेल आहब गेल छलाह। लगैत \nछल आब फोकटटया दशकन क े हनहारे कम संख्या मे हेताह , आ 300 टाका \nक े  शीघ्र दशकन क े हनहार बेसी। आजुक पररण्स्थ हत मे  300 टाका बहुत \nबेसी नहहए भेलैक।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 53 \nण्स्थहत क ें  देखैत जकरा जतए गऽर लगलैक , पोन रोहप देलक। कतेक \nकाल लोक ठाढ़ रहत  ? आ एखन तऽ असली लाइन बााँहकये छलैक। \nएतए गाइि महोदय बेर बेर ओहह गेट पर सुरिा कमकिारी सबक ें  जजज्ञासा \nकरसिन गेट खोलबाक समय लेल , मुदा ने हुनका कोनो  समुसित उत्तर \nभेटहन आ ने हमरा लोकहन बूजि पाबी जे अहगला खेला कखन शुरू \nहोएत। टूरक प्रोग्रामक हहसाबें समय बीतल जा रहल छलैक , आठ बजे \nसाँ एगारह बजे क े  बीि दशकन हेबाक छलैक मुदा एतए साढ़े नओ बजे \nगेटो खोलबाक कोनो सुरसार नहह। आ एहह गेट साँ कतेक दूर पर भगवान \nछसि से अज्ञात। \nअन्त मे करीब पौने दस बजे गेट खुजलै आ लोकक भीड़ ओहह मे ढुहक \nगेल। एखन तऽ लोक सड़क े  पर छल। जकरा जतेक सतक छलैक ततेक \nतेजी साँ िसल रहल छल। हम सब अपनहह वेगें िलैत रहलहुाँ। सड़क पर \nलोक हबना कोनो पााँती बनौने जाँहह-ताँहह िसल रहल छल। पााँती बनबैक \nकोनो इन्तजाम सेहो नहह  देखा रहल छलैक। आब हमरा सबहहक बस \nक े  यारी लोकहन सछहड़या गेल छलाह। ई कने सिन्ताक हवषय छल मुदा \nपिास गोटे क ें  संग बाखन्ह कए राखब सेहो सम्भव नहह छलैक , ताहू मे \nसब उमेरक लोक , नवयुवक , नवयुवती साँ लऽ कए हमरहु साँ उमेरगर \nव्यण्तत सब बस मे छलाह। प्राय: सात -आठ ममनट िलला क बाद एक \nठाम रेसलङ्ग बनल छलैक जाहह मे लोक ढुहक रहल छल। एतए कोनो \nसुरिा कमकिारी नहह , भीड़ बेसी आ धतकामुतकी सेहो। अपना देश मे \nभीड़ मे अनुशासन राखब असम्भवे होइत छैक। एक बेर तऽ बुिाएल जे \nभीड़क रेला मे खसस पड़ब। मुदा कहुना दूनू गोटे अपना क ें  सम्हारलहुाँ। \nतकर बाद  तऽ भीड़क संग िलैत रहलहुाँ। गहत साधारण , बूिू एकाध \nहकलोमीटर प्रहत घंटाक हहसाबें। आगू बुिाएल जे कतेक ठाम दू टदस साँ \nअबैत लाइन एक होइत छलैक। एहन स्थल पर फ े र धतकामुतकी भइए \nजाइत छलैक। रस्ता सब ततेक घुमावदार जे हकछ ु  बूिब कटठन हक \nकतेकटा लाइन छलैक। खुला जगह मे सड़कक  कात यटद एहन लाइन \nरहहतैक तऽ लोक कहहयो सक ै त छलैक जे दू हकलोमीटर हक तीन \nहकलोमीटर लम्बा लाइन छैक मुदा एतए आगू हक पाछ ू अहााँ मार पिीस - 54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपिास फ ु ट तक देखख सक ै त छसलयैक। बीि मे कतहु लाइन रुहकयो \nजाइत छलैक। प्राय: आधा घंटा िललाक बाद जे इलाका सब आएल \nओहह मे जगह जगह शौिा लयक व्यवस्था बनल। लोक लाइन छोहड़ कए \nआवश्यकता भेला पर शौिालय जा सक ै त छल मुदा ओतेक पछ ु आ जेबे \nकरैत।  \nबीि-बीि मे कोम्हरहु साँ दोसर लाइनक मेल भऽ जाइत छलैक आ फ े र \nधतकामुतकी शुरू। अपन संगी क ें  संग राखब एहन समय मे कटठन होइत \nछलैक , खास कऽ कए वयसाहु लोकक लेल। गोटेक घं टा िललाक बाद \nदेखल कतहु कतहु इमजेन्सी गेट बनल। एक व्यण्तत क ें  बच्चा ततेक ने \nकानऽ लगलहन जे हुनका एहह गेटक व्यवहार करहहिं पड़लहन बहरेबाक \nलेल। करीब बारह बजे हम सब पहुाँिलहुाँ ओहह इलाका मे जतए क ु सी \nबला प्रतीिालय सब बनल छलैक। क ु सीक व्यवस्था ओहहना जेना भोर \nमे  पद्मावती मजन्दर मे देखने छसलयैक मुदा अन्तर ई जे हॉल बेस पैघ आ \nउपर साँ नीि तक सीढ़ीक रूपमे गैलरीनुमा बनाबट। हॉल मे टीभी पर \nऑनलाइन दशकनक दृश्य िलैत। गभकगृह मे पुजेगरी लोकहन पूजापाठ मे \nव्यस्त आ तकरा नजदीक साँ देखबाक अवसर एहह टीभी पदाक पर छलैक। \nध्वहन मुदा बन्द कएल छलैक।  \nलोक ततेक ने िाहक गेल छल जे दशकन मे होइत देरी क ें  गममतो क ु सी पर \nबैसस रहल। जकरा जगह नहह भेटलैक से सीढ़ी सब पर सछहड़या गेल। \nकतेको व्यण्तत हबस्क ु ट , भुज्जा आटद हनकासल उदरस्थ करए लागल जे \nआगूक यारा लेल ऊजाक भेटतैक। िाकल रहला साँ हकछ ु क ें  हनन्न सेहो  \nलाहग गेलैक। हॉल मे हम सब गैलरीक उाँिका भाग साँ प्रवेश कएने छलहुाँ। \nनीिा हॉलक बाहर दोसर कात दशकनािी लोकहन मजन्दर टदस िल जा \nरहल छलाह। कतेक पैघ लाइन तकर कोनो अनुमान नहह। लोक क ें  लगै \nजे अहगले ममनट मे ओ लाइन शेष हेतैक आ हमरा लोकहनक नम्बर \nआओत मुदा से होइ नहह।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 55 \nएहह हॉल मे हमरा लोकहन करीब पैंतालीस ममनट तक रुकलहुाँ। तकर \nबाद फ े र नीिा बला लाइन मे लाहग घुसकए लगलहुाँ। हकछ ु  कालक पिात \nएक ठाम देखल प्रवेशपर िेक करबाक काउन्टर सब बनल। एतए लाइन \nकाउन्टरक हहसाबें बाँटट गेल। काउन्टर पर काज बहुत मन्थर गहतएाँ भऽ \nरहल छलैक। एहह लाइन मे हमरा बसक हकछ ु यारी लोकहन भेटट गेलाह। \nआश्वस्त भेलहुाँ जे बस हमरा सब क ें  छोहड़ कए भागत नहह।  \nकरीब एक बजे हम सब काउन्टर पर पहुाँसि अपन आधारकािक \nदेखाओल। ओकरा टटकट मे देल हववरण साँ ममलाओल गेल आ तखनहह \nआगू बढ़बाक अनुमहत भेटल। एखनहु भगवान बालाजी दूरे छलाह। \nघुसक ै त रहलहुाँ। आब फ े र सब सछहड़या गेल आ बसक यारी सब साँ \nसम्पक क  टूटट गेल। जतए मजन्दरक मुख्य द्वार छलैक ओतए फ े र रोहक देल \nगेल। एक े टा गेट , भीतर गेहनहार आ बाहर एहनहार दूनू लेल। हकस्त हकस्त \nमे लोक क ें  दूनू टदस छोड़ल जाइत छलैक। कहुना करीब पौने दू बजे \nहमसब अन्तत: गभकगृहक  सामने पहुाँिलहुाँ जतए साँ टदव्य मूर्तिंक दशकन \nहोइत छलैक। सामने भगवानक मूर्तिं देखख लोक क ें  सब मनोकामनाक \nपूर्तिं भैए जाइत छैक।  \"ॐ नमो भगवते वासुदेवाय \" मंरोच्चारक संग \nमाि िुका हुनका प्रणाम कएल। एतेक काल तक लाइन मे घुसक ै त \nरहबाक फल भेटल।  \nलोक क ें  एतए हकछ ु ए सेकडि  रुकबाक अनुमहत , हकन्तु जेना सुनने \nछसलयैक जे लाइन मे घुसक ै ते लोक िक्षणक दशकन सुख पबैत असछ आ \nजाहह तरहक व्यवस्था साँ हम कलकहतया सब दक्षिणेश्वर कालीक मजन्दर \nमे पूणक पररसित छी , से नहह छलैक। लोक लाइन मे नहह छल , एक दोसरा \nक ें  धतका सेहो नहह दैत छल , तें कतबो स्वयं सेवक सब बाजिु , लोक \nएहह कोन ओहह कोन धऽ कए दशकन सुख प्राप्त करबाक प्रयास कररताँहह \nछल। लोक िेिर , एतेक कष्ट साँ तऽ लोक जजनगी मे एक बेर एतए पहुाँिैत \nअसछ, शीघ्र दशकनक व्यवस्था रहहतहुाँ कतोक घंटा लाइन मे लागल \nरहल , तखन कोना हकछ ु  सेकडि मे दशकन सुख छोहड़ टदअए ? हमहूाँ दूनू \nगोटे कहुना जतेक सम्भव भेल अपन मोरिा सम्हारने रहलहुाँ। ई व्यवस्था  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपररवतकन मार आजुक लेल हमरे सबहहक समय भेल छलैक आहक आब \nएहहना रहैत छैक से कहब कटठन। हम ककरो एकरा मादे हकएक \nपुछबैक ? हकन्तु एतेक तऽ हनक्षित जे जहहना बहुतो आन तीिकस्थल मे \nहमरा संग होइत रहल अ सछ, एतहु भगवान बालाजीक हवशेष क ृ पा भैये \nगेल आ दशकन सुख प्राय: आधा ममनट तक भेटल। फ े र मोन मारर कर \nभगवान वेङ ् कटेश्वर क ें  हृदय मे ध्यान धरैत  \"ॐ नमो भगवते \nवासुदेवाय \" क े  जापक संग घुरतीक बाट धेलहुाँ। मजन्दर प्राङ्गण क े  घुरती \nबला रस्ता मे एक ठाम मजन्दरक एकटा कमकिा री लड्डू प्रसाद बाँटैत, ई लड्डू \nएतुका प्रससद्ध लड्डू साँ बहुते छोट , बूिू गामक दोकान क े  पाँिटकहहया \nलड्डूक आकार , हकन्तु वस्तु एक े । एहह प्रसाद क ें  उदरस्थ कएल।  \nघुरती मे गेटसाँ बहराएब सेहो आसान नहह छल , कारण बुजिए गेल \nसछऐक गेट एक े टा। घुरती बला लोक लाइन मे सेहो नहह ला गए िाहैत \nछल। ने कोनो बाध्यता छलैक आ ने कोनो व्यवस्था। मार गेट लग रस्सीक \nढाठ दूटा स्वयंसेवक पकड़ने। एना मे जे हेबाक छलैक से भेबे \nक े लै , जखने रस्सी उठाओल गेलैक लोक बान्हल पाहनक धार जकााँ \nबेहहसाब जोर मारलक ै  आ एकटा महहला खससए पड़लीह। संयोग जे ओ \nकात मे छलीह आ हु नक आत्मीय सब तुरत्ते हुनका सम्हारर लेलकहन \nनहह तऽ पैघ दुघकटना भऽ सक ै त छलैक।  \nगेटक बाहर हनकसल कए गेलहुाँ असली लड्डू प्रसाद लेबाक लेल। शीघ्र \nदशकनक टटकट मे एकटा लड्डू साममल छलैक। टटकट देखाउ , लड्डू सलअऽ। \nअहतररतत लड्डू लेल पिास रुपैयाक हहसाबें अहतररतत भुगतान \nक ररयौक। काउन्टर कमकिारी बेस दि , रे साँ लड्डू हनकासल लोक क ें  देबा \nमे न्यूनतम समय लगबैत। एतए लड्डूक रे सब एक क े  उपर एक गेंटट कए \nराखल। जखने एकटा रे खाली भेल , उठा कए नीिा राखख देलक , ओकर \nनीिा बला रे साँ बााँटऽ लागल। \nहजारो खाली रे , जाहह मे लड्डू बनैत छल  हेतैक , से तऽ देखखए लेने \nछसलऐक , लड्डू हवतरण व्यवस्था देखख ओतुका व्यवस्थापक लोकहनक  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 57 \nप्रशंसा कएने हबना हकयो नहह रहह सक ै त असछ। पैघ हॉल मे करीब \nतीसटा काउन्टर बनल। तैयो सब काउन्टर पर दस -पन्द्रह लोकक लाइन \nलगले छलैक। प्राय: एक ममनट लोक क ें  लगैत छलैक अपन क ू पन देखेबा  \nमे , अहतररतत लड्डूक पैसा देबा मे आ अपन लड्डू उठे बा मे। हमरो सब क ें  \nलाइन मे करीब पन्द्रह ममनट लाहगए गेल मुदा शीघ्र दशकनक िारर घंटाक \nतुलना मे ई हकछ ु  नहह छलैक।  \nभगवान बालाजीक दशकन भेल , प्रसाद भेटल , आब ई गौण बात भेल जे \nएगारह बजेक बदला दू बाजज गेल छलैक। एही दशकन लेल लोक टदनक \nटदन एतए लाइन मे ठाढ़ रहैत असछ , सूहत पयकन्त रहैत असछ। तकर बाद \nघुरतीक वणकन महत्वहीन भऽ जाइत छैक। रहस्य रोमांि सेहो नहह। मार \nअपन जगह , जतए जुत्ता -िप्पल आ मोबाइल राखल छल , तकबाक िम \nमे लोक क ें  जजज्ञासा करबा मे भाषाक समस्या बुिाएल। जेना \nहवश्वप्रससद्ध तीिकस्थल सछऐक तेना सबतरर हहन्दी अंग्रेजी बुिहनहार लोक \nनहह। बल्ल्क पुसलस सेहो तेलुगु छोहड़ आन भाषा नहह बुिैत। इशारा साँ \nजगहक वणकन करैत काज िलाओल। रौद हततख भऽ गेल छलैक आ \nएतेक काल खुला पएरे िलैत आब हमर धमकपत्नीक तरबा मे कष्ट होमए \nलागल छलहन। हेराइत  भोहतआइत कहुना हुनका सम्हारैत ओहह अड्डा \nपर पहुाँसिये गेलहुाँ जतए भोर मे बस साँ उतरर जुत्ता रखने छसलऐक।  \nएतए पहुाँसि पहहने तऽ दोकान साँ मोबाइल लेल। ओ लोला हाि मे अहबते \nआश्वस्त भेलहुाँ जे आब बस छ ु टटयो जाएत तऽ कहुना बंगलोर पहुाँसिये \nजाएब आ सामान तऽ बंगलोर मे बस हिपो साँ लेल जा सक ै त छलैक। \nमोन भेल होटल मे भोजन कऽ ली। बेरो भऽ गेल छलैक , भूखो लाहग गेल \nछल हकन्तु सहयारी लोकहन कहलहन जे भोजनक इन्तजाम टूर पैक े ज \nमे छैक आ देर -सबेर भेटबे करत। अस्तु , मोन मारर कए भोजनक हविार \nछोहड़ देल। लोक एतए अपना हहसाबें सनेसबारी हकनैत गेल।  \nएकटा फो टोग्राफर कहलहन फोटो खखिबा लै लेल। सत्ते एतए फोटो तऽ \nभेल नहहए। अपना क ै मरा साँ मजन्दरक फोटो आ हक कोनो सेल्फी आटद  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअसम्भवे छल। तखन ओ फोटोग्राफर हमरा दूनूक फोटो \nलेलहन, कम्प्यूटर मे मजन्दरक हवस्तृत पृष्टभूमम क े  सिर पर ओकरा \nफोटॉशॉप द्वारा जोड़ैत हमरा एकटा तिाकसि त फोटो बना देलहन। \nएतुका इएह सबूत आ पैघ सनेस।  \nहकछ ु  प्रतीिाक उपरान्त बस हवदा भेल , नीिा गेला पर अपन बंगलोर \nबला बस मे सवार भेलहुाँ। यद्यहप बहुत देरी भऽ गेल छलैक तिाहप \nटदनुका भोजन क े  व्यवस्था ओही होटल मे कएल छल जतए भोरबा मे \nरुकल छलहुाँ आ जलपान क े ने छलहुाँ। साढ़े िारर बजे भोजन करैत \nगेलहुाँ। शीघ्र दशकन बहुत शीघ्र तऽ नहह भेल, तिाहप भगवान बालाजीक \nख्याहत क ें  देखैत दू -तीन घंटा देर -सबेर कोनो पैघ बात नहहए कहल \nजेतैक। शीघ्र दशकन शब्दे ततेक आकषकक छलैक जे हमरो सन अहदी क ें  \nबालाजीक शरण मे पहुाँिाइये देलक। कने बेसी समय तक भुखले  रहए \nपड़ल आ हक कने िाहक गेलहुाँ , ततबे कष्ट। उपलल्िक आगू ई तुच्छ \nछल। कहल जाइत छैक जे तीिकस्थान मे कष्ट भेले पर फल भेटैत छैक।  \nघरमुहााँ बसो घरमुहााँ बरदे जकााँ कने तेज िलबे करैत छैक। करीब दस \nबजे राहत मे बंगलोर पहुाँसि गेलहुाँ। शीघ्र दशकन यारा समाप्त भेल।  \n-सम्प कक - ब्लॉक 8 , फ्लैट 2बी , िायमन्ड ससटी नॉिक , कोलकाता \n700055, मोबाइल 9831037532  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 59 \n२.७.हनमुला  कणु- अन्ग्न थर्खा  (खेप-१३) \nहनमुला कणु - अन्ग्न थर्खा (भाग - १३) \n \nहनमुला कणु (१९६०- ), थर्िा - एम् ए, नैिर - खराजपुर,दरभङ्गा, सासुर \n- गोटियारी (बलिा), वत्तुमान हनवास - रााँची,झारखण्ि, झारखंि \nसरकार महिला एवं बाल हवकास सामाद्धजक सुरिा हवभाग मे बाल \nहवकास पररयोजना पदामधकारी पद साँऽ सेवाहनवृक्षत्त उपरान्द्त स्वतंत्र \nलेखन।  \nमूल हिन्द्दी- स्वगीय द्धजतेन्द्र क ु मार कणु, मैथथली अनुवाद- हनमुला कणु  \nअन्ग्न थर्खा (भाग - १३) \n \nपूवत कथा:  दानव राज क े थर् संऽ पराद्धजत इन्द्र क े  देवर्षिं नारद राजा \nपुरूरवाक वीरता क े  संबंध मे जानकारी दैत छथथ एवम हुनका संऽ \nसिायता मंगवाक हनदेर् दैत छथथ l \nआब आगू: \nदेवर्षिं नारदक अमृत बून्द्द सन मधुर वाणी वायुमंिल मे गूं द्धज रिल \nछल,एवम इन्द्र समेत उपस्थित सभ देवगण,अप्सरा गण कणु -गह्वर क े  \nमागु संऽ प्रहवष्ट िोमयवला ओहि अमृत वषाु रूपी मधुर आवाज क े  पूणु \nगंभीरता संऽ ध्यान मग्न िोइत अपन मस्स्तष्क समेत हृदय मे िान दऽ \nरिल छलाि- \n\"एहि समय भूमंिल पर सातो द्वीपक अमधपहत सम्राि पुरू रवा छथथ l \nओ पुरूरवा जे चंर वंर्क मक्षण छथथ l हुनक पराक्रम क े  समिक कोनो \nअन्द्य नरेश्वर नहि ठाि भऽ पाओलl हुनक मिती र्स्थक्त संऽ दानवराज \n 60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े थर् क े  सामना पूवुहि मे भऽ चुकल अथछ l ओ मागु मे उगल झार सन \nअसुर सभ क ें  किैत गेलथथ आ क े थर् क े  पराद्धजत कऽ देलाि l क े थर् \nहुनका स ऽ भयभीत पाताल लोक मे एिन ने नुकायल हक फ े र ओ कहियो \nपृथ्वी टदस ताकिो क े  हिम्मत नहि क े लक। \nपुरूरवा स्वयं सभ नरेश्वर क े  र्ासन संचालनक थर्िा देल l आब पृथ्वी \nपर कोनो देर् एिन नहि छैक जेकर प्रजा हनधुन िोय l अराजकता क े  \nनामोंहनर्ान नहि छैक। सभ टदर्ा मे र्ांहत क े  साम्रा ज्य िाहपत अथछ ! \nअमन चैन क े  बंर्ी बजैत अथछ l ई सब पुरूरवाक दूरदृमष्ट आ समझदारी \nसऽ भेल अथछ l ओ एक सय आठ अश्वमेध यज्ञ क े लथथ l कतेको आर \nआन आन यज्ञ ओ क े लथथ l हकिंवा ओ चाहितथथ तऽ स्वगुक सत्ता पयंत \nअपन बाहुबल सऽ िण मात्र मे पलटि टदतथथ,मुदा ओ भूमंिल क े  र्ासन \nसंऽ सन्द्तुष्ट छथथ l पूवु जन्द्मक तपस्या क े  कारण ओ तऽ स्वयं मिा प्रतापी \nछलाि,तदाहप ओ एहि जन्द्म मे अपन घोर तपस्या संऽ भगवान हवष्णु क े  \nप्रसन्न कऽ लेलहन l एकर कारण हुनका एिन अपररममत र्ौयु आ बाहुबल \nप्राप्त भेलहन हक आिां सन सिस्त्रों क े  असगर दमे ओ भू-लुम्ण्ठत कऽ \nसक ै त छथथ l ओ अत्यन्द्त रूपवान छथथ l हुनक सौंदयु क े  समि स्वयं \nकामदेव अपना क े  िीन बूद्धझ लस्थज्जत रिैत छथथ l हुनक समतुल्य \nसौंदयुमयी नारी पृथ्वी पर नहि भेिलीि,जाहि कारण ओ एखन धरर \nअहववाहित रहि ब्रह्मचारी बनल छथथै l ब्रम्िचयुक प्रताप हुनक तेज संऽ \nसंयुक्त भऽ हुनका हत्रलोक मे अहद्वतीय बना देलक l रािस-गण पयंत \nपाताल -लोक मे हुनक यर्ो गान करैत अथछ l \nसुनलहुाँ हकछ ु ए टदन पूवु दानवराज क े थर् अपन पुत्री स्वणुरेखाक \nहववािक प्रस्ताव लऽ स्वयं हुनका समि गेल छल परंच पुरूरवा ओहि \nप्रस्ताव क े  अस्वीक ृ त कऽ देलथथ l दानवराज क े थर् ओहि प्रस्ताव क े  द्वारा \nपुरूरवा क े  अपन पि मे करवा िेतु प्रयत्नर्ील छल ,परंच पुरूरवा \nओकर प्रस्ताव क े  अस्वीक ृ त कऽ ओ संभावना समाप्त क े लन्न्द्ि l कहनक \nसोचू देवेंर ! किीं जे राजा पुरूरवा ओकर प्रस्ताव स्वीक ृ त कऽ नेने \nरहितथथ तखन स्थिहत कतेक भयंकर िोइत ? ई बात तऽ अहुाँ क े  बुझाईत \nिोयत हक पुरूरवा यटद ओकर सियोगी भऽ जइतथथ,तखहन हत्रभुवनक \nअमधपहत बनवा मे हुनका कहनयो हवलम्ब िोयतहन l परंच हुनका स्वगुक \nअमधपहत बनवाक लालसा नहि छहन। आ हुनक सौम्य चररत्र हुनका  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 61 \nदानवराजक कौनहु प्रकारक सियोग करवा संऽ दूर रखलक। राजा \nपुरूरवा क े  र्ारीररक सुंदरता ,हुनक गुण आ पराक्रमक वणुन क े नाई िमर \nसामथ्यु संऽ बािर क े  बात अथछ। ताहि संऽ एतबहि मे आिााँ संतोष करू \nl िाँऽ िमर अनुरोध नहि आज्ञा अथछ हक आिााँ पुरूरवा सऽ सिायताक \nयाचना करू, एहि संऽ आिााँक प्रभुता पुनः आिााँ क े  प्राप्त िोयत l दानव \nराज क े थर् क े  िस्तिेप स्वगु लोक संऽ समाप्त भऽ जाएत।\" \nइन्द्र देवर्षिं नारदक बात संऽ अत्यंत प्रसन्न भऽ गेलाि।हुनक लचिंता मेटि \nगेलहन l ओ उथचत अवसर पर नारद क े  मागुदर्ुन संऽ संतोष व्यक्त \nकयलथथ। ऋहषवर नारद क े  अभ्यथुना करैत ओ किलथथ - \n\" अपनेक आज्ञा थर्रोधायु अथछ देवर्षिं l िम एखनहि सुसेन क े  द्वारा \nहुनका दानव क े  साँग देवताक युि मे हुनक सिायताक याचना िेतु \nआमंत्रण पत्र पठवैत छी।\" \n\"िाँऽ एहि कायु मे र्ीघ्रता करू,आब स्वगुक प्रहतष्ठा अहििंक िाथ मे \nअथछ\" - नारद बाद्धज उठलाि l \nनारद मुहन क े  मागुदर्ुन मे इन्द्र एक पत्र पुरूरवा क े  नाम थलखलथथ l \nतत्पिात सुसेन क े  िाथ मे ओ पत्र सौंहप हुनका अनेकों प्रकार संऽ \nसमझा -बुझाकऽ पृथ्वी पर पठौलथथ l एकर बाद ओ देवर्षिं नारद संऽ \nस्वगु लोक मे हवश्राम करवा िेतु आग्रि करऽ लगलाि l परंच हुनक आग्रि \nक े  देवर्षिं नारद अस्वीक ृ त कऽ देलथथ।की हकनको आग्रि पर नदीक \nप्रवाि ठिरल अथछ ? चलहत पवन हकनको इच्छा पर थम्िल अथछ ? \nसत्पुरुषक कायु अथछ संसार क े  कल्याण िेतु हवचरण करैत रिनाई l \nसंहिताक कथन उथचते अथछ - 'चरैवेहत -चरैवेहत' l \nइन्द्र क े  प्रसन्न देऩ्ि सभ देवताक मुख पर प्रसन्नताक रेखा पसरर गेल। \nहुनकर सबिक मुख देन्ख बुझाइत छल हकिंवा ओ सभ एखनहि दानव \nगण क े  परास्त कऽ आहब गेल िोथथ l अपन स्वामीक प्रसन्नता मे प्रसन्न \nभेनाई,दु:ख मे दु:खी रिनाई एवं प्रत्येक अवसर पर हुनकर साथ देनाई \n! यैि तऽ आक्षश्रतक परम धमु थथक ! \nनारद मुहन आपस जयवा िेतु उद्यत भऽ गेलाि l हुनका हवदा करवा िेतु \nहकछ ु  दूर तक इन्द्र हुनका संगे गेलाि, तदुप रांत हुनका दंिवत प्रणाम \nकरैत हुनका हवदा क े लथथ l हुनकर प्रिान क े ला उपरांत इन्द्र अपन \nप्रासाद क े  टदर्ा मे गमन क े लथथ l  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन कि मे पहुाँथच इन्द्र धमुपत्नी र्ची क े  साँग प्रेम पूणु संलाप मे मगन \nभऽ अपन एतेक टदनक लचिंताक समाधान करऽ लगलाि l आई बहुत \nटदनक बाद हनश्ििंत भऽ अपन पत्नी संऽ प्रेमालाप कऽ रिल छलाि इन्द्र \nl बहुत टदन संऽ पत्नी र्ची क े  हुनक दर्ुन नहि भेल छलहन। आई िठात् \nहुनका अपन एतेक हनकि देन्ख र्ची प्रसन्नता संऽ उत्फ ु ल्ल भेल छलीि \nl \nलचिंता एकिा एिन मानथसक व्यामध थथक जे उपिार स्वरूप र्ारीररक \nदुबुलता सिजे प्रदान करैत अथछ।मानथसक र्ांहत नष्ट कऽ दैत \nअथछ,क्रोध क े  जन्द्मदाता अथछ,बुद्धिक िरण कऽ लैत अथछ, जीवन-चयाु \nबदथल दैतअथछ,आ उन्नहतक मागु अवरुि कऽ अकमुण्यताक औषमध \nहपयावैत अथछl \n\"पुरूरवा\" नाम देवता_गणक े  लेल दधीथचक अस्थि क े  सदृष रािसगण \nसंऽ पररत्राण िेतु सम्पूणु अवलंबन बहन गेल l हुनक र्ौयु गाथा सुहन \nदेवतागणक हृदय मे ईष्याुन्ग्न प्रज्वथलत भेल छलहन।मुदा ओहि हृदय क े  \nएक कोन मे आर्ा क े  दीप प्रज्वथलत छलहन।रािसगण संऽ पररत्राण \nप्राप्त करवा िेतु l \nगंधवु एवं हकन्नर पुरूरवाक गुणगान अपन मधुर स्वर लिरी मे करऽ \nलगलाि l हुनक मधुर गीत मे साँ ग देमय अप्सरागण आहब \nगेलीि।घृताची,हतलोत्तमा,रंभा, मेनका, क ृ तिली,पुणजीकिल \nप्रम्लोचा,अनुम्लोचा,पूवुथचहत,सेनद्धजत, थचत्रलेखा अन्द्यान्द्य अनेकों \nअप्सरागण क े  मुख पर पुरूरवाक नाम छल l हकछ ु  इन्द्र क े  साँग तऽ \nकोईकोई हवष्णु क े  साँग पुरूरवाक तुलना कऽ रिल छलीि l \nपरंच हु नका सबिक मध्य एक गोि एिेन अप्सरा छलीि,जे अपन हृदय \nिल क े  अपन दुनू िाथ संऽ दाबने सबक े  स्तब्ध दृमष्ट संऽ हनरन्ख रिल \nछलीि l हुनक मुख पर नहि तऽ पुरूरवाक नाम छल आ ने कोनो प्रसन्नता \nl ओ हकछ ु-हकछ ु  िेरायल हबसरायल सन अपना क े  अनुभव कऽ रिल \nछलीि l बुझाईत छल हकिंवा पुरू रवाक गुणगान संऽ हुनका हृदय मे कााँि \nचुभचुभ करऽ लागल िोइन्द्ि,ई कााँिक लिरर सन ददु पुरूरवाक नाम लऽ \nहवद्युत लिरर सम पूरा र्रीर मे दौरैत िोइ। ओ सब हकछ ु  देन्ख रिल \nछलीि,सुहन रिल छलीि,परंच र्व सन हनिल भेल छलीि l \nहुनक एहि दर्ा पर सखी थचत्रलेखा अनेको बेर आाँन्खक संक े त क ेलथथ,  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 63 \nिाथ संऽ कोंथच सभा मे अनवाक प्रयास क े लथथ,मुदा ओ अपन िोर् \nिवास हबसरायल हकछ ु  किवाक स्थिहत मे नहि छलीि l कोनो आनलोक \nमे ओ हवचरण कऽ रिल छलीि। ओ छलीि उवुर्ी - स्वगुक सवाुमधक \nसुंदरी अप्सरा ! सवुश्रेष्ठ अप्सरा ! प्रेमकीि हुनका घायल कऽ गेल छल l \nभला ई बात थचत्र लेखा कोना बुद्धझ सहकतथथ ? पुरूरवाक अहद्वतीय \nव्यस्थक्तत्व उवुर्ीक हृदय पर अपन अमधकार कऽ नेने छल l ओ र्ौयु आ \nसौंदयु क े  मक्षणकांचन सियोग संऽ हनर्मिंत ओहि आक ृ हत क े  एक बेर \nअपन दृमष्ट संऽ प्रकि रूपें देन्ख अपन नेत्र क े  धन्द्य करऽ चािैत छलीिl \nउवुर्ी क े  प्रतीत िोइत छल जेना हुनक र्रीर संऽ ह्रदय हनकथल धरातल \nपर पुरूरवा क े  हनकि चथल गेल िोय l मात्र हनिल हनजीव र्रीर स्वगु \nलोक मे रहि गेल िोयो l \n \nक्रमर्ः  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.जगदीर्  प्रसाद मण्िल- कहनयेँ-महनयेँ पूाँजी \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nकननयेँ -मननयेँ पूँजी  \nबीतल दू सालक दर्ा जहिना सभ गाम -गामक ेँ  भेल तहिना मनमोिनक ेँ  \nसेिो भेल। मनमोिनो ताँ अिी ममथथलाक एक अंर् रूपक धरती अथछ \nहकने। \nजे मनमोिन दस साल पहिने, अन्न-तीमन -तरकारी, आम -क े रा इत्याटद \nफल -फलिरी गामक पूर्तिं करैत मनमोिनबला बािररयो आमदनी करै \nछला ओइ  मनमोिन गामक दर्ा देखै -जोकर नहि अथछ। ऐठाम दुनू प्रश्न \nअथछ। एक टदस गाममे बान्द्ि -सिक-हबजलीक सुहवधा भेल अथछ ताँ \nदोसर टदस गामक खेतीमे हबलैनी सेिो लागल अथछ। बाटिक बचाउ ले \nएक टदस कोसी -कमला छिर -बान्द्िक गारंिी भेल ताँ दोसर टदस गाममे \nसिक-बान्द्ि भेने पाहनक जमाव नहि भऽ रिल अथछ सेिो नहियेँ किल \nजा सक ै ए, सेिो भेबे कएल अथछ। द्धजलाक एिेन स्थिहत बहन गेल अथछ \nजे सरकारी कायाुलय तकक कागज -पत्तर पाहनमे नष्ट िोइए। खाएर जे \nअथछ, िरर बोल, िरर बोल िो रामा।  \nजहिना मनमोिन गाम -समाजक गहत भेलैन तहिना अपनो गहत नइ भेल \nसे क े ना नइ किब। गामक सभ जहनते छैथ जे मात्र बीघा भरर जमीन \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 65 \nअथछ। जइ बले हकछ ु  टदन पूवु तक पररवार ठाि छल। गाममे बान्द्ि-सिक \nताँ भेल मुदा उपजाउ भूमम उपजै-जोकर नहि बहन सकल। अपना ओते \nर्स्थक्त नहि जे भरपाइ कऽ सकब। असाध काज गाम-गाममे पसररये गेल \nअथछ। थसफ ु  माटिक ऊपरेक माने उपजेक िा नहि, माटिक ेँ  समतूल \nबनाएब सेिो भइये गेल। आजुक मर्ीनी युगमे एिेन स्थिहत बनल रिए, \nओ दुभाुग्य नहि ताँ सौभाग्य क े ना किल जाएत। जखन मनुक्ख बहन \nमनुक्ख जन्द्म लइ छैथ तखन जाँ पााँच गोरेक पररवार सम्िारर गाम-समाज \nले हकछ ु  ने करैथ, ईिो ताँ दुभाुग्ये किल जाएत। मुदा मने-मन बुझनहि \nकी हुअए। आने  गाम जकााँ मनमोिनो चारू टदससाँ घेरा गेल। बच्चाक \nहवद्यालय बन्न भऽ गेल, अस्पताल बन्न भऽ गेल। काज -उदम बन्न भऽ \nगेल। एिेन एक गाममे नहि गाम -गाममे भेल।  \nनब-धब अपने बंगलोरमे नोकरी पकिनहि छेलौं। माने ट्रान्द्सपोिुक काज, \nकाजे खतम भऽ गेलइ। गाम आहब एकिा दोकान र्ुरू क े लौं । किब जे \nदोकानमे कमाइ क े िेन िोइए? तेकर जवाब ताँ यएि ने देब जे ठाि क े ना \nछी। तीन सालक जे समय रिल ओ बहुत हकछ ु  थसखेबो करबे क े लक। \nऐठाम थसखाएबक माने बदला लेब नहि, लूररसाँ अथछ। हबजली एने \nहबजली -कारोबारक हकछ ु  लूरर सीख लेलौं। मोबाइल से हकछ ु  सीख लेलौं, \nगािी-सवारी बिने थोि-थाि ओकर मरम्मत करब सीख लेलौं। एिेन \nहवचार अपने कौलेजे जीवनसाँ जाहन गेल छेलौं जे पूजी श्रम छी नहि हक \nधन। ओना, एिेन पररवेर् तीन -चारर सालक बीच बनल अथछ नहि हक \nतइसाँ पहिने छल। \nअपनो माहनते छी जे अखन तकक जे गाम रिल अथछ ओ बहुत कटठन \nदौिक बीच रिल अथछ। ऐठाम मुिक ु ट्टीमे एतबे किब जे िजारो बखुसाँ \nअपना सभक पूवुजक ेँ  गुलामीक द्धजनगी गुजरलैन। गुलामीक द्धजनगी \nक े िेन िोइ छै, तेकरा पचबैक अभ्यास भइये गेल अथछ। \nगाम आहब, असगरेमे काजक पथार लगा देलौं। जहिना चैत -बैर्ाखक \nरौदमे गुरु गृहिणी अपन घरक अन्नक ेँ  रौदमे पसारर सुखबै छैथ। हकसानी \nद्धजनगी छी, नोकररिाराक नहि, ताँए मन यएि ने किलक जे गाम ताँ गामे \nछी, तैठाम जाँ असगरो ओते समस्याक हनमरजनाक भार उठा लेब, बाल -\nबोधक धुिखेल नइ ने छी। तखन ताँ ईिो िेबे करत जे गामक ऐगला मुिरा \nबहन आगूए -आगूए चलए लगत।   66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअखन तक गाम हकसानक गाम किबैत आएल अथछ। जइसाँ हकसान \nर्ब्द एते ताँ सम्माहनत भइये गेल अथछ जे जगत, जनक जननीसाँ लऽ कऽ \nआजुक पररवेर्क जे ऊ ाँ च कोटिक श्रेणी छैथ ओिो अपनाक ेँ  हकसान \nपररवारसाँ जुिल सम्मान अपन अभ्यन्द्तरमे कररते छैथ। \nआने गाम जकााँ मनमोिनोक उपजाक माने उत्पादनक पचास प्रहतर्तसाँ \nऊपर जमीन मरर गेल अथछ। ऐठाम भूगोलक धोखामे न हि पिब जे \nमरूभूममक माने भेल उपजसाँ मारल भूमम। अपना ऐठाम माने \nममथथलांचलमे क ू ल भूममक हतिाइसाँ बेसी भूमम जल -जमावसाँ ग्रथसत \nअथछ, तैसंग वन -हवभागक हिक्शनरीए उनिल अथछ। जे धरती \nबरिमथसया फल, बरिमथसया फ ू ल, बरिमथसया तीमन -तरकारी आ \nबरिमथसया अन्न तकक धरती ममथथलाक धरतीक ेँ  बना नेने अथछ, जैठाम \nचन्द्दन (बेल) सन फल अथछ, तैठाम अकठ -बकठ बोन -झाि लगा \nधरतीक ेँ  अजबारर देब, ईिो क े तौसाँ उथचत नहि अथछ। \nहकसानी जीवन दुनू टदस अथछ। माटिसाँ उपज करैबला सेिो आ पाहनसाँ \nउपज करैबला सेिो, अपना सभक ेँ  पूवांचलक माने बंगलाक हकसानसाँ \nहकसानी जीवन थसखए पित। अपना सभसाँ बेसी बरखो बंगालमे िोइए \nआ अपने सभ जकााँ माटियो अथछ। जहिना गंगाकातमे चक-चक बालु \nबक्सरसाँ भागलपुर तक देखै थछऐ तहिना बंगालक मुर्र्िंदाबाद तक \nअथछ। मुदा जे 'जानो मानो पान' ममथथलाक नामी -गरामी छल तैठाम \nअखन बंगला पान बंगालसाँ माँगा कऽ खाइ छी, एकरा की किबै? \nममथथला  छी, लोक पान खेबे करत, अहतथथ -अभ्यागतक ेँ  खुएबे करतैन। \nगामक बीचमे, माने मनमोिन गामक बीचमे जे चारू टदससाँ रस्ता आहब \nममलल अथछ, ओना अखुनका भाषामे चौक -चौरािा सेिो भेल, मुदा \nअखन तक मनमोिनबला ओकरा चौबट्टीए किै छैथ। अपन ताँ ओइठाम \nजमीन नहि, मुदा दोकानक नामपर समाज (गौं आाँ) सिमहत देलैन जे \nगामक ई मुराम जगि छी, ऐठाम दोकान खोलू। गाममे दोकान भेने गौंएाँक ेँ  \nने लाभ िोइए। अपनो मनमे हबसवास बनले छल जे एिेन कानून ताँ \nअथछए जे जेकर घर तेकर जमीन। जाँ अपना तेकर सबूत नइ अथछ ताँ \nपरचा रूपमे देले जाइए। संयोग एकिा ईिो छल जे मनमोिनमे एिेन \nसंस्कार अखनो जीहवत अथछ जे घर बनबैले बााँस, खि इत्याटदक \nसियोग समाजमे िोइत रिल अथछयो। बेकतीगत रूपमे ताँ कम देख  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 67 \nपिैत मुदा सामाद्धजक रूपमे जीहवत अथछ। ओना, पररवेर् ठीक हवपरीत \nबहन गेल अथछ, मुदा हकछ ु  भेल, अपना ताँ घर (दोकानक घर) बनबैमे ने \nकोनो जमीनक समस्या भेल आ ने घर बनबै क। िमर सुर -सार, माने \nदोकान करैक सुर -सार देख पान -सात गोरे आरो िााँइ-िााँइ कऽ अपन \nदोकान करैक घर ठाि क े लक। \nबहुत ताँ नहि, माने िजार बोल्ि बाउलक इजोत जकााँ ताँ नहि, मुदा \nटदआरी पावहनक रािी-खिक उकारी जकााँ इजोतसाँ बेसी धुाँओक बीच, \nजहिना टदपावली पाबैन मनौल जाइए तहिना गामक हकसानी जीवनमे \nकारोबारी जीवन सेिो छीिे। ओना, घुमन्द्तू रूपमे माने पथथयामे समान \nलऽ माथपर उठा अंगने -अंगने जरूररयात वस्तु बेचैक चलैन समाजमे \nचथलये रिल छल।  \nचौकपर पस्थच्छम रून्खये दोकान बना, अपन कारोबार र्ुरू क े लौं। जइ \nटदन दोकान र्ुरू क े लौं, तेकर पछ ु लका सााँझ, टदनबन्धु भाय दोकानपर \nपहुाँचला। छअ-पााँचमे पहि गेलौं, कास्ल्ि लक्ष्मीक पूजा क े लाक पछाइत \nने दोकान एेँठाएब आहक तइसाँ पहिनहि लोकक ेँ  चाि पीआ पान खुआ \nएेँठा लेब। \nएकिा बात टदनबन्धु भाइक सम्बन्धमे सुनले छल जे जखन अिााँक ेँ  कोनो \nकाज करैत देखता, तखन ओ ने चािक आग्रि माने छैथ आ ने  गप्प-\nसप्प करबक ेँ  पथसन करै छैथ। तइमे काजधाररत जाँ कोनो प्रश्न पुछबैन ताँ \nमुिेँिा साँ नहि किता, िाथसाँ क ै ररयो कऽ देखा देता। ताँए मनमे हबसवास \nजमले छल जे सोझामे माने टदनबन्धु भाइक सोझामे लुरू -खुरू जाँ करए \nलगब तखन ओ अपने पहिनहि कहि देता जे चाि-तािक जोगार नहि \nकररयिि। अपन धमो बाँथच जाएत आ धनो बाँथच जाएत। सएि क े लौं। \nिाथमे माटि-ताहत लगले टदनबन्धु भायक ेँ  किलयैन- \n\"भाय सािैब, गोि लगै छी। अिीं सभक सेवा ले दोकान र्ुरू क े लौं \nअथछ।\" \nओना, बजला पछाइत अपने बुद्धझ पिल जे बेसी बजा गेल। आब ओ \nअपन बात बजता हक िमरा असीरवाद देता। मुदा तइमे  रच्छ रिल जे \nतइ हबच्चेमे टदनबन्धु भाय बजला - \n\"बौआ, गेलि नेपाल कपार गेल संगे। मुदा तोिीं सभ ने अपन \nजन्द्मभूममक ेँ  मातृभूमम बनबैक र्स्थक्त छिक। तोरे सबिक ने गाम-समाज  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभ हकछ ु  थछअ।\" \nटदनबन्धु भाइक हवचार सुहन मन तरो हुअ लगल आ ऊपरो हुअ लगल। \nतर -ऊपर र्ब्दक अथु समाजमे खुर्ी साँ लेल जाइए। नब वस्त्र वा नब \nखेलौना पेला पछाइत जे बच्चाक एक्शन (िाव -िाव) िोइए, ओ तर-\nऊपरक िोइए। \nजहिना गाममे, तहिना लूरर -ढंगमे अपने सोल्िोअना चौपट्टे ताँ नहि छी। \nमुदा जइ गहतसाँ गाम उनैि-पुनैि रिल अथछ तइमे अपन जान बाँचत हक \nजाएत से हवचारणीय अथछए। टदनबन्धु भाइक हव चारक प्रवािमे अपने \nप्रवाहित िोइत भाँथस गेलौं हक बजा गेल- \n\"िाँ से ताँ थछऐहिये भाय सािैब।\" \nएकाएक टदनबन्धु भाइक मनक हवचारमे दोसर प्रश्न उटठ गेलैन, ओ \nबजला - \n\"पूजी क े ते लगेलि अथछ?\"  \nअखन तक अपन मन असथथर नइ भेल अथछ जे लूरर -ढंग पूजी छी हक \nरूपैआ -पैसा। गप -सप्पक क्रममे लू ररयोक ेँ  पूजी बुझै छी आ रूपैओ -\nपाइक ेँ , मुदा ओ क े करा ले, जे करत तेकरे ले ने। ओना, क े करो लग फ ू थस \nनइ बजै छी, मुदा बाल -बोधक ेँ  वौसैकाल नइ बजै छी, सेिो क े ना नइ \nकिब। मुदा कारोबार ताँ कारोबार छी, ममथसयो भरर फ ू थस अनुथचत छीिे। \nबजलौं - \n\"भाय सािैब, पाइ-कौिीक पूजी कम अथछ, मुदा साइहकलो आ मोिर \nसाइहकलक भंगठी, मोबाइल -कम्प्यूिरक खोल -खाल, नब -धब \nहबजलीक आगमन अविाक लूरर सेिो अथछ, तैसंग समाजसाँ तरकारी \nउपजौहनिारसाँ उधारीक आश्वासन सेिो भेिल अथछ।\" \nटदनबन्धु भाय बजला - \n\"समाजक जे रूप -रेखा अथछ तइमे भरपूर पूजी छि। तैसंग हकछ ु  आरो \nहक्रयमाण हवचारक पूजी सेिो छिे।\" \nपुछलयैन - \n\"से की भाय सािैब?\" \nमुस्की दैत टदनबन्धु भाय बजला - \n\"पहिल छी, एकाग्र भऽ काज करब आ दोसर छी, आमदनीक हिसाबसाँ \nपररवारक संग अप्पन हनमाुण करब। ओना, जहिना र्ुरूक समाजमे  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 69 \nहकयो अपन औजार हनर्मिंत कऽ जीवन बिौलैन आ हकयो र्रीरे बले \nबिला, तहिना ताँ आइयो अथछए।\" \n \n  \n-जगदीर्  प्रसाद मण्िलजीक जन्द्म मधुबनी  द्धजलाक बेरमा  गाममे  5 \nजुलाई  1947 इस्वीमे भेलैन।  मण्िलजी हिन्द्दी एवं राजनीहत  र्ास्त्रमे  \nएम .ए.क अिताु पाहब जीहवकोपाजुन िेतु क ृ हष कायुमे  संलग्न  भऽ रूथच  \nपूवुक समाज  सेवामे  लाहग  गेला।  समाजमे  व्याप्त रूटिवादी एवं सामन्द्ती \nव्यविार सामाद्धजक हवकासमे  हिनका वाधक बुद्धझ पिलैन। फल त: \nजमीन्द्दार, सामन्द्तक संग  गाममे  पुरजोर  लिाइ ठाि भऽ गेलैन।  फल त: \nमण्िलजी अपन जीवनक अमधकांर्  सम य क े स-मोकदमा , जिल  \nयात्राटदमे व्यतीत क े लाि। 2001 इस्वीक पछाइत साहित्य लेखन -िेत्रमे \nएला।  2008 इस्वीसाँ हवक्षभन्न पत्र-पहत्रकाटदमे हिनक रचना  प्रकाथर्त  हुअ  \nलगलैन।  गीत , काव्य, नािक, एकांकी, कथा , उपन्द्यास इत्याटद \nसाहित्यक मौथलक  हवधामे  हिनक अनवर त लेखन  अहद्वतीय थसि भऽ \nरिलैन अथछ। अखन धरर  दजुन भरर  नािक/एकांकी, पााँच साएसाँ ऊपर  \nगीत /काव्य, उन्नैस गोि उपन्द्यास आ सािे आठसाए कथा -किानीक संग  \nहकछ ु मित्वपूणु हवषयक  र्ोधालेख  आटदक पुस्तकाकार, साएसाँ ऊपर  \nग्रन्थमे  प्रकाथर्त  छैन। \nममथथला -मैथथलीक  हवकासमे  श्री जगदीर्  प्रसाद मण्िलजीक योगदान  \nअहवस्मरणीय  छैन। ई अपन सतत हक्रयार्ीलता  ओ रचना  धर्मिंताक लेल  \nहवक्षभन्न संिासभक द्वारा सम्माहनत /पुरस्क ृ त िोइत रिला अथछ, यथा - \nहवदेि सम्पादक मण्िल द्वारा गामक  द्धजनगी' लघु  कथा  संग्रि लेल  'हवदेि \nसम्मान - 2011', ' गामक  द्धजनगी व समग्र  योगदान  िेतु साहित्य \nअकादेमी  द्वारा- 'िैगोर थलटिरेचर  एवािु- 2011', ममथथला  मैथथलीक  \nउन्नयन लेल  सािर दरभंगा  द्वारा- 'वैदेि सम् मान - 2012', हवदेि \nसम्पादक मण्िल द्वारा 'नै धारैए ' उपन्द्यास लेल  'हवदेि बाल  साहित्य \nपुरस्कार- 2014', साहित्यमे समग्र  योदान लेल  एस.एन.एस. ग्लोबल  \nसेममनरी  द्वारा 'कौथर्की  साहित्य सम्मान - 2015', ममथथला -मैथथलीक  \nहवकास लेल  सतत हक्रयार्ील  रिबाक िेतु अन्खल भारतीय  ममथथला  संघ  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nद्वारा- 'वैद्यनाथ ममश्र 'यात्री' सम्मान - 2016', रचना  धर्मिंताक िेत्रमे \nअमूल्य  योगदान  िेतु ज्योत्स्ना-मण्िल द्वारा- 'कौमुदी  सम्मान - 2017', \nममथथला -मैथथलीक  संग  अन्द्य उत्क ृ ष्ट सेवा लेल  अन्खल भारतीय  ममथथला  \nसंघ द्वारा 'स्व. बाबू सािेव चौधरी  सम्मान - 2018', चेतना सममहत , \nपिनाक प्रथसि 'यात्री चेतना पुरस्कार- 2020', मैथथली  साहित्यक \nअिर्निंर् सेवा आ सृजन िेतु ममथथला  सांस्क ृ हतक समन्द्वय सममहत , \nगुवािािी-असम  द्वारा 'राजकमल  चौधरी  साहित्य सम्मान - 2020', \nभारत  सरकार  द्वारा 'साहित्य अकादेमी  पुरस्कार- 2021' तथा  साहित्य \nओ संस्क ृ हतमे मित्वपूणु अवदान लेल  अम र  र्िीद रामफल  मंिल  हवचार  \nमंच  द्वारा 'अम र  र्िीद रामफल  मंिल  राष्ट्रीय पुरस्कार- 2022' \n \nरचना  संसार  : 1. इन्द्रधनुषी अकास, 2. राहत -टदन, 3. तीन जेठ एगारिम  \nमाघ , 4. सररता , 5. गीतांजथल , 6. सुखाएल  पोखरर क जाइठ, 7. \nसतबेध, 8. चुनौती, 9. रिसा चौरी , 10. कामधेनु , 11. म न म थ न, 12. \nअकास गंगा  - कहवता संग्रि। 13. पंचविी- एकांकी संचयन। 14. \nममथथलाक  बेिी, 15. कम्प्रोमाइज , 16. झमेथलया  हबआि, 17. रत्नाकर \nिक ै त, 18. स्वयंवर- नािक। 19. मौलाइल  गाछक  फ ू ल, 20. उत्थान-\nपतन, 21. द्धजनगीक जीत, 22. जीवन-म र ण, 23. जीवन संघषु , 24. नै \nधािैए, 25. बिकी बहिन, 26. भादवक आठ अन्द्िार, 27. सधवा-\nहवधवा, 28. ठूठ गाछ , 29. इज्जत गमा  इज्जत बाँचेलौं, 30. ल िसन, \n31. पंगु , 32. आम क गाछी , 33. सुथचता, 34. मोिपर, 35. संकल्प , \n36. अप्न्द्तम िण, 37. क ु ण्ठा- उपन्द्यास। 38. पयस्स्वनी- प्रबन्ध-\nहनबन्ध-समालोचना।  39. कल्याणी , 40. सतमाए , 41. समझौता , 42. \nतामक  तमघैल , 43. बीरांगना - एकांकी। 44. तरेगन , 45. बजन्द्ता-\nबुझन्द्ता- बीिैन कथा  संग्रि। 46. र्ंभुदास , 47. रिनी खि- दीघु कथा  \nसंग्रि। 48. गामक  द्धजनगी, 49. अिांहगनी, 50. सतभैंया पोखैर , 51. \nगामक  र् कल -सूरत , 52. अपन म न अपन धन, 53. समरथाइक  भूत, \n54. अप्पन-बीरान , 55. बाल  गोपाल , 56. भकमोि, 57. उलबा  चाउर , \n58. पतझाि, 59. गिैनगर  िाथ, 60. लजहब जी, 61. उकड़ू सम य, 62. \nमधुमाछी , 63. पसेनाक धर म , 64. गुिा-खुद्दीक रोिी, 65. फलिार, 66. \nखसैत गाछ , 67. एगच्छा आम क गाछ , 68. र्ुभथचन्द्तक, 69. गाछप र   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 71 \nसाँ खसला , 70. िक्षभयाएल गाम , 71. गुलेती  दास, 72. मुहियाएल  घर , \n73. बीरांगना , 74. स्मृहत र्ेष , 75. बेिीक पैरुख , 76. क्राप्न्द्तयोग, 77. \nहत्रकालदर्ी , 78. पैंतीस साल  पछ ु आ गेलौं , 79. दोिरी िाक, 80. \nसुक्षभमानी द्धजनगी, 81. देखल  टदन, 82. ग पक हपयाहुल  लोक , 83. \nटदवालीक  दीप, 84. अप्पन गाम , 85. न्खलतोि भूमम , 86. थचतवनक \nथर्कार , 87. चौरस  खेतक चौरस  उपज, 88. समयसाँ पहिने चेत हकसान, \n89. भौक, 90. गामक  आर्ा  िुटि गेल , 91. पसेनाक मोल , 92. \nक ृ हषयोग, 93. िारल चेिरा जीतल  रूप , 94. रिै जोकर  पररवार , 95. \nकताुक रंग  कमुक  संग , 96. गामक  सूरत  बदैल  गेल , 97. अप्न्द्तम परीिा, \n98. घर क खचु, 99. नीक ठकान ठक े लौं, 100. जीवनक कमु  जीवनक \nममु , 101. संचरण , 102. भरर  म न काज, 103. आएल  आर्ा  चथल  \nगेल , 104. जीवन दान तथा  105. अप्पन साती- लघु  कथा  संग्रि। \n  \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.जगदीर्  प्रसाद मण्िल- मोिपर (धारावाहिक उपन्द्यास नअम  \nपिाव) \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nमोड़पर  (धारावानहक  उपन्द्यास) \nन अम पड़ाि \nदस बखकक पछाइत कामेसरक जीवन जेना ढहह कऽ समतल भूमम जकााँ \nबहन गेलैन। ने ओ देवी आ ने ओ कराह रहलैन। लोहाक बनल इंजन एक \nहनक्षित अवमधक लेल होइए । तेकरा तेना उपयोग करैक असछ जे अपन \nपाररवाररक जीवनक संग पूजीक जजनगीक सेहो क े ना जीहवत बहन िलत \nतइ टदस कामेसरक नजैर गेबे ने क े लैन। स्वगकक कल्पवृि जकााँ  जे \nमांगब , जेते मांगब भेटैत रहत  एतक े  उपे पााँि बखक धरर दुनू रेतटर भरपूर \nआमदनी कामेसरक ेँ  देलक ै न। छोट -मोट  पाटक ताँ सामान्य रूपेँ लहगते असछ \nमुदा अस्वस्थ शरीर जकााँ जखन इंजन अस्वस्थ हुअ लगलैन , तखन एक -\nएक पाटकक टूटो -फ ू ट आ मरो -मरम्महतक खगता हुअ लगलैन , जइसाँ \nआमदनीक अमधकांश भाग , अमधकांश भागक दू रूप पहहल गाड़ी कम \nिलब आ दोसर पाटक कीनैक खिक , गाड़ीए टदस जाए लगलैन। मुदा  तैयो \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 73 \nकामेसरक मनसूबामे ममससयो भरर िगमगाहट नहहयेँ एलैन। तैसंग ईहो \nभेलैन जे रेतटरक बैंक लोनक ेँ  बंगाल सरकार माफ कऽ देलक ै न।  \nजीवनक आमदनीमे कमी , माने आर्ििंक कमी , रहहतो कामेसर अपन जे \nछहव समाजमे बना लेलैन असछ तइमे कमी नहह हुअए , तेकर पूर्तिंक \nशण्तत भलेँ िीण हकए ने भेल होहन , मुदा ओइ िीणताक ेँ  अपने मनमे \nदाहब आनक मनमे अपनाक ेँ  ओहहना जीहवत रखला , जेना कठ -पुतली \nनाि होइए। खाइ -पीबैक वस्तुसाँ लऽ कऽ ओढ़ै -पहहरैक कपड़ाक संग \nपाररवाररक बेवहारक रख -रखावमे कमी सेहो आबए लगलैन। जइसाँ \nअपनो आ पररवारोक ेँ  अकासक तरेगन टदनेमे देखाए लगलैन।  ओना, \nसुभद्रा जे बी.ए. पास छैि , पहतक मनोवेगक ेँ  सेहो आ मनीवैगक दाबक ेँ  \nसेहो बुिैत रहली , मुदा जहहना पहत पत्नीक आगू आ पत्नी पहतक आगू \nअवाि नहह बाजए िाहै छैि तहहना सुभद्रा सेहो सभहकछ ु  बुजितो हकछ ु \nने नहह बाजए िाहै छेली। मनमे संतोखक गाछ हररयाएल रहबे करैन जे \nअपन सी मा बुजि सभक ेँ  जीबाक िाही। जखन घरक (पररवारक) \nगारजन पहत छैि तखन हुनका काजमे हकछ ु  बाजब माने दखल देब , \nपत्नीक लेल अनुसित छीहे। क े तौ -क े तौ होइतो असछए।  \nओना, कामेसरक मनमे सिड़सिड़ापन सेहो भरपूर जाहगये िुकल छेलैन। \nगाम -समाजक ताँ अपन इज्जत -प्रहतष्ठा असछ जे समत्व रूपमे रहल \nअसछ, ओना एकत्व रूपमे सेहो असछ , रहबो क े ना ने करत। समत्व -साँ-\nएकत्व आ एकत्व -साँ-समत्वक बीिक आबा -जाही सभक जीवनमे लगल \nरहहते असछ। गामक बगलेक गाममे माने पलारपुरक सटल दुलारपुर \nगाममे दुहनयााँलाल नामक एकटा बेकती छैि।  \nसमाजमे दुहनयााँलालक अपन पहिान छैन जइ पहिानक फल से हो \nभेटटते छैन जे िूठो बजहनहार हुनका लग आहब सत्य बात सुनबो करैए \nआ बजबो ताँ कररते असछ। भलेँ ओ ओहने बजहनहार हकए ने हुअए जे \nबाघक ेँ  हबलाइक भतीजीए कहैत होउ।  \nदुनू गामक िौकपर , माने दुलारपुर आ पलारपुरक बीि , दसटा दोकानक \nिौक असछ जेकरा पलारपुरबला पलारपुरक िौक बुिै छैि आ \nदुलारपुरबला दुलारपुरक िौक बुिै छैि। संजोग भेल जे कामेसर सेहो \nभोरक एकतोर काज करर ओही िौकक एकटा िाहक दोकानपर पहुाँिल \nछला आ दुहनयााँलाल सेहो पहुाँिला। गरमाएले कामेसर िाहक दोकानपर  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपहुाँसिते जोरसाँ बजला- \n\"दुलारपुरबलाक ेँ  जवानक कोनो ठीक नहह असछ.!\"  \nखगल लोकक मनमे असंतो षसाँ जहहना होइए जे की भेटत , क े तए भेटत ; \nतहहना कामेसरक ेँ  सेहो मनमे जनममयेँ गेल रहैन। घटबीए धारक पाहन \nजकााँ कामेसरक टदन -दुहनयााँ धीरे-धीरे हनच्चााँ उतरए लगलैन। िाहक \nदोकानपर बैसल दुहनयााँलाल हबना हकछ ु  बजनहह कामेसरक गट्टा पक ै ड़ \nपुछलक ै न - \n\"की दुलारपुरबलाक ेँ  जवानक ठीक  नहह असछ ?\" \nसंस्कारसाँ कामेसर अपनाक ेँ  ओइ सीमापर स्थाहपत कऽ लेने छैि जे सभ्य \nसमाजक बेकती सभ्य होइए। कामेसरक मनमे हकछ ु टदन बनल रहलैन \nजे पछ ु आएल समाजक बीि पहहल इंजीहनयर छी , कलकत्ताक माटट -\nपाहनमे अपन वालावस्था बीतल असछ। मुदा से सभ हविार धीरे -धीरे \nमनसाँ हवलीन भऽ गेलैन, आ मनमे रोपा गेलैन जे अपनो पाइबला छीहे \nआ संहगयो -सािी पाइयेबला छैि।  \nजहहना दुहनयााँलाल गट्टा पक ै ड़ कामेसरक ेँ  पुछलक ै न तहहना कामेसर \nअपना गट्टामे जिट्टा मारर छोड़बए लगला हक दुहनयााँलाल तराक -दे मुाँहपर \nएकटा िापर मारर पुछलक ै न - \n\"अहााँ इंजीहनयररिंगक सशिा पौने छी, बड़बटढ़यााँ, मुदा समाज की छी , \nक े ना बनल असछ आ क े ना बनल आगू मुहेँ दौगैत िलत , एहेन हविार ताँ \nहर मनुतखमे एबा िाही। से जाबे धरर नहह औत ताबे धरर ताँ समाज \nलड़खड़ाइते रहत हकने ? तैबीि जे अहााँ बेकतीक काजक ेँ  सामाजजक \nरूपमे बुजि बजै छी , तेतबो बुिैक अवगहत नहह असछ।\"  \nमुाँहमे िापर लगला पछाइत कामेसरक मनमे जेना िेत जगलैन। जइसाँ \nअपन कमी मनमे जरूर एलैन मुदा लोकक बीि जे िापर मुाँहमे लगल \nछेलैन, तेकर हवसहवसी मनमे रहबे करैन। बजला - \n\"गाम -गामक सभ्य लोक िौक -िौराहापर बेइज्जत होइए।\"  \nदुहनयााँलाल बजला- \n\"की न्यायालय िसलकऽ फहड़याएब.! आहक समाजेमे दस  गोरेक ेँ  \nबइसाकऽ फहड़याएब ?\" \nदुहनयााँलालक हविार सुहन कामेसर सकसका गेला। दुहनयााँलालक ेँ  अखन \nतक कामेसर नहह सिखन्हने , से आइ िीखन्ह गेला। तैबीि दुहनयााँलाल पुन:  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 75 \nबजला - \n\"समाज छी , सभक ेँ  एक े ठाम रहब असछ।\"  \nदुहनयााँलालक हविार जे 'समाजमे सभक ेँ  एक े ठाम रहबाक असछ ' सुहन \nकामेसर िुपे रहह गेला। िाह पीब पुन: अपन काजपर पहुाँिला। तखन \nदुहनयााँलालक मनमे उठलैन जे ईहो बातक जानकारी ताँ सलअ पड़त जे \nकामेसर एहेन बात बाजल हकए। संजोग बनल , संजोग हक बनल जे गाम -\nसमाजमे एना होइते असछ जे जखन दू गोरेक बीि कहा -कही होइए ताँ \nदुनू अपना-अपना रस्ते समाज टदस बढ़ बे करैए तइले समाजोक ेँ  जना \nप्रहतकारक रस्ता सेहो बहनते असछ। रामलाल सेहो अपन हविारक ेँ  \nजनबैले िाहेक दोकानपर पहुाँिला। रामलालक ेँ  देखते दुहनयााँलाल \nबजला - \n\"रामलाल भाय , अहााँ बहुत टदन जीब।\" \nजहहना कोनो खखस्सा -हपहानी वा कोनो पोिी पढ़ए लगै छी , तैबीि \nजहहना कोनो पार बेर -बेर आगूमे अबैत रहै छैि हतनकर औरुदा बेसी \nभइये जाइ छैन , तहहना रामलालक ेँ  देख दुहनयााँलाल बाजल छला। अपन \nव्यसित किाक ेँ  रामलाल सुनबैत बजला - \n\"दुहनयााँ, तोहर मोल आन गाममे जे हुअ मुदा दुलारपुरक ताँ सशरमौयक हम \nतोरे बुिै सछअ। गामक बात छी , तोहीं सभ ने देखबहक।\"  \nरामलालक ेँ बुिल नहह जे दुहनयााँलाल एक िापर कामेसरक मुाँहपर मारर \nिुकल छैि।  \nआहे -माहे , रामलालक मुहसाँ सुहन , हकसुनलाल िररयबैत बाजल - \n\"रामलाल भैया , अहूाँ रामे जकााँ बड़ मायावी छी, क े तौ ब्रह्म बहन जाइ छी \nताँ क े तौ बनवासी आ क े तौ सीताक भााँजमे गाछो -हबरीछसाँ पुछए लगै \nसछऐ, ताँ क े तौ रामलला सेहो बहन जाइ छी.! सोि -साि बाजू जे \nकामेसरक संग की भेल असछ ?\" \nमनक पीड़ाक ेँ  सुहन जहहना हकयो ओकर पीड़पनक ेँ  पकड़ए िाहै छैि , \nजइसाँ पीहड़तक ेँ  जे पीड़पन भेटै छैन तहहना रामलालक ेँ  सेहो भेलैन। \nहलसैत बजला - \n\"हकसुन रेतटरक काज करै छैि। एिभान्स अधा पाइ दऽ देने छेसलऐन । \nकाज भेला पछाइत जखन हहसाब करए लगलौं तखन एिभान्स पाइ \nजोड़बे छोहड़ देने छैि।\"   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरामलालक हविार सुहन दुहनयााँलाल घटनाक ेँ  हबसरजने करब नीक \nबुिलैन। जाँ एहेन-एहेन घटनाक हगनती करए लगब तखन जे बुिै छी जे \nआइधरर िौदहो हजार लड़ाइ दुहनयााँक धरतीपर भेल असछ , से बात नहह \nअसछ, एक -एक गामक एहेन इहतहास असछ जे िौदह हजारसाँ बेसीए \nलड़ाइ भेल असछ। खाएर जे असछ , घटना हबसरजन करैत हकसुन लाल \nबजला - \n\"भाय साहैब , छोड़ू ऐ बातक ेँ । काजक बेर असछ अपन -अपन दुहनयााँ \nदेखए िलै िलू।\"  \nटदनुका भोजन करैले जखन कामेसर एला तखन सुभद्रा भोजने करैकाल \nबजली - \n\"िॉनवास्कोबला  तीनू बच्चाक ेँ  िेतावनी दैत कहलक असछ जे परसू धरर \nजाँ फीस नहह जमा करब ताँ हवद्यालयसाँ हनकासल देब।\" \nजहहना कोनो िंिावात कानमे पहड़ते िनकारर दइए तहहना कामेसरक \nमन िनैक उठलैन। िनैक ई उठलैन जे अपने कलकत्ताक ओइ कौलेजमे \nपढ़ने छी जइमे सुभाष बाबू , हवधानिन राय आटद अनेको बं गालक रत्न \nपढ़ने छैि, पत्नी सेहो भागलपुरक टी.एन.बी. कौलेजसाँ ग्रेजुएशन क े ने \nछैि। तैठाम बाल -बच्चाक ेँ  िॉनवास्को सन हवद्यालयसाँ िेतावनी भेट रहल \nअसछ.! \nकामेसरक मन टुटए लगलैन। टुटैत मन बनजीदादाक ओ बात आइ \nमानैले तैयार भऽ गेलैन असछ जे बात कामेसरक ेँ  इंजीहनयररिंग कौले जमे \nप्रवेश पबै टदन बनजीदादा कहने छेलखखन जे 'कामेसर , दृढ़ संकल्प ले \nदृढ़ पिोक खगता असछ , जाँ से नहह भेल तखन ओइ संकल्पक ेँ  रहै -जाइक \nअहनक्षितता बनले रहैए।' \n  \n-जगदीर्  प्रसाद मण्िलजीक जन्द्म मधुबनी  द्धजलाक बेरमा  गाममे  5 \nजुलाई  1947 इस्वीमे भेलैन।  मण्िलजी हिन्द्दी एवं रा जनीहत र्ास्त्रमे  \nएम .ए.क अिताु पाहब जीहवकोपाजुन िेतु क ृ हष कायुमे  संलग्न  भऽ रूथच  \nपूवुक समाज  सेवामे  लाहग  गेला।  समाजमे  व्याप्त रूटिवादी एवं सामन्द्ती \nव्यविार सामाद्धजक हवकासमे  हिनका वाधक बुद्धझ पिलैन। फल त: \nजमीन्द्दार, सामन्द्तक संग  गाममे  पुरजोर  लिाइ ठाि भऽ गेलै न। फल त:  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 77 \nमण्िलजी अपन जीवनक अमधकांर्  सम य क े स-मोकदमा , जिल  \nयात्राटदमे व्यतीत क े लाि। 2001 इस्वीक पछाइत साहित्य लेखन -िेत्रमे \nएला।  2008 इस्वीसाँ हवक्षभन्न पत्र-पहत्रकाटदमे हिनक रचना  प्रकाथर्त  हुअ  \nलगलैन।  गीत , काव्य, नािक, एकांकी, कथा , उपन्द्यास इत्याटद \nसाहित्यक मौथलक  हवधामे  हिनक अनवर त लेखन  अहद्वतीय थसि भऽ \nरिलैन अथछ। अखन धरर  दजुन भरर  नािक/एकांकी, पााँच साएसाँ ऊपर  \nगीत /काव्य, उन्नैस गोि उपन्द्यास आ सािे आठसाए कथा -किानीक संग  \nहकछ ु मित्वपूणु हवषयक  र्ोधालेख  आटदक पुस्तकाकार, साएसाँ ऊपर  \nग्रन्थमे  प्रकाथर्त  छैन। \nममथथला -मैथथलीक  हवकासमे  श्री जगदीर्  प्रसाद मण्िलजीक योगदान  \nअहवस्मरणीय  छैन। ई अपन सतत हक्रयार्ीलता  ओ रचना  धर्मिंताक लेल  \nहवक्षभन्न संिासभक द्वारा सम्माहनत /पुरस्क ृ त िोइत रिला अथछ, यथा - \nहवदेि सम्पादक मण्िल द्वारा \"गामक  द्धजनगी\" लघु  कथा  संग्रि लेल  \n\"हवदेि सम्मान - 2011\", \" गामक  द्धजनगी व समग् र  योगदान  िेतु \nसाहित्य अकादेमी  द्वारा- \"िैगोर थलटिरेचर  एवािु- 2011\", ममथथला  \nमैथथलीक  उन्नयन लेल  सािर दरभंगा  द्वारा- \"वैदेि सम् मान - 2012\", \nहवदेि सम्पादक मण्िल द्वारा \"नै धारैए \" उपन्द्यास लेल  \"हवदेि बाल  \nसाहित्य पुरस्कार- 2014\", साहित्यमे समग्र  योदान लेल  एस.एन.एस. \nग्लोबल  सेममनरी  द्वारा \"कौथर्की  साहित्य सम्मान - 2015\", ममथथला -\nमैथथलीक  हवकास लेल  सतत हक्रयार्ील  रिबाक िेतु अन्खल भारतीय  \nममथथला  संघ द्वारा- \"वैद्यनाथ ममश्र \"यात्री\" सम्मान - 2016\", रचना  \nधर्मिंताक िेत्रमे अमूल्य  योगदान  िेतु ज्योत्स्ना-मण्िल द्वारा- \"कौमुदी  \nसम्मान - 2017\", ममथथला -मैथथलीक  संग  अन्द्य उत्क ृ ष्ट सेवा लेल  अन्खल \nभारतीय  ममथथला  संघ द्वारा \"स्व. बाबू सािेव चौधरी  सम्मान - 2018\", \nचेतना सममहत , पिनाक प्रथसि \"यात्री चेतना पुरस्कार- 2020\", मैथथली  \nसाहित्यक अिर्निंर् सेवा आ सृजन िेतु ममथथला  सांस्क ृ हतक समन्द्वय \nसममहत , गुवािािी-असम  द्वारा \"राजकमल  चौधरी  साहित्य सम्मान - \n2020\", भारत  सरकार  द्वारा \"साहित्य अकादेमी  पुरस्कार- 2021\" \nतथा  साहित्य ओ संस्क ृ हतमे मित्वपूणु अवदान लेल  अम र  र्िीद रामफल  \nमंिल  हवचार  मंच  द्वारा \"अम र  र्िीद रामफल  मंिल  राष्ट्रीय पुरस्कार- \n2022\"  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nरचना  संसार  : 1. इन्द्रधनुषी अकास, 2. राहत -टदन, 3. तीन जेठ एगारिम  \nमाघ , 4. सररता , 5. गीतांजथल , 6. सुखाएल  पोखरर क जाइठ, 7. \nसतबेध, 8. चुनौती, 9. रिसा चौरी , 10. कामधेनु , 11. म न म थ न, 12. \nअकास गंगा  - कहवता संग्रि। 13. पंचविी- एकांकी संचयन। 14. \nममथथलाक  बेिी, 15. कम्प्रोमाइज , 16. झमेथलया  हबआि, 17. रत्नाकर \nिक ै त, 18. स्वयंवर- नािक। 19. मौलाइल  गाछक  फ ू ल, 20. उत्थान-\nपतन, 21. द्धजनगीक जीत, 22. जीवन-म र ण, 23. जीवन संघषु , 24. नै \nधािैए, 25. बिकी बहिन, 26. भादवक आठ अन्द्िार, 27. सधवा-\nहवधवा, 28. ठूठ गाछ , 29. इज्जत गमा  इज्जत बाँचेलौं, 30. ल िसन, \n31. पंगु , 32. आम क गाछी , 33. सुथचता, 34. मोिपर, 35. संकल्प , \n36. अप्न्द्तम िण, 37. क ु ण्ठा- उपन्द्यास। 38. पयस्स्वनी- प्रबन्ध-\nहनबन्ध-समालोचना।  39. कल्याणी , 40. सतमाए , 41. समझौता , 42. \nतामक  तमघैल , 43. बीरांगना - एकांकी। 44. तरेगन , 45. बजन्द्ता-\nबुझन्द्ता- बीिैन कथा  संग् र ि। 46. र्ंभुदास , 47. रिनी खि- दीघु कथा  \nसंग्रि। 48. गामक  द्धजनगी, 49. अिांहगनी, 50. सतभैंया पोखैर , 51. \nगामक  र् कल -सूरत , 52. अपन म न अपन धन, 53. समरथाइक  भूत, \n54. अप्पन-बीरान , 55. बाल  गोपाल , 56. भकमोि, 57. उलबा  चाउर , \n58. पतझाि, 59. गिैनगर  िाथ, 60. लजहब जी, 61. उकड़ू सम य, 62. \nमधुमाछी , 63. पसेनाक धर म , 64. गुिा-खुद्दीक रोिी, 65. फलिार, 66. \nखसैत गाछ , 67. एगच्छा आम क गाछ , 68. र्ुभथचन्द्तक, 69. गाछपर  \nसाँ खसला , 70. िक्षभयाएल गाम , 71. गुलेती  दास, 72. मुहियाएल  घर , \n73. बीरांगना , 74. स्मृहत र्ेष , 75. बेिीक पैरुख , 76. क्राप्न्द्तयोग, 77. \nहत्रकालदर्ी , 78. पैंतीस साल  पछ ु आ गेलौं , 79. दोिरी िाक, 80. \nसुक्षभमानी द्धजनगी, 81. देखल  टदन, 82. ग पक हपयाहुल  लोक , 83. \nटदवालीक  दीप, 84. अप्पन गाम , 85. न्खलतोि भूमम , 86. थचतवनक \nथर्कार , 87. चौरस  खेतक चौरस  उपज, 88. समयसाँ पहिने चेत हकसान, \n89. भौक, 90. गामक  आर्ा  िुटि गेल , 91. पसेनाक मोल , 92. \nक ृ हषयोग, 93. िारल चेिरा जीतल  रूप , 94. रिै जोकर  पररवार , 95. \nकताुक रंग  कमुक  संग , 96. गामक  सूरत  बदैल  गेल , 97. अप्न्द्तम परीिा, \n98. घर क खचु, 99. नीक ठकान ठक े लौं, 100. जीवनक कमु  जीवनक  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 79 \nममु , 101. संचरण , 102. भरर  म न काज, 103. आएल  आर्ा  चथल  \nगेल , 104. जीवन दान तथा  105. अप्पन साती- लघु  कथा  संग्रि। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.रबीन्द्र नारायण  ममश्र- मातृभूमम  (उपन्द्यास)- २१ म  खेप \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nमातृभूमम (उपन्द्यास)- २१ म खेप  \n२१  \nदोसर टदन भो रे नागबाबा पाठशाला आहब जयन्तसाँ भेंट क े लहन \n। \n\"हम वापस जानकीधाम जा रहल छी । भेल जे जएबासाँ पहहने \nअहााँक भेंट क े ने िली ।\"  \n\"अहााँ अएलहुाँ ताँ हमरा बहुत उसास भेल । हमरा इच्छा छल जे \nअहााँक सामनेमे पाठशालाक काजक ेँ  आगू कएल जाए । एक बेर शुरु \nभए जेतैक ताँ िलैत रहतैक ।\"  \n\"एतेक आसान बात नहह असछ । एहहठाम बहुत तरहक \nबातसभ छैक । एहहमे बड़का -बड़का लोकसभक हाि छैक । अहााँक \nशोधग्रंि लए कए सेहो बहुत षड़यंर भए रहल असछ । अहााँक ेँ  ताँ स्वयं \nबुिले असछ जे जानकीधाम धरर ई लठै तसभ अहााँक पछोड़ क े ने छल। \n\" \n\"तखन की कएल जाए ?\" \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 81 \n\"हमरा हविारसाँ एहह शोधग्रंिक ेँ  कालीकान्त लग पठा टदऔक \n। ओतहह एकर हवमोिनो होएत आ तकरबाद आगूक कायकिम सेहो \nतैयार कएल जाएत ।\"  \n\"मुदा ई कालीकान्त लग जाएत कोना ?\" \n\"बटढ़आाँ होइत जे अहााँ हमरे संगे िसलतहुाँ । ताबे एहूठाम \nमाहौल शांत हेतैक ।\"  \n\"ठीक छैक। \"  \nसााँिमे जयन्त नागबाबाक संगे शोधग्रंि लए हबदा भए गेलाह । \nजयन्तक े  नागबाबा संगे जाइत देखख सौंसे उतररबाररटोल उलटट गेल । \nसभक ेँ  भेलैक जे जयन्त तंग भए लखनपुर छोहड़ रहल छसि । ओना ई \nबात जयन्त ककरो कहने नहह रहसिन । ककरो पतो नहह िसलतैक। मुदा \nजखन नागबाबाक संगे धारक कात ओ पहुाँिलाह ताँ सुधाकर अपन \nलठै तसभक संगे िानासाँ छ ु टट कए आहब रहल छल । हहनका लोकहनक ेँ  \nजाइत देखख ओकर प्रसन्नताक अंत नहह छल ।  \n\"नागबाबा! धन्य छी अहााँ । ई काज जाँ पहहने क े ने रहहतहुाँ ताँ \nएतेक फसाद नहह होइत । खैर ! कोनो बात नहह । हम ताँ जयन्तक ेँ  पहहने \nकहने रहहऐक जे गामक वातावरण ओकरा सन हवद्वानक ेँ  रहए जोगर \nनहह  असछ । ओकरा जानकीधामेमे रहब ठीक हेतैक । ओहुना आब \nपाठशाला क े  जाइत असछ ? िारूकात अंग्रेजी माध्यमक इसक ू लसभ \nखुजज गेल छैक । लोक देहो बेसि कए अपन बाल -बच्चाक ेँ  पण्ब्लक \nइसक ू लमे पढ़बए िाहैत असछ ।\"  \n\"नागबाबा हकछ ु  नहह जबाब देलखखन , ने जयन्त हकछ ु  बजलाह \n। सुधाकर हवजयी मुद्रा मे लठ ै तसभक संगे आगू बटढ़ गेलाह । गामसाँ \nजयन्तक जएबाक समािार िमशः सौंसे पसरर गेल। ई बात गोहविंदक \nकान धरर सेहो पहुाँिल । पहुाँिैक रहैक । िोड़बे कालक बाद गोहविंदक \nमाधवसाँ भेंट भेलहन ।  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"जयन्त गाम छोहड़ कए जा रहल छसि।\" -गोहविंद बजलाह। \n'से तूाँ कोना बुिलहक ? -माधव पु छलकहन ।  \n\"सौंसे गाममे हल्ला छैक । लोकसभ धारपर करमान लागल \nअसछ । हुनका लौटबाक आग्रह कए रहल असछ ।\"  \n\"ताँ की ओ माहन नहह रहल छसि ?\" \n\"िलह ने । ओतहह जा कए सही बातक जानकारी भेटट सक ै त \nअसछ ।\" \nमाधव आ गोहविंद धारक कात पहुाँिैत छसि । ओहहठाम \nलखनपुर दुनूटोलक लोकक करमान लागल छल  । सभ एतबे बाजज रहल \nछल - \n\"ई ताँ बहुत खराब भेल । एहन हवद्वान लोकक ेँ  अपन िीह-िाबर \nछोड़ए पहड़ रहल छैक ।\"  \nभीड़क ेँ  िीड़ैत दुनूगोटे जयन्त लग पहुाँिलाह । ओ सभ जयन्तक \nपैर पर खसस पड़ैत छसि ।  \n\"हम हकन्नहु अहााँक ेँ  वापस नहह जाए देब । ई ताँ बहुत भारी \nअन्याय होएत । हमरासभक ेँ  जीबैत ई कदाहप नहह होएत ।\"  \n\"अहााँसभ परेसान नहह होउ । िोड़ेटदनक बाद जयन्त स्वयं गाम \nवापस आहब जेताह । जानकीधाममे हकछ ु  जरूरी काज छहन। तकरबाद \nआगूक बात -हविार कएल जेतैक ।\"  \n\" जाँ हमरा दुनूगोटेक ेँ  संगे जएबाक अनुमहत देसि तखने हहनका \nजाए देबहन ।\"  \n\"कोनो हजक नहह । जाँ अ हााँ सभक ेँ  सएह इच्छा असछ ताँ िसल \nसक ै त छी । मुदा गौंवासभक ेँ  ताँ मनाउ ।\"  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 83 \nगोहविंद,आ माधव जयन्त आ नागबाबाक संगे हबदा भए गेलाह \n। गौंवासभ बड़ीकाल धरर ई दृश्य देखैत रहह गेलाह ।  \n \n-रबीन्द्र नारायण ममश्र, हपताक नाम: स्वगीय सूयु नारायण ममश्र, माताक \nनाम: स्वगीया दयाका र्ी देवी, बएस: ६९ वषु, पैतृक ग्राम: अिेर िीि, \nमातृक: थसप्न्द्घआ ड्योिी, वृहत: भारत सरकारक उप सथचव \n(सेवाहनवृत्त), स्पेर्ल मेट्रोपोथलिन मद्धजस्ट्रेि, टदल्ली(सेवाहनवृत्त), \nथर्िा: चन्द्रधारी ममथथला मिाहवद्यालयसाँ बी.एस-सी. भौहतक हवज्ञानमे \nप्रहतष्ठा : टदल्ली हवश्व हवद्यालयसाँ हवमध स्नातक, प्रकाथर्त क ृ हत: \nमैथथलीमे: प्रकार्न वषुः २०१७ १. भोरसाँ सााँझ धरर (आत्म कथा),२. \nप्रसंगवर् (हनवंध), ३.स्वगु एतहि अथछ (यात्रा प्रसंग); प्रकार्न \nवषुः २०१८ ४. फसाद (कथा संग्रि) ५. नमस्तस्यै (उपन्द्यास) ६. हवहवध \nप्रसंग (हनवंध) ७.मिराज(उपन्द्यास) ८.लजकोिर(उपन्द्यास); प्रकार्न \nवषुः २०१९ ९.सीमाक ओहि पार(उपन्द्यास)१०.समाधान(हनवंध संग्रि) \n११.मातृभूमम(उपन्द्यास) १२.स्वप्नलोक(उपन्द्यास); प्रकार्न वषुः२०२० \n१३.र्ंखनाद(उपन्द्यास) १४.इएि थथक जीवन(संस्मरण) १५.ढिैत \nदेबाल(उपन्द्यास); प्रकार्न वषुः २०२१ १६. पाथेय(संस्मरण) १७.िम \nआहब रिल छी(उपन्द्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्द्यास); प्रकार्न \nवषुः २०२२ १९. बीहत गेल समय(उपन्द्यास) २०.प्रहतहबम्ब(उपन्द्यास) \n२१.बदथल रिल अथछ सभहकछ ु (उपन्द्यास) २२.राष्ट्र मंटदर(उपन्द्यास) \n२३.संयोग(कथा संग्रि) २४.नाथच रिल छथल वसुधा(उपन्द्यास)। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा -१ जइपर  सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nहवदेिक लेखकक  आमंहत्रत रचना  आ ओइपर  समीिा सीरीज  \nऐ अंकमे  प्रस्तुत अथछ नारायण  यादवक ५ िा कथा  जइपर  िम र  समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  अथछ।- सम्पादक \n \nनारायण यादवक ५ िा कथा \nकथा १ \nनवकी  पुतोहु  \nआनन्द्दक हबआि बि धूम -धामसाँ भेल  छल । कहनयााँ अहत सुन्नैर, ताँए \nदानो-दिेज कमे  भेिल छेलैन।  आनन्द्दक हपताश्रीक घोषणा  छल - \n\"कद ऊ ाँ ची, नाक लम् बी और  रंग  गोरी  िो तो आओ, निीं तो बािर \nजाओ।\" \nअिी अधारपर  कहनयााँक चुनाव भेल  छल । कहनयााँक आग त-भागतमे  \nआनन्द्दक माए  राधादेवी  परेर्ान  छेली।  मनमे  िोइत रिैन जे पुतोहु  औत \nताँ काम -काजमे  म दद कर त। सेवा सुश्रुषा कर त। भानस-भात कर त। \n विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 85 \nमाल -जालक  देख-रेख  सेिो कर त। बाधसाँ आएब ताँ एक लोिा पाहन \nलाबत  आ हबऐन िौंकत...। आटद-आटद सभ ििल -टिकोरा कर त...।  \nआइ आनन्द्दक माए  राधा  देवी बि खुर्  छैथ।  खुर्  ऐ लेल  नहि जे आनन्द्द \nकहनयााँ ल ए कऽ आहब र िल  छैथ , खुर्  ऐ लेल  जे आनन्द्द हबआि करैले  \nतैयारे  नहि भऽ र िल  छल । हबआिोक उम र  िोइ छइ। उम र  ढर ल  जा र िल  \nछेलइ।  ओ हबआि नइ करबाक  िेतु अनेको बिाना बना र िल  छल । किैत \nछल  ऐगला  साल  कर ब, आ जखन ऐगला  साल  आएल  ताँ फ े र ऐगला  \nसालक  बिाना करैत  रिै छल । राधाक  आग्रिपर हबआिक लेल  तैयार  \nभेल  छल । ताँए राधा  खुर्  छेली।  \nओ टदन आहब गेल  जखन आनन्द्द अपन पत्नीक ेँ अपना घर  अनल क। \nमोिर गािीक अबाज सुहनते अिोस-पिोसक दाइ-माइ  लोक ै न सभ \nअपन-अपन काम -काज छोहि-छाहि कहनयााँ देखए आबए लगली।  \nननौरवाली  सागमे  साँ अिकी-मिकी बीथछ र िल  छेली।  ओिो सभ हकछ ु \nछोहि दौगल  एली।  \nलौफावाली  बच्चाक ेँ दूध हपयाबैत छेली  से बच्चाक ेँ नेनहि दौगली।  \nिरिीवाली आ ठािीवालीक ेँ आम क िुकला लेल  झगिा  िोइत रिै, ओिो \nदुनू गोरे  झगिा  छोहि कहनयााँ देखए ल फर ल  हवदा भेली।  राधा  बर तन \nमाजै  छेली।  बर तन माजब  छोहि कहनयााँक पररछण  िेतु सामग्री  \nओररयाबए  लगली।  सभ दाइ-माइ  जमा  भऽ गेली।  माथपर  दौरा  जइमे  \nदीप जरैत  छेलै , ल य मरौत  बन्द्िने गीत  गबैत  मोिर गािी ल ग , पहुाँचली। \nगीतक  बोल  छल - \n\"एलै  र्ुभ -के लगनमा  र्ुभे  िे र्ुभे ...।\" \nपााँच-सात गो ि सधवा मौगी  सभ कहनयााँक पररछण  क े लक। तेकर  बाद \nकहनयााँक ननैद रूपम  दाइ कहनयााँ-बरक ेँ आाँगन ल ए गेल।  जतेक दाइ-\nमाइ  लोक ै न आएल  छेली  ओ सभ अपन-अपन घर  टदस हवदा भेली।  \nबािमे कहनयााँक टिका-टिपण्णी हुअ  लागल।  थससवाररवाली  काकी जे  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभसाँ बुजुगु  छेली  ओ बजली - \n\"गे  दाइ, आइ तक एिेन कहनयााँ नइ देखने रिी। देखिी ने क े करो देख \nकऽ माथो  झाँपलक ै । िम र  पुतोहु  एिेन रिैत ने ताँ छाउर  लगा  कऽ जी खींच \nलैहतऐ।  कहू  ताँ ससुरोक  लाज  क े लक ै ।\" \nनवानीवाली  बजली - \n\"एतेकिा किीं मौगी  िोइ छइ..!\" \nतैपर  भेजावाली  बजली - \n\"पीठ क े िेन चाकर -चौरस  छै, जेना गामा  पिलमान  िोइ!\" \nगुलछराु  छोिैत सभ अपन-अपन घर  गेल।  राधा  भनसा घरमे  जा बेिा-\nपुतोहुक  लेल  खूब नीक तीमन -तरकारी  बनौलक।  पापि, हतलौरी , \nहतलकोरक  तरूआ  थारीमे  सजा बेिा आनन्द्द आ पुतोहु  सुलेखा  लेल  \nओकरा  कोठलीमे  पहुाँचली। \nमाएक ेँ देखते आनन्द्द बाजल - \n\"माए , अखन आठो नहि बाजल  अथछ आ तूाँ खाना ल ऽ कऽ आहब गे लेँ।\" \nराधा  बजली - \n\"िाँ बेिा,कहनयााँ जे आएल  अथछ। नहि जाहन कहनयााँ कखन भोजन क े ने \nिेती।\" \nबजैत राधा  िेबुलपर थारी  रान्ख चापाकलपर  साँ एक लोिा जल  आ एकिा \nहगलास  सेिो आहन कऽ िेबुलपर रान्ख देलक।  \nआनन्द्द आ ओकर  पत्नी सुलेखा  दुनू गोरे  भोजन कर ए लागल।  सुलेखा  \nबजली -  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 87 \n\"भोजन के बनौलक  अथछ।\" \nआनन्द्द किलक ै- \n\"भोजन मााँ बनेने िेती।\" \nसुलेखा  बजली - \n\"खाना बनबैले  नौकरानी  नहि रखने  छी। िमरा ओतए ताँ आाँगनक लेल  \nएकिा नौकरानी  आ दरबज्जा पर िक लेल  एकिा नौकर  अथछ।\" \nआनन्द्द आ सुलेखा  भोजन कर ए लागल।  \nराधा  बीच-बीचमे  आहब पर सन दए दैत रिथथन। भोजन समाप्त भेल।  \nराधा  जूठ फ े रर एक जग  पाहन आ एकिा हगलास  आहन िेबुलपर रान्ख \nदेलन्खन।  \nआनन्द्द आ सुलेखा  पूरब -पस्थच्छमक ग प-सप्प करैत  कखन सुतली  से \nराधा  नहि बुद्धझ सकली।  \nराधा  भोरे  उटठ अाँगना-दरबज्जामे  झाड़ू लगौलक।  घर  आ आाँगनमे \nहफनाइलबला  पाहनसाँ पोछा लगौलक , तेकर  बाद रसोइ  घरमे  जा सभ \nबर तन-वासन सभ साफ क े लक। चाि बनौलक।  दू कप चाि पहिने \nसुलेखा  आ आनन्द्दक िेतु छनल क। चाि ल ऽ कऽ आनन्द्दक कोठरीक  \nदरबज्जा खिखिेलक आ बाजल - \n\"बेिा आनन्द्द, उठू। देखू सुरूज  भगवान  हनक ै ल गेल  छैथ।  चाि पीब \nलीअ  तखन सुतब।\" \nदरबाजा  खुजल  राधा  चािक ट्रे िेबुलपर रान्ख बािर आहब गेली।  एक \nकप चाि अपन बेिी रूपम  ले ल  आ एक कप चाि अपने वास्ते ल ए पीअ \nलगली।  \nआनन्द्द आ सुलेखा  सेिो चाि पीबैत रिैथ। सुलेखा  रौतुका  भोजनक आ  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअखुनका चािक प्रर्ंसा  करैत  बजली - \n\"आनन्द्दजी, अिााँक माए  अनमोल  रत्न छैथ।  हिनका िाथक चाि आ \nभोजन ताँ मुिोँसाँ नहि छ ु िैत अथछ।\" \nआनन्द्दजी बजला - \n\"सुलेखा , माएक ेँ सभ लूरर  छइ। एकिा बेिी छइ। देन्खयौ ने ओकरो  सभ \nलूरर  थसखा देने अथछ। िमरा बहिनक ेँ कोन लूरर  ने अथछ। ई सभिा माइक  \nदेन अथछ।\" \nताबत चािक चुस्की लैत  रूपम  भौजीक कोठरीमे  प्रवेर्  क े ली आ \nबजली - \n\"भौजी, िम र  चचाु हकए करै  छी।\" \nसुलेखा  ऐंठ ै त बजली - \n\"िम  अिााँक चचाु हकएक कर ब। अिााँक भाइये अिााँक चचाु करैत  \nअथछ।\" \nआनन्द्दजी बजला - \n\"बहिन, कनी भौजीक ेँ अपन लूरर  सभ सीखा दिीन।\" \nभौजी चद-दे बजली - \n\"िमरा कोन लूरर  नइ अथछ।  जे िम  अिााँक बहिनसाँ लूरर  थसखब। ओ \nअपन लूरर  अपने ल ग  राखथु। \" \nरूपम  अपन भौजीक िाव-भाव, बात-हवचार  आ अिंकारक ेँ भााँहप चुकल  \nछल । ओ चाि पीबैत अपना कोठरी मे  चथल  गेल।  \nआनन्द्द अपन खेती-पथारीक ेँ देखैले  बाध-बोन जाए लगला।  राधा  जन- विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 89 \nबोहनिारक जलखै  ल ए खेतपर  पहुाँचाबए लगली।  राधा  ओमिरसाँ माल -\nमवेर्ीक  लेल  एक पथथया  घासो नेने अबैत छेली।  राधाक ेँ मनमे  िोइत \nरिैत छल  जे पुतोहु  खाना बना कऽ रखने  िेती। मुदा  पुतोहु  ताँ जलखै  कए \nजे सुतै छेली  से सासुक ेँ बाधसाँ एलाक  बाद आ भोजन बनलाक  बादे उठै \nछेली।  उटठ स्नान कए अपनेसाँ खाना परैस  हबनु क े करो खुऔनहि अपने \nखा कए पुन: कोठरीमे  बन्द्द भऽ जाइत छेली।  \nऐ तरिेँ बहुतो  टदन बीहत गेल  मुदा  सुलेखामे  कोनो सुधार  नहि भऽ सकल । \nकएक बेर  आनन्दो कहि कऽ थाहक  गेल  छला।  सुलेखा  घर क \nवातावरणक ेँ हबगारए  लागल।  सासु-पुतोहुमे  म न-मुिाव बटि गेल।  राधाक  \nमनमे  भेल  छलैन  जे पुतोहु  औत। सेवा कर त। कपिा-लत्ता साफ कर त। \nमुदा  सभ मनोरथ ...। सेवा क े नाइ ताँ दूर  जे प्रेमसाँ बातो नहि करैत  छेलैन।   \nराधा  भोरे  उटठ सभ घर -दुआरक ेँ झाड़ूसाँ साफ कए पोछा लगा  मवेर्ीक  \nले ल  चारा  लाबए  चल  गेल।  जखन ओ बाधसाँ आबैथ  ताँ सुलेखाक ेँ सुतले  \nदेखलैन।  म न ताँ घोर  भऽ गेलैन।  मनमे  ई आर्ा  लागल  रिैत छेलैन  जे घर  \nजाएब ताँ सुलेखा  एक लोिा पाहन आहन आगााँमे देती। हबऐन िोलेती। \nमुदा  एकोिा मनोरथ  पूर  नहि भेल।  \nपुतोहुक ेँ सुतल  देख राधा  अपनेसाँ चापाकलपर  जा िाथ-पएर  धोलैन।  \nरसोइ  घर  खोथल  नार्् ता परोथस  कए िवामे बैस नार्् ता कए लैत  छेली।  \nराधा  सुलेखाक  खाहतरदारी  करैत -करैत  उहब चुकल  छेली।  हबना हकछ ु \nबजनहि। हकछ ु ठ ं ढाइत फ े र भनसा घर  खोथल  भानस कर ए लगली।  मुदा  \nसुलेखा  सुतले  रिली। \nराधा  मनमे  सोचै छेली  जे बेिा खेतसाँ आएत आ भोजन सम यपर  नहि \nभेितै ताँ सुलेखाक ेँ गारर -फज्झैत  कर त। आइ बेिासाँ थर्कायत  करबाक  \nउथचत मौका  देख र िल  छल । ताँए सुलेखाक ेँ सुतले  छोहि देलक।  \nसुलेखाक  नीन अचानक िुटि गेल।  ओ धिफिाइत भनसा घर  गेली।  \nओतए देखलैन  जे सासु भनसा बना रिली अथछ। सुलेखा  बजली -  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"चुल् िा लगसाँ ििथथन ने िम  भानस बना ल इ छी।\" \nराधा  चुल् िा लगसाँ नहि उठली।  सुलेखा  मुाँि हबजकबैत अपना कोठरीमे  \nजा सुहत रिली। \nआनन्द्द खेतमे  काम -काजक ेँ सलटिया जखन कलौ  बेरमे  घर  एला  ताँ देखै \nछैथ  माए  खाना बना र िल  अथछ आ सुलेखा  अपना कोठरीमे  सुतल  \nअथछ। माएसाँ पुछलन्खन- \n\"माए , भानस तूाँ बना र िल  छेँ! सुलेखाक ेँ हकछ ु भऽ गेलैिेँ की?\" \nराधा  अपन बेिाक मुिसाँ ई बात सुहनते तमर्ाएल  मुरामे  बाजल - \n\"कहनयााँक ेँ की िेतइ। िम  ताँ तोरा  सबिक नौकरानी  छीिे।\" \nआनन्द्द तामसे  सुलेखाक ेँ उठौलक  आ ओकरा  गाहि-फज्झैत  कर ए \nलागल।  सुलेखा  मानएवाली  नहि। ओिो आनन्द्दक तेरिो-पुरखाक ेँ \nउकिए लागल।  \nआनन्द्द खेतसाँ गरमा एल  आएले  छल , तमसाएल  छलािे सुलेखाक ेँ एक-\nदू थप्पर  लगा  देलक।  आब ताँ सुलेखा  जोर -जोरसाँ कानए लगली।  \nकानब सुहन अिोथसया-पिोथसया जमा  भऽ गेल।  राधो  भनसा घरसाँ \nदौगल  एली।  आ बेिाक ेँ िॉंि-फिकार देबए लगली।  आनन्द्दक ेँ िाथ पक ै ि \nकोठरीसाँ बािर क े ली। आ सुलेखाक ेँ बोधए लगली।  \nपुतोहु  पैघ बापक बेिी ताँए ओ क े करो ताना-बाना सिएवाली नहि छेली।  \nराधोक ेँ गाहि-फज्झैत  कर ए लगली।  बात टदनानुटदन तनाव आ \nअर्ाप्न्द्तक तर फ बिए लागल।  सुलेखा  दू टदनसाँ हकछ ु ने खेने छेली।  \nराधाक  काम -काज बटि गेल।  आब ताँ आनन्द्द आ आनन्द्दक माइयो  \nपरेर्ान  र िए लागल।  दुनूक ेँ िर  िोमए लगलैन  जे किीं आत्मित्या ने कऽ \nथलअए।  क े तेक बुझैला -सुझेलासाँ आ घिनाक द्धजम्मेदारी अपना ऊपरमे   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 91 \nल ए दुनू माय -पुत गलती  सुलेखासाँ मानलक , तखन सुलेखा  जे दू टदनसाँ \nभूखल -हपयासल  छल । दतमैन  क े लैन आ मुाँि धोलैन।  आ पछाइत भोजन \nक े लैन। \nराधा  िारर माहन  सभ कायु पूवुवते करैत  र िल । धीरे -धीरे  दुनू पहत-पत्नीमे \nममलान  भेलइ।  आनन्द्द बाजल - \n\"सुलेखा  सभ माइ -बापक इच्छा िोइ छैन जे पुतोहु  घर क काम -धन्धाक ेँ \nदेखैथ  आ सासु-ससुरक  सेवा करैथ। \" \nआनन्द्दक एतेक बजनाइयो समाप्त नहि भेल  छल  हक हबच्चेमे  सुलेखा  \nबाद्धज उठल - \n\"िम  अिााँ-सबिक नौकरनी  बहन नहि आएल  छी। िम र  बाप क े िेन छला  \nजे िमरा एकिा क्षभखमंगा ओतए हबयाहि देलक। \" \nकिैत सुलेखा  कानए लगली।  \nसुलेखा  धहनक घर क बेिी। कहियो भानस क े नाइ ताँ दूर  जे अपन कपिो \nनहि साफ करैत  छल । ऐ प्रकारे ओ अपन मजीसाँ काम -काज करैत  छल । \nराधाक  इच्छा छल  जे पुतोहु  िमरासाँ पुछैथ  जे खानामे  की सभ बनेबाक \nअथछ। क े तेक चाउर , क े तेक दाथल ... इत्याटद इत्याटद। मुदा  सुलेखा  अपन \nमजीसाँ कोनो काज करैत  छल । अपना म न मोताहबक  रसोइ  बनबैत छल । \nओ खाना दोसरक ेँ पथसन िोइ अथबा  नहि। \nएक टदनक बात छी। सुलेखा  तरूआ  छाहन र िल  छल । ई देख राधा  \nबाजल - \n\"छाहन कऽ खेबाक छि ताँ बापक ेँ किक जे एक िीन तेल  भेज देति।\" \nऐपर  सुलेखा  जवाब देलक - \n\"हिनकर बाप कहियो एक हकलो  तेल  भेज देने छेलैन। \"  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराधा  सुलेखाक  जवाब सुहन हतलममला  कऽ रहि गेली।  \nऐ प्रकारे सासु आ पुतोहुमे  कोनो-कोनो छोिो-छोिो बातपर  कखनो \nबिसवाजी र्ुरू  भऽ जाइत छल । \nराधा  अपन म न मसोइस  कऽ रहि जाइ छेली।  कामकाजु  राधा  टदन-प्रहत-\nटदन थचिथचिा स्वभावक िोबए लागल।  ओना, एिेन बात नहि छल  जे \nआनन्द्द अपना पत्नी सुलेखाक ेँ नहि समझाबैत  छल । परन् तु सुलेखा  \nअपना सामने  क े करो मोजरे  ने दैत छल । एवम्  प्रकारेण पहत-पत्नीमे सेिो \nम न-मुिाव बटि गेल।  \nसुलेखा  अपना पररवारक ेँ नर क बना देने छल । सुलेखा  रूपवती  छल  ताँए \nदिेजोमे छ ू ि भेल  छल । ओकरा  अपन सुन्द्दरता आ बापक सम्पैतपर  \nघमण्ि छेलैन।  ओ अपनाक ेँ घर क मालहकन  आ अन्य सदस्यक ेँ नौकर  \nबुझैत  छल । \nराधा  िुटि चुकल  छल । एक ताँ काम -काजक बोझ , दोसर  छोिो-छोिो \nबातक लेल  िर -िर  खि-खि िोइत छल । \nएम िर  दोसर  बेिा सुरेर्  प्रहतयोहगता परीिामे  टदन-राहत  लागल  रिैत \nछल । बी.एि. पास कए चुकल  छल । िीईिी परीिामे  सेिो नीक अंक \nआएल  र िइ। ताँए ओ थर्िक भऽ गेल  छल । मुदा  सुरेर्  अपना घरमे  जेठ \nभाइक पत्नी जे बिका घर क बेिी छल , ओकर  हकरदानी  देख नेने छल । \nताँए िेतुए ओ सोचैत छल  जे िम  कोनो मध्यम  वगुक  पररवारक  लिकीसाँ \nर्ादी  कर ब। लिकीक र्ील -स्वभाव नीक िोइ। काजुल  िोइ। घर क \nकाज-करैमे  हनपुण िोइ। ओिन गुणवाली  लिकीसाँ र्ादी  करबाक  सोचमे  \nछल । \nसुरेर्क  हपताजी आब बुि भऽ गेल  छला।  ओ जेठकी पुतोहुक  व्यविारसाँ \nएतेक ने आित भऽ गेल  छला  जे ब्ल ि-प्रेसरक थर्कार  भऽ गेला।  \nसुरेर्क  माएक ेँ जतेक प्रसन्नता जेठका बेिाक हबआि करैमे  छल  ततेक \nसुरेर्क  हबआिमे नहि। ओ गोनू  झाक  हबलाहि जकॉं पाहक चुकल  छेली।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 93 \nताँए छोिका बेिाक हबआिक चचो नइ करै  छेली।  आ राधाक ेँ कोनो हवर्ेष  \nद्धजज्ञासो नहियेँ छल । \nसंयोगवर्  भवानी प्रसादजी अपन बेिी रोर्नीक  कथा  ल ऽ कऽ एला।  \nसुरेर्  पहिनहिसाँ ओइ पररवारक ेँ जनैत छल । भवानी प्रसादक पुत्र \nसुरेर्क  संगी  छल । ताँए सुरेर्  भवानी प्रसादक ओइठाम  जाइत-अबैत \nछल । रोर्नीक  र्ील -स्वभावसाँ सुरेर्  ततेक ने प्रभाहवत छल  जे एको बेर  \nनाकर -नुकर  नहि क े लक। कथाक  मंजूरी  दए देलक।  \nदुनू पररवार  स्वजातीय  छल । अन्द्तरजातीय हववािसाँ ओ घृणा करैत  \nछल । एम र ि राधाक ेँ कोनो उत्सुकता आ प्रसन्नता नहि छल । ओ मने -म न \nसोचैत छल  बिकी पुतोहु  ताँ सभ गुर  गोबर  कय देलक।  आब ई की कर त \nओ भगवान  जानैथ ...।  \nसुरेर्क  हबआि भेल।  बर -कहनयााँ घर  आएल । राधाक  म न िुिल छल  ताँए \nओ पररछनोमे  नहि गेल।  लाचार  भऽ टदयादनी सुलेखा  बर -कहनयााँक \nपररछण  कए घर  लौलक।  राधा  तहबयत खरा पक बिाना क े ने छेली।  \nरोर्नीक ेँ जखन पता लागल  जे सासु मााँ बीमार  छैथ  ताँ ओ कोिबर घरसाँ \nहनक ै ल सासुक कमरामे  गेल  आ पहिने राधाक  पएर  छ ु हब प्रणाम क े लक \nआ पुछलक - \n\"मााँ, तहबयत ठीक अथछ की नहि।\" \nएकाएक नबकी पुतोहुक ेँ देख राधा  लजा  गेली।  उटठ कऽ बैसैत बजली - \n\"कहनयााँ, माथमे  ददु भऽ र िल  अथछ।\" \nरोर्नी  तुरन् ते क्षभक ्स ल ए सासुक माथमे  लगौलक।  आ हकछ ु काल  धरर  \nपएरक ेँ सेिो दबौलक।  आइ बि फ ु तीसाँ सुलेखा  खूब नीक जकााँ भानस-\nभात कए रोर्नीक ेँ भोजन परोथस  खेबाक लेल  दैत बाजल - \n\"कहनयााँ, खाना खा लीअ , कखन खेने िएब कखन नहि।\"  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरोर्नी  बजली - \n\"जखन सासु मााँ भोजन कर ती तेकर  बादे िम  भोजन कर ब।\" \nतैपर  सुलेखा  बजली - \n\"मााँक तहबयत खराप  छैन, जखन इच्छा िेतैन खा लेती। \" \nरोर्नी  अपन खाना ल ए खुद सासु मााँक कमरामे  गेली  आ एक कौर  भात \nदाथलमे  ममला  िाथमे  ल ए बजली - \n\"मााँ, छोिकी पुतोहुक  िाथसाँ एक कौर  खाना खाथु। \" \nकिैत िाथ सासु मााँक मुाँिमे देलक।  \nरा धाक एक कौर  भातसाँ सभ दुख दूर  भऽ गेल।  भोजन करैत  किल क- \n\"बेिी, जाउ अहूाँ भोजन कए लीअ। \" \n\"नहि मााँ जाबत अिााँ नहि खाएब ताबत िमहूाँ नहि भोजन कर ब।\"  \nराधा  छोिकी पुतोहुक  द्धजद्दक ेँ नहि िारर सकल । राधा  भरर  पेि भोजन \nक े लक। राधाक  खाना खेलाक  बाद रोर्नी  जूठ फ े रर कोठरीसाँ बािर \nभेल।  \nपछाइत सुलेखा  आ रोर्नी  माने  दुनू टदयादनी संग -संग  भोजन क े लक। \nभोजन क े ला बाद सुलेखा  सुतबाक लेल  अपना कोठरीमे  चल  गेल।  आ \nरोर्नी  एक लोिा पाहन ल ए सासु मााँक कोठरीमे  जा रान्ख देलक  आ \nसासु-मााँक पएर  दबाबए लागल।  \nराधा  जखन बाजल - \n\"जाउ कहनयााँ, अिााँक आइ पहिल टदन अथछ, थाकल  ठ े हियाएल  िएब। \nअराम  करू  गे। \"  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 95 \nतखन रोर्नी  सासु-मााँक ेँ हबछौन झारर  मर्िरी  लगा  कए अपन कोठरीमे  \nआराम  कर क लेल  चल  गेली।  \nराधा  मने -म न रोर्नीक ेँ आर्ीवाुद  दऽ र िल  छल । आ सोचैत छल । \nभहवष्यमे  जे आाँगा हुअए  मुदा  अखन ताँ अबैत देरी  एतेक खाहतरदारी  ताँ \nक े लक। राधा  छोिकी पुतोहुक  पररछणमे  नइ गे ली  तेकर  आब पिाताप \nहुअ  लागल  छेलैन।  रोर्नी  सािात देवी छैथ  जे िमरा घरक ेँ स्वगु  \nबनौत...। यएि सभ सोचैत-हवचारैत  राधा  कखन सुहत रिली से नहि \nजाइन।  \nरोर्नी  आ राधाक  बीच जे हक्रयाकलाप  िोइत छल  से सुलेखा  देखैत \nर िल । सुलेखा  अपन सासु-मााँक अदखोइ-बदखोइ रोर्नीक ेँ सुनाबए \nल ग ली।  रोर्नी  सुलेखाक  कोनो बातक जवाब नहि दइ छेलन्खन। \nरोर्नीक ेँ अपन हबआिक पूवुहिसाँ सुलेखाक  हकरदानी  सुरेर्क  माध्यमसाँ \nबुझल  रिैन। भोरे  रोर्नी  उटठ झाड़ू ल ऽ कऽ घर -आाँगनक ेँ बािरए-सोिरए \nलगली।  फरीच  नहि भेलाक  कारणे  जखन सुलेखा  अाँगना बिारैत \nदेखलक  ताँ ओकरा  पहिने भेलैन  जे राधाआन  टदनुका जकााँ आाँगनमे झाड़ू \nलगा  र िल  अथछ। मुदा  जखन आगॉं  बिल ताँ रोर्नीक ेँ बािैन लगबैत  \nदेखलक  ताँ आियुचहकत िोइत बाजल - \n\"कहनयााँ, अिााँ कास्ल्िये एलौं  आ आइये बािैन पक ै ि लेलौं।  कहू  ताँ \nअिााँक माए -बाप की किता। एतेक काज क े नाइ कोनो जरूरी  छइ!\" \nरोर्नी  बजली - \n\"बहिन, ई ताँ िम र  अपन काज अथछ। िम  नइ कर ब ताँ के कर त।\" \nसुलेखा  चुपे रहि गेली।  राधा  भोरे  उटठ बाधसाँ घास आनए गेल  छेली।  \nछोिकी पुतोहुक  व्यविारसाँ राधा  ग दग द छेली।  ताँए राहत  खूब मनसाँ \nसुतलो  छेली।  \nरोर्नी  घर -दुआररक ेँ बिारर एकिा िोकरीमे बािरन-सोिरन उठा र िल   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछेली।  ताबत राधा  घास ल ऽ कऽ आाँगनमे प्रवेर्  क े लैन। आहक रोर्नी  \nदेखलक , चिे बािैन छोहि सासुक माथपर  साँ घासक थछट्टा ल ऽ घास \nरखैक  जग िपर  जा कऽ रान्ख आएल । \nराधा  रोर्नीक ेँ किए लागल - \n\"तूाँ हकएक बिनी धेलि। िम  अहबतौं ताँ झाड़ू लगा  टदतौं।\" \nई किैत रोर्नीक  िाथसाँ बािैन लेबए  लगली।  मुदा  रोर्नी  बजली - \n\"माए , आब अिााँकेँ काज करैक  जमाना  नइ अथछ। अिााँ बैसू, अराम  \nकरू  आ िम  सभ काज कर ब।\" \nराधा  सुसताए लागल।  ताबत रोर्नी  सासुक लेल  एक लोिा पाहन आ \nएकिा दतमैन  आहन िाथमे  थम्िबैत बजली - \n\"सासु-मााँ, ई दतमैन  करौथ  िम  ताबत जलखै  बना दइ थछऐन।\" \nजलखै  तैयार  भेल।  सुरेर्क  लेल  भोजन आ टिफीन सेिो तैयार  क े लक। \nहकएक ताँ सुरेर्क ेँ हवद्यालय जेबाक छेलैन।  आनन्द्द आ राधा  जलखै  कऽ \nअपन-अपन काजमे  लाहग  गेल।  एम िर  रोर्नी  अपन जेठ टदयादनीक ेँ \nमाने  सुलेखाक ेँ हुनक  कोठरीमे  जलखै  ल ऽ कऽ पहुाँचली। \nसुलेखा  आ रोर्नी  संगे  जलखै  क े लैन। आ दुनू अपना-अपना काजमे  \nलाहग  गेली।  रोर्नी  राधाक  आधासाँ बेसी काजक ेँ सम् िारर लेलैन।  सुलेखा  \nरोर्नीक  व्यविारसाँ आित िोइत रिली आ मने -म न अपनाक ेँ अपराधी  \nमाहन  पिातापो करैत  रिै छेली।  रोर्नीक  ज्ञान, हवद्वुता आ चाथल -चल न \nओकरा  घमण्िक ेँ तोहि देलक।  \nराधा  आब सक ु न मिसूस कर ए लगली।  फ े र घरमे  खुर्िाली  आबए \nलागल।  एक टदन रोर्नी  अपन घर क सभ काम -काज हनपिा भोजन कए \nसुतल  छेली।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 97 \nताबत रोर्नी  कोठरीमे  चौकीपर  सुतल  राधाक  पएर  दबा र िल  छेली।  \nओिी सम य ग् लाहनसाँ ममाुित  सुलेखा  कनैत ओइ कमरामे  घुसल  आ \nबाजल - \n\"माए , ऐ अभाहगनक ेँ िमा कए दीअ। अिााँ िमरा सबिक सुख-\nसुहवधाक लेल  एतेक टदन-राहत  खिैत रिै छी। माए , िमरासाँ अिााँक ेँ बि \nकष्ट भेल।  िम  अिंकारी भऽ गेल  छेलौं।  रोर्नी  िमरा घर क सािात लक्ष्मी  \nछैथ।  एतेक पिल-थलखल  भऽ कऽ जे िमरा सबिक सेवा करै  छैथ  \nओिीसाँ िमरो रोर्नीसाँ थर्िा भेिल जे पररवारक  सदस्य खास कए \nसासु-मााँ साँ बटि ऐ संसारमे  हकयो नहि अथछ। ताँए िमरा सन अभाहगनक ेँ \nमाफ  कए दीअ।\" \nकनैत सासु-मााँक ेँ पएर  दबाबए लगली।  राधा  बजली - \n\"बेिी भोरक  िेराएल जाँ सााँझमे घर  आहब जाए ताँ ओकरा  िेराएल नहि \nकिल  जाइ छइ।\" \nआनन्द्द पिल-थलखल  युवक, सभ तमार्ा  देख र िल  छल । बाजल - \n\"माए , सुलेखाक ेँ माफ  कए दिीन। क ु ल आ नीक खानदानक बेिी \nछोिकी कहनयााँ  िमरा घरक ेँ सािात् लक्ष्मी  छैथ।  मध्यम  घर क बेिी एिेन \nिोइत अथछ जे हबगरल  घरक ेँ सुधारर  दैत अथछ।\" \nई किैत आनन्दोक आाँन्खसाँ नोर  झ िर ए लागल । \n \n-नारायण यादव, पत्नीक नाम : श्रीमती सुममत्रा देवी। जन्द्म : 14 जनवरी \n1956, हपताक नाम : स्व. राजेश्वर यादव। माताक नाम : स्व. मिेश्वरी \nदेवी। दादाक नाम : स्व. भोला यादव। नानाक नाम : मिान स्वतंत्रता \nसेनानी स्व. राम लखन सल्िैता। जन्द् म िान : िुमरा, मूल गाम : िुमरा, \nपो.- िुमरा, भाया : रूरपुर, प्रखण् ि :  अन्धराठािी, द्धजला- मधुबनी \n(हबिार) मातृक : नरिी, थाना : खुिौना, पेर्ा : अध्यापन, अवकार् प्राप् त \nप्रधानाध्यापक, मात्र पेंर्नपर आधाररत द्धजनगी।   थर्िा : एम.ए.  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n(मैथथली), लेखन : कथा, कहवता आ आलेख हवक्षभन्न पत्र -पहत्रकामे \nप्रकाथर्त।   \nमोबाइल  नं: 9939041116, 9430631993, 8541096004 \nसद्य: प्रकाथर्त  क ृ हत : खाली  घर  (कथा  संग्रि), प्रकाथर्त /अप्रकाथर्त  \nअन्द्य क ृ हत : (1.) नाती दुसलक  नानाक ेँ (कहवता संग्रि), (2.) बाबा नाम  \nक े वलम  (कथा  संग्रि) , (3.) समझौता  (कथा  संग्रि), (4.) नवकी पुतोहु  \n(कथा  संग्रि) \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 99 \n२.१२.नारायण  यादवक ५ िा कथा - कथा -२ जइपर  सम्पादकीय समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  \nहवदेिक लेखकक  आमंहत्रत रचना  आ ओइपर  समीिा सीरीज  \nऐ अंकमे  प्रस्तुत अथछ नारायण  यादवक ५ िा कथा  जइपर  िम र  समीिा \nअंग्रेजीमे  सम्पादकीय पृष्ठ पर  अथछ।- सम्पादक \n \nनारायण यादवक ५ िा कथा \nकथा २ \nसाम्प्रादामयक सद्भाव \nकानपुर  र्िरमे  छोि-पैघ बहुतो  मोिल्ला  अथछ। ओइ र्िरमे  िरेक \nजाहत,धमु , सम् प्रदायक लोक  रिैत अथछ। ऐ र्िरमे  एकिा हिन्दू वाहुल्य  \nमोिल्ला  अथछ आ एकिा मुस् थलम  बाहुल्य।  \nदुनू मोिल्लाक  बीच हकछ ु उग्रवादी, कट्टरपंथी  मुल्ला  पस्थण्ित नफर तक \nखामध खोइध देने अथछ। एक-दोसराक  खूनक प्यासा िर दम , एक-दोसर  \nबनल  रिैत अथछ। एक मोिल्लाक  लोक  दोसर  मोिल्लामे  नहि जाइत \nअथछ। भय आ आतंकक मािौल  िर दम  बनल  रिै छइ। \n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहिन्दू मोिल्लामे  सुरेर्  नामक  व्यस्थक्तक ेँ एक मात्र पुत्र अथछ जेकर  नाम  \nअथछ प्रकार्  क ु मार। प्रकार्  अहत मेघावी  छात्र अथछ। सुरेर्  कत्तुव्यहनष्ठ, \nइमा नदार , हनष्पि आ हनष्ठावान व्यस्थक्त अथछ मुदा  गरीब  अथछ। गरीब  \nरहितो हिन्दू समाजमे  सुरेर्क  बि मान् यता छैन। प्रकार्क  व्यविार आ \nमेघापर  खुर्  भऽ मोिल्लाक  लोक  सभ चन्दा दए ओकरा  पिेबाक लेल  \nसियोग करैत  छला।  \nप्रकार्  आठमी  पास कए नौमीमे  नाओं थलखौलैन।  ओइ किामे रिमान \nनाम क एकिा लिका सेिो पिैत छल । रिमानक हपताक नाओं सुलेमान  \nथछऐन। सुलेमान  धनी-मनी  ओ नेता िाइपक लोक  छैथ।  मोिल्लावासीक  \nकल्याणक  बात सटदखन सोचैत रिै छैथ।  रिमान, सुलेमानक  एकलौता  \nबेिा अथछ। ओ मिा उदण्ि तथा  ईष्ु यालु  स्वभावक लिका अथछ। पिैमे \nमिा भुसकौल , मुदा  फ ु िवॉल-हक्रक े िमे चैम् हपयन अथछ। खेलमे  ओिन \nलिका ओइ परोपट्टामे  कोनो दोसर  नहि छल । \nप्रकार्  आ रिमान एक्क े वगुमे  पिैत अथछ। दुनू दू धाराक  लिका ताँए \nदुनूमे  मोिल्लाक  वातावरणक  अनुसार  एक-दोसराक  जानी दुर्् म न बनल  \nरिैत अथछ। रिमान वगुक  उदण्ि लिका सबिक एक िोली बनौने छल । \nप्रकार्साँ ओकरा  जल न िोइत रिै छइ। गुरुजी  आ छात्र लोक ै नक बीच \nरिमानसाँ बेसी प्रकार्क  मान् यता छेलइ।  जइले  रिमान प्रकार्साँ ईष्ु या \nकरैत  छल । रिमान प्रकार्क ेँ नीचा देखबैले  ओकरा  मारबाक  तैयारीमे  \nलागल  छल । ऐ बातक जानकारी  प्रकार्क ेँ भऽ चुकल  छल । प्रकार्  मने -\nम न सोचलक  जे बुमधसाँ काज लेबाक  चािी। प्रकार्  भीतरे -भीतर  \nरिमानसाँ दोस्ती करैक  प्रयासमे लाहग  गेल।  \nएक टदन हवद्यालयक हक्रया-कलापक  हनरीिण िेतु द्धजला थर्िा \nपदामधकारीक  आग म न भेल।  वगु  थर्िक अपन-अपन वगुमे  छात्र \nलोक ै नक ेँ ऐ सूचनाक जानकारी  दए चुकल  छल । छात्र लोक ै नक ेँ ऐ बातक \nजानकारी  सेिो दए देल  गेल  छल  हक सभ हकलासमे  पदामधकारी  बच्चा \nसभसाँ पृथक -पृथक  प्रश्न पुछथथन।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 101 \nआब रिमान छिपिाए लागल , जेना हबनु पाहनयेँ माछक  दर्ा  िोइत \nअथछ। रिमानक ेँ तेिने सन हुअ  लगलै।  पदामधकारीक  प्रश्नक जवाब क े ना \nदेल  जा सक ै त अथछ। ऐ गुनधुनमे  लागल  छल  रिमानक तखने प्रकार्पर  \nनजैर  पिलै। प्रकार्साँ दुर्् मनी  छेलै।  ओकरा  ओ म दद करैले  क े ना \nकित।मनमे  संकोच भऽ र िल  छेलइ।   \nप्रकार्ो  ऐ ताकमे  छल  हक रिमानसाँ दोस्ती कोन हिसाबे करी।  दोस्ती \nऐ लेल  जे रिमान धनीक बापक बेिा अथछ। रिमानक हपताक दबदबा ऐ \nपरोपट्टामे  छल । दोस्ती आ दुर्् मनी  बराबरीएमे  िोइत छइ। दुनू एक े \nहकलासमे  छल । प्रकार्  गरीब  बापक बेिा छल  ताँए ओ बुमधसाँ काज \nलेबाक  ताकमे  छल । आइ रिमानक ेँ अमधक थचप्न्द्तत देख प्रकार्  इर्ारासाँ \nओकरा  बजौलक।  \nरिमानो अिी ताकमे  छल  जे प्रकार्साँ म दद क े ना भेित। रिमान आ \nप्रकार्  गुप्तगू  कर ए लागल।  प्रकार्  रिमानक ेँ सलाि दैत किल क- \n\"अिााँ आइ िमरे बगलमे  बैसब। िम  सभ प्रश्नक जवाब अपना िाथपर \nथलख , िाथ अिााँक आगूमे  रान्ख देब। अिााँ देख कए जवाब दए देबइ।\" \nआब रिमान बि खुर्  छल । खुर्  ऐ कारणे  जे आब िमरा अपमाहनत  \nनहि हुअ  पित। आफद-हवपैत आ मुथसबत  एलापर  र्त्रुओ  ममत्र भऽ \nजाइत अथछ। \nबाटि एलापर  जहिना सभ जीव जन्तु जखन एकिा टिला ऊ ाँ चगर \nिानपर  र् र ण लैत  अथछ ताँ राग -द्वेर्, दुर्् मनी  सभिा ममत्रतामे  बदैल  \nजाइ छै तहिना रिमानक ेँ भेलैन।  \nप्रकार्  अपन बुमधक प्रयोग रिमानपर  क े लक। वगुमे  अगुलका  ब्रेंचक \nपाछ ू बला ब्रेंचपर बीचमे  दुनू गोरे  बैसल।  दुनूक ेँ एकठाम  आ एक ब्रेंचपर \nबैसल  देख वगुक  सभ छात्र अचस्म्भत भऽ गेल।  वगु  थर्िकक ेँ सेिो ऐ \nििका ममत्रतापर  आियु भेलैन , ओ अहत िर्षिंत भऽ गेला।  िर्षिंत ऐ लेल  \nजे रिमान उदण्ि छल ।  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउदण्ि छात्रक संग  िरे आहक ममत्रतासाँ आरो  छात्र सभ साथ  देबए लगैत  \nछइ। जखैन-तखैन वगुमे  िल्ला-फसाद कर बए-बला  छात्र रिमान आइ \nहवद्यालयक थर्ष्ट , अनुर्ा थसत छात्रक ममत्र भऽ गेल।  ऐसाँ खुर्ी  आर  की। \nहनधाुररत  सम यपर  द्धजला थर्िा पदामधकारी  नवम  वगुमे  प्रवेर्  क े लैन। \nपहिने हनलोभी  बहन पदामधकारी  हवद्यालयक हनरीिण करैत  छला।  पूरा  \nटदन हवद्यालयमे  दऽ एक-एक छात्रक प्रगहतसाँ अवग त िोइत छला  आ \nहवद्यालयक सवांगीण  हवकासक लेल  मा गु  हनदेर्  करैत  छला।  \nथर्िाक गुणवत्तापर सबिक मधयान रिैत छेलैन।  थर्िको कत्तुव्यहनष्ठ \nआ पररश्रमी  िोइत छल । मुदा  आजुक टदनमे  गुणवत्तापर हवर्ेष  भाषण  \nआ काम  हवपरीत  देखना जाइत अथछ। छात्र कम  आ थर्िकक भरमार  \nरहितो एको घण्िी हकलास  नइ चलैत  अथछ आ ने पदामधकारीए  \nइमानदा र  छैथ।  \nहनरीिणक क्रममे  हवद्यालयसाँ सेवा र्ुल् क, गािी तेलक  बिाने \nहवद्यालयक प्रधानसाँ चुंगी  असूल  करै  छैथ।  पदामधकारी  लोक ै नक कोनो \nमूल्य  हवद्यालयमे  नहि रहि गेल  अथछ। \nभ्रष्टाचार सीमा  पार  कए चुकल  अथछ। ऊपरसाँ नीचा धरर  भ्रष्टाचारमे  \nआकण्ठ िुमल  अथछ। जेना मकानक  सीिीक सफाइ नीचाबला  पौदानसाँ \nनहि कएल  जा सक ै त अथछ। ऊपरका  पौदानसाँ साफ कएलासाँ पूरा  \nसीिीक सफाइ िोएत तहिना भ्रष्टाचारक खात्मा उपरेसाँ सम्भव अथछ। \nरिमान आ प्रकार्  दोसर  ब्रेंचपर एक े ठाम बैसल  छला।  पदामधकारी  छात्र \nलोक ै न सभसाँ प्रश्न पुछए लगला।  छात्र लोक ै न यथासम्भव  जवाब देबए \nला ग ल । रिमानक वारी  एल इ। पदामधकारी  रिमानसाँ प्रश्न पुछलैन - \n\"थर्िक के अहतररक्त निीं बोलनेवाला  गुरु  कौन िोता िै?\" \nरिमान प्रकार्क  बामा  िाथपर थलखल  जवाब देख बाजल - \n\"पोथी। \"  विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 103 \nपदामधकारी - \n\"अंग्रेजी के लसिंगुलरमे  हकतने अिर िोते िैं?\" \nरिमान हकछ ु सोचैत ओंगरीपर  हगनैत  प्रकार्क  िाथपर देख उत्तर देलक - \n\"आठ।\" \nिरेक छात्रसाँ तीन प्रश्न पुछबाक छेलै  ताँए तेसर  प्रश्न पदामधकारी  \nपुछलन्खन- \n\"एक से नअ तक का योगफल  हकतना िोता िै?\" \nरिमान हकछ ु सोचबाक आक ृ हत करैत  िाथ मुाँिक ेँ चमकबैत  आगूमे  \nप्रकार्क  िाथक ेँ देखैत बाजल - \n\"पैंतालीस। \" \nद्धजला थर्िा पदामधकारी  तीनू प्रश्नक सिी जवाब सुहन बजला - \n\"यि लिका बहुत  द्धजनीयस िै।\" \nरिमानक प्रर्ंसा  पदामधकारीक  मुिसाँ सुहन वगु  थर्िक आ वगुक  \nछात्रसभ आियु चहकत भेला।  ताबत प्रकार्  जे अपना िथेलीपर  जवाब \nथलखने  छल  तेकरा  खूब नीकसाँ मेिा देने छल । ऐ कररर्् माक ेँ वगु  थर्िक \nआ दुनू छात्रे जाहन सकल । \nआब प्रकार्  आ रिमानमे  ममत्रता बिए लागल।  दुनू एक-दोसरक ेँ \nटदलोजानसाँ मानए  लागल।  वगु  थर्िक सेिो बि खुर्  छला।  खुर्ी  ऐ \nलेल  छला  जे रिमान हवद्यालयक ेँ तनाव ग्रस्त बनौने रिै छल । आब प्रकार्  \nहनर्भिंक रूपे  पठन-पाठन कर ए लागल।  रिमानक ेँ सभ हवषयक  तैयारी  \nकर बए लागल।  \nरिमानमे  िठात् ई पररवतुन  देख रिमानक अब्बा सुलेमान  एकर  राज   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजनबाक प्रयास क े लैन। बेिासाँ पुछलन्खन। रिमान सभिा वृतान्द्त \nअब्वाजानक ेँ कहि सुनौलक।  सुलेमानक ेँ प्रकार्क  प्रहत थसनेि जागल।  \nसम य-सम यपर  सुलेमान  प्रकार्क ेँ उपिार रिमानक िाथे भेजए लागल।  \nऐ बातक जानकारी  प्रकार्क  हपताजीक ेँ सेिो भेलैन।  दुनू अहवभावकक ेँ \nएक-दोसराक  पुत्रक प्रहत थसनेि-भाव जागल।  प्रकार्  रिमानक ेँ टदर्ा  \nहनदेर्  आ रिमान प्रकार्क ेँ अपन खेलबला  कौर्लसाँ दि बनेबामे  \nलागल  रिैत छल । रिमानक टदन घुमम  गेलइ।सभ  अवारापनी , बदमार्ी  \nछ ु टि गेलइ।  िदीर्क एक पााँहत छै- 'ला  इलािी ईल ल ि मुिम् मदे  \nरसुलल्लाि। ' \nहकछ ु टदनक बाद रमजानक  मास  आहब गेल।  मुसलमानक  बच्चासाँ बुि \nधरर , मदुसाँ जनानी तक अल्लािक इवादतमे  रोजा  राखए  लागल।  रिमान \nसेिो इस्लाम  धमुक  रिाथु  रोजा  रखैत  छल । रमजानक  अवमधमे  प्रकार्  \nरोजा  खोलबाक  (इफ्तार पािी) िेतु कोनो-कोनो समान  रिमानक िेतु \nघरसाँ लाहब  दैत छल ।  \nरहब  टदन रोजाक  बाद ईद पवु आहब गेल।  रिमान, प्रकार्क ेँ ईदक खुर्ीमे  \nदाबत देलक।  आब प्रश्न छेलै  जे एक िोल-दोसर  िोलक जानी दुर्् म न \nबनल  रिैत छल । प्रकार्  ओइ िोल क े ना जेता, ऐ तारतम् यमे  छल  हक \nएकिा उपाय सुझलैन।  प्रकार्  पाजामा -कुताु पहिर दुपिरमे रिमानक \nओतए पहुाँचल। \nरिमानक माए -बाबूजी प्रकार्क ेँ देख बि खुर्  भेल।  प्रकार्क  खूब \nआव-भग त भेल।  खूब मेवा -ममठाइ  खुऔलक।  दुनू ममत्र संध्या धरर  \nखेलाइत -धुपाइत आ ग प-सप्पमे लागल  र िल । मुनिारर सााँझ भऽ गेल।  \nप्रकार्  घर  आबक लेल  धिफिाइत सीिीसाँ नीचा उतर ए ला ग ल , आहक \nसीिीसाँ पएर  हपछैर  गेलैन।  सीिीपर लुिक ै त हनचला  पौदानपर  हगरल।  \nकपार  फ ु टि गेलैन।  बहुत  रास  खून बिलैन। रिमानक हपता सुलेमान  \nअपन चाररचहकया  गािीसाँ प्रकार्क ेँ िाक्िर ल ग  ल ऽ गेलैन।  क्थलहनकमे  \nओकरा  खूनक आवश्यकता पिलै। सुलेमानक  खूनक जााँच भेल।   विदेह ३६४ म अंक १५ फरबरी २०२३ (िर्ष १६ मास १८२ अंक ३६४)|| 105 \nप्रकार्क  खूनसाँ ममल ल । आवश्यकतानुसार सुलेमान  अपन खून दए \nप्रकार्क  जान बाँचौलक आ सभ दवाइ खरीद  दवाइयक संग  प्रकार्क ेँ \nघर  पहुाँचौलक। \nप्रकार्क  हपता सुरेर्  बि खुर्  भेला।  हकछ ु टदनक पिात  ठीक भेलाक  \nबाद प्रकार्  पुन: हवद्यालय जाए लागल।  प्रकार्  आ रिमानक दोस्ती \nहवद्यालयमे  पुन: र्ैिक्षणक मािौलक ेँ िाहपत क े लक। आब हवद्यालयमे  \nप्रकार्  आ रिमान पहिल आ दोसर  िान प्राप्त कर ए लागल।  \nहकछ ु टदनक बाद िोली पावैन आहब गेल।  िोलीमे  प्रकार् , रिमानक ेँ \nअपना घर पर  पावैनमे  भोजन करैले  नौत देलक।  रिमान अपना माए -\nबाबूसाँ हबनु पुछनहि बटियााँ पाजामा -क ु ताु पहिर प्रकार्क  घर  पहुाँचला। \nप्रकार्क  माए -बाप रिमानक ेँ अपनो बेिासाँ अमधक मानए  लागल।  खूब \nनीक-नीक भोजन करौलक।  दुनू खूब आनन्द्द मनौलक।  सााँझू पिर  हकछ ु \nग्रामीणक  िोली, िोली गबैत  जोहगरा  गबैत  सिकपर जाइत छल । प्रकार्  \nआ रिमान ओइ मण्िलीक अक्षभनय देखबाक लेल  पहुाँचला। \nफगुआक  गीत  गबैत  हकछ ु ग्रामीण - 'बुरा  न मानो  िोली िै' किैत \nप्रकार्क ेँ रंगसाँ सरावोर  कए देलक।  हकछ ु र्रारती  लिका रिमानक ेँ \nप्रकार्क  ररर्् तेदार  जाहन ओकरो  रंग  देबाक लेल  दौगल।  रिमान रंगक  \nिरसाँ नहि, अपन अब्बाजानक िरसाँ रंगसाँ बाँचबाक लेल  एकिा गलीमे  \nपिाएल। गलीक  अप्न्द्तम छोरपर  एकिा इनार  छल , इनार  हबना घेरल  \nछल । रिमान भागैक  क्रममे  ओइ इनारमे  खथस पिल। िल्ला भेल।प्रकार्  \nआ प्रकार्क  बाबूजी दौग  कऽ एला।  प्रकार्क  हपताजी इनारमे  किी \nपक ै ि नीचा उतरला।  रिमानक कपार  फ ु टि गेल  छल । रिमानक ेँ सुरेर्  \nइनारसाँ हनकाललक।  अपन अंग  पोछासाँ ओकरा  फ ु िल कपारक ेँ बन्द्िलक \nआ तुरन्द्त िाक ्िर  ल ग  गेल।  \nरिमानक ेँ जाबत िाक ्िर  ल ग  ल ऽ जाथथ  ताबत माथसाँ बहुत  खून बहि \nचुकल  छल । रिमानक प्राण बाँचनाइ मुर्् हकल  भऽ गेल।  देिसाँ खून \nहनक ै ल चुकल  छल ।  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिाक ्िर  इलाजक  िेतु खूनक आवश्यकता बतौलक।  खूनक जााँच भेल।  \nरिमानक खून प्रकार्क  माइक  खूनसाँ ममलल।  प्रकार्क  माइक  खूनसाँ \nरिमान ठीक भेल।  आ आधा रा हतक पिरमे सुरेर्  रिमानक ेँ ल ए ओकरा  \nघर पर  पहुाँचा सुलेमानक ेँ सभिा वृतान्द्त सुनौलक।  सुलेमानक  मात्र एक \nगोि सन्द्तानक रिा सुरेर्जी  क े लैन। \nईद पाहवनक टदन सुलेमान  सुरेर्क  बेिाक ेँ बाँचौने छला।  सुलेमानक  मनमे  \nउठल - कर  भला  ताँ िो भला ...। \nतैबीच रिमान मुाँिमंगा इनाम  सुरेर्क ेँ देबए चािलैन। मुदा  गरीब  रहितो \nसुरेर्  एकरा  पाप बुझलक।  \nक्षभनसरमे सुलेमान  दवाइक दोकानसाँ रिमानक लेल  दवाइ खरीदवाक  \nलेल  गेल।  सभ दवाइ खरीद  अनल क आ रिमानक ेँ दवाइ खुएबाक िेतु \nओकरा  हवस्तर ल ग  गेल  ताँ रिमान भाव-हवभोर  भऽ बाजल - \n\"अब्वाजान, प्रकार्क  माताक  खूनसाँ िम र  जान बाँथच सक ै त अथछ आ \nअिााँक खूनसाँ प्रकार्क  द्धजनगी आपस आहब सक ै छइ। ऐसाँ ताँ ई साहबत \nभऽ गेल  जे हिन्दू-मुसलमानक  खूनमे  कोनो फक ु नइ अथछ। ताँ दुनू","size_mb":6.67,"has_text":true},"Videha 365.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 365.pdf","name":"Videha 365.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३६५ म अंक ०१ मार्च  २०२३ (िर्च १६  मास १ ८३ अंक \n३६५) \n(विदेह www.videha.co.in ) \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो \nरूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सकैत अछि। \n \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html  , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik -gachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  \nमैछथिीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम \nउपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पहँचि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई \nप्रकाछशत होइत अछि। आि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nएग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  \nright to translate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-\narchives; and the right to e-publish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन \nमौछिक आ अप्रकाछशत रचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य ) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय \nआ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक \nिगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन अछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत \nरचनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतरण आ \nतकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। ऐ \nसभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै \nजुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to \nthe promotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a \nplatform for scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share \ntheir knowledge about Maithili language, literature, and culture. The journal is published \nonline to promote and preserve Maithili language and culture. The journal publishes \narticles, research papers, book reviews, and poetry in Maithili and English languages. It \nalso features translations of literary works from other languages into Maithili. It is a peer-\nreviewed journal, which means that articles and papers are reviewed by expert s in the \nfield before they are accepted for publication. \n \nVideha e-Journal: Issue No. 365 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अछि: - \n१.१.गजेतर ठाक ु र- नूिन अंक सम्पादकीय (पृ. २-६) \n१.२. अंक ३६४ पर टिप्पणी (पृ. ७-७) \n२.गद्य खण्ड  \n२.१.डॉ शम्भु क ु मार ससिंह- स्मृति शेष: स्नेतहल आशीववचन (पृ. ९-१२) \n२.२.रोशन जनकपुरी - नितकया (पृ. १३-३२) \n२.३.आचायव रामानतद मण्डल - कोरोना  (पृ. ३३-३६) \n२.४.आचायव रामानंद मंडल - मैथिली  (पृ. ३७-४१) \n२.५.आचायव रामानंद मंडल - नेपाल: मधेश बनाम ममथिला  (पृ. ४२-४५) \n२.६.आशीष अनथचतहार -पाठक हमर पोिी तकए पढ़थि? (पृ. ४६-४८) \n२.७.क ु मार मनोज कश्यप- गनगुआरर  (पृ. ४९-५०)   \n \n२.८.तनमवला कणव - अग्ग्न थशखा (खेप-१४) (पृ. ५१-५५) \n२.९.जगदीश प्रसाद मण्डल- मोड़पर (धारावातहक उपतयास दसम \nपड़ाव) (पृ. ५६-६०) \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्डल- पुरुखढौह  (पृ. ६१-६८) \n२.११.रबीतर नारायण ममश्र - मािृभूमम (उपतयास) - २२ म खेप  (पृ. ६९-\n७३) \n२.१२.तनि नवल टदनेश क ु मार ममश्र (लेखक गजेतर ठाक ु र)  (पृ. ७४-\n७९) \n२.१३.तनि नवल सुशील (लेखक गजेतर ठाक ु र)  (पृ. ८०-८१) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज तकशोर ममश्र- दूभभ  (पृ. ८३-८५) \n३.२.जगदानतद झा 'मनु' - ५ िा गजल (पृ. ८६-९१) \n४.विदेह पेटार VIDEHA ARCHIVE (पृ. ९२-४८१)   \n \n४.१.तवदेह ई -पतिकाक सभिा पुरान अंक Videha e journal's all \nold issues (पृ. ९३-११३) \n४.२.मैथिली पोिी डाउनलोड Maithili Books Download  (पृ. \n११३-१३८) \n४.३.मैथिली वीतडयोक संकलन Maithili Videos (पृ. १३८-१४३) \n४.४.मैथिली थशशु, बाल आ तकशोर सातहत्य Maithili Children \nLiterature (पृ. १४४-१५२) \n४.५.तवदेह स्िी कोना (पृ. १५२-१५६) \n४.६.तवदेह सूचना संपक व  अतवेषण  (पृ. १५६-२०२) \n४.७.तवदेह ई -लर्निंङ्ग (पृ. २०२-२११) \n४.८.ममथिला रत्न (पृ. २१२-४४०) \n४.९.ममथिलाक खोज  (पृ. ४४१-४८१) \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रािवना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे, औषधमे, \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय।  \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयव -िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा - सभ देविा, ब्रह्म- सजवक।  \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n \n \n   \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाव॒  पुरु ॑ षः। स ॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस  भूममिं ॑ ग्वंग तव॒श्विो॑ व ृ॒त्व ा। अत्य॑तिष्ठद् दशाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आँखि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒र ो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्दिंशः॒ श्रोिा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (थसद्धिरस्िु, थसिम  𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग (two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀 \n \n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 1 \n𑒀 𑒀 \nॐ𑒀द्यौ:𑒀शान्तिरतिररक्ष𑒀ग्वंग𑒀शान्ति : \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n \n \n१.१.गजेतर 𑒀ठाक ु र-𑒀नूिन 𑒀अंक𑒀सम्पादकीय  \n१.२.अंक𑒀३६४𑒀पर 𑒀टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन  अंक सम्पादकीय  \nएकिा 𑒀अपन𑒀छवव 𑒀बनाउ,𑒀जकरासँ 𑒀नीक𑒀लोक𑒀प्रेम𑒀करैए 𑒀आ𑒀जे 𑒀योग्य𑒀\nअछछ 𑒀कममठ𑒀अछछ । \nमुदा 𑒀जेना 𑒀जेना 𑒀अहाँ 𑒀आगाँ𑒀बढ़ब,𑒀समय 𑒀बीिि 𑒀हमरा 𑒀सभमेसँ 𑒀बहुिक 𑒀\nअपन𑒀मोनक 𑒀छवव 𑒀दूविि 𑒀हेबऽ 𑒀लागै𑒀छन्तह 𑒀आ𑒀से 𑒀होइए 𑒀ओइ𑒀गप𑒀सभपर 𑒀\nध्यान𑒀देलासँ 𑒀जे 𑒀दोसर 𑒀हमरा 𑒀ववियमे 𑒀की𑒀सोचैए 𑒀बा𑒀बाजैए। 𑒀मुदा 𑒀ओ𑒀अपन𑒀\nछद्म 𑒀ज्ञान𑒀बा𑒀कवहयो 𑒀काल𑒀नीको𑒀ज्ञान𑒀बा𑒀कहू 𑒀जा नकारी 𑒀िँ 𑒀दऽ𑒀सक ै 𑒀छछि 𑒀\nमुदा 𑒀की𑒀ओ𑒀हमर 𑒀अपन𑒀छवव 𑒀बा𑒀योग्यिा 𑒀हमरा 𑒀दऽ𑒀सक ै 𑒀छछि ,𑒀नै𑒀वरन् 𑒀\nओ𑒀बेशीकाल𑒀िकर 𑒀उनिा 𑒀करै 𑒀छछि। 𑒀मािा -वपिा 𑒀आ𑒀छशक्षक𑒀सेहो 𑒀कखनो 𑒀\nकाल𑒀अनायास 𑒀ऐमे 𑒀सम्ममछलि 𑒀भऽ𑒀जाइ 𑒀छछि। 𑒀संगी -सािी ,𑒀सर -समाज 𑒀\nआ𑒀 समबन्धी 𑒀 सेहो। 𑒀 ओ𑒀कम 𑒀बा𑒀बेशी𑒀सुतदर 𑒀अछछ ,𑒀 ओकर 𑒀गणणि 𑒀ओइ𑒀\nबच्चासँ 𑒀 नीक-अधला𑒀 छै ,𑒀 ओइ𑒀 िेज 𑒀 बा𑒀 बुड़बकक ेँ𑒀 दोस्ि 𑒀 बनाउ𑒀 बा𑒀 नै𑒀\nबनाउ,𑒀ओकरे 𑒀दुआरे 𑒀हम 𑒀सभ 𑒀जजिलौं 𑒀बा𑒀हारलौं। 𑒀हुनकर 𑒀वियाकलाप 𑒀\nआ𑒀बोल𑒀ई𑒀सभ 𑒀करैए ,𑒀मुदा 𑒀से 𑒀िखने 𑒀हएि 𑒀ने𑒀जखन 𑒀अहाँ 𑒀िइपर 𑒀कान-\nबाि 𑒀देबै। \nसफलिा 𑒀 जे 𑒀 वास्िवमे 𑒀 सफलिा 𑒀 होइ ,𑒀 वबनु𑒀 कम्प्रोमाइजबला 𑒀 सफलिा ,𑒀\nिइसँ 𑒀अहाँक 𑒀आत्मववश्वास 𑒀आगाँ𑒀बढ़ि ।𑒀असफलिा 𑒀लोकक ेँ𑒀हिोत्सावहि 𑒀\nिखने 𑒀 करि 𑒀 जखन 𑒀 ओ𑒀 वास्िवमे 𑒀 असफलिा 𑒀 होइ। 𑒀 जेक्स 𑒀 डेरीडाक 𑒀\nववखण्डनवाद 𑒀 किेक 𑒀 सावहत्यक ेँ 𑒀 नीचाँसँ 𑒀 ऊपर 𑒀 लऽ𑒀 गेल𑒀 आ𑒀 किेक 𑒀 केँ𑒀\nऊपरसँ 𑒀नीचाँ।𑒀िँ 𑒀चोरर 𑒀कऽ𑒀कय𑒀रचनात्मक 𑒀सावहत्य 𑒀छलखब 𑒀आ𑒀िइपर 𑒀\nममशेल 𑒀फोकोक𑒀वडसीप्लीनरी 𑒀इंस्िीट्यूशन 𑒀सभसँ  \nपुरस्कार 𑒀लेब𑒀मूल्य 𑒀लेब𑒀स फलिा 𑒀भेल𑒀आवक𑒀सफलिा ?𑒀आ𑒀सुभाि 𑒀चतर 𑒀\nयादव 𑒀सन 𑒀सुशील 𑒀सन 𑒀जजनगी 𑒀भरर 𑒀अड़नाइ𑒀आ𑒀िकर 𑒀मूल्य 𑒀चुक े नाइ𑒀भेल𑒀\nसफलिा 𑒀आवक𑒀असफलिा ? \nिँ 𑒀 अपन𑒀 आत्मववश्वास 𑒀 बनेने𑒀 रहू ,𑒀 अनुशासन 𑒀 अवडग𑒀 राखू। 𑒀 योग्यिामे 𑒀\nसभटदन 𑒀वृजि 𑒀करैि 𑒀रहू ,𑒀जे 𑒀एक𑒀टदन𑒀एहेन 𑒀बीिय 𑒀जे 𑒀अहाँक 𑒀योग्यिामे 𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 3 \nकोनो𑒀वृजि 𑒀नै𑒀भेल𑒀िँ 𑒀बुझू𑒀ओ𑒀टदन𑒀बबामद𑒀भऽ𑒀गेल।𑒀आ𑒀स्थििप्रज्ञ𑒀बनू,𑒀\nआत्मववश्वास 𑒀राखू। 𑒀आ𑒀जँ 𑒀अहाँमे 𑒀ई𑒀सभ 𑒀गुण 𑒀अछछ 𑒀िँ 𑒀अहाँ 𑒀समानातिर 𑒀\nधाराक 𑒀लोक𑒀छी ,𑒀अहाँक 𑒀स्वागि 𑒀अछछ । \nभोरे 𑒀 सकाले 𑒀 उठू,𑒀 घरक 𑒀 काज 𑒀 सेहो 𑒀 करू ,𑒀 ऐसँ 𑒀 अहाँ 𑒀 जबाबदेह 𑒀 आ𑒀\nआत्मवनभमर 𑒀भऽ𑒀सकब। 𑒀समस्या 𑒀एलापर 𑒀सहायिा 𑒀मांगैसँ 𑒀लाज 𑒀नै𑒀करू 𑒀\nआ𑒀 दोसराक 𑒀 स मस्यामे 𑒀 दोसराक ेँ 𑒀 सेहो 𑒀 सहायिा 𑒀 करू। 𑒀 शस्थक्िशाली𑒀\nदुश्मनक𑒀 सोझाँ 𑒀 ठाढ़𑒀 भेनाइ𑒀 कटठन𑒀 अछछ ,𑒀 ऐ𑒀 लेल𑒀 चाही 𑒀 साहस ,𑒀 नीक-\nअधलाक𑒀फररच्छ 𑒀दृमि 𑒀आ𑒀सत्य ,𑒀आ𑒀अतयायक𑒀न्खलाफ 𑒀कखनो 𑒀हछियार 𑒀\nनै𑒀 राखू। 𑒀 छचछचयेलासँ 𑒀 वकयो𑒀 नै𑒀 सुनि ,𑒀 कऽ𑒀 कय𑒀 देखाउ ,𑒀 कन्नारोहि 𑒀 आ𑒀\nउपरागा -उपरागीसँ 𑒀वकछ ु 𑒀नै𑒀हएि ,𑒀कऽ𑒀कय𑒀देखाउ ,𑒀जे 𑒀भािण 𑒀दै𑒀छी 𑒀से 𑒀\nकरबो 𑒀करू । \nअतिजामलपर 𑒀सेहो 𑒀बहुि 𑒀रास 𑒀खरा 𑒀छै ,𑒀ने𑒀फ े क𑒀तयू𑒀बनाउ𑒀नवहये 𑒀पसारू ,𑒀\nअतिजामलक 𑒀अपराधी 𑒀सभसँ 𑒀बचू। \nअपनासँ 𑒀कमजोर 𑒀आ𑒀छोिक ेँ 𑒀डराउ 𑒀नै,𑒀ओकरा 𑒀प्रिाररि 𑒀नै𑒀करू ,𑒀जे 𑒀वकयो𑒀\nअहाँ 𑒀संग 𑒀ई𑒀करैए 𑒀िकर 𑒀न्खलाफ 𑒀छशकाइि 𑒀करू । \nजयपुर -फ ु ि𑒀 (नकली𑒀 पएर ),𑒀 कम 𑒀 धुँआ𑒀 बला𑒀 चुल्हा𑒀 सन 𑒀 समानातिर 𑒀\nसावहत्य 𑒀सेहो 𑒀अतवेिण ,𑒀वनष्काम𑒀कमम𑒀आ𑒀वबनु𑒀पाइ/𑒀पुरस्कारक 𑒀लालचक𑒀\nकएल𑒀जा 𑒀रहल 𑒀अछछ 𑒀ज 𑒀इसँ 𑒀हम 𑒀सभ 𑒀नीक𑒀समाज 𑒀बनाबी𑒀आगाँ𑒀बढ़ाबी। \nसभमे 𑒀वकछ ु 𑒀ईलम 𑒀होइ 𑒀छै ,𑒀जेना 𑒀वपपही 𑒀बजेबाक 𑒀ईलम। 𑒀जँ 𑒀ववश्वास 𑒀नै𑒀\nहुअय 𑒀िँ 𑒀ओइमे 𑒀फ ू वक𑒀कऽ𑒀देन्खयौ। 𑒀ओइलेल𑒀कएक𑒀बखमक 𑒀प्रछशक्षणक𑒀\nआवश्यकिा 𑒀होइ 𑒀छै। 𑒀िवहना 𑒀लोक𑒀नृत्य,𑒀नाचमे 𑒀सेहो 𑒀छै 𑒀आ𑒀लकड़ी𑒀आ𑒀\nमाटि 𑒀समबन्धी 𑒀ईलम 𑒀सेहो 𑒀छै। 𑒀ओइ𑒀कलाक𑒀सममान 𑒀करू । \nओही 𑒀ववकासक 𑒀स्वागि 𑒀करू 𑒀जइसँ 𑒀पयामवरण 𑒀नि 𑒀नै𑒀होइि 𑒀अछछ ,𑒀जिेक 𑒀\nगाछ 𑒀कािै 𑒀छी 𑒀िइसँ 𑒀दस 𑒀गुणा 𑒀गाछ 𑒀रोपू । \nअसगर 𑒀काज 𑒀करैमे 𑒀डर 𑒀लागैए,𑒀छोिोसँ 𑒀छोिो 𑒀काज ?𑒀मुदा 𑒀से 𑒀सभ 𑒀काल𑒀\nनै𑒀भेिि ,𑒀सभ 𑒀काल𑒀ने𑒀संगे 𑒀भेिि 𑒀ने𑒀समिमने ।  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभूि 𑒀केँ𑒀वबसरर 𑒀जाउ ,𑒀ई𑒀नीक𑒀हुअय 𑒀िखनो ,𑒀बा𑒀अधला𑒀हुअय 𑒀िखनो । \nवकछ ु 𑒀संगी 𑒀सािी 𑒀आ𑒀संगठन 𑒀अहाँक ेँ𑒀दुखी 𑒀करै 𑒀छछि ,𑒀िामस 𑒀उठबै𑒀छछि ,𑒀\nहिोत्सावहि 𑒀करै 𑒀छछि ,𑒀हुनका 𑒀वबदा𑒀करबाक 𑒀समय 𑒀आवब𑒀गेल।𑒀नीक𑒀टदन𑒀\nअखनो 𑒀आबैबल𑒀अछछ ,𑒀अधला𑒀समय 𑒀कवहयाधरर 𑒀चलि। 𑒀अधला𑒀समयमे 𑒀\nसीखल 𑒀छशक्षा𑒀दूरगामी 𑒀होइि 𑒀अछछ 𑒀जइसँ 𑒀हम 𑒀अपन𑒀गलिी 𑒀नै𑒀दोहराबी। 𑒀\nकाजक 𑒀बीच𑒀ववराम 𑒀दऽ𑒀छचतिन 𑒀करब 𑒀सेहो 𑒀आवश्यक,𑒀गाम ,𑒀सर -क ु िुम ,𑒀\nदोस -महीम 𑒀ओइठाम 𑒀एनाइ-गेनाइ𑒀सेहो 𑒀आवश्यक। \nवबहाररक 𑒀बाद𑒀पवनसोखा 𑒀देखबा 𑒀लेल𑒀िैयार 𑒀रहू। 𑒀सभ 𑒀टदन𑒀हएि 𑒀जादू। 𑒀\nआ𑒀से 𑒀हएि 𑒀जखन 𑒀अहाँ 𑒀सभ 𑒀टदन𑒀कोनो𑒀ने𑒀कोनो𑒀एक्को𑒀गोिेक 𑒀सहायिा 𑒀\nकरी। 𑒀सदा 𑒀अपन𑒀ववचारक ेँ 𑒀छलन्ख 𑒀कऽ𑒀जमा 𑒀करैि 𑒀रहू। 𑒀जलखै 𑒀वबनु𑒀नागा𑒀\nक े ने𑒀 करू ,𑒀 साि -आठ𑒀 घण्िा 𑒀 सू िू ,𑒀 भोजन 𑒀 एहेन 𑒀 करू 𑒀 जे 𑒀 शरीर 𑒀 लेल𑒀\nस्वास्थ्यकारी𑒀हुअय। 𑒀मोन 𑒀िैयो 𑒀उचिऽ 𑒀लागय𑒀िँ 𑒀ध्यान𑒀लगाउ,𑒀छचत्र𑒀बनाउ,𑒀\nपढ़ू,𑒀संगीसँ 𑒀गप𑒀करू ,𑒀घूमू 𑒀वफरू ,𑒀संगीिपर 𑒀नाचू। \nजीवन 𑒀 अमूल्य 𑒀 अछछ ,𑒀 एकर 𑒀 सभ 𑒀 क्षणक𑒀 प्रवि 𑒀 सममान 𑒀 राखू। 𑒀 वबनु𑒀\nछशकाइिक 𑒀 मेहनवि 𑒀 करू 𑒀 आ𑒀 से 𑒀 िखन 𑒀 िँ 𑒀 आरो 𑒀 करू 𑒀 जखन 𑒀 ऐसँ 𑒀\nअसफलिा 𑒀 प्राप्ि𑒀 हुअय। 𑒀 देखल 𑒀 सपना 𑒀 माने 𑒀लक्ष्य𑒀 टदस 𑒀 सभ 𑒀 टदन𑒀 एक𑒀\nडेग,𑒀आ𑒀ओ𑒀जँ 𑒀मनोरंजक 𑒀लागय𑒀िँ 𑒀बुझू𑒀जे 𑒀अहाँ 𑒀समानातिर 𑒀धाराक 𑒀लोक𑒀\nछी ,𑒀अहाँक 𑒀स्वागि 𑒀अछछ । \nकठहँसी ,𑒀आँन्ख 𑒀धरर 𑒀नै𑒀गेल,𑒀िामसक ेँ 𑒀नुक े बा𑒀लेल,𑒀ई𑒀खुशी 𑒀नै𑒀देखेलक ,𑒀\nई𑒀हास्यकणणका 𑒀 सुनलाक 𑒀बादक𑒀हास्य 𑒀हँसी 𑒀नै𑒀छल ,𑒀 ई𑒀दोसराक ेँ 𑒀 संगी 𑒀\nबनाबैबला𑒀ओकरा 𑒀ववश्वास 𑒀टदआबैबला𑒀जे 𑒀ओ𑒀हमरा 𑒀लेल𑒀खिरा 𑒀नै𑒀अछछ 𑒀\nसे 𑒀 हँसी 𑒀 नै𑒀 छल। 𑒀 वृि 𑒀 आ𑒀 बेमारक 𑒀 सहायिा 𑒀 करबाक 𑒀 चाही ,𑒀 युि 𑒀 आ𑒀\nप्राक ृ विक𑒀आपदासँ 𑒀प्रभाववि 𑒀लोक𑒀आ𑒀देशक𑒀मदवि 𑒀करबाक 𑒀चाही ,𑒀ई𑒀\nकवहयो 𑒀वनरिमक 𑒀नै𑒀हएि। 𑒀अहाँक 𑒀सोझाँ 𑒀स्पि 𑒀लक्ष्य𑒀हेबाक 𑒀चाही ,𑒀पररश्रम 𑒀\nआ𑒀लगनसँ 𑒀ओ𑒀प्राप्ि𑒀सेहो 𑒀हएि ।𑒀अतयायी𑒀आ𑒀कि 𑒀पहुँचेवनहारक 𑒀प्रवि 𑒀\nबजनाइ 𑒀 सीखू ,𑒀 मानविाक 𑒀 प्रवि 𑒀 वनष्काम𑒀 भावसँ 𑒀 सेवा 𑒀 क े वनहारक𑒀 प्रवि 𑒀\nक ृ िज्ञ𑒀 हौ। 𑒀 टदव्ांग 𑒀 लोकक𑒀 प्रवि 𑒀 हमरा 𑒀 सभक ेँ 𑒀 ध्यान𑒀 राखबाक 𑒀 चाही ,𑒀\nहुनका 𑒀 प्रवि 𑒀 संवेदनशील 𑒀 रहबाक 𑒀 चाही। 𑒀 टदव्ांक 𑒀 लोक𑒀 टदव्ांगिाक 𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 5 \nअलाबे𑒀सेहो 𑒀बहुि 𑒀रास 𑒀गुणसँ 𑒀ववभूविि 𑒀छछि ,𑒀ह मरा 𑒀से 𑒀देखबाक 𑒀चाही ,𑒀\nआ𑒀हुनका 𑒀अपन𑒀अमधकार 𑒀भेिवन 𑒀िइमे 𑒀संग 𑒀देबाक𑒀चाही। 𑒀ववश्व𑒀स्वास्थ्य𑒀\nसंगठनक 𑒀अनुसार 𑒀ववश्वमे 𑒀पतरह 𑒀प्रविशि 𑒀लोक𑒀टदव्ांग 𑒀छछि। 𑒀भारिमे 𑒀\nपवहल 𑒀बेर 𑒀२००१𑒀मे 𑒀टदव्ांग 𑒀लोकक𑒀गणना 𑒀भेल𑒀जे 𑒀मात्र 𑒀२.१𑒀प्रविशि 𑒀\nअछछ ,𑒀 ई𑒀 प्रविशि 𑒀 ववश्वास 𑒀 योग्य𑒀 नै𑒀 अछछ। 𑒀 सहकमी ,𑒀 संगी 𑒀 सािी 𑒀 सन 𑒀\nबनबाक𑒀द्वाब𑒀अहाँपर 𑒀सटदखन 𑒀रहि ,𑒀मुदा 𑒀अहाँ 𑒀ओइ𑒀दवाबमे 𑒀नै𑒀आउ।𑒀\nअपन𑒀व्स्थक्ित्व 𑒀ववकछसि 𑒀करू । \nहँसी -ठट्ठा𑒀लेल𑒀अपन𑒀जान 𑒀गमेनाइ 𑒀नीक𑒀गप𑒀नै। \nखेिमे 𑒀रसायवनक 𑒀पदािम 𑒀वािावरणक ेँ 𑒀दूविि 𑒀करैि 𑒀अछछ। 𑒀जैववक 𑒀पदािमक 𑒀\nउपजा 𑒀 वबनु𑒀 रसायवनक 𑒀 पदािमक 𑒀 होइि 𑒀 अछछ ,𑒀 ई𑒀 बेशी𑒀 स्वस्थ्यकारी𑒀 आ𑒀\nचह िगर 𑒀होइि 𑒀अछछ । \nजजनकामे 𑒀आत्म -सममानक 𑒀भाव 𑒀कम 𑒀छन्तह 𑒀ओ𑒀नीक𑒀अनुभव 𑒀करै 𑒀लेल𑒀\nदोसराक 𑒀मातयिाक 𑒀आवश्यकिा 𑒀पड़ैि 𑒀अछछ। 𑒀फ े सबुकपर 𑒀पोस्ि 𑒀कऽ𑒀कय𑒀\nलाइक𑒀गानैबला𑒀लेल𑒀ई𑒀गप𑒀अछछ। 𑒀किेक 𑒀घिना 𑒀घटिि 𑒀भेल𑒀अछछ 𑒀जइमे 𑒀\nसेल्फी 𑒀लै𑒀काल𑒀व्स्थक्ि𑒀खधाइमे 𑒀खछस 𑒀पड़लछि ,𑒀छािसँ 𑒀खछस 𑒀पड़लछि 𑒀\nआ𑒀मृत्यु 𑒀भऽ𑒀गेलन्तह।𑒀हँ 𑒀मुदा 𑒀सेल्फी 𑒀क े र𑒀प्रयोग𑒀अहाँ 𑒀नीक𑒀उद्देश्य𑒀जेना 𑒀\nबेिी 𑒀संग 𑒀सेल्फी 𑒀आटदक𑒀रूपमे 𑒀कऽ𑒀सक ै 𑒀छी। 𑒀  \nसमयक 𑒀 महत्व 𑒀 बुझू,𑒀 फालिू 𑒀 सभा 𑒀 सममवि ,𑒀 खास 𑒀 कऽ𑒀 प्रविवियावादी 𑒀\nसममवि -संिा 𑒀 अहाँक 𑒀 बहुि 𑒀 समय 𑒀 खराप 𑒀 कऽ𑒀 सक ै ि 𑒀 अछछ। 𑒀 कखनो 𑒀\nवनयि 𑒀समयसँ 𑒀नै𑒀पहुँछच 𑒀सकी 𑒀िँ 𑒀दुख 𑒀व्क्ि 𑒀क े नाइ𑒀नै𑒀वबसरू। 𑒀पाइ𑒀हमरा 𑒀\nसभक ेँ 𑒀 प्रक ृ विसँ 𑒀 दूर 𑒀 कऽ𑒀देने𑒀 अछछ।  कनाडाक मूल इण्डडयन अबेनाकी \nकबीला जे हुनका सभ लेल आरक्षित ररजर्व ओडानाकमे रहैए \nपयावर्रणक लेल कतेक सुन्दर सुन्दर लोकोण्तत बनेने अछि  'तखन \nजखन आखखरी गाि कटि जाय त, आ सभ धारमे माहुर दऽ देल \nजाय त, तखन जखन गोि -गोि मााँि अहााँ मारर  दे ब, तखने अहााँ बूझि \nसकब जे अहााँ पाइ नै खा सक ै  िी। ' \nसामातय 𑒀जीवन 𑒀जीबू 𑒀जइसँ 𑒀पयामवरणक ेँ 𑒀नुकसान 𑒀नै𑒀होइ ,𑒀प्रक ृ विसँ 𑒀जुवड़ 𑒀 6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकऽ𑒀रहू । \nएक𑒀 दोसरासँ 𑒀 ममछल 𑒀 जुछल 𑒀 कऽ𑒀 रहू ,𑒀 मनुक्खे 𑒀 िा 𑒀 नै,𑒀 माल -जाल ,𑒀 छचड़ै𑒀\nचुनमुनी ,𑒀सभसँ ,𑒀प्रक ृ विसँ 𑒀धारसँ । \nआ𑒀 से 𑒀 जँ 𑒀 अछछ 𑒀 िँ 𑒀 बुझू𑒀 जे 𑒀 अहाँ 𑒀 समानातिर 𑒀धाराक 𑒀 लोक𑒀 छी ,𑒀 अहाँक 𑒀\nस्वागि 𑒀अछछ । \nवकयो𑒀सम्पूणम 𑒀नै𑒀होइए 𑒀मुदा 𑒀नीक𑒀बनबाक𑒀प्रयास 𑒀िँ 𑒀क ै ये𑒀सक ै 𑒀छी। 𑒀हमरा 𑒀\nसभक ेँ 𑒀 सत्यवादी ,𑒀 इमानदार 𑒀 आ𑒀 दयालु𑒀 बनल𑒀 रहबाक 𑒀 प्रयास 𑒀 करबाक 𑒀\nचाही। 𑒀ई𑒀संसार 𑒀रहबा 𑒀योग्य𑒀एकिा 𑒀नीक𑒀िान 𑒀बनल𑒀रहय 𑒀िकर 𑒀प्रयास 𑒀\nसभक ेँ 𑒀करबाक 𑒀चाही । \nहमरा 𑒀सभक ेँ 𑒀खूब 𑒀पढ़बाक𑒀चाही ,𑒀नव 𑒀नव 𑒀चीज 𑒀छसखैि 𑒀रहबाक 𑒀चाही । \n-𑒀 Gajendra𑒀 Thakur,𑒀 editor,𑒀 Videha𑒀 (Be𑒀 part𑒀 of𑒀\nVideha www.videha.co.in -send𑒀 your𑒀 WhatsApp𑒀 no𑒀\nto𑒀 +919560960721𑒀 so𑒀 that𑒀 it𑒀 can𑒀 be𑒀 added𑒀 to𑒀 the𑒀\nVideha𑒀WhatsApp𑒀Broadcast𑒀list.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 7 \n१.२.अंक ३६४ पर  टिप्पणी \nप्रोफ े सर उषा चौधरी  \nअद्भुि𑒀सम्पादकीय𑒀आलेख।  \n \nरबीन्द्र नारायण मिश्र \nअपनेक𑒀 संपादकीय𑒀 पढ़लहुं।𑒀 बहुि𑒀 नीक𑒀 छलखने𑒀 छी𑒀 अपने।𑒀 हार्दिक𑒀\nशुभकामना!  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n𑒀 \nॐ𑒀द्यौ:𑒀शान्तिरतिररक्ष𑒀ग्वंग𑒀शान्ति:  \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n२.गद्य खण्ड \n२.१.डॉ शम्भु क ु मार ससिह - स्मृवि  शेि : स्नेवहल  आशीवमचन \n२.२.रोशन  जनकपुरी - निवकया  \n२.३.आचायम रामानतद  मण्डल - कोरोना  \n२.४.आचायम रामानंद  मंडल - मैछिली  \n२.५.आचायम रामानंद  मंडल - नेपाल: मधेश  बनाम  ममछिला  \n२.६.आशीि  अनछचतहार -पाठक हमर  पोिी  वकए पढ़छि ? \n२.७.क ु मार मनोज  कश्यप- गनगुआरर  \n२.८.वनममला कणम - अन्ग्न छशखा  (खेप -१४) \n२.९.जगदीश  प्रसाद  मण्डल - मोड़पर  (धारावावहक  उपतयास  दसम  \nपड़ाव ) \n२.१०.जगदीश  प्रसाद  मण्डल - पुरुखढौह  \n२.११.रबीतर  नारायण  ममश्र- मािृभूमम  (उपतयास )- २२ म  खेप  \n२.१२.वनि  नवल  टदनेश क ु मार ममश्र (लेखक  गजेतर  ठाक ु र) \n२.१३.वनि  नवल  सुशील  (लेखक  गजेतर  ठाक ु र) \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 9 \n२.१.डॉ शम्भु क ु िार ससिंह- स्िृतत  शेष: स्नेतहल  आशीर्वचन  \n \nडॉ. शम्भु क ु िार ससिंह \nस्मृवत शेर् : स्नेवहल आशीिचर्न \nसहरसा , 12 मार्व , 2016, दैननक नहन्ुस्तान  समार्ार पत्रक \nएकिा समार्ार पर नजरर गेल  'मैछिली सानहत्य की सुप्रछसद्ध लेखखका \nश्रीमती अक्षणमा ससिंह का ननधन (र्ास्तनर्क अर्सान टदर्स 09 मार्व , \n2016)।' मोन पऩि गेल आइसाँ लगभग 7 र्र्व पनहने देल गेल हुनक \nआशीर्वर्न -\"जीबू ! खूब तरतकी करू !\" \nप्रो. अक्षणमा ससिंह साँ हमर पररर्यक दू िा कारण िल। एक , \nमैछिलीक नर्द्यािी हेबाक कारणेँ आ दोसर प्रो. नछर्क े ताजीक माय \nहेबाक कारणेँ। पनहल कारणक साक्ष्य इनतहासक ओ पन्ना छिक जतय \nआधुननक मैछिली भार्ा सानहत्यक उन्नायकक श्रेणीमे एनह दम्पनत (प्रो. \nअक्षणमा ससिंह ओ प्रो. प्रबोध नारायण ससिंह)क नाम स्र्णाविरमे अंनकत \nअछि आ दोसर कारण हमर व्यण्ततगत अछि। व्यण्ततगत एनह लेल जे \nभारतीय भार्ा संस्थान , मैसूर मे सेर्ाक अर्सर हमरा श्री नछर्क े ताजीक \nकलमसाँ भेिल िल।  \n                तारीख कोन रहैक से मोन ननह अछि , हाँ, 2009क जुलाई \nमास रहल हेतैक। एनहबेर  गामसाँ मैसूर भाया कोलकाता टिकि िल। \nसहरसा साँ छसयालदह 7 बजे भोरे पहुाँछर् गेल रही। हाऱ्िासाँ मैसूरक \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरेलगा़िी आब 8 बजे रानतमे भेित। भरर टदन की करब ? कोना समय \nकित? मोनमे आएल , नकएक ननह प्रो. अक्षणमा ससिंहक दशवन क' लेल \nजाय ? हमरा पता बूिल रहय , A-132, लेक गाडेन , कोलकाता। \nसोर्लहुाँ जे अपन बैग  'अमानती घर 'मे राखख हुनकर दशवन क ' आबी। \n       रेलर्ेक कमवर्ारी कहलक - \"बैग में खाने -पीने की क ु ि सामग्री हो \nतो ननकाल लीझजए नहीं तो र्ूहे बैग को क ु तर देंगे \"। मोन प़िल जे एनहबेर \nअएबाकाल हमर माय गोिेक नकलो मूाँगक दाछल देने िलीह। हम दाछलक \nओ पो िरी अपना बैगसाँ ननकाछल हैडडबैगमे राखख लेलहुाँ। 12 बजे \nदूपहरक समय रहल हेतैक। हम लेक गाडेन टदस नबदा भेलहुाँ। दाछलक \nपोिरी हमरा संगनह रहए।       \n       A-132, लेक गाडेन। घंिी (कॉलबेल) बजेबाक प्रयोजन ननह \nप़िल। घरक मुख्य द्वारक ेँ  देखतनह पता लानग गेल िल जे एनह घरक \nमरम्मनतक काज र्छल रहल अछि। मुख्यद्वारक हॉलनुमा घरमे बहुत रास \nर्ीज -बीत सभ छिनतर -नबनतर भेल रहैक। कतहु र्ूनाक खुरर्न ताँ कतहुाँ \nनबजलीक नबका -पुरनका तार , बल्ब आटद। घरक बीर्ोबीर् एकठाम \nबहुत रास समान सभ जमा कएल रहैक , जानहपर िााँपल कप़िा सेहो \nधूल-धूसररत भ ' गेल रहैक। हम रा ओनह घरक द्वार पर पहुाँर्बाक देरी \nकी नकि ु ए िणमे एकिा टदव्य व्यण्ततत्र् हमरा सोिामे आनब कए ठाटि \nभ ' गेलीह। गौर र्णव , उज्जर धप -धप क े श, नील रंगक पट्टीदार पाट़ि बला \nउज्जर धप -धप सा़िी, दाछल-तरकारीसाँ सानल हाि  (हमरा बुिाएल जे \nओ भोजन क ' रहल िलीह )। हम र्रण स्पशव क े छलएनन। ओ पूिलछि, \nअहााँ क े? \n\"जी हमर नाम शंभु...झजला -सहरसा...।  हम भारतीय भार्ा \nसंस्थान , मैसूर मे काज क ' रहल िी , अपनेक दशवनािव आएल िी।\" \n \"हमर अहोभाग्य ! बुबू (प्रो. उदय नारायण ससिंह) क े हन \nिछि? हुनक स्र्ास्थ्य क े हन िनन ? नीक जकााँ रहैत िी ने ? मैसूर शहर \nक े हन लागल ? मै छिलीक लेल काज क े ननहार अहााँ सभ कतेक गोिे \nछिकहुाँ ओनहठाम ? एखन ओतए मैछिलीक लेल कोन -कोन काज सभ  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 11 \nर्छल रहल िैक ? अहााँ सभ नर् तूरक लोक छिकहुाँ , खूब  मेहननतसाँ काज \nकरू। आब अहीँ सभ मैछिलीक भनर्ष्य छिकहुाँ। बुबूओ सपररर्ार \nआबएबला रहछि, मुदा ननह आनब सकलाह। की करबै , जे जतबे पैघ पद \nपर , नतनका िंििो ततबे। देखै नै छियै घरक दशा ! एखन सभिा काज \nहमहीं करबा रहल िी। ने बुबूक ेँ  फ ू रसनत ने अजय क ेँ ...। गा़िी कए बजे \nअछि? ...आनह रे बा ! से कोना होएत ! नबना भोजन क े ने अहााँ कोना \nजाएब ? खा छलअ , हमरो ओनहठाम गमैये भोजन भेित। ...अहााँ ताँ गामसाँ \nआनब रहल िी। माय खूब नीक नुक ू त बना क ' खुऔने हेतीह , नतलौरी, \nअदौरी , अररक ं र्नक साग...। एतए ओ सभ र्ीज कतए भेित ? शहरक \nजीर्न। ह मरा ताँ एखनहुाँ जे माटिक खापऩिमे भूजल आ जााँतमे दऱिल \nमूाँग दाछलक स्मरण अबैत अछि ताँ मोन होइए जे गामनह जा कए रही। \nमुदा आब से संभर् ननह अछि। हे देखखयौक हमहुाँ क े हन लोक िी ! हम \nएखन धरर अहााँक ेँ  बैसबाक लेल ननह कनह सकलहुाँ। कत ' बैसाउ ! हे , \nएतए आउ! बैसू !\" \n       ओनह घरक एकिा कोनमे दू -तीनिा क ु सी िलैक आ एकिा िोि-\nसन िेबुल। िेबुल पर िारीमे लागल हुनकर भोजन जानहमे साँ ओ नकि ु ए \nकौर खेने हेतीह। खेलहा भागक िारी सुखा गेल िलैक। हुनकर ऐंठ \nहािक दाछल-तरकारी सेहो सूखख कए ििा गेल िलनन। ओनह क ु सी पर \nहम ुनू गोिे सोिा -सोिी बैछस गेलहुाँ।  \n       \"हाँ! ताँ हम कहैत रही जे... \" \nओ बाझजते जा रहल िलीह , आ हम ! हमर ध्यान आब हुनकर \nकोनो गप्प पर ननह रहए। हम दोसरे ुननयामे र्छल गेल रही। हम अपना \nमोनमे हुनकर र्ैह सभ बात दोहरा रहल िलहुाँ , \"बूबू क े हन िछि..., \nमैछिलीक लेल काज क े ननहार... , अहीँ सभ आब मैछि लीक भनर्ष्य \nछिकहुाँ..., खापऩिमे भूजल आ जााँतमे दऱिल मूाँगक दाछल...। \" \n       \"मूाँगक दाछल !\"  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमरा भेल जे मूाँग दाछलक पोिरी ताँ हमरा लग अछिए हम नहनका द ' दैत \nछियनन। फ े र मोन कहए जे  'दूर जी ! एतबा रास मूाँगक दाछल नहनका दए \nअहााँ सुदामाक पद प्राप्त करए र्ाहैत िी ?' \n       अंततोगत्र्ा हम हुनका कहछलयनन , \"जी , हमरा लग िो़िेक मूाँगक \nदाछल अछि जाँ अपनेक ेँ  कोनो असौकयव ननह हो ताँ अपने एकरा स्र्ीकार \nकएल जाओ। \" \nओ कहलनन , \"असौकयव कोन ? अहााँ हमर सासुरक लोक िी , हमर \nझजला (सहरसा)क लोक िी , ममछिलाक लोक िी, टदअ! टदअ!\" \n       हम पोिरी हुनका टदस ब़िा  देछलयनन।  \nओ ओनह िोि-सन पोिरीक ेँ  हािमे लए नाकसाँ सिा कए सूाँघलनन... \nआह ! अपूर्व ! खापऩिमे भूजल आ जााँतमे दऱिल मूाँगक दाछल...अपूर्व \nगमक ! \n\"...........\" \n                अबैत काल हुनक र्रण स्पशव क े ने िलहुाँ ताँ ओ आशीर्वर्न \nदेने िलीह , \"जीबू ! खूब तरतकी करू !\" \n       आइ फ े र र्एह समार्ार मोन पऩि गेल  \"मैछिली सानहत्य की \nसुप्रछसद्ध लेखखका श्रीमती अक्षणमा ससिंह का ननधन। \" ताँ हुनक ओ \nआशीर्वर्न  \"जीबू ! खूब तरतकी करू !\" मोन पऩि गेल। स्नेनहल \nआशीर्वर्नक स्नेनहल गमक !!! \n-डॉ. शंभु क ु मार ससिंह , संपक व  सूत्र  : 9986890429 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 13 \n२.२.रोशन  जनकपुरी- नितकया  \n \nरो शन जनकपुरी  \nनटवकया  \nमलंगर्ामे भोरका दस बजे ।  \nमेघनाि बाजल  -\"मोिरसाइकल त दोसररए ओरर ले गेलै । बसे से र्ले \nपरतै । \" \n\"होतै । \"-भोरे स नर्लपुर तकक े  यात्राक े  लेल ओकर मोिरसाइकलक े  \nप्रनतिा समाप्त भेल । बैग उठा मेघनािक े  पाि ु पाि ु  ओहो नबदा भ 'गेल \n। \nओ परसू सााँिमे ,  नकि ु  अन्हारेमे ,  एनह झजला सदरमुकाममे आयल िल \n। उत्पीनडत र्गवमे अमध कारक े  लेल एकता आ संघर्वक र्ेतना अक्षभर्ृझद्ध \nसम्बन्धी एकिा एकटदनहा अन्त र्क्रिंया गोष्ठीमे नर्शेर्ज्ञ र्तताक े  रुपमे \nआमन्त्न्त्रत भ'क' आयल िल ओ । मलंगर्ा , पारम्पररक िोिछिन आ \nबोडवर परक े  बजार स , अखन शहरोन्मुख बेसे नम्हर बजारमे बदैल गेल \nअइि । मुदा अइि त नेपाले आ तराइएक े  झजला सदरमुकाम । एतहुक \nस़िक बालुए आ नगट्टी स साले  साले बनैत अइि । बरखा मास शुरु \nहोब ' स दू  एक मनहना पनहने बनल ई स़िकसबक े  बालू आ नकि ु  \nनगट्टी, बरखाक े  पाइनसंगे स़िक कातक खखोरलाहा नालीमे बनह जाइत \nअइि, आ साल भइर हानकम  हुतकाम , मंत्री, नेतासबक े  नर्देशी \nगा़िीसब स़िकपर िहलैत र्ा स़िक कातमे र्लैत लोकसब संग \nबरमछसया धुरखेल करैत रहैत अइि ।   'मार बहााँ...... ' स शुरु \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक'क' गा़िीबलाक े  मातृपि आ नपतृपिक े  सस्र्र आ शैलीबद्ध उद्धार \nकरैत नकि ु  लोक धूरा स भरल क े श िा़िैत , नाक े मे आँ़िी \nघुछसयाक ' साफ करैत अइि । मूाँहमे कर्कर्ाइत बालू एना िूक ै त अइि \nजेना गा ड ़ ि़ए पर िुकने हो । नजैर उठाक '  दूर दृमिक्षितीज स उ़िैत \nधूराक बीर् हेराइत र्ा हेरागेल गा़िी टदस तक ै त अइि । आ   'साला ई \nदेशे एहने हइ ' सन के कोनो देश सम्बन्धी डायलगसंगे पनहनही ़ाँ जका \nसंगी सबहक गप्पमे मसगूल भ ' जाइत अइि । आ नकि ु  भद्रजन   'उहाँ \n!' सन संक्षिप्त टिप्पणी व्यतत करैत िइि, सलीका आ शान स क े श \nिा़िैत िइि, जेबी स रुमाल ननकालैत िइि , मूाँह  कान पोिैत िइि आ \nघर जा क ' पूणव र्ातय बजैत िइि  -\"ई स़िकसब त पैदल र्ल ' जोकर \nरनहए नइाँ गेलै । \" \nहरेक सरकार पररर्तवनमे एनह झजला स मंत्री प्रा यः रनहते अइि । अखनो \nएनह झजलाक दू िा मंत्री अइि । स्थानीय नर्कास मंत्री , जे अलकतरामे \nममलाक ' नगट्टी आ बालूक अनन्त महाभोजन क ' रहल अइि ,  आ दोसर \nपेट्रोछलयम मंत्री ,  जे डीजल , पेट्रोल आ एलपीजी गैसक े  मस्त  मस्त पान \nक'क' अपन अनगलका दश पुस्ताक े  तृप्त क 'रहल अइि ।   'र्ाह \nमंत्रीजी सब !  आ जय हो मलंगर्ा ! .... ' , ओकरा मनेमन हाँसा गेलै ।  \nमुदा आई स़िकपर धूरा कम्मे उइ़ि रहल िल , आ स़िक सेहो नकि ु  \nसाफ बुियलै ओकरा ।  \"स़िक पर बुिाइिै जेना भोरे  भोरे पाइन पिौने \nिै । कोनो मंत्री  जन्त्री आयल िै नक ?\"- ओ पुिलक । \n\"हाँ ! पेट्रोछलयम मंत्रीक े  अबाइ हइ । \"- मेघनाि बाजल ।  \n\"कतेक नीक होइतै जाँ सब टदन क ' एकिा मंत्री अबैत,  ई सदरमुकाम \nउझजया जाइत  - सफा आ नर्कछसत । \"- ओ र्ौल कयलक ।  \n\"नीमने हइ जे कनहयो काल अबै हइ सर ! अखनी दूर स नगट्टीए  बालू \nखाइ हइ आ तेल पीबै हइ । सब टदन जे अतै त एकरा सबक े  स्र्ागतमे \nसदरमुकामे साफ हो जतै । \"-मेघनाि भभा क ' हाँसल । मेघनाि ओकर \nस्थानीय सहयोगी अइि ।   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 15 \n\"उप्पर अहााँसब सरकारक े  आ मंत्रीसबक े  कछिला न क ु ि कहै \nछियै ? अहााँसब त संघर्व आ अमधकारक े  पाठ प़िबै छियै । \"- मेघनाि \nहाँछसते  हाँछसते गम्भीर प्रश्न कयलक । \n\"हमसब त नर्शेर्ज्ञ छियै ने ,  उत्पी़िनक े  तथयांक आ अमधकार सम्बन्धी \nकानूनी व्यर्स्था आ कानूनी संघर्व क े  बारेमे जानकारी त देबे करै छियै \n।\"- ओ जबाब देलक ।  \n\"लेनकन खाली जानकाररए देला स त न होतै ,  घोिालोसब त \nकागज  पत्तर ममलाइएक े  होइ हइ । \"- मे घनािक े  स्र्रमे नर्तृष्णा िल । \n\"हमसब जै आइएनजीओमे काम करै िी ,  ओ तथयांक आ कानून स \nबेसी नइाँ देखै िै । तहुाँ नइाँ बेसी देख , अपन काज देख बस ! \" \nमेघनािक े  मूाँहपर नकि ु  नइाँ नीक भार् ओकरा बुियलै । जेना ओकर \nबात नइाँ नीक लागल होइ । मेघनाि र्ुप्पे रहल ।  \n\"नमस्कार हो मेघनाि ! क े न्हरो जाइिा नक  ?\"- तखने एकगोिे पाि ू  स \nिोकलक ै  मेघनािक े  । \n\"नमस्कार  ,  नर्लपुर जाइिी । \"- मेघनाि जबाब देलक ।  \n\"इनका न छर्न्हछलयन  ?\" \n\"ई,  ई हमर सर िछिन ,  अमधकार आ संघर्वक े  नर्शेर्ज्ञ । एगो गोष्ठीमे \nआयल रहलखखन ग ' । आपस जा रहल िछिन । \"-मेघनाि ओकर \nपररर्य करौलक ।  \n\"नमस्का र सर ! \"- कहैत मेघनािक पररछर्त एकिा गलीमे हेरा गेल ।  \n 'अमधकार आ संघर्वक नर्शेर्ज्ञ । '  अपन पररर्यपर ओ मनेमन हाँसल \n। बस स्िैन्ड आइब गेल िल । गाडी लागल िल ।   16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"सीि त सभ्भे भर गेल हइ ,  नपिलक े  सीि पर बइठ े  परत सर ! \"-\nमेघनाि बाजल ।  \n\"की करबीही त , र्ल । उपाय कोन िौ दोसर  ?\"- ओ जबाब देलक ।  \n\"नबच्चेमे बइठू सर ! खख़िकी साइडमे बड्डे क ु दक 'बइ हइ । \"- मेघनाि \nसलाह देलक ।  \n\"ठीक े  िै ।\"- ओ कहलक । ुनु गोिे नबच्चेमे बइस गेल । तखने गाडीक े  \nइन्जन जो़ि स घरघरायल आ संगेसंग गा़िीक े  सउाँसे अडी  बडी आ \nआाँजर  पााँजर ख़िख़िा उठल । पता नइाँ कता '  रुि स ररिायर \nभ 'क' मलंगर्ा रुिमे   'डालल' गेल (र्इल रहल) अइि । ओकर नजैर \nआगूमे क े  सीि आ पैसेन्जरसबक े  नाँघैत ड्राइभभिंग सीि टदस गेल । \nड्राइभभिंग सीिक उप्पर एकिा र्ानी उ़िल मूाँ़िी नजैर आयल , जकर \nपछिलका भागमे र्न्द्राकार सनपिुआ सन् उज्ज र क े शक े  पातर धारी \nननच्चा मूाँहे लिकल िल आ ओकरा बीर्मे नम्हर मुसरीक े  नाङ्गैर जका \nि़े़ाँ़ि-मेँ़ि मुदा सीिल सोँिल िीकी लिैक रहल िल । नइाँ जाइन कतेक \nबसन्त पार क 'क' स्थायी पतिड 'मे प्रर्ेश क 'रहल िल   'गुरुजी ' \n(ड्राइभर) !  \n\"ड्राइभर आ गा़िी तुररए बुिाइिै ।\"- ओ हाँसल ।  \n\"हुाँ ! ... \"-ड्राइभर टदस तक ै त मेघनाि बाजल  - \"...लेनकन नबसबास \nकरु , नर्लपुर पहुाँर्बे करबै ! \" \n\"मााँ ! तोँही रिा कररहा ।  \"- ओ मनेमने प्रािवना कयलक ।  \nगा़िीक े  गेिपर र्ाइर पााँर् गोिे एतक े  बेर गा़िीमे पैसलै । इन्जन फ े र जोर \nस घरघरयलै आ ख़िख़िाइत गा़िी आगू बइ़ि गेलै । बुियलै जेना \nक ु द्का जायत,  ओ िि् द' अनगलका सीिक कोना पक़िि़लेलक । मूाँह \nस फ े र प्रािवना बीज छििैक गेल्र - 'मााँ ! '  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 17 \nमेघनाि ओकरा देख क ' मुस्कायल । तखने एकिा ुबर  पातर \nिौँ़िा  'जय हो '  क े  र्न्ठ उद्घोर् करैत ओकरा बगलमे आइब क ' बइस \nगेल । खख़िकी कातमे पनहनही स एकिा फ ू लपैन्ि , बूस्सिव आ र्प्पल \nपनहरने ,  सामान्य मुदा ग्रामीण आ भलादमीसन बुिाइत लोक बइसल \nिल । ओहो िौँ़िा टदस तकलक । िौँ़िा अइगमुत्ता सन् बुियलै ओकरा \n। \nगा़िी मलंगर्ामे सीमा िोइ़ि र्ुकल िल । एनह बीर् नकि ु  आओर गोिे \nगा़िीमे ऱ्िल िल आ ुनु टदसक नबर्ला खाली भागमे नकि ु  \nधतकम  धतका बइ़ि गेल िल । \n\"हाँ, लाउ त !\"-कन्डतिर हाि पसारलक ।  \n\"कते टदयो ?  नर्लपुर । दू गोिे । \"- ओ पुिलक । \n\"एक सय टदयौ न । \"- कन्डतिर जबाब देलक ।  \n\"एक सय ! \"- ओ मेघनाि टदस तकलक । मेघनाि   'ठीक' मे मूाँ़िी \nनहलयलक ।  \n\"दूः लाउ न , अहुाँसुन किी कर्कर् करै िी ! \"- कन्डतिर ििकल । ओ \nद' देलक । \nिौँ़िा खख़िकी स बहरा देइख रहल िल । कन्डतिर ओकरा िोकलक  - \n\"हय ! भा़िा ला ।\" \n\"एतही , गम्हररए त उतरबै । \"- िौँ़िा ठार स्र्रमे बाजल ।  \n\"त गम्हररयाक े  पैसा न लगै  हइ  नक ?\"- कन्डतिर गुम्हरैत आाँइख स \nओकरा देखलक आ घुइम गेल ।  \"क े हन क े हन पछसन्जर गा़िीमे ऱ्ि \nजाइय । \"- कन्डतिरक े  ब़िब़िाहि साफ सुनाई द'रहल िल ।  \nखख़िकी कातक पैसेन्जर शायद काउन्िरे पर स िीकि लेने िल ।   18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगा़िी गनत पक ै रलेने िल । स़िकक बीर्मे क े  हुच्चा  हुच्ची \n(खमधया  खुमधया)मे परैत  ननकलैत गा़िीक े  र्तका पछिलका सीिक े  \nयात्रीसबक े  बेर बेर स्प्रिङ्ग बौल जका क ु द्का रहल िल । कखनो काल त \nओकर कडठ े मे सााँस   अिैक जाइ ।   'पछिलका सीिक े  मइरम् ओहे \nजानय जे बइसय । ' \nकन्डतिर एकिा ठा़ि भेल पैसेन्जरक े  िोकलक ै \"हाँ, भा़िा लाबा !\" \nपैसेन्जर नकि ु  रुपैया कन्डति रक े  देलक । \n\"कहााँ जयबा  ?\"-कन्डतिर पुिलक । \n\"नर्लपुर । \"-पैसेन्जर कहलक ।  \n\"बीस रुपैया आरो लाबा । \"- कन्डतिर बाजल ।  \nपैसेन्जर धौँस देखयलक  -\"किी क े  बीस ?\" \n\"पर्ास रुपैया भा़िा हइ । \"- कन्डतिरो क़िकल । \n\"तोँ जेहे कहबहो सेहे होतै  ?\" - पैसेन्जर फ े र एेँठल ।  \n\"जल्दी कर ',  लाब न त गा़िी से उतर' ।\"- कन्डतिरक तार् कने आओर \nक़िा भेलै । \nयुर्क जेबी स नकि ु  आरो रुपैया ननकाइल क ' कन्डतिरक े  हािमे देलक \n। \"दश रुपैया आरो । \" - कन्डतिर बाजल ।  \n\"बेसी धनियइ न न देखाबे क े  ! हमहुाँ एनह बा क े  लोक िी । \"-युबक कने \nरंगदारीबला तेर्र   देखयलक आ कन्डतिरक े  अस्थीर स आगू मूाँहे \nघुमादेलक । आ कन्डतिर युर्क क े  जेना नबसैर गेल । ओ दोसर क े  \nिोकलक -\" भा़िा ।\"  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 19 \n 'आ हमरा स पर्ास रुपैया भा़िा..... ' , ओ मेघनाि टदस तकलक । \nजेना मनक बात बुइि गेल मेघनाि  ,  मुस्काइत बाजल  -\"सकबै सर  ?\" \nओ नकि ु  नइाँ बाजल । ओकरा याद पइर गेलै ओकर प्रोजेति प्रमुख \nशमावजी आ दाता देशक आइएनजीओक े  गोरका क ु इस स्प्रस्मि । \nस्प्रस्मि,  जे कन्सलिेन्ि खर्व आ अपन नर्नर्ध खर्वक े  बहाने प्रोजेतिक े  \nनामपर आयल पाईमे स आधा स बेसी अपना जेबीमे पनहनही ध ' लैत \nअइि । बााँकी बर्लमे स कायवरमक े  स्थानीय आयोजक ,  शमावजी , ओ \nआ ओकर सहकमीसब बेसी स बेसी रकम अपना जेबीमे आबय ,  तकरा \nलेल खीँर्ा  तानी आ मोल  मोलाइ करैत रहै य । अनहना जेना ई कन्डतिर \nआ पैसेन्जर कयलक अइि । की बस मे ,  सरकारी  गैरसरकारी , सब ठाम \nमोल  मोलाई अइि ,  तानातान अइि । जेना सउाँसे देशे मोल  मोला ई \nभ 'गेल हो ।  \" \nगा़िीक े  हरहरी क े  र्ीरैत खलासीक े  तेज स्र्र स ओकर मनोलाप भंग \nभेलै  -\"गम्हररया । \" \nओकरा कातक े  खख़िकी लग बैसल ग्रामीण भलादमी बगलमे बैसल \nिौँ़िाक े  याद पारलक ै -\"गम्हररया आ गेलो । \" \nकन्डतिरोक े  जेना याद रहइ ,  ओहो हाक देलक ै  -\"हाँ.... उतरा न । \" \n\"अनगलका र्ौक पर उतरबै । \"- िौँ़िा जोरे स जबाब देलक ै  । कन्डतिर \nजेना मनेमने गाइर देने होइ , ओकर आाँइख मे तेहने भार् िल ,  मुदा मूाँह \nस नकि ु  नइाँ बाजल । िौँ़िा जेना कन्डतिरक े  भार् बुइि रहल िल ,  ओ \nमुस्कायल आ अपन   नििइबला नजैर स एम्हर  ओम्हर तकलक आ जोर  \nस नारा लगयलक  - \" र्मेछलया माईकी जय ! \" \nर्मेछलया माई दू स्िोपेज आरो आगू क े  र्ौक िल । िौँ़िाक े  बोली आ \nभार् नााँगि िल । िौँ़िा देख ' मे त छसनकए पहलमान िल ,  तैयो ई \nतेर्र  ?  र्ाह !   'अनहना जे मलंगर्ा आ मलंगर्ा की ,  देशेक े  लोकसब \nमंत्री,  हानकम  हुतकाम आ सरकारक े  तेर्र देखाब '  सनकतै ! '- ओ  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमनेमने सोर्लक । तखने गा़िी पइर गेलै हुच्चामे । पछिलका सीिपरक े  \nसबगोिेक े  क ु द्का गेलै ।  अस ़ार्धान ओकर त मािा जेना बसक े  ित \nस ठोकरा जाई ,  तेना बुियलै । ओ जोर स अनगलका सीि पकरलक \n।  '.....त जनताक े  गा़िी अनहना हुच्चामे परत आ ओकर माि बस स \nठोकरायत । '- ओ मनेमने हाँसल आ श्वेतक े शी   ड्राइभर टदस तकलक । \nड्राइभर जेना अनर्र्ल सुनामीमे जहाज खेइब रहल िल । ओकर \nमुसरीक े  नाङ्गैरबला िीकी हील रहल िल । एनह सुनामीमे िौँ़िा फ े र नारा \nलगौलक - 'र्मेछलया माई की जय ! ' \nअनगलका सीि परक े  गोलगला ,  ओि लुंगी आ प्लान्त्स्िकक े  र्प्पल \nपनहरने एकिा पहलमान सन् अधबैसु ग्रामीण , िौँ़िा पर व्यंग्य कयलक -\n\"मानछलयौ रे बौर्ो तोरो ! \" \n\"सातो टदन अबै  जाइिी ,  नबदारिीयो से पइसा लेतै ,  त कइसे \nहोतै  ?  फ े नु धननक रहतै त एगो बात , की हो काका  ?\"- िौँ़िा शान \nिारलक । \nएकिा र्ौक आयल । गा़िी रुकल आ फ े र र्लल ।   नकि ु  उतरल आ \nनकि ु  बेछसए ऱ्िल । गा़िीमे गहमा गहमी नकि ु  आरो बइ़ि गेल । भा़िा \nदेनाई आ लेनाईक े  रममे पैसेन्जर आ कन्डतिरक े  तीव्र आ मस्प्रध्धम स्र्र \nगााँय भााँयक े  बीर् सुनाई द 'रहल िल । गेिपर कन्डतिरक े  स्र्र सुनाई \nदेलक -\" गेिपर भी़ि न करु ,  नपिा़िी जाउ । \"  सम्भ र्तः ओ \nपैसेन्जरसबक े  धनकयएबो कयलक । एनह धरफरीमे कने खसैत परैत \nएकिा कने हेभीर्ेि युर्क ओकरा स दू सीि आगू नजैर आयल । पनहल \nनजैर मे ओ ,  नील रंगक जीन्स पैन्ि आ पीयरका भेस्ि पनहरने ओनह \nयुर्कक े  पाि ु ए स देखलक । युर्क अपन िोँिासन िमिगर नम्हर \nक े शक े  रबर बैन्ड स बन्हने िल  । आ अपन सूिक े स सीि स उपर \nबनाओल गेल सामान राख 'बला खानाम ़े राइख रहल िल ।  \nओ नर्स्प्रस्मत भेल । एनह शुद्ध ग्रामीण िेत्रमे अत्याधुननक शहरक फ ै सन \nकत' स आयल  ? सूिक े स रखलाक बाद युर्क र्ारुटदस नजैर घुमयलक \n। शायद कतौ खाली सीि खोइज रहल िल । सुग़ि आ स्र्च्छ  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 21 \nनयन  नतसबला ओनह युर्कक र्ेहरा आ आाँइखमे कलात्मक आ कोमल \nभार् स्थायीरुपे जेना र्ास करैत हो , तेना बुियलै ओकरा । एकिा र्ौक \nअयलै । नकि ु  गोिे उतरलै । युर्कक बगलक े  सीि खाली भेलै ।  युर्क \nपुिलक -\"बइठू ?\" \n\"खाली हइए ,  पूिे क े  कोन जरुरी हइ ,  बइठ जा । \"-सीिपरक े  पैसेन्जर \nबाजल । युर्क बइस गेल । युर्कक स्र्रमे स्त्रैन्य कोमलता िल आ \nसम्र्ाद प्रस्तुनतमे लर्कता । ओकरा आगूक े  सीिपर बैसल दू िा युर्तीमे \nस एकिा सुनल जायबला आर्ाजमे फ ु सफ ु सायल  -\"मौगमेहरा \nहइ ,  गम्हररएक े  हइ ,  निुआमे काम करै हइ । \" \nनकि ु  पैसेन्जरक नजैर ओनह युर्क टदस घूमल । जेना स़िकक \nहुच्चा हुच्चीक सुनामीमे समय काि 'क े  जोगा़ि भेटि गेल हो ।  गा़िी फ े र \nरुकल । कोनो पुछलस र्ेक पोस्ि िल र्ौरीमे । दू िा पुछलस गा़िीमे \nपैसल ,  पैसेन्जरसब पर नजैर दौ़ियलक ,  सीिसबक े  ननर्लका भागमे \nडन्िा स ठकठकयलक आ गा़िी स ननच्चा उतैर गेल । गा़िी रुकले रहल \n। स़िक स ननच्चा खेतमे पुछलस भैन लग कोनो र्ररष्ठ सन बुिाइत पुछलस \nअमधकारी नकि ु  भनभनाइत भैनक े  एक कात स दोसर कात जा रहल \nिल आ कन्डतिर नर्नीत भार्मे नकि ु  कहैत ओकरा पाि ू  पाि ू  घुइम \nरहल िल । ड्रा इभर सेहो गा़िी बन्द क 'क'  ननच्चा उतैर गेल । \n\"किी क े  देरी हइ ?\"- एकिा पैसेन्जर प्रश्न कयलक ।  \n\"जानु बात न ममललैय । परहरीक े  हानकम कहै हइ नडतकी खोलेक े  \n।\"- पुछलसक े  भैन लग स लौिल दोसर पैसेन्जर बाजल ।  \n\"त खोल देबे क े  न र्ाही । \"- पनहलका पैसेन्जर बाजल ।  \n\"न ,  कहै हइ समान खोलक े  देखबउ । \"-दोसर जबाब देलक ।  \n\"क ु ि ले दे क े  ममलाबे न र्ाही ,  पछसन्जर क े  देरी न होइ िइ \n।\"- पनहलका फ े र बाजल ।   22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\" त जाउ न अपने ,  कहीँ बात मील जतै नक ! \"-दोसर व्यंग्य कयलक ।  \n\"उाँह !\"- पनहलका अपन बर्ार् कयलक ।  \n\"रोझजन्ना क े  बात हइ ,  बात ममलबे करतै । \"-तेसर भरोस देअयलक ।  \nताबत तक नकि ु  आओर पैसेन्जर पुछलस भैन तक पहुाँर् गेल । ओहोसब \nनकि ु  कागज देखबैत पुछलस अमधकारी स नेहोरा भार्मे बात क ' रहल \nिल । ओसब शायद व्यापारी िल ,  जकर माल गा़िीमे लोड िल । ओ \nगाण् डएमे स देइख रहल िल । खेतमे कन्डतिर ,  ड्राइभर ,  ओ \nव्यापारीसब आ पुछलससब ममलाक ' करीब तीस  पँनतसिा लोकक समूह \nबहूत रास समूहमे नर्भाझजत भ 'क'  बनतयाय लागल । ओकरा सन्त्म्र्धान \nसभामे बहसक लेल प्रस्तुत आ अिकल कोनो गम्भीर एजेन्डा पर क े  \nअर्स्था याद परलै । स्थगन कालमे सन्त्म्र्धान सभाक े  प्रांगनमे \nसभासद्सब एनहना अनेक समूहमे  नर्भाझजत भ 'क' अत्यन्त गम्भीर \nिलफल आ बहसमे लीन भ 'जाइत िल । खेतमे एहने गम्भीर ण्स्थनत \nिल । नकि ु  कालक बाद सब समूहमे स नकि ु  गोिे ननकइलक '  एकिा \nगािक तरमे जमा भ 'क'  नकि ु  आओर घनीभूत बहसमे लीन भ 'गेल । \nओकरा बुियलै जे सन्त्म्र्धान सभाक े  प्रांगनमे नर्भाझजत समूह सबहक \nनेता आ  सभामुख , उपसभामुख सबसंगे गोप्य र्ाताव क 'रहल हो । खेतमे \nगािक ननच्चा ड्राइभर, कन्डतिर,  व्यापारी आ नकि ु  पुछलससब िल । \nहानकमसन लगैत पुछलस , भैनलग असगरे ठा़ि छसगरेि फ ु इक रहल िल \n। गािक ननच्चा नकि ु काल गहन िलफल र्लल । तकराबाद \nकन्डतिर,  एकिा व्यापारी आ एकिा पुछलस,  जे शायद हानकम पुछलसक \nसहायक िल ,  हानकम पुछलसलग पहुाँर्ल । नकि ु  गप्प भेल । हानकम \nपुछलसक े  िोइ़ि क' बााँकी पुछलस पािीक े  प्रनतननमधसब पुछलसभैनक े  \nअओ़िमे र्इल गेल । नकि ु  िणक बाद लौिल । पुछलसक सहायक \nहानकम अपन सीननयर टदस देइख क ' मुस्काइत   'टठक ठाक ' मे मूाँ़िी \nनहलयलक । कन्डतिर आ व्यापारी ुनु हानकमक े  बत्तीसी \nदेखाक '  नमस्कार कयलक आ तेजी स गा़िी टदस लौिल । ड्राइभर \nसीिपर पनहनही बइस र्ुकल िल । गा़िी जोर स घरघरायल , खलासी  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 23 \nगेिपर जोर स दू बेर धाप मारलक आ हााँक देलक  -\"हाँ,  ब़िौने ।\"  आ \nसुनामी यात्रा फ े र शुरु भ 'गेल । \nओ सोर्लक , अहुना क 'क' क े ओ सन्त्म्र्धान सभाक े  समस्या समाधान \nनइाँ कयलक । र्ृिेमे नर्घटित भ 'गेल सन्त्म्र्धान सभा ,  हह !  \nएकिा पैसेन्जर कन्डतिरक े  रुआब देखयलक  -\" शुरुए मे ममला नेने \nरनहता त देरी नइाँ न होइतो । क े करा कहााँ  कहााँ जायक े  िै ।\" \n\"गा़िि़एमे बइठ के गप्प मारै िी से नन च्चे न आबे क े  र्ाही !\"- कन्डतिर \nशायद नकि ु  बेछसए परेशान भ 'गेल िल । \n\"नइाँ एगो बात कहछलयो ह । \"- ओ पैसेन्जर  बात सम्हारलक ।  \n\"ई बेपारी सुन किी  किी लोड क' लइ हइ ,  आ ऊ स्साला पुछलसबासुन \nहमरासुनक े  माय  बनहनक े  एक करैय .... \"-कन्डतिर ब़िब़िाइए रहल \nिल -\".....ओकरासुनक े  पेि न भरै हइ त सरकार से न मााँगेक े  र्ाही \nनक......।\" \n\"ई बेसरमी इहे देशमे हय ,  न त एहन पुछलससबक े  बान्हक े  बीर् \nर्ौराहापर नपिाई करेक े  र्ाही । \"-सिव कोि पैन्ि आ र्मक ै त जुत्ताधारी \nएकिा आधुननक भलादमी युर्क प़िाक ु  शेखी बघारलक ।  \n\"भ ़ेलै,  बेसी सेखी न न बघारु । अहााँ प़िलहबासुनक े  बोली ग़ि ि़एमे \nइकलत । परहरीसुनक े  आगे अहुाँसुनक े  ठन्डी मार दइय । \"- कन्डतिर \nओनह आधुननक भलादमी युर्कक े  दबारलक । युर्क सकपका गेल । \nयुर्कक फ ै सन कनह रहल िल जे ओ राजधानी र्ा कोनो नम्हर शहरमे \nरहैत अइि । कन्डतिर एकिा गरीबसन मनहलाक े  िोकलक  -\"भा़िा \nला,  कहााँ जयबे ! \" \n\"गैर बजार । \"-मनहला बाजल आ भा़िा देलक ।  \n पाई कम्मे िल । कन्डतिर क़िकल -\"पर्ीस रुपैया ला । \"  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"एतने हइ ओ माछलक । \"- गररबनी नग़िनग़िायल । \n\"हइ ,  ई बस तोहर बापक े  हउ  ?  रुपैया न हउ त उतर गा़िी से \n।\"- पुछलस स भेिल सब फजीहत ओनह गररबनीएपर उताइर रहल िल \nकन्डतिर । \n\"काहे गररयबइ िी ओ माछलक ,  क ु िान नपसान आ इँिा भठ्ठामे \nकाम  काज क ' क े  बाल बच्चाक े  पेि पालै िी । तइका दया क' देबै त \nक ु च्छो न नबगरत ओ माछलक ! \"-मजुरनी फ े र नग़िनग़िायल । \nकन्डतिर फ े र कडकल -\"फाल्तु बात न करेक े ,  पूरा भा़िा दे ।\" \nमजदूरनी आाँइखमे यार्नाक े  भार् नेने र्ारुटदस नजैर घुमयलक । \nबसमेक े  नकि ु  लोक सुननयो क ', देखखयो क ' नइाँ देखल  सुनलजका \nआपसी गप्पमे मसगूल िल । एनह गप्पमे \nगाम  शहर ,  देश नर्देश , भ्रिार्ार ,  कमीशन ,  लोकतन्त्र,  तानाशाही ,  \nमानर्ीयता आ बहाुरी तकक े  नर्र्य साममल िल । नकि ु गोिे ननणव ़ीमेर् \nननभावर् गररबनी आ कन्डतिरक े  र्ातावलाप आ दृश्य सुइन आ देइख रहल \nिल । जीन्स पैन्ि आ भेस्िबला मौगमेहरा युर्क सेहो देइख रहल िल \nई दृश्य ।  ओ बाजल  -\"क े तना पैसा कम हइ ओ कन्डतिर साहेब  ?\" \n\"पााँर् रुपैया । \"- कन्डतिर जबाब देलक ।  \n\"पााँर्े रुपैया ला एतना घोल मर्यने िी । लू ,  हम दे \nदइिी.....।\"- मौगमेहरा पााँर् रुपैया कन्डतिर टदस ब़ियलक । मनहला \nससइर क ' मौगमेहरा लग आइब गेल ।  -\"... अइ सीि प' बइठ जाउ  \" \n- मौगमेहरा बाजल आ अपने ठा़ि भ 'गेल । मनहला बइस गेल ।  \nगा़िीमे नकि ु गोिेक े  ई दृश्य नीक लगलै । ओकरो नीक लगलै । एकगोिे \nमौगमेहराक े  पुिलक ै  - \"कत्त जाइिा ?\" \n\"िपरा झजला । \" -मौगमेहरा जबाब देलक ।   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 25 \n\"उहााँ कोनो काम  र्ाम करैिहो की  ?\" - ओ पैसेन्जर खोमधयारलक ।  \n\"हाँ,  काम  उम किी । नार्  उर्मे काम करै िी । \" \n\"नार्ेमे मन लगै हओ  ?\"- प्रश्नकताव र्ौलक े  भार्मे बुिायल ।  \n\"नीमन किी लगतै हजूर ! बच्चेसे नार्ेमे लाग गेछलयै । से एहीमे मन \nलाग गेलै । घरमे बु़िबा बुण् िया माय बाप हइ । क े नाहुक े  पालै िी । \"-\nमौगमेहरा बाजल । बजैतकाल ओकर स्त्रीजन्य भार्भंनगमा आ लर्कता \nनकि ु  पैसेन्जरक े  शायद मजा द 'रहल िल ।  \n\"नीमन की ! मजे अबैत होतै नक । िपररया झज म्दारसबक े  \nत  'हािी' पालेक े  सौख त रहबे करै िै । \"-एकिा अधे़ि खद्दर धोती \nक ु तावधारी भलमानुस बेशरमी स खखखखयायल । मौगमेहरा जरैत आाँइख \nस ओकरा देखलक , मुदा बाजल नकि ु  नइाँ । र्ुपर्ाप ठा़ि रहल ।  \nओकरो नइाँ नीक लगलै , मन भेलै ििकाइर दी ओनह भलमानुसक े ,  मुदा \nओहो नइाँ नकि ु  बाज ल । \n\"प़िल छलखल िहो ?\" - ओ पुिलक । \n\" न ! बच्चेमे आठ नकलासतक प़िछलयै । गरीब बाप  माय खर्े न देबे \nसकलै । गाउाँएमेक े  रमेसर ब्यासजीक े  सािे लाग गेछलयै । हो गेछलयै \nनिुआ । देस  नबदेस भरमनो हो जाइिै आ क ु ि आमदननयो हो जाइिै \n।\"- मौगमेहरा सहज भार् स उत्तर देलक ।  \n\"निुआ आ मौ गमेहरा कनह क ' तोरा जे टिहकारी पारै िो से नीक लगै \nिो ?\"-ओ फ े र प्रश्न कयलक । \n\"िोइर दू हजूर ! हमरा काम करे क े  हय ,  जेकरा जे कहेक े  हइ कहे टदयौ \n। कोइ हमरा खायला न दइय । बाकी , हम बहुत झजम्दारसुन आ \nभलमानुससुनक े  देखले िीयै , जेकर बहु  बेिी काठमान्डू, पिना टदल्लीमे  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनबकाइ हइ आ ऊ सुन ग़िी आ र्ीलग़िीमे उ़िै हइ ।\"- मौगमेहरा मनक े  \nतीत उिछलए देलक । \n ओ गप्पक े  टदशा मो़िलक -\" अपन गाम घर नीक नइाँ लगै िो ,  जे एतेक \nदूर जाइिा  ?\" \n\"अप्पन गाउाँ  घर क े करा ननम्मन न लगतै हजूर ,  लेनकन करबै \nकिी ?  काम त करही परतै । \"-मौगमेहरा मनक ुःख व्यतत कयलक ।  \n\"ओननयोँक े  पुछलस अइसने होइ हइ  ?\"-एकिा पैसेन्जर प्रश्न कयलक ।  \n\"अउरो कइसन होतै \"- मौगमेहरा बाजल  -\"ओखन्हएक े  त छसखले हय \nएननक े  पुछलससब । \" \n\"तोरा त तनन बेछसए नपरसान करैत होतौ । \"-दोसर पैसेन्जर रुप ,  रंग आ \nिंगपर प्रश्न कयलक । \n\"न पुि ु, कहीँ  कहीँ त क ु ि बेछसए नफरसानी भोगे परैय । फ े नु एगो खराब \nआदत हय हमरा ,  बदमस्ती आ बेज्जत ननमने न लगैय । कहीँ  कहीँ त \nिग़िा फसाद आ दू तरफा हाि  पातक े  नौबत भोगे परल हय ....। \"-\nमौगमेहरा सहजे भार्मे अपन मन खोइल रहल िल  -\".....एक त \nगरीब ,  दोसर निुआ  , तेसर नेपालक े  आ ओहो मे ओकरे देशमे । ओ सुन \nबुिैय जे क ु िो करबै त िज ज 'तै ।\" \n\"तोँहु िग़िा आ हाि पात क'लै िही ?\"-दोसर पैसेन्जर मुस्काइत फ े र \nखोमधयारलक ।  \n\"परै हइ त लोक फ ु रा लइ हइ ,  फ े न हम खाली निुए न न िी । आखखर \nमेहनत मजूरी करेबलाक े  बेिा िी । धनकिनी ,  हाँसुआ आ लक़िी र्ीरेमे \nिााँङ्गी त पकरबे करैिी । फ ु रसदमे न निुआनगरी करे र्ल जाइिी \n।\"- मौगमेहरा सबहक अपेिा नर्परीत बाजल ।   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 27 \n\"टठक े ?  जय हो ! \"- नििहबा िौँ़िा बाजल आ पहलमान एतक े संगे \nर्ौल कयलक ।  \n\" जादे धाख न न देखाबे क े  । तोरो सुनक े  देखछलयो ह ' । पुछलसबासुन \nरहलो ह ' सबक े  पेरले , त मूाँहमे लड्डू धयने बैठल रहला ह ' ।\"- मौगमेहरा \nखौँिायल । ओ आब जटिल बुिा रहल िल ।  \n\"तोँही किी क' लेबही  ?\"- नििहबा िौँ़िा कने नपतायलसन बाजल ।  \n\" से समयपर न बुिाइिै । \"- हैभीर्ेि मौगमेहराक े  आर्ाज दृि रनहतो \nनिुआपन िलनक गेल । नकि ु  गोिेक े  संगे ओकरो हाँसा गेलै । र्ातार्रण  \nनकि ु  तीत भ'गेलै आ र्ातावलापक रम रुइक गेल । जे होइ मौगमेहरा \nसबक े  अपेिा नर्परीत प्रस्तुत भेल िल ।  \nसुनामीमे जहाज हीलैत  डोलैत अपना गनतमे आगू ब़िल जा रहल िल । \nओ खख़िकी स बहरा तकलक । गा़िी एकिा बेस नम्हर पााँतर स गुजैर \nरहल िल । आगू  पाि ू,  दायााँ बायााँ कोनो गाम  घर नइाँ देखाइ द 'रहल \nिल । कतौ कतौ स़िक स दूर खेतमे नकि ु  इँिा भठ्ठा नजैर आइब रहल \nिल । स़िक कातमे एकिा गािीक े  ननच्चा ठा़ि दू िा युर्क गा़िीक े  \nरोकबाक इशारा कयलक । रुनकते ,  ुनुगोिे गा़िीमे फ ु ती स पैसल । \nएकिा जोरक े  आर्ाज सुनाई परल  -\"हय , गा़िी बन्द कर ।\" \n\"बुिाइय बदमाससुन गा़िीमे ऱ्ि गेल हय । \"- मौगमेहरा फ ु सफ ु सायल \n। \n\"हय ,  जेतना गोिे ठरा िे बइठ जो ,  न त गोली मार देबौ । \"- एकिा \nयुबक धमकीयलक । सब पैसेन्जर बइस गेल । मौगमेहरा घुसइक \nक' ओकरा आ मेघनािक बीर्मे बइस गेल । ुनु युर्कक हािमे \nनलकिुर्ा िल । जेना लकर्ा माइर देने होइ ,  गा़िीमे मरकी पसैर गेल \nिल । \n.....गाम  शहर , देश नर्देश ,  भ्रिार्ार ,  कमीशन ,  लोकतन्त्र,  तानाशा\nही ,  मानर्ीयता ,  बहाुरी आटद सब नर्र्यसब शान्त िल । पछिलका  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसीिपरक े  नििा िौँ़िा,  गोल गलाबला पहलमान ,  प़िाक ु  \nयुर्क ,  खद्दरधारी भलमानुस , सब िरिर,  शान्त िल । \n\"पैसा ननकाल ! \"- एकिा युर्क कन्डतिर टदस नलकिुर्ा तनलक । \nकन्डतिर िि् द' पैसाबला बैग आगू क 'देलक । जानक डर सबक े  होइिै \n।  दोसर युबक बैगमे स रुपैया ननकाइलक '  अपन जैक े िमे कोँर्लक । \nुनु युर्क गा़िीमे र्ारु टदस नजैर दौ़ियलक । पाि ू  टदस ओकर सबक े  \nनजैर ुनु युर्तीपर परलै ।  पनहरन  ओ़िन स युर्तीसब सम्भ्रान्त \nपररर्ारक े  लगैत िल । ुनु युर्क बसक े  बीर्मे बैसल लोकसबक े  नाँघैत \nपछिलका सीि धइर पहुाँिल आ युर्तीक े  हाि पक ै र क'  खीर् ' लागल -\n\"उठ् !\" \nयुर्तीसब मघमघयाइत हाि िो़ियबाक कोशीस क'रहल िल । ुनु युर्क \nपूरा दम लगाक '  युर्तीक े  गररयबैत सीि स बाहर खीँ र् रहल िल । \nुनुक े  ध्यान युर्ती टदस िल ।  \"उठ् नइाँ त गोली मार देबौ ..... \" \n- गररयबैत  एकिा युर्क नलकिुर्ा सोि कयलक । तखने मौगमेहरा \nफ ु नतै स ओकर हाि पक ै र क '  बसक े  ित टदस उठा देलक । ई सबहक \nअपेिा नर्परीत िल । ओ त नर्स्प्रस्मते रनह गेल । ह़िब़िीमे घो़िा दबा गेल \nआ फायर भेल  - 'धायाँ' । \n\"मााँइाँ गे !\"-युर्ती छर्छर्यायल आ सीिक बीर्मे घुछसया गेल । ताधइर \nमौगमेहरा ओनह युर्कक े  मूाँ़िीक े  जोर स एकिा सीि स िकरा देलक ,  ओ \nध़िफ़िा क' खसल । दोसर युर्क तेजी स मौगमेहरापर नलकिुर्ा सोि \nकयलक । मौगमेहरा िि् द ' ओकरो हािक े  ििैक देलक,  मुदा फायर \nभेलै । सु संजोग जे गोली मौगमेहराक े  क े श ि ू बैत पछिलका सीसा तोरैत \nबहरा ननक ै ल गेल । ओ युर्क मौगमेहराक े  कपारपर नलकिुर्ाक े  हत्था \nस प्रहार कयलक । बहैत खूनक े  नबनु परबाह कयने मौगमेहरा ुनु \nयुर्कक े  ठोँठरी धयने िल । शारीररक मेहननत आ नााँर्क अभ्यासक \nरममे शारीररक कसरत स बछलष्ठ मौग मेहरा असगरे ुनु युर्कक े  रग़िने \nिल । मौगमेहराक ठ े हुन आ मुतकाक े  प्रहार स ुनु युर्कक े  सेहो माि \nआ नाक स खून बनह रहल िल । माइर देबाक ,  गोली मारबाक आ बम  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 29 \nस उ़िा देबाक धम्की आ गाइर दैत ओहो ुनु युर्कसब अपन पूरा तागत \nलगा रहल िल । मौगमेहरा अकसक भ '  रहल िल । अर्ानक \nमौगमेहरा गरजल  -\"रे साला सुन ! आब किीक े  डर \nलगैिौ,  नलकिुर्ामे क े  गोली सठ न गेलै । रे मार न सारसुन क े  । \" \nअखन धइर बस भयग्रस्त आ स्तब्ध िल  । सबनकि ु  जेना अनर्श्वसनीय \nिल । मौगमेहरा फ े र गररययलक । अर्ानक ओकरा बगल स मेघनाि \nि़िपल । ओ धयलक एकिा क े  । आब मोकानबला बराबर िल । दू \nभसेज दू । ुनु बदमास युर्क अधमरु भ 'गेल िल । नििा िौँ़िा सेहो \nआगू ब़िल । पहलमानजी सेहो ,  आरो कतेको । सब ममछलक ' ओनह ुनु \nयुर्कक े  िौआ करैत गा़िी स घीर् क ' ननच्चा उतारक । ुनुमे \nहील ' डोल' क े  तागत तक समाप्त भ '  र्ुकल िल । मुदा ओकरा सबक े  \nर्ारुकात स घेरने पैसेन्जरसब दे लात   दे मुतका ,  दे एाँ़ि,  िौआ क'रहल \nिल । \nमौगमेहराक े  माि फ ू िल िलै आ हाि पैरमे कय ठाम छिला गेल िलै । \nमौगमेहरा सीिपर बइस क ' अपन फ ू लल सााँसक े  ननयन्त्रण कर 'क े  \nकोशीस क ' रहल िल आ फ ू िल छिलायल ठामसबक े  देइख रहल िल \n। ओकरा अखनो नर्श्वास नइाँ भ 'रहल िल । मौगमेहराक े  ई रुप \nअप्रत्याछसत िल । गरीबनी अपन मोिरीमे स एकिा कप़िाक े  िुक़िा \nफाइरक '  मौगमेहराक े  माि स बहैत खूनक े  पोिलक आ कप़िाक े  पट्टी \nबाइन्ह देलक । गररबनी गररययलक - \n\" सरधुर्ा , मरकीबला ,  मायो  बनहनक े  न छर्न्हइ हइ । कहु त , एत्तेगो \nबलजोरी ! \" \nमौगमेहरा ,  स़िकपर ुनु बदमासक े  पीटि रहल पैसेन्जरसबक े  देइख \nक'  मुस्कायल  -\"मरल बाघक े  मोँि कइसे उखा़ि रहल हइ ,  देखखयउ न \nहजूर ! \" मौगमेहराक सौयव सत्य िल । ओ मात्र निु र्े नइाँ िल । नर्नाइ \nत ओकर पेि भरबाक रस्ता िल । ओनहना जेना धनकिनी ,  जेना \nकारीगरी र्ा बूि पाछलस र्ा जेना कारखानामे कारीगरी । निुआनगरी \nओकर िंग िल,  कमजोरी नइाँ । ओकरा अपन सोँर्पर लाज लाइग गेलै  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n।  'ओउफ ्  !'  मौगमेहराक व्यंग्य । ओकरा बुियलै जेना क े ओ िातीमे \nि ू रा भोँइक देने होय ।  \n\"हे , आब नइाँ, मइर जतै त खून मुद्दा लगतो \"-क े ओ बाजल ।  \n\"बान्ह क े  ले र्ला सला सुनक े  । परहरी क े  बुिा देबै । \"- दोसर सुिार् \nदेलक । \nुनुक े  उनिा बान्ह बाइन्हक ' गा़िीमे लादल गेल ।  'गुरुजी ' गा़िीक े  स्िािव \nकयलक । सुनामी यात्रा फ े र शूरु भ 'गेल ।  आगू र्मेछलया माई आयल । \nअइगमुत्ता िौँ़िा  'र्मेछलया माई की जय ' क े  नारा नबनु लगेनही गा़िी स \nउतैर गेल । ओतहक े  पुछलस र्ौकीमे ुनु बदमासक े  बुिाओल गेल । \nइन् सपे तिर बाजल  -\"एना कतौ मारलक ै य ,  मइर जइतै त सबक े  खून \nमु द्दा लनगतै । किी भेल िलै  ?\"  पैसेन्जरसब ओकरा सब बात \nजानकारी करौलकक ै  । मौगमेहराक े  बयान लेलगेल ,  कन्डतिरक े  सेहो । \nइन्सपेतिर कानूनी प्रनरया देखबैत गा़िीक े  नकि ु काल आरो रोक'  र्ाहैत \nिल । मुदा कन्डतिरक े  कतेक हाि  पैर जो़िलाक बाद ,  बजौलापर \nहाझजर होबाक शतव आ   'गोप्य' र्ातावक े  बाद नपडड ि ू िल । गा़िी आगू \nब़िल । गा़िीमे शान्त्न्त िल, लोकक र्ेहरापर भय अखनो जेना कायमे \nिल । लोकक नजैर घुइम  घुइम क ' मौगमेहरेपर अिैक जाइत िल । \nमौगमेहराक े  र्ेहरापर एकिा आश्वस्तपन आ सौयव िल ।   'गैर \nबजार ' आयल । ओ गररबनी मोिरी कााँख तर धयलक आ मौगमे हरा \nटदस तकलक । मौगमेहरा आाँइख मुनने र्ोिसबक े  ददवपर काबू पाब 'क े  \nकोशीस क 'रहल िल शायद ।  \n\"बौआ ! ब़ि ुखाइिौ ?\"- गररबनी मौगमेहराक े  मािपर हाि देलक ।  \n\"न  ,  ठीक े  हइ ।\"-मौगमेहरा मुस्काइत आाँइख खोललक ।  \"नर्लपुरमे \nदरदक े  गोिी कीन क े  खा छलहा  ,  न ुखयतो ,  गैर बजार आ गेलै । हम \nउतरइ छियो ।\"-गररबनीक े  स्र्रमे स्नेह िल ।   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 31 \n\"होतै बनहन ,  जाउ ! \"- मौगमेहरा नम्र स्र्रमे बाजल । आन पैसेन्जरसंगे \nगररबनीओ उतैर गेल । भयक े  मात्रा आब नकि ु  घिल जका बुिायल । \nतैयो गा़िीमे गााँयाँ भााँयाँ नइाँ िल । हाँ ! गुन  गुन ,  भुन  भुन बइ़ि रहल िल \n। नर्का  पैसेन्जरसब पुरनासब स घिनाक े  बारेमे बूि र्ानह रहल िल । \nनजैरसब   घूइम  घूइम क ' मौगमेहरेपर क े झन्द्रत भ 'रहल िल । मौगमेहरा \nहीरो भ 'गेल िल । मौगमेहरालेल धन सन ,  ओ आाँइख मुनने सीि स \nपीठ्ठी सियने ओङ्गठल िल । \nआब सुनामी कम भ 'गेल िल । ग्रेभेलबला स़िक आइब गेल िल,  तँ \nगा़िीक े  गनत बइ़ि गेल िल । \n\"तइक े  देरीमे अब नर्लपुर आ जतै । \"- मेघनाि बाजल ।  \nओकरा मनमे अखनो नकि ु काल पनहनेक े  दृश्य नाइर् रहल िल । ओकर \nउत्पीनडत र्गवक अमधकार आ संघर्व सम्बन्धी प्रछशिण  ,  बसमेक े  \nपैसेन्जरसबक े  रबैया आ मौगमेहराक े  सौयवमे कतह तालमेल \nअइि ? राजमागव नजैर  आयल । बस स्िैन्ड आइब गेल । गा़िी अन्त्न्तमबेर \nसााँस लेलक । श्वेतक े शी आ मुसरी नााँिैरसन िीकीबला र्ृद्ध ड्राइभर गा़िी \nस उतरल । खलासी अन्त्न्तम बेर छर्छर्यायल  -\" नर्लपुर ,  उतरै जाउ ! \" \nमेघनाि आ ओ , ुनु गा़िी स उतरल । मौगमेहरा सेहो उतरल ।  \"आब \nक े म्हर जयबा तोँ  ?\"- ओ मौगमेहरा  स पुिलक ।  \n\"अब कहीँ न जबै हजूर ,  जहााँ  जहााँ र्ोि लागल हय ,  से दरद \nकरैय ,  माइ  बाउ याद पर गेल । फ े नु लउिक े  गउाँए जबै । घाउ र्ोि ठीक \nहो जतै तक्षभए कहीँ जबै । \"-मौगमेहराक े  स्र्रमे जेना कोनो अबोध \nबालक बाइज रहल िल । ुनु युर्ती अपन पररजनक े  \nकन्हापर ,  छससक ै त ,  घिनाक े  बयान क ' रहल िल । नकि ु ए िणमे \nमौगमेहराक बहाुरीक े  किा पसैर गेल िल । लोकसब मौगमेहराक े  \nकोमल भार् , लर्कदार र्ाइल  िाल आ सौयवक किाक े  ममलाक' ओकरा \nटदस आश्चयव ममक्षश्रत नजैर स देइख रहल िल ।   32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"अनगलका र्ौकपर ,  रोडपर गा़िी लागल होतै ।\"- मेघनाि बाजल आ \nुनुगोिे आगू बइ़ि गेल । ओकरा मनमे एकिा भार् उठले ,  देशमे जौँ \nएहने नकि ु  ननदोर् ,  इमान्दार ,  मेहननतया आ बहाुर मौगमेहरा \nभ 'जाय , त देशक े  उद्धार भ 'जाइत ।   'खोज ' परतै,  एकिा अइि, त \nआरो अर्श्ये होयत ,  आ सबक े  एक ठाम जमा कर ' परतै '- ओ मनेमने \nसोँर्लक ।  \nराजमागव पर राजधानी एतसप्रेस ठा़ि िल । मेघनाि नमस्कार कयलक ै  -\n\"याद रखबै सर ! \"  ओ मूाँ़िी नहलयलक,  आ गा़िीमे र्इ़ि गेल । ओकरा \nिातीमे ि ू रा अखनो गा़िले बुियलै । मौगमेहरा कहने िल  - 'मरल \nबाघक े  मोँि कइसे उखा़ि रहल हइ ,  देखखयउ न हजूर ! ' \nराजमागवपर राजधानी एतसप्रेस दौ़ि रहल िल ।  \n(०६९ ९ ८, रइब टदन)  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 33 \n२.३.आचायव रािानन्द्द िण्डल- कोरोना  \n  \n \nआचायव रािानंद िंडल \nकोरोना  \nमास्िरनी𑒀पत्नी𑒀क े 𑒀सहयोग𑒀लेल𑒀जाविगि𑒀जनगनना𑒀क े 𑒀पवहला𑒀दौर𑒀मकान𑒀\nगनना𑒀करे𑒀पंचायि𑒀क े 𑒀गनना𑒀ब्ला क𑒀मे𑒀गेली।दस𑒀गो𑒀भवन𑒀गनना𑒀क े 𑒀बाद𑒀\nएगो𑒀भवन𑒀प्रांगन𑒀मे𑒀पहुंचली।𑒀बरामद𑒀पर𑒀राखल𑒀अंखरा𑒀चौकी𑒀पर𑒀बैठ े 𑒀\nक े 𑒀 चाह𑒀 ली।िभीये𑒀 एगो𑒀 बुढी𑒀 क े 𑒀 आवाज𑒀 आयल𑒀 -रुकल𑒀 जाव।अंखरा𑒀\nचौकी𑒀पर𑒀न𑒀बैठू।𑒀हमरा𑒀जाजजम𑒀वबछाबे𑒀देल𑒀जाउ।िब𑒀बैठल𑒀जिैय।हम𑒀\nकहली𑒀 -कोनो𑒀बाि𑒀न𑒀हय।कवनक े 𑒀देर𑒀क े 𑒀बाि𑒀हय।𑒀हमरा𑒀सभ𑒀 क े 𑒀देर𑒀हो𑒀\nजायि।बुढी𑒀बोललन𑒀 -न।जाजजम𑒀वबछाबे𑒀दूं।िब𑒀बैठब।𑒀अंहा𑒀सभ𑒀अभी𑒀\nअइली𑒀हय।फ े र𑒀कब𑒀आयब।𑒀अंहा𑒀सभ𑒀छशक्षक𑒀छी।𑒀छशक्षक𑒀आदरनीय𑒀\nहोइ𑒀छछिन।  \n        𑒀बुढी𑒀चौकी𑒀पर𑒀जाजजम𑒀वबछैलन𑒀आ𑒀कहलन𑒀 -आवब𑒀बैठ𑒀क े 𑒀काज𑒀\nकरु।  \n हम𑒀पुछछलयेन𑒀 -क ै 𑒀गो𑒀बेिा𑒀हय।बुढी𑒀बोललन𑒀 -िीन𑒀गो𑒀बेिा𑒀हय।आंसू𑒀\nभरल 𑒀आंन्ख𑒀आ𑒀भरामइि𑒀आवाज𑒀मे𑒀बोललन𑒀 -बड़का𑒀बेिा𑒀न𑒀हबे।छोिका𑒀\n 34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेिा𑒀क ं हा𑒀भाग𑒀गेल𑒀से𑒀पिा𑒀न𑒀हय।मंझला𑒀बेिा,पुिोहु𑒀आ𑒀एकिा𑒀पोिा𑒀\nहय।  \n हम𑒀पुछछलयेन𑒀 -छोिका𑒀बेिा𑒀क ै ला𑒀भाग𑒀गेल।बुढी𑒀डबडबाइि𑒀आंख𑒀आ𑒀\nरोइि𑒀 आवाज𑒀 मे𑒀 बजलन𑒀 -वोकर𑒀 संगि𑒀 खराब𑒀 भे𑒀 गेल𑒀 रहैय।𑒀\nगांजा,भांग,शराब𑒀खाय𑒀वपयैि𑒀रहेय।वोक र𑒀वबआहो𑒀हो𑒀गेल𑒀रहेय।𑒀औंरी𑒀\nटदखा𑒀क े 𑒀बोललन -एगो𑒀इहे𑒀पोिा𑒀वोकर𑒀जनमल𑒀हय।पुिोहुओ𑒀छोड़𑒀क े 𑒀\nचल𑒀गेल। \nहम𑒀पुछछलयेन𑒀 -आ𑒀बड़का𑒀बेिा।  \nबुढी𑒀बोललन𑒀-वो𑒀करोना𑒀से𑒀मर𑒀गेल।  \nहम𑒀कहछलयेन𑒀 -कोरोना𑒀से।  \nबुढी𑒀बजलन𑒀 -हं।वो𑒀हैदराबाद𑒀मे𑒀एगो𑒀अखबार𑒀मे𑒀काज𑒀करैि𑒀रहैय।दू𑒀गो𑒀\nबेिी𑒀 आ𑒀 पत्नी𑒀 संग𑒀 उंहे𑒀 रहे।𑒀 पवहले𑒀 वोकर𑒀 पत्नी𑒀 क े 𑒀 कोरोना𑒀 भे𑒀 गेल𑒀\nरहैय।हमर𑒀बेिा𑒀छ ु ट्टी𑒀लेक े 𑒀वोकरा𑒀खूब𑒀सेवा𑒀सुसुसाम𑒀क ै लक।वोकर𑒀कोरोना𑒀\nछ ू ि𑒀 गेलैय𑒀 आ𑒀 हमरा𑒀 बेिा𑒀 क े 𑒀 कोरोना𑒀 भे𑒀 गेल।वोकर𑒀 पत्नी𑒀 वोकर𑒀 सेवा𑒀\nसुसुसाम 𑒀न𑒀कलक ै य𑒀आ𑒀हमर𑒀बेिा𑒀मर𑒀गेल।  \nहम𑒀कहछलयेन𑒀 -सेवा𑒀सुसुसाम𑒀न𑒀क ै लन।𑒀क ै ला।  \nबुढी𑒀बजलन𑒀 -वोकर𑒀पत्नी𑒀एगो𑒀एनजीओ𑒀मे𑒀काज𑒀करैि𑒀रहय।वो𑒀वोकरा𑒀\nछ ु ट्टी𑒀न𑒀देइ।𑒀हमर𑒀बेिा𑒀सेवा𑒀सुसुसाम𑒀न𑒀होय𑒀क े 𑒀कारण𑒀मर𑒀गेल।  \nहम𑒀पुछछलयेन𑒀 -पुिौहु𑒀आ𑒀पोिी𑒀आवब𑒀क ं हा𑒀हय।  \nबुढी𑒀बजलन𑒀 -सभ𑒀हैदराबाद𑒀में।वो𑒀 अणभयो𑒀वही𑒀एनजीओ𑒀मे𑒀काज𑒀करैि𑒀\nहय।वो𑒀हमरा𑒀सभ𑒀क े 𑒀न𑒀देखैय𑒀हय।  \n मंजझला𑒀बेिा𑒀देखभाल𑒀करैय𑒀हय।पुिौह𑒀आ  𑒀एकरा𑒀से𑒀एगो𑒀पोिा𑒀हय।  \nहम𑒀पुछछलयेन𑒀 -वक𑒀करैय𑒀बेिा।   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 35 \nबुढी𑒀बजलन𑒀 -बाजार𑒀पर𑒀एगो𑒀छोि𑒀मोि𑒀वकराना𑒀क े 𑒀दूकान𑒀हय।  \nहम𑒀कहछलयेन𑒀 -सभ𑒀पररवार𑒀एक े 𑒀जगह𑒀राखब𑒀वक𑒀अलग𑒀अलग।  \nबुड्ढी𑒀बजलन𑒀-सभ𑒀क े 𑒀अलग𑒀अलग𑒀छलख𑒀टदऔ।𑒀हमरा𑒀छोिका𑒀बेिा𑒀संग𑒀\nछलख𑒀टदऔ।  \nहम𑒀कहछलयेन𑒀 -सभ𑒀छलख𑒀देली।  \nबुड्ढी𑒀अपन𑒀पोिा𑒀से𑒀बजलन𑒀 -बौआ।𑒀मममी𑒀क े 𑒀कहु𑒀चाह𑒀बनाबे𑒀क े ।  \nहम𑒀कहछलयेन𑒀 -छोड़𑒀टदऔ।  \nबुड्ढी𑒀बजलन𑒀-न𑒀चाह𑒀ि𑒀वपये𑒀क े 𑒀परि।𑒀हममर𑒀 माछलक𑒀पवि𑒀जौ𑒀िक𑒀जीववि𑒀\nरहला।𑒀हमरा𑒀दरबाजा𑒀पर𑒀से𑒀वबना𑒀चाह𑒀पीले𑒀कोई𑒀न𑒀गेलन।हम𑒀वो𑒀ररवाज𑒀\nक े ना𑒀छोड़𑒀दूं। \nबचबा𑒀चाह𑒀लेक े 𑒀आइल।हम𑒀एगो𑒀कप𑒀बुढी𑒀क े 𑒀ओर𑒀बढैली।  \nबुड्ढी𑒀बजलन𑒀-हम𑒀आवब𑒀चाह𑒀न𑒀वपयैछी।𑒀जौं𑒀िवक𑒀माछलक𑒀रहलन।दूंनू𑒀\nगोरे𑒀सािे𑒀चाह𑒀पीवब।  \nहम𑒀कहछलयेन𑒀 -आवब𑒀दसखि𑒀क𑒀टदयौ।  \nबुड्ढी𑒀दसखि𑒀क ै लन𑒀 -𑒀राधा𑒀झा।  \nहम𑒀दूनू𑒀गोरे𑒀परनाम𑒀क𑒀क े 𑒀उंहा𑒀से𑒀आगे𑒀बढ़𑒀गेली।  \nयाद𑒀रह𑒀गेल𑒀बुढी𑒀क े 𑒀डबडबाइि𑒀आंन्ख𑒀आ𑒀कोरोना।  \n-आचायम𑒀 रामानंद𑒀 मंडल𑒀 सामाजजक𑒀 सचििक𑒀 सीिामढ़ी, सेर्ाननर्ृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -र्न्द्र देर्ी , नपता-स्र्०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रममला \nदेर्ी , जन्म नतछि -०१ जनर्री १९६० योग्यता - एम -एससी (रसायन \nशास्त्र), एम ए (नहन्दी)। रूछर् - सानहन्त्त्यक, मैछिली-नहन्दी कनर्ता - 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकाछशत पोिी - मैछिली कनर्ता संग्रह भासा \nक े  न बांटियो। २०२२ प्रकाछशत रर्ना - सझिया कनर्ता संग्रह पोिी - \nजनक नंटदनी जानकी आ शौयव गान। २०२२ पनत्रका -ममछिला \nसमाज , घर -बाहर आ अपूर्ाव (मैसाम)। अखबार -दैननक मैछिल \nपुनजावगरण प्रकाश। सामाझजक -सामाझजक सर्िंतन , दामयत्र्- पूर्व झजला \nप्रनतननमध, प्रािममक छशिक संघ, डुमरा , सीताम़िी। स्थायी पत्ता- ग्राम-\nनपपरा नर्शनपुर िाना -पररहार झजला -सीतामिी। र्तवमान पता -नपपरा  \nसदन ,मुरछलयार्क र्ाडव -04 सीताम़िी पोस्ि -र्कमनहला झजला -\nसीतामिी राज्य -नबहार नपन -843302 \nऐ रर्नापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 37 \n२.४.आचायव रािानंद िंडल- िैथिली \n  \nआचायव रािानंद िंडल \nिैथिली \nहे𑒀सुनु𑒀ि।  \nकहु𑒀वक𑒀कहइ𑒀छी।  \nपटढयो𑒀न।हम𑒀एगो𑒀किा𑒀छलखली𑒀हए।  \nलाउ𑒀पढैय𑒀छी।  \nएगो𑒀राजा𑒀रहैय।नाम𑒀वोकर𑒀दशरि𑒀रहै।हुनका𑒀िीन𑒀गो𑒀रानी𑒀रहैय।बड़की𑒀\nक े 𑒀नाउ𑒀कौशल्या,मंझली𑒀क े 𑒀क ै क े ई𑒀आ𑒀छोिकी𑒀क े 𑒀नाउ𑒀सुममत्रा𑒀रहैइ।  \nहे।हम𑒀आवब𑒀न𑒀पढ़ब।  \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ै ला। \nहमर𑒀मुंह𑒀दुखाइ𑒀हैय।𑒀बुझाई𑒀जेना𑒀जीउ𑒀ऐठाईं𑒀गेल।  \nआउर𑒀पढूं𑒀न।  \nन।𑒀हमरा𑒀सं𑒀न𑒀पढ़ाई𑒀हए।  \nदेन्खयौ𑒀न।आइ𑒀क े 𑒀दैवनक𑒀मैछिल𑒀पुन जामगरन𑒀प्रकाश𑒀मे𑒀ववभूवि𑒀आनंद𑒀क े 𑒀\nकिा𑒀छपल𑒀हए।वो𑒀कालेज𑒀मे𑒀प्रोफ े सर𑒀रहलछिन𑒀हए𑒀।  \nज्या𑒀टदयौ।इ𑒀मैछिली𑒀मे𑒀हए।अपन𑒀सभ𑒀क े 𑒀भासा𑒀इ𑒀न𑒀हए।  \nअंहु𑒀ि𑒀मैछिलीये𑒀बोलैय𑒀छी।  \nहम𑒀 मैछिली𑒀 न𑒀 बोलैय𑒀 छी।हम𑒀 घर𑒀 मे𑒀 िुिल𑒀 फ ू िल𑒀 हहिदी𑒀 बोलैय𑒀 छी।आ𑒀\nबाहर𑒀खड़ी𑒀हहिदी𑒀बोलैय𑒀छी।देखैय𑒀न𑒀छी।जे𑒀न𑒀पढल𑒀छलखल𑒀हैय𑒀वोहो𑒀\nअपना𑒀बच्चा𑒀क े 𑒀खड़ी𑒀हहिदी𑒀छसखावैय𑒀छछयै।  \nइ𑒀अंहा𑒀वक𑒀भे𑒀गेल𑒀हए𑒀।अंहा𑒀अपनो𑒀भासा𑒀क े 𑒀खराब𑒀क𑒀रहल𑒀छी।𑒀वबना𑒀\nपढल𑒀छलखल𑒀क े 𑒀भासा𑒀बोल𑒀आ𑒀छलख𑒀रहल𑒀छी।  \nआब𑒀अंहा 𑒀पानी𑒀क े 𑒀पाइन,िाली𑒀क े 𑒀िारी,𑒀ग्लास𑒀क े 𑒀वगलास𑒀कहैय𑒀छी।इ𑒀\nठीक𑒀 बाि𑒀 हैय।पढ𑒀 छलख𑒀 क े 𑒀लोग𑒀 एना𑒀 बोलैय𑒀 छी।मधयो𑒀 पूिा𑒀 क े 𑒀 बोली𑒀\nबानी𑒀वबगड़𑒀जिैय।  \n  \nएना𑒀 न𑒀 कहु।इ𑒀 मैछिली𑒀 भासा𑒀लेक े  𑒀युवक𑒀 सभ𑒀 आई𑒀 ए𑒀 एसो𑒀 बन𑒀 रहल𑒀\nहए।देन्खयौ𑒀न।𑒀छशवहर𑒀क े 𑒀एगो𑒀लवड़का𑒀मैछिली𑒀लेक े 𑒀आइ𑒀ए𑒀एस𑒀बनलैय𑒀\nहए।𑒀ममछिला𑒀ममर र𑒀क े 𑒀लछलि𑒀नारायन𑒀झा𑒀इतिरव्ू𑒀लेलछिन𑒀हए।  \n   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 39 \nि𑒀इ𑒀बाि𑒀हए𑒀।  \nहं।𑒀 ममछिला𑒀 क े 𑒀 मािृभासा𑒀 मैछिली𑒀 हए।अपना𑒀 सभ𑒀 ि𑒀 सीिा𑒀 क े 𑒀 जनम𑒀\nिली𑒀सीिामढ़ी𑒀क े 𑒀छी।ि𑒀हमरा𑒀सभ𑒀क े 𑒀मािृभासा𑒀मैछिलीये𑒀हए।आउर𑒀\nनयका𑒀 छशक्षा𑒀 नीवि𑒀मे𑒀 ि𑒀 प्रािममक𑒀 छशक्षा𑒀 मािृभासा𑒀 मे𑒀 ही𑒀देल𑒀 जिैय।𑒀\nवबहार𑒀 लोक𑒀 सेवा𑒀 आयोग𑒀 क े 𑒀 परीक्षा𑒀 मैछिली𑒀 ववसय𑒀 लेक े 𑒀 बहुिे𑒀 युवक𑒀\nवबहार𑒀प्रशासवनक𑒀सेवा𑒀मे𑒀गेल𑒀हए।  \nआंय।इ𑒀 बाि𑒀 ि𑒀 हम𑒀 न𑒀 जनैि𑒀 रहली𑒀 हइ।हम𑒀 ि𑒀 अपना𑒀 मधया𑒀 पुिा𑒀 क े 𑒀\nऔफीसर𑒀बनाबे𑒀क े 𑒀सोचैि𑒀रहली𑒀हए।हम𑒀ि𑒀बुझैि𑒀रहली𑒀हए𑒀वक𑒀एहन𑒀\nबोली𑒀भासा𑒀से𑒀हमर𑒀मधया𑒀पुिा𑒀खराब𑒀हो𑒀जायि।अवहला𑒀हमरा𑒀इ𑒀बोली𑒀\nभासा𑒀 न𑒀 वनमन𑒀 लगैि𑒀 रहल𑒀 ह ए।अब𑒀 ि𑒀 हम𑒀 इहे𑒀 भासा𑒀 बोलब𑒀 आ𑒀\nछलखब।चाहे𑒀जजउ𑒀ऐंठाय𑒀चाहे𑒀अउंरी𑒀दुखाय।  \nहे।आवब𑒀कवनका𑒀हमरा𑒀पढ़𑒀क े 𑒀सुनाउ।िब𑒀फ े र𑒀हम𑒀पढब।  \nि𑒀अच्छा𑒀सुनूं।  \nकौशल्या𑒀से𑒀राम,𑒀क ै क े ई𑒀सं𑒀भरि𑒀आ𑒀सुममत्रा𑒀सं𑒀लक्षमन𑒀आ𑒀शत्रुधन𑒀जनम𑒀\nलेलक।𑒀ववश्वाममत्र𑒀मुवन𑒀अपना𑒀यज्ञ𑒀क े 𑒀राक्षस𑒀सभ𑒀सं𑒀रक्षा𑒀क े 𑒀लेल𑒀राम𑒀\nआ𑒀 लक्षमन𑒀 क े 𑒀 राजा𑒀 दशरि𑒀 से𑒀 मांग𑒀 क े 𑒀 ले𑒀 गेलन।राम𑒀 आ𑒀 लक्षमन𑒀 क े 𑒀\nववश्वाममत्र𑒀जी𑒀धनुस𑒀यज्ञ𑒀देखाबे𑒀जनकपुर𑒀ले𑒀गेलन।𑒀रस्िा𑒀में𑒀एगो𑒀नारी𑒀\nअवहल्या𑒀अपना𑒀पवि𑒀ररसी𑒀गौिम𑒀क े 𑒀त्याग𑒀क े 𑒀दुख𑒀सं𑒀पत्थर𑒀जेका𑒀भे𑒀गेल𑒀\nरहे।𑒀राम𑒀क े 𑒀पग𑒀ध्ववन𑒀सुन𑒀क े 𑒀होश𑒀मे𑒀आ𑒀गेलन।𑒀उ𑒀िान𑒀क े 𑒀अवहल्या𑒀\nिान𑒀आ इ𑒀कहल𑒀जाइ𑒀हए।जनकपुर𑒀क े 𑒀राजा𑒀जनक𑒀अपना𑒀बेिी𑒀सीिा𑒀\nक े 𑒀ववआह𑒀लेल𑒀प्रिीज्ञा𑒀क ै ले𑒀रहलन𑒀वक𑒀जे𑒀वीर𑒀अइ𑒀छशव𑒀धनुस𑒀क े 𑒀िोड़𑒀\nदेि,हुनक े 𑒀से𑒀अपन𑒀बेिी𑒀सीिा𑒀सं𑒀ववआह𑒀करब।  \n सीिा𑒀क े 𑒀जनम𑒀ि𑒀सीिामढ़ी𑒀मे𑒀होयल𑒀रहे।  \nहं।𑒀ममछिला𑒀मे𑒀जौ𑒀अकाल𑒀परल𑒀रहे𑒀ि𑒀राजा𑒀जनक𑒀क ृ सक𑒀बन𑒀क े 𑒀हर𑒀\nजोिे𑒀 सं𑒀 पवहले𑒀 म हादेव𑒀 क े 𑒀 िापना𑒀 आ𑒀 पुजा𑒀 क ै लन𑒀 उ𑒀 िान𑒀 क े 𑒀 लोग𑒀\nहलेसर𑒀िान𑒀कहैय𑒀हए।   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहं।हमहु𑒀दूनू𑒀गोरे𑒀ि𑒀बसंि𑒀पंचमी𑒀क े 𑒀जल𑒀ढारे𑒀हलेसर𑒀िान𑒀गेल𑒀रही।  \nि𑒀सुनूं।𑒀हर𑒀जोिैि𑒀रहलन𑒀ि𑒀सीिामढ़ी𑒀क े 𑒀पुनौरा𑒀मे𑒀खेि𑒀में𑒀एगो𑒀बच्ची  𑒀हर𑒀\nक े 𑒀फार𑒀क े 𑒀नोक𑒀िर𑒀ममलल𑒀रहै𑒀नोक𑒀क े 𑒀सीि𑒀कहल𑒀जाइ𑒀हए।𑒀िैइला𑒀\nबच्ची𑒀क े 𑒀नाउ 𑒀सीिा𑒀रखल𑒀गेल।राजा𑒀जनक𑒀सीिा𑒀क े 𑒀अपना𑒀राजधानी𑒀\nजनकपुर𑒀ले𑒀गेलन।  \n   𑒀वही𑒀सीिा𑒀क े 𑒀ववआह𑒀राम𑒀से𑒀धनुस𑒀िोड़ला𑒀क े 𑒀बाद𑒀भे𑒀गेल।जनक𑒀जी𑒀\nक े 𑒀दोसर𑒀बेिी𑒀उरममला𑒀स𑒀लक्षमन𑒀क े 𑒀आ𑒀जनक𑒀जी𑒀क े 𑒀छोि𑒀भाई𑒀क े 𑒀बेिी𑒀\nमांडवी𑒀स𑒀भरि𑒀क े 𑒀आ𑒀दोसरकी𑒀बेिी𑒀श्रुविवकरिी𑒀सं𑒀शत्रुधन𑒀क े 𑒀वबआह𑒀\nभे𑒀 गेल।वबआह𑒀 क𑒀 क े 𑒀 अयोध्या𑒀 जाइि𑒀 रहि𑒀 ि𑒀 सीिा𑒀 क े 𑒀 डोली𑒀 क े 𑒀 एगो𑒀\nववशाल𑒀पाकर𑒀क े 𑒀गाछ𑒀िर𑒀रखल𑒀गेल।वोइ𑒀िर𑒀एगो𑒀मनोरम𑒀पोखरो𑒀रहे𑒀।𑒀\nआइ 𑒀वो𑒀िान𑒀क े 𑒀पंिपाकर𑒀कहल𑒀जाइ𑒀हए।  \n  𑒀बाद𑒀मे𑒀राजा𑒀दशरि𑒀राम𑒀क े 𑒀जुवराज𑒀बनाबे𑒀क े 𑒀चाहलन।𑒀परंच𑒀दोसरकी𑒀\nपत्नी 𑒀क ै क े ई𑒀क े 𑒀चलिे𑒀राम𑒀क े 𑒀वन𑒀जाय𑒀क े 𑒀परलैन।राम𑒀क े 𑒀संगे𑒀सीिा𑒀आ𑒀\nलक्षमन𑒀जीयो𑒀वन𑒀चल𑒀गेलन। \n   𑒀वन𑒀मे𑒀सीिा𑒀क े 𑒀राक्षस𑒀क े 𑒀राजा𑒀रावन𑒀अपहरन𑒀क𑒀क े 𑒀अपन𑒀राजधानी𑒀\nलंका𑒀ले𑒀गेल।𑒀हनुमान𑒀आ𑒀सुग्रीव𑒀क े 𑒀सहायिा𑒀सं𑒀राम𑒀क े 𑒀वान𑒀से𑒀रावन𑒀\nमारल𑒀गेल।  \n 𑒀राम𑒀अयोध्या𑒀क े 𑒀राजा𑒀बन𑒀लन।  \nहे।इ𑒀न्खस्सा𑒀पहलेहु𑒀सुन𑒀ले𑒀रहली𑒀हैय𑒀परंच𑒀हहिदी𑒀मे।आवब𑒀अंहा𑒀क े 𑒀मुंह𑒀\nस𑒀मैछिली𑒀मे𑒀सुन𑒀ली𑒀हैय𑒀ि𑒀बड़ा 𑒀सुन्नर𑒀आ𑒀ममठगर𑒀लगैय𑒀हए।  \nहं।𑒀मैछिली𑒀भासा𑒀बड़ा𑒀ममठ𑒀भासा𑒀हए।  \nऐही𑒀लेल𑒀ववआहो𑒀सादी𑒀मे𑒀मैछिलीये𑒀मे𑒀लोग𑒀गीि𑒀गबैय𑒀हए।  \nलाउ।आवब𑒀हम𑒀पढैय𑒀छी।   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 41 \nराम𑒀जी𑒀क े 𑒀दुगो𑒀पुि𑒀भेल𑒀रहैय।लव𑒀आ𑒀क ु श।  \nहे।सीिा𑒀क े 𑒀एगो𑒀नाउ𑒀मैछिली𑒀हए।  \nहं।एहीले𑒀भसो𑒀मैछिली𑒀हए।  \n  \n-आर्ायव रामानंद मंडल , सामाजजक𑒀 सचि िक𑒀 सीिामढ़ी, सेर्ाननर्ृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -र्न्द्र देर्ी , नपता-स्र्०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रममला \nदेर्ी , जन्म नतछि -०१ जनर्री १९६० योग्यता - एम -एससी (रसायन \nशास्त्र), एम ए (नहन्दी)। रूछर् - सानहन्त्त्यक, मैछिली-नहन्दी कनर्ता -\nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकाछशत पोिी - मैछिली कनर्ता संग्रह भासा \nक े  न बांटियो। २०२२ प्रकाछशत रर्ना - सझिया कनर्ता संग्रह पोिी - \nजनक नंटदनी जानकी आ शौयव गान। २०२२ पनत्रका -ममछिला \nसमाज , घर -बाहर आ अपूर्ाव (मैसाम)। अखबार -दैननक मैछिल \nपुनजावगरण प्रकाश। सामाझजक -सामाझजक सर्िंतन , दामयत्र्- पूर्व झजला \nप्रनतननमध, प्रािममक छशिक संघ, डुमरा , सीताम़िी। स्थायी पत्ता- ग्राम-\nनपपरा नर्शनपुर िाना -पररहार झजला -सीतामिी। र्तवमान पता -नपपरा \nसदन ,मुरछलयार्क र्ाडव -04 सीताम़िी पोस्ि -र्कमनहला झजला -\nसीतामिी राज्य -नबहार नपन -843302 \n  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.आचायव रािानंद िंडल- नेपाल : िधेश बनाि  मिथिला \n \nआचायव रािानंद िंडल \nनेपाल: िधेश बनाि मिथि ला \nआइ𑒀काछल𑒀पड़ोसी𑒀देश𑒀नेपाल𑒀में𑒀मधेश𑒀क े 𑒀लेक े 𑒀हंगामा𑒀मचल𑒀हैय।वक𑒀\nआठ𑒀जजला𑒀जे𑒀ममछिला𑒀क्षेत्र𑒀हैय,वोकरा𑒀नेपाली𑒀संसद𑒀दू𑒀विहाई𑒀मि𑒀से𑒀\nमधेश𑒀प्रदेश𑒀नाउ𑒀घोविि𑒀क ै 𑒀देछलक े ।𑒀पवहले𑒀एकर𑒀नाम𑒀प्रांि𑒀नंबर -०२𑒀रहै।  \n       𑒀अइ𑒀ऐविहाछसक𑒀घिना𑒀क े 𑒀लेल𑒀नेपाल𑒀में𑒀राजशाही𑒀क े 𑒀समाप्ि𑒀भेला𑒀\nपर𑒀आ𑒀प्रजािंत्र𑒀घोविि𑒀भेला𑒀क े 𑒀घिना𑒀क े 𑒀देखनाइ𑒀आवश्यक𑒀हैइ।  \n    𑒀विममान𑒀संववधान𑒀 -2015𑒀सािवां𑒀संववधान𑒀हैइ।2007𑒀क े 𑒀अंिररम𑒀\nसंववधान𑒀आ𑒀2006𑒀क े 𑒀शांवि𑒀समझौिा𑒀से𑒀वनदेछशि𑒀हैइ।  \n      𑒀   नयका𑒀 संववधान𑒀 लैंवगक𑒀 भेदभाव𑒀 पूणम𑒀 हैइ।इ𑒀 एकल𑒀 मवहला𑒀 क े 𑒀\nबच्चा𑒀क े 𑒀नागररकिा𑒀देबे𑒀से𑒀मना 𑒀करैय𑒀छैय।𑒀नागररकिा𑒀क े 𑒀लेल𑒀माय𑒀बाप𑒀\nक े 𑒀नेपाली𑒀नागररक𑒀होनाइ𑒀आवश्यक𑒀हैइ।𑒀ववदेशी𑒀मवहला𑒀से𑒀शादी𑒀करने𑒀\nवाले𑒀नेपाली𑒀नागररक𑒀क े 𑒀बच्चा𑒀क े 𑒀नेपाली𑒀नागररकिा𑒀ममलिै𑒀परंच𑒀ववदेशी𑒀\nमवहला𑒀मां𑒀को𑒀नागररकिा𑒀नै𑒀ममलिै।अइ𑒀आधार𑒀पर𑒀मधेशी𑒀समुदाय,जे𑒀\nसीमा𑒀 पार𑒀 भारिीय𑒀 मवहला𑒀 क े 𑒀 संग𑒀 ववआह𑒀 करै 𑒀 छैय,𑒀 असमानिा𑒀 से𑒀\n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 43 \nप्रभाववि𑒀 होइ𑒀 छैय।𑒀 मधेशी𑒀 लोग𑒀 उत्तर𑒀 भारि𑒀 क े 𑒀 लोग𑒀 से𑒀 जावि𑒀 आ𑒀\nसामाजजक𑒀रूप𑒀से𑒀जुड़ल𑒀हैइ।  \n            𑒀मधेशी𑒀राजनीविक𑒀दल𑒀राज्य𑒀में𑒀आनुपाविक𑒀प्रविवनमधत्व𑒀क े 𑒀\nमांग𑒀करैि𑒀रहे।𑒀परंच𑒀िराई𑒀क्षेत्र𑒀क े 75𑒀में20𑒀जजला𑒀में50𑒀प्रविशि𑒀आबादी𑒀\nरहै𑒀 हैइ।संसद𑒀 में165𑒀 में 100सीि𑒀 पहाड़ी𑒀 आ𑒀 पवमिीय𑒀 क्षेत्र𑒀 क े ।𑒀 जौं𑒀 वक𑒀\nक ु ल𑒀आबादी𑒀क े 50𑒀प्रविशि𑒀से𑒀भी𑒀कम𑒀हैइ।𑒀जौं𑒀वक𑒀िराई𑒀क े 𑒀आबादी𑒀\n50प्रविशि𑒀सं𑒀ज्यादा𑒀हैइ।आ𑒀िराई𑒀क्षेत्र𑒀क े 65𑒀सीि𑒀देल𑒀गेल𑒀हैय।  \n      𑒀 अइ𑒀 लेल𑒀 मधेशी𑒀 ववरोध𑒀 में𑒀 मधेश𑒀 आतदोलन𑒀 चलैलक।𑒀 मधेश𑒀\nआतदोलन𑒀मुख्य𑒀रूप𑒀से𑒀राजनीविक𑒀आंदोलन𑒀है इ। \nपवहला𑒀मधेश𑒀आतदोलन -𑒀2007 \nअंिररम𑒀संववधान𑒀क े 𑒀घोिणा𑒀क े 𑒀बाद𑒀शुरू𑒀भेल।𑒀संववधान𑒀में𑒀मधेशी𑒀आ𑒀\nहाछशया𑒀 क े 𑒀 समुदाय𑒀 आ𑒀 जाविय𑒀 समुदाय𑒀 क े 𑒀 समान𑒀 प्रविवनमधत्व𑒀 क े 𑒀\nअनदेखी𑒀 पर।जन𑒀 आतदोलन𑒀 राज्य𑒀 क े 𑒀 पुनगमठन𑒀 क े 𑒀 राष्ट्रीय𑒀 ववमशम𑒀 में𑒀\nजािीय𑒀 राष्ट्रवाद𑒀 क े 𑒀 प्रमुख𑒀 मुद्दा𑒀 बनल।पवहला𑒀 आंदोलन𑒀 संववधावनक𑒀\nपवहचान,𑒀प्रविवन मधत्व𑒀आ𑒀राजनीविक𑒀शस्थक्ि𑒀क े 𑒀क ु छ𑒀हद𑒀िक𑒀लावे𑒀में𑒀\nसफल𑒀भेल।इ𑒀आंदोलन𑒀राज्य𑒀क े 𑒀न्खलाफ𑒀जािीय𑒀समूह𑒀क े 𑒀छशकायि𑒀क े 𑒀\nपररणाम𑒀रहें।  \nदोसर𑒀मधेश𑒀आतदोलन -2008 \nदोसर𑒀 आंदोलन𑒀 संघवाद,𑒀 आनुपाविक𑒀 प्रविवनमधत्व𑒀 आ𑒀 जनसंख्या𑒀 क े 𑒀\nअनुसार𑒀चुनाव𑒀क्षेत्र𑒀क े 𑒀लेल𑒀भेल।𑒀जनसंख्या𑒀क े 𑒀आधार𑒀पर𑒀चुनाव𑒀क्षे त्र𑒀\nआ𑒀संघवाद𑒀मान𑒀लेल𑒀गेल।  \n िेसर  𑒀मधेश𑒀आतदोलन -2015 \nसामाजजक𑒀पररविमन𑒀क े 𑒀आंदोलन𑒀बाद𑒀भी𑒀मधेशी𑒀क े 𑒀संग𑒀गलि𑒀व्वहार𑒀\nआ𑒀समान𑒀अमधकार𑒀सं𑒀बंछचि𑒀राखल𑒀गेलैय।   44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n    𑒀 संघीय𑒀 प्रांि𑒀 क े 𑒀 अनुछचि𑒀 गठन𑒀 आ𑒀 िराई𑒀 क े 𑒀 क े वल𑒀 आठ𑒀 जजला𑒀 क े 𑒀\nएकिा𑒀प्राति𑒀बनायल𑒀गेल।𑒀जौं𑒀वक𑒀चौदह𑒀जजला𑒀पहाड़ी𑒀क्षेत्र 𑒀से𑒀रहे।  \n 𑒀भागेदारी𑒀आ  𑒀आनुपाविक𑒀प्रविवनमधत्व - \nराज्य𑒀क े 𑒀अंगों𑒀आ𑒀सावमजवनक𑒀रोजगार𑒀में45प्रविशि𑒀सत्तरह𑒀समूहों𑒀क े 𑒀\nछलए𑒀 आरणक्षि𑒀 हैइ।𑒀 सामाजजक𑒀 रूप𑒀 से𑒀 वपछडल𑒀 मवहला,𑒀 दछलि,𑒀\nआटदवासी,𑒀जनजावि,खास𑒀आयम,िारू,𑒀अल्पसंख्यक𑒀समूह,𑒀ववकलांग,𑒀\nहाछशया𑒀 समूह,𑒀 मुस्थस्लम,𑒀 वपछड़ा𑒀 वगम,,𑒀 सलिग𑒀 आ𑒀 धममवनरपेक्ष𑒀 रुप𑒀 से𑒀\nअल्पसंख्यक𑒀समूह,𑒀युवा,𑒀वकसान,𑒀मजदूर,उत्पीडीि𑒀आ𑒀वपछड़ा𑒀क्षेत्र𑒀क े 𑒀\nनागररक।इ𑒀सामातय𑒀ववभाजन𑒀रहै।𑒀युवा𑒀आ𑒀ऐविहाछसक𑒀रूप𑒀से𑒀हाछशए𑒀\nपर𑒀रहेवाला𑒀मधेशी𑒀या𑒀खास𑒀आयम,𑒀पहाड़ी𑒀उच्च𑒀जावि𑒀समुदाय𑒀से𑒀पवहले𑒀\nसे𑒀ही𑒀राजनीवि𑒀में𑒀प्रमुख𑒀हैइ,आ𑒀एक𑒀ही𑒀श्रेणी 𑒀में𑒀आवैि𑒀रहे।  \n  𑒀मधेशी𑒀आंदोलन𑒀बाइस𑒀जजला𑒀क े 𑒀मधेश𑒀प्रदेश𑒀क े 𑒀लेल𑒀रहे।𑒀परंच  𑒀आठ𑒀\nजजला𑒀क े 𑒀संसद𑒀दो𑒀विहाई𑒀मि𑒀से𑒀मधेश𑒀प्रदेश𑒀ििा𑒀राजधानी𑒀जनकपुर𑒀\nधाम𑒀घोविि𑒀क ै 𑒀देल𑒀क े ,जे𑒀नंपवहले𑒀प्रांि𑒀नंबर -०२𑒀रहै।  \n      𑒀आवब𑒀वववाद𑒀इ𑒀हैइ𑒀वक𑒀जौ𑒀बाइस𑒀जजला𑒀क े 𑒀मधेश𑒀प्रदेश𑒀रवहिै  𑒀जे𑒀\nचूरे𑒀 पवमि𑒀श्रृंखला𑒀से𑒀लेक े 𑒀दस्थच्छन𑒀सीमा𑒀भारि𑒀पुरब𑒀से𑒀पस्थच्छम𑒀िक𑒀हैंय𑒀\nि𑒀कोनो𑒀वववाद𑒀नै𑒀रहिै।𑒀परंच𑒀विममान𑒀जे𑒀आठ𑒀जजला𑒀हैइ,𑒀ववशुि𑒀रूप𑒀\nसे𑒀पौराणणक𑒀ममछिला𑒀क्षेत्र𑒀हैइ।िै𑒀मधेश𑒀प्रदेश𑒀क े 𑒀नाउ𑒀ममछिला𑒀प्रदेश𑒀रहे𑒀\nक े 𑒀चाही।𑒀जनकपुर𑒀धाम𑒀ि𑒀राजधानी𑒀घोविि𑒀भे𑒀चूकल𑒀हैयै।𑒀ममछिला𑒀क े 𑒀\nसंस्क ृ वि𑒀पर𑒀इ𑒀क ु ठाराघाि𑒀हैइ।𑒀परंच𑒀अइ𑒀मामला𑒀पर𑒀मधेशी𑒀दू𑒀फांक𑒀हैइ।𑒀\nममछिला𑒀 में𑒀 मैछिली𑒀 भािा𑒀 क े 𑒀 आंदोलन𑒀 पर𑒀 दू𑒀 फांक𑒀 क े 𑒀 बड़ा𑒀 घड़ा𑒀 गैर𑒀\nब्राह्मण𑒀 कायि𑒀 ममछिला𑒀 प्रदेश𑒀 क े 𑒀 नाउ𑒀 पर𑒀 एक्का𑒀 नै𑒀 हैय।इ𑒀 वगम𑒀\nसांस्क ृ विक𑒀आ𑒀मैछिली𑒀भािा𑒀क े 𑒀नाम𑒀पर𑒀दूिकारल𑒀आ𑒀उपेणक्षि𑒀क ै ल𑒀गेल𑒀\nहैइ।अइ𑒀व गम𑒀क े 𑒀भािा𑒀मैछिली𑒀क े 𑒀रार𑒀(बस्थिका)आ𑒀ठ े ठ𑒀मानल𑒀जाइ𑒀छैय।𑒀\nमैछिली𑒀अकादमी𑒀अइ𑒀वगम𑒀क े 𑒀सावहत्य𑒀क े 𑒀मातयिा𑒀नै𑒀देइ𑒀छैय𑒀।𑒀क ु छ𑒀लोग𑒀\nमगही𑒀क े 𑒀समिमन𑒀में𑒀छैय।  𑒀इ𑒀वगम𑒀ममछिला𑒀नाउ𑒀क े 𑒀ब्राह्मणवादी𑒀मानै𑒀छैय।𑒀\nिैं𑒀 ममछिला𑒀 नाउ𑒀 क े 𑒀 ववरोध𑒀 करैि𑒀 छछि।𑒀 िैं𑒀 प्रदेश𑒀 क े 𑒀 नाम𑒀 मधेश𑒀 प्रदेश𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 45 \nघोवि ि𑒀 भेल।𑒀 परंच𑒀 ममछिला𑒀 क े 𑒀 समिमक𑒀 ममछिला𑒀 आ𑒀 संस्क ृ वि𑒀 क े 𑒀 लेल𑒀\nउद्यम𑒀हैइ।  \n   𑒀वनष्किम𑒀रूप𑒀में𑒀मधेश𑒀प्रदेश𑒀जािीय𑒀राष्ट्रवादवाद𑒀क े 𑒀पररणाम𑒀हैइ।  \n \n-आचायम𑒀 रामानंद𑒀 मंडल𑒀 सामाजजक𑒀 सचििक𑒀 सीिामढ़ी, सेर्ाननर्ृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -र्न्द्र देर्ी , नपता-स्र्०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रममला \nदेर्ी , जन्म नतछि -०१ जनर्री १९६० योग्यता - एम -एससी (रसायन \nशास्त्र), एम ए (नहन्दी)। रूछर् - सानहन्त्त्यक, मैछिली-नहन्दी कनर्ता -\nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकाछशत पोिी - मैछिली कनर्ता संग्रह भासा \nक े  न बांटियो। २०२२ प्रकाछशत रर्ना - सझिया कनर्ता संग्रह पोिी - \nजनक नंटदनी जा नकी आ शौयव गान। २०२२ पनत्रका -ममछिला \nसमाज , घर -बाहर आ अपूर्ाव (मैसाम)। अखबार -दैननक मैछिल \nपुनजावगरण प्रकाश। सामाझजक -सामाझजक सर्िंतन , दामयत्र्- पूर्व झजला \nप्रनतननमध, प्रािममक छशिक संघ, डुमरा , सीताम़िी। स्थायी पत्ता- ग्राम-\nनपपरा नर्शनपुर िाना -पररहार झजला -सी तामिी। र्तवमान पता -नपपरा \nसदन ,मुरछलयार्क र्ाडव -04 सीताम़िी पोस्ि -र्कमनहला झजला -\nसीतामिी राज्य -नबहार नपन -843302 \n  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.आशीष अनथचन्द्हार-पाठक हिर  पोिी तकए पढ़थि? \n \nआशीष अनथचन्द्हार \nपाठक हमर पोथी वकए पढ़थथ?  \nएनह शीर्वकक ेँ  एनाहुतो लीखख सक ै त िी जे \"पाठक हमर पोिी नकए \nनकनताह\"। एनह तरहक नर्र्यपर नर्र्ाद होइत रहत मुदा हमरा लाभ \nबुिाइए जे हम पाठक लग अपन  self-appraisal प्रस्तुत कऽ रहल \nिी। बहुत लोक एकरा नैनतक रूपे खराप मानताह ताँइ मैछिलीमे एहन \nनर्र्यपर नै लीखल गेल (मौखखक ताँ सभ लेखक कररते िछि) मुदा हम \nननह मानैत िी। कहबाक लेल ताँ ई   self-appraisal प्राइभेि नौकरी \nलेल िै जानहमे कमवर्ारी अपन गुणक नर्र्रण दैत िै आ ओकर ब ास \nओकरा देखख कऽ ममलान करै िै जे छलखल र्ीज र्ास्तर्मे सही िै नक \nनै आ तकर बाद ओनह कमवर्ारीक र्ेतन र्ृझद्ध र्ा प्रमोशन होइत िै। \nहमरा लगैए जे ई सानहत्यो लेल नीक काज करत। एनह नर्र्य अंतगवत \nलेखक अपन पोिीक ओहन नकि ु  नर्शेर्ता अर्श्य लीखछि जकरा \nबादमे समीिक -आलोर्क देखख कऽ तय कऽ सकछि जे दे ल गेल \nनर्शेर्ता क े र ननर्ावह पोिीमे भेल िैक र्ा नक नै। आ एनह रममे हम \nअपन पोिी \"अनछर्न्हार आखर\" जे नक  2011 मे श्रुनत \n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 47 \nप्रकाशन, टदल्लीसाँ प्रकाछशत भेल िल तकर नर्र्रण प्रस्तुत क े ने रही जे \nनक नर्देहक  1 अगस्त 2021 क े र अंकमे प्रकाछशत भेल िल। आब अही \nरममे हमरा एर्ं गजेन्द्र  ठाक ु रजी द्वारा संपाटदत पोिी \"मैछिलीक \nप्रनतननमध गजल  1905 साँ  2022 धरर\" पाठक लग प्रस्तुत कऽ रहल \nिी। आबी नकि ु  एहन बातपर जानहसाँ ई पाठकक ेँ  ई सहूछलयत हेतनन जे \nउपरमे छलखल पोिी नकए प़िबाक र्ाही र्ा नक नकए नकनबाक र्ाही --\n- \n1) आन जे कारण हो मुदा एनह पोिीक ेँ  एकमात्र कारणसाँ प़िल-कीनल \nजा सक ै ए आ ओ कारण अछि जे एनहमे लगभग हरेक पुरान गजलकारक \nगजल संग्रहीत अछि। एनहसाँ पनहने गजलक नामपर जे कोनो संकलन \nआएल तानहमे मैछिलीक प्रार्ीन गजलक ेँ  नै राखल गेल। कोन कारणसाँ \nनै राखल गेल से स्प्ष्ि िै। प्रार्ीन गजल सभ पूणवतः व्याकरणक पालन \nकरैए मुदा  आन संपादक सभ एनह प्रार्ीन गजलक ेँ  ई सोछर् कात रखने \nहेता जे कहीं जनताक सामनेमे हमर सभहक कछित गजलक पोल ने \nखुझज जाए।  \nहम ई दार्ा नै करैत िी जे एनह पोिीमे  100 प्रनतशत प्रार्ीन गजल \nसंकछलत भेल हएत मुदा हमरा एतेक भोरस अछि जे एनहमे  98-\n99 प्रनतशत प्रार्ीन गजल पाठकक ेँ  भे टि जेतनन।  \n2) प्रार्ीन गजलमे व्याकरणक पालन क े ना भेल िै से जनबाक लेल एनह \nपोिीक ेँ  प़िल-कीनल जेबाक र्ाही।  \n3) ई पोिी एकमात्र संकलन अछि जे मैछिली गजलक ेँ  संपूणवता संग \nप्रकाछशत करैत अछि। पाठक एक ै  बेरमे मैछिली गजलक आटद , मध्य ओ \nर्तवमान जानन सक ै  िछि।  \n4) सानहत्यमे खास कऽ गजलमे प्रेमपरक नर्र्य अननर्ायव रूपसाँ अबैत \nिै मुदा अमधकांशतः प्रेमपरक रर्ना एक सीमाक बाद बाधक भऽ जाइत \nिै। मुदा प्रस्तुत पोिीमे प्रेमक प्रयोग एना भेल िै जे बाप -बेिी र्ा नक \nभाए -बहीनन एक ै  संगे एनह पोिीक रर्ना सभक ेँ  पट़ि सक ै त िछि।   48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n5) जे पाठक मैछिली गजलक नर्कास बूिए र्ाहै िछि नतनका ई पोिी \nअर्श्य प़िबाक र्ाही। ई पोिी अही नर्धा क े र अछि। \nएनह पााँर् िाक अनतररतत आरो बात सभ अछि जानह लेल पाठकक ेँ  ई \nपोिी प़िबाक र्ाही मुदा एनह ठाम ओ बात सभहक खोज करबाक लेल \nहम पाठक एर्ं आलोर्क दूनूक ेँ  आग्रह करबनन।  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 49 \n२.७.क ु िार िनोज  कश्यप- गनगुआरर \n \nक ु िार िनोज कश्यप \n१ िा लघुकिा \nगनगुआरर  \nकोन धराननये एक -एक िा पाई जोऩिया  ओ दू  रूमक   फ्लैि बुक करा \nपाओल  रहै  से  𑒀वैह𑒀जनै𑒀छै 1 बैंक क े  नकश्त र्ुकबै मे खान -पान , रहन -\nसहन सभक स्तर न्यूनतम भ s  गेल रहै। मोनेमोन नहसाब लगाबय जे \nफ्लैि भेि गेला पर मकान नकराया बााँछर् जेतै त s आर्ििंक ण्स्थनतयो सुधरर \nजेतै।  मुदा𑒀अपन𑒀सोचल𑒀क े करा𑒀भेलैयै𑒀?  फ्लैि कब्ज़ा मे देरी जखन  𑒀सभ𑒀\nक े 𑒀 असह्य𑒀 बुझे𑒀 लै𑒀 िखन  टदन रानत एक क s कs यूननयन बन लै आ \nशुरू  भेलै धरना -प्रदशवन क े  दौ़ि।  एम्हर नबल्ड र टदस स s नोटिस \nभेिलै  दू लाख रूपया आओर जमा करबै लै ; कारण  ननधावररत सुपर \nनबल्ि-इन -एररया अंनतम ननमावण मे बट़ि  गेल𑒀 छलै ।  नबल्डर संग  एकरा \nसभक प्रनतननमध क े  क ै क दौ़िक बैसार  भेलै।   एक टदन मीटििंग सs बाहर \nआनब प्रनतननमध सभ क े  सम्बोमधत करैत कहलक ै  - 'एररया क े  संग -संग  \nननमावण -सामग्री क े  लागत ब़िने ई ब़िल राछश युस्थक्िसंगि𑒀छै𑒀आ  हमरा \nसभ क े  देब वह  प़ित। नबल्डर अपना घर स s डााँ़ि तs नहहिं सहतै ? हमरा \nसभ लै खुशखबरी अछि जे आहााँक प्रनतननमध सभ क े  सतत जोर देला \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ कतेक घमिवन क े  बाद नबल्डर दस प्रनतशत राछश कम करबा लै तैयार \nभ s गेल अछि। जैह हाि सैह साि!   आब हमरा सभ बाकी रकम जतेक \nजल्दी जमा करबा देबै ततेक जल्दी फ्लैि क े  कब्ज़ा भेि जैत। ' \nलोकक मुाँह खु ज ल क े  खु ज ले रही गेल  रहै .. मुस्कान िलै त s मात्र \nप्रनतननमध सभ क े  र्ेहरा पर!  \n  \n-क ु िार िनोज कश्यप, सम्प्रतत :𑒀 भारि𑒀 सरकार𑒀 क े 𑒀 उप -\nसछचव,  संपक व : सी -11,𑒀 िावर -4,𑒀 िाइप -5,𑒀 वकदवई𑒀 नगर𑒀 पूवम𑒀 (टदल्ली𑒀\nहाि𑒀 क े 𑒀 सामने),𑒀 नई𑒀 टदल्ली -110023𑒀 मो.𑒀 9810811850𑒀 /𑒀\n8178216239𑒀ई-मेल𑒀:𑒀 writetokmanoj@gmail.com  \nअपन𑒀मंिव्𑒀 editorial.ऽtaff.videha@gmail.com𑒀पर𑒀पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 51 \n२.८.तनिवला कणव- अग्नन थशखा (खेप-१४) \n \nवनममला𑒀कणम𑒀(१९६० -𑒀),𑒀छशक्षा𑒀-𑒀एम्𑒀ए,𑒀नैहर𑒀 -𑒀खराजपुर,दरभङ्गा,𑒀सासुर𑒀\n-𑒀 गोटढ़यारी𑒀 (बलहा),𑒀 वत्तममान𑒀 वनवास𑒀 -𑒀 राँची,झारखण्ड,𑒀 झारखंड𑒀\nसरकार𑒀 मवहला𑒀 एवं𑒀 बाल𑒀 ववकास𑒀 सामाजजक𑒀 सुरक्षा𑒀 ववभाग𑒀 मे𑒀 बाल𑒀\nववकास𑒀 पररयोजना𑒀 पदामधकारी𑒀 पद𑒀 सँऽ𑒀 सेवावनवृणत्त𑒀 उपराति𑒀 स्विंत्र𑒀\nलेखन।  \nमूल𑒀 वहतदी -𑒀स्वगीय𑒀जजिेतर𑒀क ु मार𑒀कणम,𑒀मैछिली𑒀अनुवाद -𑒀वनममला𑒀कणम  \n  \nअन्ग्न𑒀छशखा𑒀(भाग𑒀-𑒀१४) \n \nपूर्व किा: \nदेवर्िि𑒀नारद𑒀सं s𑒀सम्राि𑒀पुरूरवाक𑒀यशोगािा𑒀सुवन𑒀क s𑒀देव𑒀लोक𑒀मे𑒀सभ𑒀\nवकयो𑒀 चमत्क ृ ि𑒀 भेल𑒀 छछि𑒀 l𑒀 इतर𑒀 अपन𑒀 समस्याक𑒀 समाधान𑒀 पावब𑒀\nप्रसन्नछचत्त𑒀छछि𑒀।𑒀अप्सरा𑒀उवमशी𑒀सम्रा ि𑒀पुरूरवाक𑒀यशोगािा𑒀सुवन𑒀हुनका𑒀\nअपन𑒀टदल𑒀समर्पिि𑒀क s𑒀देलछि𑒀।  \nआब आगू: \nपुरंदर𑒀क े 𑒀वनमंत्रण𑒀पर𑒀आई𑒀पुरूरवा𑒀सदेह𑒀स्वगम𑒀मे𑒀समुपस्थिि𑒀भेल𑒀छछि𑒀\nl𑒀इतरक𑒀प्रसन्निाक𑒀ओर𑒀अति𑒀नवह𑒀अछछ𑒀 l𑒀स्वगम𑒀लोक𑒀आई𑒀आनंद𑒀सरोवर𑒀\nमे𑒀सराबोर𑒀भेल𑒀अछछ𑒀 l𑒀इतरक𑒀प्रासाद𑒀पुरुरवा𑒀क े 𑒀पावब𑒀प्रफ ु स्थल्लि𑒀अछछ𑒀 l𑒀\nपुरंदर𑒀 भूपवि𑒀 क े 𑒀 भांवि -भांवि𑒀 क े 𑒀 व्ंजन𑒀 सं s𑒀 स्वागि𑒀 सत्कार𑒀 क े लवन𑒀 l𑒀\nहुनक𑒀गुणगान𑒀गंधवम𑒀गण𑒀सुर𑒀लय𑒀बि𑒀क s𑒀सुनाओल𑒀 l𑒀स्वगमक𑒀अप्सरा𑒀\nमेनका𑒀अपना𑒀हािें𑒀सोमरस𑒀स्वणम𑒀पात्र𑒀मे𑒀भरर -भरर𑒀क s𑒀राजा𑒀क े 𑒀पान𑒀\nकरवा𑒀हेिु𑒀साग्रह𑒀प्रस्िुि𑒀कएल𑒀 l𑒀पुरूरवा𑒀इतर𑒀क े 𑒀द्वारा𑒀कए ल𑒀अपन𑒀एवह𑒀\n 52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस्वागि𑒀सत्कार𑒀सं s𑒀अत्यति𑒀प्रसन्न𑒀भेलाह𑒀 l𑒀मणण𑒀रछचि𑒀ससिहासन𑒀पर𑒀एक𑒀\nदूसर𑒀क े 𑒀समक्ष𑒀पुरूरवा𑒀आ𑒀पुरंदर𑒀बैसल𑒀छलाह𑒀 l𑒀पुरूरवाक𑒀सुंदरिा𑒀इतर𑒀\nक े 𑒀समक्ष𑒀वद्वगुणणि𑒀भेल𑒀छलवन𑒀 l𑒀आई𑒀इतरक𑒀आभा𑒀भूमंडलेश्वर𑒀क े 𑒀समक्ष𑒀\nक्षीण𑒀परर𑒀गेलवन𑒀l \nअपन𑒀हृदय𑒀क े 𑒀वश𑒀मे𑒀नवह𑒀पावब𑒀उवम शी𑒀हुनक𑒀स्वागि𑒀मे𑒀उपस्थिि𑒀नवह𑒀\nभेछलह𑒀 l𑒀ओ𑒀शव𑒀क े 𑒀भांवि𑒀अपन𑒀स्वणम -पयंक𑒀पर𑒀वनज𑒀प्रासाद𑒀मे𑒀बैसल𑒀\nछलीह𑒀 l𑒀हुनक𑒀सखी𑒀छचत्रलेखा𑒀हुनक𑒀समक्ष𑒀बैसल𑒀छलीह𑒀 l𑒀ओ𑒀भरर𑒀मोन𑒀\nराजाक𑒀सौंदयम𑒀क े 𑒀यशोगाण𑒀उवमशी𑒀क े 𑒀समक्ष𑒀क s𑒀रहल𑒀छलीह𑒀 l𑒀उवमशी𑒀\nअतिरमन𑒀मे𑒀मुग्ध𑒀भ s𑒀रहल𑒀छलीह𑒀राजाक𑒀यशोगान𑒀 सं s𑒀l𑒀ओ𑒀पुरूरवा𑒀\nक े 𑒀वविय𑒀मे𑒀छचत्रलेखा𑒀सं s𑒀एक-एक𑒀बाि𑒀ववश्लेिण𑒀करइि𑒀पूछछ𑒀रहल𑒀\nछलीह𑒀 l𑒀छचत्रलेखा𑒀पूछलछि𑒀हुनका𑒀सं s𑒀-𑒀\"िों𑒀वकएक𑒀नवह𑒀हुनक𑒀पररचयाम𑒀\nमे𑒀जाइि𑒀छह\"?  \n\"ह𑒀_𑒀ह_𑒀हमर𑒀हालि𑒀ठीक𑒀नवह𑒀अछछ\"|  \n\"𑒀मुदा𑒀हम𑒀ि s𑒀देन्ख𑒀रहल𑒀छछयह𑒀जे𑒀िों𑒀 बहुि𑒀नीक𑒀स s𑒀 छह।𑒀िों𑒀पूणम𑒀\nस्वि𑒀छह।𑒀फ े र 𑒀एहन𑒀बेरुखी𑒀वकएक𑒀क े ने𑒀छह\"?  \n\"काल्ल्हये𑒀 सs𑒀 हमर𑒀 मोन𑒀 स्वि𑒀 नवह𑒀 अछछ,िावह𑒀 सं s𑒀 हम𑒀 ओिह𑒀 नवह𑒀\nगेलहुँ।𑒀यटद𑒀हम𑒀ओिह𑒀गेल𑒀रवहिहूँ𑒀आ𑒀अस्वििाक𑒀कारण𑒀चेिना𑒀शूतय𑒀\nभs𑒀जइिहूँ𑒀िखन𑒀हमर𑒀किेक𑒀उपहास𑒀होइि!सखी!िों𑒀कवनक𑒀ई𑒀बाि𑒀\nसोच s𑒀।𑒀िोरा𑒀ई𑒀बाि𑒀वकएक𑒀नवह𑒀बुझाइि𑒀छह\"?  \n\"𑒀अहुना𑒀किहु𑒀होइि𑒀छै क𑒀सखी𑒀!𑒀हमहूं𑒀सभ𑒀किेक𑒀अप्सरा𑒀सभ𑒀ने𑒀गेल𑒀\nरवहयैक,ओवह𑒀मे𑒀की𑒀सब𑒀क े ओ𑒀स्वि𑒀छल𑒀?𑒀मुदा𑒀क े करो𑒀संग𑒀एहेन𑒀घिना𑒀\nकहाँ𑒀भेल!फ े र𑒀िों𑒀वकएक𑒀एना𑒀डेराइि𑒀छह\"?  \n\"िोहर𑒀सबहक𑒀बाि𑒀वकछ ु 𑒀आओर𑒀छैक,िों𑒀सभपूणम𑒀रूपेण𑒀स्वि𑒀छह𑒀 l𑒀\nहम𑒀वकछ ु 𑒀टदन𑒀सं s𑒀अस्वि𑒀छी,एवह𑒀कारण𑒀ई𑒀सभ𑒀कोनो𑒀बाि𑒀अिवा𑒀\nकाज𑒀मे 𑒀हमरा𑒀रूछच𑒀नवह𑒀रवह𑒀गेल𑒀अछछ\"|  \nछचत्रलेखा𑒀 क े 𑒀 उवमशीक𑒀 एहन𑒀 व्वहार𑒀 सं s𑒀 वकछ ु -वकछ ु 𑒀 आशंका𑒀 होमय𑒀\nलगलइन्तह,मुदा𑒀ओ𑒀उवमशी𑒀पर𑒀ई𑒀बाि𑒀प्रगि𑒀नवह𑒀क े लन्तह𑒀 l𑒀ओ𑒀मौन𑒀भ s𑒀\nगेलीह𑒀 l \n- 𑒀- 𑒀- \n \nइतर𑒀अपन𑒀व्िा𑒀किा𑒀आ𑒀दानव𑒀गणक𑒀दु:स्साहस𑒀क े र𑒀वणमन𑒀पुरूरवा𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 53 \nसं s𑒀 सांगोपाँग𑒀 क े लवन𑒀 l𑒀 भूपवि𑒀 हु नक𑒀 सभ𑒀 बाि𑒀 दत्तछचत्त𑒀 भ s𑒀 सुनवि𑒀\nरहलाह।𑒀 िदुपरांि𑒀 अपन𑒀 युि𑒀 व्विा𑒀 क े 𑒀 स्पि𑒀 करैि𑒀 इतर𑒀 अपन𑒀 मूल𑒀\nमंिव्𑒀प्रगि𑒀क े लवन𑒀 - \n\"भूपवि𑒀!𑒀हमर𑒀इच्छा𑒀अछछ𑒀आहाँ𑒀देव𑒀दानव𑒀क े 𑒀अवह𑒀युि𑒀मे𑒀देविाक𑒀\nसहायिा𑒀 करी𑒀 l𑒀 स्वगमक𑒀 प्रविष्ठा𑒀 बचेवाक𑒀 आब𑒀 मात्र𑒀 यैह𑒀 एक𑒀 मागम𑒀 शेि𑒀\nअछछ\"|  \n\"हम𑒀देविाक𑒀 सहायिा𑒀क s𑒀अपना𑒀क े 𑒀क ृ िक ृ त्य𑒀बुझब,𑒀देवेतर𑒀!𑒀मानव𑒀\nआ𑒀 देविाक𑒀 ममत्रिा𑒀 ि s𑒀 सटदखन𑒀 स s𑒀 रहल,हम𑒀 भला𑒀 ओकर𑒀 प्रविक ू ल𑒀\nकोना𑒀जा𑒀सक ै ि𑒀छी𑒀\"?  \n\"िखन𑒀अवह𑒀युि𑒀क े 𑒀लेल𑒀योजना𑒀बनाबै𑒀मे𑒀आहाँ𑒀हमर𑒀सहायिा𑒀करु।\"  \nइतरक𑒀अनुरोध𑒀पर𑒀पुरूरवा𑒀सहमवि𑒀देलछि।𑒀िदुपरांि𑒀देविा𑒀क े 𑒀दानव𑒀पर𑒀\nआिमणक𑒀भा वी𑒀योजना𑒀क े र𑒀संबंध𑒀मे𑒀दुनू𑒀गोिे𑒀बहुि𑒀काल𑒀िक𑒀मंत्रणा𑒀\nकरैि𑒀रहलछि𑒀 l𑒀किेको𑒀योजना𑒀बनल𑒀वबगड़ल।𑒀कोनो𑒀योजना𑒀मे𑒀कवनयों𑒀\nत्रुटि𑒀बुझना𑒀गेला𑒀पर𑒀ओवह𑒀योजना𑒀क े 𑒀छोवड़𑒀एक𑒀नव𑒀योजना𑒀पर𑒀ववचार𑒀\nहोमय𑒀 लागै𑒀 ।𑒀 अति𑒀 मे𑒀 एक𑒀 योजना𑒀 पर𑒀 दुनू𑒀 गोिे𑒀 क े 𑒀 पूणम𑒀 सहमवि𑒀 बवन𑒀\nगेलवन𑒀l𑒀पुरूरवा𑒀आ𑒀पुरंदर 𑒀दुनू𑒀गोिे𑒀ओवह𑒀योजना𑒀पर𑒀सभ𑒀दृमिकोण𑒀सं s𑒀\nववचार𑒀ववमशम𑒀क े लवन,पुनः𑒀ओकरा𑒀कायम𑒀रूप𑒀मे𑒀अनवा𑒀हेिु𑒀कटिबि𑒀भ s𑒀\nगेलाह𑒀 l𑒀इतर𑒀वनश्चय𑒀क े लछि𑒀जे𑒀ई𑒀युि𑒀काल्ल्हये𑒀सं s𑒀प्रारम्भ𑒀भs𑒀गेनाई𑒀\nउछचि𑒀होयि𑒀 l𑒀पुरूरवा𑒀क े 𑒀एवह𑒀मे𑒀कोई𑒀आपणत्त𑒀नवह𑒀भेलैन्तह𑒀 l \nित्पश्चाि𑒀इतर𑒀अपन𑒀सभाकक्ष𑒀मे𑒀चछल𑒀गेलाह।𑒀पुरूरवा𑒀क े 𑒀ओिवह𑒀ववश्राम𑒀\nक े 𑒀व्विा𑒀क s𑒀देल𑒀गेल𑒀।𑒀पुरूरवा𑒀ववश्राम𑒀करवा𑒀हेिु𑒀अविछि𑒀शाला𑒀मे𑒀\nस्थिि𑒀अपन𑒀शयन𑒀कक्ष𑒀मे𑒀प्रिान𑒀क े लछि।  \n \n- 𑒀- 𑒀- \n \nपािाल𑒀लोक𑒀मे𑒀दानव𑒀राज𑒀क े छश𑒀अत्यति𑒀ि ु ि𑒀अविा𑒀मे𑒀दृमिगि𑒀होईि𑒀\nछल𑒀 l𑒀 ओ𑒀 अपन𑒀 भवन𑒀 मे𑒀 उटिनिा𑒀 सं s𑒀 एमह र𑒀 स s𑒀 ओमहर𑒀 िहछल𑒀 रहल𑒀\nछल।𑒀 कखनो𑒀 क s𑒀 अपने𑒀 बाम𑒀 हाि𑒀 पर𑒀 दावहन𑒀 हािक𑒀 मुमि -प्रहार𑒀 कs𑒀\nरहल𑒀छल𑒀 l𑒀ओकरा𑒀देन्ख𑒀क s𑒀बुझाइि𑒀छल𑒀ओ𑒀िामसे𑒀माहुर𑒀भेल𑒀अछछ।𑒀\nओ𑒀िमिमाईि𑒀अपन𑒀दूि𑒀मय𑒀सं s𑒀पुछलक𑒀 - \n\"िों𑒀ई𑒀सूचना𑒀एिेक𑒀ववलंब𑒀स s𑒀हमरा𑒀वकएक𑒀देलह\"?   54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"दानवपवि𑒀हम𑒀अपन𑒀क्षमिा𑒀भरर𑒀भरपूर𑒀प्रयत्न𑒀कएल,मुदा 𑒀पृथ्वीक𑒀मागम𑒀\nसं s𑒀पािाल𑒀लोकक𑒀मागम𑒀अवरुि𑒀अछछ𑒀 l𑒀एवह𑒀कारण𑒀हमरा𑒀बहुि𑒀लंबा𑒀\nमागम𑒀िय𑒀कर s𑒀परल𑒀एिह𑒀अयवा𑒀हेिु𑒀\"|  \n\"हूँ ssss  𑒀ि s𑒀 एकर𑒀 अिम𑒀 ई𑒀 भेल𑒀 जे𑒀 सम्पूणम𑒀 पृथ्वी𑒀 पर𑒀 एकछत्र𑒀 शासन𑒀\nपुरूरवाक𑒀भ s𑒀गेल𑒀अछछ!𑒀दानव𑒀क े 𑒀लेल𑒀पृथ्वीक𑒀मागम𑒀पयमति𑒀अवरुि𑒀\nभs𑒀गेल\"? \n\"जी𑒀दानवपवि   𑒀बाि𑒀यैह𑒀छिक𑒀\"!  \n\"हम𑒀दुनू𑒀गोिे𑒀क े 𑒀देख𑒀लेब𑒀|𑒀अवह𑒀बेर𑒀एहन𑒀ने𑒀युि𑒀होयि𑒀वक𑒀पुरूरवा𑒀\nआ𑒀 इतर𑒀 दुनू𑒀 क े 𑒀 पावन𑒀 वपया𑒀 देब।𑒀 दुनू𑒀 गोिे𑒀 हमर𑒀 पयंक𑒀 स s𑒀 बतहायल𑒀\nकलपि,𑒀 भोजन𑒀 वास्िे,एक𑒀 घोंि𑒀 पावन𑒀 क े 𑒀 लेल𑒀 वगड़ -वगड़ायि𑒀 मुदा𑒀 हम𑒀\nओकरा𑒀एक𑒀घोंि𑒀पावनयों𑒀क े 𑒀लेल𑒀िरसा𑒀देब𑒀 l𑒀वत्रलोक𑒀देखि𑒀 हमर𑒀िोध𑒀\nक े 𑒀\"| \n\"लेवकन𑒀असुरामधपवि𑒀!𑒀हम𑒀सभ𑒀ि s𑒀पवहलवह𑒀पुरूरवा𑒀स s𑒀हारर𑒀चुकल𑒀\nछी\"!  \n\"िों𑒀चुप𑒀रह,वबना𑒀बुझने𑒀सुझने𑒀वकछ ु 𑒀बाजह𑒀नवह𑒀 l𑒀एक𑒀बेर𑒀हारर𑒀गेलहुँ𑒀\nिेकर𑒀की𑒀मिलब𑒀?𑒀हम𑒀पुनः𑒀युि𑒀करब𑒀आ𑒀ओकर𑒀एहन𑒀दुगमवि𑒀करब𑒀वक𑒀\nवत्रलोक𑒀मे𑒀किहु𑒀शरण𑒀नवह𑒀भेिि𑒀ओकरा।𑒀हम𑒀पुरूरवा𑒀आ𑒀इतर𑒀दु नू𑒀क े 𑒀\nअपन𑒀भृत्य𑒀बना𑒀लेब𑒀l𑒀बुझलहक\"!  \nदानव𑒀दूि𑒀मौन𑒀रहल𑒀 l𑒀िोधाववि𑒀भ s𑒀असुरामधपवि𑒀अपन𑒀पैर𑒀धरिी𑒀पर𑒀\nपिक ै ि𑒀रहल𑒀आ𑒀हुंकार𑒀भरैि𑒀रहल𑒀 l𑒀फ े र𑒀अपन𑒀शूरवीर𑒀दानव𑒀सेनानायक𑒀\nक े 𑒀सभाकक्ष𑒀मे𑒀अबई𑒀क े 𑒀सूचना𑒀पठाओल𑒀मंत्रणा𑒀हेिु𑒀 l \nवकछ ु 𑒀देरी𑒀क े 𑒀बाद𑒀क े छश𑒀अपन𑒀वीर𑒀योिा𑒀सेनानायक𑒀क े र𑒀सं ग𑒀जीि𑒀क े 𑒀\nसंबंध𑒀मे𑒀मंत्रणा𑒀करैि𑒀युि𑒀स s𑒀संबंमधि𑒀अनेक𑒀प्रकारक𑒀वनदेश𑒀देलक।𑒀\nओकर𑒀वनदेशक𑒀मूल𑒀मंत्र𑒀छल𑒀 -𑒀'अपन𑒀समस्ि𑒀युि𑒀कौशल𑒀संग𑒀राक्षसी𑒀\nमायाक𑒀प्रदशमन𑒀करवाक𑒀उछचि𑒀अवसर𑒀यैह𑒀छिक।𑒀अपन𑒀पूणम𑒀शस्थक्ि𑒀स s𑒀\nसभ𑒀दानव𑒀गण𑒀संगटठि𑒀भ s𑒀पुरूरवा𑒀आ𑒀इतर𑒀दुनू𑒀स s𑒀युि𑒀करवा𑒀हेिु 𑒀\nकटिबि𑒀भ s𑒀जाई𑒀 l𑒀सभ𑒀दानव𑒀ई𑒀दृढ़𑒀वनश्चय𑒀कs𑒀ली𑒀जे𑒀एवह𑒀युि𑒀मे𑒀स्वगम𑒀\nएवं𑒀धरिी𑒀दुनू𑒀पर𑒀अमधकार𑒀प्राप्ि𑒀करवाक𑒀अछछ𑒀 l𑒀इंर𑒀आ𑒀पुरूरवा𑒀दुनू𑒀क े 𑒀\nयेन𑒀क े न𑒀प्रकारेण𑒀पराजजि𑒀क s𑒀ओवह𑒀दुनू𑒀क े 𑒀दानवगणक𑒀भृत्य𑒀बनय𑒀वाक𑒀\nअछछ।\"  \nएकर𑒀उपरांि𑒀अपन𑒀सब𑒀सेनानायक े 𑒀युिक𑒀िैयारी𑒀करवा𑒀हेिु 𑒀आदेश𑒀दs𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 55 \nदानव𑒀राज𑒀क े छश𑒀ववदा𑒀क े लक𑒀आ𑒀स्वयं𑒀अपन𑒀राजप्रासाद𑒀मे𑒀जयवा𑒀हेिु𑒀\nप्रिान𑒀क े लक।  \n \nिमशः  \n \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.जगदीश प्रसाद  िण्डल- िोड़पर (धारार्ातहक  उपन्द्यास दसि  \nपड़ार्) \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nमोड़पर (धारार्ातहक उपन्द्यास)  \nदसि पड़ार् \nअखन𑒀 धरर𑒀 जे𑒀 सामातय𑒀 जजनगीक𑒀 आयुक𑒀 अँिकार𑒀 रहल𑒀 अछछ,𑒀 माने𑒀\nशिायुक𑒀 आधारपर,𑒀 िइ𑒀 वहसाबे𑒀 कामेसर𑒀 आधापर𑒀 पहुँच𑒀 चुकल𑒀 छैि।𑒀\nमाने𑒀अिामयुपर𑒀पहुँच𑒀चुकल𑒀छैि।𑒀ववद्यालयमे𑒀पवहने𑒀जेना𑒀होइ𑒀छल𑒀जे𑒀\nसालमे𑒀वगम𑒀बदलै𑒀छल𑒀आ𑒀बीचमे,𑒀छह𑒀मासपर𑒀एकिा𑒀छमाही𑒀परीक्षा𑒀सेहो𑒀\nहोइ𑒀छल,𑒀जे𑒀अखन𑒀िीन𑒀मास,𑒀 छह𑒀मास,𑒀नअ𑒀मास𑒀आ𑒀बारह𑒀मासक𑒀\nभऽ𑒀 गेल𑒀 अछछ।𑒀 िवहना𑒀 आइ𑒀 जीवनक𑒀 आधा𑒀 उमेर𑒀 बीिला𑒀 पछाइि𑒀\nकामेसर𑒀अपन𑒀जीवनक𑒀परीक्षा𑒀मने -मन𑒀लऽ𑒀रहला𑒀अछछ।𑒀लेबो𑒀क े ना𑒀ने𑒀\nकरिा,𑒀धमामन्ध𑒀िँ𑒀छैि𑒀नवह,𑒀बेवहारान्ध𑒀रूपमे𑒀एकिा𑒀श्रममकक𑒀जीवन𑒀िँ𑒀\nछैतहे।  \nपररवारमे𑒀कामेसर𑒀देख𑒀रहला𑒀अछछ𑒀जे𑒀छह𑒀सतिानमे𑒀सभसँ𑒀छो ि𑒀बेिा𑒀आ𑒀\nपाँच𑒀बेिी𑒀जेठ𑒀अछछ।𑒀जइमे𑒀जेठ𑒀िीनू𑒀बेिीक𑒀वबआह,𑒀िीनू𑒀कीनल𑒀घराड़ी𑒀\nबेछच𑒀क े ने𑒀छैि,𑒀बाँकी𑒀दू𑒀शेि𑒀छैन।𑒀क े िए -सँ𑒀दुनूक𑒀वबआह𑒀करब?𑒀िहूमे𑒀\n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 57 \nटदनानुटदन𑒀बेिी𑒀वबआहक𑒀खचम𑒀बढ़ले𑒀जा𑒀रहल𑒀अछछ।𑒀जवहना𑒀अनभुआर𑒀\nजगहपर𑒀 रस्िामे𑒀 बोन -झाड़𑒀 देखने𑒀 मन𑒀 डेरा𑒀 जाइए,𑒀 िवहना𑒀 कामेसरक ेँ 𑒀\nआगूक𑒀रस्िा𑒀डेरौन𑒀लवग𑒀रहल𑒀छैन।𑒀संगे𑒀मनमे𑒀ईहो𑒀सुमार𑒀उटठ𑒀रहल𑒀छैन𑒀\nजे𑒀 दुनू𑒀 छोि𑒀 बेिीक ेँ 𑒀 कहुना -कहुना𑒀 खाली𑒀 नाम -गामिा𑒀 छलखब𑒀 छसखा𑒀\nसकछलऐ.!𑒀 अपनो𑒀 िँ𑒀 वपिा𑒀 छला,𑒀 जजनगी𑒀 भरर𑒀 गोदामक𑒀 बोरा𑒀 पीठपर𑒀\nउठा,𑒀पसीना𑒀चुबा𑒀एक𑒀सीमा𑒀िक𑒀पढ़ौलैन.!𑒀की𑒀हम𑒀अपन𑒀बाल -बच्चाक ेँ 𑒀\nिेिबो𑒀कऽ𑒀सकछलऐ.?𑒀ने𑒀अखन𑒀िक𑒀ए कोिा𑒀घर𑒀बना𑒀सकलौं𑒀आ𑒀ने..!𑒀\nिैपर𑒀पररवार𑒀सेहो𑒀पवहनेसँ𑒀आब𑒀नमहर𑒀भऽ𑒀गेल𑒀अछछ..!  \nववसममि𑒀भेल𑒀कामेसर𑒀मने -मन𑒀अपन𑒀जजनगीक ेँ 𑒀परीणक्षि𑒀रूपमे𑒀वनहारर𑒀\nरहल𑒀छला।𑒀िहीकाल𑒀सुभरा𑒀लगमे𑒀आवब𑒀पुछलक ै न - \n \"मन𑒀वकए𑒀मारने𑒀छी,𑒀एक𑒀गड़ूक ेँ 𑒀बहत्तैर𑒀आशा𑒀होइए।𑒀आबो𑒀जीवनक ेँ 𑒀\nढंगसँ𑒀 चीतहू।𑒀 जखनेसँ𑒀 लोक𑒀जीवनक ेँ 𑒀 चीतहैक𑒀 कोछशश𑒀 करए𑒀 लगै𑒀 छैि𑒀\nिखनेसँ𑒀जीवनमे𑒀जगमगपन𑒀रस्िा𑒀जगमगाए𑒀लगै𑒀छैन।\"  \nपत्नीक𑒀ववचार𑒀सुवन𑒀कामेसरक𑒀मन𑒀जेना𑒀सचेि𑒀भेलैन।𑒀जइसँ𑒀पत्नीपर𑒀\nजेिेक𑒀वबसवास𑒀अखन𑒀धरर𑒀छेलैन𑒀िइमे𑒀बढ़ोत्तरी𑒀भेलैन,𑒀जइसँ𑒀पत्नीक𑒀\nववचारक𑒀प्रवि𑒀आकिमण𑒀बढ़लैन।𑒀वन:सहाय𑒀जकाँ𑒀कामेसर𑒀सुभरा 𑒀टदस𑒀\nिक ै ि𑒀बजला - \n \"की𑒀करब𑒀नीक𑒀हएि,𑒀से𑒀बुजझये𑒀ने𑒀पेब𑒀रहल𑒀छी।\"  \nपविक𑒀ववचार𑒀सुवन𑒀अपन𑒀ववचारक ेँ 𑒀जगमगबैि𑒀सुभरा𑒀बजली - \n \"शुरूहेमे𑒀जखन𑒀कहने𑒀रही𑒀जे𑒀सरकार𑒀दूिा𑒀ट्रेक्िर𑒀देलक,𑒀अहाँ𑒀ओकरा𑒀\nबेछचकऽ𑒀नोकरी𑒀पक ै ड़𑒀छलअ।𑒀िैपर𑒀अहाँ𑒀की𑒀बाजल𑒀रही?\"  \nजेना𑒀वकयो𑒀क े करो𑒀उठाकऽ𑒀पिैक𑒀छािीपर 𑒀बैस𑒀पुछैए,𑒀िवहना𑒀पत्नीक𑒀\nबोलसँ𑒀 कामेसर𑒀 ममामहि𑒀 हुअ𑒀 लगला।𑒀 सुमारक𑒀 हुअ𑒀 लगलैन,𑒀 स्विंत्र𑒀\nजीवनक𑒀स्विंत्र𑒀बेवसाय..!𑒀मुदा𑒀स्विंत्र𑒀जीवन𑒀जीबैक𑒀जे𑒀 कला𑒀अछछ,𑒀\nभररसक𑒀 िइमे𑒀 भारी𑒀 चूक𑒀 भेल𑒀 अछछ.!𑒀 जँ𑒀 से𑒀 नवह𑒀 भेल𑒀 अछछ𑒀 िँ𑒀 क े ना𑒀\nबनजीदादा𑒀अस्सी𑒀बखमक𑒀उम्र𑒀धरर𑒀दनदनाइि𑒀जीवन𑒀वबिौलैन𑒀जे 𑒀कवहयो𑒀\nदोसराक𑒀खगिा𑒀नवह𑒀भेलैन।𑒀जवहना𑒀नोकरीक𑒀जीवन𑒀आ𑒀विया -कलाप𑒀\nशुरूमे𑒀छेलैन𑒀िवहना𑒀जीवनक𑒀अन्तिम𑒀सीमा𑒀धरर𑒀वनमाहबो𑒀क े लैन।  \nअिीिपर𑒀परदा𑒀दैि𑒀कामेसर𑒀बजला - 𑒀\"आब𑒀की𑒀करब𑒀नीक𑒀हएि?\"  \nसंजोग𑒀 बनल।𑒀 एन.एच.57𑒀 बनल𑒀 शुरू𑒀 भेल𑒀 जइमे𑒀 इंजीवनयरक𑒀 खगिा𑒀\nभेल।𑒀 प्राइवेि𑒀 कम्पनीक𑒀 काज,𑒀 उम्रक𑒀 को नो𑒀 आधार𑒀 नवह,𑒀 काज𑒀 करै𑒀 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजोकर𑒀इंजीवनयर𑒀चाही।𑒀ई𑒀बाि𑒀जवहना𑒀कामेसरक ेँ 𑒀बुझल𑒀छेलैन𑒀िवहना𑒀\nसुभराक ेँ 𑒀सेहो𑒀बुझले𑒀रहैन।𑒀अपन𑒀ववचार𑒀दैि𑒀सुभरा𑒀बजली - \n \"एन.एच.𑒀सिावनमे𑒀काज𑒀शुरू𑒀भेल𑒀अछछ,𑒀जइमे𑒀इंजीवनयरक𑒀खगिा𑒀\nअछछ,𑒀बहाल𑒀भऽ𑒀जाउ।\"  \nपत्नीक𑒀ववचार𑒀सुवन𑒀कामेसर𑒀आइ𑒀ओहन𑒀मोड़पर𑒀पहुँच𑒀 गेला,𑒀जेिए𑒀एक𑒀\nटदस𑒀स्विंत्र𑒀जीवनक𑒀ववचारक𑒀हत्या𑒀भऽ𑒀रहल𑒀छैन𑒀िँ𑒀दोसर𑒀टदस𑒀आर्ििक𑒀\nिंगी𑒀जान𑒀लेबापर𑒀िूलल𑒀छैन।  \nजवहना𑒀 जीवन𑒀 सभक ेँ 𑒀 वप्रय𑒀 होइए𑒀 िवहना𑒀 कामेसरक ेँ 𑒀 सेहो𑒀 छैतहे।𑒀 मुदा𑒀\nजीवनो𑒀िँ𑒀जीवन𑒀छी,𑒀वकयो𑒀ववचारक𑒀संग𑒀जीवन𑒀बेिीि𑒀करै𑒀छैि𑒀िँ𑒀वकयो𑒀\nशरीरक𑒀रक्षाक ेँ 𑒀जीवन𑒀बुझै𑒀छैि।𑒀ओ ना,𑒀कामेसरक𑒀जीवन𑒀जँ𑒀एकाएक𑒀\nिुिल𑒀रहैि𑒀िँ𑒀वकछ ु 𑒀जीववि𑒀रक्ि𑒀ववचारमे𑒀रहबो𑒀कररिैन,𑒀मुदा𑒀आइ𑒀बीस𑒀\nबखमसँ𑒀 िुिैि -िुिैि𑒀 एिेक𑒀 िुटि𑒀 गेलैन𑒀 अछछ𑒀 जे𑒀 ववचारक𑒀 रक्िो𑒀 या𑒀 िँ𑒀 रंग𑒀\nबदैल𑒀पावन𑒀जकाँ𑒀भऽ𑒀गेलैन𑒀अछछ𑒀वा𑒀मरूभूममक𑒀जलाशय𑒀जकाँ𑒀सुन्ख𑒀\nगेलैन।𑒀हारैि𑒀जीवन𑒀आ𑒀ढहैि𑒀ववचारक𑒀मोड़पर𑒀आवब𑒀कामे सर𑒀बजला - \n \"काल्ल्हये𑒀जाकऽ𑒀बहाल𑒀भऽ𑒀जाएब।\"  \nपविक𑒀 ववचार𑒀 सुवन𑒀 सुभराक𑒀 अपन𑒀 पैवत्रक𑒀 पररवारक𑒀 दृश्य𑒀 पुन:𑒀 मनमे𑒀\nनाचए𑒀लगलैन।𑒀बजली𑒀वकछ ु 𑒀ने,𑒀मुदा𑒀मन𑒀मधुआ𑒀गेलैन।  \n  \n-जगदीश𑒀 प्रसाद𑒀 मण्डलजीक𑒀 जतम𑒀 मधुबनी𑒀 जजलाक𑒀 बेरमा𑒀 गाममे𑒀 5𑒀\nजुलाई𑒀 1947𑒀 इस्वीमे𑒀 भेलैन।𑒀 मण्डलजी𑒀 वहतदी𑒀 एवं𑒀 राजनीवि 𑒀 शास्त्रमे𑒀\nएम.ए.क𑒀अहिाम𑒀पावब𑒀जीवव कोपाजमन𑒀हेिु𑒀क ृ वि𑒀कायममे𑒀संलग्न𑒀भऽ𑒀रूछच𑒀\nपूवमक𑒀समाज𑒀सेवामे𑒀लावग𑒀गेला।𑒀समाजमे𑒀व्ाप्ि𑒀रूटढ़वादी𑒀एवं𑒀सामतिी𑒀\nव्वहार𑒀 सामाजजक𑒀 ववकासमे𑒀 वहनका𑒀 वाधक𑒀 बुजझ𑒀 पड़लैन।𑒀 फलि:𑒀\nजमीतदार,𑒀सामतिक𑒀संग𑒀गाममे𑒀पुरजोर𑒀लड़ाइ𑒀ठाढ़𑒀भऽ𑒀गेलैन।𑒀फलि :𑒀\nमण्डलजी𑒀 अपन𑒀 जीवनक𑒀 अमधकांश𑒀 समय𑒀 क े स -मोकदमा,𑒀 जहल𑒀\nयात्राटदमे𑒀व्िीि𑒀क े लाह।𑒀2001𑒀इस्वीक𑒀पछाइि𑒀सावहत्य𑒀लेखन -क्षेत्रमे𑒀\nएला।𑒀2008𑒀इस्वीसँ𑒀ववणभन्न𑒀पत्र -पवत्रकाटदमे𑒀वहनक𑒀रचना𑒀प्रकाछशि𑒀हुअ𑒀\nलगलैन।𑒀 गीि,𑒀 काव्,𑒀 नािक,𑒀 एकांकी,𑒀 किा,𑒀 उपतयास𑒀 इत्याटद𑒀\nसावहत्यक𑒀मौछलक𑒀ववधामे𑒀 वहनक𑒀अनवरि𑒀लेखन𑒀अवद्विीय𑒀छसि𑒀भऽ𑒀\nरहलैन𑒀अछछ।𑒀अखन𑒀धरर𑒀दजमन𑒀भरर𑒀नािक/एकांकी,𑒀पाँच𑒀साएसँ𑒀ऊपर𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 59 \nगीि/काव्,𑒀उन्नैस𑒀गोि𑒀उपतयास𑒀आ𑒀साढ़े𑒀आठसाए𑒀किा -कहानीक𑒀संग𑒀\nवकछ ु 𑒀महत्वपूणम𑒀ववियक𑒀शोधालेख𑒀आटदक𑒀पुस्िकाकार,𑒀साएसँ𑒀ऊपर𑒀\nग्रन्थमे𑒀प्रकाछशि𑒀छैन।  \nममछिला -मैछिलीक𑒀ववकासमे𑒀श्री 𑒀जगदीश𑒀प्रसाद𑒀मण्डलजीक𑒀योगदान𑒀\nअववस्मरणीय𑒀छैन।𑒀ई𑒀अपन𑒀सिि𑒀वियाशीलिा𑒀ओ𑒀रचना𑒀धर्मििाक𑒀लेल𑒀\nववणभन्न𑒀संिासभक𑒀द्वारा𑒀सममावनि/पुरस्क ृ ि𑒀होइि𑒀रहला𑒀अछछ,𑒀यिा -𑒀\nववदेह𑒀 सम्पादक𑒀 मण्डल𑒀 द्वारा𑒀 \"गामक𑒀 जजनगी\"𑒀 लघु𑒀 किा𑒀 संग्रह𑒀 लेल𑒀\n\"ववदेह𑒀सममान -𑒀2011\",𑒀\"गामक𑒀जजनगी𑒀व𑒀समग्र𑒀योग दान𑒀हेिु𑒀सावहत्य𑒀\nअकादेमी𑒀द्वारा -𑒀\"िैगोर𑒀छलटिरेचर𑒀एवाडम -𑒀2011\",𑒀ममछिला𑒀मैछिलीक𑒀\nउन्नयन𑒀 लेल𑒀 साक्षर𑒀 दरभंगा𑒀 द्वारा-𑒀 \"वैदेह𑒀 सम𑒀 मा न-𑒀 2012\",𑒀 ववदेह𑒀\nसम्पादक𑒀मण्डल𑒀द्वारा𑒀\"नै𑒀धारैए\"𑒀उपतयास𑒀लेल𑒀\"ववदेह𑒀बाल𑒀सावहत्य𑒀\nपुरस्कार -𑒀2014\",𑒀सावहत्यमे𑒀समग्र𑒀योदान𑒀लेल𑒀एस.एन.एस. 𑒀ग्लोबल𑒀\nसेममनरी𑒀द्वारा𑒀\"कौछशकी𑒀सावहत्य𑒀सममान -𑒀2015\",𑒀ममछिला -मैछिलीक𑒀\nववकास𑒀लेल𑒀सिि𑒀वियाशील𑒀रहबाक𑒀हेिु𑒀अन्खल𑒀भारिीय𑒀ममछिला𑒀संघ𑒀\nद्वारा-𑒀\"वैद्यनाि𑒀ममश्र𑒀\"यात्री\"𑒀सममान -𑒀2016\",𑒀रचना𑒀धर्मििाक𑒀क्षेत्रमे𑒀\nअमूल्य𑒀योगदान𑒀हेिु𑒀ज्योत्स्ना -मण्डल𑒀द्वारा -𑒀\"कौमुदी𑒀सममा न-𑒀2017\",𑒀\nममछिला -मैछिलीक𑒀संग𑒀अतय𑒀उत्क ृ ि𑒀सेवा𑒀लेल𑒀अन्खल𑒀भारिीय𑒀ममछिला𑒀\nसंघ𑒀 द्वारा𑒀 \"स्व.𑒀 बाबू𑒀 साहेव𑒀 चौधरी𑒀 सममान -𑒀 2018\",𑒀 चेिना𑒀 सममवि,𑒀\nपिनाक𑒀 प्रछसि𑒀 \"यात्री𑒀 चेिना𑒀 पुरस्कार -𑒀 2020\",𑒀 मैछिली𑒀 सावहत्यक𑒀\nअहर्निश𑒀 सेवा𑒀 आ𑒀 सृजन𑒀 हेिु𑒀 ममछिला𑒀 सांस्क ृ विक𑒀 समतवय𑒀 सममवि,𑒀\nगुवा हािी -असम𑒀 द्वारा𑒀 \"राजकमल𑒀 चौधरी𑒀 सावहत्य𑒀 सममान -𑒀 2020\",𑒀\nभारि𑒀सरकार𑒀द्वारा𑒀\"सावहत्य𑒀अकादेमी𑒀पुरस्कार -𑒀2021\"𑒀ििा𑒀सावहत्य𑒀\nओ𑒀संस्क ृ विमे𑒀महत्वपूणम𑒀अवदान𑒀लेल𑒀अमर𑒀शहीद𑒀रामफल𑒀मंडल𑒀ववचार𑒀\nमंच𑒀द्वारा𑒀\"अमर𑒀शहीद𑒀रामफल𑒀मंडल𑒀राष्ट्रीय𑒀पुरस्कार -𑒀2022\" \n \nरचना𑒀संसार𑒀:𑒀1.𑒀इतर धनुिी𑒀अकास,𑒀2.𑒀रावि -टदन,𑒀3.𑒀िीन𑒀जेठ𑒀एगारहम𑒀\nमाघ,𑒀 4.𑒀 सररिा,𑒀 5.𑒀 गीिांजछल,𑒀 6.𑒀 सुखाएल𑒀 पोखरर क𑒀 जाइठ,𑒀 7.𑒀\nसिबेध,𑒀8.𑒀चुनौिी,𑒀9.𑒀रहसा𑒀चौरी,𑒀10.𑒀कामधेनु,𑒀11.𑒀मन𑒀मिन,𑒀12.𑒀\nअकास𑒀 गंगा𑒀 -𑒀 कवविा𑒀 संग्रह।𑒀 13.𑒀 पंचविी -𑒀 एकांकी𑒀 संचयन।𑒀 14.𑒀\nममछिलाक𑒀बेिी,𑒀15.𑒀कम्प्रोमाइज,𑒀16.𑒀झमेछल या𑒀वबआह,𑒀17.𑒀रत्नाकर𑒀\nडक ै ि,𑒀18.𑒀स्वयंवर -𑒀नािक।𑒀19.𑒀मौलाइल𑒀गाछक𑒀फ ू ल,𑒀20.𑒀उत्थान - 60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपिन,𑒀21.𑒀जजनगीक𑒀जीि,𑒀22.𑒀जीवन -मरण,𑒀23.𑒀जीवन𑒀संघिम,𑒀24.𑒀नै𑒀\nधाड़ैए,𑒀 25.𑒀 बड़की𑒀 बवहन,𑒀 26.𑒀 भादवक𑒀 आठ𑒀 अतहार,𑒀 27.𑒀 सधवा -\nववधवा,𑒀28.𑒀ठूठ𑒀गाछ,𑒀29.𑒀इिि𑒀गमा𑒀इिि𑒀बँचेलौं,𑒀30.𑒀लहसन,𑒀\n31.𑒀पंगु,𑒀32.𑒀आमक𑒀गाछी,𑒀33.𑒀सुछचिा,𑒀34.𑒀मोड़पर,𑒀35.𑒀संकल्प,𑒀\n36.𑒀 अन्तिम𑒀 क्षण,𑒀 37.𑒀 क ु ण्ठा-𑒀 उपतयास।𑒀 38.𑒀 पयल्स्वनी -𑒀 प्रबन्ध-\nवनबन्ध-समालोचना।𑒀39.𑒀कल्याणी,𑒀40.𑒀सिमाए,𑒀41.𑒀समझौिा,𑒀42.𑒀\nिामक𑒀 िमघैल,𑒀 43.𑒀 बीरांगना -𑒀 एकांकी।𑒀 44.𑒀 िरेगन,𑒀 45.𑒀 बजतिा -\nबुझतिा -𑒀बीहैन𑒀किा𑒀संग्रह।𑒀46 .𑒀शंभुदास,𑒀47.𑒀रिनी𑒀खढ़ -𑒀दीघम𑒀किा𑒀\nसंग्रह।𑒀48.𑒀गामक𑒀जजनगी,𑒀49.𑒀अिांवगनी,𑒀50.𑒀सिभैंया𑒀पोखैर,𑒀51.𑒀\nगामक𑒀शकल -सूरि,𑒀52.𑒀अपन𑒀मन𑒀अपन𑒀धन,𑒀53.𑒀समरिाइक𑒀भूि,𑒀\n54.𑒀अप्𑒀 पन-बीरान,𑒀55.𑒀बाल𑒀गोपाल,𑒀56.𑒀भकमोड़,𑒀57.𑒀उलबा𑒀चाउर,𑒀\n58.𑒀पिझाड़,𑒀59.𑒀गढ़ैनगर𑒀हाि,𑒀60.𑒀लजवब जी,𑒀61. 𑒀उकड़ू𑒀समय,𑒀62.𑒀\nमधुमाछी,𑒀63.𑒀पसेनाक𑒀धरम,𑒀64.𑒀गुड़ा -खुद्दीक𑒀रोिी,𑒀65.𑒀फलहार,𑒀66.𑒀\nखसैि𑒀गाछ,𑒀67.𑒀एगच्छा𑒀आमक𑒀गाछ,𑒀68.𑒀शुभछचतिक,𑒀69.𑒀गाछपर𑒀\nसँ𑒀खसला,𑒀70.𑒀डणभयाएल𑒀गाम,𑒀71.𑒀गुलेिी𑒀दास,𑒀72.𑒀मुवड़याएल𑒀घर,𑒀\n73.𑒀बीरांगना,𑒀74.𑒀स्मृवि𑒀शेि,𑒀75.𑒀बेिीक𑒀पैरुख,𑒀76.𑒀िान्तियो ग,𑒀77.𑒀\nवत्रकालदशी,𑒀 78.𑒀 पैंिीस𑒀 साल𑒀 पछ ु आ𑒀 गेलौं,𑒀 79.𑒀 दोहरी𑒀 हाक,𑒀 80.𑒀\nसुणभमानी𑒀 जजनगी,𑒀 81.𑒀 देखल𑒀 टदन,𑒀 82.𑒀 गपक𑒀 वपयाहुल𑒀 लोक,𑒀 83.𑒀\nटदवालीक𑒀दीप,𑒀84.𑒀अप्पन𑒀गाम,𑒀85.𑒀न्खलिोड़𑒀भूमम,𑒀86.𑒀छचिवनक𑒀\nछशकार,𑒀87.𑒀चौरस𑒀खेिक𑒀चौरस𑒀उपज,𑒀88.𑒀समयसँ𑒀पवहने𑒀चेि𑒀वकसान,𑒀\n89.𑒀 भौक,𑒀 90.𑒀 गामक𑒀 आ शा𑒀 िुटि𑒀 गेल,𑒀 91.𑒀 पसेनाक𑒀 मोल,𑒀 92.𑒀\nक ृ वियोग,𑒀93.𑒀हारल𑒀चेहरा𑒀जीिल𑒀रूप,𑒀94.𑒀रहै𑒀जोकर𑒀पररवार,𑒀95.𑒀\nकिामक𑒀रंग𑒀कममक𑒀संग,𑒀96.𑒀गामक𑒀सूरि𑒀बदैल𑒀गेल,𑒀97.𑒀अन्तिम𑒀परीक्षा,𑒀\n98.𑒀घरक𑒀खचम,𑒀99.𑒀नीक𑒀ठकान𑒀ठक े लौं,𑒀100.𑒀जीवनक𑒀कमम𑒀जीवनक𑒀\nममम,𑒀 101.𑒀 संचरण,𑒀 102.𑒀 भरर𑒀 मन𑒀 काज,𑒀 103.𑒀 आ एल𑒀 आशा𑒀 चछल𑒀\nगेल,𑒀104.𑒀जीवन𑒀दान𑒀ििा𑒀105.𑒀अप्पन𑒀सािी -𑒀लघु𑒀किा𑒀संग्रह।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 61 \n२.१०.जगदीश प्रसाद  िण्डल- पुरुखढौह \n \nजगदीश प्रसाद िण्डल \nपुरुखढौह \nसमाजमे𑒀कोन𑒀हवा𑒀उठि𑒀आ𑒀क े महर𑒀मुहेँ𑒀उठि,𑒀एकरा𑒀िाहब𑒀कनी𑒀भररगर𑒀\nअछछए।𑒀खाएर𑒀ई𑒀िँ𑒀भेल𑒀गाम -गामक,𑒀िोल -िोलक,𑒀जावि -जाविक𑒀आ𑒀\nधमम-धममक𑒀 संग𑒀 सम्प्रदाय -सम्प्रदायक𑒀 रूप,𑒀 मुदा𑒀 अपना𑒀 िइसँ𑒀 मिलब𑒀\nकोन𑒀अछछ।𑒀मिलब𑒀अछछ𑒀अ प्पन𑒀गाम,𑒀अप्पन𑒀समाज𑒀आ𑒀अपना𑒀सन𑒀\nदुवनयाँक𑒀लोकक। \nजवहना𑒀गाम -गाममे𑒀क े िौ -क े िौ,𑒀ओझा -गुनीक𑒀धमम𑒀िल𑒀अछछ𑒀िँ𑒀क े िौ -\nक े िौ𑒀अस्पिाल,𑒀पढ़ैक𑒀ववद्यालय𑒀नवह𑒀अछछ𑒀सेहो𑒀बाि𑒀नवहयेँ𑒀अछछ,𑒀सेहो𑒀\nअछछए।𑒀 िइसँ𑒀 दुनूक𑒀 रंगक𑒀 माने𑒀 दू -टदछशया𑒀 हवा𑒀 सटदकाल𑒀 उठ ै क𑒀\nसम्भावना𑒀 रवहिे𑒀 अछछ।𑒀 एक𑒀 टदस,𑒀 देखिे -सु वनिे𑒀 छी,𑒀 अस्पिालमे𑒀\nऔजारसँ𑒀बीमारीक ेँ 𑒀भगौल𑒀जाइए𑒀आ𑒀दोसर𑒀टदस𑒀ओझा -गुनीक𑒀गहवरमे𑒀\nमुँहदान𑒀नइ𑒀भेिैए,𑒀सेहो𑒀बाि𑒀नवहयेँ𑒀अछछ,𑒀सेहो𑒀अछछए।𑒀मुहेँसँ𑒀डॉक्िर𑒀\nबनैक,𑒀इंजीवनयर𑒀बनैक𑒀परसादीक𑒀वबलहा -बाँि𑒀सेहो𑒀होइिे𑒀अछछ।  \nववकासपुरमे𑒀 सेहो𑒀 अपना𑒀 ढंगक𑒀 हवा𑒀 उठल।𑒀 हवा𑒀 उठल𑒀 जे𑒀 गाममे𑒀\nपुस्िकालय 𑒀बनइ।𑒀पुस्िकालयक𑒀माने𑒀एिबे𑒀नवह𑒀जे𑒀घर𑒀बना𑒀आलमारीमे𑒀\nपोिी𑒀साजज𑒀िाला𑒀लगा𑒀साले -साल𑒀जतमोत्सव𑒀मनबैि𑒀रहलौं।𑒀समाजक𑒀\n 62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबीच𑒀पुस्िकालय𑒀ओहन𑒀सावमजवनक𑒀जगह𑒀छीहे𑒀जैठाम𑒀दस𑒀गोरे𑒀एकठाम𑒀\nबैस𑒀जीवन -मरणक𑒀ववचार𑒀सेहो𑒀कररिे𑒀छैि।  \nआठ𑒀बजे𑒀णभनसुरका𑒀पहर,𑒀सुशील𑒀भायक ेँ 𑒀मुस्क ु राइि𑒀अपना𑒀घर𑒀टदस सँ𑒀\nअबैि𑒀देखलयैन।𑒀दुनू𑒀गोरेक𑒀बीच𑒀कहा -बिीक𑒀समबन्ध𑒀अछछ।𑒀कहब𑒀जे𑒀\nकी𑒀कहा -बिीक𑒀समबन्ध𑒀अछछ?𑒀दुनू𑒀गोरेक𑒀बीच𑒀जे𑒀अछछ𑒀से𑒀अहूँ𑒀देखिे𑒀\nछी𑒀जे𑒀ओ𑒀पढ़ल -छलखल𑒀गुणशील𑒀छैि𑒀आ𑒀अपने𑒀बच्चेसँ𑒀जे𑒀महींसवारर𑒀\nशुरू𑒀क े लौं,𑒀सएह𑒀अखनो𑒀करै𑒀छी।𑒀एहेन𑒀भ्रम𑒀नइ𑒀हुअए𑒀जे𑒀जवहना𑒀बारह𑒀\nरूपैआक𑒀साल𑒀भैं सवारक𑒀दरमाहा𑒀छल,𑒀िवहना𑒀अछछए।𑒀हम𑒀से𑒀नइ𑒀छी,𑒀\nबच्चेसँ𑒀जवहना𑒀दूध -दही𑒀खाइक𑒀चसवकयो𑒀लगल𑒀आ𑒀पोसैक𑒀वृणत्तसँ𑒀मन𑒀\nखुछशयो𑒀अछछए𑒀जइसँ𑒀पोसैक𑒀काज𑒀िवहना𑒀अखनो𑒀अछछ।𑒀आठिा𑒀महींस𑒀\nरखने𑒀 छी।𑒀 एक𑒀 क्वीतिल𑒀 दूध𑒀 होइए,𑒀 अपन𑒀 पररवारक𑒀 खचम𑒀 जुमा𑒀 पाँच𑒀\nवकलो𑒀कम𑒀एक𑒀क्वीतिल𑒀दूध𑒀प्रविटदन𑒀बेचै𑒀छी।𑒀 गोबरक𑒀िेिे𑒀उपयोग𑒀बटढ़𑒀\nगेल𑒀अछछ𑒀जे𑒀टदन -टदनक𑒀वबिी𑒀हुअ𑒀लगल𑒀अछछ।  \nदुनू𑒀गोरेक𑒀बीच𑒀कहा -बिीक𑒀समबन्ध𑒀ई𑒀अछछ𑒀जे𑒀जवहया𑒀दुनू𑒀गोरे𑒀समबन्ध𑒀\nबनबए𑒀लगलौं𑒀िवहया𑒀पवहल𑒀कहाबिी𑒀भेल𑒀जे𑒀जजनगीक𑒀समबन्ध𑒀बना𑒀\nरहल𑒀 छी,𑒀 पँचबखाम𑒀 समबन्ध𑒀 नवह,𑒀 जेना𑒀 अदली -बदली𑒀 होइबला𑒀\nनोकररहाराक𑒀 होइए।𑒀 िे ना𑒀 नइ𑒀 करै𑒀 छी।𑒀 िहूमे𑒀 गौंआँ𑒀 छी,𑒀 बाप -दादाक𑒀\nबनौल-बसौल𑒀 गाम𑒀 छीहे।𑒀 जवहना𑒀 ओ𑒀 सभ𑒀 पुछलस -दरोगाक ेँ 𑒀 गाम𑒀 नवह𑒀\nआबए𑒀देलन्खन।𑒀जइ𑒀शत्तमपर𑒀दुनू𑒀गोरेक𑒀समबन्ध𑒀भेल,𑒀िइमे𑒀एकिा𑒀शत्तम𑒀\nईहो𑒀छल𑒀जे𑒀संग𑒀पुरैमे𑒀जँ𑒀जहल𑒀जाए𑒀पड़ि,𑒀िँ𑒀एक -दोसरक𑒀संग𑒀सेहो𑒀\nजाएब𑒀आ𑒀संग -संग𑒀वनकलबो𑒀करब।𑒀से𑒀कहब𑒀जे𑒀 अखन𑒀िक𑒀गप्पे -सप्पक𑒀\nिम𑒀अछछ,𑒀सेहो𑒀बाि𑒀नवहयेँ𑒀अछछ।𑒀पढ़ल -छलखल𑒀सुशील𑒀भाय𑒀जवहना𑒀\nछैि𑒀िवहना𑒀समाजसँ𑒀जुड़ल𑒀समाज𑒀वनमामिा𑒀सेहो𑒀छछिए।  \nसुशील𑒀भायक ेँ ,𑒀कनी𑒀फररक्क े सँ𑒀कहलयैन - \n\"भाय,𑒀मन𑒀बड़𑒀मुम्स्कआइए,𑒀क े िौ𑒀वकछ ु 𑒀पेलौं𑒀अछछ𑒀की?\"  \nजवहना𑒀बजलौं𑒀िवहना𑒀सुशील𑒀भाय𑒀झँपले -िोपल𑒀उत्तर𑒀दे लैन- \n\"जँए𑒀पेलौं𑒀हेन𑒀िँए𑒀ने𑒀मुम्स्कआइ𑒀छी।\"  \nसुशील𑒀भाइक𑒀जवाब𑒀पेब𑒀अकबका𑒀गेलौं𑒀जे𑒀हम𑒀की𑒀कहलयैन𑒀आ𑒀ओ𑒀\nकी𑒀बुजझकऽ𑒀कहलैन।𑒀जखन𑒀दू𑒀गोरे𑒀एकठाम𑒀छी,𑒀िखन𑒀मुहोँ𑒀चुप𑒀राखब𑒀\nउछचि𑒀नवहयेँ𑒀हएि।𑒀िँए𑒀पैछला𑒀बािक ेँ 𑒀दबैि𑒀बजलौं - \n\"भाय,𑒀वकमहर -वकमहर𑒀सवारी𑒀चललै -ए?\"  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 63 \nसुशील𑒀भाय𑒀बजला - \n\"णभनसुरका𑒀 िोरक𑒀काजसँ𑒀िँ𑒀वनवृत्त𑒀भइये𑒀गेल𑒀हेबह𑒀वकने?\"  \nबजलौं - \n\"काज𑒀सँ𑒀पवहलुका𑒀पीलहा𑒀चाह𑒀पछच𑒀गेल,𑒀काजक𑒀पछाविक𑒀माने𑒀काज𑒀\nक े लाक𑒀पछाविक𑒀चाह𑒀पछ ु आएल𑒀अछछ।\"  \nसुशील𑒀भाय𑒀पुछलैन - \n\"क े िे𑒀देरी𑒀लगिह।\"  \nकहलयैन - \n\"दरबिापर𑒀 पवहने𑒀 चलू𑒀 ने।𑒀 आब𑒀 वक𑒀 गोबरक𑒀 छचपरी𑒀 आवक𑒀 गोरहा -\nगोइठाबला𑒀जरनाक𑒀चुल्ल्ह𑒀अ छछ,𑒀आब𑒀िँ𑒀ओ𑒀गोबर𑒀गैसक𑒀घिक𑒀भऽ𑒀गेल𑒀\nअछछ।𑒀गैसक𑒀चुल्ल्हपर𑒀चाह𑒀बनैमे𑒀देरी𑒀लागि।\"  \nदरबिापर𑒀बैसिे𑒀सुशील𑒀भाय𑒀बजला - \n\"भने𑒀िोंहू𑒀काजसँ𑒀वनचेने𑒀भऽ𑒀गेलह,𑒀दुनू𑒀भाँइ𑒀रहब𑒀िँ𑒀गप्पो -सप्प𑒀करैमे𑒀\nनीक𑒀लागि।\"  \nिोकारा𑒀दैि𑒀बजलौं - \n\"भाय𑒀कवहयो𑒀अहाँक𑒀आदेशक ेँ 𑒀किलौं𑒀हेन।\"  \n'कािब'𑒀 सुवन𑒀 सुशील 𑒀 भाइक𑒀 मन𑒀 जेना𑒀 वबजलौका𑒀 जकाँ𑒀 चौंकलैन।𑒀\nचौंकलैन𑒀ई𑒀जे𑒀ववचार𑒀क े ना𑒀समाजमे𑒀किाइए𑒀आ𑒀क े ना𑒀जोड़ाइए...।𑒀मनक𑒀\nभीिरेसँ𑒀 सुशील𑒀 भायक ेँ 𑒀 अपने𑒀 मनमे𑒀 ववचार𑒀 उठलैन𑒀 जे𑒀 अपना𑒀 मुहेँ𑒀 जे𑒀\nजवाब𑒀जीवतिलालक ेँ 𑒀देब𑒀िइमे𑒀झूठ -सच𑒀दुनू𑒀एक्क े 𑒀रंग𑒀रहि।𑒀िँए𑒀सिो𑒀\nभऽ𑒀सक ै ए𑒀आ𑒀झूठो𑒀िँ𑒀भइये𑒀सक ै ए।𑒀मुदा𑒀जँ𑒀हृ दयकाति𑒀कक्काक𑒀मुहेँ𑒀\nवएह𑒀 ववचार𑒀 औि𑒀 आ𑒀 अपने𑒀 हूँहकारी𑒀 दैि𑒀 मावन𑒀 लेब𑒀 िँ𑒀 जीवतिलालक ेँ 𑒀\nसेहो𑒀मानैमे𑒀वहचक𑒀नइ𑒀हएि।𑒀संयोगो𑒀नीक𑒀रहल,𑒀िइ𑒀वबच्चेमे𑒀चाह𑒀आवब𑒀\nगेल। \nक े हनो𑒀ववचार𑒀वा𑒀काज𑒀वकए𑒀ने𑒀रहह,𑒀चाह𑒀वकछ ु 𑒀ने𑒀वकछ ु 𑒀समयक ेँ 𑒀बामधि𑒀\nकइये𑒀दइए।𑒀िैबीच𑒀मन𑒀सेहो𑒀क े िा𑒀बेर𑒀उनैि -पुनैि𑒀जाइिे 𑒀अछछ।𑒀जखने𑒀\nमनमे𑒀उनि -पुनि𑒀भेल𑒀िखने𑒀ववचारो𑒀उनैि -पुनैि𑒀जाइिे𑒀अछछ।  \nचाह𑒀देख𑒀सुशील𑒀भाय𑒀बजला - \n\"जीवति,𑒀चाहे𑒀देख𑒀जेना𑒀मन𑒀भरर𑒀गेल।𑒀आब𑒀लोक𑒀चाह𑒀पीबैए𑒀आवक𑒀\nखानापूरी𑒀करैए।𑒀वकसानक𑒀घरक,𑒀माने𑒀जे𑒀माल -जाल𑒀पोसै𑒀छैि𑒀विनकर𑒀\nजेहेन𑒀चाह𑒀होइए𑒀िेहेन𑒀दोकान -दौरी𑒀आ𑒀नोकररहारा𑒀घरक𑒀हएि।\"   64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचाह𑒀पीब𑒀दुनू𑒀गोरे𑒀हृदयकाति𑒀काका𑒀ऐठाम𑒀ववदा𑒀भेलौं।𑒀हृदयकाति𑒀काका𑒀\nदरबिेपर𑒀रहैि।𑒀मुहसँ𑒀प्रणामो𑒀क े छलऐन𑒀आ𑒀आँन्खसँ𑒀मनो𑒀िोबलयैन।𑒀\nिोवबिे -िोवबिे𑒀िोबा𑒀गेल𑒀जे𑒀हृदयकाति𑒀काका𑒀क े करोसँ𑒀गप -सप्प𑒀करए𑒀\nचावह𑒀रहला𑒀अछछ।𑒀युग𑒀िँ𑒀िेहेन𑒀भऽ𑒀गेल𑒀अछछ𑒀जे𑒀आँन्खक𑒀गड़बड़ी𑒀दुआरे𑒀\nलोक𑒀चश्मा𑒀 लगबैए𑒀आ𑒀ओइ𑒀चश्माक𑒀िरसँ𑒀आँन्ख𑒀वनड़ारर -वनड़ारर𑒀िेना𑒀\nमोबाछलक𑒀दृश्य𑒀देखैए𑒀जे𑒀आँन्खक𑒀जे𑒀प्राण -सूि𑒀अछछ𑒀सेहो𑒀खखिचा𑒀जाइए।𑒀\nिँए𑒀वकए𑒀ने𑒀आँन्खक ेँ 𑒀बँचा𑒀कानसँ𑒀काज𑒀लेब।  \nसुशील𑒀भाय𑒀बजला - \n\"काका,𑒀पुस्िकालय𑒀िापनाक𑒀ववचार𑒀समाजमे𑒀उटठ𑒀गेल𑒀अछछ।\"  \nवबच्चेमे𑒀हृदयकाति𑒀काका𑒀बजला - \n\"बौआ,𑒀 नीक𑒀 ववचार𑒀 समाजमे𑒀 जावग𑒀 रहल𑒀 अछछ।𑒀 समाजोक𑒀 जे𑒀 रून्ख𑒀\nबनल𑒀देख𑒀रहल𑒀छी𑒀से𑒀अनुक ू लोसँ𑒀अनुक ू ल𑒀अछछ।𑒀अवहना𑒀होइ𑒀छै,𑒀कोनो𑒀\nगाममे𑒀कोनो𑒀पूजा𑒀करैले𑒀जागरण𑒀होइए𑒀िँ𑒀कोनो -कोनो𑒀गाममे𑒀अस्पिाल𑒀\nबनबैक,𑒀 िवहना𑒀 कोनो -कोनो𑒀 गाममे𑒀 ववद्यालय𑒀 बनबैले𑒀 िँ𑒀 कोनो -कोनो𑒀\nगाममे𑒀पुस्िकालय,𑒀कला -संस्क ृ वि𑒀क े तर 𑒀बनबैले𑒀होइए।\"  \nहृदयकाति𑒀काका𑒀बाजजये𑒀रहल𑒀छला𑒀वक𑒀वबच्चेमे𑒀सुशील𑒀भाय𑒀बजला - \n\"हँ,𑒀से𑒀िँ𑒀होइिे𑒀अछछ।\"  \nओना,𑒀अपने𑒀हृदयकाति𑒀कक्काक𑒀ववचार𑒀नीक𑒀जकाँ𑒀नइ𑒀बुजझमे𑒀आएल,𑒀\nमुदा𑒀िैयो𑒀सुशील𑒀भाइक𑒀समिमन𑒀देख𑒀बजलौं - \n\"होइिे𑒀वकए𑒀अछछ,𑒀आगूओ𑒀हएि।\"  \nबजला𑒀पछाइि𑒀ममछसयो𑒀भरर𑒀खोंच -खरोंच𑒀 मनमे𑒀नइ𑒀उठल।𑒀मन𑒀मावनयेँ𑒀\nरहल𑒀अछछ𑒀जे𑒀पाँच𑒀ममछल𑒀करी𑒀काज,𑒀हार𑒀हारने𑒀कोनो𑒀ने𑒀लाज।𑒀िहूमे𑒀\nसुशील𑒀भाय𑒀जखन𑒀जजनगीक𑒀गविक𑒀रेमति𑒀जकाँ𑒀घोड़सवार𑒀छैि,𑒀िखन𑒀\nछचतिा𑒀किीक।𑒀बड़𑒀हएि𑒀िँ𑒀पुछलस𑒀पक ै ड़𑒀कऽ𑒀जहल𑒀लऽ𑒀जाएि,𑒀सएह𑒀\nने𑒀हएि।𑒀सेहो𑒀िँ𑒀देखले𑒀अछछ।  \nदुनू𑒀गोरेक𑒀समिमन𑒀देख𑒀आवक𑒀अपन𑒀मनक𑒀 ववचारक ेँ 𑒀जगैि𑒀हृदयकाति𑒀\nकक्काक𑒀मन𑒀न्खल𑒀उठलैन।𑒀बजला - \n\"बौआ𑒀सुशील,𑒀आइये𑒀नवह𑒀सभ𑒀टदनसँ𑒀एहेन𑒀होइि𑒀आवब𑒀रहल𑒀अछछ𑒀जे𑒀\nक े हनो𑒀उछचि𑒀कल्याण𑒀काज𑒀समाजमे𑒀वकए𑒀ने𑒀हुअए𑒀मुदा𑒀मुँह𑒀दुसैबला𑒀\nलोक𑒀मुँह𑒀दुसबे𑒀करैए।𑒀िेकर𑒀कोनो𑒀छचतिा𑒀नवह𑒀करह।\"  \nबीचमे𑒀बैसल𑒀रही,𑒀सभ𑒀बाजैि𑒀आ𑒀अपने𑒀चुप𑒀रहब𑒀िखन 𑒀िँ𑒀गरूड़𑒀आ𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 65 \nसाँपक𑒀न्खस्सा𑒀भऽ𑒀जाएि।𑒀'भुजंग𑒀प्रयाि,𑒀भुंजग𑒀प्रयाि..।'𑒀बजलौं - \n\"काका,𑒀 जवहना𑒀 महाभारिक𑒀 समयमे𑒀 भीम𑒀 रहैि,𑒀 जजनकर𑒀 बुजि𑒀 हमरे𑒀\nसन𑒀लोक𑒀जकाँ𑒀गोबर𑒀उठबैि -उठबैि𑒀गोबराह𑒀भऽ𑒀गेल𑒀रहैन,𑒀से𑒀जखन𑒀\nअजुमन𑒀 सन𑒀 भाय𑒀 आ𑒀 अणभमतयु𑒀 सन𑒀 भािीज𑒀 पेब𑒀 समाजक𑒀 रणभूममक𑒀\nफािक𑒀िोड़ैले𑒀िैयार𑒀 भऽ𑒀गेला𑒀िखन𑒀अपने𑒀सन𑒀वपत्ती𑒀आ𑒀सुशील𑒀सन𑒀\nभाए𑒀पेब𑒀हमहूँ𑒀अपन𑒀जीवन𑒀दान𑒀करैले𑒀िैयार𑒀छी।\"  \nहमर𑒀ववचारक𑒀गदगदीसँ𑒀आवक𑒀अपन𑒀मनमे𑒀उठ ै ि𑒀गदगदीक𑒀शस्थक्िसँ,𑒀से𑒀\nहृदयकाति𑒀काका𑒀जानैि।𑒀बजला - \n\"बौआ𑒀 जीवति,𑒀 भरर𑒀 रौिुका𑒀 माने𑒀 एकरिुका𑒀 पाठसँ𑒀 िँ𑒀 काछलदास𑒀\nमहापस्थण्डि𑒀भऽ𑒀गेला,𑒀आ𑒀जँ𑒀अपना𑒀गाममे𑒀स भटदना𑒀पुस्िकालय𑒀बवन𑒀\nजाएि𑒀िइमे𑒀ववद्यािी𑒀बनैले𑒀िैयार𑒀छह।\"  \nहृदयकाति𑒀 कक्काक𑒀 ववचारक𑒀 प्रवाहमे𑒀 आवक𑒀 अपन𑒀 मनक𑒀 उद्वेगक𑒀\nउजावहमे,𑒀मुहसँ𑒀बजा𑒀गेल - \n\"भरर𑒀टदन𑒀ने𑒀पररवारक𑒀छचतिामे𑒀छचन्तिि𑒀रहै𑒀छी,𑒀मुदा𑒀रावि𑒀िँ𑒀अपन𑒀करैले𑒀\nअछछ।𑒀 अही𑒀 आरामक𑒀 समयक ेँ 𑒀 जँ𑒀 अपनामे𑒀 लगा𑒀 लेब𑒀 िँ𑒀 भनछसया𑒀\nकाछलदासक ेँ 𑒀 क े 𑒀 कहए𑒀 जे𑒀 मसल्ला𑒀 वपसवनहार𑒀 मांगैवनयो𑒀खबाससँ𑒀 िवप𑒀\nसक ै 𑒀छी।\"  \nहमर𑒀 ववचार𑒀 सुवन𑒀 हृदयकाति𑒀 कक्काक𑒀 दृमिमे𑒀 छचतिन -रेख𑒀 जगलैन।𑒀\nबजला - \n\"आजुक𑒀 पररवेशमे𑒀 वृिजनक ेँ 𑒀 समय𑒀 वबिाएब𑒀 कटठन𑒀 भऽ𑒀 रहल𑒀 छैन,𑒀\nिैठाम𑒀 गामक𑒀 बीच𑒀 जँ𑒀 ओहन𑒀 िान𑒀 िावपि𑒀 भऽ𑒀 जाइए,𑒀 जैठाम𑒀\nसामाजजक𑒀 सौहादमपूणम𑒀 रू प𑒀 चलैि𑒀 रहि𑒀 िँ𑒀 मनुक्ख𑒀 िँ𑒀 सहजे𑒀 मनुक्खे𑒀\nछछया।𑒀सदैि𑒀समूह𑒀(समाज)𑒀मे𑒀रहए𑒀चावहिे𑒀छैि।\"  \nहृदयकाति𑒀कक्काक𑒀ववचार𑒀अतिो𑒀ने𑒀भेल𑒀छेलैन𑒀वक𑒀वबच्चेमे𑒀सुशील𑒀भाय𑒀\nबजला - \n\"काका,𑒀जवहना𑒀वृिजनक𑒀स्थिवि𑒀बवन𑒀रहल𑒀छैन𑒀िवहना𑒀नब𑒀पीढ़ी𑒀पढ़ल -\nवबन-पढ़ल,𑒀सेहो𑒀भिैक𑒀रहल𑒀अछछ।\"  \nहृदयकाति𑒀काका 𑒀बजला - \n\"यएह𑒀 छी𑒀 जीवनक𑒀 सीमान।𑒀 ढेरो𑒀 िरहक,𑒀 गुलामीक𑒀 जजनगी,𑒀 भारिीय𑒀\nजीवनक ेँ 𑒀िेना𑒀जक ै ड़𑒀कऽ𑒀पक ै ड़𑒀नेने𑒀अछछ,𑒀जे𑒀आगू -पाछ ू क𑒀माने𑒀भूि -\nभववष्यक,𑒀बोधे𑒀मेिा𑒀गेल𑒀अछछ।𑒀पुरुखसँ𑒀बेसी𑒀पुरुखढौह𑒀समाजमे𑒀पैदा𑒀 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलऽ𑒀रहल𑒀अछछ।𑒀ढौह𑒀माने𑒀ढहल,𑒀घिल।\"  \nहृदयकाति𑒀 कक्काक𑒀 छचन्तिि𑒀 मन𑒀 देख𑒀 आवक𑒀 अप्पन 𑒀 उस्थत्सि𑒀 मनक𑒀\nउत्साहसँ,𑒀सुशील𑒀भाय𑒀बजला - \n\"काका,𑒀जखन𑒀डेग𑒀उठ े लौं𑒀िखन𑒀पुस्िकालय𑒀बनाइये𑒀कऽ𑒀छोड़ब।\"  \nहृदयकाति𑒀काका𑒀बजला -𑒀\"अपनो𑒀इच्छाक𑒀पूर्िि𑒀हएि।\"  \n \n-जगदीश𑒀 प्रसाद𑒀 मण्डलजीक𑒀 जतम𑒀 मधुबनी𑒀 जजलाक𑒀 बेरमा𑒀 गाममे𑒀 5𑒀\nजुलाई𑒀 1947𑒀 इस्वीमे𑒀 भेलैन।𑒀 मण्डलजी𑒀 वहतदी𑒀 एवं𑒀 राजनीवि𑒀 शास्त्रमे𑒀\nएम.ए.क𑒀अहिाम𑒀पावब𑒀जीवव कोपाजमन𑒀हेिु𑒀क ृ वि𑒀कायममे𑒀संलग्न𑒀भऽ𑒀रूछच𑒀\nपूवमक𑒀समाज𑒀सेवामे𑒀लावग𑒀गेला।𑒀समाजमे𑒀व्ाप्ि𑒀रूटढ़वादी𑒀एवं𑒀सामतिी𑒀\nव्वहा र𑒀 सामाजजक𑒀 ववकासमे𑒀 वहनका𑒀 वाधक𑒀 बुजझ𑒀 पड़लैन।𑒀 फलि:𑒀\nजमीतदार,𑒀सामतिक𑒀संग𑒀गाममे𑒀पुरजोर𑒀लड़ाइ𑒀ठाढ़𑒀भऽ𑒀गेलैन।𑒀फलि:𑒀\nमण्डलजी𑒀 अपन𑒀 जीवनक𑒀 अमधकांश𑒀 समय𑒀 क े स -मोकदमा,𑒀 जहल𑒀\nयात्राटदमे𑒀व्िीि𑒀क े लाह।𑒀2001𑒀इस्वीक𑒀पछाइि𑒀सावहत्य𑒀लेखन -क्षेत्रमे𑒀\nएला।𑒀2008𑒀इस्वीसँ𑒀ववणभन्न𑒀पत्र -पवत्रकाटदमे𑒀वहनक𑒀रचना𑒀प्रकाछशि𑒀हुअ𑒀\nलगलैन।𑒀 गीि,𑒀 काव्,𑒀 नािक,𑒀 एकांकी,𑒀 किा,𑒀 उपतयास𑒀 इत्याटद𑒀\nसावहत्यक𑒀मौछलक𑒀ववधामे𑒀वहनक𑒀अनवरि𑒀लेखन𑒀अवद्विीय𑒀छसि𑒀भऽ𑒀\nरहलैन𑒀अछछ।𑒀अखन𑒀धरर𑒀दजमन𑒀भरर𑒀नािक/एकांकी,𑒀पाँच𑒀साएसँ𑒀ऊपर𑒀\nगीि/काव्,𑒀उन्नैस𑒀गोि𑒀उपतयास𑒀आ𑒀साढ़े𑒀आठसाए𑒀किा -कहानीक𑒀संग𑒀\nवकछ ु 𑒀महत्वपूणम𑒀ववियक𑒀शोधालेख𑒀आटदक𑒀पुस्िकाकार,𑒀साएसँ𑒀ऊपर𑒀\nग्रन्थमे𑒀प्रकाछशि𑒀छैन।  \nममछिला -मैछिलीक𑒀ववकासमे𑒀श्री𑒀जगदीश𑒀प्रसाद𑒀मण्डलजीक𑒀योगदान𑒀\nअववस्मरणीय𑒀छैन।𑒀ई𑒀अपन𑒀सिि𑒀वियाशीलिा𑒀ओ𑒀रचना𑒀धर्मििाक𑒀लेल𑒀\nववणभन्न𑒀संिासभक𑒀द्वारा𑒀सममावनि/पुरस्क ृ ि𑒀होइि𑒀रहला𑒀अछछ,𑒀यिा -𑒀\nववदेह𑒀सम्पादक𑒀मण्डल𑒀द्वारा𑒀गामक𑒀जजनगी'𑒀लघु𑒀किा𑒀संग्रह𑒀लेल𑒀'ववदेह𑒀\nसममान -𑒀 2011',𑒀 'गामक𑒀 जजनगी𑒀 व𑒀 समग्र𑒀 योगदान𑒀 हेिु𑒀 सावहत्य𑒀\nअकादेमी𑒀 द्वारा -𑒀 'िैगोर𑒀 छलटिरेचर𑒀 एवाडम -𑒀 2011',𑒀 ममछिला𑒀 मैछिलीक𑒀\nउन्नयन𑒀 लेल𑒀 साक्षर𑒀 दरभंगा𑒀 द्वारा-𑒀 'वैदेह𑒀 सम𑒀 मा न-𑒀 2012',𑒀 ववदेह𑒀\nसम्पादक𑒀 मण्ड ल𑒀 द्वारा𑒀 'नै𑒀 धारैए'𑒀 उपतयास𑒀 लेल𑒀 'ववदेह𑒀 बाल𑒀 सावहत्य𑒀\nपुरस्कार -𑒀 2014',𑒀 सावहत्यमे𑒀 समग्र𑒀 योदान𑒀 लेल𑒀 एस.एन.एस.𑒀 ग्लोबल𑒀\nसेममनरी𑒀द्वारा𑒀'कौछशकी𑒀सावहत्य𑒀सममान -𑒀2015',𑒀ममछिला -मैछिलीक𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 67 \nववकास𑒀लेल𑒀सिि𑒀वियाशील𑒀रहबाक𑒀हेिु𑒀अन्खल𑒀भारिीय𑒀ममछिला𑒀संघ𑒀\nद्वारा-𑒀 'वैद्यनाि𑒀 ममश्र𑒀 'यात्री'𑒀सममान -𑒀2016',𑒀 रचना𑒀 धर्मििाक𑒀 क्षेत्रमे𑒀\nअमूल्य𑒀योगदान𑒀हेिु𑒀ज्योत्स्ना -मण्डल𑒀द्वारा -𑒀'कौमुदी𑒀सममान -𑒀2017',𑒀\nममछिला -मैछिलीक𑒀संग𑒀अतय𑒀उत्क ृ ि𑒀सेवा𑒀लेल𑒀अन्खल𑒀भारिीय𑒀ममछिला𑒀\nसंघ𑒀 द्वारा𑒀 'स्व.𑒀 बाबू𑒀 साहेव𑒀 चौधरी𑒀 सममान -𑒀 2018',𑒀 चेिना𑒀 सममवि,𑒀\nपिनाक𑒀 प्रछसि𑒀 'या त्री𑒀 चेिना𑒀 पुरस्कार -𑒀 2020',𑒀 मैछिली𑒀 सावहत्यक𑒀\nअहर्निश𑒀 सेवा𑒀 आ𑒀 सृजन𑒀 हेिु𑒀 ममछिला𑒀 सांस्क ृ विक𑒀 समतवय𑒀 सममवि,𑒀\nगुवाहािी -असम𑒀 द्वारा𑒀 'राजकमल𑒀 चौधरी𑒀 सावहत्य𑒀 सममान -𑒀 2020',𑒀\nभारि𑒀सरकार𑒀द्वारा𑒀'सावहत्य𑒀अकादेमी𑒀पुरस्कार -𑒀2021'𑒀ििा𑒀सावहत्य𑒀\nओ𑒀संस्क ृ विमे𑒀महत्वपूणम𑒀अवदान𑒀लेल𑒀अ मर𑒀शहीद𑒀रामफल𑒀मंडल𑒀ववचार𑒀\nमंच𑒀द्वारा𑒀'अमर𑒀शहीद𑒀रामफल𑒀मंडल𑒀राष्ट्रीय𑒀पुरस्कार -𑒀2022' \n \nरचना𑒀संसार𑒀:𑒀1.𑒀इतरधनुिी𑒀अकास,𑒀2.𑒀रावि -टदन,𑒀3.𑒀िीन𑒀जेठ𑒀एगारहम𑒀\nमाघ,𑒀 4.𑒀 सररिा,𑒀 5.𑒀 गीिांजछल,𑒀 6.𑒀 सुखाएल𑒀 पोखरर क𑒀 जाइठ,𑒀 7.𑒀\nसिबेध,𑒀8.𑒀चुनौिी,𑒀9.𑒀रहसा𑒀चौरी,𑒀10.𑒀कामधेनु,𑒀11.𑒀मन𑒀 मिन,𑒀12.𑒀\nअकास𑒀 गंगा𑒀 -𑒀 कवविा𑒀 संग्रह।𑒀 13.𑒀 पंचविी -𑒀 एकांकी𑒀 संचयन।𑒀 14.𑒀\nममछिलाक𑒀बेिी,𑒀15.𑒀कम्प्रोमाइज,𑒀16.𑒀झमेछलया𑒀वबआह,𑒀17.𑒀रत्नाकर𑒀\nडक ै ि,𑒀18.𑒀स्वयंवर -𑒀नािक।𑒀19.𑒀मौलाइल𑒀गाछक𑒀फ ू ल,𑒀20.𑒀उत्थान -\nपिन,𑒀21.𑒀जजनगीक𑒀जीि,𑒀22.𑒀जीवन -मरण,𑒀23.𑒀जीवन𑒀संघिम,𑒀24.𑒀नै𑒀\nधाड़ैए,𑒀 25.𑒀 बड़की𑒀 बवहन,𑒀 26.𑒀 भादवक𑒀 आठ𑒀 अतहार,𑒀 27.𑒀 सधवा -\nववधवा,𑒀28.𑒀ठूठ𑒀गाछ,𑒀29.𑒀इिि𑒀गमा𑒀इिि𑒀बँचेलौं,𑒀30.𑒀लहसन,𑒀\n31.𑒀पंगु,𑒀32.𑒀आमक𑒀गाछी,𑒀33.𑒀सुछचिा,𑒀34.𑒀मोड़पर,𑒀35.𑒀संकल्प,𑒀\n36.𑒀 अन्तिम𑒀 क्षण,𑒀 37.𑒀 क ु ण्ठा-𑒀 उपतयास।𑒀 38.𑒀 पयल्स्वनी -𑒀 प्रबन्ध-\nवनबन्ध-समालोचना।𑒀39.𑒀कल्याणी,𑒀40.𑒀सिमा ए,𑒀41.𑒀समझौिा,𑒀42.𑒀\nिामक𑒀 िमघैल,𑒀 43.𑒀 बीरांगना -𑒀 एकांकी।𑒀 44.𑒀 िरेगन,𑒀 45.𑒀 बजतिा -\nबुझतिा -𑒀बीहैन𑒀किा𑒀संग्रह।𑒀46.𑒀शंभुदास,𑒀47.𑒀रिनी𑒀खढ़ -𑒀दीघम𑒀किा𑒀\nसंग्रह।𑒀48.𑒀गामक𑒀जजनगी,𑒀49.𑒀अिांवगनी,𑒀50.𑒀सिभैंया𑒀पोखैर,𑒀51.𑒀\nगामक𑒀शकल -सूरि,𑒀52.𑒀अपन𑒀मन𑒀अपन𑒀धन,𑒀53.𑒀समरिाइक𑒀भूि,𑒀\n54.𑒀अप्𑒀 पन-बीरान,𑒀55.𑒀बाल𑒀गोपाल,𑒀56.𑒀भकमोड़,𑒀57.𑒀उलबा𑒀चाउर,𑒀\n58.𑒀पिझाड़,𑒀59.𑒀गढ़ैनगर𑒀हाि,𑒀60.𑒀लजवब जी,𑒀61.𑒀उकड़ू𑒀समय,𑒀62.𑒀\nमधुमाछी,𑒀63.𑒀पसेनाक𑒀धरम,𑒀64.𑒀गुड़ा -खुद्दीक𑒀रोिी,𑒀65.𑒀फलहार,𑒀66.𑒀 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखसैि𑒀गाछ,𑒀67.𑒀एगच्छा𑒀आमक𑒀गाछ,𑒀68.𑒀शुभछचतिक,𑒀69.𑒀गाछपर𑒀\nसँ𑒀खसला,𑒀70.𑒀डणभ याएल𑒀गाम,𑒀71.𑒀गुलेिी𑒀दास,𑒀72.𑒀मुवड़याएल𑒀घर,𑒀\n73.𑒀बीरांगना,𑒀74.𑒀स्मृवि𑒀शेि,𑒀75.𑒀बेिीक𑒀पैरुख,𑒀76.𑒀िान्तियोग,𑒀77.𑒀\nवत्रकालदशी,𑒀 78.𑒀 पैंिीस𑒀 साल𑒀 पछ ु आ𑒀 गेलौं,𑒀 79.𑒀 दोहरी𑒀 हाक,𑒀 80.𑒀\nसुणभमानी𑒀 जजनगी,𑒀 81.𑒀 देखल𑒀 टदन,𑒀 82.𑒀 गपक𑒀 वपयाहुल𑒀 लोक,𑒀 83.𑒀\nटदवालीक𑒀दीप,𑒀84.𑒀अप्पन𑒀गाम,𑒀8 5.𑒀न्खलिोड़𑒀भूमम,𑒀86.𑒀छचिवनक𑒀\nछशकार,𑒀87.𑒀चौरस𑒀खेिक𑒀चौरस𑒀उपज,𑒀88.𑒀समयसँ𑒀पवहने𑒀चेि𑒀वकसान,𑒀\n89.𑒀 भौक,𑒀 90.𑒀 गामक𑒀 आशा𑒀 िुटि𑒀 गेल,𑒀 91.𑒀 पसेनाक𑒀 मोल,𑒀 92.𑒀\nक ृ वियोग,𑒀93.𑒀हारल𑒀चेहरा𑒀जीिल𑒀रूप,𑒀94.𑒀रहै𑒀जोकर𑒀पररवार,𑒀95.𑒀\nकिामक𑒀रंग𑒀कममक𑒀संग,𑒀96.𑒀गामक𑒀सूरि𑒀बदैल𑒀गेल,𑒀97.𑒀अन्तिम𑒀परी क्षा,𑒀\n98.𑒀घरक𑒀खचम,𑒀99.𑒀नीक𑒀ठकान𑒀ठक े लौं,𑒀100.𑒀जीवनक𑒀कमम𑒀जीवनक𑒀\nममम,𑒀 101.𑒀 संचरण,𑒀 102.𑒀 भरर𑒀 मन𑒀 काज,𑒀 103.𑒀 आएल𑒀 आशा𑒀 चछल𑒀\nगेल,𑒀104.𑒀जीवन𑒀दान𑒀ििा𑒀105.𑒀अप्पन𑒀सािी -𑒀लघु𑒀किा𑒀संग्रह।  \n  \nऐ रर्नापर अपन \nम ंंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 69 \n२.११.रबीन्द्र नारायण  मिश्र- िातृभूमि  (उपन्द्यास)- २२ ि खेप \n \nरबीन्द्र नारायण  मिश्र \nिातृभूमि  (उपन्द्यास)- २२ ि खेप \n२२ \nजयन्तक ेँ  गामसाँ र्छल जएबाक समार्ारसाँ अनका जे नकि ु  भेल \nहोइ क, मुदा हुनकर नपनतऔत सुधाकरक ेँ  ताँ लगलनन जेना स्र्गव भेटि गेल \n। िानासाँ जमानत करा कए लौिलाक बाद घर पहुाँछर्तनह ओ आगूक \nयोजनामे लानग गेलाह । दरबजेपर नपता भेटि गेलखखन। सुधाकरक ेँ  \nदेखखतनह ओ पुिैत िछि- \n\"सुनैत िी जे जयन्त र्छल गेलाह । \" \n\"सभ टदन स्र्तंत्र रहएबला लोकक ेँ  गाम -घर कोना नीक \nलनगतनन ?\"-सुधाकर बजलाह । \n\"से की ?\" \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"हुनका नागबाबा अपना संगे लेने गेलखखन । सुनैत िी आब \nहुनक े  संगे रहताह । \" \n\"हमरा ई बातपर नर्श्वास ननह होइत अछि । ओ ताँ अपन \nसमाजक बीर्मे रहए आएल िलाह । कौछलक परंपराक अनुसार \nपाठशालाक ेँ  पुनःस्थानपत करए र्ाहैत िलाह । फ े र अर्ानक एहन \nननणवय नकएक क े लनन ?\" \n\"जे क े लनन , से क े लनन । आब अहााँ तकर शोक ननह मनाउ। \nकाज हमहीं आएब । जयन्तक आशा िोड़ू । ओ महास्र्ािी आदमी छिक \n। अपन फएदा जतए देखलक ततए गेल। हमरा -अहााँ साँ ओकरा की \nमतल ब? जखन ओकरा आाँखखमे पानन ननह िैक तख न हमसभ ओकर \nसर्िंता नकएक करी? हमरा नर्र्ारसाँ ताँ इएह मौका छिक । पाठशाला \nजगहमे अपन पतका मकान बनाली। ई घर अछिओ िोि  ,फ े र बहुत \nपुरान भए गेल अछि ,कखन खसत तकर कोनो ठ े कान ननह । \" \n\"ई कोना भए सक ै त अछि । ओ जगह ताँ सभटदनसाँ \nपाठशालाक रहलैक अछि । पूर्वजक क ृ नतक ेँ  हमही नि कोना कए लेब?\" \n\"इएह ताँ अहााँक ेँ  लए बैसल । सभटदन खाली कबाइत प़िैत रनह \nगेलहुाँ । सौंसे उतरबाररिोल ओनह जगहपर नजरर गरओने अछि । र्ाहैत \nअछि जे कहुना कब्जा कए ली । हमरा लोकननक आपसी मतभेदक सद्यः \nफएदा उठाबएमे लागल अछि । ओ सभ ताँ हसेरीक ेँ  जोगार सेहो कए लेने \nिल । संयोग कहू जे जयन्त अपने हटि गेलाह । यटद ई मौका हािसाँ गेल \nताँ ओ जगह सभटदनसाँ अपन पररर्ारक हािसाँ गेल । बुिछलऐक नकि ु  \nकी ननह ?\" \n\"कनह ननह तोरा ई क ु बुझद्ध कोना भए गेलह । जयन्त पररर्ारक \nनर्द्वान िछि । हमरा लोकननक र्ंशमे एहन नर्द्वान आइ धरर ननह भेल \nिल । हमर सभक कतवव्य अछि जे हुनका उछर्त सम्मान दी , हुनकर \nयोजनामे मदनत करी। \"  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 71 \n\"शुरु भए गेलहुाँ ने । हम बुझिते रही । जखन अहााँसन बाप होछि \nतखन शत्रुक को न का ज ? अपना बुतेँ ताँ अहााँक ेँ  नकि ु  भेल ननह । तखन \nहमहु जे नकि ु  कररतहुाँ से तरह -तरहक टदतकनत क े ने जा रहल िी । \nएकबेर यटद उतरबाररिोलबलाक हािमे ओ जगह र्छल गेल तखन फ े र \nठा़िो होबए ननह देत से बुिा रहल अछि नक ननह ?\" \nसुधाकरक र्योर्ृद्ध नपता आगू नकि ु  ननह बाझज सकलाह। \nसुधाक र लठ ै तसभक ेँ  बजओल क,बुलडोजरक ओररआन क े लक आ \nपाठशालाक जमीनपर सदल -बल पहुाँछर् गेल । बुलडोजरक काजे ननह \nरहैक । असलमे पाठशाला ताँ कहुनाक सोिरसभपर लिकल िल । जहााँ \nसोिर हिाओल गेल,ओकर र्ार धराम दए खछस प़िल। अधपतक ु  इंिासाँ \nनगलेबापर जो़िल  गेल  देबाल बुलडोजरक पनहले र्ोिमे मटि आमेि भए \nगेल । से ताँ भेल ।  𑒀मुदा बात एतबे पर ननह रुकल । उतरबाररिोलमे हल्ला \nभए गेल । जकरे देखू सएह पाठशाला टदस दौ़िल आनब रहल अछि । \nबच्चा,बू़ि,जबान सभ दौ़िल। ककरो हािमे लाठी ,ककरो हािमे \nभाला ,ककरो नकि ु ..जकरा जे भेिलैक से लेने फानल । देखखते -देखखते \nपाठशालाक र्ारूका त लोकक करमान लानग गेल । सुधाकरक लठ ै तसभ \nसेहो पूरा तैयारीमे िल । ओ सभ सुधाकरक ेँ  इसारासाँ पुिलक ै क। \nसुधाकर सहमनत देलखखन । \nलठ ै तसभक बंदूकसाँ धराधर गोली ननकलए लागल । \nफिाक...फिाक.....फिाक.....। औ बाबू देखखते-देखखते प़िानह लानग \nगेल। ममनिोमे सभिा भी़ि ननपत्ता भए गेल । सुधाकर मोिपर  𑒀 तार् \nदेलाह । \n\"फसाद करए र्लल िलाह । हुनकासभक ेँ  पता हेबाक र्ाही \nजे ककरा संगे क्षभरंत िनन ?\"𑒀-से कनह लठ ै तसभक ेँ  पीठ ठोक ै त सुधाकर \nकहैत िछि- \n\"हमर ई खानदानी जमीन अछि । अहींसभ कहू एकरा कोना \nिोऩि देबैक?\"  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"सत्य र्र्न । आब जे करबाक अछि से कए छलअ । समय ननह \nनबताउ ।\"-लठ ै त सभ बाजल । \nबुलडोजर लगाकए पाठशालाक जगहक ेँ  नकि ु ए कालमे समतल \nकए देल गेल । पुरनका र्ीज -र्स्तुक कतहु नामो -ननसान ननह रनह गेल । \nरनह गेल ताँ बस सुधाकर आ ओकर घमंड । \nउतरबाररिोलक लोकसभ ओनहठामसाँ भागल ताँ िानेमे जा कए \nठा़ि भेल। एतेक लोकक ेँ  एना एकनहठाम अपछसयााँत दे खख कए िानेदार \nछर्छर्आएल - \n\"की बात िैक? अहााँसभ एना गाम िोऩि कए कतएसाँ आनब \nरहल िी ?\" \n\"जुलुम भए गेलैक दरोगाबाबू ! \n\"की भेलैक से कहू ने ?\" \n\"पाठशालाक जमीन सुधाकर कब्जा कए लेलक । पाठशालाक ेँ  \nबुलडोजर लगाकए उ़िा देलक। सुनैत िी आब ओनहपर अपन मकान \nबनाओत । \" \n\"एनह लेल अहााँसभ नक एक परेसान िी । ओकर टदयादी \nिंििमे अनेरे ने जान देबएपर लागल िी । \" \n\" एहनो कतहु भेलैक अछि ? ओ जगह सार्वजननक िैक। \nसभटदनसाँ ओनहठाम पाठशाला िलैक । तानहठाम आब ओ अपन घर \nकोना बना सक ै त अछि । \" \n\" अहााँसभ अपन -अपन घर जाउ । व्यिवक फसाद ननह करू । \nननह ताँ जहलमे सऩि जाएब । सु धाकर कोनो मामुली आदमी ननह अछि \n। मंत्रीसाँ लए कए सन्तरी धरर सभ ओकर पानकिमे िैक। नकि ु  \nबुिछलऐक की ननह ?\"  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 73 \nदरोगाजीक बात सुनन लोकसभ िगुन्तामे रहए । मुदा कररतए \nकी ? तैओ क े ओ िानालगसाँ हिबाक नामे ननह लैक । नकि ु  अगत्ती \nिौं़िासभ अ़ि-ब़ि सेहो बाजए लागल िल । ई बात सुधाकरक ेँ  पता \nर्ललैक । ओ लठ ै तसभक ेँ  लेने िाना पहुाँछर् गेल । कनह ननह दरोगाजीसाँ \nकी बनतआएल ,की क े लक की ननह ? कनीक े  कालक बाद ओ िानासाँ \nर्छल गेल । तकरबाद ताँ जे भेल से की कहू ? दरोगाजीक सामनेमे जे \nक े ओ अएलैक तकरा मारर डंिासाँ ,मारर डंिासाँ ओधबाध कए देलक ै क । \nसभ जान -बेजान भागल । \n \n-रबीतर 𑒀नारायण 𑒀ममश्र,𑒀वपिाक 𑒀नाम :𑒀स्वगीय 𑒀सूयम 𑒀नारायण 𑒀ममश्र,𑒀मािाक 𑒀\nनाम :𑒀स्वगीया 𑒀दयाकाशी𑒀देवी ,𑒀बएस :𑒀६९𑒀विम ,𑒀पैिृक 𑒀ग्राम:𑒀अड़ेर 𑒀डीह ,𑒀\nमािृक :𑒀 छसन्त घआ𑒀 ड्योढ़ी,𑒀 वृवि :𑒀 भारि 𑒀 सरकारक 𑒀 उप𑒀 सछचव 𑒀\n(सेवावनवृत्त ),𑒀 स्पेशल 𑒀 मेट्रोपोछलिन 𑒀 मजजस्ट्रेि ,𑒀 टदल्ली(सेवावनवृत्त ),𑒀\nछशक्षा:𑒀चतरधारी 𑒀ममछिला 𑒀महाववद्यालयसँ 𑒀बी.एस -सी .𑒀भौविक 𑒀ववज्ञानमे𑒀\nप्रविष्ठा𑒀 :𑒀 टदल्ली𑒀 ववश्वववद्यालयसँ 𑒀 ववमध 𑒀 स्नािक ,𑒀 प्रकाछशि 𑒀 क ृ वि :𑒀\nमैछिलीमे :𑒀 प्रकाशन𑒀 विमः२०१७ 𑒀 १.भोरसँ 𑒀 साँझ 𑒀 धरर 𑒀 (आत्म 𑒀 किा ),२.𑒀\nप्रसंगवश 𑒀 (वनवंध ),𑒀 ३.स्वगम 𑒀 एिवह 𑒀 अछछ 𑒀 (यात्रा𑒀 प्रसंग );𑒀 प्रकाशन𑒀\nविमः२०१८ 𑒀४.𑒀फसाद 𑒀(किा 𑒀संग्रह )𑒀५.𑒀नमस्िस्यै 𑒀(उपतयास )𑒀६.𑒀ववववध 𑒀\nप्रसंग 𑒀 (वनवंध )𑒀 ७.महराज (उपतयास )𑒀 ८.लजकोिर (उपतयास );𑒀 प्रकाशन𑒀\nविमः२०१९ 𑒀 ९.सीमाक 𑒀 ओवह 𑒀 पार (उपतयास )१०.समाधान (वनवंध 𑒀 संग्रह )𑒀\n११.मािृभूमम (उपतयास )𑒀१२.स्वप्नलोक(उपतयास );𑒀प्रकाशन𑒀विमः२०२० 𑒀\n१३.शंखनाद (उपतयास )𑒀 १४.इएह 𑒀 छिक 𑒀 जीवन (संस्मरण )१५.ढहैि 𑒀\nदेबाल(उपतयास );𑒀 प्रकाशन𑒀 विमः२०२१ 𑒀 १६.पािेय (संस्मरण )𑒀 १७.हम 𑒀\nआवब𑒀 रहल 𑒀 छी (उपतयास )𑒀 १८.प्रलयक𑒀 पराि (उपतयास );𑒀 प्रकाशन𑒀\nविमः२०२२ 𑒀 १९.बीवि 𑒀 गेल𑒀 समय (उपतयास )𑒀 २०.प्रविवबमब (उपतयास )𑒀\n२१.बदछल𑒀 रहल 𑒀 अछछ 𑒀 सभवकछ ु (उपतयास )𑒀 २२.राष्ट्र𑒀 मंटदर (उपतयास )𑒀\n२३.संयोग (किा 𑒀संग्रह )𑒀२४.नाछच𑒀रहल 𑒀छछल 𑒀वसुधा (उपतयास )। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n२.१२.तनत  नर्ल  टदनेश  क ु िार मिश्र (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \nतनत नर्ल टदनेश क ु िार मिश्र  (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \n \nटदनेश𑒀क ु मार𑒀ममश्र,𑒀ममछिलाक 𑒀बाटढ़,𑒀धार 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀बनाओल𑒀छहर /𑒀\nबातह ,𑒀सतदभम 𑒀हुनकर 𑒀बजतदनी𑒀महानतदा ,𑒀बागमिीक 𑒀सिवि !,𑒀दुइ𑒀पािनक 𑒀\nबीच..𑒀(कोसी 𑒀धारक 𑒀किा ),𑒀ने𑒀घाि 𑒀ने𑒀घर ,𑒀बगावि 𑒀पर 𑒀मजबूर 𑒀ममछिलाक 𑒀\nकमला 𑒀धार ,𑒀भुिही 𑒀धार 𑒀आ𑒀िकनीकी 𑒀झाड़ा-फ ूं की। टदनेश𑒀क ़ु मार𑒀ममश्रक𑒀\nसभिा 𑒀 पोिी 𑒀 आब𑒀 हु नकर 𑒀 अनुमविसँ 𑒀 उपलब्ध𑒀 अछछ 𑒀 ववदेह 𑒀\nआकामइवमेः  http://videha.co.in/pothi.htm \n(सावहत्य 𑒀अकादेमीक 𑒀मैछिली 𑒀परामशमदात्री 𑒀सममविक 𑒀सदस्य 𑒀पंकज 𑒀झा𑒀\nपराशर 𑒀द्वारा𑒀टदनेश𑒀क ु मार𑒀ममश्र𑒀जीक 𑒀पोिी 𑒀सभसँ 𑒀पैराक 𑒀पैरा 𑒀चोरा 𑒀कऽ𑒀\nअपना𑒀 नामे 𑒀 उपतयास 𑒀 छपबाओल 𑒀 गेल𑒀 अछछ ,𑒀 जकरा 𑒀 छद्म 𑒀 समीक्षक𑒀\nकमलानतद 𑒀 झा𑒀 ऐ𑒀 चोर 𑒀 लेखक 𑒀 पंकज 𑒀 झा𑒀 पराशरक 𑒀 ररसचम 𑒀 कहै 𑒀 छछि !𑒀\nसलिक http://videha.co.in/investigation.htm पर 𑒀\nस्िीनशॉि 𑒀अपडेि 𑒀कएल𑒀गेल𑒀अछछ। ) \nबन्न्द्दनी िहानन्द्दा- टदनेश  क ु िार मिश्र (पथिला अंकसँ आगाँ) \nगंगा घािीक तनिावण \nमोिामोिी 𑒀३३,५००𑒀लाख 𑒀बखम 𑒀पवहने 𑒀अपन𑒀पृथ्वी𑒀सूयमसँ 𑒀आवगक𑒀गोलाक𑒀\n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 75 \nरूपमे 𑒀अलग𑒀भऽ𑒀गेल𑒀छल। 𑒀िखन 𑒀एकर 𑒀ऊपरी 𑒀सिहपर 𑒀बड़कल𑒀चट्टानक𑒀\nपड़ि 𑒀रहै 𑒀छलै। 𑒀समयक 𑒀संग 𑒀भारी 𑒀चट्टान𑒀िखन 𑒀धरिी। 𑒀मुदा 𑒀हल्लुक𑒀चट्टान𑒀\nसभ 𑒀ऊपरे 𑒀रवह 𑒀गेल।𑒀भूक ं पक𑒀प्रभाव𑒀ऐ𑒀बड़कल𑒀चट्टान𑒀आ𑒀िइसँ 𑒀वनकलल𑒀\nगैसक 𑒀 प्रभावसँ 𑒀 वायुमंडलकक 𑒀 वनमामणमे 𑒀 हुअय 𑒀 लगलै।𑒀 आस्िे -आस्िे 𑒀\nजखन 𑒀पृथ्वी𑒀आरो 𑒀ठ ं ढ़ा𑒀भेल𑒀िँ 𑒀वायुमंडलमे 𑒀भापक𑒀रूपमे 𑒀विममान 𑒀पावन𑒀\nठ ं डा𑒀भऽ𑒀गेल,𑒀बखाम -बुन्नीमे𑒀बदछल𑒀कऽ𑒀वापस 𑒀जमीनपर 𑒀खछस 𑒀पड़ल𑒀आ𑒀\nलाख 𑒀बखम 𑒀धरर 𑒀ऐ𑒀िरहक 𑒀घिनाक 𑒀कारण 𑒀समुरक 𑒀वनमामण 𑒀भऽ𑒀गेल।𑒀ऐ𑒀\nिरहें 𑒀पृथ्वीक𑒀सिहपर 𑒀िापमान 𑒀कम 𑒀भेल𑒀मुदा 𑒀जमीनक 𑒀भीिरक 𑒀गमी 𑒀आ𑒀\nउिल -पुिल 𑒀 जारी 𑒀 रहल 𑒀 आ𑒀 आइयो𑒀 जारी 𑒀 अछछ। 𑒀 आइ𑒀 अपन𑒀 धरिीक 𑒀\nपपड़ी)𑒀किेको 𑒀पैघ𑒀मजबूि 𑒀िुकड़ामे 𑒀बँिल 𑒀अछछ 𑒀आ𑒀ऐपर 𑒀बहुिो 𑒀देश𑒀आ𑒀\nमहाद्वीप 𑒀बसल 𑒀अछछ 𑒀।𑒀मुदा 𑒀मोिामोिी 𑒀३०𑒀करोड़ 𑒀बखम 𑒀पूवम𑒀धरर 𑒀पृथ्वीक𑒀\nसिह 𑒀 एहन 𑒀 िुकड़ामे 𑒀 नै𑒀 बँिल 𑒀 छल। 𑒀 िाबि 𑒀 धरर 𑒀 सभ 𑒀 द्वीप𑒀 वा 𑒀 महाद्वीप 𑒀\nएक्क े𑒀भूखण्डमे 𑒀ववद्यमान 𑒀छल। 𑒀मुदा 𑒀पछछला 𑒀२०𑒀करोड़ 𑒀बखममे 𑒀धरिीक 𑒀\nसिहमे 𑒀खाली 𑒀दराड़े 𑒀नै𑒀भेल𑒀छै ,𑒀वरन् 𑒀ओइ𑒀कारणसँ 𑒀ववभाजजि 𑒀िुकड़ामे 𑒀\nगवि 𑒀सेहो 𑒀हुअय 𑒀लागल𑒀छै ,𑒀जकरा 𑒀प्लेि 𑒀कहल 𑒀जाइ 𑒀छै। 𑒀ऐ𑒀प्लेि 𑒀सभक 𑒀\nपसरलासँ 𑒀आइक𑒀दुवनयाँक𑒀रूप 𑒀वनकलल𑒀अछछ। 𑒀ई𑒀प्रविया 𑒀अखनो 𑒀रुकल 𑒀\nनै𑒀अछछ। 𑒀आइयो𑒀ई𑒀प्लेि 𑒀सभ 𑒀एक𑒀दोसरासँ 𑒀रगड़ा 𑒀लैि 𑒀रहैए। 𑒀एक𑒀भाग𑒀\nदोसरपर 𑒀चढ़ैए।𑒀एिेक 𑒀रास 𑒀बाि 𑒀हमरा 𑒀सभक 𑒀धरिीक 𑒀नीचाँ𑒀प्रवि 𑒀क्षण𑒀\nभऽ𑒀 रहल 𑒀 अछछ ,𑒀 जे 𑒀 कखनो 𑒀 काल𑒀 भूकम्पक𑒀 रूपमे 𑒀 अबैए।𑒀 एकिा 𑒀\nअनुमानक 𑒀अनुसार 𑒀दुवनयामे 𑒀सालमे 𑒀लगभग𑒀१०,०००𑒀छो ि -पैघ𑒀भूक ं प𑒀\nदजम 𑒀होइए ,𑒀मुदा 𑒀ओइमे 𑒀एहन 𑒀भूक ं पक𑒀संख्या 𑒀दससँ 𑒀बेसी 𑒀नै𑒀अछछ 𑒀जइसँ 𑒀\nजान -मालक 𑒀नुकसान 𑒀होइि 𑒀अछछ। 𑒀२०म 𑒀शिाब्दीक 𑒀प्रारंभमे 𑒀अमेररकी 𑒀\nवैज्ञावनक𑒀 िेलर 𑒀 आ𑒀 जममन 𑒀 वैज्ञावनक𑒀 अल्र े ड𑒀 पृथ्वीक𑒀 ववकास 𑒀 आ𑒀\nमहाद्वीपक 𑒀विममान 𑒀रूपक 𑒀अध्ययन𑒀क े लन्तह।𑒀पृथ्वीक𑒀ववकासक 𑒀जे 𑒀छचत्र𑒀\nऐ𑒀दूनूक𑒀शोधसँ 𑒀वनकलै𑒀छै ,𑒀ओइसँ 𑒀पिा 𑒀चलै𑒀छै 𑒀जे 𑒀एक𑒀समयमे 𑒀दणक्षण𑒀\nअमेररकाक 𑒀 पूवी 𑒀 सीमा 𑒀 आ𑒀 अरीकाक 𑒀 पणश्चमी𑒀 सीमा 𑒀 एक𑒀 सन 𑒀 छलै। 𑒀\nिवहना 𑒀उत्तर -पणश्चम𑒀अरीकाक 𑒀सीमा 𑒀उत्तरी 𑒀अमेररकाक 𑒀सीमाक 𑒀संग 𑒀मेल 𑒀\nखाइ 𑒀 छल। 𑒀 आइक𑒀 ऑस्ट्रेछलया 𑒀 कवहयो 𑒀 अंिाक म टिकाक 𑒀 वहस्सा 𑒀 छल। 𑒀\nआइक𑒀 भारिक 𑒀 ववन्ध्य𑒀 आ𑒀 राजमहल 𑒀 पवमि 𑒀 श्रृंखलाक 𑒀 नीचाँक𑒀 भाग𑒀\nकवहयो 𑒀दणक्षण𑒀ध्रुवक𑒀बीचोबीच𑒀द्वीप𑒀जकाँ 𑒀छल। 𑒀भूवैज्ञावनक𑒀लोकवन𑒀ऐ𑒀\nजमीनक 𑒀िुकड़ाक ेँ 𑒀गोंडवाना 𑒀भूमम 𑒀कहै 𑒀छछि। 𑒀समयक 𑒀संग 𑒀गोंडवानाक 𑒀 76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभूमम 𑒀पूवोत्तर 𑒀टदशामे 𑒀एछशया𑒀लग𑒀आबय𑒀लागल𑒀।𑒀एछशया𑒀आ𑒀गोंडवाना 𑒀\nभूममक 𑒀 बीच𑒀 िेछिज 𑒀 सागर 𑒀 छल। 𑒀 मुदा 𑒀 करीब 𑒀 ५.३𑒀 करोड़ 𑒀 साल 𑒀 पवहने 𑒀\nगोंडवाना 𑒀भूमम 𑒀आ𑒀एछशयाक𑒀मुख्य 𑒀भूमम 𑒀एक𑒀दोसरासँ 𑒀जुवड़ 𑒀गेल𑒀छल। 𑒀\nिेछिस 𑒀सागर 𑒀पवहने 𑒀छोि 𑒀भऽ𑒀गेल,𑒀मुदा 𑒀बादमे 𑒀एछशयाक𑒀मुख्य 𑒀भूममपर 𑒀\nलगािार 𑒀बखाम 𑒀आ𑒀ओकर 𑒀संग 𑒀आयल𑒀बालु𑒀आ𑒀गाद𑒀ऐ𑒀समुरक ेँ 𑒀पूणम 𑒀रूपसँ 𑒀\nभरर 𑒀देलक।𑒀आइक𑒀गंगा𑒀घािी 𑒀एछशयाक𑒀मुख्य 𑒀भूमम 𑒀आ𑒀गोंडवाना 𑒀भूममक 𑒀\nबीचक𑒀 भरल 𑒀 समु रे 𑒀 अछछ। 𑒀 ऐ𑒀 समस्ि 𑒀 किाक 𑒀 एकिा 𑒀 आर 𑒀 पक्ष𑒀 अछछ। 𑒀\nवैज्ञावनक𑒀लोकवनक𑒀मान बछै 𑒀जे 𑒀जखन 𑒀एछशया𑒀आ𑒀गोंडवाना 𑒀क े र𑒀भूमम 𑒀\nएक𑒀 संग 𑒀 ऐलै𑒀 िखन 𑒀 आइक𑒀 छोिानागपुर -संिाल 𑒀 परगनाक 𑒀 राजमहल 𑒀\nश्रृंखला 𑒀आ𑒀पूवोत्तर 𑒀राज्य 𑒀क𑒀गारो 𑒀श्रृंखला 𑒀सभसँ 𑒀पवहने 𑒀एक-दोसरासँ 𑒀\nिकरा 𑒀गेलै।𑒀ऐ𑒀संयोगक 𑒀कारण 𑒀पावनक𑒀प्रवाहक 𑒀लेल𑒀पूब𑒀टदसक 𑒀बाि 𑒀बन्न𑒀\nभऽ𑒀गेल𑒀छल। 𑒀आब𑒀एछशयाक𑒀भूममक 𑒀दणक्षण𑒀वा 𑒀गोंडवाना 𑒀भूममक 𑒀उत्तरमे 𑒀\nजे 𑒀वकछ ु 𑒀पावन𑒀बरसै 𑒀छल ,𑒀से 𑒀सभिा 𑒀पणश्चम𑒀टदस 𑒀बहैि 𑒀समुर 𑒀धरर 𑒀पहुँछच 𑒀\nजाइ 𑒀छल। 𑒀माने 𑒀ओइ𑒀समयमे 𑒀गंगा𑒀वास्िवमे 𑒀उल्िा 𑒀बहै 𑒀छल ,𑒀जखन 𑒀वक𑒀\nब्रह्मपुत्र𑒀घािीक 𑒀पावन𑒀सेहो 𑒀अरब 𑒀सागरमे 𑒀बहैि 𑒀छल 𑒀।𑒀मुदा 𑒀आस्िे -आस्िे 𑒀\nपूरा 𑒀गोंडवाना 𑒀भूमम 𑒀एछशयासँ 𑒀जुवड़ 𑒀गेल,𑒀ओकर 𑒀पणश्चम-उत्तर 𑒀काि 𑒀एछशया𑒀\nटदस 𑒀 बेसी 𑒀 मजबूिीसँ 𑒀 बढ़ल𑒀आ𑒀 गारो 𑒀 आ𑒀 राजमहल 𑒀 पहाड़ी 𑒀 फ े रसँ 𑒀 एक𑒀\nदोसरसँ 𑒀अलग𑒀भऽ𑒀गेल।𑒀ऐ𑒀िरहें 𑒀जलक 𑒀अमधकांश𑒀जल 𑒀वनकासी 𑒀पूवम𑒀टदस 𑒀\nशुरू 𑒀भेल𑒀आ𑒀गंगाक𑒀जतम 𑒀भेल𑒀जे 𑒀वहमालयसँ 𑒀बंगालक𑒀खाड़ी 𑒀धरर 𑒀जाइि 𑒀\nअछछ 𑒀।𑒀गोंडवाना 𑒀भूममक 𑒀उत्तरी 𑒀सीमापर 𑒀जे 𑒀पहाड़ 𑒀वा 𑒀चट्टान𑒀अछछ ,𑒀जकरा 𑒀\nराजमहल 𑒀 श्रृंखला 𑒀 आ𑒀 ववन्ध्य𑒀 पवमि 𑒀 श्रृंखला 𑒀 कहल 𑒀 जाइि 𑒀 अछछ ,𑒀 बहुि 𑒀\nपुरान 𑒀छल ,𑒀मुदा 𑒀एछशयाक𑒀भूमम 𑒀मात्र 𑒀नव 𑒀काँच𑒀माटि 𑒀छल। 𑒀एहन 𑒀भुरभुर 𑒀\nमाटिपर 𑒀 जखन 𑒀 गोंडवाना 𑒀 जमीनक 𑒀 दबाव 𑒀 आयल𑒀 िखन 𑒀 ओ𑒀 पहाड़मे 𑒀\nबदछल𑒀 गेल,𑒀 मुदा 𑒀 ई𑒀 पहाड़ 𑒀 पाि र 𑒀 नै𑒀 अछछ ,𑒀 काँच𑒀 माटिसँ 𑒀 बनल𑒀 अछछ ,𑒀\nजकरा 𑒀 चट्टान𑒀 बनबामे 𑒀 लाख 𑒀 बखम 𑒀 लागि। 𑒀 आइक𑒀 नेपाल𑒀 आ𑒀 भूिानक 𑒀\nपहाड़ 𑒀अखनो 𑒀नव 𑒀अछछ 𑒀आ𑒀ऐ𑒀मे 𑒀सेहो 𑒀एहने 𑒀िाल -कादोक𑒀अछछ। 𑒀एहन 𑒀\nस्थिविमे 𑒀जखन 𑒀ऐ𑒀पहाड़पर 𑒀पावनक𑒀संग 𑒀बखाम 𑒀होइि 𑒀अछछ 𑒀िँ 𑒀ओइमे 𑒀सँ 𑒀\nवनकलैि 𑒀धारमे 𑒀मात्रामे 𑒀माटि 𑒀आ𑒀बालु𑒀आवब𑒀जाइि 𑒀अछछ। 𑒀कइएक𑒀सय 𑒀\nसाल सँ 𑒀उत्तरमे 𑒀पहाड़सँ 𑒀नीचाँ𑒀बहैि 𑒀माटि 𑒀आ𑒀बालु𑒀गंगा𑒀घािी 𑒀आ𑒀ओकर 𑒀\nमैदानक 𑒀वनमामण 𑒀क े लक।𑒀पृथ्वीक𑒀ववणभन्न𑒀प्लेिकसँ 𑒀दूिा 𑒀बाि 𑒀स्पि 𑒀अछछ 𑒀\n।𑒀एकिा 𑒀ई𑒀जे 𑒀आइक𑒀भारिीय 𑒀भूममक 𑒀दबाव 𑒀उत्तर 𑒀टदस 𑒀एछशयाक𑒀मुख्य 𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 77 \nभूममपर 𑒀अछछ 𑒀आ𑒀दोसर 𑒀बाि 𑒀जे 𑒀भारिक 𑒀लगभग𑒀पूरा 𑒀उत्तरी 𑒀भागमे 𑒀दू𑒀\nप्लेिक 𑒀 जंक्शन 𑒀 जोन 𑒀 अछछ 𑒀 ।𑒀 प्लेिक 𑒀 रगड़ाक 𑒀 कारण 𑒀 ऐ𑒀 क्षेत्रमे𑒀 भयंकर 𑒀\nभूक ं प𑒀आबै𑒀छै। 𑒀पृथ्वीक𑒀रव्मान 𑒀वविापन 𑒀बहुि 𑒀सुस्ि 𑒀प्रविया 𑒀छै ,𑒀जकर 𑒀\nअनुभव 𑒀 सय -पचास 𑒀 विममे 𑒀 नै𑒀 कयल𑒀 जा 𑒀 सक ै ि 𑒀 अछछ। 𑒀 एहन 𑒀 पररविमन 𑒀\nहजार 𑒀विममे 𑒀अनुभव 𑒀कयल𑒀जा 𑒀सक ै ि 𑒀अछछ। 𑒀गंगा𑒀घािीक 𑒀वनमामण 𑒀सेहो 𑒀\nएहने 𑒀घिना 𑒀छिक। 𑒀हजार 𑒀विमक 𑒀विाम 𑒀आ𑒀पररणामस्वरूप 𑒀गादक𑒀बालु𑒀ऐ𑒀\nघािीक 𑒀वनमामणमे 𑒀योगदान𑒀देलक𑒀अछछ । \nजल-चक्र \nबखामक 𑒀 अपन𑒀 छसिांि 𑒀 होइ 𑒀 छै। 𑒀 सूयमक 𑒀 रोशनीक 𑒀 कारण 𑒀 समुरक 𑒀 पावन𑒀\nवाम्ष्पि 𑒀 भऽ𑒀 आकाश𑒀 टदस 𑒀 बटढ़𑒀 जाइ 𑒀 छै। 𑒀 ऊपर 𑒀 पहुँचलापर 𑒀 कम 𑒀\nिापमानक 𑒀कारण 𑒀ई𑒀भाप𑒀ठ ं डा𑒀भऽ𑒀जाइ 𑒀छै 𑒀आ𑒀मेघक 𑒀रूप 𑒀लऽ𑒀हवाक 𑒀\nप्रभावक𑒀कारण 𑒀जमीन 𑒀टदस 𑒀बटढ़𑒀जाइ 𑒀छै। 𑒀ई𑒀जल 𑒀मेघमे 𑒀बरखाक 𑒀बुन्न,𑒀\nओला𑒀 वा 𑒀 बफ म क𑒀 रूपमे 𑒀संग्रवहि 𑒀होइि 𑒀अछछ 𑒀 आ𑒀 अनुक ू ल𑒀पररस्थिविमे 𑒀\nजमीनपर 𑒀 खछस 𑒀 पड़ैि 𑒀 अछछ 𑒀 आ𑒀 जीवक 𑒀 जीवनक 𑒀 आधार 𑒀 बवन𑒀 जाइि 𑒀\nअछछ। 𑒀ओस 𑒀वा 𑒀क ु हेस 𑒀सेहो 𑒀ऐ𑒀पावनक𑒀एकिा 𑒀आर 𑒀रूप 𑒀अछछ। 𑒀जमीनपर 𑒀\nखसैि 𑒀पावनक𑒀वकछ ु 𑒀वहस्सा 𑒀नाली𑒀आ𑒀धार 𑒀होइि 𑒀वापस 𑒀समुर 𑒀िक 𑒀पहुँचैि 𑒀\nअछछ। 𑒀 वकछ ु 𑒀 पावन𑒀 गाछक 𑒀 श्वसन 𑒀 सन 𑒀 गविववमधक 𑒀 माध्यमसँ 𑒀 वापस 𑒀\nवायुमंडलमे 𑒀 पहुँछच 𑒀 जाइ 𑒀 छै 𑒀 आ𑒀 वकछ ु 𑒀 पावन𑒀 जमीनक 𑒀 भीिर 𑒀 जा 𑒀 कऽ𑒀\nभूममगि 𑒀जल 𑒀स्िरक ेँ 𑒀समृि 𑒀करै 𑒀छै। 𑒀असलमे 𑒀वएह 𑒀पावनक𑒀धार 𑒀जमीनक 𑒀\nनीचाँ𑒀ववद्यमान 𑒀अछछ 𑒀जेना 𑒀जमीनक 𑒀ऊपर 𑒀धार 𑒀आटदक𑒀रूपमे 𑒀देखै 𑒀छी 𑒀।𑒀\nजमीनक 𑒀 नीचाँक𑒀 पावन𑒀 सेहो 𑒀 सिही 𑒀 पावन𑒀 जकाँ 𑒀 समुरसँ 𑒀 अपन𑒀 संपक म𑒀\nबनौने𑒀रहैि 𑒀अछछ। 𑒀ऐ𑒀िरहें 𑒀समुरसँ 𑒀समुरमे 𑒀पावनक𑒀चि 𑒀पूरा 𑒀भऽ𑒀जाइि 𑒀\nअछछ 𑒀।𑒀ई𑒀पूरा 𑒀प्रविया 𑒀जल 𑒀चि 𑒀कहाइ 𑒀छै ,𑒀जइमे 𑒀प्रक ृ वि𑒀समुरक 𑒀नमकीन 𑒀\nपावनक ेँ𑒀 उपयोगी𑒀 मीठ 𑒀 पावनमे 𑒀 बदछल𑒀 दै𑒀 छै। 𑒀 पृथ्वीपर𑒀 जीवनक 𑒀 कल्पना𑒀\nवबना𑒀मीठ 𑒀पावनक𑒀नै𑒀कयल𑒀जा 𑒀सक ै ि 𑒀अछछ। 𑒀समु र 𑒀सँ 𑒀समुर 𑒀धरर 𑒀पावनक𑒀\nई𑒀वनरंिर 𑒀यात्रा𑒀कवहयो 𑒀नै𑒀रुक ै ि 𑒀अछछ 𑒀। \nधारक  िागव पररर्तव न  \nपहाड़ी 𑒀इलाकामे 𑒀जमीनक 𑒀ढलान𑒀एिेक 𑒀ऊ ँ च𑒀होइ 𑒀छै 𑒀जे 𑒀पावन𑒀नै𑒀रुक ै𑒀छै ,𑒀 78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा 𑒀धारक 𑒀पहाड़सँ 𑒀मैदानमे 𑒀उिरैि 𑒀देरी 𑒀जमीनक 𑒀ढलान𑒀बहुि 𑒀कम 𑒀भऽ𑒀\nजाइ 𑒀छै ,𑒀 जकर 𑒀कारण 𑒀पावनक𑒀गवि 𑒀काफी𑒀कम 𑒀भऽ𑒀जाइ 𑒀छै। 𑒀पहाड़सॅं 𑒀\nउिरैि 𑒀धारक 𑒀पावन𑒀मात्र 𑒀पावन𑒀नै,𑒀काफी𑒀मात्रामे 𑒀गाछ ,𑒀चट्टान,𑒀पािर ,𑒀बालु𑒀\nआ𑒀 माटि 𑒀 सेहो 𑒀 लऽ𑒀 जाइि 𑒀 अछछ। 𑒀 जमीनक 𑒀 ढलान𑒀 कम 𑒀 भेलापर 𑒀 पािर 𑒀\nआटद𑒀बेसी 𑒀दूर 𑒀धरर 𑒀नै𑒀जाइि 𑒀अछछ। 𑒀मुदा 𑒀माटि /बालु𑒀धारक 𑒀पावनक𑒀संग 𑒀\nचलैि 𑒀रहैि 𑒀अछछ। 𑒀जमीनक 𑒀ढलान𑒀आ𑒀पावनक𑒀वेग 𑒀कम 𑒀हेबाक 𑒀कारणेँ 𑒀ऐ𑒀\nमाटि /बालुक ेँ𑒀 धारक 𑒀 ि लहिीमे 𑒀 बैसबाक 𑒀 मौका 𑒀 भेिै 𑒀 छै। 𑒀 एकर 𑒀 अलाबे𑒀\nजखन 𑒀धार 𑒀वकनार 𑒀िोवड़ 𑒀बहै 𑒀छै 𑒀िँ 𑒀पावनक𑒀संग 𑒀आनल𑒀गेल𑒀बालू𑒀आ𑒀माटि 𑒀\nपूरा 𑒀क्षेत्रमे𑒀पसरर 𑒀जाइ 𑒀छै 𑒀आ𑒀जमा 𑒀भऽ𑒀जाइ 𑒀छै। 𑒀धार 𑒀ऐ𑒀िरहेँ 𑒀जमीनक 𑒀\nवनमामण 𑒀करैि 𑒀अछछ। 𑒀धारक 𑒀गविमे 𑒀कमी 𑒀ओइ𑒀िानपर 𑒀देखल 𑒀जाइि 𑒀अछछ 𑒀\nजिऽ 𑒀ई𑒀पहाड़सँ 𑒀मैदानमे 𑒀उिरैि 𑒀अछछ ,𑒀मुदा 𑒀ज िऽ 𑒀ई𑒀धार 𑒀बाटढ़क𑒀समय 𑒀\nपैघ𑒀धारसँ 𑒀ममलैि 𑒀अछछ ,𑒀छोि 𑒀धारक 𑒀गवि 𑒀प्रायः𑒀ठहरावमे 𑒀बदछल𑒀जाइि 𑒀\nअछछ ,𑒀कारण 𑒀बड़का𑒀धारमे 𑒀जलस्िरक 𑒀अनुसार 𑒀छोि 𑒀धारक 𑒀पावन𑒀बहैि 𑒀\nअछछ। 𑒀समुरक 𑒀कािमे 𑒀समुरमे 𑒀बढ़ैि 𑒀ज्वारमे 𑒀आ𑒀ओिय 𑒀समुरसँ 𑒀ममलय 𑒀\nबला𑒀 धारक 𑒀 मुहानापर 𑒀 सेहो 𑒀 लगभग𑒀 एहने 𑒀 स्थिवि 𑒀 उत्पन्न𑒀 होइ 𑒀 छै। 𑒀 गवि 𑒀\nरुकलाक 𑒀कारण 𑒀ऐ𑒀दुनू𑒀ठाम 𑒀माटि /बालुक𑒀जमाव 𑒀िेज 𑒀भऽ𑒀जाइि 𑒀अछछ 𑒀\nजकर 𑒀कारण 𑒀नव 𑒀भूमम /𑒀डेल्िा 𑒀बनैि 𑒀अछछ। 𑒀अमेररकाक 𑒀ममछसछसपी 𑒀धारक 𑒀\nमुहानापर 𑒀६.५𑒀वकमी 𑒀चाकर 𑒀पट्टीक𑒀वनमामण 𑒀सय 𑒀सालक 𑒀भीिर 𑒀पूणम 𑒀भऽ𑒀\nजाइ 𑒀 छै। 𑒀 चीनक𑒀 यांगत्से -वकयांग𑒀 धार 𑒀 ऐविहाछसक 𑒀 कालसँ 𑒀 ४८𑒀 वकमी 𑒀\nचाकर 𑒀 डेल्िाक 𑒀 वनमामण 𑒀 क े ने𑒀 अछछ ,𑒀 चीनक𑒀 शोक ह्ांग 𑒀 हो  धार 𑒀 ५,५००𑒀\nकॉमन 𑒀एरा 𑒀पूवमसँ 𑒀लगभग𑒀५००𑒀वकमी 𑒀चाकर 𑒀डेल्िाक 𑒀वनमामण 𑒀क े ने𑒀छै। 𑒀\nिवहना 𑒀गंगा𑒀धार 𑒀सेहो 𑒀समुरसँ 𑒀पवहने 𑒀करीब 𑒀२५०𑒀वकलोमीिर 𑒀इलाकापर 𑒀\nडेल्िा 𑒀बनेने𑒀अछछ। 𑒀यूरोपक 𑒀अमधकांश𑒀देशक𑒀पैघ𑒀वहस्सामे 𑒀लगभग𑒀साल 𑒀\nभरर 𑒀 बरसाि 𑒀 होइ 𑒀 छै। 𑒀 हमर 𑒀 देशमे 𑒀 बरसािक 𑒀 मौसम 𑒀 होइ 𑒀 छै 𑒀 आ𑒀 क ु ल𑒀\nवार्ििक 𑒀विाम क𑒀लगभग𑒀८७𑒀प्रविशि 𑒀जूनक 𑒀मध्यसँ 𑒀अक्िूबरक 𑒀मध्य𑒀होइ 𑒀\nछै। 𑒀बखाम 𑒀आ𑒀बाटढ़क𑒀अंि 𑒀भेलापर 𑒀वकछ ु 𑒀बालु/माटि 𑒀ओइ𑒀इलाकामे 𑒀जमा 𑒀\nकरय 𑒀 भऽ𑒀 जाइ 𑒀 छै। 𑒀 बाटढ़क𑒀 कारण 𑒀 मोि 𑒀 बालु/माटिक 𑒀 परि 𑒀 जमा 𑒀 भऽ𑒀\nजाइि 𑒀अछछ ,𑒀वकछ ु 𑒀ठाम 𑒀पािर 𑒀भऽ𑒀जाइि 𑒀अछछ ,𑒀किावक 𑒀कारण 𑒀खधाइ 𑒀\nबनैि 𑒀अछछ 𑒀आ𑒀वकछ ु 𑒀ठाम 𑒀पावन𑒀जमा 𑒀भऽ𑒀जाइि 𑒀अछछ ।𑒀आगामी 𑒀मौसममे 𑒀\nजखन 𑒀बाटढ़क𑒀पावन𑒀फ े र𑒀बढ़ैि 𑒀अछछ 𑒀िँ 𑒀वपछला 𑒀सालसँ 𑒀जमा 𑒀भेल𑒀माटि 𑒀\nकाटि 𑒀कऽ𑒀नव 𑒀बाि 𑒀बवन𑒀जाइि 𑒀अछछ। 𑒀कखनो 𑒀काल𑒀ई𑒀नव 𑒀मागम𑒀एिेक 𑒀 विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 79 \nपैघ𑒀आ𑒀प्रभावी𑒀होइि 𑒀अछछ 𑒀जे 𑒀ऐ𑒀नव 𑒀मागमपर 𑒀धार 𑒀स्वयं 𑒀फाटि 𑒀जाइि 𑒀अछछ 𑒀\n।𑒀जइ 𑒀धारक 𑒀पावनमे 𑒀बालू/माटिक 𑒀मात्रा 𑒀अमधक𑒀होइ 𑒀छै ,𑒀ओकर 𑒀कछारमे 𑒀\nबालू/मा टिक 𑒀जमाव 𑒀बेशी𑒀हेिै 𑒀आ𑒀एहन 𑒀धारमे 𑒀 बदलावक 𑒀गुंजाइश 𑒀बेशी𑒀\nहेिै। 𑒀 यएह 𑒀 कारण 𑒀 अछछ 𑒀 जे 𑒀 गंगाक𑒀 दवहना 𑒀 कािमे 𑒀 ममलैबला 𑒀 धारमे 𑒀\nपररविमनक 𑒀संभावना 𑒀गंगाक𑒀बाम 𑒀कािमे 𑒀ममलैबला 𑒀धारक 𑒀िुलनामे 𑒀कम 𑒀\nअछछ ,𑒀 कारण 𑒀 दवहना 𑒀 कािमे 𑒀 ममलैबला 𑒀 धार 𑒀 पठारसँ 𑒀 अबैि 𑒀 अछछ 𑒀 आ𑒀\nबामबला 𑒀धार 𑒀वहमालयक 𑒀काँच𑒀कच्चा𑒀आ𑒀भंगुर 𑒀पहा ड़सँ 𑒀अपना𑒀संग 𑒀बहुि 𑒀\nरास 𑒀 माटि /बालु𑒀 लऽ𑒀 कऽ𑒀 अबैि 𑒀 अछछ। 𑒀 अमधक𑒀 गादबला𑒀 धारक 𑒀 मागम𑒀\nबदलनाइ𑒀 ओिबे 𑒀 स्वाभाववक 𑒀 आ𑒀 प्राक ृ विक𑒀 घिना 𑒀 छै 𑒀 जेना 𑒀 पृथ्वीक𑒀\nववणभन्न𑒀प्लेिक 𑒀गवि ,𑒀विाम 𑒀आ𑒀धार 𑒀द्वारा𑒀डेल्िाक 𑒀वनमामण। 𑒀ऐ𑒀िरहें 𑒀बाटढ़,𑒀\nकिाव ,𑒀जल -जमाव ,𑒀धारक 𑒀मागम𑒀बदलब𑒀सन 𑒀प्रश्न𑒀गंगाक𑒀बाम 𑒀(उत्तरी )𑒀\nभागमे 𑒀बेसी 𑒀गंभीर 𑒀अछछ। 𑒀ई𑒀सवाल 𑒀ओइ𑒀ठाम 𑒀आर 𑒀गंभीर 𑒀अछछ 𑒀जिऽ 𑒀\nजमीनक 𑒀 ढलान𑒀 लगभग𑒀 समिल 𑒀 अछछ। 𑒀 एहन 𑒀 िल 𑒀 पूवी 𑒀 उत्तर 𑒀 प्रदेश,𑒀\nउत्तर 𑒀वबहारक 𑒀मैदान 𑒀आ𑒀उत्तर 𑒀बंगालमे 𑒀गंगा𑒀घािीमे 𑒀भेिैि 𑒀अछछ। 𑒀लेवकन𑒀\nएकर 𑒀मिलब 𑒀एकदम 𑒀नै𑒀छै 𑒀जे 𑒀बाटढ़क𑒀माममलामे 𑒀गंगाक𑒀दवहन 𑒀वकनारमे 𑒀\nपूणम 𑒀शांवि 𑒀छै। 𑒀ओिऽ 𑒀कमसँ 𑒀कम 𑒀मैदानमे 𑒀समस्या 𑒀ओिबे 𑒀छै 𑒀जिेक 𑒀गंगाक𑒀\nउत्तरी 𑒀ििपर। 𑒀वबहारक 𑒀भोजपुर ,𑒀रोहिास ,𑒀पिना ,𑒀मुंगेर ,𑒀भागलपुर 𑒀आ𑒀\nसाहेब 𑒀गंज 𑒀जजलामे 𑒀बाटढ़सँ 𑒀उत्पन्न𑒀मुद्दा𑒀िकर 𑒀प्रमाण 𑒀अछछ। 𑒀ऐ𑒀घािीक 𑒀\nदणक्षणमे𑒀 ववन्ध्य𑒀 आ𑒀 सिपुरा 𑒀 पवमि 𑒀 श्रृंखला 𑒀 अछछ ,𑒀 जे 𑒀 गोंडवाना 𑒀 भूममक 𑒀\nवहस्सा 𑒀अछछ। 𑒀ई𑒀पहाड़ी 𑒀वहमालयक 𑒀पहाड़सँ 𑒀बहुि 𑒀पुरान 𑒀अछछ 𑒀आ𑒀मजगूि 𑒀\nपािर 𑒀बवन𑒀गेल𑒀अछछ। 𑒀से 𑒀छशवाछलक 𑒀आ𑒀वहमालयक 𑒀िुलनामे 𑒀ऐ𑒀पहाड़ीमे 𑒀\nमाटिक 𑒀किाव 𑒀कम 𑒀होइ 𑒀छै। 𑒀मुदा 𑒀क्षेत्रफलक𑒀वहसाबसँ 𑒀गंगाक𑒀उिरबाड़ी 𑒀\nइलाका𑒀बाटढ़सँ 𑒀बेसी 𑒀िबाह 𑒀अछछ । \n(अवगला𑒀अंकमे𑒀जारी ) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१३.तन त  नर्ल  सुशील (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \nतनत  नर्ल  सुशील (लेखक गजेन्द्र ठाक ु र) \n \nसुशीलक 𑒀रचना 𑒀संसार :𑒀हुनकर 𑒀रचना 𑒀संसार 𑒀छन्तह -𑒀घराड़ी 𑒀(उपतयास )𑒀\n(१९७३),𑒀गामबाली 𑒀(उपतयास )𑒀(१९८२),𑒀भामिी 𑒀(नािक )𑒀(पवहल 𑒀मंचन 𑒀\n१९९१,𑒀प्रकाशन𑒀२०१३)𑒀आ𑒀अल्स्मिा 𑒀(लघुकिा 𑒀संग्रह )𑒀(२०१६)𑒀आ𑒀ई𑒀\nचारू 𑒀 पोिी 𑒀 हुनकर 𑒀 अनुमविसँ 𑒀 ववदेह 𑒀 पेिारमे 𑒀 उपलब्ध𑒀 अछछ 𑒀\nसलिक www.videha.co.in/pothi.htm पर । \nकमलानतद 𑒀झाक𑒀पोिी 𑒀\"मैछिली 𑒀उपतयास :𑒀समय 𑒀समाज 𑒀आ𑒀सवाल \"𑒀\n(२०२१)𑒀मे  छलखै 𑒀छछि -𑒀\"मैछिली 𑒀उपतयास -यात्राक𑒀लगभग𑒀सय 𑒀विमक 𑒀\nबाद𑒀 मैछिल 𑒀 अतिरजािीय 𑒀 वववाहक 𑒀 सपना ,𑒀 संघिम 𑒀 आ𑒀 ववडमबना 𑒀 पर 𑒀\nगररमायुक्ि 𑒀 उपतयास 𑒀छलखबाक 𑒀 श्रेय𑒀गौरीनािक ेँ 𑒀 जाइि 𑒀छवन। \"𑒀िँ 𑒀की𑒀\nकमलानतद 𑒀 झा𑒀 सुशीलसँ 𑒀 ई𑒀 श्रेय𑒀 छीवन 𑒀 लेलवन?𑒀 चलू𑒀 अहाँक ेँ𑒀 लऽ𑒀 चली𑒀\nकमलानतद 𑒀 झा𑒀 क े र𑒀 स्वािी 𑒀 दुवनयाँसँ 𑒀 दूर ,𑒀 छल -छद्मसँ 𑒀 दूर 𑒀 सुशीलक 𑒀\nजादूबला 𑒀सावहत्यक 𑒀वनश्छल 𑒀दुवनयाँमे । \nगािबाली (उपन्द्यास)- सुशील (पथिला अंकसँ आगाँ) \nसभक 𑒀आँन्खक 𑒀काँि 𑒀गामबाली 𑒀आइ𑒀ओ𑒀बबूर 𑒀सेहो 𑒀कटि 𑒀गेल! \n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 81 \nओकरा 𑒀चाहऽ 𑒀बला,𑒀नै𑒀चाहऽ 𑒀बला𑒀आ𑒀काि 𑒀रहवनहार ,𑒀िीनू 𑒀िरहक 𑒀लोक𑒀\nखुश 𑒀 अछछ। 𑒀 ओकर 𑒀 अन्तिम 𑒀 संस्कार 𑒀 के𑒀 करिै ?𑒀 जादव 𑒀 समाज 𑒀 आवक𑒀\nब्राह्मण 𑒀समाज। 𑒀जादव 𑒀समाज 𑒀आ𑒀ब्राह्मण 𑒀समाजक 𑒀लोक𑒀पहुँचै 𑒀छछि 𑒀\nमाछलक 𑒀 माने 𑒀 सोनमवन 𑒀 झा𑒀 लग,𑒀 ओ𑒀 छछि 𑒀 पाउ-पाउ𑒀 करैि ,𑒀 मसलनमे 𑒀\nओङठल। \nगामबालीक 𑒀संस्कार 𑒀जादव 𑒀समाज 𑒀ममछल 𑒀कऽ𑒀करिै । \nगोअर 𑒀 िोलीक 𑒀 लोक𑒀 ओकरा 𑒀 गामबाली 𑒀 कहब 𑒀 शुरू 𑒀 क े लक ै𑒀 आ𑒀 फ े र𑒀\nबभनिोली ,𑒀 क ै ििोली ,𑒀 जोलहा 𑒀 िोलीक 𑒀 लोक𑒀 सेहो 𑒀 ओकरा 𑒀 गाम बाली𑒀\nकहऽ 𑒀लगलै। \nगामबालीक 𑒀वर 𑒀बूढ़,𑒀ओ𑒀िेसर 𑒀बहु 𑒀छली ,𑒀पवहलसँ 𑒀बच्चा𑒀नै𑒀भेलै𑒀िँ 𑒀दोसर 𑒀\nवबयाह 𑒀आ𑒀फ े र𑒀दोसरोमे 𑒀बच्चा𑒀आ𑒀पवहलोमे। 𑒀आ𑒀फ े र𑒀िेसर 𑒀वबयाह 𑒀सौख 𑒀\nलेल।𑒀बाबू𑒀पैरुखक 𑒀गप𑒀छै ,𑒀के𑒀कत्ते𑒀बहु 𑒀डेवब𑒀सक ै ए। \nज्ञानचन𑒀 यादव 𑒀 माने 𑒀 ज्ञनचनमाक ेँ𑒀 लोक𑒀 मरखाह 𑒀 बना𑒀 देलक ै,𑒀 अपने𑒀\nबलजोरी 𑒀ओकरा 𑒀घरो 𑒀कऽ𑒀दऽ𑒀जाइ 𑒀गेलै𑒀आ𑒀िहन 𑒀लाहेब 𑒀मचा 𑒀दइ𑒀गेलै𑒀\nगाममे । \n(अवगला𑒀अंकमे 𑒀जारी ) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \nॐ𑒀द्यौ:𑒀शान्तिरतिररक्ष𑒀ग्वंग𑒀शान्ति:  \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज 𑒀वकशोर 𑒀ममश्र-𑒀दूणभ \n३.२.जगदानतद 𑒀झा𑒀'मनु '-𑒀५𑒀िा 𑒀गजल  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 83 \n३.१.राज  तकशोर  मिश्र- दूभभ  \n \nराज तकशोर  मिश्र, ररिायडव चीफ जेनरल िैनेजर (ई), \nबी.एस.एन.एल.(िुख्यालय), टदल्ली,गाि- अरेर डीह, पो. अरेर \nहाि, िधुबनी \nदूभभ  \n \nवक𑒀ओ𑒀रो𑒀पलक𑒀नवह𑒀,नवह𑒀छछ𑒀िलक𑒀बी𑒀आ,  \nिैओ,𑒀जनमल𑒀दूणभ𑒀क𑒀धी𑒀आ𑒀,  \n \nक े 𑒀पिबैि𑒀अछछ𑒀पा𑒀वन𑒀?𑒀दूवाम𑒀दल,  \nअपने𑒀बल𑒀पर𑒀सबिरर𑒀चिरल,  \n \nपनुगैि𑒀अछछ𑒀,𑒀दै𑒀छै𑒀मेघ𑒀पा𑒀वन𑒀ब रखा𑒀मे,  \nजेठमा𑒀स,दूवाम𑒀 -छश𑒀शु𑒀छल𑒀,ममरखा𑒀मे।  \n \nभेिैि𑒀छै𑒀फ े र,𑒀छश𑒀छश𑒀र𑒀सँ,𑒀शी𑒀िक𑒀पी𑒀यूि,  \nरवव𑒀नवह𑒀कवन𑒀को𑒀रस्थश्म𑒀परसए𑒀मे𑒀क ं जूस।  \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nभो𑒀रे𑒀चमक ै 𑒀चा𑒀नी𑒀सन𑒀ओ𑒀शी𑒀ि𑒀बूतद,  \nओवह𑒀आगू𑒀िऽ𑒀,चतरकां𑒀ि𑒀मणण𑒀सेहो𑒀क ु तद।  \n \nदूणभ𑒀क𑒀जवड़𑒀जुड़ल𑒀धरिी𑒀सँ,  \nपहुँचल𑒀िल𑒀सँ𑒀पिा𑒀ल,  \nअपना𑒀बल𑒀सँ𑒀प सरर𑒀रहल𑒀छै𑒀,  \nदूर𑒀 -दूर,𑒀जवड़𑒀 -जा𑒀ल।  \n \nवक𑒀ओ𑒀देखवन𑒀हा𑒀र𑒀नवह𑒀,अपन𑒀बऽल,  \nवन𑒀ज𑒀पुरुिा𑒀रि𑒀पर,𑒀दूवाम𑒀दल।  \n \nभगा𑒀देलक ै 𑒀खुरपी𑒀सँ𑒀ओकरा𑒀,छछ𑒀छल𑒀 -छछ𑒀छल𑒀,  \nरक्िबी𑒀ज𑒀सन𑒀उवग𑒀आएल𑒀ओ,𑒀पुवन𑒀 -पुवन𑒀जी𑒀छल𑒀।  \n \nसहस्त्रबा𑒀ढ़वन𑒀क𑒀रस्थश्म𑒀सन,𑒀अनगवन𑒀ि𑒀मूड़ी𑒀,  \nखोॅ ॅं𑒀छछ𑒀मे𑒀छै𑒀रा𑒀खल𑒀ई𑒀,संग𑒀लहठी𑒀 -चूड़ी𑒀। \n \nदूवाम𑒀क्षि𑒀लेल,𑒀अक्षि𑒀िऽ,अछछ𑒀पो𑒀सल𑒀पा𑒀लल,  \nमुदा𑒀,𑒀दूणभ𑒀अनेरुआ,𑒀ओकरा𑒀क े 𑒀नवह𑒀िा𑒀ड़ल?  \n \nअछछ𑒀कठजी𑒀ब𑒀,अक्खज,𑒀मुदा𑒀जखन𑒀सजा𑒀ओल,  \nपो𑒀छल𑒀 -पा𑒀छल𑒀िृण𑒀किेक𑒀सुतदरिा𑒀पा𑒀ओल?  \n \nकिबो𑒀वब𑒀द्दवि𑒀हो𑒀इक,𑒀मुदा𑒀ई𑒀डरि𑒀नवह𑒀,  \nपा𑒀वन𑒀-पा𑒀िर𑒀खसअओ𑒀,परञ्च𑒀मरि𑒀नवह𑒀।  \n \nिेँ𑒀िऽ,𑒀आशी𑒀वाम 𑒀दक𑒀समदा𑒀मे𑒀अछछ𑒀बा𑒀तहल,  \nदी𑒀घम𑒀जज𑒀नगी𑒀क𑒀प्रिी𑒀क𑒀रूप𑒀मे𑒀एकरा𑒀मा𑒀नल।  \n \nसनेस𑒀छि𑒀क𑒀दूवाम𑒀दल,𑒀आशी𑒀वाम𑒀दक,   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 85 \nमा𑒀ल𑒀 -जा𑒀ल𑒀अछछ𑒀रकिल𑒀,𑒀अकरे𑒀सो𑒀आदक।  \n \nछै𑒀की𑒀िा𑒀गवि𑒀िुफा𑒀न𑒀क े ?  \nकऽ𑒀सकिै𑒀दूणभ𑒀क े 𑒀अङ्ग-भङ्ग? \nखसौ𑒀वज्र,वब𑒀ड़रो𑒀उठौ𑒀,  \nकऽ𑒀पअओिै𑒀वक𑒀ओ𑒀दूणभ𑒀क े 𑒀िंग?  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.जगदानन्द्द झा 'िनु'- ५ िा गजल \n \nजगदानन्द झा 'मनु ' \n५ िा गजल \nगजल𑒀१  \nजखन  कखनो जे  सोर्ब हमरा  \nअपन लअगेमे पायब हमरा  \n  \nगजल हमर शव्द बनन तनमनमे   \nकर्ोित ताँ अहााँ ताकब हमरा   \n  \nबहुत ुर िी  कोनो बाते नै  \nअपन मोनेमे देखब हमरा  \n \nुनू दू तन   एतक े  झजनगी  िी \n विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 87 \nअहााँ कखनो नै नबसरब हमरा  \n \nअहााँक ेँ  हम िी कहलौं जे 'मनु ' \nनक मुइला बादो मानब हमरा   \n(बहरे  गोहर्िंद, मात्रारम :  12 22 22 22 2, सभ  पााँनतमे। दोसर शेरक ेँ  \nदोसर पााँनतमे दूिा अलग -अलग लघुक ेँ  टदधव मानक ि ु ि लेल गेल अछि) \n  \nगजल २  \nददव देखायब करेजाक मानब की  \nकास्प्रल्ह सपनोमे हाँसी िोरर कानब  की  \n  \nप्रेम पुरुर्क िैक गोबर अहााँ कहलौं  \nर्ीर देखायब करेजा ताँ गानब की  \n  \nदोख सभमे नै कतउ एकमे हेते  \nसंग  हमरा  ओनहमे सभक सानब की   \n  \nआइ िै अन्हार सगरो अहााँ कहलौं  \nआाँखख मुनन लाइिसाँ अन्हार आनब की   88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nकननक हमरोपर भ रोसा क कय देखू  \nप्रेम ककरा  िै कहै  'मनु 'साँ  जानब  की \n(बहरे कलीब , मात्रारम :  2122-2122-1222) \n  \nगजल  ३ \nभगर्ती जकर माए ओ िुगर कहल कोना   \nहाि िै ुनू भेिल रंक ओ रहल  कोना  \n   \nमाि पर हमर सटदखन जखन हाि मैयाक ेँ  \nएनहठाम रहलै कोनो   कटठन िहल कोना   \n  \nलेब िोरर कखनो देबाक बात कनन सोर्ू  \nसगर गाम देखू सुख शांनत ननह बहल कोना  \n  \nशेरक ेँ घरे बैसल    ननह  छशकार भेिै िै \nघरसाँ जे ननकलबै ननह घर बनत  महल  कोना  \n   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 89 \nकाज ननह अपन नहस्सा क े र 'मनु ' करी हम सब  \nई सहज सगर ुननया ननह   बनत  जहल  कोना  \n(मात्रारम :  212-1222/ 212-1222 सभ पााँनतमे)  \n  \n  \nगजल  ४ \nजखन  सगरो  ददव भेिल  \nअपन सीलौं ठोर रेतल   \n  \nद'बल अपने हाि गरदनन   \nतखन क े  ई नोर मेिल   \n  \nघरक बन्हन िोरर  ुननया  \nसिल जतए नोि गेिल  \n  \nभरोसा करु आब कोना   \nलखन  भेर्े र्ोर  फ े िल  \n   90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदहेजक 'मनु ' र्ाररर्तका    \nनबयाहक पनहनेसाँ सेिल   \n(बहरे  मजररअ , मात्रारम  1222-2122) \n  \nगजल  ५ \nजखन मोन कानल गजल कहलौं  \nरहल कों़ि िानल गजल कहलौं   \n  \nजमाना सुतल  िल जखन नींदसाँ  \nतहन रानत जानल गजल कहलौं   \n  \nलगन भेल तीसम बरख धरर ननह  \nप़िोसनसाँ गानल गजल कहलौं   \n  \nजुआ िल लदल कांहपर लोकक  \nपसीनासाँ सानल गजल कहलौं   \n  \nउमर 'मनु ' नबतल आर की करबै    विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 91 \nअपन मोन ठानल गजल कहलौं   \n(मात्रारम सभ पााँनतमे  122-122-1222) \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \nॐ𑒀द्यौ:𑒀शान्तिरतिररक्ष𑒀ग्वंग𑒀शान्ति : \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n \n४.तर्देह  पेिार VIDEHA ARCHIVE \n४.१.ववदेह 𑒀ई-पवत्रकाक𑒀सभिा 𑒀पुरान 𑒀अंक𑒀Videha𑒀e𑒀journal's𑒀all𑒀\nold𑒀issues \n४.२.मैछिली 𑒀पोिी 𑒀डाउनलोड𑒀Maithili𑒀Books𑒀Download \n४.३.मैछिली 𑒀वीवडयोक 𑒀संकलन 𑒀Maithili𑒀Videos \n४.४.मैछिली 𑒀 छशशु,𑒀 बाल𑒀 आ𑒀 वकशोर 𑒀 सावहत्य 𑒀 Maithili𑒀 Children𑒀\nLiterature𑒀 \n४.५.ववदेह 𑒀स्त्री𑒀कोना \n४.६.ववदेह 𑒀सूचना 𑒀संपक म𑒀अतवेिण  \n४.७.ववदेह 𑒀ई-लर्निङ्ग \n४.८.ममछिला 𑒀रत्न \n४.९.ममछिलाक 𑒀खोज   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 93 \n४.१.ववदेह  ई-पवत्रकाक सभिा  पुरान  अंक Videha e journal's all old issues \nवव 𑒀दे𑒀ह 𑒀ववदेह 𑒀Videha𑒀বিদেহ http://www.videha.co.in ववदेह 𑒀प्रिम 𑒀मैछि ली𑒀पाणक्षक𑒀ई𑒀पवत्रका𑒀\nVideha𑒀 Ist𑒀 Maithili𑒀 Fortnightly𑒀 ejournal𑒀ववदेह 𑒀 प्रिम 𑒀 मैछिली 𑒀 पाणक्षक𑒀 ई𑒀 पवत्रका𑒀 नव 𑒀 अंक𑒀\nदेखबाक 𑒀लेल𑒀पृष्ठ𑒀सभक ेँ 𑒀ररर े श 𑒀कए𑒀देखू। 𑒀Always𑒀refresh𑒀the𑒀pages𑒀for𑒀viewing𑒀new𑒀issue𑒀\nof𑒀VIDEHA. \n \nSearch Books   \nSearch above & below  within𑒀 more𑒀than𑒀350𑒀old𑒀issues𑒀of𑒀Videha𑒀eJourna l𑒀\nववदेह 𑒀मैछिली 𑒀सावहत्य 𑒀आतदोलन:𑒀मानुिीममह 𑒀संस्क ृ िाम्  www.videha.co.in \n \n  \nhttps://books.google.com/ \n  \n \n \nVideha𑒀Archive𑒀of𑒀Old𑒀Issues𑒀ववदेह𑒀पुरान𑒀अंकक𑒀आकामइ व  (पूणमिः𑒀अव्वसामयक𑒀उद्देश्य𑒀आ𑒀मात्र𑒀\nएक े डममक𑒀प्रयोग𑒀लेल) ववदेह𑒀ई -पवत्रकाक𑒀सभिा𑒀पुरान𑒀अंक𑒀पी.डी.एफ.𑒀डाउनलोड𑒀लेल𑒀िमानुसार𑒀नीचाँक𑒀\nसलिकपर𑒀उपलब्ध𑒀अछछ । All the old issues of Videha e journal are available for pdf \ndownload at the respective links below. \n............. \nविरहुिा ,𑒀नेवाड़ी 𑒀आ𑒀क ै िी 𑒀फॉण्ि 𑒀डाउनलोड𑒀Google's𑒀Noto𑒀Fonts𑒀project/𑒀GitHub \nनतरहुता नोिो \nफॉडि \nक ै िी \nओिीएफ \nक ै िी \nिीिीएफ \nनेर्ा़िी \nओ.िी.एफ. \nनेर्ा़िी \nिी.िी.एफ. \nhttps://fonts.google.com/ (Google𑒀Open𑒀Fonts𑒀download) \nTirhuta𑒀Offline𑒀Keyboard𑒀download \nhttps://malarproject.gitlab.io/tirhuta (Tirhuta𑒀Keyboard𑒀Online) \n.......... \n१ \nगजेतर 𑒀ठाक ु र𑒀(सम्पादन ) \n 94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतर्देह -सदेह १ -२५ www.videha.co.in  \nववदेह𑒀 ई -पवत्रकाक𑒀 अंक𑒀 १ -३५०𑒀 सँ -𑒀 मैछिलीक  सवमश्रेष्ठ𑒀 गद्य𑒀 आ𑒀\nपद्यक एकिा  समानातिर  संकलन  \nदेर्नागरी  मिथिलाक्षर \nवव देह :सदेह 𑒀१ वव देह :𑒀सदेह 𑒀१𑒀विरहुिा  \nनर्देह:सदे ह  २ मैछिली प्रबन्ध-\nननबन्ध -समालोर्ना  \nनर्देह : सदे ह  २ विरहु िा  \nनर्देह:सदेह  ३ मैछिली 𑒀पद्य नर्देह : सदे ह  ३ विरहुिा  \nनर्देह:सदेह  ४ मैछिली 𑒀किा  नर्देह : सदे ह  ४ विरहुिा  \nनर्देह मैछिली नर्हनन किा  [नर्देह \nसदेह  ५] \nनर्दे ह : सदेह ५ विरहुिा  \nववदेह 𑒀मैछिली 𑒀ववहवन 𑒀किा  [ ववदेह 𑒀\nसदेह 𑒀५]-𑒀संस्करण -२ \nववदेह :𑒀सदेह 𑒀५𑒀संस्करण -२𑒀विरहुिा  \nनर्देह मैछिली लघुकिा  [नर्देह \nसदेह ६ ] \nनर्दे ह : सदेह ६ विरहु िा  \nनर्देह मैछिली पद्य  [नर्देह सदेह ७ ] नर्दे ह : सदेह ७ विरहुिा  \nनर्देह मैछिली नाट्य उत्स र्  [नर्देह \nसदेह ८ ] \nनर्दे ह : सदेह ८ विरहुिा  \nनर्देह मैछिली  छशशु उत्स र्  [नर्देह \nसदेह ९ ] \nनर्दे ह : सदेह ९ विरहुिा  \nनर्देह मैछिली प्रबन्ध -ननबन्ध -\nसमालोर्ना  [नर्देह सदेह १० ] \nनर्दे ह : सदेह १ ० विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀११ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀११𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१२ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१२𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१३ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१३𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१४ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१४𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१५ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१५𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१६ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१६𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१७ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१७𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१८ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१८𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀१९ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀१९𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀२० ववदेह :𑒀सदेह 𑒀२०𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀२१ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀२१𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀२२ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀२२𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀२३ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀२३𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀२४ ववदेह :𑒀सदेह 𑒀२४𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀२ ५ ववदेह:𑒀सदेह𑒀२५𑒀विरहुिा  \nतर्देह -सदेह २६ -३६ www.videha.co.in  \nववदेह𑒀ई -पवत्रकाक𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ -𑒀िीम𑒀आधाररि𑒀मैछिलीक  सवमश्रेष्ठ𑒀मूल𑒀आ𑒀\nअनूटदि𑒀गद्य𑒀आ𑒀पद्यक𑒀एकिा  समानातिर  संकलन   विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 95 \nववदेह:सदेह𑒀२६𑒀(डॉ𑒀शम्भु𑒀क ु मार𑒀ससिह𑒀\nआ𑒀डॉ𑒀अरुण𑒀क ु मार𑒀ससिह𑒀अंक𑒀१ -३५०𑒀\nसँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀२६𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀 २७𑒀 (गजेतर𑒀 ठाक ु र𑒀 आ𑒀\nरवव𑒀 भूिण𑒀 पाठकक𑒀 आन𑒀 भािासँ𑒀\nअनूटदि𑒀 गद्य𑒀 आ𑒀 पद्य-𑒀 अंक𑒀 १-३५०𑒀\nसँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀२७𑒀विरहुिा  \nववदेह :सदेह 𑒀 २८𑒀 (अनूटदि 𑒀 गद्य𑒀 आ𑒀\nपद्य-𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀२८𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀 २९  (रवव𑒀 भूिण𑒀 पाठक𑒀\nआ𑒀डॉ.𑒀क ै लाश𑒀क ु मार𑒀ममश्र-𑒀अंक𑒀१-\n३५०𑒀सँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀२९𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀 ३०𑒀 (स्क ू ल -कॉलेजक𑒀\nववद्यािी𑒀लेल -𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह :𑒀सदेह 𑒀३०𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀 ३१𑒀 (डॉ.𑒀 काममनी𑒀\nकामायनी𑒀 आ𑒀 क ु मार𑒀 मनोज𑒀 कश्यप -𑒀\nअंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह: 𑒀सदेह𑒀३१𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀३२𑒀(रचनात्मक𑒀गद्य -पद्य𑒀\nलेखन𑒀भाग -१-𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀३२𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀३३𑒀(रचनात्मक𑒀गद्य -पद्य𑒀\nलेखन𑒀भाग -२-𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀३३𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀३४𑒀(रचनात्मक𑒀गद्य -पद्य𑒀\nलेखन𑒀भाग -३-𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀३४𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀३५𑒀(रचनात्मक𑒀गद्य -पद्य𑒀\nलेखन𑒀भाग -४-𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ ) \nववदेह:𑒀सदेह𑒀३५𑒀विरहुिा  \nववदेह:सदेह𑒀३६𑒀(रचनात्मक𑒀गद्य -पद्य𑒀\nलेखन𑒀भाग -५-𑒀अंक𑒀१-३५०𑒀सँ)  \nववदेह:𑒀सदेह𑒀३६𑒀विरहुिा  \n................... \nयू.पी.एस.सी.  आ𑒀आन𑒀प्रवियोवगिा𑒀परीक्षा𑒀लेल𑒀देखू : \nनर्दे ह :सदे ह  १७ नर्दे ह :सदे ह  २१ नर्दे ह :सदे ह  २३ नर्दे ह :सदे ह  २६ नर्दे ह :सदे ह  २९  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनर्दे ह :सदे ह  ३० नर्दे ह :सदे ह  ३२ नर्दे ह :सदे ह  ३३ नर्दे ह :सदे ह  ३४ नर्दे ह :सदे ह  ३५ \n................ \n२ \nतर्देहक सभिा पुरान अंक (अंक १ सँ ३५४ आ आगाँ)  \nतर्देहक अंक १-१४९ (देर्नागरी, मिथिलाक्षर आ ब्रेलिे) \n  \nदेवनागरी  ममछिलाक्षर  ब्रेल \nVideha_01_01_08 Videha_01_01_08_Tirhuta 1 \nVideha_15_01_08 Videha_15_01_08_Tirhuta 2 \nVideha_01_02_08 Videha_01_02_08_Tirhuta 3 \nVideha_15_02_08 Videha_15_02_08_Tirhuta 4 \nVideha_01_03_08 Videha_01_03_08_Tirhuta 5 \nVideha_15_03_08 Videha_15_03_08_Tirhuta 6 \nVideha_01_04_2008 Videha_01_04_2008_Tirhuta 7 \nVideha_15_04_2008 Videha_15_04_2008_Tirhuta 8 \nVideha_01_05_2008 Videha_01_05_2008_Tirhuta 9 \nVideha_15_05_2008 Videha_15_05_2008_Tirhuta 10 \nVideha_01_06_2008 Videha_01_06_2008_Tirhuta 11 \nVideha_15_06_2008 Videha_15_06_2008_Tirhuta 12 \nVideha_01_07_2008 Videha_01_07_2008_Tirhuta 13 \nVideha_15_07_2008 Videha_15_07_2008_Tirhuta 14  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 97 \nVideha_01_08_2008 Videha_01_08_2008_Tirhuta 15 \nVideha_15_08_2008 Videha_15_08_2008_Tirhuta 16 \nVideha_01_09_2008 Videha_01_09_2008_Tirhuta 17 \nVideha_15_09_2008 Videha_15_09_2008_Tirhuta 18 \nVideha_01_10_2008 Videha_01_10_2008_Tirhuta 19 \nVideha_15_10_2008 Videha_15_10_2008_Tirhuta 20 \nVideha_01_11_2008 Videha_01_11_2008_Tirhuta 21 \nVideha_15_11_2008 Videha_15_11_2008_Tirhuta 22 \nVideha_01_12_2008 Videha_01_12_2008_Tirhuta 23 \nVideha_15_12_2008 Videha_15_12_2008_Tirhuta 24 \nVideha_01_01_2009 Videha_01_01_2009_Tirhuta 25 \nVideha_15_01_2009 Videha_15_01_2009_Tirhuta 26 \nVideha_01_02_2009 Videha_01_02_2009_Tirhuta 27 \nVideha_15_02_2009 Videha_15_02_2009_Tirhuta 28 \nVideha_01_03_2009 Videha_01_03_2009_Tirhuta 29 \nVideha_15_03_2009 Videha_15_03_2009_Tirhuta 30 \nVideha_01_04_2009 Videha_01_04_2009_Tirhuta 31 \nVideha_15_04_2009 Videha_15_04_2009_Tirhuta 32 \nVideha_01_05_2009 Videha_01_05_2009_Tirhuta 33 \nVideha_15_05_2009 Videha_15_05_2009_Tirhuta 34 \nVideha_01_06_2009 Videha_01_06_2009_Tirhuta 35  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nVideha_15_06_2009 Videha_15_06_2009_Tirhuta 36 \nVideha_01_07_2009 Videha_01_07_2009_Tirhuta 37 \nVideha_15_07_2009 Videha_15_07_2009_Tirhuta 38 \nvideha_01_08_2009 videha_01_08_2009_tirhuta 39 \nvideha_15_08_2009 videha_15_08_2009_tirhuta 40 \nvideha_01_09_2009 videha_01_09_2009_tirhuta 41 \nvideha_15_09_2009 videha_15_09_2009_tirhuta 42 \nvideha_01_10_2009 videha_01_10_2009_tirhuta 43 \nvideha_15_10_2009 videha_15_10_2009_tirhuta 44 \nvideha_01_11_2009 videha_01_11_2009_tirhuta 45 \nvideha_15_11_2009 videha_15_11_2009_tirhuta 46 \nvideha_01_12_2009 videha_01_12_2009_tirhuta 47 \nvideha_15_12_2009 videha_15_12_2009_tirhuta 48 \nvideha_01_01_2010 videha_01_01_2010_tirhuta 49 \nvideha_15_01_2010 videha_15_01_2010_tirhuta 50 \nvideha_01_02_2010 videha_01_02_2010_tirhuta 51 \nvideha_15_02_2010 videha_15_02_2010_tirhuta 52 \nvideha_01_03_2010 videha_01_03_2010_tirhuta 53 \nvideha_15_03_2010 videha_15_03_2010_tirhuta 54 \nvideha_01_04_2010 videha_01_04_2010_tirhuta 55 \nvideha_15_04_2010 videha_15_04_2010_tirhuta 56  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 99 \nvideha_01_05_2010 videha_01_05_2010_tirhuta 57 \nvideha_15_05_2010 videha_15_05_2010_tirhuta 58 \nvideha_01_06_2010 videha_01_06_2010_tirhuta 59 \nvideha_15_06_2010 videha_15_06_2010_tirhuta 60 \nvideha_01_07_2010 videha_01_07_2010_tirhuta 61 \nvideha_15_07_2010 videha_15_07_2010_tirhuta 62 \nvideha_01_08_2010 videha_01_08_2010_tirhuta 63 \nvideha_15_08_2010 videha_15_08_2010_tirhuta 64 \nvideha_01_09_2010 videha_01_09_2010_tirhuta 65 \nvideha_15_09_2010 videha_15_09_2010_tirhuta 66 \nvideha_01_10_2010 videha_01_10_2010_tirhuta 67 \nvideha_15_10_2010 videha_15_10_2010_tirhuta 68 \nvideha_01_11_2010 videha_01_11_2010_tirhuta 69 \nvideha_15_11_2010 videha_15_11_2010_tirhuta 70 \nvideha_01_12_2010 videha_01_12_2010_tirhuta 71 \nvideha_15_12_2010 videha_15_12_2010_tirhuta 72 \nvideha_01_01_2011 videha_01_01_2011_tirhuta 73 \nvideha_15_01_2011 videha_15_01_2011_tirhuta 74 \nvideha_01_02_2011 videha_01_02_2011_tirhuta 75 \nvideha_15_02_2011 videha_15_02_2011_tirhuta 76 \nvideha_01_03_2011 videha_01_03_2011_tirhuta 77  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvideha_15_03_2011 videha_15_03_2011_tirhuta 78 \nvideha_01_04_2011 videha_01_04_2011_tirhuta 79 \nvideha_15_04_2011 videha_15_04_2011_tirhuta 80 \nvideha_01_05_2011 videha_01_05_2011_tirhuta 81 \nvideha_15_05_2011 videha_15_05_2011_tirhuta 82 \nvideha_01_06_2011 videha_01_06_2011_tirhuta 83 \nvideha_15_06_2011 videha_15_06_2011_tirhuta 84 \nvideha_01_07_2011 videha_01_07_2011_tirhuta 85 \nvideha_15_07_2011 videha_15_07_2011_tirhuta 86 \nvideha_01_08_2011 videha_01_08_2011_tirhuta 87 \nvideha_15_08_2011 videha_15_08_2011_tirhuta 88 \nvideha_01_09_2011 videha_01_09_2011_tirhuta 89 \nvideha_15_09_2011 videha_15_09_2011_tirhuta 90 \nvideha_01_10_2011 videha_01_10_2011_tirhuta 91 \nvideha_15_10_2011 videha_15_10_2011_tirhuta 92 \nvideha_01_11_2011 videha_01_11_2011_tirhuta 93 \nvideha_15_11_2011 videha_15_11_2011_tirhuta 94 \nvideha_01_12_2011 videha_01_12_2011_tirhuta 95 \nvideha_15_12_2011 videha_15_12_2011_tirhuta 96 \nvideha_01_01_2012 videha_01_01_2012_tirhuta 97 \nvideha_15_01_2012 videha_15_01_2012_tirhuta 98  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 101 \nvideha_01_02_2012 videha_01_02_2012_tirhuta 99 \nvideha_15_02_2012 videha_15_02_2012_tirhuta 100 \nvideha_01_03_2012 videha_01_03_2012_tirhuta 101 \nvideha_15_03_2012 videha_15_03_2012_tirhuta 102 \nvideha_01_04_2012 videha_01_04_2012_tirhuta 103 \nvideha_15_04_2012 videha_15_04_2012_tirhuta 104 \nvideha_01_05_2012 videha_01_05_2012_tirhuta 105 \nvideha_15_05_2012 videha_15_05_2012_tirhuta 106 \nvideha_01_06_2012 videha_01_06_2012_tirhuta 107 \nvideha_15_06_2012 videha_15_06_2012_tirhuta 108 \nvideha_01_07_2012 videha_01_07_2012_tirhuta 109 \nvideha_15_07_2012 videha_15_07_2012_tirhuta 110 \nvideha_01_08_2012 videha_01_08_2012_tirhuta 111 \nvideha_15_08_2012 videha_15_08_2012_tirhuta 112 \nvideha_01_09_2012 videha_01_09_2012_tirhuta 113 \nvideha_15_09_2012 videha_15_09_2012_tirhuta 114 \nvideha_01_10_2012 videha_01_10_2012_tirhuta 115 \nvideha_15_10_2012 videha_15_10_2012_tirhuta 116 \nvideha_01_11_2012 videha_01_11_2012_tirhuta 117 \nvideha_15_11_2012 videha_15_11_2012_tirhuta 118 \nvideha_01_12_2012 videha_01_12_2012_tirhuta 119  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvideha_15_12_2012 videha_15_12_2012_tirhuta 120 \nvideha_01_01_2013 videha_01_01_2013_tirhuta 121 \nvideha_15_01_2013 videha_15_01_2013_tirhuta 122 \nvideha_01_02_2013 videha_01_02_2013_tirhuta 123 \nvideha_15_02_2013 videha_15_02_2013_tirhuta 124 \nvideha_01_03_2013 videha_01_03_2013_tirhuta 125 \nvideha_15_03_2013 videha_15_03_2013_tirhuta 126 \nvideha_01_04_2013 videha_01_04_2013_tirhuta 127 \nvideha_15_04_2013 videha_15_04_2013_tirhuta 128 \nvideha_01_05_2013 videha_01_05_2013_tirhuta 129 \nvideha_15_05_2013 videha_15_05_2013_tirhuta 130 \nvideha_01_06_2013 videha_01_06_2013_tirhuta 131 \nvideha_15_06_2013 videha_15_06_2013_tirhuta 132 \nvideha_01_07_2013 videha_01_07_2013_tirhuta 133 \nvideha_15_07_2013 videha_15_07_2013_tirhuta 134 \nvideha_01_08_2013 videha_01_08_2013_tirhuta 135 \nvideha_15_08_2013 videha_15_08_2013_tirhuta 136 \nvideha_01_09_2013 videha_01_09_2013_tirhuta 137 \nvideha_15_09_2013 videha_15_09_2013_tirhuta 138 \nvideha_01_10_2013 videha_01_10_2013_tirhuta 139 \nvideha_15_10_2013 videha_15_10_2013_tirhuta 140  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 103 \nvideha_01_11_2013 videha_01_11_2013_tirhuta 141 \nvideha_15_11_2013 videha_15_11_2013_tirhuta 142 \nvideha_01_12_2013 videha_01_12_2013_tirhuta 143 \nvideha_15_12_2013 videha_15_12_2013_tirhuta 144 \nvideha_01_01_2014 videha_01_01_2014_tirhuta 145 \nvideha_15_01_2014 videha_15_01_2014_tirhuta 146 \nvideha_01_02_2014 videha_01_02_2014_tirhuta 147 \nvideha_15_02_2014 videha_15_02_2014_tirhuta 148 \nvideha_01_03_2014 videha_01_03_2014_tirhuta 149 \nतर्देहक  अंक १५०-३४४ \nVIDEHA_150 VIDEHA_151 VIDEHA_152 VIDEHA_153 VIDEHA_154 \nVIDEHA_155 VIDEHA_156 VIDEHA_157 VIDEHA_158 VIDEHA_159 \nVIDEHA_160 VIDEHA_161 VIDEHA_162 VIDEHA_163 VIDEHA_164 \nVIDEHA_165 VIDEHA_166 VIDEHA_167 VIDEHA_168 VIDEHA_169 \nVIDEHA_170 VIDEHA_171 VIDEHA_172 VIDEHA_173 VIDEHA_174 \nVIDEHA_175 VIDEHA_176 VIDEHA_177 VIDEHA_178 VIDEHA_179 \nVIDEHA_180 VIDEHA_181 VIDEHA_182 VIDEHA_183 VIDEHA_184 \nVIDEHA_185 VIDEHA_186 VIDEHA_187 VIDEHA_188 VIDEHA_189 \nVIDEHA_190 VIDEHA_191 VIDEHA_192 VIDEHA_193 VIDEHA_194 \nVIDEHA_195 VIDEHA_196 VIDEHA_197 VIDEHA_198 VIDEHA_199 \nVIDEHA_200 VIDEHA_201 VIDEHA_202 VIDEHA_203 VIDEHA_204 \nVIDEHA_205 VIDEHA_206 VIDEHA_207 VIDEHA_208 VIDEHA_209 \nVIDEHA_210 VIDEHA_211 VIDEHA_212 VIDEHA_213 VIDEHA_214 \nVIDEHA_215 VIDEHA_216 VIDEHA_217 VIDEHA_218 VIDEHA_219 \nVIDEHA_220 VIDEHA_221 VIDEHA_222 VIDEHA_223 VIDEHA_224 \nVIDEHA_225 VIDEHA_226 VIDEHA_227 VIDEHA_228 VIDEHA_229 \nVIDEHA_230 VIDEHA_231 VIDEHA_232 VIDEHA_233 VIDEHA_234 \nVIDEHA_235 VIDEHA_236 VIDEHA_237 VIDEHA_238 VIDEHA_239 \nVIDEHA_240 VIDEHA_241 VIDEHA_242 VIDEHA_243 VIDEHA_244 \nVIDEHA_245 VIDEHA_246 VIDEHA_247 VIDEHA_248 VIDEHA_249 \nVIDEHA_250 VIDEHA_251 VIDEHA_252 VIDEHA_253 VIDEHA_254 \nVIDEHA_255 VIDEHA_256 VIDEHA_257 VIDEHA_258 VIDEHA_259  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nVIDEHA_260 VIDEHA_261 VIDEHA_262 VIDEHA_263 VIDEHA_264 \nVIDEHA_265 VIDEHA_266 VIDEHA_267 VIDEHA_268 VIDEHA_269 \nVIDEHA_270 VIDEHA_271 VIDEHA_272 VIDEHA_273 VIDEHA_274 \nVIDEHA_275 VIDEHA_276 VIDEHA_277 VIDEHA_278 VIDEHA_279 \nVIDEHA_280 VIDEHA_281 VIDEHA_282 VIDEHA_283 VIDEHA_284 \nVIDEHA_285 VIDEHA_286 VIDEHA_287 VIDEHA_288 VIDEHA_289 \nVIDEHA_290 VIDEHA_291 VIDEHA_292 VIDEHA_293 VIDEHA_294 \nVIDEHA_295 VIDEHA_296 VIDEHA_297 VIDEHA_298 VIDEHA_299 \nVIDEHA_300 VIDEHA_301 VIDEHA_302 VIDEHA_303 VIDEHA_304 \nVIDEHA_305 VIDEHA_306 VIDEHA_307 VIDEHA_308 VIDEHA_309 \nVIDEHA_310 VIDEHA_311 VIDEHA_312 VIDEHA_313 VIDEHA_314 \nVIDEHA_315 VIDEHA_316 VIDEHA_317 VIDEHA_318 VIDEHA_319 \nVIDEHA_320 VIDEHA_321 VIDEHA_322 VIDEHA_323 VIDEHA_324 \nVIDEHA_325 VIDEHA_326 VIDEHA_327 VIDEHA_328 VIDEHA_329 \nVIDEHA_330 VIDEHA_331 VIDEHA_332 VIDEHA_333 VIDEHA_334 \nVIDEHA_335 VIDEHA_336 VIDEHA_337 VIDEHA_338 VIDEHA_339 \nVIDEHA_340 VIDEHA_341 VIDEHA_342 VIDEHA_343 VIDEHA_344 \n  \nतर्देहक सभ अंक सम्बन्धी तकि ु  आर्श्यक पोिी/ जानकारी  \n  \nLearn Mithilakshar-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn IPA through Mithilakshar-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Braille through Mithilakshar-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Kaithi-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nक ै िी थलतप (मैछिली𑒀सावहत्य𑒀संिान𑒀डाउनलोड𑒀सलिक)  \nLearn Newari-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Calligraphic Newari (Ranjana)-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Urdu Script-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Tibetan Script-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Japanese Script for Haiku-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Brahmi-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nLearn Kharoshthi-𑒀Gajendra𑒀Thakur𑒀(2009) \nिायी𑒀 स्िम्भ𑒀 जेना𑒀 ममछिला -रत्न,𑒀 ममछिलाक𑒀 खोज,𑒀 ववदेह𑒀 पेिार𑒀 आ𑒀 सूचना -संपक म-अतवेिण𑒀 सभ𑒀 अंकमे𑒀\nसमान𑒀अछछ,𑒀िावह𑒀हेिु𑒀ई𑒀सभ𑒀स्िम्भ𑒀सभ𑒀अंकमे𑒀नै𑒀देल𑒀जाइि𑒀अछछ,𑒀ई𑒀सभ𑒀स्िम्भ𑒀देखबा𑒀लेल𑒀स्थक्लक𑒀करू𑒀\nनीचाँ𑒀देल𑒀ववदेहक  ३४६𑒀म𑒀आ  ३४७ म𑒀अंक,𑒀ऐ𑒀दुनू𑒀अंकमे𑒀सम्ममछलि𑒀रूपेँ𑒀ई𑒀सभ𑒀स्िम्भ𑒀दे ल𑒀गेल𑒀अछछ । \nतर्देहक  ३४५ि आ आगाँक अंक \nदेर्नागरी  मिथिलाक्षर आइ.पी.ए. िैथिली ब्रेल \nVIDEHA_34\n5 \nVIDEHA_345_Tirhut\na \nVIDEHA_345_IP\nA \nVIDEHA_345_Braill\ne \nVIDEHA_34\n6 \nVIDEHA_346_Tirhut\na \nVIDEHA_346_IP\nA \nVIDEHA_346_Braill\ne  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 105 \nVIDEHA_34\n7 \nVIDEHA_347_Tirhut\na \nVIDEHA_347_IP\nA \nVIDEHA_347_Braill\ne \nVIDEHA_34\n8 \nVIDEHA_348_Tirhut\na \nVIDEHA_348_IP\nA \nVIDEHA_348_Braill\ne \nVIDEHA_34\n9 \nVIDEHA_349_Tirhut\na \nVIDEHA_349_IP\nA \nVIDEHA_349_Braill\ne \n  \nदेर्नागरी  मिथिलाक्षर आइ.पी.ए. िैथिली ब्रेल क ै िी \nVIDEHA_\n350 \nVIDEHA_350_T\nirhuta \nVIDEHA_35\n0_IPA \nVIDEHA_350_\nBraille \nVIDEHA_350_\nKAITHI \nVIDEHA_\n351 \nVIDEHA_351_T\nirhuta \nVIDEHA_35\n1_IPA \nVIDEHA_351_\nBraille \nVIDEHA_351_\nKAITHI \nVIDEHA_\n352 \nVIDEHA_352_T\nirhuta \nVIDEHA_35\n2_IPA \nVIDEHA_352_\nBraille \nVIDEHA_352_\nKAITHI \nVIDEHA_\n353 \nVIDEHA_353_T\nirhuta \nVIDEHA_35\n3_IPA \nVIDEHA_353_\nBraille \nVIDEHA_353_\nKAITHI \nVIDEHA_\n354 \nVIDEHA_354_T\nirhuta \nVIDEHA_35\n4_IPA \nVIDEHA_354_\nBraille \nVIDEHA_354_\nKAITHI \n  \nनागरी  ततरहुता  आइपीए ब्रेल क ै िी रंजना नेर्ाड़ी खरोष्ठी ब्राह्मी \n355 Tirhu IPA Brail KAI Ran Newa Kharo Brahmi \n  \nनाग\nरी  \nवतरहु\nता \nकै\nथी  \nरंजना प्रर्थलत ब्राह्मी IPA ब्रेल खरोष्ठी उर्दच वतब्बती वतब्बती-\nउमे  \n356 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल खरोष्ठी उदूव Tib Ume \n357 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल खरोष्ठी उदूव Tib Ume \n  \nनागरी वतरहुता  क ै थी रंजना प्रर्थलत ब्राह्मी IPA ब्रेल वतब्बती वतब्बती-\nउमे  \n358 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल Tib Ume \n359 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल Tib Ume  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n360 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल Tib Ume \n  \nनागरी वतरहुता  क ै थी नेिाड़ी आइ.पी.ए. ब्रेल \n361 Tirhuta Kaithi  Newari  IPA Braille \n362 Tirhuta Kaithi  Newari  IPA Braille \n363 Tirhuta Kaithi  Newari  IPA Braille \n364 Tirhuta Kaithi Newari IPA Braille \n............. \n३ \nविदेहक विशेर्ां क \n१) हा इक ू नर् शेर्ां क  \nVideha_15_06_2008 Videha_15_06_2008_Tirhuta 12 \n२) गज ल नर्शेर्ां क  \nVideha_01_11_2008 Videha_01_11_2008_Tirhuta 21 \n३) नर् हनन  किा नर् शेर्ां क  \nvideha_01_10_2010 videha_01_10_2010_tirhuta 67 \n४) बाल सा नह त्य नर्शेर्ां क  \nvideha_15_11_2010 videha_15_11_2010_tirhuta 70 \n५) ना िक नर् शेर्ां क  \nvideha_15_12_2010 videha_15_12_2010_tirhuta 72 \n६)𑒀 स मी क्षा 𑒀 व व शेिा ंक \nvideha_15_01_2011 videha_15_01_2011_tirhuta 74  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 107 \n७) ना र ी व व शेिा ंक  \nvideha_01_03_2011 videha_01_03_2011_tirhuta 77 \n८) अ नुवाद व व शेिा ंक (गद्य-पद्य भा र िी) \nvideha_01_01_2012 videha_01_01_2012_tirhuta 97 \n९) बाल गज ल नर्शेर्ां क  \nvideha_01_08_2012 videha_01_08_2012_tirhuta 111 \n१०) भण्तत गज ल नर् शेर्ां क   \nvideha_15_03_2013 videha_15_03_2013_tirhuta 126 \n११) गज ल आलो र् ना-समा लो र् ना -समी िा नर्शेर्ां क  \nvideha_15_11_2013 videha_15_11_2013_tirhuta 142 \n१२) का शीकांत ममश्र  मधुप नर् शेर्ांक \nVideh a _0 1 _0 1 _2 015 \n१३) अर नर्न्द ठा क ु र  नर्शेर्ांक \nVideh a _0 1 _1 1 _2 015 \n१४) ज गदी श र् न्द्र ठा क ु र  अननल  नर्शेर्ांक  \nVideh a _0 1 _1 2 _2 015 \n१५)𑒀ववदेह𑒀सममान𑒀ववशेिा ॅ𑒀 ंक \nववदेह𑒀 सममा न: सममान -सूची  (समानातिर𑒀 सावहत्य𑒀 अकादेमी,𑒀 समानातिर𑒀 लछलि𑒀 कला𑒀 अकादेमी𑒀 आ𑒀\nसमानातिर𑒀संगीि -नािक𑒀अकादेमी𑒀सममान/𑒀पुरस्कार𑒀नामसँ𑒀ववख्याि ) \nसाक्षात्कार/𑒀समारोह  \nसाक्षात्कार  \n  \nvideha_15_1\n2_2011 \n  \nvideha_15_0\n1_2012 \n  \nvideha_01_0\n2_2012 \n  \nvideha_01_0\n3_2012 \n  \nvideha_01_0\n9_2012 \nvideha_15_0\n1_2013 \nvideha_01_0\n3_2013 \nVideha_15_0\n4_2016 \nVideha_01_0\n7_2016  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n      \n१६ )𑒀 मैछ िल ी 𑒀 सी . डी . /𑒀 अल् ब म𑒀 गी ि𑒀 संगी ि𑒀 व व शेिा ंक \nVideh a _0 1 _0 1 _2 017 \n१७ )𑒀 मैछ िल ी 𑒀 वेब𑒀 पत्र का र र िा 𑒀 व व शेिा ंक \nVID E HA𑒀 313 \n१८ )𑒀 मैछ िल ी 𑒀 बी हव न𑒀 किा 𑒀 व व शेिा ंक-२ \nVID E HA𑒀 317 \n१९ )𑒀 र ा मल ो च न𑒀 ठा क ु र 𑒀 व व शेिा ंक \nVID E HA𑒀 319 \n२०)𑒀 र ा मल ोच न𑒀 ठा क ु र 𑒀 श्र िा ंजछ ल 𑒀 व व शेिा ंक \nVID E HA𑒀 320 \n२१ )𑒀 र ा ज नत दन𑒀 ल ा ल 𑒀 दा स𑒀 व व शेिा ंक \nVID E HA𑒀 333 \n२२)𑒀रवीतर𑒀नाि𑒀ठाक ु र𑒀ववशेिांक  \nVIDEHA_34\n8 \nVIDEHA_348_Tirhut\na \nVIDEHA_348_IP\nA \nVIDEHA_348_Braill\ne \n२३)𑒀क े दार𑒀नाि 𑒀चौधरी 𑒀ववशेिांक  \nVIDEHA_\n352 \nVIDEHA_352_T\nirhuta \nVIDEHA_35\n2_IPA \nVIDEHA_352_\nBraille \nVIDEHA_352_\nKAITHI \n२४) \nप्रेमलिा 𑒀ममश्र𑒀'प्रेम'𑒀ववशेिांक  \nVideha_357 Videha_357_Tirhuta \n२५) \nशरटदतदु𑒀चौधरी 𑒀ववशेिांक  \nVideha_358 Videha_358_Tirhuta \n............. \n४  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 109 \nलेखकक आमंवित रर्ना आ ओइपर आमंवित समीक्षकक समीक्षा सीरीज \n१.काममनीक 𑒀पांच𑒀िा 𑒀कवविा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀मधुकाति 𑒀झाक𑒀टिप्पणी  \nVideha_01_09_2016 \n२.जगदानतद 𑒀झा𑒀\"मनु \"क𑒀\"माटिक 𑒀बासन \"पर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVIDEHA_353 \n३.मुन्नी𑒀कामिक 𑒀एकांकी𑒀\"जजतदगीक 𑒀मोल \"𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVIDEHA_354 \n४.कवपलेश्वर𑒀राउिक 𑒀५𑒀िा 𑒀किा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVIDEHA_356 \n५.उमेश 𑒀मण्डलक 𑒀५𑒀िा 𑒀किा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVideha_357 \n६.राम 𑒀ववलास 𑒀साहुक 𑒀५𑒀िा 𑒀किा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVideha_358 \n७.वनि 𑒀नवल 𑒀सुभाि 𑒀चतर 𑒀यादव -𑒀सुभाि 𑒀चतर 𑒀यादवक 𑒀समस्ि 𑒀सावहत्य 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nवनि 𑒀नवल 𑒀सुभाि 𑒀चतर 𑒀यादव  \nवनि 𑒀नवल 𑒀सुभाि 𑒀चतर 𑒀यादव 𑒀(ममछिलाक्षर) \n८.राजदेव 𑒀मण्डलक 𑒀सावहत्यपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nRajdeo Mandal- Maithili Writer \n९.आचायम𑒀रामदेव 𑒀मण्डलक 𑒀५𑒀िा 𑒀किा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVideha_360 \n१०.नतद𑒀ववलास 𑒀रायक 𑒀चाररिा 𑒀किा 𑒀आ𑒀एकिा 𑒀एकांकी𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVideha_361 \n११.जगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डलक 𑒀सावहत्यपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी   110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nVideha_362 \n१२.दुगामनतद𑒀मण्डलक 𑒀पाँचिा 𑒀किा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVideha_363 \n१३.नारायण 𑒀यादवक 𑒀पाँचिा 𑒀किा 𑒀आ𑒀ओइपर 𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु रक𑒀टिप्पणी  \nVideha_364 \n................... \n५ \n\"पाठक हमर पोथी वकए पढ़थथ\"- लेखक द्वारा अप्पन पोथी/ रर्नाक समीक्षा सीरीज \n१. आशीर् अनछर्न्हार ०१ अगस्त २०२ १ \n२.𑒀गजेतर 𑒀ठाक ु र𑒀०१𑒀छसिमबर 𑒀२०२२ \n............... \n६ \nएतडिसव चोइस  सीरी ज \n एतडिसव चोइस  सीरीज -१ \nववदेहमे 𑒀बलात्कारपर 𑒀मैछिलीमे 𑒀पवहल 𑒀कवविा 𑒀प्रकाछशि 𑒀भेल𑒀छल। 𑒀ई𑒀टदसमबर 𑒀२०१२𑒀क𑒀टदल्लीक𑒀वनभमया𑒀\nबलात्कार𑒀काण्डक 𑒀बादक𑒀समय 𑒀छल। 𑒀ओना𑒀ई𑒀अनूटदि 𑒀रचना 𑒀छल ,𑒀िेलुगुमे 𑒀पसुपुलेिी 𑒀गीिाक 𑒀कवविाक 𑒀\nवहतदी 𑒀अनुवाद 𑒀क े ने𑒀छलीह 𑒀आर .𑒀शांिा 𑒀सुतदरी 𑒀आ𑒀वहतदीसँ 𑒀मैछिली 𑒀अनुवाद 𑒀क े ने𑒀छलाह 𑒀ववनीि 𑒀उत्पल।𑒀हमर 𑒀\nजानकारीमे 𑒀ऐसँ 𑒀बेशी𑒀छसहराबैबला 𑒀कवविा 𑒀ऐ𑒀ववियपर 𑒀कोनो𑒀भािामे 𑒀नै𑒀रचल 𑒀गेल𑒀अछछ ।𑒀किाक 𑒀सालक 𑒀\nबादो𑒀ई𑒀समस्या 𑒀ओहने 𑒀अछछ। 𑒀ई𑒀कवविा 𑒀सभक ेँ 𑒀पढ़बाक𑒀चाही ,𑒀खास 𑒀कऽ𑒀सभ 𑒀बेिीक 𑒀बापक ेँ,𑒀सभ 𑒀बवहनक 𑒀\nभाएक ेँ𑒀आ𑒀सभ 𑒀पत्नीक𑒀पविक ेँ । 𑒀आ𑒀ववचारबाक 𑒀चाही 𑒀जे 𑒀हम 𑒀सभ 𑒀अपना𑒀बच्चा𑒀सभ 𑒀लेल𑒀क े हन𑒀समाज 𑒀बनेने𑒀\nछी । \nएतडिसव चोइस  सीरीज -१ (डाउनलोड𑒀सलिक) \nएतडिसव चोइस  सीरीज -२ \nववदेहमे 𑒀ब्रेस्ि 𑒀क ै सरक 𑒀समस्यापर 𑒀ववदेह 𑒀मे 𑒀मीना 𑒀झा𑒀क े र𑒀एकिा 𑒀लघु𑒀किा 𑒀प्रकाछशि 𑒀भेल।𑒀ई𑒀मैछिलीक 𑒀पवहल 𑒀\nकिा 𑒀छल 𑒀जे 𑒀ब्रेस्ि 𑒀क ै सर 𑒀पर 𑒀छलखल 𑒀गेल।𑒀वहतदीमे 𑒀सेहो 𑒀िाधरर 𑒀ऐ𑒀ववियपर 𑒀किा 𑒀नै𑒀छलखल 𑒀गेल𑒀छल ,𑒀कारण 𑒀\nऐ𑒀किाक 𑒀ई-प्रकाछशि 𑒀भेलाक𑒀१-२𑒀सालक 𑒀बाद𑒀वहतदीमे 𑒀दू𑒀गोिेमे 𑒀घोंघाउज 𑒀भऽ𑒀रहल 𑒀छल 𑒀वक𑒀पवहल 𑒀हम 𑒀\nआवक𑒀हम ,𑒀मुदा 𑒀दुनूक𑒀विछि 𑒀मैछिलीक 𑒀किाक 𑒀परविी 𑒀छल। 𑒀बादमे 𑒀ई𑒀ववदेह 𑒀लघु𑒀किामे 𑒀सेहो 𑒀संकछलि 𑒀भेल। \nएतडिसव चोइस  सीरीज -२ (डाउनलोड𑒀सलिक)  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 111 \nएतडिसव चोइस  सीरीज -३ \nववदेहमे 𑒀जगदीश 𑒀चतर 𑒀ठाक ु र𑒀अवनलक𑒀वकछ ु 𑒀बाल𑒀कवविा 𑒀प्रकाछशि 𑒀भेल।𑒀बादमे 𑒀हुनकर 𑒀३𑒀िा 𑒀बाल𑒀कवविा 𑒀\nववदेह 𑒀छशशु𑒀उत्सवमे 𑒀संकछलि 𑒀भेल𑒀जइमे 𑒀२𑒀िा 𑒀कवविा 𑒀बेबी𑒀चाइल्डपर𑒀छल। 𑒀पढ़ू𑒀ई𑒀िीनू 𑒀कवविा ,𑒀बादक𑒀दुनू𑒀\nबेबी𑒀चाइल्डपर𑒀छलखल 𑒀कवविा 𑒀पढ़बे𑒀िा 𑒀करू 𑒀से 𑒀आग्रह। \nएतडिसव चोइस  सीरीज -३ (डाउनलोड𑒀सलिक) \nएतडिसव चोइस  सीरीज -४ \nववदेहमे 𑒀जगदानतद 𑒀झा𑒀\"मनु \"क𑒀एकिा 𑒀दीघम𑒀बाल𑒀किा 𑒀कवह 𑒀छलअ𑒀बा𑒀उपतयास 𑒀प्रकाछशि 𑒀भेल,𑒀नाम 𑒀छल 𑒀\nचोनहा। 𑒀बादमे 𑒀ई𑒀रचना 𑒀ववदेह 𑒀छशशु𑒀उत्सवमे 𑒀संकछलि 𑒀भेल,𑒀ई𑒀रचना 𑒀बाल𑒀मनोववज्ञानपर 𑒀आधाररि 𑒀मैछिलीक 𑒀\nपवहल 𑒀रचना 𑒀छी ,𑒀मैछिली 𑒀बाल𑒀सावहत्य 𑒀कोना𑒀छलखी 𑒀िकर 𑒀ट्रेहनिग𑒀कोसममे 𑒀ऐ𑒀उपतयासक ेँ 𑒀राख ल𑒀जेबाक 𑒀चाही। 𑒀\nकोना𑒀मॊडनम𑒀उपतयास 𑒀आगाँ𑒀बढ़ै𑒀छै ,𑒀स्िेप 𑒀बाइ𑒀स्िेप 𑒀आ𑒀सेहो 𑒀बाल𑒀उपतयास। 𑒀पढ़बे𑒀िा 𑒀करू 𑒀से 𑒀आग्रह। \nएतडिसव चोइस  सीरीज -४ (डाउनलोड𑒀सलिक) \n \nएतडिसव चोइस  सी रीज-५ \nएवडिसम 𑒀चोइस 𑒀५𑒀मे 𑒀मैछिलीक 𑒀\"उसने 𑒀कहा 𑒀िा \"𑒀माने 𑒀क ु मार𑒀पवनक 𑒀दीघमकिा 𑒀\"पइठ\"𑒀(साभार 𑒀अंविका )𑒀।𑒀\nवहतदीक 𑒀पाठक,𑒀जे 𑒀\"उसने 𑒀कहा 𑒀िा \"𑒀पढ़ने𑒀हेिा ,𑒀केँ𑒀बुझल𑒀छन्तह 𑒀जे 𑒀कोना𑒀अवह 𑒀किाक ेँ 𑒀रछच 𑒀चतरधर 𑒀शमाम𑒀\n\"गुलेरी \"𑒀अमर 𑒀भऽ𑒀गेलाह। 𑒀हम 𑒀चचाम𑒀कऽ𑒀रहल 𑒀छी ,𑒀क ु मार𑒀पवनक 𑒀\"पइठ\"𑒀दीघमकिा क।𑒀एकरा 𑒀पढ़लाक𑒀बाद𑒀\nअहाँक ेँ𑒀एकिा 𑒀ववछचत्र ,𑒀सुखद 𑒀आ𑒀मोन 𑒀हौल 𑒀करैबला 𑒀अनुभव 𑒀भेिि ,𑒀जे 𑒀सेक्सपीररअन 𑒀ट्रेजेडी 𑒀सँ 𑒀ममछलिो 𑒀\nलागि 𑒀आ𑒀फराको। 𑒀मुदा 𑒀ऐ𑒀रचनाक ेँ𑒀पढ़लाक𑒀बाद𑒀िामस ,𑒀घृणा 𑒀सभपर 𑒀वनयंत्रणक ेँ 𑒀आ𑒀सामाजजक /𑒀पाररवाररक 𑒀\nदामयत्वक ेँ𑒀सेहो 𑒀अहाँ 𑒀आर 𑒀गंभीरिासँ 𑒀लेबै,𑒀से 𑒀धरर 𑒀पक्का𑒀अछछ। 𑒀मु दा𑒀एकर 𑒀एकिा 𑒀शिम 𑒀अछछ 𑒀जे 𑒀एकरा 𑒀समै 𑒀\nवनकाछल𑒀कऽ𑒀एक्क े𑒀उखड़ाहामे 𑒀पटढ़𑒀जाइ । \nएतडिसव चोइस  सीरीज -५ (डाउनलोड𑒀सलिक) \nएतडिसव चोइस  सीरीज -६ \nजगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डलक 𑒀लघुकिा 𑒀\"वबसाँढ़ \":𑒀१९४२-४३𑒀क𑒀अकालमे 𑒀बंगालमे 𑒀१५𑒀लाख 𑒀लोक𑒀मुइला ,𑒀मुदा 𑒀\nअमत्यम𑒀सेन 𑒀छलखैि 𑒀छछि 𑒀जे 𑒀हुनकर 𑒀कोनो𑒀सर -समबन्धी 𑒀ऐ𑒀अकालमे 𑒀नै𑒀मरलन्तह। 𑒀ममछिलोमे 𑒀अकाल𑒀आएल𑒀\n१९६७𑒀ई.𑒀मे 𑒀आ𑒀इजतदरा𑒀गाँधी𑒀जखन 𑒀ऐ𑒀क्षेत्र𑒀अएली𑒀िँ 𑒀हुनका 𑒀देखाओल 𑒀गेल𑒀जे 𑒀कोना𑒀मुसहर 𑒀जावि क𑒀लोक𑒀\nवबसाँढ़ 𑒀खा 𑒀कऽ𑒀ऐ𑒀अकालक ेँ𑒀जीवि 𑒀लेलन्तह।𑒀मैछिलीमे 𑒀लेखनक 𑒀एकभगाह 𑒀स्थिवि 𑒀ववदेहक 𑒀आगमनसँ 𑒀पवहने 𑒀\nछल। 𑒀 मैछिलीक 𑒀 लेखक 𑒀 लोकवन𑒀 सेहो 𑒀 अमत्यम𑒀 सेन 𑒀 जेकाँ 𑒀 ओवह 𑒀 महाववभीविकासँ 𑒀 प्रभाववि 𑒀 नै𑒀 छला 𑒀 आ𑒀 िेँ 𑒀\nवबसाँढ़पर 𑒀किा 𑒀नै𑒀छलन्ख 𑒀सकला। 𑒀जगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डल 𑒀ऐपर 𑒀किा 𑒀छलखलन्तह 𑒀जे 𑒀प्रकाछशि 𑒀भेल𑒀चेिना 𑒀\nसममविक 𑒀पवत्रकामे ,𑒀मुदा 𑒀कायमकारी𑒀सम्पादक 𑒀द्वारा𑒀विमनी 𑒀पररविमनक 𑒀कारण 𑒀ओ𑒀मैछिलीमे 𑒀नै𑒀वरण् 𑒀अवहट्ठमे 𑒀\nछलखल 𑒀बुझा𑒀पड़ल,𑒀आ𑒀ओिेक 𑒀प्रभावी𑒀नै𑒀भऽ𑒀सकल 𑒀कारण 𑒀वविय 𑒀रहै 𑒀खाँिी 𑒀आ𑒀विमनी 𑒀क ृ वत्रम।𑒀से 𑒀एकर 𑒀पुनः𑒀\nई-प्रकाशन𑒀अपन𑒀असली 𑒀रूपमे 𑒀भेल𑒀ववदेहमे 𑒀आ𑒀ई𑒀संकछलि 𑒀भेल𑒀\"गामक 𑒀जजन गी\"𑒀लघुकिा 𑒀संग्रहमे। 𑒀ऐ𑒀\nपोिीपर 𑒀जगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डलक ेँ 𑒀िैगोर 𑒀छलिरेचर 𑒀अवाडम𑒀भेिलवन। 𑒀जगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डलक 𑒀लेखनी 𑒀मैछिली 𑒀\nकिाधाराक ेँ 𑒀 एकभगाह 𑒀 हेबासँ 𑒀 बचा𑒀 लेलक,𑒀 आ𑒀 मैछिलीक 𑒀 समानातिर 𑒀 इविहासमे 𑒀 मैछिली 𑒀 सावहत्यक ेँ 𑒀 दू𑒀\nकालखण्डमे 𑒀बाँटि 𑒀कऽ𑒀पढ़ए𑒀जाए 𑒀लागल-𑒀जगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डलसँ 𑒀पूवम𑒀आ𑒀जगदीश 𑒀प्रसाद 𑒀मण्डल 𑒀आगमनक 𑒀\nबाद।𑒀िँ 𑒀प्रस्िुि 𑒀अछछ 𑒀लघुकिा 𑒀वबसाँढ़ -𑒀अपन𑒀सुच्चा 𑒀स्वरूपमे । \nएतडिसव चोइस  सीरीज -६ (डाउनलोड𑒀सलिक)  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएतडिसव चोइस  सीरीज -७ \nमैछिलीक 𑒀 पवहल 𑒀 आ𑒀 एकमात्र 𑒀 दछलि 𑒀 आत्मकिा :𑒀 सतदीप 𑒀 क ु मार𑒀 साफी। 𑒀 सतदीप 𑒀 क ु मार𑒀 साफीक 𑒀 दछलि 𑒀\nआत्मकिा 𑒀जे 𑒀अहाँक ेँ𑒀अपन𑒀लघु𑒀आकाराक 𑒀अछैि 𑒀वहलोवड़ 𑒀देि 𑒀आ𑒀अहाँक 𑒀ई𑒀स्थिवि 𑒀कऽ𑒀देि 𑒀जे 𑒀समानातिर 𑒀\nमैछिली 𑒀सावहत्य 𑒀किबो 𑒀पढ़ू𑒀अहाँक ेँ𑒀अछौं 𑒀नै𑒀हएि। 𑒀ई𑒀आत्मकिा 𑒀ववदेहमे 𑒀ई-प्रकाछशि 𑒀भेलाक𑒀बाद𑒀लेखकक 𑒀\nपोिी 𑒀\"बैशाखमे 𑒀दलानपर \"मे 𑒀संकछलि 𑒀भेल𑒀आ𑒀ई𑒀मैछिलीक 𑒀अखन 𑒀धररक 𑒀एकमात्र 𑒀दछलि 𑒀आत्मकिा 𑒀छिक। 𑒀\nिँ 𑒀प्रस्िुि 𑒀अछछ 𑒀मैछिलीक 𑒀पवहल 𑒀दछलि 𑒀आत्मकिा :𑒀सतदीप 𑒀क ु मार𑒀साफीक 𑒀कलमसँ । \nएतडिसव चोइस  सीरीज -७  (डाउनलोड𑒀सलिक) \n एतडिसव चोइस  सीरीज -८ \nनेना𑒀भुिकाक ेँ 𑒀राविमे 𑒀सुनेबा 𑒀लेल𑒀वकछ ु 𑒀लोककिा 𑒀(ववदेह 𑒀पेिारसँ )। \nएतडिसव चोइस  सीरीज -८ (डाउनलोड𑒀सलिक) \n एतडिसव चोइस  सीरीज -९ \nमैछिली 𑒀गजलपर 𑒀पररचचाम𑒀(ववदेह 𑒀पेिारसँ )। \nएतडिसव चोइस  सीरीज -९ (डाउनलोड𑒀सलिक) \n...................... \nववदेह 𑒀 सममा न: सम्िान -सूची  (समानातिर 𑒀 सावहत्य 𑒀 अकादेमी ,𑒀 समानातिर 𑒀 लछलि 𑒀 कला𑒀 अकादेमी 𑒀 आ𑒀\nसमानातिर 𑒀संगीि -नािक 𑒀अकादेमी 𑒀सममान /𑒀पुरस्कार 𑒀नामसँ 𑒀ववख्याि ) \n.................... \nिैथिलीक र्तवनी  \n१ \nमैछिलीक𑒀विमनी -𑒀ववदेह𑒀मैछिली𑒀मानक𑒀भािा𑒀आ𑒀मैछिली𑒀भािा𑒀सम्पादन𑒀पाठ्यि म  \nभािापा क \n२ \nमैछिलीक𑒀विमनीमे𑒀पयामप्ि𑒀ववववधिा𑒀अछछ।𑒀मुदा𑒀प्रश्नपत्र𑒀देखला𑒀उत्तर𑒀एकर𑒀विमनी𑒀इग्नू𑒀 BMAF001𑒀सँ𑒀प्रेररि𑒀\nबुझाइि𑒀अछछ,𑒀से𑒀एकर𑒀एकरा𑒀एक𑒀उखड़ाहामे𑒀उनिा -पुनिा𑒀टदयौ,𑒀ििबे𑒀धरर𑒀पयामप्ि𑒀अछछ ।𑒀यू.पी.एस.सी.𑒀\nक िैथिली (कम्पलसरी) पेपर लेल सेहो ई पयावप्त अथि,  से𑒀जे𑒀ववद्यािी𑒀मैछिली𑒀(कम्पलसरी)𑒀पेपर𑒀लेने𑒀\nछछि𑒀से𑒀एकर𑒀एकिा𑒀आर𑒀फास्ि -रीहडिग𑒀दोसर -उखड़ाहामे𑒀करछि|  \nIGNOU  इग्नू       BMAF-001  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 113 \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n४.२.मैछिली 𑒀पोिी 𑒀डाउनलोड𑒀Maithili𑒀Books𑒀Download \nवव 𑒀दे𑒀ह 𑒀ववदेह 𑒀Videha𑒀বিদেহ http://www.videha.co.in ववदेह 𑒀प्रिम 𑒀मैछिली 𑒀पाणक्षक𑒀ई𑒀पवत्रका𑒀\nVideha𑒀 Ist𑒀 Maithili𑒀 Fortnightly𑒀 ejournal𑒀ववदेह 𑒀 प्रिम 𑒀 मैछिली 𑒀 पाणक्षक𑒀 ई𑒀 पवत्रका𑒀 नव 𑒀 अंक𑒀\nदेखबाक 𑒀लेल𑒀पृष्ठ𑒀सभक ेँ 𑒀ररर े श 𑒀कए𑒀देखू। 𑒀Always𑒀refresh𑒀the𑒀pages𑒀for𑒀viewing𑒀new𑒀issue𑒀\nof𑒀VIDEHA. \n \nSearch Books   \nSearch above & below  within𑒀 more𑒀than𑒀350𑒀old𑒀issues𑒀of𑒀Videha𑒀eJournal𑒀\nववदेह 𑒀मैछिली 𑒀सावहत्य 𑒀आतदोलन:𑒀मानुिीममह 𑒀संस्क ृ िाम्  www.videha.co.in \n \n  \nhttps://books.google.com/ \n  \n \n \nVideha𑒀Archive𑒀of𑒀Maithili𑒀Books𑒀ववदेह𑒀मैछिली𑒀पोिीक𑒀आकामइव  (पूणमिः𑒀अव्वसामयक𑒀उद्देश्य𑒀\nआ𑒀 मात्र𑒀 एक े डममक𑒀 प्रयोग𑒀 लेल) सभ𑒀 पोिी  पी.डी.एफ.𑒀 डाउनलोड𑒀 लेल𑒀 िमानुसार𑒀 नीचाँक𑒀 सलिक𑒀 सभपर𑒀\nउपलब्ध𑒀अछछ।  All𑒀the𑒀books𑒀are𑒀available𑒀for𑒀pdf𑒀download𑒀at𑒀the𑒀respective𑒀links𑒀\nbelow \n.............. \nविरहुिा ,𑒀नेवाड़ी 𑒀आ𑒀क ै िी 𑒀फॉण्ि 𑒀डाउनलोड𑒀Google's𑒀Noto𑒀Fonts𑒀project/𑒀GitHub \nनतरहुता नोिो \nफॉडि \nक ै िी \nओिीएफ \nक ै िी \nिीिीएफ \nनेर्ा़िी \nओ.िी.एफ. \nनेर्ा़िी \nिी.िी.एफ. \nhttps://fonts.google.com/ (Google𑒀Open𑒀Fonts𑒀download) \nTirhuta𑒀Offline𑒀Keyboard𑒀download \nhttps://malarproject.gitlab.io/tirhuta (Tirhuta Keyboard Online) \n................. \nबौद्ध चयावपद \nचयामपद \nिहाकतर् डा क \nडाकवचन  \nज्योततरीश्वर ठाक ुर  \n 114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैछिली𑒀धूिमसमाग म  \nतर्द्यापतत  \nव्ाडी भस्थक्ि𑒀िरवङ्गणी \nगोरक्षववजयम्  \nशंकरदेर्  \nपाररजािहर ण  \nरामववज य \nदैत्यारर ठाक ुर  \nश्यामंि𑒀हरण𑒀यात्रा𑒀(अंवकया𑒀नाि)  \nलक्ष्िीदेर्  \nक ु मारहरण𑒀नाि𑒀शि 𑒀स्क ं ध𑒀रावण𑒀वध𑒀(अंवकया𑒀नाि)  \nजगत्प्रकाशिल्ल \nप्रभाविीहरण𑒀नाि क \nथसद्ध नरससिंहिल्ल \nगीिावली𑒀छसजि  \nजगत्ज्योततरविल्ल \nहरगौरी𑒀वववाह𑒀नािक𑒀क ु ञ्जववहार𑒀नािक  \nहषवनाि झा \nमाधवानतद𑒀नाि क \nउिाहरण  \nहिमनाि𑒀काव्ग्रन्थावली𑒀(संकलन𑒀अमरनाि𑒀झा𑒀१८९७ -१९५५) \nरत्नपाभण  \nउिाहरण𑒀नािक  \nश्रीकांत  \nश्रीक ृ ष्ण𑒀जतम𑒀रहस्य  \nनन्द्दीपतत \nक ृ ष्णक े छलमाला \nगीिमाला  \nकान्द्हा रािदास  \nगौरीस्वयंवर  \nलाल \nगौरीस्वयंवर𑒀नािक  \nउिापतत  \nपाररजाि𑒀हरण  \nभानुना ि \nप्रभाविी𑒀हरण  \nदेर्ानन्द्द \nउिाहरण  \nरिापतत  \nरुक्मणी𑒀पररचय  \nउपाध्याय रािदास  \nआनतद𑒀ववजयाणभदान𑒀नाटिका  \nथशर्दत्त  \nगौरीपररणय𑒀सीिास्वयंवर𑒀दुगामववजय  \nपाररजाि𑒀नािक  \n....................  विदेह ३ ६५ म अंक  ०१ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १ ८३ अंक ३६५)|| 115 \nकिा बौद्ध थसद्ध िेहिपा (बाल सातहत्य क े न्न्द्रत) िेंहििे भेल ८२ ि सगर रातत दीप जरयिे पटठत \nकिा सभक संकल न  \nकिा𑒀बौि𑒀छसि𑒀मेहिपा  \nसखुआर्ाली (नारी तर्िशव क े न्न्द्रत) भपटियाहीिे भेल ८३ ि सगर रातत दीप जरयिे पटठत किा \nसभक संकल न  \nसखुआवाली  \nिुंशी रघुनन्द्दन दास (१८६०-१९४५) (सौजन्द्य- राधा क ृ ष्णन् दास) \nसुभरा𑒀हरण  \n","size_mb":8.97,"has_text":true},"Videha 366.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 366.pdf","name":"Videha 366.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३६६ म अंक १५ मार्च  २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक \n३६६) \n[विदेह ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली  पाक्षिक ई-पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो \nरूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै कएि जा सकैत अछि। \n \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , \nhttp://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट \nhttp://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  \nमैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - \nhttp://videha.com/ भािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम \nउपस्थिवतक यािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई \nप्रकाछशत होइत अछि। आि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक \nए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अछि।  \n \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. I n respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  \nright to translate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-\narchives; and the right to e-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन \nमौछिक आ अप्रकाछशत ररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय \nआ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना / सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक \nिगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन अछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत \nररनाक  िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतर  आ \nतकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। ऐ \nसभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै \nजुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to \nthe promotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a \nplatform for scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share \ntheir knowledge about Maithili language, literature, and culture. The journal is published \nonline to promote and preserve Maithili langua ge and culture. The journal publishes \narticles, research papers, book reviews, and poetry in Maithili and English languages. It \nalso features translations of literary works from other languages into Maithili. It is a peer-\nreviewed journal, which means that  articles and papers are reviewed by experts in the \nfield before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha -fonts , https://keyman.com/  \n \nVideha e-Journal: Issue No. 366 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :- \n१.१.गजेन्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ.२-९) \n१.२.अंक ३६५ पर टिप्पणी (१०-१०) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.रमाकर रौिरी - वक नी आ ओकर संिंधित िीमारी/ वक नी \nिीमारी संिंधित अन्द्य आिश्यक िात/ वक नी सम्िन्धित िीमारी हेतु \nउपरार/ छििर (यकृत) / ञजगर/ छििर िीमारीक सुरिा, ओकर जांर \nआ उपरार/ हृदय( Heart)/ हृदयक िाह्य संररना/ हृदयक आंतररक \nसंररना/ हृदय मे अिस्थित िाल्ि(िाल्ि)/ हृदय स, सम्िन्धित \nिीमारी(अस्थिर एनजाइना)- हृदय स, सम्िन्धित वकिु सामान्द्य िीमारी \nआ िीमारी छरनहैक िेि अनेकानेक परीि  (पृ. १३-४४) \n२.२.संतोष कुमार राय 'िटोही'- िघुकथा- कनफुस्सी (पृ. ४५-४८) \n२.३.आराया रामानन्द्द मण् ि- आदशा पुि (पृ. ४९-५१) \n२.४.आराया रामानं द मं ि- सादा जीिन उच्च विरार (पृ. ५२-५६)   \n \n२.५.आराया रामानंद मं ि - मैछथिी सावहत्य मे पररितान से आस जागि \n(पृ. ५७-५९) \n२.६.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- सररसि िािी काकी (पृ. ६०-६५) \n२.७.कुमार मनोज कश्यप- ढीठ (पृ. ६६-६७) \n२.८.वनमािा क ा- अखग्न छशिा (िेप-१५) (पृ. ६८-७२) \n२.९.जगदीश प्रसाद मण् ि- मोड़पर (िारािावहक उपन्द्यास एगारहम \nपड़ाि) (पृ. ७३-७४) \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण् ि- छसमानक झगड़ा (पृ. ७५-८२) \n२.११.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- २३ म िेप (पृ. ८३-\n८७) \n२.१२.वनत निि ददनेश कुमार धमश्र (िेिक गजेन्द्र ठाकुर) (पृ. ८८-\n९६) \n२.१३.वनत निि सुशीि (िेिक गजेन्द्र ठाकुर) (पृ. ९७-९९) \n३.पद्य खण्ड   \n \n३.१.राज वकशोर धमश्र- थाकि िी मुदा थकिह, नवह (पृ. १०१-१०४) \n३.२.आशीष अनछरन्द्हार- २ टा गजि (पृ. १०५-१०६) \n३.३.उदय नाराय  लसिंह नछरकेता- २ टा कविता (पृ. १०७-१११) \n४.विदेह पेिार VIDEHA ARCHIVE (५५६ पृष्ठ) \n४.१.विदेह ई-पविकाक सभटा पुरान अंक Videha e journal's all \nold issues  \n४.२.मैछथिी पोथी  ाउनिो  Maithili Books Download  \n४.३.मैछथिी िीव योक संकिन Maithili Videos  \n४.४.मैछथिी छशशु, िाि आ वकशोर सावहत्य Maithili Children \nLiterature  \n४.५.विदेह स्िी कोना  \n४.६.विदेह सूरना संपका अन्द्िेष   \n४.७.विदेह ई-िर्निंङ्ग    \n \n४.८.धमछथिा रत्न \n४.९.धमछथिाक िोज  \n४.१०.१. मैछथिीमे िद्म समीिा आ कमिानन्द्द झा (प्रसंग- रोर िेिक \nपंकज झा पराशरक नू तन सावहत्य रोररक िुिासापर पाठकीय \nदटप्प ी) \n४.१०.२. प्रसंग- रोर िेिक पंकज झा पराशरक पुरान सावहन्त्यक \nरोररक िुिासापर पाठकीय दटप्प ी आ वकिु प्रमा  \n \n \n \n \n \n   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देिताग मे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒श्वतो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्,॑ शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूधम॒र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञिरस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६५ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१ \nMAITHILI SIGN LANGUAGE (DEVANAGARI/ \nMITHILAKSHAR/ KAITHI/ NEWARI) \nमैथिली संक े त थलवप (संक े त भार्ा) \nमैथिली संक े त थलपि मूक वधिर लेल सांक े पतक भाषा  अथि। \nअमेररका  (American Sign Language - ASL) आ \nपिटिश (British Sign Language - BSL) मे संक े त थलपि पिमााण \nभेल जे पवश्व भररमे प्रयुक्त भऽ रहल अथि। अमेररका  (American \nSign Language- ASL) एक हािसँ आ पिटिश (British Sign \nLanguage- BSL) दुिू हािसँ संक े त करैत अथि। \n  \nभारत आ िेिालमे सेहो संक े त थलपिक पिमााण भेल।  \n  \nभारतक संक े त थलपिक ेँ  (Indian Sign Language - ISL) कहल \nजाइत अथि जे  Indian Sign Language Research and \nTraining \nCentre http://www.islrtc.nic.in/  द्वारा पवकथसत कएल  गेल\n आ ओइमे एकरूिता  आिल गेल।  आइ.एस.एल . पिक्शिरी आ संक े त\n भाषामे  पकि ु एि.सी.ई.आर .िी. क े र िोिी उिलब्ध अथि ललिंक http\ns://www.youtube.com/@islrtcnewdelhi4069/playlis\nts िर। \n  \nकचिति आिाररत देविागरी थलपिमे रमेश  एम. कागलकर   http://r\nameshkagalkar.appspot.com  मराठीमे  आ Nepal \nNational Federation of the Deaf & Hard of Hearing \n(NFDH)  िेिालीमे एकरा  पवकथसत क े लन्हह।  एमिावर काहफ े रेहस २ विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 3 \n०२१ मे अमल  जूि आश्वश्वि, सुिील क ु मार कोप्िारािू आ वी. श्रीपिवास\n चक्रवती तधमल  आ आि इण्डिक थलपि लेल  अिि संकल्ििा प्रस्तुत के\nलन्हह। \n  \n  \nमूक-वधिर स्क ू ल सभमे मोिा-मोिी अमेररकि साइि लैंगुएज िढ़ायल \nजाइत अथि मुदा इण्डिक स्क्स्क्रप्ि पिटिश साइि लैंगुएज द्वारा बेशी िीकसँ \nप्रदर्शिंत कएल जा  सक ै त \nअथि। मैथिली (देविागरी, धमथिलाक्षर, क ै िी, िेवाड़ी- चारू  कचिति \nआिाररत) संक े त थलपि पिटिश (British Sign Language - \nBSL) िर आिाररत अथि आ दुिू हािसँ संक े त करैत अथि। \nसंक े त थलवप िीवियो \n  \nमात्र िोिीक माध्यमसँ संक े त थलपि िै सीखल  जा  सक ै त अथि। एि.सी\n.ई.आर .िी. २२ भाषामे  संक े त थलपिक वीिीयो जारी  क े िे अथि, जइमे  \nमैथिली, िेिाली , मराठी  आ तधमलक  ललिंक िीचाँ देल  गेल  अथि। शेष \nसभिा भाषाक  ललिंक ऐ िोिीक अहतमे देल  गेल  अथि। \n  \nमैथिली: https://youtu.be/Jo3T3E20JRM \nिेिाली: https://youtu.be/9_A3EK_fV24 \nमराठी : https://youtu.be/93BVVsJVUks \nतधमल : https://youtu.be/6ecBHlL_Hu4 \nऐ वीपियो सभक पवशेषता  अथि: \n१.ऐ सभमे ध्वपि सेहो  अथि, से ई मूक-\nवधिरक अपतररक्त आिो लोक  आ दृधि बाधित  लोक  लेल  सेहो  उियो\nगी अथि।  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.ध्वपिक संक वीपियोमे संक े त थलपिक प्रयोग भेल  अथि। \n३.वीपियोमे ट्ांस्क्स्क्रप्ि सेहो  देखाइत  अथि जइमे  ओइ भाषाक  संग ओ\nकर  पहहदी आ अंग्रेजी अिुवाद सेहो  देल  गेल  अथि। ऐ थलक  https://\nncert.nic.in/bs-\n2021.php िर ऐ बाइसो  भाषाक  िी.िी.एफ. सेहो  उिलब्ध अथि जइ\nमे ओइ भाषाक  थलपिक िाठक संगे ओइ भाषाक ेँ  देविागरी आ रोमि \nथलपिमे सेहो  थलखल  गेल  अथि, जे  पहहदी आ अंग्रेजी अिुवादक अपतरर\nक्त अथि। \nसंक े त थलवप कोर् \nसंक े त थलपि कोष http://www.islrtc.nic.in/ ललिंकिर उिल\nब्ध अथि। \nRESOURCES: \nIndian Sign Language Research and Training \nCentre based Projects of \nISL http://www.islrtc.nic.in/ \nISLRTC YouTube Channel (for ISL Dictionary and \nsome NCERT \nBooks):   https://www.youtube.com/@islrtcnewdel\nhi4069/playlists िर। \n  \nRamesh M. \nKagalkar http://rameshkagalkar.appspot.com \nNepal National Federation of the Deaf & Hard of \nHearing (NFDH)  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 5 \nEmpowering Speech and Hearing Impaired: A \nUnified Fingerspelling System for Indic Scripts - \n(https://empower2021.iiitb.ac.in/paper2021/ )  Aut\nhors (1)AMAL JUDE ASHWIN F, Bhupat & Jyoti Mehta \nSchool of Biosciences, Department of \nBiotechnology, IIT Madras, India (2) SUNIL KUMAR \nKOPPARAPU, TCS Research, Tata Consultancy \nServices Limited, India &  (3) V. SRINIVASA \nCHAKRAVARTHY, Bhupat & Jyoti Mehta School of \nBiosciences, Department of Biotechnology, IIT \nMadras, India \nSIGN LANGUAGE VIDEOS IN 22 \nLANGUAGES https://www.youtube.com/@videha_\nejournal (courtesy:BHASHA \nSANGAM https://ncert.nic.in/bs-2021.php ) \n  \nMAITHILI: https://youtu.be/Jo3T3E20JRM \nNEPALI: https://youtu.be/9_A3EK_fV24 \nMARATHI: https://youtu.be/93BVVsJVUks \nKONKANI: https://youtu.be/gTjPY_ebTfU \nGUJARATI: https://youtu.be/kEVuF08mYuM \nSAMSKRIT: https://youtu.be/IU6o_oNSckQ \nBANGLA: https://youtu.be/JTr0w8vVTtA  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nASAMIYA: https://youtu.be/MpX9d-NI7dg \nODIYA: https://youtu.be/XROIdeGqnXk \nSANTHALI: https://youtu.be/3lxtfz3_R-c \nHindi: https://youtu.be/2PoOrwsnY88 \nURDU: https://youtu.be/6UWTq5Z9U2c \nPUNJABI: https://youtu.be/gWw4IQFCZ2w \nDOGRI: https://youtu.be/DPKtPI9qJbY \nKASHMIRI: https://youtu.be/vIVr4E5H-6c \nBODO: https://youtu.be/DhRLfc-uWLA \nSINDHI: https://youtu.be/SJAmLreMz4s \nTAMIL: https://youtu.be/6ecBHlL_Hu4 \nMALAYALAM: https://youtu.be/nW9e5eO6a_E \nKANNADA: https://youtu.be/U0SdbM9Qs1w \nTELUGU: https://youtu.be/_Gz1Sudph3Q \nMANIPURI: https://youtu.be/WBHcO-wShJk \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 7 \n२ \n𑒀 \nKEYMAN TIRHUTA/ VEDIC SANSKRIT KEYBOARD \nFOR WINDOWS/ MAC OS/ LINUX UBUNTU -\nWASTA_LINUX-DEBIAN OS/ ANDROID PHONE/ \nAPPLE IPHONE-IPAD/ WEB \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  .  𑒭𑒰 𑒢𑓂𑒙𑒱   𑒩𑒢𑓂𑒙𑒱  𑒩𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑓅 𑒭𑒰 𑒢𑓂𑒙𑒱    \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररक्ष ग्िंग शान्न्द्त: \n  \nI. \nFOR WINDOWS DESKTOP \nGO \nTO https://keyman.com/windows/download.php \nOR \nGO TO https://keyman.com/keyboards?q=tirhuta \nDownload \"Tirhuta\" Keyboard \nfrom https://downloads.keyman.com/windows/sta\nble/16.0.138/keyman-\nsetup.tirhuta.exe?_ga=2.26983796.856782072.1678\n802904-87949676.1676042074 if you are \ncomfortable with Remington Inscript Keyboard (it \nuses \"Mithila Uni\" font) otherwise Downloa d  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"Malar Tirhuta\" keyboard \nfrom https://downloads.keyman.com/windows/sta\nble/16.0.138/keyman-\nsetup.malar_tirhuta.exe?_ga=2.26983796.85678207\n2.1678802904-87949676.1676042074  if you are \ncomfortable with phonetic writing (it uses \"NOTO \nSANS TIRHUTA\" font). \nGO \nTO https://downloads.keyman.com/windows/stabl\ne/16.0.138/keyman-\nsetup.itrans_devanagari_sanskrit_vedic.exe?_ga=2.\n267216455.856782072.1678802904-\n87949676.1676042074 (For Vedic Sansk rit phonetic \nkeyboard) \nII. \nFOR APPLE MAC OS \nGo \nto https://keyman.com/mac/download.php and \ndownload the software. \nIII. \nFOR LINUX DESKTOP \nGO TO https://keyman.com/linux/download.php \nIV. \nFOR ANDROID PHONES  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 9 \nGO TO \"GOOGLE PLAY STORE\" on your phone and \ndownload Keyman APP (details \nat https://keyman.com/android/ ) \nV. \nFOR APPLE IPHONE/ IPAD IOS \nGO TO APPLE APP STORE O N YOUR PHONE AND \nDOWNLOAD KEYMAN APP. (details \nat https://keyman.com/iphone-and-ipad/ ) \nVI. \nFOR ONLINE WEB TYPEWRITER \nGO TO https://keymanweb.com/ \nपवदेह  :प्रिम मैथिली िाश्वक्षक ई-िपत्रका ISSN 2229 -547X \nVIDEHA (since 2004) \nhttp://videha.co.in/ \n  \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be part of \nVideha www.videha.co.in -send your W hatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअिि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com िर िठाउ। \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३६५ पर टिप्पणी \nअंक ३६५ पर टिप्पणी \nआशीर् अनथर्न्द्हार \nसिेस थिक दूवाादल, आशीवाादक , \nमाल -जाल अथि रकिल , अकरे  सोआदक। \nउम्मेद अथि जे राजपकशोर धमश्रजी अिि रचिाशीलता बिेिे रहताह।  \nशम्भु क ु मार लसिंह आ रोशि जिकिुरी जी लागातर आपब रहल िथि से \nिीक। क ु मार मिोज कश्यि जीक लघुकिा क े र पवषय ठीक अथि मुदा \nओकर अंतक ेँ  आर ठोस बिाएल जा सक ै  ि लै । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 11 \n२.गद्य खण्ि \n२.१.रमाकर चौिरी - पकििी आ ओकर संबंधित बीमारी/ पकििी \nबीमारी संबंधित अहय आवश्यक बात/ पकििी सम्बस्क्ित बीमारी हेतु \nउिचार/ थलवर (यक ृ त) / जजगर/ थलवर बीमारीक सुरक्षा , ओकर जांच \nआ उिचार/ हृदय( Heart)/ हृदयक वाह्य संरचिा/ हृदयक आंतररक \nसंरचिा/ हृदय मे अवण्ित वाल्व(वाल्व)/ हृदय सँ सम्बस्क्ित \nबीमारी(अण्िर एिजाइिा) - हृदय सँ सम्बस्क्ित पकि ु  सामाहय बीमारी \nआ बीमारी थचिहैक लेल अिेकािेक िरीक्षण \n२.२.संतोष क ु मार राय 'बिोही'- लघुकिा - किफ ु स्सी \n२.३.आचाया रामािहद मडिल - आदशा िुत्र \n२.४.आचाया रामािंद मंि ल - सादा जीवि उच्च पवचार  \n२.५.आचाया रामािंद मंिल - मैथिली सापहत्य मे िररवताि से आस जागल  \n२.६.रबीहर िारायण धमश्र - सररसव बाली काकी  \n२.७.क ु मार मिोज कश्यि- ढीठ \n२.८.पिमाला कणा - अन्नि थशखा (खेि -१५) \n२.९.जगदीश प्रसाद मडिल - मोड़िर (िारावापहक उिहयास एगारहम \nिड़ाव)  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.जगदीश प्रसाद मडिल - थसमािक झगड़ा  \n२.११.रबीहर िारायण धमश्र - मातृभूधम (उिहयास) - २३ म खेि  \n२.१२.पित िवल टदिेश क ु मार धमश्र (लेखक गजेहर ठाक ु र)  \n२.१३.पित िवल सुशील (लेखक गजेहर ठाक ु र)  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 13 \n२.१.रमाकर चौिरी - पकििी आ ओकर संबंधित बीमारी/ पक ििी \nबीमारी संबंधित अहय आवश्यक बात/ पकििी सम्बस्क्ित बीमारी हेतु \nउिचार/ थलवर (यक ृ त) / जजगर/ थलवर बीमारीक सुरक्षा , ओकर जांच \nआ उिचार/ हृदय( Heart)/ हृदयक वाह्य संरचिा/ हृदयक आंतररक \nसंरचिा/ हृदय मे अवण्ित वाल्व(वाल्व)/ हृदय सँ सम्बस्क्ित \nबीमारी(अण्िर एिजाइिा) - हृदय सँ सम्बस्क्ित पकि ु  सामाहय बीमारी \nआ बीमारी थचिहैक लेल अिेकािेक िरीक्षण \n \nरमाकर र्ौधरी , सेिावनिृत्त र्ीफ मैनेजर, भारतीय स्िेि बैंक \nवकिनी आ ओकर संबंधधत बीमारी/ वकिनी बीमारी संबंधधत अन्द्य \nआिश्यक बात/ वकिनी सम्बन्धित बीमारी हेतु उपर्ार/ थलिर \n(यक ृ त) / जजगर/ थल िर बीमारीक सुरक्षा, ओकर जांर् आ \nउपर्ार/ हृदय(Heart)/ हृदयक िाह्य संरर्ना/ हृदयक आंतररक \nसंरर्ना/ हृदय मे अिस्थित िाल्ि(िाल्ि)/ हृदय सँ सम्बन्धित \nबीमारी(अस्थिर एनजाइना)- हृदय सँ सम्बन्धित वकछ ु  सामान्द्य \nबीमारी आ बीमारी थर्नहैक लेल अनेकानेक परीक्षण \n \n१ \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवकिनी आ ओकर संबंधधत बीमारी  \n \nिाचि तंत्र मे पकििीक भूधमका अपत महत्विूणा होइत अथि। आइ \nकाल्ल्ह देन्ख रहल िी जे अधिकांश लोक पकििी सम्बंधित बीमारी सँ \nग्रथसत भ जाइत िथि। हम पकििी आ ओपह सँ सम्बंधित बीमारी आ \nओकर सुरक्षा आ उिचार पवषय मे चचाा कय रहल िी।  \nपकििीक भूधमका शरीर मे उिण्ित लवण , िोिाथसयम, फॉस्फोरस \nइत्याटद क ें  पियंपत्रत करै मे मुख्य अथि। \nपकिपिक बीमारी अहाँक खाइ -पिबैक आदैत , जीवि चयाा , आ \nवंशािुगत कारक इत्याटद कारण सँ होइत अथि।  \nपकििी जोड़ा मे होइत अथि , ठीक िाँजारक पिच्चा मे। ओकर आकार \nमुट्ठी जकाँ होइत अथि। ओ मेरुदंिक \nदुिू भाग मे रहैत अथि । एक िा एक भाग आ दोसर दोसर भाग मे।  \nपकििी स्वि रहैक लेल िरम आवश्यक अंग होइत अथि। ओ रक्त क े  \nिापि शुद्ध करैत अथि। रक्त मे अवण्ित पवषाक्त िदािा, व्यिा िदािा \nया अहय सब दोषिूणा िदािा क े  िापि क ें  हिा दैत अथि। ई व्यिा िदािा \nसब िैली मे जमा भ  जाइत अथि आ ओ िेशाव माध्यम सँ वाहर पिक ै ल \nजाइत अथि।  \nपकििी शरीरक िीएच(PH) पियंपत्रत करैत अथि, ओ एक तरहक \nहॉमोि श्रापवत करैत अथि जे रक्त चाि पियंपत्रत करैत अथि, रक्त \nकोथशका पिमााणक प्रपक्रया मे सेहो पकिपिक भूधमका अथि आ ओ एक \nतरहक  \nपविाधमि िी क ें  सपक्रय करैत अथि जे आँत द्वारा क ै ण्ल्शयम अवशोषण \nमे सहायक होइत अथि। एपह तरहेँ पकििी अपत महत्विूणा अथि। \nअधिक रक्त चाि आ मिुमेह सँ पकििी क्रधमक रूि सँ खराव भ जाइत \nअथि। अधिक तर अिेक तरहेँ शरीर रुनण रहलाक कारण सँ सेहो पकििी \nिर असैर िपड़ जाइत अथि।  \nपकििीक खराबी सँ अिेकािेक शारी ररक समस्या आपब जाइत अथि। \nहड्डी कमजोर, िस कमजोर , शरीर मे पविाधमि आ िौस्स्िक तत्व सभक \nबहुत कमी इत्याटद होमय लागैत अथि। अगर बहुत टदि तक पकििी \nखराब रहैत अथि त अंततः िूणा रूिेण पकििी काज क े िाय बहद क दैत  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 15 \nअथि आ तखि मरीज क ें  िायलायथसस िर रान्ख रक्त क े  साफ शरीर सँ  \nबाहर करय िड़ैत अथि। एपह सँ बीमारी ि ु िैत िपह अथि बल्ल्क पकि ु  \nसमय तक एपह उिचार सँ जजिंदगी जरूर बाँचल रहैत अथि। तेँ हेतु \nपकििी क े िा स्वि बिल रहय एपह िर प्रारम्भ सँ ध्याि देबाक चाही। \nपकििी सबस्क्ित अिेक तरहक बीमारी होइत अथि। \n1. दीघाकाथलक पकििी बीमारी।  \nजखि रक्त चाि बढ़ल रहैत अथि या मिुमेह रहैत अथि तखि िीरे िीरे \nओ पकििी मे अवण्ित नलोमुरेलाई क े  क्षपत िहुँचबैत अथि। नलोमुरेलाइ \nपकििी मे अवण्ित अत्यंत लघु रक्त वापहका होइत अथि तिा इएह \nरक्त क े  ििैत अथि आ दोषिूणा िदािा क े  हिवैत अथि। क्रमसः िीरे िीरे \nअधिक रक्त चाि तिा मिुमेह सँ ओ अंततः िूणारूिेण क्षपत भ जाइत \nअथि आ तखि कहैत िी जे पकििी काज क े िाय बहद क देलक अिाात \nपकििी फ े ल। एपह तरहक पकििीक खराबी दीघाकालीक बीमारी कहल \nजाइत अथि।  \n2. पकििी मे िािर। \nजखि व्यिा िदािा तिा खपिज तत्व( minerals) सभक \nपक्रस्स्िलीकरण पकििी मे भ जाइत अथि तखि ओ ठोस िािर रूि मे \nपकििी मे खराबी करैत अथि। अक्सर िोि िािर िेशाव माध्यम सँ \nपिकथल जाइत अथि मगर िमहर तँ शल्य थचपकत्सा सँ बाहर पिकालल \nजाइत अथि। समय सँ उिचार कय िूणा रूिेण एपह सँ चंगा भेल जा \nसक ै त अथि। \n3. नलोमेरुलोिेफ्राइटिस \nजखि नलोमेरु अिाात पकिपि क अंदरक िोि िलवापहका संक्रधमत भs \nफ ु थल ( inflamted) जाइत अथि , ओकरा \"नलोमेरूलोिेफ्राइटिस\" \nकहल जाइत अथि। कखिो काल बच्चाक जहम काल ओ भ जाइत िैक \nिरञ्च ओ अििे ठीक भ जाइत िैक। एकर उिचार एहिीइहफ े क्शि \nदवाइ सँ भय जाइत अथि।  \n4.िॉलीथसस्स्िक बीमारी। \nपकििी मे सािारण थस स्ि भ सक ै त अथि। कखिो काल एपह थसस्ि \nसभक कारणे पकििीक काया वाधित होइत अथि। \n5. मूत्र प्रणालीक संक्रमण ( Urinary tract infection) आ  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतत्िश्चात पकििी बीमारी। \nमूत्र प्रणाली मे रोगाणु द्वारा संक्रमण होयब सामाहय थिक। ई संक्रमण , \nबैक्िीररया द्वारा होइत अथि। ई िूणातया दवाइ सँ ठीक भ सक ै त अथि। \nअगर ओकरा संक्रधमत िोपड़ देल जाइत अथि तखि संक्रमण पकििी \nिरर िहुँथच जाइत अथि। तापह सँ क्रधमक रूिेण पकििी काया वाधित \nहोइत अथि। अंततः पकििी फ े ल भ जाइत अथि। तेँ समय रहैत मूत्र \nप्रणालीक संक्रमण थचपकत्सक सुझाव अिुरूि दवाइ खा िूणातया ठी क \nक लेबाक चाही।  \n२ \nवकिनी बीमारी संबंधधत अन्द्य आिश्यक बात \n \n*पकििी बीमारीक लक्षण* \n \nजावत िरर लक्षण िपह अबैत अथि तावत िरर पकि ु  िता िपह चलैत \nअथि जे पकििी क्रधमक खराब होइ क े  तरफ अथि। तें हेतु ओकर सुरक्षा \n(prevention) हेतु ध्याि रहक चाही आ समय समय िर जांच सेहो \nकरे बाक चाही। िोि मोि लक्षण त िता सेहो िपह चथल िबैत अथि आ \nओकरा लोक ध्यािों िपह द िबैत अथि। \n(क)िोि मोि लक्षण \n1. अिि प्रपत टदिक टदिचयाा िर , काज सभ िर फोकस िपह क िबैत \nिी आ थचपकत्सक स्ट्ेस क े  अिुमाि लगा दवाइ सेहो द दैत अथि। \n2. िकाि िकाि क े  अिुभूपत होइत अथि। शारीररक स्फ ू र्तिं कम भ गेल \nअथि ई अिुभूपत कs आलस्य मे रहैत िी। \n3. ठीक सँ सुतैत िपह िी। कहैत िी जे िीहद मे टदक्कत भ रहल अथि। \n4.अरुथच सेहो भ जाइत अथि। भोजि रुथच िूवाक िपह करैत िी।  \n5.अिुभव करैत िी जगह जगह हमर माँश िेशी ऐंठ रहल अथि।  \n6. िैर और िखिा फ ु थल जाइत अथि।  \n7.आँन्ख क े र पिचुलका पहस्सा सेहो फ ू थल जाइत अथि।  \n8. शरीरक त्वचा रुक्ष भ जाइत अथि। \n9. देर रापत्र मे िेशाबक वेग पकि ु  अधिक े  आबय लगैत अथि। \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 17 \nई सब भेल िोि िोि लक्षण । मगर एपह सब लक्षण सँ एपह पिष्कषा िर \nकदाथचत िपह जा सक ै त िी जे पकििी बीमारी भइये गेल। मगर संभाविा \nत अथिये जे हो ि हो कहीं पकििी बीमारी िपह त भ रहल अथि। तें जांच \nकरा िक्का भ जाय तापह मे कोि हजाा।  \n \n(ख)पकििी बीमारीक पकि ु  गम्भीर लक्षण जकरा िर ध्याि देिाय अपत \nआवश्यक होइत अथि। \n \nहर समय जी धमचलैत रहब , रद्द होयब, भोजि करबाक पबल्क ु ल इच्छा \nिपह होयब , िेशाब भेिाइ पब ल्क ु ल कम भ जायब , लाल रक्त कोथशका \nकम भ जायब , शरीर मे िापि जमा भ जायब( fluid retention), \nशरीरक िोिाथसयम स्तर सामाहय सँ अधिक एकाएक भ जायब , \nहृदय( heart) क े  ऊिरी भाग िेरीकार्ििंयम फ ु थल जायब एपह तरहेँ ई सब \nगम्भीर लक्षण होइत अथि जापह िर तुरहत ध्याि द प्रपतकारक हेतु उिाय \nप्रारम्भ क देबाक चाही।  \n \n*संभाव्य कारक* \n \nपकििी बीमारी पकिका होइक अधिक संभाविा होइत अथि। \n \n1. अगर पकयो मिुमेह सँ ग्रपषत होइत िथि आ ओपह िर ओ ध्याि िपह \nदैत िथि तखि संभाविा रहैत अथि जे क्रधमक रूिेि हुिकर पकििी \nखराब भ रहल िन्हह।  \n \n2. अगर पकिको सदैव रक्त चाि बढ़ल रहैत िन्हह आ ओ एकर उिचार \nिपह करैत िथि तखि हुिको पकििी बीमारी हेबाक संभाविा रहैत \nिन्हह। \n \n3. िररवार में जँ पकिको क्रोपिक पकििी बीमारी भेल िन्हह , तs पकि ु  \nसंभाविा रहैत िैक पकििीक बीमारी लेल।  \n  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n4.बहुत अधिक उम्रक लोक क ें  सेहो संभाविा रहैत िैक पकििी संबंधित \nबीमारी लेल।  \n \n*िरीक्षण* \n \nथचपकत्सक लोकपि पवश्वभन्न तरहक िरीक्षण कय िता करैत िथि जे \nपकििी बटढयां जकाँ अिि काया क रहल िैक वा िपह। अगर िपह त की \nण्िपत िैक। आ तद अिुक ू ल उिचार करैत िथि। \n \n1. GFR िरीक्षण। \n \nई िरीक्षण अथि \"नलोमेरुलर पफल्िरेशि रेि\" \n \nएपह िरीक्षण सँ िता चथल जाइत अथि जे पकििी कतेक िीक जकाँ \nअिि काया क रहल िैक। अिाात पकिपिक कायाक वास्तपवक ण्ित की \nिैक। \n \n2. अल्ट्ासाउंि / सी िी स्क ै ि \n \nएपह सँ थचपकत्सक देन्ख ई िता करैत िथि जे पकिपिक आकार प्रकार \n(shape/size) ठीक अथि पक िपह, कोिो ट्यूमर िपह त िैक, िेशाब \nिली(Urinary tract) सेहो देन्ख लैत िथि। एपह तरहेँ देन्ख िता करैत \nिथि जे पकििी सामाहय अथि वा िपह। \n \n3. बॉयोप्सी \n \nएपह िरीक्षण मे थचपकत्सक मरीज क ें  बेहोश क एक िा िोि िुकड़ी \nपकििी मे सँ पिकाथल िरीक्षण करैत िथि आ िता करैत िथि जे कोि \nतरहक बीमारी िैक आ पकििी क े  कतेक जोन्खम िहुँचेिे िैक। \n \n4. िेशाब िरीक्षण  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 19 \n \nएपह िरीक्षण सँ थचपकत्सक िता करैत िथि जे िेशाब मे कहीं एल््यूधमि \nिपह त आपब रहल िैक। एल््यूधमि एक तरहक प्रोिीि िैक आ ओकर \nिेशाब मे उिण्ित बतबैत िैक जे पकििीक क्षपत भ रहल िैक। \n  \n5.रक्त क्र े िीि स्तर िरीक्षण \n \nओकर सामाहय स्तर होइत अथि 0.5 सँ 1 .0 िरर। जँ सामाहय सँ बढ़ल \nअबैत अथि तखि ई इंपगत करैत अथि जे पकििी क े  क्षपत भ रहल िैक। \n \n \n \nएपह तरहेँ ई सब पवश्वभन्न तरहक िरीक्षण होइत अथि जापह सँ थचपकत्सक \nलोकपि एपह पिष्कषा िर िहुँचैत िथि जे पकििीक बीमारी िैक वा िपह। \nअगर िैक तँ कोि ण्िपत मे िैक। तद अिुक ू ल उिचार करैत िथि। \n \n३ \nवकिनी सम्बन्धित बीमारी हेतु उपर्ार \n \nवास्तपवकता अथि जे एकर उिचार मे ई ध्याि देल जाइत अथि जे \nबीमारी होइक कारण की सब िलैक। कहीं शरीरक रक्त चाि िपह त \nबढ़ल रहैत िलैक , कहीं मिुमेह िपह त बटढ गेल िलैक , कहीं कोलेस्ट्ॉल \nिपह त बढ़ल िलै क, ई सब ध्याि मे रखैत थचपकत्सक ओहेि दवाइ दैत \nिथि जापह सँ ई सब पियंत्रण मे रहैक आ पकििीक खराबी और िपह \nबढ़ै । पकििी अिि काया करैत रहैक ओकर ध्याि देल जाइत अथि , \nअिाात ओकर काया करैक क्षमता संरश्वक्षत रहैक। एपह मे थचपकत्सक \nफ ू लिाइ कम होइ लेल तिा लाल रक्त कोथशका मे  बृजद्ध होइक लेल(जँ \nएिीधमया भ गेल िैक) दवाइ द सक ै त िथि अगर एपह सब तरहक लक्षण \nदेखा िड़ैत िैक।  \n  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nसमुथचत िाइि या खाििािक महत्व दवाइ सँ कम िपह तें ओपह िर ध्याि \nदेिाय अपत आवश्यक भ जाइत िैक। पकििी संदर्भिंत बीमारीक कारण \nसभ क ें  दूर करवाक लेल िीचा थलखल पकि ु  िरामशा  अथि। \n \n1. खाि िाि और दवाइ क े  प्रविि ओहेि हेवाक चाही जे मिुमेह \nपबल्क ु ल पियंत्रण मे रहय। \n \n2.अधिक कोलेस्ट्ॉलयुक्त िदािा िपह खेबाक चाही। \n \n3. प्रपत टदिक आहार मे िूिक मात्रा कम करी। \n \n4. जे िदािा हृदय( heart) स्वास्थ्य लेल बटढयां िपह िैक जेिा तेल घी \nक े  आहार मे वर्जिंत या कम करू। ओपह लेल बटढयां जे होइत िैक जेिा \nफल स्जी इत्याटद ओकरा िर ध्याि देवाक चाही।  \n \n5. मटदरा िाि तिा थसगरेि पबल्क ु ल वर्जिंत। \n \n6. प्रपत टदि शरीर सँ कायाशील  \n \n(active) रहू। हल्का िहलिाइ फायदा करत।  \n \n7. अिि शरीरक वजि पियंपत्रत रहबाक चाही। \n \n \n \nजँ एक बेर पकििी खराब भ गेल तँ ओ और अधिक खराब िपह हो तापह \nलेल उिचार होइत अथि । आगाँ जँ खराब होइते जायत तँ अंततः पकििी \nअिि काया क े िाय िूणातःबहद कय दैत िैक। ओहिा िररण्िपत मे मात्र \nिायलीथसस उिचार या पकििी ट्ांसप्लांि ई दू िा उिाय अथि।  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 21 \nिायलीथसस मे रक्त क े  गंदगी क े  िािैक प्रपक्रया शरीर सँ बाहर मशीि \nद्वारा होइत अथि । 3-4 घंिा लापग जाइत िैक प्रपक्रया मे। अक्सर \nसप्ताह मे औसति 3 बेर कराबय िड़ैत िैक।(मरीजक हालत जेहि \nहोइत अथि तेहि उिचार) \n \nट्ांस्पलांि मे जँ पकयो िोिर तैयार होइत िथिहह तखि हॉल्ििल तिा \nथचपकत्सक क ें  सब तरहेँ पकििी मैलचिंग संदर्भिंत संतुधि उिराहत पकििी \nट्ांसप्लांि कs देल जा सक ै त अथि।  \n \n \n \nसवोत्तम तथ्य अथि जे सभ पकयो क े  अिि स्वास्थ्य क े  प्रपत जागरूक \nहेबाक चाही। एक तँ ओहेि टदि चयाा , आहार - पवहार हेबाक चाही जे \nपकििी खराब हेबाक संभाविा पबल्क ु ल िपह वा बहुत कम  होइक । दोसर \nसंभाव्य कारण सँ प्रभापवत िी वा िपह , कहीँ खराब भेिाइ प्रारम्भ िपह \nत भ गेल तापह लेल पियधमत जांच अवश्य करेबाक चाही तापक समय \nरहैत प्रपतकार क s सकी। \n \n \n \nपवशेष ध्याि देवाक योनय बात जापह सँ पकििी संबंधित बीमारीक \nसंभाविा क े  कम कएल जा सक ै त अथि।  \n \n1. जँ एल्िररि या आइिूफ े ि दवाइ खाय िड़ैत अथि तँ थचपकत्सक \nिरामशा सँ ओकर खोराक़ प्रविि हेतु अवश्य संिक ा  करू। कारण ओ \nपकििी क ें  क्षपत िहुँचबैत अथि। कोथशश करू कम खाय क े  प्रयोजि \nहोइक। अििे मोिे िपह। थचपकत्सक क े र अिुशंसा िरम आवश्यक। \n \n2.टदि भरर मे िापि उथचत सँ कम किमपि िपह पिबू। शरीरक मुतापवक \nजे उथचत अथि अवश्य िीबू। \n  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n3.रक्त चाि तिा मिुमेह बीमारी पबल्क ु ल पियंत्रण मे रहय तापह लेल \nप्रवि करवाक चाही।  \n \n4. थसगरेि आ मटदरा सँ िरहेज क े िाय िीक रहत।  \n \n5. खाि िाि मे िूिक मात्रा कम रहय ओकर प्रयास बटढयाँ रहत।  \n \n6. अधिक िूि, अधिक जा िवर वला प्रोिीि(थचकि), िालक , बीि, \nसकरक ं द मे ओहेि रसायि सेहो होइत अथि जापह सँ पकििी मे ििरीक \nसंभाविा बढ़बैत अथि तेँ ओ सब समीचीि रूि सँ खेबाक चाही।  \n \n7. पबिा थचपकत्सक िरामशा अहहाघापहस क ै ण्ल्शयम सप्लीमेंि सेहो ठीक \nिपह। कारण कोिो कोिो सप्लीमेंि पकििी ििरीक संभाविा बढ़बैत \nअथि। \n \n \n \nसब पकि ु  क े  बाद ई श्रेयस्कर होयत जे समय समय िर सब पकि ु  लेल \nपियधमत जांच कराओल जाय तापक समय िर समुथचत खाि िाि और \nटदिचयाा सँ सभ पकि ु  पियंत्रण कए सकी। \n \n४ \nथलिर (यक ृ त) / जजगर \n \nथलवर( Liver) \n \nथलवरक िाम यक ृ त , जजगर , कलेजा सेहो अथि।  \n \nिाचि तंत्रक एक अत्यधिक महत्विूणा अंग अथि। ई एक प्रकारक ग्रंथि \nिी। \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 23 \nशरीरक आंतररक अंग में थलवर सबसँ  \n \nिमहर अंग /ग्रंथि होइत अथि। ओकर आकार फ ु िबॉल जकाँ होइत \nअथि। मुख्यतया ओ िेिक उिरका भाग मे दापहिा तरफ होइत अथि। \nिायफ्राम क े  पिच्चा आ अमाशय(stomach) सँ ऊिर। एकर िोरे बहुत \nभाग िेिक बांयाँ तरफ तक सेहो रहैत अथि।  \n \nएकर वजि करीब िेढ़ पकलो होइत अथि। शरीर मे िाचि पक्रया तिा \nशरीरक सुरक्षा(defence) मे थलवरक बहुत अधिक महत्व अथि। \nशरीरक अंदर सैकड़ों रासायपिक पक्रया मे थलवरक भूधमका महत्विूणा \nअथि। शरीर मे आिो अंगक अवश्यकीय रसायि सभ थलवर द्वारा श्रापवत \nहोइत अथि तें ओकरा आवश्यक ग्रंथि कहल जाइत अथि।  \n \nसारांश मे थलवरक मुख्य काया अथि  \n \n1. िाचि तंत्र सँ अवै वला सभ रक्त क ें  शुद्ध क अहय अंग क ें  आिूर्तिं \nकरैत अथि। \n \n2. शरीरक अंदर रासायपिक प्रपक्रया मे जे कोिो हापिकारक( toxic) \nरसायि बिैत अथि तकरा हापिरपहत( detoxify) करैत अथि। \n \n3. दवाइ जे हम सब खैत िी ओकरा मेिाबोलाइज क शरीर द्वारा \nअवशोपषत हेवाक योनय रसायि मे िररवर्तिंत करैत अथि। \n \n4.शरीरक अंदर पवश्वभन्न तरहक काया हेतु पवश्वभन्न तरहक प्रोिीिक \nआवश्यकता िड़ैत िैक जेिा पक रक्तक िक्का बिवैक लेल प्रोिीि। ई \nप्रोिीि सव लीवरे बिबैत अथि।  \n \n5.शरीर मे जे उजााक उियोग होइत अथि नलाइकोजि रूि मे। भोजि \nसँ प्राप्त नलूकोज़ सँ नलाइकोजि मे िररवतािक काया थलवर करैत अथि \nआ ई नलाइकोजि थलवर कोथशका एवं शरीरक मांशिेशी कोथशका मे  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजमा रहैत अथि। एपह संरश्वक्षत ऊजाा सँ शरीर जरूरत िरला िर ऊजााक \nउियोग करैत अथि। \n \n6. कोलेस्ट्ॉल एवं ट्ायगलीसराइि पिमााण मे थलवर क े  भूधमका होइत \nअथि। \n \n7.थलवर पित्त(bile) क े  पिमााण करैत अथि जे कएल गेल भोजि क े  \nिचवै मे सहायक होइत अथि।  \n \n8.थलवर इहसुथलि हॉरमोि तिा अहय हॉरमोि सब क े  तोरैत अथि आ \nओकर उियोग मे अिैक योनय बिबैत अथि। \n \n9. थलवर कएल गेल भोजि सँ पविाधमि ( पविाधमि ए , पविाधमि िी, \nपविाधमि ई, पविाधमि क े, पविाधमि बी 12)आ खपिज सब( आयरि \nफ े री िीि रूि मे जापह सँ िया रक्त कण बिैत अथि) क ें  संग्रपहत करैत \nअथि आ आवश्यतािुसार ओकर सभक काज शरीर मे होइत रहैत अथि।  \n \n10. थलवर भोजि मे लेल  गेल वसा ( fat) क े  अलग क े िाय आ ओकरा \nसंग्रपहत क े िाय क े  काया करैत अथि। आवश्यतािुसार जखि आवश्यता \nहोइत अथि, ओपह सँ शरीरक हेतु ऊजाा पिगात होइत अथि।  \n \n11. थलवर शरीर मे जरूरत होइ बला एंिीबािी और एंिीजि सभक सेहो \nपिमााण करैत अथि। \n \nएपह तरहें थलवर शरीर मे बहुत महत्व िूणा काज सभ करैत अथि। थलवर \nस्वि रहय तापह लेल उथचत खाि िाि और टदिचयाा अपत आवश्यक \nअथि। \n \n \n \nथलवर पवषय मे एक महत्विूणा तथ्य अथि जे ओ बहुत शण्क्तशाली होइत  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 25 \nअथि। ओकरा अिि िुिर्ििंमााण क े  क्षमता अद्भुद अथि। शरीरक करीब \n10 प्रपतशत रक्त थलवर मे रहैत अथि। \n \n५ \nथलिर बीमारीक सुरक्षा, ओकर जांर् आ उपर्ार \n \n*थलवरक बीमारी आ ओकर सुरक्षा एवं उिचार।*  \n \n \n \nजँ अिि खाि िाि और जागरूकता सुदृढ रहय तँ अधिकाधिक \nसंभाविा रहैत अथि जे थलवर सम्बस्क्ित बीमारी सँ बाँचल रही।  \n \nसुरक्षा हेतु की सब िर ध्याि देबाक चाही , पकि ु  बात पिच्चा बता रहल \nिी। \n \n \n \n1. मटदरा िाि पबल्क ु ल िपह करू आ जँ करबे करैत िी तँ पबल्क ु ल अल्ि \nमात्रा एवं संजधमत रूि सँ।  \n \n2. शरीरक वजि अगर बटढ रहल अथि तँ ओपह िर ध्याि टदयौक जे \nअधिक िपह बढ़ए। \n \n3.मिुमेह बीमारी खास क िाइि 2 हेबा सँ बाँचल रहू। कम और समुथचत \nनलायसेधमक लोि बला आहार सँ त एपह बीमा री सँ बाँचल रहल जा \nसक ै त अथि। \n \n4. शरीर िर कोिो तरहक िैिू िपह बिबेबाक चाही।  \n \n5. शरीर मे जँ सुइया लेबाक प्रयोजि िड़ैत अथि तँ ध्याि देबाक चाही  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे जापह सुइयाक प्रयोग भ रहल अथि ओ पबल्क ु ल दोसरा क े  सुइया दै \nमे प्रयोग िपह भेल हो। अिाात पबल्क ु ल िया ।  \n \n6. दोसराक शरी रक रक्त या शरीर तरल सँ संिक ा  सँ सुरश्वक्षत रहबाक \nचेस्िा करू। \n \n7. खूि चढेवाक प्रयोजि िड़ला िर ध्याि देवाक चाही जे ई िूणा सुरश्वक्षत \nअथि। \n \n8. असुरश्वक्षत सेक्स पबल्क ु ल िपह। \n \n9. पकि ु  ओहेि रसायि या िोण्क्सि होइत अथि जापह सँ थलवर बीमारीक \nसंभाविा रहैत अथि। एपह सँ सुरश्वक्षत रहक चाही।  \n \n10. पकि ु  क ें  िाररवाररक इपतहास रहैत िन्हह थलवर बीमारी क ें । हुिका \nपबल्क ु ल सतक ा  और सजग रहबाक चाही।  \n \n11. साफ सफाई िर ध्याि देबाक चाही। भोजि खेबा मे , बिेबा मे , िापि \nपिबैक मे इत्याटद सभ मे तापक कोिो तरहक संक्रमण सँ दूर रही। \n \n12. पबिा थचपकत्सक अिुशंसाक दवाइ अहहाघापहस िपह खेबाक चाही।  \n \n13. जँ संभाविा हो जे हेिेिाइटिस वला लोकक संिक ा  मे आपब सक ै त \nिी तँ िीका ल लेब श्रेयस्कर। \n \n \n \n*थलवर बीमारीक कारण आ ओकर पवश्वभि प्रकार।*  \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 27 \n1. *संक्रमण* \n \nिरजीवी ( parasites) एवं वायरस सँ थलवरक संक्रधमत हेबाक \nसंभाविा रहैत अथि । संक्रमण भेला िर थलवर मे सुजि भए जाइत िैक \nआ ओकर काया करैक क्षमता िीरे िीरे कम होमय लगैत अथि। जापह \nव्यण्क्त क े  थलवर ,वायरस सँ संक्रधमत होइत अथि ओकर रक्त, सीमेि, \nजूठा भोजि , िापि आ संिक ा  सँ ई िसरर सक ै त अथि। सामाहयतया तीि \nतरहक हेिेिाइटिस वायरस होइत अथि। \n \nहे िेिाइटिस A \n \nहेिेिाइटिस B \n \nहेिेिाइटिस C \n \n \n \n2. *इम्यूि थसस्िम आिाररत* \n \nशरीरक इम्यूि थसस्िम प्रहार सँ व्यण्क्तक कोिो अंग प्रभापवत भए सक ै त \nअथि जकरा ऑिो इम्यूि पिसऑिार कहल जाइत अथि। एपह मे जँ \nथलवर प्रभापवत होइत अथि ओकरा ऑिो इम्यूि थलवर बीमारी कहल \nजाइत अथि। मुख्य तया तीि प्रकारक ई बीमारी होइत अथि।  \n \n1.ऑिो इम्यूि हेिेिाइटिस \n \n2.प्राइमरी बायलरी कोलिजायटिस  \n \n3.प्राइमरी स्कलेरोलसिंग कोलिजायटिस \n \n  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n3. *वंशािुगत थलवर बीमारी*  \n \nजँ माता पिता दुिू में या कोिो एक मे थलवर बीमारी हेतु असामाहय जीि \nरहैत अथि तँ संभाविा रहैत अथि जे ओ कर बच्चा में ई वंशािुगत बीमारी \nहोइक।  \n \n \n \nएपह बीमाररक िाम अथि  \n \n1.पहमोक्रोमेिोथसस \n \n2.पवल्सि थलवर बीमारी  \n \n3.अल्फा-1 एहिीटट्ल्प्सि कमी थलवर बीमारी। \n \n \n \n4. *थलवर कैंसर*  \n \n \n \n5. *थलवरक अहय बीमारी*  \n \nथलवर मे वसा क े र जमाव( Non Alcoholic Fatty Liver Disease) \n \nअल्कोहल से वि आिाररत थलवर बीमारी।  \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 29 \nथलवर बीमारी क ें  जँ पबिा उिचार िोपड़ देल जाइत अथि तखि थलवर \nथशरोथसस भए जाइत िैक आ अंततः ओ काज क े िाय पबल्क ु ल बहद कए \nदैत िैक। तें ओकर उिचार पबिा देरी प्रारम्भ अवश्य करबाक चाही।  \n \n \n \n*थलवर बीमारीक लक्षण इत्याटद।*  \n \n \n \nएपह बीमारी मे सदैव रो ग िहचाि करै बला लक्षण हेबे करैत अथि कोिो \nजरूरी िपह। तेँ ओकर थचपकत्सीय िरीक्षण करबैत रहिाइ जरूरी अथि।  \n \nओिा कखिो काल पकि ु  लक्षण सेहो देखा िड़ैत अथि जे हम पिच्चा मे \nबता रहल िी।  \n \n1. त्वचा आ आँन्ख िीयर भ जायब।  \n \n2.िेि ददा आ िेि फ ू लल रहब। \n \n3.िैर आ िखिी मे सूजि \n \n4.चमड़ी मे खुजलाहि।  \n \n5. िेशाबक आ िैखािाक रंग खूब िीयर।  \n \n6.अत्यधिक अरुथच \n \n7.िकाि िकािक अिुभूपत \n \n8. रद्द हेवाक प्रपवर्त्तिं  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n*थलवर बीमारीक िहचाि हेतु जांच*  \n \n \n \nओिा तँ पवथशि रूि सँ जाँच हेतु अलग अलग जांच होइत अथि , मगर \nसामाहयतया एल एफ िी ( Lever Function Test) सँ एक िजरर मे \nबहुत पकि ु  िता चथल जाइत अथि जे लीवर बटढयां सँ काज कए रहल \nअथि वा िपह। आगाँ अल्ट्ासाउंि, सी िी स्क ै ि, बाईऑल्प्स , हेिेटिटिटिस \nिरीक्षण कएल जाइत अथि , ई सुपिश्वश्चत होइक लेल जे कोि तरहक \nथलवर बीमारी अथि।  \n \n \n \n*थलवर बीमाररक उिचार।*  \n \nथलवर बीमारीक जाँच मे  कोि तरहक बीमारी िहचाि मे आयल अथि \nएपह अिुरूि थचपकत्सक उिचार करैत िथि। पकि ु  तँ एहेि खराबी रहैत \nअथि जे मात्र टदिचयाा ठीक क े ला सँ दूर भए जाइत अथि जेिा अल्कोहल \nबहद कए देिाय , अिि वजि आहार एवं दैपिक व्यायाम सँ पियंपत्रत \nक े िाय। \n \nपकि ु  ओहेि थलवर बीमारी जेिा संक्र मण आिाररत बीमारी। एपह हेतु \nथचपकत्सक दवाइक अिुशंसा करैत िथि। \n \nपकि ु  ओहेि थलवर बीमारी जापह मे शल्य थचपकत्सा एवं ट्ांसप्लांि हेतु \nआवश्यकता होइत अथि। \n \nसारांश मे ई बात सत्य अथि जे थलवर शरीर मे अपत महत्विूणा एवं  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 31 \nशण्क्तशाली अंग अथि । पकि ु  बीमारी ओकर शण्क्तशाली हेबाक कारण \nसँ पकि ु  िरहेज मात्र सँ आराम भ जाइत अथि। ( जेिा पक हेिेिाइटिस \n-A) थलवर एक मात्र अंग अथि जकरा िुिःसृजि( Regenerate) \nकरैक क्षमता होइत अथि। ओपह सँ सम्बंधित बीमारी होइ लेल बाहरी \nकारक जकरा लोक अिि साविािी रान्ख रोपक सक ै त अथि। साविािी \nरखला सँ बचाव पबल्क ु ल संभव अथि एवं उिचार सँ बचाव िर अधिक \nजोड़ देल जाय ओ श्रेयष्कर अथि।  \n \n६ \nहृदय(Heart) \n \n*मािव हृदय* \n \nहृदय मुट्ठी आकारक एक अंग होइत अथि जे सम्पूणा शरीर में सभ अंग \nक े  रक्त भेजैक लेल रक्तक िंि करैत अथि। \n \nहृदय रक्त वपहका तंत्रक मुख्य और प्रािधमक अंग थिक आ ओकर चारर \nप्रको्ठ  होइत होइत अथि । ई प्रको्ठ  सभ मांशिेशी सँ बिल रहैत अथि \nतिा ओ पवद्युतीय आवेग सँ संचाथलत होइत रहैत अथि।  \n \n \n \nहृदय वक्ष(thorax) क े  अंदर िातीक बाँयाँ भाग मे अवण्ित रहैत \nअथि। शरीरक सभ अंग सँ आयल रक्त क े  हृदय िंि कए लंनस(Lungs) \nमे िहुँचबैत अथि आ ओतय सभिा रक्तऑक्सीजि सँ युक्त भए जाइत \nअथि। िुिः ई ऑक्सीजियुक्त रक्त लंनस सँ हृदय मे लौि अबैत अथि \nआ हृदय ई ऑक्सीजियुक्त रक्त क ें  िम्प कए सम्पूणा शरीरक सभ अंग \nक े  िठबैत अथि। हृदयक पवषय मे ई एक रोचक बात अथि जे मिुष्यक \nहृदय िूरा जजिगी मे औसत करीब साढ़े तीि अरव बेर ििक ै त अथि। \nएकर वजि मात्र 200 सँ 425 ग्राम होइत अथि। रोज ओ 6000 सँ \n7500 लीिर रक्त क ें  िम्प करैत अथि।  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n*हृदयक मुख्य काया*  \n \n1. िम्प कएऑक्सीजियुक्त रक्त क ें  सभ अंग मे िठ े िै। \n \n2.शरीरक सभ अंग लेल आवश्यकीय तत्व आ हॉमोि संचरण हेतु काया \nकरैत अथि। \n \n3. शरीरक अंग सभ  सँ हयूि ऑक्सीजियुक्त रक्त क ें  प्राप्त क े िाय आ \nओकरा िम्प कए ऑक्सीजियुक्त करैक लेल लंनस मे िठ े िै। \n \n4. शरीर मे उिण्ित काबाििाई ऑक्साइि एवं बेकार िदािाक \nिररवहिक (transporting) काया करैत अथि।  \n \n5. शरीरक रक्त चाि सामाहय बिेिे रखैत अथि।  \n \n \n \nएपह तरहेँ हृदय , रक्त आ रक्त वपहका ई तीिू धमथल ह्रदय प्रणाली \n(cardio vascular system) कहबैत अथि आ ओ सदैव काया करैत \nरहैत अथि। \n \n \n \n \n \n*हृदय आ िररसंचरण तंत्र* \n \nहृदय क ें  अिि काया सुचारु रूि सँ करैक लेल िररसंचरण तंत्रक भूधमका  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 33 \nबहुत महत्विूणा होइत अथि। \n \n*ओकर पवश्वभन्न प्रकार* \n \n1. फ ु फ़्फ़सी(िल्मोिरी) िररसंचरण। \n \n(Pulmonary Circulation) \n \n \n \nएपह िररसंचरण में हृदयक दापहिा भागक वेंटट्कल सँ ऑक्सीजि रपहत \nरक्त(De-oxydised blood) फ ु फ्फ ु स (लंनस) में जाइत अथि \nऑक्सीजियुक्त होइक लेल आ िुिः ओ ऑक्सीजियुक्त रक्त फ े र हृदय \nमें अवैत अथि। \n \n \n \n2. दैपहक िररसंचरण( systemic circulation) \n \n \n \nएपह िररसंचरण माध्यम सँ ऑक्सीजियुक्त रक्त क ें  हृदय द्वारा िम्प कए \nसम्पूणा शरीरक अंग सभ क ें  िहुँचायल जाइत अथि आ ओपह शरीरक \nअंग सँ ऑक्सीजिरपहत ( de-oxydised blood) क ें  िुिः हृदय में \nआिल जाइत अथि।  \n \n \n \n3. कोरोिरी िररसंचरण(coronary circulation) \n \nस्वयं हृदय माँशिेशी सँ बिल होइत अथि आ ओ सम्पूणा शरीरक अंग  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभ क े  ऑक्सीजियुक्त रक्त लगातार क्रम में िहुँचबैत रहैत अथि \n।ओकरा पिरंतर काया करैक हेतु सेहो अलग सँ ऑक्सीजियुक्त रक्त \nचाही।जापह िररसंचरण माध्यम सँ ऑक्सीजियुक्त रक्तक आिूर्तिं हृदय \nक ें  होइत अथि ओकरा कोरोिरी िररसंचरण कहल जाइत अथि। ई \nअत्यंत जरूरी िररसंचरण होइत अथि।  \n \n \n \nओही तरहेँ मल्स्तष्क क े  अलग सँ पबल्क ु ल ताजा और शुद्ध \nऑक्सीजियुक्त रक्त पिरहतर कायाशील रहैक लेल चाही जे पक \nिरसंचाररत होइत रहैत अथि।  \n \n७ \nहृदयक िाह्य संरर्ना \n \n*हृदयक वाह्य संरचिा।* \n \n(1).हृदयक वाह्य संरचिा मे सवाप्रिम िेरीकार्ििंयम होइत अथि। ह्रृदय \nएक तरल सँ भरल क ै पविी मे अवण्ित रहैत अथि। ओपह क ै पविी क ें  \nिेररकार्ििंयल क ै पविी कहल जाइत अथि। एपह क ै पविीक दीवाल और \nिरत जझल्ली रूि मे रहैत अथि आ तकरे िेरीकार्ििंयम कहल जाइत \nअथि। \n \nई िेरीकार्ििंयम, हृदय क ें  फाइबर जझल्ली सँ चारु कात सँ घेरर सुरश्वक्षत \nक े िे रहैत अथि। \n \n \n \nओ एक िा तरल श्रापवत सेहो करैत रहैत अथि जे हृदय लेल \nथचकिई(Lubricant) िदािा थिक आ ओपह सँ हृदय अहय अंगक \nघषाण सँ सुरश्वक्षत होइत अथि।  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 35 \n \n \n \nहृदय जे फ ै लइत थसक ु रैत अथि तापह लेल सेहो िेरीकार्ििंय म मे ओतेक \nखाली जगहक( hollow space) व्यविा रहैत अथि जापह सँ हृदय क ें  \nअिि िूणा अधिकतम आकार लेबा मे आसािी रहैक । अिाात हृदयक \nजगह समावेश ( positioning) लेल िेरीकार्ििंयम युक्त रहैत अथि। \n \n \n \nिेरीकार्ििंयम 2 िरत मे होइत अथि। (क)िपहल बाह्य िरत क ें  पवसेरल \nिरत कहल जा इत अथि। ई िरत सीिा हृदय क े  बाहर तरफ सँ घेरिे रहैत \nअथि। \n \n \n \n(ख) पवसेरल िरत सँ ठीक बाद दोसर िरत होइत अथि जे िेरीिल िरत \nकहल जाइत अथि।  \n \n \n \nिेररिल िरत िैलीिुमा(sac) रूि मे होइत अथि जे हृदयक वाह्यतम \nभाग मे रहैत अथि । क ै पविी युक्त एपह िरत मे तरल रहैत अथि जे पक \nहृद य लेल थचकिई( lubricant) उद्देश्यक िूर्तिं करैत रहैत अथि। \n \n \n \n(2). हृदयक वाह्य संरचिा मे आव हृदय श्वभश्वत्तक (Heart wall) पवषय \nमे चचाा करैत िी।  \n \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nहृदय श्वभश्वत्तक तीि िरत होइत अथि। \n \nप्रिम िरत एपिकार्ििंम होइत अथि। ई वाह्यतम िरत मे एक िातर \nजझल्ली वला िरत सेहो रहैत अथि  जे थचकिई (lubricant) प्रदत्त करैत \nरहैत अथि आ वाह्य भाग क ें  सुरश्वक्षत रखैत अथि। \n \n \n \nदोसर िरत क ें  मायोकार्ििंयम कहल जाइत अथि। ई माँशिेशी उत्तक सँ \nबिल मोि िरत रहैत अथि । िम्प करैक काज एही मायोकार्ििंयम द्वारा \nहोइत अथि। ओकरा हृदय श्वभश्वत्तक मध्य िरत कहल जाइत अथि। \n \n \n \n \n \nतेसर िरत क ें  एंिोकार्ििंयम कहल जाइत अथि। सबसँ श्वभतुरका िरत \nहोइत अथि जे हृदयक अंदर चैम्बर(प्रको्ठ ) एवं वाल्व सभ क ें  अिि \nिरतक अंदर रखिे रहैत अथि। ई हृदयक अंदरूिी देवाल िर रक्त क ें  \nसिै(stick) सँ बचवैत िैक तापक रक्त िक्का खतरा सँ सुरश्वक्षत रहल \nजा सक ै ।  \n \n \n \nएपह तरहें ई भेल हृदयक वाह्य संरचिा।  \n \n८ \nहृदयक आंतररक संरर्ना  \n \nरक्त वहाव पियंत्रण हेतु हृदयक अंदर प्रको्ठ  एवं वाल्व पिरंतर काया  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 37 \nकरैत अथि। मािव हृदय मे चारर गोि प्रको्ठ (चैम्बर) होइत अथि। पिच्चा \nचारुक िाम अथि।  \n \n1.वाम भागक एटट्यम  \n \n2.दपहिा भागक एटट्यम  \n \n3. वाम भा गक वेंटट्कल  \n \n4.दपहिा भागक वेंटट्कल  \n \nएटट्यम/एटट्या \n \nएटट्या वेंटट्कल से िोि होइत अथि। एटट्याक दीवाल वेंटट्कल क ें  तुलिा \nमे िातर आ िोड़ेक कम माँशिेशी वला होइत अथि।  \n \nएटट्या रक्त प्राप्त करैक हेतु एक प्रको्ठ  होइत अथि जे बड़ी \nिस(Large vein) सँ रक्त प्राप्त करैत अथि। \n \nवेंटट्कल  \n \nवेंटट्कल िमहर प्रको्ठ  होइत अथि संगपह ओ अधिक माँशिेशी \n \nसँ बिल होइत अथि। ओ िम्प करैक काज करैत अथि। िम्प \n \nकए ओ रक्त क ें  संचरण(सक ुा लेशि) हेतु िक े ल दैत िैक। \n \nओ बड़ी िमिी सँ जुरल रहैत अथि जेपक रक्त िररसंचरण हेतु रक्त \nपिगात करैत अथि। \n \nदपहिा एटट्यम एवं दपहिा वेंटट्कल वाम भागक प्रको्ठ (एटट्यम एवं  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवेंटट्कल) सँ तुलिात्मक दृधि सँ िोि होइत अथि। \n \nओकर (दपहिा भागक प्रको्ठ ) दीवाल सेहो किी िातर होइत िैक , \nआकार सेहो कम होइत िैक , किी कम मांशिेशी वला होइत अथि \nकारण दपहिा आ वाम भाग वला प्रको्ठ क का या अलग अलग अथि।  \n \nजे दपहिा तरफ सँ रक्त अवैत अथि ओ फ ु फ ु स (िल्मोिरी) िररसंचरण \nसँ मगर वाम भाग वला रक्त जे प्रको्ठ  सँ अवैत अथि ओकरा िम्प कए \nसम्पूणा शरीरक सभ अंग मे िठौल जाइत अथि। प्रको्ठ क कायाक \nअिुरूि ओकर आकार एवं प्रकार होइत अथि।  \n \nरक्त वपहका(Blood vessels) \n \nमिुष्य मे बहद िररसंचरण तंत्र होइत अथि। ओकर अिा ई अथि जे एपह \nिररसंचरण तंत्र मे रक्त बहद िथलका मे वहैत अथि। \n \nरक्तक दवाव आ गपत अधिक रहैत अथि। िदािाक आदाि प्रदाि उत्तक \nतरल सँ होइत अथि।  \n \nएपह तरहक िररसंचरण मे वपहकाक( vessels) आकार प्रकार \nआवश्यतािुसार कत्तौ िोि आ कत्तौ िैघ होइत अथि। \n \nहृदयक वाह्य संरचिा मे अिेकािेक रक्त वपहका काया करैत अथि, और \nओ हृदय अंतगात अहय प्रमुख( major) रक्त वपहकाक संग धमथल एक \nिेिवक ा  बिेिे रहैत अथि तिा समग्र रूिेण िद्धपत (systematic)सँ \nकाया करैत रहैत अथि।  \n \nरक्त वपहका( Blood vessels) पवश्वभन्न प्रकारक होइत अथि । \n \n1. िस(vein) : - िस द्वारा ऑक्सीजिरपहत(De oxygenated) \nरक्त हृदय मे िहुँचैत अथि। हृदय मे िहुँचला सँ िपहले रक्त इहफीररयर  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 39 \nएवं सुिीररयर वेिा कावा मे जाइत अथि आ ओतय सँ ओकर पिकासी \nदपहिा भागक एटट्यम मे होइत अथि।  \n \n2. क े थशका(capillaries):- िमिी और िसक बीच एक रक्त \nवपहकाक िेिवक ा  जे बहुत िातर ट्यूब जकाँ होइत अथि तकरा क े थशका \n(capillary) रक्त वपहका कहल जाइत अथि।  \n \n3.िमिी(Arteries):- रक्त वपहका जकर दीवार( wall) मांशिेशी सँ \nबिल( Mascular) होइत अथि आ ओ एक ट्यूब जकाँ होइत अथि। \nहृदय सँ ऑक्सीजियुक्त रक्त शरीरक पवश्वभन्न अंग मे ओही रक्त वपहका \nद्वारा जाइत अथि। एपह रक्त वपहका क ें  िमिी कहल जाइत अथि।  \n \nसबसँ िमहर िमिी ऐरोिा कहल जाइत अथि जकर शाखा प्रशाखा \nपवश्वभन्न अंग सँ िोि िोि िमिी सँ जुरल रहैत अथि। एपह िोि िोि \nिमिी सँ सभ अंग िरर ऑक्सीजियुक्त रक्त आिूर्तिं होइत रहैत अथि।  \n \n९ \nहृदय मे अिस्थित िाल्ि(िाल्ि) \n \nवाल्व हृदयक चैम्बर सभ मे िस क ें  बीच फाइबर सँ बिल फ्लैि होइत \nअथि जे रक्त क े  सदैव आगाँ तरफ जाय , िािाँ तरफ घुरर िपह अबैक \nतापह लेल उिण्ित रहैत अथि। वाल्व सुपिश्वश्चत करैत अथि जे रक्तक \nवहाव एक्क े  टदशा (Unidirection) मे होइक।  \n \nवाल्वक कायाक अिुसार ओ दू प्रकारक होइत अथि।  \n \n1.एटट्योवेंटट्क ु लर वाल्व:- एटट्या और वेंटट्कलक बीच जे वाल्व होइत \nअथि ओकरा एटट्योवेंटट्क ु लर वाल्व कहल जाइत अथि। दपहिा कातक \nएटट्या आ वेंटट्कल क ें  बीच जे वाल्व होइत अथि तकरा \nटट्कसपिि(Tricuspid) वा ल्व कहल जाइत अथि।  \n  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओही तरहें वामा तरफ एटट्या आ वेंटट्कल क ें  बीच जे वाल्व होइत अथि \nतकरा धमिरल( Mitral) वाल्व कहल जाइत अथि।  \n \n2.सेधमळूिर वाल्व(अिा चंराकार वाल्व): - वामा कातक वेंटट्कल तिा \nऐरोिाक बीच जे वाल्व होइत अथि तकरा सेधमळूिर वाल्व कहल जाइत \nअथि। ओही तरहेँ दपहिा कातक वेंटट्कल तिा  \n \nिल्मोिरी िमिीक बीच एक िा वाल्व रहैत अथि तकरो सेधमळूिर वाल्व \nकहल जाइत अथि।  \n \n१० \nहृदय सँ सम्बन्धित बीमारी(अस्थिर एनजाइना)- हृदय सँ सम्बन्धित \nवकछ ु  सामान्द्य बीमारी आ बीमारी थर्नहैक लेल अनेकानेक \nपरीक्षण \n \n* *अण्िर एिजाइिा** \n \nएपह मे  िाती , बैंह , जबड़ा , कहहा , गदैि मे ददा एवं खखिंचावक अिुभूपत \nहोमय लगैत अथि। आराम क े  ण्िपत मे या कोिो धमहित िपहयों क े लाक \nण्ित मे एपह तरहक ददा होइत अथि। \n \nसाँस फ ु लिै,िसीिा एिै, रद्द भेिै, िेि मे ददा भेिै, चक्कर एिै, िकाि \nलगिै,बेहोशी एिै इत्याटद सभ सेहो भ  सक ै त अथि। कखिो काल एपह \nसब लक्षण क ें  ठीक सँ िपह बूजझ िबैत िथि। मगर एपह सब िर ध्याि \nदेबाक चाही।  \n \nकखिो काल िेि मे गैसक कारण सँ सेहो िाती मे ददा होइत अथि। ओ \nपकि ु  खेला पिलाक कारण सँ होइत अथि आ ओ िोरे कालक बाद स्वयं \nठीक भ जाइत अथि।  \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 41 \n \nण्िर एिजाइिा मे ददा शरीरक ण्िपत बदलला िर आराम होइत अथि। \nसमुथचत दवाइ और आराम ओकर उिचार थिक। अण्िर एिजाइिा क ें  \nगंभीर मापि तुरहत और शीघ्रापत शीघ्र िीक थचपकत्सक एवं थचपकत्सालय \nसँ संिक ा  करवाक चाही। एपह मे ददाक अिुभूपत शरीरक कोिो िैििा मे \nहोइते रहैत अथि। शरीरक िैििा िर पिभार िपह रहैत अथि ।  \n \n \n \n**अण्िर एिजाइिाक वास्ते या अहय हृदय सम्बस्क्ित बीमारी सभ लेल \nिरीक्षण(Tests)* \n \n1. रक्त िरीक्षण:- रक्त िरीक्षण कए थचपकत्सक हृदयक \nट्ोिोपिि(cardiac troponin) स्तर देखैत िथि। एपह स्तर क ें  देन्ख \nओ सुपिश्वश्चत करैत िथि जे िातीक ददा हृदय घातक एिजाइिाक कारण \nसँ अथि या अहय कारण सँ। थचपकत्सक ओकर अलावा वसा , कोलेस्ट्ॉल, \nसरकरा एवं प्रोिीि सभक सेहो स्तर देखैत िथि जापह सँ थचपकत्सा करै \nमे सुपविा होपि। ट्ोिोपिि l क े र सामाहय स्तर 0-0.04 मािल जाइत \nअथि। \n \n \n \n2. इलेक्ट्ोकार्ििंयोग्राम(ECG):- \n \nएपह िरीक्षण सँ ई िता चलैत अथि जे हृदयक अंदर पवद्युतीय \nआवेगक(electrical impulse) की ण्िपत अथि?हृदयक िड़कि \nकहीं काफी अधिक -कम िपह तँ िैक वा िड़कि िैहो वा िपह? हृदयक \nिड़कि (Heart rhyme) सँ एपह िैििा क ें  िता चलैत अथि जे हृदय \nमे रक्त प्रवाह मंद अथि या रुक ै तो अथि? \n \nएपह तरहें ई िरी क्षण हृदयगत बीमारी मे महत्विूणा होइत अथि।  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n3.िातीक एक्स- रे( X-ray):- \n \nिातीक एक्स -रे सँ थचपकत्सक ई सुपिश्वश्चत करैत िथि जे कहीं अहय \nकारण सँ त िपह िातीक ददा अथि। ओपह सँ हृदय क े  आकार क ें  देखल \nजाइत अथि। लंनस(फ ु फ ु स) सेहो देखल जाइत अथि।  \n \n \n \n4. तिाव िरीक्षण(Stress Test):- \n \nतिावक दरधमयाि हृदयक काया करैक ण्िपत की रहैत अथि , ओपह \nदरधमयाि संदर्भिंत अहय िैमािा सभक िरीक्षण , हृदयक िड़कि इत्याटद \nहेतु तिाव िरीक्षण कराओल जाइत अथि। एपह िरीक्षण मे मरीज क ें  \nट्ेिधमल , या थचपकत्सीय साईकल िर चढ़ा क ें  जांच कएल जाइत अथि।  \n \nथचपकत्सक ई देखैत िथि जे तिावक ण्िपत मे हृदय क े हेि प्रपतपक्रया \nकरैत अथि। \n \n \n \n5. इक्कोकार्ििंयोग्राम िरीक्षण(Echo cardiogram Test):- \n \nएपह िरीक्षण मे ध्वपि तरंगक माध्यम सँ चलैत(moving) हृदयक थचत्र \nप्राप्त होइत अथि। एपह सँ देखल जाइत अथि जे हृदय अंदर रक्तक \nवहाव सामा हय अथि वा िपह। ई िरीक्षण तिाव ण्िपत मे सेहो करायल \nजाइत अथि जकरा तिाव इकोकार्ििंयोग्राम( stress Echo Test) \nकहल जाइत अथि।  \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 43 \n6.हयूण्क्लयर तिाव िरीक्षण(Nuclear Stress Test):- \n \nएपह िरीक्षण क ें  एमिीआई(MPI) िरीक्षण सेहो कहल जाइत अथि। \nएमिीआई(MPI) अिाात मायोकार्ििंयल िरफ्यूजि इमेजजिंग। एपह \nिरीक्षण सँ हृदय मांशिेशी मे रक्तक प्रवाह आराम क े  ण्िपत मे तिा \nतिावक ण्िपत दुिू ण्िपत मे क े हेि अथि ई िता लगैत अथि। एपह \nिरीक्षण मे एक रेपियोिमी अिुरेखक(radio active tracer) रक्त \nमे इहजेक्शि द्वारा देल जाइत अथि। एकिा पवथशि स्क ैिर सेहो लागल \nरहैत अथि जे देखैत अथि जे कोिा कोिा रेपियो एण्क्िव ट्ेसर रक्त द्वारा \nहृदयक िमिी मे जाइत अथि। जतय ओकर उिण्िपत हयूि या पबल्क ु ल \nिपह रहैत अथि ओ दृधिगत भ जाइत अथि। एपह िरीक्षण मे पकि ु  समय \nतँ लगैत अथि मगर तिाव िरीक्षण िोरे सिीक होइत अथि। \n \n \n \n \n \n7.का र्ििंएक क ं प्यूिरीक ृ त िोमोग्राफी (CT) िरीक्षण:- \n \nएपह िरीक्षण सँ ई िता चलैत अथि जे कहीं हृदयक आकार कहीं \nिमहर((enlarged) िपह तँ भए गेल अथि। इहो िता चलैत अथि जे \nहृदयक िमिी कतय िातर भ गेलैक अथि। \n \n \n \n8.एमआरआइ( MRI) िरीक्षण:- कार्ििंएक मैनिेटिक रेजोिेंस इमेजजिंग \n \nएपह  िरीक्षण मे चुम्बकीय क्षेत्र एवं रेपियो तरंगक माध्यम सँ हृदयक एवं \nओकर रक्त वपहका सभक पवस्तृत फ़ोिो लेल जाइत अथि । िीक सँ \nिता चलैत अथि जे हृदयक संरचिा एवं रक्त वपहकाक ण्िपत क े हेि \nअथि।  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n9. कोरोिरी एंजजयोग्राफी:- \n \nएपह िरीक्षण मे हृदयक रक्त वपहकाक (Blood Vessels) अवलोकि \nएवं िरीक्षण हेतु एक्स-रे क े र प्रयोग होइत अथि। एपह िरीक्षण क ें  \nकार्ििंएक क ै िीिेराइजेशि सेहो कहल जाइत अथि। एपह िरीक्षण मे एक \nिातर ट्यूब जकरा क ै िेिर कहल जाइत अथि , ओकरा बैंह वा \nग्रोइि(जांघ आ िेिक बीचक िाि) मे उिण्ित रक्त वपहकाक माध्यम \nसँ हृदयक िमिी मे प्रवेश करायल जाइत अथि। एक तरहक रंग( dye) \nक ें  क ै िेिर मे इंजेक्ि कएल जाइत अथि। ओहिा ण्िपत मे एक्स रे द्वारा \nजे फ़ोिो खखिंचल जाइत अथि ओ बहुत िि बतबैत अथि जे कोिा कोिा \nरक्तक बहाव िमिी सभ मे भ रहल अथि। कोिो रक्त प्रवाह अवरुद्धता \nया हयूि अवरुद्धता क ें िता चथल जाइत अथि एपह िरीक्षण सँ। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 45 \n२.२.संतोष क ु मार राय 'बिोही'- लघुकिा - किफ ु स्सी \n \nसंतोर् क ु मार राय 'बिोही' \nलघुकिा- कनफ ु स्सी \n \n\"काि बड़ क ु क ु यात अथि। बुझिा जायत अथि जेिा काि मे पक ि ु  \nक ु रबुरायत अथि। काि मे काठी देला सँ िीक भ s जायब \" , इ \nफ ु सफ ु सायत बुटढया काकी आंगि सँ पिकलीही।  \n \nधमथिला मे कहबी िै - \"काि कौवा ल s गेल ।\"  \nदोसरक गि करबै तँ ओहीिा होएत । इ बरबरायत हमर काका गली टदस \nसँ दालाि िर अबैत बजलाह , \" बड़ टदि सँ तोरा कहैत थियौय , \nकिफ ु स्सी लक s िपह उड़, तँ तूँ हमरा बुरबक बुझैत िैं। 'हर बहै से खर \nखाय बकरी खाय अँचार ' , तँ आब बुझही। ओकर हािक तीमि तोरा \nबड़ िीक लगैत िलौह आओर खूब खो।\"  \n \nकाका काकी क े  दमैस क s कहैत िलथिहह , \n\"अहाँ क ेँ  कहिे िलहुँ - क ु बरा क े  भीि कs टदयौ से तँ क े थलयै िपह ।\" \n \nकाका क ेँ  'रेि बेल ' बैज गेलन्हह - \" किी कहलीही , फ े र बाज ; हमर \nगाि-पवरीि , खेत -खथलहाि , घर -घरारी वगैरह तोहर बाि क ँ  थियौय जे \nबाँटि टदयौ ? आओर भीि कs टदयौ ? ििमा क ेँ  ससुर क ेँ  अरजल थियैय \n 46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n। थसमरी वाली क ेँ  भतार अरजिे िै।\"  \n \nआगाँ आओर बजैत काका ण्क्लहिि , \n\" हम भी िपह करबै। जकरा ज तs जेबाक िौ से जो। खूब थिरहारा खेलै \nजो। काया मे जपहया घुि लापग जेतौ तँ अपबएएेँह । हमर ....उिारर -\nउिारर क ेँ  खैंहें।\"  \n \nकाका काकी क ेँ  कहैत बजलाह , \" तूंहों घंघोर जो , बड़ टदि भs गेलौ \nराजक ु मार क ें  एेँठ चिला। आओर उहो दुिु सार क ेँ  कही - हमर घर खाली \nकरत। अिि- अिि दुपिया देखतै। ससुर आओरसार क ेँ  सोधि क ेँ  खेतै। \nबड़ भ s चुकलै सरकारी सेवा। िै मािो क ेँ  लेिा िै उिो क ेँ  देिा।\" \n \nरेि बेल बजला देन्ख क s काकी घरारी  \nटदस िड़ेलीह। काका पकि ु  दुरर हुिका िाँिा दौड़ल गेलाह - \" रुक मादर \nक े ....रुक....। रूक थििरा क ेँ ...रुक। \"  \n \nकाकी गािी टदस पििोह भापग गेलीह। काका हकमैत ठाड़ भ s गेलाह। \nबरबरैत चुि भेलाह। घरारी िर लकड़ी िर बैसलाह। किेक देर सुस्ती क \nफ े र दलाि टदस पवदा भेलाह।  \n \nअखिो िरर काका क ु क ु यैत िलाह , \" सार सभ खाली खायत अथि \nआओर घर मे घुथसऐत अथि ।\"  \n \nदलाि सँ आंगि टदस पवदा भेलाह। आंगि मे घुसैत बजलाह -\" घर खाली \nकर तूँ दुिु । कोरोिा कपहया िै खतम भेलै। िरञ्च तोरा दुिु लेल करोिा \nिेबे करै। भाग दुिु सार। दुिु झोंि क ेँ  पिकाल बाहर। बिौती िपह िन्हह \nदुिु क ेँ । सबहक लेल काम -िंिा िै आओर तोरा दुिु लेल कामे िपह िै \n।\" \n \nक ु बरा गाम िर अगहि 2020 सँ घर ओगरिे िै आओर िलिु फा गुि \n2020 सँ बंबई सँ आयल तँ जै क ेँ  िाम िपह लैत िै।   विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 47 \n \nक ु बरा कहैत अथि जे शहर मे काम -िंिा िपह िै। टदल्ली मे जै होिल मे \nकाज करैत िल ओकर माथलक करोिा सँ मरर गेलाह। होिल बन्न भ s \nगेलै।  \n \nिलिु क ेँ  अिि न्खस्सा िै । उ आब बाहर िपह जै लेल चाहैत अथि। \nकरोिा काल मे ओकरा कोलका ता सँ िैरे आब s िड़लै तखि जाक s \nजाि बचलै।  \n \nउ माय सँ कहैत िै -\" चौक िर कही िािा क ेँ  हमरा एकिा दोकाि खोथल \nदेत।\" \n \nकाका कहैत िथिहह जे ओकरा दोकाि िपह चलौल हेतै। ई लबड़ा -\nलुच्चा संगे उठ ै त-बैठ ै त िै । िाका बुरा देत।  \n \nई एक े  जजद्द िर अड़ल अथि - \" हम बाहर िपह जायब। पक ि ु  करब त \nकरब घरे िर।  \n \nकरोिा काल मे मृत्युक - तांिव देन्ख क s िलिु घबड़ायल िै। िािा िपह \nमरहीऐं जे ओ आब शहर जायत। आब ओ मरत त गामे मे , जीबत त \nगामे मे। चाहे खाक s मरै चाहे पबि खाक s । शहर क ें  जजिगी क ें  िरक \nमािैत अथि ओ। \n \n'बउआ कहै मौसी गाम जायब ' ई कहबी क ु बरा लेल सही िै। क ु बरा \nबंगलोर , गुवाहािी , बंबई , टदल्ली , लुधियािा , चेन्नई वगैरह घुधम-घाम क s \nघर ओगरिे िै। ओकरा कतौ िीक िपह लगैत िै। ओ हरदम घरवाली क े  \nखोंचा मे िुकाल रहैत अथि। सभ काज ओकरा लेल बेकार िै। जजयत \nत बबिंदास सँ , मरत त बबिंदास सँ। कमेिी-खिेिी चवन्नी खरचा रुिया। \nजयिगर क ॓  सैफि िर बन्नूक-बन्नूक रापत क s खेलाइत अथि।  \n \nओकर कहब अथि - िाचू तँ िाका लेल। िढल -थलखल ढेला आओर  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ ै शि िवाबी। चोर-चोर मथसयौत। चाथल -चलि िीक िपह िै। घरवाली \nक े र गहिा-गुपड़या बहहक रान्ख क s लाल -हररयर िापि िीब रहल िै। \nखजौली -जयिगर करैत टदि काटि रहल िै। बाि क ेँ  कमै त-कमैत हड्डी \nझलकती िै। तैँ सररिहुँ काका क े र 'रेि बेल ' बज s लगैत िन्हह। \n \nरति क े र काज िीक िेलै। माथलक िीक िेलै। अिािी ग्रुि सँ जुड़ल \nकाज िेलै। अिािी क े  बहिंिि ररिोिाक बाद शेयर पगरs लगलै आओर \nओकर माथलक टदवाथलया भ गेलाह।  \n \nचलिी लक s िापि उघ्घू। ई भs रहल िै। पफरीशा ि भ क ु बरा दर -दर क ेँ  \nिोकर खा रहल िै , िरञ्च मोि मापफक काज ओकरा िपह भेि रहल िै। \nएक बरख सँ सौंसे भारत घुधम रहल अथि आओर पिकपिक अििे आि \nमैि रहल िै।  \n \nिीक-िीक िढल-थलखल रस्ता िर बउआइत िथि।कोिो काज िपह \nभेिैत िै। महँगाई सभहक िौकरी खा रहल िै। पिजीकरण िौकरी खा \nरहल िै। आब िेि भेल सभहक िहाड़ ।  \n \nकाकी क ेँ  कािफ ु स्सी कक े  सभ मउगी हुिका गलबजौिी बिौिे रहैत िै। \nभरर िोल मे काकी आपग लगौिे रहैत िै। क े  बेिखौकी हमरा घर मे िजर \nलगौलक। कमैत िुत घर ओगरलक। धमश्रौथलया वाला भगता सँ देखा \nकs बेिखौकी सभ क ेँ  घर मे अगराही लगौबै।  \n \nकाका क ेँ  आंगि मे उत्तर-दण्क्खि टदस लेिा देिे िन्हह। मािा लग आपग \nजैर रहल िै। एकिा िाबा मे क ु श राखल िै। काकी िोर िोथि रहल \nिथि।आब काका पकिको िपह ििपतहह। आब ओ चुप्िी साधि लेलैि। \nआब काकी क े र किफ ु स्सी बन्न भ गेलै। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 49 \n२.३.आचाया रामािहद मडिल - आदशा िुत्र \n \nआर्ायच रामानंद मंिल \nआदशच पुत्र \nगोिालिुर गाम मे दूगो िररवार रहे।िुरबारी िोला मे गरीबि दास अिि \nित्िी जसोदा आ बेिा फ ू दि दास क े  संगे रहे।फ ू दि दास गाम क े  प्राइमरी \nस्क ू ल मे िंचायत थशक्षक रहे।वोकर पबआह भे गेल रहे।गरीबि दास िो ि \nमोि गृहि रहलि। अप्िि खेती बारी करे।जैइमे थशक्षक रहला क े  \nबाबजूद   फ ू दि अप्िि बाबू क े  खेती बारी मे संग देबे।फ ू दि क े  ित्िी \nअिि सास क े  संगे घर क े  काज संभाले।गरीबि दास भैंसी भी िाले। \nसुबह सांझ गरीबि भैंसी दूंहे त फ ू दि अििा गमिा से मािी क े  उड़ाबे \nआ िौंस क े  मारे।त जसोदा िुंआ िुक ु र करे।शेष समय मे गरीबि दास \nभण्क्त भजि करे।गरीबि दास कबीर िंिी रहलि दाढ़ी क े श बढैले \nरहलि ।गला में तुलसी क े  क ं ठी रहे।क ं ठी मे एक े िा बड़का तुलसी क े  दािा \nरहे। उजर चिि िाक से उिर मािा तक रहे।आस िड़ोस मे कहीं भंिारा \nहोय त दुिू बािते जाय। िीरे िी रे फ ू दि दास भी कबीर िंि क े  अिुआयी \nभे गेल रहे।माय बाि क े  आज्ञाकारी रहे।वो स्क ू ल में भी बच्चा सभ क े  \nखूब िढाबे।वो व्यवहार क ु शल रहे।  \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nिथियारी िोला मे रामिूजि शमाा अिि ित्िी सुधमत्रा आ बेिा आशुतोस \nसंगे रहे। रामिूजि शमाा बगल क े  गाम सोििुर क े  पवत्त रपहत उच्च \nपवद्यालय मे सहायक थशक्षक रहलि।वो एकिा संिन्न पकसाि भी रहलि। \nआशुतोस िढे में बड़ा तेज रहे। िििा इंजजपियररिंग कॉलेज से िास क ै ला \nक े  बाद अमेररका क े  एगो क ं ििी में काज करे लागल। बाद में वहीं अप्िि \nसहकमी से प्रेम पबआह क लेलि। वहीं रहे लगिि। मोबाइल से माय \nबाबू से बात करैत रहलि। रुिया भेजे क े  कपहयो जरूरत ि िड़ल।  \nिरंच  सेवा पिवृत्तबुढ बाि आ माय क े  जे िुत्र से प्रेम आ सेवा धमले क े  \nचाही वो आशुतोस देबे में असमिा हो गेलि। बाबू माय मोबाइल से लाख \nकहलि पक आशुतोस तू अब इंहा आ जा। हमरा िुतोहु क े  भी ले \nआबा।हम तोरा आ अिि िुतोहु  क े  देखे क े  चाहे िी। तोरा इंहा कोि \nकमी हौअ। तोरा कमाय क े  कोिो जरुरी ि हौअ।िरंच आशुतोस कहे पक \nिािा अंहा क े  िुतोहु लोथलता जाय क े  लेल तैयार ि हैय। लोथलता कहै \nहए पक भारत क े  क्लाइमेि मे हम सरवाइभ ि कर िायब आ िािा वो \nपप्रगमेंि भी हए। \nिािा हमरा माफ क दूं।हम भारत  ि आय िायब। रामिूजि शमाा आ \nसुधमत्रा पबमार िड़ गेल। बेिा िुतोहु से मोह तोरैत दुपिया से गुजर \nगेलि।गाम क े  देयाद मे क े  भाई संतोष मोबाइल से सभ समाचार \nआशुतोस क े  देलक। आशुतोस कहलक हम अभी बच्चा क े  हािीिल में \nिी। हमरा बेिा जिम लेलक हैय।एहि िररण्िपत मे तू सभ काम  पक्रया \nकर दोहु।हम दू लाख रुिया तोरा खाता में ट्ांसफर क देउ थियौ।देयाद \nआ गाम क े  लोग सभ धमल क े  दुिू गोरे क े  एक े  थचता िर रान्ख क े  दाह \nसंस्कार क देलक। मुखान्नि देलक देयाद क े  भपतजा संतोष।खुब भोज \nभात भेल लेपकि रामिूजि शमाा क े  एकलौता िुत्र आशुतोस ि \nआयल।वोकर संि श्वत्त क े  देखरेख संतोष करैत हए।अन्न उिजा क े  बेच क े  \nसंतोस, आशुतोस क े  खाता में ट्ांसफर क दैइत हए।   विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 51 \n      क ु ि टदि बाद गरीबि दास पबमार िर लि।फ ू दि दास अििा बाबू \nक े  खुब सेवा क ै लि।स्क ू ल से ि ु ट्टी लेक े  टदि रात एक िांपग िर खड़ा \nरहलि। लेपकि बाबू सतलोक चल गेलि।फ ू दि कबी र िंि क े  अिुसार \nअिि बाबू गरीबि दास क े  समाधि देलि।   जैमे देयाद संगे गाम क े  सभ \nलोग भाग लेलि।सािु सत्संग भेल। भंिारा भेल।गाम क े  सभ लोग फ ू दि \nक े  बड़ाई करैत हए।भगवाि फ ू दि जैसि बेिा सभ क े  देत िरंच आशुतोस \nजैसि बेिा दुश्मिो क े  ि देत।फ ू दि अििा ित्िी संग अििा माय क े  खूब \nसेवा करैत हए।फ ू दि आइ गाम मे आदशा िुत्र मािल जाइत हए।  \n  \n-आचाया रामािंद मंिल सामाजजक लचिंतक सीतामढ़ी ,सेवापिवृत्त \nप्रिािाध्यािक, माता -चहर देवी , पिता-स्व०राजेश्वर मंिल , ित्िी-प्रधमला \nदेवी, जहम पतथि -०१ जिवरी १९६० योनयता - एम-एससी (रसायि \nशास्त्र), एम ए (पहहदी)। रूथच - सापहस्त्यक, मैथिली-पहहदी कपवता -\nकहािी लेखि आ आलेख। प्रकाथशत िोिी - मैथिली कपवता संग्रह भासा \nक े  ि बांटियो। २०२२ प्रकाथशत रचिा - सजझया कपवता संग्रह िोिी - \nजिक िंटदिी जािकी आ शौया गाि। २०२२ िपत्रका -धमथिला \nसमाज , घर -बाहर आ अिूवाा (मैसाम)। अख बार -दैपिक मैथिल \nिुिजाागरण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक लचिंति, दाधयत्व- िूवा जजला \nप्रपतपिधि, प्रािधमक थशक्षक संघ, िुमरा, सीतामढ़ी। िायी ित्ता- ग्राम-\nपििरा पवशििुर िािा-िररहार जजला -सीतामढी। वतामाि िता -पििरा \nसदि,मुरथलयाचक वािा -04 सीतामढ़ी िोस्ि -चकमपहला जजला -\nसीतामढी राज्य -पबहार पिि -843302 \nऐ रर्नापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.आचाया रामािंद मंिल - सादा जीवि उच्च पवचार  \n  \nआर्ायच रामानंद मंिल \nसादा जीिन उच्च विर्ार \nएक टदि कमाली जी भेि करे आयल रहथि।  \nहम िुिली -जमशैद साहब पक हाल चल हए।  \nकमाली जी बजलि -वो त कोरोिे काथल मे कि मे चल गेलि।  \nसरदी खांसी रहइ।  \nहम पि: श्द हो गेली।हम अतीत मे खो गेली।  \nबीिीएससी क े  अिुशंसा िर प्रािधमक थशक्षक क े  िद िर मध्य \nपवद्यालय, फ ू लवारी मे ज्वाइि क ै ली रहे। पवद्यालय मे दूिा आउर थशक्षक \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 53 \nज्वाइि क ै लि।इसरापफल जी आ कमाली  जी।मािे पक तीि िा थशक्षक \nज्वाइि क ै ली।उंहा िपहले सं काज करैत रहलि। प्रिािाध्यािक क े  रूि \nमे चौिरी जी आ सहायक थशक्षक क े  रूि में राय जी ,जमशैद साहब आ \nिैिा क ु मारी। \nज्वाइि क ै ला क े  िपहलका पवफ े वार क े  प्रिाि जी बतैलि आइ पवद्यालय \nमे हाफ िे िढाई होयत आ काल्ल्ह   शुकर ह ए।काल्ल्ह पवद्यालय मे \nसाप्तापहक बंदी रहत।हम अचकचैली।शुकर क े  बंदी।वो बतैलि पक \nअिि पवद्यालय उदूा पवद्यालय हए।  शुकर क े  मुसलमाि लोग जुम्मा क े  \nपवशेष रूि सं िमाज िढैत हए। तइला शुकर क े  बंदी रहइ हए ।   बहिंदी \nपवद्यालय मे शपि क े  हाफ िे िढाई होय हए आ रपववार क े  बंदी रहइ हए \n।हम ि जािइत रही इ सब पियम कािूि। बहिंदी आ उदूा स्क ू ल।िरंच \nइसरापफल जी आ कमाली जी इ सभ जिैत रहलि।  \nसभ थशक्षक मे  ढीला ढीली क ु ताा िायजामा आ सािारण चप्िल िपहरे \nवाला जमशैद साहब ज्यादा लोकपप्रय रहे।  \nगांव मे भी वो लोकपप्रय रहलि।हुिकर यही गांव मे ममहरा आ ससु रार \nरहे।मामी क े  वो ममािी बोलैत रहलि।   वो गांव क े  बहिंदू लोग स यिोथचत \nसंबंि राखैत। पकिको िािा -मामा कहैत रहलि त पकिको सार सं \nसंबोधित करैत रहलि।सार -बहिोई मे धमथिला क े  िरम्परागत गारी -\nगररयोअल करैत रहथि। वो पवद्यालय क े  वो बैंक मैंसेजर रहत। \nगुच्छाहतगात मािे मध्य पवद्यालय से संबद्ध दूिा प्रािधमक पवद्यालय  क े  \nवेति पवित्रों वोहै बिाबत आउर ट्ेज़री से लेक े  िेमेंि तक कराबथि। \nअइमे एक टदि ट्ेज़री में पवतरण पवित्र जमा करे।दोसर टदि बैक से \nड्राफ्ि लावे।तेसर टदि ड्राफ्ि िर प्रिािाध्यािक सं हस्ताक्षर करा क े  बैंक \nमें जमा करा वे। चौिा टदि बैंक सं भुगताि करावे। प्रिािाध्यािक आ \nजमशैद साहब क ै थशयर सं भुगताि लेक े  झोंरा मे रख क े  बैंक में एक \nजगह बैठ जाइत रहलि।सभ थशक्षक हुिका आगे अद्धावृताकार मे बैठ \nजाइत रहे। सबसे िपहले रूिया क े  गड्डी क े  गिति। बाद मे भुगताि िंजी \nखोल क े  िाम िढति आ िाम िुकार क े  भुगताि करैत आ िाम क े  आगा  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसािल राजस्व टिकि िर हस्ताक्षर लेइत रहलि। िैचा िालि क े  पहसाब \nकरैत रहलि। बैक मे दोसरो गुच्छ पवद्यालय क े  िेमेंि होइत रहे।थशक्षक \nसभ क े  भेंि घाि होइत रहे।।िुरिका थशक्षक सभ अिि िेमेंि ले क े  अिि \nअिि घर क े  रास्ता िकड़ लेथि।िरंच जमशैद साहब ियका थशक्षक सभ \nक े  रोक क े  िाश्ता,चाय आ िाि खुआ क े  बाजथि  -आपब अंहा सभ अिि \nघर जाउ।ियका थशक्षक सभ क े  कोिो तरहक दीक्कत ि होय से हुिकर \nलचिंता रहैय। कोिो गांव क े  गार्जिंयि आइल।हुिका सभ क े  ियका थशक्षक \nसभ क े  िररचय कराबथि आ गवा सं कहैत पक इ सभ बीिीएससी \nप्रपतयोपगता िरीक्षा िास क क े  थशक्षक बिलि हए। पवद्यालय आ गांव \nक े  लेल प्रपतस्ठा क े  बात हए। पवद्यालय क े  साफ सफाई , िढ़ाई आ \nकायाालय काया सभ िर हुिकर िजर रहइि।बच्चा सभ क े  खुब िढाबैत \nआ खेलाबैत।हं ,उदूा पवद्यालय क े  रपहतो िढाई क े  माध्यम बहिंदी भे गेल \nरहे।इ हालत उदूा  वा उदूा क े  जािकार थशक्षक क े  अभाव क े  कारि हो गेल \nरहे। मुसलमाि क े  बच्चा सभ उदूा गांव क े  प्राइवेि मदरसा मे िढे। मदरसा \nसरकारी पवद्यालय क े  शैक्षपिक अवधि क े  िपहले वा बाद में संचाथलत \nहोइत रहे।  \nजमशैद साहब ियका थशक्षक सभ क े  वेति पवित्र क े  तैयार करिाइ क े  \nसाि लेखा  बही क े  संिारि संगे कायाालय काया क े  करे क े  थसखावथि।आ \nबोलति पक आगे अंहा सभ क े  काज देत। अंहा सभ उच्च योनयतािारी \nिी। उच्च िद तक जायब।जमशैद साहब सादा जीवि आ उच्च पवचार \nमें पवश्वास राखथि। \nकमाली जी िोकलि  -दयािंद बाबू।क ं हा खो गेली।हम कहथलयि \nजमशैद साहब मे खो गे ली।क े ते पिक आदमी रहति जमशैद \nसाहब।कमाली जी बजलैि  -हं।हुिका सि आदमी आपब धमलैत क ं हा \nहए।हमरो वो याद अबै हपत।  \nहम िुिली  -आइ काथल अंहा क ं हा िोस्िेि िी।कमाली जी \nबजलैि  - मध्य पवद्यालय,हुसैिा मे हेिमास्िर िी। \nहम िुिली -इसरापफल जी क ं हा हति।   विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 55 \nकमाली जी बजलैि  -वो मध्य पवद्यालय िररहार मे हति। \nहम िुिली -प्रिािाध्यािक चौिरी जी क ं हा हपत। \nकमाली जी बजलैि  -हमरा ि िता हैय।  \nहम िुिली -राय जी क ं हा हति।  \nकमाली जी बजलैि  -वो त स्वगा थसिार गेलि। \nहम कहली  -रायो जी पिक लोग रहथि।  \nकमाली जी बजलैि  -हं।  \nहम िुिली -िैिा जी क ं हा हपति। \nकमाली जी बजलै ि -ररिायिा होक े  घर िर हति। \nहम िुिली -जमशैद साहब क े  बेिी  -बेिा क े  पक हाल चाल हए।  \nकमाली जी बजलैि  -बेिी क े  त पबआह हो गेलइ।आ बेिा उच्च थशक्षा \nप्राप्त क रहल हए।  \nिास्ता िािी क क े  कमाली जी चल गेलि।आइ हम प्रिािाध्यािक से \nररिायिा होक े  जीवि पबता रहल िी।िरंच जमशैद  साहब क े  याद ि गेल। \nवो िार्मिंक रहति िर कट्टर िइ रहथि। रमजाि मे रोज टदि गांव मे क े  \nमण्स्जद में टिपफि में इसरापफल जी आ कमाली जी क े  संगे जाइत \nरहलि। हुिकर मिुर व्यवहार , सादा जीवि आ उच्च पवचार मि मे याद \nरह गेल।  \n  \n-आचाया रामािंद मंिल , सामाजजक लचिंतक सीतामढ़ी ,सेवा पिवृत्त \nप्रिािाध्यािक, माता -चहर देवी , पिता-स्व०राजेश्वर मंिल , ित्िी-प्रधमला  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेवी, जहम पतथि -०१ जिवरी १९६० योनयता - एम-एससी (रसायि \nशास्त्र), एम ए (पहहदी)। रूथच - सापहस्त्यक, मैथिली-पहहदी कपवता -\nकहािी लेखि आ आलेख। प्रकाथशत िोिी - मैथिली कपवता संग्रह भासा  \nक े  ि बांटियो। २०२२ प्रकाथशत रचिा - सजझया कपवता संग्रह िोिी - \nजिक िंटदिी जािकी आ शौया गाि। २०२२ िपत्रका -धमथिला \nसमाज , घर -बाहर आ अिूवाा (मैसाम)। अखबार -दैपिक मैथिल \nिुिजाागरण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक लचिंति, दाधयत्व- िूवा जजला \nप्रपतपिधि, प्रािधमक थशक्षक संघ, िुमरा, सीतामढ़ी। िायी ित्ता- ग्राम-\nपििरा पवशििुर िािा-िररहार जजला -सीतामढी। वतामाि िता -पििरा \nसदि,मुरथलयाचक वािा -04 सीतामढ़ी िोस्ि -चकमपहला जजला -\nसीतामढी राज्य -पबहार पिि -843302 \n  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 57 \n२.५.आचाया रामािंद मंिल - मैथिली सापहत्य मे िररवताि से आस जागल  \n \nआर्ायच रामानंद मंिल \nमैथिली सावहत्य मे पररितचन से आस जागल \n  \nबात शुरू करब ज्योपतश्वर से अजजत आजाद तक। ज्योपतश्वर आ \nमहाकपव पवद्यािपत मैथिली मे सापहत्य ि रचलि।वो संस्क ृ त आ अवहट्ट \nमे सापहत्य रचलि। महाकपव त अवहट्ट क े  देथसल बयिा कहलि।वोइ \nसमय मे मैथिली भासा िामो ि रहय।बाद मे एकर िाम मैथिली भासा \nिाम िरल।  अइमे  भासापवद अव्राहम पग्रयसाि क े  भासा सवे ररिोिा क े  \nअहम योगदाि हय। िरहतु वो मैथिली क े  पवश्वभन्न बोली दश्वक्षिी \nमैथिली, िच्छमी मैथिली आ ठ े ठी आटद क े  चचाा क ै लि।बाद में राहुल \nसांक ृ त्यायि दश्वक्षिी मैथिली क े  अंपगका आ िच्छमी मैथिली क े  बण्िका \nिाम देलि आ मैथिली से अलग मािलि। २००३ मे  मैथिली भासा \nसंपविाि क े  अिम सूची मे जुड़ल। हांलांपक आइ तक अंपगका -बण्िका \nक े  भासा क े  दजाा ि धमलल हय। हालांपक भासा क े  ले ल खियंत्र जारी \nहय आ मैथिथलयो में खियंत्र जारी हैबे करे।महाकपव संस्क ृ त आ देसी \nबयिा मे सापहत्य रचलि त दूिू क े  प्रक ृ पत श्वभन्न रखलि। िरंतु बाद मे \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंिादि मे देथसल बयिा क े  संस्क ृ तपिस्ठ बिा देल गेल।कायि आ बाभि \nधमल क े  धमथिला िर लगभग आठ सौ वषा शासि क ै लि।बाद क े  शास क \nमैथिली आ मैथिल िर अधिित्य जमैलि।मािे पक बाभि आ कायि क े  \nसंस्क ृ तपिस्ठ बोली क े  मैथिली आ बाभि आ कायि क े  मैथिल बिैलि। \nबाजाप्ता मैथिल महासभा एकर घोसिा क ै लक।दोसर जापत क े  मैथिल \nमहासभा मे प्रवेश पिसेि क देलक।एकर पवरोि यादव महासभा क ै लि \nिरंतु अरहय रोदि रह क े  रह गे ल। सबसे महत्विूिा इ बात भेल जे हमर \nबोली भासा आ तोहर भासा बोली बिा देल गेल।बाद मे सापहत्य \nअकादमी मैथिली भासा पवभाग अइ थसद्धांत क े  प्रश्रय देलि। सापहत्य \nअकादमी क े  पिमााि से २०२२तक संयोजक िद िर गैर बाभि संयोजक \nि बि िायल आ २०२० तक गैर सविा क े  अकादमी क े  मूल िुरस्कार ि \nभेंिल।२०२१क े  मूल अकादमी िुरस्कार िंगु उिहयास िर जगदीश प्रसाद \nमंिल गैर सविा क े  काफी पवरोि क े  बाद धमलल। आ २०२२ क े  मूल \nअकादमी िुरुस्कार पिर्विंवाद रुि से  बाभि अजजत आजाद क े  धमलल। \nत २०२२ मे अकादमी क े  मैथिली भासा क े  संयोजक िद िर भारी मत से \nिपहलवार गै र बाभि भासापवद प्रो उदय िारायण लसिंह िथचक े ता से \nपिवााथचत भेलि।अब पहिका से धमथिला आ मैथिली भासी क े  बि आस \nहय। िरंतु इ कांिक ताज हय। क े िा मैथिली क े  भासा आ बोली मे \nसामंजस्य बैठ ै यति।कारि दूिू मे सापहत्य रचल जा रहल हय। जािकारी \nक े  मुतापबक अंग्रेजी क े  िांच शैली में अंग्रेजी सापहत्य रचल जा रहल हय। \nमैथिली मेयो बोली ि कहक े  शैली कहल वा मािल जाय। अकादमी क े  \nसभ कोसांग समावेशी बिाबे क े  आवश्यकता हय।िथचक े ता जी \nभासापवद हति िरंतु मािक,रार आ ठ े ठी क े  धमिाबे मे मैथिली भासापवद \nकौकस से पििििाइ कांिा भरल राह हय। अइ क े  लेल मैथिल -मैथिली \nभासी क े  िूरजोर सहयोग क े  आवश्यकता हय। हालांपक संयोजक िद \nिर अइ िररवताि से मैथिली सापहत्य सािक आ धमथिला  -मैथिली \nअश्वभयािी क े  आस जागल हय।िव संयोजक क े  बिाई संगे शुभकामिा। \n \n-आचाया रामािंद मंिल सामाजजक लचिंतक सीतामढ़ी ,सेवापिवृत्त \nप्रिािाध्यािक, माता -चहर देवी , पिता-स्व०राजेश्वर मंिल , ित्िी-प्रधमला  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 59 \nदेवी, जहम पतथि -०१ जिवरी १९६० योनयता - एम-एससी (रसायि \nशास्त्र), एम ए (पहहदी)। रूथच - सापहस्त्यक, मैथिली-पहहदी कपवता -\nकहािी लेखि आ आलेख। प्रकाथशत िोिी - मैथिली कपवता संग्रह भासा \nक े  ि बांटियो। २०२२ प्रकाथशत रचिा - सजझया कपवता संग्रह िोिी - \nजिक िंटदिी जािकी आ शौया गाि। २०२२ िपत्रका -धमथिला \nसमाज , घर -बाहर आ अिूवाा (मैसाम)। अखबार -दैपिक मैथिल \nिुिजाागरण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक लचिंति, दाधयत्व- िूवा जजला \nप्रपतपिधि, प्रािधमक थशक्षक संघ, िुमरा, सीतामढ़ी। िायी ित्ता- ग्राम-\nपििरा पवशििुर िािा-िररहार जजला -सीतामढी। वतामाि िता -पििरा \nसदि,मुरथलयाचक वािा -04 सीतामढ़ी िोस्ि -चकमपहला जजला -\nसीतामढी राज्य -पबहार पिि -843302 \n  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.रबीहर िारायण धमश्र - सररसव बाली काकी  \n \nरबीन्द्र नारायण धमश्र \nसररसिबाली काकी  \nहम जपहआसँ मोि िाड़ैत िी ,सररसवबाली काकीक ेँ  ओपहिा \nदेखथलअपि । उिर चक -चक िुआ िपहरिे माि झििे,बहुत िहू -िहू \nबजैत अिि बात कपहतथि । अहहरोखेमे अिि टदयाटदिी बरमाबाली \nकाकीक संगे िवका िोखररिर स्िाि-िूजा करबाक हेतु जइतथि । \nरस्तामे एकािगोिे आओर संग भए जइतथिि । सभगोिे घाििर स्िाि \nकरैत घर -बाहरक गप्ि -सप्ि कररतथि , महादेवक ेँ  जल ढाररतथि आ \nवािस घर जखि आपब रहल होइतथि तखि गामक लोकसभ ओिाओि \nिोड़बाक उिक्रममे रहैत । जाड़क मास रहैत तँ अधिकांश लोक घूरक \nसेवि करैत रहैत। भोरे -भोर चाह िीबाक चलपि ओपह समय गामसभमे  \nिपह रहैक । मुदा क े ओ -क े ओ चाह िीबैत िलाह ,से सभ अड़ेरचौकिर \nिहुँथच जइतथि । पकसािसभ जि अढ़बए चथल जइतथि । जँ अगहिक \nमास अथि तँ दरबजे -दरबजे दाउि होबए लगैत। क्रमशः  मौसम \nबदलैत ,लोकक टदिचयाा तदिुक ू ल बदथल जाइत । मुदा सररसवबाली \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 61 \nकाकीक ेँ  पित्य ओपहिा देन्खअपि । माघोमासमे हुिका ओढ़िा ओढ़िे \nिपह देन्खअपि । स्िाि-िूजा कए लौिैत काल  जाड़क मासमे िर -िर \nकिैत पकि ु-पकि ु  मंत्र िढ़ैत ओ वािस अिि घर आपब जइतथि । \nहमसभ िेिा रही , जबाि भेलहुँ । मुदा सररसवबाली काकी \nओपहिाक-ओपहिा रहथि । हुिका कपहओ भररमोि हँसैत िपह \nदेखथलअपि । जखि कखिो हुिकर आङि जा इ तँ ओ कोिो -िे -कोिो \nकाजमे बाझल रहतथि। हुिकर हािक बिाओल भोजिक प्रशंसा जतेक \nकरी ततेक कम । क ै कबेर हमरा हुिका ओपहठामसँ िोत होइत िल। \nआब सोचैत िी तँ सोथचते रपह जाइत िी । कतेक मिोयोगिूवाक ओ \nभोजि बिबैत िलीह । आङिमे जाइते लगैत जेिा कोिो बहुत िपवत्र \nिाििर आपब गे ल िी । सौंसे आङिमे एकिा खढ़ िपह देखाइत । \nसटदखि चमचम करैत रहैत िलपि हुिकर आङि ।  \nओपह आङिमे गेलाक बाद एकिा अद्भुत शांपतिूणा वातावरण \nरहैत िल । क ु लधमला कए चाररगोिे ओपहघरमे रहथि। भाइजी )स्वगीय \nअिुग्रह िारायण झा ),सररसवबाली काकी ,बरमाबाली काकी , आ \nकामदेव भाइ। यद्यपि संबंिमे ओ काका लपगतथि तिापि हमसभ िेिेसँ \nहुिका भाइजी कहैत िथलअपि । ओ काशीसँ संस्क ृ त िढ़िे िलाह । \nज्योपतष रहथि । हमर गामक मुन्खआ सेहो पिर्विंरोि चुिल गेल रहथि । \nभूदाि आंदोलिमे पविोबा भावे संगे बहुत सपक्रय िलाह   । एकबेर तँ ओ \nअििसभिा जमीि भूदाि आंदोलिमे दाि कए देिे रहथि। हुिका \nलोकपिक ओएह जमीिसँ जीपवका चलैत िलपि । तेँ लगैत अथि जे \nभवावेशमे ओ ई काज कए देिे रहथि   बादमे बरमा बाली काकीक \nप्रयाससँ ओ जमीिसभ वािस भेल िल ।  \nहमर प्रपितामह स्वगीय गुमािी धमश्र बहुत संिन्न लोक रहथि । \nहुिका िओिा िुत्र आ दूिा िुत्री रहथिि । एकिािुत्र पबआहक बाद कमे \nबएसमे मरर गेलन्खि ।   एकिाक ेँ  कोिो संताि िपह भेलपि। चाररिाक ेँ  \nसंतािसभ भेलपि । एकिा कहयाक पबआह वभिगामा )जिकिुर \nलग  ,िेिालमे} रहपि । दोसर कहयाक ेँ  पबआहक बाद गामे बसाओल  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेलपि । ओपह समयमे बेिीक ेँ  बसेिाइ ,गाममे भपगिमािक ेँ  \nराखब , गौरवक बात बूझल जाइत िल । हुिका जमीि ,कलम ,िोखरर \nसभचीजमे पहस्सा देल गेल रहपि । हुिका तीििा   िुत्र भेलपि। ओपहमेसँ \nएकिा रहथि भाइजी। दोसर रहथि -स्वगीय जगदीश झा । ओ वािसि \nइसक ू ल मिुबिीमे िढ़ैत रहथि । गेिखेलीमे िाम क े िे रहथि । मुदा कमे \nबएसमे िीबी पबमारीसँ हुिकर मृत्यु भए गेलपि। हुिक े  ित्िीक ेँ  हमसभ \nबरमा बाली काकी कपहअपि ।  )बरमा बेपतआ लग कोिो गाम िैक \n।) हमसभ िेिामे हुिकर एकिा  ग्रूिफोिो देखिे रही  जे हुिकर िररवार \nलगमे हुिकर एकिा पिसाि िल । गेिखेलीमे ओ बहुत रास तगमासभ \nजजतिे रहथि। सेहो ह मसभ िेिामे देखिे रही। बरमाबाली काकी बहुत \nजोगा कए ई दुिू बस्तु रखिे रहथि । हुिका एकिा िुत्र िथि कामदेव \nभाइ । बाबाक बपहिक िाम रहपि दुगाा दाइ । दुगाा दाइक तेसर िुत्रक \nपबआह सररसवबाली काकीसँ रहपि। हम कपहओ हुिका िपह \nदेखथलअपि । लोकसभ कहैत जे ओ पबआहक पकि ु ए टदिक बाद िीबी \nपबमारीसँ मरर गेलथि । तकरबाद सररसवबाली काकी पविवा भए गेलीह \n। हुिकर सौंसे जीवि ओपहिा उजरा सारी िपहरिे बीपत गेलपि।  \nहम जखि कखिो ओपह आङि जाइ ,सररसवबाली काकीक ेँ  \nकाजे करैत देन्खअपि । घरक काजसँ जखि फ ु रसपत होपि तँ चरखा \nकािथि । ओपह समयमे चरखा चलेबाक एकिा हवा बहल रहैक । \nहमरसभक गामेमे   खादी भंिार रहैक । ओपह माध्यमसँ कतेको गरीब \nमपहलासभक गुजर होइत िलैक । मपहला कश्वत्तिसभ महीि सँ महीि \nताग कािथि । जतेक महीि ताग तकर ततेक बेसी दाम भेटितैक । ताग \nकतेक महीि भेल तकर पिणाय खादी भंिारक कायाकताा करैत िलाह । \nचरखासभ सेहो क ै क प्रकारक होइत िलैक । सभसँ िैघ चरखाक ेँ  अंबर \nचरखा कहल जाइक । ओपह चरखामे एकपह संगे क ै किा सूत पिकलैत \nिल । ओकरा चलबएमे बेसी िररश्रम जरूर होइत िल मुदा सूतक \nउत्िादि सेहो क ै क गुिा बेसी होइत िल । कश्वत्तिसभ अिि-अिि सूत \nखादी भंिारमे   जमा कए देथि आ तकरा बदलामे बेसीकाल खा दी किड़ा \nदेल जाइत िल । िाका कमे काल  दैत िल । एपह तरहसँ कठोर िररश्रम  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 63 \nकए ओ सभ अिि देह झिैत िलीह आ िेिो भरैत िलीह । सररसवबाली \nकाकी आ बरमा बाली काकी दुिूगोिे अंबरक चरखा चलबैत िथल ।  \nसररसवबाली काकीक स्वरमे अद्भुत मिुरता रहपि । भगवतीक \nगीत,पबआहक समयक गीत  ,वरक िरर िि आ बेिीक जेबा काल \nसमदाउि ओ ततेक   मिुर गबैत िलीह जकर वणाि करब मोसपकल \nअथि । \nहुिकामे सामाजजक काजमे मदपत करबाक जबरदस्त प्रबृपत \nिलपि । ककरो घरमे पबआह ,उििायि होइत तँ ओ टदि-रापत   एक कए \nटदतथि । उिियिक मरबामे थलन्खआ -िटढ़आ करबामे हुिका महारत \nिल । सौंसे मरबामे तरह -तरहक थचत्रसभ हािसँ बिबैत िलीह । \nआजुक  समय रहैत तँ हुिकर एपह प्रपतभासभक ेँ  समाजमे प्रचार \nहोइत  ,हुिका पकि ु  आर्ििंक लाभो होइतपि । मुदा ओपह समयमे से सभ \nतँ िपह रहैक । मिुबिी थचत्रकलाक प्रचार-प्रसार भेलैक जरूर मुदा बहुत \nदेरीसँ । ताबे हुिका सि -सि कतेको मौथलक कलाकारस भ साििा \nकरैत -करैत एपह संसारक ेँ  िोपड़  देलथि। \nगाममे ककरो बेिीक पबआह होइतैक तँ मिुश्रावणीमे \nकपिआक ेँ  न्खस्सा कहबाक हेतु ओ जाइत िलीह । हुिका सभपकि ु  \nक ं ठाग्र रहपि । लग-िासक मपहलासभ बैथसतथि ,कपिआ बैथसतथि , जँ \nवर आएल िथि तँ ओहो बैथसतथि आ सभगोिे पियमिूवाक हुिकर \nन्खस्सा सुपितथि । \nमिुश्रावणीक समास्प्तिर जे पवि-व्यवहार होइक से सभ ओ \nकरबैत िलीह । बदलामे हुिका की भेिैत िलपि ? जँ कपिआक सासुरसँ \nहुिको  लेल िुआ आपब गेल तँ से हुिका भेटि जाइत िलपि िपह तँ \nफोकला । मुदा हुिका एपहसभसँ पिर्लिंप्त देन्खअपि । जेिा ओ एपह \nिृथ्वीिर चुिचाि सभपकि ु  सपह जेबाक हेतु आएल होथि । कपहओ \nककरो कोिो तरहक प्रपतवाद िपह,आग्रह िपह,इच्छा-अश्वभलाषा िपह ।  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ै कबेर िाबपिसभमे हुिका अििा ओपहठाम पकि ु -पकि ु  \nबिबैत देन्खअपि । जेिा पतलासंक्रांपतमे चुरलाइ बिबएमे ओ हमर \nमाएक ेँ  मदपत कररतथि । एपह काजमे तँ बरमाबाली काकी सेहो लागल \nदेन्ख अपि । सभगोिे गप्ि-सप्ि कररतथि आ चुरलाइओ बिबैत रहतथि \n। एपह तरहे थिट्टाक -थिट्टा चुरलाइ बिैत िल आ हमसभ तकरा कतेको \nटदि िरर खाइत रहैत िलहुँ ।  \nसररसवबाली काकीक ेँ  अिि कोिो संताि िपह रहपि । \nभाइजीक ेँ  सेहो अिि कोिो संताि िपह रहपि । हुिकर ित्िी कपह िपह \nकपहआ शुरुएमे मरर  गेलन्खि । कहाँदपि हुिकासभक ेँ  एकिा िुत्र भेल \nरहपि जे दस वषाक भए कए मरर गेलथि । बरमा बाली काकी सेहो शुरुएमे \nपविबा भए गेलथि । मुदा संयोगसँ हुिका एकिा िुत्र भेल रहथिि -\nकामदेव भाइ । तीिू फररक े िमे  ओएहिा संताि रहथि । साल भरर िपहिे \nअस्सीसालक बएसमे हुिकर मृत्यु भ ए गेलपि । । हुिका भरल -िुरल \nिररवार िपि । सररसवबाली सभटदि हुिक े  अिि संताि बूजझ जीपब \nगेलीह । कपहओ ककरोसँ पकि ु  अिेक्षा िपह। भगवाि िोपड़ क े ओ मदपत \nक े िहार िपह । कपहओ काल हुिका माएक लग िोर िोिैत देन्खअपि । \nसाइत मोिमे गड़ल कि असह्य भए जाइत होपि। कतहुँ तँ ओकरा \nअश्वभव्यण्क्त चाहैत िलैक । \nिौकरीक क्रममे हम बाहर चथल गेलहुँ । एकटदि सुिथलऐक जे \nसररसवबाली काकी िपह रहलीह ।   सदा -सवादाक लेल एकिा दुखी \nआत्मा एपह संसारक ेँ  िोपड़ गेलीह । पबिा पकि ु  कहिे,पबिा पकि ु  मंगिे \n। \n-रबीहर िारायण धमश्र , पिताक िाम: स्वगीय सूया िारायण धमश्र, \nमाताक िाम: स्वगीया दयाकाशी देवी , बएस: ६९ वषा, िैतृक ग्राम: अड़ेर \nिीह, मातृक: थसस्ह घआ ड्योढ़ी, वृपत: भारत सरकारक उि सथचव \n(सेवापिवृत्त), िेशल मेट्ोिोथलिि मजजस्ट्ेि, टदल्ली(सेवापिवृत्त), \nथशक्षा: चहरिारी धमथिला महापवद्यालयसँ बी.एस -सी. भौपतक पवज्ञािमे \nप्रपत्ठ ा : टदल्ली पवश्वपवद्यालयसँ पवधि स्िातक, प्रकाथशत क ृ पत:  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 65 \nमैथिलीमे: प्रकाशि वषाः२०१७ १. भोरसँ साँझ िरर (आत्म किा) ,२. \nप्रसंगवश (पिवंि), ३.स्वगा एतपह अथि (यात्रा प्रसंग) ; प्रकाशि \nवषाः२०१८ ४. फसाद (किा संग्रह) ५. िमस्तस्यै (उिहयास) ६. पवपवि \nप्रसंग (पिवंि) ७.महराज(उिहयास) ८.लजकोिर(उिहयास) ; प्रकाशि \nवषाः२०१९ ९. सीमाक ओपह िार(उिहयास) १०.समािाि(पिवंि संग्रह) \n११.मातृभूधम(उिहयास) १२.स्वप्नलोक(उिहयास); प्रकाशि वषाः२०२० \n१३.शंखिाद(उिहयास) १४.इएह थिक जीवि(संस्मरण) १५.ढहैत \nदेबाल(उिहयास) ; प्रकाशि वषाः२०२१ १ ६.िािेय(संस्मरण) १७.हम \nआपब रहल िी(उिहयास) १८.प्रलयक िरात(उिहयास) ; प्रकाशि \nवषाः२०२२ १९. बीपत गेल समय(उिहयास) २०.प्रपतपबम्ब(उिहयास) \n२१.बदथल रहल अथि सभपकि ु (उिहयास) २२.राष्ट्र मंटदर(उिहयास) \n२३.संयोग(किा संग्रह) २४.िाथच रहल िथल वसुिा(उिहयास) २५.दीि \nजरैत रहए (उिहयास)।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.क ु मार मिोज कश्यि- ढीठ \n \nक ु मार मनोज कश्यप \n१ िा लघुकिा \nढ़ीठ \nट्ेि खुजजते स्िेशि िर भीड़ खतम हुअ s लागल िलै। एकिा मपहला \nअिि िेिा क े  कोरा मे लेिे सुगा-मेिा बिा घुमा -घुमा क s खोएबाक यत्ि \nकs रहल िलीह। मुदा िेिा िलै पक खेबा लेल पकन्नहुँ तैयार \nिबहिं....   मुँहे िीि लै ... आ कोरा सँ उतरबाक हेतु प्रयासरत ! खोएबाक \nप्रयास मे असफल भेला िर स्त्री क े  चेहरा िर कखिो -कखिो तामसक \nरेख पबजलौका जकाँ चमपक जाई ; मुदा क्षणे मे पवलोपित सेहो भ' जाई। \nओ ओकरा िव -वस्तु वा लोक क े  देखा -देखा िोल्हबै जे कहुिा एको -दू \nकौर आर खा लै। सफलता -असफलता क े  ई खेल चथलते िलै पक सहसा \nमैल स s कारी थचक्कि भेल अिािनि देह , जाड़ स s दाँत \nकिकिबैत, बेर -बेर खसैत िोंिा सुड़क ै त एकिा िाँच-िौ साल क े  िौंड़ा \nयाचिा मे आँजुर जोड़िे ओपह स्त्री क े  बाि िेपक \nलेल क ै । \"हट्ट .......कल्लर !!! क े हि ढ़ीठ लगा क s ठाढ़ \nअथि! सिरतीभ िे देन्खयौ! भागै िैं पक िबहिं ....... एखिे लपतया देबौ। \nि ु तहर िबहिं ति!!  माय -बाि जिमा क s िोपड़ देलकपिहैं भीख माँगै लै। \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 67 \nजो जे जिमेलकौ तकरे खो ग s ...।\" स्त्री तामसे बजैत रहलीह। मुदा ओ \nिौंड़ा ओपहिा पिर्विंकार याचिा मे ठाढ़।  \n\"मम्मी! हमरा भूख िै अथि तैयो आहाँ मुँह मे ठ ु सै िी। ओ खाई लै माँगैयै \nतैयो ओकरा िै दै थियै ?'  िेिाक प्रपतवाद सुपि क ु पित ओ \nस्त्री    'हुँह  .........!!! ' कहैत िेिा क े  कोर सs एक कात उतारर बािी \nमे बाँचल सामग्री रेलक ििरी िर फ े कs लागल रहथि।  \nओ िौंड़ा एखिो ओपहिा एक िक बाटिये टदस देन्ख रहल िल।  \n  \n-क ु मार मनोज कश्यप , सम्प्रवत: भारत सरकार क े  उि -\nसथचव, संपक च : सी-11, िावर-4, िाइि-5, पकदवई िगर िूवा (टदल्ली \nहाि क े  सामिे) , िई टदल्ली -110023 मो. 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअिि मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com िर िठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.पिमाला कणा - अन्नि थशखा (खेि -१५) \n \nपिमाला कणा (१९६०- ), थशक्षा - एम् ए, िैहर - खराजिुर ,दरभङ्गा, सासुर \n- गोटढ़यारी (बलहा) , वत्तामाि पिवास - राँची ,झा रखडि , झारखंि \nसरकार मपहला एवं बाल पवकास सामाजजक सुरक्षा पवभाग मे बाल \nपवकास िररयोजिा िदाधिकारी िद सँऽ सेवापिवृश्वत्त उिराहत स्वतंत्र \nलेखि।  \nमूल पहहदी - स्वगीय जजतेहर क ु मार कणा , मैथिली अिुवाद- पिमाला कणा  \n  \nअन्नि थशखा (भाग - १५) \n \nपूिच किा: \nिुरंदर आ िुरू रवा क एक संग दािवगण स s युद्ध करवाक लेल धमलाि \nहोय क े  सूचिा भेिला िर िर दािवराज क े थश अत्यंत क ु पित होइत अथि \nl ओ एपह बेरक युद्ध में दुिू क े  िराजजत क s अिि भृत्य बिेवाक दृढ़ \nपिश्चय करैत अथि l \nआब आगू: \nमश्वण,माश्वणक,रत्ि एवं स्वणा जपड़त ियंक िर सुतल सुतल िुरूरवा \nअहयमिस्क सि होमय लगलाह l ओ एक भृत्य क े  माध्यम सs अमरिुर \nभ्रमणक अिि अश्वभलाषा इंर क े  प्रेपषत कयलन्हह l इंर अत्यंत प्रसन्न \nभेलाह l ओ राजाक संगे स्वयँ चलवाक प्रस्ताव कयलन्हह l रि प्रस्तुत \nभेल l दुिू गोिे ओपह रि िर बैस गेलाह l अश्व तीव्र वेग सs चल s लागल \nl िपहले राजमागा िर रि भागैत रहल ,िुि:एक चौक आयल जापह ठाम \nसs रि एक अहय टदशा में घूधम गेल l आब मागा क े  दुिू कात में उन्नत \nवृक्ष दृधिगत भs रहल िल l ओपह वृक्ष में िाररजात ,कल्िवृक्ष समेत \nपवश्वभन्न प्रकारक अहय अिेकों वृक्ष िल,जे देखवा में अत्यंत मिोहर लापग \nरहल िल  l रि पकि ु  देर तक चलैत रहल तत्िश्चात इहरक संक े त िापब \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 69 \nठमपक गेल।  \nइहर िुरूरवा क े  रि स s उतरवाक संक े त कयलन्हह। िुरूरवा रि स s \nउतरर गेलाह l दुिू आब िंदिकािि क े  टदशा में प्रण्ित भs रहल िलाह \nl इहर मागाक दुिू कात लागल वृक्ष सबहक फलिुष्ि क े  पवषय में \nजािकारी  िुरूरवा क े  द s रहल िलाह l \nउद्याि क े  मध्य में अिेक स्वणा पिर्मिंत लसिंहासि अवण्ित िल l ओपह में \nसs दूिा लसिंहासि िर ई दुिू बैस गेलाह l सारिी स s इहर पकि ु  \nकहलन्हह ,सारिी चथल गेल l पकि ु  देरी क े  बाद पकि ु  टदव्य फल \nिुरूरवाक समक्ष सारिी प्रस्तुत कयलक l एक फल िुरू रवा खेलथि। \nफल खाइतपह मात्र ओ अििा में स्फ ू र्तिं क े  अिुभव करs लगलन्हह l ई \nफल क े  खाइतपह मात्र हुिक शरीर में अिररधमत शण्क्त क े  संचार होमय \nलागल l िुरूरवा एपह अिुभव स s आश्चयाचपकत भय गेल िलाह । इहर \nक े  संग समसामधयक पवषय िर चचाा करैत रहलाह पकि ु  काल िरर । \nतत्िश्चात ओ अिि समक्ष क े  रमणीक पवहंगम दृश्य िर दृधििात \nकयलन्हह। पिकि में एक रमणीय सरोवर िल ,जापह में भांपत -भांपत क े  \nिुष्ि मुक ु थलत िल। ओ सभ िुष्ि िृथ्वीक िर अलभ्य िल l \nिुरूरवा ओपह सरोवरक टदशा में प्रिाि क े लथि , इहर अििा िाि िर \nबैसल एक िुष्िक सुरश्वभ सs अििा क े  प्रफ ु ण्ल्लत करवा में व्यस्त िलाह \nl सरोवर क े  पिकि िहुँथच िुरूरवा चारु टदशा में दृधििात कएल ,मुदा \nहुिका अहय कोिो जीवक उिण्िपत क े  आभास िपह भेलन्हह l ओ \nिुष्काररणी क े  घाि िर बैस अिि दुिू िैर क े  जल में िुबा लेलथि l हुिका \nअत्यहत आिंदक अिुभूपत भेलन्हह l िुष्काररणीक मिोहर दृश्यावली क े  \nअवलोकि में व्यस्त िुरूरवा एपह बात सs अिश्वभज्ञ िलाह पक दूिा सुंदर \nिेत्र हुिका पिर्ििंमेष पिहारर रहल िल। ओपह िेत्रक स्वाधमिी क े  मुनि \nदृधि हुिक शरीर क े  ि ू  रहल िल l \nउवाशी थचत्रलेखा क े  संगे ओपह िुष्काररणी में स्िाि करवा हेतु आयल \nिली ह ,मुदा पहिका सबहक रि क े  देन्ख एक झुरमुि क े  पिकि थचत्रलेखा \nक े  संग चुिचाि बैस गेलीह l उवाशी अिि दृधि उठा कs जतेक बेरर \nिुरूरवा क े  देखथि हुिक सुंदरता में हुिका ओतबपह अधिक अश्वभवृजद्ध \nदृधिगत होइहह। ओ भाव पवमुनि भ s उठलीह l थचत्रलेखा उवाशी क े  \nमोिक भाव िढ़वा क प्रयास कयलथि ,मुदा असफल रहलथि l ओिा  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउत्सुकता तs हुिको िलन्हह िुरुरवा क े  देखवाक l उवाशी अिि स्वर \nक े अत्यहत िीमा करैत बजलीह थचत्रलेखा सं s - \n\"वाह कतेक सुंदर रुि िन्हह ,कतेक बथल्ठ  दुिू भुजा l कतेक उन्नत \nहृदय -िल l िौरुष में त s िुरूरवा बढ़ल -चढ़ल िथि l देवर्षिं िारदक \nप्रशंसा सs अधिकपह िापब रहल िी सन्ख।\"  \n\"हँ ! तों सत्ते कहलह सन्ख! एहि िुरुष त s हमहूँ आई िरर िपह देखिे \nिलहुँ l अिि राजा इहर ियाहत एहि िपह िथि।\" थचत्रलेखा सेहो \nअश्वभभूत िलीह। \n\"हुँ ssss इहर त s पहिक िगिूथल क े  बराबर िपह िथि।\" \nपकि ु  क्षण ओतह बैसला उिरा हत थचत्रलेखा बाजज उठलीह - \"हमसब \nकखि तक बैसल रहब एतह , चल s सन्ख मािसरोवर िर अििा सब \nस्िाि कs ली।\"  \n\" िपह-िपह! एतपह बैस s िे पकि ु  देरी,आर दोसर ठाम पकएक जयबह \n?\"  उवाशी थचत्रलेखा क े  रोक ै त बाजज उठलीह।  \nउवाशी िुरूरवा क े  देखबा में अििा क े  पवस्मृत क े िे िलीह । हुिक ह्रदय \nमें मिुर-मिुर सि पकि ु  ददाक अिुभूपत भs रहल िलन्हह l हुिक मोिक \nदशा पवथचत्र िल। एक मोि में इच्छा होइन्हह िुरूरवा क े  देन्खते रsही। \nदोसर मोि कहन्हह शीघ्र िुरुरवा क े  हृदय स s लििाय हुिका \nआललिंगिबद्ध कs लथि l ओपह दशा में समय व्यतीत होइत जाय l मुदा \nहुिक एपह इच्छाक िूर्तिं भेिाई संभव िपह िल l ओ त s मात्र मोिक \nकल्ििा िल!जे मोिपह में रहल!  \nिुरूरवा उटठ क s ठाढ़ भ s गेलाह। ओ एक गोि सुंदर िुष्ि अिि हाि में \nिेिे इहर क े  टदशा में प्रिाि क े लथि - \n\"अत्यहत सुंदर उद्याि अथि अििेक\" - भाव पवभोर होइत िुरूरवा इहर \nसs कहलथि। इहर  मात्र पबहुँसैत रहलाह l तत्िश्चात िुरूरवा आिस \nजयवा हेतु उद्यत भ s गेलाह l इहर स्वयं आिस जयवा हेतु व्यग्र िलाह। \nओ अिि अिेक आवश्यक काया िोपड़ कs एतह आयल िलाह l युद्धक \nतैयारी वास्ते उथचत पिदेश जे देम s क े  िलन्हह हुिका अिि सेिा क े  l दुिू \nगोिे रि िर आरूढ़  भs िुिः आिस चथल भेलाह , - इहरक िगरी \nअमरावतीक टदशा में l \n------  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 71 \n \nसैहय व्यूह रचल सुसण्ित देवतागणक रि ,घोड़ा ,हािी सभ प्रिाि \nक े लक l िुरूरवा अिि पवष्णु प्रदत्त रि िर पवराजमाि िलाह l ई रि \nइहरक रि स s अधिक सुंदर िल l सेिा क े  प्रयाणक काल शची इहर क े  \nरोली ,अक्षत,गोरोचि आटद क े  मंगल िीका लगौलन्हह l िुरूरवा सुंदर \nअप्सरा सभ क े  देन्ख रहल िलाह जे सभ प्रमुख देवगण क े  मंगलिीका \nलगा रहल िलीह l ओपह थसतारा सम जगमगाइत अप्सराक झुडि में \nहुिक दृधि एक िर जाक s ण्िर भय गेल! जेकरा ओ मुनि दृधि सं s \nदेन्खते रपह गेलाह - ओ िली ह पवस्तृत व्योम में थसताराक मध्य चहरमा \nसि जगमगाइत !अप्सरा सभ में श्रे्ठ  \"उवाशी\"! \nउवाशी मंगल िीका मात्र िुरूरवा क े  ललाि िर लगौलीह। उवाशी स s \nमंगल िीका लगाबय हेतु िुरूरवा क े  झुक s िड़लन्हह। पबहुँसैत राजा \nउवाशी क े  कहलथि - \"ई िृि आई िरर कतहु िपह झुकल l मुदा अज्ञात \nअप्सरे ! एक मात्र आहाँ िी जपिकर सम्मुख ई राजा आई ितमस्तक \nभेल अथि।\"  \nउवाशी राजा टदथश देखलथि दुिू क े  दृधि एक दोसर सं s क्षण मात्र क े  लेल \nधमलल आ िुरूरवा अिि टदल उवाशी क े  जादू भरलआँन्ख में िुबैत \nअिुभव करs लगलाह l उवाशी मिुर स्वर में कहलपि - \n\"कतहु िपह झुकs वला राजा क े  अिि सम्मुख झुकल िापब हम अििा \nक े  अत्यंत सौभानयशाथलिी मािैत िी। आई हम िहय भs गेलहुँ | हम \nएकर सम्माि रखवाक िूरा प्रयास करब l हमर कामिा रहत जे िृिपत \nिुरूरवा हमर अपतररक्त अहय क े करो समक्ष िपह झुकथि।\" \nिृि देखलथि,उवाशीक िेत्र िपियायल िल! हुिक हृदय कसपक उठल! \nअहतस् थचत्कार करs लागल! टदल में इच्छा भेलपि ओपह सुंदरीक िेत्र \nकमल क े  मुक्तक क े  अिि उत्तरीय क े  शोभा बिा लेथि! मुदा ई एखपि \nसंभव िपह िल l टदल त s हुिक आर बहुत पकि ु  कहैत िलपि - मुदा \nओ सभ पकि ु  समयोथचत िपह िल। आई िुरूरवा अििा क े  लुिायल -\nहेरायल सि अिुभव कs रहल िलाह! एक बेर अिि समक्ष उठल \nउवाशीक ओपह ियि में अििा वास्ते प्रेम,अििािि,आर कतेको भाव \nदेन्ख लेलथि िुरूरवा l आई िुरूरवाक िम्हचया हुिका जीणा भवि सम \nिराशाई होइत अिुभव भेलपि l  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमात्र एक बेर उठल ओ िेत्र -कमल िुरूरवाक हृदय में प्रेमक सागर \nप्रवापहत कs देलक l उवाशी क े  प्रपत प्रेम हुिक टदल में पहलकोर मार s \nलागल। ओ अिि करेज क े  अििा हािे िाधम क s रि में प्रपवि भेलाह l \nरि में प्रपवि भेलाक िश्चात ओ देखs चाहलथि उवाशी क े  ! मुदा ता s िरर \nओ िाल एक मंच िर रान्ख अप्सराक भीड़ में कतहु गुधम गेल िलीह।  \nएम्हर उवाशीक हृदय अिि वश में िपह िलपि l ओ पवरह -वेदिा सs \nव्यथित भs उठल िलीह l हृदय में एक हूक सि उटठ रहल िलपि l \nपकि ु  काल िरर ओ अििा क े  संयत रखवाक प्रयास क े लपि ,मुदा सब \nव्यिा भेल । ओ अििा क े  सम्हारर िपह सकलीह आ आन्खर में चेतिाहीि \nभs िराशाई भय गेलीह l उवाशीक ण्िपत अत्यहत सोचिीय भय गेल \nअथि, हुिक बीमारी गंभीर अथि ,ई समाचार मात्र अप्सरा तक सीधमत \nिपह रहल l सबहक संग िुरूरवाक कणा गोचर भेल ई बात l हुिका ज्ञात \nभs गेलपि ई प्रेम अन्नि क े  ज्वाला मात्र हुिक े  भस्म िपह कs रहल \nिपि,उवाशी ियाहत एपह ज्वाला स s पवदनि भेल िथि l ई प्रेमान्नि दुिू क े  \nह्रदय में एक समाि प्रज्वथलत अथि l \nएम्हर इहर उवाशीक ई ण्िपत देख एक अप्सरा क े  हुिका उठाक s हुिक \nकक्ष में लs जाई क े  वास्ते एवं उथचत थचपकत्सा कराबय क े  संक े त क े लपि \nl ओ एपह घििा क े  अमंगल सूचक बूझ s लगलाह l िरंच ओ युद्ध क े  \nिपगत करवा में असम िा िलाह। पकएक त युद्ध प्रयाणक उथचत मंगल \nलनि क े र लनि-संक े त िुरोपहत क े लपि l तापह सं s क्रोिापवि इहर सब क े  \nयुद्ध हेतु प्रयाण करवाक वास्ते कहलपि l दु:ख में पवह्वल होइतहूँ िुरूरवा \nइहर क े  संगे-संगे युद्ध क े  वास्ते प्रयाण कयलथि l \n \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 73 \n२.९.जगदीश प्रसाद मडिल - मोड़िर (िारावापहक उिहयास एगारहम \nिड़ाव) \n \nजगदीश प्रसाद मण्िल \nमोड़पर (धारािावहक उपन्द्यास) \nएगारहम पड़ाि \nसत्तैर बखाक अविामे कामेसर िहुँच गेला अथि। सरकारी सेवा तँ \nरहलैि िपह जे अवकाशक सं ग िेंशि भेटितैि। जेते वेति तेते ड्यूिी तँ \nकरइ िपड़ रहल िैि। \nलगातार बारह घहिा ड्यूिी क े लाक ििाइत कामेसर िेरा िहुँचला। चूरम -\nचूर जपहिा देह भेल िैि तपहिा काजक ओझराहटिसँ मिो भइये गेल \nिैि। िररवारमे मात्र दुइये गोरे िैि, अििे आ ित्िी। िाँचो बेिी अिि-\nअिि सासुर बसै  िैि आ समुथचत जजिगी िपह भेििे बेिा, गुलाब \nटदल्लीमे रहै िैि। \nसमुथचत जजिगीक मािे भेल जे जखि गुलाब स्क ू लमे जाइ -जोकर भेल \nतखि कामेसरक आर्ििंक ण्िपत ितरा गेल िेलैि। ओिा, बेिाक जहमक \nउिलक्ष्यमे िीक जकाँ भोज-भात क े िे िला आ भोज खेपिहारो सभ \nमाििर हाि दैत कहिे रहबे करथिि जे 'बौआ पितोसँ िैघ िदो िेबह \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ िैघ इंजीपियरो हेबह.! ' मुदा जपहिा वायु स्वरूि वचि िेलैि तपहिा \nवायुमे धमथल वायुमडिल बपि गेलैि। एकलौता बेिा होइक कारणेँ , दुिू \nबेकतीक मािे माता -पिताक िूणा इच्छा रहैि जे गुलाबक ेँ  िीक रहि-सहि \nआ िीक थशक्षा टदयाबी मुदा जीविक आर्ििंक प्रवाह तँ कामेसरक सुन्ख \nगेल िेलैि , तँए पवचारक िार सेहो धम्रयमाण होइत ओतए िहुँच गेलैि \nजैठाम बेिाक प्रपत सेवाक भाविा मिमे भरिूर रपहतो कामेसर िपह कऽ \nसकला।  \nिेरा िहुँथचते कामेसर देखलैि जे ित्िी ददासँ ििििा रहली अथि, पकयो \nदेखपिहार िपह जे िॉक्िरो बजा अपितैि। िकािसँ कामेसरक देह अििे \nचूरम -चूर भेल , बेहोशीक अविामे , दुिू आँन्खसँ िोर िघरए लगलैि। \nअििे मि कहए लगलैि जे जजिगीक कोि मोड़िर, कोि रस्ता ि ु िल \nआ कोि िकड़ाएल से अखिो िपह बुजझ िेब रहल िी। िुि: अििे मि \nकहलक ै ि, िचास बखासँ ऊिर िररक िे अिि पवचारक जजिगी िल , \nमुदा ििापतक तँ ित्िीक पवचारक रहल। ओहो िे स्िातक िथिए। \nहारल -िाकल कामेसरक मुहसँ अििे पिकललैि - \"यएह िी जीवि , \nकापि जीबू पक हँथस जीबू.!\"  \n  \n(समाप्त) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 75 \n२.१०.जगदीश प्रसाद मडिल - थसमािक झगड़ा  \n \nजगदीश प्रसाद मण्िल \nथसमा नक झगड़ा \nआजुक एहेि िररवेश बपि गेल अथि जे जेमहर ताक ू  तेमहर सीमािेक \nझगड़ा उटठ रहल अथि। से कहब जे अििे सभक बीच अथि आ \nदुपियाँक आि देशमे िपह अथि, सेहो बात िपहयेँ अथि। सभक ेँ  अथि। \nकबीर दास यएह िे कहिे िैि, 'दो िािि क े  बीचमे बाँकी बँचे िे कोइ।' \nजखिे दूिा िािि हएत तखिे दुिूक अिि-अिि ओकाइपतक सीमा हेबे \nकरत। कहब जे शूहय सीमा पवहीि अथि। मुदा कोिो श्द ओपहिा िइ \nिे उटठकऽ ठाढ़ होइए, ओकरो आिार (वस्तु) चाही। जँ शूहय शूहय होइत \nतँ शूहय श्द क े िा बिैत। खाएर जे से , अखि शूहयक प्रश्न िपह, अखि \nअंकक प्रश्न अथि। \nचाहे अििा लगसँ दु पियाँक ेँ  देखू आपक दुपियाँक बीचसँ अििाक ेँ  देखू , \nबात बराबरे बुजझ िड़त। ई तँ बुझल बात अथिए जे जैठाम अििे ठाढ़ \nिी तैठामसँ िूब टदस तक ै त -तक ै त िण्च्छम होइत लगमे िहुँच जाएब \nतपहिा िण्च्छमसँ तक ै त-तक ै त िूब होइत िूबे -िूब होइत लगमे िहुँच \nजाएब। तपहिा उत्तरो -दण्च्छिक बीच सेहो अथिए...। \nदलाििर असगरे बैसल देविािक मि घोर -मट्ठा होइत रहइ। जपहिा \n 76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफररच्छ िापिमे दुपियाँक शकल साफ देख िड़ैत , तपहिा घोर -मट्ठा \nिापिमे घोराएल -मटियाएल देखाइये िड़ैए। एहेि घोराएल -मटियाएलमे \nअििेक ेँ  देख लेब आपक आिेक ेँ  देख लेब , ओते असाि िोड़े अथि जेते \nबुझै थिऐ। ए कर मािे ईहो िपह जे िपहयेँ देख सक ै  थिऐ। तइले ओहि \nआँन्खक इजोतक िे खगता अथि जे मटियाएलोक ेँ  फररच्छ आँन्खये \nफररिा सकइ। ओिा, कहबी िै जे 'जखि जागी तखिे भोर ', मुदा एहिो \nतँ सम्भव अथिए जे ओकरा बुझै -करैमे हजारो -लाखो बरख सेहो लपग \nसक ै ए। कहब जे एहिो अकरहर क े तौ भेल अथि. ? हँ  भेले िइ अथि \nसोझोमे अथि। बुझल बात अथिए जे लाखो बरख िूवा मिुक्ख ऐ \nिरतीिर आएल, सभ पकि ु  लऽ कऽ आएल , मािे मिुक्खक सभ अंग-\nप्रत्यंग। तैठाम की ई फ ू थस अथि जे िे मिुक्ख अिि देहक सभ अंग देख-\nबुजझ सकल अथि आ िे दुखसँ पिवृत्त हेबाक रोगेक ेँ  िक ै ड़ सकल अथि। \nकहब जे शरीरक की  रोग ? जेकर अिुसिाि अखिो पवद्विि मािे \nिॉक्िर सभ िॉक्िर भेला ििाइत िुि: अििाक ेँ  शोिकताा बपि तापक-\nतापक अिै िैि। \nपवचारक बोिमे देविाि असगरे राम -लक्ष्मण-सीता जकाँ बोिे -बोि \nवौआइत-ढहिाइत, मुदा िे बोिक ओर भेिइ आ िे िोड़ देखइ आ िे \nबिवासीएक ेँ  क े तौ देख िबइ। देन्ख यो िेब क े िा सक ै त, बपि कऽ बास \nकरब आपक बास कररकऽ बिब। ई प्रश्न तँ अथिए। सम्भवो आ सुलभो \nअथिए। सब देखते िी जे वएह सीमेहि -बालु िुरुखोक रूि बिा ठाढ़ \nकरैए आ मौपगयोक रूि बिैबते अथि। एकर मािे ई िइ बुझब जे िुरुखो \nमौपगयाह होइए आ मौपगयो िुरुखाह होइए। यएह दुपियाँक रीपत  िे प्रीत, \nबेिीररत, क ु रीत, सुरीत सभ बिबैए। बुझल बात अथिए जे सीमेहि -बालु \nपिरजीव अथि मुदा क े हेि पिमााता अथि जे सजीवोक ेँ  पिरजीव बिा दइए \nआ पिरजीवोक ेँ  सजीव। जेिा पवचारक बोिमे पवचारीक सहयोग भेििे \nबिक पवचारक बाि भेिैए , तपहिा एक -दोसराक सहयोगक खगता आ \nओकर िूर्तिं भेला ििापतक िूर्तिं, क े िा आ क े हेि होइए से तँ वएह बुझै \nिैि, जे िेलैि अथि। \nघोराएल -मटियाएल -िोपियाएल-बोिाएल आ सुखाएल पवचारक विमे \nदेविािक मि एते उटदनि भऽ गेलै जे एकाएक उटठकऽ पवचारक कबुला \nकरैत श्यामलाल काका ऐठाम पवदा भेल। रस्तामे क े तए किारर -मिारर  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 77 \nिल आपक खढ़ -िात जमल िल आपक चलैत -चलैत जे थचक्कि बाि \nबपि जाइए , से िल , से सभ देविाि पकि ु  िे बुझलक। \nश्यामलाल कक्काक समय प्रश्नोत्तरीक रहैि। प्रश्नोत्तरीक समयक मािे \nभेल पवचार -पवमशाक बीच , अहाँक प्रश्न आ श्यामलाल कक्काक उत्तर। \nएकर मािे ई िइ भेल जे जँ अहाँक प्रश्न कोिो घििा -पवशेषसँ अथि तँ \nओइ घििाक जीवहत गवाह भेला। जीवहत घििाक गवाह ओ हेता जे \nआँन्खसँ देखलैि। घििाक प्रवाह अथि , जे क े तौ -क े तौ िाि ू सँ अबैत \nओकर पवकथसत रूि होइए तँ क े तौ -क े तौ वतामािक स्वरूि सेहो होइए। \nओिा, कल्ििा स्वरूि भपवष्योक अिुमाि लगौपिहारक कमी सेहो \nिपहयेँ अथि। सभ अिि-अिि अिुक ू ल भपवष्य वक्ता सेहो अथिए। \nबुझल बात अथि जे अहाँ िाि साए एकावि रूिैआक एकिा ताबीज \nकीपि िोरािोररमे िहीरर थलअ, सरस्वती माता अहाँक ेँ  दहीि भऽ जेती , \nअखि बाम िैि। खाएर जे अथि , जाबे तक भेपड़याह बुधि रहत ताबे \nतक अपहिा भेपड़या िसाि होइते रहत।  \nश्यामलाल काका आ  रघुवीर भाय दरबिािर बैसल ठहाका मारर हँथस \nरहल िला। दुिूक हँसी देख देविािक मिमे सेहो दुिू रंगक पवचार उटठ \nगेलइ। िपहल उठलै जे हमरे देख दुिू गोरे हँथस रहला अथि। दोसर उठलै \nजे जँ कहीं गि -सप्िक क्रममे ओइ सीमाििर िहुँच हँसल होथि, जे हँसै -\nजोकर होइि। ओिा , हँसबो -हँस बमे भेद अथिए। एकिा होइए तृस्प्तक \nखुशीसँ हँसब आ दोसर होइए मजैक कऽ मजाक रूिमे हँसब। आिार \nदुिूक अिि-अिि अथिए। तँए आिारहीि िपहयेँ कहल जा सक ै ए। \nदेविािक ेँ  संयोग भेिलै। संयोग ई भेिलै जे तैबीच चाह आपब गेलइ। \nबुझल बात अथिए जे जैठाम देशक उत्थाि -िति सि समस्या रहैए, \nतहू ठाम चाह देखते समािािकताा चाह देखते अिि पवचारक ेँ  रोपक िपहिे \nचाह िीपबते िैि। मुदा जपहिा चाह -िािक दोकाि िरहक गि-सप्िक \nमोजर िइ अथि तपहिा चाह -िाि बेरमे दुआरो -दरबिाक गपत तेहिे \nअथिए। चाहे िीबैक क्रममे रघुवीर भाय बजला - \n\"काका , अजीब गपत दुपियोँक अथि.!\"  \nश्यामलाल का का बजला - \n\"रघुवीर , अखुिका अप्िि समय तँ प्रश्नोत्तरीक अथि, मुदा बीचमे जाबे \nचाह चलैए तइ बीच पकि ु  कपह दइ थिअ।\"   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरघुवीर भाइक प्रश्नमे सह लगबैत देविाि बाजल - \n\"चाहे -िाि बेरक जखि प्रश्न िी तखि तँ चाहे -िािक बीच िे जवाबो \nभऽ जेबा चाही।\"  \nप्रश्नक दवाब देख श्यामलाल काका बजला - \n\"की अजीव अथि रघुवीर। अजीवोक ेँ  सजीव आ सजीवोक ेँ  अजीव \nबिौले जाइए। तइ बीचमे तोरा की अजीब बुजझ िड़ै िह ? जखि अजीबे \nिी तखि अजीब -अजीब ढंगसँ लोक बुझबे करत।\"  \nमिे-मि देविािो अिि पवचारक ेँ  टठपकया िेिे िल जे जखिे पवचारक \nबेग चलत तइ पबच्चेमे अििो पवचार घोंथसया चुि -चा ि अिि प्रश्नक \nजवाब िोहकीक माि जकाँ िोपहया लेब।  \nरघुवीर भाय बजला - \n\"काका , चाह -िािक तँ समय उसैर गेल , तँए ऐ पवचारक ेँ  एतइ िोपड़ \nअिि रूटििंगमे अपबयौ। घरसँ बहार िरर एक्क े  झगड़ा सबतैर िसैर गेल \nअथि।\" \nरघुवीर भाय झाँिले -तोिल प्रश्न उठौिे िला मुदा श्यामलाल काका \nक ृ ष्णक पवराि रूि जकाँ प्रश्नक ेँ  बुझलैि। तँए प्रश्नक ेँ  सुिारीक िूक जकाँ \nबिबैत बजला - \"की झगड़ा रघुवीर ?\" \nरघुवीरक मिमे प्रश्न जेिा सररया कऽ रखले िेलैि तपहिा बजला - \n\"सीमािक झगड़ा , काका।\"  \nचाहक ििापतक खेलहा िािक थसट्ठी मुहसँ फ े क श्यामलाल काका \nबजला - \n\"बौआ , सीमािक झगड़ाक पव राि रूि अथि। तँए एक-एक प्रश्नक उत्तर, \nएक टदिक बैसारमे देब सम्भव िइ अथि।\" \nपबच्चेमे देविाि बाजल - \n\"काका , एहिो तँ देखबे करै िी जे एकिा श्द मािे शीषाकक श्द , \nरामायण -महाभारत सि मोि -मोि ग्रन्थक सभ बात कपह सक ै ए तखि \nसीमािक पवचार कोि भारी भेल।\"  \nश्यामलाल काका बुजझ गेला जे देविािक प्रश्न अबूझ मिक उिज िी, \nिपह पक सबूझ पवचारक , तँए महत्व रपहतो महत्वहीि अथिए। बजला - \n\"रघुवीर अििा जगहिर आबह।\"  \nरघुवीर भाय बजला -  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 79 \n\"काका , िोरो सागक लत्ती जकाँ मिक पवचार पबिु थसरेक ि ु ि ु आएल \nघुरैए मुदा आि लत्ती तँ से िपह अथि। ओकरा पगरह -पगरहमे थसर पिकलै  \nिै, तँए पवचारक प्रश्न एहेि थसरबेिू होइए, तैठाम िाँइ -दे पकि ु  बाजज देब \nआ पकि ु  िोपड़ देब, तखि बुझपिहार बुझत की। बुझब तँ भेल जे ओइ \nश्दक वस्तुक स्वरूि बुजझ सकइ।\" \nश्यामलाल काका बजला - \"हँ।\"  \nबीचमे बैसल देविाि अकबका गेल। अकबकाइक कारण भेलै जे रघुवीर \nभाय की बजला आ  श्यामलाल काका की जवाब देलन्खि। ई बुझल \nरपहतै जे 'हँ ' आ 'िइ' कोिो प्रश्नक सभसँ िैघ जवाब होइए तखि िे, से \nतँ बुझल िइ रहइ। मिमे ईहो उठइ जे जखि तीिू गोरे समकश िी मािे \nसमकक्ष, तखि तीिूक पवचारक ेँ  िे समतूल करब िीक हएत। फ े र अििे \nमिमे उठलै जे जखि रघुवीर भाय आ श्यामला ल कक्काक बीचक प्रश्न-\nउत्तर चथल रहल अथि तखि बीचमे िोक -िाक करब , अिका जे होउ , \nमुदा अिि मि कहैए जे ई क े तौसँ उथचत िपह हएत। तँए , चुप्िे रहब \nसभसँ िीक। िीको क े िा िे, अिक े  गाइयक दूि मंगिीए भेित। \nरघुवीर भाय बजला - \n\"काका , जखि प्रश्नक पवराि रूि अथि, तखि बाि -घािक चचाा कऽ \nटदयौ, बाँकी सरोवर -झील , िोखैर िार -िुर ििला ििाइत कहबै।\" \nरघुवीर भाइक पवचार सुपि श्यामलाल कक्काक मि पबहुसलैि। पबहुसैक \nकारण भेलैि जे कम -सँ-कम एको गोरे तँ पवचारक संगी भेि रहल अथि। \nश्यामलाल काका बजला - \n\"जपहिा चैतहय स्वरूि जीव -जहतुसँ लऽ कऽ महामािव िरर अथि , जे  \nप्रवापहत अथि, तपहिा अिि मिसँ लऽ कऽ दुपियाँक मिक बीच सेहो \nअथि। तँए, सीमािक झगड़ा हेबे करत पकिे।\"  \n \n \n-जगदीश प्रसाद मडिलजीक जहम मिुबिी जजलाक बेरमा गाममे 5 \nजुलाई 1947 इस्वीमे भेलैि। मडिलजी पहहदी एवं राजिीपत शास्त्रमे \nएम.ए.क अहताा िापब जीपव कोिाजाि हेतु क ृपष कायामे संलनि भऽ रूथच \nिूवाक समाज सेवामे लापग गेला। समाजमे व्याप्त रूटढ़वादी एवं सामहती \nव्यवहार सामाजजक पवकासमे पहिका वािक बुजझ िड़लैि। फलत:  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजमीहदार , सामहतक संग गाममे िुरजोर लड़ाइ ठाढ़ भऽ गेलैि। फलत: \nमडिलजी अिि जीविक अधिकांश समय क े स -मोकदमा , जहल \nया त्राटदमे व्यतीत क े लाह। 2001 इस्वीक ििाइत सापहत्य लेखि-क्षेत्रमे \nएला। 2008 इस्वीसँ पवश्वभन्न ित्र-िपत्रकाटदमे पहिक रचिा प्रकाथशत हुअ \nलगलैि। गीत , काव्य, िािक, एकांकी , किा, उिहयास इत्याटद \nसापहत्यक मौथलक पविामे पहिक अिवरत लेखि अपद्वतीय थसद्ध भऽ \nरहलैि अथि। अखि िरर दजाि भरर िािक/एकांकी , िाँच साएसँ ऊिर \nगीत/काव्य, उन्नैस गोि उिहयास आ साढ़े आठसाए किा-कहािीक संग \nपकि ु  महत्विूणा पवषयक शोिालेख आटदक िुस्तकाकार, साएसँ ऊिर \nग्रन्थमे प्रकाथशत िैि। \nधमथिला -मैथिलीक पवकासमे श्री जगदीश प्रसाद मडिलजीक योगदाि \nअपवस्मरणीय िैि। ई अिि सतत पक्रयाशीलता ओ रचिा िर्मिंताक लेल \nपवश्वभन्न संिासभक द्वारा सम्मापित/िुरस्क ृ त होइत रहला अथि, यिा- \nपवदेह सम्पादक मडिल द्वारा गामक जजिगी ' लघु किा संग्रह लेल 'पवदेह \nसम्माि- 2011', ' गामक जजिगी व समग्र योगदाि हेतु सापहत्य \nअकादेमी द्वारा - 'िैगोर थलटिरेचर एवा िा- 2011', धमथिला मैथिलीक \nउन्नयि लेल साक्षर दरभंगा द्वारा - 'वैदेह सम् माि- 2012', पवदेह \nसम्पादक मडिल द्वारा 'िै िारैए' उिहयास लेल 'पवदेह बाल सापहत्य \nिुरस्कार- 2014', सापहत्यमे समग्र योदाि लेल एस.एि.एस. नलोबल \nसेधमिरी द्वारा 'कौथशकी सापहत्य सम्माि- 2015', धमथिला -मैथिलीक \nपवकास लेल सतत पक्रयाशील रहबाक हेतु अन्खल भारतीय धमथिला संघ \nद्वारा- 'वैद्यिाि धमश्र 'यात्री' सम्माि- 2016', रचिा िर्मिंताक क्षेत्रमे \nअमूल्य योगदाि हेतु ज्योत्स्िा-मडिल द्वारा- 'कौमुदी सम्माि- 2017', \nधमथिला -मैथिलीक संग अहय उत्क ृ ि सेवा लेल अन्खल भारतीय धमथिला \nसंघ द्वारा 'स्व. बाबू साहेव चौिरी सम्माि - 2018', चेतिा सधमपत, \nिििाक प्रथसद्ध 'यात्री चेतिा िुरस्कार- 2020', मैथिली सापहत्यक \nअहर्ििंश सेवा आ सृजि हेतु धमथिला सांस्क ृ पतक समहवय सधमपत , \nगुवाहािी -असम द्वारा 'राजकमल चौिरी सापहत्य सम्माि - 2020', \nभारत सरकार द्वारा 'सापहत्य अकादेमी िुरस्कार- 2021' तिा सापहत्य \nओ संस्क ृ पतमे महत्विूणा अवदाि लेल अमर शहीद रामफल मंिल पवचार \nमंच द्वारा 'अमर शहीद रामफल मंिल राष्ट्रीय िुरस्कार- 2022'  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 81 \n \nरचिा संसार : 1. इहरििुषी अकास, 2. रापत -टदि, 3. तीि जेठ एगारहम \nमाघ , 4.  सररता , 5. गीतांजथल , 6. सुखाएल िोखरर क जाइठ , 7. \nसतबेि, 8. चुिौती, 9. रहसा चौरी , 10. कामिेिु, 11. मि मिि, 12. \nअकास गंगा - कपवता संग्रह। 13. िंचविी- एकांकी संचयि। 14. \nधमथिलाक बेिी , 15. कम्प्रोमाइज, 16. झमेथलया पबआह , 17. रत्िाकर \nिक ै त, 18. स्वयंवर- िािक। 19. मौलाइल गािक फ ू ल , 20. उत्थाि-\nिति, 21. जजिगीक जीत , 22. जीवि-मरण , 23. जीवि संघषा, 24. िै \nिाड़ैए, 25. बड़की बपहि , 26. भादवक आठ अहहार , 27. सिवा-\nपविवा, 28. ठ ू ठ गाि, 29. इित गमा इित बँचेलौं , 30. लहसि , \n31. िंगु, 32. आमक गािी, 33. सुथचता , 34. मोड़िर, 35. संकल्ि, \n36. अस्हतम क्षण, 37. क ु डठा- उिहयास। 38. ियल्स्विी- प्रबि-\nपिबि-समालोचिा। 39. कल्याणी, 40. सतमाए , 41. समझौता , 42. \nतामक तमघैल , 43. बीरांगिा - एकांकी। 44. तरेगि, 45. बजहता -\nबुझहता - बीहैि किा संग्रह। 46. शंभुदास , 47. रििी खढ़- दीघा किा \nसंग्रह। 48. गामक  जजिगी, 49. अद्धांपगिी, 50. सतभैंया िोखैर , 51. \nगामक शकल -सूरत , 52. अिि मि अिि िि, 53. समरिाइक भूत , \n54. अप् िि-बीराि , 55. बाल गोिाल , 56. भकमोड़, 57. उलबा चाउर , \n58. ितझाड़, 59. गढ़ैिगर हाि, 60. लजपब जी , 61. उकड़ू समय, 62. \nमिुमािी, 63. िसेिाक िरम, 64. गुड़ा -खुद्दीक रोिी, 65. फलहार , 66. \nखसैत गाि , 67. एगच्छा आमक गाि, 68. शुभथचहतक, 69. गाििर \nसँ खसला , 70. िश्वभयाएल गाम, 71. गुलेती दास , 72. मुपड़याएल घर , \n73. बीरांगिा , 74. स्मृपत शेष, 75. बेिीक िैरुख , 76. क्रास्हतयोग, 77. \nपत्रकालदशी, 78. िैंतीस साल िि ु आ गेलौं , 79.  दोहरी हाक , 80. \nसुश्वभमािी जजिगी, 81. देखल टदि , 82. गिक पियाहुल लोक , 83. \nटदवालीक दीि , 84. अप्िि गाम, 85. न्खलतोड़ भूधम , 86. थचतविक \nथशकार , 87. चौरस खेतक चौरस उिज , 88. समयसँ िपहिे चेत पकसाि, \n89. भौक, 90. गामक आशा िुटि गेल , 91. िसेिाक मोल, 92. \nक ृ पषयोग, 93. हारल चेहरा जीतल रूि , 94. रहै जोकर िररवार , 95. \nकतााक रंग कमाक संग , 96. गामक सूरत बदैल गेल , 97. अस्हतम िरीक्षा, \n98. घरक खचा , 99. िीक ठकाि ठक े लौं, 100. जीविक कमा जीविक  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nममा, 101. संचरण , 102. भरर मि काज , 103. आएल आशा चथल \nगेल , 104. जीवि दाि तिा 105. अप्िि साती- लघु किा संग्रह। \n  \nऐ रर्नापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 83 \n२.११.रबीहर िारायण धमश्र - मातृभूधम (उिहयास) - २३ म खेि  \n \nरबीन्द्र नारायण धमश्र \nमातृभूधम (उपन्द्यास)- २३ म खेप \n२३ \nगामक सीमासँ बाहर होइत काल जयहतक आँन्खसँ िोर झहर -\nझहर खथस रहल  िल । जािकीिामसँ थशक्षा प्राप्त क े लाक बाद ओ \nसाइते सोचिे हेताह जे फ े र कपहओ गाम िोपड़ कए जािकीिाम जेताह। \nगाम जएबाक हेतु ओ ततेक उत्सुक िलाह जे अिि शोिग्रंिक उिसंहार \nथलखबाक हेतु ओतए िपह रुकलाह । सोचलाह -\"गामक सुरम्य ओ \nस्िेहमयी वातावरणमे ई काज बेसी िीक होएत । ओ पहमे अिि-माटि \nिापिक स्वाद रहत।\" मुदा िररण्िपत तेहि भए गेल जे ओपहठामसँ \nअचािक हुिका पबदा होबए िड़लपि। यद्यपि मोिमे ई भाविा िपिहे जे \nओ एकटदि फ े र अिि माटि-िापिमे घुरर अओताह । जािकीिाम जाएब \nतँ एकिा मात्र तात्काथलक समािाि िल । मुदा ई भेल बहुत किकर \nघििा। जापह ठाम माताक अिहय थसिेह ओ पिताक िाण्डित्विूणा \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसापिध्यमे हुिकर िालि भेल तापहठामक ॠण पबिा चुकओिे ओ वािस \nजा रहल िलाह। एक पहसाबे हुिका ई बैमािी बुझाइपि । जाि चथल \nजाइत से बेसी िीक । तिापि ओ जीबैत िथि आ अिि प्राणपप्रय \nमातृभूधमसँ वंथचत भए एकबेर फ े र दूर जा रहल िथि।  हुिका \nिागबाबािर मोिे -मोि क ै कबेर तामसो होपि । मुदा फ े र अििाक ेँ  रोकथि \n। \n\"िहयक ेँ  िागबाबा जे हम आइ एपह जोगर भेलहुँ अथि.िपह तँ \nजयहत िामक व्यण्क्त कपहआ िे बागमतीक िारमे बपह गेल रपहतथि आ \nककरो एपह बातक ितो लगैत पक िपह । तेँ िे सुिाकर िरेसाि िथि । \nहुिका पहसाबे तँ  हम खतम  रही  । मुदा  भावी  प्रबल  ।\"- जयहत गुमसुम \nइएह सभ सोचैत रहथि पक रस्ताक कातमे महादेवक मंटदर देखेलपि । \nमोिमे भेलपि जे दशाि कए ली। \" साइत महादेव हमर दुख कम कए \nसकथि।\"  मािव सेहो हुिकर संगे गेलाह । महादेवक दशाि कए ओ \nपिकलले िलाह पक गोबविंद िाक देलन्खि - \n\"गामसँ  िुििुि अएलाह अथि । पकि ु  जरूरी समाद िपि।\" \nजयहत आ मािव ओमहरे पबदा भेलाह। एपहबीच गोबविंद आ \nिागबाबा गप्ि करए लगलाह ।  \n\"बहुत अििा भए गेल ।\" - गोबविंद बजलाह ।  \n\"की भेलैक ?\"-िागबाबा िुिैत िथि। \n\"बजबाक साहस िपह भए रहल अथि ।\"  \n\"बजबहक िपह तखि बुझबैक कोिा ?\" \n\"िुििुिेसँ गप्ि कए थलअ ।\"  \n\"कहाँ िथि िुििुि?\"  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 85 \n\"महादेवक दशाि करए गेलाह अथि ।\"  \n\"ठीक िैक । आबए टदअिु ।\" \nगोबविंद एपह दुघाििाक समाचार जयहतक ेँ  िपह देबए चाहैत \nिलपि । हुिका िर रहपि जे ओ एकरा बरदास्त िपह कए सकताह। मुदा \nएकरा कतेक काल िुकओिे रपहतथि ।  \nिुििुिक ेँ  देन्खतपह िागबाबा िुिैत िथि - \n\"की बात िैक से फररिा कए बाजह।\"  \n\"सुिाकर आ ओकर लठ ै तसभ बुलिोजरसँ िाठशालाक ेँ  तोपड़ \nदेलक । आब सुिैत िी ओपह जगहिर अिि घर बिाओत।\"  \n\"गौंवासभ पकि ु  िपह कहलक ै क?\" \n\"क े  की कपहतैक ? क े ओ झंझिमे िपह िड़ए चाहलक । फ े र \nओकरा संगे तँ गुंिासभक झुंि िैक । सौंसे दथििबाररिोलक युवकसभ \nओकर िाि ू-िाि ू  बेमत्त भेल अथि ।\" \n\"सएह कहू ? क े हि भए गेल गाम ? हयायक संग देपिहार क े ओ \nिपह?\" \n\"से िपह बाजू। उतरबाररिोल लोक जाि लगा देलक । िािा \nिरर गेल । मुदा दरोगाजी सेहो ओकरे संग भए गेलैक । उििे \nउतरबाररिोलक लोकसभक ेँ  िमका देलक ै क । गोली -बारुद चलेबाक \nिररण्िपत भए गेलैक। सभ जाि -बेजाि भागल ।\"  \nजयहत एपह समाचारक ेँ  बकर -बकर सुिैत रपह गेलाह । पकि ु  \nबाजल िपह भेलपि । िाठशालाक दुगापतक समाचार सुपि हुिकर हृदय \nपवदीणा भए गेलपि । हुिका मोि होइत िल जे तुरंते गाम घुरर जाइ। मुदा \nिागबाबा अपड़ गेलाह ।   86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"सभ पकि ु क समय होइत िैक । अखि अहाँक ेँ  गाम गेिाइ \nउथचत िपह होएत । सबाल मात्र ओपहठाम जेबेक िपह अथि। कोिो \nओपहठाम लोकक कमी िोड़े िैक । मुदा ओ सभ झूठ -मूठमे ओझराएल \nरहैत अथि। यटद अहूँ सएह करए लागब तखि की फरक भेलैक ? एतेक \nिटढ़-थलन्ख कए   अहाँ अिि क्षमताक ेँ  एपहसभमे िि करी से उथचत िपह \nहोएत । अस्तु,िैयािूवाक सही समयक प्रतीक्षा करू । संप्रपत हमरा \nलोकपि िूवापियोजजत कायाक्रमक अिुसार जािकीिाम चली । ओपहठाम \nअहाँक शोिग्रंिक पवमोचि कएल जाएत । संगपह पवद्वाि लोकपिसँ \nपवमशा कए आगूक कायाक्रम बिाओल जाएत । गोबविंद आ मािव \nिाठशालाक सुधि लेबाक हेतु ियााप्त  िथि । ई दुिूगोिे िुििुिक संगे गाम \nलौटि जाथि आ ण्िपतक जािकारी लेथि । मुदा बेसी फसाद िपह करथि \n। समय अएलािर िाठशाला बपिए कए रहत ,एकरा रोकब ककरो वशक \nबात िपह अथि ।\"  \n\"जे अहाँक पवचार । \" -जयहत बजलाह ।  \nगोबविंद आ मािवक ेँ  इच्छा रहपि जे ओ सभ जयहतक संगे रहथि \n। तिापि िागबाबाक बात मापि हुिका प्रणाम कए िुििुिक संगे गाम \nपबदा भए गेलाह । जाइत काल जयहत कहलन्खि - \n\"लचिंता िपह करब । हमहु अएबे करब ।\"  \n \n-रबीहर िारायण धमश्र , पिताक िाम: स्वगीय सूया िारायण धमश्र, माताक \nिाम: स्वगीया दयाकाशी देवी , बएस: ६९ वषा, िैतृक ग्राम: अड़ेर िीह, \nमातृक: थसस्ह घआ ड्योढ़ी, वृपत: भारत सरकारक उि सथचव \n(सेवापिवृत्त), िेशल मेट्ोिोथलिि मजजस्ट्ेि, टदल्ली(सेवापिवृत्त), \nथशक्षा: चहरिारी धमथिला महापवद्यालयसँ बी.एस -सी. भौपतक पवज्ञािमे \nप्रपत्ठ ा : टदल्ली पवश्वपवद्यालयसँ पवधि स्िातक, प्रकाथशत क ृ पत: \nमैथिलीमे: प्रकाशि वषाः२०१७ १. भोरसँ साँझ िरर (आत्म किा) ,२. \nप्रसंगवश (पिवंि), ३.स्वगा एतपह अथि (यात्रा प्रसंग) ; प्रकाशि \nवषाः२०१८ ४. फसाद (किा संग्रह) ५. िमस्तस्यै (उिहयास) ६. पवपवि  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 87 \nप्रसंग (पिवंि) ७.महराज(उिहयास) ८.लजकोिर(उिहयास) ; प्रकाशि \nवषाः२०१९ ९. सीमा क ओपह िार(उिहयास) १०.समािाि(पिवंि संग्रह) \n११.मातृभूधम(उिहयास) १२.स्वप्नलोक(उिहयास); प्रकाशि वषाः२०२० \n१३.शंखिाद(उिहयास) १४.इएह थिक जीवि(संस्मरण) १५.ढहैत \nदेबाल(उिहयास) ; प्रकाशि वषाः२०२१ १६. िािेय(संस्मरण) १७.हम \nआपब रहल िी(उिहयास) १८.प्रलयक िरात(उिहयास ); प्रकाशि \nवषाः२०२२ १९. बीपत गेल समय(उिहयास) २०.प्रपतपबम्ब(उिहयास) \n२१.बदथल रहल अथि सभपकि ु (उिहयास) २२.राष्ट्र मंटदर(उिहयास) \n२३.संयोग(किा संग्रह) २४.िाथच रहल िथल वसुिा(उिहयास) २५.दीि \nजरैत रहए (उिहयास)।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.पित िवल टदिेश क ु मार धमश्र (लेखक गजेहर ठाक ु र)  \n \nटदिेश क ु मार धमश्र, धमथिलाक बाटढ़ , िार आ ओइिर बिाओल िहर/ \nबाहह , सहदभा हुिकर बजहदिी महािहदा, बागमतीक सद्गपत!, दुइ िाििक \nबीच.. (कोसी  िारक किा), िे घाि िे घर, बगावत िर मजबूर धमथिलाक \nकमला िार , भुतही िार आ तकिीकी झाड़ा -फ ूं की। टदिेश क़ ़ु मार धमश्रक \nसभिा िोिी आब हुिकर अिुमपतसँ उिलब्ध अथि पवदेह \nआकााइवमेः  http://videha.co.in/pothi.htm \n(सापहत्य अकादे मीक मैथिली िरामशादात्री सधमपतक सदस्य िंकज झा \nिराशर द्वारा टदिेश क ु मार धमश्र जीक िोिी सभसँ िैराक िैरा चोरा कऽ \nअििा िामे उिहयास ििबाओल गेल अथि , जकरा िद्म समीक्षक \nकमलािहद झा ऐ चोर लेखक िंकज झा िराशरक ररसचा कहै िथि! \nललिंक http://videha.co.in/investigation.htm िर \nस्क्रीिशॉि अििेि कएल गेल अथि।) \nबजन्द्दनी महानन्द्दा- टदनेश क ु मार धमश्र (पथछला अंकसँ आगाँ) \nबाटढ़ आ ओकर ऐपतहाथसक संदभा  \nगंगा बेथसिक पिमााणक प्रपक्रया समुरसँ समुरमे िापिक यात्रा आ िदीक \nमागा बदलबाक  कारणक ेँ  बुझलाक बाद एकिा बात िि रूिसँ सोझाँ \nअबैए जे िृथ्वीक पविाििक ेँ  रोकबाक कोिो आशा िै अथि। बरखा \nहोइत रहत आ जखि ई िापि माटििर खसत तखि किाव हएत , िदी \nअिि रस्ता बदलत आ बाटढ़ अबैत रहत। मिुष्य अिि बौजद्धक कौशलसँ \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 89 \nमािीक किाव, िदीक मागा िररवताि आ बाटढ़सँ किी बदलाव आपि \nसक ै ए। ओकर हैथसयत अखि िरर ऐसँ िै अथि। एतऽ एकिा बात ध्याि \nदेबऽ योनय अथि जे उत्तर पबहार बा गंगा घािीक िूरा मैदाि एकिा \nउिजाऊ क्षेत्र अथि, जकर उिजाऊ शण्क्त बाटढ़क समय िदीक िापिक \nसंग आयल गादक कारण पिश्वश्चत रूिसँ बढ़ल अथि। प्राचीि कालसँ \nक ृ पष समृद्ध क्षेत्र रहबाक कारण ऐ क्षेत्रमे पवश्वभन्न सभ्यताक पवकास भेल। \nप्रक ृ पत मुदा श्वभक्षा िै बाँिैत अथि। जँ गुलाब अथि तँ संग-संग काँि सेहो। \nजतऽ -जतऽ बरखाक रूिमे मीठ िापिक समृद्ध स्रोत अथि , िदीक जाल \nपकि ु  दूर िरर िसरल अथि , ओतऽ बाटढ़ , किाव आ िदीक मागा \nिररवताि बेसी सुिबामे अबैत अथि। िदी एकिा िैघ क्षेत्रमे िाल/ बालू \nिसारर कऽ ओकरा समुरमे िहुँचेबाक एकिा सशक्त सािि अथि , जे \nबाटढ़क समय अिि उत्िश्वत्तसँ समुर तक िहुँचैत अथि। असलमे ऐ \nतरहक जमीिक पिमााण िदीक स्वाभापवक गुण अथि। गंगा घािीक ई \nक्षेत्र एक समयमे समुरक बालु आ िमकीि िापिक क्षेत्र रहल हएत। मुदा \nबरखाक कारण उत्तरमे पहमालयक काँच माटि िीचाँ बहय लागल जइ \nकारण जमीि उिजाऊ होबऽ लागल। हम जइ ठामक गप्ि कऽ रहल िी \nओकर भूधम दुपियाँक सभसँ उिजाऊ जमीिमे गािल जाइत अथि आ \nऐ िदीक ेँ  जल संसाििकएकमात्र स्रोत मािल जाइत अथि। भौपतकवादी \nमाहयताक अला बे हमरा सभक लेल िदीक महत्व एकिा जीविदायी \nशण्क्त सि रहल अथि। भारतक संस्क ृ पतक आिार िदी रहल अथि। \nएतेक सभ्यता ऐ िदी सभक कातमे अिाटद कालसँ पवकथसत भेल अथि \nआ समयक संग प्रक ृ पतक कोखमे लीि भऽ गेल अथि, मुदा ऐ िदी सभक \nसंग हमर सभक संबंि सटदखि शुद्ध आ प्रेम मातृशण्क्त आ ओ कर \nउिासक सि रहल अथि। जतऽ महर्षिं वेद व्यास महाभारतमे िदी सभक \nप्रपत अिि श्रद्धा व्यक्त क े िे िथि ओ 'पवश्वस्य मातरः' अिाात लोकमाता \nकहै िथि। कौटिल्य सि पवद्वाि एहि िािक ेँ  पिवासक लेल वर्जिंत \nमाििे िथि, जतऽ कोिो सुहदर िदी पिरंतर िै बहैत अथि। ओ िदीक \nमहत्वक ेँ  रेखांपकत क े लपि  'ि तत्र टदवसम् वसेत'- एहि िाििर एक्को \nटदि लेल िै रहबाक चाही। अिि सभक शुभ संस्कारमे भारतीय लोकपि \nदेवता आ िूवाजक संग -संग िदीक आह्वाि करब कपहयो िै पबसरै िथि। \nगंगा , यमुिा, गोदावरी , सरस्वती, िमादा, थसिु आ कावेरीक स्मरणक  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपबिा हमर सबहक कोिो शुभ  कमा िूणा िै होइत अथि। िपवत्रताक \nउदाहरण देबऽ लेल िमादाक ेँ  मोि िाड़ै िी आ गंगाक संताि कहल जायमे \nगर्विंत होइ िी। 'मृत्युिर गंगा प्राप्त करबाक' इच्छा कबीर सि सािकमे \nमात्र ऐ लेल िै भेल जे ओ अिि जीविक अधिकांश समय गंगा तििर \nपबतेिे िला। कोिो िदीक ेँ  भावसँ गंगा कह बाक िरंिरा अखिो हमरा \nलोकपिक मोिमे जीपवत अथि। भगवाि श्रीक ृ ष्णक चचाा 'काथलजहद क ू ल \nकदम्ब की िारि' क े िे पबिा अिूणा रपह जाइए , तँ कतेक बेर वाल्मीपक \nभगवाि रामक ेँ  सरयूक सोझाँ प्रणाम करैत देखलपि। श्वक्षप्रा काथलदासक \nलेखिक ेँ  लाथलत्य देलपि। तीिाक अविारणा  (तीिाक शा न््दक अिा \nिदीक कात थिक) िदीक मपहमाक माहयताक ेँ  अश्वभव्यण्क्त देलक अथि। \nएहि पवशेष अवसरिर िदीमे स्िाि करबाक हमरा लोकपिक अलग \nिरंिरा अथि। गंगा दशहरा , माघ िूर्णिंमा, कार्तिंक िूर्णिंमा, संक्रांपत \nआटद बहुत रास एहि अवसर अथि जखि हमरा लोकपिक िूवाज \nलोकपि लोकक ेँ  िदीक समी ि अिबाक व्यविा क े िे िला। िदीक \nशुद्धताक पिवााहक लेल उत्सजाि आटदक पवरुद्ध शास्त्रमे सख्त टदशा \nपिदेश िल। पबहारक िटठ िवा सूया िूजाक संग -संग िदीक प्रपत हमर \nसबहक श्रद्धाक उत्क ृ ि उदाहरण अथि। हमर ई समृद्ध िरोहरक एगो \nिोि कड़ी अथि उत्तर पबहार, पकशिगंज, िूर्णिंया आ कटिहार क िूवी \nजजलासँ बहयवाली महािंदा िदी। महाभारतमे कौथशकी  (कोसी) िदीक \nसमीि बहैत दूिा िदी िहद आ ऊिरी िहदक उल्लेख अथि, जतऽ िाडिव \nलोकपि पिवाासि कालमे ऐल िला। मािल जाइए जे महाभारत कालक \nऊिरी िहद वतामािक महािहदा अथि। महािहदाक सहायक िदी \nक ं काईक वणाि सेहो महाभारतमे ऐल अथि जतऽ एकरा क ं कािहद कहल \nगेल अथि। सभ साल कटिहार जजलाक दुगाािुर आ कल्याणीमे माघ \nिूर्णिंमाक टदि मेला लगा कऽ महािहदाक प्रपत श्रद्धा व्यक्त कएल जाइत \nअथि। ऐ टदि ऐ इलाकामे काढ़ा गोला लग गंगाक कातमे मेला सेहो लगैत \nअथि । \nमहानन्द्दा नदी \nमहािहदा उत्तर पबहारक एकिा मुख्य िदी अथि। ऐ िदीक उद्गम िश्वश्चम  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 91 \nबंगालक दार्जिंललिंग जजलाक करसेओंगसँ ६ पकमी उत्तरमे पहमालयक \nथचमले अथि , जतऽ सँ ई २०६२ मी. ऊ ँ चसँ गंगा ल्ल ३७६ पकमी.क यात्रा \nप्रारम्भ करैत अथि। किकाईक संगमक बाद महािहदा बागझोर लग \nबड़ही -गुवाहािी राष्ट्रीय राजमागा ३१ (राष्ट्रीय राजमागा ३१) िार कऽ \nबागिोब िहुंचैए जतऽ ओकर िारा दू भागमे बँिैत अथि। बगिोबमे \nलगभग सीिा दश्वक्षण टदस बहयबला िाराक ेँ  झौआ शाखा कहल जाइ िै \nआ महािंदाक अधिकांश जल प्रवाह आइ -काल्ल्ह ऐ िारासँ गुजरैत \nअथि। झौआ शाखा स्वयं आगू बढ़ैत ििार िदीक दपहिा  कात एकरा \nसंग धमलैत अथि। ई शाखा आगू झौआक िास कटिहार -बरसोई रेल \nलाइि आ लाभा लग कटिहार -मालदा रेल लाइिक ेँ  िार करैत अथि। \nमहािहदाक झौआ शाखाक एकिा आर सहायक िदी घाथसया एकरा \nलाभाक िीचाँ जोड़ैत अथि। एतऽसँ महािहदाक झौआ शाखा िश्वश्चम \nबंगालक मालदा जजलामे प्रवेश करैत सु रमरा लग गंगा िदीमे धमलैत \nअथि। बगिोबमे महािहदाक एगो आर शाखा जे दश्वक्षण-िूवा टदशामे बहै \nिै, बरसोई लग कटिहार -बरसोई रेल लाइि िार करैए। बरसोईक िीचाँ \nई िार सेहो दू भागमे बँिैत अथि। ऐमे सँ िूवा टदस बहयबला िारा बेसी \nसपक्रय अथि, िश्वश्चम टदस बहय बला िारा उििा-िुििा भऽ गेल अथि \nआ ऐ मे गाद -बालूक जमाव अथि। ई िारा िुिः सुबरिािुर लग मुख्य \nिारामे जुड़ैए। आब ई संयुक्त िारा बांनलादेशक गोदापगरी घाि लग गंगा \nसंग धमलैत अथि। महािहदाक क ु ल जलग्रहण क्षेत्र २४,७५३ वगा \nपकलोमीिर िै, जइमेसँ ५२९३ वगा पकलोमीिर िेिालमे , ६६७७ वगा \nपकलोमी िर िश्वश्चम बंगाल मे, ७९५७ वगा पकलोमीिर पबहारमे आ बाकी \nबांनलादेशमे िड़ै िै। िेंगरा घािक उत्तरमे ऐ िदीक तलहिीक ढलाि \nअिेक्षाक ृ त अधिक िै, जे ििगरा घािक िीचाँ आस्ते-आस्ते कम होइत \nजाइ िै , जइ कारण िदीक प्रवाह क्षमता िीरे -िीरे कम होइत जाइ \nिै, आ िदीक उियोग अक्सर एकर पकिारिर उमपड़ जाइ िै। पिचला \nभागमे झौआ शाखाक बेि स्लोि ०.०९९ मीिर प्रपत पकलोमीिर अथि \nजखि पक बरसोई शाखाक बेि स्लोि ०.१४६ मीिर प्रपत पकलोमीिर \nअथि। साटठक दशक आ आगूक सरकारी ररिोिाक अिुसार ऐ ढलािक \nअभावक िररणामस्वरूि महािहदाक पिचला भागमे करीब एक सप्ताह \nजल -भरा ब रहै िल , जकर िररणामस्वरूि तत्कालीि  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिूर्णिंया (िवगटठत कटिहार) क दश्वक्षणी भागक पविाश भेल। ऐ सभ \nररिोिाक अिुसार कटिहारक ऐ दुदाशामे महािंदे िै वरि् कारी कोसी आ \nगंगा िदीक सेहो काफी योगदाि िल। महािहदाक सहायक िदीक \nपवशेषता रहल अथि जे ओकर कोसा बदलैत रहैत अथि , संगपह ओकर \nिाम सेहो ओपहिा बदलैत रहैत अथि। जेिा ििार िदीक अिेक िाम \nअथि जेिा ििार , िरमाि, िरमौि, किवा, रीगा , क ं कर, फ ु लहर बा \nगंगाजुरी। जेिा -जेिा जगह बदलैत अथि , िदीक िाम सेहो बदलैत रहैत \nअथि। तपहिा बकरा िदीक िाम अलग -अलग िाि िर बकरा , किुआ \nिार वा देविी भऽ जाइत अथि । एकर जलग्रहण क्षेत्रमे किकाईक बहुत \nरास िव -िुराि िारा थिपड़आयल अथि। \nमेची, दाउक , रमजाि , क ु थलक, सुिािी आ िगर िदीक ण्िपत सेहो \nलगभग एहिे अथि। ऐ िदी सभक िार बँिैत रहैत अथि , ऐ मे बहैत \nिापिक मात्रामे िररवताि होइत रहैत अथि आ तपहिा एकर महत्व सेहो \nबढ़ैत बा घिैत रहै त अथि। ऐ क्षेत्रक सवेक्षण िपहल बेर १७७९ मे पिटिश \nशासिक िाििाक बाद जेम्स रेिेल िामक सैहय अश्वभयंता द्वारा कएल \nगेल िल। ओइ समयक महािहदाक प्रवाह मागाक आधिकाररक वणाि \nरेिेलक िक्शासँ भेिैत अथि। तकर बाद िॉ . फ्रांथसस बुकािि \nहैधमल्िि (१८०९-१०), रॉबिा मॉहि गोमरी मार्ििंि (१८३८), आ \nिॉ. ि्ल्यू.ि्ल्यू.हंिर (१८७७) सेहो ऐ िदीक क्रमक पववरण देिे िथि। \nमहािहदाक पवषयमे ई कहल जाइ िै जे ई आया प्रभावक अंपतम िूवी \nिोड़ तँ िपहये, ऐ क्षेत्रक इपतहास िश्वश्चमसँ आबैबला आक्रमणकारी आ \nमूल पिवासीक बीचक संघषाक सेहो रहल िै। इम्पीरर यल गजेटियर ऑफ \nइन्िया (भारतीय शाही ) राजित्रक अिुसार 'महािहदा िश्वश्चमक पहहदी \nभाषी क्षेत्र आ िूवाक बंगाली भाषी क्षेत्रक बीचक सीमाक काज करै िै। \nजिसंख्याक आंकड़ाक अिुसार पहहदी भाषी आबादी ९४.६ प्रपतशत \nजखि पक मात्र ५ प्रपतशत बंगाली भाषी िै। मुदा िॉ . पग्रयसािक अिुमाि \nिलन्हह जे लगभग एक पतहाइ लोक बांनला बजैबला हेतै आ ई बात सही \nलगैत अथि। महािहदा सीमा रेखाक रूिमे सेहो काज करैत अथि। \nिूर्णिंया जजलामे िूबमे दू पतहाइ आबादी मुसलमाि िल , जखि पक \nिश्वश्चममे एक पतहाइसँ कम। मुदा महािहदाक पबिा कोसीक वणािक \nअिूणा रहत। कोसी िे िाल आ पबहारक एकिा बहुत महत्विूणा िदी  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 93 \nअथि, जे ५४०० मीिरक ऊ ँ चाइिर पहमालय िवातक मुख्य श्रृंखलासँ \nपिकलैत अथि, पत्बत , िेिाल आ उत्तर पबहार होइत लगभग ७२५ \nपकमी यात्रा क े लाक बाद ई क ु सेला  (कटिहार) लग गंगामे धमलैत अथि। \nपबहारमे ऐ िदीक लम्बाइ २५४ पकमी अथि जखि पक मैदािमे ऐ िदीक \nक ु ल लंबाई ३०७ पकमी अथि। तीि िारा अिाात सूया कोसी, तामा कोसी \nआ अरुण कोसीक संगमसँ बिल कोसी िदीक क ु ल जलग्रहण क्षेत्र \n५८,५९४ वगा पकलोमीिर िै जइमे ५,७०४ वगा पकलोमीिर नलेथशयर िै। \nिौराश्वणक लेख, बकिंवदंती, लोककिा आ लोकगीतक अलाबे कोसीक \nपवषयमे थलन्ख त जािकारी अंग्रेज लोकपि द्वारा तैयार कएल गेल िल। \nहुिकर सबक यात्रा -वृत्तांत आ सवेक्षण ररिोिामे ऐ िदी सभक पवषयमे \nबहुत चचाा भेल , ओिा हुिकर मुख्य उद्देश्य िल ऐ क्षेत्रक प्राक ृ पतक \nसंसाििक दोहि कऽ राजस्व वसूली कएल जाय। फ्रांथसस \nबुकािि (१९०९-१०) आ रॉबिा मॉहिगोमरी मार्ििंि (१८३८) क यात्रा-\nवृत्तांत आ हंिरक \"स्िैटिस्स्िकल अकाउहि्स ऑफ बंगाल\" (१८७७) मे \nऐ िदीक पवषयमे बहुत थलखल गेल िै। ऐ ररकॉिासँ िता चलै िै जे कोसी \nबहुत टदिसँ चैिल बदलै लेल बदिाम अथि , जकर कारण िै एकर \nअधिक गाद। १७३६ सँ १९५५ क बीच उिलब्ध अश्वभलेखसँ अिुमा ि \nअथि जे ऐ कालखंिमे ई िदी िूर्णिंयासँ िूवा बहैत िल , से आब ११० \nपकमी िश्वश्चम टदस थशफ्ि भऽ गेल अथि आ \nसुिौल, मिुबिी, सहरसा , खगपड़या जजलासँ गुजरैत अथि आ गंगासँ \nधमलैत अथि। िािीय लोकक कहब िपि जे कोसी कपहयो \nमालदा  (िश्वश्चम बंगाल) होइत बहैत िल आ बुकािि हैधमल्ििक \nअिुसार ई िदी मालदासँ िूब सेहो बहल हएत। बुकािि थलखै िथि - \n\"कोसीक कातमे रहपिहार िािीय पवद्वाि बा िंपित लोकपि एते िरर \nकहै िथि जे प्राचीि कालमे कोसी दश्वक्षण िूवा टदशामे ताजिुर िरर बहै \nिल। जकर बाद ई िूब टदस बहै िल आ अंततः िह्मिुत्रसँ धमलै िल आ \nएकर गंगासँ कोिो संबंि िै िल। हमरा िै बुझल अथि जे ऐ कििक \nआिार की अथि, लोककिा बा बकिंवदंती। जँ ई बकिंवदंती अथि तँ ई किी \nबेसी पवश्वास करय योनय भऽ जाइत अथि , मुदा ई हएब एकदम संभव \nबुझाइत अथि। संभव अथि जे मालदाक िूवा आ उत्तरमे अवण्ित िैघ-\nिैघ सरोवर कपहयो कोसी आ महािहदाक अवशेष ि ल।  ... उिरोक्त  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिररवतािमे कोसीमे कमसँ कम क ं ििीक सीमामे कोिो िदी बाम कात िै \nधमलैत अथि , मुदा ऐसँ कइएकिा िार जहमैत अथि। उत्तरक िहाड़सँ \nआबयबला बहुत रास िदी आब महािंदासँ धमलैत अथि आ ई एकदम \nसंभव अथि जे ई िदी िपहिे कोसीसँ धमलैत िल जखि पक एकर िार \nिूवोत्तर टदस िल ....।\" हंिर (१८७७) मुदा बुकाििक पवचारसँ सहमत \nिै िला आ कहलपि जे  \"िॉ. बुकािि हैधमल्ििक ई सुझाव जे कोसी \nिह्मिुत्रसँ धमलै हेतै, हुिकर बाकी थसद्धांतक तुलिामे किी कम संभापवत \nलगैत अथि। लगैत अथि जे िूवामे िह्मिुत्रक मागा मेमि लसिंहक िूब िल। \nकोसी अिि िूब टदसक मागािर, िपहिे करतुआ सँ धमलत , जे स्वयं \nएकिा िदी अथि, जे आत्रेयी आ तीस्ताक िापिसँ िुि अथि। हम अिि \nिोिी अकाउहि ऑफ पिस्स्ट्क्ि बोगरा (खडि  VIII िृ० \n१३९, १४२, १६२) मे पहहदू कालक प्रारम्भसँ ऐ िदीक आकार आ \nमहत्वक आिारिर महत्वक ेँ  रेखांपकत क े िे िी आ कहिे िी जे ई िदी \nिि रूिसँ मािव प्रजापतक सीमा रेखाक काज करैत अथि जे आइयो \nदेखबामे अबैत अथि। जँ ई मािी जे िपहिे करतुआमे कोसी आ \nमहािहदाक भेंि होइ िल तखि िूवा कालमे करतुआक िैघ आकारक \nकारण बुजझ सक ै  िी आ तखि राजशाही जजलाक बररहरक जंगल आ \nमेमि लसिंहक मिुिुरक बीचक रेतक मैदािक कारणा स्हो बुजझ सक ै  िी। \nऐ शता्दीक प्रारंभमे जइ क्षेत्रमे िह्मिुत्र बहै िल ओकर तक ा  सेहो िि \nभऽ जायत। असलमे िूर्णिंया आ दरभंगाक बीच एक इंच जमीि एहि िै \nअथि जतऽ कोसीक िार कपहयो िै बहल हुअय। एकर पवश्वभन्न िाराक \nअिेक िाम िै - सौरा , बरंिी, कररकोसी , मराको सी, पतलावे \nिार, हैयािर , बोचाहा िार , मझरी िार , िेमुरा िार , धमचैया \nिार, लगुपिया िार आटद -आटद। जइ िारमे कोसीक मुख्य िार बहै िल \nसे कोसी बपि गेल। ऐ तरहें कोसी आ महािहदाक बीचक क्षेत्र सटदखि \nबाटढ़ आ जल किावक क्षेत्र रहल अथि , जकर बहुत श्रेय कोसीक ेँ  जाइ \nिै। मुदा जतऽ िरर बाटढ़क प्रश्नक गप्ि अथि, महािहदाक शोर कोसीक \nशोरमे कखिो -काल सुिबामे अबैत अथि। \" घिघोर जंगल , दुगाम सड़क \nआ कम दूरीिर िदीक उिण्िपत- संभवतः ऐ सभ कारणसँ िाडिव \nलोकपि अिि पिवाासि लेल ऐ क्षेत्रक ेँ  चुििे हेता जे िौराश्वणक किामे \nबहुत महत्विूणा िाि रखैत अथि। कहल जाइत अथि जे महाभारत  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 95 \nकालमे ई क्षेत्र कणाक अिीि िल। क ु सेला, जतऽ कोसी गंगासँ धमलैत \nअथि, कौरव राज्यमे िड़ल आ तखि क ु रुथशलाक िामसँ जािल जाइ \nिल। एक समय मपिहारी  (कटिहार) क मूल िाम मश्वणहारि िल जतऽ \nभगवाि श्री क ृ ष्णक औंठीक रत्ि हेरा गेल िल। थसमल जंगल जतऽ \nअजुाि अज्ञात पिवासमे अिि हथियार िुका देिे िला ओ वतामाि \nसेमािुर अथि जे कटिहार -बरौिी सड़किर एकिा रेलवे स्िेशि अथि। \nतपहिा पकशिगंज जजलाक ठाक ु र गंज शहरक पवषयमे एकिा बकिंवदंती \nअथि जे ई राजा पवरािक राज्यक पहस्सा िल आ एत्तै भीम अिि \nपिवाासिमे भिथसया(ठाक ु र) क रूिमे  पबतेिे िला। ऐ िोलमे भििला \nआ सगिला िामक दू िा िोखरर अथि, जइमे भीम चाउर आ साग राखैत \nिला। ठाक ु रगंजसँ किेक दूर ओ िाि अथि जतऽ भीम कीचकक ेँ  मारर \nदेिे िला। ऐ जजलासँ बाहर पिकलयबलाक तुलिामे बाहर जेबाक िरंिरा \nउल्लेखिीय अथि। िूर्णिंयाक लोक खेतमे मेहिपतसँ बचै िथि आ रोजी -\nरोिीक तलाशमे जजलासँ बाहर जेिाइ िीक िै लगै िपि। क्षेत्रफलक ेँ  \nदेखैत जिसंख्या कम अथि , जमीि आसािीसँ उिलब्ध अथि आ श्रम \nकम। ई पकि ु  एहि बात अथि जे िूणेयाक लोकक ेँ  बाहर पिकलैसँ रोक ै त \nअथि। एत संख्यामे लोक खेतीक मौसममे अिायी रूिसँ बाहरसँ आबै \nिथि। ई बात १९६३ मे कहल गेल। ट्ेिक ितिर बैसलासँ एहि दुघाििा \nहोइत अथि जइमे लोकक मृत्यु भऽ जाइत अथि आ ऐ तरहक घििामे \nकोसी, महािहदा दोआबक लोकक मृत्यु भेल अथि। भवि ढहलासँ सेहो \nमरला आ खाड़क ु सक हािसँ सेहो। १९६३ सँ १९९३ क बीच पकि ु  एहि \nपिश्वश्चत रूिसँ भेल जे िूर्णिंयाक खेतमे मेहिपतसँ बचयबला लोक आ \nरोजी -रोिीक तलाशमे जजलासँ बाहर जेिाइ िथसि िै करय बला लोक \nजािक कीमत चुका बाहर जा कऽ दोसराक खेतमे मेहित करबा लेल \nमजबूर भेला। जखि पक कपहयो ण्िपत एहि िल जे किाइक समय आ \nजखि असमक चाहक बगािमे मजदूरक जरूरत िड़ैत िल तँ कटिहार \nआ ओइसँ आगू जायबला ट्ेिमे  उत्तर प्रदेश आ पबहारक अलग -अलग \nपहस्साक मजदूरक भीड़ रहै िल ..। असलमे जँ एहि मजदूर कििीक \nसमय िूर्णिंया िै जाइत तखि फसल खास कऽ जूिक किाइ एकदम \nसंभव िै होइतै। समृजद्धसँ दुदाशा टदसक ई यात्रा पििला तीस वषामे भेल। \nिथिला चारर दशकमे पवकासक प्रभाव ऐ तरहेँ िि रूिसँ  देखबामे  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआपब रहल अथि। कोसी -महािहदा दोआबक ई क्षेत्र अचािक मजदूरक \nमामलामे सरप्लस क े िा भऽ गेल ? एकर एगो कारण िै जे ऐ क्षेत्रमे \nबाटढ़क कारणसँ बेशी जमीि बहुत टदि िरर िािीमे िूमल रहै िै आ \nखेती -बारी संभव िै िै। ओिा ऐ सभ लेल खाली बाटढ़ एकमात्र कारण \nिै अथि, कारण आइ  जँ उत्तर पबहारमे बाटढ़ आपब गेल अथि तँ दश्वक्षण \nपबहारमे रौदी अथि , मुदा ओतुक्का लोकक ेँ  पवकासक लगभग ओपहिा \nखराि िररणाम भेिैत रहल अथि जतेक उत्तर पबहारक लोकक ेँ । ओतऽ \nबाटढ़ िै अथि, तैयो ई पकए भऽ रहल अथि ? ओतऽ सेहो बच्चा सभ स्क ू ल \nिै जाइत अथि , ओतऽ सेहो लोक मजदूरीक खोज मे पिकलैत \nअथि।' मुदा संगे हमरा सभ लेल ई िचायब मुल्श्कल अथि जे ई सभिा \nजिसंख्या बढ़लाक कारण अथि। क ृ पष एहि क्षेत्र अथि जइमे रोजगारक \nअधिकतम संभाविा अथि। तेँ जँ कोिो तरहेँ खेती -बाड़ी ठीक भऽ जाय \nतँ कतेको लोक जमीिसँ जुपड़ जायत आ ट्ेिक ितिर भीड़ किेक कम \nभऽ जायत। म हािहदा िै, मुदा कोसीक बाटढ़िर चचाा िथिला शता्दीक \nउत्तरािासँ चथल रहल अथि। भारतक अहय भागमे कोसीक उदाहरण बाढ़ \nआिैबला िदीक देल जाइत अथि आ ई िदी कोिो बाटढ़क चचााक क ें रमे \nबिल रहैत अथि। स्वतंत्रताक बाद ऐ िदीिर पियंत्रण करबाक प्रयास \nभेल , आ ऐ संग लगभग िूरा गं गा आ िह्मिुत्र घािीमे िदीिर पियंत्रण \nकरबाक प्रयास भेल आ ऐ क्रममे महािहदाक सेहो आपब गेल।  \n(अपगला अंकमे जारी)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 97 \n२.१३.पित िवल सुशील (लेखक गजेहर ठाक ु र)  \n \nसुशीलक रचिा संसार: हुिकर रचिा संसार िन्हह - घराड़ी (उिहयास) \n(१९७३), गामबाली (उिहयास) (१९८२), भामती (िािक) (िपहल मंचि \n१९९१, प्रकाशि २०१३) आ अल्स्मता (लघुकिा संग्रह) (२०१६) आ ई \nचारू िोिी हुिकर अिुमपतसँ पवदेह िेिारमे उिलब्ध अथि \nललिंक www.videha.co.in/pothi.htm िर। \nकमलािहद झाक िोिी \"मैथिली उिहयास: समय समाज आ सवाल\" \n(२०२१) मे थलखै िथि - \"मैथिली उिहयास-यात्राक लगभग सय वषाक \nबाद मैथिल अहतरजातीय पववाहक सििा , संघषा आ पविम्बिा िर \nगररमायुक्त उिहयास थलखबाक श्रेय गौरीिाि क ेँ  जाइत िपि।\" तँ की \nकमलािहद झा सुशीलसँ ई श्रेय िीपि लेलपि ? चलू अहाँक ेँ  लऽ चली \nकमलािहद झा क े र स्वािी दुपियाँसँ दूर , िल -िद्मसँ दूर सुशीलक \nजादूबला सापहत्यक पिश्िल दुपियाँमे।  \nगामबाली (उपन्द्यास)- सुशील (पथछला अंकसँ आगाँ)  \nसभक आँन्खक काँि गामबाली आइ ओ बबूर सेहो  कटि गेल! \nओकरा चाहऽ बला , िै चाहऽ बला आ कात रहपिहार , तीिू तरहक लोक \nखुश अथि। ओकर अस्हतम संस्कार क े  करतै ? जादव समाज आपक \nिाह्मण समाज। जादव समाज आ िाह्मण समाजक लोक िहुँचै िथि \n 98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाथलक मािे सोिमपि झा लग , ओ िथि िाउ-िाउ करैत , मसलिमे \nओङठल।  \nगामबालीक संस्कार जादव स माज धमथल कऽ करतै।  \nगोअर िोलीक लोक ओकरा गामबाली कहब शुरू क े लक ै  आ फ े र \nबभििोली, क ै ििोली, जोलहा िोलीक लोक सेहो ओकरा गामबाली \nकहऽ लगलै।  \nगामबालीक वर बूढ़ , ओ तेसर बहु िली , िपहलसँ बच्चा िै भेलै तँ दोसर \nपबयाह आ फ े र दोसरोमे बच्चा आ िपहलोमे। आ फ े र तेसर पबयाह सौख \nलेल। बा बू िैरुखक गि िै , क े  कत्ते बहु िेपब सक ै ए। \nज्ञािचि यादव मािे ज्ञिचिमाक ेँ  लोक मरखाह बिा देलक ै , अििे \nबलजोरी ओकरा घरो कऽ दऽ जाइ गेलै आ तहि लाहेब मचा दइ गेलै \nगाममे।  \nगामबाली जीपवत रहथल , ओकर जजजीपवषा आर प्रबल भऽ गेलै बादमे। \nबड़े शािसँ आवाजाही करैत रहथल , कोिो अरचि िै एलै। आधमल \nपििहार समाङ लेल ििसि, क ु लिा बुजझपिहार लेल कत्तौ पकि ु  िै। जे \nओकरा संगे भौजीक सम्बिे हँसी ठट्ठा करै तकर ओ जवाब दै हँथस कऽ। \nगुअरिोलीसँ ओकरा गामबाली कहबाक प्रचार भेलै आ सौंसे गाम िसरर \nगेलै।  \nमुदा गामबालीक कोिो सम्बि अिि ऐ गामक अिि िुराि सासुरक \nिररवारसँ िै रहलै। मुदा खाि -िाि, लेब देब सौंसे बाभि -गच्छसँ ि ू िल \nरहलै।  \nआइ ओकर मृत्युक बाद ओकर प्रशंसक कम िै िै, शािसँ आयथल आ \nशािसँ चथल गेथल।  \nििक ऐंठल बूढ़ संगे गामबालीक पबयाह भेल रहै , िपतक तेसर ित्िी। \nसखा -िात लेल बूढ़ दोसर पबयाह क े लपि फ े र दोसरो आ िपहलोसँ बच्चा  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 99 \nभेलपि। तेसर ित्िी सख लेल , लौल लेल क े लन्हह।  \nथििरबा मिसा सभ ओकरा दूरर करऽ चाहलक ै  आ ज्ञािचिमाक ेँ  \nमरखाह बिा देलक ै ।  \nआ उिहयासकार शुरू करै िथि ज्ञािचि यादवक न्खस्सा। \nओ िैघक ेँ  बाबा , काका , भाइ आ िोिक ेँ  बौआ, बच्चा आ िूिू कहय। \nकोिो आंगि िै रहै जतऽ ओकर प्रवेश िै रहै। \nदाइ , काकी , बपहि, बथचयासँ ओकर मुँह िूिै। मुदा कपियाँ -िुतराक \nअंगिामे हठ दऽ जाइत साइते पकयो देखिे हेतै। बूटढ़ -िुरैपियाँक हठ \nक े लोिर भावहुक अंगिा ओ िखाइते जाइ िल। बाबी , माय आ पिउस \nश्रेणीक स्त्री कपहतथिि- एहेि लजकोिर भऽ कऽ बैदपगरी क े िा करै िह।  \n(अपगला अंकमे जारी)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n३.पद्य खण्ि \n३.१.राज पकशोर धमश्र - िाकल िी मुदा िकलहुँ िपह  \n३.२.आशीष अिथचहहार - २ िा गजल  \n३.३.उदय िारायण लसिंह िथचक े ता- २ िा कपवता \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 101 \n३.१.राज पकशोर धमश्र - िाकल िी मुदा िकलहुँ िपह  \n \nराज वकशोर  धमश्र, ररिायिच र्ीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन.एल.(मुख्यालय), टदल्ली,गाम- अरेर िीह, पो. अरेर \nहाि, मधुबनी  \nिाकल छी, मुदा िकलहुँ नवह \n \nिा कल िी , मुदा िकल हुँ िपह , \nघा म सँ ती तल , महकलहुँ िपह ।  \n \nिञ्चिा त्र सॅं दऽ अथि िजल, \nजा पह गा  िक क े लहुँ पत रिेच्छि, \nसुखा रहल अथि वृक्ष ओ , \nअरुदा क े , ओकर क े लक भक्षण? \n \nहँ , हरर अर िा रर सभ सुखा रहल अथि , \nप्रदूषण मा िा भुका रहल अथि ।  \n \nलक्ष्य -िि क े ॅ ॅं िा वि बुजझ , \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकताव्य सँ करैत रहलहुँ िूजि , \nअििा भरर तऽ चथल ते रहलहुँ , \nदुिु िा एर फ ु लल , ओपह मे सूजि।  \n \nिी ठा ढ़ , ध्येय सँ पक ि ु  िपह िे, \nचलल िे हो इि , तऽ िी ॲंिकल, \nक ुं ठा , अवसा द सभ क े लक प्रहा र , \nिरञ्च, किेको िपह िी भिकल। \n \nसमस्या ,अजो ि -अजो ि िा ग \nबपि क' फ ु फका रर रहल अथि , \nका त -करो ि दऽ पि कथल िे सक ै  िी , \nता पक -ता पक , खेहा रर रहल अथि ।  \n \nचलल जखि सँ हमर जज ि गी , \nआ, िहुँचल एखि जा पह िड़ा ब , \nसंघषा -घा म सँ ती तल , ओकरा , \nसटद खि ,घेरिे रहलैक ख्वा ब।  \n \nललका रा सुिैत रहलहुँ चुिौ ती क , \nखो ली , मुह मुिल सफलता -िौ ती क। \n \nजज िगी -युद्घक यो द्घा बिलहुँ, \nचक्रव्यूह क े  तो पड़ ते रहलहुँ। \nहुँ  \n \nघुधम ते रहलहुँ संघषा -िरर धि मे, \nलगअओिे आँन्ख पव जय क े  पि धि मे। \n \nजयका र कखिो , \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 103 \nकखिो फिका र , \nको थश श सुफल , \nकखिो बेका र।  \n \nकखिो , िुरुषा िाक भरी हुंका र , \nपव िुआइ कखिो , सुपि क'हुतका र।  \n \nसुिी कखिो क' मो ि क े  वा द , \nओकरे सँ , कखिो करी पव वा द।  \n \nबा हरो युद्ध ,अहदरो युद्ध, \nरण - यो द्घा कखिो , कखिो बुद्ध। \n \nभेिल पक ि ु  , आ पक ि ु  ि ू िल, \nभा ग , िी क, कखिो फ ू िल। \n \nइएह सभ करैत -करैत जज िगी संग , \nआपब गेलहुँ एपह ठा म , \nकतहु बा ि सो झरा एल भेिल , \nकतहु तऽ भेिल ,जा म।  \n \nजज िगी , खएलक समय क े , \nआ पक , समय खएलक जज िगी , \nरहस्य बिल अथि अििे मे, \nओ, जपड़ सँ लऽ कऽ फ ु िगी  । \n \nिा कल मो ि, आ'िा कल देह , \nमुदा , घिल िे लक्ष्य सँ एखिो िेह। \n \nिा पक गेलहुँ तऽ की भेलै ? \nजो द्घा िी बूढ़ ,मगर लड़ैत रहब ,  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजी तब की हा रब , जा पि िे, \nमुदा , िा पक ओक'हम बढ़ैत रहब।  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 105 \n३.२.आशीष अिथचहहार - २ िा गजल  \n \nआशीर् अनथर्न्द्हार \n२ िा गजल \n१ \n \nपकिको भेिै फ ू लक रंग \nपकिको भेिै काँिक रंग \n \nचुप्िे रहलै मंचक िात्र \nबदलल लागल िाचक रंग  \n \nिूरा िूरी मोिक चाह \nआिे रहलै आिक रंग  \n \nअििे रहलै हररयर गाि  \nिीयर भेलै िातक रंग  \n \nिीिल ढ़ौड़ल बहुते झूठ  \nभखरल भखरल साँचक रंग  \n \nसभ िाँपतमे 22-22-22-21 मात्राक्रम अथि। \n \n 106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \n \nबेिारी िै ताल बैताल  \nहािक बड़का जाल बैताल  \n \nकारी कारी कमाक बलिर  \nगोिी भेलै लाल बैताल  \n \nइच्छा बपि गेलै भस्मासुर \nअििे बिलै काल बैताल  \n \nजा िरर टदयाद गथल िै गेलै  \nदबिे रहलै माल बैताल  \n \nहुिकर मोिक हुिकर देहक \nहमरो कहलक हाल बैताल  \n \nबाँकी िै िै कोिो गािी \nआबै साले साल बैताल  \n \nसभ िाँपतमे 22-22-22-22 मात्राक्रम अथि। दू िा अलग-अलग लघुक ेँ  \nदीघा मािल गेल अथि। ई बहरे मीर अथि।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 107 \n३.३.उदय िारायण लसिंह िथचक े ता- २ िा कपवता  \n \nउदय नारायण ससिंह नथर्क े ता \n२ िा कविता \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 109 \n \n 110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 111 \n \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n 112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 1 \n४.विदेह पेटार VIDEHA ARCHIVE \n४.१.विदेह  ई-पविकाक  सभटा  पुरान  अंक  Videha e journal's all old issues  \n४.२.मैथिली  पोिी  डाउनलोड Maithili Books Download  \n४.३.मैथिली  िीवडयोक  संकलन  Maithili Videos  \n४.४.मैथिली  थििु , बाल आ वकिोर  सावहत्य Maithili Children Literature  \n४.५.विदेह  स्त्िी कोना   \n४.६.विदेह  सूचना संपक क  अन्िेषण  \n४.७.विदेह  ई-लर्निङ्ग  \n४.८.ममथिला  रत्न \n४.९.ममथिलाक  खोज  \n४.१०.१. मैथिलीमे  छद्म समीक्षा आ कमलानन्द झा (प्रसंग- चोर  लेखक  पंकज  झा परािरक  नूतन सावहत्य चोररक  खुलासापर  पाठकीय  टटप्पणी) \n४.१०.२. प्रसंग- चोर  लेखक  पंकज  झा परािरक  पुरान  सावहत्त्यक चोररक  खुलासापर  पाठकीय  टटप्पणी आ वकछ ु  प्रमाण \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n \n \n \n४.१.विदेह  ई-पविकाक  सभटा  पुरान  अंक  Videha e journal's all old issues  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 3 \nवि दे ह  विदेह  Videha বিদেহ http://www.videha.co.in विदेह  प्रथम मैथथली  पाक्षिक ई पविका Videha Ist Maithili \nFortnightly ejournal विदेह  प्रथम मैथथली  पाक्षिक ई पविका नि अंक देखबाक लेल पृष्ठ सभक ेँ रिफ्र े श कए देखू। Always \nrefresh the pages for viewing new issue of VIDEHA. \n \nSearch Books   \nविदेह\nमैथथली साहहत्य आन्दोलन\n मानुषीथमह संस्कृ ताम ्\n  \n \n  \nhttps://books.google.com/ \n  \n \n \n \n \nVideha Archive of Old Issues विदेह  पुिान अंकक आकााइि (पूर्ातः  अव्यिसाथयक  उद्देश्य आ माि एक े डथमक प्रयोग लेल) विदेह  \nई-पविकाक सभटा पुिान अंक पी.डी.एफ. डाउनलोड लेल क्रमानुसाि नीचााँक थलंकपि उपलब्ध अथि।  All the old issues of \nVideha e journal are available for pdf download at the respective links below. \n............. \nतिरहुिा, नेवाड़ी  आ कैथी फॉण्ट डाउनलोड Google's Noto Fonts project/ GitHub \nतिरहुिा नोटो फॉण्ट कैथी ओटीएफ कैथी \nटीटीएफ \nनेवाड़ी ओ .टी.एफ. नेवाड़ी टी .टी.एफ. \nhttps://fonts.google.com/ (Google Open Fonts download) \nTirhuta Offline Keyboard download \nKeyman Tirhuta/ V edic Devanagari Keyboards Download \nhttps://malarproject.gitlab.io/tirhuta (Tirhuta Keyboard Online) \n.......... \n१ \nगजेन्द्र ठाकुर (सम्पादन) \nतवदेह -सदेह १-२५ www.videha.co.in  \nतवदेह ई -पतिकाक अंक १-३५० सँ- मैतथलीक  सववश्रेष्ठ गद्य आ पद्यक एकटा समानान्द्िर संकलन  \nदेवनागरी  तमतथलाक्षर \nतव देह:सदेह १ तव देह: सदेह १ तिरहुिा \nतवदेह:सदेह  २ मैतथली  प्रबन्द्ध-तनबन्द्ध-\nसमालोचना  \nतवदेह:  सदेह २ तिरहुिा \n 4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतवदेह:सदेह  ३ मैतथली पद्य तवदेह:  सदेह ३ तिरहुिा \nतवदेह:सदेह  ४ मैतथली कथा तवदेह:  सदेह ४ तिरहुिा \nतवदेह मैतथली तवहतन कथा  [तवदेह सदेह ५] तवदेह : सदेह ५ तिरहुिा \nतवदेह  मैतथली तवहतन  कथा [ तवदेह  सदेह ५]- \nसंस्करण-२ \nतवदेह : सदेह ५ संस्करण-२ तिरहुिा \nतवदे ह मैतथली लघुकथा  [तवदेह सदेह ६]  तवदेह : सदेह ६ तिरहुिा \nतवदेह मैतथली पद्य  [तवदेह सदेह ७]  तवदेह : सदेह ७ तिरहुिा \nतवदेह मैतथली नाट्य उत्सव  [तवदेह सदेह ८]  तवदेह : सदेह ८ तिरहुिा \nतवदेह मैतथली तििु उत्सव  [तवदेह सदेह ९]  तवदेह : सदेह ९ तिरहुिा \nतवदेह मैतथली प्रबन्द्ध-तनबन्द्ध-समालोचना  [तवदेह \nसदेह १०]  \nतवदेह : सदेह १० तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ११ तवदेह : सदेह ११ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १२ तवदेह : सदेह १२ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १३ तवदेह : सदेह १३ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १४ तवदेह : सदेह १४ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १५ तवदेह : सदेह १५ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १६ तवदेह : सदेह १६ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १७ तवदेह : सदेह १७ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १८ तवदेह : सदेह १८ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह १९ तवदेह : सदेह १९ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २० तवदेह : सदेह २० तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २१ तवदेह : सदेह २१ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २२ तवदेह : सदेह २२ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २३ तवदेह : सदेह २३ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २४ तवदेह : सदेह २४ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २५  तवदेह : सदेह २५ तिरहुिा \nतवदेह -सदेह २६-३६ www.videha.co.in  \nतवदेह ई -पतिकाक अंक १-३५० सँ- थीम आधातरि मैतथलीक सववश्रेष्ठ मूल आ अनूतदि गद्य आ \nपद्यक एकटा समानान्द्िर संकलन  \nतवदेह :सदेह २६ (डॉ िम्भु कुमार तसंह आ डॉ \nअरुण कुमार तसंह अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह २६ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २७ (गजेन्द्र ठाकुर आ रतव भूषण \nपाठकक आन भाषासँ अनूतदि गद्य आ पद्य- \nअंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह २७ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २८ (अनूतदि गद्य आ पद्य- अंक \n१-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह २८ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह २९ (रतव भूषण पाठक आ  डॉ. \nकैलाि कुमार तमश्र- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह २९ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ३० (स्कूल-कॉलेजक तवद्याथी \nलेल - अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३० तिरहुिा  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 5 \nतवदेह :सदेह ३१ (डॉ. कातमनी कामायनी आ \nकुमार मनोज कश्यप- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३१ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ३२ (रचनात्मक गद्य-पद्य लेखन \nभाग-१- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३२ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ३३ (रचनात्मक गद्य-पद्य लेखन \nभाग-२- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३३ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ३४ (रचनात्मक गद्य-पद्य लेखन \nभाग-३- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३४ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ३५ (रचनात्मक गद्य-पद्य लेखन \nभाग-४- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३५ तिरहुिा \nतवदेह :सदेह ३६ (रचनात्मक गद्य-पद्य लेखन \nभाग-५- अंक १-३५० सँ) \nतवदेह : सदेह ३६ तिरहुिा \n................... \nयू.पी.एस.सी. आ आन प्रतियोतगिा परीक्षा लेल देखू: \nतवदेह :सदेह १७ तवदेह :सदेह २१ तवदेह :सदेह २३ तवदेह :सदेह २६ तवदेह :सदेह २९ \nतवदेह :सदेह ३० तवदेह :सदेह ३२ तवदेह :सदेह ३३ तवदेह :सदेह ३४ तवदेह :सदेह ३५ \n................ \n२ \nतवदेहक सभटा पुरान अंक (अंक १ सँ ३५४ आ आगाँ) \nतवदेहक अंक १-१४९ (देवनागरी , तमतथलाक्षर आ ब्रेलमे) \n  \nदेवनागरी  तमतथलाक्षर ब्रेल \nVideha_01_01_08 Videha_01_01_08_Tirhuta 1 \nVideha_15_01_08 Videha_15_01_08_Tirhuta 2 \nVideha_01_02_08 Videha_01_02_08_Tirhuta 3 \nVideha_15_02_08 Videha_15_02_08_Tirhuta 4  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nVideha_01_03_08 Videha_01_03_08_Tirhuta 5 \nVideha_15_03_08 Videha_15_03_08_Tirhuta 6 \nVideha_01_04_2008 Videha_01_04_2008_Tirhuta  7 \nVideha_15_04_2008 Videha_15_04_2008_Tirhuta  8 \nVideha_01_05_2008 Videha_01_05_2008_Tirhuta  9 \nVideha_15_05_2008 Videha_15_05_2008_Tirhuta  10 \nVideha_01_06_2008 Videha_01_06_2008_Tirhuta  11 \nVideha_15_06_2008 Videha_15_06_2008_Tirhuta  12 \nVideha_01_07_2008 Videha_01_07_2008_Tirhuta  13 \nVideha_15_07_2008 Videha_15_07_2008_Tirhuta  14 \nVideha_01_08_2008 Videha_01_08_2008_Tirhuta  15 \nVideha_15_08_2008 Videha_15_08_2008_Tirhuta  16 \nVideha_01_09_2008 Videha_01_09_2008_Tirhuta  17 \nVideha_15_09_2008 Videha_15_09_2008_Tirhuta  18 \nVideha_01_10_2008 Videha_01_10_2008_Tirhuta  19 \nVideha_15_10_2008 Videha_15_10_2008_Tirhuta  20 \nVideha_01_11_2008 Videha_01_11_2008_Tirhuta  21 \nVideha_15_11_2008 Videha_15_11_2008_Tirhuta  22 \nVideha_01_12_2008 Videha_01_12_2008_Tirhuta  23 \nVideha_15_12_2008 Videha_15_12_2008_Tirhuta  24 \nVideha_01_01_2009 Videha_01_01_2009_Tirhuta  25 \nVideha_15_01_2009 Videha_15_01_2009_Tirhuta  26  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 7 \nVideha_01_02_2009 Videha_01_02_2009_Tirhuta  27 \nVideha_15_02_2009 Videha_15_02_2009_Tirhuta  28 \nVideha_01_03_2009 Videha_01_03_2009_Tirhuta  29 \nVideha_15_03_2009 Videha_15_03_2009_Tirhuta  30 \nVideha_01_04_2009 Videha_01_04_2009_Tirhuta  31 \nVideha_15_04_2009 Videha_15_04_2009_Tirhuta  32 \nVideha_01_05_2009 Videha_01_05_2009_Tirhuta  33 \nVideha_15_05_2009 Videha_15_05_2009_Tirhuta  34 \nVideha_01_06_2009 Videha_01_06_2009_Tirhuta  35 \nVideha_15_06_2009 Videha_15_06_2009_Tirhuta  36 \nVideha_01_07_2009 Videha_01_07_2009_Tirhuta  37 \nVideha_15_07_2009 Videha_15_07_2009_Tirhuta  38 \nvideha_01_08_2009 videha_01_08_2009_tirhuta 39 \nvideha_15_08_2009 videha_15_08_2009_tirhuta 40 \nvideha_01_09_2009 videha_01_09_2009_tirhuta 41 \nvideha_15_09_2009 videha_15_09_2009_tirhuta 42 \nvideha_01_10_2009 videha_01_10_2009_tirhuta 43 \nvideha_15_10_2009 videha_15_10_2009_tirhuta 44 \nvideha_01_11_2009 videha_01_11_2009_tirhuta 45 \nvideha_15_11_2009 videha_15_11_2009_tirhuta 46 \nvideha_01_12_2009 videha_01_12_2009_tirhuta 47 \nvideha_15_12_2009 videha_15_12_2009_tirhuta 48  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvideha_01_01_2010 videha_01_01_2010_tirhuta 49 \nvideha_15_01_2010 videha_15_01_2010_tirhuta 50 \nvideha_01_02_2010 videha_01_02_2010_tirhuta 51 \nvideha_15_02_2010 videha_15_02_2010_tirhuta 52 \nvideha_01_03_2010 videha_01_03_2010_tirhuta 53 \nvideha_15_03_2010 videha_15_03_2010_tirhuta 54 \nvideha_01_04_2010 videha_01_04_2010_tirhuta 55 \nvideha_15_04_2010 videha_15_04_2010_tirhuta 56 \nvideha_01_05_2010 videha_01_05_2010_tirhuta 57 \nvideha_15_05_2010 videha_15_05_2010_tirhuta 58 \nvideha_01_06_2010 videha_01_06_2010_tirhuta 59 \nvideha_15_06_2010 videha_15_06_2010_tirhuta 60 \nvideha_01_07_2010 videha_01_07_2010_tirhuta 61 \nvideha_15_07_2010 videha_15_07_2010_tirhuta 62 \nvideha_01_08_2010  videha_01_08_2010_tirhuta 63 \nvideha_15_08_2010 videha_15_08_2010_tirhuta 64 \nvideha_01_09_2010 videha_01_09_2010_tirhuta 65 \nvideha_15_09_2010 videha_15_09_2010_tirhuta 66 \nvideha_01_10_2010 videha_01_10_2010_tirhuta 67 \nvideha_15_10_2010 videha_15_10_2010_tirhuta 68 \nvideha_01_11_2010 videha_01_11_2010_tirhuta 69 \nvideha_15_11_2010 videha_15_11_2010_tirhuta 70  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 9 \nvideha_01_12_2010 videha_01_12_2010_tirhuta 71 \nvideha_15_12_2010 videha_15_12_2010_tirhuta 72 \nvideha_01_01_2011  videha_01_01_2011_tirhuta 73 \nvideha_15_01_2011 videha_15_01_2011_tirhuta 74 \nvideha_01_02_2011 videha_01_02_2011_tirhuta 75 \nvideha_15_02_2011 videha_15_02_2011_tirhuta 76 \nvideha_01_03_2011 videha_01_03_2011_tirhuta 77 \nvideha_15_03_2011 videha_15_03_2011_tirhuta 78 \nvideha_01_04_2011 videha_01_04_2011_tirhuta 79 \nvideha_15_04_2011 videha_15_04_2011_tirhuta 80 \nvideha_01_05_2011 videha_01_05_2011_tirhuta 81 \nvideha_15_05_2011 videha_15_05_2011_tirhuta 82 \nvideha_01_06_2011 videha_01_06_2011_tirhuta 83 \nvideha_15_06_2011 videha_15_06_2011_tirhuta 84 \nvideha_01_07_2011 videha_01_07_2011_tirhuta 85 \nvideha_15_07_2011 videha_15_07_2011_tirhuta 86 \nvideha_01_08_2011 videha_01_08_2011_tirhuta 87 \nvideha_15_08_2011 videha_15_08_2011_tirhuta 88 \nvideha_01_09_2011 videha_01_09_2011_tirhuta 89 \nvideha_15_09_2011 videha_15_09_2011_tirhuta 90 \nvideha_01_10_2011 videha_01_10_2011_tirhuta 91 \nvideha_15_10_2011 videha_15_10_2011_tirhuta 92  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvideha_01_11_2011 videha_01_11_2011_tirhuta 93 \nvideha_15_11_2011 videha_15_11_2011_tirhuta 94 \nvideha_01_12_2011 videha_01_12_2011_tirhuta 95 \nvideha_15_12_2011 videha_15_12_2011_tirhuta 96 \nvideha_01_01_2012 videha_01_01_2012_tirhuta 97 \nvideha_15_01_2012 videha_15_01_2012_tirhuta 98 \nvideha_01_02_2012 videha_01_02_2012_tirhuta 99 \nvideha_15_02_2012 videha_15_02_2012_tirhuta 100 \nvideha_01_03_2012 videha_01_03_2012_tirhuta 101 \nvideha_15_03_2012 videha_15_03_2012_tirhuta 102 \nvideha_01_04_2012 videha_01_04_2012_tirhuta 103 \nvideha_15_04_2012 videha_15_04_2012_tirhuta 104 \nvideha_01_05_2012 videha_01_05_2012_tirhuta 105 \nvideha_15_05_2012 videha_15_05_2012_tirhuta 106 \nvideha_01_06_2012 videha_01_06_2012_tirhuta 107 \nvideha_15_06_2012 videha_15_06_2012_tirhuta 108 \nvideha_01_07_2012 videha_01_07_2012_tirhuta 109 \nvideha_15_07_2012 videha_15_07_2012_tirhuta 110 \nvideha_01_08_2012 videha_01_08_2012_tirhuta 111 \nvideha_15_08_2012 videha_15_08_2012_tirhuta 112 \nvideha_01_09_2012 videha_01_09_2012_tirhuta 113 \nvideha_15_09_2012 videha_15_09_2012_tirhuta 114  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 11 \nvideha_01_10_2012 videha_01_10_2012_tirhuta 115 \nvideha_15_10_2012 videha_15_10_2012_tirhuta 116 \nvideha_01_11_2012 videha_01_11_2012_tirhuta 117 \nvideha_15_11_2012 videha_15_11_2012_tirhuta 118 \nvideha_01_12_2012 videha_01_12_2012_tirhuta 119 \nvideha_15_12_2012 videha_15_12_2012_tirhuta 120 \nvideha_01_01_2013 videha_01_01_2013_tirhuta 121 \nvideha_15_01_2013 videha_15_01_2013_tirhuta 122 \nvideha_01_02_2013 videha_01_02_2013_tirhuta 123 \nvideha_15_02_2013 videha_15_02_2013_tirhuta 124 \nvideha_01_03_2013 videha_01_03_2013_tirhuta 125 \nvideha_15_03_2013 videha_15_03_2013_tirhuta 126 \nvideha_01_04_2013 videha_01_04_2013_tirhuta 127 \nvideha_15_04_2013 videha_15_04_2013_tirhuta 128 \nvideha_01_05_2013 videha_01_05_2013_tirhuta 129 \nvideha_15_05_2013 videha_15_05_2013_tirhuta 130 \nvideha_01_06_2013 videha_01_06_2013_tirhuta 131 \nvideha_15_06_2013 videha_15_06_2013_tirhuta 132 \nvideha_01_07_2013 videha_01_07_2013_tirhuta 133 \nvideha_15_07_2013 videha_15_07_2013_tirhuta 134 \nvideha_01_08_2013 videha_01_08_2013_tirhuta 135 \nvideha_15_08_2013 videha_15_08_2013_tirhuta 136  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvideha_01_09_2013 videha_01_09_2013_tirhuta 137  \nvideha_15_09_2013 videha_15_09_2013_tirhuta 138 \nvideha_01_10_2013 videha_01_10_2013_tirhuta 139 \nvideha_15_10_2013 videha_15_10_2013_tirhuta 140 \nvideha_01_11_2013 videha_01_11_2013_tirhuta 141 \nvideha_15_11_2013 videha_15_11_2013_tirhuta 142 \nvideha_01_12_2013 videha_01_12_2013_tirhuta 143 \nvideha_15_12_2013 videha_15_12_2013_tirhuta 144 \nvideha_01_01_2014 videha_01_01_2014_tirhuta 145 \nvideha_15_01_2014 videha_15_01_2014_tirhuta 146 \nvideha_01_02_2014 videha_01_02_2014_tirhuta 147 \nvideha_15_02_2014 videha_15_02_2014_tirhuta 148 \nvideha_01_03_2014 videha_01_03_2014_tirhuta 149 \nतवदेहक  अंक १५०-३४४ \nVIDEHA_150 VIDEHA_151  VIDEHA_152 VIDEHA_153 VIDEHA_154  \nVIDEHA_155 VIDEHA_156  VIDEHA_157 VIDEHA_158 VIDEHA_159  \nVIDEHA_160 VIDEHA_161  VIDEHA_162 VIDEHA_163 VIDEHA_164  \nVIDEHA_165 VIDEHA_166  VIDEHA_167 VIDEHA_168 VIDEHA_169  \nVIDEHA_170 VIDEHA_171  VIDEHA_172 VIDEHA_173 VIDEHA_174  \nVIDEHA_175 VIDEHA_176  VIDEHA_177 VIDEHA_178 VIDEHA_179  \nVIDEHA_180 VIDEHA_181  VIDEHA_182 VIDEHA_183 VIDEHA_184  \nVIDEHA_185 VIDEHA_186  VIDEHA_187 VIDEHA_188 VIDEHA_189  \nVIDEHA_190 VIDEHA_191  VIDEHA_192 VIDEHA_193 VIDEHA_194  \nVIDEHA_195 VIDEHA_196  VIDEHA_197 VIDEHA_198 VIDEHA_199  \nVIDEHA_200 VIDEHA_201  VIDEHA_202 VIDEHA_203 VIDEHA_204  \nVIDEHA_205 VIDEHA_206  VIDEHA_207 VIDEHA_208 VIDEHA_209  \nVIDEHA_210 VIDEHA_211  VIDEHA_212 VIDEHA_213 VIDEHA_214  \nVIDEHA_215 VIDEHA_216  VIDEHA_217 VIDEHA_218 VIDEHA_219  \nVIDEHA_220 VIDEHA_221  VIDEHA_222 VIDEHA_223 VIDEHA_224  \nVIDEHA_225 VIDEHA_226  VIDEHA_227 VIDEHA_228 VIDEHA_229  \nVIDEHA_230 VIDEHA_231  VIDEHA_232 VIDEHA_233 VIDEHA_234   विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 13 \nVIDEHA_235 VIDEHA_236  VIDEHA_237 VIDEHA_238 VIDEHA_239  \nVIDEHA_240 VIDEHA_241  VIDEHA_242 VIDEHA_243 VIDEHA_244  \nVIDEHA_245 VIDEHA_246  VIDEHA_247 VIDEHA_248 VIDEHA_249  \nVIDEHA_250 VIDEHA_251  VIDEHA_252 VIDEHA_253 VIDEHA_254  \nVIDEHA_255 VIDEHA_256  VIDEHA_257 VIDEHA_258 VIDEHA_259  \nVIDEHA_260 VIDEHA_261  VIDEHA_262 VIDEHA_263 VIDEHA_264  \nVIDEHA_265 VIDEHA_266  VIDEHA_267 VIDEHA_268 VIDEHA_269  \nVIDEHA_270 VIDEHA_271  VIDEHA_272 VIDEHA_273 VIDEHA_274  \nVIDEHA_275 VIDEHA_276  VIDEHA_277 VIDEHA_278 VIDEHA_279  \nVIDEHA_280 VIDEHA_281  VIDEHA_282 VIDEHA_283 VIDEHA_284  \nVIDEHA_285 VIDEHA_286  VIDEHA_287 VIDEHA_288 VIDEHA_289  \nVIDEHA_290 VIDEHA_291  VIDEHA_292 VIDEHA_293 VIDEHA_294  \nVIDEHA_295 VIDEHA_296  VIDEHA_297 VIDEHA_298 VIDEHA_299  \nVIDEHA_300 VIDEHA_301  VIDEHA_302 VIDEHA_303 VIDEHA_304  \nVIDEHA_305 VIDEHA_306  VIDEHA_307 VIDEHA_308 VIDEHA_309  \nVIDEHA_310 VIDEHA_311  VIDEHA_312 VIDEHA_313 VIDEHA_314  \nVIDEHA_315 VIDEHA_316  VIDEHA_317 VIDEHA_318 VIDEHA_319  \nVIDEHA_320 VIDEHA_321  VIDEHA_322 VIDEHA_323 VIDEHA_324  \nVIDEHA_325 VIDEHA_326  VIDEHA_327 VIDEHA_328 VIDEHA_329  \nVIDEHA_330 VIDEHA_331  VIDEHA_332 VIDEHA_333 VIDEHA_334  \nVIDEHA_335 VIDEHA_336  VIDEHA_337 VIDEHA_338 VIDEHA_339  \nVIDEHA_340 VIDEHA_341  VIDEHA_342 VIDEHA_343 VIDEHA_344  \n  \nतवदेहक सभ अंक सम्बन्द्धी तकछु आवश्यक पोथी/ जानकारी \nLearn Maithili Sign Language- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nमैतथली  (मैतथली संकेि भाषा सतहि- मैतथलीमे पतहल बेर) \nLearn Mithilakshar- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn IPA through Mithilakshar- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Braille through Mithilakshar- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nTirhuta Offline Keyboard download \nKeyman Tirhuta/ V edic Devanagari Keyboards Download \nLearn Kaithi- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nकैथी तलतप  (मैतथली सातहत्य संस्थान डाउनलोड तलंक ) \nLearn Newari- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Calligraphic Newari (Ranjana)- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Urdu Script- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Tibetan Script- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Japanese Script for Haiku- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Brahmi- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nLearn Kharoshthi- Gajendra Thakur (2009/ 2023) \nस्थायी स्िम्भ जेना तमतथला-रत्न, तमतथलाक खोज, तवदेह पेटार आ सूचना -संपकव-अन्द्वेषण सभ अंकमे समान अतछ, िइ हेिु ई सभ \nस्िम्भ सभ अंकमे नै देल जाइि अतछ, ई सभ स्िम्भ देखबा लेल तललक करू तवदेहक  ३४६ म, ३४७ म आ ३६५ म अंक। ऐ िीनू \nअंकमे सतम्मतलि रूपेँ ई सभ स्िम्भ देल गेल अतछ। \nतवदेहक  ३४५म आ आगाँक अंक \nदेवनागरी  तमतथलाक्षर आइ.पी.ए. मैतथली ब्रेल  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nVIDEHA_345 VIDEHA_345_Tirhuta VIDEHA_345_IPA VIDEHA_345_Braille \nVIDEHA_346 VIDEHA_346_Tirhuta VIDEHA_346_IPA VIDEHA_346_Braille \nVIDEHA_347 VIDEHA_347_Tirhuta VIDEHA_347_IPA VIDEHA_347_Braille \nVIDEHA_348 VIDEHA_348_Tirhuta VIDEHA_348_IPA VIDEHA_348_Braille \nVIDEHA_349 VIDEHA_349_Tirhuta  VIDEHA_349_IPA  VIDEHA_349_Braille  \n  \nदेवनागरी  तमतथलाक्षर आइ.पी.ए. मैतथली ब्रेल कैथी \nVIDEHA_3\n50 \nVIDEHA_350_Tirh\nuta \nVIDEHA_350_I\nPA \nVIDEHA_350_Brai\nlle \nVIDEHA_350_KAI\nTHI \nVIDEHA_3\n51 \nVIDEHA_351_Tirh\nuta \nVIDEHA_351_I\nPA \nVIDEHA_351_Brai\nlle \nVIDEHA_351_KAI\nTHI \nVIDEHA_3\n52 \nVIDEHA_352_Tirh\nuta  \nVIDEHA_352_I\nPA \nVIDEHA_352_Brai\nlle \nVIDEHA_352_KAIT\nHI \nVIDEHA_3\n53 \nVIDEHA_353_Tirh\nuta  \nVIDEHA_353_I\nPA \nVIDEHA_353_Brai\nlle \nVIDEHA_353_KAIT\nHI \nVIDEHA_3\n54 \nVIDEHA_354_Tirh\nuta  \nVIDEHA_354_I\nPA \nVIDEHA_354_Brai\nlle \nVIDEHA_354_KAIT\nHI \n  \nनागरी तिरहुिा आइपीए ब्रेल कैथी रंजना नेवाड़ी  खरोष्ठी ब्राह्मी \n355 Tirhu IPA Brail KAI Ran Newa  Kharo Brahmi \n  \nनागरी तिरहुिा कैथी रंजना प्रचतलि ब्राह्मी IPA ब्रेल खरोष्ठी उदूव तिब्बिी तिब्बिी-उमे \n356 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल खरोष्ठी उदूव Tib Ume \n357 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल खरोष्ठी उदूव Tib Ume \n  \nनागरी तिरहुिा कैथी रंजना प्रचतलि ब्राह्मी IPA ब्रेल तिब्बिी तिब्बिी-उमे \n358 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल Tib Ume \n359 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल Tib Ume \n360 Tirhu Kai Ran Newa Brah IPA ब्रेल Tib Ume \n   विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 15 \nनागरी तिरहुिा कैथी नेवाड़ी  आइ.पी.ए. ब्रेल \n361 Tirhuta Kaithi Newari IPA Braille \n362 Tirhuta Kaithi Newari IPA Braille \n363 Tirhuta Kaithi Newari IPA Braille \n364 Tirhuta Kaithi Newari IPA Braille \n365 Tirhuta Kaithi Newari IPA Braille \n............. \n३ \nतवदेहक तविेषांक  \n१) हाइकू तविेषांक   \nVideha_15_06_2008 Videha_15_06_2008_Tirhuta  12 \n२) गजल तविेषांक   \nVideha_01_11_2008 Videha_01_11_2008_Tirhuta  21 \n३) तवहतन कथा तविेषांक   \nvideha_01_10_2010 videha_01_10_2010_tirhuta 67 \n४) बाल सातहत्य तविेषांक   \nvideha_15_11_2010 videha_15_11_2010_tirhuta 70 \n५) नाटक तविेषांक   \nvideha_15_12_2010 videha_15_12_2010_tirhuta 72 \n६) समीक्षा तविेषांक \nvideha_15_01_2011 videha_15_01_2011_tirhuta 74 \n७) नारी तविेषांक   \nvideha_01_03_2011 videha_01_03_2011_tirhuta 77  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n८) अनुवाद तविेषांक  (गद्य-पद्य भारिी) \nvideha_01_01_2012 videha_01_01_2012_tirhuta 97 \n९) बाल गजल तविेषांक   \nvideha_01_08_2012 videha_01_08_2012_tirhuta  111 \n१०) भतलि गजल तविेषांक    \nvideha_15_03_2013 videha_15_03_2013_tirhuta 126 \n११) गजल आलोचना-समालोचना-समीक्षा तविेषांक   \nvideha_15_11_2013 videha_15_11_2013_tirhuta 142 \n१२) कािीकांि तमश्र मधुप तविेषांक \nVideha_01_01_2015 \n१३) अरतवन्द्द ठाकुर तविेषांक \nVideha_01_11_2015 \n१४) जगदीि चन्द्र ठाकुर अतनल तविेषांक  \nVideha_01_12_2015 \n१५) तवदेह सम्मान तविेषा क \nतवदेह सम्मान: सम्मान-सूची (समानान्द्िर सातहत्य अकादेमी, समानान्द्िर लतलि कला अकादेमी आ समानान्द्िर संगीि-नाटक अकादेमी सम्मान/ \nपुरस्कार नामसँ तवख्याि) \nसाक्षात्कार/ समारोह \nसाक्षात्कार \n  \nvideha_15_12_2\n011 \n  \nvideha_15_01_2\n012 \n  \nvideha_01_02_2\n012 \n  \nvideha_01_03_2\n012 \n  \nvideha_01_09_2\n012 \n  \nvideha_15_01_2\n013 \n  \nvideha_01_03_2\n013 \n  \nVideha_15_04_2\n016 \nVideha_01_07_2\n016 \n१६) मैतथली सी.डी./ अल्बम गीि संगीि तविेषांक \nVideha_01_01_2017  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 17 \n१७) मैतथली वेब पिकातरिा तविेषांक \nVIDEHA 313 \n१८) मैतथली बीहतन कथा तविेषांक-२ \nVIDEHA 317 \n१९) रामलोचन ठाकुर तविेषांक \nVIDEHA 319 \n२०) रामलोचन ठाकुर श्रद्धांजतल तविेषांक \nVIDEHA 320 \n२१) राजनन्द्दन लाल दास तविेषांक \nVIDEHA 333 \n२२) रवीन्द्र नाथ ठाकुर तविेषांक  \nVIDEHA_348 VIDEHA_348_Tirhuta VIDEHA_348_IPA VIDEHA_348_Braille \n२३) केदार नाथ चौधरी तविेषांक  \nVIDEHA_3\n52 \nVIDEHA_352_Tirh\nuta \nVIDEHA_352_I\nPA \nVIDEHA_352_Brai\nlle \nVIDEHA_352_KAIT\nHI \n२४) \nप्रेमलिा तमश्र 'प्रेम' तविेषांक  \nVideha_357 Videha_357_Tirhuta \n२५) \nिरतदन्द्दु चौधरी तविेषांक  \nVideha_358 Videha_358_Tirhuta \n............. \n४ \nलेखकक आमंतिि रचना आ ओइपर आमंतिि समीक्षकक समीक्षा सीरीज \n१.कातमनीक पांच टा कतविा  आ ओइपर मधुकान्द्ि झाक तटप्पणी \nVideha_01_09_2016 \n२.जगदानन्द्द झा \"मनु\"क \"मातटक बासन\"पर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVIDEHA_353  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.मुन्नी कामिक एकांकी \"तजन्द्दगीक मोल\" आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVIDEHA_354 \n४.कतपलेश्वर राउिक ५ टा कथा आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVIDEHA_356 \n५.उमेि मण्डलक ५ टा कथा आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_357 \n६.राम तवलास  साहुक ५ टा कथा आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_358 \n७.तनि नवल  सुभाष चन्द्र यादव - सुभाष चन्द्र यादवक  समस्ि सातहत्य आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nतनि नवल  सुभाष चन्द्र यादव  \nतनि नवल  सुभाष चन्द्र यादव  (तमतथलाक्षर) \n८.राजदेव  मण्डलक सातहत्यपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nRajdeo Mandal- Maithili Writer \n९.आचायव रामदेव  मण्डलक ५ टा कथा आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_360 \n१०.नन्द्द तवलास  रायक चातरटा कथा आ एकटा एकांकी आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_361 \n११.जगदीि प्रसाद मण्डलक सातहत्यपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_362 \n१२.दुगानन्द्द मण्डलक पाँचटा कथा आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_363 \n१३.नारायण यादवक  पाँचटा कथा आ ओइपर गजेन्द्र ठाकुरक तटप्पणी \nVideha_364 \n...................  विदेह ३६६ म अंक १५ मार्च २०२३ (िर्च १६ मास १८३ अंक ३६६)|| 19 \n५ \n\"पाठक हमर पोथी तकए पढ़तथ\"- लेखक द्वारा अप्पन पोथी/ रचनाक समीक्षा सीरीज \n१. आिीष अनतचन्द्हार ०१ अगस्ि २०२१ \n१.(a) आिीष अनतचन्द्हार ०१ माचव २०२३ \n२. गजेन्द्र ठाकुर ०१ तसिम्बर २०२२ \n............... \n६ \nएतडटसव चोइस सीरीज \n एतडटसव चोइस सीरीज-१ \nतवदेहमे  बलात्कारपर मैतथलीमे पतहल कतविा  प्रकातिि भेल छल। ई तदसम्बर २०१२ क तदल्लीक तनभवया बलात्कार काण्डक बादक समय \nछल। ओना ई अनूतदि रचना छल, िेलुगुमे पसुपुलेटी गीिाक कतविाक  तहन्द्दी अनुवाद  केने छलीह आर. िांिा सुन्द्दरी आ तहन्द्दीसँ मैतथली \nअनुवाद  केने छलाह तवनीि  उत्पल।  हमर जानकारीमे ऐसँ बेिी तसहराबैबला कतविा  ऐ तवषयपर  कोनो भाषामे नै रचल गेल अतछ। किाक \nसालक बादो ई समस्या ओहने अतछ। ई कतविा  सभकेँ पढ़बाक चाही, खास कऽ सभ बेटीक बापकेँ, सभ बतहनक भाएकेँ आ सभ पत्नीक \nपतिकेँ। आ तवचारबाक  चाही जे हम सभ अपना बच्चा सभ लेल  केहन समाज बनेने छी। \nएतडटसव चोइस सीरीज-१ (डाउनलोड तलंक) \nएतडटसव चोइस सीरीज-२ \nतवदेहमे  ब्रेस्ट कैसरक समस्यापर तवदेह  मे मीना झा केर एकटा लघु कथा प्रकातिि भेल। ई मैतथलीक पतहल कथा छल जे ब्रेस्ट कैसर \nपर तलखल  गेल। तहन्द्दीमे सेहो िाधतर ऐ तवषयपर  कथा नै तलखल  गेल छल, कारण ऐ कथाक ई-प्रकातिि भेलाक १-२ सालक बाद \nतहन्द्दीमे दू गोटेमे घोंघाउज भऽ रहल छल तक पतहल हम आतक हम, मु","size_mb":15.55,"has_text":true},"Videha 367.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 367.pdf","name":"Videha 367.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक \n३६७) \n[विदेह ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै कएि जा सकैत अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme-based web archives,  right to translate/ \ntransliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to \ne-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना/ सं्रहह (संपू ा \nउत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िछथ, \nसंगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन अछि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकाछशत ररनाक िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतर  \nआ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। ऐ सभ \nिेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह \nई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत \nअछि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, researc h papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being \nchecked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 367 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :- \n१.१.गजेन्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-१४) \n१.२.अंक ३६६ पर टिप्पणी (पृ. १५-१५) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.महाकान्द्त प्रसाद- िीहवन कथा- िुन्नी (पृ. १७-१७) \n२.२.संतोष कुमार राय 'िटोही'-  ायरी- 'िि यू टू' (आगा,) (पृ. १८-\n२१) \n२.३.संतोष कुमार राय 'िटोही'- संस्मर  - 'कुमरजी ' (पृ. २२-२६) \n२.४.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मकान माछिक आ वकरायादार  (पृ. २७-\n३२) \n२.५.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- २४ म िेप (पृ. ३३-\n३६) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप- प्रवतदान (पृ. ३७-३८)   \n \n२.७.वनमािा क ा- अखग्न छशिा (िेप-१६) (पृ. ३९-४३) \n२.८.जगदीश प्रसाद मण् ि-ञजनगी भार िवन गेि (पृ. ४४-५१) \n२.९.आराया रामानन्द्द मण् ि-गौरी आ प्रेम मे िोिा (पृ. ५२-५९) \n२.१०.  ॉ. वकशन कारीगर- धमछथिा मैछथिी के घुन जेंका िोिैर के \nिा गेि (हास्य कटाि) (पृ. ६०-६२) \n२.११.िाि देि कामत- तीन टा पोथीक समीिा (पृ. ६३-७६) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज वकशोर धमश्र-नारी  (पृ. ७८-८०) \n३.२.मुन्नी कामत- रामाय  (पृ. ८१-८४) \n३.३.िािा िैद्यनाथ- गजि- आिार- \"रजनी िन्द्द\" (पृ. ८५-८६) \n३.४. ॉ. वकशन कारीगर- हौ तोरे त गौंआ छियअह (पृ. ८७-८८) \n   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देिताग मे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒श्वतो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्,॑ शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूधम॒र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञिरस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६६ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१नूतन अंक सम्पादकीय -गजेन्द्र ठाकुर.१. \n१ \nरामचन्द्र राय प्रसिद्ध रामू िरक लघु आ दीघघ कथाक िंग्रह  'िपना \nिाकार ' \nरामचन्द्र राय प्रसिद्ध रामू िरक लघु आ दीघघ कथाक िंग्रह  'िपना \nिाकार ' क कथा 'तोहीं जितलेँ हमहीं हारलौं ' मे िवर्घ आ गएर िवर्घक \nममसल िुसल कऽ रहबाक वर्घनक िंग ईहो िे नवीनक माय -बाबूक \nकौबला-पाती नोकरीक पहहल दरमाहािँ कौबले -पाती पूरा करता आ \nफ े र एकटा अन्द्तिाघतीय प्रे म कथा , ई िभटा भेटत। प्रेम -प्रिंगमे \nअपहरर्क क े ि दिघ होइते छै , िे एत्तौ भेल। मुदा नूनू भैया फ े र माहन \nगेला। 'िपना िाकार ' आत्मकथात्मक असछ िे बुझबामे हकनको भाङठ \nनै हेतहन। आ गरदैहनक उतरी उतारबाक नव हवमि , एगारहटा युवकक \nप्रहतज्ञा कमघकाण्ड आ मृत्युभोिक हवरुद्ध। फ ें काएल जिनगीमे स्त्रीक \nिीवन , मानसिक रोग िभ हकछ ु  भेटत। पगली पगली नै छसल। ओकरा \nघरमे भगमन्द्त बूझल िाइ छलै , मुदा हबयाहक बाद ..। \nमुदा ऐ िंग्रहक श्रेष्ठ कथा िभ असछ दीघघकथा  \"हनरवासित \nिीवन \" आ \"बुिनी माइक बेथा \"। \n'बुिनी माइक बेथा ' मे पंचायतक बैिारमे महहलाक उपस्थिहत \nआह्लाददत करैत असछ तँ ओत्तै बुिनी माएक इजन्द्दरा अवािक \nढनमनायल घरक वर्घन िेहो छ ू टल नै असछ। िस्पेंि असछ , बुिमी माए \nओत्तै खोलती नाम। चरर्बाबू ओकरा िुतकारै छसथ , एहेन पाप कइयो \nकऽ ओ िीहवत क े ना छसथ ? युवक िभक ेँ  ओकरा जिन्द्दा िड़ा देबाक \nचाही। आ बुिनी शुरू - िभ पंचक ेँ  पैरनाम ! आ िँ हम झूठ बािी तँ \nदेहपर बज्जर खिय , अंग काि नै आबय , िीताक भूमममे प्रवेश मोन \nपड़ल? बादिमे बान्द्ह टुटलै , हगरहत ओइठाम बरतन -बािन िोइ कऽ \nबोइन कऽ गुिर करै छली मुदा ओहो नै रहऽ देलकहन। म्दा अबैत काल \nिगत देखने रहन्न्द्ह ..। मुदा हबनु पंचैती क े ने पंच िभ ई बिैत , िे  िगत  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 3 \nनिायि क े लक , चसल गेला। िगतक िाकक चलते हकयो बेशी नै \nबािल। मुदा हनिीभाग राहतमे माय बेटी तीनटा नवयुवकक कहलापर \nथाना हबदा भेली , मुदा िगतक िाक ओत्तौ रहै। मुदा तैयो .. मुदा पुसलि \nअपन बापोक नै होइ छै। मुदा आशाक हकररर् असछ हकछ ु  नवयुवक \nिभ। बुिनी माय बच्चाक ेँ  िन्द्म  देती , डी.एन .ए. क े र हवषयमे नै बुझल \nछन्न्द्ह मुदा िे बुझल छन्न्द्ह िे कोनो टेस्त्ट होइ छै आ टेस्त्टिँ बाप िगते \nसिद्ध हेतै।  \n\"हनरवासित िीवन \" दीघघकथा िेहो नीक असछ। एकर पहहल हवशेषता \nअसछ- मनुक्खक व्यंग्यात्मक शैली िकरा कथाकार उठ े ने छसथ। \nभरामवालीक घरमे चोरर ! चोरक बुइि चोरर  भऽ गेल रहै की ? मुदा \nभरामवाली भौिी क ेँ  बुझल छन्न्द्ह िे ई चोरर नै हकयो उछन्नर दऽ रहल \nछन्न्द्ह। आ िे िुहन भुटक ु न भाइ हुनकर न्खस्त्िा बुझैले अपस्त्याँत भऽ \nिाइ छसथ।  \nऐ दीघघकथाक दोिर हवशेषता असछ मनुक्खक िीवन शैलीक िूक्ष्मतािँ \nअवलोकन आ अभभलेखन। मदट -कट्टीक बहन्ने ओम्हर िे ता भुटक ु न मुदा \nभौिीक घरमे दलान नै छन्न्द्ह िे िोझे आंगन क े ना चसल िेता ? भौिी \nपुरुख िभक ेँ  छहरक काते -कात झाड़ा हफरैत देन्ख लिा िाइ छसथ मुदा \nहुनका िभक ेँ  कोनो लािे नै। मुदा िे िँ स्त्री करय लागय तखन ? आ \nपुरुख प्रिान िमािक दंश ..। मुदा आब सशक्षोमे स्त्री आगाँ \nएलसथ, अदहा -अदही आरक्षर् िरकार हुनका देने छन्न्द्ह।  \nऐ दीघघकथाक तेिर हवशेषता असछ लेखकक शब्द भण्डार िे आवश्यक \nछल भरामवाली भौिीक जिनगीक अभभलेखन लेल।  \n\"हनरवासित िीवन \" आ \"बुिनी माइक बेथा \"एकटा औपन्द्यासिक \nहवस्त्तार लेने असछ आ ऐमे हम रामू िरक रूपमे मैसथली लेल एकटा भावी \nउपन्द्यािकारक ेँ  देखै छी।  \n२  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n११२म  'सगर रावत दीप जरय ' सहुररयानििोली- मे  सम्पन्न भेल \n  \n'िगर राहत दीप िरय ' कथा -िाहहत्य गोष्ठीक भव्य आयोिन ददनांक \n२५ माचघ क शहन ददन मिुबनी जिलाक अन्धरा बािारक िटले २०२३\nसशवा पंचायत अन्द्तगघत अभभनव सशक्षा हनक े तन , िहुररया -नवटोली क े र \nपररिर मध्य प्रसिद्ध कथाकार श्री राम चन्द्र राय ऊफ घ  रामू िरिीक \nिंयोिकत्वमे िम्पन्न भेल। आयोिनक शुभारम्भ हबहार िरकारक लोक \nस्त्वास्थ्य यांहरकी हवभागक पूवघ मंरी डॉ  .रामप्रीत पािवान , िाहहत्य \nअकादेमी द्वारा क्रमश  :२०२० आ क पुरस्त्कार प्राप्त द्वय २०२१\nिाहहत्यकार डॉ . कमलका न्द्त झा आ श्री िगदीश प्रिाद \nमण्डल, अन्द्तराघष्ट्रीय मैसथली िाहहत्य पररषद्क अध्यक्ष डॉ  .िनाकर \nठाक ु र, प्रगहतशील लेखक िंघ , मिुबनीक िसचव श्री अरहवन्द्द \nप्रिाद , ददल्ली उच्च न्द्यायालयक अमिवक्ता श्री ब्रह्मानन्द्द प्रिाद आ \nवररष्ठ िाहहत्यकार श्री रामश्रेष्ठ ददवानािी िामू हहक रूपेँ दीप प्रज्जहवत \nकए क े लैन। मंचासिन अहतसथगर्क ेँ  पुष्पमाला आ नव वस्त्रिँ िम्माहनत \nकरैत उद्घाटन िरक मंच िंचालक श्री राम चन्द्र रायिी कायघक्रमक ेँ  आगू \nबिौलैन। िवघप्रथम िुश्री शसशप्रभा आ िुश्री चन्द्दा क ु मारी द्वारा स्त्वागत \nगान प्रस्त्तुत कएल गेल। तत्पश्चात् हम (उमेश मण्डल )स्त्वागत भाषर्क \nिंग 'िगर राहत दीप िरय 'क ऐ कथा -याराक िंभक्षप्त पररचय प्रस्त्तुत \nकरैत बिलौं- ओ कहलैन , मैसथली िाहहत्यक हवकाि हेतु िमर्पित \nअनेको मंचक मध्य मार यएह एक ओहन मंच असछ िैपर उपस्थिहत लेल \nकोनो रोक -टोक हकनको लेल नहह। मैसथली कथाक हवकािम ेे 'िगर \nराहत दीप िरय 'क ेँ  कथाकार -िमीक्षक हेतु वक घ शॉप कहल िाइत असछ। \nउद्घाटनक िरक ेँ  िारी रखैत हवभभन्न िाहहत्यकारक भभन्न-भभन्न हविामे \nक ु ल दि गोट पोथीक लोकपाघर् िेहो भेल। क्रमश :कथा िरमे प्रवेश \nकरैत एक हवसशष्ठ अध्यक्ष मण्डलक गठन भेल िइमे िाहहत्यश्री प्रीतम \nक ु मार हनषाद , श्री राम हवलाि िाहु , डॉ  .सशव क ु मार प्रिाद , प्रो  .रामेश्वर \nप्रिाद मण्डल , श्री कहपलेश्वर राउत, श्री उमेश नारायर् कर्घ आ पं  .सशव \nक ु मार ममश्रक ेँ  मंचासिन करौल गेलैन , िंगे भरर राहतक ऐ िरक िंचालन  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 5 \nहेतु श्री नारायर् यादव , श्री दुगाघनन्द्द मण्डल , श्री बैिनाथी राम आ श्री \nनन्द्द हवलाि रायिी िेहो मंचासिन भेला। िबहक िम्मानक िंग प्रत्येक \nकथाकार ओ िमीक्षक लोकहनक ेँ  िेहो नव वस्त्र आ पुष्पमालािँ \nिम्माहनत करैत हवभभन्न पालीमे क ु ल ३४ गोट कथाक पाठ भेल आ पदठत \nकथािभपर पूवघ गोष्ठीक भाँत िमीक्षा -दटप्पर्ी िेहो भेल। ६ बिे \nनभभ िरमे दीप आ पंिी आगामी िंयोिक (श्री नारायर् यादव)क ेँ  प्रदान \nकएल गेलैन। दीप-पंिी लैत श्री यादविी आगामी आयोिनक घोषर्ा \nकरैत कहलैन िे 'िगर रात दीप िरय 'क ऐगला दीप , नहरी (खुटौना )\nगाममे िून मािक अन्न्द्तम शहन ददन िरत।     \nअविररपर लोकार्पित पोथी आ पदठत कथा िबहक हववरर् हन म्न असछ - \n१. िपना िाकार (कथा िंग्रह)   :  श्री राम चन्द्र राय (ऊफ घ  रामू \nिर) ;२. उपायन (काव्य िंग्रह : )श्री राि हकशोर ममश्र ; ३. िगदीश \nप्रिाद मण्डल  :एक िीवनी   :  श्री रामेश्वर प्रिाद मण्डल ; ४. नासच रहल \nछसल विुिा (उपन्द्याि)   :  श्री रबीन्द्र नारायर् ममश्र ;५. अन्द्तध्वघहन \n(कथा िंचयन: )   डॉ  .उमेश मण्डल ; ६. Jagdish P. Mandal \nMaithili Writer  :  Sh. Gajendra Thakur; ७. िेहन्द्ता िेहनते \nरहह गेल (कथा िंग्रह)   :  श्री िगदीश प्रिाद मण्डल ; ८. िुनयना बेटी \n(उपन्द्याि : )श्री िगदीश प्रिाद मण्डल ; ९.  ममसथला िपूत डॉ  .\nगुरमैता   :  डॉ  .कमल कान्द्त झा ; १०.  मोबाइलक सलला   (लसलत \nहनबन्ध)  :  डॉ  .कमल कान्द्त झा  \nकथा पाठ- \n१. घटैत -बिैत चन्द्दा मामा- ददव्या चन्द्रा ; २. गोबर हबछनी - नारायर् \nयादव ; ३. घी क े तए हेराएल तँ दासलमे - नन्द्द हवलाि राय ; ४. बहुगुनी \nरोटी - िनक लाल मण्डल ; ५. देखलेपर देखब - पल्लवी \nमण्डल; ६. टाइम पाि - िनाकर ठाक ु र ; ७. पिब क े ना - रहवभूषर् \nक ु मार; ८. मिुमाछी आ माछी - राम हवलाि िाहु ; ९. मोबाइल स्त्क ू ल- \nचन्द्र मोहन आचायघ ; १०. कहबी फ े ल - कमलकान्द्त झा ; ११. वुकाघवाली - \nउमेश नारायर् कर्घ ; १२. चाररम कथा - मानब अनीश  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमण्डल; १३. चकहबदोर - रामेश्वर प्रिाद मण्डल; १४. डायनोिोर हेबािँ \nबँचाउ - अरहवन्द्द प्रिाद ; १५. प्रेमक ररश्ता - दुगाघनन्द्द \nमण्डल; १६. परछाँही - झोली पािवान ; १७. पुरना स्त्वीटर - ररहतक \nक ु मार; १८. अिल चोर क े - डॉ .वीर्ा प्रिाद ; १९. िहोदर - क ु मार \nिुनील नारायर् ; २०. माइक ममता - िगदीश मण्डल ; २१. टेसलहविनक \nमुिलमा न - राम नरेश यादव ; २२. िनेिक गाछ - रािाकान्द्त \nमण्डल; २३. अप्पन आिा - प्रीतम क ु मार हनषाद ; २४. गोबर किनी - \nकहपलेश्वर राउत ; २५. दि वषघक बाद - उमेश मण्डल ; २६. िानक \nमहत्व - सशव क ु मार ममश्र ; २७. आमक खेतीमे गायक योगदान - बेचन \nठाक ु र; २८. भगवान भुखले नह राखय छसथ - गौरी शंकर \nिाह ; २९. कनफ ु िकी - िंतोष क ु मार राय ; ३०. पररश्रमक फल - \nपरमानन्द्द क ु मार राय ; ३१. बाबूिीक अरमान - ित्यनारायर् \nव्याि ; ३२. दसलत मिदूर -बैिनाथी राम ; ३३. शॉटघकट रास्त्ता - \nिगदीश प्रिाद मण्डल ; ३४. नशामुक्त गाम - राम चन्द्र राय ऊफ घ  रामू \nिर।  \nिगर राहत दीप िरय पहह ल िँ ११२ िररक कथा यारा  \n१. मुिफ्फरपुर , २१.०१.१९९०, प्रभाि क ु मार \nचौिरी ; २. डेओि , २९.०४.१९९०, िीवकान्द्त ; ३. दरभंगा , ०७.०७.१९\n९०, डॉ. भीमनाथ झा , प्रदीप मैसथली पुर , हवियकान्द्त \nठाक ु र; ४. पटना , ३.११.१९९०, गोहवन्द्द झा , दमनकान्द्त \nझा; ५. बेगुिराय , १३.०१.१९९१, प्रदीप \nहबहारी ; ६. कदटहार , २२.०४.१९९१, अशोक; ७. नवानी , २१.०७.१९९\n१, मोहन भारद्वाि ; ८. िकरी , २२.१०.१९९१, प्रो. िुरेश्वर झा , डॉ. राम \nबाबू; ९. नेहरा , ११.१०.१९९२, ए.िी . दीपक ; १०. हवराटनगर , १४.०४\n.१९९२, िीतेन्द्र िीत ; ११. वारार्िी , १८.०७.१९९२, प्रभाि क ु मार \nचौिरी ; १२. पटना , १९.१०.१९९२, रािमोहन \nझा; १३. िुपौल - १, १८.१०.१९९३, क े दार \nकानन ; १४. बोकारो , २४.०४.१९९३, बुजद्धनाथ \nझा; १५. पैटघाट , १०.०७.१९९३, डॉ. रमानन्द्द झा  'रमर् '  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 7 \n; १६. िनकपुर , ०९.१०.१९९४, रमेश \nरंिन ; १७. इिहपुर , ०६.०२.१९९४, डॉ. अरहवन्द्द \nक ु मार 'अक्क ू'; १८. िरहद , २३.०४.१९९४, अममय क ु मार \nझा; १९. झंझारपुर , ०९.०७.१९९४, श्यामानन्द्द \nचौिरी ; २०. घोघरडीहा , २२.१०.१९९४, डॉ. नारायर्िी ; २१. बहेरा , \n२१.०१.१९९५, कमलेश झा ; २२. िुपौल  (दरभंगा ) \n, ०८.०४.१९९५, कमलेश झा ; २३. काठमांडू , २३.०९.१९९५, िीरेन्द्र \nप्रेमर्षि; २४. रािहवराि , २४.०१.१९९६, रामनारायर् \nदेव ; २५. कोलकाता (रित ियंती , २८.१२.१९९६), प्रभाि क ु मार \nचौिरी ; २६. महहषी , १३.०४.१९९७, डॉ. तारानन्द्द हवयोगी / रमेश \nप्रायोजित ; २७. तरौनी , २०.०६.१९९७, शोभाकान्द्त ; २८. पटना , १८.०\n७.१९९७, प्रभाि क ु मार चौिरी ; २९. बेगूिराय , १३.०९.१९९७, प्रदीप \nहबहारी ; ३०. खिौ ली, ०४.०४.१९९८, प्रदीप \nहबहारी ; ३१. िहरिा , १८.०७.१९९८, रमेश ; ३२ \nपटना , १०.१०.१९९८, श्याम \nदररहरे ; ३३. बलाइन ; नागदह , ०८.०१.१९९९, पदम \nिम्भव ; ३४. भवानीपुर , १०.०४.१९९९, डॉ. जिष्र्ु दत्त \nममश्र; ३५. मिुबनी , २४.०७.१९९९, सियाराम \nझा 'िरि ', डॉ. क ु लिारी सििह ; ३६. अन्द्दौली, २०.१०.१९९९, कमलेश \nझा; ३७. िनकपुर , २५.०३.२०००, रमेश \nरंिन ; ३८.  काठमांडू , २५.०६.२०००, िीरेन्द्र \nप्रेमर्षि; ३९. िनबाद , २१.१०.२०००, श्याम दररहरे एवं रामचन्द्र \nलालदाि ; ४०. हबटठो, २१.०१.२००१, डॉ. अक्क ू,  प्रो.हवद्यानन्द्द \nझा; ४१. हटनी  (घोघरडीहा ), १९.०५.२००१, प्रो. योगानन्द्द झा /अजित \nकु.आिाद ; ४२. बोकारो , २५.०८.२००१, हगररिानन्द्द \nझा 'अिघनारीश्वर ',  ममसथला \nिा . पररषद् ; ४३. पटना , हकरर्ियंती , ०१.१२.२००१, अशोक, चेतना \nिममहत , पटना ; ४४. राँची , १३.०४.२००२, क ु मार मनीष \nअरहवन्द्द ; ४५. भागलपुर , २४.०८.२००२, िीरेन्द्र मोहन झा ; ४६. पटना , \n(हवद्यापहत भवन पटना ), १६.११.२००२, अजित क ु मार \nआिाद ; ४७. कोलकाता, २२.०१.२००३, कर्घगोष्ठी, कोलकाता; ४८.  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखुटौना , ०७.०६.२००३, डॉ. महेन्द्र नारायर् \nराम ; ४९. बेनीपुर , २०.०९.२००३, कमलेश \nझा; ५०. दरभंगा , २१.०२.२००४, डॉ. अशोक क ु मार \nमेहता ; ५१. िमशेदपुर , १०.०७.२००४, डॉ. रवीन्द्र क ु मार \nचौिरी ; ५२. राँची , ०२.१०.२००४, हववेकानन्द्द \nठाक ु र ; ५३. देवघर , ०८.०१.२००५, श्याम दररहरे एवं \nअहवनाश ; ५४. बेगूिराय , ०९.०४.२००५, प्रदीप \nहबहारी ; ५५. पूर्र्ियाँ , २०.०६.२००५, रमेश ; ५६. पटना , ०३.११.२००\n५, अिीत क ु मार आिाद ; ५७. िनकपुर  (नेपाल ) \n, १२.०८.२००६, रमेश रंिन ; ५८. ियनगर , ०२.१२.२००६, नारायर् \nयादव ; ५९. बेगूिराय , १०.०२.२००७, प्रदीप \nहबहारी ; ६०. िहरिा , २१.०७.२००७, हकिलय क ृ ष्र् ; ६१. िुपौल -\n२, ०१.१२.२००७, अरहवन्द्द \nठाक ु र; ६२. िमशेदपुर , ०३.०५.२००८, डॉ. रवीन्द्र क ु मार \nचौिरी ; ६३. राँची , १९.०७.२००८, क ु मार मनीष अरहवन्द्द ; ६४. रहुआ \nिंग्राम  (मिुबनी ), ०८.११.२००८, डॉ. अशोक \nअहवचल; ६५. पटना , कथा गंगा -३, २१.०२.२००९, अजित क ु मार \nआिाद / चेतना िममहत ; ६६. मिुबनी , ३०.०५.२००९, ददलीप क ु मार \nझा; ६७. िमस्त्तीपुर , ०५.०९.२००९, रमाकान्द्त \nरय  'रमा '; ६८. िुपौल - ३, ०५.१२.२००९, अरहवन्द्द \nठाक ु र; ६९. िनकपुर , ०३.०४.२०१०, रािाराम \nसििह  'राठौर '; ७०. कहबलपुर  (दरभंगा ) ,  १२.०६.२०१०, डॉ. योगानन्द्द \nझा; ७१. बेरमा  (झंझारपुर ), ०२.१०.२०१०, िगदीश प्रिाद \nमण्डल, िानीय िाहहत्य प्रेमी ; ७२. िुपौल , ०४.१२.२०१०, अरहवन्द्द \nठाक ु र; ७३. महहषी , कथा रािकमल , ०५.०३.२०११, हविय \nमहापार ; ७४. हिारीबाग , १०.०९.२०११, श्याम \nदररहरे ; ७५. पटना , हीरक ियन्द्ती , १०.१२.२०११, अशोक एवं \nकमलमोहन  'चुन्नु'; ७६.चेन्नै, १४.०७.२०१२, हवभा \nरानी ; ७७. दरभंगा , हकरर् ियन्द्ती , ०१.१२.२०१२, अरहवन्द्द \nठाक ु र ; ७८. घनश्यामपुर , ०९.०३.२०१३, कमलेश \nझा; ७९. औरहा  (लौकही ), १५.५.२०१३, उमेश  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 9 \nपािवान ; ८०. हनमघली  (िुपौल ), ३०.११.२०१३, उमेश \nमण्डल, िानीय िाहहत्य प्रेमी ; ८१. देवघर , ( हबिली \nकोठी, बम्पािटॉन , देवघर ), २२.०३.२०१४, ओम प्रकाश \nझा; ८२. मेंहथ , ( झंझारपुर ), कथा बौि सिद्ध \nमेहथपा , ३१.०५.२०१४, गिेन्द्र ठाक ु र ; ८३. िखुआ -\nभपदटयाही , ३०.०८.२०१४, नन्द्द हवलाि राय /फागुलाल िाहु /िूरि \nनारायर् \nराय  'िुमन '; ८४. बेरमा  (मिुबनी ), २०.१२.२०१४, सशवक ु मार \nममश्र, िानीय िाहहत्य प्रेमी ; ८५. भागलपुर , ( श्याम क ुं ि , द्वाररकापुरी \nभागलपुर ), ०४.०४.२०१५, ओम प्रकाश \nझा ; ८६. लकिेना  (मिुबनी ), २०.०६.२०१५, रा िदेव \nमण्डल 'रमर् ', ित्यदेव  'िुमन ' \n; ८७. हनमघली  (िुपौल ), १९.०९.२०१५, उमेश मण्डल, िानीय िाहहत्य \nप्रेमी ; ८८. मध्य हवद्यालय- डखराम  (बेनीपुर ), ३०.०१.२०१६, कमलेश \nझा, अमर नाथ झा  ; ८९. लौकही , २६.०३.२०१६, उमेश पािवान एवं \nप्रेम क ु मार िाहु ; ९०. लक्ष्मीहनयाँ (मिुबनी ), १८.०६.२०१६, राम \nहवलाि िाहु , िानीय िाहहत्य \nप्रेमी; ९१. गोिनपुर  (मिुबनी ) २४.९.२०१६, दुगाघनन्द्द \nमण्डल; ९२. नवानी  (मिुबनी ), ३१.१२.२०१६, अिय क ु मार \nदाि  'हपन्द्टु'; ९३. रतनिारा  (घोघरडीहा ), २५.०३.२०१७, रािदेव \nमण्डल, िानीय \nिाहहत्यानुरागी  ; ९४. लौफा (मिेपुर ), २४.०६.२०१७, डॉ. योगेन्द्र \nपाठक हवयोगी , िानीय प्रेमी   ; ९५. िलिैन \nडुमरा  (मिुबनी ), ०९.९.२०१७, नारायर् \nयादव ; ९६. िबौली  (लोकही ),  १६.१२.२०१७, रािाकान्द्त \nमण्डल ; ९७. बेरमा  (लखनौर ),  २४.३.२०१८, कहपलेश्वर राउत, बेरमा \nग्रामवािी  ; ९८. सिमरा  (झंझारपुर ), १६.६.२०१८, डॉ. सशव क ु मार \nप्रिाद  ; ९९. मुरहद्दी , ( बड़की टोल ), २२.९.२०१८, प्रो. प्रीतम \nहनषाद  , १००. हनमघली  (तेरापंथ भवन ), २२.१२. २०१८, उमेश \nमण्डल, नवरत्न वेंगानी , मनीष \nिालान  ; १०१. जझटकी (मिुबनी ),  ३०.३.२०१९, भारत भूषर्  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nझा  ; १०२. मझौरा , ( मिुबनी ), २९.०६.२०१९, िय प्रकाश \nमण्डल, आलोक क ु मार ; १०३. रामपुर  (मिुबनी ), २८.९.२०१९, उमेश \nनारायर् कर्घ  'कल्प कहव ' ;  १०४. वलम नगर -\nमहदेवा  (लौकही ), १४.१२.२०१९,प्रेम क ु मार िाहु ,उमेश \nपािवान ; १०५.दरभंगा  (िीतायन िभागार ), १३.०२.२०२१, कमलेश \nझा ; १०६. हटनी  (घोघरडीहा , मिुबनी ), २५.०९.२०२१, लालदेव \nकामत ; १०७. बेलहा  (फ ु लपराि ), २५.१२.२०२१, िीवकान्द्तक \nस्त्मृहतमे , उमेश मण्डल , ई. शैलेन्द्र \nमण्डल; १०८. मिुरा  (मिुबनी ), २६.०३.२०२२, डॉ. श्रीशंकर \nझा; १०९. ननौर  (मिुबनी ), २५.०६.२०२२, प्रदीप \nपुष्प; ११०. िोनवषाघ  (लौकही ), २४.०९.२०२२, अच्छेलाल \nशास्त्री, िानीय िाहहत्य प्रेमी ; १११. रहुआ \nिंग्राम  (मिुबनी ) ३१.१२.२०२२, अशोक \nअहवचल; ११२. िहुररया  (अन्धराठािी ) मे  २५ माचघ \n२०२३, रामचन्द्र  राय।  ११३ म  िगर  राहत  दीप  िरय  िून  २०२३ मािक \nअन्न्द्तम शहन ददन हएत - आगामी िंयोिक श्री नारायर् \nयादव  [िान  नहरी (खुटौना ) गाम ]। \n१११म  'सगर रावत दीप जरय ' रहुआ संग्राममे सम्पन्न भेल \nिाहहत्य अकादेमीक मैसथली परामशघदातृ िममहतक अध्यक्ष डॉ . अशोक \nअहवचल व्यस्थक्तगत आिारपर १११म  'िगर राहत दीप िरय 'क \nआयोिन , वषघक ३१ ददिम्बर २०२२ शहन ददन , रहुआ \nिंग्रामक  'आददनाथ मिुिूदन पारि मभर् िंस्त्क ृ त महाहवद्यालय 'क \nिभागारमे िफल तापूवघक िम्पन्न करबेलहन। ३३ टा नूतन कथाक पाठ \nभेल। पदठत कथा िभपर मैसथली कथाकार लोकहन दटप्पर्ी क े लहन। \nएतऽ हवभभन्न हविाक १७ पोथीक लोकापघर् िेहो भेल। ई आयोिन तीन -\nतीन मािपर , वषघ भररमे चारर खेप आयोजित होइए। \nप्रथम 'माचघ 'मे , हद्वतीय 'िून 'मे , तृतीय 'सितम्बर 'मे आ \nचतुथघ 'ददिम्बर 'मे।   विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 11 \nएतऽ हकछ ु  मूलिाराक िाहहत्यकार नाम नै लेबाक शतघपर िूसचत \nक े लन्न्द्ह, िे अशोक अहवचल आ िात टा गएर सलटेरेरी अिोसियेशन \nिाहहत्य अकादेमीक मेम्बरसशपमे एकटा नाम आगाँ अनलक \nअसछ- डॉ. अिय क ु मार झा िे अशोक अहवचलक भाहगन \nछसथन्द्ह (हकछ ु  गोटेक अनुिार मममयौत हप ियौत ); तेँ मूलिाराक \nकथाकार लोकहन १११म िगर िाहत दीप िरयक बहहष्कार क े लहन। ई \nपुछलापर िे तखन हवभूहत आनन्द्द , हीरेन्द्र क ु मार झा , दमन क ु मार झा \nआ अशोक क ु मार मेहता क े ना १११म िगर राहत दीप िरयमे पहुँचला , तँ \nओ िभ िूसचत क े लहन िे तइ लेल ऐ चारू गोटेक करार अशोक \nअहवचलिँ भे लन्न्द्ह िे ओ एकरा ११२ म िगर राहत दीप िरय \nसलखता, मुदा ओ कोनो आमंरर्मे िे नै क े लन्न्द्ह आ बैनरपर ऊपरमे छोट \nिन  'क्रम ११२' सलखलन्न्द्ह। तइपर िंचालक हीरेन्द्र क ु मार झा क \nउिक े लापर अध्यक्ष हवभूहत आनन्द्द िमेत दमन क ु मार झा आ अशोक \nक ु मार मेहता २-३ घण्टा बाद खा पी कऽ ओतऽ िँ प्र िान कऽ गेला , मुदा \nिमानान्द्तर िाराक िभ कथाकार भोर िरर गोष्ठीमे रहह एकरा िफल \nबनबेलन्न्द्ह। एतऽ ई स्पष्ट कऽ दी िे ई क ृ त्य हीरेन्द्र क ु मार झा पहहनहहयो \nक े ने छसथ िे हवदेहमे अभभलेन्खत असछ  [८९म िगर राहत दीप \nिरय , औरहा  (लौकही ), १५.५.२०१३, िंयोिक - उमेश \nपािवान ; हीरेन्द्र  झा द्वारा क्रमांक ९० नै क े लापर गोष्ठीक बहहष्कार आ \nहुनका उिक े लापर अशोक क ु मार मेहता िेहो बहहष्कार क े लहन ]। एतऽ \nईहो स्पष्ट कऽ दी िे हीरेन्द्र क ु मार झा लूि टॉक करैमे माहहर छसथ आ \nअपना िङे आयल लोकक हवषयमे , कहनयो िँ ओ िभ एम्हर -ओम्हर \nगेला, तँ ढाकीक ढाकी हवषवमन क रै छसथ। िंगहह ईहो स्पष्ट कऽ दी िे \nिमानान्द्तर िाराक लेखक लोकहनक िगर राहत दीप िरयमे आगमनिँ \nपूवघ, िखन हीरेन्द्र क ु मार झा िभक बोलबाला छलन्न्द्ह , गोष्ठीमे िभ खा \nपी कऽ िूहत िाइ छला आ मार कथा पिहनहार अिगरे िागल रहै \nछला, िकर हवरोिमे आशीष अनसचन्द्हार कथा पिबािँ मना कऽ  देने \nरहसथन्द्ह , मुदा मूलिारा भोरमे िे न्द्यूि देलक तइमे ई गप नै आयल। ई \nिभटा खेरहा हमर पोथी प्रबन्ध -हनबन्ध-िमालोचना भाग -२ मे \nअभभलेन्खत कएल गेल असछ िे उपलब्ध \nअसछ http://videha.co.in/pothi.htm पर। िाहहत्य अकादेमी  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nद्वारा गत दि बखघिँ िमानान्द्तर िाराक एकमार िल िगर राहत दीप \nिरय क ेँ  गीहड़ लेबाक प्रयाि कएल िा रहल असछ। आगामी \n११२म  'िगर राहत दीप िरय 'क आयोिन श्री रामचन्द्र रायक \nिंयोिकत्वमे हुनक पैतृक \nगाम - िहुररया  (अन्धराठािी ) मे  'माचघ ' २०२३ मािक अन्न्द्तम शहन ददन \nहएत , िे ि वघिम्महतिँ हनिाघररत भेल। हीरेन्द्र क ु मार झा अपन \nब्लैकमेसलिग आगाँ िेहो पूर्घ हनष्ठािँ िारी राखलहन िखन \n०२.०१.२०२३ क ेँ  रामचन्द्र रायक ेँ  फोन कऽ आगामी गोष्ठीक क्रमांक \n११२ नै ११३ करबाक दुष्टतापूर्घ ब्राह्मर्वादी आग्रह क े लन्न्द्ह आ \nडरेलन्न्द्ह , िइ िँ कोनो तरहेँ िाहहत्य  अकादेमीक गोष्ठीक ेँ  िगर राहत दीप \nिरयक मान्द्यता भेदट िाय , फ े र ०५.०१.२०२३क ेँ  घट्टी मानलन्न्द्ह। \nिाहहत्य अकादेमी हुनकर दि बखघिँ िारी ऐ क ु स्थत्ित प्रयािक \nमेहनताना दैत हेतन्न्द्ह आ िँ नै देने छन्न्द्ह तँ आगाँ देतन्न्द्ह। हवदेहक \nआगामी िाहहन्त्यक भ्रष्टाचार हवशेषांक मे िभ गपक खुलािा हएत।  \nऐ िम्बन्धमे ई स्पष्ट कऽ दी िे अशोक अहवचल ऐ गोष्ठीक आयोिन पूर्घ \nरूपिँ व्यस्थक्तगत रूपेँ क े ने रहसथ। ददल्लीक िाहहत्य अकादेमीक गोष्ठी \nिे टैगोरक १५० ियन्द्ती बखघमे आयोजित भेल आ िकरा िाहहत्य \nअकादेमी अपन वार्षिक ररपोटघ आ आय -व्यय खातामे अपन गोष्ठीक \nरूपमे  वर्र्ित क े लक आ तकर पाइक हवतरर् देखेलक आ ऑहडटरिँ \nअप्रूव करेलक, िे िही मदमे टैगोरक कायघक्रम लेल खचघ भलै  (िगर \nराहत दीप िरय लेल नै ) क ेँ  िगर राहत दीप िरयक रूपमे मान्द्यता देबा \nलेल मूल िाराक पुरस्त्कार / अिाइनमेण्ट लोलुप आ ब्राह्मर्वादी लोक \nगत दि बखघिँ अपस्त्याँत छसथ , िे एक बेर फ े र अिफल भेल।    \nरहुआ िंग्राम गोष्ठीमे हनम्न कथाक पाठ भेल , १. डॉ हवभूहत \nआनन्द्द  : आिा , हवश्वाि आ परम्परा ; २. रहव भूषर् क ु मार  : भोिक \nवहहष्कार ; ३. मानब अनीष मण्डल  : ित्यक भ्रूर् हत्या ; ४. ररहतक \nमण्डल : गेलौं तँ हम गेलौं  ; ५. पं. सशव क ु मार ममश्र  : विुिा काहू को न \nहोय ; ६. उमेश मण्डल  : अप्पन जिम्मा ; ७. आचायघ रमानन्द्द \nमण्डल : बाल वैरागी ; ८. रािाकान्द्त मण्डल  : भुमहुर आहग आ  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 13 \nअल्हुआ; ९. झोली पािवान  : कारी नाग ; १०. नारायर् \nयादव  : कहनयाक िीवन ; ११. कहपलेश्व राउत : चेफरी ; १२.  िगदीश \nप्रिाद मण्डल  : क ु महरक बहतया ; १३. अममत ममश्र  : अिलाहक \nपररर्ाम अिलाहे ; १४. बैद्यनाथी राम  : हमहीं िनीक छी ; १५.  हररश्चन्द्र \nझा : हनरीक्षर् ; १६.  प्रीतम क ु मार हनषाद  : बुिारी भ्रूर्क \nहत्या; १७.  श्रवर् क ु मार मण्डल  : प्रेम हववाह ; १८. रामिेवक \nठाक ु र : िात पूत रामक ेँ ; १९.  रामक ृ ष्र् पराथी  : आहड़; २०.  दुगेश \nमण्डल : द्वन्द्द; २१.  लालदेव कामत  : मिुमाछी  ; २२.  शारदानन्द्द \nसििह  : िावत िोंखा क े  नाव होयतो तावत ; २३.  अरहवन्द्द प्रिाद  : नेंगरू \nआ मंगरू ; २४.  अशोक अहवचल  : मनुआ नाचय मोर ; २५.  नारायर् \nझा : रािनीहतमे रािनीहत ; २६.  उमेश नारायर् \nकर्घ  : माय ; २७.  दुगाघ नन्द्द मण्डल  : िपना ; २८.  राम हवलाि \nिाहु  : नीक करब तँ बेिाए हकए हएत ?; २९.  नन्द्द हवलाि राय  : रंगल \nनदिया ; ३०.  रामचन्द्द राय  : तोहीं जितलेँ हमहीं हारलौं ; ३१.  रामेश्वर \nप्रिाद मण्डल  : हमरो बहहन असछ ; ३२. हवनय मोहन \nिगदीश  : छट्ठू; आ ३३. रमेश क ु मार शमाघ  : िंघषघ।  \nगोष्ठीमे हनम्न पोथी िभक लोकापघर् भेल - १. िाहहत्यकारक \nहववेक (कथा िंग्रह )  :  िगदीश प्रिाद मण्डल ; २. नब बनक नब \nफल (कथा िंग्रह )  :  िगदीश प्रिाद मण्डल ; ३. िुसचता  (उपन्द्याि ) \n:  िगदीश प्रिाद मण्डल ; ४. प्रहतकार एखन बाँकी असछ  (काव्य िंग्रह ) \n: रामक ृ ष्र् पराथी ; ५. अिल पूिा  (कथा िंग्रह )  :  नन्द्द हवलाि \nराय ; ६. िंयोग  (कथा िंग्रह ) :   रबीन्द्र नारायर् \nममश्र; ७. लिकोटर  (उपन्द्याि )  :  रबीन्द्र नारायर् ममश्र ; ८. इएह सथक \nिीवन  (िंस्त्मरर् )  :  रबीन्द्र नारायर् ममश्र ; ९. राष्ट्र \nमंददर  (उपन्द्याि )  :  रबीन्द्र नारायर् \nममश्र; १०. मातृभूमम   (उपन्द्याि )  :  रबीन्द्र नारायर् \nममश्र ; ११. िीमाक ओहह पार  (उपन्द्याि )  :  रबीन्द्र नारायर् \nममश्र; १२. हनत नवल िुभाष चन्द्र यादव   :  गिेन्द्र ठाक ु र  ; १३. मैसथली \nिमीक्षाशास्त्र  (आलोचना )  :  गिेन्द्र ठाक ु र  ; १४. Rajdeo Mandal \nMaithili Writer :   Gajendra Thakur; १५. िुभरा क ु मारी  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचौहान  (हवहनबन्ध)  :  डॉ. अशोक अहवचल ; १६. िेतए ने िाए कहव \nओतए िाए अनुभवी  (हवचारोत्तेिक गद्यांश िंकलन ) :   डॉ. उमेश \nमण्डल; १७. िगदीश प्रिाद मण्डलक काव्य िंग्रह  (अनुिन्धान \nहवश्लेषर् ) : डॉ. उमेश मण्डल।  \nिुभाष चन्द्र यादव िमानान्द्तर िाराक  १११म िगर राहत दीप िरयक \nिफलता लेल िंदेश पठ े लन्न्द्ह आ नै आहब िकबा लेल दुख व्यक्त \nक े लन्न्द्ह। लोकार्पित पोथी 'हनत नवल िुभाष चन्द्र यादव ' लेल अपूवघ \nउत्िाह देखल गेल , आ उपस्थित लोक मांहग -माहग कऽ ओ पोथी लेलहन \nआ फोनपर दूर ददल्ली आ आन -आन ठामिँ ऐ पोथीक ऑडघर लोकापघर् \nदद ने िँ आबय लागल।  \n  \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 15 \n१.२.अंक ३६६ पर टिप्पणी \nअंक ३६६ पर टिप्पणी \nआशीर् अनचिन्द्हार \nनसचक े ताक दुनू कहवता हुनकर हस्त्तसलहपमे नीक लागल।  \nहनत नवल िुशील आ हनत नवल ददनेश क ु मार ममश्र नीक िकाँ आगाँ \nबदि रहल असछ।  \nयूनीकोड हतरहुता कीबोडघ आ मैसथली िंक े तसलहप िम्बन्धी िम्पादकीय \nउत्तम असछ। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१.महाकान्द्त प्रिाद - बीहहन कथा - बुन्नी \n२.२.िंतोष क ु मार राय 'बटोही '- डायरी - 'लव यू टू' (आगाँ( \n२.३.िंतोष क ु मार राय 'बटोही '- िंस्त्मरर् - 'क ु मरिी ' \n२.४.रबीन्द्र नारायर् ममश्र - मकान मासलक आ हकरायादार  \n२.५.रबीन्द्र नारायर् ममश्र - मातृभूमम )उपन्द्याि( - २४ म खेप  \n२.६.क ु मार मनोि कश्यप - प्रहतदान  \n२.७.हनमघला कर्घ - अन्ग्न सशखा )खेप -१६( \n२.८.िगदीश प्रिाद मण्डल -जिनगी भार बहन गेल  \n२.९.आचायघ रामानन्द्द मण्डल -गौरी आ प्रेम मे िोखा  \n२.१०. डॉ. हकशन कारीगर - ममसथला मैसथली क े  घुन िेंका खोखैर क े  खा \nगेल )हास्त्य कटाक्ष( \n२.११.लाल देव कामत - तीन टा पोथीक िमीक्षा   विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 17 \n२.१.महाकान्द्त प्रिाद - बीहहन कथा - बुन्नी \n \nमहाकान्द्त प्रसाद \nबीहवन कथा- बुन्नी \n \n-मीता गेल छसलयै ओतऽ ? \n-कतऽ यौ? \n-दभक्षर्बररया टोल , पोखररक महार ददि।  \n-गेल तऽ छसलयै ,भेटबो कएल , लिहरर छै ओकरा , मुदा िे बाद मे \nबुझसलयै! \n-तखन ? \n-तखन की , हमर तऽ िे होएत िे हेबै करत , अहाँ िभ बसच कऽ रहु - \nबिैत -बिैत ओकर मुंह पर पिेनाक बुन्नी चुहनया लगलैक।  \nदुनू मीत गंभीर भऽ गेल छल।  \n \nतखनहह अकाि िँऽ बुन्नी खऽिऽ लगलैक। दुनू अपन अपन घर दद ि \nहबदा भऽ गेल।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.िंतोष क ु मार राय 'बटोही '- डायरी - 'लव यू टू' (आगाँ( \n \nसंतोर् कुमार राय 'बिोही' \nडायरी - 'लि यू िू' (आगााँ( \n \n14-09-2013 \n \nमुगल गाडषन  :राष्ट्रपवत भिन \n \nलल्ली केर मोन गदगद भ' गेलै , जखन ओ मुगल गाडषनक नाम \nसुनलीवह। मुगल गाडषन राष्ट्रपवत भिन केर पााँछा मे छै। फूलक \nखुशबू साँ गमगम करैत रहवत छै राष्ट्रपवत भिन। मुगल गाडषन मे \nओनाही नवह घुचस सकैत छी। मेिल वडिेक्िर साँ िेक करैत छचथ \nसेकुररिी गाडष । \n \nलल्ली पपिंक कलर केँ अंब्रेला सूि पवहनने छचथ। हुनकर देह पर ई \nसूि खूब जाँिै छन्न्द्ह। हमरा देन्ख कs मोन हरन्खत भेल जे लल्ली \nपरी जाँका लावग रहल छचथ। मोन मे टिस मारs लागल छल। राधे-\nराधे  !कवहया लल्ली हमर संन्द्याचसनी बनती ई मोन में सोचि रहल \nछलहुाँ आओर मुगल गाडषन घुमम रहल छलहुाँ। लल्ली टदस ध्यान \nगेल ताँ , ओ हमरा टदस तावक रहल छलीह। हम वकछु पछुआ गेल \nछलहुाँ। पाएर तेजी साँ आगा बढ़बैत लल्ली केँ सोझा गेलहुाँ हम। \nलल्ली हमर आओर पास आवब गेलीह । ओ एकिा फूल टदस इशारा \nकरैत बजलीह -  \" Can you guess what is the name of \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 19 \nthis flower ? \n \nहम अकबका गेल छलहुाँ । हम अइ प्रश्न केर जिाब देबा लेल तैयार \nनवह छलहुाँ। सि इहो छल जे हम ओइ फूल केँ नवह चिनहैत छेचलयै। \nहम लल्ली साँ कहचलयै -  \" Sorry, can you guess ?\" \nओ कहलीवह जे रावत मे अइ फूलक नाम कहतीह। \n \n9 -10-2013 \n \nहंसराज कॉलेज  :डीयू  \n \nनॉथष कैंपस उतरर कs हम विश्वविद्यालय टदस िलैत रहलहुाँ अचछ। \nरोड केँ दुनु कात िोन छै। वकयो रस्ता मे भेंि नवह भेल। शनै :शनै :\nहम आगााँ बढ़ैत गेलहुाँ अचछ। आगााँ जाकs रस्ता केँ दुिा फेज भs \nजैत छै। आब वकछु दुरर पर एकिा आिो अबैत देखायल। ड्रायिर \nसाँ पुचछ कs आगााँ बढ़ैत रहलहुाँ हम। ढेर राचश िलs पड़ल। दावहना \nिचल कs 200 मीिर पर हंसराज कॉलेज केर गे ि देन्ख कs मोन \nहरन्खत भेल जे लल्ली आब भेंि जेतीह। \n \nहम अवत विहनसरे िचल गेल छलहुाँ। कॉलेज पर वकयो नज़र नवह \nआयल। कवनक देर गेि लग ठाढ़ रहलहुाँ हम, ताँ एकिा गाडष टदखाई \nदेलक। समय करीब साढ़े सात होएत छलैह। गाडष कहलक दस बजे \nकॉलेज खुलतै। आब हम की करब ? मोन हदबदा गेल। हम उल्िे \nपैर ररिंग रोड टदस विदा भेलहुाँ। लल्ली साँ ममलिाक झोंक िढ़ल छल। \n \nररिंग रोड आवब कs हम बस स्िैंड पर बैस गेलहुाँ । लल्ली केँ पेरा \nदेखs लगलहुाँ। लल्ली पर विश्वास छल जे ओ जरूर औतीह। साढे \nनौ बाजज गेलै। लल्ली केँ हम फोन लगौचलयै। लल्ली फोन नवह \nउठौलक। कनेक मोन छोि भ गेल। परञ्ि हम हारलहुाँ नवह। फेर \nफोन लगौचलयै। अइ बेर ओ फोन ररसीि केलीह। ओ आवब रहल \nछलीह आजादपुर मे।   20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nहमर मोन गदगद भ s गेल। इ लल्ली छचथ। हमर मोन आओर टदल \nपर ओ कब्जा कs लेने छचथ। आाँन्ख डबडबा गेल। इ ममलन केँ \nबादक नोर चछयैय। लल्ली हमर जान अचछ , हृदयक स्पंदन अचछ, \nओ हमर कोमल भाि अचछ , लत्ती जकााँ बढ़ैत अनुराग अचछ। \n \nहम ओकर हंस चछयैय ओ हमर हंचसनी। हमरा लेल इंरलोकक परी \nफेल अचछ। लल्ली केर सोझा मे मेनका फेल अचछ। मोन, करम , \nििन साँ ओ हमर छी।हमर ओकर चछयैय। ओ हमर हृदयक ममष केँ \nबुझैत छचथ। जवहया हम मरब ओ हमरा लेल जरूरे कनतीह । \nहृदयक अथाह कोठरी मे ओ विभंगी मुरा मे अिकल अचछ। ओ \nराज बनल अचछ।  \n \n25-12-2013 \n \nलल्ली हमर छी \n \nहृदय अखनो धरर नवह मानैत अचछ वक लल्ली हमरा छोवड़ कs िचल \nगेलीह। मोन किोटि केँ हम रवह गेलहुाँ। देिता -वपत्तर हमर संग नवह \nदेलक। हमर अंवतमो प्रयास बेकार भेल। लल्ली एक दि न धरर \nरणभूमम मे डाँिल रहलीह, परञ्ि धमेंरजी ओकरा रूम पर साँ िस-\nस-मस नवह भेलाह। लल्ली केँ पापा जहर खेिाक गप कहलाचथ। \nलल्ली हारर गेलीह। हम हारर गेलहुाँ। आब हम की करी ? जजनगी \nखत्म करै केँ वििार केलहुाँ , परञ्ि मायक अिस्था देन्ख कs इ \nवििार छोवड़ देलहुाँ। \n \nतेखंड कें अइ मकान में आइ मरल जकााँ हम पड़ल छी। हृदय िुटि \nगेल अचछ । आाँन्ख साँ नोर बवह रहल अचछ। वकयो सुनवनहार नवह। \nगरीब केँ प्रेम करिाक कोनहुाँ अमधकार नवह होएत छै। गरीब माने \nवनजीि होयत छै। लल्ली हमर नवह भेलीह। हमर हृदय फाटि गेल। \nहमर विश्वास डगमगा गेल। आब दुवनया पर साँ हमर विश्वास उटठ  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 21 \nगेल। हम बपहैर काटि कs कानलहुाँ अचछ। मोन विरक्त भs गेल। \nपररिार , समाज , देश साँ हमरा िैराग्य भाि उत्पन्न भs गेल। \n \nहमर दुवनया अनहार भs गेल। अमािस साँ दोस्ती भs गेल। लल्ली \nहमरा विसैर गेलीह , परञ्ि हम ओकरा नवह विसरचलयै अखनो \nधरर। अंवतम सााँस धरर ओ हमर हृदय मे रहतीह। हम आजीिन \nओकर गुलाम बवन गेलहुाँ अचछ। लल्ली केर शब्द 'आई लि यू िू' \nअखनो धरर हृदय मे उधम मिाबैत अचछ। मोन मे हदबदी उटठ \nजायत अचछ। मोन मोसैर केँ रवह जायत छी। हमर लल्ली हमर छी \nिाहे दुवनया जेना बुझै। \n \n-संतोर् कुमार राय 'बिोही', ग्राम - मंगरौना  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.िंतोष क ु मार राय 'बटोही '- िंस्त्मरर् - 'क ु मरिी ' \n \nसंतोर् कुमार राय 'बिोही' \nसंस्मरण - 'कुमरजी ' \n \nघंटी टुनटुना रहल छै। हवद्याथी िभ हवद्यालय मे खेल रहल छै । चेतना - \nिर क े र िमय भ s गेल छै। प्रभारी प्रिानाध्यापक िी मैक मे बाि s \nलगलाह , \"प्राथघना की स्थिहत मे िाविान , गुरुब्रघह्मा गुरुर्विष्र्ु ....। '' \n \n\"तू ही राम है , तू रहीम है  .\"...वगैरह कहैत चेतना-िर क ेँ  तीन टा \nबासलका आगा बिौलासथ।  \n \nआब ओ मोटगर पेना िकाँ छड़ी ल sकs पाँहत -पाँहत घुम s लगलाह। \nआठवीं क ेँ  आशुतोष क ेँ  एक छड़ी दमैि क s देलसथन्द्ह। छौड़ा क ेँ  पीठ \nअँसच गेलै। ओकर दुनु आँन्ख िँ नोर ढबढब खि s लगलै। हपशाच िकॉं \nओ लाठी बिारैत छसथन्द्ह।  \n \nअभभयान गीत क ेँ  ओ अपने गबैत छसथ -  \"घरे-घरे अलख िायेंगे हम , \nदेखेंगे िमाना .....।\"  \n \nमाथ पर 'देवानंद ' स्त्टाईल क ेँ  कत्थी रंग क े र टोपी पहनैत छसथ। बिैत -\n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 23 \nबिैत फचुरी भेल रहैत छसथ। िब िान बाईि पिेरी। हुनका लेल हकयो \nपैघ आओर हकयो छोट नहह छसथ। िबको एक े  लाठी िँ हाँक ै त छसथन्द्ह। \nहेडमास्त्टर िँ पैघ ओ हवदूषक छसथ। भरर ददन हवपटा िकॉं स्त्क ू ल मे \nनाचैत रहैत  छसथ। ई हकनको नीक लगतैन्द्ह वा नहह ओई िँ हुनका कोनहुँ \nपरवाह नहह छन्न्द्ह।  \n \nनटुआ िकाँ हुनकर हाथ चमक ै त रहैत छन्न्द्ह। कतौ दटक क s ओ नहह \nबैिैत छसथन्द्ह। िेना हुनका हौवहैट भेल रहैन्द्ह , ओ देह क ेँ  ममचयबैत \nरहैत छसथन्द्ह। वकीलक कारी कोट भरर बरख पहनने रहैत छसथ । गमी , \nिाड़ा , बरिात िभ मौिम मे एक े  पेहनावा।  \n \nप्रेमचंद िकाँ मोंछ , रंग गेहुंआ , छह फ ु टक कदकाठी , दोहारा देह , \nनाक खरगर छन्न्द्ह हहनकर। कोट पर शंकरामाइसिनक पाउडर \nसछहड़आयल रहैत छन्न्द्ह।  \n \nकोनहुँ नाटक पाटी मे पहहने काि करैत छलाह मने। मउगी गारर हुनका \nखूब अबैत छन्न्द्ह। मेमोरी पावर अ तेक मिबूत िे कम्प्युटर हुनका िोझा \nमे फ े ल छै। \n \nन्खस्त्िा कहबा मे गोलू झा क े र कान काटैत छसथ। ठहाका मारर क े  हँिैत \nछसथ। स्त्वांग करवा मे हुनका महारत हासिल छन्न्द्ह। खने खंहडत छसथ \nहकनको ऊपर , खने उहै वेस्थक्त िँ घुल -ममल क s गहपयैत छसथ। हुनका \nलेल हकयो नहह परमानेंट दोस्त्त , न हह दुशमन।  \n \nबिैत -बिैत भसिया िैत छसथ। की बिैत छी , कतs बिैत छी िे िुमि -\nबुजद्ध हरा िायत छन्न्द्ह। आचार-हवचार िभ कोनटा पर टैंग दैत छसथन्द्ह। \nबटगबनी आओर फकरा कहै मे ओ हबहैर छसथ।  \n \n\" िमघशाला है ? िब मिी तब आओ  !शरम ही नहह आता है। आओ \nिनम िाओ िनम। िभ ऐिे आयेगा िैिे बा प का घर है। इस्त्क ू ल \nहै ...इस्त्क ू ल। \"हाथ चमकबैत हेडमास्त्टर िाहब बाजि रहल छलासथ।   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nकसलयुग आहब गेलै ....घोर कसलयुग  !सशक्षकगर् एक डेि घंटा लेट \nअबैत असछ आओर एक डेि घंटा पहहने इस्त्क ू ल िँ भागै मे लागल रहैत \nछसथ। \n \nहेडमास्त्टर िाहब पूरा फायर भेल छसथ , \" िभ क ेँ  िभ परतैर रहल  असछ \n, अपन दाव िुतैर रहल असछ। \" \n \nआब ओ मोटगर छड़ी उठाबैत छसथ आओर इस्त्क ू ल कैंपि मे हवद्याथी क ेँ  \nहोहोकारी दैत छसथन्द्ह। हवद्याथी डरे चहुँ ददि भाहग रहल छै।  \n \n\"रूको ...रूको अभी बताते हैं। \"एकटा हवद्याथी ददि लपकलहकन्द्ह। ओ \nहनछोह बाहरर ददि भागल अपन िान बचौलक।  \n \nइस्त्क ूल मे भनसिया िभ क ेँ  लेट िँ अबैत देन्ख क s हुनकर पारा चदि \nिायत छन्न्द्ह , \" आशुतोष बाबू , देन्खयौ अकरा िभ क ेँ  ...होयत छै \nमहारानी भ s गेलहुँ। चान , खुरपी छ ु आ बैन हुआ िँ काि नहह चलत s \n। अपन -अपन िमय पकड़ s। िकरा फ ु िघत नहह असछ ओ अपन घर \nदेन्खयौ। इस्त्क ू ल अबै क ेँ  काि नहह छै।\" \n \nई रोिक हहनकर रूदटन छन्न्द्ह। हकछ ु  मास्त्टर हहनका नज़र मे बेिी नीक \nछसथ। फ े र हकछ ु  ददनकर बाद नीक मास्त्टर क े र हुनकर सलस्त्ट बदसल िैत \nछन्न्द्ह। पीठ परोछ िे मोन मे आबैत छन्न्द्ह बािैत छसथ। िोझा मे िभ \nहकयो क ेँ  ओ बाबू आओर भाईिी कहैत छसथन्द्ह। खने दुशमन िकॉं कर s \nलगैत छसथ , खने िभ िँ मीठगर प्रेमी िकाँ।  \n \nएल एल बी आओर एम एििी क े ने छसथ। टीचर ट्रेननिग क े ला िँ पहहने \nओ एयरफोिघ मे ट्रेननिग िँ आहब गेल छलसथन्द्ह। तैं अपना क ेँ  ओ फौिी \nमानैत छसथ। मिुबनी कोटघ मे हकछ ु  ददन िरर काि क े ने छसथ। तैं कारी \nकोटक दाबा करैत रहैत छसथ।  \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 25 \nइस्त्क ू ल मे माँ िर स्त्वती क ेँ  मंददर छै । हरेक बरख पूिा एवं मेला लगैत \nछै। दु -तीन ददन इस्त्क ू ल पर रोमांच बनल रहैत छै। कलश यारा हनकलै \nछै। खूब भव्य आयोिन होयत छै। पूरे हबरौल ब्लाक मे नामी िरस्त्वती \nपूिा लगैत छै। नीलक ं ठ महादेव बाबा क ेँ  कमला नहर मे िँ कलश भरल \nिायत छै।  \n \n\" हो  ...हो ... हेडमास्त्टर िाहब खूब नचलाह डीिे क ेँ  गीत पर  ...गरदा \nउड़ा देलसथन्द्ह नासच क s । छौड़ा िभ पीहकारी मारर रहल छै। िभ हँसि \nरहल छै ।  \n \nहकछ ु  लोकहन िुरसछया क s रहल छै। हकछ ु  िनीिाहत कहैत छै , \n\"मारिक े ...एहेन लबड़ा माहटर...िरिुआ ...मियापुता िकाँ नासच रहल \nछै। बुि भ s गेलै नाक लगले छै .....।\"  \n \nइ िभ भेलाक बादो हुनका मोन मसलन नहह भेलन्न्द्ह िे लोक की कहह \nरहल असछ। अपने िुने बताह। नमगर -नमगर भाखा बिैत छसथ। लालू \nिी क ेँ  लंगोदटया यार माहन रहल छसथ। चुटकी लेवा मे छप्पन छ ु हड़ \nबहत्तर पेंच छसथ। बिैत-बिैत अंफसियाँत भेल रहैत छसथ। \nशंकरामाइसिन क ेँ  ड िेब्बी हनकासल क s मुँह मे ढैर लेलासथ। हँिैत छसथ \nतँ अगुआ दाँत क ेँ  गह मे कारीख लागल बुझैत छन्न्द्ह।  \n \nन्खलाबै -हपलाबै मे नाम कमैत छसथ। हकनको एला पर लाल चाह िरूर \nपीआबैत छसथन्द्ह। अइ वेवहार मे हहनकर िानी नहह।  \n \nआइ ओ ररटायर भ s िेताह। इस्त्क ू ल क ेँ  कायाघलय ििल छै। हवदाई \nिमारो ह भ s रहल छै। हुनका पाँच टूक कपड़ा पेहनौल गेलन्न्द्ह। पाग \nप्रभारी हेडमास्त्टर िाहब हुनका माथ पर ििा देलक ै न्द्ह। वरीय मास्त्टर \nिाहब हुनका कन्द्हा पर िॉल ओिा क s हुनका नमस्त्कार क े लन्न्द्ह।  \n \nआब गाम पर चौक -चौराहा पर ममममयैत रहैत छसथ।  \n\"की हौ क ु मर , कहहया अयलह ? \" हकयो पूछलसथन्द्ह ।  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n\"दु ददन भेल असछ। ररटायर भ s गेलहुँ असछ। हम की ररटायर हेबै। आब \nिरकारे ररटायर हेतै।  \"मुँह क ेँ  हबचकबैत हेडमास्त्टर िाहब क ु मरिी \nिाँिक आलाप लैत बिलाह।  \n \n \n-िंतोष क ु मार राय 'बटोही ', ग्राम - मंगरौना  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 27 \n२.४.रबीन्द्र नारायर् ममश्र - मकान मासलक आ हकरायादार  \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nमकान माचलक आ वकरायादार  \nआइ-काल्ल्हक युगमे लोकक आवाि बदलैत रहैत असछ। नौकरीमे \nलोकक बदली होइत रहैत असछ । व्यापारीिभ िेहो अपन िहर बदलैत \nरहैत छसथ । गाम -घरक लोक िेहो लगपािक िहरमे अपन घर बना लेने \nछसथ । जिनकािभक ेँ  भगवान बेिी   िंपदा देने छसथन  िे िभ  क ै क-\nक ै कटा घर बनेने रहैत छसथ। िाहहर छैक हक फाजिल घरक ओ की \nकरताह ,हकराया लगेताह वा बंद रखताह । घरक ेँ  बंद रखनाइ िेहो कोनो \nलाभकर िमािान नहह असछ  ,तथाहप हकछ ु गोटे हकरायादारक िंगे \nझंझटमे नहह पड़ए चाहैत छसथ आ  घरक ेँ  बहुत -बहुत ददन िरर खालीए \nछोहड़ दैत छसथ। ई बात िही असछ िे क ै क बेर हकरायादारक िंगे   मकान \nखाली करेबाक हेतु  ,नकिवा हकराया विूलीमे ददक्कहत भए िाइत असछ \nमुदा तकर माने तँ ई नहह िे िददखन िएह होइत रहत । फ े र अहाँ िहन \nगाम -घर छोहड़कए बाहर िाएब तँ हकरायाक मकान चाह बे करी ,अपन \nमकान कतए -कतए बनबैत रहब ?हकरायाक मकान भेटैत रहए आ दुनू \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपक्षक ेँ  ठीकिँ िमय हबतहन ताही उद्येश्यिँ देशभररमे हकराया हनयंरर् \nकानून बनल असछ ।  \nमकान मासलक आ हकरायेदारक बीचमे िमस्त्या बहुत पुरान \nअसछ । िमस्त्याक िहड़मे मकानक अभाव आ बिैत हकराया असछ । \nमकान मासलक  चाहैत रहैत छसथ िे हुनकर हकराया बिैत रहहन आ \nिखन ओ चाहसथ मकान खाली भए िाहन । कहक माने िे एहन नहह \nहोइक िे हकराएदार मकानपर अबैि कब्िा कए सलअए ,हकराया िेहो \nनहह ददअए । मुदा हकरायदारक िमस्त्या िेहो मानबीय दृमष्टिँ देखब बहुत \nिरूरी असछ । मकान मासलक बेर -बेर िँ मकान खा ली करबैत रहताह \nतँ ओकरा नाना प्रकारक िमस्त्या होएब स्त्वभाहवक। बच्चािभक \nइिक ू ल ,अपन कायाघलय आ बिैत खरचामे तालमेल बैिाएब मोिहकल \nभए िाइत असछ । कानून एहह िमस्त्यािभक ेँ  िमािान करैत बीचक \nरस्त्ता हनकालबाक प्रयाि करैत असछ । मुदा क ै क बेर ई िंभव नहह भए \nपबैत असछ । दुनू पक्ष  एक-दोिरिँ िामंिस्त्य नहह बैिा पबैत छसथ आ \nमोकदमाबािी िरर बात चसल िाइत असछ। िँ मकान मासलक दबंग \nअसछ तँ िबरदस्त्ती िेहो करैत असछ । बदमािक ेँ  लगा कए हकरायेदारक \nिमान क ै क बेर बाहर फ े हक देल िाइत असछ ।  \nमहानगर िेना कोलकाता ,मुम्बइ , ददल्लीमे हालहत आओर बहुत \nखराप असछ । क ै कटा  हकरायेदार मुख्य व्यापाररक िानमे पाँच -दि \nरुपया हकराया दैत छसथ आ पचािो िालिँ अड़ल छसथ ,मकान खाली \nनहह कए रहल छसथ। मकानक हालहत ििघर भए चुकल असछ। मकान \nमासलक मोकदमा ठोकने छसथ । मुदा तेँ की ? हकरायेदारिभ आपिमे \nिंगठन बना कए तकर प्रहतवाद करैत रहैत छसथ ,मुदा मकान खाली \nहेबाक कोनो िंभावना नहह लगैत असछ । िौँ ओ मकानिभ आइ -काल्ल्ह \nहकरायापर लेल िाएत तँ हकराया लाखोमे भए िक ै त असछ । \nउदाहरर्स्त्वरुप , िँ कनाटप्लेि ददल्लीक कोनो दोकान िाहबक \nहकरायापर चसल रहल असछ तँ हकओ हकएक खाली करत ? िँ ओ \nओहहठाम हकरायापर मकान वा दोकान आब लेबए िाएत तँ  हकराया \nकतेक बदि िाएत ,िोचबो मोिहकल असछ। आनो महानगरिभमे तेहने  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 29 \nहालहत असछ । अस्त्तु ,मकान मासलकिभक सचिता िेहो उसचत असछ । \nआन्खर लोक िंपभत्तक ेँ  एहह लेल तँ नहह कीनलक िे ओकरा एहह तरहक \nघनचक्करमे गमा देल िाए ? मुदा उपाय की असछ ? \nिीवनमे भोिन ,वस्त्र,आवाि मौसलक आवश्यकता मा नल \nिाइत असछ । भोिन.वस्त्रक बाद रहए लेल घर तँ चाहबे करी । लोको \nपुछैत असछ िे अपनेक कोन गाम घर भेल ? माने िे घर आदमीक \nपररचय सथक। ग्रामीर् पररवेशमे तँ अखनो घर माने अपन घर बूझल \nिाइत छैक  ,कारर् ओहहठाम हकरायाक मकान ने उपलव्ि होइत असछ \nआ ने लोक लैत असछ । गाममे लोकक पुस्त्तक-पुस्त्त  गुिरर िाइत छैक \n। एकहहठाम लोक िीवन भरर रहह िाइत असछ । पहहलुका िमयमे ई \nबात िही छलैक । मुदा आब पररस्थिहत बदसल गेल असछ । पिाइ -\nसलखाइ,नौकरी ,व्यापार हेतु लोक गाम -घरिँ बाहर होइत छसथ । ई िंभव \nनहह सथक िे िभ िहरमे अहाँ अपन घर बनेने हफरी । तेँ हकरायापर \nमकान लेब िरुरी भए िाइत असछ ।  \nछोट िहरमे हकरायाक मकान आिानीिँ भेदट िाइत \nअसछ,हकराया िेहो कम होइत छैक आ मकान मासलक   िखन -तखन \nखाली करए िेहो नहह कहैत छैक । मुदा पैघ िहरमे खाि कए महानगरमे \nहालहत   दोिर असछ । मुम्बइमे तँ ई हाल असछ िे एकहह कोठरीमे कतेको \nगोटे कहुनाक हक रायापर गुिर करैत छसथ। ऊपरिँ मकान मासलकक ेँ  \nपगड़ी िेहो ददऔक ,मािे -मािे हकराया तँ चाहबे करी । रहह -रहह कए \nमकान मासलक दुलत्ती माररते रहत ,िाहहिँ अहाँ ई नहह हबिरर िाइ िे \nमकान हकरायापर लेल गेल असछ आ हकछ ु  ददनक बाद खाली करहह \nपड़त । अस्त्तु,हकरायेदारक हालहत क ै क बेर बहुत   सचितािनक भए िाइत \nअसछ । मुदा िमािान की असछ ? िभ आदमी मकान नहह कीहन िक ै त \nछसथ । हकरायापर मकान लेनाइ एकटा मिबूरी रहैत छैक। एहह हवषयमे \nकतेकोबेर न्द्यायलयमे माममला कएल गेल । एहह हवषयपर उच्चतम \nन्द्यायलय िेहो कतेको फ ै िला देलक । ओहहिभिँ हकछ ु  िुिारो भेलैक \nअसछ।  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमकान मासलक आ हकरायादारमे िामान्द्यतः दूइएटा बात लेल \nझंझट होइते छैक :-१.हकराया बिबए हेतु ,२.मकान खाली करेबाक हेतु \n। आओर छोट -मोट िमस्त्यािभ िेहो भए िक ै त छैक िेना मकानक ेँ  \nमरम्महत क े नाइ ,हकराया बहकऔता भए गेनाइ ,आदद -आदद । एहह \nिमस्त्यािभिँ हनपटए हेतु दुनू पक्ष मकान हकरायापर ले बए- देबएिँ \nपहहनहह आपिमे हकरायाक एकरारनामा बनबैत छसथ। िौँ लीिक \nअवमि िालभररिँ कम असछ तँ ओकरा हनवंमित करबाक िरुरी नहह \nअसछ अन्द्यथा एकर हनवंिन िब -रजिष्ट्रारक ओहहठाम कराएब कानूनी \nबाध्यता असछ । िौँ हकरायाक एकरारनामा बनल असछ तँ लीिक तय \nअवमिमे हकरायाक ओहह मकानक िभ हवषय-वस्त्तु तकरे अनुिार चलत \nचाहे ओ हकराया बिेबाक गप्प होइक ,मकान खाली करेबाक गप्प होइक \nवा हकरायाक भुगतान करब होइक । िँ हकरायाक एकरारनामा नहह \nबनल असछ  ,नकिवा लीिक अवमि बीहत गेल असछ तँ मकान मासलक आ \nहकरायेदारक बीचमे िानीय िरकार द्वारा बनाओल गेल हकराया \nहनयंर र् कानूनक अनुिार हववादक हनर्घय होएत ।  \nहकरायेदारक हेतु ई बहुत िरुरी असछ िे ओ तय हकराया \nिमयिँ मकान मासलकक ेँ  दैत रहसथ । हकराया नहह देनाइए अपना -\nआपमे मकान खाली करेबाक हेतु प्रयाप्त कारर् भए िक ै त असछ। यदद \nमकान मासलक हकराया नहह लैत छसथ तँ हकराया मुरादेशिँ पठाओल \nिा  िक ै त असछ । यदद िेहो िंभव नहह होइत असछ तँ हकराया हनयंरर् \nअमिकारीक ओहहठाम आवेदन दए हकराया िमा करा देबाक चाही । \nिामान्द्यतः एहन पररस्थिहत तखने होइत असछ िखन हक मकान मासलक \nमकान खाली कराबए चाहैत छसथ ।  \nिँ मकान मासलक आ हकरायेदारक हववाद आपिमे नहह \nिोझराइत असछ तँ दु नूमे िँ हकओ हकराया हनयंरर् अमिकारीक पाि \nआवेदन दए अपन िमस्त्या रान्ख िक ै त छसथ । उदाहरर्स्त्वरुप ,िँ मकान \nमासलक मकान खाली करबए चाहैत छसथ तँ तकर कारर् दैत मकान \nखाली करबा िक ै त छसथ । िामान्द्यतः मकान खाली करेबाक हेतु प्रमुख \nकारर् मे हकराया नहह देब ,मकान मासलकक ेँ  स्त्वयं मका नक आवश्यकता  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 31 \nभए िक ै त असछ। िँ हकरायेदारक ेँ  अपन मकान छहन  तँ हकरायाक \nमकान खाली करेबाक ओ मिगूत आिार बहन िाइत असछ। मकान \nमासलक हकराया हनिाघरर्क हेतु िेहो ओतहह अिी दए िक ै त छसथ।  \nदेश भररमे िभ राज्य अपन -अपन हकराया हनयंरर् कानून \nबनओने असछ । क ै कटा राज्यमे ऐहह कानून क अिीन आबएवला \nमकानक हकरायाक िीमा तय कएल असछ । िंगहह राज्य वा क े न्द्र \nिरकार  ,िानीय हनकायक मकानिभ िेहो एहह कानूनिँ बाहर असछ। \nक ै कटा राज्यमे नव हनर्मित मकान नकिवा िमाघथघ कायघरत िंिाक मकान \nिेहो एहह कानूनक अमिकार क्षेरिँ बाहर राखल गेल असछ । हवभभन्न \nराज्य क कानूनमे िमरूपता होइक िाहहिँ ई कानून िवघग्राही भए िकए \nआ िामान्द्य लोक एकर िुहविा िरलतािँ लए िकए ,ताहह हेतु १९९२मे \nिंिद द्वारा आदशघ हकराया हनयंरर् कानून पाि कएल गेल । \nएहहमे   हकरायेदारीक हवराितपर मौिूदा प्राविानमे िँ हकछ ु क ेँ  िंशोमित \nकरबाक प्रस्त्ताव छल आओर हक रायाक एकटा िीमा िेहो हनिाघररत \nकएल गेल िाहहिँ बेिी भेलापर हकराया हनयंरर् लागू नहह \nहोएत।  तकरबाद ददल्लीमे ओहह आिारपर १९९७मे कानून बनबो कएल \nिे िानीय व्यापारी वगघक हवरोिक कारर् लागू नहह कएल गेल।  \nमकान मासलकक आ हकरायेदारक बीच िंवंि मिुर रहए आ \nकोनो मतभेद भेला पर िुगमतािँ तकर िमािान भए िाए ताहह हेतु ई \nआवश्यक असछ िे दुनू पक्ष मकानक ेँ  हकरायादारी प्रारंभ हेबािँ पहहने \nस्पष्ट प्राविानक िंगे हकरायाक लीि एग्रीमेन्द्ट) हकरायाक \nएकरारनामा ) उसचत मूल्यक स्त्टांप पेपरपर हस्त्ताक्षररत करसथ। ओहहमे \nिभ बात िेना हकराया कतेक होएत ,मकान क तेक ददन हकरायापर \nरहत ,मकानक मरम्महत क े ना की हएत , मकान कहहआ खाली करए \nपड़त, स्पष्टतािँ सलखल रहए । िौँ िालभररिँ अमिक हेतु हकरयापर \nमकान लेल िाइत असछ तँ एकरारनामाक हनवंिन िेहो कराएब िरुरी \nअसछ । एहहमे दुनू पक्षक ेँ  हहतक िमािान भए िाइत असछ । \nअस्त्तु, मकान हकराया लेबए  वा देबएिँ पहहने उपरोक्त बातिभक ेँ  \nध्यानमे रखैत कानून िम्मत हकरायाक एकरारनामा बना लेबाक चाही  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ तकर अनुवंिक ेँ  दुनू पक्षक ेँ  पालन करैत रहक चाही िाहहिँ िुख - \nशांहत बनल रहए । ई िभ बात िँ ठीकिँ कएल गेल असछ तँ मकानक ेँ  \nहकरायापर देबामे कोनो हिाघ नहह छैक।  \n-रबीन्द्र ना रायर् ममश्र , mishrarn@gmail.com \n-रबीन्द्र नारायर् ममश्र , हपताक नाम: स्त्वगीय िूयघ नारायर् ममश्र , \nमाताक नाम: स्त्वगीया दयाकाशी देवी , बएि: ६९ वषघ, पैतृक ग्राम: अड़ेर \nडीह , मातृक: सिन्न्द् घआ ड्योिी , वृहत: भारत िरकारक उप िसचव \n)िेवाहनवृत्त( , स्पेशल मेट्रोपोसलटन मजि स्त्ट्रेट, ददल्ली)िेवाहनवृत्त( , \nसशक्षा: चन्द्रिारी ममसथला महाहवद्यालयिँ बी.एि -िी. भौहतक हवज्ञानमे \nप्रहतष्ठा : ददल्ली हवश्वहवद्यालयिँ हवमि स्त्नातक , प्रकासशत क ृ हत: \nमैसथलीमे: प्रकाशन वषघः २०१७ १. भोरिँ िाँझ िरर )आत्म कथा( ,२. \nप्रिंगवश )हनवंि( , ३.स्त्वगघ एतहह असछ ) यारा प्रिंग( ; प्रकाशन \nवषघः२०१८ ४. फिाद )कथा िंग्रह( ५. नमस्त्तस्त्यै )उपन्द्याि( ६. हवहवि \nप्रिंग )हनवंि( ७.महराि)उपन्द्याि( ८.लिकोटर)उपन्द्याि( ; प्रकाशन \nवषघः२०१९ ९. िीमाक ओहह पार)उपन्द्याि( १०.िमािान)हनवंि िंग्रह( \n११.मातृभूमम)उपन्द्याि( १२.स्त्वप्नलोक)उपन्द्याि(; प्रकाशन वषघः२०२० \n१३.शंखनाद)उपन्द्याि( १४.इएह सथक िीवन)िंस्त्मरर्( १५.ढहैत \nदेबाल)उपन्द्याि( ; प्रकाशन वषघः २०२१ १६. पाथेय)िंस्त्मरर्( १७.हम \nआहब रहल छी)उपन्द्याि( १८.प्रलयक परात)उपन्द्याि( ; प्रकाशन \nवषघः२०२२ १९. बीहत गेल िमय)उपन्द्याि( २०.प्रहतहबम्ब)उपन्द्याि( \n२१.बदसल रहल असछ िभहकछ ु )उपन्द्या ि( २२.राष्ट्र मंददर)उपन्द्याि( \n२३.िंयोग)कथा िंग्रह( २४.नासच रहल छसल विुिा)उपन्द्याि( २५.दीप \nिरैत रहए )उपन्द्याि(।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 33 \n२.५.रबीन्द्र नारायर् ममश्र - मातृभूमम )उपन्द्याि( - २४ म खेप  \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nमातृभूमम धारािावहक -(उपन्द्यास) \n२४ \nगोनविद आ मािव गाम पहुँसचतहह ठोकले पाठशाला लग \nपहुँचलाह ।  \n\"एहहठाम तँ हकछ ु  नहह बाँचल असछ ?\" \n\"एतेक तेिीिँ ई िभ भेल िे िोसच आश्चयघ लाहग रहल असछ । \nओहूिँ आश्चयघ एहह बातिँ होइत असछ िे दसछनबाररटोलक लोकिभ \nिभहकछ ु  चुपचाप देखैत रहह गेल । हकछ ु  प्रहतकार नहह कए िकल । \nएहन तँ नहह छल ई टोल । एक िमय छल िखन एहह टोलमे हवद्वानिभ \nभरल छलाह । ितहह देखू ततहह शास्त्र चचाघ भए रहल असछ । ओही \nटोलमे आइ की हाल असछ ? गामक एकटा प्रहतमष्ठत िंपदा छल ई \nपाठशाला ,तकरो रक्षा नहह कए िकलाह। \" \n\"िखन अपने आदमी शरु  भए िाइत असछ तँ रक्षा करब \n 34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nककरो हेतु मोिहकल भए िाइत असछ । िुिाकर तँ अपन हपतोक बात \nनहह िुनलाह । कहाँदहन ओ बहुत कहलन्खन ।   मुदा िुिाकर तँ िे छसथ \nिे िभक ेँ  बूझल असछ । \" \n\"आब की कएल िाए ? एहहठाम तँ िुिाकर अपन मकान बना \nरहल छसथ । एतेक तेिीिँ एकर काि आगू कोना बदि गे ल,िे िोसच \nआश्चयघ लाहग रहल असछ । हमरा लोकहनक गेला िात ददन भेल असछ । \nएतबे िमयमे मकानक काि एतेक आगू भए गेल । \" \nओ िभ आपिमे गप्प कइए रहल छलाह हक ओहहठाम \nिुिाकर आहब गेलाह । हुनका िंगे लठ ै त िभ िेहो छल ।  \n\"कहहआ गाम अबैत गेलह ?\" \n\"आहबए रहल छी ? \n\"ओ! हम तँ िुनने रहहऐक िे  आब तूँ िभ ियन्द्तक िंगे \nिानकीिामेमे रहबह । \" \n\"बीचे रस्त्तािँ वापि होबए पड़ल। \" \n\"िे हकएक ? गाम कोनो भागल िाइत छलैक । हकछ ु  ददन \nिानकीिाममे रहहतह । नीक -बेिाए बुजझतहक।\"  \n\"िोचने िएह रहहऐक । मुदा िे अहाँ कहाँ होबए देसलऐक ?\" \n\"लएह । हम की क े सलअह ?\" \n\"अहाँक ेँ  ई क ु बुजद्ध क े ना भेल िे पाठशालाक ेँ  तोहड़ कए \nओहहठाम अपन घर बना रहल छी । ई तँ िावघिहनक िान छलैक। \nगामक एकटा प्रहतष्ठा छलैक । अहाँक पूवघििभक कीर्त्ति छल । एना \nनहह करक चाहैत छल । \" \nिुिाकर लठ ै तिभक ेँ  इिारा क े लसथ । ओिभ लाठी भिैत  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 35 \nहहनकािभ ददि बिल । लठ ै त िभ गोनविद आ मािवपर दनादन प्रहार \nकरैत गेल । लाठीक प्रहार लहगतहह  दुनूगोटे ठामहह खिलाह।  \n\"कहैत छसलअह िे एहह मामलामे टांङ नहह अड़ाबह। मुदा \nतोरािभक ेँ  बहुत दाबी भए गेल छह । हमर आपिी मामला असछ । ई \nिगह िावघिहनक कोना भए गेलैक ? िभददनिँ हमर पुरखाक एहहपर \nअमिकार रहल असछ । हमर बाबूक नामे रिीद कटैत छहन । तूँ िभ तँ \nिबरदस्त्ती परेिान छह । आबो िमय छैक। अपन कािमे लाहग \nिाह  ,नहह तँ .......।\"  \nदुनूगोटे मारर लगलािँ क ु हरर रहल छलाह । की बजितसथ ? \n\"हहनका दुनूगोटेक ेँ  घर िरर पहुँचा दहुन । आ हे ! दबाइक \nदोकानबलािँ मलहम कीहन ददअहुन । चोटिभ पर लगबैत रहताह। \"-\nिे बाजि िु िाकर िोरिँ ठहाका पाड़लहन । गोनविद आ मािव बेिुि \nरहसथ । प्रहतकार करबाक स्थिहतमे नहह रहसथ । हुनका लठ ै तिभ उठा -\nपुठाकए उतरबाररटोलक पाकड़ीक गाछतरमे ओही हालमे रान्ख देलक \nआ चसल गेल ।  \n \n-रबीन्द्र नारायर् ममश्र , हपताक नाम  :स्त्वगीय िूयघ नारायर् ममश्र , माताक \nनाम  :स्त्वगी या दयाकाशी देवी , बएि  :६९ वषघ , पैतृक ग्राम  :अड़ेर डीह , \nमातृक  :सिन्न्द् घआ ड्योिी , वृहत  :भारत िरकारक उप िसचव \n(िेवाहनवृत्त) , स्पेशल मेट्रोपोसलटन मजिस्त्ट्रेट , ददल्ली (िेवाहनवृत्त) , \nसशक्षा  :चन्द्रिारी ममसथला महाहवद्यालयिँ बी.एि-िी .भौहतक हवज्ञानमे \nप्रहतष्ठा  : ददल्ली हवश्वहवद्यालयिँ हवमि स्त्नातक , प्रकासशत क ृ हत :\nमैसथलीमे :२०१७प्रकाशन वषघः १ .भोरिँ िाँझ िरर (आत्म कथा) ,२ .\nप्रिंगवश (हनवंि) , ३ .स्त्वगघ एतहह असछ (यारा प्रिंग) ; प्रकाशन \nवषघः२०१८ ४  .फिाद (कथा िंग्रह )५ .नमस्त्तस्त्यै (उपन्द्याि )६ .हवहवि \nप्रिंग (हनवंि )७.महराि(उपन्द्याि )८.लिकोटर(उपन्द्याि) ; प्रकाशन \nवषघः२०१९ ९ .िीमाक ओहह पार(उपन्द्याि)१०.िमािान(हनवंि िंग्रह )\n११.मातृभूमम(उपन्द्याि )१२.स्त्वप्नलोक(उपन्द्याि) ; प्रकाशन वषघः २०२०  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१३ .शंखनाद(उपन्द्याि )१४.इएह सथक िीवन(िंस्त्मरर्)१५.ढहैत \nदेबाल(उपन्द्याि) ; प्रकाशन वषघः २०२१ १६ .पाथेय(िंस्त्म रर्  )१७.हम \nआहब रहल छी(उपन्द्याि )१८.प्रलयक परात(उपन्द्याि) ; प्रकाशन \nवषघः२०२२ १९ .बीहत गेल िमय(उपन्द्याि )२०.प्रहतहबम्ब(उपन्द्याि )\n२१.बदसल रहल असछ िभहकछ ु(उपन्द्याि )२२.राष्ट्र मंददर(उपन्द्याि )\n२३.िंयोग(कथा िंग्रह )२४.नासच रहल छसल विुिा(उपन्द्याि )२५.दीप \nिरैत रहए (उपन्द्याि) । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 37 \n२.६.क ु मार मनोि कश्यप - प्रहतदान  \n \nकुमार मनोज कश्यप \n१ िा लघुकथा \nप्रवतदान \n\" तोरा तीन -तीन टा िंतान भगवान देनहे हौ  ...... एकरे आउर लै भरर \nपेट अन्न आ द sि कपड़ा त s िुममते ने हई  ....... चाररम लै और कहाँ िे \nिुमम तै ? बुिनी ! उपरवाला िे करैत छसथन िे नीक े  लागी  .....अपन \nबौआ क े  भाग मे राििोग हई  ...... राि करतै  .... राि ! अपना आउर \nिड़े नईं है तइिे की  ...... हई त s अपने खून ! अपन िनमल िुख -चैन \nिे रहौ  .... उहे ने हर माई -बाप चाहै है !  आर िे होउ  .....बड़ भा गमंत छै \nछौंड़ा .... अपनो राि भोगत आ हमरो आउर क े  दरररा \nमेटेलक  .......!\" मुस्स्त्कयाईत रमलखना नोटक गड्डी ि s बुिनी क े  मुँह \nपर हावा कर s लगलै। फाटल िमटायल क े थड़ी पर सचत्त पड़ल  \nबुिनी चारक भूर बाटे हुलकी दैत िूयघक रोशनी क े  हनर्विकार एक टक्क \nतक ै त रहलै। \nओम्हर दूर शहर  मे कतहु िमारोह मनाओल िा रहल छलै .....तीन टा \nबेटी क े  बाद  बेटा िे भेल छलै ! \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n-कुमार मनोज कश्यप , सम्प्रवत: भारत िरकार क े  उप -\nिसचव , संपकष:  िी -11, टावर -4, टाइप-5, हकदवई नगर पूवघ )ददल्ली \nहाट क े  िामने( , नई ददल्ली -110023 मो. 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 39 \n२.७.हनमघला कर्घ - अन्ग्न सशखा )खेप -१६( \n \nहनमघला कर्घ )१९६०- (, सशक्षा - एम् ए , नैहर - खरािपुर ,दरभङ्गा , िािुर \n- गोदियारी )बलहा( , वत्तघमान हनवाि - राँची ,झारखण्ड, झारखंड \nिरकार महहला एवं बाल हवकाि िामाजिक िुरक्षा हवभाग मे बाल \nहवकाि पररयोिना पदामिकारी पद िँऽ िेवाहनवृभत्त उपरान्द्त स्त्वतंर \nलेखन।  \nमूल हहन्द्दी - स्त्वगीय जितेन्द्र क ु मार कर्घ , मैसथली अनुवाद - हनमघला कर्घ  \n  \nअन्ग्न सशखा )भाग - १६( \n \nपूिष कथा: \nउवघशी रािा पुरूरवा  क े  मंगल टीका लगा क s दानव ि s युद्धक वास्त्ते \nहवदा करैत छसथ l एकर पश्चात् ओ अचेत भ s भूलुंदठत भ s िाइत छसथ \nl रािा पुरूरवा उवघशी क े  प्रहत आकर्षित भ s िाइत छसथ l \nआब आगू: \nयुद्धक दुंदुभभ बाजि उठल l ओकर हृदय -हवदारक ध्वहन पाताल लोक में \nअत्यंत तीव्र गहत िं s प्रहवष्ट भs गेल l देवता क े  द्वारा कएल आक्रमर्क \nिमाचार दानवराि क े सश क े  भेटल ,मुदा ओ क्षर् मार क े  लेल हवचसलत \nअथवा सचिहतत नहह भेल l कारर् एकर आशंका ि s ओ तs ओहह ददन \n 40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिं s युद्धक तैयारी करवा में लागल छल िाहह ददन इंर िँग पुरूरवाक \nभेंट होयवाक बात ओ िुनने छल अपन दूतक मुख िं s l अपन दानव \nिेना क े  श्रेष्ठ योद्धा िभ क े  िँग िैन्द्य व्यूह रचना क s पाताल लोक ि s \nयुद्धक हनममत्त प्रयार् क े लक दानवराि क े सश l ओकर हुंकार ि s पृथ्वी \nकाँपs लागल,दिो ददशा रस्त्त भ s गेल। \nदेवताक िैन्द्य -दल क े  मध्य आकाश मागघ ि s पुष्पक वृमष्ट होमय लागल \nl हरदेवक रथ आकाश मागघ में स्थित छल l आशीवाघद स्त्वरूप हुनक रथ \nिं s हरदेव क े  द्वारा पुष्प-वृमष्ट कएल िा रहल छल। ई देन्ख देवतागर् में \nहषघ क े  लहरर पिरर गेल ,अत्यन्द्त उत्िाहहत भ s गेल छलाह ओ िभ l \nहकछ ु  क्षर् उपरान्द्त आकाश मागघ में ही दुनू पक्ष में युद्ध प्रारम्भ भेल। \nिवघप्रथम इंर अपन िैहनक क े  िँग दानव िेना ि s युद्ध-रत भेलाह l \nअस्त्र-शस्त्र क े  िनिनाहट -खनखनाहट वातावरर् में गूंजि उठल l शनै: -\nशनै: युद्ध भयवह भेल िा रहल छल l देवता क े  पक्षक वीर िैहनक \nिराशाई भेल िा रहल छलाह l युद्ध में दानव पक्ष क े  बहुत कम योद्धा \nघायल अथवा मृत भेल छल l दानव -गर् में उत्िाहक तरंग उमगल छल \nl \nइंर क े  रथ टूदट गेलहन ,ओ युद्ध क्षेर में रथ ि s खसि पररतसथ ,मुदा ओहह \nिमय पुरूरवा आहब स्थिहत क े  िम्हारर लेलसथ l खि s ि s इंर क े  ओ \nबचा लेलसथ। आब इंर हवश्राम हेतु चसल गेलसथ ,आ िेना पुरूरवा क े  \nनेतृत्व में युद्धरत भेल l देन्ख तहह भरर में दानव पक्षक वीर योद्धा िराशाई \nहोमय लागल l स्थिहत एकदम हवपरीत भ s गेल,आब देवतागर् में उत्िाह \nउमहग पड़ल छल l दानव -गर् िान -गहुमक बासल िन कदट -कट क s \nखिल िा रहल छल l क े सश क े  भौंह क्रोि ि s वक्र भ s गेल l आब अपन \nिेना क े  नेतृत्व िम्हार s ओ स्त्वयं आहब गेल l \nघमा िान युद्ध होमय लागल ,दुनू पक्षक वीर िराशाई होमय लगलाह l \nिखहन अस्त्र -शस्त्र क े  युद्ध में दानव -पक्ष क े  अमिक वीर िराशाई होमय \nलागल,तखहन आिुरी माया क े  प्रपंच दानवराि क े सश पिारनाई प्रारंभ \nक े लक l आग्नेयास्त्र,िपाघस्त्र इत्यादद क े  प्रयोग होमय लागल l अंिकार \nओ तीव्र प्रकाशक माया रच s लागल l एक ि s अनेक क े सश दृमष्टगत \nहोमय लागल l मुदा पुरूरवा वास्त्तहवक क े सश क े  सचन्द्हवा में कहनको \nगलती नहह क े लसथ आ ओकरा क ु शलता ि s चीन्न्द्ह क s अपन तीरक  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 41 \nवषाघ कर s लगलाह ओकरा ऊपर l ओ घायल भय खसि पड़ल। ओ \nआपि चसल गेल पाताल लोक हवश्रामक वास्त्ते। आब दूिर -दूिर दानव \nिेनापहतय िबहक नेतृत्व में युद्ध होमय लागल l ई युद्ध लगातार चारर \nददन तक होईत रहल l मुदा आब दानव -गर् में उत्िाहक क्षीर्ता आहब \nगेल छल दानवराि क े सश क े  घायल भ s युद्ध क्षेर ि s बाहर हो यबाक \nकारर् । ताहह पर रािा पुरूरवा क े  क ु शल नेतृत्व में अहत हवसशष्ट अस्त्र -\nशस्त्रक प्रहार क े  कारर् एहह युद्ध में दानव अत्यंत कमिोर परर क s हारर \nगेल आ ओ िभ युद्ध क्षेर ि s पलायन कर s लागल । दानव िैहनक \nगर्क उत्िाह िमाप्त भ s गेल छल l युद्ध िमाप्त भेल , देवता हवियी \nभे लाह l \nहवजित देवगर् में हषघक लहरर पिरर गेल l देवगर्क ियघोष क े  नारा \nि s ददजग्दगंत गूंजि उठल l देवगर् क े  द्वारा इन्द्रक िंग रािा पुरूरवा क े  \nियघोषक नारा तीव्र स्त्वर में बहुलता ि s लगाओल गेल l पुरूरवा क े  \nिय घोषक ध्वहन क े  िंग देवगर् पर पुनःपुष्प -वृमष्ट भेल l हषोल्लसित \nपुरूरवा इन्द्र एवं अन्द्य देवता क े  िंग स्त्वगघक ददशा में आपिी लेल प्रयार् \nकs गेलसथ l \nअमरावती में प्रहवष्ट होइतहह मार देवांगना िभ पुष्प -वृमष्ट प्रारंभ क s \nदेलहन l िम्पूर्घ स्त्वगघलोक आनंद िागर में िराबोर भ s गेल छला l आई \nस्त्वगघ लोक में परम आश्चयघ क े  बात भ s रहल छल हक इंर क े  िान पर \nपुरूरवा क े  िय घोषक ध्वहन गुंजित भ s रहल छल l एना बुझाइत छल \nिेना स्त्वगघ का रािा इंर नहह पुरूरवा ही होसथ l \n \n.......... \n \nिखहन ि s देवताक हविय भेल दानव -गर् पर ,ओहह ददन ि s हनतददन \nकोनो ने कोनो उत्िव मनाओल िा रहल असछ स्त्वगघ लोक में । प्र त्येक \nउत्िव में पुरूरवाक िम्मान भ s रहल असछै l आश्चयघ तs िभ क े  एहह \nबातक होइत छहन हक इंर अपन प्रमुख गुर् ईष्याघ क े  हबिारर चुकल छसथ \nl ओ तs स्त्वयं पुरूरवाक पराक्रम पर मोहहत भेल छसथ। ओ हुनक िमक्ष \nअपना क े  अत्यंत तुच्छ अनुभव कर s लागल छसथ l हुनका अनुभव होइत \nछहन िेना हक स्त्वगघक सििहािन क े  वास्त्तहवक अमिपहत पुरूरवा होसथ  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nइन्द्र नहह! ओ अपन मोन में पुरूरवाक हवसशष्ट योग्यता स्त्वीकार क s नेने \nछसथ।ओ अपना क े  पुरूरवाक िमक्ष अत्यंत हनम्न स्त्तर पर पाहब रहल \nछसथ। पुरूरवा क े  िमक्ष ओ मार एक िामान्द्य िैहनक िन माहन रहल \nछसथ अपना क े । \nमु दा पुरूरवाक हवचार भभन्नहह असछ। ओ हविय क े र िम्पूर्घ श्रेय पुरंदर \nक े  ऊपर िमर्पित क s रहल छसथ l रािा पुरूरवा क े  हृदय या मस्ष्तस्त्क \nक े  गवघक लेश मार स्पशघ तक नहह क े लक असछ l ओ अपना क े  िामान्द्य \nमानव बुजझ रहल छसथ l अपन एतेक प्रशंिा िुहन ओ कहनको गर्वित नहह \nभेलैसथ।  \nलेहकन एकर अथघ ई नहह िे रािा हन:स्पृह छसथ। रािा क े  हृदय में \nहन:ल्िहता नहह भरपूर उछाह  छहन - कारर् सथकीह उवघशी! रािा क े  \nउछाह छहन उवघशी ि s पुनः भेंट होयवाक! ओ उवघशी िे अप्रहतम \nिुंदरी!अप्िरागर् में िवाघमिक िौंदयघवती िँग गुर्वती छसथ ! एहह \nकारर् त s ओ पुरूरवा  क े  हृदय क े  िम्मोहहत क े ने छसथ! पुरूरवा मुग्ि \nछसथ हुनका पर ! पुरूरवा! िे पृथ्वी पर अपना क े  ब्रह्मचयघत्व क े  महान \nपुिारी बुझैत छलाह! स्त्वगघ में अपन ओ हवसशष्ट िन गुमा चुकल छसथ! \nउवघशी क े  प्रेम में हवदग्ि ,हवह्वल प्रेमी िमान ओ त s उवघशी ि s ममलन क े र \nकोनहुना उपयु क्त अविर प्राप्त होयवाक प्रयाि में छसथ!  \nमुदा प्रहतददन क े  व्यस्त्तता में ओ अपना क े  अिहाय िन अनुभव क s \nरहल छसथ l उवघशी ि s कोना पुनः भेंट होहन ओ बूजझ नहह पाहब रहल \nछसथ l उवघशी ि s ममलन करवा हेतु हुनक ह्रदय अत्यंत व्यग्र छहन l \nओम्हर उवघशी क े  मनो स्थिहत एहह ि s हकछ ु  भभन्न नहह छहन। हुनको ह्रदय \nमें पुरूरवा हवरािमान छसथ ! उवघशी क े  ह्रदय रमल असछ पुरूरवा में ! \nस्त्वगघ में आयोजित कोनो उत्िव में ओ नहह िाईत छसथ l कतेको हनमंरर् \nक े  ओ अस्त्वीक ृ त कs देने छसथ l पुरूरवा ि s ममलन क े र अविरक िंिान \nमें स्त्वयं उवघशी अत्यंत व्यस्त्त छसथ। अन्द्य िमस्त्त कायघ हुनका िमक्ष एहह \nिमय गौर् भेल छहन।  \nबहुत िमय तक दानवगर् िँ s रस्त्त शािन व्यविा क े  बाद पुनः नवीन \nरूप में स्त्वगघक शािन में आमूल पररवतघन करवा हेतु इंर अपन िभ \nिभािद क े  दरबार में आमंहरत कएने छसथ ।देवर्षि नारद एहह अविर \nपर हवरािमान छसथ स्त्वगघलो क में। पुरूरवा क े  एहह िभ कायघ में कहनको  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 43 \nरुसच नहह छहन ,तथाहप ओ अन्द्यमनस्त्क भाव ि s बैिल छलाह िभा में l \nिप्तऋहष क े  हवचार छलहन हक स्त्वगघ क े  सििहािन पर पुरूरवा क े  \nबैिाओल िाए ,मुदा हुनक एहह प्रस्त्ताव क े  पुरूरवा स्त्वयं अस्त्वीक ृ त क s \nदेलहन l एहह अनुसचत प्रस्त्ताव ि s इंर  अत्यंत भयभीत भ s गेलसथ,मुदा \nिप्तऋहष क े  िम्मुख ओ हकछ ु  बाजि नहह िकलाह l एहह िंबंि में िभ \nक े ओ हवचार मग्न छलाह ओहह िमय आकाशवार्ी भेल - \n\"पुरूरवा क े  स्त्वगघक अद्धघशािक बनाओल िाए\" - ई िीर गंभीर हप्रय \nवार्ी भगवान हवष्र्ु क े  छलन्न्द्ह l इंर ई आकाशवार्ी िुहन हनराश भ s \nगेलाह। िप्तऋहष क े  िम्महत एहह देववार्ी िँ s आर दृि भेलैन्न्द्ह l इंर क े  \nस्त्वगघ में अपन अद्धाघिन पुरूरवा को देमय पड़लन्न्द्ह l ओना त s पुरूरवा \nक े  िहमहत एकर पक्ष में नहह छल ,मुदा भगवान हवष्र्ु क े  आदेशक \nअवहेलना क े नाई पुरूरवाक वास्त्ते अिंभव कायघ छल l \nस्त्वगघ में पुरूरवा  क े  राज्याभभषेक क े  हवशाल आयोिन होमय लागल l \nिभािदगर् में अहत प्रिन्नताक लहरर व्याप्त भेल l िभ देवपुरुष \nदेवांगना प्रिन्न छलसथ ,मुदा रािा क े  कोनो हवशेष प्रिन्नता नहह भेलहन l \nओ तs उवघशी क े  हवयोग िहनत पीड़ा िँ s अपन हृदय में उदठ रहल ददघक \nलहरर क े  िहन करवा में अि मथघ भ s रहल छलाह l हुनक हृदय मंददर में \nतs एक अहनन्द्द्य िुंदरी कोमलांगी देवी प्रहतमष्ठत भय गेल छलीह l ओ \nछलीह हरलोकक िभ िौंदयघवती नारी में िवघश्रेष्ठ िौंदयघवती अप्िरा \nउवघशी ! हुनक हृदय त s िेना काँच िूत ि s बन्द्हायल हुनक े  ददि प्रेररत \nहोइत छलन्न्द्ह l अनमनायल िन भाव ि s ओ िभा क े  कायघकलाप क े  \nदेन्ख रहल छलाह l िुरिरर क े  िल ि s हुनक अभभषेक भेलैन्न्द्ह ,एवं \nरािमुक ु ट स्त्वगघक परंपरानुप हुनका िारर् करय पड़लन्न्द्ह l \n  \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.िगदीश प्रिाद मण्डल-जिनगी भार बहन गेल  \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nजजनगी भार बवन गेल \nनोकरीिँ हनवृत्त भेला पछाइत हेमन्द्त क ु मार गामेमे रहैक हवचार मनमे \nरोहप लेलैन। हकछ ु  छी तँ गाम -िमाि गामक िमाि छी। क े तबो आफद -\nआिमानी , बादि -रौदी हकए ने भेल मुदा गामक िमाि अखनो ओहने \nअसछ िेहेन हिार बरख पूवघ छल। एकर माने ई नइ बुझब िे गाममे रोडो -\nिड़क ओहहना असछ आ पोखररयो -इनार ओहहना असछ िहहना हिार \nबरख पूवघ छल। एकर माने ई िे अखनो गामक हकिान खेतीिँ िुड़ल \nछैथ, गाए-महींि पोिबिँ िुड़ल छैथ। ओना , हकछ ु  नब बेविार िेहो \nबिल असछ आ हकछ ु  पुरान बेविार िेहो िमाप्त भेबे क एल असछ। \nिमयानुिार िीवन चलैए। िँ िे नहह चलत तँ ओ नष्ट भऽ िाएत। िेना \nबैलगाड़ी, हाथी , घोड़ाक िवारी नष्ट भऽ गेल आ नब -नब इंिीन -चासलत \nिवारी आहब गेल असछ।  \nगाममे रहैक हवचार हेमन्द्त क ु मारक ेँ  ई छेलैन िे िेवा हनवृत्त होइिँ िात \nददन पहहने िरर गामक ेँ  हबिरल छला। िहहयािँ नो करी शुरू क े लैन \nतहहयेटा िँ हकए कहब िे तहूिँ पहहनेिँ , मोटा -मोटी िन्द्मेिँ बुझू , हकएक \nतँ हपता िरकारी नोकरी करै छेलैन , पररवार िंगे रखै छला , कहहयो काल \nमाने िालमे माि ददनक छ ु ट्टी भरर , गाममे हबतबै छला। वएह एक मािक \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 45 \nछ ु ट्टीक िमयक गाम हेमन्द्त क ु मारक मनक ेँ  पक ै ड़ नेने छेलै न। पक ै ड़ ई \nनेने छलैन िे शहर -बािारक एहेन िीवन असछ। िे एक मकानमे अनेको \nराज्यक लोको रहै छैथ , जिनकर िीवन शैली िेहो भभन्न छैन। तैिंग \nशहर -बािारमे कािक व्यस्त्तता िेहो बेिी रहहते असछ , िइिँ दोिरिँ \nिम्बन्ध बनैमे कदठन भइये िाइए। गामक िीवन अखनो ओहन असछ \nिेकर िम्बन्ध -िूर अल्पांशे हकए ने मुदा अखनो िीहवत असछ िे िाहत , \nपाँजि आ िम्प्रदायिँ ऊपर उठल असछ। माने ई िे िेकरा िमािमे हनम्न \nबुझै सछऐ , तहू पररवारक वृद्धिनक ेँ  िमािक आनो िाहतक बच्चा -\nिुआन �बाबा�, �काका�, �भैया � कहै छैन आ ओही निैरिँ \nआदर िेहो करैत आहब रहल छैन। ऐठाम  एकरा एक िामाजिक िाराक \nप्रवाह कहह िक ै  सछऐ। मुदा एक िाहतक ेँ  दोिर िाहतक बीचक हकरदानी \nकी कहब िे िाहत -िाहतक भीतर कटुता िेहो एते दूरी बनौने असछ िे \nिददकाल एक -दोिरक ेँ  हनच्चाँ देखैए। खाएर िे असछ , तइिँ हेमन्द्त \nक ु मारक ेँ  कोन मतलब छैन , मतलब छैन अपन िेवा -हनवृभत्तक पछाहतक \nशेष िीवनिँ।  \nिूयाघस्त्तक िमय। ने िूयघ पूर्घरूपेर् डुमल छल आ ने ददनक प्रकाश िकाँ \nप्रकासशत छल। हेमन्द्त क ु मारक ेँ  ऑहफिमे िूचना भेट गेल छेलैन िे \nऐगला आठम ददन अहाँक लेल ई कायाघलय नहह रहत। िातम ददन िेवा -\nहनवृभत्तक िूचना भेट िाएत।  \nिहहना िामान्द्यो लोक बुझैए िे िभ ददन  अहहना रहब। माने मृत्यु नहह \nहएत , तहहना अखन तक हेमन्द्त क ु मार िेहो बुझै छला। तँए राम नामक \nलूट असछ , िेते लूदट लेब तेते अपने िुख हएत। अखन तक हेमन्द्त \nक ु मारक ेँ  गाम कहाँ मोन छेलैन , िँ िे रहहतैन तँ ददल्लीमे फ्लैट हकए \nहकनतैथ। पटनेमे मकान कीनबाक कोन खगता छेलैन। िरकारी  \nक्वाटरमे िभ ददन रहला तखन मकानक कोन खगता छेलैन। गाममे \nअखनो बाबाक बनेलहा ईंटा -खपड़ाक घर छैन।  \nददन भररक िूयघक हकरर् पेब िहहना फ ू ल चकचकाइत रहैए आ िूयाघस्त्त \nहोइते िेना मलपन पिरए लगै छै तहहना हेमन्द्त क ु मारक ेँ  पाँच बिे अपन \nकायाघलयिँ हनकलला पछाइत , भेलैन। मुदा , हाइ  स्त्तरक अफिर िहहना \nअपन स्त्तरक मेनटेन करै छैथ तहहना हेमन्द्त क ु मार िेहो क े लैन। ओना ,  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऑहफििँ हनकलला पछाइत , माने अपन कायाघलयिँ हनकलला पछाइत , \nशेष िे दूटा स्त्टाफ कायाघलयमे छैन , ओ दुनू बुजझ गेल छला िे िातम \nददन िाहैब िेवा हनवृत्त भऽ चसल िेता। ऐगला अफिर क े हेन अबै छैथ \nिे देखा चाही। तँए कायाघलयिँ अप्पन िे कोनो िम्बस्न्धत काि असछ \nओ िभ करा लेब , भहवष्यक लेल नीक रहत।  \nकायाघलयिँ अपन िेवा -हनवृभत्तक िूचना -पर हाथमे नेने हेमन्द्त क ु मार \nअपन डेरा पहुँच ड्राइंग रूपक टेबुलपर रखलैन। कपड़ा खोसल , हाथ -\nपएर , मुँह -कान िोइकऽ बैिकमे बैिबे क े ला ह हक पत्नी - रस्थश्म \nिलपानक प्लेट आगूमे रन्ख , पुन: हकचेन ददि बदि गेली। अपूछ -वस्त्तुक \nहकचेन छेलैन्द्हे। भरर मन हेमन्द्त क ु मार िलपान करर , चाह पीबए लगला। \nरस्थश्म िेहो चाहक कप नेने आगूमे बैि पीबए लगली। तही बीच हेमन्द्त \nक ु मारक ेँ  िेवा -हनवृभत्तक सचट्ठीपर निैर गेलैन। ओना , अपनो अपन \nआयुक हहिाबिँ बुजझये रहल छला िे एते ददन नोकरी क े लौं। मुदा िे \nहबिैर गेल छला िे आइ पुन: सचट्ठी हाथमे एला पछाइत मोन पड़लैन। \nमोन पहड़ते चाहक सचस्त्कीमे गहतरोि आबए लगलैन। माने िेना चाह पीबै \nछला, तइमे खरोंच उत्पन्न भेलैन। बिला - \n�िेवा हनवृभत्तक सचट्ठी भेट गे ल। काल्ल्हिँ िेवा -मुक्त भऽ िाएब.! � \nबोल-भरोि दैत रस्थश्म बिली - \n�अहींटा िेवा -हनवृत्त हएब आहक िभ होइए। � \nओना , हेमन्द्त क ु मार अपन िीवनक चिा -उतरी देख रहल छला मुदा \nतेकरा सछपबैत बिला - \n�हँ , िे तँ िभ होइते असछ। मुदा एते तँ मनमे खुशी असछए िे बत्तीि \nिालक नोकरीक िीवन बेदा ग रहल। � \nरस्थश्मक मनमे हकए अहबतैन िे िीवन बदलने िभ हकछ ु  बदलैए आ \nदोिर िीवन पद्धहत शुरू होइए।  \nचाह पीलाक पछाइत सचट्ठी पदि हेमन्द्त क ु मार पत्नीक ेँ  कहलैन - \n�अखन अहाँ अपन काि देखू , मन हकछ ु  भररयाएल बुजझ पड़ैए , तँए \nथोड़ेकाल आराम करू। � \nएक तँ ओहुना पिल -सलखल गुनशील होइते  छैथ तहूमे ऊपर स्त्तरक िे \nमहहला छैथ ओ तँ आरो बेिी होइते छैथ। िहहना हेमन्द्त क ु मार बिला  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 47 \nतहहना रस्थश्म ड्राइंग रूमिँ बहरा गेली। िोफापर ओङैठ , आँन्ख मुइन \nहेमन्द्त क ु मार अपन िीवन गुनए लगला। िीवनक ओइ मोड़पर आइ \nआहब गेल छी, िैठामिँ एक िीवन बदैल दोिर िीवनक सिमानमे पएर \nराखत।  अखन तकक अपन िीवन यएह ने रहल िे हपतािीक ेँ  नीक \nनोकरी छेलैन , भरपुर कमाइ छेलैन , पररवारक िंग चारू भाँइक भरर् -\nपोषर्क आ नीक सशक्षा -दीक्षा िेहो भेटल , िइिँ नीक -नीक नोकरी \nचारू भाँइक ेँ  असछ। मुदा चारू भाँइक बीच अपन िीवन रेखा की असछ , \nतही बीच ने आगूक िीवन हनिाघररत करब। अपन तँ यएह ने असछ िे \nमाता -हपता मरर गेला। बीचमे अपने दुनू परानी छी। माने पहत -पत्नी, \nतैबीच दूटा बेटी असछ। ओ दुनू डॉक्टरी सशक्षा पौनहह असछ। दुनू अप्पन -\nअप्पन िािुर बाि करैए।  \nराहतक नअ बाजि गेल। तेिर िाँझक िीमा िेहो टहप गेल। मुदा आँन्ख \nबन्न क े ने क ु रिीपर ओङठल हेमन्द्त  क ु मार काल्हुक िीवन ले हनश्चयात्मक \nहवचार नहह कऽ िकल छला। हनश्चयात्मक हवचार कइयो क े ना िहकतैथ। \nहकएक तँ दू िीवनक बीच हवचार फ ँ िल छेलैन। एक िीवन ओ छेलैन \nिे िरकारक हाई स्त्तरक असछ आ दोिर िामाजिक िीवन छेलैन। \nबेवहार रूपमे िरकारी छेलैन आ हवचार रूपमे िामाजिक छेलैन , िइ \nबीच अपन शेष िीवन हबताएब छैन...।  \nतइ हबच्चेमे रस्थश्म ड्राइंग रूममे आहब कहलक ै न - �अहींटा िेवा हनवृत्त \nभेलौं हेन आहक िभ होइए , तइले अनेरे हकए एते मथहाहन क े ने छी। � \nपत्नीक हवचार िुहन हेमन्द्त क ु मार बिला - �यएह नइ तय कऽ पाहब \nरहल छी िे आगूक जिनगी क े तए आ क े ना हबताएब ?� \nअपन हपताक िेवा हनवृभत्तक िीवनक ेँ  अस्थख्याइि रस्थश्म बिली - \n�ऐठाम अपन की असछ िे रहब। अपन तँ िभ हकछ ु  गाममे असछ , तँए \nनीक हएत िे गामे चली। � \nपत्नीक हवचार हेमन्द्त क ु मारक हृदयमे नीक गड़ान गड़लैन मुदा अखन \nतक िे िुहविा छेलैन , ओ गाममे नहह देख पेब रहल छला। मुदा एते तँ \nमन माहनयेँ रहल छेलैन िे पुस्त्त -दर -पुस्त्त लोक गामक िरतीपर हबतबैत \nआहब रहला असछ। मनक िेना िभ हवचार तर पहड़ गेलैन , आ एकाएक \nमुहिँ बहरा गेलैन -  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n�काल्ल्ह गाम चसल िाएब। � \nएक तँ िेवा -हनवृभत्तक पछाहतक िे लेन -देन छेलैन िेहो आ नोकरीक \nबीच िे बँचल छेलैन , िे बैंकमे छेलैन , िेहो ि भटा ममलाकऽ िखन \nहेमन्द्त क ु मार देखला तँ मन कहह देलक ै न शेष िीवने क े तेटा असछ िे \nकोनो तरहक अिोकिघ हएत। कोनो तरहक अभाव नहहयेँ हएत , तहूमे \nपेंशन िेहो मािे -माि भेटबे करत। हकए मनमे अहबतैन िे िहहना \nिन्द्मक पछाइत बच्चाक देख -रेख िँ माए -बाप नहह करैथ तँ ओ बच्चा \nिरतीपर नहह दटक )िीब( पौत , तहहना वृद्धाविा िेहो होइते असछ। \nएक ददि शरीरक अंग -प्रत्यंग सशसथल होइए दोिर ददि बर -बेमारीक \nआक्रमर् िेहो होइते असछ , तइले दोिरक िरूरत पहड़ते असछ। िघन \nपररवार िँ रहल तँ बेटा -पुतोहु , पोता-पोती िेवा करैए आ िँ िे नहह रहल \nतँ नोकर -चाकरक बलेँ चलैए...।  \nिीवनक िघन वनमे हेमन्द्त क ु मारक मन ओते चक्कर नहह लगा िकलैन \nिेते चक्कर लगबैक िरूरत छेलैन। हेमन्द्त क ु मार बिला - \n�काल्ल्हक लेल काल्ल्ह िोसच लेब। चलू पहहने भोिन करब। � \nरस्थश्म बिली - �औझुक े  िोचल -हवचारल िँ ने काल्ल्ह चलत। � \nहेमन्द्त क ु मार बिला - �काल्ल्ह गाम चसल िाएब। गामक लोक चाहे \nहकछ ु  होथु मुदा पुस्त्तैनी िमाि तँ सछयाहे। � \nगाम आहब , छअ मािक बीच हेमन्द्त क ु मार अपन रहैक ओहन िभ \nबेविा , माने िुहविापूर्घ िीवन चलैले , कऽ लेलैन। िइिँ मन माहन \nगेलैन िे शान्न्द्तपूर्घ ढंगिँ शेष िीवन हबता लेब।  \nआइ तेिर ददन , माने अखन तक हेमन्द्त क ु मार घर -आँगन , दुआर -\nदरबज्जा बनबैक पाछ ू  लगल छला तँए गाम ददि कोनो मियाने ने छेलैन , \nदुनू परानी दरबज्जाक ओिारपर बैिल गाम ददि देख रहल छला। रस्थश्म \nबिली - \n�अखन तकक बीतल िीवन की रहल आ अबैबला भहवष्यक िीवन \nक े हेन हएत ?� \nहनवघलक बल िहहना आत्माराम होइए तहहना हेमन्द्त क ु मार आत्मबलक \nिंग बिला - \n�जिनगी तँ भार बहनयेँ रहल असछ , मुदा आँन्ख तँ तक ै  छी। �  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 49 \n-िगदीश प्रिाद मण्डलिीक िन्द्म मिुबनी जिलाक बेरमा गाममे 5 \nिुलाई 1947 इस्त्वीमे भेलैन। मण्डलिी हहन्द्दी एवं रािनीहत शास्त्रमे \nएम.ए.क अहताघ पाहब िीहव कोपािघन हेतु क ृ हष कायघमे िंलग्न भऽ रूसच \nपूवघक िमाि िेवामे लाहग गेला। िमािमे व्याप्त रूदिवादी एवं िामन्द्ती \nव्यवहार िामाजिक हवकािमे हहनका वािक बुजझ पड़लैन। फलत: \nिमीन्द्दार , िामन्द्तक  िंग गाममे पुरिोर लड़ाइ ठाि भऽ गेलैन। फलत: \nमण्डलिी अपन िीवनक अमिकांश िमय क े ि -मोकदमा , िहल \nयाराददमे व्यतीत क े लाह। 2001 इस्त्वीक पछाइत िाहहत्य लेखन -क्षेरमे \nएला। 2008 इस्त्वीिँ हवभभन्न पर -पहरकाददमे हहनक रचना प्रकासशत हुअ \nलगलैन। गीत , काव्य, नाटक , एकांकी, कथा, उपन्द्याि इत्यादद \nिाहहत्यक मौसलक हविामे हहनक अनवरत लेखन अहद्वतीय सिद्ध भऽ \nरहलैन असछ। अखन िरर दिघन भरर नाटक/एकांकी , पाँच िाएिँ ऊपर \nगीत/काव्य, उन्नैि गोट उपन्द्याि आ िािे आठिाए कथा -कहानीक िंग \nहकछ ु  महत्वपूर्घ हवषयक शोिालेख आददक पुस्त्तकाकार , िाएिँ ऊपर \nग्रन्थमे प्रकासशत छैन। \nममसथला -मैसथलीक हवकािमे श्री िगदीश प्रिाद मण्डलिीक योगदान \nअहवस्त्मरर्ीय छैन। ई अपन ितत हक्रयाशीलता ओ रचना िर्मिताक लेल \nहवभभन्न िंिािभक द्वारा िम्माहनत/पुरस्त्क ृ त होइत रहला असछ , यथा- \nहवदेह िम्पादक मण्डल द्वारा गामक जिनगी ' लघु कथा िंग्रह लेल 'हवदे ह \nिम्मान - 2011', ' गामक जिनगी व िमग्र योगदान हेतु िाहहत्य \nअकादेमी द्वारा - 'टैगोर सलदटरेचर एवाडघ - 2011', ममसथला मैसथलीक \nउन्नयन लेल िाक्षर दरभंगा द्वारा - 'वैदेह िम् मा न - 2012', हवदेह \nिम्पादक मण्डल द्वारा 'नै िारैए ' उपन्द्याि लेल 'हवदेह बाल िाहहत्य \nपुरस्त्कार- 2014', िाहहत्यमे िमग्र योदान लेल एि.एन.एि. ग्लोबल \nिेममनरी द्वारा 'कौसशकी िाहहत्य िम्मान - 2015', ममसथला -मैसथलीक \nहवकाि लेल ितत हक्रयाशील रहबाक हेतु अन्खल भारतीय ममसथला िंघ \nद्वारा- 'वैद्यनाथ ममश्र 'यारी ' िम्मान - 2016', रचना िर्मिताक क्षेरमे \nअमूल्य योगदान हे तु ज्योत्स्त्ना-मण्डल द्वारा- 'कौमुदी िम्मान - 2017', \nममसथला -मैसथलीक िंग अन्द्य उत्क ृ ष्ट िेवा लेल अन्खल भारतीय ममसथला \nिंघ द्वारा 'स्त्व. बाबू िाहेव चौिरी िम्मान - 2018', चेतना िममहत , \nपटनाक प्रसिद्ध 'यारी चेतना पुरस्त्कार - 2020', मैसथली िाहहत्यक  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहर्निश िेवा आ िृिन हेतु ममसथला िांस्त्क ृ हतक िमन्द्वय िममहत , \nगुवाहाटी -अिम द्वारा 'रािकमल चौिरी िाहहत्य िम्मान - 2020', \nभारत िरकार द्वारा 'िाहहत्य अकादेमी पुरस्त्कार - 2021' तथा िाहहत्य \nओ िंस्त्क ृ हतमे महत्वपूर्घ अवदान लेल अमर शहीद रामफल मंडल हवचार \nमंच द्वारा 'अमर शहीद रामफल मंडल राष्ट्री य पुरस्त्कार- 2022' \n \nरचना िंिार : 1. इन्द्रिनुषी अकाि , 2. राहत -ददन , 3. तीन िेठ एगारहम \nमाघ , 4. िररता , 5. गीतांिसल , 6. िुखाएल पोखरर क िाइठ , 7. \nितबेि , 8. चुनौती , 9. रहिा चौरी , 10. कामिेनु , 11. मन मथन , 12. \nअकाि गंगा - कहवता िंग्रह। 13. पंचवटी- एकांकी िंचयन। 14. \nममसथलाक बेटी , 15. कम्प्रोमाइि , 16. झमेसलया हबआह , 17. रत्नाकर \nडक ै त, 18. स्त्वयंवर- नाटक। 19. मौलाइल गाछक फ ू ल , 20. उत्थान-\nपतन , 21. जिनगीक िीत , 22. िीवन -मरर् , 23. िीवन िंघषघ , 24. नै \nिाड़ैए , 25. बड़की बहहन , 26. भादवक आठ अन्द्हार , 27. ििवा -\nहविवा , 28. ठ ू ठ गाछ, 29. इज्जत गमा इज्जत बँचेलौं , 30. लहिन , \n31. पंगु, 32. आमक गाछी , 33. िुसचता , 34. मोड़पर , 35. िंकल्प , \n36. अन्न्द्तम क्षर् , 37. क ु ण्ठा- उपन्द्याि। 38. पयल्स्त्वनी- प्रबन्ध-\nहनबन्ध-िमालोचना। 39. कल्यार्ी , 40. ितमाए , 41. िमझौता , 42. \nतामक तमघैल , 43. बीरांगना - एकांकी। 44. तरेगन , 45. बिन्द्ता -\nबुझन्द्ता- बीहैन कथा िंग्रह। 46. शंभुदाि , 47. रटनी खि - दीघघ कथा \nिंग्रह। 48. गामक जिनगी , 49. अद्धाांहगनी, 50. ितभैंया पोखैर , 51. \nगामक शकल -िूरत , 52. अपन मन अपन िन , 53. िमरथाइक भूत , \n54. अप् पन -बीरान , 55. बाल गोपाल, 56. भकमोड़ , 57. उलबा चाउर , \n58. पतझाड़, 59. गिैनगर हाथ , 60. लिहब िी , 61. उकड़ू िमय, 62. \nमिुमाछी , 63. पिेनाक िरम , 64. गुड़ा-खुद्दीक रोटी , 65. फलहार , 66. \nखिैत गाछ , 67. एगच्छा आमक गाछ , 68. शुभसचन्द्तक , 69. गाछपर \nिँ खिला , 70. डभभयाएल गाम , 71. गुलेती दाि , 72. मुहड़याएल घर , \n73. बीरांगना , 74. स्त्मृहत शेष, 75. बेटीक पैरुख , 76. क्रान्न्द्तयोग, 77. \nहरकालदशी , 78. पैंतीि िाल पछ ु आ गेलौं , 79. दोहरी हाक , 80. \nिुभभमानी जिनगी , 81. देखल ददन , 82. गपक हपयाहुल लोक , 83. \nददवालीक दीप , 84. अप्पन गाम , 85. न्खलतोड़ भूमम , 86. सचतवनक  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 51 \nसशकार , 87. चौरि खेतक चौरि उपि , 88. िमयिँ पहहने चेत हकिान , \n89. भौक , 90. गामक आशा टुदट गेल , 91. पिेनाक मोल , 92. \nक ृ हषयोग, 93. हारल चेहरा िीतल रूप , 94. रहै िोकर पररवार , 95. \nकताघक रंग कमघक िंग , 96. गामक िूरत बदैल गेल , 97. अन्न्द्तम परीक्षा, \n98. घरक खचघ , 99. नीक ठकान ठक े लौं , 100. िीवनक कमघ िीवनक \nममघ , 101. िंचरर् , 102. भरर मन काि , 103. आएल आशा चसल \nगेल, 104. िीवन दान तथा 105. अप्पन िाती - लघु कथा िंग्रह।  \n  \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.आचायघ रामानन्द्द मण्डल -गौरी आ प्रेम मे िोखा  \n \nआिायष रामानंद मंडल  \nगौरी आ प्रेम मे धोखा \n१ \nगौरी  \nपंहडत महादेव ममश्र बीि बीघा िमीन क े  िोहतहनया रहसथ।िमींदारे \nलेखा ठाठ बात। कनाती वाला हबेली आ छतदार दरबािा।नौकर  -\nचाकर ,दू िोड़ा बैल ,हरबाह ,िन ,एगो भैि आ ऐगो गाय ,चरबाह। पंहडत \nिी पूिा न कराबसथ वरन् पूिा करैत।माने की यिमानी न।  \n    िुबह पूिा पाठ क े  बाद दरवािा पर बैठकी। िहां मुंहलगा िभ क े  \nिंगे चाय  -पान आ तशवाही।एकर इ न माने हक खेती पर ध्यान न ,िे बात \nन। खेती क े  िमय खेत क े  आड़ी पर बैठ क े  िन मिदूर पर ध्यान। खेती \nिे दू िौ मन िान ,एक िौ मन गेहूं आ भरपूर तेलहन -दलहन हो िाइन। \nगांव क े  रािनीहत करे मे माहहर रहतन। प्रहतष्ठा खूब रहैन।  \n     पंहडत िी क े  पत्नी िती देवी रहहन।िहत देवी खुब िुन्नर \nरहय।मृदुभाहषर्ी आ वाक्पटुनी िेहो रहय।त पंहडत िीयो कम न। \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 53 \nिामान्द्य कद क े  गोर शरीर , बड़ बड़ आंख आ रोबदार मोछ।माथा पर \nहरपुंड। पररवार खुश हाल।  \n    परंतु  हबिना क े  हबिान।िती देवी एगो िुन्नर लहड़का क े  िनम देलक। \nपरंतु छदठयार क े  हबहाने िती देवी परलोक सििार गेल। पंहडत िी क े  \nहविवा बुिी माय वोइ लहड़का पाल लक। पंहडत िी दुखी रहे लगलन।  \nपंहडत िी आहब भगवान शंकर क े  आउर पूिा करे लगलन। अपने हाथे \nमाटी क े  महादेव बनाबसथ , बेलपर पर राम नाम सलखैत। वोइ बेलपर आ \nकनेर  -िथुर फ ू ल िे पूिा करैथ।  \n      पंहडत िी आहब पैदल कांबर लेक े  बाबा बैद्यनाथ िाम िाय क े  \nहबचार क ै लन आ अपन मुंहलगुआ िभ क े  बतैलन।हबचार भेल हक अइ \nमाघ श्री पंचमी क े  बाबा बैद्यनाथ पर िल चढायल िाय।िभ तैयारी भेल \nनौकर  -चाकर िं गे रिोइया तक कांवर लेक े  िायत।माने हक खाय हपये \nक े  िभ िमान भररया लेक े  चलत।खाली िलावन ठहराव िान पर \nखरीदल िायत।  \n      पंहडत िी अपन चचेरा ििुर क े  बाबा िाम चले क े  िंवाद \nपठ ै लन।चचेरा ििुर हगरीश पाठक िे खूब पटैन।  \nपहहलोही कहीं तीथाघटन मे िायत रहलन त पाठक िीयो िं गे रहैन। \nपाठक िी बाबा िाम िाय क े  लेल पंहडत िी क े  घर क ै लाशपुर अइलन। \nपरंतु िंग में रहैन पच्चीि िाल क े  युवती बेटी गौरी। पाठक िी िोचलैन \nहक अइ िाल गौरी क े  हाथ पीला क देबय।अइिे पहहले गौरी क े  बाबा \nबैद्यनाथ क े  दशघन करा दैबक चाही।  \n        गौरी कालीदाि स्त्मारक महाहव द्यालय,चंदौना िे बीए िमािशास्त्र \nक ै ले रहे। गौरी गौरांगी , कोमलांगी आ व्यवहार क ु शल नवयौवना रहय। \nपंहडत महादेव ममश्र गौरी क े  बाबा बैद्यनाथ िाम दशघन कराबे क े  हवचार \nिे प्रिन्न भेलन। पंहडत महादेव ममश्र आ गौरी क े  यदा कदा ओझा  -िारी \nबाला मनोहवनोदो भेल रहय।अइ भेंट िे  दूनू गोरे हर्षितो रहय।   54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n    बाबा िाम यारा शुरू भेल।िभ हपयर  -हपयर वस्त्र मे।िभिे आकषघक \nपंहडत महादेव ममश्र आ गौरी पाठक लागे। िेना िंयािी  -\nिंयासिन।िभिे पहहले क ु ल देवता ,गांव देवता आ महादेव मठ में पूिा \nभेल आ बाबा िाम क े  लेल प्रिान।हर हर महादेव क े  स्त्वर िे िरती \nआकाश गुंिायमान हो गेल।  \n  िभ ठहराव िान पर सशव पुरार् क े  चचाघ पंहडत महादेव ममश्र \nकरैथ।िुहनहार क े वल आ क े वल गौरी पाठक।आउर लोग खाना  -पीना \nक े  व्यविा मे। मुख्य व्यविापक रहसथ  -हगरीश पाठक।  \n   सशव पुरार् क े  कथा मे सशव  -िती क े  प्रेम ,िती क े  हवन क ुं ड में प्रान \nत्याग आ गौरी क े  सशव िे पुनर्विवाह।    प्रेम कथा िे दूनू गोरे क े  प्रभाहवत \nहोय लागल ।िीरे िीरे पंहडत िी आ गौरी मे प्रेम क े  प्रस्फ ु टन होय \nलागल।प्रेम क े  रंग मे रंगाय लागल।अन्द्य लोग अइ प्रेम िे अंिान रहय।  \n    आहब त गौरी , पंहडत िी क े  पैरों दबाबे लागल। परंतु बाबा बैद्यनाथ \nिाम दशघन आ िल चढाबे क े  ध्यान रहय। पंहडत िी आ गौरी िाक ं क्ष \nरहतन। यारा िमान्प्त भेल। ठीक माघ श्रीपंचमी क े  बाबा बैद्यनाथ क े  \nदशघन भेल आ पंहडत िी आ गौरी सलिगाकार बाबा बैद्यनाथ पर िल \nचढैलन।िभ लोग िल चढैलन।  \n      पंहडत महादेव ममश्र अप्पन क ु ल पुरो हहत पंडा क े  यहां डेरा डाल लन \nआ हगरीश पाठक िे कहलन  -दू िप्ताह बाबा िाम में रूकब।दू गो कमरा \nलेल गेल। भोिन बनाबे क े  लेल अलग िे।एगो कमरा में पंहडत िी , गौरी \nआ हगरीश पाठक।दोिर रुम में बांकी लोग।परंच हगरीश पाठक क े  ज्यादा \nिमय भोिन आदद क े  व्यविा में बीते ।ज्यादा तर दोिर कमरा में रहसथ। \nपंहडत िी आ गौरी क े  एकर लाभ ममलैत रहय।दूनू गोरे क े  प्रेम परबान \nचिैत रहय। एक तरह िे सशव आ गौरी क े  कथा दुहराबे क े  हवचार करे \nलगलन।  \n  एकटा ददन पंहडत महादेव ममश्र बिलन  -गौरी । बाबा िामे मे दूनू गोरे \nक े  हबआह क लेबे क े  चाही।एहन पहवर िान  आ िमय क ं हा पायब।   विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 55 \nगौरी बािल  -हां। ओझा िी।बात त पहवर आ नेक हय।हमहूं आहब अंहा \nहबना न िीव िक ै य छी। अंहा िे हमरा पहवर प्रेम हो गेल हय।  \nपंहडत महादेव ममश्र बिलन  -हबिाता क े  इहे मंिूर बुझाय हय। भगवान \nभोलेनाथ क े  िीवन घटना िन हमरा िंगे   घट रहल हय।  \nगौरी बािल  -हबिा ता िे करय छसथन ,अच्छे करय छसथन। परंतु बाबू िी \nिे पूछ सलये क े  चाही।  \nपंहडत महादेव ममश्र बिलन  -हम हगरीश बाबू िे पूछ लेबैय। हमरा \nहवश्वाि हय िे वो मान लेतन।  \nगौरी बािल  -िी। हमरो हवश्वाि हय िे बाबू िी मान लेसथन।  \nदोिर ददन रात मे िब हगरीश बाबू िूते ला अइलन त पंहडत िी बिलन  -\nहगरीश बाबू।एगो महत्वपूर्घ बात करे क े  चाही छी।  \nहगरीश पाठक बिलन  -ओझा िी।बािू।  \nपंहडत िी  -हम अंहा िे गौरी क े  हाथ मांगै छी। हमरा हवश्वाि हय िे हमरा \nगौरी क े  हाथ देब।  \nहगरीश पाठक  -अचानक इ मांग िुनक े  िन्न रह गेलन आ िोचे लगलन।  \nगौरी बािल  -हां। बाबू िी। ओझा िी ठीक े  मंगलैन हय। हमहूं ओझा िी \nिे प्रेम हो गेल हय। हमरा वो िाक्षात महादेव लगैत छसथ।हम हुनकर \nगौरी।हमरो हवश्वाि हय िे अंहा ओझा िी क े  मांग मान लेबैय।  \nहगरीश पाठक बिलन  -ठीक हय। काल्ल्ह रात मे बतायब।  \nहगरीश बाबू मन मे गुनिुन करय लगला।िांझ तक हनष्कषघ हनकाल ला \nहक ओझा पंहडत महादेव ममश्र आ गौरी क े  हबआह िवघथा उसचत होयत।   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरात मे िब िुते हगरीश बाबू अइलन त पंहडत िी पुछलैन  -हगरीश बाबू \nहक हबचार क ै सलयन।  \nहगरीश बाबू बिलन  -िे अंहा आ गौरी क े  हवचार हय िेहे हवचार हमरो \nहय।इ उसचत आ मंगल हवचार हय।  \nकाल्ल्हये बाबा क े  मंददर मे शुभ पाहनग्र हन िम्पन्न क ै ल िाय।  \nआइ िबेरे दोपहर िे पहहले हगरीश बाबू  , गौरी क े  हाथ पंहडत महादेव \nममश्र क े  हाथ मे िौंप देलन।बाबा भोलेनाथ क े  िाक्षी मानैत पंहडत महादेव \nममश्र गौरी क े  मांग मे िेनूर भर देलन।हवआह बाबा िाम क े  पंडा \nकरैलन।आइ गौरी महादेव क े  अिाांहगनी बन गेल।िभ खु श रहे। बाबा क े  \nियकारा लागल।  \n       एगो स्त्कार्पियो आ एगो ममनी ट्रस्त्ट भाड़ा भेल। स्त्कार्पियो िे दुल्ल्हन \nगौरी  - दुल्हा महादेव आ ट्रक िे हगरीश बाबू आ अन्द्य लोग घरे क ै लाशपुर \nअइलन। पंहडत महादेव ममश्र क े  माय दुल्ल्हन गौरी आ दुल्हा महादेव क े  \nआरती उतार लैन आ गृह प्रवे श करैलन।  \nक ु छ काल बाद गौरी एगो लहड़का   हवश्वनाथ क े  िनम देलक।िती क े  \nिनमल लहड़का   काशीनाथ क े यो गोरी खूब माने। दूनू \nलहड़का  काशीनाथ आ हवश्वनाथ िवान भेल। शादी हवआह भेल। गौरी \nआ पंहडत महादेव ममश्र आइ दादी  -दादा बन गेलन। परंतु   गौरी पाठक \nआ पंहडत महादेव ममश्र क े  प्रे म आइयो ददगार मे चचिचित हय।  \n२ \nप्रेम मे धोखा \nआइ प्रो श्याम मोहन क े  खून बोकरैइत परान पखेरू उड़ गेल। वो हमरे \nमुहल्ला मे   मकान बना क े  रहैत रहलन। हम अतीत मे खो गेली।िब हम \nखेमका कालेि मे पढैत रही।   हम िाइंि क े  हवद्याथी रही। वो \nिमािशास्त्र क े  प्रोफ े िर रहलन।   वो हंिमुख , ममलनिार आ लोकहप्रय  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 57 \nरहत। हवद्याथी िभ हुनकर पिाई शैली िे िंतुस्त्ट आ खुश रहे। हम हुनका \nकालेि क े  कामन रुम मे बैडममिटन खेलैइत देखी। कहहयो एकल त \nकहहयो डबल बैडममिटन खेलैइत। लेहकन हुनकर प्रहतस्पिी न्खलाड़ी \nहोइत रहे वरून क ु मार िे खेमक े  कालेि क े  एगो प्रोफ े िर क े  बेटा रहे। \nवरून क ु मार आ प्रोफ े िर श्याम मोहन क े  दोस्त्ताना िंबंि रहे। कारन हक \nएक तुररया रहे।  \n िब मैच होय त प्रो श्याम मोहन अपन िुन्नर पत्नी िोहनया क े  मैच देखाबे \nक े  लेल अवश्ये लाबे। िोहनया अपना िंग अपन िाल भर क े  रुपवान \nबेटा, एगो पानी क े  बोतल आ चाय िे भरल थरमि भी लाबे।मैच क े  \nदौरान िब प्रो िाहेब क े  क ं ठ िुखे त िोहनया िे लेक े  पानी हपयैथ आ \nथकान महिूि होय त चाय हपयैथ। लेहकन वो वरून क े  अवश्ये पानी आ \nचाय हपआबसथ। \n      मैच मे प्रो िाहेब आ वरून क े  प्रहतस्पिाघ देखैइत बने। शारीररक \nकिाबट मे वरून प्रोफ े िर िा हब िे बीि रहे।िेकर फायदा अंततः बरून \nक े  ममल ही िाय। प्रोफ े िर िाहब बरुन िे मैच हार िाय। माने हक पांच \nमैच होय त दू मैच प्रोफ े िर िाहब िीते त तीन मैच बरून िीत िाय।अइ \nमैच क े  अिर त प्रोफ े िर िाहब आ बरुन पर त न परे। लेहकन अिर \nप्रोफ े िर िाहब क े  पत्नी िोहनया पर अवश्ये  पड़े। िोहनया बरून क े  तरफ \nआकचििित होय लागल। िीरे िीरे िोहनया प्रो श्याम मोहन िे कटे लागल।  \n         िब प्रो श्याम मोहन ड्यूटी पर कालेि िाय त वरुन प्रोफ े िर \nिाहब क े  आवाि पर आ िाय।बरून आ िोहनया प्यार क े  बात करे।आ \nएक ददन प्यार करैत करैत दुनू क े  देह एक हो गेल। मा ने हक िोहनया आ \nबरुन में बािना क े  प्यार रहे। हालांहक बरून क े  हबआह भे गेल रहे।  \n      प्रोफ े िर िाहब दुनू क े  रािलीला एक ददन देख लेलन। प्रोफ े िर \nिाहब िोहनया क े  खूब िमझैलन। अंहा इ िभ हकयैक करै छी। अंहा \nएगो बेटा क े  माय भी छी।   58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेहकन िोहनया कह लक हक हम बरुन िे प्या र करैइ छी।हम बरून क े  \nिंगे रहब। प्रोफ े िर िाहब कहलन -हमरा घर िे हनकल िाउ। लेहकन \nिोहनया कहलक -अंही घर िे हनकल िाउ।इ मकान त हमर हए। हमरा \nनाम िे िमीन आ घर हए।अपना बेटा क े  भी ले िाउ।  \n प्रोफ े िर िाहब त िोहनया िे िच्चा प्रेम करैत रहे।आंन्ख िे लोर चुअबैत \nबेटा हप्रयांशु क े  लेइत घर िे हनकल गेलन। वो आ शहर मे अपना घर िे \nदूर भाड़ा पर डेरा लेक े  रहे लगनन। बाद मे यही महल्ला मे िमीन खरीद \nक े  मकान बना लेलन।बेटा क े  भी पढाबे लगनन। अपने पत्नी क े  देल प्रेम \nमे िोखा आ पत्नी क े  प्रेम क े  हबयोग मे शराब आ सिगरेट हपये लगला।बेटा \nइंजिहनयररिग प िैत रहे।दूर्दिन एहन भे गेल हक इंिीहनयररिग कॉलेि िे \nआवाि अबैत काल बाि में उफनैत नदी मे नाहव उलैदट गेला िे डुब क े  \nमर गेल। प्रोफ े िर िाहब   प्रेम में िोखा आ इ आघात ननहि िहह \nिहकला।वो खाट पकहड़ ले ला। पड़ोिी िभ डागडर िे देखैलन।पर वो \nखुन बोकरैत दुहनया िे हवदा भे  गेलन। िोहनया क े  अनुक ं पा पर कालेि \nमे हकरानी क े  नौकरी ममल गेल। िारा हवराित क े  मलकाइन बन गेल। \nअइला हक प्रो श्याम मोहन पत्नी क े  देल प्रेम मे िोखा क े  बादो अपन प्रेम \nक े  कारर् तलाक न देले रहसथ। बरुन आइ   िोहनया क े  छोड़ क े  अपना \nपररवार िंग िीवन िी रहल हए। िोहनया अक े ले िीवन हबता रहल \nहए।अपना कोठरी मे प्रो श्याम मोहन क े  फोटो टंगलै हए ।िै पर िुखल \nमाला टांगल हए।  \n  \n-आचायघ रामानंद मंडल िामाजिक सचितक िीतामिी ,िेवाहनवृत्त \nप्रिानाध्यापक, माता -चन्द्र देवी , हपता-स्त्व०रािेश्वर मंडल , पत्नी-प्रममला \nदेवी , िन्द्म हतसथ -०१ िनवरी १९६० योग्यता- एम -एििी )रिायन \nशास्त्र(, एम ए )हहन्द्दी(। रूसच - िाहहन्त्यक , मैसथली -हहन्द्दी कहवता -\nकहानी लेखन आ आलेख। प्रकासशत पोथी - मैसथली कहवता िंग्रह भािा \nक े  न बांदटयो। २०२२ प्रकासशत रचना - िजझया कहवता िंग्रह पोथी - \nिनक नंददनी िानकी आ शौयघ गान। २०२२ पहरका -ममसथ ला  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 59 \nिमाि , घर -बाहर आ अपूवाघ )मैिाम(। अखबार -दैहनक मैसथल \nपुनिाघगरर् प्रकाश। िामाजिक -िामाजिक सचितन , दामयत्व- पूवघ जिला \nप्रहतहनमि , प्राथममक सशक्षक िंघ , डुमरा , िीतामिी। िायी पत्ता - ग्राम-\nहपपरा हवशनपुर थाना -पररहार जिला -िीतामढी। वतघमान पता -हपपरा \nिदन ,मुरसलया चक वाडघ -04 िीतामिी पोस्त्ट -चकमहहला जिला -\nिीतामढी राज्य -हबहार हपन -843302 \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०. डॉ. हकशन कारीगर - ममसथला मैसथली क े  घुन िेंका खोखैर क े  खा \nगेल )हास्त्य कटाक्ष( \n \nडा  . वकशन कारीगर \nममचथला मैचथली के घुन जेंका खोखैर के खा गेल (हास्य किाक्ष) \n \nबाबा बड़बड़ाइत बिैत रहै िे इ िब घुन िेंका खा गेल िब हकछ ? तइयो \nएकरा िबहक पेट नै भरलै ? एकरे िब दुआरे ममसथला क े  एहने दुगघहत छै \nकी. िबटा उलुआ अपने कबसलतीए चूर यै िे हमरा िब िन काहबल \nहकयो ने ? मगमिया िरकार ममसथला क े  बािक छै ? एक्को टा ममसथला \nवला अपन दोख कहत हकन्नौ ? ई िब घून िेंका िब हकछ ु  खा गेल ? \n \nहम बाबा ि पुछली िे हक होलै हौ बाबा , तोहर खदटया घून खा गेलहो \nकी? औरी तोरे पोतबा िब खदटया तोरर देलकौ िे एते गरमाएल छहू ? \nबाबा बिलै हौ कारीगर तहूं मीहडया वला िब की  हमर मोन अघोर करै \nमे लागल छह ? हमे फ े र बिली हौ बाबा हौलौ की िे कहू ने तबे ने हमरा \nअरू बुझबै ग ? तबे बाबा बोललै िू िी पहहले तमाक ू ल खुआबह त हनचेन \nि कहै सछयअ.  \n \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 61 \nहमे बाबा क े  खैनी बना क े  खुएली आ पुछली िे आब कहो ने कसथ घून \nखाए गेलै कोन बरगांही िब ढेरे काहबल बन रहलौ ? फ े र बाबा बोललक ै  \nिे देखै नै छहक ममसथला मैसथली क े  घुन िेंका खोखैर क े  खा गेल ई \nहोहकारी , पेटपेिुआ नेता , िाहहन्त्यक दलाल िब. तइयो यथाथघक मुँह \nझंपबह ? हम बिली िे बाबा पूरा फ ै रक्षा क े  कहू ने िे की होलै ? बाबा \nमँह हबिकबैत बोललक ै  हौ िबटा हमहीं कहहयअ तूं िब मीहडया व ला \nनै देखै छहक ममसथला मैसथली क े  दुदघशा ? हमे कहसलयै तोंहे कहो ने हौ \nबाबा ममसथला मैसथली क े  हाल.  \n \nबाबा बिलै देखै छहक ममसथला मैसथली मे होहकारी , पेटपोिुआ नेता , \nिाहहन्त्यक दलाल िब अफरिात भऽ गेल. ई िब ममसथला मैसथली क े  \nघून िेंका खा गेल ? होहकारी छौड़ा िब ने हकछ बुझ तह गमतह आ झूठौ \nहो हो क े ने हफरतह िे िबटा मैसथलीए सछयै त दरभंगा ि देवघर िनेगर \nि गोड्डा तक िबटा ममसथले सछयै आ राििानी दरभंगे हेबाक चाही ? ई \nहोहकारी िब भंगपीपबहा िब बतक ु ट्टबैल टा करै िेतह ? करतब नै \nदेखतह आ िाहत देख लोकक आकलन करतह की ? तहहना ई \nपेटपोिुआ नेता िब ममसथ ला राि हो हो करैत दलाली क े ने हफरत. आई \nतसलक एकरा िबक े  सचन्नी ममल चालू कराउले नै भेलै आ ममसथला रािक \nनाम पर चंदाखोरी पोस्त्टरबािी आ िंतर मंतर पर भाषर्बािी टा करै \nिाइए ? \n \nहम बाबा क े  कहली हौ बाबा ममसथला राि बनतौ त तोरो मंरी िंरी बनाई \nदेतौ त नीक रहतौ ने अप्पन भा षा मैसथली मे राि काि होतौ ? एते िुनते \nबाबा आरो न्खसिया गेलौ. हमरा ि बोललकौ हौ कारीगर तोंहू \nिाहहन्त्यक दलाल वला चलकपनी बहतयाई लगलह ? हमे बाबा ि पुछली \nिे िाहहन्त्यक दलाल क े हेन होई हई ? \n \nबाबा क े  हंिी छ ू दट गेलै बिलै अईं हौ कारीगर तोरो अई िाहहन्त्यक \nदलाल िब ददया नै बुझल छह ? हौ यैह मानकी दलाल िब त मैसथली \nभाषा क े  शुद्ध अशुद्ध, क े न्द्रीय मैसथली राड़ बोली , दैछर्ाहा पैछमाहा \nकोसिकनहा मिेशी क े  भेद कए खंड हबखंड क े लक ? हम पुछली िे की ?  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबाबा बोललक ै  हौ कारीगर तोरा सलखब बािब क े  ई िब मोिरे ने \nकरतह ? बहुिन वगघक बोली क े  ई िब राड़ बोली  कहतह. सलखबा काल \nिेहो तोहर बोलीक मौसलक स्त्वरूप क े  बदैल िंस्त्क ृ ताह मैसथली बना देतह \nकी? िबटा पुरूस्त्कार आयोिन मे अपने टा आ दू चारी टा मोनलग्गू \nहपछलगुआ क े  िंग रखतह ? ई िाहहन्त्यक दलाल िब िूतै क मैसथली \nभाषा क े  वगघ भेदी बना घून िंका खा गेलै. कहला पर एक्को टा दलाल  \nयथाथघ गप मानत हकन्नौ उनटे यथाथघक मूँह टा झांपत की ? \n \nहम बाबा ि पुछली िे इ कहो त यथाथघ क े  टोपी पहहरा मुँह झांहप देतहो \nकी? बाबा बोललक ै  हं हौ ई िब टोपी पैहरबै मे पारंगत िब छै. अच्छा \nई कहअ त बिहा बरद क े  तों की कहबहक ? हमे बोलसलयै िे हमे त \nठ े ठी मे बरदे कहबै ने ? बाबा बिलै िू िी मैसथली मानक वला िब त \nबिहो बरद क े  कामिेनू गाए बना देतै आ कहतै दुनू देखै मे उिर हइ त \nमनमाना िे मोन हएत िे कहबै. यथाथघ देखौला तक ै ला पर िे बिहा \nबरद की कामिेनू गाए की रहै तेकर यथाथघ लोकक िोझहा एबाक चाही \nत उनटे ई िाहहन्त्यक दलाल िब हमरे तोरा िाहतवादी आ मंचलोभी क ै ह \nयथाथघक मुँह झंपबाक हफराक मे रहतह की ? िे देखार सचन्द्हार ने भ \nिाए ? िाबे तक होहकारी , पेटपोिुआ आ िाहहन्त्यक दलाल िबहक \nदेखार सचन्द्हार ने हेतै ताबे तक ई िब ममसथला मैसथली क े  घून िेेेेंका \nखाोखरर क े  खाइत रहत की ? \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 63 \n२.११.लाल देव कामत - तीन टा पोथीक िमीक्षा  \n \nलाल देि कामत \nतीन िा पोथीक समीक्षा \n१ \nप्रवियाधीन सामाजजक पररितषन'क स्िर \n \nमैसथली िाहहत्यमे रािनीहत शास्त्रीय आ मनोवैज्ञाहनक िाहहत्य क ' रचना \nकम देखल िाईत असछ। आिुक पररवेश मेँ एकछाहा नवकहवता वा \nकहह िक ै त छी अकहवता सलखबाक बादढ आयल छैक। पद्दक े  बनशव्त \nगद्य लेखन काि कम भ ' रहलैक हन्। एहह चलनिाररक े  दढदठयाबैत \nआत्मकथा, हनवंि , यारा प्रिंग , कथा िंग्रह आ प्रेरक िंस्त्मरर् ददश \nउन्द्मुख रहैत श्री  रविन्द्र नारायण ममश्र िी एगारह गोट उपन्द्याि िरर \nप्रकासशत कय चुकल छसथ।  हालहहमे हुनक  \"बदचल रहल अचछ सभ \nवकछु\" मैसथली उपन्द्याि पढलौंह। िेकर ओ स्त्वयं लेखक आ प्रकाशक \nछसथ। एहह पोथी मेँ १३२ टा पन्ना असछ। हनमन कागतमे छपल पोथीक े  \nिरकारी आईएिबी एन प्राप्त भेल छैक आ २५० टाका दामिरर हनिाघरर् \n 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकयने छसथ। १४ अप्रैल २०२२ क ेँ  ग्रेटर नो एडा )उ ०प्र०( ददल्ली \nएनिीआर प्रक्षेर िँ छपल एहह पोथीक े  ओ अपन हपतामह स्त्व ० श्रीशरर् \nममश्र िीक े  स्त्मृहतमे िमपघर् कयने छसथ।पोथीक मादे पाठक क ेँ  अपन \nरचना िभक हवषयमे िेहो कहने छसथन िे \"ई - पहरका हवदेह\" मेँ \nहनयममत अभरैत रहलाह हन्। िरर आवरर् रंगील गत्ताक हवषयमे पृथ क \nिँ िनतब देलहन ,िे पौरी काश्वी ददशिँ ददवाल पर उक े रल गेल सचर \nसथक ै हन।हहनकर पूवघ प्रकासशत उपन्द्याि हविामे यथा -: \nनमस्त्तस्त्यै,महराि ,लिकोटर ,िीमाक ओहहपार , मातृभूमम ,स्त्वप्नलोक, \nशंखनाद , ढहैत देबाल ,हम आहब रहल छी ,प्रलयक प्रात,हबहत गेल िमय , \nप्रहतहबम्व आओर िद्य:प्रका सशत नव उपन्द्याि ' बदसल रहल असछ िभ \nहकछ ु  ' छन्न्द्ह। हहन्द्दी आ अंग्रेिी मेँ िेहो पुस्त्तकक रचना कतेको भेल \nछन्न्द्ह, िे ईन्द्टरनेट पर उपलब्ध छैक। एहहमे पाठकक ेँ  रािनीहत दलक \nनेताक आन्द्तररक चररर आ व्यवहाररक चरररमे िे अन्द्तर छैई तेकर ठ े ह \nभेटैत य। क ु ल ३४ टा पाठक े  एक े िुरमे गहींर अभभरुसच क े र िंग पढल \nिा िक ै त छै।ओना मैसथलीमे पाठकक आब अकाल असछ। तेँ पर _ \nपहरकाक िंगहह स्त्तरीय पोथीक हकनहनहार लोक आ िंिा कमशम \nदेखाइ छसथ। बहुत पररपक्व पाठक पोथी िमीक्षा पदढ - गमम नव पोथी \nहकनैमे प्रकाशन आ दोकानिरर पहुँचैत छसथ।एखन रािनीहत िे \nहबहारक चलै त आसछ िे पुर्घत: रािहनहतज्ञ क ' आगू- पाछ ू  घुमैत \nअसछ।तै मेँ िमािक लोकक े  िमय आ पररश्रम िेहो िाइत \nछैन्।िंतोखक लेल भेटैत छन्न्द्ह िंररक्षक िँ प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपेँ \nिंरक्षर्।रहस्त्यमय स्थिहतक राि बनाकय उपयोग करैत िे नायक \nकायघकताघ ओ लठ ै त - िमांग बनाकय पोिने रहैत  ; अपना पाँछा दटकौने \nरहैत छसथ , ियह पैघौत बनल देखाईछ। मुदा िहहना उदय भेलािन्द्ता \nिूरूिो कमतर होईछ ,तहहना िाहपत नेतािी क ेँ  िमयक िँग पररस्थिहत \nभोगय पड़ैत छैक। प्रस्त्तुत उपन्द्यािक कथ्य , भाव -भंहगमा क ' नाप \nसशषघि उत्कषघ िरर पहुँचल छैक।आन्खर िमकालीन उपन्द्यािकार \nहेतु कर झा िे \"ककरा ले अरिब हे !\" मेँ क्षेरीय हनम्नता \n_पंचकोशी,दभक्षर्ाहा आ भदौिक प्रयोग कयने छसथ ,ओहहठाम रहवन्द्र \nनारायर् ममश्र फरीछ िान शस्थक्तपुरम आ हवियपुरम िन भारतमे \nप्रचसलत दभक्षर् ईलाकाक नाम मुन्द्दयघ कयलहन असछ।देहाती मयटुअर - विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 65 \nबपटुअर अबोि बासलका 'क भरर् - पोषर् ओकर मामािी अपना गाममे \nकरैत बी ए िरर पढबैत छैक।एक प्रतापी नेतािी क ेँ  ओ बासलका क े र \nमामूिी ओहहठामक अबरिात रहैत छैक। िे हुनक गनहिकी निैर अवश्ये \nपड़ल छलैक ,तेँ िुझाव दैत छैक िे एकरा हवयाहक सचन्द्ता एखन नँय \nकरी। हमरा डेरा पर शहरमे लेने अहबयौक।ओतय नीक िकाँ ओररयाउन \nक' िंगहह नोकरी िरा देबैहन।ओहह िँ कथा -िंबंि पैघ घर -बड़मे आिान \nिँ भ ' िायत। मुदा हुनका हृदयमे हकछ दोहरे भाव उमरैत रहैक।आने \nहकछ ु  लोकिन िंदीपिी िेहो ओझरा गेलाह नेतािीक िंग। उपन्द्याि 'क \nपाठक पढैतकाल आरम्भे मेँ वास्त्तहवक िीनहगक अनुभव करैत िंभवत: \nस्त्व० रेलमंरी ललीत ना रायर् ममश्र िीक े  बंम हत्याकांड आ स्त्व ० \nप्रिानमंरी रािीव गांिी िीक े  मृत्यु बंमहवस्फोट कांड , मंच परहक दृश्य \nिँ भयाक्रान्द्त भ ' उठ ै त होसथ।ओना आगू िे दृष्टांत भेटैछ नेतािीक पस्त्न \nमहहमाक ' राज्यप्रमुख बनैत घरी स्त्वत: वास्त्तहबक िीवनमे हबहार 'क \nएक मुख्यमंरी िीक े  ि मघपस्त्न मोन पड़तैन।िे हो परंच दीघघ कथा क ' \nहवस्त्तार पबैत ई िामाजिक उपन्द्याि एक रािनीहतक षढयन्द्र क ' \nनिारा बड़ा िैमक ेँ  देखबैमे िमथघ भेल छैई।  \nनवतुररया लोकनीक रािनीहतक दल गठन होईछ -िनक्रांहत दल। एहह \nदलक हम 'शव्द' िँ तात्पयघ असछ - लेखक स्त्वंय , िे कदासचत लेखकक \nहृदयमे बिैत असछ। शस्थक्तनाथ आ िंदीप क ेँ  िंग पुरैत नारी हनक े तन िँ \nभाहग परायल सशखा प्रमुख पार रहैत छथीन।ओम्हर िमग्र हवकाि \nदलक राज्यप्रमुख नेतािीक िब तरहेँ चलती रहैत छैन।एक तरहेँ \nअन्द्तरराष्ट्रीय तस्त्करी हगरोह 'क परोक्ष िमथघन रहैत छैन। नारी हनक े तनक \nअपना ईच्छा िँ  अनैहतक प्रयोग करैत छसथ।पाँचटा मूशदण्ड हनिी लठ ै त \nिदा हरदम अपने छाह िेकाँ काि आबै छैन।िररया गाममे शीखा नहहि \nभेटैत छैक मुिकदण्ड िबक े ।हवकट स्थिहत झेलैत िहन आिीवन \nकारावाि भोगय छसथ ,तँ पत्नीक िहारे पाटीक तागैत अपने लग राखै \nछसथ।ओहह अपरािी मुशदण्डक दखलंदािी िँ रस्त्त होइत ,हृदय \nपररवतघन होय छैन महहमा िीक े ।आ ओ िंदीप िँ िे पहहले पूवघ पररसचत \nकायघकताघ नेतािीक रहहन , एिकरे भेंट करय आहब िाई छसथन। ताहह \nिँ पुवघिरर अपना पद िँ त्याग -पर देबाक िनतब मीहडया क ेँ  िेहो द ' \nदेने रहै छथीन्द्ह।आब हवपक्षीक तागैत सशखािीक नेतृत्वकला  िँ एतेक  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबढैत छन्न्द्ह िे हवजियोत्िव मनाबैत योग्य होईछ।पाँचटा िीट मारे \nहनदघलीय उम्मीदवार िीतै छैक ,िेहो वयह िे हहनका अपनहह पाटीक \nअिंतुष्ट दटकट वंसचत क्रान्न्द्तकारी छसथ।राि शािनक िब प्रत्याशी हारर \nगेलै,कारर् दू गुट बनल छलैक आ मतदाता 'क बीच िेहो छहव िूममल \nभेल र हैक।श्वेत वस्त्रिारी आब गुलाहब पररिान मेँ प्रहतहनमि िभाक \nबैिारमे आहब अपना िगह पर स्त्वयं नँय बहन श्री शस्थक्तनाथ क ेँ  फ ू लमाला \nलािैत राज्य प्रमुख मनोनीत करैत ित्ता िोंपलीह। एहह स्त्वेच्छाचाररता \nले िमथघक िनता लोकहन जिन्द्दावाद नाराक ियघोष करैत रहल। \nचुनावी रािनीहत िम यमे महहमािीक पाटीक हकछ अिंतुष्ट नेता आ \nकायघकताघ िे अलग गुट बनाकय पाटीक प्रहतष्ठा मलीन करैत भट्ठा बैिा \nदेलक ै क, ताहह गुटक नामिारी लेखक महोदय नै क ' िकलाह।आओर \nनेतािीक शुभ िंज्ञा िेहो हकछ राइख िक ै  छलाह। श्री ममश्र िीक \nउपन्द्याि लेखन शैलीक हम कायल छी ,हकछ ु  एह निन पाँहत रष्टव्य \nअसछ-: \nिरकारी घोषर्ा िँ िनता बहुत खुश रहय।मािे -मािे पाहन हबिलीक \nहबल ननहि देबय पड़ैक। मािमे दू बेर हकलोक हकलो मंगनीमे राशन भेदट \nिाइक। िभ अपन -अपन दरबािा पर ताि खेलाए ,भोिन करए आ \nिांझ पड़तहह िुहत रहए । पृष्ट -११० िँ उिृत।  \nउपन्द्यािमे दू दलक उपरच ि , पुसलसिया कारघवाई , हवाई िहाि यारा , \nअस्पतालक दृश्य , िीबीआई िांच , माननीय उच्च अदालत क े र हनष्कषघ \nरोचक लागत।आब २० शाल िँ बेसिये राज्य करैत िमै खहप \nगेलैक।िमािक अनुक ू ल वातावरर् िृिन भेलैक , िाहह िँ बासलका िब \nडाक्टर, इंजिहनयर बहन रहलैक। िवघ िातीय एकता ब ढल आ िामुहहक \nभोिमे - उत्िवमे िमरिता देखल िाइक। खानहपयन िबिाना हुअ \nलगलै आ सशखाक त्याग िँ हुनक स्त्वप्न िाकार होईत गेलैक।एहह तरहेँ \nिामाजिक पररवतघन ितत् िाकारात्मक ददशन बढैत डेग िन बुझाय। \nिामाजिक िद्भावना िभा िखन -िखन कतौह करसथ तँ आखररमे एक \nहनशन्न शव्द -चरैबेहत - चरैबहत अवश्ये सशखािी कहसथ।  \n२ \nममचथलामे मांगैन खिाश छइ!   विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 67 \n \n \nिगत िननी माय ममसथला उफ घ  िानकी 'क पयाघयवाची नामे िे जिला \nअसछ , अहत श्रिान्न्द्वत रुपेँ तै िीतामिी िँ चचिचित नाम उभैर आयल \nअसछ आिायष रामानंद मंडल क । मैसथली भाषा 'क कहव श्री मंडल िीक \nहालहहमे एक नव पोथी क ेँ  ममसथला िमाि ट्रस्त्ट - ददल्ली, प्रकासशत \nक े लक असछ। एहह कहवता िंग्रह \" भासा के न बांटियौ\" ९९ पृष्टक पोथी \nक ेँ  अद्योपरान्द्त पढल। मनलगू हवषय िब पाठक क ेँ  िद्यप्रकासशत ऐ ८७ \nगोट नव काव्यमे िब रिक रिास्त्वादन करवैत , अनेक तरहक अनुभव \nिेहो प्राप्त हेतन्न्द्ह। िीमावती क्षे रक रहवासिक मैसथली भाषा मेँ नेपालक \nवस्थज्जका टोन देखाईछ। यथा - ममसथला मे की छइ ? ममसथला मे िीता \nछइ! िीता 'क िनम अिथान छइ! ममसथला मे नदी आ पोखर एइ! पान \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाछ आ मखान छइ ! ममसथला मे दरभंगा राि छइ ! लाल - लाल मकान \nछइ! ममसथला मे रािकहव हवद्यापहत छइ! ममसथला मे मांगै न खवाश छइ \n! पचगसछया घराना क े  राग छइ! ममसथला मे भारती आ मंडन छइ! िुग्गा \nपिइत पुरान छइ! ममसथला मे अयाची छइ! परिौत कसलयानी माय \nमहान छइ! रचना मे मादट क े  िौंि छइ ! ममसथला मे शहीद रामफल मंडल \nछइ! देि लेल िहादत महान छइ ! ममसथला मे पाग छइ ! पगड़ी छइ! \nममसथला क े  शान छइ! रामा ममसथला महान छइ !!  \nएहह हवसशष्ट शैलीक भाषाक उपभाषा ,बोली - वार्ीक मानक क े र फ े रमे \nहकछ लोक आरंभ िँ रहैत अयलाह हेन। परंच ताहह िँ मातृभाषा \nअनुरागी िमस्त्त लोक बीच िावघिहनकता मेँ िंकीर्घता फ ें टैक काि \nमानल िाइछ। ओना भाषाक मानकीकरर् करय बाला हकयो क े  होय \nछसथ? िहन मायक मुखारहवन्द्द िँ हनकलल वार्ीक ेँ  नान्न्द्हटा िँ बच्चा \nिुनैत - सिखैत आगू बढैत अपना पररवेश मेँ अपन गप्प िँ अहगला मैंग \nपर रहल लोक क ेँ  तथ्य बुझौनाई मे िफल होइते छैक। तखन ई हततम्हा \nठाढ करबाक कोन काि ? हग्रयिघन िबेमे मानलहन िे मैसथली भाषा \nअहततमे बाभनक े  ननहि  रहहन। हुनक भाषा िंस्त्क ृ त आ लोकबार्ी वादमे \nअवहट रहहन ,िाहहमे हवद्यापहत िीक रचना प्रमाभर्त रुपेँ छन्न्द्ह। \nममसथला क ' िोल्हकन िमािक िे भाषा बोली रहय ियह मैसथली \nथीक। एहहक े  राइतो राहत मान्द्यता दैत शािकीय स्त्तर पर महत्व बिल \nरहैक। िवे में इहो भेटलहन ममसथला 'क वािी हह न्द्दू िमाि बीच चौदहो \nदेवान पूिल िाइक। कोनू - कोनू व्यस्थक्त िाहत आ वगघमे एकहुटा देवी \nदेवता आ ईष्ट गुरूक ेँ  रूपमे भगवान् भगवती अराध्य देव रहैत आयल \nछैक। घरक अथाघत् गहवरमे एकटा देवान रुपमे ' िाहेब खवाि ' क ' \nपूिा भाव िेहो होइत रहल छैक। एक गोिाईं घरक भगत मुहेँ भाव \nखेलैत,वाक ्  दैत िुनल असछ - \"हो िेवक! तों िब खवाि शव्दक पैघौत \nखूब मानैत अयलह। िे पहहले िमयमे खवाि नहह िम्बोिन करेय तँ \nमारर खाए छलै आ आब िौं ओहह वंशिक े  हकयो लोकहनक े  खबाश \nकहबहक तँ मारर ओकरा हाथे खेबेटा करबह। आिादीक वाद िमाना \nउनैट गेलैक। ओना िमािमे िे ददयादद  पैघ िंख्याँमे रहैत असछ ,िे अल्प \nददयादद बालाक े  फ ु टबैत मोिर नहहि दैत , उपेक्षा करय िँ वाि नै अबैछ। \nभारतीय िंहविान क ' राष्ट्रीय स्त्वीक ृ त लक्ष्य य - िमानता। मुदा  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 69 \nअिमानता भरल छैक। िामाजिक न्द्यायक े  िगह िामाजिक अन्द्याय \nमचल छैक।तेँ कहववर महोदय अपन पाँहत िँ मुखर भ ' कहवतिारा क ' \nअिस्त्र स्रोत बहेने छसथ। यथा : - \nिंस्त्क ृ त मे सलखाइ अ शतपथ वराम्हन।  \nहहन्द्दी मे सलखाइ अ चतुरी चमार ।।  \nमैसथली मे सलखाइ अ िहतया िनुकाइन।  \nसलखेबाला छइथ वचघस्त्ववादी रचनाकारगन।।  \nबचघस्त्ववादी क े  िनमान दसलत क े  अपमान।  \nिभ ग्रन्थन मे हय वचघस्त्ववादी क े  गुनगान।।  \nद सलत उपेभक्षत क े  हेय कइलन अपमान।  \nदसलत उपेभक्षत कर िोरर क े  करइत प्रभूगान।।  \nतएं वो दसलत उपेभक्षत क े  करइत हैय गुर्गान!  \nआइयो िमाि मे पूिल िाइ हवभेदकगन!! कहव िीक तात्पयघ छन्न्द्ह \nऔिको हतसथ मेँ लोक खाि बनय चाहैत छैक। खाि शव्दक पयाघयवाची \nरूपमे खवाि हनहहताथघ पाँहत ऐ  तरहेँ क्र ०-६९ सशषघक पाठ \"खवाि\" मेँ \nगबैत छसथ। यथा -: खवाि छी , रािाक खवाि छी।  \nरािा छी , रािाक खवाि छी।  \nिािू - िंत छी , ईश्वरक खवाि छी।  \nहनुमान छी , रामक खवाि छी।  \nिंत तुलिी छी , रामक खवाि छी।  \nउगना महादेव छी , हवद्यापहत क' खवाि छी।  \nिामाजिक व्यविा मे , रािनीहत क प्रहक्रया मे ,आईिरर बहुिंख्यक \nआबादी वाला ममसथला क ' लोकक हर स्त्तर पर उपेक्षा आ दोहर् - शोषर् \nहोइत रहलैक। िभा िोिायटी क ' भीड़क हहस्त्िा बनैत बैकवाडघ क ' बीच \nमंचक शोभा बढबैत फारवडघ क ेँ  िचेत करैत अपना कहवता मे कहव \nसचत्कार कय उठबैत छसथ।पाँहत रष्टव्य असछ-: \nअहां क े  िुनली ,हम्मर िुनूं ।  \nअहां क े  मानली , हम्मर मानूं।  \nअहां क े  िानली , हम्मर िानू ।  \nअहां क े  पढली, हम्मर पढू।  \nअहां क े  पुिली , हम्मर पुिू।   70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहां क े  गइली, हम्मर गाउ।  \n \n३ \nशेर् युद्ध \" जीििपन\" केर नाम थीक! \n \n \nमैसथली िाहहत्यकार प्रो0 )डाे 0( रािाराम प्रिाद िीक िद्यप्रकासशत \nलघु उपन्द्याि \"शेष युद्ध\" एक हवकट िमयमे सलखल गेल इहतहासिक \nक ृ हत थीक। मैसथली हवषय िँ एम ०ए०आ पी एच डी श्री रािारामिी पूवघ \nप्रहत क ु लपहत,पटना हवश्वहवद्यालय मेँ रहह चुकल छसथ।ओ एम एल टी \nकालेि िहरिा क े र  पूवघमे प्राचायघ रहह चुकल छसथ। शेष युद्ध मैसथली \nपोथीक हकमत ५५० टाका, पृष्ठ िंख्या ११२ पहहल िंस्त्करर् २०२० ई० \n; िरस्त्वती प्रेि पटना िँ मुदरत आ कहबलपुर लहेररयािराय )दरभंगा( \nक े र अभभषेक प्रकाशन िँ बहराएल छन्न्द्ह। एक बदनाम शब्द 'कोरोना ' \nिंदभघमे हहनक ई पोथी सलखल  गेल असछ।एहह िँ पूवघ श्री प्रिाद िीक \nअन्द्य मौसलक रचनाबलीमे कथा पररमि -१९९७, मेघ लागल आकाश \n२०११ छहप चुकल रहहन। मैसथली लोक नाट्य - )आलोचना २०१०( आ \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 71 \nिाहहत्य िरोरूह -२०१२ प्रवंि हनवंि हविाक े  अहतररक्त मैसथली लोक \nिाहहत्य क ' हवस्त्तृत इहतहाि - २०१९ प्रकासशत भेल छन्न्द्ह।  पचमहनयाँ \nिमाजिक पहचानकर बीच चोटीक ' रचनाकार प्रो ० रािाराम बाबू \nअध्ययन- सचन्द्तनमे लागल रहैत छसथ। आ लेखन िृिनक काि क्रममक \nरूप िँ करैत रहैत छसथ। हहनक िहभाहगता राष्ट्रीय - अन्द्तराघष्ट्रीय िंगोष्ठी \nक' व्याख्यान आओर िाहहन्त्यक हविा पर भेल अमिवेशनमे ममज्झर भय \nमुख्रर रहैत छसथ। पहहले कहलहुँ ,एक बदनाम शब्द \"कोवीड -१९\" पर \nहहनक कलम िे चललहन िे एक लघु उपन्द्याि रूपेँ िोझा आयल असछ। \nपाठक दू िाल पूवघहहक िमय क ेँ  मियानमे आहन अकानसथ तँ एहह शव्दक \nअनुगूँि िँ कान िरर बहहरिन भ ' िाइछ । कोरोना वाइरि िन वैभश्वक \nमहामारी आई िाहह रूपेँ िंिा र भररमे पिरल आ तकर िमािान ले \nवैज्ञाहनक लोकहन टीका अहवष्कार कय िमान्द्य लोकक िुरक्षा क ' उपाय \nिाई तौड़पर िोझा आहन देलक ै न ; िै िँ आब चैनक शांि भेट रहल \nछैक। \nचीनक बुहान शहर िँ प्रथमतया ई छ ु आछ ू त रोग हनकलल ,िे प्रायः िब \nमहादेशमे त्वरीत गहतये वायु द्वारा पिरल। एहह  रोग क े र लक्षर् देख \nतत्काल वचाओक तरीका अपनायल गेल। हकछ ु  दढठगर लोक हनयम \nपालनमे िवघथा सशसथलता बरतैक िँ इतर अकड़पन देखाबै िे अथाह \nसचिताक े  हवषय रहैक। तैयो िब िमुदाय आ वगघक े  नेतागर् अपना -अपना \nप्रभाव िँ िमािमे िागरूकता बढौलहन। भारतवषघक े  यशस्त्वी प्रिानमंरी \nश्री नरेन्द्र भाई मोदी िी िब तरहक हथक ं डा अपनाबैत िन िागरर् \nकरैते रहलाह। एहह महत्वपूर्घ कािमे हुनकर बात माहन िे कमी िेवाथघ \nिुटलाह िे अदम्य िाहिक ' काि कयलन्न्द्ह। िरकारी कमीमे डाक्टर - \nनिघ आ िहयोग करैत स्त्टाफ वैररयर गिबक े  िाहि आ िीवटपन \nदेखेलहन। ताहह कायघ बावत  ओहह कदठर् पररस्थिहतक े  आकलन करैत \nएक नीमन पोथी क ' लेखन काि अलबत अहवस्त्मरर्ीय भेलैक। पोथीक े  \nरोचकताक िँग पढल िाए ताहह लेल उपन्द्याि मेँ प्रचसलत लोकोस्थक्त आ \nअमर वार्ी एहह रुपेँ िगह - िगह देल गेल छैक। यथा - नाशे काल \nहवनाशे बुन्ध्द, मारर कम बपराहरर वेशी , एिगर वृहस्पहतयो  झूठ, उनटा \nचोर कोतवालक े  डांटय, बर - बर घोड़ी भािल िाए - नड़ही घोड़ी कहय \nकतेक पाहन , िादा िीवन उच्च हवचार , बहुिन हहताय बहुिन िुखाय ,  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबिुिैव क ु टुंबकम् । गौस्त्वामी िीक िंदेश -: \nईश्वर अंश िीव अहवनाशी।  \nचेतन अमल िहि िुख रासश।।  \nकहवतिारामे उपन्द्यािकार महोदय गबैत छसथ - \nमाई हे! कोरोनाक कहर कहलो ने िाय..............  \nदोहा -: कोरोना काल ननहि महाकाल सथक!  \nलोकक िीवनक लेल महािंिाल सथक!!  \nिगत िरर्ीक हवनाशक भूचाल सथक!  \nहवश्व मानवता 'क अभभशाप सथक!!  \nकोरोनाक महामारी क े र वचाउ मेँ लागल महापराक्रमी कमीक े  याद \nददयाबैत अपनाक े  महायोद्धा सिध्द  करय ले हुनका महाकहव हवहारीक \nपाँहत िेहो स्त्मरर् करैत दुःख आ अिफलता स्थिहत िँ उबराि होइक \nमनोबल प्रिानता देखेलहन असछ -: \n\" दई दई क्यों करत है , दई दई मीहनहोरर!  \nिापै िुख चाहत सलयोँ ,ताकतें दुखहह न फ े री!!\"  \nपोथीक एगारहो पाठ िरर पाठकक े  ऐ हवषय मेँ एक -एक पल कोना \nमान व मारक े  हबत रहलैक आ आगूक िमय कोना खेपल िाए , िे \nसचन्न्द्तत रहैत अपन लेखन कायघमे पुरान श्लोक िंस्त्क ृ त मेँ िेहो ठाम - \nठाम प्रयोग कयने छसथ। िेनाहक -: \nयदा यदा हह िमघस्त्य ग्लाहनभघवहत भारत।  \nअभ्युिानम िमघस्त्य तदात्मानं िृिाम्यहम्।।  \nएहह तरहेँ देखल िा िक ै छ -: \nपरररा र्ाय िािूनां हवनाशाय च दुष्क ृ ताम् ।  \nिमघिंिापनाथाघय िम्भवामम युगे - युगे।। \nगीता - रामायर् , महाभारत मेँ वर्र्ित कतेको तथ्यक े  एहहमे िमेटने छसथ \n। िाहह िँ उपन्द्याि पढैत काल आिा प्रगाि भ ' उठ ै छ । यथा -: \nकमघप्रिान हवश्वकरर राखा  \nिो िि करहह िो ति फल चाखा  \nिि कर नी ति भोगहु ताता नरक िातपुहन क्यों पछताता  \nिवेभवन्द्तु िुन्खन: िवे िन्द्तु हनरामया: /  \nिवे भराभर् पश्यन्द्तु मा कभश्चत् दुःख भागभवेत् //   विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 73 \nईहाँ न लागए राऊर माया  \nअसछ वृथा न िाए देव - ऋहष वार्ी  \nआब िंस्त्क ृ त भाषा िँ िमान्द्य पाठक दुर होइत िाइछ ,िे एहह उपन्द्याि \n'शेष युद्ध ' क ेँ  पढैत घरर िहिे अभ्याि क ' िक ै त असछ -: कमघर्ा \nमानिा वाचा िवाघविािु िवघदा ।  \nिवघर मैथुन त्यागो ब्रह्मचयघ प्रचक्षते ।।  \nदोिर देखू -: दम्भो दपो sमममश्च क्रोि: पारूव्यमेव च ।  \nअज्ञानं चाभभिातस्त्य पाथघ िम्पदमािुरीम् ।।  \nअित्यमप्रहतष्ठं ते िगदाहुरनीश्वाम् ।  \nअपरस्त्यास्त्मभूतं हकममन्द्यत्कामहैतुकम ।।  \nएतां दृमष्टमवष्टभ्य नष्टात्मानोsल्पबुध्दय: । \nप्रभवनत्युग्रकमाघर् क्षयाय िगतो sहहता: ।।  \nभुममरािो sनलो वायु: को मनो बुन्ध्द रेव च ।  \nअहंकार आत्मीय में भभन्नता प्रक ृ हतरष्टिा ।।  \nएहह तरहेँ देखल िा िक ै छ िे दुगाघ िप्तशती िँ िेहो पाँहत मोन पाड़लहन \nअसछ -: \nियन्न्द्त मंगला काली भरकाली कपासलनी।  \nदुगाघ क्षमा सशवा िारी स्त्वाहा स्त्विा नमोस्त्तुते।।  \nउपन्द्यािकार िीक 'क पहहल ऐ हविामे डेग उठलन्न्द्ह असछ , तेँ भाषल तँ \nनहहये छसथ ,परंच गाँथल वा गुथल प्रचसलत देहाती शव्द क े र िगह पर \nहपरोयल न इशन्न शव्दक प्रयोग कयने छसथ। अपन कहवत भावें ऐ तरहेँ \nरािाराम प्रिाद िी पाँहत रैचक े  मैला आँचलक े  अमर कथा सशल्पी \nफर्ीश्वरनाथ रेर्ु िीक े  शैलीक ेँ  िीवन्द्त रखलहन हन्।  \nकोरोना िायत अपन कसलकपुर गाम ।  \nभारती आँगन बनत मनोरम नाम ।।  \nनव चेतन नव - हवहान िँ देवकी होयत प्रयार् ।  \nिन - िन करत राष्ट्र गुर्गान ।  \nिवघिमघ िमन्द्वय िँ िभक होयत उत्थान।  \nदेवकी िन - लोकमे नव अभभयानक होयत मान ।।  \nआ करोना महायोद्धा लोकहनक े  िमर्पित करैत अपन उपन्द्याि मेँ िेहो \nकहव हृदय हुनक िाहग गेल छन्न्द्ह। आब मूलभूत चचाघ करै िँ पूवघ िखन  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिुख शांहत प्रान्प्त पर ओ मगन भ ' गाहब रहलाह ,िे पाँहत हरिठ े  मोन \nपड़ैत य -: \nअयं हनिं परोवैत्ती गर्ना लघु चेतिाम्।  \nउदार - चररतानां तु विुिैव क ु टुंबकम्।।  \nज़हन कोनो िमय िंकट उपस्थित होइछ तँ िनातनिमी लोक थपरी \nपारनाई ,शंख फ ू कनाई आ थारी बिौनाई आदद काि करैछ। िे ददनांक \n२२-३-२०२० क ेँ  ५ मीनट िरर रहवददन िांझक े र ५ विे िनता कफ्यूघ क े र \nआगाि भेल। प्रिानमंरी नरेन्द्र दामोदरदाि मोदी िीक े  रेहडयो पर \"मन \nकी बात\" कायघक्रममे िनतब िेहो देल गेलैक। भारत वषघमे प्रथम चरर् \nक ेँ  २४ माचघ िँ २१ददन ले ९ मीनट तक दीप लेिकय मध्य राहर २९ माचघ \n९ विे राहर िँ शूरू रहै क। फ े र द्वीहतय चरर्क े  ३ मई िँ २० मेई िरर आ \nपुनः घोषर्ा १४ -४-२० क ेँ  माननीय मोदीिी ियनाद कयलन्न्द्ह। रोग \nबढैत गेल,मिघ बढैत गेल। तेिर बेर फ े रों लाकडाउन क ें  बढाओल गेल , \nिे ४ मई िँ १७ मई २०२० ई० तक दू िप्ताह लेल आदेश िारी भेलैक। \n१८-५-२० िँ ३१-५-२०२० तक १४ ददनक ले ल प्रभावी लाकडान रहल। \nिािरर दवाई नँय तावत् िरर दढलाय नहहि ! िन नारा गामेगाम शहर -\nबिारिरर िोरिोर िँ चलल। चारीम १ ८- ५ िँ ३१ तारीख िरर दू िप्ताह \nलेल बढाओल गेलैक। चारीम १ सितम्बर २० क ें  हनदेश िारी भेलैक \nिाहहमे देशक हवभभन्न राज्यमे आन्द्तररक हवशेष िुहविाक िँग िा री \nभेलैक। अनलाक ८ िून २० िँ चालू भेल , २१ िून क ेँ  होयबाला छठा \nअन्द्तराष्ट्रीय योग ददवि करोना क ेँ  बैल चदढ गेल। १६ िुलाई िँ ३१ ता० \nतक लाकडाउन रहल। ई हतसथ ऐहतहासिक महत्व क े  छैक िे कोरोना \nहवषय पर शोि कयहनहार शोिकताघगर् क ेँ  एहह उपन्द्याि िँ बहुत हकछ \nज्ञान भेटतहन।  \nकहल गेल छैक ' िेवा ही परमो िमघ: ' िे \" वयं िेवा महे\" भारत क े र \nममशन थीक - िेवा करब , परोपकारी होयब।हरेक गामक स्त्क ू ल , \nिावघिहनक मकान मेँ गामक लोक िे प्रवािी शहर िँ कोरोना कालीन \nिमयमे अपन गाम आयल तँ खाइक ,चाह िलखै , िाबुन िेनेटाइिर आ \nलुगीं- गमछा िरर मुन्खया - वाडघ िदस्त्य क ें  आपूर्ति करबाक आदेश \nबीडीयो िँ भेटलैक। राहत कािमे अहनयममतता करय बाला िब नेहाल \nभेल। जिला प्रशािन अनुमंडल क ेँ  , ओतुका अमिकारी अंचलमे अपन  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 75 \nजिम्मा थोपलहन। एहह उपन्द्याि पढैत काल इहो बात िब पाठक क ेँ  \nिमक्ष आओत। कोरोना वाररयिघ मास्त्कक आदैत िरर िबक े  लगाक े  \nछोड़लक। नन्द्द हवलाि रायक ेँ  िेहो अपन मैसथली कथामे हवनु मास्त्कक े  \nप्रहरी चेकपोस्त्ट लग तैनात पुसलिकर्मिगर्क े  मोटरिाइहकल िवार िँ \nमास्त्क ननहि लगेबाक कारर्ें दण्ड ओिुलैत देखल ननहि गेलैक। गाम \nआयल आगंतुक अहतसथ क ेँ  लोक ठहराव क े नाय छोहड़ए देने रहय। \nआवश्यक काि िँ अल्प िमयमे हा ट बिारक काि हनपटाबैक। \nबाईलीक े  नव िान पहचान छोहड़ , सचन्द्हारे लोक िँ िेहो लिघैर क े र \nआशंकामे लोक िचेत रहसथ। एहनामे राज्य िरकार द्वारा िख्त घोषर्ा \nभेल रहैक - मृतकक े  दाह िंस्त्कार मेँ मार ५० गोटे ,आ वैवाहहक कायघक्रम \nमेँ दूनू पक्ष िँ २० गोटे वर -विू िहहत भाग सलअ।  हमरो कचोट य िे \nभातीिाक आदशघ हवयाहमे हीत अपेभक्षत क ेँ  बराहत सिपौल ननहि ल ' िा \nिकलौंह। िौं कदासचत हकयो मोबाइल िँ फोटो न्खचकय जिला \nप्रशािनमे हवहडयो वाइरल करैत तँ , िमिीन िीक े  परेशानी बदढ \nियतैन। खायर अठबभनो ल ' क ेँ  तँ िनेऊ उपनाइनमे पारघाट नीको \nिमयमे लाहगये िाई छ। कोरोना महामारी एक तरह िँ िीवनक हर मोड़ \nपर हकछ ु  न हकछ िमय अनुरूप िहिीवन िीखेलक।लोकमे स्फ ू र्ति \nस्त्वत: बढलैक। मानव ितेक भोग कोरोना िमयमे भोगलक िे अपन \nअनुभव िँ रािाराम प्रिाद िी िन अनेकों लेखक ऐ ज्वलंत मुद्दा पर \nिब हविामे खुब रचना कयल। परंच छपाई क े र िमस्त्या ब हुत राश \nरहैक।एहनामे 'पररचय प्रकाश' क े र लेखन काि स्त्वयं दीनानाथ प्रिाद \n\" िुबराि\" अपन कहवता क ' टीका कयलन्न्द्ह , िे श्लोक प्रकाशन \nदररभंगा िब तरहक िरर पापड़ बेलनाई िीखा छोड़लैक छपाई काल। \nदोिर कोनू रचनाकार िरर एतेक लगरपन िँ कोनो िमयक े  एहन \nउदाहरर् अहततमे नँय य , िेहन कोरोना िमय वृहद रुपेँ िरर िाहहत्य \nिृिन भेल य। ई पोिेटीव बात भेल परंच पोिेटीव होय िँ िबक े  बँचय \nपड़ैक। इयह हवनाश लीला क े र बीच अदम्य िाहिक पररचय देलहन \nमहायोद्धा लोकहन। हुनक िंघषघक दस्त्तान थीक ई पोथी। एहह क ृ हतक ेँ  \nिहन -िहन पढल िाएत , रोम -रोम पुलहकत होइत रहत िे आश िगैत \nअसछ। देश - हवदेश , दोिर राज्य नगर िँ प्रवािी िैयघक िँग अपन गृह  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपहुँच कय आतघनाद गाबसथ -: \nिननी िन्द्म भूममश्च स्त्वगाघदहप गरीयिी!  \n-मो ०७६३१३९०७६१ \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 77 \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राि हकशोर ममश्र -नारी  \n३.२.मुन्नी कामत - रामायर्  \n३.३.बाबा बैद्यनाथ - गिल - आिार - \"रिनी छन्द्द\"  \n३.४.डॉ. हकशन कारीगर - हौ तोरे त गौंआ सछयअह  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.राि हकशोर ममश्र -नारी  \n \nराज वकशोर  ममश्र, ररिायडष िीफ जेनरल मैनेजर )ई( , \nबी .एस.एन.एल).मुख्यालय( , टदल्ली,गाम - अरेर डीह , पो  .अरेर \nहाि, मधुबनी  \nनारी  \n \nिृमष्ट मे , शस्थक्त क रूप असछ ना री , \nिवो च्च ,हव मि रचना क खा िी ।  \n \nगुर् ओ शी ल िँ चमक ै त आनन , \nसि र पर शो भभ त क ु न्द्तल -का नन।  \n \nपहत व्रता िा नकी , गेली ह प्रभु रा म िंग वन मे , \nगा गी उगली ह नक्षर िन , ब्रम्हज्ञा न -गगन मे।  \n \nदौ ड़ली िा हव री ,िमरा िक दो आरर , \nित्यवा न् िी गेलसथ ,गेला यम हा रर ।  \n \n विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 79 \nक े हेन वी रां गना , परा क्रमी , \nछली ह , झाँ िी क रा नी ? \nना री -शौ यघक अनगहन त  \nइहत हा ि मे असछ कहा नी ।  \n \nअहह बा ती बहन कऽ पहत क ' सि नेह , \nसश शु लेल मा ए , ममता क गेह।  \n \nबुजद्ध , परा  क्रम, शौ यघ,हव ज्ञा न, \nिभ क्षेर मे बेटी ,बेटा िमा न।  \n \nना री चला बसथ अंतरर क्ष या न , \nखेतो मे वएह ,कटैत छसथ िा न ।  \n \nपड़ल चरर् एवरेस्त्टक सश खर , \nभा मम नी हब नु घर नहह हो इछ घर।  \n \nकतेको क ं पनी क, िी .ई.ओ , \nको न क्षेर मे पछा ड़त ना री क े  हक ओ ? \n \nनेरी , अभभ नेरी  , हव दुषी , गुरुआइहन , \nहग रहस्त्ती क वएह छसथ न्द्ह हग रथा इहन ।  \n \nप्रशा िहन क , पुसल ि ,िैन्द्य अमि का री , \nको न क्षेर मे नहह असछ ना री ? \n \nिो हा हग हन हा थ मे लहठी -चूड़ी , \nिीं सथ मे चमक ै न सि न्द्दूर , \nभा नि लेल पिा रसथ चुलहा , \nआ, हव ज्ञा नक शो ि क े  करसथ पूर।  \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसचि तन कम्प्यूटरक तकनी क पर , \nवएह टाँ गसथ मटक ू ड़ी िी क पर।  \n \nआॕहफ िक वरर ष्ठ प्रशा सि का , \nिमा एक क ' रहली ह चुमा न , \nना री क प्रहत भा देन्ख कऽ , \nभऽ रहल िुग क े  असछ गुमा न।  \n \nिुग मा हन गेल , को नो तरहेँ  \nनहह पुरुख िँ पा छ ू  असछ ना री , \nपिा बसथ नहह िे बेटी क े , \nकऽ रहल  ओ छसथ , गलती बड़ भा री ।  \n \nहक एक, महह ला रहती अबला ? \nप्रहत भा को न नहह छन्न्द्ह , भला ? \n \nबुजझ औ बा त क ेँ  िऽभ हक ओ , \n'पुिल िा इत छसथ ितए ना रर ' \n \nशा स्त्रका र कहैत छसथ , \n'देव बिैत छसथ ओहह दो आरर '। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n  \n  \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 81 \n३.२.मुन्नी कामत - रामायर्  \n \nमुन्नी कामत \nरामायण  \n \nरािा दशरथ अविक िूत  \nतीन रानी चारर िपुत।  \nकौशल्या क ेँ  पाहुन राम  \nक े कई पुर भरत ललाम।  \nिुमाराक दू टा लाल  \nलक्ष्मर्, शरुघ्न शोभभत भाल।  \nहवहुिैए लागल अवि िाम  \nबाल रूपमे हवष्र्ु अहहठाम।  \nअलौहकक छटा रघुनंदन भाई  \nबाल-हक्रडा देख सशवशंभू ललचाई।  \nज्ञान उपािघन लेल बनल िोगी  \nऋहष हवसशष्ट लग पहुंचल चारू िहयोगी।  \nऋहष हवसशष्टक सशक्षा महान \nगुर्ी बनल िब बालक क ै र गुरूअक मान।  \nभेल उिागर िबददशा रामचररर  \nओतय पहुँचला हवश्वाममर ।  \nिंगहह लऽ रघुवरक े  ऋहषवर  \nचलला दूगघम पथ पर।  \nहकछ काि छल िे ठमकल तर  \nदेसथन पुरूषोत्तमें ओकर उत्तर।  \nभेल हवश्वाि मुहनवर क ेँ  \n 82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरहत अवश्य यैह खस्थण्डत िनुख क ेँ । \nमंद मुस्त्कान िंग पहुँचला िनक िाम  \nआयोजित छल सियाक स्त्वंयमवर ओहहठाम।  \nसशवक सिद्ध िनुख कोय नै हहला िकलक  \nदेख ई िनक मुख अपन मलीन क े लक।  \nिे पहाड़ बनल िब लेल छल  \nओतबे िहि प्रभु राम ले ल छल। \n \nचारू मिया िनक क ेँ ,अवि क ु लक मान बनल  \nिीता -राम , मांडवी -भरत ,उमी -लक्ष्मर्,श्रुतकीती -शरुघ्न िंगे चलल।  \nममसथलामे पाहुन राम ऐला  \nघर -घर मंगल गान बिल  \nिनक दुलरी आब अविक लाली  \nमोहफा िंगे िभ िखी चलल।  \nदेख रंग -रूप सियाक े  \nतीनों रानी हर्षित भेल  \nबेर -बेर उतारर  निऐर  \nिोना -चांदी लुटाउल गेल।  \n \nराज्याभभषेक होउत रामक  \nिीता रािरानी हेती  \nभोरे िब ऋहष मुहनयक बीच  \nपुरूषोत्तम राम उत्तरामिकारी हेती।  \nपर हविान सलखल हकछ और छल  \nमंथराक क ू टनीहतमे क े क ै य फांिल छल।  \nक ू टभवन में स्त्वयं क ेँ  क ै द क े लक \nरािा दशरथ लग अपन िहचर पठौलक।  \nयैद ददयेलक ओ ऽ तीन वचन  \nिे देने छेलन्खन युद्धक क्षर्।  \nमांगैय लेल अखने तत्पयघ भेल  \nहवनाशे काल बुजद्ध हरर गेल।   विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 83 \nरािा दशरथ नै देखलक  \nक े क ै य िंग कारी नाग  \nक ै ह बैिल बािू हक लेब बचन असछ हमर राखब अहाँक मान।  \nमांहग बैिल जिह्वा पर बैिल नाग  \nडसि लेलक एकहह शब्दमे पूरा ब्रह्मांड।  \nभरत लेल रा ज्याभभषेक  \nराम लेल १४बरखक वनवाि  \nिुनते अतबे दशरथ क ें  रुहक गेल िांि।  \nत्यागलक तखने क ु लटा नारी  \nबनल काठ रािा गेल महत मारी।  \nिुइनते राम िेलक वनवािी रूप  \nबाल्या,भ्राता िगे त्यागलक भूप।  \nिनमनैत रहल हतलकक िाि  \nनै -नै करैत कनैत रहल अवि िमाि ।  \nक े वट, हनशान्द्त,शबरी उबारा  \nतपल्स्त्व राम िबहक िहारा।  \nरूप लक्ष्मर्क देख भेल िूपघनखा मोहहत  \nहबया अंक ु रैल अतैय िीताक अहहत।  \nनाक कटा िूपघनखा क े लक सचतकार भ्राता  \nनारीये ,नारीक सलखलक दुख गाथा।  \nिीताक हरर् रावर्क पापक अंत छल  \nअहहलेल तँ भनवन अवतररत भेल छल।  \nहनुमान िन नै भक्त कोनो  \nिुन्द्दरकाण्ड ििल असछ  \nह्रदयमे िकर बिल सियावर  \nछाती फारर देखबैत असछ।  \nपापक घैला फ ू टल रावर्क िंहार भेल  \nअवि नगर में सियाक िोबी मुँहे अपमान भेल।  \nभरल कोन्ख रािमहल त्याग  \nसिया अिगर फ े र वनवािी भेली  \nहम अवला नै छी िशक्त नारी   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबैन लव -क ु शक िननी  \nहुनका िभ हविामे हनपूर्घ क े ली।  \n \nमाएक ें  ददयाबए उसचत  िम्मान  \nबालक लव- क ु श घुरर ऐला  \nप्रायभश्चत करैय लेल अवि वाशी क ेँ \nओऽ राम -सिया कथा क ै ह िुनेला।  \nभरल िभा बिाउल गेल माँ िानकी एक बेर  \nददयैय लेल कहल गेल हुनका अन्ग्न परीक्षा फ े र।  \nबेर -बेर अहह परीक्षा लेल मयाघददत मिया नै रिली  \nफाटल िरती िोहनयैल भूममिा ओहहमे हवलुप्त भऽ गेली।  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 85 \n३.३.बाबा बैद्यनाथ - गिल - आिार - \"रिनी छन्द्द\"  \n \nबाबा बैद्यनाथ \nॐ \nगजल  \nआधार- \"रजनी छन्द्द\" \n2 1 2 2 2 1 2 2 2 1 2 2 2 \nिख -मनोरथक ेँ  हबिररकय मोनमे दाबी।  \nबूि भेलहुँ तेँ अहाँ नहह आब भसियाबी।  \n \nपुर वा पुतहुक अनगघल बात ली िुहनयोँ , \nदाहब ली तामि अपन नहह आहग िुनगाबी।  \n \nआइ सशष्टाचार ताकब एक िपना सथक , \nकहह उसचत झगड़ा बिा नहह िोर अिमाबी।  \n \nआपिी मतभेदक ेँ  नहह आन क्यो िानय , \nप्रेम बुमियारी िहहत िभ बात िुलझाबी।  \n \n 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाँ भवानीपर िखन हवश्वाि हो \"बाबा\" -, \nखुद रहब हनश्छल तखन ऐश्वयघ-िुख पाबी।  \n \n-बाबा बैद्यनाथ , पूर्र्ियाँ)हबहार(  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६७ म अंक ०१ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६७)|| 87 \n३.४.डॉ. हकशन कारीगर - हौ तोरे त गौंआ सछयअह  \n \n \nडा  . वकशन कारीगर \nहौ तोरे त गौंआ चछयअह \n \nहौ तोरे त गौंआ सछयअह  \n \nनीक हइ की अिलाह की करबहक लै ? \nकोई हाकीम रहौ की कोई छै हरबाह ? \nएक दोिरा क े  हाल चाल पुछैत रहबहक  \nहौ तोरे तं गौंआ सछयअह.  \n \nहमरा गाम मे एना भऽ गेलै उ कम्पीट क गेलै  \nहमरा गामक फलां बड्ड नामी फलां िमींदार  \nिू िी अहाँ की बािब ? अहाँ गाम मे एना भेल ? \nआब गामक बोि वला लोक िब कहाँ रहह  गेल? \n \nआब नै ओहेन गामे रहलै आ नै गमैया लोक  \nनीक बेिाए िुनला बादो गाम ि िीनेह  \nगामक नामे गुमान अभभमान फररछा लेब मान  \nकोइ ने बोल भरोि देत िे तोरे त गौंआ सछयअह ? \n \nआब वाडघ मे बँटा गेल गाम  \nमुन्खया िरपंच क े  गुलाम भेल गाम  \nककरो अनका ि माने मतलब नै ? \n 88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआफत हवपैत मे कोई कक रो िंग नै देत ? \n \nिन हरबाह हगरहत बोहनहार हाकीम अफिर  \nिब एकदोिरा ि िुड़ल रहैत रहै  \nआब िब अपना िुआरथे भेल आनहर  \nकतौ हबला गेल तोरे त गौंआ सछयअह वला गाम.  \n \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":2.11,"has_text":true},"Videha 368.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 368.pdf","name":"Videha 368.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३६८ म अंक १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक \n३६८) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n  \n \n \nऐ पोथी क सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवत क विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत  एिं \nरर कॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् य मस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी  द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै कएि जा सक ै त अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकि ु  ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to \ne-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत ररना/ सं्रहह (संपू ा \nउत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िछथ, \nसंगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन अछि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ छिप्यंतर  \nआ तकरो  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िछथ। ऐ सभ \nिेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छ ु क ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह \nई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकाछशत कएि जाइत \nअछि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being \nchecked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 368 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा  आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :- \n१.१.गजेन्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-६) \n१.२.अंक ३६७ पर टिप्पणी (पृ. ७-७) \nकला विमर्ष विर्ेर्ांक  \n२.१.अटर -पटर , नाङट -उघार ... छशि-शस्थक्‍टतक पूजा छिङ-योवनक रुपमे  \n(पृ. १०-१४) \n२.२.सोनी नीिू झा- आिुवनकताक पररिेश मे आिुवनक छरिकिा (पृ. \n१५-१८) \n२.३.संजू दास - किाक ृ वत मे अश्लीिता (पृ. १९-२२) \n२.४.गौरीनाथ - क ु मार पिनक प्रछसद्ध कथा 'पइठ' क संग प्रकाछशत \nसंजू दासक किाक ृ वतक सम्ििमे (पृ. २३-२५) \n२.५.मैछथिीक \"उसने कहा था \" माने क ु मार पिनक दीघाकथा \"पइठ\" \n(छरिांकन संजू दास ) (पृ. २६-४०)   \n \n२.६.मुन्नी कामत- समकािीन छरि कार संजू दास  (पृ. ४१-४५) \n२.७.मुक े श दत्त- अपन शैिी आ तकनीकक ििेँ आिुवनक किा मे \nअिग पहरान िना रहिीह संजू दास  (पृ. ४६-५५) \n२.८.गोविन्द्द रन्द्र दास- कामसूि क े  विना कोनो छरि शैिी नवह िैक- \nिोककिा क े  सािात विश्वविद्यािय गुमनाम नायक क ृ ष्  क ु मार \nकश्यप (आ शछशिािा)* (पृ. ५६-५९) \n२.९.रिीन्द्र क ु मार दास- पररिारक सहयोग सिसऽ जरूरी  (पृ. ६०-\n६३) \n२.१०.संजू दासक वकि ु  िीिि किाक ृ वत (पृ. ६४-७०) \n२.११.गजेन्द्र ठाक ु र- क ृ ष्  क ु मार कश्यप आ शछशिािा- एकटा \nपरररय  (पृ. ७१-७३) \n२.१२.ञजतेन्द्र झा, जनकपुर - धमछथिा छरिकिा - नेपाि प्रसंग (पृ. \n७४-७९) \n२.१३.गजेन्द्र ठाक ु र- श्वेता झा रौिरी- एकटा परररय  (पृ. ८०-१०२) \nऐ अंकक अन्यान्य रचना \n३.गद्य खण्ड   \n \n३.१. ॉ . उदयनाथ झा 'अशोक'-गामक नामकर : एक पररशीिन (पृ. \n१०५-११७) \n३.२.संतोष क ु मार राय 'िटोही'-मंगरौना (एगारहम िेप ) (पृ. ११८-\n१२०) \n३.३.संतोष क ु मार राय 'िटोही'-समीिा - ञजनगी भार िवन गेि (पृ. \n१२१-१२२) \n३.४.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- २५ म िेप  (पृ. \n१२३-१२६) \n३.५.क ु मार मनोज कश्यप-ओ दिीछर  (पृ. १२७-१२८) \n३.६.वनमािा क ा - अखग्न छशिा (िेप-१७) (पृ. १२९-१३३) \n३.७.प्र ि झा- करमनेढ़  (पृ. १३४-१४२) \n३.८.आराया रामानन्द्द मण् ि-धमछथिा क े  िाि: उपन्द्यास सम्राट \nफ ीश्वरनाथ रे ु आ पारो  (पृ. १४३-१५०) \n३.९. ाॅ . वकशन कारीगर -िोंगी  ैंस(हास्य कटाि) (पृ. १५१-१५२) \n३.१०.िाि देि कामत-धमछथिामे मांगैन ििाश िइ ! (आगा,)/ िर् िंत \nरस / राह पोिता 'क अथा जावन गेिह, (िघुकथा)/ िघुकथा- परराक   \n \nवनवहताथा / रििा मुरारी िकिय (िघु कथा)/ िघु कथा- हिहौर/ \nमैछथिी विहैन कथा- -सापरवपट्टा/ भाग जागि - विहैन कथा/ सुनैना \nिेटी - मैछथिी सामाञजक उपन्द्यास/ छिि पटापैट मारय दयह \n(िघुकथा)/ िघुकथा- ई गुड़ िेनै कान िेदौने/ अम्िोवह पावन उठि-\nिघुकथा (मैछथिी)/ रोज सेन्द्टे  छिरी (िघुकथा)/ िघुकथा -रानी क ेँ  \nन,य िै राजा  (पृ. १५३-१७२) \n४.पद्य खण्ड \n४.१.राज वकशोर धमश्र -अंतस्-तम  (पृ. १७४-१७७) \n४.२.वनमािा क ा - जूड़ शीति (पृ. १७८-१८१) \n४.३.वकशन कारीगर - आ रे सुग्गा आ आ (िाि कविता) (पृ. १८२-\n१८३) \n४.४.कल्पना झा - व्य्रहता (पृ. १८४-१८५) \n४.५. ा सुमंगिा झा - मैछथि (पृ. १८६-१८७) \n   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देिताग मे  आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु ॑ षाः। स॒ह॒स्रा ॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं ॑ ग्िंग वि॒श्वतो ॑ िृ॒त्िा । अत्य॑वतष्ठद् द शा ङगु॒िम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग विश्वक ेँ  आच्छाददत क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्, ॑ शू॒र ो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूधम॒ र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञद्धरस्तु, छसद्धम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३६७ पर टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१ \nटदल्ली सावहत्य अकादमीक  प्रख्यात मैथिली  विभाग  परामर्षदात्री  \nसममवत  (२०२३-२०२८) \n१० मे  ६ ब्राह्मण + १ नव -ब्राह्मणवादी आ समानान्तर  धाराक  एक्कोटा \nगएर -सवणण  लेखक  नहि  छथि , जे गत १५ बखण  सऽ  सीममत  आर्ििक  \nसंसाधनक  अछैत मैथिली  लेल जान -प्राण अरोपने  छथि।  नथिक े ता  जीक \nई परामर्णदात्री सममहत  एथलट  अथछ, आ ई अगडा-हपछडा दुनूक  एथलट  \nलेल काज करत , साहित्यमे  जे एथलट  छथि  से  कहतआयले रिता , राजदेव  \nमण्डल जीक रिना  जूरी  बाडने  छथि  से  बाडले रित।  समानान्तर  धाराक  \nसाहित्तकार  लोकहन  लेल ई खतराक  अलामण अथछ आ से  हुनका  दुन्ना \nकाज करय  पडतहन।  \nथलस्टः \nउषाहकरण  खान , सुभाषिन्र  यादव , प्रमोद क ु मार झा , देवर्ंकर  नवीन , \nतारानन्द  हवयोगी, हवद्यानन्द झा , रमण  क ु मार ससिि , अजय झा , वीणा  \nठाक ु र, नथिक े ता।  \n२ \nकला आस्वादन  आ कला समीक्षा- सैद्ांहतक  पक्ष \n१ \nटदल्ली सावहत्य अकादमीक प्रख्यात मैथिली विभाग परामर्षदात्री \nसममवत (२०२३-२०२८) \n१० मे ६ ब्राह्मण + १ नव -ब्राह्मणवादी आ समानान्तर धाराक एक्कोटा \nगएर -सवणण लेखक नै छथि , जे गत १५ बखण सऽ सीममत आर्ििक \nसंसाधनक अछैत मैथिली  लेल जान -प्राण अरोपने छथि। नथिक े ता जीक \nई परामर्णदात्री सममहत एथलट अथछ , आ ई अगडा -हपछडा दुनूक एथलट  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 3 \nलेल काज करत , साहित्यमे जे एथलट छथि से कहतआयले रिता , राजदेव \nमण्डल जीक रिना जूरी बाडने छथि से बाडले रित। समानान्तर धाराक \nसाहित्यकार लोकहन लेल ई खतराक अलामण अ थछ आ से हुनका दुन्ना \nगहतसँ काज करय पडतहन।  \nथलस्टः \nउषाहकरण खान , सुभाषिन्र यादव , प्रमोद क ु मार झा , देवर्ंकर नवीन , \nतारानन्द हवयोगी , हवद्यानन्द झा , रमण क ु मार ससिि , अजय झा , वीणा \nठाक ु र, नथिक े ता।  \n२ \nकला आस्िादन आ कला समीक्षा - सैद्ांवतक पक्ष  \n१ \nनतषकी (!) बा मवहलाक  मूर्ति (२५०० बी.सी.ई.) \nभारतमे प्रािीनतम कलाक ृ हत थसन्धु घाटी सभ्यतासँ प्राप्त सामग्री सभ \nअथछ। \nनतणकी (!) बा महिलाक मूर्ति जे धातु (कांस्य) क अथछ से \nमोिनजोदाडोसँ भेटल। कलाकारक नाम अज्ञात अथछ मुदा उत्क ृ ष्टतामे \nई मोिनजोदाडोक कलाक पररणणहत अथछ। मोटामोटी िारर इं िी ऊ ँ ि , दू \nइंिी िाकर आ एक इंिी मोट ई कलाक ृ हत आइ -काल्हि राष्ट्रीय संग्रिालय \nददहलीक थसन्धु घाटी सभ्यता गैलरीमे राखल अथछ।   4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n(साभार जो रहव , हवकी CC-BY-SA-3.0) \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 5 \nकला आस्वादनक लेल आब देखी जे ऐमे की अथछ जे एकरा उत्क ृ ष्ट \nबनबैत अथछ।  \n१.ई एकटा पातर दुब्बर महिलाक अनुक ृ हत अथछ। \n२.महिला ठाढ़ अथछ , वाम िाि वाम जांघ आ दहिन िाि डाँरपर पाछ ू  \nददर् छै।  \n३.आँखख पैघ -पैघ छै। \n४.क े र् औंदठया छै। \n५.नाक िोपल छै।  \n६.महिला नग्न अथछ मात्र गरामे क ं ठिार आ िािमे िूडी देखा पहड रिल \nछै। वाम िािमे २४ टा िूडी मुदा दहिन िािमे मात्र ४ टा।  \n७.ककबा कएल क े र् पाछाँमे जूडी बान्िल छै।  \n८.माि पाछाँ ददर् उतान छै।  \n९.िाि सापेक्ष रूपेँ नम्िर बुझझ पडै छै।  \nई महिलाक अनुक ृ हत अथछ , एकरा नतणकी हकए किल गेल ? की अिाँक ेँ  \nऐमे महिला नतणकीक कोनो टा लक्षण देखा पडैए ? राष्ट्रीय संग्रिालय आ \nइहतिासक पोिी पतरा सभमे ई नतणकीक रूपमे वर्णित भे टत जे पुरुष \nमानथसकताक पररणाम अथछ जइमे महिला लेखखका रोममला िापड जे \nमात्र इहतिासकार छथि , सेिो अपनाक ेँ  ओझरा लेने छथि। कला -इहतिास \nआ पुरातत्वक अध्ययन अछैत ऐ तरिक भ्रम उत्पन्न िोइत अथछ। \n२ \nअजन्द्ताक पवकया रंगक राजक ु मारी (२०० बी.सी.ई. सँ ४८० \nसी.ई.)  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअजन्ताक एकटा गुफा पर णभणत्तथित्र (सभसँ पुरान थित्रकला) एकटा \nपहकया रंगक अहतसुन्दर राजक ु मारीक थित्रण , जे गिना पहिरने अथछ \nआ क े र्मे सेिो गिना छै।  \n३ \nखजुराहो (९५० सी.ई. सँ १०५० सी.ई.) \n[खजुणर (हबच्छ ू- वृणिकक संस्क ृ त) - एकटा अप्सरा अपन जांघ उघारर \nकऽ देखा रिल अथछ जइपर वृणिक थिहत्र त छै, तिी सँ खजुरािो नाम]।  \nरोममला िापड एतुक्का कलाक ृ हतक ेँ  पलायनक कला किै छथि। तेरिम \nर्ताब्दीक जयदेवक गीत गोहवन्द सेिो रोममलाक ेँ  नव लगै छखन्ि। कलाक \nइहतिासकार आ पुरातत्वहवद रोममलाक गपसँ असिमत छथि।   कला \nइहतिासकार देवांगना देसाइ किै छथि जे  योहन आ सलिग आयेतर  \nसभ्यतामे हवद्यमान छल , वातस्यायनक काम सूत्र आ काथलदासक \nक ु मारसम्भव खजुरािो आ गीत गोहवन्दसँ बहुत पहिनहियेसँ अथछ। ओ \nकिै छथि जे वृणिकक तुलना काम लोलुपता रूपी हबखसँ कएल जाइत \nअथछ आ सएि संकहपना अप्सराक जांघपर थिहत्रत अथछ।  \n \n- Gajendra Thakur, editor, Videha (Be  part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be ad.0ded to the \nVideha WhatsApp Broadcast list.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 7 \n१.२.अंक ३६७ पर टिप्पणी   \nआर्ीर् अनथिन्द्हार  \nसंतोष राय बटोिी जीक डायरी नीक जा रिल अथछ। मुदा हुनकर \nउपन्यास मंगरौना कने पाछ ू  िथल रिल अथछ। आर्ा अथछ जे ओ अपन \nउपन्यासक ेँ  र्ीघ्र पूरा करता। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकला विमर्ष  विर्ेर्ांक  \n२.१.अटर -पटर , नाङट -उघार ... थर्व-र्क्क्तक पूजा थलङ-योहनक  रुपमे  \n२.२.सोनी  नीलू  झा - आधुहनकताक  पररवेर्  मे  आधुहनक  थित्रकला \n२.३.संजू  दास - कलाक ृ हत मे  अश्लीलता  \n२.४.गौरीनाि - क ु मार पवनक  प्रथसद् किा  'पइठ' क संग  प्रकाथर्त संजू  \nदासक  कलाक ृ हतक सम्बन्धमे \n२.५.मैथिलीक  \"उसने  किा  िा \" माने  क ु मार पवनक  दी घणकिा  \"पइठ\" \n(थित्रांकन  संजू  दास ) \n२.६.मुन्नी कामत - समकालीन  थित्रकार संजू  दास  \n२.७.मुक े र् दत्त- अपन  र्ैली आ तकनीकक  बलेँ आधुहनक  कला मे  \nअलग पििान  बना  रिलीि  संजू  दास  \n२.८.गोहवन्द िन्र  दास - कामसूत्र के हबना  कोनो  थित्र र्ैली नहि  छैक- \nलोककला के साक्षात हवश्वहवद्यालय गुमनाम  नायक  क ृ ष्ण क ु मार कश्यप \n(आ र्थर्बाला)* \n२.९.रवीन्र क ु मार दास - पररवारक  सियोग  सबसऽ  जरूरी   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 9 \n२.१०.संजू  दासक  हकछ ु बीछल कलाक ृ हत \n२.११.गजेन्र ठाक ु र- क ृ ष्ण क ु मार कश्यप आ र्थर्बाला- एकटा  पररिय  \n२.१२.झजतेन्र झा , जनकपुर - ममथिला  थित्रकला- नेपाल  प्रसंग \n२.१३.गजेन्र ठाक ु र- श्वेता झा  िौधरी - एकटा  पररिय  \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.अटर -पटर , नाङट -उघार ... थर्व-र्क्क्तक पूजा थलङ-योहनक  रुपमे  \nअिर -पिर , नाङि -उघार ... थर्ि -र्क्ततक पूजा थलङ -योवनक रुपमे  \n \nपरमेश्वर कापवि  \nई अटर -पटर , नाङट -उघार , गंरर -मुहडया कलाक ृ हत नइ , परम्परागत \nममथिला आटणक उत्तरआधुहनकता  ओ वैणश्वक क ृ हत अइ, जेकरा सिाज \nआ गरिाज करैत सांस्क ृ हतक आयाम देब 'मे परिेज करहि पडत ! \n(थित्र 'अंहतका' स ' साभार ) \n \nराजेन्द्र वबमल  \nपरम्परासँ खेलबाड ! \nपरमेश्वर कापवि - राजेन्र हबमल -अधरम ! \n \nरंजू ममश्र  \nमनमौजी भ गेल छै सब।  \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 11 \nपरमेश्वर कापवि - रंजू ममश्र- बेपदण \n \nरो र्न िौधरी  \nगरर -मुररया।  \n \nबृर्ेर् िंर लाल  \n \nिमरा लगैत अथछ कलाकार हकछ ु  देखबए िािैत छथि । एतए कदाथित् \nसम्पन्नताक दृमष्टमे आधुहनकता की िीक आ कोना ओकर सेवामे ओकरे \nइच्छा अनुसारक मांग समाजक ेँ  पूरएक बाध्यता बहन गेल छैक से \nदेखबक प्रयत्न भेल अथछ । िँ हकछ ु  आओर स्ष्पटता रहितै त नीक छलैक \n। \n \nपरमेश्वर कापवि - बृषेर् िन्र लाल - बलधौसीक े  कतेक लेबा लगएबै \nमीता ! \n \nबृर्ेर् िंर लाल  \nमीत , नव -नव कोण आबए ददऔक ने । आओर स्पष्ट आ हवकथसत िोइक \nताहिलेल सभ क े ओ प्रयास करी । िमर अिण ई नहि जे अटर -पटर , \nनाङदट , उघार िोइक । िँ , ई जे ममथिला आटण परम्प रागत थित्रकारीये टा \nमे थसममत नहि रिए । समय सापेक्ष अणभव्यक्क्तक सर्क्त माध्यम सेिो \nबनए ।  \n \nईर्नाि झा  \nक े  थर्रोमणण छथि एकर संपादक ?(अन्न्तकाक) \n \nममथिलेर् क ु मार झा  \nननिदनीय   12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nक ु णाल \nएहि थित्र क े  ल क ' परंपरा भंजन ' एवं अधमण प्रभृहत किइत एहिठाम \nएवं अन्य परंपरा रक्षी लोक हन द्वारा बेस बात भेलए। थित्रकार एवं \nसंपादक क े  नाम हकनको नइ बूझल छइन।अिवा नाम लेला पर झजह्वा \nअर्ुद् िेबाक खतरा िेतइन। एहि थित्र क े  अंहतका छपने अइ।संपादक \n- गौरीनाि । थित्रकार - संजू दास। आउटलुक पहत्रका मे संजू दास क े  \nसाक्षात्कार छपल छइन। ओत अन्य थित्र क संग इिो थित्र छइ। थित्रकार \nक ृ ष्ण क ु मार कश्यप क े  कहतपय थित्र सब गीत गोनविद ( जयदेव ,) क े  पद \nसब पर आधाररत छइन।कश्यप जी ओकरा कहियो सावणजहनक नइ \nक े लइन। कारण छइ इएि पोंगापंहडत परम्परा रक्षी लोकइन जे स्वयं \nपरम्परा क ज्ञान स रहित छइि।  \n  \nविजयदेि झा  \nक ु णाल-क ृ ष्ण क ु मार कश्यप आप एहि धरती पर नहि छथि तैं हुनक नाम \nपर हकछ ु ओ झूठ िला ददयौ। बामपंि सदैव ओपन सेक्स िाररहत्रक \nउच्चश्रृंखलताक पक्षधर रिल अथछ। कलाक नाम पर सेक्स आ \nअश्लीलता पसारब बामपंिक िररत्र रिल अथछ।  \n  \nक ु णाल- हवजयदेव झा - झूठ दणक्षणपंि क हवर्ेषता छी ।वामपंि िरदम \nसत्य क पक्षधर अइ आ रित ।  \nकश्यप जी क थित्र िमर देखल अइ।  \nसेिो एसगर नइ , पूरा प्रोडक्शन टीम छल। \n  \nक ु मार पद्मनाभ \nएहि थित्र मे भारतीय पररधान मे कोल्ड्रिक बेिैत स्त्री बेसी अश्लील अथछ . \nनग्नता सबठाम खराप नहि िोइत छैक . हबकनी स्वीममिग पुल आहक बीि \nपर कोनो खराप नहि लागैत छैक . समस्या अथछ जे नग्नता आधुहनकताक  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 13 \nद्योतक हकएक? जखन हक आधुहनकता अम्बानीक बेटीक आ लक्षमी \nममत्तलक बेटाक हववाि मे बारीक बनैत छैक आ अम्बानी आ ममत्तलक \nपररवारक घोघ तानने स्त्रीगण क ेँ  खाना खुआबैत छैक . \n  \nसुनील क ु मार मक्ल्लक \n \nममथिला थित्रक नव आयाम किल जा सक ै छ। एहिमे अक्श्ल लता \nदेखहनिारक े  िश्मा बदलबाक िािी।  \n  \nरामिंर झा  \n \nसुनील क ु मार माथलक -न्न, एक्क े बेर एना नहि कहियौ  \n \nपरमेश्वर कापवि - रामिंर झा - यौ की कहू ! छगुनाइत एहि दुआरे छी जे \nऐ बतकटौवथल मुििोिौवथलमे नग्नता मातृत्व आ बेनङनपन सिीमे \nअिणवता आ दृमष्ट -दर्णन नहि पौलक अथछ । िमरासबे कालीमाइ , \nसिस्रबाहु संिारनी सीता नग्न िोइतो (बेनङन नइ छैि ) पूज्य छथि ! \nथर्व-र्क्क्तक पूजा थलङ-योहनक रुपमे ; तान्न्त्रक ओ र्क्क्त उपासक \nयोनी मिार्क्क्तक दर्णन कररते छथि ! सबक े  अवोमधया/थर्र्ु बहिन बेटी \nबेपदे रिैछ ।तब ई घोल घोङिाउज !? ठाम गुणे कजर , क ु ठाम गुणे \nकरर खा ! जाहिठाम वस्त्र आ थलङक े  कीटल झापन /पदाणक सामाझजक \nसांस्क ृ हतक व्यविार छै ओतए ई एिन सेक्स नग्नताक गप्प उठ ै छ त' ऐमे \nवेदमे छेद नइ हुअए िािी । हबयौिती कहनञाक े  घोघट (लाज-लेिाज ) \nपडैत जे छखन्ि , से िमण -िक्षुए नहि मनसा हविारक े  आवरण / बजणन सेिो \nरिैछ !! ई नगनता दृ मष्ट-दर्णन सापेक्ष अइ । \n  \nसुनील क ु मार मक्ल्लक- परमेश्वर कापहड- सिी किल सर  \n   14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरामिंर झा  \nअिाँक हवलक्षण हवश्लेषणक समािार तँ ठाम गुणे कहिए देथलऐ ---! \nसमरि कहुँ ननिि दोष गोसाईं। रहव पावक सुरसरर की नाईं।। ई \nहवमधसम्मत वाक्यक पररमध नंघबाक उपक्रम नहि हुअए सएि नीक।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 15 \n२.२.सोनी  नीलू  झा - आधुहनकताक  पररवेर्  मे  आधुहनक  थित्रकला \n  \nसोनी नीलू झा \nआधुवनकताक पररिेर् मे आधुवनक थित्रकला  \n \nममथिलाक अनूठा थित्रकार छथि रहवन्र दास जी आ संजु दास जी। जतय \nमधुबनी पेंटटिग िारु कात भेट जाएत िमरा अिाक ें , ओतए हिनकर \nआधुहनक थित्रकला एकटा फराक र्ैली में भेटत मुदा बहुत कम देखैत \nिोएब , से नहिए सन।  \n \nई कला कोनो नव थिक से नहि अपना ओत लोक लेल नव भ ' सक ै छ। \nओना जतय स्त्रीक मूक रिबाक परम्परा िो , ओहि ठामक ओहि परम्परा \nक ें  सभ्यता बुझनािर लेल ई थित्र सभ अवश्य खटकतहन मुदा तखन , \nजखन ओ अिण बुझथिन।  \nआ जा धरर ओ लोकहन बुझताि / बुझतीि ता धरर ई आधुहनक थित्रकला \nबहुत आगु ल ' गेल रितीि संजु जी , से हवश्वास अथछ। \n \nएहि बीि , हबिार सरकार द्वारा आयोझजत \"हबिार म्यूझजयम पटना \" मे \n\"िर महिला क ु छ खास \" प्रदर्णनी सेिो िथल रिल छैक। जत य दर्णक \nलेल एकटा अद्भूत प्रदर्णनीक क े न्र बनल छहन हिनक थित्र सभ।  \n \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहबिार संस्क ृ हत हवभाग पटना सहित आर आन -आन क्षेत्र सँ हिनक कला \nक ें  पुरस्क ृ त कएल गेल अथछ। \nप्रत्येक क्षेत्र मे दजणन सँ बेसी प्रदर्णनी मे हिनक सिभाहगता छहन आ \nएकल प्रदर्णनी सेिो।  \nदजणन भरर सँ बेसी  मैथिली , हिन्दी पोिी ,पहत्रकाक कवर पर हिनक \nबनाओल थित्र अपन स्थान सुहनणित कएने अथछ।  \n \nकला क ें  कलाकार जँ अपन जीवनक अध्याय बना लैत अथछ तँ ओकर \nथित्र बजैत अथछ,अपन पररिय दैत अथछ।  \nिँ ई सत्य गप जे ओहि लेल िमरा सभक ेँ  ओकर भाषा बुझबाक क्षमता \nिोबाक िािी।  \n \nओना तँ हिनका  लोकहनक पररिय देबाक बेगरता नहि , \nप्रख्यात कलाकार छथि लेहकन तैयो िमरा लगैत अथछ जे  \nममथिलाक लोक क ें , कलाप्रेमी क ें, हिनकर थित्रकला क ें  \nकनेक अपन दृमष्ट क ें  हवस्तार क ' देखबाक बेगरता अथछ। \n\"साहित्य ,कला\" कखनो अश्लील नहि िोइत छैक अश्लील िोइत छैक , \nनजरर आ सोि।  \n \nकतेको अवाडण पुरस्कार सँ पुरस्क ृ त आ सम्मान कएल गेल छहन संजुजी \nआ रहवन्र दास जीक ें । िमरा गवण िोइत अथछ िम हिनका आस -पास रिैत \nछी िमर अपन ममथिलाक छथि , िम एकदोसरक ेँ  थिन्िैत छी।  \n \nसंजु जीक थित्र मे गामक पररवेर् मे ग्रामीन स्त्रीक जीवन र्ैली भेटैत \nअथछ, हिनक कलाक माध्यम सँ हुनका लोकहनक हविार बुझैत छी।  \nहिनक बनाओल बहुत रास एिन थित्र अथछ जाहि थित्र क ें  िम सभ बैठक \nिॉल मे , सयनकक्ष मे,लगा सक ै त छी।  \n \nसभसँ खुर्ीक गप जे एहि र्ैलीक थित्रक स्वप्रथर्णक्षत छथि एहि र्ैली \nमे थित्र बनाएब पुरुष प्रधान समाज मे ठीक े  एकटा िुनौती थिक। जतय \nथसखबैत िो  सभ्यता मे , झांप -तोप आ अपन इच्छा क ें  दबा देबाक लेल,  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 17 \nओिन समाज मे ओहि ठाम हिनकर थित्र अनघोल करैत अथछ , बहुत \nरास गप किैत अथछ।  \n \nिमरा मोन अथछ िम सभ एकटा  \nपुरस्कार प्रदान सभागार मे बैसल रिी , िमरा बगल मे थित्रकला \nआदरणीय रहवन्र दास जी आ संजु दास जी बैसल रिथि आ सा मने \nमंिपर गंभीर हवमर्ण िलैत छल जतय , आदरणीय भैरव लाल दास जी \nसंग आर भी बहुत गणमान्य व्यक्क्तव सभ उपक्स्थत रिथि। िमरा \nप्रसन्नता भेल जखन सौ - दू सौ दर्णक आ स्रोता सँ भरल सभागार मे , \nआदरणीय गंगेर् गुंजन जीक वक्तव्य िथल रिल छल सभ सुहन रिल \nछलथि , ई गप कतेक गोटेक ें  मधआ न िेतहन से नहि कहि सकब। गंगेर् \nगुंजन जीक किब रिहन जे जखन कोनो कलाकार आ साहित्यकारक ेँ  \nअणभनय कला व लेखन लेल पुरस्क ृ त कएल जाइत छैक तँ अिणक स्थान \nपर संजु दास आ रहवन्र दास जी इर्ारा करैत ओ  \nसंक े त क े लथिन जे िमरा सोझां प्रथसद् थित्रकार बैसल छथि हुनका \nलोकहनक थित्र  सँ सेिो पुरस्क ृ त कएल जा सक ै छ। ई गप हुनकर ठीक े  \nबहुत दूरक आ गिींर गप छल। ई बात मैथिल लोकक ें  मोन रखबाक \nिाहियैन।  \n \nएत' िम हुनक दुनू गोटेक गप किय िािब , रहवन्र जी आ संजु \nजी,ममथिला मे एकटा नव िीज थसखबाक परम्परा ठाढ़ करैत छथि।  \n \nिमरा सभक ें  दोसर पेंटटिग सभ जकाँ आ धुहनक थित्रकला सेिो \nथसखबाक , बुझबाक िािी।  \nदर्णक क ेँ  सेिो कला , थित्रकला बुझब , थसखब िािी ,िम सभ तखने \nआलोिना आ समीक्षा करबाक योग्य बनब।  \nआलोिना आ समीक्षा सेिो आवश्यक मुदा तखने ने जखन बुझब ,गुणब।  \n \nिमरा लगैत अथछ मैथिली ममहडया लोकहनक ेँ  हिनका सभ  \nसंँँ साक्षात्कार करबाक िाहियैन। एहि सभ हवषय पर   18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ ै ल सँ हवमर्ण िोबाक िाहियै।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 19 \n२.३.संजू  दास - कलाक ृ हत मे  अश्लीलता  \n  \nसंजू  दास \nकलाक ृ वत मे  अश्लीलता  \nसबस पहिने त िम ई बात फररछा दी जे िमरो हविार अथछ की \nकला ,साहित्य आ हफहम  मे रिनाकार क े  हकछ ु  स्वतंत्रता देल जेबाक \nिािी नहि त नव हविार आ नव कला परंपरा क े  हवकास समाप्त भय \nजायत l सब  कलाप्रेमी लोकहन  सों  िमर  आग्रि जे कोनो  कलाक ृ हत मे  \nअश्लीलता अथछ की नहि  तेकरा  ओहि  कलाक ृ हत के  हवषय क े  \nमांग  , आक ृ हत क े  भाव  भंहगमा आ \nकलात्मककता देखलाक  बादे  तय करू  l एकटा  आधुहनक  कलाकार  भे\nला के कारण  िमर  हविार  स  अश्लीलता मात्र एकटा  हविार  थछयैक l जे\nना  एकटा  गरीब  के फाटल  नुआ  मे  ओकर  गरीबी  देखाई  दैत  छैक मुदा  \nहकछ ु लोक के ओहि  मे  अश्लीलता सेिो  देखाई  छहन  l भारत आ \nभारतीयता पर गवण करैबला लोक \nराजकपूर  सन  हफहमकार  पर  गवण करैत  छथि  मुदा \nहुनक  हफहम   राम  तेरी  गंगा मैली  मे  मन्दाहकनी  के अपन  बच्चा के दूध  \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहपयाबै काल मे  हकछ ु लोक के ओकर  बेबसी  देखाई  पडलै त हकछ ु के \nअश्लीलता सेिो  देखाई  देलकहन  l एखन  धरर  िम  जे कला समाज  स  थस\nखलहुँ  जे कला मे  अश्लीलता नाम  के कोनो  हविार  या कलाक ृ हत नहि  \nिोइत  छैक l  जेना  साहित्य  मे  पाठक तय करैत  छथिन  की कोन  कलाक ृ\nहत नीक  छै आ की बेजाय तहिना  कला मे  दर्णक , कला समीक्षक आ \nबाज़ार  l  आब िमर  प्रेरणा अमृता  र्ेरहगल  छथि  से  स्वयं अपन  न्यूड थि\nत्रण क े ने छलीि  l आधुहनक  कला के इहतिास  मे  कतेको नग्न थित्रण  भे\nटत  l बहुत  रास  भारतीय  स्त्री कलाकार  नग्न थित्रण  करैत  छथिन  जेना  \nअनुपम  सूद  अर्पिता ससिि  ,ममिु  सेन  ,अंजथल इला मेनन  l  \nआब अिाँ लोकहन सों एकटा सवाल \nहक गीत गोहवन्द के अश्लील किब  ,हवद्द्यापहत के सब \nरिना  के अश्लील किब  ,कोिबर  के अश्लील किब  ,तंत्र कला के अ\nश्लील किब  ,खजुरािो  के अश्लील किब  एतबे नहि  कतेक गैर  सनात\nनी  लोक त थर्व सलिग के सेिो  अश्लील किैत  छथि  l सनातन धमण क े  \nस्थाहपत करय बला र्ंकरािायण ई कहि क जे अपनेक हवषय अश्लील \nअथछ मंडन ममश्र क े  स्त्री उभय भारती क ेँ  मना नए क े ने रिथिन काम \nर्ास्त्र संवाद करय लेल । \nक ृ ष्ण के हबयाि  त रुक्क्मणी स  भेल  रिैन  मु दा  राधा  क ृ ष्ण नाम  जपैत \nकाल कोनो  मैथिल  लोक के मैथिल  संस्कारक  याद  नहि  अबैत छहन  l ि\nर्िित  साहित्य  खट्टर  काका के तरंग  मे  सबस  बेसी  परंपरा  के खखधांस  क\nयल गेल छैक त हक ओ नीक  साहित्य  नहि  l \nिमर  देर्  के िर्िित  पहत्रका आउटलुक  मे  छपल हकछ ु रेखांकन  आ पेंटटि\nग मे  मैथिल  लोक के अश्लीलता देखाई  दैत  छहन  मुदा  ओकर  हवषय , \nभाव  भंहगमा  नहि  , ओकर  कलात्मकता नहि  l एतय सबस  पहिने  िम  \nअपन  ओहि  थित्र के ििाण  करय  िािब  जेकरा  एकटा  साहित्यकार  पद्म\nनाभ  जी कला मे  अश्लीलता कहि  क सम्बोमधत क े लहन l एतबे नहि  ओ\nकरा  ओ भगवती  घर  स  सेिो  जोहड के धार्मिक भावना  भडका बै के को\nथर्र् क े लहन l िमर  सििता  मात्र ई अथछ जे ओ बेसी  पढ़ल थलखल  हवदेर्\n मे  नौकरी  करय  बला लोक छथि  देर्  हवदेर्  मे  कतेको कलाक ृ हत देखने विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 21 \n िेताि  l ओहि  थित्र मे  गोआ तट  पर  हवदेर्ी  पयणटक के कोल्डहिक्स बेिै\nत एकटा  स्त्री छैक l सनबाि  लेल हबकनी  मे  सुतल  हवदेर्ी  स्त्री आ अप\nन  आजीहवकाक लेल कोल्डहिक्स बेिैत  मैथिल  स्त्री l आइयो धरर  बेसी \nलोक ममथिला  पेंटटिग  के मात्र देवी  देवता  के थित्रण  बला परंपरागत  थर्\nहप  बुझैत  छथिन  एकटा  कला नहि  l जखन  हक आब ममथिला  पेंटटिग  हव\nश्व प्रथसद् कला थिक  जाहि  मे  आठ टा  स्त्री के पद्मश्री सेिो  भेटल  छहन   \nl  कोनो  कला व साहित्य  जा धरर  समकालीनता  के समावेर्  नहि  करैत  \nछैक ता धरर  ओकरा  मे  जीवंतता नहि  आहब सक ै त छै l पुष्पा देवी  ,संतो\nष दास  ,अहवनार्  कणण  ,अमृता  झा  आर  कतेको नव  कलाकार  सब  एहि\n बात के नीक  जकाँ बुझैत  छथि  l हुनका  जानकारी  लेल िम  बता दी  जे \nसबस  पहिने  पद्मश्री गंगा देवी  गैर  पारम्पररक हवषय सब  के ममथिला  क\nला मे  जगि  देलहन  रोलर  कोस्टर ,िॉल्स्पटल के दृश्य ,ट्रेन के दृश्य ई सब\n हुनक  गैर  पारम्पररक हवषय छलहन   l पद्मश्री गोदावरी  दत्त जे जीवन  \nभरर  पारम्पररक हवषय बनबैत  रिलीि  एकटा  अपन  कलाप्रेमी ग्रािक ले\nल बुद्ा  कार्निवाल सेिो  बनौलहन  l \nकतेक मैथिल  लोक किैत  छथि  एकटा  मैथिल  भय  क  अिाँ ममथिला  पें\nटटिग  हकयैक नहि  करैत  छी l िम मैथिल छी त की मात्र ममथिले पेंटटिग \nकरी  , मॉडनण पेंटटिग नहि कय सक ै त छी  l िमहू र्ुरुआत मे पारम्पररक \nममथिला पेंटटिग करैत छलहुँ मुदा हबयाि क े  बाद आधुहनक पेंटटिग करय \nलगलहुँ l आब िमर पेंटटिग मे आधुहनक कला आ समकालीन कला क े  \nहवषयवस्तु आ तकहनकी सेिो देखाई देत  l \nहकछ ु गोटे  किैत  छथि  आई धरर  कोनो  आन  ख्याहत प्राप्त कलाकार  मम\nथिला  पेंटटिग  मे  हबकनी  पहिरल  स्त्रीक थित्र नहि  बनाओलहन . ममथिला  पें\nटटिग  मे  अिाँ झजनकर  नाम  सुनने  छी ओ सब  बूढ़ पुरान  लोक सब  छथि\nन  पहिने  ममथिला  पेंटटिग  मात्र पारम्पररक बनैत  छलै मुदा  आब हकछ ु परर\nवतणन भय  रिल  छैक जेना  पुष्पा देवी  ,अहवनार्  कणण  ,संतोष  दास  l िम\nहू  अपन  रेखांकन  मे  कोनो  मैथिल  महिला  के हबकनी  मे  निीं  देखाउने  \nछी िमर थित्र जाहि मे अश्लीलता क े  आरोप लगाओल गेल अथछ ताहि \nमे  .गोआ स मुर  तट  के  दृश्य छै कोनो  हवदेर्ी  पयणटक के एकटा  ममथिल   22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस्त्री कोल्डहिक्स बेिीं  रिल  छथिन  l पलायन  के थर्कार  मैथिल  ललना  \nमानथसक  वजणना के तोहड क अपन  रोजगार  मे  लागल छथि  l \nअिीं सब जबाब ददय जे \nहवदेर्ी  पयणटक की  कम्बल ओदिक   सनबाि  लेतीि   ? असल  मे  लोक \nपरम्परा के ताबीज़ जकाँ गदैन  मे  टांग  नेने  छथि  परम्परा बनैत  हबगरैत  र\nिलैया  उदािरण  के लेल जयमाल  अपन  सबिक   परंपरा  नहि  छल मुदा  \nआब समाज  अपना  लेलक  l \nअपन समाज मे आई जे नकली संस्कारवान लोक छथि ओ सब छद्म \nलबादा ओढ़ेने छथि  l साहित्य , कला आ संस्क ृ हत क े  नाम पर पुराणपंिी \nदुकान िला र िल छथि सबक े  कलई खुझज रिल छहन  । \nसोसल  साईट  पर  हवरोध  के िम  सामान्य  रूप  मे  लेलहुँ हकयैक त कोनो  \nरिनाकार  के ई सब  सिय  के क्षमता जरूर  िेबाक  िािी  l गीत गोहवन्द ,\nकाथलदास  आ हवद्यापहत के सौन्दयण वणणन  पर  बहुत  लोक हवरोध  करैत  \nछथिन  । राजकमल  िौधरी  आ खट्टर  कका के सेिो  हवरोध  भेलै  l \n-संजू  दास  मो  9899242017  \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 23 \n२.४.गौरीनाि - क ु मार पवनक  प्रथसद् किा  'पइठ' क संग  प्रकाथर्त संजू  \nदासक  कलाक ृ हतक सम्बन्धमे \n  \nगौरीनाि  \nक ु मार पिनक प्रथसद् किा  'पइठ' क संग प्रकाथर्त संजू दासक \nकलाक ृ वतक सम्बन्धमे  \nपन्रि साल पहिने 'अंहतका'क अप्रैल-जून  2008 अंक मे क ु मार पवन \nक प्रथसद् किा  'पइठ' क संग  प्रकाथर्त संजू दास क कलाक ृ हत पर जे \nदटप्पणी कयल जा रिल अथछ ओकर संदभण मे हकछ ु  बात   ममथिला \nसंस्क ृ हतक तिाकथित रक्षक  ऐ थित्र  क े  लऽ कऽ कऽ रिल छथि ओ \nअत्यंत अफसोसजन क आ हनन्दनीय अथछ।  \nसंजू दास िमरा लोकहनक समयक एकटा मित्वपूणण कलाकार छथि \n।  संजू जी  मे  स्वस्थ आ गहतर्ील परंपराक प्रहत जागरूक आ \nसमृद्  िेबाक  अलाबे आइक बदलैत समय आ समाज क े  देखय आ \nपरखय मे हनपुण आधुहनक थित्रकारक नजरर छखन्ि।   हुनक थित्रक पाँहत \nबजैत अथछ , स्वस्थ मनु क्खक मोन क ेँ  सिितनर्ील बना दैत अथछ \n 24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n।  हनणित रूपसँ  ओ स्वथर्णक्षत थित्रकार छथि, मुदा ओ एकटा क ु र्ल \nकलाकार छथि , झजनकर कलाक  राष्ट्रीय स्तरक कएकटा थित्रकार आ \nकला समीक्षक सरािना  क े ने छथि।   बहुत रास मित्वपूणण \nसम्मानसँ  सम्माहनत संजू जी क पेंटटिग प्रहतमित राष्ट्री य आधुहनक कला \nदीघाण मे संग्रहित भेटत।  \nदरभंगा झजलाक कमरौली गाममे जनमल संजू जी स्नातक छथि।   हुनक \nपेंटटिग क ॑  छअ टा  एकल आ दजणन  बेर  समूि प्रदर्णनी \nकएल गेल अथछ।  राष्ट्रीय स्तरक पहत्रका, अखबार आ हकताबमे  ऐ सब \nपर ििाण भेल अथछ।   नारीवादी दृमष्टक समिणक संजूक मानब  अथछ \nजे आइयो महिलाक ेँ  समाजमे  उथित सम्मान नै ममलल छै आर  जाधरर  ई \nसिज नै  भऽ जेतै , ताधरर  महिला  अपन  इच्छाक अणभव्यक्क्तक \nतरीका  ताक ै त रितै।   आइक नारीक संघषणक संग -संग हुनक इच्छाक \nअणभव्यक्क्त हुनक थित्रकला मे भेटैत अथछ ।  \nसंजू जीक हववाि आधुहनक थित्रकार रहवन्र क ु मार  दाससँ भेल अथछ \n।  दुनू गोटे बहुत हविारर्ील कलाकार छथि झजनका पर कोनो समाज \nगवण मिसूस कऽ  सक ै त अथछ ।   एिन थित्रकारक ेँ  कलाक हबना बुझने \nहुनकर थित्र पर ओछ दटप्पणी करय वाला लोक अपनाक ेँ लेखक -कहव-\nथित्रकार, ममथिलाक संस्क ृ हतक रक्षक कहि सक ै त छथि , मुदा \nसंवेदनर्ील स्तर पर  हुनका सब पर मनुष्य िेबाक बात पर संदेि \nभऽ  सक ै त अथछ। \n'अन्न्तका' क संपादकक रूपमे िम  एकर  ननिदा करैत छी जे \nएिेन  दटप्पणी करैत छथि आ सभ  झजम्मेदार सोि  बला ममत्र सँ उथित \nिस्तक्षेपक अपेक्षा करैत छी। \nसंजू दास ममथिला संस्क ृ हतक तिाकथित रक्षकक ेँ  आित करयबला \nपेंटटिगक हवषय  मे किैत छथि , \"िम गोवा बीि क दृश्य देखलाक बाद ई \nिाइंग बनौने रिी। ममथिलाक एकटा महिला हवदेर्ी पयणटकक ेँ  कोल्ड \nनििक बेि/पडोथस  रिल छथि। अधणनग्न महिला हबकनीमे एकटा हवदेर्ी \nपयणटक अथछ।\" मतलब जे पलायनक थर्कार मैथिल ललना  भूगोलक  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 25 \nसंग संग मानथसक वजणनाक देवाल पार क ऽ रिल \nछथि।  अश्लीलता ऐ थित्रमे नहि , अधलाि हविारक लोकक नजररमे \nअथछ।  अंग अश्लील नहि अथछ आ ने ओकर थित्रण।   जँ एिन रिैत तँ \nकोिबरक थित्र नहि बनैत।  \n(हिन्दीसँ मैथिली अनुवाद आर्ीष अनथिन्िार ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.मैथिलीक  \"उसने  किा  िा \" माने  क ु मार पवनक  दीघणकिा  \"पइठ\" \n(थित्रांकन  संजू  दास ) \nमैथिलीक \"उसने कहा िा\" माने क ु मार पिनक दीघषकिा \"पइठ\" \n(थित्रांकन संजू दास)  \nमैथिलीक \"उसने किा िा\" माने क ु मार पवनक दीघणकिा \"पइठ\" \n(साभार अंहतका) । हिन्दीक पाठक , जे \"उसने किा िा\" पढ़ने िेता , क ेँ  \nबुझल छखन्ि जे कोना अहि किाक ेँ  रथि िन्रधर र्माण \"गुलेरी\" अमर भऽ \nगेलाि। िम ििाण कऽ रिल छी , क ु मार पवनक \"पइठ\" दीघणकिाक। \nएकरा पढ़लाक बाद अिाँक ेँ  एकटा हवथित्र, सुखद आ मोन िौल करैबला \nअनुभव भेटत , जे सेक्सपीररअन ट्रेजेडी सँ ममथलतो लागत आ फराको। \nमुदा ऐ रिनाक ेँ  पढ़ लाक बाद तामस , घृणा सभपर हनयंत्रणक ेँ  आ \nसामाझजक/ पाररवाररक दामयत्वक ेँ  सेिो अिाँ आर गंभीरतासँ लेबै , से \nधरर पक्का अथछ। मुदा एकर एकटा र्तण अथछ जे एकरा समै हनकाथल \nकऽ एक्क े  उखडािामे पदढ़ जाइ।  ऐ किाक थित्र सभक ेँ  थलखलहन अथछ \nथलखखया संजू दास - सम्पादक  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 27 \n \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 29 \n \n 30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 31 \n \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 33 \n \n 34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 35 \n \n 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 37 \n \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 39 \n \n 40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 41 \n२.६.मुन्नी कामत - समकालीन  थित्रकार संजू  दास  \n \nमुन्नी कामत \n \nसमकालीन थित्रकार संजू दास  \n \nकोनो कला थसखबाक लेल गुरु सँ बेसी लगन आऽ सतत् अभ्यास \nआवश्यक अथछ।ई किब अथछ ममथिलाक मधया श्रीमहत संजू दासक। \nहिनकर यैि हुबा हिनका सबल सफल बनौलक। १५ जनवरी १९७२ में \nजनमल ग्राम कमरौलीक (दरभंगा ) श्री प्रभु नारायण आऽ श्रीमती देवकी \nदासक पुत्री गामक मादट सँ खेला आय राजधानीमे बैस सातो रंगक \nथितेरी बैन गेली। ममथिला संस्कारमे पोहषत संजू दासक सफलताक \nपहिल अंर् हुनकर  ममथिलानी िेनाय अथछ। ममथिलाक मधया जन्म संगे \nलुरी , व्यविार, गुण हवरासत मऽ लऽ अबैय य '।मुज -थसक्की \nकला,क ु रुथसया ,सब पाबैन -त्योिार मऽ घर -आंगन मऽ बनाओल \nअररपन ,घरक देबाल पर आंकल हवणभन्न कलाक ृ हतक दर्णन ममथिला में \nसिज अथछ। संजू दास अहिसब कलामे हनपूणण छलीि पर कहि यो ई नै \nसोिने रहि जे अहि आधार पर ओऽ देर्क नामी -गामी थित्रकार संगे \nअपनो स्थान सुहनणित करथिन।  \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nगामक पररवेर् मऽ पलल संजू दासक जीवन तखन दोसर मोर लेलक \nजखन हुनकर हववाि सन् १९९५में िाटी भोआर ग्रामक श्री रवीन्र दास \nसँ भेल।जे पटना आटण कॉलेज क े  प्रथर्णक्षत आधुहनक थित्रकार छल।यैि \nहिनकर गुरु आऽ सफलताक मूल कारण अथछ।  \nजखन िाि पक ै र बाट देखबैय लेल िमसफर संग िोय तँ फ े र मंझजल \nकिाँ दूर रिैत अथछ ओकरा िाथसल करैयक जुनून और बैढ़ जाइत अथछ। \nसंजू दास जी जखन मिानगर में बसली तँ घुमैयक नाम पर पहत संगे \nथित्रकला प्रदर्णनी मेँ बेसी जैत छलीि।कलाक हबया तँ हुनका भीतर \nअंक ु रैल पहिने सँ छल बस ओहि अंक ु रैल हबया क ेँ  मादट आऽ प्रकार्क \nआवश्यकता छल जे पहत श्री रवीन्र दास सँ प्राप्त भेल।आय पहतयक \nसंरक्षण मऽ वैि हबया प्रस्फ ु दटत भऽ पौधक हनमाणण क े लक जकर उंिाई \nिमरा सबक ें  गौरवांहवत करैत अथछ।  \n \nसंजू दास द्वा रा बनाउल नीला आऽ िररयर पृिभूमम पर िर उम्ररक \nआक ृ हत मऽ प्रयोग क ै ल िटहकला रंगक कलाक ृ हत अिाँ क े  अपना ददस \nखखित। हकछ देर लेल मात्र नै ,ठिरबाक बादों मनन लेल मजबूर करत। \nममथिला कलाक े  आधुहनक कला सँ जोहड एगो अलग तरिक सृजन मात्र \nहिनक े  थित्रकला मऽ भेटैत अथछ। हिनकर यैि र्ैली हिनका सबसँ हवर्ेष \nबनबैत अथछ। मैथिला र्ैलीक आत्मा अथछ िटक रंग ,बाररक \nरेखा ,अलंकाररक झार -बूदट , आऽ प्रक ृ हतक थित्रण अहि र्ैलीक ें  \nआधुहनकताक आभूषण पहिरा संजू जी अपन क ै नवास पर उतारैत \nरिथल।  \n \nहिनकर कला मात्र प्राक ृ हतक आऽ मानवीय सुंदरता तक थसममत नै अथछ। \nथित्रकलाक अिण मात्र देबालक खुबसूरती नै बहकी ह्रदयक मनोभावक े  \nदृश्य एवं प्रदर्णनकारी कलाक हवणभन्न रूपक माध्यम सँ प्रकट क ै र \nओकरा रंग द्वारा सुन्दर आऽ सजीव बनेनाइ कला अथछ। हिनकर कला \nहकछ एिने सन अथछ।जहि मऽ स्त्रीक श्रम , स्त्रीक स्वप्न, स्त्रीक संघषण, \nस्त्रीक मनक उडा न , स्त्रीक र्ोषण आदद एगो स्त्री सँ बेसी सजीवता \nओयमे और क े  आहन सकत। हिनकर मनन दृमष्ट बहुत गंभीर अथछ जे  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 43 \nहिनकर कलाक ृ हत मऽ िम मिसूस कऽ सक ै त छी।  \n \nआदरणीय संजू दास २०बरख सँ लगातार पाररवाररक झजम्मेदारीयक \nहनवाणि करैत समाज मऽ प्रहतिा प्राप्त कलैि। हिनकर कला आब ग्रा म \nआऽ राज्ये टा मऽ नै देर् आऽ हवदेर्ो मऽ र्ोभनीय अथछ। अखन धैर \n६टा एकल प्रदर्णनी हिनकर भेल अथछ भारत कला संस्थानक संग्रािलय \nमऽ हिनकर कला संग्रहित छैन।  \nहवणभन्न संस्था द्वारा सम्माहनत श्रीमहत संजू दास अखन बस उदठ ठार \nभेलखखन आगा िैल हुनका अन्तराणमष्ट्रय स्तर पर अपन गाम ,राज्य आऽ \nदेर्क नाम स्थाहपत करैयक अथछ। हबिार सरकार द्वारा वररि महिला \nकलाकार सँ सम्माहनत अहि कलाधमी क ेँ  स्वस्थ तन आऽ र्सक्त मनक \nउडान लेल िमर ढ़ेरों र्ुभकामना।  \nहिनका प्राप्त सम्मानक हववरण :- \n2017-18 क ु मुद र्माण पुरस्कार (हबिार सरकार वररि कलाकार \nपुर स्कार) \nएकल \n1999 ग्रैंडलेज़ बैंक गैलरी (िाणक्यपुरी ददहली ) \n1999 रवींर भवन , लथलत कला अकादमी , ददहली  \n2000 रवींर भवन , लथलत कला अकादमी , ददहली  \n2002 नंद लाल बसु कला दीघाण , पटना  \n2012 कॉन्वेनसन लॉबी िैहबटेट सेंटर  \n2013 कन्वेंर्न लॉबी िैहबटेट सेंटर  \nियहनत समूि प्र दर्णहनयां  \n2022 नारी नारायणी तृतीया वसंत राव पररयोजना  \n2022 गैलरी पायहनयर द्वारा हबिार का हविंगम दृश्य  \n2021 राजेर् िंद द्वारा क्यूरेट क ै लऑनलाइन िाइंग प्रदर्णनी  \n2021 AIFACS अखखल भारतीय थित्रकला प्रदर्णनी  \n2000 पेस समूि प्रदर्णनी  \n2018 महिला थित्रकारक सामूहिक प्रदर्णनी एनजीएमए  \nमैथिली भोजपुरी अकादमी द्वारा 2010 रंगपूवी समूि प्रदर्णनी  \n2003 अनर्ेकल्ड ल्स्पररट  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n2001 उनकी किानी (फ्रीडम आटण गैलरी द्वारा समूि प्रदर्णनी संगठन ) \n2001 एएन इवननिग हवि हफगसण ओआरजी बाय आटण जंक्शन  \nभागीदारी  \nउमा र्ंकर पाठक द्वारा संवर्धित 2021 समूि प्रदर्णनी एनआईवी आटण \nगैलरी  \n2018 डाइथसटी क े  िस्ताक्षर \n2003 यूपीएलक े ए द्वारा इंटर स्टेट एक्सिेंज प्रदर्णनी ओआरजी  \n2001 उत्तर प्रदेर् राज्य प्रदर्णनी \n2001 उत्तर प्रदेर् राज्य लथलत कला अकादमी द्वारा पणिमी क्षेत्र \nप्रदर्णनी संगठन  \n2001 लघु कला प्रदर्णनी गढ़ी \n1997 लथलत कला अकादमी द्वारा कला मेला संगठन  \n1997 AIFACS अखखल भारतीय थित्रकला प्रदर्णनी  \nएआरटी थर्हवर  \n2022 यूपी लथलत कला अकादमी और एमएसएम ट्रस्ट द्वारा अखखल \nभारतीय थर्हवर पटनातो पी जम्मू ओआरजी  \n2022 अिणथर्ला कला संवाद हबिार कला थर्हवर हप्रवािणन द्वारा \nआयोझजत \nर वींर नाि टैगोर हवश्वहवद्यालय द्वारा 2021 अखखल भारतीय थर्हवर \nसंगठन  \n1998 ऑल इंहडया कैंप ओआरजी बाय पेस ग्रुप नोएडा  \n2007 ऑल इंहडया आटण कैंप देिरादून ओआरजी बाई रीि  \n2009 साहित्य कला पररषद ददहली द्वारा अखखल भारतीय थर्हवर \nसंगठन  \nकायण संग्रि : एनजीएमए ददहली , आईटी डीसी ददहली , पररवतणन हबिार \nऔर भारत और हवदेर् में कई हनजी गैलरी  \nस्लाइड र्ो संगोिी और प्रस्तुहत  \nभारत की लोक कला यूपी लथलत कला द्वारा आयोझजत  \nआईजीएनसीए ददहली में मैथिली साहित्य उत्सव  \n2002 पटना (पुनार् पटना द्वारा ओआरजी ) \n2018 ममथिला पेंटटिग पर लखनऊ लथलत कला अका दमी।   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 45 \n \nप्रकार्न \nकवर पेज (आउटलुक अंग्रेजी और नििदी , िंस , वत्तणमान साहित्य और \nगृिर्ोभा ) आदद  \nसामकालीन कला (नििदी ), दैहनक जागरण , सखी पहत्रका , जनसत्ता, \nराष्ट्रीय सिारा, पटना नििदुस्तान में लेख  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.मुक े र् दत्त- अपन  र्ैली आ तकनीकक  बलेँ आधुहनक  कला मे  \nअलग पििान  बना  रिलीि  संजू  दास  \n \nमुक े र् दत्त \n \nअपन र्ैली आ तकनीकक बलेँ आधुवनक कला मे अलग पहिान \nबना रहलीह संजू दास  \n \nममथिला प्रदेर्क दरभंगा झजलाक कमरौली गाम मे जनमल , आधुहनक \nर्ैलीमे अपन कलाक ृ हतक लेल िर्िित , पहिल लोक कला कार संजू दास \nभारतक िर्िित थित्रकार छथि। एहि कलाकारक कलाक ृ हतक समीक्षा \nआइ देर्क िर्िित पत्र -पहत्रकामे छपैत रिल अथछ। हिनक एखन धरर \nछि गोट एकल प्रदर्णनी आयोझजत भऽ िुकल अथछ अओर हिनक \nकलाक ृ हत देर्क प्रहतमित राष्ट्रीय आधुहनक कला दीघाणमे सेिो संग्रहित \nअथछ। हबिार सर कारक प्रकाथर्त 'हबिार की समकालीन कला ' आ 'सौ \nसाल मे हबिार की कला -कला और कलाकार ' दूनू पुस्तकमे हिनका नव \nपीढ़ीक प्रहतभावान कलाकारक रूपमे उहलेख कएल गेल छैन्ि। हबिार \nसरकारक वररि महिला कलाकारक सम्मान 'क ु मुद र्माण पुरस्कार ' सँ \nसम्माहनत संजूजीक प्रदर्णनी एखन हबिा र सरकारक पटना क्स्थत हबिार \nम्यूझजयममे लागल छैन्ि। समकालीन कलामे िर कलाकारक अपन खास \nर्ैली िोइत अथछ , ममथिला पेंटटिगक दुहनयासँ आधुहनक कलाक दुहनयामे \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 47 \nकदम राखयवाली पहिल कलाकार संजूजीक पेंटटिगक ेँ  क्यो आसानी सँ \nथिन्ि आ वगीक ृ त कऽ सक ै त छथि।  \nहिनक थित्रमे ग्राम्य जीवन क व्यिा आ नारी जाहतक आंतररक करूण \nगािाक झलक भेटैत अथछ। संजूजी वएि थित्र बनएवा मे रूथि राखैत \nछथि जकर सीधा सम्बन्ध मानवीय मूहय आ वास्तहवकतासँ िोए , \nप्राक ृ हतक हवषय पर थित्र बनाएब हिनका सेिो खूब पथसन्न छैन्ि। एकटा \nग्राम्य जीवनसँ अपन र्ुरूआत आ स्वप्रथर्णक्षत थित्र कार भेलाक \nवावजूदो हिनक कलाक ृ हत मे नारीवादी कलाकार जेना धार सेिो देखबा \nमे आबैत अथछ। ऑल इंहडया फाइन आटण एंड क्राफ्ट्स सोसाइटी , लथलत \nकला अकादमी आदद कतेको प्राइवेट गैलरी सबमे हिनक कलाक ृ हत \nप्रदर्र्ित भऽ िुकल छैन्ि। हिनक थित्रक ेँ  एकटा नवीन तरिक र्ैली किल \nजा सक ै त अथछ जाहिमे मॉडनण आटण आ पारम्पररक ममथिला र्ैली दूनूक \nनीक प्रयोग देखबामे आबैत अथछ। उखरर -मूसर , सोन थिरईया , दौनी -\nओसौनी , नदी -नाला , खेत -खररिान , धन -रोपनी , झूमर -दटक ु ली, िौपाल -\nपंिायत सभ हकछ ु  एकटा क ै नवस पर उपक्स्थत कऽ दैत छथिन संजूजी। \nहिनक सौम्यता आ कलाक प्रहत समपण ण हिनक प्रथसझद्क मुख्य कारण \nबुझना जाइत अथछ।  \nमाए देवकी देवीसँ लेल प्रेरणा हिनक ऊजाण थिक ै न्ि जे स्वयं एकटा गृिस्थ \nमहिला छलीि मुदा कला -कौर्लमे हनपुण। हुनक े  सँ ई सुजनी कला , \nअररपन देनाय आ ममथिला पेंटटिग बनेनाय थसखलीि। हिनक हपता श्री \nप्रभु नारायण दास ब्लॉक मे ग्रा मसेवक छलाि। जतय धरर हिनक थर्क्षा -\nदीक्षाक गप्प अथछ तऽ अपन गामेक स्क ू लमे पढ़ी आ गामेमे रहि प्राइवेट \nसँ ग्रैजुएसन क े लैन्ि। हववाि िाबीभौआर हनवासी आधुहनक थित्रकार \nरवीन्र दाससँ भेलैन्ि। दूइ पुत्रीक माए संजूजी गृिस्थाश्रम सम्िारैत अपन \nकलाक प्रहत सददखन समर्पित रिैत छथि।  \nबाहयेकालसँ ममथिला पेंटटिग बनबैत आहब रिलीि संजूजीक रंग लगेबाक \nतरीका आ संयोजनमे सेिो आब पररवतणन देखबामे आबैत अथछ। आब \nहिनक आक ृ हतमे रेखाक नहि बल्हक रंगक प्रमुखता िोइत छैन्ि। पहिने ई \nलोककला र्ैलीमे काज करैत छलीि मुदा हववािक बाद लोक -कलासँ \nप्रभाहवत आधुहनककला र्ैलीमे काज करय लगलीि। ई बदलाव ददहली \nएलाक हकछ ु  ददन बाद राष्ट्रीय आधुहनक कला दीघाणमे महिला कलाकारक  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रदर्णनी देखलाक बाद अयलैन्ि। ओहि प्रदर्णनीमे कतेको आधुहनक \nकलाकार सभिक काजमे लोककलाक प्रभाव छल , तऽ ई सोिय \nलगलीि जे िमहुँ तऽ एकटा लोककलाकार छीिे िमरा त ऽ मात्र \nआधुहनककलाक हकछ ु  बारीकी टा सीखबाक जरूरत अथछ। ओकर बादे \nसँ हिनक आधुहनककलाक यात्रा र्ुरू िोइत छैन्ि। हिनक सभ \nकलाक ृ हतमे हवषय स्त्रीक जीवन आ हुनक आकांक्षा िोइत छैन्ि जे मात्र \nआक ृ हतमूलक कले मे संभव भऽ सक ै त अथछ। ग्रामीण जीवन तऽ रंग -\nहबरंगा िोइते छैक , र्ायद तैँ हिनका िटख रंगसँ हकछ ु  बेसी स्नेि छैन्ि।  \nआइ एकटा स्वप्रथर्णक्षत कलाकारक रूपमे अपन कला यात्रासँ बेिद \nखुर् भऽ किैत छथिन , \"जाहि कला मिाहवद्यालयमे िमर नामांकन नहि \nभेल आइ ओतुका छात्र -छात्रा आ थर्क्षक लोकहन सेिो िमरा एकटा \nकलाकारक रूपमे सम्मान दैत छथि , िमरा लेल एहिसँ  बदढ़ कऽ आर \nखुर्ी की िोयत। \" देर्क लगभग सभ मिानगरमे हिनक काज प्रदर्र्ित \nभऽ िुकल अथछ आ कतेको कला थर्हवरमे हिनका आमंहत्रत कएल जा \nिुकल छैन्ि। हिनक पहिले प्रदर्णनीसँ काम हबकय लागल छलैन्ि , दोसर \nप्रदर्णनीक बाद हिनकर कलाक ृ हत आधुहनक कला दीघाणमे संग्रहित \nभेलैन्ि। नप्रिट आ इलेक्ट्राहनक मीहडयामे हिनका आ हिनक कलाक ेँ  खूब \nजगि भेटैत छैन्ि। हिनका नजररमे कला जीवनक प्रहतहबम्ब अथछ , तैँ \nहिनक हकछ ु  कलाक ृ हतमे साहित्यक प्रभाव देखल जा सक ै त अथछ। \nहकएक तऽ हिनका कहवता आ नाटक सेिो खुब पसंद छैन्ि। हिनक \nर्ुरूआती कलाक ृ हत सब बेसी ग्रामीण जीवनर्ैली  पर आधाररत िोइत \nछल, मुदा आइ -काल्हि ई नारी मनक आकांक्षा पर काज कऽ रिल छथि। \nअणुर्क्क्त ससिि, अनाममका आ क े दार नाि ससिि क े र कहवता हिनका खुब \nपसंद छैन्ि।  \nकला हिनका लेल आम ददनियाण छल हकएक तऽ ममथिलाक िर स्त्री \nकलाकार िोइ छथिन , मुदा ई कहियो ई नहि सोिने रिथि जे आगाँ  िथल \nओ स्वयं एकटा कलाकार बनतीि। िूँहक हिनकर पहत सेिो एकटा प्रथसद् \nकलाकार छथिन तऽ हिनको मनमे भेलैन्ि जे हिनको कलाक हवमधवत \nथर्क्षा लेबाक िािी मुदा से संभव नहि भऽ सकलैन्ि। हिनका जनतबे \nदुहनया भररक कोनो आटण कॉलेज कलाक ृ हत बनेनाय नहि थसखाबैत \nछैक। एकटा कलाकार बनबा क लेल तकहनकी थर्क्षाक अलावे हनजी  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 49 \nसिितन आ सामाझजक -राजनीहतक क्स्थहतक जानकारी सेिो जरूरी िोइत \nअथछ। \nददहलीसँ प्रकाथर्त िोएवला मैथिली त्रैमाथसक पहत्रका 'ममथिलांगन ' लेल \nदेल अपन एकटा साक्षात्कार मे पुछल प्रश्न \"अिाँक ेँ  कलाकारे बनकाक \nमन हकएक भेल ?\" क े र उत्तर मे किने छलीि , \"जेना ममथिलाक आम \nस्त्रीगण हववाि आ पवण-त्यौिारक अवसर पर कागज , कपडा आ दीवार \nपर िोड -बहुत थित्रकारी करैत छथि तहिना िमहुँ करैत रिी। मुदा कहियो \nिम सोिने नहि रिी जे िमहुँ एक ददन कलाकार बनब , हकएक तऽ तखन \nिमरा ई बात नझञ बूझल छल जे र्िर मे गामक एहि कलाक ेँ  लोक ए तेक \nपथसन करैत छथि आ कलाकार लोकहनक एतेक सम्मान आ पाई देल \nजाइत छैन्ि। र्ुरूआत मे िम कागजे पर जलरंगसँ छोट -छोट पेंटटिग \nबनाबी ताहि पर आयल पेस्टल लऽ कऽ ओकरा हफहनसर्िग टि दैत रिी। \nजलरंग आ आयल पेस्टलक ेँ  बाद िमरा ऐक्र े थलक रंगसँ क ै नवास पर काम \nकरबाक मन भेल। मुदा िम छोटे  आकार मे बेसी पेंटटिग बनौलहुँ। मात्र \nएकटा पैघ आकारक बनौलहुँ जेकरा पहिल एकल प्रदर्णनी मे प्रदर्र्ितो \nकएलहुँ। हकछ ु  पेंटटिग बीकायल जाहिमे ओ बडका पेंटटिग सेिो छल , \nओहिसँ िमर आत्महवश्वास बढ़ल। तकर बाद िम पैघ -पैघ आकार पेंटटिग \nबनेनाय र्ुरू कऽ देलहुँ। िमर पहत िमरा सदद खन सियोग क े लैन्ि आ \nउत्साि बढ़ौलैन्ि। ददहलीक खुलल मािौल िमर कलात्मक अणभरुथिक ेँ  \nनव ददर्ा देलक। \" \nएहिये साक्षात्कारमे \"आधुहनक कलाक प्रहत कोना आकर्षित भेलहुँ ?\" \nक े र जवाब दैत किलैन्ि , \" िूँहक िमर हववाि एकटा आधुहनक \nकलाकारसँ भेल तैं हववािक बाद िमरा बेसी भेंट -घाँट कला कारे \nलोकहनसँ भेल। एतेक धरर जे घूमनाई -हफरनाइयो बेसी कलादीघे आ \nकला प्रदर्णहनये मे भेल। ओहि समय राष्ट्रीय आधुहनक कला संग्रिालय \nमे भारतीय महिला कलाकार सभिक एकटा प्रदर्णनी देखबाक अवसर \nभेंटल ओकरे बाद िम आधुहनक कलाक प्रहत आकर्षित भेलहुँ। िम \nसोिलहुँ हकएक नझञ मम थिलाक लोक कलाक ेँ  आधुहनक कलासँ जोडल \nजाए। तकर बाद िमर कलामे एकटा हनखार आहब गेल। जखन िमर \nपेंटटिग राष्ट्रीय आधुहनक कला संग्रिालय लेल ियहनत भेल तखन कतेको \nकलाकार किलाि जे आब अहुँ आधुहनक कलाकार भऽ गेलहुँ। \"  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन सबल पक्षमे, नव -नव क्षेत्रक लोक सबसँ गप्प क े नाए हिनका नीक \nलागैत छैन्ि , तऽ स्त्रीक र्ोषण वा स्त्रीक बुराई पसंद नहि छैन्ि। अपन \nपेंटटिग मे सेिो एहि हवषयक ेँ  ओ प्रमुखतासँ थिहत्रत करैत छथि। साहित्य \nआ नाटक खूब पसंद छैन्ि जकर उपयोग ओ अपन कलाक ृ हतक पात्र -\nथित्रण करबामे करैत छथि। तऽ दोसर ददर् दुबणल पक्षमे हुनका कजोट \nछैन्ि  जे, िमरा अंग्रेजी नहि आबैत अथछ आ कला क्षेत्रमे बेसी हकताब , \nसेमीनार आ खरीददारक वाताण अंग्रेजी मे िेबाक कारणें ददक्कत िोइत \nअथछ। \nअपन पेंटटिगक बारे मे बताबैत किैत छथि , \" पॉल गोगवां आ माक ण  \nर्ैगालक रंग योजना िमरा बड्ड पथसन अथछ , िमर पेंटटिगक ेँ  देखलासँ \nअिाँक ेँ  ई बुझा जायत। िमर र्ुरुआती प्रदर्णनीक थित्र सबमे ममथिलाक \nग्राम्य जीवनक सुन्दर झलकी छल , ताहि मे बेसी ग्रामीण महिला सभिक \nदैहनक हक्रयाकलाप पर आधाररत थित्रण छल। ओकर बाद स्त्री मनक \nसंवेदना आ आकांक्षाक थित्रण क े नाए र्ुरू कएलहुँ मुदा प्रतीक आ हबम्ब \nगामक स्मृहतये पर आधा ररत छल। िालाँहक अपन थित्रक संयोजन मे िम \nकोथर्र् करैत छी जे मधुबनी पेंटटिगक खुर्बू बाँिल रिय , जेना - पूरा \nसति पर अलंकाररक बेल बूटा , रेखांकन आ छोट -छोट आकार सबक ेँ  \nसजावट जकाँ उपयोग करैत छी। बेसी थित्रकार स्त्री देिक सुंदरताक \nथित्रण करैत छथि। मुदा , िम एकटा स्त्री छी तैं िमर कोथर्र् रिैत अथछ \nजे स्त्रीक श्रम, ओकर प्रेम, ओकर आकांक्षा आ ओकर मोनक भावना \nआददक ेँ  सेिो थिहत्रत कएल जाए। िमर कलाक ृ हत पहिल नजर मे \nलोककला जकाँ आभास दैत छै मुदा , ओकर संयोजन , रंग लगाबयक ेँ  \nतरीका आ हवषय समकालीन िोइत छैक। वएि कारण छैक जे िम \nसमकालीन कलाक स ब मुिावरा इस्तेमाल करैत छी खासकर उत्तर \nआधुहनकतावाद आ नारीवादी कलाक ृ हतक। एतेक धरर जे हडझजटल \nकला मे सेिो बड्ड संभावना देखख रिल छी। \" \nममथिला पेंटटिग आ आधुहनक कलामे फरक करैत किैत छथि , \"देखबा \nमे जरूर अलग लगैत छै , मुदा सब कला एक्क े  रंगक छैक। िमरा जहनतबे \nआधुहनक कला  आ लोक कलामे बेसी फरक नहि छैक खाली माध्यमक \nफरक छैक। आधुहनक कला फाइन आटणक हवकथसत रूप किल जा \nसक ै त अथछ। बेसी लोक यिािणवादी र्ैली मात्रक ेँ  फाइन आटण बूझैत  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 51 \nछथिन आ हुनका कदठन बूझना पडैत छैन्ि आ हकछ ु  गोटे आधुहनक \nकलाक ेँ  उटपटांग काज बुझैत छथि। आधुहनक पेंटटिग मे अ मूतणता \nआनबक प्रयासमे एक रंगमे कतेको रंग आ आकारक ेँ  ऊपर आकार \nदेखबा मे भेटत। ओना आधुहनक कलाक बेसी प्रयोग र्ैली आ माध्यमक \nभेल छैक। मिासुंदरी देवीक ेँ  रेखांकन देखखक कतेको कलाकार \nहपकासोसँ तुलना करय लागैत छथि। कोनो कलाकारक ेँ  अपन र्ैली छैन्ि \nआ नव हवषय पर काजो कऽ रिल  छथि खाली माध्यमक फरक भेलासँ \nकोना नहि हुनका आधुहनक कलाकार किबैन्ि। रिल बात \nसमकालीनताक तऽ ममथिला पेंटटिगमे आब कतेको कलाकार दिेज , \nआतंकवाद , स्त्री-पुरुखक संबंध , भ्रूण ित्या , पयाणवरण सन आजुक \nसमसाममयक हवषयसँ जुडल नव सोि आ नव संयोजनमे काज कऽ रिल \nछथि। समकालीन कला कारो सब एिने हवषय पर काज करैत छथि। \" \nममथिला कलाक ममथिलामे क्स्थहत पर ओ किैत छथि , \"किल जाइत \nछैक जे संपूणण ममथिलाक जन -जनमे ई कला रिल -बसल छैक। मुदा \nिमरा देखबामे एिेन बात नहि आयल। मात्र मधुबनी र्िरक ेँ  \nनजदीकवला गाम सब व्यावसामयक रूपसँ सफल भेलाक कारणेँ पूरा \nगामक लोक थित्रकारीमे लागल छथि। आन गाम सबक ेँ  बेसी प्रिार -\nप्रसार नहि भेलै। तैं ओ लोकहन मात्र पाबहन -हतिार धरर एहि कलाक ेँ  \nसीममत क े ने छथि। र्िरक ेँ  ददर् बेसी आकषणण भेलाक कारण आबक \nलोक एहि कलाक ेँ  नहि सीखय िािैत छथि। र्िरमे जे मैथिल पररवार \nरिैत छथि हुनको िाइंग रूममे ममथि ला पेंटटिग नहि भेटत , एतबै नहि \nगामो -घरमे आब देवाल पर सीनरी भेट जाएत , मुदा ममथिला पेंटटिग नहि \nभेटत। एखन धरर एहि कलाक लेल संग्रिालयक ममथिला आ देर्क आन \nभागमे कमी अथछ। दोसर कारण अथछ ममथिला कलामे रोजगारक \nसंभावना , सम्पूणण ममथिला तऽ नहि मुदा हकछ गाममे अवश्य ई कला  \nरोजगारक प्रमुख साधन बहन गेल अथछ। कोनो कलाक ेँ  रोजगार बनेबाक \nलेल कलाकारक ेँ  लगातार काज करय पडैत छैन्ि आ अपनाक ेँ  कलाकार \nजकाँ प्रिाररत सेिो करए पडैत छैन्ि , एतबै नहि ओकर हबक्री लेल सेिो \nप्रयत्नर्ील रिय पडैत छैन्ि।\" \nसंजू जी ममथिला पेंटटिगक व्यवसायीकरण पर अपन हविा र राखैत एकटा \nसंगोिी मे किने छलीि जे , \"व्यवसायीकरण र्ब्दक ेँ  लोक गलत नजररसँ  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nव्यविार करैत छथि। मुदा िमर अपन हविार जे कोनो कलाक हवकासक \nलेल व्यवसायीकरण जरूरी छैक। व्यवसायीकरणक लाभ छै , तऽ हकछ ु  \nिाहन सेिो छै। लाभ ई भेल जे ममथिलाक स्त्रीगण आर्ििक रूपसँ सबल \nभेलीि हब नु पढ़लो -थलखलो स्त्रीगण देर् -हवदेर् घुमम एलीि। िाहन ई भेल \nजे आब बेसी कलाकार मौथलक काज नहि कऽ कऽ नकल करैत छथि। \nबेसी िर्िित कलाकार लोकहन दोसरासँ काज कराबय लगलाि। हकछ ु  \nकलाकारक नीक क्स्थहत छैन्ि झजनका संपक ण  छैन्ि , मुदा बेसी कलाकार \nएकरा मजदूरीसँ नीक बुझझक काज कऽ रिल छथि आ कलाकार बला \nसम्मानो भेटैत छैन्ि। \" \nएकटा पररििाणमे , एहि क्षेत्र मे आबय लेल आवश्यक प्रथर्क्षण आ \nसंस्थानक हवषयमे अपन हविार राखैत किने छलीि , \"अपन समाजमे \nसभिक माए -बिीने एहि कलाक प्रथर्क्षण दैत छथिन। मुदा , एखन धरर \nमधुबनी क्स्थत ममथिला आटण इन्स्टीच्यूट नीक  कला संस्थान मानल जाइत \nछैक। हकएक तऽ ओतय नीक थर्क्षक , कलाक सामग्री आ नीक \nकलाकारक थित्र खरीदबाक व्यवस्था सेिो छैक। थसखबा लेल कोनो \nनीक कलाकारसँ थसख सकय छी मुदा सरकारी नौकरी लेल कला \nमिाहवद्यालयमे थर्क्षा आवश्यक अथछ। ओतय पाँि सालक हडग्रीक संग \nबेसी कलाकारक ज्ञान लेबाक मौका भेटैत अथछ। भारतमे सभ राज्यमे \nतऽ नै मुदा पटना , बनारस , लखनऊ , मुंबई , बडौदा , र्ांहत हनक े तन \nआददमे एकर नीक पढ़ाई मानल जाइत अथछ। \" \nमैथिली -भोजपुरी अकादमी , ददहलीक त्रैमाथसकी पहत्रका 'पररछन ' क े  \nदेल अपन साक्षात्कारमे \"अपनेक थित्रमे बेस िटख रंगक प्रयोग देखबामे  \nअबैत अथछ। अिाँ अपन कलाक अन्तवणस्तुक संबंधमे बतहबयौक ?\" \nप्रश्नक उत्तर दैत किलैन्ि, \" िमर कलाक ृ हतमे स्त्रीक भूममका बेस \nसकारात्मक रिैत अथछ। हकछ ु  ददन पहिने स्त्री -मनोदर्ा आ ग्रामीण \nस्त्रीक सहक्रय भूममका पर एकटा प्रदर्णनी आयोझजत कयने छलहुँ। िमर \nमान्यता अथछ जे जौँ पुरुष आर्ििक झजम्मेवारीक हनवाणि करैत अथछ तऽ \nस्त्री सेिो सामाझजक झजम्मेवारी हनवाणि करबामे सियोग दैत छथि। गाम -\nघरक अथर्णक्षत स्त्रीगण सेिो र्िरक कामकाजी स्त्री लोकहन जकाँ \nआर्ििक सियोग दैत छथि। एकर अहतररक्त िम स्त्री -पुरुष संबंधक \nजदटलताक ेँ  सेिो अपन थित्रक हव षय बनौने छी। आरम्भ भननिि िम  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 53 \nपारंपररक अररपन आ कोिबर आददक रिनासँ कयलहुँ मुदा एखन धरर \nिम कतेको श्रृंखला (सीरीज ) पर काज कयलहुँ अथछ िमर पहिल \nप्रदर्णनी ग्रामीण जीवनक हक्रया-कलाप पर क े झन्रत छल। िमर  'ममड \nनाइट टॉक ' थित्र बेस िर्िित रिल। जकरा जमणनीक एकटा कला \nसंग्रािक खरीदने छलाि। छटम प्रदर्णनीमे िम 'श्वेत-श्याम थित्रक \nप्रदर्णनी लगौने छलहुँ। आइ-काल्हि ग्रामीण दृश्य पर आधाररत थित्र बना \nरिल छी। क ु ल ममला कऽ अिाँ कहि सक ै त छी जे िमर कला ग्रामीण \nजीवनक सकारात्मक पक्षक ेँ  थिहत्रत करैत अथछ , कारण जीवनक \nआरंणभक बीस साल िम गामे मे रिलहुँ जकर प्रभाव आइ धरर िमर \nकाज पर अथछ। अिाँ िाहि तऽ िमर कलाक ेँ  'यादद मे बसल गाम ' कहि \nसक ै त छी। \nिम मूलतः आक ृ हतमूलक थित्रे बनबैत छी। थित्र बनयबासँ पहिने \nरेखांकनक रूपमे कोनो दृश्य वा आक ृ हतक रिना करैत छी। फ े र कतेको \nरेखांकनक संयोजनसँ संपूणण थित्रक कहपना क रैत छी। हकछ ु  कला ममणज्ञ \nलोकहन िमर थित्रक ेँ  देखख कऽ झजज्ञासा प्रकट कयलैन्ि जे क ै मरा सँ सेिो \nएतेक दूर अओर एतेक हनकटतम थित्र एक संगे नहि झीकल जा सक ै त \nअथछ तऽ अपनेक व्यू-प्वाइंट की िोइत अथछ। िम हुनका बतौथलयैन्ि जे \nदरअसल िम कलाक दृश्यक ेँ  एक संगे क्रममे जोडैत छी । बस यात्राक \nक्रममे देखल गेल दृश्य िमर व्यू -प्वाइंट िोइत अथछ। एखन धरर िम \nजलरंग रेखांकन , एक े थलक व ममणश्रत माध्यम सबसँ काज कयलौंि मात्र \nआयल कलरमे काज करब बाँकी अथछ। अनुमान लगा सक ै त अथछ जे \nममथिलाक लोक -कला से िमर आत्यांहतक जुडाव अथछ िमर थित्रमे \nमानवाक ृ हतक आँखख  आ मुखमंडल बनावदट ममथिला पेंटटिगसँ प्रभाहवत \nअथछ। थिडै , पर्ु इत्यादद िम ममथिला थित्रकलाक मूल स्वस्पनिि जकाँ \nबनबैत छी। िँ , रंग भरबाक िंग व संयोजन आधुहनक कलासँ प्रभाहवत \nअथछ। हवषयक झुकाव संपूणण पुरहबया संस्क ृ हत ददस अथछ। कोनो कला \nसंपदाक संरक्षण व्यक्क्तक स्तर पर नहि िोइत छैक। व्यक्क्तगत स्तर पर \nअिाँ अपन कलाक ेँ  हनखारू आ ओकरा हवकथसत करत रहियौ तऽ \nहनणित रूपसँ क्षेत्र हवर्ेषक कला संपदा समृद् िेतैक आ ओकर हवकास \nस्वतः िेतैक। \" \nतऽ एकटा आन प्रश्न, \"समकालीन भारतीय कला पररदृश्ये संबंधमे अपने  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहकछ ु  किय िािब ? अिाँक कला -रिना समका लीन कला पररदृश्यमे \nकोन तरिें िस्तक्षेपऽ रिल अथछ ?\" क े र प्रहतउत्तर मे किलने छलीि , \n\"समकालीन पररदृश्य मे भारतीय कला संपूणण हवश्वक क ें र नबिदु बनय जा \nरिल अथछ। हवश्वक सबसँ पैघ नीलामीमे भारतीय कला आ पारंपररक \nकलाक नीलामी जोर -र्ोर सँ भऽ रिल अथछ। दुहनया भरर मे भार तीय \nकलाक प्रहत उत्सुकता बढ़ल अथछ। दुहनयाक सबसँ पैघ संग्रिमे ममथिला \nकला अओर पुरहबया क्षेत्रक कलाकार लोकहनक कलाक ृ हत संग्रहित \nकएल जा रिल अथछ। िमर कला समकालीन कला पररदृश्यमे िस्तक्षेप \nकरैत अथछ , एहि संबंधमे िम की कहू , ई तऽ कला समीक्षक बतौताि। \nमुदा िमरा पहिल बेर अपन काजक मित्त्व तखन बुझबा मे आयल , \nजखन कलाक ृ हत नेर्नल गैलरी मॉडणन आटण द्वारा खरीदल गेल। हकछ ु  \nहवदेर्ी कला समीक्षक लोकहन सेिो िमर कलाक ृ हत खरीदलैन्ि। माधवी \nपारेख , हपलोपोि खानवाला सन कतेको महिला कलाकार जे स्वयं \nप्रथर्णक्षत छथि, िमर कलाक ृ हत सँ प्रेरणा भेटैत छैन्ि  से जतौलैन्ि। िमर \nहकछ ु  रेखांकन िंस आ समकालीन भारतीय साहित्य सन साहित्यक \nपहत्रका मे प्रकाथर्त भेल अथछ।\" \nआजुक कलाक ट्रेंड क े र बारे मे पुछला पर किैत छथि जे िमरा बुझने \nआइ-काल्हि दू तरिक कलाक ट्रेंड छैक - फोटो ररयथलज्म आ दोसर \nइंस्टॉलेर्न कला। एकटाक कारण बाजार छै क तऽ दोसरक बाजार मे \nअपनाक ेँ  स्थाहपत करब। समकालीन कलाक दुहनया मे बाजार िावी \nछैक। जे कलाकारक क ृ हत जतबा मे हबक ै त छैक ओ ओतेक पैघ \nकलाकार मानल जाइत छैक। िालाँहक िम बाजारवादक ेँ  नीक मानैत छी , \nहकएक तऽ जौँ िमर कलाक ृ हत नहि हबकल रिैत तऽ भररसक िम अपन \nछटा एकल प्रदर्णनी नहि कऽ पहबतहुँ।  \nअखन हकछ ु  ददन पहिने सोर्ल ममहडया पर हिनक कलाक ृ हत बेस ििाणमे \nरिल , कारण छल हिनक कलाक ृ हतक ेँ  अश्लील वा कलाक ृ हतमे \nअश्लीलता। एहि मादे िमर एतबे किब अथछ जे कोनो कलाकारक \nकलाक ृ हत वा रिना पर अपन हविार रखनाय अहत उत्तम हवषय अथछ , \nमुदा अपन हविार राखब सँ पू वण ओहि हवषयक जानकार भेनाय अहत \nआवश्यक अथछ। जाहि हवषय मे ज्ञान नै अथछ ओकर ज्ञान आ जानकारी \nलेलाक बादे अपन हविार राखब उथित। संजु दास जीक पेंटटिग क ेँ   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 55 \nष््नजसववाष् सदृश्य अंतरराष्ट्रीय पहत्रका अपन कवर पर स्थान देलक \n(जकर िहूँददर् प्रर्ंसा कएल गेल ), ई अपना सभ लेल गौ रवक बात \nअथछ। रिल अश्लीलताक बात , तऽ प्रत्येक व्यक्क्तक नजर, देखबाक -\nसोिबाक -हविारबाक अपन -अपन दृमष्टकोण िोइत अथछ। जखन हकयो \nअपन माएक ेँ, अपन बहिनक ेँ , अपन प्रेमीक ेँ, अपन पत्नीक ेँ, अपन बेटीक ेँ  \nदेखैत छथि तऽ आँखख तऽ एक्क े  रिैत अथछ मुदा सबक ेँ  देखबाक नजरर \nबदथल जाइत अथछ । एक्क े  आँखखसँ लोक अपन माए, अपन पत्नी दूनूक ेँ  \nदेखैत छथि , मुदा हृदय मे माए लेल श्रद्ा आ सम्मान तऽ पत्नी लेल प्रेम \nआबैत अथछ। \nई िमर व्यक्क्तगत माननाय अथछ जे अश्लीलता प्रक ृ हत वा रिना मे नै \nव्यक्क्तक दृमष्टकोण मे िोइत अथछ। अपन दृमष्ट नीक तऽ संसारक सभ \nवस्तु नीक।  संगनिि नीक कामक सददखन प्रोत्सािन िेबाक िाहि , नै की \nओहिमे नीम -नुक्स हनकालबाक िाहि। जेना कोनो थित्रकार साहिन्त्यक \nरिना पदढ़ कऽ थित्र बनाबैत छथि , तऽ ओहि रिनामे समायल भावक ेँ  \nओ अपन तूलीका सेँ गढ़ैत छथि। ठीक तहिना कतेको रास कहव कोनो \nथित्र आ मूर्तिथर्हप देखख अपन कहव ताक रिना करैत छथि आ अपन \nरिना मे ओहि मूर्तिथर्हपक हुबहु वणणन प्रस्तुत करबाक प्रयास करैत \nछथि , तखने तऽ हुनक रिना ओकर (थित्र आ मूर्तिथर्हपक ) प्रहतरूप \nबनत। संभवतः संजूजी सेिो अपन थित्रकारी मे सएि गुण आनय लेल \nएहि तरिक प्रयोग करैत िेतीि।  \n-मुक े र् दत्त, मो 9910952191 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.गोहवन्द िन्र  दास - कामसूत्र के हबना  कोनो  थित्र र्ैली नहि  छैक- \nलोककला के साक्षात हवश्वहवद्यालय गुमनाम  नायक  क ृ ष्ण क ु मार कश्यप \n(आ र्थर्बाला)* \n \nगोविन्द्द िन्द्र दास \nकामसूत्र क े  वबना कोनो थित्र र्ैली नवह छैक - लोककला क े  साक्षात \nविश्वविद्यालय गुमनाम नायक  क ृ ष्ण क ु मार  कश्यप (आ \nर्थर्बाला )* \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 57 \n \n \nममथिला लोककला आर संस्क ृ हत क े र मिान क े न्र िीक। मुदा एकरा \nवैणश्वक पटल पर अनबा मे क ृ ष्ण क ु मार कश्यप क ें  हवथर्ष्ट योगदान \nछखन्ि। ओना त ई एकटा समाज सुधारक , नारी उत्था न क े र संस्क ृ हत दूत \nछलाि , मुदा हववाद सेिो हिनक संग लागल रिल। कश्यप जी आई कोनो \nपररियक मोिताज नहि छथि। ममथिलाक संस्क ृ हत हवर्ेष क कला क े  \nसंदभण मे हिनक अवदान क े  कोई हबसरर नहि सक ै छ आओर नहि \nहबसरबाक िािी। एकर बावजूद समाज आर समालोिक कश्यप जीक \nसंग न्याय नहि क े लहन। हि नक मूहयांकन उथित िंग सं नहि कएल गेल। \nहिनका प्रहत समाजक दृमष्टकोण बेस कठोर रिलैक। ओना त ममथिला \nकला संस्क ृ हत अखनो समालोिनाक दृमष्ट सं वंथित जकां अथछ। मुदा \nसोर्ल मीहडया क े र युग मे यदा -कदा नीक -बेजाय क े  हवमर्ण िोमय लागल \nअथछ। िालांहक कश्यप जी क ें  कामकाज क े र आलो िना त भए सक ै छ , \nमुदा ताहि स्तरक कोनो अिॉररटी नहि बुझना जाइछ , जे हिनक उथित \nआकलन कए सक ै ि।समाजक वास्ते कश्यप जी क ें  कतेक पैघ योगदान \nछखन्ि से बुझनाई अत्यंत आवश्यक अथछ। मुदा से निीं , हिनक बनाओल \nथित्रकारी मे बेस सिजता सं अश्लीलताक अन्वेषण क लेल जाइछ। मुदा \nएतबे बात नहि छैक। पहिल बात जे कला रसहविीन नहि भए सक ै छ।  \nभारतीय मानस मे नवरसक अवधारणा छैक। ताहि कोनो कलाकार रस \nसं हवरत भए नहि सक ै छ। दोसर बात जे प्रत्येक कलाकार आर किाकार \nक े  अपन र्ैली िोइत छैक आ तेकर पििान समाज क े  करय पडतै।  \nबातिीत क े  क्रम में एक बेर िम कश्यप जी क ें  कथित आपणत्तजनक \nपेंटटिग पर प्रश्न क े थलयखन्ि त हुनक किनाम रिैन जे बहुजन क े  जनतब मे \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nममथिला थित्र तखन एलै जखन एकर बाजार र्ुरू भेल रिैक। िािे कोनो \nजाहत क े  महिला एकरा बनबथि िोथि िािे कायस्थ समाज मे एकर बेसी \nिलन छैक त सबक े  बुझबा मे तखने एलैक जखन 30 -35 बरख पहिने \nबाजार मे समान गेलैक। एकर मतलब ई नहि छैक जे एकर परम्परा मे \nकामसूत्र नहि छैक। कामसूत्र क े  हबना कोनो थित्र र्ैली नहि छैक। हुनक \nकिनाम रिहन जे पहिने कोिबर घर मे जाहिठाम कोठी राखल रिए \nताहिठाम एकटा पाटीर्न िोइत रिैक। सुनै थछयै जे र्ब्द अथछ कोनी -\nखोन्िी। ओ खोन्िी कोिब र घरक एकटा गुप्त भाग छैक। जाहिठाम \nसबिक आवाजािी नहि रिैत रिैक तेकरे खोन्िी किल जाएत रिैक। \nताहि खोन्िी मे नवरस कामदेवक थित्र रिैत रिैक। त कामसूत्र जे छैक \nताहि सं वंथित कोनो कला र्ैली नहि छैक। आओर जखन ममथिला थित्र \nक े  बाजारीकरण भेलैक त एकरा बाजार मे अनलथिन क े ?... गंगा देवी , \nसीता देवी , जगदम्बा देवी। ओ सब वृद् स्त्री, हवधवा स्त्री िािे ताहि एज \nमे जे श्रीरामक भजन बेसी आओर दोसर िीज क े  ििण -बिण बेसी नहि \nकए सक ै त छलथिन।  \nकश्यप जी क ें  नाम सं हववाद क ें  हवतंडावाद ठाढ़ कएल गेल से उथित \nनहि। जाहि ममथिला थित्रकला क ें  ओ आजीहव का आओर उपयोहगतावाद \nसं जोडबाक प्रयास क े लैि ओकरा नजरंदाज नहि कएल जा सक ै छ। \nहिनक क ृ हतत्व मे प्रतीक आर हबम्ब क े  माध्यमे हनभीकता आर \nआत्महवश्वास सं थित्रण सािस क े  बात छैक। कश्यप जी क ें  लेखन वा \nथित्रकारी पर प्रश्न उठाओल जाइत अथछ, मुदा ओ समाजक सि छैक। \nआर सत्य क ेर प्रकटीकरण क े नाइ कोनो कलाकारक अमधकार छैक। \nताहि हवषय पर वाद हववाद भए सक ै छ , मुदा एहि मे क े वल अश्लीलता \nदेखनाइ कोनो कलाकार क े  संग अन्याय छैक। ताहि कश्यप जी क ें  काम \nक ें  अश्लीलताक संज्ञा दए खाररज नहि कएल जा सक ै छ। यदद इएि बात \nछैक त काथलदास क े र कालजयी रिना क ु मार संभव आओर कार्ीनाि \nससिि क ें  \"कार्ी का अस्सी\" क े  खाररज कएल जा सक ै छ की ? \nकश्यप जी जाहि पृिभूमम सं छथि , ताहि मे ई बड सािसक बात छै। \nजाहि अभावक झजनगी (फीस जमा नहि करबाक कारणे स्क ू ल सं \nहनकाथल देल गेला) सं गुजरलाक बादो हनजी स्वािण क ें  छोहड क समाज \nक ें  जे देलखखन ओ  स्वयं मे एकटा उपन्यास छथि। हुनक मोन मे ई एकदम  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 59 \nस्पष्ट रिहन जे नारी उत्थानक आ ओकरा स्वावलंबी बनेबाक काज करब। \nओ गाम गाम घूमम ममथिला पेंटटिग क े  क ें र स्थाहपत कए महिला सब क ें  \nजोहड हुनका सब क े  स्वावलंबी बनौलहन। पेंटटिग क ें  मिज सजावटी वस्तु \nक े र सोि सं बािर हनका थल क ओकरा उपयोहगताक सामग्री क े  रूप मे \nमान्यता ददयाब क े र प्रयोग हिनक े  देन छहन आर ई प्रयोग ममथिला क े र \nबहुत पररवार क ें  संबल बनल। एहि सि क े  क्यो नकारर नहि सक ै छ। बाद \nमे ओ आत्मकिा थलखला बासमती जाहि क ें  अध्ययन क े ला पर लोकक \nभृक ु टी तहन सक ै छ मुदा एतेक बेबाकी आर ईमा नदारी सं अपन सि \nथलखनाई बड हिम्मत क े  बात छैक।  \nलोकतांहत्रक समाज मे आलोिना क े र अमधकार त सबक ें  छैक , मुदा \nआलोिना आओर आरोप मे फक ण  िोइत छैक। एतबा धरर नहि , कश्यप \nजी जाहि पििान आओर सम्मान क ें  िकदार छलाि , ओ हुनका नहि \nभेटलहन। मुदा मोनक कोनो कोण मे टीस रिबे करैत छैक । सौराठ मे \nपहिल ममथिला लोक कला हवश्वहवद्यालयक स्थापना कएल गेलैक। \nहवश्वहवद्यालय त बहन गेल, मुदा सबसं पैघ संकट रिै जे एकर पाठ्यक्रम \nकी िोयत आओर क े  बनेता ? त कश्यप जी क ें  योग्यता आओर अनुभव \nक े  देखैत ई काज हिनक े  सुपुदण कएल गेल। एकर अलावा गरीब बच्चा या \nणभखमंगनी सबिक बच्चा क े  पढ़ेनाई हिनक लक्ष्य रिहन। ताहि मे सेिो \nहवरोधक सामना करऽ पडलहन। क ु ल ममलाकऽ किल जा सक ै छ जे \nमहिला , दथलत , हपछडल आर वंथित क ें  उत्थानक लेल सददखन अिक \nप्रयास करैत दुहनया सं हवदा भए गेलाि।  \n*(आ र्थर्बाला )*- सम्पादक द्वारा जोिल गेल। ऐ आलेखमे \nजतऽ जतऽ कश्य प जीक नाम अथछ ततऽ *आ र्थर्बाला सेहो \nपढ़ल जाय , कारण कश्यप जीक जजबैत कोनो थित्र एहेन नै अथछ \nजे मात्र कश्यप जी आ र्थर्बाला संयुतत रूपे नै बनेलवन। - \nसम्पादक \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।    60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.रवीन्र क ु मार दास - पररवारक  सियोग  सबसऽ  जरूरी  \n  \nरिी न्द्र क ु मार दास \nपररिारक सहयोग सबस ऽ जरूरी  \nकिबी छैक  “जे िर सफल पुरुष क े  पाछ ू  कोनो नै कोनो स्त्री क े  िाि \nछैक“ एहि किन स िम सिमत छी मुदा क्स्थहत एकर हवपरीत सेिो \nदेखबा मे आहब रिल अथछ  l संजू क े  किानी िमरा जीवन मे िमर \nहबयािक लेल ििाण सों र्ुरू िोइत अथछ  l ि मर बाबूजी कमरोली गामक \nएकटा किा फ़ाइनल क े लहन तेकर मूल आधार छल कन्या थित्र थलखैत \nछलखखन  l िमरो सेिन्ता छल जे लडकी थित्र बनबैत िोइि नहि त कम \nस कम थित्रकार स घृणा नहि करैत िोइि हकयैक त एखनहु अपन \nसमाज मे थित्रकार क े  लोक पागल बुझैत छथिन  l हद्वरागमन क े  बाद िमर \nमौसी  संजू ददस ताहक क िमरा किलीि जे अपने जकाँ पागल नै बना \nददिेन  l जिांतक पागलपन आ जूनून क े  गप्प छै  \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 61 \nत आई हुनका मे अपन कलाक लेल जूनून देखखक मोन िर्षित िोइत \nअथछ l आई िमरा ख़ुर्ी िोइत अथछ जखैन क्यो कला लेखक वा \nथित्रकार हिनका स भेंट घाँट करबा लेल अबैत छथिन आ पुछैत छथि न \nथित्रकार संजू दास एतय रिैत छथिन हुनका स भेंट करबाक \nअथछ l िमरा जहनतबे मात्र पढ़ाइये मे नहि बल्हक \nथित्र ,अणभनय  ,संगीत  ,नृत्य वा साहित्य कोनो हवधा मे सफलताक लेल \nजूनून भेनाइ जरूरी छै  l िमरा मोन अथछ जे प्रिम ममलन मे िम हिनका \nस्क े िबुक पेल्न्सल आ कलर बॉक्स भेंट क ेने रिी कोनो गिना जेवर नहि  l \nहववाि क े  हकछ ददन बाद संजू िमरा किलैन िमरो मोन िोइत अथछ जे \nिमहू आटण कालेज मे पदि क कला क े  हवमधवत थर्क्षा ली  l िम किथलयैन \nतैयारी करू  ,टेस्ट ददयौ एड्ममसन भय जाइत अथछ त पटने मे रहू  ,डेरा \nडांटा त अथछये  l टेस्ट देलहन मुदा एड्ममसन जोक र तैयारी नहि छलैन \nएड्ममसन नहि भेलैन   l िम किथलयैन जे अिाँ दुखी नहि िोऊ कलाकार \nबनबा लेल मात्र जूनून आ लगातार प्रैक्क्टस िािी  l दुहनया भरर मे आ \nएहि देर् मे कतेको कलाकार आटण कालेज स नहि छथि  l एतेक पद्मश्री \nसम्मान स सम्माहनत ममथिला पेंटटिग क े  कलाकार सब कोनो आटण  कालेज \nमे िोडे ने पढ़ने छथिन  l \nसंजू ददहली एलीि तेकर बाद क्स्थहत बदलल  l िम पटना आटण कालेज स \nफ़ाईन आटण क े  कोसण क े लहुँ आ एकटा अखबारक कला हवभाग मे नौकरी \nजॉइन क े लहुँ l तखन िम नोयडा मे रिैत रिी  l िमर जतेक ममत्रगण छथि \nताहि   बेसी आधुहनक कलाकार छथि  l घर मे बैसल छो ट छोट पेंटटिग \nबनबैि आ ममत्रगण क े  देखबैि  l िमरा घर मे बेसी आधुहनक कला पर \nििाण िोइत छल  l नहु नहु हिनको आधुहनक कला मे रूथि लैत \nदेखलहुँ  l मॉडनण आटण गैलरी मे एकटा भारतीय समकालीन महिला \nकलाकारक प्रदर्णनी देखलाक बाद ई हनणणय क े लहन जे आब िम \nआधुहनक कला र्ैली सीखब  आ ओहि र्ैली मे काज करब  l धीरे धीरे \nकरय लगलीि आ प्रदर्णनी सब मे पठबय लगलीि  l ममत्र लोकहन किलैन \nजे नीक काज करैत छथिन अिाँ हिनकर एकल प्रदर्णनी आयोझजत \nकरू  l दुनू गोटे हविार क े लहुँ आ हिनक पहिल प्रदर्णनी हनर्ुहक भेटलाक  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकारण ग्रीनलेज बैंक क े  िाणक्यपुरी र्ाखा मे लगा ओल गेल  l ओतय \nप्रसंर्ा त खूब भेलहन मुदा एकहु त पेंटटिग हबकल नहि मुदा िम दुनू गोटे \nहनरार् नहि भेलहुँ  l एक साल तक हकछ ु  आर पेंटटिग क े लीि जाहि मे \nएकटा बडका क ै नवास सेिो छलैन  l सबटा पेंटटिग क े  दोसर प्रदर्णनी मंडी \nिॉउस क्स्थत रवींर भवन लथलत कला अकादममक गैलरी मे आयो झजत \nभेल   l एहि प्रदर्णनी मे पहिल ददन नििदुस्तान टाइम्स क े  रंगीन पेज मे \nहिनकर पेंटटिग छपल आ साँझ तक मे बडका क ै नवास बला पेंटटिग हबका \nगेल l कोनो कलाकारक लेल ओकर पेंटटिग हबका जाए एहि स बडका \nख़ुर्ी आर की िेतैक  l तेकर बाद हिनका मे िम अद्भुद उत्साि \nदेखलहुँ   l आई धरर   कतेको पुरस्कार भेटलैंन  ,कतेको प्रदर्णनी आ कला \nथर्हवर मे भाग लेने िेतीि मुदा पहिल पेंटटिग क े  हबकनाई जीवन मे बहुत \nमित्पूणण िोइत छैक  l आई अपन सर -क ु टुंब नैिर आ सासुरक   लोक गवण \nस हिनका स भेंट करैत छथिन फोटो खखििबैत छथिन  l िमरा यद् अथछ \nजहिया पहिल बेर ई टेली हवजन क े  समािार मे आयल रिैि जेकरा \nदेखखक हिनक मां खुर् भय गेल रिथिन   l िम दुनू गोटे सेिो क्षण \nनहि   हबसरर सक ै त छी जहिया   हिनका हबिार सरकारक वररि महिला \nकलाकार सम्मान भेटलैन   िमर बाबूजी आ मां दुनू गोटे ओहि कायणक्रम \nमे जेबाक लेल उत्साहित रिैि  lXZ \n* एक त अपन स माज मे कला  ,रंगमंि  ,साहित्य  ,संगीत आ नृत्य क े  \nसबस अधलाि काज बुझल जाइत छैक एहि हवषय पर ििो क े नाइ सेिो \nअधलाि बात अथछ  l िमर हविार स िर स्त्री मे कोनो ने कोनो प्रहतभा \nअवश्य िोइत छैक आ हुनको मे लालसा िोइत छहन जे िमरा मौका भेटैत \nत िमहू हकछ ु  कररतहुँ मुदा अपन समा ज मे आइयो धरर हुनकर पररवार \nआ पहतदेब स सियोग नै भेटैत छहन  l िाल मे नििदी आउटलुक पहत्रका \nक े  पूरा अंक स्त्री देि हवर्ेषांक छपल छल ताहि मे सँजुक े  कतेको \nरेखांकन छपलइन  l पूरा अंक फ े सबुक पर र्ेयर क े लहन त हकछ ु  लोक \nथलखलाि जे जाहन बुझझक संजू ििाण मे एबाक लेल अश्लील थित्र बनबैत \nछथि  l  एम्िर हकछ ु  ददन पहिने 2008 क े   मैथिली पहत्रका अंहतका मे \nछपल एकटा रेखांकन पर खूब ििाण भेल  l हकछ ु  गोटे थलखलाि जे संजू \nदास आ क ृ ष्ण क ु मार कश्यप दुनू ममथिला कला मे अश्लीलता पसाइर \nरिल छथि  l हकछ ु  गोटे थलखलइन जे मात्र ििाण मे एबाक लेल एहि  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 63 \nतरिक थित्र बनबैत छथि  l िम संजू क े  एक्क े  त गप्प किैत थछयैन जे \nलोक हपकासो आ फ्रांथसस न्यूटन सूजा क े  कलाक ृ हत देखते त पता नै की \nकिते  l भारत क े  सबस प्रहतमिक महिला कलाकार अमृता र्ेरहगल \nअपन सेहफ न्यूड बनौने छथि मैथिल समाज क े  सेिो देखबाक िािी जे \nददहली मे राष्ट्रीय आधुहनक कला दीघाण मे संग्रहित अथछ  l \n-रवी न्र क ु मार दास , मो . 9811712398 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.संजू  दासक  हकछ ु बीछल कलाक ृ हत \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 65 \n \n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 67 \n \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 69 \n \n \n \n \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 71 \n२.११.गजेन्र ठाक ुर - क ृ ष्ण क ु मार कश्यप आ र्थर्बाला- एकटा  पररिय  \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nक ृ ष्ण क ु मार कश्यप आ र्थर्बाला - एकिा पररिय  \n \nक ृ ष्ण क ु मार कश्यप- जन्म १५ थसतम्बर १९४९ ई.। मृत्यु- १२ अगस्त \n२०२० ई.। हपता - कहव-उपन्यासकार स्व. इन्रनारायण लाल \n\"सँवथलया\"। जनबरी १९६५ ई. मे नेना सभ लेल \" नाइट स्क ू ल\", १९८१ \nई. मे \"कला आधाररत जीवन आ थर्क्षण पद्हत\"क प्रवतणन आ तकर \nकायाणन्वयन लेल थर्वा कश्यप आ र्थर्बालाक सियोगसँ \"भारती \nहवकास संस्था\"क स्थापना। रिना: र्थर्बालाक संग \"मेघदूत\" आ \n\"गीत-गोहवन्द\"क मैथिली अनुवाद ; माछ -भात ; ममथिला थित्र प्रवेथर्का \nभाग -१-२; ममथि ला थित्र-कोर , भाग -३; ममथिला अररपन भाग -४; गोदना \n 72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nथित्र-र्ैली- भाग -५; ममथिला लोकथित्र।  \n \n \nर्थर्बाला - हपता श्री उग्र नारायण लाल , पहत श्री उमेर् क ु मार कण्ठ \n(हबसिि)। रिना: क ृ ष्ण क ु मार कश्यपक संग \"मेघदूत\" आ \"गीत -\nगोहवन्द\"क मैथिली अनुवाद ; माछ -भात ; ममथिला थित्र प्रवेथर्का  भाग -\n१-२; ममथिला थित्र -कोर , भाग -३; ममथिला अररपन भाग -४; गोदना \nथित्र-र्ैली- भाग -५; ममथिला लोकथित्र।  \nक ृ ष्ण क ु मार कश्यप जी सँ लेल िमर  साक्षात्कार साक्षात्कार-२ मे क ृ ष्ण \nकुमार कश्यप जी कलाक हवणभन्न पक्षपर अपन हविार रखने छला। \nममथिला थित्रकलाक नाम मधुबनी थित्रकला करबापर ओ थिन्न्तत  छला। \nझजतवारपुर स्क ू ल आ आन ठामक ममथिला थित्रकलाकारक बीिक \nफाँदट सेिो उजागर भेल।  \n\"जखन लोक बािरसँ अबैए तँ पूछैए जे अिाँक गाम कोन झजलामे अथछ , \nआ से बुझने जे िम सभ मधुबनी नै दरभंगा झजलाक छी ओ बजैए 'यू \nआर नॉट फ्रॉम द ओररझजनल प्लेस '- माने ओकरा िोइ छै जे िमर \nथित्रकला असली मधुबनी थित्रकला नै छी आ से झजतवारपुर स्क ू लक ेँ  \nसूट करै छै।\"  \nनरेन करुणाकरण अपन आलेख \"ममथिलाज वूमन पेण्ट देयर वे आउट \nऑफ पोवटी\" मे थलखै छथि - \"हबिारक बरिेता गाममे भारती हवकास \nमंि गरीब महिलाक ेँ  थित्रकलाक ममथिला पद्हत थसखा रिल अथछ , \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 73 \nजइसँ बहुत रास महिला गरीबी भगेबामे अपनाक ेँ  समिण कऽ सकल \nछथि।\"  \nनरेन करुणाकरण थलखै छथि जे क ृ ष्ण क ु मार कश्यपक पहिल थर्ष्या \nर्थर्बाला, जे आब ओत्तै थर्णक्षका छथि, हुनका किलखखन जे \"एकटा \nगरीब मुर्िर समुदायक िािीक िीम आधाररत थित्र अहत सुन्दर िोइत \nअथछ।\" र्थर्बाला हुनका ईिो किलखखन्ि जे जोन बोहनिार महिलाक \nिाि कने करगर िोइ छै आ जखन ओइमे सँ हकछ ु  गोटे कोमलतासँ \nक ु च्ची नै प्रयुक्त कऽ सकली तँ हुनका थित्रसँ अलग दोसर कला जेना \nटोकडी , टेबुलक्लॉि आदद बनेनाइ मे लगाओल गेल। मुदा बहुत गोटे \nआस्तेसँ क ु च्चीक प्रयोग क े नाइ सीखख गेली। \nणक्षहत जल पावक गगन समीरा आधाररत पाँि टा रंगक अहतररक्त \nदथलत -आददवासीक कलाक रेखा आ काट संग ओकर िीमक प्रवेर् \nममथिला थित्रकलामे गोधना र्ैलीक ेँ  प्रवेर् ददयेने अथछ।      \nक ृ ष्ण क ु मार कश्यप अपन स्क ू लमे एकटा डोम छात्राक प्रवेर् देने \nछलखखन्ि , दोसर छात्रा सभ हुनकर सियोग क े ने छलखखन्ि मुदा गौँआ \nसभ हुनकर हवरोध क े ने छलखन्ि। हुनकर स्क ू लमे हकछ ु  मुक्स्लम छात्रा \nसेिो रिथि आ ओ लोकहन हिन्दू िीमक थित्रांकन करबामे कहियो \nसंकोि नै क े लखन्ि।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.झजतेन्र झा , जनकपुर - ममथिला  थित्रकला- नेपाल  प्रसंग \n \nझजतेन्र झा , जनकपुर  \nममथिला थित्रकला - नेपाल प्रसंग \n१ \nअपने घरमे उपेक्षक्षत ममथिला थित्रकला  \nममथिलाञ्िलक घरक णभतमे बनाओल जाएबला ममथिला \nलोकथित्रकला हवश्वभरर ख्याहत कमओने  अथछ । मुदा एखत अपने \nभूमममे एकरा पहििान खोजबाक क्स्थहत छैक । ममथिला थित्रकलाक े  \nसरकार बेवास्ता कएने अथछ , तें ई व्यवसामयक रुप नहि लऽ सकल अथछ \n। एकर व्यावसामयक प्रबर्धन नहि भऽ सकल अथछ । ग्रामीण क्षेत्रक \nमहिलाक े  जीवनस्तर सुधार करबाक लेल बडका साधन भऽ सक ै त अथछ \nई थित्रकला । हकयाक त खासकऽ मैथिल ललनेक िािमे नुकाएल रिैत \nअथछ ई थित्रकलाक जादुगरी । आर्ििक , सामाझजक आ सांस्क ृ हतक \nसमृझद्क अिाि सम्भावना अथछ ममथिला थित्रकलामे । \nलोकथित्रकलाक े  व्यवसामयक स्वरुप देलासं आर्ििक आ सांस्क ृ हतक दुनू \nलाभ उठाओल जा सक ै त अथछ । परम्परागत मम थिला थित्रकला \nजीवनक अंग अथछ ममथिलामे । लोकथित्रकला संस्कारक द्योतक सेिो \nअथछ । मुदा बिैत आधुहनकताक कारणे हवस्तार प्रभाहवत भेल छैक । \nराज्य ममथिला थित्रकलाक े  एखनधरर थिन्ि नई सकल आरोप \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 75 \nथित्रकारसभक छखन्ि । नेपाल सरकार कलाक े  बिावा देबालेल \nलथलतकला प्रज्ञा प्रहतिान खोलने अथछ । जत्तऽक े  प्राज्ञ पररषद्मे ममथिला \nथित्रकलास सम्बद् एक्कहु गोटे नहि अथछ । ई एकटा प्रमाण मात्र \nअथछ, आन बहुतो ठाम ममथिला थित्रकलासंग सौहतहनञा व्यविार िोइत \nआएल छैक । एना लथलतकला प्रज्ञा प्रहतिानक क ु लपहत हकरण मानन्धर \nकिैत छथि जे ममथिला थित्रकला क े  हवर्ेष स्थान देने छी । ममथिला \nथित्रकलामे हवर्ेष दखल भेहनिारर महिलाक े  स्थान देल जाएत से \nक ु लपहतक किब छखन्ि । हिनक किनी आ करनीमे कतेक समानता \nअथछ, आबऽ बला ददने बताओत ।  जत्तऽ समग्र कलाक उन्नहतक बात \nिोइक ओत्तऽ ममथिला पेझन्टङक थित्रकार नईं अथछ , एकरा हवडम्बने \nकिबा क िािी । ममथिला थित्रकलासं सम्बद् थित्रकारक े  उथित अवसर \nभेटबाक िािी । नेपाल पयणटन वषण २०११ मना रिल अथछ , एिनमे \nममथिला थित्रकलाक मादे सेिो पयणटकक े  आकषणक कएल जा सक ै त \nअथछ । एहिबीि काठमाण्डूक बबरमिलक्स्थत थसद्ािण आटण ग्यालरीमे \nएस . सी . सुमनक ममथिला थित्रक ला प्रदर्णनी ममथिला कसमस िालहि \nसम्पन्न भेल अथछ । एहि प्रदर्णनीमे कलाप्रेमी ममथिला थित्रकलाक \nआधुहनक आयामसभसं पररथित भेलथि । थसद्ािण आटण ग्यालरीमे हुनक \n११ म् प्रदर्णनी छल ई । ममथिला क्षेत्रक जीवनर्ैलीक झहकाबऽ बला \nथित्रकलासभ देखलासं ग्यालरी ममथिलामय भऽ गेल  छल । \nएस . सी . सुमन ममथिला थित्रकला क्षेत्रमे पररथित नाम छथि । हिनक \nथित्रकलासभ बेस प्रर्ंसा पओलक । ममथिला थित्रकला सम्बन्धमे \nअध्ययन अनुसन्धानक सेिो बहुत खगता छैक । ममथिला लोक \nथित्रकलाक क ु नो खास हनयम वा थसद्ान्त नहि िोइत अथछ । तें ई \nस्वच्छन्दताक पयाणय सेिो अथछ । ममथिलाक समृद् संस्क ृ हतक पररिायक \nसेिो अथछ ।  \n२  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nएस.सी सुमन, थित्रकार , ममथिला थित्रकला    \nसरकार कएलक सौवतवनञा व्यिहार  \n \nममथिला पेझन्टङ परम्परागत कला अथछ , ई कला कोनो पाठर्ालामे नहि \nथसखाओल जाइत अथछ । पीिीदर पीिी ई अपने आप थसखबाक काज \nिोइत छैक । िमहु  अपन दा इसऽ  थसखलहु । कतउ सासुसऽ  पुतोहु \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 77 \nथसखैत अथछ त कखनो मायसऽ  बेटी । ताहि पररवेर्मे िमहुं अपन \nदाइसऽ  ममथिला थित्रकला थसखलहु ।ममथिला पेझन्टङक े  अन्तराणमष्ट्रय \nबजारमे बहुत माग अथछ । ई त िट क े क अथछ । कलाकारक े  \nकलाकाररतामे हनभणर करैत छैक ओकर मोल । जेना िमर पेझन्टङ १७ \nिजा रसऽ  लऽकऽ ८० िजारधररक अथछ । जे सिजे हबका जाइत अथछ । \nममथिला पेझन्टङ व्यावसामयक रुप लेबा ददस उन्मुख अथछ । कमर्सियल \nमाक े टमे देखी त सेराममकमे , ब्यागमे कपडा आददमे एकर प्रयोग भऽ \nरिल अथछ । तें नीक बजार छैक एकर । जऽ  अपन बात करी त जिन \nिम बजारमे अबैत छी त प्रदर्णनी  लऽ कऽ िमरा कोनो ददक्कहत नई िोइत \nअथछ । ममथिला थित्रकलाक हवकासक े  जे आधारसभ अथछ से हकछ ु  \nकमजोर भऽ रिल अथछ जेना पहिने मादटक घर िोइत छलै । णभतक े  \nघरमे ममथिला थित्रकलाक े  नीक अभ्यास िोइत छलै । मादटक घरक \nठाममे आब क्र ं हक्रटक े  जंगल अथछ भऽ गेल । सामाझजक संस्कार आददमे  \nसेिो णभतमे थलखबाक िलन छलै । मुदा आब बच्चा \nजऽ पेल्न्सलसऽ देबाल पर हकछ ु  थलखख दैत छैक त मायबाप डांदटदैत छैक \n। तें णभतमे थलखबाक िलन प्रभाहवत भेल अथछ । तैइयो तराईक मुसिर \nवस्ती, िारु आ झांगड जाहतक वस्तीमे मादटक घरमे ममथिला थित्रकला \nदेखल जा सक ै त छैक । नेपाल सरकार  एखनधरर हकछ ु  नई कऽ सकल \nअथछ, ममथिला पेझन्टङक े  लेल । ममथिला पेझन्टङ जत्तऽ अथछ अपने \nबुतापर , अपन स्थान अपने बनौने अथछ । ममथिला थित्रकलामे लागल \nकलाकारसभ अपने मेिनहतसऽ  आगु बिल अथछ । लथलतकला प्रज्ञा \nप्रहतिानक े  गठन करैत काल प्राज्ञ पररषदमे  ममथिला \nथित्रकलासऽ  सम्बद् एक्कहु गोटेक े  नहि राखल गेल । नामक े  लेल \nसभामे ममथिला पेझन्टङसं जुडल एकगोटेक े  जगि देल गेलै , बादमे हववाद \nभेलै आ ओिो पद छोहड देलहन । व्यक्क्तगत रुपमे िमरा पुछी त राज्य \nममथिला थित्रकलाक लेल ने हकछ ु  कएने अथछ आ ने हकछ ु  कऽ सक ै या \n। (सुमनकसंग झजतेन्र झा द्वारा कएल गेल बातिीतपर आधाररत ) \n \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३ \n \nधीरेन्द्र प्रेमर्र्ि- सावहत्यकार \nप्रगवतक पिपर ममथिला थित्रकला  \nगुणँत्मक दृमष्टकोणसं सेिो ममथिला पेझन्टङमे बहुत काज भऽ रिल अथछ \n। परम्परा आ आधुहनकता दुनूक े  जोहडकऽ एि .सी सुमन ममथिला \nपेझन्टङक े  आगू बिा रिल छथि । मदनकला देवी कणण , श्यामसुन्दर \nयादवसहितक े  व्यक्क्तसभ पररमाणात्मक आ गुणात्मक दुनू तरिें ममथिला \nपेनन्टिगक े  आगू बिा रिल छथि । सुमनक पेझन्टङ आधुहनकताक \nआकार्मे सेिो भरपुर उडान भरने अथछ मुदा धती हबन छोडने , जे \nएकदम मित्वपूणण बात अथछ । ममथिला पेनन्टिगक े  साधनाक े  रुपमे लऽ \nकऽ आगु बिहनिार सभ अपने आप आगु बदि रिल छथि ।राज्यक े  \nददससऽ  ममथिला पेझन्टङक े  लेल कोनो खास काज नहि भऽ सकल अथछ \n। रामष्ट्रय स्तरमे थित्रकारसभक े  मूहयांकन करैत काल ममथिला \nपेझन्टङसऽ  जुडल व्यक्क्तत्वक े  जे स्थान आ सम्मान देल जएबाक \nिािी , से नहि भऽ सकल अथछ । जनस्तर आ अन्तराणमष्ट्रय स्तरमे ममथिला \nपेझन्टङ नीक सम्मान पओने अथछ ।   देर्मे ममथिला पेझन्टङक े  स्थाहपत \nकएल जाए । खास कऽ महिला सभ एकरा जोगाकऽ रखने अथछ । \nमैथिल महिलासभ हकर्ोर अवस्थेसं अररपन थलखब र्ुरु करैत अथछ । \nतुसारी पावहन आदद सभ सेिो ममथिला पेझन्टङ थसखएबाक अवसर अथछ \n। हवहवध पूजाक माध्यमे ओ सभ थित्रकलामे प्रवेर् करैत छथि । राज्यक े  \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 79 \nददससऽ  ममथिला पेझन्टङक े  स्वीकायणता बिाएब , व्यावसायीक \nसम्भावनाक े  खुला करब , एहिमे लगहनिारसभक े  सम्मानक े  वातावरण \nबनएबाक काज करबाक िािी । तिन ई रामष्ट्रय स्तरमे स्थाहपत भऽ \nसकत । एहिमे अन्तरहनिीत वैथर्ष्टय जे अथछ ताहि सऽ  ई अपने \nअन्तराणमष्ट्रय रुपमे स्थाहपत भ जाएत, व्यापक भऽ जाएत । (झजतेन्र झा \nद्वारा कएल गेल बातिीतपर आधाररत ) \n(हवदेि सदेि ३६) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n२.१३.गजेन्र ठाक ु र- श्वेता झा  िौधरी - एकटा  पररिय  \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nश्वेता झा िौधरी - एकिा पररिय  \n  \n \nश्वेता झा िौधरी , गाम सररसव -पािी , लथलत कला आ गृिहवज्ञानमे \nस्नातक। ममथिला थित्रकलामे सर्टिहफक े ट कोसण। कला प्रदर्र्िनी : \nएक्स.एल.आर .आइ., जमर्ेदपुरक सांस्क ृ हतक कायणक्रम, ग्राम-श्री मेला \nजमर्ेदपुर , कला मझन्दर जमर्े दपुर  ( एक्जीवीर्न आ वक ण र्ॉप)। \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 81 \nकला सम्बन्धी कायण : एन .आइ.टी . जमर्ेदपुरमे कला प्रहतयोहगतामे \nहनणाणयकक रूपमे सिभाहगता , २००२-०७ धरर बसेरा , जमर्ेदपुरमे \nकला-थर्क्षक (ममथिला थित्रकला ), वूमेन कॉलेज पुस्तकालय आ िॉटेल \nबूलेवाडण लेल वाल-पेंटटिग। प्रहतमित स्पॉन्सर : कॉरपो रेट कम्युहनक े र्न्स , \nदटस्को; टी .एस .आर .डी.एस , दटस्को; ए.आइ.ए.डी.ए., स्टेट बैंक ऑफ \nइक्ण्डया, जमर्ेदपुर ; हवणभन्न व्यक्क्त, िॉटेल , संगठन आ व्यक्क्तगत कला \nसंग्रािक। िॉबी : ममथिला थित्रकला , लथलत कला , संगीत आ भानस -\nभात।  \n१ \nई थित्र धानक कटनी कालक ममथिलाक गामक थित्रण करैत अथछ। \nपुरुख -पात खेतसँ फथसल घर अनैत छथि तँ महिला ओहि फथसलक ेँ  \nतैयार कऽ िाउर बनबैत छथि। अपन दैहनक जीवनसँ िदट कऽ एहि \nअवमधमे महिला एकट्ठा िोइ छथि आ गप -सरक्का करै छथि।  \n \n \n 82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nजखन कखनो प्रेमक गप अबैत अथछ तखन सभसँ पहिने मोनमे \nराधाक ृ ष्णक ध्यान आहब जाइत अथछ। ई थित्र ओहि  प्रेमक ेँ  देखेबाक \nएकटा प्रयास..।  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 83 \n \n \n \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३ \nसावन मासमे बरखाक फ ू िीसँ भीजल मादटक सुगन्ध लैत झूला झुलैक \nआनन्दक कोनो सीमा नहि  ..।  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 85 \n \n 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n४ \nडोली किार  \nसासुर जाइत काल नव कहनयाँक मोनक दुहवधा - नैिरक छ ु टैक दुख आ \nनव जीवनक उत्साि। ई सभसँ अनजान किार सभ उमंगपूवणक कहनयाँक ेँ  \nसासुर प हुँिाबैत ... \n  \n \n५ \nकररया झुम्मरर  \nममथिलाक लडकी सभमे कररया -झुम्मरर खेलक खूब िलहन अथछ। छोट \nआ पैघ सभ एहि खेलक आनन्द लैत छथि ... \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 87 \n \n \n \n 88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n६ \nसाधुबाबा  \nसाधुबाबाक थित्रण ममथिला थित्रकलामे आधुहनक रूपेँ करबाक \nप्रयास... \n \n  \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 89 \n७ \nदुगाणपूजा \n  \n \n \n 90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n८ \nकाली माँ \n  \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 91 \n९ \nपहनभरनी  \n \n 92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१० \n \n११ \n \n१२ \nथित्रक हवषयमे : सूयण आर्ाक आ संकहपथसझद्क प्रतीक अथछ , अन्िारक \nबादक प्रकार्क प्रतीक अथछ। ई पृथ्वीक जीवनक जहड अथछ, दैवत्वक \nआर्ीवाणदक प्रतीक अथछ। तेँ हवश्वक सभ संस्क ृ हतमे ई पूझजत अथछ , \nखास कऽ मैथिल संस्क ृ हतमे  (छदठ आ मकर संक्रान्न्त)। ई थित्र ऐ सभक ेँ  \nथिहत्रत करबाक प्रयास अथछ। \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 93 \n \n१३ \nथित्रक हवषयमे : सूयण आर्ाक आ संकहपथसझद्क प्रतीक अथछ , अन्िारक \nबादक प्रकार्क प्रतीक अथछ। ई पृथ्वीक जीवनक जहड अथछ, दैवत्वक \nआर्ीवाणदक प्रतीक अथछ। तेँ हवश्वक सभ संस्क ृ हतमे ई पूझजत अथछ , \nखास कऽ मैथिल संस्क ृ हतमे  (छदठ आ मकर संक्रान्न्त)। ई थित्र ऐ सभक ेँ  \nथिहत्रत करबाक प्रयास अथछ। \n 94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 95 \n१४ \n \n 96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१५ \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 97 \n१६ \n \n \n 98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१७ \n \n \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 99 \n१८ \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१९ \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 101 \n२० \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२१ \n \n(हवदेि सदेि ३५) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 103 \nऐ अंकक अन्द्यान्द्य रिना  \n३.गद्य खण्ड \n३.१.डॉ. उदयनाि  झा  'अर्ोक'-गामक  नामकरण : एक परर र्ीलन  \n३.२.संतोष  क ु मार राय  'बटोिी '-मंगरौना  (एगारिम  खेप ) \n३.३.संतोष  क ु मार राय  'बटोिी '-समीक्षा- झजनगी  भार  बहन  गेल \n३.४.रबीन्र नारायण  ममश्र- मातृभूमम  (उपन्यास)- २५ म  खेप  \n३.५.क ु मार मनोज  कश्यप-ओ दधीथि  \n३.६.हनमणला  कणण - अखग्न थर्खा  (खेप -१७) \n३.७.प्रणव झा - करमनेढ़  \n३.८.आिायण  रामानन्द  मण्डल-ममथिला  के लाल: उपन्यास सम्राट  \nफणीश्वरनाि  रेणु  आ पारो  \n३.९.डाँ . हकर्न  कारीगर -लोंगी डैंस (िास्य  कटाक्ष) \n३.१०.लाल देव  कामत -ममथिलामे  मांगैन  खवार्  छइ! (आगाँ)/ वर्णित \nरस / िाि  पोखता 'क अिण  जाहन  गेलहुँ (लघुकिा )/ लघुकिा - परिाक   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहनहितािण / िलला  मु रारी  छकबय (लघु किा )/ लघु किा - िलिौर / \nमैथिली  हबिैन  किा - -सापरहपट्टा / भाग  जागल- हविैन  किा / सुनैना  बेटी  \n- मैथिली  सामाझजक  उपन्यास/ थलख  पटापैट  मारय  दयि  (लघुकिा )/ \nलघुकिा - ई गुड खेनै  कान  छेदौने / अम्बोहि  पाहन  उठल-लघुकिा  \n(मैथिली )/ रोज  सेन्टेड  थलिी  (लघुकिा )/ लघुकिा  -रानी  केँ नँय छै राजा  \n \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 105 \n३.१.डॉ. उदयनाि  झा  'अर्ोक'-गामक  नामकरण : एक पररर्ीलन  \n \nडॉ. उदयनाि झा  'अर्ोक ' \nगामक नामकरण: एक पररर्ीलन  \n  \nईसे िमरा लोकहन जहनते की , आईने अनेकानेक ग्राम देखा \nिो , मुदा पहिने गामक संख्या एक हिरक जे -जे पाळू जाएब, गाम काख्या  \nवृझद् लगाम वा नगर गेल । मुदा गामक नामकरण कोना भेलैक , तकर \nहक हविार एए िम कर िाि ।  \nप्रािीनकालमे जहिया राजा -मिाराज लोकहनक युग की \nमिाभारत काल क परवती कालभरर िरेक राज्यमे अपन -अपन सैन्य \nव्यवस्था लेक इहतिासार्ी अथछ जे प्रत्येक ५०० िािी ५०० रि , १५०० \nघोडा आ २५० पदाहत (पैर िलता अवश्य छोट सामन्त िोइत छलाि \nतहनक लग हक --हकछ ु  सेना अवश्य रिेत छलहन। मिाभारत कमानीतं \n 106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपदाहत सेनामे क्रमर्:  'पहत', 'गुहम ' आ 'गण ' िोइत छलैक। जत ५५ \nव्यक्क्त 'पहत' िोत छल ओहि तीन पहत ममलाक ै  एक  'गुहम ' बनेत छल \nतिा तीन गुहम लए एक  'गण ' िोइत छल आन हन यम एक्क े  रङ \nअथल, मुदा र्ुक्रनीहत पहत क े  लक्षण हकन्तु णभत्र भेटेछ । एकर अनुसार \n२५४०) पाँि -छ सैहनकक टुकडी  'पहत' किबैत अथछ । आजुक भांहत \nपहिनहुँ छावनी छलैक , हकन्तु अलग-अलग, कहुँ पहततं कहुँ गुहम आउ \nकतहुँ गण गण , जेना किल अथछ नव पहतक अिाणत् तीन गुहमक िोइत \nछल आ से गणक संख्या कम िोइत रिैक । जाहि -जाहि स्थानमे पहत वा \nगुहम रिेत छल , तकरा बादमे ओिी आधारपर नाम देल आइत छलैक। \nअिाणत् पहतक स्थानक े  पहत वा पत्ती ओ गुहमक स्थानक ें  गुहम । पछाहत \nइि पत्ती 'पट्टी मे पररवर्तित भए गेल अिवा एिी र्ब्द व्यवित िोमय \nलागल । इएि सभ थिक आ जुक \nर्ुगापट्टी, कलापट्टी, जयदेवपट्टी, लालापट्टी, हकसनीपट्टी , अललपट्टी, बे\nनीपट्टी, लालमणणपट्टी , मनिरपट्टी , कामेपट्टी, सीतापट्टी आदद । पट्टीक \nसंख्या बेर्ी रिने उदािरणो बेर्ी भेटेछ । एहिना जतए -\nजताए 'गुहम ' छल, से आई गुहमा , गुहमररया , गुलमन्ती, गुलममया \nआददक नामसँ  जानल जाइत अथछ ।  \nसुनल थिक जे एक गुहमक प्रधान रिथि बहलोझा हकन्तु हुनक \nअसावधानीवर् अिवा आने कोनो कारण ओहि गुहममे िोरी भए गेल । \nसंयोगसं िोर पकडायल आ ओकरा राजाक सम्मुख आनल गेल । राजा \nहनणणय देलहन जे ' 'गुहमा -िोर बहलोझाक कपार ' । अणभप्राय ई जे एकर \nहनणणय िम  नहि बहलोझा करताि । अस्तु ।  \nप्रत्येक राज्य ओ राजाक लेल सेनाक िोएब हनतान्त आवश्यक \nमानल गेल अथछ , ई सभ जहनते छी , तें राजाक ै 'िारिक्षुषाः ' किलो गेल \nअथछ ।  'िार ' मात्र िाकरे नहि थिक , आजुक CID, CBI  एवं सैन्यक ेँ  \nसेिो किल जाइत छलैक , अस्तु । मुदा ई बड कम लोक जनैत िोएताि \nजे पहिने सेना कतोक प्रकारक िोइत छल । जेना आई सेनाक जल -िल \nनभ रूपमे पहिने तीन भेद देखल जाइत अथछ तत: पर  BSF, \nCISF. कमाण्डो आदद उपभेदें कतोक भेद देखबामे अबैछ । तहिना  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 107 \nप्रािीन कालमे सेनाक ै  क े यो िारर से क े यो छः भेदक स्वीकार करैत छथि \n। मिाभारतक अनुसार (मिाभा रत , र्ान्न्तपवण-५९/४१/४१) एकर आठ \nअंग किल गेल अथछ िस्ती , अर्ी, रिी , पदाहत , हवमष्ट, नाव , िर एवं \nदेथर्क । आने देर्क भाँहत ममथिलहुँक राजाक ै  एहि सभ प्रकारक सैन्य \nछलहन , जकर रिबाक स्थानक े  सैन्य -भेदहिक नामपर नामकरण कएल \nगेल छल । यिा \nििौडी , ितगढ़ा , असवैया , रिनािा , रोधा न , रिीटोल , रिवाडा \n(रतवाडा) , दाहत \n(दाती) , हबष्टुपुर, हबष्टर्ैल, नवेल , नवस्थ , िरमा , िरमपट्टी \n(घरमापट्टी), ददर्ौल , दर्का आदद । ई सभ आधुहनक ग्राम ओिी प्रािीन \nइहतवृत्तक ें  देखा रिल अथछ । स्मरणीय थिक जे जेना पहिने सेनामे \nपिप्रदर्णकक ै 'देथर्क ' किल जाइत छलैक , तहिना हवर्ेष आयुध -\nसञ्िालन - दक्षव्यक्क्तक ें 'हवमष्ट' किल जाइत छलैक से इहतिासथसद् \nप्रथसद् किा थिक ।  \nगामक नामकरण मात्र सैन्य छावहनयैक नामपर नहि , अहपतु \nआयुधहुँक नामपर अस्त्र -र्स्त्रहुक नामपर राखल जाइत छल । \nनीहतप्रकाथर्कामे बहुतो रास आयुधक वणणन भेल अथछ (अध्याय दूस \nपाँि धरर) , जकरा िारर श्रेणी ओतए हवभाझजत कएल गेल छैक \nमुक्त, अमुक्त, मुक्तामुक्त आऽ मन्त्रमुक्त । एहि सभ आयुधक की \nपररिय वा लक्षण से फररछाएब िमर प्रबन्धक उद्देश्य नहि थिक आड से \nजैं करय लागव तं प्रबन्ध हवस्तारक भय , तें तकरा छाहड देल अथछ । \nहकन्तु ई किब आवश्यक जे उपयुणक्त िारू कोदटक आयुध एक ठाम नहि \nरिैत छल । आयुधक सञ्िालको अपन अपन आयुध -क्षेत्रनिि रिैत छलाि \n। आवश्यकता पडलापर ओ लोकहन अपन -अपन अस्त्र-र्स्त्र \nिाि लए हनधाणररत स्थानपर जाइत छलाि जे िो , मुदा स्मतणव्य मधक मे , जे \nआयुध जतए रिैत छल , तकरा अिाणत् ओहि स्थानक े , ओिे आयुधक \nआधारपर नामकरण िोइत रिेक। जेना हक  'मुक्तायुधपुर' एहिमे  'युध \nपद आई लुप्तभए आकार मुक्तपदक संग मोथल (सन्धन्ध  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंयोग)  'मुक्तापुर' भए गेल अथछ िमरा जनैत  'मुक्ताम' ( मोताम) वा \n\"मुक्तामा\" क े  सम्बन्ध सेिो रिी मुक्तायुध रिल िोएत ।  \nधमणर्ास्त्र, अिणर्ास्त्र ओ थर्लालेख समे भाँहत भौहतक  'कर ' क े  \nउहलेख भेटैत अथछ। एहिने  'कर ' लेहनिार , देहनिारक पृिक -पृिक \nस्थान छलैक। हकछ ु  गाम एिनो छल , जाहिपर राजाद्वारा हवर्ेष कर \nलगाओल गेल रिैक । हक ग्राम करमुक्तो छ कोनो -ने -कोनो कारण ओहि \nगामक लोक राजा कर नहि लैत रिथि। एिी प्रकारक गाममे \nअकरर या, अकौि , अकडी, अकरमपुर (मकरमपुर) आदद मधक। मुदा \nजाहि गामपर कर लागल जल अिवा जाहि गामक वासी कर दैत छलाि \nअिवा जाहि गाममे कर असूलहनिार राजाक प्रहतहनमध रिेत \nछलाि , ताहि गामक संख्या आपेणक्षक अमधक छ एहि कोदटक गाममे \nपुरानो गामसभ अबैत छल , जकर नामकरण  'कर 'क आधारपर नहि  \nभेल. रिेक। परन्तु नव नव गाम से बसल वा बसल छल , तकर नामकरण \nएिी  'कर क े  आधारपर भेल। यिा -\nकरहडया , करिरा , कररिर , करुभरर , करैया , क े रमा आदद। राजाक ै  \nदातव्य 'कर मे एक प्रकारक कर छल  'बथल' । ऋग्वेदमे एिी कारण \nसाधारण व्यक्क्तक लेल  'बथलित ' र्ब्दक प्रयोग भेल \nअथछ./६/१०/१७३६) जकर अिण राजाक लेल बथल अनहनिार। तैणत्तरीय \nब्राह्मणहुँमे 'िरन्त्यस्मै हवर्ो बथलम् ' ( -२/७/१८/३) र प्रयोग देखल \nजाइत अहत । ऐतरेय ब्राह्मणक अनुसार \n(ऐ.बा.३/३) 'बथलक ृ त' वैश्यमात्रे िोइत छलाि , जे बथल दैत छलाि । \nबथल, सामान्यतः व्यापार नकिवा आयात-हनयाणतहिपर लगैत छल । ब्राह्मण \nवा क्षहत्रय हवर्ेष पररक्स्थहतक ै  छोहड कर मुक्त िोइत रित्थे । अतएव \nजाहि गामक वासी बथल दातव्य िोइत छलहन , तकर नामकरण एिी \nबथलक कारण भेल िोएत। यिा \nबथलगाँव, बालो, बलाल, बथलया, बथलयािी , बथलनगर , बहलीपुर आदद \nहकन्तु हकछ ु  एिनो लोक सभ रिथि जे राज - दरवारमे  अिवा प्रहतहनमध \nलग जाए स्वयं बथल जमा नहि करैत रिथि । ई लोकहन  'िस्तबथल क े  \nमाध्यमे अपन बथल (क) राजकोर्मे जमा करैत छलाि। एहि िस्तबथलक \nहनयुक्क्त स्वयं राजा करैत छलाि । सम्भव मधक जे ई \"िस्तबथल ' जाहि  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 109 \nगाममे रिैत छलाि , तकरा हुनक े  नाम वा पदनामपर जानल जाय लागल। \nजेना आ जुक 'ितबथलया ओ  'िेठीबाली ' ओकरे आभास ददया रिल \nअथछ । \nनगर , पुर , पुरी , पत्तनक अिणमे  'िट्ट' र्ब्दहुँक प्रयोग देखल \nजाइत अथछ । राजनीहतप्रकार्मे देवीपुराणक वाक्य उधृत भेल अथछ , जे \nएकर प्रमाण मधक । श्रीधरो अपन भागवत व्याख्यानमे किैत छथि  'ग्रामा \nिट्टाददर्ून्याः, पुरो ि ट्टाददमत्यः, ता एव मित्य: पत्तनाहन.... (भाग भाष्य - \n४ / १८/३१) । कदाथित् एिी िट्टक कारणें ममथिलहुँमे ग्रामक नामकरण \nकएल गेल िो । यिा िटनी , िटररया , िाटी , थसरपुर िाटी , बगडिट्टी आदद \n। \nऋग्वेदमे 'ग्राम र्ब्दक प्रयोग बहुर्: भेल अथछ, यिा ग्रामझजतो \nनरः ' ( ऋ. ५/५४/८), 'यिा र्मसद् हद्वपदे ितुष्पदे हवश्वं पुष्टं ग्रामे \nअल्स्मन्ननातुरम्' ( क. १/१९४/१) आदद (ऋ. १०/६२/११. \n१०/१०९/५)। तैणत्तरीय संहितहुँमे \"हवद्वान् ब्राह्मणग्रामणी ' ( तै.सं. -\n२/५/४/४) आदद किल गेल अथछ। एतए स्मतणव्य मधक जे 'ग्राम' र्ब्दक \nअिण गामे नहि छल , अहपतु नगर सेिो  िोइत छल। ओना तँ \nनगर , पुर , पुरा , पत्तन, गाँव आदद र्ब्द कोनो गामक नाममे रहिते \nअथछ, हकन्तु एतए पयाणयवािी नहि बूझझ नगरक अिण र्िर वा छोट मोट \nर्िर बुझबाक थिक ग्राम प्रमुखक ै  'ग्रामणी ' वा 'ग्राममक' ( ७/११५-\n१६), ग्रामामधपहत (कौदटहय ३/३०), ग्रामक ू ट (एहपक्ण्डका, झजहद -\n७, ५.३९. १८३. १८८० . १९ पू.३०४. ३१०) आठ पट्टहकल (इममड \nएण्टीक्वेरी, झजहद -६, पृ. ५१, ५३: झजहद - १८, पृ.३२२) किल जाइत \nछलैक। इएि र्ब्द आई मुखखया आऽ मेयर दुि् किबैछ । पट्टहकलक \nसन्तान जाहि -जाहि गाममे बसैत रिथि , ताहू गामक संग  'पट्टी' जुडैत \nछल । तें स्मरणीय थि क जे पट्टीयुक्त गामक नामकरण मात्र पणत्त, पत्तीक \nकारणनिि नहि , प्रत्युत पट्टहकलक िेतुजे सेिो भेल अथछ ।  \nर्ुक्रनीहतक अनुसार एक  'ग्राम' हवस्तारमे एक कोर्क िोइत \nछल (र्ु.नी. - १ / १२३) । गामक आधा भाग  'पहली ' किबैत  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछल, जकर उदािरणमे  'सररसब ' गामक आद्णभाग  'पािी क े  लेल  जा \nसक ै छ, जे हकछ ु  गोटेक मतमे पहलीक अपभ्रंर्ो थिक । परन्तु एक अन्य \nअवधारणा वा प्राक ृ त वैयाकरणक अनुसार गामक अद्णभाग  'पहली क \nउदािरण जगदलपहली , मलकानपहली , रूपाली , पाली आदद तं भए \nसक ै छ, परन्तु 'पािी ' नहि ।  \nिेमादर अपन दानखण्डमे माक ण ण्डेयपुराणक े  उधृत करैत \nपुर , खेट , खवंट एवं ग्रामक पररभाषा प्रस्तुत करने थि । जखहन हक \nहिनकहुँस पूवण मिर्षि याज्ञवहक्यक अनुसार िारागािक हवस्तारक ै  \nध्यानमे राखख ग्राम , खवणट , नगर सभ एक्क े  अिण द्योहतत करैत अथछ , मात्र \nएकर क्षेत्रफल ओ नागररकक स्तरमे भेद पाओल जाइत अथछ। \nएिीसभक  \nकारणें  प्रायः संस्क ृ तक अलङ ् कारर्ास्त्री लोकहन 'पाम्य दोष \nदेखओने िोएताि िमरा जनैत एिी सभमे कोनो  'खवणट ' पछाहत 'खरंख ' \n(खडरख) भए गेल िोएत। िमर एक ममत्र एक समय किने र जे पहिने \nएतय खडक बोन छल अकरा कादट लोक बसल ते  'खरख ' आठ \nकालान्तरमे  'खर ' भए गेल जेना सवणप सररसबक कहपना तहिना \nखदखदरक , जे िो िमरा एहिमे हक िास्य उपिास्यक पुट बुझना जाइल \nजे गाम वा भूमम खडक ें  रखलक से भेल खरख आबादमे खिरख ।  \nएहिना िोर -िपाटीसण रक्षा करब , िोर -डाक ू  समा \nददएव  'िौरोद्रणणक ' वा 'कोपाल (काल) कायण िोइत ११३५.१ ३.४) \nजखहन हक कौदटहय मते कायण  'धीररज्जुक' करै त छलाि (३)। \nअमधकारी बोरीक क्षहतपूर्तियो करबैत रिथि। सम्भव क्षेत्र \nहवर्ेषक 'िौररज्जुक ' तयरत लाि से कालान्तरमे रजीि , रज्जुका \n(रजुका) , रजुआिी , बोडजबा आदद भए गेल िो ।  \nहकन्तु गाम जाहतक नामपर सेिो बसल वा बसाओल \nगेल, जाहिमे बहनयाम , ससििवार , तेथलयाना , तेथलया \nतेलगामा , भीर , नौआ -\nवाखरर , क ै िवार , क ै थिहनयाँ, एकम्मा, बरिी , राजपाम , उगमारा , कणणपु विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 111 \nर , थससवारर आददक ें  लेल जा सक ै छ  'घर ' जाहतक क्षहत्रयबहुल \nगाम  'भोर ' छल, जे बादमे खण्डवला क ु लक राजा लोकहनक गाम \nभेने  'राजपाम ' सेिो किओलक थससवा क्षहत्रय , जकर र्ाखा थससोददया \nमधक, तकरा भगाए , जतय गाम वा वस्ती बसल , सैि भेल थससवारर \n(थससवा अरर) । एिी तरिैं व्यक्क्तक नामपर सेिो कतोक गामक \nनामकरण भेल अथछ , जेना सीताजीक नामपर सीतामढ़ी , सीतापट्टी: \nगौरीक नामपर गौररया: उमाक नामपर उमगाँव , मधुससििक नामपर \nमधुबनी धमणनाि ठाक ु रक नामपर धमणपुर: कहयाण झाक नामपर \nकहयाणपुर: माखनससििक नामपर माखनपुरा , राजा कसनारायणक \nनामपर क ं सी (थसमरी) ; एक अज्ञात र्ुक्लाक नामपर र्ुक्लारािी आदद \n। \nएतय इिो स्मतणव्य थिक जे ' एक्क े  नामक अनेको गाम अनेको \nठाम छैक , ताहि सभक नामकरणक पाछ ू  कोनो एक कारण वा इहतिास \nनहि रिलैक अथछ जेना लोिनारोडक सहनकट ध मणपुर मात्र धमणनाि \nठाक ु र बसओलखन्ि , जखहन हक आनो ठाम धमणपुर पाओल जाइत अथछ \nएहिना सररसब -पािीक हनकटक  'कहयाणपुर ' मात्र कहयाण झाक द्वारा \nबसाओल गाम अथछ , आन नहि बक्सर झजलामे क्स्थत  'अिरौली ' क े  \nअिहयाक नामपर स्थाहपत किल जाइत अथछ , जखहन हक इएि \nकारण  'अहियारी  'क संग  सेिो देल जाइत रिल अथछ ।  \nममथिलाक हकछ ु  एिनो गाम अथछ , जकर नामकरणक पाछ ू  एक \nइहतिास रिलैक अथछ , भारतीय राजनीहतक वा सांस्क ृ हतक इहतिास । \nजेना हवराटपुर , हवराटनगर , बनाटपुर , वैराटीक नामकरणक पाछाँ \nममथिलहिक एक भागक अिाणत् मत्सदेर्क राजा हवराटक सम्बन्ध जुडल \nछहन , जहनक द रवारमे पाण्डव लोकहन अपन अज्ञातवासक अवमध \nहबतओने रिथि । ममथिलाक तत्कालीन जनपद सभमे \nहवदेि , वैर्ाली, मत्स्य आदद देर् प्रमुख छल । जखहन हक पाण्डवहिक \nबसाओल वतणमान  'पण्डौल' अथछ, जे पाण्डवालयक अपभ्रंर् थिक । \nपरम्परया ई श्रुत थिक जे अज्ञात वास िेतु जएबाकाल पाण्डव लोकहन  \nएतहुँ राहत्र हवश्राम कएने रिथि बेनीपट्टी िानामध्य जे वनाटपुर गाम  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअथछ, तकर सुनैत छी प्रािीन नाम हवराटपुरे रिैक । एकर हनकटहि \nअथछ 'उत्तरा' नामक गाम , जे हवराटराजक पुत्री ओ अणभमन्युक पत्नीक \nनामपर बसल अथछ । उत्तरासँ हकछ ु  िदट  'कीिकवािा ' नामक स्थान \nअथछ, जतए हवरा टक सार कीिकक ें  मघथसया -मघथसया मारल गेल छल । \nओना ओकर वासस्थान छलैक हकछ ु  िदटक ें , जे आई  'कछरा ' किवैत \nअथछ । कीिकसँ हकिरा , पुनः किरा आऽ अन्तमे कछरा भेल िोएत , जे \nसभ मत्सदेर्मे अबैत छल। एकरे लगपासमे अथछ हवष्णुपुर आ \nमधवापुर , जतए माधव (श्रीक ृ ष्ण) अपन हवष्णुरूप देखओने  रिथि । \nस्मरणीय अथछ जे ई सभ गाम  'भाला ' प्रगन्नामे पडैत अथछ। एिी \nहवष्णुपुर लग अजुणन अपन अज्ञातवासक समय गाण्डीव आऽ बाण \nनुकओने रिथि जाहि स्थानपर आई  'गाण्डीवेश्वर मिादेव ' एवं 'बाणेश्वर \nमिादेव ' क मझन्दर अवक्स्थत अथछ । एहिना नेपालक मोरंग झजलामे \nवत्तणमान हवराटन गर ओ िम्पारणक वैराटी गामक सम्बन्ध सेिो \nहवराटराजहिसँ जुडल अथछ , जे ऊपर कहि आएल छी ।  \nराजा सीरध्वज जनकक पुष्पोद्याने आजुक फ ु लिर गाम \nथिक , जतए हगररजामझन्दर  'हगररजास्थान 'सँ प्रथसद् अथछ आओर एतहि \nजगज्जननी सीताक भेंट श्रीरामसँ भेल रिखन्ि। एिी ठाम िरलाखी \nिानामे हवश्वा ममत्रक थर्हवर छल , जे आई  'हवर्ौल' किबैत अथछ । \nसौराठ ओ रहिकाक समन्नकटे हवद्यमान  'कहपलेश्वरस्थान' भगवान् \nकहपलक आश्रम स्मरण करा रिल अथछ , संगहि इिो परम्परया श्रुत अथछ \nजे एहि थर्वक स्थापना स्वयं कहपले मुहन कएने रिथि । गौतमऋहषक \nजतए आश्रम छल, से ब्रह्मपुर आई हवक ृ त भएक ै  'बदमपुर ' भए गेल \nअथछ, जखहन हक कमतौलक एिी पररसरमे अिहयापुरीस प्रथसद् प्रािीन \nनगरीक नाम अपभ्रंर् भए  'अहियारी ' भए गेल अथछ ।  \nसीतामढ़ी जनपद सीताजीक उद्भवस्थान लक्ष्मणानदीक तटपर \nअवक्स्थत तत्कालीन 'पुण्य ऊवी' आई हवक ृ तभए  'पुनौरा ' नामे प्रथसद् \nअथछ। एिी ठाम पुण्डरीक ऋहषक आश्रम सेिो छल , जहनका नामपर \nपुनरी -सरोवर (पुण्डरीक सरोवर) प्रख्यात अथछ । एकरे बगलमे क्स्थत \nहगरणभर्ानी नामक गाममे खथि पुराण प्रथसद्  'िलेश्वरनाि  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 113 \nमिादेव ', जहनक अनहतदूरेमे प्रािीन कालक  'उर्विजा वाररजा', उररया \nबेररया नामे प्रथसद् अथछ। सुरसण्ड ओ जनकपु र रोडपर आई जे  'पन्ध-\nपाकहड' पाओल जाइल , सुनैत छी वि स्थान मधक , जतए पाकहडक \nगाछतर सीताजीक े  अयोध्या लए जयबाक क्रममे किार सभ सुस्तेबाक \nिेतु रखने रिहन ।  \nनेपालक मिोत्तरी झजलामे जलेश्वर मिादेवस्थानक बगलहिमे \nएकटा गाम अथछ सुग्गा । एतहि राजर्षि जनकक द्वारा व्यासपुत्र  \nर्ुकदेवजीक आवास व्यवस्था कराओल गेल छल । बादमे इएि र्ुकाश्रम \nर्ुकासँ 'र्ुक्का' िोत  'सुम्मा ' भए गेल अथछ । र्ुकदेवजी ममथिला \nअएवाकाल रास्तामे िम्पारणक बेहतया लग सेिो स्क ू ल रिथि जे स्थान \nआई 'सुगाओ\" से जानल जाइत अथछ । जनकपुरसं दर् मील दूर \nिदट  'धनुषा ' नामक स्थान जतए  रामिन्रजीक द्वारा कएल गेल \nधनुषभंगक किा स्मरण ददयिैत अथछ , ओतनिि \nमुजफ्फरपुरक 'रोगा ' ओ रेवारी (ऋग्वारर) , सीतामिीक  'अिरी\" , \n\"यजुआर आर मधुवनीक समौल क्रमर्ः ऋग्वेद , अिवेद , यजुवेद ओ \nसामवेदक तत्कालीन अध्ययन - अध्यापनक स्थानक ै  स्मृहत पटलपर \nअनैत अथछ । धनुषा झजला मे अवक्स्थत 'क ु सुमा ' ग्राम यद्यहप हकछ ु  गोटे \nयाज्ञवहक्य ऋहषक आश्रमस्थल मानैत छथि, मुदा ओहि गाममे वाजश्रवा \nऋहषक आश्रम छलहन से बहुतो प्रमाणसं प्रमाणणत अथछ , हिनक े  पुत्र \nरिथिन नथिक े ता । याज्ञवहक्यक आश्रम तं योहगवनमे छल , जे आई \nिीरापट्टी - जगवन किबैत अथछ । ई गाम अथछ मधुबनी झजलाक बेनीपट्टी \nिानामे ।  \nमधेपुरा झजलाक ससििेश्वरस्थानक सम्बन्ध रामायणकालीन ऋहष \nशंगीसँ रिल अथछ , जहनक आश्रम एतए छलखन्ि आ जहनका द्वारा \nस्थाहपत 'शंगीश्वरनाि मिादेव ' आई ससििेश्वरसँ प्रथसद् छथि । \nभागलपुरक किलगाँवमे एकटा पिाडपर दुवाणसाऋहषक आश्रम छ ल \nआओर सुलतानगञ्जमे गङ्गानदीक पाश्वणमे एकगोट पिाडपर जह्रुरुहषक \nआश्रम रिखन्ि , जे आई जह्नुहगररक अपभ्रंर् भए  'जिाँहगरा ' किबैत \nअथछ । हवद्वान् अन्वेषकक ई धारणा रिलखन्ि अथछ जे पालवंर्ीय  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुप्रथसद् हवक्रमथर्ला हवश्वहवद्यालय, एिी जह्न -आश्रमक हनकटमे \nछलैक । \nदरभंगाक ना म कोना पडल से हववाद एखनो िल नहि भए \nपाओल अथछ , कारण  'मुण्डे मुण्डे महतभभित्रा ' । तिाहप अनेक \nनकिवदन्तीमेस हकछ ु क े  एतए उधृत करैत छी । जेना हकछ ु  गोटे द्वारबंग \n(बंगालक द्वार) सँ दरभंगाक कहपना करैत छमध त क े यो दरभंगीखाँ \nनामक कोनो पैघ व्यक्क्तक ें  आहन बैसाओल आठ किल जे इएि \nदरभंगाक हनमाणण कएलखन्ि । जँ १८म र्तकक सुबेदार दरभंगीखाँक \nनामपर दरभंगाक स्थापना माहन ली तँ एहिसँ पूवण  'दरभंगा क ििाण कोना \nभेटैत अथछ  ? तहिना यदद बंगालक द्वारसँ  'द्वारबंग 'क कहपना करी \nतँ 'बंगद्वार' िोएबाक िािी , न हक द्वारबंग , संगहि दरभंगाक कोन \nस्थानसँ बंगालमे प्रवेर् कएल जा सक ै छ , सेिो एक प्रश्न अथछ । हकनको- \nहकनको अनुसार इिो श्रुत अथछ जे राजा थर्वससििक दल (सेना) क े  \nमुक्श्लम आक्रान्ता जखहन भंग (नार्) कएलक , तकर बादे एकर \nनाम  'दलभंगा ' भेल आ संस्क ृ तक  'रलयोरभेद क े  माहन ई दरभंगा \nकिओलक अिवा  उच्चारण- सौहवध्यक कारणें दरभंगा भेल । \nथर्वससििक एतूका तत्कालीन पडाव स्थलक ें  आइयो \nलोकसब  'थर्वधारा 'सँ जनैत अथछ । परन्तु एहि र्िरक नामकरणमे \nउपयुणक्त कोनोटा कारण समुपयुक्त प्रतीत नहि िोइछ । िमरा जनैत \nआठम -नम र्दीमे जे िौरासी गोट थसद्लोकहन भेलाि , ताहिमध्य \nममथिलहुँ क कतोक थसद् प्रथसद् रिथि। हुनक े  सभक नामपर हुनक \nस्थान - हवर्ेषक े  परवती कालमे नामकरण कएल गेल िोएत , जेना \nदररःपाद ' (दररपा) सँ दररभंगा ओ  'िरर पाद ' सँ िररभंगा , 'भर: पाद ' सँ \nभरभंगा (आजुक नाम भरंगा) , 'र्ंकरपाद ' सँ र्करी वा सकरी , एहिना \nर्बरपा से सबौर आदद । \nहवभाण्ड कमुहनक आश्रम रिहन कालीवनमे , जे पछाहत कररयन \nकिओलक आ आई ई समस्तीपुर झजलामे  'कररयन - बलिा  'सं प्रथसद् \nअथछ। स्मरणीय थिक जे ' एिी गाममे परवती कालमे \nउदयनािायण , गोवधणनािायण आदद ममथिला -हवभूहत भेल रिथि। एिी  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 115 \nकालखण्डमे , मुदा हकछ ु  पूवण भेल छथि  'रत्नकीर्ति' नामक प्रथसद् आऽ \nहनहवष्ट बौद्हवद्वान् , जे धमणपालक थर्ष्य ओ हवक्रमथर्ला \nहवश्वहवद्यालयक आिायो रिथि । हिनक परोक्ष भेलापर हिनकास \nप्रभाहवत समाज हिनक गामक नाम राखख देलक  'रत्नपुर', जे आई \nहबगररक ें 'रतनपुर ' भए गेल अथछ । एकरे अनहत दूरपर क्स्थत \nअथछ 'हकरहतहनया ', जे हिनकनिि  नामाधणक लए बसाओल गेल प्रतीत \nिोइछ आऽ  'रतनपुर -हकरहतहनयाँ' किबैत अथछ ।  \nममथिलाञ्िलक हकछ ु  गामक नामकरण ओतूका राजा वा \nजमीनदारक कारणें सेिो भेल अथछ , एिने गाम वा  \nस्थानसभमे सुप्रथसद् अहन राजर्षि जनकक  'जनकपुर ', राजा \nबथलक राजधानी - स्वरूप  'बथलराजपुर (बाबूबरिी लग) , अलक ण क \nसम्पणत्त राजा बनहनिार कणाणटवंर्ीय राजा नान्यपदेवक नामपर \nसीतामढ़ीक  'नानपुर ' राजा क ं र्नारायणक नामपर  'कसी ' ( कसी -\nथसमरो) आदद । तहिना ओइहनवार मूलक राजा कामेश्वर ठाक ु रक पूवणज \nओएनठाक ु रक स्थाहपत  'ओइनी ' ( ओएनी) गाम आई -काल्हि \nसमस्तीपुरक ताजपुर िानामे पुसारोड स्टे र्नलग ओइनी -बैनीस प्रथसद् \nअथछ। एिी वंर्क राजा थर्वससििक हपता देवससिि अपन \nनामपर  'देवक ु ली' गाम स्थाहपत कएल , जे आई लिेररयासराय \nलग 'देक ु ली से जानल जाइत अथछ । थर्वससिि , पिससिि सभक बाद भेल \nराजा धीरनारायणक भाई क ु मार लक्ष्मीनारायण सेिो अपन नामपर एक \nग्राम बसाओल , जे' देक ु थलये लग 'लक्ष्मीनारायणपुर' से प्रथसद् अथछ । \nधीरनारायणक पात् राजा भेहनिार रामभरनारायण ओ कसनारायण दुनू \nगोटे अपन -अपन नामपर गाम वा राजधानी बनाओल वै \nथिक  'रामभरपुर ' आ 'क ं सनरैनी ' नकिवा 'क ं सी-थसमरी ', जकर ििण \nपहिने कए िुकल छी । तहिना  'मिेर्पट्टी ', 'र्ुभंकरपु र ' ओ 'सुन्दरपुर \nक े  सम्बन्ध क्रमर्ः मिेर्ठाक ु र, र्ुभङ ् करठाक ु र ओ सुन्दरठाक ु रक संग \nरिल अथछ । बेगूसराय झजलामे राजा जयससिि अपन ओ पत्नी \nमङ्गलादेवीक नामपर जतय  'जय मङ्गलागढ़ क े  स्थापना कएल, ओतहि \nनौलागढ़ (बेगूसराय) , अलौलीगढ़ (खगहडया) , कटरागढ़ (मुजफ्फरपुर)  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआददक सम्बन्ध सेिो ओतूका राजा लोकहनक संग रिल अथछ हबिारक \nममथिलाक्षेत्र, मगध ओ भोजपुरक्षेत्र अिवा हबिारक बािर राजस्थान \nप्रभृहतमे क्स्थत 'पाली', 'पाल' वा 'पाल' र्ब्दयुक्त गामसभक सम्बन्ध \nकदाथित् प्रािीनकालक पालवंर्ीय राजासभक संग रिल िोइखन्ि , ताहू \nसम्भावनाक ै  नकारल नहि जा सक ै छ  एिीमे अथछ ममथिलाक  'पाली', \n'जगदलपाली ', 'घनश्यामपुर पाली ', 'रानीपाल ' आदद गाम ।  \n'सुगौना ' पहिने सुगौनमूलक ब्राह्मण जमीनदार लोकहनक गाम \nछल, जतय बादमे ओइहनबारमूलक एक ब्राह्मण र्ाखा सेो आदद बसल \n। ई ग्राम मधुबनी झजलामे कहपलेश्वरस्थान लग अवक्स्थत अथछ । एकर \nपूबमे भामती कार बृद्वािस्पहत ममश्रक आश्रयदाता नवम र्ताब्दीक \nराजानृगक राजधानी  'नगवार से प्रथसद् अथछ , जे' ओहि समय नृगपट्टी \nआदद नामक रिल िोएत। एिी कोदटक गामसभमे अबैत अथछ \nजगतससिि , र्क्क्तससिि, लखखमारानी , गंगदेव , राघवससिि , माधवससिि , दु\nलारससिि , महिनाि ठाक ु र आददद्वारा संस्था हपत जगतपुर , र्क्क्तपुर \n(र्कतपुर) , रानीपुर , गंगद्वार (गंगदुआरर) , गंगोली (गनोली -\nपिटन) , राघवपुर (राघोपुर) , माधवपुर \n(माधोपुर) , दुलारपुर , महिनािपुर आदद  \nममथिला ओ ममथिलाक बािरक हकछ ु  गाम वा स्थान एिनो \nअथछ, जकर नामकरण सनातनधमणक साम्प्रदायपर राखल गेल अथछ । \nयिा -\nहवष्णुपुर , िररपुर , िररनगर , िररदासपुर , िररयािरर , नारायणपुर , गोहव\nन्दपुर, मोिनपुर , िक्रधरपुर , माधवपुर मधवापुर , श्यामपुर \n(मोजा) , दामोदरपुर , रामपुर , रामभरपुर , रामनगर , रामिन्रपुर , रामद\nयालपुर , रामदयाल , राघवपुर , जयदेवपट्टी, बेलमोिन , घनश्यामपुर, ि\nकररया (भगवान्क िक्रपर  राखल गेल नाम) , लक्ष्मणपुर, भरतपुर आदद \nजतय वैष्णवनाम थिक , ओतनिि र्ैवनाममे प्रमुख अथछ \nथर्वपुर , थर्वनगर , र्ङ ् करपुर, र्ङ ् करसराय, र्म्भुआर , मिादेवनगर , \nमिादेवपुर , मिदेवा , रुरपुर , ईर्ानिक , ईर्पुर आदद एिी तरिें \nथर्वपञ्िायतन नामपर राखल गेल नाम मधक क ु मारपुरा (कार्तिक े यक  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 117 \nना मपर ) , गनपहतया (गणेर्क नामपर ) , बरदिट्टा (बसिा बरद वा \nनन्दीक नामपर ) , गंगजला (गंगाजल पर) आदद । तहिना र्ाक्त -\nसाम्प्रदामयक गाममे पररगणनीय मधक \nभवानीपुर , भगवतीपुर , लक्ष्मीपुर, र्ारदापुर , र्क्क्तपुर, दुगाणपुर , दुगाणग\nञ्ज, गंगापुर , कमलापुर (कमलपुर -हबठ ु आर णभन्न अथछ) , उमगाँव \n(उमागाँव), अपणाण (अपरना) , पारोगाँव (ई पावणतीगाँवक अपभ्रंर् \nबुझाइत अथछ) , कालीपुर , काथलकापुर , सीतापट्टी, र्ेरपुर आदद \nसौरग्राममे सूरजगढ़ा , भानुपुरा , सूरजनगर , रहवयािी आदद जतय \nउहलेखनीय अथछ ओतहि  'बहिनपुरा ' नामक गामक ै  'वमह्नपुर'क \nअपभ्रंर् माहन सक ै त छी । जखहन हक \nिनुमाननगर , मदना , मदनपुरा , ब्रह्मपुर, ब्रह्मपुरा, ब्रह्मोत्तरा, िानपुर , िा\nनपुरा , िनौर आदद सेिो जतय िनुमानजी , कामदेव , ब्रह्मा ओ िन्रमाक \nनामपर बसल ग्राम प्रतीत िोइछ , ओतहि देविार , भगवानपुर आदद \nसामान्य देवतापर आधाररत गाम किल जा सक ै छ ।  \nहकछ ु  गामक नाम तँ  अस्त्र-र्स्त्र अिवा धातुपर आधाररत कोनो \nहवर्ेष कारणें राखल गेल िोएत , जेना हक भालपट्टी (भाला) , करौि \n(हकरीि) , तलवारर (तरुआरर) , क ु रिररया (क ु रिरर) , लोिा \n(सौराठ) , लोिार (भवानीपुर) , सोनाली (सोना) , रुपौली \n(रूपा) , रजतपुर (िान्दी) , रजतपुरा (िान्दी) , सोनपुर (स्वणण) आ दद ।  \n-डॉ. उदयनाि झा  'अर्ोक '- वरीय आिायण , क े न्रीय संस्क ृ त \nहवश्वहवद्यालय, श्रीसदाथर्व पररसर  \n पुरी (ओडीर्ा) ७५२००१ (मो. - ८८९५१२२३१२) \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.संतोष  क ु मार राय  'बटोिी '-मंगरौना  (एगारिम  खेप ) \n \nसंतोर् क ु मार राय 'बिोही ' \nमंगरौना (एगारहम खेप ) \n \nभुकभुहकया लाईट जैर रिल छै मंददर पर। रस्ता मे बाँस पर मरकरी \nलागल छै। मंददर पर लाइटटिग ततेक नीक लाहग रिल छै तकर दठकान \nनहि। मोन िरखखत भ s गेल देखख क s । माँ दुगाण मंददर मे आयल छथि। \nमंददर क े र भव्यता बेजोर छै । अइ बेर मेला जमतै। सररपहुँ माँ आयल \nछथि।  \n \nअइ बेर माँ क ेँ  मादट-मंगल मे देर भ s गेलखन्ि। राम हृदय बाबा क ेँ  मुइला \nसँ मादट -मंगल क ेँ  हतथि मे िेरफ े र कर s पडलै। कलर् स्थापन सँ हकछ ु  \nददन पहिने मादट -मंगल क े र काज क े ल गेल । मंददर तँ बहन गेल छैन्ि माय \nक ेँ  , परञ्ि पलस्तर बाकी छखन्ि। टाकाक कमी क े र कारण मंददर में \nपलस्तर नहु -नहु गहत सँ भ s रिल छै। माँ र्ेरावाली अपन काज करबा \nक ेँ  छोडहतन्ि। देर िेतै , परञ्ि पलस्तर पूरा भ s क े  रितै।  \n \nमेला लेल जगि क ेँ  कमी भ s रिल छै। मंददर क ेँ  समीप वाला खेत मे खेत \nवाला सभ प्याज , गेहूं , खेरिी बाग क s दै त छथिन्ि। जनसंख्या बढ़ला सँ \nखेतक कमी भ s रिल छै। तँ झजनकर खेत थछयैन्ि ओ अपन खेत मे \nफसल बौ करबे करहतन्ि िािे दुगाण पूजा सममहत क ेँ  नीक लगैन्ि वा नहि।  \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 119 \n \nअखनो धरर क े स खत्म नहि भेलै। सताइस लोकहन क ेँ  क े स मे नाम छखन्ि। \nआइ नहि काल्हि जिल जाय पडतखन्ि। नवदुगाण पूजा  सममहत क ेँ  पक्ष \nकमजोर भ s रिल छखन्ि। दोसर पक्ष खेला क s रिल छथि। जे हकयो \nहिनका ददस सँ थछटहक गेल छलाि , हुनका कम्बल द sक े  मनौल जा रिल \nछखन्ि। इ नीक गप थछयैय जे हकछ ु  लोकहन क ं बल पाहब कs फ े र माथलक-\nमाथलक किअ लगताि।  \n \nइ छथि झजला पाषणद 'रामानंद राय ' । इ कयम साल सँ किै त छथिन्ि \nमेला नहि लगौ , परञ्ि हिनकर गपक कोनहु भेलुएर्न नहि छखन्ि। आन \nगाम मे झजला पाषणद क े र आगा -पाँछा दस लोकहन रिैत छखन्ि , परञ्ि \nहिनका आगा -पाँछा र्ून्यता छखन्ि। राजनीहत क े करा किैत छै से सभ \nहकयो अखनो धरर भ्रम मे छथि। िुनावक बाद जनता क ेँ  काज क े हनिार \nजीत जेताि  से संभव नहि रहि गेल छै ।  \n \nअइ बेर संतोष पिपन िजार टाका मूरहत खरि लेल देलथिन्ि। सभ हकछ ु  \nलेल लोक अलग -अलग िंदा दैत छै। मादट -मंगल लेल अलग , कलर् \nयात्रा पूरा भेला पर कलर् भरहनिारीन सभ क े  र्रबत पीअबै लेल अलग \n। िर ददन आिायणजी , दुगाणसप्तर्ती पाठ क े हनिार पठ ै त, पुजेगरी , वगैरि \nलेल फलािारक खरि लेल अलगे िंदा लोक देत छै। सभ हकछ ु  लेल िंदा \nदेहनिार लोक अपन -अपन बरख बुक कऽ लेने छथि आओर बुक कऽ \nरिल छथि। माँ दुगाण हकनको हनरार् नहि करैत छथिन्ि। माँ क े र र्क्क्त \nअपरमपार छखन्ि।  \n \n''श्रद्ालुगण , धेयान देबै ! महनिारा मे पुरुष क ेँ  परवेर् वर्जि त छै। \nनवदुगाण पूजा सममहत क ेँ  जतेक कारकरता छी , सभ हकयो अपन -अपन \nड्यूटी मे लाहग जाऊ । मेला मे भीड बदढ़ रिल छै। इ दाता छथि - सुरेर् \nराम हपता कालीदास घोंघडररया हनवासी , माँ र्ेरावाली क ेँ  िरण मे एक \nसैअ टाका अर्पित क े लखखनएेँ ,माँ दुगाण हुनका सभ पररवार क ेँ  खुर् \nकरहतहिन दुगाण पूजा सममहत मंगरौना इएि कामना करैत अथछ। '' एक े  \nसाँस मे हकर्नदेव जी बजलाि।   120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nमंगरौना गामक मेला नामी छै । मेला मे मैर िेबेटा करत। हकछ ु  लफ ु आ \nछौडा लडकी सभ क ेँ  छेड  \nदैत छै। अइ लेल ओकरा भरपेटा मैर लगैत छै। पोर -पोर क ेँ  तोडल जाएत \nछै। मेला मे तोडण द्वा र बनौल जाएत छै। अइ बेर तोडण द्वार मे पोस्टर \nलागल छेलै जाहिर मे नवदुगाण पूजा सममहत थलखल छेलै। इ 'नवदुगाण ' \nर्ब्दकोर् पीछा हकछ ु  राज छ ु पल छै , नहि तँ पहिने सँ इ र्ब्द रहितैक । \nअइ पोस्टर मे तीन गोटेक फोटो छै - दुगाणपूजा सममहत क ेँ  अध्यक्ष सािेब \nक ेँ  , सथिव सा िेब क ेँ  आओर कोषाध्यक्ष सािेब क ेँ । आब दुगाण पूजा मे \n'आईडेंदटटी ' क े र लडाई भऽ रिल छै। 'मुँिपुरखी ' क े र लेल गाम मे \nर्ीतयुद् थछडल छै।  \n \nर्ान्न्त कलर् क ेँ  जल लेल मैर भऽ सकइए । श्रद्ा-भक्क्त सभिक ततेक \nने जोर मारऽ लगलैए से 'अनििसा परमो धमण :' सभ हकयो भुथल गेल \nछथिन्ि । मारधाड मे लोक क ेँ  हवश्वास बदढ़ रिल छै।  \n \n-संतोर् क ु मार राय 'बिोही ', ग्राम - मंगरौना  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 121 \n३.३.संतोष  क ु मार राय  'बटोिी '-समीक्षा- झजनगी  भार  बहन  गेल \n \nसंतोर् क ु मार राय 'बिोही ' \nसमीक्षा - जजनगी भार बवन गेल  \nकिा :- झजनगी भार बहन गेल -किाकार :- जगदीर् प्रसाद मंडल  \nसमीक्षक :- संतोष क ु मार राय 'बटोिी ' \n \nजगदीर् प्रसाद मंडल जीक किा 'झजनगी भार बहन गेल ' एकटा मार्मिक \nकिा अथछ। सेवा -हनवृणत्तक बाद िेमंत क ु मार आओर हुनकर पत्नीक \nसििता हक बुढ़ाडी मे कत s जाय, ई सिी छखन्ि। भूमंडलीकरण क े  अई दौर \nमे टाका सभ हकछ ु  भ s गेल छै। लोक टाका क ेँ  थिन्िैत छथिन्ि। मनुक्खक \nवेविार बदथल रिल छै। वृद् भेलाक बाद हकनको हकयो देखखहनिार नहि \nरहि जायत छै। ई पैघ सामाझजक समस्या बहन गेल अथछ।ई सििता हिनकर \nजायज छखन्ि। एकटा माय -बाप क ेँ  देखखहनिार हकयो नहि आओर एकटा \nमाय -बाप अपन सभ संतान क े र िगनी -मूतनी सँ ल sकs सभ हकछ ु  करैत \nछथि। 'झजबैत जी गुँिा -भत्ता आओर मुइला पर दुधा भत्ता ' किवी \nसररपहुँ सि भ s रिल अथछ।  \n \nिेमंत क ु मार आओर रक्श्म बाँझ नहि छथि। हिनका दूटा बेटी छखन्ि \nझजनकर ब्याि भ s गेल छखन्ि। परञ्ि ओ दुनू परानी सििहतत छथि जे \nबुढ़ाडी मे िम कत s जाऊ। आन देसक नहि बुझल , लेहकन ममथिला मे \nआओर भारत मे ई बड पैघ समस्या बहन गेल अथछ जे माय -बाप संतान \nलेल बोझ बहन रिल अथछ। अबै वाला समय मे ई समस्या आओर \n 122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहवकराल रूप धारण करत। ई समस्या सभ वणण , जाहत आओर क्षेत्र मे \nनहु -नहु गहत सँ फ ै ल रिल अथछ।  \n \nटाकाक कमै  क े र आपाधापी मे माय -बाप क े  भुथल जेनाय कतौ उथित \nनहि किल जा सकए। मनुक्खक मूहय बदथल रिल अथछ। टाकाक आगा \nमे लोक पररवार आओर समाज क ेँ  भुथल रिल छै। समाज मे अतेक हवख \nघुलल छै जे हकयो हकनको गलती पर हकछ ु  किहनिार नहि। मगनी क े र \nझगडा क ेँ  मोल लेत। बेटा माय -बाप क े  मारर र िल छै आओर समाज \nओकर हवहडओ बना रिल अथछ।  \n \nअगर संपणत्त मे संतानक अमधकार िोएत छै , तँ बुढ़ाडी मे माय -बापक \nसेवा -टिल करनै , अंहतम साँस धरर देखभाल करनै संतान क े र कतणव्ये टा \nनहि छखन्ि , बल्हक ई कानूनन िोमक िािी जे माय -बापक सेवा करनै \nअहनवायण हुएि। संहवधान मे नैहतक कतणव्य क े र रूप मे ई जोडल जेबाक \nिािी आओर माय -बापक सेवा नहि क े हनिार क ेँ  थलखखत वा मौखखक \nथर्कायत पर कम -स -कम दु -िारर सालक सजा िेबाक िािी।  \n \n-संतोष क ु मार राय 'बटोिी ', ग्राम - मंगरौना  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 123 \n३.४.रबीन्र नारायण  मम श्र- मातृभूमम  (उपन्यास)- २५ म  खेप  \n \nरबीन्द्र नारायण  ममश्र \nमातृभूमम  (उपन्द्यास)- धारािावहक  \n२५ \nजानकीधाम पहुँिलाक बाद जयन्त नागबाबाक संगे रिए \nलगलाि । र्ारदाक ुं जमे आिायणजीक ेँ  ई बात पता लगलहन । ओ प्रतीक्षामे \nरिथि जे जयन्त अपने अएताि । मुदा क ै क ददन बीहत गेलाक बादो  जखन \nआिायणजीसँ भेंट करए नहि गेलाि तँ हुनका रिल नहि गेलहन । ओ स्वयं \nथर्ष्यसभक संगे जयन्तसँ भेंट करबाक िेतु नागबाबाक स्थानपर \nपहुँिलाि । नागबाबा ओहि समय ओतहि रिथि । जयन्त अपन \nर्ोधग्रंिक ेँ  हवमोिन िेतु प्रस्तुत करबामे व्यस्त छलाि ।  \nआिायणजीक ेँ  सामनेसँ अबैत देखख  हुनकर िषणक सीमा नहि छल \n। ओ तुरंत उदठ हुनका दण्डवत भए प्रणाम क े लहन ।  \n\" क्षमा करब आिायणवर! िम अपनेसँ अखन धरर भेंट नहि कए \n 124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसकलहुँ । सोिैत रिी जे पुस्तकक हवमोिन करबाक अवसरेपर अपनेसँ \nभेंट िोएत ।\"  \n\"कहिआ छैक हवमोिन ?\" \n\"अपनेक सुहवधानुसारे हतथि तय कएल जाएत ।\"  \n\"बदढ़आँ िोएत जे कालीकान्तोसँ पुथछ लेल जाए । अिाँक \nगेलाक बाद ओ कए बेर पुछारी करैत छलाि।\"  \n\" आिायणवर ! सत्य पुछल जाय तँ िम संकोिवर् ने अपनेसँ \nभेंट कए सकलहुँ ने कालीकान्तक सामने जएबाक सािस भेल ?\" \n\"से की ?\" \n\"िम तँ जानकीधाम छोहड कए गाम िथल गेल रिी । मुदा \nपररक्स्थहत एिन  भेल जे िमरा नागबाबाक बात माहन एतए आबए पडल \n।\" \n\"जे भेलैक , से भेलैक । जानकीधाम अएबाक िेतु ककरोसँ \nपुछबाक काज नहि िोइत छैक । ई तँ सभिक स्थान अथछ।\"  \n\"आिायणवर पुस्तकक हवमोिनक सभ भार अपनेपर अथछ। \nअपने जखन उपयुक्त बूझी तखने एहि कायणक ेँ  संपन्न कएल जाएत ।\"  \n\" एहि र्ु भकाज क ेँ  जतेक जहदी कएल जाए ततेक नीक।\"  \n\"फ े र अपने कालीकान्तसँ हवमर्ण कए आगूक कायणक्रमक \nआदेर् देल जाए ।\"  \n\"ठीक छैक । िम आइए भेंट करबहन । \"  \nतकरबाद आिायणजी कालीकान्तसँ भेंट कए सभबात \nकिलखखन । कालीकान्त एहि बातसँ बहुत प्रसन्न रिथि जे जयन्त  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 125 \nजानकीधाम लौदट गेलाि ।  \n\"मुदा जयन्त अपने हकएक नहि अएलाि ? \" \n\"ओ अपनो आबए िािैत रिथि । मुदा...\"  \n\"मुदा की ? एहिठाम अएबामे हुनका कोन अवरोध ?\" \n\"से सभ की रितहन । ओ पुस्तकक हवमोिनमे व्यस्त रहि गेलाि \n। िमरोसँ भेंट नहि कए सकल रिथि।\"  \n“ओ! आब बुझथलऐक ने असली बात । िलू िम अखने अिीं \nसंगे िलैत छी ।\" \nकालीकान्त िंदरकाक ेँ  बजओलहन आ तीनूगोटे जयन्तसँ भेंट \nकरबाक िेतु नागबाबाक स्थान पर पहुँथि गेलाि । संयोगसँ नागबाबा \nकतहु गेल रिथि ।  \nकालीकान्त संगे िंदरकाक ेँ  देखख जयन्तक ेँ  तँ जेना करेंट लाहग \nगेलहन । ओ अध्ययन छोहड ठाढ़ भए गेलाि । कालीकान्तक ेँ  अणभवादन \nकरैत  छलाि हक िंदरका टोहक देलखखन - \n\"अिाँ तँ िमरा साफ े  हबसरर गेलहुँ ।\"  \nजयन्त हकछ ु  नहि बाझज सकलाि ।  \nिंदरकाक सौंदयण देखैत बनैत छल । जयन्तक इच्छा भेलहन जे \nहुनका कनी नीकसँ देखी । एतेक ददनपर भेंट भेल रिहन। मुदा संकोिवर् \nमुडी नहि उठा सकलाि ।  \nहुनका दुनूक ेँ  गप्प करैत देखख कालीकान्त आ आिायणवर सिदट \nगेलाि ।  \n\"अपनेक आज्ञा िोइ तँ काल्हि अपनेक सभा मंडपमे एहि  126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपुस्तकक हवमोिन संपन्न कएल जाए । \" - आिायणवर बजलाि ।  \n\"अवश्य कएल जाए । \"- कालीकान्त सिमहत दैत बजलाि ।  \n \n-रबीन्र नारायण  ममश्र, हपताक नाम : स्वगीय सूयण  नारायण  ममश्र, मा ताक \nनाम : स्वगीया दयाकार्ी  देवी , बएस : ६९ वषण, पैतृक ग्राम: अडेर  डीि , \nमातृक : थसन्न् घआ ड्योढ़ी, वृहत: भारत  सरकारक  उप सथिव  \n(सेवाहनवृत्त), स्पेर्ल मेट्रोपोथलटन  मझजस्ट्रेट, ददहली (सेवाहनवृत्त), \nथर्क्षा: िन्रधारी  ममथिला  मिाहवद्यालयसँ  बी.एस -सी . भौहतक  हवज्ञानमे \nप्रहतिा  : ददहली  हवश्वहवद्यालयसँ हवमध स्नातक, प्रकाथर्त क ृ हत: \nमैथिलीमे : प्रकार्न वषणः२०१७ १.भोरसँ  साँझ  धरर  (आत्म किा ),२. \nप्रसंगवर् (हनवंध ), ३.स्वगण एतहि  अथछ (यात्रा प्रसंग); प्रकार्न \nवषणः२०१८ ४. फसाद  (किा  संग्रि ) ५. नमस्तस्यै (उपन्यास) ६. हवहवध \nप्रसंग (हनवं ध) ७.मिराज (उपन्यास) ८.लजकोटर (उपन्यास); प्रकार्न \nवषणः२०१९ ९.सीमाक  ओहि  पार (उपन्यास)१०.समाधान (हनवंध  संग्रि ) \n११.मातृभूमम (उपन्यास) १२.स्वप्नलोक(उपन्यास); प्रकार्न वषणः२०२० \n१३.र्ंखनाद (उपन्यास) १४.इएि  थिक  जीवन (संस्मरण )१५.ििैत  \nदेबाल (उपन्यास); प्रकार्न वषणः२०२१ १६.पािेय (संस्मरण ) १७.िम  \nआहब रिल  छी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात (उपन्यास); प्रकार्न \nवषणः२०२२ १९.बीहत गेल समय (उपन्यास) २०.प्रहतहबम्ब(उपन्यास) \n२१.बदथल  रिल  अथछ सभहकछ ु (उपन्यास) २२.राष्ट्र मंददर (उपन्यास) \n२३.संयोग (किा  संग्रि ) २४.नाथि  रिल  छथल वसुधा (उपन्यास) २५.दीप  \nजरैत  रि ए (उपन्यास)। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n  \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 127 \n३.५.क ु मार मनोज  कश्यप-ओ दधीथि  \n \nक ु मार मनोज कश्यप \n१ िा लघुकिा  \nत दधीथि  \n  \nवसीयत करब कोनो आम बात त s छै ननिि ; ताहू मे अपन मुइला क े  बाद \nओकरा पंिायतक बीि पूरा पररवार क े  उपक्स्थहत मे खोथल सावणजहनक \nकरबाक बात लोकक कौतुिल संगे झजज्ञासा बढ़ा देने छलै। आ सैि \nकारण छलै जे कताण -माछ -मासु क े  प्रात लाल-कका क े  दलान पर लोक \nसि -सि करय लागल। जुगे भाई आ हुनक कहनयाँ क े  कोनो उन्टा -पुन्टा \nक े  सिज ज्ञान भs गेल छलहन तैं मोन खड़ुछायल  -भन -भन करै त! भरल \nसभा बीि थलफाफ खोलल गेल आ सरपंि वसीयत पदढ़ सभक े  \nसुनब s लगलाि  - \"िम अपन सम्पूणण िोर्ोिवास मे वसीयत करैत छी \nजे िमर सम्पूणण संपणत्त मे िमर बेटा -बेटी क े  बरोबरर क े  भागीदारी \nिेतै  .......।\" सुहनते हकछ ु  लोक िपडी बजेलक , क े यो कनफ ु सकी र्ुरू \nक े लक। जुगे भाई फक्क पहड गेलाि ; मुदा कहनयाँ स s आवेग सम्िारल \nननिि भेलहन  - \"िम त s जहनते छथलयै जे बुडिा दू -िाथल छैि .....गुँि-मूत \n 128 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरै लै बेटा -पुतोहू आ  ...... \"  अपन मोनक भडास ओ आओर \nहनकालतथि ओहि स s पहिने उर्मि अपन िाि स s हुनक मुँि बन्न \nकs देलक  - \" बस्स ssss ... भौजी आब ननिि ! “. बाबू ने  िमरा अपन \nसंपणत्त मे हिस्सा देलहन ; मुदा िम भरल पंिायत मे अपन सभ हिस्सा \nआिाँ क े  दै क े  घोषणा करैत छी ..। िमरा कोनो संपणत्त क े  लोभ \nननिि  .... लोभ अथछ एतबे जे िमर नहिरा बनल रिै। \" ओ िबोढ़कार \nहििुहक -हििुहक कनैत रिलीि ।  \n  \nिोपडी क े  गडगडािट  .. हकछ ु  काल िुप्पी..... फ े र कनफ ु सकी। भरर गाम \nमे ििाण छलै त s बस एकरे।  \n  \n-क ु मार मनोज कश्यप , सम्प्रवत: भारत सरकार क े  उप -\nसथिव , संपक ष: सी -11, टावर -4, टाइप -5, हकदवई नगर पूवण (ददहली \nिाट क े  सामने ), नई ददहली -110023 मो . 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 129 \n३.६.हनमणला  कणण - अखग्न थर्खा  (खेप -१७) \n \nहनमणला कणण (१९६०- ), थर्क्षा - एम् ए, नैिर - खराजपुर ,दरभङ्गा, सासुर \n- गोदढ़यारी (बलिा ), वत्तणमान हनवास - राँिी ,झारखण्ड , झारखंड \nसरकार महिला एवं बाल हव कास सामाझजक सुरक्षा हवभाग मे बाल \nहवकास पररयोजना पदामधकारी पद सँऽ सेवाहनवृणत्त उपरान्त स्वतंत्र \nलेखन।  \nमूल हिन्दी - स्वगीय झजतेन्र क ु मार कणण , मैथिली अनुवाद - हनमणला कणण  \n  \nअखग्न थर्खा (भाग - १७) \n \nपूिष किा : \nराजा पुरूरवा क े  हवलक्षण वीरताक कारण देवताक हवजय  दानव राज \nक े थर् पर भेल। एहि कारण सप्तऋहषय क े  सम्महत एवं भगवान हवष्णु क े  \nआकार्वाणी सन्देर्क कारण राजा पुरूरवा क े  स्वगणक अद्ाणसन प्राप्त \nभेलहन l मुदा पुरूरवाक आकांक्षा त s उवणर्ी छलीि l \nआब आगू: \nअमरावती क े  हवर्ाल मनोरंजन कक्ष ,! एहि समय सद्य :पररणीता सन \nअलंक ृ त छल l देवताक दानव पर भारी हवजय क े  उपलक्ष में आई एहि \nप्रेक्षागृि में लक्ष्मी-स्वयंवर नादटका क े  प्रदर्णन भेनाई हनधाणररत छल l \nअप्सरा रंभा क े  नृत्य सँग आर बहुत रास मनोरंजक कायणक्रम िोमय क े  \nछैक l भरत मुहन हविार क े ला उपरांत एहि नादटका क े  ियन क े लहन। \nियन उपरांत अत्यं त पररश्रम सं s पात्र क े  ियन करैत हुनका सभ सं s \nअभ्यास करौलथि ओ। नादटका क े  प्रदर्णन त्रुदट िीन िोइ एकरा पर हवर्ेष \n 130 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nध्यान रिहन भरत मुहन क े  । ओ स्वयं लक्ष्मी -स्वयंवर नादटकाक सभ पात्र \nक े  ियन एहि अवसर िेतु कएने रिथि l संगहि ओ स्वयं एकर हनदेर्न \nक े  दामयत्व सम्िारल थि l एक-एक पात्र क े  ियन ओ योग्यता अनुरूप \nकएने रिथि।  \n\"लक्ष्मी\" क े  अणभनय िेतु उवणर्ी क े  ियन कएने रिथि l ओना त s एहि \nकायणक्रम में ओ भाग लेमय नहि िािैत रिथि , हकएक त s ओ अपन \nएखुनका क्स्थहत में अणभनय करवा लेल समिण नहि रिथि l मुदा भरतमुहन \nक े  द्वारा हुनक ियन कएल गे ल छल उपयुक्त पात्र माहन ,आ इन्रक पूणण \nसिमहत छलहन एहि में।एहि पररक्स्थहत में ओ हवरोध नहि क s सकलीि। \nओ अहनच्छा पूवणक एहि कायण िेतु प्रस्तुत भेल छलीि l \nसभ देवतागण क े  बैसवा िेतु उथित आसनक व्यवस्था कएल गेल छल l \nभरतमुहन क े  वास्ते हवर्ेष ससििासन राखल गेल छल l अणभनय मंि क े  \nहनमाणण िेतु स्वयं हवश्वकमाण उपक्स्थत भेल छलाि l संपूणण ददन एकर \nव्यवस्था में व्यतीत भेल l सभ देवतागण एवं ऋहषगण हनणित समय पर \nमनोरंजन कक्ष में उपक्स्थत भ s गेल छलाि l अपन -अपन \nहनधाणररतआसन पर सभ देवतागण क े  बैसलाक उपरान्त कायणक्रम क े  \nप्रारंभ कएल गेल l \nकायणक्रम क े  प्रारंभ में देवतागणक हवजय -गािा क े  ओजपूणण वणणन राजा \nपुरूरवा अपन वक्तव्य में क े लथि l तत्पिात इन्र अपन वक्तव्य \nदेलखखन। वक्तव्य क े  उपरांत दुनू गोटे एकहि ससििासन पर हवराजमान \nभ s गेलाि l देवर्षि नारद अपन वक्तव्य में पुरूरवा क े  संपूणण जीव न गािा \nकहि देलखन्ि l एकर उपरांत भरतमुहन अपन लक्ष्मी -स्वयंवर नाटक क े  \nहवषय वस्तु क े  में प्रारंणभक हकछ ु  र्ब्द किलखन्ि | नादटका क े  पात्रक \nपररिय देलखन्ि ,तत्पिात ओ अपन आसन पर बैस गेलाि l नाटक क े  \nपूवण रंभा क े  मंगल नृत्य भेल l नेपथ्य में बैसल सौंदयणवती उवणर्ी राजा \nपुरूरवा क े  देखवा िेतु आक ु ल -व्याक ु ल भs रिल छलीि l मुदा ओ नेपथ्य \nमें रिवा लेल हववर् छलीि l अणभनय प्रदर्णन क े  पूवण हुनका बािर \nहनकल s क े  अनुमहत नहि छलखन्ि ,एहि कारण ओ अपन मोन मसोसने \nबैसल रिलीि।  \nमंगल नृत्य क े  बाद देव हवजय क े र भावोत्पादक गान नृत्य र्ैली में मे नका \nप्रस्तुत क े लखन्ि l उपक्स्थत सभ दर्णक एहि नृत्य क े  माध्यम सं s युद्क  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 131 \nझांकी मुग्ध भ s देख s लगलथि l कतेक वास्तहवक रूप सं s युद्क दृश्य \nप्रस्तुत भेल छल - मेनकाक नृत्य र्ैली में ! सब दर्णक \"वाि -वाि \" कs \nउठलथि l मुदा राजा पुरूरवा क े  मुख पर कोनो हवर्ेष भाव पररवतणन  नहि \nभेलैखन्ि l ओ बहुत गंभीर दृमष्टगत भ s रिल छलाि l \nइन्र नृत्य पर हवमुग्ध िोइत जोरदार ताली बजा उठलथि l ओ अपन दृमष्ट \nघुमा पुरूरवा क े  देखलथि ,मुदा हुनका अत्यंत गंभीर देखख आियणिहकत \nभाव सं s पूछs लगलाि - \"किां गुमम गेलहुँ भू -मंडलेश्वर! आिाँ तs अहत \nगंभीर प्र तीत भ s रिल छी ! की कोनो हवर्ेष बात अथछ ? अिवा \nपृथ्वीवासीक सििता िोमय लागल अपने क े  ?\" \n\"नहि देवामधप ! िमरा पृथ्वी वासी क े  प्रहत कोनो सििता नहि अथछ िम \nओतुका र्ासन व्यवस्था सं s पूणणतया संतुष्ट छी l एिना क्स्थहत में िमरा \nप्रजाक सििता हकएक िोयत ? बस मोन नहि लाहग रि ल अथछ ,एहि \nकायणक्रम में\" - पुन :दुनू क े  मध्य मौन घनीभूत भ s उठल l \nआब लक्ष्मी-स्वयंवर नाटकक प्रारंभ िोमय जा रिल छल l एहि नादटका \nमें भाग लेम वाली मुख्य अणभनेत्री उवणर्ीक सवणप्रिम रंगमंि पर प्रवेर् \nभेल। ओ इन्र एवं राजा पुरूरवा क े  बेरा -बेरी देखलथि। पुन : हुनक दृ मष्ट \nपुरूरवा पर क ें दरत भ s गेल l पुरूरवा एवं उवणर्ीक दृमष्ट आपस में एक -\nदूसर सं s एक बेर हकछ ु  क्षण लेल एिन ममलल हक दुनू गोटे एक -दूसर क े  \nदेखैत रहि गेलाि l पुरूरवा क े  लागल जेना ओ अपना क े  हबसरायल जा \nरिल छथि l भाव हवभोर भ s गेलाि ओ l उवणर्ी क े  हृदय में प्रेमक प्रसुप्त \nसििगारी भडहक उठल l ओ अपना क े  अणभनय करवा में असमिण अनुभव \nकर s लगलथि। ओ लक्ष्मी िररत्र एवं अपन संवाद पूणण रूप स s हबसरर \nगेलथि। पुरूरवा क े  अहतररक्त हुनका हकछ ु  याद नहि रिलहन। अपन \nसुमध -बुमध हबसारर ओ असिाय सन एम्िर -ओम्िर दृमष्ट घुमा देखलथि , \nपुनः टकटकी ल गा पुरूरवा क े  देख s लगलीि l भरत मुहन नेपथ्य में जा \nहुनका संवाद क े  स्मरण संक े तक द्वारा कराओल l उवणर्ी अपना क े  आब \nसंभारर लेलथि l \nतत्पिात मेनका एवं रम्भाक प्रवेर् मंि पर भेल l आब तीनू कलाकार क े  \nसन्धम्मथलत रूप सं s नृत्य क े  हवणभन्न भाव भंहगमा द्वारा अपन -अपन भाव \nके दर्णक वृंद तक प्रेहषत करवाक छलखन्ि l सब क ु र्ल एवं भाव प्रवण \nअणभनेत्री छलीि l ताहि सं s अत्यंत क ु र्लता पूवणक अपन-अपन  132 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअणभनय करैत रिलथि। उवणर्ी क े  कहनको असुहवधा िोइन अिवा \nअन्यमनस्क देखख रम्भा हुनका अपन भ्रू -भंहगमा क े  द्वारा अणभनय क े  \nस्मरण करवा देथिन।  \nआब मेनका  एवं रम्भा नेपथ्य में गेली। मंि पर उवणर्ी एकसरे रिलथि । \nआब लक्ष्मी-रूप धारण कएल उवणर्ी क े  एकसरे लक्ष्मी क े  िररत्र क े  \nअनुरूप लय पूवणक नृत्य करवाक छलखन्ि l मुदा ई कथि भ s गेल! एिन \nअनिण ! अपन सुमध -बुमध हबसारने उवणर्ी ! लक्ष्मी-रूप धारण कएल \nउवणर्ी! ओ तs अपन ने त्र में अनुराग भरर अपलक पुरूरवा क े  हनिारर \nरिल छलीि l भरत मुहन द्वारा बताओल अणभनय व संवाद ओ प्रायः \nहवस्मृत क s िुकल छलीि l ई देखख नाटक क े  आहवष्कताण मुहन भरत क े  \nमोन खखन्न भ s गेलखन्ि l \nपुरूरवा एवं उवणर्ीक आंतररक भावना क े  हुनक अनुभवी दृमष्ट क्षण मात्र \nमें परखख  लेलक। अपन अंतदृणमष्ट द्वारा ओ सब ज्ञात कs लेलथि l उवणर्ीक \nएहि असाममयक धृष्टता सँ s ओ क्रोधाहवष्ट भs गेलथि l क्रोधक वर्ीभूत \nभ s ओ झट श्राप द s देलखन्ि - \n\"उवणर्ी आिाँ क े  उनसठ वषण तक स्वगण सs च्युत िोमय परत एवं ओकरे \nप्रेम में हवदग्ध रिब जेकर छहव एखहन आिाँ क े  नेत्र एवं हृदय में अंहकत \nअथछ! आिाँक ओ हप्रय मानव स्वयं आिाँ क े  हवरि में संतप्त रित !\" \n'िा दैव ! ई की भेल ! एिन अनिण ! आब की िोयत ! िमरा कारण राजा \nपुरूरवा क े  अपमाहनत िोमय परल \"' - भरत मुहन क े  श्राप सुहनतहि \nउवणर्ी दु:ख स s हवह्वल भs गेली | उवणर्ी अत्यन्त दु:खी  भ s गेली l ओ \nसोथि रिल छलथि ,हुनक े  गलती क े  कारण हनदोष पुरूरवा क े  संग -संग \nश्राप क े  भागी बनs पडलखन्ि l हुनक मोन बेकल भ s काहन उठल l मूर्छित \nभय मंि पर धरार्ाई भ s गेली l देवता गण में क े ओ -क े ओ ई घटना क े  \nबुझलथि ,अमधकांर् नहि बूझझ पओलथि l अनेक दर्णक एहि घटना क े  \nतs ना टक े क एक अंर् बुझलथि l इन्र पयणन्त एहि घटना क े  नहि बूझझ \nपओलथि l राजा पुरूरवा पयणन्त हकछ ु  बुझलथि हकछ ु  नहि। हुनका ई \nअवश्य बुझना में आए ऋहषवर भरतमुहन स्वयं राजा एवं उवणर्ी पर \nक्रोमधत छलाि। मुदा पूणण जानकारी हुनको नहि भेट सकल। नाटक में \nश्रापक ई अंर् संभवत : लक्ष्मी आ भगवान हवष्णु क े  वास्ते छल - यैि \nइन्र एवं अन्य अमधकांर् देवतागण क े  बूझझ पडलखन्ि l उवणर्ी र्ब्द हुनका  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 133 \nसभ क े  कणण गोिर नहि भेल रिखन्ि l िठात् क्स्थहत क े  सम्िारर लेलथि \nमेनका l हकनको एहि बातक अणभज्ञान नहि भ s सकलखन्ि हक नाटक क े  \nमध्य कतेक पैघ दुघणटना उ वणर्ी आ पुरूरवा क े  जीवनक सँग भ s गेल l \n \n... \nनंदनकानन में आई एकसरे पुरूरवा आहब गेल छलाि l हुनक ह्रदय \nअत्यंत दु:खी छलैखन्ि ,अन्य हकनको ओ अपन सँग नहि आब s देलखखन \nl इन्र हुनका सँग आब s िािलखखन ,मुदा एकसरे में अपन ह्रदय क े र \nक्स्थहत पर हविार करवाक छलखन्ि ,ताहि कारण ओ  इन्र क े  आबs लेल \nबरझज देलखखन l संतान वृक्ष क े  नीिाँ सुंदर िररताभ तृण पर ओ मूक \nबैसल छलाि , र्ून्य में अपलक दृमष्ट सँs देखैत l \nक्रमर्ः \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  134 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.७.प्रणव झा - करमनेढ़  \n \nप्रणि झा  \nकरमनेढ़  \nसदर अस्पताल बेगूसराय क े  दृश्य हनत ददन जेका सौंसे गिमा गिमी \nपसरल अथछ। ओपीडी मे लंबा लाइन लागल , ओपीडी कक्ष मे डॉक्टर \nसब जहदी जहदी अपन मरीज हनबटाब ' मे लागल अथछ। डॉक्टर कक्ष \nक े  बािर लाइन मे धक्कम -मुक्की िली रिल अथछ। हकछ ू  गोटे जोगार से \nलाइन तोडी क े  डायरेक्ट अपन मरीज क े  दखाबय मे लाग ल अथछ। वाडण \nमे मरीज सब से भेंट करय बला संबंधी सब क े  एनाय जेनाय लागल \nअथछ। कतौ कोनो मरीज क े  नसण इंजेक्शन लगा रिल छिीन कतौ कोनो \nमरीज कराहि रिल अथछ।  \n  \nएहिना एकटा ओपीडी कक्ष मे डॉ ० प्रवीण अपन ट्रेनी संगे अपन मरीज \nसब क े  हनबटा रिल छलाि। डॉ ० प्रवीण पोरक ें  साल सद र अस्पताल मे \nसीहनयर क ं सहटेंट कम पीजी टीिर क े  रूप मे ज्वाइन क े ने छलाि। डॉ ० \nप्रवीण र्ुरुए से क ु र्ाग्र बुझद् आ  मेिनती छलाि। िंडीगढ़ पीजीआई से \nएमडी क े लाक बाद फ़रीदाबाद क े  एकटा फाइव स्टार कॉपोरेट अस्पताल \nमे क ं सहटेंट क े  रूप मे   कायणरत छलाि। तेसरा साल डॉ ० प्रवीण छईठ मे \nगाम आयल छलाि। भोरका पिर जखन टिल s लेल गाछी ददस हबदा \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 135 \nभेल छलाि त रस्ता मे यार कक्का भेंट गेलखखन। \"गोर लगई छी यार \nकक्का की समािार नीक े  छी की ने\" प्रवीण यार कक्का क े  पैर छ ू  प्रणाम \nकरैत बजलाि।  \n\"खुर् रहु बौआ रहु आबाद...... गाम रहु हक फरीदाबाद\" यार कक्का \nआर्ीवाणद दैत बजलाि। यार कक्का हबिार सरकार से ररटायर भेल पूवण \nकार्मिक छलाि आ आब सामाझजक कायण सब मे लागल रिई छईि। \nपिबा -थलखबाक सेिो बेस र्ौख छैन आ बात बात पर छंद ममलेनाई मे \nहवथर्ष्टता राखई छईि।  \nआगा  प्रवीण से क ु र्ल क्षेम पुछईि यार कक्का बजलाि \"की िौ भोरे \nभोर का हतक मास क े  र्ीतल बसात क े  आनंद लेब ' लेल हनकलल छि \nकी?\" \n\"िाँ कक्का गाछी-वृणक्ष क े  र्ीतल बसात क े  आनंद त गामे मे ने भेंटत\" \nप्रवीण बजलाि  \n- िौ प्रवीण भने तू ई बात उठ े लि िम तोरा से एहि मैटर मे हकछ बात \nकर िािई रिी। देखि तों जे एकटा प्रस्ताव पर हविार करि त ई गाछी \nबला र्ीतल बसात क े  आनंद बारिो मिीना छतीसो ददन ल सकई छि। \nदेखिक एनबीईएमएस राज्य सरकार सबक े  झजला अस्पताल मे डीएनबी \nआ पीजी मेहडकल हडप्लोमा कोसण िलेबाक प्रोग्राम आनने अथछ जै से \nहक देर् क े  झजला झजला मे सस्ता आ हनक गुणवत्ता बला मेहडकल क े यर \nआ पीजी मेहडकल प्रथर्क्षण उपलब्ध कराओल जा सकई। एहि क्रम मे \nिमरा सन हकछ ू  जागरूक सामाझजक कायणकताण सब हबिार सरकार क े  \nकहि -सुहन क े  बेगूसराय सदर अस्पताल मे सेिो ई प्रोग्राम िलाब ' लेल \nराजी क े लहू। आवेदन प्रहक्रया मे छैक मुदा अस्पताल मे योग्य   पीजी \nटीिर क े  कमी क े  िलते हकछ हवभाग क े  आवेदन अटकल छैक। तों \nथर्र्ुरोग हवर्ेषज्ञ छिक ने आ तोरा अनुभव सेिो भ गेल छौ। तै िमर \nप्रस्ताव छल जे यदद तों ऐ पद क े  ग्रिण कर लेल स्वीकार करि त िम \nसरकार से बात करी आ कम से कम थर्र्ुरोग हवभाग मे डीएनबी र्ुरू \nकरबाक एकटा बडका बाधा खतम िेतैक।   136 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n- प्रवीण क े  ई प्रस्ताव पर हकछ ु  िकमका इत देख यार कक्का पुनः \nबजलाि \"िौ िम बुझई छी से ई डीसीजन तोरा लेल आसान नई \nिेत ' हकए हक आदर्णवादी बात किनाई आ कर ' मे अंतर िोइत छैक। \nताहि लेल िम तोिर हनणणय लेब ' क े  प्रहक्रया क े  प्रेक्क्टकली हकछ आसान \nक दैत थछयि। देखि हबिार सरकार से तोरा ओिन दरमिा त नई भेंटति \nजे फ़रीदाबाद क े  बडका अस्पताल मे भेंट रिल छ। मुदा एतय तो सदर \nअस्पताल मे काज क े  संगे अपन क्लीहनक या अस्पताल सेिो िला सकई \nछिक। तोरा सन योग्य डॉक्टर क े  क्लीहनक खूब हनक िलत तै मे कोनो \nर्क नई। सक्षम लोक क े  तोिर थिहकत्सा लाभ प्राइवेट प्रेक्क्टस से आ \nगरीब लोक सब क े  सदर अस्पताल क े  माध्यम से भेंटई ऐ से हनक आर \nकी बात िेतई। आ सब ममला क े  तोरा आर्ििक रूप से कोनो नोकसान \nनई िेतौ से िमर गारंटी छैक। तकरा बात तोरा मोन मे िोइत िेत ' लाइफ \nस्टाइल क े  ल क त देखि आब सब तरिक दोकान दौरी  , मॉल -थसनेमा \nर्ॉनपिग, रेस्टोरेन्ट आदद सबटा अपना र्िर कस्बा  मे सेिो उपलब्ध अथछ। \nबाल-बच्चा लेल हनक गुणवत्ता बला प्राइवेट स्क ू ल सब सेिो उपलब्ध \nछैक आ दसमा क े  बाद त ओहुना बच्चा सब आब घर से बािर कोनो \nकोसििग क े  लेल जाइते छैक। बदला मे तोरा आ बाल -बच्चा क े  भरर साल \nगामक िवा , गाम -घरक आनंद , नाँव , इज्जत, प्रहतिा सब भेंटतौ । \n  \n- कक्का अिांक बात काट ' बला नै अथछ , िम हनणित ऐ प्रस्ताव पर \nगंभीर छी। मुदा िमरा ऐ मादे हनणणय तक पहुँि लेल हकछ समय \nिािी , घरक लोक से सेिो हवमर्ण करय पडत। आ जे जेना िोयत िम \nर्ीघ्र अिाँ क े  सूथित करब  \nई कहि प्रवीण कक्का से हवदा लेलखखन।  \n   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 137 \n~सोना र्टक ु हनया िो दी नानाि िे घूमय छ संसार........ लाउडस्पीकर \nपर र्ारदा थसन्िा क े  आवाज मे बजईत ई   गीत क े  स्वर छदठ घाट पर \nठाढ़ डॉ० प्रवीण क े  कान मे पहुँि रिल छल आ मोन मे यार कक्का क े  \nप्रस्ताव पर तीव्रता से हविार िथल रिल छलइन्ि।  \n  \nकरीब एक महिना बाद यार कक्का लग प्रवीण क े  फोन आयल छ ल, ई \nबताब' लेल जे हुनका यार कक्का क े  प्रस्ताव स्वीकार छैन। बस फ े र की \nवातावरण मे साकारात्मकता आ उत्साि क े  बयार बहि हनकलल। आनन \nफानन मे सबटा प्रहक्रया र्ुरू भेल , डॉ० प्रवीण आब सदर अस्पताल \nबेगूसराय क े  थर्र्ुरोग हवभाग मे पीजी टीिर क े  रूप मे ज्वाइन क नेने \nछलाि आ ओहि  साल से अस्पताल मे डीएनबी पीहडयादट्रक्स कोसण सेिो \nर्ुरू भ गेल छल।  \n  \nिलू आब वतणमान पर आबी। डॉ ० प्रवीण क े  सामने एकटा अधेर उमरर \nक े  आदमी बैसल छल आ डॉक्टर सािब क े  एकटा डीएनबी ट्रेनी ओकर \nपोती क े  देख रिल छल। ओ बैसल छल मुदा सामने राखल स्टूल पर नई \nअहपतु जमीन पर उ कड़ू बैसल छल। श्याम वणीय आ घनगर मोछ \nराखने , ललाट पर ललका दटक्का लगौने ओकर िेिरा पर गोटैक बेर बात \nकर क े  क्रम मे मुस्कान आहब जाय छल। खास क क े  जखन ओ अपन \nपोती क े  बात करय छल। ओकर ििरा आ आंखख पर परल झुरी ओकर \nजीवन संघषण क े  गािा कहि रिल छल। मुदा र्रीर से बथलि आ हफटफ़ाट \nछल ओ आदमी। डॉक्टर सािब क े  बुझना गेल रिैन जे ट्रेनी क े  मजण समझ \nमे नई आहब रिल अथछ ताहि से ओ ओकरा से पुछने छलखखन जे  \n\"ई बथिया अिांक क े  य  ?\" \n\"पोती िइ सािेब \"  \n\"की भेलई य एकरा ?\"  138 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमहिना -दु महिना से पेट ििाइत रिई िइ सािेब  दरद से छटपटा जाय \nिइ।  \n\"की करय थछ ? कत' रिय छी ?\" \n\"िेररया बररयारपुर गाँव िै सािेब , एतई स्टेर्न लग िाि -पकौडी क े  \nखोपिा लगबई छी।\"  \n\"पहिने अिाँ क ु सी पर बैस जाऊ   प्रवीण खाली क ु सी ददस इर्ारा करैत \nबजलाि  \n\"नई सािेब िम ठीक छी   जमीन पर उकडु बैसल ओ बाजल  \n\"नै पहिले क ु सी पर बैसु ऐ बेर प्रवीण कनी तेज आवाज मे बजलाि आ \nओ सक ु िाईत क ु सी पर बैस रिल छल।  \nतदुपरांत अपन ट्रेनी डॉक्टर क े  क े स क े  हवषय मे हकछ समझेला क े  बाद \nप्रवीण पुनः ओकरा ददस तक ै त बजलाि िेररया बररयारपुर बहुत दूर छैक \nएत से  त फ े र एतेक दूर बेगूसराय काज कर आबै छी ? ओतहि कोनो \nकाज हकए नै करई छी।  \nसाइहकल से आबय  छी सािेब। िमर बाबूए ई खोमिा खोलने रिई। \nनेनपने से   हुनका जौरे साइहकल पर आबईत रहि , हुनक े  से ई काज \nथसखल आ तहिया से यैि ठाम ई काज करई हियइ।  \n  \nई सब किईत ओकरा िेिरा पर कोनो दुख या पछतावा क े  भाव नै छल \nअहपतु अपन हपता क े  संग बीतेने अपन नेनपन क े  अनुभूहत , हपता क े  \nवात्सहय क े  स्वाभाहवक गौरव अनुभूहत ओकरा िेिरा पर और ओकर \nआंखख क े  िमक मे पढ़ल जा सकई छल।  \n   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 139 \nडॉ० प्रवीण फ े र पुछलखखन एनाई -जेनाइ लगा क लगभग 45 -50 \nहकलोमीटर त भ जाय िेत , त गामे ददस हकए ने हकछ करय छि।  \n  \nओमिर ददस ओिन मजूरी नै भेटई छई सािेब। एत बाबू क े  जमायल \nकाज िै 500 -600 क े  ददन ददिाडी बहन जाय िै।  \n  \nबच्चा सब की करय ये  \"बेटी सब हबयाहि देथलयइ सािेब बेटा सब ददहली \nमे कमाय िै।\" डॉ0 प्रवीण क े  प्रश्न क े  जवाब मे ओ बाजल छल। \n  \n\"क ु न क्लास मे पढ़य छिक नुनु\" एबरी डॉ प्रवीण ओय बथिया से पुछने \nछलाि  \n\"पंिमा मे\" ओ छौडी तमइक क े  बाजल छल  \nई सुहन ओ आदमी अपन मोछ पर ताऊ दैत बाजल , बड्ड िंट िय \nसािेब , सबटा हिसाब हकताब फटाफट क लई िै।  \nअच्छा एकटा बात बताब' नाती -पोता सब क े  पिेबिक की नै\" डॉ ० \nप्रवीण क े  साइत ओकरा से बात कर ' मे हनक लाहग रिल छल। संजोग \nसे रोगी क े  भीड सेिो कम छलय।  \n  \n\"िाँ सािेब पिेबई हकए नै \" \n\"अपन बच्चा सब क े  हकए नै पिेलिक\" तोरा सब क े  त आरक्षण सेिो \nभेटई िेत ' । दसमा तक पढ़ने िय बच्चा सब सािेब , सरकारी इसक ु ल मे \nपढ़ाईए किन िोय छय , दुगो -िारगो फारम सेिो भरने रिय लेहकन क ु छ  140 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभेटले नय त ददहली कमाय लेल गेलय। िम्मे आर िररजन मे नै आबय \nहियइ।\"  \n  \n\"तैयो ओबीसी मे आबय िेबिक नै त ईडबहयूएस कोटा मे त एबे \nकरबिक। तोिर मधया पूता सब हनक से फारम नै भरने िेत '। तोरा कोनो \nने कोनो आरक्षण क े  लाभ भेटत ' तोरा पता छि तोिर ई पोती बहुत कम \nपाई मे सरकारी कॉलेज से पदढ़ -थलखख क िमरा सन डॉक्टर सेिो बहन \nसकई छि।\"  \n  \n\"िाँ सािब एकरा और क े  खूब पिे बै िम्मे\"  \n  \nहकछ ू  आर गप सप क े ला क े  बाद आ पोती क े  हवषय मे दबाय आ सलाि \nलेला क े  बाद ओ अपन पोती क े  ल क गेट पर अपन आ पोती क े  उतारल \nिप्पल पहिरर गेट से बािर गेल।  \n  \nओकरा गेला क े  बाद डॉ ० प्रवीण अपन पीजी स्टूडेंट से पुछलखखन \n\"बताऊ उ क ु सी खाली रिईत ओ हनच्चा हकए बैसल  छल\" \nस्टूडेंट क े  िकमकाइत देख ओ किलाि जे िम बस पूथछ रिल छी।  \nट्रेनी क े  हकछ उत्तर सूझलो िोय तिाहप ओ िुप्पे रिल।  \n\"अच्छा ई बताउ जे एतेक रास सरकारी योजना सब क े  बावजूद ई अपन \nबच्चा सब क े  पढ़ेनाई- नौकरी ददएनाई हकए नै क पेले\"  \n   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 141 \n\"सर आलस...बुझद्... करमनेढ़ सब छै\"  \n  \n\"अिाँ क े  लागे य जे 45 -50 हकलोमीटर रोज साइहकल िलाब 'बाला \nलोक करमनेढ़ िेतय ! ककरो टांग टुटल िोय आ ओकर र्ानदार ट्रैक पर \nकहि देल जाय जे दौरू त हक ओ दौग पेतय ? िलु पहिल सवाल पर घुरई \nछी। हकए कोनो र्टण -पेंट बला हनच्चा नै बैसई छै, हकए खाली गरीब -गुरबे \nटा हनच्चा मे बैसय छै ? हकएहक ओकरा सब क े  बरसो -बरस यैि \nसमझायल गेल छै जे तोिर पहिरन -ओढ़न , रिन -सिन यैि लाइक छौ जे \nक ु सी पर नै बैस सकय छहि। ओकरा ऐ बात क े  डर बनल रिे छै जे क ु सी \nपर बैसने किीं ओकरा दुत्कारल नै जाय जै से ओकर आत्मसम्मान क े  \nठ े स लागतई। तै   ओ पहिनेने हनच्चा मे बैस रिल छल।  िम ओकरा से \nएत्ती काल गप्प क रिल छलहू जैसे अिाँ सब क े  बता सहक जे जै मरीज \nसब क े  डॉक्टर सब मर्ीन क े  जेका देखे छय कहनक े  काल ओकरा से \nगप्प क े ला पर कतेक रास बात बुझना मे आबय छय। ओकरा खोपिा मे \nिाि पीबईत कतेक लोक क े  मोन मे ई आबईत िेतय जे ई रोज 50 \nहकलोमीटर साइहकल िला  क े  ओ िाि दुकान िला रिल छै। एिन मरीज \nक े  एकटा व्यिण जांि थलख देनाइ मतलब भेल जे एक ददन ओकर जांि \nक े  व्यिण िक्कर मे बबाणद क े नाइ आ ओकर ददिाडी मरनाई। डॉक्टर क े  \nसददखन एकटा क े यरहगवर बहन क े  मरीज क े  इलाज करबा क े  िाहिए। \nयदद अिाँ क ु सी पर बैसल छी आ हकयौ आिाँ क े  सा मने अछईत क ु सी \nहनच्चा मे बैसल अथछ त ई बात अिाँ क े  किोटबा क े  िाहिए। जे भी \nमरीज िोय ओकरा पहिने अपना समानता क े  स्तर पर मिसूस करबीयौ \nफ े र ओकर इलाज कररयौ आ अफ्नो  अंदर समानता क े  भाव राखखयौ नै \nछोट नै पइघ। िािे कलक्टर -नेता िोय हक आम गरीब लोक सबक े  एक \nभाव से इलाज करबा क े  िाहिए। अिाँ आ ओकरा मे कोनो हवर्ेष फक ण  \nनै थिक। अिाँ इलाज द्वारा क े करो क े यर द रिल छी ओ िाि हपया क े  । \nबेसी डॉक्टर सब साहित्य , संवेदना , दर्णन आदद क े  फालतू आ थिहकत्सा \nप्रैक्क्टस क े  लेल िास्यास्पद मानय छैि मुदा ई बात क े  गांठ बाइन्ि थलय \nजे साहित्य , संवेदना , दर्णन क े  सबसे बेसी आवश्यकता हवज्ञान क े  कोनो  142 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nर्ाखा क े  सबसे बेसी छैक त ओ थिहकत्सार्ास्त्र छैक। हकएहक थिहकत्सा \nखाली र्रररे टा क े  ठीक करब क े  नाम नै थिक अहपतु मन आ आत्मा क े  \nभी आरोग्य क देबाक नाम थिक।\"  \n  \nसंजोग से डॉ ० प्रवीण जाखन अपन पीजी ट्रेनी क े  ई सब बुझा रिल \nछलाि तखने यार कक्का सेिो कोनो लािे प्रवीण क े  क े हबन मे पहुंिल \nछलाि। डॉ ० प्रवीण द्वारा अपन ट्रेनी क े  देल सलाि सुहन यार कक्का क े  \nप्रवीण सन आयुर्विज्ञान पीजी टीिर पर बहुत गवण क े  अनुभूहत भेलइन \nआ अपन समाज क े  डॉ ० प्रवीण सन थिहकत्सक आ थर्क्षक देबाक अपन \nक ृ हतत्व क े  लेल अपना मे घोर संतोष आ तृन्प्त प्राप्त भेलइन। इहत।  \n \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 143 \n३.८.आिायण  रामानन्द  मण्डल-ममथिला  के लाल: उपन्यास सम्राट  \nफणीश्वरनाि  रेणु  आ पारो  \n \nआिायष रामानंद मंडल  \nममथिला क े  लाल : उपन्द्यास सम्राि फणीश्वरनाि रेणु  आ पारो  \n१ \nममथिला क े  लाल : उपन्द्यास सम्राि फणीश्वरनाि रेणु \nहवश्व प्रथसद् आंिथलक उपन्यास मैला आंिल क े  थर्हपकार फणीश्वरनाि \nरेणु क े  जनम हबिार राज्य क े  ममथिलांिल क्स्थत अरररया झजला क े  \nऔरािी नििगना गांव में थर्लानाि मंडल आ पानो देवी क े  पुत्र रूप में ०४ \nमािण १९२१ में भेल रिे।  \n           हवश्व साहित्य क े  यिािण ग्रामीण पीडा क े  संवददया , पाररवाररक \nसत्य, गृिस्थ जीवन क े  दपणण आ राजनीहतक योद्ा रूपी एकटा ममसाल। \nकिीं कोई झोल पट्टी नै ,धन धरती क े  मोि नै ,बस ,तन आ कपडा से देखे \nमें ऐरेस्टोक्र े ट,मन सं कोसी क े  धूसर बंजर आ बांझ धरती क े  अनमोल \n 144 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछौडा आ भावना सं क्रांहतकारी रेणु क े  अइसन दजणन हवर्ेषता िैय जे \nहुनका अमर बनबैत िैय।  \nमैला आंिल ,परती पररकिा , जुलूस , हकतने िौरािे ,दीघणतपा,क ं लक \nमुक्क्त,ठ ू मरी, आददम राहत्र की मिक आ अखग्नखोर आदद क े  सृजनकताण \nरेणु साहित्य जगत में तिलका १९५४मे म ि गेल रिै मैला आंिल क े  \nउपरांत।  \nरेणु जी तीन भाइ रिैत , फणीश्वरनाि ,िररनाि आ मिेन्र नाि। \nफणीश्वरनाि क े  तीन र्ादी भेल रिे।पहिल पत्नी रेखा देवी रिे।एगो \nलैइकी कहवता क े  जनम देला क े  बाद िल बसल रिे। रेणु क े  दोसर \nहवआि पद्मा देवी स भेल रिे। रेणु आजादी क े  लडाई में जी वंत हिस्सेदारी \nहनभैलन। जुलूस जैसन रिना वोकर स्पष्ट प्रमाण िैय। लडाई क े  बीि में \n१९४२ में जेिल गेलन।पहिल कदटिार जेिल आ बाद में भागलपुर जेिल \nमें रखल गेल रिै।उंिे हुनका यक्ष्मा क े  थर्कायत भेल आ थिहकत्सा क े  \nलेल पीएमसीएि पटना भेज देल गेल। थिहकत्सा क े  अवमध में उं िा क े  \nएकटा नसण लहतका क े  समपणण आ सेभाभाव सं रेणु आ लहतका में प्रेम \nभ गेलै। िजारीबाग में जा क े  दूनू गोरे हवआि कैं लेलन।  \n पद्मा रेणु सं सात संतान भेल।तीनटा लैइका आ िारटा लैइकी।मूहय : इिे \nसंतान सभ रेणु क े  पाररवाररक धूरी िैय।लैइका सभ िैय - पद्मपराग राय \nवेणु ,अपराझजत राय आ दणक्षणेश्वर राय।लैइकी सभ िैय -\nनवनीता , हनवेददता ,अणपूणाण आ विीदा। लहतका रेणु सं कोनो संतान नै \nिैय।  \nहपता थर्लानाि मंडल क े  साहिन्त्यक रूझान आ राजनीहतक जागरूकता \nक े  अममट छाप रेणु पर पडलैन।आगे िल क े  रामदेनी हतवारी हुनका \nराजनीहतक आ साहिन्त्यक ददर्ा देखैलथि न।अइ क े  कारण रेणु कोनो \nहवद्यालय में नै दटकला। कहियो फारहवसगंज , कहियो थसमखन्नी , कहियो \nहवराटनगर  (नेपाल ) क े  िक्कर लगवैत रिलन। नेपाल क े  कोइराला \nपररवार क े  संगहत हुनका क्रांहतकारी बनैलन त बंगला क े  प्रख्यात \nसाहित्यकार क े  संगहत हुनका किानीकार बना देलथिन। कार्ी हवद्या पीठ  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 145 \nक े  पिाई क े  अवमध में समाजवादी आिायण नरेन्र देव क े  संगहत पैलन।आ \nअंत में लोकनायक जयप्रकार् नारायण क े  क ं धे से क ं धा ममलाक े  अइसन \nसाहित्यकार बन लन हक हबिार क े  वोइ सभ बुझद्जीवी आ साहित्यकार \nक े  उद्वेथलत क ै लन जे मूलतः नपुंसक भे गेल रिे।  \n राजनीहतक रूझान क े  िलते १९७२ में रेणु जी फारहवसगंज हवधानसभा \nसं िुनाव लडलैन परंि िार गेलन।  \n१९८७ में मैला आंिल पर हनमाणता हकर्ोर डंग आ हनदेर्क अर्ोक \nतलवार धारावाहिक बनैलन आ जेकर टेलीकास्ट भेल रिै।  \n रेणु जी क े  क ृ हत मारे गए गुलफाम पर तीसरी कसम हफहम बन िुकल \nिैय।जेकर नायक राजकपू र आ नामयका विीदा रिमान िैय।  \n   रेणु जी अपन पद्मश्री क े  उपामध श्रीमती इंददरा गांधी क े  द्वारा \nआपातकाल लगैला पर हबरोध में लौटा देलन। आपातकाल क े  हवरुद् \nलडाई में जेल गेलन। अपेंहडक्स क े  थिहकत्सा क े  दौरान कौमा में िल \nगेलन आ अइ संसार से सदा क े  लेल हवदा िो गेलन।  \nराहुल सांक ृ त्यायन आ प्रेमिंद क े  श्रेणी क े  लेखक आ क्रांहतकारी क े  \nहनधन ११अप्रैल १९७७ क े  भे गेल।  \nअइसन वीर साहित्यकार पर ममथिला क े  गवण िैय।  \n२ \nपारो   \nरामू छोट सन कसबा मे एगो जलपान क े  दूकान िलबैत रिय।वो अपन \nघरवाली लाडो संग दूकान क े  पीछे वाला घर मे रिय। सुबि सा त बजे से \nदस बजे आ दू पिर तीन बजे से सात बजे साम तक मुरिी ,घुघनी आ \nकिरी  -िप बेिे से फ ू सणत न रिय।वोकर घुघनी आ किरी िप बडा \nस्वाददष्ट रिय।लोग महिान क े  पता क े  दोना में सुसुआ सुसुआ क े   146 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखाय।माने करूगर आ तपत तपत घुघनी आ किरी िप।लोग घर सनेर् \nक े  रूप मे मुरिी किरी िप  खरीद क े  ले जाय।  \n       रामू क े  एगो बेटा भी तीन साल क े  रिे।वोकर घरवाली लाडो क े  फ े र \nसे पांव भारी भे गेल। जौं सात महिना बीत गेल त लाडो क े  काज करे मे \nददक्कत िोय लागल।लाडो अप्पन घरबाला रामू से बोलल  -सुनैय छी।  \nरामू  -बाजू न।  \nलाडो -आहब िमरा से काज न िोयत। िमरा उठ े  -बैठ े  मे बडा ददक्कत \nिोइअ।  \nरामू  -त हक करू। दूकान क े ना बंद कर दूं।जीये क े  त इिे आसरा िय। \nदूकानों खूब िल रिल िय।  \nलाडो -एगो बात करू न।  \nरामू  -हक। \nलाडो -िमर छोटकी बहिन पारो क े  बुला लूं न।  \nरामू  -बात त ठीक े  किय छी।  \nलाडो -काल्हिय िल जाउ।काल्हि दूकान बंद रितैय।  \nरा मू  -अच्छे। \nगािक  -हक िो रामू।आइ दूकान कािे बंद क ै ला छा िो।  \nलाडो -आइ न छथिन।वो िमर नहिरा गेल छथिन।  \nगािक  -हक बात।  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 147 \nलाडो -िमरा देखैय न छथिन। िमरा मदत क े  लेल िमरा छोटकी बहिन \nक े  बुलावे ला गेल छथिन।  \nगािक  -अच्छे। काल्हिये से दूकान िलतैय न।  \nलाडो -िं।  \nरामू सबरे दस ब जे ससुरार पंहुि गेल। रामू ससुर  -सास क े  गोर छ ू  क े  \nपरनाम क ै लक। छोटकी सारी पारो अपन बिनोई रामू क े  गोर छ ू  क े  \nपरनाम क ै लक।आ गोर धोय ला एक लोटा पानी देलक। रामू अपन गोर \nधोय लक। \nताले पारो अंखरा िौकी पर जाझजम हबछा देलक। रामू वोइ पर बैठ \nगेलक। \nससुर बुझावन बाजल  -मेिमान  । लाडो क े  िाल िाल बताउ।  \nरामू बाजल  -िम   लाडो क े  मदत क े  लेल पारो क े  बुलाबे आयल छी। \nबुझावन बाजल  -हक बात। \nरामू  -लाडो क े  सातम मिीना िल रिल िय।घर आ दूकान क े  काज करय \nमे ददक्कत िो रिल िय।  \nरामू क े  सास बाजल  -िं। पारो क े  ले जाउ।इ मदत करतैय।  \nबुझावन बाजल  -अच्छा। पारो अपना बहिन तर जतय।  \nरामू बाजल  -िम आइए लौट जायब।  \nबुझावन बाजल  -िं। पहिले भोजन त क लू।  \nपारो  -िलू। जीजा।भोजन लगा देले छी।   148 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरामू बाजल  -िलू।  \nरामू भोजन क ै लक।आ क ु छ देर लोट पोट क क े  पारो क े  लेक े  घरे िल \nदेलक।सांझ छौअ बजे घरे पहुंि गेल। पारो अपन बड बहिन लाडो से \nगला थलपट  गेल। \nपारो अठ्ठारि बररस क े  गोर युवती रिय।सुनरता वोकरा अंग - अंग से \nटपक ै त रिय। लाडो अपना काज मे मगन रिय।आहब लाडो राित क े  \nसांस लैत रिय। रामूओ काज मे ब्यस्त रिय।  \nदूकानो खूब िलय। गािको पारो क े  देखे क े  लेल ललामयत रिय। लेहकन \nसभ देखखय भर तक सीममत रिय।  \n   अइ बीि िो री बीत गेल। लाडो एगो सुन्नर बेटी क े  जनम देलक। पारो \nअपन बहिन आ बनििदी क े  सेवा सुसुसाण मे लागल रिय।एनी पारो मे \nर्ारीररक पररवतणन िोय लागल।वोकर पेट मे उभार देखाय लागल। \nकानाफ ू सी िोय लागल।लाडो पुछैय त पारो कोनो जबाब न देय।बात \nउडैत उडैत पारो क े  बाप बुझावन तक प हुंि गेल। बुझावन अपन बेटी \nलाडो इंिा भागल  -भागल आयल।  \nबुझावन बाजल  -मेिमान।इ हक सुनय छीयै।  \nरामू बाजल  -िमरो आियण लगैय िय।  \nलाडो बाजल -िमरा क ु छ न बुझाइ िय। पारो क ु छ न बोलय   िय।खाली \nगुमकी मारले िय।  \nबुझावन बाजल  -मेिमान ।िम अंिा पर पंिायती बैठायब। अंिा पारो क े  \nबुला क े  लयली आ अंिा सुरक्षा न क ै  पैली।िम आहब मुंि क े ना \nदेखायब।आ पारो से हबआि क े  करतैय।  \nबात िवा में फ ै इल गेल। काल्हिये भोरे पंिैती बैठल।   विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 149 \nसरपंि बाजल  -पारो बेटी।डरा न।साफ साफ बोला।  \nतोरा साि इ काम कोन क ै लन िय।  \nपारो हनिा मुंिे मुंि क ै ले रिे।क ु छ न बोले।क ु छ देर क े  बाद पारो बाजल  -\nहक कहु सरपंि काका।इ जीजा क े  काम िय।  \nरामू बाजल  -पारो इ तू किी बोलय छा। क ै ला िमरा बदनाम करैय छा।  \nपारो बाजल  -जीजा िम झूठ न बोलय छी।अंहू झूठ न बोलू। िोरी क े  रात \nअंिा िमर सलवार क े  छोडी न खोल देले रिी।िम िोर् मे त रिी। लेहकन \nहवरोध करैय क े  ताकत न रिय। अंिा िोरी क े  बिाने भांगवाला पेडा खखला \nदेले रिी। बहिनो क े  खखला देले रिी।अपनो खैलै रिी। िमरा क ु छ ज्यादा \nखखला देले रिी।  \nरामू क ु छ न बाजल।अपन मुंि हनिा क ले लेलक।  \nसरपंि बाजल  -एकर एक े टा इंसाफ िय। रामू क े  पारो से हवआि करे क े  \nपडतैय।सारी से बिनोई क े  हबआि करे  पर सामाझजक बंधन न िय।इ \nअच्छा भी िोतैय। \nलाडो बाजल -जौ िमर साईं इ गलती क लेलन िय।त हिनका पारो से \nहबआि करे क े  पडतैय।हक करब।हवधना क े  इिे मंजूर िय तो िमरो मंजूर \nिय।िम दूनू सौहतन न ,बहिने लेखा रिब।  \nरामू बाजल  -सरपंि काका क े  इंसाफ िमरा मंजूर िय।  \nबुझावन बाजल  -सरपं ि सािब क े  फ ै सला िमरा मंजूर िय।  \nसरपंि बाजल  -त िलू गांव क े  मिादेव स्थान मे।  \nसभ लोग मिादेव स्थान मे गेलन।   150 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन साईं से लाडो बाजल  -लूं सेनूर आ मिादेव बाबा क े  साक्षी मानैत \nपारो क े  मांग भर ददऔ।  \nरामू मिादेव बाबा क े  साक्षी मानैत पारो क े  मांग मे सेनूर भर देलक।  \nिर िर  मिादेव क े  आवाज से मिादेव स्थान गूंजायमान िो गेल।  \nनौ मिीना बाद पारो एगो सुन्नर लहडका क े  जनम देलक।  \nआइ दूनू पत्नी लाडो आ पारो क े  संगे रामू खुर् आ खुर्िाल िय।  \n  \n-आिायण रामानंद मंडल सामाझजक सिितक सीतामढ़ी ,सेवाहनवृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -िन्र देवी , हपता-स्व०रा जेश्वर मंडल, पत्नी-प्रममला \nदेवी , जन्म हतथि -०१ जनवरी १९६० योग्यता- एम -एससी (रसायन \nर्ास्त्र), एम ए (हिन्दी)। रूथि - साहिन्त्यक, मैथिली -हिन्दी कहवता -\nकिानी लेखन आ आलेख। प्रकाथर्त पोिी - मैथिली कहवता संग्रि भासा \nक े  न बांदटयो। २०२२ प्रकाथर्त रिना - सझझया कहवता संग्र ि पोिी - \nजनक नंददनी जानकी आ र्ौयण गान। २०२२ पहत्रका -ममथिला \nसमाज , घर -बािर आ अपूवाण (मैसाम)। अखबार -दैहनक मैथिल \nपुनजाणगरण प्रकार्। सामाझजक -सामाझजक सिितन , दामयत्व- पूवण झजला \nप्रहतहनमध, प्रािममक थर्क्षक संघ, डुमरा , सीतामढ़ी। स्थायी पत्ता - ग्राम-\nहपपरा हवर्नपु र िाना -पररिार झजला -सीतामिी। वतणमान पता -हपपरा \nसदन ,मुरथलयािक वाडण -04 सीतामढ़ी पोस्ट -िकमहिला झजला -\nसीतामिी राज्य -हबिार हपन -843302 \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 151 \n३.९.डाँ . हकर्न  कारीगर -लोंगी डैंस (िास्य  कटाक्ष) \n \nडाॅ . वकर्न का रीगर  \nलोंगी डैंस (हास्य किाक्ष)  \nबाबा बडबडाइत बजैत रिै जे एिनो कहू डैंस भेलैए ? किअ त जेकरा \nदेखखयौ सैि किैयै जे यौ बाबा लोंगी डैंस लोंगी डैंस. आइ भभिसरे स बसिो \nबरद ताल मात्रा खेलाइए ? किै थछयै जे िल बाध बोन ददस िैर थलिें बलू \nिमहूँ खेत पिार देखने आएब. बसिा बर द पर बैस हबदा िैब की काबे \nइिो रमैक जाइए लोंगी डैंस. छौंडा मारेर सब भींसरे स लाउहडस्पीकर पर \nघनघनौने छै आ इ बसिो बरद निैए त एकरो दू सटकन दै थछयै एकरो \nमन सौझ भऽ जेतै की.  \n \nताबे िम बाबा लक पहुँिली हिनका स पुछली जे बाबा की समािार िै \nक? बाबा बजलै िौ कारीगर समािा र की कहियै देखै छिक ने बसिा \nबरद पर स धरफरा क े  खैस परलहुँ ? िम पुछली जे बाबा से क े ना िो \nगेल? बाबा बोललक ै  एि की कहियअ बसिा बरद पर बैसल हबदा िोइत \nरिी की ताबे लाउहडस्पीकर पर अवाज एलै जे लोंगी डैंस लोंगी डैंस की \nबसिो बरद रमैक रमैक डांस करअ लगलै आ िम धरफरा क े  धां ई भटका \nखसलौं की. भागेसरो पंडा क े  िहला क े थलयै जे दौगअ िौ त उिो भगेसरा \nबाजल यौ बाबा लोंगी डांस ? किअ तऽ िमर जान अवग्रि भेल रिै आ \nतोरा सब क े  अलगे ताल छि. अच्छा पहिने एक जूम तमाक ु ल खुआबि \nत फ े र कहन गप सप करै छी.  \n \n 152 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nताबे बाबा क े  िम खैनी िुना क े  देली बाबा खैनी खाइत  देरी बोललक ै  जे \nअंई िौ कारीगर इ किअ तऽ जे पमरीया नाि , घोरा नाि , नटुआ नाि , \nअहला रूदल नाि से सब त सुनबो देखबो क े थलयै ? आ ई लोंगी डैंस से \nक े िेन िोइ छै ? िमरा त कोनो भांजे नै लगैए ? िौ कारीगर तोरा कोनो \nभांज बूझिल छि ? िम बोलथलयै जे िमरा किां इ डांस फांस बूझिल यै \nक? बाबा िां िां क िँसैत बोललक ै  िौ कारीगर तोरा मीहडया वला सब \nक े  तऽ सबटा बूझिल रिै छि की जे फलां हिरोईन क े  बेबी बंप ददखा , त \nफलां ििीरो हकसींग सीन क े ना हकया त थिलां िीरो क े  बेटा िगस कांड \nमे जेल स रीिा त फलां िीरोइन क े  हबकनी िेस पर फैंस हफदा. आ लोंगी \nडैंस ददया नै बूझिल छि ? कहन िमरो जहदी किअ ? \n \nबाबा क े  बुझबत िम गाबे लगली मोछ क े  मधमनी ददस घुमा देब ? लिान \nमे आँखख क े  अपरेर्न करा देब ? पामर बला िर्मा पहिरा देब ? यौ बाबा \nिम छी अिाँ क े  फैंस ममस ने करू हडहली बम्बई कमाई क े  िैंस ? लोंगी \nडैंस लोंगी डैंस. बाबा गीत सुन झूमे लगलै आ बजलै सबटा गप त बुझबा \nमे आएल आ इ मोछ क े  मधमनी दीस हकए घूमा देबिक. िम किथलयै \nयौ बाबा मैथिली पुरस्कार जेंका मनमाना वला गप छै. बाबा बोललक ै  िं \nिौ कारीगर िमरो भांज लागल जे सबटा मैथिली पुरस्कार मनमाने पर \nसर क ु टमारे क े  दरभंगे मधमनी वला क े  दै छै ? कोथसकन्िा ब ला क े  सब \nआवेदक क े  सब ज्यूरी आ क े  सब पुरूस्क ृ त आ हकएक? सै क े करो कोनो \nभांज नै लागअ दै जाइ छै ? आ लाि क े िेन करति जे मैथिली मे एहिना \nिोइत एलैए ? एिेन साहिन्त्यक दलाली स नीक त लोंगी डैंस जे लोक सब \nस्पष्ट रूपे कारणो बुझिै छै की. त आई सब ममल करि लोंगी डैंस लोंगी \nडैंस.  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 153 \n३.१०.लाल देव  कामत -ममथिलामे  मांगैन  खवार्  छइ! (आगाँ)/ वर्णित \nरस / िाि  पोखता 'क अिण  जाहन  गेलहुँ (लघुकिा )/ लघुकिा - परिाक  \nहनहितािण / िलला  मुरारी  छकबय (लघु किा )/ लघु किा - िलिौर / \nमैथिली  हबिैन  किा - -सापरहप ट्टा/ भाग  जागल- हविैन  किा / सुनैना  बेटी  \n- मैथिली  सामाझजक  उपन्यास/ थलख  पटापैट  मारय  दयि  (लघुकिा )/ \nलघुकिा - ई गुड खेनै  कान  छेदौने / अम्बोहि  पाहन  उठल-लघुकिा  \n(मैथिली )/ रोज  सेन्टेड  थलिी  (लघुकिा )/ लघुकिा  -रानी  केँ नँय छै राजा  \n \nलाल देि कामत  \nममथिलामे मांगैन खवार् छइ ! (आगाँ)/ वर्णित रस / िाि पोखता 'क \nअिण जाहन गेलहुँ  (लघुकिा )/ लघुकिा - परिाक हनहितािण / िलला \nमुरारी छकबय  (लघु किा )/ लघु किा - िलिौर / मैथिली हबिैन किा - -\nसापरहपट्टा / भाग जागल - हविैन किा / सुनैना बेटी - मैथिली सामाझजक \nउपन्यास/ थलख पटापैट मारय दयि (लघुकिा )/ लघुकिा - ई गुड खेनै \nकान छेदौने / अम्बोहि पाहन उठल  \nलघुकिा (मैथिली )/ रोज सेन्टेड थलिी (लघुकिा )/ लघुकिा -रानी क ेँ  \nनँय छै राजा \n 154 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१ \nममथिलामे मांगैन खिार् छइ ! \n(आगाँ) \n \nरामा अिाँ क े  सुनइली  , िम्मर सुनू। ऐ तरिेँ सभ क्षेत्र में बाँहकयौता \nबाइकलाग कहियाधरर पूरा िोयत। अपन त्याग दे खेबाक एखनो रस्ता \nदेल जा रिल य ,परंि जम्मा िेरी हकयो नहिि िाित! उदारवादी िोयव बडे \nकठीण बुझाछ। तेँ कहवजीक पाँहत समाजक े  अन्िारो मे इजोतक बाट \nदेखय ले वाद्य करैत छैक। हुनक एक कहवता पिू : -  \nममथिला राज्य लेल ,हबयाक ु ल मोर जीयरा ।   \nममथिला राज लेल , हपयासल मोर हियारा  । \nममथिला राज्य लेल  ,भुखल मोर मनवां ।  \n विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 155 \nमैथिल भाषा सँ  ,अघायल मोर जीयरा ।  \nमैथिली सनमान सँ  , अघायल मोर हियरा।  \nमैथिली पाग मे।  ,समायल मोर मनवां।   \nबक्ज्जका भासा सँ डराय मोर जीयरा।  \nअंहगका भासा सँ घबरायल मोर हियरा।  \nबोली माने मे हुलसाय मोर मनवां..............  \nसदररकाल  सँ आबोधरर िम गुलाम छी ,िमरा वतणमान व्यवस्था एखनो \nगुलामीक जींझझर सँ कथसकय जकडने अथछ। मुदा खूब जोडगर झटका \nधीरे सँ अकान्त करैत य।जेना हक आिायण जी पाँहत गिलैन िन् : -  \nिम कइसे गुलाम छी!   \nकहियो िम मुगल क े  गुलाम छी।   \nकहियो िम अँग्रेज क े  गुलाम छी।   \nकहियो िम रा जा क े  गुलाम छी।  \nिम कइसे गुलाम छी।   \nआइयो िम नेता क े  गुलाम छी।   \nआइयो िम पाटी क े  गुलाम छी।  \nआइयो िम राजनीहतक क े  गुलाम छी।  \nिम कइसे गुलाम छी।   \nआइयो िम जाहत क े  गुलाम छी।  \nआइयो िम समाज क े  गुलाम छी।   \nआइयो िम अिण क े  गुलाम छी।   \nिम कइसे गुलाम छी।   \nआइयो िम धरम क े  गु लाम छी।   \nआइयो िम राजवंर्ी भगवान क े  गुलाम छी।   \nआइयो रामा िम राजा क े  गुलाम छी ! औजको पररक्स्थहत मे लोक अपने \nमने आजादी कतय एिसास करा पाएत।तेँ िर पात -पात पर गुथलस्तां तँ \nबैसले छैक हकनै ? ऊ ँ ि नीि क ' भावना समाजमे हवद्यमान \nछैक, संहवधान मे अश्पृश्यता - घृणा क े र हवरूद्  कारगर कायदा कानून \nबनल रिलाक वादो लोक कतेक सुरणक्षत छैक! ई िमरा एकटा यक्ष प्रश्न \nठाि  ,सुरसाक मुँि बौने फरीछ बुझाइछ। एखन तँ एक लेखकीय समाज \nगुटबंदी कय पिमहनयां थलखल क े  आँय -बाँए माहन रद्दीक टोकरीक र्ोभा  156 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबिवय बाला स्तरिीन रिना कहिकय  ,सोसल मीहडया मे थछरयबैत छै । \nमनोवैज्ञाहनक आपणत्त िीक जे ज्ञानक ई पैघ कटोरी अपनहिटा लग बूझैत \nमानैत  , संघषणरत तबका क ेँ  ितोत्साहित कय अधबदटयामे लटकौने िन्द \nतरिेँ वाधक रुपेँ देखार िोईछ। कहव मिोदय जनमानस मे उजाण भरैत \nउपेणक्षत वंथित क ेँ  अपन िक - अमधकार लेल सतत् सजग आ जागरुक \nरिय ले किैत अपील धरर कहवता हवधा माध्यम सँ कयने छथि -:  \nआई हक िोई रिल िैय ।   \nअसिमहत क े  अमधकार   \nछीनल जा रिल िैय।   \nआई हक िोय रिल िैय।   \nबोलई क े  अमधकार  \nछीनल जा रिल िैय।   \nआई हक िो रिल िैय।   \nअसिमहत क े  अमधकार   \nदेस रोि बन रिल िैय।   \nआई हक िो रिल िैय।  \nअमीरी गरीबी क े  खाइ   \nबढ़ल जा रिल िैय।... ,... आिायण रामानंद जीक स्पष्ट किन छैन ,पाँहत \nदोसरो देखल जाए : -  \nभाषा क े   \nसरिद मे न बांदटयो।  \nमैथिली क े ,  \nबक्ज्जका अंहगका मे न बांदटयौ।  \nमैथिली क े ,  \nसंस्क ृ त - असंस्क ृ त मे न बांदटयो।   \nमैथिली क े  ,  \nराड मानक मे न वादटयो।   \nमैथिली क े ,  \nऊ ँ ि - नीि मे न बांदटयो।   \nमैथिल क े  ,  \nबाभन सोलकन मे न बांदटयो।    विदेह ३६८ म अंक  १५ अप्रैल २०२३ (िर्ष १६ मास १८४ अंक ३६८)|| 157 \nमैथिल क े  ,  \nछ ू त अछ ू त में न....................  \nजेना हक सवण हवददत अथछ ममथिला ममहिर पहत्रका कहवता हवर्ेषांक रूपेँ \nथसतम्बर १९७४ मे एकसय जीबीत कहवजीक टटका कहवता छाहपकय \nकाव्य सौष्टव धाराक े  गहतमान बनौने रिैक।आ आ ब तँ दीपा ममश्र \n(मध्यप्रदेर्) १५१ कहवयत्री क' एक - एक गोट कहवता  ' मैथिली  ' नामे \nपोिी छपौलीि आ काव्य धाराक े  आगू बिौलीि अथछ।एिनामे कहवताक \nपोिीक बादि कए हकयो रोहक नँय सकत। आिायण जीक े  कहवता क ेँ  गुणय \nक े र आवश्यकता छैक। संक्षेपमे ई किब जे िमरा मंडल जीक मैथिली \nसाहि त्य क्रान्न्त सँ घहनि संबंध भ' गेल अथछ। आनन्दानुभूहत एतेक धरर \nबढ़ल जे मैथिली भाषा क ' अक्षय भंडारक े  भरैक लेल अनेकों समीक्षकक \nऐ पोिी मादे   अखबार मे प्रकाथर्त भेलो उपरान्त  , िमहूं अपनाक े  ननिि \nरोहक पबैत छी। एहि तरिक सृजन क े  आलोिना करैत ई अनुभूहत िोइत \nरिल जे र् हनिरा लेखक कहव क े  अहतररक्त अद्यतन अन्य क े र पोिी \nसवणिा कम छैक।सम्यक हविार करब अँखखगर लोकक काज \nिोयत।जाहिपर प्रकार्क गण सेिो अनुकम्पा देखाबथि। प्रधानाध्यापक \nपद सँ हवज्ञान थर्क्षक आिायण रामानन्द मंडल जी सेवा हनवृत्त भेलासन्ता \nिारर सालसँ अिर्निस माय मैथिली क ' से वा कय रिलाि अथछ। सोसल \nसाइट पर सेिो सहक्रय छथि। सबसँ हिनक पैघौत इयि जे सरकारी स्तर \nपर मैथिली क ेँ  धहकयेबाक षियन्त्र क ेँ  पदाणफार् क े लहन। सीमान कातक \nबक्ज्जका आ अंहगका नामे फ ु ट सँ भाषायी  बेपार करय बाला मैथिली \nहवरोधी र्क्क्त क ेँ  थिन्िबाक खगौट ददर् मैथिली आन्दोलनीक  आँखख \nफोललहन अथछ। हिनक पोिी हवहवध आयाम क े  समेटने भाषा हवमर्ण \nलेल अपेणक्षत रित। आर् य दोसरो   पोिी थर्घ्र छपत।  \n२ \n\"िर्णित रस\"   \nपोिी समीक्षा -: लाल देि कामत   \nमैथिली भाषा मेँ कहव उमेर् पासवान एक बहुिर्िित नाम अथछ। हिनक \nजन्म लौकिी िानाक औरिा गाममे खखन पासवान आ अमेरर का \nदेवी 'क घर १३ अक्टूवर १९८४ क ' भेलहन अथछ। मैथिली साहित्य 'क \nकहवता हवधामे हिनक श्रुहत प्रकार्न ददहली सँ काव्य संग्रि २०१२ई० मेँ  158 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१२० पृष्टक पोिी छपल रिहन। सद्यप्रकाथर्त वर्णित रस  ''पोिी ' क े र \nहकमत २०० टाका हनधाणररत कयल गेल छैक ,जाहिमे ८७ गोट नव कहवता \nसंग्रहित  कयल गेल छैक। ओना आमुख ओ सेिो ए","size_mb":13.29,"has_text":true},"Videha 369.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 369.pdf","name":"Videha 369.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३६९ म अंक ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै कएि जा सकैत अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of mater ials e-published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक \nरूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ \nसं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक \nअनुिाद आ छिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार \nरिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा \nविदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents  and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 369 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :- \n१.१.गजेन्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-३) \n१.२.अंक ३६८ पर टिप्पणी (पृ. ४-७) \nरचनाकार अशोक विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ. १०-१३) \n२.२.अशोक जी केर संक्षिप्त परररय (पृ. १४-२०) \n२.३.अशोक- हम आ हमर परररय   (पृ. २१-२४) \n२.४.कल्पना झा- ठा,वह-पठाहहिं िाजि/छििि सहज नवह  (पृ. २५-\n२८) \n२.५.आभा झा- ै ीगाम- मध्यमागाक अन्द्िेष क कथा  (पृ. २९-३३) \n२.६.ददिीप कुमार झा- मैछथि आ,खिक िैक्षिक कथाकार िछथ \nकथाकार अशोक ['मातिर ' कथा सं्रहहक पुनपााठ'] (पृ. ३४-४५)   \n \n२.७.अञजत कुमार झा-  ै ीगाम: एक अप्रवतम कथा सं्रहह  (पृ. ४६-\n५१) \n२.८.कुमार राहि - मैछथि आंखि सं  ै ीगाम देििाक सेहंता \n(कथाकार अशोकक कथा पर एकटा पाठकीय हस्तिेप) (पृ. ५२-५६) \n२.९.िाि देि कामत- कथाकार अशोक मादे   (पृ. ५७-६१) \n२.१०.वहतनाथ झा- कथाकार अशोकक व्यंग्य सं्रहह: नीक ददनक \nिायस्कोप  (पृ. ६२-६५) \n२.११.छशिशंकर श्रीवनिास- अशोकक कथा  (पृ. ६६-७१) \n२.१२.जगदीश रन्द्र ठाकुर 'अवनि'- अशोकजीक कथामे कथापर \nविमशा  (पृ. ७२-७५) \n२.१३.नाराय जी - मूल्यांकन - अशोकजीक िेिन िैछशष्ट्य  (पृ. ७६-\n८५) \n२.१४.छशि कुमार धमश्र- अशोक ओ मैछथिी सावहत्य संिान  (पृ. \n८६-८९) \n२.१५.शैिेन्द्र आनन्द्द- अशोक: एकटा जीिन्द्त किाकार  (पृ. ९०-९४) \n२.१६.गजेन्द्र ठाकुर- कवि अशोक  (पृ. ९५-१११)   \n \n२.१७.गजेन्द्र ठाकुर- कथाकार अशोक   (पृ. ११२-१२९) \n२.१८.गजेन्द्र ठाकुर- कथेतर गद्यक िेिक अशोक  (पृ. १३०-१३४) \n२.१९.प्रदीप विहारी-मातिर कथाकार   (पृ. १३५-१४०) \n२.२०.आशीष अनछरन्द्हार- मैछथि दृधिदोष (पृ. १४१-१४३) \n२.२१.मुन्ना जी- विको क िुरी- श्री अशोक (पृ. १४४-१४५) \n२.२२.श्रीिरम- गवतशीि यथाथाक कथाकार अशोक: वकिु दटपौत (पृ. \n१४६-१५५) \nऐ अंकक अन्यान्य रचना \n३.गद्य खण्ड \n३.१.जगदीश प्रसाद मण् ि- सुछरता (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n१५८-१७५) \n३.२.जगदीश प्रसाद मण् ि- वनरन्द्तर (िघुकथा) (पृ. १७६-१८६) \n३.३.नन्द्द वििास राय- फादसा  े (पृ. १८७-१९०)   \n \n३.४.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- २६-३० म िेप (पृ. \n१९१-२१६) \n३.५.कुमार मनोज कश्यप-दृश्याििोकन (पृ. २१७-२१८) \n३.६.वनमािा क ा- अखग्न छशिा (िेप-१८) (पृ. २१९-२२६) \n३.७.प्र ि झा-भौकािी मुगाा (िघु व्यंग्य) (पृ. २२७-२२८) \n३.८.आराया रामानन्द्द मण् ि-अगस्त क्ांवत शहीद रामफि मं ि: \nजीिन िृत/ कमीना विद्वान (पृ. २२९-२३९) \n३.९. ा. वकशन कारीगर-मैछथिी सावहत्यक एिीट िोनवििाड़ आ \nसिानाशी दिाि (पृ. २४०-२४३) \n३.१०.िाि देि कामत- सुनैना िेटी- मैछथिी सामाञजक उपन्द्यास \n(समीिा)  (पृ. २४४-२४७) \n३.११.कुन्द्दन क ा- मैछथिी िीहवन कथा- न्द्यूटन्द्स िॉ (पृ. २४८-२४८) \n४.पद्य खण्ड \n४.१.राज वकशोर धमश्र-भोरहरिा  (पृ. २५०-२५३)   \n \n४.२.कामेिर रौिरी- प्रश्न रामस, (पृ. २५४-२५५) \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, वििमे, सभ देिताग मे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, वििेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n  \n \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒ितो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग वििकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्,॑ शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूधम॒र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n  \n \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञिरस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६८ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \nकवि अशोक , कथाकार अशोक आ कथेतर गद्यक लेखक अशोक  \nओना तँ अशोक अपनाक ेँ  आब कथाकार अशोक कहै छथथ  (हुनकर \nफ े सबुक प्रोफाइलक यएह नाम छन्हह ) मुदा हुनकर पहहल प्र काथशत \nपोथी अथछ एकटा कहिता संग्रह  'चक्रव्यूह' जे प्रकाथशत भेल १९८६ क े र \nजनिरी मासमे। ओही िर्ष अशोक , थशिशंकर श्रीहनिास आ शैलेहर \nआनहदक सम्ममथलत कथा संग्रह  'हिकोण ' प्रकाथशत भेल , निमबर \nमासमे , जइमे तीनू गोटेक ५-५ टा कथा छलन्हह।  \nअशोक कम थलखै छथथ , कहिता तँ  आरो कम। मूलधाराक लेखकमे कम \nथलखबाक फ ै शन छै। जखन प्रेमचहद तीन सय कथा लीन्ख लेलन्हह तखन \nजा कऽ ओ एकटा संग्रह बहार क े लन्हह - 'मेरी हप्रय कहाहनयाँ ' सन् १९३३ \nमे। ऐ पोथीमे प्रेमचहद ई स्िीकार करै छथथ जे नै चाहहयो कऽ लेखकक \nसभ रचना नीक नै भऽ पबै छै। आ ईहो जे जँ पाठक  एक लेखकक सभ \nरचना पढ़ि जाय तखन ओ जजहदगी मे पाँचो छह टा लेखकक ेँ  नै पढ़ि \nसकत। से हुनकापर दिाब पड़लन्हह जे ओ पाठक लेल ऐ तीन सयमे सँ \nहकछ ु  कथा चुहन कऽ अपन हप्रय कथाक रूपमे प्रस्तुत करथथ। हमरो \nहिचारे जहहया एकटा लेखक तीन सय कथा थलन्ख थलअय तखने ओकरा \nअपनाक ेँ  कथाकार घो हर्त करबाक चाही। ओना ओतऽ प्रेमचहद ईहो \nकहह जाइ छथथ जे लोककथामे माि उड़ैबला घोड़ा आढ़द होइ छै से \nकथाक महत्ि लोककथासँ बेशी छै। प्रेमचहदक ऐ गपसँ हम भभन्न हिचार \nरखै छी आ हफराक गोरखपुरीक कथनसँ सहमत छी। हफराक गोरखपुरी \nअपन रुबाइक संग्रह  'रूप ' मे थलखै छथथ जे  'हहहू  लोक गीत ' जे हमरा \nदैत अथछ से ओकरा मानिीय आ स्िगीय संगीत बना दइ छै , आ से \nगाथलब , इकबाल आ चकबश्त सेहो हमरा नै दऽ सकला। ओ उदाहरण \nदइ छथथ - \n\"बाबुल मोरा नैहर छ ू टल जाय ,  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 3 \nऊ ड्योिी पिषत भयी , आङन भयो हिदेश। \" \nमहाभारत आब लोकगीत बहन गेल अथछ , लोकगाथा बहन गेल अथछ , \n'भील महाभारत ' तकर उदाहरण अथछ। \nअशोकक 'चक्रव्यूह' महाभारत आधाररत हकछ ु  कहिता अथछ , से ओ \nलोकगीत आधाररत अथछ , लोकगाथा आधाररत अथछ।  \nसे हमरा नजररमे रचनाकार अशोक तीन टा छथथ - कहि \nअशोक, कथाकार अशोक आ कथेतर गद्यक लेखक अशोक। अरहिहद \nठाक ु र अपन पोथी रोशनाइक लोकपक्षक ेँ  कथेतर गद्य  कहै छथथ , से \nहनबन्ध-प्रबन्ध-समालोचना लेल हमहँ ऐ शब्दािलीक ेँ  प्रयुक्त कऽ रहल \nछी। \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be adde d to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३६८ पर टिप्पणी \nवनमषला कणष  \n \nआदरणीय संजू दास जी क े  थचि पर हमर प्रहतहक्रया - आदरणीय संजू \nदास जी बहुत नीक थचिकार छथथ। हुनक श्रेष्ठ कलाकार होमय में क ु नो \nसंदेह नहह। हिदेह पहिकाक अंक 368 में हुनक थलखल आलेख पिल। \nओ कला में नग्नता पर बहुत सारगर्भित आलेख थलखलथथ। हुनक \nआलेख सँ s अत्यंत प्रभाहित भेलहुँ। आदरणीय संजू दास जीक \nहिचारधारा सँ s हम शत -प्रहतशत सहमत छी। कोनो थचि में नग्नता देख s \nस s पूिष ओकर भािना देखिा क चाही।मुदा एहह अंक में हुनक हकछ ु  \nबीछल थचि देखलहुँ। ओहह थचि में माि तीन थचि पर हमरा हकछ ु  \nआपभि अथछ। ओहह तीनू थचि पर हम आदरणीय संजू दास जी सँ s \nहकछ ु  जानकारी चाहैत छी। एक स्िी संपूणष नग्न ठाि छथथ एिं हुनका \nहकछ ु  कामुक पुरुर् ललचाएल दृष्टि सँ s देख रहल छथथ। हनकट लेटल \nशेर पयंत जे संभित: हुनक अपन कमषचारी थथक। िैह स्िी संपूणाष नग्न \nरूप में शेर पर लेटल आराम क s रहल छथथ। मादा पशु क े  स्िी रूप में \nथचिण।ओ मादा नग्न रूप में बैसल दपषण में अपन सौंदयष देन्ख रहल \nछथथ एिं एक गोट कामुक पुरुर् रूपी हहिश्र जीि जे संभित िृद्ध अथछ \nओहह स्िी क े  आललिगन में कएने अथछ।  \nहम कला ममषज्ञ जानकार थचिकार नहह छी। हुनक कला क े  प्रशंसा करैत \nहम माि एक बात आदरणीय संजू दास जी स s पूछs चाहैत छी। तीनू \nथचि में महहला पाि क े  संपूणष नग्न रूप में थचिण करिाक औथचत्य की \nथथक ? कोन भािना क े  िशीभूत स्िी क े  नग्न देखाओल गेल ? \nप्रणि झा \n \nइंटरनेट क े  जाल पर हिचरण करैत जखन कखनो हिदेहऽक पेज पर \nपहुचय छी श्री गजेहर ठाक ु र क े  आलेख िा ललिक से हकछ न हकछ  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 5 \nइहफोमेढ़टि चीज मैथथली भार्ा क े  माध्यम से भेंट जाय अथछ। एहह क्रम \nमे हनती निल ढ़दनेश क ु मार ष्टमश्र आलेख सीरीज क े  अंतगषत ऐ अंक मे \nमहानंदा से जुडल ढ़दनेश ष्टमश्र क े  सूचनात्मक लेख क े  सार मैथथली मे पि \nलेल भेंटल जे सुखद अनुभूहत।  \nहिदेह ऐ अंक मे संजू दास क े  कलाक ृ हत क े  ल क क ै  टा आलेख छापलक \nअथछ जे हाथलया हुनकर कोनो पेंटटिग हििाद क े  क ें र मे घुमइत अथछ। \nफ े सबुक पर प्रमुख रूप से क ु मार पद्मनाभ द्वारा उठाओल ऐ मुद्दा क े  इदष \nहगदष अनेकों लोक आपन राय आ दृष्टिकोण रखला य। पद्मनाभ जी द्वारा \nआपन बात बहुत दृिता से आ तक ष  क े  साथ राखल गेल आ ओतबे दृिता \nआ तक ष  से संजू दास अपन आलेख द्वारा ओकर खंडन करैत नजरर \nआबय छईथ। हकएहक हम थचिकला क े  पारखी नै छी तै अपन कोनो \nअंहतम पक्ष नै रान्ख सकय छी मुदा ऐ तरहक माष्टमला मे तार्किक रूप से \nिाद प्रहतिाद क े  डोक्युमेंटेड क े ला से ऐ तरहक हिर्य मे समाज क े  \nभहिष्य मे अपन हिचार बनेबाक लेल तार्किक सामाग्री भेंट सक े  अथछ।  \nप्रोफ े सर उर्ा चौधरी \nकला ,कला होइछ।  ओ अश्लील नहह भ सक ै छ।इ हमरा लोकहनक \nनजररया थथक ,जे हम ओहहमे की देन्ख रहल छी।अपन दृष्टिकोण मे \nपररितषन क ै ने अनेक अथष हनकलैत अथछ।  \nकल्पना झा, पिना \nबहुत नीक हिदेहक नबका अंक। पठनीय ओ संग्रहनीय। अत्यष्टधक \nव्यस्तता रहैए, तथाहप पिब सुरुह क े लहुँ , तँ बहुत हकछ ु  पढ़ि गेलहुँ , ततेक \nइंटरेसस्टिग टॉहपक सभ अथछ। डॉ. उदयनाथ झा 'अशोक' जीक आलेख \n\"गामक नामकरण:एक पररशीलन\" बहुत नीक लागल।दरभंगा -मधुबनी \nसँ नेपालक धनुर्ा ,जनकपुर आ समस्तीपुर , सीतामिी धररक बहुतो \nगामक नामकरणक चचाष बहुत रोचक ढंग सँ क े लहन अथछ।ष्टमथथलाक \nगामक नामकरणक पाछाँक इहतहास सँ लोक क ेँ  अिगत करओलहन \nअथछ लेखक ,चाहे ओ राजनीहतक इहतहास हो िा सांस्क ृ हतक \nइहतहास।एतेक नीक आलेखक  लेल लेखकक ेँ  साधुिाद !अपनेक थलखल  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"श्वेता झा चौधरी-एकटा पररचय\" पढ़ि आह्लाढ़दत भेलहुँ।एहह तरहक \nलोकक क ृ त्यक ेँ  चचाष हेबाक चाही।कतेक लोक श्वेता झा चौधरीक नाम \nसँ अनभभज्ञ छल हेता ह।अपनेक थलखल \"क ृ ष्ण क ु मार कश्यप आ \nशथशबाला -एकटा पररचय\" सेहो पिलहुँ। एहेन एहेन व्यक्क्तक व्यक्क्तत्ि \nओ क ृ हतत्िक चचाष हेबाक चाही पि -पहिका सभमे।रिीहर क ु मार दास \nजीक -\"पररिारक सहयोग सबसँ जरूरी\" एकटा नीक संदेश दैत अथछ।  \nआचायष  रामानंद  मंडल , सामाजजक  चचिंतक सह  सावहत्यकार, सी\nतामढ़ी \nकलाक ृ हत बनाम  अश्लीलता / कला  साहहत्य  मे  संजु  दास  के कलाक ृ हत \nआइ काल  हििाद  मे  हय।क ु छ लोग  के दृस्स्ट  मे  कला  मे  अश्लीलता  हय।\nअसल  मे  अश्लीलता  आ श्लीलता  दृस्स्टये  होइ  छैय। संत  तुलसीदास  के \nअनुसार  जाक े  रहह  भािना  जैसी  हरर  मूरत  देन्ख  हतन तैसी।  पौराभणक  \nसाहहत्य  के देन्खयौ  त अश्लीलता  से  भरल  हय।  परंतु  धार्मिक  दृस्स्ट  से  \nिो  अश्लील  दृस्स्टगोचर  न होई  हय।  जेना  भगिान  शंकर  के ललिगाकार  रु\nप जेकर  पूजा  क ै ल जाइ  हय।नागा  साधु  आ ढ़दगमबर  जैन  मुहन  जेइ  के द\nशषन में  अश्लीलता  दृष्टिगोचर  न होइ  छैय। मां  काली  के नग्न मूर्ति  में  अ\nश्ली लता  दृस्स्टगोचर  न होइ  हय।  सहत  अनुसूया  के कथा  एगो चर्चित क\nथा  हय।  अनुसूया  के सतीत्ि  परीक्षा के लेल  ब्रह्मा हिष्णु  महेश  कहलथथ\nन हक अंहा  नग्न होक े हमरा  सभ  के भोजन  करायब  त हम  सभ  अंहा  इं\nहा  भोजन  करब।सहत  अनुसूया  हुनका  सभ  के तप बल  के आधार  पर  ब\nच्चा बना दलथथन  आ नग्न होक े गोद मे  रख  के भोजन  करैलथथन।  कार\nण  हक बच्चा हनदोस  होइ  छैय।िो  श्लीलता  आ अश्लीलता  से  अंजान  हो\nइ हय।  बौद्ध कालीन  मूर्ति  अजंता  -\nऐलोरा  आ भगिान  जगन्नाथ  आ दक्िन  भारत  के मंढ़दर  पर  उत्कीणष  मै\nथुन  मूर्ति  में  अश्लीलता  नजर  न अबऐय हय।  भगिान  रजनीश  संभोग  \nसे  समाष्टध  में  एगो घटना  के उल्लेख  करैय  छथथन।जौ  एक युिा  प्रेमी -\nप्रेष्टमका के प्रेष्टमका में  माता  -\nहपता मैथुन  मूर्ति  के देखैयत  खजुराहो  में  टकरा  गेलन।  घटना  इ बताबैत \nहय  हक सापेक्ष  रूप  में  अश्लील  हय  परंतु  हनरपेक्ष रूप  में  अश्लील  न हय विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 7 \n। संजु  दास  के कला  सापेक्ष  रूप  में  लोग  के अश्ली ल  भले  लगैय  परंतु  \nहनरपेक्ष रूप  से  अश्लील  न हय।कलादृस्स्ट  हनरपेक्ष होय  के चाही।     \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरचनाकार अशोक विशेर्ांक  \n२.१.प्रस्तुत हिशेर्ांकक संदभषमे  \n२.२.अशोक जी क े र संभक्षप्त पररचय  \n२.३.अशोक- हम आ हमर पररचय  \n२.४.कल्प ना झा- ठाँहह -पठाहहि बाजब/थलखब सहज नहह  \n२.५.आभा झा -डैडीगाम - मध्यमागषक अहिेर्णक कथा  \n२.६.ढ़दलीप क ु मार झा - मैथथल आँन्खक िैभश्वक कथाकार छथथ कथाकार \nअशोक ['मातबर ' कथा संग्रहक पुनपाषठ '] \n२.७.अजजत क ु मार झा - डैडीगाम: एक अप्रहतम कथा संग्रह  \n२.८.क ु मार राहुल - मैथथल आंन्ख सं  डैडीगाम देखबाक सेहंता (कथाकार \nअशोकक कथा पर एकटा पाठकीय हस्तक्षेप)  \n२.९.लाल देि कामत - कथाकार अशोक मादे  \n२.१०.हहतनाथ झा - कथाकार अशोकक व्यंग्य संग्रह: नीक ढ़दनक \nबायस्कोप   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 9 \n२.११.थशिशंकर श्रीहनिास - अशोकक कथा  \n२.१२.जगदीश चहर ठाक ु र 'अहनल '- अशोकजीक कथामे कथापर \nहिमशष  \n२.१३.नारायणजी - मूल्यांकन - अशोकजीक लेखन िैथशष्ट्य  \n२.१४.थशि क ु मार ष्टमश्र - अशोक ओ मैथथली साहहत्य संस्थान  \n२.१५.शैलेहर आनहद - अशोक: एकटा जीिहत कलाकार  \n२.१६.गजेहर ठाक ु र - कहि अशोक  \n२.१७.गजेहर ठाक ु र - कथाकार अशोक  \n२.१८.गजेहर ठाक ु र - कथेतर गद्यक लेखक अशोक  \n२.१९.प्रदीप हबहारी -मातबर कथाकार  \n२.२०.आशीर् अनथचहहार - मैथथल दृष्टिदोर्  \n२.२१.मुन्ना जी - हिकोणक धुरी - श्री अशोक \n२.२२.श्रीधरम - गहतशील यथाथषक कथाकार अशोक: हकछ ु  ढ़टपौत   10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.प्रस्तुत विशेर्ांकक संदर्षमे \nहिदेह द्वारा लेखकपर हिशेर्ांक  'जीबैत मुदा उपेभक्षत ' शृखंला रू पमे \nकएल गेल छल  २०१५ सँ जकरा आब  २०२३ मे एहह हिशेर्ांक \nसंग  \"हिदेहक जीहित मैथथलकमी , संगीतकमी , साहहत्यकार -सम्पादक \nआ रंगमंचकमी -रंगमंच -हनदेशकपर हिशेर्ांक शृंखला\"  नामसँ जानल \nजाएत। ढ़दसमबर  २०२२ मे हिदेह \"अशोक हिशेर्ांक\" प्रकाथशत \nकरबाक सािषजहनक घोर्णा क े लक आ प्र स्तुत अथछ ई हिशेर्ांक। एहह \nसूचनाक ेँ  एहह ललिकपर देन्ख सक ै त छी -घोर्णा । मैथथलकमीसँ हमर \nसभहक आशय जजनकर काज ष्टमथथला -मैथथली -मैथथली ले ल कोनो \nमाध्यमसँ भेल हो। ओ संगठनकताष सेहो भऽ सक ै  छथथ , आन भार्ाक \nलेखक सेहो। तहहना संगीतकमी मने गीत -संगीतसँ जुड़ल लोक।  \nएहन शृखंलामे , एहह हिशेर्ांकसँ पहहने हिदेह  ८ टा हिशेर्ांक प्रकाथशत \nकऽ चुकल अथछ आ एहहठाम आब हम कहह सक ै त छी जे ई एकटा \nचुनौतीपूणष काज छै। अनेक  संकट क े र सामना करए पड़ैत अथछ लेख \nएकट्ठा करएमे। मुदा संगहह ईहो हम कहब जे संकटसँ बेसी हमरा लग \nसमथषन अथछ। हँ , ई मानएमे हमरा कोनो ढ़दक्कत नहह जे जतेक लेख \nक े र उममेद क े ने रहैत छी हम ततेक नै आबैए , जतेक लोक थलखबाक लेल \nगछैत छथथ से सभ अंत - अंत धरर आहब चुप्प भऽ जाइ त छथथ। आ एकर \nकारणो छै , हकनको ई लागै छहन जे आनपर थलखब से हम अपने रचना \nहकए ने लीन्ख लेब , हकनको लग पोथथए नै रहै छहन , जखन हक हम सभ \nपाठकक ेँ  हिकल्प रूपमे पोथीक पी.डी.एफ फाइल सेहो देबाक लेल \nतैयार रहैत छी।  हकयो हिदेहक समािेशी रूपसँ दुखी छथथ , तँ हकनको \nष्टमिक ेँ  हिदे हसँ ढ़दक्कत छहन तँइ ओ नहह देता। एकरो हम संकटे बुझै \nथछयै जे सभ फ े सबुकपर लंबा -लंबा लेख िा कमेंट टाइप कऽ लै छथथ \nसेहो सभ हिदेह लेल हाथसँ थलखल पठाबैत छथथ। जे सभ कहहयो काल \nफ े सबुकपर टाइप कऽ लीखै छथथ हतनकर आलेख हम सभ टाइप कररते \nछी। खएर पहहने कहलहुँ जे संकटसँ बेसी स मथषन अथछ तँइ आइ \nपहहलसँ लऽ कऽ निम हिशेर्ांक धरर पहुँचलहुँ हम।  २०१५ सँ लऽ  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 11 \nकऽ २०२२ धरर  ८ टा हिशेर्ांक प्रकाथशत भेल मने बखषमे एकटा। हनभिते \nसमथषन बेसी भेटल हमरा। जखन हक हिदेहक ई आठो हिशेर्ांक क े र \nअलािे आनो हिर्यपर हिशेर्ांक प्रकाथशत भेल अथछ। एकर अहतररक्त \nईहो बा त संतोर्दायक अथछ जे हिदेहक हरेक हिशेर्ांक अभभनंदनग्रंथ \nहेबासँ बाँथच गेल अथछ। मुख्यधारा जकाँ हिदेहक ेँ  अभभनंदनग्रंथ नहह \nचाही। अभभनंदनग्रंथ अह दुआरे नै चाही जे ओहहसँ लेखक िा जजनकापर \nहनकालल गेल छहन हतनकामे सुधारक गुंजाइश खत्म भऽ जाइत छै। तँइ \nहिदेहक हिशेर्ांकमे आ लोचना -प्रसंशा सभ भेटत।  \nएहन नै छै जे अशोक जीपर थलखल नै गेलै मुदा ओ सभ एकट्ठा नै भऽ \nसकल छै तँइ ओकर प्रभाि हेड़ा गेल छै। एहह संदभषमे हम कहह सक ै  छी \nजे हिदेहक ई प्रस्तुत हिशेर्ांक एहन पहहल प्रयास अथछ जाहहमे ई \nबुझबाक प्रयास कएल अथछ जे अशोक जीक रचना क े हन छहन। ई अ लग \nबात जे हम सभ कतेक सफल िा असफल भेलहुँ से पाठक कहता। एहह \nहिशेर्ांक क े र शुरूआत हिदेहक आने हिशेर्ांक जकाँ अथछ। संगे -संग ई \nक्रम ने तँ उम्रक िररष्ठता क े र पालन करैए आ ने रचनाक गुणििाक। \nहँ , एतेक धेआन जरूर राखल गेल छै जे पाठकक रसभंग नहह होइन आ \nसे हिश्वास अथछ जे रसभंग नै हेतहन।  \nपाठक जखन एहह हिशेर्ांकक ेँ  पिताह तँ हुनका ितषनी ओ मानकताक \nअभाि लगतहन। ितषनीक गलती जे थथक से सोझे -सोझ हमर सभहक \nगलती थथक जे हम सभ संशोधन नै कऽ सकलहुँ मुदा ई धेआन रखबाक \nबात जे हिदेह शुरुएसँ हरेक ितषनी बला लेखकक ेँ  स्िीकार करैत एलैए। \nतँइ मानकता  अभाि स्िाभाहिक। एकर बादो बहुत ितषनीक गलती रहल \nगेल अथछ जे हक हमरे सभहक गलती अथछ।   मैथथलीमे हकछ ु ए एहन \nपहिका अथछ जकर ितषनी एकरंगक रहैत अथछ आ ई हुनक खूबी छहन \nमुदा जखन ओहो सभ कोनो हिशेर्ांक हनकालै छथथ तखन ितषनी तँ ठीक \nरहैत छहन मुदा सामग्री अष्टधकांशतः बथसये  रहैत छहन। ऐहतहाथसकताक \nदृष्टिसँ कोनो पुरान सामग्रीक उपयोग िर्जित नै छै मुदा सोथचयौ जे  ७२-\n८० पन्नाक कोनो हप्रिट पहिका होइत छै ताहहमे लगभग आधा सामग्री \nसाभार रहैत छहन , तेसर भागमे लेखक क े र हकछ ु  रचना रहैत छहन आ  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचाररम भागमे हकछ ु  नि सामग्री रहैत छहन। मुदा हमरा लोकहन नि \nसामग्रीपर बेसी जोर दैत थछयै। एकर मतलब ई नहह जे ितषनीमे गलती \nहोइत रहै। हमर कहबाक मतलब ई जे संपादक -संयोजकक ेँ  कोनो ने \nकोनो स्तरपर समझौता करहे पड़ैत छै से चाहे ितषनीक हो हक , मुराक हो \nहक हिचारधारक हो हक सामग्रीक हो। हमरा लोकहन ितषनीक स्तरपर \nसमझौता  कऽ रहल छी मुदा कारण सहहत। हप्रिट पहिका एक बेर \nप्रकाथशत भऽ गेलाक बाद दोबारा नै भऽ सक ै ए  (भऽ तँ सक ै ए मुदा फ े र \nपाइ लाहग जेतै ) तँइ ओकर ितषनी यथाशक्क्त सही रहैत छै। इंटरनेटपर \nसुहिधा छै जे बीचमे  (इंटरनेटसँ हप्रिट हेबाक अिष्टध ) ओकरा सही कऽ \nसक ै त छी मुदा सामहग्रए ब थसया रहत तँ सही ितषनी रहहतो नि अध्याय \nनै खुजज सकत तँइ हमरा लोकहन ितषनी बला मुद्दापर समझौता \nक े लहुँ।   हमरा लोकहन कएलहन , कयलहन ओ क े लहन तीनू शुद्ध मानैत \nछी, एतेक शुद्ध मानैत छी एक ै  रचनामे तीनू रूप भेढ़ट जाएत। आन \nशब्दक लेल एहने बूझू।  \nउममेद अथछ जे पाठक हिदेहक आने हिशेर्ांक जकाँ एकरा पिताह आ \nपढ़ि एकर नीक -बेजाएपर अपन सुझाि देताह। हिदेह अरहिहद ठाक ु र \nहिशेर्ांक क े र पोथी रूप \"स्ितंिचेता\" क े र नामसँ प्रकाथशत भेल उममेद \nजे भहिष्यमे अशोक जीपर क ें ढ़रत एहह हिशेर्ांक क े र पोथी रूप सेहो \nआएत। \nहिदेह द्वारा हिशेर्ांक शृंखलामे प्र काथशत भेल हिशेर्ांक सबहक सूची \nएना अथछ, ऐठाम जे सूची देल गेल अथछ तइ सभपर क्क्लक करबै तँ ओ \nअंक सभ खुजज जायत।  \n१) अरहिहद ठाक ु र हिशेर्ांक  ०१ निमबर  २०१५ अंक १८९ (ई \nहिशेर्ांक  २०२० मे पोथी रूपमे सेहो आयल अथछ ) \n२) जगदीश चहर ठाक ु र अहनल \nहिशेर्ांक  ०१ ढ़दसमबर  २०१५ अंक १९१ \n३) रामलोचन ठाक ु र हिशेर्ांक  ०१ अप्रैल २०२१ अंक ३१९  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 13 \n४) राजनहदन लाल दास हिशेर्ांक  ०१ निमबर २०२१ अंक ३३३ \n५) रिीहर नाथ ठाक ु र हिशेर्ांक  १५ जून  २०२२ अंक ३४८ \n६) क े दारनाथ चौधरी हिशेर्ांक  १५ अगस्त  २०२२ अंक ३५२ \n७) प्रेमलता ष्टमश्र  'प्रेम' हिशेर्ांक  ०१ निमबर  २०२२ अंक ३५७ \n८) शरढ़दहदु चौधरी हिशेर्ांक  १५ निमबर २०२२ अंक ३५८  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.अशोक जी क े र संक्षिप्त पररचय \nएहहठाम प्रस्तुत अथछ अशोक जी क े र संभक्षप्त  पररचय। सोशल \nमीहडयापर हुनका कथाकार अशोक क े र नामसँ बेसी जानल जाइत छहन। \nएहह पररचय क े र अष्टधकांश तथ्य पहहनेसँ सािषजहनक छै। हकछ ु  तथ्य \nजुटाओल गेल अथछ आ फोटो सभ स्ियं अशोकजीक सौजहयसँ भेटल \nअथछ। \n \nनाम -अशोक \nजहम हतथथ : 18 जनिरी , 1953 \nमाता : स्ि. नहदा देिी  \nहपता : स्ि. उमापहत झा  \nस्थान : लोहना , मधुबनी (हबहार)  \nथशक्षा : बी.एस -सी. , डी. सी. एम. (मास्को)  \nिृभि - हबहार सहकाररता सेिाक सेिाहनिृि पदाष्टधकारी  \nअशोक जी क े र पररिारक अहय सदस्य :  \nपत्नी : स्ि. पूणषकला  \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 15 \nपुि :  1) प्रिीण (हहनक पत्नी पल्लिी) , 2) प्रभात (हहनक पत्नी थश ल्पा)  \nप्रकाथशत क ृ हत मौथलक:  (एखन धरर अशोकजीक जतेक मौथलक पोथी \nप्रकाथशत भेलहन ताहहमेसँ अष्टधकांश हिदेह पोथी डाउनलोडपर राखल \nगेल अथछ आ एहहठाम जे पोथीक थलस्ट देल गेल अथछ ताहहमे पोथीक \nनामपर क्क्लक करबै तँ ओ पोथी खुजज जाएत) - \n1) चक्रव्यूह (कहिता संग्रह) (1986)  \n2) हिकोण (कथा संग्रह) (1986)  \n3) ओहह राहतक भोर (कथा संग्रह) (1991)  \n4) मातबर (कथा संग्रह) (2001)  \n5) मैथथल आँन्ख  (2007) \n6) संिाद (साक्षात्कार संग्रह) (2007)  \n7) कथाक उपहयासःउपहयासक कथा  (2012) \n8) आँन्खमे बसल (यािा कथा) (2013)  \n9) बात-हिचार (आलोचना) (2015)  \n10) डैडीगाम (कथा संग्रह) (2017)  \n11) नीक ढ़दनक बाइस्कोप (व्यंग्य संग्रह) (2018) \n12) राजमोहन झा (हिहनिन्ध , 2019) \n13) कथा -पाठ (2022) \nहिदेह एिं आन पहिकामे प्रकाथशत रचना सभ जे हक एखन पोथी रूपमे \nनहह अथछ -  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n1) अशोक-सेलेक्शहस (हिहिध)  \n2) अशोक-नि कहिता  \n3) मुन्ना जी द्वारा साक्षात्कार (पृ. 382 -385) \n4) बनैत कम हबगड़ैत बेसी (पृ. 2023 -2031) \n5) सम्पादक राजनहदन लाल दास आ कणाषमृत (पृ. 119 -122) \n6) रामलोचन ठाक ु रक कहिता पिैत (पृ. 327 -341) \n7) क े दार नाथ चौधरीक उपहयास (पृ. 101-106) \n8) शरढ़दहदुजी (पृ. 70 -73) \nप्रकाथशत क ृ हत सम्पादन: \n1) प्रहतमान ( हिचार गोष्ठीक आलेख ओ हिमशषक संग्रह)  \n2) सन्धान (अंक  1- 2- 3- 4, अहनयतकालीन पहिका)  \n3) मैथथली आलोचना (स म्पादन) ( 2017)  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 17 \n \nअशोक जीक माता -वपता, स्ि. उमापवत झा एिं स्ि.नन्द्दा देिी \n \nअशोक जी पत्नी स्ि. पूणषकला जीक संग \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअशोकजी अपन पौत्री श्रेया क े र संगे \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 19 \n \nअशोक जी , अपन पत्नी, ूनू पुि ओ पुििधु (पल्लिी)क संग  \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअशोक जीक पुत्र, प्रर्ात ओ पुत्रिधु शशल्पा \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 21 \n२.३.अशोक - हम आ हमर पररचय  \n \nअशोक  \nहम आ हमर पररचय  \nहमर जहम १८ जनिरी १९५३ क ेँ  लोहना (मधुबनी) मे भेल। हमर हपता \nरहथथ स्ि. उमापहत झा एिं माता रहथथ स्ि. नहदा देिी। हमर जहमक \nबहुत पूिेसँ हमर हपता कासीमे रहैत छलाह। महारानी लक्ष्मीिती द्वारा \nहनर्मित राम मंढ़दरक व्यिस्थापक रहथथ ओ। लक्ष्मीिती अपन \nजीिनकालमे कढ़टहार जूट ष्टमलसँ बजा कऽ हुनका मंढ़दरक व्यिस्थापक \nबनौने रहथथन। हम सपररिार ओतहह रहलहुँ। हमर जेठ भाइ स्ि. प्रो. \nसुशील झा ओतहह पिलहन -थलखलहन। बी.एच.यूसँ एम.ए क े लहन। \nजखन ओ ए म.ए क े लहन तँ हम छह िर्षक रही। भाइ एम.ए पास कऽ \n१९५९ ईस्िीमे सररसि गाममे महाराज लक्ष्मीश्वर लसिह महाहिद्यालयमे \nप्राध्यापक भऽ गेलाह। हुनकासँ छोट हमर बहीहन स्ि.गीता देिीक हबयाह \nहमर जहमसँ एक मास पूिष ढ़दसमबर १९५२ मे भऽ गेल रहहन। भाइ \nहमरासँ पंरह िर्ष आ बहीहन  बारह िर्षक जेठ रहथथ। स्िाभाहिक रूपसँ \nहमर क्स्थहत पररिारमे एक ललबबुआ सन रहए। सभ अल्लो -मल्लोमे \nलागल रहए। ताहहपरसँ नेनहहसँ हम बहुधा दुखीत पहड़ जाइ। से क्रम \nमैढ़िक तक चलल। पररिारक लेल ई एक पैघ थचहताक कारण बनल \nरहल।  \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभाइ क े  प्राध्यापक बहन गाम चल अएबाक कारण माए संग हमहँ गाम \nआहब गेलहुँ। एक िर्ष गामेमे पैटघाट स्क ू लमे पिलहुँ। मुदा ठीकसँ नहह \nपिबाक कारणे माए हमरा १९६० मे हपता संग फ े र आगू पिबाक लेल \nकाशी पठा देलहन। हमर स्क ू ली जीिनक आरम्भ सुहनयोजजत रूपसँ \nबेथसक पाठशाला , हौजकटोरा , िाराणसीसँ भेल। ओतहहसँ पचमा \nक्लास उतीणष  भेलहुँ। फ े र छठमामे पिबाक लेल हररिंर इंटर कालेजमे \nएलहुँ। १९६९ ईस्िीमे मैढ़िक क े लहुँ। इंटरमे डी.ए.िी कालेज आहब \nगेलहुँ। मुदा उतीणष नहह हेबाक डरसँ परीक्षा छोहड़ देथलयैक। गाम आहब \nगेलहुँ। सररसि कालेजसँ आइ.एस.सी क े लहुँ। गोयनका \nकालेज , सीतामिीसँ बी.एस.सी (िनस्पहत शास्िमे प्रहतष्ठा) क े लहुँ। \nबी.एस.सीक ररजल्ट १९७५क जनिरीमे हनकलल आ ओही िर्ष जूनमे \nहमर हििाह मधुबनीमे डा. जयधारी लसिहक सुपुिी पूणषकला देिी संग \nभेल। ओकर बाद हम प्रहतयोहगता परीक्षा सभक तैयारी करए लगलहुँ। \nप्रहतयोहगताक माध्यमसँ पहहल नौकरी जनसंपक ष  हिभागमे अपर जजला \nजनसंपक ष  अष्टधकारीक रूपमे १९७७ मे शुरू क े लहुँ। तकर बाद \nबी.पी.एस.सीक संयुक्त परीक्षा द्वारा सहकाररता हिभागमे सहायक \nहनबंधक, स.स. क े र पदपर इटाठी (बक्सर) मे १९७८ मे योगदान देलहुँ। \nओही हिभागमे हिभभन्न पदपर काज करैत िर्ष २०१३ मे ३१ जनिरीक ेँ  \nसेिाहन िृत भेलहुँ।   \nएहह अिष्टधमे हमर माताक देहािसान १९८७ ईस्िीमे , हपताक १९८८ \nईस्िीमे , बहीनक १९८९ ईस्िीमे आ भाइक १९९० ईस्िीमे भऽ गेलहन। \nचारर िर्षमे हमरासँ जेठ चारू गोटा चल गेलाह। आब हमरासँ जेठ \nपररिारमे हमर भौजी िीणा देिी छथथ जे गाममे रहैत छथथ। हुनका संग \nहमर भाहतज रा जीि सपररिार रहैत छथथ। ओ सररसि कालेजमे \nसहायक क े  रूपमे कायषरत छथथ। संपूणष पररिारक ेँ  समहारने छथथ। भौजी \nआ राजीि क े  गाममे रहलाक कारणे हमरो आ हमर पररिारक संबंध \nअनिरत गामसँ बनल रहल अथछ।  \nसाहहत्य क े  प्रहत हमर झुकाओ काशीमे मैथथल छाि संघक गहतहिष्टधक ेँ  \nदेखला -सुनलासँ  भऽ गेल। छाि संघ द्वारा मैथथलीमे अनेक कायषक्रम  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 23 \nहोइत छल। ई सभ कायषक्रम राममंढ़दरेपर हुअए। हम बच्चेसँ सभटा देखऽ \nलगलहुँ। नटाक , कहिता -पाठ, भार्ण प्रहतयोहगता , जयहती , सरस्िती \nपूजा आढ़द कायषक्रममे क्रमशः भाग थलअ लगलहुँ। ष्टमथथला -मैथथलीक \nमादे सुनऽ लगलहुँ। हमर पहह ल रचना कहिता छल जे बटुक पहिकामे \n१९६८ ईस्िीमे छपल \"शथश चहदा क े  समान\"। चहदा झाक जयहतीमे \nपिने रही। फ े र १९६९ मे ष्टमथथला -ष्टमहहरमे दोसर कहिता छपल। पहहल \nकथा \"हिराम सँ पहहने\" १९७१ ईस्िीमे ष्टमथथला -ष्टमहहरमे छपल रहए। \nतकर बाद क्रमशः साहहत्यमे रमैत गेलहुँ। साहहत्य जी िनक अंग भऽ गेल। \nअहनिायष बनैत गेल।  \nनौकरी जीिनमे हम बक्सर आ कढ़टहार पदस्थापनक अहतररक्त बेसी \nअिष्टध पटनेमे हिभभन्न पदपर रहलहुँ। हमर ूनू बालक प्रिीण ओ प्रभात \nपटनेमे पिलहन -थलखलहन। प्रिीण देहराूनसँ बी.टेक कऽ स्टील \nअथाररटी आफ इंहडयामे कायषरत छथथ। िर्ष २००९ मे हुनकर हििाह \nपल्लिीसँ भेलहन। एकटा बेटी छहन श्रेया जे एहह बेर छठमा क्लास पास \nक े लक अथछ। ओ सभ बोलानी (उड़ीसा)मे रहैत छथथ। एहहसँ पहहने \nकीरीबुरू (झाड़खंड)मे छलाह। प्रभात अंग्रेजीमे एम.ए , पी.एच.डी कऽ \nएखन पटना िीमेंस कालेजमे पिा रहल छथथ। िर्ष २०१६ मे हुनक \nहििाह थश ल्पासँ भेलहन। साहहत्यमे हुनक खूब अभभरुथच छहन। अंग्रेजीमे \nबेसी थलखैत छथथ से कहिता। मैथथलीमे सेहो थलखऽ लगलाह अथछ लेख \nसभ। अनुिाद सेहो करैत छथथ। तारानंद हियोगीक कहिता सभक \nअनुिाद अंग्रजीमे पोथीक रूपमे प्रकाथशत छहन। हमर पत्नी पूणषकला \nझाक देहािसान २०१९ ईस्िीक ज निरीमे भऽ गेलहन। िर्ष २००२-०३ मे \nहुनका गंभीर हबमारीक कारणे ढ़दल्लीक गंगाराम अस्पतालमे अिाइ मास \nरहऽ पड़लहन। आपरेशन भेलहन। एक ै स ढ़दन धरर   आइ.सी.यूमे मृत्युसँ \nलड़ैत रहलीह। देहमे सामथ्यष लेल बहुत समय लगलहन। २००४ ईस्िमीमे \nधरर ओ हिभभन्न आपरेशनक अपार कि भोगलहन।  कतेको बेर लागए जे \nओ आब नहह बचती मुदा बथच त गेली आ ओकर बाद बाद सतरह िर्ष \nधरर जीहित रहलीह। मुदा समाहय जीिन नहहए जीहब सकलीह जकर \nहुनका बहुत अभभलार्ा रहहन। अंहतमो समयमे ओ मरए नहह चाहैत \nरहथथ। जाबत धरर स्िस्थ रहथथ ताबत धरर घर -पररिार , ूनू बालकक ेँ   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिएह समहारने रह थथ। नेनामे ूनूक ेँ  िएह पिौलहन -थलखौलहन। हम तँ \nसरकारी काज , सेिा -संघक काज. साहहस्त्यक -सांस्क ृ हतक काज सभमे \nहरदम व्यस्ते रहैत छलहुँ।  \nआब हम सिरर िर्षक भऽ गेल छी। पाछ ू  घूष्टम कऽ तक ै त छी तँ लगैए जे \nइंटरमे पिैत काल काशीमे कोठलीक देिालपर अपन भाइक थलखल \nपाँती \"महत्िा क ं क्षा का मोती हनष्ठ ु रता की सीपी में रहता है\" क े  पढ़ि तँ \nगेल रही मुदा आब जा कऽ ओकर अथष लागब शुरू भेल अथछ।   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 25 \n२.४.कल्पना झा - ठाँहह -पठाहहि बाजब/थलखब सहज नहह  \n \nकल्पना झा \nठााँवह-पठाहहिं बाजब/शलखब सहज नवह  \nहिदेह मैथथली पोथीक आकाषइि पर जखन आदरणीय अशोक सर रथचत \nपोथी सभक थलस्ट देखलहुँ , तँ कथा संग्रह , कहिता संग्रह ,साक्षात्कार \nसंग्रह , यािा कथा ,आलोचना , हिहिध आ नि कहिताक पोथी सभक संग \nएक गोट व्यंग्य संग्रह पर नजरर पड़ल। \"नीक ढ़दनक बाइस्कोप\" शीर्षक \nव्यंग्य संग्रह पर नजरर पहड़तहह हम हबनु एकहु क्षण गमओने एहह पोथी \nक ेँ  डाउनलोड क े लहुँ।मोन मे आएल \"अशोक सर आ व्यंग्य \nसंग्रह ?\" कहन अहिश्वसनीय सन लागल ,तैँ जजज्ञासा अत्यष्टधक प्रबल \nछलए , जे देखी ,आन्खर क े हन अथछ पोथी।जतबा हम अशोक सर क ेँ  \nदेखथलयहन/सुनथलयहन ,स्िभाि सँ ओ बहुत बेसी सौमय , मृ दुभार्ी लोक \nबुझेलथथ हमरा। तैँ अहिश्वसनीय सन बात लागल ,जे एहन लोक व्यंग्य \nकोना थलन्ख सक ै त छथथ। ककरो पर कटाक्ष करब ,ठाँहह -पठाहहि \nबाजब/थलखब सहज नहह । आ जखन ओ स्िभािक हिपरीत \nहुअए , तखन तँ आरो नहह। ठाँहह -पठाहहि बात अष्टधक काल कटुए होइत \nछै,आ कटु बाजब सभक बुिाक बात नहह । \nपोथी पिब सुरुह क े लहुँ , तँ लेखक द्वारा ू शब्द कहबाक क्रम मे \n\"कहबाक अथछ......\"मे सभटा न्खस्सा थलखल देखलहुँ/पिलहुँ ,जे \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकोना संजोग बनलहन दैहनक हहहदुस्तानक एकटा स्तम्भ \"ठाँहह -पठाहहि\" \nलेल व्यंग्य थलखबाक। आ कतेक अबूह लागैत छलहन लेखक क ेँ  व्यंग्य \nथलखब ,तकर चचाष सेहो क े लहन अथछ। लेखक स्ियं ई बात स्िीकार कएने \nछथथ ,जे \"ठाँहह -पठाहहि थलखब महाग मुश्श्कल।\" आगाँ लेखक इहो बात \nस्िीकार करैत छथथ जे एहह स्तम्भ लेल थलखैत \"हकछ ु  सामष्टयक घटना -\nसमाचार पर सोचबा -हिचारबाक अिसर भेटल।संगहह इहो महत्िपूणष \nरहल जे अपन स्िभािक हिपरीत कने -मने ठाँ हह -पठाहहि कहबाक -\nबजबाक अिगहत भेल। हहममहत भेल।\"अिगहतए टा नहह भेल सर ! खूब \nसुतरल व्यंग्य थलखब। आगाँ आरो एहन व्यंग्य संग्रह पिबालेल भेटए ,से \nअपेक्षा। \nसभ सँ पहहने गप्प करब जीिनक लेल सभ सँ महत्िपूणष प्राणिायुक \nश्रोत गाछ -िृक्ष सँ संबंष्टधत हिर्य पर थलखल गेल \"हाइिे  पर \nहररयाली\"क। लेखक कतेक नीक संदेश देलहन अथछ से देखल जाउ -\n\"हाइिेक हनमाषण मे जेना िृक्ष -संहार होइत अथछ ,से जीिन लेल मारुक \nभ ' रहल अथछ। मुदा सरकारे पर सभटा दोर् मढ़ि देब ,अपन जजममेदारी \nसँ भागब भेल। तैँ सरकारक संग हमरो सभ क ेँ  योजनाक शत -प्रहतशत \nपालन लेल मोस्तैद रह ' पड़त।जँ अपने चाँहक नहह रहत ,त' आन क ेँ  कोन \nगरज छै।\"  \nलेखकक मोन फगुआ आ चुनािक गठबंधन देन्ख गारडेन गारडेन भेल \nछलहन , हमरा तँ \"अतिह\" पढ़ि मोन गारडेन गारडेन भ ' गेल। कतेक \nसूक्ष्म ऑब्जिेशन ! ष्टमिता त 'अतिह ,शिुता त ' अतिह। सिे ,प्रक ृ हत \nआ स्िभाि मे आइ काश्ल्ह अहत क े  डंका बाजज रहल अथछ।अतिह \nभ ' रहल अथछ। कोनो सीमाक आब मोजर नहह रहह गेल अथछ।सेहहता \nतँ सीमा पार। प्रेम तँ सीमा तोहड़ क '। क्रोध तँ अकास ठ े कल।  \nओना \"अतिह\" सन आरो बहुत टॉहपक सभ बहुत नीक लागल पिैत। \n\"भ्रमक क ु हेस\" , \"मुखौटा\" ,\"सपनाक रेल\" ,सभटा बेजोड़ टॉहपक।  \n\"हबला इत गाम\"मे यथाथषक थचिण करैत थलखैत छथथ -\"गाम अथछ हक \nगायब भ ' गेल।हनट्ठाहे गायब भ ' गेल हक हकछ ु ओ बचल अथछ।छहर आ  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 27 \nबाँध ओकरा गीहड़ गेल।डैम ओकर अश्स्तत्ि लोप क ' देलक।\" गामक \nथचहहास हिशाल बड़क गाछ ,घनगर पीपड़क गाछ ,झोंटहा पाकहड़क \nगाछक चचाष , बड़द-गाए-महीसक चचाष ,क ु महर ,खमहा उर ,ओल ,पोरोक \nसागक चचाष करैत हबलाइत गामक मार्मिक थचिण क े लहन अथछ। \nलेखकक कहब छहन जे शहर सभक आधुहनकीकरण मे बेहाल सरकार \nगामे क ेँ  एना बसा ढ़दअए ,जे काज -रोजगारो भेटए आ अपन समाज -\nपररिारक संग रहहयो सकी। मुदा एहहलेल बाजत क े ? \n\"गुनक करु मान\"मे अपना ष्टमथथलाक प्रचथलत फक ड़ा  सभ पढ़ि नीक \nलागल। कतेक साथषक , सटीक होइत छलए , सभटा फकड़ा सभ।जे आब \nबोलचाल मे एकदम प्रयोग मे नहह रहह गेल। अपना क ेँ  पैघ लोक आ \nमॉडनष शो करबाक चक्कर मे ओझराएल समाज आब ई गमैआ ,देहाती \nफकड़ा सभ हकएक बाजत। बहुत रास प्रश्न ठाि क े लहन अथछ \nलेखक ,जाहह पर हिचार करबाक बेग रता छै -\"ई कोना भेल जे हहत -\nअहहतक बात हबसरर पैघ -छोटक फ े र मे पहड़ गेलहुँ  ?एना एक \nढ़दसाह ,एक भगाह हकएक भ ' रहल छी हमसभ  ?\" \n\"पोखरर सभ क े  कहहया उड़ाहब\" बहुत महत्िपूणष हिर्य लागल। \nमरणासन्न भेल हुक ु र -हुक ु र करैत पोखरर सभ लेल लेखकक लचिता उथचते \nछहन। लेखक कहैत छथथ ,\"अपना सभक  इलाका नदी - पोखररक मामला \nमे धनीक रहए। मुदा आब तहहना गरीब आ हिपन्न भेल जा रहल \nअथछ।\"एकटा चौंका देमए बला आँकड़ाक उल्लेख सेहो क े लहन अथछ \nलेखक। देशक आजादीक समय अपना ष्टमथथला मे जाहहठाम चौबीस \nलाख पोखरर छलए ताहहठाम आब माि सािे पाँच लाख बाँचल अथछ। \nहिडमबना ई जे (लेख कक शब्द मे) - \n\"गाम -गाम मे पूजा -पाठ बढ़ि रहल अथछ। जत ' कहहयो बासंती दुगाष \nपूजा नहह होइत छल ,ओतहु लाख -लाख खचष क ' धूमधाम सँ पूजा \nभ ' रहल अथछ।भरर -भरर राहत भभहडयो चलैत अथछ।नाच -गान होइत \nअथछ।मुदा क ू पोत्सि ,तरागोत्सि नहह होइत अथछ।इनार आ पोखरर खुना \nक' उत्सि नहह मनाओल जा इत अथछ।एहन उत्सि नहह होइत अथछ  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाहह सँ लोकक उपकार हुअए।\"समाज क ेँ  चेतबहत लेखक कहैत छथथ -\n\" पाहन हबना की जीिन।पोखरर हबना की गाम घर। आउ ,जीिन \nबचाओल जाए।पोखरर खुनाओल जाए।\"  \nसभटा हिर्य -िस्तु बहुत महत्िपूणष आ साथषक चुनल गेल अथछ लेखक \nद्वारा। समसामष्टयक हिर्य सभ ,जाहह मे  राजनीहत आ राज नेता सभ पर \nव्यंग्य सेहो सम्ममथलत अथछ। \"चुनािक फगुआ\" ,\"ई ककर बजार थछयै \nहो भाइ\" ,\"टमाटर आ हपयाजक सिा सुख\" एहह श्रेणी मे आएत। \nमौसमक ष्टमजाज सँ संबंष्टधत सेहो हकछ ु  हिर्य अथछ ,जेना -\"नामी भेल \nपटनाक गमी\"  ,\"आब' हे अखाि!\"समाजोपयोगी काज ढ़दस लोकक \nध्यान ढ़दअबैत हिर्य सभ सेहो अथछ। समाजक प्रहत सेहो हमर सभक \nहकछ ु  जजममेदारी अथछ ,से आबक लोकक ेँ  हिस्मृत भ ' गेल छहन। सभ \nअपनेलेल बेहाल रहैए। लोक आत्ममंथन करए।मनुष्य -जहमक \nसाथषकता   माि अपनालेल जीबए मे नहह छै ,से लोक बूझए।  \nकथेतर साहहत्यक श्रेणी मे आबए बला पोथी \"नीक ढ़दनक बा इस्कोप\" \nसमाजक लेल उपयोगी तँ अथछए ,संगहह रोचक सेहो लगतहन पाठक क ेँ ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 29 \n२.५.आभा झा -डैडीगाम - मध्यमागषक अहिेर्णक कथा  \n \nआर्ा झा \nडैडीगाम - मध्यमागषक अन्द्िेर्णक कथा \n  \nसंस्क ृ त में एकटा िाक्यांश छैक  -' गद्यं किीनां हनकर्ं िदस्हत ' अथाषत् \nकहित्िक कसौटी गद्य होइछ।छहद ,लय गहत यहतक बन्धनसॅं मुक्त \nहयबाक कारण गद्यमे भार्ागत अथिा हिर्यगत छ ू ट भेटबाक कोनो \nगुंजाइश नहह होइत छैक।एत ' एकटा गप ध्यातव्य अथछ जे संस्क ृ तमे \nगद्य,पद्य,नाटक , चम्पू सभ काव्यक श्रेणीमे अबैत अथछ।  \nकथाकार अशो क मैथथली कथाक सुस्थाहपत नाम छथथ। यद्यहप ओ \nपाठकिगषक े ॅ ॅं कहिता - संग्रह एिं आलोचना आढ़द हिधामे सेहो सशक्त \nरचनाक उपहार देने छथथन ,तथाहप स्पेशलाइजेशन कथाक्षेिीये।  \nआइ हकछ ु  गप हुनक   कथासंग्रह  'डैडीगाम 'क।प्रारंभ करैत छी \nशीर्षकथासॅं। प्रिास मनुक्ख लेल हििशतो अथछ आ  महत्त्िाकांक्षा सेहो। \nमुदा जेना - जेना ियस हबतैत छैक ,कायाषलयीय दाष्टयत्ि क 'म होइत \nछैक,ष्टधया-पुताक जजममेिारी खतम जकाॅ ॅं होइत बुझाइत छैक ,यानी \nसमयक फरागहत होइ छैक ,अपन जहड़ तीव्रताक(थशद्दत) संग मोन पड़ैत \n 30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछैक। हकछ ु  एहने सन अनुभि होइत छहन कथानायक रघुिंश \nबाबूक े ॅ ॅं  जीिनक सान्ध्यिेलामे आ ओ हिकल होमए लगैत छथथ गाम \nघुरबा लेल। मुदा एत ' सकारात्मक पक्ष ई जे पत्नी आ ष्टधया -पुता सेहो \nरघुिंश बाबूक इिाक समथषक। यद्यहप देखल गेलै अथछ जे बाहर \nरहहनहार बालबच्चा सभ एतेक मैटेररयथलस्स्टक भ ' जाइत छैक जे \nमायबापक भािना सेहो हाहन - लाभक बटखरा  पर जोखैत अथछ । मुदा \nसाहहत्यकारक काज माि यथाथष देखायब नहह ,ओहह धरातल पर आदशष \nक्स्थहतक सृजन सेहो होइत अथछ।से कथाकार एत ' परोक्षत: कह ' चाहैत \nछल हेताह - एहनो भ ' सक ै छ, प्रयास त ' करह।  \n गामक लोक मंढ़दर -हनमाषणक नाम पर स्िागत करत ,एतेक ढ़दन धरर \nकयल गामक उपेक्षा मोन  नहह पाड़त , तैं राममंढ़दर - हनमाषण हनणषय कए \nरघुिंश बाबू सपररिार गाम एलाह।मुदा गामक नियुिकक प्रश्नक मादें \nलेखक संभितः अपन मनोभाि व्यक्त करबाक प्रयास करैत \nछथथ , धहनक प्रिासीक े ॅ ॅं किषव्य मोन पाड़ैत छथथ - \n 'कने हिचारर क ' देन्खयौ माभणक बाबू , कतेकरास मंढ़दर तँ अथछ ये \nचारूकात। तै पर फ े र एक नि मंढ़दर बहन क ' की होयत ? जोहो त ' एक \nटा  'लाइहबलीटीये ' भ ' जायत। एहह सँ बरु अहाँ सभ अस्पताल \nबनहबतहुँ । स्क ू ल खोथल ढ़दतहुँ। कॉलेजक हनमाषण कररतहुँ । दुहनयामे \nएक सॅं एक ज्ञानक प्रचार-प्रसार भ ' रहल छै। ओकरे थशक्षण -प्रथशक्षणक \nव्यिस्था कररत हुँ । लोक क े  किे उपकार होइतै। ' \nएत' एक ढ़दथश गामक नियुिक लोकहनक जागरूकता व्यक्त भेल अथछ \nत'दोसर ढ़दथश धनाढ्य लोकहनक सामंती प्रिृभि पर चोट सेहो पड़ैत \nअथछ।'गामक लोकक एतबहह टा अकाश ' एहह सोचमे पररितषनक \nखगता देखाओल गेल अथछ।  \nई एकटा आशािादी कथा अथछ ,जाहहमे सभ बुझ नुक बुझना जाइत \nछथथ ,कथानायक ,हुनक पुिद्वय ,पत्नी आ समाज सभ।आ सभ ष्टमथल \nजीिनक सुखमय राग गबैत अथछ।   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 31 \n'गामक कातक हाइिे ' भौहतक हिकासक संग गामक \nग्रामयपन,हनश्छलता आ नैसर्गिकताक अंत देन्ख भािुक भेल \nसाहहत्यकारक अंतिेदनाक उद्गार अथछ ।  \n'छ ु ट्टीक एक ढ़दन ' समयक संग सामञ्जस्य -हिधान करैत लेखकक \nएकटा सुखाहत कथा अथछ ,जाहहमे ू टा थशभक्षत युिक - युिती \nसामाजजक हिधानक हिरुद्ध प्रेम हििाह कररतो मैथथली साहहत्य एिं \nमैथथल समाजक प्रहत अक्षुण्ण अनुराग रखैत छथथ।  \nहकछ ु  अही भाि पर आधाररत कथा सन बुझाइत \nअथछ 'स्िाधीन '।मुदा ,ओत' िैिाहहक बलात्कारक पुरजोर हिरोध \nदेखाओल गेल अथछ।एकटा स्िाभभमाहननी स्िी कोनहु पररक्स्थहतमे ओ \nगभष रखबा लेल तैयार नहह छथथ ,जे जबदषस्तीक समबन्धक प्रहतफल \nहोमए। हॅं ,ओ बुझैत छथथ जे जबदषस्ती करैबला पुरुर् हनताहत अधलाह \nलोक नहह छथथ , तैं तलाक नहह लैत छथथ ,ई कहैत जे  'हम न्खस्सा खतम \nनहह  शुरू कर ' चाहैत छी '।मुदा तैंयों िैिाहहक मूल्यक अिहेलना स्िीकार \nनहह करैत छथथ।  \nस्िीक अश्स्मता - दलन क ु पुरुर्क प्रिृभि रहल अथछ , मुदा स्िीक ओहह \nचोटसॅं उपजल टीसक अनुभूहत सेहो पुरुर् लेखक कए सक ै त \nअथछ,कारण थलखबा काल ने ओ पुरुर् रहैछ आ ने स्िी ,ओ रहैछ माि \nओ पा ि।पािक संग मानिीकरण आ समानुभूहत नीक लेखकक चेहह \nहोइत अथछ।से अनुभि करैत लेखक अपन टीस कथामे नाष्टयकाक \nमोनक संिेदना थलखैत छथथ  - \nजेल मे शाहत आ क्स्थर भेल बैसल हबमला क े  बेर -बेर एक्क े टा बात मोन \nमे घूष्टम -फीरर क ं' अबैत छलहन -' अध्यक्ष बनौलहन त ' अध्यक्षक काज \nहकए नहह  देलहन ? हम त ' हुनकर सहधमी छथलयहन। सहकमी हकए नहह \nबनौलहन ? हमरो दसखत हकए अपने क ' देलथथन  ? एहन बेइमानी \nहकए? की बेइमान समठाम बेइमाने होइत अशि ? बाहरो मे बेइमान \nआ घरो मे बेइमान।  '  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n'उमकी ' ऊपरसॅं प्रेमकथा बुझाइत अथछ , परञ्च 'अहत सिषि \nिजषयेत् ' थसद्धांतक अनुसा र ओकर अंत आतंहकत करैत अथछ।की प्रेमक \nएहनो रूप भ ' सक ै त छैक ?की प्रेमक सेहो कोटा होइत छैक  -एतबा \nजरूरहत ,एतबा आपूर्ति,तकर बाद कोनो सुख ,दु:खक असरर नहह ? \nहनस्संदेह नहह , तैं नाम थथक उमकी।  \nमनुष्य कतबो व्यस्त रहओ ,कतबो दाष्टयत्िमे हकऐक नहह ओझरायल \nरहओ ,ओकरा अपन रुथच - प्रिृ भि पर अिश्य ध्यान देबाक चाही  ।लोक \nकी कहत ?हमर इमेज की   अथछ? आढ़द- आढ़द हनरथषक सोचमे अपन \nखुशीक आहुहत देब बुजद्धमानी नहह , परञ्च ओहह एक क्षणक खुशीक \nअनुभि करब जजनगीमे न 'ब ऊजाष भरैछ ,ई सार अथछ  'लाथ ' कथाक।  \n'छल ' कथा जबरदस्त नाटकीय कथा अथछ। कोनो \nव्यक्क्त (भोलीझा )हकछ ु  क्षणक लेल कोनो पाटष लैत अथछ त ' जेना ओ \nओएह भ ' जाइत अथछ ।अभभनयक जीिहतताक उत्क ृ ि हनदशषन अथछ \nएहह कथामे।  \n'मनसूबा ' मे क ै ररयरमे बुलंदी पयबाक उहमादमे युिािगष द्वारा घ 'र -\nगृहस्थीक जजममेिारीसॅं पलायनक बिैत प्रिृभि पर लचिता व्यक्त करैत \nछथथ लेखक त ' ' खुशी क नाम जीिन '  मे अहतजाषतीय हििाह पर \nस्िीक ृ हतक मोहर लगबैत छथथ।एत ' लेखकक मध्यमागीय दृष्टिक \nपोर्ण , सामाजजक स्िीक ृ हत आढ़द बदलैत समयक संग कदमताल करैत \nअथछ जे आिश्यको।   \n  आशािादी दृष्टिकोण देखबैत अथछ कथा  'अभयक बेटाक े ॅ ॅं ूटा दांत \nभेलहन अथछ '  त' मानथसक बीमारी ढ़दथश  इंहगत करैत अथछ  'एना \nभ ' क' हकयो'।एकर अहतररक्त  'ओ दुनू साइहकल थसखैत \nअथछ','राग ','लेमन आइसक्रीम ' आढ़द कथा नीक बनल अथछ।  \nसंक्षेपमे जॅं कही त ' डैडीगाम एकटा संिेदनशील कथाकारक पहरह गोट \nरमणगर कथाक संग्रह अथछ।कथाक प्रस्तुहतक छटा सुंदर आ मोहक  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 33 \nअथछ।माि लचिता व्यक्त  करब , साहहत्यकारक उद्देश्य नहह , अहपतु अपन \nपािक माध्यमसॅं ओकर हनिारणक उपाय देखायब ,मुदा एना सन जेना \nहम कहाॅ ॅं हकछ ु  कहलहुॅ ॅं ,हम त ' न्खस्सा कहैत छलहुॅ ॅं।  \nकथाकारक े ॅ ॅं एकटा अत्यंत सामाहय पाठकक अभभनहदन ! \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.ढ़दलीप क ु मार झा - मैथथल आँन्खक िैभश्वक कथाकार छथथ कथाकार \nअशोक ['मातबर ' कथा संग्रहक पुनपाषठ '] \n \nटदलीप क ु मार झा \nमैशथल आाँखखक िैक्षिक कथाकार िशथ कथाकार \nअशोक  ['मातबर ' कथा संग्रहक पुनपाषठ'] \nसमकालीन मैथथली कथाकारमे बेछप नाम छथथ कथाकार अशोक। \nहहनक कथा   क ें  ताहक - तहक क ेँ  पितै रहलहुँ अथछ।हहनक कथाक \nहबर्यमे ढ़टप्पणी करब सहज नै छैक।   हिद्वता आ समीक्षकीय दृष्टिकोण \nसँ देखल जाय तँ बहुत हिशद हिश्लेर्णक माँग करैत अथछ हहनक \nकथासभ   मुदा   से अिगहत हमरा नहह अथछ तथाहप हम ई मानैत छी \nहहनक कथाक भाि ,कथ्य आ बहुत हद धरर कथाक अभभि साधारण सँ \nसाधारण पाठक बुजझ पबैत छथथ ताहह पररप्रेपेक्ष्यमे हहनक दोसर कथा \nसंग्रह  'मातबर '  जे बहुत पहहने पिल छल एहह बीच एकर पुनपाषठ \nकयलहुँ।ताहह क्रममे इिा भेल हकयेक ने एहह पोथीपर अपन हकछ ु  \nपाठकीय ढ़टप्पणी राखल जाय।तकरे एकटा प्रयास अथछ   एहह हिथशि \nकथा संग्र हपर ई ूटप्पी।  \nहहनक कथा संग्रह पिैतकाल सबसँ पहहने हमरा   ई भान भेल जे \nकथाकार अशोक समयक संग बहुत यथाथषिादी   ढंग सँ चलबामे हिश्वास \nकरैत छथथ।ओ लकीर क े  फकीर नहह छथथ। कथा   कहैत नहह छथथ , रचैत \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 35 \nछथथ से सम्पूणष तथ्यक संग।भूत ,ितषमानक तालमेल बैसबैत \nभहिष्योहमूख कथाक  सृजनशील्पी छथथ कथाकार अशोक। एक ै सम \nशताब्दीक आरंभे मे (२००१ई.)ई कथा संग्रह अबैत अथछ।एक ै सम \nशताब्दीक आरंभभक बर्षमे दुहनयांमे अनेक पररितषन भेल। दुहनयाँक \nकमयुटरीकरण ,मुक्त व्यापार समझौता , इंटरनेटक अहिभाषिक प्रभाि \nिैभश्वक पड़य लागल।भारत सेहो प्रभाहित भेल सहजहह  ष्टमथथला \nसेहो।एहह सभ बातक प्रभाि एहह कथा संग्रहमे संग्रहहत कथा सभपर \nदेखल जा सक ै छ।  \nपाठ आ पुनपाषठ क पछाहत हम जे हकछ ु  बुजझ सकलहुँ तकर ई आम्त्मक \nअनुभूहत माि थथक।   हम सबसँ पहहने एहह संग्रसक  'राँड़ ' कथापर चचष \nकरय चाहब।हिधिाक जीिनपर मैथथली मे घनेरो कथा थलखल गेल अथछ \nमुदा राँड़ कथा ओहह कथा सभसँ बहुत फराक अथछ  ,एना कहह जे \nक्रास्हतकारी अथछ तँ बेजाय नहह।ई एकटा हिद्याथी मनीर्क कथा सँ \nआरंभ होइछ जे िास्तिमे बदलैत पररिेशमे स्िी - पुरुर्क सामयताक \nकथा कहैछ।हिधिा जीिनमे आयल बदलािक कथा कहैछ।मनीर् \nअपना मामी   सँ आम्त्मक स्नेह करै त छथथ जखन हुनका मामीक िैधव्य \nहेबाक खबरर भेटैत छहन तँ ओ व्यग्र भ ' जाइत छथथ जे   एतेक सुन्नरर \nमामी कोना क ' उजरा साड़ी पहहरर क '  रहती ? क े हन लगती  ? आढ़द \nआढ़द थचिक मनोदशा बनैत छहन।एहह छण हुनका मोन पड़ैत छथथन \nअपन हिधिा हपतामही  ,अपन हपथसयौत बाल हिधबा बहहन। मामाक \nमृत्यु सँ मनीर्क मोन हबचथलत होइत छहन आ ओ मामीक लेल मुँगा \nरंगक शाल ल ' जेबाक आ हुनका ओ शाल ओिा देबाक हिचार करैत \nछथथ।जखन मनीर् मामी सँ भेट करबाक लेल काशी जाइत छथथ तँ \nहुनका मोनमे अहतररक्त संतोर् होइत छहन   से मामीक पररधान देन्ख \nक' ।मामी आसमानी रंगक नुआ ब्लाउज पहहरने छ थथ।।हाथमे सोनाक \nचूड़ी आ घड़ी ।ई हमरा समाजमे एकटा पैघ बदलाब भेल अथछ।हिधिाक \nजे अभभशप्त जीिन छल ताहहमे बहुत सुधार भेल अथछ।आब तँ रहरहां \nहिधिा हििाह सेहो भ ' रहल अथछ।कथाक माध्यम सँ ष्टमथथलाक हिधिा \nस्िीक काशीमे क े हन दुदषशा छलहन तकरो उल्लेख भेल अथछ। से लेखक \nरानी को ठाक'नेपोभाढ़टन  'क िणषन आओर हिश्वनाथ गलीमे भीख  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाँगिाली सभक क्स्थहतक थचिण सँ बहुत सटीक तुलनात्मक अध्ययन \nकयलहन अथछ। एतबहह नै एहह कथाक माध्यम सँ स्िी काज क 'क े  अपन \nपैरपर ठाि हुए।अपन पररश्रमक पाय सँ अपन ष्टधयापुताक भरण पोर्ण \nकरय ।स़गहह अपन स 'ख लसिगार पर अपन कमा यल हकछ ु  टाका व्यय \nकरय। एहहमे बेजाय की ? मामीक प्रसंग मनीर् कहै छथथ अहाँ क ेँ  काजक \nईलम अबैये  ,तँ अपन सेिा क ेँ  पाय मे हकये ने बदलब।सेिाक्षेि बहुत ढ़दन \nधरर उपेभक्षत रहलैक अथछ।एहह कथाक माध्यम सँ कथाकार सेिाक्षेिक \nमहत्िक जे रेखांकण कयल अथछ से अहत महत्िपूणष अथछ ।आइ  सं बीस \nबखषक पछाहत हम सेिा क्षेिक बिैत डेग क ेँ  अकाहन सक ै त छी।  \n 'मातबर '  जे एहह   संग्रहक शीर्षक कथा अथछ। आइ सभ हकछ ु  पु \nपूंजीपर ढ़टकल अथछ।बाप बेटाक समबन्ध तक टाकापर आहब क ' ठमहक \nगेल अथछ। कोनो धरानी सब मातबर बनय चाहैत अथछ।आइ डेग -डेग \nपर महाराज बैसल अथछ। ओकर संग देबाक लेल  ,जी हजुरी   करबाक \nलेल कहिया आ महबूब सनहक मुँहलगुआक कोनो कमी नहह छैक।मुदा \nएहहमे पीिीक संघर्ष सेहो देखाइत अथछ।हँ , एकटा बात शेख साहेब सन \nमुँहपर कहनयों उथचत बजहनहारक ढ़दन - ढ़दन अभाि भेल जा रहल अथछ।  \nएकटा कथा अथछ  'दसखत '।एहह कथामे आचायषजी सन आइ .ए . एस \nआजुक युगमे भरल पड़ल छथथ।भ्रिाचार आओर हिलाथसता आजुक \nनौकरशाहीक पयाषय भ ' गेल अथछ।हिलाथसताक परराकाष्ठा भ ' गेल \nअथछ जे आचायषजी सनक लोक जीिन जे अपन हाथ पैर साफ े  \nहहलब ' नहह चाहैत छथथ।एतय धरर जे फाइलपर दसखतो \nसांक े हतक  करय लगैत छथथ।पररणाम एहन - एहन लोकक क्स्थहत  \nआचायषजी जकाँ भ '  जाइत छहन जे हुनक अंग सब थशथथल भ ' जाइत \nछहन अनेक रंगक व्याष्टध गछारर लैत छहन।शक्क्तहीन भ ' टुक ु र- टुक ु र \nतक ै त रहैत छथथ।  \n'कोठा' आजुक राजनीहतक व्यिस्थाक सटीक थचिण अथछ। आइ डेग \nडेग पर राजनीहतक व्यिस्थामे रामलाल मंडल सन नेता भरल पड़ल \nअथछ।मजाल छै जे  हकयो कल्ला अलगा सकय।ई काज जैह हकछ ु   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 37 \nसाहहत्यकारे क ' सक ै ये।से कथाकार बहुत फररछा क ' ,बेकछाक' मंिीक \nहकरदानी क ें  उघार क े  अथछ।ई माि मंिीक हकरदानी नहह आजुक \nलोकतांहिक बेिस्थाक सहज पहहचान भ ' गेल अथछ।ककरा \nकहबै ?नागनाथ क े  हटाउ सांपनाथ क ेँ  लाउ  ,की बाघनाथ क ें  ला उ ,सब \nएक े  रंग।बदलैल - बदलैत जनताक मोन सेहो अगुताय लागल अथछ।जाहत \nधमषक स्िणष तुलापर लौल क '  भ्रिाचार ,आतंकक सबटा सौ हफसदी टंच \nफामूषला सभक अहिभाषि नेता लोकहन क ' लेलहन अथछ। देन्खयौ \nकथाकारक पैनी नजरर कोना दौड़ैत \nछहन,\" प्यादा,फजी ,हकश्ती ,घोड़ा...।सह आ मात खेला इत रहैत \nछथथ।ब्रह्मण ,दथलत ,हपछड़ा,मुसथलम...गोटी पर गोटी।तजषनी आ \nऔंठा।ढ़दमाग क े  खेल।ढ़दमाग तेज आ बुद्धा प्रखर भेल जाइत \nछहन।एडभाइस लैत छथथ ब्राह्मण सँ।राथश लैत छथथ दथलत सँ।रोटी बेटी \nहपछड़ा सँ।सममान लैत छथथ मुसथलम सँ।\"  \n अंहतमे रामलाल मंडलक पोसल सांप बेसमहार भ ' जाइछ आ सौंसे \nसांप   सरसराइत सनसनाइत रहैत अथछ।भ्रिाचारक सांप ,सामाजजक \nिैमनस्यक सांप।मुदा जे हौक मंिी  ,संिीक कोठा पर कोठा तँ बहनये रहल \nछैक। \nएकटा कथा अथछ सहज - असहज '  ई ू ष्टमिक कथा अथछ ,जे नेनपने \nसँ ष्टमिताक बहहनमे बहहल छथथ ।कामेश्वर चौधरी आ राधेश्याम बाबू दुनू \nनेनपनेक संगी छथथ से संहगयारे   प्रौिािस्था धरर हनमहह रहल \nछहन।कामेश्वर गामे पर रहह गेलाह  ,ओतहह खेतीबारी करैत छथथ आ \nहनचैन सँ जीिन गुदस्त करैत छथथ।खुथल क ' मेहनहत करै छथथ आ जष्टम \nक' भोजन करै छथथ।सुख सँ भरर राहत सुतै छथथ मुदा राधेश्याम पैघ \nपदाष्टधकारी छथथ ,पटना सन नगरमे सभटा सुख सुहिधाक अछैत \nराहतक '   हनन्न  परा गेल छहन।हबनु गोटी   खयने आँन्ख नहह मुनाइत \nछहन। राधेश्याम पटनामे आलीशान घर बनबै छथथ से अपन ष्टमि क ेँ  \nदेखब ' चाहैत छथथ।ओ एक तरहें जबरदस्ती कामेश्वर चौधरी क ेँ   अपन \nघर देखेबाक लेल पटना लबै छथथ।कामेश्वर घर दे न्ख क ' खूब प्रसन्न \nहोइत छथथ।कामेश्वरक खूब आदर सत्कार करैत छथथ। कामेश्वर गाम सँ  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनगर आयल छथथ मुदा जीिनचयाष अपनेसन छथथ कोनो बदलाब नहह \nजलखै मे पाँचटा परौठा आ भरर बट्टा तरकारी खाइत छथथ।एयरक ं डीशन \nकोठरी सँ हनकथस फ ु जल छतपर अकासक नीचां अखरा पढ़टयापर खूब \nचैन सँ सुतैत  छथथ मुदा सबटा सुख सुहिधाक अछैत राधेश्याम बाबूक \nआँन्ख सँ हनन्न परा जाइत छहन।ई कथा मनुक्ख   हिकथसत होइत   एकटा \nनि तरहक जीिन   शैली कथा कहह ' रहल अथछ। सुहिधा सँ सुख नै \nकीनल जा सक ै छ।सुख भोगक लेल चाही चैन , से भेटैछ यथालाभ संतोर् \nसँ ।मनुक्ख आब जजहनस ' भ ' गेल आथछ।पाइक हबस मनुक्ख क ेँ  कतय \nपहुंचा देने छैक ? से   जजहनस कथामे   देखल जा सक ै छ।एकबेर जँ गलत \nकाजक दलदलमे फ ँ सलहुँ तँ बाहर हनकसब बहुत मोसहकल अथछ। रुपा \nआ सतीशक दाम्पत्य जीिन रुग्ण भ ' जाइछ।एहह रुग्णताक कारण \nकोनो पाररिाररक आ नीजी समस्या नहह अथछ।एकर कारण अभाि सेहो \nनहह अथछ। एक र कारण अथछ थलप्सा।एकर कारण   अथछ मुँहमे खून \nलागब। रुपा ई बुजझतो जे श्रम करैये से सुखी रहैये तथाहप ओ सतीश पर \nअनगषल दबाि बनौने रहैत छथथ।एकर कारण   स्ियं   सतीश   छथथ ।आइ \nलोक इमानदारीक टाकापर गुजर करब नहह जनैत अथछ िा   एना कहह \nजे एहहपर असोकयष होइत छैक। उपभोक्तािा दी संस्क ृ हतक दौरमे क े  \nबाँचल अथछ से कहब कढ़ठन ? \nकोनो चीजक  'हहस्सक ' बड़ खराप नीको बातक हहस्सक कखनो -\nकखनो मनुक्ख क ेँ  संकट मे आहन दैत छैक ।तखन बेजाय काजक कोन \nबात?भ्रिाचार करब , अनैहतक आचरण करब आब    लाजक गप नहह \nरहल।जहल   जायब आब मयाषदा हनन क े  गप नहह रहल।आब लोक भ्र ि \nआचरणक लेल जहल जाइछ आ जखन जमानहत पर छ ु टैत अथछ तँ \nहाथी पर चढ़ि क ' जुलूसक रुपमे नगर भ्रमण करैछ। हहस्सक   कथा मे \nएकटा साहेब लाजक पररभार्ा बड़ नीक सँ देने छथथ ,\"लाजक एहहमे \nकोन प्रश्न  छैक ? हम सभ जाहह उद्योगमे(भ्रिाचारक उद्योग) लागल छी \nताहहमे लाजक   कोनो महत्ि  नहह छैक।लाज तँ पहहनहह संग छोहड़ दैत \nअथछ।अथिा लोक लाजेक े  छोहड़ दैत छैक।लाज धाख त ' तोरा सभक \nलेल अथछ\"   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 39 \n  \nएहह टाकाक उद्योगमे हकछ ु  संभि छैक।जेलमे रहहतो जािहतो सुहिधाक \nउपभोग क ' सक ै त छी।राहत हिराइत ज ल सं   हनकथस क ' घुष्टमयो सक ै त \nछी। \n'भोज ' कथाक माध्यम सँ ब्रह्मण   समा जक जे अहतर्ििरोध अथछ से \nफररछ सँ उजागर कयलहन अथछ।एखनो समाजमे छोटका - बड़का \nलोकक अिशेर् बाँचल अथछ।माि कमषकांडे धरर ब्राह्मण रहब तँ की \nभेटत ?  भोज शीर्षक कथा अनेक तरहक सामाजजक प्रश्न ठाि करैये।  \nएकटा कथा अथछ  'खुशीक प्रश्न' कथा मे बाल मनोहिज्ञान प्रयोग कयल \nगेल  अथछ मुदा अथछ हिशुद्ध रुप सँ एकटा शहरी मध्यम िगीय पररिारक \nकथा। शहरी मध्यम िगष कोना अपना दैहनक जीिनमे तनाि आ क ुं ठा सँ \nजीिन जजिैत अथछ जाहहमे नेना लोकहनक कोमल मोनक कोन तरहेँ \nउपेक्षा होइत अथछ।कोना एकटा कहि अपना पुि क ेँ  कहि बनबा सँ रोक ै त \nअथछ।एहह सिेदना क े  की कहबै ? भगत लसिह होथथ मुदा हमरा घरमे नहह \nसे कोना चलत ?  आजुक समाजक ई चररि आम भेल जा रहल अथछ।  \nलोक एतेक तनािमे रहैत अथछ।ईर्ाष आ द्वेर् सँ ततेक ने व्यथथत रहैत \nअथछ जे अपन दैहनक जीिनक   खौंझ आ तामस   कोमल मानसबला \nनेना सभपर उतारैत अथछ।ई कथा एखनुक मध्यमिगषक   सही \nप्रहतहनष्टधत्ि करैत अथछ।  \n'तानपूरा ' कथामे कोना   लोक अपन अपूणष महत्िाकांक्षा क े  अपन बेटा - \nबेटी पर लाढ़द रहल अथछ से नीक सं देखार भेल अथछ। हिनोद बाबू अपने \nसंगीत थसखय चाहलहन हुनका अपन हपता सँ सहयोगो भेटलहन मुदा \nअपन अयोग्यता िा पररश्रम नहह क ' सकबाक कारण ओ संगीत नहह  \nथसख सकलाह मुदा जखन हुनक पुि गौतमक अभभरुथच संगीत ढ़दस \nजगलहन तँ ओकरा उत्साह कतय सँ बिहबतथथन उहटे ओकरा \nहतोत्साहहत कयलन्खन।लोक एखनो बच्चा सभक भहिष्य अपना \nहहसाबें तय करैत अथछ।ओहह हहसाबे बच्चाक व्यक्क्तत्िक हनमाषण करय  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचाहैत अथछ जाहहमे ओकरा बेस टाका भेटै ,ओकर ख्या हत आ रौबदाि \nहोइ।बच्चाक अभभरुथचक कोनो महत्ि नहह। एहह तरहक क ुं ढ़ठत थशक्षासँ \nसमाज क े  उबरबाक बेगरता छैक।गौतम क े  संगीतक प्रहत एतेक उत्साह \nरहहतो एकटा तानपूरा ओ नहह हकनैत छथथ।ई एकटा सामंतिादी सोच \nअथछ।एहह संग्रहमे एकटा महत्िपूणष कथा अथछ  'हररलसिहदेिी '। \nसामहतिादी  समाजमे एहन - एहन िगीकरण कयल गेल जे समाज बँटल \nरहय आ शोर्णक कारखाना चलैत रहय।समाज अनेक जाहतमे तँ बँटले \nछल फ े र अनेक उपजाहत बनाओल गेल ताहहमे ब्राह्मण   आ कायस्थ \nिगषक लेल जे पंजी ब्यिस्था बनाओल गेल ताहह बेिस्थापर एहह कथाक \nमाध्यम सँ बेस धरगर प्रहार कयल गेल अथछ । एहह बेिस्थाक सभटा \nअिगुणे रहल।अहतत: एहह िगीकरण सँ   समाजजक एकता \nकमजोर   भ ' गेल आओर बेिस्था लागू करयबला राजा   हररलसिदेि क े  \nस्ियं तुगलक आक्रमणक सामना नहह क ' भेलहन आ हारर क ' जंगल \nढ़दस परा गेलाह।जँ समाज एकताबद्ध रहहतय तँ हुनका   एहन क्स्थहतक \nसामना   नहह करय पड़तहन । पंजी बेिस्था मे जाहत -उपजाहतमे हिभाजन \nसँ समाजकमे झूठक देखाबटी ,एक दोसराक उपहास करब ,हीन बुझब \nएहह सबसँ सामाजजक तानी भरनी बहुत तन्नुक होइत गेल।अहतत: \nएक ै सम शताब्दीयो मे ष्टमथथलामे जाहतक श्रेष्ठताक दंभ एखनो बहुत हकछ ु  \nबाँचल अथछ। बुहड़ कहाइयो क ' सोहत बनल रहब ई को न श्रेष्ठता \nभेल  ?  एहह कथाक माध्यम सँ कथाकार जाहत बेिस्थामे श्रेष्ठताक झूठक \nदंभ पाल 'बला लोक सभक ेँ  नीक सँ देखार करबामे   बहुत सफल भेलाह \nअथछ। \nएहह संग्रहमे एकटा कथा अथछ   'सीिन रजकक हहतथचहतक ' सीिन \nरजक धोहब जाहतक अथछ ।मैढ़िक पास अथछ।बैंक मे आदेशपाल \nअथछ।एतय तक बड़ बढ़ियां मुदा जखने ओ प्रोन्नत भ 'क', रोकड़पाल \n(क ै थसयर) भ ' जाइए।होब ' लगैत छैक ओकर उखाही से गामक बाबू \nभैया सँ आहफसक बाबू आ आहफसर सभ अपना -अपना तरीका सं \nसीिनक ें  उपेक्षा आ हतरस्कार करैये।सीिन ईमानदारी सँ क ै थसयरक काज \nकरैत   रहैत अथछ ताहहपर ककरो ष्टधयान नहह जाइत छैक। बैंकक हफल्ड \nआहफसर द्वारा जे   ऋण लेबा मे हकसानक सभक शोर्ण कयल जाइत  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 41 \nअथछ तकर सीिन हिरोध करैत अथछ।सीिन चेयरमैन रामदहहन ष्टमश्रक \nबड़ आदर करैत अथछ।हुनका कहला पर ओ शराब हपअब छोहड़ दैत \nअथछ। सीिन नीक लोक भ ' जाइत अथछ मुदा ओ अपन स्िाभाहिक \nहक्रया- कलाप हबसरर जाइए से   एहह बात क ेँ  ओकर पत्नी तक अकाहन \nलैत छैक। सीिनक पत्नी कहैत छै ,' हँथसयो करै थछयै तँ मुसहकया दै \nछै।एना हकये भ ' गेलैए चुहनयाक बाप क े ?आब बजबो कम करै \nछै।ठहक्का त ' एकदम हबसरर गेलैए।धौर एहहसँ त ' पहहने नीक \nरहै। ' भाय रामलखन त ' ओकरापर सोझे सोझ   आरोप लगा दैत छैक \nजे ओ आब बड़का लोक नाहहत गप करैये। सीिन क ें  एकाएक अपन \nक्स्थहतक भान होइत छैक।ओ फ े र सँ अपन पुरना सहजतामे आपस \nआहब चाहैये।हनिय करैये जे ओ पहहने जकाँ हँसत  ,बाजत  ,गप \nकरत।जीिनमे आगू बिब बेजाय नहह मुदा ओहह संग अहाँक बदलैत \nसहजता अहाँक ें  जीिन राग सँ बहुत ूर धक े थल सक ै या।  \n'महतो 'बदलैत क ु दृष्टि कथा थथक।अपना राज्यक कायाषलयी संस्क ृ हत क ेँ  \nजीिहत िणषन करयबला कथा अथछ।सरकारी कायाषलय कोना \nहनठल्लापनक अड्डा अथछ।हकयो हबना पेपरिेट क े  काज करबाक \nलेल   तैयार नहह अथछ।ईमानदार आ सोंझ लोक क ें  बुरबक ,बेहदा बुझल \nजाइछ।जेना एहह कथाक महतों क ेँ  बु झल जाइत छैक।अपने कायाषलयमे \nपी. एफ सँ अहग्रमक लेल कोन दशा होइत छैक महतोक।कोना कायाषलय \nमे काजक अहतररक्त सबटा मसखरापन होइत   रहैत छैक।हद तँ तखन \nभ ' जाइत जखन कायाषलयक स्टाफ गुलाबरतन बड़ा बाबूक सहयोग सँ \nसाहेबक पत्नीक समबन्ध मे अश्लील बात करय लगैत अथछ ।तखन \nमहतो  सभटा हबसरर क ' गुलाबरतन क ें  कालर पकहड़ क ' तीन- चारर \nचमेटा घींथच दैत अथछ ।ई थछयै बेहदा लोकक प्रहत प्रहतरोध \nथथक।कखनोकाल महतो सन सुधुआ व्यक्क्त क ें  जखन बात   हद सं आगां \nबुझाइत छैक त ' एहने प्रहतहक्रया दैत अथछ।ओतय जं हकयो पिल \nथलखल काहबल व्यक्क्त रहैत त ' हें हें हें क 'क' अपन काज हनकलबा \nलैत।  \n   42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n'सनेश ' कथा बहुत मार्मिक कथा अथछ।अपना समाजमे   एखनो सभटा \nजाहतक नपनापर नापल जाइए।अपना जाहतक स्िणष तुलापर लौलल \nजाइए मुदा बात सांच ओतय छैक जे   कोनो गरीबक अपना   जाहतक \nधनीक िा बड़का लोकक समक्ष   कोनो सममान नहह छैक ।चाहे ओ \nष्टमसरजी हो थथ िा ढ़दिाकर रहिदास।   ई सभ जहनतो तैयो सभ भररढ़दन \nजाहत - जाहत खेलाइत रहैत अथछ।ष्टमसरजी आ रहिदासजी संगे रहैत \nछलाह।एक दोसरापर खचष करैत छलाह। बात आयल गेल \nभ ' गेल।एकढ़दन ढ़दिाकर रहिदास ष्टमसरजीक ओतय पुरना स्टीरलक \nऔंठी जे हुनका ष्टमसरजी देने छलन्खन।ओहह नापक एकटा सोनाक \nअंउठी लाल पाथर लागल ष्टमसरजीक ओतय एकटा पिक संग   ढ़दिाकर \nद' गेलाह। एहह सनेशपर ष्टमसरजीक प्रहतहक्रया आ पिक मजमून दुनू \nसोचबापर हििश करैत अथछ। आन्खर हम सब कतय जा रहल छी ? \n राग - हबराग बहुत हल्लुकसन कथानक क ें  कथा बनाओल गेल \nअथछ।एहह कथाक ेँ  पढलाक पछाहत हमरा लागल जे एकटा मांजल \nकथाकार कतेक आसानी सँ अपन कथानकक चयन करैत छथथ।एहह \nकथामे कथानायक क ें   पटना सँ दरभंगाक यािाक क्रममे एकटा \nसहयािीक संग जे संिाद होइत छहन ओकरे   महीनी सँ कथा मे पररिर्तित \nक' दैत छथथ। एकटा सोझमहतया लोक क ें  कोना साकांक्ष कयल जा \nसक ै छ।  कथा बहुत रोचक ढंग सँ  थलखल गेल अथछ।  \n'आबेस ' आइ ष्टधयापूताक क ै ररयरक प्रहत लोक बेस साकांक्ष भ ' गेल \nअथछ , से नीक बात मुदा क ै ररयरक अहतररक्त जीिनमे आर बहुत हकछ ु  \nछैक,जे थसखबाक अनुभि करबाक दरकार रखैत अथछ।लोक बुझै अथछ \nबच्चा  पढ़ि थलन्ख लेत नीक नौकरी - चाकरी भ ' जेतै बस आर की  ?मुदा \nबात ओतहह धरर सीष्टमत नहह रहह गेल छैक।उथचत संस्कार प्राप्त \nकरब ,जीिन संघर्षमे आगां उत्पन्न होइबला समस्या सभ सँ कोना लड़ल \nजाय ? ई सभ भेटैत छैक पाररिाररक आ सामाजजक जीिनक अनुभि \nसँ।मुदा आजुक जे संस्क ृ हत हिकथसत भ ' रहल अथछ ताहहमे बच्चाक \nगलती कम आ अभभभािक बेसी बुझना जाइछ।आबेस आ  \nदुलारओतबय जतेक आिश्यक।जतय हटन - डटन जरुरी ओतय ओहो  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 43 \nहुए।अज्ञाकाररता,नम्रता मनुक्खक जीिनक आभूर्ण अथछ।ढ़दनेश बाबू \nआओर अहनता अपन बेटा क ेँ  घ 'र ल ' जेबाक लेल गेल छथथ।   कएक \nघंटा सं टीशनपर प्रतीक्षामे बैसल छथथ। आओर हबनु बेटाक नेनहह \nढ़टशनपर सँ   घर आहपस आहब जाइ छथथ ।हुनक  पुि महेश अपन संगी \nप्रशाहतक  संगे बहतआइत रहह जाइये। माय बापक कोनो परबाहह नै \nकरैत देखाइये।ओकर चाथल - चलहनमे माय - बापक प्रहत कतहुँ अनुराग \nनहह झलक ै त छैक।ई बहुत लचिताक हबर्य छैक आजुक पीिीक लेल।सब \nचाहैत अथछ हमर बेटा ूर  ,बहुत ूर देश चथल जाय ,खूब टाका \nकमाय।समाज मे   एहह रुपमे हमर चचाष होइत रहय जे फल्लां बाबूक बेटा \nयुरोप ,अमेररकामे एतेक अमेररकन डालर कमाइत छहन ।फल्लां बाबू \nखुशी सँ फ ु इट जकाँ फटैत रहैत छथथ।अिस्था खसलापर ओएह बेटा \nघुष्टमयो क ' जखन नहह देखैत छहन फ े र आहह अबैत छहन।आबेस एतबय \nजते जरुरी।  'बूिा जजबैत रहलाह ' एकटा हिलक्षण कथा अथछ।एहह \nकथामे लोक बूिा क ेँ  बेबक ू फ बूझैत अथछ मुदा हमरा जनैत बूिा सभक ेँ  \nबेबक ू फ बुझैत छथथ।समाज कतेक संिेदहीनअथछ ? हुनक पररिारमे \nएतेक गोटा मरर जाइये तैयो बूिा जजबैत छथथ।ई बूिाक जजजीहबर्ा छहन। \nसे बुझबाक ज्ञान एखनो हमरा समाजमे हिकथसत नहह भेलैक अथछ िा \nलो प भ ' गेलैक अथछ ।से जे कही।बूिा एहु अिस्थामे लोकक स्िागत - \nसत्कार करैत छथथ।उपकार करैत छथथ।मुदा बूिा समाजक चाथल चररि \nक ें  नांगट सेहो करै छथथ।ओ अठारह बर्षक युिती सँ हििाह करबाक \nघोर्णा करैत छथथ।ने अठारह सँ कम आ ने बेसी।हकये जँ उनैस बरखक \nयुिती सँ   हििाह कररतथथ तँ जुलूम भ ' जइतै ? िास्तिमे बूिा क ेँ  हििाह \nनै करबाक छहन।ओ समाजक चररि क ेँ  देखार करय चाहलहन \nअथछ।ताहहमे ओ सफल भेलाह अथछ।कथाकार सेहो सफलतापूिषक \nकथा क ेँ  बुनाबढ़ट मे , ओहहमे रंगटीप देबै बहुत सफल रहलाह \nअथछ।एकटा कथा अथछ  'प्रहतलोम ' ई कथा एकढ़दस कथाकार श्रोिीय \nसमाज क यथाक्स्थहतिाढ़दता पर धरगर प्रहार क े लहन अथछ तँ दोसर ढ़दस \nसमाजमे जे जातीय दुभाषिना चरमपर अथछ तकर नमूना सेहो भेटैत \nअथछ।अजुषन क े  जीह कटबाक क े  प्रयास करैत छैक ? ओकरे जाहतक \nलोक।ओहह जाहतक कहबैका सभ अजुषन सनक हन:सहाय   लोकक लेल \nहकछ ु  जीहिकाक ओररयान   हकये ने करैत छथथ ? हकयेक नहह   अजुषक   क ें   44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपिबाक थलखबाक ओररयान समाज करैये ?तखन पेट पालैक लेल \nजत ' कतौ  हकयो चाकरी करैये   तकर मजाक उड़बैिला  ,ओकरा \nप्रताहड़त करैबला   ई क े हन समाज अथछ ? ई द्वैध बहुत भयंकर अथछ।से \nसभ जाहतमे बरोबररये अथछ। श्रोिीय समाजक भोजक िणषन अद्भुत \nअथछ एहह कथामे ।भोज खेबाक आ करबाक   संस्क ृ हत श्रोिीय ओ \nब्राह्मण समाजमे कने बेथसये अथछ। से व्यंग्यात्मक शैलीमे \nभोजकअद्भुत   संगीतात्मक   िणषन क े लहन अथछ।  \n\" भोज शुरु भेलैक त ' प्रारंभमे िातािरण गभभनायल छल।क्रमश: \nमुसकी ,कनफ ु सकी,टोकाटोकी ,हंसी ,ठट्ठ,ठहक्का,हपहकारी ,सात सुर \nबाज ' ला गल।आस्ते -आस्ते भोजमे एकटा आलाप आयल।......... \nआरोह िा अिरोह मे दही ,अममट ,श्रीखण्ड ,लड्डू,रसगुल्ला आ पायसक \nस्िाद िातािरण मे पसरैत रहल ।भोज एकदम संगीतमय भ ' उठल ।\" \nकथाकार एतय व्यंग्यमे जे संगीतात्मकता उत्पन्न क े लहन अथछ तखन \nसहजहहि प्रो. हररमोहन झा मोन पड़य लगैत  छथथ।  \nसे सब त ' ठीक मुदा कथाक अंत प्रदीप लग आहब क ' होइये ।ओएह \nप्रदीप जे   'दास - दाथसनक '  दानक  प्रतीक प्रािधानक हिरोध \nकयलहन।हलांहक हुनक हिरोध यथाक्स्थहतिादक छिातर झपा गेल।भले \nझपा गेल , हिरोध त ' भेल।  \nएहह संग्रहक अठारहो कथा पिलाक पछाहत बहुत आनंदक अनुभि \nक' रहल  छी ।हमरा गिाषनुभूहत भ ' रहल अथछ जे हमरा बीच मैथथली \nभार्ामे एहन उद्भट्ट कथाकार सब छथथ।कथाकार अशोकजीक जे छहब \nहमरा मोनमे अंहकत अथछ  'जे ओ मैथथली कथा क ें   लोकल सँ ग्लोबल \nबना देलहन अथछ।ई धरणा   एहह पोथीक पुनपाषठ सं कने बेसी मजगुत \nभेल अथछ।हेबहनमे हहनक प्रकाथशत क थासंग्रह   'डैडीगाम 'पढलाक \nपछाहत  जे आर आस्िश्स्त भेटल छल से  'मातबर '  कथा संग्रहक \nपुनपाषठ सँ   हमर धारणा आर बहुत बेसी मजगूत भेल अथछ।बीस बखष \nपहहने प्रकाथशत एहह पोथीक कथासभ एखनो टटका बुझा रहल अथछ। \nप्रस्तुत पोथी दीघष अिष्टध धरर मैथथली कथाक प्रहतहनष्टधत्ि   करैत  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 45 \nरहत  ,तकर हमरा पूरा भरोस अथछ।।जे पाठक िा कथाकार एहह पोथी \nक ें  नहह पिने होइ क ृ पया अपने अिश्य पिी से हिनम्र आग्रह।  \n-संपक ष -6207627509 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.अजजत क ु मार झा - डैडीगाम: एक अप्रहतम कथा संग्रह  \n \nअजजत क ु मार झा  \nडैडीगाम: एक अप्रवतम कथा संग्रह \nहिदेह जे काज क ' रहल अथछ से हनस्संदेह प्रशंसनीय अथछ। अहह नीँक \nकाज मे कोनो रुप मे शाष्टमल भेनाई मोन क ेँ  प्रफ ु क्ल्लत करैत अथछ। अहह \nबेर कथाकार अशोक जी पर हिशेर्ांक हनकालबाक हेतु संकल्प बद्ध \nछथथ। हम बड्ड असमंजस मे छलहुँ कारण हहनका पिने  त' छथलयन मुदा \nमैथथली पहिकाक माध्यम सँ। सब पहिका हमरा उपलब्ध भेल हो आ \nहहनकर सब कथा हमरा पिबाक सौभाग्य प्राप्त भेल हो से त ' संभि \nनहह। अजीब दुहिधा मे छलहुँ जे हहनकर कोनो पोथी कोना प्राप्त \nकरी ? एहन मे आशीर् जी सँ गप्प भेल आ हम अपन समस्या सँ हुनका \nअिगत करे थलयन आ लगले ओ हमर समस्याक समाधान क ' देलाह। \nहिदेह आकाषइि पर उपलब्ध मैथथली रचना संसार क ेँ  हिर्य मे हिस्तृत \nजानकारी भेटल आ पोथी डाउनलोड क े नाई आसान भ ' गेल। कथाकार \nअशोक जी क े र हकछ ु  कथा संग्रह जे हक अहह पर उपलब्ध छल से \nडाउनलोड क ै लहुँ आ पिलहुँ जेना हक: आँन्ख मे बसल (यािा कथा \n), ओहह राहतक भोर , मातबर आ डैडीगाम।   ओना बहुत कथा \nत' हिभभन्न पहिका सब मे पिने छलहुँ मुदा पोथी रुप मे सब कथा \nएकठाम भेढ़ट गेल त ' मजा हद्वगुभणत भ ' गेल। एक -सँ -बढ़ि एक कथा \nसब पिलहुँ आ ओहह बीच कोनो आन काज करबा मे मोन नहह लाहग \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 47 \nरहल छल। हिदेहक माध्य म सँ ई अमूल्य हनष्टध हाथ लागल अथछ आ सेहो \nहबना कोनो कि क ेँ । अहह अपूिष काज लेल हहनका सब क ेँ  साधु िाद । \nहिर्य सँ हिर्यांतर नहह भ ' जाइ तैँ घुरर आबैत छी कथाकार अशोक जी \nपर।  \n  \nओहह राहतक भोर सन्  1991 मे , मातबर सन्  2001 मे , आँन्ख मे बसल \n( यािा कथा ) सन्  2013 मे आ  डैडीगाम सन्  2017 मे प्रकाथशत भेल। \nआइ हम अपने सब सँ चचाष करब हहनक कथा संग्रह  'डैडीगाम ' पर। \nनिारम्भ प्रकाशन , पटना सँ सन्  2017 मे प्रकाथशत कथाकार अशोक \nजी क े र पोथी  ' डैडीगाम  ' मे क ु ल  15 टा कथा शाष्टमल अथछ।अहह \nपोथीक प्रथम कथा  'लाथ ' एक साधारण कथा लागल। कथा नायक \nप्रोफ े सर साहेब एकटा क ु ताष खरीद क ' आनैत छथथ आ ओहह पर सबहक \nक े हन प्रहतहक्रया रहैत छन्हह तकर नीँक थचिण क े ने छथथ। दोसर कथा \nअथछ 'छल '। को-आपरेढ़टि सोसाइटी क े र आम सभा मे डेलीगेट सब क ेँ  \nस्मृहत स्िरुप एकटा ब्रीफक े स भेटबाक गप्प छल तैँ को -आपरेढ़टि \nसोसाइटी क े र अध्यक्ष  अपन ष्टमि भोली झा क ेँ  फजी डेलीगेट मुहममद \nअसलम बना क ' ल ' जाइत छथथ। भोली झा एकबेर   अपन गामक \nनाटक मे बहादुर शाह जफर क े र पाटष खेलने छलथथ आ हहनकर खूब \nप्रशंसा भेल छलहन। अहहबेर डेलीगेट मुहममद असलम क े र हकरदार ररयल \nलाइफ मे हनभा रहल छलाह आ सच पुछ ु  त ' अपन हकरदा र मे जबरदस्त \nिथल चुकल छलथथ। िास्ति मे जीिन सेहो एकटा नाटक े  त ' छैक। तेसर \nकथा अथछ  'स्िाधीन ' जे हक आजुक नारी सशक्क्तकरण पर अथछ। \nअजय -जया क े र प्रेम हििाह होइत छन्हह आ जया कहैत छथथहह - \" हम \nअहह सहतान क े  जहम नहह द ' सक ै त छी।\" अजय पुछैत छथथ - \"हकए \nजहम नहह द ' सक ै त छी ?\" जिाब मे जया कहैत छथथ - \" पहतक \nबलात्कार सँ उत्पन्न संतानक माय हम नहह बनय चाहैत छी। भरर जहम \nई अपमान हम नहह सहह सक ै त छी। \" एक हपता -पुि आ पहत -पत्नीक \nसंबंध मे द्वंदक अद्भुत थचिण भेल अथछ अहह कथा मे। चाररम कथा \nअथछ 'ओ दुनु साइहकल थसखैत अथछ '। दंगा आ कर्फयूष सँ ग्रस्त शहर मे  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nूटा बच्चा भाड़ा पर साइहकल ल ' क' चलेनाई थसखैत अथछ आ एकटा \nमुसलमान क ेँ  धक्का लाहग जाइत छैक। नीँक बेजाय लोग त ' सब धमष मे \nरहैत छैक।  \n  \nपाँचम कथा क े र चचाष अहत मे करय चाहब। छठम कथा अथछ  'राग '। \nइहो कथा हहहू मुक्स्लम क े र धार्मिक एकता पर आधारर त अथछ। सातम \nकथा अथछ  'लेमन आइसक्रीम '। परदेथसया बेटा जजनकर गाम पर कोनो \nसंगी साथी नहह छैक तकर गामक यािा आ िापस शहर आहब अपन \nहपता सँ गामक चचाष क े र नीँक थचिण भेल अथछ। आठम कथा \nअथछ 'उमकी '। ू बाल सखा प्रकाश एिं ढ़दनेश क ेँ  बहुत सालक बाद \nभेँट आ बालपनक नास्टैलजज क स्मृहत क े र सजीि िणषन भेल अथछ। निम \nकथा अथछ  'मनसूबा '। आजुक प्रगहतशील युिा तरक्की क े र होड़ एिं \nआधुहनकताक चकाचौंध मे न ' त' अपना लेल पलखहत छन्हह आ \nन' त' माता -हपताक मनसूबा पूर करबाक लालसा। दसम कथा \nअथछ ' अभयक बेटा क ेँ  ूटा दाँत भेलहन '। गामक यािा एिं स्मृहत सँ  \nजुड़ल कथा। अपन गाम मे गाम खोजैत लोकक कथा। िास्ति मे गाम \nमे आब गाम कहाँ बसैत अथछ। गाम त ' बसैत अथछ रोजी रोटीक जोगाड़ \nमे प्रिासी बनल लोकक हृदय मे।  \n  \nएगारहम कथा अथछ  'खुशीक नाम जीिन '। ष्टधया पुता क े र खुशी मे \nअपन खुशी खोजय िाला माता हपताक कथा। आजुक बदलैत \nसामाजजक  पररिेशक कथा। बारहम कथा अथछ  'टीस '। नारी \nसशक्क्तकरण क े र पोल खोलय िाला कथा। हबमला   अपन पहत क ेँ  देन्ख \nसदैि गौरि बोध करैत रहलीह आ हुनकर पहत लक्ष्मीनारायण हहनका \nबस माढ़टक मुरुत बुझैत रहलहन। भ्रिाचार मे थलप्त लक्ष्मीनारायण क ेँ  \nचलते माि कागज कलम पर बनल को -आपरेढ़ट ि सोसाइटी क े र अध्यक्ष \nहबमला   पुथलसक हगरर्फत मे पहड़ जाइत छथथ। जेल मे गेलाक उपरांत \nहबमला क ेँ  बोध होइत छन्हह जे बेइमान त ' सभठाम बेइमाने होइत  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 49 \nअथछ, चाहे घर हो हक बाहर। तेरहम कथा अथछ  'छ ु ट्टीक एक ढ़दन'। अहह \nकथा क ेँ  पढ़ि कोलकाताक काॅ फी हाउसक अड्डा मोन पहड़ गेल। मैथथ ली \nसाहहत्य पर चचाष हेतु मैथथलीक   एक  साहहत्यकार साहेब क ेँ  घर पर \nउपक्स्थत होइत छथथ एक नि दम्पहत अंहकता ओ अभभनि आ प्रारंभभक \nपररचय पात क ेँ  बाद ओहह छ ु ट्टीक ढ़दन शुरु होइत अथछ साहहत्य पर चचाष। \nसाहहत्यकार महोदय मैथथली मे हकएक थलखैत छथथ ताहह प्रश्नक जिाब \nमे   कहै त छथथ - \" सोचै छी मैथथली मे , तैँ थलखै छी मैथथली मे।\" ओनाहुतो \nमैथथली अपन मातृभार्ा थीक। मगर अभभनि कहैत छथथ - \" लेहकन \nसर , मैथथली अपन भार्ा रहह कहाँ गेल छैक जखन माइयो अपन ष्टधया \nपूता सँ मैथथली मे गप्प नहह करै छै त ' ओ अपन भार्ा कोना \nहेतै ?\" अंहकता साहहत्यकार महोदय सँ पुछैत छथथ जे जौँ कोनो प्रेम कथा \nमैथथली मे पिबाक हो त ' कोन हकताब पिी ? अचानक सँ कोनो \nहकताबक नाम हहनका मोन नहह पड़ैत छन्हह। िास्तहिकता छैक जे \nअजुका साहहत्यकार क ेँ  अपन रचना क ेँ  अलािे अहय साहहत्यकार \nसबहक रचना पिबाक कोनो प्रयोजन नहह बुझाइत छन्हह। ितषमान \nसाहह त्यकारक रचना क े र स्तर पर सिाल उठ ै त अथछ तखने साहहत्यकार \nमहोदय क े र पत्नी नीलम सेहो अहह चचाष मे शाष्टमल होइत छथथ चाय आ \nभूजल मखान क े र संग आ बाजज उठ ै त छथथ - \" मैथथलीक साहहत्यकार \nक े  एक दोसराक अदगोइ -बदगोइ सँ फ ु सषत होइन तखन ने पिबा जोगर \nरचना करताह।\"  \n  \nचौदहम कथा अ थछ ' गामक कातक हाइिे '। बबाषद होइत पयाषिरण आ \nओकर दुष्प्रभाि क े र नीँक थचिण भेल अथछ। प्रक ृ हतक संतुलन हबगहड़ \nरहल अथछ आ आधुहनकताक होड़ मे साँस लेब ूभर भेल जा रहल अथछ \nमुदा हमरा सब लेल धन्न सन। िास्तहिकता त ' इएह अथछ जे गामक \nनामो हनशान ष्टमटा रहल अथछ। अस्हतम कथा  अथछ ' एना \nभ ' क' हकयो'। बड़का हाहकम चौधरी जी क ेँ  अधीनस्थ कमषचारी सब \nहहनकर कमजोरी क ेँ  गष्टम लैत छहन आ सब ष्टमथल हहनकर पररहास मे \nजुटल रहैत छथथ। चौधरी जी क ेँ  पचपनक उष्टमर मे बचपन िाला हरकत  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेन्ख संजय क ेँ  ग्लाहन होइत छन्हह मुदा चौधरी जी क ृ ष्ण आ गोपी क े र \nरास मे क ृ ष्ण  बहन जागल मे स्ि्न  देखैत रहैत छथथ । एक ढ़दन जखन \nसंजय क ेँ  बदाषश्त नहह होइत छन्हह त ' अपन बड़का हाहकम चौधरी जी \nक ेँ आँन्ख खोलबाक अभभनि काज करैत छथथ आ चौधरी जी हुनका गला \nसँ लगा लैत छथथ।  \n  \nकथाक हिर्य मे अपन बात कहैत काल क्रम भंग करबाक कोन प्रयोजन \nछल से सोथच रहल हो यब। पंचम कथा क े र शीर्षक भेल  'डैडीगाम ' आ \nहहनकर कथा संग्रह क े र सेहो इएह नाम अथछ। कथाकार अशोक जी क े र \nरचना संसार मे एक -सँ -बढ़ि एक अनुपम कथा सब अथछ। पिैत काल \nकोनो कथा क ेँ  हबनु खत्म कयने पोथी छोड़नाई मुश्श्कल अथछ। सब कथा \nितषमान सामाजजक पररक्स्थहत पर थलखल बुझायत । हहनकर कथा सब \nमे यथाथष क े र दशषन होयत , कल्पना लोक मे ई हिचरण नहह कराबैत \nछथथ। पंचम कथा क े र हिशेर्ता हमरा ई लागल जे यथाथष क े र संगहह \nअहह मे आदशष सेहो झलक ै त अथछ। गामे गाम िेउआ िाकी मजहदर बहन \nरहल छैक आ िास्तहिकता त ' इएह छैक जे ओहह मे पूजा अचषना करय \nिाला तक क े ओ नहह रहैत छथथ। दोसर गप्प जे आजुक समय मे लोग \nसेिाहनिृभि क े र उपराहत घुरर क ' अपन गाम नहह आबय चाहैत   छथथ \nआ एहन मे डाक्टर रघुिंश लहदन सँ िापस गाम लौटैत छथथ आ सेहो \nसपररिार।   हँ जे अपन माता -हपताक मृत्युक उपराहत गाम नहह अबैत \nछथथ हतनका अपन मातृभूष्टम मे जी िनक अस्हतम क्षण हबताबय क े र \nइिा जागृत होइत छन्हह। अपन गाम पर सीतारामक एकटा मजहदर \nबनबाबय क ेँ  हिचार ल ' क' गाम पहुँचल छलाह। एक तरफ डाक्टर \nसाहेब क े र बड़का पुि सुब्रत मजहदर हनमाषण क े र ओररयान मे लागल रहैत \nछथथ , त' दोसर तरफ छोट पुि माभणक टोले टोल घूष्टम लोग सब सँ भेँट \nकय ष्टमथथलाक संस्क ृ हत ओ साहहस्त्यक चचाष मे। गाम आबय सँ पूिष \nमाभणक अपन हपता सँ पुछैत छथथ जे - \"ष्टमथथला मे अतेक गरीबी हकएक \nछैक?  जिाब मे डाक्टर साहेब कहैत छथथहह - \" अपना ओहह ठाम \nगरीबी क े  ग्लैमराइज करबाक परम्परा रहल आथछ।\" मजहदर हनमाषण क ेँ   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 51 \nलेल गामक लोग सँ एक बेर हिचार करब जरूरी बूजझ पड़ैत छन्हह तैँ \nअहह मादे हिचार हिमशष   हेतु गामक संस्क ृ त पाठशाला क े र प्रांगण मे \nएकटा सभाक आयोजन होइत अथछ। गामक लोग   मजहदर बनबाक खबर \nसुहन क ' प्रफ ु क्ल्लत छलथथ मुदा माभणक क े र हकछ ु  नबका नबतुररया \nसाथी सब सभा मे प्रश्न ठाि करै त छथथ जे मजहदर बनला सँ गामक कोन \nउपकार होयत ? अहह क ेँ  स्थान पर स्क ू ल , कालेज अथिा अस्पताल \nहकएक नहह बनाओल जाय जाहह सँ गामक उपकार होयत ? पूरा सभा \nमे हकछ ु  गोटे मजहदर त ' हकछ ु  गोटे अस्पताल क े  पक्ष मे बँढ़ट जाइत \nछथथ।   अपन बाल सखा फ े कन क ेँ  हिचार अस्पतालक पक्ष मे सुहन  \nडाक्टर साहेब अपन दुहिधा क ेँ  खत्म करैत गामक बेगरता आ अपन \nअनुभि क ेँ  ध्यान मे रान्ख स्िेिा सँ अपन गाम मे अस्पताल बनबाबय \nक े र हनणषय लैत छथथ। सभा समाप्त होइत अथछ आ सुब्रत अस्पताल \nहनमाषण क े र ओररआओन मे जुढ़ट जाइत छथथ। गामे मे नहह मुदा \nआसपास क े र गामक लोग सेहो ई  खबर सुहन प्रसन्न होइत छथथ। डाक्टर \nरघुिंश अपन गाम ओ माढ़ट पाहन मे अस्हतम साँस ल ' सकथथ से सोथच \nगाम अयबाक हनणषय लेने छलथथ मुदा जखन सँ अस्पताल बनयबाक \nहनणषय लेलहन अथछ जीबय क े र थसहहता बढ़ि गेलहन अथछ आ अपन पत्नी \nसँ कहैत छथथ - \"गाम मरबाक लेल नहह ,  जीबाक लेल होइ त छैक।\" \n- संपक ष -9472834926 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.क ु मार राहुल - मैथथल आंन्ख सं डैडीगाम देखबाक सेहंता (कथाकार \nअशोकक कथा पर एकटा पाठकीय हस्तक्षेप)  \n \nक ु मार राहुल  \nमैशथल आंखख सं डैडीगाम देखबाक सेहंता  (कथाकार अशोकक \nकथा पर एकिा पाठकीय हस्तिेप) \nष्टमथथला मे न्खस्सा कहबाक प्राचीन संस्क ृ हत रहलै -ए आ न्खस्सा \nकहबाक जे लुतुक आ कला छैक तकर प्रभाि मैथथलीक आधुहनक कथा \nसाहहत्यक परंपरा बहन गेल. िैचाररक स्तर पर भारतीय साहहत्य सं \nकदमताल करैत रहलाक बादो मैथथली कथा साहहत्य  'कहन ' मे अलग \nरहल. संभित:  अही  'देखन ' क ें  कांचीनाथ झा हकरण , अशोक आ \nहिभूहत आनंद प्रभृभि मैथथली साहहत्यकार  'मैथथल आंन्ख ' कहैत छथथ. \nऐ संदभष मे जं िररष्ठ कथाकार अशोकक कथा क ें  देखी तं दृष्टिक एक नि \nदुआरर खुजैत देखा पड़त. कथाकार अशोकक कथा पिलाक बादो \nसुनबाक सेहंता जगबैत छै.  \nकथाक रूपक प ररमाजषन आ ओकर सामथ्यषक हिस्तार मैथथली कथा \nसाहहत्य मे होइत रहलै -ए. अशोकक कथा ऐ सं फराक नै रहल. \nकथाकारक सफलता या असफलताक हनणषय करब तं कढ़ठन , मुदा इ तं \nमानल जा सक ै छ जे अपन परंपरा सं प्रभाि ग्रहण करैत अशोकक कथा \nअलग लीक बनबैए. हहनक प्रारंभभक कथा हमरा हहसाबें हड़बड़ी मे \nथलखायल बुझाइ छै आ किौ -किौ फामूषलाबद्ध सेहो , मुदा इ \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 53 \nकथाकारक प्रारंभभक अभ्यास रहल होइतहन जे  'हेयरहपन ' सं  'बौका \nचुप अथछ' होइत  'डैडी गाम ' तक पहुंचल. जं ऐ तीनू कथा क ें  एक संग \nपिी तं अलग रहहतो रस हनस्पभि एक बुझा पड़त. तीनू कथा ष्टमथथलाक \nपाररिारर क-सामाजजक ताना -बाना क ें  देखबैत ऐ. जं ष्टमथथलाक गाम -घर \nमहीन बदलाि सं अहां पररथचत छी , तं इ कथा सभ समयक नब्ज क ें  \nजनबाक लेल थमाषमीटरक काज करत. यैह बात मैथथली कथा क ें  मैथथल \nआंन्ख सं देखबाक लेल प्रेररत करैत छै. इ तीनू कथा तीन ध्रुि पर ठाि \nऐ. तीनू तीन कथ्यक संग आगू  बिैछ , मुदा इ बुझा जायत जे इ अशोकक \nकथा थथक , जे पिबा सं बेसी सुनबाक इिा जगबैत छै. हेयरहपन मे \nकोमल भािना अपन चरम पर ऐ तं बौका चुप अथछ मे शोर्णक एकटा \nअलग तरीका ढ़दस समाज क ें  इंहगत करैछ आ डैडी गाम बदलैत समयक \nदस्तािेजी कथा थथक. तीनू कथा अशोकक कथाकार मन क ें  मा पक लेल \nबैरोमीटरक काज सेहो क ' सक ै छ. हेयरहपन पिला सं पहहने लागत जे \nकथाकार क ें  बहुतो गप कहबाक छहन. हुनका लग बहुत रास न्खस्सा \nछहन, मुदा ओ कहह नै रहला अथछ. हकछ ु  पंक्क्त सं काज चला लेलहन. \nतहहना बौका चुप अथछ मे एक संग बहुत रास कथ्य छै , जेकरा हिस्तार \nपयबाक छलै , मु दा कथाकार कोनो हड़बड़ी मे छथथ. ओ पूरा बात \nखोंइचा छोड़ा क ें  नै कहलहन. एकर कारण इ भ ' सक ै छ जे जखन इ कथा \nथलखल गेल ओहह समय मे यैह पररपाटी रहल होइ जे सब हकछ ु  नै कहल \nजाइ. जं कहलो जाइ तं हकछ ु ए पंक्क्त मे. ऐ बात क ें  बल अह सं भेढ़ट \nसक ै ए जे अशोकक पहहल कथा संग्रह सं बे सी दोसर कथा संग्रहक कथा \nमे हुनक कथाकार मन हिस्तार पाओलक अथछ. तेसर संग्रह मे आरो \nबेसी. तैयो किौ ने किौ हुनक लगभग सभ कथा मे एकटा हड़बड़ी \nअथिा अधूरापन बुझा पड़ै छै. ओना यैह अधूरापन अशोकक कथा \nसाहहत्य क ें  पिबाक लेल उकसहबतो छैक. एकर दोसर पक्ष सेहो छै , जे \nअशोकक कथा क ें  अलग पहचान दैछ. ओ थथक कथा मे कहिता सन \nसूक्तबद्ध पंक्क्त. कम शब्द मे हबिबक प्रयोग करैत अपन बात कहब. इ \nबात अशोकक कथा साहहत्य क ें  पिैत जानल जा सक ै छ. थसप्टीहपन \nकथा मे कहिता भािक कम प्रयोग छै , बौका चुप अथछ मे ओइ सं बेसी \nआ डैडी गाम मे तह सं बेसी.   54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nध्यान देबाक गप इहो छैक जे अशोक जं एक ढ़दस माक्सषिादी हिचारधारा \nसं प्रभाहित छथथ तं दोसर ढ़दस फ्राइडक मनोहिज्ञान सं सेहो. हहनक \nकथाकार क ें  धीरेंर -सोमदेिक साहहत्य सं प्रेरणा भेटैत छन्हह , तं \nराजकमल चौधरीक साहहत्य हहनक मोन क ें  सेहो मथैत छन्हह. इ बीचक \nरस्ता अपनबैत छथथ आ अपन कथा चास तैयार करैत छथथ.  \nडैडीगाम संग्रहक छह कथा क ें  हम पिबा सं बेसी सुनबाक इिा रखैत \nछी. इ हमर पाठकक सीमा सेहो भ ' सक ै ए, मुदा इहो मानल जेबाक चाही \nजे मैथथली कथाक जे न्खस्सकर परंपरा छै , तेकर िाहक अशोकक कथा \nऐ, अथाषत न्खस्सा कहबाक कला अशोकक पररपक्ि कथा कार मन \nअर्जित क ' चुकल ऐ आ यैह अजषन मैथथली कथाक संपभि थथक.      \nहेयरहपन मे राहत छै , तहकया छै, नीन छै... सभटा एकटा हबिब सन उभै \nछै कथा मध्य. ओहहना बौका चुप अथछ मे राहत छै , नीन छै, तहकया छै... \nमुदा हेयरहपन सं आगूक बात इ कथा अपन हबिबक माध्यम सं कहैए. \nबौका क ें बीमारी छै , सेहो ह्रदय रोग. ओ ह्रदय बला लोक ऐ. जं कथाकार \nचाहहतथथ तं स्पि कहह सक ै त छलाह जे फलां रोग , मुदा नै. ओकरा कोनो \nआन असाध्य रोग नै छै , ह्रयक रोग छै. पूरा कथा ह्रदय सं शुरू होइ छै \nआ ह्रदय सं समाप्त. एतय हेयरहपन सं आगू बढ़ि कथाकार एकरा \nसामाजजक हिद्रू पता आ शोर्ण ढ़दस ल ' जाइ छथथ , सेहो नहुंएं सं. बौका \nक ें  सांप डसलक ै . अजोध सांप. समाजक ओ सांप जे एखन धरर फ े न \nकािने अथछ. जं कथाकार चाहहतथथ तं एकरा बीमारी सं सेहो मारर सक ै त \nछलाह , मुदा तखन कथाक टोन बदथल जइतै आ अथष हिस्तार ओतेक \nव्यापक नै भ' सहकतैक. जं ऐ कथा क ें  नहुं एं सं कोमल ढंगे हिस्तार नै \nदेल गेल रहहतै तं संभि जे इ कथा  'अंहतम शह ' शीर्षक कथा सन लहगतै. \nसंभित: इ कथा नक्सलबाड़ी आंदोलन सं उपजल साहहस्त्यक प्रहतरोधी \nस्िर कथा थथक. एकदम इंकलाबी कथा. हमरा व्यक्क्तगत रूपें इ कथा \nपथसन्न ऐ, मुदा जं न्खस्सा रूपें अहां एकरा पिबै , तं इ ओतेक प्रभािी नै \nलागत. बौका चुप अथछ कथा सेहो शोर्णक बात कहै छै , मुदा सीधे \nनै, हबिबक माध्यमे. समाजक अजोध क े ना हनमनिगीय िगष क ें  डथस रहल \nछै, तेकरा हबिबक आिरण मे कथाकार कहैत छथथ.          विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 55 \nहम एकरा जं दोसर शब्द मे कही तं कहह सक ै त छी जे अशोकक कथाक \nतानी-भरनी  सबसं पहहने ष्टमथथलाक जीिनक यथाथषक भूष्टम क ें  \nसांक े हतक रूप मे हनिाषह करैए. हुनका पाछ ू  अपन कथा कहबाक हिराट \nपरंपरा तं छन्हहएं , दोसर ढ़दस दोखरल ितषमान सेहो. नेहरूकालीन स्ि्न  \nपूरा नै भेलाक बाद मोहभंग आ तक बाद हिरोह , फ े र ओहह हिरोह \nअिनहत आ तकर बीच मे कथा कहबा क हहस्सक -हहममहत अशोकक \nकथा क ें  एक अलग मूड मे ल ' जाइए. एक ढ़दस सामाजजक आलोड़न आ \nदोसर ढ़दस देह -मोनक टूटन परस्पर हिपरीत बुझा पड़ैत ू अलग -अलग \nधाराक हिशेर्ता क ें  साधब एकटा साहथसक काज छल जे समस्हित रूप \nसं अशोकक कथा संसार मे देखा पड़ैछ. संभित: तैं हुनक हकछ ु  कथा \nस्थू ल आ हकनको ओझरायल बुझा सक ै ए , मुदा कथाकार अशोक मैथथल \nसमाजक मांसल भूष्टम क ें  कतौ -कतौ छोहड़ िाक्य संक े त सं एकरा पूरा \nकरैत छथथ , जै सं कथ्य रस्ता नै भटक ै ए आ यैह कारण छै जे हुनक \nकथाकार रूप आलोचकीय रूप क ें  छोहड़ अलग रस्ता चुनैए. हकछ ु  कथा \nमे कलात्मक प्रभाि पर दृष्टि  रखैत ओ अपन बात अभभधा मे नै कहह क ें  \nएक संक े तक रूप मे कहैत छथथ. संभित: तैं हुनक लेखन ओझरायल \nप्रतीत होइछ. यथाथषक प्रामाभणकताक संग सांक े हतक प्रभािास्हिहतक \nसमहियकक सभ प्रयत्न सफल भेल हो से हमर कहब नै ऐ , मुदा कतोक \nकथा एहन ऐ , जै मे ऐ हिशेर्ताक हनिाषह सफलतापूिष क भेल अथछ. \nओहह रातुक भोर , बौका चुप अथछ सन हकछ ु  कथाक िातायन सजीि \nआ सहक्रय चररिक रूप मे िेजेडीक हनमाषण करैए.  \nएना भ ' क' हकयो, गामक कातक हाइिे बदलैत समाजक गह क ें  \nपकड़ैत ऐ , तं अभयक बेटा क ें  ूटा दांत भेलहन , खुशीक नाम \nजीिन , टीस सन कथा मोन आ पररिारक गहींर इनारक भत्थन देखबैत \nऐ. अथाषत मोन , पररिार आ अंतत: समाजक नब्ज क ें  अशोकक कथा \nनीक जकां पकड़ैए. समाजक बीमारी क ें  अशोक कथा पकड़ैत \nअथछए, कतौ-कतौ हनदानक रस्ता सेहो देखबैए. अशोकक कथा कतौ \nमानि -मनक हिक ृ हतक थचिण क ' ओइ िातािरणक भयािहताक संक े त \nसेहो दैए , जे ओहह हिक ृ हत क ें  जहम दैत ऐ. हकछ ु  ठाम एक चररि अथिा \nएक िातािरणक थचिण सं कथाकार सलाह देबाक प्रयत्न करैत छथथ.  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतैं हम एकटा पाठकक रूप मे कहह सक ै त छी जे अशोकक रचना संसार \nएकांगी नै ऐ. ओ एकटा सुन्नर संसार रचबाक तैयारी सेहो करैत देखाइए.  \n-संपक ष -8825288748 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 57 \n२.९.लाल देि कामत - कथाकार अशोक मादे  \n \nलाल देि कामत  \nकथाकार अशोक मादे  \nमैथथली साहहत्याकाशमे एकटा पैघ नाम उभैर आयल अथछ कथाकार \nअशोक। नामेगुण अथष लागैत य  ,जतय नै कोनू तरहक रहैछ शोक। से \nएकटा बूजूगष असाधारण व्यक्क्तत्िक अशोक  क ु मार झा ,जजनक मधुबनी \nजजला आ दररभंगा जजलाक ष्टमलन स्थान प्रथसद्ध लोहना \nगाममे  18 जनिरी  1953 ई0 मेँ जहम भेल छन्हह।  50 सँ अष्टधक कथा \nथलखनहार ष्टमथथला मेँ अनेको रचनाकार भेल छथथ। परँच नाम सँ पहहले \nकथाकार रूपेँ ख्याहत हहनक े टा भेटलहन अथछ। मैथथली साहहत्य \nआहदोलन मेँ जते क जानल - पहचानल आ मानल कथाकार भेलाह \nअथछ, ताहहमे सबसँ पहहले ओ लोकहन कहिता गढलहन  ; पछाहत कथा \nढ़दसन उहमुख भेल छथथ। सयह आरश्म्भक लक्षण हहनकोमे देखमे \nअबैछ। मुधषहय हिद्वानक जुटान   बनारस मेँ होइत रहैक। ओतय मैढ़िकमे \nपढैत कहहयोकल अशोक जी स्रोता रूपेँ कहिता सुनल करथथ। से मनेमन \nहहनको हकछ -हकछ फ ु राइत रहय आ ई ताहहक े  शव्द आ िाक्य रुपेँ \nअपना रफ कागतमे उतारथथ। फ े यर करैत चोटीक हिद्वान लोकमे अपन \nरचना देखाकय संशोधन कराबथथ। आरम्भे मेँ हुनक रचल साहहत्यक पन्ना \nक े  अपनैह हाथे फारर देबाक आदेश सेहो होईन ,जे किप्रद लागैन। तैयो \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहिद्वतजन क े  बीच अपन मौथलक कहिता ल 'के' पाठ करबाक अिसर \nभेटहन। मुदा नि लोक छलाह ,से कहिताक काज छोहड़ न्खस्सा थलखय \nले नेदेश भेटलहन। भारी मोन सँ लघुकथा - कथा थलखकय \nदेखेबाक   अनुभि प्राप्त कयलहन। सन्  1960 सँ  68 धररमे  10-\n15 कहिता गोष्ठीमे सुना चुकल छलाह ,जे ष्टधयापुता प हिका आ ष्टमथथला \nष्टमहहर मेँ करीब दजषनभरर कथा धीरेहर जीक े  देखेलाक \nिाद  1971 ढ़दसमबर अंकमे छपलहन।  1980 मे हहनक कहिता संग्रह \nचक्रव्यूह आयल।अशोक जीक कहिताक बनशव्त कथाक े  लोक बेशी \nपसीन करैन। गाम -घरमे लोक अपना नानी - मैयाँ , नाना - बाबा मुँहेँ \nबालपन सँ मनलगू न्खस्सा  राहतमे सूते सँ पहहले सुनल करय। ई हहस्सक \nरहने पि - पहिका मेँ कथा पढैत पाठक डुष्टम जाथथ। ओना कथा लेखन \nकायष यूरोप सँ आयल अथछ ,जे ितषमान समस्या क ेँ  क े हरमे रान्ख थलखल \nजाइक। क ु रीहत उहमूलन - पतन संदभषमे कथा थलखबाक प्रचलन बढल। \nकरुण कथा सँ हररमोहन झा व्यं ग कथा ढ़दसन आगू बैि नि ढंगक कथा \nपरसबाक पररयास पाठक लग आरम्भ कयलहन। से देखा -देखी \nआधुहनक कथा लेखन क्रम चलैत गेल । तकरिाद छठम दशक सँ \nसमकालीन दौड़ चलल अथछ। कथाकार अशोक 'क मत छन्हह - \" 40 ई० \nसँ पूिष करुण भािक रचना होय ,1940 - 50 क े र बीच खूब झमटगर \nकथा थलखेबाक मैथथ ली भार्ा मेँ पररपाटी भेलैक।\" देश स्ितंि \nभेलासहता आमूलचूल पररितषन 'क नि - नि हिर्य पर कथाकार \nलोकहनक डेग उठलहन । हबहार सहकाररता सेिा ( 1978) मेँ पदाष्टधकारी \nरूप सँ काज करैत , आब सेिाहनिृि भेल छथथ अशोकजी। हहनक कथा \nलेखन क्रम अनबरत चलैत रहलैन ,आगुओ चलैत रहत । हहन क प्रथम \nकथामे शुमार \"हिराम सँ पहहले\" छैक। ओना रचना सहक्रयता \nबढौलहन  'बौका चुप छल ' रथचकय। एखनो मैथथली भार्ा मेँ कथा प्राय: \nजे कोनू रचनाकारक नीक लागैत छैक , तँ ओहहक पाठक तकर \nरसास्िादन करैत तहतक क े र कथ्य पर स्िंय भाि सँ हंसनाई - कननाई \nिा जोर -जोर सँ हँसब ,रोदन करय   लागब  ; ई तँ अहत:करण क े र असर \nहोईछ। दोसर बात जे कथाक गरहैन जौँ व्यंग परक होईछ तँ पाठक \nअध्ययन- मनन करैत काल ओहहक आभाक प्रभािमे आहब उद्वेथलत \nहोईछ। पाठकक उपर जे मानसपटल क ेँ  गुदगुदी लगैछ से मुश्की देिा ले  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 59 \nरहह -रहहक े  जोर मारैत छैक। कहिता सँ कथा ढ़दश उहमुख होइत रहल \nअशोक जीक शूरूआहत पररिेश कथा मादे क े हरीत रहल । हुनका \nहिर्यमे िा कह जे हुनक कथा हिर्यमे जौं मनोयोग पूिषक अध्ययन कय \nओहहक िास्तहिक अन्खयास करब  ,चाहे पाठक हुनक समियसक होथथ \nिा जेि -कहनि होथथ पिाक ू  लेल सम नज़र सँ देखैत छथथ। पिाक ू  िा \nअध्ययनशील लोक कथाका र अशोक क ेँ 21म् शताब्दीमे आन लेखकक \nतुलनामे खूब पढैत छन्हह। ई दीघष कथा यािा पर छथथ। एखन बहुत हकछ \nआरो थलखब शेर् हुनक हनजी अभभि छन्हह। निारम्भक े  प्रकाशक \nअजीत आजाद अपन मधुबनी डेरापर हमर पररचय कराबैत हुनका \nकहलक ै न - ई लाल देि कामत हमर गामक संगी छथथ आ हमर दुश्म न \nनहहि छथथ। संगहह इहो बतेलकहन कामतजी मैथथली जगतक े  नि पुरान \nलेखक पर अध्येता छथथ। ओना िरेण्य साहहत्यकार जगदीश प्रसाद \nमंडल जीक गाम बेरमा मेँ आयोजजत सगर राहत दीप जरय  'कथा \nगोष्ठीक ' अिसर पर सेहो आ कतेको ठाम अशोक जी सँ भेंटघांट भेल \nअथछ। हहनक िकतव्यमे सुनने छी -: बेसीतर ग्रामीण क्षेिमे कथा गोष्ठी \n\" सगर राहत दीप जरय\" कायषक्रम आयोजन होईछ ,जाहह सँ नि \nकथाकार बनैत अथछ।\" कथा पाठ कयलाक िाद लेखक क ेँ  समीक्षक \nलोकहन ओहह कथा पर सोझा सोझीमे अपन नि हिचार प्रिाहहत कय \nकथाक िुढ़ट पर धीयान ढ़दअबैत छैक। आब तँ दीिा आ संध्या काल \nओहह हतथथमे कथा प्रसंग आन - आन ठाम सेहो बैसारीक आयोजन \nहुअय लागल हन्। अहनयष्टमतकालीन संधान पहिका माध्यम आ संरक्षक \nहैथसयत सँ  ' उपमान  ' हिमाथसक साहहस्त्यक पहिका सँ अलख जगेबामे \nअशोक जी मैथथली भार्ा अभभयानीक बीच अगुएलाह अथछ। तेँ \nबहुआयामी व्यक्क्तत्ि क े  धनीक अशोक  जीक खातामे हहहदी \nक' समीक्षात्मक आलेखक प्रसंशाक सँग हहनका यशस्िी \nरचनाकार , कथाकार ,कहि , सम्पादक ,हनिंधकार , व्यंग्यकार आ \nआलोचक रुपेँ जगजजयार भ ' लोकक बीच   थचहहाय छथथ। हहनक चर्चित \nपोथी -:  मैथथल आँन्ख (हनिंध संग्रह) दाम  69 टाका , कथाक उपहयास \n- उपहयासक कथा (नोिे ल) दाम  75 टाका  , डैडी गाम (कथा संग्रह) \nदाम  200 टाका ,बात हिचार (हनिंध संग्रह) दाम  150 टाका  , नीक \nढ़दनक िाईस्कोप (लघु कथा ) व्यंग संग्रह हकमत  50 टाका आ आँन्खमे  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबसल (यािा कथा) दाम  150 टाका  'क मैथथली मेँ छन्हह। मैथथल बीच \nदृष्टिसम्पन्न रचनाकार अशोक जीक ओहह राहत क भोर , मातबर कहिता \nसंग्रह आ चक्रव्यूह हनकलल छन्हह।  \nअशोक जीक तानपुरा कथाक बानगी ऐ तरहक होई छैक ,यथा -: खचाष \nआ आमदनी  'क लेखा जोखा संधारण लेल सरकारी कायाषलयक औहडट \nकरय सँ हबनोद बाबू छीहक ै त रहैत छै। हुनका बस -  िेन मेँ सड़क सँ \nयािा करैत आ आनो जगह तथा घरोमे  आराम सररया क ेँ  नहहि होई छै। \nघरक झंझढ़ट तँ आरो जानमारा बुझाइछ।आहफस सँ आहडट काज कय \nडेरामे अयलापर पैहट सटषक   बटन फोलैत काल   अव्यिक्स्थत होई छै। \nलुंगी बदैलैत घरी टुटल बटन देन्ख पत्नी रमझौहैर ठाढ क ' दई छैक। \nपहत-पत्नी क' बीच िाक्युद्ध सँ थाह चलैत छै जे दाम्पत्य जीिन \nनोंकझोंक सँ भरल छै। पम्त्नक लोहछब िाणी जेना बरछी भोकल जाइत \nहोउ। बटनों तँ आन्खर पत्नी माया क ेँ  टांहक टँच करय पडैै़त छै। ऐहनसन \nहबकट क्स्थहत सँ बिल उलझन फ े र सँ ष्टमलानमे पररणत होई छै। एकबेर \nपुर्णिया सँ आहडटर महोदय घर अबैत छै , तँ रेहडयो पर प्रसाररत गीत \n...बनक े चकोड़ी........बजैत सुनैत य। ई गीत सुहन  15 साल पुरान \nसमयक े  दृश्य मोन पड़ैत छै। इयह गीत न हिनोद बाबु   मायाजी क ेँ  \nपहहलखेप गाहब सुनौने छलैक। आ गीतक रस   मुरी गोंहतक े  माथ झूकौने \nमाया गंभीर भ ' सुनने रहथथन।  15 िर्ीय बेटा आब सेहो   संगीत सीखय \nचाहैत छैक। बालपनमे अप न बाबूक जूटष्टमल बाला डेरामे रहथथ तँ \nओतय अपनों संगीत पढय गुणै चाहने छलैक। परँच   अंग्रेजी आओर \nगभणतक ' नीक ज्ञान रहने  ,राधा क ृ ष्ण मंढ़दर पर आयल गानबजान \nमंडथलक गबैया देन्ख   मोनमे आयल रहैन मूलगाईन बनी।मुदा बाबूजी \nतैयार नहहि भेल रहैक। हुनका तत्काल जे थशि नचारी सुहन आयल \nरहथथ , से पाँहत गबैत ....गौरा तौर अंगना  ..अपन मीठ क ं ठ सँ हपताजी \nक ेँ  सुनौने धरर रहय। हपताजी बंगाली टोलक घोर्बाबू लग जाकय संगीत \nसाँझखनक े  ूई घंटा २० टाका महहना दर पर हनयष्टमत थसखबाक \nहनश्तुकी बात बताबैछ। पररिाररक आन - आन खरचमे कपैच बीश \nटाकाक औररयान तँ बड़े कढ़ठ नता सँ भ ' सकलैक। आब की हो! नि \nबखेरा समक्ष ठाढ होईछ , सुरसाक मुंह बौने। से घरेलू कोन खचष तोरल  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 61 \nजाए जाहह सँ २०० टाकाक हारमुहनयाँ नैका आनल जायत ! एकटा \nहकफायती जुगत धरबैत पुरना मुस कटबा बाजा मेँ मोम सँ भुरकी भरर \nकाज हनकालबाक हनठाहे योजना बनलैक। डेरा पर आब अभ्या स शुरू \nकरैत सरगम गाबैक लेल सुर सँ लगनपुरिक मेहनैतक आिश्यकता \nरहैक। से छ ु ढ़ट गेला सँ संभि नहहि होईछ। आब तँ हपताजी जहाँहत \nआर्थिक अभाि नहहि छैक। तेँ सेहहता सँ अपन दुलारू बेटा गौतम क ेँ  \nअिश्ये ररयाज कराओत। पत्नी सँग अंग्रेजी थसनेमा देखेबाक एक पृथक \nआनहदक अनुभूहत  होइत छैक। से आई पत्नी सँ हिनोद बाबू आग्रह करैत \nछथथ जे चलू भोरका उखराहाक शो मेँ ब्लू हफल्म देख अबैत छी। पत्नी \nहनधोख भ ' बजैत छथीन हम अंग्रेजी थसनेमा नहहि देखय जाएब। ओई \nराहत सौखगर लोक सब हमरा ढ़दश घुईर - घुइर हनहारैक। तेँ घरेमे \nिीसीपी ० आहन हफल्म देखेबाक हनयार भास होईछ। परंच हिचार मेँ \nपम्त्नक सम्पुष्टि नहहि होई छन्हह। कारण एहन हफल्म पाररिाररक \nिातािरण मे देखब उसक े  - अनसोहाहत बुझाइछ। अहगला मास सँ पुि \nतानपुरा हकहनकय मक्ल्लकजी सँ अिश्ये सँगीत थसखत। मुदा पैघ हाहकम \nबनैमे ई संगीत - गीत सीखनाई बड बाधक भ ' सक ै छ। ऐ बात पर  ूनू \nप्राभणक बीच हिशेर् रूपेँ सहज सहमहत बहन जाईत छै। साजबाज आ \nगीतनादक फ े रमे पहड़ बेटा बंगट बनै सँ थमहैत य। मैथथली साहहत्य \nआहदोलन मेँ एक समय एहनो आओत जाहहमे कथाकार अशोक क े र \nिादक कथा आ अशोक सँ पूिषक कथा बीच अशोक युगक कथा हिधा \nपर समयक हिमशष होएत।  \nअपन मंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.हहतनाथ झा - कथाकार अशोकक व्यंग्य संग्रह: नीक ढ़दनक \nबायस्कोप  \n \nवहतनाथ झा  \nकथाकार अशोकक व्यंग्य संग्रह: नीक टदनक बायस्कोप \nव्यंग्य थलखब असान गप नहहि छै। तै पर ठाहह -पठाहह । महाग मुश्श्कल । \nई बात श्री अशोकजी स्ियं कहैत छथथ मुदा सेहो   काज अखबार \nहहहदुस्तान  ,हहनकासँ करबाइए लेलकहन ।भलें ई अपनाक ेँ  कथाकार \nमानथु (माहनते छथथ  ,तैं ने फ े सबुकपर अपन नामक पहहने कथाकार \nथलखने छथथ) नीक े  क े ने छथथ  ,हहनकर नामधारी अनेको फ े सबुकपर \nथछहड़आयल छथथ  ,तै मे  ,हहनका हबकछायब कढ़ठन काज भय सक ै त  \nछलैक ्  सामाहय पाठकक ेँ  , से काज ई स्ियं कय देने छथथ ।  \nई स्ियं नहहि  ,मैथथली साहहत्य संसार हहनका मैथथलीक हिथशि कथाकार \nमाहन चुकल छहन । मुदा इहो बात सत्य जे हहनकर \nअध्ययनशीलता  , हहनकर बजबाक शैली  ,हहनकर बॉडी लैंग्िेज  ,हहनकर \nसोचक हिस्तार ,हहनकर थलखबाक कला   आ मैथथ लीक हेतु सढ़दखन \nथचहता रखबाक कारणे हहनका कथा थलखबामे क्स्थर नहहि रहय देलकहन \n। मैथथलीक ेँ  जेतय जेहन जेना जरूरत पड़लैक  ,हहनकर उपयोग \nकयलकहन । साहहस्त्यक मंच हो  ,संयोजनक आ उद्घोर्कक प्रयोजन \nपड़तैक ,तँ श्री अशोक सामने ठाि । कथा तँ सहजहहि  ,कोनो पहिकाक \nलेल कोनो    समी क्षाक हिशेर्क प्रयोजन पड़तैक  ,तँ श्री अशोक । \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 63 \nकहिताक पोथीसँ अपन यािा प्रारंभ क े हनहारर श्री अशोक एक हिधा \nडेबने नहहि रहह सकलाह  ,जतय जेना जाहह तरहक प्रयोजन \nपड़लैक  ,थलखैत चल गेलाह आ बजैत चल आहब रहल छथथ  ,तैं ने हिहिध \nहिधामे हहनक अनेक पुस्तक   प्रकाथशत छहन । \nहहनकर व्यंग्य साहहत्यपर चचाष करबासँ पहहने  ,हहनकहहि मुँहे सुनल गप्प \nकहय चाहैत छी  ,जे ओ कमजोड़ी हमरोपर लागू अथछ ।  जखन हमर \nयािा संस्मरण हनकलल  ,तँ एक पाठक (नाम स्मरण नहहि अथछ  ,अथछयो \nतँ एतय नहहि कहब) पढलहन आ जखन ओ रूस गेलाह तँ हुनको यािा \nसंस्मरण थलखबाक मन भेलहन  ,ई बुजझ जे थलखब बहुत आसान काज \nछैक , जे देखथलयै  ,सुनथलयै  , गुनलयै ओकरा थलखब कोन भारी बात ! \nमुदा ओ एक पेजसँ बेसी नहहि बिा सकलाह  ,थलखल नहहि भेलहन ।  \nसत्त्ते थलखब बहुत दुरूह काज छैक  ,खास क ' साहहत्य । ओ सभ बूते \nनहहि भय सक ै त छैक  ,ओना आइ काश्ल्हपर   ई लागू नहहि अथछ  ,ने \nफ े सबुकपर  ,ने पि -पहिकामे आ ने सुहदर  ,सुव्यक्स्थत मोट गेटअप -\nसेटअपमे प्रकाथशत हकताबपर ।जेना मोन भेल थलन्ख देलहुँ  ,जकरासँ \nमोन भेल प्रसंशा करबा लेलहुँ आ समयानुक ू ल जोगाड़मे लाहग गेलहुँ । \nसाहहत्यकार भेनाइ बहुत हिरल आ कढ़ठन काज छैक  , जकरामे ईश्वर \nप्रदि प्रहत भा रहैत छैक   ,हनरहतर साधनारत रहैत \nछथथ  ,िैह   साहहत्यकारक रूपमे थचहहल  ,जानल आ मानल जाइत \nरहताह । बाँकी ितषमानमे जे लूढ़ट लेथु  , ितषमाने टामे रहताह । आगू क्यो \nनामो लेहनहार नहहि !  \nश्री अशोकजी ओहह हिरल साहहत्यकारमे छथथ  ,जहनक मैथथलीक ेँ  \nखगता छैक ।  कथासँ समीक्षा  ढ़दस झुकाब  , ई तँ अष्टधकांश लोक \nहहनकर हिर्यमे बुझैत छहन  ,मुदा ई व्यंग्यो थलखलाह  , ई बात हमरा \nजनैत कम लोक बुझैत हेतहन । जेना ऊपरमे कहलहुँ  ,सेहो काज \nहहनकासँ  2014सँ  2016क बीचमे पटनाक दैहनक हहहदुस्तान थलखबा \nलेलकहन । ू सालमे  31 टा थलखलहन आ ओ स्तम्भ बहद भय गेलैक  तँ \nहहनको व्यंग्य थलखब बहद भय गेलहन  ,ई एहहसँ बुझा पड़ैत अथछ जे  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकर ू सालक बाद पुस्तक प्रकाथशत भेलहन  ,ओहहमे ओएह  31टा । \nएको टा बेसी नहहि । तैं जे थलखलहन से मजबूरीिश थलखने हेताह  ,मुदा \nथलखलहन तँ ओ सिषि प्रसंथशत भेलहन  ,चर्चित भेलहन । हहहदीक \nअखबारमे मैथथलीक  स्तम्भ छपब  ,ओहो हहहदुस्तान सन प्रथसद्ध \nअखबारमे  , जकर एक अलग आ सजग पाठक रहैत छैक  , हनभिते \nप्रत्येक मैथथली जनहनहार पिेत छल होयताह आ तै श्री अशोकजी नीक े  \nक े लहन ,एकर पुस्तकाकार प्रकाथशत कय  ,स्थायी महत्िक बना लेलहन  ,। \nफ े र कोनो अखबार पकड़तहन  ,तखने हहनकर कलम एहह  हिधा लेल \nससरतहन । श्री अशोकजी स्ियं स्िीकारैत छथथ - \nअखबारक कारणे चर्चित भेलहुँ । जे सभ हमर कोनो पोथी नहहि पिने \nरहथथ सेहो एकरा पढलहन ।कतेक लोक फोन क ' कए प्रसंशो कहहयो \nक' करथथ ।सेिा जीिनक त ' कतेको सहकमी हमर लेखनसँ एही \nमाध्यमे पररथचत भेलाह ।*  \nआब एहह पुस्त कक हिर्यमे ।    एखन   बाढ़िक समयअथछ  , ष्टमथथलाक \nबहुल क्षेि बाढ़िमे डूबल अथछ । हहनकर एक व्यंग्य छहन \"हनचू   चाड़ तर \nसोहाय मलार * । कतेक सटीक व्यंग्य छहन - जखने कारी -कारी मेघ \nलगैए तखने कोि कॉपय लगैए । अंतमे कहैत छथथ - एहन घर हो जाहहमे \nचुआठ नहहि हो । हनचू घर रहत तखन  ने सोहायत मलार। स्माटष थसटीसँ \nलय नेपाल सरकार सँ िाताषपर तक नीक व्यंग्य छहन ।  \n*धूतष समागम *मे कहैत छथथ । नाटक देन्ख चकहबदोर लाहग गेल । \nचकहिदोर एहह दुआरे जे एक्क े इसम शताब्दीक गप चौदहमे देखाओल \nगेल छल । सात सौ िर्षहुमे लोकमे कोनो बदलाि नहहि । बढ़ढयाँ \nतुलनात्म क व्यंग्य कयने छथथ । \nचुनािक फगुआ पहहल व्यंग्य छहन । बढ़ढयाँ जकाँ पाटी सभक ेँ  क्लास \nलेलाहन अथछ ।   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 65 \n22 मई  2014 क थलखल व्यंग्य *नीक ढ़दनक बाइस्कोप* जाहह नामपर \nहकताबोक नामकरण पडल अथछ  ,पाँच सालक बाद पढ़ढ रहल छी  , नीक \n\"बाइस्कोप\" देखेने छलाह ।  \nएहहना एकसँ एक व्यंग्य छहन , हकछ ु  व्यंग्य तँ बहुत नीक सुतरलहन \nअथछ ,ओना सभ रचना   अपन नाम(शीर्षक)क साथषकता देखबैत अथछ \n। पुरनो थलखल व्यंग्य एखन टटका लगैत अथछ । आ आगुओ पिब तँ \nलागत एखनुक तँ बात थथक । यैह एहह पुस्तकक साथषकता अथछ ।  \nशेखर प्रकाशन ,पटनासँ प्रकाथशत ई पोथी माि  ₹50/-मे उप लब्ध अथछ \n।तैं हम आब हहनकर अहय रचनापर नहहि कहब । स्ियं पिी आ अपने \nहनणषय करी । हमरा हिश्वास अथछ  ,हमरासँ अपने पूणष सहमत होयब ।  \nहँ ! श्री अशोकजीक कोनो हिधा साहहत्यक अमूल्य हनष्टध भय मैथथली \nसाहहत्यमे सभ ढ़दन पिल जयताह आ से एक मानदंड साहबतक संग ।  \n-संपक ष -09430743070 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.थशिशंकर श्रीहनिास - अशोकक कथा  \n \nशशिशंकर श्रीवनिास  \nअशोकक कथा  \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 67 \n \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 69 \n \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 71 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n 72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.जगदीश चहर ठाक ु र 'अहनल '- अशोकजीक कथामे कथापर \nहिमशष  \n  \nजगद़ीश चन्द्र ठाक ु र 'अवनल' \nअशोकजीक कथामे कथापर विमशष  \nअशोकजीक कथामे मैथथली कथापर हिमशष आकर्र्ित करैत अथछ ।  \nमैथथली कथाक अतीत , ििषमान आ भहिष्यपर   हिमशष \nअशोकजीक   'छ ु ट्टीक एक ढ़दन' सँ पहहने कोनो कथामे   हम नहह पढने \nछी । ितषमान क्स्थहत ई अथछ जे बहुत घरमे गप -सप मे मैथथलीक \nप्रयोग  कम भ ' गेल अथछ । माइयो अपन ष्टधया -पूतासँ मैथथलीमे गप नहह \nकरै छथथ , पिाइ -थलखाइ , नोकरी -चाकरी ,बजार -हाट ,टी.भी. -थसनेमा \nसभ ठाम हहहदी -अंग्रेजी पसरल अथछ ।   जीिनमे मैथथलीक लेल \nस्थान   बहुत कम भ ' गेल अथछ , जकर पररणाम अथछ जे   मैथथलीक प्रहत \nअपनत्ि आ ममत्ि  कमल जा रहल अथछ ।  \nबहुत मैथथल एहेन छथथ जे मैथथली बाजज त लै छथथ मुदा पिल -थलखल \nनहह होइत छहन ।   जखन मैथथली पढले ने होइ छहन तखन मैथथली कथा -\n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 73 \nकहिता कोना पिता  ? पोथी पहिका कोना हबक े तै  ?  प्रकाशन \nव्यिसायक लेल व्यिसायी बुजद्ध िला पूजीपहत आगाँ कोना \nएताह  ? मैथथली क बजार नहह रहतै त साहहत्यकार मैथथलीमे हकए \nथलखताह  ? \nबहुत साहहत्यकार जे   मैथथलीमे सोचैत छथथ  ,अपन भार्ामे अपनाक ें  \nबेसी नीक जकाँ अभभव्यक्त क ' सक ै त छथथ ,से मैथथलीमे थलखैत \nछथथ , तें एखन पोथी त छहप रहल अथछ ।  \nअतीत ई कहैत अथछ जे हररमोहन झाक साहहत्य पढबाक लेल बहुत गोटे  \nमैथथली थसखलहन ।   ितषमानमे सेहो हररमोहन बाबू आ \nयािीजीक   साहहत्य   खूब पढल जा रहल अथछ आ हहनकासभक \nपोथी   सभसँ बेसी हबकाइयो रहल अथछ । तखन क्स्थहत लचिताजनक हकए \nलाहग रहल अथछ  ? की मैथथलीमे पढबा जोगर साहहत्य नहह रचल जा \nरहल अथछ  ? की मैथथलीक साहहत्यकार खाली एक -दोसर क न्खधांसमे \nलागल रहैत छथथ  ? \nहररमोहन बाबूक साहहत्यक जे सामाजजक सौहदयष छहन से आइयो हुनका \nप्रासंहगक बनौने छहन ।  \nकी आजुक रचनामे सामाजजक सौहदयषक अभाि अथछ  ? की साहहत्यमे \nकलात्मकताक संग सामाजजक थचहताक अभाि रहैत अथछ  ? की \nसामाजजक सरोकारक व्यापकताक उपेक्षा होइत अथछ ? की \nरचनाकारक जुड़ाओ आ लगाओ समाजसँ कम भ ' गेल छहन  ? की \nमैथथल समाज आगू भ ' गेल अथछ आ साहहत्य पाछ ू  चथल रहल अथछ  ? \nयुिा िगषक सोच बदथल रहल अथछ ।  \nहररमोहन बाबू अपन कहयादान उपहयासमे ई कामना व्यक्त क े ने \nछलाह   जे शारीररक ओ मानथसक स्तर पर समान क्स्थहतक युिक -युिती  \nयढ़द स्िेिापूिषक हििाह करैत छथथ त यैह आदशष हििाह थथक , एहहसँ \nसमाज बदलत ।   74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसे भ ' रहल अथछ । प्रेम -हििाह भ ' रहल अथछ , जाहत आ धमषक बन्धन \nटूढ़ट रहल अथछ   । समाज बदथल रहल अथछ , नि समाज बहन रहल \nअथछ,  मुदा साहहत्यमे जेना अभभव्यक्त हेबाक चाही से नहह भ ' रहल \nअथछ । प्रश्न इहो उठ ै त अथछ जे हमर समाज धन अथिा जाहतक हाहनक े  \nसहर्ष स्िीकार क ' रहल अथछ अथिा अभभभािकक असह्महतक कारण \nयुिक -युितीक ें  कोटषक शरणमे जाय पड़ैत छहन ।  \nप्रश्न अथछ जे  नि समाजक हलचल मैथथली साहहत्यमे हकए नहह देखाइ \nद' रहल   अथछ ? पररितषनक आकांक्षी युिा पीिीक लेल   की साहहत्यक \nअभाि   भ ' गेल अथछ  ? की मैथथलीमे प्रेम प्रगट करबाक लेल  'आइ लि \nयू' सन शब्दक अभाि अथछ  ? यैह सब हकछ ु  प्रश्न अथछ जाहहपर हिमशष \nअथछ एहह कथामे ।  \nहिमशषमे चारर गोटे भाग लैत छथथ अभभनि ,अंहकता,नीलम आ स्ियं \nकथाकार ।  \nअभभनि एम बी ए क ' क' नोहकया मोबाइल कम्पनीमे  काज करैत \nछथथ , अंहकता अंग्रेजी साहहत्यसँ एम. ए. कय पी.एच.डी. क 'रहल \nछथथ ,नीलम डी.ए.बी.मे हिज्ञानक थशक्षक छथथ ।  \nअभभनि आ अंहकता अंतरजातीय प्रेम हििाह क े ने छथथ । अंहकताक ें  \nसाहहत्यमे रूथच छहन , कथा , कहिता सभ पढैत छथथ , अनुिादक \nमाध्यमसँ सभ भार्ाक कहिता ,कथा पढैत रहै त छथथ , मैथथलीसँ लगाओ \nछहन, मैथथली साहहत्य बेसी नहह पढने छथथ मुदा , पढबाक इिा रहैत \nछहन । बजारमे ओल हकनबाक लेल अभभनि आ अंहकताक बीच \nमताहतरक बात कथाक ें  सरस बनबैत अथछ ।  \nअभभनि आ अंहकतासँ   इहो पता चलैत अथछ जे समाज एखन एहह \nपररितषनक े  सहज स्िीक ृ हत देबामे सक्षम नहह  भेल अथछ , एकटा पक्ष \nएकरा धनक हाहन बुझैत अथछ आ दोसर जाहतक हाहन ।   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 75 \nहहनका दुनू गोटेक ें  सेहो कोटषक शरणमे जाय पड़लहन । साहहत्यमे एहह \nतरहक सोचपर कम रचना एबाक ईहो एकटा कारण भ ' सक ै त अथछ ।  \nहहनका लोकहनक माध्यमसँ मैथथली साहहत्यक प्रहत थशभक्षत युिा \nिगष ,अहय प्रौि थश भक्षत िगष आ मैथथली लेखकक दृष्टिकोण बुझबाक आ \nसमस्याक समाधानक लेल साथषक थचहतन भेल अथछ एहह कथामे ।  \nिस्तुतः मातृभार्ाक अश्स्तत्िपर जे संकट आएल अथछ ताहहपर सेहो \nसंिाद चलैत अथछ कथामे ।  \nई कहब पूणषतः सत्य नहह अथछ जे नि समाजक हलचल ििषमान मैथथली \nसाहहत्यमे नहह आए ल अथछ अथिा मैथथलीमे प्रेमकथाक अभाि \nअथछ, तथाहप जतेक अथछ ततेकसँ संतुि होयब उथचत नहह अथछ ।   \nप्राथष्टमक कक्षामे मातृभार्ाक माध्यमसँ पढाइ नहह हेबाक हिर्य पर ई \nकथा मौन अथछ , तथाहप मैथथलीक संकटक समाधानक ढ़दशामे एकटा \nस्िस्थ थचहतन लेल प्रेररत करैत अथछ अशोकजीक चर्चित \nकथासंग्रह  'डैडीगाम 'क कथा  'छ ु ट्टीक एक ढ़दन' । \n-संपक ष -8789616115 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१३.नारायणजी - मूल्यांकन - अशोकजीक लेखन िैथशष्ट्य  \n \nनारायणजी  \nमूल्यांकन- अशोकजीक लेखन िैशशष्ट्य   \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 77 \n \n 78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 79 \n \n 80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 81 \n \n 82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 83 \n \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 85 \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१४.थशि क ु मार ष्टमश्र - अशोक ओ मैथथली साहहत्य संस्थान  \n \nशशि क ु मार ममश्र \nअशोक ओ मैशथली सावहत्य संस्थान \nप्रथसद्ध साहहत्यकार अशोक क ु मार झा अपन लेखनक बलें साहहत्यकार \nहिशेर्रूपसं कथाकारक मांझमे हिथशि स्थान पाहब गेल छथथ। सरका री \nपदाष्टधकारीक रुपमे जहहना हहनक हिलक्षण दाष्टयत्ि प्रसंशनीय रहल \nअथछ तहहना साहहस्त्यक संस्थान सभक संगठन ओ संचालनमे सेहो \nहहनक दीघष अनुभिक सहयोग भेटैत रहल अथछ।  \nमैथथली साहहत्य संस्थान ,पटनाक हक्रयाकलाप पुनः आरंभ कयल जाय \nताहह हिर्य पर  2014 इस्िीमे अशोक जी , भैरि लाल  दास ओ हम \nहबहार ररसचष सोसायटीक कायाषलयमे हिमशष कयल। एहहलेल एकटा \nकायषयोजना पर सेहो चचाष भेल। हमरालोकहन एहह लेल सेहो चचाष कयने \nछलहुं जे आन संस्था द्वारा हिद्यापहत पिष मनाकय सांस्क ृ हतक कायषक्रमक \nपरम्पराक ें  आगू बढाओल जा रहल अथछ मुदा मैथथली साहहत्य संस्था न \nमैथथली ढ़दिसक आयोजन कय ष्टमथथलाक सांस्क ृ हतक परम्परा हिर्यक \nअनुसंधान कायषक ें  आगू बढाओत। मैथथली ढ़दिसक आयोजनक पाछ ू  \nएहह तथ्य पर   हिचार भेल छल जे संहिधानक अिम अनुसूचीमे मैथथली \nभार्ाक प्रिेश जाहह हतथथ क ' भेल छल ताहह हतथथक ेँ  मैथथली ढ़दिसक \nरुपमे मनाओल जाय। हमरा ती नू गोटे एहह हिर्य पर एकमत भय एकटा \nबैसारक आयोजन हबहार ररसचष सोसायटीक सभागारमे कयल जाहहमे \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 87 \nओहह हिद्वान सभक ेँ  आमंहित कयल गेल जे लोकहन एकर स्थापना \nकालसं संबद्ध छलाह।  \nओना मैथथली साहहत्य संस्थानक स्थापनाक श्रेय स्िगीय राजेश्वर \nझाक ें  देल जाइत छहन जे  1969 ईस्िी मे ताहह कालक मैथथल ओ \nअमैथथल हिद्वानसभक सहयोगसं पटनाक हबहार ररसचष सोसायटीक \nकायाषलयमे कयलहन। दीनानाथ झाक अध्यक्षतामे एकर गठन भेल जकर \nसथचि स्ियं राजेश्वर झा भेलाह। संरक्षक बाबू लक्ष्मीपहत लसिह छलाह ओ \nरमानाथ झा , जटा शंकर झा , गौरी नंदन लसिह , गोपी रमण \nचौधरी ,  प्रोफ े सर जगदीश चंर झा (मुख्य संपादक , ष्टमथथला \nभारती) , सुधांशु शेखर चौधरी ,आचायष परमानंदन शास्िी ,क ु लानंद \nनंदन,बलदेि ष्टमश्र , सुरेंर ष्टमश्र , प्रोफ े सर हेतुकर झा ,लेखनाथ ष्टमश्र , इहर \nकाहत झा ,सुशील क ु मार झा , शैलेंर मोहन झा ,थचिरंजन प्रसाद \nथसहहा , अभय कां त चौधरी , दया शंकर उपाध्याय , राधा क ृ ष्ण \nचौधरी , उपेंर ठाक ु र , रामदेि झा ,जगदीश्वर पांडेय , हिनोदानंद \nझा, कमल नारायण झा कमलेश , हंसराज , अमरेश पाठक , बी पी \nमजुमदार , परमेश्वर झा,जय नारायण ठाक ु र , िेदनाथ झा ,  हिजय क ु मार \nठाक ु र, राजेंर राम ,नरेंर झा ,रमाकांत झा , करु णानंद दास ,सक्च्चदानंद \nसहाय ,जटाशंकर दास ,भीमनाथ झा ,मंिेश्वर झा , प्रबोध नारायण \nझा,बाल गोहबिद झा ,गंगेश गुंजन , निीन चंर ष्टमश्र , कहपलेश्वर \nझा, गोलोक नाद ष्टमश्र , इहर नाथ लसिह ठाक ु र , हगरीहर मोहन \nभट्ट , सीताराम राय ,प्रफ ु ल्ल क ु मार लसिह  'मौन ',प्रकाश चरण \nप्रसाद , उपेंर दोर्ी , उदय चंर झा  'हिनोद ' प्रभृहत कतोक हिद्वानसभक \nसहयोग एहह संस्थानक ें  भेटैत रहल।  \nिैमाथसक शोधपहिका ष्टमथथला भारतीक प्रकाशन  1969 सं प्रारंभ भेल \nछल। क ु ल पांच अंक प्रकाथशत भेलोपरांत  1977मे एकर प्रकाशन बन्न \nभय गेल। पंहडत राजेश्वर झाक स्िगषिास भेला क पछाहत एकर \nकायषकलाप ठमहक गेल। एहहमे जे शोधालेख प्रकाथशत भेल छल ताहह \nसभ पर कतोक शोध प्रबंध पछाहत तैयार भेल मुदा एकर अभाि \nष्टमथथलाक अनुसंधान हिधाक ें  बेस आघात पहुंचेलक। ष्टमथथला भारतीक  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहतररक्त कतोक आओर शोधग्रंथ ओ साहहत्यसभ प्रकाथशत भेल \nछल।अिहट्ट :उद्भि ओ हिकास  नामक पंहडत राजेश्वर झाक पोथीक ेँ  \nसाहहत्य अकादमी पुरस्कार भेटल छल।लोकगाथा हििेचन नामक \nशोधग्रंथ एकटा हिथशि उपलश्ब्ध छल। पंहडत राजेश्वर झाक पछाहत \nएकर शोध ओ प्रकाशन कायष बन्न भेलोपरांत दोसर \nस्तरीय  शोधपहिकाक प्रकाशन नहह भय सकल। ओना रांटी ड्योिीसं \nहकछ ु  अंक जजज्ञासाक अिस्स प्रकाथशत भेल मुदा ओहो अल्पायु रहल। \nमैथथली साहहत्य संस्थान द्वारा साल भररमे माि हिद्यापहत स्मृहत ढ़दिसक \nएक गोट हबध पुराओल जाय लागल। हबहार ररसचष सोसायटीक \nकायषकलाप बन्न भेलापर  1997सं ओहो बन्न भय गेल।  \nहबहार ररसचष सोसायटीक े  बचयबाक लेल प्रायः  बारह बखष धरर संघर्ष \nकरय पड़ल। तीस गोटसं बेसी माष्टमला लड़य पड़ल। 2009मे एकर \nसरकार द्वारा अष्टधग्रहण कय पटना संग्रहालयमे ष्टमला देल गेल। तकर \nपछाहत सेहो कतोक माष्टमलासभ चलैत रहल। 2014मे हकछ ु  संघर्ष \nहिराम भेल।  \nएतेक पैघ संघर्षक अिष्टधमे कतोक    बुजद्धजीिी ओ हिद्वानलोकहन क \nसहयोग भेटल। एहह क्रममे  2008-9मे हबहार हिधान पररर्दक \nपररयोजना पदाष्टधकारी भैरि लाल दासजीसं संपक ष  भेल। संघर्षक \nअिष्टधमे सढ़दखन ई अभभलार्ा रहल जे जहहया संघर्षक अंत हएत आ \nहबहार ररसचष सोसायटी अपन कायषकलाप प्रारंभ करत तकर पछाहत \nमैथथली साहहत्य संस्थानक हक्रयाकलाप से हो फ े रसं प्रारंभ कयल जायत। \nहमर थचरप्रतीभक्षत अभभलार्ाक कायाषहियनमे भैरि लाल दासजी ओ \nअशोक क ु मार झाजी सहयोग भेटल।  \nअस्तु, अशोक क ु मार झाक संयोजनमे एकटा बैसार हमर कायाषलय \nहबहार ररसचष सोसायटीक सभागारमे भेल।प्रोफ े सर हेतुकर झा ,प्रोफ े सर \nरत्नेश्वर ष्टमश्र, प्रोफ े सर इहर काहत झा , प्रोफ े सर महेहर नारायण \nकणष ,रामचंर खान ,योगानंद झा ,भैरि लाल दास प्रभृहत कतोक \nहिद्वानसभ उपक्स्थत भेलाह आ मैथथली साहहत्य संस्थानक ें  पुनजीहित  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 89 \nकरबाक हनणषय लेल गेल।ष्टमथथला भारतीक निांक शृंखलाक प्रकाशनक \nसेहो हनणषय भेल जाहहमे अंग्रेजी भार्ा क शोधालेख सेहो प्रकाथशत \nकरबाक हनणषय भेल।मैथथली ढ़दिस  8 जनिरीक ें  मनेबाक हनणषय सेहो \nभेल।पछाहत पटना उच्च हयायालयक हयायमूर्ति िी क े  िमाषजीक \nहनदेशानुसार एकर हतथथ  7 जनिरी कयल गेल आ मैथथली ढ़दिसक \nआयोजन सात जनिरी क ' होमय लागल। एकर आयोजनमे आदरणीय \nअशोकजीक सहयोग स ढ़दखन भेटैत रहल अथछ।  \nप्रथसद्ध समाजशास्िी   प्रोफ े सर हेतुकर झाक हनदेश पर हम आ भैरि \nलाल दासजी ष्टमथथला भारतीक संपादक    दाष्टयत्ि ग्रहण \nकयलहुं।संपादक मंडल मे िररष्ठ हिद्वानसभक ें  स्थान भेटलन्हह। सभक \nसहयोगसं एखन धरर ष्टमथथला भारतीक नौ अंक प्रकाथशत भेल \nअथछ।एकर स्तर बचेबाक सढ़दखन चुनौती बनल रहैछ। हबहार -झारखंड \nराज्यक ई एकमाि शोधपहिका भय गेल अथछ जकरा हिश्वहिद्यालय \nअनुदान आयोगक आटष एंड ह्यूमहनटी शाखाक क े यरथलस्टमे स्थान भेटल \nछैक।एहहमे मैथथलक अलािा अमेररका , जापान , कनाडा, नेपालक \nहिदेशी हिद्वानसभक संगहह बंगाल , असम ,मध्यप्रदेश, उिर प्रदेश प्रभृहत \nअहय प्रांतक हिद्वानसभक शोधालेख सेहो प्रकाथशत होइत रहल \nअथछ।एिम् प्रकारेँ ष्टमथथला भारती   अंतरराष्ट्रीय शोधपहिकाक स्िरूप \nग्रहण कय लेलक अथछ।  \nएहह तरहेँ मैथथली साहहत्य संस्थानक ें  पुनजीहित करबाक लेल आदरणीय \nअशोक क ु मार झाजीक योगदान स्म रणीय रहत।हम हुनक आभारी छी। \nहुनक स्िस्थ ओ सुदीघष जीिनक कामना करैत छी।  \n-संपक ष -9122686586 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१५.शैलेहर आनहद - अशोक: एकटा जीिहत कलाकार  \n \nशैलेन्द्र आनन्द्द \nअशोक: एकिा जीिन्द्त कलाकार \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 91 \n \n 92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 93 \n \n 94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 95 \n२.१६.गजेहर ठाक ु र - कहि अशोक  \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nकवि अशोक  \nओना तँ अशोक अपनाक ेँ  आब कथाकार अशोक कहै छथथ  (हुनकर \nफ े सबुक प्रोफाइलक यएह नाम छन्हह ) मुदा हुनकर पहहल प्रकाथशत \nपोथी अथछ एकटा कहिता संग्रह  'चक्रव्यूह' जे प्रका थशत भेल १९८६ क े र \nजनिरी मासमे। ओही िर्ष अशोक , थशिशंकर श्रीहनिास आ शैलेहर \nआनहदक सम्ममथलत कथा संग्रह  'हिकोण ' प्रकाथशत भेल , निमबर \nमासमे , जइमे तीनू गोटेक ५-५ टा कथा छलन्हह।  \nअशोक कम थलखै छथथ , कहिता तँ आरो कम। मूलधाराक लेखकमे कम \nथलखबाक फ ै शन छै। जखन प्रेमच हद तीन सय कथा लीन्ख लेलन्हह तखन \nजा कऽ ओ एकटा संग्रह बहार क े लन्हह - 'मेरी हप्रय कहाहनयाँ ' सन् १९३३ \nमे। ऐ पोथीमे प्रेमचहद ई स्िीकार करै छथथ जे नै चाहहयो कऽ लेखकक \nसभ रचना नीक नै भऽ पबै छै। आ ईहो जे जँ पाठक एक लेखकक सभ \nरचना पढ़ि जाय तखन ओ जजहदगी मे पाँचो छह टा  लेखकक ेँ  नै पढ़ि \nसकत। से हुनकापर दिाब पड़लन्हह जे ओ पाठक लेल ऐ तीन सयमे सँ \nहकछ ु  कथा चुहन कऽ अपन हप्रय कथाक रूपमे प्रस्तुत करथथ। हमरो \nहिचारे जहहया एकटा लेखक तीन सय कथा थलन्ख थलअय तखने ओकरा \n 96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपनाक ेँ  कथाकार घोहर्त करबाक चाही। ओना ओतऽ प्रेमचहद ईहो \nकहह जाइ छथथ जे लो ककथामे माि उड़ैबला घोड़ा आढ़द होइ छै से \nकथाक महत्ि लोककथासँ बेशी छै। प्रेमचहदक ऐ गपसँ हम भभन्न हिचार \nरखै छी आ हफराक गोरखपुरीक कथनसँ सहमत छी। हफराक गोरखपुरी \nअपन रुबाइक संग्रह  'रूप ' मे थलखै छथथ जे  'हहहू लोक गीत ' जे हमरा \nदैत अथछ से ओकरा मानिीय आ स्िगीय सं गीत बना दइ छै , आ से \nगाथलब , इकबाल आ चकबश्त सेहो हमरा नै दऽ सकला। ओ उदाहरण \nदइ छथथ - \n\"बाबुल मोरा नैहर छ ू टल जाय , \nऊ ड्योिी पिषत भयी , आङन भयो हिदेश। \" \nमहाभारत आब लोकगीत बहन गेल अथछ , लोकगाथा बहन गेल अथछ , \n'भील महाभारत ' तकर उदाहरण अथछ। \nअशोकक 'चक्रव्यूह' महाभारत आधा ररत हकछ ु  कहिता अथछ , से ओ \nलोकगीत आधाररत अथछ , लोकगाथा आधाररत अथछ।  \nसे हमरा नजररमे रचनाकार अशोक तीन टा छथथ - कहि \nअशोक, कथाकार अशोक आ कथेतर गद्यक लेखक अशोक। अरहिहद \nठाक ु र अपन पोथी रोशनाइक लोकपक्षक ेँ  कथेतर गद्य कहै छथथ , से \nहनबन्ध-प्रबन्ध-समालोचना लेल हमहँ ऐ शब्दा िलीक ेँ  प्रयुक्त कऽ रहल \nछी। \nकवि अशोक  \nपवहल चरण: अशोकक  'चक्रव्यूह' (सामान्द्य पाठ) \nमहाभारत एकटा अद्भुत ग्रन्थ अथछ। ई जय संहहता कथा लेखकक \nिक ष शॉप अथछ , महाभारत कथा , मुदा ई कथा सभ पद्यमे अथछ! \nमहाभारतक अहत लघु पद्यात्मक मैथथली रूप हमर त्िञ्चाहञ्च - गीत \nप्रबन्ध मे भे टत।   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 97 \n  \nफ े र तेरहम ढ़दनक युद्ध भेल शुरु जखन , \nसंसप्तक आ हिगतषक ेँ  पछ ु आबैत गेल अजुषन।  \nतखनहह युष्टधष्टष्ठरक ेँ  पता चल चक्रव्यूहक , \nअभभमहयु देन्ख थचस्हतत काकाक ेँ  कहल , \nगभषमे सुनल हपता माताक ेँ  िणषन सुनबैत छल , \nचक्रव्यूहक छह द्वारक ेँ  तोड़बाक सभटा, \nस्मरण युद्धक िणषनक हि ष्टध बचल नहह कोनोटा।  \nमुदा सातम द्वारक युद्धक िणषन सुनल नहह , \nमाता सुतथल तखने बचल एक े टा द्वार सैह।  \nकहि ब्यासक पेटमे सीन्ख अएबाक हबमब , \nशब्दाथष नहह िीरक अथछ ई प्रतीक ।  \nसोझाँ तखन बिल अभभमहयु ककरो नहह बुझाएल , \nकतए अथछ द्वार कतए प्रिेश जयरथ रक्षक जतए , \nआउ भीम का क ई अथछ प्रिेश द्वार पैसब एतहह।  \nअभभमहयु कए प्रहार जयरथपर िाणसँ गेल भीतर , \nभीम दोसर सेनानीक ेँ  रोहक जयरथ ठाि ओतहह।  \nदोसर द्वारपर रोण ठाि जखने िाण चलाबथथ ,  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकाटल धनुर् रोणक व्यूह भेढ़द बिलाह आगू।  \nतेसर द्वारपर चहकत कणषपर कए िाण बरखा , \nबिल चाररम द्वारपर अश्वत्थामा जतए छल , \nयुद्ध भेल घनघोर एतए मुदा रोहक सकल नहह , \nअभभमहयुक रथ बिल दुयोधन भेल थचस्हतत , \nकणष आब करब की बाजू पराजय बुजाइछ हनभित।  \nकणष बाजल सभ ष्टमथल सातो महारथी हम सभ , \nरोहक सकब एहह बालकक ेँ  नहह क्यो सकत असगर।  \nसभ रथी आ पुि दुयोधनक नाम लक्ष्मण जेकर , \nपहुँथच गेल सातम द्वार पहुँचल अभभमहयु ताित।  \nअभभमहयुक सारथी देन्ख ई दृश्य ओतए कहल , \nई सभ अधमी अथछ जुटल , कह तँ रथ घुराएब , \nअजुषन पुि हम नहह छोड़ब युद्ध हम एना देखू , \nपाथष -पुिक शौयष रथ घुमाऊ चक्राकार कए अहँ।  \nतखन लक्ष्मण आएल सोझाँ अभभमहयुक ओतए , \nिाणसँ का टल मस्तक लक्ष्मणक , रोण कहल , \nअजेय ई अथछ अभेद्य एकर किच करू प्रहार थसरथस आ  \nतखनहह सारथथ अभभमहयुक खसल टूढ़ट गेल रथ ।   विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 99 \nनीचाँ आहब तरुआरर चक्र गदा लए ओतए ओ चलल , \nदुःशासनक पुिसँ गदा युद्ध भेल दुनू ओतहह खसल ।  \nपहहने उढ़ठ दुःशासनक पुि प्रहार कएलक मस्तकपर , \nसप्तरथीक  बीच खथस पड़ल सुभरापुि पहत उिराक।  \n(गजेहर ठाक ु र , त्िञ्चाहञ्च- गीत प्रबन्ध, २००९) \n'चक्रव्यूह' कहिता संग्रहक पहहल कहिता अथछ  'चक्रव्यूह' जइमे आइ \nने क ृ ष्ण छथथ ने युष्टधष्टष्ठर आ ने अजुषन , आइ (महाभारत युद्धक तेरहम \nढ़दन) तँ रचल अथछ चक्रव्यूह।  \n  \n'हम हकछ ु  पूछब मे ' चीर -हरणक िणषन अथछ।  \n  \nन्खथसयाक ेँ  दुयोधन देलक ई आज्ञा पुनः ई , \nचीर -हरण करू दुःशासन रौपदी दासी छी।  \nरौपदी कएलन्हह नेहोरा श्रेष्ठ लोकहनसँ  \nहिनय ई अथछ लाज बचाऊ करैत छी हिनती।  \nसभ क्यो झुका माथ अपन ओहह सभामे , \nक ृ ष्णा छोड़ल सभ आश सभ ढ़दशासँ , \nभक्ि ित्सल अहाँसँ  टा अथछ ई आशा , \nकोहुना राखू हमर ई लाज अथछ प्रत्याशा।   100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआरष -स्िरसँ छथल रहथल पुकारर रौपदी , \nगोहाहड़ खसथल सभा -हबच, मूर्च्िित ।  \nलागल खीचय रौपदीक िस्ि दुःशासन , \nसभासद देखल चमत्कार ई प्रहतपल , \nयाित रहल खखिचैत िस्िक ेँ  दुःशासन , \nबिैत रहल िस्ि रौपदीक ताित त खन।  \n(गजेहर ठाक ु र , त्िञ्चाहञ्च- गीत प्रबन्ध, २००९) \n  \nक ृ ष्णक भूष्टमकासँ व्यास प्रसन्न छथथ , मुदा अशोक अप्रसन्न। आ हुनकर \nअप्रसन्नताक कारण अथछ , हुनका लगै छन्हह जे  'एहह चीर -हरणमे आइ/ \nक ृ ष्णक भूष्टमका/ दुष्सासनक आगू/ ठ े हुहनयाँ दऽ दैत अथछ '। आ से \nहुनकर समबन्धक रौप दी नाङट भऽ गेल छन्हह , अपन लाश अपन पीठपर \nउघैत बैताल कहहया हेता , हिक्रमाढ़दत्य कहहया हेता , से जजज्ञासा \nछन्हह।'सोहियत रूस सँ ' कहिता अथछ एकटा नैरेढ़टिक जे अशोकक \nपीिीक ेँ  परसल गेल रहै , जतऽ सोहियत संघक बड़ाइ आ अमेररकाक \nन्खधांश कएल जाइत रहै , आ जे से करैत रहथथ ओ अपन बा ल -बच्चाक ेँ  \nपिैले अमेररका पठबैत रहथथ। हमरा मोन पड़ैए जे एकटा हमर संगी \nकोनो परीक्षा दइले दरभंगा गेल आ यूहनिर्सिटी एररया घूष्टम कऽ चथल \nआयल , कहलक जे दरभंगासँ नीक शहर तँ पूरा हबहारमे कोनो नै छै। ऐ \nकहितामे अशोक सेहो सएह क े ने छथथ। सालमे चरर बेर भोट दैत लोक \nआ भोट दऽ फोंफ कटैत लोक हुनका पथसन्न नै छन्हह , मुदा ऐ बेर -बेर \nहोइत भोटक लेल जे सामाजजक समीकरणक हनमाषण होइत अथछ से \nअशोक देखबासँ चूहक गेला। ओइ समीकरणक पररणामस्िरूप जे \nसामाजजक पररितषनक उत्प्रेरक तत्िक तरंग उठ ै ए से अशोक चीन्हह नै \nसकला।  'गीत जे नै थलखल गेल ' आ 'की सुनाउ  अहाँक ेँ?' कहि कमषक  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 101 \nिेदनापर आधाररत अथछ।  'लोक हकछ ु  नहह करैए ' मे मनुक्खक \nअकमषण्यता आ  'तोरा गछने रही ' मे मनुक्खक स्िाथष हिर्य बनल \nअथछ। 'संथचकास्त ' कायाषलय शब्दािलीक आधारपर रथचत \nअथछ। 'थशलालेख ' क हबमब सुहदर अथछ। कहि आततायीक ेँ  कहै छथथ \nजे ओकर अत्याचारक ेँ  थशला लेखपर खथचत कऽ सुरभक्षता गरबा दी \nकी? आ ओ तँ भगिान छथथ , आ से ओ हुनका मृत्यु स्िीकार करबा लेल \nकहै छथथ , मुदा व्यंग्य सेहो करै छथथ जे हुनकर पुनजषहम अिश्य हेतन्हह \n। तीनसँ बेशी डाइमेहसनक हिश्वक पररकल्पना आ स्टीफन \nहॉहकहसक  'अ हब्रफ हहस्िी ऑफ टाइम ' सोझे -सोझी भगिानक \nअश्स्तत्िक ेँ  खतम कऽ रहल अथछ कारण ऐसँ भगिानक मृत्युक \nअिधारणा सेहो सोझाँ आयल अथछ , से एखन हिश्वक हनयहताक \nअश्स्तत्ि खतरामे पड़ल अथछ। इहतहासक अहतक घोर्णा कयहनहार \nफ्रांथसस फ ु हकयामा -जे कमयुहनस्ट शासनक समास्प्तपर ई घोर्णा कयने \nछलाह - बादमे ऐसँ पलढ़ट गेलाह। कमयू हनस्ट शासनक समास्प्त आ \nबर्लिनक देबालक खसबाक बाद फ्रांथसस फ ु हकयामा घोहर्त कएलन्हह जे \nहिचारधाराक आपसी झगड़ा (द्वह द्व) सँ सृजजत इहतहासक ई समास्प्त \nअथछ आ आब मानिक हहतक हिचारधारा माि आगाँ बित। मुदा हकछ ु  \nढ़दन बाद ओ ऐ मतसँ आपस भऽ गेला आ कहलन्हह जे समाजक भीतर \nआ राष्ट्री यता सभक मध्य अखनो बहुत रास भभन्न हिचारधारा बाँचल \nअथछ। भगिानक मृत्यु आ इहतहासक समास्प्तक \nपररप्रेक्ष्यमे 'थशलालेख ' महत्िपूणष अथछ। 'फ े र कोनो हिजुरी चमकल ' मे \nकहि हृदय आ प्रक ृ हतक बीचक समबन्ध जँ देखऽ चाही तँ देन्ख सक ै  \nछी, जेना  'गोबर सँ नीपल अंगना मे बरसल '। 'अहाँ क ेँ  क े  चाही?' शब्द \nआहक अथष , शब्द माने भुस्सा बा खखड़ी आ अथष माने दाना , जे अहाँक ेँ  \nचाही कहि देता।  'चुप्पी नहह सोहाइये ' मे कहि उलहन दइ छथथन , पेट \nलेल चुप्पी अङेजल मुदा तैयो पेट कहाँ भरैए ? गाम लगक पैटघाट मोन \nपड़ै छन्हह, आ जखन हाहकम दबाड़ै छन्हह तँ अहगला कहि ता 'पाँती आइ \nजरूर थलखबै ' मे गाम फ े र मोन पड़ै छन्हह , मोन होइ छन्हह सभ छोहड़ -\nछाहड़ गाम घुरर जाथथ।  'असगर ' मे समय क े  दपषण मे नोर देखबाक चचाष \nअथछ, हबछ ु हड़ गेलापर भेटल एकाहतीक हाक्रोश अथछ।  'रचना सँ \nपहहने ' मे कहि क ेँ  सभटा पाँती अनथचहहार लाहग रहल छन्हह , छगुहता  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहो इ छन्हह क े ना एतेक जीिन जीहब गेला।  'शूहय' अथछ नै ष्टमलबाक \nकहिता , ई समानाहतर चलबाक कहितो नै अथछ। 'मोनक घण्टी ' मे मोनमे \nएलापर चानन सन शीतल हेबाक आ मोनसँ गेलापर सहसह करैत साँपक \nआगमन हेबाक चचाष अथछ। चानन आ साँपक हबमब संस्क ृ त \nसुभाहर्ताहनसँ मैथथलीमे अनलहन अथछ कहि , मुदा कने भभन्न रूपमे। \nचानन गाछक जहड़ परजीिी होइत अथछ , एकर जहड़ पाहन आ खहनज \nदोसर गाछक जहड़क ेँ  फाहड़ कऽ ओतऽ सँ ग्रहण करैत अथछ। िर आ \nपीपड़क गाछ परजीिी नै होइत अथछ मुदा जखन ओ छोट अिस्थाक \nरहैत अथछ ओकरा दोसर गाछक आिश्यकता पड़ै छै , सहारा लऽ ठाि \nहेबा लेल , सोंगर सन।   शनै:शनैः िर आ पीपड़क जहड़ सहारा देनहार \nसोंगर बनल गाछ सभक ेँ  तेना कऽ गछाहड़ लैत अथछ जे ओ सभ हबन \nपाहन आ सूयषप्रकाशक हपचड़ा भऽ जाइत अथछ। आ आब की \nअहाँ  'शीतल चानन गाछमे लपेटल रहबो उपराहत साँप हिर्हीन नै होइत \nअथछ ' क े र हबमब देलासँ पहहने मोनक ेँ  ओझरायल पबै छी ? मुदा क हि \nसतक ष  छथथ , ओ चानन सन शीतल हेबा धरर सीष्टमत राखलन्हह अपनाक ेँ । \nहम अनेरे जेक्स डेरीडाक हिखण्डनात्मक पद्धहतक प्रयोग समीक्षामे तँ नै \nकऽ रहल छी ? 'दबकल क ु क ू र' द्वारा हहलाओल जा रहल नाङररक हबमब \nसङ संस्क ृ तक सुभाहर्ताहन [काक चेिा बको ध्यानं , श्वान हनरा तथैि च। \nअल्पहारी गृह त्यागी , हिद्याथी पंच लक्षणं ॥] जइमे हिद्याथीक लक्षणमे \nएकटा लक्षणमे  'श्वान हनरा'क चचाष अथछ , माने कहनयो आहट भेलापर \nओ उढ़ठ जाइए। मुदा हमर गाम लग बनल फोर -लेनपर मनुक्ख तँ \nहजारोक संख्यामे एक्सीडेण्टमे मरल अथछ मुदा क ु क ु ड़ ओतबे संख्यामे \nमरल अथछ सु तलमे , सड़कपर सुतल , लोक कहै छै जे क ु क ु ड़क नीन बड्ड \nमोट होइ छै! तँ श्वान हनरा कतऽ गेलै ? की ओकर स्थल हम सभ छीहन \nलेथलऐ , की गाड़ीक गहत तते तेज छै जे ओकर आहढ़ट क ु क ु ड़क साकांक्ष \nहेबासँ बेसी तेज छै से ओ नै सुहन पबैए , आ की संस्क ृ तक सुभाहर्ताहन \nमनुक्खक पयाषिरणमे हस्तक्षे पक कारण फ े ल भऽ गेलै ? जेक्स डेरीडाक \nसंग पयाषिरण हिमशषमे हम अनेरे ओझरा गेलौं , एतऽ तँ कहि दबकल \nक ु क ू रक नाङरर हहलेबाक हबमब माि प्रयोग क े ने छथथ।  'हबन फ्र े मक \nतस्िीर ' फ े र हुनकर असगर हेबाक चचष करैत अथछ।  'हमर कोनो नाम \nदऽ दे' मे ओ ओकर हिराट रूपक आगाँ अपनाक ेँ  अश्स्तत्िहीन हेबाक  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 103 \nअनुभि करै छथथ।  'उदास भोरक एक गीत ' अथछ टीसक गीत , टीस \nहृदयसँ शरीर धररक।  'कहहया धरर ' मे कहि मेला ताहक रहल छथथ हेरेबा \nलेल , आशाक माढ़ट लगबैत रहैत छथथ रंगीन सपनाक बतषनमे। मुदा से \nकहहया धरर ? 'एक हिहदु: तीन हबमब ' मे एक हबमब अथछ कोनो इिाक \nपूर्ति, दोसर अथछ सोहनताएल आँन्ख आ तेसर हबमब अथछ हबनु बचबाक \nप्रयास करैत खसैत जायब।  'प्रेमक तीन आखर 'मे एक अथछ - जे ओकर \nआँन्खक भार्ा पढ़ि थलखल शब्द , कतबो झटकारर कऽ थलखै छथथ \nमोतीये सन पाँहत बहराइत छन्हह , दोसर - ओकर प्रहतहबमब देखै छथथ \nअपन मोनक अइनामे , आ से तेहेन प्रहत हबमब देखै छथथ जे घोंढ़ट \nलेबाक , पीथस कऽ थचबा कऽ लहलुहान हेबाक मोन करै छन्हह। तेसरमे \nलग एलासँ डरो होइ छन्हह।आ यएह छी प्रेमक ढाइ आखरसँ आगाँक \nतीन आखर।  'एक राहत ' मे राहतक शीतलता , नीक-नीक अनुभूहत , मुदा \nढ़दनक रौद ? ढ़दन--- नहह नहह।  'साँझ ' सभ ढ़दन आहब जाइए हनलषज्ज \nबहन, कहि ओकरा भाहग जाइले कहै छथथ नै तँ बड़ा देता इजोत।  'नि \nसीन ' अथछ नििर्षक आगमनक गीत , हिलेनसँ हीरो बनबाक प्रयासमे नै \nभऽ जाथथ एक्सिा , फ े र िएह शंका आ हनराशा।  'सीप महक मोती ' मे \nआदशषक जुलुसमे गाँधीक सहहष्णुता आ असहयोग (आहदोलन) क चचाष \nअथछ । जजतलापर नै िरन् हारलापर ठठा कऽ हँथस सक ै  छी! टघरल नोर \nजररये कऽ बहन सकत मोती। आ तकर बाद अथछ  'पाँचटा अनेरुआ \nकहिता ' जइमे पहहल अनेरुआ कहिता अथछ क ृ ष्णक सभ साल होइत \nजहमपर (क ृ ष्णािमी) , मुदा ऐ बेर बाँसुरी हबसरर िायथलन लऽ कऽ आयल \nछथथ क ृ ष्ण। माने कहि िायथलनक ेँ  हिदेशी िाद्य मानै छथथ , हहहदुस्तानी \nसंगीतक हहसाबे ओ ई सही छै मुदा कनाषटक संगीतमे ई हिदेशी िायथलन \nआइसँ ू सय साल पहहने सम्ममथलत कऽ लेल गेल छल।   दोसर अनेरुआ \nकहिता अथछ डांस र्फलोरक मुदा ओिौ पएर हपछहड़ गेलन्हह। तेसर \nअनेरुआ कहिता अथछ ररक्शाबलाक , मुदा जखन अहगला पहहया \nझटकासँ टेि भे लै तखने ओ संसार बुजझ पेलक। चाररम अनेरुआ कहिता \nअथछ जीबा लेल जोड़ल जजनगी भररक समबन्ध , मुदा! पाँचम अनेरुआ \nकहिता अथछ हिनाशक कररया जीहक। चक्रव्यूहक अस्हतम कहिता \nअथछ 'ू बूहद नोर ' तूफान, हबहाहड़ मुदा हृदयक हबहाहड़सँ पैघ नहह। \nसाँिररया नहह मृत्युक प्रतीक्षा। आ हम म रर जाइत छी!  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाढ़टक , पतलोइक टूटल घर दहाइत , माढ़टक शरीरक संग।  \nदोसर चरण: अशोक चक्रव्यूहक बाद (सामान्द्य पाठ) \n'फ े र सँ ' मे छोट बेटाक दुखीत हेबापर कारी मेघक घटाटोप आ कहिता \nथलखबाक सूर चिब देखबैए जे कहिक कहिताक िातािरण दुखी भेलेपर \nबनै छन्हह। 'दाँत' मे सासुरमे कहनयाँक ेँ  मुँह नै खोलबाक जे सलाह देल \nजाइ छै तकर चचाष अथछ।  'आब..' मे माढ़ट , काठ, बाँसक प्रयोग कम \nभेने आ थसमेण्ट , बालु , हगट्टी, लोहा , संगमरमरक प्रयोग बिने \nलोकोक्क्तमे अबैत पररितषन कहि देन्ख रहल छथथ।  'ब्रह्मोिर ' मे हिकास \nलेल गाछ , घर , खेत आढ़दक अष्टधग्रहणक दंश , पहहने खे हतहरसँ खेत लऽ \nकऽ ब्रह्मोिर बाँटल जाइ छल , आइ लोकसँ जमीन लऽ कऽ नि -\nब्राह्मणक ेँ  बाँटल जा रहल अथछ। मुदा हिश्वग्रामक ेँ  नहदीग्राम चुनौती देलक \nअथछ। 'मोछ ' मे अस्िक महत्ि बुझबैत ज्येष्ठ मोंछक ेँ  पैघत्िमे बाधक \nतत्त्ि थचन्हहत क े ने छथथ , बा तेना कऽ काज करू , कमाउ जे मोंछमे नै \nलागय , से उपदेश दइ छथथ।   'मुक्क्त समारोह ' मे शास्हत प्रतीक परबाक ेँ  \nउड़ाओल जायत , एकसँ दोसर राजेताक हाथमे जाइत ओ मुक्क्तक \nआशमे अथछ िस्त , मेरा भारत महान।  'आब हकछ ु  करू आचायष !' मे \nआचायषक माि थचस्हतत होयब मुदा थशष्यक ेँ  नै अरघैत छन्हह।  'जखन \nहपयासे मरर  जायत ' मे जजनकर चुप्पी कहिक ेँ  नै सोहाइत छलन्हह से तँ \nआब हुनक े  चुप्प करेबापर लागल छथथ। 'एहह भ्रम मे नहह रहऽ ' मे \nराजनीहत ष्टमसरक ेँ  चेतायल गेल अथछ।  'सहदभष :चुनाि \nिर्षक ' क 'चुनाि 'मे जनतंिक रौपदी छथथ तँ  'भोट ' मे भोट लेल होइत \nछल -प्रपञ्च अथछ। 'राजनीहत आब महहक र हलैए ' मे राजनीहतक हिद्रूप \nरूप देखार होइत अथछ।  'कहलहन तूफान अली ' मे नकली हहहू आ \nमुसलमान गिल जेबाक चचाष अथछ।  'बुष्टधयार ' मे िर आ पीपड़ सन घरे -\nघर दरारर तक ै त कक्का पाि छथथ।  'मनुक्ख धरोहह थथक कहिता ' मे \nकहि कहिता की अथछ तँ थलन्खते छथथ सङे ई की नै अथछ सेहो थलखै  \nछथथ  'थशश्नपूजी लोकक बेलपात नहह थथक कहिता '। 'हिर् ' मे कहि \nताहक रहल छथथ हिर्धर।  'खायब आ नहायब ' मे चर्चित अथछ जे पहहने \nपुरुखक खायब आ स्िीक नहायब कममे लोक देखै छला मुदा आब ?  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 105 \n'जजन्न'मे अपने जनमाओल जजन्न बकार बन्न कऽ रहल अथछ।  'की \nभेल ' मे मुरुत भेल मनुक्खक चचाष  अथछ। 'आठम अनुसूची मे मैथथली 'मे \nमनोरथ पूणष भेलापर कहिक ेँ  िैष्णि भऽ जाथथ , पचीसी खेलाथथ बा गंगा \nनहा आबथथ से फ ु रा नै रहल छन्हह जेना आब हकछ ु  करबा लेल बाँकी नै \nअथछ। साहहत्य अकादेमीमे हुअय बा अिम अनुसूचीमे मैथथलीक \nप्रिेश , ई मूलधाराक कट्टरताक ेँ  आर बिेलक अथछ , सशक्त क े लक \nअथछ। मूलधाराक हकछ ु  हाडषबाउण्ड पोथीक लाइब्रेरी द्वारा खरीद आ \nहबनु पररणामक मूलधारा द्वारा कएल जा रहल सेमीनारक अहतररक्त \nमैथथलीक ेँ  हकछ ु  नै भेटल छै , हँ समानाहतर धाराक ेँ  ऐ सभसँ हनपटबाक \nलेल उनटे आब बेशी मेहनहत करय पहड़ रहल छै।  'ऋतु बदथल रहल \nअथछ' मे िा युमण्डलक ताप बिबाक चचाष अथछ , मुदा बहुत प्रयासो सँ \nबदलैत ऋतु , बिैत ताप आ उड़ैत बगुलाक ेँ  कहि देन्ख नै पाहब रहल \nछथथ। 'चथल गेला महाप्रकाश ' मे सुकाहत सोम द्वारा देल महाप्रकाशक \nमृत्युक सूचना , आ कहिक ेँ  जड़कालामे काज एतन्हह माि हौसला।  \nऊपरमे अशोकक कहिताक सामाहय पा ठ छल।  \n  \nकवि \nअशोकक  समीिा : प्राच्य आ पाश्चात्य शसद्ांत सर्क आलोकमे  \nसमीिा : \n(शसद्ान्द्त लेल देखू  हमर  पोथी मैशथली  समीिाशास्त्र, विदेह  पोथी\n www.videha.co.in पर  उपलब्ध) \nमाक्सषिाद , ऐहतहाथसक दृष्टि , संरचनािाद , जाू -\nिास्त हिकतािाद , उिर -आधुहनक, नारीिाद आ हिखण्डनिाद दृष्टिसँ \nअध्ययन संगमे भारतीय सौहदयषशास्िक दृष्टिसँ सेहो अध्ययन  \nकहि अशोकक चक्रव्यूह आ चक्रव्यहक बादक कहितामे  चक्रव्यूहक \nएक्कोटा कहिता अहाँक ेँ  हनराश नै करत , मुदा बादक कहिता सभ अहाँक ेँ  \nझुझुआन लागत  (अपिाद अथछ  'जखन हपयासे मरर जायत ')।  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंरचनािाद़ी दृमिकोणसाँ देखी तँ लागत जे  'चक्रव्यूह' आ 'हम हकछ ु  \nपूछब मे ' एकटा सािषभौम महाभारत कथापर आधाररत अथछ , माि \nस्थान , काल आ पाि बदथल गेल अथछ।  \nचीर -हरणक िणषन अथछ। क ृ ष्णक भूष्टमकासँ व्यास प्रसन्न छथथ , मुदा \nअशोक अप्रसन्न। आ हुनकर  अप्रसन्नताक कारण अथछ , हुनका लगै \nछन्हह जे  'एहह चीर -हरणमे आइ/ क ृ ष्णक भूष्टमका/ दुष्सासनक आगू/ \nठ े हुहनयाँ दऽ दैत अथछ'। आ से हुनकर समबन्धक रौपदी नाङट भऽ गेल \nछन्हह, अपन लाश अपन पीठपर उघैत बैताल कहहया हेता , हिक्रमाढ़दत्य \nकहहया हेता , से जजज्ञासा छन्हह।  \nआब कने संर चनािादसँ हढ़ट कऽ एकर  ऐवतहाशसक \nविश्लेर्णपर आउ। 'सोहियत रूस सँ ' कहिता अथछ एकटा नैरेढ़टिक \nजइमे नुकायल छल एकटा सोहियत हनरंक ु शिाद , जे आइ ध्िस्त भऽ गेल \nअथछ। \n'गीत जे नै थलखल गेल ' ,  'की सुनाउ अहाँक ेँ ?', ' लोक हकछ ु  नहह \nकरैए ' आ 'तोरा गछने रही ' क मार्कसषिाद़ी दृटिकोणसाँ \nदेखलापर  लागत जे कहिक काजक ेँ  काव्यसँ आगाँ भऽ देखल गेल \nअथछ। ऐमे सकारबाक भािक संग ओकरा फ ु थसयेबाक , पुरान आ \nनि ; आ हिकास आ मरण दुनूक नीक जकाँ संयोजन भेल अथछ। जँ ई \nअपन पररक्स्थहतसँ कढ़ट कऽ आह -बाह करऽ लगैत तँ माक्सषिादी \nदृष्टिकोणसँ ई हनमन कोढ़टक कहिता भऽ जाइत  (जकर भर मार मैथथलीक \nसुखाएल मुख्यधाराक ष्टमथथला ऐश्वयष गीत सभमे अथछ ), मुदा कहि \nएकरा एकटा गहतशील प्रहक्रयाक अंग बना देलन्हह।  \n'संथचकास्त ', 'अहाँ क ेँ  क े  चाही ?', 'चुप्पी नहह सोहाइये ', 'पाँती आइ \nजरूर थलखबै ' क ेँ  आब कने  विखण्डनिाद़ी दृमिकोणसाँ देखी। \nहिखण्डनिादी कहत जे संरच नािादीक ध्रुि दाशषहनक स्िरूप लैत अथछ। \nकहिक कथन स्ियं कहिक ध्रुिीकरणक स्थायी िा क्षभणक हेबापर \nप्रश्नथचहह लगेबाक प्रमाण अथछ। गामसँ िंथचत िगष पलायन कऽ \nसामाजजक लांछनक ेँ  फ ें हक दैत अथछ मुदा सबल िगषक ेँ  गामक रुतबा मोन  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 107 \nपड़ै छै जे संथचकास्तमे देखाइ पड़ैत अथछ।  'पाँती आइ जरूर थलखबै ' मे \nसेहो हाहकमक लाल -लाल आँन्ख देन्ख कऽ गाम घुरबाक मोन होइ \nछन्हह। 'अहाँ क ेँ  क े  चाही ?' मे आदशष आ नैहतकताक अहतक घोर्णा \nअथछ, शब्द जे चाही से भेटत , साँच आ झूठ - शब्द आ अथष ढेरी रास \nछै, मुदा आदशष आ नैहतकता आउट ऑफ स्टॉक छै , एक दस्तखतमे सभ \nहकछ ु  हबकाउ छै मुदा तखनो आदशष आ नैहतकता नै। से  कहिक \nध्रुिीकरणक स्थायी िा क्षभणक हेबापर ई सभ प्रश्नथचहह लगबैत अथछ।  । \n'थशलालेख ', थशलालेखमे मुदा उलटिासी अथछ , लोक थशलालेखमे \nअपन कीर्ति थलखबै छथथ मुदा कहि ओकरे थशलालेखमे ओकरे खूनक \nहपपासा थलखबऽ चाहै छथथ ! आब फ े र कने \nकहिता क ऐवतहाशसकतापर  जाउ।  जादू -िास्तविकतािाद़ी \nसावहत्यमे र्विष्यकालमे गेलापर हम देखै छी जे ओइ क्स्थहतमे जाू -\nिास्तहिकताबला साहहत्यक पाि लग ई कहिता जायत तँ ओ ऐ कहिताक \nतेसरे अथष लगाओत। कहिक अश्स्तत्ि ओतऽ खतम भऽ जायत आ \nशब्दशास्ि अपन खेल शुरू करत। जाू -िास्तहिकताब ला साहहत्यक ओ \nपाि जे भहिष्यमे जीयत तकरा लेल सेहो ई एकटा अलगे अथष लेत , आ \nकहिक कहिताक भािक ताहकमे रहत।  कने आगाँ बिब तँ लागत जे ई \nतँ भगिानक हिर्यमे अथछ , कहि हुनका भाभट समेटबाले कहै \nछथथ , पूछै छथथ जे की ओ हुनकर मृत्युक घोर्णा कऽ देथथ ? नीत्सेक \nकथन जे भगिानक मृत्यु  भऽ गेल छन्हह तकर अथष सेहो सएह \nरहै , भगिान एकटा आइहडया , एकटा सोच अथछ जे पभिममे \nएनलाइटेनमेण्ट  (ज्ञानोदय) क बादक िैज्ञाहनक सोचक बाद ओइ \nआइहडयाक ेँ  खतम क े लक। भारतमे तँ पूिष मीमांसा आ सांख्य \nपहहनहहयेसँ भगिानक आइहडयाक ेँ  नै मानैत अथछ  (मुदा दुनू आश्स्तक \nदशषन अथछ माने िेद क ेँ  मानैत अथछ , मुदा भगिानक ेँ  नै। से अशोक नै \nचाहहयो कऽ ष्टमथथलाक शतपथ ब्राह्मणक परम्पराक मूलधारासँ बहुत \nठाम भभन्न छथथ आ ष्टमथथलाक समानाहतर परम्परासँ लग। िैढ़दक \nसंस्क ृ तक प्राचीनतम ग्रन्थ ऋगिेदसँ पहहनेसँ भार्ा अश्स्तत्िमे रहल \nहएत। कतेक मौन्खक साहहत्य जे ना गाथा , नाराशंसी , दैित कथा आ \nआख्यान सभ ओहहमे रचल गेल हएत। एहने गाथा सभक गायकक  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेल  \"गाथथन \", \" गातुहिद् \" आ \"गाथपहत \" ऋगिेदमे प्रयुक्त भेल। \nिैढ़दक कालेसँ गाथा आ नाराशंसी समानाहतर रूपमे रहल। हिश्वाष्टमि \nगाथथन रहथथ , गाथथनक पुि , गायिीक रिा। प्राक ृ तसँ  िैढ़द क संस्क ृ त \nबहार भेल आहक िैढ़दक संस्क ृ तसँ प्राक ृ त ? िेदमे नाराशंसी नामना जन \nआख्यान यएह थसद्ध करैत अथछ जे दुनू समानाहतर रूपेँ बहुत ढ़दन धरर \nचलल। ई समानाहतर परम्परा दुनूक ेँ  प्रभाहित क े लक। आब ऋगिेद \nदेखू - ओतए दुलषभ लेल - ूलभ , (ऋगिेद ४.९.८) प्रयोग की थसद्ध करैत \nअथछ? अथिषिेदमे पिात् लेल पिा  (अथिषिेद १०.४.१०) की थसद्ध \nकरैत अथछ ? गोपथ ब्राह्मणमे प्रहतसन्धाय लेल प्रहतसंहाय की थसद्द करैत \nअथछ? (गोपथ ब्राह्मण २.४)। जे आयष छथथ से भारतक पक्िम भागसँ \nष्टमथथलामे एलाह , आ हुनका सभक एबासँ पूिष िेदक हकछ ु  अंश हिद्यमान \nछल , तेँ ने बहुत रास शब्द जे मैथथलीमे अथछ , बहुत रास उच्चारण जे \nमैथथलीमे अथछ ओ िैढ़दक संस्क ृ तमे अथछ , मुदा लौहकक संस्क ृ तमे नै \nअथछ। अहिद्या , कमषथसद्धाहत , जहम आ पुनजषहमक आिाजाही आ मोक्ष \nई सभ अनायषसँ आयषक ेँ  भेटलै। तेँ ने उपहनर्दमे मोक्ष प्रास्प्तक मागष \nछै, स्िगष  प्रास्प्तक नै। मोक्ष भेटत कोना ? यज्ञ क े लासँ? नै, ई भेटत ज्ञानसँ \nआ मनन -थचहतन आ समाष्टधसँ। राजा जनकक संरक्षणमे याज्ञिल्क्य \nबृहदारण्यक उपहनर्दक हतरहुतक अनायष क्षेिमे रचना क े लन्हह। \nिाचस्पहत ष्टमश्र सांख्यकाररकाक सहतािनम सूिक व्याख्या करैत कहै \nछथथ जे की ई कहह  सक ै  छी जे अचेतन ूध क े र पोर्णसँ परु पोसाइए \nआ अचेतन प्रक ृ हतक संचालनसँ जीिक ेँ  मुक्क्तक ज्ञान भेटैए ? ईश्वर तँ \nस्ियंमे पूणष छथथ तँ ओ कोन उद्देश्ये हिश्वक सृष्टि करताह आ जीि लेल \nजँ ओ सृष्टि करताह तँ सृष्टिक बादे तँ जीि बहहाइए आ सृष्टिसँ पूिष तँ \nबहहेबाक प्रश्ने नै अथछ, तखन जीिक प्रहत कथीक दया ? से प्रक ृ हत द्वारा \nसृष्टि होइए आ जीि अपन प्रयाससँ अपिगषक प्रास्प्त करै छथथ। आ \nहििेकसँ होइए प्रलय। से ईश्वरिाद नै हनरीश्वरिाद अथछ िाचस्पहतक \nव्याख्या। प्रक ृ हत संचालनमे जँ ईश्वर भाग लै छथथ तँ ओ चेतन प्रहक्रया \nहएत जे कोनो उद्दे श्येसँ हएत आ तकर कोनो खगता ईश्वरक ेँ  छन्हहये नै। \nहयायसूिक रचना क े हनहार ष्टमथथलाक गौतम सोलह पदाथषक ज्ञानसँ \nजीिक हनःश्रेयस प्राप्त करबाक चचष करै छथथ , मुदा ऐ सभमे ईश्वरक \nकतौ चचष नै अथछ जे हुनको द्वारा मुक्क्त सम्भि अथछ। िैशेहर्क सूि  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 109 \nकहैए जे िेद हिद्वान लोकहन द्वारा रचल गेल अथछ नै हक ईश्वर द्वारा। \nक ु माररल भट्ट कहै छथथ जे सृष्टिक पूिष ईश्वरक हिर्यमे कोनो हिश्वसनीय \nचचाष असम्भि अथछ। अशोकक  'थशलालेख  ' मे अशोक एक डेग आगाँ \nबिल छथथ , हुनका सेहो बूझल छन्हह जे भगिानक मृत्योपराहत पुनजषहम \nहेतन्हह।  'ू बूहद नोर ' मे  सेहो साँिररया नहह अथछ मृत्युक प्रतीक्षा , 'आऽ \nहम मरर जाइत छी! ' जाू िास्तहिकतिाद फ े र अबैए , ओ अपनाक ेँ  बहैत \nदेन्ख रहल छथथ।  \n'असगर 'क लय अद्भुत अथछ।  'फ े र कोनो हिजुरी चमकल ' , ' मोनक \nघण्टी ', 'हमर कोनो नाम दऽ दे ' आ 'उदास भोरक एक गीत ' क ध्िवन \nशसद्ान्द्तक वहसाबसाँ पाठ करू। अशोक  अथष आ प्रतीक दुनू सोझाँ \nअनै छथथ। ध्िहन थसद्धाहतक हयाय दशषन हिरोध क े लक। मुदा अशोक \nध्िहनक जोरगर संरचना सोझाँ अनै छथथ। ऐ प्रतीक सभसँ भरल कहिता \nसुगढ़ठत रूपे आगाँ बिैत अथछ।  रूपिाद़ी दृमिकोणसाँ एकर पाठ \nकरू।  भार्ाक अनभुआर पक्षक कहि नीक जकाँ उपयोग करै छथथ। आ \nअहीसँ हुनकर कहितामे कहित्ि आहब जाइत अथछ। हिरोधी शब्द सभक \nबाहुल्य आ संयोजनक अनभुआर प्रक ृ हत शब्दालंकारसँ युक्त भार्ा \nकहिताक ेँ  हिथशि बनबैत अथछ। संयोजन ऐ कहिताक ेँ  रूपिादी \nदृष्टिकोणसँ श्रेष्ठ बनबैत अथछ।  स्फोि शसद्ांतक आधारपर पाठ \nकरू।  शब्दसाँ नै मुदा स्फोिसाँ अथषक संप्रेर्ण भेल अथछ।  \n  \n'एक राहत ', 'साँझ ', 'नि सीन ', 'सीप महक मोती ', 'पाँचटा अनेरुआ \nकहिता ', ' कहहया धरर ', ' रचना सँ पहहने ', , ' दबकल क ु क ू र', ' हबन \nफ्र े मक तस्िीर ', ' एक हिहदु: तीन हबमब ' आ 'प्रेमक तीन \nआखर 'केँ अस्स्तत्ििाद़ी दृमिकोणसाँ देखी तँ अपन दशा लेल , असगर \nजीबा लेल , थचहता लेल अपने जजममेदार छथथ।  औशचत्य शसद्ान्द्तक \nवहसाबसाँ पाठ करू, िणषन कहिक कहिताक औथचत्य अथछ।  \n'शूहय' कहिताक पाठ  विखण्डनिाद़ी पद्वतसाँ करू। गक्षणत ओकरा \nशून्द्य बनबै िै, मुदा थकनी जे र्ेल की उत्तर देब? ई तकरा बाद अपने  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजालमे फ ँ थस जाएत , बहुत रास बा त नै रहत मुदा बहुत रास बात रहत।  \nदोसर चरण: अशोक चक्रव्यूहक बाद \nदोसर चरणक कहिता सभ  समाजशास्त्रीय समीिा पद्वतक दृमिसाँ \nपाठ मांगैत अथछ।  'फ े र सँ ', ' आब..', ' ब्रह्मोिर ', ' मोछ ', ' मुक्क्त \nसमारोह ', ' आब हकछ ु  करू आचायष! ', ' एहह भ्रम मे नहह रहऽ ', \n'सहदभष:चुनाि ि र्षक ', ' भोट ', ' राजनीहत आब महहक रहलैए ', \n'कहलहन तूफान अली ', ' बुष्टधयार ', ' मनुक्ख धरोहह थथक कहिता ', \n'हिर् ', ' जजन्न', ' की भेल ', ' ऋतु बदथल रहल अथछ ' कोनो ने कोनो \nसमस्यापर आधाररत अथछ।  \n'जखन हपयासे मरर जायत ' चक्रव्यूहक 'चुप्पी नहह सोहाइये ' क े र \nसेक्िेल अथछ।  'ऋतु बदथल  रहल अथछ ' पयाषिरण तँ  'भोट ' राजनीहतपर \nढ़टप्पणी अथछ।  मुदा की ऐ हिर्यिस्तुपर गद्यमे बहुत बेशी हम सभ नै \nपिने छी ? आ तेँ ई कहिता सभ तँ सामाहय नै लाहग रहल अथछ ? \n'आठम अनुसूची मे मैथथली ' फ ै जक पाहकस्तान हनमाषणक बादक \nहाक्रोश 'ई ओ भोर तँ नै जकर सपना देखाओल गेल ' माि लभक्षत अथषमे \nअथछ, शब्दाथष तँ व्यंग्यात्मक अथछ।   \n'फ े र सँ ', आ 'चथल गेला महाप्रकाश ' व्यक्क्तगत मनहिज्ञान आधाररत \nअथछ। \n'दाँत' आ 'खायब आ नहायब ' नारीिाद़ी दृमिकोणसाँ पाठ मंगैत \nअशि।  समाजशास्त्रीय समीिा पद्वतक दृमिसाँ पाठ करू। कहिता \nप्रथाक हिरोधक कहिता अथछ।  नारीक लेल िएह थसद्धाहत , हकए ने ओ \nकाव्येक थसद्धाहत हुअए, जे पुरुर् क े जहरत समाजमे पुरुर् लोकहन द्वारा \nबनाओल गेल अथछ , समीचीन नै अथछ। आ तेँ जँ ऐ हिर्यपर दुनू कहिता \nकमजोर अथछ।  \nअलंकार शसद्ान्द्तक वहसाबसाँ अशोकक कहिताक  पाठ सेहो अहाँ \nकऽ सक ै  छी। बातक अप्रस्तुत उपमा , रूपक आ सादृश्य -हिरोध कबीर  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 111 \nथसखा गेल छथथ।  रस  शसद्ान्द्तक वहसाबसाँ पाठ सेहो सम्भि। हिभाि \nसँ  अनुभाि माने पररणाम बहार करै छथथ कहि अशोक। से कहि ठाम -\nठाम खास कऽ  'चक्रिूहमे  प्रयुक्त क े ने छथथ। 'चक्रव्यूहक' बाद कहि \nअशोक एिौ हनराश करै छथथ।  \nजे अशोक भगिानक मृत्युक बाद पुनजषहम धरर कहिताक ेँ  आगाँ बिेने \nरहथथ से कहि अशोक चक्रव्यूहक बाद ठमहक गेला। मूलधाराक छद्म \nसमालोचना कहि अशोकक ेँ  मारर तँ नै देलक ? मुदा कहि अशोकक \nपुनजषहम हएत , शीघ्र। आ चक्रव्यूहक 'चुप्पी नहह सोहाइये ' क े र \nसेक्िेल  'जखन हपयासे मरर जायत ' ओइ पुनजषहमक बीज रोपण  कऽ \nदेने अथछ। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१७.गजेहर ठाक ु र - कथाकार अशोक  \n \nगजेन्द्र ठाक ु र \nकथाकार अशोक  \nओना तँ अशोक अपनाक ेँ  आब कथाकार अशोक कहै छथथ  (हुनकर \nफ े सबुक प्रोफाइलक यएह नाम छन्हह ) मुदा हुनकर पहहल प्रकाथशत \nपोथी अथछ एकटा कहि ता संग्रह  'चक्रव्यूह' जे प्रकाथशत भेल १९८६ क े र \nजनिरी मासमे। ओही िर्ष अशोक , थशिशंकर श्रीहनिास आ शैलेहर \nआनहदक सम्ममथलत कथा संग्रह  'हिकोण ' प्रकाथशत भेल , निमबर \nमासमे , जइमे तीनू गोटेक ५-५ टा कथा छलन्हह।  \nअशोक कम थलखै छथथ , कहिता तँ आरो कम। मूलधाराक लेखकमे कम \nथलखबाक फ ै शन छै। जखन प्रेमचहद तीन सय कथा लीन्ख लेलन्हह तखन \nजा कऽ ओ एकटा संग्रह बहार क े लन्हह - 'मेरी हप्रय कहाहनयाँ ' सन् १९३३ \nमे। ऐ पोथीमे प्रेमचहद ई स्िीकार करै छथथ जे नै चाहहयो कऽ लेखकक \nसभ रचना नीक नै भऽ पबै छै। आ ईहो जे जँ पाठक एक लेखकक सभ \nरचना पढ़ि जाय  तखन ओ जजहदगी मे पाँचो छह टा लेखकक ेँ  नै पढ़ि \nसकत। से हुनकापर दिाब पड़लन्हह जे ओ पाठक लेल ऐ तीन सयमे सँ \nहकछ ु  कथा चुहन कऽ अपन हप्रय कथाक रूपमे प्रस्तुत करथथ। हमरो \nहिचारे जहहया एकटा लेखक तीन सय कथा थलन्ख थलअय तखने ओकरा \n विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 113 \nअपनाक ेँ  कथाकार घोहर्त करबाक चाही। ओना ओतऽ प्रे मचहद ईहो \nकहह जाइ छथथ जे लोककथामे माि उड़ैबला घोड़ा आढ़द होइ छै से \nकथाक महत्ि लोककथासँ बेशी छै। प्रेमचहदक ऐ गपसँ हम भभन्न हिचार \nरखै छी आ हफराक गोरखपुरीक कथनसँ सहमत छी। हफराक गोरखपुरी \nअपन रुबाइक संग्रह  'रूप ' मे थलखै छथथ जे  'हहहू लोक गीत ' जे हमरा \nदैत अथछ  से ओकरा मानिीय आ स्िगीय संगीत बना दइ छै , आ से \nगाथलब , इकबाल आ चकबश्त सेहो हमरा नै दऽ सकला। ओ उदाहरण \nदइ छथथ - \n\"बाबुल मोरा नैहर छ ू टल जाय , \nऊ ड्योिी पिषत भयी , आङन भयो हिदेश। \" \nमहाभारत आब लोकगीत बहन गेल अथछ , लोकगाथा बहन गेल अथछ , \n'भील महाभारत ' तकर उदाहरण अथछ। \nअशोकक 'चक्रव्यूह' महाभारत आधाररत हकछ ु  कहिता अथछ , से ओ \nलोकगीत आधाररत अथछ , लोकगाथा आधाररत अथछ।  \nसे हमरा नजररमे रचनाकार अशोक तीन टा छथथ - कहि \nअशोक, कथाकार अशोक आ कथेतर गद्यक लेखक अशोक। अरहिहद \nठाक ु र अपन पोथी रोशनाइक लोकपक्षक ेँ  कथेतर गद्य कहै छथथ , से \nहनबन्ध-प्रबन्ध-समालोचना लेल हमहँ ऐ शब्दािलीक ेँ  प्रयुक्त कऽ रहल \nछी। \nकथाकार अशोक  \nवत्रकोण (कथा संग्रह) (१९८६) \nस्ि. डॉ ब्रज हकशोर िमाष 'मभणपद्म ' क ेँ  समर्पित हिकोणमे अशोक , \nथशिशंकर श्रीहनिास आ शैलेहर आनहदक ५-५ टा कथा छन्हह।  \nअशोकक ५ टा कथाक नाम छन्हह - हड्डी, हेयरहपन , अस्हतम शह , एकटा \nमुस्क ु राइत आँन्ख आ खौंझ।   114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहड्डी: जागेशर , पत्नी सीमा , बेटी गुहड़या आ बेटा पप्पू। जागेशरक ेँ  \nऑहफसमे देरी भऽ जाइ छै , डेरा ऑहफससँ ूर छै , लगमे महग भेटै छै। \nएकटा  आत्महत्या भेलैहेँ बगलमे प्रायः दहेज लेल देल प्रतारणा , ओकील \nसाहेबक पुतोहु नै सहह सकथल।  ऐ मोहल्लामे सभक ेँ  डर लगै छै। \nजागेशरक ेँ  लागै छै जेना कण्ठमे हड्डी फ ँ थस गेलैहेँ आ तेँ कथाक नाम \nहड्डी। नामकरणसँ लऽ कऽ सम्पूणष कथा सामाहय कोढ़टक अथछ।  \nहेयरवपन : चहदर आ उर्मिला। पहहल बेर हबयाहक बाद दुनू ूर भेल \nअथछ। उर्मिला पाँच ढ़दन पहहले गाम गेल छथथ। चहदर पहि का उठबैए , \nमौगी सबहक फोटो जे पहहन्ने ओकरा पथसन्न नै पड़ै , आइ ओकरा आक ृ ि \nकऽ रहल छै। ूधबाली आबै छै , पहहने ओ खाली ूधे देखै छल मुदा आइ \nूधबालीक ेँ  सेहो देखैए , पहहने हकए नै ओकरा देखलक , दोसर कोठलीमे \nूधबाली ूध राखैले जाइए , चहदर दरबज्जा बहद कऽ लै छै। ूधबाली क ेँ  \nओकरासँ डर होइ छै मुदा ओ ू सय टाका खोंथस दै छै , ूधबाली सभ \nहबसरर जाइए आ घर छड़ा जेतै , से सोचैए , ओकरा गाम जेबाक छै , हकछ ु  \nढ़दन नै एतै। चहदर हबहाहड़मे उधयाय लगैत अथछ , बरखामे भीजऽ लगैत \nअथछ- कथाकार ई दुनू िाक्य संभोग लेल प्रयुक्त क े ने छथथ। फ े र \nकथाकार कहै छथथ  जे आइ ताहतल थछऐ , से आइ काजपर नै जायत , \nमाने बुजझ जाउ जे कथा आब उलटिासी ढ़दस जायत। थचट्ठी सभ पिैए \nचहदर , ओइमे उर्मिलाक ेँ  देल रामानहदक ू मास पुरना थचट्ठी पढ़ि चहदर \nक्रोधमे अबैत अथछ , ई प्रेमी अथछ उर्मिलाक ? तँ ओकर प्रेम फ ू थस। भोरमे \nउर्मिला रामानहद संग आयथल। चहदरक ेँ  तामस उठ ै  छै , मुदा उर्मिला \nथसनेमा स्टाइलमे कहैए जे ओ ओकर हपथसयौत थछऐ , हबयाहक ू मास \nपहहने कलकिामे ओकरा नोकरी भेढ़ट गेल रहै , तेँ हबयाहक काजमे नै \nआयल आ तेँ भेँट नै भेलै। चहदरक शंका समाप्त , मुदा आब उर्मिलाक \nबेर एलै , ओकरा दोसर कोठलीमे हेयरहपन भेटलै , ओ हेयरहपन नै लगबैत \nअथछ, तँ ई ककर थछऐ ? ओ चहदरसँ पुछैए। यएह हेयरहपन कथाक \nशीर्षक अथछ , उर्मिलाक हाथमे हेयरहपन थचथचया रहल अथछ , कथा \nसमाप्त मुदा हम माने पाठक ठकायल सन अनुभि करै छी। ू सयमे \nजेना ूधबालीक रेट लागल तइपर ध्यान चथल जाइए , अरघनाइ \nमोश्श्कल। मुदा कथाकार चा है छथथ जे स्िी -पुरुर् चररिपर , पुरुख  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 115 \nक े जहरत चररि ढ़दश पाठकक ध्यान खीची , हहप्पोक्र े सीपर खीची , मुदा से \nभऽ पाहब असम्भि भऽ गेल छन्हह।  \nअन्न्द्तम शह: हबशेशर , ओकर स्िी , बेटा क ु शेशर आ पुतोहु फ ु लेशरी। \nबेटा क ु शेशर रमरचना सङे पटना चथल गेलै ररक्शा चलबै छै। पहर ह  साल \nपहहने हबशेशर फ ू ल बाबू सँ ू सय टाका लेने रहय बेटी धनमंतीक हबयाह \nलेल। बेटा क ु शेशर छोटे रहै तखन , सुकरातीमे धरमपुरक पहलमानक ेँ  \nमाढ़ट चिा देने रहै , हगरहथ पीठ ठोकने रहथथहह , खूब सरो खेलाइए , \nमहीसपर रान्ख लेने रहथथहह , मुदा ओकरा बाहहल -छेकल नीक नै लगै। \nआ क ुशेशर पटनासँ आहब गेलै , हकरायाक ररक्शा ओ आब नै चलबै छै , \nअपन ररक्शा छै, ओकर यूहनयन छै। फ ू लबाबू शतरंज खेला रहल छथथ , \nसूद मूरक ूनासँ बेशी भेढ़ट गेल छन्हह , मुदा सूद जोहड़ये रहल छथथ। \nकागज िापस नै करताह , मुदा करऽ पड़लन्हह , जमाना बदथल गेल छै , \nप्रेमचहदक हहहदी कथा 'स िा सेर गेहँ ' सँ बहुत आगाँ। ओमहर शतरंजोमे \nष्टमसरजी 'अस्हतम शह ' दऽ कऽ फ ू ल बाबूक ेँ  हरा देलन्खहह। आब \nफ ु लेशरक ेँ  हिेली -महर नै जाय पड़तै।  \nएकिा मुस्क ु राइत आंखख: प्रोटैगोहनस्टक एकटा ट्यूशन पिेहनहार \nमास्टर साहेबक स्मृहत , जीिन तेना जीबू जेना अभभनय कऽ रहल छी , से \nप्रोटैगोहनस्टक ेँ  लोकक मृत्युसँ बेशी जीहित लोकक ूर गेनाइ असहज \nकरै छन्हह , मुदा अभभनयक बलेँ तकरा तोहप दइ छथथ। मास्टर साहेबक \nफ े रसँ बसुली ताकब आ झारर -पोथछ अपन थशष्य लेल बजायब , बाँसुरीक \nउदास तान सुहन दुखीतमे ददष हबसरर प्रोटैगोहनस्टक सूतब। आ आरो ढेर \nरास नोस्टालजजक गप  प्रोटैगोहनस्टक ेँ  मोन पड़ै छन्हह।  \nखौंझ : घूर -धुआँ, रामनारायणक अठन्नी फ े हक पानक ऑडषर देब , \nरहिशेखरक बैग लेने गामसँ आयब , बोडष ऑहफसक कोनो काज छै। घरमे \nकहनयाँ सुधीरासँ हकछ ु  भेल छै से रामनारायण रहिशेखर सङे डेरा ढ़दस \nहबदा तँ होइए , मुदा लागै छै जेना पएरमे उक्खहड़ बा हहल होइ। फ े र गामक \nनाटकक दुगषहतक चचाष , बाइली आमदनीक ेँ  खराप बुझबाक चचाष , ूधक \nअभािमे नेबो चाह। फ े र कथाकार कथाक ेँ  समहारऽ चाहलहन , एक्क े टा  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमशहरी छन्हह , चौधरीजी सँ उधारी लऽ अनता , मुदा सुधीरा जोगा कऽ \nपचास टाका रखने छै , मशहरी लेल देतन्हह। आ सुखाहत , आ तखने \nहबजलीयो आहब गेलै , रहिशेखरक कोठलीक पंखाक अबाज अबै छन्हह , \nआब हबन मशहरीयो कऽ ओकरा मिड़ नै लगतै।  \nकाँच कथाक ऐ संग्रहमे 'एकिा मुस्क ु राइत आंखख' भहिष्यक प्रहत कने \nआश्वस्त करैत बुझाइत अथछ। \nओवह रावतक र्ोर (कथा संग्रह) (१९९१) \nस्ि . सुशील झा क ेँ  समर्पित  ओहह राहतक भोर  मे अशोकक १५ टा कथा \nछन्हह। ऐ पोथीक 'प्रसंगिश ' थलखने छथथ क ु लानहद ष्टमश्र जे कथापाठमे \nबाधा उत्पन्न करैए, जेना क ु ला बाबू थलखै छथथ जे \"असामथ्यष ूर होइत \nगेल --- अशोक जीक ७७क कथा 'बौका चुप छल ' आ हुनक ८९ क कथा \n'सररसबक साग ' क ेँ  एक संग पढ़ि बूझल जा सक ै छ।\" मुदा से क े लापर  \n'बौका चुप छल ' उनटे 'सररसबक साग ' सँ बीस पड़ैत अथछ , स्िी -\nपुरुर्क (जे दुनू ठाम पहत -पत्नी छथथ) मनोहिज्ञानमे 'बौका चुप छल ' \nक े र पहत आ पत्नी दुनू अपन हिराट रूप देखेने छथथ , मुदा 'सररसबक \nसाग ' क े र पहत-पत्नी चालू हहहदी सीररयल सन व्यिहार क े ने छथथ। ऐ \nसंग्रहक कथा सभ ए ना अथछ: \nविरामसाँ पवहने: समीर परीक्षा छोहड़ देलक , हपता सन्न छथथन। (परीक्षा) \nक े हरक घण्टा बाजल , परीक्षा शुरू हेबाक समय भेलै , ओ परीक्षा छोड़ने \nअथछ, ओकरा बोखार भऽ गेलै। प्लॉट ठीक छल मुदा कथाकार अदहा \nकथा हबतला धरर मुख्य मुद्दा पर नै आहब सकला , अस्हतम पैरामे कथा \nस महारबाक असफल प्रयास क े लन्हह।  \nबौका चुप िल : डाकदर साहेबक कहनयाँ गाम गेल छन्हह से इजोररया \nगहड़ रहल छन्हह , हििरण कने नमहड़ गेल अथछ , मुख्य प्लॉट शुरू होइए \nबौकाक साँप कटबासँ , डाक्टर साहेब ओिऽ हबदा होइ छथथ। मुख्य कथा \nओिऽ छै , बौका सभटा बुजझयो कऽ चुप रहैत अथछ , मा ढ़ट काटऽमे पक्का \nओस्ताद छल , मुदा बेमारी धऽ लेलक ै , स्िी रष्टधया देरी कऽ अबै , सेण्ट  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 117 \nलगेने , मुदा बौका हकछ ु  नै पूछै जे क े  कतऽ सेण्ट लगेलक। रष्टधया कहै \nजे हबगड़ल छी तँ मारू मुदा बौका ओकर क े श सोझरा दइ। ओकर \nढ़दयादनी सेहो रष्टधया ढ़दया बाजै मुदा बौका हकछ ु  नै बाजै। आ मुइल  तँ \nबेमारी सँ नै , साँप कटलासँ। फ े र रष्टधयाक हाक्रोश , एतेक सुहदर \nमनोहिश्लेर्णक बाद कथाकार द्वारा , डाक्टरक ेँ  रष्टधया कऽ देन्ख कऽ \nदोसर तहकया मोन पहड़ एलै , सँ कथाक समास्प्त करबाक आिश्यकता \nनै छलन्हह। कथाक आरम्भ आ अहत दुनू ऐ कथाक कमजोरी अथछ , आ \nएतेक सुहदर कथाक सत्याना श भऽ गेल अथछ। मूलधाराक छद्म \nसमीक्षाक पररणामक ई ज्िलंत उदाहरण अथछ।  \nएकिा दोसर ब्रह्मा: मृत्युक बाद ब्रह्मभोज। छीतनक पाइ हकयो ठहक \nलेलक ै , मुदा लोक सभ कहै छै जे भोजक डरे ओ फ ू थस बजैए , से छीतन \nजमीनक एिजमे पाइ उठाओत आ भोज करत।  \nजहलमे िाङल मोन : मुख्य पाि छथथ तमसाह  अथसत ओकर संगी शाहत \nस्िभािक हकशोर आ अथसतक बहहन मीना। अथसत जेलमे छै आब \nएमरजेंसीक बादे छ ु टतै , अथसतक हपताक थचट्ठी। मीनाक हबयाह \nअथसतक परोिेमे करऽ पहड़ रहल छै। फ े र बैकर्फलैश , मीना आ हकशोर , \nमीना चंचल , ढ़टक ु ला तोड़ैबाली। मीना एक ढ़दन भैया कहनाइ शुरू \nक े लक ै, हकशोरक ेँ नै नीक लगलै। हबयाकक हकछ ु ए ढ़दन छै। कथा \nसमाप्त।  \nएकिा चौक माने चण्डीनाथ : एकटा चौकक हििरण। फ े र ओइ \nचौकपर आबाजाही करैबला चण्डीनाथक हििरण। चण्डीनाथक माय \nसपता -हिपताक कथा कहह , चूल्हा -चेकी बना गूड़ा-खुद्दीक इहतजाम कऽ \nलइ छथथन , आब चण्डीनाथक कहनयों बाहर हनकलऽ लागल छथथ न, हँ \nबाल -बच्चा नै छन्हह। इमरजेंसीमे एक बेर ढ़टकट चेहकङमे जेल गेला , \nअगिी छौड़ा सभ उड़ा देलकन्हह जे नसबहदी कऽ देलकन्हह , कहनयो पुथछ \nदेलकन्हह तँ ओकरा मारबो क े लन्खहह। लोकक मुँह बहद करबा लेल \nबच्चा आिश्यक छन्हह , मुदा से अखन धरर सम्भि नै भेल छन्हह , आब \nमुन्खयामे ठा ि हेता। कथा समाप्त।   118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ मनुर्कख र्ऽ गेल: जजनका अहाँ आइ कथाकार अशोक कहै थछयन्हह \nतकर बीजारोपण ऐ कथामे भेटत।  नॉमषल कमाइ -खटाइबला मनुक्ख \nबनबाक कथा , जे जीिन खतम हेबाक कथा अथछ , हमर संग छोड़बाक \nकथा अथछ , हम बहुत प्रयास क े लौं जे तूँ मनुक्ख बनबासँ बथच जाह मुदा \nपूणषता तो रा नीक लगै छह , हकछ ु  ररक्तता हम रखने रही जइसँ तोहर \nलेखन आ थचहतनमे प्रिाह रहतह। नीलू तोहर जीिनमे आहब कऽ \nदोसराक भऽ गेल कारण ओकरा मनुक्खक भूख छलै आ ओइ समयमे \nतूँ ओकरा मनुखाह तृस्प्त नै दऽ सकलह , कारण तोरामे हकछ ु  ररक्त छलह \nआ तेँ तोहर मानस -प्रेयसी मीनूक जहम भेलै , मुदा हमरा बुझल अथछ जे \nदुनूमे कोनो अहतर नै छै। मीनू जीिन छथल ओ कहहयो हकछ ु  आर नै भऽ \nसक ै त छथल। छािािास घटना , कोनो जूहनयर हिद्याथीसँ लगाि , छोट \nभाइ सन , तोरा छोट भाइ नै रहौ तेँ। मुदा लोकक नाजायज समबन्धक \nआरोप पर तोहर ओ बलात् हँसी , अस्िस्थ मश्स्तष्कक उपज , से  तूँ \nसोचलेँ मुदा आरोपक ेँ  फ ू थस कहहयो नै कहह सकलेँ। हमरा बूझल अथछ \nजे ओ हँसी तोरा लेल कोनो शब्द गिैत छल मुदा अनका लेल एक्क े  टा \nअथष रखैत छलै , आ ओही अथषक मूल्यपर तोहर अष्टधकार बहहकी रहह \nगेल ओइठाम , तोरा दुनूक बीच चुप्पीक देबाल ठाि भऽ गेल रहय। बाजा -\nभुक्की बहद भेनाइ थचहतनक ेँ  गहत दैत छै। आइ तोरा लग स्िी , घर , रुपैया \nसभ हकछ ु  छौ मुदा तूँ कमजोर भऽ गेल छेँ। नीलू आब मरर गेल अथछ \nकहहनहार तूँ सेहो आब मरर गेल छेँ आ से हमहीं टा देन्ख रहल थछयौ , \nकारण हम नै मरल छी।  \nतेसर प्रश्न: अहत सामाहय कोढ़टक कथा। रामप्रिेश चौधरी ररटायर क ऽ \nगाम एला , बेटा क ृ ष्णकाहत बेरोजगार , भाहग कऽ कलकिा गेल , खूब \nकमेलक। बहहनक हबयाह गहन कऽ क े लक , रामप्रिेश डाकपर जमीन \nकीनऽ लगला , हलाल कएल माउस खाय लगला। मुदा पाइ तँ पठबन्हह \nक ृ ष्णकाहत मुदा गाम नै अबैत रहन्हह ,, बहीनक हबयाहोमे नै एलन्हह। आ \nजहहया एलन्हह तँ पाछ ू  सी.बी.आइ.क एरेस्ट िारण्ट संगे एलन्हह , नकली \nदिाइ बनबैत छला।  \nडेरबुक : एकटा आर मेहडयोकर कथा। सुभार् , आमक कलम , सुभार्  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 119 \nआ मंजूमे आमक ढ़टक ु लाले झगड़ा होइ छै। मंजूक हबयाह ओही साल \nहेतै। फ े र सुभार् अनचोक्क े  ओकरा भरर पाँज लऽ कऽ गाछक पाछाँ \nजाइए आहक तेजुआ आ शंकर आहब जाइ छै , लाठी बजरै छै। पंचैती। \nगामसँ हनकालबाक आदेश , सुभार् पड़ा जाइए। दस बरखक बाद आइ \nघुरल अथछ , माय मरर गेलै , भाहतज छै। भैया कहै छै जे मंजू बादमे \nसुभार्क पक्षमे बाजथल , ओ सुभार्सँ हबयाह करत , लोक सुभार्क ेँ  \nताक ै ले गेलै , सुभार् नै भेटलै। मंजूक हबयाह टूढ़ट गेलै। आ आब अहाँ \nबुजझये गेल हेबै जे भौजी मंजूए हेतै , आ सएह छै।  \nनचवनयााँ: आब कन -मने अशोक अपन रङमे आहब रहल छथथ। \nनैनीताल , रजनी शमाष , जे अथछ  प्रोटैगोहनस्ट आनहदक सीतामिीमे \nकॉलेजक सङी , मुदा आब एकटा नपुंसक दोबर उमेर बलासँ \nहबयाहथल , कारण दहेज। ओकरासँ आनहदक नैनीताल होटलमे भेंट। आ \nओतऽ छ ल पूर्णियाँक बेरा सोहन मण्डल , दुखी दासक हबदापत \nमण्डलीक , दुखी दासक मृत्यु , हबदापत नाचक मृत्यु आ सोहन आहब गेल \nनैनीताल। मेहडयोकर कथा होइत होइत बथच गेल ई। अस्हतम आठ पाँतीमे \nकथाकार कथा समहारबाक प्रयास क े लन्हह , आ समहाररयो लेलन्हह। \nसोहन आ रजनी हबयाह कऽ लेलक , सो हन नृत्य थसखैए , प्रोटैगोहनस्टसँ \nपटनामे भेँट करय एलन्हह दुनू  गोटे।     \nममजाष साहब : संग्रहक दसम कथा अथछ ई। कथा नै समहरलहन। \nसुशीलक कथा सभ मोन पहड़ गेल , अश्स्मता (लघुकथा संग्रह)  (हिदेह \nपेटार मे उपलब्ध ) मे संकथलत  'मक्स्जद ' आ आन कथा , उत्क ृ ि, खोंइचा \nछोड़ाओल , कोनो हड़बरी नै। मुदा ष्टमजाष साहेब मेहडयोकर , नीक प्लॉटक \nअछैत। ष्टमजाष साहेबक बेगम नािाब पररिारक , माय मरर \nगेलन्खहह , हपता पोसलन्खहह। मामा मामी सभ पाहकस्तानमे , ओतुक्का \nचचाष करैत रहैत छली।  से  ष्टमजाष साहेबक ेँ  नै नीक लाग हन, फ े र हपताक \nमृत्युक बाद बेगमक नैहरर  बुझू पाहकस्तान भऽ गेलन्हह। हबयाह  पुरैले बेटा \nसलीमक संग गेली पाहकस्तान। तही बीच बझलै  भारत -पाहकस्तानक \nयुद्ध जइमे  बहीनक पहतक मृत्यु भऽ गेलन्हह , से तमसा कऽ थचट्ठी \nथलखलन्हह भारतक हिरुद्ध ष्टमजाष साहेबक ेँ । थचट्ठी पिी फ े र शु रु  भेल  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजखन सलीम ओतऽ डॉक्टर बहन गेल , आ जखन सलीम संगे बेगम \nघुरली तँ ष्टमजाष साहेबक बमबै दंगामे मृत्यु भऽ गेलन्हह। प्लॉटे -\nप्लॉट , कथाक प्रारम्भ आशा जगेने छल , फ्रायडक पद्धहतसँ स्ि्न क \nहिश्लेर्ण करऽ लागल छलौं।  मुदा से धएले रहह गेल।  \nसरोकार : स्िांग धरैबला संगी सुरे श, बादमे ओकरा पत्नी संग चहरनाथ \nआ ओकर साथी सब द्वारा सामूहहक बलात्कारक बाद हयाय नै भेटब \nआ बलात्कारी  नेता जे छल  एम .पी. एलेक्शनक उममेदिार चहरनाथ , \nतकर  हत्या सुरेश द्वारा।  अष्टमताभ बच्चनक आन्खरी रास्ताक पीअर \nकपीश रूप।  सभ हकछ ु  मेहडयोकर , मुदा अस्हतम आठ पाँती मे कथाकार \nकथाक ेँ  कने समहारने छथथ। सुरेशक बेटा परेश आब प्रोटैगोहनस्टक संग \nरहै छन्हह , ओहने नटहकया , स्िांग हनकालैमे ओस्ताज , मुदा चहरनाथ \nओकरा नै जाहन  क े ना बेशी मोन छै , ओकर  नेता बला स्टाइलक खूब \nनीक जकाँ स्िांग धरैए।  \nजवहया सुरुज नवह उगलै : जोहगयाक कथा , जोहगया क \nचारूकातक  समाजक  कथा। बौआसीनक कथा। जोहगयाक बाप मरर \nगेलै , माय दोसर टोलमे समबन्ध कऽ लेने  छै, आंगनमे मौसा मौसी रहै छै \nआ ओ रहैए हगरहत लग , जतऽ बौआसीनक ेँ  बाँझ हेबाक कलंक दऽ मारर \nदेल जाइ छै , छोटका हगरहत दोसर हबआह करत। ओ जोहगयाक ेँ  गोहार \nक े नै रहै मुक्क्त ढ़दआबय लेल।  जहगयाक मायक ेँ  मुक्क्त भेटलै मुदा \nबौआसीनक ेँ  नै। छोटका हगरहत बौआसीनक ेँ  डाक्टर लग नै लऽ जाइ \nछै, ओकरा बच्चा नै होइ छै तँ माहन लेल गेल जे  बौआसीनेमे  गरबड़ी  हेतै , \nबा कोनो आर कारण।   कथामे ू समाजक बात व्यिहार आयल \nअथछ, दहेज आयल अथछ , मुदा जगदीश प्रसाद मण्डल , राजदेि \nम ण्डल , रामहिलास साहु , रामानहद मण्डल , संतोर् क ु मार राय  'बटोही ', \nकहपलेश्वर राउत, सहदीप क ु मार साफी , उमेश पासवान, उमेश मण्डल, \nकिशन िारीगर, राम चन्द्र राय,लालदेव महतो, आ नहद हिलास रायक \nहिशाल आकाश देखलाक बाद ई सभ  झुझुआन लाहग रहल अथछ।  \nसररसिक साग : एकटा आर मेहडयोक र कथा। प्रोटैगोहनस्टक कहनयाँ  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 121 \nजखन आयल रहथथहह तँ डेरायल रहै छलन्खहह। मुदा आब से नै छै। \nतरकारीबला अपन दुखनामा सुना कऽ महग बेचैए , ठक ै ए प्रोटैगोहनस्टक \nकहनयाँ क ेँ । प्रोटैगोहनस्ट ईष्याषलु होइ छथथ , कहनयाँक तरकारीबलासँ हँथस \nकऽ गप करब हुनका पथसन्न नै मुदा कहनयाँ क है छथथहह जे हँथस कऽ \nगप्प क े लासँ जोखो ठीक दै छन्हह आ सस्त सेहो!  \nधरती गोल िै : मास्कोमे िेहनङ , मनोज , सुधाकाहत आ तपन। गप \nसरक्का। पी कऽ पाक ष मे सूहत रहै जाइए। कथाकार अशोकक खाहहश \nरहै छन्हह जे अहत कने चौकाबै बला होइ , से एकटा बूि स्िीक ेँ  आनै छथथ , \nओ रूसी बाजै ए आ तपनक माथपर हाथ राखैए , तपनक ेँ  माय सन लगै \nछै, स्नेहहल , जेना ओ भेस बदथल कऽ आहब गेल होइ। मुदा अहत कोनो \nखास नै लाहग रहल अथछ।  \nओवह रावतक र्ोर : टाइटल कथा। ू सङी , हीरा ब्राह्मणक पानक \nदोकान, पुलहकत अमातक चाहक दोकान , मुन्खया एलेक्शनमे सुबोध \nष्टमसर ब्राह्मण आ रैमाक  सिन मण्डल ठाि रहै , जे पुलहकतक जाहतक \nरहै!! भऽ सक ै ए रैमामे मण्डल टाइढ़टल अमातक होइत हेतै। दुनू सङीमे \nएलेक्शनेमे झगड़ा भेलै , सभटा पाइ कौड़ी क े स मोकदमामे जखन खतम \nभऽ गेलै तखन बुइध एलै। फ े र अहतक ेँ  रोमांचक बनेबाक फ े रमे राहत \nएगारह बजे छाहक रूपमे पुलहकत क ेँ  आनै छथथ  कथाकार , हीरा कहै छै \nजे मारमे तँ फ े र मारर ले , मुदा फ े र दुनू गरा ष्टमथल लइए।  \nमातबर (कथा संग्रह) (२००१) \n'सगर राहत दीप जरय 'क सभ सहभागी क ें  जे कथा सुनलहन आ हिचार \nक े लहन' क ेँ  समर्पित मातबरमे अशोकक १८ टा कथा छन्हह।  'एकसँ \nएक ै स' सँ ई प्रारम्भ होइत अथछ जकर लेखक छथथ ग प-सरक्कानुमा \nमूलधाराक आलोचना लेखक मोहन भारद्वाज। अशोकक समाज \nअध्ययन हुनका अचश्म्भत करै छन्हह , मूलाधाराक लोकक ेँ  हेबाको \nचाही , दुनू (अगड़ा-हपछड़ा) समाजक अध्ययन ! अशोक दुनू पक्ष राखै \nछथथ , मुदा बैलेंस हनबन्धमे बनाओल जाइ छी , कथाकारक ेँ  अपनापर ई \nदिाब लेब अनुथचत। फ े र ओ अशोकक कथाक ेँ  मैथथल बनािढ़टसँ भूहर्त  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरैत छथथ , आ मैथथल बुनािढ़टक ू टा लक्षण ओ घोहर्त करैत \nछथथ - पहहल न्खसक्कड़ बहन कऽ आ दोसर यथाथष िणषनक हिस्तारमे \nजा कऽ ! दोसर लक्षणक ेँ  ओ मैथथली  (मैथथल नै मैथथली ) कथा बनबाक \nशतष अहगले पैराग्राफमे घोहर्त करैत छथथ। तखन तँ दुहनयाँमे हकछ ु  गएर \nमैथथल भेबे नै कएल। ऐ तरहक गप्प सरक्काबला समालोचनाक ेँ  हमरा \nगाममे बकथोथी कहल जाइ छै आ नीक नै मानल जाइ छै। फ े र ओ \nअशोकक ेँ  हिकासमे हिश्वास करैबला आ यथाथषिादी  (तकर हिस्तार \nकरैत ओ जातीय आ धार्मिक मानथसकताक ेँ  सेहो यथाथषिादी \nमानथसकता कहैत छथथ !) कहै छथथ। ऐ तरहक हिचारक ेँ  आइ काश्ल्ह \nपािात्य जगतमे  'िोक ' कहल जाइ छै आ ओिौ तकरा नीक नै मानल \nजाइ छै। समानाहतर धाराक कथाकार लोकहनक  'सगर राहत दीप \nजरय ' मे आगमन पूिष अही तरहक समालोचनाक जमाना रहै , आ \nकथापर अही तरहसँ हिचार  'सगर राहत दीप जरय ' मे होइत रहै।  \nआब आउ मातबरक कथा  सभपर हिचार करी।  \nमातबर : ' ओहह राहतक भोर ' कथा संग्रहक टाइटल कथा संग्रहक \nअस्हतम कथा छल। मातबर अथछ पहहल कथा  'मातबर ' कथा संग्रहक। \nमहराज जी छथथ नेटिर्किङ चीफ , आइ काश्ल्ह ऐ तरहक लोक रहै छै जे \nलसिगल हिण्डो सर्ििस दइ छै। पाइ कौड़ी बला पोस्स्टङ लेल महराज जीसँ \nबात करत  'ओ', साहेब हरामी छै तेहेन तेहेन काज दइ छै जे एक्को \nभूरबला पाइक आमदनी नै होइ छै , कने महराज जी ओकरो रगड़तै। \nसभक मजमा महराज जी ऐठाम लागै छै , पीहब-पाहब कऽ गप -सरक्का \nकरै जाइए , दारू सङे ू -तीन टा चखनाक हििरण कथाकार दइ \nछथथ , उसनल अण्डा आढ़द।  'ओ' जइ असल काजले गेल रहय  तकर की \nभेलै ? घर घुरती कालमे मारर खाइसँ बथच जाइए , प्रायः चोर सभ चीन्हह \nगेलै। घरमे बेटा आ पत्नी सेहो तमसायल छै। न्खस्सा खतम। अहत \nसामाहय कोढ़टक कथा।  \nदसखत : एकटा आइ .ए.एस . अफसरक कथा , आंगुरक हििरणसँ \nप्रारम्भ भऽ औंठाक हििरण धरर। भ्रिाचार , चररिहीनता आ  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 123 \nलालफीताशा ही सभटा ररपोताषज सन िर्णित अथछ। अहतमे औंठा काज \nक े नाइ बहद भऽ जाइ छन्हह , अमेररका इलाजले जेता , मुदा हबनु दसखते \nपासपोटष क े ना बनतन्हह , आ ओहीसँ कथाक शर्षक आयल अथछ।  \nकोठा: मंिीजीक कथा , ररपोताषज। दसखतक आइ .ए.एस . क े र \nररपोताषज सन कथाक ेँ  आगाँ लऽ जाइ छथथ कथाकार।  उत्क ृ ि कथा।  \nसहज -असहज : कथाकार अशोक आब रङमे आहब रहल छथथ। \nकामेशर हाहकम बहन गेल , नग्र आहब गेल , गोटी खा कऽ सुतैए , खाइमे \nपरहेज छै , सफलताक मूल्य चुकबऽ पड़ै छै। राधेश्यामक पिाइ छ ु ढ़ट गेलै \nमुदा ओ कामेशरक बच्चा सभ लेल कॉष्टमक्सक सुपरमैन अथछ।  \nजजवनस : पहत-पत्नीक घर गृहस्थी , टोना -मानी। सङे ऑहफसक झमेल \nइटैथलक्समे कथाक बीच -बीचमे , तीन बेर। बाइली आमदनीक \nहहस्सक , पत्नीक ेँ  उलहन आ पत्नीक उतारा।  \nवहस्सक: पाइक उद्योग, पाइ कमेबाक हहस्सक। नीक हिश्लेर्ण। एकरा \nहास्य -व्यंग्य कथाक श्रेणीमे रान्ख सक ै  छी। चेखिक कथा सन हकछ ु  \nहकछ ु  अनुभि हएत। प्रो टैगोहनस्टक ेँ  हाहकम कहै छन्हह जे अहाँ गपशप \nमारर सक ै  छी , पाइक उद्योग समहारबाक टैलेण्ट अहाँमे नै अथछ।  \nर्ोज: श्राद्धक भोज उपनयनक एक साल बाद धरर नै खा सक ै  छी। \nभोजक मैथथल हिमशष , प्रोटैगोहनस्ट ब्राह्मण बालकक नजररसँ , बालकथा \nश्रेणीक उत्क ृ ि कथा।  \nखुशीक प्रश्न: ईहो  बाल मनोहिज्ञान आधाररत प्रोटैगोहनस्ट बालकक \nनजररसँ अपन पररिारक कथा अथछ। बालकथा श्रेणीक उत्क ृ ि कथा।  \nतानपूरा :शास्िीय संगीतक ेँ  भीमसेन जोशी जे ग्लैमर देलन्हह तकर साक्षी \nअथछ हुनकर मसीडीज कार आ पछाहत भेटल भारत रत्न सममान। भारत \nरत्न सममान ग्रहण करैत काल हु नकर ई िक्तव्य जे ओ ई सममान \nसंगीतक गुरु लोकहनक प्रहतहनष्टधक रूपमे लऽ रहल छथथ , गररमापूणष \nछल। िएह संगीत रक्षक लोकहन जे िेस्टनष क्लैथसकलक सोझाँ ूटा  124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभारतीय क्लैथसकल , हहहदुस्तानी आ कनाषटक शैली क ेँ  अपन पेट काढ़ट \nकऽ जीहित राखलन्हह। अही तरहक जीहिकाक मरर जेबाक कथा  अथछ \nतानपूरा। शरढ़दहदु चौधरी ऑफसेट मशीन एलाक बाद ब्लॉक हप्रणण्टिग \nक्षेिक हालहतपर अपना शैलीमे संस्मरण थलखने छथथ तँ जगदानहद \nझा 'मनु ' धातुक बासन एलाक बाद माढ़टक बासन बनेहनहारक \nक्स्थहतपर  'माढ़टक बासन ' बालकथा थलखने छथथ।  \n'हरचसिंहदेिी' पञ्जी प्रथाक दुष्पररणामपर क था अथछ मुदा हिर्य िस्तु \nमाि नीक अथछ , कथा साधारण अथछ , हनबन्धात्मक। \n'सीिन रजकक वहतशचन्द्तक' मे जाहत आयल अथछ , राजनीहत आयल \nअथछ, सीिन रजकक बैंकक नोकरी अयल अथछ। अहतमे \nआयल  '..बाड़ी-झाड़ीसँ उखाहड़ कऽ गमलामे रोहप देलथथन ..' सेहो \nकथाक ेँ  समहारर नै सकल।  \n'महतो ' सेहो जाहतक  कथा थथक , सिषसाधारण नोकररहारा \nकमषचारी , मालीक पदपर कायषरत महतोक कथा थथक। क ू ट \nशब्दािली , घूसक पसेण्टेजक , महतोक ऑहफसक अलाबे अफसर \nसभक घरोपर काज करब , ऑहफसक गप्प सरक्का , राजनीहत , न्खस्सा \nखतम। अशोकसँ रजक आ महतोक नामपर थलखल कथासँ बेशी आशा \nछल मुदा ई  भाँज पुरायब सन लाहग रहल अथछ।  \n'सनेश 'मे एक्जीक्यूढ़टभ इंजीहनयर पासिानजी बच्चाक ट्यूशन छोहड़ \nदेलापर पासिानजी द्वारा ढ़दिाकर रहिदासक ेँ  खूब गाहड़ पिल जेबाक \nचचाष अथछ। हकछ ु  हनबन्धात्मक दथलत हिमशष आयल अथछ। फ े र अहतमे \nकथाक ेँ  टनष देबा लेल प्रोटैगोहनस्टक स्टीलक औंठी ढ़दिाकर रहिदास  \nद्वारा मांगब आ ओही नापक सोनाक ओंठी आपस देब िर्णित अथछ , ऐसँ \nमाि कने नाटकीयता आयल अथछ , ओ. हेनरीक कथा 'द हगर्फट ऑफ द \nमैगी ' क े र पीअर छाह सन अथछ ई कथा।  \n'राग -विराग' मे पाइबला आ बुष्टधयार लोक सभ द्वारा हुहकारी आ \nबोलारो दऽ कऽ क े ना सोझ लोकक ेँ  ठकल जाइ छै ओइपर ई कथा अथछ,  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 125 \nआ सामाहयसँ ऊपर श्रेणीक अथछ।  \n'आबेस' एकटा मेहडयोकर कथा अथछ , मायक आबेस िर्णित अथछ मुदा \nहकशोर मनोहिज्ञानक ेँ  कथामे दबा देल गेल , आ कथा एकपक्षीय भऽ गेल \nअथछ। \n'बूढा जीिैत रहलाह ' कथा ओ कथा अथछ जे अशोकक िैथशष्ट्य छन्हह \nजइपर हुनकर एक्सपटाषइज छन्हह। मुदा मूलधारा क भोथ समालोचनाक \nदोर् अथछ जे ओ हहनका तकर भान नै हुअय देलकन्हह , मुदा ओ एकरा \nथचहहलन्हह आ अस्हतम कथा संग्रहमे ऐ तरहक आर कथा थलखलन्हह। \nबूिक ेँ  कोनो हबयाह -हतयाह नै करबाक छन्हह , से ओ अठारह बरखक सँ \nबेशी बयसक स्िीसँ हबयाह नै करता , अठारह बखषक कथा एबो क े लन्हह , \nतँ दो सर कमी हनकाथल देलन्हह , मुदा घटक सभ लेल जे शबषत घोरैक \nपरम्परा छै तइसँ बेशी आिभगत ओ करै छथथ। स्िी आ तीन -तीन टा \nबेटाक मरलोपर ओ हँसै छथथ , कारण ओ जीबऽ चाहै छथथ। मुदा क ु हरैतो \nहेता , असगरम , आ क ु हरला थशष्य सिन लग।  \n'प्रवतलोम' सेहो एकटा मेहडयोकर कथा अथछ , जइमे गा मक हपहकारी , \nश्राद्ध-बाध, जाहत -हिमशष सभटा एक्क े  कथामे ष्टमज्झर भऽ गेल अथछ , \nहनभिहतीसँ फररछेबाक अिश्यकता छल।  \n'रााँड़' सामाहयसँ ऊपरक कथा अथछ , 'बूिा जीिैत रहलाह ' कथा सन। \nऐ कथामे तीनटा र्फलैश प्िाइंट अथछ , पहहल मामीक मनीर्सँ पूछब जे \nथसराजुद्दीन सिे खराप छै आ जँ  ओ नीक लोक छै तँ मनीर् हपताजीक ेँ  \nसे हकए नै बुझा सकल ? दोसर र्फलैश प्िाइंट छै मामीक पूछब जे काज \nकऽ कय पाइ कमेनाइ खराप थछऐ ? आ तेसर पहतक मृत्युक बादो मामीक \nनीक पहहरबा -ओिबाक मनीर् द्वारा प्रशंसा। मनीर् मामीक ेँ  ऐ रूपमे \nदेन्ख चौंकल , ई थलखलासँ कथा थशल्प रूपमे कमजोर भेल , मामीक \nएतेक दृि चररि देखेलाक बाद जँ मनीर् हुनका उजरा नूआमे देन्खतैहह \nतखन ओकरा चौंक े बाक चाही छल , एिऽ नाटकीयताक जरूरहत छलै , \nसे कथाकार चूहक गेला। ूटा र्फलैश प्िाइण्टक बाद ई तेसर र्फलैश प्िाइण्ट \nकने झुझुआन लागल। ई मामीक कथा छल , प्रारम्भ सेहो ठीक अथछ मुदा  126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबैकर्फलैशक पूिष आ प्रारम्भक बीच कोनो क्रम बा डैश -क्रॉश देल जा सक ै  \nछल , आ दोसर थशल्पगत हिष्टधक प्रयोगसँ गामक दोसर हिधिाक \nहििरण देल जाइत तँ ई उत्क ृ ि कथाक श्रेणीमे आहब जाइत।  \n  \nडैडीगाम (कथा संग्रह) (२०१७) \nदीदा (स्ि. गीता देिी) क ेँ  समर्पित डैडीगाममे अशोकक १५ टा कथा  \nछन्हह। \n'लाथ' अथछ लहकदार क ु रताक कथा , अहत सामाहय कोढ़टक ई कथा \nअथछ। दैनजहदनी श्रेणीक।  \n'िल ' कथाकार अशोकक सिषश्रेष्ठ कथा अथछ , ई अहत उच्च कोढ़टक \nकथा अथछ जकर सामाहय कोढ़टक अंग्रेजी अनुिाद हिद्यानहद झा क े ने \nछथथ [ The Book of Bihari Literature (Abhay K. Editor, \nHarper Collins, 2022) मे संगृहीत] , मुदा कथे तते सशक्त छै जे \nतह अनुिादमे जान आहब गेल छै। मनोहिज्ञान , अहाँ जकर अभभनय \nकरब , तकर आत्मा अहाँमे पैथस जायत , उगनाक हबछोहमे हिद्यापहतक \nअभभनय करू , अहाँक ेँ  हबन श्ग्लसरीन लगेने नोर चुअय लागत। भोली \nझा, चुस्त -चलाक , मुदा एहने  आत्मा ओकरामे पैथस गेलै।  \n'स्िाधीन' कथा मैररटल रेप आधाररत कथा अथछ , मुदा कथाकार \nसमाजशास्िक समस्याक टॉहपकपर थलखबामे व्यस्त भऽ गेला , तेँ कथा \nसामाहय अथछ।  \n'ओ दुनू साइवकल शसखैत अशि ' सेहो समसामष्टयक समस्याक \nआधारपर रथचत अथछ , मुदा ने सएह आहब सकल आ ने कथे सोझरायल।  \n'डैडीगाम ' टाइटल कथा अथछ , 'ओहह राहतक भोर ' आ 'मातबर ' सन \nअशोक अप्पन सभसँ दुलारू कथाक ेँ  टाइटल कथा बनबै छथथ , सोंगर \nपर सोंगर लगबै छथथ मुदा तीनू टाइटल कथा सामाहये कोढ़टक अथछ।  विदेह ३६९ म अंक  ०१ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३६९)|| 127 \nडैडीगाम मे हिकास आ झंझमंझ आढ़दक सामाहय कथाक्रम अथछ।","size_mb":5.0,"has_text":true},"Videha 370.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 370.pdf","name":"Videha 370.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७० म अंक १५ मई २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाक ु र।  \n \n  \n \n \nऐ पोथी क सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवत क विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत  एिं \nरर कॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् य मस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी  द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै कएि जा सक ै त अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि  (वकि ु  ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका (since 2000)  ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाक ु र। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैरमेण्टक \nरूपमेँ पठा सक ै त िछथ, संगमे  ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ \nसं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक \nअनुिाद आ छिप्यंतर  आ तकरो  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार \nरिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छ ु क ररनाकार / सं्रहहकत्ताा \nविदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 370 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्क ृ ताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :- \n१.१.गजेन्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-२०) \n१.२.अंक ३६९ पर टिप्पणी (पृ. २१-२५) \nराम भरोस कापवि 'भ्रमर' विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ. २८-३२) \n२.२.राम भरोस कापवड़ 'भ्रमर' जीक संक्षिप्त परररय (पृ. ३३-४५) \n२.३.प्रोधमशा धमश्रा- राम भरोस कापवड़ 'भ्रमर' क े  व्यस्थक्‍टतत्ि (पृ. ४६-\n५५) \n२.४.भीमनाथ झा - िोकजीिनपर समेवकत आिोक (पृ. ५६-५९) \n२.५.विजय क ु मार धमश्र- रामभरोस कापस्थ   'भ्रमर'जीक संग \nसाित्कार (पृ. ६०-६५) \n२.६.साित्कार- ददनेशरन्द्र गोपाि (पृ. ६६-७०)   \n \n२.७.अशोक-रामभरोस कापवड़ 'भ्रमर'क उपन्द्यास 'घरमु,हा ' (पृ. ७१-\n७३) \n२.८.िािदेि कामत- ा ०  राम भरोस कापड़ी \"भ्रमर\" : एक व्यस्थक्‍टतत्ि \n(पृ. ७४-७७) \n२.९.अजय अनुरागी - मैछथिी भाषाक  सावहत्यकार 'भ्रमर'  हरेक \nवििामे पुस्तक प्रकाशन (पृ. ७८-८३) \n२.१०.अक्षिनी क ु मार आिोक-रामभरोस कापवड़ भ्रमराः भारत -नेपािक \nसांस्क ृ वतक सेतु (पृ. ८४-८८) \n२.११.रंरेश -रामभरोस कापवड़ 'भ्रमर' : विरार , संिेदना आ रेतना  \n(पृ. ८९-१०३) \n२.१२. ा.राजेन्द्र विमि-रामभरोस कापवड़ 'भ्रमर'क उपन्द्यास \n'घरमुहा, '- प्रभाि आ प्रवतविया (पृ. १०४-१०७) \n२.१३. ा.रामदयाि राक े श - पुस्तक जे हम पढि-एन्द्टी भाइरसक \nकथात्मक संसार  (पृ. १०८-११३) \n२.१४.ददनेश यादि -िोक मैछथिी क े र विभूवत 'भ्रमर' (पृ. ११४-१२७) \n२.१५.रंरेश -विवििि ी आ िहरंगी ररनाकार 'भ्रमर' (पृ. १२८-\n१३५)   \n \n२.१६.अयोध्यानाथ रौिरी - \"भ्रमर\"क िहआयाधमक व्यस्थक्‍टतत्ि (पृ. \n१३६-१४१) \n२.१७.अञजत क ु मार झा -घरमुहा,: मिेशी आन्द्दोिन आ सामाञजक \nसमरसताक दस्तािेज  (पृ. १४२-१४७) \n२.१८.रमेश रञ्जन -एकटा आर िसन्द्त : तात्कािीन समय आ समाजक \nप्रवतवनधि नाटक (पृ. १४८-१५६) \n२.१९.विनय भूष -इजोतक आश जगिैत भ्रमरक गजि (पृ. १५७-\n१६६) \n२.२०.आशीष अनछरन्द्हार-किंवकत रान  (पृ. १६७-१७०) \n२.२१.विनीत ठाक ु र-िहआयामी व्यस्थक्‍टतत्िक एकटा सुिर \nस्िरुप:रामभरोस कापवड़ भ्रमर (पृ. १७१-१७८) \n२.२२. ा. योगानन्द्द झा -भैया अएिै अपन सोराज: विहगंम दृधि  (पृ. \n१७९-१८८) \n२.२३.गजेन्द्र ठाक ु र- राम भरोस कापवड़ 'भ्रमर' पर एकटा सम्रह दृधि \n(पृ. १८९-१९३) \n२.२४.वनत्यानन्द्द मण् ि-अपने रङ्गमे रङ्गाएि रामभरोस सर (पृ. १९४-\n२००)   \n \nऐ अंकक अन्यान्य रचना \n३.गद्य खण्ड \n३.१.जगदीश प्रसाद मण् ि- सुछरता (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n२०३-२२५) \n३.२.जगदीश प्रसाद मण् ि- शॉटा कट रास्ता (िघुकथा) (पृ. २२६-\n२३४) \n३.३.नन्द्द वििास राय- भोँटिेच्चा (पृ. २३५-२३६) \n३.४.रिीन्द्र नाराय  धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- ३१-३५ म िेप  (पृ. \n२३७-२५२) \n३.५.क ु मार मनोज कश्यप -अन्द्हार सऽ िड़ैत (पृ. २५३-२५४) \n३.६.वनमािा क ा - अखग्न छशिा (िेप-१९) (पृ. २५५-२६२) \n३.७.संतोष क ु मार राय 'िटोही' मंगरौना (िारािावहक उपन्द्यास १२म \nिेप) (पृ. २६३-२६६) \n३.८.आराया रामानन्द्द मण् ि-जावत िनाम जावतिाद/ िरम संकट \nमुक्‍टत (पृ. २६७-२७५)   \n \n३.९. ा. वकशन कारीगर -पुरुस्कारी गुगाा पु रुस्कार ि,टा  क ै त (पृ. \n२७६-२७७) \n३.१०.िाि देि कामत- कथाकार नन्द्द वििास राय जी क े  कथा पोथी \n'असि पूजा'/पोथी समीिा - \"सञझया रोपवन\"  (पृ. २७८-२८१) \n३.११.क ु न्द्दन क ा- मैछथिी िीहवन कथा- रीढ़  (पृ. २८२-२८३) \n३.१२.आशुतोष क ु मार झा - जीिनक सीि (पृ. २८४-२८८) \n४.पद्य खण्ड \n४.१.राज वकशोर धमश्र -जंक फ ू   (पृ. २९०-२९३) \n५. अनुलग्नक (पृ. ००१-३३०) \n१.विदेह ई-पविकाक सभटा पुरान अंक Videha e journal's all \nold issues (पृ ००१-०२२) \n२.मैछथिी पोथी  ाउनिो  Maithili Books Download (पृ \n०२३-०७४) \n३.मैछथिी िीव योक संकिन Maithili Videos (पृ ०७५-०८४)   \n \n४.मैछथिी छशशु, िाि आ वकशोर सावहत्य Maithili Children \nLiterature (पृ ०८५-०९७) \n५.विदेह स्िी कोना (पृ ०९८-१०५) \n६.विदेह सूरना संपक ा  अन्द्िेष  (including Parallel Literature \nin Maithili and Videha Maithili Literature \nMovement) (पृ १०६-२०१) \n७.विदेह धमछथिाक िोज (पृ २०२-२३१) \n८.विदेह धमछथिा रत्न (पृ २३२-३३०) \n \n \n \n \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, वििमे, सभ देिताग मे आ ब्रह्ममे शांवत हअय।  \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, वििेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु ॑ षाः। स॒ह॒स्रा ॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂।   \n \nस भूममिं ॑ ग्िंग वि॒ितो ॑ िृ॒त्िा । अत्य॑वतष्ठद् द शा ङगु॒िम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग वििक ेँ  आच्छाददत क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्, ॑ शू॒र ो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूधम॒ र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n  \n \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञिरस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀 \n \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३६९ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \nराम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' ड़िशेषाांकमे ड़कछ ु  गोटेक ेँ  हुनका मधेस \nआन्दोलनसँ जुिलासँ ददक्कत छन्न्ि, से ओ रचना नै देता , से नेपालो \nददसमे छथि आ भारतो ददस। मुदा समानान्तर धाराक ेँ  तकर आदड़त छै। \nसे कोनो ड़िशेषाांकसँ कम रचना नै आयल।  \nराम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' सिविारा िगवक ेँ  गररमा देलन्न्ि, जखन मिेन्र \nमलांड़गया आ जाड़तिादी रांगमांच शोलकन आ राि युक्त शब्दािली अपन \nस्लैपस्स्टक ह्यूमर बला नाटक मे दऽ रिल छल , तखन भ्रमर जी ई \nक े लन्न्ि, से आर मित्िपूर्व छल। \nरायपुरसँ गौिाटी तक ओ भ्रमर् करैत छला। भ्रमर् करैबला भ्रमर।  \n  \n2 \nHONOUR KILLING OF GANGESH UPADHYAYA \n(FIRST BY RAMANATH JHA, THEN BY UDAYANATH \nJHA 'ASHOK'  (A PARALLEL HISTORY OF MITHILA \nAND MAITHILI LITERATURE, WHY TODAY ITS NEED \nBEING FELT MORE INTENSELY?) \nI was not surprised, though I must have been when \nI saw a monograph on Gangesh Upadhyaya, whose \ncopyright is being held by Sahitya Akademi, the \nauthor of the monograph is Udayanath Jha ' Ashok'. \nI thought that Udayanath Jha ' Ashok', who has \nbeen given Bhasha Samman also, by the same \nSahitya Akademi, would do some justice. But truth \nand research seem elusive in Sahitya Akademi  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 3 \nmonographs, at least that I foun d in this \nmonograph. \nI searched and searched through chapters, that \nnow the author will show courage. But the author \nlike Ramanath Jha seems ashamed of the roots and \noffspring of Gangesh Upadhyaya. He tries to \nconfuse the issue, but there is no confusion now at \nleast since 2009. But in 2016 Sahitya Akademi seems \nto carry out the casteist agenda. Udayanath Jha \nmockingly pretends to search his name, lineage etc, \nwhere nothing is there to search for, yet he could \nnot muster the courage, to tell the truth, and  ends \nup just repeating the facts in 2016 that \nDineshchandra Bhattacharya already has published \nway back in 1958. \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya by Prof. \nRamanath Jha is being taken forward by Sahitya \nAkademi, Delhi in a most hypocritical way. \nRamanath Jha's obscurantism  vis-a-vis Panji is \nevident from one example. The inter -caste \nmarriage in Panji was well known to him (but he \nchose to keep the Dooshan Panji secret - which has \nbeen released by us in 2009), and it was apparent \nthat the great navya -nyaya philosopher Gangesh \nUpadhyaya married a \"Charmkarini\" and was born \nfive years after the death of his father (see our Panji \nBooks Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh Chandra  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nBhattacharya writes in the \"History of Navya-Nyaya \nin Mithila\". (1958) \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila ----- Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to \nknow even his father's name -----...As there is no \nother reference to Gangesa we can assume that the \nfamily dwindled into insignificance again and \nbecame extinct soon after his son's death. \" [1958, \nChapter III pages 96-99), which is a total falsehood. \nHe writes further that all this information was given \nto him by Prof. R. Jha, and he seemed thankful to \nhim. \nThe following excerpt from Our Panji Prabandh \n(parts I&II) is being reproduced below for ready \nreference: \n - \nमिाराज िरससिंिदेि- ममथिलाक कर्ावट िांशक। ज्योड़तरीश्वर ठाक ु रक \nिर्व-रत्नाकरमे  िरससिंिदेि नायक आड़क राजा छलाि। 1294 ई. मे जन्म \nआ 1307 ई. मे राजससिंिासन। मियासुद्दीन तुगलकसँ  1324-25 ई. मे \nिाररक बाद नेपाल पलायन। ममथिलाक पञ्जी -प्रबन्धक ब्राह्मर्, कायस्थ \nआ क्षड़िय मध्य आमधकाररक स्थापक, मैथिल ब्राह्मर्क िेतु गुर्ाकर \nझा, कर्व कायस्थक लेल शांकरदत्त, आ क्षड़ियक िेतु ड़िजयदत्त एड़ि िेतु \nप्रिमतया ड़नयुक्त्त भेलाि। िरससिंिदेिक प्रेरर्ासँ- आ ई िरससिंिदेि \nनान्यदेिक िांशज छलाि, जे नान्यदेि कार्ावट िांशक १००९ शाक े मे \nस्थापना क े ने रिथि - नन्दैद शुन्यां शथश शाक िषे (१०१९ शाक े )... \nममथिलाक पण्डित लोकड़न शाक े  १२४८ तदनुसार १३२६ ई. मे पञ्जी-\nप्रबन्धक ितवमान स्िरूपक प्रारम्भक ड़नर्वय कएलन्न्ि। पुनः ितवमान  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 5 \nस्िरूपमे िोिे बुद्धि ड़िलासी लोकड़न ममथिलेश मिाराज माधि ससिंिसँ \n१७६० ई. मे आदेश करबाए पञ्जीकारसँ शाखा पुस्तकक प्रर्यन \nकरबओलन्न्ि। ओकर बाद पाँद्धजमे (कखनो काल िर्र्िंत १६०० शाक े  \nमाने १६७८ ई. िास्तिमे माधि ससिंिक बादमे १८०० ई.क आसपास) \nश्रोड़िय नामक एकटा नि ब्राह्मर् उपजाड़तक ममथिलामे उत्पत्तत्त भेल। \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose around \n1800 CE as per authentic panji files.  Sh. \nAnshuman Pandey [Gajendra Thakur of New Delhi \nprovided me with digitized copies of the \ngenealogical records of the Maithil Brahmins. The \npanjikara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to allow \nothers to pursue their records. It is a matter of \n'intellectual property' to them. I was fortunate \nenough to receive a complete digitized set of \npanji records from Gajendra Thakur of New Delhi in \n2007. [Recasting the Brahmin in Medieval Mithila: \nOrigins of Caste Identity among the Maithil \nBrahmins of North Bihar by Anshuman Pandey, A \ndissertation submitted in partial fulfilment of the \nrequirements for the degree of Doctor of \nPhilosophy (History) in the University of Mi chigan \n2014]. \nLater these Panji Manuscripts were uploaded to \nVideha Pothi at  www.videha.co.in and google \nbooks in 2009). \nThe so -called Maharajas of Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis,  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nand there were so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our book \n(Panji Prabandh vol I&II), we have attached copies \nof genealogy -based upgradation orders (proof of \nupgradation for cash). So, before 1800    CE, there \nwas no srotriya sub-caste in British India and there \nis no such sub -caste within Maithil Brahmins in \nNepal part of Mithila even today. Srotriya before \nthat referred to following some education stream in \nBritish India, in Nepal it still has that meaning. \nORIGINAL PANJ I REFERENCES ARE PLACED \nBELOW: \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK \n४९. \n१८८/२ चमवकाररर्ी  माडिर  िभड़नयाम  छादन  \nतत्त्िसचिंतामत्तर् \nकारकगांगेश \nछादनगांगेशक नाँई  रत्नाकरक-\nमातृक  (अज्ञात) \nगांगेश \n  िल्लभा भिाइ  मािेश्वर   \n      जीिे   \n  \n२१//१० छादनसँ तत्ि चिन्द्तामणण कारक जगद्गुरु गंगेश \nछादनसँ तत् ि थचन् तामत्तर् कारक  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 7 \nगांगेशक िल् लभा चमवकाररर्ी ड़पतृ परोक्षे प्च िषव ्‍ य तीते तत् ि \nथचन् तामत्तर् कारक गांगेशोत् पत्तत्त- िमषकाररणी मेधाक सन्द् तानक \nलावगमे छलन्न्द्ह \nछादन सँ तत्ि चिन्द्तामणण कारक मōम ō गंगेश \n\"तत्ि चिन्द्तामणण कारक म. म. पा. गंगेशक विर्यक लेख प्रािीन \nपञ्जीसँ उपलब्ध\"।। \nवपतृ परोक्षे पंि िर्ष व्यतीते गंगेशोत्पणतिः इवत प्रािीन लेखनीय: \nक ु त्रावप \nदेिानन्द पञ्जी ३९-२ छादनसँ जगदगुरू गुांरू गांगेश सुताय िभड़नयामसँ \nजयाददत्य सुत साधुकर पत्नी \nदेिानन्द पञ्जी ३३९-३ जगदगुरू गांगेश सुत सुपन दौ भडिाररसमसँ \nिराददत्य दौ.।। पुि सुताच गोरा जद्धजिाल सँ जीिे पत्नी ए सुत सन्दगड़ि \nभिेश्वर। अिस्थाने सुपनभ्रातृ िररशर्ममव दाररड़त क्िथचत  जद्धजिाल ्ाम \nदेिानन्द पञ्जी ३०=५ छादनसँ उपायकारक म.म. पा. ििवमान सुताच \nखडििलासँ ड़िश्वनाि सुत थशिनाि पत्नी गांगेश- म.म. िर्द्वमान/ सुपन/ \nिररशर्ममव \nGangesh, the author of the Tattvachintamani, \nwrote one text equivalent to 12,000 texts. Now \ncome to t he fact mentioned in the Panji - it clearly \nstates that Gangesh of Tattvachintamani was born \nfive years after the death of his father and he \nmarried a tanner, so why did Ramanath Jha hide \nthis from Dinesh Chandra Bhattacharya? \nVardhamana, son of Gangesh, ca lls \nGangesh sukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a famous  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nscholar like Gangesh are not available today is clear \nfrom the example given above. Vasudev of Bengal \nwas a classmate of Pakshadhar Mishra of Mithila, he \ncame to stud y in Mithila, passed \nthe shalaka examination and received the title \nof sarvabhaum. Vasudeva memorised \nthe tattvachintamani of Gangesh and \nthe nyayakusumanjali karika  of Udayana. \nPakshadhar and other Mithila teachers did not \nallow writing (copying)  tattvachintamani. \nRaghunath Shiromani, a disciple of Vasudeva, took \nthe right of certification after he defeated his guru \nPakshadhar Mishra in a scriptural \ndebate (shastrartha). The  Navya Nyaya school was \nfounded in Navadvipa by Vasudeva -Raghunath. \nPakshadhar Mish ra was a contemporary of \nVidyapati (distinct from the Padavali writer who was \nof the pre -Jyotirishwar period) who wrote in \nSanskrit and Avahatta. And the arrival of Mithila \nstudents of Bengal from Bengal stopped after \nRaghunath Shiromani. Gangesh Upadhyaya  \nenjoyed 'param guru' as well as 'jagad guru' titles, \nthe highest titles of the time and as per Panji only \nVacaspati Mishra II was the other person who \nenjoyed the title of  'param guru'. The extinction of \nNavya-Nyaya School from Mithila, as described \nabove, was a revenge of nature against the honour \nkilling of Gangesh Upadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story, \n'Shabdashastram' (based on the true Panji records  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 9 \nof Gangesh Upadhyaya) was done by the author \nGajendra Thakur himself: published as 'The Science \nof Words'   Indian Literature Vol. 58, No. 2 (280) \n(March/April 2014), pp. 78 -93 (16 pages) Published \nBy: Sahitya Akademi] \n3 \nKamlanand Jha has written a book on Nagarjun \n(Maithili's Yatri) where he credits him with giving a \nnew direction to Maithili literature. Chandradhar \nSharma Guleri wrote 'Usne kaha tha', a marvellous \nshort story in Hindi, the best one of its time. But his \nliterary corpora is very little in quantity, so if anyone \ntried to give him credit for giving direction to Hindi \nshort story writing would make himself a laughing \nstock. And Yatri's Maithili literary corpora is even \nthinner than Guleri's. Moreover, R ajkamal \nChaudhary calls him of the medieval age (Rajkamal \nMonograph, Subhash Chandra Yadav, Page no 14) . \nHe wrote Chitra (25 poems). He wrote, rather \nhurriedly published his 'Patrahin Nagn Gachh' (44 \npoems) for Sahitya Akademi Award in Maithili, \nwhich he got in 1968. After that he stopped writing \nin Maithili, so how can he influence anybody when \nafter getting the award one stops writing in that \nlanguage? This is one examp le of his instability so \nfar as his ideology is concerned. He became a \nBuddhist monk when he left for Sri Lanka and \nbecame a Brahmin again when he returned after a \n2nd sacred thread ceremony performed in his  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nvillage. This is another example of his instabil ity so \nfar as his ideology is concerned. Kamlanand Jha \ndoes not know Maithili literature. His comments \nshould be exposed, as he tries to give a bad name \nto the great tradition of Maithili literature. There \nwere mainstream writers, but there were writers of \nparallel tradition also (see below Annexures 1 & 2). \nHe has confused the Sanskrit and Avahatt Vidyapati \nThakkurah with the Padavali writer pre -\nJyotirishwar Vidyapti. He should read the writing of \nVijay Kumar Thakur, a leftist historian, who has \ngiven ample light on pre-Jyotirishwar Vidyapati. [My \narticle on Vidyapati in Prabandh Nibandh \nSamalochna Vol.II (available in Videha Archive) \ncovers all these, the logo of Videha is the \nphotograph of Pre-Jyotirishwar Vidyapati, sketched \nby Panak Lal Mandal, recipien t of Videha Samman \nfor fine arts.] \n  \nAnnexure 1 \nिन्द्दा झा (१८३१-१९०७), मूलनाम चन्रनाि झा , ्ाम - \nड़पडिारुछ , दरभांगा। किीश्वर, कड़िचन्र नामसँ ड़िभूड़षत। ड़्एसवनक ेँ  \nमैथिलीक प्रसांगमे मुख्य सिायता क े ड़निार।  क ृ ड़त- ममथिला भाषा \nरामायर् , गीड़त-सुधा , मिेशिार्ी सां्ि , चन्र पदािली , लक्ष्मीश्वर \nड़िलास , अड़िल्याचररत आऽ ड़िद्यापड़त रथचत सांस्क ृ त पुरुष-परीक्षाक \nगद्य-पद्यमय अनुिाद।  \n१  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 11 \nन्यायक भिन कचिरी नाम।  \nसभ अन्याय भरल तेड़ि ठाम॥  \nसत्य िचन ड़िरले जन भाष।  \nसभ मन धनक िरन अत्तभलाष॥  \nकपट भरल कत कोदटक कोदट।  \nककर न कर मयावदा छोदट॥  \nभन कड़ि 'चन्र' कचिरी िूस।  \nसभ सिमत ककरा क े  दूस।  \n२ \nरड़तया ददन दुरगड़तया िे भोला!  \nगैया जगतक मैया िे भोला  \nकटय कसैया िाि  \nिाड़कम भेल ड़नरदैया िे भोला  \nकतय लगायब माि  \nबरसा नड़ि भेल सरसा िे भोला  \nअरसा कए गेल मेि  \nरड़तया ददन दुरगड़तया िे भोला  \nजन तन द्धजिन सांदेि  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुन्खया बि बि सुन्खया िे भोला  \nअन्नबक दुन्खया िोल \nक े  सि कान कनन्खया िे भोला  \nसुन्खया ड़बरना टोल  \n३ \nअस्ि शस्ि रोक आब माममलाक मारर।  \nभाइ भाइक ेँ  पढैछ ड़नत्य ड़नत्य गारर॥ \nठक्क लोक िक्क पाब साधु क ैँ  उजारर। \nदैि जे ललाट लेख क े  सक ै छ टारर ? \nचािी नड़ि धन , लथलतिाम , पकिान द्धजलेबी, \nमनोड़िनोदक िेतु अ मरपड़त सदन न टेबी।  \nई अन्तर अत्तभलाष िमर करुर्ाममय देिी \nभण्क्त भाि सँ सतत अहििंक पदपांकज सेिी॥ \nअन्न मिग, िगमग अथछ भारत , ियत कोना ड़नस्तारा  \nउत्तर पत्तिम भूमम अगर्मया पिवत असि तुषारा। \nधमव -ड़िरोधी सिसि करइछ , क ु मत किा ड़िस्तारा \nकरिु क ृ पा जगजननी देिी मड़िसीिाली तारा॥  \nममथि ला की छथल की भय गेथल ,  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 13 \nयाज्ञिल्क्य मुड़न, जनक नृपड़तिर  \nज्ञान भण्क्त सौं गेथल। \nिाचस्पड़त ममश्रादद जगद्गुरु \nड़नर्जिंत बौि झमेथल \nसे शारदा स्िगव जड़न गेली  \nबढल क ु ड़िद्या क े थल। \nिर्ावश्रम ड़िमध ककरहु रुथच नड़ि  \nश्रुड़त श्रिाक ेँ  ठ े थल \nपूजा पाठ ध्यान िकमुरा  \nसभटा िांचन खेथल। \nकि कड़िचन्र कचिरी भररददन  \nबहुत भोग कर जेथल , \nकलि कराय धमव धन नाशे  \nकथलक दरररा चेथल।  \n४ \nमय क े िन भेल िोर िे थशि!  \nगोधन ड़िपड़त , धरम अिनड़त देन्ख कत ड़िय करब कठोर॥  \nसाधु समाज राजसँ पीड़ित अड़त िरड़षत -थचत चोर।   14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअक ु थलन लोक ेँ  धरत्तर् पररपूररत क ु थलन समादर िोि॥ \nधरम सुनी ड़त प्रीड़त ककरहु नड़ि, खलड़िक चलइछ जोर।  \nकन्द-मूल -फल सेिो अब दुरलभ अन्न गेल देशक ओर॥  \nड़कछ ु  शुभ साधन बड़न नड़ि पिइछ िाकल मन , मड़त भोर।  \nकि कड़ि चन्र िमर दुख मेटत िोयत क ृ पा थशि तोर॥  \n५ \nसुमरु सुमरु मन! शांकर समय भयांकर जाड़न।  \nककर हृदय नड़ि कलुड़षत शासन कथल नृप पाड़न॥  \nक े िल थशि करुर्ाकर सेिमयत नड़ि जन िाड़न॥  \nभण्क्त कल्पलड़त जानि परम परशमड़न खाड़न॥ \nकतहु ड़िषयमे न लागि त्यागि अनुथचत माड़न।  \nसुखसौँ अन्त ड़िलसबि 'चन्र' चूि रजधाड़न॥  \nANNEXURE 2 \n१ \nफतुरीलालक अकाली कविता /अकाली कवित \n \nफतूरीलालक फसली बखव १२८१  .ई ७४-१८७३)सन सालक अकाली  (\nकड़िता \n[ड़्यसवन ](मैथिली क्र े स्टोमैिी एडि िोकाबुलेरी)  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 15 \n \nसाल एकाथसक िर्वन सुनू चौददस पिल अकाल  / \nभेल बररसात न्खन्न ऐ सालक किाँ लड़ग िरनौँ िाल  / \nरोड़ित्तर् आदद िीक बररसातकजेहििं एला तेहििं गेला / \nमिड़गथसरा मन पुरल मनोरि दै झीसा ड़कछ ु  गेला  / \nअरदिा आिर्मबर भारी गरजत िैं चहु ओर / \nपुख रुख राखल धरती क े र भेल बरखा क े र ओर  / \nपुनिवसु थिक बि पुनीता ओिो बिा कसरेस  / \nड़बआ ड़बिारक जे ड़कछ ु  उपटल धड़न बररसल असरेस  / \nमिा भेल मांगाड़िआ कल्लरजगभरर क े  नै जान  / \nपुरबा पूर पछ नै राखल ककरा करब बखान  / \nउत्तरा आइ जाय िर बैसलसपतौं लै नै बून  / \nिथिआ शांग मुँि दै मूनलतड़नकौं लागल िून / \nथचतरा थचत ममत नै राखल ओिो भेल िाक ू  धाती / \nनाक रांगौलन्न्ि सभै नछत्तरदोम नुकौलन्न्ि खाती / \nजोड़तष पदढसामध भूगोल -सामध  /पदढ जे जन ऐलाि - \nरेखागत्तर्त बीजसौँ ओआड़कफतड़न कौँ कच  /् ची बोल  \nश्रीराम क ृ पागड़त ओिो ने जानथिजाड़ि क ृ पा सभ काज  / \nपाड़नक प्रश्न कबौं जौं पुथछऐन्न्िसेिो किैत िोइन्न्ि लाज / \nजेड़िखन नदी नाल नै भरले तेड़िखन रौदी सरती  / \nड़बना जले जग ड़कछ ु  नै उपजल दगध भेल छथि धरती  / \nते नर रौदीक आगम बूझल जे छल क ृ ड़ष ड़कसान  / \nदैि बेपच्छ पच्छ नै राखलजड़ि कटौलक धान  / \nकोदो मड़ुआ एको ने उपजल नै उपजल ड़कछ ु  साम  / \nगम्भिी गद्दरर खेतड़ि सुखाएल भेल ड़िधाता िाम  / \nमतवभुिनमे क े  कर रच्छा किाँ जाइ क ेँ  भाड़ग / \nसुखल पताल िाल नै ओतहुँ सगरहुँ लागल आड़ग  / \nधृक जीिन ओइ नृपड़त इन्रक ेँ जे रोकल गड़ि पाड़न  / \nजीिा /जन्तु ड़िकल पुिमीमे-ताक ेँ  िो नै आड़न  \nरिीने खेढी औ चीन  /राय एको नै उपजल - \nिरभेल अब बीन  दुरददन  /नारी -िर सोच करै नर -  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nधड़नक लोक सभ मनड़ि मगन छथि राखथि बहुतो ढेरर  / \nिसोथि रुपैया िर क ै  राखथि मिगी भेल अब सेर  / \nक े ओ क ु रिी खेत मासु बेसािल जाड़ि कौड़ि छल अपना  / \nकतेक जना िररिासर ठानल भात बहुत क ै  / सपना  \nकतेक जना ममथल जनेर बेसािल ड़नरधन बैसल तकइ  / \nभेल धनस्न्तरर दूइ फथसल जग आओर मकइ  रािड़ि / \nकाल पिल ड़तरहुड़तमे भारी तेँ ई बड़ि गेल िािा / \nिरफाँड़क मकइ क े र लािा  /नारी -िर मगन करै नर - \nमाथलक और मिाजन सभक ेँ िर ढेरी अन्न-िर / \nलोक बुझाओन ओिो तक ै  छथिमूँि गरीबक सन  / \nसमै देन्ख बड़नआँ सभ सनकल िरेँ लगौलक टट्टी / \nसुन्न दोकान सिरमे परर गेल सुन्न भेल सभ चट्टी  / \nसूखल गात बात भौ लटपट कतेक बात अब सिना  / \nनर नारी सभ सान तेआगल ड़बकरी भेल अब गिना  / \nमँगटीका खूटी औ तिकी नकमुन्नी नै नाक  / \nकटसरर ड़बथछआ औ द्धझमद्धझममआँबाजूबन्द औ बाक / \nचन्रिार , िैकल औ थसकिी और िमौररक दाना  / \nसूड़त , नि्ि औ पचखँिी लशुनी भेल ड़नदाना  / \nतापर दबवजात नै बचले करम भेल ड़नखट्ट  / \nतमिैल , अढैआ औ ड़पकदानी नै तसला औ तटू  / \nबाटी , बट्टा औ पनबट्टाभोजन करैक िारी  / \nमाधि सीड़ि सड़ित सोबरना नै बचले िर झािी  / \nधन सांपड़त िर ड़कछ ु  नै बचले सभटा पड़ि गेल बांधक / \nतैओ भूख छ ु टल नै ककरो एिन पेट भेल खांधक / \nदैब अांश अबतरल कम्पनीजा पर राम सिाए  / \nममथिला पुर बूिन जब लागय से सुड़न पहुँचल धाए  / \nखररद अनाज जिाजहििं बोझलभरती करर करर बोरा  / \nसदर ड़तलांगा ओआ पर भरती और ओलाइड़त गोरा  / \nिाजीपुरमे लाख िजारम क ै  लाखन िइ पटना  / \nबाद्धजतपुर सुलतानपुर गोलानै जानत िौँ क े तना  / \nगािी, बैल, छकि, ऊ ँ ट ड़बिारेउबित िइ सभ दाना  /  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 17 \nममसर कन्िैआ क ेँ  पोखरन मे पड़िलुक अिी ठ े काना / \nश्री लक्ष्मीश्वर ससिंि नृपड़तमिाराज ममथिलेश  / \nअचल राज दड़िभांगाश्रीपड़त िरहििं कलेश / \nगािी बैल लाखन िजारन ताक ेँ  परे ििेर / \nपड़िलुक गोला मधुबन , भौिा  जफरा  /और अिेर  \nबेनीपट्टी, औ पचमिला क ु र्मिरौल औ कमतौल / \nिररिरपुर , ड़पिारुछ बरनौंक े तेकाँ बररऔल कारज  / \nबारर पोखरर , ड़बरसायर बरनौं पडिौल को नै जान  / \nनििद , सररसो ओ भटपुरा , ता सोँ दत्तक्षर् उजान \nझांझारपुर, मिरैल , कन्िौलीमधेपुर िइ खास  / \nबेनीपुर , कमान , नरैड़िओ बरनौं फ ू लपरास / \nझमना िइ जगजाड़नत जगमे मििा और बछौर  / \nदुिबी औ मड़िनािपुर और जैनगर तक िइ दौर  / \nबलदेबपु र औ ढांगा बरनौंममरजापुर लिु िाट  / \nसीबीपटी औ कपसीआ सदर गोला सौराठ  / \nगुरबाक ेँ  परबरसी िाड़कम कर ड़तरहुतमे आक े  / \nनै तो मरते कत नर नारी बाले बचे सुखा क े  / \nकत मुरदा गरदा मै ममलते  असांख जीि चल /जाता \nसर समधी क ेँ  सांभा ने लम्भन नै बचते जलदाता  / \nसभक ेँ  सभ उपछै भै गेल पोखर औ सिक  धुर  / \nरड़ि गेल ब्राह्मर् सोती पण्डितकायि पथछमा ठाक ु र फरक  / \nक े ओ ओरथसअर नाम थलखाओल क े ओ मोिर्रिंर भेँट / \nधर्ममवकायवमे लुटथि रुपैआ तेँ भेल सभ क े र भेँट  / \nक े ओ जमानत दैक ेँ  बचलाि द्धजनका अमला / नेिी  \nककरो मारर क ेँ त ड़पदठ तोिैन्न्िउतरैन्न्ि जन्मक ठ े िी / \nककरहुँ गारत गात सु खाओलबहुतो िोअय चलाना  / \nमातुड़पता िर पररजन रोिय बाबू गेलाि जिलखाना  / \nककरहुँ िर भेल खानातलासी भेट मोिर्रिंर िोँछ / \nक े ओ अदालड़तमे ड़िड़िआइ छथि ककरहुँ उपरैन्न्ि मोँछ / \nएतना सुड़न िाड़कम ररथसआओल  /तेँ लागल जन ठीका  \nनाक रांगौलन्न्ि सभै मोिर्रिंरलागल चूनक टीका  /  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजोग, ड़बकौआ,लौड़कक िांशकड़कररआमांत सुक ू ल / \nगाछी, बाँस , बैल औ मड़िथस जगि क ै ल भकफ ू ल / \nताड़ि रुपैआ सौँ करा गजर लै कोरट सौँ रीन  / \nतेँ कारन बहुतो िर झगिा भाइ भतीजा भीन  / \nआए लाट बिादुर औ दड़िभांगा धाम / \nबाबू औ बबुआन सड़ित ममथल कीन्ि क ु मैटी खान / \n...... \n...... \n...... \nएि सभ सांग बैदठ क ैजाय क ु मैटी भेल  / \nअजब कार सरकार क े ड़तरहुत पहुँचल रेल  / \nबाद्धजतपुरसँ सिक ड़नकालै आये दौड़िि दौिी  / \nििेया गांिक पुल बन्िाएआए चौरिी चौरी  / \nधर्ममवधीर, बलबीर , कम्पनीजानत िइ जगदीशन  / \nलछमी सागर क े  पोखररमे ताड़ि कीन्ि इसटीसन  / \nबिा लाट कलकत्तेिालेश्रीदुगाव िोए सांग / \nआगरा क े  छोटा लाल बिादुर बैठ े  सभ एकरांग / \nजुटे कममश्नर और कलट्टरबोलहििं बात नेअांट / \nएि पाचो इजलास पर बैठ े सांग जात ऐि जांट / \nखबरर गए अखबार मौँ मैथिल क े  एि िाल / \nसुनहु ड़फरांगी अिर् दैक ेँमेटहु दुख क े  जाल  / \nहुक ु म दीन्ि दोउ लाट को सुनहु िमारे बैन  / \nमदड़त करहु रेआआनको चैन  क्या बैठ े  िौ / \nबिा लाट दोउ बीर उठाए सािेब औ जरनैल  / \nमेजर मद्धजस्टर और कलट्टरसांगजात करनैल / \nदेस देससौँ अन्न मांगाओल दीन्ि सभड़न क े  दाम  / \nमिामूँग , गहुम औ चाउर बजिा और बदाम  / \nिोली, पटना औ भटसारे दीली औ अजमे  /र  \nआगरा और कान्िपुर ढाकाजिाँ अन्न क े  ढेर / \nभए रमाना अन्न ड़तरहुड़तमे लादद गािी और बैल  / \nगज, तुरांग, गदिा औ छकि सांग थसपािी छैल /  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 19 \nछिी औ पैठान मोगल सभ बाँकाबीर रजपूत  / \nसोभा बरड़न नजात िइ जैसे िनुमन्त दूत  / \nआगे सफर ओ मैना पलटन िीर जमान  / \nबरछी औ तरुआरर गिै  कर गिै तीर  /कमान  \nचदढ तुरांग पर करै किाइतजमादार िोए सांग / \nसोभा बरड़न न जात िइ तखनुक रांग देन्ख / \nकरत काम सभ धाममे टूट अट सभ लूट  / \nढाड़ि भीि गाछी सड़ित बान्धै सिक औ पूल / \nद्धजले पटने औ भटसारे प्रगन्ना मड़िसौर / \nतिाँ बसहििं एक सज्जनतेड़ि िर जा लक्ष्मी दौि / \nश्री र्द्ाररका प्रशाददतधमव  /् मधीर बुद्धिमान \nतिसीलदार कोरट क े  खासा जानहििं सकल जिान / \nबाबु इसरी प्रसाद ददयौटी सो मधुबनमे आए  / \nहुक ु म दीन्ि सुपरनिेंटक ेँटोले टोले िोए जाए  / \nमन पँचा मनगर भै थलए बहुतो थलए खैरात  / \nधन्य धन्य अांगरेज बिादुरसभक ेँ  जूटल गात  / \nगररब , गनी , गुरबा , करु जै , जैब्राह्मर् दे /त असीस  \nश्री रिुनाि बढै बदसािी गदी लाख बरीस  / \nफतुर लाल कड़ि बरनत िैँ एि रौदी क े  िाल / \nगौरममिंट गौरनल बिादुरड़तरहुड़त राखहििं बिाल / \n२ \nराधाक ृ ष्ण िौधरी (ममचिलाक इवतहास ) (ड़िदेि पेटारमे उपलब्ध( \n \n\"१७७० क अकाल ममथिलाक इड़तिासमे अड़र्द्तीय छल आ ममथिलाक \nजनसांख्या िदटक ेँ  एक दर्मम कर्मम भऽ गेल छल। १८७३मे पुनः  ७४-\nजकर ड़ििरर् िमरा फतुरी  एकटा ओिने अकाल ममथिलामे भेल छल\nलाल कड़िक अकाली कड़ित्तसँ भेटइयै , अकाली कड़ित्त अप्रकाथशत \nअथछ। अकालक ेँ  दूर करबाक िेतु आ मजूरक ेँ  रोजी देबाक िेतु ताड़ि  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकाल रेलगािीक योजना चलाओल गेल जकरा सर्मबन्धमे फतुरीलाल \nथलखैत छथि- \n'कम्पनी अजान जान कलनको बनाय शान।  \nपिन को छकाय मैदानमे धरायो िै॥ \nछोित िै अिादार बिा बीच धाय धाय।  \nसभेलोग िटाजात क े ताजात खिा िै॥  \nतारकी अपारकार खबरर देत िार िार।  \nचेत गयो दटकसदार रेल की उिाई िै॥  \nकरत िै अनोर शोर पीछे कत लगत छोर।  \nजोर की धमाक से मशीन की बिाई िै॥  \nकम्पूसन पिरदार कोिी सब अजबदार।  \nकोइला भर करल कार धूआँसे उिायो िै॥ \nबाजा एक बजन लाग िािी अस।  \nड़पकन लाग जैसा जो चढनदार िैसाधर पायो िै॥  \nगांगाक ेँ  भरल धार उतरर गयो फतूर पार गािीकी। \nअजबकार कड़ित्त यि बनाया िै॥' \" \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 21 \n१.२.अंक ३६९ पर टिप्पणी \nनबोनारायण ममश्र \n \nड़प्रय किाकार आदरर्ीय श्री अशोक जी क ड़िशेषाांक लेल शुभकामना! \nजे कायव कोनो लोकड़प्रय मैथिली पड़िका नै कऽ सकल , से नीक कायव \nड़िदेि ई पड़िका कऽ सकल एतदिव ओड़ि टीम क ें  सेिो बधाइ। जय \nमैथिली।  \n \nमहेन्द्र \n \nकिाकार अशोक पर क े द्धन्रत ई ड़िशेषाांक एकटा मित्िपूर्व काज थिक \nजकर िम प्रशांसा करै छी, आ आशा करै छी जे एकर िािव कापी.समूल्य \nभेदट सक ै त अथछ। पुन: िार्दिंक अत्तभनांदन ! \n \nडा धनाकर ठाक ु र , प्रोफ े सर मेवडचसन िाराणसी, ९८४३३७६८६१, \n९४३०१४१७८८dhanakar@gmail.com \nस्िकथित ओ आब प्रचथलत किाकार अशोक पर ड़िशेषाांकक सूचना \nएक थचन्िल र्द्ारा देन्ख पड़िले त हुनकड़ि सिवस्पशी भाि पररितवन लेल \nधन्यिाद देल जे ओ एक झाांक ें  ड़िशेषाांकक पाि बुझलन्न्ि,पेज \nखोललापर आनहुां अनेक मित्िपूर्व व्यण्क्तत्ि पर ड़िशेषाांकक जानकारी \nभेदट प्रसन्नता भेल। किाकार अशोकक ें  रचनाकार अशोकक रूपमे \nप्रस्तुत करक सफल प्रयासमे हुनक जानकारी भरल सांत्तक्षप्त \nआत्मकथ्यसां काफी सूचना भेटल ओ थलखबा क मैथिली ढांग जे कासी \nकिैत छथि काशीक ें  जतय िम अपन जीिनकालक उत्तराखांिमे \nड़नयोजनक उत्कषव लेल प्रोफ े सर मेड़िथसन बनल , ड़कछ ु  मास पूिवहििं \nअयलहां अथछ । कासीसां कदटिार िोइत अशोकक पाटथलपुि हुनका एक \nबालकड़िसां कड़ि फ े र किाकार जीिनक अनुभि बना देलक ै न्न्ि जकर \nअस्न्तम औपन्याथसक दुखास्न्तका हुनक पत्नीक आइसीयूमे सुदीिव \nसांिषवक बाद मृत्युक ें  जरूर समेटत, जकर आशा उषा ड़करर्जी सांग  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभीमनाि झाजी क े ने छथि , िमर एकमेि अनुरोध जे िाक्टरक ें  ओ \nबखसैत कारर् िाक्टर एक ड़नरीि प्रार्ी िोइत अथछ; िम एड़ि लेखनक ें  \nपढबाक कारर्माि एक बेर फ े र आइसीयू अपना नाम  पर भती भेल एक \nअधेि मधुमेिीक ें  देखय फ े र एक बेर जायब यद्यड़प कनीय रेद्धजिेंट \nिॉक्टरक ें  सभ ड़नदेश दय चूकल छी। िडटा -िेढ िडटामे सिि लेखकक \nउन्नैशटा हुनका पर लेख तीन पररचयात्मकक बाद यानी बाइस लेख पदढ \nलेब एक कदठन कायव िम क े लहां अथछ ड़कन्तु िमर यैि पाठकीय गड़त \nअथछ आओर तत्क्षर् लेखनीय जे दुगवड़त सेिो करा सक ै त अथछ तिाड़प \nस्थालीपुलाक न्यायसां अिलोड़कत सम् मूल्याांकन ई अथछ जे अशोकक \nकिासांसार ममथिलाक गामक भूगोल ओ सांसारक बीचक योजक अथछ \nजे ओ एक ्ामीर् दृमियड़िसां नड़ि राजधानीमे कायवरत ड़िभागीय \nउपक्रममे सेिो देखलाि , भोगला ि। ड़िनक चारर दशकमे किासांख्या कम \nजड़न जकर कारर् िम बुझैत छी साड़िस्त्यकीय प्रोत्सािन-पुरस्कार नड़ि \nभेटब मुख्य रिल। िमरा सेिो 'मातबर ' पढल अथछ ओ ओकर समीक्षा \nसेिो कतहु थलखल िोयत जाड़िमे हुनक एक पाि र्द्ारा अां्ेजीक लर्मबा \nकिनक ें  क ृ ड़िम बतौने छथलयन्न्ि जखन ड़क किाका र अशोकसां \nकिासमीक्षक िमरा नीक लगलाि ,ओना ई बात अलग जे पटना \nकिाराड़िशेषमे िमर आधुड़नक किा 'ओ' पर ड़कछ ु  बाजयसां थछटड़क \nगेलाि। ड़िनक किासभ िम अड़त उत्क ृ ि त नड़ि मानैत छी ड़कन्तु जखन \nबहुत सामान्यक ें  पुरस्क ृ त कयल गेल त अशोकजीक ें  बहुत पड़िले \nसर्ममानक पाि बूझक छल। पड़िले  ड़िशेषाांकक सूचना देखने रड़ितहां त \nएड़ि ड़िशेषाांक लेल िम सेिो थलखने रड़ितहां। िम अशोकजीक ें  भरलोक \nबुझैत छी और सभ लेखक हुनका प्रड़त श्रिाभाि देखौलाि अथछ। \nिस्तथलन्खत ड़िनक एक ममि िमरड़ि जकाां कोनहां अखनहां थलखैत छथि \nकोनो नड़ि से देन्ख प्रसन्नता भेल। अशोकजी मास्को ररटनव यानी \nमाक्सविादी ड़िचारधाराक नड़ि देखाइत छथि एड़ि ड़िशेषाांकक बहुलाांश \nलेखक र्द्ारा। िमरा सेिो ओ िररमोिनी उच्चिर्ीय आधारभूमम पर \nउपजल एक किाकार लागल छलाि द्धजनक अनेक अधुना प्रड़तमान \nकारपोरेट जगतक आांग्लभाषाप्रेमी मानथसक दास , द्धजनका र्द्ारा \nसामाद्धजक समरसता िा उन्मे षक प्रयास भनड़ि किाकार अशोक \nकयलन्न्ि ओ पलायनक ड़िस्तृत आयामक एक अांशमाि। मड़िला  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 23 \nलेन्खकार्द्यमे कल्पना झा हुनक सांयोगिश भेल अखबारी व्यांग्य लेखन \nपर सेिो प्रकाश दैत अथछ जाड़ि पर ड़ितनाि झाक लेख क े द्धन्रत अथछ । \nकल्पना झा सांगड़ि 'पोखररसभमे ' आजादीक बाद िटल २४ लाखसां ६ \nलाख भेल सांख्या लेल तिागोत्सि, क ू पोत्सिक ड़िकल्प अशोकक \nबतबैत अथछ से नीक लागल। ओ िैिाड़िक बलात्कारसां भेल गभव पर मौन \nछथि जे \"स्िाधीन\" किामे आयल अथछ ड़कन्तु आभा झा एड़ि पर \nदटप्पर्ी करैत अशोकक पक्षक नारीिादी समिवनमे ड़कन्तु ड़क ई ड़ििािक \nसांगड़ि बलात्कार नड़ि जे िम ड़ििाि करब , काम सुखोपभोग करब ड़कन्तु \nगभव धारर् निीं करब जे सामाद्धजक बदलाि नड़ि व्यिस्थाक सांगड़ि \nबलात्कार भेल जे एक बाल-बच्चेदार लेखकक ड़िशेषता नड़ि िुदट मानक \nचािी। ददलीप क ु मार झाक लेख यिाण्स्थड़तिादी छड़न जे ओ थलखलाि \nसे सभ नीक आओर ई मैथिली समीक्षाक दयनीय अिस्था बतबैत अ थछ। \nअजीत क ु मार झा िैिीगामक सभ किा पर तेिनड़ि दटप्पर्ी क े लाि अथछ \nजखनड़क एड़ि ड़िशेषाांकक एक लेखक प्रेमचन्दक सांदभव देलाि अथछ जे \nककरहां सभ किा नीक नड़ि थलखाइत छड़न। क ु मार राहुल ड़कछ ु  िस्तक्षेप \nजरूर क े लाि अथछ। 'ििबिीमे थलखायल ' ' फामूवलाबि ' ड़कन्तु की \nअशोक नि लीक द  पयलाि अनुत्तररत रड़ि जाइत अथछ। माक्सविादक ें  \nफ्रायििादसां (िा िार्ििंनिादसां सेिो) ड़िरोध किाां छैक? (िमर थलन्खत \nराजनीड़तक थसिाांत 'आध्यात्त्मक माक्सविाद\" क चचाव एत \nअनािश्यक)। ममि िेबाक नाते लालदेि कामतक अशोकक प्रशांसा ओ \nपृष्ठभूमम पर  नीक ड़ििरर् , ड़िशेषतः तानपूरा  किाक ड़कन्तु ई \nसमीक्षात्मक नड़ि। थशिशांकर श्रीड़निास व्यथित छथि जे अशोक शिरी \nकिाकार नड़ि ्ामीर् क्षेि पर सेिो थलखैत छथि आओर ओिी साांसमे \nहनक िैत्तश्वक ड़ििरर्क? एड़ि भूमांिलीकरर्क युगमे जिन ममथिला \nसेिो अथछ प्रश्न जे ्ामीर् िा शिरी नड़ि अथछ; एखन प्रश्न एकड़ि जे की \nबढैत शिरीकरर्मे गाम लोकक जीिनमे बाांचत से धुरझार अां्ेजीक \nप्रयोग करैत पाि अशोकक ें  लीकसां िांटल नड़ि बतबैत अथछ। जगदीशचांर \nठाक ु र सेिो िमरड़ि आपत्तत्त बतबैत थशक्षामे मैथिली पर अशोकक ें  मौन \nबतबैत छथि। अत्तभनि-अांड़कता पाि नामड़ि हुनक किाक ें  कोनहां \nथशिनाि -गौरी सनहां आधुड़नक िररमोिनी अशोकक ें  किाां बनबैत अथछ \n(िमरहां किाक कमली-रममयासन सन नड़ि)। नारायर्जी अशोकजीक ें   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nड़करर्प्रभासांमुक्त मानलाि अथछ ड़कन्तु ई उत्कषव तक नड़ि भेल भनड़ि \nअपकषवहुां नड़ि। सिपाठी शैलेन्र अशोकक कलाकार पक्ष पर क े द्धन्रत \nछथि आओर लगैत अथछ ओ किाकार अशोकक मूल्याांकन नड़ि क े लाि। \nथशिक ु मार ममश्र सेिो अशोकजीक साांगठड़नक सियोग पर थलखलन्न्ि \nजे उत्तम ड़कन्तु अशोकजीक सिोत्तम सियोग किा गोष्ठीमे िमरा जनैत \nरिल अथछ। आशीष अनथचन्िार मैथिल मिासभाइ दृमिदोषसां रड़ित \nअशोकजीक ें  नड़ि पबैत छथि परन्तु एड़िमे अपन दृमिकोर् रखबासां स्ियां \nसेिो मुक्त निीं आओर ई बात नड़ि ड़बसरर जे समाजक सोचमे बदलािमे \nशताब्दी लगैत छैक दशक नड़ि आओर सामाद्धजक समरसता धैयवक \nअपेक्षा करैत अथछ तिाड़प ड़िनक अपेक्षा स्िागत योग्य। मुन्नाजी \nअशोकजीक साड़िस्त्यक कायवकताव ड़नमावर् पर नीक प्रकाश देलन्न्ि अथछ \nजकर अशोकजी िस्तुत: अमधकारी , सरका री अमधकारी िोइतहुां मांच-\nमला -माइकसां ड़नस्पृि। श्रीधरम  अशोकजीक ें  गड़तशील किाकार \nस्थाड़पत करय लेल ड़िधिाक दु:ख पर 'राांि' किामे हनक भािना रखैत \nछथि ओना 'स्िाधीन' किाक पूिवथलन्खत दृमिकोर् रखबासां दूर छथि। \nइिो सांक े त दैते छथि जे सांभितः अशोकजीक समीक्षाक स्तर हुनक \nकिालेखनसां ऊपर िो। \n \nउर्ा वकरण खान \n \nबहुत बधाई! साम्ी सँ समृि अांक बुझाइयै। ड़िदेिक ड़िशेषाांक अशोक \nजी पर आबय बला रिय से बुझले छल तैं अजुका प्राती िैि भेल! \nकिाकार मे अशोक , व्यांग्यकिा मे बटुक भाई, उपन्यासकार मे \nसाक े तानांद आ कड़ि मे मिाप्रकाश िमर ड़प्रय रिलाि अथछ। ई लोकड़न \nड़िपुल नहििं थलखलड़न मुदा ठोस बुझैलड़न िमरा व्यण्क्तगत रूप सँ। आर \nसब गोटे अपना अपना तरीका सँ प्रभाड़ित क े लाि अथछ। थशिशांकर जी \nक े  किाक लोक े ल िमरा सन ममथिला कःनो मैन्स लैंि क े र प्रायः \nजानकारी बढबैत अथछ त अशोक जीक किा ममथिला सँ बािरक ( \nकाशी क े ) िासदीक ज्ञान दैत अथछ। अशोक जीक स्ियां पररचय पढलौं \nआ तखन हुनक पररिेश जाड़न किाक उत्स बुझबा मे आयल। अशोक \nजी ििबड़िया किाकार नहििं छथि।तैं सटीक समीचीन किा साधल थलखै  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 25 \nछथि तकर बि नीक ड़िश्लेषर् ददलीप क ु मार झा क े लन्न्ि अथछ। आभा \nझा बि नीक ड़िश्लेषर् क े लड़न मुदा ड़िस्तार नै देलीि। बूद्धझ पिैत अथछ \nआगाँ देतीि।  \n \nनारायण जी  \n \nमैथिलीमे कतेको िािव कापीक पड़िका रिैत ई पड़िक े क रूपमे ड़कएक ने \nिोअय किाकार अशोकजीक ड़िशेषाांक र्द्ारा नोदटस लेबा लेल िमर \nिार्दिंक बधाइ। \n \nबैक ुं ठ झा  \n \nड़िथशि साड़िस्त्यक व्यण्क्तत्ि पर ड़िशेषाांक ड़नकालब मित्िपूर्व काज। \nएड़ि िास्ते साधुिाद अिाांक े \n \n \nअरविन्द्द ठाक ु र \n \nस्िागत ! अड़ि आयोजन लेल ड़िदेि टीम क ें  बहुत बहुत बधाई! \n \nप्रफ ु ल्ल कोलख्यान \n \nबधाई आ शुभकामना। नीक लागल। बि नीक लागल  \n \nटदलीप क ु मार झा  \n \nनीक प्रयास।अह्लादकारी अांक।बधाइ सांपादक मांिलक ें । \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराम भरोस कापवि 'भ्रमर' विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत ड़िशेषाांकक सांदभवमे \n२.२.राम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' जीक सांत्तक्षप्त पररचय \n२.३.प्रोममशा ममश्रा- राम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' क े  व्यण्क्तत्ि \n२.४.भीमनाि झा - लोकजीिनपर समेड़कत आलोक  \n२.५.ड़बजय क ु मार ममश्र- रामभरोस कापण् ि 'भ्रमर'जीक सांग साक्षत्कार \n२.६.साक्षत्कार- ददनेशचन्र गोपाल  \n२.७.अशोक-रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर'क उपन्यास 'िरमुँिा ' \n२.८.लालदेि कामत -िा०  राम भरोस कापिी \"भ्रमर\" : एक व्यण्क्तत्ि \n२.९.अजय अनुरागी - मैथिली भाषाक  साड़ित्यकार 'भ्रमर'  िरेक \nड़बधामे पुस्तक प्रकाशन \n२.१०.अत्तश्वनी क ु मार आलोक -रामभरोस कापड़ि भ्रमरः भारत -नेपालक \nसाांस्क ृ ड़तक सेतु \n२.११.चांरेश-रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर' : ड़िचार , सांिेदना आ चेतना   विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 27 \n२.१२.िा.राजेन्र ड़िमल -रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर'क उपन्यास \n'िरमुिाँ '- प्रभाि आ प्रड़तड़क्रया \n२.१३.िा.रामदयाल राक े श - पुस्तक जे िम पढल -एन्टी भाइ रसक \nकिात्मक सांसार \n२.१४.ददनेश यादि -लोक मैथिली क े र ड़िभूड़त 'भ्रमर' \n२.१५.चांरेश-ड़िड़िधिर्ी आ बहुरांगी रचनाकार 'भ्रमर' \n२.१६.अयोध्यानाि चौधरी- \"भ्रमर\"क बहुआयाममक व्यण्क्तत्ि \n२.१७.अद्धजत क ु मार झा-िरमुिाँ: मधेशी आन्दोलन आ सामाद्धजक \nसमरसताक दस्तािेज  \n२.१८.रमेश रञ्जन -एकटा  आर िसन्त : तात्कालीन समय आ समाजक \nप्रड़तड़नमध नाटक \n२.१९.ड़िनय भूषर् -इजोतक आश जगबैत भ्रमरक गजल  \n२.२०.आशीष अनथचन्िार -कलांड़कत चान \n२.२१.ड़िनीत ठाक ु र -बहुआयामी व्यण्क्तत्िक एकटा सुधर \nस्िरुप:रामभरोस कापड़ि भ्रमर   28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२२.िा. योगानन्द झा-भैया अएलै अपन सोराज: ड़ििगांम दृमि  \n२.२३.गजेन्र ठाक ु र- राम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' पर एकटा सम् दृमि  \n२.२४.ड़नत्यानन्द मडिल-अपने रङ्गमे रङ्गाएल रामभरोस सर  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 29 \n२.१.प्रस्तुत ड़िशेषाांकक सांदभवमे \nप्रस्तुत विशेर्ांकक संदभषमे \nड़िदेि र्द्ारा लेखकपर ड़िशेषाांक 'जीबैत मुदा उपेत्तक्षत' शखांला रूपमे \nकएल गेल छल  2015 सँ जकरा आब  \"ड़िदेिक जीड़ित \nमैथिलकमी , सांगीतकमी, साड़ित्यकार-सम्पादक आ रांगमांचकमी -\nरांगमांच-ड़नदेशकपर ड़िशेषाांक शांखला\" नामसँ जानल जाइत अथछ। \nददसर्मबर 2022 मे ड़िदेि \"रामभरोस कापड़ि  'भ्रमर' ड़िशेषाांक\" \nप्रकाथशत करबाक सािवजड़नक िोषर्ा क े लक आ प्र स्तुत अथछ ई \nड़िशेषाांक। एड़ि सूचनाक ेँ  एड़ि सलिंकपर देन्ख सक ै त छी -िोषर्ा। \nमैथिलकमीसँ िमर सभिक आशय द्धजनकर काज ममथिला -मैथिली -\nमैथिली ले ल कोनो माध्यमसँ भेल िो। ओ सांगठनकताव सेिो भऽ सक ै  \nछथि, आन भाषाक लेखक सेिो। तड़िना सांगीतकमी मने गीत -सांगीतसँ \nजुिल लोक। \nएिन शखांलामे, एड़ि ड़िशेषाांकसँ पड़िने ड़िदेि 9 टा ड़िशेषाांक प्रकाथशत \nकऽ चुकल अथछ आ एड़िठाम आब िम कड़ि सक ै त छी जे ई एकटा \nचुनौतीपूर्व काज छै। अनेक सांकट क े र सामना करए पिैत अथछ लेख \nएकट्ठा करएमे। मुदा सांगड़ि ईिो िम किब जे सांकटसँ बेसी िमरा लग \nसमिवन अथछ। िँ , ई मानएमे िमरा कोनो ददक्कत नड़ि जे जतेक लेख \nक े र उर्ममेद क े ने रिैत छी िम ततेक नै आबैए, जतेक लोक थलखबाक लेल \nगछैत छथि से सभ अांत- अांत धरर आड़ब चुप्प भऽ जाइत छथि। आ एकर \nकारर्ो छै, ड़कनको ई लागै छड़न जे आनपर थलखब से िम अपने रचना \nड़कए ने लीन्ख लेब, ड़कनको लग पोथिए नै रिै छड़न , जखन ड़क िम सभ \nपाठकक ेँ  ड़िकल्प रूपमे पोिीक पी.िी.एफ फाइल सेिो देबाक लेल \nतैयार रिैत छी। ड़कयो ड़िदेिक समािेशी रूपसँ दुखी छथि , तँ ड़कनको \nममिक ेँ  ड़िदेिसँ ददक्कत छड़न तँइ ओ नड़ि देता। बहुत लोक तँ ड़िदेिमे \nएह लेल रचना नै पठबैत छथि जे किीं िमरा अकादमी िा धनी सांस्था \nसभ ने देन्ख थलए। अकादमी आ सांस्था सभ ड़िदेिक ेँ  अनेरे अपन शिु \nमाड़न बैसल अथछ आ पुरस्कारक इच्छा रखड़निार तँइ ड़िदेिमे रचना नै  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपठबै छथि। एकरो िम सांकटे बुझै थछयै जे सभ फ े सबुकपर लांबा -लांबा \nलेख िा कमेंट टाइप कऽ लै छथि सेिो सभ ड़िदेि लेल िािसँ थलखल \nपठाबैत छथि। जे सभ कड़ियो काल फ े सबुकपर टाइप कऽ लीखै छथि \nड़तनकर आलेख िम सभ टाइप कररते छी। द्धजनकर रचना टाइप करैत \nछी ताड़िमे स्ितः रूपसँ टाइप क े ड़निारक ितवनी आड़ब जाइत छै। खएर \nपड़िने किलहुँ जे सांकटसँ बेसी समिवन अथछ तँइ आइ पड़िलसँ लऽ कऽ \nनिम ड़िशेषाांक धरर पहुँचलहुँ िम। 2015 सँ लऽ कऽ 202 3  क े र मध्य \nधरर  9 टा ड़िशेषाांक प्रकाथशत भेल मने बखवमे एकटा। ड़नत्तिते समिवन \nबेसी भेटल िमरा। जखन ड़क ड़िदेिक ई  9 ड़िशेषाांक क े र अलािे आनो \nड़िषयपर ड़िशेषाांक प्रकाथशत भेल अथछ। एकर अड़तररक्त ईिो बात \nसांतोषदायक अथछ जे ड़िदेिक िरेक ड़िशेषाांक अत्तभनांदन्ांि िेबासँ बाँथच \nगेल अथछ। मुख्यधारा जकाँ ड़िदेिक ेँ  अत्तभनांदन्ांि नड़ि चािी। \nअत्तभनांदन्ांि अह दुआरे नै चािी जे ओड़िसँ लेखक िा द्धजनकापर \nड़नकालल गेल छड़न ड़त नकामे सुधारक गुांजाइश खत्म भऽ जाइत छै। तँइ \nड़िदेिक ड़िशेषाांकमे आलोचना-प्रसांशा सभ भेटत। \nएिन नै छै जे रामभरोस कापड़ि  'भ्रमर' जीपर थलखल नै गेलै मुदा ओ \nसभ एकट्ठा नै भऽ सकल छै तँइ ओकर प्रभाि िेिा गेल छै। एड़ि सांदभवमे \nिम कड़ि सक ै  छी जे ड़िदेिक ई प्रस्तुत ड़िशेषाांक एिन पड़िल प्रयास \nअथछ जाड़िमे ई बुझबाक प्रयास कएल अथछ जे रामभरोस \nकापड़ि 'भ्रमर' जीक रचना क े िन छड़न। ई अलग बात जे िम सभ कतेक \nसफल िा असफल भेलहुँ से पाठक किता। एड़ि ड़िशेषाांक क े र शुरूआत \nड़िदेिक आने ड़िशेषाांक जकाँ अथछ। सांगे-सांग ई क्रम ने तँ उिक िररष्ठता \nक े र पालन करैए आ ने रचनाक गुर्ित्ताक। िँ , एतेक धेआन जरूर \nराखल गेल छै जे पाठकक रसभांग नड़ि िोइन आ से ड़िश्वास अथछ जे \nरसभांग नै िेतड़न।  \nपाठक जखन एड़ि ड़िशेषाांकक ेँ  पढताि तँ हुनका ितवनी ओ मानकताक \nअभाि लगतड़न। ितवनीक गलती जे थिक से सोझे -सोझ िमर सभिक \nगलती थिक जे िम सभ सांशोधन नै कऽ स कलहुँ मुदा ई धेआन रखबाक \nबात जे ड़िदेि शुरुएसँ िरेक ितवनी बला लेखकक ेँ  स्िीकार करैत एलैए।  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 31 \nतँइ मानकता अभाि स्िाभाड़िक। एकर बादो बहुत ितवनीक गलती रिल \nगेल अथछ जे ड़क िमरे सभिक गलती अथछ।   मैथिलीमे ड़कछ ु ए एिन \nपड़िका अथछ जकर ितवनी एकरांगक रिैत अथछ आ ई हुनक खूबी छड़न  \nमुदा जखन ओिो सभ कोनो ड़िशेषाांक ड़नकालै छथि तखन ितवनी तँ ठीक \nरिैत छड़न मुदा साम्ी अमधकाांशतः बथसये रिैत छड़न। ऐड़तिाथसकताक \nदृमिसँ कोनो पुरान साम्ीक उपयोग िर्जिंत नै छै मुदा सोथचयौ जे  72-\n80 पन्नाक कोनो हप्रिंट पड़िका िोइत छै ताड़िमे लगभग आधा साम्ी \nसाभार रिै त छड़न , तेसर भागमे लेखक क े र ड़कछ ु  रचना रिैत छड़न आ \nचाररम भागमे ड़कछ ु  नि साम्ी रिैत छड़न। मुदा िमरा लोकड़न नि \nसाम्ीपर बेसी जोर दैत थछयै। एकर मतलब ई नड़ि जे ितवनीमे गलती \nिोइत रिै। िमर किबाक मतलब ई जे सांपादक -सांयोजकक ेँ  कोनो ने \nकोनो स्तरपर समझौता करिे पिैत छै से  चािे ितवनीक िो ड़क , मुराक िो \nड़क ड़िचारधारक िो ड़क साम्ीक िो। िमरा लोकड़न ितवनीक स्तरपर \nसमझौता कऽ रिल छी मुदा कारर् सड़ित। हप्रिंट पड़िका एक बेर \nप्रकाथशत भऽ गेलाक बाद दोबारा नै भऽ सक ै ए  (भऽ तँ सक ै ए मुदा फ े र \nपाइ लाड़ग जेतै ) तँइ ओकर ितवनी यिाशण्क्त सिी रिैत छै। इांटरनेटपर \nसुड़िधा छै जे बीचमे  (इांटरनेटसँ हप्रिंट िेबाक अिमध) ओकरा सिी कऽ \nसक ै त छी मुदा सामड़्ए बथसया रित तँ सिी ितवनी रड़ितो नि अध्याय \nनै खुद्धज सकत तँइ िमरा लोकड़न ितवनी बला मुद्दापर समझौता \nक े लहुँ।  िमरा लोकड़न कएलड़न , कयलड़न ओ क े लड़न तीनू शुि मानैत \nछी, एतेक शुि मानैत छी एक ै  रचनामे तीनू रूप भेदट जाएत। आन \nशब्दक लेल एिने बूझू। \nभ्रमरजी नेपालक मैथिलीक ेँ  प्रड़तड़नमधत्ि करै छथि तँ आलेख नेपाल \nददससँ सेिो आएल अथछ तँइ भाषा सांबांधी ड़कछ ु  बात देखल जाए जे ड़क \nमाि भारतीय पाठक लेल अथछ - \n१) भारतीय पाठक कोनो लेखक लेल जेिन आदरसू चक शब्दक प्रयोग \nदेखैत -पढैत एलाि अथछ से नेपालक आलेखमे नड़ि भेटैत आ नेपालक \nमैथिली लेल ई सामान्य बात भेलै।   32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२) भारतीय पाठकसभक ेँ  ड़कछ ु  शब्दक अिव नड़ि लगतड़न आ एड़ि लेल \nहुनका ड़िदेिपर उपल्बध नेपालीय मैथिली मैथिली साड़ित्यक ेँ  पढए \nपितड़न।  \n३) फान्टक ेँ  बदलबामे सेिो बहुत  रास ददक्कत भेल छै जाड़िपर िम सभ \nकाज कऽ रिल छी।  \nउर्ममेद अथछ जे पाठक ड़िदेिक आने ड़िशेषाांक जकाँ एकरा पढताि आ \nपदढ एकर नीक -बेजाएपर अपन सुझाि देताि। ड़िदेि अरड़िन्द ठाक ु र \nड़िशेषाांक क े र पोिी रूप \"स्ितांिचेता\" क े र नामसँ प्रकाथशत भेल उर्ममेद \nजे भड़िष्यमे रामभरोस कापड़ि  'भ्रमर' जीपर क ें दरत एड़ि ड़िशेषाांक क े र \nपोिी रूप सेिो आएत।  \nड़िदेि र्द्ारा ड़िशेषाांक शखांलामे प्रकाथशत भेल आन ड़िशेषाांक सभिक \nथलस्ट एना अथछ )एड़िठाम जे अांकक थलस्ट देल गेल अथछ ताड़ि अांकपर \nण्क्लक करबै तँ ओ अांक खुद्धज जाएत(-  \n१) अरड़िन्द ठाक ु र ड़िशेषाांक ०१ निर्मबर २०१५ अांक १८९ \nई ड़िशेषाांक २०२० मे पोिी रूपमे सेिो आयल अथछ। सलिंक अथछ:  \nस्ितांिचेता- अरड़िन्द ठाक ु र: व्यण्क्तत्ि-क ृ ड़तत्ि (सम्पादक आशीष \nअनथचन्िार) ]ड़िदेि अरड़िन्द ठाक ु र ड़िशेषाांकक ड़प्रडट रूप] \n२) जगदीश चन्र ठाक ु र अड़नल ड़िशेषाांक ०१ ददसर्मबर २०१५ अांक १९१ \n३) रामलोचन ठाक ु र ड़िशेषाांक ०१ अप्रैल २०२१ अांक ३१९ \n४) राजनन्दन लाल दास ड़िशेषाांक ०१ निर्मबर २०२१ अांक ३३३ \n५) रिीन्र नाि ठाक ु र ड़िशेषाांक १५ जून २०२२ अांक ३४८ \n६) क े दारनाि चौधरी ड़िशेषाांक १५ अगस्त २०२२ अांक ३५२  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 33 \n७) प्रेमलता ममश्र 'प्रेम' ड़िशेषाांक ०१ निर्मबर २०२२ अांक ३५७ \n८) शरददन्दु चौधरी ड़िशेषाांक १५ निर्मबर २०२२ अांक ३५८  \n९) अशोक ड़िशेषाांक ०१ मई २०२३ अांक ३६९ \nई तँ भेल जे काज िम सभ कऽ सकलहुँ तकर ड़ििरर् मुदा ड़कछ ु  एिनो \nिोषर्ा छै जे ड़क िम सभ नै कऽ सकलहुँ जेना  २०१६ मे िम सभ \nपरमेश्वर कापड़ि , कमला चौधरी आ िीरेन्र मण्ल्लक ड़िशेषाांक क े र \nिोषर्ा कइयो कऽ नड़ि प्रकाथशत कऽ सकलहुँ। पाठक एड़ि िोषर्ाक ेँ  \nएड़ि सलिंकपर देन्ख सक ै  छथि- सूचना  \nबादमे ड़िदेिक \"िीरेन्र मण्ल्लक ड़िशेषाांक\" (जे ड़क प्रकाथशत नै भऽ \nसकल) लेल िीरेन्र मण्ल्लक जीक साक्षात्कार जे नबोनारायर् \nममश्रजी से ड़िदेिक ३३७म अांकमे प्रकाथशत भेल पाठक एकरा एड़ि \nसलिंकपर पदढ सक ै छथि- १ जनिरी २०२२ अांक ३३७  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 35 \n२.२.राम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' जीक सांत्तक्षप्त पररचय \nराम  भरोस कापवि  'भ्रमर'जीक संणक्षप्त पररिय  \nएड़िठाम प्रस्तुत अथछ रामभरोस कापड़ि  'भ्रमर'जीक सांत्तक्षप्त पररचय। \nएड़ि पररचयक अमधकाांश तथ्य  पड़िनेसँ सािवजड़नक अथछ। अमधकाांश \nफोटो भ्रमरजीसँ प्राप्त भेल अथछ। नेपालमे ड़िक्रमी सांित चलैत छै , \nजइठाम ई  .नै थलखल छै , से ड़िक्रम सांित बखव अथछ आ ओइ लेल माि \nअांक थलखल छै। तँइ जइ ठाम  माि अांक छै से  सांित बखव भेल \nआ ताड़िमेसँ  57 िटा देने अां्ेजी बखव ई. आड़ब जाएत। उदािरर् लेल \nभ्रमरजीक जन्म सांित  2008 मे छड़न \nजाड़िमेसँ  57 िटेलापर  1951 अबैत अथछ , अिावत भ्रमरजीक अां्जी \nजन्म बखव 1951 ई. भेल। एनाड़िते पोिी प्रकाशन िषवक ेँ  सेिो बदथल \nसक ै त छी। \n \nनाम - रामभरोस कापड़ि  'भ्रमर' \nमाता : दुखनी देिी  \nड़पता : राम गुलाम कापण् ि \n 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस्थान : बिचौिा , द्धजला- धनुषा , जनकपुर अांचल , गाड़बस \nबिचौिा , िािव नां.-1 (नेपाल)  \nजन्म ड़तथि :  2008 साल , साओन , 22  गते (स्क ू लक \nसर्टिंड़फक े टमे 5 मइ  1951) \nथशक्षा : ड़िभुिन ड़िश्वड़िद्यालयसँ एम.ए., पी.एच.िी. (मानद)।  \nिृत्तत्त: पिकाररता, भाषा ,साड़ित्यक सेिा \nनि द्धजर्ममेबारीः अध्यक्षःमधेश प्रज्ञा  प्रड़तष्ठान,मधेश \nप्रदेश,जनकपुरधाम , धनुषा ,नेपाल  \nईमेल आइिीः  bhramar.2010@gmail.com \n, मो.नां. 9854020889.9807677001 \nप्रकाथशत क ृ ड़त मौथलक:  (एखन धरर  भ्रमरजीक जतेक मौथलक पोिी \nप्रकाथशत भेलड़न ताड़िमेसँ अमधकाांश ड़िदेि पोिी िाउनलोिपर राखल \nगेल अथछ आ एड़िठाम जे पोिीक थलस्ट देल गेल अथछ ताड़िमे पोिीक \nनामपर ण्क्लक करबै तँ ओ पोिी खुद्धज जाएत)- \nकाव्य: \n1) बन्न कोठरी औनाइत धुआ कड़िता सां्ि: 2029 \n2) नड़ि , आब नड़ि दीिव कड़िता  2036 \n3) मोमक पिलैत अधर गीत , गजल \n4) अप्पन अनथचन्िार कड़िता सां्िः 1990 ई. \n5) भयो अब भया नेपाली अनुिाद बस अब निीं ड़िन्दी अनुिाद  \n6) अन्िररयाक चान गजल सां्ि 2070  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 37 \n7) युिभूममक एसगर यािा क ड़िता सां्ि, 2017 ई. \nकिा संग्रह: \n1) तोरा सांगे जयबौ रे क ु जबा (1987 ई(. \n2) हुगली ऊपर बिैत गांगा 2065 \n3) एडटीभायरस किा सां्ि  2076, 2019 ई \nउपन्द्यास: \n1) िरमुिाँ  2069 \nनािक: \n1) रानी चन्रिती :  2045 \n2) एकटा   आओर िसन्त : 2052 \n3) मड़िषासुर मुदाविाद एिां अन्य नाटक :  2054 \n4) भ्रमरका उत्क ृ ि नाटकिरू नेपाली अनुिाद  2064 \n5) भैया अएलै अपन सोराज नाटक  2067 \n6) एकटा आओर िसन्त एिां अन्य नाटक सां्ि  2069, साझा \nप्रकाशन, नेपाल  \n7) सूलीपर इजोत एिां अन्य नाटक, नाटक सां्ि 2072 \nयात्रा संस्मरण: \n1) चीन जे िम देखल  2070  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n2) सीमामे आर -पार  2073 \nशोध आलेख संग्रह: \n1) जनकपुरधाम र यास क्षेिका साांस्क ृ ड़तक सम्पदािरू : 2056 साल  \n2) राजकमलक किा  साड़ित्यमे नारी :  2064 साल  \n3) लोकनाट्य : जट -जदटन :  2064 : \n4) Cultural heritage of Janakpur 2062 \n5) मैथिली लोक  सांस्क ृ ड़त आलेख सां्ि 2066 \n6) तराईको फाांट देन्ख ड़िमालको काांख सर्मम आलेख सां्ि, प्रकाशकः \nसाझा प्रकाशन, 2067 \n7) ममथिलाक सपूत : राजा सलिेस , 2075, प्र. भोर \n8) मैथिल लोक  सांस्क ृ ड़त : ड़िड़िध आयाम नेपाली आलेख \nसां्ि 2075, नेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठान, नेपाल  \nविविध: \n1) आजका धनुषा :  2039, जनकपुर  लोकथचि :  2046 \n2) समयको अन्तराल पछ्याउदै आलेख सां्ि, 2066 \n3) ठ े कान पर (ड़िचार सां्ि) \n4) समय -सन्दभव ड़नबन्ध सां्ि 2068 \n5) अिाँ जे किलहुँ, अन्तरिावता सां्ि 2071 \n6) कोरोनाक सांिासमे ओझरायल द्धजनगी (लकिाउन िायरी) (2020  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 39 \nई) \nसम्पादन: \n1) मैथिली  पद्यसां्ि : नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रड़तष्ठान : 2051 \n2) लाबाक धान कड़िता सां्ि 2051 \n3) ड़िशूली स्ि. मािुर र्द्ारा थलन्खत खडिकाव्य 2049 \n4) नेपालक मैथिली पिकाररता:  2044 \n5) मैथिली लाकनृत्य: भाि भांड़गमा एिां स्िरूप नेपाल राजकीय प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठान 2061 \n6) अन्तरावमिय मैथिली सर्ममेलन आ नेपाल:  2065 \n7) िम और तुम ड़िन्दी कड़िता सां्ि 2066 \n8) मैथिली नाटक -सां्ि नाटक सां्ि 2067 \n9) मिाकड़ि ड़िद्यापड़त आ नेपाल ड़नबन्ध सां्ि साझा \nप्रकाशन, काठमाडिू , नेपाल , 2068 \n10) मैथिली लोक सांस्क ृ ड़त सांगोष्ठी प्रड़तिेदन, 2069 \n11) लोकनायक सलिेस ड़नबन्ध सां्ि 2069 \n12) लोकनायक सलिेस , ड़र्द्तीय खडि ड़नबन्ध सां्ि 2070 \n13) लोकगािा नायक दीनाभरी -ड़नबन्ध सां्ि 2070 \n14) अबधी सांस्क ृ ड़त ड़िड़िध आयाम ड़नबन्ध सां्ि, 2070 \n14) सोन्िगर गन्धक अन्िेषी िा. प्रफ ु ल्ल क ु मार ससिंि 'मौन ', 2073  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रधान सम्पादक : गामिर साप्ताड़िक मैथिली ; आँजुर मैथिली \nर्द्ैमाथसक \nसम्मान: \n1) नेपाल राजकीय प्रज्ञा-प्रड़तष्ठान र्द्ारा प्रदत्त प्रिम मायादेिी प्रज्ञा \nपुरस्कार र्द्ारा सर्ममाड़नत : 2052 \n2) ड़िद्यापड़त सेिा सांस्थान, दरभांगा र्द्ारा ममथिला ड़िभूड़त सर्ममान , \n22 ददसर्मबर, 1996 ई. \n3) शेखर प्रकाशन, पटना  र्द्ारा शेखर सर्ममान, 3 नबर्मबर, 2007 ई. \n4) मैथिली साड़ित्य पररषद ् , जनकपुर र्द्ारा 'िैदेिी प्रड़तभा पुरस्कार', \n5) अन्तरावमिय मैथिली सर्ममेलन मुर्मबई र्द्ारा 'ममथिलारत्न' सर्ममान , \n22 ददसर्मबर, 2006 ई. \n6) मधुररमा नेपाल र्द्ारा 'मधुररमा सर्ममान ', \n7) चेतना सममड़त , पटना र्द्ारा यािी चेतना पुरस्कार  2011 ई. \n8) साझा प्रकाशन र्द्ारा 'साझा लाक सांस्क ृ ड़त पुरस्कार 2068 \n9) नेपाल ड़िद्यापड़त भाषा, साड़ित्य पुरस्कार 2069 \n10) रायपुर , छत्तीसगढ, भारत र्द्ारा ममथिला ड़िभूड़त सर्ममान  2069 \n11) मैथिल समाज , रड़िका र्द्ारा सर्ममाड़नत \nमधुबनी , ड़बिार 8, अड़प्रल 2018 ई. \n12) क े शिलाल िाखां थसरपा किा \nपुरस्कार 2070 जेठ 21 गते, िरमुिाँ उपन्यासक लेल   विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 41 \n13) गांकी धुस्िाां बसुन्धरा पुरस्कार प्राप्त  2071 आदद \nदजवनो  सर्ममान , पुरस्कार प्राप्त। \nपत्रकाररता: 2027-28 सां बेदेिी साप्ताड़िक , जनकपुरधामसां \nपिकाररतामे  प्रिेश। तकराबाद \nकास्न्तपुर, गारखापि, नागररक , अन्नपूर्ा पावस्ट \nदैड़नकसभमे , अनलाइन  सभमे , साड़िस्त्यक पड़िका \nमधुपक व , गररमा , पररिार , थशक्षक रचना लगायत अनेकहु  पि-पड़िकामे \nलेखन।  \nविशेर्: पूिव अध्यक्षः साझा प्रकाशन, लथलतपुर , पूिव सदस्य , प्राज्ञ \nपररषद , नेपाल , प्रज्ञा प्रड़तष्ठान, कमलादी।  \n \nचित्र 1-रामगुलाम कापड ड (भ्रमरजीक वपता) \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nचित्र 2-दुखनी देिी (भ्रमरजीक माता) \n \nचित्र 3-भ्रमरजी युिािस्थामे \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 43 \n \nचित्र 4-भ्रमरजी अपन पत्नी दलतीया देिीक संग \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nचित्र 5-बामासँ दवहना (पवहने पुरुर् आ तकर बाद मवहलाक \nवििरण) - भ्रमरजी, हुनकर पत्नी, सातम जेठ बालक राम नारायण \nकपवि,आठम छोिका बालक  संदीप क ु मार आ निम माझझल \nबालक प्रदीप क ु मार,सबसँ अंवतम जमाय मनोज िौधरी। \nभ्रमरजीक छोिकी पुतौह अवनशा, पोता वििेक, जेठका बालकक \nपत्नी वनमषला देिी, तकराबाद भ्रमरजीक बेिी प्रममला क ु मारी आ \nअंतमे मझझली पुतहु अंशु क ु मारी वनच्चामे पोती आटदती , पोता \nअंवकत आ कोरामे पोती साक्षी। \n \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 45 \n \nचित्र 6-भ्रमरजीक एकिा आर पाररिाररक चित्र (नाम उपरमे देन्ख \nिीन्द्हल जा सक ै ए) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n 46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n२.३.प्रोममशा ममश्रा- राम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' क े  व्यण्क्तत्ि \n \nप्रोममशा ममश्रा,शोधािी \nरामभरोस कापवि  'भ्रमर' के व्यडततत्ि \nश्री रामभरोस कापड़ि  'भ्रमर'  पूिव अध्यक्षः साझा प्रकाशन,पूिव पररषद \nसदस्य , नेपाल प्रज्ञाप्रड़तष्ठान,िाल अध्यक्षः मधेश प्रज्ञा प्रड़तष्ठान, मधेश \nप्रदेश, िररष्ठ साड़ित्यकार तिा पिकारक े  जन्म धनुषा द्धजल्लाक साड़िक \nबिचौिा गाउँ पाथलका ४ सम्प्रड़त िांसपुर नगरपाथलका २ बिचौिा \nपूिवटोलमे एकगोट सम्पन्न पररिारमे भेल छलड़न। ड़पता स्िगीय रामगुलाम \nकापड़ि आ माय स्िगीया दुखनी देिीक छोट सन्तानक   रुपमे जन्म ्िर् \nकएने भ्रमरक े  एकगोट भैया  , एकगोट दददी आ एक गोट बड़िनी छड़न। \nदददीक े  ८६,८७ बषवक लकझकमे  ,ड़कछ ु मासपूिव   देिािसा न भ गेलड़न। \nड़पता रामगुलाम कापड़ि बिचौिामे माि नड़ि परोपट्टामे प्रड़तमष्ठत \nसमाजसेिीक रुपमे थचन्िल जाईत छलाि। ओ तत्कालीन बिचौिा गाउँ \nप्चायतक े  लगातार तीन बेर प्रधानप्च ड़निावथचत भेल छलाि। पचासो \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 47 \nड़िगिा खेत, फ ू लिारी, पोखरी , ईनार सड़ित बिचौरा आ जनकपुरधाममे \nसुड़िधा  सम्पन्न पक्की िर छलड़न। हुनका गामिासीसभ \nआदरसँ  ' अमधकारी  ' माथलक कड़ि क सर्मबोधन करैत छलड़न।  \nभ्रमरक े  बाल्यकाल \nधनुषा द्धजल्लाक बिचौिा गाममे ड़िक्रम शर्मित जन्म २००८ साल \nश्रािर्मे जन्म ्िर् कएने भ्रमरक े  प्रारम्भम्भक थशक्षा गामेमे भेल छलड़न। \nगामेमे एकटा सम्पन्न गीरित कन्िाई साहुक दलानपर खुजल मधुकरिी \nड़निासी गनेशलाल कर्वक चदटसारमे हुनका दुनू भाईक े जबरदस्ती \nपठाओल गेल रिन्न्ि। आनाकानी कएलापर नोकर बिादुरक े  कड़ि \nपाठशालामे गेला त मुदा कोनो बिन्ने जल्दीए आड़ब गेल। ई क्रम ड़कछ ु  \nददन   चललै। एकर कारर् रिैक मायक दुलार ,खान पीन ,खेलधूप। \nआ  जखन मन लाग लगलैक त पाछा िूमम क नड़ि देखलक। गूरुजीबला \nखाँड़त,ड़बटगरिाआदद जे भुइयाँसां िोइत पाटी दुआइत धरर चलल तकरा \nबाद पांचायतेक े  यादब ममड़िल इस्क ू लमे नाम थलखाओल गेल आ तखन \nओतड़ि पढैत तीन क्लासक बाद आगा पढबाक लेल जनकपुरक \nसरस्िती िाई स्क ू लमे नाम थलखाओल गेलड़न । तकरा बाद ओत्तड़िसां \nमैदटक आ रारा बहुमुखी क ै म्पससां मैथिली ड़बषयमे प्रिम श्रेर्ीमे एमए \nकएल । बाल्यकालड़िसँ पढय थलखयमे िोथसार तिा िाकपटु भेलाक \nकारर्े हुनका सभगोटे िेस प्रेम करैत छलड़न। आर्ििंक , सामाद्धजक आ \nशैत्तक्षक रुपसँ  हुनक पररिार समाजमे प्रड़तमष्ठत छल तें हुनक बाल्यकाल \nसु खमय छलड़न। अध्ययनक े  क्रममे जनकपुर आएलाि आ अपन \nस्टेशनसँ   उत्तर अिण्स्थत पुस्तैनी िरमे रड़ि अध्ययन करए लगलाि। \nिरसँ खाद्य सम्ी अबैत छलड़न आ भानस बनेिालेल भनथसया सेिो \nराखल गेल छलड़न।  \nभ्रमरक े  चशक्षा \nसबसां पड़िने गामक चदटसारमे अ आ इ एसे ल खाँड़त ड़बटगरिा सब \nथसखलड़न ,पढलड़न । तकराबाद पांचायतेक े  बेल्िी ममड़िल इस्क ू लमे तीन \nबक्षा धरर पढलाि। तकराबाद गाममे आएल एकटा गामड़िकास  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअमधकारीक उत्प्रेरर्ासां बाबूजी ड़िनका दुनू भाईक े  जनकपुर सरस्िती \nिाई स्क ू लमे नाम थलखा देलकड़न। जनकपुरमे अपने पक्की मकान \nछलड़न। एकटा भनथसयाक सांग ओ जनकपुरक े  आिासपर रड़ि सरस्िती \nमाध्यममक ड़िद्यालयसँ एसएलसीधररक थशक्षा प्राप्त कएलड़न आ \nप्रिीर्ता प्रमार्पि ( आई .ए. ) , स्नातक ( बी.ए. ) आ स्नातकोत्तर ( \nएम.ए.) धररक अध्ययन रामस्िरुप रामसागर बहुमुन्ख \nक्याम्पस , जनकपुरधामसँ प्राप्त कएलड़न। िा.धीरेन्रक सद प्रयाससँ \nराराब क्याम्पसमे सु रु भेल मैथिली स्नात्कोत्तर ड़िषयक ओ पड़िल बैचक \nछाि छलाि आ प्रिम श्रेर्ीमे स्नातकोत्तर उतीर्व कएने छलाि। स्िगीय \nरामगुलाम कापड़ि आ स्िर्गिंय दुखनी देिीक तेसर सन्तानक रुपमे \nजन्म्िर् कएने भ्रमरक े  भैयाक नाम छड़न सुक ु मार कापड़ि  , दददीक \nछलड़न   दाया देिी (जड़नक िाले मे स्िगविास भ गेलड़न) आ बड़िनक े  \nसोनाित्ती देिी। भ्रमरक े  ड़ििाि ड़कसोरािस्थामे   धनुषा द्धजल्लाक \nभगिानपटी गाममे दलतीया देिीसांग भेल छड़न। हुनका तीनगोट पूि आ \nदूगोट पुिी छड़न। जेठ पुि रामनारायर् कापड़ि जनकपुर एक्सप्रेसक े  \nसम्पादक छथि आ राजनीड़तमे सेिो सांलग्नछथि तँ माद्धझल प्रदीप कापड़ि \nनेपाल खाद्य सांस्थानमे कायवरत छथि। छोट  सांदीप कापड़ि उच्च कोदटक \nकर्मयुटरक ्ाड़फक एक्सपटव छथि आ अपने व्यािसाय करैत छथि। दुनू \nबेटीक ड़ििाि भ ' गेल छड़न।  \nसावहत्यमे अएबाक प्रेरणा \nसरस्िती िाई स्क ू लमे अध्ययनरत्त रिल समय हुनका सम्पक व  \nभेलड़न   िा.धीरेश्वर झा ' धीरेन्र ' सांग। जे हुनक िरक े  परोसेमे भािा \nल' रिैत छलाि आ राराब क्याम्पसमे अध्यापन करैत छलाि। \nिा.धीरेन्रक सम्पक व मे अएलाक पश््यात  हुनक आकषवर् साड़ित्यददथस \nभेलड़न। यद्यड़प पि पड़िका  , साड़िस्त्यक उपन्यास तिा किा \nकड़िताआदद पढिाक रुथचमे हुनका मे पड़िनड़िसँ छलड़न। ओ ड़िन्दीक \nपुस्तक,पि पड़िका पढबामे रुथच रखैत छलाि। पछाड़त िा. धीरेन्रक \nप्रेरर्ासँ मैथिलीमे थलखय लगलाि। हुनक पड़िल रचना िालकिा \nअथछ  इमानदार िालक ई किा तत्कालीन समयमे प्रड़तमष्ठत मैथिली  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 49 \nसाप्ताड़िक ममथिला ममाड़िरक १९६४ ई. मे प्रकाथशत भेल छल। तड़िया \nहुनक उमेर १२ िषवमाि छल। तड़िएसँ ओ अपन नामक \nपाछाँ ' भ्रमर ' थलखब सुरु कएलड़न १    \nभ्रमरक े  व्यिसामयक जीिन \nड़िभुिन ड़िश्वड़िद्यालयक आांड़गक क्याम्पसक े  रुपमे रिल रामस्िरुप \nरामसागर बहुमुन्ख क्याम्पस , जनकपुरसँ मैथिली ड़िषयमे प्रिम \nश्रेर्ीमे  स्नातकोत्तर ( एम ए ) कएने छलाि भ्रमर। मुदा ओ सरकारी \nसेिामे नड़ि गेलाि। ड़ि.ड़ि.ड़ि. मैथिली थशक्षर् ड़िभागक   तत्कालीन \nअध्यक्ष िा.धीरेश्वर झा 'धीरेन्र' हुनका बेर बेर प्राध्यापन पेशामे अएबाक \nिास्ते आ्ि कएने छलाि मुदा ओ ड़िश्वड़िद्यालय सेिामे जएबाक अपेक्षा \nपिकाररता, स्ितन्ि लेखन  , अध्ययन , अनुसांधान आ यािामे रमल \nरिबाक ड़नर्वय कएलड़न। आर्ििंक रुपसँ सिल तिा व्याििारसँ स्िच्छन्द \nड़िचारक भेलाक कारर्े ओ स्ितन्ि पेसा अिावत  पिकाररता आ स्ितन्ि \nलेखन ड़िधा चुनलड़न।   \nभ्रमर २०२६०२७ सालमे िैदेिी साप्ताड़िकक े  कायावलय प्रड़तड़नमधक \nरुपमे   पिकाररता प्रारम्भ कएने छलाि। २०४६ सालक राजनीड़तक \nपररितवन पश््यात  देशमे बहुदलीय प्रजातन्ि स्थापना भेल। ड़नजी क्षेिसँ \nसेिो   ब्रोिथसट पि पड़िकासभक प्रकाशन सुरु भेल। राजधानीसँ \nप्रकाथशत एड़ि पि पड़िकामध्य कास्न्तपुर पण्ब्लक े शनक े  कास्न्तपुर दैड़नक \nसेिो छ ल। भ्रमर २०४९ सालसँ कास्न्तपुरक े  जनकपुर सांिाददाताक \nरुपमे काम कएलड़न। कास्न्तपुर प्रकाशन भेलाक शुरुक ५ िषवधरर ओ \nएड़ि पड़िकाक जनकपुर समाचारदाताक रूपमे काज कएलड़न ।  \nकास्न्तपुर रामिय दैड़नकसँ पड़िनड़ि ओ मैथिलीक पिकाररताक क्षेिमे \nस्थाड़पत भ चुकल छलाि। प्रकाशक स म्पादकक े  रुपमे हुनक पड़िल \nपड़िका मैथिलीमे छल जकर नाम छल   अचवना (२०३० साल)। ई पड़िका \nदश बषवसां उपर चलल। मैथिली सांसारमे ममड़िर बािेकक पि कर्ममे छल \nिा नगडय   छल। एिनमे अचवना अपन पातरो कायामे नेपाल भारतक \nखनेको रचनाकारक े  आगा लएबामे मित्िपूर् भूममकाक ड़निावि  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकएलक।्  िा. भीमनािक शब्दमे  एकर सम्पादक श्री भ्रमरक स्िच्छ \nदृमिक कारर्ें ,अपन श्रीर्ो कलेबरमे ई मित्िपूर्व भ गेल अथछ। अचवना \nओड़ि समयक प्रकाशन छल जड़िया नेपाली बािेकक े  पिक े  दताव नड़ि \nकएल जाइत छलवक। तखन मैथिली साममयक सांकलन कड़ि एकर \nप्रकाशन भेल छल। अनेको बाधा ब्यबधानक बादो अचवना चौदि पन्रि \nबषव ड़नकलल। नेपालक पड़िल आ एखन धरर एक माि मैथिली \nसाड़ित्यक इड़तिासकार िा. प्रफ ु ल्ल क ु मार ससिंि मौन अपन नेपालक \nमैथिली  पिकाररताःएकटा सिेक्षर् थशषवक आलेखमे थलखै \nछथिअचवना( २०३०,फागुन)क मुख्य एद्येश्य नेपालमे \nिेराएल,भोड़तआएल ,अनथचन्िार मुदा प्रड़तभासम्पन्न साड़ित्यकार \nलोकड़नक स्िस्थ्य साड़ित्यक े  मैथिली सांसारक आगाां राखब छलैक। और \nओ ड़िगत प्रकाशन धरर अपन िोड़षत उद्येश्यक सभ अनुरुप चथल रिल \nअथछ। िमरा लग अचवनाक बारि बषवक जीिन यािाक \n(२०३०२०४५)उपलम्भब्ध ६२टा अांक प्रत्यक्ष अथछ। अचवना भ्रमरक एकल \nप्रयास आ सािथसक प्रयासे चथल रिल अथछ। ओ अचवनाक माध्यमे \nनेपालक मैथिली चेिना ,भाषायी सामथ्र्य एिां रचनाधर्मिंताक े  यिासमय \nप्रस्तुत करबामे सफल भेल छथि। साड़ित्य अकादमी पुरस्कार प्राप्त \nमैथिली पिकाररताक इड़तिास पुस्तकमे श्री अमरजी थलखने छथिअचवना \nनेपालमे एकमा ि एिन पड़िका अथछ   जे मातृभषाक अचवनामे अपन \nसम्पूर्व शण्क्त समर्पिंत कएने अथछ।अचवनाक एखन धररक योगदान \nउल्लेखनीय अथछ।३ \n  \n तकराबाद नेपाली माथसक अांजुली आ मैथिली र्द्ैमाथसक आांजुर। ड़िसां \n२०३९ सालसँ हुनक सम्पादन आ प्रकाशनमे सुरु भेल छल गामिर \nमैथिली साप्ताड़िक जे आई धरर ड़नरन्तर प्रकाथशत िोइत आड़ब रिल \nअथछ। यी देशक पड़िल मैथिली समाचार पि अथछ जे करीि ३९ िषवसँ \nड़नरन्तर प्रकाथशत भ रिल अथछ। एड़ि साप्ताड़िक माफ व त मैथिली आ \nनेपालीक अनेकौ साड़ित्यककार आ पिकारक जन्म भेल अथछ। स्थानीय \nनेपाली दैड़नकसभ सुप्रभात (२०५४) क े  प्रारम्भम्भक सम्पादक सेिो ओएि  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 51 \nछलाि। सम्प्रड़त जनकपुर एक्सप्रेस (२०५५) क े  सेिो प्रकाशन करैत \nछथि।    \nपिकाररता,स्ितन्ि लेखनसांगड़ि ओ नेपाल सरकारक साझा प्रकाशनक े  \nअध्यक्षक रुपमे सेिो काज कएने छथि। साझा प्रकाशनक े  इड़तिासमे ओ \nपड़िल मधेसी अध्यक्ष भेलाि। नेपाली भाषा आ नेपाली कमव चारीसभक \nबोलबाला रिल साझा प्रकाशनक े  ओ अपन एक िषवक कायवकालमे \nकायापलट क देने छलाि। पड़िल बेर नेपाली बािेकक े  दोसर भाषा \nमैथिलीक पुस्तक सेिो हुनक े  कायवकालमे प्रकाशन भेल छल। नेपाली \nसाड़ित्यकारसभक थचिक सांग मैथिलीक मिाकड़ि ड़िद्यापड़तक थचि सेिो \nप्रकाशन करौलड़न।   सा झा प्रकाशनक े  अध्यक्ष पदपर आसीन रड़िते \nकाल हुनका नेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठानक प्राज्ञ पररषद सदस्य ड़नयुक्त कएल \nगेलड़न। तकराबाद ओ साझा प्रकाशनसँ   राद्धजनामा द ' प्राज्ञपररषद \nसदस्यक रुपमे चाररिषव काज कएने छलाि। प्राज्ञक े  रुपमे ओ मैथिली \nलोक सांस्क ृ ड़तउपर उल्लेख्य काज कएलड़न आ करबौलड़न। हुनक \nसक ृ यतामे सलिेस , दीनाभरी , जटजदटन सदृश्यक \nलोकगािा,लोकनाट्यसभक ड़िषयमे अध्ययन अनुसांधान  , लेखन आ \nप्रकाशन भेल। जे लोक साड़ित्यक अनुसन्धाताक िेतु सन्दभव साम्ीक \nरुपमे नेपाल भारतमे मान्य अथछ।   \nभ्रमर भाषा , साड़ित्य, सांस्क ृ ड़तसांगड़ि साड़ित्यक प्रायः सम्पूर्व ड़िधामे \nधुरझार थलखैत आएल छथि। एकरा अड़तरीक्त ओ उच्चकोटीक \nफोटो्ाफर आ थचिकार सेिो छथि। एखनधरर भ्रमरर्द्ारा थलखल \nगेल  मैथिली  ,नेपाली ,ड़िन्दी आ अां्ेजी भाषाक करीि ५० गोट पुस्तक \nप्रकाथशत भ चुकल अथछ। हुनक टटका पुस्तक अथछ ममथिलाक लोक \nजीिनः लोक सन्द भव जकर ड़बमोचन जनकपुरमे भेल जाड़िमे पटनासां िा. \nरमानन्द झा रमर् ,कोलकातासां अशोकजीजी,दरभांगासां िा. भीमनाि \nझा,चन्रेश लगागत काठमाडिूसां नेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठानक क ु लपड़त गांगा \nप्रसाद उपेती आएल छलाि। हुनक लेखनी एखनहुँ चथलए रिल छड़न।    \nमानसर्ममान   52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभ्रमर मैथिलीसांगड़ि नेपाली साड़ित्यक सेिो प्रथसद्घ साड़ित्यकार छथि। \nसाड़ित्यक प्राय ्ः सम्पूर्व ड़िधामे ओ ड़नरन्तर सृजनारत्त छथि। एड़ि \nकारर्े ओ मैथिली आ नेपाली दुनू साड़ित्यददसक पुरस्कार आ सर्ममान \nप्राप्त कएने छथि। नेपाल राजकीय पज्ञाप्रड़तष्ठानर्द्ारा प्रदत्त \nप्रिम ' मायादेिी प्रज्ञापुरस्कार २०५२ (रु. ५००००।)सँ ओ पुरस्क ृ त \nछथि। तड़िना ड़िद्यापड़त सेिा सांस्थान , दरभङ्गार्द्ारा ' ममथिला \nड़िभूड़त  ' सर्ममान  , शेखर प्रकाशन  , पटनार्द्ारा ' शेखर \nसर्ममान  ', नेपाल मैथिली साड़ित्य पररषद , जनकपुरर्द्ारा ' िैदेिी प्रड़तभा \nपुरस्कार ', अन्तरावमिय मैथिली सर्ममेलन \nमुर्मबईर्द्ारा ' ममथिलारत्न ' सर्ममान प्राप्त कएने छथि त मधुररमा \nनेपालर्द्ारा ' मधुररमा सर्ममान  ', चेतना सममड़त , पटनार्द्ारा यािी चेतना \nपुरस्कार, साझा प्रकाशनर्द्ारा साझा लोक सांस्क ृ ड़त पुरस्कार२०६८ आ \nनेपाल सरकारर्द्ारा स्थाड़पत ड़िद्यापड़त पुरस्कार कोषर्द्ारा िषव २०६९क े  \nमैथिली भाषा साड़ित्य पुरस्कार २०६९ सेिो प्राप्त कएने छथि। २ लाख \nराथशक उक्त पुरस्कार मैथिली साड़ित्यमे प्रदान कएल जायबला \nसिावमधक राथशक पुरस्कार अथछ। \n(२०६९),रायपुर(छत्तीसगढ,भारत)र्द्ारा ममथिला ड़िभूड़त \nसर्ममान( २०६९) मैथिल समाज  ,रड़िका(मधुबनी  ,ड़ििार,८ अड़प्रल \n२०१८ई.) नेिारी भाषा साड़ित्यक सांस्था क े शिलाल िाखां थसरपा किा \nपुरस्कार(२०७० जेठ २१ गते), हुनक िरमुिाँ उपन्यासक े  लेल रु. पचास \nिजारक गांकी धुस्िाां बसुन्धरा पुरस्कार प्राप्त(२०७१) लगायत दजवनो \nसर्ममान , पुरस्कार प्राप्त। एकरा सांगड़ि हुनका पािवती \nप्रड़तष्ठान, थससोदटया स लाविीर्द्ारा 'पािवती सर्ममान 'सड़ित दजवनो सर्ममान \nआ पुरस्कार प्राप्त छड़न। \nसामाझजक क्षेत्रमे सक ृ यता \nरामभरोस कापड़ि 'भ्रमर 'क े  मुख्य पररचय एकगोट साड़ित्यकार आ \nक ु शल पिकारक छड़न मुदा ओ सामाद्धजक आ राजनीड़तक क्षेिमे सेिो \nओतिे सक ृ य छथि ताड़िबातक जानकारी बहुत िोर लोकक े  छड़न। \nसाड़िस्त्यक स्रस्टाक रुपमा ओ मैथिली भाषा, साड़ित्य, कला, सांस्क ृ ड़तक  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 53 \nसेिा क रिल छथि त ड़ित्तभन्न सांि सांस्थामे सांलग्न रड़ि \nभाषा ,साड़ित्य, कला,सांस्क ृ ड़तक सांस्थागत ड़िकासमे सियोग क रिल \nछथि। तड़िना राजनीड़तक क्षेिमे सेिो हुनक अिम योगदान छड़न। \nतत्कालीन कटरैत गाउँ प्चायतक े  उपाध्यक्षक रुपमे ड़निावथचत भ' ओ \nगाम प्चायतक े  ड़िकास ड़नमावर्मे अिम योगदान देने छलाि त अपन \nपुस्तैनी गाम बिचौिामे अिण्स्थत उच्च माध्यममक ड़िद्यालयक े  \nव्यिस्थापन सममड़तक अध्यक्षक े  रुपमे ओ ड़िद्यालयक े  थशक्षाक गुर्स्तर \nबढैबामे अिम योगदान देलड़न।  \nओ मैथिली साड़ि त्य उत्सि , नेपालक अध्यक्ष , तराई जनजाड़त अध्ययन \nप्रड़तष्ठान, जनकपुरक े  अध्यक्ष, जनकपुर लथलत कला प्रड़तष्ठान , क े  \nअध्यक्ष, दीनानाि भगिती समाज कल्यार् गुठी , जनकपुरक े  \nसथचि , पिकार मिासांि , धनुषाक रामिय पाषवद आददक रुपमे सेिो \nउत्क ृ ि काज कएने छथि। काठमाडिुमे  आयोद्धजत साक व स्तरीय कड़ि \nगोष्ठीमे मैथिली भाषाक प्रड़तड़नमधत्ि सेिो कएने छलाि। \nमधेस आन्द्दोलनमे योगदान ःिः \nपिकाररतासांगड़ि ओ मधेश आ मधेशीक ड़िचार  , समस्या आ समस्या \nसमाधानक उपायआददपर ड़नरन्तर सचिंतन मनन करैत रिैत छथि। २०६३ \nसालक मधेश आन्दोलनमे ओ अपन पड़िका गामिर तिा जनकपुर \nएक्सप्रेस दैड़नकक े  माध्यमसँ आन्दोलनक े  पक्षमे जनमत बनैबामे अिम \nयोगदान देलड़न। ओ स्ियां सेिो आन्दोलनक े  पक्षमे सिकपर उतरलाि \nआ अमधकारड़ििीनसभक अमधकार सुड़नत्तित करैबामे सक ृ यता \nदेखौलड़न। ओतबे नड़ि ,मधेश आन्दोलनक समयमे भातीय ममड़िया \nआन्दोलनक े  गलत ब्याख्या क रिल छल , ओ एकरा नेपालसां अलग \nिइबाक आन्दोलनक रुपमे प्रचा ,ि्त करैत छल , तखन ड़बचार भेलै जे \nओइपारक समड़ियाक े  कोना अबगत कराओल जाए। समस्या ईिो रिैक \nजे ओ सभ ककरा किल पर ड़बश्वास क सक ै त अथछ। तखन तय भेलैक \nजे भ्रमरजी उपयुत्तः पाि ियताि आ हुनकासां सम्पक व  कएल गेल। ओ \nतत्काल स्िीकार क लेने रिदट।आ तखन िनिोर बषावक बीच पटना  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेलाि राड़त दू बजे। मधेश आन्दोलनक कमाडिर उपेन्र यादबजीसां \nलगातार सम्पक व मे छलाि।दोसर ददन भेने अपन सर्मबन्धक े  प्रयोग क \nममड़ियाक े  धखाइते बजाओल गेल। ड़िनका थचन्ता छलड़न   जे ओ सभ \nकतेक रीस्पोन्स करैत अथछ।मुदा जखन अड़त सां त्तक्षप्त सूचना पर \nममसिया पसवनसभक जे यपण्स्थड़त भेल ओ अदभूत छल। बक्ताक रुपमे \nभ्रमरजी मधेश आन्दोलनक इीतिृड़त सुनौलकड़न आ स्पक्ष्ट कयलड़न जे \nई आन्दोलन अलगािक नड़ि जूिािक अथछ जे दू नर्मबरसां एक नर्मबरक \nनागररक बड़न देशक मूलधारमे आब चािैत अथछ जकरा अदौसां अलग \nरखबाक बाज िोइ त आएल छल। पिकार सर्ममेलनक सफलता तखन \nबुझमे आएल जखन भोरका अखबारमे ई समाचार लगभग प्रत्येक \nअखबारमे आएल।  \nप्रिम मधेस आन्दोलनक े  अनुभि आ आन्दोलनक े  नामपर समाजमे \nपसरल साम्प्रदामयक र्द्न्दक े  ड़नरुत्साड़ित करैत सामाद्धजक सरभािक \nसन्देिक े  आधार बना ओ एकगोट उपन्यास थलखलड़न   िरमूँिा। जकर \nमुख्य ड़िषयिस्तु मधेश आन्दोलन अथछ। एड़ि उपन्यासक ृ  \nड़िन्दी, भोजपुरी आ नेपाली भाषामे अनुिाद सेिो भ ' चुकल अथछ। एिी \nउपन्यासपर ड़िनका पचास िजार टकाक गांकी धुस्िाँ िसुन्धरा पुरस्कार \nपुरस्कार भेटल छन्न्ि। \nरुिी आ स्िभाि \nभ्रमर व्यण्क्तगत जीिनमे ड़नक ड़नक ु त खायबला आ ब्राडिेि कपिा \nपड़िरड़निार व्यण्क्त छथि। आर्ििंक रुपसँ सक्षम पररिारमे जन्मल भ्रमरक े  \nबाल्यकालक यी सौख एखनहुँ ड़िद्यमाने अथछ। मांिग \nमोिाईल , कम्प्युटर, क्यामरा हुनक दोसर सौख थिक। क ै मरामे नीक \nफोटो न्खचब आ एड़ि फोटोसभक े  सुरत्तक्षत राखब हुनक ड़िशेषता छड़न। \nएकर अड़तररत ओ ड़फ ल्म ड़नमावर्, ड़फल्म लेखनआदद कलामे सेिो ड़नपुर् \nछथि। ओ अध्ययन आ भ्रमर् करबामे सेिो ड़िशेष रुथच रखैत छथि। ओ \nनेपाल आ भारतसांगड़ि चीनक सेिो भ्रमर् कएने छथि।  \n   विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 55 \nसंदभष- \n१) अजय अनुरागी ्ः लोकान्तर िटकम ्ः अनलाईन पड़िका। प्रकाशन \n्ःकात्तत्तक २, २०७६ \n२) गामिर साप्ताड़िक,२०४१ चैत १ गतेक अांक सां। \n3) मैथिली पिकाररताक इड़तिासः श्री चन्रनाि ममश्र अमर ,मैथिली \nअकादमी ,पटना  \n   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.भीमनाि झा - लोकजीिनपर समेड़कत आलोक  \n \nभीमनाि झा -संपक ष-7482066855 \nलोकजीिनपर समेवकत आलोक  \nश्री भ्रमरजीक साड़ित्यचास बहुफथसला छड़न । कोनो खेत एकफथसला \nिोइ छै, कोनो दुफथसला छै जे बि उपजाउ ताड़िमे तेसरो फथसल सुतररए \nजाइ छै । ओिन खेत 'सोनाक टुकिी ' किबै छै । मुदा , ड़िनक खेतमें \nकोनों एिन फथसल छैक े  नै भररसक जे उपजल नड़ि िोइन , उपजैत नड़ि \nिोइड़न । इिो सुनने थछऐ जे क े िनो उिवर भूमम एकनेएक ददन उस्सर भऽ \nजाइ छै, जखन ओकर नमी सुखा जाइछै । मुदा , ड़िनक खेतक नमी तँ \nददनानुददन िररआएले जाइत देखै थछयड़न । एिन जमीनक े  की \nकिबै ? िीराक टुकिी , पन्नाक टुकिी , मोतीक टुकिीजे कड़ि \nथलयौ, सभ छजतै । तैं ने , बरु उनचासो बसात बड़ि जाओ , तैयो ड़िनक \nचासक पचासो गाछ सभ ऋतुमे लिलिाइते देखै थछयड़न ।  \nकड़िता, किा, उपन्यास, नाटक , एकाांकी, ड़नबन्ध, यािा \nसांस्मरर्, ररपोतावज , शोध, समीक्षा, दटप्पर्ी, िाइरी आददआदद , जकर \nओरसँ अनिरत चथल रिल छथि , तकर छोर एखन बहुत दूर छड़न । \nबीचक जगिक ेँ  लगातार भरैत चलबाक छड़न । से ई  कऽ रिला अथछ । \nिम एकरा मध्यान्तर सैि मानैत थछयड़न । अपने पूछब कोना  ? िम किब \nतकर प्रमार् थिक ई पोिी 'ममथिलाक लोकजीिन ्ः लोकसन्दभव ' । एते \nददन में जतेः ई पढलथल अथछ , जते ई देखलड़न अथछ , जते ई थसखलड़न \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 57 \nअथछ, जते ई थलखलड़न अथछ , तकर झलक तँ लगातार ड़ित्तभन्न पोिी \nसभमे देखबैत आड़बए रिल छथि । एड़ि क ृ ड़तमे सभटाक ड़नचोि \nआड़नकऽ रान्ख देलड़न अथछ । अिावत एड़ि पोिीक ें  लेखकक एतबा \nददनक कायवकौशलक 'ररपोटव ' माड़न सक ै  छी ।  \nएड़ि पोिीक रचना सभक लेखनचक्र चारर दशकसँ उपरेक िोयबाक \nचािी । एतािता जाड़ि जाड़ि ददशामें जतेक दूर िरर ड़िनक बौद्धिक प्रिेश \nभऽ सकलड़न अथछ , तकर ठोस साक्ष्य तँ अिश्य ई क ृ ड़त प्रस्तुत करैत \nअथछ । \nएतऽ ड़ििे्य ड़िषयक सांक े त माि करबाक प्रयास कयल अथछ \nड़िषय \nसाड़िस्त्यक, साांस्क ृ ड़तक, ऐड़तिाथसक , राजनीड़तक , प्राक ृ ड़तक, शास्िीय \nएिां लोकपक्षीय अथछ, जकर ड़िचारक क े न्र मे नेपालभारतस्थ समस्त \nममथिलाक्षेिीय भूगोल आड़ब गेल अथछ । लेखकक दृमिक व्यापकता तँ \nड़िषयक ड़िड़िधता, ड़नरीक्षर्क सूक्ष्मता, सोचक स्पिता , अत्तभव्यण्क्तक \nड़नभीकता एिां तक व क अकाट्यता तािीसँ प्रमात्तर्त भऽ जाइत अथछ । \nड़िर्द्ान लेखक मध्यकालीन गीतक उिारक थचन्ता व्यक्त करैत छथि तँ \nड़तरहुड़तया गीतक तालपर सेिो झुमैत छथि । एक ददस ममथिलामे \nपारम्पररक कीतवनपरम्पराक खोज करैत छथि तँ दोसर ददस थशशुगीतक \nड़ित्तभन्न रूपक दशवनो करबैत छथि । ऋतुगीतक परम्परामे पािस , िोरी \nआ िसन्तक उल्लास बँटै छथि तँ गांगाक पािनताक रक्षा एिां \nकमलानदीक साांस्क ृड़तक मित्तासँ पररचयो करबैत छथि । अपन \nलोकसांस्क ृ ड़तक िैथशिय प्रकाशनक क्रममे लोकथचिकला, लोकनृत्य, \n(ममथिला आ जटाजदटन) एिां लोकदेिता (सलिेस दीनाभरी एिां राजा \nभरिरी) क े  चररतचचाव करैत हुनका लोकड़नक मित्ता देखबैत छथि । \nतड़िना , धनुषाक मकर , झूलन , जूिशीतल, श्रीपांचमी, पररक्रमा, छदठ \nतिा रामनिमी सन ममथिलाक ड़िथशि पाबड़नड़तिारक ेँ  सामाद्धजक \nसमरसताक प्रतीक मानैत छथि । धार्मिंक स्थलमे \nजनकपुर , अिल्यास्थान एिां दुिबी गढीक ड़िशेष उल्लेख भेल अथछ ।  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजनकपुरक एक सुड़िख्यात जानकी मद्धन्दर (नौलक्खा) क े  \nड़नमावर्सर्मबन्धक ड़नस्तुकी प्रमार्क अभाि मानैत ताड़ि ददस \nअनुसन्धानक िेतु ड़ित्तभन्न सरकार आ जनताक ध्यान आक ृ ि करैत छथि \n। ऐड़तिाथसक िटनाक क्रममे कड़नष्क आ िषविधवन क ें  ममथिला आ \nनेपालसँ सर्मबन्धक ेँ  सप्रमार् पुि कयने छथि । \nनेपालमे मोिल ड़िद्यापड़तपदािलीक प्रसांग उठाय ताड़िपर पाँच गोट \nअनुसन्धानमूलक ड़नबन्ध थल खने छथि , जाड़िमे ओकर खोज एिां तकर \nव्यापक अध्ययनक आह्वान कयल गेल अथछ । हुनक अड़तररक्त \nलोककड़ि िाि, किीश्वरचन्दा झा, कड़िचूिामर्ी मधुप , मिाकायव यािी \nएिां लोकगािा उिारक काव्य ड़िमशव उपयोगी अथछ । मैथिली कड़िता \nएिां पिकाररताक सांगहििं साड़ित्यमें नारी ड़िमशवपर फराकसँ ड़िचार कयल \nगेल अथछ । तड़िना , एक ड़नबन्धमें भानुभक्तक रामायर् आ लालदासक \nरमेश्वर चररतक तुल्नात्मक अध्ययन मित्िपूर्व अथछ । एकर अड़तररक्त \nनेपालस्थ मैथिलीक सामाद्धजक , राजनीड़तक , क्षेिीय भाषानीड़तक सांगहििं \nथशक्षानीड़तक समस्याक ेँ  प्रमुखताक सांग उजागर कयल गेल अथछ । \nअन्तमें ईिो किब जे सांिेदनशील साड़ित्यकार र्द्ारा प्राक ृ ड़तक आपदा \nभूकम्प आ कोरोनाक िासदीक ँ ्े साड़ित्यमें समेटबाक दाममत्िक े  कोना \nछोिल जा सक ै  छल, जाड़िमे सम्पूर्व मानिता तबाि भऽ गेल !  \nएतािता ड़िषयिस्तुक सांक े तसँ स्पि िोइछ जे समीत्तक्षत पोिी सभ िगवक े  \nपाठकक अपेक्षा पूर्व करबाक योग्यता रखैत अथछ । सामान्य पाठकक ेँ  \nएतबा जनतब प्राप्त करबा लेल सात िाटक पाड़न पीबऽ पण् ितड़न । \nअनुसान्धेत्सु ओ ज्ञानड़पपासु गांभीर अध्येतागर्क थचन्तनक िेतु अनेक \nड़बन्दु भेटतड़न एिां हुनका लोकड़नमें स्िरुथच ड़िषयक आर अमधक \nद्धजज्ञासा जगौतड़न । \nसभसँ लाभास्न्ित तँ दुनू  पारक 'भ्रमर' प्रेमी पाठक िोयता जड़नका अपन \nड़प्रय साड़ित्यकारक अत्तभनि रूपक दशवन िोयतड़न । अनेक देशमे बसल \nप्रिासी मैथिल समाजक ओ लोकड़न , जे सभ अपने ममथिलामैथिलीक \nगररमामय अतीत एिां उज् ज्िल ितवमानक गुर्गान तँ सुनैत छथि, ड़कन्तु  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 59 \nअपन धरोिरक े  जाड़न नड़ि सकल रिथि , तड़नका सभ क िेतु तँ ई पोिी \nममथि ममथिला िाइरेक्टरी किी सैि थिकड़न । िषव अथछ जे अमेररकाक \nममथिला सेंटर अपन प्रकाशनक श्रीगर्ेश सिविा उपयुक्त पोिीसँ \nकयलक अथछ । \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.ड़बजय क ु मार ममश्र- रामभरोस कापण् ि 'भ्रमर'जीक सांग साक्षत्कार \n \nवबजय क ु मार ममश्र \nरामभरोस कापड ड 'भ्रमर'जीक संग साक्षत्कार \n  \n१. राम भरोससां भ्रमर कोना बनलहुां  ? \n(१) ई गप थिक िाईस्क ू लक। जखन मैदिकक े  परीक्षामे फाँमव  भरबाक \nसमय अएलैक त ड़कछ ु  ममि किलड़न   जे नाम एड़िमे भरबैक ओ स्थायी \nभऽ जाएत। िम 'भ्रमर' उपनामसां गद्य पद्य थलखैत रिी। भेल जां एकरा \nफाँमवमे थलन्खदेबैक त 'भ्रमर' िमर स्थायी उपनाम भऽ जाएत। आ तािी \nलौल सां िम एकरा थलखने रिी। मुदा िमर प्रधानाध्यापकक े  ई नड़ि \nपचलड़न। ओ तकरा कटैत िमरा ड़नक जकाां फटकारलड़न   सभ चािता \nिै ड़क कड़िए बन जाएां..। \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 61 \nयद्यड़प ओत िमर ना म त कादट देल गेल , मुदा िमर मोनमे उठल जे लक्ष \nरिए से एकटा सांकल्प रुपमे रुपान्तररत िोइत 'भ्रमर' उपनामक सांग \nरचनाशील रिल। आ आइ िमर सांग एड़ि तरिें जूिल अथछ जे मैथिली मे \nजां 'भ्रमर' किी त प्रायः लोक िमरे बुझैत अथछ। \n२. नाटक ,रांगमांच,गीत आददक राम भरोस   साड़ित्यसृजनक भ्रमरक \nकोना बनलहुां ? \n(२) िम कड़िचुकल छी शुरुएसां 'भ्रमर' थलखैत रिलहुँ। प्रायः तड़िया \nिमरा लागल रिए    'भ्रमर'सां जते राग रांगक बोध िोइत छैक ओ िमर \nकाँच मोनपर िािी भऽ गेल छल। तएँ गीत िो , नाटक िो अििा \nसाड़ित्यक अन्य ड़िधा..। िम ड़नरन्तर 'भ्रमर' उपनामक सांग थलखैत \nरिलहँ । \n३. सुनल अथछ लोक गीत आ अन्य गीतक क ै सेट सेिो कयने छी।ओकर \nपररर्ाम कहु  ? \n(३) िम बच्चेसां गीतक प्रड़त आकर्षिंत रिलहँ। िाइस्क ू लमे रिैत आठ \nपन्नाक एकटा गीत सां्ि 'जिानीक ददन ' नामसां ड़नकालने छलहँ। जे \nरेलिे स्टेशन पर एकटा गायक र्द्ारा गाओल जाइत छल। बादमे िमर \nबहुतो गीत प्रथसद्घ भेल। नेपाली ड़फल्म 'सीता 'मे िोरी गीत खूब चर्चिंत \nअथछ। तड़िना मैथिली टेलीड़फल्म 'एकटा आओर बसन्त ' मे दूटा गीत \nड़फल्माांकन भेल जाड़िमे 'सखी िे सािनक े  बुन्न द्धझसी काफी लोकड़प्रय \nरिल। ड़कछ ु  िषव पूिव 'अररपन ' नामसां ९ गोट गीतक एलबम बिार क े लहँ \nजे त्तभड़ियो एलिम क े  रुपमे श्रोताबीच पसीन कयल गेल। िमर अपन \nयूटयुि चैनल अथछ    'र्मयूद्धजक' ममथिला ' ताड़िमे िमर आनो आनो गीत \nसभ राखल अथछ।  \n् ४. अपन साड़ित्य साधना ,कला आ साांस्क ृ ड़तक साधनाक दस्ताबेजी \nशक्ल देबाक आबश्यकता कोना बुझलहुां ?  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n(४) नेपालमे पुस्तक प्रकाशनक अभाि रिलैक। जड़िया िम थलखब शुरु \nकयने रिी   आांगुरपर गन जोग लेखक रिथि। ताहमे पूर्वकाथलक त \nनड़िए। सभ कतौ ने कतौ रोजगारीमे लागल छलाि। िम जां ड़क ताड़िसां \nमुक्त रिी, पूर्वकाथलक लेखक रिलहुँ।   आ आइ पचास सां उपर पुस्तक \nप्रकाथशत भऽ सकल अथछ आ से ड़ित्तभन्न ड़िधाक े । िमर सदैब मान्यता \nअथछ अपन थचन्तन मननक े  दस्ताबेजी रुपमे रान्ख देबाक चािी। पाटकक े  \nतकर मूल्याांकन कर देबाक चािी। अपनेसां अपन लेखन िा ब्यण्क्तत्िक े  \nमाि पर चढा क राखब उथचत नड़ि।  \n५.साड़ित्य, थसनेमा आ समाजक सरोकारक े  नका रल नड़ि जा सक ै छ। \nएड़िमे ड़फल्म ड़नमावर्क भूममका क े िन ियबाक चािी  ? \n(५) साड़ित्य थसनेमा आ समाज एक दोस।राक अत्तभन्न थिक। एक \nदोसराक ड़िना ककरो मोजर नड़ि भऽ सक ै छ। साड़ित्य जड़िना समाजक े  \nसचेत करैत अथछ , थसनेमा सेिो सामाद्धजक सदभाि आ प्रेमक े  स्थाड़पत \nकरबाक माध्यम िोइछ। तखन जत्त साड़ित्य अपनबाट छोिबाक गलती \nकरैत अथछ , थसनेमा सेिो नीक सन्देश प्रिाड़ित नड़ि कऽ पिैत अथछ। तएँ \nड़फल्म सोद्येश्य आ सभक े  सांग लऽ चलबाक सामथ्र्य रखड़निार ियबाक \nचािी आ ताड़िमे साड़ित्य ओकरा अिव प्रदान करैत अथछ।  \n६.ममथिलाक लोक अबदानक े  सांरत्तक्षत करबाक लेल ड़फल्म ड़नमावर्क \nमित्ि कतेक ? \n(६) िम पड़िने किल अथछ समाजक खूजल थचिर् थिक ड़फल्म। एत \nममथिला आ मैथिल समाजक जीिन पद्घड़त , ओकर व्यिा किा , िास \nपररिास सभक सांगोरक सांग ड़फल्म बनत त ओकर मित्ता अपने आप \nसमाजमे स्थाड़पत भऽ जाएत।  \n७. ड़फल्म ड़नमावर्क दृत्ष्तएां पुनौराधाम,जनकपुरधाम आ सीतामर् ्ी \nयिेि शूटटिंग मानल जाइछ। माता जानकी किाँ धरर एड़ि लोक े शनमे \nजगि पौलड़न अथछ  ?  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 63 \n(७) देखू ई त जानकारीक ड़िषय भेल जे माां जानकीक जन्मस्थली सभक \nपररिेशमे ड़फल्म ड़नमावर्क कतेक सांभाव्यता छैक आ तकर उपयोग \nकतेक कयल गेल अथछ। ओना ड़फल्मकार लोकड़न एड़ि लोक े शन पर \nड़नरन्तर शूटटिंग करैत अएलाि अथछ। भले ओकर ड़िषय िस्तु, माां सीताक \nजीिनपर   आधाररत नड़ि िो। नेपालीमे ड़फल्म बनल छल    सीता। मुदा \nओ जनकपुरक पृिभूमम पर निकिाक सांग पैि बजेटक ड़फल्म छल। \nिमर गीत एिी ड़फल्ममे राखल गेल छल। आइ काम्भल्ि जनकपुरधाम \nजानकीमांददर लगायतमे एकटा नेपाली ड़फल्मक शुटटिंग एकमास सां भऽ \nरिल अथछ। नाम अथछ भागित गीता। मुदा किा ड़कछ ु  आरे छैक। \nकाम्भल्िए पुनौराधाम गेल रिी। ओत किल गेल जे एत्त शूटटिंग िोइत रिैत \nअथछ। कोनो त्तभड़ियो अििा शटव ड़फल्म आददक। माि रामायर्कालीन \nचररिक े  लऽ ड़फल्म बनल िो   िमरा ज्ञात नड़ि अथछ। \n८.नेपालक ड़फल्म उद्योग आआ काठमाडिूमे गायक गामयकाक सांग \nगीतक भडिार अथछ। ओड़िसां ममथिलाांचल किाँ धरर लाभास्न्ित भेल \nअथछ ? \n(८) नेपालमे नीक ड़फल्म उद्योग छैक। िां, एकरालेल कोनो ड़फल्मसीटी \nनड़ि भऽ पौलक अथछ। तएँ एकर शूटटिंग एड़िना बौआ बौआ कऽ कयल \nजायत अथछ। ढेरो कलाकार छथि , दजवनो गीत बनैत अथछ। एकसां  एक \nगायक छथि मुर्मिई धररजा कऽ ड़फल्मक प्रोसेस िोइत छैक। भारतीय \nगायक गायीकासां गीत गबाओल जाइत छैक। जां ड़क उददतनारायर्जी \nनेपालीए छथि तां किी हुनको सां गीत गबाओल जाइत छन्न्ि। तखन एड़ि \nइडिस्िीजसां ममथिला्चलक े  की उपलम्भब्ध त गोलमोल शब्दमे किी त \nशून्य। कोनो स्थान ड़िशे षपर शूटटिंग कऽ लेब अििा कोनो \nममथिला्चलक कलाकारक े  छोट मोट रोल दऽ   उपक ृ त कऽ देब \nसम्रुपें 'लाभास्न्ित'क श्रेर्ीमे नड़ि आनल जा सक ै छ। िां तखन एक \nआधटा ड़फल्म आएल अथछ जरुर जाड़िमे मधेशक चररिक ें  आगाां लाड़ब \nकिाक े  ओजन देल गेल अथछ।   64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n९.आधुड़नकताक अनगवल प्रभाि आ अपसांस्क ृ ड़तक पररिेश थसनेमाक े  \nदोषी मानेत अथछ।एिना ण्स्थड़तमे मैथिली ड़फल्म ड़नमावर् कोना ियबाक \nचािी  ? \n(९) आधुड़नकताक नामपर जाड़ि तरिें ड़फल्मक े  किानक आ अड़िरन \nपड़िरनक ें  निरुप दऽ देल गेल अथछ , ओ सिविा थचत्तनीय ड़िषय अथछ। \nतखन दशवकक ें  अपना ददश मिचबाक लेल आ बाक्सअड़फस पर पाइ \nअसूलक े  लेल माि एकर उपयोग भऽ रिल अथछ। एिन धारर्ा जां बनैत \nरित त नीक ड़फल्मक गुांजायश कम भऽ जाएत। भोजपुरी ड़फल्मक बढैत \nिेगक पाछाांक किासां मैथिली ड़फल्म ड़नमावता लोकड़नक ें  थशक्षा लेबाक \nचािी , नक्कल कक नड़ि, ओड़िसां जां कोनो नकारात्मक गन्ध अबैत छैक \nत बथच कऽ रिबाक लेल। िमरा सभक अपने समाजमे बहुतो एिन ड़िषय \nअथछ। तकर उठान कऽ दशवक िीच आयल जा सक ै त छैक। तकरा लेल \nव्यिसामयक ड़नमावता , ड़नदेकक जरुरड़त छैक जे मैथिलीमे नड़ि अथछ। \nड़कछ ु  बनल, चलबो कयल फ े र जे हुसल त सर्मिरल नड़ि।  \n१०.अपन मित्िाकाांक्षी साड़ित्य आ साांस्क ृ ड़तक यािाक मुख्य मुख्य \nअांशक बर्वन करी ? \n(१०) साड़ित्य आ सांस्क ृ ड़त िमरा सभक प्रार् अथछ। जाड़ि पररिेशमे िम \nकाज करैत छी ताड़िमे त आर एकर द्धजर्ममेिारी बदढ गेल छैक। िमसभ \nएड़ि पक्षक े  आगाां लयबाक लेल प्रड़तिद्घतापूिवक लागी। \n जड़िया कड़ियो साड़ित्य सेिाक अत्तभयान शुरु करने रड़ि तड़िया माि \nअपन साड़िस्त्यक इच्छा पूर्तिंक लेल उत्साड़ित भऽ लागल रिी। बादमे \nजखन िम ई अनुभि कएलहुँ , मैथिली भाषा , साड़ित्यमे िमरा सन \nलोकक काज करब कदठन छैक आ सांख्या सेिो नगडय छैक त ई िमर \nमीशन भऽ गेल। जाड़त पाड़त आ िगव ड़िभेदक जालमे फसल मैथिलीक े  \nसभ िगव क्षेिक भाषाक रुपमे स्थाड़पत करबाक एकटा लगन िमर \nमित्िाकाांक्षाक े  आगा बढौलक आ सांभितः तकरे पररर्ाम स्िरुप िम \nड़नरन्तर समाजसां प्राथज्ञक व्यण्क्तत्ि आ सांस्थासां सर्ममाड़नत िोइत रिलहुँ \nअथछ।  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 65 \n    भले िमर अत्तभयान देरीसां मान्यता प्राप्त क ै लक आ तकर कारर् \nएकला चलो क े र बाध्यता रिल। मुदा जखन स्िीक ृ त भेलहुँ त तेिने \nसर्ममान आ अबसर अबैत गेल। िमर इएि साड़िस्त्यक आ सांस्क ृ ड़तक \nयािा िमरा नेपालक बहुत प्रड़तमष्ठत सांस्थान 'साझाप्रकाशन'क पड़िल \nमधेशी अध्यक्ष बनौलक, नेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठानक पररषद  सदस्य बनौलक \nआ एखन मधेश प्रदेश सरकार र्द्ारा गठन कएल गेल 'मधेश प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठानक अध्यक्षक रुपमे काज करबाक अिसर प्रदान कएल गेल \nअथछ। किबाक जरुरड़त नड़ि , जाड़ि साड़िस्त्यक आ साांस्क ृ ड़तक यािाक े  \nलेल िम ड़नरन्तर ड़नजी स्तर पर लागल रिलहुँ , आि सरकारी स्तर पर \nताहसां नीक ढांगसां, उथचत प्रड़क्रयासां एड़ि क्षेिक लेल काज कऽ सकब। \n \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.साक्षत्कार- ददनेशचन्र गोपाल  \n \nसाक्षत्कार- टदनेशिन्द्र गोपाल \nमैचिली पत्रकाररता अयनामे अपन अनुहार देन्ख देन्ख खुश होएबा \nलेल करैत छी:बररष्ठ समवहत्यकार,सम्पादक श्री राम भरोस कापवि \nभ्रमर \nआबक ददनमे श्री राम भरोस कापड़ि भ्रमर कोनो पररचयक े  मोिताज \nनड़ि छथि। ड़िक्रम सर्मित २००८ सालमे स्ि. रामगुलाम कापर आ स्ि. \nदुखनी देबीक सन्तानकरुपमे धनुषा द्धजल्ला ,बिचौरा गाममे जन्म लेने \nश्री भ्रमरक एखन धरर तीन दजवन ड़ित्तभन्न ड़िधाक पुस्तक प्रकाथशत छन्न्ि \nत जनकपुर एक्सप्रेस दैड़नक(नेपाली) ,गामिर साप्ताड़िक(मैथिली) आ \nआँजुर र्द्ैमाथसक(मैथिली)क े  प्रधान सम्पादक ,प्रकाशकक िैथसयतसां \nसांलग्न छथि। नेपालीय मैथिलीमे सशक्त िस्ताक्षरक रुपमे स्थाड़पत श्री \nभ्रमर सम्पूर्व मैथिली सांसारमे अपन उपण्स्थड़तक े  मजबूतीक सांग रान्ख \nचुकल छथि। एखने ड़िनक दोसरो रुप मैथिली सांसार देखलक अ थछ \nएकटा सशक्त गीतकारक रुपमे। ड़िनक अररपन त्तभड़ियो एलबम िालेमे \nबिार भेल अथछ जे काफी चर्चिंत भ रिल अथछ। ई अनेको ड़बधामे \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 67 \nण्अखैत छथि मुदा मूलरुपसां ई कड़ि छथि आ एखन धरर ड़िनक तीन गोट \nकड़िता सां्ि प्रकाथशत छन्न्ि आ चारर गोट कड़ितासां्िक सम्पादन \nकएने छथि।  \nिररष्ठ साड़ित्यकार एिां पिकार रामभरोस कापड़ि \"भ्रमर\"सां पिकार \nददनेशचन्र गोपाल क बीच भेल बातथचतक सारसांक्षेप एत्त प्रस्तुत अथछ। \n1. मैथिली पिकाररता कड़िया सां प्रारम्भ कयल? \n-िम २०३० सालमे अचवना पड़िकाक प्रकाशन कयल , जे अन्खल नेपाल \nमैथिली साड़ित्य पररषदक प्रकाशन रिैक आ िम स म्पादक रिी। बादमे \nिमरे प्रकाशन कर पिल जे एक दशकसां उपर धरर जारी रिल।  \n2. मैथिली पिकाररताक चुनौती आ सम्भािना क े िन बुझ्ना जाइछ ? \n-मैथिलीमे पाठकक अभाि छैक। पड़िका ड़बकाइत नड़ि छैक। जे क े ओ \nअपन लगानी आ प्रयाससां ड़नकाथलतो अथछ त ओकरा स्तरीय रचना \nभेटैत नड़ि छैक। जँ ड़क  पड़िका क े  बाजार नड़ि छैक ,ब्यबसामयकरुपें \nलोक आब नड़ि चािैत अथछ। पररर्ामतः मैथिली पड़िकाररता अबूि भ \nक रड़ि गेल छैक। बहुरांगी ममथिलाआबाज सन पड़िका करोिो टकाक \nचूना लगा गेल प्रकाशकक े ,ममथिलाक गढमे ससरर नड़ि सकल। जिाा \nधरर सम्भािनाक गप अथछ कानो तरिें उल्लासमय नड़ि।पे ट कादट बिार \nबरैत रहु आ अयनामे अपन मुँि देन्ख देन्ख प्रशन्न िोइत रहु।  \n3. मैथिली पिकाररतामें एतेक रास चुनौती िोईतो फ े र साड़िस्त्यक \nपिकाररता तरफ कोना आकर्षिंत भेलौ ? \n-किलहु नड़ि , अयनामे अपन अनुिार देन्ख देन्ख खुश िोएबा लेल।     \n4. आँजुर कतेक िषव सां प्रकाथशत िोईत अथछ? \n-ड़ि.स. २०४५ सऽ शुरु भ दश बषव धरर चलल। फ े र बन्न भ गेल से पुनः \n२०७१सां प्रारम्भ भेल अथछ आ ड़नरन्तर जारी अथछ।  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n6. प्चायतकालमें पिपड़िका प्रकाशन करब त बि दुरुि छलै , अपने \nकोना िेग आगा  बढेथलयै? \n-ओड़ि समयमे पड़िका दताव करा क प्रकाथशत करब दुरुि जरुर रिै। \nतखन अचवनाक प्रकाशन सांकलनक रुपमे भेल रिए। आ से ड़िशुि \nसड़िस्त्यक माि। आनो पड़िकासब आयल रिै ,सब माि साड़िस्त्यक \nसांकलनक रुपमे। राजतन्ि आ राजाक ड़िरुिमे कानो शब्द नड़ि आड़ब \nसक ै क तकर ख्याल कर पिैक। जिाँधरर समाचारपिक बात छै त \nगामिर साप्ताड़िकक प्रकाशनमे िमरा  बि बि पापि बेल पिल रिए। \nएकदशकक अिक प्रयासक बाद तत्कालीन सीड़ियो दामोदर रेग्मीक \nसियोगसां २०३८ सालमे एकर प्रकाशन सांभब भ सकल। जे आई धरर \nड़नरन्तर जारी अथछ आ मैथिलीक माइल स्टोन पड़िका ममथिलाममड़िरक \nबाद सबसां बेसी समय धरर ड़नयममत चलबला पड़िका बड़न सकल अथछ।  \n7. सरकारी  प्रतािना, िा िासक कोनो अनुभि । \n-प्रतािानाक त तेिन कानो अनुभि नड़ि , मुदा िास त ड़नरन्तर बनल रिैत \nछल। \n8. मिाकड़ि ड़िद्यापड़त नेपाल प्रिास सर्मबन्धमे अपनेक धारर्ा की \nथिक? \n-कोनो नि नड़ि। राजा थशिथसिक सांकटकालमे मिाकड़ि ड़िद्यापड़त रानी \nलन्खमाक े  सुरक्षािव नेपालक राजापुराममत्यक ओड़िठाम ल अनलन्खन्ि \nजे बारि बषव धरर रिलाि। एड़ि अबमधमे श्रीमद्भागितक \nथलप्याँतर,थलखनािलीक रचना आ कतेको सुप्रथसि गीतसभक प्रर्यन \nकएलड़न जे आइ इड़तिासमे हुनक प्रमात्तर्क रचना मानल जाइत अथछ। \nसाँच किी त सम्पूर्व मैथिली साड़ित्यक े  नेपालक ई पैध योगदान छैक।  \n9. नेपालमें मैथिली पिकाररता आ साड़िस्त्यक अिस्था क े िन बुझना \nजाईछ?  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 69 \n-पिकाररताक त कड़िए  देलहु ,तखन साड़ित्यक बात करी त ई पूर्वरुपेंर् \nजगद्धजयार भ रिल अथछ। लोकमे कानो तरिें साड़ित्य लेखन माि नड़ि \nतकरा प्रकाशनक जोश उत्पन्न भ रिलैक अथछ ,एड़िसां आनक भरोसे \nफौजदारी खेलएबाक  परम्पराक अन्त िोइत देन्ख पड़ि रिल छैक। \n10 अपने नेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठँनक प्राज्ञ पररषदमें छलौि, प्रड़तष्ठानमें \nमैथिलीक ददशा दशा क े िन अथछ ? \n-िम अपन अबमध भरर जे ड़कछ ु  भ सकल कएल , यद्यड़प प्रज्ञामे \nमैथिलीक कोनो अलगसां बजेट नड़ि छैक। एिनो ण्स्थड़तमे लगभग आधा \nदजवन मैथिली  पुस्तकक प्रकाशन आ तड़िना एक दजवन जतेक मैथिलीक \nड़बत्तभन्न ड़िधापर सांगोष्ठीक आयोजन कएलहुँ। िमरा छोिला आठ ू िषवसां \nउपर भ गेलै , एक्कोटा कोनो कायवक्रमक सूचना नड़ि अथछ। िमरा प्रज्ञामे \nरिब ड़कछ ु  गोटेक े  बोझ भ गेल रिड़न। तखन एिनो अबस्थामे हुनका \nसभक आियवजनक चुप्पी रिस्य मय अथछ।  \n11. रामिय स्तर पर प्रज्ञा प्रड़तष्ठान िारा प्रकाथशत आँगन मैथिली \nपड़िकाक अिस्था की अथछ? \n-जखन िम प्रज्ञसभामे गेल रिी तड़िए एकर प्रकाशन करबौने रिी आ \nिमर कायवकालमे अनेको एड़तिाथसक मित्िक ड़बशेषाँकक प्रकाशन भेल \nरिैक। एर्मिरो प्रकाथशत िोइत रिल अथछ। \n12 मैथिली पाठय पुस्तकक अध्ययन ड़िद्यालयमुखी ड़कएकनै भ रिल \nअथछ? \n-ई त पाठ्यक्रम ड़िकास क े न्रक े  पुछबाक चािी। माल जँ गुर्स्तरीय छैक \nत बाजार त पएबाक चािी। से कोनो ड़िद्यालय एकरा स्िीकार नड़ि क \nपाड़ब रिल अथछ आने ड़िद्यािीएक े  एखनका पुस्तकमे रुथच छैक। मैथिली \nभाषाक प्रचार प्रसार एड़िसां रुकल अथछ, मुदा ककरो लेल धनसन।  \n13. अपनेक जीिनक कोनो अड़िस्मरर्ीय पल ।  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-िँ, २०५२ सालमे जखन पड़िल मायादेिी प्रज्ञा पुरस्कार िमरा भेटल \nछल। एड़ि दुआरे नड़ि जे ओकर उनतीस   िषवपूिवक राथश पचास िजार \nटकाक रिै। ओ एड़ि दुआरे जे मैथिलीमे आई काम्भल्ि जेना गुट बना \nपुरस्कार बँटबाक परम्परा ड़िकथसत भ रिल अथछ  , से एड़िसां त्तभन्न \nसबविा अप्रत्याथशत ओ िोषर्ा एखनो रोमाँथचत क दैछ।  \n  \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 71 \n२.७.अशोक-रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर'क उपन्यास 'िरमुँिा ' \n \nअशोक-संपक ष-8986269001 \nरामभरोस कापवि  'भ्रमर'क उपन्द्यास 'घरमुँहा ' \nिरमुँिा उपन्यास २०१२ ई.मे प्रकाथशत भेल अथछ। २१म शताब्दीमे \nमैथिली उपन्यासक प्रकाशनमे गड़त आएल अथछ। िषव २०१२मे \nगौरीनािक  'दाग ', प्रदीप ड़बिारीक  'शेष', िेतुकर \nझाक 'पराती ', नीरजा रेर्ु क े र  'इजोत', मधुकाांत झा क े र 'ममता \nजोगी', मनमोिन झाक  'क ृ ष्र् सपव' क े  सांग भ्रमरक 'िरमुँिा ' उपन्यास \nआएल। एड़िसँ पड़िने ड़िनक कोनो उपन्यास नड़ि आएल रिए। रामभरोस \nकापड़ि 'भ्रमर' नेपालमे मैथिलीक जानल -मानल साड़ित्यकार छथि। \nड़िनक कड़िता ,गीत,गजल क े र सां्ि प्रकाथसत अथछ। दू टा किा \nसां्ि 'तोरा सांगे जएबौ रे क ु जबा' आ 'हुगली उपर बिेत गांगा' सेिो \nप्रकाथशत छड़न। नाटक आ शोध छड़न। आलेख सभिक सां्ि छड़न। \nपड़िकाक सांपादन लगातार कऽ रिल छथि। पोिी सभिक सांपादन क े ने \nछथि। \nिरमुँिा उपन्यास नेपालक मधेश आन्दोलनक पृष्ठभूमममे पिािी युिती \nआ मधेशी युिकक प्रेमकिापर आधाररत अथछ। किा िो िा कड़िता प्रेम \nभ्रमरक स्थायी भाि रिल अथछ। एड़ि उपन्यासक सांबांधमे प्रथसि \nसाड़ित्यकार राजेन्र ड़िमल भूममकामे थलखने छथि जे \"आख्यानकार \nभ्रमर आपना समयक प्रमात्तर्क न्खस्सा आबए बला पीढी दर पीढी धरर \n 72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुनएबामे उत्सुक छथि। तें प्रस्तुत उपन्यास मूक इड़तिासक मुखर सिोदर \nभ ए गेल अथछ। राजनैड़तक िटनाक्रमक धरातलपर कल्पनाक \nफट्ठा, मृड़तका , सन्दी सन आददसँ समकालीन मधेशक जीिन्त मूर्तिं \nतैयार कऽ समाद्धजक सांबांध-बांधक रागमयताक रांग ढेउरल गेल अथछ जे \nहृद्यिारी अथछ। उपन्यास ऐड़तिाथसक मित्िक दाबेदार एह कारर्े अथछ \nजे ई पड़िल नेपालीय मैथिली उपन्यास थि क जे समकालीन राजनैड़तक \nिटनाक्रमपर आधाररत अथछ।\"  \nमधेश क्षेिमे रिड़निार कतेको पिािी पररिार ओड़िठामक जीिन ओ \nसांस्क ृ ड़तमे रथच-बथस गेल अथछ। कतेको व्यण्क्त ओ पररिारक बीच \nममिता ओ स्नेि कायम भऽ गेल छैक। मधेश आन्दोलन तीव्र भेलापर \nओड़िमे कतेको अराजक ओ हििंसक तत्ि सड़क्रय भऽ जाइत अथछ। \nअपिरर्, लूट आददक धांधा करऽ लगैत अथछ। एड़ि उपन्यासमे मधेश \nआन्दोलनक ड़िस्तृत िर्वन अथछ। \nउपन्यासमे रमेश उपाध्याय एक थशक्षक छथि। ओ पिािी मूल क े  छथि। \nएिन कतेको पररिार मधेशमे अथछ। मधेश आन्दोलनक ेँ  ओकर सभिक \nसमिवन छै। आन्दोलनी ओ सरकारक बीच बहुत बेर समझौता िोइत \nछैक। माँग सभ मुदा पूरा नड़ि भऽ पबैत अथछ। ड़कछ ु  लोक आन्दोलनक ेँ  \nहििंसक बनबऽ चािैत अथछ। लोक सरकारी दमन ओ शोषर्सँ िस्त भऽ \nगेल अथछ। क्रमशः पिािी आ मधेशीक बीच िैमनस्य पनड़प जाइत अथछ। \nहििंसक तत्ि सभ आ लूट करबामे लाड़ग जाइत अथछ। अिी क्रममे रमेश \nउपाध्याय क ेर बेटी ड़करर्क अपिरर् भऽ जाइत छैक।  \nड़करर् जे एक पिािी मूलक अथछ ओकरा मधेशी कामेश्वर ससिंिक बेटा \nराजीिसँ प्रेम छैक। दूनू ड़ििाि करऽ चािैत अथछ। दूनूक पररिारक ेँ  सेिो \nकोनो आपत्तत्त नै छैक। उपाध्याय क े  दस लाख ड़फरौती देबाक रिैत छड़न। \nएड़ि लेल अपन मकान बेथच दैत छथि। राजीिक ेँ  ई ज्ञात िोइत छैक जे \nएड़ि अपिरर् उद्योगक सरगना ओकरे बाप छैक। ओ अपन माएसँ मीथल \nकामेश्वर ससिंिक ड़ििेकक ेँ  जगबैत अथछ। अन्ततः ड़करर् मुक्त िोइत \nअथछ। राजीि सांग ओकर ड़ििािक ड़नर्वय दूनू पररिार करैत अथछ।  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 73 \nउपाध्याय जे पिाि ददस िूरर जेबाक ड़नर्वय क े ने रिथि से पुनः ओिीठाम \nर ड़ि जाइत छथि। एड़िमे हुनक ममि जगमोिन सियोग करैत छथिन। \nमकान सेिो ड़बक्री नड़ि िोइत छड़न।  \nएड़ि उपन्यासमे पिािी आ मधेशी लोक सभिक बीच एकठाम रिबाक \nकारर्े आपसी ममिता ओ भाइचाराक यिािव सेिो उभरर कऽ आएल \nअथछ। सांगड़ि क्षेिक स्िायत्ता आ ड़िकास क े  समानान्तर ड़ित्तभन्न क्षेिक \nमनुक्ख आ ओकर मनुक्खता सेिो उजागर भेल। उपन्यास किैत अथछ \nजे िस्तुतः मनुक्खे सिोपरर थिक।    \nसांिषव, आन्दोलन, अपिरर्, लूट , प्रेम आदद िटनाक आधार लऽ कऽ \nबूनल ई उपन्यास रिस्य ओ रोंमाांचसँ भरल अथछ। सांपूर्व उपन्यासमे \nरोचकता बनल रिैत अथछ।  'िरमुँिा ' नाम क े र सांबांधमे उपन्यासकारक \nकिब छड़न जे \"िरमुँिा\" नाम मैथिलीमे एड़िसँ पूिव कतौ आएल िोइक \nसे सांभि , मुदा िमर एड़ि उपन्यासक क ें रीय पािक मनःदशा , अपन \nजन्मधरतीसँ लगाि आ प्रम आ ड़िस्थापनक बाबजूद अिसर भेदटते \nजन्मधरतीपर िुमबाक अद्भुत उत्साि , स्फ ू र्तिं 'िरमुँिा ' शब्दक ेँ  \nसािवकता प्रदान करैत अथछ। तँए एकरा तािी रूपमे ली से आ्ि\"। \nिस्तुतः ई उपन्यास किैत अथछ जे जाड़त,िर्व, पड़िचान बहुत माने नड़ि \nरखैत अथछ। माने रखैत अथछ मानिीय \nस्नेि,व्य्‍िार, प्रेम, सदाशयता , ममिता , मानिीय सांबांध, जुिाओ। एिी \nजुिाओ आ लगाओ सांग जतऽ लोक रिैत अथछ सएि \"िर\" थिक। मुदा \nएड़ि िर लेल मनुक्ख आ मनुक्खता अपेत्तक्षत अथछ। एिी ठाम आड़ब \nकऽ 'िरमुँिा ' मनुक्ख अपनाक ेँ  सािवक बना लैत अथछ।   \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.लालदेि कामत -िा०  राम भरोस कापिी \"भ्रमर\" : एक व्यण्क्तत्ि \n \nलालदेि कामत , सांपक व-०७६३१३९०७६१ \nिा०  राम भरोस कापिी \"भ्रमर\" : एक व्यण्क्तत्ि \n  \nस्िनामधन्य ७१ िषीय बिचौरा गाम ड़निासी श्री रामभरोस कापिी एक \nव्यण्क्तयेटा नहििं अपने आपमे एक सांस्था सन लोक छथि। ई बहुआयामी \nप्रड़तभा'क धनी साड़ित्यकार छथि। ड़िनक जन्म २००८ सांित  ,साउन \nमास तदनुसार  ५ मई १९५१ क ेँ  नेपाल देशक धनुषा द्धजला क े र गाउां \nपाथलका िािव -४ बिचौरा नामक गाममे भेल छन्न्ि। ितवमान मेँ ई रिय \nछथि उप नगरपाथलका िािव १ थशिपि जनकपुरधाममे ,जतय ओ पाँच \nदशक सँ अिर्निंश मैथिली साड़ित्य लेल सेिा करैत अयलाि अथछ। \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 75 \nड़िनक दादा ममठ ू  लाल पेसर मनोरिी क ' पुिी दाया रिड़न आ पुि राम \nगुलाम ि पुििधू दुखनी देिी क ेँ  दू पुि क्रमश: सुक ु मार आ रामभरोस एिां \nएक पुिी सोनािती भेलड़न। रामभरोस कापिी जीक ड़कशोर अिस्था मे \nधनुषा द्धजलाक भगिानपट्टी गामक दलतीया देिी क ेँ  सांग ड़ििाि \nभेलड़न ,जाड़ि सँ तीन पुि क्रमशः राम नारायर् कापिी - जनकपुर \nएक्सप्रेस क'सम्पादक आ राजनीड़त सँ सर्मबन्ध  , प्रदीप कापिी - नेपाल \nखाद्य सांस्थान मेँ कायवरत आ सांदीप कापिी - उच्च कोदटक कम्प्यूटर \n्ाड़फक एक्सपटव , एिां दू ड़ििाड़ित बेटी प्रममला छन्न्ि। कापिी जीक \nसाड़िस्त्यक नाम 'भ्रमर ' श्‍द चर्चिंत छन्न्ि। बालपनमे ड़िनक थशक्षा - \nदीक्षा गामेक एक ड़गरिस्त कन्िाई साहक दलान पर मधुकरिी ड़निासी \nगर्ेश लाल कर्व जीक चदटसारमे शूरू भेलड़न। ड़िनका ५०ड़बगिा जमीन \nजत्था आ जनकपुर टीशनक उत्तरिारर कात पक्का मकान रिड़न , ततड़ि \nरड़िकय सरस्िती िाई स्क ू ल सँ मैटररक पास कयलाि। ओ ड़िभुिन \nड़िश्वड़िद्यालय काठमाांिू क े  अन्तगवत रामस्िरूप रामसागर बहुमुखी \nक्याम्पस सँ मैथिली ड़िषय(पड़िल बैच) मेँ एम ए ,पी एच ड़ि ० (मानद) \nधरर कयने छथि। नेपालक मधेशक सरकार अपना प्रदेशमे मधेश प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठान'क गठन कय लस्र्मित ऐ योजनाक े  मांिी पररषद सँ मांजूरी दैत \nड़िनका सांचालन सममड़त क े र अ ध्यक्ष बनौलक िन । साड़ित्य क्षेिमे ड़िनक \n५०म  क ृ ड़त ममथिला 'क लोकजीिन ; लोक सांदभवक ड़कछ मास पूिव \nजनकपुर धाममे ड़िमोचन भेल छल। एड़ि सँ पूिवड़ि ओ नेपाल सरकारक \nड़नयुण्क्तमे साझा प्रकाशन अध्यक्ष आ नेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठानक पररषद  \nसदस्य भ ' चुकल छथि।  \nभाषा समृन्ध्द लेल भ्रमरजी ओतुका मुख्यमांिी लालबाबू राउत जीक े  \nज्ञाांपन दैत एक समय बुझौने रिथिन - स्थानीय ड़कछ ु  सांि , सांस्था क े  \nउठल माँगपर सिानुभूड़त पूिवक ड़िचार कयल जाय। आब मधेश सरकार \nअपन प्रदेशमे मातृभाषा उत्थानक लेल एतुका \nसांस्क ृ ड़त, कला, नाट्य, सांगीत, पुरातत्ि अमधक उत्थान िेतु काज आरांभ \nक े लक। एड़ि ड़िभाग क ' ड़िकासमे लागल , िेरायल , नुकाएल प्रड़तभा \nसबक े  खोद्धजकय तकर सांरक्षर् , सर्मबधवनक सांगड़ि ,सर्ममान आ \nपुरस्कारक व्यिस्था ई प्रड़तष्ठान करबे करत , पुस्तकाकार प्रकाशन सेिो  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n। पूिवमे रामभरोस जीक ेँ  नेपाल ड़िद्या मैथिली भाषा साड़ित्य पारोतोड़षक \nसेिो भेटल छन्न्ि। ड़िनका नामे आरो अनेक पुरस्कार भेटल छन्न्ि।  \nनेपाली आदद कड़ि बसकट्टा भानुक प्रिम कड़िता सँ प्रेरर्ा पाड़ब ओ बन्न \nकोठरी औनाईत धुआँ रचलड़न। नेपाल ' क पड़िल 'क' श्रेत्तर्क मैथिली \nभाषा मेँ \"आांजुर - पड़िका\"  क े र ड़िगत ३२ शाल सँ सम्पादन करैत आड़ब \nरिलाि अथछ। जेबकट्टा ड़गरिकट्टा गरदड़नकट्टा'क इड़तिास कोना थलखू \nिम  , श्रिाांजथल रूपेँ - आजुक सांदभवमे भानुक ेँ  प्रड़त ड़िनक श्रिाांजथल \nकड़िता पढैत पाठक ड़नमग्न भ ' जाईत छैक। ड़िनक दीिव कड़िता  'नहििं \nआब नहििं ' पाठ्य करय योग्य पाठकक े  बुझाई छन्न्ि।किा ड़िधामे ड़िनक \n- तोरा सांग जेबौ रे क ु जबा क ेँ  मैथिली अकादमी - पटना सँ १९८४ मेँ \nपुरस्क ृ त कयल गेल रिड़न।गजल सां्ि - मोमक पिलैत अधर -\n१९८३,गीत गज़ल सां्ि अपन अनथचन्िार- कड़िता सां्ि १९९०,रानी \nचन्रिती ,नाटक - एकटा और बसांत  , मड़िषासुर मुरादाबाद ,अन्ततः \nकिा सां्ि, मैथिली सांस्क ृ ड़त बीच, रमाउांदा- साांस्क ृड़तक ड़निांध सां्ि \nनेपाली मेँ आ ड़िनक \" नहििं आब नहििं\" क े र मैथिली अनुिाद भयो अब \nभयो , मनु ब्राजाकी र्द्ारा कयल गेलड़न अथछ। कड़िता - ड़बसरल - \nड़बसरलसन , जनकपुर लोक थचि ( ममथिला पेंटटिंग),लोक नाट्य : जट \nजदटन (अनुसांधान) छन्न्ि। ड़िनक सम्पादन कयल - मैथिली पद्य \nसां्ि,लाबाक धान कड़िता सां्ि -मािुरजीक \" ड़िशुली\" \nखांिकाव्य, मैथिली पिकाररता , मैथिली लोकनृत्य: भाि भांड़गमा एिां \nस्िरूप - आलेख सां्ि बहुचर्चिंत भेल रिड़न। ड़िनक प्रमुख पोिी :- युि \nभुममक एसगर योध्दा , हुगली उपर बिैत गांगा, िॉ ० प्रफ ु ल्ल क ु मार \nससिंि 'मौन ' आ निारम्भ प्रका शन सँ बिराएल  ' एन्टीिायरस \nपोिी , सुली पर ईजोत प्रकाथशत छन्न्ि। मैथिल लोक-सांस्क ृ ड़त ड़िड़िध \nआयाम - ने.प्र.प्र. आ ममथिलाक सपुत : राजा सलिेस - दीनाभरी ,अिाँ \nजे किलहुँ ,अन्िररयाक चान ,लोक नायक सलिेस (ड़र्द्तीय \nखडि),समयको अन्तराल पहुचाउँदै , सीमा क े  आर - पार ,चीन - जे िम \nदेखल( यािा सांस्मरर्) क े र जोरा नँय छैक। \nिम सब मैथिली भाषी लोक राम भरोस कापिी भ्रमर जीक े  गीड़त रचना  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 77 \nत्तभड़ियों एलबांम ड़नर्मनथलन्खत सुड़न कीतव क ृ त्य िोइत छी। यिा -: \n१. अिाँ आड़ब की छनकय   िमर क ां गना \n२. आउ,आउ,आउ ददल खोथलकऽ आउ  \n३. ड़प्रय प्रार्नाि सादर प्रर्ाम यौ \n४. मचल आई  िोरी िो \n५. मनक े  भीतर ददव भरल अथछ  \n६. बिमुआ िो , करर दैिो नैिर क ेँ  ड़िदाई  \n७. रूनझुन रुनझुन बाजे पैजड़नया िो  \n८. पाड़बने िमई जोररया  \n९. राखी क ेँ  बन्धनमे  भैया ...  \nराम भरोस कापिी ड़पछरल समाज मेँ थशषव साड़ित्य सेिी छथि। कोनू \nनौकिी स्क ू ल- कालेजमे नहििं क े लड़न। ड़िनक रचना सांसार बोिरक े  दूनू \nपार खुब धूम मचेने छैक आ व्यापक समृन्ध्दक आचरर् ्िर् कयने \nछैक। कोनू पुस्तकालयमे एकठाम अध्येताक े  पढबाक ड़िनका मादे \nमातृभाषा अनुराग जाड़न सकबाक खगौट तँ अथछये।सिासय पोिीक \nसँख्याँ पुरना से िार्दिंक शुभकामना \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.अजय अनुरागी - मैथिली भाषाक  साड़ित्यकार 'भ्रमर'  िरेक \nड़बधामे पुस्तक प्रकाशन \n \nअजय अनुरागी  \nमैचिली भार्ाक  सावहत्यकार भ्रमर  हरेक वबधामे पुस्तक प्रकाशन \nराम भरोस कापण् ि भ्रमर मैथिली भाषा साड़ित्यक े  प्रथसि साड़ित्यकार \nछथि। धनुषाक े  बािचौिा गाम , जनकपुरधाम उपमिानगरपाथलका ििा \nनर्मबर १ आ िांसपुर नगरपाथलका ििा नर्मबर २ क े  ७० िषीय भ्रमर \nअखनो साड़िस्त्यक रचना आ पुस्तक प्रकाशनमे सड़क्रय छथि। ओ किैत \nछथि, मैथिली भाषा साड़ित्यक क्षेिमे िम एकमाि एिन व्यण्क्त छी जे \nपूर्वकाथलक छी। \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 79 \nमैथिली भाषा साड़ित्यक े  क्षेिमे बहुत लोक कलम चलबैत छथि मुदा \nहुनकर मुख्य पेशा अलग अथछ। लेड़कन हुनकर किना छै जे हुनक \nप्रािममक व्यिसाय मैथिली भाषा साड़ित्यक े  क्षेिमे लेखन छैन्ि। \nडा. धीरेन्द्रक कारणें सावहत्यकार बवन गेलाह \nजड़ियासँ जनकपुरक सरस्िती िाई स्क ू लमे पढैत छलाि तड़ियासँ \nभारतमे प्रकाथशत बाल पड़िका पढबामे रुथच छलड़न। भारतक \nपटना , कलकत्ता, ददल्ली, मुांबईसँ प्रकाथशत साड़िस्त्यक पड़िका हुनक \nिरक समीप जनकपुर रेलिे स्टेशन पर पोिीक स्टा ल पर अबैत छल । \nड़िन्दी भाषामे बाल साड़ित्य पड़िका जेना भारतक मुांबईसँ \nप्रकाथशत  पराग पड़िका आ दरभांगासँ प्रकाथशत  बालक पड़िका पढैत \nछलाि। पढैत माि नड़ि  ,हुनक कतेको रचना बालक पड़िकामे छपैत \nछल। \nओड़ि समय मे अपन िर लग जनकपुर ण्स्थत राम स्िरूप राम सागर \nबहुउद्देशीय कालेजमे अध्यापन करयिला प्रोफ े सर  धीरेश्वर झा धीरेन्र \nक े  सांपक व  मे आड़ब गेलाि। ओिी कालेजक राजनीड़त ड़िज्ञानक प्राध्यापक \nनारायर् प्रसाद साि हुनक े  िरमे ड़कराया लऽ कऽ रिैत छलाि। िा. \nधीरेन्र ओत्तड़ि ड़नयममत अबैत रिथि। एिी कारर्े प्रोफ े सर झासँ सम्पक व  \nभेलड़न।  \nभ्रमर जखन क्लास ७ मे पढैत छलाि तखन ड़िन्दी मे एकटा किा \nथलखलड़न जकर नाम छल   इमान्दा र बालक आ झा क ेँ  देखौलड़न। ओ \nकिा ड़िन्दी मे थलखल गेलाक कारर्ेँ नड़ि देखलड़न। झा किलन्खन जे \nकिा अपन मातृभाषा मैथिलीमे आनब तखन माि देखब। तखन मैथिली \nमे अनुिाद क देख देलन्खन। आ प्रोफ े सर सािेब एकरा पाँड़त दर पाँड़त \nसुधारर देलड़न। आ फाइनल थलन्ख कऽ आन किलन्खन्ि।  \nभ्रमर सांपाददत किा दोसर पेपर पर थलन्ख अनलड़न। तकरा बाद \nप्रा..झा  ममथिला ममड़िर नामक भारतसां प्रकाथशत साड़िस्त्यक पड़िकाक \nसांपादक सुधाांश शेखर चौधरीक ेँ  पि थलन्ख किा छपबाक आ्ि  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े लड़न। ड़कछ ु  ददनक बाद पड़िकाक नेना भुटकाक चौपाण् ि स्तम्भमे \nभ्रमरक किा छपल। तकरा बाद भारतक कलकत्ता सँ प्रकाथशत  आांखर \nनामक पड़िका मे (१९६८ई.)नि िस्ताक्षरक रूप मे हुनक \nथलखल  अनिररया इजोररया नामक कड़िता प्रकाथशत भेल।  \nड़िनका र्द्ारा थलखल गेल कड़िता आ किा भारतक ड़ित्तभन्न साड़िस्त्यक \nपड़िका मे प्रकाथशत िोइत रिल। जँ िा. धीरेन्र नड़ि रड़ितथि त िम \nसर्मबभतः साड़ित्यकार नड़ि भ पड़बत हुँ  भ्रमरक उण्क्त छन्न्ि। \nसावहत्यक े  हर विधामे पुस्तक \nपिकाररता पेशामे सेिो शुरुआत क े लड़न आ साड़ित्यक क्षेिमे सेिो \nथलखैत रिलाि। आब साड़ित्यक िरेक ड़िधामे मैथिली भाषामे पोिी \nप्रकाथशत क चुकल छथि। \nकिा, कड़िता, उपन्यास, आलोचना , नाटक , ड़नबांध, यािा सांस्मरर् \nसड़ित सब ड़िधामे पोिी थलखने छथि। आइक े  ददनमे ५०सां उपर पुस्तक \nप्रकाथशत भ गेल छन्न्ि। \nड़िनक   बन्न कोठारी औनाइत धुिा नामक काव्य सां्ि,  नड़ि आब नड़ि \nनामक दीिव कड़िता ,  मोमक पिलैत अधर नामक गीत गजल \nसां्ि,  अपन अनथचन्िार ,युिभूममक एसगर योिा नामक कड़िता \nसां्ि, अन्िररयाक चान गजल सां्िक प्रकाशन भेल अथछ। मैथिली \nभाषामे थलखल दीिव कड़िता   नड़ि आब नड़ि क े  नेपाली \nभाषामे   भयो , अब गयो शीषवकसँ नेपाली भाषाक प्रथसि साड़ित्यकार \nमनु बज्राकी र्द्ारा अनुिाद कयल गेल अथछ । बाद मे ई दीिव कड़िता \nनेपाल प्रज्ञा प्रड़तष्ठान र्द्ारा प्रकाथशत  प्रज्ञा पड़िकामे प्रकाथशत भेल छल। \nतोरा सांगे जयबौ रे क ु जिा,  हगली ऊपर बिैत गांगा, एडटी भायरस \nनामक किा सां्ि प्रकाथशत अथछ। हुनक दािा छड़न जे नेपालमे मैथिली \nभाषामे हुनक थलखल   तोरा सांग जेबौ रे क ु जिा पड़िल आधुड़नक किा \nसां्ि थिक। हुनक ईिो  दािा छन्न्ि जे ई किा सां्ि ड़बिार सरकारक  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 81 \nसरकारी सांस्था मैथिली अकादमी र्द्ारा प्रकाथशत नेपालक पड़िल \nआधुड़नक मैथिली किा सां्ि छैक। \nहुनकर थलखल उपन्यास   िरमुिाक े  भोजपुरीक बररि साड़ित्यकार \nउमाशांकर ड़र्द्िेदी भोजपुरी भाषामे आ भारतक े  चर्चिंत साड़ित्यकार \nिा.प्रफ ु ल्ल क ु मार ससिंि मौन ड़िन्दी भाषामे अनुिाद कएने छथि।। भ्रमर \nस्ियां किैत छथि जे मधेश आन्दोलनक समयमे िषोंसँ जनकपुरमे \nरिड़निार पिािी समुदायक ेँ  कोना मधेश छोिय पिल छल ताड़ि पर \nथलखल ई उपन्यास हुनक पसीनक क ृ ड़त थिक।  \nकतेको नाटक थलखने छथि। मैथिली भाषामे   रानी चन्रिती ,  एकटा \nआओर बसांत,  मड़िषासुर मुरदािाद ,  भैया अएलै अपन सोराज ,  सुली \nपर इजोत नामक नाटकलगायत दजवनो नाटक प्रकाथशत छन्न्ि आ मांथचत \nिोइत रिैत छन्न्ि। धमेन्र झा  ड़िििल हुनक थलखल नाटकक अनुिाद \nनेपाली भाषामे   भ्रमरका सिवश्रेष्ठ नाटकिरु नामसां कएने छथि। \nएकर अड़तररक्त ड़ित्तभन्न ड़िचार सां्ि, ड़नबांध सां्ि, यािा सांस्मरर् सां्ि \nसेिो प्रकाथशत कएने छथि। समय समय पर कतेको पोिी आ रचनाक \nसांपादन करैत आड़ब रिल छथि। भ्रमर किैत छथि जे हुनका र्द्ारा थलखल \nगेल कड़िता, नाटक आ किा नेपाल आ भारतमे स्क ू ल आ ड़िश्वड़िद्यालय \nस्तरीय पाठ्यक्रममे शाममल कए पढाओल जा रिल अथछ। \nसाड़ित्यमे योगदानक े  कारर् नेपालक सरकारी सांस्था तत्कालीन नेपाल \nराजकीय प्रज्ञा प्रड़तष्ठान र्द्ारा प्रिम मायादेिी प्रज्ञा \nपुरस्कार(रु. ५००००), ड़िद्यापड़त सेिा सांस्थान दरभांगा र्द्ारा ममथिला \nड़िभूड़त सर्ममान , शेखर प्रकाशन पटना र्द्ारा शेखर सर्ममान से सर्ममाड़नत \nकएल गेल छथि। तड़िना मैथिली साड़ित्य पररषद जनकपुर र्द्ारा िैदेिी \nप्रड़तभा पुरस्कार, अांतराविीय मैथिली सर्ममेलन मुांबई र्द्ारा ममथिला रत्न \nसर्ममान , मधुरीमा र्द्ारा देल गेल नेपाल   मधुरीमा सर्ममान , चेतना सममड़त \nपटनाक े   यािी चेतना पुरस्कार स सर्ममाड़नत भेल छथि।   82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतड़िना साझा  प्रकाशनक ेँ  साझा लोक सांस्क ृ ड़त पुरस्कार, ड़िद्यापड़त \nमैथिली भाषा साड़ित्य पुरस्कार , पािवती प्रड़तष्ठान थससौदटया सलाविी \nकेँ  पािवती सर्ममान सँ सर्ममाड़नत कयल गेल छथि।  \nभ्रमर नेपालक पड़िल मैथिली भाषाक साड़ित्यकार छथि जे नेपाल प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठानक पररषद क सभा सदस्य बनबामे सफल भेलाि आ बादमे \nपररषद क सदस्य बनलाि। तड़िना साझा प्रकाशनक े  अध्यक्षक े  रूपमे \nभ्रमर पड़िल मधेशी व्यण्क्त भेलाि। ओ अपन छोट कायवकालमे नेपाली \nभाषाक े  अलािे मैथिली सड़ित अन्य भाषामे प्रकाशन शुरू क े लड़न। \nमैथिली बाल किा सां्ि  बड़गयाक गाछ हुनक कायवकालमे पड़िल बे र \nसाझा प्रकाशन र्द्ारा प्रकाथशत भेल। आ जे साझा प्रकाशनसां पुरस्क ृ त \nसेिो भृल छल।  \nएतबे नड़ि , काठमाांिू आ जनकपुरमे ३ टा अन्तराविीय मैथिली सर्ममेलनक े  \nसफलतापूिवक आयोजन कयलड़न अथछ।  \nहुनकऽ किब छन्न्ि जे मैथिली भाषामे थलखी क समाजक े  बदलना या \nपररितवन करना बहुत कदठन काम छै। हुनक किब छड़न जे प्रकाशनक \nअभािमे मैथिली भाषाक साड़ित्य नड़ि फलल फ ू लल अथछ , त प्रकाशक \nलोकड़नक अभािसें पाठक धरर नड़ि पिांथच पबैत अथछ। \nभ्रमर किैत छथि , \"एिन ण्स्थड़त अथछ जे स्ियां थलखड़निार लोक स्ियां \nपढैत छथि िा अपन गोलक लोक पढैत छन्न्ि, एकरा कीड़न क पढबाक \nकोनो आदड़त नड़ि अथछ। \" मुफ्तमे बाँटबाक प्रिृत्तत्त अथछ। मैथिली \nभाषाक जनसांख्या ड़िशाल अथछ, मुदा मैथिली भाषाक स्तरीयताक \nकारर्ेँ पाठक नड़ि अथछ , भ्रमर किैत छथि, \"मैथिली भाषाक मानकक े  \nसिज बनाओल जाय आ जँ मैथिली भाषामे थलखल रचनाक अनुिाद \nनेपाली , अां्ेजी आ ड़िन्दीमे कयल जाय\" त आनोभाषा मे सेिो , एकरा \nबाजार भेटत।\"  \nओ दटप्पर्ी क े लड़न जे रचना माि पोिीक सांख्या बढेबाक लेल थलखल \nजा रिल िो त ताड़िमे गुर्ित्ता अभाि रित। थलखबा लेल पड़िने पढय  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 83 \nपित। मुदा ओ किैत छथि जे एतय पढबाक सांस्क ृ ड़त नड़ि अथछ ताड़ि \nलेल समस्या अथछ। साड़ित्य समाजक असली दपवर् थिक  आ ओ दुख \nव्यक्त करैत छथि जे ई समाजक यिािवक िर्वन करबाक लेल कम \nथलखल जारिल अथछ।  \nओ मैथिली भाषा सड़ित ड़ित्तभन्न मातृभाषाक े  ड़िकास लेल राज्य \nसरकारक े  आगा आबक चािी।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.अत्तश्वनी क ु मार आलोक-रामभरोस कापड़ि भ्रमरः भारत -नेपालक \nसाांस्क ृ ड़तक सेतु \n \nअणिनी क ु मार आलोक , संपक ष- 8789335785 \nरामभरोस कापवि भ्रमरिः भारत-नेपालक सांस्क ृ वतक सेतु \n  \nकरीब िेढ दशक पड़िने िम नेपाल गेल छलौं।क ु नू साड़िस्त्यक कायवक्रम \nमे देश सँ बिरा भाग लेबाक ई िमर पड़िला अनुभि छल।एकरा पड़िने \nएक बेर आरो नेपाल गेल छलौं अपन दादीक आँन्खक ऑपरेशन करेबाक \nलेल।लिान जेबाक क्रमे त ई बुझना पिल , जे दोसर देश मे जेबाक लेल \nकम सँ कम दू ददन चािी।मुदा ई नहििं लागल  , जे लिान नेपाल मे अथछ \nआ ड़क िम भारतक ड़बिार सँ गेल छलहुँ। तेिने िर - दुआर  ,तेिने रिन \n- सिन आ तेिने बात - ड़िचार।जेड़िना देश अिाँक  , तेड़िना िमर।िम \nएक - दोसर सँ क ु नू सामररक सीमा सँ सेिो ड़िभक्त नहििं छी  , ड़कयेक त \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 85 \nिमरा - अिाँक मध्य क ु नू ड़ििाद एिेन स्तर पर नहििं आएल।िमर सांबांध \nबेटी - रोटीक सांबांध छल , िर - पररिारक सांबांध छल। \nनेपालक जनकपुर मे ई कायवक्रम भारत - नेपालक दूता िास क ें  आपसी \nसांबांध सँ आयोद्धजत क ै ल गेल छल। िम आदरर्ीय प्रफ ु ल्ल क ु मार \nससिंि ' मौन  ' क सांगे गेल छली।राड़त मे दरभांगाक सांस्क ृ त शोध सांस्थानक \nतत्कालीन ड़नदेशक देिनारायर् यादिक आड़तथ्य स्िीकार \nक ै ल , सूयोदय िेबाक पड़िने बस सँ जयनगर गेलौं आ तकर बाद \nनेपालक बस सँ जनकपुर।जन कपुरक एक गोट ड़िथशि सभागार मे ओ \nकायवक्रम दू ददनी आयोद्धजत क े ल गेल छल , जकर मुख्य कताव - धताव \nरामभरोस कापड़ि  ' भ्रमर ' रिथि।उद्घानटक बाद पाँच टा कड़ि क ें  \nकाव्यपाठ सुनेबाक मुख्य अड़तथि मादे इच्छा व्यक्त क े ल गेल छल।ओ \nपाँच गोट कड़ि मे एकटा कड़ि िमहुँ छली।ताड़ि ददन  सँ रामभरोस \nकापड़ि ' भ्रमर ' सँ जुिल छी।िमरा मोन पिैत अथछ  , जे भारत मे क ु नू \nमित्त्िपूर्व मैथिली कायवक्रम सांभितः नहििं भेल हुए  , जाड़ि मे \nरामभरोसजीक भूममका नहििं हुए।ड़िशेषक ' दरभांगाक कायवक्रमे।ओ \nदरभांगा आ जयनगरक साड़िस्त्यक धुररएटा नहििं छथि , भारत आ \nनेपालक साांस्क ृड़तक सांबांधक एकटा दामयत्िसजग व्यण्क्तत्ि \nछथि।जनकपुरक ओ कायवक्रम सँ पड़िने हुनक नाम ड़बिार सँ प्रकाथशत \nहुए बला अनेक रास पि - पड़िका मे पढले छलहुँ। ओ माि कायवक्रमक \nसूिधार नहििं छथि,थसिाांत और व्यििार सँ सेिो भारत आ नेपालक \nसाांस्क ृ ड़तक समन्ियक ड़ितसचिंतक छथि।िमर आिास िैशाली द्धजलाक \nमिनार मे अथछ आ िमर आिास सँ कतोक दूर रिैत छलाि मैथिली आ \nनेपालीक प्रथसि लोकसाड़ित्य ड़िशेषज्ञ प्रफ ु ल्ल क ु मार ससिंि ' मौन  ' । \nमौन जी सँ हुनक बड्ड आत्मीयता छलड़न ,मौन जी ए त आबैत रिथि।मुदा \nमौन जी एत ' भ्रमर जी सँ िमरा भेंट नहििं भेल। नेपालक ओड़ि \nकायवक्रमक बाद िमर भेंट एक बेर चेतना सममड़तक कायवक्रम मे भेल \nछल , तकर बाद हुनक बेटीक िर पटनाक बोररिंग क ै नाल रोि मे। हुनक \nजमाय इांजीड़नर छथि,ओ पटना मे बथस गेल छथि।मुदा एिेन नहििं  , जे \nजमाय नेपालक छथि।हुनक िर ओर्मिरे कतो मधेपुरा ,मधुबनी ददस \nछैन।अिावत  ओ मूल रू प सँ ड़बिारक ड़निासी छथि।रामभरोस कापड़िक  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिर धनुषा ।िम मौनजीक सांगे ओड़ि कायवक्रमक दौरान गेल छली। ओ \nड़िशुि साड़ित्यजीिी छथि,भािुक मनुष्य आ सजग पिकार। हुनक \nड़िशेषता ई अथछ  , जे ओ सांबांध बनेबा आ सांबांध क े  ड़िस्तार देबा मे \nड़िश्वास रखैत छथि।हुनक साड़ित्य मैथिली आ नेपा ली मे अपन ड़िथशि \nस्थान रखैत अथछ। ओ लोकसाड़ित्य क े  ममवज्ञ ड़िर्द्ान अथछ। लोकिाताव \nक े  सां्ि आ ड़िश्लेषर्क क्षेि मे ओ मान्य ड़िर्द्ान छथि। हुनक ड़िर्द्ता \nमाि पोिीक पढला सँ निीं सांपन्न भेल अथछ,ओ क्षेि भ्रमर् आ सांगड़त - \nसियोग सँ अपन ज्ञानक ड़िस्तार क े  पुि क े ने छथि।हुनक साड़ित्य नेपाली \nआ मैथिलीक समृद्धिक काज करैत अथछ।ओ ड़नश्शांक रूप सँ भारत आ \nनेपालक सांबांधक समिवन करैत अथछ। जड़िना भारत आ नेपालक \nआपसी सांबांध क ु नू राजनीड़तक सीमारेखाक ऊपर अथछ ,तड़िना \nभ्रमरजीक साड़ित्य भारत - नेपालक साांस्क ृ ड़तक परांपराक प्रदत्तक्षर्ा \nकरैत बूद्धझ पिैत अथछ।हुनक साड़ित्य लेखनक आरांभ नेपाल सँ \nभेल  ,ड़कयेत ओ नेपालक धनुषा द्धजला अिण्स्थत बिचौिा गाम मे जन्म \nलेलड़न।पढाई नेपालक ड़िभुिन ड़िश्वड़िद्याल मे क े लड़न। मुदा हुनक पड़िल \nसाड़ित्य रचना  1964 ई मे पटना सँ प्रकाथशत हुए बला प्रथसि मैथिली \nसाप्ताड़िक ' ममथिला ममड़िर  ' मे छपल।ओ रचनाक नाम \nछल ' ईमानदार बालक  ' ।तकर बाद ओ साड़ित्य आ पिकाररता क ेँ  \nअपन जीिन समर्पिंत क देने छलथिन।हुनक पड़िल पोिी मैथिलीक \nकड़िताक छल ' बन्न कोठरी औनाइत धुँआ  ' ।एड़ि पोिी मे रामभरोस \nकापड़ि ' भ्रमर ' ओ ड़िसांगड़तक चचव क ै ने छथि  , जाड़ि मे मनुक्खक \nजीिन औनाइत छल। मनुक्ख बुझैत अथछ जे ओकर शोषर्  , दमन आ \nप्रतािनाक द्धजर्ममेदार लोक ताड़ि ददन धराशायी भ जायय ,जाड़ि ददन \nप्रड़तकार आ क्राांड़तक मशाल जरर जायत। मुदा एिेन नहििं भ सक ै त अथछ। \nमनुक्खक आड़ग ओकरा मे क ु लबुलाइत अथछ ,ओकरे जरबैत अथछ आ \nओकर देि क ु नू बन्न कोठरी जकाँ ड़ििश ठार अथछ ,ओकर धुँआ \nऔनाक ' ओकरे प्रताड़ित करैत अथछ।एड़िना शोषक िगवक व्यिसाय \nशोड़षतक ड़नष्प्रार् जकाँ मनोदशा सँ आगाँ बढैत अथछ। ' बन्न कोठरी \nऔनाइत धुँआ  ' मे रामभरोस जी जे पररण्स्थड़तक िर्वन करैत छथि ,तकरे \nड़िस्तार एक गोट पैि कड़िता पोिी  ' नहििं , आब नहििं ' मे ओ क े ने \nछथि।मनुक्ख अपन परा द्धजत जीिन सँ व्यथित अथछ,बेचैन अथछ आ बेर  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 87 \nबेर ओ सांकल्प लैत अथछ , अपन जीिनक एड़ि गड़त द्धजर्ममेदार लोकक \nओ खबर लेड़त ,मुदा ई सांकल्प कत' फ ु रैत अथछ।एिेन मनोदशाक िर्वन \nकरबाक पीछ ू  रामभरोस जीक कड़ित्ि समूचा शोड़षत - उत्पीड़ित \nसमुदायक ें  प्रड़तड़नमधत्ि करैत छड़न।हुनक आरो मैथिलीक कड़िताक पोिी \nएड़ि प्रकारें अपन ड़िश्वसनीय आधार बनबैत अथछ ,जाड़ि मे जीिनक \nसमरस समाजक ड़नमावर् हुए आ सभ क ें  समान अिसर आ अमधकार \nभेंटै।हुनक दू टा मैथिली कड़िता पोिी हुनक कड़ित्िक ड़िस्तार आ ओकर \nआिश्यक िडयव ड़िषयक उदािरर् लक ' काव्यड़िश्लेषक लोकड़नक ेँ  \nअपन मित्त्ि बतेबा मे सिविा सक्षम अथछ  ' मोमक पिलैत \nअधर  ' आ ' अपन अनथचन्िार  ' ।तकर बाद  ' युि भूममक एसगर \nयोिा ' आ ' अन्िररयाक चान  ' हुनक कड़िताक ओ पोिी छल ,जाड़ि मे \nएक ददस मनुक्ख प्रेम आ शांगारक भाि सिेजबाक लेल प्रयत्नशील \nछल , त दोसर ददस ओ जीिनक युि भूमम मे अपन युि एसगरे लिे बाक \nलेल ड़ििश छल। ररश्ता,सांबांध आ भािक ह्रास करैय निका समय \nमनुक्ख क ें  एक दोसर सँ कतेक ड़िलगिैत अथछ,रामभरोसजीक कड़ित्ि \nओकर थचमित करैत अथछ।  \nओ कड़िता लेखन सँ अपन लेखकीय जीिन शुरु क े लड़न ,मुदा हुनक \nलेखन खाली कड़ितेटा मे नहििं रुकल। साड़ित्यक अनेक रास ड़िधा ओ \nसमृि क े लड़न , जाड़ि मे किा ,उपन्यास , नाटक आ यािािृत्तक क्षेि \nड़िस्तृत छल। \nहुनक किा सां्ि  ' तोरा सांग जैबो रे क ु जबा  ' क प्रकाशन ड़बिार \nसरकारक मैथिली अकादमी क ै ले छल। ' हुगली ऊपर बिैत \nगांगा ' आ ' एांटी भाइरस ' नामक हुनक किाक पोिी हुनक किाथशल्प \nमे ्ार्मय सांिेदना आ गामक बदलैत स्िरूप क ें  ड़िस्तार सँ बन्िबा मे सफल \nभेल।हुनक उपन्यास  ' िरमुँिा  '  िर सँ ड़नष्काथसत आ सांिस्त एक गोट \nजीिनक तेिेन िासदीक किा अथछ  , जाड़ि मे व्यण्क्तक िर सँ दैड़िक \nड़नष्कासन भले भ गेल हुए  , मुदा मन सँ ओ अपन िर सँ बन्िाएल रिैत \nअथछ।असल मे ई नेपालक मधेश आ न्दोलन पर आधाररत अथछ ।आ \nपड़िल उपन्यास सेिो।   88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरामभरोस कापड़ि  ' भ्रमर ' लोक सांस्क ृ ड़त मे सामाद्धजक चेतना िेरड़निार \nएकटा ड़िश्वस्त लोक छथि।नेपाली आ मैथिली मे हुनक अनेक रास पोिी \nछपल अथछ आ ताड़ि कारर् सँ ओ अपन दृमि आ ड़ििेचना सँ चमत्क ृ त \nकरैत छलथिन।हुनक एड़ि प्रकाांि ड़िर्द्ताक ें  अनेक रास सर्ममान भेंटल \nअथछ।भ्रमर जी हििंदी , नेपाली आ मैथिली साड़ित्य क ें  अनुिाद क्षेि मे \nअपन ड़िलक्षर् योगदान दैत दैत रिलाि अइछ।  ओ भारत आ नेपालक \nसाांस्क ृ ड़तक सेतु छथि। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 89 \n२.११.चांरेश-रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर' : ड़िचार , सांिेदना आ चेतना  \n \nिंरेश -संपक ष-9430640883 \nरामभरोस कापवि 'भ्रमर' : वििार , संिेदना आ िेतना \nइन्रधनुषी सातो रांगक प्रड़तच्छड़िक ेँ  अपनामे समेटने-बटोरने राम भरोस \nकापड़ि 'भ्रमर'क िैड़िध्य साड़ित्य जनसमाजसँ जुिल अथछ। ड़िनक \nरचना जन -जनसँ प्रभाड़ित ओ पररिेशगत समय आ समाजसँ सर्मबन्ध \nबनबैत अथछ। ड़िनक दृमि शोड़षत -पीड़ित समाज ददस टकटकी लगौने \nसत्यानुभूड़त करबैत अथछ। जनसमाजक हृदयक \nकरुर्ा , पीिा, दया , प्रेम आददक ेँ  उभाररकऽ   जनसांिेदनाक ेँ  मानिीय \nमूल्यबोधक सांिािक भऽ  जगबैत अथछ। \nजीिन -सांिषवमे जूझै त चलैत चढैत -बढैत कोनो रचनाकारक \nआत्मसजगता जँ मौथलक ड़िचारधरामे कलात्मक ढिैं स्िाभाड़िक \nयिािवबोधक उपण्स्थड़तबोध अपन रचनामे प्रस्पुफदटतकऽ  करबा दैत \nअथछ तँ ओिन रचनाकार युग आ समयक अड़तक्रमर् कऽ   अपन एकटा \nफूट इड़तिास रथच निताबोधक सनेस ड़बलड़ि दैत अथछ। अपने समय आ \n 90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयुगक अड़तक्रमर् कऽ  ििाक ड़िरोधमे  चथलकऽ सांकटापन्न ण्स्थड़तसँ \nजूझैत सांिषवपूर्व चुनौतीक ेँ  स्िीकारब अबस्से सजग ओ सचढ \nरचनाकारक दामयत्िबोध थिक। बहुआयामी व्यण्क्तत्ि ओ क ृ ड़तत्िक धनी \nभ्रमरक साड़िस्त्यक अिदान ड़िशेषे अथछ। ओ सदाबिार लेखक छथि जे \nरचनाक ेँ  सदाजीिी बनाकऽ ओड़िमे अपन क लात्मकताक सांग अपन \nिैड़िध्यपूर्व ड़ििेकक ेँ  झोंड़क पझाइत थचनगीक ेँ  लिका दैत छथि। जें ओ \nसूक्ष्म दृमिक पररचायक छथि तेँ ओ अपन सूक्ष्म दृमिक पररचायक भऽ \nसाड़िस्त्यक, राजनैड़तक आ ड़िचारधराक ेँ  एकसांग इांड़गत करैत छथि। \nदेखब , परेखब आ स्पितः इमानदारीपूिवक काज करब अबस्से ए कटा \nचुनौती ठाढ करैत छथि। रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर' अबस्से एड़ि \nचुनौतीक ेँ  स्िीकारैत अपन कलमक लोिा मनबैत छथि। लोक चेतनाक \nरचनाकार भ्रमर पाठकक ेँ  समय आ सांस्क ृ ड़तक ेँ  बुझयबाक भररसक \nप्रयास करैत छथि। एड़ि िेतु ड़िनक रचना अबस्से परम्पराक ेँ  नि रूपमे \nपररभाड़षत करैत ितवमानक दु रुक्खा पर भड़िष्यसँ अन्तसवर्मबन्ध बनबैत \nअथछ। साड़ित्य आ सांस्क ृ ड़तसँ सर्मबन्ध ड़िनका छािािस्थाड़िसँ जागल। \nड़िनक पड़िल प्रकाथशत रचना 'इमानदार बालक ' जे 1964 ई.मे ममथिला \nममड़िरक नेनाभुटकाक चौपाड़िमे आयल अथछ। तकर बाद पीदठयाठोक \nआठ गोट गीतक सांकलन 'जिानीक ददन ' 1965 ई.मे प्रकाथशत भेल। \nराम भरोस कापड़ि 'भ्रमर'क जन्म  2008 साल साओन  22 गतेकऽ \nप्रमार्पिक अनुसारें बिचौिा, द्धजला- धनु षा, जनकपुर अांचल, गाड़बस \nबिचौिा , िािव नां.-1 मे भेल। एड़ि गामक चौिद्दी अथछ - उत्तर- \nममथिलेश्वर मौआटी गा .ड़ि.स ., दत्तक्षर्- मानससिंि पट्टी गा.ड़ि.स .। ड़िनक \nिांशािली अथछ- \nमनोरिी कापड़ि  \nमीठ ू  लाल कापड़ि \nरामगुलाम कापड़ि  ;पत्नी दुःखनी देिी   विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 91 \nदयािती देिी    सुक ु मार कापड़ि रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर' ;पत्नी- \nदलतीया देिी     सोनािती देिी  \nरामनारायर् कापड़ि , प्रदीप क ु मार कापड़ि, नगीना देिी , प्रममला क ु मारी \nदेिी , सांदीप क ु मार \nबिचौिा गामक नाम पिल िेतैक जे एतय बाि चराउर करैत छलैक। \nएड़ि ठामक जमीन कोि -किबैत छलैक जे अढाइ -तीन ड़कलोमीटर दूरी \nधरर छल। ड़िनक जन्म सुसम्पन्न पररिारमे भेल रिड़न। गाम बिचौिा की \nकिी, परोपट्टामे सभसँ धनीक िरमे। ड़िनक बाबूजीक ेँ  अग्गि -ड़िग्गि \nजमीन , लाखक लाख लगानी , जमीन्दारोक ेँ  कजव दैत छल थिन। गामसँ \nबािर सटले खेत रिड़न। गोरिासँ लऽ कऽ कोि धरर। बिद खिक ै  छल \nतँ ओतड़ि उफपर िोइत छल। एड़ि बीचमे आनक जमीन नड़ि छल। अपने \nखेतमे लीख। अपने खेतक आररसँ पाड़न पटाओल जाइत छल। पटौनी \nप्रक ृ ड़त पर ड़नभवर छल। चूरे पिािक पृष्ठभूमम जे पिाि  25-\n30 ड़क.मी .बेसी नड़ि िोयत। पड़िने  900 बीिा बाँधक छलैक। \nआब 300 बीिाक छैक जे बान्न्िकऽ पटाओल जाइत छलैक। ओना \nआब बान्िक औथचत्य समाप्त भऽ गेलैक। गिराइिला बोररिंग धँसा ओल \nगेल छैक , मुदा तैयो उपयुक्त तेना भऽ कऽ नड़ि छैक। आब  पाइप \nगाड़िककऽ प्लग लगाकऽ मोटरसँ जल टानैत छैक। अिावत  ढेक ु लसँ एक \nबीिा धरर पटौनी  कयल जाइत छैक जाड़िमे एक \nसमयमे  5000 सँ  6000 टाका धरर लगैत रिैक , आब िजार लाड़गए \nजाइत छैक। धन , गहम , तोरी , सररसो आदद मुख्य उपजा छैक। \nबिचौिाक पूब अरिरी नदी जकर चौिाइ  25सँ  30 फीट आ गिराइ बेस \nछैक। गाममे ड़िनक ड़पताक ण्स्थड़त - पात जेँ पूर्वतः सफल रिड़न तेँ \nअददका री नाम सँ सेिो जानल जाइत छलाि। कोनो दोकान -दौरी एिन \nनड़ि जे ड़िनक नाम उचरला पर क े ओ पाइ माँगय। सभक ेँ  ड़िनक ड़पता \nपर भरोस छलड़न। ओ बिचौिा गाम प्चायतक तीन खेप प्रधन \nरिलथि। ओना ओ गामक मुन्खया आ तकर बाद िैि पद भऽ गेल प्र धान \nप्च। ओ गामक प्चैती करथि। ड़िनक े  बाबू रािीय प्रा िममक ड़िद्यालय \nबिचौिा खोललथि। ओ स्क ू लमे अध्यक्ष भेलाि िा किी तँ सिेसिाव यैि  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरिथि। एिीमे मैथिलीक नेपालक प्रड़तमष्ठत पिकार ओ साड़ित्यकार \nश्रीश्याम सुन्दर कापड़ि 'शथश' थशक्षक रिथि आ राजड़िराज कओलेजमे \nप्राध्यापक भेलथि। ओना ितवमान समयमे आर .आर .क ै म्पस, जनकपुरमे  \nछथि। ड़िनक बाबूजीक बाद ड़िनक जेठ माय सुक ु मार कापड़ि अध्यक्ष \nभेलाि आ तकर बाद राम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' दस िषव लगभग एड़ि \nपदक ेँ  सर्मिारलड़न। \nरामभरोस कापड़ि 'भ्रमर' िरैसी -िरैया थशक्षा प्राप्त कयलड़न। ड़िनक \nपड़िल गुरु म धुकरिी ड़निासी गर्ेश लाल जे धर ती पर भट्ठासँ ककिरा \nथलखेने छलाि। अ आ सँ व्याििाररक गत्तर्त धरर। तकर बाद ड़नर्मन \nमाध्यममक ड़िद्यालय बेलिीमे िगव 1 सँ  3 धरर पढलड़न। ओड़ि ड़िद्यालयक \nनाम एखन थिक माध्यममक ड़िद्यालय बेलिी जे \nबिचौिासँ  2 ड़क.मी .अथछ। पयरे आबाजािी। बहुत कदठनसँ गेनाइ -\nअयनाइ। बिादुर पकड़िकऽ लऽ जाड़न। पाटी आ कचरा , करचीक \nकलम , बोिा ओछाकऽ बैसब आदद। िगव  4 सँ मैदिक अिावत  \nएस .एल.सी .सरस्िती मा .ड़ब.जनकपुर , साल   2025। \nएकटा बात स्पि कऽ देब उथचत िोयत जे  12 िषवक अिस्थामे भगिान \nपट्टी, मानथसन्ि पट्टी, ्ाम ड़ि .स .क अन्तगवत दलतीया देिीक सांग ड़ििाि \nभेलड़न। पाँचम सन्तानमे तीन गो ट पुि आ दूटा पु िी छड़न। इिो किब \nअनगवल नड़ि िोयत जे ड़िनक जन्म जाड़ि क े ओट पररिारमे भेल रिड़न \nताड़िमे पढाइ पर ओतेक जोर नड़ि छल। मुदा , भ्रमर आई .ए.अिावत  \nप्रिीर्ता प्रमार्पिासँ उत्तीर्व कयलड़न। ओ बिचौिामे जे पढाइ प्रारम्भ \nकयने छलाि से कन्िाइ साहु नामक व्यण्क्तसँ।  ओएि सम्पन्न िगवक \nओड़ि ठाम पढबैत छलाि। ओ जनकपुर जे अयलाि से युगल ड़कशोर \nलालक प्रेरर्ासँ। िैि ड़िनक बाबूजीक ेँ  प्रेररत कऽ पढौनीक लेल जनकपुर \nजेबाक िेतु किलड़न। जेँ जनकपुरमे जगि -जमीन रिड़न , एखनो छड़न तेँ \nजनकपुरमे पढलड़न। दोसर , िा.धीरेन्र सन अत्तभभािक भेटलड़न आ \nहुनक े सँ  प्रभाड़ित भऽ अपन रचना -सांसार बनौलड़न।   विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 93 \nओ बच्चेसँ ड़िन्दी पढैत छलाि। पि-पड़िका पढलोपरान्त ड़िनका भेलड़न \nजे िमहुँ थलन्ख सक ै त छी। खासकऽ थलखबाक अनुभूड़त ओड़ि समयक \nलोकड़प्रय उपन्यासकार क ु शिािाकान्त, गुलशन नन्दा आ कनवल रांजीतक \nजासूसी उपन्यास सभ पदढकऽ लगलड़न। गोड़िन्दससिंि क 'पड़पिरा बाजय \nआधी रात ' ड़िशेष नीक लगैत छलड़न। बालक , पराग , साप्ताड़िक \nड़िन्दुस्तान, धमव युग, नर -नारी पड़िका पटना आददक पाठक ओ रिथि। \nड़िनक लेखनमे ड़िशेषकऽ यौनसँ सर्मब त्न्धत नर -नारी प्रभाड़ित कयलक \nआ आयल। पूिवक रचनाक ेँ  देन्खकऽ ड़िनका नारी मनोभािक ड़िशेषज्ञ \nकिल जा सक ै त अथछ। \nईिो कड़ि देब उथचत िोयत जे भ्रमर नेनािस्थेसँ चन्सगर रिथि। जड़िना \nपढाइमे तड़िना धैंस जगयबामे। किी तँ  Hero अिावत  Healthy, \nEducated rich and organisation  किब जे पदढ ते छलाि से \nअबस्से। जनकपुर अयलाक बाद ओ अपन भैयाक सांग कोनो नि \nथसनेमाक ेँ  प्रिम पालीमे देन्खते छलाि। िॉ.धीरेन्रक नेपाल अयलाक बाद \nएक नर्मबरक थशष्य भ्रमर रिथि। िॉ.धीरेन्र जँ नड़ि रड़ितथि तँ भ्रमर नड़ि \nरड़ितथि। दुनू अगले -बगलमे रिैत छलाि। ओहुना िॉ . धीरेन्रक जीिनमे  \nथशष्योपथशष्य ढेर-ढाकी छड़न मुदा , भ्रमर आ भुिनेश्वर पािेय मित्िपूर्व \nरिलड़न। सिविारा िगवक प्रड़तड़न मधत्िक ेँ  ओ थचन्िलड़न। \nमैथिली साड़ित्य पररषद क गठन भेल तँ सथचि भेलाि राम भरोस कापड़ि \n'भ्रमर'। ड़िद्यापड़त पिव समारोि जानकी मद्धन्दरक प्राांगर्मे मनाओल \nगेल। मातृका प्रसा द कोइराला , पूिव प्रधनमांिी, नेपाल मुख्य अड़तथि \nरिथि। \nड़िनका दड़िना कपार पर चोटक थच न्ि छड़न। आम ओ रखैत छलाि , \nसतिरा खेल खेलाइत छलाि। आम लूटबाक लेल दौगलड़न तँ एड़ि क्रममे \nटाटमे लाड़गकऽ कपार फूटलड़न। ओ ओड़ि समयमे चतुिव िगवक छाि \nछलाि। तत्क्षर् ओ बुझबो ने कयलड़न जे कपार फूदट गेल अथछ।  \n1968-69 मे ड़िनका अपन जेठ भाय सुक ु मार कापड़िक धनु ष-तीरसँ \nड़िनक आँन्खमे तीर लागल। मायक मानता छदठ माइक अध्यव छड़न जे  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआइयो देल जा रिल अथछ। सूपमे सभ िस्तु -जात दऽ कऽ । ओ आनो \nकतेको मानता क े ने रिथिन।  \nस्िास्थ्य तँ यैि रिड़न जे बच्चामे बेस मोटगर -िटगर िा किीं तँ भोकना \nड़बलाि रिथि। भैंसक दूध , िीक आ मीठा छ ु च्छे खाथि। सन्नूकमे गूिक \nचेकी आ सौंसे टारामे बरकायल िीक भेटड़न से बेस पाबथि। \nिॉ.आर .एन .थसन्िा गत्तर्तक प्राध्यापक किने रिड़न ड़िनका जे आबऽ \nिला समयमे गािी पर तोरा लाददकऽ लऽ जाय पित। ड़िनक बाबूक भट्ठी \nसुरत्तक्षत रिड़न आ खूब पीबथि। मुदा, हुनकर  ड़नध न  84 िषवक अिस्थामे \nभेलड़न। ओड़ि पररिेशमे रड़ितो भ्रमर कड़ियो मद्यक ेँ  िाि नड़ि लगौलड़न। \nओना तेना भऽ कऽ चाि -पान िा किी तँ दू टुक सुपाररयो ने पबैत छथि। \nएड़ि िातािरर् आ पररिेशसँ अपनाक ेँ  फराक रखने छथि।  \nड़िनक ड़प्रय सांगी क े ओ नड़ि रिड़न। खासकऽ एड़ि स्तरक। ओना \nछािजीिनमे मुज फ्फरपुरक कामेश्वर प्रसाद अबस्से दस -पन्रि िषवक \nमीत रिड़न।  \nओ जड़िया एम .ए.कयलड़न आ िा .धीरेन्रक क ृ पापाि रिथि तँ ओ \nचाड़ितथि तँ गुरुक क ृ पा -फलसँ मैथिली ड़िषयक प्राध्यापक रड़ितथि। \nमुदा , ओ एड़ि सेिाक ेँ  नकारलड़न आ पिकाररता ददस ढुकलाि। तकर \nकारर् छल जे आर्ििंक सम्पन्नता। जेँ कोनो अभाि नड़ि खटकलड़न तेँ \nनोकरीक ड़िचार मोनमे नड़ि अयलड़न। ओ मनमौजी प्रक ृ ड़तक रिथि तेँ \nस्ितांि जीिन-यापन करैत रिल छथि।  \n2026-27 सालमे ओ िैदेिी साप्ताड़िक  कायावलय प्रड़तड़नमध रूपमे \nउभरलाि।  2049 सालसँ कास्न्तपुर रािीय दैड़नक पिक \nजनकपुर , सांिाददाता शुरूक  5 िषव धरर रिलाि। प्रकाशक-सम्पादक \nभऽ ओ मैथिली 'अचवना ' पड़िका प्रकाथशत कयल। तकर िाद 'अांजुली' \nनेपाली माथसक आ मैथिलीमे र्द्ैमाथसक 'आांजुर' प्रकाथशत \nकयल। 2039 साल कार्तिंक 4 गतेसँ गामिर प्रकाथशत भेल जे नेपालसँ \nप्रकाथशत पड़िल आ एकमाि  समाचारपि साप्ताड़िक अथछ। जकर \nप्रकाशन आइयो भऽ रिल अथछ। सुप्रभात जे नेपाली दैड़नक तकर  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 95 \nआरम्भम्भक सम्पादक यैि रिथि। 'जनकपुर एक्सप्रेस' दैड़नक अखबारक \nसम्पादन -प्रकाशन 2055 सँ यैि करैत छथि।  \nपचास िषवक इड़तिासमे नेपाल सरकारक पड़िल बेर साझा प्रकाशनक \nअध्यक्ष पद पर राजनीड़तक ड़नयुण्क्त जे से नेपाल भररमे 2021-22मे \nभेल अथछ से रामभरोस कापड़ि भ्रमरक ेँ  बनाओल गेल। तड़िना प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठानमे नेपाल सरकार र्द्ारा जे पड़िल बेर मैथिली साड़ित्यकार भेल \nसे ड़िनक े  नाम एड़ि  खातामे दजव छड़न।  \nनेपालमे  मा ररते रास  क्षेिमे भ्रमर पड़िल छथि।  \n1.  पड़िल बेर मायादेिी प्रज्ञा प्रड़तष्ठान पुरस्कार 50,000 टाकाक \nड़िनका देल गेलड़न।  ओ एड़ि लेल 2052सँ पुरस्क ृ त छथि। \n2.  'नड़ि आब नड़ि ' ड़िनक पड़िल प्रेम काव्य छड़न जे ड़िभाषामे प्रकाथशत \nभेल अथछ।  \n3.  मैथिली अकादमी , पटनासँ प्रकाथशत नेपालक पड़िल किाकारक \nपोिी अथछ 'तोरा सांगे जेबौ रे क ु जबा'। \n4.  नेपाल राजकीय प्रड़तष्ठान र्द्ारा आयोद्धजत गोष्ठीमे 2048 सालक \nपुरस्कार पाँच िजार टाकाक 'सू ली पर टाङ्गल इजोत'क ेँ  भेटल अथछ।  \n5.  कोनो नेपालीय नाटक 'एकटा आओर िसन्त ' नेपाल राजकीय प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठानमे मांथचत भेल अथछ। एड़ि पोिीक तीनटा सांस्करर् भऽ चुकल \nअथछ। \n6.  अन्तराविीय नाट्य समारोिमे एड़ि नाटकक ेँ  ड़र्द्तीय पुरस्कारसँ \nप्रकाथशत कयल गेल अथछ। \n7.  2067 सालमे ड़िनका 'पड़िल लोक साझा सांस्क ृ ड़त' पुरुष मैथिली \nसाड़ित्यकार क ेँ  भेटल।  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n8.  यािी चेतना पुरस्कार चेतना सममड़तसँ भेटल।  \n9.  शेखर सर्ममान भेटलड़न। ई पुरस्कार शेखर प्रकाशनक देन थिक।  \n10. ड़िद्यापड़त सेिा सांस्थान, दरभांगा र्द्ारा 'ममथिला ड़िभूड़त सर्ममान ' \nभेटल छड़न।  \n11. अन्तराविीय मैथिली सर्ममेलन र्द्ारा मुर्मबईमे 'ममथिला रत्न' सर्ममानसँ \nसर्ममाड़नत छथि। \n12. 2069 क ड़िद्यापड़त पुरस्कार प्राप्त कयने छथि 2 लाख टाकाक।  \n13. 'पािवती सर्ममान ' थससोददया सलाविी र्द्ारा भेटल छड़न।  \nएड़िना आर कड़तपय सर्ममानसँ सर्ममाड़नत भेल छथि। सर्ममानक बोझ तर  \nओ स्ियां दबल छथि। ड़िनका आब जे स र्ममान भेटैत छड़न से ड़िनक \nउपलम्भब्ध अबस्से थिक। मुदा , िमरा लगैत अथछ जे आब ड़िनका लेल \nसर्ममान बोझ परक आँटी थिक। लेखकक सांग ड़िनक सम्पादनमे रुथच \nरिलड़न अथछ। सम्पादकक स त्न्धड़िच्छेद अथछ सम +पदन । यैि ड़क्रया \nसम्पादन किबैत अथछ। सांस्क ृ त पदमे सम  उपसगव लाड़गकऽ सम्पादक \nशब्द बनैत अथछ। कोनो लेखकक थलखल रचनाक ेँ  व्याकरर्क दृमि सँ \nठीक करब अिावत  सभ पदक ेँ  सम  याड़न ठीक करबाक ड़क्रया सम्पादन \nथिक। कोनो काजक ेँ  पूराकऽ पाठकक सोझाँ आनि सम्पादकक काज \nथिक। ओना ओ 'गामिर ’क ेँ  समाचार पि  बनौने छथि आ 'आांजुर'क ेँ  \nसाड़िस्त्यक। मुदा, 'गामिरमे सेिो साड़िस्त्यक रचना प्रकाथशत भऽ जाइत \nअथछ। एकटा बात ई ध्यान  रखबेक थिक जे साड़ित्य जँ पिकारर तामे \nअबैत अथछ तँ सोनमे सुगत्न्ध  िोइत अथछ। तड़िना जँ साड़ित्यमे \nपिकाररताक तत्ि बेथसए िोंथसया जाइत अथछ तँ गूि गोबर िोयबाक \nसम्भािना बेस बदढ  जाइत अथछ। कारर् साड़ित्यमे पिकाररता आड़बकऽ \nबेसी सूचनात्मक आ तात्काथलक बना दैत अथछ जखन ड़क  साड़ित्य \nपिकाररतामे आड़बकऽ अनुभूत सत्यक ेँ  जगड़गयारकऽ मानिीयगुर् ओ  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 97 \nदृमिकोर्क आ धार पर किी तँ पाठकक अन्तमवनक ेँ  अबस्से बेथसए स्तर \nधरर  झकझोरर दैत अथछ।  \nभ्रमर किा, कड़िता, उपन्यास, नाटक , लोकसाड़ित्य आ \nलोकसांस्क ृ ड़त, साक्षात्कार, यािा-सांस्मरर्, ड़नबन्ध, िायरी, शोध ड़िषय \nआदद थलखलड़न। िमरा जनैत ओ मूलतः कड़ि आ तकर बाद किाकार \nछथि। ओ बहुड़ि धिादी छथि तँ स्िाभाड़िक अथछ जे ड़ित्तभन्न ड़िधमे ड़िनक \nरचना दम -खमक सांग आयल अथछ। िेनरी िेड़िि िोरो  किने छथि - \n'सभसँ पैि कलाकार िैि िोइत अथछ जे अपन द्धजनगीक ेँ  कलाक ड़िषय \nबना लैत अथछ '। भ्रमर यैि काज कयने  छथि। ओ स्पितः थलखने छथि- \nजीिन एकटा गड़त छैक/ गड़तक सांग मनुक्ख आगाँ बढैत अथछ। \nसांकण्ल्पत ठाम धरर जाएब ; नड़ि , आब नड़ि  -अचवना , िषव-\n8 कार्तिंक 2087। ड़िनक पोिी ’नड़ि , आब नड़ि ' पड़िने क ु मार \nअत्तभनन्दनक नामसँ 'अचवना 'क 24 पृष्ठमे प्रकाथशत भेल। दीिव \nकड़िताक ई पोिी अथछ। ओना ड़िनक पड़िल पोिी कड़िता सां्िक बन्न \nकोठरी औनाइत धुआँ अथछ जे 2021 सालमे आयल अथछ।  \nड़िनक िैड़िध्य ड़िषयक लेखनक उद्देश्य रिल अथछ :- \n1.  ड़ित्तभन्न ड़िधक ेँ  सुपुि करब। \n2.  सामाद्धजक व्यिस्थाक ेँ  बदलबाक प्रयास करब। \n3.  इमानदारीपूिवक अपन बातक ेँ  राखब।  \n4.  ओ जेँ अपन िगवक ड़िरल लोक छथि तेँ सिविारा िगवक बातक ेँ  ध्िड़नत \nकरब। अिावत मूल्यबोधक सांिािक बनब। \n5.  तिाकथित िगव र्द्ारा जे चक्रव्यूिक िेरा बनाओल गेल अथछ तकरा \nअपन लेखनीबलें तोिब। किी तँ कमजोर आ बेबस िगवक बात उठायब।  \n6.  एिन पैि लकीर िीचब जकरा क े ओ लेखनबलेँ छोट नड़ि कऽ सकय।   98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n7.  दृश्य आ ध्िड़नक सेिो एकटा अिव िोइत अथछ। एड़ि ददस ध्यान तेना \nभऽ कऽ नड़ि जाइत अथछ। तेँ एकर सािवक मित्ता उपस्थाड़पत करब।  \n8.  पठन , लेखन , प्रकाशन आ ड़ितरर् ददस सचेि भऽ नि पीढीक ेँ  \nभड़िष्यक बाट देखायब।  \n9.  लेखनक  िेतु भाषा ओ शैलीमे नि -नि सम्भािनाक ेँ  खोजब।  \n10. नि पीढीक ड़नमावर् करब जे आत्म सजग भऽ जनसमाजमे नि \nचेतना -जगबय। \nओ प्रायः बेथसए ड़िधमे िाि अजमौलड़न। एतेक दूर धरर जे समकालीन \nकड़िताक सशक्त िस्ताक्षर िोइतो ओ गीत, गजल आददक सांग \n'ड़पराममि ' जे नि ड़िध थिक सेिो थलखलड़न। किा , उपन्यास, ड़नबन्ध \nआदद थलन्खतो ओ नाटक थलखबाक ददस अ्सररत भेलाि। प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठानमे नाटक मिोत्सिक बात उठल आ एकटा िररष्ठ नाटककारक \nनाट क अस्िीक ृ त भऽ गेल तँ माि  सात ददनक अभ्यन्तर तत्कालीन \nउपक ु लपड़त िा. ईश्वर बरालक आ्ि पर 'एकटा आर िसन्त ' नाटक \nथलखायल आ मांथचत भेल। एिी नाटक पर ड़फल्म बड़न नेपाल \nटेथलड़िजनसँ प्रसाररत भेल।  \nओ छोट -छोट नाटक प्रायः िांटा आध िांटा धररक थलखैत छथि। 'नेताजी \nआड़ब रिल छथि ', आ ’बौधू बाद्धज उठल', 'सूली पर इजोत ' आदद बेस \nचर्चिंत-प्रशांथसत भेल। लोकनाट्य जट-जदटन  ;2064 साल , भैया अएलै \nअपन सोराज  ;2067 साल आदद दरभांगाक ड़िद्यापड़त सेिा सांस्थानक \nम्च पर बेस जमल अथछ। जनकपुर धाम आ आनो ठाम जेना पटना \nआददमे ड़िनक नाटक मांथचत   भेल अथछ। रांगमांचसँ जुिब आ रांगभाषा \nअर्जिंत करब श्रमसाध्य आ समय साध्य दुनू अथछ। \nओ क ै कटा पोिीक सम्पादन दक्षतापूिवक कयने छथि। जेना लािा क \nधान  ;2050 साल , गामिरक  2046 क कार्तिंक मासक आठम िार्षिंक \nड़िशेषाांक मिुरानन्द चौ धरी  'मािुर ' थलन्खत 'ड़िशूली' सम्पूर्व  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 99 \nखडिकाव्य जे 1876 पृष्ठमे आयल अथछ। 'गाम िर 'मे तँ क ै कटा िार्षिंक \nअङ  क सांस्क ृ ड़त ड़िशेषाङ  क' िषव-4, अङ  क-1, काड़तक 2042, अक्टू-\nनि.  1985, मू . 25  टाका , नेपालक मैथिली पि काररता  2044 साल \nआदद अथछ। ’मिाकड़ि ड़िद्यापड़त आ नेपाल',”लोकनायक सिलेस ' दू \nखडि, लोकगािा नायक दीनाभरी  ;2070 साल आदद बेस चर्चिंत \nप्रशांथसत अथछ। \nनाटक सर्मब न्धमे एतेक तँ किले जायत जे किा , कड़िता, ड़नब न्धादद \nजकाँ एक े  सुरमे कखनो नाटक नड़ि थलखल जाय तँ नीक। कारर् , एिन \nनाटक थलखब नाटकक क्षमताक सौन्दयवक ेँ  क्षड़त पहुँचायब थिक। किी \nतँ- 1. थियेटर एण्क्टड़िस्ट 2. ड़नयममत नाटक देखब  3. रांगम्चक \nआिश्यकतानुक ू ल नाटकक थशल्प, भाषा , पािक चररि -थचि र्, सांिाद \nअदायगी , ड़िषय- िस्तु आ बुनािदट आदद पर ध्यान क े द्धन्रत करब  \nथिक। 4. दृश्य सांयोजनक ेँ  बुझब 5. पािक अन्तर्द्वन् र्द् आ बाह्य चररि-\nथचि र्क ेँ  ध्यान राखब 6. शब्दक ममतव्यमयता 7. मांचीय प्रदशवन आदद \nड़िशेष मित्ि रखैत अथछ। नाटककार भ्रमर एड़ि सभ बातक ेँ  नीक जकाँ \nजनैत -बुझैत नाटक थलखैत छथि। सांगड़ि गीतक पररकल्पना सेिो करैत \nछथि। ओना तँ ओ प्रारम्भसँ नाटकक मांचन आ थसनेमा भरपूर देखथि। \nओ ऐड़तिाथसक नाटक 'रानी चन्रािती ' 2045 सालमे थलखलड़न। \nमुदा , नाटक ददस ड़िनक बढैत रूझान ड़ि नका  प्रगड़त आ प्रयोगपरक \nनाटक थलखबाक िेतु बेस आक ृ ि कयलक। ओ गौरसँ टेलीड़िजन पर \nिोइत टेली ड़फल्म सभक ेँ  देखथि। अधु नातन दृमिएँ ओ नाटक थलखबा \nददस प्रिृत्त भेलाि। कारर् छलड़न ड़िनक द्धजद्दपना ओ द्धजद्दपनाक \nफलस्िरूप क ै कटा नाटक थलखने छथि। ड़कएक तँ नेपालक मैथिली \nनाटकक ेँ  नाट क बुझले नड़ि जाइक। दोसर , जे सांस्था ममनाप नाटक करय \nताड़िमे कोनो एकटा खास व्यण्क्तक माि नाटक खेलायल जाइक। एिी \nिचवस्ििादी रीड़तक ेँ  तोिबाक आ मानथसकताक ेँ  जा्त करबाक उद्देश्यें \nओ एक समयमे नाटक थलखबा पर जोर देलड़न। ततबे नड़ि , म्चक \nखगताक ेँ  देखैत नाट्यमांचन िेतु अपन  रुथच लैत क ै कटा सांस्थासँ \nसर्मबत्न्धत भेलाि। एतेक दूर धरर जे एड़ि लेल ओ सांिषवपूर्व चुनौतीक ेँ   100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस्िीकारलड़न। अपने तँ नाटक थलन्खकऽ प्रकाथशत करबे करथि जे \nआनोक ेँ  नाटक थलखबाक िेतु प्रेररत कऽ  प्रकाथशत कयलड़न। \nओ प्रेमपरक अत्तभव्यण्क्त ड़ित्तभन्न ड़िधमे बेस कयलड़न। मुदा, ओ जखन \nकाठमाडिूमे पदासीन भेलाि तँ ड़िनक रचनामे एकटा नि  स्तर आयल। \nओ अत्तभव्यण्क्तमे माि करुर्ा आ दया -भाि उपजयबला प्रसांगे धरर \nसीममत नड़ि रड़ि मानिीय सांिेदनाक ेँ  बेस जगद्धजयार कयलड़न। यैि  भेल  \nमोि जे समयानुक ू ल अनुभूत सत्यक ेँ  प्रड़तपाददत करबामे भेल। ओ जे \nबात अपन किाक माध्यमे किैयो चािलड़न , मुदा पूर्वतः कड़ि नड़ि \nसकलाि से मानिीय सरोकारक ेँ  आरो िनीभूत करैत , मानिताक पक्षमे \nठाढ िोइत, देश -दुड़नयाक आ खासकऽ नेपालक पररण्स्थड़तगत पररिेशक \nउद्घाटन क्रममे मानिीय मूल्यित्ताक ेँ  समक्ष रखैत 'िरमुिाँ ' उपन्यास लऽ \nअयलाि। एकटा बात ईिो , किब स्ियांथसि  अथछ जे रचना ड़िनका \nड़पयरगर लगलड़न , लगबे कयलड़न ताड़ि पर आनो ड़िधमे कलम \nचलौलड़न। 'सू ली पर टाांगल इजोत' ड़नस्सन्देि अन्तराविीय स्तरपरक नीक \nकड़ितामे पररगत्तर्त िोयत तँ ताड़ि पर नाटक अथछ। \nओ मोनोड्रामा सेिो थलखलड़न। टी स्टॉलिाली मुड़नयाँक व्यिा -किा ओ \nदू गोट ड़िधमे थलखलड़न। ई सत्य अथछ जे मनोभािक ेँ  अत्तभव्यण्क्त \nकरबाक िेतु जँ सम्पूर्व आकार कोनो एकटा ड़िधमे प्राप्त नड़ि भऽ सक ै त \nछैक तँ आनो -आन ड़िधमे रचनाकारक रचना िोयब स्िभाड़िक े  अथछ। \nताड़िमे भ्रमर  ? ओ अपन रचनाक ें  चमकयबा िेतु आन ड़िधमे तँ उपयोग \nकरबे कयलड़न जे प्रचार -प्रसारक दृमिएँ आन भाषाक ेँ  सेिो चुनलड़न। \nकिी तँ आनो भाषामे अपन मातृभाषा मैथिलीक ेँ  पचौलड़न। बहुभाषाड़िद  \nभ्रमरक योगदान नेपाली , भोजपुरी आददमे अथछ।  \nड़िनक अन्िेषर्परक दृमि जाड़ि कोनो कारर्ेँ िन -प्रान्तर िा स्थल-\nड़िशेषक ेँ  देन्ख-सुड़नकऽ थलखबाक िेतु बाध्य कयलकड़न। ओ एड़ि लेल \nरने -बने बौआयल छथि। लु त्र्मबनीक गौतम बुि क स्थलसँ लऽ कऽ \nदीनाभरी , सलिेस आदद लोकगािापरक स्थल धरर िुरर आयल छथि। \nओड़िना मोन अथछ जे राजा सलिेसक फुलिािीमे फुलाइत ओ िारम  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 101 \nफूल जे असमयमे देखने छलाि। ओना ई फूल स्थानीय भाषामे िारम \nकिल जाइत अथछ, मुदा ई थिक आ र्किंि। ओड़ि फूलक ें  देन्खते ओ पड़िने \nअचम्भम्भत भेलाि आ तकर बाद लाक ै त मनुिार पर अड़तररक्त प्रसन्ताक \nलिरर दौड़ि आयल छलड़न। सिजता आ द्धजज्ञासा दुनू भाि देखायल छल \nजेना नेनपनक कोनो कण्ल्पत िस्तु भेदट गेल िोड़न। \nओ थचक्कन फोटो्ाफर छथि। हुनका फोटो्ाफी करबामे बेस रुथच \nछड़न। नि -नि िस्तुक ेँ  देखब, नि -नि स्थानक  पररभ्रमर् करब , नि -नि \nड़िषय-िस्तुक ेँ उठायब िा किी तँ निताक पक्षधर ओ द्धजज्ञासु रिल \nछथि। ठीकसँ ड़बदटआयब तँ ड़िनक रचनाक ेँ  पदढते बुद्धझ जायब जँ \nआलेखक सांगड़ि फोटो सभ -प्रामात्तर्क, यिािवपरक आ ड़िश्वसनीय \nथिक। \nओ ढेर -ढाकी ड़कताब जड़िना थलखैत छथि से लगभग पचास धरर िोयबा \nपर िेतड़न।  तड़िना ओ ढेर -ढाकी पोिी कीनैत छथि , सां्ड़ित करैत \nछथि, पढैत छथि। ओ स्ियां मानक साड़ित्यकार छथि। मुदा , जँ कतहु \nकोनो सन्देि िोइत छड़न तँ कोनो ने कोनो प्रकारें ताड़क-िेररकऽ िा सुयोग्य \nआ तड़र्द्षयक ड़िर्द्ानगर्सँ सम्पक व  कऽ अपन कलमक ेँ  साधै त छथि। \nप्रयास रिैत छड़न जे शोधपरक  प्रिृत्तत्त िोअय। 'राजकमलक किा \nसाड़ित्यमे नारी ' ड़िषयक पो िी छड़न। प्रायः ओ एड़ि पर शोध् न्थ \nथलखबाक प्रयास कयने छथि। जेंड़क ड़िनका िाक्टरी उपामधक ततेक \nआिश्यकता नड़ि बुझयलड़न, ओना ई मानद उपामध  एकटा सांस्थासँ \nभेटलो छड़न जाड़ि सांस्थाप्रदत पर कड़तपय जन अपन नामक पाछाँमे िॉ . \nलगड़बतो छथि। ओ अपन शोध प्रबन्ध ड़नयमतः प्रस्तुत नड़ि कयलड़न तेँ \nकी ? कड़तपय जन तँ ड़िनक नामक पाछाँ 'िाक्टर' लगड़बते छथि। \nएकटा ई बात कड़ि देब आिश्यक अथछ जे ड़कनको सुसक े मे गुर्ानुिाद \nकरी िा भत्सवना करी तँ ओड़ि व्यण्क्तक ेँ  ने ड़ित िोइत अथछ आ ने अड़ित। \nसिाल ड़िश्वासनीयताक अथछ। जेँ भ्रमर कमवरत छथि तेँ ढेर -ढाकी िीत-\nमीत छड़न तँ बेस श िुताक ेँ  सेिो पोसने छथि। मुदा , ओ अपन पिसँ \nअखनो टससँ मस नड़ि िोइत छथि। ओ अपन कमव करैत रिैत छथि।  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेखन -कमवक ेँ  साधना  बुद्धझ ओ अड़िग छथि। ओ जनैत-बुझैत छथि जे \nथलखल आखर मूल्यिान िोइते अथछ। समय मूल्या ङ  कन क रबे करत।  \nओ कखनो अपनाक ेँ  कमतर कऽ नड़ि आँक ै त छथि। पड़िरन -ओढनसँ \nलऽ कऽ रिन -सिन ओ लेखन -कमव धररमे कतहुसँ कोनो समझौता नड़ि \nकरैत छथि। ओ बोन -झािसँ गुलाबक ेँ  चुड़न लैत छथि आ िास -पात, काँट \nधररक ेँ  बेकछाकऽ फराक रखैत छथि। जाड़ि रचनाकारमे ड़िनका प्रड़तभा \nबुझाइत छड़न , ड़कछ ु  करबाक ऊड़ि बुझाइत छड़न तड़नका भरपूर मदड़त \nकररते छथि।  \nओ स्ियांमे एकटा आन्दोलन छथि। ड़िनक रचनाकाल जाड़ि राजशािी \nशासन -कालमे भेल , थलखबा पर सांयममत रिय पिैत छल ताड़ि अिमधमे  \nसेिो बेस थलखलड़न। आइ नि प्रजाताांड़िक युगमे सेिो खूब थलन्ख रिल \nछथि। ढेर -ढाकी ड़कताब थलन्खये लेब कोनो खास ड़िशेषता नड़ि रखैत \nअथछ। जेंड़क गुर्ात्मक दृमिएँ ओ ड़कछ ु  रचना देलड़न अथछ जाड़ि बलें ओ \nसमादृत छथि , रिबे करताि। िमरो जे ड़िनक व्यण्क्तत्ि-क ृ ड़तत्िक ेँ  \nमूल्याङ  ड़कत करबा क सुअिसर भेटल अथछ से आब ड़िनक सद्यः \nप्रकाथशत पोिी 'ममथिलाक लोकजीिनः लोक सांदभव ' पोिीक \nड़िमोचनक सुअिसर पर भेटल अथछ। एड़ि ड़तथि  08.05.2022 कऽ \nिेलकम , जनकपुरधम , नेपालमे ई आलेख पढैत िम अपनाक ेँ  \nगौरिास्न्ित बुझैत छी। प्रभािशाली आ प्रासांड़गक व्यण्क्तत्ि ओ क ृ ड़तत्िक \nधनी रा मभरोस कापड़ि भ्रमरक सम्पूर्व पचास िषव \nकी, रचनाकाल  58 िषवक पररदृश्यक ेँ  मूल्याङ  ड़कत करब ततेक सिज \nनड़ि अथछ। तें ड़िनक सम्पूर्व सड़िस्त्यक सा धना  ओ जीिन -कमवसँ \nसै िा स्न्तक आ व्याििाररक पक्षक ेँ एकटा छोट -छीन आलेखमे गु त्ित \nकऽ लेब ततेक सोझ आ सरल नड़ि अथछ। ई िम मानैत गछैत छी जे \nड़िनक रचनाकमव पर जाड़ि ढ ङ्गे ईमानदारी आ िास्तड़िकताक सांग \nआलोचना -प्रत्यालोचना िोयबाक थिक से नड़ि भऽ सकल अथछ। जखन \nड़क ड़िनक रचना -कमव उपेत्तक्षत रिल अथछ सेिो नड़ि किल जा सक ै त \nअथछ। पैिसँ पैि साड़ित्यकार ड़िनक रचना पर िा किी तँ पोिी पर \nकलम चलौने छथि। ड़कछ ु  जनक  नजररमे ओ खटड़कतो छथि तँ कड़तपय  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 103 \nभरजनक आँन्खमे बसलो छथि। साड़ित्य आ साड़ित्येतर दुनू कोदटक ओ \nरचना कयने छथि। ड़कछ ु  फरमाइशी रचना सेिो छड़न। दिाबमे थलखल \nगेल फरमाइशी रच ना जँ कखनो कऽ अपन मूल्यबोध ड़नधाव ररत कररतो \nअथछ तँ बेथसये एिन रचना िलुकड़बतो अथछ। मुदा , मुक्त भऽ आत्मसात \nरचना जँ कागत पर उतरैत अथछ तँ ड़नस्सन्देि फलदायी बनैत अथछ। \nििबिी-धिफिीमे लेखक बनबाक लौलें फेसबुड़कया रचनाकारसभमे \nबेथसये साड़िस्त्यक िातक बनैत अथछ। जेंड़क ड़िनक रचना मूल्याबोधक \nकसौटी पर सिी उतरैत अथछ तें आइयो ड़िनक रचनात्मक जड़ि आरो \nगिींर अथछ आ जमीनसँ जुिल दटकल  अथछ। सिमड़त -असिमड़तक \nसत्न्धड़बन्दु पर ठाढ भ्रमर अपन रचनाबलें किी तँ रचनात्मक पररदृश्यक ेँ  \nउभारबामे सक्षम छथि। कालान्तरमे ड़िनक कमव -धमव  अबस्से भड़िष्यक \nपीढीसँ आत्मीय सर्मबन्ध बनौने राखत आ समयक सांग सांिाद स्थाड़पत \nकरैत रित। कड़तपय जनक ेँ  भड़िष्यमे ड़िश्वासो नड़ि िोयत जे  एिन \nसड़क्रय रचनाकार एतेक काज कऽ क्रास्न्तक लौ जगा देने छथि। ओ जेँ \nजीिट छथि तें ड़िनक आत्मकिा देखबाक थललसा िमरा जगले अथछ। \nएड़ि ड़िधक पोिी मैथिलीमे अत्यल्पे अथछ आ ड़िनक एड़ि ड़िधक छ ू टल \nपोिीसँ पाठक लाभास्न्ित िोयत। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.िा.राजेन्र ड़िमल -रामभरोस कापड़ि 'भ्रमर'क उपन्यास \n'िरमुिाँ '- प्रभाि आ प्रड़तड़क्रया \n \nडा.राजेन्द्र विमल \nरामभरोस कापवि  'भ्रमर'क उपन्द्यास 'घरमुहाँ '- प्रभाि आ \nप्रवतविया \nकायवकारर् श्रृांखलामे सुगुत्ित ओड़ि गद्य किानकक ेँ  उपन्यास किल \nजाइत अथछ , जाड़िमे अपेक्षाक ृ त अमधक ड़िस्तारसां जीिनेजगतमे \nअनुभि कएल यिािवक ेँ  कल्पनासँ रड़ङ कए रसात्मक  ड़िचारोत्तेजक \nरुपमे प्रस्तुत कएल जाइछ। मैथिलीक ख्यातनामा आख्यानकार श्री \nरामभरोस कापड़ि  'भ्रमर'क पड़िल उपन्यास  'िरमुिाँ ' नेपालक \nमधेसआन्दोलनसँ उपजल उमिल \nजनआकाांक्षा, मोिभांग, ड़िक ृ ड़त, पीिा, भािनात्मक उर्द्ेलन, ड़िक्षोभ आ \nजदटलताक ें  िोर यिािवपरक थचिािली उरेिैत समन्िय दशवनसांग \nममवस्मशी इड़त पबैत अथछ। आन्दोलन जखन एक गोट ऐड़तिाथसक उँचाई \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 105 \nल' रिल िोइत अथछ तँ ओड़िमे आन्दोलनकारीक छदम श्वेत भेष र्द्ारा \nसामाद्धजक प्रड़तष्ठाक नकली खोल ओढबामे सफल गुन्डाक सरदार \nकामेश्वर सन आपरामधक मनोिृत्तत्तक व्यण्क्त सचक ड़नरन्तर प्रिेश िोबए \nलगैत छैक। ित्या, अपिरर्, आतांक आ िर धमकी र्द्ारा ई िगव खास \nकए पिािी समुदायसँ पैसाक उगािी करैत अथछ। अपन \nअमधकार , पड़िचान आ ड़िकथसत मुद्दाक एड़ि ड़िराट जनक्रास्न्तमे शिादत \nदैत युिकसभ क प्रत्येक ददन लिासपर लिास खथस रिल छै आ ओर्मिर \nई लुटेरा  तत्ि पिािीक दोकान सभमे आड़ग लगा रिल अथछ , सामान \nलूदट रिल अथछ , ओकरा सभक िरपर पािर फ े ड़क  आतङ  क पसारर \nरिल अथछ। आतङ  कभरल एड़ि िातािरर्मे पिािी िोइतो \nधोतीक ु तावधारी मास्टर रमेश उपाध्याय अपना िरमे िरे दबकल रिैत  \nछथि। मोन तँ मास्टरो सािेबक िोइ छैन्न्ि जे    अपन मधेसी ममि \nजगमोिन अमधकारी जेकाँ जुलुसमे जा जोर  जोरसँ नारा लगा \nआन्दोलनक ेँ  समिवन ददऐक , मुदा सोचै छथि    \"जे उन्माद एखन युिा \nसभमे छै ओ की िमर (पिािी) अनुिारक ेँ  पचा सकत  ?\" अदांकसँ भरल \nमास्टर सािेबक ेँ  अपन िर ल ' अनबाक ड़िचार जगमोिनक ेँ  िोइत \nछन्न्ि, मुदा मास्टर रमेश एड़ि दुआरेँ अपन मधेश  आन्दोलनक अगुआ \nममि जगमोिनक िर जाएसँ अस्िीकार कए दैत छथि जे कतहु आन्दोलन \nकमजोर ने पण् ि जाइक। १ जून २००७, २५ जुलाई २००७, २८ जुलाई \n२००७, ५ अगस्त २००७ क िाताव असफल भेलाक बाद ३० अगस्त \n२००७क' २६ बूँदापर सिमड़त िोएब मुदा कायान्ियनमे आनाकानीसँ \nआन्दोलनक फ े र उ् लपट ऊठब    ऐड़तिाथसक दस्तािेज अथछ , जे \nउपन्यासमे प्रस्तुत भेल अथछ। \nमास्टर रमेश उपाध्यायक ड़िपत्तत्तक तममस्रा अओर सिन तखन अओर \nसिन भ ' जाइत छैन्न्ि जखन हुनका पता चलैत छैन्न्ि जे हुनकर बेटी \nड़करर् दथछ नबररया टोलक कामेश्वरक बेटा राजीिसँ पे रम करैत अथछ। \nताबत ई ककरो ने बूझल छैक जे गामक सम्पन्न आ सर्मभ्रान्त मानल \nजाएबला व्यण्क्तत्ि कामेश्वर गाममे व्याप्त \nित्या, अपिरर्, चन्दा आतांक आददमे सांलग्न ड़गरोिक मुख्य सूिधार आ \nखलनायक अथछ। मास्टर मिाड़िपत्तत्तक समुरमे उबिुब क ै ए रिल छथि  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nड़क बेटी ड़करर्क अपिरर् भए जाइ छैन्न्ि आ दश लाख टाका ड़फरौतीक \nलेल फोनसँ ददन  राड़त धमकी आबए लगैत छैन्न्ि। मास्टर अपन सम्पूर्व \nसम्पत्तत्त बेथचकए ड़िस्थाड़पत िोएबाक लेल बाध्य छथि ओमिर \nकामेश्वरक एकलौता बेटा राजीि अपन बापक क ु क ृ त्यसँ पररथचत \nभ ' जाइत अथछ आ मायक माध्यमसँ ड़करर्क मुण्क्तक लेल दबाब \nबनबैत अथछ। कामेश्वरक ेँ  ईं जाड़न ग्लाड़न िोइत छैक जे ई उएि ड़करर् \nथिक जकरा पुतहु बना िर अनबाक मोन हुनक पररिार बना चुकल \nअथछ। बसमे चण् ढ चुकल मास्टर रमेश उपाध्यायक ओकर परम ममि \nजगमोिन आ अपिरर्कारी कामेश्वर गाम िुरा अनबामे सफल िोइत \nछथि। \nआख्यानकार 'भ्रमर' अपना समयक प्रामात्तर्क न्खस्सा आबएबला \nपीढी दर  पीढीधरर सुनएबामे उत्सुक छथि। तेँ प्रस्तुत उपन्यास मूक \nइड़तिासक मुखर सिोदर भए गेल अथछ। राजनैड़तक िटनाक्रमक \nधरातलपर कल्पनाक फट्ठा, मृत्तत्तका, सन्ढी, स 'न आददसँ समकालीन \nमधेसक जीिन्त मूर्तिं तैयारक' सामाद्धजक सर्मबन्ध बन्धक रागमयताक \nरांग ढेउरल गेल अथछ जे हृदयिारी अथछ। उपन्यास ऐड़तिाथसक मित्िक \nदाबेदार एह कारर्ें अथछ जे ई पड़िल नेपालीय मैथिली उपन्यास थिक जे \nसमकालीन राजनैड़तक िटनाक्रमपर आधाररत अथछ।  \nरमेश उपाध्याय , जगमोिन , कामेश्वर, राजीि, ड़करर्, बन्ठा, लुन्खया \nआदद सभ िगीय प्रड़तड़नमध पाि अथछ। सर्मबादमे स्िाभाड़िकता आ \nसजीिता छैक। भाषाशैलीक नाटकीयता आ थचिात्मकताक कारर् \nउपन्यास आददसँ अन्तभरर थसनेमाक रीलजेकाँ चलैत अथछ , जे पाठकक ेँ  \nआरम्भसँ अन्तधरर बन्िने रिैत अथछ। पिािी मधेसीक एकता सांबधवनक \nउद्देश्यसँ प्रत्तर्त एड़ि उपन्या सक यािा \nउबिखाबि, पिाि जांगल, खुरपेड़ियाक जदटल यािा नड़ि , सोझ  सपाट \nमैदानक सरल  सरस यािा थिक जे सरसराकए अपन गन्तव्यधरर पहुँचैत \nअथछ। तेँ उपन्यासक सांरचनामे पेँच  पाँच आ ओझरािदट नड़ि अथछ। \nमधेस  ममथिलाक आम लोकक भाषामे प्रयुक्त  'लल्िका', ' लभका ', \n'बढका', 'खुसीं' आदद शब्दक सचेत उपयोग उपन्यासक भाषाक ेँ  सिज  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 107 \nस्िाभाड़िकता आ अत्तभनिता प्रदान करैत अथछ। आख्यानकार \nश्री 'भ्रमर'क ई सद्यःजात क ृ ड़त नेपालीय मैथिली उपन्यास साड़ित्यक \nएक गोट उपलम्भब्ध थिक, ताड़िमे सन्देि नड़ि।     \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१३.िा.रामदयाल राक े श - पुस्तक जे िम पढल -एन्टी भाइरसक \nकिात्मक सांसार \n \nडा.रामदयाल राक े श  \nपुस्तक जे हम पढल-एन्द्िी भाइरसक किात्मक संसार \nराम भरोस कापड़ि 'भ्रमर' मैथिली साड़ित्य आ सांस्क ृ ड़तक े  क्षेिमे \nपररचयक े  मुिताज नड़ि छथि। ओ एकसाि \nकिाकार, उपन्यासकार, नाटककार , कड़ि, सांस्क ृ ड़तड़िद आ यािा \nसांस्मरर् थलखड़निार छथि। एक शब्दमे किल जाए त ओ बहुमुखी \nप्रड़तभाक धनी साड़ित्यकारक े  रुपमें, सुपररथचत व्यण्क्तत्ि छथि। समीक्ष्य \nकिा सां्ि, एन्टीभाइरसमे सां्ड़ित ड़कछ ु  किासभ स्तरीय , पढनीय आ \nसां्िनीय भऽ सक ै त छैक तेकर ड़िस्तृत व्याख्या, ड़िश्लेषर्, चचाव \nपररचचाव बहुतो अिवमे समय सापेक्ष , सान्दर्भिंक आ समसमामयक \nसांसारक े  ड़ित्तभन्न पररण्स्थड़त  एिां दृमिकोर्सँ कएल जा सक ै त छैक। मुदा \nसांस्पेन्स यिाँ एकर बैथशियक े  उिाररत करिाक प्रयास कऽ रिल छी। \nभ्रमरक किा सभ अपन समय आ समाजक े  अिवपूर्व आख्या न किल \nजा सक ै त अथछ। िास्तिमे हुनक दृमिबोध अत्यांत व्यापक अथछ आओर \nकिात्मक सांसारक आयाम सेिो ड़िस्तृत एिां िैथशिपूर्व छैक। एक ओर \nड़कछ ु  किा मिानगरीय जीिनक ऐना किल जा सक ै त छैक त दोसर ददश \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 109 \n्ामीर् जीिनक या जनपदीयक जीिनक जीिांत दस्तािेज। \nममथिला्चलक जनजीिनक ड़िड़िधरांग, ड़िड़िध पक्ष, ड़ित्तभन्न आयामक \nउदधाटन करबामे हुनका मिारत िाथसल भेल छन्न्ि। समीक्ष्य \nकिासां्िक सभ किा रेखाांड़कत कर योग्य छैक आ किा थशल्पक \nदृमिकोर्सँ बेजोि किल जा सक ै त अथछ।  \nकिासां्िक ड़कछ ु  किाक पररिेश आ पृष्ठभूमम ममथिलाांचलक माइट \nपाइनसँ सर्मबत्न्धत छैक आ ममथिलाांचलक सामाद्धजक सांरचनामे जे \nअभूतपूिव पररितवन ददनानुददन राखल जाइत छैक तकर सटीक आ \nसाांदर्भिंक सांक े त एिां सूचना पाठक सभक े  दऽ सक ै त छैक। किाकार \nमनोयोगपूिवक एिां मित्िसँ किाक थशल्य (ड्राफ्ट) तैयार करबामे ड़नपुर् \nदेन्ख पिैत छथि। \nभायरससां युक्त सांसारमे भ्रमर एडटी भाइरसयुक्त किा थलखिाक सािस \nजुरा सक ै त छथि मगर पररिेश एिां पृष्ठभूमम त जनकपुरसँ \nकाठमाडिूधररक जीिनक े  थचिर्मे लगनशील भऽ जनकपुरमे रमाएक े  \nलालसो व्यक्र कऽ रिल छथि। हुनको पत्नीक े  काठमाडिूक िातािरर्मे \nकोनोरस नै भेटइत छैक तखन ओ काठमाडिू जयबाकप्रड़त हुनका कोनो \nचाि नड़ि देखल जाइत छैक। दाम्पत्य जीिनमे कोनो भाइरसक े  प्रिेश \nनड़ि िोय एकर खूब ध्यान रखैत छथि ताड़िलेल अपने पररश्रम पर हुनक \nध्यान बेशी रिैत छैक। दु िांटाक े  बदले चार िांटा खाना पकाबेमे लाड़ग \nजाओ कोनो बात नड़ि मगर िरक भायरसक े  भयसे ओ परेशान भऽ \nजाइत छथि। यी भाइरस ड़क छैक त कोनो दोसर  जनानी क े  खाना \nपकएिाकलेल नड़ि रान्ख सक ै त छैक। यी भाइरस िास्तड़िक भाइरससँ \nभयानक लगैत छन्न्ि। \nआइसीयू किामे दरभांगाक े  अस्पतालक अनुभि आ बारेमेक े  बेचैनीक \nबेबाक थचिर् भेटैत छैक। अपन बेमार भाईक े  पीिासँ पीड़ित \nकिाकारक े  अनुभूड़त कत्तेक दरद पैदा करैत छैक देखू ! जीिन आ \nमृत्युक बीच सांिषव करैत िमर भैया , िमर अत्तभभािक...। िमरा लेल \nआब असिनीय भेल जा रिल अथछ।   110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n'अमृत पान ' किामे किाकार मधेश आन्दोलनक े  दौरान पािड़न ड़तिारक \nसनेस समयपर नड़ि पठा सकल िर पररिार आ धार्मिंक थचिमे सफल \nदेखना जाइत छथि। दोसर ददश ड़तलिा चूिा कतेक सुअदगर लगैत छैक \nजे अमृत पानसँ कम नड़ि छैक। दोकान पर चािकप देिबाला मरद एकरा \nसिारमे चािक े  चुस्की सदाक े  लेल ड़िसर जाइत छैक। किाकारक े  \nसाांस्क ृ ड़तक सांचेतना कतेक धनीभूत छैक तकरे स्पि थचिर् करबामे \nसफल छथि।  \nक्िा ड़र्द्तीय क्षेर्ीक एकटा ड़िब्बामे यािा करिाक आनन्दानुभूड़त आ \nयौड़नक आकषवर्क े आनन्दक े  िर्वनमे किाक किािस्तु सफल छैक।  \n'क्िाटवर नां. एफ तीन ' किामे धऽ क्िाटवर कोशी प्रोजेक्टमे \nकाजकएड़निार सभक िेतु बनाओल क्िाटवर छैक। यिी क्िाटवरक े  पुरान \nया नि अनुभि िर्वन त छैिे आत्मीय सर्ममानक े  सांभािनाक े  तलाशमे \nमानिीय सांिेदनाक े  बटोरबामे किाकार सफल देख ना जाइत छथि। \nपराक ां पन शीषवक किा १९९२ सालक े  मिाभुकम्पक े  पराक ां पनक े  \nपृष्ठभूमममे थलखल गेल छैक। नि िरक े  ड़नमावर्क े  पररक्षर् आ यिी िरमे \nिासक े  खुशी कतेको बेरक पराकम्पनसँ पररिर्तिंत नड़ि भऽ सक ै त छैक। \nयी किामे सेिो किाकार मानिीय सांिेदनाक े  स्रोत तयारीमे बहुत राश \nसभक खरच  कएने छथि आ भौड़तक सुख प्रड़तमे प्रसन्नताक े  िर्वन। \nपररितवन शीषवक किामे दाम्पत्य जीिनक े  र्द्न्द थचिर् कएल गेल छैक \nआ यी र्द्न्दक े  िर्वनमे किाकार ड़र्द्ड़िधा ्स्त मन ण्स्थड़तक े  िर्वनमे सेिो \nसफल। यी किाक े  किािस्तुक े  किानकमे मैथिली आ ड़िन्दीक े  पुट रिक \nकिाउपर स्िाभाड़िकताक े  ड़निावि कएने छथि। \nमुड़नया टी स्टल ममथिला्चलक े  जीिनमे प्रायः धदटत िोमिाला \nकिानकक े  किाउपर अपना प्रड़तभासँ प्रकट करबाक लेल प्रयासशील \nदेखना जाइत छथि। गामिरमे कोनो चािक दोकानमे एिन िटना प्रायः \nिदटत िोइत रिैत छैक े । दोकानपर यदद कोनो सुन्नरी छैक त ओकर \nदोकान खुब चलैत छैक ओड़ि दोकानपर खूब भीि रिैत छैक आ ड़कसम \nड़कथसमक े  गिँकी अनाई स्िभाड़िक छैक। कतेक गँिकी सभ चािक लािे  विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 111 \nआ लाभसँ बेसी रमौलिालीक े  रुपरांग आ िािभाि पर भमरा जकाँ रस \nचुसक लेल ललाड़ित रिैत छैक। एकददन ओ सुन्नरर अपन पड़त बला \nबच्चा सभक े  छोड़ि क एकटा छौिा रामधनक सािे भाड़ग गेलै। यी \nगामिरक े  लेल सभसँ बेसी चर्चिंत धटना भऽ गेलै जे सिव स्िभाड़िक छैक।  \nसमीक्ष्य सां्िक े  मास्टर ड़पस किा छैक अन्नधन लक्ष्मी। यी किा मधेशक े  \nधरातलीय यिाविक े  थचिर्मे सफल छैक। एकरा युिक आ युितीक े  मन \nण्स्थड़त आ मनोड़िज्ञानक े  थचिर्मे बेजोि छैक। एकरा पररत्यका युिती \nजे प्यारक े  फ ां दामे पण् िे गभविती भऽ जाइत छैक आ ओकरा ओकरे \nअड़फसक े  आदमी धोखा दऽ दैत छैक। एड़िमे ओकर बेदनाक े  बि सदटक \nढांगसां व्यक्त कएलगेल छैक। यी युिती एकटा पुरुषसे पताण् ित आ दोसर \nमड़िलासँ ड़ित्तक्षप्त।्ँ ऐि किाक े  मुख्य उदेश्य छैक। रेमीटान्स आर्ििंक \nउन्नड़त त व्यण्क्तक े  जीिनमे आड़न दैत छैक मगर सामाद्धजक सांरचनाक े  \nभत्ताभां्ूगां कऽ दैत छैक। \nमगर   यी किाक े  सुखान्त बनाबक कला किाकारक ड़िशेषता मानल \nजाए सक ै त अथछ। सम्पूर्व किा बेदनासँ भरल छैक मगर एकर अन्त \nसुखान्त पक्षक े  सरािनीय दांग किाकारक े  कलाकाररताक े  ड़िशेषता छैक। \nगांगा प्रसादक स्िायतता शीषवकमे सुगाक माफ व त गर्तांि व्यिस्थापर \nव्यांग्यक िार् प्रिार प्रशांसनीय किल जा सक ै त छैक। \n'प्रतीक्षामे' किा ्ामीर् द्धजन्दगी आ शिरी जीिनक े  बीचक े  अन्र्तर्द्न्दक \nथचिर् करबामे सफल मानल जा सक ै त छैक। दू सांस्क ृ ड़त आ भाषाक े  \nकारर्े्े्ां द्धजन्दगी र्द्न्दमे फस जाइत छैक आ सच्चा सुखभोगसे बँथचत। \nएकटा किबीमे सम्पूर्व किाक साराांश स्पि भऽ जाइत छैक   लेना न \nदेना ड़िनु छ ु छ ु रीक े  बेना।  \n'दिेज' थशषवक किामे पुराने ड़िषयिस्तु क े  िर्वनक े  माध्यमसँ किाकार \nनि समस्या या ज्िलांत समस्या जे ममथिला्चलक े  छैक तेकर बेबाक \nिर्वन आधुड़नक सांदभवमे  करब हुनक उदेश्य देखना जाइत छैक। खािीक \nदेशमे काज करबाक शान शौकत क े  प्रदशवन आ दिेजक े  िेशी माँगसँ  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसम्पूर्व ममथिला्चल आकान्त अथछ। कन्या पक्ष कलपैत कल्पैत किैत \nछैक जे िमरा िैथसयतसँ बेशी माँग भेल मगर एकर कोनो सुनुिाई बर \nपक्षक े  लोकसभसँ नड़ि भेलासँ सम्पूर्व पररिा रमे ड़नराशा िोनाई कोनो \nआियवक गप्प नड़ि छैक। किाकारक े  कटु सत्यमे कतेक सत्यता छैक \nदेखू  \n\"आब त ड़बआिमे मोटरसाइकल नड़ि िोइत तँ ड़िआिे कैंथसल। एर्मिर \nिरिालीसँ बेसी मित्ि भऽ गेल छैक मोटरसाइकलक े । ड़िआिसँ पूिव \nिरिालीक े  अनुिार नड़ि , मोटरसाइकल क े  अनुिार देखऽ चािी। एड़िसँ  \nपीिा, अपमान दुिवटना सेिो बेसीय धदटत भऽ रिल अथछ। मुदा बेटाबाला \nसभकलेल धनसन।\"  \n'उिान ' किा नया किात्मक शैलीमे थलखल गेल छैक। यी किा \nनाटकीय शैलीमे थलन्ख क किाकार भ्रमर नि प्रयोग करबाक कोथशशमे \nछथि। दश दृश्यमे थलखल किाक ड़नचोिमे की छैक त अपने धरती पर \nप्रेम आ सांस्कार पएबाक।   'उिान ' शीषवक किाक े  मुख्य क े न्र सेिो \nरेममटेन्से   छै जेकरा चल्ते सामाद्धजक आ पाररिाररक सर्मबन्धक े  \nनकारात्मक असर देखना जाइत छैक। तसिव किाकारक े  किन सािवक \nछैक ्ः \nिमर उिानमे अिाँसभक े  साि चािी।  \nआ आब िोरी आड़ब गेलै शीषवकमे साांस्क ृ ड़तक जीिनक े  जीिैत करबाक \nलेल किाकार सड़क्रय एिां सचेि देखना जाइत छथि। फगुआ \nममथिलाांचलक एकटा बि मित्िपूर्व एिां मौथलक पिव मानल जाइत छैक \nआ एकर रांगीनी नशा युिा युिड़तक े  समान रुपसँ देखल जाइत छैक। \nकिाकार भ्रमरक े  शब्दमे ्ः \"मने फगुआक रांग दुनू ददश चढल रिैक। \nिोरी िै..।\" \nचौतािरक े  थचताकषव क लोकगीतक े  समािेश सँ यिी किाक किात्मक \nसौन्दयवमे चारर चाँद लगिाएक लेल किाकार प्रयत्नशील बुझाइत छथि \nजेना ्ः   विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 113 \n\"िुरती बेरमे िफथलया सभ चेतािर गाबए लगैक   चैत मास गेनमा \nफ ु लाएबल िो रामा...। \nड़क सइया नड़ि आएल।\"  \n'सपना ' शीषवक किामे देशमे ड़िभेदक कारर्े मधेश आन्दोलनक आरां भ \nभेल रिैक तेकरे किािस्तु बना क किाकार एिी किाक े  ड़नमावर्   करब \nउथचत ठाड़न क बाप मायक े  सपनाक े  सथचि थचिर् करमे सफल देखना \nजाइत छैक। जीिनभर अयोधी अपन नोकरीकालमे ड़िभेदक े  थशकार \nभेल आ अन्तमे अपना बले अशोकक े  बी.ए.पास कएलाक े  बादो थसपािी \nपद पर भनाव नड़ि करिा सकल ते कर िेदना व्यक्त करमे सफल   भेल \nछैक। सीमापरक भूत शीषवक किामे किाकार सचिंड़तत िोयब स्िात्तभक \nछैक। बेटी रोटी क े  सर्मबन्ध जे शताब्दीसे कायम छैक नेपाल आ भारतमे \nओकरा आइक े  राजनीड़तमे समाप्त नड़ि कऽ देइक तेकर सचिंताक े  खूब \nड़नमन दांगसँ व्यक्त कएने छथि। एकटा स्तांभक े  कारर्े दु ई देशक \nड़िभाजनक े  पीिा सीमािती इलाकाक े  लोकसभ भोड़ग रिल छैक। \nकिाकारक किन मार्मिंक छैक ्ः \n\"पता नड़ि , आब सीमा पर ठाढ ई उजरका स्तांभ ओकरा भूत जकाँ \nकड़िया धरर िेरबैत रितै।\"  \nइजोररया रातुक सपना बहुत राथश किासँ्ि सभमे प्रकाथशत भेल किा \nअथछ। तािी िास्ते समीक्ष्य किासँ्िमे सांकथलत करिाक कोनो औथचत्य \nनै देख रिल छी। अन्तमे किाकारक शैली बि पररमार्जिंत आ प्रशांसनीय \nछैक आ एड़िसां किामे एकर प्रभािसँ ममठास आओर बदढ गेल छैक।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१४.ददनेश यादि -लोक मैथिली क े र ड़िभूड़त 'भ्रमर' \n \nटदनेश यादि \nलोक मैचिली क े र विभूवत  'भ्रमर' \nनेपालक धनुषा द्धजल्ला बिचौिा गाममे ७२ िषव पड़िने राम भरोस \nकापड़ि 'भ्रमर' क े  जन्म भेल छलड़न। एक ै िटा व्यण्क्तक े  अनेक \nरुप  कड़ि, किाकार, नाटक लेखक , पिकार,सम्पादक आ प्राज्ञ। एकटा \nबहुआयम रिल लोक शायद   'भ्रमर' बािेक आर ड़कयौ नए भँ सक ै त \nअथछ। मैथिली साड़ित्यमे ड़ित्तभन्न पुस्तक प्रकाथशत क ँ  चुकल ओ नेपाल \nप्रज्ञा प्रड़तष्ठानक े  प्राज्ञ पररषद  सदस्य आ साझा प्रकाशनक े  अध्यक्षक े  \nसमेतक े  भूममका ड़निावि करबाक अनुभि सेिो प्राप्त कएने छथि।  \nप्रारम्भम्भक थशक्षा गामे सँ पुरा क े लाक बाद ओ उच्च थशक्षाक लेल \nजनक पुर पहँचलाि। ओतैि सांचाथलत ड़िभूिन ड़िश्वड़िद्यालयक आांड़गक \nक्याम्पस रामस्िरुप रामसागर बहुमुन्ख क्याम्पससँ ओ स्नातकोत्तर \n विदेह ३७० म अंक  १५ मई  २०२३ (िर्ष १६ मास १८५ अंक ३७०)|| 115 \nउत्तीर्व कएलड़न।   बहुमुखी प्रड़तभाक े  धनी कापड़ि \nकड़िता, किा, प्रबन्ध, ड़निन्ध, नाटक , गीत, यािासांस्मरर् आदद ड़िड़िध \nक्षेिमे दशकौं सँ कलम चलबैत आइब रिल छथि। ओ मैथिली भाषा \nसाड़ित्यमे सब सँ बेसी सड़क्रय रिला अथछ। तिाड़प हुनकर \nनेपाली , ड़िन्दीसड़ितक े  भाषा साड़ित्यमे सेिो ओतबे अतूलनीय योगदान \nछइन। मैथिली साड़ित्यमें बौद्धिकताक े  पैि आ अड़िस्मरर्ीय पदथचन्ि \nछोि िामें ओ क ु नू कसैर शेष नड़ि रखला अथछ। ओ नेपालक प्रज्ञा \nप्रड़तष्ठानमें िोए हकिंिा साझा प्रकाशनमे, जति रिला सबठाम \nलोकमैथिली भाषा , साड़ित्य आ कला क्षेिमे अड़र्द्तीय काज करैत रिला \nअथछ। नेपालीय मैथिली भाषा क्षेिमे हुनक उचाई एकटा गररमा कायम \nक ँ  चुलक अथछ। \nअपन मातृभाषामें सदखड़न साड़ित्य साधना करैत रिला  'भ्रमर' मैथिली \nसाड़ि त्यक े र 'शेक्सड़पयर' छथि। ओ पिकार , साड़ित्यकार, लेखक आ \nसजवक माि नए युगस्रिा सेिो छथि। आबाजड़िड़िनक े  आबाज बड़न ओ \nसदखड़न अपन समाजक े  लेल ठाि रिला अथछ। तईं हुनका युगस्रिा \nहकिंिा युगरिा किबामे क ु नू ड़िमड़त ड़कनको नड़ि िोमाक चाड़ि। ओ \nब्राह्मर्ेत्तर समाजक प्रड़तड़नमधत्ि करैत जड़ि रुपसँ अपन उपण्स्थड़त \nमैथिली साड़ित्य क्षेिमे जनौने छथि ओ बहुतक े  लेल असांभि माि नै \nदूलभव सेिो भँ सक ै त अथछ। ओ मैथिली साड़ित्यक े र माध्यम सँ एकटा \nएिन युगक ड़नमावर् क े लथि जकर बर्वन करबा असांभि बुझाइछ।  \nक्रास्न्तक े  गीत िोए हकिंिा मैथिली साड़ित्यक े  बहुआयाममक सांिर धनक \nबात िोए , सबमें ओ अपन कमल ड़नरन्तर चलबैत अड़िथछन्न ताराक े  \nभूममकामे रिला अथछ। यिािविादी भािभूमम आ प्रगड़तिादी थचन्तनक \nप्रड़तष्ठापनमे हुनक ड़िथशि योगदानक चचाव  पररचचाव क े नाई नेपालक \nभूमममे ड़कनको बसक े  बात नड़ि भँ सक ै त अथछ। िमरा जड़नतब , मैथिली \nसाड़ित्यक े  युगानुरुप आगा बढेबाक हुनक साधनाक े  सर्ममान करबामे \nड़कनको क ां जुसाई नड़ि िोमाक चाड़ि। नेपाल पांचायतकालसँ गर्तन्िमे \nआड़ब गेल अथछ , अड़ि राजनीड़तक पररितवन आ रुपान्तरर्मे कापड़िक े  \nयोगदान प्रत्यक्ष आ अप्रत्यक्ष रुपमे ओतबे रिल अथछ। हुनक जीिन्त  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैथिली साड़िस्त्यक रचनाक े  माध्यमसां अड़िमे ऐड़तिाथसक भूममका ड़निावि \nकरबाक प्रमार्सब सेिो खुबे भेटयैक छैक।  \nनेपालक सबसँ बेसी बजैिाला लोकमैथिली भाषाक े  माध्यमसां \nमातृभाषीक े  जोिबाक काज ओ करैत रिला अथछ। लोकमैथिली भाषामे \nअपन उज्जर प्रस्तुड़त आ शैलीक े  माध्यमसां सदखड़न एकताक भािक े  \nसांरक्षर् र सांिर धन करैत रिला अथछ। ई काज हुनका थचरस्मरर्ीय अथछ \nआ नितुररया पीढीजनक े  लेल गौिास्न्ित िोमाक ड़िषय सेिो थिक ै ि। ओ \nनेपालीय लोकमैथिएटामें माि नय भारतीय मैथिलीमें सेिो ओतबे अपन \nप्रस्तुड़तक े  जबवदस्त बनौने छथि। तई नेपाल आ भारत दुनू कात हुनक \nयोगदानक मड़िमामांिन खुबे िोइत छ इन। लोकमैथिलीमे बषौसँ जारी \nब्राह्मर्िादक े  बाबजूद एकटा ब्राह्मर्ेत्तर समूदायसँ जई तरिे ओ \nउपण्स्थड़त जनौलथि अथछ ओ अतूलीयन त अथछए, बेजोि सेिो ओतबे \nअथछ। तईं क ै ि सक ै त थछ जे ओ सभिकले प्रेरर्ाक े  स्रोत थिकाि। \nड़कयैक त कापड़ि मैथिली साड़ित्यमे स्िच्छन्दतािादी काव्यधाराक े  \nएकगोट ड़िथशि प्रितवक, प्रजातन्ि, लोकतन्ि, रामियता, स्ितन्िताक े  \nप्रड़तमूर्तिं सेिो छथि। तई लोकमैथिलीक े  इजोत करैमे ओ स्ियां कड़ियो \nप्रकाशक सांपादकक े  रुपमे उपण्स्थत भँ जाइत छथि त कड़ियो \nगैर  मैथिली भाषाक े  प्रड़िकामे सेिो लोकमैथिलीक े  उत्थान , ड़िकास आ \nप्रबवधन िेतू अपन कमल चलबैथि रिैत छथि। ओ \nलेखक, ड़िश्लेषक, सांपादक, प्रधान सांिादक, आलोचक माि नड़ि \nथिकाि , लोकमैथिलीक े  एकगोट पैि , सर्ममाड़नत आ ड़िभूड़त सेिो \nथिकाि।   \nभ्रमर लोकमैथिली साड़ित्यमे माि नय नेपाली साड़ित्यक े  श्रीिृद्धिमे सेि","size_mb":10.71,"has_text":true},"Videha 371.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 371.pdf","name":"Videha 371.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६  मास १ ८६ अंक ३७१) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सकैत अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पहँचि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web -archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार/ संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैचमेण्टक \nरूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत रचना/ \nसंग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत रचनाक िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार, ऐ सभ आकााइिक \nअनुिाद आ छिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार \nरिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा \nविदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform fo r \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes artic les, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.v ideha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 371 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि \nद्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n... \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :-  \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ.२-२) \n१.२.अंक ३७० पर दटप्पणी (पृ.३-४) \nममथिला स्टूडेण्ट यूवनयन (एम.एस.यू.) विशेर्ांक  \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ.७-१८) \n२.२.एम.एस.यू. क संक्षिप्त पररचय (पृ.१९-२३) \n२.३.चंदना दत्त- MSU (पृ.२४-२५) \n२.४.वहमकर भारद्वाज - \"एम.एस.यू (MSU)-धमछथिा स्टू ेंट \nयूवनयन\"सँ \"धमछथिािादी पाटी\" िरर (पृ.२६-३५) \n२.५.अञजत कुमार झा - घटाटोप अन्द्हररया मे उम्मीदक वकरण: धमछथिा \nस्टू ेंट्स युवनयन (पृ.३६-४०) \n२.६.सस्थिदानंद सिू- मैछथि संगठन आ ओकर सामाञजक सरोकार \n(पृ.४१-४७)   \n \n२.७.िक्ष्मण झा सागर- धमछथिा स्टू ेंट यूवनयन (पृ.४८-५१) \n२.८.प्रणि झा- धमछथिा स्टू ेंट यूवनयन (पृ.५२-५६) \n२.९.आचाया रामानंद मं ि - धमछथिा स्टू ेंट्स यूवनयन िनाम धमछथिा \nराज्य! (पृ.५७-५८) \n२.१०. ॉ कैिाश कुमार धमश्र-धमछथिा स्टू ेंट यूवनयन: दशा, ददशा आ \nनेतृत्ि (पृ.५९-६४) \n२.११.िािदेि कामत- एम एस यू केर हश्र (पृ.६५-६६) \n२.१२.आशीष अनछचन्द्हार- MSU केर काज एिं हमर अपेिा (पृ.६७-\n६९) \n२.१३.प्रिीण कुमार झा- जनवहत पररप्रेक्ष्य मे  (पृ.७०-७१) \nऐ अंकक अन्यान्य रचना \n३.गद्य खण्ड \n३.१.जगदीश प्रसाद मण् ि- सुछचता (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ.७३-\n९०)   \n \n३.२.जगदीश प्रसाद मण् ि-अपेिा टुदट गेि (िघुकथा) (पृ.९१-९७) \n३.३.नन्द्द वििास राय-आिश्यक आिश्यकता (पृ.९८-९८) \n३.४.रिीन्द्र नारायण धमश्र- मातृभूधम (उपन्द्यास)- ३६-४० म िेप \n(पृ.९९-११०) \n३.५.कुमार मनोज कश्यप-आकाश-कुसुम  (पृ.१११-११२) \n३.६.वनमािा कणा- अखग्न छशिा (िेप-२०) (पृ.११३-११९) \n३.७.आचाया रामानन्द्द मण् ि-अन्द्हारक दीप/ िाि िैरागी (पृ.१२०-\n१२८) \n३.८. ा. वकशन कारीगर-मैछथिीमे गोंधियावगरी (पृ.१२९-१३०) \n३.९.िािदेि कामत-महा प्रियक िगीच िैक जनजीिन/ सामाञजक \nसरोकार केँ नि ददशा दैत उपन्द्यास/ कवििर िरीनाथ राय जीक मादे \n(पृ.१३१-१४२) \n३.१०.परमान न्द्द िाि कणा- गीता माहात्म्य (पृ.१४३-१६०) \n४.पद्य खण्ड   \n \n४.१.राज वकशोर धमश्र-लचिंता-वफवकर  (पृ.१६२-१६५) \n५. अनुलग्नक (पृ. १-३०७) \n१.विदेह ई-पविकाक सभटा पुरान अंक Videha e journal's all old \nissues (पृ. १-२०) \n२.मैछथिी पोथी  ाउनिो  Maithili Books Download (पृ. २१-५४) \n३. मैछथिी ऑव यो-िीव योक संकिन Maithili Audios-Videos (पृ. \n५५-६४) \n४.मैछथिी छशशु, िाि आ वकशोर सावहत्य Maithili Children \nLiterature (पृ. ६५-७४) \n५.विदेह स्िी कोना  (पृ. ७५-८१) \n६. विदेह ई-िर्निंङ्ग (पृ. ८२-९२) \n७.विदेह सूचना संपका अन्द्िेषण (including Parallel Literature in \nMaithili and Videha Maithili Literature Movement) (पृ. ९३-\n१९७) \n८.विदेह धमछथिाक िोज (पृ. १९८-२२४)   \n \n९.विदेह धमछथिा रत्न (पृ. २२५-३०७) \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देितागणमे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूया-तरेगण , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीच, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂।   \n \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒श्वतो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आँखि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्ँ॑ शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द््यां भूधम॒ र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n \n \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञिरस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३७० पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय \nमैथिली आ ममथिला लेल अस्सी -अस्सी हािक कथित साहहत्यकार आ \nकथित थलटेरेरी एसोथसयेशन (साहहत्य अकादेमी पोहित) आ अन्तराामिय \nस्तरक कथित ममथिलावादी   स्वघोहित नेता आ संस्थाक अछैत ममथिला \nस्टूडेण्ट यूहनयनपर हवशेिांक हनकालबाक हनर्ाय भेल , तकर उद्देश्य छल \nई थिन्न्हत क े नाइ जे हकछ ु  काज रेकॉडा बनेबाले होइ छै आ हकछ ु  काज \nकाज होइ छै। जेना कथित ममथिला/ मैथिलीक जाहतवादी संस्था सभ \nजइमे मैथिलीक जाहतवादी रंगमंिक संस्था सभ सेहो अथछ क े र मुख्य \nकाज अथछ माला आदद पहहरेनाइ , पहिका -स्माररका आदद छपेनाइ , जे \nमाि रेकॉडा बनेबाले होइ छै , तकर हवदेहक नजररमे कोनो महत्व नै छै। \nअहााँ अपन संस्थाक नाममे अन्तराामिय बा ब्रह्माण्डीय लगा थलअ , हवदेह \nलेल ओकर कोनो महत्व नै। कारर् ऐ सभ संस्था द्वारा जाहतवादी कट्टरता \nबढ़ाओल जा रहल अथछ , कारर् ई सभ पॉक े ट संस्था अथछ।  \nहवदेहक हवशेिांक अभभनन्दन ग्रन्थ नै होइ छै । ममथिला स्टूडेण्ट यूहनयनक \nहवशेिांकमे बहुतो आलेखमे ओकरापर बहुत रास आक्षेप सेहो लागल \nछै। भऽ सक ै ए ई संस्था (एम.एस.यू.) आलोिनाक आलोकमे हकछ ु  \nसुधार करत , कारर् ओ पॉक े ट संस्था नै वरन् संस्था अथछ आ तइमे कोनो \nसंदेह नै।  \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of  \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 3 \n१.२.अंक ३७० पर दटप्पर्ी  \nसाकेत ठाकुर \nआदरर्ीय भ्रमर जी पर थलखल सब आलेख नीक लागल.हवदेह पहिका \nस' संबंमधत सब हवद्वान जन क े  हार्दिक आभार । \nलक्ष्मण झा सागर \nसमय क े  पक्का अथछ हवदेह । \nसुशील लाल दास \nसराहनीय काया। िैनसाँ पढ़ब। बधाइ । \nउर्ावकरण खान  \nमेलपर देखलहुाँ। हविय सूिी बहुत हवथशष्ट लागल। सुहवधासाँ पढ़बै।  \nजगदीश चंर ठाकुर अवनल \nक्षमा करब, हम पटना नहह पहाँथि सकलहुाँ , आलेख नहह पठा सकलहुाँ। \nआलेख बहुत अथछ। सभ पढ़ब।  \nनारायण जी  \nआ० भ्रमरजी प्रकाथशत हवशेिांक हम िोडेक पढ़ल अथछ।ताहह आधार \nपर कहब जे मैथिली साहहत्य मे भ्रमरजीक रिनासाँ पहहनहुाँ 'घरमुाँहा' \nशब्द आएल अथछ ,आ से आएल अथछ पूर्ेन्ु िौधरीक किा द्वारा। \nहुनकर एक टा किाक शीिाक थिक 'घरमुहााँ',जे हहिदीक किा साहहत्यक \nप्रथसद्ध पहिका 'साररका 'मे 'लौटे जो पांव ' शीिाकसाँ अनूददत भ ' छपल \nअथछ।हमहभ 'म 'क ेँ  सानुनाथसक वर्ा मानै त छी।तेँ मैथिलीमे 'घरमुहााँ' \nथलखैत छी।शुभकामना।   4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाधि प्रसाद उपाध्याय \nसाहहत्य सेवा र राि सेवा एक आकााका पररपुरक हुन सािै ुबै पक्षको \nसेवाको साभक्ष ईहतहास =हुन्छ,जुन कहहले मदैन।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 5 \nममथिला स्िूडेण्ि यूवनयन (एम.एस.यू.) विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत हवशेिांकक संदभामे  \n२.२.एम.एस.यू. क संभक्षप्त पररिय \n२.३.िंदना दत्त - MSU \n२.४.हहमकर भारद्वाज - \"एम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयन\"साँ \"ममथिलावादी पाटी\" धरर  \n२.५.अजजत क ु मार झा - घटाटोप अन्हररया मे उम्मीदक हकरर्: ममथिला \nस्टूडेंट्स युहनयन  \n२.६.सच्चिदानंद सिू - मैथिल संगठन आ ओकर सामाजजक सरोकार  \n२.७.लक्ष्मर् झा सागर - ममथिला स्टूडेंट यूहनयन  \n२.८.प्रर्व झा - ममथिला स्टूडेंट यूहनयन  \n२.९.आिाया  रामानंद मंडल - ममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन बनाम ममथिला \nराज्य!  \n२.१०.डॉ क ै लाश क ु मार ममश्र -ममथिला स्टूडेंट यूहनयन: दशा , ददशा आ \nनेतृत्व  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.लालदेव कामत - एम एस यू क े र हश्र  \n२.१२.आशीि अनथिन्हार - MSU क े र काज एवं हमर अपेक्षा  \n२.१३.प्रवीर् क ु मार झा - जनहहत पररप्रेक्ष्य मे  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 7 \n२.१.प्रस्तुत विशेर्ांकक संदर्षमे \n1 \nपोिीक रूपमे ताँ संस्थाक उपर काज भेल छै। पहिका सभमे सेहो \nथछटपुट ररपोटा वा संस्था सभहक सूिी बला आलेख सभ छपैत रहलैए। \nमुदा एखन धरर कोनो पहिका कोनो संस्थापर हवशेिांक नहह प्रकाथशत \nक े ने छल। जीहबत लेखक े  जकााँ एक बेर फ े र हवदेह एहन काज करए \nबलामे पहहल भऽ गेल । \nददसम्ब र 2022 मे हवदेह  \"एम.एस.यू (MSU)-ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयन  हवशेिांक\" प्रकाथशत करबाक सावाजहनक घोिर्ा क े लक आ \nप्रस्तुत अथछ ई हवशेिांक। एहह सूिनाक ेँ  एहह ललिकपर देन्ख सक ै त छी -\nघोिर्ा । \nMSU पर प्रस्तुत हवशेिांकमे एहह संस्थाक प्रसंशा -आलोिना सभ \nभेटत। लोक जकरासाँ अपेक्षा करैत छै तकरे बारेमे हकछ ु  कहैत छै वा \nथलखैत छै। ताँइ   MSU क े र बारेमे जे थलखल गेल छै तकरा जाँ ई संस्था \nवा आनो संस्था सभ अपना लेत ताँ  ओहह संस्थाक संगे -संग ममथिलाक \nकल्यार् भऽ जेतै। आ ताँइ हवदेहक हरेक हवशेिांक जजााँ ईहो हवशेिांक \nअभभनंदनग्रंि हेबासाँ बााँथि गेल अथछ। मुख्यधारा जकााँ हवदेहक ेँ  \nअभभनंदनग्रंि नहह िाही। अभभनंदनग्रंि अहू ुआरे नै िाही जे ओहहसाँ \nलेखक वा जजनकापर हनकालल गेल छहन हतनकामे सुधा रक गुंजाइश \nखत्म भऽ जाइत छै। ताँइ हवदेहक हवशेिांकमे आलोिना -प्रसंशा सभ \nभेटत । \nजेना हक एहह हवशेिांकसाँ पहहने संस्थापर कोनो आयोजन नै भेल छै ताँइ \nहमरा लग एकर कोनो हनजगुत स्वरूप नै अथछ। आ ताँइ लेखक क े र उपर \nजाहह स्वरूपमे हवशेिांक अबैए ठीक तहहना ईहो भेटत। ई अलग बात \nजे  हम सभ कतेक सफल वा असफल भेलहुाँ से पाठक कहता। एहह \nहवशेिांक क े र शुरूआत हवदेहक आने हवशेिांक जकााँ अथछ। संगे -संग ई  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक्रम ने ताँ उम्रक वररष्ठता क े र पालन करैए आ ने रिनाक गुर्वत्ताक। \nहाँ, एतेक धेआन जरूर राखल गेल छै जे पाठकक रसभंग नहह होइन आ \nसे हवश्वास अथछ जे रसभंग नै हेतहन । \nपहहने हवदेहक सभ अंक नागरी , हतरहुता आ ब्रेल थलहपमे प्रकाथशत होइत \nछल आब एहहमे क ै िी , नेवाडी , एवं आइ.पी.ए. थलहप सेहो जोडल गेल \nअथछ, मने एखन हवदेह क ु ल छह थलहपमे प्रकाथशत होइए। एकर \nअहतररक्त हवदेहक हकछ ु  अंक रंजना (नेवारी क े र एक आर \nरूप ), ब्राह्मी , खरोष्ठी, उर्दा, हतब्बती एवं हतब्बती-उमे थलहपमे सेहो छपल \nअथछ। क ु ल ममला कऽ देखी ताँ हवदेह बारह थलहप अपना लेल रखने अथछ \nजाहहमेसाँ क ु ल छह टा थलहपमे हवदेह लगातार प्रकाथशत भऽ रहल अथछ । \n2 \nहवदेह द्वारा लेखकपर हवशेिांक  'जीबैत मुदा उपेभक्ष त' शृखंला रूपमे \nशुरू कएल गेल छल  2015 साँ जकरा आब  \"हवदेहक जीहवत \nमैथिलकमी , संगीतकमी , साहहत्यकार -सम्पादक आ रंगमंिकमी -\nरंगमंि -हनदेशकपर हवशेिांक शृंखला \" नामसाँ जानल जाइत अथछ। \nमैथिलकमीसाँ हमर सभहक आशय जजनकर काज ममथिला -मैथिली -\nमैथिली लेल कोनो माध्यमसाँ भेल हो। ओ संगठनकताा सेहो भऽ सक ै  \nछथि , आन भािाक लेखक सेहो। तहहना संगीतकमी मने गीत -संगीतसाँ \nजुडल लोक। संगे -संग संस्था सेहो भऽ सक ै ए । \nएहन शृखंलामे , एहह हवशेिांकसाँ  पहहने हवदेह  10 टा हवशेिांक प्रकाथशत \nकऽ िुकल अथछ आ एहहठाम आब हम कहह सक ै त छी जे ई एकटा \nिुनौतीपूर्ा काज छै। अनेक संकट क े र सामना करए पडैत अथछ लेख \nएकट्ठा करएमे। मुदा संगहह ईहो हम कहब जे संकटसाँ बेसी हमरा लग \nसमिान अथछ। हाँ , ई मानएमे हमरा कोनो ददक्कत नहह जे जतेक  लेख \nक े र उम्मेद क े ने रहैत छी हम ततेक नै आबै ए, जतेक लोक थलखबाक लेल \nगछैत छथि से सभ अंत - अंत धरर आहब िुप्प भऽ जाइत छथि। आ एकर \nकारर्ो छै , हकनको ई लागै छहन जे आनपर थलखब से हम अपने रिना \nहकए ने लीन्ख ले ब, हकनको लग पोथिए नै रहै छहन , जखन हक हम सभ  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 9 \nपाठकक ेँ  हवकल्प रूपमे  पोिीक पी.डी.एफ फाइल सेहो देबाक लेल \nतैयार रहैत छी। हकयो हवदेहक समावेशी रूपसाँ ुखी छथि , ताँ हकनको \nममिक ेँ  हवदेहसाँ ददक्कत छहन ताँइ ओ नहह देता। बहुत लोक ताँ हवदेहमे \nएहू लेल रिना नै पठबैत छथि जे कहीं हमरा अकादमी वा धनी संस्था \nसभ ने देन्ख थलए। अकादमी आ संस्था सभ हव देहक ेँ  अनेरे अपन शिु \nमाहन बैसल अथछ आ पुरस्कारक इच्छा रखहनहार ताँइ हवदेहमे रिना नै \nपठबै छथि। एकरो हम संकटे बुझै थछयै जे सभ फ े सबुकपर लंबा -लंबा \nलेख वा कमेंट टाइप कऽ लै छथि सेहो सभ हवदेह लेल हािसाँ थलखल \nपठाबैत छथि। जे सभ कहहयो काल फ े सबुकपर टाइप कऽ लीखै छथि \nहतनकर आलेख हम सभ टाइप कररते छी। जजनकर रिना टाइप करैत \nछी ताहहमे स्वतः रूपसाँ टाइप क े हनहारक वतानी आहब जाइत छै। ई संकट \nलेखक वा हक संस्था र्दनू लेल बराबर अथछ। खएर पहहने कहलहुाँ जे \nसंकटसाँ बेसी समिान अथछ ताँइ आइ पहहलसाँ लऽ कऽ दसम हवशेिांक \nधरर पहुाँिलहुाँ हम। हनभिते स मिान बेसी भेटल हमरा। जखन हक हवदेहक \nई 10 हवशेिांक क े र अलावे आनो हवियपर हवशेिांक प्रकाथशत भेल \nअथछ। \n3 \nपाठक जखन एहह हवशेिांकक ेँ  पढ़ताह ताँ हुनका वतानी ओ मानकताक \nअभाव लगतहन। वतानीक गलती जे थिक से सोझे -सोझ हमर सभहक \nगलती थिक जे हम सभ संशोधन नै कऽ सकलहुाँ मुदा ई धेआन रखबाक \nबात जे हवदेह शुरुएसाँ हरेक वतानी बला लेखकक ेँ  स्वीकार करैत एलैए। \nताँइ मानकता अभाव स्वाभाहवक। एकर बादो बहुत वतानीक गलती रहल \nगेल अथछ जे हक हमरे सभहक गलती अथछ ।  मैथिलीमे हकछ ु ए एहन \nपहिका अथछ जकर वतानी एकरंगक रहैत अथछ आ ई हुनक खूबी छहन \nमुदा जखन ओहो  सभ कोनो हवशेिांक हनकालै छथि तखन वतानी ताँ ठीक \nरहैत छहन मुदा सामग्री अमधकांशतः बथसये रहैत छहन। ऐहतहाथसकताक \nदृमष्टसाँ कोनो पुरान सामग्रीक उपयोग वर्जित नै छै मुदा सोथियौ जे  72-\n80 पन्नाक कोनो हप्रिट पहिका होइत छै ताहहमे लगभग आधा सामग्री \nसाभार रहैत छहन , तेसर भागमे लेखक क े र हकछ ु  रिना रहैत छहन आ  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिाररम भागमे हकछ ु  नव सामग्री रहैत छहन। मुदा हमरा लोकहन नव \nसामग्रीपर बेसी जोर दैत थछयै। एकर मतलब ई नहह जे वतानीमे गलती \nहोइत रहै। हमर कहबाक मतलब ई जे संपाद क-संयोजकक ेँ  कोनो ने \nकोनो स्तरपर समझौता करहे पडैत छै से िाहे वतानी क हो हक , मुद्राक हो \nहक हविारधारक हो हक सामग्रीक हो। हमरा लोकहन वतानीक स्तरपर \nसमझौता कऽ रहल छी मुदा कारर् सहहत। हप्रिट पहिका एक बेर \nप्रकाथशत भऽ गेलाक बाद दोबारा नै भऽ सक ै ए (भऽ ताँ सक ै ए मुदा फ े र \nपाइ लाहग जेतै ) ताँइ ओकर वतानी यिाशच्चक्त सही रहैत छै। इंटरनेटपर \nसुहवधा छै जे बीिमे  (इंटरनेटसाँ हप्रिट हेबाक अवमध ) ओकरा सही कऽ \nसक ै त छी मुदा सामहग्रए बथसया रहत ताँ सही वतानी रहहतो नव अध्याय \nनै खुजज सकत ताँइ हमरा लोकहन वतानी बला मुद्दापर समझौता \nक े लहुाँ।  हमरा लोकहन कएलहन , कयलहन ओ क े लहन तीनू शुद्ध मानैत \nछी, एतेक शुद्ध मानैत छी एक ै  रिनामे तीनू रूप भेदट जाएत। आन \nशब्दक लेल एहने बूझू । \nउम्मेद अथछ जे पाठक हवदेहक आने हवशेिांक जकााँ एकरा पढ़ताह आ \nपदढ़ एकर नी क-बेजाएपर अपन सुझाव देताह। हवदेहक द्वारा जीवैत \nलेखक ओ संस्थाक हवशेिांक शृखंलामे प्रकाथशत भेल आन हवशेिांक \nसभहक थल स्ट एना अथछ (एहहठाम जे अंकक थलस्ट देल गेल अथछ ताहह \nअंकपर च्चक्लक करबै ताँ ओ अंक खुजज जाएत)- \n१) अरहवन्द ठाक ु र हवशेिांक ०१ नवम्बर २०१५ अंक १८ ९ \n२) जगदीश िन्द्र ठाक ु र अहनल हवशेिांक ०१ ददसम्बर २०१५ अंक १९ १ \n३) रामलोिन ठाक ु र हवशेिांक ०१ अप्रैल २०२१ अंक ३१ ९ \n४) राजनन्दन लाल दास हवशेिांक ०१ नवम्बर २०२१ अंक ३३ ३ \n५) रवीन्द्र नाि ठाक ु र हवशेिांक १५ जून २०२२ अंक ३४ ८ \n६) क े दारनाि िौधरी हवशेिांक १५ अगस्त २०२२ अंक ३५ २  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 11 \n७) प्रेमलता ममश्र  'प्रेम ' हवशेिांक ०१ नवम्बर २०२२ अंक ३५ ७ \n८) शरददन्ु िौधरी हवशेिांक १५ नवम्बर २०२२ अंक ३५ ८ \n९) अशोक हवशेिांक १ मइ २०२३ अंक ३६ ९ \n१०) रामभरोस कापहड  'भ्रम र ' हवशेिांक १५ मइ २०२३ अंक ३७ ० \nहवदेहक अरहवन्द ठाक ु र हवशेिांक क े र पोिी रूप \"स्वतंििेता - अरहवन्द \nठाक ु र: व्यच्चक्तत्व-क ृ हतत्व\" क े र नामसाँ प्रकाथशत भेल उम्मेद जे \nभहवष्यमे  \"एम.एस.यू (MSU)-ममथिला स्टूडेंट यूहनय नपर क ें दद्रत एहह \nहवशेिांक क े र पोिी रूप सेहो आएत । \nई ताँ भेल जे काज हम सभ कऽ सकलहुाँ तकर हववरर् मुदा हकछ ु  एहनो \nघोिर्ा छै जे हक हम सभ नै कऽ सकलहुाँ जेना २०१६ मे हम सभ \nपरमेश्वर कापहड , कमला िौधरी आ वीरेन्द्र मच्चल्लक हवशेिांक क े र \nघोिर्ा कइयो कऽ नहह प्रकाथशत कऽ सकलहुाँ। पाठक एहह घोिर्ाक ेँ  \nएहह ललिकपर देन्ख सक ै  छथि - सूिना  \nबादमे हवदेहक \"वीरेन्द्र मच्चल्लक हवशेिांक\" (जे हक प्रकाथशत नै भऽ \nसकल) लेल वीरेन्द्र मच्चल्लक जीक साक्षात्कार जे नबोनारायर् ममश्रजी  \nसे हवदेहक ३३७म अंकमे प्रकाथशत भेल पाठक एकरा एहह ललिकपर पदढ़ \nसक ै  छथि - १ जनवरी २०२२ अंक ३३ ७ \n4 \nविदेहक एवह जीवित विशेर्ांक शंखलामे वकनकर चयन हो तावह \nलेल मोिा-मोिी वनच्चाक वकछु ब िंदुक पालन कएल जाइत अथछ- \n१) लगभग पााँि -छह मास पहहनेसाँ हवदेह अपन पाठकक ेँ  सुझाव देबा \nलेल लेल सूिना दैत अथछ । \n२) आएल सुझावमेसाँ हवदेह माि जीहबत लेखकक ेँ  ियन करैत अथछ।  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंस्था सेहो व ताामनमे जीवंत हेबाक िाही । \n३) सभ जीहवत लेखकक बीिमे हुनकर लेखन एवं आिरर्क साम्यता \nदेखल जाइत अथछ। जाहह लेखकक लेखन ओ आिरर्मे बेसी साम्यता \n(कम फााँक) भेटैए तेहन छह टा नाम ियहनत होइत अथछ । \n४) छह नाम एलापर ई तुलना कएल जाइत छै जे ई छहो लेखक अिवा \nसंस्थाक ेँ  रिना थलखबाक  वा समाजजक काज क े लाक एवजमे समाजसाँ \nकी भेटलहन । \n५) जजनका सभसाँ कम भेटल बुझाइत अथछ ताहह तीन लेखक -संस्थाक ेँ  \nअहगला िरर् लेल रान्ख लैत छी । \n६) एहह तीन ियहनत जीहबत लेखकक वा संस्थाक रिना , का ज , हुनक \nउद्येश्य आददक बीिमे परस्पर तुलना कएल जाइत अथछ । \n७) अंहतम रूपसाँ हवदेह द्वा रा एकटा नाम िुहन सालक अंतमे घोिर्ा \nकएल जाइत अथछ आ हनयत समयपर ई हवशेिांक हनकालबाक प्रयास \nकरैत छी । \nप्रश्न उदठ सक ै ए जे हक उपरक हनयम एहन छै जाहहमे अंहतम रूपसाँ सभ \nसुयोग्य जीहवत लेखक क े र ियन समयपर भ़ऽ जेतहन ? तऽ एकर उत्तर \nछै नै। हवदेहक पाठक लग सेहो अपन सीमा छहन। मुदा अही सीमाक \nसंगे हमरा सभक ेँ  अपन बेस्ट देबाक छै आ मैथिली लेल एकटा एहन रस्ता \nबना देबाक छै जाहहसाँ आबए बला  500-600 बखाक साहहत्य हवदेहक \nलीकसाँ प्रेरर्ा पाबए। अही हविारक संग हवदेह ओहन जीहवत लेखकपर \nअपन धेआन सेहो क ें दद्रत कऽ रहल अथछ जे हक सुयोग्य छथि मुदा \nजजनकाप र हवदेहक हवशेिांक कोनो कारर्वश नहह प्रकाथशत भऽ \nसकल। एकर नाम भेल हवदेहक \"हनत नवल थसरीज\"। एहह नव हविारक \nमुख्य हबिु एना अथछ - \n1) हवदेहक संपादक गजेन्द्र ठाक ु र एकटा कोनो जीहवत लेखक वा \nकलाकारपर एकाग्र आलोिना करता मने ओहह लेखक क े र उपल्बध सभ  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 13 \nसाहहत्यपर। एहह पोिीक भा िा मैथिली अिवा अंग्रेजी कोनो एक भािामे \nरहत। एहह पोिीक पहहल रूप ई -बुक क े र रूपमे आएत आ प्रयास रहत \nजे एकर हप्रिट सेहो आबए जे हक पररच्चस्थहतपर हनभार करतै । \n2) लेखक वा कलाकार क े र िुनाव संपादक अपन रुथि वा हवदेह टीमक \nरुथि क े र हहसाबें करता । \n3) एहहमे ओहने लेखक वा कला कार क े र ियन संभव हएत जजनकर \nउपल्बध हरेक पोिीक  PDF रूपमे हवदेहक माध्यमसाँ सावाजहनक भेल \nछहन। कलाकार लेल यूट्यूब एवं आन साइट सेहो मान्य हेतै । \n4) एहह पररयोजनाक लेल ियहनत लेखक वा कलाकारपर काज \nसंपादक क े र समय क े र अनुसारे हेतै। ताँइ एकर समय सीमा कहब संभव \nनहह । हनत नवल थसरीजमे :- \n(i) सुभाि िंद्र यादवपर क ें दद्रत \"हनत नवल सुभाि िंद्र यादव \", \n(ii) राजदेव मंडलपर क ें दद्रत \"Rajdeo Mandal - Maithili \nWriter\" आ \n(iii) जगदीश प्रसाद मण्डल क े जन्द्रत \"Jagdish Prasad Mandal- \nMaithili Writer\" प्रकाथशत भेल अथछ। पहहल ुनू पोिीक लोकापार् \n३१ ददसम्बर २०२२ क ेँ  १११म सगर राहत दीप जरय मे कएल गेल। तेसर \nपोिीक लोकापार् २५ मािा २०२३ क ेँ  ११२ म सगर राहत दीप जरय मे \nकएल गेल । \nऐ शृंखलामे: - \n(iv) \"हनत नवल ददनेश क ु मार ममश्र \" आ \n(v) \"हनत नवल सुशी ल \" जारी  अथछ आ र्दनूक पोिी रूप जल्ल्दये \nआएत।  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऐ शृंखलाक आगााँक घोिर्ा \nलेल  http://videha.co.in/investigation.htm देखैत रही । \n5) ऊपरक हवशेिांक आ हनत नवल थसरीजक क े र अहतररक्त हवदेहक \nआन हवशेिांक क े र सूिी एना अथछ  (अंकक थलस्ट जे देल गेल अथछ ताहह \nअंकपर च्चक्लक करबै ताँ ओ अंक खुजज जाएत)- \n१) हाइक ू  हवशेिांक १२ म अं क, १५ जून २०० ८ \n२) गजल हवशेिांक २१ म अं क,  १ नवम्बर २०० ८ \n३) हवहहन किा हवशेिांक ६७ म अं क, १ अक्टूबर २०१ ० \n४) बाल साहहत्य हवशेिांक ७० म अं क, १५ नवम्बर २०१ ० \n५) नाटक हवशेिांक  ७२ म अंक १५ ददसम्बर२०१ ० \n६) समीक्षा हवशेिां क \n७) नारी हवशेिांक ७७म अंक ०१ मािा २०१ १ \n८) अनुवाद हवशेिांक (गद्य -पद्य भारती) ९७म अं क \n९) बाल गजल हवशेिांक हवदेहक अंक १११ म अं क, १ अगस्त २०१२ \n१०) भच्चक्त गजल हवशेिांक १२६ म अं क, १५ मािा २०१ ३ \n११) गजल आलोिना -समालोिना -समीक्षा हवशेिांक १४२ म , अंक १५ \nनवम्बर २०१ ३ \n१२) काशीकांत ममश्र मधुप हवशेिांक १६९ म अंक १ जनवरी २०१ ५ \n१३) हवदेह सम्मान हवशेिा क- २००म अक१ १५ अप्रैल २०१६/ २०५ म \nअक, १ जुलाई २०१ ६  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 15 \n१४) मैथिली सी.डी./ अल्बम गीत संगीत हवशेिांक - २१७ म अंक ०१ \nजनवरी २०१ ७ \n१५) मैथिली वेब पिकाररता हवशेिांक -३१३म अंक १ जनवरी २०२ १ \n१६) मैथिली बीहहन किा  हवशेिांक -२, ३१७ म अंक १ मािा २०२ १ \n१७) कला -हवमशा हवशेिांक (सन्दभा - संजू दा स, क ृ ष्र् क ु मार \nकश्यप, शथशबाला , एस.सी.सुमन आ श्वेता झा िौधरी ) \nअहू खंडमे हकछ ु  एहनो घोिर्ा छै जे हक हम सभ नै कऽ सकलहुाँ जेना \nहवदेहक \"साहहत्त्यक भ्रष्टािार हवशेिांक\" हमरा लोकहन एखन धरर नै \nप्रकाथशत कऽ सकलहुाँ अथछ। एकर घोिर्ा हम २०१९ मे क े ने रही।  एहह \nघोिर्ाक फ े सबुक ललिक देखू । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपररथशष्ट-1 \n \n \n \n \n \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 17 \nपररथशष्ट-2 \n \n \n \n \n \n \n \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपररथशष्ट-3 \nहवदेह अपन कोनो अंकमे \"साहहत्त्य क भ्रष्टािार हवशेिांक\" हनकालत \n(ललिक कमेंटमे) ताहह लेल अपने सभसाँ हनम्नथलन्खत हवियपर आलेख \nआदद िाही । \n1.साहहत्य , कला एवं सरकारी अकादमीः - \n(क) पुरस्कारक राजनीहत  \n(ख) सरकारी अकादेमीमे पैसबाक गैर -लोकतांहिक हवधा न \n(ग) सत्तागुट आ अकादमी क े र काजक तौर -तरीका  \nघ) सरकारी सत्ताक छद्म हवरोधमे उपजल तात्काथलक समानांतर सत्ताक \nकायापद्धहत (1985साँ एखन धरर ) \nङ) अकादेमी पुरस्कारमे पाइ फ ै क्टरः ममिक वा यिािा  \n2.व्यच्चक्तगत साहहत्य संस्थान आ पुरस्कारक राजनीहत \n3.प्रकाशन जगतमे पसरल भ्रष्टािार आ लेख क \n4. मैथिलीक छद्म लेखक संगठन आ ओकर पदामधकारी सभहाँक \nआिर र्  \n5.मैथिली हवभागमे पसरल साहहत्त्यक भ्रष्टािारक हवहवध रूपः - \n(क) पाठ्यक्रम  \n(ख) अध्ययन -अध्याप न \n(ग) हनयुच्चक्त \n6. साहहत्त्यक पि काररता , ररव्यू, मं ि , माला , माइक आ लोकापार्क \nखेल -तमाशा  \n7.लेखक सभहाँक जन्म -मरर् शताब्दी क े र िुनाव  , क ै लेंडरवाद आ \nतकरा पाछ ू क राजनीहत  \n8.दथलत एवं लेन्खका सभहाँक संगे भेद -भाव आ ओकर शोिर्क हवहवध \nतरीका  \nउपरक हवियक अहतररक्त जाँ हकयो साहहत्त्यक भ्रष्टािारक कोनो नव \nहवियपर थलखए िाहथि ताँ ओकरो स्वागत रहत । \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 19 \n२.२.एम.एस.यू. क संभक्षप्त पररिय \nएम.एस. यू. क संक्षिप्त पररचय \nएहह हवशेिांकसाँ पहहने हवदेह ममथिला स्टूडेंट यूहनयन क े र ररपोटा २०१७ \nमे छपने छल जे हक बादढ़मे ओकरा द्वारा कएल गेल काजपर छल। \nपाठक एकरा एहह ललिकपर पदढ़ सक ै  छथि -   हवदेह १५ अगस्त २०१७ \nअंक २३२ \nएहहठाम प्रस्तुत अथछ \"ममथिला स्टूडेंट यूहनय न\" क े र संभक्षप्त पररिय। \nएहह पररियक अमधकांश तथ्य सावाजहनक अथछ जकरा एहहठाम अपना \nअनुरू प प्रस्तुत क े लहुाँ अथछ। एहह संस्थाक ेँ \"एम.एस.यू वा  MSU क े र \nनामसाँ सेहो जानल जाइए। नामपर च्चक्लक क े ने क्रमशः एकर \nहवकीपीहडया आ वेबसाइट खूजत। ममथिलावादी पाटी नामक \nसंस्थाक ेँ MSU नैहतक समिान दैए । \n \nथचत्र- 1 \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nथचत्र- 2 \nस्थापना - मािा - 2015 \nसंस्थापक स दस्य- अनूप मैथि ल , रौशन मैथि ल , हनतीश कर्ा , राजा \nरा य, कमलेश ममश्रा  \nवृहत- लाभरहहत आ गैर राजनीहतक छाि संगठ न \nउद्देश्य- ममथिला -मैथिलीक सवाांगीर् हवका स \nउपच्चस्थहत- हबहार एवं देशक प्रमुख राज्य (मुख्यालय -ददल्ली ) \nप्रतीक रंग एवं वस्ि - पीयर रं ग, हपयरका टी शटा -गमछा , पीयर सलवार \nसूट -नूआ \nMSU साँ संबंमधत आन थिि जे हक हवभभन्न अवसरक अथछ आ हवभभन्न \nमाध्यमसाँ लेल गेल अथछ - \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 21 \n  \nथचत्र- 3 \n \nथचत्र- 4 \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nथचत्र- 5 \n \nथचत्र- 6 \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 23 \n  \nथचत्र-  7 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n 24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.िंदना दत्त - MSU \n \nचंदना दत्त \nMSU \n\"ममथिला स्टूडेंट यूहनयन\" ममथिलाक जागरुक हवद्यािी सभहक संगठन \nअथछ जे सददखन हनःस्वािा भावनासाँ ममथिलाक समस्या संग ठाढ़ रहैत \nअथछ। MSU क े र स्थापना २०१५ मे भेल। तखनसाँ अनवरत ई संगठन \nअनेक समस्याक समाधान लेल संगदठत रूपसाँ अपन अवाज बुलंदीसाँ \nउठा रहल अथछ। मधुबनी , दरभं गा , पट्ना ददल्लीमे ममथिला राज्य लेल \nअपन अवाज ददल्ली धरर पहुाँिा रहल अथछ।  \nबाढ़ पीहडत सहायता , रक्तदान थशहवर , दरभंगामे एयरपोटाक सुिारु \nसंिलान हेतु , ममथिला डेवलेपमेंटक बात , थिन्नी ममलक फ े रसाँ \nसंिालन , नैंसी-प्रद्युम्न हत्याकांड लेल भेल आन्दोलनमे  MSU सहक्रय \nरूपसाँ काज क े लक।  MSU सददखन क्षेि एवं छािह हहतमे ठाढ़ रहैत \nअथछ। \nममथिलावादी पाटी एकर दोसर रूपमे ठाढ़ भेल अथछ जकर सहयोगसाँ \nपंिायत िुनावमे कतेक मुन्खया -सरपंि बनल छथि। दथलत -हपछडा \nसंवधान यािा  MSU हनकाथल रहल अथछ।  \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 25 \nMSU क े र एक ै टा उद्येश्य अथछ जे अपन क्षेि आ छाि क हहतमे काज \nकरैत रही। जाहहमे ममथिलाक िहुाँमुखी हवकास , सांस्क ृ हतक धरोहर आ \nपयाटन स्थल क े र हवकास , अन्यायक हवरुद्ध पीहडत सहायता , अपन \nक्षेिमे रोजगार -स्वरोजगार आदद प्रमुख अथछ।  MSU एकटा गैर \nराजनीहतक छाि संगठन अथछ आ अपन उद्येश्यमे लगातार सफल भऽ \nरहल अथछ।  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.हहमकर भारद्वाज - \"एम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयन\"साँ \"ममथिलावादी पाटी\" धरर  \n  \nवहमकर र्ारद्वाज   \n\"एम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्िूडेंि यूवनयन\"सँ \"ममथिलािादी \nपािी\" धरर \nबहुत ुखदायी आ खीज भरल काज होइत छै जखन अहााँक कल्पनाक \nफ्र े म बहुत पैघ हो आ अहााँक ेँ  स्टाम्प साइज फोटो दऽ कहल जाए जे \nफोटो तेना कऽ लगाउ जे छहव  र्दरेसाँ देखार भऽ जाए। हमरा नजररमे \nममथिला -मैथिली आन्दोलनक यिािा आ कल्पनामे हकछ ु  एहने सन अंतर \nछैक। \nजून मासक पहहल सप्ताहमे ममथिलावादी पाटीक रािीय महासथिव \nउग्रनाि भैयाक फोन आएल जे संगठन सवासम्महतसाँ हनर्ाय लेलक अथछ \nजे अहााँ पाटीक प्रदेश अध्यक्षक जजम्मे दारी ली। हम साफ -साफ मना \nकरैत रहथलयहन। कोरोना आ ओकर प्रभावक कारर् कारोबार एकदम \nठप्प भऽ गेल रहए। आर्ििक तंगीक बीि एहन हनर्ाय लेब बहुत कदठन \nआ सि पूछी ताँ आत्मघाती सेहो होइत। भहवष्यमे अपना मादट लेल हकछ ु  \nकरबाक अवसरक ेँ  देखैत राहत भरर तनावमे रहलहुाँ। भोरे पहहलुक िाह क \nसंग पत्नी (कहवता) कहलहन - बाबू (मोहन भारद्वाज) लग की \nरहहन ? सभ ददन ददक्कतेमे रहलाह सोिू ओहो जाँ इएह सोितथि ताँ हमरा \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 27 \nअहााँक ेँ  क े  थिन्हैत। संभाहवत डर एवं आशंकाक ेँ  बीि ओ अखबार ददस \nनजरर देने रहलीह आ िाह हपबैत रहलीह। हमरा लागल जेना जकडन \nखुजज गेल हो। िाह पीलाक बाद  पहहल काज कएल जे उग्रनाि भैयाक ेँ  \nस्वीक ृ हतक मैसेज कऽ देल।  \nकोनो योजनापर काज करबासाँ पहहने ररसोसा मैहपिग जरूरी होइत छै। से \nहम पहुाँथि गेलहुाँ मधुबनी कायाालय। जखन हम पहुाँिलहुाँ ओतए ताँ \nएम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट यूहनयन क े र कोनो नीहतगत \nमाममलापर बैठक जारी रहए। एगारह बजेसाँ शुरू भेल मीटटिग िारर बजे \nसााँझमे समाप्त भेल। वैिाररक मतभभन्नताक बावजूद समाजजक \nजजम्मेदारी कतेक महत्वपूर्ा छैक से आइ देखबामे आएल। जखन एकटा \nगैर राजनीहतक छाि संगठनक ेँ  हवधानसभा िुनावमे कोन रूपें अपन \nभूममका तय करबाक िाही ताहहपर हवमशा भऽ रहल छल।  \nहमरा  सभहक समझ िुनाव पूवा सांगठहनक स्तरपर हवमशा लेल र्द टा \nमुख्य हविय रहए - पहहल जे ममथिलावादी पाटीक मूल संगठन एम.एस.यू \n(MSU)-ममथिला स्टूडेंट यूहनयन जे हक घोहित रूपसाँ एकटा गैर \nराजनीहतक संगठन छै ओकर हवधान सभा िुनावमे कोन स्तरपर आ \nकतेक भूममका होइक , दोसर - जे एम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयन क े र सािी हवधानसभा िुनावमे अपन उम्मेदवारी प्रस्तुत करथि \nवा हक नहह।  \nअइ हवियपर कोनो संशय नहह जे ममथिलावादी पाटीक मूल आधार \nएम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट यूहनयन एकटा मजगूत छाि संगठन \nछै, जकरा दमपर आ जकरा काजक आ धारपर ममथिलावदी पाटीक \nपररकल्पना कएल गेल। ममथिलावादी पाटीक ेँ  एकटा राजनीहतक पाटीक \nरूपमे मान्यता ताँ भेटल परंतु िुनाव काल धरर एकर कोनो सांगठहनक \nआकार -आधार नहह लेने रहए।   \nममथिलावादी पाटीक रािीय अध्यक्ष हुक ु मदेव यादव , महासथिव \nस्क्रीहनिग कममटीक एग्यारह  सदस्य, एम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयनक रािीय अध्यक्ष , महासथिव , संगठन मंिी ,, जजला अध्यक्षक  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंग कएक ददन कएक रांउड बैसारक बाद तय भेल जे \nपंिायत , प्रखंड , जजला आ हवधानसभा स्तरपर िुनाव प्रभारीक संग बूि \nप्रभारी तक पूरा िुनाव प्रिार आ राजनीहत एम.एस.यू  (MSU)-ममथिला \nस्टूडेंट यूहनयन क े र सािी ममथिलावादी पाटी आ उम्मेदवारक कोर टीमक \nसंग समन्वय बैसा कऽ हनमाहता।समन्वय स्थाहपत करबाक पहहल \nजजम्मेदारी प्रखंड अध्यक्ष आ हवधानसभा प्रभारीक ेँ  देल गेल। संगहह बहुत \nहवमशाक बाद ईहो हनर्ाय लेल गेल जे ई पद सभ हवधानसभा िुनाव क \nमतगर्नाक ददन स्वतः समाप्त भऽ जाएत। हमरा सभहक दोसर जे \nहविारर्ीय हविय रहए ओहहपर हनर्ाय करबामे बहुत समय नहह लागल। \nएम.एस.यू ( MSU)-ममथिला स्टूडेंट यूहनयन एकटा छाि संगठन \nछैक, एकटा संगठनक कायाशैली आ एकटा राजनीहतक दलक \nकायाप्रर्ालीमे बहुत अंतर होइत छै संगहह संग छाि संघ िुनाव आ \nहवधानसभा िुनावमे सेहो बहुत फक ा  छै। ताँइ अनुभवक ेँ  देखैत आ \nसंगठनक सािी सभहक आर्ििक च्चस्थहतक ेँ  देखैत सहज हनर्ाय भऽ गेल \nजे हमरा सभ िुनाव लडबाक च्चस्थहतमे नहह छी   आ ने अनुभव अथछ ताँइ \nहवधानसभा िुनावसाँ अनुभव लऽ प्रािममक स्तरक यानी पंिायत स्तरक \nिुना वमे हम सभ अपन दावेदारी प्रस्तुत करब ताकी संगठनक ेँ  जमीनी \nआ राजनीहतक दावेदारी सेहो मजगूतीक संग ठाढ़ भऽ सकए।      \nजखन एहह ुनू हवियपर हनर्ाय भऽ गेल तखन नव समस्या ठाढ़ भेल जे \nहवधानसभा िुनावमे ममथिलावदी पाटी ददससाँ क े ? हम सभ सैद्धांहतक \nरूपें अहह बातपर सहमत रही  जे हम सभ ओ उम्मेदवारक समिान करब \nजे कोनो ममथिला -मैथिलीसाँ जुडल पाटी ददससाँ ठाढ़ होथि आ हुनकर \nप्रािममकतामे पहहलुक नम्बरपर ममथिला -मैथिली होइन। दोसर हमरा \nसभहक सैद्धांहतक समिानक आधारपर ओ उम्मेदवार रहथि जे पहहनेसाँ \nहमरा सभहक संगठनक ेँ  नैहतक समिान करैत रहलाह। अहत हवमशाक \nदौरान फ े र  'हकितु' लागल जे हक हम सभ ओहन कोनो दलक \nउम्मेदवारक ेँ  समिान करब जे पहहने हमरा सभक ेँ  सभ तरहे मदहत करैत \nरहलाह अथछ ? एकर उत्तर आएल - जाँ ओ हनदालीय छथि तखने अन्यिा \nनहह।   विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 29 \nसमिान माने की ? सामान्य हनयम छैक जे हविारधारापर सहमहत आ \nिुनाव प्रबंधनमे ए क-दोसराक ेँ  सहयोग। हवशाल छाि संगठन हेबाक \nकारर्े ममथिला -मैथिली संगठन ताँ छोड़ू बहुत रास राज्य स्तरीय संगठन \nसेहो हमरा सभहक सहयोग िाहह रहल रहए। बहुत एहनो उम्मेदवार \nभेटलाह जे कोनो पैघ दलसाँ संबंद्ध छथि , ओ कतबो मूल्य दऽ दटकट \nिाहह रहल छलाह मुदा दटकट नहह भेटलहन ताँ हुनक इच्छा जे हम सभ \nहुनका हनदालीय रूपमे समिान कऽ ददयौन। इएह मंशा रहैत छलहन। \nहुनका अनुसारे समिान माने - ओ हमर दलक सदस्यता नहह \nलेताह , बैनरपर नाम नहह देताह। हमरा दलक ेँ  कोनो तरहक आर्ििक \nसहयोग नहह करताह ताहहपरसाँ हम सभ , छाि सािी हुनका लेल मुफ्तमे \nकाज कऽ ददयौ न। र्द मास मोटरसाइहकलमे तेल ददया भोरसाँ सााँझ धरर \nभूखे खटब। एकटा छाि लेल काज करब कोना संभव छैक से हुनका \nसोिमे नहह रहहन। जखन हक ओ ओहह दलसाँ पिासो लाख दऽ दटकट \nहकनबा लेल तैयार छलाह , जाहह दल लेल ओ पथछला पााँि बखासाँ ओ \nभीड जुटबैत रहालह , झंडा ढोइत रहलाह।  \nएहह मानथस कतापर जखन हम सोिब शुरू क े लहुाँ ताँ लागल जेना हम \nममथिला -मैथिली आंदोलनीक ेँ  ओ हाँसेरी बुझैत छथि। आ बातो सही छै \nहकएक तऽ ममथिलाक नामपर हमर पूवाज सेजन्टमेंट जगा बेरपर कखनो \nभाजपा ताँ क े खनो कांग्रस वा कखनो आने दल संग सौदा कऽ ममथिलाक \nआन्दोलनक ेँ  दममत कऽ दैत छथिन।  \nकोनो राजनैहतक संगठनक हवस्तार एवं आयु एहह बातपर हनभार करैत \nछैक जे ओ वैिाररक रूपसाँ कतेक मजगूत संगठन अथछ। हमरा सभक ेँ  \nएहह हवियपर हविार करऽ पडत जे \nभाजपा , आर.जे.डी , कांग्रेस, जे.डी.यू सभ राजनीहतक दलक ेँ  हपछलग्गू \nभऽ ममथिला हवकासक पररकल्पना करी वा ममथिलामे ममथिला लेल \nममथिलावादी हविारधाराक ेँ  आगू बढ़ाबी। कोनो िुनाव लडबा लेल जाहह \nरूपमे धनक उपयोग भऽ रहल छै या कही तऽ महत्व बदढ़ रहल छै से \nददनानुददन लोकतांहिक व्यवस्था लेल बेसी खतरनाक भेल जा रहल छै। \nछोट दल धनक अइ बडका खेलक ेँ  खेलबामे सक्षम नहह छैक। एहना  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nच्चस्थहतमे हमरा सभ लेल  रस्ता आर ुरूह लागल। कएक टा एहन क्षेिीय \nदल हमरा सभहक सांगठहनक तागतक ेँ  देखैत समझौता करबा लेल पहल \nक े लक जकरा पाइ ताँ खूबे रहै आ सीटक हहसाबसाँ संगठनक ेँ  मनमाहफक \nपाइ सेहो देबा लेल तैयार रहए मुदा ओ अपना सुहवधानुसार हमरा सभक ेँ  \nहवधानसभा क्षेिक ियन कऽ उम्मेदवार ठा ढ़ करबा लेल दबाब देबाक \nमानथसकतामे सेहो रहए , जाहहपर हम सभ तैयार नहह।   अंततः बात र्द -\nतीन रांउडसाँ आगू नहह बदढ़ सकल। खएर धन बला हविय अनुउत्तररते \nरहह गेल। हमर हकछ ु  साथिक मानब रहहन जे पाटी नव अथछ , िुनाव थिह्न \nनहह अथछ तऽ एहना च्चस्थहतमे हमरा सभक ेँ  पाइ बला उम्मेदवा रक \nसमिानमे आगू एबाक िाही आ पाइक हडमांड करबाक िाही ताकी \nअहहबेर नहह ताँ अहगला बेर लेल मजगूत आधार तैयार भऽ सकए। \nअमधकतर सािी अइ हविारसाँ असहमत रहथि।  \nदोसर पक्षक ेँ  मानब रहहन जे हमरा ओहन हनदालीय उम्मेदवारक समिान \nकरबाक िाही जे शुरूसाँ हमरा सभहक संग रहल छथि आ हनदा लीय \nउम्मेदवारी प्रस्तुत कऽ रहल छथि िाहे ओ धनवान होथि वा गरीब। हमरा \nसभ दोसर पक्षपर सहमहत बना लेलहुाँ। कतहुाँ -कतहुाँ अनुभवजन्य \nगलहतयो भेल। मुदा.... अइ कम्रमे कएक गोटे फोनसाँ थिन्ता जाहहर \nक े लहन जे अहााँक टीमक सदस्य जाँ पाइ बला संग लगातार र्द मास काज \nकरता तऽ स्वाभाहव क तौरपर हुनकर झुकाव ओहह ददस भऽ जेतहन। \nथिन्ता स्वाभाहवक रहहन मुदा सि इएह रहै जे लोकसभा िुनावमे तऽ \nहमरा सभहक सािी व्यच्चक्तगत तौरपर अलग -अलग दलक उम्मेदवारक \nसंग छलन्खन तकरा बादो ओ आइ धरर हमरा सभहक संग छथि आ \nसंगे-संग अपना क्षेिक उथित मुद्दाक पक्षमे लहडयो रहल छ थि। इएह एहह \nसंगठनक अनुशासन ओ ट्रेहनिग छै।  \nएक हवधानसभा क्षेिमे औसरन िालीस पंिायत होइत छैक। एक \nपंिायतमे औसतन तीन गाम। एहह बेर पथछला बेरक मुकाबले ४५ \nप्रहतशत बेसी बूि बनाएल गेल रहै। म ाक टेस्ट टाइम आ ररयल भोटटिग \nटइमक ेँ  हहसाबसाँ देखू ताँ पााँि बजे भोरसाँ सात बजे सााँझ धरर पोललिग \nबूिपर रहबाक िाही। यानी हरेक बूिपर र्द पोललिग एजेंट। बाहर पिी  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 31 \nकाटबा लेल कमसाँ कम िारर आदमी यानी जाँ हम एक हवधानसभा माि \nखजौलीक बात करी तऽ ४८३ बूि यानी ४८३ X६=२८९८ कायाकतााक \nभोटक ददन जरूरहत छै। एकरा अहतररक्त वाडासाँ अपना भोटरक ेँ  \nमोदटभेट कऽ पोललिग बूि धरर पहुाँिेबाक लेल अलगसाँ कायाकताा आ \nसाधनक जरूरहत होइत छै से अलग। अतेक बखासाँ ममथिला -मैथिलीक \nनामपर िुनावी राजनीहतक करऽ बला नेता सभ अइ मूल बातपर हकएक \nनहह धेआन दे लन्खन , हकएक ओतेक पुरान संस्था सभ जेबी संस्था बहन \nकऽ रहह गेल अथछ। कारर् तकबा लेल कोनो समुद्र मंिन करबाक \nजरूरहत नै छैक। एक नजररमे अंदाज भऽ जाएत जे हहनका लोकतांहिक \nव्यवस्थाक मध्यमे ममथिलाक बदलावक ेँ  कोनो इच्छा नहह छहन। हहनक \nउद्येश्य ममथिला -मैथिलीक नामपर िंदा उ गाहब , अपन नाम िमकाएब \nबस अतबे छहन। \nममथिलावादी पाटीक मूल छाि संगठन एम.स.यू लग ई तागहत छैक जे \nओ अपना सािी कायाकतााक दमपर हर बूिपर अइसाँ बेसी संख्यामे \nकायाकताा ठाढ़़़ कऽ सक ै त अथछ। िुनाव जतबा पैसाक खेल छै ततबा \nमाइंड गेम सेहो। हमरा संगठनक इच्छा रहए जे पाटी भने दस ददनक \nपुरान हो , िुनाव थिह्न  नहह भेटल हो मुदा जाँ हर बूिपर हम सभ पोललिग \nएजेंट दऽ सकलहुाँ ताँ आन पाटी सभक ेँ  मनोबलपर प्रभाव जरूर \nपडतै, आगू ओकर राजनीहत सेहो प्रभाहवत हेतै। मतलब जाहह \nमहकथिलासाँ जजतलाक बादो ओतुक्का जनप्रहतहनमध ओतुक्का सुपर \nस्ट्रक्िर वा स्ट्रक्िरक हवकासपर धेआन नहह दैत छला ह हुनका आब \nधेआन देबऽ पडतहन। आ से िुनावक बाद सांक े हतक रूपसाँ देखबामे \nसेहो आएल। एतेक संख्यामे अइसाँ पहहने कहहयो मैथिलीमे शपि नहह \nलेल गेल रहए। भने हमर फ े सबुहकया ममि सभ क े खनो जातीय आधारपर \nआ क े खनो दलगत आधारपर आाँकडा प्रस्तुत कऽ ओकरा कमतर \nकरबाक िेष्टा हकएक ने क े ने होथि।  \nहम सभ आठो हवधानसभा क्षेिमे अपन सांगठहनक तागत देखेबामे \nसक्षम भेलहुाँ। भने भोटक ेँ  अपना ददस अनबामे बहुत सफल नहह रहलहुाँ \nमुदा सभ बूिपर हम सभ कायाकताा देथलयै। हम , हमर रािीय अध्यक्ष  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुजजत यादव , रत्नेश्वरजी  आ पूरा टीम पथछला िुनाव सभहक आाँकडा \nलऽ क ऽ बैसल रही। हम सभ आाँकडा हवश्लेिर्क आधारपर अइ \nहनष्किापर पहुाँिलहुाँ जे लगभग तीन हजारसाँ पााँि हजार भोट सुप्त \nअवस्थामे ममथिला -मैथिलीक नामपर लगभग सभ हवधानसभामे छै। \nइहतहासक हवश्लेिर् भहवष्यक मागा हनमाार्मे बहुत सहायक होइत \nछैक। आब हम सभ अइ हवियपर ििाा करब शुरू क े लहुाँ जे अइ आधार \nभोटसाँ आगू बढ़ेबा लेल कोन रस्ता अपनाएल जाए।  \nवतामानक लगभग सभ ममथिला -मैथिली संस्था समान्यतः र्द हबिुपर \nकाज कऽ रहल अथछ एकटा भािा आ दोसर ममथिला राज्य। हमरा \nसभक ेँ  अइ हबन्ुसाँ कनेको असहमहत नै अथछ जे ममथिला भािाक \nहवकास हेबाक िाही आ हमरा सभक ेँ  अपन सांस्क ृ हतक आ भूगोलक \nसंग राज्य भेटबाक िाही। अइपर कोनो असहमहत भइयो ने सक ै त अथछ। \nिुनावक क्रममे बहुतो लोकसाँ गप्प भेल। हकछ ु  गोटेक आरोप रहहन जे \nअहााँक संगठन मैथिली भािाक हवकास लेल बहुत एग्रेथसव नहह \nअथछ, ममथिला राज्यक मााँग प्रमुखता संग हकएक नहह रखैत अथछ।  \nहमरा सभ अ पना संगठनमे बौजद्धक हवलाथसतासाँ बेसी बौजद्धक \nहवज्ञाहनकतापर जोर देथलयै। हमरा सभक ेँ  वुझा गेल जे मैथिली भािाक \nसहारे बहुत हवशाल संगठन ठाढ़ नहह कऽ सक ै त छी। १९१०क मैथिलक \nमहासभाक माध्यमसाँ मैथिलक जातीय आधारपर तोडबाक जे प्रयास \nशुरू भेल ओ तिाकथित संस्क ृ तहनष्ठ प्रांज ल मैथिलीक सहारे आइयो \nिथल रहल अथछ। वतामान राजनीहतक दल जाहत -धमाक आधारपर हमरा \nसभहक समेहकत प्रहतरोधक क्षमताक ेँ  कम ताँ कइए रहल अथछ संगहह \nअपन गोटी लाल करबामे सेहो सफल भऽ रहल छथि।  \nहमरा सभहक समाज जातीय आधारपर बााँटल अथछ आ ताँइ कही ताँ \nभािाई आधारपर सेहो। हमरा सभहक जा तीय हविमता प्रत्यक्ष रूपें \nभािाई हविमताक ेँ  सेहो बढ़ाबा दैत रहल अथछ। ताँइ हमरा सभहक \nसंगठन ई मानैत अथछ जे हवभभन्न जातीय स्वरूप बला ममथिला समाजक ेँ  \nअपन गौरवशाली भािा -सांस्क ृ हतक आधारपर एक सूिमे बान्हल जेबाक  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 33 \nिाही। हम सभ अपना संगठनमे अइ हविमताक ेँ  खत्म करबाक जे प्र यास \nशुरू कएल ओकर साकारात्मक पररर्ाम सामने आहब रहल अथछ। हम \nसभ अपना संगठनक सािीक ेँ  सदैव अइ बात लेल प्रेररत करैत थछयहन \nजे ओ सावाजहनक रूपसाँ वा अपना बीि सामान्य ििााक दौरान अपन \nस्थानीय बोलपर कायम रहथि। याहन ओ अपना घरमे जाहह टोन आ \nशैलीमे गप्प करै छथि सएह टोन आ शैली सावाजहनक भािर् वा गप्प -\nसप्पमे सेहो जारी राखथि। तखने हम सभ सािी जजनकर जातीय आधार \nअलग -अलग छहन ओहह अइ पुरातनपंिी -दहकयानूसी ब्राह्मर्क भािा \nमैथिली मानथसकतासाँ र्दर हेताह आ स्वीकार करता हजे पासवानोक \nभािा मैथिली , सहरसोक भािा मैथिली , बेगूसरायोक भािा मैथिली छै । \nआ फ े र स्वतः भािाई आधापर एकसूिमे बान्हल िथल जेताह। अहहना \nसांस्क ृ हतक तौरपर सेहो हम सभ काज कऽ रहल छी। कएक टा क्षेिीय \nगायक -गामयकाक ेँ  हम सभ ओकर अपन गायन शैली आ ओ सभ सफल \nभऽ रहल छथि। आ हम सभ एक भऽ रहल छी। भने अइ प्रयासक ेँ  \nव्यापक रूपें देखार हेबामे समय लागत परंतु हएत जरूर।  \nममथिला भािा आन्दोलन हो वा राज्य आन्दोलन कोनो आन्दोलन ताबत \nसफल नहह भऽ सक ै त अथछ जाबत एकटा स्पष्ट वैज्ञाहनक सोिक संग \nमजगूत संगठनक हनमाार् नहह होयत। कोनो आन्दोलन अपन समाजजक \nमान्यता तखने पबैत अथछ जखन ओकर कोनो कानूनी आधार \nहो , कानूनी रूपसाँ जे अमधका र अइ ओकर व्यावहाररक रूपें मान्यता \nसेहो भेटैक इएह सरकार ददससाँ सेहो अपेक्षा अथछ।  \nपहहनेसाँ आ एखनो थशक्षा नीहत हिभािा फामूालापर आधाररत अथछ। \nव्यावहाररक तौरपर हम सभ अनेकानेक रूपमे सरकारसाँ मााँग तऽ कइए \nरहल छी जे मैथिली माध्यमसाँ पढ़ौनी शुरू हो परंतु हम सभ सांगठहन क \nरूपसाँ ई हनर्ाय कएल जे स्क ू ल खुजलाक बाद सभ पंिायत यूहनट \nअपना -अपना पंिायतक आाँगनबाडी आ प्रािममक सह उत्क्रममत \nहवद्यालयमे का थसक्षक सभक ेँ  एहह बातपर सहमत करी जे ओ  \n   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nG=Guava- अमरूद -लताम  \nR=Rat-िूहा -मूस  \nD=Dog-क ु त्ता-क ु क्क ु र \n  \nपढ़बाक अइ पद्धहतक ेँ  अपनाबथि जाहहसाँ शूद्ध रूपें हिभािा फामूाला \nव्यावहाररक रूपें तत्क्षर् लागू भऽ जाए भने हबहार सरकार मानूनी रूपें \nएकरा एखन धरर स्वीकार नहह क े ने हो। ओना एहन पुस्तकक खगता \nहमरा सभक ेँ  अनुभव भऽ रहल अथछ। लोकनृत्य बला पाठमे डांहडया -\nभााँगडा भेटैए जझजझया नहह जे ुखद अथछ। हम सभ सदररका ल अपना \nखेहतहर संस्क ृ हतपर गवा करैत रहलहुाँ अथछ। माछ -मखान हमरा सभहक \nसंस्क ृ हतक मुख्य आधार अथछ। खेती आ ओहहसाँ जुडल पाबहन -हतहार \nहमरा सभहक संस्क ृ हत क े र मूल आधार रहल अथछ। मुदा हमरा सभ \nएकटा आधार बना ने तऽ संपूर्ा ममथिलाक ेँ  एकसूिमे बान्न्ह सकलहुाँ आ \nने आर्ििक हवका स कऽ सकलहुाँ। माछ -मखानपर तऽ गवा करैत छी मुदा \nपोखरर भरर कऽ मकान बनबैत छी , िाउममन खा कऽ जझल्ली -किरी -\nमुरही , क ं सारक ेँ  छोडने जा रहल छी। पटुआक रस्सी छोहड प्लात्स्टक \nधेलहुाँ तऽ जूट उद्योगपर प्रभाव पडल , दलानपर गाए -महहस छोडलहुाँ तऽ \nसुधा क े र दही जगह लेलक। आब तऽ गाम क भोजमे बहुतो गोटे नामो \nलेबा जोगर दही पातपर नहह लैत छथि। जखन हक दही हमरा सभहक \nसंस्क ृ हतक अभभन्न अंग रहल अथछ। हम सभ भााँगडा आ डांहडया धेलहुाँ \nतऽ जझजझया हबला गेल। मैथिल सभ जझजझयापर ररसिा करबा लेल \nआक्सफोडा यूनीवर्सिटीक सहारा लऽ रहल छथि। सोिू ने धनकटनीक \nबाद गहूाँम , मसुरी बाउग करबा लेल जोतल खेतमे भाएक ेँ  बजा कऽ \nसामा -िक े वा पाबहन खेलब सेहो हवलुप्त भऽ रहल अथछ।  \nहम सभ अपना पाटीक संहवधानमे स्पष्ट रूपसाँ अइ बातक ेँ  थलखथलयैक \nजे कोनो शतापर हम सभ धार्मिक वा जतीय प्रकोष्ठक हनमाार् दलक ेँ  \nआधार बनेबा लेल नहह करब , उम्मेदवारक िय नक आधार जातीय मत  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 35 \nसंख्याक आधारपर नहह होयत। हमरा सभ ममथिला क्षेिमे आर्ििक \nगहतहवमधक ेँ  बढ़ाबा देबा लेल सवाप्रिम हमरा सभक ेँ  समाजजक आ \nआर्ििक ममथिलावदक भावनाक ेँ  हवकास करऽ पडत तखने हमरा सभ \nजाहत -भािा -धमाक ेँ  आधारपर बाँटल ममथिलाक ेँ  एकसूिमे बान्न्ह सकब \nआ जाँ ई काज  भऽ गेल ताँ सरकार संग राज्यो अपने हएत , अपन ममथिला \nराज्य।  \nआइ संहवधाहनक मयाादामे रहैत सभ प्रदेश हवकासक बाटपर आगू बदढ़ \nरहल अथछ जतऽ भािाई रािीयताक भावना तेज अथछ। अपना क्षेिक \nसंस्क ृ हतपर गौरव करबाक भावना बलवती अथछ आ एकर रक्षा लेल \nलडबाक -मरबाक इच्छा अथछ। पर ती पडल उपजाउ जमीन देन्ख कऽ \nकतेक ुखी होइ छै हकसानक मोन तहहना हमरा -अहााँक हाल अथछ। \nआउ वैज्ञाहनक खेतीक माध्यमे जोत -कोड कऽ खेतमे हररयरी पसारर \nदी , खेत लहलहा दी।   \nआशा जगबैत क ु लानंद ममश्रक हकछ ु  पााँहत - \n  \nशीत त छाँटबे करतै ओना \nहकछ ु  धाह अखन जगलैए  \nहकछ ु  धाह अखन बााँकी छै \nभोर त हेबे करतै........  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.अजजत क ु मार झा - घटाटोप अन्हररया मे उम्मीदक हकरर्: ममथिला \nस्टूडेंट्स युहनयन  \n \nअजजत कुमार झा - संपकष-9472834926 \nघिािोप अन्द्हररया मे उम्मीदक वकरण: ममथिला स्िूडेंि्स युवनयन \nभारतविा मे ममथिला मैथिलीक नाम पर कतेक संस्था अथछ तकर सटीक \nजानकारी त ' नहह अथछ मुदा शायदे एहन कोनो शहर अथछ जतय \nएक्कहुटा संस्था नहह हो। कतहु बाबा हवद्यापहत क ेँ  नाम पर त ' कतहु मााँ \nजानकी क ेँ  नाम पर। कतहु ममथिला मैथिलीक संग हवकास , त' कतहु \nसंस्क ृ हत साँ जोहड कय। माि अपन देशे मे नहह हवदेश मे सेहो मैथिल सब \nअपन अस्स्मताक गौरव बोध क ेँ  जागृत राखय लेल कोनो -न'-कोनो मंि \nक े र गठन क े ने छथि। हवश्व स्तर पर एहन जागरुकता त ' ममथिला मैथिली \nलेल हनस्संदेह शुभ संक े त मानल जयबाक िाही। शायदे कोनो मैथिल \nहेताह जे अहह तरहक संस्था साँ कोनो -न'-कोनो रुप मे जुडल नहह हेताह।  \nक े ओ अध्यक्ष हेताह , त' क े ओ सथिव हेताह। क े ओ संगठन मंिी \nहेताह , त' क े ओ कोिाध्यक्ष हेताह। कोनो संस्थाक कायाकाररर्ी सबहक \nदल सेहो झमटगर होइत छैक। हकछ ु  संख्या मे आम सदस्य हेताह \nत' हकछ ु  संख्या माि कायाक्रमे धरर थसममत हेताह अिाा त् दशाक वृन्द। \nकोनो भी संस्था लेल आम सदस्य आ दशाक बहुत खास मानल जयबाक \nिाही हकएक त ' पदधारी त ' सहजे भेदट जेताह मुदा सुिा कायाकताा \nभेटब बड्ड कदठन होइत छैक। ओना बहुत संस्था माि कागजे पर सेहो \nिलैत अथछ। फौज मे कोनो तरहक संस्था नहह बना सक ै त छी तखन \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 37 \nअपन अपन  संस्क ृ हत ओ भािाक आधार पर समूह बना क ' हकछ ु  \nकायाक्रम जेना हक हपकहनक क ' सक ै त छी। भारतीय वायु सेना मे नौकरी \nकरबाक कारर्े लगभग एहन समूह साँ हनरंतर जुडल रहबाक सौभाग्य \nहमरो भेटल अथछ।  \nकोनो संस्था साल मे एकटा कायाक्रम करैत अथछ , त' कोनो संस्था र्दटा। \nअमधकांश संस्था  हवद्यापहत पवा समारोहक आयोजन करैत \nअथछ, त' हकछ ु  जानकी नवमी क े र आयोजन करैत अथछ। हकछ ु  संस्था \nनाटकक मंिन करैत अथछ , त' हकछ ु  साहहत्त्यक गोष्ठी धरर थसममत रहैत \nअथछ। हकछ ु  संस्था अिवा समूह ममथिला थििकला क ेँ  क्षेि मे काया \nक' रहल अथछ , त' हकछ ु  ममथिलाक्षर क े र प्रिार प्रसार लेल। वास्तव मे \nजखन एहन कोनो खबर सुनैत अिवा पढ़ैत छी त ' गवाक अनुभूहत होइत \nअथछ। अपन भािा ओ संस्क ृ हत क े र प्रहत मैथिल सब जागृत छथि \nत' अहह बात पर गवा भेनाइ स्वाभाहवक अथछ। ओना ई थसक्का क े र माि \nएक पहलू अथछ आ हकीकत त ' ई छैक जे  हर थसक्का क ेँ  र्दटा पहलू \nहोइत छैक। हाँ अपवाद मे हहन्दी सुपर डुपर हहट हफल्म  'शोले ' क े र \nथसक्का छल। हमर अभीष्ट ओ थसक्का नहह मुदा आम थसक्का अथछ। \nथसक्का क े र दोसर पहलू देन्ख ुःख क े र साि कहय पहड रहल अथछ जे \nअसीम पीडा होइत अथछ।  \nहरेक संस्था अिवा समूहक स्थापना हवशुद्ध  रूप साँ अपन सभ्यता ओ \nसंस्क ृ हत क ेँ  ध्यान मे रान्ख क' क ै ल जाइत अथछ जाहह साँ एकर उत्थान \nहोइक मुदा नहह जाहन कोना अहह मे राजनीहत रूपी वायरस प्रवेश \nक' लैत अथछ। अहह साँ हक होइत छैक जे ओ संस्था अपन उद्देश्य साँ \nभटहक जाइत अथछ। एक तरहें कहल जा सक ै त अथछ जे ओ संस्था हकछ ु  \nलोगक हाि क ेँ  कठपुतरी बहन क ' रहह जाइत अथछ।बहुत बरख साँ \nहवद्यापहत पवा समारोह मनाओल जाइत अथछ। परम आदरर्ीय हरर \nमोहन झा जी क े र उत्क ृ ष्ट कहवता  ' हवद्यापहत पवा महान हमर  ' अवश्य \nपढ़ने होयब। नहह जाहन कतेक साल पहहने ई परम्परा शुरु भेल छल आ \nस्नैः स्नैः ममथिलाक एकटा  अहत हवथशष्ट पावहन बहन गेल। नबका बसात \nहक बहलै बुझू जे ई हवशुद्ध रूप साँ एकटा व्यावसामयक आयोजन बहन  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेल। आइ पी एल जाँका एम पी एल अिाात् ममथिला प्रीममयर लीग \nआधुहनकताक िकािौंध मे बोहहयाय लागल। पररवतान प्रक ृ हत क े र हनयम \nछैक मुदा उम्मीद साँ बेसी पररवतान एकर मूल स्व रुप क ेँ  नष्ट क' देलक ै । \nआयोजन कोना करताह से त ' आयोजक सबहक सोि पर हनभार करैत \nछैक मुदा वतामान मे जाहह रुप मे अहह कायाक्रमक आयोजन होइत अथछ \nताहह मे साँ बाबा हवद्यापहतक नाम हटा लेबाक िाही। हहनकर ब्रांड क ेँ  \nनाम पर जेहन एखुनका कायाक्रमक फ्लेवर रहैत अथछ से हमरा  ई सोिय \nपर मजबूर क ' दैत अथछ जे बाबा हवद्यापहत मंिक एक कोन मे ठाढ़ \nभ ' थससहक रहल छथि। ई हमर व्यच्चक्तगत सोि अथछ आ जरुरी नहह जे \nहमर बात साँ सब गोटे सहमत होथि।  \nसंस्थागत ईष्याा डाह त ' आम बात अथछ। अपन संस्थाक कायाक्रम मे \nभीड कोना जुदट सक ै त अथछ आ दोसर संस्थाक का याक्रम क ेँ  कोना \nभााँडल जा सक ै त अथछ वैह दाव -पेंि िलाबय मे सब अपस्यााँत रहैत \nछथि। रटल रटायल वैह पुरने भािर् , हकछ ु  पोिीक हवमोिन आ \nझमकौआ गीत नाद साँ मैथिल जागृत भ ' जेताह हक ? अहह साँ ममथिला \nमे हवकास भ ' जेतैक हक ? पूरा भारतविा मे ममथिला मैथिलीक जतेक \nभी संस्था अथछ क मोबेश सबहक स्वाद एक्कहह भेटत। कोनो नवीनता \nनहह भेटत थसवाय फ ू हडता क ेँ । ममथिला मे कोन एहन संस्था अथछ जे \nथशक्षा, स्वास्थ्य आ पयाावरर् लेल जागरुकता अभभयान िला रहल \nअथछ? अंधहवश्वास एवं क ु रीहत साँ लडबाक लेल हनसभेर सूतल लोग क ेँ  \nजगा रहल अथछ ? गाम -गाम घूमम नुक्कड सभा  ओ नाटक क ेँ  माध्यम साँ \nधरातल पर काज क ' रहल अथछ ? शायदे कोनो एहन संस्था भेटत ? बस \nहवद्यापहत पवा समारोह क ेँ  साल भरर मनाओल जा रहल अथछ आ \nददनानुददन एकर ब्रांड वैल्यू सेहो बढ़ल जा रहल अथछ।  \nकहााँ कोनो संस्था क ेँ  देखैत थछयैक जे अपन समारोह मे रक्तदान क े र \nआयोजन करैत हो ? नशा मुच्चक्त  हेतु समाज लेल हकछ ु  काज करैत \nहो ? भ्रष्ट आिरर् वाला क ेँ  बहहष्क ृ त करैत हो ? गामे गाम घूमम कय \nथशक्षाक अलख जगाबैत हो ? अपन सबहक समाज मे जेहन जागरुकता  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 39 \nक े र प्रयोजन अथछ ताहह ददशा मे कताव्य करैत कहााँ कोनो संस्था नजर \nआहब रहल अथछ ? \nअमधकार एवं कताव्य मे तालमेल जरुरी होइत छैक आ तकर अभाव \nअथछ। अपन अमधकारक प्रात्प्त हेतु कताव्य करहे पडत। अभभमान एवं \nस्वाभभमान मे हक अन्तर छैक से बूझय पडत। रुदढ़वादी हविार धाराक \nमकडजाल साँ बाहर हनकलय पडत। ममथिलाक बहुमुखी हवकास लेल \nमादट -पाहन तैयार करय पडत। तीन हतरहुहतया , तेरह पाक साँ काज नहह \nिलत। मुंडे मुंडे महतर्भिन्नाक श्राप साँ मुक्त होबय पडत आ हनस्संदेह \nएकजुट होबय पडत। कोनो भी संस्था अगर जजन्दा अथछ त ' हक्रयाशील \nरहय पडतै। सब साँ जरुरी बात ई अथछ जे शो पीस वाला संस्था सब साँ \nई उम्मीद राखब ददवा स्वप्न थिक। थसक्का क े र दोसर पहलू इ एह अथछ \nजे हनभित रूप साँ हनराश करैत अथछ। मुदा हनराश भेला साँ हक सफलता \nभेदट सक ै त अथछ ? यािी जी क े र ओ उच्चक्त मोन पडैत अथछ- ' नबतुररए \nआब आगू आबओ। ' \nएहन हनराशा मे उम्मीदक एक्कहहटा हकरर् नजर आहब रहल अथछ हाँ \nनबतुररया सबहक दल - ममथिला स्टूडेंट्स युहनयन । अल्प काल मे  ही एम \nएस यु क े र प्रयास एवं उपलस्ि मोनक कोनो कोर् मे एकटा उम्मीद \nजगाबैत अथछ। सन्  2015 मे अस्स्तत्व मे आयल अहह छाि संगठन क े र \nनारा - ' एक डेग, हवकास लेल '  समय क े र साि सत्य होइत प्रतीत होइत \nअथछ। दरभंगा मे एयरपोटा   ममथिला क ेँ  लेल कोनो वरदान साँ कम नहह \nअथछ। एम्स क े र आन्दोलन जारी अथछ। हबहार सरकार जगह क ेँ  \nल ' क' एखनहु भ्रम मे अथछ। आन्दोलन क े र धार तेज करय पडतैक।  \nसन् 2017 मे बादढ़क हवभीहिका झेथल रहल ममथिला मे छाती भरर पाहन \nहेथल क ' जाहह तरहें गाम -गाम मे भोजन एवं अन्य जरुरी सामग्री सब \nल ' क' अपन जानक परवाह छोहड पहुाँिल रहथि एम एस यु क े र \nनबतुररया सेनानी सब से कोना हबसरर सक ै त छी। बादढ़ क े  बाद कपडा \nलत्ता ओ अन्य सामग्री पठ े नाई एवं बादढ़ पाहन मे हेथल क ' भोजन सामग्री \nपहुाँिेनाई मे जमीन आसमान क े र अन्तर छैक। ममथिला क े र उपेभक्षत  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nग्रामीर् क्षेि मे हबजली क ेँ  लेल सफल आन्दोलन िलेनाई कोनो छोट \nउपलस्ि नहह कहल जा सक ै त अथछ। दरभंगा मेहडकल कॉलेज मे व्याप्त \nअव्यवस्था लेल आन्दोलन , ममथिला हवश्वहवद्यालय मे पढ़ाई व्यवस्था ओ \nपरीक्षा सि हनयमम त करबाक हेतु आन्दोलन , ममथिलाक अनेक शहर मे \nजामक च्चस्थहत साँ हनजात पाबय हेतु   ओवर हब्रज हेतु आन्दोलन , बंद \nपडल िीहन ममल मे इिेनॉल प्लांट बैसाबय एवं रोजगार हेतु \nआन्दोलन , मधुबनी मे क े न्द्रीय हवद्यालय हेतु जमीन लेल \nआन्दोलन , ममथिला राज्य लेल ददल्ली मे आन्दोलन , पूर्र्ि या मे हवाई \nअड्डा लेल आन्दोलनक सुर सार एवं अपन ममथिलाक सवाांगीर् हवकास \nहेतु हनरन्तर जन आन्दोलन ठाढ़ करबाक साहस देन्ख नबतुररया सबहक \nप्रहत मोन मे उम्मीद जागब स्वाभाहवक अथछ। हलााँहक एखन आरम्भे छैक \nआ एखन बहुते मीलक पािड पार करब शेि छैक। एम एस यु क े र \nनबतुररया जौँ सािाक प्रयास जारी राखथि , अभभमानी नहह स्वाभभमानी \nबनल रहैि , अमधकारक प्रात्प्त हेतुओहह क ेँ  अनुरुप कताव्य पि पर डटल \nरहैि त ' अन्य समस्त ममथिला मैथिली वाला संस्था साँ इतर अपन अलग \nपहिान बनाबय मे सफल हेताह आ ममथिलाक हवकास हेतु उठाओल \nहहनकर डेग एक ददन मंजजल पर अ वश्य पहुाँित मुदा   यािी जी क े र ओ \nपंच्चक्त मोन राखय पडत - \nनबतुररए आबओ आगााँ!! \nउएह करत रुदढ़भंजन , आगू मूाँहें बढ़त उएह... \nहमरा लोकहन ददअइ आशीवााद हनश्छल मोने ; \nमघथिअइ नहह टाङ पाछााँ....  \nढेकी नहह क ू टी अपनहह अमरत्वता 'क \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 41 \n२.६.सच्चिदानंद सिू - मैथिल संगठन आ ओकर सामाजजक सरोकार  \n \nसच्चच्चदानंद सच्चू  \nमैथिल संगठन आ ओकर सामाजजक सरोकार \nहमरा सभ क ेँ  स्वतंिता संग्राम मादे बुझल अथछ। हमरा सभ क ेँ  बुझल \nअथछ जे स्वतंिता सेनानी लोकहनक उद्देश्य ने माि अंग्रेज क ेँ  देश साँ \nभगाएब छलहन , अहपतु हुनका लोकहनक उद्देश्य भारतीय समाज मे \nव्याप्त अनेक तरहक क ु रीहत क ेँ  र्दर करबाक सेहो रहहन। सामाजजक \nक ु रीहत पैरक सभ साँ पैघ बेडी अथछ आ आम जनमास क ेँ  गुलामीक \nअन्हार मे धक े लैत अथछ। एहह क ु रीहत क ेँ  र्दर कयने हबना स्वतंिताक लेल \nआवश्यक िेतनाक हनमाार् नहह भ ' सक ै त अथछ। महात्मा गााँधी साँ \nल ' क' कतेको छोट -पैघ नेता क ु रीहत क ेँ  र्दर करबा मे ददन -राहत लागल \nरहलाह। फलस्वरूप आइ हम सभ एकटा स्वतंि देशक स्वतंि नागररक \nछी। \nजाँ एकर ििाा अहााँ ममथिला आ मैथिलीक संबंध मे करैत छी त ' पबैत \nछी जे ममथिला समाज आइयो कतेको रंगक क ु रीहत साँ घेरा एल अथछ। \nव्यच्चक्त साँ ल' क' संस्था धरर अतीतजीवी अथछ। अतीतक गौरवगान मे \nएतेक ने हम सभ मगन भ ' जाइत छी वतामानक जे समस्या छै , वतामानक \nजे आवश्यकता छै , एकर जे िुनौती छै , ओकरो हबसरर जाइत थछऐक। \nअपन परंपराक गौरव बोध हैब नीक बात अथछ। मुदा गौरवे आन्हर \nभ ' जाएब एक तरहक क ु रीहत अथछ जे भहवष्यक प्रहत आशंका उत्पन्न \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरैत अथछ तें एहह क ु रीहत क ेँ  र्दर करब सेहो बहुत बेसी आवश्यक अथछ। \nआइ ममथिला आ मैथिलीक नाम पर काज कयहनहार अमधकांश संस्था \nआ संगठन गौरवे आन्हर भ ' गेल अथछ आ इएह कारर् छै जे एकर \nसबहक कोनो सामाजजक सरोकार नहह रहह गेल छैक।  \nआइ गा म साँ ल' क' शहर आ शहर साँ ल ' क' महानगर धरर ममथिला \nमैथिली साँ जुडल कतेको संस्था सब सहक्रय अथछ। साल भरर मे कतेको \nकायाक्रमक आयोजन सेहो होइत छैक। मुदा एहह आयोजन सबहक \nफलाफल की हनकलैत अथछ , एहह पर हविार होमक िाही। जहहया \nहवद्यापहत पवा समारोहक पररपाटी शुरू भेल रहै , तहहया भ ' सक ै त अथछ \nजे एकर आवश्यकता होइक। शहर आ महानगर मे भेल एहन आयोजन \nसभ साँ एतेक जरूर भेलैक जे देशक हवभभन्न भागक लोक सब ममथिलाक \nसंस्क ृ हत साँ पररथित भेलाह मुदा एहह आयोजन सबहक प्रभाव मैथिल \nसमाज पर कतेक पडलैक , अहू बात पर हविार होमक िाही। आइ एहह \nहवद्यापहत पवा  समारोह सबहक की स्वरूप रहह गेल छैक ? नाि -तमाशा \nआ भोज -भात साँ बेसी एकर कोनो उपयोहगता त ' हमरा देखबा मे नहह \nअबैत अथछ।देश -ुहनयााँ मे एहन आयोजनक लेल मैथिल लोकहन लाखो -\nकरोडो प्रहत साल खिा करैत छथि मुदा एकर बादो ई संस्था सब अपन \nसमाज मे िेतनाक हनमाार् करबा मे सवािा  हवफल रहल अथछ। आ एकर \nकारर् हमरा इएह बुजझ पडैत अथछ जे ई सब संस्था समाजजक सरोकार \nसाँ सवािा कटल अथछ। गौरव गान करैत -करैत सब गौरवे आन्हर भ ' गेल \nअथछ। िेतना सममहत सन -सन नामी -गामी संस्था साँ ल ' क' अन्य संस्था \nसब सेहो एकहह नाव पर सवार अथछ।  \nहकछ ु  ददन पहहने ममथिला स्टूडें ट यूहनयन (एमएसयू) साँ हमर उमेद जागल \nछल। हमरा ई संगठन सामाजजक सरोकार साँ लबरेज बुझाइत छल। \nएकटा घटना मोन पडैत अथछ। बरसातक मौथसम। सगरे ममथिला बादढ़ \nसाँ घेराएल छल। लोक िाहह -िाहह क ' रहल छल। एहन च्चस्थहत मे ममथिला \nमैथिलीक लेल संघिा क े हनहार हकछ ु  संगठन सभ आगू अबै त अथछ आ \nडूहब-भााँथस रहल लोकक प्रार् रक्षक बनैत अथछ। अन्न बेतरे काहह कादट \nरहल लोक धरर आवश्यक सामग्री पहुाँिाओल जाइत अथछ। तहन  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 43 \nममथिला वासी क ें  ई सभ देवर्दत सन बुझाइ पडैत छहन। एना ममथिला \nमैथिलीक लेल भ ' रहल आंदोलनक इहतहास मे पहहल बेर होइत अथछ \nजे कोनो संगठन सभा जु लूस साँ अलग संकट मे पडल मैथिलक मदहत \nअपन जान संकट मे द ' क' करैत अथछ। ममथिला मैथिलीक नाम पर \nसंघिा क े हनहार संगठन मे आएल सकारात्मक बदलावक प्रशंसा सेहो \nसभतरर खूब होइत अथछ। हेबाको िाही एकर प्रशंसा।  \n  \nऐ साँ पहहने मुजफ्फरपुर जजलाक यजुआर गाम मे ममथिलाक छाि \nराजनीहत  मे सहक्रय ममथिला स्टूडेंट यूहनयन (एमएसयू) द्वारा हबजलीक \nलेल संघिा कएल जाइत अथछ। आजादीक बाद अखन धरर एहह गाम मे \nहबजली नहह पहुाँि सकल छल। एमएसयूक कायाकताा यजुआरक घर -घर \nमे जा क ' लोक सभ क ेँ  हबजलीक लेल जगबैत छथि। कायाकताा सभ \nएहह गाम मे कैंप क ' क' िरर्बद्ध ढं ग साँ हबजलीक लेल आंदोलन करैत \nछथि। पररर्ामस्वरूप एहह गाम मे हबजली लगेबाक काज सेहो शुरू \nहोइत अथछ आ पहहल बेर लोक ई जनैत अथछ जे ममथिला मैथिलीक नाम \nपर संघिा क े हनहार संगठन जन समस्या क ेँ  ल ' क' सेहो आंदोलन करैत \nअथछ। स्पष्ट अथछ जे ई संगठन छािक अथछ आ युवा वगाक \nसह भाहगताक कारर्ें सोशल मीहडया पर सेहो एकर व्यापकता छै। \nसोशल मीहडया पर दमदार उपच्चस्थहतक कारर्ें यजुआर आंदोलन जोर \nपकडैत अथछ आ सफल होइत अथछ।  \nई संगठन कॉलेज आ यूहनवर्सिटी मे छािक समस्या सभ क ें  ल ' क' सेहो \nसहक्रय रहैत अथछ। लथलत नारायर् ममथिला हवश्वहवद्यालय मे कतेको बेर \nएहह संगठन द्वारा छाि हहत मे आंदोलन कएल गेल। एकर हकछ ु  \nसकारात्मक पररर्ाम सेहो बाहर एलै। मुदा छािक समस्या सभ अखन \nधरर ओहहना अथछ। हवश्वहवद्यालय मे संसाधनक अभाव छहहये। कॉलेज \nसभ मे पठन -पाठन व्य वस्था िौपट भ ' गेल अथछ। कॉलेज सभ मे जे \nसंसाधन पहहने साँ उपलि छलै , ओ सभ मृतप्राय भ ' गेल अथछ। छािक \nभीड बढ़ल जा रहल अथछ आ संसाधन ददन प्रहतददन घटल जा रहल  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअथछ। वगा संिालन लगभग ठप भ ' गेल अथछ। एहन च्चस्थहत मे छाि \nसंगठन सभ द्वारा एकटा जोरगर आंदोलनक खगता छलैक , जे नहह \nभ ' रहल अथछ। जाँ एहह सभ मुद्दा क ें  ल ' क' कतौ कोनो संगठन द्वारा \nआंदोलन भैयो रहल छै त ' ओ अपन प्रभाव छोडबा मे अखन धरर सफल \nनहह भ ' सकल अथछ। एहन च्चस्थहत मे छाि राजनीहत छािक समस्या साँ \nहेंठ होइत बुझना जाइए।  \nएहन च्चस्थहत मे एमएसयू सनक क्षेिीय छाि संगठन पर पैघ जजम्मेवारी \nछलैक जे ओ सभ अपन हवश्वहवद्यालय मे व्याप्त समस्या सभ क ेँ  \nल ' क' जोरगर आंदोलन करैत आ अपन हवश्वहवद्यालय मे गुर्वत्तापूर्ा \nशैक्षभर्क माहौल स्थाहपत करैत मुदा से अखन धरर देखबा मे नहह आएल \nअथछ। \nछाि संघक िुनाव मे सेहो लथलत नारायर् ममथिला हवश्वहवद्या लय मे एहह \nसंगठनक दमदार उपच्चस्थहत देखबा मे आएल। हवभभन्न कॉलेज मे हवभभन्न \nपद पर ने थसररफ ऐ संगठनक उम्मीदवार अपन जीत दजा \nकरौलहन , अहपतु एहह संगठनक सहक्रयता साँ कतेको नेशनल छाि \nसंगठन सभ मे घबराहदट नजरर आएल। ई सहक्रयताक ओजह छल जे \nनेशनल छाि संगठन सभ द्वारा िुना व प्रिार मे अपन वररष्ठ नेता सभ क ें  \nउतारल गेल। ई नेता लोकहन अपन - अपन पाटी द्वारा समर्िित \nउम्मीदवार क ेँ  जीतेबाक आह्वान क े लहन। तें ई कहह सक ै  छी जे हवभभन्न \nकॉलेज मे एहह संगठनक प्रत्याशी हाररयो क ' जीत गेल। नेशनल संगठन \nमे घबराहदट एमएसयूक सफलता छल। मुदा ई सफल ता कते ददन धरर \nबनल रहत , से प्रश्न अथछ। हकएक त' मुख्य धाराक राजनीहत साँ कहनयों \nअलग आब छाि राजनीहत नहह रहह गेल अथछ। मुख्य धाराक राजनीहतक \nक ें द्र मे जना सत्ता आहब गेल अथछ , तहहना छाि राजनीहतक क ें द्र मे सेहो \nसत्ता आहब गेल अथछ आ जहन उद्देश्य महज सत्ता प्रात्प्त  रहह जाइत \nअथछ त' पररवतानक गप्प गौर् भ ' जाइत अथछ।  \nक्षेिीय हनष्ठा क ें  ल' क' सहक्रय भेल एमएसयू साँ ई उमेद रहैक जे ओ एहह \nव्यवस्था मे सकारात्मक बदलाव लाओत। हकएक त ' हालहह मे एहह  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 45 \nसंगठन द्वारा कएल गेल आंदोलन मे एकर झलकी देखबा मे आएल छल \nमुदा जहन एकर सांगठहनक ढांिा  आ काज करबार रूप रेखा पर ध्यान \nदैत छी त ' मोन मे ई शंका उत्पन्न होइत अथछ जे ई सकारात्मक बदलाव \nआखरर कत्ते ददन धरर सकारात्मक रहत ? अहााँ ध्यान देने हेबै जे एहह \nसंगठनक हवस्तार आ हवकास मे सोशल मीहडयाक अहत महत्वपूर्ा \nभूममका अथछ। आ जहन एकर हवस्तार आ हवकास हम महज सो शल \nमीहडया साँ होइत देखैत छी त ' हमरा मोन पडैत अथछ अन्ना आंदोलन। \nददल्लीक रामलीला मैदान। अहू आंदोलन क ें  महज सोशल मीहडया साँ \nऊजाा भेटल रहैक। एक्क े  बेर एहन आहग उठलै जे बुझेलै आब ई \nआंदोलन सभ हकछ ु  बदथल क ' रान्ख देत। घपला -घोटाला आ भ्रष्टािार \nआब इहतहास बहन क ' रहह जा इत। पााँि अप्रैल  2011 साँ शुरू भेल एहह \nआंदोलनक व्यापक असरर देश भरर मे देखल गेल। अन्ना हजारेक समिान \nमे देश भरर धरना - प्रदशान कएल गेल आ जुलूस हनकालल गेल। मुदा \nएकर बादो की भेल ? बुदढ़या फ ू थस। जाहह लोकपाल हवधेयक लेल \nआंदोलन कएल जा रहल छल , ओइ लोकपाल हवधेयक क ेँ  की  \nभेल ? हाँ, ई आंदोलन जाँ एकटा ठोस वैिाररक धरातल पर आगू बढ़ैत \nत' ई व्यापक असरर छोहड सक ै त छल। एकर र्दरगामी प्रभाव समाज आ \nराजनीहत पर पडैत , जे नहह भ ' सकल। सोशल मीहडयाक प्रभाव क्षभर्क \nहोइत अथछ आ अहू आंदोलन संगे सएह भेल। सोशल मीहडया साँ जे \nआंदोलनक धधरा उठल छल ओ हकछ ु ए समय मे पझा गेल। वैिाररक \nसाम्य नहह रहला साँ आंदोलनकारी नेता लोकहन अलग -अलग संगठन मे \nबाँदट गेला। अलग -अलग संगठनक उद्देश्य सेहो अलग -अलग भ ' गेल।  \nअन्ना हजारे  22 मािा  2018 सं फ े र ददल्लीक रामलीला मैदान मे अनशन \nशुरू करै छथि मुदा एहह बेरक आंदोलन मे पहहने बला समिान देखबा मे \nनहह आएल। कारर् ? कारर् पहहनहह ई आंदोलन हबखरावक भेंट िदढ़ \nिुकल छल। अन्ना भले अपना क ेँ  गांधीवादी कहथि मुदा हहनका सभ संगे \nअखन धरर ठोस वैिाररक पृष्ठभूममक अभाव नजरर  अहबते अथछ। दोसर \nसोशल मीहडया पर हवश्वसनीयताक संकट पहहने साँ बेसी गाढ़ भेल अथछ।   46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहकछ ु  एहने सन कमी हमरा ममथिला मैथिली लेल काज क े हनहार एमएसयू \nआदद संगठन सभ लग नजरर अबैत अथछ। एकर सांगठहनक ढांिा मे \nवैिाररक प्रहतबद्धताक अभाव त ' खटहकते अथछ , संगहह हकछ ु  युवा \nसभक अहत उ त्साह सेहो भहवष्यक प्रहत शंका उत्पन्न करैत अथछ। ऐ \nसंगठनक आलाकमान कोनो व्यच्चक्त नहह छथि। एकर \nनेतृत्व 11 सदस्यीय कमांहडिग टीम करैत अथछ तें हम सभ ऐ बात \nस' आश्वस्त भ' सक ै  छी जे संगठन मे लोकतांहिक भावना बनल रहत।  \nदोसर जे मूल कमी हमरा नजरर अबैत अथछ ओ ई अथछ जे सं गठनक \nएजेंडा मे छाि राजनीहत क े र अलावा क्षेिक हवकास अथछ। ई संगठन \nक्षेिीय समस्या क ें  ल ' क' बेसी आंदोलनरत बुझाइत अथछ मुदा हमरा \nहहसाबे एकरा शैक्षभर्क समस्या पर बेसी ध्यान देबाक िाही। क्षेिक अन्य \nसमस्या क ें  एजेंडा नंबर र्द मे राखल जा सक ै  छल। संगहह क्षेिक  \nसमस्याक संगहह ई संगठन क्षेिीय भािाक हवकासक लेल बेसी जजम्मेदार \nनहह बुझाइत अथछ। कम साँ कम संगठनक कायाकताा सभक गहतहवमध साँ \nत' ई नजरर नहह अबैत अथछ।  \nएकर अहतररक्त युवा वगाक हकछ ु  अन्य संगठन सेहो ममथिला मे सहक्रय \nअथछ मुदा ई सभ कोनो पाटी पोहित बुझाइत अथछ , जकर  रािीय एजेंडा \nआ क्षेिीय एजेंडा मे हवरोधाभास नजरर अबैत अथछ। इहो कारर् \nभ ' सक ै ए जे एहह सभ संगठनक कोनो हवशेि असरर मैथिल समाज मे \nअखन धरर देखबा मे नहह आहब सकल अथछ।  \nहकछ ु  छोट-छीन आंदोलन सभ साँ ििाा मे   आएल ई संगठन आब िुनावी \nराजनीहत मे सेहो सहक्रय होइत देखाय प हड रहल अथछ। हपछला साल \nभेल पंिायत िुनाव मे एमएसयूक हकछ ु  सदस्य जजला पररिदक हकछ ु  \nसीट जीतबा मे सफल भेलाह। संभावना व्यक्त कयल जा रहल अथछ जे \nई लोकहन आब हवधानसभा िुनाव मे सेहो अपन प्रत्याशी उतारता। माने \nओ सामाजजक सरोकार जे बादढ़ आ की अन्य संकटक -समस्याक घडी \nमे देखबा  मे आएल छल , से अही लेल जे िुनाव मे ई संगठन सब अपन \nजनाधार क ेँ  मजगूत क ' सकय। हम एकरा व्यावसामयक राजनीहत मानैत  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 47 \nथछऐ जे हनष्ठापूर्ा राजनीहत साँ एकदम फराक होइत अथछ। क्षेिीय \nहवकासक लेल हनष्ठापूर्ा राजनीहतक आवश्यकता छलैक , व्यावसामयक \nराजनीहत त ' हपछला कतेको दशक साँ ममथिला मे भइये रहल अथछ। मुदा \nअहू व्यावसामयक राजनीहतक  'सौदा ' मे एमएसयू आ हक एमएसयू सन -\nसन आन संगठन सब एकटा गलती क ' रहल अथछ आ ओ गलती अथछ \nममथिला राज्यक मााँग।  \nअहााँ ममथिला राज्यक मााँग करबै आ ममथिलाक आम जनमानस अहााँ साँ \nकटैत जाएत आ अहााँ क ेँ  संदेहक दृमष्ट साँ देखत। एकर बहुत रास \nसामाजजक आ राजनीहतक कारर् छै। ममथिला राज्यक मााँग क ेँ  \nल ' क' ददल्ली मे भीड जुटायब ओतेक कदठन काज नहह छै , जतेक \nकदठन काज ममथिला राज्यक लेल जे थिमह्नत जजला सभ अथछ , ओहह \nजजला सभ मे जनसमिान जुटाएब। अहााँ ओहह जजला सबहक त ' बात \nछोड़ू, जकरा ममथिलाक कथित हृदय स्थली मानल जाइत अथछ , अहू \nठाम ममथिला राज्यक लेल जनसमिान नहह अथछ। अहू ठाम एकटा \nव्यापक समाज एहह आंदोलन क ेँ  संदेहक नजरर साँ देखैत अथछ। आ \nममथिलाक आम जनमानसक ई संदेह हमरा हनकट भहवष्य मे खत्म होइत \nनहह बुझाइत अथछ। आम जनमानसक एहह संदेह क ेँ  र्दर करबा लेल एहन \nसंगठन सभ  क ेँ  सामाजजक सरोकार साँ जुडय पडतहन मुदा ई संगठन सभ \nत' पहहनहह सामाजजक सरोकार साँ च्युत भ ' िुकल अथछ।   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.लक्ष्मर् झा सागर - ममथिला स्टूडेंट यूहनयन  \n \nलक्ष्मण झा सागर, संपकष-9903879117 \nममथिला स्िूडेंि यूवनयन \nअिाात् ममथिला छाि संगठन। जेना हक नामेसाँ लाहग रहल अथछ जे ई \nकोनो ममथिलाक छाि सभक जमाबडा अथछ। 1972 - 73 ई.मे आर क े  \nक  ालेजमे पदढ़ रहल छलहुाँ। एक ददन सी एम क  ालेजक एकटा छाि नेता \nश्री हबमालानंद झा जी हमरा सभक क  ालेज मधुबनी आयल छलाह। \nहमरा क  ालेजमे मीटींग क े लहन। श्री बैद्यनाि िौधरी जीक ें  कोनो \nआन्दोलनक जुमामे बड मारर मारने रहहन आ जहलमे बन्द कय देने रहहन। \nतकरे प्रहतवाद सभा क े ने रहथि। हुनक भािर्मे ततेक ने ओजस्स्वता \nरहहन जे सब छाि लोकहन उत्तेजजत भऽ गेल रहथि। पररर्ाम भेल जे \nबैजू जीक ें  पुथलस छोहड देने रहहन। हमर जी वनक ई पहहल अनुभव छल \nजे छाि संगठनक राजनीहत क े  लगीिसाँ देख सकल रही।  \nदोसर प्रसङ अथछ असामक छाि राजनीहतक जकरो हम खूब नजदीकसाँ \nदेखने छी। एम एस यू क े  जनबाक लेल पहहने जानब जरूरी अथछ ई सब \nतखने हम सबपरन्ख सकब जे छाि संगठन समाजक बीिमे कोना \nफ ु लाइत छैक। कतेक फलप्रद  होइत छैक। देशमे मंडल आयोगक जे \nआरक्षर् लेल सुझाव आयल छल आ तकरा जखन क े न्द्र सरकार लागू \nक े ने रहय तकर बाद जे देशव्यापी छाि आन्दोलन भेल छल से एकटा \nअलग इहतहास अथछ। जे पी आन्दोलन छाि लोकहनक सहभाहगतासाँ \nलडल गेल छल आ सफल भेल छल। पररर्ाम भेलैक जे भारत सरकार \nक े  काया पलट भऽ गेल रहय।  \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 49 \nहम 1974 ई.साँ 2006 ई धरर असममे रहल छी। ओतुक्का छाि \nराजनीहतक ेँ  जनमैत , बढ़ैत आ थसयान होइत अपना नजररसाँ देखने छी। \nआ एकर पररर्हत क े हेन रहल से आइ समस्त हवश्व देन्ख रहल अथछ। \nअसमक जलवायु समशीतोष्र् अथछ। ओहहठामक लोकक ेँ  भरर पेट \nखाना भेटैक िाही। टेंगा  माछक झोड भेटल ताकय। अंडी सूतक गमछा \nपहीरर कऽ असम टाइपक घरमे खूब आरामसाँ लोक जीवन बसर करैत \nरहय। जनसंख्या बढ़ल गेल। लोकक आवश्यकता बढ़य लगलैक। एक \nसमय अयलैक जे थशभक्षत युवा सब नोकरी लेल परेशान हुअय लागल। \nओ सब असम छोहड बाहर जाय नै िाहय। जलवायु सेहो एकटा कारर् \nरह य। ओहह युवा सबहक आाँन्ख खुजलैक। तेलक भण्डार असममे। तेल \nकम्पनीक कायाालय कलकत्तामे। िायक बगान असममे। टी बोडा \nकलकत्तामे। पुरा असमक व्यापाररक कारोबारी माडबाडी समाज। छोट \nमोट नौआक काज ,धोबीक काज ,पुरहहहतक काज , थशक्षक क े  काज \nहबहारी आ यू पीक लोक। रेलमे सब जगह हबहा री आ बंगाली जगह \nछेकने छल। असम क े  युवा समाजक लोक क े  उद्वेथलत क े लक।  \nहमरा मोन अथछ गौहाटीक कौटन क  ालेजमे एकटा बैसार भेल छाि \nसभक। ओहह बैसारमे भाग लेने रहथि श्री प्रफ ु ल क ु मार महंत ,श्री \nभभ्रगु  क ु मार फ़ ु कन ,श्री वृदांवन गोस्वामी ,श्री सवाानन्द सोनोवाल ,श्री \nहेमंत हवश्वशमाा आदद। एहहमे उपरी आ नीिुलकी असमक प्रहतहनमधत्व \nभेल छल। ओही मीटींगमे आल असम स्टुडेंट यूहनअनक ( आसू) गठन \nभेल छल। आ से आसू पहहने समाजक बीि गेल। माजक लेल जरूरी \nकाज सब क े लक। जेना , जतेक देशी शराबक भट्ठी सब जगह जगह छल \nसभटा क े  राताराती ढाहह देलक। जतेक थसने मा हालमे हहन्दीक हफल्म \nलागल रहय सभक पोस्टर फाहड कऽ डाहह देलक। नोटीस टााँहग देलक \nजे असममया हफल्म टा िथल सक ै त अथछ। हहिदी बहुल इलाकामे पम्पलेट \nसाइट देने रहय जे \"मोर अखमत िाहकले मोर भाखा हहन्खते लाहगबो\"। \nक्रमश: ई सब सामाजजक काज करैत आसू अपन रौहबनहूड बला छहव \nबना  लेलक। आ तकर बाद तऽ कदठन मुकाम पार करैत (उग्रवादी संगठन \nअल्फाक रूप अपनबैत) आइ सत्तासीन बनल अथछ।  \nआब एहह पररप्रेक्ष्यमे एम एस यूक कायाप्रर्ाली आ कायापद्धहतक \nहववेिना करब सापेक्ष हैत। हम सबसाँ पहहने ममथिलाक लाल आयुष्मान  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअहवनाश भारद्वाज खूब मोनसाँ आशीबााद दैत थछयहन। बहुत बहुत \nशुभकामना रखैत थछयहन जे ओ पहहल एहन मैथिल युवा भेलाह जजनका \nमोनमे ई सोि एलहन , एहन हव िार अंक ु ररत भेलहन जे अपन मादट -पाहन \nआ मातृभािा मैथिलीक संरक्षर् आ संवधान   लेल आगू अयलाह। 2015 \nईस्बीक मािामे एम एस यूक स्थापना कयलहन। हहनक सङबय भेलन्खन \nश्री गोपाल िौधरी ,श्री मनीि पांडे , श्री राज पासवान ,श्री अममत \nआंक ु र,श्री अनुप मैथिल ,श्री सागर नवददया आ श्री  हवकास पाठक आदद \nएहेन बहुतो गोटे हहनक सहयोगी बनल छथिन। हपछ्ला सात सालमे एम \nएस यू लगभग अपन एक लाख सदस्य जोडलहन अथछ। हहनका \nलोकहनक खातामे एखन धरर जे काज हमरा लोकहनक नजररपर आयल \nअथछ से बुझब आवश्यक अथछ। एम एस यू एक बेर ददल्लीक जन्तर मंतर \nआ पटनाक मैदानमे ममथिला रा ज्यक मााँग लेल प्रदशान कय िुकल \nछथि।दरभंगा आ मधुबनी जजलाक जजला पररिदक िुनावमे क्रमश: 3 \nआ 2 टा सीट जीहत िुकल छथि।आ ममथिला प्रक्षेिक आन आन जजला \nसबमे अपन उपच्चस्थहत दजा करेबा लेल राहत ददन संघिा कऽ रहल छथि। \nएकर अलाबे आर कोन काज क े ने छथि से हमरा नजररमे तऽ नै आहब \nरहल अथछ। एम एस यूक सात सालक े  संघिाक नतीजासाँ खुश नै भेल \nजाय सक ै त अथछ। यदद एक लाख सदस्य संख्या सही अथछ त एम एस \nयूक े  पासो अंक नै भेटक िाही। एक लाख युवा फोसा कम नै होइत छैक। \nयदद नीहत आ हनयत साफ़ अथछ तऽ िमत्कार भऽ सक ै त अथछ राता -\nराती ममथिलामे। यदद अहााँक संग  एक लाख लोक छथि तऽ ददल्ली आ \nपटनाक प्रदशानमे एक्को हजार भीड हकयैक ने जुटल महराज ? \nिूाँहक अहााँ लोकहनक संगठन क े  संग ममथिला लागल अथछ तेँ एक मैथिल \nहेबाक नातेँ हम अहााँ लोकहनक ें  हतोत्साहहत नै करय िाहैत छी। मुदा \nअहााँ लोकहन अपन ममशनमे कामयाब होइ तकर उपाय बताय रहल छी :- \n(१) ममथिलाक प्रत्येक उि हवद्यालय आ महाहवद्यालयमे सशुल्क अपन \nसदस्य बनाबी।  \n(२) जे कोनो फरमान जारी हो तकर अनुपालन गाम स्तरीय सदस्य \nलोकहनक जजम्मा लगाबी।  \n(३) कोनो संघटन अिाक अभावमे काज नै कय सक ै त अथछ। एहह लेल \nममथिलाक प्रत्येक व्यापारी समाज आ नोकरी पेशा क े हनहार लोक सभसाँ  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 51 \nन्यूनतम िन्दा ओसूल करी। ताहह लेल रसीद छपाबी। आय व्यय क े र \nऔहडट कराबी।  \n(४) पंिायत स्तरपर , प्रखंड स्तरपर सभा करी। लोक समाज क े  हहतक \nबात करी। हकए क िाही ममथिला राज्य तकर आवश्यकतापर भािर् करी \nवा भभज्ञ लोक सभसाँ कराबी।  \n(५) गामे गाम देबाल लेखन करबाबी। हमरा िाही ममथिला राज्य। भीख \nनै अमधकार िाही। हमरा ममथिला राज्य िाही।  \n(६) गाम शहर आ नगर नगरमे होडींग आ हवज्ञापन मैथिलीमे थलखबाबी। \nसंगमे छाि सभक हुजूम िाही । \n(७) जनगननामे मातृभािाक कालममे मैथिली थलखबाबी। ताहह लेल \nगाम समाजक लोक क े  जागृत करी।  \n(८) हहन्दी अखबार वा पि पहिका क े  ममथिलामे नै घुसय दी। लोक \nसमाज क े  तकर ुष्पररर्ाम बताबी।  \n(९) ममथिलाक कोनो थसनेमा हालमे हहन्दीक हफल्म नै लागय दी। एहहसाँ \nअपन मैथिली हफल्मक  हवकास हैत।  \n(१०) आहफस , किहरी ,रेलवे टीशनपर कमािारी लोकहन क े  आ बस \nअड्डापर उदघोिक सभ क ें  मैथिलीमे बजबाक लेल बाध्य करी।  \n(११) गाम आ शहर क े  दोकान सबमे िोरीसाँ बेिल जाय रहल दारू क े  \nजब्त करी आ नष्ट कय दी। गुटका , गााँजा,िरस आदद हनसााँ वाला वस्तुक \nहबक्री नै हुअय दी।  \n(१२) कोनो उत्सव आ त्योहारमे गाम आ शहरमे बजैत भोजपुरी ,हहन्दी \nगीत क े  नै बाजय दी।  \n(१३) गामक प्राइमरी हवद्यालय क े  थशक्षक/ थशभक्षका क े  मैथिली \nमाध्यमसाँ नेना सबक े  पढ़ेबाक लेल बाध्य कररयहन।  \nआर जे जन उपयोगी काज सभ कय सकी से सब करी पहहने गाम घरमे। \nसमाजक मोन जीतू। समाज  क े  हवश्वासमे ली पहहने। तखन अहााँ \nलोकहनक जे मनसूबा अथछ से पूरा हेबामे सहूथलयत हैत ,हमरा बुझने। \nअन्यिा समय श्रम उजाा नष्ट होइत रहत। हाि आयत गोल गोल सुन्ना।  \nऐ रचनापर अपन \nम ंंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.प्रर्व झा - ममथिला स्टूडेंट यूहनयन  \n \nप्रणि झा \nममथिला स्िूडेंि यूवनयन \nममथिला स्टूडेंट यूहनयन (एमएसयू)साँ हमर पररिय संभवतः \nविा  2017 मे भेल छल। ताहह समय मे ई संस्था कदाथित ममथिलाक \nसमाज मे अपन स्थापनाक प्रारस्म्भक दौर मे छल। विा  2017 क े र \nअगस्त मास मे ममथिला क्षेि मे भयंकर बादढ़ आयल छल। ऐ बादढ़ क े  \nदौरान एमएसयू क े  युवा सदस्य सभ अपन सीममत क्षमता मे जमम कऽ \nराहत आ बिाव काया क े ने छल जाहह हविय  मे हमरा सन सन लोक सब \nक े  सोशल मीहडया मे फोटो आ पोस्ट क े  माध्यम से ज्ञात भेल छल। हमरा \nयाद आहब रहल अथछ जे हवदेह क े  कोनो अंक मे आशीि अनथिनहार \nजी क े  एकटा लेख सेहो आयल छल बादढ़ राहत मे एमएसयू क े  योगदान \nशीिाकसाँ। \nएमएसयू क े  युवा टोली ऐ काज से (जे सोशल मीहडया द्वारा  पता िथल \nरहल छल) हमहूाँ प्रभाहवत भेलहुाँ। हमरा बेसीखन सरकारी व्यवस्था पर \nभरोस रहैत अथछ आ बादढ़ या अन्य प्राक ृ हत आपदा आदद मे जे कोनो \nसहयोग रहैए से हम सीएम ररलीफ़ फ ं ड या पीएम ररलीफ़ फ ं ड क े  \nमाध्यमेसाँ करैत छी। मुदा एमएसयू सदस्य क े  युवा जोश आ समपार् देन्ख \nहमरा ऐ संस्था  पर भरोस भेल आ हुनक मनोबल बढ़ाबऽ लेल एकटा \nअहत छोट छीन सहयोग क े ने रही।  \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 53 \nतकरा बादसाँ सोशल मीहडयाक माध्यमसाँ ऐ संस्था क े  लगातार ममथिलाक \nसामाजजक , आर्ििक मुद्दा पर सोशल मीहडया आ जमीन पर एच्चक्टव देन्ख \nरहल छी। ऐ संस्था क े  वतामान अध्यक्ष आ ओइ समय क े  मीहडया प्रभारी \nआददत्य मोहन जीसाँ सोशल मीहडयाक माध्यमसाँ हवभभन्न हविय पर \nकखनो काल ििाा भऽ जाय। ओइ समय मे धीरे धीरे बढ़ैत एमएसयू \nलगातार प्रभावी मुद्दा जेना पंिायत स्तर पर भ्रष्टािार आ सरकारी सेवा \nक े  ध्वस्त हडलीवेरी व्यवस्था , कानून व्यवस्था , थशक्षा, स्वास्थ्य रोजगार \nआदद मुद्दा । \nनवंबर  2017 मे एमएसयू , एलएनएमयू क े  जजार आ ध्वस्त व्यवस्थाक \nहवरुद्ध आ व्यवस्था सुधार लेल एकटा आंदोलन िलेने छल जे ग्राउंड पर \nसेहो एमएसयू क े  हजारो कायाकताा आ समिाक द्वारा िलाओल गेल छल \nसंगहह सोशल मीहडया पर सेहो जोरदार हैशटैग आंदोलन िलल छल। \nसि कही तऽ हम प हहल बेर कोनो मैथिल संस्था द्वारा ममथिला   मे उि \nथशक्षा क े  जजार व्यवस्था क े  हवरुद्ध कमीट्मेंट क े  संग सशक्त आंदोलन \nकरैत देन्ख रहल छलहुाँ अन्यिा तऽ मैथिल संस्था सब क े  मंि -माला आ \nपाग -डोपटासाँ आगा बढ़ैत नै देखै छथलयै। थशक्षा हमर हप्रय मुद्दा अथछ \nआ हमर माननाइ अथछ जे अपन पररवार , समाज , राज्य आ देश क े  \nप्रगहत नीक थशक्षा व्यवस्थेसाँ संभव छै, ताहह लेल हम ऐ आंदोलन क े  \nबहुत गमाजोशी आ उत्साह क े  संग समिान देने रही। ई एकटा सफल \nआंदोलन कहल जा सकय अथछ हकए हक एकरा बाद एलएनएमयू क े  \nसि आ परीक्षा व्यवस्था मे सुधार देखल गेल छल।  \nआब एमएसयू ममथिला क े  सामाजजक आ छाि   क े  रूप मे अपन \nहवथशष्ट पहहिान बनाब ' लागल छल आ दरभंगा एयरपोटा , रांिी -\nजयनगर ट्रेन , रोजगार इन ममथिला , इन्वेस्ट इन ममथिला , थिन्नी \nममल , दरभंगा एम्स आदद आदद हविय क े  लऽ कऽ लगातार एच्चक्टव होमय \nलागल आ सशक्त सेहो।  \nअगस्त 2018 मे एम एसयू अपन हवस्तार आभभयान क े  तहत पंिायत \nजोडऽ क े  अभभयान िलेलक जै मे ममथिलाक हवभभन्न जजला क े  पंिायत  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसब मे प्रिार अभभयान कऽ लोक सबक ेँ  हवभभन्न मुद्दा क े  प्रहत जागरूक \nकरबाक आ लोक सब क े  संस्था से जोडबाक सफल अभभयान िलाओल \nगेल छल। ऐ दौरान एमएसयू क े  प्रसार आ नव उजाा देन्ख वतामान रािीय \nसत्तारूढ़ दल क े  नेता , कायाकताा आ सपोटार सब मे एमएसयू मे एकटा \nहपछलग्गू संस्था बनबाक संभावना देखायल छल (एना हमरा प्रतीत होइ \nअथछ)। 2019 मे आम िुनाव छल। एहन मे एमएसयू क े  उजाा क े  दोहन \nक े  साइत कोनो रर्नीहत बहन रहल छल। मुदा एमएसयू िुनाव क े  दौरान \nअपन इंहडहवजुअल स्टेटमेंट , आ ममथिला क े  मुद्दा क े  आधार पर सपोटा \nया हवरोध क े  रुख देखा क े  नै थसफ ा  हहनकर सबहक उम्मीद पर पाहन फ े रर \nदेलक अहपतु अपन अलग राजनैहतक पहिान आ पि क े  संक े त सेहो दऽ \nदेने छल। एकर पररर्ाम स्वरूप ई भेल जे बहुते एहन लोक सब जे एखन \nतक ऐ संस्था आ एकरा से जुडल सदस्य सब क े  प्रशंसा क े  पुल बान्न्ह \nरहल छलाह से सब आब हहनका सब क े  गररयाब ' लगलाह , पीथलया रोग \n(पीयर रंगक वस्िक कारर्) तऽ हक तऽ कहााँ कहनाइ शुरू कऽ देने \nछलाह। मुदा एमएसयू अपन अलग बाट धेने रहल।  \nमई  2019 मे एमएसयू एकटा आर ज्वलंत मुद्दा (ममथिला  मे जल संकट) \nआ पोखरर सब क े  अहतक्रमर् क े  लऽ कऽ  #पोखरर _बिाउ जन \nजागरूकता अभभयान िलेने छल। इहो हमर क ं सना क े  मुद्दा छल आ ऐ \nअभभयान मे भाग नेने रही।  \nअगस्त 2017 क े  बादढ़ राहत क े  बाद एमएसयू क े  एकटा आर सराहनीय \nराहत काया जून  2019 मे िमकी बुखार क े  दौरान देखल गेल छल। फ े र \nकोरोना आदद काल मे शनैः शनैः संस्था ममथिला क े  हकछ ु  क्षेि आ ददल्ली -\nमुंबई महानगर मे अपन प्रभाव आ काया से सामाजजक आ राजनैहतक \nुनू क्षेि मे अपन हस्तक्षेप देखेबा मे सक्षम रहल। हपछला पंिायती िुनाव \nमे एमएसयू हकछ ु  जजला मे बदढ -िदढ़ कऽ हहस्सा लेलक आ जजला \nपािा द , सरपंि सहहत अनेकों पद पर एमएसयू क े  आ एमएसयू समर्िित \nदजानो उम्मीदवार अपन हवजय पताका फहरा कऽ साहबत क े लहन जे ऐ \nसंस्था क े  राजनैहतक इच्छाशच्चक्त सेहो खूब मजगूत छैक आ राजनैहतक \nजन समिान भेटनाइ िालू भऽ गेल छैक। ऐ मेसाँ धीरज क ु मार आ सागर  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 55 \nनवददया सन हमर हप्रय नेता गर् भी शाममल छथि। जै प्रकारे राजनैहतक \nरूपसाँ ई संस्था ममथिलाक मुद्दा क े  लऽ कऽ आगू बदढ़ रहल छथि हमरा \nएकटा उम्मीदक रोशनी लागै अथछ यदद भहवष्य मे ई \nथशथिलता , भ्रष्टािार , जाहतवाद आददक िंगुल मे नै पडै तऽ।  \nएमएसयू द्वारा सामाजजक पुनजाागरर् क े  लेल भी कइएक टा सराहनीय \nप्रयोग क ै ल गेल जेना ममथिला क े  जे आइकहनक इहतहास पुरुि , देवता -\nहपतर , स्वतंिता सेनानी आदद भेला हुनका सभ क े  हविय मे सोशल \nमीहडया आ जन अभभयान क े  माध्यमसाँ समाज मे जागरूकता पैदा \nकरबाक प्रयत्न। 'जानकी नवमी ' उत्सव क े  आयोजन ऐ संदभा मे मील \nक े  पािर साहबत भऽ रहल अथछ। ई उत्सव मैथिल सभ मे \nएकजुटता , अपन पहहिान आ पुनजाागरर् हेतु एकटा नव पूलक हनमाार् \nकऽ सक ै ए। एहह उत्सवक शुरुआत क े  तुलना हम लोकमान्य हतलक जी \nद्वारा महाराि मे शुरू क ै ल गर्ेश उत्सव से करऽ िाहब।  \nहम ऐ संस्था  क े  शुभेच्छ ु  छी तिाहप वतामान मे ऐ संस्थाक हकछ ु  कमी जे \nहमरा नजरर मे अथछ से उल्लेख करऽ िाहब:  \n१) यद्यहप हमरा ऐ संस्था क े  पदामधकारी या सदस्य सब क े  व्यवहार मे \nजाहतवादी या सांप्रदामयक होबाक कोनो लक्षर् नै देखाइ अथछ आ नै हम \nएहन मानै छी , तिाहप जे कारर् होइक मुदा  ऐ संस्था मे एखन समाज क े  \nहवभभन्न वगा/संप्रदाय/महहला आदद क े  ररप्रेजेंटेशन ओइ अनुपात मे \nदृमष्टगोिर नै भऽ रहल अथछ जे हेबाक िाही। अतः संस्था क े  ऐ पर हविार \nकरबाक िाही जे ऐ मे समाज क े  हवहवध वगा क े  ररप्रेजेंटेशन बढ़ै आ हकयौ \nएकरा हवथशष्ट वगा या जाहतवादी संस्था हो बाक आरोप नै लगाबै।  \n२) ठीक एहहना ममथिला क े  ररप्रेजेंट करबाक दावा करय बला ई संस्था \nवास्तव मे एखन धरर दरभंगा -मधुबनी -सहरसा आदद जजला तक ही अपन \nप्रभाव बना सकल अथछ। ममथिला क े  बहुत रास जजला मे एखन एकर \nकोनो प्रभाव नै अथछ। हमर गृह जजला बेगूसराय क े  लेल आददत्य मोहन \nजी  बहुत ददन पहहने कहने छलाह जे बेगूसराय ललिक भेदट गेल जल्दीए \nसंस्था ओतऽ प्रभावी बनत। मुदा एखनो बेगूसराय क े  गााँव मे लोक  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएमएसयू क े  नाम तक नै जानै छै। ऐ माममला मे भी एमएसयू क े  मेहनत \nकरबाक दरकार छैक आ अमधकामधक जजला मे अपन मजबूत उपच्चस्थहत \nदजा करबाक छैक।  \n३) एकटा आर समस्या जे हमरा नजरर मे छैक ओ ई हक क ै क बेर कोनो \nगलती भेला पर संस्था स्टेप बैक करबा क े  स्थान पर अपन गलती क े  \nहडफ़ ें ड करऽ मे लाहग जाय छैक। उदाहरर् क े  लेल हकछ ददन पहहने \nमनीि कश्यप नाम क े  एकटा यूट्यूबर क े  द्वारा एकटा फ े क वीहडयो जै मे \nकहल गेल छल हक तममलनाडू मे हब हारी मजर्दर क े  काटल जा रहल \nछैक, एमएसयू ऐ मामला आ तममलनाडु क े  हवरोध करऽ लेल \nआंदोलनरत भेल। जल्दीए ई झूठ पकडल गेल। आजुक समय मे च्चस्थहत \nई छैक जे अक्सरहााँ हकयौ फ े क न्यूज क े  थशकार भऽ सक ै ए। मुदा एकबेर \nवास्तहवकता क े  भान भेला पर स्टेप बैक करबा मे कोनो खरापी नै छल। \nमु दा संस्था तिाहप नै थसफ ा  तममलनाडू भवन क े  घेराव पर अडल रहल \nअहपतु मनीि कश्यप सन फ े क न्यूज फ ै लबे बला क े  समिान मे आहब \nगेल। हमरा लागै अथछ जे संस्था क े  ऐसाँ बिबाक िाही।  \n४) हकए हक वतामान ममथिला क े  भूमम जहााँ ममथिला क े  वास्तहवक मुद्दा \nपर बात करय बला बहुत कम संस्था  छैक। एमएसयू सन संस्था कदाथित \nभहवष्य मे ममथिलाक राजनीहत मे एकटा साकारात्मकता लाबऽ मे सफल \nथसद्ध भऽ सक ै  अथछ आ एही आशा मे हमरा सन लोक सब एकर मुद्दा \nआधाररत समिान करैत रहैत छी आ भहवष्य मे बेसी वाइब्रेण्ट बेसी \nसशक्त आ बेसी प्रभावशाली आ ररजल्ट ओररएंटेड होथि तक र \nशुभकामना दैत छी।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 57 \n \n२.९.आिाया  रामानंद मंडल - ममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन बनाम ममथिला \nराज्य!  \n \nआचायष रामानंद मंडल \nममथिला स्िूडेंि्स यूवनयन  नाम ममथिला राज्य!  \nनाउ से बुझाय हक ममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन (एम एस यू)ममथिला \nयूहनवर्सिटी क े  स्टूडेंट्स क े  कोनो यूहनयन हय। धीरे धीरे जानकारी भेल \nहक २०१५ स्थाहपत ई ममथिला क्षेि क े  हवद्यािी क े  गैर राजनीहतक \nस्टूडेंट्स यूहनयन हय। परंतु ई यूहनयन पूरा ममथिला क े  आच्छाददत त \nनहहये  करैय हय। हवशेिकर मधुबनी -दरभंगा मे प्रभाहवत हय। स्टूडेंट्स \nयूहनयन स्टूडेंट्स क े  लेल कम  ,राजनीहतक आंदोलन क े  लेल ज्यादा \nसहक्रय ददखाई पडैत हय। उदाहरर् क े  लेल ममथिला राज्य हनमाार् \nआंदोलन।  \nक ु छ महहना पहहले ददल्ली क े  जंतर -मंतर पर प्रदशान क ै ले रहल। ममथिला \nक े  क ु छ सांस्क ृ हतक संघ संगठन हबना बैनर क े  शाममल भेल रहय। परंतु \nप्रदशान प्रभावकारी साहबत न भेल।एकर कारन ई हक एक त यूहनन \nममथिला क े  सभ जजला क े  शाममल न कर पायल। संगठन हवस्तार क े  \nअभाव खटकल। सवामान्य नेतृत्व न ददखाई पडल। यूहनयन मे सवावगा क े  \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रहतहनमध क े  अभाव ददखल।  कोनो यूहनयन क े  आंदोलन क े  सफलता \nसभ वगा क े  भागीदारी आ हवश्वास पर हनभार करैय हय। उदाहरर् स्वरूप \nझारखंड आ तेलंगाना। आंदोलन तब सफल भेलैय जब सभ वगा क े  \nभागीदारी , हवश्वास आ सवामान्य नेतृत्व ममललय।  \nभारत क े  आजादी तब ममललय जब गांधी जी क े  नेतृत्व मे आंदोलन \nभेलैय। ओना त आंदोलन १८५७ से होइत रहय , परंतु आजादी १९४७मे \nममललय। आजादी क े  दोसर आंदोलन जे छाि आंदोलन रहय। ओहो \nगुजरात क े  छोट सन छाि आंदोलन। जब १९७४ मे लोकनायक \nजयप्रकाश नारायर् जैसन नेतृत्व ममललय तब जाक े  आपातकाल क े  \nहवरुद्ध रास्ट्रस्तरीय संपूर्ा क्रांहत आंदोलन १९७७  मे सफल भेलैय।  \nममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन क े  राज्य हनमाार् आंदोलन क े  सफलता क े  लेल \nपुनर्वििार करे क े  आवश्यकता जान पडैय हय। सभ से पहहले यूहनयन क े  \nनारा -दे जान हक ले जान पर हविार। ओना ई हहिसात्मक लगैय हय। \nयूहनयन क े  सभ जजला में प्रखंड स्तर तक गठन करे क े  आवश्यकता  हय। \nतब सवासम्महत से राज्य कायाकाररर्ी क े  गठन। ममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन \nक े  सांस्क ृ हतक आ राजनीहतक संगठन से ममलक े  एगो मजबूत मोिाा \nबनाना आवश्यक हय। तब कायाक्रम आ सबसे महत्वपूर्ा राज्यस्तरीय \nनेतृत्व जे छाि से हवलगो हो सक ै य हय। जे सवामान्य आ प्रभावकारी \nव्यच्चक्तत्व क े  होय। तबे जाक े  ममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन क े  ममथिला राज्य \nहनमाार् आंदोलन क े  सफलता असंददग्ध रहत।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 59 \n२.१०.डॉ क ै लाश क ु मार ममश्र -ममथिला स्टूडेंट यूहनयन: दशा , ददशा आ \nनेतृत्व \n \nडॉ कैलाश कुमार ममश्र-संपकष-9810326983 \nममथिला स्िूडेंि यूवनयन: दशा, टदशा आ नेतृत्ि \nममथिला स्टूडेंट यूहनयन (एम एस यू) क े र प्रयोग जहड परक मैथिल आ \nप्रवासी मैथिल लेल एक ममभश्रत अनुभूहत अनलक। अहह पर हकछ ु  \nथलखबा साँ पुवा हकछ ु  बात स्पष्ट करब अहनवाया। हमरा अगर पुछल जाय \nजे ममथिला आ   मैथिल लेल काया करय बला संस्था सभ मे सभ साँ उत्तम \nअहां ककरा मनैत  छी, त हमर उत्तर हएत \"ममथिला स्टूडेंट यूहनयन \"। \nयद्यहप ई उत्तर अहह द्वारे होयत जे ममथिला आ मैथिली लेल क ु नो संस्था \nबहुत गम्भीर नहह अथछ। बीि मे सखी बहहनपा समूह साँ आश जागल \nछल मुदा ओ सभ रिनात्मक शुन्य आ पूर्ाकाथलक उत्सवजन्य समूह \nबनल जा रहल छथि। ममथिला स्टूडेंट  यूहनयन बादढ आ हकछ ु  हद तक \nहवमारी आ कोरोना काल मे यिासंभव नीक काज क े ने अथछ मुदा एकर \nददशा जेना गम्भीर नहह रहल हो। व्यच्चक्त हवशेि एकरा पर हावी रहल \nछथि। व्यच्चक्त हवशेि मे अमधकांश लोक हबलो एवरेज स्तर क े र छथि। ई \nहवद्यािी क े र एहेन संस्था अथछ जाहह मे हवद्यािी कम  आ अन्य लोक \nअमधक छथि। नीक कॉलेज , स्थान क े र हवद्यािी , गम्भीर हवद्यािी आ सब \nवगाक हवद्यािी एहह संस्था साँ सतत र्दरी बनेने रहैत छथि। आरो   बहूत \nबात सब अथछ।    \n 60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिलू प्रारम्भ नीक द्रष्टव्य साँ करैत छी। एम् एस यू पहहल बेर एक सेतू \nबनल प्रवासी मैथिल आ जहड मे रहैत  मैथिल क े र बीि।   पहहल बेर एहह \nसंस्था क े र सदस्य लोकहन मधुबनी , दरभंगा क े र सीमा रेखा सं नैममभत्तक \nसही मुदा ममथिलाक आन सांस्क ृ हतक सह भौगोथलक क्षेिक लोक क े  \nप्रहतहनमध बनेलक।   पहहल बेर गंभीरता संग िोडबे संख्या मे सही मुदा \nब्राह्मर् आ कायस्थ जाहत क े  अलावे अन्य जा हत, अनुसूथित जाहत आदद \nक े  लोकक समावेश क े लक।   शनैः - शनेः ई सब कायाक हवस्तार सेहो \nक े लक।  संस्था क े र कायाकाररर्ी संग अनुभवी , उद्योगपहत, सांस्क ृ हतक \nआ सामाजजक लोक क े  अपन एडवाइजरी मण्डल मे नीहतगत बात आ \nहविार लेल रखलक।   ई सभ प्रजातात्न्िक ढांिा क े  मजबूत करैत ई  \nहनर्ाय लेलक कोनो व्यच्चक्त एक बेर सं अमधक अध्यक्ष नहह रहत।  नहुाँ - \nनहुाँ हकछ ु  स्िीगर् सब सेहो एहह संस्था साँ जुडे लगलीह।   पहहल बेर ई \nसंस्था समस्त ममथिला भू -भाग क े र \nभािा , साहहत्य , संस्क ृ हत, इंफ्रास्ट्रक्टरल \nडेवलपमेंट , रेल , सडक, हबजली , हवाई जहाज , रोजगार , बंद पडल \nिीनी मील , जूट मील , वस्ि मील आदद लेल माउि पीस बनल।   हकताबी \nबात जन -जन लेल जनतब क े र हविय बनल गेल।   पहहल बेर एकर \nकायाकत्ताा अपना लेल ड्रेस कोड हवकथसत क े लक (हपयरका) आ \nपहहलबेर युवा जोश आ उग्रता प्रदर्शित क े लक।   ई र्द डेग एम् एस यू लेल \nरामवार्  भेलैक।   पहहल बेर हकछ ु  करू अिवा मरू हविारधारा क े र \nयुवक एहह संस्था सं जुडल जाहह पंडौल सं पटना धरर आ दरभंगा साँ \nददल्ली धरर लोक आ सरकारी तंि मे एक बात गेलैक जे ई सब अपन \nधरती , अपन लोक , अपन भािा , संस्क ृ हत, आ क्षेिक हवकास लेल उग्रो \nरूप धारर् करैत बहुत आगा धरर  जा सक ै त अथछ।   पहहल बेर अहह तरहेँ \nमैथिल सभक िूडा दही खाइत आ सुस्त रहैत इमेज साँ क्रत्न्तकारी क े र \nइमेज क े र मेहकिग शुरू भेल।   सब क्षेिक लोक उदार होइत एहह संस्था \nसंग जुडे लगलाह।   यद्यहप हवद्वान वगा नहहये जकााँ अएलाह।   हकछ ु  \nएच्चक्टहवस्ट्स सब जरूर आगा अएलाह।   अहह संस्था क े र कर्ाधार सब \nनहुाँ-नहुाँ अन्य संस्था सब संग समन्वय बनाबय लगलहन।   काज आगा \nबढ़ैत गेल।   ई ममथिला स्टूडेंट यूहनयन क े र प्रभाव छल जे ददल्ली आ \nदरभंगा क े र संस्था जे लोक सभ पररवार क े र पॉक े ट क े र संस्था जकााँ  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 61 \nसुस्त भेल िलबैत छलाह से सब एकाएक साकांक्ष भ गेलाह ।  अन्खल \nभारतीय ममथिला संघक त बहुत हद धरर जीर्ोद्धार भ   गेलैक।   एतबे \nनहह ममथिला स्टूडेंट यूहनयन क े र सेनानी सब हबहार आ पूवी उत्तर \nप्रदेशक अन्य भािा आ बोली जेना हक भोजपुरी , मगही , अवधी आदद \nलेल प्रमार् आ अनुकरर्ीय दृष्टान्त बनल गेल।   हकछ ु  लोक एहह कारर्े \nसेहो एहह  संस्था क े र सेनानी सब संग ईष्याा करय लागल मुदा , ममथिला \nस्टूडेंट यूहनयन क े र काज िलैत रहलैक।   समय िलैत रहलैक।   समय \nबढ़ैत रहलैक।   िलैत आ बढ़ैत समयक गहत सं संस्था गहतमान होइत \nरहल।   बेगूसराय , सहरसा , सुपौल , कोशी अिाात ममथिला क े र पोर -पोर \nसं अपना आपक े  जोडैत रह ल।   \nआब हकछ ु  बात जे हमरा गलत लगैत अथछ तकरा ददस ध्यान देब सेहो \nआवश्यक अथछ।  ममथिला स्टूडेंट यूहनयन िाहहयो क ब्रहमर्क ें दद्रत आ \nब्राह्मर् साँ सम्पोहित संस्था बनल रहल अथछ। एखन धरर दररयाददली \nदेखबैत एकौ टा अध्यक्ष अन्य जाहत अिवा वगा हकिवा समुदाय क े र लोक \nक ेँ  नहह देल गेल अथछ।   ब्राह्मर्ेतर जाहत क े र लोक आ हवद्यािी मे एखनो \nई बात घर क े ने छैक जे सांस्क ृ हतक गहतहवमध पर ब्राह्मर् आ ताहू मे \nदरभंगा मधुबनी क े र ब्राह्मर् क े र एकक्षि राज्य छहन।   ुभााग्य साँ  एम \nएस यू एहह मान्यता क े  हनरिाक साहबत नहह क सकल।   उलटे स्थापना \nविा साँ आई धरर क े वल दरभंगा आ मधुबनी ज़िला क े र ब्राह्मर् एकर \nअध्यक्ष बनैत रहलहन।  पररर्ाम ई भेल जे दरभंगा मधुबनी क े र अलावे \nअन्य ज़िला क े र लोक आ ब्राह्मर्ेतर जाहत आ समुदाय एहह संस्था साँ \nअपना आपक े  सहजता साँ नहह जोहड पाहब रहल अथछ।   एक बात अवश्य \nभेल छैक जे साहहत्य आ संस्क ृ हत क े र क्षेि मे ब्राह्मर्ेतर जाहत क े र लोक \nआब साकांक्ष भेल जा रहल छथि।   साहहत्य अकादमी क े र संयोजक \nनथिक े ता जी बनल छथि।   पहहल बेर सहरसा (सुपौल आदद) क े र \nलोक , सब वगा क े र प्रहतहनमध क े र ियन ओ क े लहन अथछ। जगदीश प्रसाद \nमण्डल क े र साहहत्य अकादमी भेटब सेहो एक नव सां स्क ृ हतक उन्नयन \nक े र पररिायक अथछ।   पहहल बेर नव रत्न क े र ियन मे लोक सही \nव्यच्चक्तत्व क े र आभा देख रहल अथछ। स्वतंि ममथिला राज्य लेल सेहो \nआब ब्राह्मर्ेतर जाहत क े र लोक आगा आहब रहल छथि। हवशेि रूप साँ  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाहह तरहेँ श्री रोहहत यादव एवं अन्य युवक ममथिला क े र गामे गाम घूमम \nलोक सभक ध्यान स्वतंि ममथिला राज्य लेल जगा रहल छथि से \nअनुकरर्ीय लाहग रहल अथछ।   मुदा एहह पररवतान मे ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयन क े र क ू नो महत्वपूर्ा योगदान नहह छैक।  \nइमहर र्द तीन विा साँ ममथिला क े र आइडेंदटटी क े  सीता साँग जोडबाक \nप्रयास भ रहल अथछ।   एहह बेर जेना अनेक  संस्था संग ममथिला स्टूडेंट \nयूहनयन आ गाम घरक संस्था सब जानकी नवमी पर जे काया कएलहन \nअथछ ताहह सं लगैत अथछ जे बहुत शीघ्र जानकी नवमी भारत आ नेपाल \nक े र ममथिला लेल कल्िरल आइडेंदटटी क े र सवामान्य उत्सव बहन जाएत \nजेना बैशाखी पाँजाब लेल। अगर तटस्थ भेल देखी त एहह काया  लेल \nअनेक संस्था संग ममथिला स्टूडेंट यूहनयन सेहो अथछ।   क ु नो ई कल्पना \nएकरे माि नहह छैक।   से जे हो , सहयािी त बहनए रहल छैक।  \nममथिला स्टूडेंट यूहनयन क े र जखन हनमाार् क े र शैशव अवस्था रहैक त \nसंहवधान मे प्रावधान रहैक जे एक व्यच्चक्त माि एक साल लेल अध्यक्ष \nहेता ह।   दोसर साल अिाात प्रहत विा नव लोकक ियन (िुनाव) द्वारे \nहएत।   मुदा हकछ ु ए ददनक बात एहह अनुच्छेद मे संशोधन भेलैक आ \nलोक आब  2 विा धरर ियहनत भ   रहल छथि। ई क ु नो उत्कीर्ाा बला \nबात नहह भेल।  \nसखी बहहनपा क े र हवस्तार आ महहला वगा में उत्साह देखैत लाहग रहल \nअथछ जे मै थिलानी आगा आहब रहल छथि।   ममथिला स्टूडेंट यूहनयन मुदा \nएक एहेन महहला क े र ियन नहह क सकल अिवा नहह करय   िाहैत \nअथछ जे ममथिला स्टूडेंट यूहनयन क े र भार वहन क सकथि।   अगर क ु नो \nमहहला एकर अध्यक्ष भ जाथि त महहला वगा मे क्रात्न्त आहब सक ै त अथछ \nसंगहह संस्था क े र काया पलट भ सक ै त छैक। \nममथिला मैथिली क े र एक हबडंबना रहल अथछ जे मैथिली साहहत्य क े  \nछोहड अन्य हवद्वान वगा जेना हक दशान शास्ि , राजनीहत \nहवज्ञान, इहतहास , समाजशास्ि , भूगोल , अिाशास्ि , अंग्रेजी (भािा \nआओर साहहत्य) प्रबंधन आदद क ु नो तरहक साहहत्त्यक आ सांस्क ृ हतक  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 63 \nगहतहवमध साँ उदासीन रहैत छथि।   ुभााग्य साँ क ु नो संस्था हुनका सभक े  \nअनबाक हवशेि यत्नो नहह क े लक अथछ।   अगर ददल्ली क े र बात करी \nत 56 साल साँ अन्खल भारतीय ममथिला संघ काज क रहल अथछ। \nददल्ली क े र प्रिम उपराजयपाल छलाह आददत्यनाि झा।   हुनकर मैथिली \nप्रेम सब जनैत छी तिाहप अन्खल भारतीय ममथिला संघ क ु नो ढ़ंग क े र \nस्थान पर संस्था लेल ़िमीन नहह आबंदटत करा सकल।   कॉमरेड भोगेन्द्र \nझा शुरू साँ अंत धरर अन्खल भारतीय ममथिला संघ क े  पॉक े ट क े र संस्था \nबना म़िर्दर यूहनयन जकााँ िलबैत रहलहन। ददल्ली यूहनवर्सिटी , जे एन \nयू, आई आई टी आदद क े र हवद्वान सभ अहह संस्था लेल क ु नो उपयोग \nक े र प्रार्ी नहह बुझल गेलाह।   बाद मे की च्चस्थहत भेल आ एखन कोना \nअथछ तकरा सभ हकयोक जनैत छी। गलती यद्यहप ुनू पक्ष साँ \nअथछ।  अगर झारखण्ड , उत्तराखण्ड आदद क े र स्वतंि राज्य मे आबय \nक े र इहतहास पढ़ब त आिया लागत जे कोना \nहवद्वान, मीहडयाकमी , हवद्यािी , प्रवासी आ देशी , स्िी आ पुरुि सभ \nहकयो 100 प्रहतशत मनोयोग साँ लागल छल।   मुदा एहेन एकाग्रता \nहमरालोकहन मे नहह अथछ।   ई कमी अिवा दोख ममथिला स्टूडेंट यूहनयन \nमे सेहो   स्पष्ट  दृमष्टगोिर भ रहल अथछ।  \nएक प्रवृभत्त इहो लागल जे ममथिला स्टूडेंट यूहनयन सतत राज्य आ क ें द्र \nसरकार क े र हवरोध आ खाश राजनैहतक दलक हवरोधी रहल अथछ।   ई \nकने गंभीर मसला थिक।   मैथिली आ ममथिला क े र हवकास क े  ध्यान \nरखैत एहेन बात साँ हमरा जनैत परहेज होबाक िाही।   अगर अहााँ क ु नो \nराजनैहतक दल साँ हवरोधी तेवर रखबैक त भ सक ै त अथछ जे ओहह दल \nअिवा आइहडयोलॉजी संग साम्य राखयबला हवद्यािी आ लोक अहााँ साँ \nर्दरी बना ले।   \nममथिला स्टूडेंट यूहनयन ममथिला मूल क े र उद्यमी संग सेहो बड्ड सुन्दर \nनेटवक ा  नहह स्थाहपत क सकल अथछ।   एहह पर िोडे गंभीर भय एकरा \nसुधारल जा सक ै त अथछ।   परामशादाता सब तरहक होथि से ध्यान राखक \nिाही।   अध्यक्ष बहुत गंभीर , वेल इन्फोमेड , नेतृत्व क्षमता साँ  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपूर्ा , सहह ष्र्ु, सब संग तालमेल रखहनहार , हवनम्र होथि।   सतत \nथसखबाक आकांक्षी होथि त ई संस्था आगा बदढ़ सक ै त अथछ।   \nई सब हमर हविार अथछ।   सहमहत आ असहमहत पाठक लोकहन क े  \nऊपर छहन।   अंततः हमर त यैह सोि अथछ जे अतेक कमी क े  बादो \nममथिला स्टूडेंट यूहनयन सब संस्था साँ नीक अथछ।         \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 65 \n२.११.लालदेव कामत - एम एस यू क े र हश्र  \n \nलालदेि कामत, संपकष-०७६३१३९०७६१ \nएम एस यू केर हश्र \nसन् २०१५ ई० मेँ ददल्ली च्चस्थत कम्युहनस्ट खेमामे बड जोर -शोरसाँ भीतरे \nभीतर एक ििाा छलैक - एकटा छाि संगठन ममथिला नाम पर हुअय। \nसे हकछ कामरेड लोक युवा वगामे एहह गप्पक ेँ  पसारयमे लाहग गेलाह। \nसंगहह ईहो मनमे रोपलहन जे पररवार आ सरक ु टुममेसाँ हकछ नव पीढ़ीक \nनेतृत्व हव कथसत करी। एहह संदभा ओतयसाँ घोिर्ा पि जारी \nभेल , घोिर्ापि ताँ प्रायः बराबरे हनकलैत छैक। ममथिला स्टूडेंट यूहनयन \nनामसाँ संगठन अनुप मैथिल , आददत्य मोहन ,रौशन मैथिल आ नीतीश \nकर्ा आदद हवद्यािीगर् क ेँ  ई संस्था िलेबाक दामयत्व भेटलहन। ई छािक \nहवशाल संगठनक े  रूपमे हबहा र - झारखण्डसाँ उभरर समक्ष आयल। एहह \nछाि संघमे गैर -छाि जुबक लोक सेहो जुटल रहल। जखन कम्युहनस्ट \nक े र छाि फ े डरेशन ममथिलामे कमजोर पडल ताँ ऐ संगठनक कतााधताा \nलोकहन क े  बीि हकछ ु  सदस्यता बढ़ल आ िोडेक छीजनो भेल रहैक। \nएहह संगठनक उतरोतर हवकास होइत गेल। कारर् हवद्या िीगर्क \nथशक्षर् समस्यासाँ ल' कऽ थशक्षा प्रर्ाली  , रोजगार , ममथिला - मैथिल \nहवियक े  हर कालेज - यूहनवर्सिटी धरर   ििााक ेँ  अभभयान पूवाक िलाओल \nजाइत रहलैक। आत्म गौरव बोध सेहो जन जनमे जगलैक। एहह \nसंगठनक प्रभाव देख हकछ ु  भाजपाइ सेहो अपन बाल बिाक ेँ  हवद्यािी \n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहैथसयतसाँ ऐ मुहहममे ढुक े लक। आब भीतरे भीतर छाि - छािाक बीि \nर्द राजनीहतक दलक थसद्धांत सेहो पुनगैत नेतृत्व क्षमताक बले आने \nसंस्था जेंका िन्दा बेहरी ददश उन्मुख होइत देखल गेल। कोनो संघ \nसोसायटी िलेबाक लेल ताँ आर्ििक सहयोग िाहबे करी। एहूमे हकछ ु  \nछाि प्र वीर् भ ' गेला जे सा वाजहनक हहत लेल िंदा िुटकी करैत अपन \nहनजी लाभ बेशी कमेलहन। सबसाँ पैघ उपलस्ि भेलैक जे पुरना जजल्दसाँ \nअलख जगेबाक तिाकथित धन बटोरबाक काज ओररया गेलहन। एहह \nप्रसादे हनजी प्रथसद्ध आ नीक कन्वेन्ट स्क ू ल हबहारमे िलैत रहलैन अथछ। \nमुदा ई सब अप्रत्यक्ष काज सुकायामे तखन आहब गेल जखन बडका -\nबडकाक े  काजक ेँ  ममथिला स्टूडेंट्स यूहनयन अपना हािमे लेलक। दद० \n२१-८-२०२२ क ेँ  पथछला साल संसद मागामे जन्तर मन्तरमे एक ददवसीय \nमहाधरर्ाक कायाक्रम सफलता पूवाक सम्पन्न कयल। एहन तरहक \" \nपृिक ममथिला राज्य हनमाार्\" लेल आइ धरर कोनो नव - पुरान सममहत \nआयोजन नहह क ' सकल छलैक। परोक्ष रूपेँ एहह गैर राजनीहतक \nसंगठन क े र नेतृत्वकताा गर्मेसाँ सहक्रय भाजपानुमा नेता बनय लेल तरे - \nतर जोर अजमाइश कय रहलैक अथछ , से २०२४ क े र लोकसभा आ ०२५ \nक' हवधानसभा िुनावमे आगू देखमे आओत। ममथिला स्टूडेंट यूहनयन \nक े र समस्त टीम क ेँ  हार्दिक शु भकामना आ बधाय दैत छीयैन जे \nममथिलाक समस्याक समाधान लेल तैयार छथि। भावी पीढी छािक भाय \nआ पररजनक े  थछयैन ,ताहीमे सहायक होय लेल एहह तरहक संस्थाक \nउपयोहगता सराहनीय कहाओल जायत।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 67 \n२.१२.आशीि अनथिन्हार - MSU क े र काज एवं हमर अपेक्षा  \n \nआशीर् अनथचन्द्हार-संपकष-8876162759 \nMSU केर काज एिं हमर अपेिा \nहवदेह बखा जनवरी २००८साँ प्रकाथशत होइत अथछ आ एहहठाम हरेक \nलेखक अपन वतानी , भािा , टोनमे रिना लीन्ख पठाबैत छथि। आ अही \nकारर्साँ हवदेह हरेक वगामे पहुाँिल अथछ। हवदेहक  १५० अंक १५ मािा \n२०१४ (पहिका ललिक) मे हमर एकटा आलेख छपल छल \"तीन टा हबिु \" \n(फ े सबुक ललिक) जाहहमे हम भािाक मनोहवज्ञानक सहारे ई साहबत क े ने \nरही जे ममथिला -मैथिलीक ेँ  तोडबामे पुरस्कारक की भूममका  छै ताहह \nहहसाबसाँ ई मैथिलीमे पहहल प्रयास छलै। एहहसाँ पहहने कोनो लेखक -\nहविारक एहन तथ्य उजागर नहह क े ने छलाह। बादमे पता िलल जे राजद \nक े र नेता मनोज झाजी २०१८ मे अही बातक ेँ  उठ े लाह ताँ खुशी भेल हमरा \nजे कतहुाँ ने कतहुाँ हमर हविार जजिदा छै। ईहो खुशी भेल जे भने लोक \nक्र े हडट नहह ददअए मुदा सही हविार पसररते छै। आब ताँ ईहो देन्ख रहल \nछी जे हवगत हकछ ु  बखासाँ हवदेहक हवरोधी लोकहन सभ सेहो यि -क ु ि \nलीन्ख रहल छथि जे पुरस्कारक कारर्े ममथिला -मैथिली टूटल । \nMSU एकटा छाि संगठन अथछ जकर स्थापना मािा २०१५ मे भेलै मुदा \nउपरक बात क े र कोन संबंध छै  MSU साँ? आ ई संबंध जनबाक \nलेल  MSU क े र काज ओकर तौर -तरीका जानए पडत से हम हनिा दऽ \nरहल छी - \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१) एल एन.एम.यू. मे हनयममत शैक्षभर्क सि लेल आगू बढ़ब - हबहारक \nहरेक हवश्वहवद्यालय क े र सि गडबड रहैत छै जाहह कारर्साँ छािक \nउम्र, पाइ आददक नाश होइत छै।  MSU ममथिला हवश्व हवद्यालयक सि \nठीक करबाक लेल आगू बढ़ल आ वतामानमे सि पहहनेसाँ बेसी हनयममत \nअथछ। \n२) दरभंगा एयरपोटासाँ हवाइ सेवा लेल आगू बढ़ब - दरभंगामे एयरपोटा \nजनता लेल हो से बात बहुत पहहनेसाँ छलै मुदा ओ माि भािर् धरर \nछलै।  MSU एहह मुद्दापर आन्दोलन क े लक आ ताही बले जनता लेल  \nएयरपोटा सेवा २०२० मे शुरू भेल। ओना ई कहब आसान छै जे सरकार \nक े लक ै । मुदा प्रश्न ताँ ई छै जे सरकार एतेक बखासाँ की कऽ रहल छलै। \nअस्तु ई क्र े हडट MSU क े र खातामे अथछ । \n३) मखान क े र जी०आई० टैहगिग  'ममथिला मखा न'क नामपर - हबहार \nसरकार \"हबहार मखाना\" क े र नामसाँ जी.आइ टैहगिग करबाक प्रस्ताव \nदेने छल।  MSU एहह मुद्दापर आन्दोलन क े लक आ वतामानने ई \n\"ममथिला मखाना\" क े र नामसाँ देल गेलै । \n४) ममथिलाक मूलभूत समस्या -आवश्यकतापर िरर्बद्ध आंदोलन : - \nथिन्नी ममल आंदोल न, पेपर ममल आंदोल न, तमाम बंद पडल उद्योग \nधंधाक ेँ  िालू करब। ममथिला हवकास बोडा लेल आं दोलन लेल एखनो ई \nसंस्था आन्दोलन कऽ रहल अथछ । \nउपरक हकछ ु  प्रमुख काजक संगे हरेक ददन हकछ ु  ने हकछ ु  ई संस्था कररते \nरहैत अथछ जाहह कारर्साँ जनताक नजररमे भरोसा एलैए आ सत्ता सेहो \nएकर आन्दलोनक ेँ  गंभीरतासाँ लैए। ई काज जे उपरमे देलहुाँ जे कोना \nभेलै ? ई की एक क्षेिक लोकक काज  छै वा हक एक भािाक काज छै वा \nहक एक जाहतक काज छै। अहााँ जखन  MSU क े र संरिनापर धेआन देबै \nताँ लागत जे कम्मे स्पीडमे सही एकर संगठनमे हरेक जाहतक लोक आहब \nरहल छै आ ताँइ हरेक भािा ओ क्षेि सेहो छै। आ इएह िीज एकरा \nहवदेहसाँ संबंमधत करैत छै। आ ताँइ MSU क े र हवशेिांक रहहतो पहहने \nहम हवदेहक ििाा क े लहुाँ ।  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 69 \nई ताँ छल MSU क े र काज आब हमरा सभक ेँ  MSU साँ जे अपेक्षा अथछ \nसे दऽ रहल छी - \n१) भािा संबंधी अपेक्षा - MSU पर ई आरोप छै जे ओ मैथिली भािाक \nस्थानपर ओ बेसी हहिदीक प्रयोग करैए। हमरा एहह आरोपमे दम नै \nबुझाइत अथछ कारर् ई आरो प लगेहनहार सभ अपने साहहत्यमे मैथिली -\nहहिदीमे थलखै छथि अिवा र्द भािामे थलखए बला संग संबंध राखै छथि \nजाहहसाँ हुनका मंि -पुरस्कार भेटैत रहहन। ओना  MSU साँ हमर अपेक्षा \nअथछ जे ओ हरेक                 जजलाक भािायी टोन सीख ए, ओकर \nशब्दावली सीखए आ ओहह जजला बला सभक ेँ  भरोसा दै ए जे इएह \nमैथिली छै। एहहसाँ भािाक हवस्तार ताँ हेबे करतै संगे -संग आन राजनैहतक \nसमस्याक समाधान ज्लदी हेतै । \n२) अकादमी आ पुरस्कार संबंधी अपेक्षा - जेना हक हम अपन आलेखमे \nथलखने छी जे कोना अकादमी ममथिलाक ेँ  खंहडत क े लक ै । ताँ ममथिलाक \nएकीकरर् लेल ुइए टा रस्ता छै या ताँ अकाद मी क े र पूरा लोप कऽ देल \nजाए अिवा ममथिलाक उपेभक्षत जजला सभमे लगभग १०० बखा धरर \nपुरस्कार देल जाए (दरभंगा -मधुबनी समेत आन प्रमुख जजलाक ेँ  एहह \n१०० बखामे कोनो अकादमी पुरस्कार नहह देल जाए)। जा धरर एहन नै \nहेतै ता धरर  MSU वा हक आनो संगठन आहब जेतै मुदा ममथिलाक \nएकीकरर्  नै हेतै। हमर सुझाव  MSU अकादमी प्रसंगपर मंिन कऽ \nओकरा बंद करबाए । \n३) MSU अपन कायाक्रममे न्यून्तम थशक्षा , व्यस्क थशक्षा एवं \nस्वरोजगारक ेँ  सभसाँ उपर राखए। \nजाँ MSU एहह तीन अपेक्षापर काज कऽ लेलक ताँ ममथिला -मैथिली -\nमैथिलक जे  समस्या  छै से लगभग ८० -९० प्रहतशत खत्म भऽ जे तै। आ \nउम्मेद अथछ जे ई सभ कहहयो ने कहहयो हेबे करतै । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१३.प्रवीर् क ु मार झा - जनहहत पररप्रेक्ष्य मे  \n \nप्रिीण कुमार झा \nजनवहत पररप्रेक्ष्य मे \n \nहप्रय मैथिल , रोजी -रोटी आ रोजगार क े  तलाश में हम मैथिल ददल्ली मुंबई \nसन शहर में अपन घर स हजारों हकलोमीटर र्दर दोसर दजाा क े  जीवन \nजीबय लेल मजबूर छी आ पैसा कमाय में लागल छी , आइ पलायन क े  \nअभभशाप हर... particle of Mithila.च्चस्थहत ई अथछ जे हमर गाम क े  \n95% युवा गाम छोहड  शहर में पलायन क गेल छथि , एकर पाछ ु  मुख्य \nकारर् अथछ ममथिला में पूर्ा रोजगार , समुथित शैक्षभर्क व्यवस्था आ \nसमृद्ध स्वास्थ्य व्यवस्था क े  घोर अभाव।  \n \nममथिला दशकों स राजनीहतक रूप स उपेभक्षत रहल अथछ , एहह स पूवा \nकोनो पाटी ममथिला क हहत कए प्रािममकता नहह देलक आ एक र \nकायाकल्प लेल जरूरी लागू नहह क े लक , जाहह कारर् स देश क अन्य \nभाग हवकास क धारा मे आगू बढ़ैत रहल , जखन हक... उल्टा ममथिलाक \nसमृजद्ध घटैत गेल।  \n \nसमस्त ममथिलाक कागज ममल , िीनी ममल , जूट ममल , कपास ममल जेना \nदजानों बंद उद्योग एकर जीवंत उदाहरर् अथछ , ई सब ओ उद्योग अथछ \nजाहह  माध्यमे एक समय मे पूरा ममथिला पनपैत छल आ एहह ठामक \nलोक हकसान आओर समृद्ध भ रहल छल . समय क े  साि राजनीहतक \nउपेक्षा क े  कारर् सब उद्योग बंद भ गेल , जखन अन्य क्षेि में नव उद्योग \nक े  स्थापना भ रहल छल , ओहह समय ममथिला औद्योहगक हवफलता क े  \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 71 \nतरफ बदढ़ रहल छल आ आइयो च्चस्थहत  ओहहना अथछ | \n \nएहन च्चस्थहत मे ई सोिबाक आवश्यकता अथछ जे देशक राजधानी आ \nसत्ताक क ें द्र हबिु ददल्ली सन शहर मे ई नहह भ ' सक ै त अथछ, जतय 30 -\n35 लाख प्रवासी मैथिल छथि , जाहह मे ददल्ली में सेहो 20 - 25 हजार \nलोक जमा भ जाइत छथि , क े  नॉिा साउि ब्लॉक में पावर कॉररडोर स \nपूछ ू, हमर इलाका क े  अमधकार कतय अथछ , हमर ममथिला क े  अमधकार \nकतय अथछ । \n \n2015 स ममथिला स्टूडेंट यूहनयन नामक संस्था क े  स्थापना भेल जे क्षेि \nआ छाि क े  बात करय लेल ई एहन सेना बहन गेल अथछ थशभक्षत युवा क े , \nजे हाल क े  समय में एक -एक समस्या क े  प्रमुखता स उठाबैत आहब रहल \nअथछ आ एहन तरहक हवभभन्न सफलता सेहो प्राप्त भेल अथछ | .ओना \nत हम सब सोशल मीहडया प्लेटफॉमा जेना ट्हवटर , व्हाट्सएप , मैसेंजर , \nफ े सबुक, टेलीग्राम , इंस्टाग्राम , आदद पर सहक्रय छी मुदा जरूरत अथछ।  \nहक हमरा सब क ॑  संगठन क े  हहत म॑ , संगठनात्मक गहतहवमध , \nसंगठनात्मक हविार क े  प्र सार लेल ई मंिऽ क े  अमधकतम उपयोग करना \nिाहहयऽ , हमरा ई काम करना िाहहयऽ ताहक हम्मं ॑ अपनऽ हविारधारा , \nदृमष्ट, ममशन आरू एजेंडा प॑ स्माटा तरीका स॑ काम करी सहकयै ।  \n \n-प्रवीर् क ु मार झा , जजला प्रधान महासथिव , ममथिला स्टूडेंट यूहनयन \nदरभंगा संग संस्थापक सदस्य: - ममथिलावा दी पाटी , \npraveenjhakeoti1997@gmail.com, 8507875442 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऐ अंकक अन्द्यान्द्य रचना \n३.गद्य खण्ड \n३.१.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुथिता (धारावाहहक उपन्यास)  \n३.२.जगदीश प्रसाद मण्डल -अपेछा टुदट गेल (लघुकिा)  \n३.३.नन्द हवलास राय -आवश्यक आवश्यकता \n३.४.रबीन्द्र नारायर् ममश्र - मातृभूमम (उपन्यास) - ३६-४० म खेप  \n३.५.क ु मार मनोज कश्यप -आकाश -कुसुम  \n३.६.हनमाला कर्ा - अन्ग्न थशखा (खेप -२०) \n३.७.आिाया रामानन्द मण्डल -अन्हारक दीप/ बाल बैरागी  \n३.८.डा. हकशन कारीगर -मैथिलीमे गोंमधयाहगरी  \n३.९.लालदेव कामत -महा प्रलयक लगीि छैक जनजीवन/ सामाजजक \nसरोकार क ेँ  नव ददशा दैत उपन्यास/ कहववर बद्रीनाि राय जीक मादे  \n३.१०.परमान न्द लाल कर्ा - गीता माहात्म्य   विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 73 \n३.१.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुथिता (धारावाहहक उपन्यास)  \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nसुथचता (धारािावहक उपन्द्यास) \n'सुथिता ' धारावाहहक रूपेँ छपब प्रारम्भ भेल 'ममथिला दशान 'मे , जे \nपहहने हप्रिटमे छपब बन्द भेल आ माि पी.डी.एफ. मे ई -प्रकाथशत हुअय \nलागल आ फ े र सेहो बन्द भऽ गेल। आ तेँ 'सुथिता 'क सेहो छपब/ ई -\nप्रकाथशत हएब बन्द भऽ गेल। अही आलोकमे ई उपन्यास धारावाहहक \nरूपेँ ई-प्रकाथशत कएल जा रहल अथछ। - सम्पादक।  \nतेसर पडाि \nभुवनेश्वर एला राधारमर्क आइ पनरह ददन छी। जहहयासाँ राधारमर् \nकमलपुरसाँ हनकलला तहहयासाँ अखन धरर गाम हबसैर गेल छला। जे \nसोभाहवको अथछए। हकए ताँ नव -नव जगहक संग नव -नव काजोक \nबेवस्था छेलैन्हे । \nजखन राधारमर् घरसाँ हनक ै ल टेम्पुपर अपनाक ेँ  सवा र क े लैन तखनेसाँ \nमनक हविार वतामान बास करए लगलैन , ताँए घरक सभ हकछ ु  हबसैर \nअपन जीवन -यािा प्रारम्भ क े लैन। ओना , नव राज्यक नव जगह भुवनेश्वर \nछीहे , मुदा ओहनो नव जगह भुवनेश्वर नहहयेँ अथछ जेकरा कमलपुरक \nलोक नहह जनैत होइि। हकए ताँ छअ मासे बेंतक छडी नेने गाम -गामक \nलोक ज गरनथिया गीत गबैत पीढ़ी -दर -पीढ़ी जगरनाि जाइत -अबैत \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहला अथछ। तइमे कमलपुर छ ु टल रहल सेहो बात नहहयेँ अथछ। ताँए \nभुवनेश्वर अपररथित जगह कमलपुर -ले नहहयेँ अथछ। मुदा राधारमर् -ले \nसे नहह छैन , तेकरो क े ना नकारल जा सक ै ए। गप -सप्पक क्रममे \nकमलपुरबला एते जहनते छैि जे भुवनेश्वर उडीसा राज्यक जजलो \nमुख्यालय छी आ राजधाहनयोँ छीहे। तही जजलामे जगरनािपुरी सेहो \nअथछ आ समुद्रक कातमे सुजा मजन्दर  कोनाक ा सेहो अथछए। तैसंग \nकबीरदासक खन्ती समुद्रक कातमे सेहो गाडल छैन। जगरनािो बाबा \nतेहने छैि जे सभ ददन नव अन्नक प्रसादो ग्रहर् कररते छैि । \nभुवनेश्वर पहुाँि राधारमर् अपन हवमधवत जीवन धारर् क े लैन , जइसाँ \nसरकारी सभ सुहवधा भेटबे क े लैन , ताँए कोनो असुहवधा नहहयेँ भेलैन। \nमुदा सभ बेवस्था करैमे राधारमर्क ेँ  एक पख लहगये गेलैन। आइ \nपनरहम ददन राधारमर्क ेँ  गाम मोन पडलैन । \nभाय , जीबैतमे लोक माए -बापक ेँ  हकए ने हबसैर जाइ , मुदा कोनो  िोट \nलगला हक अवघात भेलापर वा आफद -असमानी एलापर लोक सभ \nहकछ ु  हबसैर जाइए , एते तक हक रक्षक भगवानक ेँ  सेहो हबसैर जाइए , \nमुदा माए -गइ-माए , बाप -रौ -बाप  मुहसाँ फ ु टबे करैए। \nगाम ददस हविार बदढ़ते राधारमर् पत्नीपर नजैर न्खरौलैन। पत्नीक नव \nरूप नव िेहरामे देन्ख पडलैन। अपन बैसारीक महत् -क ेँ  देखैत, पत्नी \nजैठाम बिा -ले र्दध औंट रहल छेली , तइ लगमे पहुाँिला। सुवाथसनीक , \nर्द सालक बिा सुथिता ले , ददन भररक र्दध तैयार होइते मन (हविार \nकरैक) सभ छान -बान तोहड हविरर् करैत अपन जन्मसाँ आइ धररक \nजीवनमे दौडए लगलैन। मुदा जहहना ओइ ददन माने हपताक मृत्यु  ददन , \nसुवाथसनी एतबे बुझने छेली जे माता -हपताक मृत्युमे बेटा -बेटी क े ना \nकानैए ; तहहना काहन धीरे -धीरे हबसरए लगली। ओना , आइ सुवाथसनी \nओइ घटनाक ेँ  जीवनक एकटा घाट बुजझ जीवन -बाट बनबए िाहह रहली \nअथछ, ताँए हविारक अपन धुन मनक हविारक ेँ  मथि रहल छेलैन...। \nतैबीि पत्नीक ेँ  अपन हविारी बुजझ राधारमर् बजला - \n\"गामसाँ बहरा गेलौं मुदा गामक हकछ ु  ने क े लौं..! समाजो अहडयाहत कऽ \nहवदा क े लैन मुदा एतबो उपराग हकयो ने देलैन जे गाममे अहााँक कएल \nहकछ ु  ने अथछ। जे ता -जजनगी मन रहैत जाधैर जजनगी रहैत। सेहो ने भेल। \nआइ मनक बात माने मनमंि कहए िाहह रहल छी से  सुनब?\"  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 75 \nजहहना अकसरहााँ लोकक ेँ  ठोरपर बरी पकले रहै छै तहहना सुवाथसनीक \nठोरपर पकले रहैन। बजली - \n\"अहााँक बात हम कहहया नइ सुनलौं जे एना शंकालु भेल बजै छी.. ?\" \nओना , जहहया सुवाथसनी आई.ए.क छािा छल तहहयेसाँ राधारमर् \nथिन्हलैन। सुवाथसनीक हपतासाँ , कौलेजक थशक्षक (प्रोफ े सर) आ छािक \nबीि जे सम्बन्ध होइए , बस तेतबे राधारमर्क सम्बन्ध छेलैन। \nराधारमर्क मनमे एकाएक उदठ गेलैन जे गोहवन्द बाबूक टुटैत पररवार \nदेन्ख हविार जगल आहक हुनक मृत्यु ? ताँए ममरगा जकााँ मन नािै छेलैन। \nओना , नािबो र्द रंगक होइए। पहहल होइए सुर -तान ममला नािब आ \nदोसर होइए अनधुन नािब। मुदा राधारमर्क मनक नाि ुनूमे साँ कोनो \nनहह छेलैन। हकए ताँ अखन तक माने गोहवन्द बाबू ऐठाम जाइ तक , \nराधारमर्क मनमे कोनो एहेन हविार नहह छेलैन जे क े हेन पररवार छैन \nआ कोन च्चस्थहतमे पहुाँित। आ ने यएह छेलैन जे अपनोमे कोनो तरहक \nबल (सबल) अथछ जे हकछ ु  मदैत कऽ सकबैन। अन्हो नी जकााँ घटना छल \nजे एकाएक पररच्चस्थहतक सूि राधारमर्क ेँ  अराधक बना देलक ै न । \nआराधना (संकल्प) सेहो र्द रंगक र्द पररच्चस्थहतमे कएल जाइए। एक \nपररच्चस्थहत भेल जे शान्तथित्तसाँ कोनो संकल्प (अराधना) करब आ दोसर \nहोइए अशान्त पररच्चस्थहतमे संकल्प (अराधव) करब। राधारमर्क दोसर \nश्रेर्ी क छेलैन । \nपत्नीक मुहसाँ माने सुवाथसनीक मुहसाँ खसल शंकालु  शब्द सुहन \nराधारमर् बजला - \n\"कोनो शंकाक हनवारने कहहया क े लौं जे शंकालु नहह रहब ?\" \nओना , हविारक दौडमे , जे जीवनक संग दौडैए , तइ दृमष्टएाँ राधारमर् \nआंथशक पररपक्व भइये गेल छैि जे सुवाथसनी नहह छैि। तेकर कारर्ो \nुनू क अपन -अपन छैन्हे। हवद्याध्ययनक क्रममे ध्रुव जकााँ राधारमर् \nअपने मनक ेँ  संकच्चल्पत कऽ नेने छला जे प्रशासहनक पद ताँ गरिाहक \nपढ़ब छी मुदा एम.ए. करब ताँ िाहल अथछए , ताँए कोनो कौलेजे वा हाइये \nस्क ू लक थशक्षक बनब ताँ गरिाहमे नहहयेँ अथछ। जखने कोनो काजक \nफल आ ओइ काजक प्रहक्रयाक  बोध क े करो भऽ जाइ छै तखने ओकरो \nअपन बल जहगते छै जइसाँ संकल्पक अनुक ू ल पररच्चस्थत सेहो हनरममत \nहोइते अथछ , जेकर उपयोग भेलासाँ सफलताक सीढ़ी सेहो भेटते अथछ।  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा से सुवाथसनीक जीवनमे घदटत नहह भेल छेलैन। ओना , पररवारमे \nओहन घटना घदटत भेले छेलैन जइसाँ पररवार मेटा जाइए। कहै काल \nसमाजमे हजारो समाजसेवी आ हजारो धमाात्मासाँ गाम भरले रहैए , मुदा \nपररवारो आ बेकहतयो क े ना मेटा रहल अथछ , से देखहनहार हकयो ने...। \nजे बात -हविार  राधारमर्क मनमे नाथि रहल छेलैन , ताँए अनुभवी आ \nअनअनुभवीक बीिक र्दरी मनमे बनले छेलैन। ताँए शंकालु हएब \nसोभाहवक भइये जाइए , मु दा सुवाथसनीक मनमे सामान्य पहत -पत्नीक \nजे जीवन अथछ से छेलैन। जैठाम पहतयो बुझै छैि जे कमजोरसाँ \nकहलापर माने कोनो आदेश देलापर , जाँ नहह करती माने पत्नी नहह \nहनमाहती ताँ गरमा कऽ माने जोरसाँ कहलापर हनमाहबे करती , तहहना \nपल्त्नयोँ बुजझते छैि जे जखन ुनू गोरेक ेँ  जीवन भरर सं गे-संग रहैक \nअथछ, तैबीि जाँ कोनो तीत -कसाइन होइए ओकरा सहह लेबा िाही। \nलोक ताँ कोनो संकल्पक (व्रतक) पाछ ू  भरर -भरर ददन सहह लइए , तहूमे \nअपन ममथिला ताँ सहनमा देश छीहे जे हररवासय सन पाबैन , जइमे तीन \nददन सहल जाइए , सेहो लोक कररते अथछ । \nओना , सुवाथसनीक हविारक ेँ  राधारमर् सेहो मने -मन माहप रहल छला \nजे अखन धररक जे हहनकर जीवन रहलैन , तही अनुक ू ल ने हविारक सभ \nप्रहक्रया हनरममत भेल हेतैन... । \nअपन थिन्तन -मननमे राधारमर् ओझराए लगला। राधारमर्क मनमे \nउठलैन जे हविारक ओझरी ताँ अमती कााँट जकााँ झोंझगरो होइए आ \nखट -मधुर फलो दइयेबला होइए। तैठाम ताँ तेहने ने  बहन कऽ रहने पार -\nघाट लहग सक ै ए , नहह ताँ धारक कातमे असगरे बैसल रहब । \nअपन आ पत्नीक हविारक र्दरी राधारमर्क ेँ  तेना झोंजझया देलक ै न जे \nहकछ ु  करबो -ले आ हकछ ु  सीखबो -ले बाध्य कऽ देलक ै न। ओना , \nराधारमर् एक रस्तासाँ िोटी (आई.ए.एस.) पर पहुाँि गेल छैि मुदा \nजजनगीक दोसर -तेसर हजारो बा ट ओहन अथछए जेकरा िोटी धरर \nपहुाँिबैक सामिा ताँ छैन , मुदा से बुझल -गमल नहह छेलैन। ओना , \nराधारमर् हवज्ञानक हवद्यािी कहहयो ने रहला , बस ओतबे रहला जेते हाइ \nस्क ू ल तक सामान्य ज्ञानक हवज्ञान अथछ। मुदा तेतेक ताँ पढ़ल छैन्हे। तइसाँ \nएते मनमे गररये गेल छैन जे कला (आटा) आ  हवज्ञानमे अन्तर बेवहारसाँ \nअथछ। जाँ कोनो बात वा हविार बेवहाररक रूपमे देखल जाए ताँ ओइमे  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 77 \nओते अनुपात अन्धहवश्वासक जगह हवश्वास लइते अथछ... । \nएकाएक राधारमर्क मन मनुखक जीवन लग पहुाँि गेलैन। जीवन लग \nपहुाँिते अपन कायाालय मजन्दर जकााँ देन्ख पडलैन। क े ते लोकक जीवन \nओइ मजन्दर साँ माने कायाालयसाँ संिाथलत भऽ रहल अथछ ? मन आगू \nघुसैक ओइ सीमा लग पहुाँि गेलैन जइ सीमापर कायाालयक कायाकत्ताा \nठाढ़ छल। जजनका माध्यमसाँ कायाालय िथल रहल अथछ। सबहक अपन -\nअपन कायाालय , सबहक अपन -अपन काज...। तैठाम अपनो ताँ असगरे \nछी? हाँ, एकटा ओगरवाहक रूपमे प्यून अथछ। जे काजोमे आ अपन \nजीवनोमे सहयोग कररते अथछ। जखन बारह बजेक ुपहररयामे रौदक \nतापसाँ तहपत भऽ मन घुमए लगैए आ काज करैसाँ अहनच्छा होइए , तखन \nओकरे माध्यमसाँ माने प्यूनेक माध्यमसाँ ने एकटा दबाइयक गोली मंगा \nखाइते छी... । \nजेना कोनो डक ै तीक सुराक भेटने पुथलसक मन खुशी होइए तहहना  \nराधारमर्क ेँ  सेहो खुशी भेलैन। खुशी भेलैन माने राधारमर्क ेँ  मनमे \nएलैन जे जइ कायाालयमे छी तइमे सभसाँ ऊपर भेलौं , जे एक छोर भेल , \nमुदा एकर दोसर छोर ताँ वएह ने हएत जे ओकर हवपरीत अथछ। माने \nजहहना सभसाँ ऊपर आई.ए.एस. अफसर भेला , तहहना सभसाँ हनिााँ \nिपरासी भेल। दरमाहा ताँ बी िमे क े तेको रंगक अथछ , माने स्तरक \nहहसाबसाँ रंग-रंगक। जे अत्न्तम सीमा िपरासी लग पहुाँि सभसाँ कम भऽ \nजाइए.. । \nअपन प्यून मनमे अहबते राधारमर् सुवाथसनीक ेँ  कहलैन - \n\"आइ पएरे घुमैक मन होइए , से संगे िलब ?\" \nओना , हबनु हविार क े नहह सुवाथसनी लगले -मुाँह कहह देलक ै न - \n\"हकए ने िलब..! \" \nबजला पछाइत सुवाथसनीक मन पाछ ू  हटकए लगलैन। हटक ै क कारर् \nभेलैन जे पुरुखक ेँ  की छै , एकटा लूाँगी, एकटा गंजी वा क ु रता पहीरर क े तौ \nिथल जेता , मुदा अपने क े ना जाएब । \nराधारमर् सुवाथसनीक मनक अत्स -हवत्सपर मधयान नहहयेँ देब नीक \nबुझलैन। उदठ कऽ ठाढ़ होइत बजला - \"अहूाँ िलू आ सुथिताक ेँ  सेहो नेने \nिथलयौ। पएरे -पएरे दस डेग ताँ ओहो िथलते अथछ। \" \nजाबे सुवाथसनी हवदा होइक हनयार -भास क े ली तैबीि राधारमर्क मन  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन प्यून हहम्मतलाल पर पहुाँि गेलैन । \nहहम्मतलाल आददवासी पररवारक अथछ। जहहयेसाँ कायाालय खुजल \nतहहयेसाँ हहम्मतलालक पररवार ओइ कायाालयसाँ जुडल रहल अथछ। \nहहम्मतलालक हपता हबसवासलाल नोकरी शुरू क े लैन , जजनकर \nअसाममयक हनधनपर अनुशंसाक आधारपर हहम्मतलालक बहाली भेल \nछल। जहहया हपतेक गारजनीमे हहम्मतलाल छल तहहये तीनटा मधया -\nपूता भऽ गेल छेलै , पछाइत र्दटा आरो भेलै , क ु ल ममला कऽ , अखुनका \nजे पररवार -हनयोजनक िाटा अथछ तइसाँ ओभर ड्रा फ्ट बहनयेँ गेल अथछ। \nजइसाँ माए लगा आठ गोरेक पररवार छै । \nराधारमर्क डेरासाँ हहम्मतलालक घरक र्दरी करीब डेढ़ हकलो -मीटर \nअथछ। आगू -आगू राधारमर् , बीिमे सुथिता आ पाछ ू -पाछ ू  सुवाथसनी \nहवदा भेली। हहम्मतलालक घर लग पहुाँि राधारमर् एक गोरेक ेँ  पुछलैन - \n\"हहम्मतलालक घर कोन थछऐन ?\" \nतइ हबिेमे हहम्मतलाल घासक बोझ मािपर नेने खेतसाँ घरपर पहुाँिल। \nराधारमर्क ेँ  देन्ख बाजल - \n\"साहैब , यएह अपन घर भेल।\" कहह घासक बोझ रन्ख हहम्मतलाल हााँइ -\nहााँइ कऽ दरबज्जा बहारए लगल। दरबज्जासाँ बाहर राधारमर् तीनू गोरे  \nअपने, पत्नी आ बेटी  ठाढ़ रहला। दरबज्जा बहारर , क ु रसी सेररया \nहह म्मतलाल राधारमर्क बााँहह पक ै ड कऽ आहन क ु सीपर बैसौलक ै न। \nसुवाथसनी सेहो बैसली मुदा सुथिता हहम्मतलालक मधया -पुताक संग ठाढ़ \nभऽ गेल। आठो गोरे माने हहम्मतलालक पररवारक सभ हकयो \nदरबज्जापर पहुाँिल छल। हहम्मतलाल पल्त्नयोँ आ बिोक ेँ  कहला - \n\"साहैबक ेँ  प्रर्ाम कररयौन। अपन मा ए-बाप सभ हकछ ु  यएह छैि। \" \nहहम्मतलालक पत्नी जहहना राधारमर्क ेँ  पएर छ ु हब गोड लगलक ै न \nतहहना सुवाथसनीक ेँ  सेहो गोड लगलक ै न। ओना , रूच्चक्मर्ीक एकछाहा \nकारी िेहरा देन्ख सुवाथसनीक मन िोडेक भटकलैन , मुदा बजली हकछ ु  \nने। तैबीि राधारमर् क ु रसीपर साँ सुभद्राक ेँ  हहम्मतलाल माएक ेँ  सेहो  गोड \nलगैले उठला। जे बात हहम्मतोलाल बुजझ गेल आ सुभद्रा सेहो बुजझ गेली। \nआगू बढ़ैत सुभद्रा सेहो घुममकऽ राधारमर्क पएर छ ु बए िाहली मुदा \nबााँहह पक ै ड राधारमर् बजला - \n\"जहहना अहााँ हहम्मतलालक माए थछऐ तहहना ने हमरो भेलौं। हमर फजा  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 79 \nबनैए जे हम पएर छ ु बी। \" \n \nओना , हविारक क्र ममे राधारमर्क ेँ  अपन क्रम छेलैन मुदा सुवाथसनीक \nक्रम तइसाँ भभन्न छेलैन। राधारमर्क हविारक्रम मनुक्खक सीमापर ठाढ़ \nछेलैन , जखन हक सुवाथसनीक हविारमे जाहत आ रंग -भेद िोडेक र्दरी \nबनौने छेलैन। जइसाँ सुवाथसनीक मन कछमछाए लगलैन जे कखन \nऐठामसाँ उदठ हवदा भऽ जाइ। मुदा राधारमर्क म नमे जहहना अपन ससुर \nमाने पत्नीक हपताक पररवार ुघाटनावस हबलटैक कगारपर पहुाँि गेल \nछैलैन तहहना हहम्मतलालक पररवार सेहो हपताक (हबसवासलालक) \nअकालमृत्युसाँ भेल छल। जइ कायाालयमे हबसवासलाल काज करैत \nरहैि , र्द मंजजलाक सीढ़ीपर साँ खसने मृत्यु भेल छेलैन। सात गोरेक \nपररवारमे  छअ गोरे बेसहारा भऽ गेल छेलैन। जखन हक सुवाथसनीक \nपररवारमे , हपताक मृत्युक समय माि तीन गोरे  सुवाथसनी , भाए - मनोज \nआ माए  छेली। राधारमर्क मनमे ुनू पररवारक बात एकसंग नाथि रहल \nछेलैन। मनमे उठलैन - ुनू पररवार क े ना -क े ना आजुक सीमापर पहुाँिल \nअथछ, तइ हविारक ेँ  सबहक सोझ रा खी , जइसाँ एक-दोसर पररवारक \nसुख -ुख देखा -देखीसाँ सीखा -सीखी करत। भाय , पररवार ताँ पररवार छी, \nतहूमे मनुक्खक पररवार , जेकरा माल -जाल जकााँ छान -पगहा नहह लगल \nछै। \nसुवाथसनीक मनोभावक ेँ  राधारमर् आाँहक नेने छला। मुदा शंका ई उदठ \nगेल छेलैन जे बरे हकदैन ताँ जैतुक क े  लेत  माने ई जे जइ सुवाथसनीक ेँ  \nहहम्मतलालक पररवारक रंगे -रूप देन्ख मन भटैक गेल अथछ से ओइ \nपररवारक सुख -ुखक ेँ  अपन सुख -ुख बुजझ अङ्गेज क े ना सक ै ए ? आ जाँ \nसे नहह भेल ताँ क े तए एलौं ताँ क े तौ ने सएह हएत... । \nतैबीि हहम्मतलाल तीनटा प्लेटमे जलखै अनलक। राधारमर् ुनू \nपरानीक प्लेट एकरंग सज ल छल आ सुथिताक दोसर रंग। ुनू परानी \nराधारमर्क प्लेट जहहना स्वादक हहसाबे मीठ -नमकीनसाँ सजल तहहना \nसुथिताक प्लेट मीठ -मधुरक हहसाबसाँ सजल छल। तइ हबिेमे \nहहम्मतलालक पत्नी सासु -ले माने हहम्मतलाल माए ले , सेहो आ पााँिो \nमधया -पुता -ले सेहो बडका िारीए -मे आहन रन्ख देली। यएह  ताँ ुहनयााँक \nखेल छी , जहहना हहम्मतलालक पूरा पररवार ुनू परानी राधारमर्मे  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेवत्वपन देन्ख रहल छेलैन तहहना राधारमर् हहम्मतलालक पररवारमे की \nमजमा अथछ , तेकरा तजबीज कऽ रहल छला। एक ददस वैधव्य माए \nअपन पोता -पोतीक संग आ दोसर ददस राधारमर् अपन पररवारक \nसंग...। मुदा सुवाथसनीक  मन उखडल -उखडल सन छेलैन । \nअपन रर्भूममक रर्कौशलक ेँ  राधारमर् असफल होइक प्रहक्रयामे देन्ख \nरहल छैि। माने ई जे जजनका (पत्नीक ेँ ) जजनगीक भेद बुझबैत एलौं सहए \nतेहेन उखडल -उखडल सन भऽ गेली जे बुजझ क े ना पौती ? मनक \nहविारवार् छ ु दटते राधारमर्क मनमे नव िेत एलैन। नविेत ई एलैन जे  \nपहहने सुवाथसहनयेक पररवारक वृतान्त उठौलासाँ ओ एकाग्र हेती आ \nअपन प्रहतहक्रया बुझैले हहम्मतलालक पररवार ददस नजैर उठौती। जखने \nसे भेल तखने हहम्मतोलालक पररवार सेहो अपन जीवनक तुलना करैत \nप्रहतहक्रया देबे करती। बीिमे ुनू गोरे भेलौं , माने अपने आ हहम्मतलाल , \nहमहूाँ सभ अपन-अपन पक्ष रखैत सामंजसक सीमापर पहुाँिब । \nराधारमर् नमकीन खा रहल छला आ सुवाथसनी नमकीनक कड़ू कम \nकरैले ममठाइ खा रहल छेली। ुनूक हवपरीत ददशा देन्ख हहम्मतलाल \nबाजल - \n\"साहैब , हमरा सबहक पररवार ताँ सहजे सबददनसाँ गरीब रहल आ \nअखनो अथछ। अहााँ सन राजाक ेँ  क े ना ुआरपर सुआगत कऽ स क ै  छी, \nमुदा ममथिलाक धरर्ीधरक पुण्य कमा रहलैन जे िाहे हवुरक साग हुअए \nआहक शबरीक बैर , ुनू बरबरर रहल अथछ। ताँए मनमे नइ बहुत ताँ रहतयो \nभरर खुशी ताँ भइये रहल अथछ। \" \nओना , हहम्मतलालक हािक छ ु अल प्लेटक भोज्य हवन्याससाँ \nराधारमर्क मन तृत्प्त भऽ िुकल छेलैन जइसाँ मनोभावमे िोडे क \nदलदली जरूर आहब गेल छेलैन। जलखै क े लाक पछाइत हहम्मतलाल \nघासक बोझमे साँ एकटा सुखल खढ़ हनकाथल नहेसाँ खररका बना ुनू \nगोरेक हािमे दैत बाजल - \n\"िाह पीब थलअ पछाइत ददन -ुहनयााँक गपो-सप्प हेतै आ रातुक रहैक \nबेवस्था सेहो हेतइ। \" \nरौतुका रहैक नाओं सुहन सुवाथसनीक मनमे झडकवा हह उठलैन मुदा \nममठाएल मुाँह रहने शब्दे बदैल मुहसाँ खसलैन - \n\"जहहना ममथिलाक धरर्ीधरक ििा क े लौं तहहना िाहक पछाइत पान  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 81 \nसेहो रहल अथछ। \" \nओना , जहहयासाँ राधारमर् कायाालय पकडलैन तहहयासाँ कायाालयक \nसभ हकछ ु  देख -सुहन-गुहन नेने छला जे हहम्मतलालक ेँ  गुनले छल ; हकए \nताँ साल भररसाँ ओइ ऑहफसमे कायारत अथछ। ओना , ुहनयााँक खेलो \nहवथिि अथछए जे हकयो ुहनयााँक ेँ  देख -सुहन-बुजझ छोडैए ताँ हकयो हबनु \nदेखनहह छोहड दइए। राधारमर् अपन कायाालयक ेँ  जइ रूपेँ गुनलैन तइसाँ \nहवपरीत रूपेँ हहम्मतलाल देख -सुहन कऽ अाँकने छल। मुदा अपन मन कहै \nजे ऐ कायाालयमे हमर ओतबे  भेल जेते उपयोग करै छी , एकटा स्टुल \nकायाालयक मुाँहक दरबज्जापर लगल अथछ , तैपर बैसै छी। बस अपन \nतेतबे भेल । \nकायाालयक सभ वस्तुक ेँ  गुनन-मनन क े लाक पछाइत राधारमर् जखन \nगेटपर बैसल हहम्मतलालक गुनन -मनन करए लगला तखन मनमे \nजगलैन जे जहहना एकटा खसैत पररवारक ेँ  सोंगर बहन , कहुना  ठाढ़ क े लौं , \nओकर औझुका रूप की अथछ तेकर साक्षी पत्नी छैि। तहहना \nकायाालयक जे िपरासी अथछ जेकर वेतन कायाालयमे सभसाँ कम अथछ \nतेकर साक्षी ताँ हहम्मतलाले अथछ...। मुदा पररवारक ताँ ठ े कान नहह अथछ \nजे ुनूमे तीन अथछ हक तेरह। यएह जजज्ञासा राधारमर्क मनक ेँ  उत्प्रेररत \nक े लक ैन जइसाँ एकाएक छ ु ट्टी ददनक कायाक्रम बना हहम्मतलालक घरपर \nएला। भाय , क े करो ऐठाम , हबना ददन -ठ े कान बनौने जखन जाइ थछऐ \nतखन अपना मनमे ईहो अबधारर थलअ पडत हकने जे गेला पछाइत माने \nओइठाम पहुाँिला पछाइत जाँ धरवारी अपन ुआर -दरबज्जा झाडए -\nबहारए लगैि ताँ बगैल कऽ कातमे ठाढ़ भऽ  जाइ। ई नहह जे अपने ठाढ़ \nछी आ घरवारी ओररयान कऽ रहला अथछ ताँए अपमान भेल। दरबज्जाक \nबेवस्था बनत , जखन ओइठाम बैस पररवारक धाराक आदान -प्रदान \nहएत। भाय , ुहनयााँ छी हकने, रंग -रंगक नाि -तमाशा , रंग -रंगक मंिपर \nठाढ़ भऽ तमसगीर अपन तमासा देखैबतो अथछ आ आगूओ देखेबे करत । \nसुवाथस नीक पान  सुहन ददअर जकााँ हहम्मतलाल अनठा देलक। अनठबैक \nकारर् भेलै जे जइ ममथिलांिलमे िाह पीआक बेसी अथछ तइ ममथिलामे \nिाहक उपज (उत्पादन) नइ हुअए तखन अनका भरोसे क े ते ददन िलब ? \nअपन उहडया िाह पत्तीक िाह बना रूच्चक्मर्ी ुनू परानी राधारमर्क \nहािमे कप पकडबैत बजली -  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"मेम स हाएब , उहडया िाह छी। \" \nओना , पानसाँ पहहने िाहक पूर्ति भेने सुवाथसनीक मनमे नविेत भेलैन। \nनविेत ई भेलैन जे ममथिलांिल , जे अंग्रेजक िाह बगने छल आ पान \nहथियौने रहल , तैठाम पानक अपन उपजवारी सेहो ने छल। \nहहम्मतलालक पत्नीक मुहसाँ सुनल मेम सहाएब  अंगरेजीक प्रभाव छी , \nजे बदै ल आइ मैडम भऽ गेल । \nपान भेला पछाइत हहम्मतलाल , ुनू गोरेक बीि माने राधारमर् आ \nसुवाथसनीक बीि बैसल। हहम्मतलालक पाछ ू  पल्त्नयोँ आ माइयो आहब \nबैसली। ओना , भीतरे -भीतर जहहना राधारमर् हहम्मतलालक ेँ  देन्ख रहल \nछला तहहना हहम्मतलाल सेहो अपना नजररये राधारमर् ुनू परानीक ेँ  \nदेखैत रहैन। ुनू पररवारक सम्मथलत रूप देन्ख राधारमर् बजला - \n\"हहम्मतलाल , पररवारमे क े  सभ छैि ?\" \nहहम्मतलाल बाजल - \"सर , जहहना अहााँक ेँ  पनरहे ददन ऑहफस -प्रवेशक \nभेल अथछ तहहना हमहूाँ कोनो पुरान नहह छी , पैछले सालसाँ हमहूाँ छी। \nजहहया नोकरी भेल तहहयो आठ गोरेक पररवार छल आ अखनो अथछ। \" \nहहम्मतलालक बात सुहन सुवाथसनी बजली - \n\"बिा कएटा अथछ ?\" \nहहम्मतलाल - \n\"पााँिटा अथछ। तीनटा बेटा आ र्दटा बेटी। तैसंग पल्त्नयोँ अथछ आ माइयो \nअथछ।\" \nहहम्मतलालक पररवारसाँ सटैत सुवाथसनीक ेँ  देन्ख राधारमर्क ेँ  अनुक ू ल \nपररच्चस्थहत बुजझ पडलैन। जइ अनुक ू लताक ेँ  जीवनोपयोगी बनबैत \nराधारमर्  बजला - \n\"हहम्मतलाल , नोकरी क े ना भेल ?\" \nओना , राधारमर्क ेँ  पछ ु आरसाँ पता िथल गेल छेलैन जे हहम्मतलालक \nबहाली , हपताक मृत्युक पछाइत अनुशंसापर भेल अथछ । \nहहम्मतलाल बाजल - \n\"सर , जहहयासाँ कायाालय बनल तहहयेसाँ हपताजी नोकरी करैत छेला। \nकरीब बीस -पिीस बखा नोकरीक ेँ  भेल रहैन। कायाा लयेक र्द -मंजजलाक \nसीढ़ीपर साँ खसने मृत्यु भेलैन , पछाइत हमरा नोकरी भेल। \" \nअपन बेवहाररक अनुभवक ेँ  सबहक सोझमे अनैक न्खयालसाँ राधारमर्  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 83 \nबजला - \n\"अनुशंसाक बहालीमे बड लक्कड -पेंि लगैए। से ने ते भेल ?\" \nओना , सुवाथसनी सेहो सुनबो करै छेली आ मने -मन अपन माएपर नजैर \nरन्ख सोथियो रहल  छेली। मुदा मुहसाँ हकछ ु  बाजज नहह रहल छेली। \nहहम्मतलाल बाजल - \"सर , देखै थछऐ जे घर अदहेपर लसैक गेल छल। \nहपताक मृत्युक पछाइत जे नगद भेटल ओइसाँ घर बनेबाक हविार क े लौं। \nपजेबा ताँ कीन लेलौं , मुदा नोकरीक दौड -बरहा आ घूस -पेंिमे तेते िथल \nगेल जे घर बनाएब पहाड जकााँ भऽ गेल। \" \nराधारमर् बजला - \n\"मायरामक ेँ  ते पेंशन भेटैत हएत ?\" \nहहम्मतलाल - \n\"हाँ सर, ओही पाइसाँ तीनटा कोठरी आ दरबज्जा कहुनाकऽ ठाढ़ क े लौं \nहेन। रहै जोकर भऽ गेल , आगू बुझल जेतइ। \" \nक ै रम बोडाक अन्य गोटी जकााँ सुवाथसनीक मनमे सेहो अपन पररवारक \nबेिा -किा सुनबैक हविार आफन तोडए लगलैन। आफ नो क े ना ने \nतोहडतैन, सुखक ेँ  ने लोक िोराकऽ रखए िाहैए मुदा ुख ताँ से नहह छी। \nओ ताँ सतैत मनक ेँ  ुखबैत रहैए जे दोसरक ेँ  देखले -सुनला आ कहले -\nसुनलासाँ कमैए। ओना सुवाथसनीक हाव -भावसाँ राधारमर् बुजझ गेला जे \nहुनका मनमे (पत्नीक मनमे) अपन पररवारक घटना सेहो आफन तोहड \nरहल छहन  ताँए अपन आ हहम्मतलालक हविारक प्रवाह जे अथछ ओकरा \nहहम्मतलाल आ सुवाथसनीक माइक मुाँहममलान हकए ने कऽ ददऐन जइसाँ \nपररवारक एकरूपताक बोध हेतैन। मनुख कोनौं पररवार वा क े हनो \nपररवारमे हकए ने हुअए , अपन ओकाहतक अनुक ू ल पररवारक रहन -सहन \nहकए ने होउ , मुदा जीवन ताँ जीवन छी। िाहे ओ  मनुखक अपन जीवन \nमाने असगरूआक , होउ आहक पाररवाररक होउ , ओकर ताँ अपन \nबुहनयाद छै। जेकरा पुरबैक वस्तु वा अन्य भावक ेँ  लोक बुहनयादी जरूरत \nबुझैए, से ताँ सभक ेँ  छइहे। रौद-वसातक प्रकोप होउ आहक पाहन -पािरक \nप्रकोप होउ , मानवीय होउ आहक दैवीय होउ , ओ ताँ सभक ेँ  छइहे। \nहक्रयाशील राधारमर् सुवाथसनी आ रूच्चक्मर्ीक मुाँह -ममलानी करैत \nबजला - \n\"हहम्मत , ऐठाम तोहर माइयो छिुन , जजनका पंि माहन लहुन , एम्हर  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतोहर पत्नी भेलखुन आ ओम्हर कायाालयक हहसाबसाँ भौजी आ उमेरक \nहहसाबसाँ भावो सुवाथसनी भेलखुन , बीिमे हम भलेँ जे होइ मुदा भेलौं ताँ \nतोरा आगूमे बाले -बोध हकने , ताँए बजै छी, तोहर भौजजयो हमरा सडक े पर \nभेटल छेली। \" \nओना , राधारमर् ताना मारर बाजल छला , मुदा सुवाथसनीक ेँ  तेकर \nममथसयो भरर क ु वाि नहह भेलैन। हबहुसैत बजली - \n\"बौआ, माने हहम्मतलाल! क े ना अहााँ ददअरो भेलौं आ भैंसुरो भेलौ ?\" \nअपन जहडयाएल मोटरीक भार उतारर हहम्मतलाल बाजल - \n\"जखन हपतातुल्य भाय सहाएब बैसले छैि तखन हमर बाजब उथित \nनइ हएत। उथित एतबे हएत जे जजनगीक बतीसम बखामे नोकरी शुरू \nक े लौं।\" \nहहम्मतलालक ेँ  महहला जगतसाँ फराक होइत देन्ख राधारमर्क मनमे \nउठलैन जे नााँहकमे हम फ ाँ थस जाएब। जखन तुलसी बाबा हारर माहन \nकहलैन जे -सबै निाबै राम गोसाइ - तैठाम अपने कोन खेतक मुडै छी..! \nअपन पररवारपर नजैर तडैप कऽ पहुाँि गेलैन। पहुाँिते मनमे उठलैन जे \nक े ते सुन्दर पररवार हहम्मतलालक अथछ। भार -मुक्त माए छैन , ुनू परानी \nहहम्मलाल पररवारक पाछ ू  िौबीसो घन्टा लागल रहैए , तैठाम अप्पन \nपररवार की अथछ! ददन -राहत हपताजी अधला छो हड नीक नहहयेँ कहैत \nहेता। मुदा से हक अपनेटा बुझने हएत। मुदा ऐठाम ताँ सभसाँ श्रेष्ठ हमहीं \nछी। जाँ अपन पररवार जकााँ वा अपना जकााँ हहम्मतलालक ेँ  मानै छी , \nतखन ताँ पररवारो ने अपने जकााँ भेल। र्द पररवारक ने समागम भेल \nअथछ। मनमे अहबते राधारमर्क मनक हविार फ ु लाइत हनकललैन - \n\"अपना मनक मौजी आ बहुक ेँ  कहलौं भौजी। \" \nबजैक क्रममे राधारमर् पत्नी ददस इशारा क े ने छला मुदा हहम्मतोलाल ताँ \nकायाालयक िपरासी सेहो छीहे। भलेँ ओकर हविारक माहन कायाालयमे \nनहह होउ , मुदा कोनौं प्रश्नक ेँ  जाँ हलसाँ बुझौल जाए ताँ ओ उथित नहह बुजझ \nसक ै, सेहो क े ना नइ कहल जाएत। हब जलोका जकााँ हबिमाहन भऽ \nहहम्मतलाल लोक ै त बाजल - \n\"से क े ना यौ भाय सहाएब ?\" \nओना , राधारमर् क े ता ददन ऐ पााँतीक प्रयोग कऽ िुकल छला , ताँए \nमनकिा सेहो एक ददन गाडीमे , माने ट्रेनमे बैसले -बैसल गदढ़ लेलैन।  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 85 \nसएह बजला - \n\"हहम्मत भाय! हम सब , माने ममथिलामे रहहनहार ऐ सूिक ेँ  मानै छी  जे \nअपनासाँ जे ऊपर जीहवत छैि , ओ एक सीमा भेला आ अपन आगू बढ़ैत \nपीढ़ी जे अथछ , ओ भेल दोसर सीमा , मुदा अखन ताँ जगरनाि बाबाक \nधरतीपर छी , ताँए दोसरो पररवारक ेँ  ताँ ओहन स्थान अथछए। तेहने स्थानक \nर्द परानी गाडीमे स्लीपर बोगीमे रहैि। हनिााँ -ऊपर यािी िारूकात भरल \nछल। सभ अप न-अपन पररवारक संग हाँसैत बजैत रस्ता कादट रहल \nछल। मुदा ओ बेिारे माने ुनू परानी , ऐ लोक लाजक ेँ  माहन जे पहत -\nपत्नीक बीिक प्रेम अपन छी , ताँए लोकक बीि प्रदर्शित हएब जरूरी \nनहह , ओ ताँ एकहनष्ट प्रेम छी। ताँए ुनू परानीक बीि हाँसी-मजाकक कोनो \nएहेन वातावरर्े नहह बहन रहल छल। \" \nमुस्की दैत हहम्मतलाल बाजल - \n\"भाय सहाएब , तखन ताँ ओइ बेिाराक ेँ  औनैनी-पाद (औनाइक ददशा) \nहनकलए लगल हेतइ। \" \n \nजहहना समदृमष्टक ेँ  आनन्द भवन मानल गेल अथछ तहहना अपन दृमष्टक ेँ  \nएकहनष्ट करैत समेहकत होइत राधारमर् पत्नी ददस ताहक बजला - \n\"जेहने पररवार हहम्मतलालक अथछ तेहने ने अ हूाँक नैहरक पररवार अथछ। \nहहम्मतलाल माएक ेँ  पररवारसाँ मुक्त बनौने अथछ जखन हक अहूाँक ेँ  माए \nछैि हकने ?\" \nओना , हहम्मतलालक अनुशंसाक नोकरी सुहन मने -मन सुवाथसनी सहैम \nगेल छेली जे राधारमर्ेक कएल काज माएक ेँ  अनुशंसापर नोकरी \nददआएब भेलैन। तैसंग राधारमर् हमरा सन हबलटैत पररवारक ेँ  िामम \nजीवनक धारमे पररवारक ेँ  ठाढ़ कऽ देलैन , एहेन पुरुखक ेँ  क े हेन पुरुख \nकहल जाए , से आइ धरर मनमे कहााँ उठल..। सुवाथसनीक मनक भेल \nगहत सााँप-छ ु छ ु नैर जकााँ बहन गेलैन। मूस बुजझ जाँ खाएत ताँ परान \nगमाएत , नहह जाँ दााँतसाँ पक ै ड छोहड देत ताँ आन्हर हएत..! जखन \nआाँन्खये नइ रहत तखन देखत की। आाँन्खये ने ुहनयोक ेँ  देखैए आ \nुहनयोक ेँ  आाँन्खये देखबैए। जखने मनुख ुहनयेँ जकााँ अपनो ुहनयााँ \n(माने भेल , एक बाहरी ुहनयााँ , दोसर भीतरी ुहनयााँ) क ेँ  देखए लगत , \nतखने ने बाहरी ुहनयााँक भीतरी ुहनयााँ देखए लगत। तहहना जखन  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहकयो भीतरी ुहनयााँक ेँ  देन्ख लइए तखन बाह री ुहनयााँक ेँ  सेहो ने देखए \nिाहैए। भलेँ ुनू ुहनयााँक र्द रूप हकए ने होउ। र्द रूपमे भेल एकटा \nजहहना सत् अथछ तहहना दोसर असत्य सेहो अथछए। भलेँ ुनूक रंग -रूप \nदेखैमे एकरंगाहे अथछ। ओना , मने -मन सुवाथसनी अपनाक ेँ  भोथियाएल \nयािी जकााँ बुजझ पहड रहल छेली , मुदा जखन पहतक संग छी तखन \nभोथियाएब क े ना भेल। अपने हविारक धारमे सुवाथसनी कखनो उगै छेली \nताँ कखनो डुमै सेहो छेली। जहहना तत्वज्ञानी पुरुख तात्त्वक भेलाक पूवाक \nअपन अतात्त्वक ददशा देन्ख मने -मन हाँसबो करै छैि आ पिातापो करै \nछैि जे एते समय माने जीवनक एतेक समय पाहनमे दहा -भाँथसया गेल , \nतहहना सुवाथसनीक मन सेहो माहन लेलक ै न। एकाएक मनमे जजज्ञासा \nजगलैन जे हकए ने हहम्मतलालक जजनगीक ेँ  लगसाँ अमधक -साँ-अमधक \nजनैक पररयास करी। समतुल्य बहन सुवाथसनी बजली - \n\"जहहयासाँ सासुर बास भेल तहहयासाँ नैहर हबसैर गेलौं। अहााँ क े ते पढ़ल \nछी हहम्मत ?\" \n“पढ़ब”- सुहन हहम्मतलालक म न िदढ़ उठल। बाजल - \n\"मेम सहाएब , जहहना अपने बी.ए. पास छी , तहहना घरोवाली बी.ए. \nपास अथछ। \" \n“बी.ए. पास ”- सुहन सुवाथसनी बजली - \n\"तखन ुनू परानी नोकरीए हकए ने करै छी ?\" \nहहम्मतलाल बाजल - \n\"अहााँक जे प्रश्न अथछ तेकर उत्तर दइमे बेसी समय लगत। ताँए जाँ हम \nउत्तर ददअ लगी आ हबिेमे  भाय साहैब कहए लगैि जे हबलम्म भऽ रहल \nअथछ, िलू। तखन ताँ अधमरु सााँप जकााँ ने मनक हविार कछ -मछाए \nलगत। ताँए पहहने भाय साहैबसाँ पुथछ थलयौन। \" \nओना , राधारमर्क मनक अभ्यन्तरमे रहैन जे हहम्मतलालक हविार \nजीवनक पूवा अवस्थाक एकधुरीक हविार हएत , जे पढ़ल -थलखल रहनौं \nसुवाथसनी नहह  बुजझ पेब रहली अथछ ताँए जीवनक जे सत्य अथछ तइसाँ \nपररथित भऽ जेती। मुदा एक्क े  ददनमे क े ते पररिय कएल जा सक ै ए। ुनू \nपररवारक बीि सम्बन्ध क े ना नीक -साँ-नीकतर बनैत िलत , से भेल मूल \nहविार। अखन सम्बन्ध स्थाहपतक प्रिम ददन छी। हहम्मतलालक ेँ  रोक ै त \nराधारमर् बजला -  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 87 \n\"हहम्मत , गप-सप्प करैक जाँ बेसी मन (जजज्ञासा) होइत हुअ ते हनिेनसाँ \nआगूओ होइत रहत। तइ ले कोनो अगुताइ अथछ। आइ पहहल ददन छी \nएतबे राखह। \" \nओना , सुवाथसनीक मन कनी िोटेलैन मुदा आगू हनिेनसाँ गप -सप्प होइत \nरहत , सुहन शान्ते रहलैन। हविारक ेँ  बदलैत सुवाथसनी बजली - \n\"बाल -बिा सभक ेँ  पढ़बै छी हक ने?\" \nहहम्मतलाल बाजल - \n\"की पढ़ाएब मेम सहाएब , सोझे इस्क ू ल धरौने छी। जैठाम पढ़ाइ होइए \nतैठाम जाइक ओकाइत नहह अथछ आ जैठाम अथछ , तैठाम पढ़ाइ नइ \nअथछ। तखन ताँ लोक जे ुसत जे बेटा -बेटीक ेँ  इस्क ू ल देखौने छह हक \nनहह , तइ खानापूरी करै ुआरे महल्लेक इस्क ू लमे पढ़बै थछऐ। \" \nहहम्म तलालक बात सुहन सुवाथसनीक मनमे ममथसयो भरर हलिल नहह \nउठलैन। तेकर कारर् भेलैन जे सामान्य पढ़ाइक रूप -रेखा जे अथछ , बात \nतही अनुक ू ल बुजझ पडलैन। मुदा राधारमर् हहम्मतलालक श्रमशच्चक्तक ेँ  \nजाहन िुकल छला ताँए बुजझ पडलैन , हहम्मतलाल अपन शच्चक्तक ेँ  थछपबैत \nबाजल अथछ। फ े र अपने मन  गोहररयबैत हविार देलक ै न जे जखन िेले \nबहीर -मतसून रहत तखन जाँ गुरु अपन जान छोडा आन्हर बनल नहह \nरहैि सेहो ताँ नीक नहहयेँ हएत । \nहहम्मतलालक हविारक ेँ  पोस्ट -माटाम (िीर -फार) करैत राधारमर् \nबजला - \n\"हहम्मत भाय , हकए ने मेम सहाएबक ेँ  खोथल कऽ कहह दइ छ ु हुन जे \nपााँिोमे कएटा स्क ू ल जाइए आ क े  कोन हकलासमे पढ़ैए ?\" \n \nराधारमर्क हविार सुहन हहम्मतलाल मने -मन तुष्ट भेल जे अगर माए -\nबाप मधया -पुता -ले हकछ ु  समय हनधााररत कऽ पढ़ाएत , पढ़ाएबक अिा \nजीवनक पढ़ाइसाँ अथछ। ताँ ओइ पररवारमे हबलम्मसाँ उच्छ ृंखलता औत। \nनहहयोँ आहब सक ै ए। मुदा से हनभार करैए पररवेशपर। राधारमर् बजला - \n\"जहहना अखन ुनू पररवारक सभ एकठाम बैस जीवन गािा गााँथि रहल \nछी तहहना आगूओ गिैत रहब। अखन िलैक बेर भऽ गेल ताँए िलै छी। \" \n \nराधारमर्क हविार सुहन हहम्मतलाल ‘हाँ-हूाँ’ हकछ ु  ने बाजल। मुदा  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआाँन्खक इशारासाँ जेना पत्नीक ेँ  हकछ ु  कहह देलक। बैसकसाँ उदठ \nरूच्चक्मर्ी आाँगन आहब अभ्यागतक सुआगतक पाछ ू  लाहग गेली। तैबीि \nहहम्मतलाल बिा सभक ेँ  पढ़बैक अपन बात बाजए लगल - \n\"भरर ददन ताँ घरसाँ कायाालयक काया तकमे व्यस्त रहै छी , मुदा राहत ताँ \nअपन हािक ने भेल तइमे प्रहतददन र्द घन्टा पााँिो बिाक ेँ  पढ़बैमे लगबै \nछी। ओना , छोटका ताँ अखन बड छोट अथछ मु दा ओहो एकाध -घन्टा \nलगमे बैसल रहैए। \" \nहहम्मतलालक बात सुहन सुवाथसनीक मनमे सुथिताका प्रहत जेना नव \nआकिार्क संिार भेलैन। मनमे हविार घोराए लगलैन जे स्क ू लमे हकछ ु  \nसीममत हवियक पढ़ाइ होइए , मुदा जजनगी ताँ असीममत अथछ। ओइ \nअसीममतक ेँ  पररवारे ने थसखा -पढ़ा सीममत बना सक ै ए। भे ल ताँ यएह ने \nजे अखन तक जे सामाजजक धारामे पररवारक प्रवाह अथछ ओइ प्रवाहक ेँ , \nमाने पैछला पीढ़ीसाँ ऐगला पीढ़ी तक धारनुमा प्रवाहहत होइक दायरा बना \nलेब। जइमे पररवारक संग -संग बेकहतयोक जीवन प्रवाहहत होइत रहत। \nजाँ से नहह हएत ताँ अनेरे पररवारमे हविमता बढ़ैत रहत। माने ई भे ल जे \nजेहेन पररवारक आाँट -पेट , आाँट-पेटक माने सभ साधनसाँ सम्पन्न , रहत \nतइ हहसाबसाँ िलने समता बनल रहैए , मुदा जाँ तइ हहसाबक ेँ  छोहड \nबहवाहड बाट पकडने हविमताक सम्भावनेटा नहह अहनवायाता सेहो भइये \nजाइए । \n \nसुवाथसनीक ेँ  अपन पररवारक बुद्ध जगलैन। बुद्ध ई जगलैन जे जेना आन -\nआन प त्नीक जीवन अथछ जे सोल्होअना पहतपर आभश्रतो रहै छैि आ \nहुक ु मदाररनी (माने आदेश पालक) बहन सेहो जीवन हबतबै छैि , तइसाँ ताँ \nई नीक ने भेल जे जखन पदढ़ -थलन्ख एक सीढ़ीपर पहुाँि गेल छी , तैठाम \nतक बालो -बिाक ेँ  पढ़ाइये सक ै  छी। जखन ओकरा पढ़ाएब शुरू करब \nतखन ने गुरुत्वक बोध हएत ...। ओना , हविारक दौडमे सभ बुझै छी जे \nमाता -हपता बेटा -बेटीक माते -हपता टा नहह , प्रिम गुरु सेहो छैि। जखने \nमाता -हपता गुरु सेहो बहन जेता तखने ने बाल -बिाक यादगार सेहो बहन \nजेता। ऐठाम एकटा प्रश्न अथछ जे हपता आ गुरुमे हकछ ु  अन्तरो अथछ वा \nएकरंगाहे भेल ? अन्तर अथछ! अ न्तर ई अथछ जे जैठाम माता -हपता \nपालकक रूपमे छैि तैठाम गुरु प्रेरक भेला। खाएर जे भेला , मुदा माता - विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 89 \nहपता बाल -बिाक गुरुआइ नहह कऽ सक ै  छैि सेहो बात नहहयेँ अथछ। \nकइये सक ै  छैि। क े हनहार कररतो छैि । \n \nघडी देन्ख राधारमर् एकाएक उदठ कऽ ठाढ़ होइत बजला - \n\"हहम्मत , आब िलब। \" \nतैबीि रूच्चक्मर्ी डालीमे तीनू गोटा -ले माने राधारमर् , सुवाथसनी आ \nसुथिता ले , देहक वस्ि नेने पहुाँि राधारमर्क आगूमे रन्ख देली। ओना , \nसुवाथसनी साडीक रंग -रूप देखए लगली , मुदा राधारमर्क मनमे \nभादवक अन्हारक मेघौन जकााँ लटकए लगलैन। जहहना भादवमे एक \nददस अकाससाँ पाहन झहरैए ताँ दोसर  ददस हबजलोका सन शच्चक्तवान \nप्रकाश (इजोत) सेहो िमैकते अथछ आ तेसर ददस अन्हारो ताँ ई कहहते \nअथछ जे यएह ताँ भादवक अन्हारक खेल छी , जइमे सबहक जीवन सेहो \nसमाहहत अथछए। राधारमर् बजला - \n\"हहम्मत भाय , हम तोरा दोसर नहह बुझै थछअ , तैठाम एकर  माने वस्िक  \nकोन जरूरत अथछ..! \" \nअपन परर वारक परम्पराक ेँ  सुनबैत हहम्मतलाल बाजल - \n\"भाय साहैब , सभ पररवारक ेँ  अपन-अपन हकछ ु  धरोहर होइ छै , सएह \nछी।\" \nहहम्मतलालक बात सुहन राधारमर् अवाक भऽ गेला। अपना ददस तक ै त \nहविारलैन जे हम हकछ ु  छी तैयो हहम्मतलालसाँ आगू छी , तैठाम जाँ एहेन \nसम्बन्ध ओ स्थाहपत करए िाहह रहल अथछ ताँ हमरो आगू बदढ़ सम्बन्धक ेँ  \nसुदृढ़ करक िाही। जेते कीमतक वस्ि अथछ तेते ताँ अपनो देबा िाही। \nरस्तो अथछए। जखने मधया -पुता सभ गोड लागए लगत तखने ओकरा \nहािमे पाइ दैत कहबै - “बौआ, ममठाइ खइहह। “ मुदा एक ताँ दरमाहा \nजोकर काज नहह पूरल अथछ , माने अधेमास भेल अथछ , तइसाँ वेतन नहह \nभेटल अथछ। दोसर , अखन धरर जे पररवार िथल रहल अथछ ओ दोसरे \nओररयानसाँ िथल रहल अथछ। अपने ताँ टहलैक न्खयालसाँ िलल छेलौं , \nताँए हािमे ताँ हकछ ु  अथछ नहह। अपन रस्ता की हएत? लगले राधारमर्क ेँ  \nममथिलानीक दृश्य मोन पडलैन। मोन पहडते गहना -जेबर -नगदपर मधयान \nगेलैन। अखन तक सुवाथसनी मा इक देल धरोहर पररवारमे लगौली कहााँ \nअथछ। आाँन्खक इशारासाँ पत्नीक ेँ  पुछलैन। थशकारी सुवाथसनी बुजझ गेली।  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआने स्िीगर् जकााँ सुवाथसनी सेहो अपन नगद -नारायर् सेहो संगहह \nअनने छेली । \nजहहना हहम्मतलाल -पररवारक नव वस्ि सभहकयो माने तीनू बेकती \nराधारमर् ग्रहर् क े लैन तहहना वस्िक  मूल्यक सवाइ लगा बिा सबहक \nहािमे दैत सुवाथसनी हहम्मतलालक घरसाँ हवदा लेलैन । \nरस्तामे , सुवाथसनी कखनो अपन साडीक दाम लगबैत ताँ कखनो बिा  \nसुथिता क शटा -पेंटक , मुदा जखन मन (दाममे) ओझरा जाहन तखन \nराधारमर् ददस ताकए लगैत। राधारमर् अपन अत्न्तम हवदाइ माने जइ \nददन गामसाँ नो करी ददस हवदा भेला , ददन जे सीतानाि आ गीतानािसाँ \nगप-सप्प करैक हविार क े ने छला से मोन पडलैन। हविारर लेलैन जे \nडेरापर गेला पछाइत ुनूसाँ गप करब । \n \n \n(जारी ---) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 91 \n३.२.जगदीश प्रसाद मण्डल -अपेछा टुदट गेल (लघुकिा)  \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nअपेछा िुटि गेल \nअपेछा शब्दक प्रयोग अनन्त रूपमे होइए। जेना सामाजजक अपेछा , \nजहतयारे अपेछा , राजनीहतक अपेछा , साम्प्रदामयक अपेछा , धार्मिक \nअपेछा  इत्यादद -इत्यादद। मुदा अपनासभक समाजमे प्राय: र्द रूपमे \nअपेछा  शब्दक प्रयोग होइए , पहहल आशाक रूपमे आ दोसर सम्बन्धक \nरूपमे।  \nआने ददन जकााँ रघुवीर भाय दच्चच्छनमुहेँक रास्ता पक ै ड भोरमे टहैल रहल \nछला। अप्पन हनभित स्थानपर , जैठाम तक सभददन जाइ छैि , पहुाँि \nरघुवीर भाय घुमम रहल छला। हकछ ु  र्दर आगू एलापर शुभकान्तसाँ भेँट \nभेलैन। ओना , शुभकान्तक संग रघुवीर भाइक बीि बेवहाररक कोनो \nसम्बन्ध नहह छैन। एक गामक पढ़ ल -थलखल लोक ुनू छैि , ताँए उमेरक \nलेहाजसाँ रघुवीर भाय िोडे आगूएसाँ बजला - \n\"भाय , गोड लगै छी। बहुत ददनक पछाइत भेँट भेलौं , की हाल -िाल \nअथछ?\" \nजहहना बेपारीक एजेन्ट होइए तहहना सरकारी एजेन्ट सेहो होइते अथछ , \nताँए गप-सप्प करैक ढराामे ुनूक बीि , ुनूक हवशेि गुर्क कारर्ेँ , अन्तर \nसेहो अथछए। सामान्य भािामे माने सामाजजक भािामे हाँ-नइ वा नीक-\nबेजाए क ेँ  बेराएब आसान होइए, मुदा एजेन्सीक भािा ताँ से नहह होइ छै। \nओतए हाँ-नहह क ेँ  बेराएब कदठने नहह , महा कदठन भऽ जाइए। \n 92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n..एजेन्सीक भािामे शुभकान्त उत्तर दैत बजला - \"भगवान सभक ेँ  \nआनन्द राखैि। अहााँ  सभ गाममे रहए दैतौं तखन ने एकठाम रहहतौं आ \nबेसीकाल भेँट -घााँट होइत रहैत , से ताँ रहए नइ देलौं। पााँि ददन सेवा \nहनवृभत्त भेना भेल अथछ , आब गामेमे रहब। यएह सभ हाल -िाल अथछ।\"  \nशुभकान्तक हविार सुहन रघुवीर भाइक मनमे उठलैन जे एक गामक \nधरतीपर ुनू गोरेक जन्म भेल अथछ। ऐसाँ  बेसी कोनो सम्बन्ध अथछए \nनहह , तखन बेसी गपे -सप्प की करब। रास्ता कादट आगू बढ़ए लगला हक \nशुभकान्त बजला - \n\"जहहना नब िासक लटारम्भ होइए तहहना ने नब बासो आ बाथसयोक \nसंग होइते अथछ।\"  \nरघुवीर भाय बजला - \n\"हाँ, से ताँ होइते अथछ।\" \nिारर ददनक बीि शुभकान्त घरमे रहैसाँ लऽ कऽ खाइ -पीबै धररक जोगार \nकऽ नेने छला। खाली उठौना र्दधक भााँज पछ ु आएल छेलैन। जाँ छपरा -\nथसवान ददसक नोकरीक जीवन हबतौने रहहतैि , तखन र्दधोक ओते \nखगता नहहयेँ रहहतैन मुदा पूर्र्िया जजलामे जीवनक पूर्ा नोकरी हबतौलैन \nताँए र्दधो-दही आ माछोक िहैट लहगये गेल छैन। माछक ओररयान ताँ भऽ \nगेल छेलैन  जे माछ पहुाँिा देतैन। मुदा र्दधक जोगार नइ भेल छेलैन। एतबे \nभााँज लगल छेलैन जे गाममे आठ े टा हकसान एहेन छैि जे र्दध बेिै छैि , \nजइमे रघुवीर भाय सेहो छैि।  \nरघुवीर भाय बी.ए. पास क े लाक पछाइत गामेमे रहह हकसानी जीवनक ेँ  \nअंगीकार क े लैन। मध्यम कोदटक पररवार छैन , माने पााँि बीघा  जमीनक \nजोतबला पररवार। ओना , कोनो तरहक जीवन एहेन नइ होइए जे ब्रह्मा \nजकााँ हनमााताक नइ होइए , सभ होइते अथछ , मुदा हकसानी जीवन ताँ \nआरो बेसी सघन रूपमे अथछ। खेतक अन्नसाँ लऽ कऽ बेख -बुहनयादद माने \nगाछ -हबरीछ आ माल -जालक संग मनुक्खक हनमाार् सेहो हकसानी \nजीवनमे अथछए। ऐठाम ई नइ बुझब जे बाप बेटाक ेँ  कहै छैि जे तूाँ हमर \nबेटा नइ थछएेँ। जेकर जवाब बेटो दइते छैन जे तोहूाँ हम्मर बाप नइ थछअ। \nमुइला पछाइत ने सराध करबह आ ने गंगा -कोसी आहक पोखररयेमे जल -\nतपार् करबह । \nऐठाम मनुक्खक हनमाार्क माने अथछ जे हर माता -हपता , माने पुरुख - विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 93 \nनारी ुनू ,क दामय त्व बनैए जे अप्पन हनर्मित सन्तानक ेँ  नीक मनुक्खक \nरूपमे पररर्त करैि। खाएर जे से।  \nशुभकान्तक अपन बेवहाररक जजनगी ओहन बहनयेँ गेल छेलैन जे क े तौ \nहनधोख भऽ कऽ बजै छैि , भलेँ नीक-बेजाए वा तडी -घटी ओइ शब्दक \nबुझैि वा नहह। शुभकान्त बजला - \n\"रघुवीर , आब ताँ अहीं सभक आशामे गाम मे रहब।\"  \nओना , शुभकान्त कण्ठसाँ ऊपरसाँ बाजल छला , मुदा कण्ठक हनिााँमे \nथछपले छेलैन जे गाममे सरकारी तंिसाँ जुडल क े ते गोरे अथछ , भेल ताँ \nअपन सभ ददयादी पररवार ममला सात गोरे आ गाम -समाजमे तीन गोरे , \nतोहूमे र्दटा मुाँहिोरे अथछ। जइमे एकटा गामसाँ बाहरे दरभंगामे मकान \nबना क ऽ रहैए। माने भेल जे एहेन संस्कार , माने सत्ताक संस्कार , गामो -\nघर मे पसरले अथछ। ओहने संस्कारक गछारमे शुभकान्त समय हबतलैन , \nजइसाँ हुनकर जीवने ओहन बहन गेलैन जे र्द -ददथसया माल िोभैत रहला \nआ ताँए र्द-ददथसया बालीकक ददशा सेहो छैन्हे। खाएर.. शुभकान्त \nआन्खर हकछ ु  छला मुदा भी .एल.डब्ल्यू ताँ छेलाहे।  \nशुभकान्तक बोली अकाहनते रघुवीर भाइक मनमे जहग िुकल छेलैन जे \nअखन तक गाम -समाजमे हकछ ु  पररवार -हवशेिक दब -दबा रहबे कएल \nअथछ। ओना , दब -दबाक सेहो र्द रूप अथछ , एक अनुरागसाँ आ दोसर \nहवरागसाँ। ऐठाम हम संन्यासीक ििा नइ करै छी , तहूमे जे हबनु वैरागेक \nददन -राहत थछथछयाएल घुरै छैि। ओना , ददयादी बाँटवारामे शुभकान्तोक \nएहेन च्चस्थहत बहनयेँ गेल छैन जे रहै-जोकर अप्पन घराहडयो ने छैन जे \nुआर -दरबज्जा बन्हता। मुदा शुभकान्त सभ ददनसाँ मुाँहजोर रहबे \nक े लाह , जइसाँ र्दटा ददयादीक धनक लाभ , माने हनवंश होइत पररवारक \nधन -सम्पैत झींटलैन ताँए रहै -जोकर छैन। ममथसयो भरर ज्ञान रहहतैन ताँ \nकहबो कररतैि आ करबो कररतैि जे ददयादी धन ददयादक भाग , \nददयादक हहस्सा।  \nरघुवीर भाय महाभारतक रिक धुरीक िक्का जकााँ समाजक िक्काक \nधुरीक ेँ  उल्टाघुमान घुमा अपनाक ेँ  समाजक बीि ओइ रूपमे स्थाहपत कऽ \nनेने छैि जे अप्पन हाि -मुट्ठीक बलेँ समाजमे ठाढ़ छैि। ताँए आत्मबलसाँ \nभरल अपन मन छैन्हे। ओना , रघुवीर भाइक मनमे ईहो उदठ रहल छेलैन \nजे अनेरे गप -सप्पमे समय हबताएब उथित नहह , तहूमे अखन थशकारीक  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसैरपर छी। आगू बढ़ैत रघुवीर भाय बजला - \n\"शुभकान्त भाय , समाजमे सभक आशापर सभ जीबै छैि। मुदा...।\"  \nओना , शुभकान्त क मनमे अपन पुस्तैनी हविार ठहैक गेलैन मुदा िटसार \nपरक लोक शुभकान्त हबनु समय गमौने , थिल्होरर जकााँ , माने जहहना \nथिल्होरर वा कौआ छोट बिा हािक रोटी झपैटकऽ उहड जाइए , तहहना \nबजला - \n\"जाँ से आशापर नहह जीबैत रहैत तखन एना अखन तक समाज ठाढ़ \nक े ना अथछ।\" \nहबनु जवाब देने रघु वीर भाय आगू बढ़ए लगला हक स्पष्ट शब्दमे शुभकान्त \nकहलक ै न - \n\"र्द हकलो र्दध सब ददन ददअ।\"  \nर्दधक नाओं सुहन रघुवीर भाय अप्पन र्दधक हहसाबो बैसा आ समाजक \nदामयत्व , समाजक दामयत्वक माने नब पररवार वा नब लोकक ेँ  पुरान \nपररवार वा समझदार बेकतीक ेँ  सहयोग करब , बुजझ बजला - \n\"जखन अप्पन घर वस्तु अथछ आ अहााँ नब लोक छी , तखन क े ना नइ \nकहब।\"  \nजरूरत ताँ जरूरत छी , जेकर प्रभाव जीवनपर पडैए , ताँए मनमे \nथछलममलाहट अहनते अथछ। शुभकान्तक मनमे थछलममलाहट छेलैन्हे , \nबजला - \n\"अखन ताँ र्दधक समय अथछए , माने र्दधो आ माछोक हबकरी -बट्टा भोरेमे \nशुरू होइए , आइयेसाँ शुभ-शुभकऽ शुरू  करू।\"  \nरघुवीरो भाइक मनमे उदठ गेलैन जे र्दध भोज्य -पदािा छी , अहीपर जीवन \nठाढ़ अथछ , ताँए हकए ने माहन ली। पररवारमे जाँ दोसर हािक काज रहैत \nताँ हविारैयोक समय लेल जा सक ै  छल। मुदा जे काज अप्पन हािक \nअथछ, ओकर अमधकार अपने ने राखए पडत। समाजो ताँ समाज छीहे। \nदेन्खते थछऐ जे क े ते घरक जुहत मरदनमा अथछ आ क े ते घरक मौहगयाही। \nखाएर जे से। रघुवीर भाय बजला - \n\"अपना ऐठाम िालीस रूपये हकलो र्दधक दर अथछ , तइ हहसाबसाँ अस्सी \nरूपैया प्रहतददन भेल , एकर लेन -देन क े ना करब ?\" \nपरजीवी िाइथलक लोक शुभकान्त छथिए , अप्पन गोडा-गफ्तर बैसबैत \nबजला -  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 95 \n\"जहहयासाँ नोकरी शुरू क े लौं आ र्दध उठौना थलअ लगलौं , तहहयासाँ \nमहीनावारी हहसाब दैत एलौं हेन।\"  \nरघुवीर भाय बजला - \n\"की हहसाब , कनी फहडछा कऽ कहहयौ। एकटा हहसाब अथछ जे मास \nददनक पाइ पहहने िीजबलाक ेँ  दऽ देलौं , जइसाँ ओकरो जीवन -हक्रयामे \nसुगमता अबैए , दोसर भेल ददनक -ददन लेन -देन आ तेसर भेल मही ना \nददन वस्तु लेलौं आ पछाइत पाइ देलौं।\"  \nजहहना िलाक लोक शास्ि -पुरार्क न्खस्सासाँ भािर् शुरू करै छैि \nतहहना शुभकान्त भाय बजला - \n\"रघुवीर की कहहयह , ओइठाम माने पूर्र्ियामे जे आगत -भागत छल से \nजखन मोन पडैए ताँ होइए जे जेना स्वगासाँ धरतीपर आहब गेलौं हेन।\"  \nओना , रघुवीर भाइ क मनमे ठहकलैन जे सरकारी खजाना हािसाँ \nहनकलला पछाइत जेना होइ छै , भररसक तहहना हहनका भऽ रहल छैन। \nमुदा अप्पन हविारक ेँ  अपना मने समेट रघुवीर भाय बजला - \n\"की स्वगासाँ धरतीपर कहथलऐ भाय ?\" \nभािर्मे मोड दैत शुभकान्त बजला - \n\"अपना सबहक जे मादट -पाहन अथछ से जहहना र्दध जनमबैक क्षे ि छी \nतहहना माछ -मखान सन अमृत वस्तुक क्षेि सेहो छीहे , तैठाम जे सुख \nपूर्र्ियामे छल से अपना ऐठाम भेटत की नहह.!\"  \nशुभकान्तक बोली रघुवीर भाय अकाहनकऽ बजला - \n\"रघुवीर भाय , हविारक ेँ  माने लेन -देनक हविारक ेँ  आगू बढ़ाउ।\"  \nशुभकान्त बजला - \n\"अप्पन यैह थसद्धान्त रहल जे मही ना ददन र्दध लेला पूरर गेल , पछाइत \nपाइ देलौं।\"  \nरघुवीर भाइक मनमे िोडेक हतलममलाहट एलैन। हतलममलाहट ई एलैन \nजे मैदट्रक पास क े लाक पछाइत भी.एल.डब्ल्यू.क नोकरी शुभकान्त घरसाँ \nशुरू क े लैन , सादठ बखाक पछाइत गाम एला अथछ , हम सभ छोट \nहकसानी जजनगीसाँ जुडल छी , सददकाल एक ने एक  खगता पररवारमे \nरहहते अथछ , तखन जाँ अपन गहतशील पूजीक ेँ  बान्न्ह ददअए , ई क े तौसाँ \nउथित नइ हएत। मुदा नब लोकक संग नब सम्बन्धोक प्रश्न ताँ अथछए। \nअप्पन ओकाहतक सीमा देखैत रघुवीर भाय बजला -  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"महीना ददनक पछाइहतक जे पाइ देब कहै थछऐ , गाम अखनो गाम छी , \nशहर -बजारक लोक जकााँ नइ कहै ए जे पैसा हो ताँ िख , नहीं तो रोड पर \nजा क े  झख । तीस ददनक उधारक ेँ  पााँि ददनपर लऽ आनू। पााँि ददन पाइ \nरूकने हमरो बेसी नोकसान नइ हएत आ अहााँक संग लेन -देनक सम्बन्ध \nसेहो सभ ददन बनल रहत।\"  \nसमाजक बेवहारे ने संस्कार हनरमबैए। अखन तकक इहतहासक पन्ना \nयएह ने कहैत आहब रहल अथछ  जे समाजक हवशाल समूह लूटाइत रहल \nअथछ आ अल्प समूह ओकरा धमा सन भयंकर हथियार आगूमे रन्ख \nडरबैत -धमकबैत भावनाक पाहन बना पीबैत रहल अथछ। खाएर ऐसाँ \nरघुवीर भायक ेँ  कोन मतलब छैन , मतलब छैन माि अप्पन आ अप्पन \nपररवार भररक। ओना , रघुवीर भाइक मनमे क ृ ष्र्क सुदशान िक्र जकााँ \nउदठये रहल छेलैन जे समाजक एक अंग ताँ अपनो छीहे , समाज हम्मर \nहविार हकए मानत , मानत ताँ तखन जखन ओकरा बोध हेतै जे समाजक \nएक-एक बेकतीक जजनगी एक ै समी शताब्दीक होइ। बत्ती -खरहीक \nमडबासाँ आगू बदढ़ हवाइये जहाज परक हववाह -मण्डप हकए ने बनइ। \nसमाजक बीि बेकतीक एतेक ताँ कताव्य अथछए  ने जे समाजक बीि \nपररवार आ पररवारक बीि बेक्त हक्रयाक ेँ  अपन पाररवाररक हक्रया बना \nसमाजमे अपनो आ पररवारोक ेँ  ठाढ़ करैि। ओना , रघुवीर भाइक मन \nकहबे करैन जे जइ पररवारक शुभकान्त भाय छैि ओ पररवार सभददनसाँ \nिालबाज रहल अथछ। मुदा इहतहासक पन्ना ताँ वतामानक साहहत्य नहह \nभऽ स क ै ए, ओ भहवष्यमे हएत , मुदा तेकर ठ े काने कोन। आजुक जे \nपररवेश अथछ ओइ पररवेशमे समाजक बीि मधुर सम्बन्ध क े ना बनत ? \nबजैसाँ बेसी मुडी डोलबैत शुभकान्त बजला - \n\"महीना ददनपर पेंशन उठत तखन ने र्दधबला , माछबला आहक \nतरकारीबलाक हहसाब िुकती करब।\"  \nओना , रघुवीर भाइक मनमे तामस सेहो उठलैन। समाजमे एहेन जे \nबुहडवान लोक छैि जे एतबो नइ बुझै छैि जे गाम -गाममे सडक बनने \nगामक पाइहनक हनकास प्रभाहवत भेल , जइसाँ गाम -गाममे पाइहनक \nजमाव भऽ गेल अथछ। पाइहनक जमाव भेने अन्न -पाहनसाँ लऽ कऽ बेख -\nबुहनयादद , माल -जाल सभ प्रभाहवत भेल अथछ। जखन हक गाए -महींसक ेँ  \nर्दधारू  बनबैमे घासक िारा अहनवाया अथछ , मुदा पाहनक जमाव भेने  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 97 \nिासक िास प्रभाहवत भेल अथछ। एहना च्चस्थहतमे हकसानक मुहसाँ की \nहनकलतैन ? रघुवीर भाय बजला - \n\"शुभकान्त भाय , समाजमे कोनो बेवहार हबना ुनू पक्षक हविारसाँ नहह \nिलत। मनमे एते जजज्ञासा बढ़बे कएल अथछ जे अहााँक ेँ  गाम ऐने ए कटा \nपररवारक वृजद्ध भेल। मुदा जाँ प्रहतददनक लेन -देन करी तखन र्दध लऽ \nजाएब नइ ताँ नइ आएब।\" \nआगू हबना हकछ ु  बजनहह रघुवीर भाय ओइठामसाँ आगू बदढ़ गेला। आगू \nबढ़ला पछाइत की मन फ ु रलैन हक नइ , हमरा ऐठाम िथल एला। \nदरबज्जाक आगूमे रघुवीर भायक ेँ  देन्खते बजलौं - \n\"भाय , मन बड हररयर बुजझ पडैए, क े तौ जजमहनका हाि लागल की ?\" \nअपना ुनू भााँइमे , माने हमरो आ रघुवीरो भाइक बीि एहेन हविारक \nसम्बन्ध बहनयेँ गेल अथछ जे कोन शब्दक माने हाँसीक रूपमे अथछ आ \nकोन शब्दक माने गहींरगर अथछ , से अपने ुनू भााँइ बुझै छी। रघुवीर \nभाय कहलैन - \n\"मनोहर , मन हररयर हकए ने रह त। जे अपेछा कहहयो बनबे ने कएल \nमाने जे सम्बन्ध बेवहाररक रूप लेबे ने क े लक , माि भावनामे रहल ओ \nटुटत की। टुटैत ताँ अथछ ओ जे टुटैबला अथछ।\"  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.३.नन्द हवलास राय -आवश्यक आवश्यकता \n \nनन्द्द विलास राय \nआिश्यक आिश्यकता \nदसमा वगामे थशक्षक छािसभसाँ प्रश्न पुथछ रहल छला। एकटा छाि जेकर \nनाओं ददथलप छल , पुछलन्खन - \"कहो जी आवश्यकता हकतने प्रकार क े  \nहोते हैं ?\" \nददथलप खडा भऽ जवाब देलक ै न - \n\"जी , तीन प्रकारक ?\" \nथशक्षक बजला - \"अच्छा तुम बैठ जाओ।\"  \nबगलक छािसाँ फ े र पुछलन्खन - \n\"रहीम तुम बतलाओ।  तीन प्रकार का कौन -कौन आवश्यकता है ?\" \nरहीम खडा भऽ कऽ बाजल - \"जी , आवश्यक आवश्यकता, आराम \nसम्बन्धी आवश्यकता आ हवलाथसता सम्बन्धी आवश्यकता।\"  \nथशक्षक बजला - \n\"बहुत अच्छा। तुम बैठ जाओ।\"  \nथशक्षक ऐगला छािसाँ पुछलन्खन - \n\"गौतम , तुम एक आवश्यक आवश्यकता का उदाहरर् दो।\"  \nगौतम बा जल - \"सर , मोबाइल ररिाजा सभसाँ पैघ आवश्यक आवश्यकता \nछी।\" \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 99 \n३.४.रबीन्द्र नारायर् ममश्र - मातृभूमम (उपन्यास) - ३६-४० म खेप  \n \nर ीन्द्र नारायण ममश्र \nमातृर्ूमम (उपन्द्यास)- धारािावहक \nखेप ३६-४० \n३६ \n  \nउतरबाररटो लक मंददरसाँ सटले नागबाबाक ेँ  समामध देल गेल । \nएहह अवसरपर   सौंसे इलाकाक लोक उलदट गेल छल । मास ददनसाँ \nअनशनपर बैसल जयन्त डाक्टरी परामशाक अवहेलना करैत नागबाबाक \nअंहतम संस्कारमे उपच्चस्थत छलाह । कालीकान्त आ हुनकर समस्त \nपररवार सेहो िुपिाप सभहकछ ु  देखैत रहलाह । एहह घटना क्रमसाँ \nउतरबाररटोल युवकसभ बहुत उत्तेजजत रहथि ।  \n\"नागबाबाक संगे एतेक अन्याय भए गेल आ हमसभ एहहना \nसहह लेब  ,ई भए नहह सक ै त अथछ ।\" -ओ सभ एक -दोसरक ेँ  कहैत छलाह \n। पाठशालासाँ जुडल नव -पुरान समस्त हवद्वानसभ ओतए पहुाँथि गेल \nरहथि । दथछनबाररटोलक पढ़ल -थलखल अमधकांश लोक प्रवासी भए गेल \nरहथि । परदेशमे रहहकए अपन जीवन -यापन करैत छलाह । तिाहप \n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन गाम -घरक समािारक टोह लैत रहैत छलाह । से  सभ धराधर गाम \nपहुाँिए लगलाह।  \n\"अपनसभक गाम एहन ताँ नहह छल ?\"-एक दोसरक ेँ  ई प्रश्न \nकरथि । मुदा उत्तर ककरो लग नहह छल । एतेक बात भए गेल , मुदा \nसुधाकरक कतहु पता नहह िलल । पुथलस खानापुरी करैत रहल । सभ \nबुझैक जे परदेशीसभ कतेक ददन रहतौक ? दस ददन -पन्द्रह ददन  ,जहााँ \nछ ु ट्टी खतम हेतैक अपने घसहक जेतौक । तेँ ओकरासभक ेँ  कहबा -\nसुनबासाँ हकछ ु  फरक नहह पडएबला छलैक।  \nनागबाबाक समामध देलाक बाद श्रद्धांजथल देबाक हेतु सभसाँ \nपहहने शीला मंिपर अएलीह । अत्यंत भावपूर्ा माहौलमे ओ एलान करैत \nछथि - \n\"नागबाबाक प्रहत सही श्रद्धांजथल इएह होएत जे हमसभ गाममे  \nपाठशालाक स्थापनाक संकल्पक ेँ  शीघ्र साकार करी ।  एहह हेतु हम अपन \nसमस्त पैतृक संपभत्तक ेँ  दान करैत छी । संगहह आजीवन एहह संस्थाक \nहेतु काज करबाक संकल्प लैत छी । \" \nशीलाक बात सुहन िारूकातसाँ लोकसभ करतल ध्वहन करए \nलगलाह । तकरबाद कालीकान्त मंिपर अएलाह । ओ घोिर्ा करैत \nछथि - \n\"हमर पूवाज एही गामक छथि । ओ सभ जीहवकाक हेतु बाहर \nभेलाह आ ओतहह बथस गेलाह । मुदा हमरो एहह मादट -पाहनक प्रहत हकछ ु  \nदामयत्व अथछ । हम एहहठाम पाठशाला नहह अहपतु एकटा अत्यंत \nआधुहनक हवश्वहवद्यालयक स्थापनाक प्रस्ताव रखैत छी । ओहह हेतु \nसमस्त आर्ििक सहयोग हम करब । सं गे इहो प्रस्ताव करैत छी जे ओकर \nनाम नागबाबा हवश्वहवद्यालय राखल जाए । “  विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 101 \nसवासम्महतसाँ ई प्रस्ताव माहन लेल गेल । लोकसभ करतल \nध्वहनसाँ एकर स्वागत क े लहन । सभक सहमहत देन्ख कालीकान्त बहुत \nप्रसन्न रहथि । बातक ेँ  आगू करैत ओ कहैत छथि - \n\"ई हवश्वहवद्यालय सभ तरहेँ सुहवधा सं पन्न होएत । एहहमे ज्ञान -\nहवज्ञानक आधुहनक जानकारी भेटत । \"  \nिारूकात हिाक माहौल छल। नागबाबाक आकस्स्मक हनधनसाँ \nुखीलोकसभक मोनमे आब संतोखक भाव छलहन । मुदा जयन्त अखनो \nओहहना गंभीर छलाह । लोक हुनका अनशन तोडबाक आग्रह कए रहल \nछल मुदा ओ हकछ ु  नहह बाजज रहल छलाह ।  \n३७ \n  \nजहह आसाँ मंददरपरक काण्ड भेल , सुधाकर गाम घुरर नहह \nआएल । एमहर -ओमहर नुकाइत रहल । यद्यहप पुथलस आ प्रशासनमे \nओकर जबरदस्त   पहुाँथि छलैक ,तिाहप नागबाबाक आकस्स्मक \nहनधनक   बाद क े ओ ओकरा देखए नहह िाहए ।  “एहह तरहेँ िारूददस \nबौआइत ओ कतेक ददन रहह सकत ? हकछ ु  समाधान ताँ ओकरा करैक \nहेतै क ।“- ई बात ओ मोने -मोन सोिैत छल । एहह लिितामे क ै क राहत ओ \nजगले रहह जाइत छल । हनन्न हेबो करैक ताँ भोरुकबामे   । ओहहराहत \nएहहना बहुत मोसहकलसाँ ओ सुतल छल हक सपनाए लागल । ओकरा \nलगलैक जेना ओकर आत्मा देहसाँ हनकथल कए कहह रहल छैक - \n\"आब हम तोरा संगे नहह रहह सक ै त छी । अन्या य सहबोक \nएकटा सीमा होइत छैक । पहहने तूाँ जयन्तक पाठशालक जगह \nहरपलह , फ े र हुनकर जमीन -जिा लुदट लेलहुन , शीलाक हपताक \nबैदजीक अकाल मृत्युक कारर् सेहो तूाँही छलह । बात ओतबे पर नहह \nरुकल । नागबाबा सन उपकारी समाजसेवीक ेँ  तूाँ झूठ -मूठक मोकदमामे \nफ ाँ सा कए जहल पठा देलहुन आ हाला त तेहन भेल जे ओतहह हुनकर  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रार् िथल गेल । एतेक अन्याय सहह कए हम तोहर देहमे नहह रहह सक ै त \nछी । तोरा अपन क ु क ृ त्यक दंड भेटबेक िाही।\"  \n\"कम साँ कम तूाँ ताँ हमर संग दएह । तूाँ हमर आत्मा छह । भरर \nजजनगी नीक -बेजाएमे हमरा संगे रहलह आ आब जखन सभसाँ \nमोसहकलमे फ ाँ थस गेल छी ताँ तूाँ हमर संग छोहड रहल छह ।\"  \n\"हम कोन उम्मीदसाँ तोहर संगे रहू । तोरा क े ओ नीक बात \nकहतह से सुनबहक ? नहह सुनबहक ? ददन -राहत लोकक क्षहत करएमे \nलागल रहैत छह । एहनमे हम कोना रहह सक ै त छी से तूाँही कहह ?\" \n\"तूाँ रुहक जाह । हमरा जे कहबह सएह करब ।\"  \n\"सही बजैत छह ?\" \n\"एकदम सही , जे तूाँ कहबह सएह करब मुदा तूाँ रुहक जाह।\"  \n\"तूाँ तुरंत जयन्त लग जाह आ हुनकर जे जमीन -जायदाद लेने \nछहुन से वापस कए दहुन । पाठशालाक हनमाार्मे सहयोग करहुन । \nतखने तोरा शांहत भेदट सक ै त छह ।\"  \nअपन आत्माक संग भेल एहह वाताालापसाँ ओकर हनन्न एकाएक \nटुदट गेलैक । ताबे फरीछ भए गेल छल। सुधाकर िोट्टे गाम हबदा भेल । \nएकसुरे िलैत रहल आ उतरबाररटोलक मंददरपर जयन्त लग पहुाँथि \nहुनकर पैरपर खथस पडल । जे क े ओ ई दृश्य देखल क से आियामे पहड \nगेल ।  \n\"हमरासाँ बहुत अपराध भेल । हम तकर पिाताप करए िाहैत \nछी । पाठशालाक जगह हम वापस करैत छी । अहााँक जे मरौसीक \nजमीन -जायदाद अथछ सेहो वापस करैत छी । आगू अहााँ जे कहब सएह \nकरब ।   मुदा हमरा मोनसाँ माफ कए ददअ जाहहसाँ हम शांहतसाँ जीहब \nसकी ।\"-सुधाकर बाजल । सुधाकरक ेँ  ओहहठाम देन्ख लोकक करमान \nलाहग गेल छल । जयन्त सुधाकरक बात सुहनतहुाँ मौन छलाह ।   विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 103 \nसभक ध्यान जयन्तपर क े जन्द्रत छल । ओ अडल रहथि। हकछ ु  \nबजबो नहह करथि। हुनकर स्वास्थ्य सेहो खराब भेल जा रहल छलहन। \nिारूकातसाँ लोकसभ जयन्तपर आग्रहपर -आग्रह करैत रहलाह जे ओ \nआब अनशन तोहड देथि । ओ जे कहथिन सएह हेतैक । लोकसभ बहुत \nआग्रह क े लकहन जे ओ हकछ ु  ताँ कहथि जाहहसाँ समाधानक रस्ता ताकल \nजाए । लोकक बढ़ैत आग्रह देन्ख जयन्त हािसाँ थलन्ख कए एकटा पि \nगोहविदक हािमे देलन्खन - \n\"हम अहााँसभक सहयोग आ संघिासाँ अभभभूत छी । हमरा आब दृढ़ \nहवश्वास अथछ जे हमरा लोकहनक संकल्प अवश्य सफल होएत। गाममे \nहवश्वहवद्यालयक हनमाार् हेबे करत । मुदा हम िाहैत छी जे एहहमे सभ \nगोटे साममल होअए , तखने सही मानेमे ई जन आंदोलनक सफलता \nकहल जा सक ै त अथछ ।\"  \nजयन्त एहह इच्छाक समिानमे ओहहठाम उपच्चस्थत हजारों लोक \nएकस्वरसाँ बाजज उठलाह - \n\"हमसभ अहााँक इच्छाक अनुक ू ल सवास्व त्याग करबाक हेतु तैयार छी \n।\" \nतकरबाद सामनेमे   राखल बडका सतरंजीपर गहना ,रुपैआ ,एवम् अन्य \nमूल्यवान बस्तुसभक बरखा होबए लागल। जकरा लगमे जएह छलैक से \nहनकाथल -हनकाथल कए देबए लागल । देन्खते -देन्खते करोडों टाका जमा \nभए गेल । कतेको गोटे अपन जमीन -जायदाद दान देबाक हेतु आगू आहब \nगेलाह । एहन जन समिान देन्ख जयन्त दंग रहह गेलाह ।  \n\"हम अपन अनशन तोहड रहल छी ।\"  \nआिायाजीक हािे नेबो आ थिन्नीक सरबत पीहब कए जयन्त \nअपन अनशन समाप्त क े लाह । िारूकात लोकसभ प्रसन्न छल । गीत -\nनाद भए रहल छल ।  ुनूटोलक लोकसभ कालीकान्तक सहयोगसाँ \nहवश्वहवद्यालयक स्थापनामे लाहग गेलाह । देन्खते -देन्खते ओहहठामक  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदृश्य बदथल गेल । लगबे नहह करए जे ओ ओएह गाम अथछ जतए जयन्त \nसन हवद्वान लोकक ेँ  ठाढ़ होएब मोसहकल छल ।  \nगाममे सबतरर  एकहह आबाज प्रहतध्वहनत भए रहल छल - \n“जय मातृभूच्च़़म”! जय जयन्त  ! \n ३८ \nल खनपुरमे घटल   ई घटनासभ सभक ेँ   उद्वेथलत कए देलक। \nजतए जे क े ओ प्रबासमे छलाह ,गाम -घर छोहड आन -आनठाम रहह \nजीहवकोपाजान करैत छलाह , सभ गामक रुन्ख लेलाह । सुधाकर कोनो \nअसगरे उदाहरर् नहह रहथि । गाम -गाम एहन लोकसभ भरल छथि। \nकतेको प्रवासी लोकहनक हुनकर अपने लोक घर -घराडी ,जमीन -\nजायदादसभपर बकोदृमष्ट रखने रहैत छथि । इच्छा इएह रहैत छहन जे जे \nगेला से गेला  ,आब गाम घुरर कए नहह आबथि । भने बाहर छथि । एहह \nबातक कहनको मात्सया नहह जे ओहो एही मादट -पाहनक छथि । \nममथिलाक संस्कार ओ संस्क ृ हतसाँ ओकरो संतानक जुडाव बनल \nरहैक ,तकर कोनो िेष्टा नहह । जखन जहडए खतम भए जएतैक ,बाप -\nहपतामहक ओकर संपभत्तमे हहस्सा हरहप जएबाक हेतु अपने लोक लागल \nरहतैक , तखन ओ किी लए कए ठाढ़ रहत । गाममे  ककरा लग \nजाएत ,कतए रहत ? \nपररर्ाम भेल जे प्रवासी लोकहनक गाम आबाजाही क्रमशः \nसमाप्त जकााँ भए गेल । धीया -पूताक ेँ  ताँ गाममे क े ओ थिन्हबो नहह करैत \nछैक । ककरा लग बैसत ,ककरा संगे खेलाएत। सही मानेमे आब गाम \nओकरासभक हेतु परदेश भए गेल छैक । गाम गेलाक बाद मोन उहबआए \nलगैत छैक ,हो इत छैक जे कखन भागी । आन्खर एना भेलैक \nहकएक ? हकछ ु  लोहोक दोख ,हकछ ु  लोहारोक । जाबे लोक नौकरी करैत \nरहल ,ताबे ओहीमे लागल रहल।   मुदा समय ताँ बैसल नहह रहत । समय \nिक्र आगू बढ़ल। मानवीय संबंध थशथिल होइत गेलैक । एहन पररच्चस्थहत \nगाम -गाम पसरर गेल।   विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १८६ अंक ३७१)|| 105 \nलखनपुरोक सएह हाल - िाल । मु दा ई घटनाक्रसाँ सभक मोनमे \nजबरदस्त आघात भेलैक । प्रवासी सभ जतए जे रहए सभ अपन -अपन \nगाम आएल । पाठशालाक लडाइ जयन्तक व्यच्चक्तगत नहह रहह गेल । ई \nसमाजक अस्स्मतासाँ जुहड गेल।  \nसभसाँ कमाल क े लाह राजीव । हुनकर पूवाज लखनपुर \nउतरबाररटोलक  छथि । हुनकर बाबा नेनेमे गाममे गरीबी साँ तंग भए भाहग \nगेलन्खन । तकरबाद कतए गेलाह ,की क े लाह ककरो हकछ ु  पता नहह \nिललैक। तकरबाद हुनकर हपता ददल्लीमे भरर जजनगी काज क े लन्खन \nआ ओतहह घर बनाए बथस गेलन्खन । ओतहह राजीव पदढ़ -थलन्ख \nकलक्टर भए गेलाह । गामक बारेमे सुनबे करथि , कहहओ गेल नहह \nरहथि ,हकछ ु  देखने नहह रहथि । तिा हप अपन मादट -पाहनक थसनेह ताँ रहबे \nकरहन । संयोग एहन जे हुनकर पोस्टींग लखनपुरक जजला मुख्यालयमे \nभए गेलहन ।  \nराजीवक ेँ  सुधाकरक न्खस्सा नीकसाँ बूझल रहहन । अखन धरर \nओ जेना -तेना बाँिैत रहल छल । पुथलस आ सरकारी महकमामे अपने \nजोगार बैसा कए गामक लोकसभक ेँ  परेसान क े ने रहैत छल।  मुदा कहबी \nछैक जे कमाक फल भोगहह पडैत छैक । सएह भेलैक। राजीव एसपीसाँ \nगप्प कए सुधाकरक फाइलक ेँ  हनकलबओलथि। ओहहमे थलखल रहैक\" \nसुधाकर नामक आदमी कहह नहह कतए िथल गेल अथछ , बहुत प्रयासक \nबादो ओकरा नहह ताकल जा सकल। अस्तु ,एहह मामलाक ेँ  हफलहाल बंद \nराखल जाए। जखन ओ भेटताह ताँ आगूक कारवाइ कएल जाएत ।\" \nराजीवक ेँ  एसपी से बात कहलन्खन ।  \n\"ओ ताँ अखनो गामेमे अथछ । पुथलसक ेँ  नहह भेटबाक सबाले नहह छैक । \nजरूर क े ओ ओकरा बाँिा रहल अथछ।\"  \n\"अहााँक अनुमान सही अथछ श्रीमाऩ! -एसपी साहेब बजलाह।  \n\"क े  थिकाह ओ व्यच्चक्त जे एहन ुष्ट व्यच्चक्तक ेँ  बिा रहल छथि?\"  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"अपने इलाकाक मंिीसाँ सुधाकरक बहुत घालमेल छैक । सुनैत छी \nओएह एकर मामलामे पुथलसक ेँ  दबाब दैत छथि ।\"  \n\"आब अहााँसभ ककरो नहह सुनू । जे उथित छैक से हेबाक िाही।\"  \n\"सही कहथलऐक श्रीमान ! सएह हेतैक ।\"  \nतकरबाद ताँ एसपी साहेब ओहह माममलाक ेँ  अपना हािमे लए \nलेलथि । तीन मास हनत्यप्रहत ओहह माममलाक सुनबाइ कोटामे भेलैक । \nजज साहेब सेहो छगुन्तामे रहथि जे आन्खर एहन अपराध क े लाक बादो \nपुथलस हकएक एकरा बाँिओने छल । माममलामे फ ै सला दैत जज साहेब \nकहलाह - \n\" सुधाकरक अपराध बहुत पैघ  अथछ । ओ एकटा एकदम हनदोि \nव्यच्चक्तक ेँ  सभतरहें तंग करैत रहलाह । हुनकर जान बाँिनाइ मोसहकल \nभए गेल । अफसोिक बात अथछ जे एहनो माममलाक ेँ  पुथलस आ नेताक \nघालमेलसाँ दबओल जा रहल छल । एहह माममलामे सुधाकरक न्खलाफ \nपयााप्त सबूत अथछ । न्यायक मांग अथछ जे हुनका    कठोर दंड देल जाए \nजाहहसाँ कास्ल्ह भेने फ े र क े ओ एहन करबाक हेतु सोिबो नहह करए । \nअस्तु, सुधाकरक ेँ  दस सालक सश्रम कारावासक दंड देल जाइत अथछ। \nसंगहह इहो आदेश देल जाइत अथछ जे दोिी पुथलससभक न्खलाफ \nहवभगीय कारवाइ क े ल जाए ।\"  \nओहह ददन सौंसे लखनपुरमे एहह बातक ििाा होइत रहल। सभ \nएतबे कहए जे सुधाकरक ेँ  अपन करनीक फल भेटलैक । सााँझमे \nउतरबाररटोलक लोकसभ सबामोन लड्डु मंददरमे प्रसाद िढ़ओलक । \nसौमसे गाम लड्डु बााँटल गेल । मुदा जयन्त ुखी रहथि। ओ ताँ अपनाभरर \nसुधाकरक ेँ  माफ कए देने रहथि । मुदा कानून अपन काज क े लक । गाममे \nएहह बातसाँ लोक प्रसन्न छल । \n  \n   विदेह ३७१ म अंक ०१ जून २०२३ (िर्ष","size_mb":10.47,"has_text":true},"Videha 372.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 372.pdf","name":"Videha 372.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७२ म अंक १५ जून २०२३ (िर्ष १६  मास १ ८६ अंक ३७२) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट ( ©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सकैत अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्राचीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) fro m 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पहँचि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives,  right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web -archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार/ संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैचमेण्टक \nरूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत रचना/ \nसंग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत रचनाक िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार, ऐ सभ आकााइिक \nअनुिाद आ छिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार \nरिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा \nविदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which m eans that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.v ideha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 372 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूराय चायााय च स्िाय \nचारणाय च।।हम सभ गोटेकें ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणकें, िवियकें, शूरकें आ आयाकें; \nअपन िोककें आ अपररछचतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृवत िेदिाणीक \nअध्ययन/ श्रिणकें समाजक वकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृवत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमाण मानैत \nअछि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध देि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अछि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :-  \n१.१.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३७१ पर दटप्पणी (पृ. ६-६) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि कणा- गीता माहात्म्य (आगाँ)  (पृ. ९-३३) \n२.२.कुमार मनोज कश्यप-िोड़ि वनशानी (पृ. ३४-३५) \n२.३.आचाया रामानन्द्द मण् ि-डहिंदू िमा आ डहिंदू विरोि/ प्रेम के जीत \n(पृ. ३६-४०) \n२.४.आशीष अनछचन्द्हार-तीनू कथा- सपना आ भ्रम, घर , काटि कथा \n(पृ. ४१-५९) \n२.५. ा. योगानन्द्द झा- श्री राज वकशोर धमश्र ओ हनक 'प्रिय-पाश ' \n(पृ. ६०-६५)   \n \n२.६. ॉ वकशन कारीगर-.मैछथिी मे रचना चोरी के विकट समस्या आ \nसमािान  (पृ. ६६-६८) \n२.७.िािदेि कामत- १ टा िघुकथा आ ६ टा विहैन कथा (पृ. ६९-\n७२) \n२.८.िािदेि कामत- पोथी समीिा एक विमशा- १.विद्यापवत \nआत्मकथा केर दृधििोि २.पुस्तक समीिा: िािू-िीिा ३.जगदीश \nप्रसाद मं ि-उपन्द्यास \"पंगू\" (पृ. ७३-७९) \n२.९.वनमािा कणा- अखग्न छशिा (िेप-२१) (पृ. ८०-८६) \n२.१०.कुन्द्दन कणा- िघुकथा रीढ आ िीहवन कथा हॉट (पृ. ८७-८९) \n२.११.नन्द्द वििास राय-िैष्णिे िी (पृ. ९०-९०) \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण् ि- सुछचता (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n९१-१०६) \n२.१३.जगदीश प्रसाद मण् ि-आि नइ जीि (िघुकथा) (पृ. १०७-\n११४) \n२.१४.रिीन्द्र नारायण धमश्र-िदछि रहि अछि सभवकिु (उपन्द्यास)- \nिारािावहक (पृ. ११५-१२६)   \n \n \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज वकशोर धमश्र-फेर आएि जाढ़ (पृ. १२८-१३१) \n४. अनुलग्नक (पृ. १-४३०) \n१.विदेह ई-पविकाक सभटा पुरान अंक Videha e journal's all old \nissues (पृ. १-२९) \n२.मैछथिी पोथी  ाउनिो  Maithili Books Download (पृ. ३०-८४) \n३. मैछथिी ऑव यो-िीव योक संकिन Maithili Audios-Videos (पृ. \n८५-९८) \n४.मैछथिी छशशु, िाि आ वकशोर सावहत्य Maithili Children \nLiterature (पृ. ९९-११२) \n५.विदेह स्िी कोना  (पृ. ११३-१२१) \n६. विदेह ई-िर्निंङ्ग (पृ. १२२-१३५)   \n \n७.विदेह सूचना संपका अन्द्िेषण (including Parallel Literature in \nMaithili and Videha Maithili Literature Movement) ( पृ. \n१३६-२५८) \n८.विदेह धमछथिाक िोज (पृ. २५९-२८५) \n९.विदेह धमछथिा रत्न (पृ. २८६-४३०) \n  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देितागणमे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूया-तरेगण , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीच, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n \n \n   \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒श्वतो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आँखि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द्भ्याग्ँ॑  शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द्भ्यां  भूधम॒ र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञद्धरस्तु , छसद्धम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१.२.अंक ३७१ पर टिप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पादकीय \n१ \nबरी नाथ रा य 'अमात्य' क 'मैथथल भैया करू विचा र ' \nबद्री नाथ रा य  'अमात्य ' क 'मैथथल भैया करू विचा र ' बुद्धिनाथ ममश्र \nजी क े र पद्य जकााँ झनझनाइत बजै ए, सुमधु र , लय आ तुकबन्दी \nयुक्त, गेय। मुदा ई समानता ओतवि खतम भऽ जाइ ए, आ जे विपरीतता \nअबैए से अथि ऐ संग्रिक विषय िस्तु , आ तकर अाँखखगर वनरीक्षण। आ \nसे अथि बद्री नाथ रा य  'अमात्य ' क आाँखख आ खून दुनूक पॉजीटिि \nिेबाक कार ण, आ से ए बी ओ बा एबी पॉद्धजटिि नै अथि , ई अथि \nममथथला पॉद्धजटिि। खूनो नै रङो ममथथला क े र िखन्ि , जावतिादीक उज्जर \nकेश 'डाइ' करा देता ममथथला क े र रङमे , जे ओ घोरने िथथ । \nतन -मन जे घिाि भेल िखन्ि आ पोसल क ु क ु ड़ किाि भेल िखन्ि तकर \nउत्तर चावियखन्ि कविक ेँ , आ से उत्तर मैथथलेसाँ चािी हुनका। रसक \nज्ञानीयेक ेँ  ओ रसखान किता। मुदा मात्र प्रश्ने नै ठाढ़ करै िथथ ,  उत्तरो \nदइ िथथ - कादो करब घास क े  गार ब/ अवगला खेती धान करब िम । \nबद्री नाथ रा य  'अमात्य ' विशाखादत्तक मुद्राराक्षसक अमात्य मोन पावड़ \nदेलखन्ि । \n२ \nकल्पना झा- नशामुक्तत वहत गाबी गीत \nमद्य वनषेध विभाग आटद द्वारा नशामुक्क्त विषयक काययक्रममे \nविन्दीमे  'नशामुक्क्त गीत' काययक्रमक प्रारम्भमे अिााँ सुनने िएब। \nकल्पना झा मैथथलीमे ७५ िा गीतक एकिा संग्रि लऽ कऽ प्रस्तुत भेली \nजे मात्र अिी विषयपर अथि। लेखकक समाजक समस्यासाँ सरोकार \nरखबाक ई एक िा उदािरण अथि। आ समस्या जे एक्क े  संग  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 3 \nमनोिैज्ञावनक आ सामाद्धजक दुनू अथि। समस्या जे सभ उमेर आ सभ \nआर्थिक क्िवत बला लोक लेल समान रूपसाँ खतरा बवन आयल अथि। \nअिााँक घरक लोक एकिा खतराक बीच घुमम रिल िथथ , आ कोनो काल \nई समस्या हुनका झपट्टा मारर अपनामे समावित कऽ सक ै  िखन्ि।  \nकोकीन , िेरोइ न , गाजा , तारी , दारू साँ लऽ कऽ ददय रोधी दिा इ, आ \nसुतबाक गोली , भाङ आटद सेिो एकर पररक्षेत्रमे अबैत अथि। कल्पना \nझा ऐ मे गुिखा आटद सेिो जोवड़ देने िथथ। जदायमे नशा िोइते िै , मुदा \nसरकार गुिखामे जदायक ममश्रणपर प्रवतबन्ध लगा देने िै , से गुिखा बवन \nगेल अ थि पान मसाला। मुदा ऐ उत्पादक आब लखनऊ ए फ.एम .पर \nप्रचार एना भऽ रिल अथि - बड़े ममयााँ संग िोिे ममयााँ फ्री , माने पान \nमसाला संग चूनक वडब्बी आ जदायक पुवड़या अलगसाँ फ्री , माने अिााँ पान \nमसालामे चून आ जदाय अपनेसाँ ममला कऽ गुिखा बना थल अ, उत्पादक \nममला कऽ नै दे त, कारण सरकार मना क े ने िै। से बड़े ममयााँ भेल पान \nमसाला आ िोिे ममयााँ भेल चून आ जदाय।   \nकवि सभ तरिक ड्रग प्रयोगक जानकारी रखैत िथथ आ ओकर \nदुरुपयोगक प्रवत सचेत िथथ , चािे सुइया भोकबाक हुअ य , सुंघबाक \nहुअय बा जीिपर लेबाक तरीका हुअय। ई घरक ेँ  तोड़ै ए, समस्याक जवड \nअथि। मुदा कवि आ क, धतूरक औषधीय प्रयोगसाँ अिगत िथथ आ \nओकरा बदनाम नै करबाक आग्रि करै िथथ। ओ खैनी सुरती बवन अपन \nबखान सेिो करै िथथ , अपन दुगुयणक चचाय करैत िथथ। िलािल शंकरक \nचचायक संग  बसन्त आगमन आ मद्यक िेशमे चैन भंगक चचाय अथि। फ े र \nशंकर आ काली साँ कवि पथ प्रदशयन करैले सेिो किै िथथ । \nतमाक ू  क ृ वषपर सेिो अपन दृमिकोण कल्पना जी रखने िथथ। मुदा एतऽ \nतमाक ू  क ृ वषक आलोचनामे बािरी देशसाँ थसगरेिक बढ़ैत तस्करीपर \nहुनकर ध्यान नै गेलवन। तमाक ू  क ृ षकक जन्त र -मन्तरपर आन्दोलन आ \nऑिोक पािााँमे तमाक ू  क ृ षकक कनैत कल जोड़ने आक ृ वत टदल्ली नग्रमे \nिमरा अभरल अथि। थसगरेिपर अना प-शनाप् िैक्ससाँ जे थसगरेि तस्कर \nमावफयाक नि िगय उत्पन्न भेल अथि तकर कारण तमाक ू  क ृ षक ऐ तरिक \nलॉबीक ेँ  मानैत िथथ जे हुनका लोकवनक ेँ  (तमाक ू  क ृ षकक ेँ) विलेन बना   4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकऽ ऐ तस्कर मावफयाक ेँ  फायदा पहुाँचा रिल अथि , आ ओइ िद्म \nप्रचारक शकार भेली कल्पना झा। \nजाँ अिााँ एलीि थसगरेि लॉबीसाँ गप करब ताँ ओ की अिााँक ेँ  पूित आ \nअिााँक उत्तर की िएत से प्रश्नोत्तरी नीचााँ देल जा रिल अथि- \n-की अिााँ थसगरेि वपबै िी ? \n-नै । \n-वकयो थसगरेि नै पीवब रिल अथि , िमर िोिका भाइ थसगरि नै वपबैत \nअथि। िम कॉलेजमे थसगरेि वपबैत रिी आब नै वपबै िी। थसगरेि इण्डस्री \nमरर रिल अथि । \nजाँ अिााँ एलीि बीड़ी लॉबीसाँ गप करब ताँ ओ की अिााँक ेँ  पूित आ अिााँक \nउत्तर की िएत से प्रश्नोत्तरी नीचााँ देल जा रिल अथि- \n-की अिााँ बीड़ी वपबै िी ? \n-नै । \n-वकयो आब बीड़ी नै वपबै ए, ररक्शोबला आब थसगरेिे वपबैए। बीड़ी उद्योग \nमरर रिल अथि । \nडी.आर .आइ. क े र ररपोियक मोतावबक २०२ १-२२ मे ११ करोड़ थसगरेि \nस्स्िकक ेँ  जब्त कएल गेल, ई  सस्तौआ थसगरेि तस्करीसाँ आनल जा रिल \nिल। एकर कइएक गुणा माल पकड़ल नै जा सकल िएत। वबिारमे मद्य \nवनषेधक बाद वक ि ु  टदन ताँ सभ ठीक रि ल, मुदा आब गामे -गाममे एकिा \nअपराध नेििक य  बवन गेल अथि जे गामे -गाम दारू उपलब्ध करबैत अथि। \nताँ मद्य-वनषेधक गीत गौवनिारक ेँ  अिााँ अपराध नेििक य  लेल लॉबी ग्रुप \nमान ब? उत्तर अथि नै , मुदा हुनकर उपयोग कएल गेलखन्ि से ताँ मानैये \nपड़त।  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 5 \nकारण कवि आ क, धतूरक औषधीय प्रयोगसाँ अिगत िथथ आ ओकरा \nबदनाम नै करबाक आग्रि करैत िथथ तेँ िमरा लगैए जे देशमे बनल \nथसगरे ि  (वडमेररि गुड्स ) पर अत्यमधक िैक्स लगलासाँ िोइत विदेशी \nथसकरेिक तस्करी आ तकर पररणामस्िरूप तमाक ू क क ृ षकक दुदयशापर \nजाँ ध्यान रखखतथथ ताँ आर नीक रिैत। कल्पना झा अपन वि त-अपेथितक \nनशा प्रयोगसाँ थचस्न्तत िथथ, नशामुक्क्त वित लेल गीत गावब रिल िथथ। \nजाँ अहाँ ऐ लेल थचस्न्तत िी ताँ अहाँक ेँ  बुझबाक चािी जे ई नशाक आदवत \nक े ना लागै िै , एकर दुरुपयोग क े ना शुरू िोइ िै आ बटढ़ते जाइ िै।  तइ \nलेल ई पोथी उपयोगी िएत। जाँ अिााँ स्ियं नशा कऽ रिल िी आ ऐ साँ \nमुक्क्त चािै िी ताँ ई पोथी अिााँ क ेँ  बुझबामे मदवत देत जे क े ना ऐ \nसमस्यासाँ लड़ी आ जीती आ अपन जीिनपर नशाक वनयंत्रण साँ मुक्त \nिोइ ।  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३७१ पर टिप्पणी \nमनोज ठाक ु र  \nममथथला मैथथल जोड़बाक मे आिाक बहुत नीक पिल , धन्यबाद। एक \nविशेषांक ममथथलाक देिी देिताक मित्ि आ आजुक समय मे ओकर \nिान पर आधाररत िोबक चािी एिन अपेक्षा अवि।  \nकल्पना झा \nप्रथमदृिया नीक विषय िस्तु साँ युक्त अंक लावग रिल अथि। साथयक \nपिल अथि विदेिक विशेषांक सभ।  \n \nलक्ष्मण झा 'सागर ' \nबहुत नीक आलेख सब जुिाय लेने िी।  एतेक व्यस्त जीिन मे मैथथली \nसावित्यक प्रवत एिेन रुथच आ एते बरका बरका काज िाथ मे ल क े  तकरा \nसिी समय मे सम्पाटदत कय लैत िी से अिााँ आ अिााँक िीम सं संभि \nभ रिल अथि। अिााँक जज्िा आ जुनुंन क े  िम सलाम करैत िी! बधाइ!!  \n \nवियंका ममश्र \nसहृदय धन्यिाद! 'विदेि 'क माध्यमसाँ बहुत वकि ु  थसखबाक , बुझबाक \nअिसरर संग िमरा सभक ेँ  मागयदशयन सेिो िोएत। िमर सभक प्रयास \nरित जे अपनामे वनरंतर सुधारक संग काज करबाक प्रयास करी।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 7 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द लाल कणय - गीता मािात््य (आगााँ) \n२.२.क ु मार मनोज कश्यप -िोड़ल वनशानी  \n२.३.आचायय रामानन्द मण्डल -हििदू धमय आ हििदू विरोध/ प्रेम क े  जीत  \n२.४.आशीष अनथचन्िार -तीनू कथा - सपना आ भ्रम, घर , कािल कथा  \n२.५.डा. योगानन्द झा - श्री राज वकशोर ममश्र ओ हुनक 'प्रलय-पाश' \n२.६.डॉ वकशन कारीगर -.मैथथली मे रचना चोरी क े  विकि समस्या आ \nसमाधान  \n२.७.लालदेि कामत - १ िा लघुकथा आ ६ िा वबिैन कथा  \n२.८.लालदेि कामत - पोथी समीक्षा एक विमशय - १.विद्यापवत आत्मकथा \nक े र दृमिबोध २.पुस्तक समीक्षा: लालू -लीला ३.जगदीश प्रसाद मंडल -\nउपन्यास \"पंगू\"  \n२.९.वनमयला कणय - अखनन थशखा (खेप -२१) \n२.१०.क ु न्दन कणय- लघुकथा रीढ आ बीिवन कथा िॉि   8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.नन्द विलास राय -िैष्णिे िी  \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुथचता (धारािाविक उपन्यास)  \n२.१३.जगदीश प्रसाद मण्डल -आब नइ जीब (लघुकथा)  \n२.१४.रबीन्द्र नारायण ममश्र -बदथल रिल अथि सभवकि ु  (उपन्यास) - \nधारािाविक  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 9 \n२.१.परमानन्द लाल कणय - गीता मािात््य (आगााँ) \n \n \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 11 \n \n \n \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 13 \n \n \n \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 15 \n \n \n \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 17 \n \n \n \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 19 \n \n \n \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 21 \n \n \n \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 23 \n \n \n \n 24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 25 \n \n \n \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 27 \n \n \n \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 29 \n \n \n \n 30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 31 \n \n \n \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 33 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n 34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.क ु मार मनोज कश्यप -िोड़ल वनशानी  \n \nक ु मार मनोज कश्यप \n१ िा लघुकथा  \nछोड़ल वनशानी \nचंडाल-चौकड़ी सुनगाक गेल्ि क े  शीशो गािक धोमध \nस s तावक कs वनकाललक आ भैया ओकरा आाँजुर मे पुलवकत ओ \nरोमांथचत िोईत घर ल s अनलाि। एखन ओकरा पाइाँखो नहिि भेल \nिलै।   घरक सभ लोकक पररचयाय आ स्नेि भेिलै त s  गेल्ि स s पूणय \nसुनगा मे विकथसत िेबा मे कोनो बेसी समय नहिि लगलै।   ओकरा लेल \nिाि स s निका हपिजड़ा एलै आ एक टदन ओकरा ओवि मे बन्न क s देल \nगेलै जे ओ उवड़ क s पड़ा ने जाए। ओ   सुनगा लोकक आिाजक नीक \nनकल करैत   वकि ु  वफल्मी   गीतो क े  एक-दू पााँती सेिो सीख लेलक। \nआब सभक आकषयण   आ चचाय क े  विषय िल ओ सुनगा।   \nभैया   उच्च थशक्षा खावतर विदेश   वक  गेलाि ; ओतवि क े  भ s कs रवि \nगेलाि।   क्रमशिे गाम -घरक अिरजात कम भेल ; फ े र मोबाईल पर सेिो  \nिाल -चाल क े  क्रम घिैत गेल। ए्िर ओ सुनगा एकबेर   हपिजड़ा \nस s वनकथल क s पड़ेबाक प्रयास त s क े लक मुदा दू पल नीमक डारर पर \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 35 \nबैथस नहिि जावन की सोचलक वक   पुनः ओसारा पर आवब क s बैथस \nगेल।  तकरा बाद ओ हपिजड़ा मे कवियो नहिि बन्न क ै ल गेल। एविना घर -\nबािर फ ु दक ै त रिैत अथि। आन ख न   ओ कतहु रिै मुदा माय क े  गह्वर \nवनपै काल आ तुलसी चौड़ा लग पूजा काल हुनक े  ल sग रिैत अथि।  \nमाय क े  संतोष जे भैया नहिि सिी हुनकर िोड़ल वनशानी त s संगे िवन।  \n  \n-क ु मार मनोज कश्यप , सम्प्रवत: भारत सरकार क े  उप -\nसथचि , संपक ष : सी -11, िािर -4, िाइप -5, वकदिई नगर पूिय (टदल्ली \nिाि क े  सामने) , नई टदल्ली -110023 मो. 9810811850 / \n8178216239 ई-मेल : writetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.आचायय रामानन्द मण्डल -हििदू धमय आ हििदू विरोध/ प्रेम क े  जीत  \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nहहिंदू धमष आ हहिंदू विरोध/ िेम क े  जीत  \n१ \nहहिंदू धमष आ हहिंदू विरोध \nितयमान भारत क े  चारिा नाम िय  -आयायितय , विन्दुस्तान , इंवडया आ \nभारत।तविना ितयमान हििदू धमय क े  चार िा नाम िय  -आयय धमय , ब्राह्मण \nधमय ,सनातन धमय आ हििदू धमय ।समय यानी वक काल पररितयनशील \nिय।त जेना भारत क े  नाम बदलैत रिलैय तविना धमो  क े  नाम बदलैत \nरिलैय।आइ काथल सबसे ज्यादा चचाय  -पररचचाय हििदू आ हििदू धमय पर िो \nरिल िय। हििदू धमय क े  विरोध ज्यादा हििदूये क रिल िय।खास क े  जे हििदू \nधमय मे शोवषत आ दममत िगय िय। हििदू धमय में जे िणयव्यििा िा िणायश्रम \nधमय िय िोइसे लोग नाराज़ िय। आ इ काथल संत तुलसीदास रथचत \nरामचररतमानस पर ज्यादा िाद  -वििाद िो रिल िय। रामचररतमानस में \nक ु ि जावत क े  अधम आ नीच बतायल गेल िय।त उ िगय ज्यादा आक्रामक \nिय।िो लाद्धजमीयो िय।जैइ िगय क े  गुणगान िा मविमा मंवडत क ै ल गेल \nिय िो िोकरा पक्ष मे िय।िोकर किना िय वक रामचररतमानस में  सभ \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 37 \nजावत क े  समभाि सं देखल गेल िय। जेना शबरी क े  जूठा बैर खाय क े  \nबात त क े िि क े  दोस्ती।त इिो बात अच्छा न लगैय िय।शबरी त भक्त \nिय। दासी िय पामर िय।नीच जावत क े  िय जे शबरी स्ियं स्िीकार करैय \nिय।भला अब अइ युग मे शबरी क े  जावत क े  कोई कािे मानत।क े िि \nमल्लाि अपन दोस्त  राम क े  गोर धो क े  पीयैत रिे।वक आइ क े  युग मे कोई \nदोस्त क े  गोर धो क े  पीयत।िोहु मे दोस्त में दोस्ताना िोइ िय। बराबरी \nमाने वक समानता क े  भाि। परंतु क े िि आ राम क े  भाि दास आ प्रभु \nमाथलक क े  भाि िय।त क े िि िंशी िा कोई कािे मानत।इ सभ विरोध \nआइ न अतीत मेयो मिात्मा बुि ,संत कबीर ,संत रैदास , मिात्मा \nफ ु ले,संत पेररयार आ बाबा सािेब भीमराि अ्बेडकर क ै ले रिलन।  \n संत कबीर आ संत रैदास त राम क े  मानैत रिल। परंतु संत तुलसीदास \nक े  अयोध्यािासी राम क े  न िरन् घिघि िासी राम क े  मानैत रिलन। माने \nवक संत कबीर आ संत रैदास वनगुयण राम क े  त संत  तुलसीदास सगुण \nराम क े । वनगुयण राम िणयरवित त सगुण राम िणायश्रश्रत।  \nितयमान समय मे जे असल वििाद िय िो जातीय सामाद्धजक विषमता क े  \nलेक े  िै न वक धार्मिकता क े  लेक े । भारत क े  संविधान जातीय विषमता पर \nरोक लगबैय त कोनो धमय क े  माने क े  स्ितंत्रता देइ। भारत क े  लोग क े  \nभार त क े  संविधान मे अपन वििाद क े  समाधान ममलत।  \n२ \nिेम क े  जीत  \nएगो गांि में युिती मैथथली आ युिक रार क े  घर रिे। मैथथली देखें में खुब \nसुन्नर रिे।५फीि ३इंच क े  कद रिे।दूमधया रंग  ,नागीन सन क े श ,चान सन् \nमुखरा ,वबलरी सन आंखख ,क े रा क े  थम्भ सन जांघ , शेरनी संन \nकमर ,अप्रस्फ ु टित कमल सन उरोज ,आम क े  नयका ललका पात सन \nपैर , िथनी जैसन चलनाई  आ कोयल जैसन बोली।जे देखे से देखते रि \nजाय।लोग किे वक भगिान फ ु रसत क े  समय में मैथथली क े  बनैले िए   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमैथथली क े  बाप मैथथल लिगेना क े  दोकान क ै लै रिे।िो भांग पीस क े  भी \nबेचैत रिे।  \nतविना रार ५फीि ५इंच क े  बांका जमान। सांिला रंग ,औटठया काला \nक े श,राजीि सन नयन ,िलका मोि ,ससिि  जैसन िाती। कोनो युिती क े  \nआकर्षित करे , लेल समथय।रार सम्पन्न वकसान क े  बेिा रिे।रार कभी \nकभी सौख में भांग भी खायत रिे।  \nएकिा टदन रार भांग खरीदे क े  लेल मैथथल क े  दूकान पर गेल। परंच \nदोकान पर मैथथल क े  बदले िोकर बेिी मैथथली बैठल रिें। मैथथली \nबोललक “ बाबू जी एक मवि ना क े  लेल बािर गेल िथथन ।तैला िम \nबैठल िी।बोला तोरा की चािी। रार किलक -िम थोड़ा सा भांग \nलेब।सौवकया कभी कभी खा लेइ िी। मैथथली भांग रार क े  दे देलक।रार \nभी दाम ०२रुपया दे देलक।  \nअब रार रोज भांग खरीदे आबे लागल।िोकरा मन में मैथथली से प्रेम िोय \nलागल।भांग आ दाम क े  ले न देन में दूनू क े  िाथक ि ू अन से प्रेमक तरंग \nएक दोसर क े  हृदय से प्रिावित िोय लागल। क ु ि िी टदन में प्रेम अपन \nरंग टदखाबे लागल।अपन िाल रार अपन खास दोस्त से बतैलक ।दोस्त -\nतू मैथथली क े  लेक े  भाग जा।तू अपन नेपाल क े  क ु िुंब इिां चल जा। \nमैथथली क े  बाप मैथथल तोरा न िोड़  तो। \nइ सभ बात रार मैथथली क े  बतैलक। मैथथली बोलल -अंिा क े  िम प्रेम करै \nिी।आइए िम दूनू गोरे घर िोड़ दू। अंिा जंिा ले चलि ,िम चले लेल \nतैयार िी।  \nिम दूनू गोरे मंटदर में शादी क लेि।  \nदो प्रेमी मैथथली आ रार जनकपुर क े  मंटदर में पहुच गेल। भगिान आ \nपुजारी क े  सामने रार मै थथली क े  मांग में ससिदूर भर देलक। अब रार \nमैथथली क े  स्िामी आ मैथथली रार क े  स्िाममनी बन गेल।   विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 39 \n  \nरार आब मैथथली क े  लेक े  अपन क ु िुंब क े  इंिा िररऔन  (नेपाल )चल गेल। \nपिाड़ी जगि पर मैथथली आ रार क े  खूब मन लागे। पिाड़ पर घूमे। \nकवियो नदी में निाय त कवियो झरना में निाय।घंिो पिाड़ पर बैठ क े  \nप्रेम क े  बात करे। उन्मुक्त िातािरण में उन्मुक्त प्यार करे।अइ बीच में \nमैथथली गभयिती भे गेल। एगो सुन्दर लैइका क े  जनम देलक। दूनू गो रे \nममलक े  नाम रखलक अंगराज।  \nमैथथली क े  बाप अदालत में अपिरण क े  क े स क देलक। लेवकन मैथथली \nआ रार लापता रिे।साल भर बाद रार आ मैथथली निजात थशशु अंगराज \nसंग अदालत में िाद्धजर भेलन। मैथथली अदालत में किलन -जज \nसािब।िम आ िमर स्िामी रार बाथलग िी।िम दूनू गोरे एक दोसर क े  \nप्रेम करै िी। िम दूनू गोरे पूरे िोश ििास में मंटदर में शादी क लैले िी। \nिमरा दूनू गोरे क े  इ निजात थशशु िैय। िम दूनू गोरे आब जीयब मरब \nसाथे साथे।  \nजज सािब -अंिा दूनू गोरे रार आ मैथथली क े  विआि कानूनी रूप से \nजायज िए।  \nरार , मैथथली आ अप्पन बच्चा क े  लेक े  घर आ गेल।रार क े  माइ अपना \nबहु बेिा क े  आरती उतार लैन। पोता सवित घर में शुभ प्रिेश करैलन।आइ \nमैथथली क े  बाप मैथथल भी खुश िए। मैथथल किै िथथन -बाथलग बेिा -\nबेिी क े  प्रेम में माइ बाप क े  बाधा न बनै क े  चािी।आइ मैथथली क े  पररिार \nआ रार क े  पररिार खुश आ खुशिाल िए। प्रेम क े  जीत भे गेल।  \n  \n-आचायय रामानंद मंडल सामाद्धजक सचितक सीतामढ़ी ,सेिावनिृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -चन्द्र देिी, वपता-स्ि०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रममला \nदेिी , जन्म वतथथ -०१ जनिरी १९६० योनयता - एम -एससी (रसायन \nशास्त्र), एम ए (विन्दी)। रूथच - साविस्त्यक , मैथथली -विन्दी कविता - 40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकिानी लेखन आ आ लेख। प्रकाथशत पोथी - मैथथली कविता संग्रि भासा \nक े  न बांटियो। २०२२ प्रकाथशत रचना - सद्धझया कविता संग्रि पोथी - \nजनक नंटदनी जानकी आ शौयय गान। २०२२ पवत्रका -ममथथला \nसमाज , घर -बािर आ अपूिाय (मैसाम)। अखबार -दैवनक मैथथल \nपुनजायगरण प्रकाश। सामाद्धजक -सामाद्धजक सचितन , दामय त्ि- पूिय द्धजला \nप्रवतवनमध, प्राथममक थशक्षक संघ, डुमरा , सीतामढ़ी। िायी पत्ता - ग्राम-\nवपपरा विशनपुर थाना -पररिार द्धजला -सीतामढी। ितयमान पता -वपपरा \nसदन ,मुरथलयाचक िाडय -04 सीतामढ़ी पोस्ि -चकमविला द्धजला -\nसीतामढी राज्य -वबिार वपन -843302 मो  नं -9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 41 \n२.४.आशीष अनथचन्िार -तीनू कथा - सपना आ भ्रम, घर , कािल कथा  \n \nआशीर् अनथचन्द्हार-संपक ष-8876162759 \nतीनू कथा - सपना आ भ्रम, घर , कािल कथा  \n(मैथथली कथामे िमर योगदान अतबे अथि जतेक वक रमानाथ झाजीक \nयोगदान मैथथली गजलमे िवन।  एखन धरर क ु ल ममला कऽ िमर तीन गोि \nकथा प्रकाथशत भेल अथि जे वक विश्रभन्न माध्यमसाँ प्रकाथशतो भेल अथि। \nएविठाम िम तीनू कथाक ेँ  एकट्ठा दऽ रिल िी जाविसाँ पाठकक ेँ  \nसहथलयत िेतवन। आ संगे -संग विदेिक पािक सेिो एकरा पटढ़ \nसकथथ - आशीष अनथचन्िार ) \n१ \nसपना आ भ्रम \nघिनासँ पूिषक गप्प : \nसपना देखैत लोक सािधान भऽ जाउ। बड्ड टदन धरर अिााँ सभ सपना \nदेखलहुाँ, वकि ु  टदन वबनु स्िपन देखने रह।  \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"की किलहुाँ ? सपना देखबाक विस्सक लावग गेल अथि िमरा सभक ेँ । \nिाँ से त' सत्ते किलहुाँ - अिााँ, आ से िमहाँ बूद्धझ रिल िी। \" \n\"फ े र की किलहुाँ। सपना देखब आिश्यक िैक द्धजनगीक लेल। ई क े  \nकिलक अिााँक ेँ? बेस मानलहुाँ िम जे सपना देखब आिश्यक िैक , मुदा \nकनेक ई अिााँ फररिाउ  -जे की क े िल सपने देखब आिश्यक िैक \nओकर वक्रयान्व्यन वकि ु  नवि। \" \n\"की भेल औ, चुप्प िी वकएक वकि ु  बाजू ने। \" \n\"ओि बुझाइत अथि जे फ े र अिााँ  सभ सूवत रिलहुाँ घोर वनन्नमे सपना \nदेखबाक लेल , खाली आ खाली सपना देखबाक लेल। \" \nसूतब एक रंगक गप्प भेल। सपना देखब दोसर रंगक आ सपना देखख \nओकरा वक्रयान्व्यन करब तेसर रंगक गप्प भेल। मुदा ई तीनू एक दोसरसाँ \nसंबंमधत अथि प्रजातंत्रक नेता जकााँ। एि कड़ी मिाँक जाँ कोनो कड़ी िूटि \nगेल ताँ सभिा खेल खतम आ पैसा िजम ।  \n\"आ भ्रम की िैक। \" \n\"अच्छा, अच्छा उटठ गेलहुाँ की ?\" \n\"िाँ कनेक आाँखख लावग गेल िल\" \n\"िाँ से ताँ लगबे करत विस्सक अथि ने। मुदा िम एवि प्रसंगक ेँ  िोवड़ \nअिााँक प्रश्नपर आबी से उत्तम। ओना अिााँक प्रश्नक उत्तर जतेक कटठन \nततबे सरल। आब अिााँ ई उदािरण नवि देब जे संसारे भ्रम थथक। ई गप्प \nिमरो बूझल अथि। मुदा एवि बािे जाएब िमरा अभीि नवि। \" \n\"िाँ ताँ अिााँ िमरासाँ की पुिने िलहुाँ, इएि ने जे भ्रम की थथक। अच्छा \nएकिा गप्प कहाँ, अिााँ सभ त वनश्रित रूपाँ मैथथली सावित्यक प्रेमी िएब। \nिएबे करब। जकरा पावब कऽ अनेरे  पुरस्कार ओ स्मान भेिैत िो \nओकरासाँ प्रेम नवि करक ताँ करबैक क े करासाँ। िाँ ताँ जखन अिााँ लोकवन  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 43 \nसावित्यक प्रेमी िी ताँ वकि ु  ने वकि ु  किबी जवनते िएबैक। आब अिााँ \nसभ मोने -मोन  \nकिब जे ईिो कोनो पुिबाक गप्प िैक। मुदा िम जनैत थिऐक जे गप्प \nिैक। आब जखन गप्प किबीपर एलैक अथि तखन  अिााँ सभक ेँ  ताँ \nएकिा किबी मोने िएत ने औ ? कोन , जनैत थियैक  ? िएि जाविमे \nकिल गेल िैक जे अपने सूतल िी आ विआि िोइत अथि। \" आब अिााँ \nसभ वकि ु -वकि ु  बुझए लागल िएबैक।  \n\"की किलहुाँ, एखनो धरर नवि बुझथलअइ। ठीक िैक तखन िमरा दोसरो \nकिबी किए पड़त। \" \n\"जेना \" \n\"जेना की ओ किबी िैक -अपने निाइत िी आ कीदन दिाइत \nअथि। \" आबो बुझथलअइ यौ ? की बजलहुाँ, एखनो धरर बुझाएल ई गप्प। \nअरौ बाप रौ बाप। आब िम कोना बुझाएब अिााँ सभक ेँ । अच्छा, कोनो \nगप्प नवि , एवि बेर िम तेरिम विद्याक प्रयोग कए रिल िी। \" \n\"अथायत्।\" \n\"अथायत् जे आब िम सोझे -सोझ गप्पक ेँ  खोथल कऽ किब।\" \n\"कह \" \n\"िाँ, सुनल जाए। मनुख जा धरर सपना देखैत अथि ता धरर ताँ ठी क आ \nआिश्यको िैक , मुदा जिााँसाँ मनुख सपनामे वक्रयास्न्ित काज क े  \nिास्तविक जीिनमे सत्त बूद्धझ लैत िथथन्ि ओिी ठामसाँ भ्रम शुरू भए \nजाइत िैक। एकरे जाँ दोसर तरिें एना किी जे -सपना देखब जरूरी िैक \nमुदा सपनामे भेल काज क े  िास्तविक जीिनमे वबनु िाथ -पएर डोलेने \nसत्त मानब भ्रम थथ क। आब ताँ बुद्धझए गेल िेएबैक जे सपना वक थथक \nआ भ्रम की।\"  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"आबो बुझथलअइ औ\" \n\"की भेल औ\" \n\"ओि फ े र सूवत रिथलअइ की  ? जाउ , सूतू ग। \" \nघिनाक गप्प : \nपुरबा बिैए  \nमच्छर किैए वनन्न नवि अबैए  \nकवनयााँ मोन पड़ैए ... \nिेपसाँ मधुर गीत बिार भए रिल िल आ ए्िर बाबू सािेब अपन ममत्र \nटदलीपक ेँ  रातुक सपनाक संबंधमे सुना रिल िलाि। बाबू सािेब टदलीप \nक े  किलखखन्ि -\"बुझलि रातुक सपनामे तों िमरासाँ प्रश्नपर प्रश्न करैत \nचल गेलि आ िम जबाबपर जबाब दैत। \" \nटदलीप अविश्वासक भािसाँ सािेब टदस तकलक आ पु थि देलक ै -\"किक \nताँ जे िम तोरासाँ की-की पुिथलअि आ तो िमरा की -की जबाब देलि। \nबाबू सािेब जााँघपर िाथ मारैत बजलाि -\"एिीठाम ताँ मारर खा गेलहुाँ। \nएखन धरर मोन नवि पड़ल अथि। भोरेसाँ मोन पावड़ रिल िी। टदलीप \nिाँथस देलथथ। बाबू सािेब थोड़ेक रुि िोइत पुिलखखन्ि -की विश्वास नवि \nिो इत िि  ? टदलीप पूियित भािसाँ उत्तर देलखखन्ि  \"सपनों सभ कोनो \nविश्वास करबाक िस्तु िोइत िैक। प्रत्येक टदन -रावतमे प्रत्येक मनुष्य नवि \nजावन कतेक सपना देखैत िेतैक। क े  गनती राखता िाँ जाँ ओ िास्तविक \nजीिनमे सत्त हुअए तखन ने ओकरा सत्त मानल जाए। \" बाबू सािेबक \nमुाँि अप्पन सन भए गेलखन्ि , मदा कनेकबे देर धरर। वकि ु  देर घरर ओ \nवकि ु  वबचारत टदलीपसाँ द्धजज्ञासा क े लखखन्ि अच्छा मीत एकिा गप्प \nकिअ जे िस्तु सच का आकर िााँि ?  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 45 \nआ टदलीप अकबका गेलाि अनचोक े मे एिन प्रश्न सुवन कऽ। वकि ु  ने \nफ ु रेलखन्ि उत्तरमे। सोचमे डूवब गेलाि। मुदा कतेक देर धरर , वकि ु  ने  वकि ु  \nत उत्तर देबिे पड़तवन। वकि ु  विचारैत ओ गंभीर स्िरमे बजलाि -\"दुनू \nसत्त।\" \nबाबू सािेब फ े र पुिलखखन्ि  \"कोना \" \nटदलीप फररिबैत किलखखन्ि - \"ई गप्प ताँ वनश्रित िैक जे िस्तु सच थथक \nआ िस्तुएसाँ त िााँि िोइत िैक , ताँइ िस्तुक संगे-संग िााँिो सत्त।\" \nबस आब की िल बाबू सािेब खु श िोइत पुथि देलखखन्ि  \"अच्छा मुदा \nई किि जे िस्तु सत्त िैक ताँइ ओकरासाँ उत्पन्न िााँि सेिो सत्त भए गेल। \nमुदा तोरे कथनानुसार सपना फ ू थस आ ओकर सकार रूप सत्त , एिन \nदोिरा भाि वकएक जखन की मूल प्रश्न एक ै  िैक। जेना िस्तु ओ ओकर \nिााँि एक दोसरसाँ संबंमधत िैक तेनाविते संपना आ ओकर सकार रूप \nएक दोसरसाँ संबंमधत िैक। \" टदलीपपर ई दोसर बेर बज्जर खसलैन्ि। \nओ वबनु पपनी खसेने बाबू सािेब टदस देखए लगलाि आ बाबू सािेब \nटदलीपक आाँखखमे। \nघिनाक पछावतक गप्प : \nएवि कथामे ने वकि ु  सार िैक ने रस से िम मानैत िी। मुदा कनेक काल \nलेल िम अथिा अिीं जाँ टदलीप भऽ जाइ ताँ बाबू सािेब क े  िेताि  ? क े  \nजोखखम उठा सक ै त िथथ बाबू सािेब  \nबनबाक लेल  ? ई प्रश्न जतबे अवनणाययक िल ततबे एखनो अथि आ \nआाँगा रित की नवि रित से िम नवि कवि सकी , कारण िम को नो \nभविष्यिक्ता नवि िी।  \nमुदा प्रश्न ताँ सोझामे ठाढ़ अथि। जे व्यक्क्त क े करो एक पक्ष क े  सत्त मानैत \nिथथन्ि त ओकर दोसर पक्ष क े  फ ू थस वकएक  ? जखन की दूनू पक्ष एक \nदोसरसाँ संबंमधत िैक। अविभाज्य िैक। प्रश्न ताँ उठबे करतैक , आखखर \nवकनको लेल ब्रह्म वकएक सत्त आ माया वकएक फ ू थस  ? प्रश्न बहुत रास  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआवब सक ै त अथि। बड़ जोरसाँ रोकलाक पिावतओ। आ जे मायाक ेँ  सत्त \nमानत िथथन्ि से ब्र्िक ेँ  फ ू थस वकएक  ? \nप्रश्नक काज िैक बढ़नाइ बढ़बे करतैक , खाली िम अिााँ एक दोसरक \nमुाँि देखैत रिबैक। अच्छा ई कह जे  - प्रक ृ वतक उद्दीपन सत्त की आत्माक \nद्वन्द सत्त की इद्धन्द्रयक दमन सत्त। सत्त की िैक।  \nप्रश्न बढ़ले जा रिल अथि।  \nराम सत्त की रािण  ? क े ओ किताि राम क े ओ रािण। मुदा की रामक \nवबनु रािणक आ रािणक वबनु रामक अस्स्तत्ि संभि िैक। ई प्रश्न सभ \nभूतकालक थथक से अिााँ कवि सक ै त थियै संगवि -संग अिााँ िमरा \nभूतजीिीक उपमा सेिो दए देब , ताँइ आब िम ितयमान कालमे प्रिेश \nकरब।  \nआब अिीं कह जे एवि मेंसाँ सत्त की िैक अमेररकाक \nदादागीरी , पावकस्तानक आतंकिादी , इरानक स्िाश्रभमान , चीनक \nक ू िनीवत की भारतक शास्न्त। सत्त की िैक एविमेसाँ। अिााँ किबे करब \nजे अमेररकाक दादावगरी आ पावकस्तानक आतंकिादी फ ू थस आ भारतक \nशास्न्त सत्त। मुदा ई भािना भने अिााँक देश -प्रेमक पररचायक हुअए। \nमुदा एकरा वनरपेक्ष नवि किल जा सक ै ए। अंततः शास्न्त की िै। आतंक \nएिं दादावगरीक दमनक पिात् जे आनंद बुझाइत िैक ओकरे नाम िम \nअिााँ शास्न्त देने थियै ने। आब अिीं सभ सोथचऔ कनेक जे जाँ आतंक \nनवि िेतैक ताँ शास्न्तक उत्स िेतैक कतएसाँ आ जाँ किींसाँ उत्स भइओ \nगेलैक ताँ, िेतैक क े करा लेल। ताँइ आतंको सत्त आ शास्न्तयो सत्त। \n\"अपनेक किक अश्रभप्राय ?\" \n\"अच्छा उटठ गेलहुाँ। बड्ड देरक पिावत वनन्न िूिल अिााँक ?\" \n\"िाँ, फ े र कनेक आाँखख लावग गेल िल !\" \n\"अच्छा \"  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 47 \n\"िाँ त िम अपनेक अश्रभप्राय पुिैत िलहुाँ \" \n\"अश्रभप्राय ? िाँ ताँ िमर किक अश्रभप्राय जे संसारमे सभ सत्त थथक \" \n\"अच्छा मानू जे सभ सत्त थथक ताँ फ ू थस की थथक। की पृथ्िी फ ू थस वििीन \nअथि \" \n\"नवि -नवि , इिो किब वनरपेक्ष नवि िएत जे पृथ्िीवििीन अथि \" \n\"अाँए की बजलहुाँ, एखने किैत िथलयै जे पृ थ्िीपर सभ सत्ते अथि आ \nएखने किथलअइ जे पृथ्िी फ ू थसवििीन नवि िैक। एना दुथचत्तापन \nवकएक ?\" \n\"सरकार ई दुथचत्तापन नवि थथक। िम जे पविने किलहुाँ सेिो सत्त आ \nएखन जे किलहुाँ सेिो सत्त \" \n\"फ े र अिााँ गप्पक ेँ  घुरथिया देथलयै\" \"नवि सरकार गप्प ताँ एकदम सोझ \nिैक , खाली िमर अिााँक मोन  बौआ रिल अथि \" \n\"ई अिााँ की सभ बाद्धज रिल िी से नवि जावन \" \n\"जानए क े  प्रयासो ताँ कररयौ \" \n\"तखन अिीं कह \". \n\"की\" \n\"इएि जे अिााँक दूनू गप्प कोना सत्त \" \n\"िम किैत िलहुाँ जे शास्न्तयो सत्त आ आतंको सत्त सएि ने \" \n\"िाँ\"  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"अच्छा आब एकिा गप्प सूनू मानू जे एकिा आतंकिादी आतंकक \nप्रसार कएलक आ नुका गेल। तकरा पिावत शासक ओकरा तावक -िेरर \nकऽ समुथचत दंड देलक। आब एवि गप्पक ेँ  नीक जकााँ बुद्धझयौ \nआतंकिादी जे आतंक प्रसार कएलक ई भेल आतंकिादीक सत्त आ \nशासन ओकरा दंड देलक। ई भेल शासनक सत्त। मुदा की देखैत थिऐक \nिम -अिााँ सभ। आतंकिादी अपन सत्त देखा चल जाइत अथि आ शा सन \nचुप्प रिैत अथि। इएि चुप्पी ताँ फ ू थस थथक, भ्रम थथक। रािण सीतािरण \nकए लैत अथि आ आबक राम रामेश्वरक िापना कए घूरर अबैत \nिथथ , इएि घूरर जेनाइ ताँ फ ू थस थथक , भ्रम थथक। शासनक सत्त तखने \nरितैक जखन की ओ आतंकीक ेँ  दंड देत। रामक सत्त तखने जखन की \nओ रािण क े  परास्त कए सकथथ। मुदा से नवि भए रिल आ ई जे नवि \nभए रिल सएि ताँ फ ू थस आ भ्रम भेल। आ इएि फ ू थस इएि भ्रम चारू \nटदस पसरर रिल अथि। इएि \nआाँगन, दुआरर , चौकटठ, बड़ेरी , मोन , आत्मा सन  क े  गिारने अथि। आ \nिम -अिााँ इएि फ ू थस इएि भ्रमक दुवनयााँमे बौआ रिल िी , एवि िोड़साँ \nओवि िोड़ , एवि आरसाँ ओवि पार धरर िाथमे एकिा िूिल िौकी लेने।  \n  \n(ई कथा िमर पविल प्रकाथशत कथा अथि जे वक  २००७ मे विद्यापवत \nसेिा संिानक स्माररकामे प्रकाथशत भेल िल।  ) \n२ \nघर  \nघर तीन प्रकारक िोइत िैक। उच्च , मध्यम आ वन्न। एकर आरो भेद \nउपभेद भए सक ै त िैक मुदा ताविसाँ िमरा कोनो बिस नवि। ओविठाम \nिम जावि घरक खेरिा किब से भेल मध्यम। ताँ आगा सुनू खेरिा मध्यम \nघरक। घरक मतलब मध्यम घर बुझल जाए।   विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 49 \nप्रत्येक घर ओ जीि िोइत िैक जे मनमानी कए सकए। तुच्छ आदयशक \nसंग । तानाशािीक वबना कोनो घर , घर नवि िोइत िैक , चािे ओ िमर \nघर िो िा वक अिााँक। सत्त इएि थथक। घर काठ अथिा ईंिासाँ \nनवि , हुक्मसाँ बनैत िैक। घर भूक ं प अथिा तोड़लासाँ नवि , हुक्म \nतोड़लापर िुिैत िैक। घर ओ नवि जाविमे क े ओ फरमाइश कए सकल। \nघर ओ िैक जाविमे िाथ उठा कए दए टदऔक। जक रा भागमे जे \nिोएतैक से भेितैक।  \nघर अपना मोने वकि ु  नवि िोइत िैक। िोइत िैक सभक मजीसाँ मुदा ई \nघरे थथक जे अपन मजी क े  सभिक मजी बुझए लगैत अथि। ओकरा \nईिो मोन नवि रिैत िैक जे िमर अस्स्तत्ि कतएसाँ अथि। ई घरे थथक जे \nजावन बुद्धझ कए कोतबालक पदिी लैए प्रचुर योनयता आ संभा िनाक \nअिैतो प्रत्येक समय ओ कोतिालीक रुतबा देखबैत िैक अनेरो। ई घरे \nथथक जे कोतिाल बवन सूवत रिैत अथि आ वनन्नमे गबैत रिैए -'जगले \nरविअि िो भाए। आ चोर चुप्पचाप माल वनकाथल लैत अथि ।घरक ेँ  दसिा \nआाँखख िोइत िैक दसिा टदशाक रूपें जे सटदखन लाल िरेस रिैत िैक। \nआ ई आाँखख देखख ते दोसरक आाँखख झुवक जाइत िैक अनायास। घरक \nएकिा गरदवनमे एक लाख िाथीक आिाज रिैत िैक। कवनकतो \nखखसलापर लोकक पएर थकमका जाइत िैक। कान फाटि जाइत \nिैक। माथ दुखाए लगैत िैक अपने मने। लगिी -नदी बंद भए जाइत \nिैक।  \nप्रारंश्रभक िाक्य-: घर वििलर अथि िा वििलरे घर अथि एकर खोज \nकरब आ िश्यक।  \nघर ओ जगि थथक जावि ठामक घैलमे नोर भरल रिैत िैक आ चूल्िापर \nचढ़ाओल रिैत िैक िाँसी। वपआस लगलापर लोक नोर वपबैत िैक आ \nभूख लगलापर िाँसी थचबबैत िैक से अिााँ सभ वबनु थलखने बूद्धझ गेल \nिोएबैक। घरक लोक जखन लगिी करैत िोएतैक तखन नोर वनकलेत \nिोएतैक पोखरर टदस जाए कालमे िाँसी। आ लोक जतए लगिी करैत \nिैक ओविठाम फ ु टि जाइत िैक मोवन। टदसा वफरलािा जगिपर जनमम  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाइत िैक गाि। कथीक से सोथच थलअ। आ मोवन जतेक गिींर भेल \nचल जाइत िैक ओवि मिक पावन ततबे सुखाएल जाइत िैक। गाि \nजतेक नमिर िोइत िैक , मनहसी ओतबे नमिर भए जाइत िैक। \nगािक डारर  -पात नमरर जाइत िैक , सांसाररक समस्या जकााँ।  \nिाँ, एकिा गप्प आरो िोइत िैक। पाहुन -परक अएलापर घैलक नोर नवि \nदेल जाइत िैक। रान्िल िाँसी जरूर भेिैत िैक। पाहुनक जखन लगिी \nकरैत िथथ तखन मोवन नवि फ ु िैत िैक। िाँ , टदसा वफरलापर गाि जरूर \nजनमम जाइत िैक। आ सियोग देबए लगैत िैक पविनेसाँ जनमल \nगािक ें ।  मोवन फ ु िैत अथि , गाि जनमम जाइत अथि घरो -चलैत रिैए।  \nभरत िाक्य  - : नोर आ िाँसीक मााँझ घरक  िान िैक।  \nघर ओ जगि थथक , जावि ठामसाँ दू िा बाि फ ु िैत िैक। एकिा आगू दने \nआ दोसर पाि ू  दने। बाम दविनक प्रश्ने नवि। आगू मिाँक बाि पकड़ब ताँ \nघंिा भरर लागत चौटिआपर पहुाँचबामे। आ चौबटिओ तेिने। क े न्द्र वबन्दुसाँ \nचारर िा बाि वनकलल आ फ े र ओवि एक -एक बािक शुरूआते में \nचौबटिआ फ ु टि गेल िैक आ क्रमश : प्रत्येक बािमे एिनाविते चौबटिआ \nफ ु िल िैक। आ अिााँ चौबटिआपर पहुाँथच, थकमका जाएब। अथ -उथमे \nपवड़ जाएब। वकि ु  नवि काज देत। कखनो सोचब जे ओवि बािपर चलल \nजाए ताँ कखने ओविपर। घनचक्कर। वकि ु  ने फ ु राएत। आ एिन समयमे \nबात अिााँ थावक कए ओवि ठाम बैथस जाएब िा कोनो बािपर चथल वबला \nजाएब  िा पुनः घर घुरर जाए जिाजक थचड़ै जकााँ। आ जाँ पाि ू क बाि \nपकड़ब ताँ पााँचो ममनिसाँ बेसी नवि लागत चौबटिआपर पहुाँचएमे। मुदा \nओिी चारर ममनिमे पााँच जुगक अनुभि भए जाएत। गोठुल्लासाँ आगू \nबटढ़ पाएब जाँ ओवि मिाँक वनकलल बत्तीसाँ आाँखख माथ सिी-सलामत \nबथच गेल ताँ। आगू बढ़लापर दूगो घर बीचक एकिा गली भेिैत िैक। \nदेिोसाँ क्म चौड़ा। कविओ देबालमे लावग थिला जाएत। कविओ \nवकि ु ...। अगत्या पार कए जेबैक अिााँ कोनाहुतो ओवि गलीक ेँ । आवब \nजएब चौबटिआपर। मुदा चौबटिआपर पाि ू क बािसाँ पहुाँचबाक \nपिावतओ अिााँक आगू में ओएि सनातन प्रश्न आवब ठाढ़ भए जाएत।  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 51 \nकोन बािपर बढ़ ल जाए। वनणयय नवि कए सकब से िमरा बुझल अथि। \nआओर अंत में ओएि तीनिा उपाय -थावक कए बैथस रिब िा अनथचन्िार \nबािपर पएर बढ़ा देब िा घर घुरर आएब।  \nई घरे थथक जे दू -दूिा बाि राखखओ कए ककरो आाँगा नवि बढ़ए दैत \nिैक। बृिस्पवतओ ग्रिसाँ बेसी आकषयण शक्क्त िैक एकरामे। जतेक \nप्रबल शक्क्तसाँ अिााँ बािपर बढ़बाक प्रयास करब एकर शक्क्त ओतबे \nबढ़ल जाइत िैक। रामक समकालीन बाथल जकााँ। आ अंतमे नुकाइए \nलेत ओ अपना पेिमे। घोर अन्िररयामे। पिक ै त रह माथ एवि देबालसाँ \nओवि देबालपर। िूित नवि। फ ू ित नवि।  \nवनष्कषय िाक्य -: घर दू मूाँिा अजगर थथक।  \nघर ओएि थथक जे युग -यु गसाँ दुगाय बनबाक देखैत देखैत मरर जाइत \nअथि। घर कविओ ने बवन पबैत अथि दुगाय। दुगायक दसिा िाथ आ एकिा \nमूाँि देखख घर सोचैत रवि जाइत अथि जे दुगे जकााँ िमरो दसिा िाथसाँ \nअवबतै आ एकिा मूाँिमे जाइत से कतेक नीक िोइतैक। मुदा ई सपना \nदेखखते -देखखते ओ भए जाइत िैक रािण। अबै त िैक दूिा िाथसाँ मुदा \nजाइत िैक दस िा मूाँिमे। कखनो कऽ घर ब्र्िा आ रािणक रक्तसंबंधक \nप्रसंगमे सोचए लगैत अथि। सत्ते चतुमुयखीक संतान दसमुखी क े ना ने िो।  \nकविओ -कविओ घर सोचैत अथि जे दुगाय नवि सिी गणेश वकएक नवि \nभए जाइत िी। पेि रित मनुखक मूाँि रित जानिरक। जानिरक मूाँ िसाँ \nदूश्रभ-पात थचबाइए सक ै त िी। सोिारी ओ भात ताँ खएबामे कोनो \nटदक्कत नवि। मुदा घरक ईिो मनोकामना पूरा नवि भए पबैत िैक। आ \nरवि जाइत िैक ओ पविनेिे जकााँ। कविओ कए अधरवतआमे घर \nवबसुनाए लगैत अथि आ ओिी कालमे ओकर बड़बड़ेनाइ चालू भए \nजाइत िैक। बड़बडेनाइमे ईिो ममलल रिैत िै क प्राथयनाक रूपमे -िे \nभगिान िा ताँ िमर मूाँिे गाएब कए टदआ िा पेिे। ई दूनू बड़का गुंडा \nअथि। खास कए ई पेि। आ अंतमे ई प्रलाप सेिो बन्न भऽ जाइत िैक \nआाँखखक संगे-संग।   52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवनष्पवत िाक्य  -: घर बड्ड वकि ु  सोचैत िैक मुदा ओ पूरा नवि भए पबैत \nिैक।  \nघरे एकिा एिन जीि िोइत अथि जे अपना भीतर बाजल गेल िरेक \nशब्दक ेँ  रोकबाक लेल िोिोसाँ िोि भुरकी बन्द कए दैत अथि। ई जवनतो \nजे शब्दक दूत बसात िोइत िैक। आ घरे ताँ िैक जे दोसर ठामक गप्प \nसुनबाक लेल िाि की चारोक ेँ  ििा दैत िैक चािे ओविमे रिए बलापर \nपाथर खसौक िा पावन पड़ौक िा रौद लगौक। कोनो असरर नवि घर पर। \nआ एिन सामथ्यय ताँ घरे क े  िो जे घर में रिएबाला सभ पाथर , पावन रौदसाँ \nभरर जाइत िैक मुदा ओ अपन काज कइएक वनचैन िोइए।  \nिोि िाक्य  -: घर मने ओ व्यापारी भेल जे कनेक लाभ लेल बड़का िावन \nक े  मोजर नवि दैि आ बुझैि जे िमरा पौ बारि अथि।  \nकविओ अिााँ सभ सोचलहुाँ अथि जे आङनक घ र आ दरबज्जाक घरमे \nकी अंतर िोइत िैक। नवि ने। प्रयासो नवि कएने िोएबैक। ओना \nदरबाजापरक घरक ेँ  घर किले . नवि जाइत िैक। तइओ ...। आङनक घर \nमने घरबैआ क े बाड़ लगा लेताि ताँ चारू टदससाँ सुरश्रक्षत। दरबज्जाक \nघरमे अिााँ सुरश्रक्षत भइओ .सक ै त िी आ नविओ भए सक ै त िी। कतेको \nगोिाक घर आ दरबज्जामे मात्र एकिा िािक अस्स्तत्ि रिैत िैक। िाि \nििा टदऔक कोन घर रित कोन दरबज्जा से बुद्धझ नवि पड़त। मुदा तैओ \nआङनक घर आ दरबज्जाक घरमे अंतर िोइत िैक।  \nआङनक घरमे अिााँ ककरोपर खखथसआ कए िाथ िोवड़ देबैक मुदा \nदरबज्जाक घरमे चुप रिबाक अवतररक्त आन कोनो उपाय नवि। कारण \nजे  िोइक। आङनक घरमे क े ओ नोर बिा कए िािक ेँ  अपन कथा कवि \nसक ै त िथथ। मुदा दरबज्जाक घरमे नोर की बेसी िाँथसओ नवि सक ै त िी। \nबेसी िाँसब ताँ लोक बतािे बूझत। आङनक घरक कोनो कोनमे एकिा \nकापी आ एकिा कलम रिैत िैक जाविसाँ थलखाइत िैक करेजक गप्प। \nदरबज्जाक घर मिाँक कााँपीपर थलखाइत िैक  नून -तरकारीक विसाब।   विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 53 \nनमिर   िाक्य -: आङनक   घरमे सिजता िोइत िैक। दरबज्जाक घरमे \nक ृ वत्रमता। \nघर मने एकिा ओिन मंच जाविपर िोइत रिैत िैक िर समय रंग -वबरंगी \nचौकी तोड़ नाच। एिी चौकी -तोड़ नाचक ेँ  लोक गाँवड़घु्मा नाच किैत जाइ \nिथथ। आ नाचमे निुआक जे घूमै घरक मूाँि जरूर घूमम जाइत िैक। नाच \nखत्म भेलापर चौकी िूिल ककरो भेितै की नवि भेितै। मुदा िूिल \nमंच , िूिल घर जरूर भेिैत िैक। नाच शुरू िोइत िैक चौकीतोड़क नामे \nमुदा अंतमे ओकर नाम रखबाक इच्छा भए जा इत िैक घरतोड़। मुदा \nईिो एकरा अजगुते गप्प िैक जे एवि नाचक नाम िरेक बेर शुरू में \nचौकीतोड़ आ अंतमे घरतोड़ रविते िैक। लोकक ेँ  दूनू नाम पथसन्न िैक। \nएक ै िा नामसाँ गुजर नवि चलतै। आ ई घरे अथि जे एवि नाचमे ओ स्ियं \nभूममका लैए आ दोसरो घरक ेँ  भूममका दैए। आ सभ मीथल कए खेलै ए \nचौकीतोड़ उफ य  घरतोड़ नाच।  \nआप्त िाक्य - : घर एकिा मंच िैक जाविपर नाच िोइत िैक। सभ मीथल \nनाचैए आ खुश िोइए। सााँझ िोइए , भोर िोइए। इजोररआ जाइए \nअन्िररआ अबैए। देबाल ढिैए , चार िुिैए। नेओं पडैए , पीलर गड़ाइए। \nएस्िेस्िस वकनाइए िा ित ठोकाए। सभ वकि ु  िोइए। एक घरसाँ एक ै स  \nघर िोइए। िोइत जाइए। िोइत जएबाक लेल बाध्य िोइए।  \nअस्न्तम िाक्य  - : घर ओ घर नवि अथि जे पविने िल। घर ओ घर नवि \nरित जे एखन अथि।  \n(ई कथा अक्िूबर -टदस्बर  २००८ मे पिनासाँ प्रकाथशत घर-बािर नामक \nपवत्रकामे प्रकाथशत भेल िल) \n  \n३ \nकािल कथा   54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n10 जनिरी  ( समय भोरक  5.39 ममनि )--- आइ भोरे गंगासागर रेनसाँ \nदवड़भंगा रेलिे स्िेशन उतरलहुाँ। वकि ु  डेग चललाक पिावत बुझाएल \nजेना डााँड़साँ वनच्चा पावन झिरैत िो। डााँड़साँ उपर नै, वकएक ताँ गंजीपरसाँ \nअंगा, अंगापरसाँ अधकट्टी सुइिर आ तकरा उपर पूरा बााँविक जैक े ि \nिल। पूरा माथ गुलबंद मिाराजक शरणमे। ताँए डााँड़साँ  उपर वकि ु  नै \nबुझना गेल। मुदा डााँड़साँ वनच्चा िल मात्र खौरकी िाफ जाँमघया आ \nताविपरसाँ फ ू ल पैन्ि। तखन पावन की पाथरो बुझेतैक।  \nआब अिााँ सभ िमरा वकि ु  किब से िमरा बुझा रिल अथि। अिााँ सभ \nकश्मीरक पावनक ेँ  बफ य मे बदलनाइ विश्वास कए सक ै त थिऐ मुदा एवि \nगप्पक ेँ  नै। कारण--------------- ओना कारण एकर बड्ड सोंझ िै आ \nअिााँ ताँ बुद्धझते िेबै जे सोंझ गप्प मगजमे बड्ड देरीसाँ घुसैत िै। ओना जे \nिोइक एकर कारण , िै मुदा स्िाभाविक े । मनुख जावि िस्तु आ ओकर \nपररितयनक ेँ  आाँखखसाँ देखैत िै ओकरेपर ओ विश्वास करैत िै। वबनु \nआाँखखक देखने क े ओ विश्वास करत तावि ले ल माथक पसेना एड़ीसाँ \nपोिए पड़ैत िै। ओना एवि गप्पक बीचमे िम अपन िााँग अड़ाएब जे \nवकि ु  गप्प देखबाक नै विश्वास करबाक िोइत िै , ओनाविते जेना की \nकन्यागत किै िथथन्ि जे िमर कन्या पवित्र िथथ आ िरागतक ेँ  विश्वास \nकरिे पड़ैत िै। ओना िरागतक विश्वास कोन जौड़साँ बन्िालए रिैत िै \nसे िम नै किब। अस्तु कोनाहुतो जााँघ -िााँगसाँ पावन झिरबैत िेटििग रूम \nएलहुाँ, वकि ु  खन बैसलहुाँ आ फ े र उटठ कए चाि बला लग एलहुाँ। आब \nअिााँ सभ अनुमान कए सक ै त थिऐ जे ओवि ठाम िम वनश्रित रूपेँ चाि \nपीने िएब आ से स्िाभाविक े  िै। व्यथयमे क े करो दोकानपर जा कए ठाढ़ \nभए जेबै ताँ गमजन िोइत देरी नै लागत।  \nवगलासक चाि आधा खत्म भए गेल िल , आधा बााँचले िल ( कृप्या \nअिााँ लोकवन एकरा दशयनक विषय नै बूझब  ) तखने एकिा विथचत्र \nप्राणीक आगमन भेल। ओना एक गोि विद्वान किने िथथ जे मनुख \nअपना आपमे एकिा विथचत्र प्राणी अथि। आब ओ विद्वान विथचत्र \nप्राणीक ेँ  देखने िोथथन्ि की नै मुदा आइ िम देखख लेथलऐ। आगंतुक प्राणी \nअिााँक ेँ  ने पूणय रूपेँ पुरुष बुझेताि आ ने स्त्री। जाँ गाँविकी नजररसाँ देखबै  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 55 \nताँ ओ अिााँक ेँ  विजड़ो नै बुझेताि। आब ओ अिााँक ेँ  जे बुझाथथ से बुझैत \nरह , मुदा िमरा ऐ प्रसंगसाँ उतरर हुनक ियसपर एबाक चािी। ओना ओ \nदेखलासाँ साटठक सेिो बुझेताि आ सत्तररक सेिो , मुदा हुनक ियस \nचालीससाँ उपर नै। आब अिााँ सभ ई नै किब जे अिााँ कोनो हुनकर \nटिप्पवन बनेने थिएखन्ि  ? सत्ते, िम ताँ हुनकर टिप्पवन नविए बनेने थिऐ \nमुदा जे िम किलहुाँ से सत्य जाँ गड़बवड़ओ िेतै ताँ एक ै -दू बखयक। आब \nअिााँ सभ चाि बलाक ियस पूि ू । अिााँ पूिब ताँ िम उत्तर देब जे हुनकर \nियस िमरासाँ बीस िोइखन्ि की उन्नी स िलाि िमरे बराबर।  \nआब अिााँ सभ बोर भए गेल िएब। िवफआइत िएब आ क े खनो \nखखथसआ कए पूिब जे ई इवतिास सुनौलासाँ कोन लाभ। िाँ बाबू ओना \nइवतिास सुनेलासाँ ताँ कोनो लाभ नै िै मुदा इवतिास ताँ इवतिासे िोइत \nिै। फ े र िम किााँ भथसया गेलहुाँ। क े खनो काल कए िम ओनाविते \nभथसआ जाइत िी जेना की  मुद्रास्फीवतक बाटढ़मे घर आ घरक बजि।  \nिाँ ताँ आब सुनू- ओ विथचत्र प्राणी चाि बलासाँ चाि मगाँलक ै । चाि बला \nचाि िावन ओकरा िाथमे देबएसाँ पविने पाइ माँगलक ै   आब ताँ बाबू \nकिबीए िै  \" घर किााँ दरभंगा, झोड़ामे की िौ अंगा , टिकि किााँ बाबू \nश्रभखमंगा \" । आब ताँ अहाँ सभ बुद्धझए गेल िेबै, अबूझ ताँ नविए िी। \nचाि बला बमवक उठल ---------- भाग सार --------मादर ---------------\nफादर --------बिान --------------------सभ विशेषण उझीथल देलक ै । \nबमक ै त बाजल --- िम जुआनक ेँ  भीख नै दैत थिऐ। जो साला बुढ़बा िोता \nिै ... उसीक ेँ  माइ को ओिी थिन्नी सााँइ को भीख देता हाँ। वि थचत्र प्राणी \nपााँच डेग पााँिा िि गेल। चािो बला पााँच डेग पााँिा िटि गेल। िमरो चाि \nखत्म भए गेल िल , पाइ देथलऐ आ विदा भए गेलहुाँ बस स्िेन्डक लेल।  \n10 जनिरी  ( समय भोरक  6.38 ममनि )--- रेलिे स्िेशनसाँ वनकथल \nबािपर एलहुाँ िेम्पू पकड़बाक लेल। वकि ु  खन प्रतीक्षा करए पड़ल। \nिे म्पूक नै , िेम्पूक ेँ  आदमीसाँ भरबाक लेल। िेम्पू आब चालू भेल। कन-\nकन बसात आ जर्किनसाँ देि परमिंसीय अििामे पहुाँथच गेल। ने स्िि \nजकााँ फ ु र्तिगर आ ने लकिाग्रस्त जकााँ वनष्क्ष्क्रय। कहुना बस स्िेन्ड  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपहुाँचलहुाँ आ पहुाँथचते सूपक भााँिा भए गेलहुाँ। बाम-दविन िोइत -िोइत \nपता लाग ल जे बसक लेल प्रतीक्षा करए पड़त सेिो कतेक ताँ पौने एक \nघंिा। बेस कएले जा सक ै ए। आब अिााँ सभ किबे करब जे अिााँक \nप्रतीक्षा लेल िम वकएक प्रतीक्षा करू। बेस अिााँ प्रतीक्षा वकएक करब \nिम कविए दैत िी। िाँ , ओवि पौन घंिामेसाँ जखन शुि कए वबस ममनि \nबीवत गेल तखन एगो क ू िक बक्सा मे वकि ु  विन्दी पवत्रका लेने एकिा \nबच्चा आएल आ सुिसाँ आाँखखक आगााँमे एगो सरस-सथलल चमका कए \nबाजल -------- \n\" थलद्धजएगा िो \" \nिम प्रवतप्रश्न करैत पुिथलऐ----- \n\" मैथथली पवत्रका रखैत ििक  \" \nिमर प्रवतप्रश्नक उत्तरमे ओिो प्रवतप्रश्न करैत पुिलक--- \n\" माने का  \" \nिम किथलऐ ----- \n\" जेना िाल -चाल िै  \" \nऐ बेर ओ मूड़ी डोलबैत दीघय  \" ओ \" क े र उच्चारण क े लक आ बकसासाँ \nएकिा पोथी वनकाथल देखबैत बाजल ------ \n\" इिे ि \" \nआ अनचोक े मे भोरे -भोर एकिा जुआन िौंडीक नाङि फोिो आाँखखक  \nसोंझा आवब गेल आ संगमे गरमी थोड़ेक सेिो सनसनी आ तनतनीक \nअवतररक्त। िम ओकरा फ े र पुिथलऐ ---- \n\" ई नै िो , ओ जे मश्रणकांत झा वनकालै िथथन्ि से  \"  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 57 \nओ िौड़ा चट्ट पोथीक ेँ  भीतर राखैत बाजल ---- \n\" न ऊ सभ िमरे पास निीं िोगा \" \nआ सरसराइत ओ चल गेल। आ िम ओिी ठाम ठ ं डीमे गरमीक अनुभि \nकरैत रवि गेलहुाँ मात्र एकि बसक प्रतीक्षामे। \n10 जनिरी  ( समय भोरक  7.50 ममनि )--- बस अपना वनयत समयसाँ \nलेि भए गेल संगवि -संग कच्छमच्छी सेिो ढ़ूकए लागल। एिने समयमे \nपता लागल जे िमरा गामक ताँ नै मुदा िमर गामसाँ तीन गाम पााँिाक बस \nफल्लााँ ठाम लगतै। मोनमे कच्छमच्छीक ेँ  लेने ओविठाम पहुाँचलहुाँ मुदा \nबस नै आएल िल। ओना ओकर एबाक समयों नै भेल िलै। जे -से फ े र \nिम लगीचक चािक दोकानमे बैसलहुाँ आ चाि पीबाक लेल बाध्य भेलहुाँ। \nचाि खत्म भेल। वनयत समय सेिो पूरल। आशचयय , बस अपना िानपर \nआवब गेल िल। पाइ दैत फ ु तीसाँ िम उठलहुाँ आ बसमे चटढ़ आगूक सीि \nदफानलहुाँ। आब जाँ अिााँ सभ साकांक्ष िएब ताँ िमरासाँ पूथि सक ै त िी \nजे आगुएक सीि वकएक अिााँ बीचोमे ताँ बैथस सक ै  िलहुाँ। बंधु ई सत्य \nजे िम बीचोमे बैथस सक ै त िलहुाँ मुदा जा धरर कोनो बाध्यता नै िो िमरा \nअगुअइते नीक लगैए की पि ु अइते। अस्तु बसमे लोक मतलब रंग वबरिी \nमाल -जाल भरला क पिावत क ं डक्िर ड्राइिरक ेँ  प्रिान करबाक इशारा \nक े लक ै । बस ताँ प्रिान करबे करतै मुदा अिााँ सभ नै प्रिान करू। आब \nिम फ े र मतलाबक गप्पपर अबैत िी। बस बाघ मोड़साँ िोइत बेला मोड़ \nआ तकरा बाद दवड़भंगा -जयनगर नेशनल िाइिे पकड़लक आ \nिनिनाइत चलए लागल। िनिनाइत माने ओतेक तेजी जे की रोडक \nक ं डीशन देक ै त क्ष्य िै। िाँ ताँ थलअ एतबे देरमे बस खखरमा चौक पहुाँथच \nगेल आ अपन गनतव्यसाँ मात्र आध घंिाक दूरीपर अथि। एवि चौकपर \nएकिा जनानी बसमे चढ़लीि आ हुनक संगमे एकिा बच्चा आ मदय सेिो। \nआब जनानी , बच्चा आ मदयक बीच की संबंध िै से िमरा नै पता। भए \nसक ै त अथि जे ओ दूनू पवत -पत्नी िोथथ िा भाए -बिीवन िा अन्य कोनो -\n-। वकि ु  भए सक ै त िै। एखनो एिन समय िै जाँ कोनो युिक -युिती एक \nसंगे देखा गेल ताँ लोक ओकर संबंधक व्याख्या प्रेमेक स्तरपर करैत िै।  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएवि िोवड़ आरो कोनो संबंध भए सक ै त िै ई सोचबाक फ ु रसवत क े करो \nलग नै िै।  \nओि , िम फ े र भथसआएल जाइत िी। िाँ , ताँ जखन बस खखरमा चौकसाँ \nआगू बढ़ल तखन बच्चा अपन स्िभािक अनुरूपेँ चारू कात मूाँि घुमेनाइ \nचालू क े लक। आ जखन कोनो बच्चा कौतुक करए लागए ताँ ओकर आगू-\nपाि ू  बलाक मोन सेिो कौतुक करए लागैत िै। चािे बूढ़ िो की जुआन। \nआ एकर कारण जे िोइक। ताँ बच्चाक देखााँउस एकि अन्य युिक सेिो \nकरए लागल जे पाि ू क सीिपर बैसल िल। बच्चा वकि ु  देर धरर देखैत \nरिल आ एक ै  बेर भभा कए िाँसए लागल। िमर बगलमे बैसल एकिा \nयुिक ऐ वक्रयाकलापक ेँ  देखख बाजल - देखखऔ घाघक ेँ । बच्चाक ेँ  िाँसा \nओकर माएक ेँ  लोभेतै। \nिम वकि ु  नै बजलहुाँ। जरूरते की िल। मुदा सो चबाक लेल बाध्य िलहुाँ। \nकी िाँसी खाली स्त्रीक ेँ  फ ाँ सेबाक लेल िोइत िै अथिा िाँसबाक लेल कोनो \nविशेषे कारण िा समय िोइत िै। िमर मोन नै मानैत िल। मुदा प्रमाण \nताँ युिक सद्यः देने िलाि जे िाँसीक उपयोग मात्र एिी सभिाँक लेल करैए \nलोक।अिााँ सभ िमर सोच िमर विचारक खंडन करब जे एि न गप्प नै \nिै। आ िमहाँ मानैत िी जे एिन गप्प नै िै , मुदा जखन कोनो शोधकताय \nकिलक ै  जे िाँसी जरूरी िै स्िास्थ्यक लेल आ तकरा बाद जे लाफ्िर \nकल्ब, शो इत्याटद चलल िै तकरा देखख मानए पड़ल जे िाँसीक मात्र एक ै -\nदूिा उपयोग िै।  \nमनुख लग आब स्िाभाविक िाँसी नै िै। स्त्री फ ाँ सेबा क नामपर िा नीक \nस्िास्थ्यक नामपर िदसाँ बेसी िाँसैत लोकक ेँ  देखख ई विश्वास करब कटठन \nिै जे ऐ ठाम क े ओ कवनतो िेतै। अमीरसाँ गरीब सभ िाँथस रिल लाफ्िर \nशोक ेँ  सिारे मुदा स्िाभाविक नै। एवि माममलामे पाइ कोनो विभाजक नै। \nदूध वपबैत लोक आ मााँड़ वपबैत लोक दूनू एक ै  लाफ्िर शो क े  देखख िाँसैत \nअथि आ कामना करैत अथि जे भरर टदन भरर रावत एिने सुखद हुअए। \nमुदा से की संभि िै -------।  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 59 \nआ एक ै  झिकामे बस रूकल संगवि -संग िमर विचार सेिो। बसक गंतव्य \nआवब गेल िल मुदा िमर नै। िमरा एखन तीन गाम आरो पार कारबाक \nअथि। मुदा जा धरर िम ऐ तीन गामक ेँ  पार करैत अपन गा म पहुाँची, अिााँ \nसभ कोनो ने कोनो लाफ्िर शोक ेँ  देखू , बलजोरीसाँ िाँसू आ ऐ भ्रममे रह \nजे िमर स्िास्थ्य सुधरल जा रिल अथि।  \n[ई कथा रहुआ -संग्राममे आयोद्धजत  \"सगर रावत दीप जरए \" मे पढ़ए लेल \nरिए मुदा ओतए वकि ु  लेखक सभ सूवत रिल रिथथ  (ओवि सत्रक \nअध्यक्ष जागल रिथथ ) आ तकर विरोध  करैत िम ई कथा नै पढ़ने रिी। ] \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.डा. योगानन्द झा - श्री राज वकशोर ममश्र ओ हुनक 'प्रलय-पाश’ \n \nडा. योगानन्द्द झा \nश्री राज वकशोर ममश्र ओ हुनक 'िलय-पाश' \nमैथथली सावित्य ओ संस्क ृ वतक विकास मे प्रिासी मैथथल लोकवनक \nयोगदानक इवतिास अत्यन्त गौरिमय रिल अथि। एकरे प्रवतफल थथक \nजे मैथथली पत्रकाररताक आरस्म्भक क े न्द्र ममथथला साँ सुदूर भा रतक \nगुलाबी शिर जयपुर , आधुवनक मैथथली नािकक सूत्रपातक क े न्द्र \nविश्वनाथक नगरी काशी आ मैथथली आन्दोलनक विथशि क े न्द्र वबन्दु \nकोलकाता किल जाइत रिल अथि। मैथथल लोकवन आजीविका हकििा \nआन कोनो लाथें जखन ममथथलाक धरती क े ॅ ॅं िोड़बाक िेतु बाध्य \nभेलाि तॅं अपना संग मातृभाषा  ओ मातृभूममक प्रवत अजस्र प्रेमानुबन्ध \nक ेँ  जोगौने रिलाि आ तकर अश्रभव्यक्क्त सांस्क ृ वतक अनुष्ठान ओ \nभावषक सवक्रयताक रूप मे िोइत रिल , जकर प्रभाि ममथथला क ेँ  सेिो \nसुगबुगबैत रिलैक। आइयो प्रिासी मैथथलक भावषक सवक्रयताक दृमिञे \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 61 \nप्रो.उदय नारायण ससिि 'नथचक े ता ',निीन चौध री , अशोक क ु मार झा , \nशैल झा , लक्ष्मण झा 'सागर ', शेफाथलका िमाय , डा. गंगेश गुञ्जन , \nमन्त्रेश्वर झा, देिशंकर निीन , अनल कान्त, प्रकाश झा, विजय चन्द्र झा , \nपंकज पराशर , प्रेम कान्त चौधरी, मिेन्द्र मलंवगया , विद्यानन्द झा , रिीन्द्र \nक ु मार चौधरी , अशोक अविचल , दीपक क ु मा र झा , थसया राम \nझा'सरस ', गजेन्द्र ठाक ु र, सुशील , डा. मिेन्द्र ,राजक ु मार ममश्र , मनीष \nक ु मार झा , िीरेन्द्र मक्ल्लक, विनोद क ु मार झा , चन्द्रमोिन कणय आटदक \nनाम अत्यन्त आदरक संग लेल जाइत िवन। तथावप वकि ु  एिनो िपकल \nमैथथल लोकवन िथथ जे सियथा अनासक्त भािें ममथथला -मैथथल क अचाय \n-चचाय मे दत्तथचत्त िथथ। एिने एकिा क्ितप्रज्ञ मैथथली कमययोगी थथकाि \nश्री राज वकशोर ममश्र। मूलतः अड़ेरडीि , मधुबनी वनिासी श्री ममश्र (जन्म \nवतथथः 27.01.1960) सम्प्रवत टदल्लीये मे बथस गेल िथथ आ मुख्य \nमिाप्रबन्धक (विद्युत) , भारत संचार वनगम थलममिेडक ' गरर मामय पद साँ \nअिकाश ग्रिण कयलाक बाद साँ जेना पूणयतः काव्यशास्त्र विनोदविक \nब्रह्मानन्द सिोदरक अिगािन मे वनमनन रिऽ चािैत िोथथ , तविना \nवनरन्तर लेखन -प्रकाशन साँ आबि भऽ चुकल िथथ। गद्य आ पद्य लेखन \nमे समान रूपेँ वनष्णात एवि मनीषीक एगारि गोि काव्य पुस्तक राष्ट्रभा षा \nमे तथा सात गोि कविता संग्रि ,एक गोि गल्प संग्रि आ एक गोि आलेख \nसंग्रि मातृभाषा मे प्रकाथशत भऽ चुकल िवन। राष्ट्रीय ओ अन्तःराष्ट्रीय \nस्तर पर चर्चित ओ स्मावनत विनक पोथी सभक सामान्य लक्ष्य भने \nलोकरंजन िोइवन मुदा विथशि लक्ष्य रिलवन अथि लोकथशक्षण , जावि मे \nलोक कल्याणक भािना प्रक्षेवपत भेलवन अथि आ सैि सत्सावित्यक \nलक्षणो थथक। ई सावित्य क ेँ  िैज्ञावनकता साँ ओत-प्रोत देखऽ चािैत िथथ \nजकर सविशेष लक्षण डा. गणपवत ममश्रक 'िमहाँ कविता थलखख सक ै त \nिी 'आ योगेन्द्र पाठक 'वियोगी 'जीक 'उड़न ि ू  गोला ' आटद वकि ु ए \nपोथी मे पररलश्रक्षत िो इत अथि। स्िभाितः विनक रचनािली सभ \nमैथथली काव्यक क्षेत्र मे एकिा अश्रभनि ओ सुथचस्न्तत पदक्षेप थथकवन। \nमैथथली मे श्रीममश्रक जे पोथी सभ िमरा दृमिपथ पर आयल अथि से \nसब थथक क्रमशः चानवन , मंथन , अिदल ; नि पात नि बात ; उपायन \n,सप्तपणय ; नि घर उठय , पुरान घर खसय ; एिं प्रलय -पाश। एवि सब \nमे प्रथम िओ गोि 2022ई.मे तथा तथा अस्न्तम दुनू ितयमानवि िषय मे  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रकाथशत भेलवन अथि। मूलतः कवि िोइतो ई रचनाकार गद्यो विधा मे \nअपन स्िणय लेखनीक चमत्कार प्रदर्शित करबाक प्रयास कयलवन अथि। \nएवि विधा मे 'मंथन ' विनक समसाममयक विषय परक दस गोि \nवनबन्धक संग्रि थथकवन आ 'अिदल 'आठ गोि गल्पक संग्रि। शेष \nसबिा पोथी कविता संग्रि थथकवन जावि सब मे परम्परानुमोटदत \nिन्दबिता क ेँ  यथासंभि मयायटदत रखबाक प्रयास भेल अथि। \nनयनाश्रभराम द्धजल्द ओ आकषयक िपाइ -सफाइ साँ युक्त विनक पोथी \nसभ सिजे सहृदय पाठकक ेँ  दरस -परस , अिगािन ओ  थचन्तनक िेतु \nप्रेररत करैत अथि। तथावप पृष्ठ-वनर्मिवत मे बेसी साँ बेसी कागत िेकबाक \nप्रिृश्रत्त राष्ट्रकल्याणक दृमि मे पुनश्रिन्तनक आििान करैत अथि ,ताँ \nतुकान्तक पााँती सभक व्यििापन अनेक िल पर साज -सज्जा पर \nकशाघात करैत बुझना जाइत अथि। व्ययामधक्यक प्रवत अन्यम नस्कता \nलेखकीय -प्रकाशकीय औदात्य क ेँ  प्रवतष्ठावपत कयने अथि। \nश्रीममश्रक कवित्ि-शक्क्तक आभा-मंडल िैज्ञावनकता साँ संपुटित िवन \nजकर श्रेष्ठतम प्रस्तुवत थथकवन सद्यः प्रकाथशत 'प्रलय -पाश 'कविता \nसंग्रि। एवि मे विनक एक कोड़ी कविता संगृिीत भेलवन अथि जावि मे \nसमसाममयक वि षय -िस्तुक चयनकऽ शृङ ् खलाबि ज्ञान क ेँ  \nयथाथयपरक , लौवकक ओ प्रायोवगक स्िरूप मे प्रस्तुत करैत विचार -\nमीमांसा कयल गेल अथि।  \nई सब मानि -मस्स्तष्क क ेँ  झकझोरर देबाक सामथ्यय ताँ रखखतहिि अथि \nसंगवि विशुि रूपेँ आधुवनक पररिेशक विश्व -मानिताक समस्या ओ \nतकर समाधानक उपाय क रूप मे कान्तासष्क््मततयोपदेशक वनयोजन \nकरैत अथि ।िस्तु चयनक दृमि मे विनक ई कविता सब अश्रभनि थचन्तन \nपरक ओ मागयदशयक प्रक ृ वतक थथक। \nआधुवनक युग िैज्ञावनक प्रगवतक युग थथक। सम्प्रवत मानि विज्ञानक बल \nपर सुख -समृद्धिक समस्त संसाधन क ेँ  जुियबा मे सफल थसि भेल \nअथि। वन रन्तर िैज्ञावनक आविष्कार ओ यांवत्रक क्षमताक िर्द्ििष्णुताक \nकारणे भूगोल -खगोल पर मानिक साम्राज्य िावपत भऽ गेल अथि। \nआइ नवि क े िल विश्व ग्रामक पररकल्पना साकार थसि भऽ गेल अथि \nअवपतु चन्द्र, मंगलाटद ग्रिो पर बसबाक िेतु मानि उताहुल अथि। \nभोजन , िस्त्र, आिास , थशक्षा ओ मनोरंजनक वनत्य नूतन साधन पर  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 63 \nमानिक अमधकार िावपत भऽ गेलैक अथि । आवग सलाइ मे बन्द भऽ \nगेल अथि ताँ िषाय, बाटढ़ आ समुद्र धरर पर मानिक वनयंत्रण िावपत भऽ \nगेल अथि। रोग , िाधयक्य , जंगली जीि , शीत, उष्णता आटद सेिो मानिक \nवनयंत्रण मे आवब गेल अथि। एतऽ धरर जे प्र क ृ वत प्रदत्त सलिग -भेदहु पर \nमानिक सत्ता िावपत भऽ गेल अथि। मुदा प्राक ृ वतक व्यििाक विपरीत \nचलबाक िेतु मानि क ेँ  प्रक ृ वतक विपुल शोषण करबाक बाध्यता रिलैक \nअथि , जकर पररणाम ई भेल अथि जे बगदल प्रक ृ वत अनेक समस्या लऽ \nकऽ उपक्ित भऽ गेल अथि यथा माटि मे उियरा शक्क्त क अभाि , गलैत \nविमनद जन्य प्रलय -प्रिाि , जल प्रदूषण, िायु प्रदूषण , असाममयक ऋतु \nचक्र, फ ू िैत ओजोन परत जन्य असाध्य उष्णता , िनक विनाश जन्य \nबाटढ़क प्रकोप , पृथ्िीक गभयि जल -तलक वन्नगाममता , \nमरुभूममकरण , जैि विविधताक विनाश ,अंतररक्षीय उत्पात,ध्िवन प्रदूषण \n, \nप्रकाशक रेवडयोधर्मिता , प्राक ृ वतक शीतलताक अभाि, क ं क्रीिीकरण, \nसांस्क ृ वतक विक ृ वत , पयायिरण प्रदूषण , अवगला पीढ़ीक िेतु जपाल \nअन्धकारमय भविष्य आटद। श्रीममश्र 'प्रलय-पाश' कविता संग्रिक \nकविता सभक माध्यमे एिने समस्या सभ पर गिन थचन्तन कय \nसमाधानक उपाय सभ टदस इंवगत कयलवन अ थि। स्िभाितः विनक \nकविता सभ मे विज्ञान ओ सावित्यक गठजोड़ भेिैत अथि , असन्तुथलत \nविकास पर प्रिारपूियक प्रक ृ वतक संग तालमेल बैसयबाक थशक्षण -\nप्रथशक्षण भेिैत अथि, मुदा से भेिैत अथि उपदेशात्मक थोपल स्िरूप मे \nनवि , अवपतु शृङ ् खलाबि जीिन -मीमांसाक माध्यमे , जे सिजे ग्रा ह्य \nभऽ जाइत अथि , खास कऽ संिेदनशील सह्रदय क ेँ । एतािता ई संग्रि \nमैथथली कविता विधा क ेँ  कविक समसाममयक ओ प्रगवतिादी दृमिकोण \nसम्पन्न अतुलनीय देन थथकवन। अपेक्षा कयल जा सक ै ि जे ई संग्रि \nमैथथलीक कवि -समुदाय क ेँ  वनत्य नि थचन्तन टदस प्रेररत करतवन।  \nप्रलय-पाशक कविता  सब प्रसाद गुण सम्पन्न अथि तेँ अथयक वनियचन मे \nकतहु बाधा नवि अबैत अथि। कवि एक टदस जाँ गाम -घरक बोली -\nबाणीक सिजता क ेँ  अपनाबैत तद्भि ओ देशज शब्दािलीक प्रयोग करैत \nदेखख पड़ैत िथथ , ताँ तत्समो शब्दक प्रयोग मे ओविना वनष्णात बुझना \nजाइत िथथ। से विनक अध्ययनशीलता ओ वि द्वत्ताक पररचायक थथक।  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nझिरल , ििरल , िघरल , हुलसल , फ ु लसल, सदृश शब्दािलीक संगवि \nरक्श्म, जलवनमध , अपथशि , कोवकल, थशथशर सदृश शब्दािलीक प्रयोग \nसोिाओन अथि। यत्र -तत्र विदेशज शब्दोक प्रयोग मे कवि कोतािी नवि \nकयलवन अथि।  \nएकिा कविता 'नि जीिन -संस्क ृ वत 'मे संस्क ृ वतक क्षरणक प्रवत कविक \nजुगुप्सा भाि एवि शब्देँ प्रकि भेलवन अथि - \nपावनक बदला मे कोका कोला ।  \nमसल्ला -तेल साँ लथपथ िोला।।  \nमुगाय , मासु , बगयर ,मोमोज।  \nएकरे मतलब भेलै भोज।।  \nबवगआ, वपड़ुवकया, टिकड़ी , गुड़पुरी ।  \nएवि पकमान साँ उठ ै ि सुड़सुड़ी।।  \nनितुररया मे िाँसी -ठट्ठा। \nिोिो बा त पर लट्ठम -लट्ठा।। \nक े  उठाओत ठठरी पर, मुदाय क े  भार।  \nशििािन भेल जा रिल ,अंवतम किार (पृ. 84 ,86) \n \nएविना विनक एवि संग्रिक सबिा कविता पाठकक मनोमस्स्तष्क मे \nथचन्तनक पथार लगबैत चलैत अथि , मानि -कल्याणक मागय टदस \nअग्रेवषत करैत रिैत अथि। अन्त मे कविक उपसंहृवत िवन - \nप्रदूषण रवित िोअय विकास।  \nतखने जीिन ,तखने प्रकाश।। (पृ. 128)  \n \nस्िभाितः विनक रचनािली आधुवनक मैथथली काव्यधाराक अन्यतम \nवनमध प्रमाश्रणत िोएत, से अपेक्षा कयल जा सक ै ि।  \nओना राष्ट्रभाषा विन्दीअहु मे श्रीममश्रक एगारि गोि पोथीक प्रकाशनक \nसूचना अथि जावि मे सात गोि कविता संग्रि विधाक तथा चारर गोि \nखण्ड काव्य विधाक अथि। कविता संग्रि सभक नामािली अथि क्रमशः \nप्रिाविनी , पुष्परेणु, शतश्रभषा, जल -लता, िेणुपत्र, क ृ तांजथल तथा स्त्िषा \nओ खण्ड काव्य सभक शीषय अथि क्रमशः ऊजाय -िणयन , संिेग , प्रदूषण \nतथा जल -संकि। एवि मे ऊजाय -िणयन क ेँ  'इंवडया बुक आॕफ रेकड्यस ',  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 65 \n'एथशया बुक आॕफ रेकॉड्यस ' तथा 'िर्ल्य बुक आफ रेकॉड्यस ' द्वारा ऊजाय \nविषयक प्रथम विन्दी काव्य तथा प्रदूषण क ेँ  'इंवडया बुक ऑफ \nरेकॉड्यस 'द्वारा 'कम्प्रीिेस्न्सि वडिेल्स आफ पाॅ ल्युशन 'पर प्रथम विन्दी \nकाव्य घोवषत कऽ समलंक ृ त कयल गेलवन अथि । िृश्रत्तयेॅ ॅं विद्युत \nअश्रभयन्ता एवि मैथथल सपूतक जीिनोपलस्ब्ध पर सिजहिि गौरिास्न्ित \nभेल जा सक ै त अथि।िियस्ि राष्ट्रं विमली क ु रुष्ि।  \n-योगानन्द झा , भगितीिान मागय , कवबलपुर , पो. -लिेररयासराय , द्धज.-\nदरभंगा -846001(वबिार) , M : 9334493330 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.डॉ वकशन कारीगर -.मैथथली मे रचना चोरी क े  विकि समस्या आ \nसमाधान  \n \nडाॅ . वकशन कारीगर  \nमैथथली  मे रचना चोरी क े  विकि समस्या आ समाधान \n \nममथथला मैथथली स जुड़ल लोक सब एक न्बर धूतय ,दलाल आ रचना \nचोर प्रिृवत क े  िोइए. इ किु सत्य स्िीकारि पड़त. क ु क ृ त्य क अिााँ सब \nकते टदन चोरनुकबा खेला खेलैत अप्पन क ु क ृ त्यक झांप तोप करैत \nरिब ? \nजसौती कमेबा दुआरे अिााँ ममथथला मैथथ ली क े  आयोजक प्रकाशक \nसलािकार आदी बनल सावित्य अकादमी िला पुरूस्कारी आयोजनी \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 67 \nिेवबनार मलाई खा ढेकरैत वफरै जाई िी से कते टदन िजत ? पक्ब्लक \nअिााँ क े  क ु क ृ त्य बुद्धझ गेल यै आ कतेको बेर अॅोई साविस्त्यक दलाल \nसबिक देखार थचन्िार भेल. तइयो लाजे कथथक वनरलज्ज भेल चुपेचाप \nरचना चो री क जसौती कमाई लै सबिा अपकमय क ु कमय करैत रिै जाउ. \nधूर थिया.  \n \nरचना चोरी समस्या क े  कारण: - \n \n1. मैथथली क े  अमधकांश पत्र पवत्रका साविस्त्यक वगरोिक अमधन \nत्रैमाथसक िमािी द्वैमाथसक रूपे बिराइत रिलै. जेकर पक्ब्लक तक \nकोनो पहुाँच नै रिलै.  \n \n2. कोनो नीक रचना क े  चोरा क े  अपना नामे प्रकाथशत क लेब. रचना \nपठौवनिार िा पक्ब्लक तक नै पवत्रका पहुाँचै देबै आ नै रचना चोरी क े  \nदोख लागत.  \n \n3. रचना पठौवनिार क े  कोनो माध्यम स सूथचत नै करब जे ओक्कर रचना \nप्राप्त भेलै प्रकाथशत अप्रकाथशत? आखखर की भेलै ? \n \n4. कोनो अपररथचत िा आन वगरोिक िा स्ितंत्र ले खक क े  मौथलक रचना \nक े  सद्य: िा की पैरोडी तोइड़ मरोईड़ क े  अपना नामे प्रकाथशत करबाक \nठकिर प्रिृवत.  \n \n5. रचना चोर क े  देखार भेला पर ओकर सामूविक प्रयास नै क ओई \nचोरबा चोरनी क े  गैंगिार बचेबाक प्रयास आ क ु क ृ त्यक झांप तोप क \nमैथथली मे अविना िोइत एलैए िला राग अलापब.  \n \n6. काॅ पीराईि अमधवनयम क े  जानकारी नै राखब िा संपदाकीय \nमनमाना फामूयला पर चलब. जे क े  की िमरा कए लेत ? \n \n7. रचना चोरी थसि भेलाक बादो ओई रचना चोर सबक े  मंच देब आ  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअप्पन वगरोिबादी ठ े कदारी क े  वफराक मे रिब.  \n \nसमाधान: - \n \n1. रचना चोरी करवनिार पुरूष स्त्री जे कोई िोऊ तेकर सा विस्त्यक \nबविष्कार आ काॅ पीराईि अमधवनयम क े  दुआरा ठोस जुमायना लगेबाक \nचािी.  \n \n2. रचनाकार क े  अवि बात क े  सूचना मेल िा थलखखत िाि्सएप माध्यमे \nसूचना अबस्से दी जे ओकर रचना प्राप्त भेलै तकरा बाद प्रकाथशत \nअप्रकाथशत की भेलै. \n \n3. काॅ पीराईि अमधवनयम क े  मानब आ जानकारी राखख  वनष्पक्ष \nप्रकाशक संपादक व्यििा क े  मजबूती स लागू करब.  \n \n4. अिााँ संपादक प्रकाशक क े  धमय वनरिाि करैत रचना मौथलकता क े  \nजााँच िा मौथलक रचना संग िेड़िाड़ करबाक प्रयास अबस्से करी.  \n \n5. मौथलक रचना प्रकाशन लेखन प्रोत्सािन टदस सामूविक प्रयास मे \nभावगदार बवन रचना चोरी क े  रोक ै  मे सियोग अबस्से करी.  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 69 \n२.७.लालदेि कामत - १ िा लघुकथा आ ६ िा वबिैन कथा  \n \nलालदेि कामत - १ िा लघुकथा  आ ६ िा वबहैन कथा  \n१ \n१ िा लघुकथा  \nअपन हारल बहुक मारल वकयो -वकयो बजैछ!  \nकन्यागत १२ िजे रावतमे अपन वबिौिा ५०गोिेक आकस्स्मक बैसार \nक े लवन।एकगोि समथयक पुिलखखन कतय करब बैठक।ताविपर \nकन्यागत बाजल चलू लड़का क ेँ  टदयादेक दुआरर पर।बेिी धी बाली बात \nथीक ै क, की करब ?जावतगत खाप बैसारमे कन्यागत उगललवन\"यौ \nगोवतया लोकवन!\"लागल रिलौंि अपने सबटदन \"बेिी  बचाओ-बेिी \nपढ़ाओ \"मेँ।परंच दूनू बड़वक दूटदश बेर गेल य।कास्ल्िखन पता चथलते \nखूब मारपीिधरर क े ने रवियैक।अपन चीरचोली एक िप्ता साँ दूनू िौंरी \nअन्तय राखख आयल अथि।धरर कोियमैरेजक उमेर ताँ तीन शाल कमे , दूनू \nिौरोक नाँय पूरल िैक उमेर ,से की कयल जाय ? \nएक नि पक्षधर अपेश्रक्षत िोवन देलकवन -अपन िारल आ बहुक मारल \nथरर वकयो - वकयो सुनाबैि!वबनु वनणयय क े  बैसार खत्म िोइते बेिी बाला \nिारल निुआ सदृश ......झमान भ ' पंचायत भररमे वगरल l \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \n \n६ िा वबहैन कथा  \n१ \nउम्मीदिारी आकर्षण \nलाल बाबू पंचायती राज चुनाि मेँ ठाढ भेलाि ,ताँ हुनक विरोधी प्रत्याशी \nएकगोि बलुआबाला मंवडलपर दस गोिेक सामने बाजैत अपन चुनािी \nआकषयण लेल बाद्धज उठलैक जौं अिााँ साँ एक भोि कम िमरा भेित ताँ \nसदा लेल भोंिभांि साँ संन्यास ल 'लेब।देखा चािी आगू की िोईि।  \n२ \nतुमिकरण \nबुमब्ईमे आर एस एस० साँ प्रथशक्षण पावब गाममे एकिा जुबक खुब \nविन्नूक े  बीच अपन प्रशं सा अपने बघारैत रिय।ताबीच सरपंच पदक \nइलेक्शन क ेँ  डुगडुगी बाद्धज गेलैक।ओकर परोसी एक मोि्मद खां सािेब \nरिैक जे बुझेलक ै  -रौ बौआ तोरा िाडक चाररगो तोिर जावत जे सरपंच \nबनय चललखुन से तोिर परीक्षा धरर ऐबेर लेतौक।तोँ की करवबिी।ओ \nजुबक बाजल -िौ रौतो साँ रौत चतुर सुजान बाला  वबिैन कथा सुनने ििक \nनै।सयि करब ,िमर जे मुखखया उ्मेदिार िथथ ने , हुनक े  किल साँ अपना \nक ु िूमो क ेँ  नाँय आ हुनक े  ममलानीक े  जे तोिर जावत सरपंचमे ठाढ \nिि ;तकरे पोलींग एजेंि बवन तुमिकरण नीवत अपनायब , ओिो ताँ गौंिााँ \nसमाजे िथथ।ककरो की दबौिमे थियै ?अपने तरेतर अकारण िाँसयधरर  \nलागल। \n३ \nनमालत  \nजोखना पासंग माररकय नौबेर लत कयक ेँ  तौललक।दशम धरर ठौसगर \nपवड़ते ठाक ु रजी बाजल ,बस -बस भ 'गेल संतोषजनक।जोखना तरजू \nरखैत किलक िौ समांग!िोिे जकााँ िम बुतातो जोखैत िी ,तैँ ने िमरा \nलोक जोखना नामे परोपट्टामे जनैत अथि।आगू गप्प बढबैत इिो बाजल -\nिौ िमरा िोलक नेता जी आठकाठ पर साँ उतरलाि एविबैरक सरपंचक \nभोंिमे ,से ठीक े  किल गेल िैक -नमालत भ 'जेना सुस्त पैर गेल िो।िे  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 71 \nिौ ,से एना वकयेक बुझैत िि ,जावनलैि बुढिो शेरक ेँ  कतौि मौसक बदला \nघास खाइत देखलिक िय।फ े र कोनू चुनाि लवगचाय दिक नै ,देखमे \nअपने आवब जेति।ओिन उ्मीदिार ताँ नौ टदनक प्र िास पर सब मास \nगाम साँ बािर सामाद्धजक राजनीवतक जतरा करैते रिैत िैक ,तेँ की \nनमालत कोनो टदनदुरागमन क े र िादक पविल नौरोजी विदागरी थीक ै क ? \n४ \nनहला पर दहला  \nएक गाममे एकिा दरबार किबै बाला मरड़ रिथथ।हुनका नााँगर बेिाक \nवबयाि समय साँ नहिि िोइत रिवन।से एकिा मजवबकनीक े  वकि पाई क े र \nलालच द ' बोर पाथलवन।दोसर एकिा गाममे एक बेिीक बाप झखैथ \nरिथथ ,अपन आन्िरर समथय बेिीक वियाि ले।से ओवि घिक क ेँ  िेवब \nजोरा सांथच धोती आ वकि ु  कैंचा थ्िाबैत शुभ लननमे बेिी वबयािैक भार \nदेलखखन।मध्यि बजलाि -मान्यजन संग ८बरावतक संग अमुक गामक \nदश्रक्षणबारर िोलमे बेिा वबयािैले चलल जाय।भलटदन भल ,मंगलटदन \nचल....।घरदुआररक बाद लवड़काक बाबूजी खुशीमने राग प्रलाप करय \nलगलाि -\"अबाि बेिा कोिबर गेल ,राउतक मोन बढ िर्खित भेल.....।।  \nसमैध सुवनतहिि प्रवतत्तर दैत उत्सािमे गाबय लगलाि - \"रौतो साँ राउत \nचतुर सुजान ,दूनू आाँखख वनरपि देखब वबिान.... ..!गिनमरु कन्यादानमे \nगीतिाररक े  सुपारी धैर खूब जेथगर साँ बेन भेिलवन।  \n \n५ \nसौसक टदएमान  \nमन्शी रामू जी अपना वद्वतीय सासुराइर मैनिी गाम आयल रिय।ओतय \nदूपिरका कलौमे ि: तरकारी ,न अाँचार सजल रिैक।खाइकमे तीन \nतरिक चिनी सेिो परसल गेल िलैक।सासुमाय बढ अह्लाद साँ जमायक े  \nरूथच सु वन -बुद्धझ घौकाक साग सेिो बनौने रिथथन।तीमन तरकारी क ' \nलेल थारीमे परसल भात झाँपाधरर गेल रिैक।बािीमे वगलगर खाइक \nसुआद कने तीत रिवन।से पहुनाईमे एतेक व्युतपन अपूिय सागक झोर \nसवित बाटिभरर एक े वनशामे गिागि पी लेलक।कारण बेर -बेर कौर खाइत \nकाल जे जीत लगतैन से एक े बेर नै वकया  तीत सूआद बुझता।सासुमाय \nजेना बेिी मुिेँ पविले सुनने िलीि ,से स्िंय दृश्य देखख पवतएलीि।हुनका  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनीक लगैत देखख आओर बािी दर बािी भरर परशन िररयर डग -डग \nसागपत्ताक झोर परसलीि।आब ताँ अपन जान अबग्रिमे देखख रामूजी \nबरबड़ेलाि -\"एतेक जे प्रलय करबाक िखन्ि ताँ बरु घेंिे मोइक दौ थ नै! \nअश-बीश करैत रामूजी वबनु दुध -दिी ,अमौि खयने थाररपर साँ उठ ै  साँ \nपविले एेँठिाथ लोिाक जलमे घोंइक लेने िलाि।  \n६ \nहकरा  \nएकिा अत्यंत मित्िपूणय भोज जावि थचखन्ित नोतिारी लेल भेल \nरिैक ,तािी मेँ वकि वबनु थसदिासमर क ेँ  िकरा भोजक पााँवतमे खायले \nठ े सी साँ बैसल।परोक्ष रुपे तकरा ठ े थलयाक े  वकि तमशगीर लोक जे पठ े ने \nरिैक ,से सबसाँ अिगरक ेँ  व्युतपन रुपे दत्तथचत भ 'खेलक।द्धजनका लेल \nभोजन तैयार रिैक से अपनाक ेँ  िंथचत बुझलक।कारण भेलै जे ताधरर \nभोजक िस्तु सैमध गेलैक।तेिने न क्िवत चुनािों मौसम में पारखख लोक \nपरैखैत अथि।तेँ किल गेल िैक \"विनु नौतवि  जाईि जे िकरा।\"  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 73 \n२.८.लालदेि कामत - पोथी समीक्षा एक विमशय - १.विद्यापवत आत्मकथा \nक े र दृमिबोध २.पुस्तक समीक्षा: लालू -लीला ३.जगदीश प्रसाद मंडल -\nउपन्यास \"पंगू\"  \n \nलालदेि कामत  \nपोथी समीक्षा एक विमशष - १.विद्यापवत आत्मकथा क े र \nदृमिबोध २.पुस्तक समीक्षा: लालू-लीला ३.जगदीश िसाद मंड ल-\nउपन्द्यास \"पंगू\" \n१ \nविद्यापवत आत्मकथा क े र दृमिबो ध \nविद्यापवत 'क आत्मकथा 'उपन्यास ' गोहििद झा क ृ त १९९३मेँ बिरायल \nरिय।शेखर प्रकाशन पिना 'क एवि मैथथली पोथीक दाम ५०िंका सस्त \nसंस्करण ३०िाका धरर राखल गेल िैक।एविमे१२६पृिांवकत \nअथि।४५अध्यायक पाठ क े र अवतररक्त आखरर पन्ना पर भवनतामे बहुत \nवकि ियोिृि लेखक मिोदय कवि चुक ल िथथ।लेखकक विषयमे \nसंश्रक्षप्त जनतब दूनू भीतरक कोभर पर स्पि देल गेल य। तैयो पाठक \nिगयक े  ममथथला 'क इवतिास आ प्राथचन मैथथली सावित्यमे रुथच रखने \nउपन्यासक कथ्यशैली पर वििेचना करब आिश्यक बुझायत। \nविद्यापवत 'क युग आ हुनक िांनमयक विशेषज्ञ प्रो०क ृ ष्णचन्द झा\"मयंक\" \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजी  साँ िमरा ममथथला विभूवत स्मृवत समारोि ििनी मेँ बहुतराश गप्प भेल \nरिय। तावि प्रसंग वकि प्रश्न मोनमे औनाइते रवि गेल ,तेँ अपन दृमिकोण \nराखब परम आिश्यक सन बुझना गेल िन्। विद्यापवतक आत्मकथा \nविनक सजयनात्मक क ृ र्ति थथक ै न।एखनो सयसालक उमेरमे थलखल \nएकिा नि पोथी मैथथली  भाषीक बीच अमधक चचायमे अथि।विनक पूियमे \nसामाक पौती कथा संग्रि आ अंवतम एकन्नी रचना जगतमे विशेष रूपे \nमैथथली सावित्यक अक्षय भंडारक ेँ  भरने य।प्राय: कथाकार साँ रचनाकार \nलोकवन उपन्यासकार िोय टदश बढैत य ,से विनको पर उतरैत िैक। \nसमकालीन मैथथली भाषामे संिेदनात्मक गद्य  लेखन काययमे कथा बेसी \nआ उपन्यास कम थलखाएल य।ताविमे विनक भुममका नीक े  किक \nचािी ;परंच ममथथला समाजक जनसंख्या आधाररत अश्रभज्ञान ताँ हुनका \nपकठोस रिबा साँ बंथचत क ै ने िैक ; एवि उपन्यासक े  अश्रभजात िगयक \nसमथयन बेशी भेिल अथि।परंच िैदेिीक अंकमे रमेश चन्द्र झा \nसद्यप्रकाथशत उपन्यास बाित धज्जी उड़बैत िथथ । \n\"विद्यापवतक आत्मकथाक\" आरम्भ विद्यापवत द्वारा अपन जजिदगीनामा \nक ेँ  घुरमे सुड्डाि करैत भेल य। परंच पौत्र नोने द्वारा मिाकवि \nक'आत्मकथाक ेँ  आवग साँ सुरश्रक्षत वनकाथल देल गेल अथि।तदुपरांत , \nविद्यापवत अपन जीिनक अमूतय भािक चीरफार आरंभ करै त िथथ।\"िम \nझप्पा खोलल।ओविमे साँ वकि पोथी बािर कय कातमे राखल । शेष \nपोथीक बन्िना खोथल -फोथल आ काठक पिरी ििा -ििाय ओकर तवड़त \nसभ पर दोसर कात थवकयाओल। तखन बन्िलािा पोथी सबक े  फ े र \nओवि झपामे दय लेल आ नोनेक े  अज्ञा देथलऐक ,आब ई झप्पा जतय \nिलैक ततवि राखख आबि।पृि -१ एवि त रिेँ उपन्यासक हििदी जेकााँ शुरू \nभेल िैक। उपन्यासक कथािस्तु नान्यिंशक अंवतम अकर राजा िररससिि \nदेिक नेपाल पलायन साँ शुरू िोइत अथि। दरिारक प्रधान पंवडत \nआइनिार िंशक संिापक पुरुष कामेश्वर ठाक ु र द्वारा शासन \nकरब ,वफरोजशाि तुगलक द्वारा विनका सकर राजा घोवषत \nकरब ,कामैश्वर ठाक ु रक तीनगोि क ु मारमे राजगद्दी क ' िेतु राजकीय \nदािपेंच चलायब ,असलान द्वारा गणेश्वरक ित्या ,राय अजूयन एिं \nथशिससििमे जनमी दुशमवन ओइनिारिंशक ड्योटढक चारर खण्डमे \nविभाद्धजत िोयि ,क ृ र्तिससिि द्वारा िाजीपुरक तुक य क े  पराद्धजत करब ,  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 75 \nदेिीससिि द्वारा िागमवतक वकनारमे देि क ु ली गाममे अपन राजधानी \nबनायब , थशिससिि द्वारा राजधानीक िानमे पररितयन कए गजरथपुर \nवकलाघािमे नि िास्तुकलाक नींिदेि आटद ममथथलाक मध्यकालक \nइवतिास कथोपकथन शैलीमे एवि उपन्यासमे भेिैत अथि।एवि प्रसंग \nसंध्या गायत्रीक जप ,माटिक मिादेिक पूजा ,सोिरक स्िरलिरी ,विथशि \nमू ल गोत्र सोदरपूररए ,खौआरए एंि माण्डर क ु लक विशेष \nचचय,विसयबारक उपेक्षा ,मूलक आधार पर एक -दोसराक े  िोि -पैघ \nबूझब ,चौपावड़ थशक्षाक क े न्द्र ,दशयन् न्याय -नव्य न्यायक \nअध्ययन ,टदयाटद कलि ,िाताय लेि ,स्त्री एिं दास वबक्रय असिनीय कर \nभार अमधक उल्लेख एवि साविस्त्यक क ृ वतमे  कयल गेल अथि। \nरेणुकादेिीक मुसलमान आक्रान्ता द्वारा बलात्कारक पररयास आ \nममथथलाक धमयशास्त्री द्वारा ओकरा अजावत बुझब ,परंच विद्यापवत द्वारा \nओवि भागल जवनजात रेणुकाक ेँ  अपना घर में राखख मौसी बनाएब नीक \nिणयन अथि।१४म् शताखब्दमे विद्यापवत प्रगवतशील देखेलाि य।तैयो ई \nविद्यापवत 'क आत्मकथा नय भ 'क ेँ  थशिससिि 'क आत्मकथा मानल \nजायत। विद्यापवत क ' जीिन चररतमे ई कतुहुाँ थलखल नय य जे िो \nसंस्क ृ त थशक्षा ग्रिण करबाक िेतु सररसबपािी अयलाि।से बात इवतिास \nस्मत नहिि रिैत गोविन्द झा िणयन धरर कयलखन्ि ,एकरा सांच नय मानल \nजा सक ै त य।लेखक स्िंय माण्डरिंश साँ संबंध रखैत िथथ तेँ तत्कालीन \nममथथलाक मात्र पााँद्धजबाला ब्राह्मण एिं थशश्रक्षतकणय कायिक चचय कयने \nिथथ। ममथथला 'क अस्स्मता वकसान चेतना साँ जुड़ल ऐ जेकरा यात्रीजी \nउजागर कयलैन। विद्यापवत 'क आत्मकथामे ममथथलाक वकसानक \nसाक्षात्कार,ओकर सामाद्धजक -आर्थिक दशाक चचय  भुलहुाँ साँ नय भेल \nय।एतौका संस्क ृ वत ,धरोिर आ माटि पावनक टदनदशयन नवि कराबैत य।तेँ \nई मथथलाक उपन्यास नय ओईनिार िंशक विरूदािली िा शािनामा \nकिल जा सक ै ि।एवििंशक पदामधकारी द्वारा सियिारा आ वकसान रुपन \nमड़र साँ पूणय लगान नहिि अदाय क े ने मंत्रीिर चन्द्राकर ओकरा िरी मे ठोवक \nवपठपर िौंवकयबैत िैक।एकटदिसीय स्त्रीपूजा िोइत अथि ताँ दोसर टदस \nस्त्रीदासी क ेँ  बेचबाक परम्परा देखमे अबैि।तेँ ई ऐवतिाथसक उपन्यास \nनहिि िरण ओइनिार शासकक ईवतिृवत मात्र थीक। एवि पोथीक े  सुविज्ञ \nपाठक विद्यापवतक पााँवत रचनािली बूझत ।  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nपुस्तक समीक्षा: लालू-लीला \n \nलालू-लीला: लेखक -सुशील क ु मार मोदी प्रकाशक -प्रभात पेपरबैक्स \n4/19 आसफअली रोड - नई टदल्ली 02 फौन नंबर - 23289777 पृष्ठ- \n198 (बृिि् आकार) मूल्य ₹ 200 \nिात्र आन्दोलनक उपज , वबिारक दूबेर साँ उपमुख्यमंत्री उपमुख्यमंत्री \nसुशील क ु मार मोदीक \"क्या वबिार भी असम बनेगा \" , चारा चोर - \nखजाना चोर , आरक्षण, विभेद मूलक न्याय तथा बीच समर में क े रबाद \nआब सद्य: प्रकाथशत पुस्तक'लालू- लीला\"लालूजी परीबारक भ्रिाचार \nक े र अंतिीन दस्तानक जीिंत दस्तािेज थीक अमधकतर एवि पोथीमे जे \nतथ्य देखल गेलैक ,से सुमो० 40संॅाँ बेसीये बेर प्रेस कॉन्फ्र ें स करैत \nउजागर करने िथथ।वबिारेिा नहिि अवपतु देशविदेशक सुमध पाठक क ेँ  \nलगैत रिैत िैक जे अखबार मेँ लालू जीक मादे आगू की बताओल \nजायत। हुनकर साियजवनक जीिनक ेँ  पोल फोलैत चििगर रूपेँ सुशील \nक ु मार मोदीजी परसैत िथथ , तथ्यक आंकड़ा जानबाक िरदम मनमे \nद्धजज्ञासा बनल रिैत िैक। तेिन मेँ सम्पूणय खोराक भवड़ सामग्री प्रस्तुत \nपोथी मेँ अिलोकन करय लायक भेित। पोथीमे पाठ आरम्भ िोयसाँ \nपविलुक े  पृि पर दू गोि क े न्द्रीय मंत्री मा०अरुण जेिली ( वित्त आओर \nकारपोरेि मामला) आ मा० वनवतन गडकरी ( पोत एिं पररििन , सड़क \nएिं संसाधन , नदीविकास आ गंगा संरक्षण) क े र  उद्गार एवि अिसर पर \nिापल अथि। एवि लालू -लीला क ेँ  प्रथसि प्रभात प्रकाशन \nवनर्भिकतापूियक िावप पोथी (हििदी) वनमायण काययमे लागल अपन 60 िषय \nपूरेलवन अथि। विनकर प्रकाथशत प्रमुख पोथीक वन: शुल्क सूथच प्रास्प्त \nलेल अपन नाम -पता 78270 -07777 पर एस एम एस िा ममस्डकॉल \nदेबालेल आखरर कभर पर विज्ञापन लागल पायब । एविक संग 65 \nिषीय लेखक सुशील मोदीक रंगील फोिोयुक्त हुनक संश्रक्षप्त जीिन \nपररचय पर अपनेक नजेर सेिो जायत। सुशील क ु मार मोदी जीक \nलेखकीय पन्ना शुरुआत साँ पविले प्राक्कथनमे भारत सरकारक माननीय \nमंत्री रविशंकर प्रसाद (कानून ि न्याय , इलेक्रॉवनक एिं आई०िी) क े र \nसारगर्भित ि लेखकक ेँ  िार्दिक बधाई दैत , हुनक राजनीवतक संगी सभक  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 77 \nद्धजक्र सेिो पढ़िाक भेित।  \nएवि हििदी वकताबमे अंग्रेजी डेिा क े र सेिो जगि -जगि समािेश करैत \nपोथीक े  आकर्षित बनाओल गेल अथि। तैयो हििदी साक्षरता साँ कम \nपढ़ल-थलखल व्याक्क्तक े  पोथीक सारांश जानयमे दोसर थशश्रक्षत लोकक \nसिारा थलअ पड़तैक। पोथीमें कतौ खामी नहिि , परंच खुिी आ खाथशयत \nदृमिगोचर िोयत। प्राय: युिा पीढ़ीक पाठक (ग्रािक) पोथी वकनैतकाल \nबुकस्िाॅ ल पर पोथीक े  उनिािैत पुनिाबैत समेय थचत्रांकनक एक झलक \nपािय आ नेत्रतृस्प्तक आनन्द उठािै त िैक , से एवि पोथीमें सथचत्र भेित । \nमोदीजी बढ़ सौिि अन्जादमे एवि पोथीमे विषय िस्तुक े  अनुक्रममे \nसजौने िथथ। प्रमुखरूपे एविमे खोखा कम्पनी , दान िथसयत , पािर ऑफ \nएिॉनी आ िरेक काजक बदलामे जमीन - मकान िथथयेिाक लालू \nपररबारक नायि फ ं डा दरसौने अथि। अमधक जनतब लेल आिश्व क रूपे \nपढ़ू आ एवि पोथीक े  घरेलू पुस्तकालय मेँ संगग्रवित करबाक मोन \nमावनजायत । लारा 'क अथय ि बेिा - बेिी मोिमे पैसल लालू - राबड़ीजीक े  \nसेिो ई पोथी िाहुवत साँ बाँचबाक सबक दैत फररच्छ रूपे देखायत िैक । \nपरस्पर विरोधी राजवनवतक गथलयारामे एिन पोथी ि ू िक्का उवड़जेबाक \nसंभाि ना बनल रिैत िैक । \n \n३ \nजगदीश प्रसाद मंड ल-उपन्यास \"पंगू \" \nएविबेरक मैथथली भाषा मेँ मूल पुरस्कारक विजेता चर्चित सावित्यकार \nश्री जगदीश प्रसाद मंडल,विनक उपन्यास \"पंगू\" सावित्य अकादमी द्वारा \nपुरस्क ृ त भेल अथि।१०िषयपूिय विनक पोथी \"गामक द्धज़न्दगी\"क ेँ  सेिो \nरविन्द्र एिा डय \"नेशनल \"भेिल रिवन।िालविमे विनक निपोथी \n\"संचरण\" क ेँ  लोकापयण 'सगर रावत दीप जरय 'बैनर तर सियिारा मंच , \nमैथथली कथा गोष्ठीमे भेल अथि।सयि कथा पोथी पल्लवि प्रकाशन साँ \nसद्यप्रकाथशत' संचरण 'िमरो भेिल रिय ,तावि पर मधुरामे बाजक मौका \nनहिि िाथ लागल िल।एक पाठ पटढ़यो नहिि  पेने रिी।ओिीक कथा \nसत्तैरमे - िुटि क ' खथस पड़लैन ,मृत्यु सद्धजयापर पड़ल वििेक बाबा , \nसंचरण , द्धज़न्दगी साँ प्रेम,पररिारे बगैद गेल , द्धज़न्दगी वपिैर गेल आ \nश्रमिीन कथा मैिर जे उपलब्ध भेल िल ,पटढ लेने रिी।बड नीक लागल  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरिय।श्री मंडल जीक प्रस्तुत पोथीक आखररपाठ समुद्रलंघन  एविबीच \nपढबाक सौभानय प्राप्त भेल।मानि आिय साँ िपल \"संचरण \" क ेँ  सरकार \nसाँ ISBN ( 978-93-93135-16-2) प्राप्त िखन्ि।101 पृिक एवि \nपोथीक दाम भारू 0250िाका वनधायररत िैक।2022मेँ बिरायल ई पोथी \nमातृभाषा मैथथलीक अक्षय भंडार क ेँ  भरयमे एक डेग आरो आगू \nबढल।ख्यावतलव्ध जगदीश प्रसाद जीक लेखनशैली िा रचनाधर्मिता \nतेिन ने िोइि जे कथाक पात्र क े र कथ्य प्रदशयन घुमाकय सोझगर रुपे \nसमेिल बुझाइि ,से नि पाठक क ेँ  सेिो बोधग्य भाषा शैलीक ेँ  \nफररच्छसन तथ्य समद्धझ-बुद्धझ जायबामे कोनू भांगठ नहिि रितैन।सैकड़ों \nमैथथली पोथीक लेखक एवि 10शालमे गवतमान  रचनाकार मंडल जी \nवनठािे कतेको विधामे कलम चलेने िथथ।आखरी पाठ क्र०8 \nसमुद्रलंघनमे जावन सकलौंि से वकि एवि तरिेँ िैक ,जे आन कथाकार \nसाँ विनक पविचान अलग करैत अथि । \nवनधायररत समय पर पंचायती राज चुनाि आवब गेल िैक ,5-6खेप जे \nपविलो चुनाि भेल रिैक से समय क े र बान्िक े  मजबुत  क े लक ै ।पुरना \nरूतबामे सुधारों भेलैक।जीिानन्द काका आ बड़बररया भायमे वतनू \nस्तरक पंचायतक प्रखंडक आ द्धजला पररषद क े र चुनािक वनविताथय सब \nतरिक गप्प करय िैक।ओना आब लेखक अपनाक ेँ  एवि भोंिभाि साँ \nअलग रखै िथथ।परंच राज्य आ क े न्द्रीय सरकार जे िररजन ,अमधक \nवपिरल तबका आ जवनजा इतक िर्ल्य ले आरक्षण सीि सीमा नीक ढंगे \nनहिि वनमािैत िैक ,तािी पर अमधकार साँ बंथचत तदसंबंधीत गप्प सेिो \nविमशयक विस्सा बनैि। मतदान साँ तीन टदन पविले किैत िैक रंगत ताँ \nभोि वबतला पर समाजमे लागत। कानून ताँ वनशन 99 चोि देनिारक े  \nकिााँ पकरै िैक ,ओ ताँ सौिां चोि देनिार जे एक े  बेर उपर साँ समधाईन \nचोि दैत अधोगवत करैि , क ेँ  अपराधी मानैत अथि ;जे ित्यारोपी धरर \nिोइि।गुलिेन क ेँ  आवब गेला साँ तिधररक बातक चचाय िोइत रिैि। \nचानीसन झलक साफ देखाईत पाठ मेँ गिींरगर चचाय भेलैक अथि।जुगे \nबदैल गेने ने जीनगी जीयत लोक ,नहिि ताँ समुन्दरक े  पावनक फ े न जेकााँ \nफ ें का जायत विलकोरमेँ।सत्ताधारी जमात समुन्दर जेकााँ अपना पेि साँ \nलिरर उठा बसात बवन आकाशमण्डल क ेँ  प्रभावित करैत िैक। दुवनयांमे \nलोक खेलारी -मदारी साँ भरल िैक। जौं परेखने -बुझने नहिि रिै जायत ताँ  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 79 \nभांजे नाँय लगतैक।बरबरी क ेँ  बरबराइत देख ईिो सुझाि अबैत िैक जे \nडाक्िरों ताँ बेशी बाजब क ेँ  बतािक अबैत लक्षण किैत, अमधक बाजब \nपर रोक करै िैक।अपन जीिन धारण लोक अपने बााँविबल साँ क े ने ने \nिैक आ वबनु खगताक वबचार अपना मुिेँ वकयाक वनकालत। बुद्धिजीिी \nलोक ताँ एिन अवतररक्त बाजब क ेँ  बुररपन्नाक दजायधरर दैत \nिैक।मजवबकनी दुआरे -दुआररए बोिर लगधरर  पाई पहुाँचाय अपना \nपक्षमे करब वनतांत आिश्यकता -चतुराय कथा मेँ देखायल गेल \nअथि।वकि ु  िोिर ताँ मानसीक रुपेँ समथयक रिैि ,वकि ु  पािीक क ै डर \nभेल,जावि में खचय नहिि लगैत अथि।ओना अपिाद मानूं ताँ बाँिैक ढौआमे \nअदिा -थिदिा अपने नुका लेने रिैि।वकि ु  प्रिन्धनमे साँ सेिो कपैच  \nिथथया लैत िैक।बिती गंगामे वकयाक ने िाथ धुअल जाइ।नैवतकता पर \nप्रश्न ठाढ करबामे आरो बेशीखुलै साँ कथाकार चुकलाि अथि।धरर पाठ \nमें ई आवब गेलैक अथि -\" गामक सब वकरदानी सब वकयो आाँखखये देखे \nरिल िी ,विसबासू लोकक मुिेँ सुनैतो िी ;पोखैर ,धार आवक मिासमुन्द्र \nमेँ जलोदीप टदश वकयो खतरा देख कोना बढ़त ,नै जाइ िैक।\"मात्र \nकथाकार कथामे िृन्दािनक े  गोपीक ेँ  िंिै - दबारै बला द्वापर युगक दूिायसा \nबाबा,त्रेता युगक िनुमानजी समुद्रक ु टद लंकाक चरथचत लैत पुन:आवब \nरामक संग लक्ष्मण सवित बानर भौलक सेना धररक बीच ईमानपुियक \nसब कथा पर अंशत: व्याख्यान दे िा साँ धार्मिक िातािरण बनेबामे समथय \nभेलाि अथि। ई सब अनथय:उपकथा सोखन्ियेने िथथ।आब अििा दुिारे \nकथाकार क ' नि पोथी थलखबाक रफ्तार कमतर िोयत जेबाक अशंका \nिोइि।जखनवक पाठक क ेँ  विनक े  थलखल आरो पोथी उपाय बेबाक \nबेगरता बुझाएत।एखन एतबे । \n \n-लालदेि काम त, स्ितंत्र पत्रकार एिं लेख क, पूिष मंत्री जजला \nउपाध्यक्ष - अवत वपछड़ा मौचाष भाजपा , झंझारपु र  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n   80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.वनमयला कणय - अखनन थशखा (खेप -२१) \n \nवनमयला कणय (१९६० - ), थशक्षा - एम् ए, नैिर - खराजपुर ,दरभङ्गा, सासुर \n- गोटढ़यारी (बलिा) , ित्तयमान वनिास - रााँची,झारखण्ड, झारखंड \nसरकार मविला एिं बाल विकास सामाद्धजक सुरक्षा विभाग मे बाल \nविकास पररयोजना पदामधकारी पद साँऽ सेिावनिृ श्रत्त उपरान्त स्ितंत्र \nलेखन।  \nमूल विन्दी - स्िगीय द्धजतेन्द्र क ु मार कणय, मैथथली अनुिाद - वनमयला कणय  \n  \nअखनन थशखा (भाग - २१) \n \nपूिष कथा:  \nराजा पुरूरिा स्िगयक अधायसन क े  त्यावग ,उियशी साँ विदाई लऽ कऽ \nपृथ्िीक लेल प्रिान कएल।  \nआब आगू: \n\"स्िामी , अिााँ राजा पुरूरिा क ेँ  नाराज कय नीक नवि क े लहुाँ। एवि साँ \nस्िगय क ेँ  कोनो लाभ नवि भऽ सक ै त अथि।\"  \nिैजयंत प्रासाद मे इन्द्रक कपार आ क े श क ेँ  आाँगुर साँ सोिराबैत बजलीि \nहुनक अधाांवगनी शची।  \nिम नीक िा बेजाय क े लौं ,अिााँ एवि बातक सचिता वकएक कऽ रिल िी ? \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 81 \nअिााँ एवि पर ध्यान नवि टदय। ई िमर काजक क्षेत्र अथि। िमरा स्ियं \nदेखऽ पड़त - िमरा क े करा साँ कोना वनपिारा करऽ क े  अथि । िमर \nकाजक क्षेत्र मे आिााँ क े  िस्तक्षेप करबाक कोनो आिश्यकता नवि\"।  \n\"पत्नी क े  कतयव्य िै ओ अपन पवत क े  क ु कमय सऽ विमुख िोयिाक लेल \nचेतािनी देथथन\" - शची बहुत विनम्रता स बजलीि।  \n\"ओ िमर शासन में सटदखन िस्तक्षेप करैत िलाि , जे िमर \nसिनशीलता साँऽ सीमा पार भऽ गेल िल। आब िम हुनका सिन नवि \nकऽ सकलहुाँ\" - इन्द्र तमसाइत बजलाि।  \n\"स्िामी , अधलाि काज मे िोकब आ मना करब कोनो िस्तक्षेप नवि \nकिाईत अथि\" - शची इन्द्र क ेँ  बुझाबय चािैत िलीि।  \n\"अिााँ ई सब नवि बुझब ,ई सब राजनीवत क े  बात िै। अिााँ बस भीतर \nअपन कतयव्य क े  वनियिन करु ,िमर काज नवि देखू। जाउ िमरा लेल \nसोमरस पठाउ\" - गप्प समाप्त करैत इन्द्र बजलाि। \n\"नीक बात िै ,िम जाइत िी ,मुदा अिााँक ई ईष्यायलु आ घमंडी व्यििार \nिमरा एकदम सभ्य नवि लगैत अथि। देिताक प्रवतक ू ल राक्षस सनक \nव्यििार अथि ई\" - शची कोठली साँ किैत आगू बढ़लीि।  \n\"ओि शची ,अिााँ िमर मोन क ेँ  दनध कऽ देलहुाँ\"। पत्नी शचीक नीवतपरक \nबात साँऽ इन्द्र क े  मुख पर क्रोधक भाि आवब गेलवन। ओवि क्रोध में कक्ष \nमें ओ इ्िर ओ्िर चिलकदमी करैत बाद्धज उठलाि “ अिााँ राजनीवत \nनवि बुझब शची। एकरा राजनीवत किल जाइत िैक।आब िम जे वकि ु  \nजेना चािब से तविना करब । पुरूरिा िमर आधा अमधकार ग्रिण कएने \nिल। ओकरा नामक जे डंका बाजैत िलैक , तेकरा नि क े नाई अत्यंत \nआिश्यक िल। देखु आिााँक पवत कतेक बुद्धिमान िथथ।ओकरा साँऽ \nसिायता सेिो लेलवन ,आ दूधक मािी जकााँ स्िगय साँऽ सेिो भगा \nदेलखखन। ई राजनीवत थथक ,आ िम थथकहुाँ क ु शल राजनीवतज्ञ । िमरा \nसऽ राजनीवत क े  ज्ञान सबक े  प्राप्त करबाक चािी ,राजनीवत मे क ू िनीवत \nआिश्यक अथि ।  \n \n---- \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउियशी मश्रण खथचत सोनाक पयांक पर कतेको टदन साँऽ विरि -व्यथा भोवग \nरिल िलीि ,कानैत -कानैत हुनकर आाँखख प्रातः कालीन आकाश जकााँ \nलाल भ' गेल िलवन ,हुनका अपन देि क े र बोध तक नवि िलवन।  \nहुनक सखी थचत्रलेखा हुनका सान्त्िना देबाक बहुत प्रयास क े लकवन ,मुदा \nसब वकि ु  व्यथय सावबत भे ल। कतेको अप्सरा उियशीक बीमारीक बात \nजावन हुनकर कोठली मे आवब गेलीि आ हुनकर बीमारीक कोनो कारण \nनवि जनैत िापस चथल गेलीि , सूचनाक अभाि मे हुनका लोकवनक लेल \nवनदान संभि नवि िलवन।  \nथचत्ररथ, विश्विसु आटद गंधिय सेिो दुखी िलाि।उपचार करिा में व्यस्त \nसखी रम्भा कतेको बेर उियशीक हृदयक क्िवत जानबाक प्रयास \nक े लवन,मुदा ओिो वकि ु  नवि बूद्धझ सकलीि । ममश्रश्रत औषमधक लेप आ \nपाररजात फ ू लक वबिान सेिो हुनक शरीर क ेँ  शीतलता प्रदान करबा मे \nअसमथय िल।.  \nएवि डर साँऽ जे कतहु रिस्य नवि खुथल जाय ,उियशी दू टदनक बाद उटठ \nगेलीि ,मुदा हुनका कोनो काज मे को नो रुथच नवि िलवन। जविया साँ \nपुरूरिा हुनकर आाँखख साँ ओझल भऽ गेल िलाि ,तविया साँऽ ओ अपना \nक े  अत्यंत वन:सिाय शक्क्तिीन अनुभि करऽ लागल िलीि। ओ ककरो \nअपन ददय क े  विषय मे कवि तक नवि सकलीि। ओ अपन हृदय क े  पविने \nकठोर कऽ स्ियं पीड़ा क े  अनुभूवत सिन करिाक प्रयास करैत िलीि ,आ \nस िन करिा में असमथय भेलापर हुनक चेतना विलुप्त भऽ जाइत िलवन।  \nई िालत कतेको टदन धरर चलैत रिल।अंत मे ओ अपन ह्रदय क े  दृढ़ कऽ \nवनणयय लेलवन। अपन प्रेम क े  संपूणय जानकारी दैत ओ अपन हृदय क े र \nक्िवत थचत्रलेखा आ रम्भा क ेँ  किलवन। भविष्य क े  विषय में अपन संपूणय \nयोजना हु नका दुनू क े  बतेला क े  बाद एकिा िचन लेलवन दुनू गोिेसाँ “ 'ई \nयोजना ककरो सोझााँ प्रगि नवि िोमय देबाक लेल। दुनू गोिे उियशीक \nमानथसक क्िवत ,हुनक करुणा आ विरिक पीड़ाक ेँ  सेिो बूद्धझ एवि बातक \nिचन देलखखन। ओ सभ हुनकर तड़प ,विरिजन्य पीड़ा में हुनका वतल -\nवतल घुलैत,नवि देखख स क ै त िलीि। कारण! ”ओ सभ हुनक वप्रय ममत्र \n(सखी)िलीि।आ एवि कारणेँ हुनका ई िचन देमऽ क े  कारण स्िगय सऽ \nिल करिाक अपराधी बनय पड़लवन। ओ सभ अपन वप्रय सखी क े   विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 83 \nतड़पैत नवि देखख सक ै त िलीि ,तावि सऽ ई दोष सिषय स्िीकार क े लवन।  \n \n---- \n \nउियशी क े र लेखनी स्िणय पत्र पर तीव्र गवत सऽ चथल रिल िल। ओ अपन \nलेखन क े  माध्यम साँऽ अपन टदल क े  क्िवत प्रेम -संदेश क े  रूप में स्िणय \nपत्र पर उझथल रिल िलीि। वकि ु  घड़ी क े  प्रयासक बाद प्रेम पत्र तैयार \nभऽ गेल िल।  \nओ अपन वप्रय सखी थचत्रलेखा क ेँ  संक े त साँऽ अपना वनकि बजौलथथ। \nतदुपरांत को प्रेम पत्र हुनका देलवन ,आ किलखखन - \n\"वप्रय सखी थचत्रलेखा!ई प्रेम पत्र लऽ कऽ आाँिा गुप्त रूप सऽ पृथ्िी पर \nजाऊ ! पत्र गुप्त रूप साँऽ पृथ्िी पर राजा पुरूरिा क ेँ  दऽ कऽ ज तुरन्त \nघुरर आउ\"।  \nथचत्रलेखा सिमवत मे मुड़ी डोला देलथथ ।  \n\"एतुका आाँिा थचन्ता जूवन करू। िम ककरो साँ अिााँक अनुपक्िवत पर \nचचाय नवि करब। जौं कोनो चचाय िोयत आाँिा क े  संबंध में अथिा क े ओ \nआाँिा क े  विषय में पूित तऽ िम िम बात बदथल देब। देिेन्द्र क ेँ  तऽ सपनहुाँ \nमें ज्ञात नवि िेतवन जे अिााँ स्िगय साँऽ अनुपक्ित िी। ई काज िम स्ियं \nकररतहुाँ,मुदा िम कतेको टदन साँऽ राजप्रासाद नवि गेल िी। िमरा लेल \nइन्द्रक मोन मे संदेि अंक ु ररत नवि िेबाक चािी। तेँ आइ ओतय गेनाइ \nआिश्यक अथि।  \nथचत्रलेखा आश्वस्त भऽ गेलीि आ भूलोक जेबाक लेल तैयार भऽ गेलीि। \nवतष्करीणी विद्याक कारणेँ ओ क्षणवि मे गायब भ ' गेलीि ,नवि जावन \nओतय साँऽ थचत्रलेखा कखवन विदा भ ' गेल िलीि।  \n \n---- \n \n\"आब अिााँ ठीक िी ने ? अिााँ क े  की भेल िल ? \" इन्द्र प्रसन्न मुद्रा में \nउियशी साँऽ पुिलखखन।  \n\"देिराज ,बेसी व्यस्तताक कारणेँ थकान सऽ िम अस्िि भऽ गेल िलहुाँ ,  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा आब िम स्िि िी\" - उियशी बजलीि। तत्पिात इन्द्रक अनुमवत \nसाँऽ ओ अपन आसन पर जा कऽ अप्सरा सभक मध्य बैथस िाँसैत ग प्प \nकरऽ लगलीि। एखवन हुनक मोन कवन िल्लुक िलवन कारण ओ अपन \nह्रदय क े  व्यथा प्रेम -संदेश क े  रूप में सखी क े  माध्यम सऽ वप्रयतम तक \nपहुंचा चुकल िलथथ । तखन ओ भािना नुकाबऽ क े  सेिो आिश्यक \nिलैक ,तेँ ओ नािक कऽ रिल िलीि जे वकि ु  नवि भेल िैक।  \nससििासन पर बैसल इन्द्र अपन काज में  व्यस्त िलाि । वकि ु  क्षणक बाद \nइन्द्रक सारथी मातथल प्रिेश कएल।ओ स्िगायमधपवत क े  अश्रभिादन \nक े लवन। इन्द्र अश्रभिादन क े  प्रत्युत्तर दऽ पुन: अपन कायय में व्यस्त भऽ \nगेलाि। वकि ु  काल धरर मातथल ठाढ़ भऽ प्रतीक्षा क े लथथ ,तत्पिात \nदेिराज क े  ध्यान अपना टदस आकर्षित करिा िेतु बजलाि - \n\"देिेन्द्र, अिााँक काज मे क्षश्रणक व्यिधान लेल िम क्षमा चािैत िी। \nिमरा वकि ु  मित्िपूणय सलाि करबाक िल अिााँक संग\"।  \n\"ओि! मातथल कहु की बात करिाक अथि \" ? \n\"देिेन्द्र, िम अिााँक आदेश साँऽ िायु देिक संग स्िगयक वनरीक्षण करय \nलेल गेल िलहुाँ। िायु देि थचत्रलेखा  क ेँ  अदृश्य रूप साँ स्िगयक सीमा क ेँ  \nअवतक्रमण करैत देखलथथ । \"िायु देि\" द्धजनका सोझााँ वतष्कररणी \nविद्याक कोनो प्रभाि नवि िैक तत्काल ओ थचत्रलेखा क ेँ  अदृश्य रूप मे \nसेिो चीन्ि गेलथथ । एक तऽ थचत्रलेखा स्िगयक सीमा क े  अवतक्रमण करैत \nिलथथ ,तावि क े  अवतररक्त हुनका िाथ मे  एकिा गुप्त संदेश िलवन। िायु \nदेि िमरा गुप्त संदेश जे स्िणय पत्र पर थलखल िल दऽ कऽ थचत्रलेखाक \nसंग अिााँ क े  देमय िेतु पठा देने िथथ। ओ स्ियं एखनो ओतवि वनरीक्षणक \nकाज में व्यस्त िथथ\" l \nइन्द्रक आाँखख क्रोध साँ जरय लागल,थचत्रलेखा क ेँ  देि-सभा मे उपक्ित \nिेबाक आदेश देल वन आ मातथल साँऽ स्िणय पत्र लऽ कऽ पुनः िायु देिक \nसंग रिबाक अनुमवत दऽ हुनका विदा कऽ देलवन।  \n \n \n \n------  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 85 \n \nउियशी आब भय साँ कााँवप रिल िलीि।क्षण भरर मे हुनकर आशा बुद्धझ \nगेल िलवन।आगामी पररणाम देखख ओ त्रस्त भऽ गेलीि।इन्द्र थचत्रलेखा \nआ उियशी क ेँ  सभा कक्ष में सभासद क े  म ध्य उपक्ित िोयिाक िेतु \nआदेश क े लथथ। ओ स्िणय पत्र पर अंवकत संदेश पढ़लाक बाद पूरा क्िवत \nबुद्धझ गेलाि।ओ क्रोध सऽ आिेथशत भऽ गेल िलाि। क्रोधािेश साँऽ \nक ं वपत अपन आिाज क े  एक सीमा तक वनयंवत्रत क े लथथ , मुदा हुनक \nमुख मंडल क े  भाि क्रोध क े  स्पि कऽ रिल िलैक।उियशी हुनक भाि \nदेखख त्रस्त भऽ गेल िलथथ । इन्द्र अपन दृमि उियशी पर टिकौलथथ । मुख \nमंडल पर ध्यान क ें टद्रत करैत बजलथथ - \n\"िाँऽऽऽ! तऽ अिााँ पुरूरिा साँऽ प्रेम करऽ लागल िी ! उियशी! एक अमर \nप्राणी क े  नश्वर प्राणी सऽ प्रेम करबाक चािी! ई िास्यास्पद बात अथि!की \nअिााँ ई बात नवि बु झैत िी! मुदा संभित:प्रेम एिन तत्ि अथि जे ई सब \nनवि देखैत अथि। ओ आन्िर िोइत अथि !अिााँ क े  सेिो ई बीमारी भऽ \nगेल अथि। वकएक! िमर ई बात ठीक अथि ?िमरा अिााँ पर बहुत तामस \nअथि , कारण िमर अनुमवत क े  वबना स्िगय सऽ बािर संिाद भेजब बहुत \nपैघ अपराध अथि। ई दंडनीय अपराध िोइत अ थि।आ अिााँ स्िगय क े  \nवनयम तोवड़ देलहुं।एक तऽ अिााँ नश्वर संसार क े  एकिा प्राणी साँग प्रेम \nक े लौं! आ तखन अिााँ ओकरा संदेश सेिो पठा रिल िी ? आ एवि लेल \nअिााँ स्िगयलोकक अप्सराक प्रयोग क े लहुाँ?\" \nआब एकर पिात थचत्रलेखा टदस घुमम गेलाि।  \n\"आ अिााँ सेिो िमरा साँ अनुमवत लेब िा  िमरा एवि विषय मे सूचना देब \nउथचत नवि बुझलहुाँ? अिााँ दुनू गोिे अपराधी िी ,एवि लेल अिााँ क ेँ  दण्ड \nअिश्य भेित। तेँ िम अिााँ दुनू गोिे क ेँ  एिन दण्ड देबय चािैत िी जे \nभविष्य में स्िगय क े  वनयम क े  विरुि क े यो वकि ु  काज करिा सऽ पविले \nअपराधक दण्ड स्मरण कय वनयम भंग करिा क प्रयास नवि कऽ सक ै थ। \nवनयम विरुि प्रथम डेग उठबै सऽ पविने एवि दण्ड क े  स्मरण कऽ सािस \nनि भऽ जाए क े  चािी।आ एतय क े  वनयम क े  विरुि कोनो काज नै \nकरबाक चािी। आिााँ क े  कठोरतम दण्ड देमय चािैत िी मुदा --\" \nबुझायल जेना इन्द्र बहुत कटठनाई साँऽ अपन क्रोध पर काबू करबाक \nप्रयास कऽ रिल िोथथ। वकि ु  काल रुकलाक बाद फ े र बजलाि -  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"उियशी ,अिााँ क ेँ  मिान नर-नारायण द्वारा बनाओल गेल अथि आ स्िगय \nक ेँ  उपिार मे देल गेल अथि ,तविया सऽ अिााँ विश्वसनीय रिलहुाँ। प्रारंभ \nसऽ एखवन धरर अिााँ अपन संपूणय वनष्ठा साँऽ स्िगयक सेिा करैत एलहुाँ । \nएतेक टदन साँ मिान नर -नारायणक स्मान आ अिााँक वनष्ठापूियक सेिा \nदेखख िम अिााँ क ेँ  स्िगयक समय -सारणीक अनुसार पााँच िषय स्िगय सऽ \nवनष्कासन क े  दण्ड दैत िी।अिााँ क ेँ  वनष्काथसत कयल गेल अथि स्िगय \nसऽ। थचत्रलेखा!अिााँ जे अपराध क े लहुाँ तावि लेल िम अिााँ क ेँ  एक मास \nधरर स्िगय साँ िंथचत  कऽ रिल िी | \n\"स्िगायमधप! अिााँ िमरा जे कठोर दण्ड देब से िम स्िीकार करब ,मुदा \nिमर ममत्र थचत्रलेखा क ेँ  ओवि अपराधक दण्ड नवि टदयौक जे ओ नवि \nक े ने िथथ। िम दोषी िी ,ओ सम्पूणय वनदोष िथथ\"।  \n\"ठीक िै ,िम हुनका क्षमा क दैत िी ,वकयेक त ओ अिााँक किब पर आ \nअिााँक प्रेम में वन यम तोवड़ देलथथ ,तावि लेल एकर िान में अिााँ क े  \nहुनकर दण्ड सिय पड़त।मुदा अिााँ लेल ई अिमध 5 साल क े  िोयत।  \nउियशी चुपचाप ओवि दण्ड क ेँ  स्िीकार कयलवन।अप्सरा लोकवनक बीच \nफ ु सफ ु सािटि भऽ रिल िल। सब - देि , वकन्नर, गंधिय , अप्सरा आटद क ेँ  \nउियशीक प्रेमक ज्ञान भऽ गेल िलवन । \n  \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 87 \n२.१०.क ु न्दन कणय- लघुकथा रीढ आ बीिवन कथा िॉि  \n \nक ु न्द्दन कणष \nलघुकथा रीढ आ बीहवन कथा हॉि  \n१ \nलघुकथा - रीढ़ \n \nकनॉि प्लेस में आगू चलैत एकिा चनैल (गंजा) व्यक्क्त क े  िररिन्द्र बाबू \nपाि ू  स ' पद्धजया क' पकड़लखखन  \n\"यओ जनादयन बाबू , किााँ गायब भय गेल िलहुाँ अिााँ !!\" \nओ चनैल आदमी देि झिक ै त किलक ै न , \"पागल िो क्या , कौन िो तुम \n?\" \nतखन िररिंद्र बाबू क े  अखखयास भेलैन्ि जे कोनो अनजान आदमी क े  \nजनादयन बाबू बुद्धझ पक ै ड़नेने िलाि , ओवि अनभुआर आदमी साँ क्षमा \nमााँवग आगू बढ़लाि। \n \nजवियासाँ टदल्ली क े  सावित्यकार सब िररिंद्र बाबू क े  बाइर (प्रवतबंमधत) \nदेलक ै न अथि  तवियासाँ ओ विश्रक्षप्त भय गेलाि अथि।  \n \nकोनो चनैल आदमी हुनका जनादयन बाबू बुझाइ िथथन , त कोनो भुट्ट \nआदमी हुनका थशिचंद्र जी बुझाइत िथथन , साड़ीिाली मविला हुनका \n 88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकविमयत्री काममनी जी बुझाइत िथथन।  \n \nकोनो वबयाि -दानक मंच हुनका कविगोष्ठी क े  मंच देखाइ पड़ैत िखन्ि।  \n \nजखन मं च पर हुनका पाग डोपिा पविरायल जाइत िलैन त हुनका \nनैसर्गिक सुख भेिैत िलवन।  \n \nएकटदन मंचसाँ ओ सरकार क े  प्रशंसा में कविता पटढ़ देलखखन , मंचेपरसाँ \nसब सावित्यकार हुनका दुरदुरा देलक ै न्ि।  \n \nसब सावित्यकार क े  किब िलै , सावित्यकार में सरकारक आलोचना \nकरबाक सािस िेबाक चािी , िरर िंद्र बाबू सरकारी पुरस्कार लेबाक \nव़िराक में सरकारक गुणगान क े लाि अथि ताएाँ विनका सब साविस्त्यक \nमंचसाँ बारल जाय !!  \n \nिररिंद्र बाबू िाथ जोवड़ सब मठाधीश लोक ै न क े  सफाई देलखखन , िम \nसभटदनसाँ अवि पािी क े  पक्षधर रिल िी , िम एकर विचारधारा आ \nवनणययसाँ सिमवत रिैत िी ता एाँ प्रशंसामे कविता पाठ कएलहुाँ , जाँ कोनो \nन्यूनता देखाइ पड़त त ओिो किब।  \n \nमुदा सब मठाधीश एक स्िर में किलखखन \"सावित्यकार िएि जे \nसरकारक आलोचना करबाक बुत्ता राखय , अिााँक शरीरमे रीढ़क िड्डी \nनवि अथि!!\"  \n \nतवियासाँ िररिंद्र बाबूक े  आब कोनो मंच पर नओत नवि भेिैत िखन्ि । \n \nसबटदन अपन कवनया क े  पाग डोपिाद ' किैत िथथन , िमर स्िागत \nकरू। घ 'र आयल पाहुन परख क े  गंजी उठाक ' देखबैत िथथन , \nदेखखयौत ' िमरा देिमें रीढ़ क े  िड्डी िै ?? \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 89 \n२ \nबीहवन कथा -  हॉि  \n \nगुणाकर बाबू बड़का ठड़की िलाि। गामक बेिी पुतोहु िोउ वक ज 'न -\nमजुरनी स 'ब पर नज़रर गड़ौने रिै त िलाि। हुनक े  घ 'र में काज लेल \nआयल फ ु लकी क े  असगर पावब कान्ि पर िाथ राखख देलखखन।   \n\"िाथ ििाउ नवि त थाना पुथलस देखा देब।\" फ ु लकी बाद्धज उठल!  \n \n\"थाना क े  काज पड़ैत िौक त तोिर िोलक लोक िमरा लग अबैत िौ \nआ तों िमरे थाना थसखबैत िएं ?\" \n\"नबका कानून SC/ST क े  नाम सुनथलयैक अथि  वक नवि जे थाना िला \nररपोिय थलखैसाँ िीि कितै तकरो नोकरी जेतै!\"  \nगुणाकर बाबू क े  लगलैन जे कोनो मधप्पल चीज ि ु आ गेलैन अथि , तुरत \nफ ु लकी क े  कान्ि परसाँ िाथ ििा लेलाि , आइ पविल बेर हुनका \"िॉि\" \nक े  अथय बुद्धझ में एलैन ! \n(स्ितंत्रताक अमृत मिोत्सि पर विशेष)  \n  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.नन्द विलास राय -िैष्णिे िी  \n \nनन्द्द विलास राय \nिैष्णिे छी \nविनयजीक बेिाक वबआि थिऐन। आइ भोरमे चौकपर चािक दोकानपर \nविनयजी भेँि भेला। क ु शल -समाचारक बा द किलैन - \n“नन्द भायजी , बररयाती जाए पड़त। से तैयार रिब। कपड़ा -लत्ता धोइ \nकऽ ओइपर लोिा करबा लेब। “ \nआगााँ बजला- \n“माि खाइ िी वकने आवक िैष्णि िी ? “ \nिम किलयैन - \n“िैष्णिे बुझू। “ \nिमर बात सुवन विनयजी बजला - “बुझू..! बुझूक की मतलब ? “ \nिम किलयैन - \n“यौ विनयजी , माि तेतेक ने मिग भऽ गेल िेन जे कीनले नवि िोइए , \nतखन खाएब क े तएसाँ , ताँए किलौं िैष्णिे बुझू।“ \nविनयजी बजला - \n“अच्छा ताँ से बात िै।“ \nविनयजी िाँसए लगला। मुदा अपना मुिसाँ िाँसी नवि वनक ै ल सकल।  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 91 \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुथचता (धारािाविक उपन्यास)  \n \nजगदीश िसाद मण्डल \nसुथचता (धारािावहक उपन्द्यास) \n'सुथचता ' धारािाविक रूपेँ िपब प्रारम्भ भेल 'ममथथला दशयन 'मे , जे \nपविने हप्रििमे िपब बन्द भेल आ  मात्र पी.डी.एफ. मे ई -प्रकाथशत हुअय \nलागल आ फ े र सेिो बन्द भऽ गेल। आ तेँ 'सुथचता 'क सेिो िपब/ ई -\nप्रकाथशत िएब बन्द भऽ गेल। अिी आलोकमे ई उपन्यास धारािाविक \nरूपेँ ई-प्रकाथशत कएल जा रिल अथि। - सम्पादक।  \nचाररम पड़ाि  \nतेसर सााँझ। राधारमण अपन कोठरीमे बैस अपना जीिन टदस देखख रिल \nिला। आजुक जे वक्रया -कलाप रिल माने वि्मतलाल ऐठामक जे \nस्बन्ध रिल ओ जीिनक एक अश्रभनि अमूल्य उपलस्ब्ध रिल। ऐ \nउपलस्ब्धक ेँ  क े ना जीवित रखैत प्रगाढ़ बनाएब, ई ताँ अपने क े ने िएत। \nदुवनयााँमे सात अरबसाँ बेसी लोक अथि , सभ मनुखक ेँ  िाथ -पएर , मुाँि-\nआाँखखक संग बुमध, विचार -वििेक अथि मुदा सभ वकि ु  एक रवितो एक -\nदोसरसाँ अपररथचत क े ना अथि.. ? \n 92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराधारमणक मनमे विराि प्रश्न उटठ कऽ ठाढ़ ताँ भऽ गेलैन मुदा जिाब \nवकि ु  भेटिये ने रिल िेलैन। तैबीच खेलैत -खेलैत सुथचता लगमे एलैन। \nसुथचताक ेँ  देखखते राधारमण बजला - \n\"बुच्ची, वि्मत चाचा ऐठाम की सभ देखलिक ?\" \nपवतक बोली अकावन सुिाथसनी सेिो राधारमण लग पहुाँच बजली - \n\"धोखा -धोखीमे चाि बनाएबे वबसैर गेलौं। भानसक बेर भऽ गेल। की \nचाि बना कऽ नेने आएब ?\" \nचािक इच्छा जेते राधारमणक ेँ  प्रभावित नवि क े लक ै न तइसाँ बेसी \nप्रभावित क े लक ै न सुिाथसनीक अपन भूलक कबूल। स्त्रीगणक बीच \nकोनो काज नवि करैक बिन्ना जे घर क े ने अथि , ओ सुिाथसनीमे सेिो \nिेलैन्िे , मुदा सुिाथसनीक अखनुक रूप तइसाँ श्रभन्न बुद्धझ पड़लैन। वकए \nताँ कोनो काज नइ क े लाक पिाइत जखन सुिाथसनीक ेँ  राधारमण नइ \nकरैक कारण पुिै िेलखखन ताँ सुिाथसनी अपन गलती  कबूल नवि करैत \nबिन्नाक बीच बिन्ना ताधैर ठाढ़ करैत रिै िेली जाधैर खगल काज देखख \nराधारमण वबगैड़ कऽ नवि बजैथ। से आइ अपना मुिेँ अपन भूलक कबूल \nकरैत सुिाथसनीक ेँ  देखख राधारमणक मनमे प्रीतक एक नि रीवत उटदत \nभेलैन। बजला - \n\"ओना , वि्मतलाल ऐठाम तेते खा नेने िेलौं आ तैपर  साँ चािो पीलौं से \nमन गदगरले अथि। अखन चाि पीबैक मन नइ िोइए।\"  \nवि्मतलालक चचय सुवनते सुिाथसनी बजली - \n\"जविना वि्मतलालक सोभाि िै तविना घरोिाली आ माइयोक िै। \nबाल-बच्चा ताँ सिजे पशुधन जकााँ दूधमुिेँ अथि।\" \nओना , सुिाथसनीक बात सुवन राधारमणक मनक विचार गिराए लगलैन , \nमुदा  तइ गिराइक ेँ  उत्थर बनबैत बजला - \n\"एकिा चीज गौर क े थलऐ ?\" \nसुिाथसनी - \n\"की?\" \nराधारमण - \n\"अपना सभ जकााँ िजार थचन्तामे वि्मतलालक पररिार नइ अथि।\"  \nपवतक बात सुवन सुिाथसनी ठमकली। मोन पड़लैन , जेतेकाल िम सभ \nदरबज्जापर िेलौं तेतेकाल वि्मतलाल सबतूर अपना -अपनीक ेँ  आदर- विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 93 \nसत्कारमे ल गल िल। आन कोनो काजक भूत सिार नइ िेलै...।  \nपत्नीक ेँ  ठकमकाएल देखख राधारमण पुन: बजला - \n\"वि्मतलालक पररिार एकाकी अथि। अपन जेतेिा जीिन िै तइमे सभ \nतूर जुिल रिैए जइसाँ ने बािरी कोनो दबाि पड़ै िै आ ने अपन समिल \nद्धजनगीमे क े तौ कोनो बाधा उपक्ित िोइ िै। पररिारक सभ अपन -अपन  \nद्धज्माक काज बुझैए आ तइ विसाबे अपनाक ेँ  लगौने रिैए।\"  \nपवतक बात सुवन जविना कपड़ामे लागल कोनो दागक ेँ  पावनमे लोक साफ \nकरैए तविना सुिाथसनी सेिो मने -मन अपन विचारक ेँ  धुअ लगली। मुदा \nपररिारमे जे जीिन स्तर बवन जाइए ओिो ताँ साधारण रोग नवियेँ िी जे \nलगले धुआ जाएत। ओना , मनु क्ख अद्भुत जीि िी। असीम शक्क्त \nमनुखक भीतर थिपल अथि। जाँ ओ अपन  थिपल शक्क्तक ेँ  जगा \nअपनाक ेँ  जागररतक प्रणपन करैत दृढ़ संकल्पक संग समर्पित भऽ जाए , \nताँ जीिनक कोनौं संकि असानीसाँ अपने दूर भऽ सक ै त अथि। मुदा से \nवनभयर करैए ओकर जीिनक टदशापर।  \nसुिाथसनीक मन जेना विचारसाँ भरर  रिल िेलैन जइसाँ रंग -रंगक विचारमे \nमन औनाए लगलैन। बजली - \n\"अखन भानसक बेर भऽ गेल अथि , जाए टदअ।\"  \nव्यंनयिाण िोड़ैत राधारमण बजला - \n\"िम कोनो वक अिााँक ेँ  पकड़ने िी। पकड़ैबलाक ेँ  थचन्िबे-देखबे ने करै \nिी आ जे नइ पकड़ने अथि तेकरा किै थिऐ..!\"  \nओना , पवतक विचार सुिाथसनी नीक  जकााँ नवि बुद्धझ पेली मुदा \nवि्मतलाल -ऐठामक आदरपूणय बेििार मनमे नाथचये रिल िेलैन। \nआह्लाटदत िोइत बजली - \n\"सुजयमे सात रंग अथि , सबिक चमक -दमक एक -दोसरसाँ सिलो आ \nििलो ताँ अथिए।\"  \nसुिाथसनीक विचारक प्रिािमे तेज गवतये प्रिावित िोइत राधारमण \nबजला - \n\"िाँ, से ताँ अथिए।\" \nसुिाथसनी क विचारक धार दोसर टदस मोड़ा गेलैन। आगू बटढ़ते सुिाथसनी \nबजली - िमरो माए ओविना अथि जविना वि्मतलालक माए अथि। \nवपताजीक एिजपर जविना िमरा माएक ेँ  नोकरी भेल तविना  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवि्मतलालक ेँ  सेिो भेल , मुदा दुनू परानीक लगन जे पररिारक प्रवत अथि \nओ अवद्वतीय अथि। किााँ अपन पररिार ओिन अथि.. ? \nलगले सुिाथसनीक नजैर आगू बटढ़ पवतपर आवब अाँिैक गेलैन। अपन \nघरक काज माने वपताक एिजमे माइक नोकरीमे राधारमणक ेँ  वििािसाँ \nपूिय ओविना ने भेल िेतैन जेना वि्मतलालक ेँ  भेल। िमहाँ कौलेजमे पढ़ै \nिेलौं , किााँ वकि ु  बुद्धझ पेलौं। जविना वि्मतलालक मन पजेबाक घर \nबनबैपर िल , जइ विसाबसाँ रूपैआ भेिल िेलै , वपताक क्षवतपूर्तिसाँ घरक \nअदिो काज नवि भेलै आ पाइ चल गेल खचय -बचयमे , तविना ताँ \nराधारमणक ेँ  सेिो भेल िेतैन , भऽ सक ै ए क े तौ-क े तौ नवियोँ भेल िोइन। \nकोन तरिक स्बन्ध दुनू गोरेक पररिारमे िल। कनी -मनी वपताजीक \nपढ़ौल िेलैन , से स्बन्ध िेलैन , तहमे राधारमण ताँ अपन पढ़ैक फीस ताँ \nदइते िल , जइ बदलामे पढ़लैन। आखखर कोन एिेन शक्क्तक आकषयण \nिल जे राधारमणक ेँ  एते आकर्षित क े लक ै न? समाजक जे पररिेश नारी \nजगतक प्रवत बवन गेल अथि ओ ददयनीय अथिए , मुदा वनिरबाक जे टदशा \nअथि िएि भक ु आएल -मन्हुआएल अथि जइसाँ ददय -पीड़ा घिैक जगि \nबटढ़ये जाइए। समाजोक आ वपतोक पढ़ल -थलखल बेिी ताँ अपनो िी , \nअपनो पररिारक भार उठबैक दम अपनामे किााँ अथि। कवियो मनमे \nउठल जे समाजमे विधिाक फ ाँ सरी अखनो वकए जीवित अथि , जाँ अपने \nभऽ जाए ताँ समाजक अंग नवि कलंक बवन जीवित रिैक अथि। किााँ \nअखन तक मनमे उठल जे अपन दुखक रावतसाँ  नमिर क े ना सुखक \nटदनक ेँ  बढ़ाबी माने श्रमिीनतासाँ श्रमशीलता टदस क े ना बढ़ी..? एकाएक \nथसनेिाथसक्त भऽ सुिाथसनी लजिाँसी िाँथस बजली - \n\"की खाइक इच्छा िोइए ?\" \nगहििराएल मन राधारमणक िेलैन , ताँए सुिाथसनीक विचारपर पलोभरर \nले नवि एलैन। जेकरा बक -बकी बुद्धझ राधारमण बजला- \n\"जोगीक ेँ  क ुत्ता बलाए। अनेरे...।\" \nपवतक विचारक ेँ  मित्ििीन बनबैत सुिाथसनी बजली - \n\"बीरबलक , अकबरक दरबारसाँ पविलुका जीिन की अथि ?\" \nजान िोड़बैक पररयास करैत राधारमण बजला - \n\"खा -पीकऽ जखन वनचेन िएब तखन जेते मन हुअए से सभिा जीिन \nअकबर -बीरिलक सुना देब।\"   विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 95 \nपत्नीक बरिबटिया गीत सुवन राधार मणक मन अक ै ि गेलैन। मनमे \nउठलैन क ु त्ता भागे ताँ भागे नवि ताँ अपने भावग। पेशाबक बिन्ना बनबैत \nराधारमण पेशाब -घर टदस बटढ़ गेला। पेशाब करैमे तेना देरी लगा देलैन \nजे सुिाथसनीक ेँ  बुद्धझ पड़लैन जे भररसक पैखाना चल गेला। ओना , देरी \nलगौने पैिला विचार सेिो राधारमणक अगुआइत आगू  आवब गेलैन। \nसीतोनाथ आ गीतोनाथसाँ आइ गप -सप्प करबे करब।  \nसुिाथसनी आ राधारमणक बीच गप -सप्पक शुरूआत िोइते सुथचता \nअसगरे खेलाइले भनसा घर टदस बटढ़ गेल। जे सुिाथसनीक ेँ  पहुाँचते \n(भनसाघर) सुथचताक ेँ  वपताक पुिल बात माने ”वि्मत चाचा ऐठाम की \nसभ देखलक ” मोन पड़लै। मोन पवड़ते  सुथचता वनिोिे दौड़ैत कोठरीमे , \nजइ कोठरीमे राधारमण िला , पहुाँच बाजल- \n\"बाबूजी , वि्मतलाल चाचा ऐठाम फ े र जाएब। रेखासाँ िमरा बविना लवग \nगेल।\" \nदू-अढ़ाइ बखयक बेिीक बात सुवन राधारमणक मन ओविना लड़गुजा \nगेलैन जेना कठोर -साँ-कठोर पातबला िृक्षक मुड़ी परक पात लड़ -\nगुजाएल रिै ए। जइसाँ मनमे उपकलैन जे सुथचताक ेँ  आरो वकए ने नि \nजीिनक प्रभात िेलामे बिलाबी। वकए ताँ चेतन हुअ वक बूढ़ , चेतनाििा \nिा िृिाििामे सीखल बहुत बात लोक वबसैर जाइ िैथ मुदा जन्मक \nपिाइत माने जीिनक शुरू िोइक अििामे जे ”अ-आ” सीखलैन से \nवक मृत्युसाँ पविने वकयो वबसरै िै थ , भलेँ वकि ु  गोरे एिनो ताँ िोइते िैथ \nद्धजनका मुइला पिावतक जे स्िगय -नक य क लोक अथि तइमे ठीक े दारक \nअनुशंसापर जाँ किीं मास्िरी भेलैन ताँ ऐ लोकसाँ ओइ लोक तक सेिो \nनवियेँ वबसरै िैथ। सुथचताक मनक ेँ  बिलबैत राधारमण बजला - \n\"रेखासाँ जखन बविना लावग गेल तखन ताँ बविनाबला गीतो सीख ने \nिएब ?\" \n”बविनाबला गीत ” सुवन सुथचताक मनमे एकिा नि शब्दक जागरण \nभेल। जागरण िोइते सुथचताक मन लपैक कऽ ओइ शब्दक ेँ  पक ै ड़ \nबाजल - \n\"बाबूजी , बविनेक ेँ  ने बविना किैए ?\" \nसुथचताक मन बिलबैत -बिलबैत राधारमण अपने बिलाए लगला। \nबिलाइत राधारमण सुथचताक ेँ  किलखखन -  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"बुच्ची, म्मी ताँ किनवि िेथुन वकने , सएि िमहाँ किै थिअ।\"  \nम्मीक बात सुवन सी.बी.आई. जकााँ सुथचता वपताक बात सुवन चोिे \nम्मी लग माने सुिाथसनी लग पहुाँच बाजल - \n\"म्मी , बविना क े करा किैए ?\" \nबेििारमे जे चलैन अथि तइ अनुक ू ल सुिाथसनी सुथचताक ेँ  किलखखन - \n\"बुच्ची, जविना बालकमे दोस्ती िोइए तवि ना बाथलकामे बविना िोइए।\"  \nअपन विचारक ेँ  सत्यावपत करैक खखयालसाँ वपता लग आवब सुथचता \nबाजल - \n\"बाबूजी , बालक-बाथलका की भेल?\" \nओना , राधारमणक मन बविन -बविनासाँ उठ ै त भिजुआरमे अनेको \nशब्दक ेँ  पक ै ड़ विचार करए लगलैन जे ”बिीन ” की भेल ? ”भाए” की \nभेल? ”भैयारी ” की भेल ? ”दोस्ती” की भेल? ”भजार ” की भेल आ \n”भजारी ” की भेल? ”मीत ” की भेल? आ ”ममत्रपण” की भेल? ”संगी ” \nकी भेल आ ”संगपन ” की भेल? मुदा तइ वबच्चेमे पुन: बाल -बोधक प्रश्न \n”बालक” की भेल आ ”बाथलका” की भेल? राधारमणक मनमे आवब \nगेलैन। बजला - \n\"बुच्ची, अखन बच्चा िि , अखन अ -ओ-आ ने सीखलि िेन , तइमे  \nबालक-बाथलकाक सलिग -भेद व्याकरणक बात क े ना बुझबिक। \nवि्मतलाल चाचा ऐठाम जे बविना भेिलि उ की सभ किलकि ?\" \nमाइक मुाँिक सुनल बालक -बाथलका शब्द मनसाँ तत्काल क्षीण भऽ गेलै \nआ बविनाक विचार मनमे प्रिल भऽ गेलइ। पल्लवित िोइत सुथचता \nबाजल - \"बाबूजी! बविना किलक अविना आएल -जाएल क रब।\"  \nअपन गोिी फ े क ै त राधारमण बजला - \"बुच्ची, आएब-जाएब की भेल ?\" \nजविना राधारमण गोिी फ े कलैन तविना सुतरबो क े लैन। सुतरलैन ई जे \nराधारमणक मनमे गवड़ चुकल िैन जे आइ ओ सीतोनाथ आ गीतोनाथसाँ \nगप-सप्प करबे करता मुदा समय तेना रााँइ -बााँइ भऽ थिवड़या रिल िैन \nजे अपन काज गरपर चटढ़ ये ने रिल िेलैन। से चढ़लैन , चढ़लैन ई जे \nसुथचता आएब -जाएबक माने बुझैले माए लग बढ़ल। सुथचताक ेँ  आगू \nबटढ़ते पाि ू साँ राधारमण बजला - \n\"बुच्ची, भानसो  देखख लेब। सबेरे सुतैक इच्छा अथि।\"  \n”सबेरे सुतैक इच्छा अथि ” भनसाधरसाँ सुिाथसनी सेिो सुनली। सुवनते  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 97 \nएकाएक मनमे झड़क उठलैन । झड़क उठ ै क कारण भेलैन जे अपने मुिेँ \nमाने पवत , बजल िला जे खेला -पीला पिाइत अकबरोक आ \nदाराथशकोिोक कथाक िृतान्त सुनाएब। से खाइयोसाँ पविने सुतैयेक \nविचार कऽ रिला अथि। ओना , सुतबाक नामपर राधारमण ओिन \nथचन्तनक गिराइमे जाए चािै िला जैठामक अििा नीनभेर सुतल \nमनुख जकााँ िो इत अथि , जइमे दुवनयााँक सभ वकि ु  िेरा जाइए आ बाँथच \nजाइए स्िप्न स्िरूप चेतन।  \nझड़कसाँ झड़क ै त सुिाथसनीक मनमे उठलैन जे जविना खाइसाँ पविने , \nपवत सुतैक ओररयान करए चावि रिला अथि तविना ने अपनो चाि \nअथि। तेँ वकए ने तेिेन चाि पीआ टदऐन जे सुतले -सुतल सुतब मरर \nजेतैन। माने भान सेमे तेते देरी कऽ देब जे वनयारल नीन अपने सुखा कऽ \nसुखख जेतैन। मुदा लगले जेना वििेक जगलैन , वििेक जवगते सुिाथसनीक \nमनमे उठलैन जे भानसमे देरी करब नारीक नारीपनक कमजोरी भेल , \nजइ कमजोरीसाँ लोक ई वनणयय नवि कऽ पबै िैथ जे समाजमे वकनका \nमुिेँ क े िेन कान कानल जाए। मुदा से  ताँ िोइत अथि नवि , सभ तरिक \nमृत्युक ेँ  एक मावन एक्क े  कान सबिक मुइला पिाइत कानल जाइए िा \nशोक प्रकि कएल जाइए। जइसाँ वििेक धोखामे पवड़ये जाइए। वििेकक \nधोखा ताँ तखन ने वनधोख िएत जखन गाम -समाजक लोकक नीक जकााँ \nचीन -पिचीन िएत। नीक जकााँ चीन -पिचीनक माने भेल जे िर \nमनुक्खक थचत्रांकनक चररत्रांकन नीक जकााँ भऽ जाए। जखन मनुखक \nचररत्रांकन भऽ जाएत तखने ने आाँवक सकब जे चोरक घर चोइर भेल \nआवक इमानदारक घर। आवक चोइर क े वनिारक गलती एक्क े  रंग भेल। \nमुदा दुनूक दूरी ताँ सोझे -सोझी बनल अथि। जाँ वकयो चोर अथि ओ \nकवियो क े करो घरमे चोइर क े ने रिल आ वकयो इमानदा र अथि जे चोइर \nकरबक ेँ  कोन बात जे चोरीक नामपर थूक फ े क ै ए , ओिन लोकक घरमे \nजाँ चोइर िोइए ताँ िमरा क े तए क े िेन िेदना िएत जइसाँ अपन संिेदना \nव्यक्त करब। \nविचारमे ओझराएल सुिाथसनीक मनमे उठलैन जे जखन दुइये परानीक \nबीचक बात अथि तखन अनेरे वकए ऐ खखड़की देने आवक ओइ खखड़की \nदेने  मुवड़यारी देब जे सुतल िैथ वक सुतैक क्रममे िैथ वक बाल -बोधक ेँ  \nअपना लग अबैसाँ िाि लगबै िैथ आवक मनमे की िैन से पुथिये वकए ने  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेबैन। यएि सोथच सुिाथसनी पवतक कोठरीमे पहुाँचली।  \n \nकोठरीमे सुिाथसनीक ेँ  देखखते राधारमणक मनमे उठलैन जे भेल फ े र \nपाकल जौ मे पाथर खसत। ठीक े  लोक  किै िै जे खगल घरमे बेसी \nखगलेक बास िोइ िै। जेकरा िाथमे पाइ नवि रिै िै तेकर िाथ \nतरित्थीसाँ ससैर आाँगुरमे जोड़ा जाइ िै जइसाँ सैयोक कोन बात जे \nिजारो भूर फ ु टिते अथि आ फ ु िलो ताँ अथिए। राधारमणक मन असथथर \nिोइते रिैन वक पत्नीक ेँ  कोठरीमे देख , दुनू िाथ जोवड़ बजला - \n\"वक्ि र -वक्िर , श्रीमतीजीक आगमन भेलैन अथि ?\" \nअखन तक माने वि्मतलाल ऐठाम जाइसाँ पूिय तक जे सुिाथसनीक \nसुभाि िेलैन जे जविना आन -आन स्त्रीगणक ेँ  ठोरेपर बरी पक ै ए तविना \nपक ै  िेलैन मुदा आब तइमे कमी एलैन। नि विचारक दौड़मे एतेक चेतन \nवक्रया प्रिल भइये गेल िेलैन जे वकए ने जखन दुनू परावनयेँक बीचक \nकोनो समस्या िी ताँ ओकरा दुनू गोरे ममथल समाधान कऽ ली। तइ ले मुाँि \nफ ु लबैक कोन खगता िै। वकए ने दुनू परानी पौरुकी जकााँ मेद -मेदीनक \nलोलक-बोलमे एकरूपता आवन ली। अचताइत -पिाइत सुिाथसनीक \nमन थीर भेलैन। थीर िोइते बजली - \"मनमे क े िन थकान बुद्धझ पड़ैए जे \nखा इसाँ पविने सुतैक विचार कए रिल िी ?\" \nअपन पेिक विचारक ेँ  थिपबैत राधारमण विचारमे विचार जोड़ैत बजला - \n\"टदनेसाँ मन भररयाएल जकााँ बुद्धझ पड़ैए ताँए सोचै िी जे भररयाएल \nमनक ेँ  आराम देब बेसी नीक िएत।\"  \nपवतक बात सुवन सुिाथसनीक ेँ  सेिो गर सुतरलैन। गर सुतैरते बजली - \n\"जखन टदनेसाँ मन  भररयाएल िल तखन एते दौड़ -बड़िाक कोन खगता , \nदोसरे -तेसरे टदन वि्मतलाल ऐठाम जइतौं।\"  \nजविना कठघरामे झुट्ठा फ ाँ थस जाइए तखन जविना ओकर गवत िोइ िै \nतविना राधारमणोक ेँ  भेलैन। मुदा पावनक गैंची माि जकााँ , जेकरा आन \nमािसाँ जीबैक बेसी लूरर िै , पावनसाँ थालमे घोंथसयाइत राधारमण \nबजला - \n\"जखन वि्मतलाल ऐठाम जेबाक मन बना लेलौं तखन नइ जाएब नीक \nिोएत ?\" \nबदलल जीिनक पिवतसाँ सुिाथसनीक विचार पिवत सेिो बदलए लगल  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 99 \nिेलैन जइ कारणेँ मुिसाँ फ ु िलैन - \n\"जविना वि्मतलाल ऐठाम जेबाक मन बनल तविना ने दोसरो -ले मन \nबनबए पड़त।\"  \nजइ विचारपर साँ राधारमणक मन िटि चुकल  िेलैन सएि बात सुिाथसनी \nरखख देलखखन जइसाँ राधारमण समुथचत ढंगसाँ विचार नवि कऽ सकला , \nताँए बजा गेलैन- \n\"उथचते ने बनाएब।\"  \nमोन पावड़ सुिाथसनी बजली - \n\"िमरो ने किने िेलौं जे खेला -पीला पिाइत ओिाइनपर बीरबलो -\nअकबर आ अकबरो -दाराथशकोिक कथा िृतान्त किब।\"  \nअपनाक ेँ  फ ाँ सैत देखख राधारमण गौंची मािक गैंथचआि चाथल पक ै ड़ \nबजला - \n\"अिााँ वक बुझै थिऐ जे िम वबसैर गेलौं। मुदा ई ताँ दुनू गोरेक बीचक िी , \nजखन दुनू गोरे वनचेन िएब तखन ठठ ै त -िाँसैत किैत -सुनैत रिब। तइ ले \nएते धड़फड़ी कोन अथि। एतबो ने बुझै थिऐ जे इवतिासक बात िी क े ना \nबीरबल क ु त्तेक ेँ  सिारी बना जारैन उघै िल आ िएि क ु त्ता अखन \nएन.एच.पर गाड़ी -सिारीक तर पवड़ मरैए। ताँए एकबेर वकताब उनिा \nदेखख लेब तखन जे किब -सुनब िएत से आ अखन जे धड़फड़ाएलमे \nवकि ु  कवि देब से , अिीं कह जे एक्क े रंग िएत ?\" \nपवतक विचारमे सुिाथसनी तेना बोविया गेली जे बजैक िोशे ने रिलैन। \nबेिोशेमे ब जली - \n\"िाँ, से एक रंग क े ना िएत।\"  \nनिलापर दिला फ े क ै त राधारमण बजला - \n\"कोन रंग -क े िेन िोइए से धड़फड़ेने बुझबै। अिींक ेँ  एते औगताइ वकए \nअथि। आइये वक कोनो मरर जाएब। जखन जीबैक अथि ताँ वनचेनसाँ \nवकए ने जीब। जाउ , अहाँ भानस करू आ िमहाँ कनी देि -िाथ मोवड़ लइ \nिी।\"  \n \nबदलल सोभाि सु िाथसनीक , ताँए मनमे विचार जवग गेलैन , वकि ु  िैथ ताँ \nपवत िैथ , ओ क े ना झूठ बजता। घरमे जाँ िमिीं िजार बेर बाजी जे ई \nकाज नवि भेल , अिााँ झुट्ठे बजलौं, तखन दुवनयााँ की कितैन। अपनो  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबुमधक मशीन ओते भङ्गठले अथि जे पवतक ेँ  ताँ पवत मानै थिऐन मुदा \nहुनका जीिनक ेँ  पवनपतसाँ बेसी नवि बुझै थिऐन। विचार मगन भऽ \nसुिाथसनी वबना वकि ु  बजने राधारमण लगसाँ वनक ै ल गेली। नमिर सााँस \nिोड़ैत राधारमण गुण -गुणा कऽ बजला - \n\"जान ि ु िल।\"  \nभीतरक ििा वनक ै लते राधारमणक मनमे उठलैन। सीतेनाथ आवक \nगीतेनाथसाँ सम्पक य  कऽ वकए ने ओकरे समयानुसार समय बनाबी। \nकाजक समय अनुक ू ले बनलासाँ  ने काज नीक जकााँ िोइए। जैठाम \nस्बन्ध गढ़ैक प्रश्न अथि तैठाम ताँ ई बुझए पड़त जे मनुखक ेँ  माल-जाल \nजकााँ िान -बान्ि नइ लगैए मुदा िौमधक भेने बुइमधक िान -बान्ि नवि \nलगैए सेिो बात नवियेँ अथि। ओकरा िाने -बान्ििा नवि जाल -मिजाल \nसेिो कवि सक ै  थिऐ।  \nराधारमण सीतानाथक ेँ  फोनसाँ स म्पक य  कए बजला- \n\"बौआ सीतानाथ.. ?\" \nसीतानाथ बाजल - \n\"िाँ भैया, राधारमण।\"  \nसीतानाथक मुाँिक ”भैया ” सुवन राधारमणक शरीर पसीज गेलैन। भाय \nदोस्स्तयारेमे दुनू गोरे बरबरर भेलौं , ताँए दुनू एक्क े रंग बुमधयार भेलौं। मुदा \n”बौआ” आ ”भैया ” ताँ से नवि िी। राधारमण बजला - \n\"बौआ, की किबि! जवियासाँ ऐठाम एलौं तवियासाँ बुझि जे मरैयोक \nि ु ट्टी नवि भेिल। मुदा कास्ल्ि तक सभ स्िारैत आइ वनचेन भेलौं। नीक \nिएत जे आगूक गप करैसाँ पविने गीतोनाथक ेँ  बजा , चािे ओिीठाम जा \nतीनू गोरे संगे गप  कररति।\"  \nसीतानाथ बाजल - \n\"तइमे कनी देरी िएत।\"  \nअपन वनसथचन्ती देखबैत राधारमण बजला - \n\"बौआ, तोरे समये िमरो समय भेल। तोिीं किि जे कखन गप -सप्प \nिएत ?\" \nसीतानाथ बाजल - \n\"भैया , घड़ी टदस सेिो देखै थिऐ , अिााँ शिर-बजारमे रिै िी ताँए अबेर \nकऽ खाइ िी , िमसभ गमैया लोक नअ बजेसाँ पविने खा लइ िी। खाइते  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 101 \nकाल पौने नअ बजेबला समाचारो सुनै िी।\"  \nसीतानाथक मुाँिक सुनल व्य स्तता माने खेबो करै िी आ रेवडयोसाँ \nसमाचारो सुनै िी , सुवन राधारमण मने -मन मुस्क ु रेला। मुदा बाल -बोधक \nबोल बुद्धझ बजला- \n\"बौआ, जवियासाँ गामसाँ वनकललौं तवियासाँ बुझि जे वनचेने -वनचेन रिै \nिी। बीचमे काज बटढ़ गेने थोड़े व्यस्तता बढ़ल मुदा आब असथथर भऽ \nगेलौं। ताँए जखुनका सम य बनेबि िम तैयार थिअ।\"  \nसीतानाथ बाजल - \n\"अखन िम सभ खाइ -पीबै िी , पिाइत अिााँ सभ , माने समय भेने \nखाएब -पीअब, ताँए तेकर पिावतक समय भेल जखन सुतैक ओिाइनपर \nरिब।\"  \nसीतानाथ मुाँिक ”सुतैक ओिाइनपर रिब , संयोगसाँ सुिाथसनी सेिो सुवन \nगेली, वकए ताँ तइकाल भानसक कोठरीसाँ वनक ै ल ओसारपर आएल \nिेली। ”सुतैक ओिाइन ” सुवन सुिाथसनीक मनमे अनेको प्रश्न एक संग \nउटठ गेलैन। उठबो क े ना ने कररतैन , चररत्रोक ताँ अपन घाि-बाि िै। \nएकचथलया लेल जविना सुगम घाि अथि तविना बहुचथलया ले दुगयम घाि \nसेिो बवनयेँ जाइए। वकए ताँ बहुचथलया लोक हुअ आवक बहुचथलया \nविचार , जखने बहुचथल या िएत तखने चौक -चौरािा बेसी भेने बािो -घाि \nदुगयम भइये जाइए। सुिाथसनीक चररत्रक विचारानुसार जे पररिर्तित भऽ \nरिल िेलैन तइसाँ अनेको विचार मनमे उटठ गेलैन। ओना , अपनो विचार \nमाने पवतक संग वनचेनसाँ गप करब िेलैन , मुदा क े करोसाँ सुतबकालक \nसमय बना रिला अथि ओ क े िेन द्धजज्ञासु  िैथ जे सुतब िोवड़ विचार -\nविमशय करए चावि रिला अथि। विचारक द्धजज्ञासा तेते उत्कण्ठा \nसुिाथसनीक ेँ  बढ़ा देलक ै न जे अपन भनसा घर वबसैर पवतक कोठरीमे \nपहुाँच बजली- \n\"वकनकासाँ सुतली रावतक समय बनेथलऐन अथि ?\" \nपत्नीक विचारक ेँ  जविना बकरी चरौवनिार बेदरा सााँझू पिरक ेँ  बकरीक ेँ  \nबि िारर घरपर आनैए तविना राधारमण पत्नीक ेँ  बििारैत बजला - \n\"की किब , गाम -घर मोन पवड़ गेल ताँए गौंआाँ-घरूआसाँ वकि ु  गप -सप्प \nकरए चािलौं , सएि सुतली रावतक समय बनेलौं िेन ?\" \nपवतक विचारक प्रिािमे सुिाथसनी भाँथसया गेली। भाँथसयाइत बजली -  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"िमर गाम -घर ताँ उपैटिये गेल..!\"  \nपत्नीक विचा र सुवन राधारमणक ेँ  िाँसी लवग गेलैन जइसाँ तेना िाँसा गेलैन \nजे िाँथसते बजला - \n\"गाम -घर उपैि गेल आवक अपने उपैि गेलौं , से किााँ किथलऐ ?\" \nवनरुत्तर िोइत सुिाथसनी , पवतक विचार बुझैले क े िाड़क पट्टा लग आवब \nठाढ़ भऽ अकानए लगली।  \nराधारमण बजला - \n\"जविना सभ मविला सासुर बसला पिाइत अप न माता -वपताक गाम -\nघर वबसैर जाइ िैथ तविना अहाँ वबसैर जाउ। आजुक पररिेशमे नि \nपररक्िवत सेिो बनल अथि , जइसाँ स्बन्धक एक नि सूत्र सेिो पनपल \nअथि। जाँ तइ सूत्रक ेँ  पक ै ड़ पुन: बसबए चािब ताँ वकए उपिल रित।\" \nपवतक विचारमे , जविना वनआसमे आस झाँपाएल रिैए मुदा समयक गवत \nओकरा चेत बैत पकड़ा दइए तविना सुिाथसनीक ेँ  सेिो भेलैन मुदा \nपकड़ाएत क े ना से बुद्धझमे एबे ने क े लैन। जइसाँ मारर खाएल सााँप जकााँ \nसुिाथसनीक मन ताँ उनिए -पुनिए लगलैन मुदा वनरुत्तर भेने असथथर \nिोइत चुपे रिली। राधारमण बजला - \n\"एकठाम बैसने -उठने , गप-सप्प भेने आ द्धजनगीक गवतक चचय-बचय क ेने \nलोकक मनमे लोक बसैए आ नइ भेने उपिैए।\"  \nअपना जनैत राधारमण सभ बात बाद्धज गेला मुदा सुिाथसनीक उटदनन \nमनमे नीक जकााँ बैसबे ने क े लैन। बजली - \n\"से क े ना िएत ?\" \nतैबीच अपन समय राधारमणक मनमे नाथच उठलैन। नाथच ई उठलैन जे \nसीतानाथ किलक अखन िम सभ खाइ -पीबै िी पिाइत अिााँ सभ \nखाए ब, तेकर पिाइत ने ओिाइनपर जाएब। िमरा नइ कोनो काज अथि \nताँए गप-सप्प करैक इच्छा अथि , मुदा सीतानाथक कान ताँ ठाढ़े िएत \nवकने। गीतानाथसाँ सम्पक य  क े ने िएत , तैबीच ईिो सोचैत िएत जे साढ़े \nनअ बजे , ओ सभ माने िम सभ खाएब , तेकर माने भेल जे दस बजे \nओिाइनपर जाएबक समय भेल , ताँए दस बजे ओिाइनपर पहुाँच जाएब \nअथि। ईिो ताँ उथचत नवियेँ िएत जे दुनू गोरे -सीतानाथ आ गीतानाथ \nतैयार भऽ ”िेलो -िेलो ” करए आ अपने खाएक े पर बैसल रिी...।  \nराधारमणक मनमे अपन वक्रयमान विचार जगलैन। जवगते विचार उठलैन  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 103 \nजे जविना अपने खाएब िा बीचमे अथि तविना हुनको माने पष्क्त्नयोक ेँ  \nभानस करब सेिो तइ वबच्चेमे िैन। तैबीच जाँ गप -सप्प करी से बुवड़बकी \nिएत। गप -सप्पक ेँ  समिैत राधारमण बजला - \n\"क े ना िएत से कोनो िेराएल अथि जे अिााँ देखबे ने करै िी। मोबाइल \nअथिए , जेते सखी -बिीनपा िैथ वतनको आ अपनो पररिारक सभक ेँ  \nिकार दऽ टदयौन जे जगरनाथ बाबासाँ थोड़बे ििल , वबच्चे रस्तापर िम \nिी , वकि ु  टदनक पिाइत ”रथ यात्रा ” माने जगरनाथ बाबाक रथयात्रा \nचलत, ओिी देखए सभ वकयो अबै जाइ जाउ। ऐठाम औती , स्बन्धक \nएकिा निसूत्र पनपत। कास्ल्ि टदन जाँ बैजनाथ बाबा ऐठाम जेबाक \nप्रोग्राम बनत, ताँ इ्िरसाँ अपना सभ चलब, ओ्िरसाँ माने गामसाँ ओ \nसभ औती , अपनो पुजेगरीक माने पण्डाक धरमशाला िैन्िे , सभ वकयो \nएकठाम रिबो करब आ गपो -सप्प करब।\" \nदस बाद्धजकऽ पााँच ममनिपर सीतानाथक मोबाइलसाँ घन्िी राधारमणक \nमोबाइलमे भेलैन , उठबैत राधारमण बजला - \n\"बौआ, सीतानाथ , दुनू भााँइ िि वकने ?\" \nओना , जखने राधारमण फोन ररथसभ क े लैन वक दुनू गोरे मा ने सीतोनाथ \nआ गीतोनाथ एक्क े बेर बाजल - \n\"गोड़ लगी िी भाय। आब ताँ अपने ओिन भाय भऽ गेथलऐ जे अपनेक \nजाँ बरदिस्त रित ताँ िम सभ वनभयये नवि अभय सेिो भऽ सक ै  िी।\"  \nअपन -अपन बात सभ बजला मुदा सुनवनिार वकनको वकयो ने। झोिैर \nशान्त िोइते राधारमण बजला - \n\"गौंआाँ ताँ तीनू गोरे िी, तह मे भैयारीक स्बन्ध सेिो अथिए , गामक वकि ु  \nदशा वकए ने भऽ गेल िोइ , मुदा जन्मक धरती ताँ िएि िी , तइ ले..?\" \n”तइ ले” तक अबैत-अबैत राधारमणक बाक ्  िरण भऽ गेलैन।  \nगीतानाथ कौलेजमे पढ़ैत नियुिक , ताँए मनमे उत्साि जगले रिइ। तहमे \nममथथलासाँ लऽ कऽ बंगालक रिीन्द्र बाबू तकक मातृभू ममक गीत सुवन \nआरो बेसी प्रभावित जन्मभूममसाँ रिबे करए। बाजल - \n\"भाय सािैब , अपने बहुत आगूक रस्ता देखख चुकल थिऐ ताँए सुझेबै ताँ \nअिीं ने।\"  \nगीतानाथक मनमे कोनो तेिेन विचार नवि िल जे कोनो तरिक बाधा \nउपक्ित करैत मुदा अपनासाँ आगू बढ़ल लोकक विचारमे आगू बढ़ैक  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रेरणा थिपल रिैए , मुदा उसकबैक जे द्धजज्ञासा अथि ओ सजग िोइत \nजगैबते अथि। राधारमण , अपना ऊपर आएल भारक ेँ  िुकड़ी -िुकड़ी \nकरैत माने खण्ड -खण्ड करैत बजला - \n\"बौआ, अपन जे पररिार अथि से क े करोसाँ थिपल अथि। अपने नलावनसाँ \nगलल जाइ िी। अपना वक लाज नइ िोइए जे जइ पररिारमे िमरा सन \nमेिनती अथि तइ पररिारक भैयारीक की गवत अथि..!\"  \nओना , अधा-थिधा गीतानाथ राधारमणक विचार बुझबो क े लक। मुदा \nक े करो (आनक) पररिारक कोनो विचारमे लगले िस्तक्षेप करबक ेँ  उथचत \nनवि बुद्धझ बाजल - \n\"भाय सािैब , अिााँ कोन विसाबे बजै िी आ िम कोन विसाबे बुझै िी \nसे लगले क े ना.. ?\" \nगीतानाथक विचारक ेँ  राधारमणक मन मावन लेलक ै न जे गीतानाथ \nवबल्क ु ल सत्य बात बाजल अथि। कोनो पररिार तीन रूपेँ ठाढ़ िोइए। \nपविल िोइए जे पाि ू साँ अबैत धारामे धड़ जोवड़ आरो तेज गवतये प्रिावित \nकरैए। दोसर भेल जे जिी गवतये प्रिावित िोइत आवब रिल अथि ओिी \nगवतक ेँ  पक ै ड़ आगूमुिेँ बढ़ब आ तेसर भेल जे धाराक वबल्क ु ल विपरीत \nटदशामे बढ़ैत जाएब। अपन ताँ तेिने धारा पररिारक बवन गेल अथि। \nबाबाक अमलदारीमे पररिार श्रमशील िल , जेकर फलाफल पररिार \nसुभ्यस्त भेल मुदा वपताजीक अमलदारीमे एतेक ह्रास भेल अथि जइसाँ \nआगूक पीढ़ी वबल्क ु ल वनक्मा -जाविल बवन गेल अथि। अपन सोच , \nसमझ अ थि ताँए ऐ बातक ेँ  बुद्धझ पेब रिल िी। मुदा गीतानाथ ताँ अखन \nबच्चा अथि , बच्चाक माने जन्मक आयुसाँ नवि , अध्ययन -मननक \nविचारसाँ, ताँए नीक िएत जे ओकरे विचारमे वकए ने गवतशीलतो आ \nभविस -रूपोक दृश्य देखबैत चली। अपने मन मावन जेतै जे की नीक की \nअधला अथि। एते विचार मनमे अबैत -अबैत र धारमणक विचार मोड़ \nलेलक ै न। मोड़ ई लेलक ै न जे अपन पररिारक समस्या अपन भेल , ओइ \nपररिारक कताय पुरुष अपने भेलौं। पररिारमे जे दुगुयण प्रिेश कऽ चुकल \nअथि ओकरा नीक बनाएब माने सुधारब अपन दामयत्ि भेल। जाँ अनका \nलग बाजब आ पररिारक लोक बुझता ताँ किबे करता जे एिने बेिा िंश \nउजाड़न िोइए। तैसंग आन जे आनक वकि ु  किौ चािता ताँ अपनो \nपररिार सिए िैन , तैबीच अनेरे सबिक बीच रक्का -िोकी ठाढ़ िएत  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 105 \nमुदा ओइसाँ लाभ थोड़े िएत। रक्का -िोकी वििाद बढ़बैए जखन वक \nसोच -विचार प्रेमक समाज गढ़ैए। अपन पूणय पाशा बदलैत राधारमण \nबजला - \n\"बौआ, तोंह दुनू गोरे समाजमे  वकि ु  करए चािै िि आ अपनो मनमे \nद्धजज्ञासा िल, मुदा अपने ताँ अपन गामसाँ िजारो वकलोमीिर दूरपर िी। \nजैठाम धरती अपन अमधकार मंगैए तैठाम एते दूर िटि क े ना वकि ु  कऽ \nसक ै  िी।\"  \nजविना सीतानाथक तविना गीतानाथक मन गदगरले िल जे राधारमण \nसन आइ.ए.एस. जाँ पीठपर रिता ताँ कतौ कोनो भय नवि  अथि। दुनूक \nमनक ेँ  कोि-कचिरीक विचार माने सरकारी सिायता समाएल िेलैन। \nमुदा राधारमण समाजक ेँ  खूब नीक जकााँ ताँ नवि , मुदा नीक जकााँ जरूर \nबुद्धझ रिल िैथ जे समाज की िी आ क े तए बोवियाल अथि। ओइ \nबोविपनक ेँ  सुधारर धड़पन बनबैक अथि...। तैबीच दुनू बाल -बोध, माने \nसीतोनाथ आ गीतोना थ अथि , ताँए अपन पूिय संस्कारक ेँ  जगबैत \nसष्क््मथलत रूपेँ बाजल- \n\"भाय सािैब , अपने सभ तरिेँ श्रेष्ठ भेथलऐ ताँए अपनेक विचार बेसी नीक \nिेबे करत। अपने जे विचार देबइ , से थशरोधायय अथि।\"  \nओना , दुनू गोरेक विचारक ेँ  नीक जकााँ राधारमण सुनलैन मुदा अपने -\nआपक ेँ  सेिो जावन रिल िैथ  जे पररिार एते विपरीत भऽ गेल अथि जे \nजाँ वकि ु  बाजब ताँ आनसाँ पविने अपने पररिारक लोक मुाँि नोथच लेत। \nतखन समाजमे आन क े  सुनता। सभ अपन पररिार कवि िारर देता। \nराधारमण बजला - \n\"बौआ, समाजमे जखनेसाँ कोनो काज करैक संकल्प मनमे लेबि , \nतखनेसाँ ओइमे विरोध सेिो ठाढ़ िेति। विरोधक को नो सीमा नवि अथि , \nतैठाम तूाँ दुइये गोरे एक भाग भऽ जेबि आ समाज दोसर भागसाँ थोपड़ा \nदेति। पिाइत ताँ किबे करबि ने जे राधारमण फााँटिपर चढ़ा मारर खुआ \nदेलैन। तोिीं किि जे एिेन दोखी बनैमे अपन की गल्ती िएत ?\" \nराधारमणक विचार सुवन सीतानाथ बाजल - \n\"भैया , ओंघीसाँ देि भाँथसयाइए। अिााँ ने टदन-रावतक दरमािा पबै िी ताँ \nकाजक भेलौं , मुदा िमसभ ताँ से नवि िी , ताँए िमरा सभक ेँ  की भेित। \nजखन विचार करए सभ बैसलौं ताँ वकि ु  विचाररये कऽ ने अन्त करब।\"   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराधारमण बजला - \n\"बौआ, आमक गािी जखन आमक मासमे जेबिक आ आम जाँ भरखैर \nपक ै त रिति , ताँ देखबिक जे एकिा ए्िरसाँ भि -दे खसल वक दोसर \nओ्िरसाँ। क े ्िर दौड़ कऽ लेबि। ताँए पविने देखख थलअ पड़ति जे वकयो \nदोसरो ने ते दौड़ रिल अथि। जखन नवि अथि तखन असथथरसाँ ओिन \nकाज करि जे जीिनक ेँ  उजयिान बनबै।\"  \nओंघाएल सीतानाथ बाजल - \n\"भाय सािैब , आखखरी विचार अपन टदयौ। नीनसाँ कान बन्न भेल जा \nरिल अथि।\"  \nरा धारमण बजला - \n\"बौआ, तोह दुनू गोरे अखन कौलेजेमे िि आ िमहाँ िालेमे िोड़लौं \nअथि। ताँए पविने ”गामक इवतिास ” तीनू गोरे ममथल थलखि। अखन \nअपना सभ पढ़ै -थलखैक धारमे चथल रिल िी , ताँए पविने समाजक ेँ  \nथचन्िैक खगता अथि।\"  \nगीतानाथ बाजल - \n\"भाय सािैब , नीक विचार अथि।\"  \n(जारी ---) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 107 \n२.१३.जगदीश प्रसाद मण्डल -आब नइ जीब (लघुकथा)  \n \nजगदीश िसाद मण्डल \nआब नइ जी ब \nआने टदन आ अनक े  सभ जकााँ चारर बजे भोरेसाँ सड़कपर दौड़ लगा \nआएले रिी वक दरबज्जापर युवगया भौजीक ेँ  मुाँि लिकौने बैसल \nदेखलयैन। बहुत आियय नइ भेल मुदा किब जे आियय नवियेँ भेल , से \nआियय जेते िेबा चािी से भेबे कएल। बहुत आियय नइ िेबाक कारण \nिल जे सभ टदनक ई लीला िीिे , कवियो जवगया भौजी ताँ कवियो \nरूसनी काकी , कवियो फ ु लनी दादी ताँ कवियो मुसरी दीदी.. माने वकयो \nने वकयो अप्पन बेथा -कथा नेने आवबये जाइ िैथ जे टदन -टदनक वक्रया \nभऽ गेल अथि ताँए आियय वकए िएत। मुदा  जाँ किब जे युवगया भौजीक ेँ  \nमुाँि लिकौने देखख आियय नवियेँ भेल सेिो बात नवि , से भेबे कएल । \nवबना वकि ु  बजने कल टदस आगू बढ़लौं वक मोन पड़ल नल , माने पावनक \nिंकीबला नल , नलक मनक ेँ  कलक विचार रोकलक। आगू बटढ़ कलपर \nजा िेक्ण्डल चलेलौं वक शुि पावनक लिैर वनकलल। पावन देखख  मन \nपवनयाइत पवित्र भऽ गेल। बुझल बात अथिए जे जेते गिींरक पावन रित , \nमाने परतदार धरतीक गिराइक पावन , तेते बेसी पवित्रो आ शुिो िोइते \nअथि। किब जे गाम -गाम आ घर -घरमे कल भइये गेल अथि। तहमे जे \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकोबेर मुखखया वक पंचायत सममवत आवक द्धजला पररषदक सदस्य भेला \nओ अप्पन अगुआर -पि ु आर लगा सत्तरि -सत्तरि िा कल गड़ाइये नेने \nिैथ मुदा से नवि , अप्पन कलक बात किै िी। वपताजी जखन मरए \nलगला तखन किलैन , ”बौआ, द्धजनगी भरर ओतबे कमेलौं जेतेसाँ द्धजनगी \nचलल। जीिनमे पाँच -पाँचिा कन्यादान, चरर -चररिा श्राि कमय , माने \nअप्पन माता-वपताक संग काका -काकीक सेिो क े लौं । काका-काकीक ऐ \nदुआरे क े लौं जे वन:सन्तान रिैथ। अप्पन द्धजनगी भररक कमाइमे जे शेष \nबाँचल अथि तइसाँ एकिा कल दरबज्जापर गड़ा लएि। ” आ तखने \nरूपैआ सेिो देलैन जइसाँ पााँच साए फ ु ि गिींरक कल गड़ेलौं , सएि कल \nिी। एकर माने ई नइ बुझब जे अखन जे िंकी सभ गामे -गाम भऽ रिल \nअथि तेकर गिराइक बात किलौं िेन। अप्पन चापाकलक गप किलौं \nअथि । \nकलपर मुाँि -कानमे पावन लेला पिाइत दरबज्जापर आवब युवगया \nभौजीक ेँ  किलयैन - \n\"थुथुन बड़ खसल देखै िी भौजी.! \" \nओना , फागुन मिीना अस्न्तम उतार -उतैर फगुआक करीब पहुाँथचये गेल \nअथि जइसाँ सभ उत्सावित भइये गेल िैथ मुदा तइसाँ श्रभन्न  उत्साि युवगया \nभौजीक ेँ  देखलयैन। लऽ दऽ कऽ गाममे दुइये िा भौजी बाँचल िैथ , आर \nसभ जविना एकतीस साए िेदक व्याख्याकारमे पनरिेिा बाँचल िैथ \nबााँकी मरर गेला, तविना मरर गेली । \nलजकोिर रवितैथ तखन ने , से ताँ सभ टदनसाँ फरिर बोली युवगया \nभौजीक िैन्िे , बजली - \n\"आब िम नइ जीब। \" \nएक ताँ भौजीक अन्ने मे िैथ युवगया भौजी आ दोसर एकउमेररया सेिो \nिथथए , ताँए बजै-भुक ै मे सेिो आवड़ -धुर नवियेँ अथि। बजलौं - \n\"भौजी , जीबी िा मरी से अप्पन मनक विचार भेल , मरैबला कमय करब \nताँ मरब आ जीबैबला कमय करब ताँ जीअब। मुदा, नइ जीब तेकरो ताँ वकि ु  \nकारण िेबे करत वकने ?\" \nयुवगया  भौजीक ेँ  जविना िमर बात सुनैमे नीक लगलैन तविना अप्पन \nबेथा -कथा सुनवनिारो ताँ सोझेमे भेिलैन , ताँए मन मधुआ गेले िैलैन। \nबजली -  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 109 \n\"बौआ, एना लोक े  तेिेन भिडाि भऽ गेल अथि जे वकयो अप्पन पूजी \nलगा अनकर पोखररक माि नि करैए , ताँ वकयो अप्पन ढौआ लगा \nक े करो घर जरबैए। ताँए भगिानो साँ बेसी दोखी मनुक्ख अथिए। ओना , \nभगिानो दोखी िथथए , मुदा ओ कम -सम िैथ , लोक बेसी अथि। \nअनचोक े मे ठनका वकए खसा दइ िैथ। बरखोक ताँ अप्पन विसाब राखक \nचाविऐन वकने , सेिो नइ रखै िैथ। जखन सभ बुझै िी जे सूयय अपना \nधुरीमे नचै िैथ तविना ताँ चानो आ आनो -आन पृथ्िी सवित ग्रि अपना -\nअपना धुरीमे नचैए , तखन कम -बेसी वकए करै िैथ ? गोिे साल बेसी \nबरखे दऽ दइ िैथ ताँ गोिे साल नवियेँ बररस रौदी कऽ दइ िैथ। \" \nभूगोलक िणयन युवगया भौजीक मुिसाँ सुवन पुथि देथलऐन - \n\"भौजी , स्क ू लो देखने थिऐ ?\" \nभौजी बजली - \n\"इस्क ू लक-वतस्क ु लक मुाँि नइ देखने िी , मुदा साले -साल जे बरि म \nिानमे भागित कथा पनरि टदन कावतकमे िोइए से ताँ सब साल सुनबे \nकरै िी। तइमे जे सुनलौं सएि बजलौं। \" \nवनिल , वनष्कपि भौजीक मुाँिक बात सुवन , वबसिास नइ कररतौं से अिीं \nकह जे क े िेन िोइत। बजलौं - \n\"भौजी , िोड़ू दुवनयााँदारीक गप, जानए पृथ्िी आ जानए सुरुज। कखन \nग्रिसाँ ग्रिण बवन जाइए तेकर वक ठ े कान अथि। कखन माटिक ढेरी आवक \nआवगक ढेरी बनत वक कखन पाियती आवक प्रकाथशत ज्ञान बवन जाएत \nतेकरो कोनो ठ े कान अथि। अिााँक मन वकए खसल अथि , से बाजू। \" \nयुवगया भौजी बजली - \n\"बौआ, जीिन मरर रिल अथि.! \" \n \n”जीिन मरर रिल अथि ” युवगया भौजीक मुाँिक बात कोनो भााँजे पर ने \nचढ़ल। भााँजोपर क े ना चढ़ैत, अखनो जीिन माने जीनाइ बुझै िी , चािे \nजे जीिन हुअए। मुदा ई नइ बुझै िी जे जीिन िृश्रत्त (कमय) पर ठाढ़ अथि। \nओना , गामक लोक वकयो युवगया भौजीक ेँ  “तरकारीिाली दादी “ ताँ वकयो \n“तरकारीिाली काकी “ कविते िैन मुदा अपने परिेज क े ने रिलौं जे \nकवि यो “युवगया भौजी “क ेँ  “तरकारीिाली भौजी “ नइ किलयैन। अखनो  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनइ किै थिऐन आ मररयो जेती तैयो ने किबैन। िृश्रत्त -िृश्रत्तक वबतय (खेल) \nिीिे। कमय आधाररत मान -अपमान सेिो अथिए। कमय -कमय िी , जे जीिने \nकरत , मुदा कमयक मान कम भेने जीिनक मान कम हुअए ई क े तौसाँ \nउथचत नवि अथि। कबीर दास कपड़ा बुनकर िला आ क े तेको मिापुरुष \n(साधक) आसन पक ै ड़ साधना करै िैथ , ताँए थसद्धिमे कमी-बेसी किल \nजाए सेिो ताँ उथचत नवियेँ अथि। िाँ , एते जरूर अथि जे थसद्धि -थसिमे \nअन्तर िेबे करत। बाघ -ससिि हुअ आवक नटढ़या -गीदर , ओकरा सभक ेँ  \nएकरंग बन -जंगल भेिै िै मुदा मनुक्खमे से बात नइ ने अथि। अगुआएल -\nपि ु आएल अनेको खाढ़ीमे मनुक्ख बााँिल अथिए । \nओना , फागुन मासक फगुआक लिैररक जुआरर बुद्धझयौ आवक मनक \nआिेग , मुिसाँ बजा गेल - \n\"जीिन ने मरर रिल अथि भौजी , अपने नइ ने अखन मरब। \" \nजविना कोनो िाँसी -चौलक ेँ  वकयो गम्भीर रूप पक ै ड़ अवड़कऽ ठाढ़ िोइए \nतविना युवगया भौजी अवड़कऽ ठाढ़ िोइत बजली - \"बौआ, साटठम बरख \nपैिले साल पूरर गेल , ऐबेर एकसैटठम िी , अखन तक जवियासाँ अपना \nऊपर पररिारक भार पड़ल तवियासाँ माथपर तरकारीएक पथथया लऽ \nसमाजमे अाँगने -अाँगने बेचबो करै िेलौं जइसाँ दू पाइक कमाइयो िोइ िल \nआ पररिारक नीक -बेजाए गप -सप्प सेिो करै िेलौं , मुदा आइ ओ सभ \nमरर रिल अथि। आब अिीं कह जे क े ना जीब ?\" \nयुवगया भौजीक गम्भीर प्रश्न सुवन मन ठड़ाय गेल। शरीरक वक्रयासाँ मनक \nवक्रया धररक विचार युवगया भौजी एक्क े  पााँतीमे बाद्धज गेली। आगू -पाि ू  \nदेखए लगलौं , माने सोचए -विचारए लगलौं ताँ देखख पड़ल जे समयक ेँ  आगू \nबढ़ने आइ  नि -नि तरकारी बेचवनिारक जन्म भेल अथि। माथपर जैठाम \nएक पथथया तरकारीक लाभसाँ माने दस -पनरि वकलो तरकारी बेथचकऽ \nपररिार चलै िल , उपजौवनिार अलग भेला , हुनकर मूल्य अलग भेलैन , \nमुदा तइसाँ युवगया भौजीक पााँच गोरेक पररिार ताँ ओिीसाँ चलै िेलैन , \nजखन वक तेिने पररिारमे ठ े लाक िेपा री बनने आइ दस -पनरि वकलोक \nलाभक जगि क्क्िन्िल -दू-क्क्िन्िलमे बटढ़ गेल अथि। दोसर टदस , युवगया \nभौजी टदस देखी ताँ स्पि देखख पड़ए जे दोसर कोनो लूरर -बुमध ताँ िैन \nनवि। जेिो िैन से खिबसाँ लऽ कऽ अप्पन विसाब -बारी जोड़ै धररमे \nसमिा गेल िैन , तैठाम लगले क े ना दोसर जीिन ठाढ़ ि एत।  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 111 \nमौसम टदस , माने समयक अनुक ू लता टदस तकलापर देखखऐ जे लोक े  \nजकााँ समयो बाँिाएल अथि। जविना गरीब लोकक ेँ  जीिनक आिश्यकते \nकम अथि , जेिो अथि ओ अभािेमे खवग जाइए आ धनीक लोकक ेँ  बेसी \nसम्पदो अथि आ बेसी पुरवतयो ताँ िोइते अथि , तविना समयोक अथिए। \nकिब जे समय ताँ अजन्मा िी , ओ अपन  धुरीपर सालो भरर अपना गवतये \nचलबे करैए आ आगूओ चथलते रित। समयक प्रभाि जीिनपर की पड़ैए , \nसेिो ताँ सबिक सोझेमे अथि। देखखते िी जे जाड़क मासमे पावनक तृष्णा \nकम िोइए आ अन्नक (भोजनक) बेसी िोइए। जैठाम अन्नक तृष्णा बढ़त \nतैठाम अन्नक खगतो ने बेसी िएत। गरमी मासमे एकाध टदन  लोक \nपावनयोँ पीब जीिन चला लइए , से जाड़क मासमे थोड़े िएत। जाँ पावनसाँ \nकाज चलबए चािब ताँ एक टदस अन्नक गरमी कमत , ठ ं ढपन औत आ \nदोसर टदस पावनक ठ ं ढपन सेिो शरीरक ेँ  ठ ं ढे बनाएत , तैपर साँ \nशीतलिरीक प्रकोप श्रभन्न, तखन कह जे एिेन समयमे लोकक जीिन \nक े ना चलत। तविना िस्त्रक सेिो अथि , गरमी मौसममे कमो कपड़ासाँ \nजीिन चथल सक ै ए मुदा जाड़ ताँ से नवि िी। जाड़क जेते कनकनी रित \nओते िस्त्रक खगता िेबे करत। तविना घरक सेिो अथि। जाड़क \nमुकाबला करैले नीक घरक खगता िोइते अथि। नीक घरक माने ई नइ \nबुझब जे अपन जीिनक श्रमक ेँ  दोसराक िाथे बेथच , स्ितंत्र श्रमण \nजीिनसाँ लाखो कोस दूर िटि , जीिन -यापन करी मुदा घर मजगूतो आ \nसुनरो बनाबी। जीिनक स्तरक विसाबसाँ घर जाँ िोइ ताँ उथचत भेबे कएल। \nजाँ से नवि ताँ जीिन रस्ता परक धूरा जकााँ अधूरा बवनयेँ जाइए। किब \nकी अधूरा ? जीिनक जे मूल तत्त्ि अथि तइमे पररिेशक विसाबसाँ \nबदलाउ सेिो अबैए , तेकर स िाांगीण स्तर एक सीमामे िेबा चािी। अपनो \nसभवकयो जवनते िी जे जैठाम जन्म नेने िी माने जइ देश िा समाजमे , \nओकर जे आमद खचय अथि माने आय -व्यय , तेकरो ताँ एक सीमा िइ। \nक ु बेरक भण्डार जकााँ नवि ने अथि जे आमदक विसाबे ने बुझल रित आ \nमन कित क े तबो खचय िएत तैयो ओ सठत थोड़े। ए काएक विचार मोड़ \nलेलक। मोड़ ई लेलक जे समयक ेँ  जखन अपने पक ै ड़ चलब तखन ने \nजीब। जाँ समयक आशा देखैत रिब ताँ क े ना समय ससैर कऽ ससारए \nलगत तेकर कोनो ठ े कान अथि। एक ताँ ओहुना एक घिना रवितो गरमी \nमौसममे जेते बोलीमे िााँस रिैए तेते जाड़क मासमे नवियेँ रिैए। ..अपने  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमने -मन विचा ररये रिल िेलौं आ ताँए मुिोँ बन्ने िल। मुदा युवगया भौजी \nताँ बजन्ता लोक िथथए। हुनका अपना मनमे जे रिल िौन मुदा अपना \nबुद्धझ पड़ल जे भौजी बेसी थचस्न्तत िैथ। थचन्ताक िाल -चाल आ क ु शल-\nसमाचार आवक वबआिे -दुरागमनक िाल -चाल चािे कोनो पािवनये -\nवतिारक िाल -चालमे ताँ अन्तर िोइते अथि । तैबीच अपने फ ु रने युवगया \nभौजी िोवक देली - \n\"चुप वकए िी बौआ , लोको देखत ताँ की कित.!\" \nवबनु विचार क े नवि भौजीक प्रश्नक उत्तर देथलऐन - \n\"लोक की कित.! लोक पविने अप्पन बेथा -कथा बुद्धझ थलअ तखन \nदोसरक ेँ  कित।\" \nिमर विचार सुवन जेना भौजीक मनमे शीतलपन एलैन तविना बजली - \n\"तेिेन ने जाड़ आवब गेल अथि जे क े ते बुढ़ -पुरानक श्राि िएत। \" \nअपना बुद्धझ पड़ल जे भररसक भौजीक मनसाँ अप्पन बेथा मेिा अनका \nटदस बढ़ैत आब मृत्युपर आवब गेलैन अथि। ऐठाम मृत्युक माने ई जे जाँ \nमनुक्ख अपन अस्न्तम सीमा , मृत्युक रिस्य बुद्धझ जाए ताँ अनेरे मनसाँ राग \nमेिा जाएत आ विराग आवब जाएत। जखने विराग तखने जीिन। \nबजलौं - \n\"भौजी , अिााँक मनमे अप्पन श्रािक भोज ने ताँ आवब गेल अथि। अच्छा \nजे अथि आवक जे आवब गेल िेन , तेकरा अखन कात -क े  ताबे राखख पविने \nएकबेर चाि पीब ?\" \nजइ तरिक युवगया भौजीक संग अप्पन स्बन्ध अथि तइमे आइ तक \nयुवगया भौजी अपना लगमे बैस  चाि नइ पीलैन अथि , से वबसैर गेलौं आ \nदरबज्जाक मान रखैत बाजल िेलौं । \nयुवगया भौजी बजली - \"अिााँक ेँ  कोनो गत्तरमे लाज नइ अथि.!\" \nयुवगया भौजीक विचार मनक ेँ  चौंक े लक। बुद्धझ पड़ल जे युवगया भौजी \nपिारर देलैन। उन्िा दााँि लगा अपने तरसाँ ऊपर अबैक गर लगबैत \nबजलौं - \n\"भौजी , दुवनयााँदारीक बात िोड़ू , बड़ीिा दुवनयााँ अथि , अनेरे क े तए \nिौआइले जाएब। अप्पन जे बेथा अथि तैपर विचार करू। \" \nयुवगया भौजीक ेँ  विचार नीक लगलैन , जइसाँ मनमे थीरपन एलैन। \nबजली -  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 113 \n\"बौआ, अखन तकक जे जीिन रिल , माने माथपर पथथया लऽ कऽ \nतरकारी बेचब , ओ आब जेना मेिा रिल अथि। ओिी घट्टा -नफ्फामे \nअपने पवड़कऽ पिैड़ रिल िी। \" \nएक्क े  मुिेँ युवगया भौजी घट्टा आ नफ्फा दुनू बात बजली ताँए बीचमे सोखन्ि \nदेखख गर भेिल। बजलौं - \n\"की घट्टा-नफ्फा, भौजी ?\" \nयुवगया भौजी तरे -तर मनसाँ विचारर बजली - \n\"बौआ, घट्टा ई भेल अथि जे वबकरी बन्न भेने समाजमे आबा -जािी कम \nभऽ गेल, जइसाँ जे उधारी लागल अथि ओिो डुइम जाएत। आ नफ्फा ई \nदेखख रिल िी जे अपने दस सेरक कमाइ करै िेलौं आ आब जाँ बेिा -\nपुतोहु िएि कारोबार करत आ ठ े लाक सिारा लेत ताँ बोरा -दू-बोराक \nकारोबार करत जइसाँ पररिारक आमदनी बढ़बे करत वकने। \" \nयुवगया भौजीक विचार मनमे बंशी लागल माि जकााँ घाि क े लक । \nसोभाविक े  अथि जे कामगारक ेँ  जीिनक अनुक ू ल काम भेिने सफलताक \nआशा बटढ़ये जाइए। जखन िेिा वकसानी जीिन रिैए िा िाथक कोनो \nदोसरे काजक जीिन रिल , तखन स्िचाथलत तेज मशीन नवि , िथकरघा \nबेसी उपयोगी िोइए। मुदा जेना -जेना जीिनमे उन्नवत िोइत जाइए तेना -\nतेना मशीनक गवतक अनुरूप अभ्या स सेिो बनैए। मुदा से बजलौं नवि। \nबजलौं - \"भौजी , क े ते गोरेक पररिार अथि ?\" \nपररिारक नाओं सुवनते , माने पररिारक द्धजज्ञासा सुवनते युवगया भौजीक \nमन खुशीसाँ दिैल गेलैन। दिलाइत बजली - \n\"बौआ, खाइकाल भनसाघर भरर जाइए मुदा काज करैकाल सोल्िोअना \nअपनेपर रवि जाइए। \" \nयुवगया भौजीक  बात सुवन बजलौं - \n\"बेिा -पुतोहु सभ वकि ु  ने करैए ?\" \nअप्पन बड़प्पनक मयायदा बाँचबैत युवगया भौजी बजली - \n\"बौआ, जाबे अपने जीबै िी ताबे बेिा -पुतोहुक ेँ  कमाइले क े ना किबै।\" \nयुवगया भौजीक विचार सुवन मने -मन िाँथसयो लगए जे ई ताँ ओिने \nनियुिकक पइर भऽ गेल अथि जे बैंकक लोन लइक पा ि ू  सालक -साल \nिौआइए आ अप्पन पूियजक देल लाख -लाख रूपैआ कट्ठाक दामक पाँच-\nपाँच-दस -दस बीघा जमीन , इज्जतक नामपर रान्सफर नइ करता। भाय  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजखन जीिन बदैल रिल अथि , तखन सम्पैवतक स्िरूप सेिो बदलबे \nकरत वकने। जे सम्पैत वकसानी जीिनमे खेबाक िस्तु उपजबै िल िएि \nसम्पैत मशीनी जीिनमे  मशीनक रूपानुक ू ल जीिनक अमधकतर \nखगताक पूर्ति करैमे उपयोग िएत। जे पूियजक मान -प्रवतष्ठा बुद्धझ, अपने \nबेरोजगारक रूप बना बैसल िी। ..धरतीपर ठाढ़ िोइत बजलौं - \n\"भौजी , अखन कने दोसर काजक बेगरता भऽ गेल अथि , ने ताँ नीक \nजकााँ कवितौं जे युग बदलने क े ना लोक जगैए आ क े ना लोक सु तैए।\" \n“क े ना लोक जगैए आ क े ना लोक सुतैए “ से बात सुवन आवक युवगया \nभौजीक मनमे अपने कोनो बात उटठ गेलैन , से ताँ युवगया भौजी अपने \nजनती मुदा एतबे बजली - \n\"बौआ, अखन जाइ िी , अहाँ अप्पन ताक स्िारू , मुदा पविल सााँझ ताँ \nनइ आवब िएत , दोसरर -तेसरर सााँझ धरर एबे करब। जाबे मन नइ भ ररकऽ \nमानत ताबे थीर क े ना िएत। \" \nबिाना बनबैत बजलौं - \n\"बेर -मे अनतए जाएब , ताँए िापस अबैक कोनो ठ े कान नइ अथि। अिााँ \nआबी आ अपने नइ रिी तखन फ े र ने अिााँ गररऐवबते घुमब। \" \nयुवगया भौजी बजली - \n\"कास्ल्ि भोरमे आएब। \" \nकी कविवतऐन , बजलौं - \n\"आएब।\" \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 115 \n२.१४.रबीन्द्र नारायण ममश्र -बदथल रिल अथि सभवकि ु  (उपन्यास) - \nधारािाविक  \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nबदथल रहल अथछ सभवकछ ु  (उपन्द्यास)- धारािावहक  \nखण्ड १-५ \nबदथल रहल अथछ सभवकछ ु  \n \nचारूकात अफरा -तफरीक मािौल िल । साममआना लागल िल । \nमंचपर श्रीमान् लोकवनक िेतु मसलंग लगा देल गेल िल । माइकसाँ बेर -\nबेर घोषणा कएल जा रिल िल -”माइक िेस्िींग ,माइक िेस्िींग ”। एकिा \nनियुिक बीच -बीचमे बाद्धज रिल िलाि - ”अपन -अपन िान शीघ्र \nग्रिण कए थलअ । नेताजी पहुाँचवि बला िथथ । ” लोकक मनोरंजन िेतु \nरवि -रवि कए रंग -विरंगक गीतसभ बजाओल जा रिल िल । \nसाममआनाक गेिेपर प्रमुख -प्रमुख लोकवन गेनाक माला िाथमे लेने ठाढ़ \nिलाि। सभ एक -दोसरसाँ उपरौज क े ने । िम आगू रिब ताँ िम ।  \n 116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमंचपर नेताजीक अवतररक्त मात्र चाररएगोिेक बैसबाक ओररआन िल \n। बीचमे नेताजी ,आ हुनकर दुनूकात दू -दूगोिे । मंच आ ओकर लगपासमे \nइत्रक थिड़काि कएल गेल िल जाविसाँ ओविठामक ििा सुगंमधत लावग \nरिल िल । नीचााँमे आठ -दसिा कन्यासभ स्िागत गानक िेतु तैयार \nिलीि । ओ सभ िानीय उच्च विद्यालयक िात्रा रिथथ । क ै कटदनसाँ ओ \nसभ स्िागत गानक पूिायभ्यास कए रिल िली ि। अमधक साँ अमधक लोक \nएवि काययक्रममे भाग लेथथ तावि िेतु क ै कटदन पविनविसाँ लाउडस्पीकरसाँ \nगामे -गाम प्रचार कएल जा रिल िल । ररक्सापर राखल िेपरेकाडयर \nबजैत रिैत िल । गेलै आब ओ जमाना जखन ररक्सापर बैसल आदमी \nमाइकपर बाजत आ लाउडस्पीकरसाँ तकर विन्यास िोएत। आब ताँ \nएकबेर उद्घोषक अपन बात िेप करबा दैत िथथ आ िेपरेकाडयर पर ओ \nबेर -बेर बजैत रिैत अथि । सएि एतहु भए रिल िल ।  \n”वबसरब नवि । अिश्य आएब । इलाकाक जानल मानल जननायक , \nिमरसभक मिान शुभसचितक , दुवनआमे ममथथलाक नाम चमकाबए बला \nनेताजीक आगमन भए रिल अथि। उच्च विद्यालयक प्रांगणमे आयोद्धजत \nभए रिल काययक्रममे अिश्य आउ। संगे अपन वित -मीत , संबंधीसभक ेँ  \nलेने अवबअनु। ” \nबैसारक बाद भररपोष उत्तम भोजनक प्रिंध सेिो कएल गेल िल । से \nबात सेिो किल जा रिल िल । क ै कटदनसाँ वनरंतर भए रिल प्रचारक \nपररणाम सकारात्मक भेल िल । मंचक लगपासमे सभिा िान भरर गेल \nिल । इसक ू लक आ गूक मैदानक सभिा जगि भरर गेल िल । लगेमे \nआमक कलम िलैक । लोकसभ खास कए युिकसभ ओकरो डाररपर \nअपन -अपन िान बना चुकल िल ।  \nनेताजीक ेँ  अएबामे देरी भए रिल िलवन । लोकसभ अगुता नवि जाए \nतावि िेतु मनोरंजन ताँ भइए रिल िल ,बीच-बीचमे चाि -पानक वितरण \nसेिो कएल जा रिल िल । लोकसभ बा जए ” \n”बहुत बैसार देखलहुाँ मुदा एिन ओररआन वबरलैक े  देखल जाइत अथि \n।” \nनेताजीक ेँ  अवतथथगृिसाँ अनबाक िेतु िम स्ियं गेल रिी। िमरा संगे िािन \nचालक आ युिानेता संदीप िल। नेताजी अवतथथगृिमे आगन्तुकसभसाँ \nभेंि करबामे व्यस्त िलाि । मौका पावब कए िम एकबेर हुनका नमस्कार  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 117 \nकए आएल र िी। ओ िमरा देखखतहु िाँथस कए जबाब सेिो दए देलथथ । \nिमसभ ताबे स्िागत कक्षमे चाि पीवब रिल िलहुाँ । चािक चुस्कीक संग \nओतवि राखल अखबारक पन्नाक ेँ  उल्िा -पुल्िा रिल िलहुाँ ।  \nनेताजीक आगमनमे देरी देखख मंच संचालक स्ियं वकि ु -वकि ु  बजैत \nरिलाि । फ े र लगपासक प्रमुख -प्रमुख लोकसभ क ेँ  वकि ु-वकि ु  किबाक \nअिसर देलखखन । तखनहु नेताजी नवि अएलाि । गमीक मौसम िलैक \n। दस बजेसाँ बारि बाद्धज गेल । लोकसभ घामे -पसीने परेसान िल । \nबहुत गोिे ताँ उटठ -उटठ कए मोन िल्लुक करैत िल । एक मोन िोइक \nजे चथल जाइ । मुदा बैसारक बाद भोजनोक जोगार िलैक ।  \n”आब जखन आएले िी ताँ  भोजन िोवड़ कए कोना जाएब । ” \nओिो कोनो मामुली भोजन नवि रिैक । तरि -तरिक पकिानसभक \nसुगंधसाँ िातािरण मि -मि कए रिल िल । क ु लममला कए एविसभक \nप्रभाि भेलैक आ लोकसभ अड़ल रिल। क े ओ िापस नवि गेल ।  \n \n2 \n \nआखखर नेताजीक कावफला सभािलपर पहुाँचल । नेताजीक स्िागतमे \nचारूकातसाँ लोकसभ  मंच लगमे पहुाँथच गेल । \n”इनवकलाब! जजिदाबाद !!नेताजीक जय! िमर नेता क े िन िो , देबन बाबू \nसन िो!  ” \nनाना प्रकारक नारासाँ संपूणय आकाश गुंजायमान भए रिल िल । \nनेताजीक सुरक्षामे लागल पुथलससभक िेतु ई बहुत कटठन क्षण िलैक \n। ककरो रोवक नवि पावब रिल िलैक । जे से नेताजीक गरामे  माला \nपविराबए िेतु उताहुल िल । नेताजी शनैः शनै मंच टदस बटढ़ रिल िलाि \n। करमान लागल लोक आ ओकरसभ उत्साि देखख नेताजी बहुत \nआनंदमे िलाि । सुरक्षामे लागल पुथलससभ क ै कबेर हुनका आगू -पाि ू  \nघेरबाक प्रयास करैत िल जाविसाँ ओ सुरश्रक्षत रिथथ । मुदा नेताजीक ेँ  से \nनीक नवि लागवन  । एकबेर ओ बहुत जोरसाँ पुथलसक ेँ  डांटि देलखखन । \nओवि सभ की कररतए ? पाि ू  भए गेल । नेताजी आगू बटढ़ रिल िलाि। \nहुनकर आगू -पाि ू  ओविना करमान लागल लोक चथल रिल िल ।  \nआब नेताजी मंचपर चढ़बाक िेतु अग्रसर भए रिल िलाि की बड़ी  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजोरसाँ धमाका भेल । मंच आ ओकर आस -पासक लोकसभ कतए -किााँ \nउवड़आ गेलाि । ककरो िाथ कतहु फ े काएल ताँ ककरो िांग कटि कए \nचारर लनगा फिकी जा कए खथस पड़ल । मंचक ताँ नामो -वनसान नवि रवि \nगेल । मंचक िानपर बेस पैघ खमधआ बवन गेल िल । चारूकात \nप्रलयक दृश्य िल। देखखते -देखखते ओविठाम चारूकात िाकरोस करैत \nलोकसभ अपन -अपन पररथचत ,इि -मम त्र,संबंधीक ेँ  तावक रिल िलाि । \nनेताजीक पाि ू  ठाढ़ पुथलससभ तुरंत सचेत भेल आ विद्युत गवतसाँ आगू \nबढ़ैत हुनका उठा कए पाि ू  फ े कलक । अपना भरर जानपर खेथल कए \nनेताजीक जानक रक्षा करबाक प्रयास क े लक । तकर फएदो भेलैक। \nनेताजीक जान बाँथच गेलवन । मुदा दविना िांगमे चोि लावग गेल  रिवन। \nपीठपर सेिो घाि भए गेल िलवन । किसाँ ओ क ु िरर रिल िलाि । \nपुथलससभ तुरंत हुनका रोगी िािनमे राखख अस्पताल वबदा िोइत गेल । \nक े ओ सोथचओ नवि सकल िल जे कनीक े  काल एिन आनंदपूणय \nिातािरण एतेक दुखद दृश्यमे पररिर्तित भए जाएत । मुदा सएि भेल ।  \nमंचक लग -पासमे बहुत रास लो कसभ घायल बफारर तोवड़ रिल िल । \nवकि ु  लास सभ थिन्न -श्रभन्न भेल एमिर-ओमिर पड़ल िल । गामक \nइसक ू लक मैदान एकिा रणभूममक भाग बवन गेल िल ।  \nथोड़बे कालमे पुथलस मिकमामे ई समाचार ऊपर धरर पहुाँथच गेल। \nद्धजलाक कलक्िर,एसपी कममश्नर पयांत घिनािलपर पहुाँथच गेलाि । \nदुघयिनाक समयमे  िम नेताजीक कारसाँ हुनकर बैग वनकालबाक िेतु \nिापस कार धरर गेल रिी । संयोगे किबाक चािी जे एवि कांडमे बाँथच \nगेल रिी । िमरासंगे नेताजीक अनबाक िेतु गेल युिक संदीपक कोनो \nअता-पता नवि िलैक । पुथलससभसाँ पविने िमरा पकड़लक ,जीपपर \nबैसेलक आ थाना लेने चथल गेल ।  \nथाना पहुाँथच भयािि दृश्य देखलहुाँ । क ै किा घायल लोकसभ ओतए वबना \nकोनो प्राथममक उपचारक ेँ  पड़ल िल । पुथलसबलासभ अपनामे गप्प \nकरैत िल - \n”पता नवि रोगी िािनक ेँ  अएबामे एतेक देरी वकएक भए रिल िैक ? ” \n”एनामे ताँ ई सभ वबना कोनो इलाजेक ेँ  मारल जाएत । ” \n”एतेक भारी दुघयिना आखखर भेल कोना ? ” \n”जरू र कोनो षड़यंत्र भेल अथि । ”  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 119 \nएवि तरिें तरि -तरिक बातसभ पुथलससभ अपनामे कए रिल िल । \nकलक्िर सािेब नेताजीक संगे आगू बटढ़ गेल िलाि। हुनक े  संगे -संगे \nकममश्नरक गाड़ी सेिो चथल रिल िल । जखन नेताजी गेलाि ताँ एसपी \nसािेब कोना नवि जइतथथ ? एसपीक पाि ू -पाि ू  डीएसपीक गाड़ी कोना \nनवि जाइत । जविना बड़का अमधकारी सभ ओतए अएलाि तविना \nनेताजीक कारक संगे -संगे िापस चथल गेलाि। ओमिर थानामे पड़ल \nघायल लोकसभक परेसानी बटढ़ए रिल िल । ओविठामसाँ अस्पताल \nजेबाक िेतु रोगी िािन जरूरी िल ,से आवबए नवि रिल िल । िारर कए \nगौंिासभ अपन -अपन ओररआन क े लाि आ जेना -तेना  घायल \nव्यक्क्तसभक ेँ  लाटद-फाटद अस्पताल पहुाँचलाि । हुनकासभक पाि ू -पाि ू  \nपुथलसक जीप सेिो पहुाँचल ।  \nिमरा लेने -देने पुथलस एसपी सािेब लग पहुाँथच गेल । ओ बेर -बेर संदीपक ेँ  \nतावक रिल िल । मुदा ओकर कोनो अता -पता नवि िल । ओ कतए \nगेल? किीं ओ कतहु घायल पड़ल ताँ नवि अथि ? किीं अप न जान ताँ \nनवि गमा बैसल । मुदा पुथलसक ेँ  ओकर कोनो थाि नवि लावग रिल िल \n। िमिी ओकरा बारेमे की कविवतऐक ? सभगोिे संगे िलहुाँ । मुदा क्षणेमे \nिनाक की -कोना भेलैक जे एिन घिना घटि गेल । पुथलसक ेँ  एह बातसाँ \nबहुत सचिता िोइत िलैक जे िम कोना बाँथच गेलहुाँ ,संदीप कतए चथल गेल ? \nनी चााँसाँ ऊपर धरर सभ परेसान िल । आखखर ई सभ भेल कोना ? एकर \nपाि ू  ककर -ककर िाथ अथि ? एवि प्रश्नक जबाब वकि ु  नवि फ ु रा रिल \nिलैक ।  \n \n3 \n \nचुनाओक मौसममे भेल एिन भारी दुघयिनाक बहुत प्रभाि पवड़ सक ै त \nिल । तावि बातसाँ सभ सचिवतत िलाि । पक्ष -विपक्षक लोकसभ तरि -\nतरिसाँ एकर विश्लेषण कए रिल िलाि।  \nलोकसभक मोनमे एकवििा बात बेर -बेर घुमम रिल िलैक -एतेक भारी \nवबस्फोि भेल आ नेताजी ओतवि िलाि । तथावप हुनकका मामुली चोि \nलागल आ ओ बाँथचओ गेलाि । जखन की लगपासमे ठाढ़ बाँवकए \nलोकसभ भयानक रूपसाँ आित भए गेल । िम कोना बाँथच गेलहुाँ ?  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंदीप कतए वबला गेल ? प्रशासन एिन घिनाक ेँ  पविने वकएक नवि पता \nलगा सकल ? सीआइडी विभाग की कए रिल िल ? \nथचवकत्साक बाद नेताजीक ेँ  अस्पतालसाँ ि ु ट्टी दए देल गेल। ओ रावतमे \nशक्क्तपुरम अपन डेरापर िापस पहुाँथच गेलाि । िमरा रावत भरर थानामे \nबंद क े ने रिल । भोर भेने कोनो फोन थानेदारक ेँ  अएलैक । तकर बाद \nओ िमरा  बजा कए किलाि - \n”अिााँक ेँ  शक्क्तपुरम जाए पड़त । एवि माममलाक तिकीकात सीआइडी \nविभाग करतैक । तेँ अिााँ ओतए एसपी सीआइडीसाँ भेंि कररअनु । ओना \nअिााँक खखलाफ कोनो सबूत नवि िैक । मुदा एतेक भारी घिना घिलैक \nअथि आ अिााँ ओविठाम रिी , नेताजीक संगे सेिो रविअवन तेँ अिााँसाँ \nगप्प-सप्प करब हुनका जरूरी बुझाइत िवन । ” \n”कोनो बात नवि । िमरा जेना किब , िम सियोग करबाक िेतु तैयार \nिी। ” \n”थोड़ेकालमे पुथलसक गाड़ीसाँ अिााँ शक्क्तपुरम वबदा भए जाएब । सुरक्षा \nकारणसाँ अिााँक संगे पुथलस सेिो जाएत । आगूक वनणयय ओिीठाम \nकएल जाएत। किबाक माने जे अिााँक ेँ  िोवड़ देल  जाएत की वकि ु  टदन \nपुथलसेक विरासतमे राखल जाएत से ओतवि पता लागत। ” \n”सएि कह। िमरा ताँ अिााँसभ अनेरे वपरओिनमे रखने िी। ” \n”आब एविसभपर गप्प -क े लासाँ कोनो फएदा िोमए बला नवि थथक । \nअपने सभबात स्ियं बूद्धझ रिल िी । ” \n”ठीक िैक । िम स्नान कए लैत िी । फ े र जेना -जे किब , िम सएि \nकरब । ” \nिम स्नान -ध्यान कए लैत िी । थानेदार सािेब वकि ु  जलखै ,चािक \nओररआन सेिो क े ने िथथ । तकरबाद िम पुथलसक गाड़ीसाँ शक्क्तपुरमक \nिेतु वबदा िोइत िी । िमरा संगे िमर रक्षाथय वकि ु  पुथलस सेिो िथथ ।  \nशक्क्तपुरम पहुाँचतवि िमरा पुथलसक गाड़ी नेताजीक डेरापर लेने चथल \nगेल । ओविठा म संदीप पविनविसाँ सोफासीिपर बैसल चाि पीवब रिल \nिल । ओकरा देखखतवि िमरा बजा गेल - \n”तू एविठाम ? ” \n”से की ? ” \nतोरा ताँ पुथलस तक ै त-तक ै त परेसान भेल अथि आ तूाँ एविठाम चाि पीवब  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 121 \nरिल िि । ” \nिमर बात सुवन कए नेताजी भभा कए िाँथस दैत िथथ। संटदप सेिो \nनेताजीक संग दैत अथि । िम बूद्धझ नवि पावब रिल िी जे बात की िैक ? \nिमर परेसानी नेताजी बूझैत िथथ ।  \n”अिााँ परेसान नवि रह । जे भेलैक , जेना भेलैक सभ बात अपने पररिा \nजाएत । अखन चुनाओक मौसम िैक । तेँ अिााँक ेँ  वकि ु टदन जिल जाए \nपड़त जाविसाँ जनतामे गलत धारणा नवि बनए । भोिमे िम जीतबे करब \n। सरकार िमरे बनत । तकर बाद अहाँ बािर आएब आ बदमाससभक \nइलाज ताँ िेबे करतैक । ” \nनेताजीक बात िम नवि बूद्धझ सकलहुाँ । ओ संदीप संगे अंदरक कोठरीमे \nचथल गेलाि । िम चाि पीवबते रिी की पुथलसक एकिा अमधकारी िमरा \nबािर अएबाक इसारा करैत िथथ । िम हुनका संगे नेताजीक कोठरीसाँ \nबािर िोइत िी । पुथलसक जी पमे बैथस जाइत िी। पुथलस िमरा लेने \nअज्ञात िान पर चथल जाइत अथि ।  \nतकर बाद क ै कटदन धरर िम जिलमे बंद रिलहुाँ । िमरा खखलाफ तरि -\nतरिक धाराक अधीन मोकदमा काएम कए देल िल। िम कोनो प्रवतिाद \nकरबाक क्िवतमे नवि रिी। भोर -सााँझ क े ओ अज्ञात व्यक्क्त िमरा \nसामनेमे आबए आ तरि -तरि क इसारा कए वकि ु  कवि जाए । वकि ु  नवि \nबाजए । चुपचाप अपन काज करए आ चथल जाए । एवि तरिें क ै क टदन \nबीवत गेल । \n4 \n \nिमर बएस सत्ताइस साल अथि । िम दूसाल पूिय एमए पास क े लहुाँ । \nशुरुएसाँ आदशयबादी िलहुाँ । असलमे विद्याथी सभक ेँ  मोनमे सामान्यतः \nदेश,समाजक िेतु वकि ु  करबाक भा िना जागल रिैक । कालेजमे \nएविसभ विषयपर िारंबार चचाय िोइत रिैत िल। देश -विदेशक जानल -\nमानल विद्वान ,नेता ,कवि ,गायक अबैत -जाइत रिैत िलाि । िम आ \nसंदीप एकवि बएसक रिी । एकवि वकलासमे पढ़ैत रिी । िमसभ संगे -\nसंगे एिन बैसारसभमे अरबमध कए जाएल करी । युिाििा ,वकि ु  \nकरबाक उमं ग आ संगी सभक संगोर सभ ममथल कए िमर मोनक ेँ  ततेक \nप्रभावित कए देलक जे एमए पास क े लाक बाद नौकरी तकनाइ िोवड़  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनेताजीक पाि ू -पाि ू  घुमए लगलहुाँ । संदीप एवि माममलामे िमरासाँ \nआगूए िल । ओ कालेजेक समयमे नेताजीक अनुगामी भए गेल । हुनका \nसंगे -संगे बैसारसभमे जाए लागल । पररणामस्ि रूप ,ओ एमए परीक्षा \nपास नवि कए सकल । लिवक गेल । दोसरो साल सएि िाल रिलैक । \nतेसर प्रयासमे ओ जेना -तेना तृतीय श्रेणींमे एमए पास कए सकल। ताबे \nिम एमए पास कए पुरान भए गेल रिी । माता -वपताक असगर संतान \nरिी । तेँ बहुत दुलरुआ रिी । हुनका लोकवनक ेँ  िमरासाँ बहुत उमीद रिवन \n। िम हुनकर सभक भािना आ इच्छाक ेँ  बुझैत पढ़ाइ करैत रिलहुाँ । \nसभटदन औअल अबैत रिलहुाँ । मुदा एमए पास करैत -करैत िमर बुद्धि \nबदथल गेल । पररिारसाँ बटढ़ कए देशक सचिता िोमए लागल । ओिी क्रममे \nिमहु नेताजीक संपक य मे अएलहुाँ ।  \nकालेजमे पढ़बाक समय िम आ संदीप क ै कबेर संगे ओकर गा म सररआ \nगेल रिी । ओकर ियोबृि वपतासाँ भेंि क े ने रिी । ओकर माए बहुत \nपविनवि मरर गेल रिथथ । ओवि समयमे संदीप चाररए िषयक रिए । \nतखनेसाँ ओकर वपता माएक भार सिो स्िारर रिल िलाि । िमरे जकााँ \nओिो असगरे रिए । पढ़बामे साधारण। ओकर वपता सटदखन िमर \nउदािरण दैत रिथथन । किथथन  जे तूाँ अंक ु रसाँ ओकर गुण लेल करि । \nसंगे रिबाक वकि ु  फएदा उठाबि। ओ सुवन थलएि आ िाँथस दैक । \nकखनहु काल कविओ दैक - \n”अिााँ एतेक सचिता नवि करू । िम बहुत वकि ु  करब । अिााँक यश -\nप्रवतष्ठामे बृद्धि करब । अिााँ धैयय राखू ।” \nबूढ़ा की बद्धजतथथ? चुप्प भए जाथथ । काजसभ ताँ वकि ु  तेि न नवि \nदेखथथन । टदन -रावत नेताजीक पाि ू -पाि ू  घुमैत रिैत िलाि । असलमे \nओवि समयमे नेताजीक नाम गाम -गाम पसरल िलैक । लोकसभक ेँ  \nहुनकासाँ बहुत उमीद रिैक । भाषणमे बहुत नीक -नीक गप्प-सप्प करैक \n। मुदा ककरो वकि ु  फएदा िोइत नवि देखाइक । तेँ वकि ु  टदनक बाद \nआम जनतासभ हुनकासाँ वनरा श िोमए लागल आ एवि बेरक चुनाओमे \nहुनका िरेबाक मोन बना लेने िल । नेताजीक ेँ  एविबातक अनुमान भए \nगेल रिवन । तेँ ओ कनी बेसीए सतक य  िलाि । जेना -तेना चुनाओ \nजीतबाक िेतु प्रयत्नशील िलाि ।  \nनेताजीक ताँ ओ धंधा िलवन । इलाकाक युिकसभक ेँ  झूठ आदशयिादक  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 123 \nझुनझुना पकरवबतथथ । टदन -रावत अपना -अपना पाि ू  घुमबैत रवितथथ। \nओविमे साँ वकि ु  चलाक -चुस्तसभ वकि ु  फएदो उठा लैत िल । मुदा \nअमधकांश ओविनाक -ओविना रवि जाइत । नीक समय अनबाक प्रयासमे \nसंघषय करैत -करैत अवनश्रित भविष्यक गत्तयमे पड़ल रवि जाइत। नेताजीक \nआश्वासन भेिैत रवितैक । ओ सभ हुनकर झंडाक ेँ  लेने  नारा बुलंद करैत \nरिैत । एवि तरिें बहुत समय बीवत गेल । नेताजी क ै क बेर चुनाओ \nजीतलाि । सलािकार सेिो बनलाि । वकि ु गोिेक भविष्य सेिो \nसचमुचमे बदथल गेलैक । मुदा अमधकांश जस -के-तस रवि गेल । \nचुनाओक समयमे नेताजीक चुनाओ दलक सवक्रय सदस्य बवन जाइत । \nवकि ु  आमदनी सेिो कए लै त । चुनाओ खतम ,बात खतम । संदीपो एिी \nतरिक िल । ने नौकरी कए सकल ,ने नेता बवन सकल । \nतथावप ,नेताजीमे ओकर अिूि विश्वास बनल रिलैक । सालक -साल \nहुनका पाि ू -पाि ू  घुमैत रिल । हुनकर हुक ु म बजबैत रिल।  \n \n5 \n \nअसलमे ओविबेर नेताजीक क्िवत ठीक नवि िलैक । पथिला पााँच साल \nविसाब चुक ता करबाक िेतु इलाकाक जनतासभ प्रवतबि िल । जकरे \nदेखू सएि एतबे गप्प करैत सुनाइत - \n”आओर जे िोएत से िोएत मुदा एिी नेताक ेँ  िरेबाक अथि। ” \n”जरूर । पररितयन िेबाक चािी । जनतंत्रक माने सएि ने भेल । जे \nजनताक नवि सुनए , अपनेमे लागल रिए तकरा ििा टदअ। दोसरक ेँ  \nआनू , ओिो जाँ ठीक नवि क े लक ताँ तेसरक ेँ  आनू । मतदाताक ेँ  एतेक \nशक्क्त संविधानसाँ प्राप्त िैिे ।” \n”बात एतेक आसान नवि िैक जतेक बूझा रिल अथि । ई सभ \nबदमासक खान थथक । आब ओ समय नवि रवि गेल िैक। गुंडासभ \nनेताक पाि ू -पाि ू  घुमैत िैक । एकिा इसारा चािी आ साफ । तखन की \nकरब ? कोि/ कचिरी दौवड़ ते रवि जाएब । नेताजीक खखलाफ क े ओ \nगबाि नवि भेटि सकत । ” \nलोकसभ आपसमे एवि तरिें गप्प कइए रिल िल की कारसाँ वकि ु गोिे \nओतए पहुाँचल । लोकक गप्प सुवन कार रूकल । कारसाँ चारर -पााँचिा  124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमोचंड सन लोक बािर वनकलल आ वबना वकि ु  किने -सुनने लोकसभक ेँ  \nवपिनाइ शुरु कए देलक । कवि नवि ओ स भ अपन चाबुक कतए नुका \nकए रखने िल । किबी िैक ”माररक डरे भूत पड़ाए । ” बात सएि भेल। \nदू-चारर सिका लवगतवि सभ यत्र -तत्र भागल । क े ओ वकि ु  नवि देखलक \n। ककरो ई सािस नवि भेलैक जे ओकरासभक िाथ पकवड़ थलअए \n,वकि ु  पूथि सकए ? मारर खाइत -खाइत ओ सभ बस जान बाँचबएमे \nलावग गेल । भाग ल..। ओकरासभक ेँ  एना भागैत देखख सड़कपर एमिर -\nओमिर ठाढ़ लोकसभ सेिो भागल । लगपाससाँ अएनविार लोकसभ \nसेिो भागल । क े ओ वकि ु  नवि बूद्धझ सकल ,क े ओ वकि ु  नवि पूथि सकल \n। बस आाँखख मुवन कए भागैत रिल । वकि ु गोिेक ेँ  सक भेलैक जे भूक ं प \nभए रिल अथि । ओ सभ थचकरए लागल - \n”भूक ं प. भूक ं प ...भागू..!भागू...! ” \nओ बदमाससभ िाँसैत कार पर फ े रसाँ सबार भए गेल। संगमे एक -दूगोिेक ेँ  \nपकड़ने गेल । कार खुजल आ फ ु तीसाँ ओविठामसाँ वनकथल गेल ।  \nबदमाससभ दुनू गोिेक ेँ  लेने -देने नेताजी लग पहुाँथच गेल । नेताजीक ेँ  \nदेखखतवि ओकरसभक सीिी -पीिी गु्म पवड़ गेलैक ।  \n”की बात िैक ? तोरा सभक ेँ  कथीक परेसानी िि ? ” \n”वकि ु  नवि सरकार!  ” \n”तखन जे अड़बड़ बाद्धज रिल िि तकर की िेबाक चािी ? ” \n”गलती भए गेल सरकार!  ” \n”मुदा आगू फ े र तूाँ सभ एना नवि करबि तकर कोन ठ े कान ? ” \n”कान पकड़ैत िी , घिी मंगैत िी। आब एिन नवि िोएत। ” \nनेताजी इसारा क े लखखन । बदमासभ दुनूगोिेक ेँ  तिखानामे  लेने गेल । \nधराधर चमेिा लगबैत रिल । बािर धरर ओकर प्रवतध्िवन सुना रिल िल \n। तकरबाद ओकरासभक ेँ  ओिीठाम िाथ -पैर बाखन्ि कए राखख देलक । \nबदमासभ बािर वनकलल आ तिखानामे ताला ठोवक देलक ।  \nनेताजी िलाि अनुभिी लोक । कोनो पविल बेर चुनाओ नवि लड़ए जा \nरिल िलाि । घाि -घािक पावन  पीने िलाि । साम -दाम दंड ,भेद जेना \nजे काबूमे आबए तेना तकरसाँ वनपिए जनैत िलाि। सााँझमे जखन \nिापस घर अएलाि ताँ ओ बदमाससभक संगे चोट्टे तिखाना टदस बटढ़ \nगेलाि ।   विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 125 \n”चलि ओमिर। देखखऐक ओकर सभक आखखर की किब िैक ? ” \n”िमहु सएि किए बला रिी । ” \nसभगोिे तिखानामे पैर रखैत िथथ । नेताजी क ेँ  देखखतवि ओ दुनूगोिे \nबफारर तोड़ए लागल । िाथ -पैर जोवड़ माफी मांगए लागल।  \n”आब एिन गलती नवि िोएत । िमसभ सभटदन अिीं संगे रिलहुाँ , अिीं \nबले जीलहुाँ । एकिा मौका टदअ । िमसभ अिााँक ेँ  जीतेबाक िेतु फ े रसाँ \nजानक बाजी लगा देब । टदन -रावत एक कए देब । ” \nनेताजी ओकरसभक बात सुवन  बदमाससभक ेँ  इसारा क े लखखन ।  \n”रे! विनका सभक ेँ  एविठाम वकएक अनलहुन ? ई सभ ताँ अपन खासम -\nखास िथथन । खबरदार! आगूसाँ फ े र एिन गलती करबैं ताँ िमरासाँ बेसी \nखराब आदमी क े ओ नवि िोएत। ” \n”जी सरकार! ” \nबदमाससभ दुनूगोिेक ेँ  खोथल देलक ै क । ओसभ बािर आएल । बािर \nअवबतवि ओकरासभक जान मे जा न आएल । तिखानासाँ बािर आएल \nताँ एकगोिे पुरी-तरकारी आ लड्डू लेने ठाढ़ रिैक । ओ सभ भुखल ताँ \nिलिें । िााँइ -िााँइ खेलक,पावन वपलक आ चुपचाप अपन घरक रस्ता \nपकवड़ लेलक । नेताजी कवि नवि कोन बािे वनकथल कए वनपत्ता भए \nगेलाि ।  \n \n-रबीन्द्र नारायण ममश्र, वपताक नाम: स्िगीय सूयय  नारायण ममश्र , माताक \nनाम: स्िगीया दयाकाशी देिी , बएस: ६९ िषय , पैतृक ग्राम: अड़ेर डीि , \nमातृक: थसस्न् घआ ड्योढ़ी , िृवत: भारत सरकारक उप सथचि \n(सेिावनिृत्त) , स्पेशल मेरोपोथलिन मद्धजस्रेि , टदल्ली(सेिावनिृत्त) , \nथशक्षा: चन्द्रधारी ममथथला मिाविद्यालयसाँ बी.एस -सी.  भौवतक विज्ञानमे \nप्रवतष्ठा : टदल्ली विश्वविद्यालयसाँ विमध स्नातक , प्रकाथशत क ृ वत: \nमैथथलीमे: प्रकाशन िषयः२०१७ १.भोरसाँ सााँझ धरर (आत्म कथा) ,२. \nप्रसंगिश (वनिंध) , ३.स्िगय एतवि अथि (यात्रा प्रसंग) ; प्रकाशन \nिषयः२०१८ ४. फसाद (कथा संग्रि) ५. नमस्तस्यै (उपन्यास) ६.  विविध \nप्रसंग (वनिंध) ७.मिराज(उपन्यास) ८.लजकोिर(उपन्यास) ; प्रकाशन \nिषयः२०१९ ९.सीमाक ओवि पार(उपन्यास)१०.समाधान(वनिंध संग्रि) \n११.मातृभूमम(उपन्यास) १२.स्िप्नलोक(उपन्यास) ; प्रकाशन िषयः२०२०  126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१३.शंखनाद(उपन्यास) १४.इएि थथक जीिन(संस्मरण)१५.ढिैत \nदेबाल(उपन्यास) ; प्रकाशन िषयः२०२१ १६.पाथेय(संस्मरण) १७.िम \nआवब रिल िी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्यास) ; प्रकाशन \nिषयः२०२२ १९.बीवत गेल समय(उपन्यास) २०.प्रवतवब्ब(उपन्यास) \n२१.बदथल रिल अथि सभवकि ु (उपन्यास) २२.राष्ट्र मंटदर(उपन्यास) \n२३.संयोग(कथा संग्रि) २४.नाथच रिल िथल िसुधा(उपन्या स) २५.दीप \nजरैत रिए (उपन्यास)।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 127 \n३.पद्य खण्ड \n३.१.राज वकशोर ममश्र -फ े र आएल जाढ़  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  128 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.राज वकशोर ममश्र -फ े र आएल जाढ़  \n \nराज वकशोर  ममश्र, ररिायडष चीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन.एल.(मुख्यालय), टदल्ली,गाम - अरेर डीह , पो. अरेर \nहाि , मधुबनी  \nफ े र आएल जाढ़ \nफ े रो गमकतै , गा ि  \nथस ङ रिा र फ ू लक , \nचम्पा , क े ओला ,हकि िा  \nआनो एवि मूलक।  \n \nनेना -भुिका सभ गााँ ती बन्ितै, \nनिका चा उरक भा त लो क रन्ितै।  \nभो र -सााँ झ ओरर आओन घूरक , \nगप -िड़ा का बच्चा -बूढ़क। \n \nगअओता बूढ़ा सभ , भो र परा ती , \nसााँ झ, सका ले ,जरतै बा ती ।  \n विदेह ३ ७२ म अंक  १५ जून २०२३ (िर्ष १६ मास १ ८६ अंक ३७२)|| 129 \n \nओढ़ना -सी रक साँ, झााँ पल देि, \nजा ढ़ क'","size_mb":10.81,"has_text":true},"Videha 373.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 373.pdf","name":"Videha 373.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७३ म अंक ०१ जुलाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक \n३७३) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै कएि जा सकैत अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक \nरूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ \nसं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक \nअनुिाद आ छिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार \nरिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा \nविदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 373 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूराय रायााय र स्िाय \nरार ाय र।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िवियकें, शूरकें आ आयाकें; \nअपन िोककें आ अपररछरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृवत िेदिा ीक \nअध्ययन/ श्रि कें समाजक वकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृवत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत \nअछि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरुद्ध देि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अछि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अछि:-  \n१.१.गजेन्द्र ठाकु र - नूतन अंक सम्पा्कीय (पृ. २-८) \n१.२.अंक ३७२ पर टिप्पणी  (पृ. ९-९) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द् लाल कणण - गीता माहात्मम्य (आगााँ) (पृ. १२-१६) \n२.२.क ु मार मनोज कश्यप -सर्णसहा (पृ. १७-१८) \n२.३.आचायण रामानन्द् मण्डल -आद्पुरुष आ टिरोध/ टिधर्ा क े  टपयार  (पृ. \n१९-२३) \n२.४.डॉ क ै लाश क ु मार ममश्र - समीक्षा- ठ े हा परक मौलाएल गाछ  (पृ. २४-\n३३) \n२.५.डॉ टकशन कारीगर -भोजकाजी मनेजर (हास्य किाक्ष) (पृ. ३४-३५)   \n \n२.६.लाल्ेर् कामत -मैमिल भैया करू टर्चार - पोिी समीक्षा/ मैटिरक \nफाइल (लघुकिा)/ लघुकिा - मरदुमसुमारी 'क अिण जाटन गेलाौं!/ आिण \nपुर स्कार  आ सुर ेन्द्र/ म ूलअमत टपछडाक आर क्षण  हडपल गेल! (पृ. ३६-\n४९) \n२.७.टनमणला कणण - अग्नन शशखा (खेप-२२) (पृ. ५०-५५) \n२.८.नन्द् टर्लास राय-मंत्रीजी साँ पैरिी (पृ. ५६-६३) \n२.९.जग्ीश प्रसा् मण्डल - सुमचता (धारार्ाटहक उपन्दयास) (पृ. ६४-७६) \n२.१०.जग्ीश प्रसा् मण्डल -सेहन्दता सेहन्दते रटह गेल (लघुकिा) (पृ. ७७-\n८५) \n२.११.र िीन्द्र न ार ायण  मम श्र-ि्शल र हल अमछ सभटकछु (उपन्दयास)- \nधारार्ाटहक  (पृ. ८६-१०१) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.जग्ीश  चन्द्र ठाकु र  'अटनल '- इजोत (पृ. १०३-१०६) \n३.२.िािा िैद्यनाि- गजल (पृ. १०७-१०८)   \n \n३.२.राज टकशोर ममश्र -जनमौिी नेना  (पृ. १०९-११४) \n4.Dr. Deepesh Kumar Thakur - Understanding \nConvergence: Comprehending Medical \nHumanities as a Literary Genre (pages 116-142) \n५. अनुलग्नक (पृ. १-३७८) \n१.विदेह ई-पविकाक सभटा पुरान अंक Videha e journal's all old issues \n(पृ. १-२३) \n२.मैछथिी पोथी  ाउनिो  Maithili Books Download (पृ. २४-७९) \n३. मैछथिी ऑव यो-िीव योक संकिन Maithili Audios-Videos (पृ. ८०-९३) \n४.मैछथिी छशशु, िाि आ वकशोर सावहत्य Maithili Children Literature (पृ. \n९४-१०७) \n५.विदेह स्िी कोना  (पृ. १०८-११६) \n६. विदेह ई-िर्निंङ्ग (पृ. ११७-१२९) \n७.विदेह सूरना संपका अन्द्िेष  (पृ. १३०-१७४)   \n \n8.Parallel Literature in Maithili and Videha Maithili Literature \nMovement (Pages 175-253) \n९.विदेह धमछथिाक िोज (पृ. २५४-२८१) \n१०.विदेह धमछथिा रत्न (पृ. २८२-३७८) \n \n \n \n \n \n \n \n   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देिताग मे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒श्वतो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द्भ्याग्,॑ शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द्भ्यां भूधम॒र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञद्धरस्तु, छसद्धम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - नूतन अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३७२ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - नूतन अंक सम्पाद कीय \nगूगल बार्ड )मैथिली( गूगल ट्रान्सलेट  / \nhttps://bard.google.com/ (गूगल बार्ड ) \nगूगल ट्रान्सलेटक ललिंक  \nhttps://translate.google.com/?sl=en&tl=mai&op=t\nranslate \nगूगल ट्रान्सलेटक ेँ  आर पुष्ट करबाक खगता छ ै  तइ लेल अगगला काज अढ़ा \nरहल छी : \nhttps://translate.google.com/about/contribute/ \nCrowdsource Maithili Community \nPlease fill the form \nNext Step \nDownload the Crowdsource app from android play \nstore and start contributing \nor go to web on the following link for contributing: \nhttps://crowdsource.google.com/about/ \nCrowdsource by Google is a gamified platform that \nempowers users to directly train Google's artificial \nintelligence systems and make Google products \nwork equally well for everyone, everywhere. \nचैट जी )मैथिली( माइक्रोसॉफ्ट बबिंग ट्रान्सले ट /४-.टी.पी.जी  -टी.पी. \nhttps://openai.com/  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 3 \nhttps://openai.com/gpt-4 \nhttps://openai.com/chatgpt \nhttps://www.bing.com/translator  \nhttps://translator.microsoft.com/  \nCONTRIBUTE VOICE CLIPS TO MICROSOFT \nTRANSLATOR \nGO TO https://translator.microsoft.com/ \nDownload Microsoft Translator APP - (Android/ \nIOS) \nClick three horizontal lines in the left top corner. \nClick \"on\" to Contribute Voice Clips to contribute \nclips to teach Microsoft's speech technology more \nabout Maithili. \nYour contribution start confirmation date/  time \nappears, which could be sent to your email too. \n JNU \nमैथिली \nमैथिली लेक्ससकन  \nथमथिलाक्षर फॉण्ट लेल  ) थतरहुता ( आवेदन ३० ससतम्बर २००९ आ \nफ े र संशोथित आवेदन ५ मई २०११ क ेँ  श्री अंशुमन पाण्र्ेद वारारा देल गेल आ \nदुनू बेर ऐमे गवदेहक सहदोगक वर्डन भेल। ११ जूनक ेँ  श्री अंशुमन पाण्र्ेद  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकर स्वीक ृ थतक सूचना गवदेहक फ े सबुक ग्रुपपर देलगन। आब ई फॉण्ट बगन \nकऽ तैदार अथछ आ नीचााँक सलकपर र्ाउनलोर् लेल उपलब्ि अथछ।  \nथतरहुता , नेवाड़ी आ क ै िी फॉण्ट र्ाउनलोर् Google's Noto Fonts \nproject/ GitHub \nथतरहुता \nनोटो \nफॉण्ट \nक ै िी \nओटीएफ \nक ै िी \nटीटीएफ \nनेवाड़ी \nओ.टी.एफ. \nनेवाड़ी \nटी.टी.एफ. \nhttps://fonts.google.com/ (Google Open Fonts \ndownload) \nTirhuta Offline Keyboard download \nKeyman Tirhuta/ Vedic Devanagari Keyboards \nDownload \nhttps://malarproject.gitlab.io/tirhuta (Tirhuta \nKeyboard Online) \nhttps://keymanweb.com/?_ga=2.7155890.1818820\n209.1675749426-2042013574.1675749426#mai-\ntirh,Keyboard_tirhuta \nhttps://keymanweb.com/?_ga=2.241635586.18188\n20209.1675749426-2042013574.1675749426#mai-\ntirh,Keyboard_malar_tirhuta  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 5 \nhttps://aksharamukha.appspot.com/converter (S\ncript/ Website Convertor) \nhttps://aksharamukha.appspot.com/keyboards [I\nnput (IME] \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha\n-fonts (fonts- opensource) \nhttps://www.cdac.in/ (Tirhuta/ Unicode Typing \nTool) \nथतरहुता मैथिल ब्राह्मर् क पञ्जी आिाररत इथतहास  /क ै िी फॉण्ट - \nhttps://deepblue.lib.umich.edu/bitstream/handle\n/2027.42/110341/pandey_1.pdf?sequence=1 (उत्तर-\n)गबहारक मैथिल ब्राह्मर्मे जाथत  \nhttps://www.unicode.org/L2/L2009/09329-\nmaithili.pdf (दूनीकोर् थतरहुता फॉण्ट लेल आवेदन ३० ससतम्बर \n२००९)गवदेहक सहदोग  - \nhttps://www.unicode.org/L2/L2011/11175r-\ntirhuta.pdf (दूनीकोर् थतरहुता फॉण्ट लेल आवेदन ५ मई २०११ -\n)गवदेहक सहदोग   6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"गवकीपीगर्दा मे मैथिली\" \nhttp://translatewiki.net/wiki/Project:Translator \nhttp://meta.wikimedia.org/wiki/Requests_for_ne\nw_languages/Wikipedia_Maithili  \n  \nhttp://translatewiki.net/wiki/Special:Translate?t\nask=untranslated&group=core-\nmostused&limit=2000&language=mai \nhttp://incubator.wikimedia.org/wiki/Wp/mai \nhttp://translatewiki.net/wiki/MediaWiki:Mainpa\nge/mai \nअंथतम पााँचू साइट गवकी मैथिली प्रोजेसटक अथछ। एगह ललिंक  सभ  पर जा \nकद प्रोजेसटक ेँ  आगााँ बढ़ाऊ। \nविकीपीविया  /गूगल  ट्रन्दसल ेि /मममिलाक्षर )मतरहुता (आ आन फॉण्ि /\n ्रोजजे्ि ्ारम्भकीबरोजिष:  \nविकीपीविया ०१ फरबरी २००८ ललिंक \nhttps://books.google.co.in/books?id=VC-\nBD5Ad6z4C&lpg=PA1&pg=PA1#v=onepage&q&f=f विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 7 \nalse  (मैमिली देिना गरी ( \nhttps://books.google.co.in/books?id=cTezCU59bJ\nwC&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false  (मैमि\nली मतरहुता ( \nhttps://books.google.co.in/books?id=3zKudz6wA\nO8C&lpg=PP1&pg=PP1#v=onepage&q&f=false  (मै\nमिली ब्रेल ( \nगकछु मैथिल ी गव गकगपगर् द ा पेज क लल िंक: \nगवदेह )पसिका( https://mai.wikipedia.org/s/kgv \nइन्टरनेटक संसारमे मैथिली \nभाषा https://mai.wikipedia.org/s/s6h \nभालसररक गाछ  https://mai.wikipedia.org/s/ipm \nगवदेह  https://mai.wikipedia.org/s/ie1 \nगवदेहक फ े सबुक भसडन  https://mai.wikipedia.org/s/iu1 \nगवदेह सम्मान  https://mai.wikipedia.org/s/jc2 \nगवदेह आकाडइभ  https://mai.wikipedia.org/s/jc0 \nगवदेह थमथिला रत्न  https://mai.wikipedia.org/s/jc3 \nगवदेह थमथिलाक खोज  https://mai.wikipedia.org/s/jc4  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगवदेह सूचना संपक ड  \nअन्वेषर्  https://mai.wikipedia.org/s/jc5 \nश्रुथत प्रकाशन https://mai.wikipedia.org/s/iu7 \nअनथचन्हार आखर  https://mai.wikipedia.org/s/ion \nमैथिली गजल  https://mai.wikipedia.org/s/idz \nमैथिली बाल गजल  https://mai.wikipedia.org/s/iex \nमैथिली भक्सत गजल  https://mai.wikipedia.org/s/if1 \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 9 \n१.२.अंक ३७२ पर गटप्पर्ी   \nआशीर् अनमिन्दहार \nथमथिलाक्षरमे परमानन्द लाल कर्ड जीक गीता माहात्म्द नीक जकााँ आगााँ \nबगढ़ रहल अथछ। आशा अथछ जे ई गनरन्तर आगााँ बढ़त।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ि \n२.१.परमानन्द लाल  कर्ड - गीता माहात्म्द )आगााँ( \n२.२.क ु मार मनोज कश्दप -सवडसहा  \n२.३.आचादड रामानन्द मण्र्ल -आददपुरुष आ गबरोि/ गबिवा क े  गपदार  \n२.४.र्ॉ क ै लाश क ु मार थमश्र- समीक्षा- ठ े हा परक मौलाएल गाछ  \n२.५.र्ॉ गकशन कारीगर -भोजकाजी मनेजर )हास्द कटाक्ष(  \n२.६.लालदेव कामत -मैथिल भैदा करू गवचार - पोिी समीक्षा/ मैगटिक फाइल \n)लघुकिा(/ लघुकिा - मरदुमसुमारी 'क अिड जागन गेलाौं!/ आटड पुरस्कार \nआ स ुरेन्द ि/ मूल अथत गपछड़ाक आरक्षर्  ह ड़पल  ग ेल ! \n२.७.गनमडला कर्ड - अग्नन सशखा )खेप -२२( \n२.८.नन्द गवलास राद -मंिीजी साँ पैरबी \n२.९.जगदीश प्रसाद मण्र्ल - सुथचता )िारावागहक उपन्दास(   विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 11 \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्र्ल -सेहन्ता सेहन्ते रगह गेल )लघुकिा(  \n२.११.रब ीन्द ि न ाराद र्  थमश्र-ब द सल  रह ल  अथछ स भगकछु )उपन्द ास (- \nिारावागहक \n \n \n \n \n \n \n \n \n  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.परमानन्द लाल कर्ड - गीता माहात्म्द )आगााँ( \n \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 13 \n \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 15 \n \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 17 \n२.२.क ु मार मनोज कश्दप -सवडसहा  \n \nकु म ार  म नरोजज कश्यप \n१ िा ल घुकि ा \nसिषसहा \nरन मा माद  के  झाड़ू -पोछा -चौका -बरतन क s आाँचर सs हाि पोथछ गनचैन \nस s चाह गपबैत देखख ओगहना पुथछ लेसलदै  - 'आहााँ क े  लोकक घर मे काज \nक े ला स s सभ प्रार्ी क े  गुजर -वसर भ ' जाइदै  ? घरवाला क े  त s ओगहना \nएम्हर-ओम्हर मड़् ड़ाईते  देखैत थछदै  ददन भरर !'  रनमा माद क े  चाहक कप \nठोर स s पगहने रुगक गेलै  - 'आब आहााँ स s की चोराऊ मासलक ! पाई \nकते  थमलै हई ? जेहो होई है तकर त s रनमा बाप ताररदे -दारू पी जाई \nहई।   घर -घर स s बाइस भात रोटी जे क ु छो क े दो दै हई   उहे से कहुना खेपने \nजाई गहदै आ . लोकक देल फाटल -पुरान स s देह झाँपाई हई।' \n-   'आहााँ तारी-दारू मे उड़बै लै पाई दैतै गकदै थछदै ?  ददन भरर काोंढ़ तोरी \nआह ााँ आ र् ुब ाब ै ओ! ' -- हमरा तामस उदठ गेल छल। मुदा रनमा माद शांते \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहल आ कोनो दाशडगनक जकााँ बाजल  - 'मासलक कहै त s गहदै आहााँ बलु \nसत्ते; मुदा ओकर पीबै क े  आदत त s आब  छूटै स s रहलै !  हम पाई नबहिंओ \nदेबै तैदो त s  जबदडस्ती मारर -पीट क s कs लईदे लेतै।   उहो से    नइं   होतै \nतs चोरी करतै ; झपटमारी  करतै  कोनो -ने -कोनो िरानी पीतै \nतs अवस्से ! अई सभ स s तs नीक जे हमहीं पाई द s दददै  घरक बात घरे \nरहे !  कपाड़ मे  सटल हई हमर त s भोगतै क े ..?' \nहम गनरूतरे नबहिं लक्जजतो छलहुाँ ।  \n  \n-कु म ार  म नरोजज कश्यप, सम््मत: भारत सरकार क े  उप -सथचव , संपक ष : सी -\n11, टावर -4, टाइप-5, गकदवई नगर पूवड )ददल्ली हाट क े  सामने( , नई \nददल्ली -110023 मो. 9810811850 / 8178216239 ई-मेल : \nwritetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 19 \n२.३.आचादड रामानन्द मण्र्ल -आददपुरुष आ गबरोि/ गबिवा क े  गपदार  \n \nआिायष रामानंद मंिल  \nआदद पुरु र् आ वबररोजध/ वबधिा के वपयार  \n१ \nआदद पुरु र् आ वबररोजध \n \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआइ कासल  गफल्म  आददपुरुष  के खूब  चचाड  हद।बहुत  लोग  अइ गफल्म  के रा\nमानंद  सागर  क ृ त िारावागहक  रामादर् ,संत  तुलसीदास  रथचत  रामचररतमान\nस  आ महर्षिं बाल्मीगक  क ृ त रामादर्  से  तुलना  करैत  गवरोि करैत  हतन।  हा\nलांगक  बहुत  रचनाकार  राम  किा रचलैन  हतन।  बहुत  ब्राह्मर्  ग्रन्ि,पुरार्  आ\n बौद्ध सागहत्द  मेदो  राम  किा प्रथतपाददत हद।जे  बहुत  सभन्न  चररत  के हद।  \nसीता  के रूप  वर्ड न  आ तथ्दात्मक  मेदो  बाल्ल्मकी  रामादर्  आ रामचररतमा\nनस  मों आकाश पाताल  के अंतर  हद।  दिा पुि प्राग्प्त हेतु  रानी  सभ  मे आनु\nपाथतक खीर  गवतरर् ,स्वदंबर  आ रावर्  बि मों गवभीषर्  के भूथमका। रामच\nररतमानस  के अनुसार  स्वदंबर  भेल।परंच  रामादर्  के अनुसार  रामचररतमान\nस  लेखा  स्वदंबर  न  भेल ।रामचररतमानस  के अनुसार  रावर्  बि मों गवभीषर्\n त बाल्ल्मकी  रामादर्  के अनुसार  इन्र  के सारथि  मातसल  के रावर्  बि मों \nभूथमका हद।  गवरोि  इहो  गक गफल्म  मों हनुमान  जी  सीता  के बगहन  कहैत  हत\nन  जौगक  रामादर्  मों हनुमान  जी  सीता  के माता सीता  संबोथित  करैत रहलन\n हद।  परंतु  अमीश क ृ त पो िी सीता  मे हनुमान  जी  सीता  के बहन  आ सीता  \nहनुमान  जी  के भैदा  कह  के संबोथित  करैत हतन।असल  मे जदादा  लोग  संत\n तुलसीदास  के रामचररतमानस  से  प्रभागवत हतन।  बहुत  पगहले  से  लोग  राम\nलीला  दैखैत  रहलन  हद।संत  तुलसीदास  रामचररतमानस  के प्रचार  प्रसार  के \nलेल  रामलीला  चलैलन  रहलन।  राम लीला  मों व्यास जी  हारमोगनदम  पर राम\nचररतमानस  गवैत  रहलन।वैहे  परंपरा  नेपथ्द  से  रामानंद  सागर  अपन  िारावा\nगहक  रामादर्  मों क ै लन।लोग  वन  माइंर्ेर्  भे गेल।लोग  के गवसभन्न  रामकिा\n पढैद  के आवश्दकता  हद।तब  गवरोि  अपने  आप कम हो  जादत।  \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 21 \n२ \nवबधिा के वपयार  \nहमरा  वो  अबैत  जात  बड़ा  गौर  स  देखत  रहै।परंच  हम  गबना  गौर  क ै ले अबत  \nजाइत  रही।एकटा  ददन  एगो  छोट  लैइका  एगो  पूरजी  लेक े  देलक  आ कह  ल\nक सर  जी  बड़की  माद  देलक  हैद।हम  बड़की  माद  नाम  सुन  ले  रही।  \nकारर्  पता चलल  गक तीन  भाई मे से  सबसे  बड़का  भाई जे  गबिुर रहे  तीन  \nगो  लड़की  आ एगो  लड़का  के बाप  रहे।आ  सरकारी  सर गबस  से  ररटादर  रहे।\nअपना  लड़की  के तुररदा  लड़की  से  शादी  क ै ले रहे।आ  क ु छ ददन  बाद  मर गेल\n रहे।वोहे  गविवा दुवती  के लोग  सब  बड़की  माई के नाम  से  जाउत -\nजैिी आ सतवा  बेटी -बेटा  पुकारत  रहै।  \nहं।  अब  वै  पुरजी  के खोल  के पढे लगली।पुरजी  मों सलखल  रहे - \nथप्रदे सर  जी , \nपरनाम।  \nहमरा  अंहा  से  गपदार  भ गेल  हैद।  \nअंहा  के शांथत \nपुरजी  पगढते,हमर  मन  के शांथत खतम  भे गेल।मन  मों शांथत खलवली  मचा  दे\nलक।  एक लाइन  के पुरजी।असल  मों उ एगो  प्रेम पि रहे।  अब  त ददन  रात  \nशांथत के बारे  मों ही  सोचैत  लगली।  हम  अपना  खखड़की  से  बार  बार  देखों  लग\nली।जब  वो  नहाद  कल  पर आबे।  वो  खुब  देर  तक नहाद  लांगल।  क ु छ क ु छ \nअंग  प्रदशडन  भी करे लागल।वोहो  नजर  चुरा  के देखे  लागल  गक खखड़की  से  दे 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखै  छी गक न।  जब  वो  बुझ  जाए  त और अंग  प्रदशडन  करे  लागल।  हमरो  शांथत\n अब  काथमनी  लागे  लागल।हम  आ वो  दूनू  गोरे  एक दोसर  के देखे  लगली।\nप्दार  परवान  चढ़े  लागल।  \nअब  वोहे  लैका  रोज  ददन  पुरजी  दानी  लव  लेटर  िमाबे लागल।अपन  दुख  भ\nरी कहानी ,अपन  बेदना ,अपन  देहक  कामना , अपन  भावना  आ अपन  सपना  \nबताबे  लागल।  एक ददन  त प्रेमक पि मों सलखनन  गक हम  अंहा  से  गवआह  क\nरै लेल  तैदार  छी।हमर  बाबू  माद  बहुत  पगहले  से  ब्दाह  करे  के लेल  कहैत  रह\nलथिन।  लेगकन  हम  तो हर  गबआह  न  करबौ।कारर्  गक अपना  सब  मों गबिवा \nगवआह  न  चलै  छ ै द।हम सभ  क ु सलन वगड  से  छी। लेगकन  हम  सभ  गलती  क ै ले\n छी गक तोहर  गबआह  बुढ  वर  से  कै देसलओ।आइ  तोहर  दुुःख देखल  न  जाइए\n। अब  तु अपना  से  क े करो से  गवआह  क ले।परजाइतो  मों क ले।  अब  हमरा  \nसे  दुुःख न  सहल  जाइ  अ। \nइ सब  जान  के ह म बकिंकतडव्यगवमूढ़ हो  गेली।हम  त गबआह  के बारे  मों सोचने  \nभी न  रहली।एक  ददन  सांझ  मों अचानक  हमरा  रूम  के गकबारी  से  खटखट  के\n आवाज  सुनाई  पड़ल।  हम  कहली  क े । बाहर  से  आवाज़ आदल ,हम  शांथत।ह\nम गकबारी  खोल  देली।  शांथत भीतर आक े ससटगकनी  लगा  देलक।  हमरा  बेर्  \nपर  आक े बैठ  गेल।  हमहु  बैठ  गेली।वोइ  गबिवा दुवती  के आइ नजदीक  से  दे\nखली।  वो  हाि पकड़ के बात  करे लागल।  कभी कभी देह  के भी छुए लागल\n।बात  करैत करैत  देह  मों सट  गेल।अब  वोइ  छुअन  से  हमरो  देह  मों सुरसुरी  हो\nद  लागल।क े ना  दुनू  दुवा  देह  एक देह  हो  गेल  पता न  चलल।हम  अपना  के श\nर्मिंदा बुझे  लगली।  लेगकन  वो  मुस्क ु राइत रहों।वोकर  भाव  शांत ददखे।वो  बड़ी  \nफ ू र्तिं से  रूम  के गकबारी  खोल  के बाहर  गनकल  गेल।   विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 23 \nअब  हम  समझ  ली  गक वो  वोकर  देह  के मांग  रहे।जै  वो  पूरा क लेलक।  हमरा\n वोकरा  से  गवतृष् र्ा भ गेल।हम  वहां  से  दोसर  जगह  चल  गेली।बाद  मों पता \nचलल  गक वो  सजातीद  गविुर , दूर  के जीजा  जी  के साि सलव  इन  ररलेशन\nसशप मों रहे  लागल  हैद।इ  कहानी  अपना  पर गबतल  एक दोस्त  बतैलक ,जे  ब\nहुत  ददन  बाद  हमरा  से  थमले  आदल  रहे  । हम  सोचे  लगली  इ गबिवा के गपदा\nर न  मजबूरी  रहे , गविवा गववाह  गनषेि क े । \n  \n-आचादड रामानंद मंर्ल सामाजजक चचिंतक सीतामढ़ी ,सेवागनवृत्त \nप्रिानाध्दापक, माता-चन्र देवी , गपता-स्व ०राजेश्वर मंर्ल , पत्नी-प्रथमला देवी , \nजन्म थतथि-०१ जनवरी १९६० दोनदता - एम-एससी )रसादन शास्ि( , एम ए \n)गहन्दी(। रूथच - सागहग्त्दक , मैथिली-गहन्दी कगवता -कहानी लेखन आ \nआलेख। प्रकासशत पोिी - मैथिली कगवता संग्रह भासा क े  न बांगटदो। २०२२ \nप्रकासशत रचना - सजझदा कगवता संग्रह पोिी - जनक नंददनी जानकी आ \nशौदड गान। २०२२ पसिका -थमथिला समाज , घर -बाहर आ अपूवाड )मैसाम(। \nअखबार -दैगनक मैथिल पुनजाडगरर् प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचिंतन , \nदाथदत्व - पूवड जजला प्रथतगनथि , प्रािथमक सशक्षक संघ, र् ुमरा, सीतामढ़ी।  \nस्िादी पत्ता- ग्राम-गपपरा गवशनपुर िाना -पररहार जजला -सीतामढी। वतडमान \nपता-गपपरा सदन ,मुरसलदाचक वार्ड -04 सीतामढ़ी पोस्ट -चकमगहला जजला -\nसीतामढी राजद -गबहार गपन -843302 मो  नं -9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n२.४.र्ॉ क ै लाश क ु मार थमश्र- समीक्षा- ठ े हा परक मौलाएल गाछ  \n \nिॉ कै ल ाश कु म ार  मम श्र \nसमीक्षा- ठ े हा परक मौलाएल गाछ  \n \n \nमैथिली सागहत्द क े र गद्य हमरा नीक लगैत अथछ। रबीन्र नारादर् थमश्र क े र \nटटका उपन्दास “ठ े हा परक मौलाएल गाछ ” एखने पूरा पढ़लहुाँ अथछ। र बीन्र \nजी प्रवासी मैथिल छथि , वररष्ठ सेवा गनवृत अथिकारी छथि , संदथमत लोक \nआ गहन पाठक छथि। पढ़बाक संग -संग गनदथमत सलखबाक व्यसनी थिकाह। \nखोजी प्रवृसत्त क े र लोक छथिए। ई जगड़ क े र लोक छथि। बहु -भाषी छथि मुदा \nमातृभाषा साँ अनक ं र्ीशनल प्रेम छगन ताबहिं अथिकांश रचना मैथिली मे करैत \nछथि। \n \nप्रवासी मैथिल क े र समस्दा ई छगन जे ई सब अपन थमथिला , मागट, परंपरा , \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 25 \nपररवार , समाज आ इथतहास संग चामड मे जजबैत छथि। गहनका सभ क े  \nनॉस्टैक्ल्जदा जेना अपन गगरफ़्त मे लेने होगन। नॉस्टैक्ल्जदा कतेक समद \nदिािड साँ लोक क े  दूर भगा लैत अथछ। लोक गबसरर जाइत अथछ जे गाम साँ \nददल्ली , कोलकाता , मुंबई , बौंगलोर आ ओतद साँ दुबई , लंदन , अमेररका, \nऑस्ट्रेसलआ आदद ठाम ओ सभ गकदैक गेलाह अिवा जा रहल छथि। अगर \nअपन जगड़ साँ र्ादस्पोरा क े  अतेक ससनेह छगन ताँ उनटा माइग्रेशन गकदैक \nनगह भ रहल अथछ ? एक समस्दा जे सभ्दता क े र गनमाडर्क शैशव कल साँ \nएखन  िरर गनरंतरता साँ आगब रहल अथछ से अथछ जेनेरशन गैप। सेवा गनवृत \nआ वररष्ठ नागररक अपन गवचार , संस्कार , सोच क े  सवाोत्तम मनैत छथि , हुनका \nहोइत छगन जे नवका लोक ददशाहीन , संस्क ृ थतभंजक , हृददहीन होइत छथि। \nहुनका अपन लोक , बुजुगड , संस्क ृ थत, संस्कार आ सभ साँ पैघ अपन भूथम आ \nदेश साँ प्रेम नगह छगन। हुनक भौथतकतावाद परम्परा आ संस्क ृ थत पर प्रहार \nकरैत अथछ। जमीन साँ जन क े र प्रेम सनातन साँ आगब रहल छ ै क मुदा वैजश्वक \nबाजार , रोजगार आ व्यापार क े र अवसर , जीवन मे सुख आ गबलाससता आब \nलोकक सोच बदसल रहल अथछ। पोिी क े र आलोचना सलखब साँ पगहने ई बात \nसब कह ब जरुरी अथछ कारर् एगह बात सभक खाम्ह पर ई उपन्दास ठाढ़ \nअथछ। \nचलू , संक्षेप मे बता दी जे उपन्दास क े र किा वस्तु की अथछ। उपन्दास मे \nप्रार् अनबाक हेतु रबीन्र जी नादक क े र बात प्रिम पुरुष अिवा फस्टड पसडन \nमे करैत छथि। एकर अिड भेल जे लेखक किा क े र प्रमाजर्कता पर मोह र \nलगा रहल छथि। उपन्दास प्रारम्भ भ रहल अथछ। नादक थमथिला क े र एक \nगाम साँ ददल्ली नौकरी तकबा क े र जोगार मे आगब जाइत छथि। चारु ददस \nतक ै त छथि मुदा गकदोक व्यक्सत नगह भेट भ रहल छगन जे हुनकर समस्दा \nददस ताकगन ! अंततुः गुरुवारारा मे एक अिेड़ बदस क े र पंगर्त जी भेटैत \nछथिन्ह। पंगर्त जी दुवक क े  एक संस्क ृ त गवद्यालद अिवा गुरुक ु ल मे ल  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाइत छथिन्ह। दुवक क े  ओतबहिं रहबाक , भोजनक व्यवस्िा भ जाइत छगन \nआ ओ पगढ़ क ददल्लीक एक सरकारी स्क ू ल मे सशक्षक बगन जाइत छथि। \nअिेड़ उमेर क े र पंगर्त जी सशक्षक छलाह। हुनका ई दुवक सभ तरहेँ नीक \nलगलथिन्ह ताबहिं ओ अपन एकमाि पुिी रमा जे वनस्िली गवद्यापीठ मे सशक्षा \nग्रहर् क रहसल छलीह थतनका साँ दुवक क े  गववाह करा देलथिन्ह। रमा क े  सेहो \nसरकारी नौकरी लागग गेलगन।  \n \nदुवक अपन पत्नी रमा संग व्यवल्स्ित पाररवाररक जीवन ददल्ली मे व्यतीत \nकरद लगलाह। समद चलैत रहलैक आ गहनका सभ क े  दू बा लक : मुरली \nआ श्दाम एवं एक पुिी शासलनी क े र जन्म भेलगन। दुनू प्रार्ी सरकारी नौकरी \nमे छलाह ताबहिं तीनू संतानक पढाई उत्क ृ ष्ट पल्ब्लक स्क ू ल मे करौलगन। मुरली \nआ श्दाम इंजीगनदर बनलाह आ शासलनी कॉमसड ददस प्रवेश करैत सी ए। \nबाद मे मुरली लंदन आ श्दाम अमेररका नीक नौकरी , पाई, सुगविा आददक \nलोभे चल गेलाह आ शासलनी माता गपता लग ददल्ली रगह सी ए भ गेलीह। \nददल्ली मे तीन कमरा क े र फ्लैट ल लेने रहथि। मुरली आ श्दाम पैसा कमा ताँ \nरहल छलथिन्ह मुदा गववाहक बात टासल रहल छलथिन्ह। एगह बीच शासलनी \nक े  एक क े रल क े र ईसाई लड़का साँ प्रेम भ गेलगन। ओ अपन बात जखन अपन \nमाता गपता साँ कहलथिन्ह ताँ ई सभ झमा खसलाह। मुदा की क सक ै त छलाह। \nलड़का नीक रहैक लाचार भ गववाह करा देलथिन्ह। बाद मे शासलनी क े  एक \nकन्दा भेलगन। शासलनी अपन पथत संग मुंबई रहैत छलीह। बेचारे पुनुः अपन \nपत्नी रमा संग असगर रहद लगलाह। आर त आर जगहदा सेवा गनवृ त भेलाह \nतगहदो तीनू संतान मे गकदोक नगह एलथिन। दुखी छलाह , मुदा की क सक ै त \nछलाह। मुरली सलाह दैत छलथिन्ह जे ओ अपन सम्पथत आदद बेथच फ ै सट्री \nलगा लेथि। ओगह साँ आमदनी संग समद कगट जेतगन। श्दाम क ु नो वृद्ध आश्रम \nमे रहबाक सुझाव द रहल छथिन्ह। शासलनी क े  अपन काज आ पररवार साँ  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 27 \nकहााँ समद बचैत छगन ? पत्नी रमा बीमार रहैत छथिन्ह। मुदा पड़ोसी जे \nदजक्षर् भारतीद छथि से दुनू प्रार्ी गहनका सभ क े  बहुत ससनेह करैत छथिन्ह।  \n \nसमद चलैत रहैत छगन , पश्चाताप बढ़ल जा रहल छगन। बीच मे एक ददन पत्नी \nरमा क े  हाटड अटैक होइत छगन। हॉल्स्पटल मे स्टोंट लगबाक द रकार। असगर \nछथि। पड़ोसी माि सहारा। तीनू संतान क े  फोन करैत छथिन्ह। गकदोक फोन \nनगह उठबैत छगन। दुखी भेल जा रहल छथि। खैर! पत्नी रमा इलाज क े  बाद \nसक ु शल घर अबैत छथिन। बाद मे बेटा सब फोन करैत छथिन मुदा गकदोक \nददल्ली नगह अबैत छथिन।  \n \nएगह बीच पुि श्दाम बेर -बेर अमेरर का आबद लेल आग्रह करैत छथिन्ह। गनर्डद \nल ैत अमेररका गकछु दद न  च सल  ज ाइत छथि। ओतद  ज्ञात ह ो इत छगन  ज े श्द ाम \nर्ेगवर् नामक क ु नो लड़का संग सलवइन मे रगह रहल छथि। गवस्मद आ गवछोह \nमे रहैत छथि। अमेररका आएब पर क्षोभ भ रहल छगन ! एक ददन शहर क े र \nप्रमुख स्िान घुमेबा लेल श्दाम सं ग जाइत काल एक आदमी क े र कार साँ रमा \nक े  दुघडटना भ जाइत छगन। रमा क े  जांघ क े र हड्डी टूगट जाइत छगन। तुरत \nहॉल्स्पटल जाइत छथि। ओतद ऑपरेशन होइत छगन। हॉल्स्पटल क े र खचाड से \nस्वदं करैत छथि कारर् श्दाम लग अतेक पाई नगह छगन। संदोग साँ जागह \nआदमी क े र कार साँ दुघडटना भेल छलखन्ह  से भरलोक छल आ ओ पूरा इलाज \nक े र खचड उठबैत छगन आ सब पैसा वापस क दैत छगन। श्दाम क े र घर मे दुनू \nप्रार्ी असगर रहैत छथि। दा त श्दाम देर राथत क अबैत छथि अिवा कतेक \nददन नागहदो अबैत छथि। एहना ल्स्िथत मे समद काटब मुग्श्कल। एक ददन \nबगल क े  पाक ड  मे जाइत छथि त देखैत छथि  जे बुजुगड स्िी पुरुख आपस मे \nगहल थमल मस्ती क रहल छथि। ओ सब खा रहल छल , पी रहल छल , गागब \nरहल छल , नृत्द क रहल छल। गहनका दुनू प्रार्ी क े  ओतद भव्य स्वागत  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहोइत छगन। पता चलैत छगन जे ओगह मे अथिक ं श लोक भारतीद मूल क े  \nअथछ। गकदोक अपने , ककरो माता गपता , त ककरो गपतामह अतद नौकरी \nक े र तलाश मे आगब गेल रहथि। अमेररका मे लोक अपन काज मे व्यस्त रहैत \nअथछ। माता गपता दा त ओल्र् होम मे रहैत छथि अिवा स्वदं मे मस्त। रमा \nआ हुनक पथत क े  एगह बूढ़ सब संग मोन लागद लगैत छगन। रमा प्रथत ददन \nव ररष्ट ल ो क स भ ल ेल  गकछु न े गकछु ब न ा क ल  ज ाइत छथि ज करा ओ सब \nबहुत प्रेम साँ खाइत छथि। एक ददन क ु नो बात क े र कारर् रमा क े र पथत अपन \nपुि श्दाम क े  र्ेगवर् साँ झगड़ैत देखख लैत छथि। र्ेगवर् श्दाम क े  कगह रहल \nछलैक जे ओ आब श्दाम क े र माता गपता संग अगह घर मे नगह रहत। ई दृश्द \nदेखख रमा दुनू प्रार्ी छोभ मे अबैत छथि आ गनर्डद लैत छथि जे  ददल्ली वापस \nआगब जेतीह। फोन साँ ज्ञात होइत छगन जे हुनक दजक्षर् भारतीद पड़ोसी आब \nबंगलौर जाक अपन मकान मे दुनू प्रार्ी आ बेटा पुतहु एक संग एक घर मे \nरहैत अथछ। मुरली हुनका सभ क े  लंदन बजा रहल छगन मुदा मोन ततेक ने \nदुखा गेल छगन से सोझे ददल्ली आगब जाइत छथि।  \n \nददल्ली ए ल ाक गकछु दद न क ब ाद  को रो न ा मह ामारी स ाँ पूरा स ंस ार िागह  कृ ष्र्  \nकरद  ल ग ैत अथछ। गकछु दद न क ब ाद  पता च ल ैत छगन  ज े श्द ाम अपन  थमि \nर्ेगवर् क े र खून क देलक ै क। सब सबूत श्दाम क े र दोषी प्रमाजर्त क रहल \nछलैक। अंततुः श्दाम क े  आजीवन कारावास क े र सजा भेट गेलैक। ओ जेल \nमे सजा कागट रह ल छल। इम्हर बंगलौर मे दजक्षर् भारतीद पड़ोसी क े र पत्नी \nक े  क ौं सर भ गेल रहैक। ओ बहुत परेशान छल। ई सब बंगलौर गेलाह आ \nपड़ोसी क े  देखख अबैत छथि।  \n \nददल्ली अबैत देरी एक ददन मोबाइल पर गकदोक फ्रॉर् करैत उपन्दास क े र \nमुख् द  पाि के र अकाउं ट स ाँ ब हु त पैस ा गन कासल  ल ैत छगन । गकछु रासश ताँ बौंक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 29 \nमैनेजर बचा दैत छगन मुदा दस लाख लेल पुसलस मे एफ आई आर करबैत \nछथि। एक ददन पुसलस घर आगब मुरली क े  फोटो देखबैत बतबैत छगन जे पैसा \nफ्रॉर् करबा क े र काज हुनक पुि मुरली क े ने छगन। आब की क ऽ सक ै त छलाह \n? एक बेटा हत्दा क े र जुमड मे अमेररका मे आजीवन कारावास  क े र सजा कागट \nरहल छगन आ दोसर अपने माता गपता क े र बौंक अकाउ ं ट साँ फ्रॉर् ! क े स वापस \nल लैत छथि। दद्यगप बेटी आ जमाद साँ प्रसन्न छथि। बेटी ताँ बेर -बेर मुंबई \nआगब ओतगह रहबाक हेतु आग्रह करैत छगन। की क सक ै त छलाह ! इम्हर \nएक ददन एकाएक मुरली घर पर आगब जाइत छगन। मुरली सं प ता चलैत छगन \nजे ओ जागह गवदेशी मगहला संग सलवइन ररलेशनसशप मे रहैत छलाह ओ \nलड़की सब फ्रॉर् क े ने रहैक। आर त आर ओ मगहला हुनकर पूरा अकाउ ं ट \nखाली क भागग गेलैक। अब मुरली बंगलौर मे काज कर चाहैत छलाह। एक \nफ ै सट्री लगबै चाहैत छलाह जागह मे 25 लाख क े र जरुरत रहैक। पगहने त मना  \nक देलथिन्ह मुदा पत्नी रमा कहैत छथिन्ह जे एक बेटा जेल मे आजीवन \nकारावास क े र सजा कागट रहल अथछ आब की करब पैसा बचाद। अंततुः द \nदैत छथिन्ह । गकछु दद न क ब ाद  मुरल ी फे र अब ैत छथि आ एगह  ब ेर मकान  के र  \nकागज़ बौंक क े र जमानत लेल माँगैत छथिन्ह। न नुक ु र करैत रमा करेज पर \nपािर रखैत ओहो द दैत छथिन्ह। मुरली बंगलोर चसल जाइत छथि।  \n \nएकाएक पता चलैत छगन जे दजक्षर् भारतीद पड़ोसी क े र पत्नी क े  गकदोक \nबदमाश गरदगन दबा हत्दा क देलक ै क आ सब पैसा , गहना इत्दादद ल क \nभागग गेलैक। ई दुनू प्रार्ी पड़ोसी क े र हाल लेबा लेल आ मुरली साँ भेट करबा \nक े र उद्देश्द साँ बंगलोर क े र हेतु गबदा होइत छथि। बंगलोर गेला क े  बाद पता \nचलैत छगन जे पुसलस सससदोररटी क ै मरा क े र सहारा साँ पता लगेलक ै क जे \nपड़ोसी क े र पत्नी क े र हत्दा गकदोक आन नगह अगपतु ओकर पुतोहू क े ने \nरहैक। सब बात प्रमाजर्त भ गेल रहैक ताबहिं ओकर पुतोहु क े  जेल भ गेलैक।  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपड़ोसी क े र  बेटा गपता क े र अवहेलना करद लगलैक जखन गक ओ सब बेटा \nक े र व्यापार लेल अपन संथचत गनथि लगा देने रहैक। अंत मे पड़ोसी क े  ओकर \nबेटा घर साँ गनकासल दैत छ ै क। ओ ककरो मदथत अगह दुर्दिंन क े र क्षर् मे सेहो \nनगह लेत अथछ आ एक गुरुवारारा मे चसल जाइत अथछ।  \n \nमुरली क े र काज फ ाँ सस गेल रह गन। कोरोना आ अन्द कारर् साँ रेल सही समद \nसाँ सामान नगह पहुाँचा सकल रहैक। कजाड बढ़ैत गेलैक। अंततुः मुरली \nददवासलदा घोगषत भ जाइत छथि आ रमा क े  मकान सेहो ख़त्म भ जाइत \nछगन। एगह बीच मुंबई साँ एक नसड क ु नो अस्पताल साँ फोन करैत छगन जे \nशासलनी अपन पथत आ बेटी संग कोरोना क े र चपेट मे छथि आ हॉल्स्पटल मे \nभती छथि। शासलनी क े र पथत बहुत गक्रगटकल छथि। फ े र जानकारी अबैत \nछगन जे शासलनी क े र पथत क े र गनिन भ गेलगन। शासलनी एखनो गहन \nथचगकत्सा मे छथि मुदा बेटी आब ठीक छगन। आब की हो ? दुनू प्रार्ी रमा \nलॉकर्ाउन क े र कारर् एक टैससी पकगड़ मुंबई जाइत छथि।  पता चलैत छगन \nज े कु न ो  स म्ब न्िी के र आभाव  मे गकछु स ामाजज क स ंस्िा के र वारारा शासल न ी \nक े र पथत क े र अंथतम संस्कार करा देल गेलैक। एक घर मे शासलनी क े र बेटी \nके र देख  रेख  रमा दु न ू प्रार् ी करद  ल ग ल ीह । गकछु दद न  मे शासल न ी स ेह ो  \nअस्पताल सं घर आगब गेलीह मुदा शरीर खखन्न रहद लग लगन। लंनस आ \nअन ेक ठाम स मस् द ा भ रह ल  छल गन । गकछु दद न क ब ाद  शासल न ी के र स ेह ो  \nगनिन भ जाइत छगन। शासलनी दुनू प्रार्ी दद्यगप अपन बेटी लेल पदाडप्त चल \nआ अचल सम्पथत छोगड़ देने रहथिन्ह। ओ बथचदा एम् बी ए करबाक दोजना \nकरैत छ ै क। \n \nआब  गह न का स भ ल ग  गकछु न गह  छल गन । मकान  स ेह ो  ग ेल गन । गकछु दद न क \nबाद बौंक गहनकर मकान क े र नीलामी करैत छ ै क जकरा ई सभ कहूना क गकन  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 31 \nलैत छथि। ल्स्िथत लगैत छगन जे आब सुिरर रहल अथछ ताँ एकाएक श्दाम \nदाढ़ी बढ़ेने , बूढ़ आ रोगी क े र कादा लेने ददल्ली र्ेरा पर आगब जाइत छथिन। \nपता चलैत छगन जे श्दाम क े  अमेररका क े र अदालत अगह बात पर छोगड़ देने \nछगन जे ओ तुरत अमेररका सदा क े र लेल छोगड़ देताह।  \n \nई त छल  उपन्द ास  के र स ंजक्षप्त गव व रर् । आब  अगह  पर गकछु च च ड करैत छी। \nउपन्दास क े र भाषा बहुत सहज , सरल आ पाठक संग चलैत छ ै क। पूरा \nउपन्दासक प्लॉबटिंग बहुत आकर्षिंत करैत छ ै क जकर पररर्ाम ई होइत छ ै क \nजे पाठक किा क े र सब लेदर अिवा तह संग दािा करैत रहैत छथि। कतौ \nउबाऊ अिवा ललिंक नगह टूटैत छ ै क। पोिी क े र स्वरुप, पृष्ट संख्दा आदद क े  \nदेखैत ई स्पष्ट भ जाइत छ ै क जे ई लघु उपन्दास क े र श्रेर्ी मे अबैत अथछ \nजकरा अंग्रेज़ी मे नॉवेल्ला कहल जाइत छ ै क मुदा बात , प्रसंग आ सम्बाद ई \nपोिी अनेक तरहक रखैत छ ै क , गंभीरता संग रखैत छ ै क। एगह मे माइग्रेशन \nक े र अनेक पक्ष सग्म्मसलत कएल गेल छ ै क - गाम छोड़ब आ ददल्ली महानगर \nआदब , संघषड करैत पढ़ब , नौकरी करब , पररवार क े र नीवक गनमाडर् करब , \nबाल बच्चा क े र सवासलटी सशक्षा क े र व्यवस्िा करब , बाल बच्चा वारारा नाम , \nपैसा , गवलाससता क े र कारर् अपन देश साँ दूर देश जाएब , बौंक लोन , आजुक \nपीढ़ी वारारा वररष्ठ नागररक , गवशेष रूप साँ वृद्ध माता गपता क े र जवाबदेही साँ \nभागब , अपन िरती, लोक , संस्क ृ थत आ संस्कार साँ गवमुख रहब , गववाह साँ \nपूवड सलवइन ररलेशनसशप मे रहब , माता गपता पररवार क े  छोगड़  स्व मे क ों गरत \nरहब , समललिंगी व्यवहार , बौंबकिंग फ्रॉर्, कॉरोना , कोरोना क े र िासदी , ओकर \nबादक प्रभाव , कोरोना भेलाक बाद जे रोगी क े  अन्द शारीररक आ मानसशक \nसमस्दा होइत छ ै क तकर थचिर् , अपन समाज , जाथत क ु ल सॅ अलग गववाह \nकरब , अल्स्िर जीवन आ ने जागन की की। हमरा लगैत अथछ  रबीन्र नारादर् \nथमश्र अपना भरर किा क े र रोचकता क े र दृथष्टकोर् साँ सफल रहल छथि।  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपोिी कतौ बोर नगह करैत छ ै क , नैराश्द दूरे रहैत छ ै क। संगगह भाषा आ \nव्याकरर् सम्बन्िी गलती नाममाि भेटत। उपरोसत गुर् एगह पोिी क ेँ  पठनीद \nबनबैत छ ै क।  \nमुदा पोिी जाँ गकदो समीक्षा क े र दृथष्ट स ाँ पढ़त ताँ गकछु प्रश्न  उठब  स् व ाभागव क \nछ ै क। लेखक अिवा उपन्दासकार एक गवशेष दुग क े  प्रथतगनथित्व करैत छथि। \nरबीन्र नारादर् थमश्र स्वदं 70 क े  छथि , अवकाश प्राप्त सरकारी अथिकारी \nछथि। ई नव बदस क े र लोक मे , गवशेष रूप साँ पुरुष मे सावडभौथमक कमी \nतागक रहल छथि। दुवक चाहे  थमथिला, गबहार , ददल्ली , बंगलौर अिवा \nअमेररका क े  होथि ओ सब कतडव्यच्दुत छथि - गकछु एगह  तरह क मान सशकता \nई पोिी स्पष्ट करैत अथछ। जेनेरशन गैप देखार भ रहल छ ै क। हमरा लगैत \nअथछ आजुक अथिकांश दुवक अपन माता गपता क े र प्रथत साकांक्ष आ \nभाव न ात्मक भ रह ल  छथि। गकछु ग ल त आ दद शाहीन अवश्द छथि। हमरा इहो \nलगैत अथछ जे अही किा वस्तु पर अगर गकदोक 35 -40 वषडक दुवा \nउपन्दास सलखने रगहतथि त उपन्दास क े र ट्रीटमोंट अलग रगहतैक। कम साँ कम \nएक पुरुष चररि नीक अिवा आदशड अवश्द रगहतैक। बहुत पढ़ल सलखल \nइंजीगनदर , मैनेजमोंट क े र दुवक सब नौकरी छोगड़ व्यापा र मे आगब रहल छथि। \nओ सब सफल सेहो भ रहल छथि। स्टाटडअप हमेशा खराप नगह होइत छ ै क। \nसंस्क ृ थत संरक्षर् एक आवश्दक मुद्दा अवश्द छ ै क मुदा तागह लेल अनुक ू ल \nवातावरर् ताँ सभ साँ पगहने माता -गपता पररवार मे गनमाडर् करिु! दहूदी \nपररवार , कश्मीरी पररवार , ससख पररवार , बंगाली पररवार , मलदाली पररवार \nवैजश्वक वातावरर् अवश्द स्वीकार करैत अथछ मुदा दुगनदा क े र कोनो कोर् , \nदेश मे रहैत अपन संस्क ृ थत , संस्कार , भाषा, भोजन साँ अलग नगह होइत \nअथछ। एक बात हमरा लागल कारर् एक प्रखर सागहत्दकार साँ पोिी क े र \nमाध्द म स ाँ गकछु द शडन  अिव ा ज ीव न  द शडन  के र पन्न ा, पैराग्रा फ, पंक्सत मुखर \nअवश्द होबाक चाही जे सागहत्द क े  सावडभौथमक सागहत्द बना सकद अन्दिा  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 33 \nएगह तरहक रचना क े  एक लघु काल खंर् मे गवलुप्त भ ऽ जएबाक र्र बनल \nरहैत छ ै क। एहेन बात अगह पोिी मे सागहत्दकार नगह समावेश क सकल \nछथि। \n \nक ु ल थमला क ई उपन्दास – “ठ े हा परक मौलाएल गाछ ” - एक नीक क ृ थत \nछ ै क। उपन्दासकार आ प्रकाशक दुनू क े  बिाई। \nलेखक एवं प्रकाशक: रबीन्र नारादर् थमश्र  \nदाम: 400 रुपदा )2023(  \nHouse No: C42, NSG SAS Ltd., Black Cat Enclave \nPocket No.: 6 Builders Area, Greater Noida, Gautam \nBuddha Nagar, UP: 201315 \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.र्ॉ गकशन कारीगर -भोजकाजी मनेजर )हास्द कटाक्ष(  \n \nिाॅ . वकशन कारीगर  \nभरोजजकाजी मनेजर (हास्य किाक्ष) \n \nबसहा बड़द पर बैसल बाबा बज़बड़ाइत रहै जे एहने कहूं मनेजर भेलैइए ? \nएतेक दाबी त पौंजाब आ स्टेट बौंक वला क े  नै देखसलदै रूपैदा  छोड़बै काल ? \nएकरा सब क े  त बौंको वला मनेजर स बेसी दाबी भऽ गेलै. इ सब गाम घर मे \nरहैए तेकर माने की भोज काज मे मनमाना करै जाएत ? से नगह चलअ देबै \nआब ? बाबा तामसे अघोर भेल बजैत दमसल चसल जाइत रहै.  \n \nरस्ता मे बाबा भोंट भेलैि त हम हाल चाल पूछली की समाचार दौ बाबा ? \nबाबा  बजलै अंगोरा ििकल्हा. हौ कारीगर तंहू की हमर मन अघोर करै पर \nउतारू भेल छह ? तोरा मीगर्दा वला सब क े  त एहने ख़बैर मे मोन रमकल रहै \nछह की आ लगले ब्रेबकिंग न्दूज बना दै छहक. पगहने एक जूम तमाक ु ल \nखुआबह त कहै थछअह ? \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 35 \n \nबाबा कतबो तामस मे रहौ की मोन अघोर रहै त तइदो कारीगर भोंट होइ त \nमोन हलूक आ तामस कम जरूर भऽ जाइ की.  \nआब ब्रेबकिंग न्दूज़ बनेबा लोभ मे बाबा क े  तमाक ु ल बना क े  खुएलहुाँ ? फ े र \nबाबा क े  पुछली जे गक सब होल क ै ले खखससदाएले रहली ग. तमाक ु ल खाइत \nमातर बाबा पूरा घटनाक्रम एकसूरे कहअ लगलै. हौ कारीगर की कगहदअ \nकाल्ल्ह एकटा सराथि भोज  खाई लै गेल रही. छाौंड़ा मारेर सब बाररक रहै त \nरमकल गफरै ? को न ो  पता मे देल कै  गकछो  को न ो  छूगटद ो  ग ेल . \n \nफ ुाँ ससदागहक हो हो बेसी होइत रहै. भोजकाजी मनैजर झूठो क े  बाररक छाौंड़ा \nसब पर दमसै जे सब पता ददसी सब गकछो परस , बेरा बेरी घूम. असल मे त \nओइ मनेजरे क े  ससखाउल गवद्या रहै  जे मूाँहे कान देख पता मे परसै जंगहदै आ \nदौगल गफररहों. आ ठीक सैह होइत रहलै. हम बाबा क े  पुछलाौंह जे अंहा पांत \nददस अहगर क े  रसगुल्ला अएल रहै की ने ? बाबा फ े र तमतमाइत बजलाह जे \nएक आि बेर लालमोहन एक बेर रसगुल्ला एलै. आ दोहरबै लै कहसलदै त \nछाौंड़ा सब कहलक जे बाबा आब त  दही थचन्नी उदठ गेलै ? ताोंही कहअ त क े ना \nतामस ने उठत ? \n \nएना कहूं करब भेलैए भोजकाजी मनेजर सबक े  जे अपना थचन्हा पररचे वला \nगगरोह ददसी सब गकछो दोहरा तेहरा दै छ ै . कतेक खेबो करै छ ै  आ चोरा क े  \nलोटो मे भरर लअ जाइए ? आ जेकरा थचन्हा पररचे ने तेकरा पता ददसी बेर \nगनबदी िअ ले तह की ? ओगहना जेना बौंक मे रूपैदा छोड़ेबा काल बौंक वला \nकहतअ जे ललिंक फ े ल तगहना इ भोजकाजी मनेजर सब भांज पूरबै मे रहतह \nकी? सराि होउ एहेन भोजकाजी मनेजर सबहक ? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.लालदेव कामत -मैथिल भैदा करू गवचार - पोिी समीक्षा/ मैगटिक फाइल \n)लघुकिा(/ लघुकिा - मरदुमसुमारी 'क अिड जागन गेलाौं!/ आटड पुरस्कार \nआ स ुरेन्द ि/ मूल अथत गपछड़ाक आरक्षर्  ह ड़पल  ग ेल ! \n \nलालदेि कामत - मैमिल भैया करू वििार - परोजिी समीक्षा/ मैवट्रक फाइल \n(ल घुकि ा)/ ल घुकि ा- म र दु म सुम ार ी'क अिष जावन गेलाौं!/  आिष \nपुर स्कार  आ सुरे न्दर / म ूल अमत वपछडाक आर क्षण हडपल  गेल ! \n१ \nमैमिल भैया करू वििार - परोजिी समीक्षा \n  \nकगववर बरीनाि राद \" अमात्द\" जीक े  पााँच दजडन काव्यक े  मैथिली पोिी \" \nमैथिल भैदा करू गवचार पल्लवी प्रकाशन साँ बहराएल हन्। १०९ पृष्टक एगह \nपोिीक े  दाम २०० टाका अथछ।नव कगवता वस्तुत: मंचीद - गेदातत्मक \nब ुझाइछ। थमथिल ाक गकछु ग ीतकार अपन ा अंद ाज मे एगह मे स ाँ ग ौउन े छथि। \nगहनक काव्य रचना अत्दन्त सौष्ठव भेल छखन्ह। सद्यप्रकासशत ऐ गेदातत्मक \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 37 \nकगवता संग्रहमे भावक अगवरल आओर अजस्ििारा प्रवागहत भेल द। \nकगवताक े  गवचार भाव नैदका आ मौसलक दृथष्टगत होईछ। गहनक कगवता क ेँ  \nसम्पुथष्ट दैत अनेको कगवजनक े  लघु आ दीघाडकार कगवता साँ मूलभूत तुलना \nकदल जा सक ै छ। एक े  सशषडक साँ दीघड अिवा खंर् काव्य अनेकाों कगवजीक \nछखन्ह ,परंच सागहत्द अकादमी पुरस्कार गवजेता प्रोफ े सर )र्ा ०( इन्र कान्त \nझा जीक कतेको कगवताक सशषडक 'क नाऊ एक े  छखन्ह। मुदा  ताहू साँ दू र्ेग \nआरो आगू बगढ गहनक भेल अथछ। मुदा से अप्रकासशत रगह गेलगन अथछ। \nपाठक क ेँ  गवगवि सशषडक साँ कगवता पढहदमे आओत , जागहमे रस अलंकार \nआ छ ं द लासलत्द बुझाएत। से गहनक पोिी रूपेँ आब कगहदा िरर आओत ? \nएगह पोिीक े  हाि लगेबाक माने भेल जे आद्य:उपरान्त सशघ्रे पढऐद गब ना रुगक \nनै सक ै त छी। एगह गनगहतािड वरेण्द सागहत्दकार श्री नन्द गबलास राद जीक \nअसभमतमे तथ्द सेहो पुथष्ट करैत छ ै क। स्वदं बरीनाि बाबू अपन बातमे \nकगवताक रचना संदभड मेँ सांगोपांग व्याख्दा कदनगह छथि । तागह साँ पाठकवगड \nक ेँ  कगवताक रोचकता सेहो सहेजे बूजझमे आगब जाए त। समसामथदक गवषद \nपर पांथत गरहैत रादजी गनमनन भ ' गबैत छथि। दिा पााँथत देखल जाऊ : - \nपालक परम कठोर भेल अथछ , \nमुदा गवकासक शोर भेल अथछ।  \nअपने रान्हल तीसी तीमन , \nनोनगर करूगर जोर भेल अथछ।।  \nथमथिलाक समृसद्ध तखने होएत जहन एतुका सवडहारा वगड 'क लोकक े  \nबेरोजगारी खत्म होद :- \nहकन कनइए थमथिला िरती , \nजनमानस लाचार बहुत छ ै  ।  \nबाउ गवकाश गवलम्ब जुगन कररदौ , \nखाली हाि बेकार बहुत छ ै ।।   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nथमथिलामे मैथिली'क नाम पर गकछ जरदगव अपना वगड आ जाथत 'क नहहिं \n,वरन् गबनु परवाह कदने अपन गोथतदा आ गोचििंदापगनक चलाकी साँ एक गुट \nठाढ क े ने छ ै क।तागहक वचडस्ववादी  संस्क ृ थत पर व्यंग करैत कगव पााँथत सलखने \nछथि -: \nमाला मंच माइकमे थमथिला , \nमािमे चाही ललका पाग ।  \nआब सुिरर जो गनलडजजा तूाँ , \nगत्तर गत्तर लगलौ दाग ।।  \nमंच - माइक- माला पगहर खूब गनतराइत , दशस्वी बनैत ,दीपक े  ईजोत \nपसारबाक आकषडक पेनी देखू ताँ अन्हारे आ हहाकारे क े ने छ ै  । से व्यक्सतगतो \nजीवनमे कनेक दश बटोरने रहनाद मनुखता हैत! तेँ कगव कटाक्ष करैत ई \nपांथत देलगन  -: \nलात खाइतमे उमर गबतल छौ  \nगारर सुनैतमे पकलौ क े स ।  \nतन्रा क े  तूाँ त्दाग पथततहा \nदेहमे नजि छौ लाजक लेश।।  \nभारतीद नागररक क ेँ  गवशेष कद लेखकीद काजमेँ लागल कलमवीर क े र दू \nगूट  - एक वामपंि ताँ दोसर दजक्षर् पंिमे बाँटल देखल जाइछ ,से हदघरी \nमानससकता आिार पर बाँटले बुझाइछ। मुदा संतुथष्ट कतौ नै न छ ै क ? दिा-: \nराजनीथतक दलदल क े  कारर् , \nसबहक मनमे रार बहुत छ ै  ।  \nअपना मनसाँ सब ससन्िु छ ै  , \nदेखलहुाँ सुख्खल िार बहुत छ ै ।।  \nथमथिलांचल प्रादुः राौंदी )अकाल( आ वागढमे िस्त रहैत छ ै क। सरकार ददशसाँ \nसरकारी कमी आ सि -स्तरीद पंचादती राज क ' जनप्रथतगनथि राहत सूची  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 39 \nलाभािी लेल बनाबदमे घोर अगनदथमतता करैत खूब िन र्ेकारैत छ ै क। \nगनगरानी जााँच दल सेहो वादमे मालामाल होईछ ,आ हािी ताँ दहा जाइछ मुदा \nचीरै दू बूाँन जल गबना बंथचत रगह जा इछ। एगह मार्मिंक दृश्दक े  थचि खींचैत \nकगव समानताक लेल बेकल देखाईछ। दिा -: \nचास बास संसािन रगहतहुाँ  \nसब कनहापर भार बहुत छ ै ।  \nपीपड़ पाखरर क े  मोजर नजि  \nछााँवहीनटा तार बहुत छ ै  ।। \nछ ै  समाजमे बहुत गवषमता  \nभ्रष्टाचार गवकार बहुत छ ै  । \nगकछुए के  च ुन री मल मल  छै  \nबााँगक लोक उघार बहुत छ ै  ।। \nअपन कगवताक उपदोगगता मादे कगवजी घोषर्ा करैत छथि। दिेष्ट पढल - \nसलखल आ अफसर बनल थमथिलाक बेटा जे शहर नगरमे रगह पैघौत झाड़ैत \nछथि से आब गाम घरक मैथिल सन मैथिली बजगनहार नहहिं छथि।ओ आब \nअपन पररबाररक थिदापुता साँ अंगरेजीदे गहन्दीमे वाताडलाप करैत अपना क ेँ  \nश्रेष्ठ बुझैछ आ थमथिला मंच पर मैथिली लेल नोर बहबैत रंगल नगढ़दा बनल \nदेखाईछ ,से ऐ पांथतमे स्पष्ट लौक ै त द -: \nमााँ मैथिली हमरा कहलगन - \nजे पुत छथि पढल - सलखल नजि , \nखूबे ओ देलगन सम्मान ।  \nपूत हमर जे पढल सलखल छथि , \nमााँ नाँद बूझलनइ , बुझलगन आन।।  \nमैथिली सागहत्द आन्दोलन मेँ गहनक दोगदान लेल हम असभभूत छी। गहनक \nपोिी'प्राकिन' मेँशंभूनाि थमश्र सलखैत छथि-:मैथिली जगतमे एक साँ  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबगढकद एक सागहत्दकार भेलाह , जे मैथिली सागहग्त्दक गवकास लेल अपन \nलेखनी क ेँ  गथत दैत रहलाह। एगह क्रममे श्री बरीनाि राद \"अमात्द\" उदेमान \nनक्षि रुपमे सोझा अदलाह अथछ।  गहनक कगवता बरबरर फ े सबुक पर अभरैत \nरहल अथछ। गहनक रचनामे मुख्द रूप साँ थमथिलाक समस्दा उजागर होइत \nरहलगन। कतेको काव्य गहनक व्यंनदात्मक होई छखन्ह ,जे पाठक क ेँ  कगवता \nगविा ददश सहेजों आक ृ ष्ट करैत अथछ। प्रस्तुत पोिी \" टटका गेदातत्मक \nकगवता \" मेँ देशक आ नगर गवकास क ' किा-कगवता मादे श्री रादजी कहैत \nछथि-: \nहेहर - िेिर , आंकड़- पािर , \nभ्रष्ट सशरोमजर् मुखखदा भेल ।  \nसुगरक खुरक े  पूजा होइए , \nक ु सकड़क मुाँह गमकौआ तेल।। \nवतडमान पंचादती राज व्यवस्िा 'क जे पररवेश बनल जा रहल अथछ , तागहमे ई \nकगवता रोचक ओ सटीक बुझाइछ।  \nएकटा कगवतामे कगवजीक कह ब छखन्ह , जहन हमसब थमथिलावासी छी , तहन \nजाथत - पाथत,िमड सम्प्रदाद की? सब एक े  जाथत - एक े  िमड आ एक े  सम्प्रदादक \nछी; सब मैथिल छी। दिा , पााँथत रष्टव्य -: \nहम जाथतक े  छोगड़ देने छी , \nअहू ाँ ज ाथतके  छो ड़ू  भाद । \nआऊ एक े  पांथतमे बैसस , \nभुखल छी ? ताँ खाऊ थमठाद ।। \nकगववर रादजी आ त्मकिा नामक कगवता मादे अपन जीवनक व्यिा किा \nरखलगन अथछ , जागहमे क ौं चाक अभावे सोचल लक्ष नहहिं भ ' पबैत छ ै क! दिा- \nअिडक हीन मनोरि सबटा , \nछल सपना सपने रगह गेल।   विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 41 \nदेखब कगहदा ददन सुददन हम , \nदनि हृदद जररते रगह गेल।।  \nअथछ वारेष दंभ साँ दुगषत समाज, \nउपहासे माि करईए ।  \nमन मा रर अपमान सहै छी , \nझर - झर नोर बहाए ।।  \nप्रस्तुत मैथिली सागहत्द पोिी ' टटका गेदातत्मक कगवता ' संग्रह 'क सब \nकाव्य बेश उपरा- उपरी अथछ। आशा अथछ पाठकक ेँ  चहटगर लगतखन्ह । एगह \nपोिीक े  पथछला कमर पर कगव जीक छगवक संग पररचद देल गेल छ ै क। संगगह \nवरेन्द सागहत्दकार गजेन्र ठा क ु र जीक मंतव्य सेहो पाठकक े  नजैर पड़तैन। \nहालगह २०२३ जूनमे ई पोिी सगर राथत दीप जरद किा संगोष्ठी मों लोकापडर् \nभेल अथछ।  \n२ \n \nम ैवट्रक फाइल  (ल घुकि ा) \n \nहमरा गामक प्रवेसशका उत्प्रेगषत बहुतो छािक परीक्षा ररजल्ट गबहार बोर्ड साँ \nगनकलल रहद। दू गोट गवद्यािी प्रिमश्रेर्ी  , थतनटा सेक े ण्र् आ एकटा िर्ड \nगर्वीजन साँ पास भेल छल। दूटा मैगट्रक फाइल भ ' गेलैक। जागहमे साँ एक \nहैर्ेन क ु मार अपना बाबाक े  समक्ष हमरा कहलक हम ताँ १२४ अंक िरर आगन \nलेने रही। परीक्षा दै साँ पगहले नेताजी बाबाक े  कगहदे - ररनाल्र् र्ाउटपेन गकन \nददद ,से नगहदे ने गकगन देलक। ओगह  लीर् साँ खूब अक्षर बनै छ ै क। परीक्षामे \nनीक सलखाबट पर प्रशन्न भ ' आाँखख मुगनक े  सर नम्बर दैत छथि। ओना हमर \nकााँपी गोल - गोल अक्षर सलखल साँ बढ़ गनमन देखाई छलै। जाौं हम ररनाल्र्  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकलम साँ सलखथतदै ताँ आरा - थतरछा सुलेख अक्षर बनैत। आने छाि जेकााँ \nखुशीमे हमहूं मिुर बांटक ले ल औररदान मेँ रही , परंच जे ने करद हमर बाबा! \nजाौं कदाथचत ररनाल्र् पेन रहैत ताँ हमरो सबसाँ नीक लविांक भेटैत। ई सुगन \nपौि उपर आाँखख गुड़रैत बाबा क ेँ  रहल नै गेलैक , बजलाह - तखन अपने साँ \nपाई रह ैत गकद ाक न े ररन ाल् र्  पेन  दु कान  स ाँ आगन  ल ेल ए। पढ़़ुआ ज े रह त स े \nदोसरो कोनू कम्प नीक कलम साँ कापीमे प्रश्नोत्तर सलखत आ मैगट्रक अनुत्तीर्ड \nनबहिं होदत! हैर्ेन कगहते रहल ररनाल्र् पेन गकन दैतह ,ताँ अवश्दे मैगट्रक ऐ बेर \nपास कररताौँ। \n३ \nल घुकि ा- म र दु म सुम ार ी'क अिष जावन गेलाौं !  \n \nएक गोटे रो देबू साँ छ ों टगर भेने दौ देबू मेँ सुमार भेलाह। आओर अपना गामक \nबू जूगडक बीच हौ देबू जी सम्बोिन सुगन प्रशन्नथचत रहथि। हमरा हरल ने फ ु रल \nएकटा सबालक जजज्ञासा हुनका साँ कदल। अपनेक गामक नांऊ राजस्व \nगामस्तर क े र नै भ ' क ेँ  एक बसाहट रूपेँ टोला गकदाक कहाओल गेल ? ओ \nकहलगन थब्रगटश जमाना साँ पगहले साँ सूगड़दाही 'क आवादी रामनगर साँ बेशी \nरहलै क। कोशी - बलान वागढ़क कारर्ेँ गकछ लोक अन्तद क ु टुम्ब लग आ \nनेपाल सेहो जा बसल । तैदो ऐ गाममे एक सांझक भोजमे १२ मोन चाउर \nसीदहा लगैछ। से मरदुमसुमारी होइतकाल ई जनौ नाखन्हटा टोल रहल हेतैक।  \n४  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 43 \nआिष पुर स्कार  आ सुरे न्दर  \n \n \nप्राचीन भारतीद थचिकला 'क गवश्वमे खूब नाम छ ै क; जागहमे अजंता , एलोरा \n- कोर्ाक ड  आ थमथिला पोंबटिंग )मिुबनी थचिकारी( क ेँ  चचाड होईछ। पथछला दू \nदशक क े र कलाजीवनमे २५ साँ अथिक समूह प्रदशडनी लागग चुकल जागहमे \nभारतक े  नाम रौशन क े लगन सुरेन्र क ु मार। हुनक थचि \nलंदन)थब्रटेन( ,दूनान)ग्रीस( , स्वीटजरलौंर् ,फ्रांस आदद देशमे समकालीन \nथचिकलाक प्रथतगनथित्व करैत लाखाों टाकामे गबकादल छखन्ह। एगह प्रकार \nराष्ट्रीद ख्दाथत गवस्तार पागब अन्तरराष्ट्रीद स्तर पर ख्दाथत स्िागपत कद \nचुकलाह हन्। दरभंगा कामेश्वर लसिंह संस्क ृ त गवश्वगवद्यालद मेँ फाईन आटड क े र \nसंकाद िरर छ ै क। दररभंगा प्रमण्र्लक े  एक गाम साँ एक े  दददादद पररवारमे दू \nगोट व्यक्सत क े र सम्मानक चचाड सवडि होईछ। अपने सबक े  बताबी \nथमथिलांचलक प्रससद्ध गाम हटनी जे मिुबनी जजलाक कोसी क्षेि घोघरर्ीहा \nप्रखंर् अंतगडत छ ै क। एगह गाममे गनवंथित सामाजजक संस्िा \" थमथिलांचल \nकोसी गवकास सथमथत ददश साँ मैथिली  भाषा समृग्ध्द लेल एक ' कोसी संदेश \n' नामक सिमाससक सागहग्त्दक पसिका गवगत दस साल साँ बहरा रहलैक \nअथछ। एगह गथतगवथिमे जुटल अवैतगनक कताडिताड लोकगन समद - समद पर \nगवशेष व्यक्सतत्वक संदभडमे जनतव सेहो आलेख /साक्षात्कार माध्दम साँ \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपाठक क ेँ  देबाक श्रृंखला हालमे चलौ लगन अथछ। र्ासटर इन्र कान्त झा क ' \nआ गीरजा नन्द झा जीक गवषदमे गवशेषांक देखख प्रशन्नताक कड़ी मे आगामी \nअंक अजीत क ु मार आजाद क े र पोिी लेखन मादे गनकालबाक दोजना \nसूचनाक तौरपर लोक फ े सबुक साँ जानलक हन्। सागहत्द अकादमी ददल्ली \nसाँ हुनक कगवता संग्रह ' पेन ड्राइवमे पृथ्वी  ' मैथिली कगवता पोिीक े  एक \nलाख टाकाक पुरस्कार भेटल अथछ। ई पुरस्कार वषड २००४ मेँ माि ५० हजार \nटाकाक भेटैत रहैक। ओगह साल अजीत आजादक फररकानमे भातीज सुरेन्र \nक ु मार थमश्र क ेँ  पुरस्कार भारत सरकार क े  ५० हजार टाका हुनका लसलत \nकला पर 'नेशनल अवार्ड ' भेट चुकल रहगन । थमथिला 'क लोक जतद कतौह \nकोनू क्षेिमे छथि, गवशेषताक अनुभव पागव सरकारी गनथि पुरस्कार रूपेँ \nअवश्दे पागव जाई छथि। ई अत्दन्त हरखक गवषद िीक । जे गकदो गववारता - \nदक्षता आ गक्रदाशीलताक आिार पर थमथिला साँ बाहर अपन गुर्क र्ंका \nबजाकद गाम घरक लोकमे गौरवान्न्वत करैत प्रे रर्ा जगा रहल अथछ।  \nनौआबाखर पंचादत 'क हटनी गनवासी कगव - लेखक शंभूनाि थमश्र जीक े  \nजेष्टपुि रुपमे जनम दद ० २६-८- १९७३ क ेँ  सुरेन्र क ु मार थमश्रक े  भेलैन, से \nसरल व्यक्सतत्वक मृदुभाषी दुवक छथि। सम्प्रथत रोहर्ी ददल्ली मेँ रहैत अपन \nस्टूगर्दो ; गवजुअल आटडक े  सफल संचालन मे  जुटल छथि। गहनका नीक \nपररवेशमे सशक्षा - दीक्षा आ रहन - सहन साँ व्यक्सतगत जीवनमे उत्क ृ ष्टता \nआदल। कोनू कला महागवद्यालद गवसशष्टता प्राप्त करद ले चाररटा भाग बना \nगेल छई -: )१( कच्ची वारारा थचिकाररता ,(२( मूर्तिंकला गवसभन्न पदािड साँ,(३( \nथप्रण्ट मेबकिंग तकनीकी वारारा आ )४( गर्ज़ाइन मेबकिंग। ई चारीम ताँ पूर्डतुः \nव्यापाररक कला िीक।आ शेष तीनू कलात्मक कला छी। श्री सुरेन्र क ु मार \nथमश्र जतद जाथमदा थमक्ल्लदा इस्लाथमदा गवश्वगवद्यालद नव ददल्ली साँ \nस्नातक तिा ,ओतद महाराजा सदाजीराव गवश्व गवद्यालद बरौदा साँ थप्रण्ट \nमेबकिंग मे स्नातकोत्तर छथि। ई गकछु दद न  भारतक मह ागव द्याल द  मेँ पढ़ेल ाक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 45 \nवाद पोंबटिंगक े  फ ै क े ल्टी रूपमे लसिंगापुर चसल गेलाह। दू बरखक दािामे ओतद \nक े र महागवद्यालद मे पढ़ौलगन।ओगह साँ ई मलेसशदा , गफसलबपिंस आ \nइण्र्ोनेसशदाक दािा कदलगन। तकरवाद स्वदेश लौट गेलाह। सुरेन्र गवद्यािी \nजीवन साँ थचि कलाक अथतमेिावी कलाकार रहलाह अथछ। इदह कारर् अथछ \nजे देशक सबसाँ प्रथतथष्ठत कला संस्िान - सांस्क ृ थतक मंिालद भारत \nसरकारक अिीन देवद जाए बाला ' नेशनल एक े र्मी अवार्ड , जे २००४ ई० \nमेँ ४६म् नेशनल अवार्ड ई प्राप्त कर चुकल छथि। एगहक े  अथतररसत दजडनाों \nपुरस्कार ए वं प्रसंशा पि ई प्राप्त कदडने छथि। जागहमे गकछ प्रमुख ऐ तरहों \nअथछ -: गैलरीश्री आटडसड वारारा जेर्ीवीसी प्रशंसा पि , गांिी शांथत सथमथत नव \nददल्ली वारारा स्वतंिताक पचासम वषडगांठ स्वर्ड जदंती समारोह २०१५ क े र \nएस आई एफ ए एस नृत्दगीत समारोह पर तिा २०१८ मेँ स्टेट दूगनवर्सिंटी \nऑफ परफार्मिंग एण्र् गवजुअल आटड रोहतक )हररदार्ा( वारारा प्रशंसा पि \nशग्म्मलाइत अथछ। सन् १९६० साँ १९७० ई० िररक थचिकाररता क ेँ  आिुगनक \nकहल जाईछ। तकर वादक अवथि समकालीन थचिकलाक दौड़ कहल जाइत \nद। ऐ तरहेँ २००२ ई० क े र थचिकाररताक गर्ग्री प्राप्त क े लावाद साँ गवशेष रुपेँ \nकमडशील छथि, समकालीन थचिकार सुरेन्र। एगह संदभडमे अिडनारीश्वर जी \nगतवषड कोशी संदेश मेँ हुनक साक्षात्कार छगवक संग छापने रहथि ,िरर \nथमथिलाक पाठक वगडक े  गहनका गवषदमे अथिक आरो जानबाक उत्कण्ठा \nजगैत रहगन। दुवावगड आई असभदन्िर् , थचगकत्सा  आदद क्षेिमे अपन रुथच \nदेखाबैछ से एहूक्षेिमे जीगवका लेल संभावना तलाशी सक ै त अथछ।  \n५ \nम ूल अमत वपछडाक आर क्षण हडपल  गेल ! \n \nगबहार राजदमे आरक्षर्क गवरोिी क े ? आओर कपूडरीजीक देल आरक्षर्  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअथिकार क ेँ  आई ३२ शाल साँ क े  सब गहला - र्ोलाक े  राखख देलक ? ई दूनू \nगप्प क े र अनुत्तररत प्रश्न अत्दन्त गपछरल समाजक पढ़ल - सलखल व्यक्सत \nलग मुाँह दुसस रहलैक हन्। आई गवगत ४३ बरख साँ कांग्रेस ,राजद आ जददू \nबेराबेरी सरकार गबहारमे चला रहल छ ै क। क े न्रीद सरकार गपछड़ा तबकाक े  \nएक सूथच - ओबीसी नाम साँ कादम रखने अथछ। आ गबहार मेँ ददा -कदा \nभाजपा सेहो सग्म्मसल त सरकारमे संग पुरनगह रहल अथछ। ओतद नौकड़ीक \nआरक्षर् सीट २७% मंर्ल कमीशन क े र सशफाररश पर भुतपूवड प्रिानमंिी \nवीपी लसिंह जी लागू कदने छलाह। ताहू ठामक सीटमे गवभाजन होएब परम \nआवश्दक छ ै क। मुदा तागह लेल संसद सदस्द लोकगन आवाज नहहिं \nउठाए,अपन -अपन राजनीथतक दल/पाटी ले हौ उ हुसीलमे लागल देखाईछ। \nपरंच वोटक समद खूब ददवास्वप्न देखाबैछ। हम गबहारक दशा पर बात करद \nचागह रहलहुाँ अथछ।  \nसन् १९४७ मेँ भारत देश स्वतंि भेलासन्ता अपन संगविान १९५० मेँ लागू \nकदल। आ लोक कल्यार्कारी सरकारक नीथत रहल संगगह संगविान 'क \nराष्ट्रीद लक्ष्द छल समानता आनी।  से आईिरर क्रथमक रूपेँ काजक चचड भैदो \nरहलैक अथछ। मुदा लोकतांसिक व्यवस्िा मेँ सामाजजक न्दाद क े र सरकार \nअन्द ाद  मच ेब ामे पाछु न हह िं रह ल ीह । ज न ता की करतीह ! ह र ५ वखडपर \nनागररकता क े  नाते मतदान करत। मतदाता जागरूकता लेल सेहो समद - \nसमद पर स्वैल्िक संगठन आ भोलेन्टरी संस्िा सब सजगता देखाबैछ। मुदा \nवास्तगवक ग़छल हक चुनावी घोषर्ापि जारी कदलाक पछाथत नेता गबसरर \nजाइछ। इदह एक गवर्म्बना क ेँ  देश आ राजदक गनवाडचन वाद आम जनता \nझखैत - भोगैत द। सबक ेँ  बुझल अथछ १९६७ क' सोससलस्ट आण्र्ोलन आ \n१९७४ क े र सम्पूर्ड क्रान्न्त आंदोलन 'क प्रदोग साँ गपछरल जाथतमे सामाजजक \nबदलाउ आ राजनीथतक लीलसाक शख एलेक। ऐ तरहक सजगता साँ \nगविानसभा आ लोकसभामे बैकवार्ड सलासक े  प्रथतगनथित्व बढलैक ,पराँच  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 47 \nअत्दन्त गपछरल जाथतमे संख्दा अनुपाते लाभ नहहिं भेटलैक। तकर कारर् \nरहैक जे अत्दन्त गपछरल वगडमे समाजीक समरसता , सशक्षा आ राजनीथतक \nचेतनाक सवडिा अभाव। िन्दवाद छखन्ह संगविान गनमाडता बाबा साहेब र्ॉ \nभीमराव आंबेर्कर जीक ेँ  ,जे कमजोर वगडक प्रथत संवेदनशील रहथि ; तेँ \nसंगविान मेँ उथचत उपबंि कदलगन।  \n(क( १९५१ मे तात्कालीन मुख्दमंिी श्रीक ृ ष्र् लसिंह सरकारमे अत्दन्त गपछरल \nजाथत )एनेससर -१( आ गपछड़ा जाथत )एनेससर -२( क े र सूची तैदार \nभेलैक ,जागहमे अनूसूथच -१ मेँ ७९ जाथत एवं अनुसूथच -२ मेँ ३० जाथत छलैक।  \n(ख( १९६६ मेँ क े बी सहाद सरकारमे फ े र दूनू सलस्ट क ेँ  एकमे जरथमझर क ' \nदेल गेलैक ,तैदो पटना दूगनवर्सिंटीमे एनेससर -१ लेल १०% आरक्षर् कादम \nरहलैक।  \n(ग( १९६९ मेँ जननादक क पूडरी ठाकु र वारारा पछुआद ल  ज ाथतके  स ामाजज क \nओ शैक्षजर्क स्तरक अध्ददन लेल मुंगेरीलाल कमीशन गठन आ ओगहक \nअनुशंसा क े र आिार पर गपछड़ा -अथतगपछरा पृिक कदल गेल।  \n(घ( जनता पाटी १९७७ मेँ मुख्दमंिी कपूडरी ठाक ु र क ेँ  बनेलगन। ओ १९ \nनवम्बर १९७८ क ेँ  राजद सरकारक े  नौकड़ीमे अथत गपछड़ा -गपछड़ा वगडक ेँ  २०% \nआरक्षर्क प्राविान कदलगन। ऐ तरहेँ गपछड़ा ८% आ अथिक गपछड़ा १२% \nमेँ बाँटल। आर्ििंक रूप साँ गपछरल समाजक लेल ३% आ स्रीगर् क ेँ  \n३%आरक्षर् देल गेल रहद।ओगह समद अथतगपछड़ा मेँ ९४आ गपछड़ा वगड मेँ \n३४ टा जाथत सुथचवध्द भेल छलैक। एहन समतामूलक सूची  पर आाँखख \nगड़ेनहार लोकमे तरेतर हलचल बनल रहल।  \n(घ( एगह सुथचमे १९८०-१९८९ई० )कांग्रेस सरकार( मेँ एक मजगूत जाथतक े  \nएने ०-२ साँ एने०-१ मेँ आगन एकटा क ु वाट बनेलक। तागह बाट पर चलैत १९९०-\n२००४ िरर लालू -राबड़ी जीक सरकार मेँ २४ जाथत आ २००५ साँ अद्यतन \nनीतीश क ु मार सरकार २० जा थत क ेँ  अथतगपछड़ा मेँ जोड़ल गेलैक। एगह पैघ  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरैत सूथचमे संभ्रांत व समृद्ध जाथतक ेँ  सग्म्मलाइत क े ला साँ मूल अथत गपछड़ा \nक ेँ  बढ़ नोकसान पहुाँचाएल गेल अथछ। बीपीएससी परीक्षा २०१९ ई० मेँ ६० \nसाँ ६२ म् प्रथतदोगगता आदोजजत भेलासन्ता १२८ आरजक्षत सीट पर नैका \nअथतगपछड़ा ९९ पद  पागब मूल अथत गपछड़ा वगडक सीटमे मेँ ससन्ह देलक । \n६३म् परीक्षामे सेहो ९१ सीटमे ५९गोट सीट लेलक। पंचादत राज चुनाव \n२०१७-२०२२ मेँ प्रखंर् प्रमुख ७८आरक्षीत सीटमे ४७ पर उम्मीदवार कागवज \nभेलैक। एगह तरहेँ मूल अथतगपछड़ा मेँ उदासीन रहब आ हासशदा पर आगब \nगेनाई एक सोचल सम झल षड्यंि मानल जादत। तगहना गवज्ञापन सं ० \n१/२०१८ क े र अन्तगडत गबहार गविानसभा , सथचवालद सहादक , पुस्तकालद \nसहादक , अनुवादक )गहन्दी/अंग्रेजी( शोि संदभड सहादक ,गवजली \nगवभाग 'क कन ीद  गव द्युत असभद ंता )इमप्ल ाद मोंट न ं० ६/२०१८( ,सहादक \nगव द्युत असभद ंता आ गब ह ार पुसल स  अव र स ेवा आदोगमे दरोगा बहालीक े  \nपरीक्षा पररर्ाम मेँ सेहो अथत गपछरीवगडक स्िान नगण्द भ ' गेलैक। \nबीपीएससी क े र आदोजजत सहादक असभदंिर् सेवा )दांसिक असभदन्ता( \nक े र पररर्ाम २० जुन २०२० क ेँ  प्रकासशत भेल रहद,तागहमे सेहो मूल अथत \nगपछड़ा वगड क ' स्िान नगण्द छलैक। वतडमान पररल्स्ि थतमे अत्दन्त गपछरल \nजाथत मेँ सग्म्मसलत बहिंदू/मुस्लमान समुदाद क े र जनसंख्दा क ु ल गबहारक \nजनसंख्दाक ' लगिक ४२% साँ बेससदे आंकल जाई छ ै । मुदा  एगहक े  आरक्षर् \nसरकारी नौकरीमे मािे १८% छ ै क। जखन वतडमानमे आरक्षर् कोटा एगह तरहेँ \nअथछ -: \nअत्दन्त गपछड़ी जाथत १८% , गपछड़ी जा थत १२% , अनूसूथचत जाथत १६% \n, अनुसूथचत जनजाथत १% , गवकलााँग-मगहला - स्वतंिता सेनानी ३% आ \nसमान्द क ेँ  ५०% लाभ हरसठ े  भेट रहलगन अथछ।आरक्षर् मौसलक अथिकार \nन हह िं िीक मुद ा भारत स रकार मेँ स ेह ो  आर्ििंक दृ थष्ट स ाँ पछुआद ल  स् व र् ड केँ  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 49 \n१०% आरक्षर् भेट रहल छ ै क।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.गनमडला कर्ड - अग्नन सशखा )खेप -२२( \n \nगनमडला कर्ड )१९६०- (, सशक्षा - एम् ए, नैहर - खराजपुर ,द रभङ् ग ा, सासुर - \nगोगढ़दारी )बलहा( , वत्तडमान गनवास - रााँची,झारखण्र् , झारखंर् सरकार \nमगहला एवं बाल गवकास सामाजजक सु रक्षा गवभाग मे बाल गवकास \nपररदोजना पदाथिकारी पद साँऽ सेवागनवृसत्त उपरान्त स्वतंि लेखन।  \nमूल गहन्दी - स्वगीद जजतेन्र क ु मार कर्ड , मैथिली अनुवाद - गनमडला कर्ड  \n  \nअग्नन सशखा )भाग - २२( \n \nपूिष कि ा: \nउवडशी क े  इन्र वारारा पााँच साल तक स्वगड स s गनवाडससत करद क े  दण्र् भेटैत \nछगन , राजा पुरूरवा स s प्रेम करद क े  अपराि क े  लेल।आ थचिलेखा क े  \nउवडशीक संदेश क े  ढोबद क े  कारर् एक महीना तक स्वगड -सुरसभ स s वंथचत \nरहबाक दण्र् भेटैत छगन।मुदा उवडशी क े  आग्रह पर आ हुनका वारारा कहला पर \nजे थचिलेखा छथि गनदाोष ,ओकर दण्र् सेहो इन्र वारा रा उवडशी क े  देल जाइत \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 51 \nछ ै क।आ ओ सजा सेहो पााँच साल क े  अथछ।  \nआब आगू: \nउवडशीक हृदद मे अत्दंत तामस भरल छलैक।स्वगड साँ s गनष्कासनक पैघ दण्र् \nहुनकर माि पर कलंक बगन गेल छलैक। आइ िरर हुनका स्वगड मे सम्मान \nसाँs देखल जाइत छलैक।आब लोक हुनका पर आंगुर उठाओत ,ई सब कोना \nसहती ओ  ।सिलोक भरर मों ई बात श्रुथत -सूि क े  माध्दम सs पसरत।स्वगड क े  \nसब प्रार्ी क े  पगहने स s एगह बात क े  जानकारी आब त भ s गेल अथछ।आब \nई बात सिलोक मों सेहो पसरत।  \nसंभवतुः ई भरतमुगन क े  श्राप क े  पररर्ाम भs सक ै त अथछ,हुनकर किन झूठ \nनै भ s सक ै त अथछ। हुनकर श्राप क े  अवथि हमरा कोनो ने कोनो रूप मों भोगगह \nक े  छल।की इन्र वारारा देल गेल ई दण्र् हुनक े  देल श्राप क े  माि बहन्ना अथछ ? \nइन्रक दण्र् सेहो श्राप काल स्वगड साँ s बाहर गबताबद क े  संक े त द s रहल \nअथछ। गवथि क े  रचल गनदमन कतेक गनदथमत अथछ।  \nतागह लेल हमरा गवशेष व्यथित होदवाक आवश्दकता नगह ।गवष्र्ु लोक मे \nलोक हमर स्वगड साँ s गनष्कासन क ेँ  भरतमुगन क े र असभशापक प्रभाव बुझताह। \nरहल बात भूलोक क े र त s की हमरा ओतद कलंगकत मानल जादत ? हाँ भs \nसक ै त अथछ!मुदा भूलोक मे हम अपन कलंक नुका सक ै त छी ,जाँ हम राजा \nपुरूरवा लग चसल जादब।राजा हमरा वचन देने छथि जे ओ हमर प्रेम स्वीकार \nकरबाक प्रतीक्षा करताह। हाँ सैह ठीक रहत! हम... हम ओतद जा सक ै त \nछी।तs हम माि ओतगह गकदैक नगह जादब! हम कतहु आन ठाम जा s दण्र् \nभोगग गकदेक अपदश क े  भागीदार बनब!हम राजा पुरूरवाक संग वैवागहक \nजीवनक आनंद लेब ,आ तखन हमरा राजा पुरूरवाक प्रेदसी पत्नी क े  रूप मे \nभूलो कक इथतहास मे सेहो प्रसससद्ध भेटत। भूलोक गनवासी तक त s हमर श्राप \nक े  किा संभवत कगहदो नगह पहुाँथच पादत।िीरे -िीरे स्वगड मे सब गकदो ई \nबात गबसरर जादत।एतद लगभग सब क ेँ  सददखन कोनो ने कोनो दण्र् भेगटते  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहैत छ ै क।हाँ,ई गकछु न व  ब ात न गह  भेल  अथछ! \nअरे! ई दण्र् आ भरत मुगन क े  असभशाप तs हमरा लेल वरदान जकााँ सागबत \nभs रहल अथछ। हम राजा पुरूरवा साँ s अगाि प्रेम करैत छी। हुनकर प्रेम क े  \nउन्माद  मे र् ूगब  अशस त व्याकु ल  भs रहल छी। गकदैक नगह एगह गवरहक पीड़ा \nक ेँ  छोगड़ दाम्पत्द सुखक भोग करू।  \nउवडशीक हृदद एगह कल्पना साँ रोमांथचत भ s गेल छल।  \nहमर थप्रदतम!हम अहााँ लग आगब रहल छी! आब अहााँ क ेँ  हमर गवरह मे जरद \nनगह पड़त!  \nमुदा......मुदा ,.....ई अवथि बहुत कम अथछ!हमरा पुरूरवा क े  छोगड़ पााँच साल \nबाद स्वगड आपस आबद पड़त!ई त s आओर दु:खद अथछ।पुरूरवा क े  ह्रदद मों \nथमलन क े  आस जगा पुनुः दु:खी क s हुनक पररत्दाग करद पड़त । तखन  \nह मरा आर कल ंक ल ाग त। एकर गकछु माग ड ह मरा गन काल s परत। हाँ! हम \nराजा पुरूरवा क े  गृह जादब! हमर थप्रदतम क े  गनकट !ओ अवश्द हमर प्रतीक्षा \nमों होदताह। हमर स्वगड वापसी क े  बाद भूलोक वासी आ स्वदं राजा पुरूरवा \nहमरा पर दोषारोपर् नगह करथि ,संगगह राजा क े  बेसी गवरह क े  कष्ट नै  उठाबद \nक े  होगन ,तागह लेल हम वैवागहक जीवन शुरू करद स पगहने दूटा शतड क े  पालन \nकरबा हेतु राजा क े  वचनबद्ध करब ।ओ नश्वर प्रार्ी छथि!ओ देर सबेर ओगह \nशतड क े  अवश्द तोगड़ देताह! आ तखन हमरा हुनका छोड़बाक अवसर भेगट \nजादेत।एहन ल्स्िथत मे भूलोक मे सेहो हमरा कलंक नगह लागत ,जे  उवडशी \nअपन असहाद संतान आ बुढ़ारी मे अपन पथत क ेँ  छोगड़ देलगन! भूलोक वासी \nएगह बात क े  अवश्द मानत - उवडशी अप्सरा छलीह। हुनका प्राप्त करवा हेतु \nजे शतड राखल गेल छल ,पूरा नगह भेल। राजा वारारा शतड भंग कएल गेल छल! \nतखन उवडशी की कररतथि! ई काज हम करब। हम स्वगड क े  गनदम साँs \nबन्हादल छी। ओकर गवरुद्ध हम कोनो काज नगह क s सक ै त छी। गववाह सं s \nपगहनगह हमर शतड राखब पुरूरवाक संग छल होदत। मुदा ई छल आवश्दक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 53 \nअथछ। प्रेम मों थप्रदतम क े  प्राग्प्त एवं दुद्ध मों गवजद प्राग्प्त हेतु क ू नो दुक्सत \nक ै नाई छल अिवा अपराि नगह होएत अथछ ।  \nएगह मे रा जाक लेल सेहो भलाई अथछ।ओहो हमर गवरह मों व्यथित हेताह। \nहमर प्रेम प्राप्त भेला साँs हु न कहु  द द ड मेटाद त। कम स ाँ कम गकछु व षड िरर,हम \nहुनका साँs भोंट करब।ई समद स्वगड लेल माि पााँच वषडकआवश्द अथछ। मुरा \nपृथ्वी क े  लेल त s बहुत काल भ s जाएत। हम गबसरैत गकएक छी जे हमर  \nश्राप अवथि क े  संग थचिलेखा क े  देल श्राप क े  अवथि जुड़त तखन आर बेसी \nभs जाएत। हाँs ओ हमर पाजर् ग्रहर् करबा साँ s कतेक मुददत हेताह!हमहूाँ \nअपन थप्रदतम संग गृहस्ि िमड ग्रहर् क े लाक बाद अपन हृदद क ेँ  व्याक ु लता \nशांत कs सकब।हमर ई गवरह -गवदनि हृदद जे हमर थप्रदतमक गवरह मे अपन \nसुथि-बुथि हेराएलअथछ ,हुनकर प्रेम प्राग्प्त क े लाक बाद शीतल भ s जादत।  \nहुनका ईहो नगह ज्ञात भ s सकलगन जे हुनक र्ेग फ े र कखन उदठ गेल ,आ ओ \nभूलोक ददस गवदा भ ' गेलथि ।  \nएखन उवडशी स्वगडक सीमा पर छलीह गक देखलथि जे रम्भा आ थचिलेखा \nहुनका सोझााँ देबाल बगन ठाढ़ छथि ,उवडशी क र्ेग रुगक गेलगन ।  \n\"की बात छ ै  सखी लोकगन ,अहााँ दुनू गोटे हमर बाट गकएक रोकने छी\" ? \nउवडशीक ठोर िीरे -िीरे कााँगप उठल। \n\"हमरा सभ क ेँ  बुझल छल ,अहााँ आइ राथत स्वदं हमरा सभ साँ अलग भ s \nजादब ,अपन दण्र् क े र भोग करबा लेल। मुदा की अहााँ जेबा साँ पगहने हमरा \nसभ साँ भोंट करब जरूरी न गह बुझलहुाँ? सखी!की हम सभ अहााँ साँs एकदम \nफराक  भs गेल छी\" ? रम्भा एवं थचिलेखा दुनू उवडशी क े  उपराग दैत \nकहलथि।  \nउवडशी - \"नगह , एह न  गकछु ब ात न गह  छल ! ह म अह ााँ स ब  स ाँ भोंट करद  च ाह ैत \nछलहुाँ,मुदा दण्र् भेटलाक बाद हमर मोन लाज आ दु:ख साँ s व्यथित भs रहल \nछल। हम अहााँ सबहक सा मना कोना क s सक ै त छलहुाँ! ई सोथच हमरा साहस  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनगह भेल। हम अपराि क े ने छलहुाँ,अपरािी क े  दण्र् भेटबाक चाही\"। \nथचिलेखा - \"नगह ,अहााँ कोनो अपराि नगह क े ने छी! प्रेम सेहो वैह भगवान् \nवारारा बनाओल गेल अथछ जे हमर अहााँ एवं अन्द सब सृथष्ट क े  रचना कएने \nछथि । की अहााँ क ेँ  महामान्द भरतमुगन क े र असभशाप मोन नगह पड़ैत अथछ ? \nअहााँ गबसरर गेलहुाँ हुनक असभशाप ? देवेन्रक देल दण्र् ओगह असभशापक \nपररर्ाम थिक। ओगह असभशाप क े र प्रभाव मे देवेन्र अहााँ क े  दण्र् देने छथि। \nएकरा गवथि क े  गविान बुझु। अहााँ ओगह असभशाप आ ओगह असभशाप क े र \nप्रभाव मे छी। ई अवसर अथछ  जे भानद क े  वारारा देल गेल अथछ सखी!अहााँ \nअपन थप्रदतम क े  पास जाउ!ई अवथि स्वगड क े  लेल बहुत छोट अथछ ,मुदा \nिरती क े  लेल छोट नै!जाउ सखी! संगथत मों खुश रहू अपन थप्रदतम क े !हम \nअहााँ क े  सुखद पाररवाररक जीवन क े  कामना करैत छी।अपन थप्रदतम स भोंट \nकs अपन जीवन क े  सुखद बनाउ!  \nउवडशी भीजल मुस्कान दैत बजलीह - \"सखी!हम सहमत छी जे ई अवथि \nिरती लेल लंबा होदत ,मुदा एतेक ददन नगह होदत जे हम गवरह क े  पीड़ा सहन \nकs सकब! जखन एगह भोंट क े  बाद गवरह होदत , मोन मों ओगह ल्स्िथत क े  \nकल्पना क s हम कााँगप जाइत छी\"l \nरम्भा - \"अहााँ गबसरर रहल छी थमि!अहााँ क ेँ स्वगड साँs गनष्कासन भेगट गेल \nअथछ,मुदा तागह संग ई नगह कहल गेल जे गनष्कासन अवथिक बाद आपस \nआबद पड़त। अहााँ नगहदो आगब सक ै  छी! तेँ एतद वापस नगह आऊ। अपन \nथप्रदतम क े  संग सुखी जीवन जीबू\"!  \nउवडशी - \"सखी!अहााँ हमरा साँ बेसी देवेन्र क ेँ  थचन्हैत छी!अहााँ क ेँ  लगैत अथछ \nजे देवेन्र ई होबद देताह ?\" \nउवडशीक एगह प्रश्न पर दुनू सखी चुप भ s ग ेल ीह ।उव डशी माि गकछुए क्षर् क \nबाद पुन:बजलीह - \"हाँ सखी! हमहूाँ गनर्डद कएने छी! हम पृथ्वीलोक मे \nरहब!आ एगह अवसर क ेँ  थप्रद -थमलन क े  रूप मे उपदोग करब। गवदाई ददद  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 55 \nसखी!आहााँ दुनू गोटे गवदा करू !आ हमरा स भक जीवन लेल ,अपन आशीवाडद \nआ शुभकामना सेहो ददद s\"। \nदुनू थमि थमसलकद बजलीह - \"अहााँक जीवन सुखीएवं समृद्ध होद ,अहााँक \nप्रेम कल्प पदंत तक एकटा थमसाल बनद।  \nदुनू थमिक आाँखख मे नोर जझलथमलाइत छल ,मुदा दुनूक ठोर पर मुस्कान \nछल ,एगह नोर थमसश्रत मुस्कान संग दुनू गोटे उवड शी क ेँ  गवदाई देलथि । \n  \nक्रमशुः \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.नन्द गवलास राद -मंिीजी साँ पैरबी \n \nनन्दद विलास राय \n \nमंत्रीजी सँ पैरबी \n \nगवनीतजी पैघ ठीक े दार छ ै ि। कइएक गवभागमे ओ ठीक े दारीक लेल गनबन्िन \nकरौने छ ै ि। करोड़ोमे हुनकर ठी क े दारीक काज चलैत रहै छ ै न। चाहे लसिंचाइ \nगवभाग हो वा भवन गनमाडर् गवभाग , वा पुल -सड़क गनमाडर् गवभाग सगतैर \nहुनकर काज चसलते रहै छ ै न। दसटा हाइबा गाड़ी , पााँचटा जेसीबी , दसटा \nट्रैसटर , पााँचटा टीपर, पााँचटा थमसचर मशीन आर कताक तरहक मशीनसभ \nरखने छ ै ि। \n21 अगस्तक ददन गवनीत जी एकटा टेण्र्रक काजसाँ पटना गेल रहैि। भवन \nगनमाडर् गवभागमे टेण्र्र भरर कऽ जखन बाहर सड़कपर एला गक हुनकर \nमोबाइलक घन्टी बजलै। जेबीसाँ जखन मेाबाइल गनकासल नम्बर देखलैन ताँ \nहुनक मैनेजर अजदजीक नम्बर रहैन। गवनीतजी फोन ररससभ करैत बजला - \n“हाँ अजदजी , की बात ? “ \nओम्हरसाँ आवाज आएल - \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 57 \n“सर , रामपुर िानाक बड़ाबाबू पााँचटा हाइबा आ एकटा जेसीबी जब्त कऽ \nिानापर लऽ गेला हेन। हम बड़ाबाबूसाँ भेँट क े सलऐन ताँ ओ कहला जे ठीक े दार \nको बुलाओ। “ \nतैपर गवनीतजी बजला - \n“ठीक छ ै । अखन हम पटनामे छी। राथत तक गाम पहुाँचब आ भोरे आठ बजे \nिरर रामपुर िानापर पहुाँचब। अहााँ आठ बजे भोरमे रामपुर िानाक अगल -\nबगलमे रहब। हम फोन करर कऽ अहााँक ेँ  बजा लेब। “ \nई कगह गवनीतजी फोन कागट देलखखन।  \nऐगला ददन गवनीतजी आठ बाजजकऽ पााँचे थमनटपर रामपुर िानाक गेटपर \nपहुाँच गेला। अजदजी एकटा चाहक दोकानपर बैसल रहैि। जखने \nगवनीतजीक स्कारगपओ गाड़ी देखलखखन ओ चाहक दोका नपरसाँ उदठ \nगवनीतजीक गाड़ी लग पहुाँचला। गवनीतजी अजदजी क ेँ  संग कऽ िानापर \nगेला। बड़ा बाबू िानापर नगह रहैि। ओ र्ेरापर रहैि। गवनीतजी अजदजी साँ \nपुछलखखन - \n“बड़ाबाबूक र्ेरा क े तए छ ै  से अहााँक ेँ  बुझल अथछ? “ \nअजदजी कहलक ै न - \n“जी बुझल अथछ। “ \nतैपर गवनीतजी बजला - \n“क े तेक दूर छ ै । जाँ बेसी दूर हएत ताँ गाड़ी लऽ लेब आ जाँ लगीचे हएत तखन \nपएरे टहलैत चलब। “ \nअजदजी कहलक ै न - \n“नगह बेसी दूर नगह छ ै । लगिक अदहा गकलोमीटर हएत। “ \nगवनीतजी बजला - \n“तखन टहैलते चलू। “ \nदुनू गोरे बड़ाबाबूक र्ेरापर पहुाँचला। बड़ाबाबू दाढ़ी बना रहल छला। अजदजी  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेटेपर साँ कहलखखन - \n“प्रर्ाम स र। ठीक े दार साहैब एला हेन। “ \nतैपर बड़ाबाबू कहलखखन - \n“आइदे भीतर आ जाइदे। अिा गकदे र्ेरेपर आ गदे। “ \nगवनीतजी आ अजदजी भीतर गेला। गवनीतजी दुनू हाि जोड़ैत बजला - \n“नमस्कार सर। अपनेक आदेशक मोतागबक हम हाजजर छी। की सेवा कएल \nजाए। “ \nबड़ाबाबू बगलमे राखल क ु सी ददस इशारा करै त बजला - \n“बैदठदे। “ \nदुनू गोरे दानी गवनीतजी आ अजदजी बैस गेला।  \nगवनीतजी बड़ाबाबूक दूटा छोट -छोट बच्चाक ेँ  देखख कऽ अजदजीसाँ \nकहलखखन - \n“ज ा छुिे  ह ािे आगब  ग ेल ाौं। एन ा करू  अह ााँ ब ाज ारस ाँ एक गकल ो  रस भरी \nथमठाइ आ एक गकलो सेब कीनने आउ। ढौआ अथछ गकने। “ \nअजदजी खड़ा होइत बजला - \n“जी ढौआ अथछ।“ \nई कगह अजदजी बाजार ददस गवदा भऽ गेला।  \nतैबीच बड़ाबाबू बजला - \n“अिा गकदे मुंशी को हटा दददे। “ \nतैपर गवनीतजी बजला - \n“अिा, आब कहल जाए सर। हमरा की आदेश छ ै । “ \nबड़ाबाबू बजला - \n“देखखदे मामला गम्भीर है। गबना परथमट का आप नदी से बालू खनन कर रहे \nिे। सरकार का शख्त  आदेश है जो कोई भी बेकती गबना परथमट का गकसी \nसरकारी जमीन मों खनन कर काम करे उनका गाड़ी जब्त कर तुरन्त प्रािथमकी  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 59 \nदजड गकदा जाए। “ \nगवनीतजी खुशामद करैत बजला - \n“हम कोनो अहााँसाँ बाहर छी सर। हमरा की करए पड़तै से आदेश कएल जाए \nआ हमरा गाड़ी सभक ेँ  छोगड़ देल जाए। “ \nदुनू गो टामे दानी बड़ाबाबू आ गवनीतजी मे लेन -देनक गप होमए लगल। \nबड़ाबाबू पााँच लाख टका मंगलखखन। गवनीतजी बड़ गगड़गगड़ेला। अन्तमे \nबड़ाबाबू कहलक ै न - “तीन लाख से कम मों काम नहीं चलेगा। ऊपर तक \nपहुाँचाना पड़ता है।“ \nगवनीतजी कहलक ै न - \n“सर , हमरा दू ददनक समद देल जाउ। “ \nतैपर बड़ाबा बू बजला - \n“गबना प्रािथमकी का िानापर गाड़ी रखना गैर कानूनी है। मौं एक ददन का \nसमद दे रहा हूाँ। कल सुबह आठ बजे आकर मामला रफा -दफा करा लीजजदे। \nवरना आप जागनदेगा और आपका काम जानेगा। “ \nताबेतमे अजद थमठाइ आ फल लऽ कऽ पहुाँच गेला। थमठाइ आ फल \nबड़ाबाबूक सामने टेबुलपर रखैत गव नीतजी बजला - \n“ठीक छ ै  सर, आदेश देल जाउ। काल्ल्ह पुन: दशडन करब। “ \nई कगह अजदजी आ गवनीतजी बड़ाबाबूक र्ेरासाँ बाहर आगब गेला।  \nजखन दुनू गोटा बड़ाबाबूक र्ेरासाँ गनक ै ल कऽ सड़कपर एला ताँ अजदजी \nपुछलक ै न- \n“भेल बात सर ? “ \nगवनीतजी कहलखखन - \n“हाँ बात ताँ भेल, बड़ पाइ मंगैए बड़ाबाबू। “ \nअजदजी पुछलक ै न - \n“क े तेक पाइ मंगै छ ै ि? “  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगवनीतजी कहलखखन - “पूरा -पूरी तीन लाख। “ \nअजदजी बजला - “ठीक े  बड़ पाइ मंगै छ ै ि।“ \nगवनीतजी गाड़ी लऽ गाम ददस गवदा भेला ओ सोचए लगला , बड़ाबाबू ताँ बड़ \nपाइ मंगला हेन। की करी। एकाएक गहनका मोन पड़लैन हमरे मामाक दोस्तक \nबेटा ताँ गृह मंिी छथिन। दुनू गोटा दानी गवनीतजीक मामा आ गृहमंिीजीक \nघर एसक े  गाम जगतपुरमे। गवनीतजी सोचलैि गकए ने गृहमंिी साँ पैरवी \nलगौल जाए। जाँ गृहमंिीजीक पैरबी भऽ जाए ताँ तीन लाखक काज एको \nलाख टकामे भऽ सक ै ए।  \nओ गाड़ी लऽ सीिा मामा गाम जगतपुर पहुाँचला। मथमदौत भादक ेँ  सभ गप्प  \nकहलक ै न। संदोग मंिीजी गामे आएल रहथिन। मथमदौत भाद राजीवजी \nकहलखखन - \n“चलू संदोग नीक अथछ। मंिीजी गामेमे छ ै ि। “ \nदुनू गोटा मंिीजीक घरपर पहुाँचला। ओइठाम बेस भीड़ छ े लइ। मुदा \nराजीवजीक ेँ  मंिीजी साँ भेँट करैमे ददसकत नगह भेलइ। राजीवजी आ \nगवनीतजी दुनू गोटा मंिीक ेँ सभ बात कहलक ै न। मंिीजी पी.ए. साहैबक ेँ  बजा \nकऽ पुछलखखन - \n“रामपुर कोन जजलामे पड़ै छ ै ? “ \nपी.ए. साहैब कहलक ै न - \n“भीमपुर जजलामे। “ \nतैपर मंिीजी पी.ए. साहैबक ेँ  कहलखखन - \n“ठीक छ ै  गवनीतजीक काज नोट कऽ सलदौन। राथतमे हमरा भीमपुर जजलाक \nएस.पी.साँ बात कराएब। “ \nपी.ए. साहैब कह लक ै न- \n“ठीक छ ै  सर।“ \nमंिीजी, गवनीतजी आ राजीवजी साँ कहलखखन -  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 61 \n“काम भऽ जेतै। हम राथतमे भीमपुरक पुसलस अिीक्षकक ेँ  कगह देबैन। अहााँ \nकाल्ल्ह सबेरे एस.पी.साँ भेँट कऽ लेब। काज भऽ जाएत। “ \nपी.ए. वरूर्जी राजीवजी आ गवनीतजी क ेँ  लऽ कऽ बाहर एला। पी.ए. \nवरूर्जी राजीवजी साँ कहलखखन - \n“की कहब अखन तक बोहैनो नगह भेल हेन। फ े र गवनीतजीक ेँ  कहलक ै न - \nअिा अहााँ बोहैन करू आ काज नोट कराउ।  \nगवनीतजी एकटा दू हजारक नोट पी.ए. वरूर्जी क ेँ  देलक ै न।  \nतैपर वरूर्जी बजला - कमसाँ कम पााँच साए एक टका आर दददौ। शुन्ना ठीक \nनगह होइ छ ै ।  \nगवनीत जी पााँच साएक एकटा नोट आ एकटा पााँचक सससका आरो वरूर्जी \nक ेँ  देलक ै न। वरूर्जी गवनीतजी साँ पुछलक ै न - रामपुरे िानाक ने मामला छी।  \nगबनीतजी बजला - जी पी.ए. साहैब।  \nवरूर्जी आगााँ पुछलखखन - गाड़ीए सभ ने जब्त क े ने अथछ , वएह गाड़ी \nछोड़ेबाक अथछ।  \nगवनीत जी कहलक ै न - जी गाड़ीए छोड़बाक हेतु पैरवी करेबाक अथछ।  \nतैपर वरू र्जी कहलक ै न - अहााँ गनखश्चन्त भऽ कऽ जाउ। राथतमे हम मंिीजीक ेँ  \nभीमपुरक एस.पी.साँ बात करा देबैन। अहााँक पैरबी भऽ जाएत। काल्ल्ह अहााँ \nभीमपुरक एस.पी.साँ थमल लेब। काज भऽ जाएत।  \nगवनीतजीक ेँ  मन रहैन जे अपने सोझामे मंिीजी साँ एस.पी. भीमपुरक ेँ  फोन \nकराबी मुदा से नगह भेल। ओ  अपन शंका राजीवजी लग व्यसत क े लखखन जे \nपैरबी हएत गक नगह।  \nराजीवजी कहलक ै न - जखन वरूर्जीक ेँ  पच्चीस साए टका दऽ देसलऐन तखन \nवरूर्जी मंिीजी साँ एस.पी. साहैबक ेँ  फोन करेबे करथिन। ओना , भोरमे हम \nवरूर्जीसाँ भेँट कऽ लेबैन। नगह ते एना करू वरूर्जीक फोन नम्बर लऽ सलअ , \nभोरमे फोन कऽ वरूर्जी साँ पुथछ लेबैन।   62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतैपर गवनीतजी कहलखखन - सएह ठीक हएत।  \nराजीवजी जेबीसाँ मोबाइल गनकासल मोबाइलमे वरूर्जीक नम्बर देखैत \nबजला - सलखू वरूर्जी मोबाइल नम्बर।  \nगवनीतजी अपना मोबाइलमे पी.ए. वरूर्जीक मोबाइल नम्बर सेभ कऽ \nलेलखखन।  \nऐगला ददन गवनीतजी वरूर्जी क ेँ  फोन लगेलखखन जखन  ओमहरसाँ हेल्लोक \nआवाज आएल ताँ गवनीतजी बजला - हेल्लो पी.ए.साहैब , नमस्कार , हम \nगवनीत बजै छी।  \nतैपर ओम्हरसाँ आवाज आएल - नमस्कार गवनीतजी। अहााँक काज भऽ गेल। \nमंिीजी भीमपुरक एस.पी. साहैबक ेँ  कगह देलक ै न। काज भऽ जाएत। अहााँ \nएस.पी. साहैबसाँ भेँट कऽ लेबैन।  \nगवनीतजी भीमपुर पहुाँच कऽ एस.पी. साहैबक ेँ  भेँट क े लखखन। \nएस.पी. साहैब पुछलक ै न - कगहदे सदा काम है ? \nगवनीत जी कहलक ै न - सर राथतमे मंिीजी फोन क े ने छला।  \nतैपर एस.पी.साहैब बजला - अिा। अिा। आप ही गवनीत ठ े क े दार हौं। \nगृहमंिी जी का फोन आदा िा। आप रामपुर िाना क े  िाना अध्दक्ष से थमल \nली जजदे। हम िाना अध्दक्ष को कह दददे हौं। आपका काम हो जाएगा।  \nगवनीत जी जखन रामपुर िानाक बड़ाबाबूसाँ भेँट क े लखखन ताँ बड़ाबाबू \nकहलक ै न - एस.पी. साहैब आपक े  बारे मों कहे है। शादद गृह मंिीजी एस.पी. \nसाहैब को फोन गकदे िे। जाइदे पााँच लाख रूपदे का प्रबन्ि कर कल बारह \nबजे दद न तक आइदे। देर करने पर मुझे प्रािथमकी दजड करना पड़ेगा। \nप्रािथमकी दजड हो गदा तो मुग्श्कल मों पड़ जाइदेगा। िाना अध्दक्षक बात \nसुगन गवनीत जी अवाक भऽ गेला। गवनीत जीक ेँ  अवाक देखख बड़ाबाबू बजला - \nपहले जो तीन लाख रूपदा मांगे िे उसमों िानाक बहिंस्सा और एस.पी. साहैब , \nर्ी.आई.जी साहैब का गहस्सा िा। अब बात मंिीजी तक पहुाँच चुका है तो  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 63 \nउसको भी गहस्सा चागहए न।  \nगवनीतजी सोचए लगला - कोन दुमडथतदा चढ़ल जे गृहमंिी साँ पैरबी करेलाौं। \nऐसाँ नीक ताँ बड़ाबाबूक ेँ  तीन लाख टका दऽ काज कराए लइताौं। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.जगदीश प्रसाद मण्र्ल - सुथचता )िारावागहक उपन्दास(  \n \nजगदीश ्साद मण्िल  \nसुमि ता (धार ािावहक उपन्दयास) \n'सुथचता ' िारावागहक रूपेँ छपब प्रारम्भ भेल 'थमथिला दशडन 'मे, जे पगहने \nचप्रिंटमे छपब बन्द भेल आ माि पी.र्ी.एफ. मे ई-प्रकासशत हुअद लागल आ \nफेर सेहो बन्द भऽ गेल। आ तेँ 'सुथचता 'क सेहो छपब/ ई -प्रकासशत हएब \nबन्द भऽ गेल। अही आलोकमे ई उपन्दास िारावागहक रूपेँ ई -प्रकासशत कएल \nजा रहल अथछ। - सम्पादक।  \nपााँचम पड़ाव \nछअ मास बीत गेल। जगहना घोड़ो घोड़वान एक रफ्तार चसल दम मारए चाहैए \nतगहना रािारमर् दम मारर शान्त भेला  गक मोन पड़लैन अपन पररवार आ \nपररवारक सम्बन्ि। जे गपता कमाइक आशा तोगड़ लेलैन , हुनका मनमे की \nछै न ..! पररव ारक ब ीच  न ज ैर पहु ाँच ते रािारमर् क मन  छुब् ि हु अ ल ग ल ैन । के न ा \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 65 \nपररवार बीच सम्बन्ि बनत ? जखन मनमे एहेन गवचार गड़ा गेल अथछ जे जइ \nदेशक लोक अखनो भीख मांगग जीवन -वसर करैए , ओकरा-जोकर कोनो \nकाज नइ छ ै , तेकर अथतररसत जे काजो करैबला अथछ ओकरा जाँ छोट -छीन \nकाज छइहो ताँ बारह मासमे दू मास चारर मास भेटै छइ। तैसंग सभसाँ गवराट \nरूपमे ओ अथछ जेकरा काजक अनुक ू ल मजूरी नगह भेटै छ ै । मुदा पररवार ताँ \nओगहना सबहक अथछ जेना पररवार होइ छ ै , माने माता -गपता, पत्नी, बाल -\nबच्चा..! तैठाम हमरा सन -सन वेतनबला क े ते लोक छ ै ि। एते वेतनक \nपछाथतदो जाँ बेइमानी रस्तासाँ पाइदे बनाएब तखन इमान कगहदा बनाएब आ \nिरम क े तए बाँचाएब? अपन जे पगहल वेतन भेटल , तेही ददन जोगड़ लेलाौं जे \nक े ते पाइ कोन काजमे खचड करब अथछ। जीवनक ेँ  गथतशील रखैले \nगथतशील ताक रस्ता िड़ए पड़ै छ ै, ज ाँ स े न गह  िड़ब  ताँ स मद  पाछू छो गड़ देत। \nतइ गहसाबसाँ गपताजीक ेँ  दू हजार रूपैआ मगहना ददअ लगलदैन। तीन मास \nतक ताँ कोनो सुगन -गुगन नगह सुनलाौं। अपनो मनमे गबसवास जगग गेल जे \nगपतोजी ऐ बातक ेँ  बुजझ मागन लेलैन जे आइ रािारमर् कमाएब शुरू क े लक \nअथछ, आइसाँ पूवड तक ताँ ओकरादेही दू हजार मगहना खरचे होइ छल , से जखन \nपूर्तिं करैत पररवार चलबैत आगब रहलाौं अथछ , तइमे दोबर भेल। माने दू हजार \nखचडक मुाँह बन्न भेल आ दू हजार ऊपरसाँ भेटल , तखन जे पररवार जइ गथतदे \nचलैत गकए ने होउ , मुदा चारर हजार ताँ लाभकारी भेबे कएल गकने। तैठाम \nचारर म मासमे जखन गपतेजी पिक माध्दमसाँ जवाब देलैन जे “तोरा सन \nबेटासाँ आशा तोड़लाौं। जइ पररवारमे कहुना -कहुना पााँच हजारसाँ ऊपर चाह -\nपानक खचड अथछ , तैठाम जाँ बेटा चाहो -पानक खचड पररवारक नगह जुमा \nसक ै ए, तख न  अन ेरे ओकर कमाइ छुब े गकए करब ।“ \n \nगपताक पठौल पि मोन पगड़ते रािारमर्क ेँ  बुकौर लागग गेलैन। जखन गपताक \nजीवन बेटा आ बेटाक जीवन गपता नगह देख -बुजझ सकता तखन दुनूक बीच  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसम्बन्ि सूि क े हेन रहत। गपता -पुिक बीच जे गवक ृ तता पनैप चुकल छल \nतइसाँ रािारमर् अपन जजनगीमे मोड़ आनए चाहलैन मुदा पीठ े पर सलखल \nमाइक पि रािारमर्क ेँ  भेटलैन ताँ मोड़मे जोड़ दैत अपन गवचार बढ़ौलैन। \nमाइक पिमे स्पष्ट छ े लैन जे एक ददन सभनसरू पहरक ेँ , करीब आठ बजे तीनू \nबापूत माने गवलासोदेव सुखदेवो आ वामदेवो , गवलासदेवक ेँ  तीन बेटा , जेठ \nरािारमर् , माजझल सुखदेव आ छोट वामदेव। तीनू बापूत माने गवलासोदेव , \nसुखदेवो आ वामदेवो भीनसुरका अहार चगड़  चुकल छला। चौक -चौराहापर साँ \nदुनू बेटो माने सुखदेवो आ वामदेवो पहुाँच चुकल छ े लैन। तीनू बापूतक बीच \nकचहरी लागल। दरबारक पगहल प्रश्न छल रािारमर्क दू हजार रूपैआ \nमगहना पठाएब।  \n \nभाए सन मुजररम भाएक ेँ  भेटल। जैठाम थिदो -पुता बजैए जे राहररक दासल \nआ दददाद , माने भाए जेत्ते ग लैए तेत्ते सुआददष्ट बनैए। मुदा असल न्दादािीश \nताँ गपताजी भेला। हुनक े  मुाँहमे ने जद-पराजद दुनू अथछ। जे अपने रािारमर्क \nजीवन आ गवचारसाँ ओगहना हटल छला जेना पृथ्वीक दुनू ध्रूव अथछ। एक ददस \nभोलाबाबा जकााँ भााँग-गााँजा पीब सभ मस्त ताँ दोसर ददस चण्र्ी जकााँ \nलहलहाइतो छ े लाए -हे।  चौकपर चासल चलगनहार वामदेव रहबे करए। तहूमे \nछोट बेटा रहने बापक कनी बेसी दुलारू सेहो छ े लाए -हे। बुझले अथछ जे राज -\nदरबारमे एकटा बूगड़राज सेहो स्िादी सदस्द दरबारक होइते आगब रहल अथछ। \nवामदेव बाजल - \"अहााँक ेँ  रािारमर् भैदा की बुझलैन? हम सभ नइ जनै छी \nजे ओहन -ओहन क ु रसीपर  लोकक ेँ  बैसते सौनक बून जकााँ लछमी झहरए \nलगैए।\"  \nवामदेवक मुाँहक बात की बुझलैन  आगक अपन मनक घावक जलैन जगलैन \nसे ताँ गवलासदेव जनता मुदा बेटाक प्रस्तावक ेँ  गवलासदेव सोल्होअना गवचार \nकरैले स्वीकारर लेलैन। बेसी बहसा -बहसी नगहदेँ भेलैन गकए ताँ तीनू बापूतक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 67 \nिारा एसक े  ददशामे प्रवागहत होइत रहैन। गवलासदेव अपन गनर्डद करैत \nबजला - \n\"जइ बेटापर आशा छल जे कमा कऽ घरक ेँ  चमकौत तेकरा बुते जखन चाहो -\nपानक खचड नगह पुरौल हएत , तखन ओकरासाँ क े ते आशा। वामदेव अखने \nथचट्ठी तैदार करह जे अहााँ अपन कमाइ अपने राखू। अहााँक कमादक आशा \nहम नइ करै छी।\"  \nमाइक पि मोन  पगड़ते रािारमर् केँ गव च ारमे छुब् िह ीन ता ज ग ल ैन । थच ट्ठीक \nउपसंहार , माइक देल रािारमर्क ेँ  मोन पड़लैन। सलखल छल - \n\"बौआ रािा, जखन अराि तखन ने रािा। गकदो क े करो भरोसे जन्म नइ नेने \nअथछ, जगहना सबहक दुगनदााँ छी तगहना तोरो दुगनदााँ थछअ , ताँए अपन \nदुगनदााँक ेँ  अपना नजररदे देखैत चलह।\"  \nमाइक गवचारक ेँ  असीरवाद बुजझ रािारमर् अपन परखल गाम ददस गवचार \nबढ़ौलैन। सीतानािसाँ मोबाइलपर सम्पक ड  करैत बजला - \n\"बौआ सीतानाि ?\" \nसीतानाि बाजल - \n\"हाँ, भैदा..!\"  \nरािारमर् - \n\"दुनू संगी संग भैदारी नीक े  छह गकने ?\" \nसीतानाि - \n\"हाँ, भैदा। अपना ददसक ?\" \n’अपना ददसक ’ सुगन रािारमर्  गुम्म भऽ गेला। गुम्म होइक कारर् भेलैन जे \nतीनू गोरेक बीच , माने अपन , सीतानाि आ गीतानािक बीच जे सम्बन्ि अथछ \nमाने जइ काजे , तेतबेटा ने तीनूक बीच दुगनदााँ अथछ। अपने सरकारक \nजवाबदेह अफसर छी , ओ दुगनदााँ अलग अथछ। मुदा तीनूक बीच जे दुगनदााँ \nबनबए चाहै छी तैठाम सीतानाि अप ने अपन काजक समाचार नगह कगह ,  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रश्न उन्टा कऽ गकए पुछलक। मुदा लगले रािारमर्क मन मागन लेलक ै न जे \nसीतानाि अखन बाल -बोि अथछ, ताँए एना बाजल। ओकरा सुिारर गवचारक ेँ  \nअपना जगहपर आनी। सएह सोथच रािारमर् बजला - \n\"बौआ , आइ छअ मास बीत चुकल अथछ , अपनो जीवनक गाड़ी ओगहना चसल \nरहल अथछ जगहना कोनो सवार भेल सवारीगाड़ी चलैत रहैए। अपन काजक \nकी रफ्तार छह ?\" \n’काजक रफ्तार ’ सुगन सीतानाि बाजल - \n\"भाद साहैब , गीतोनाि आगब गेल अथछ। दुनू गोरे सग्म्मसलते रूपेँ कहब।\"  \nसग्म्मसलत रूप सुगन रािारमर्क मनमे शान्न्तक पड़ाव भेटलैन। शान्न्तक \nपड़ाव ई भेल जे जखने दू मुाँहक बा त )माने गवचार( एकरंग हएत तखने ओइमे \nशक्सतक संचार शुरू होइ छ ै । शान्न्तक पड़ाव भेगटते रािारमर् ऐगला सीमा \nगनिाडरर्क चचड करैत बजला - \n\"बौआ , साल भररक समद बनल छल , जे ऐगला साल औझुक े  ददन पोिी \nमाने ’गामक इथतहास ’ समाजक बीच समारोहपूवडक हािमे देबैन। समारोह ऐ \nदुआरे जे पो िी सलखैमे जे -जे समस्दा आएल ओहो समाजक ेँ  जना देब अथछ \nगकने। से जाँ जना देबैन तखन ऐगला पीढ़ीक जे कताड -िताड हेता ओ ताँ ओते \nपररथचत भऽ गेल रहता गकने जे अमुक काज करैमे की सभ समस्दा अबैए। \nखुशीक गवचार एकटा आरो भेल जे गपताजीक ेँ  जे दू हजार रूपैआ मगहना दइ \nछ े सलऐन, ओहो ले ब छोगड़ देलैन। ताँए चाहै छी जे ओइ पाइक ेँ  अही काजमे \nलगा देब। ताँए पोिी छपबैक समस्दाक समािाने बुझह।\"  \nरािारमर्क गवचार सुगन गीतानाि बाजल - \"भाद साहैब , अखन हमरा एकटा \nकाज अथछ ताँए गनचेन नइ छी , राथतमे गनचेनसाँ तीनू भााँइ गप-सप्प करब। \nओना , काज प्रगथतक पिपर अथछए मुदा तैबी च  गकछु ब ारीक ब ात एह ेन  अथछ \nजेकरा वारीकीसाँ देखैक अथछ। अखन दोसर काजमे मन इंगेज भऽ गेल \nअथछ।\"  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 69 \nरािारमर् बजला - \n\"क े तेकालमे फ्री भऽ जेबह ?\" \nगीतानाि - \n\"भाद साहैब , ओना छी गफररदे मुदा जइ काजमे व्यस्त छी तेकर आदु समाप्त \nहोइपर अथछ। ताँए ओकरासाँ गनपैट लेब बेसी जरूरी अथछ।\"  \nगी तानािक बात सुगन रािारमर्क मनमे खुशी संचररत भेलैन। खुशीक ेँ  \nसंचररत होइते गवचारक पररपसवताक ददशा -बोि बुजझ पड़लैन। रािारमर् \nबजला - \n\"बौआ गीता , तोरे समैदे समद मुदा जइ काजे गप -सप्प करब , ओकरा \nकमतर )सािारर्( नगह बुझल जाए।\"  \nगीतानाि बाजल - \n\"माि एक घन्टाक समद ददअ। एक घन्टा क पछाथतक समद भेल।\"  \nरािारमर् बजला - \n\"बड़बगढ़दााँ। बौआ सीता , तोहर की हाल छह ?\" \nसीतानाि बाजल - \n\"भाद साहैब , जखन अहााँ दुनू गोरे जोड़ा बगन जाएब ताँ एकपसलदाक ेँ  क े  \nपुछत? अहााँ दुनू गोरेक गवचार हमरो मान्द अथछ।\"  \nबीचक घन्टा भररक समद जगहना सीतानािक ेँ  तगहना रािारमर्क ेँ  अपन \nकाजक उदेस कमडशीलताक सीमापर ठाढ़ करैत मनक ेँ  मिए लगलैन। मने ने \nस भ गकछु छी। च ाह े राज ा ब न ाब ए गक सभख ारी। स ीतान ािक गव च ारमे न व  \nजोड़ एकटा सेहो जोड़ा गेल। ओ जोड़ाएल ई जे जखने गामक इथतहास खोजज \nगनकालब तखने ने ऐगला पीढ़ी खोजी मागन ऐगला खोजी ओहो हएत। \nइथतहासक पन्नामे पगह ल लकीर खीथचगनहार ताँ हमहीं सभ ने भेलाौं। तहूमे \nतीन ददशाक तीनू गोरे खोजी छी। ताँए , अपन -अपन ददशाक रेमन्त जकााँ \nऐगला वाहन ताँ भेबे क े लाौं गकने...।   70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजगहना सीतानािक मनमे खुशी पनैप रहल छल तगहना रािारमर्क मनमे \nस ेह ो  ख ुशी ह ो इत रह ैन  ज े पगह न े ताँ गकछु भद ंकर ब ुजझ पड़ल ैन  मुद ा करैक \nक्रममे फ ू लोसाँ हल्लुक बुजझ पड़लैन...। ताँए मनमे खुशी ददनो -ददन बगढ़ते जा \nरहल छ े लैन।  \nगीतानाि काजमे रमल , राम वनमे जगहना गवचैड़ रहल छला तगहना सीतोनाि \nआ रािारमर्ो राम -रमैदा क ृ ष्र्-कन्हैदाक नाच नथचदे रहल छल।  \nघन्टा भरर क े ना बीत गेल , से तीनूमे गकदो ने बुझलैन। गीता नाि बाजल - \n\"भाद साहैब , काजक तेहेन बाँटवारा भेल जे जााँतक तरमे तेना दबा गेल छी \nजे अपनाबुते गनकलल हएत गक नही।\"  \nरािारमर् मने -मन बुझै छला जे समाजक एहेन लीला अथछ जे महानक ेँ  हान -\nहीन बना , हीन -हानक ेँ  महान बना अजगर सााँप जकााँ गेरुली मारर बैसल अथछ \nआ गकदो लगमे ऐ दुआरे नगह  जाएत जे आाँखखदेसाँ सुरैक लेत। एकाएक \nरािारमर्क मन ओइ सीमापर पहुाँच गेलैन जे जजनका नजैरमे रखख इथतहास \nगढ़ए चाहै छी थतनकासाँ छअ मास थछपा कऽ रखलाौं। जे उथचतो छल , गकए \nताँ करतो ओहने छला जे अनुभवहीन छला , मुदा छबे मासक लननक मन \nकाजक बुगनदाद गढ़ैक सशष्द बना लेलक। ताँए नीक  हएत जे आइ समाजक \nबीच ईहो बातक खुलासा कऽ ददऐन जे हम तीनू गोरे गामक इथतहासक ओतबे \nअध्दादक ेँ  गक्रदारूपमे लेलाौं हेन जेते साल भररमे कएल जा सक ै ए। छअ मास \nबीथत गेल आ छअ मास बााँकी अथछ , ताँए सभ आमंसित छी, नव अध्दादो \nजोड़ैले आ जे अध्दाद चसल रहल अथछ तेकरो आगूक खोज करै ले।  \nगीतानािक बात सुगन रािारमर् चौअगनदााँ हाँसी कगहदौ आगक दुथतदाक \nचानक मुस्की कगहदौ तगहना गबहुसैत बजला - \n\"बौआ गीता , तूाँ अप्पन नामक माने बुझै छहक। गीता भेल महाभारतक \nओहन अंश जे गीत गबैत जीवनक ेँ  महान जीवन बना दइए।\"  \nरािारमर्क गवचार सुगन गीतानािक मन जेना गीताक कमडक ममड बुझए  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 71 \nलगल तगहना एकाएक मनमे गबजलोका जकााँ चमकल। चमकल ई जे \nरािारमर् सन बेकतीक गवचार व्यसत भेलैन अथछ। भााँट -बसखोक गवचार \nिोड़े छी जे आमक गाछपर महकारी फड़त आ महकारी लत्तीमे आम फड़त। \nआम ताँ अमृत फल छी, ओ आमेक गाछमे फगड़ सक ै ए। गवचारमे गीतानािक \nमन तेतेक उददनन भ ऽ गेल जे गवचारल कगहदौ आगक गबनु गवचारल मुहसाँ \nगनकलल - \n\"भाद साहैब , ओना ताँ काल्ल्ह िरर दएह बुझै छ े लाौं जे मनुसख सामाजजक \nप्रार्ी छी , मुदा आइ...।\"  \nसभ गवचारक ेँ  समटैत रािारमर् बजला - \n\"बौआ , दज्ञ हुअ गक क ृ सत्त से पैघ हुअ गक छोट , जाँ ओकर क्रमवद्ध, \nससलससलेवार ढंगसाँ कएल जाए ताँ ज रू र ओ गकछु न े गकछु न ीक फल  द इते \nअथछ। ताँए नीक हएत जे जइ समाजक अंग अपना सभ छी , ओइ समाजक ेँ  \nसेहो जगबैत कगह ददऐन जे हम तीन गोरे ऐ काजे )गामक इथतहास( अपन \nगवचारसाँ आगू र्ेग रखलाौं हेन , जेकरा आइ छबम मास बीत गेल , छअ मासक \nपछाइत ई पोिी सबहक हािमे आगब जाएत , ताँए बीचक जे समद अथछ तेकरा \nसभ थमसल गकए ने उपदोग करी। ओना , काज आंसशक े  बुझल जाए , गकए ताँ \nइथतहास ओहन गवषद छी , जे सबहक संग अथछ। माने सबहक अपन -अपन \nइथतहास अथछए। तैठाम ताँ गाम गामे छी, गामा सन पहलमानो अथछए। जेकर \nरंग -रंगक पहल सेहो अथछए। अहााँ ने नट -बोल्टबला पोंच बुझै थछऐ मुदा \nपहलमानी क े गनहारो सहए बुझै छ ै ि ? ओ हार -जीतक पहल कररते छ ै ि आ \nओहने पहल बना पहलमागनदाेँ करबे करै छ ै ि।\"  \nसमतल मैदानमे घोड़ा जगहना बेसम्हार दौड़ैए तगहना गीतोनाि आ \nसीतोनािक ेँ  भेल। संगठन रूपी शक्सतक ेँ  नमन करैत सग्म्मसलत स्वरे दुनू गोरे \nबाजल - \"भाद साहैब , अपने ताँ मने-मन मनक कल्पनाक ेँ  सपना बना देखख \nनेने हएब , ताँए ओ पगहने कने कगह ददअ।\"  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओना , दुनू गोरेक गवचार सुगन रािारमर्क मन मागन लेलक ै न जे गवचारर्ीद \nप्रश्न ताँ अथछए। मुदा ओकर अखन बुझबक अगुताइदे की अथछ। पछाथतदो \nबुझल जा सक ै ए। जखन घर बन्हैले गवदा भेल छी आ आइ फड़कीक टाट \nबन्हैक अथछ , तखन औझुका काजक ने पगहने मन बनाएब आगक मानीिम \nगक िड़ैन नापब। गवचारक ेँ  रस्तापर अनैत रािारमर् बजला - \n\"बौआ , तोहर गवचार मागन लेलाौं , मुदा अखन ओ महत्वपूर्ड रगहतो आंसशक \nमहत्वक अथछ , ताँए पछाथत ले राखह। अखन पगहने समाजक ेँ  अपन काजक \nजानकारी दऽ दहुन। समाजक काज छी , ताँए समाजमे सभ मुाँह उठाबैि। सभ \nचाहैए जे गाम -समाजक लोक थचन्हैि , मुदा थचन्हो -पहथचन्ह गक कोनो एसक े  \nरंगक अथछ। ठको अपन ठकगवद्याक पररचद समाजक ेँ  देनगह रहैए। मुदा \nबहादुरी ताँ ऐ बीचमे अथछए जे ठकक ेँ  सभ जगनतो ठकाइत रहैए।\"  \nसीतानाि बाजल - \n\"भाद सहैब , जजनगीक नसशा -ख थतद ान क च च ड छो ड़ू । अखन की करबाक \nअथछ तैपर गवचार करू।\"  \nअनुक ू ल आभास देखख रािारमर् अपनाक ेँ  अनुक ू ल बनबैत बजला - \n\"बौआ , अख न  तीगन द े ग ो रे न े गव च ारो  के ल ाौं आ गकछु काज ो  के ल ाौं ह ेन । मुद ा \nछी ताँ समाजक काज, ताँए समाजोक ेँ  गकए ने भागीदार बनौल जाए।\"  \nजोर दैत गीतानाि बाजल - \n\"गनसथचत बनौल जाए। हुनकर  खगता माने समाजक इथतहास लेखनमे \nसमाजोक खगता अथछए।\"  \nगीतानािक गवचारक ेँ  रािारमर् गम्भीरतासाँ लेलैन। गम्भीर होइत बजला - \n\"बौआ गीता , हुनकर खगता इथतहास लेखनमे अथछ , एतबे नगह बुझक चाही। \nवएह इथतहास पुरुष छ ै ि जे इथतहासक सजडकक संग सृजनहार सेहो छथिए।\"  \nरािारमर् आ गीतानािक बीच होइत गप -सप्पक ेँ  सीतानाि दुनू कान उठा-\nउठा सुनबो करए आ नजैरक ेँ  कखनो रािारमर्पर ताँ कखनो गीतानािक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 73 \nनजैररदोपर दोड़बैत रहए। मुदा मुाँह अवाक रहइ। गीतानाि बाजल - \n\"भाद सहैब , सृजन संग सृजनहारक बीच जे सटान अथछ तेकरा कनी फररछा \nदीथतऐ।\"  \nगीतानािक जजज्ञासा सुगन रािारमर्क जजज्ञासा सेहो बढ़लैन। बढ़ैक कारर् \nभेलैन जे जखने लोकमे बुझैक आ करैक जजज्ञासा जागैए तखने ने समाजमे \nजगरपन अबैए। मुदा ई ताँ जजनगी भररक छी , तेकरा क े ना एसक े  ददनमे समेगट \nलेब। मुस्कान दैत रािारमर् बजला - \n\"बौआ गीता , सभसाँ पगहने अपन बेकतीगत जीवन आ अपन दाथदत्वक ेँ  \nबुझक चाही। बेकतीगत जीवनक दू माने अथछ , पगहल पाररवाररक दोसर अपन \nजीवनक ेँ  आगूक जीवनमे संचररत करब , जइ बनबैले नबे प्रथतशत माने \nपनरहअना अपन समद गकदो अपनामे समर्पिंत गकए ने करैि , मुदा माि दस \nप्रथतशत माने एकअना जाँ समाज ले सेहो समर्पिंत करैि ताँ बेकतीगत जी वन \nसेहो सामाजजक जीवनमे संचररत होइते अथछ , वएह भेल अपन दाथदत्व।\"  \nओना , रािारमर्क गवचार जगहना सीतानाि तगहना गीतोनाि नीक जकााँ नगह \nबुजझ पेलक। जइसाँ मन अकछाए लगलै। मुदा कोनो काजक गवषद पर गप -\nसप्प करैले सभ बैसल छल , ताँए काजक ेँ  अगुअबैत सीतानाि बाजल- \n\"भाद साहैब , ने अहााँ क े तौ पड़ाएल जाइ छी आ ने हमहीं सभ क े तौ पड़ाएल \nजाइ छी। ताँए अखन आगू -पाछूक ग प-सप्पक ेँ  छोगड़ अखुनका जे काज अथछ \nतैपर गवचार करू।\"  \nअपन सीमापर सीतानािक ेँ  ठाढ़ होइत देखख रािारमर् गटक -गटप्पैन छोगड़ \nबजला - \"तीनू गोरेक जे जजम्माक काज अथछ , माने आंसशक इथतहासक \nरचना , तइमे अपन जे भार पुरलाौं से सुना दइ छी।\"  \nगबच्चेमे रािारमर्क ेँ  रोक ै त गीतानाि बाजल - \n\"भाद साहैब , जगहना अहााँक ेँ  गामक इथतहास तक ै क भार अथछ तगहना ने \nहमरो गामक सम्पैथतक )आर्ििंक( इथतहासक खोज करैक अथछ आ  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसीतानािक ेँ  सेहो गामक आएल -गेल पाहुन -परकसाँ लऽ कऽ अखन तकक \nजेते लोक छ ै ि हुनको  करनी -िरर्ी तक ै क भार ताँ अथछए। जगहना अहााँ अपन \nभार सभक ेँ  सुनेबैन तगहना ने छअ मासक वृतान्त हमहूाँ सभ सुनेबैन ताँए शॉटड -\nकटमे समदक ेँ  देखैत बजजदौ।\"  \nगीतानािक गवचार रािारमर्क ेँ  नीक लगलैन। नीको क े ना ने लगगतैन। जखने \nलोक एक -दोसरक बीच अपन पेटक बात बजए लगैए तखने ने ओकर हृ ददक \nसंग आत्माक गवचार सेहो दहलए लगै छइ। रािारमर्क ेँ  सेहो तगहना भेलैन। \nबजला - \n\"छअ मासक बीच सरकारक जेते कादाडलद अथछ तइमे नाम -माि गामक \nसलखखत शेष अथछ। तइमे जेते तागक सकलाौं तेतेमे जे भेटल से सुना दइ छी। \nआग ू ज ाँ गकछु न व ो  काग ज ात भेटत ताँ ओकरा ऐग ल ा पन्न ामे ज ो गड़ देबइ।\"  \nरािारमर्क गवचार गीतानाि नीक जकााँ नगह बुजझ पेलक। बाजल - \n\"से क े ना हएत भाद साहैब ?\" \nरािारमर् बजला - \n\"बौआ , इथतहासोक ने इथतहास अथछ। जगहना सासुक ेँ  सासु सेहो भेलैन आ \nससुरक ेँ  ससुर तगहना इथतहासोक इथतहास अथछ गकने ? मुदा तइमे एतेक \nअन्तर ताँ अथछए जे सासुक ेँ  सासु आ ससुरक ेँ ससुर भेल इथतहास अथछ आ \nअपने सासु आगक ससुर बनब भगवसक पेटमे अथछ।\"  \nरािारमर्क गवचार गीतानाि आिासाँ बेसी बुझलक मुदा सोल्होअना नइ \nबुझने मन कनी -कनी झुझुआइते रहलै। मुदा मुख्द गवचारक ेँ  तर पड़ैत देखख \nअपन गवचारक ेँ  मने-मन तर क े लक आ बाजल - \n\"भूल -चूक लेनी -देन ीमे ज े छुट-छाट हएत ओ पछाइत मुाँह-थमलानी कऽ लेब। \nअखन जे आवश्दक कहब अथछ ओ सभक ेँ  कगह दददौन। गकए ताँ जजनगीक \nकोनो ठ े कान अथछ , जखन जजनगगदेक ठ े कान नगह अथछ तखन जजनगीक \nलीलाक कोन ठ े कान। मुदा जीवनो ताँ जीवन छी ओही बेठ े कान जीवनमे ने  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 75 \nअपनो ठ े कनगर जीवन क े तौ -ने -क े तौ घाोंससदा कऽ रखनगह अथछ।\"  \nगीतानािक गवचार सुगन रािारमर्क मन गबहुसस उठलैन , बजला - \n\"बौआ , तीनटा सूि गामक भेटल अथछ। तइमे दूटा सरकारक खजानासाँ \nभेटल अथछ आ एकटा जनश्रुथतसाँ माने जनमानससाँ। पगहने सरकारी सूि सुना \nदइ थछअ पछाइत जनश्रुथत सुनेबह।\"  \nओना , स ीतान ाि गकछु ब ाजज  ताँ न गह  रह ल  छल  मुद ा ग ााँज ा-भााँग )माने चीलम( \nपीगनहार जगहना दम मारर मुाँहक गनशााँएल िुआाँक ेँ  मने-मन घाोंटए लगैए तगहना \nगवचारक ेँ  घाोंगट रहल छल। तैबीच गीतानाि बाजल - \n\"भाद साहैब , शुभ-काजमे गबलम्म भेने अशुभ होइक सम्भावना बनए लगैए \nताँए आब..?\" \nरािारमर् बजला - \n\"बौआ , अपन गामक जन्म आठमी शताब्दीमे दू गोरे क ेँ  गाममे बसलासाँ \nभेल।\"  \nआजुक पररवेशक ेँ  देखैत सीतानाि बाजल - \n\"दुनू एसक े  जाइथतक छला ?\" \nरािारमर् - \n\"नगह। ओइ समद दुनूक बीच जाथत भेद नगह छ े लैन। अपन जीबै -जोकर उपाद \nकरब आ िारक पागन पीब , दएह दुनूक जीवन छ े लैन। ओना , ओइ समद \nअपन गाम गामक श्रेर्ीमे नगह छल , गकए ताँ जैठाम पचीस घरसाँ बेसी छल \nओकर गगनती गाममे होइत रहइ। तइमे तीन -तीन साए पररवारक गाम सेहो \nछल।\"  \nअचल्म्भत होइत गीतानाि बाजल - \"आ दोसर ?\" \nरािारमर् बजला - \n\"दोसर अथछ सवोक। जे 1890 इस्वीसाँ लऽ कऽ 1902 इस्वीमे भेल। तइमे \nअपन गाम बगन गेल आ नसशा खथतदान तैदार भऽ गेल।\"   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरािारमर्क गवचारक प्रवाहमे गीतानािक ेँ  प्रवागहत होइते मुाँह फ ु गट पड़ल- \n\"वाह।\"  \nगवचारक भारक ेँ  कम करैत रािारमर् बजला - \n\"जनश्रुत बहुत रास अथछ ताँए खेसारीक खेतमे जगहना अकटा -थमससदा \nउजाड़ब सुथतपना अथछ तगहना अथछ। ताँए एकरा गनचेनसाँ दोसर ददन कहबह। \nओना , सलखखकऽ तैदार कऽ नेने छी ताँए पढ़ैक मन हुअ ताँ सलहह।\" \nसीतानाि बाजल - \n\"भाद साहैब , हल्लुक सवार घोड़ा फौद मारैए। एते ददन नइ बुझै छ े सलऐ ताँए \nगाम हल्लुक बुजझ पड़ै छल , मुदा लोकक वृतान्त जखन खोजए लगलाौं आ \nआएल -गेलक ेँ  तक ै  ददस बढ़लाौं गक ठक-ठक गोपाल जकााँ भऽ गेलाौं।\"  \nसीतानािक मुहसाँ ’ठक-ठक गोपाल ’ खससते गीतानाि बा जल - \n\"भाद , सम्पैथतक खेल ताँ आरो मदाररदो नाचसाँ बदतर अथछ।\"  \nरािारमर् बुजझ रहल छला। बजला - \n\"लागल रहह..!\"  \n(जारी ---( \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 77 \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्र्ल -सेहन्ता सेहन्ते रगह गेल )लघुकिा(  \n \nजगदीश ्साद मण्िल  \nसेहन्दता सेहन्दते रवह गेल \nजेठ मासक दसराहा माने दसमी थतथिक शुक्र ददनक सभनसुरुका समद। \nचाहक प्रतीक्षामे गनमडल बाबा दलानक ओसारक चौकीपर बैसल अाँगनमुहााँ \nदेखख रहल छला। औझुका काजक बोझ मािक ेँ  दबने छ े लैन। अप्पन गाछी -\nकलमक ताक -हेरक संग आइ समाजक उत्सव सेहो छीहे , ताँए ओहूमे भाग \nलेबेक अथछ। भाग लेबेक अथछ - क माने जजज्ञासा रगहत नगह बुझब , अपनो \nजजज्ञासा छ ै न्हे जे समाजक बीच जे कोनो उत्सव अथछ ओ सभक उत्सव छीहे , \nताँए अपनो उत्सव भेबे क े लैन। ओना, गनमडल बाबाक मनमे दोसरो गवचार जगग \nच ुकल  छे ल ैन  ओ छे ल ैन  ज े गकछु ब ख डस ाँ, पररवेशमे बहुत बदलाव आएल अथछ , \nलोको सभ क े ते आएल आ क े ते गेबो कएल ताँए आजुक जे दृश्द अथछ तेकरा \nढंगसाँ देखब अथछ।  \nब्रह्मस्िान कगहदौ गक गर्हवारक स्िान आगक गाम -देवताक स्िान , जइमे आइ \nल ो क घो ड़ा च ढ़ौत। अख न ो  आ गकछु ब रख  पूव ाो तक पररव ारक कु मार ब च्च ा, \n 78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाने गबनु गबआहल बच्चा अपन माइक संग जाइ छल आ गाम -देवताक \nस्िानमे घोड़ा चढ़ेबो करै छल आ चढ़ैबतो अथछ। चङ े रामे मागटक घोड़ाक ेँ  \nसाजज माए फ ू ल -पानक संग ब्रह्मस्िान जाइ छ ै ि आ बच्चा हािक ेँ  बेरा -बेरी \nस भ गकछु द इ छथिन  आ ब च्च ा ऐग ल ा व ाह न  ब गन  अपन  घो ड़ाकेँ पैछल ा घो ड़ाक \nआगूमे सजबै छ ै ि। ऐठाम एकटा बात आरो अथछ , ओ अथछ एसक े  स्िानक \nतीन नाम। ब्रह्मस्िान , गर्हवार स्िान आ गाम -देवताक स्िान। मुदा अखन से \nनगह , अखन बस एतबे जे घरसाँ घोड़ा सजज क े ना ब्रह्मस्िान पहुाँच रहल अथछ , \nबस एतबे जजज्ञासा गनमडल बाबाक मनमे छ ै न। ईहो नइ मनमे छ ै न जे जैठाम \nमाइक मािपर सजल घोड़ा क ु मार बच्चाक हािे चढ़ैए तैठाम परदेशी दुवक -\nजहान आ गामक नवदुवकक सेहो संख्दा बगढ़ गेल अथछ तैसग घोड़ाक \n)चढ़ौआ घोड़ाक( सवारी सेहो बदैल रहल अथछ। गमैदा साइगकल ताँ कम्मो -\nसम्म मुदा मोटर साइगकल आ इंजनबला चररचगकदा गाड़ीक संख्दा बगढ़दे \nगेल अथछ। जइपर सजज क ु म्हारक बनौल मागटक घोड़ा ब्रह्मस्िान पहुाँच र हल \nअथछ। से अप्पन आाँखखदे गनमडल बाबाक ेँ  देखैक छ ै न। मुदा चाह पीने गबना \nदरबजजापर साँ उठबोक ेँ  नीक नइ बुजझ रहला अथछ। तहूमे जीवन भरर पत्नीक \nबुझल वृसत्त छ ै न्हे, तेकरो छोड़ब उथचत नगह बुजझ रहला अथछ।  \nपत्नीक वृसत्तक माने एतबे अथछ जे सुलछमी दादी , जजनकर उमेर सादठ बखडसाँ  \nऊपर भऽ गेल छ ै न , बेटी जखन चेष्टगर भेलैन तखन भनसाघरक आिा काजक \nभार सुमझा देलखखन आ जखन पुतोहु एलैन तखन सोल्होअना भनसाघरक \nभार बेटी -पुतोहुक ेँ  सुमझा देलैन, मुदा पथतव्रत कगहदौ आगक पत्नी िमड, ऐठाम \nपथतव्रतक माने भनससदाक व्रत बुझू , से अखनो सुलछमी दादी अपने हािे \nगन माहै छ ै ि। ओ व्रत छी जे पथतक ेँ  सभनसुरुका पगहल चाह कगहदौ आगक \nददनक पगहल बेरक चाह अपनेसाँ बनाकऽ गपआएब। कोनो सावडजगनक स्िल \nहुअ आगक बेकतीगत जीवन , जीवनक पगहल कदमक महत्व अथछए।  \nमने -मन गनमडल बाबा अप्पन गामक चौबट्टीक ेँ  दठगकदा मन असथिर क े लैन।  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 79 \nसमाज ददससाँ ससैर गनमडल बा बाक मन अप्पन जीवन ददस एलैन। अगबते \nजगहना खेतमे िान फ ु टैए तगहना गनमडल बाबाक मनक गवचार फ ु टलैन। गवचार \nफ ु गटते िानक लावा जगहना खापैड़साँ चनचना क ु दैए तगहना गनमडल बाबाक \nमुहसाँ गनकललैन - \n\"ससहन्ता -ससहन्ते रगह गेल.!\"  \nओना , असगरेमे बैसल गनमडल बाबक मुहसाँ गनकललैन मुदा तै बीच सुलछमी \nदादी चाह नेने लगमे पहुाँच गेली , ताँए ओहो सुनलैन। सुगनते सुलछमी दादीक \nमनमे भेलैन जे भऽ सक ै ए हमरा देखखकऽ पथत बाजल होथि , तखन जाँ \nदोहराकऽ नइ पुछऐन सेहो क े हेन हएत , मुदा मनमे ईहो होगन जे जाबे मुाँहक \nआह ार मुाँह मे न इ ल ेता ताब े गकछु पुछब  आगक कह ब  उथच त न इ ह एत। गकए ताँ \nअपने कानक सुनलो आ मनक पढ़लो एकटा किा हुनका मनमे नचलैन। दुग -\nदुगक दुगकत्ताडक खेल चलबो कएल अथछ आ चसलतो ताँ आगबदे रहल अथछ। \nकिा अथछ, एकटा गामक ेँ  चौबगलीक पााँच कोसक गामक लोक कहए लगल \nजे भोरे -भोर जे ओइ गामक नाआों लेत ओकरा भरर ददन अन्नक भोग नइ \nहेतइ। गकए कहए ल गलै से अखन नगह , अखन बस एतबे जे चारूकातक लोक \nकगहतो आगब रहल अथछ आ कहबो क े लक। गाममे एकटा वैज्ञागनक भेला। \nहुनको कानमे एहेन प्रश्न देल गेलैन। प्रश्न एला पछाइत वैज्ञागनकजी पगहल \nदृथष्ट साँ जखन तजबीज क े लैन ताँ हुनका सोल्हन्नी तखन अनसोहााँत बुजझ \nपड़लैन। मुदा जखन समाजक  गवचारक परम्परा ददस तजबीज क े लैन आ \nपरम्परा रोक ै क शक्सत अपनामे अाँटकारलैन तखन बुजझ पड़लैन जे जेतबो \nमान -सम्मान पेलाौं अथछ सेहो चसल जाएत.! असमंजसमे पड़ल वैज्ञागनकजी \nजी -जााँथत कगहदौ आगक जी -तोगड़ , बजला - \n\"एहेन गवचार सोल्होअना सत्द अथछ।\"  \nबजैक क्रममे वैज्ञागनकजी बाजज गेला , आब ओकरा प्रदोगशालामे प्रदोग करर \nकऽ गनर्डद कएल जाएत। गामक जेते गाछी -कलम अथछ तइमे सभसाँ बेसी  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nको न  ग ाछपर थच ड़ै रह ैए। गकछु गकस्म क ग ाछ ग ाम-घरमे अखनो ओहन अथछए \nजैपर थचड़ै बेसी बइसैए। ओही गाछक गनदुक्सत भेल। गामक लोकक बीच ने \nफ ू सस हएत मुदा अनगाौंआाँक समिडन भेटने ताँ फ ु ससदो सत्द हेबे करैए। गामक \nनवदुवक चूड़ा -दही -थचन्नी -क े रा इत्दाददक ओहन भोजनक ओररदान क े लैन \nजेहेन अनगाौंआाँ अथतथि-अभ्दागतक ेँ  भोजन करौल जाइए।  \nतेसर ददन भने एकटा अनगाौंआाँ अपना गामसाँ आन गाम जाइ छला। बीचक \nगाममे प्रदोगशाला बनल अथछ। नवदुवक सभ हुनका पक ै ड़ गाछक गनच्चााँ  \nठााँउ कऽ नारक बीड़ीपर बैसा भोजनक सभ गवन्दास परसलैन। भोजन करैसाँ \nपगहने दुवक सभ कहलक ै न - \"भोजनक सब गवन्दास आगूमे अथछ , आब ओइ \nगामक नाम लइमे माने जइ गामक नाम लेलासाँ अन्नक भोग नइ होइए , कोनो \nहजड नइ ने ?\" \nअनगाौंआाँ बजला- \n\"जाबे मुाँहमे अन्न नइ लेब ताबे तक नाम नइ लेब। त खनो तक कोनो आशा \nनगह।\"  \nदुवक सभ बलजोरी गट्टा पक ै ड़ कहलक ै न - \n\"आब बाजू।\"  \nजखने अनगाौंआाँ अभ्दागत ओइ गामक नाम लइ गेला , जइ गामक नाम \nलेलासाँ अन्नक भोग नइ होइए गक तखने गाछक ऊपरसाँ एकटा कौआ चट \nकऽ देलक। चट कररते अनगाौंआाँ अभ्दागत बजला - \n\"देखसलऐ.! आब अहााँ सभ भरर ददन भूखल राखब  गकने।\"  \nचारर -पााँच घाोंट चाह जखन गनमडल बाबा पीलैन तखन सुलछमी दादी बजली - \n\"की बजसलऐ जे ससहन्ता ससहन्ते रगह गेल ?\" \nचाह अप्पन रंग गनमडल बाबाक ेँ  पेटसाँ देखबए लगलैन जइसाँ मन फ ु हराम जकााँ \nभइदे गेल रहैन। गनष्कपट रूपमे बजला - \n\"ससहन्तासाँ रोपल दूटा आमक गाछ अथछ। भररसक अहूाँ क ेँ  मोने हएत जे छठम  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 81 \nसाल पूसाक गकसान मेलासाँ अनलाौं।\"  \nएक ताँ ओहुना पत्नीमे एहेन अभ्दास बगनदेँ जाइए जे गबनु गवचारनाौं हाँ -मे-हाँ \nथमला दइते छ ै ि, तगहना सुलछमी दादी हूाँहकारी भरैत बजली - \n\"हाँ से ताँ अननगह रही।\" \nकोनो घटनाक एसको अंश भेटने लोक काल्पगनक घटना गगढ़दे लइए , तहू मे \nजैठाम सनेस रहत तैठाम ताँ आरो मजगूतीक संग गढ़ल जाएत। गनमडल बाबा \nबजला - \n\"ओहीठाम साँ ने दूटा आमक गाछ अनने रही आ कहने रही जे साल भररक \nपछाइत जखन गाछ फड़ए लगत तखन बारहो मास आमो आ आमक चटनी \nसेहो खाइत रहब।\"  \nआमक अाँचारक चचड ऐ दुआरे नइ क े लाौं जे बीस -बीस बखडक आमक अाँचा र \nदोगनी दादी -काकी सभ घरमे रखनाौं रहै छ ै ि आ साले -साल बनैबतो छथिए। \nजगहना अाँचार तगहना घीबोक अथछ , चालीस -पचास बखडक पुरान घी भेगटते \nअथछ। खाएर से अखन नगह।..सुलछमी दादी बजली - \n\"हाँ, तेकर की?\" \nपत्नीक प्रश्न सुगन गनमडल बाबाक ेँ  परबा -पौरुकी जकााँ दम घूटए लगलैन। दम \nई घूटए लगलैन जे अप्पन हारल दाउ बाजी गक नइ बाजी। गनमडल बाबा ओहन \nअखड़ाहा परक पहलवान छ ै ि नगह जे बुजझ पौता जे नीको अिला होइए आ \nअिलो नीक होइए। ई ताँ मनक गवचार कगहदौ गक शब्दक खेल कगहदौ , से \nछी। सभ जगनते छी जे थतलकोर आ क ु रली एसक े  वंशक लत्तीनुमा गाछ छी। \nजगहना थतलकोरक तगहना क ु रलीक लत्तीक जगड़ उजजर होइए आ तगहना \nलत्तीक बढ़वाररदो दुनूक एसक े  रंग अथछ आ जगहना पत्ताक रंग -रूप , आकार-\nप्रकार एकरंग अथछ तगहना फ ू लो -फड़क अथछए। मुदा एकटाक पात खाएल \nजाइए आ दोसराक फड़। कहब जे एना गकए अथछ , से ताँ ओइ लत्तीक ेँ  पुथछदौ \nजे तोहर फड़ मीठ आ पात ती त गकए होइ छह आ दोसराक पाते गकए मीठ  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहोइए आ फड़ तीत।  \nमुदा गनमडल बाबाक मनमे जे हारल सन बुजझ पगड़ रहल छ ै न तेकरा काजक \nर्ोररसाँ बाखन्ह बजला - \n\"जगड़देसाँ कगह दइ छी , अहााँक ेँ  अखन तक सभ बात कहबो ने क े लाौं आ जे \nकहलाौं से मनो हएत गक नगह।\"  \nभाद , जगहना पत्नीक गवचार सुनैले पथत क ेँ  आ पथतक गवचार सुनैले पत्नीक ेँ, \nसभक मनमे जजज्ञासा होइते छ ै न तगहना सुलछमी दादीक ेँ  सेहो भेलैन। बजली - \n\"कनी सेररदाकऽ बाजब , ई नगह जे नख -सशख वर्डन  नगह कए ऊपरे -झापड़ \nबाजज , माने सशखे -नखक वर्डन कए पछाइत पुइछ दी जे नीक जकााँ बुझलाौं \nगक नगह ?\" \nपत्नीक गवचार सुगन गनमड ल बाबाक मनमे पािरक अमृत रस जकााँ माने \nसशलाजीत जकााँ सुअदगर गवचारसाँ भेँट भेलैन। सशलाजीतक रस जे पागनदेँ \nजकााँ अथछ ताँ की ओ मसखनक फटौन-पागन िोड़े हएत। हीद खोसल गनमडल \nबाबा बजला - \"तीन तरहक बैसार पूसाक गकसान मेलामे भेल छल , एकटामे \nअन्नक चचड चलल , दोसरमे तीमन -तरकारी क आ तेसरमे फल -फलहरीक। \nअहूाँ जगनते छी जे अपने फल -फलहरीसाँ गवशेष ससनेह अथछ आ ओइसाँ कम \nससनेह तीमन -तरकारीसाँ आ तहूसाँ कम अन्न-पागनसाँ अथछ।\" \nसुलछमी दादीक ेँ  गनमडल बाबाक गवचार सुनैमे नीक लगलैन। नीक गकए \nलगलैन से ताँ ओ अपने बुझती मुदा तेसर माने आन ताँ दएह ने बुझत जे \nजीवनमे  कगहदो सुलछमी दादीक ेँ  फल -फलहरी वा तीमने -तरकारी वा अन्ने -\nपागनक दुख नइ होइ छ ै न , ताँए हुनकर मन सददकाल अरबा चाउरक बससदा \nभात जकााँ फरहर रहबे करै छ ै न, सुलछमी दादी गबहुाँसैत बजली - \n\"अह ीं पेब  न े स ब  गकछुस ाँ स म्पन्न  पररव ार अथछ।\" \nएक ताँ अप्पन जीवनक चोट खाएल गनमडल बाबाक म न रहबे करैन , ताँए होगन \nजे जोर -जोरसाँ बाजी जे सपना सपने रगह गेल , मुदा रहैि ताँ दुइदे गोरे। दू  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 83 \nगोरेमे लोक कनफ ु सगकदोसाँ काज चला लइए , तैठाम जोरसाँ बजैक कोन \nखगता अथछ। कमो -जोरसाँ लोक सत्द बात बजैए आ सोझा -सोझी जोरोसाँ \nबजजते अथछ।  \nजगहना कल्पनाक ेँ  िुिुनो नमगर होइए आ नाङ ै र सेहो नमगरे होइए तगहना \nसपनाक सेहो दुनू नमगर -चौड़गर होइते अथछ। गनमडल बाबा बजला - \n\"अहााँ एतबेमे पररवारक ेँ  सम्पन्न बुझै छी। जेना अपने सुनलाौं ताँ सुगनकऽ पााँच \nसाए रूपैआमे दूटा बरहमससदा आमक गाछ कीगनकऽ आगन रोगपकऽ सेवा \nक े लाौं आ आइ जेठक दसराहा छी , जाँ एकोटा आम पााँच बखडक बीच भोग भेल \nरहैत ताँ संतोष होइत। ओ सम्पन्नता ताँ पररवारमे नगहदेँ आएल।\" \nओना बजैक क्रममे गनमडल बाबा बाजज गेला मुदा पछाइत अपने मोन पड़लैन \nजे भूगोलक दृथष्टसाँ खेतीक काज ठानब उथचत छल , मुदा से नगह भेल। आब \nताँ दएह ने उथचत जे आजुक भौगोसलक पररवेशक ेँ  देखैत गक्रदाशील होइ। \nओना , जीबठगर लोक पािरोपर दुसभ जनमैबते छ ै ि आ भगवष्दमे सेहो जनमेबे \nकरता।  \nसंदोग बनल , तहीकालमे रास्ता िेने अपने झंझारपुर जाइत रही गक गनमडल \nबाबा देखलैन। देखखते दरबजजेपर साँ शोर पाड़ैत बजला - \n\"रमाकान्त , कनी सुगन लएह तखन जइहह।\"  \nओना , रही अपने अगुताइमे मुदा गनमड ल बाबाक ेँ  सभ ददनसाँ श्रेष्ठ बुझैत आगब \nरहल थछऐन ताँए ठाढे-ठाढ़ सुनैक गवचार मनमे रोगप लगमे पहुाँचते बजलाौं - \n\"की कहै छी बाबा ?\" \nजेना पाशापर माने जीवनक पाशापर गनमडल बाबा हारर रहल छला तगहना मन \nतीताएल छ े लैन। मुदा मनमे एते ताँ छ ै न्हे जे क े करा लग क े हेन शब्द क े हेन \nभाव मे बाजी। बजला - \n\"रमाकान्त , मरब की जीब तेकर कोनो ठ े कान नगह अथछ , अप्पन जीवनक \nघटल घटना एकटा अथछ से पगहने सुगन लएह , पछाइत आगू बगढ़हह।\"   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगनमडल बाबाक गवचार सुगन अपनो मनमे नव जजज्ञासा जगल जे जीवन क े करो \nगकए ने होइ मुदा जीवन ताँ जीवन छी। तहूमे मनुसखक जीवनक घटना छी , \nकगहदो ने कगहदो खगता हेबे करत। बजलाौं - \n\"बाबा , बेसी आहे -माहेमे नइ कगहदौ , कनी अगुताएल छी। मुदा अगुताइमे \nएहनो गवचार नइ छोगड़ देबै जइसाँ गवचारे घवाह , घवाह माने अिबुझू , भऽ \nजाए।\"  \nअप्पन मनक सभ बात बजैक जगह पेब गनमडल बाबा बजला - \n\"रमाकान्त , तो रास ाँ परो छो मे पत्न ीकेँ गकछु बात कगह देने थछऐन , मुदा ओ \nपाररवाररक भेल। जगड़देसाँ कगह दइ थछअ।\"  \nकोनो घटना वा काजक ेँ  जगड़साँ छीप िरर सुगनकऽ गुनबे ने बुथिक )ज्ञानक( \nगुनब भेल। मने -मन मनक ेँ  ब्लैक बोर्ड जकााँ साफ करैत बजलाौं - \n\"कगहदौ ?\" \nगनमडल बाबा बजला - \n\"तोहूाँ देखै छह रमाकान्त जे अनका जकााँ मनमे अखनो माने सादठ बखडक \nउमेर गबतला पछाथतदो , मनमे नइ आएल अथछ जे आब जे कोनो फल -\nफलहरीक गाछ रोपब , ताँ अपनो भोग हएत गक नगह , ताँए रोपबे ने करब। \nशुरू ह ेस ाँ स भ दद न  मन मे एह ेन  िारर् ा ब न ल े अथछ ज े स भ दद न  गकछु-ने -गकछु \nनव लगाबी। ताँए पााँच बरख पूवड जखन फल -फलहरी भोजनक गुर् बुझलाौं \nतखन दठगकदाकऽ गकसान मेलामे पूसा पहुाँचलाौं।\"  \nओना , पूसाक गकसान मेलामे भाग लेबाक इिा अपनो मनमे क े ते ददनसाँ \nअथछ मुदा क ु संदोग एहेन होइत रहल जे अखन तक नगहदेँ जा भेल अथछ। \nबजलाौं - \n\"मेलामे की सभ देखसलऐ , बाबा ?\" \nगनमडल बाबा गनष्कपट भावमे बजला - \n\"देखै -सुनैक की कोनो ठ े कान  रहल , बहुत लोको देखसलऐ आ खेती -वारीक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 85 \nबहुत गाछ -गबरीछ , बीआ -बाइल सेहो देखसलऐ मुदा से सभ किीले। अपने \nदूटा बरहमससदा आमक गाछ कीनलाौं। मन सपनाएले छल जे बारहो मास \nजखन आम सन फल भेटत तखन जीवनमे खगते की रगह जाएत।\"  \nआगूक बात बुझल रहैत तखने ने से ताँ छल नगह , ताँए बजलाौं- \n\"अहााँ ताँ बाबा कमाल कऽ देसलऐ। तेहेन दठगकदा कऽ गोटी चाललाौं जे एसक े  \nगोटीमे पार भऽ जाएब।\"  \nअपना जनैत नीक े  बात बाजल छ े लाौं मुदा गनमडल बाबाक ेँ  नीक नइ लगलैन। \nबजला - \n\"की गोटी चालब , सभ पागनमे चसल गेल।\"  \nबजलाौं - \n\"से क े ना बाबा ?\" \nगनमडल बाबा बजला - \n\"तोहूाँ बजार जाइक िड़फड़ीमे  छह आ अपनो बजैमे संकोच होइए , एतबे \nबुझह जे आइ जेठक दसराहा छी , ओना लोक बररसाइते ददनसाँ आम खाएब \nशुरू करै छ ै ि, मुदा अपना पााँच बरख पूवडक ससहन्ता अखनो ससगहन्ते बनल \nरगह गेल अथछ।\"  \nबजा गेल - \n\"से क े ना बाबा ?\" \nगनमडल बाबा बजला - \n\"गनचेनमे दोसर ददन जगड़साँ छीप िरर सबटा सुना  देबह।\"  \nअकछाइत गनमडल बाबाक ेँ  देखख बजलाौं - \n\"अखन जाइ छी बाबा , मुदा सुनब बााँकी रहल।\"  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.रब ीन्द ि न ाराद र्  थमश्र-ब द सल  रह ल  अथछ स भगकछु )उपन्द ास (- \nिारावागहक \n \nरबीन्दर नारायण ममश्र \nबद लल  र हल  अमछ सभवकछु (उपन्दयास)- धारािावहक  \nखण्ि ६-१० \nबद लल  र हल  अमछ सभवकछु \n \n6 \n \n\"इनगकलाब! जजिंदाबाद !!देबन बाबू जजिंदाबाद! नेताजीक जद!\"  \nएगह प्रकारक नारा साौंसे इलाकामे लागग रहल छल । चारूकात गवजदोल्लास \nपसरर रहल छल । खुजल जीपपर नेताजी ,अबीरसाँ पोताल बीचमे आ हुनकर \nकाते-काते क ै कटा सम्मागन त लोकसभ ठाढ़ छलाह । नेताजी कल जोड़ने \n,मुस्की दैत सभक असभवादन स्वीकार कए रहल छलाह । हुनकर खुजल जीप \nमंद -मंद  ग थतस ाँ आग ू ब गढ़ रह ल  छल  । न ेताज ीक पाछू-पाछू स ाौंस े टो ल क \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 87 \nलोकसभ करमान लागल छल । नेताजीक कागफला एक टोलसाँ दोसर टोल \nददस बढ़ैत रहल । लोकसभ ओगह कागफलासाँ जुड़ैत  रहल । एगह तरहों एकट्ठा \nभेल लोकसभ इसक ू लक मैदानमे जा कए जमा भेल । ओतए एकटा गवशाल \nमंच बनल छल । ओकर बीचमे नेताजी जा कए ठाढ़ भेलाह । हुनकर दुनू कात \nसमिडकसभ गवजदी मुरामे गवद्यमान छलाह । मंचक सामनेमे गवशाल मानव \nसमुर उपल्स्ित छल । सभक मोनमे उत्सुकता ,सभक मोनमे  इनाम भेटबाक \nजजज्ञासा। कहल गेल रहैक जे आइ नेताजी मंचपरसाँ पथिआक -पथिआ दामी \nचीज -वस्तुसभ बाँटताह । अपन समिडकसभक प्रथत क ृ तज्ञता व्यसत करबाक \nहेतु हुनका वारारा कएल जा रहल एगह तरहक ई असभनव प्रदोग छल। अन्दिा , \nपगहने ताँ चुनाओ जीतलाक बाद ओ कतए गनपत्ता भए जाथि तकर कोनो  \nठ े कान नगह ।  \nगाम -गाम नेताजीक गवजद रि घुमाओल गेल । इसक ू लक मैदानमे भाषर् \nभेल । राथतमे इलाका भररक लोकक सभजाना भोज भेल । सभ आनंदमे \nछल  । च ुन ाओस ाँ पगह न े भेल  दु घडटन ाक ब ात ताँ छो ड़ू ,ओगहसाँ पगहलुका \nनेताजीक सभ गलती जेना जनता जनादडन गबसरर गेलथि । गबसरबो कोना \nनगह कररतथि  । एक सप्ताहसाँ ददन -राथत मंगनीक जलखै ,चाह ,भोजन आ \nसााँझक भररपोख दारूक ओररआन कएल गेल छल । तरह -तरहक नाच -गान \nसेहो भेल । कहक माने जे की -की ने भेल । एतबोपर जाँ लोक भोट नगह दैत \nतखन ताँ क ृ तघ्नते ने होइतैक । से लोकसभ अपन लाज रखलक ,नेताजीक \nमान  रख ल क । स भ गकछु ओगह न ा भेल  ज ेना नेताजी चाहलथि ।  \nचुनाओ संपन्न भेल । नेताजीक दल -समग्र गवकास दल )एसभीर्ी( पूर्ड \nबहुमतसाँ सरकार बनाबए जा रहल छल । टेलीवीजनसाँ ई समाचार वारंबार \nप्रसाररत भए रहल छल । हम स्वदं समाचार देखख नगह सक ै त छलहुाँ । जहलमे \nहमर कोठरीक सामने तैनात पुसलस सभटा समाचार हमरा दैत रह त छल । \nनेताजी स्वदं अपार बहुमतसाँ ओ सीट जीथत चुकल रहथि । जनतंि जीथत  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहल छल । जनक्रान्न्त दल)जेक े र्ी(हारर गेल छल। बाह रे जनता! बाह रे \nनेता!  \nचुनाओक बादक लड़ाइ ताँ शक्सतपुरममे हेबाक छलैक। तागहमे ताँ नेताजी \nमागहर छलाहे । ओ शक्सतपुरम पहुाँचलाह । दू ददनक बाद रगवददन सााँझमे \nशपिग्रहर् समारोह छ ै क । से बात हुनकर जनतबमे अएलगन । जतेक मुाँह \nततेक तरहक बात । क े -क े  सलाहकार बनत ? जे क े ओ बनए नगह बनए मुदा \nनेताजीक नाम ताँ पसका छलगनहे । से ताँ हुनका चुनाओसाँ पगहने अलाकमान \nकगह  देन े रह गन । ब स  द स टा ज न  प्रथतगन थि च ाह ी ज े हु न कर पाछू-पाछू च ल ैत \nरहए।  \n\"मुदा हम ताँ आब बहुत वररष्ठ छी । हमरा ताँ आब राजदप्रमुख बनेबाक चाही \n।\" \n\"मुदा अलाकमान अहााँक बात बूझए तखन ने । ओतहु ताँ तरह -तरहक \nघनचसकर छ ै क । सुनैत छी राजदप्रमुखक हेतु एकदम नव जन प्रथतगनथिक ेँ  \nनाम आगू चसल रहल छ ै क । सलाहकारक हेतु सेहो नवक े सभक नाम छ ै क ।\"  \n\"से  गकएक?\" \n\"पुरना नेतासभ मरर गेल की ?\" \nएगह बेर जखनसाँ नेताजी शक्सतपुरम पहुाँचलाह ,हुनकर बामा आाँखख बहुत \nजोरसाँ फरगक रहल छगन । लाख प्रदास करैत छथि आाँखखक फरकब कमे नगह \nभए रहल छगन । बेर -बेर हनुमानजीक ध्दान कए रहल छथि । शक्सतपुरम \nटीसन लग हनुमान मंददर लगसाँ जाइत रहथि तखन गह बहुत जोरसाँ बामा आाँखख \nफड़गक गेल रहगन। बहुत जोरसाँ हनुमान चालीसा पढ़ए लागल रहथि । कार \nरोगक देलखखन । भेलगन जे हनुमानजीक दशडन क े नगह चली । जाँ कोनो असगुन \nभेल होएत ,बकिंवा हेबाक होएत ताँ ओ रोगक लेताह । नेताजी कारसाँ उतरलाह \n। हुनका संगे -संगे हुनकर अंगरक्षक सेहो चसल  रहल छल । एक सोड़गह \nप्रसादक गर्ब्बा कीगन लेलगन । अंगरक्षक थमठाइक गर्ब्बा िेलक । आगू -आगू  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 89 \nन ेताज ी आ पाछू-पाछू हु न कर अंग रक्षक प्रस ाद क गर् ब्ब ास भ ल ेन े च सल  रह ल  \nछल । ताबतेमे पााँथतमे आगू ठाढ़ एकटा मोथछअल बड़ी जोरसाँ थछकलक। \nनेताजीक ताँ होस उगड़ गेलगन । मंददरोमे इएह हाल भए रहल अथछ । दशडनक \nपााँथत नमगर छल । ओगहठाम गनदमसाँ काज होइत छ ै क से हुनका बूझल रहगन \n। तिागप,ओ पााँथतमे ठाढ़ भए गेल रहथि । मुदा ततेक लोक पााँथतमे आगू छल \nजे हुनकर नंबर आबएमे दूपहर भए गेल । दशडन क े लाक बाद ओगहठाम \nउपल्स्ित लोकसभक ेँ  अपने हािे प्रसाद देलथि । तकरबादे अपन र्ेरा \nपहुाँचलाह । सोचने रहथि जे हनुमानजी सभटा सम्हारर लेथिन। से ताँ ठीक े  । \nमुदा सााँझ होइत-होइत मीगर्आमे सलाहकारसभक जे सूची बहराएल तागहमे \nहुनकर नाम नगह छलगन । एकछाहा नवतुररआसभक ेँ  सलाहकार बनाओल \nजेबाक समाचार आगब रहल छल। सलाहकारक सूचीमे साँ पुरना नेताजीसभ \nलुप्त  छल। कतहु ककरो चचाो नगह छल। से देखखतगह नेताजी घरेमे बेहोस भए \nगेलाह।  \n \n \n \n \n7 \n \nओमहर हम जहलमे पड़ल छलहुाँ । मासक िक लागग गेल। हमर की गलती \nछल जे जहलमे बंद कए देल गेलहुाँ ? स े गकछु ब ूझा न गह  रह ल  छल  । न ेताज ी \nआ हुनकर सहदोगी क े ओ हमर हाल -चाल नगह लेलाह । सभ अपन काजमे \nव्यस्त छलाह। पगहने चुनाओ आ आब सलाहकार बनबाक प्रदास । हमरा \nजहलमे क े ओ -क े ओ गाहे-ब ग ाह े गकछु-गकछु स माच ार दैत रह ैत छल  । मुद ा \nओगहमे कतेक की सत्द छल ,की झूठ छल से क े  फररछबैत ? मास ददन जहलमे  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहैत -रह ैत ब हु त गकछु स ो च ब ाक मौका भेटल  । न ेताज ीक प्रथत मो न मे आक्रो श \nताँ छलहे । ने हम हुनकर आगू -पाछू कररतहु ाँ न े ह मर ई ह ाल  ह ो इत। \nअस ल मे ह मरा शुरु एस ाँ स माज क ह ेतु गकछु करब ाक असभल ाषा मो न मे छल । \nतेँ जखन पगहल बेर हमर कालेजमे नेताजीक भाषर् भेल रहए ताँ हम बहुत \nप्रभागवत भेल रही । भेल जे ई व्यक्सत कतेक महान छथि । ददन -राथत देसक \nबारेमे सोचैत छथि । हम अपन  क ै कटा संगीसभक संगे हुनकर आगू -पाछू \nकरए लगलहुाँ । जखन कखनहु ओ लग -पासमे बैसार कररतथि तखन हमसभ \nओतए पहुाँथच जइतहुाँ । क्रमशुः हम हुनकर लगीच अबैत गेलहुाँ । \nपता नगह कोन -कोन िारामे हमरापर क े स कएल गेल छल। जमानतक क ै कटा \nप्रदास असफल होइत गेल । गाम -पर हमर माए -बाबू बेकल रहथि  । ददन -\nराथत कचहरी दोड़ैत रहलाह । कोना -कोना टाकाक जोगार कए ओकीलक \nफीस  दैत रह ल ाह  । मुद ा गकछु कारग र न गह  भेल  । स ुन ब ामे आएल  ज े एकदद न  \nब ाब ूकेँ गकछु ब द मास स भ रस् तामे िमका स ेह ो  देन े रह गन  । \n\"खबरदार! जाबे चुनाओ छ ै क ताबे बेसी उठा -पुटक नगह करू । चुपचाप रहू । \nजाँ बात बढ़ल तखन जे होएत से सोचनहु नगह होएब ।\"  \nहमर बाबू ओकर बाद सररपहुाँ र्रा गेलथि । कचहरी गेनाइ छोगड़ देलथि । \nओगह बदमाससभक संदेशमे दम छलैक। ओ सभ नेताजीक गुंर्ा दलक लोक \nछल । हमरा सन -सन कतेको लोक एगहना जहााँ -तहााँ चुप्प करा देल गेल रहए \n। हमसभ साइत नेताजीक व्यक्सतत्वक एगह प क्षक जानकार नगह भए पगबतहुाँ \nजाँ हमरा संगे ई सभ नगह घटल रहैत । मुदा आब की कएल जाए ? एकर गकछु \nजबाब नगह फ ु राइत छल । हम जहलमे बंद भेल -भेल सोचैत रहैत छलहाँ । \nराथत -राथत भरर करोट बदलैत रहैत छलहुाँ । एक मोन होअए जे जहलसाँ \nगनकललाक बाद एगहसभसाँ हगट जाएब ,कोनो प्रदाससाँ नौकरी  तागक लेब आ \nअपन पररवारक पालन -पोषर् करब । चैनसाँ जजनगी गबताएब। आब एगह \nझंझटसभमे कगहओ नगह पड़ब । मुदा कखनहुाँ होअए जे एतेक स्वािी होएब  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 91 \nउथचत नगह होएत। नेताजी सन -सन समाजक दुश्मनक सही इलाज ताँ तखनगह \nसंभव होएत जखन ओकर सत्दता समाजक सामने अबैक । ततबे नगह ,ओकर \nसही गवकल्प  होइक । नगह ताँ ओकर वचडस्व बनले रहत आ नीक लोकसभ \nजान बाँचएबामे लागल रहत ।  \nएकदद न  भो रे ज ल ख ै के ल ाक ब ाद  ह म ज ह ल मे अपन  को ठरीमे गकछु पढ़ैत रह ी \nकी जेलर बाबू हमरा बजओलक । हम पुसलसक संगे -संगे हुनकर कादाडलद \nपहुाँचैत छी । ओतए हमरा देखख जेलर बाबू बहुत प्रसन्न भेलाह । ह मरा ददस \nएकटा कागज बढ़बैत कहैत छथि - \n\"अंक ु रजी! अपनेक हेतु नीक समाचार आएल अथछ । अहााँक ेँ  जमानत भए \nगेल अथछ । जरूरी खानापुरीक बाद अहााँक ेँ  आइए जहलसाँ छोगड़ देल जाएत \n।\" \nहम ई समाचार सुगन बहुत खुस रही । होअए जे कतेक जल्दी घर पहुाँचब । \nमाए-बाबूसाँ भोंट करब। अपन घरमे गनचै नसाँ हुनका लोकगनसाँ गप्प-सप्प करब \n। हम जेलर बाबूक कोठरीमे बैसले -बैसले कागजसभपर दस्तखत कए \nदेसलऐक। िोड़बे कालक बाद हमरा जहलसाँ छोगड़ देबाक फरमान बहाल भए \nगेल । हम जहलसाँ बाहर अएलहुाँ । जहलक गेटेपर हमर गपताजी भोरेसाँ गबना \nगकछु ख ैन े-पीने ठाड़ छलाह । हमरा देखखतहु ओ ठो ह पारर कए कानए लगैत \nछथि । हमरो नगह रहल जाइत अथछ । आाँखखसाँ नोर बहए लगैत अथछ । हम \nहुनका प्रर्ाम करैत छी । दुनूगोटे बड़ीकाल िरर एक -दोसरक ेँ  देखैत रगह जाइत \nछी । फ े र हमही ओगह मौनक ेँ  तोड़ैत छी- \n\"हमसभ चली । गामपर माए बाट तक ै त होएत ।\"  \n\"ठीक े  कहलह । ओ ताँ राथत भरर जगले  छथि । तोहर अएबाक समाचार \nसुगनतगह तरह -तरहक ओररआनमे लागग गेल छथि । बौआक ेँ  कदीमाक \nतरकारी बहुत नीक लगैत छगन । भोरे चुरा -दहीक जलखै बहुत पलसिंद छगन । \nह ल ुआ ब न ेब ाक ह ेतु गकछु स ुज ी ल ेन े आएब  । एतब े ग प्प-सप्प राथत भरर करैत  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरहलीह । भोरुकबामे गनन्न लगलगन तखनहु इएहसभ बड़ब ड़ाइत सुगनअगन । \nआखखर माए छथि ने।\"  \nदुनूगोट ररससापर बैसस जाइत छी । हमरासभक ेँ  लेने ररससा आगू बगढ़ जाइत \nअथछ । हमसभ गाम पहुाँचैत छी । अपन घर ददस बढ़ैत जे आनंद होइत छल \nतकर वर्डन करब मोसगकल अथछ । होअए जे रस्ता एतेक पैघ गकएक छ ै क । \nआओर छोट गकए नगह भए रहल छ ै क । एक मोन होअए जे दौड़ी आ घर \nपहुाँथच माएक पैरपर खसस पड़ी । मुदा बाबू जे संगे रहथि । हुनक े  गथतसाँ चसल \nसक ै त छलहुाँ । खैर! िोड़े कालक बाद हमसभ अपन घर पहुाँथच गेलहुाँ । गाममे \nहमरा देखखतहु माएक हाल बेहाल छल । ओ हमरा भरर पााँज पकगड़ लेलक । \nजोर -जोरसाँ कानए लागसल । कतबो बुझेबा क प्रदास कररऐक ओ सुनबे नगह \nकरए । खाली एतबे बजजतए - \n\"आब कतहु ने जेबौं रे बाबू! आब कतहु नगह।\"  \nगकछु ब ुझेब े न गह  करए ज े आखख र ओ की कगह  रह ल  अथछ? परेसानीमे ताँ \nसभगोटे छल । हमरा जहल चसल गेलाक बाद घरमे क े ओ एसको राथत चैनसाँ \nनगह सूथत सकल । मुदा आब ताँ हम आगब गेलहुाँ । एते क चचिंता किीक? \nबाबू जेना -तेना माएक ेँ  सम्हारलथि । हमसभ घर पहुाँचलहुाँ। माए भोरेसाँ \nभोजनक गवन्दासमे लागल छल । हम जल्दीसाँ स्नान -ध्दान क े लाक बाद \nभनसा घरमे माए लग पहुाँचलहुाँ । माए हमर प्रतीक्षे कए रहल छलीह । बाबू \nसेहो ओतगह रहथि । बहुत ददनक बाद हम बाबूक संगे -संगे भो जन क े लहुाँ । \nमाएक हािक बनाओल भोजन ,एतेक ददनक बाद खा रहल छलहुाँ । लगैत \nछल जेना सद्युः इन्रलोकमे पहुाँथच गेल छी। हमसभ खाइत रहलहुाँ ,माए परसैत \nरहल । कतबो मना कररऐक ,माए मानबे नगह करए ।  \n\"आब कनीको जगह नगह बााँचल अथछ । आब अखन रहए दही । फ े र बादमे \nखाएब ।\"  \nबाबू सेहो एगह बा तक समिडन क े लाह । हमसभ भोजन कए बहररआ कोठरीमे  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 93 \nचौकीपर बैस गेलहुाँ । माए सेहो ओतगह आगब गेल । ताबतेमे एकटा जीप \nआगब कए हमर दरबाजापर ठाढ़ होइत अथछ ।  \n \n8 \n \nजीपसाँ चाररटा मुस्टंर् उतरैत अथछ । सोझे हमर दरबाजापर आगब जाइत अथछ \n। हमसभ जीपक अबाज सुगन कए बाहर होइत छी आ मुस्टं र्सभक ेँ  \nओसारापर बैसल देखख चगकत छी ,र् राइतो  छी । ह मस भ गकछु ब जज तहु ाँ तागह स ाँ \nपगहनगह ओगहमे साँ एकटा मुस्टंर् बजैत अथछ - \n\"नेताजी हमरासभक ेँ  पठओलाह अथछ । जहलक बारेमे कतहु चचाड नगह \nकरब ाक छै क । ककरो  गकछु न गह  कह ब ाक छै क । ज ाँ स े स भ करब ह  ताँ फे र तूाँ \nजानह ।\"  \nएतबा बाजज ओ सभ ओसा रापरसाँ उतरर गेल । देखखते -देखखते जीपमे सबार \nभए गेल । जीप तेजीसाँ आगू बगढ़ गेल । हम आ बाबू बुजझए नगह सकसलऐक \nजे भए की रहल छ ै क ? ऊपरसाँ मुस्टंर्सभक बगए -बागन देखख मािा काज \nके न ाइ ब ंद  कए देल क । ह मस भ ओकरस भक ब ात स ुन ैत रह ल हु ाँ । मुद ा गकछु \nजबाब नगह दए सकलहुाँ । बाबू ताँ बहु ते र्रर गेल रहथि । ओही समदमे माए \nभनसा घरसाँ बाहर आएसल । सभक ेँ  एना गुम्म देखख छगुन्तामे पगड़ गेसल ।  \n\"बात की छ ै क? तूाँ सभ एना परेसान गकएक छह ? \" \nबाबू की बजजतथि ? होगन जे जाँ सही -सही कगह देबैक ताँ कहीं घबड़ा ने जाथि \n। एतेक मो स गकल स ाँ ह म ज ह ल स ाँ छुगट कए आएल  छी । फे र ओएह  \nझंझगटसभ सामनेमे देखा रहल छलगन।  \n\"ई नेताजी नीक लोक नगह अथछ ।\"  \n\"चुप्पे रहू। क े ओ नेताजी लग चुगली कए देत ताँ जान बाँचेनाइ मोसगकल भए \nजाएत ।\"   94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"मुदा एना र्राएल हमसभ कतेक ददन रगह सक ै त छी ? इहो कोनो जीवन \nथिक?\" \n\"हमसभ गाम छोगड़ दी । कतहु बाहरे रही । कम साँ कम जान ताँ बााँचत  । \nशांथतसाँ जीब ताँ ।\" \nई बात सुगन हमरा देहमे आगग फ ु गक देलक । हम थचथचआ उठ ै त छी - \n\"क े ओ कतहु नगह जाएत । हम अखन मरर नगह गेलहुाँ अथछ । नेताजीक भानद \nखराब भए गेल छ ै क ।\"  \n\"भानद ताँ हमरसभक खराब लगैत अथछ ।\" -बाबू बजलाह ।  \nब हु त मो स गकल स ाँ एकमास क ब ाद  ज ह ल स ाँ छुगट कए ह म अपन  घर व ापस \nआएल रही । पता नगह बाबू एगह लेल कतेक प्रदास क े लथि । ककरा -ककरा \nने खुसामद क े लगन। क े ना -ने -क े ना टाकाक जोगार क े लगन । कतेक उत्सुकतासाँ \nमाए हमर स्वागत क े ने छसल । मुदा ई प्रसन्नता बेसी काल नगह रगह सकल । \nजीपसाँ आएल ओगह मुस्टंर् सभक ेँ  देखख कए हमसभ गवषादग्रस्त भए गेल हुाँ। \nमाए आ बाबू ताँ र्रे बौक भए गेलथि। मुदा हमरा रहल नगह जाए । आक्रोशसाँ \nदेहमे आगग लागग गेल छल । नेताजी हद पार कए चुकल छल ।  \n\"एगह पार की ओगह पार\" -हम मोने -मोने सोचलहुाँ । राथतमे जखन हमर माए -\nबाबू सुतले रहथि हम चुपचाप घर छोगड़ देलहुाँ । अन्हारेमे पैरे -पैरे शक्सतना िक \nओगहठाम पहुाँथच गेलहुाँ । शक्सतनािक घर हमर गाम सतटोलसाँ सटले \nमद न पुरमे रह ैक । ज ह ल मे गकछुदद न  ओ ह मरा स ंग े रह ए । ओकरो  न ेताज ी \nफ ाँ सा देने रहैक । मुदा ओकर पररवारक लोकसभ बेसी होसगर छल । तेँ \nओकर जमानथत पगहने भए गेलैक । तगहआसाँ ओ गामे पर छल । कतहु बाहर \nनगह गेल । हम जहल स ाँ छुगट ग ाम व ापस  आगब  ग ेल हु ाँ स े ज ान कारी ओकरा \nनगह रहैक । अचानक राथतमे हमरा अपन ओसारापर ठाढ़ देखख शक्सतनाि \nर्रा गेल । असलमे ओ लघी करबाक हेतु उठल छल । ओसारापर चौकीपर \nसुतल रहए । वापस आगब पड़ले छल गक हम देखेसलऐक । अन्हार रहबाक  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 95 \nकारर्े ओ हमरा नगह थचखन्ह सकल । ओ थचकर बाक प्रदासेमे छल गक हम \nफ ु सफ ु सेलहुाँ- \n\"हम छी अंक ु र।\" \n\"एते राथत कए असगर ? बात की छ ै क? \" \n\"बात की रहतैक । ई नेताजी जीनाइ मोसगकल कए देने अथछ।\"  \n\"से की ?\" \n\"से कोनो तोरा नगह बूझल छह ?\" \n\"अखन की भेलैक जे राथतएमे तोरा आबए पड़लह ?\" \n\"की कगहअह ? बहुत मोसगकलसाँ जमानत भेल । तकरबा द गाम वापस \nआएले छलहुाँ की नेताजीक मुस्टंर्.. \"  \nहम एतबे बाजल छलहुाँ की ओ बात लोगक लेलक।  \n\"ओ! ताँ ओ चारू मोस्टंर् तोरो ओतए गेल छलह ?\" \n\"हाँ ।\" \n\"ओ ताँ हमरोसभक ेँ  दस हजार फजजथत कए गेलाए । बूझेबे नगह करैत अथछ \nजे एकरासाँ कोना पार पाबी ?\" \n\"एकटा काज करह।\"  \n\"की?\" \n\"दुनूगोटे शक्सत पुरम चलैत छी । सोझे नेताजीसाँ गप्प करी । पुथछऐक जे ओ \nकी चाहैत अथछ ?\" \n\"ओ एतेक आसान लोक बुझाइत छह ?\" \n\"मुद ा एन ा र् राइत रह ल ास ाँ ताँ गकछु ह ो ब ए ब ल ा अथछ न गह ?\" \n\"तखन जे कहह।\"  \n\"दुनूगोटे शक्सतपुरम चली । ओतगह बात फररछाएत ।\"  \nतकरब ाद  ह म आ शक्स तन ाि गकछुकाल  ग प्प-सप्प करैत रहलहुाँ । फरीच भए \nगेल छल । स्नान -ध्द ान  के ल हु ाँ । गकछु ज ल ख ै के ल हु ाँ आ शक्स तपुरमक ह ेतु  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगबदा भए गेलहुाँ ।  \n \n \n9 \n \nनव सलाहकारमंर्लक गठन भए गेलैक । राजदप्रमुख चुगन लेल गेल । सभक \nशपिग्रहर् शक्सतपुरमक नगरभवनमे भेल। नगरभवन दशडकसाँ खचाखच \nभरल रहए । कादडक्रम शुरु होअएसाँ पगहने र सनचौकी बाजज रहल छल । \nनगरभवन शक्सतपुरमक चारूकात झंर्ा फहरा रहल छल । पाटीक \nकादडकताडसभ गवजदोन्मादमे रगह -रगह कए इनगकलाब -जजिंदाबादक नारा लगा \nरहल छलाह । मुदा नेताजीक कतहु अता -पता नगह छल। जे ब्दक्सत अपना -\nआपक ेँ  राजदप्रमुख बनबाक सपना देखख रहल छलाह ,जे चुनाओ जजतबा क हेतु \nअपनगह मंचपर बम गवस्फोट करबा चुकल छलाह ,आओर कगह नगह की -की \nकए चुकल छलाह , से एगह महत्वपूर्ड पररदृश्दसाँ लापता छलाह । कोनो नामो \nगनसान नगह। अपना भरर ओ बहुत प्रदास क े लथि । अलाकमान वारारा गनदुसत \nपदडवेक्षकक ेँ  जेबी भरर देलथि । जगहआसाँ ओ शक्सतपुरम अएलथि,तगहआसाँ \nपंचससतारा होटलमे नेताजीक आवागमन होइते रहैत छल । मुदा कहबी छ ै क \nज ख न  भानद  प्रथतकू ल  ह ो इत छै क तख न  गकछु ज ो ग ार काज  न गह  करैत छै क। \nकहब जे एतेक क े लाक बादो नेताजीक भानद गकएक साि नगह देलकगन ? \nतकर की कहल जाए ? समद होत वलबान। जखन मनुसखक समद प्रथतक ू ल \nभए जाइत अथछ तखन कत ब ो  गकछु करू ,स भ गकछु उल् टे भेल  च ल  ज ाइत \nअथछ। जेना रर्भूथममे कर्डक पगहआ िसलगन ताँ िससते चसल गेलगन । \nब्रह्मास्ि काज क े नाइ बंद कए देलकगन । परसुरामक श्राप सगक्रद भए गेल । \nउनचासो हवा उल्टा बहए लागल आ गनहत्िा कर्डपर अजुडन सन नीथतक ु शल \nदोद्धा क ृ ष्र्क बात मागन शस्ि चला देलगन । कर्ड मारल गेलाह । सएह छल  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 97 \nभावी। तगहना नेताजीक समद चसल रहल छल । क े ना -ने -क े ना ओकर \nप्रथतवारंदीसभ क े न्रीद पदडवेक्षकक संगे होइत ओकर गप्प -सप्प आ आदान -\nप्रदानक भीगर्ओ बना लेलक आ ओकरा अलाकमान लग पहुाँचा देलक । \nतकर बाद ताँ जे भेल से की कहल जाए ? \nराथतए भरर मे क े न्रीद पदडवेक्षक बदसल देल गेल । हुनका वारारा बनाओल गेल \nसलाहकारसभक सूचीक दोबारा समीक्षा कएल गेल । तकर बाद क ै कगोटेक \nनाम कटल ,गकछुग ो टेक न ाम ज ुड़ल  । शपिग्रह र् क स मद  स ेह ो  ब द सल  देल  ग ेल  \n। पगहने चारर बजे सााँझक समद गनिाडररत कएल गेल छल । तकर बाद एगारह \nबजे ददनक समद गनिाडररत कएल गेल । दोबारा  बनल सूचीक जानकारी \nककरो नगह लागग सकलैक । जखन नगरभवनमे शपिग्रहर्क हेतु \nभावीसलाहकारसभ अपन -अपन स्िानग्रहर् क े लथि ,तखनगह लोक बूजझ \nस कल  ज े के  स ल ाह कार ब गन  रह ल  छथि आ गकन कर न ाम छुगट ग ेल गन  । \nनेताजी अपन स्िान कतहु नगह देखख चोट्टे नगरभवनसाँ घु रर गेलाह। अपन र्ेरा \nपहुाँचलाह । भररपोख दारू गपलाह आ सूथत रहलाह ।  \nहमसभ शक्सतपुरम सोझे नेताजीक ओगहठाम पहुाँचलहुाँ। नेताजीक घरक गेट \nबंद रहैक । शक्सतनाि घंटी बजओलक । कोनो प्रथतउत्तर नगह भेटलैक । हम \nदुनूगोटे क े बार लग ठाढ़े रगह गेलहुाँ । भेल जे क े बार आब खुजत ताब । पााँ च \nथमनट िरर ओगहना ठाढ़ रगह गेलहुाँ । शक्सतनाि फ े रसाँ घंटी बजा देलाह । एगह \nबेर िराकसाँ क े बार खुजल । मुदा क े बार खोलगनहार नेताजी नगह अगपतु संदीप \nछल । संदीप हमरा देखखतगह सकपका गेल । शक्सतनािक ेँ  सेहो ओ जनैत \nछल  । ह मरा गकछु न गह  कगह  ओ शक्स तन ाि दद स  मुख ाथतब  भेल - \n\"की बा त?\" \n\"बात की रहतैक ? नेताजी कहााँ अथछ?\" \n\"कगह नगह ? मुदा बात की छ ै क?\" \n\"पुछ ै त थछअह से कगहते नगह छह आ अंट -बंट बजने जा रहल छह ।\"   98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"की पुछ ै त छह?\" \n\"रे! नेताजी कहााँ अथछ, से फररछा कए कहह ।\"  \n\"कतहु गेल छथि ।\"  \nशसशकान्तक ेँ  संदीपक बातपर गवश्वास नगह भेलैक । ओ एकगह झटकामे \nसं द ीपकेँ पाछू के ल क आ फ्ल ैटमे अंद र च सल  ग ेल । न ेताज ीक के ब ार ख ुज ल े \nछल । ओ ओछाओनपर बेहोस पड़ल छलाह। कतहु कोनो शब्द नगह । \nनेताजीक ेँ  हमरा लोकगनक आगमनसाँ कोनो गक्रदा -प्रथतगक्रदा होइत नगह \nदेखसलअगन ।  \nनेताजीक ेँ  अंदर देखख शक्सतनािक ेँ  संदीपपर बड़ी जोरसाँ तामस भेलैक । ओ \nचोट्टे संदीप ददस घुमल आ िएले चमेटा संदीपक ेँ  लगा देलक। अनचोक े  लागल \nएगह चोटसाँ संदीप ठामगह खसल। संदीप बहुत अपमागनत महसूस कए रहल \nछल । मुदा कररतए की ? ओ जेना -तेना उठल , अपन कोठरी गेल आ क े बार \nबंद कए लेलक।  \n \n10 \n \nतकर बाद कतबो प्रदास क े सलऐक ,संदीप क े बार नगह खोललक । हम दु नूगोटे \nनेताजीक कोठरीक आगू क े बारसाँ सटले ठाढ़े रगह गेलहुाँ । नेताजी पीने बुत्त \nपड़ल छलाह । हुनका कोनो बातक कोनो असर नगह भेलगन। क े  आएल ,क े  \nगेल ,कोनो मतलब नगह । ओहने समदमे शक्सतनाि बाजल - \n\"इएह मौका अथछ , एकर नरेठी दागब दी आ गनकल जाइ ।\"  \n\"खबरदार! एहन बात फ े र नगह बजजअ ह । ई नेताजीक घर अथछ । कतए कोन \nदंि लगओने होएत तकर कोन ठ े कान ? सीसीटीभीक क ै मरा ताँ सामनेमे \nलागले अथछ । एहन हालतमे हमसभ खा -मखा मोसगकलमे पगड़ सक ै त छी \n।\"  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 99 \n\"तखन करी की ? हमसभ एतए जाँ भररओ राथत ठाढ़ रगह जाएब ताँ की \nहोएत ? \" \n\"देखहक । कानून अपना हािमे नगह लेबाक छ ै क । ने ताजी ताँ एकटा मुखौटा \nअथछ । जाँ एकरा माररओ देबहक ताँ एकरा सन-सन दसटा नेता उतपन्न भए \nजेतह । समस्दा गवचारक छ ै क । एकर सभक आसुरी प्रवृथत समाज , राष्ट्र, \nकानून , संगविान सभपर भारी पगड़ रहल छ ै क। एहन बात नगह छ ै क जे हमरा -\nतोरासाँ पगहने ई बात सभ ककरो अखरलैक नगह , क े ओ तकर गनदान करबाक \nप्रदास क े लक ै क नगह , मुदा ओहोसभ अंततोगत्वा , एकरे सभमे साथमल भए \nगेल । भोग गवलासक लालसा भारी पड़लैक । पद , मान -सम्मान ककरा नगह \nचाही ? सभटा आदशडवाद रस्तेमे भुथतआ गेलैक।\"  \n\"तखन करी की से ने कहह ? हमसभ एगहठाम आएल छी की करह ? आ कए \nकी रहल छी ? \" \n\"िैदड राखह ने ? हालत देखखए कए आगू बढ़बाक चाही । तखने लक्ष्दक प्राग्प्त \nभए सक ै त अथछ ।\" \n\"तखन ?\" \n\"तखन की। ई कोनो अंथतम राथत नगह छ ै क । काल्ल्ह फ े र भोर हेतैक । नव \nददन अएतैक । हमसभ सोथच -गवचारर कए गनर्डद लेब आ अवश्द लेब ।\"  \n\"अखन की करी ?\" \n\"तोरामे इएह गड़बड़ी छह । राजनीथत कोनो दोका नपर राखल गुलाबजामुन \nनगह छ ै क जे मुाँहमे िररते स्वाद लागए लागत । एतए सालक -साल संघषड \nजरूरी छ ै क । गफलहाल हमसभ एतगह बैसी , देखखऐ ताँ जे बात की छ ै क ? \nनेताजी एना बेहोस गकएक पड़ल अथछ ?\" \n\"ठीक छ ै क ।\" \nहम दुनूगोटे ओतगह बैसस गेलहुाँ । नेताजी ओगहना पड़ल रहलाह। िोड़े कालक \nबाद  स ंद ीपक को ठरीमे गकछु ख ुस ुर-फ ु सुर भेलैक । क े ओ नहू -नहू बथतआ रहल  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछल । कहबाक माने जे संदीप ओगह कोठरीमे असगर नगह छल । हम दुनूगोटे \nक े बारमे कान सटा दैत छी । भीतर कम साँ कम दूगोटे ताँ अथछए। \nशक्सतनािक मुस्की देखए बला छ ै क । ओ बाजज उठ ै त अथछ -\"ई ताँ कोनो \nमगहलाक स्वर लागग रहल अथछ ।\"  \nहम ओकरा इसारासाँ चुप्पे रहबाक हेतु कहैत छी । हम दुनूगोटे ओगहना कान \nलगओने सुनैत रगह जाइत छी । अबाज ताँ होइत छ ै क ,मुदा ततेक नहू -नहू जे \nकै कब ेर अिड ल ग ाएब  मो स गकल  ब ुझाइत अथछ । एतब ेमे ल ाग ल  ज ेन ा गकछु \nजोरसाँ खसलैक । संभवतुः कााँचक कोनो वस्तु रहल हेतैक । लगलैक  जेना \nचूर -च ूर भए ग ेल ैक। तकरब ाद  ओगह  को ठरीस ाँ गकछु अब ाज  न गह  आएल  । \nसंभवतुः ओ सभ सुथत रहल।  \n\"आब की करी ?\" \n\"फ े र ओएह बात ? राथतओ भरर तूाँ चैनसाँ नगह रगह सक ै त छह । ई बातक \nध्दान राखह जे हमसभ नेताजीक घरमे छी । बाहर की भए रहल अथछ तकर \nकोन ठ े कान ? जाँ एगह हालतमे बाहर गनकललहुाँ आ पकड़ल गेलहुाँ तखन ?\" \n \n \n-रबीन्र नारादर् थमश्र , गपताक नाम: स्वगीद सूदड नारादर् थमश्र , माताक \nनाम: स्वगीदा ददाकाशी देवी , बएस: ६९ वषड , पैतृक ग्राम: अड़ेर र्ीह , मातृक: \nससन्न्घआ ड्योढ़ी , वृथत: भारत सरकारक उप सथचव )सेवागनवृत्त( , स्पेशल \nमेट्रोपोसलटन मजजस्ट्रेट , ददल्ली)सेवागनवृत्त( , सशक्षा: चन्रिारी थमथिला \nमहागवद्यालदसाँ बी.एस -सी. भौथतक गवज्ञानमे प्रथतष्ठा : ददल्ली गवश्वगवद्यालदसाँ \nगवथि स्नातक , प्रकासशत क ृ थत: मैथिलीमे: प्रकाशन वषडुः२०१७ १.भोरसाँ सााँझ \nिरर )आत्म किा(,२. प्रसंगवश )गनवंि( , ३.स्वगड एतगह अथछ )दािा प्र संग( ; \nप्रकाशन वषडुः२०१८ ४. फसाद )किा संग्रह( ५. नमस्तस्दै )उपन्दास( ६. \nगवगवि प्रसंग )गनवंि( ७.महराज)उपन्दास( ८.लजकोटर)उपन्दास( ;  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 101 \nप्रकाशन वषडुः२०१९ ९. सीमाक ओगह पार)उपन्दास( १०.समािान)गनवंि \nसंग्रह( ११.मातृभूथम)उपन्दास( १२.स्वप्नलोक)उपन्दास( ; प्रकाशन \nवषडुः२०२० १३.शंखनाद)उपन्दास( १४.इएह थिक जीवन)संस्मरर्( १५.ढहैत \nदेबाल)उपन्दास( ; प्रकाशन वषडुः२०२१ १६. पािेद)संस्मरर्( १७.हम आगब \nरहल छी)उपन्दास( १८.प्रलदक परात)उपन्दास( ; प्रकाशन वषडुः२०२२ \n१९.बीथत गेल समद)उपन्दास( २०.प्रथतगबम्ब)उपन्दास( २१.बदसल रहल \nअथछ स भगकछु)उपन्द ास ( २२.राष्ट्र मंददर)उपन्दास( २३.संदोग)किा संग्रह( \n२४.नाथच रहल छसल वसुिा)उपन्दास( २५.दीप जरैत रहए )उपन्दास(।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.पद्य खण्ि \n३.१.ज ग द ीश च न्द ि ठाकु र 'अगनल '- इजोत  \n३.२.बाबा बैद्यनाि- गजल  \n३.२.राज गकशोर थमश्र -जनमौटी नेना  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 103 \n३.१.ज ग द ीश च न्द ि ठाकु र 'अगनल '- इजोत  \n \nजगद ीश ि न्दर  ठाकु र  'अवनल ' \nइजरोजत \n  \nनगह फ े कलक ओकरापर तेजाब  \nनगह लगेलक गरदगनमे फ ाँ सरी  \nनगह क े लक ओकरा ल 'क' \nकतहु भागग जेबाक दुस्साहस   \n 104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nठीकसाँ सुनलक  \nओकर एक-एकटा आखर  \nओकरा स्िानपर अपन बगहनक ों  राखख सोचलक  \nओकर गपताक स्िानपर  \nअपन गपताक ों  राखख सोचलक  \nमोने -मोन क्षमा क' देलक रीताक ों  \nक्षमा मांगग लेलक ओकर गपतासाँ \nदूर भ ' गेलै दुगविा  \nहगट गेल ओकर बाटसाँ  \nनगह क े लक कोनो व्यविान  \nओकर जीवन -दािामे \nपोथछ लेलक अपन आाँखखक नोर  \nमुदा कना गेलै ओइ ददन  \nजगहदा पता चललै  \nरीताक पथत नगह बााँथच सकलाह र्क ू बा गब मारीसाँ \nओगह ददन रीताक लेल उमगड़ एलै करुर्ा   विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 105 \nठागन लेलक मोनमे  \nओहो नगह करत कतहु गवदाह  \nपौंतालीस बरखक राघव  \nकरत समर्पिंत अपन जीवन  \nरीता एहेन लोकक  \nअल्स्मताक रक्षाक लेल  \nराघव करैत रहत रीतासाँ प्रेम \nगबना कोनो सम्पक ड क े र  \nगवना करैत अमान्द प्रवेश  \nओकर जीवनमे  \nराघव नगह करत ओकर दे खाउ ाँ स \nजे लगा लैत अथछ अिवा लगा दैत अथछ  \nगरदगनमे फ ाँ सरी \nराघव करत ओकर देखाउ ाँ स \nजे मागट -पागन लेल जीबैत अथछ , \nदेश -दुगनदााँ लेल मरैत अथछ   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराघव जागन गेल अथछ  \nजीवन नगह होइत छ ै क  \nअपने सुखक जोगार करबाक लेल  \nकतहु पड़ाक ' गवदाह करबाक लेल  \nराघव जागन गेल अथछ  \nस्िीक देह नगह होइत छ ै क \nदुव्यडवहार करबाक लेल  \nस्िीक देह होइछ  \nसंस्क ृ थतक रक्षा करैत  दुलार करबाक लेल  \nअिवा हाि अपन जोरर  नमस्कार करबाक लेल !  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 107 \n३.२.बाबा बैद्यनाि- गजल  \n \nबाबा बैद्यनाि \nगजल  \n \n2 1 2 . 2 1 2 2 1 2 2 \nआिार -- \"थचकबाला छन्दवा\"  \nकागफदा - \"अत\"  \nरदीफ़ -- \"शून्द\"  \n \nकाज ससरत तखन लोक गबसरत।  \nदेखतगह दूरमे नीच घसकत।  \n \nनीक थमिक जखन संग राखी , \nदुुःखमे ओ समािान आनत।  \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nजदद समस्दा पड़त पैघ कगहदो , \nदेत सभ आगबक ेँ  बस नसीहत।  \n \nलोक अस्वस्ि देखत कहत ओ , \nलीखख देबाक चाही वसीदत।  \n \nशील थिक सभ मनुज क े र गहना , \nएक बानर मुहेँ पान शोभत ? \n \nदुष्ट जखनगह फ ाँ सत फ े रमे ओ \nआनक ेँ  संगमे ओ लपेटत। \n \nनीक बातो अहााँ पूथछ देखू , \nलोक बेसी रहत ओ असहमत।  \n \nअथछ सहज भगवती क े र पूजा , \nिूप ली दूगब जल फ ू ल अक्षत।  \n \n-बाबा बैद्यनाि, पूर्र्िंदााँ (गबहार)  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 109 \n \n३.२.राज गकशोर थमश्र -जनमौटी नेना  \n \nराज वकशरोजर ममश्र, ररिायिष िीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन.एल .(म ुख्याल य), ददल्ली ,गाम - अर े र िीह, परोज. अर े र हाि, \nम धुबनी \nजनमौिी नेना  \n \n'हे नवजा त! हे सश शु नवा गत!  \nदुगन आ कऽ रहल अथछ स्वा गत।  \n \nसुगव िा साँ संपन्न अथछ वसुिा , \nचढ़ब गा ड़ी , उड़ा ओत नभदा न , \n \nएसी , ही टर , कम्प्दूटर, \n 110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकपड़ा -लत्ता , नव -नव परर िा न।  \n \nनवजुगक देखब चका चो न्ह , \nदेखब गव ज्ञा नक चमत्का र , \nमुदा , पक्षपा त नगह गेलै एखनो , \nककर , जुग पर ,बेसी अथि का र ? \n \nनवल तकनी क ,नवका गव चा र , \nओही सॅं बनत अहुाँक संस्का र।  \n \nपरञ्च, आरो की सभ लऽ कऽ , \nअथछ भऽ रहल अहाॅॅॅं क स्वा गत ? \nपगह ले सााँ स ,जे लेलहुाँ अथछ अहाॅॅॅं , \nसुाँघू वा दु , प्रदूगष त ला गत ।  \n \nरौ द नुका एल रहैछ भो रे साँ , \nप्रदूषर् साँ बनल िो खन्ह मे , \nबेमा र बसा त अथछ बगह रहल , \nतेँ, नगढ़ आ भा गल सो खन्ह मे।  \n \nई पी ढ़ी की सभ सनेस मे , \nअथछ जो गअओने अहााँ क े  लेल ? \nदेत गव षण्र् खेलओना सभ , \nखेला एब अहाॅॅॅं जा गह साँ खेल।  \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 111 \nअनपरा सन ,जखन हो एत , \nआ, खा एब अन्न ,खा द पर उपजल , \nअहीॅॅॅं कहब, िो गन ढेका र उदठ गेल , \nनी क साँ नगह भो जन पऽचल।  \n \nपा गन क हा ल तऽ बेहा ल अथछ , \nनी र दूगष त छ ै  ,लो क गप आस ल , \nबरखो -बुन्नी गन जगुत नगह एाँ , \nपहुाँचल तल क ेँ  पा गन , रसा तल।  \n \nगा छ -गब रर छ सभ कटल जा इत अथछ , \nला गल जा इछ क ं क्री टक 'जंगल , \nप्रक ृ थत क' संपदा मनुख लूटैत अथछ , \nभऽ रहल अथछ ,दुहु मे दंगल।  \n \nपमरर आ ना चत , सो हर गा ओत , \nश्रेष्ठ देता ह ,आशी ष थछ गट अक्षत, \nलो क -कृत प्रदूगष त, हवा -पा गन , \nओ गव षा सत भऽ ,अरुदा क े  भक्षत। \n \nप्रा क ृ थत क संपदा नो थच -नो थच कऽ  \nरखने छथि ,जे सभ उपहा र , \nअहाॅॅॅं क की दो ष? नवा गन्तुक!  \nप्रदूषर् भेटत ,खो लब ज पेटा र।  \n  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलसिं गा र कएल जा एत अहााँ क, \nमुदा , स्पशड करत को नो रसा दन , \nफ ू ल -पााँ खुगड़ हेरा गेल सभ , \nअथछ बचल , बस क ृ सि म उपा दन।  \n \nकतेक जुगक गरदा सभ जमल , \nसमा जक दृथष्ट को र् पर , \nक ु परम्परा , क ु री थत कतेको \nबैसल अथछ एखनो ,मो न पर।  \n \nनो करी -चा करी , भऽ रहल कदठ न  \nक ृ गष , व्या पा र मे कतेको बा िा , \n \nजुग -जुग क े  अंि रेबा ज कतेक , \nएखनो तऽ बचले अथछ आिा ।  \n \nघर -दो आर गग रहस्ती ,परर वा र , \nउठा बए पड़त , भगव ष्द मे भा र।  \n \nर्ेग -र्ेग पर ,अथछ प्रथत ष्पद्धाड , \nरा खब अहााँ , को सश श पर ,श्रद्धा । \n \nकदठ न भेल जा इत अथछ जज नगी , \nको महर जगड़ , आ को महर ,फ ु नगी , \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 113 \nजगड़ समस्दा क अथछ जनसंख्दा , \nदद न -दद न बढ़ल जा इछ चुनौ ती , \n \nनूतन  सो च , नव -नव आदा म , \nकतेक दद न बूनब , मौ नी -पौ ती ? \n \nबढ़ल अथछ कपट , प्रवंचना , \nएगह सभ साँ भेँट हो एत, \n \nनव पी ढ़ी साँ उमेद छ ै, \nअंिगव श्वा स -कलंक क े  ,िो एत। \n \nदुला र तऽ हो एत मुदा , \nऔपचा रर कता बेसी , \nथम झरा गेल छ ै  नव संस्क ृ थत मे , \nता कब , संस्क ृ थत अपन देसी ।  \n \nएखन , ऊपर साँ सस टल -सा टल , \nमुदा भी तर , दद बा ड़ साँ छ ै  चा टल। \n \nजएह सभ छ ै , एगह पी ढ़ी क ेँ, \nवएह सभ , अहुाँ क े  भेटत उपहा र, \nफ ू ल -पा न क े  बदला मे , \nटाॅॅ फी -काॅॅ फी साँ हो एत सत्का र। \n  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनहूाँ-नहूाँ, कथम रहल छ ै , \nभा वना क े  मो ल , \n \nअसल मे तऽ नफा -र्ााँ ड़, \nओही साँ ,सभहक तो ल।  \n \nसी  खख जा एब अहूॅॅॅं सभटा , \nजएह देखबै , वएह तऽ सी खब , \nगन मडल मो नक सस लेट पर , \nदेखख -देखख इएह सभ ली खब। ' \n \nचक ु आए रहल छल चा रू दद स , \nकी ता गक रहल छल थच ल्हका ? \nमुदा , एखन ओ की जा न गेलैक , \nकी छलैक िरो हरर , पगह लुका ? \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 115 \n4.Dr. Deepesh Kumar Thakur - Understanding \nConvergence: Comprehending Medical \nHumanities as a Literary Genre \n \n \n \n \n \n \n \n \n  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n4.Dr. Deepesh Kumar Thakur - Understanding \nConvergence: Comprehending Medical \nHumanities as a Literary Genre \n \n \nDr. Deepesh Kumar Thakur \nUnderstanding Convergence: Comprehending \nMedical Humanities as a Literary Genre \n  \n  \nABSTRACT: -   \nDiscourses concerned with human health and \nwell-being are emerging in the domain of literary \nstudies. The field is generally termed as 'Medi cal \nHumanities'. Medical Humanities is an interesting \nfield of study which takes into consideration the \nhumanities, social sciences, art, literature, creative \nwriting, music, philosophy, etc. in order to study \n विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 117 \nand understand ideas related to medical scienc e. \nLiterature and medical science is an interesting \nbranch of study which not only incorporates the \nideas of medical science in literature but also \npromotes many interdisciplinary genres. This field \nis emerging as a new genre in literature which is \nnow considered to be a seminal discourse. Rather \nthan merely speaking about the notions of disease \nand illness with a medical jargon, Medical \nHumanities takes within its ambit a wider socio -\ncultural perspective on health and disease, moral \ncompass of the patient -doctor relationship and \nexperiences thereby making the readers aware of \nthe complexities, and promoting empathy in the \nmind of readers. This approach put forward by \nMedical Humanities bolsters the reader's ability to \nunderstand the plight of people undergo ing the \ncrisis. Most importantly, it enables the reader to \nsuspend his notion of reality and enter into the \nreality of other characters, thereby promoting \nmoral sensibilities. The main objective of this \npaper is to understand how medicine and \nliterature co nfluences together to form a hybrid \ngenre. This paper shall take into account and deal \nwith some important aspects of Medical  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nHumanities taking reference from literary texts. \n  \nKeywords: Humanities, Interdisciplinary, \nLiterature, Medical, Medicine. \n  \nIntroduction: \nThe status of literature and literary studies are \nchanging day by day. With the advent of literary \ntheories and inclusion of various ideas of the \nsociety within the spectrum of literary texts, a slow \nbut sure paradigmatic shift is observed in the \nliterary scenario. Particularly with the rise of ideas \nsuch as 'postmodernism', 'post-structuralism' and \n'post-humanism', literature is now trying to \nencompass many facets of life within the canvas of \nliterature. Since literature and literary \ndepartments a re a part of the 'Humanities' \ndepartment at large, any and every aspect of the \n'humanity' finds a way in the literary texts. This \ndominance of the 'post' in academia has abilities \nto give rise to the notion of 'post -literature' in the \nliterary scenario. Po st-literature as a concept and \ntheory which is yet to spread its wings in the \nacademic domains is already undergoing \ngermination at the present times. Interdisciplinary  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 119 \nand multidisciplinary approaches in the field of \nacademics have the solid potential to give rise to \nthis new branch of academic studies. As the cliche \ngoes on, \"Literature mirrors the society\" or \n\"Literature reflects society, social actions and \nbehavior\", therefore it soaks ideas from sociology, \npsychology, medical sciences, technology, \nenvironmental sciences, physical and chemical \nsciences, life sciences, so on and so forth. However, \nliterature has a way to deal with such issues in a \nrather succinct manner. The portrayal of such \nmatters are different from the portrayal in their \nabsolute fiel ds of study. However, the matter of \nfact cannot be denied that literature is now all \nencompassing. It was C.P. Snow who in 'The Two \nCultures' (during 1959 Rede Lecture) made some \ninteresting observations on two cultures - science \nand humanities, indicating the increasing friction \nbetween the two and the importance of bridging \nthem for the progress of the society. Snow, who \nwas a scientist as well as a literary enthusiast, saw \nthe importance of bringing these two fields \ntogether for the cause of advancement o f both. \nKeeping this in view, literature in the \ncontemporary scenario has produced works which  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \ntry to bridge the gap between the sciences and the \nhumanities. The Science fiction- Sci-fi for example \nis an interesting take in this field. Sci-fi presents the \nreaders a world where aliens, non -human \ncharacters and extraterrestrial creatures are a part \nof the narrative. Though the setting of these works \nmay be an alternative world, but the plot centers \non science and technology to a large extent. They \nare inspire d by the natural sciences like physics, \nchemistry and astronomy or take its ideas from \npsychology, anthropology and medical sciences. \nMost importantly, sci-fi brings together ideas from \nscience and incorporates them in the literary \nnarratives. \nDiscussion: \nDiscourses concerned with human health and \nwell-being are emerging in the domain of literary \nstudies. The field is generally termed as 'Medical \nHumanities'. Medical Humanities is an interesting \nfield of study which takes into consideration the \nhumanities, social sciences, art, literature, creative \nwriting, music, philosophy, etc. in order to study \nand understand ideas related to medical science. \nLiterature and medical science is an interesting \nbranch of study which not only incorporates the  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 121 \nideas of medical  science in literature but also \npromotes the following: \n- Heightens awareness by bringing issues of \nmedical science in focus. \n- Brings stories of patients undergoing severe crisis \nand writing about their experience. \n- Creates critical thinking and promote empathetic \nawareness about various moral issues in relation \nto medical practice. \nThe term Medical Humanities was coined by \nhistorian George Sarton and Frances Seigel in their \nobituary of science historian Edmund Andrews \nwhich was published in 1948. Medical Humanities \nis a highly interdisciplinary branch of study and \nfield that encompasses and embraces the study of \nmedicine through the lens of literature, history, \nphilosophy and other social sciences and subjects \nof the humanities field. It takes an account of \nmedicine, health, well-being, applied medicine and \nbioethics. Medical Humanities as a method was \nprimarily deployed by practitioners of medical \nsciences to teach their students and train them \nregarding the subjective experiences of patients \nwithin the o bjective world and scientific world of \nmedicine. The main and original aim of Medical  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nHumanities is therefore to instill humanistic \nvalues in medical practioners by relying on the \nethics of humanity. As Bleakley observes, \"medical \nhumanities attempt the democratizing of medicine \nshifting medical practices from an authority -led \nhierarchy that is doctor -centered to patient -\ncentered and interprofessional clinical testing \nprocess (Bleakley 2). \n'Medical Humanities' as Douglas Robinson \nmentions in his book Transl ationality: Essays in \nthe Translation -Medical Humanities (2017) is an \nact of 'translationality'. For the scholars dealing \nwith 'translation' in general, translation is the art \nof transferring textual features from one form to \nanother. But in general sense,  translationally can \nbe considered as any form of transformation, \ntransference and conveyance from one place to \nanother. Translationality is the process by which \nthings and events change in a due course of time, \nthe process of evolution of old regimes and systems \nalong with the inclusion of new set of laws and \nprinciples, the incorporation of something new in \nthe existing norm and the emergence of a newer \nconcept. Thus, translationality includes the old and \nthe new, which gives rise to novel and innovative  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 123 \ndesigns, bringing in newer forms of knowledge in \nthe existing system. The incorporation of \nsomething new in the system is the transition and \nchange occurring in the existing pattern. \nTranslation is not just the art of changing one form \nof language to anoth er and expressing what has \nalready been expressed. It extends beyond the \ngeneral idea of change of language groups and \nnarrating something in some different languages. \nThe Merriam -Webster Dictionary observes \n'translation' as \"a change to a different substance, \nform or appearance\" and also states that \ntranslation is \"a transformation in which new axes \nare parallel to the old ones.\" Translationality in the \nexisting corpus of study therefore is the inclusion \nof psychology and psychological analysis of \ncharacters and patients within the existing \nspectrum of literary studies. This is how Medical \nHumanities work which brings together aspects of \nliterature and medical studies together on a same \nplane. In this way, translation gives a new form \nand appearance by chan ging the existing form of \nstudy. Literature and Psychology is the form of \nstudy which draws from psychology into literature \nand incorporates medical sciences into the  124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nhumanities thus forming a branch of Medical \nHumanities (MH) as a field of study. \nTranslationality is thus a change, a force and an \nimpact of one form of study influencing the other. \nThere have been various attempts to bridge the \ngap between medical science, health care and \nhumanities because of which many other \ndisciplines are merging together  in the same \nplatform, giving it an interdisciplinary form and \ncoming up with new areas of study. \nMedical Humanities is thus an interdisciplinary \nand multidisciplinary field that deals with \nconcepts drawn from the medical sciences finding \na way to literatu re. Cole and Carson observes, \n\"Medical Humanities is an inter - and \nmultidisciplinary field that explores contexts, \nexperiences and critical conceptual issues in \nmedicine and health care, while supporting \nprofessional identity.\" Klugman also observes in \nthis regard, \"Medical Humanities is an \ninterdisciplinary field concerned with \nunderstanding the human condition of health and \nillness in order to create knowledgeable and \nsensitive health care providers, patients and \nfamily caregivers.\"  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 125 \nThe interdisciplinary study of Medical Humanities \nis variously defined. Brian Dolan in his book \nHumanitas: Readings in the Development of the \nMedical Humanities (2015) states the importance \nof Medical Humanities in medical education. For \nDolan, \"everyone teaching Medical Humani ties in \nmedical schools needs to answer repeatedly\" \n(Dolan, x). In other words, Medical Humanities are \na primary part of medical education in every \nmedical school. Every future medical professional \nneeds to be 'humanized' - that is, taught to engage \nhumanistically not only with patients but also with \nthemselves as a whole. And when it comes to \nMedical Humanities as curricula keeping in mind \nthe translational aspect of the study, it takes into \npurview medicine in literature, narrative \nmedicine, disability studies, illness narratives and \nso on coupled with the humanities and social \nsciences background. Rather than merely speaking \nabout the notions of disease and illness with a \nmedical jargon, Medical Humanities takes within \nits ambit a wider socio -cultural pers pective on \nhealth and disease, moral compass of the patient -\ndoctor relationship and experiences thereby \nmaking the readers aware of the complexities, and  126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \npromoting empathy in the mind of readers. This \napproach put forward by Medical Humanities \nbolsters the  reader's ability to understand the \nplight of people undergoing the crisis. Most \nimportantly, it enables the reader to suspend his \nnotion of reality and enter into the reality of other \ncharacters, thereby promoting moral sensibilities. \nThe discipline of hu manities- in this case, \nliterature- promotes knowledge of the medical \nsciences through narratives. Rita Charon in \nNarrative Medicine: Honouring the Stories of \nIllness (2006) states about narrative medicine: \nIf narratives are stories that have a teller, a \nlistener, a time course, a plot, and a point, then \nnarrative knowledge is what we naturally use to \nmake sense of them. Narrative knowledge \nprovides one person with a rich, resonant grasp of \nanother person's situation as it unfolds in time, \nwhether in such texts as novels, newspaper stories \nand movies, and scripture or in such life settings as \ncourtrooms, battlefields, marriages, and illness \n(Charon 9). \nCharon observes how narratives of this kind \nprovide a rich knowledge and lucid understanding \nof complex mat ters through various narratives,  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 127 \nsuch as, the novel, newspaper stories, movies and \nother forms of literary and visual narrative. \nCharon's view on the necessity and importance of \nillness narratives promotes C.P. Snow's vision of \nbringing the two cultures to gether to promote \nliving by generating awareness in the minds of the \nreaders. Therese Jones, Delese Wear and Lester D. \nFriedman in the Introduction to Health \nHumanities Reader (2014) states the importance of \npromoting subjects like that of the health \nhumanities in today's world. The practice of \ncarrying out an interdisciplinary approach like \nthat of the health humanities is important because \nof the following reasons: \n-Medical Humanities makes critical concepts of the \nmedical sciences accessible and availabl e to a \nwider audience. Concepts which were previously \navailable solely among medical practitioners have \nnow been incorporated into the humanities. \n-By using plot, character and setting, Medical \nHumanities demonstrate how multidisciplinary \nperspectives can be adopted in exploring complex \nissues like disease, illness, health, disability, \npatient-doctor relationship and so on. \n-Medical Humanities is thus a touchstone for both  128 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nmedical professionals and literary scholars since it \nultimately aims at bridging the gap between the \ntwo fields of study. \n-Ultimately, Medical Humanities aims at \ndisseminating knowledge about concepts related \nto science and medicine by using various modes of \nnarration, thereby promoting accessibility and \nempathy in the minds of the readers or audience. \nArthur W. Frank in the article titled 'Being a Good \nStory: The Humanities as Therapeutic Practice' \npublished in The Health Humanities Reader (2014) \nstate how the humanities have immense potential \nto bring forth the notions of abnormalities of  the \nbody through stories. Firstly, Medical Humanities \nhave immense potential to tell good stories. This \ntakes us to the next point. Medical Humanities not \nonly help ill people to narrate stories about \nthemselves but by telling stories about themselves, \nthey also tell stories to their physicians, their loved \nones and these stories become a part of the society. \nMedical Humanities thus looks into aspects of \nillness and disease by placing the affected \nindividual at the center. But it does not neglect the \npeople that remain associated with the person who \nis affected. The study of Medical Humanities thus  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 129 \ntakes a larger canvas in consideration. Arthur W. \nFrank observes that \"stories are good because they \nare interesting. Illness can be an interesting story\" \n(Frank 32). Frank also brings in an important \naspect of understanding wherein he tries to \nestablish the meaning of two words - 'Illness' and \n'disease'- which forms an important base of this \nstudy. Illness as Frank states is an 'experience' \nwhereas disease is a 'condition of the body'. Where \ndisease can be reduced to biochemistry, illness \nincludes biography and takes into consideration \nnot only the affected individual but multiple \nrelationships as well as institutions. This brings \ninto consideration the involvement  of 'others' in \nthe scenario when it comes to managing illness \nand disease. \nThe study of Medical Humanities also foregrounds \ntwo matters-- the tension between the provision of \ntreatment, and the offering of care. Frank states, \n\"Treatment is provided as ser vice; care is offered \nas a gift. Treatment can be expressed in monetary \nvalue; one can buy more attentive treatment but \nnot true care\" (Frank 34). 'Treatment' of a disease \nis thus more impersonal, more professional, more \nprofit oriented. But, 'care' provid ed to overcome  130 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nillness is not always professional. Further \ndifferences between treatment and care are \noutlined thus by Frank: \n-Treatment is one dimensional. It is provided by \none who has an insight in the field of medicine. \nCare on the other hand does not require medical \ninsight. It can be provided by anyone and \neveryone. Care giving involves emotion as well. \n-The treatment provider uses the body of the \npatient as an instrument to be operated upon. The \ncaregiver on the other hand feels the suffering of \nthe one who is cared for. \n-Treatment providing has a subject -object \ndemarcation. Providing treatment clearly \ndemarcates the one who is providing treatment \nand the one who is treated upon. The patient can \nbecome the object of treatment in the hands of \ndoctors or specialists. This is not same with that of \nthe care givers. The boundary between the care \ngiver and the patient gets dissolved because here, \ncare givers and patients are both subjects since the \ncare giver is also emotionally attached to the \npatient's dilemma. \n-In providing treatment, there is a power dynamic \nthat works throughout the structure. Here, one  विदेह ३७३ म अंक ०१ जुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७३)|| 131 \nparty gains autonomy and exercises its power over \nthe other. Whereas, on the other hand, care giving \nis endlessly sensitive and is asymmetrical to power \ndynamics. Here, both the patient and caregiver \nbecome one in undergoing loss and overcoming \nthe same. \nThe human mind is one of the most complex \nsubstances in nature. The mind shapes not only the \nbehaviour of an individual but also affects the \nsociety as a whole and thus, the human mind can \nbe defined as the most complex circuit in the \nhuman body. Moreover, the human mind, even in \nthe present era of scientific development remains \nlargely unexplored, and medical science and \npsychiatry are working relentlessly  to explore \nvarious facets of the mind. The National Institute \nof Mental Health (NIMH) estimates that a","size_mb":11.42,"has_text":true},"Videha 374.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 374.pdf","name":"Videha 374.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७४ म अंक १५ जुलाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक \n३७४) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीममह संस्क ृ ताम्  \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई -पविका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अछि। कॉपीराइट (©) िारकक छिखित अनुमवतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रवत एिं \nररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांविक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे \nपुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै कएि जा सकैत अछि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूछसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद \nलििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैछथिीक प्रारीनतम उपस्थितक रूपमे विद्यमान अछि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016 - http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैछथिी ब्िॉग / मैछथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैछथिीक पवहि इंटरनेट पविका छथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैछथिीक प्रथम उपस्थिवतक \nयािा विदेह- प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई पविका िरर पह,रि अछि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकाछशत होइत अछि। \nआि “भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पविकाक प्रिक्‍टताक संग मैछथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि \nअछि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैछथिी पाक्षिक ई-पविका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौछिक आ अप्रकाछशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक \nरूपमेँ पठा सकैत िछथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािछथ। एतऽ प्रकाछशत ररना/ \nसं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अछि ततऽ ई संपादकािीन \nअछि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकाछशत ररनाक िेि-आकााइि/ थीम -आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक \nअनुिाद आ छिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ डप्रिंट-प्रकाशनक अधिकार \nरिैत िछथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा \nविदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पविकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अछि जे मासक ०१ आ १५ वतछथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकाछशत कएि जाइत अछि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and \npreserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book \nreviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary \nworks from other languages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that \narticles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 374 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापवत- छरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैछथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्‍टतिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nवतहअन िेत्तवह काञि तसु वकक्षत्तिस्थल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्रो िन्धि न देइ॥ (कीर्तिंिता \nप्रथमाः पल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ विभुिनरूपी िेिमे \nओकर कीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूराय रायााय र स्िाय \nरार ाय र।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िवियकें, शूरकें आ आयाकें; \nअपन िोककें आ अपररछरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृवत िेदिा ीक \nअध्ययन/ श्रि कें समाजक वकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृवत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत \nअछि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरुद्ध देि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अछि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you plant. \n-Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्न्द्तरन्द्तररि ग्िंग शान्न्द्त: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \n  \n \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अछि:-  \n१.१.गज ेन्द्र ठाकु र - नूतन अंक सम्पा्कीय (पृ. २-३) \n१.२.अंक ३७३ पर टिप्पणी  (पृ. ४-४) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.डॉ ्ीपेश क ु मार ठाक ु र- मममिलाक इमतहासक वैज्ञाटनक अध्ययन एवं \nओकर समीक्षात्मक टवश्लेषण  (पृ. ७-२३) \n२.२.परमानन्द् लाल कणण - गीता माहात्म्य (आगााँ) (पृ. २४-२७) \n२.३.क ु मार मनोज कश्यप -सम्मत क े (पृ. २८-३०) \n२.४.आचायण रामानन्द् मण्डल -गोलि/ रामेश्वरम ललिंग स्िापना (पृ. ३१-३८) \n२.५.उमेश मण्डल - मु्ा सुधार नटहयेँ (पृ. ३९-४२)   \n \n२.६.लाल्ेव कामत -डॉ उमेश मंडल: एक मैमिली अभियानी / जतरा: \nसुिाष चन्द्र या्व/ शम्िू बाबूक आत्म किा/ मम मिल ाक स्वतंत्रता सेन ान ी : \nसलहैता - गुरूमैत/ लघुकिा - हाौंिर (पृ. ४३-५९) \n२.७.टनमणला कणण - अग्नन भशखा (खेप-२३) (पृ. ६०-६४) \n२.८.नन्द् टवलास राय-मोिरसाइटकल  (पृ. ६५-६८) \n२.९.जग्ीश प्रसा् मण्डल - सुमचता (धारावाटहक उपन्दयास) (पृ. ६९-८३) \n२.१०.जग्ीश प्रसा् मण्डल -चोरनी टपल्ली (लघुकिा)  (पृ. ८४-९१) \n२.११.र बीन्द्र न ार ायण  मम श्र-ब्भल  र हल  अमि सिटकिु (धारावाटहक  \nउपन्दयास) (पृ. ९२-१०७) \n२.१२.संतोष क ु मार राय 'बिोही'-मंगरौना (धारावाटहक उपन्दयास)- (तेरहम \nखेप) (पृ. १०८-११०) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.डॉ. जजयाउर रहमान जाफ़री - एकिा न्ी िल/ एटह न्ी मे  (पृ. ११२-\n११४)   \n \n३.२.डॉ सुमंगला झा - सत्य कहाँ (पृ. ११५-११६) \n३.३.राज टकशोर ममश्र -आत्मबल (पृ. ११७-१२०) \n४. अनुलग्नक (पृ. १-३८१) \n१.विदेह ई-पविकाक सभटा पुरान अंक Videha e journal's all old issues \n(पृ. १-२३) \n२.मैछथिी पोथी  ाउनिो  Maithili Books Download (पृ. २४-८०) \n३. मैछथिी ऑव यो-िीव योक संकिन Maithili Audios-Videos (पृ. ८१-९४) \n४.मैछथिी छशशु, िाि आ वकशोर सावहत्य Maithili Children Literature (पृ. \n९५-१०८) \n५.विदेह स्िी कोना  (पृ. १०९-११८) \n६. विदेह ई-िर्निंङ्ग (पृ. ११९-१३१) \n७.विदेह सूरना संपका अन्द्िेष  (पृ. १३२-१७६) \n8.Parallel Literature in Maithili and Videha Maithili Literature \nMovement (Pages 177-255)   \n \n९.विदेह धमछथिाक िोज (पृ. २५६-२८३) \n१०.विदेह धमछथिा रत्न (पृ. २८४-३८१) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्म स, प्राथाना जे द्युिोकमे, अंतररिमे , पृथ्िीपर, जिमे, औषिमे, \nिनस्पवतमे, विश्वमे, सभ देिताग मे आ ब्रह्ममे शांवत हअय। \nॐ-ब्रह्म , द्यौ-सूया-तरेग , अंतररि- पृथ्िी आ द्यूिोकक िीर, आप:-\nजि, विश्वेदेिा- सभ देिता, ब्रह्म- सजाक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n \n \n   \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाा॒ पुरु॑षाः। स॒ह॒स्रा॒िाः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूममिं॑ ग्िंग वि॒श्वतो॑ िृ॒त्िा। अत्य॑वतष्ठद् दशाङगु॒िम्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार माथ , हजार आ,खि, हजार पएर संग विश्वकेँ आच्छाददत केने \nअछि, दस आंगुरक गनतीक िशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द्भ्याग्,॑ शू॒रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरस, शूरक उत्पक्षत्त भेि॥ \nप॒द्भ्यां भूधम॒र्दिंशाः॒ श्रोिा᳚त्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पक्षत्त। \n \n  \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसञद्धरस्तु, छसद्धम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्िंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 1 \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३७३ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \nAI4BHARAT (MAITHILI) \nAI4BHARAT [Maithili Version 2 translation \nIndicTrans2 launched on May 26,2023; Nilekani \nCentre at AI4Bharat launched on July 28, 2022] \nhttps://ai4bharat.iitm.ac.in/ (AI4BHARAT IIT \nMADRAS) \nhttps://models.ai4bharat.org/#/nmt/v2 (Maithili \nTranslation Version 2) \nhttps://github.com/AI4Bharat/IndicTrans2 \nhttps://arxiv.org/abs/2305.16307 \nhttps://github.com/AI4Bharat (GitHub \nAI4Bharat) \nhttps://ai4bharat.iitm.ac.in/models (AI4Bharat \nModels) \nhttps://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLSfEO\nrRdR4SxFbzFD9CSR1scrrEUMdbsg7wsbZ6Vfxn6F\nQoq8A/viewform?pli=1 Audio Transcriber \nMaithili Apply)  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 3 \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३७३ पर विप्पणी \nआशीर् अनचिन्दहार \nमममिलाक्षरमे परमानन्द लाल कर्ण जीक गीता माहात्म्य नीक जकााँ आगााँ \nबढ़ि रहल अमि।  ढ़िदेह पे टार  (आकाणइि) क संकल न  अद्भुत् अमि। द ीपेश \nक ु मार ठाक ु र जीक स्िागत अमि। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 5 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.डॉ दीपेश क ु मार ठाक ु र - मममिलाक इमतहासक िैज्ञाढ़नक अध्ययन एिं \nओकर समीक्षात्ममक ढ़िश्लेषर् \n२.२.परमानन्द लाल कर्ण - गीता माहात्म्य (आगााँ) \n२.३.क ु मार मनोज कश्यप -स्मत क े  \n२.४.आचायण रामानन्द मण्डल -गोलट/ रामेश्वरम ललिंग स् िापना \n२.५.उमेश मण्डल - मुदा सुधार नढ़हयेँ  \n२.६.लालदेि कामत -डॉ उमेश मंडल: एक मैमिली अभियानी / जतरा: सुिाष \nचन्द र याद ि/ श्िू बाबूक आत्मम किा/ मम मिल ाक स्ितंत्रता सेनानी : सलहैता \n- गुरूमैत/ लघुकिा - हाौंिर \n२.७.ढ़नमणला कर्ण - अग्नन भशखा (खेप -२३) \n२.८.नन्द ढ़िलास राय -मोटरसाइढ़कल  \n२.९.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुमचता (धारािाढ़हक उपन्यास)  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्डल -चोरनी ढ़पल्ली (लघुकिा)  \n२.११.र बीन्द र न ार ायर् मम श्र-बद भल  र ह ल  अमि सिढ़किु  (उपन्यास)- \nधारािाढ़हक \n२.१२.संतोष क ु मार राय 'बटोही '-मंगरौना (धारािाढ़हक उपन्यास) - (तेरहम \nखेप)  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 7 \n२.१.डॉ दीपेश क ु मार ठाक ु र - मममिलाक इमतहासक िैज्ञाढ़नक अध्ययन एिं \nओकर समीक्षात्ममक ढ़िश्लेषर् \n \nडॉ दीपेश  कु मार  ठाकु र  \nचमचिलाक इचतहासक िैज्ञावनक अध्ययन एिं ओकर समीक्षात्मक \nविश्लेर्ण \n  \nशोध -पत्रक शीर्षक:                 \n  \n     चमचिलाक इचतहासक िैज्ञावनक अध्ययन एिं ओकर समीक्षात्मक \nविश्लेर्ण \n  \nलेखक क नाम  आ संबद्धता:         डॉ दीपेश  कु मार  ठाकु र , \nशशक्षाविद, प्राध्यापक (अंग्रेजी) मानविकी  \n डीआईिी विश्वविद्यालय, मसूर ी र ोड, देहरादून , भारत  \n deepesh1november@gmail.com +91-8527740419 \n  \n 8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nशोध सारांश : \n  \nमममिला जकरा मतरहुत आ मतरिुक्तत कऽ नामसाँ सेहो जानल जाइत \nअमि, िारतक ढ़बहार आ नेपालक दक्षक्षर्पूिी िागमे अिस्स् ित एक \nिौगोभलक आ सांस्क ृ मतक क्षेत्र िी। ई क्षेत्र पूिणमे महानन्दा नदी, दक्षक्षर्मे \nगङ्गा न द ी, पश्चिममे गण्डकी नदी आ उत्तरमे ढ़हमालयक तलसाँ घेरल अमि । \nमममिला क्षेत्रक मुख्य िाषा मैमिली िी आ ई िाषा बाजढ़नहार लोकसिक ेँ  \nमैमिल कहल जाइत अमि। मममिला नाम सामान्यतया ढ़िदेह साम्राज्यक ेँ  \nउल्लेख करिाक लेल प्र यो ग कएल  जाइत अमि आ सङ्गे आधुढ़न क-कालक \nक्षेत्रसि सेहो ढ़िदहक प्राचीन सीमासिक िीतर अबैत अमि। हम \nशताब्दीमे, जख न  मम मिल ा क्षेत्रकेँ द ढ़़ििङ्गा र ाजद्वार ा शाभसत कएल  गेल  \nिल, मिढ़टस राज एकरा एक ररयासत राज्यक रूपमे पहचान नै दऽ ई क्षेत्रमे \nकब्जा कऽ लेनए िल। ढ़हन्ू धार्मिंक रन्न्िसिमे सबसाँ पढ़हने एकर उल्लेख \nरामायर्मे िेटैत अमि। मममिलाक उल्लेख महािारत , रामायर् , पुरार् तिा \nजैन आ बौद्ध रन्न्िसिमे सेहो अमि। मान्यता अमि जे मममिला नाम पौराक्षर्क \nराजा  'मममि' कऽ नामसाँ कएल गेल। ओ अपन ढ़पता राजा ढ़नमी कऽ शरीरसाँ \nबनायल गेल मानल जाइत अमि। ढ़कयए  तऽ हुनकर उत्मपमत अपन ढ़पताक \nदेहसाँ मन्िन उपरान्त िेल िल, एढ़ह कारर् साँ ओ मममि कहाएल। पौराक्षर्क \nपर्परामे राजाक शासकीय क्षेत्रक नाम राजाक नामपर राखल जाइत िल। \nताढ़ह लेल मममि कऽ नामपर ई क्षेत्रक नाम मममिला प़िल। मममिला \nजनकपुरीक राजधानी िल आ राजा मममि जनकसाँ उत्मपन्न िेल िल ताढ़ह \nकारर्साँ स्ियं मममि आ हुनक बादक शासक सेहो जनक कहाएल। एकर \nबाद मममिलाक राजासिक ेँ  जनक कहल जाए लागल। सीताक ढ़पता \nसीरध्िज जनक िमि जे िाल् मीढ़क रामायर्क ढ़हसाबसाँ जनकपुरीक पचीसम  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 9 \nराजा िेल िल। देिी िागितसाँ ज्ञात होइत अमि जे ढ़नममक उन्नैसम पीिीमे \nराजर्षिं जनक सी रध्िज िे ल िलाह। ढ़हनक ढ़िद्वताक चचण देिी \nिागित, श्रीमद्भगिद्गीता, ढ़िष् र्ु पुरार्, िृह द ् ढ़िष्र्ुपुर ार् आ अन्य पौ र ाक्षर्क \nरन्न्िमे िेटैत अमि। \n  \nकौभशकी , गङ्गा आ गण्डकीधरर  एकर  सीम ा िल  ताढ़ह  कार र्साँ ई क्षेत्र \nतीरिुक्तत कहाओल। \nशा्िकी, सुिर्ण एिाँ तपोिनसाँ िुततमान होयबाक कारर् ई तीरिुक्तत \nकहाओल।  \nऋक, यजु आ साम तीनहुाँ िेदसाँ आहुमत दै बला िा्हर्क ढ़निास िल ताढ़ह \nलेल ई तीरिुक्तत कहाओल।  \n  \n  \nइक्ष्िाक ु तनय ढ़नममक अमधनायकत्मिमे, िह्मर्षिं गौतमक मागणदशणनमे एिं \nसत्मयान्िेषी अग्नन-िैज्ञाढ़नक िैश्वानरक भसद्धान्तक प्रमतफलमे आयण सभ्यताक \nएक प्रिाग भसन्धुक कि े रसाँ स् िानांतररत िऽ सुूर पूिणमे आढ़ब एकटा \nिौगोभलक , राजनैमतक आ सांस्क ृ मतक इकाई क ेँ  रूपमे प्रिुत्मि स् िाढ़पत \nकएलक , जकर नामकरर्  “ढ़िदेह” िेलैक। कालांतरमे जखन जनक -\nराजिंशक े  उत्तरामधकारी जनक कराल िेला , ओ सुप्रमतमित सामाक्षजक \nमान्यता आ पर्पराक अमतक्रमर् कएलश्चन्ह। तखन कराल जनक क े  जनता \nद्वारा हत्मया कऽ देल गेल आ मममिला मे एकटा सिणिा नुतन शासन -\nप्रर्ाली (गर्तंत्र प्रर्ाली) अस्स्तत्मिमे आएल। ढ़िदेह गर्तंत्र बनल आ एिम \nप्रकार े  ढ़िदेह िृज्ज्जक संग गर्तंत्र प्रर्ालीक प्रर्ेता बनल। एक समय जखन \nतुक ण  अफगान युगमे िारतक उत्तरी िू-िाग पर मुगलक आक्रमर् िऽ रहल \nिल ओढ़ह समय मममिला ढ़हन्ु प्रशासकक अधीन अपन स्ितंत्र अस्स्तत्मिक े   10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुरक्षक्षत रखिामे सफल रहल। एढ़ह िू -खण्ड पर कनाणट राजिंशक \nशासन  1097 ई० मे प्रार्ि िेल तुपरांत ओइनिार िंशक शासन आएल। \nपढ़हलबेर सन्  1324 ईस्िीमे मतरहुत/मममिला , तुगलक सा म्राज्यक अधीन \nिेल आ दररिंगाक नाम तुगलकपुर कऽ देल गेल। बंगाल ढ़िजय अभियानक े  \nदौरान ढ़फरोज तुगलक जखन मतरहुत पहुाँचल , ओ कामेश्वर ठाक ु रक अनुज \nिोगीश्वर क े  शासक ढ़नयुतत कएलक , मुदा एढ़ह समयक शासन व्यिस् िा \nस्स् िर नढ़ह िल। \n  \nमुगल  श ासन  आ महेश  ठाकु र : \n  \nमुगल शहंशाह जलालुद्दीन  अकबर द्वारा महेश ठाक ु र क ेँ  मममिलाक राज \nसाौंपल गेल , तखने साँ प्रार्ि िेल  खंडबाल  राजिंश।  एतय एकटा \nऐमतहाभसक दृमिकोर् अमि जे अकबर अपन क ू टनीमत साँ मममिलाक जे \nपूिणहह िंसाँ अपन  र ाजन ैमतक ओ िौ गो भल क अक्षुण्र्ता बन ाकऽ र ख न े \nिल, तकरा ढ़िनि कऽ देलक। दरिंगामे शाही फौजदारक ढ़नयुज्तत्त \nिेल, आब मतरहुतक ेँ सुबा ढ़बहारक िाग घोढ़षत कऽ देल गेल। एढ़हसाँ पूिण \nमममिला आ ढ़बहार भिन्न िल।   अकबरक क ू टनीमतसाँ मममिलाक िूमम जकर \nअपन प्रक ृ मतक, िौगोभलक आ राजनैमतक स्ितंत्र स्िरूप िल तकरा रन्ाढ़ह \nलेल गेल एकर प्रमतकार कोनो रूपे नढ़ह देखयमे आयल। अद्यािमध मममिला \nढ़बहारक अंशमात्र  बढ़न कऽ रढ़ह गेल। एत्तढ़हसाँ मममिलाक अधोगमत प्रार ं ि िऽ \nगेल , तिाढ़प मममिला एखनहुाँ अपना क ेँ  एकटा सांस्क ृ मतक इकाई क े  रूपमे \nजीिंत रखने अमि। जखन शहंशाह अकबर कालमे एक लाख मालदह आमक \nगाि लगाओल गेल जकर नाम देल गेल लतखा जे कालांतरमे लौकहा नाममे \nपररिर्तिंत िऽ गेल, तढ़हना  एक लाख ब्बई आमक गािक बगीचा लतखी \nलगाओल गेल जकर नाम कलांतरमे लौकही प़िल।   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 11 \n  \n  \n  \nचमचिला  पर अंग्रेजी शासनक प्रभाि: \n  \nसन् 1764 ईस्िीक बतसर युद्धक पिामत बंगाल प्रांतक संगढ़ह -संग \nमममिला , मिढ़टश ईस्ट इ ं ढ़डया क्पनीक अधीन आढ़ब गेल, मुदा ध्यातव्य जे \nआंनल प्रशासनक अमधनस् ितामे मममिला अपन सांस्क ृ मतक क्षमता क ेँ  \nअक्षुण्र् र ख बाम े सफल  र ह ल ।  1815 ईस्िीक आंनल-नेपाल युद्धक उपरांत \nिेल सुगौली _संमध जाढ़हसाँ मममिलाक राजनैमतक नतशाक े  िारत ओ नेपाल \nक े  बीच ढ़ििाक्षजत कऽ देल गेल, महाराजा लक्ष् मीश्वर लसिंहक िारतीय राष्रीय \nकांरन्ेस आ स्ितंत्रता आंदोलनमे योगदान , ढ़िलुप्त \nहोइत  मममिलाक्षर_भलढ़पक  महत्ता आ मममिलाक दयनीय स्स् िमत संगढ़ह \nढ़िकासक नि-ददशा सेहो देखौलश्चन्ह अमि। लेखक कहैत िमि जे कोनहु \nक्षेत्रक स्ितंत्र अस्स्तत्मिक हेतु ओतुतका िाषा आ संस्क ृ मत जीढ़ित राखब \nपरम आिश्यक अमि। जाँ इ जीढ़ित अमि तऽ जनता क ेँ  जारन्त होइत ें  ओ \nअपन आर्ििंक आ राजनीमतक अस्स्तत्मि पुनः प्राप्त कऽ लेत, मुदा सांस्क ृ मतक \nउपलस्ब्ध श्रृंखला टुढ़ट जएबाक उपरांत एकरा पुनः हाभसल नढ़ह कएल जा \nसक ै त अमि। ितणमानमे मममिला िौगोभलक रूपेँ ढ़िखंढ़डत अमि, आर्ििंक रूपेँ \nजजणर अमि आ राजनैमतक दृमिएाँ अस्त-व्यस्त अमि, मुदा एतय सरस्िती क ेँ  \nउपासक ढ़न िास रहल िमि, एतुका धरती उिणरा स्पन्न अमि, एढ़ह क्षेत्रमे \nजलक प्रचुरता अमि जाढ़हसाँ क ृ ढ़षगत उद्योगक ेँ  लेल एतय अपार संिािना \nढ़िद्यमान ि ै क। मममिलाक स्िर्र्िंम िढ़िष्यक प्रमत लेखक आशान्न्ित िमि जे \nइमतहास अपनाक े  दोहराबैत ि ै क आ एकर े  अनुपालनमे मममिलामे नियुगक \nढ़नमाणर् हो यत आ महाकढ़ि कोढ़कलक पंचम पुनः गुंजायमान होयत।   12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाहुरक पढ़हल खोराक मुगभलया शासन साँ शुरू िेल , लेखक मानैत िमि जे \nमममिला प्रशासन पर खंडबाल राज्यारोहर् मममिलाक सूयाणस्त मिक , एढ़ह \nक ृ त्मयसाँ अकबर मममिलाक े  सूबा-ए-ढ़बहारक ढ़हस्सा घोढ़षत कऽ देलक। \nमाहुरक अढ़गला खुराक पािात्मय  प्रर्ालीक सामन्तिादी इमतहासकारक \nआलेखक माध्यमे मममिलाक े  देल गेल। अंरन्ेज  इमतहासकार  िी. स्िि भलश्चख \nदेलढ़न जे प्रजातंत्रक जनन -स् िल िैशाली अमि मुदा ऐमतहाभसक रूपेँ ई \nअनगणल आ ममथ्या ि ै क , लेखक कहैत िमि जे उत्तर िैददक कालीन \nसंस्क ृ मत, पाक्षर्र्ीक रन्ंि अिाध्यायी, कौढ़टल्यक अिणशास्त्र आ अश्वघोषक \nबुद्धचररत आदद बौद्धसाढ़हत्मयमे एकर स्पि उल्लेख अमि \nजे प्रिम_गर्तंत्र_ढ़िदेह_अमि। माहुरक अढ़गला खुराक मममिला क े  आंनल -\nनेपाल युद्धक पिात सुगौली संमधक माध्यमसाँ देल गेल। मममिलाक \nअस्िताक े  नि कर ै क प्रयास एक बेर फ े र िेल, मममिलाक े  माहुरक अढ़गला \nखुराक िेटल आ इ खोराक िल खंडबाल राजप्रशासनक िनाणक ु लर िाषा \nनीमत संबंधी स क ुण लर जाढ़हमे  मैमिली  िाषाक े  स् िान पर हहिंदी िाषाक े  स् िान \nदेल गेल। एकर क ु पररर्ाम इ िेल जे स्िाधीनता प्राग्प्तक पिामत जखन राज्य \nपुन गणठन  आयो ग बन ल  तऽ सब ढ़किु  र ढ़ह तहु  मम मिल ा प्रान्त नढ़ह बढ़न \nसकल , जकर मूल कारर् रहैक िाषाई आधार। मममिला क ृ ढ़षप्रधान क्षेत्र \nिल, मुदा स्िाधीनता प्राग्प्तक े  बाद िारत सरकार अपन प्रिम प्रहार \nमममिलाक क ृ ढ़षिगण पर कएलक। जमींदारी उन्मूलन अमधढ़नयम क े  नाम पर \nप्रिम पांमतक क ृ षक िगणक डािह तोढ़़ि देल गेल। जखन सन् 1951 ईस्िीमे \nसिाोच्य न्यायलय मैमिलक पक्षमे (महाराजा कामेश्वर लसिंह) ढ़नर्णय दैत एढ़ह \nअमधढ़नयम क े  गैरसंिैधाढ़नक घोढ़षत कर ै त एकरा ढ़नरस्त कर ै क आद ेश पाररत \nकएलक। तखन ददल्लीक कायणपाभलका अपन बात पर अढ़डग रहैक \nलेल  संढ़िधानमे प्रिम संशोधन तक कऽ द ेलक।  \n   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 13 \nडॉ चग्रयसषन आ मैचिली भार्ा: \n  \nिाषाक े  अपन ढ़िषद अध्ययन साँ डॉ. मरन्यसणन अपन  ललिंग्निस्स्टक सिो ऑफ \nइस्ण्डयामे स् िाढ़पत कऽ चुकल िमि आ जाढ़ह िाषा क े संिैधाढ़नक अिम \nअनुसूमचमे जगह देल गेल ि ै क , जे नेपालक  दद्वतीय राजिाषा \nअमि, जे झारखंडक  दद्वतीय राजिाषा अमि तकर जन्मस् िलक े  हहिंदी िाषी \nक्षेत्र मानल जाइत अमि, कारर् ढ़बहारक े  हहिंदी िाषी क्षेत्र मानल जाइत अमि। \nएतुका बाभसन्दाक मातृिाषा हहिंदी नढ़ह मिक ै क पर ं च गर्ना ढ़हन्दी िाषी क्षेत्रमे \nकएल जाइि। सबढ़कयो जानैत िी जे ढ़बहारक जनसमुदायक े  मातृिाषा अमि \nमैमिली , िोजपूरी आ मगही। हहिंदी एतुका राजकीय िाषा होय इ एक \nराजनैमतक फ ै सला ि ै क। लेखक कहैत िमि जे  “ल्हा ें  ने खता की सददयाें  ने \nसजा पाई” मैमिली िाषाक संग ई यिािण अमि, शताब्दी लाढ़ग गेल मैमिली \nके अिम_अनुसूचीमे स् िान पाबैमे। साढ़हत्मयकार लोकढ़न साढ़हत्मय अकादमीक \nपुरस्कार े मे लटपटाएल िमि। मैमिली , कायाणलयक िाषा नहहिं बढ़न सकल \nअमि जाढ़ह साँ आमजनक े  सरोकार ि ै न्ह, संिैधाढ़नक प्रािधान रढ़हतहुाँ हम सब \nएढ़ह ददशामे क ु नु ठोस कदम एखनधरर नढ़ह उठा सकलहुाँ अमि। लेखक , कहैत \nिमि जे ितणमानमे रन्ाम पंचायत , राजनीमतक सत्ताक प्रमुख क े न्र बढ़न कऽ \nउिैर रहल अमि। अतः एतय कायाणलयमे मैमिलीक उपयोग अमधक साँ अमधक \nहोयबाक चाही।  जनता  क े  अपन जनिाषामे अभिव्यक्तत क े  अमधकार ि ै क। \nएकटा कहबी ि ै क जे प्रत्मयेक चारर कोसक ूरी पर िाषामे लघुआंभशक \nपररिणतन होइत ि ै क , जाजण मरन्यसणन सेहो एढ़ह संदिण क े  क्षजक्र कएने \nिमि, मुदा मैमिलीक े  संग राजनीमत िऽ रहल अमि , मैमिलीक े  बांटल जा \nरहल अमि आ ओकर आस्स्तत्मिक े  कमजोर कएल जा रहल अमि। ितमाणनमे \nमैमिलीक े  पश्चिमी मममिलामे िज्ज्जका, पूिी मममिलामे अंढ़गका आ दक्षक्षर् \nिागमे खोरठा क े  नाम साँ ुषप्रचाररत कएल जा रहल अमि। मुदा ई परम सत्मय  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअमि जे इ सब मैमिली िाषाक स्िरूप/अंग अमि आ एकर क्षेत्रीय बोली \nअमि। लेखक एढ़ह ढ़िषयमे एकटा व्यापक दृमिकोर् रखलाह अमि , ढ़हनक \nकहब ि ै न्ह जे  एढ़ह क्षेत्रक े  साढ़हत्मयक े  मैमिली साढ़हत्मयमे स् िान िेटबाक चाही। \nएतुका प्रकाभशत रचना पर साढ़हत्मय अकादमी पुरस्कार , यात्री \nपुरस्कार, चेतना पुरस्कार आदद लेल ढ़िचार कएल जाए। ढ़नःसंदेश एढ़ह साँ  \nएढ़ह ददशा मे प्रमतयोढ़गता कदठन िऽ जायत , मुदा एढ़ह साँ मैमिली िाषाक \nसामथ्यण बित, शक्ततक िृभद्ध होयत। लेखक , मममिला क्षेत्रक ढ़बगर ै त \nपयाणिरर्क े  स्स् िमत साँ सेहो ढ़नराश िमि, मममिला पक्षीक िासक मामलामे \nधनी रहल अमि। पक्षी ढ़िशेषज्ञ चाल्सण इ ंगभलश चारर दशकधरर एढ़ह क्षेत्रमे \nरढ़हकऽ ढ़िभशि अध्ययन कएलश्चन्ह आ अपन अध्ययनक सार “जनरल ऑफ \nबंबईक नेचुरल ढ़हस्री ” प्रकाभशत करौलढ़न जाढ़हमे ओ कमसाँ कम तीन सैय \nतेरासी प्रजामतक मच़िइक उपस्स् िमत दशाौने िमि। मुदा ितणमानमे कतेको \nप्रजाती ढ़िलुप्त िऽ चुकल अमि िा िऽ रहल अमि। लेखक एढ़ह ददशामे \nिरतपुर पक्षी अभ्यारण्य जकााँ मममिला क्षेत्रमे अभ्यारण्य ढ़िकभसत कर ै क \nबात कऽ रहलाह अमि।  \n  \nचमचिलासँ बौशद्धक पलायन: \n  \nिाषाक े  महत्ता, ढ़हनक ढ़नज िाषाक े  प्रमत िाि-उदगार देश्चख लगैत अमि जे \nमैमिली आ मममिला ढ़हनक धमनीमे सददखन प्रिाढ़हत रहैत िश्चन्ह। लेखक \nमहोदय , आरक्षर्/मंडल कमीशनक  ढ़ििीढ़षका क े  बात कएलश्चन्ह अमि। \nलेखक , एकरा मममिलासाँ बौभद्धक पलायन क े  कारर् मानैत िमि। लेखक \nकहैत िमि जे एढ़ह आरक्षर् नीमतसाँ मैमिल िा्हर् युिा क े  ितक टुटलै आ \nओ शहर ददस पलायन कएलक आ अपन योनयताक अनुरूप रोजगार कऽ \nरहल अमि मुदा मममिला पर एकर क ु प्रिाि जबरदस्त िेल ि ै क, अमधकांश  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 15 \nयुिा मममिलासाँ कढ़ट जेबापर आतुर िमि। लेखक कहैत िमि जे मातृिाषा \nमैमिलीक माध्यमे एढ़ह ददशामे संगदठत होइक प्रयास कएल जा सक ै त अमि।  \nमानि-संशाधनक सबसाँ पैघ ढ़नयाणतक मममिला अमि। एतढ़हसाँ \nअभशक्षक्षत, अधणभशक्षक्षत, भशक्षक्षत, सुभशक्षक्षत आ प्रभशक्षक्षत मैमिल सब िारत \nनढ़ह स्पूणर् ढ़िश्वमे पसरल िमि। लेखक आशािादी िमि, ताहहिं ढ़िश्वास ि ै न्ह \nजे एक-नै -एक ददन मममिलाक ददन सेहो घूरत।  \n  \n  \nस्ितंत्रता आंदोलनमे चमचिलाक योगदान: \n  \nस्ितंत्रता आंदोलन मे मममिलाक िूममका पर चचाण  कर ै त , स्ितंत्रता \nआंदोलनमे महाराजा लक्ष् मीश्वर लसिंहक योगदान अढ़ििरर्ीय अमि। एक \nसमय िल जे महाराज कााँरन्ेस क े  सबसाँ पैघ ढ़ित्त प्रदाता रहमि। एढ़ह संदिणमे \nलेखक एकटा घटना क ेँ  क्षजक्र कएलश्चन्ह अमि जे जखन इस्ण्डयन नेशनल \nकााँरन्ेसक चतुिण अमधिेशन 1888 ईस्िीक 26 साँ 29 ददस््बर धरर \nइलाहाबादमे होएबाक ढ़नर्णय िेलैक , अंरन्ेज सरकार साँ खुसरो बागमे \nअमधिेशन अनुममत मांगल गेल िल , मुदा अंत समयमे अंरन्ेज सरकार मुकरर \nगेल। अमधिेशनक मागणमे ई एकटा ढ़िमचत्र समस्या उत्मपन्न िऽ गेल रहैक। \nकााँरन्ेसक ूटा पदामधकारी एढ़ह समस्याक े  लऽ कऽ #महाराजा लक्ष्मीश्वर लसिंह \nलग एलश्चखन्ह। महाराज तुर ं त एकरा संज्ञान लैत िरोस देलश्चखन्ह जे कााँरन्ेसक \nअमधिेशन पूिणढ़नधाररत समयसाँ होयत आ एढ़हक े  लेल तुर ं त इलाहाबादक े  \nनिाबसाँ बात कऽ “लॉदर क ै सल ” लीज पर लऽ अमधिेशनक लेल उपलब्ध \nकरा देलश्चखन। ओढ़ह समयक े  तत्मकालीन अखबार ढ़हन्ू पैढ़रयॉट  \nअपन  31 ददस्बर  1888 क े  संपादकीयमे महाराजा लक्ष्मीश्वर लसिंहक िूरर-\nिूरर प्रशंसा कएलक।  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमममिलाक गाय ,  मानि जीिनक सामाक्षजक आ सांस्क ृ मतक जाढ़ह आयाम \nपर नजरर फ े रबैक ओतढ़ह अहााँक े  अपन मममिला-संस्क ृ मतक ढ़िभशिता स्ितंत्र \nरूपेँ पररलक्षक्षत होएत। मममिलाक गाय क े  संबंध मे अमत  \nमहत्मिपूर्ण, ऐमतहाभसक आ तक ण संगत अमि , जे संस्क ृ तक ित्मस शब्दक \nमैमिलीमे तद्भि शब्द बनल ि ै क बािा , जखन सरकार -ए-मतरहुतक गठन \nिेलैक ताँ एकगोट परगनाक नाम देल गेलैक  “बिौर” संिितः पढ़हलबेर ई \nढ़िशेष नाम ओढ़ह क्षेत्रमे रहै बला पशु जामतक नस्लीय नामपर िेल \nरहैक , ददल्ली सल्त नक धररक ध्यान एढ़ह ओर आकर्षिंत िेल िल। ितणमान \nमे ई क्षेत्र सीतामिी क्षजलाक पुपरी अनुमंडलक कोइली -नानपुर आ एकर \nपाश्वणिती गाम सब अमि, जे इ ियाह नानपुर मिक जकरा कर्ाणट िंशक राजा \nनान्यदेि, मममिलाक राजधानी बनौने िलाह। ई िैज्ञाढ़नक तथ्य ि ै क जे मानि \nहेतु जे कोनो खा द्य पदािण अमि ताढ़हमे मात्र गोुनध अमि जे एक पूर्ण आ \nसंतुभलत िोजन मिक। नंदनी संतमत गायक ुधमे मनुष्यक शरीरक लेल सब \nआिश्यक तत्मि िेट जाइत अमि। एतय गाय क ेँ  मायक दजाण देल गेल \nअमि। 1857 ईस्िीक गदरक पिामत अंरन्ेजी शासन प्रत्मयक्ष रूप साँ स् िाढ़पत \nिऽ गेल। एतुका गा यक े  उपयोढ़गता क ेँ  देखैत सन् 1858 साँ 1906 ईस्िीक \nबीच िारत साँ 266 सााँि आ 22 गोट गाय संयुतत राज्य अमेररका िेजल \nगेल िल आ एढ़ह साँ गायक एकटा उत्तम प्रजामत ढ़िकभसत कएल गेल जकरा \nनाम  “िाह्मर् गाय” राखल गेल। दद्वतीय ढ़िश्वयुद्ध क े  बाद संयुतत राष्र संघक \nप्राुिाणि िेल आ एकर एकटा शाखा स् िाढ़पत कएल गेल जकर नाम \nअमि “फ ु ड एण्ड एमरन्कल्चरल ऑगोनाइजेशन ”, जे अपन पढ़हल बैसारमे \nिारतीय धेनु -िंशक अनुिांभशक गुर्क सिोक्षर् आ अध्ययनक फ ै सला \nलेलक।  1953 ईस्िीमे प्रकाभशत डब्लू. ढ़फभलप्स आ एन . आर . जोशीक \nपोिीमे पृि संख्या 256-276 पर बिौ र प्रजामतक पूर्ण ढ़ििरर् िेटैत अमि। \nिारत सरकारक “एढ़नमल हसबौंड्री ढ़ििाक क ै र े तटसण एण्ड परफामेंसज ऑफ  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 17 \nबिौर क ै टल ” प्रकाभशत कएलक अमि जाढ़हमे स्पि भलखल अमि जे इ \nप्रजामत मात्र मममिले मे पाओल जाइत अमि। लेखक कहैत िमि जे इ क े हेन \nढ़बड्बना अमि जे , जखन स्पूर्ण ढ़िश्व मममिलाक गायक प्रजामत पर \nअध्ययन आ शोध कऽ गायक नस्लीय सुधारमे लागल िल तखन हम सब \nअनभिज्ञ िऽ बेसी ुनधक े  उत्मपादनक मोहिश जसी आ मिक्षजयन नस्लीय \nगाय आढ़न रहल िलहुाँ। सोना क ेँ  ढ़गल्लट साँ प्रमतस् िाढ़पत कर ै क प्रयास मे \nलागल िलहुाँ। \n  \nदहेज प्रिा: दहेज प्रसंग समाजक बदलै त पररिेश आ फॉल्स-इगोइज्म क े  \nकारर् दहेज बिल अमि। सत्मयनारायर् िगिानक पूजाक महत्मिपूर्ण बात, जे \nपृथ्िीक ुइ गोट गमत ि ै क, िार्षिंक आ दैढ़नक। सत्मयनारायर् िगिान \nपूजाकालमे प्रदक्षक्षर्ाक समय ुनु गमतक प्रयोग होइत रहल अमि, मुदा आब \nइ ढ़िभशि प्रिा लुप्त िऽ चुकल अमि। संगढ़ह मममिलाक मढ़हला द्वारा तुलसीमे \nजल देबाक पररपाटी सेहो लुप्तप्राय िेल जा रहल अमि। लेखक अतीत क ेँ  \nिरर् कर ै त कहैत िमि जे देिोत्मिान एकादशी ददन बालक क ेँ  ढ़िद्यार ं ि \nकराओल जाइत िल , तढ़हना बाभलका क ेँ  मममिलाक मचत्रकलाक पढ़हल पाठ \nएढ़ह ददन आंगनमे र ं ग -ढ़बर ं गक अररपन क े  माध्यम साँ होइत िल। िदठ पूजाक \nमादे लेखक कहैत िमि जे इ पूजा मात्र हहिंु टा नढ़ह मनबैत िल मैमिल \nमुज्स्लम समुदाय सेहो एढ़ह पूजामे सग््मभलत होइत िल। सढ़हष् र्ुता क े  इ \nपराकािा आब िेटब ुलणि।  \n  \n  \nचमचिलाक विशशष्ट व्यंजन माछ:  जखन आंनल -नेपाल युद्ध क ेँ  उपरांत \nसुगौली संमध िे ल तखन नेपालमे जे मममिलाक क्षेत्र चभल गेल ओतुका मैमिल \nलोकढ़न िारतक मैमिल क ेँ ‘मोगलान मैमिल ’ कहैत िलाह। मैमिलक मत्मस्य  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रेम, जे मत्मस्य-मांस , आहारक रूपमे कश्मीरी िाह्मर् , बंगाली िाह्मर् आ \nमैमिल िाह्मर्क बीच सदैि प्रमुख रहल अमि। हााँ, एतय प्याज आ लहसुन \nिर्जिंत िल। मैमिलक मािक र े भसपी कने ढ़िभशि अमि एतय सररसो आ \nआममलक प्रयोग मसाला जकााँ कएल जाइि , हींगक िाौंक आ ताढ़ह पर \nजमीरी नेबोक मेजन , बेजो़ि अमि। \n  \nमैमिली िाषाक ढ़िलक्षर् मौभलकता  - संिारर्ात्ममक \nउल्लेख , जखन , डॉ. उमेश ममश्र, मममिला ररसचण इन्स्टीच्युटक प्रिम ढ़नदेशक \nढ़न युतत िऽ प्रयागसाँ दरिंगा अयलाह। एतय हुनक पढ़हल िात्र िलमिन \nअनन्तलाल ठाक ु र। ठाक ु र जी तत्मकालीन पूिी पाढ़कस्तानसाँ ढ़िस् िाढ़पत िऽ \nमममिला आएल िलाह। श्री ममश्र जीक साढ़हत्मय संरन्हमे  300 साँ अमधक \nसंस्क ृ त िाषाक रन्ंि िल जकर भलढ़प मममिलाक्षर िलैक। ठाक ु र जी एढ़ह पर \nएकटा पो िी ‘क ै टलॉग ऑफ संस्क ृ त मैन्युस्स्क्रप्ट इन मममिला ’ \nभलखलैश्चन्ह, एढ़ह क्रम  म े ओ पौ ल ाह  जे इस्टीट्यूट म े उपल ब्ध म न ुिृमत आ \nममश्रजी लग उपलब्ध मनुिृमतक े  स्स्क्रप्ट जे मममिलाक्षरमे भलखल रहैन ओढ़ह \nमे इ बात नढ़ह भलखल िल जे  ‘शुरक कानमे जाँ शास्त्रक िचन िा प्रर्िाक्षर \nपढ़़ि जाय ताँ ओकर कानमे शीशा ढ़पघलाकऽ देल जाय ’। एढ़ह सं दिणमे ठाक ु र \nजी कहने रहमिन जे अंरन्ेजी -शासन , अपन सत्ता सुरक्षक्षत रखैक लेल अपन \nएज ें टक े  माध्यमसाँ पंढ़डत लोकढ़न साँ स्पक ण  कऽ मैनुस्स्क्रप्ट इकट्ठा कर ै त िल \nआ ओकरा अपन सुढ़िधानुसार ुरुपयोग कर ै त िल। मनुिृमतक े  ओ पुरा न \nस्स्क्रप्ट एकर प्रत्मयक्ष प्रमार् िल। इ कहैमे कोनो अमतश्योक्ततमे नहहिं जे अपन \nशासन  अक्षुण्र् र ख ैक को भशशम े अंरन्ेज ल ो कढ़न  म न ुिृमतके  म ूल  केँ न ि कऽ \nएकर जाली प्रमत जारी कएने होय। लेखक कहैत िमि जे स्ितंत्रता प्राग्प्तक े  \nबाद स्पूर्ण देशमे अकारर् िाह्मर् क ेँ  ुश्मन घोढ़षत कऽ देल गेल आ एकर \nनाम देल गेल मनुिाद , मुदा एकर असली कारर् िल  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 19 \nजे  सुमचता, कतणव्यपरायर्ता, त्मयाग, मनोबल आ बौभद्धक मागण पर िाह्मर्साँ \nमुकाबला करबाक क्षमता एढ़ह िगणक े  नढ़ह रहैक। बस खाली पााँच हजार िषणक \nकपोल कस्ल्पत अन्यायक नाम पर एक अंरन्ेजक गिल असत्मय क े  आधार \nबना मनुिाद कढ़ह िाह्मर् अिाणत ढ़िभशि बुभद्धक स्रोत क े  कमतया देल गेल। \nलक्ष्मर् संित -मध्यकालीन युगमे जखन स्पूर्ण िारतिषण पर मुसलमानी \nअमधपत्मय िल ओढ़ह युगमे मममिला , मतरहुतक नामे राजनैमतक आ \nसांस्क ृ मतक अस्स्तत्मि सुरक्षक्षत रखबामे सफल रहल, मममिलामे संस्क ृ त \nिाषामे ढ़िभिन्न ढ़िषयमे प्रचुर लेखन िेल आ एढ़ह लेख सिमे यत्र -तत्र \nलक्ष्मर् संितक प्रयोग दृमिगोचर होइत अमि। महाकढ़ि ढ़िद्यापमत सेहो अपन \nलेखनीमे बार -बार एकर प्रयोग कएलश्चन्ह अमि। एढ़ह संदिणमे ऐमतहाभसक तथ्य \nबहुत बाररकी साँ रखलाह अमि। मुदा लक्ष्मर् संित बेसी समयधरर प्रचलने \nनढ़ह रहल , कारर् मममिला पर मुगभलया अमधपत्मय क े  बाद नि संित प्रचलनमे \nआयल। िारतमे शक संित् , ढ़िक्रम संित् आ ईस्िी सनक चलनसारर ताँ \nअमिए मुदा ढ़िशाल िारत देशमे नििषणक लेल भिन्न -भिन्न मतमि अमि। \nमममिलाक पंचांगक अनुसार सालक प्रिम ददन अमि साओन मासक क ृ ष् र् \nपक्षक प्रमतपदा। एकर कारर् अमि मुगल सल्तनत तेसर बादशाह अकबर \nद्वारा महेश ठाक ु र क े  मममिलाक कर -प्रिार साओन मासमे देल गेल रहैन्ह। \nएकर ऐमतहाभसकता क ेँ  दशाणबैत लेखक कहैत िमि जे िनढ़ह \nअनजानढ़हमे , मममिला -पंचांगक संबंध पैगंबर मोह्मदक मतकासाँ मदीना \nजएबाक साल आ अकबर क े  राज्यारो हर्क साल साँ जु़िल अमि। \n  \nमैचिली भार्ा आ चमचिलाक्षर: \n  \nबचपन साँ जल आ अछििंजल ू पृिक िस्तु िुझैत अयलहुाँ अमि। इ मममिलाक \nसंस्क ृ मत क ेँ  ढ़िभशिता अमि। तढ़हना लेखक मममिला आ मममिलाक्षरक  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nढ़िभशिताक बात कएलाह अमि। लेखक कहैत िमि जे िाषा ओकर भलढ़प \nसंस्क ृ मतक एकटा ढ़िभशि अंग होइि। मुदा समयक साि मममिलाक्षर कमजोर \nहोइत गेल। लेखक कहैत िमि जे स्ितंत्रता प्राग्प्तक े  पिामत धरर \nमममिलाक्षरक प्रयोग स्िजनक े  ढ़नमंत्रर्-आमंत्रर् पत्रमे होइत िल , बाबा \nलोकढ़नक कालमे आपसी पत्राचार मममिलाक्षरमे होइत िल , जे शनैः शनैः \nढ़िलुप्त िऽ गेल। लेखक कहैत िमि जखन ओ ढ़िद्यािी िलाह तखन \nस्नातकक पाठ्यक्रममे 50 न्बर क े  प्रश्नपत्र मममिलाक्षर साँ संबंमधत रहैत \nिल। लेखक मममिलाक्षर मममिला ममढ़हरक अन्न्तम पृि पर देल गेल \nमममिलाक्षर िर्णमाला साँ सीखलाह। हुनक मममिलाक्षर सीखब व्यिण नहहिं \nगेलश्चन्ह, मममिलाक्षर ज्ञान होयबाक कारर्े  बांनला साढ़हत्मय पि ै मे कोनो \nददतकत नढ़ह िेलैन्ह। मैमिलीक स्ितंत्र अस्स्तत्मिक रक्षािण परम आिश्यक जे \nएकर ढ़िभशिता क े  संर ं क्षर् करी। लेखक कहैत िमि जे आाँजीक प्रयोग \nमैमिली आ मममिलाक्षर क े  अन्य िाषा-भलढ़पसाँ ढ़िभशि बनबैत अमि। \n  \nवनष्कर्ष: \n  \nमममिलाक इमतहासक लेल मैमि ली साधनक हेतु खोज करए प़ित कारर् \nएकर एकटा अढ़िस्िन्न प्रिाह िैददक कालसाँ अद्यािमध बनल अमि। \nमममिलाक इमतहासक ढ़नमाणर्क हेतु उपरोतत सि साधनक िैज्ञाढ़नक \nअध्ययन एिं ओकर समीक्षात्ममक ढ़िश्लेषर् अपेक्षक्षत अमि। एढ़ह िूमम हेतु \nप्रयुतत ढ़िदेह तिा मममिला  नामक उत्मपभत्त ढ़िशुद्धत: पौराक्षर्क अमि। \nजूभलयस एस्नलंगक अनुसार प्राचीनकाल म ें  ई िू -िाग आयणलोकढ़नक \nढ़निासस् िल अमतपूिण म ें  िल। कहल जाईत अमि जे उतत प्रदेश अपन नाम \nसरस्िती तीरसाँ आगत राजा ढ़िदेघ मािि अििा ढ़िदेह माधि साँ पओलक। \nशतपि िाह्मर्क अनुसार ढ़िदेघ मािि अपन पुरोढ़हत गौतम रहुगर्क सं ग  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 21 \nसरस्ितीक तटसाँ सदानीराक (गण्डकीक) तटपर आढ़ब सिणप्रिम अग्ननक ेँ  \nप्रज्िज्ल्लत क’  एढ़ह िूममक ेँ  पढ़ित्र कयलढ़न। ई सत्मय जे माििक आगमनक \nपिात अनेक िाह्मर् एतय अयलाह। फलत : एढ़ह िूमम पर क ृ ढ़ष प्रार ं ि िेल \nतिा यज्ञ द्वारा अग्ननक ेँ  सन्तृप्त कयल गेल। महाकाव्य तिा पुरार्सिक \nिंशािलीमे दद्वतीय राजाक रूपमे पररगक्षर्त मममि िैदेह मािि ढ़िदेघक \nपररलक्षक मिक। पौराक्षर्क िंशािलीक अनुसार अयोध्यामधपमत मनुक पुत्र \nढ़नमम एढ़ह यज्ञ-िूमममे अयलाह। हुनकर पुत्र मममि अपन नामपर मममिला \nनामक राज्यक स् िापना कयलढ़न। नगर ढ़नमाणर्क क्षमता रखबाक कारर्ेँ ओ \nजनक नाम  साँ प्रख्यात िेलाह। ईहो कहल जाइि जे मन्िनक बाद उत्मपन्न \nहोयबाक फलस्िरूप हुनक नाम मममि राखल गेलढ़न। असामान्य जन्मक \nकारर्ेँ ओ जनक कहओलढ़न तिा ढ़पता अशरीरी रहबाक कारर्ेँ ढ़िदेह। एढ़ह \nतरहेँ हुनक नामक आधारपर एढ़ह प्रदेशक नाम मममिला प़िल।  \n  \n  \n  \nसंदभष : \n  \n1.  Jha, M. (1997 ). \"Hindu Kingdoms at \ncontextual level\" . Anthropology of Ancient \nHindu Kingdoms: A Study in Civilizational \nPerspective. New Delhi: M.D. Publications \nPvt. Ltd. pp. 27-42. \n2.  Mishra, V. (1979).  Cultural Heritage of \nMithila. Allahabad: Mithila Prakasana. \npp. 13. अन्न्तम पहुाँच मतमि: 28 December 2016.  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n3.  shii, H. (१९९३), \"Seasons, Rituals and Society: \nthe culture and society of Mit hila, the \nParbate Hindus and the Newars as seen \nthrough a comparison of their annual \nrites\", Senri Ethnological Studies 36: 35-84। \n4.    Radhakrishna Choudhary,  \"A Survey of \nMaithili Literature\", अन्न्तम पहुाँच २२ ददस्बर  २०१६। \n5.   \"Cultural Heritage of \nMithila\", पृ: 13, अन्न्तम पहुाँच २८ ददस्बर  २०१६। \n6.    Jha, Arun Kumar (2005) (en मे ). Some \nAspects of the Cultural History of Mithila: \nThe Janaka Dynasty, the Karn aatas & the \nOinwaaras. University Department of \nHistory and A.I.H.C. & Archaeology, T.M. \nBhagalpur University. \n7.   Thakur, Upendra (1956) (en मे ). History of \nMithila: (circa 3000 B.C. -1556 A.D.) . Mithila \nInstitute. \n8.  Jha, Pankaj Kumar (2010).  Sushasan Ke \nAaine Mein Naya Bihar . Bihar (India): \nPrabhat Prakashan.  मूल \nसे 28 माचण  2019 को  पुरालेश्चखत. अभिगमन  मतमि 4 फ़रिरी 2\n019. \n9.  मममिला का इमतहास , डाॅ ० रामप्रकाश शमाण , कामेश्वर लसिंह \nसंस्क ृ त ढ़ि.ढ़ि.दरिंगा, तृतीय संस्करर्-2016, पृ०-9.  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 23 \n10. Cust, R.N. (1901).  \"The Indian \nHero\". Linguistic and oriental essays: \nwritten from the year 1840 to 1903. London: \nTrubner & Co. pp.  144-158. अन्न्तम पहुाँच मतमि: 12 \nJanuary 2017. \n  \n  \nअस्तु। \n  \nडॉ दीपेश  कु मार  ठाकु र , \nशशक्षाविद, प्राध्यापक (अंग्रेजी) मानविकी  \n डीआईिी विश्वविद्यालय, मसूर ी र ोड, देहरादून , भारत  \ndeepesh1november@gmail.com +91-8527740419 \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.परमानन्द लाल कर्ण - गीता माहात्म्य (आगााँ) \n \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 25 \n \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 27 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.क ु मार मनोज कश्यप -स्मत क े  \n \nकु मार  मन ोज  कश्यप \nल घुकिा \nसम्मत क े \nगाम ऐल रही। िोर मे टहलैत -टहलैत बाध ददस चभल गेलहुाँ। ुःख िेल \nजजामत सि क े  दशा देश्चख ....... अनेरुआ जकााँ...... ढ़किु  ख ेत तs ओढ़हना \nपरती प़िल....... िीरान! घूरती काल दलान पर दातमढ़न क s  कs क ु रु़ि \nकर ै त कररया कतका िेटला। गोर लगभलयढ़न  ..... हाल -चाल पुिला।   गाम -\nघर , खेती -बा़िी क े  दशा पर हम अपन छचिंता प्रकट क े लहुाँ आ तकरा बाद जे \nकतका क े  प्रिचन शुरू िेल से अंतराणष्रीय, राष्रीय समस्या क े  समाढ़हत कर ै त \nपाररिाररक स्स् िमत पर आढ़ब गेल। समाजक पतनोन्मुख दशा आ ददशा \nसs श्चखन्न बुझेला  कररया कतका।   खास क s गाम -पररिार सs लुप्त होईत \nआग्त्ममयता, सहयोग , सेिा सि सs।  कहैत र हलाह  - पढ़हने गाम मे   क े करो \nओतs कोनो काज -प्रयोजन होई त s पूरा गाम ओकरा अपन काज बुक्षझ \nशारीररक , आर्ििंक सि रूपेँ कर े-कमान। ककरो ओत s कोनो   पाहुन -परख \nआढ़ब जाई तs सि अपन-अपन घर स s ततेक ने रान्हल   तीमन -तरकारी सि \nढ़बनु मााँगने दs जाई जे घरबैया क े  कोनो तरदूते नहहिं। खाई लै बैसह त s सि \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 29 \nघर स s एढ़हना तीमन -तरकारी आढ़ब जाई। जलखै -िोजन क े  बेर होई \nतs जकर े  ओतs िी सैह आरन्ह कs कs खोआ दै।   क े  अपन क े  आन मचन्हब \nमोग्श्कल! आब ठीक तकर उन्टा  िै.....क े करो क े करो सs मतलब नहहिं। सि \nआन .. सि अनमचन्हार!   कोनो काज -मतहार मे बाहर \nसs िनभसया, परसैबला सि क े  िा़िा पर आढ़न s' िोज करह। आर \nतs आर िोजो खाई लै अबै लै क े यो तैयार नहहिं। लाजे -पि े  फी  घर  एक \nजन मूाँह-िु िैयल  ल ै आढ़ब जेतह  सैह  बेसी! कतका बजैत रहलाह ; हम ढ़बच -\nढ़बच मे सहममत मे मु़िी डोलबैत 'हाँ हाँ' कर ै त रहलहुाँ। एढ़ह बीच क ै क-बेर ममस् ड \nकॉल आढ़ब गेल। मुदा कतका क े  ध्या न िंग िेलढ़न तखन जखन भिट्ठीिाली \nआढ़ब  मचकढ़़ि कs बाजल  - 'आाँगन जइयौ ने बौआ। ढ़गरहिनी \nकखनी   सs बोलबैत हमिन   जलखै खामतर। '   \n कररया कतका घ़िी देखैत ह़िब़ि े ला - 'हे देखहक गप्पे -गप्प मे कखन \nदस   सs ऊपर घ़िी क े  कााँटा चभल गेलै बुझबो ने क े भलयै। जाह ताेँह ज़ि-\nजलपान करह ग s; हमहाँ जाई िी स्नान-पूजा लेल। आई ताें िेट गेल s तs एते \nबमतया लेलहुाँ; नहहिं तs क े करा सs ू शब्द बमतयैब! मोनक बात मोने मे \nऔनाइत  रढ़ह जाईत अमि। आई मोनक बात तोरा स s कढ़ह  म sन \nप्रसन्न  िेल आ हल्लुको। पलखमत हुअ s तs अढ़बह s फ े र।'  हम  'हाँ' कढ़ह \nक' अपन आाँगन ढ़बदा िेलहुाँ। \nमा य कोनटा  s'ग ठाि बाट तक ै त िल - 'एह आधा पहर बीमत गेलै ; एखन \nतक एको  ठो प जल ो  न े पील ह  अमि। गाम  अढ़बते ताें सि ढ़किु  ढ़बसर ा जाईत \nिह। िैया क े  गप्प मे की ओझ़िा गेलह। ओ  आब नरिसा गेल िमिन। \nएढ़हना बाट चलैत लोक सि क े  पकढ़़ि -पकढ़़ि कs सुनबैत रहैत िमिन \nखे़िहा। लोक तs एढ़ह ड sर े  आब ई बाटो त्मयाढ़ग देने ि ै ।'  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nह म  प्रकटतः ढ़किु  बाक्षज तs नहहिं सकलहुाँ; मुदा सोचैत रहलहुाँ जे सतत क्षय \nहोइत मानिीय मूल्य , िहैत संस्कार, मिढ़़ियाईत पर्परा आ गलैत संिेदना \nपर अपन बेबाक ढ़िचार प्रकट करब आ ठााँहहिंपठााँहहिं बाजब यदद मानभसक \nढ़िकारक   द्योतक ि ै; तखन आई स्मत क े ? \n  \n-कु मार  मन ोज  कश्यप, सम्प्रचत: िारत सरकार क े  उप-समचि, संपक ष : सी-\n11, टािर-4, टाइप-5, ढ़कदिई नगर पूिण (ददल्ली हाट क े  सामने) , नई \nददल्ली -110023 मो. 9810811850 / 8178216239 ई-मेल : \nwritetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 31 \n२.४.आचायण रामानन्द मण्डल -गोलट/ रामेश्वरम ललिंग स् िापना \n \nआिायष रामानंद मंडल - गोलि/ रामेश्वरम ललिंग स्िापना \n१ \nगोलि  \n \nप्रतापगि क े  स्पन्न ढ़कसान रामनारायर् क े  ब़ि लडका सत्मयेन्र नारायर् \nसीतामिी क े  एल क े  कालेज म ें  बीए राजनीमत आनसण क े  िात्र रहे।िही कालेज \nमें  रायपुर क े  स्पन्न ढ़कसान भशि प्रताप क े  बडकी ल़िकी सुजाता िी बीए \nराजनीमत आनसण म ें  पढ ै त रहे।संयोग से ूनू एक े  सेतशन म ें  रहे। परीक्षा क े  \nतैयारी म ें  नोट ् स क े  लेन देन म ें  ूनू क े  प्रेम िी बढ ै त चल गेल।ूनू गोर े  कालेज \nक े  बाचनालय म ें  राजनीमत पर चचाण िी कर े । का लेज क े  िाद ढ़ििाद म ें  िाग \nिी लेिें। सत्मयेन्र जहां पक्ष म ें बोले िहां सुजाता ढ़िपक्ष म ें बोले। कोई जीते \nहार े  िोइसे िोकरा प्रेम पर कोई प्रिाि न पर े ।आ ददनानुददन प्रेम बढते जाइत \nरहें। फाइनल परीक्षा म ें  ूनू फस्टण तलास म ें  पास क ै लक।  \nसुजाता आ सत्मयेन्र अब बीपीएससी क े  तैयारी कर े  लागल।दो साल बाद \nसत्मयेन्र बीपीएससी ढ़कभलयर क ौं  क े  एसडीओ पद पर बेगुसराय अनुमंडल म ें \nज्िाइन क ै  लैलक। सुजाता िी ब़िा खुश रहें। सत्मयेन्र क े  बधाई आ शुिकामना \nदेलक।िोकरा अपना ररजल्ट पर कोई पितािा न रहै।  \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअब सुजाता क े  बाबू भशिप्रताप क े  सुजाता क े  शादी क े  लेल छचिंता सतािे \nलागल। अब लडका क े  लेल पता लगाबे लागल।भशि प्रताप क े  हुनकर दोस्त \nशास्त्री जी बतलैयन -भशिप्रताप बाबू। अपना जामत म ें  प्रतापगि क े  \nरामनारायर् बाबू क े  ब़ि लडका सत्मयेन्र प्रताप बीपीएससी क्पीट क क े  \nबेगुसराय अनुमंडल म ें एसडीओ पद ज्िाइन क ै लक।तब भशिप्रताप कहलन -\nशास्त्री जी कल्ह प्रताप गि चलूं। शास्त्री जी कहलन-हं। नेक काज म ें देरी न \nहोय क े  चाही।सर्ििंसिाला ल़िका क े  लेल अगुआ सि लुबधल रहै हैय। कहीं \nदोसर न बाजी मार ले।अइले हम सि पढ़हले पहंचू।  \nकल्ह सबेर े  सात बजे स्कार्पिंयो से भशिप्रताप, शास्त्री जी, सुजाता क े  िोट \nिाई अमर े न्र प्रताप,, चाचा क ृ ष् र् प्रताप आ ड्राइिर क े  साि प्रतापगि क े  लेल \nचललन।दो घंटे म ें  प्रतापगि पहंच गेलन।संयोग से सत्मयेन्र िी घर पर ही \nरहत।  \nरामनारायर् बाबू , भशि प्रताप बाबू सािे सि लोग क े  खूब आििगत क ै लन। \nआििगत से भशि प्रताप खुि खुश रहें।आपस म ें  बातचीत होय लागल।अइ \nबीच म ें  सत्मयेन्र िी आयल सि से परनामा पाती िेल। बातचीत म ें  भशि प्रताप \nक े  मालूम िेल की सुजाता आ सत्मयेन्र कालेज म ें  बैचमेट रहे। भशिप्रताप आ \nरामनारायर् प्रताप आ बात जान क े  आियणचढ़कत आ खुश िेल।  \nरामनारायर् बाबू कहलन -भशिप्रताप बाबू शादी की तैयारी करु। सत्मयेन्र क ै  \nमां हमरा सि बात सुजाता आ सत्मयेन्र क े  बार े  म ें  बता देलन हैय।  \nतय समय पर सुजाता आ सत्मयेन्र क े  शादी स्पन िे गेल।  \nसुजाता क े  िोट िाई अमर े न्र प्रताप क े  आना जाना बेगुसराय आ प्रतापगि \nहोय लागल। प्रतापगि म ें  सत्मयेन्र क े  िोटकी बहन अढ़नता से  अमर े न्र क े  \nआंश्चख चार िेल।आ पता लागल ढ़क अढ़नता सीतामिी क े  गोयनका कालेज \nम ें  बीए मनोढ़िज्ञान आनसण म ें  पढ ै त हैय। संयोग से अमर े न्र िही कालेज म ें  \nइमतहास आनसण क े  िात्र रहे। अब त ूनू बाचनालय म ें  ममलै लागल।प्रेम  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 33 \nपरिान चढ ै  लागल।  \nूनू गोर े  बीए आनसण फस्टण तलास में  आयल।दो बषण बाद अमर े न्र बीपीएससी \nक्पीट क क े  डीएसपी पोस्ट पर मधुबनी अनुमंडल म ें  ज्िाइन क ै लक। अढ़नता \nिी खुश रहें।अपना लेल कोई मलाल न रहे। अमर े न्र क े  बधाई आ शुिकामना \nदेलक।  \nअब रामनारायर् बाबू क े  अढ़नता क े  शादी क े  छचिंता होय लागल।  िो अपना \nदोस्त राहुल बाबू क े  बतैलन। राहुल बाबू कहलन -ठीक हम पता लगबै िी। \nलेढ़कन इ सि सुजाता क े  िाई अमर े न्र पर कोई ढ़िचार न कर ै त रहे। और \nल़िका क े  पता न चलै। \nरामनारायर् बाबू छचिंतीत रहें। अढ़नता इ सि बात धीर े  धीर े  जाने लागल ढ़क \nअमर े न्र पर कोनो ढ़िचार न हो रहल है य जबढ़क िो डीएसपी हैय। लेढ़कन \nररश्ता क े  जंजाल म ें  फसल हैय। कारर् ढ़क िो हमरा िािी क े  िाई आ हमरा \nिैया क े  साला हैय।पर ं च हम त अमर े न्र से प्रेम कर ै  िी। अमर े न्र िी हमरा स \nप्रेम कर ै  िी। \n। अढ़नता पढ़हले मोबाइल अमर े न्र क े  मोबाइल ररिंग क ै लक। अमर े न्र कहलन -\nहेलो! अढ़न ता।की बात हैय।  \nअढ़नता बोलल -हेलो। बाबू जी हमर शादी कर े  चाहैत हैय।पर ं च तोरा पर कोई \nढ़िचार न करत हैय।जौढ़क तू डीएसपी जा।तू हमरा िाई क े  साला िा तै लेल \nढ़िचार न कर ै  हैय।ढ़क एहन ढ़िआह क े ना होतै।पर ं च हम त तोरा से प्रेम कर ै  \nिी।तू ह हमरा से प्रेम कर ै  िा। \nअमर े न्र बोलल -हेलो। अढ़नता हम तोरा से ब़िा प्रेम कर ै  िी। लेढ़कन हमरा \nतोरा पररिार क े  ररश्ता जु़िल है। सािधानी से डील करा।देखा हम इमतहास \nम ें  मे पि ल ें  िी ढ़क राजा महाराजा क े  एक दोसर क े  बढ़हन से शादी होयत रह \nलै हैय।िोकरा गोलट शादी कहें ि ै य।िोइमे देहा दैही नाता रहै ि ै य।हम िोइ \nबात है िाह्ट ् स एप क दैय मियो।इ सि बात माय क े  बताबा।िो बाबू जी क े   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबतैिून। \nआइ सांझ म ें  अढ़नता ,अपना माय क े  सि बात बतैलक।रात म ें  अढ़नता \nरामनारायर् बाबू स कहलन -देखू। अढ़नता अपन िािी क े  िाई अमर े न्र जी \nसे प्रेम कर ै त हैय। अमर े न्र जी डीएसपी िमिन से अंहा जनबै कर ै  िी। अढ़नता \nबतैलक ढ़क राजा महाराजा क े  शादी एक दोसर क े  बढ़हन से  होइत रहलै हैय। \nढ़बआह होय में  कोई ददतकत न होयत।  \nरामनारायर् बाबू बोललन -बात त ठीक हैय।इ सि राजा महाराजा म ें  एहन \nढ़बआह होइ हैय। लेढ़कन हम त औरढ़कसान िी।  \nअढ़नता क े  माय बोललन -त हम सि कोन कम िी।हमरा पररिार म ें  ए सडीओ \nहैय त समधी क े  पररिार म ें  डीएसपी हैय।अइ समय म ें  एसडीओ आ  डीएसपी \nराजा महाराजा होइ ि ै य।  \nरामनारायर् बाबू कहलन -ठीक हैय कल्ह राहुल बाबू स बात करब।  \nकल्ह होक े  राहुल बाबू से रामनारायर् बाबू से ढ़िस्तार से बात क ै लन। राहुल \nबाबू कहलन की ठीक े  बातकहै िी।कल्ह रायपुर चलूं । \nकल्ह सबेर े  स्कार्पिंयो से रामनारायर् बाबू, राहुल बाबू ,ू गो दयाद म ें  क े  \nितीजा आ ड्राइिर क े  साि रायपुर पहचलन। भशिप्रताप बाबू खूब आििगत \nक ै लन।  \nसि बात ढ़िस्तार से रामनारायर् बाबू भशिप्रताप बाबू क े  बतैलन। \nभशिप्रताप बाबू कहलन-ठीक हैय। जाौं अमर े न्र आ अढ़नता एक दो सर क े  प्रेम \nकर ै त हैय।आ जब राजा महाराजा एक दोसर क े  बढ़हन से  ढ़बआह कर ै त रहल \nहैय।  \nजेकरा गोलट ढ़िआह कहै हैय त अमर े न्र आ अढ़नता क े  गोलट ढ़िआह होतै। \nअंहा तैयारी करू।  \nतय समय पर सीतामिी क े  गोशाला पाटी जोन म ें  अढ़नता अमर े न्र क े  गोलट \nढ़िआह समाज क े  उपस्स् िमत में  स्पन्न िे गेल।ूनू पररिार खुब खुश रहें।   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 35 \n \n२ \nरामेश्वरम ललिंग स्िापना \n \nबाल् मीढ़क रामायर् म ें  भशि ललिंग स् िापना आ रामचररतमानस मे ललिंग स् िापना \nिर्णन मे मतभिन्नता हय।  \nबाल् मीढ़क रामायर् म ें रािर् बध क े  बाद अयोध्या लौटते ितत श्री राम पुष्पक \nढ़िमान म ें  सीता को ललिंग स् िापना क े स् िान क े  ददखिैत िर्णन क ै ले हतन - \n \nएतत् क ु क्षौ समुरस्य स्कन्धािारढ़निेशनम्।।१९। \nअत्र पूिण म ह ाद ेि:प्रसाद ाम कर ो द ् ढ़ििु;।। \n \nयह समुर क े  उदर म ें  ही ढ़िशाल टापू है , जहां मौंने सेना का प़िाि डाला िा।यहीं \nपूिण काल म ें  िगिान महादेि ने मुझ पर क ृ पा की िी-सेतु बांधने से पहले मेर े  \nद्वारा स् िाढ़पत होकर िे यहां ढ़िराजमान हुए िे। \n \nएतत तु दृश्यते तीिण सागरस्य महात्ममन:।।२०।। \nसेतुबंध इमत ख्यातं त्रैलोतयेन च पूक्षजतम ।। \n \nइस पुण्यस् िल म ें  ढ़िशालकाय समुर का तीिण ददखाई देता है ,जो सेतु ढ़नमाणर् \nका मूल प्रदेश होने क े  कारर् सेतु बं ध नाम से ढ़िख्यात तिा तीना ें  लोका ें द्वारा \nपूक्षजत होगा। \n \nरामचररतमानस क े  आधार पर समुर पर सेतु बंध ढ़नमाणर् क े  बाद श्री राम भशि \nललिंग स् िापना क क े  सेतु बंध पर चलक े  समुर पार कर ै त हतन।  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nदेश्चख सेतु अमत सुन्दर रचना।ढ़बहभस क ृ पाढ़नमध बोले बचना।।  \n \nसेतु की अत्मयंत सुंदर रचना देखकर क ृ पा भसन्धु श्री राम जी हंसकर बचन बोले \n- \n \nपरम र्य उत्तम यह धरनी। मढ़हमा अममत जाइ नहहिं बरनी।।  \nकररहउ ं  इहां संिु िापना।मोर े  हृदयं परम कलपना।।  \n \nयह (यहांकी) िूमम परम रमर्ीय और उत्तम है।इसकी असीम मढ़हमा िर्णन \nनहीं की जा सकती है। मौं यहां भशिजी की स् िापना  करू ं गा।मेर े  हृदय म ें  यह \nमहान संकल्प है।  \n \nसुढ़न कपीस बहु ूत पठाए।मुढ़नबर सकल बोभल लै आए।।  \nललिंग िाढ़प ढ़बमधित् करर पूजा।भसि समान मप्रय मोढ़ह न ूजा।। \n \nश्री राम जी क े  िचन सुनकर िानरराज सुरन्ीि ने बहुत से ूत िेजे ,जो सब \nश्रेि मुढ़नयाें  को बुलाकर ले आये। भशिललिंग की  स् िापना करक े  ढ़िमधपूिणक \nउसका पूजन ढ़कया। ढ़फर िगिान बोले - भशिजी क े  समान मुझको ूसरा \nकोई मप्रय नहीं है।  \n \nजे रामेस्िर दरसनु कररहहहिं ।ये तनु तक्षज मम लोक भसधररहहहिं। \nजो गंगाजल आढ़न चढाइहहिं।हो सआजउज्य मुक्तत नर पाइहहिं।। \n \nजो मनुष्य (मेर े  स् िाढ़पत ढ़कये हुए इन) रामेश्वर जी का दशणन कर ें गे , िे शरीर  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 37 \nिो़िकर मेर े  लोक को जाय ें गे। और जो गंगाजल लाकर इन पर चढािेगा ,िह \nमनुष्य सायुज्य मुक्तत पािेगा ( अिाणत मेर े  साि एक हो जायेगा)। \n \nलाल दास क ृ त मममिला रामायर् मे सेतु बंध आ भशि ललिंग स् िापना क े  ढ़िस्तार \nसे िर्णन क ै ल गेल हय।  \nकिा क े  अनुसार राजा सगर सागर खनैत काल म ें  ज्योमत ललिंग क े  खन क े  \nढ़गरा देले रहमिन।कहल गेल हय ढ़क िढ़िष्य म ें  ढ़हनकर िंशज भशि ललिंग क े  \nस् िापना करमिन। \nकयल प्रमतिा ढ़िमधसाौं राम। रामेश्वर ललिंगक िेल नाम।। \n-- \nजे गंगाजल  द ेत चढाय। आिागम न  िूटत सम ुद ाय।। \n \nलाल दास बाल् मीढ़क रामायर् , राम चररतमानस आ अन्य रन्ंि क े  आधार पर \nिर्णन क ै ले ितन। \n \nअन्य रन्ंि म ें  लंका ढ़िजय क े  बाद अयोध्या लौटने से पढ़हले भशि स् िापना क े  \nचचाण क ै ल गेल हय।  \n \n-आचायण रामानंद मंडल सामाक्षजक छचिंतक सह साढ़हत्मयकार सीतामिी। \n \n \n \n   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-आचायण रामानंद मंडल सामाक्षजक छचिंतक सीतामिी ,सेिाढ़निृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -चन्र देिी, ढ़पता-स्ि०राजेश्वर मंडल , पत्मनी-प्रममला देिी, \nजन्म मतमि-०१ जनिरी १९६० योनयता - एम -एससी (रसायन शास्त्र), एम ए \n(ढ़हन्दी)। रूमच - साढ़हग्त्मयक, मैमिली -ढ़हन्दी कढ़िता -कहानी लेखन आ \nआलेख। प्रकाभशत पोिी - मैमिली कढ़िता संरन्ह िासा क े  न बांढ़टयो। २०२२ \nप्रकाभशत रचना - सक्षझया कढ़िता संरन्ह पोिी - जनक नंददनी जानकी आ \nशौयण गान। २०२२ पभत्रका -मममिला समाज , घर -बाहर आ अपूिाण (मैसाम)। \nअखबार -दैढ़नक मैमिल पुनजाणगरर् प्रकाश। सामाक्षजक -सामाक्षजक छचिंतन, \nदामयत्मि- पूिण क्षजला प्रमतढ़नमध, प्रािममक भशक्षक संघ, डुमरा , सीतामिी। \nस् िायी पत्ता- रन्ाम-ढ़पपरा ढ़िशनपुर िाना -पररहार क्षजला-सीतामढी। ितणमान \nपता-ढ़पपरा सदन ,मुरभलयाचक िाडण -04 सीतामिी पोस्ट-चकमढ़हला क्षजला -\nसीतामढी राज्य -ढ़बहार ढ़पन -843302 मो  नं -9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 39 \n२.५.उमेश मण्डल - मुदा सुधार नढ़हयेँ  \n \nउमेश मण्डल \nमुद ा सुधार  न वहयेँ भेल  \n \nगर्पतगंजसाँ आएले रही। गरमी क े हेन अमि से ताँ बुक्षझते मिऐ, सबहक \nअनुििमे अमिए। कहााँदन सौंतालीस ढ़डरन्ी सेज्ल्सयस तापमान आइयो िल। \nमुदा ई लोकक मुाँहक बाजल बात कह लाौं। ओना , आइ पनरह -बीस ददनसाँ \nगरमी ताँ अमिए िीषर्। सि अपन-अपन मोबाइल देश्चख -देश्चख बजैए। ढ़कयो \n47 ढ़डरन्ी, ढ़कयो 44 ढ़डरन्ी, ढ़कयो 45 ढ़डरन्ी बजैए। अप्पन मोबाइभलक ढ़हसाब \nबात जाँ करी ताँ से 42 ढ़डरन्ी तक हमर आाँश्चखक देखल अमि। एना अन्तर \nढ़कएक? ई सिाल अपनो मनमे चभलये रहल अमि। मुदा  एकर  जिाबक पािू \nअन ेरे  किील े प़िल । आगू बि़ू। \nघामे -पसीने नहाएल रहबे करी। से रही जखन िुतहा चौकसाँ घर ददस ढ़िदा \nिेलाौं, तेकर बादसाँ। माने टे्पूसाँ लऽ कऽ जेतेकाल पैदल चललाौं , मात्र तेतबे \nकालमे। बसमे ताँ ठण्ढीए जकाॉं रहइ।  \nएक ताँ गरमीक प्रिाि भिन्ने िल आ तैपर पैदल चलबक गरमी सेहो िऽले , \nमन व्याक ू ल क े ना ने होइत। घरमे प्रिेश कररते पत्मनीक ेँ  देखलयैन मोबाइलमे \nव्यस्त। खाएर तइले नढ़ह कोनो बात , मुदा पढ़हने जकााँ एक ढ़गलास पाढ़नक \nताँ बात िो ़ि़ू जे ल गम े आढ़ब ह ाल ो -चाल ने पुिलैन , ई िो़ि े क खटकल। ओना, \n 40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेर -बेर खटक ै त रहल नढ़ह , ढ़कएक ताँ नीक जकाॉं बुक्षझ रहल िी जे मोबाइल \nआढ़ब लोकक ेँ  व्यस्त क े लक। जढ़हयासाँ ढ़हनका हािमे मोबाइल एलैन तढ़हयासाँ \nईहो ओढ़हना व्यस्त रहए लगली अमि। समय ताँ सिक ेँ  प्रिाढ़ित कररते अमि। \nऐसाँ बेसी हुनका-द े ढ़किु  न ढ़ह  कह ब। आ से जाँ ढ़किु  कह ौ  चाह ब, ताँ पट-दे  \nअहीं कहब जे एहेन सोचमे सुधार करर भलअ , ढ़कएक ताँ सबहक अपन -अपन \nजीिन ि ै न, अपना मने ढ़कयो ढ़िचरर् करबे करतैि ढ़कने। िाय , सबहक \nहािमे मोबाइल अमि , सिक ेँ  ने ुढ़नयाॉं देखैक अमधकार िइ। ठीक बात, मुदा \nईहो ताँ ढ़िचारए प़ित ढ़कने जे एक ददस एतक ै सम सदीमे अपनाक ेँ  बुक्षझ घर-\nबैसल ुढ़नयाॉंमे ढ़िचरर् कर ै  िी आ दोसर ददस िूत -पर े त सेहो घर  कइये रहल \nअमि.! \nपररिर्तिंत स्िरूपपर ढ़िचार करए प़ित। आ जाँ से नढ़ह करब तखन पएल \nजाएब। हाँ, ईहो बात सत्मय अमि जे जेकरा हम हलैस कऽ अपना रहल िी , \nमाने भसरोधायण करर रहल िी , ओकर नीक -बेजाए अपनढ़ह िोगए प़ित। माढ़न \nभलअ अहााँ ू घन्टा मोबाइलमे समय लगबै िी , ई कोनो बेजाए नढ़ह , चारर \nघन्टा लगाउ। मुदा ओइ ू -घन्टा आढ़क चारर-घन्टाक उपयोग स्बन्न्धत नीक-\nबेजाए क े र ढ़िचार ताँ करढ़ह प़ित ढ़कने। आ से  जखने करब तखने प्रश्न उठबे  \nकरत जे ओइ ू घन्टामे अहाॉं कर ै  की िी? ढ़किु  काज करै  िी आढ़क िौ आइ \nिी? खाएर तहसाँ कोनो मतलब अपना नढ़ह अमि। ढ़कयो करए आप ले माए \nले ने बाप ले।  \nघर आढ़ब कप़िा बदैल, पैर -हाि धोइकऽ जखन बैसलाौं ढ़क लगमे आढ़ब पत्मनी \nपुिलैन - 'ढ़किु  ख ाएब आढ़क चाह ेटा पीब?” \nबजलाौं - 'कनी -मनी खेबो करब आ चाहो पीब। ' \nसएह िेल। जलखै कए चाहक संग जखन मोबाइल हािमे लेलाौं ताँ लोकल \nन्यूजबला रन्ुपक ओइ मैसैजपर नजैर चभल गेल , जइमे समा चार िल जे डॉ. \nददनबन्धु अपन जीिन यात्राक ेँ  पूर्ण क े लैन, अखने दस ममनट पूिण।   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 41 \nददनबन्धु कतकाक समचारसाँ स्तब्ध िेलाौं। मुदा लगले मन कहलक जे कोनो \nसाधारर् यात्रा िो़ि े  क े लैन ददनबन्धु काका। लगिग साए िषण ताँ िइये गेल \nहेतैन। अपना ऐठामक ताँ सिसाँ भसढ़नयर डॉतटर िएह रहैि। अपन स्बन्ध \nहुनका संग ढ़नत्मय िेँट-घाॉंटक संग धन्टा-ू-घन्टाक बात-मचतक रहल अमि। \nएमहर आढ़ब कऽ िो़ि े क पतरा जकाॉं गेल अमि। तेकर आन कोनो कारर् \nनढ़ह , कारर् बस एतबे जे इलाजक ुआर े  ओ बेसी काल बाहर े  रहए लगला। \nओना , हुनकर ुनू बेटा सेहो डॉतटर े  िमिन। मुदा लगमे एकोटा ने रहै ि े लैन। \nजेठका नालन्दामे आ िोटका खरभसयााँनमे नीक घर -ुआर बनाकऽ रहै ि ै ि। \nहाँ, ई बात सत्मय अमिए जे अपनो स्स् िमत पढ़हने जकााँ नढ़ह रहल, काजक \nधुम साह ी पढ़ह न ेसाँ बहु त बढ़ि गेन े अपन ाौं एम ह र  आढ़ब कऽ ढ़किु व्यस्त र ह ए \nलागल िी।  \nख ाएर  जे ढ़किु, मुदा अपने मनमे पुन: उदठ गेल जे अन्न्तम स मयमे ददनबन्धु \nकाकासाँ िेँट नढ़ह कऽ सकलयैन..! मुदा तैबीच न्यूजक ऐगला पा़िािपर नजैर \nचभल गेल। 'डॉ. ददनबन्धु अपन अन्न्तम सााँस िेलौर अस्पतालमे लेलैन '। \nउतत समाचारसाँ मन िो़ि े क हल्लूक िेल। मन हल्लुक होइते हुनक अनेको \nबात मोन प़िए लगल , हुनक स्ििाि सि जेना आॉंश्चखक सोझमे आबए \nलगल। प्रमतढ़क्रयािादी लोकसाँ हुनका ब़ि मचि रहैन। \nओहन लोकक , माने ररएतसनरी लोकक श्चखस्सा सुनबैत ददनबन्धु काका \nबजैि- \"तइ ददनमे अपना ऐठाम जंगले -जंगल रहइ। पाढ़न -झा़िक इलाका \nरहने ऐठाम साँपकट्टी बेसी होइ। स्स् िमतक ेँ  देश्चख-सुढ़न राजा अपना राजमे कानून \nबना घोषर्ा क े लक , 'रामतमे जे ढ़कयो ढ़नकलए ओ हािमे लालटेन लऽ कऽ \nढ़नकलए। ' \nब़िबढ़िया.., लोक मानलक , मानलक नढ़ह मानलक। एहेन माहौल बढ़न गेल। \nओहन लोक लालटेन लऽ कऽ ताँ ढ़नकलए मुदा ब़ि ै त लालटेन नढ़ह , मुझाएल \nलालटेन लऽ कऽ.!   42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराजाक ेँ  पता लगलैन जे एहेन ढ़करदानी चभल रहल अमि। ब़ि ै त लालटेन नढ़ह , \nमुझा एल लालटेन लऽ कऽ ढ़नकलैए.! तखन कानूनमे सुधार कए पुन: घोषर्ा \nिेल, 'रामतमे जे ढ़कयो क े तौ ढ़नकलत ताँ ओ ब़ि ै त लालटेनक संग ढ़नकलत। ' \nपुन: ओहन लोक सि एकटा रास्ता ढ़नकाभल कानूनक ेँ  धज्जी उ़ि े बाक \nिातािरर् तैयार कए लेलक जइमे लोक अपन -अपन हािमे लालटेन ताँ ब़ि ै त \nलऽ कऽ ढ़नकलए मुदा लालटेन ओतबे ब़ि ै त रहै जइसाँ इजोत नढ़ह होइ। \nराजाक ेँ  फ े र पता लगलैन जे एना िऽ रहल अमि। तखन जा कऽ फ े र कानूनमे \nसुधार कर ै त राजमे घोषर्ा िेल , 'राभत्रमे फ ु ल िौलूममे जर ै त लालटेनक संग \nलोक बाहर ढ़नकलए। ' \nसंशोमधत कानूनक ेँ  लोक लागू ताँ क े लक, माने फ ु ल िौलूममे जर ै त लालटेन \nताँ हािमे रखलक , मुदा भशशापर कागज लगाकऽ घरसाँ ढ़नकलए।  \nएिम् प्रकार े र् 22 बेर कानून बना-बना लागू कर े बाक प्रयास िेल, मुदा सुधार \nनढ़हयेँ िेल।\" \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 43 \n२.६.लालदेि कामत -डॉ उमेश मंडल: एक मैमिली अभियानी / जतरा: सुिाष \nचन्द र याद ि/ श्िू बाबूक आत्ममकिा/ मममिलाक स्ितंत्रता सेनानी : सलहैता \n- गुरूमैत/ लघुकिा - हाौंिर \n \nलालदेि कामत - डॉ उमेश मंडल: एक मैचिली अशभयानी / जतरा: \nसुभार् िन्दर  याद ि/ श म्भू बाबूक आत्मकिा/ चमचिल ाक स्ितंत्रता \nसेनानी : सलहैता - गुरू मैत/ ल घुकिा- हाौंिर \n१ \n \nडॉ उमेश मंडल: एक मैचिली अशभयानी  \n \nढ़बहार 'क मधुबनी क्षजला अन्तगणत लखनौर प्रखंड क े  बेरमा गाममे श्री जगदीश \nप्रसाद मंडल आ श्रीमती रामसखी देिीक घर एक बालकक े  ३१ ददसंबर १९८० \nक ेँ  जन्म िेलैक। ओ क ु सारन् बुग्ध्दक बालक ढ़कयो आन नै - ि ै ि डॉ ० उमेश \nमंडल जी । उमेश जी मममिला मैमिली लेल एक अभियानी िमि। ढ़हनक \nआरस््िक भशक्षा रन्ामीर् माहौलमे िेल अमि। सन् २००१ ई० मे ल ० ना ० \nजनता महाढ़िद्यालय झंझारपुर साँ स्नातक ( प्रमतिा) आ २०१२ मेँ एम ए० \nक े लढ़न। २०१५ मे राष्रीय पात्रता परीक्षा भशक्षक बनय लेल नेट उत्तीर्ण \nकयलाह। २०२१ मेँ आढ़बकय मुजफ्फरपुर अ्बेडकर यूढ़निर्सिंटी साँ पीएचडी. \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकयलाह , शोधक ढ़िषय रहय -: मैमिली साढ़हत्मयमे जगदीश प्रसाद मंडलक \nरचनामे पररितणनक स्िर। डातटर मंडल जी 'क मैमिली साढ़हत्मय आन्दोलन मेँ \nअपना ें  कम योगदान नै ि ै । ढ़हनक पद्द रचना ढ़नश्तुकी मैमिली िाषा मेँ पोिी \n-२००९,आ ढ़िदेह मैमिली पद्द संरन्ह - २०२२ बहराएल अमि। संस्कार गीत \n(संकलन) - २०१० ई०मे पोिी िपल ि ै न। मममिला 'क जीि-जंतु, मममिला \n'क िनस्पमत आ मममिला 'क क्षजनगी ( ढ़डक्षजटल समचत्र आनलाईन संस्करर् \n- २०२१ ) प्रकाभशत ि ै क। ढ़िदेह मैमिली लघुकिा संरन्ह,ढ़िदेह मैमिली बीहढ़न \nकिा संरन्ह,ढ़िदेह मैमिली प्रिंध ढ़निंध समालोचना आ ढ़िदेह मैमिली नाट्य \nउत्मसि एिं ढ़िदेह मैमिली उत्मसि (संग स्पादन कायण - २०२२) सेहो प्रकाभशत \nिेल ि ै । टुटैत मनक जु़िाि ( किा संरन्ह -२०१८), पंचदेि - १०० खंड रन्न्ि - \nश्री जगदीश प्रसाद मंडल जीक बीिल किाक संकलन -२०१८ मेँ िपल ि ै न। \nिारतीय मुसलमान आ िारतीयता  (ढ़हन्दी साँ मैमिली अनुिाद - २०१८ ,मूल \nलेखक - श्री गीतेश शमाण), ूध पाढ़न फराक - फर ाक (किा पाण्डुभल ढ़प - \nिाया, संस्करर् - २०१८), देिाश्रम (३५खंड -रन्न्ि , ढ़िचारोत्तेजक प्पलेट \nसंकलन - २०१९), मुतत पुरुष (शोध आलेखक संरन्ह - २०२१), हैण्ड बुक साँ \nफ े स बुक धरर - २०२१), समस्या साँ समाधान धरर - २०२२, ढ़नर्ििंकल्प - \n२०२२, अियन्तर -२०२२, जेतय ने जाए कढ़ि - ओतए जाए अनुििी (२०२२) \nआ पल्लिी प्रकाशन ढ़नमणली साँ सद्यप्रकाभशत ' ढ़कयो करय आप ले - माए \nले ने बाप ले ' _२०२३ ढ़िचारोत्तेजक गद्यांश संकलन अमि। अन्तरध्िढ़न (किा \nसंचयन - २०२३), जगदीश प्रसाद मंडलक काव्य सं दोसार (अनुसंधान \nढ़िश्लेषर् - २०२२) प्रमुख रूपेँ ढ़हनक पढ़हचानमे चारर चान लागल देखाईि। \nडॉ. उमेश जी पल्लिी प्रकाशनक संस् िापक िमि,ई ढ़हनक योगदान प्रभसद्ध \nसाढ़हत्मयकार श्री जगदीश प्रसाद मंडलक नऊ दजणन साँ अमधक पोिीक मुरर् \nएिं प्रकाशनक अमतररतत आनो सात दजणन पोिी मैमिली साढ़हत्मयकारक े  \nअक्षर संयोजन अिैतढ़नक रूपेँ कर ै त रहलाह अमि। सगर रामत दीप जरय'क  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 45 \n८०म् , ८८ म् , १००म् आ १०७म् गोिीक संयोजन आ दजणना ें  पररचचाण - \nसंगोिीक आयोजन ओ ठाम - ठाम दजणना ें  मैमिली पोिी प्रदशणनी आयोजनक \nकाज देश्चख ढ़हनका नामे ब हुत पुरस्कार अर्जिंत य। यिा-: ढ़िदेह युिा स्मान \n- २०१३ ई० मे ढ़नश्तुकी पद्य संरन्ह लेल िेटल ि ै न। सहयोग स्मान - २०२१ \nई०मे शक ुं तला िुिनेश्वरी मैमिली संस्क ृ त स्िध्दणन न्यास हैदराबाद साँ आ \nलोकमचन्तन ढ़िभशि स्मान - २०२२ प्राप्त िेल िलढ़न। आब आऊ आकषणक \nकिरमे १०७ पृिक एढ़ह पोिीमे पमिला गत्ता पर श्री उमेश मंडल जीक र ं गील \nिढ़ि आ प्रकाशनक लोगो िपल ि ै क,जकर दाम १९९ टाका धरर रखने ि ै । \nआठ गोट पन्नामे िूममका भलखैत डॉ. उमेश मंडल जी \" ढ़कयो करए आप ले \n- माए ले ने बाप ले \" पोिीक प्रासांढ़गकता बताबैत अपन दादी मुाँहक सुनल \nदेहाती लो कोक्तत मादे ढ़िस्तार साँ बातधरर रखबामे समिण िेलाह अमि। ओना \nबहुत रास पोिी चलैनक े  अनुसार े  ढ़बनु िुममका क े  सेहो रहय य। आओर \nअभिमत िा प्रातकिन पोिीक आखररमे लागय ताँ पोिीक संग पाठकक े  \nजुराउ समीचीन होएत। पोिीक रहस्य िादेमे बुझबाक े  चाही ; एढ़ह साँ \nपठनीयता ढ़नशन्न होईि आ  पोिीक संग पाठकक इन्साफ सेहो होय ि ै क । \nअपने देखब ऐ पोिीमे आठगोट पोिी साँ सब पाठ साँ मुख्य अंश इण्रो रुपेँ \nदेल गेल अमि , यिा -: \n\" पररिारोक ने इज्जत अमि, बौआ।  \nतुलसीफ ु ल चाउरक िात आ आममल देल  \nराहढ़़िक दाभलक जे इज्जत रहल अमि \nओ मरूआ रोटी पुरौत ।\"  \nइयह िातय ू पृि पिला पर अिर ै त पाठकक े  पाठक े  सारांश जानबाक फरीि \nड े ग होईि। से उमेश मंडल जी ऐ तरहेँ नि पाठक िगण मेँ सेहो मातृिाषा क ' \nप्रमत अभिरुमच जगाबैत पकठोस बनाबैत िई। \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२ \nज तर ा : सुभार् िन्दर  याद ि \nसमीक्षक - लाल देि कामत  \n \nप्रकाशक - ढ़कसुन संकल्प लोक - सुपौल िषण २०२३मे  \n९१ पृिक यात्रा िृत्तांत मैमिली िाषा मेँ ढ़नकालक,जकर दाम सय टाका \nढ़नधाणररत कयल गेल ि ै क। सद्यप्रकाभशत एढ़ह मैमिली साढ़हत्मय पोिी \" \nजतरा\" मेँ क ु ल सात पाठक े  समािेश कयने ि ै क। लेखक प्रोफ े सर (डॉ.) \nसुिाष चंर यादि जी अपन यात्राक दौरान जे अनुिि िेलढ़न , ताढ़हक े  \nकलमिध्द करबामे ढ़नष् र्ात प्रिीर् िेलाह अमि । ताढ़ह मधुर िृमतक े  \nस्िानुिूमत बुक्षझ समय - समय पर ढ़िभिन्न पत्र-पभत्रकामे सेहो प्रकाभशत देख \nचुकलाह हन्।  \nसुिाष चन्र यादि किाकार िमि, समीक्षक आ अनुिादक सेहो िमि। ढ़हनक \nजन्म ५ माचण १९४८ क ेँ  िेलढ़न।मातृक ि ै न - दीिानगंज आ पैतृक  स् िान - \nबलबा मेनाही ूनू गाम भसपौल क्षजलान्तगणत प़ि ै त अमि। ढ़हनक आरस््िक \nभशक्षा दीिानगंज आ सुपौलमे िेलढ़न। बीए. पटना कालेज साँ आ एम ए. \nआओर पीएचडी. जेएनयू निददल्ली साँ स्पन्न िेलढ़न। सन् १९८२ साँ \nअध्यापन कर ै त प्रोफ े सर बढ़न सेिा ढ़निृत्त िेल िमि। ई साढ़हत्मय अकादमी \nपरामशण मंडल , मैमिली अकादमी कायण समममत , ढ़बहार सरकारक सांस्क ृ मतक \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 47 \nनीमत -ढ़नधाणरर् समममत आ जी आई ए. िारतीय िाषा संस् िान मैसूरक े  सदस्य \nरढ़ह चुकलाह हन्। मैमिली िाषा मेँ लगधक ८० गोट किा भलख चुकल िमि। \n३५ टा समीक्षा आ ढ़हन्दी, अंरन्ेजी, बांनलाक े  अनुिाद सेहो करने ि ै मि। प्रिोध \nसाढ़हत्मय स्मान - २०१२ साँ समादृत िमि। ई संस्क ृ त, उूण आ स्पेढ़नश एिम् \nफ़्र ें च िाषाक सेहो जानकर िमि। ढ़हनक रचना संसार साँ पाठक िाढ़कफ होमि \n-: घर देश्चखया (किा संरन्ह) मैमिली अकादमी पटना साँ १९८३, हाली \n(अंरन्ेजी) मैमिली अनुिाद साढ़हत्मय अकादमी नि ददल्ली - १९८८ मेँ , बीिल \nकिा (हररमोहन झा) िुममका सढ़हत ; साढ़हत्मय अकादमी नई ददल्ली १९९९ \nआ ढ़बहाढ़़ि आऊ (बंगला) अनुिाद १९९५ , िारत ढ़ििाजन और ढ़हन्दी \nउपन्यास (आलोचना) - ढ़बहार राजिाषा पररषद - पटना २००१, राजकमल \nचौधरी का सफर (ढ़हन्दी जीिनी) सारांश प्रकाशन - नि ददल्ली २००१, बनैत \n- ढ़बगर ै त (मैमिली किा संरन्ह) श्रुमत प्रकाशन ददल्ली २००९ आ बहुचर्चिंत \nउपन्यास ' गुलो ' िषण २०१५ ढ़कसुन संकल्प लोक - ढ़कसुन क ु टीर सुपौल साँ \nप्रकाभशत िेल िश्चन्ह। डा० सुिाष चन्र बाबूक िाषा चयन मानक आधार \nरन्ामीर् बोलचाल टोन रहैत ि ै क जे मैमिली ढ़िमशणक आइयो एकटा बहसक े  \nढ़हस्सा िीक। ढ़हनक मैमिली लेखनमे लाग - लपेट नहहिं रहैत ि ै न। मममिला \n'क रहिासी अनेको लोकक बाजबक े  शुद्ध उच् चारर् क ेँ  ओ ह-ब-ह भलखैत \nरहलाह आ तकरा व्याकरक्षर्क मान्यता हुअय लगलैक अमि ; ताढ़हक े  ममशाल \nिी - श्री जगदीश प्रसाद मंडल जीक े  उपन्यास \"पंगू\" जे ओढ़ह शव्द ढ़िन्यास \nआ िातयाबलीमेँ लेखन काज क ेँ  साढ़हत्मय अकादमी धरर मान्यता क े लक हन्। \nसमुरक ' कि े र पर ू ददन \"भशषणक\" सन् १९७८ मेँ मममिला ममढ़हरमे रपट \nिपल रहढ़न। स् िान आ िृमत ' भशषणक ' अंमतकामे २०००क ेँ  िपलढ़न। \nलसिंगापुर ' भशषणक ' कोनूमे िपबाक संदिण नहहिं द ेल ि ै क। मुदा यात्राक चारर \nगोट ओतुका हुनक िढ़ि आकषणक ढ ं ग ें  िपल ि ै । पूिाोत्तर भ्रमर् 'भशषणक' \nमममिला दशणन -२०२१ म ें िपल ि ै न। लोनािाला 'भशषणक' लहरर - २०२१ मेँ  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिपलढ़न।िारत भ्रमर् 'भशषणक' देभसल ियना (तेरहम अघण) २०२२ मेँ िपल \nरहढ़न। नेपाल डायरी ' भशषणक' आखरी पाठ िी। स्पूर्ण पोिी प यणटक आ \nपाठकक े  मधयानमे राश्चख िढ़ि िापयबाला नीक मोटा कागतमे तैयार कयल \nगेल ि ै क। एढ़हमे सुन्नर िढ़ि जानकी मंददर - जनकपुर ,अल्रा लाइट प्लेन , \nपोखरा , फीिा लेक - पोखरा , माउ ं ट एिर े स्ट - न गर  को ट काठम ांडू, फीिा \nझील - पोखरा , बौद्ध मठ - पोखरा , बुिा नीलक ं ठ- काठम ांडू , बुढानील क ं ठ - \nकाठम ांडू (पुन ः) ,र ं गील िपल ि ै क, जे बि जीिन्त बुझाएत। एढ़ह िढ़िक \nसंग सुिाष बाबू क' स्नेढ़हल िरर्ीय क्षर् क े र अन्दरुनी जुराि ि ै न। .....आ \nएढ़ह प्रभसग्ध्द क ेँ  ढ़िस्तार साँ यात्राक उल्लेख कयलढ़न अमि। पाठकक े  पिऐत \nकाल होएत स्िंय नेपालक सहयात्री बना गेल होय। प्रस्तुत पोिीमे प्रायः हर \nपाठ क े र िाद ओढ़हठामक मनोरम ि ाँ टा क े  दृश्य तस्िीर संलनन क े ने िमि। \nजेनाढ़क राॅ क गाड ो न - दार्जिंललिंग, जाकरी फाॅ ल - गौंगटोक , एस्ल् गन - \nगौंगटोक , दार्जिंललिंग -१, दार्जिंललिंग -२, हाॅ सण राइहडिंग - मालरोड दार्जिंललिंग, \nचाय बगान - दार्जिंललिंग , लसिंगटाॅ म ररजाॅ टण - दार्जिंललिंग, मचढ़़िया घर - \nदार्जिंललिंग, राॅ क गाड ो न - दार्जिंललिंग, नाइटेंढ़गल पाक ण  - दार्जिंललिंग, जाकरी \nफाॅ ल -गौंगटोक , जीएमरोड - गौंगटोक , लोना िाला - महाराष्र , लोनािाला \nमहाराष्र -२, खासी ढ़हल्स - मेघालय , भललििंग रूट मिज - मेघालय , भत्रपुरा \nकैसल - भशलांग , कोसी बराज - िीमनगर , आढ़फससण तलब - चार्तयपुरी \n- नई ददल्ली ,इटानगर - अरुर्ाचल प्रदेश ,डाॅ की - बंगला देश बोडर _ \nमेघालय।  \nएढ़ह पोिी मादे स्िंय डा०(प्रो०) यादिजी पमिला किर पर अमत संक्षक्षप्त रूपेँ \nबतौने िमि-: ई हमर दोसर सफरनामा अय। पढ़हल ' रमता जोगी िल  ।रमता \nजोगी मे बेसी बृतान्त परदेश क े  रहई। जतरामे देस बेसी ि ै । ढ़हनक सफरनामा \nकिे नहााँमत होई िश्चन्ह। मार्मिंक अनुिूमत जगबैए बाला प्राक ृ मतक साौंदयण आ \nिािनात्ममक ढ़ब्बक संग ओतयक े  जगह आ लोकक आत्ममामे पैस कय तकर  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 49 \nसुन्दरता प्रकट कर ै  ि ै ि। ऐ बातक स्पुमि िर े ण्य साढ़हत्मयकार क े दार कानन \nजी सेहो करय ििीन। मैमिली साढ़हत्मयमे यात्रा िृत्तांत बि कम गोटय भलखने \nिमि,यिा- िैद्यनाि ममश्र 'यात्री' , डॉ० \nसुिर झा , सुयणनारायर् चौधरी , ढ़ििुमत आनन्द आदद। एढ़ह ढ़िधामे लेखन \nकायण संिरर् रूपमे ; आत्मम किात्ममक शैलीमे सेहो िो़ि े  गोटय मिटपुट \nभलख ने िमि।तैयो ई कहब जे सबसाँ कम अही ढ़िधामे मैमिलीक काज िेल \nअमि। चचाणमे आयल ऐ पोिीमे िारतक े  सूूर दक्षक्षर् स् िानक े  नगरीय प्रिन्धन \nआ ओतुका लोकक रहन - सहन , खाएन पीन , रीमत र े िाज पर \nसमाजशास्त्रीय अध्ययन क ेँ  बि मौभलकता 'क संग जुलाई १९९४ मेँ \nनामपल्ली क ' हैदराबाद या त्राक िृत्तांत आ मरास (चेन्नई) क े  अगस्त १९९४ \nक े रलक े  कोिलम समुरी तटक अगस्त १९९४ ओढ़ह समय कन्याक ु मारी क े  \nरपट जेकर श्री धरमजी २०००ई०मेँ मााँढ़गकय अंमतकामे िआपलनइ,से ब़ि \nमचकन अन्दाज मे भलखल ि ै । चट्टान साँ टकराइत २०-२५ फीट उ ाँ च बरफसन \nपाढ़नक बबंडर उठ ै त जे मिढ़़िया जाइि से ज्िारिाटा सदृश िात्रगर् िगणमे \nअिश्य पिने होमि। आाँश्चखक देखल सन कम ें री बुझाएत। टटका यात्रा कर ै त \nजे नेपाल डायरी पाठमे िृत्तांत देने देने िमि से मु्बई साँ पुत्र सम्राट आ पूतौह \nनेहाक संग यात्रा पर ढ़नकलबाक योजना बनबैत कश्मीर 'क बफ ण बारी \nदेखिाल ि ै न ; मु दा ओतय शीत दंश आ आतंकिादी घटनाक संिािना साँ \nिीतर े  िीतर सहमम जाइत ि ै क आ िृध्दा अिस् िा'क रुनर्ता मेँ जे मानभसक \nस्स् िमत होईि,ताढ़हक कारर्ेँ श्रीलंका िा मालदीि जेबाक ढ़नयारिाष कर ै त \nिई। पिामत ढ़क्रसमस लढ़गचा गेने ओतय होटल खाली नै रहने ढ़नराश होय \nजाई ि ै । तेँ धीर े न्र प्रेमर्षिं क' कहब मोन प़ितढ़ह ऐ मौसमक लूत्मफ उठ े बामे \nनेपालक यात्रा सुगम होई ि ै न। आओर ब्बई साँ  अरहाए घंटामे इ ं ढ़डगो फ्लैट \nसाँ काठम ांडू सब ढ़कयो  पूंगैत िै । न ेपाल क' पोखरा क े  होटल आ जीनीश सब \nकाठम ांडूए जेकााँ बड म ह ग बुझाइत िै न । आन ो  ठाम क यात्राम े श्री याद ि जी  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेटा संजय आ पुत्रिधू जया ,पोता सोमांश संग खचीला भ्रमर् कर ै त \nआधुढ़नकता 'क संग चौिापन ियक्रममे नीक जीिन जीयैत िमि। आनन्द \nतीिण व्रतमे जतेक नहहिं जतेक पयणटनमे होईि।कहल गेल ि ै - जुरन्त क ेँ  फ ु रन्त! \nसे नेपालक ढ़िमान सेिा बदनाम रढ़हतो ू सीट बाला ढ़बमान आध घंटा लेल \nजाढ़हमे चालक  साँगे शांमत स्पूत आ भशि मंडील घबराहटेमे उपर े  साँ ढ़नहार ै त \nि ै ि। एढ़ह रोमांचक आ ठ ं डा हिा साँ झीलक ऊपर ढ़िमानक े  करतब साँ कर े जा \nबैसय लगनाई सोिाढ़िक ि ै ।ताहमे हाटणक पेसेन्ट क ेँ  ताँ एढ़ह साँ  बुक चाढ़हयैन। \nलसिंगापुर यात्रामे समैधजी संगमे रहैत ि ै न। र े ल साँ पटना आ हिा जहात साँ \nकोलकाता पहुंचैत ि ै । मधु अपन ढ़पताजी क ेँ  (सहजानंद -मधेपुरा) सुमचत \nक े ने ि ै न जे एक सप्ताह ले लसिंगापुर टूर पर मेलिोनण साँ फ्लाइट लेब आ \nसांझखन क ेँ  पहुाँचब।अहाँसब िीनसर धरर जुमम जाएब। प्राक होटल बुक \nक े नहहिं ि ै  । श्री यादि जीक बेटा सौ्य आ पुत्रिधू मधुभलका क े र साँग ओतुका \nचटख आ चमकदार ,खूबगाि र ं गक मकान सब पर नजैर ने ढ़टक रहल होईक!  \n३ \nश म्भू बाबूक आत्मकथा \nसमीक्षक - लालदेि कामत  \n \nप्रो०रढ़िन्र नारायर् चौधरी क ृ त मैमिली कोश ५००टाका मुल्यक पोिीमे \nएढ़हबेर अनेका ें  नाम -पतामे अपन नाम श्िू नाि ममश्र जीक े  नहहिं ि ै न,मुदा ई \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 51 \nअपन लेखनी साँ पािु  न हह िं िमि। न िार ्ि प्रकाशन  -मधुबनी/पटना साँ सन् \n२०२३ िषण मेँ ७२ पृिक मैमिली पोिी \" क्षजनकीक बाट पर\" बहराएल \nअमि,जाढ़हक मूल्य २०० टाका तय िेल ि ै क। एढ़ह आत्ममकिा पुस्स्तकामे \nिर े ण्य साढ़हत्मयकार श्री अधणनारीश्वर जी, श्री श्िू नाि ममश्र जीक े  मादे भलखैत \nिमि - ई मममिलांचल कोसी ढ़िकास समममतक माध्यम साँ एखनो हटनी एिं \nक्षेत्रक ढ़िकास लेल पररयासरत िमि। यैह कारर् अमि जे हटनीमे सािणजढ़नक \nपुस्तकालय'क ढ़नमाणर् संगढ़ह समुन्नत उप स्िास् थ्य क े न्रक ढ़नमाणर् ि' \nसकल अमि। सद्यप्रकाभशत एढ़ह मैमिली िाषा पोिीमे शव्दक ढ़कि ितणनीमे \nसंशोधनक  आिश्यकता बुझैत अपन अनुििक ददनदशणन कराबै त कहैत िमि, \nपैघ साँ पैघ लेखक अपन पढ़हल शौढ़कये (सख) कर ै त िमि। हमरो पढ ै त - \nपढ ै त लेखनक सौख िेल रहय। भलखबाक इयह लौल बढ ै त - बि ै त हमरा साँ \nजखन जे ,से भलखाए लेलक ! तेँ आश कर ै त िी जे श्िू बाबूक भलखल ई \nलौल आओर बिढ़न आ ओ अपन जी िनानुिि क ेँ  अमधक शव्दिध्द करमि। \nढ़हनक एक मात्र समांग लेखन क्षेत्रमे श्री अजीत आजाद मैमिली मेँ भलखैत \nआढ़ब रहल िमि। ओना डाॅ ० बच् चएश्वर झा सेहो मातृिाषामे 'कढ़िता \nढ़नक ुं ज'पोिी भलखने िमि। कोसी संदेश मैमिली त्रैमाभसक पभत्रका 'क प्रिन्ध \nस्पादक श्री श्िू नाि ममश्र पााँमत गि ै त रहलाह अमि। शव्दरूप शक्तत िश्चन्ह \nतेँ अपन आत्ममकिा ताँ भलश्चखए सक ै त िमि। हर े क व्यक्ततमे एक अन्त:किा \nिु पल  र ह ैत िै क जे उजागर  ताँ तख न े ह ो यत, जाौं ओढ़हक े  सािणजढ़नक करबाक \nजीिटपन होय। शंिूनाि जी बालपन साँ आरस््िक पिाय- भलखाय आ \nस्नातक (प्रमतिा) धररक चचाण एिं अपन ढ़ियाहक प्रकरर् सेहो बतौलढ़न \nअमि। टेमी दगनी पािढ़न सिर्ण समाजमे (िाह्मर् जामत) पर्परा साँ होइत \nआढ़ब रहलैक आ ओ एढ़ह ढ़बध साँ पत्मनीक े  पररस्स् िमतिश मुतत राखलढ़न। \nमधुश्रािर्ी आ कोजगरा पाबैन मममिलामे ढ़कि ढ़िशेष जामत िगणमे \nहोईि ,तकर ढ़नमहतामे अपना िैिब अनुसार े  एक तरहक  प्रमतयोढ़गता मखाना  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिार बाित समाजमे देख प़ि ै ि। एढ़ह पुस्स्तका क ेँ  पढ़ि पाठकक े  ई जनतब \nहोईि जे कोसी तटबंधक िीतर बसल गाम घरक रहबाभसक देश आजादी \nसमयकालमे पररिेश आ स्स् िमत क े हन रहैक। एतुका िुगोल आ \nसामाजशास्रीय अध्ययन लेल शोध प्रिन्धक े  ढ़िद्यािी क ेँ  स्ि० कमलादत्त \nमम श्र'क (आदद ढ़निासी क ं सी - भसमरी) िाररसक अध्ययन साँ पुख्ता िाह \nहेतढ़न। कमलादत बाबू ूिाय सहोदर आओर एक िाय बेमातर े  िलाह। \nकमलादत बाबू क े र बालक िेलाह बाबुलाल ममश्र क्षजनका िह पुत्र क्रमशः \nश्रीक ृ ष् र् ममश्र , जयक ृ ष् र् ममश्र, लालदेि ममश्र , बालक ृ ष् र् ममश्र, अियकांत \nममश्र आ राधाकांत ममश्र तिा ू बेटी रहैन जे एक रााँटी -मंगरौनी आ दोसर \nठिढ़बढ़टया ढ़बयाहल गेलीह।अिय कान्त ममश्रक े  एक बेटा- तपेनन्द ममश्र आ \nएक पुत्री देितारर्ी देिी रहमिन। अिय बाबूक जुिा ियक्रममे असमय ढ़नधन \nिेलासन्ता धमणपत्मनी पंचमुखी देिी तीन बखणक नेना तपेनन जीक े  मसोमा मत \nपररस्स् िमतमे िरर् - पोषर् कर ै त अपर प्राइमरी स्क ू ल धरर भशक्षा ददयेलमिन। \nक ै िी अक्षरक जानकार तपेनन बाबूक े  सरकारी नाह िेटलढ़न, युिा अिस् िामे \nनाढ़िकक काज (अंशकाभलक) कर ै त पत्मनी कपूणर देिी (नैहर - किु िी) आ \nतीन पुत्री ओ ू बेटाक े  नीक भशक्षा-दीक्षा ददएबामे समिण िेलाह। अपन खेती \n- पशुपालन सेहो कर ै त पूिणजक देल जमीन जे बेलमोहन - महुभलया , ह़िरी \nमौजामे रहैन ,तकर ढ़नमरजना सेहो करय प़ि ै त िलैन । अनाज बुतातक इयह \nसहायक आ चरखा सूत कताई साँ आमदनी होइत रहलैन। ियंकर कोसी \nिाढ़िक चपेटमे आयल एढ़ह गामक बहुतो लोक मोर ं ग आ कलकत्ता खढ़ट गुजर \nकर ै त रहमि,पर ं च तपेनन्द ममश्र गामक डीहे पर रहलाह। एखन चारूढ़बटा \nपतका म कान  आ बा़िी फु ल बार ी आन न्द  पूिणक सब ढ़किु  िश्चन्ह ।हु न क पुत्र \nश्िू नाि ममश्र अपन जीिनक सफरनामा पूर्ण मनोयोग साँ भलखलढ़न अमि। \nएढ़ह आत्ममकिामे ओ गामक स्ि० मखसुदन बाबू आ मनमोहन बाबू ूनू \nिायक ढ़िरूदािल ी धरर  भल ख य साँ पािु  न हह िं र ह ल ाह  अमि। ओन ा गाम क ु ख न   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 53 \nकाका, लक्ष् मीकांत ज्योतश्चख जी,प्रो० ढ़िश्बर झा,सुधीर, काभलकांत आददक \nसंग- संग हटनीक े  चौहद्दीमे जे गाम सब ि ै क ,ततय क े र सहपाठी िात्रगर्क \nचचाण सेहो बि भसध्दत साँ कयने ि ै क। अपन पिाई भलखाई समाग्प्तक िाद \nकोलकाता िाया राधास्िामी स् िान (पंजाब) आ ददल्ली स्स् ित िूतपूिण सांसद \nगुर्ानंद ठाक ु र जीक साढ़नध्यक चचाण ढ़िस्तार साँ कयने िमि। िूतपूिण \nप्रधानमंत्री स्ि० इश्चन्दरा गांधी जीक कायणकालमे सुपर बजारक कोपर े ढ़टि \nसोसायटी मेँ काज कर ै त,अनेको क ेँ  काज धराबैत सफल जीिन जीऐत सेिा \nढ़निृत्त िेला। ददल्लीमे व्यिस्स् ित ि' गेल िमि आ पुरान मममिला संघ तिा \nढ़िद्यापमत सहकारी भिप्ट एण्ड क्र े ढ़डट सोसायटी साँ स्िध्द रहल िमि। \nमनुखक े  जीिनक असली रहस्य अपन ढ़बतल समयक े  तुलन कर ै तकाल \nबूझाइि। से शंिूजीके  सेह ो  अपन  क्षजन गीकेँ जख न  पािु  द ेख ैत य ताँ बहु त \nएहन बात सि मो न प़ि ै त ि ै न जकर उल्लेख कोनू बेजाए नहहिं कयने ि ै क। \nपर ं च रन्ामीर्क ढ़कि उखपामत क े र उिन्नर साँ  बहुतो गोटय उपढ़ट अन्तय जा \nबसलैक , यिा- स्ि० बौआ बाबुक ब़ििाय कमल नारायर् झा - \nभसल्लीगु़िी,कमलझा पेसर खेलानंद - मंगाभसहौल , रामचंर ममश्र ; जगदीश \nममश्रक े  िाय - मलिाम , हररिंर ममश्र- कर्णपुर , जाल झा - घोघरडीहा बजार , \nहेमकर झाक िाय पंढ़डत जी - राजनगर , हररिंर झा - ड े िढ आ रामचन्र झा \nदररिंगा सुढ़िधा कारर्ेँ, श्िू ममस्तरी क े र काका बली झा - गोरधनपुर , \nसुफल ममश्रक े  िाय कपलूजी - जलसैन , महािीर ठाक ु र - सरायगि \n(बनैढ़नयां) , मल्लर काममत  - सहोरबा , रामचन्र काममत कलकत्ता , परमेश्वरी \nकाममत - मैनही , राजेन्र कामत - सूढ़़ियाही,कलर कामत - बसुली ,रामढ़कसुन \nकामैत - िीमनगर ,रामसुन्नर कामत - रूरपुर , जगरनािी कामत - \nदेिनािपटी,अगहनू साह - नौआबाखर ,उमेश ठाक ु र - जलपायगौरी ,सुटू \nकामत - बागडोगरा आ ददलचन कामत - जो गबनी आदद ताढ़ह प्रसंग आंक़िा \nभलखब चुढ़क गेलाह अमि। पूिणमे एक आलेखक द्वारा हटनीक े  िचणस्ििादी  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंस्क ृ मत पर ढ़हनक मनति कोभसकनहा सढ़हत मुख्यतः ुर - ुर तकक े  लोक \nजानने िमिये। ७२ िषीय आन्दोलनकारी पुरुष श्िू बाबू व्यिहाररक एिम् \nमृुिाषी िमि। अपन मचन्हारक ेँ  सतत् यिाशक्तत िरर सहयोग कर ै त ििीन। \nएक आदमी (ड्राईिर रर्धीर - राजस् िानी) ढ़हनका साँ मदैत लैत १० हजार \nटाकामे ढ़कनल ए्बेसडर गा़िी पार कर देलक ै क। गायब कयल घटनाक \nकचोट रढ़हतो फ े र बहुतो बेर ठगीक ओझराहटमे प़िलाह। जीनढ़गक बहुत रास \nु:ख आ सुख 'क िृतांत \"जीनढ़गक बाट पर \" ऐ मैमिली  पोिीमे सक ु चाइत \nक े लढ़न अमि। ढ़हनका ढ़िषयमे संग रहैत बहुत बात मनोिैज्ञाढ़नक रूपेँ नहहिं \nबूझल रहय ,से एढ़ह पुस्स्तकाक े  पढ़ढ ढ़हनक रुनर्ता आ स्फ ू तण पक्ष बुझबाक \nअिसर िेटल। पोिी बेर- बेर पाठकक े  पढबाक उत्मकण्ठा होयत। श्री ममश्र जी \nसाढ़हत्मय सेिामे आब सन्नद्ध िमि। \n४ \nचमचिलाक स्ितंत्रता सेनानी : सलहैता - गुरू मैता \nपोिीक समीक्षक -: लाल देि कामत  \n \n \nमैमिली िाषा मेँ \"सलहैता - गुरूमैता \" पोिी पल्लिी प्रकाशन ढ़नमणली साँ \nबहराएल हन्। एढ़हमे पृि सं ०- ८१, एढ़हक मूल्य २०० टाका ढ़नधाणररत कयल \nगेल य। चाररगोट स्िाधीनता सेनानीक व्यक्ततत्मि एिम् क ृमतत्मि पर भलखल \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 55 \nगेल पाठ अमत महत्मिपूर्ण अमि। पढ़हल पाठ सल्हैता पृि सं०-१७ साँ ४८ क े र \nबीच आ दोसर पाठ गुरूमैता पृि ५० - ७१ पर मुन्दयण ि ै क। ते सर पाठ स्ि० \nरामफल मंडल ७२ साँ ७७ आओर आखरी पाठ. स्ि० अनन्त लाल कामत पृि \n७८ - ८३ धरर प्रमुखताक संग िपल ि ै क। एढ़ह पोिीक े मादे गजलकार ललन \nसल्हैता (नहरी) आ डाॅ ० धनाकर ठाक ु र जी सन् १९२० - ३० क े र देशक \nगुलामी क े  जीक्षझर तो़िय मेँ महात्ममा गांधीक े  नेतृत्मि मेँ स्ितंत्रता संरन्ामक े  \nगंिीर संघषणमे साँग पुर ै त उतत चारू महानायकक े  योगदानक चचाण पोिी बाित \nकयलढ़न अमि। प्रभसद्ध साढ़हत्मयकार आ सेिा ढ़निृत्त ढ़डढ़िजनल कमान् ड ें ट तेज \nनारायर् खे़ििार भलखलैन अमि \" नि सोच साँ िारतक े  गाम जाढ़ग गेल य। \nकोसी कमला क े र क्षेत्र साँ अनेका ें  लोक देशक आजादी ले खूब ल़िल िलाह। \nस्ियं अपन बातमे जीिनी लेखक श्री यादि जी कहलढ़न अमि मममिलांचल \nमध्य स्िाधीनता सेनानीक चचाणमे अनेका ें  लेखक बढ ढ - चैि कs भलखलढ़न , \nमुदा एढ़ह चारू महानायकक े  योगदानक चचाण पोिी मेँ नहहिं क े  बरोबरर कयल \nगेल ि ै क। तेँ नि ढ़पढ़ढक लोक ढ़हनका सिक कीर्तिं साँ अनभिज्ञ रढ़ह गेल \nि ै क। सद्यप्रकाभशत ऐ पोिीमे क्रांमतकारी चारू योद्धा क े र ढ़िषयमे गंिीरता \nपूिणक कलम चलौलढ़न अमि। आजादी क पचहत्तरम अमृत महोत्मसि िषणक \nसमाग्प्त पर गुमनाम स्िाधीनता सेनानीक संदिण माँ खोज कर ै त िर े ण्य \nसाढ़ह त्मयकार  श्री न ार ायर् याद ि जी अद्भूत ल ेख न  कायण कयल ढ़न  अमि। अपन े \nपाठक क ेँ  बताबी सिणप्रिम श्री नारायर् यादि जीक संबंधमे। ई कढ़ि लेखक \nरुपमे कढ़िता संरन्ह - नाती ुसलक ना नाक ेँ, किा पोिी - बाबा नाम क े िलम , \nसमझौता , निकी पुतौह आ 'खाली घर ' क े र रचना कयने िमि। मैमिली \nढ़िषय साँ एम.ए. पास क े ला पिामत ढ़हनक हाई स्क ू लमे भशक्षकक पद पर \nढ़नयुक्तत िेलढ़न। उच् च ढ़िद्यालय जयनगर क े  प्रधानाध्यापक पद साँ \nसेिाढ़निृभत्त पाढ़ब कनेक अस्िस् ि रहैत ि ै मि। एहनो पररस्स् िमतमे ई मैमिली \nअभियानी रढ़ह अन्तरराष्रीय मैमिली पररषदक महासमचि िमि। श्री नारायर्  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयादि जीक माता सि महेश्वरी देिी स्िाधीनता सेनानी स्ि रामलखन \nसल्हैताजी क ेँ  पुत्री रहमिन। ढ़पता स्ि राजेश्वर यादि आ दादाक नाम स्ि \nिोला यादि रहढ़न । श्री यादि जीक जन्म स् िान िै न  डुम र ा, प्रखंड अंधराठािी \nआ मातृक नहरी अंचल खुटौना जे आब मधुबनी क्षजलान्तगणत अमि। ढ़हनक \nसारगर्ििंत आलेख ढ़िभिन्न पत्र-पभत्रकामे ढ़िढ़िध मतमिक ेँ  प्रकाभशत िेल \nिश्चन्ह। पाठक क ेँ  ' सल्हैता - गुरूमैता ' पोिीक रसास्िादन एहन ढ़िलक्षर् \nलगतैन ,जे एक बेर हाि आयल पोिीक े  ढ़बनु  पिने िोरल पार नहहिं लगतैन। \nबि मनोयोग साँ ऐ िीर स्िाधीनता सेनानीक व्यक्ततत्मि क ेँ  जानबाक \nआिश्यकता होयत। एढ़ह पोिीमे यादिक े  अनेक शाखा , यिा -: \nघोढ़षन ,कन्नोजक्षझया,ग़ि े री, मझरोठ ,मझरौट , दढ़हयार ,ब़िगुआर आ देिहरर \nआदद(क ृ ष् र्ौट) ि ै क। ऐ समाजक गोत्र अत्री अनेक पदिी ढ़िशेष कय घोढ़षन \nयादिक े  मूल ३११ संख्यााँ मेँ उल्लेख िेल अमि। जाढ़हमे गोईत क े र अन्य प्रिेद \n-: बहुक ु भलया , खुरा , ढ़िसनपुररया, निासार े, िजनैत, मिढ़़िया आ सगहा \nिीक। सल्हैता आ गुरूमैता टाईढ़टल घोढ़षन यादिक े  ि ै न। आदरर्ीय \nरामलषन सल्हैता क े  पूिणज सहरसा क्षजलाक भसतोहबरहा गामक रहमि । \nआत्ममा सल्हैता आ परमात्ममा सल्हैता ूनू िायमे ढ़िमशण उपरान्त आत्ममा \nसल्हैता १००-१२५ गाय चराबय पमिम ददशामे हांकलढ़न। जंगल आ परती \nजमीन िए़ि परल रहने गैिार -चरिाह हुनका संगे रोमैक काज करय ले \nिलैक। जाढ़ह गामक लग सांझ प़ि ै क,ओतय बिढ़नया ड े रा कायम करमि। \nिाटमे गाईक ू ध-दही खाइत ढ़पयैत रसे - रसे १००-१२५ ढ़कमी ० पमिमधरर \nनहरी गाम िी़िकय आढ़ब गेलाह। एढ़ह ढ़पिी साँ खेरहा नारायर् जी आर्ि \nकर ै त ,एतुका िुगोलक पूब समता आ पमिम सुगरबे नदीक बहुत कलकल \nधारा साँ पररचीमत कराबै पाठकक े  स्ि० कमल नारायर् सल्हैताजीक दरिाजा \nपर अिस्स् ित परौर्ीक गिी साँ उपरल भशिललिंग क े र दशणन कराबै त िमि। नीक \nढ़िन्यास ओ िाि-िंढ़गमा क े र संग सल्हैता पररबारक ढ़नजी आ सािणजढ़नक  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 57 \nजीिन तिा देश आजाद करयमे सराहनीय िूममकाक े  संक्षक्षप्त इमतहास \nबतेबाक पररयास अपना जनैत कयलाह अमि।एढ़ह िंशिृक्षक क ु सीनामा देला \nसाँ पाठक े  पात्र लोकढ़नक खानदानी नाता बुझयमे सेहो सुगम आ फरीि कयल \nगेल ि ै क। गाय ,बच् चा ,ूध घी बेचला साँ नहरी क्षेत्र मेँ खुब धनीक होयत गेला \n। अहीगाममे ममत्र ठ ु काई सौि हुनक ढ़ििाहो करौलढ़न ,जाढ़हमे रघु नामक \nसंतान सुख िेलढ़न।गौपालन कायण जे पुश्तैनी रहैन ,तकरा आगू बिबैत रघुक े  \nढ़िढ़िहोपरान्त मुशहरू आ फ ु दी ूगोट पुत्र होई िश्चन्ह जे पैघ िेलापर खूब जगह \nजमीन अरजैत िमि। दरिंगा महाराज साँ क े श मोकदमा 'क टतकर कलकत्ता \nहाईकोटण मे होई ि ै न। िादमे दोस्ती ि ' जाई ि ै न। मुसहरू जीक तीन पुत्र \nक्रमशः गुदर ,बच् चा आ बाबूलाल सल्हैता धन स्पभत्त देखिाल आ आरो \nअमधक बि े बाक काज ढ़नममत ढ़ििाग बााँढ़टक े  सग््मलाइत पररिारक नाम \nपरोपट्टा मेँ बिबैत रहलाह। गूदर बाबूक े  िोट िायक पुत्र रामलखन सल्हैताजी \nखूब जानकार रहमि। रामनारायर् गुरूमैता जीक मृत्मयु क ' िाद संगठन 'क \nनेतृत्मिकताण रामलखन सल्हैताजी बनलाह। से ओ ढ़हन्दी िाषी जंका बोलचाल \nरखलढ़न। हुनका ने तृत्मि मेँ देिनारायर् गूरूमैता , सुयणनारायर् लसिंह,सुबोध \nझा, गुलाबी सोनार , यमुना लसिंह ,जीलेिी खरगढू आ रामलखन जीक \nिोटिाय रामक ृ ष् र् सल्हैता , जयक ृ ष् र् सल्हैता आन्दोलनमे एिं हुनक १० \nहािक दन्तरिा हािी खुब अभियान चलाबैक।देश आजाद कराबयक े  दौ़िमे \nमिढ़टश सरकार ढ़हनक लोहा  मानैत िलैक। सन् १९४४ मे ददयाबाती साँ एक \nददन पूिण रामलखन बाबूक दरबाजा पर राभत्रक े  १० स्ितंत्रता सेनानी िोजन \nकयक े  सुतल रहैक , ५०० मीटर ुर े  साँ अंरन्ेज भसपाढ़हक टाचणक रोशनी साँ \nइजोत झलकलै । पह रा पर गुरूमैता जी मुस्तैज रढ़ह भसपाहीक े  डांटने रहैक। \nढ़िस्तार साँ जानबाक लेल उपरोतत पोिी अिश्य पढ़ढ।एढ़हमे पुर्ण जनतब \nगुरूमैता क ' िंशाबलीक संगढ़ह रामफल मंडल आ अनन्त लाल कामत जीक \nसंघषण आ जीिन गािाक ढ़िरूदािली देल गेल अमि। ढ़बहारी गुरूमैता क े  ५०  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमौजेमे कामत िलढ़न आ  नेपालमे सेहो ददघिा आ रामपुरामे कामैत रहढ़न। \nढ़हनका ूई बेटा -: रामनारायर् आ देिनारायर् रहमिन । कलकत्ता साँ \nमममिला 'क पिम िा दोसर स्नातक िेल रहमि रामनारायर् बाबू ,जे नेताजी \nसुिाष चन्र बोस क े  संग नीक पररचय बनाबैयमे सफल िलाह। िादमे महात्ममा \nगांधी आ राजेन्र प्रसादजी साँ नीक संिंध बनल रहलढ़न। १०िषीय िुिनेश्वर \nगुरूमैता क े र हुलासपट्टी मध्य ढ़िद्यालय साँ नाम कटला पर मुज्जफरपुरमे नाम \nब़िकदठनता साँ भलखाओल गेल रहय । एक बौंकमे ओतय मैनेजर पद पर \nहुनक काका रहमिन। एक संस् िामे नाम नै भलखल गेलैक ताँ दोसर ढ़िद्यालयमे \nएम ० ए० पास एच एम  साहेब १०० अंकक सबाल दैत परीक्षा लेलढ़न , शत-\nप्रमतशत जााँच परीक्षा म ें  ख़िा ऊतलाह। ओतय ओ संघ शाखामे आर एस एस \nक े  प्रचार-प्रसारमे लागल रहलाह। देशक आजादी लेल अपन सिणस्ि न्यौिािर \nकरयमे जे योगदान हुनका लोकढ़नक िेल अमि ,ताढ़हक े  िारतक े  नि ढ़पढ़ढक \nबच् चा - बच् चा एढ़ह पोिीक उपयोढ़गता बुझत।हम शुिकामना दैत िीयैन जे \nहुनक पोिीक नि संस्करर् भशघ्र होय! \n \n५ \nल घुकिा- हाौंिरी \n \nहमर गुलाब अपना जनैत खूब नीक साँ मनखेप लेल खेतमे खेरही बाउग क े ने \nरहय। गाि जहन चारर पमतया िेल ताँ ऐ बेर असमयक े  बरखा साँ आधा गाि े  \nसुइख गेलैक। तैयो फ ु लबामत पढ़़िते रसायढ़नक  कीटनाशक औषमध आ \nतागतक े  दिाए मिटैत दोहरौने रहय। दलहन पौध सगर बाधमे पीयर पात \nदेखार रहैक आ मिमम सेहो ढ़पराौंि े । तैयो ओगर ै त - समर ै त मौसम अनुक ू ल \nिेलापर फर जगजगाए गेलैक। पढ़हल िोहैन अपने ूनू प्रार्ी तोरलक। मैनही \nसीमाकातक खेत कयने एकटा पचताबा मोनमे सेहो हुअय लगलै। दे खलक  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 59 \nउत्तरिारर िीताक करीहर साँ मढ़हला जौन ढ़बनु अरहलहे ढ़बन्न - ढ़बन्न कर ै त।से \nगुलाबोक चासमे सबटा हुभल गेलैक। कहलक ै  तरजू पर तौलक े  आधाअमध पर \nमिमी तो़ि ै त मियै ढ़गरहतक े । जखन समुचा कोलाक जजामत समटा गेलैक ताँ \nसब मुसहरनी अपना चालैन क ेँ  फर साँ िरने आ अदहा मिटाक फर क े  ूठाम \nक ू री लगबैत हतप्रि क' देलक ै क।कतबो कहल गेलै हाौंिरीमे जतेक रखने िी \n, सयह द ' ददअ आ ूनू ि े री अहीं सोलहन्नी ल ' जाऊ। मुदा नै न मानलक ै ! \nबेराबेरी सबक े  इयह िठा। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.ढ़नमणला कर्ण - अग्नन भशखा (खेप -२३) \n \nढ़नमण ला कर्ण (१९६०- ), भशक्षा - एम. ए. , नैहर - खराजपुर , द र िङ्गा, सासुर - \nगोढ़ियारी (बलहा) , ित्तणमान ढ़निास- रााँची, झारखण्ड। झारखंड सरकार \nमढ़हला एिं बाल ढ़िकास सामाक्षजक सुरक्षा ढ़ििागमे बाल ढ़िकास पररयोजना \nपदामधकारी पदसाँ सेिाढ़निृभत्त उपरान्त स्ितंत्र लेखन। \n  \nअग्नन शशखा (भाग- २३) \n(मूल ढ़हन्दी - स्िगीय क्षजतेन्र क ु मार कर्ण, मैमिली अनुिाद - ढ़नमणला कर्ण)  \nकिा अखन धरर:  \nअप्सरा उिणशी क े  स्िगण सs पांच साल तक स्िगण साँs ढ़नष्काभसत कएल जाइत \nअमि। ई दण्ड राजा पुरूरिा क े  प्रेम संदेश िेजला क े  कारर् इन्र क े  द्वारा देल \nजाइत िढ़न । ए कर फलस्िरूप ओ स्िगण िोढ़़ि राजा पुरूरिा क े  पृथ्िी लोक \nजेबाक ढ़नर्णय लैत िमि।हुनकर ममत्र अप्सरा र्िा एिं मचत्रलेखा ुनू एकढ़ह \nसलाह दैत हुनका नम आाँश्चख आ ठोर पर मुस्कान राश्चख पुरूरिा साँs ममलन \nहेतु ढ़िदाई देलढ़न | \nआब आगू: \nप्रमतिानपुर क े  राज प्रासाद अतुल प्रताप! भत्रलोक क े  ढ़िपुल ऐश्वयाण! आ राजा \nपुरूरिा क े  क ु शल व्यक्ततत्मि क े  यश ध्िज! पृथ्िी क े  िक्ष पर पैर राश्चख! ढ़िस्तृत \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 61 \nआकाश तक अपन मस्तक उन्नत कएने िैिि क े  यशोगान जढ़प रहल \nिल।मुदा ओढ़ह म ें  रहय बला राजा पुरूरिा िह्मचयण क े  महत्मि क े  नकार ै त \nउिणशीक ढ़िरह म ें  व्याक ु ल जल ढ़बन मीन सन िटपटाईत िलाह। रत्मन -\nमाढ़नतय -हीरा -सोना साँ बनल एकटा अदद्वतीय पयंक पर ओ ए्हर सs ओ्हर \nकsर बदलैत अपन ह्रदय म ें  अंढ़कत उिणशीक मचत्र साँs प्रेमालाप कर ै त आ \nउद्वढ़गनता साँs व्यरन् िs मोने मोन हुनका िरर् कर ै त िलाह।  \nईष्याण साँs जर ै त ढ़नरा देिी,ई सोमच राजा क आाँश्चख मे प्रिेश साँs परहेज कर ै त \nअमि,जे उिणशी! राजाक प्रेयसी!ओढ़ह नेत्र म ें ढ़निास कर ै त िमि। हुनका समक्ष \nढ़नरा देिी कोना क s औतीह। ओ कोना क s ओढ़ह मे ढ़निास करतीह!ढ़नरा \nदेिी उिणशी क े  अपन सौमतन माढ़न राजा पुरूरिा साँs परहेज कर s लगलमि।  \nजढ़हया स s राजा पुरूरिा अमरपु र साँs धरा धाम िापस आयल िमि तढ़हया \nसाँs असामान्य बुझाइत िमि। ढ़िधिा क ढ़बन्ुहीन कपार सन राजलसिंहासन \nआइ-कास्ल्ह अपन ुिाणनय पर भससक ै त बुझाइत अमि।पररिार -पुरोढ़हत , \nपाषणद आ प्रजा सब क े  सब राजा पुरूरिा क े  राज्य कायण क े  प्रमत उदासीनता \nपर आियणचढ़कत िमि। \nराजपुरुषक  ढ़िचार - ' राजा पुरूरिा सददखन स्िगण लोक समेत िूलोक क े  \nशासन व्यिस् िा म ें  संलनन रहबाक कारर्े िाढ़क गेल िमि,ताढ़ह लेल हुनका \nढ़किु  दद न क ढ़िश्राम  ल ेबय प़िैत िढ़न । \nऋढ़ष-मुढ़न क े र मत अमि - 'आइ राजाक मनमे िह्मचयण आ घर े लूपनक बीच \nद्व ं द्व अमि'। \nक ु ल पुरोढ़हत लोकढ़न सोचैत ि मि - आइ हमर सिक राजा क े  असगरुआ \nनीरस जीिन पर े शान क s रहल अमि ' - मुदा राजा ढ़ििाह ढ़कएक नढ़ह करइत \nिमि?ई बात नढ़ह बुझाइत िढ़न ढ़कनको। तिाढ़प ओ सि सोचईत िमि जे \nर ाजा पुरूर िा के  अख न  ढ़किु  दद न क आर ाम  कर ब न ीक अमि। र ाज कायण \nसुचारू रूप साँs चभल रहल अमि , तखन राजा ढ़कएक व्यिण म ें  अपन माि  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखपाबमि!  \nमुदा प्रजा िगण मात्र एकटा बात सोचैत अमि - 'लगैत अमि जेना राजाक \nआाँश्चख मे क ु नो अलभ्य सौन्दयण िरर गेल होय मुदा ओकरा िेटब राजाक \nसामथ्यण साँ बाहर अमि; ताढ़ह लेल हुनका लोकढ़नक राजा ददन -रामत ढ़िरहाननी \nमे जरर रहल िमि।  \nमुदा पूरा राज्य राजा क े  लेल छचिंमतत अमि, सब ढ़कयो अपन राजाक ु:ख म ें \nु:खी अमि , सब चाहैत अमि जे अपन राजा सुखी रहमि ,राज्य क े  सुख क े  \nआनंद लेमि । जखन राजा सददखन प्रजा क े  प्रसन्न रखबाक प्रयास कर ै त \nिमि,तखन प्रजा िगण हुनक ु:ख स s ु:खी कोना नढ़ह होमि!  \nआइ कतेको ददनक बाद राजा अपन लसिंहासन सुशोभि त कएने िमि,कोनो \nआन समस्याक मचन्ता मे िी कढ़ह सब साँs ढ़िरहक बात नुका लेलढ़न। झूठ -\nमूठ क े  सुखद मुस्कान हुनकर िाकल चेहरा सजा देलक।देह म ें  िरल आलस्य \nआ राज कायण म ें  आयल उदासीनता क े  ओ नुका लेलमि चंदन मे कपूर क े  \nअमधक अंश प़िल कढ़ह कs, एक झूठ काल्पढ़नक कारर् बता। \nमुदा तखनो बेसी ढ़िरह पी़िाक कारर्ेँ हुनका साँs अन ेकाें बेर  ढ़किु  गल ती िs \nरहल िल ,जकर कारर्ेँ ओ कतबहु नुकौलमि मुदा हुनक पी़िा मोनक \nअशान्न्त ककरो साँs नुकायल नढ़ह रढ़ह सकल ।  \n\"अहााँक मोन आ मस्स्तष्क एखन अस्िस् ि बुझाइत अमि राजन,तेँ व्यिण कि \nनढ़ह करू ,कढ़नक काल िन भ्रमर् क s लेल जा ओ \" - प्रधान आमात्मय \nकहलमि ।  \nई सुनैत राजा \"िन भ्रमर् लेल जाइत िी\" ई कहैत महल साँ s बाहर ढ़नकभल \nगेलाह।  \nहुनको मोनक शांमत लेल एकांत स् िान पर जेबाक आिश्यकता बुझेलढ़न ,तेँ \nओ जंगल घुमबाक लेल ढ़नकभल गेलाह। अश्व पर सिार शहर भ्रमर् कर ै त \nएकांत स् िानक आनंद लेबय लेल शहरक बाहर  स्स् ित ढ़नकटस् ि िन ददस ढ़िदा  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 63 \nिेलाह।  \nिन म ें  एक स् िान पर बैसल ओ ताल पत्र पर तूभलका सs तन्िगी साौंदयणमयी \nउिणशी के  मचत्र बन ाबय ल गल ाह ।उिणशी के  मचत्र बन ेबा म ें एतेक डूढ़ब गेल ाह  जे \nअपना क े  ढ़बसरर गेलाह राजा ।  \nबहुत कालक अिक प्रयासक बाद नृत्मय कर ै त उिणशी ताल पत्र पर मुस्क ु रा \nरहल िलीह। हुनक मचत्र देश्चख पुरूरिा प्रेममनन ि s गेलाह। प्रेमक प्रिाि मे \nबढ़ह िाि ढ़िह्वल पुरूरिा हुनक एक-एक अंग क ेँ  चु्बन लेबय लगलाह। ओ \nअपन सुमध -बुमध ढ़बसारर कतेको काल धरर उिणशी क े  अंग -प्रत्मयंग क े  चु्बन \nलैत रहलमि। मुदा जखन हुनका बुझायल जे ई मचत्र अ मि! हुनकर उिणशी \nनढ़ह! हुनकर उिणशी कतय िमि एतय!तखन फ े र उदास ि ' गेलाह!आाँश्चख साँ \nनोर बहय लागल!ओ फ े र ढ़िरह मे ढ़िचभलत ि s गेलाह आ व्यमित हृदय साँ \nउिणशी क ेँ  मोन म ें  िरर् करs लगलाह।  \n--- \n \nकाजर सन क े  कारीअमािस्या क े  रामत! कारी सा़िी मे लपटाल! सााँप सन \nधीर े-धीर े  धरती पर सरक ै त आढ़ब रहल िल! मप्रया संग रहला पर मानि क े  \nमनोहर लगैत अमि , मुदा मप्रया ढ़िहीन मानि क े  ई रामत ओढ़हना लगैत िल \nजेना नाढ़गन डसय लेल जीह लप लपाइत बिल आढ़ब रहल होय । रजनी \nस्ियं कज्जल काभलमा क े  घोर अंधकार रूपी बहैत धार मे ढ़िराहग्नन मे जरर \nरहल िलीह। हुनक मप्रयतम चन्र हुनका साँs ढ़बिरर अत्मयंत ूर िs गेल \nिलढ़न ,एढ़ह लेल उमचत -अनुमचत , न्याय-अन्यायक हुनका कोनो ज्ञान नढ़ह \nिलढ़न। ओ कोना क s ध्यान रश्चखतमि! आइ हुनकर मप्रय चान हुनका संग \nनढ़ह िलढ़न। अपन चानक तलाश म ें  शून्य आकाश म ें  अपन दृमि दहो ददस \nढ़फरा रहल िलीह।अपन मप्रयतम क े  नढ़ह पाढ़ब िेदना स s ढ़िद ्नध अश्रुपात \nकर ै त अपन कारी आाँचर लहराबैत ,िातािरर् मे भसहरन उत्मपन्न कर ै त,ओ  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमस्त जीिक हृदय मे िय पसारर रहल िलीह।  \nपुरूरिा क े  स्स् िमत रजनी क े  स्स्िमत सs की क ु नो अलग िल ? ओहो अपन \nकोठली मे भससक ै त िल! अपन स्िर्ण पयंक पर अधलेटल सन िेल ित \nढ़नहार ै त उिणशी क े  ध्यान म ें  ढ़नमनन िलाह।ओ मोन मे की सोमच रहल \nिलाह ,ढ़कनको ज्ञात नढ़ह िल। िला ओ अपन पी़िा कढ़हतमि क े करा साँs! \nहुनक ुख , हृदयक पी़िा रजनी क े  अमतररतत देखय आ जानय िाला दोसर \nढ़कयो नढ़ह अमि!तखन क े  बुझत ! ढ़कयो नढ़ह िल हुनक ढ़नकट एहेन सुहृद \nव्यक्तत जढ़नका साँs ओ प्रेम ढ़पपासा साँs व्याक ु ल अपन हृदयक गप्प क s \nसढ़कतमि ! \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 65 \n२.८.नन्द ढ़िलास राय -मोटरसाइढ़कल  \n \nनन्दद विलास राय \nमोिरसाइवकल  \n \nहमर ममत्र ि ै ि, नाआें मिऐन श्याम ठाक ु र। हम सि हुनका श्यामजी कहै \nमिऐन। िठा िगणसाँ नयारहमा िगण धरर हम ुनू गोटा संगे पिलाौं। श्यामजीक \nघर नरढ़हया बाजार आ हमर घर सखुआ। मैढ़रक उत्तीर्ण िेला पिाइत \nश्यामजी आगााँक पिाइक लेल पटना चभल गेला ढ़कएक ते ओ अमीर बापक \nबेटा ि ै ि आ हम ढ़नमणली कौलेजमे नाआें भलखेलाौं। चूढ़क हमर ढ़पताजी एकटा \nिोट-िीन ढ़कसान िला ताँए मधुबनी , दरिंगा, पटना िा आन कोनो शहरमे \nराश्चख हमरा पिाएबसाँ अक्षम रहैि। अक्षमक माने िेल खचाण देबामे समिण नढ़ह \nहएब। ढ़नमणली कौलेज हमरा घरसाँ िअ -सात ढ़कलोमीटरक ूरीपर अमि ताँए \nसाइढ़कलसाँ िा पएरो घरोसाँ िगण कऽ सक ै  िी। \nइन्टर क े लाक पिाइत श्यामजी इ ं जीढ़नयररिंग क े र पिाइक लेल बंगलौर चभल \nगेला। ओतएसाँ भसढ़िल इ ं जीढ़नयररिंगमे बी.टेक. करर ढ़बहार सरकारमे नौकरी \nपक़िला। पाइ कमा कऽ बुझू टाल लगा देलश्चखन। हम ढ़नमणली कौलेजसाँ \nबी.एस-सी. पास कऽ सरकारी नौकरीक लेल ब़ि प्रयास क े लाौं मुदा जेना \nकहब ि ै  जे ऐ युगमे िगिान िेटब आसान अमि मुदा सरकारी नौकरी िे टब \n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमोग्श्कल। िाढ़क-हारर खेती -गृहस् िी कऽ अपन गुजर करए लगलाौं। माए -बाबू \nसेहो ददिंगत िऽ गेल रहैि।  \nश्यामजीक ढ़पताजी सेहो पाइबला रहमिन आ ओहो माने श्यामोजी तेतेक पाइ \nकमेला जे पटना शहरक पाटलीपुत्रा कालोनीमे तीन महला मकान बनौलैि। \nमुदा हमरासाँ स्बन्ध बनले ि ै न। जढ़हया क ढ़हयो गाम अबै ि ै ि ताँ समाद पठा \nकऽ हमरा बजा लइ ि ै ि आ िेँट कर ै  ि ै ि। आब ताँ सहजे मोबाइल िऽ गेल \nहेन ताँए फोन करर कऽ बजा लइ ि ै ि। \nकास्ल्ह श्यामजीक पोतीक जन्म ददन ि े लैन। श्यामजीक पुतोहु नरढ़हये उच् च \nढ़िद्यालयमे भशक्षक्षका िमिन आ बेटा अममत ड े बि कौलेज, घोघरहीहामे \nलेतचरर। ताँए ओ सि यानी श्यामजीक बेटा अममत अपन पत्मनीक संग गामेमे \nरहै ि ै ि। बेटा-पुतोहु गामेमे ि ै ि ताँए पोतीक जन्मददन गामेमे मनौलश्चखन।  \nहमरो नौत -हकार देने रहैि। बेस ताम -झामसाँ जन्म ददनक आयोजन ि े लइ। \nरहबो ढ़कएक ने करत , िगिान श्यामजीक ेँ  कोन मचजक कमी देने ि ै न। अपना \nढ़बहार सरकार क पि ढ़नमाणर् ढ़ििागमे इ ं जीढ़नयर , जेठका बेटा आ जेठकी \nपुतोहु डॉतटर , िोटका बेटा (क्षजनकर बेटीक जन्म ददन ि े लै) अंगीिूत \nमहाढ़िद्यालयक लेतचरर आ िोटकी पुतोहु उच् च ढ़िद्यालयक भशक्षक्षका। \nपररिार बेस सुखी -स्पन्न ि ै न। हाँ ताँ कहै ि े लाौं श्यामजीक पोतीक जन्म ददन \nिल। \nसााँझक िअ बजे हम साइढ़कलसाँ कायणक्रम स् िलपर पहुाँचलाौं। बीस-बाइसटा \nचररचढ़कया गा़िी, साए-सबा-साए मोटरसाइढ़कल आ दस -बारहटा स्क ू टी \nलागल रहइ। हमहीं एकटा एहेन रही जे साइढ़कलसाँ गेल रही। श्यामजी आ \nएक गोटा आओर , क्षजनका नढ़ह मचन्है ि े भलऐन, गेटपर अमतमि लोक ै नक ेँ  \nस्िागत कर ै त रहमिन। हम साइढ़कल ख़िाकऽ गेट ददस बिलाौं ढ़क श्यामजीक \nनजैर हमरापर प़िलैन , ओ बजला - \n“िाइ, आबह! आबह!! ता ें  घरिारी िऽ कऽ अखन एलह हेन। “  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 67 \nई कहैत ओ िररपााँजमे पक ै ़ि हमरा गलासाँ लगा लेलैि। जेना िगिान श्री \nक ृ ष् र् सुदामाक ेँ  लगौने रहमिन। श्यामजीक संगमे जे सज्जन िला , ओ \nढ़नच् चासाँ ऊपर धरर हमरा देखैि। ढ़कएक ताँ हमर अगे -बगे तेहने सन रहए। \nमामूली धोतीपर मामूली क ु रता। पैरमे पुरान श्चखयेलहा हिाइ चप् पल , सिारीक \nनाआेंपर पुरान साइढ़कल। जखन ढ़क श्यामजी आ हुनका संगे जे सज्जन \nरहैि, महग सूट -बूट पढ़ह र न े र ह ैि। धर म ागती पुिू ते ह म र ा ल ाजो  हु अए। \nश्यामजी अपना संगबेक ेँ  हमर पररचय करबैत कहलश्चखन - \n“समैध , ई हमर मीत ि ै ि, लंगोढ़टया मीत नन्दजी। िठासाँ मैढ़रक धरर हमसि \nसंगे पिलाौं।“ \nलगले हाि हमरा ददस तक ै त श्यामजी पुन: बजला - \n“िाय, ई निका समैध िेला , भत्रलोक बाबू। ढ़हनक े  बालकसाँ िीर्ाक \nढ़बआहक बात पतका िेल हेन। ुल्हा टाटामे इ ं जीढ़नयर ि ै ि आ भत्र लोक बाबू \nरााँची ढ़िश्वढ़िद्यालयमे प्रोफ े सर। सि बात-ढ़िचार पटनेसाँ िेल ताँए तोरा नढ़ह \nबुझल िह। “ \nहम बजलाौं - \n“सएह ताँ। गामसाँ जाँ बात-ढ़िचार िेल रहैत ताँ हमरा जरूर बुझल रहैत। “ \nश्यामजी बजला - \n“एहनो कहीं नइ बुझल रढ़हतह। “ \nपुिलयैन - \n“िीर्ा बुच् चीक एम.ए. फाइनल ताँ िऽ गेल हएत ढ़कने?” \nश्यामजी कहलैन - \n“हाँ-हाँ!! िीर्ा फस्ट तलाससाँ एम.ए. पास क े लक हेन। ढ़बआह पंचमीक ेँ  \nढ़बआहक ददन तय अमि। गामेसाँ ढ़बआह करब।“ \nहमरा मुहसाँ बजा गेल - \n“िाह! अमत उत्तम।“  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभत्रलोक बाबू हमरा पुिलैि - \n“अपनेक ेँ  बेटा नढ़ह अमि की?” \nहमरा हुनकर बातक कोनो अिो नइ लागल। हम हुनका मुाँह  ददस बकर -बकर \nताकए लगलाौं।  \nश्यामजी बजला - \n“से बात ढ़कएक पुिलयैन , समैध। ओना , िायक ेँ  बेटा नढ़ह ि ै न ूटा बेटीए \nटा ि ै न।“ \nभत्रलोक बाबू बजला - \n“सुआइत अहााँक मीत साइढ़कलपर चि ै ि ै ि। यौ हम अपना गाममे देखै िी , \nजेकरा ने बसऽ लेल घरा़िी ि ै  आ ने खाइ लेल घरमे एक मासक बूतात ि ै , \nसेहो अपना बेटाक ढ़बआहमे बेटीबलासाँ दहेजमे मोटरसाइढ़कल लइ ि ै । बेटा \nते ददल्ली , पंजाब, कलकत्ता खटै ि ै  आ बाप मोटरसाइढ़कलपर चढ़िकऽ टीरबी \nकर ै  िइ।“ \nहम सोचए लगलाौं , हमरो गाममे ताँ बेटाबला सि सएह कर ै ए मुदा बजलाौं \nढ़किु  न ढ़ह , चुप्पे रहलाौं।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 69 \n२.९.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुमचता (धारािाढ़हक उपन्यास) \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nसुचिता (धार ािावहक उपन्दयास) \n'सुमचता' धारािाढ़हक रूपेँ िपब प्रार्ि िेल 'मममिला दशणन 'मे , जे पढ़हने \nछप्रिंटमे िपब बन्द िेल आ मात्र पी.डी.एफ. मे ई-प्रकाभशत हुअय लागल आ \nफ े र सेहो बन्द िऽ गेल। आ तेँ 'सुमचता'क सेहो िपब/ ई -प्रकाभशत हएब \nबन्द िऽ गेल। अही आलोकमे ई उपन्यास धारािाढ़हक रूपेँ ई-प्रकाभशत कएल \nजा रहल अमि। - स्पादक।  \nछअम पडाि \nढ़ह्मतलाल ऐठामसाँ एलापर राधारमर्क ढ़िचार जढ़हना आगू -मुहेँ संचररत \nहुअ लगलैन तढ़हना सुिाभसनीक सेहो िेलै न। ुनूक ढ़िचार संचररत होइक ू \nर ं गक कारर्ो ि े लैन। ओना , राधारमर्क दृमिकोर्मे ूरी सेहो ि े लैन्हे। मुदा \nअखन से नढ़ह। सुिाभसनी जढ़हना अपन पररिार , देश्चख रहल ि े ली तढ़हना \nढ़ह्मतलालक सेहो देश्चख रहल ि े ली। ुनू पररिारक सि ढ़िकारक ेँ  हटबैत \nसुिाभसनी ढ़ह्मतलालक स्पन्न पररिार दे श्चख लुिािनोन्मुख सेहो िेली। हेबो \nक े ना ने कररतैि..! पमत ढ़िहीन ढ़ह्मतलालक माएक ेँ  सेहो देखली आ अपन \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nढ़पता ढ़िहीन माएक ेँ  सेहो देश्चख रहल ि े ली। तैसंग बाल -बच् चासाँ लऽ कऽ बुि \nधररक जे पररिारक शान्तमप्रयता होइए तेकरो ढ़ह्मतलालक पररिारमे देश्चखये \nचुकल ि े ली।  \nइ्हर , राधारमर्क ेँ ढ़िचार ै क अनेको कारर्मे एकटा कारर् ईहो ि े लैन जे \nअपनो पररिारक इमतहास सोझहेमे अमि आ ढ़ह्मतलालक सेहो अमिए , मुदा \nइमतहासक क्रम एहेन सन जे जेना ुनू पररिार ू ध्रुिसाँ यात्रा कर ै त हुअए। \nयात्रा जे जेतए कर ै त हुअए मुदा ढ़ह्मतलालक पररिार देश्चख राधारमर्क मन \nअपन पररिारक प्रमत झुझुआ जरूर रहल ि े लैन। झुझुएबो क े ना ने कररतैन..! \nजैठाम ढ़ह्मलाल ुनू परानी अपनो आ अपन पररिारो ले जेना कमान रहै ि ै ि \nतढ़हना बच् चासाँ बुि धरर सेहो तीर-कमान नेने तैयार रढ़हते िश्चन्ह। \nिुिनेश्वर (उढ़़िसा) एला राधारमर्क ेँ  िह मास बीत चुकल ि े लैन। बखणक \nआधा। काज कर ै क अपन जे कला ि ै न , ओ धीर े-धीर े  आब एहेन बढ़न गेलैन \nअमि जे धारक महारपर चढ़ि जेना मानसरोिरसाँ गंगासागर तक यात्रा करए \nलागल होइन। मनमे जे होइत होढ़न मुदा िअ मासक बीच कोनो भशकाइत \nढ़क्हरोसाँ, ढ़क्हरोसाँ माने िेल जे ने जनमानसे ददससाँ आ ने प्रशासने ददससाँ, \nएकोददन िेलैन। ताँए  मनमे ईहो ढ़िचार घर क े नढ़ह ि ै न जे अपन क्षजनगीक \nपढ़हल बहाली , माने पढ़हल कदम िी जेकर अपन ढ़नसमचत सीमा िइ। ओइ \nसीमाक उल्लंघन िेने ने ढ़कयो अपन अिमध (सीमा) पुरौनढ़ह ढ़बना ए्हरसाँ \nओ्हर माने हेर -फ े र होइ ि ै ि, मुदा तइमे अपनाक ेँ  नढ़ह देश्चख राधारमर्क \nमनक बलमे ददनो -ददन बिोतरी िे ने मनोबल सेहो सकताए लगले िश्चन्ह।  \nकायाणलयमे ताँ ुनू गोर े , माने राधारमर्ो आ ढ़ह्मतोलाल बेसीकाल संगे \nढ़बतैबते ि ै ि, तइमे क ु रसीक जे ूरी अमि ओइमे खखिंचाि िेल। िअ मासक \nबीच पररिारक संग राधारमर्ो ू बेर आरो ढ़ह्मतलाल ऐठाम पहुाँच चुकल \nिला। तइमे एक ददन संजोग बनल आ मढ़हले -जगतक ढ़िचार सबहक बीच \nउदठ गेल। जइसाँ ुनू गोर े क पत्मनीमे माने रूस्तमर्ी आ सुिाभसनीक बीच  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 71 \nबज़िा-बज़िी शुरू िऽ गेल। ढ़ह्मतलालक पत्मनी सुिाभसनीक ेँ  कढ़ह देने रहैन- \n'दीदी , अपन पररिारक बात जाँ ढ़कयो इमान रश्चख बाजैि ताँ ओ सिसाँ पढ़ित्र \nगंगा असनान करब िेल। ' \nसुिाभसनी अपने ढ़िचारमे  ओझरा गेल ि े ली। ओझरा ई गेल ि े ली जे \nजमीनपरक गंगा आ आध्याग्त्ममक गंगाक माने बुझबे ने कर ै  ि े ली। ताँए गंगा \nक े ना पढ़ित्र रहैए आ क े ना ओइमे प्रूषर् बि ै ए से बुक्षझये ने पेब रहल ि े ली। \nओना , राधारमर् सेहो मने -मन ओझराएले िला। ओझराएल ई िला जे \nरूस्तमर्ी (ढ़ह्मतलालक पत्मनी) जे बजली जे 'इमान रश्चख बजढ़नहार ', एकर \nमाने की िेल ? इमानक ेँ  राश्चख जखन बाजब तखन ओ इमानक िेल आढ़क \nइमान नइ िेल ? एक मनमे होढ़न जे इमान सढ़हत एकटा ढ़िचार िेल मुदा \nइमान रश्चख बाजब ई की िेल.. ? फ े र लगले होढ़न जे इमानक ेँ  मूर्तिंरूप आगूमे \nरश्चख बाजब। ुनूमे साँ कोनो िााँजेपर ने चिलैन। मुदा िला ताँ सबहक बीचमे। \nजइसाँ आगूक कोनो चारा नढ़ह द ेश्चख समगम होइत बजला - \n\"मनुतखसाँ लऽ कऽ समाजो आ देशो -ुढ़नयााँमे जेते सजगता औत ओते ओ \nआगू बिबे करत।\" \nओना , बजैक क्रममे राधारमर् बाक्षज गेला मुदा जखन अपन बाजबपर अपने \nढ़िचार  कर ए ल गल ा तख न  म न म े उक़ि़ू हु अ ल गल ैन । उक़ि़ू ई हु अ लगलैन जे \nनीक काज क े ढ़नहार जढ़हना कर ै काल सजग रहै ि ै ि तढ़हना अधला काज \nक े ढ़नहार सेहो सजग नइ रहै ि ै ि सेहो क े ना नइ कहल जाए.. ? मुदा संयोग \nनीक रहलैन जे ने ढ़कयो ढ़ह्मतेलाल पररिार ददससाँ बाजल आ ने सुिाभसनीए \nढ़किु  बजल ी। चुपा-चुपी देश्चख राधारमर् सुिराक ेँ  कहलश्चखन- \n\"चाची, गो टे-गोटे ददन अपनो ड े रापर आउ। पस्त्मनयो असगर े  रहै ि ै ि आ अहाँ \nढ़नचेने रहै िी। ड े रो कोनो ूर नढ़हयेँ अमि। पएरो आढ़बये सक ै  िी। तहमे अहााँ \nऐठाम जेते सजग िी तेते ओ नढ़हयेँ ि ै ि, माने सुिाभसनी , ताँए हुनका अबै-\nजाइमे कनी भ्यौन लगबे करतैन। तहमे सरकारक क्षज्मामे सेहो िेलाौं , ताँए  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओते ताँ बरतए प़ित।\" \nराधारमर्क ढ़िचारमे प्रिाढ़हत होइत सुिरा बजली - \n\"बौआ , हम ताँ जढ़हना ढ़ह्मतलालक ेँ  बेटा बुझै िी तढ़हना अहाँक ेँ  बुझै िी। \nढ़कए ताँ ह म  ढ़किु  िेल ाौं तैयो  ताँ पााँचटा पो ता-पोतीक दादी िेबे क े लाौं ढ़कने। \nुनू परानी ढ़ह्मतलाल सन बेटा -पुतोहु सेहो अमिए। आ अहााँ  अखन नि -\nनौतार िी , िगिान एक े टा सन्तान देलैन अमि आरो दैि।\" \nसुिराक पेटक बात राधारमर् आाँढ़क रहल िला। आाँढ़क ई रहल िला जे जाँ \nकोनो तरहक मलीनता हुनका मनमे रढ़हतैन ताँ ुढ़नयासाँ ढ़नराश िेल जकााँ \nुढ़नयााँक ेँ  या ताँ गररयबैत बक्षजतैि िा ुढ़नयााँक ेँ  िो़ि ै त बक्षजतैि मुदा से ताँ नढ़ह \nि ै न। हमरो पररिार नीक जकााँ बिह से ताँ मनमे ि ै न्हे। \nजढ़हना िोटो -िीन पाढ़नक प्रिाहक ेँ  ढ़कयो रस्ता बना प्रिाढ़हत कर ै त धारा \nबनबैए तढ़हना राधारमर् बजला - \n\"चाची, अपन े ढ़किु  िेभल ऐ तैयो  एक क्षजन गी ताँ टपल े िेभल ऐ, क्षजनगी चाहे \nजेहेन रहल हुअए मुदा जाबे ओइमे जीिनांशु नढ़ह अमि ताबे ओ जीढ़ित क े ना \nअमि। चाहे जीिनक जे पहलू जेहेन रहल हुअए मुदा िि पक्ष ताँ ओहन अमिए \nजे िाि-िुिनमे अखनो ओहेन अमि जेहेन हेबा चाही।\"  \nराधारमर्क ढ़िचारक ेँ  कोन रूपेँ सुिरा बुझली से ताँ ओ जानैि मुदा मुहसाँ \nढ़नकललैन - \n\"बच् चा, अहठाम (माने अपना ऐठाम) ढ़क कोनो काज कर ै  िी , िरर दद न \nबच् चा सबहक संगे हेराएल रही िी। टहलै -बुलैक अपनो मन होइए। कास्ल्ह \nआएब।\" \nजढ़हना सुिरा दोसर ददनक समय बनौलेन तढ़हना बेरू पहर माने तीन बजेक \nपिाइत एकटा पोता , जे सात बखणक अमि आ एकटा पोती जे नअ बखणक \nअमि, ुनूक संगे पएर े -पएर े  सुिरा राधारमर्क ड े रा लग पहुाँच रस्तापर ठाि \nिेली। मोबाइभलयोक ताँ जुग आढ़बये गेल अमि। जखने सुिरा घरसाँ  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 73 \nढ़नकलली , रूस्तमर्ी ढ़ह्मतलालक ेँ  सूमचत कऽ देलश्चखन। ढ़ह्मतलाल \nराधारमर्क ेँ  कहलक ै न। राधारमर् सुिाभसनीक ेँ  सूमचत कऽ देलश्चखन। जइसाँ \nर ाधार म र्क सर कार ी ढ़न िासम े प्रिेश करै म े सुिर ाकेँ ढ़किु  न े बाधा िेल ैन । \nओना , राधारमर्ोक मनमे उदठ गेलैन जे िाय ुढ़नयााँ ताँ ुढ़नयााँ िी। ढ़कयो \nचाउरक ेँ  िाते टा बना खाइए ढ़कयो रोढ़टयो बना नइ खाइए सेहो क े ना नइ \nकहल जाएत। िलेँ लोक कहए जे गहुमक रोढ़टये टा होइ ि ै , मुदा लोक िात \nबना नइ खाइए सेहो क े ना नइ कहल जाए। ताँए ऑढ़फसक काज ढ़नपटा सबेर -\nसकाल ढ़नक ै ल जा एब। िाना नइ ने मिऐ जे चौबीसो घन्टा चलत।  \nऑढ़फसक काजक ेँ  राधारमर् हााँइ-हााँइ ढ़नपटाबए लगला। तही बीच \nढ़ह्मतलाल आढ़ब कहलक ै न - \n\"सर , िु ट्टीक सम य सेह ो  ल ढ़गचाइये गेल  अमि, तइ बीच कनी पढ़हने िोढ़़ि \nदइताौं ताँ अपन काजक िार दोसरक ेँ  सुमझा चभल जइताौं।\" \nओना , राधारमर्क मनमे ईहो रहैन जे  अपन कायाणलयक ताँ अपने माभलक \nिी, माने ढ़बना क े करो कहने जा सक ै  िी। मुदा ढ़ह्मतलाल ताँ से नढ़ह अमि...। \nराधारमर् बजला - \n\"ढ़ह ्म त! िु ट्टीक सम य ताँ ख ढ़टयाएल े सन  अमि। ु न ू गो रे  संगे चल ब।\" \nराधारमर्क बात सुढ़न ढ़ह्मतलालक मन पूर्ण सन्तुि िेल। पूर्ण सन्तुिक \nमाने िेल जे रा धार म र् असगरे  जेबाक िु ट्टी द ऽ दद तमिन  ताँ ओ िेल  सन्तुि, \nमुदा जखन ुनू श्चखयालसाँ िेल , माने ऑढ़फसो आ ड े रोक श्चखयालसाँ िेल \nतखन पूर्ण सन्तुि िेल। \nचारर बजैमे मात्र आधा घन्टा शेष िल ढ़क ढ़ह्मतलाल ऑढ़फसमे ताला लगा \nराधारमर्क संग ढ़नक ै ल गेल।  \nुनू गोर े  माने राधोरमर् आ ढ़ह्मतो लालक ेँ  पहुाँचैसाँ पढ़हने सुिाभसनी सुिराक ेँ  \nकोठरीमे बैसा जढ़हना गप -सप् प करए लगली तढ़हना ढ़ह्मतलालक नअ \nबखणक बेटी - सुतीक्ष्र्ाक संग सुमचता सेहो गप-सप् प करए लगल। सुमचतो  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअिाइ बखणसाँ टढ़प पौने तीन बखण करीबक िाइये गेल अमि। ओना , पररिारक \nप्रिाि सेहो उमरपर पढ़़िते अमि। उमरक माने भसफ ण  ददने -मढ़हनाटा साँ नढ़ह \nहोइए , पररिारक िातािरर्ानुक ू ल ढ़क्रयो रूपमे आ िािरूप-ढ़िचाररूपमे सेहो \nहोइते अमि। जइसाँ एक पररिारक पााँच बखणक बच् चा दोसर पररिारक तीन \nबखणक बच् चाक बरबरर िऽ जाइए आ दोसर पररिारक बच् चा सेहो ओढ़हना िऽ \nजाइए। ओना , पररिारमे बच् चा रूपमे सुमचता असगर े  िल ताँए दोसरक खगता \nखभलते ि े लइ। सुतीक्ष्र्ाक ेँ  संग नेने लगमे आढ़ब सुमचता सुिाभसनीक ेँ  \nकहलक - \n\"म्मी , बढ़हना लगा दे।\"  \nसुमचताक मनमे एहेन ढ़िचार नढ़ह जागल ि े लै जे बढ़हना लोक अपनो लगा \nलइए , जेकर कोनो उमेरो -ठ े कान ढ़नधाणररत नढ़हयेँ अमि। तही बीच राधारमर् \nढ़ह्मत लालक संग ड े रा पहुाँचला। \nजढ़हना राधारमर् अपन ऑढ़फसक िस्त्र उतारर ड े राक िस्त्र पढ़हरलैन तढ़हना \nढ़ह्मतलाल सेहो अपने पररिार जकााँ अपन उतार ै बला िस्त्र उतारर बैसल।  \nचारू गोर े क बीच राधारमर् ढ़िचारलैन जे अखन ू ओहन पररिारजन बैसल \nिी जे ू ध्रुिसाँ संचाभलत होइए। माने ई जे ढ़ह्मतलाल आददिासी पररिारसाँ \nअबैत। जे जंगली रूपसाँ ढ़कसानी रूपमे नीक जकााँ पएर रोपनाौं ने अमि, ओना , \nढ़ह्मतलालक ढ़पता सेहो सरकारी काजसाँ जुढ़़ि गेल िला , मुदा िेतन ओहने \nपबै िला जे पेट आ देहक िस्त्र पुरबैत-पुरबैत सदठ जाइ ि े लैन। तैठाम नीक \nघर बना , नीक िोजनक संग नीक जीिन जीब  क े ना सक ै  िला। सुिराक \nबचपनक द ेह आन बच् चासाँ भिन्न िल माने सुन्दरो आ कटगरो, मुदा बेिसाय \nताँ आने गरीब बच् चा जकााँ ि े लै, गािक सुखल लक़िी तोढ़़ि अपनो पररिारक \nख चण पुर बैत िल  आ ढ़किु  बेमचकऽ परर िार क न ो न ो -तेल चलबैत रहए। जखन \nढ़क सुिाभसनी, एक प्रोफ े सरक बेटी रढ़ह चुकल ि ै ि। कौलेज तकक भशक्षा \nसेहो पेब चुकल ि ै ि।  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 75 \n \nढ़ह्मतलाल चपरासीए ढ़कए ने िी , मुदा बी.ए. पास ताँ अमिए। चारर गोर े  \nजखन एकठाम बैसल िी तखन ओहने गप -सप्प ने समगम करत जइसाँ चारू \nगोर े  जु़िल होइ। ऑढ़फसक चचण करब ताँ अनेर े  महींभसक आगू िीर् बजाएब \nहएत। ढ़ह्मतलालक ढ़िचारक ेँ  अखन मोले को न ि ै । ढ़पताक मृत्मयुक \nअनुशंसापर सुिीतेमे सरकारी नोकरी पइर लगलै , ओ क े ना बुझत जे नोकरी \nपािू द ौ ़िढ़न ह ार केँ ढ़िचार क पाढ़न  उतैर  उम ेर ो  पाढ़न म े चभल  जाइ िै । म ुद ा न ो कर ी \nमनमे क्षझलहोरर खेभलते रढ़ह जाइए। असल जीिन , म ान े जइ जीिन साँ ढ़किु \nसीख िेटैए ओ ताँ ढ़ह्मतलालक माएमे ि ै न , दोसर  अखन सिसाँ उमरदारो \nिमिए ताँए नीक हएत जे हुनक े साँ जीिनक बात ढ़कए ने सिढ़कयो सुनी। \nओहुना एकटा बीतल जीिनक जीिन्त िृतान्त सेहो हेबे करत, जखन ढ़क हमरा \nसबहक , माने बााँकी सि ढ़कयोक जीिन अखन िढ़िस ददस ड े ग उठ े बे क े लक \nअमि। \n \nओना , राधारमर्क मनमे दोसरो बात घुररयाइत रहैन , मुदा ओह न पररस्स् ित \nनढ़ह द ेश्चख पेब रहल िला। ओ पररस्स् ित ताँ समाजक बीच होइए जे एक ददस \nजढ़हना समाजमे िूपमत ि ै ि ताँ दोसर िू-ढ़िहीन। तढ़हना एक ददस महाजन \nि ै ि ताँ दोसर ददस ररढ़नया सेहो िमिए। एक ददस ढ़िद्वतजन ि ै ि ताँ दोसर ददस \nअमरुख सेहो िमिए। मुदा ऐठाम ताँ समाज -पररिार गौर् अमि। मात्र ू  \nपररिारक िी। तहमे ुनू पररिारक आमदनीक स्रोत सेहो एतक े  जढ़़िसाँ अमि, \nिलेँ ओ कम-बेसी ढ़कए ने हुअए। ततबे नढ़ह , जढ़हना अपने ददन उगैत \nऑढ़फसक ेँ  सुमरर अपन ददनचयाणमे लढ़ग जाइ िी तढ़हना ने ढ़ह्मतोलाल लढ़ग \nजाइत हएत। जइ बेिस् िाक बीच समाजक बोली -िाक्षर् अमि तइसाँ ताँ ुनू \nगोर े क पररिार फ ु टकझा़ि िइये गेल अमि। ओही फ ु टकझा़िमे ने ुनू गोर े क \nपररिार ठाि िऽ रहल अमि...।  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराधारमर्क मन माढ़न गेलैन जे एक नि सीमाक शुरूआत क े ने ढ़बना , माने \nिेल जे चाहे रूप जे हुअए , मुदा सि ढ़कयो मने -मन अपन जीिनक सीमा ताँ \nबनेबे कर ै  ि ै ि, िलेँ ओ जे हुअए, जेते हुअए , नइ हु अए ढ़क हुअए , ई दीगर \nिेल...। राधारमर् बजला - \n\"चाची, अखन समाजक बीच िो़ि े  िी जे दस र ं गक बात-ढ़िचार हएत। अखन \nताँ मात्र ू पररिारक लोक बैसल िी, ताँए नीक हएत जे  अपने ुनू पररिारक \nगप-सप्प ढ़कए ने करी।\" \nराधारमर्क बात सुढ़न सुिरा चातक जकााँ ढ़ििोर होइत बजली - \n\"बाउ राधा , कबीरोबाबा कहने ि ै ि जे  'क ु लबामे कोइ -कोइ ज्ञानी..।' अहााँ \nसन सुपात्र पुरुखक जन्मसाँ पररिार े  नढ़ह, समाजो िैतरर्ी पार होइए।\"  \nजढ़हयासाँ पररिारक िार बेटा-पुतोहुपर सुिरा साौंढ़प देली तढ़हयासाँ अपन \nसमय िक्तत-िजन ददस लगबए लगली , जइसाँ गप-सप् प कर ै क ढ ं ग बदभलये \nगेल ि े लैन। सुिराक  ढ़िचारक ढ़नरमलतासाँ राधारमर् ढ़ििोर िऽ गेला। \nजइसाँ ध़िहा ढ़िचार जकााँ ढ़िचार मनमे जढ़ग गेलैन। बजला- \n\"चाची, जढ़हयासाँ अपन क्षजनगी मोन अमि तढ़हयेसाँ कनी कढ़हयौ।\" \nराधारमर्क बात सुढ़न सुिराक मन पसीज गेलैन। बजली - \n\"बाउ, बच् चेमे ढ़ििाह िेल।\" \n'बच् चेमे ढ़ििाह' सुढ़नते राधारमर् ढ़बच् चेमे  बजला - \n\"क े ते बखणक अिस् िामे?\" \nसुिरा- \n\"सात बखणक अिस् िामे, जखन माएक ेँ  जार ै न तोढ़़ि कऽ आढ़न दइ ि े भलऐन \nजइसाँ िानस होइ िल।\" \nओना , राधारमर्क मन पररिारक उत्मपाददत पूाँजी ददस बिए लगलैन , मुदा \nतेकरा समेढ़ट बजला - \n\"बच् चेमे, माता -ढ़पता ढ़ििाह ढ़कए क े लैन। ताबे ताँ आनठाम माने सा सुर रहै - विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 77 \nजोकर नढ़ह िेल हएब ?\" \nराधारमर्क क्षजज्ञासाक ेँ  देश्चख सुिरा ओढ़हना ढ़िह्वल िऽ गेली जढ़हना ढ़कयो \nइमतहासक पन्नामे अपन नाम सटल देश्चख होइए। बजली - \n\"बाउ, हमरा माए -बाप सन -सन अमधकांश पररिार समाजमे िलो आ \nअमियो, जकरा दैिी डांगसाँ बेसी मानिीय डांगक चोट प़ि ै त रहइ, तैठाम \nक्षजनगीक कोनो ठ े कान िल , मुदा बाल -बच् चाक ेँ  चेिगर बनेला पिामतये ने \nिो़िब नीक हएत। बेटा-बेटीक ढ़ििाह-दान सेहो ओही चेिगर बनबैक सीमाक \nिीतर ने अबैए।\"  \nशब्दक उनट-फ े र आढ़क ढ़िचारक उनट-फ े र िेलैन से ताँ  राधारमर् बुझता मुदा \nएतबे बजला - \n\"चाची, कनी दोहरा कऽ कढ़हयौ।\"  \nसुिरा बजली - \n\"बाउ, बाल -बच् चाक ेँ  ढ़ििाह-दान करब माता -ढ़पताक ढ़क्रयमान कमण िी , \nएकरा ढ़नमाहब सि माता -ढ़पता अपन धमण बुझै ि ै ि, क्षजनगीक अढ़नश्चितता \nदेश्चख जल्दी-साँ-जल्दी ऐ काजसाँ ढ़निृमत अपनाक ेँ  करए चाहै ि ै ि ताँए बाल-\nढ़ििाह होइत आढ़ब रहल अमि।\"  \nसुिराक बात सुढ़न राधारमर्क मन आरो आगू बढ़ि गेलैन , मुदा से अपना \nमुहेँ नढ़ह बाक्षज सुिराक ेँ  ऐमतहाभसक पौरुष माढ़न , हुनक े  मुहसाँ बजबैक \nश्चखयालसाँ बजला- \n\"आर ो  ढ़किु  म न म े, माने माता -ढ़पताक मनमे ि े लैन ?\" \nओना , सुिर ा सेह ो  अपन  जीिन क पािु ए उन ैट द ेश्चख  र ह ल  िे ल ी, मुदा नमहर \nबाटक ूरी रहने नीक जकााँ नढ़ह देखा प़ि ै  ि े लैन, मुदा राधारमर्क बात सुढ़नते \nजेना धक -दे मोन प़िलैन तढ़हना धक -धकाइत बजली - \n\"बाउ, ढ़िचार ताँ अनेको मनमे ि े लैन, अनेको ढ़क जे एतेक ताँ मनमे ि े लैन्हे जे \nअपन सखा -सन्तान अपनासाँ सि तरहेँ नीक िऽ अपन क्षजनगी देखए, मुदा  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसे ताँ मनक ढ़िचार मनेमे सपनौती बढ़न रहलैन।\"  \nबजैत-बजैत सुिरा जेना जीिनक बोनमे िोमतयाए लगली। मुदा लगले चेत \nगेली जे अपन क्षजनगीक बात ने बाजब , आनक ताँ नीको अमि, अधलो अमि \nओइपर ताँ सामूढ़हक ढ ं गसाँ ढ़िचार हएत। ऐठाम ताँ मात्र ुइये पररिारक लोक \nिी, ताँए पररिारक जे उपयोगी ढ़िचार अमि, तेतबे बाजब ने िाक्षजब हएत। \nढ़िचारक धरातलपर सुिरा प हुाँचते बजली- \n\"बाउ, ढ़ििाह भसफ ण  स्त्री-पुरुषक जीिनेक बान्हटा नइ िी , सामाक्षजक बान्ह \nसेहो िी। ओ िी जे ढ़ििाहक पिाइत जाँ कोनो पुरुष कोनो औरतक ेँ  क ु दृमिसाँ \nदेखत िा कोनो औरत पर -पुरुषक संग ुरबेिहार करत ताँ ओ ुनू समाजक \nबीच अन्यायी िेल।\" \nसुिराक बात सुढ़न राधारमर्क मन  बौलाए लगलैन। मुदा बौलापनक ेँ  शान्त \nकर ै त, ढ़िचारक ेँ  दोसर ददस मो़ि ै त बजला- \n\"चाची, अपन जे अखन तकक जीिन िल माने अपन हाि -पैरक बले जे जीबै \nि े लाौं, तैठाम िक्तत-िजन क पािू र मम  गेल ाौं, आ जेना माता -ढ़पताक संग बेटा-\nपुतोहुक बेिहार देखै िी , तखन िक्तत-िजन रढ़ह पौत ?\" \nजढ़हना अदम  साहस कऽ ढ़कयो कोनो काजमे क ु दैए तढ़हना असीम \nढ़बसिासक संग सुिरा बजली- \n\"बाउ, जढ़हना सि बेटा -बेटी माइयो -बापक सन्तान िी तढ़हना माइयो -बाप \nसबहक माए -बाप िमिए। मुदा क्षजनगीक जे धार बहैए तइमे अनेको धार \nप्रिाढ़ह त िऽ र ह ल  अमि। ताँए सगर  जकााँ अन ेरे  ढ़कए सम ुर  उपिै  पािू ल ागब, \nतइसाँ नीक ने अपन जीिनक समुरक ेँ  उपिब हएत।\" \nसुिराक ढ़िचार सुढ़न राधारमर्क ढ़िचार जेना आरो स्िि पाढ़नसाँ धुआ \nगेलैन। धुआइते बजला - \n\"चाची, ुनू परानी ढ़ह्मतलालपर क े ते ढ़बसिास कर ै  िी ?\" \nसुिरा बजली - \"जढ़हना सोल्होअना अपन बुक्षझ हम क े भलऐ , तढ़हना ने ओहो  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 79 \nकरत। तैबीच अन्देशा अमि जे पररिेशक अनुक ू ल करत ढ़क नढ़ह, मुदा ई ढ़निणर \nकर ै ए जीिनक बेिहाररक पक्षपर। से ुनू परानी ढ़ह्मतलालमे िइ। अन्देशा \nताँ हजारो अमि, मुदा ईहो ताँ अमिए जे सि माता-ढ़पता बेटे-पुतोहुक आशापर \nजीबै ि ै ि सेहो बात नढ़हयेँ अमि, खेलाइते -धुपाइत मरर्क अनुशरर् सेहो \nकररते ि ै ि।\" \nरा धारमर् बजला - \n\"ढ़ह्मत , बहुत समय िऽ गेल , अढ़हना आबा -जाही होइत रहत ताँ जीिनक \nअनेको गुत्मिी अपने-आप सुलझैत जाएत।\"  \nअप्पन मनक बेिा व्यतत कर ै त ढ़ह्मतलाल बाजल - \n\"िाय साहैब, की कहब! क े ताददन पत्मनीक अनुमचत काज देश्चख मन तामसे \nजर ै त रहैए मुदा माइयक मुहसाँ पत्मनीक प्रशंसा सुढ़न  अपन तामसक ेँ  मेटबए \nप़ि ै ए। मेटेबो क े ना ने करब, जे माए पररिारक श्रेि होइक नाते सिपर समान \nनजैर रश्चखतैि से ताँ अपने एकिनगू िऽ जाइ ि ै ि, तखन हमर बात क े  सुनत \nआ क े करा कहबै।\" \nढ़ह्मतलालक ढ़िचार सुढ़न राधारमर्क मनमे िेलैन जे िररसक ढ़ह्मतलाल \nपुरुष -मढ़हलाक ढ़िचारक समरूपतामे  िाँभसया रहल अमि ताँए ढ़कए ने ओहन \nिासक ेँ  नीक सुर-तानमे व्यतत कएल जाए। ढ़बहुभस कऽ राधारमर् बजला - \n\"ढ़ह्मत , एहनो ताँ स्िि अमिए जे चाचीक ेँ  तोहर पत्मनी अपने माए जकााँ \nसेिा कर ै त होढ़न, जइसाँ तो ह र  ढ़िचार क काज पिु आ जाइत हु अ, जेकर तामस \nउठ ै त हुअ?\" \nएक ताँ ओहुना ढ़ह्मतलाल राधा रमर्क ेँ  अपन ओहन जेठ िाय बुझै ि ै न जे \nढ़पता सदृश होइ ि ै ि , माढ़नते ि ै न , तैपर बाभल जकााँ (रामायक्षर्क बाभल \nजकााँ) अपन भसद्धान्तक संग अपन ददनचयाोक सममश्रर् कर ै त बाजल होमि \nजइसाँ ढ़नरुत्तर जकााँ सेहो िइये गेल िल, मुदा कचहररया हिा ताँ लगले िइ , \nताँए अपन तामसक ेँ  एलोपैिी दिाइ जकााँ दबैत , क्षजनगीक समझौता कर ै त  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nढ़ह्मतलाल बाजल - \n\"िाय साहैब, कोनो ढ़क आइये िेल हेन आढ़क अदौसाँ होइत आढ़ब रहल अमि \nजे पररिारमे कनी -मनी क्षझतकम-झीक होइते अमि। ओ ताँ मढ़हनाक \nइजोररया -अन्हररया पखक ुआर े  होइए , मुदा फ े र सि एतक े ठाम बैस खेबो -\nपीबो कर ै  िला आ हिो -गब ताँ कररते आढ़ब रहल ि ै ि। पररिार िी, क ु ्हारक \nआबा जकााँ माढ़टक दसटा बतणन एकठाम अमि , कनी -मनी ढनमनेबे करत। \nमुदा एकोटा फ ु टए नढ़ह से अन्तो -अन्त धरर क ु ्हार कररते अमि।\" \nढ़ह्मतलालक बात सुढ़न राधारमर् िरमे -सरम चुपे हएब नीक बुझलैन। \nढ़िचारक ेँ  आगू बिबैत राधारमर् बजला- \n\"ढ़ह्मत , पररिारक बीच लोक तेना सटल रहैए , माने काजसाँ सटल रहैए , जे \nक्षर्-पलक महात्म्यक ेँ  ताँ जनैए मुदा क्षर्-पलक उपयोगोक ताँ अपन महात्म्य \nिइहे। ..ढ़ह्मत , अढ़हना सि ढ़कयो एकठाम बैस गप -सप्प कर ै त पररिारक ेँ  \nआगू मुहेँ बिबैत चलब। अखन समयो बेसी िऽ गेल , जइसाँ पररिारक काजो \nसि एकाएकी बिबे करत।\" \nसुिराक ढ़िचार राधारमर्क मनक ेँ  तेना ली़िी-बी़िी कऽ देलक ै न जे अपने \nआपमे बेस्हार हुअ लगला। मोन प़िलैन अपन सासु आ सासुरक पररिार। \nओइ पररिारक ेँ  ठाि कर ै मे अपनो योगदान अमि। सुिाभसनी ताँ सहजे ओही \nपररिारक ि ै ि, ताँए ढ़कए ने ुनू परानी ओकरो समीक्षा कइये ली। \nढ़ह्मतलाल क पररिारक ेँ  अढ़़ियाइत सुिाभसनी घुमली ढ़क राधारमर् टोक ै त \nबजला - \n\"कने सुनू। पढ़हने मस्तगर चाह ढ़पआउ , पिाइत अपन पररिारक सेहो ढ़िचार \nकरब अमि। ऐठाम ताँ ुइये गोर े  िी , ताँए अपने ुनू गोर े  ने एकठाम बैस \nपररिारक आगू-पािूक ढ़िचार  कर ब।\" \nजढ़हना राजाक मंत्री सददकाल राजाक ेँ  अपना अ नुक ू ल रखए चाहै ि ै ि तढ़हना \nसुिाभसनी बजली - \"अपनो मनमे उठ ै त रहै िल जे जखन नैहर े  ढ़बसैर गेलाौं  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 81 \nतखन पररिारजन क े तए ि ै ि से कनी दठढ़कया ली।\"  \nचाह बनबए सुिाभसनी िनसाघर गेली ढ़क ढ़बच् चेमे सुमचता राधारमर् लग \nपहुाँचल। सुमचताक ेँ  देश्चख राधारमर् मने-मन ढ़िचार करए लगला जे अखन जइ \nरूपेँ बेटीक सेिो कऽ रहल िी आ मनमे अराधना सेहो कर ै  िी जे अपनासाँ \nबीस पररिारो आ बीस गुर्ो -धमण होइ , मुदा की हएत से क े ना कहल जाए ? \nतहमे समाजक जे पररिेश बढ़न गेल अमि तइमे ताँ बेटी जामत पाइबला -हािक \nखेलौना बढ़न गेल अमि। जेकरा ि ै , ओ न ाङ्गर ो -लुल्हक ेँ  अकास चिा दइए \nआ जेकरा नइ ि ै  ओ साक्षात् सरस्िमतयोक ेँ  रािर्क खिाभसनी सेहो बनाइये \nरहल अमि...। तही बीच सुिाभसनी चाह नेने पहुाँचली।  \nसुिाभसनीक हािमे चाहक कप देश्चख राधारमर्क मन , जढ़हना लंकासाँ क ु दद \nहनुमान सातो समुर टढ़प गेला तढ़हना िुिनेश्वरक नोकरीसाँ अपन ढ़िद्यािी \nजीिनमे पहुाँच गेलैन। मोन प ़िलैन गोढ़िन्द बाबूक ढ़िचारोत्तेजक िाषर्, जे \nपिबैक क्रमक िल। भसनेमाक रील जकााँ राधारमर्क मनमे क्षजनगीक रील \nक्रमानुसार चलए लगलैन। जइसाँ चाह क े ना सदठ गेलैन से बुझबे ने क े लाह।  \nतैबीच सुिाभसढ़नयो चाह पीब सुमचताक ेँ  आगूमे बैसबैत अपनो गप-सप्प कर ै क \nमन बनौलैन। ओना , राधारमर्क  मनमे अपन पैिला क्षजनगीक सि खेल \nदौ़ि-धुप कइये रहल ि े लैन। क्षजनगीक उत्मक ृ ि काज जढ़हना क्षजनगीक उत्मक ृ ि \nखेल कहल जाइए तढ़हना आिश्यकसाँ आिश्यक काजक ेँ  सेहो लोक खेलौना \nबना फ े कबे कर ै ए। अपना मनमे मस्त राधारमर्क ेँ  देश्चख सुिाभसनी बजली- \n\"एक ताँ गनल-गुिल ू परानी िी , बच् चाक कोन ढ़हसाब , तहमे जाँ अपने-\nअपने मने मगन रहब तखन एक -दोसरक बीचक ढ़िचार ढ़िचरर् क े ना \nकरत?\" \nसुिाभसनीक बात सुढ़न राधारमर् अनचोकमे सुनल बात जकााँ चाौंक ै त बजला - \n\"मन कनी नीना जकााँ गेल िल। ओना , चाहो पीबे क े लाौं मुदा नीक जकााँ \nितक नढ़ह खुजल। आब नीक िऽ गेलाौं।\"   82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुिाभसनी- \n\"की गप-सप्प कर ै क बात कहने ि े लाौं?\" \nसुिाभसनीक मुहसाँ 'की गप -सप्प कर ै क बात' सुढ़न राधारमर्क मन \nसुिाभसनीक ओइ घ़िीक सुई देखए लगलैन जइ घ़िीमे सुिाभसनी ढ़पतृढ़िहीन \nिेल ि े ली। की मन िरर काढ़न कऽ ओइ खामधक ेँ  सुिाभसनी िरर सक ै  ि े ली? \nऐठाम आढ़ब राधारमर्क ढ़िचार ठमकलैन। ढ़िचारमे मो़ि आनैत रा धारमर् \nबजला - \n\"कनी मातारामक ेँ  फोन लगा क ु शल -ि े म पुमियौन ताँ। तइमे हमर नाम नढ़ह \nकहबैन। जाँ पुि ै ि ताँ कहबैन जे ओ अखन दोसर काजमे लगल ि ै ि। जाँ ई \nकहबैन जे ओ नइ ि ै ि आ तइ बीचमे जाँ उकासी-तुकासी हएत ताँ ओ पुिबे \nकरती।\" \nराधारमर्क बात सुिाभसनी बुक्षझ गेली। सएह कर ै क ढ़िचारसाँ फोन लगा  \nमाएक ेँ  पुिली- \n\"माए , हम सुिाभसनी बजै िी।\"  \nमाए - \n\"बुच् ची सुिाभसनी?\" \nसुिाभसनी- \n\"माए , कनै सन मने ढ़कए बजै ि ेँ?\" \nमाए - \n\"की कहबौ बुच् ची! दैिक डााँ ग तेहेन लागल जे ढ़िधबा िेलाौं। घर िरर \nरहढ़नहाररसाँ बाहर धरर िौएढ़नहारर , मुदा समाजो आ बेटोक जे मििा -ढ़बिा \nदेखै िी , तइसाँ बुक्षझ प़ि ै ए जे जाबे जीब, ताबे अढ़हना पहा़ितर प़िल दबाइते \nरहब।\"  \nओना , सुिाभसनीसाँ कम पिल-भलखल माए िमिन , मुदा क्षजनगीक दौ़िमे \nएतेक समझ ताँ बढ़नयेँ गेलैन जे क्षजनगीक तीत-मीठ बुझए लगली। जे  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 83 \nसुिाभसनीमे अखन नढ़ह आएल ि ै न। मुदा राधारमर् सासुक सि बेिा -किा \nनीक जकााँ बुक्षझ रहल िला ताँए बजैसाँ परहेज सेहो क े नढ़ह िला। \n \n(जारी ---) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.जगदीश प्रसाद मण्डल -चोरनी ढ़पल्ली (लघुकिा)  \n \nजगदीश प्रसाद मण्डल \nिोरनी वपल्ली  \nबन्धु, अहााँ पूिब जे एतेटा ुढ़नयााँमे, जइमे आकाश ढ़बनु नापक अमि आ \nधरतीक नाप िऽ गेल अमि, तैठाम अहााँक ेँ  किाक नाआें दोसर नढ़ह िेटल जे \n'चोरनी ढ़पल्ली ' किा भलखै िी ? की कहब , ुढ़नयााँमे क े ते समुर अमि आ \nक े ते सागर-महासागर , िलेँ महासमुर नइ हुअए जे अहाँ जनै िी आ अपनो ताँ \nजढ़नते िी। तढ़हना देश क े ते अमि आ देशक जनसंख्या क े ते अमि , सेहो सि \nजढ़नते िी, मु दा बोनक गाि जकााँ नढ़ह अमि सेहो क े ना नढ़ह कहल जाएत। \nजइ गािक ढ़गनती , फल -फ ू लक रूपमे अमि, माने जे पहचानमे आढ़ब गेल \nअमि, तेकरा गनब ने असान िऽ गेल , मुदा जे अनदठया अमि , जेकर पहचान \nनइ िेल ि ै, तेकर ढ़गनती क े ना हएत ? एकर माने ई नइ बुझब जे धरतीपर \nसात अरबक लगिग मनुतख अमि से  ताँ अमि पहचानल, मुदा जेकर ढ़गनती \nनइ िेल अमि िा जेकर पहचान नइ बनल ि ै , से क े तेक अमि, से क े ना बुझब? \nखाएर जे अमि से अमि , सि अप्पन िाग-तकदीर लऽ कऽ जन्म नेने अमि \nअपना िागे-तकदीर े  जीिन ढ़बताएत। \nओना , अपनो क े ते ददनसाँ ढ़नआर ै  ि े लाौं जे एकटा किा भलखब। मुदा किाक \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 85 \nशीषणक की राखब तइमे तीन मास समय ढ़बत गेल। ने किाक शीषणक िेल आ \nने किामे हाि लगेलाौं। संयोग बनल जे भिनसुरुका चाह पीब िरर ददनक \nसमय ताँ ढ़बता लेलाौं मुदा सन्न् धकाल क चाह ले जे ूध रखने रही ओ ढ़पल्ली \nआढ़ब कऽ पीब लेलक। सााँझमे जखन चाहक तृष् र्ा जागल आ चाह बनबैक \nढ़िचार िेल आ कपसाँ लऽ कऽ क े तली तक धोइ कऽ आढ़न चुस्ल्ह लग राश्चख, \nचाह बनबए बैसलाौं आ ूधपर नजैर देभलऐ आढ़क देखभलऐ जे ूध अमिए \nनढ़ह। ूध िेल की , ढ़हयासए लगलाौं। घरसुहबी ढ़बलाइ ताँ एकोटा अमि नढ़ह \nजे पीने हएत , तखन ताँ िेल जे ढ़बनु पोसल ढ़पल्ली जहााँ -तहााँ िौआइए, िएह \nपीने हएत। तत् -मत कर ै त मन माढ़न गे ल जे ढ़पल्लीए ूध पीलक अमि। मुदा \nक े करो दोख लगबैसाँ पढ़हने ओकर इमतहासो ने देखब , माने पैिला चररत्र।  \nक ु त्ता ताँ मनुतखक ओहन संगी िी जे अदौसाँ संगे-संग आढ़ब रहल अमि , \nतैठाम एते नमहर इमतहासमे क े ना ओकरा आक्षेप करब जे िएह चोरा कऽ ूध \nपीब लेलक अमि। चोररयोक ताँ अनेको ढ़कि  अमि। एहेन ताँ जगह-जगहक \nिृभत्त िी। जे जगह जेहेन अमि तैठाम चोररक रूप सेहो ने तेहने रहत। माढ़न \nभलअ , क े करो गािक आमे ढ़क लतामे चोरा कऽ तो़िब, तइले भसनमारा आढ़क \nसीनकट्टा औजारक खगता ढ़कए हएत। सीनकट्टा आढ़क भसनमारा औजारक \nखगता ताँ ओइठाम होइए जैठाम घरक दिालक ेँ  काढ़ट लोकपैसा बनौल जाइए , \nजइ दऽ कऽ पैभस लोक , लोक नइ रढ़ह , चोरा लोक िऽ जाइए। ओना , लोक \nलोको िी आ चोरो ताँ िीहे।  \nदेश्चखते िी जे मुाँहुब्बर नीक-नीक ढ़िद्यािीक ेँ  माने बच् चाक ेँ  अन्न्तम परीक्षाक \nकॉपीक पन्ना ढ़नकाभल मुाँहगरहाक कॉपीमे जोढ़़ि ओकर क े लहा अंक अपनामे \nघा ें भसया कऽ सि क े लहा पा र कइये दइए। एकर माने ई नइ बुझब जे हम \nअनकर कएल स्पमतक लूटक बात कहै िी। लोको ताँ लोक े  िी , ढ़कयो \nलोकबो कर ै ए आ ढ़कयो फ ें कबो ताँ कररते अमि, ढ़कयो अप्पन अजणलक ेँ  अंजभल \nदए कऽ , माने जाढ़नयाेँ कऽ आ अनजानमे सेहो , नइ फ ें क ै ए सेहो बात नढ़हयेँ  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअमि, सेहो ताँ अमिए। खाएर जे अमि, अप्पन जे सन्न्धकालक चाहक ूध जे \nअनेरूआ क ु त्ता पीलक तइ स्बन् धमे कहै िी। \nक ु त्ता ओहन पालतूओ आ ढ़बनु पालतूओ माने अनेरूआ , चौक -चौराहा परक \nक ु त्ता, िीहे जे ने गाए -महींस जकााँ पोश मानल जाइए आ ने गरदैनक ेँ  डोरीसाँ \nबाश्चन्ह पोशा सेहो बनौल जाइए। तइ ढ़हसाब साँ ताँ क ु त्ता गाए-महीं ससाँ नीक \nअमिए जे गरदैनमे ढ़बनु डोरी लगौनढ़ह एते ताँ स्िीकाररते अमि ढ़कने जे जेकर \nनून-तीमन खाइ मिऐ तेकर सेररयत जरूर दइ मिऐ। ताँए अप्पन सीमाक ेँ  आाँढ़क \nपहरूदार रक्षक सेहो िीहे। ओना , कहब जे गाए -महींस अमृत पैदा कर ै ए से ने \nनीक िेल। से िेबे कएल , अहाँ बुझै िी आ अपनो बुझै िी जे क ु त्ताक काटब-\nचाटब ुनू अधला िी। अहााँ -हम पनचैती करी िा नइ करी। ुढ़नयााँक \nअमतररततो ने िूमम अमि, जेकरा िाि िूमम कहै मिऐ। ओकरो ताँ अप्पन दशा-\nददशा िइहे। अहााँ ता़िी-दारूमे नशा बुझै मिऐ मुदा ओ , माने िाििूमम, जाँ कहै \nजे नशा ता़िी-दारूमे नढ़ह , अहााँक ढ़िचारमे अमि। तखन अहींक ेँ  की तामस \nनइ उठत ? अहााँक ढ़िचार े  ने नीक-अधलाक ढ़िचार कर ै ए। जाँ घातक अमि ताँए \nघात होइए , ताँए ढ़क ओहन िस्तु ुढ़नयााँमे नइ अमि, बहुतो अमि , जे प्रार्ाघात \nकर ै ए। दोसर बात ईहो जे जेकरा अहााँ अधला बुक्षझ रहभलऐ हेन तेकरा नीको \nबुझढ़नहार ताँ अमिए, ताँए नीक बुक्षझ नीकक सेिन कर ै ए। खाएर तइ सिसाँ \nअपना कोन मतलब अमि , मतलब अमि अप्पन साौंझुका चाहक ूधसाँ, जे \nक ु त्ता पीलक। ओना, अखनो तक धुकधुकी अमिए जे जखन अपना आाँश्चखये \nने क ु त्ते आढ़क ढ़बलाइयेक ेँ  ूध पीबैत देखलाौं, तखन ताँ जाढ़नकऽ दोख लगाएब \nिेल। मुदा लगले मन ईहो कहए जे ढ़बलाइक बदनामी ताँ नइ सुनै  िी जे क े करो \nघरमे तरलाहा माि ढ़क ूधे आढ़क ममठाइये चोरा कऽ खा गेल। से बदनामी ताँ \nक ु त्तेक होइ िइ। अपने आाँश्चखये िलेँ नइ देखलाौं, मुदा लोकक मुहेँ ताँ सुढ़नते \nिी, 'चोरबा क ु त्ता' आढ़क 'चोरनी ढ़पल्ली '। नामोक ताँ अप् पन गुन-धमणक संग \nधाम सेहो िइहे। जाँ से नइ ि ै  ताँ 'राम ' क े ना 'आत्ममाराम' ि ै ि आ 'आत्ममाराम'  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 87 \nक े ना राम बढ़न जाइ ि ै ि। \nएक ददस चाह पीबैले मन चटपटाइ िल , दोसर ददस ढ़िचारक तेहेन घेरा घेरर \nलेलक जे चाह बनाएबे ढ़बसैर गेलाौं। कोन  ब़िका घटना िेल, चाहक ूध जाँ \nढ़पल्ली ढ़क ढ़पल्ला पीढ़बये गेल ताँ पीब गेल। क े तलीक पाढ़नमे ूध नइ रहने \nरन्ीने चाह  बना कऽ पीब लेब , तइले एते मत्मिा-पच् चीमे समय लगाएब , क े तौसाँ \nनीक नढ़हयेँ िेल। ओना , चाहक ढ़िचार, माने चाह पीबैक ढ़िचार , मनमे उठल \nमुदा लगले ढ़िचारक दाबमे तर पढ़़ि गेल। एकाएक मनमे उठल जे मनुतख आ \nक ु त्ताक स्बन्ध आइये नढ़ह, अदौसाँ आढ़ब रहल अमि। जाँ से नइ आढ़ब रहल \nअमि ताँ क ुक ु ़िचाभलक मनुतख क े ना बढ़न गेल अमि। कहब जे क ु त्ताक \nअनुकरर् कर ै क खगता मनुतखक ेँ  ढ़कए िेल , क ु त्तासाँ ताँ मनुतख सि तरहेँ \nबुभद्धमानो अमि आ ढ़िचारिानो आ कमणिार्ो ताँ अमिए। \nऐठाम ई नइ बुझब जे अकबर दरबारमे जे बीरिल िला तइ स्बन्धमे कहल \nजाइए, ऐठाम कहबक माने िस्तुगत अमि िािगत नढ़ह। सब जनै िी जे कोनो \nिस्तु िा िस्तुक रूप जखन धारर् कर ै ए तखन शब्दक जन्म होइए। अपना \nऐठाम क ु क ु ़िचाभलक रूपमे सेहो एक तरहक गमत -ढ़िमध अदौसाँ अमिए, ताँए \nक ु क ु ़िचाभल शब्दक सृजन िेल। पहा़िी इलाकाक बच् चा बीरिल, माए \nपहा़िपर सुखल जारन तोढ़़ि गुजर कर ै  ि े लैन, जे बीरिल सन सन्तान ुढ़नयााँक ेँ  \nदेलैन।  \nअसमंजसमे प़िल अपने दबज्जाक चुस्ल्ह लग बैसल रही। ऐठाम ई नइ बुझब \nजे दरबज्जाक चुस्ल्हक माने मरदनमा चुस्ल्ह िेल आ आाँगनक चुस्ल्ह \nमौढ़गयाही िेल। अपना मने िलेँ अपने बुक्षझ कऽ माढ़न भलअ , ई अहााँक ढ़िचार \nिी, अहााँ ईहो कढ़ह सक ै  िी जे अाँगनाक चुस्ल्हमे चोरनुकबा ढ़िन्यास सेहो \nबनैए , मुदा दरबज्जाक चुस्ल्ह ताँ से नइ बनबैए। दसुआरी दरबज्जा होइए। \nकोनो नीक िोज्य ढ़िन्यास चौघारा घरसाँ घेरल अाँगनाक चुस्ल्ह लग असगर े  \nबैस मनमाढ़फत बना खाएब से , आ दस गोर े क बीच बनाकऽ खाएब तइमे  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअन्तर िइये जाइए। से होइए िािलोकमे , मत्मयणलोकमे एक ढ़िन्यास गुप्त रूप \nमे बना कऽ खेलापर , जे नइ देखलक , तेकरा ताँ बजैक आधार बढ़नयेँ जाइए। \nखाएर जे होइए , हरर अनन्त हरर किा अनन्ता अमिए। \nतही बीच क ु सुमलाल पहुाँच गेल। अढ़बते ओ धकमकाएल , ताँए ढ़किु  न े \nबाजल। ओना , क ु सुमलाल जखन िेटैए तखन असपतालक स्टाफ जकााँ \n'गो़ि लगै िी' से कढ़ह ते अमि, मुदा से अखन ओकरा मुहसाँ नढ़ह ढ़नकलल। \nनइ ढ़नकलबो उमचते अमि। बन्धु , अहीं कह जे क्षजनका सुमत-उदठ िोर े, माने \nढ़िचारक रूपमे माता -ढ़पताक ेँ  प्रर्ाम कर ै  मिऐन, जाँ ओ सिारीक चररचढ़कया \nगा़िीक चतका तरमे पढ़़ि जामि, तखन जाँ ओ सामने प़िता िा प़िती, ताँ \nपढ़हने हुनका चतका तरसाँ  ढ़न काल ब आढ़क पएर  िु ढ़ब प्रर्ाम  कर ब? एहने \nअसमंजसमे क ु सुमलाल पढ़़ि गेल। प्रर्ामक आसीरिाद ताँ मनक अनुक ू ल \nिेटैए, जरल मनक असीरिादो ताँ जराइन महकबे करत। क ु सुमलालक मनमे \nिेल जे िररसक मुनेसर िायक ेँ  चाह बनबैसाँ पढ़हने चाहक िस्तु चाहपत्ती-\nमचन्नी-ूध इत्मयादद पर मधयान नइ रहलैन  आ जखन चुस्ल्ह लग बनबए बैसला \nअमि तखन आगूमे नइ देश्चख गु्म ि ै ि। ताँए क ु सुमलाल प्रर्ाम करब िोढ़़ि \nपुिलक- \n\"िाय, जाँ चाह-मचन्नी नइ हुअए ताँ कह, अखन ठाि े  िी दौ़ि कऽ दोकानसाँ \nलगले नेने अबै िी।\"  \nअप्पन-अप्पन मनक राजा कढ़हयौ आढ़क माभलक , सि िीहे। ताँए क ु सुमलाल \nअपना ढ़िचार े  बाजल। क ु सुमलालक बात सुढ़न मनमे िेल जे ढ़बनु देखल -\nबुझल लोक अढ़हना बजैए तइले मनक ेँ  माहर बनाएब क े तौसाँ उमचत नइ हएत। \nअपन सोगाएले मनक ढ़िचार व्यतत कर ै त बजलाौं - \n\"क ु सुमलाल , चाह -मचन्न ी सब अमिए म ुद ा ूध ढ़किु  पीब ल ेल क। जाँ ह ेर ाएल  \nरहैत ताँ ढ़गलासो आेंघराएल रहैत आ ूधक भसरखार से हो रहैत।\"  \nक े तबो घरसुहबी ढ़बलाइ ढ़कए ने अमि मुदा ओकरा ताँ चोर िा चोरनी नइ कढ़ह  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 89 \nसक ै  मिऐ। मुदा क ु त्ताक ेँ  ताँ से  बात नढ़ह अमि। तहमे ढ़पल्ला ताँ अप्पन चाभल-\nढाभलसाँ अपन मान-मयाणदा कनी -मनी रखनाौं अमि मुदा ढ़पल्लीक ेँ  सि 'चोरनी \nढ़पल्ली ' कढ़हते ि ै । \nदाशणढ़नक जकााँ क ु सुमलाल बाजल - \n\"िाय, अहााँक ेँ  ढ़क नइ बुझल अमि जे 'दाने -दाने पर भलखा है खाने िाला ें  का \nनाम '। जेकरा कपारमे ूध भलखल ि े लै से पीलक तइले अनेर े  ढ़कए मन \nमन्हुएने िी। हमहाँ आढ़बये गेलाौं , सोझामे ुनू िााँइ साती ू ढ़गलास पाढ़न \nक े तलीमे नाढ़पकऽ ददयौ आ कनी असामी चायपत्ती सेहो दऽ ददयौ , अंगर ेक्षजया \nचाह बढ़न जाएत।\"  \nक ु सुमलाल मुाँहक 'अंगर े क्षजया चाह' सुढ़न क्षजज्ञासा िेल जे अंगर े क्षजया चाहक \nमाने की िेल ? शंका ऐ ुआर े  िेल जे जइ इ ं नलौंड (िेल्स , स्काटलौंड इ ं नलौंड \nममला रन्ेट मिटेन) मे चाहक उपज नइ अमि , तइ देशक लोक सिसाँ बेसी चाह \nपीबैए, से अनै क े तएसाँ अमि। बजलाौं- \n\"की अंगर े क्षजया चाह कहलहक, क ु सुमलाल ?\" \nठोराढ़ह मौगी जकााँ, जेकरा ठोर े पर बरी पक ै ए तढ़हना क ु सुमलाल बाजल - \n\"िाय, अंगर े ज सब जखन चाह बगानपर हमला कऽ िीनलक , तखन अपना \nऐठाम जे लऽ गेल से ताँ लइये गेल , जे अपना ऐठामक माने अपना देशक \nलोक जे चाह नइ पीबै िला , मतनको सिक ेँ  लोिा-लोिा चाहक आद ैत लगा \nअपन बाजार बिा लेलक।\"  \nक ु सुमलालक चाहक ताग्विक ढ़िश्लेषर् सुढ़न अपनो मन सक -पका गेल जे \nक ु सुमलाल इमतहासक बात बाक्षज रहल अमि , ताँए ओकरा दोसर ददशामे \nमो़िब, माने प्रश्नक माध्यमसाँ ढ़िचारक रास्ता मो़िल जाइए, उमचत नढ़ह , ताँए \nसह दैत बजलाौं - \n\"आब की करी , क ु सुम ?\" \nक ु सुमलालक ेँ  अपना ढ़िचारपर जेना िरोस जगलै तढ़हना बाजल -  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"िाय, असाम जे गेल रही से मोन अमि ढ़क नढ़ह।\"  \nअपने गाि-ढ़बरीिसाँ बेसी भसनेह अमि, ताँए असामक बाँसबोनी आ नाररयल-\nसुपार ीक बो न  द ेख ै पािू र ढ़ह  गेल ाौं, चाहक बोनपर मधयाने ने गेल। ताँए अपन \nकमजोरीक ेँ  नुकबैत बजलाौं - \"क ु सुम, एक ताँ उमेरो िेल आ दोसर पररिारमे \nतेहेन खंज -ख ौ ह रर  सि अमि जे ओकरे  स्ह ारै  पािू अपन  सो ल्ह ो अन ा शक्तत \nखतम िऽ जाइए। यात्री बाबाक ेँ  जढ़हना मममिलाक ढ़बआहे पद्धमत आधा \nशक्तत खींच लेलक ै न , मुदा फढ़़ििोट कएल नढ़हयेँ िेलैन, तढ़हना अपने िऽ \nगेल िी।\"  \nक ु सुमलाल बाजल - \n\"अपना ऐठामक  लोक ब़ि मेठढ़नया ि ै ि से मानै िी की नढ़ह। देश्चखते िी जे \nअसामक पनखौक सि बोन -झा़िमे पानक पत्ता तोढ़़ि लइ ि ै ि आ गािसाँ \nखसल सुपारीक खाें इचा सोढ़ह पान सेने खा कऽ पानक रस लइ ि ै ि की \nनढ़ह।\"  \nक ु सुमलालक ढ़िचार सुढ़न मन मधुआ गेल। बजलाौं - \n\"क ु सुम, अपना ऐठामक की मेठढ़नया कहलहक ?\" \nहाँसैत क ु सुमलाल बाजल - \n\"िाय, अहााँ चौल कर ै  िी। कहबी ि ै  जे 'सााँइयक नाम सब जानै मुदा हइ -\nहइ कर ै ', तढ़हना कर ै  िी। होउ अपना यज्ञक ढ़नमरजना करू। चाह आ चाहेक \nयज्ञमे अप्पन समय लगा देब से उमचत नढ़ह, एकटा ढ़िचार करए आएल िी।\" \nक्षजज्ञासा िेल जे चाह बनबैक ेँ  क ु सुमलाल यज्ञ कहलक। बजलाौं- \n\"की यज्ञ, क ु सुम?\" \nक ु सुमलालक मन जेना ढ़िचारसाँ िरल होइ , तढ़हना बाजल - \n\"िाय साहैब, अहााँ ताँ अपने जनै मिऐ, अनेर े  हमरा बानर ढ़कए बनबै िी। \nहनुमान जकााँ अपन शक्तत अहााँ ढ़बसैर गेल िी ताँए अंगद जकााँ मोन पाढ़़ि \nदेलाौं हेन।\"   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 91 \nअपना मनमे तृग्प्त नइ िेल , बजलाौं - \n\"की यज्ञ कहलहक, क ु सुम?\" \nजढ़हना नहेला पिाइत िीजल अंगक िस्त्रक ेँ  धोइ ओइमे समाएल पाढ़नक ेँ  \nढ़नचोढ़़ि सुखाएल जाइए तढ़हना क ु सुमलाल ढ़िचारक ेँ  ढ़नचोढ़़िकऽ बाजल - \n\"िाय साहैब, ढ़पल्ला -ढ़पल्ल ीक िााँज िो ़ि़ू। चाह  बन बए बैसल  िी पढ़ह न े चाह  \nबना ुनू िााँइ एकठाम बैस पीब भलअ। जखने चाह पीब लेब तखने चोरनी \nढ़पल्ली मनसाँ हेरा जाएत आ आढ़ब जाएत जे ुढ़नयााँमे जेते र ं गक यज्ञ अमि \nओइमे 'ज्ञान यज्ञ' सिसाँ श्रेि अमि।\" \nक ु सुमलालक ढ़िचार सुढ़न मनमे हररत क्रान्न्त जकााँ जाढ़ग गेल। बजलाौं - \n\"ज्ञान योग ताँ अनन्त अमि।\" \nक ु सुमलाल बाजल - \n\"िाय साहैब, अनेर े  कोन झमेलमे प़ि ै  िी, तवि-योगक ेँ जाढ़न लेब तहीसाँ सब \nढ़नपैट जाएत।\"  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.र बीन्द र न ार ायर् मम श्र-बद भल  र ह ल  अमि सिढ़किु  (उपन्यास)- \nधारािाढ़हक \n \nरबीन्दर नारायण चमश्र \nबद शल  र हल  अचछ सभवकछु (उपन्दयास)- धारािावहक  \nखण्ड ११-१५ \nबद शल  र हल  अचछ सभवकछु \n \n11 \n \nिोरुकबा उढ़ग गेल िल । ओसारापर बैसले -बैसल हमसि आौंघा रहल िलहुाँ \n। बाहर स़िकपर प्रातःभ्रमर् करएबला लोकसिक आिागमन प्रार ं ि िए \nगेल िल । नेताजीक ढ़नन्न सेहो प्रायः पूरा िए रहल िलढ़न। ओ करोट \nबदललमि। कनीमनी आाँश्चख खोललमि । आाँश्चख खोभलतढ़ह हमरासिक ेँ  \nओसारापर प़िल देखलमि । ओ चोट्टे ओिाओनपर साँ उदठ जाइत िमि। \nओसारापर अबैत िमि आ मचमचआ उठ ै त िमि- \n\"संदीप! संदीप!  \nकोनो जबाब नढ़ह अबैत ि ै क । फ े र ओ हमरासिक लगीच अबैत िमि। \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 93 \nह म सि ढ़किु  बूक्षझ न ढ़ह  पाढ़ब र ह ल  िी। ह म र ासिकेँ एन ा अपन  घर क \nओसारापर प़िल देश्चख ओ चढ़कत िलाह। कनी काल ताँ ओ चुप् पे रढ़ह गेलाह \n। ढ़क िु  सो चल ाह  । फे र  ह म र  पैर केँ जो र साँ ढ़ह ल ा द ेल ाह  । ह म  ह ़िब़िा कए \nउठ ै त िी । \n\"तूाँ एना, एढ़हठाम ?\" \nह म  ढ़किु  बाक्षज न ढ़ह  पाढ़ब र ह ल  िी । आबाज सुढ़न  शक्ततन ािो  उदठ जाइत \nअमि । ह म सि ढ़किु  बक्षजतहु ाँ,ढ़किु  करर तहु ाँ ताढ़ह साँ पढ़ह न ढ़ह  न ेताजी जो र साँ \nमचकरलाह - \n\"चोर! चोर!\"  \nएकाएक नेताजीक ेँ  सामनेमे देश्चख घब़िाहढ़टमे शक्ततनाि मकानक सीिीपर \nख भस प़िल  । ह म  ओकर  पािू-पािू िल हु ाँ । ह म र ो  संतुल न  ढ़बगढ़़ि गेल  । ह म हु  \nओतढ़ह धराम दए खसलहुाँ । ुनूगोटे उलटैत -पलटैत सीिीपर खसैत -प़ि ै त \nनीचााँ पहुाँचलहुाँ । उपर े साँ नेताजी इसारा कए देने रहमि। सीिी लग हुनकर \nआदमीसि हमरासिक ेँ  पकढ़़ि लेलक । साौंसे देहमे कतेको ठाम चोट लागल \nिल । हाि -पैर ठ े हुनसाँ खून बढ़ह रहल िल । शक्ततनािोक कमोबेस सएह \nहाल रहैक । नेताजीक मुस्टंडसि ओहनो हालतमे हमरासिक ेँ  िपररअबैत \nलगीचेमे बनल नौकरक आिासमे लेने चभल गेल। हमसि चोटसाँ िटपटा रहल \nिलहुाँ । मुदा तकर ओकरासिक ेँ  कोनो परबाह नढ़ह रहैक । पनरह ममनटक \nबाद नेताजी स्ियं ओढ़हठाम अएलाह। हमरासिक ेँ  देश्चखते मचकरए लगलाह - \n\"तोरासिक ेँ  की िेलह जे नेताजीक ेँ  चकमा दए देबैक । साफ-साफ बाजह \nजे तोरासिक ेँ  एढ़हठाम क े  आ ढ़कएक पठओलक? जाँ झूठ बजबह ताँ पररर्ाम \nिोगबाक हेतु तैयार रहह ।\"  \nनेताजी एतेक बाजले िलाह ढ़क  मुस्टंडसि लाठी िााँजए लागल । लगैत िल \nजेना आब लाठी चलत ताँ ताब । हम ुनूगोटे चुप रही । की बक्षजतहुाँ? \n\"बजैत ढ़कएक नढ़ह िह ?\"  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमसि तैओ चुप..  \nएतबढ़हमे नेताजीक फोनक घंटी बाक्षज उठल ।  \n\"अहााँक ेँ  राज्यप्रमुख ढ़निासपर बजाहढ़ट अमि।\" \n\"बात की ि ै क?\" \n\"से की जाने गेभलऐक ? \n\"ढ़किु  ताँ अंदाज होएत ?\" \n\"ढ़किु  न ढ़ह  कढ़ह  सकै त िी । र ाज्यप्रम ुख जी से सि ढ़किु  न ढ़ह  कह ल ढ़न  अमि \n। सोझे कहलाह जे देबन बाबूक ेँ  बजाबह ।\"  \nओढ़हकात राज्यप्रमुखजीक आप्तसमचि फोनपर रहमि । \nनेताजी नि राज्यप्रमुखजीक ओढ़हठाम पहुाँचैत िमि । फटढ़कएसाँ \nखुढ़फआसि हुनका पिो़ि क े ने चभल रहल िल । आगू -पािू पुभलसक लोक \nताँ िलहे । राज्यप्रमुखजीक आिासपर पहुाँचतढ़ह हुनकर स्िागतमे \nराज्यप्रमुखजी स्ियं आगू अबैत िमि । ुनूगोटे अंदर जाइत िमि । बाहर \nहाँसी-ठठ्ठाक अबाज सुनाइ प़ि ै त रहैत अमि । कढ़ह नढ़ह ओ सि घंठा िरर \nकी-की कर ै त रढ़ह गेलाह ? मुदा जखन ओ बाहर ढ़नकललाह ताँ हुनकर \nप्रसन्नता देखएबला िल। सरकारी कारसाँ हुनका िापस अपन घर पहुाँचा देल \nगेलढ़न । नेताजी आइ कतेक ददनक बाद आश्वस्त लाढ़ग रहल िलाह । \nसंिितः हु न काल ो कढ़न केँ आपसम े ढ़किु  सौ द ा पढ़ट गेल  िल ढ़न  । घर  पहु ाँमच \nिरर िााँक दारू पीलाह आ चैनसाँ सुमत रहलाह । \nनेताजीक गेलाक बाद हम आ शक्ततनाि मुस्टं डसिक कब्जामे िलहुाँ । चोट \nलगलासाँ हमरा ुनूगोटेक हालत ग़िब़िा रहल िल । हमसि बेर -बेर ई बात \nओकरासिक ेँ  कढ़हऐक । मुदा ओकरासिक ेँ  कोनो असररए नढ़ह होइक । \nजहन हमसि बहुत पर े सान िए गेलहुाँ ताँ ओ सि नेताजीक ेँ  फोन क े लक । \n\"एकरसिक हालत ठीक नढ़ह ि ै क । जहााँ-तहााँसाँ खून ढ़नकभल रहल ि ै क । \nओ सि ददणसाँ पर े सान अमि ।  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 95 \n\"ताँ की करबाक ि ै क?\" \n\"एकरासिक ेँ  अस्पताल लए जाएब बहुत जरूरी अमि ।\" \n\"ताँ लए ढ़कएक नढ़ह जाइत िीही?\" \n\"िेल जे अहााँसाँ पूमि ली ।\" \n\"हद्द िए गेल । हम अखन जरूरी काजमे लागल िी । जे जेना जरूरी होइ से \nकरह ।\"  \nतकर बाद ओ सि हमरा ुनूगोटेक ेँ  कारमे  बैसाकए अस्पताल पहुाँचल । \nअस्पतालक गेटेपर पुभलस ठाि िल । कारसाँ उतरलाक बाद आपातकालीन \nढ़ििागमे पहुाँचबासाँ पढ़हनढ़ह पुभलस हमरासिक पिो़ि करए लागल । \nअस्पताल म े म ाम ूल ी उपचार क बाद  सााँझ धरर  ह म र ा ु न ूगो टेकेँ िु ट्टी द ए द ेल  \nगेल । मुदा पुभलस पिो़ि क े नढ़ह रहल । चोट कोना लागल ,की िेल ,अहााँसि \nनेताजी ओढ़हठाम की कए रहल िलहुाँ ? तरह -तरहक प्रश्नसाँ जान बाँचाएब \nमोसढ़कल िए गेल। शक्ततनाि बहुत कहलक ै क ,खुसामद क े लक ै क मुदा \nपुभल स ढ़किु  सुन बाक ह ेतु तैयार  न ढ़ह  िेल ैक । शक्ततन ाि बूक्षझ गेल ैक जे ढ़बन ा \nलेने -देने ई सि जान नढ़ह िो़ित । जेबीमे हाि देलक आ जतेक टा का रहैक \nसे पुभलसक ेँ  जेबीमे चुपचाप राश्चख देलक । कातमे जा कए ओ सि टाका \nगनलक। तुर ं ते ओकरसिक आि-िाि बदभल गेलैक । पुभलसक कस हल्लुक \nिए गेलैक ।  \n\"ठीक ि ै क । अहााँसि अपन ड े रा चभल जाउ । जरूरी हेतैक ताँ हम स्ियं संपक ण  \nकए लेब ।\"  \nहमरासिक जानमे -जान आएल । ररतसा पकढ़़ि अस्पतालसाँ ढ़बदा िेलहुाँ । \n \n12 \n \nअस्पताल साँ िु टल ाक बाद  ह म सि अपन  रन्ाम ीर्क डे र ापर  पहु ाँचल हु ाँ ।  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंयोगसाँ ओ अपने नढ़ह िलाह । हुनकर पररिारक लोक सेहो नढ़ह रहए । \nहुनकर िाढ़गन रहमिन । हमसि अपन पररचय देभलअढ़न । ओ अपन मामसाँ \nफोनपर गप् प क े लाह। हमरासिक ेँ  रन्ामीर्साँ फोनेपर गप्प िेल । तकरबाद \nढ़नचैनसाँ हमसि ओतए रामतिरर ढ़िश्राम क े लहुाँ । चोटसिमे ददण होइत रहैत \nिल  । डातटर  ढ़किु  द बाइसि द ेन े र ह ए , से खाइत रहलहुाँ । तकरबाद जे \nढ़नन्न प़िलहुाँ से िोर े  उठलहुाँ । \nरामतिरर हम आ शक्ततनाि िढ़िष्यक ददशा आ दशापर छचिंतन कर ै त रढ़ह \nगेलहुाँ । ने हम सुमत सकलहुाँ ने ओ । ज हलसाँ लए कए नेताजीक शक्ततपुरम \nस्स् ित घर धरर घढ़टत घटनाक्रम बेर-बेर मोनमे आढ़ब रहल िल । ढ़बना कोनो \nगलतीक ेँ  नेताजी हमरा जहल पठा देलमि । हम ओतए कतेको ददन धरर बंद \nरहलहुाँ । बाबू हमर जमानतक हेतु की नढ़ह क े लाह ? खेत बेमच ओकीलक फीस \nदैत रहलाह । तारीखपर -तारीख प़ि ै त रहल । मु दा जमानत नढ़ह िेल । हम \nजह ल साँ तख न े िु ढ़ट सकल हु ाँ जख न  न ेताजी चाह ल मि। कार र्,ढ़किु  न ढ़ह  बूक्षझ \nसकभलऐक। मुदा आब बूझा रहल अमि जे नेताजीक ेँ  हमरापर सक िए गेल \nर ह ढ़न  जे ह म  हु न का बारे म े बहु त ढ़किु  जाढ़न  र ह ल  िी,जाढ़न गेल िी । चुनाओक \nसमयमे हमरासाँ एकहुटा बात बहराइत ताँ ओ बमसाँ कम ढ़िस्फोटक नढ़ह होइत \n। नेताजीक राजनीमतक िढ़िष्य हिामे उढ़़िआ सक ै त िल । तेँ तरह-तरहक \nब्याें त कए ओ हमरा जहलमे पठओने होएत ।  \n\"मुदा आब की कएल जाए ?\"-हम ई सबाल बेर -बेर शक्ततनािसाँ पुिभलऐक \n। \n\"हौ! हमरा तोरासाँ बेसी िो़िबे बूझल अमि । मुदा एतबा ताँ हमहु जनैत िी \n,तुहाँ जनैत िह जे देश ,समाजक हालत ठीक नढ़ह चभल रहल अमि । नेताजी \nसन -सन लोक देशक समस्त व्यिस् िाक ेँ  अपहरर् कए लेने अमि । बेसक \nदेशमे कानूनमे सि बराबर अमि मुदा असभलअत की ि ै क ,से क े  नढ़ह जनैत \nअमि? जकरा ने रहबाक ठ े कान ि ै क,ने खेबाक उपाय ि ै क ,से अपन मत की  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 97 \nदेत ? ओकरा ताँ क े ओ अपना ढ़हसाबसाँ बहका लेत । जे चाहत से करबा लेत \n। \" \n\"ई समस्या ताँ पुरान अमि । कोनो आइ ई सि िए रहल अमि से बात ताँ नढ़ह \nअमि । समाधान ताँ बताबह ।\" \n\"समाधान कोनो िगिान ताँ करमिन नढ़ह । हमर े -तोरा आगू आबए प़ित ।\" \n\"हम ताँ सि तरहें तैयार िी । मुदा क े महर की करी से मागणदशणन चाही ।\"  \n\"से सि क े  करत? जकरा कनीको अकील ि ै क से अपन स्िािणमे लाढ़ग \nजाइत अमि । क े  ढ़ििादमे प़िए? \" \n\"देखहक , कोनो नि दल बनाएब , ओकरा चलाएब आ एढ़ह योनय बनाएब जे \nओ चुनाओ ल़िए आ जीतए बहुत कदठन बात ि ै क । एढ़हमे सालो लाढ़ग \nसक ै त अमि । तिाढ़प, बात बनए , नढ़ह बनए तकर कोनो ठ े कान नढ़ह अमि । \nकारर् जे सत्तामे बैसल जे लोकसि अमि , से कोनो चुप ताँ रहत नढ़ह। ओहो \nसि ह म र सिक ढ़किु -न े ढ़किु  काट ढ़न काल बाक प्रयास कर त, हमर \nआदमीसिक ेँ  तरह-तरहक प्रलोिन दए फो़िबाक प्रयास करत , जे नढ़ह \nओकर बात सुनतैक तकरासिक ेँ  कोनो-ने -कोनो तरहें फ ाँ सेबाक प्रयास करत \n।\" \n\"तखन ?\" \n\"हमरा ढ़हसाबे  ताँ जे ढ़िरोधी दल अमि, ओकर सहयोग ली। तखनढ़ह हमसि \nढ़किु  कए सकब ।\" \n\"कहक माने जे जनक्रान्न्त दल(जेक े डी)क संग ममभल जाइ।\"  \n\"आओर की ? मौकापर झुकनाइ जरूरी ि ै क । जे संठी जकााँ ठाि े  रहैत \nअमि,से टुढ़ट जाइत अमि ।\" \n\"मुदा एकटा बात नीकसाँ बूक्षझ लएह । समरन् ढ़िकास दल (एसिीडी) अखन \nशासनमे अमि । ओकरा श्चखलाफ क े ओ जल्दी सामने नढ़ह आबए चाहतह।\"  \n\"देखहक । डर े लासाँ ताँ बात नढ़ह बनत । जकरा जे करबाक होइक से करओ  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n। हमसि ताँ अपन ढ़िचारमे स्पि होइ। ई ुढ़नआ डरपोक , कायरक लेल नढ़ह \nि ै क । जे जीबए से खेलए फाग । ल़िनाइ ताँ ि ै हे । जखन सि जाने बाँचेबामे \nलागल रढ़ह जा एत ताँ पररितणन होएत क े ना?\" \n\"ठीक ि ै क, हमसिसाँ संपक ण  करी सएह ने ।\" \n\"आओर की ?\" \nहमसि ुनूगोटे गप् प कइए रहल िलहुाँ की संदीप ओतए पहुाँचल । \nहमरासिक ेँ  देश्चख ओ कनी अचंभित जरूर िेल मुदा जल्दीए सही मुरामे आढ़ब \nगेल ।  \n\"तूाँ सि एढ़हठाम?\" \n\"संयोगेसाँ कास्ल्ह एढ़हठाम अएलहुाँ । मुदा गाौंिा नढ़ह िमि। हुनकर िाढ़गन \nिमिन । ओएह हमरासिक ेँ  स्िागत कए रहल िमि।\" \n\"हमहु ताँ हुनक े साँ ि ें ट करबाक हेतु आएल रही ।\" \nह म  संद ीपकेँ द ेख ैत र ढ़ह  जाइत िी । ओ िीतर साँ ढ़किु  परे सान  ल ाढ़ग र ह ल  \nअमि । ढ़किु  बाक्षज न ढ़ह  र ह ल  अमि । \nओ बेर -बेर  पािू दद स ताढ़क र ह ल  अमि । ओकर  म ान भसक स्स्िमतक ेँ  देखैत \nशक्ततनाि बाक्षज उठ ै त िमि- \n\"बात की अमि? तूाँ बहुत पर े सान बुझा रहल िह? बेर -बेर  पािू दद स ढ़कएक \nदेश्चख रहल िह ? \" \nम ुद ा संद ीप ढ़किु  न ढ़ह  बाजल  । चुप्पे र ढ़ह  गेल  ।\" \n \n13 \n \nदेबनक नेताजी बनबाक श्चखस्सा बहुत रोचक अमि । हुनकर घरक नाम देबन \nरहढ़न । देबनक ढ़पता बहुत गरीब रहमि । बहुत मोसढ़कलसाँ जीिन -यापन \nकर मि । गाम म े बहु त कम  जम ीन  र ह ढ़न  । ढ़किु  जम ीन  बाँटाइपर  सेह ो  कर मि ।  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 99 \nआमक मासमे हाटपर आम बेमच लेमि । क ु भसआरक मासमे क ु भसआर पेरर \nकए गूंर बनाबमि,सेहो बेचमि । जखन एहसिसाँ काज नढ़ह चलढ़न ताँ कढ़हओ \nकाल कलकत्ता सेहो चभल जामि । ओतए िनभसआक काज करमि ।  देबन \nहुनकर एकमात्र पुत्र रहमिन । सददखन हुनका अपने संगे राखमि । जखन \nकखनहु ओ कलकत्ता जामि ताँ देबनक ेँ  सेहो संगे लेने जामि । नेताजीक माएक \nमृत्मयु बहुत कम बएसेमे िए गेल रहढ़न । तेँ हुनकर ढ़पता माएक काज सेहो \nकरमि । एकटा बेटी िलढ़न ,जकर ढ़बआह गामे लग सररआ (संदीपक गाममे ) \nिेल िलढ़न । नेताजीक नेनपनेसाँ ओढ़हगाममे आिागमन रहैत िलढ़न। \nओहीक्रममे संदीपोसाँ हुनकर पररचय िेलढ़न ।  \nनेताजी अपन ढ़पताक गरीबी देखने रहमि । ओ अपन पररिारक रक्षा कर ै त -\nकर ै त एकबेर कलकत्तेमे ढ़बमार प़िलाह आ अनचोक े मे चभल जाइत रहलाह । \nनेताजी ओढ़ह समयमे बीएमे पि ै त िलाह । जेना -तेना कलकत्तेमे हुनकर \nअंमतम संस्कार कए गाम घुरर गेलाह । तकर बादक श्राद्धकमण गामेमे क े लमि \n। ढ़पताक देहान्तक बाद ओ एकदम असगर िए गेलमि। आब की करमि ? \nजेना -तेना बीएक परीक्षा देलढ़न । तकर बाद शक्ततपुरम चभल गेलाह । ओतए \nजे काज िेटढ़न से करए लगलाह । क्रमशः हुनकर शक्ततपुरममे पररचय बिए \nलगलढ़न ।  \nशक्ततपुर म म े र ह ैत ओ ट्युसन  सेह ो  कर मि । ओह ीक्रम म े सम रन् ढ़िकास द ल  ( \nएसिीडी )क तत्मकालीन अध्यक्ष सुमंतजीक बेटी-म ढ़ह म ाकेँ सेह ो  ट्युसन  \nपिाबमि । संयोग एहन िेलैक जे ढ़हनकासाँ पिलाक बाद ओकर परीक्षाफलमे \nढ़नर ं तर सुधार होइत गेलैक । बेटीक परी क्षाफल नीक िेलासाँ अध्यक्षजी \nगदगद रहमि । नेताजीक मानदान बि ै त गेलढ़न। अध्यक्षजीक घरमे नेताजीक \nसमय -क ु समय आिागमन सेहो होइत रहलढ़न। मढ़हमा सेहो हुनका संगे बेसी \nसमय ढ़बतबए लगभल । कढ़हओ काल बजार -हाट सेहो जाए लगभल । जाँ कोनो \nकाज होइतैक ताँ देबनक संग कए ओ चभल जाइत । अध्य क्षजीक पररिारमे  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहुनका प्रमतए ततेक ढ़िश्वास रहैक जे क े ओ कोनो प्रकारक आशंका सोमचओ \nन ढ़ह  सकै त िल  । ढ़किु  दद न क बाद  म ढ़ह म ाक म ैढ़र कक पर ीक्षाफल  बह र ाएल  \n। ओ प्रिमश्रेर्ीमे नीक नंबरसाँ परीक्षा पास क े लक। \nअध्यक्षजीक नेताजीक प्रमत ढ़िश्वास बढ़िते गेलढ़न । ओ हुनकर पररस्स् िमतसाँ \nसेहो छचिंमतत रहैत िलाह । एकददन मौका देश्चख हुनका पाटी कायाणलयमे काज \nधर ा द ेल ख ीन  । तकर बाद  हु न कर  जीिन  ढ़किु  आसान  ह ो बए ल गल ढ़न  । द ेबन  \nबहुत इमान्दारीसाँ अध्यक्षजीक सेिा करमि । संगढ़ह हुनकर घरपर मढ़हमाक \nट्युसन  ताँ करर ते र ह मि । \nमढ़हमा आ देबन समय -क ु समय एक -दोसरसाँ ि ें ट कररते रहैत िलाह । \nअध्यक्षजीक पाररिाररक िातािरर् उनमुतत रहबाक कारर् ककरो एढ़हसि \nढ़िषयपर ध्यान नढ़ह गेलैक । ककरो छचिंता करबाक प्रयोजन नढ़ह िेलैक । \nओहुना अध्यक्षजीक घरक बार े मे तरह -तरहक श्चखस्सा साौंसे शक्ततपुरममे \nसुनल जाइत िल । मुदा तेँ की ? ककरो साहस रहैक जे हुनकर सामनेमे  ढ़किु \nबाक्षज लेत। कोनो प्रयोजनो नढ़ह रहैक।  \nएकददन मढ़हमा आ देबन गंगा कातमे बहुत देरी धरर बैसल रढ़ह जाइत गेलाह \n। समयपर घर िापस घुरबाक होस नढ़ह रढ़ह गेलढ़न। इजोररआ पसरर गेल \nरहैक । गंगाक प्रिाह आगू-पािू ह ो इत र ह ैत िल ैक । ओढ़ह न ा हु न को  सिक \nमोनमे तूफान मचल रहढ़न। ब़िी कालक बाद अन्हर अएबाक संिािना बनैत \nदेश्चख ओ सि उठलाह आ िापस घर ददस ढ़बदा िए गेलाह । तकर बाद ई \nक्रम चभलते रहल । अध्यक्षजीक ेँ  समय नढ़ह रहढ़न ,पररिारमे ककरो कोनो \nमतलब नढ़ह रहढ़न । मढ़हमा आ देबनक ेँ  किुक परबाह नढ़ह रढ़ह गेल रहढ़न । \nपररर्ाम िेल जे एकददन सााँझमे ओ सि ढ़नर्णय क े लमि । ओढ़ह ढ़नर्णयक ेँ  \nलागू करबाक हेतु दोसर े  ददन आयण समाज मंददर पहुाँचलमि आ ओतए अपन \nढ़किु  मम त्रसिक उपस्स्िमतम े ढ़बआह क ढ़िमध पूर्ण कए ल ेल मि । ढ़बआह  \nक े लाक बाद हुनकासिक ेँ  साहस नढ़ह होढ़न जे घर िापस जाइ । सोझे  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 101 \nशक्ततपुरम टीसन चभल गेलमि । ओतए ढ़िजयपुरमक र े लगा़िी लागल रहैक \n। जेना -तेना ढ़टकटक जोगार क े लमि आ रेनमे बैभस गेलमि ।  \nदोसर ददनसााँझमे ढ़िजयपुरम टीसन पहुाँचलाह । प्लेटफामण नंबर एक पर रेनसाँ  \nउतरर ुनूगोटे ब ें चपर जा कए बैभस गेलमि । संजोग देश्चखऔक जे ओही समयमे \nअध्यक्षजी ढ़िजयपुरमसाँ शक्ततपुरम िापस जेबाक हेतु ओतए पहुाँचलाह । \nओतए ुनूगोटे क ेँ  एतेक लगीचमे बैसल देश्चख कनीकाल ताँ हुनका ढ़िश्वास नढ़ह \nिेलढ़न जे ओएहसि िमि। मुदा लग अएलाक बाद बात पररिा गेलढ़न ।  \n\"मढ़हमा! मढ़हमा!\" -अध्यक्षजी अबाज देलढ़न । ई ताँ बाबूजी बूझा रहल िमि \n। म ढ़ह म ा हु न कर  अबाज सुढ़न  पािू दद स घुम ल ीह । अपन  ढ़पताकेँ साम न े द ेश्चख  \nओ ह़िब़िा गेलीह। देबन सेहो अकचका कए ब ेंचपरसाँ उठलाह । मढ़हमाक \nमािमे भसन्नुर देश्चख अध्यक्षजीक ेँ  बात बुझबामे देरी नढ़ह िेलढ़न । कनीकाल \nताँ बहुत िगुन्तामे रहमि। फ े र अपनाक ेँ  स्हारलाह। \n\"जखन तोरासिक ेँ  ढ़बआह करबेक िलौक ताँ हमरा ताँ कढ़हतह ? नीकसाँ \nउत्मसि मनढ़बतहुाँ । लोकसिक ेँ  बजढ़बतहुाँ। गीत-नाद  होइत । मुदा कोनो बात \nनढ़ह । जे िेलैक ,से िेलैक । आब सिगोटे शक्ततपुरम चलैत िी । ओतढ़ह \nआगूक कायणक्रम  म न ाएब। म ो न क ढ़किु ओ अभिल ाषा ताँ पूर्ण ह ो अए । ओतए \nस्िागत समारोह आयोक्षजत कएल जाएत । तकर बाद तोरासिक ेँ  जतए \nजेबाक होअए से जइअह ।\"  \nसि ढ़किु  अन ुकूल  द ेश्चख  ु न ूगो टे अध्यक्षजीक संगे रेनसाँ शक्ततपुरम िापस \nढ़बदा िए गेलाह।  \n \n14 \n \nअध्यक्षजीक बेटीक ढ़बआहक स्िागत समारोह शक्ततपुरममे धूमधामसाँ \nमनाओल गेल । एक सप्ताह धरर ढ़िढ़िध कायणक्रम चलैत रहल । तरह -तरहक  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनृत्मय-संगीतसाँ महढ़फल ददन -रामत आनंदमय बनल रहैत िल । जकरा जे मोन \nहोइ से खाउ ,जेहन गीत सु नबाक मोन होअए से सुनु । ढ़फल् म देखबाक होअए \nताँ सएह देखू। कढ़ह नढ़ह सक ै त िी जे ओढ़हठामक िातािरर् कतेक आनंदमय \nरहए । शक्ततपुरमक समस्त गर्मान्य लोकसि एढ़हमे सग््मभलत िेलमि। \nजय-जय िए गेल ।  \nमढ़हमाक संग देबनक ढ़बआह ओकर जीिनक एकटा जबरदस्त पररितणनकारी \nघटना साढ़बत िेल । अध्यक्षजी बहुत ददनसाँ एकटा सही उत्तरामधकारीक ेँ  \nताढ़क रहल िलाह । ददन -रामत पाटीक काज कर ै त-कर ै त िाढ़क गेल रहमि । \nदेबनपर हुनकर ध्यान बहुत ददनसाँ िलढ़न । आब ताँ ओ हुनकर जमाए बढ़न \nगेल िलश्चखन। सोचलाह जे हुनक े  आगू कएल जाए । ओना ओ मढ़हमाक ेँ  \nपढ़हने मौका देबए चाहमि । मुदा ओ राजनी मतमे जेबासाँ साफ े  मना कए देने \nरहढ़न ।  \n\"राजनीमतमे हमरा कोनो रूमच नढ़ह अमि ।\" -ओ साफ े  जबाब दए देने रहढ़न । \nमुदा आब ताँ ओ ढ़िकल्प िेढ़ट गेल रहढ़न। तेँ ढ़बना कोनो ढ़िलंबक ेँ  आगू बिबाक \nढ़नर्णय क े लढ़न । एकददन सााँझमे ओ मढ़हमा आ द ेबनक संगे गप् प -सप्प कर ै त \nिलाह । माहौल अनुक ू ल देश्चख  बजलाह -\"हम आब राजनीमत कर ै त -कर ै त \nिाढ़क गेल िी । बहुत ददनसाँ एकटा सही उत्तरामधकारीक ेँ  ताढ़क रहल िलहुाँ । \nसंयोगसाँ देबन हमरासिक ेँ  बहुत उपयुतत बूझा रहल िमि । हम चाहैत रही \nजे पाटीक कमान पररिार े मे रढ़ह जाए । सेहो अभिलाषा हमर पूरा िए जाएत। \nहमरा जीबैत ककरो साहस नढ़ह ि ै क जे हमर प्रस्तािक ढ़िरोध करत । सिक \nफाइल हमर आलमीरामे बंद अमि । जाँ क े ओ अनट करत ताँ पररर्ाम िोगत \n। ई बात सि जनैत अमि । तेँ हमरा ढ़िचारसाँ जल्दीए देबनक ेँ  पाटीक \nकायणकारी अध्यक्ष बनेबाक घोषर्ा कए देल जाए। तोहर सिक की ढ़िचार?\" \nदेबन स्िीक ृ मतमे मु़िी ढ़हला देलढ़न । त कर बाद अध्यक्षजी ढ़बना कोनो \nढ़िलंबक ेँ  आगू बि ै त गेलाह । देबन पाटीक कायणकारी अध्यक्ष बना देल गेलाह  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 103 \n। ततबे नढ़ह ,तकर बाद जतेक पदसि रहैक ताढ़हपर गोट -गोट कए देबनक \nपलसिंदक लोकसिक ेँ  बैसा देल गेलढ़न। अध्यक्षजीक कामना इएह रहढ़न जे  \nदेबन ढ़नष्क ं टक राज करमि । पाटी आ सरकार ुनूमे । अध्यक्षजीक ओढ़हठाम \nसंबंध िेलासाँ देबनक िानय पलटी लेलकढ़न । ओ हुनकर अक ू त संपभत्तक \nमढ़हमाक संग उत्तरामधकारी िए गेलमि। संगढ़ह पाटीक कायणकारी अध्यक्षक \nपद सेहो दहेजमे िेढ़ट गेलढ़न ।  \nमुदा सिटा सोचलाहा िो़िबे होइत ि ै क ?पाटीक बहुत िररि लोकढ़नसि \nकढ़ह नढ़ह क ढ़हआसाँ आश लगओने िलाह जे अध्यक्षजी आसन खाली \nकरताह ताँ हमर े  नंबर आओत। मुदा अचानक देबन कतहुाँसाँ टपढ़क गेलाह। \nएकढ़ह बेर कायणकारी अध्यक्ष सेहो बढ़न गेलाह। सिटा शक्तत हुनक े मे क े श्चन्रत \nिए गेलढ़न। बाँढ़कए लोकसिक हािमे फोकला । अध्यक्षजीक एढ़ह काजक \nसामना -सामनी ताँ क े ओ ढ़िरोध नढ़ह क े लक ,मुदा पाटीमे िीतर े -िीतर ू गुट \nबढ़न गेल । एकगुटमे िररि लोकसि िलाह जे अपना -आपक ेँ  ठगल महसूस \nकए रहल िलाह । दोसर ददस देबन आ हुनकर समिणक िलाह । सही मानमे \nओ सि देबनक कोनो शुिछचिंतक िलाह से बात नढ़ह रहैक । देबनक संग \nदेबामे हुनका सिक ेँ  तात्मकाभलक फएदा िे लढ़न । पाटी आ सरकारमे \nमहत्मिपूर्ण पदसि िेटलढ़न । मुदा िो़िबे ददनक बाद चुनाओ िेलैक । \nअध्यक्षजीक प्रिािसाँ िा जेना-तेना हुनकर पाटी चुनाओ जीमत ताँ गेल मुदा \nराज्यप्रमुखक पद क े ओ आओर हमिआ लेलक । पाटीक चुनल गेल जन \nप्रमतढ़नमधमे साँ बहुमत देबनक श्चखलाफ चभल गेलढ़न। पररर्ा म सामने िल।  \nचुनाओ क्षजतबाक हेतु नेताजी कोनो कमण िो़िने नढ़ह िलाह। हमसि सेहो \nशुरु म े ओकर  पािू-पािू घुम ैत र ह ल हु ाँ । म ुद ा सााँप संगे द ो स्ती कतेक काल  \nचलैत ? मौका पढ़बतढ़ह ओ हमरासिक ेँ  ड ं क मारलाह । आओर जे िेल ,से \nिेल मुदा हमसि नेताजीक ेँ  नीकसाँ मचश्चन्ह गेलहुाँ । नेताजीक ेँ  ताँ हमरासिपर \nकढ़हओ ढ़िश्वास रहबे नढ़ह करढ़न। ओ ताँ हमरासिक ेँ  मात्र इस्तमाल कर ै त  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिलाह। मुदा कतेक ददन एना चभलतैक ? आश्चखर हम,शक्ततनाि आ संदीप \nएकठाम िए गेलहुाँ । एकठाम आढ़ब ताँ गेलहुाँ मुदा हमरासिक पासमे साधन \nबहुत सीममत िल । आइ -कास्ल्हक राजनीमत ताँ मात्र टाकाक खेल अमि । जाँ \nटाका अमि,लाठी अमि तखनढ़ह भसद्धान्तक बात करू ।  \n15 \n \nसंदीप अचानक हमरा सिक लगीच आढ़ब गेल िल । एढ़हसाँ पढ़हने बहुतददन \nधरर ओ नेताजीक खासम -खास रहए । आब की िेलैक की नढ़ह ओ \nओढ़हठामसाँ जान बाँचा कए िागल । आएल ताँ रहए गाौंिासाँ ि ें ट करए मुदा \nिेढ़ट गेभलऐक हमसि । ओ ततेक आहत लगैत िल जे मौका िेढ़टतढ़ह मोनक \nबात उगलैत गेल । चुप्प रहब ओकरा बसमे नढ़ह रहैक। ओ कहए लागल - \n\"ढ़किु  करै त जाउ । ल गैत अमि जे म ाि फाढ़ट जाएत।\" \n\"की िेलह ?\" \n\"की कह ? बाजल नढ़ह जाइत अमि । ई नेताजी ब़ि अन्यायी अमि,नीच अमि \n। सि तरहें बरबाद कए द ेलक ।\"  \n\"र े ! िेलैक की से ताँ बुक्षझऐक?\"-शक्ततनाि बाजल ।  \n\"कोनो एक ददनुका बात ि ै क जे कढ़ह ददअ आ अहााँ श्चखस्सा बूक्षझ जेबैक । \nअन्याय करब, ढ़नदाोष लोकक शोषर् करब ओकर चाभल ि ै क ।\"  \n\"मुदा तोरा ई देिज्ञान अचानक क े ना िए गेलह ? सालक -साल ताँ ओकर े  \nसेिामे लागल िलह ?\" \n\"से की कहाँ? जे की करी आ ढ़कएक करी ? आ जाँ कहबे करब ताँ अहााँसिक ेँ  \nढ़िश्वास होएत? कदाढ़प नढ़ह ? लोक एतबे कहत जे अखन नेताजीक शक्तत \nकम िए गेलढ़न अमि तेँ ई बदला ढ़नकाभल रहल अमि ।\"  \n\"देखहक । लोकक काज िइ कहनाइ । ओ ताँ कहबे करत आ हमसि सुनबो \nकरब । मुदा ताढ़हसिसाँ सत्मय नेने बदभल जेतैक।\"  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 105 \n\"तख न  तूाँह ी कह ह  जाढ़ह साँ तो ह र  ढ़किु  म द मत कए सकी आ ह म हु सि ढ़किु \nशांत होइ।\"  \nसंदीपक हालत बहुत ग़िब़ि लाढ़ग रहल िल । तिाढ़प,ओ िार ं बार बाहर ददस \nइसारा करए । माने ओमहर देश्चखऔक । आश्चखर हम शक्ततनािक ेँ  बाहर जा \nकए देखबाक हेतु कहभलऐक। ओ तुर ं त बाहर गेल । स़िकक कातमे एकटा \nमढ़हला बैसल काढ़न रहल िभल । संदीप ओढ़ह मढ़हला लग जाकए ठा़ि िए \nगेल  । ओ ढ़किु  न ढ़ह  बजल ैक, कढ़नते जा रहल िभल । आश्चखर शक्ततनािे \nपुिलक ै क- \n\"अहााँ संदीपक संगे मिऐक?\" \nओ सहममतमे मु़िी ढ़हला देलक ै क ।  \n\"ताँ एढ़हठाम ढ़कएक बैसल िी?\" \n\"संदीपक बाट ताढ़क रहल िी। ओ कहलमि जे हम गाौंिासाँ ि ें ट कए कनीक े  \nकालमे िापस होएब , तखन संगे चलब ।\"  \n\"मुदा ओ ताँ हमर े सि लग िमि । ओकरो मोन ठीक नढ़ह बुझाइत ि ै क । अहााँ \nहमरा संगे चलू ।\"  \nओ मढ़हला शक्ततनािक बात माढ़न कए ओकरा संगे ढ़बदा िए गेभल । \nशक्ततन ाि ओढ़ह  म ढ़ह ल ाक संगे अबैत िमि । न े संद ीप न े ओ म ढ़ह ल ा ढ़किु \nकहबाक स्स् िमतमे बुझाइत िमि । हम बेर-बेर  प्रयास के भल ऐक जे संद ीप ढ़किु \nकहए जाढ़हसाँ िस्तुस्स् िमतक सही अनुमान लगा सकी आ समाधानक बार े मे \nसो मच सकी । म ुद ा ओ ढ़किु  बजबे न ढ़ह  कर ए । ओकर ासिकेँ कतहु  को न ो  \nचोट नढ़ह लागल िलैक । देहमे बोखार नढ़ह रहैक। कोनो स्पि शारीररक \nपर े सानी नढ़ह द ेखाइक । तखन कि की ि ै क ? \nह म  आ शक्ततन ाि आपसम े ढ़किु  चचाण करै त िी । स़िकक कातमे बनल \nदोकानपर जाइत िी । ओतए लसिंघारा आ घुघनी टटका बनल िल । हम \nपयाणप्त मात्रामे लसिंघारा आ घुघनी कीढ़न लैत िी । शक्ततनाि चाह बनबैत  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअमि । ुनूगोटेक ेँ  चाहक संग लसिंघारा आ घुघनी दैत मिऐक । हमहुसि संगे \nचाह ढ़पबैत िी, लसिंघारा, घुघनी खाइत िी । लसिंघारा, घुघनी आ चाहक जोगसाँ \nओकरासिक जेना ितक टुटलैक। आक ृ मतपर हररअरी अएलैक । हम \nकहभलऐक - \n\"तोरासिक ेँ  अस्पताल लेने चलैत िी । संिितः डातटरक इलाजसाँ बेसी \nफएदा हेतह ।\"  \n\"नढ़ह , नढ़ह । हमसि कतहु नढ़ह जाएब । नेताजीक गुंडासि हमरासिक \nपिो़ि कए रहल अमि । जाँ हमसि पक़ि े लहुाँ ताँ गेल घर िी ।\" \n\"एकटा काज करह\" -शक्ततनाि बाजल । \n\"की? कनीक े  हढ़ट कए एकटा औषधालय ि ै क । ओतए एकटा डातटर रहैत \nिमि । हुनक े  बजा लैत मिअढ़न ।\" \n\"ठीक कहलह । सएह करह ।\"  \nशक्ततनाि ओढ़ह डातटरक ओतए जाइत अमि । हुनका सिटा बात कहैत \nिढ़न । डातटर तुर ं त अपन स्क ु टरसाँ शक्ततनािक संगे ढ़बदा िए जाइत िमि \n। \n \n \n \n-रबीन्र नारायर् ममश्र , ढ़पताक नाम: स्िगीय सूयण नारायर् ममश्र , माताक \nनाम: स्िगीया दयाकाशी देिी, बएस: ६९ िषण, पैतृक रन्ाम: अ़ि े र डीह, मातृक: \nभसन्न्घआ ड्योिी, िृमत: िारत सरकारक उप समचि (सेिाढ़निृत्त), स्पेशल \nमेरोपोभलटन मक्षजस्रेट , ददल्ली( सेिाढ़निृत्त), भशक्षा: चन्रधारी मममिला \nमहाढ़िद्यालयसाँ बी.एस-सी. िौमतक ढ़िज्ञानमे प्रमतिा : ददल्ली ढ़िश्वढ़िद्यालयसाँ \nढ़िमध स्नातक, प्रकाभशत क ृ मत: मैमिलीमे: प्रकाशन िषणः२०१७ १.िोरसाँ सााँझ \nधरर (आत्मम किा),२. प्रसंगिश (ढ़निंध), ३.स्िगण एतढ़ह अमि (यात्रा प्रसंग);  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 107 \nप्रकाशन िषणः२०१८ ४. फसाद (किा संरन्ह) ५. नमस्तस्यै (उपन्यास) ६. \nढ़िढ़िध प्रसंग (ढ़निंध) ७.महराज(उपन्यास) ८.लजकोटर(उपन्यास) ; \nप्रकाशन िषणः२०१९ ९. सीमाक ओढ़ह पार(उपन्यास) १०.समाधान(ढ़निंध \nसंरन्ह) ११.मातृिूमम(उपन्यास) १२.स्िप्नलोक(उपन्यास); प्रकाशन \nिषणः२०२० १३. शंखना द(उपन्यास) १४.इएह मिक जीिन(संिरर्) १५.ढहैत \nदेबाल(उपन्यास) ; प्रकाशन िषणः२०२१ १६. पािेय(संिरर्) १७.हम आढ़ब \nरहल िी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्यास); प्रकाशन िषणः२०२२ \n१९.बीमत गेल समय(उपन्यास) २०.प्रमतढ़ब्ब(उपन्यास) २१.बदभल रहल \nअमि सिढ़किु (उपन्यास) २२.राष्र मंददर(उपन्यास) २३.संयोग(किा संरन्ह) \n२४.नामच रहल िभल िसुधा(उपन्यास) २५.दीप जर ै त रहए (उपन्यास)। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.संतोष क ु मार राय 'बटोही '-मंगरौना (धारािाढ़हक उपन्यास) - (तेरहम \nखेप)  \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बिोही' \nमंगरौना  (धारा िावहक उपन्दयास)- (तेरहम खेप)  \n \nओहपिंदर काका कहलश्चन्ह , \" बाबा बााँस मे व्यासजी क ें  सारा नढ़ह देखैत ियैन्ह \n। हुनकर सारा क ेँ  इ ं ट लकऽ घेर ददयौय। ओ अहााँक ढ़पतृ िलामि।\" \nहम कहभलयैन्ह जीिैत जी गुाँहा ित्ता मुइला पर ुधा ित्ता। इ कहिी ठीक े  ि ै । \nमचर ं जीि व्यासजी अपन नाम बनौने  रहमत। टाका ताँ हुनका नढ़ह िलैन्ह, परञ्च \nज्ञान िलैन्ह । ओ ज्ञान क ेँ  ससमय उपयोग नढ़ह कऽ सकलाह। \n \nआई खुशबू क ेँ  बारात आढ़ब रहल िश्चन्ह। हम दररिंगा साँ ताढ़ह लेल गाम \nआयल िी। आई -कास्ल्ह बर-बारात मे ततेक ने लेने -देनी होयत ि ै  जे बेटी \nिाला क ेँ  दम फ ू लऽ लगैत िश्चन्ह। सुयोनय ुल्हा खोजिा मे लोक क ेँ  क ु न-क ु न \nघाटक पाढ़न पीबऽ प़ि ै त िश्चन्ह से महादेिे साक्षी िमि। नीक ुल्हा माने \nसबहक लेल अलग -अलग होयत ि ै ।  \n \nसुर े न्र चाचा सुयोनय ुल्हा खोजिा  \nमे कम ढ़फररशान नढ़ह िेलाह। तेरह ढ़डढ़बया तेल जरर गेलश्चन्ह। खुशबू देखिा -\n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 109 \nसुनिा मे नीक िमि, बी॰ए॰ फस्ट ढ़डढ़िजन साँ पास िेलीह। एकटा क ु शल \nगृढ़हर्ी क े र सि गुर् ढ़हनका मे िश्चन्ह। गामक आओर शहरी ुनू पररिेशक \nज्ञान िश्चन्ह। गोर िमि। कद-काठी सेहो नीक िश्चन्ह। \n \nखुशबू लेल नीक -साँ-नीक ुल्हा लेल ओ तीढ़न साल धरर ढ़फररशान िेलाह। \nबेटी लेल माय -बाप कतेक स्नेह रखैत िमि से हुनका साँ जानल जाउ । एकटा \nगंिीर आओर क्षज्मेदार ढ़पता िमि सुर े न्र चाचा। अपन काया क ेँ ॅाँ बेच क ेँ  \nबेटी क ेँ  सुन्नर-साँ-सुन्नर ुल्हा करिाक प्रयास कर ै त िमिन्ह माय-बाप। \n \nबारात आढ़ब गेलै। िुक -िुढ़कया बल्ब साँ िारल ि ै  सि जगह। नीक साँ सजौल \nगेल ि ै  ब्याहक म़िबा।म़िबा मे बन्हन हम देभलयै। पीठ पर खुशबू अपन हािक \nपीठार लगलाहा िाप देलक ै । मूली म़िबा सजौने ि े लैह। म़िबा नीक लाढ़ग \nरहल ि े लैह। मूरली ब़ि ददन साँ म़िबा सजाबैत अमि। नीक टाका कमा जायत \nिमि िो। अइ कलाकारी मे सीजन मे नीक कमैत िलाह िो , परञ्च हरदम \nब्याह क ल गन  न ढ़ह  ह ो एत िै । ढ़किु  दद िस बेर ो जगार  िऽ जायत िलाह ताढ़ह \nुआर े  ओ ददल्ली चभल गेलाह।  \n \nददल्ली मे अइ कलाकार क ेँ  क े  पुि ै  ि ै  ? ढ़कयो ुढ़नया नढ़ह िश्चन्ह ददल्ली मे। \nढ़किु  दद न  ह ो टल  ल ाईन  म े काज करै त िमि आओर  म ो न  न ढ़ह  ल गल ाह  पर  फे र  \nगाम िाढ़ग जायत िमि। एक-ु मास घर पर बीता कऽ फ े र ददल्ली आओर \nबंगलोर ददस िाढ़ग जायत िमि। ई साल क तीढ़न -चारर मास बेरोजगार रहैत \nिमि। कलाकार क ेँ  अंदरक कलाकारी मरर जायत ि ै । \n \nमखनाही टोल पर िोला राम क ेँ  अंदरक कलाकार अही कारर् मरर गेलैक। \nिोला राम ब ें जो , हारमोढ़नयम , ढोलक , झैल िगैरह िाद्य यंत्र बजा लैत िलाह।  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअल्लाह -उदल क ेँ  नाच मे तबला बजाबैत िलाह ुगाण पूजा मे  ओ। नीक क्षजनगी \nजीबै क े र कोभशश क े लाह अमि िोला राम । गाम पर रढ़ह क ेँ  ओ पढ़हने ररतशा \nचलाबैत िलाह। हमर ब़िकी दीदी क ेँ  सासुर करमौली कतेक बेर ओ गेलाह \nररतशा लकऽ।  \n \nदहेज लकऽ लोक ढ़फररशान िमि। ई कढ़हया खत्मम होयत ? दानिी जकााँ ई \nसमाज लेल अभिशाप बनल ि ै । बेटा िाला सोचैत िमि  जे हम बेटा जनमलहुाँ \nबेटी िाला क ेँ  क्षजनगी क ेँ  तबाह करिाक लेल। आन गाम मे दहेज लेल हहिंसा \nिऽ जायत ि ै, परञ्च मंगरौना मे ई नढ़ह िेल आइ धरर। हमर ब्याह ढ़बना दहेज \nक ेँ  िेल अमि 2016 मे। रुर्ा क ेँ  हुनकर माय जे देलक ै न्ह ओ अपना मोन \nसाँ। कोरढ़हया गाम हॉल्ट ुआर े  फ े मस अमि। जय नगर साँ पढ़हने पैस ें जर अइ \nहॉस्टल पर रूक ै त अमि। हम अपन चचेरा िा ई क े र ब्याह मे गेल रही कोरढ़हया \nबारात। ई नढ़ह बुझल िल जे बारात फ े र आबऽ परत लक अइ ठाम। ुटा बेटी \nआओर एकटा बेटा बाप हम िेलहुाँ अमि। \n \n-संतोर् कु मार  र ाय 'बिोही', ग्राम - मंगरौना  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 111 \n३.पद्य खण्ड \n३.१.डॉ. क्षजयाउर रहमान जाफ़री - एकटा नदी िल/ एढ़ह नदी मे  \n३.२.डॉ सुमंगला झा - सत्मय कहाँ \n३.३.राज ढ़कशोर ममश्र -आत्ममबल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.डॉ. क्षजयाउर रहमान जाफ़री - एकटा नदी िल/ एढ़ह नदी मे  \n \nडॉ. जजयाउर रहमान जाफ़री  \nएकिा नदी  छल / एवह नदी मे  \n१ \nएकिा नदी छल  \n \n \nमेघ खोजैत आढ़ब गेल  \nकतहु नदी िल  \nकतहु कालोनी िल  \nएतय बरखा िेल  \n विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 113 \n \nसमुर जकााँ लागल  \nपाढ़न िींटा मारर देलक  \nलहरर देखबा लेल रुढ़क जाइत िल  \nतखन पाढ़न कोना लहराइत िल  \n \nकतहु मोट -मोट गाि -ढ़बररि िल \nिाकल यात्री रुढ़क जाइत िल \nपाढ़न  के  िूबैत ठं ढा ह िा \nसबक े  ठ ं ढा करबैत िल \n \nनढ़ह आब नदी मे पाढ़न अमि  \nबालु , िाल मात्र धूरा अमि \nऊपर जजणर पोखरर प़िल अमि \nपुरान मचट्ठी जकााँ भलखल \n \n२ \nएवह नदी मे  \n \nएढ़ह नदीक कात मे आढ़ब रहल अमि  \nहम अहााँसाँ प्रेम क े लाौं \nअह ााँ सेह ो  ढ़किु  पाढ़न  मि़िढ़क द ेभल यैक \nप्रेम बना देलक  \n \nहम आ अहााँ नदीक कात मे बै सल िी   114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएढ़ह लहरर मे हेरा गेल  \nजखन ठ ं ढा हिा बहैत अमि  \nहम सि कोरा मे नींद आढ़ब जाइत िलहुाँ  \n \nजतय माि क ू दद जाइत िल \nअहााँ कहैत िलहुाँ लुक मेट \nहमरा सेहो देश्चख खुशी िेल  \nअहााँ एढ़हना गप् प कर ै त िलहुाँ \n \nजाँ नदी नढ़ह रहैत त ' होइत  \nअहााँ हमरासाँ प्रेम नढ़ह कर ै त िी \nजखन ढ़क हम ुनू ढ़कनार रही  \nई ि ें ट हर बेर नढ़ह होइत ि ै क  \n \nतोहर प्रेम एकटा नदी अमि  \nकोयल आढ़ब गाबैत अमि  \nनदीसाँ कढ़हयो नढ़ह ढ़िदा होइत अमि  \nमाि एकरा ढ़बना मरर जाइत अमि  \n-डॉ. क्षजयाउर रहमान जाफ़री, स्नातकोत्तर ढ़हन्दी ढ़ििाग, ममजाण गाभलब \nकॉलेज गया , ढ़बहार  823001 \nफो.  9934847941,6205254255, zeaurrahmanjafri786\n@gmail. Com \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 115 \n३.२.डॉ सुमंगला झा - सत्मय कहाँ \n \nडॉ सुमंगल ा झा \nसत्य कहँ \n \nमममिला ढ़बिोढ़ह , मैमिली ज्ञान नय अइि \nमातृिाषा िमि से मान-स्मान ब़ि अइि। \n \nढ़िद्यापमत गान म ढ़िरमचत बसन्त अइि, \nई सौन्दयण रस! कतओ न उपलब्ध अइि।  \n \nपि़ूाँ जख न  गीतगो ढ़िन्द ! जयद ेि कढ़ि कऽ, \nमन प़ि े  तत्मक्षर्, प्रभसद्ध रढ़ि! मैमिली क े । \nकिीश्वर चंदा झा क े  मैमिली म ें  रामायर्, \nबुभद्धनाि झा क े  'महािारत ' क े  पारायर्। \n \nअनेकानेक ढ़िद्वान अमि िाष मैमिली मे \nतइयो रूमच घटल जाय तरुर् -तरुर्ी मे।  \n \nमतरहुता भलढ़प  लगिग लुप्तप्राय िइल जाय, \n 116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतढ़ह भलढ़प , अन्य िाष, ढ़िकभसत िइल जाय। \n \nनीमततर ं ढ़गनी , कीर्तिंलता कीर्तिं पताका सन, \nिेटत न ढ़िचारिन्त, कढ़ि ढ़िद्यापमत सन। \n \nताढ़कयो कतौ िेटत! अनुिाददत मतरहुता मे  \nऋनिेद, यजुिोद, सामिेद मैमिली मे।  \n \nमममिलाक प्रमतिा अमि िर्र्िंत, मममिकिा म \nज्ञानकोष पररपूर्ण! जनक -सिा,गागी स्िाष म। \n \n-डॉ सुमंगल ा झा, MA (Socio & Hindi), PhD \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 117 \n३.३.राज ढ़कशोर ममश्र -आत्ममबल \n \nराज वकशोर  चमश्र, ररिायडष िीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन .एल .(मुख्याल य), ददल्ली,गाम- अरेर डीह , पो. अरेर हाि , \nमधुबन ी \nआत्मबल \n \nजा ढ़ह घर क े  िढ़ह नढ़ह खा ्ह , \nओ तऽ खसबे करत , ध़िा म। \n \nसो ङर -चो ङरा , कतेक का ल , \nिो टो बसा त करतै की हा ल ? \n \nएमहर टेि , ओमहर सो झ , \nउठा ने पबैत अमि अपनो बो झ।  \n \nजे नढ़ह अपन पएर पर ठा ि , \nको ना चित ,क्षज नगी क पहा ़ि? \n \n 118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nककर िरतै पेट बएन साँ? \nरर न लऽ कऽ क े  रहत चैन साँ?साँ \n \nबा बा बऽले पुरत मनो रि ? \nढ़क एक जो गा , रा खब ढ़न ज समरि ? \n \nबो ल -िरो स , आ' आश्वा सन, \nयिा िणक, ने अमि ओ पा सङ।  \n \nपैॅ ॅंच- उधा र ,बुभद्ध ओ बऽलक, \nबा ट ने ई , क्षज नगी क, अमि चऽलक।  \n \nढ़ट कल दो सरक मदमत क आशा पर जी िन , \nओ ििन अपन ? जकर पा ओल जरसी मन ।  \n \nबेका र ,अनकर महल -अटा री , \nसि साँ बढ़ि आ अपन एकचा री । \n \nसो अदगर नढ़ह अमि िप् पन िो ग , \nजे अपन नढ़ह ,आ ने जकर िो ग।  \n \nपुरुषा रि अपन अमि , असली धन , \nओ जी त , जी तल ढ़न ज बल साँ रर्।  \n \nकतेक ूर धरर मघ मच चलअओतै ?  विदेह ३७४ म अंक १५ ज ुल ाई २०२३ (िर्ष १६ मास १८७ अंक ३७४)|| 119 \nइ ं क्षज न जा ढ़ह गा ़िी क अमि बगदल, \nओढ़ह ना ,मघ भस आइत रहत ओ क्षज नगी , \nजा ढ़ह मे अमि नढ़ह , जा गल आत्ममबल।  \n \nअनकर बल क े  क े हेन आस ? \nमेटा ओत मेघ , मरुिूमम - ढ़प आस? \n \nजे कर ै त अमि अपन प्रया स, \nरुकत नढ़ह ओ , ठ े कत अका स। \n \nअपन तऽ एको लो टा पा ढ़न , \nओकर े  देखी , जलमध मा ढ़न ।  \n \nशक्तत - खा ढ़न प़िल, तढ़क औ \nतऽ ,अपना िा ग भि तरर , \nबढ़न जेतैक ओ सुिर्ण सन , \nजकरा बुझैत िी ढ़प त्तढ़़ि । \n \nअनकर ला ख टका साँ बेसी , \n \nअपन एक िदा म , \nसक िरर का ज करए बला  \nबढ़ि आाँ ,गू़िमि जे झा म","size_mb":11.32,"has_text":true},"Videha 375.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 375.pdf","name":"Videha 375.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संचारन -\nप्रसारण नै कएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह- प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार/ संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ \nपठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक \nकॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत रचनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचना का र/ संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes artic les, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by expert s in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.v ideha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 375 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय चायााय च स्िाय चारणाय \nच।।हम सभ गोटेक ें  ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणक ें, िलियक ें, शूदरकें  आ आयाकें ; अपन िोकक ें  आ \nअपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिाणीक अध्ययन/ श्रिणक ें  समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds tha t you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३७४ पर वटप्पणी (पृ. ६-९) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.सािात्कार: योगानन्द्द झा सँ उमेश मण् ि द्वारा (पृ. ११-१४) \n२.२.सािात्कार: कमिा चौिरी सँ उमेश मण् ि द्वारा (पृ. १५-२३) \n२.३.परमानन्द्द िाि कणा- गीता माहात्म्य (आगाँ) (पृ. २४-२८) \n२.४.संतोष कुमार राय 'िटोही'-मंगरौना (िारािावहक उपन्द्यास) - (चौदहम \nिेप) (पृ. २९-३१)   \n \n२.५.कुमार मनोज कश्यप-अपूिा स्िाद (पृ. ३२-३४) \n२.६.आचाया रामानन्द्द मण् ि-िाल्मीवक रामायण आ रामचररतमानस क े  \nतुिनात्मक अध्ययन  (पृ. ३५-४३) \n२.७.िािदेि कामत-िािदेि कामत- आंचलिक उपन्द्यास \"भोट\" मादे/ \nसिाश्री राजवकशोर धमश्र जीक े  - टेमी/ एक अध्यात्म पथक े  पधथक - \nस्ितंिता सेनानी/ जि अधि जा' िरर, क्षजनगी ता' िरर! / प्रलियािीन \nसामाक्षजक पररितान'क स्िर (पृ. ४४-६७) \n२.८.िािदेि कामत- नोतक विझो! (िीहवन कथा)/ जेहन रोपि, तेहने \nकाटि! (िघुकथा) (पृ. ६८-७०) \n२.९. ॉ क ै िाश कुमार धमश्र- सिाक कुसुम काधमनी/ ककरा क े  दूसत (पृ. \n७१-९९) \n२.१०.वनमािा कणा- अग्नन लशिा (िेप-२४) (पृ. १००-१०५) \n२.११.नन्द्द वििास राय-जािी (पृ. १०६-१०६) \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण् ि- सुधचता (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. १०७-\n१२६)   \n \n२.१३.जगदीश प्रसाद मण् ि-िुरफन्द्ना िोक(िघुकथा) (पृ. १२७-१३५) \n२.१४.रिीन्द्दर नारायण धमश्र-िदलि रहि अधि सभवकिु (उपन्द्यास)- \nिारािावहक  (पृ. १३६-१५५) \n२.१५. ॉ वकशन कारीगर- मैधथिी िेिनक शून्द्य िजार स्स्थधत? िेिसता \nकारण आ समािान  (पृ. १५६-१६०) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.कल्पना झा - साउन मास  (पृ. १६२-१६३) \n३.२.प्रमोद झा 'गोकुि'- गामक िात (पृ. १६४-१६५) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-पराग  (पृ. १६६-१६९) \n३.४.आचाया रामानंद मं ि - चीरहरण/ सािन मे नारी  (पृ. १७०-१७४) \n   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n \n \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार  पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n  \n \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 1 \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३७४ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \nमैथिलीक पवहल पद्य उपन्दयास- बगिार \nरामेश्वर प्रसाद मण्डल लऽ कऽ आयल छथि मैथिलीक पहिल पद्य \nउपन्यास 'बगवार '। ओना तँ खण्डकाव्य आददमे सेिो औपन्याससकता रिै \nछै, मुदा से अखन धरर मैथिलीमे ऐथतिाससक बा मिाकाव्य आधाररत मात्र \nरिल अथछ।  \nरंगपुरक जगू आ रोशनी क े र खखस्सा अथछ ई पद्य -उपन्यास।  दुनू परानी रिै \nछला , माय-बाबूक सेवा करै छला। माहिक भीत , माहिक खाम्ि , माहियेक \nदुआर। बाँसक छड़  , बाँसक खखड़की  , थतलै काठक आ बाँसक ठाठ। सुन्नर \nघर। \nआ माता -हपताक मृत्यु, मुदा सम्िरल जागू। खेती तर -तरकारीक , माछक \nबेपार।  \nपहिल बच्चा बौआ  'वेद प्रकाश '। दोसर बच्चा भेल \nलड़की  'चन्दा ', स्त्रीगणक मुँ हबधुआ गेल मुदा जगू किलहन - बेिाक ेँ  स्क ू ल \nभेजै छी आ बेिीसँ बकड़ी चरबै  छी, से मांगू माफी। आ ओकर छदठयारीपर \nजगू बासमती चाउर गमगमा देलखन्ि।  \nफ े र माछक चोरर भेलखन्ि , पंच सभ चोरसँ मीसल गेल। जगू बेमार \nभेला , गरीबीसँ डेराए गेला। बािर हनकलता , हकस्मत अजमेता। गुलाठी \nगेला , चूड़ी पैक्ट्रीमे नोकरी भेि गेलहन , थमड् ल  पा स क मा ंग छल  ओतऽ, से \nनीक नम्बरमे पास छलािे।   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 3 \nफ े र रोशनीक जाौंआँ बच्चा  'देव ' आ 'हनलेश '। \nरंगपुर गामक फ ु सनी मड़र जगू क ेँ  जमीन बढबैले किलखखन्ि , पढ़ाइमे अनेरे \nपाइ दूरर नै करबाक सलाि देलखखन्ि। मुदा गाँधी बाबाक किल करता जगू। \nअक्षर बेिीक गिना थिक। चन्दा आ वेद स्नातक क े लकखन्ि। चन्दाक हबयाि \nभेल। रुसल जमायक ेँ  साइहकलो देलखन्ि , दूिा घर आ शौचालयो बनबा \nदेलखन्ि।  \nवेद प्रकाश सुजुकी कम्पनी आ देव क ु मार िािा कम्पनीमे नोकरी \nपकड़लकखन्ि। दुनूक एक्ट्क े  मड़बापर हबयाि सम्पन्न भेल। \nफ े र हनलेश क ु मार बी.डी.ओ. बहन गेला।  \nआ ओम्िर फ ु सनी मड़रक बेिा नशेबाज बहन गेल , ददल्ली पड़ा गेल आ वेश्यासँ \nहबयाि कऽ लेलक। फ ु सनी जगू लग कनैत एला।  \nरोशनीक मोन खराप भऽ गेल। मुदा बेिा -पुतोहु सभ पाँचे लाखक मदथत \nक े लखन्ि। पाँच लाखक कजाा चहढ़ गेलखन्ि , घर बन्िकीपर राखऽ पड़लखन्ि। आ \nफ े र नोकरीसँ जगूक अवकाश भऽ गेलखन्ि। ने नोकरी , आ ने घर। से बेिा \nपुतोहु किीले रि तखन्ि। \nमदा फ े रसँ दुनू परानी अपन काज आगाँ बढ़ेलखन्ि। जगू खेती शुरू क े लखन्ि , आ \nरोशनी काठक जत्ता चलेलखन्ि। वेदक पत्नी वीणा क ु मारी मुदा शीलवती -\nगुणवती। एम्िर जगूक फ े र हवधाता वाम भेलखन्ि , लोिन अपन मासलक जगूक ेँ  \nखून देलखन्ि , लोिन किलक जे हुनक े  सभक क ृ पासँ ओ सशक्षाक मित्व \nबुझल क आ द रोगा  परीक्षा  पा स  के ल क। एम्िर देवक कम्पनी छुहि गेल ै, घूस \nलैत हनलेश सस्पेण्ड भऽ गेल। सभ वेदक अंगना घुसस गेल। जगू फ े र बेमार \nभऽ गेल।   4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएम्िर पेंशनक थचट्ठी एलै, जगूक ेँ  सोलि लाख िाका भेिलै।  फ े र सभ बच्चा \nलेल जगू पैरवी क े लक , िाका देलक , हनलेश फ े र बी.डी.ओ. बहन गेल , देवक ेँ  \nफ े र नोकरी लाहग गेल।  \nजगूक ेँ  संगी रघु मण्डल मोन पड़लखन्ि , मुदा रघुक बेिा किलखखन्ि जे ओ \nहुनका वृद्दाश्रम पठा देलखन्ि। जगू रघुक े  वृद्धाश्रमसँ घुरा कऽ लऽ अनलखन्ि।  \nआ फ े र रघु बनेलखन्ि रोशनी सदाव्रत अस्पताल , रंगपुर। गरीब-लाचारक मुफ्त \nइलाज।  \nरंगला ल मड़रक अत्याचारक खखलाप पंचैती। फ े र बेइमानी। मुदा जगू एक \nलाख रुपैय्या दऽ धूता रंगलालसँ सतनाक ेँ  बचेलखन्ि।  \nफ े र जगू थमहडल स्क ू ल बनबेलखन्ि  'जगू जनता थमहडल स्क ू ल , रंगपुर'। आ \nओइमे छल मनोरंजन हवभाग। आ जेना व्यासजी लेखक रहितो अपन रचना \nमिाभारतमे प्रवेश करै छथि तहि ना रामेश्वर प्रसाद मण्डल ऐ पद्य -उपन्यासमे \nअबै छथि , ओ छथि डायरेक्ट्िर ऐ मनोरंजन हवभागक। फ े र सदाव्रत आश्रम \nखुजल।  \nआब जगूक थधयान बेिी चन्दापर जाइ छखन्ि।   बेिी जमाय हनिःसन्तान \nरिहन, दुनूक ेँ  बजेलखन्ि। अपने अस्पतालमे भती भेल चन्दा , मासक बादे \nपररणाम। ओ गभावती भऽ गे ल। फ े र बीचमे छथि पाबहनक चचाा , मधुबनी \nपेंटििंगक इथतिास। \nआ छदठये घािपर एकिा छौड़ीक ेँ  दाँती लगलै। रोशनी अस्पताल , रंगपुरमे ओ \nभती भेल , एनीथमया छलै। हनलेशक ब्लडग्रुप थमललै। आ किलहन \nजगू - हनलेश बौआ / आगाँक धमा बताबि। आ हनलेश बी .डी.ओ. क रोआब \nहबसरर खून देलक , जान बचेलक।   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 5 \nई उपन्यास पद्यमे अथछ तेँ ई अथछ पद्य उपन्यास। ई उपन्यास व्यास सन अपने \nमिाभारतमे कहवक प्रवेश करबैत अथछ आ संदेश दैत अथछ जे अपन खखस्सासँ \nपृिक भऽ लेखक रहिये नै सक ै त अथछ।  \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३७४ पर विप्पणी \nकल्पना झा, पिना \nहवदेिक नबका अंक पढ़लहुँ।  \n\"रामेश्वरम ललिंग स्िापना\" शीर्ाक आलेख मे सामाजजक चचिंतक आचाया \nरामानंद मंडल जी द्वारा  \nबाल्मीहक रामायण मे सशव ललिंग स्िापना आ रामचररतमानस मे ललिंग स्िापना \nवणान मे मतसभन्नताक चचाा नीक लागल।  \nडॉ दीपेश क ु मार ठाक ु रक \"थमथिलाक इथतिासक वैज्ञाहनक अध्ययन एवं \nओकर समीक्षात्मक हवश्लेर्ण\" शीर्ाक सँ शोध पत्र पढ़लहुँ , नीक लागल। \nज्ञानवधाक शोधपत्र छहन,हनस्संदेि। मुदा शीर्ाक देखख ,एहि सँ नीक शोध पत्रक \nआस मे पढ़ब शुरु कएने छलहुँ।  \nप्वाइंि वाइज तैयार कएल गेल शोध पत्र मे , मुगल शा सन आ मिेश ठाक ु र,डॉ \nथग्रयसान आ मैथिली भार्ा ,थमथिलासँ बौसद्धक पलायन ,स्वतंत्रता आंदोलनमे \nथमथिलाक योगदान ,दिेज प्रिा ,थमथिलाक हवसशष्ट व्यंजन माछ,मैथिली भार्ा \nआ थमथिलाक्षर सन मित्वपूणा हबन्दु पर सलखलहन अथछ लेखक।  \n \nहकछु नब ज नतब स ेिो भेल । ज ेना  स ा ओन मा स क कृ ष्ण  पक्ष प्रथतपदा सँ \nथमथिला पंचांगक प्रारम्भ हकएक िोइत अथछ ,एहि बात सँ िम अनसभज्ञ \nछलहुँ ,जे एहि शोध पत्र सँ बुझलहुँ। देखल जाए ,\"भारतमे शक संवत् ,हवक्रम \nसंवत् आ ईस्वी सनक चलनसारर तँ अथछए मुदा हवशाल भारत देशमे नववर्ाक  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 7 \nलेल सभन्न -सभन्न थतथि अथछ। थमथिलाक पंचांगक अनुसार सालक प्रिम ददन \nअथछ साओन मासक क ृ ष् ण पक्षक प्रथतपदा। एकर कारण अथछ मुगल \nसल्तनत तेसर बादशाि अकबर द्वारा मिेश ठाक ु र क े  थमथिलाक कर -प्रभार \nसाओन मासमे देल गेल रिैन्ि। एकर ऐथतिाससकता क ेँ  दशााबैत लेखक किैत \nछथि जे भनहि अनजानहिमे , थमथिला -पंचांगक संबंध पैगंबर मोिम्मदक \nमक्ट्कासँ मदीना जएबाक साल आ अकबर क े  राज्यारोिणक साल सँ जुड़ल \nअथछ।\" \nछोि मुि,पैघ बात क ' रिल छी ,मुदा जे िमरा बुझाएल से किब आवश्यक ने! \nहकछु हबन्दु  छूिल  स न ल ा गल  िमरा । थमथिल ा क इथतिा स  मे,थमथिलाक \nलोककला ,लोकगीत , लोकनृत्य,पाबहन -थतिार ,बहु त हकछु स ंल ग्न कएल  \nजेबाक चािी छल।  \nकतहु कतहु हवर्य सँ भिकाव सेिो देखाएल।जेना - दिेज प्रिा बला प्वाइंि \nमे सत्यनारायण भगवानक पूजा आ छदठ पूजाक चचाा। दिेज प्रिाक प्रचलन \nकोना आ कहिया शुरु भेल ,एकर दुष्प्रभाव समाज पर ,तकर सभक चचे नहि।  \n \nहववाि संबंधी आरो समस्या ,जेना बाल हववाि , बहु हववाि ,हबकौआ हववाि \nटकिंवा मुगल काल मे बासलका/स्त्रीक असुरक्षा बला स्स्िथत जे छलए , तकर \nस भक च च ा ा छूिल  छहन। \nहनत नवल ददनेश क ु मार थमश्र (लेखक गजेन्र ठाक ु र) ओना तँ बाहढ़ \nस्पेशसलस्ि पोिी पर आधाररत अथछ ,तिाहप रोचक सेिो अथछ। ज्ञानवधाक तँ \nसिजहि।  \n\"क ृ हर् एिन क्षेत्र अथछ जइमे रोजगा रक अथधकतम संभावना अथछ। तेँ जँ  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकोनो तरिेँ खेती -बाड़ी ठीक भऽ जाय तँ कतेको लोक जमीनसँ जुहड़ जायत \nआ रेनक छतपर भीड़ कनेक कम भऽ जायत।\" पहढ़ भावुक भ ' गेलहुँ। \nभगवान करथि ,एिन ददन आबए।  \nहनत नवल सुशील (लेखक गजेन्र ठाक ु र)पढ़ब शुरु क े लहुँ , तँ खाएब पीअब \nछोहड़ पूरा पहढ़ ए क' उठलहुँ।  \nअहगला अंकक प्रतीक्षा रित। \nचोर पंकज झा पराशर क े  step by step देखार करब सेिो रोचक  \nसिस्रबाढ़हन हफहनश क े लहुँ दू ददन पहिनहि।  \nनीक लागल।  \nलक्ष्मण झा 'सागर ' \nहवदेिक ३७५ अंक। न भुतो ना भहवष्यथत! माधव कत तोर करब बड़ाइ? \nथमत्रनाि झा \nथप्रयवर ठाक ु रजी ,सहवनय नमस्कार। िम थमत्रनाि , द हड़भङ् गा स ँ।अपने \nथमथिला ,मैथिल ओ मैथिलीक समग्र हवकास ,हवशेर्रूपेण भार्ा -साहित्यक \nलेल जाहि रूप सँ दत्तथचत्त भऽ कऽ हवगत कतोक दशाब्द सँ समपाण -भाव सँ \nबहुमूल्य काया करैत रिलहुँ अथछ ,ई िमरा दृथष्टएँ श्लाघनीय तँ अथछए , \nथचरस्मरणीये िा नहि ,अहवस्मरणीय अथछ।िमरा बहुत पहिने एक बेर बहुत \nकाल धरर अपनेक सान्न्नध्यक सौभाग्य प्राप्त भेल छल। अपनेक मातृभार्ाक \nप्रथत एहि प्रकारक उच्चस्तरीय समपाण देखखक ेँ  कोन तरिेँ असभभूत छी ,तेकर \nसमुथचत असभव्यक्क्ट्तक लेल तत्क्षण अपनाक ेँ  शब्दिीन पाहब रिल छी।माँ   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 9 \nशारदा सँ प्रािाना करैत थछऐखन्ि जे अपनेक लेखनीक ेँ  उत्तरोत्तर आर अथधक \nगत्वरता प्रदान करैत मैथिलीक अक्षर -जगतक 'इथतिास -पुरुर् 'क रूप मे \nस ुप्रथतथित करैत रिथि।अस ीम स् नेि ओ अशेर्  शुभका मना क स ङ् ग,थमत्रनाि, \nद हड़भङ् गा । \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n \n२.१.साक्षात्कार: योगानन्द झा सँ उमेश मण्डल द्वारा  \n२.२.साक्षात्कार: कमला चौधरी सँ उमेश मण्डल द्वारा  \n२.३.परमानन्द लाल कणा - गीता मािात्म्य (आगाँ) \n२.४.संतोर् क ु मार राय 'बिोिी'-मंगरौना (धारावाहिक उपन्यास) - (चौदिम \nखेप)  \n२.५.क ु मार मनोज कश्यप-अपूवा स्वाद  \n२.६.आचाया रामानन्द मण्डल -बाल्मीहक रामायण आ रामचररतमानस क े  \nतुलनात्मक अध्ययन \n२.७.लालदेव कामत -लालदेव कामत - आंचसलक उपन्यास \"भोि\" मादे/ \nसवाश्री राजहकशोर थमश्र जीक े  - िेमी/ एक अध्यात्म पिक े  पथिक - स्वतंत्रता \nसेनानी/ जल अथछ जा ' धरर, जजनगी ता ' धरर ! / प्रहक्रयाधीन सामाजजक \nपररवतान'क स्वर  \n२.८.लालदेव कामत - नोतक हबझो! (बीिहन किा)/ जेिन रोपब , तेिने \nकािब! (लघुकिा)  \n२.९.डॉ क ै लाश क ु मार थमश्र- सवाक क ु सुम काथमनी/ ककरा क े  दूसत  \n२.१०.हनमाला कणा - अग्ग्न सशखा (खेप -२४) \n२.११.नन्द हवलास राय -जाबी  \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण्ड ल - सुथचता (धारावाहिक उपन्यास)  \n२.१३.जगदीश प्रसाद मण्डल -धुरफन्ना लोक(लघुकिा)  \n२.१४.रबीन्र नारायण थमश्र -बद सल  रिल  अथछ स भहकछु (उपन्या स )- \nधारावाहिक  \n२.१५.डॉ हकशन कारीगर - मैथिली लेखनक शून्य बजार स्स्िथत ? वेबसता \nकारण आ समाधान   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 11 \n२.१.साक्षात्कार: योगानन्द झा सँ उमेश मण्डल द्वारा  \nसाक्षात्कार: योगानन्दद झा सँ उमेश मण्डल द्वारा \n \nयोगानन्दद झा \n  \nहवदेि: प्रिम मैथिली पाजक्षक ई-पसत्रका (since 2000) ISSN 2229-\n547X VIDEHA (since 2004) \nhttp://www.videha.co.in/ लेल श्री योगानन्द झासँ उमेश \nमण्डल जीक साक्षात्कार।  \n \n(1) वतामान मैथिली साहित्य कोन ददशामे अथछ ? \nयोगानन्द झा : वत्तामान मैथिली साहित्य हनरन्तर प्रगथत पिपर अथछ।  \n(2) ओना पुरस्कार तँ प्रोत्सािन लेल िोइत छ ै  मुदा मैथिलीमे पुरस्कार भेहिते \nसाहित्यकारक गथत प्राय: रुहक जाइत छ ै । एना हकएक ? \nयोगानन्द झा : सवािा काल्पहनक अवधा रणा। उदािरणक िेतु पुरना पीढ़ीक \nआचाया सुरेन्र झा 'सुमन ', पं. चन्रनाि थमश्र 'अमर ', व्यसक चतुिा प्रिरमे \nलेखकीय आभासँ दीप्त श्री क े दान नाि चौधरी आ नेनपनहिसँ पत्रकाररता -\nसाहित्यकाररताक प्रथतभा सम्पन्न युगपुरुर् हवभूथत आनन्दक ेँ  प्रस्तुत कयल \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजा सक ै त छहन।  \n(3) वतामान समयमे मैथिली पत्र -पसत्रकाक की िाल अथछ ? \nयोगानन्द झा : नीक नहि, अपन अस्स्तत्व रक्षाक िेतु बेकल। \n(4) चेतना समीथत एवम् अन्यान्य मैथिली संगठनमे एखनो दसलत वगाक \nप्रवेश नगण्य छ ै । एकरा अिाँ कोन रूपमे देखै थछऐ ? \nयोगानन्द झा : दसलत क े ? अिासत्तासँ हवपन्न साहि त्यकार वा जातीय \nजनगणनामे तिाकथित दसलत ? जँ पहिल , तँ प्रकाशन -प्रचारक एहि \nप्रथतयोगी युगमे अिासत्तासँ हवपन्न व्युत्पन्नो साहित्यकार सभा -सथमथतमे \nउपेजक्षत रिबे करताि। जँ अपन , तँ सथमथत/संगठन बहुधा बाहुबली \nराजनीथतज्ञ लोकहनक वचास्वक संरक्षक िोइछ जतऽ साहित्यकाररता \nमित्त्वपूणा नहि। ई मैथिलीओक दुभााग्य। \n(5) दरभंगे पीठ जकाँ आब सिरसा पीठ बहन रिल छ ै । ई मैथिलीक लेल \nनीक की खराप ? \nयोगानन्द झा : नीक , हकएक तँ सभ ददनसँ समानान्तर जाग्रत सिरसा पीठ \nएम्िर स्तब्ध भऽ गेल छल , आब मुखरता ग्रिण कऽ रिल अथछ।  \n(6) अिाँक साहिग्त्यक यात्रामे कोन तत्त्व प्रेरक आ कोन तत्त्व बाधक रिल? \nयोगानन्द झा : गुरुजनक प्रोत्सािन ओ हनरपेक्ष हनदेशन आ साहिग्त्यक \nराजनीथतक दुगान्धमय वातावरण।  \n(7) वतामान साहित्यकारक मूल्याक ं न अिाँ क े ना करए चािब? \nयोगानन्द झा : हुनक रसससद्धता , वैचाररकता ओ जीवन मीमांसा क सामर्थयासँ।  \n(8) अिाँक थप्रय साहित्यकारक ेँ  छ ै ि? \nयोगानन्द झा : एकानेक , कतेक गनाबी ? \n(9) साहित्यकारक लेखकीय हवचार आ वास्तहवक जीवनक हवचार एक \nिेबाक चािी आहक अलग -अलग ? जँ एक िेबाक चािी तँ 'वैद्यनाि थमश्र \nयात्री'जीक वैचाररक हवचलनक ेँ  अिाँ कोन रूपमे देखै थछऐन। आ जँ  अलग - विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 13 \nअलग िेबाक चािी तँ ओिन साहित्य ओ साहित्यकारक मूल्य की ? \nयोगानन्द झा : सवािा एक। यशसे अिाक ृ तेपरक सारस्वत साधना। परोपदेशे \nपास्ण्डत्यं। \n(10) मैथिल साहित्यकार बहु हवधावादी िोइत छ ै ि। मुदा जँ अिाँ एक्ट्क े  \nहवधामे रहिताौं तँ ओ कोन हवधा िोइत? \nयोगानन्द झा : कहवता।  \n(11) युवासँ की आशा। ओइमे सँ क े  आगू जा सक ै  छ ै ि।  \n: अनन्त हवकासक। से समय हनधााररत करत।  \n(12) अिाँ अपन साहित्यक यात्राक पड़ाव कतऽ आ कोन रूपेँ देखै थछऐ ? \nयोगानन्द झा : शास्त्रीय कालजयी क ृ थतक हनर्मिंथतमे, चोला बदलवासँ पूवा।  \n(13) पाररवाररक पररचय जनबाक इच्छा अथछ।  \nयोगानन्द झा : सामान्य हनम्न मध्यवगीय क ृ हर् आधाररत पररवारमे जन्म भेल \nआ ओिी वगीय वृसत्तक ेँ  हनमािबाक िेतु बाध्य रिलहुँ। \n(14) कोन-कोन पसत्रकाक अपने सम्पादक मण्डलमे छ े लाौं ओइमे क े  सभ \nयोगदान देने छला ? ओइ पसत्रका सभक हवर्यमे जनबाक इच्छा अथछ।  \nयोगानन्द झा : 'संकल्प' वार्र्िंक पसत्रका। आब िमरा लग एक्ट्क े िा अंक \nउपलब्ध अथछ जकर छाया -प्रथत अपन सामर्थयासँ अगवत करा देत।  \n(15) अपन रचना कमाक सम्बन्धमे हवस्तारसँ बताबी। कोन कोन रचना \nअिाँक नजैरमे अिाँक थप्रय रचना अथछ , तेकरा सेिो हवस्तारसँ बताबी।  \nयोगानन्द झा : स्मृथतशेर् डॉ. रामदेव झाजीक प्रोत्सािन पाहब मैथिलीमे \nस्नातकोत्तर, पी.एच.डी. स्तरधरर सशक्षा ग्रिण कयल। ताहिसँ पूवा उच्चतर \nमाध्यथमक कक्षा धरर आधुहनक भारतीय भार्ाक रूपमे मैथिली पढ़ने छलहुँ \nआ ताहि क्रममे अनुकरणात्मक रचना ददस प्रवृत्त भेल छलहुँ। परवती कालमे \nक्षेत्रीय शोधकाया कयल, हडग्रीक िेतु, मुदा से अथतररक्ट्त उत्पादक रूपमे \nसाहित्यसँ पररचयो करौलक आ प्रवृत्तो। अनुवाद पुरस्कार भेिलाक बाद  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअनुवाद ददस प्रवृत्त भेलहुँ। तत:पर सम्पादक लोकहनक आग्रिपर सामग्री \nफ ु िबैत रिलहुँ आ लोकजगत िमरो साहित्यकारक पररथचथतक ेँ  स्िाहपत करैत \nचल गेल। 'हनज कहवत्त क े हि लाग न नीका 'क आधार पर सभिा रचना हवशेर्े \nथप्रय। ताहूमे सभसँ उत्तम रचना अथछ 'हकछु नूतन करी िम।' \nशोध-प्रबन्धक प्रणयनक िमर सूत्रधार छलाि स्मृथतशेर् बुच्चन रजकजी जे \nनागदेवताक भक्ट्त (भगत) छलाि। ओ हवसभन्न गाममे हवसभन्न जाथतक \nलोकक ओहिठाम लऽ जाथि आ िम अन्तवााता  माध्यमे शब्द-संचयन कयल \nकरी। \n(16) डॉ. कमला चौधरी -मैथिलीक वेश -भूर्ा -प्रसाधन सम्बन्धी शब्दावली \n२००८; डॉ योगानन्द झा- मैथिलीक पारम्पररक जातीय व्यवसायक शब्दावली \n२००९ आ डॉ. लसलता झा - मैथिलीक भोजन सम्बन्धी शब्दावली २०११ \nमैथिलीक समानान्तर धाराक नजैरमे मैथिलीक सुच्चा  शब्दकोर् अथछ जे \nखाँिी प्रवाियुक्ट्त मैथिली सलखबामे सिायक अथछ। एहि तीनमे एक अहूँ छी। \nमात्र यएि पोिी मैथिलीक समानान्तर धारामे अिाँक नाआें अमर करबा लेल \nपयााप्त अथछ। अहि पोिीक क्रममे कोन गामक कोन लोक सभक योगदान \nछखन्ि, एकर रचना हवधानक सम्पूणा इथतिास हवस्िुत रूपमे बताबी।  \n: सशक्षाक माध्यमक रूपमे मैथिलीक स्वीकायाता कतेक जायज कतेक \nनाजायज ? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 15 \n२.२.साक्षात्कार: कमला चौधरी सँ उमेश मण्डल द्वारा  \nसाक्षात्कार: कमला चौधरी  सँ उमेश मण्डल द्वारा \n \nकमला चौधरी  \n  \nहवदेि: प्रिम मैथिली पाजक्षक ई-पसत्रका (since 2000) ISSN 2229-\n547X VIDEHA (since 2004) \nhttp://www.videha.co.in/ लेल डॉ. कमला चौधरीसँ उमेश \nमण्डलक साक्षात्कार।  \n(1) वतामान मैथिली साहित्य कोन ददशामे अथछ ? \nकमला चौधरी : हनखित रूपसँ मैथिली साहित्य अवाध गथतएँ प्र गथतक बािपर \nबहढ़ रिल अथछ।  \n \n(2) ओना पुरस्कार तँ प्रोत्सािन लेल िोइत छ ै  मुदा मैथिलीमे पुरस्कार भेहिते \nसाहित्यकारक गथत प्राय: रुहक जाइत छ ै । एना हकएक ? \nकमला चौधरी : एिन कोनो बात नहि। बहुतो पुरस्कार प्राप्त साहित्यकार \nअपन जीवनक उत्तराद्धामे मैथिली साहित्य भण्डार क ेँ  श्री सम्पन्न कयने छथि। \nजेना , पं. चन्रनाि थमश्र अमर , डॉ. भीमनाि झा , हवभूथत आनन्द , प्रदीप \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहबिारी , पं. गोहवन्द झा, जगदीश प्रसाद मण्डल इत्यादद।  \n \n(3) वतामान समयमे मैथिली पत्र -पसत्रकाक की िाल अथछ ? \nकमला चौधरी : संतोर्जनक नहि , मुदा हनरन्तर नव -नव पत्र-पसत्रकाक \nप्रकाशन भऽ रिल अथछ जे जीवन्तताक प्रतीक थिक। हनयत -अहनयतकालीन \nपत्र-पसत्रका तँ मैथिली पत्रकाररताक इथतिासक ेँ  बेस झमिगर बनौने जा रिल \nअथछ। \n \n(4) चेतना समीथत एवम् अन्यान्य मैथिली संगठनमे एखनो दसलत वगाक \nप्रवेश नगण्य छ ै । एकरा अिाँ कोन रूपमे देखै थछऐ ? \nकमला चौधरी :  वत्तामान समयमे दसलतक अिा जाथत नहि , आर्ििंक हवपन्नता \nअथछ। एखनुक संस्िा ओ संगठन प्रभुत्व -सम्पन्न ओ राजनीथतज्ञ लोकहनक \nसंरक्षणमे चलैत अथछ , जतय एकिा सुच्चा साहित्यकार दुबाल प्राणी सदृश \nिोइत छथि। अत: हुनक उपेक्षा स्वाभाहवक। समरि को नहि दोर् गोसाइं। ई \nरोग आनो भार्ाक संस्िा ओ संगठन सभमे पूवाहिसँ व्याप्त अथछ। मैथिली \nएहिसँ हकएक वंथचत रितीि! \n \n(5) दरभंगे पीठ जकाँ आब सिरसा पीठ बहन रिल छ ै । ई मैथिलीक लेल \nनीक की खराप ? \nकमला चौधरी : बहुत नीक। िमरा हवश्वास अथछ जे पहिलुक पीठ सभसँ उत्तम \nपररणाम सोझाँ आयत।  \n \n(6) अिाँक साहिग्त्यक यात्रामे कोन तत्त्व प्रेरक आ कोन तत्त्व बाधक रिल? \nकमला चौधरी : गुरुजनक प्रोत्सािन आ हनदेशनसँ प्रेररत िोइत रिलहुँ। \nहवशेर्तया स्क ू ली सशक्षाक समय पस्ण्डत चन्रनाि थमश्र अमर ओ  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 17 \nहवश्वहवद्यालयी सशक्षणक समय डॉ. शैलेन्र मोिन झाजीसँ बेसी प्रभाहवत भेल \nरिी। आगाँ  चसल साहिग्त्यक गुिबाजी ओ थतकड़मसँ बहुत हनरुत्साहित \nभेलहुँ।  \n \n(7) वतामान साहित्यकारक मूल्यांकन अिाँ क े ना करए चािब ? \nकमला चौधरी : वस्तुत: रचनाक मूल्यांकन ओहिमे हनहित वैचाररकता , \nसंवेदनशीलता , उपयोहगता ओ रस -माधुयासँ िोयबाक चािी।  \n \n(8) अिाँक थप्रय साहित्यकारक ेँ छ ै ि? \nकमला चौधरी : बहुत गोिा। कतेकक नाम कहू ? \n \n(9) साहित्यकारक लेखकीय हवचार आ वास्तहवक जीवनक हवचार एक \nिेबाक चािी आहक अलग -अलग ? जँ एक िेबाक चािी तँ वैद्यनाि \nथमश्र 'यात्री' जीक वैचाररक हवचलनक ेँ  अिाँ कोन रूपमे देखै थछऐन। आ जँ \nअलग -अलग िेबाक चािी तँ ओिन साहित्य ओ  साहित्यकारक मूल्य की? \nकमला चौधरी : हनखित रूपसँ एक िोयवाक चािी मुदा से हवरल िोइत अथछ। \nिम जखन मिाहवद्यालय सेवासँ जुडलहुँ तँ ओतय दू सिकमी साहित्यकारसँ \nपररथचत भेलहुँ। एकिा रिथि जनवादी कहवथयत्री। भूख आ रोिी हुनक \nकहवताक मुख्य हवर्य रिैत छल मुदा एकददन हुनका आ ठ आना लेल बक -\nझक करैत, ररक्ट्शावलाक देिपर पाई फ े क ै त देखने रहियहन तँ बहुत हवचसलत \nभऽ गेल रिी। तहिना दोसर सिकमी जे स्त्रीक मान -सम्मानक समिानमे खूब \nकलम चलबैत रिथि , मुदा एकिा सेहवकाक संग हुनक किुवात्ताालाप सुहन \nस्तब्ध भऽ गेल रिी। किनी आ करनीक हवभेदक ेँ  प्रत्यक्ष दशान ओतहि भेल \nरिय, आगा ँ हकछु आओर अनुभव भेिैत गेल । तख न बुझल हु ँ ज े उपदेश द ोस रा  \nलेल िोइत अथछ मुदा से उथचत नहि थिक।   18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n(10) मैथिल साहित्यकार बहु हवधावादी िोइत छ ै ि। मुदा जँ अिाँ एक्ट्क े  \nहवधामे रहिताौं तँ ओ कोन हवधा िोइत? \nकमला चौधरी : किा ओ कहवता।  \n \n(11) युवासँ की आशा। ओइमे सँ क े  आगू जा सक ै  छ ै ि।  \nकमला चौधरी : आशावान छी मुदा से समय हनणाय करत।  \n \n(12) अिाँ अपन साहित्यक यात्राक पड़ाव कतऽ आ कोन रूपेँ देखै थछऐ ? \nकमला चौधरी : िमर साहिग्त्यक अवदान कोनो हवशेर् नहि रिल अथछ , तेँ \nएहिपर हकछु किब उथच त नहि। \n \n(13) पाररवाररक पररचय जनबाक  इच्छा अथछ।  \nकमला चौधरी : अथधवक्ट्ता हपताक (स्व. क ृ ष् णकान्त झा , ग्राम- हवरसायर , \nपण्डौल) ज्येि सन्तानक रूपमे जन्म भेल। हपता गांधीवादी हवचारधाराक \nरिथि। स्वतंत्रता संग्राममे अंग्रेजक हवरुद्ध काया कयलहन, तेँ स्वतंत्रता सेनानी \nसेिो रिथि। हपताक साहनध्यमे कपूारी  ठाक ु र, राममनोिर लोहिया , सूरज \nनारायण लसिंि, जय प्रकाश नारायण आदद नामचीन व्यक्क्ट्तत्व सभक दशानक \nसुअवसर प्राप्त भेल।  \nिमर माता (स्व. श्यामला झा) पूणा सशजक्षत आ सशक्ट्त महिला रिथि। कोनो \nपररवारक ेँ  सुचारू रूपेँ चलयवामे ओहि पररवारक स्त्रीक मुख्य भूथमका रिैत \nअथछ। िमर  माता सशमला शिर स्स्ित कॉन्वेंि स्क ू लसँ सातवीं कक्षा तक \nपढ़ल रिथि , से अंग्रेजीक ज्ञान बहढ़याॉं रिहन। िमर नाना स्व. अच्युतानन्द झा \n(ग्राम- भवानीपुर , पण्डौल) दरभंगा मिाराजक सशमला स्स्ित कारोबारक \nमैनेजर रिथि। तेँ सपररवार ओतहि रिैत छलाि। िमर मातासँ चारर वर्ा पैघ  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 19 \nमामा (स्व. रामचन्र झा) रिथि जे आगाॉं चसल अंग्रेजीक प्रध्यापक भेलाि। \nसशमलामे अंग्रेज सभिक सम्पक ा मे अयलासँ हुनकर सभिक रिन -सिन पर \nबहुत प्रभाव पड़ल रिहन। किल जाइत अथछ जे ओहि गाममे चािक चलहन \nिमर नानेक घरसँ आरम्भ भेल छल।  \nिमर माताक दद्वरागमनमे िमर नाना एक बाकस हवसभन्न हवधाक पुस्तक सभ \nदेने रिथि। एहिसँ हुनक साहिग्त्यक असभरूथचक प्रमाण भेिैछ। ओहिमे \nप्रेमच न्र  ओ शरद च न्र क हकछु उपन्या स  स भ बा ॉंच ल  छल  ज े िमरा  स् कू ल ी \nसशक्षाक समय पढ़वा लेल भेिल आ सम्भवत: ओहिसँ साहित्यक स्वाद भेिल \nजे आगाॉं चसल रूथचमे रसस -बसस गेल। नानाक देल ग्रा मोफोन सेिो बहुत ददन \nतक सुरजक्षत रिल। ओहि समय रांजजस्िरक चलन नहि रिैक। िम चारू भाई -\nबहिन रेकाडा लगा क ृ ष् ण-लीला सुनी आ नूरजिाॉं , सिगलक हफल्मी गीत सेिो।  \nएहि तरिेँ िमर व्यक्क्ट्तत्व हनमााणमे िमर माता-हपता ओ नाना -नानी (स्व. दुगाा \nझा)क बहुत सियोग रिलहन। कदठनसँ  कदठन समयमे ओ लोकहन िमर \nसम्बल बनल रिलाि। हुनकहि लोकहनक देल संस्कार ओ स्नेिसँ िम सािसी , \nकमाठ आ स्वावलम्बी बहन सकलहुँ।  \nसंयोगवश सासुरोक पररवार वकालते पेशासँ जुड़ल छलाि। िमर दददया ससुर \nस्व. सोनेलाल चौधरी (ग्राम - बसिा , माखनपुर) अपन इलाकाक पहिल \nग्रेजुएि रिथि। ओ कलकत्तासँ कानूनक पढ़ाई कऽ स्व. हगरीन्र मोिन थमश्रक \nसंग दरभंगामे वकालत करैत छलाि। ई दुनू गोिा दरभंगा मिाराजाक क े स -\nमोकादमाक ेँ  हवशेर् रूपेँ देखल करथि। मुदा दुभााग्य जे 1934 ई.क भूकम्पक \nहवसभहर्कासँ आित भऽ अल्पे वयसमे ददवंगत भऽ गेलाि। एकर चचाा स्व. \nहगरीन्र मोिन थमश्र अपन अकादमी पुरस्क ृ त पोिी  'हकछु देख ल  हकछु \nसुनल ' मे कयने छथि। \nदुभााग्यवश वैवाहिक जीवन बहुत अल्प रिल। पथत स्व. कन्िैया चौधरी रेल \nहवभागमे रिथि। पुत्र अनुराग कमल (मुक ु ल चौधरी) सेिो वकालत पेशासँ  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजुड़ल छथि आ पुत्री जमाता अमेररका प्रवासी थिकाि। पुत्र वधू मीनू क ु मारी \n+2 हवद्यालयमे सशजक्षका छथि। पौत्र सुमुख इंजीहनयरींगक पढ़ाई कऽ रिल \nछथि। \n \nपाछाँमे (वामसँ दहिन) - ई. दुगाानन्द झा (जमाय) , अनुराग कमल (पुत्र)  \nआगाँमे (वामसँ दहिन) - मीनू क ु मारी (पुतोहु) , असभलार्ा कमल (पुत्री) , \nकमला चौधरी (स्वयं ) \n \n(14) कोन-कोन पसत्रकाक अपने सम्पादक मण्डलमे छ े लाौं ओइमे क े  सभ \nयोगदान देने छला ? ओइ पसत्रका सभक हवर्यमे जनबाक इच्छा अथछ।  \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 21 \nकमला चौधरी : 1984 ई.मे  'स्वाती ' नामक त्रैमाससक साहिग्त्यक \nपसत्रकाक सम्पादन ओ प्रकाशन मुजफ्फरपुरसँ आरम्भ क ै ने रिी , जे मात्र चारर \nअंक प्रकासशत भऽ सकल। ओ पसत्रका अपना समयक मित्वपूणा ओ उत्क ृ ष्ट \nपसत्रका छल , जकर बन्द भऽ जयवाक क्ट्लेर् एखनहुँ तक अथछ। ओकर बाद \nबी.आर.ए. हबिार हवश्वहवद्यालय, मुज.क मैथिली हवभागसँ 2012 मे पहिल \nशोध पसत्रका 'थतरहुत 'क प्रकाशन ओ सम्पादन कयने रिी , जे कतेको दृथष्टएँ \nमित्वपूणा ससद्ध भेल।  \n \n(15) अपन रचना कमाक सम्बन्धमे हवस्तारसँ बताबी। कोन कोन रचना \nअिाँक नजैरमे अिाँक थप्रय रचना अथछ , तेकरा सेिो हवस्तारसँ बताबी।  \nकमला चौधरी : डॉ. शैलेन्र मोिन झाजीक प्रोत्सािन पाहब मैथिलीमे \nस्नातकोत्तरक पिात् डॉ. रामदेव झाजीक हनदेशनमे  पी.एच -डी. िेतु पंजीक ृ त \nभेलहुँ। हवर्य छल  'मैथिलीक वेश -भूर्ा -प्रसाधन सम्बन्धी शब्दावली '। \nवस्तुत: शोध -काया िेतु हवर्यक चयन उत्क ृ ष्ट छल, मुदा कदठन सेिो। एहि \nलेल गिन अध्ययन आ लोक सम्पक ा क आवश्यकता छल। एहि सभ प्रहक्रयाक ेँ  \nपूणा करैत बहुत समय लाहग गेल आ अन्तत: 20 08 ई.मे ई पुस्तकाकार \nप्रकासशत भऽ सकल , जे मैथिलीक एकिा मानक ग्रन्िक रूपमे जानल \nजाइछ।  \nओना , हृदयसँ िम किाकार छी। अपन आगू -पा छू घिैत घिना  बेस ी प्रभा हवत \nकरैत अथछ।  'समय संक े त' नामक मात्र एकिा किा संग्रि प्रकासशत अथछ , \nजाहिमे काल -चक्र, गुलाब काकी , आकांक्षा, अपराजजता , धूरी िमर थप्रय किा \nअथछ। एहि किा सभक नाथयका जीवनक हवहवध झंझावातक ेँ  झेलैत अपन \nजीवनक ेँ  सािाक स्वरूप देबामे सफल भेल छथि।  \n'मोनक पौती ' सद्य: प्रकासशत बंगला उपन्यासक अनुवाद थिक। एहि \nउपन्यासक नाथयकाक चररत्रसँ बहुत बेसी प्रभाहवत भेलहुँ। बंगला उपन्यास  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिोइतहुँ मैथिलीक सांस्क ृ थतक पररवेशक अहवकल थचत्रण बुझना जाइत अथछ। \nइिो िमर थप्रय रचना थिक। \n \n(16) डॉ. कमला चौधरी -मैथिलीक वेश -भूर्ा -प्रसाधन सम्बन्धी शब्दावली \n२००८; डॉ योगानन्द झा- मैथिलीक पारम्पररक जातीय व्यवसायक शब्दावली \n२००९ आ डॉ. लसलता झा - मैथिलीक भोजन सम्बन्धी शब्दावली  २०११ \nमैथिलीक समानान्तर धाराक नजैरमे मैथिलीक सुच्चा शब्दकोर् अथछ जे \nखाँिी प्रवाियुक्ट्त मैथिली सलखबामे सिायक अथछ। एहि तीनमे एक अहूँ छी। \nमात्र यएि पोिी मैथिलीक समानान्तर धारामे अिाँक नाआें अमर करबा लेल \nपयााप्त अथछ। अहि पोिीक क्रममे कोन गामक कोन लोक सभक योगदान  \nछखन्ि, एकर रचना हवधानक सम्पूणा इथतिास हवस्तृत रूपमे बताबी।  \nकमला चौधरी : वेश -भूर्ा -प्रसाधनक उपादान , पद्धथत आ परम्परा कोनो \nसमाजक सभ्यता ओ संस्क ृ थतक पररचायक मानल जाइत अथछ। अत: हवर्य \nबहुत उत्तम छल। शोध -कायाक क्रममे कतेको गाम-घरक भ्रमण कयलहुँ ओ \nहवसभन्न वगा ओ जाथतक लोक सभसँ सम्पक ा  स्िाहपत कऽ शब्द -सम्पदाक \nसंचय कयल आ हवसभन्न क्षेत्रमे ओहि शब्दक पयााय एवं उच्चारण वैसशष्यक ेँ  \nपरखवाक अवसर भेिल। रचना हवधानक मूलमे हवसभन्न प्रक ृ थतक लोक \nसभसँ पररधान ओ आभूर्णक नामावलीक वैसशष्टयक सम्बन्धमे अन्तरंग \nवात्ताा स्िाहपत कयलहुँ । \nपररधान ओ आभूर्णक संज्ञान ओ थचत्रावली िेतु कतेको बूढ -पुरान पस्ण्डत \nपररवारसँ लऽ हनरक्षर क ृ हर् एवं अन्य कमासँ जुड़ल लोक सभसँ सम्पक ा  साथध \nहवशेर् जानकारी लेवाक प्रयासमे लागल रिैत रिी। एहि सम्बन्धमे जजतवारपुर \nहनवासी सच्चनजीक सियोगक ेँ  नहि हबसरर सक ै त छी। एहि सभ हक्र या-\nकलापक संगहि अनेक शास्त्रीय ग्रन्िावलीक अध्ययन द्वारा अनेक शब्दक \nप्राचीन ओ अवााचीन एवं वैकस्ल्पक स्वरूपक पररचय प्राप्त कयलहुँ। जाहि  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 23 \nप्रमुख  ग्रन्िक अध्ययन कयल  ओहिमे स ँ हकछु ना आें स्म रण  अथछ, जेना - \nगृिस्ि रत्नाकर - चण्डेश्वर ठाक ु र, अमरकोर् - स. पं. चन्रधारी  लसिंि, फोकलोर \nमैजजक एण्ड लीजेण्ड ऑफ थमथिला - माखन झा। हबिार पीजेन्ि लाइफ - \nथग्रयसान, क ृ र्क जीवन सम्बन्धी ब्रजभार्ा शब्दावली - हिन्दुस्तान एक े डमी, \nइलािाबाद। पतंजसल कालीन भारत - डॉ. प्रभुदयाल अग्ग्निोत्री, वैददक \nसाहित्य और धमा - आचाया बलदेव उपाध्याय , मैथिली संस्क ृ थत ओ सभ्यता- \nडॉ. उमेश थमश्र, मैथिली व्याकरण मीमांशा - डॉ. सुभर झा , वृित मैथिली \nशब्दकोर् - डॉ. जयकान्त थमश्र इत्यादद। अपन शोध कायामे कयल गेल भ्रमण \nओ हवहवध लोकसँ पररचय -पात आ वात्ताालापक सुखद संस्मरण एखनो \nमानस -पिलपर अंहकत अथछ। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.परमानन्द लाल कणा - गीता मािात्म्य (आगाँ) \n \n \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 25 \n \n \n \n \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 27 \n \n \n \n \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 29 \n२.४.संतोर् क ु मार राय 'बिोिी'-मंगरौना (धारावाहिक उपन्यास)- (चौदिम \nखेप)  \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बिोही' \nमंगरौना  (धारािावहक उपन्दयास)- (खेप १४) \n \nमोन दुखी छल आइ । तकर कारण की भऽ सक ै त अथछ ? िमर मोन मे घुरघुरा \nज का ँ हकछु घुरघुरा  रिल  अथछ। घर मे रा ख ल  बरका  रजज स् िर हनका ल हु ँ। अइ \nरजजस्िर मे धान क े र हिसाब सलखल छ ै । हकनको कतेक हिसाब भेलैन्ि आओर \nहकनका पर कतेक मोन धान छ ै न्ि इ सलखल छल ओई रजजस्िर मे। अइ \nरजजस्िर मे बड़का भैय्या क े र सलखल एकिा दरख्वास्त सेिो पड़ल छ ै । ओ \nअपन बेरोजगारी क ेँ  ओई मे हिसाब -हकताब क े ने छथि। माय-बापक पहिल \nआओर जेठ संतान छलाथि रामक ृ ष् ण। बाबूजीक काेंररयाठप नी क े र कारणे \nहुनका कमे उथमर मे लोकक खेत -पिार मे बोइन कऽक े  पररवारक भरण -\nपोर्ण करऽ पड़लैन्ि अथछ। हकनको िािानगर बैन्ि रिल छथि तँ हकनको \nनारकीय िाल छ ै र रिल छथि। अइ प्रकारेण अपन जजनगी क े र आगाँ बढ़ौलैन्ि। \nअिी बीच रामक ृ ष् ण क े र शादी क े र गप्प िोमऽ लागल। सशवा पछबै िोल \nनागेश्वर जीक कठ बहिन क े र नाथतन मंजू जे खवासिोली , मधुबनी मे पलल -\nबढ़ल छलीि सँ कराल गेलैन्ि। 'व्यासजी ' घिक ै ती करवा मे माहिर छलाि। \n 30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमंजू क ेँ  एक े  बेर मे देखख कऽ ओनऽ सँ ददन ठ े कनेि एलाथि।  \n \nजाहि घर मे अभाव रिैत छ ै  ओहि घर मे भाव खत्म भऽ जायत छ ै । इएिा भेल \nव्यासजी क े र घर मे। क ु क्ट्क ु र-हबलाहड़ जकाँ घर मे रामक ृ ष् ण आओर ब्रिमदेव \nझगड़ा करऽ लागल। व्रिमदेव क े र कारण घर हबखैर गेलैन्ि व्यासजीक।  \n \nरामक ृ ष् ण रजजस्िर मे अपन आओर सातो भाई - बहिनक जनम थतथि सलखने \nछथि। वंशा वल ी वा ल ा  रजज स् िर  घर स ँ हकयो नेता  कऽ देल कै । हकछु-हकछु \nिमरा याद छल आओर हकछु बबा ज ी का का  आओर प्रद ीप का का  के र स ियोग \nसँ सलखलहुँ अथछ। हवद्यानंद भैय्या आओर ब्रिमदेव भैय्या सँ सेिो पुछसलयैन्ि। \nिम सभक्षुक ख वा स  के र वंशज  छी। द ररभंगा  जज ल ा क भरौड़ा  गा म स ँ आहब \nकऽ पाँच भैय्यारी मंगरौना गामक नींब रखलैन्ि। ओ तऽ सात भाई छलाि , \nपरञ्च दररभंगा राजा क सेवा मे दू भाई अपन जजनगी क े र आहुथत दऽ देलाथि। \nअइ पर दरभंगा राजा खुश भऽकऽ ई मंगरौना गामक रकबा पॉचाें भाई क ेँ  \nदान मे देलथिन्ि। मंगरौना गाम दररभंगा राजा सँ मांगल गेल छल ताहि दुआरे \nएकर नाम 'मंगरौना' राखल गेल।  \n \nसभक्षुक ख वा स  के र बेिा  नहि भेल ैन्ि। एके िा  बेिी भेलैन्ि ओकर ब्याि \nनारायणपुर गाम क े लैन्ि। बुढाड़ी मे मानससक रूपे कमजोर पहड़ गेलाि। गामक \nबुथधया लोकहन ठ ै ग फ ु सला कऽ हुनकर जमीन मांगी लेलाथि।  \n \nलोक किैत छ ेलैन्ि , \" बाबा , फलाँ क ेँ  ब्याि भेलै। अिाँ कहनया क ेँ  देखख \nसलयौन्ि। बाबा मुँि देखना मे कहनया क ेँ  अपन जमी न दऽ दैत छलथिन्ि। ओ \nकिैत छलथिन्ि , \" रौ फलाँ , कहनया क ेँ  मुँि देखना मे फलाँ जगि जमीन \nज ोथत ल े। अई प्रका रेण  सभक्षुक ख वा स  अपन ज मीन ल ुिौल खन्ि। तकरे भुगता न  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 31 \nिम भोगी रिल छी जे सड़क पर हनकलवाक लेल अपन जमीन नहि अथछ। \nदोसर लोक रास्ता बन्न कऽ रिल अथछ।  \n \nआइ बहढ़या दादी नहि रिथतन्ि तँ जई घरारी पर अखन धरर छी ओिो हकनको \nसभक्षुक ख वा स  द ा न कऽ दैथतन्ि। अपने तँ ओ सभक्षुक बहन गेल ा ि स ंगैि अपन \nआबै वा ल ा  ज ेनरेशन केँ  सभक्षुक वा  सभका री बना  गेल ा ि अथछ। अख न िम स भ \nिक्ट्कन काहन रिल छी। अपन पूवाज क ेँ  करनी कतेक पीढ़ी धरर तबाि करैत \nछ ै  से ओ की नहि  बुझैत िेथतन्ि। बउजन राउत अइ करनी क ेँ  रोहक सक ै त \nछलाि , परञ्च हुनका क े  मथत मारर लेने रिैन्ि से की जाहन। ओ हकनको प्रयास \nनहि क े लथिन्ि। अिाि जमीन नहि रिैन्ि जे दान देल जाइ। ई ओ नीक काज \nनहि क े लाि । अबै वाला पीढी क ेँ  उन्नथत क े र रस्ता बन्न क े लैि। \n \nबाबा नागेश्वर रा य क े र बािर नहि कमेनैक कारणे उन्नथत नहि भेलै । संग मे \nबाबूजी सेिो हनकम्मे हनकललाि । भैय्यारी सभिक मथत सेिो मारल गेलैन्ि। \nआइ थचरंजीव राय 'व्यासजीक ' नाम थमि गेलै।  \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बिोही' \n \n-संतोर् कु मार  र ाय 'बिोही', ग्राम - मंगरौना  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.क ु मार मनोज कश्यप-अपूवा स्वाद  \n \nकु मार  मन ोज  कश्यप \nलघुकिा \nअपूिष स्िाद \nमहिना लगै मे एखन एक िफ़्ता आर छ ै । सभ खुदरा -खुदरी थमला \nकs हगनलक  ..... चारर सय नब्बे रुपया!   चाऊर , दासल , आँिा , तेल   तs घर \nमे छ ै िे।  बस घिल -बढ़ल   सामान आ तरकारी , दूध  - यैि सभ लेल ने पाई \nचािी! ओ अंदाज लगेलक  .....  एतबा पाई स s कहुना महिना खखचा जेतै .... \nबशते कोनो अप्रत्यासशत खचाा नटििं बजड़ै। आश्वस्त भs साईहकल ल s  ओ \nतरकारी लाबय   हबदा भेल। कॉलोनी क े  गेिे   पर रफीक भेिलै  -  'की िौ \nरफीक भाई ! किाँ स ' अबैत छि? ई भरल साँझ क s घोघना हकयै लिक े ने \nछि?' \n- 'नटििं भाई! कोनो बात नटििं। सभ ठीक छ ै ।' रफीक सामान्य िेबाक प्रयास \nक े लक। \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 33 \n-  ' ताें किबs तs िम पथतया लेब s? हकछु बा त तs जरूर छ ै  जे तोरा \nअसिज क s रिल छि।   िौ िमहुँ तोिर भैयाररये थछयि।   फररछा \nकs किs कोनो बात छ ै  तs।' साईहकल स s उतरर रफीक क े  आर ल sग गेल \nओ। \n- की कहियs भाई .... बात कोनो ने आ अखन बड़ी िा ! अई महिना मे \nररश्तेदारी मे क ै क िा हनकाि सभ रिै ताहि मे िाि खाली भ s गेल। आ तिी \nपर कोइढ़ मे नोचनी जकाँ बड़का छाौंड़ा क े  वजीफा क े  परीक्षा क े  फॉमा भरै क े  \nकास्ल्िये लास्ि डेि छ ै । छाौंड़ा चन्सगर छ ै ; फॉमा नटििंयो भरेबई तs ओिो नीक \nनटििं।' \n- 'कते पाई लगतै ?' \n- ' साढ़े पाँच सय  - साढ़े चारर सय क े  ड्राफ्ि आ सय रुपया क े  प्रॉस्पेक्ट्िस।' \n- ' िमरा ल sग मे एतबे बाँचल छि  -  ई राखख लैि ... आरो कोनो जोगाड़ \nकs कs काज चलाबि। ' \n- 'आ ताें?!' \n- ' धुरा मदे ! ताें िमर चचिंता जुहन करि। एक े  िफ़्ता रिलैयै आब! सभक \nजोगाड़ भगवान लग छहन। एखन ताें जाि जल्दी बाकी क े  जोगाड़ \nकs कs ओकर फॉमा भराबि। ' \nदुहू क े  ठोर पर मुस्कान छलै। दुहू अपन घर क े  रस्ता धेलक। जल्दी घर जा \nकs बतबै क े  छ ै  नटििं तs कहनयाँ तरकारी लै बैसले   रितै।  \nआई ओकरा नून -तेल  संग रोिी खेबा मे अपूवा स्वाद बुझा रिल छलै।   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n-कु मार  मन ोज  कश्यप, सम्रथत: भारत सरकार क े  उप -सथचव , संपक ष : सी -\n11, िावर -4, िाइप -5, हकदवई नगर पूवा (ददल्ली िाि क े  सामने) , नई \nददल्ली -110023 मो. 9810811850 / 8178216239 ई-मेल : \nwritetokmanoj@gmail.com  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 35 \n२.६.आचाया रामानन्द मण्डल -बाल्मीहक रामायण आ रामचररतमानस क े  \nतुलनात्मक अध्ययन \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nबाल्मीवक र ामायण आ र ामचरर तमान स के  तुलन ात्मक अध्ययन  \n  \nश्री राम किा क े  तीनिा प्रमुख घिना १ . रानी सभ मे पुत्र प्राप्त लेल खीर \nहवतरण २ . सीता स्वयंवर वा धनुर् यज्ञ आ ३ रावण बध क े  भेद क े  तुलनात्मक \nअध्ययन क ै ला पर मतसभन्नता पायल जाइ िय। \nराजा दशरि क े  रानी सभ क े  गमा धारण क े  लेल खीर हवतरण क े  संबंध मे \nरामायण आ रामचररत मानस मे मतसभन्नता िैय। \nबाल्मीहक रामायण क े  अनुसार।  \n  \n 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकौशल्यायै नरपथत:पायसाधं ददौ तदा।  \nअधाादधं ददौ चाहप सुथमत्रायै नराथधप :।।२७ ।। \n  \nक ै क े य्ये चावसशष्टाधं ददौ पुत्रािाकारणात। \nप्रददौ चावसशष्टाधं पायसस्यमृतोपमम्।।२८।। \nअनुथचन्त्य सुथमत्रायै पुनरेव मिामथत:। \nएवं तासां ददौ राजा भायााणां पायसं पृिक ् ।।२९।।  \n  \nसमझे क े  लेल   \nखीर =१६आना (१रु ) \nकौशल्या- ८ आना  \nसुथमत्रा  -४ आना +२ आना =६आना  \nक ै क े ई-२ आना  \nक ु ल-१६आना  \n  \n   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 37 \nतबटििं रायं थप्रय नारी बोलाइं। कौशल्यादद तिां चसल आइं। \nअद्धा भाग कौशल्यहि दींिा।उभय भाग आधे कर कींिा। \n  \nक ै क े ई किं नृप सो दयऊ।रह्यो सो उभय भाग पुहन भयऊ \nकौशल्या क ै क े ई िाि धरर।दींि सुथमसत्रहि मन प्रसन्न करर। \n   \nसमझे क े  लेल   \n  \nखीर  -१६आना (१रु ) \nकौशल्या -८आना  \nक ै क े ई -४आना  \nसुथमत्रा  -२ आना +२आना =४ आना।  \nक ु ल-१६आना।  \nसभ रानी अपन अपन खीर क े  खैलन आ गभाधारण क ै लन।बाद मे कौशल्या \nराम क े, क ै क े ई भरत क े  आ सुथमत्रा लक्ष्मण आ शत्रुधन क े  जनम देलक। \n   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअइ प्रकार खीर बांिे क े  प्रहक्रया मे रामायण आ रामचररत मानस मे \nमतसभन्नता िैय \nस्वयंबर वा धनुष्य यज्ञ क े  वृत्तांत मे मिर्र्िं बाल्मीहक आ संत तुलसीदास मे \nमत सभन्नता िय! \nमिर्र्िं बाल्मीहक क े  अनुसार - \nवीयाशुल्क े थत मे कन्या स्िाहपतेयमयोहनजा। \nभूतलादुस्त्ितां तां वधामानां ममात्मजाम्।।१५।।  \nवरयामासुरागत्य राजानो मुहनपुंगव ।  \nतेर्ां वरयतां कन्यां सवेर्ां पृथिवीजक्षताम्।।१६। \nवीयाशुल्क े थत भगवन् न ददाथम सुतामिम्।  \nतेर्ां जजज्ञासमाननां शैवं धनूरूपाहृतम्।।१८।।  \nन शेक ु ग्रािणे तस्य धनुर्स्तोलनेअहप वा।  \nयद्यस्य धनुर्ो राम:क ु याादारोपणं मुने। \nसुतामयोहनजां सीतां दद्यां दशरिेरिम्।।२६।। \n तामादाय समंजुर्ामायसीं यत्र ,तद्धनु:। \nसुरोपं ते जनकमूचुनृापथतमग्न्त्रण :।।५।। \n   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 39 \nइदं धनुवंरं राजन् पूजजतं सवाराजसभ :। \nथमथिलाथधप राजेन्र दशानीयं यदीच्छसस।।६।  \nइदं धनुवंरं ब्रह्मय्जनक ै रसभपूजजतम्। \nराजसभि मिावीयैरशक्ट्ते पू ररतं तदा।।८।। \nमिर् ेवाच ना द ् रा मो यत्र थतिथत तद्वनु:। \nमंजुर्ां ता मपा वृत्य दृ ष्ट् वा  धनुरिा ब्रवीत्।।१३।। \nइदं धनुवंरं ददव्यं संस्पृशामीि पाजणना। \nयत्नवांि भहवष्याथम तोलने पूरणेअहप वा।।१४।। \nबा ढथमत्यब्रवीद ् रा ज ा  मुहनि  स मभा र् त। \nलीलया   स धनुमाध्यै जग्राि वचनान्मुने :।।१५।। \nपश्यतां नृसिस्त्राणां बहूनां रघुनंदन:। \nआरोपयत् स धमाात्मा सलीलथमव तद्धनु ;।।१६।। \nआरोपथयत्वा मऔवइं च पूरयामास िद्धनउ :। \nतद ् बभन्च  धनुमाध्ये नरश्रेिो मिा यशा :।।१७।। \nजनकानां खुले कीर्तिंमािररष्यथत मे सुता। \nसीता भताारमासाद्य रामं दशरिात्मज म् ।।२२।।  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nमम सत्या प्रथतज्ञा सा वीयाशुल्क े थत कौसशक। \nसीता प्राणैबाहुमता देया रामाय मे सुता।।२३।।  \n  \nरामचररत मानस क े  अनुसार  - \n  \nसीय स्वयंबरु देखखअ जाइ।इसु काहि धाौंस देइ बड़ाई।  \nल खन किा जस भाजनु सोई।नाि क ृ पा तव जापर िोई।।१।।  \n  \nरंगभूथम आए दोउ भाई।असस सुथध सब पुरबाससन्ि पाई।।  \nचले सकल गृहिकाज हबसारी।बाल जुबान जरठ नर नारी।।  \n  \nलेत चढावत खौंचत गाढे।किीं न लखा देख सबु ठाढ़ौं।।  \nतेहि छन राम मध्य धनु तोरा,भरे भुवन धुहन घोर कठोरा।।  \n  \nगावटििं छहव अवलोहक सिेली।ससय जयमाल राम उर मेली।।   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 41 \n  \nरावण बध क े  भेद बताबे वाला मे रामायण आ रामचररत मानस मे मतसभन्नता \nिैय। \n  \nबाल्मीहक रामायण क े  अनुसार इन्र क े  सारथि मातसल िैय।  \n  \nअि संस्मारयामास मालथत राघवं तदा।  \nअजानन्न्व टकिं वीर त्वमेनमनुवतासे।।१। \n  \nहवसृजास्मै वधाय त्वमस्त्रं पैतामिं प्रभो। \nहवनाशकाल :कथितो य: सुरै :सोद्धं वत्ताते।।२।। \n  \nस हवसृष्टो मिावेग : शरीरान्तकर :पर:। \nहबभेद हृदयं तस्य रावणस्य दुरात्मनं।।१८।। \n  \nरुथधराक्ट्त : स वेगेन शरीरान्तकर :शर:।  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरावणस्य िरन् प्राणान् हववेश धरणीतलम्।।१९।।  \n  \nस शरो रावणं ित्या रुथधराराक ृ तच्छहव ;। \nक ृ तकमाा हनभृतवत् स तूणणिं पुनराहवशत्।।२०।। \n  \nरामचररत मानस क े  अनुसार रावण क े  भाई हवभीर्ण भेद बताबे वाला िैय।  \n  \nनासभक ुं ड हपयुर् बस याक ें ।नाि जजअत रावनु बल ताक ें ।। \nसुनत हवसभर्ण बचन क ृ पाला।िरहर् गिे कर बान कराला।।  \n  \nसायक एक नासभ सर सोर्ा।अपर लगे भुज ससर करर रोर्ा।  \nलै ससर बाहु चले नाराचा।ससर भुज िीन रू ं ड महि नाचा।।  \n अइ प्रकार से रावण बध क े  भेद बताबे वाला मे रामायण आ रामचररत मानस \nमे मतसभन्नता िैय। \n-आचाया रामानंद मंडल सामाजजक चचिंतक सि साहित्यकार सीतामढ़ी।  \n-आचाया रामानंद मंडल सामाजजक चचिंतक सीतामढ़ी ,सेवाहनवृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -चन्र देवी , हपता -स्व०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रथमला देवी ,  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 43 \nजन्म थतथि -०१ जनवरी १९६० योग्यता- एम-एससी (रसायन शास्त्र) , एम ए \n(हिन्दी)। रूथच - साहिग्त्यक, मैथिली -हिन्दी कहवता -किानी लेखन आ \nआलेख। प्रकासशत पोिी - मैथिली कहवता संग्रि भासा क े  न बांहियो। २०२२ \nप्रकासशत रचना - सजझया कहवता संग्रि पोिी - जनक नंददनी जानकी आ \nशौया गान। २०२२ पसत्रका -थमथिला समाज , घर -बािर आ अपूवाा (मैसाम)। \nअखबार -दैहनक मैथिल पुनजाागरण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचिंतन , \nदाथयत्व- पूवा जजला प्रथतहनथध , प्रािथमक सशक्षक संघ, डुमरा , सीतामढ़ी। \nस्िा यी पत्ता- ग्राम-हपपरा हवशनपुर िाना -पररिार जजला -सीतामढी। वतामान \nपता -हपपरा सदन ,मुरसलयाचक वाडा -04 सीतामढ़ी पोस्ि -चकमहिला जजला -\nसीतामढी राज्य -हबिार हपन -843302 मो नं-9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.लालदेव कामत -लालदेव कामत - आंचसलक उपन्यास \"भोि\" मादे/ \nसवाश्री राजहकशोर थमश्र जीक े  - िेमी/ एक अध्यात्म पिक े  पथिक - स्वतंत्रता \nसेनानी/ जल अथछ जा ' धरर, जजनगी ता ' धरर! / प्रहक्रयाधीन सामाजजक \nपररवतान'क स्वर  \n \nलालदेव कामत - आंचसलक उपन्यास \"भोि\" मादे/ सवाश्री राजहकशोर थमश्र \nजीक े  - िेमी/ एक अध्यात्म पिक े  पथिक - स्वतंत्रता सेनानी/ जल अथछ \nजा ' धरर , जजनगी ता ' धरर! / प्रहक्रयाधीन सामाजजक पररवतान 'क स्वर  \n१ \nआंचसलक उपन्यास \"भोि\" मादे  \n \nवरेण्य साहित्यकार डॉ०(प्रो०) सुभार् चंर यादव जीक सद्यप्रकासशत \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 45 \nसामाजजक उपन्यास 'भोि' पढबाक अवसर भेिल। हकसुन संकल्प लोक - \nसुपौल , हबिार सँ ६८ पृि 'क मैथिली भार्ा मेँ पोिी २०२२ मेँ बिराएल अथछ। \nएहि पोिीक कभर आकर्ाक छ ै क,जाहिक मूल्य सय िाका हनधााररत कयल \nगेल अथछ । उपन्यास हवधा एकददस कोनू व्यक्क्ट्तक चररत्र - थचत्रण िीक तँ \nदोसर ददस समाज आओर समयक े  इथतिास रूपमे साक्षी थिक ै क। मातृभार्ा \nमैथिलीक हवकास लेल वीिहनकिा , लघुकिा , दीघा किा आओर उपन्यास \nलेखन काया सँ आन हवधाक बनस्वत बेशी काज भेल अथछ। तकर कारण छ ै \n,लोक वा पाठक अपना - अपना बूढ़ मैयाँ - बाबा , नाना - नानी आ श्रेिजन \nसँ खीस्सा बालपन सँ सुनबाक असभयासी छथि।आ जजनक पूवाज \nपंहडत,अध्यापक वा लोकगािाक मूलगैन रिहन ,से श्रोता - पाठक आनक \nअपेक्षा बेशी अध्ययनशील बालपने सँ भऽ जाई छथि। तेँ उपन्यास पढ़यमे \nअथधक समय देहनिार कम पाठक िोय छथि । पढैक असभरूथच आ नै पढ़ैक \nवा कम पढैक अबुिपन दृथष्टये ' भोि' सामाजजक उपन्यास क ेँ  पाठक अपना \nदृथष्टकोण सँ आंकताि आ मनलगू बूझत। भोि उपन्यास 'क सौन्दया जे \nिोईक,एहिक कर्थय जे बुझाए मुदा एहिक वाणी -बोलीक जे िोन नायक \nयदुवंश , नाथयका सफीना , सिनायक उपन्यासकार स्वंय आ सिनाथयका \nलक्ष्मी 'क मुिेँ जे शव्द बिराएल अथछ से थमथिला 'क ससपौल - सिरसा आ \nमधेपुरा जजला 'क बोलवचन छी। थमथिलाक प्रायिः िर गाममे दू तरिक मैथिली \nबाजल जाइत रिल अथछ। वणा आ जातीय समीकरण क े र आधारपर एहिक \nमानक तय करी तँ बुझाएत सवणाक भार्ामे तिन , तखन , अखन ,कखन \n,जिन क े र प्रयोग िरसठ े  िोईछ। आ से वैश्य - सोल्िकन (रार रोहियार) क े र \nमातृभार्ा क ' तखैन , तब ,तभी,अखैहन , जखैन शव्दक रूप दैत उच्चारण \nथमथिलांचलक े  ७०% लोकवाणी क ' प्रथतहनथधत्व प्रदर्शिंत करैछ। देखल जाए \nतँ जाहि गाममे अथत हपछड़ा जाथतक े  नोहनया समाज अथछ ,हुनकर बाजब एक \nपृिक बोली सुनाईए। ई गंगाकातक आन - आन समाजक बोली वाणी सँ  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nथमलैत छ ै क। ओना इिो देखल जाए तँ थमथिलाक मुस्स्लम समुदायमे जे \nमैथिली बाजल जाइत छ ै , ताहिमे उदूा - टििंदीक' शव्द आ वाक्ट्य अथधक प्रयुक्ट्त \nिोईछ। तेँ उपन्यासकार श्री सुभार् चन्र यादव जीक जे मैथिली लेखन छ ै न से \nहनश्तुहकए वो श्री तारानंद हवयोगी , जगदीश प्रसाद मंडल आ ऐ पंक्क्ट्तक \nलेखकक अपन धरोिर मैथिली िीक। ओना संस्क ृ त फ ें िल पांहडत्यपूणा \nएेंठल- एेंठल- भार्ा ग्राह्य जेना दसलत ,हपछरल , अथधक पछुआयल  तबका  केँ  \nअनसोिान्त लगैछ , तहिना कम साक्षर ,हनरक्षर शुरक भार्ा (बाजब - भूकब) \nपैघ जा थतक े  (सभ्रान्त लोकक े ) पसीन नहििं पड़ैत छखन्ि। इयि कारण िीक जे \nडाक्ट्िर हवयोगी जीक मादै कतहुं पं. गोहवन्द झा जी किने छथि हिनका \nव्याकरण - भार्ा 'क दृथष्टये पासमाक ा  भेि जाईन ; सयि बहुत। अस्स्तत्वक \nलेल सामान्य लोकक संघर्ा प्रो० सुभार् चन्र बाबूक अभीष्ट रिलहन अथछ ,जे  \nहिनक किा 'काठक बनल लोक ' मेँ असभव्यक्क्ट्त भेल िम छात्रहि अवस्िामे \nमैहरकमे पढ़ने छलहुँ। थमथिला 'क भावी पीढ़ी जब - जब सुभार् जी प्रभेत् \nवृित अध्ययन करत तँ एक लेखकीय स्वतंत्रता बुझेतैक। से ओ अपन लोकक \nबोलचाल क ेँ  मैथिली साहित्यमे स्िाहपत करबामे एक सुमागा देखने  छथि। एहि \nरोमांचक पोिीक अध्ययन करैत घरी नाि सँ कोशी नदीक पिुआ लाधल दृश्य \nबढ़ मनोरम छ ै क। संगीक सासुर पैच मांगल सायहकल सँ लोड भऽ क े  गेनाई \nआ वेसी ददन रिला सँ साइकीलक े  तगेदा ,से साइहकल बािमे रासत्र हवश्राम \nगद्दी मेँ क े यला पर छिरदेबालीक भीतर सँ चोरीक घिना वणान हृदयस्पशी \nभेल छ ै क। सम्पूणा दृष्टांत ग्राम पंचायत राज चुनावक े  पुवा उम्मीदवार , \nहवधानसभा क्षेत्र सँ हवधायक पदक े  अभ्यिी आ पूवा सांसद प्रत्याशी बाबत \nगुणदोर्क चचाामे लागल नागररकक आ दलीय राजनीथत पर एक हवमशा \nदेखायल गेलैक िन्। अपन नातेदार जदयू नेता कामता ओहि ठाम कररिो गाम \nपहुँच कय उपन्यासकार यादवजी लालिेन छापक कन्डीडेि क े र जे भातीज \nछिीन, अपन खचाा सँ मदैत सदैत करयमे लागल थचत्र उपस्स्ित क े लहन अथछ।  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 47 \nचुनावी चिकार दैत हकछ एिन नाम सब यिा - मोिरील हवदु जे खानगी \nसशक्षक बनल छ ै । ई एकबेर खुद पंचायत सथमथत सदस्य बनल रिैक। मैहरक \nपास क ृ र्क चन्देसरी राजद.सँ जुिल छ ै । पैकार मन्नू , परेमी, हबन्दुसलया \nहिनका सँ हवदेसरक े  दोकान पर चाि हपयैत छ ै ,हिरन दोकान पर पान खुअबैत \nकाल लखन मिावीर सेिो पान खाइछ। भरर भोिमे चौक चौड़ािा सजल \nगुलजार बुझाइछ। अड्डावाजीमे िरसठ े  यदुवंश यादव आ हवश्व मोिन जी क ेँ  \nसमिाक सि - सि करै छ ै । समाजवादी पािी क े  आ कम्युहनस्ि पािी क े  \nउम्मीदवार क ेँ  भोिकिबा बुझल जाइछ। शव्दरूप हवभत्स (जुजजए ,गौंर) लेखन \nसँ परिेज उपन्यासकार निीं भेलाि िन् । नारी सशक्क्ट्तकरण पर जोर दैत \nगठबन्धन क े र कायाकताा क ेँ  किल जाईछ तीनू पािी एकता मेँ छ ै  , तीर छाप \nनीतीश क ु मार आ लालू जीक पािी ,काँग्रेस सँ तालमेल बनौने छ ै  से बात \nजहनजाइत सबक े  बुझबामे आबय! धरणा प्रदशान ,जूलूस ,पचाा - पोस्िर सँ \nपािल दुगाास्िानक चुनावी सभाक पंडालमे क ु सी लागल आ प्रचार - प्रसारक े  \nक ै सेि लाउडस्पीकर सँ गीत लोकतांसत्रक उत्सव मेँ  उत्साि भरने छ ै । बीडीओ \nक े र दोकान पर िारमुहनयाँ बाजाक मास्िर निु ,जमील , सूया \nनारायण ,कमलदास ,हवनोद पिेल आ पाठक िोलक एक छौरा ,अशोक भोि \nमादे गप्प दैत रिैत छ ै । मुखखया हवक्रम क े र चुनावक मुख्य प्रथतद्वंद्वी सफीना \nप्रत्यक्ष रूप सँ आईकोन बनल छ ै। टविंदुक मुँि सँ श्री यादव जी किाबैत देखाई \nछथि सफीना क े  आवाज जेिन रोवदार रिई ,तेिने आकर्ाक ओकर रूप रिै । \nलोग ओकरा ददस ताइकते रैि जाइ। वृध्द नत्िू क े  ब्लाँकमेँ देवीक अवतार सँ \nकम नहििं बुझाय - सफीना। दीना पाठकक े  तँ मुखखया कखन्डडेि बावत् सफीना \nकरकरा देलक ै क ,बूझू पाहन उतरर गेल िोय। उपन्यासमे संवाद कौशल बढ़ \nसजीव बुझाएत। सफीना ददल्लीमे राजथमस्त्रीक बीबी रिैत जमीन खरीद \nहबक्री काजमे मोईमक े  संग पुरैत छ ै । नीक आमदनीक बल पर नविोलमे कोठा \nधरर पीिा लेने य। सफीनाक गात इज्जतदार बुझाइछ। ओकर लचक ै त पातर  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nडांड़ , डोका सनक चंचल आँखख गोल मिोल चेिरा ,फ ू लल -फ ू लल लालिरेश \nगाल ,मुँि परिक पाइनक े  चमक खूब नीक लागैत छ ै । मिमि करैत देि सँ \nअत्तर सुगन्ध मतेने जाएत िोय चन्देसरी क ेँ । फ ु लसन हबहुंसैत सुरैत पर सँ \nनजैर नै िँिैबै छ ै क जेना। चन्देसरी सँ सफीनाक े  नीक लगरपन छ ै क। से \nएकदद न अकस्म ा त देि छुआ गेल ा पर ओकरा  बरफस न ठरल  स ा ँपे ज ंका  \nलागलैक। चन्देसरीक े  जखहन सँ िाि चलैत छ ै  सफीना ददल्ली सँ फ े र आहब \nगेल , तखहन सँ ओकर पैर ओनैहि बिहक जाईछ। सफीना सु न्दररक माया \nथिक ै क,ओकर आंचर ददश कामुक दृथष्टये एकिक हनिारत वासनाक आहगमे \nचन्देसरी तरैप रिलाि। से देखखगथम छगुनैत दीप्त भेल सफीना भोिक गप्प \nददस वातावरण क ' मारलीि अथछ। एिन लासलत्यपूणा मैथिली साहित्य ददश \nनव हपहढक लोक जागरूक रित ; उपन्यास कार ई किा ३५ साल पहिले \nसलखने रहितथि ,स े पछुआ गेल ा । भोिर आब वोिमे नगद  िा का  ल ेमय च ा िैत \nछ ै  से कामता सन सियोगी आ १० िजार दै बाला बहुतो मददगार लोक यादव \nजीक खेमामे छ ै । एक लाख एक ददनक खचा एक े  गोिय उठा लेने िोईक। \nतहिना हवश्व मोिन क ेँ  हकयोि जाथत सँ खुब सियोगी छ ै । ओकर पत्नी सुजाता \nसेिो ऐ  क्षेत्र सँ उपचुनावमे हवधायक भेल छलैक। बापो कांग्रेस जमानामे \nउपमंत्री हबिार सरकार मेँ भेल छलैक। तेँ ओकर समिाक तँ पाई सँ िोरी \nखेलय सेिो कोनू हवशेर् बात नहि। ५६ इंची सीना बाला मोदीजी क ेँ  बातक ेँ  \nगठबंधन बाला किैत छ ै  भोिक खाथतर किीं पाहकस्तान पर नै चढ़ाए कऽ देख  \n। हबिार क ' चुनावी दांव -पेंच क े र अनाड़ी उपन्यासकार तँ प्रभावशाली रूपेँ \nसम्पूणा किानकमे आयल छ ै ।  \n \n \n  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 49 \n२ \nसवाश्री राजहकशोर थमश्र जीक े  - िेमी \n \nउन्नैश गोि मैथिली कहवता 'क १२५ पृिक पोिी, प्रकाशन वर्ा २०२३ जाहिक \nहकमत २५० िाका अथछ। एहि मैथिली भार्ा साहित्यक े  यशस्वी रचनाकार \nछथि कहववर राजहकशोर थमश्र। श्री थमश्र जीक अन्िारगुज क ॅ भर पर रंगील \nछहव 'दीप ' क े र िेमीमे आहग लेसल छ ै क ,जे खूब सनगर बरर रिलैक िन्। \nअन्िररया सँ ईजोररया ददस जीवनमे उल्लास आनैत ई प्रतीक महिमा मंहडत \nबुझाइछ। थमथिलांचल 'क मधुश्रावणी पावहनमे नवहवयौिथत कन्या ले ल \nदगहनयाँ हवध मादे एहि ज्योत जरैत िेमी सँ आगन्तुक अथतथि (पत्नी क ेँ  पथत \nद्वारा) परम्परागत रूप सँ जाँचैत कष्ट दैत छथि। अहिवाती सोिाग अमरत्व ले \nपथतदेवक ऐ जहिल हवध क ेँ  अदऔ सँ सिाज करैत फाेंका घाव धरर भोगय \nछथिन। एक घिना क हवशद ् च च ा ा अपना  आत्मकिा  \" ज ीनहगक बा ि पर  \" \nमेँ शम्भू नाि बाबू कयलहन अथछ। इयि दीप िीक जे सगर राथत जाहगकय \nवर्ाेवर्ा धरर भामथत िेमी उसकाबैत पथतक अध्ययनमे सिायक भेल छलीि। \nताहि ददनमे हवजली रोशनी , सौर ऊजाा आ हकराशनतेल सँ जरैत लालिेन क े र \nअस्स्तत्व नहि रिैक, मशालो सवासाधारण जनक े  उपलब्ध नहि रिल िेतैक। \nता हि जमाना सँ अद्य:पयान्त शुभकायामे घी-ददया बारल जाईछ! ई ददबारर जाौं \nपाठक अपने स्वंय चौबहिया पर राखख राहिक अनभुआर पि आलोहकत कय \nदिोददश प्रकाशवान बनाबी तँ धन्यवादक पात्र िोयब! श्री थमश्र जी सिज \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकहवता रचनाक आग्रिी छथि। ओ प्रथतथित मैथिली - हिन्दी साहित्य क्षेत्रमे \nकहवता हवधाक बहुतो पोिी अपनहि प्रकासशत कऽ चुकलाि अथछ। \nसद्यप्रकासशत ई काव्य पोिी ' िेमी ' पढबाक अवसर भेिल िय। एहिमे \nसंग्रहित कहवताक साौंदया बढ़ वेसी आकर्र्िंत करैत य। पोिीमे अक्षर-शव्दक \nशुद्धता मेँ िंकण कायामे लीन कहव मिोदयक धमापत्नी श्रीमती अनीता थमश्रजी \nप्रशंसनीय रूपेँ अग्रणी भेल छथि। कहवताक दौड़मे ई रचना जीनहगक हवहवध \nरंगक आधार मानल जा सक ै छ। वतामान सामाजजक पररवेश जाहि थतब्रता सँ \nपररवतानशील छ ै , ताहि समय -चक्र क ' प्रथतटविंव छी ई अक्षर रुपी कहवता। \nपोिी अक्ट्समे समय सँ आएब ,से प्रकाशनक दाथयत्व हुनक सुपुत्री  सुश्री \nसशक्षा थमश्रक े  सियोगात्मक रूख सुस्पष्ट झलक ै त देखाइछ। श्रीमान \nराजहकशोर थमश्र जीक कहवता हवहवध आयाम - हवस्तृत , सौन्दया छ ँ िा नवीन \nआ नैका - नैका हवचारक प्रथतमान गढ़ैत अथछ। सब काव्यक े  भाव अत्यन्त \nथचत्ताकर्ाक आ गूढ़ रिस्य 'क द्योतक छ ै क। िेमी पढ़लाक बाद हिनक आन \nमैथिली काव्य पोिी -: मेघपुष्प,चानहन , नवपात - नवबात , उपायन, सप्तवणा , \nनव घर उठय - पुरान घर खसय आ जजनगीक सोन सन पाँखख जजज्ञासु पूवाक \nपढबाक उत्कण्ठा बढ़त। थमथिलाक माहि - पाहन कहवता मेँ एतुका भौगोसलक \nपररवेश आ इथतिाससक पुरान दस्तावेजी अंश ओ धार्मिंक महिमा तिा आिार \n- हविारक रीथत रेवाज सँदर्भिंत आख्यान क ेँ  अखखयाईसक े  कहवजी वीजतत्व \nभरलहन अथछ। मधुमास कहवतामे ततेक सुन्नरसन गरिैन भेल छखन्ि जे \nसाश्वत सत्यक दशान कराबैछ , जेना - \n.......... \nरस सँ ससक्ट्त मधुमासक रभस सँ , \nचारू ददसा मोद सँ मातल , \nफ ू लक गाछ पर उगल कनोजरर , \nडंिी क ु सुम सँ कसस - कसस गांिल ।   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 51 \n...................... \nआजुक नारी कहवतामे महिला सशक्ट्तीकरण क े र सजीव थचत्रण करैत \nउत्तरोत्तर हवकासक प्रगथत पि पर हनरंतर अग्रसर रिबाक दृश्य देखेबामे समिा \nभेलाि अथछ। हवज्ञान, कला , थचहकत्सा , क्रीड़ा ,सशक्षण आ गृिणी सँ अफसर \nबेहिया धररक पद प्रथतिा पर अथधिात्री नारी शक्क्ट्त 'क उत्िानक बखान \nकयलाि अथछ जे ठमकल नटििं वरन् पुरूखाेंक े  पछोर करैत आगू बढ़बाक \nअसभप्रेरणा जगाबैत छिीन। एहि पोिीक क े न्रीय कहवता िीक - 'दीप आ \nफहनगा ' जाहिमे थतथमर क ेँ  भगाबैत दीपकक े  लगीच कोना फचतिंगा सभक िेंज \nधराेहि लाहग जाइछ। एहि फहनगाक े  हकयो नोत दऽ कऽ नहि ने बीझो कराबैत \nय। ओ एक चुम्बकीय शक्क्ट्तक कारणेँ अपनाक े  आबै सँ वा झरक ै  सँ नै रोहक \nपाबैत छ ै । एहिमे प्रक ृ थतक आभाक रस्श्म देखेबाक कहववर यिेष्ट पररयास क े ने \nछथि। \nशेर् कहवता - भीखमंगा , भूकम्प, अरण्यक फ ू ल, गाम बनल जा रिल \nशिर,फगुआ, जजनगीक संघर्ा ,बहबताक दद्वरागमन ,गामक राजनीथत ,परात , \nबड़दक गिांहक, उजााक मित्व , जजनगीक दशान ,मनुख आ मशीन , वृध्दाश्रम \nआओर जँ जग जल नहि िोइत! खूब अपील करैत छ ै क ,जे अपनेआपमे सवाश्री \nराजहकशोर थमश्र जीक े  सद्यप्रकासशत ई काव्य पोिी \" \nिेमी \" अत्यन्त सारगर्भिंत बुझाइछ। ओना देशज आ हनशन्न मैथिली भार्ा \nक े र जगि बािरी शव्द सँ ओझल हकछ सशर्ाक शव्द देल गेल छ ै न। तैयो एहि \nतरिक ममास्पशी काव्य रचबाक आ स्तरीय हवर्य चयन लेल िम श्री \nराजहकशोर बाबुक सुदीघा जीवनक सफल कामना करैत थछयैन। हिन्दीए \nपुस्तक जिाँथत मैथिली 'क पोिी सेिो हवसशष्टता प्रमाजणत िोइत हगनीज बुक \nऑफ इस्ण् डया  ररकॉड् ास  बना  स कय \n  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३ \nएक अध्यात्म पिक े  पथिक - स्वतंत्रता सेनानी  \n \nजय - जय! \nमधुबनी जजला अन्तगात प्रससद्ध ग्राम सुन्दर हबराजीत हनवासी सवाश्री चुमन \nशरण आ श्रीमती देवकी देवी जीक े  ओहिठाम दरसन् १९१२ क े र लगधकमे \nएक हवलक्षण बालक क ेँ  जनम भेलहन। आनन्द 'क एहि क्षणमे सरसमाज आ \nक ै वता पररबाररक लोकहन हुनकर शुभ सँज्ञा रखलहन आनन्द शरण जी। \nआनन्द शरणजीक बाल -हववाि रेशमाक ' सँग सिोरबा गाममे भेल \nरिहन।जाहि सँ हुनका दू पुत्र रत्न क्रमश: राम नारायण आ सशव नारायण \nभेलहन। िम हुनकर  शक्क्ट्तस्िल पर प्रथतमा अनावरण समारोि आयोजनमे \nजाए , सवाधमा समभाव भजन , हवनय - प्रािाना धरर प्रस्तुत कयने रिी। \nमिान स्वाथधनता सेनानी स्व० आनन्द बाबू एक यशस्वी सशक्षक रिथि। ओ \nहुलासपट्टी - जागेश्वर स्िानमे १९७५ ई. क ेँ  थमहडल स्क ू ल सँ सेवाहनवृत्त \nभेलाि। ओतय पावा ती मंददर हनमााण कय राजस्िान सँ संगमरमरक े  मुर्तिं धरर \nस्िाहपत कयलखन्ि। सामाजजक सवाजातीय पंनचैतीमे लागल रिैत श्रधाक पात्र \nदसक नजैरमे छलाि। हवद्यािी सबक ेँ  सांझ -प्रात पढैक प्रथत जागरूक करैत \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 53 \nपड़ोसी गामसबमे आ पहुनाईमे जाकय क ु िुंब क े र धीयापुताक े  सजग करैत \nरिला ि। प्रश्नावली पुछ ैि आ समाधान सेिो बतबथिन। हिनक बहुतो सशष्य \nजीवनमे आगू बढलाि आ पद प्रथतिा पौलहन। जाहिमे हवधानसभा पूवा अध्यक्ष \nस्व० राधानन्दन बाबु ,पिनामे पशुपालन हवभाग क े र हनदेशक लक्ष्मी बाबू \nआदद छलखखन। शरणजी अपन जीवनक वेशी समय सवाजातीय उत्िान लेल \nदेलथि न। अ.भा.क ै वता कल्याण सथमथत कोलकात्ता क ेँ  एक बैसारमे प्रस्ताव \nदैत मधुबनी ,लिेररयागंजमे छात्रावास लेल आधारसशला रखलैन।ओ मिान \nस्वतंत्रता सेनानी गड़वा हनवासी स्व. अनंत लाल कामत जीक संग खुब \nपुरलहन।जातीय मिासभा आयोजनमे जन जागृथत करैत गामे - गामे कतेको \nजजलामे भ्र मण कयने रिथि। हुनकर सलखखत भार्ण आ मंचीय संभार्ण क े र \nिम कायल छी। एक उदािरण रष्टव्य अथछ-: टििंदीसँ मैथिली अनुवाद  \n \nहबिार प्रांतीय क ृ हर्वत्ता क ै वत्ता एवं क े वि जातीय मिासभाक १४ वां अथधवेशन \nसुपौल (सिर्ाा) मिासभाक संजक्षप्त काया हववरण दैत बाजल छलाि -:(दद  \n१५-०५-१९६४ इं क ेँ ) श्रध्येय सभापथत जी, आगत अथतथिगण , थमत्रगण \nआओर बहिण लोकहन! सवाशक्क्ट्तमान सृथष्टकताा परमात्मा क ेँ  बेर -बेर नमन \nकरैत छी। धन्य छथि ओ प्रभु जजनक असीम क ृ पा आ उत्साि प्रेरणा सँ एतय \nिम-सब एकसत्रत भेलहुँ , जाथतगत - गंगा मे डुमकी ल गा बैत बन्धू-बन्धू गारा सँ \nगा रा जोड़कय , वैपाररक अदान प्रदान कय संगठन सूत्र क ेँ  मजगूत करय , \nराष्रक े  हपहड़त अंगक े  स्वस्र्थय क' राष्रोत्िानमे सियोग करबाक लेल तरि -\nतरिक े  असभलार्ा ल ' क ेँ  आयलहुँ अथछ। एिन शुभ घरीमे चन्द शब्द सँ अपने \nसभक जे सेवा करबाक अिोभाग भेिल िेन , ताहि लेल अिाँक आभारी रि ब, \nसंगहि िमर हृदय आनन्द हवह्वल भ ' क' उमैर रिल य। बन्धूवर ! िम हवगत \nकतेको साल सँ मंत्री पद पर रिै अिाँ सभक सेवा करैत आहब रिल छी। एहि \nसेवािा अवथधमे िमरा मिासभाक कायाक्रम आदद हवर्यमे जे अनुभव भेल ,  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंक्षेपमे बुझा देनाइ अपन कत्ताव्य बुझैत छी। ता आगूक लेल अपने लोहकन \nक ेँ  मागा हनधाारणमे सिायक भ ' सकय। उद्देश्य-:(१) जाथतक अनेको ददवाना , \nजाथतगत सभा कतेको ठाम कयलहन , परंच एहि जजलान्तगात भगवान श्री \n108 शंकर लग लसिंिेसर स्िान- मिेश्वर लाल दास व्यासक े  सतत् पररयास सँ \n1941 ई मेँ दररभंगा जजलाक देवनािपट्टी नौआबाखर मे भेल र िय। अपने तँ \nमिान दुररष्टा छलहूँ। आन सुधरल जाथतक तरिेँ अपना बन्धूगण क ेँ  \nसांस्क ृ थतक, समाजजक , आर्ििंक व राजनैथतक पररस्स्िथतमे सामानांतर देखय \nचािैत रिथि। जातीय समाजक उत्िानक लेल िमरा वो आनो लोकक े  उत्प्रेरीत \nकरैत अपेजक्षत सामानताक पाठ देलहन। ताहिक ेँ  स्मरण करैत रग -रगमेँ जोश \nउमैर अबैत अथछ। स्फ ू र्तिंक संचार िोइछ, परंच एखन पररवर्तिंत समयमे वो \nरहितथि तँ िमरा सभक क्रांथत आरो तेज गथत सँ आगू बढ़ैत ' हकयाक तँ जाहि \nसमानताक पाठ ओ बहुत पहिले द ' गेलाि , आई ओहि सामानताक आधार \nपर राष्रक नव हनमााण हुअय जा रिल छ ै क। परंच एहि प्र गथतक दौड़मे िम \nसभ गुरैक रिल छी ' एक ददश संचय, दोसर ददश समन्यवयक दौड़ छ ै क' तेँ \nमिासभाक हनिायत आवश्यकता अथछ। एहि सँ अपन हपछरल बन्धूगण क ेँ  \nचैतन्य बनाय, क्रांंंथतक ज्योती बारैक काज सतत् िोइत रित। \n२) अनुभव-: सज्जनवृन्ध्द !  \nई पररवतानकारी जुग िीक। आगु बढबाक उपाय  ताकयमे सबक े  सब लागल \nय। एक राष्र दोसर राष्र क ेँ  पछारर अगूएबाक चेष्टा मेँ छ ै क। ताहि तरिेँ अपनो \nदेशमे एक जाथत दोसर जाथत क ेँ  पछारर कय आगू बहढ जेबाक कोसशश मेँ \nछ ै क। आ ई साँचक हनकि गप्प य। अपना राष्रक कणाधार सब लोक संहवधान \nहनमााण कय िमरो लेल राि प्रशस्त क' देलहन जे हपछरल क ेँ  सुहवधा दैत \nएकरंगक पथतयानीमे घींच लाबय चािलथि। िमरा सबक े  नँय हकयो उपर \nघीचैवाला अथछ ,आ नै अपना सँ िम आगूए बहढ रिल छी। तकर कारणाें छ ै क , \nअपन सामाजजक स्स्िथत आ दृथष्टकोण ओतहि छ ै क ,जतय सिस्रो बरख पहिले  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 55 \nिम सामाजजक , धार्मिंक, राजनैथतक , सांस्क ृ थतक स ब दृ थष्टये पछुआयल  \nतबकाक मेँ हनक ृ ष्ट स्िान पर जमल रिी। सामाजजक दृथष्टये जाौं िम कदाथचत \nअपन हववेचना करैत छी तँ िम खखन्न भ ' उठ ै त छी। इयि क ृ त हृदय क ेँ  असीम \nवेदना सँ भरर कालछ किै अथछ। वैददक युगक आगू जिन वणााश्रम धरमक \nप्रचार भेल तँ ताहि अनुक ू ल सामाजजक संघ बनल आ िमरा सभक ेँ  चतुिाश्रेणी \n(शुर) मेँ राखल गेल। तहिया सँ िम आओर िमर समुदाय प्रदय पयान्त िेय \nदृथष्टय देखल जाऊ लागल। िम तँ प्रभूक दास छलहुँ। िमरा कमाय आ सेवा \nप्रभू लोकहनक िीत िोईत रिय। बहुतो सदी सँ दासताक जीजीर मेँ जकरल \nदेश तँ मुक्ट्ती भ' गेलैक ,परंच िमर दासता  ,उग्त्प्रड़न ,शोर्ण आइयो िमरा \nअपना चांगुरमे जक ै र रखने अथछ।  \nधार्मिंक दृथष्ट बावत िमर अस्िान बढ बेशी खसल य। िमरा समाजक \nअगुआ,धरमक दठक े दार सब तँ एहि आराधना मे िमरे उपर प्रथतबंध लगा \nरखलक िन्। जाौं शास्त्रोक्ट्त मंत्र ऋचाक प्रभाव संस्कार पर पड़ैत िोय तँ \nिमरा ताहिक उच्चा रण क े  किय जे सूनयधरर क े र अथधकार सँ वंथचत कर \nिमरा तिा िमर भावी पीहढक संतान क ेँ  संस्कारिीन कय तेजोमय आ \nसम्मुन्नत बनयक े  मागा अवरूद्ध क' देलक य। राजनैथतक क्षेत्रमे तँ िमर दशा \nआरो दयनीय-सोचनीय अथछ।आजुक राजनीथत तँ पाईवला आ बहुसंख्यक \nवगाक पक्षमे छ ै क।तेँ एहि दूनु हवन्दुक यादें अलग-अलग 'वाद ' आ पािी सेिो \nचुनाव लड़ेबाक लेल प्रत्याशी क ेँ  हिकश दैत य।िम -सब दूनू संदभामे हपछरल \nछीिे।िमरो वगामे एिन लोकक कमी नहििं छ ै क ,जे देशक आजादी लेल सहक्रय \nसियोग दैत सन् १९४२क े र अगस्त क्रांथतक सशकार बहन सशक ं जेमे अपन प्राण \nत्यागलैन।पथछला कतेको सालक अनुभव अए जे िमर बिादुर नौजवान आगू \nबढबाक लेल पररयास करैत अथछ आ पुनिःहपछ ै र जाइछ।तकर एकमात्र कारण \nिीक मजगूत संगठनक अभाव।पर प्रदशाकक िीनता आ िमर कमजोरी सेिो \nछी।अंत: जाधरर सत्तारूढ़ कांग्रेस संस्िा िमरा बीचक योग्य हक्रयाशील सदस्य  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ेँ  प्रपत्रक(फामा ए आ बी )दैत ,जीतेबाि पररयास नटििं करथि वा िमरा ले \nसुरजक्षत क्षेत्र घोहर्त नँय करैि,ताधरर िम हपछरलक े  हपछरले रिैत जायब।  \nशैक्षजणक एवं सांस्क ृ थतक क्षेत्रमे समाज सँ थतरस्क ृ त आ धार्मिंक आचरण सँ \nिीन बालक कतय धरर ओहि उच्चवगीय हवद्यािी'क संग प्रथतस्पधाामे सफ ल \nभ' सक ै छ? िँ! आधुहनक उदार शासन -व्यवस्िा'क का रण ेँ हकछु स द स् यता  \nअवश्ये प्राप्त भेल अथछ।एहि दुवारे हकछ छात्र सशक्षा पाबय लांगल \nअथछ।तकर वादाें स्नातकक संख्याँ आौंगुरी पर गनय जोकर य।जाौं सरकारी \nददश सँ मिाहवद्यालय क े र हन: शुल्क सशक्षाक तरिेँ हवद्यालयोमे हन: शुल्क \nपढायक े  ओररयाउन िोय आ पढयवाला छात्रगणक ेँ  अनुदान भेिय,तखने ऐ \nददशामे प्रगथत िोयब संभव िेतैक। \n३) कायाकाल _ आब िम अपनेक थधयान मिासभाक े  कायाक्रम क' ददन मोरैत \nछी-: आई सँ तीन शाल पहिले एहि मिासभाक तेरिवां अथधवेशन दररभंगा \nजजला अन्तगात झंझारपुर मेँ२८ -२९-३० भी १९६१ मेँ सम्पन्न भेल रिय।ओतय \nप्रान्तक कोना -कोना सँ जाथतक सदस्य ,,हवद्वान एवं अनन्य मिानुभाव \nपधारलहन तिा अनेकानेक मिानुभाव अपन मधुर भार्ण सँ िमर खशलािाक े  \nउपर स्तर उठ े बाक कोसशश कयलखन्ि। अथधवेशन क े र सुअवसर पर छात्र \nसम्मैलन ,जुबक सम्मेलन आओर गायक सम्मैलन सेिो भेल रि य।ऐसी \nअवसर पर हनश्तुहक पौने छलहुँ जे एक स्मृथत -पत्र ल 'क े  प्रथतहनथध मंडल राज्य \nसरकार तिा कांग्रेस सभापथत सँ भेंि करी।से तहिना कयलो गेल ,परंच एंकर \nकोनू तरिक फलाफल नँय भेिल।कईकठाम कायाकाररणी सथमथतक बैसार \nतिा सावाजाहनक बैसार सेिो िोईत रिल ।तकर अलाबा जाथतक अने काें \nआपसी झगरा झंझैि क े र फ ै सला -थमलान कयल गेल।मिासभाक पररयास \nसँ एकगोि मिेश्वर क ै वत्ता माध्यथमक हवद्यालय अंधराठाढ़ी मेँ १९४६ई० सँ \nचसल रिल छ ै क।जाहिमे सम्प्रथत ..... आदेशपाल.150छात्र आ चारर सशक्षक \nओ एक अथछ।एकिा आओर उच्च माध्यथमक हवद्यालय भूतपूवा सभापथत श्री   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 57 \nरा ज कु मा र का मथत ज ी के र स द ्पररया स  स ँ स ुनके  ओतय हकस ा न ऊच्च ा ंगल  \nहवद्यालय-बिनािा 'क नाआें सँ चसल रिल छ ै क।ओहिमे लगधक 15हबगिा \nजमीन तिा 30िजार िाका हुनका पररवार ददशसँ देल जा चुका छखन्ि।आ \n16 हबगिा जमीन ओहिठामक जनता सेिो देलहन अथछ।अिाात् क ु ल \n31हबगिा भूथम हवद्यालय क ेँ  छ ै क।मिासभाक पररयास सँ सेिो उक्ट्त हवद्यालय \nक ेँ  िजारो िाका सँ उपर दान भेिल छ ै क।  \nआय-व्यय-: \nगत अथधवेशन क े र क ु ल चन्दा 2205िाकापौने तेरि आना आयल आ 2318 \nिाका ||=- //आना पाई सवांगीण सथमथत ददशसँ खचा कयल \nगेल।मिासभा क े  उपर 112िाका |||०||आना करज चहढ \nगेल ।अथधवेशनक पिात आई तकमे स्मृथत पत्र ,गत अथधवेशन क ' प्रस्ताव \nपत्राचार इत्याददमे 108िाका // _,=आना खचा कयल गेल।अिाात् क ु ल \nरकम आई तारीख 24 -5-1964ई०धरर 221िाका |=✓||आनाक \nदेनदारी मिासभाक जजम्मा रिल ि ,ई िाका खुदे िम मिासभाक कायाक्रम क ेँ  \nआगू बढ़ेबाक असभप्राय सँ  ऋण ल 'क ेँ  क े लहुँ अथछ।ऋणक एकमात्र कारण \nिम काजकतााक लापरवािी किल जा सक ै छ।  \nउपसंिार_\"जाौं-जाौं और्थध कमल गेल रोगाें बढैत गेल।\"अिानंक समक्ष \nबेकारी ,बेगारी ,असशक्षा ,बाल हववाि ,अनमेल हववाि आदद अनेक लोग \nपसरल चलैत रिल।तारा ििेबाक एकमात्र उपाय अथछ , शैक्षजणक कलाक ेँ  \nअपनायब,गरीब आ मेधावी छात्र क ेँ  उच्च सशक्षा ददयेबाक लेल छात्र कोर् \nबनौनाई परम आवश्यक अथछ।ताहि लेल हवसभन्न वगा सँ आगन्तुक मिानुभाव \nसँ आ नव युवावगा सँ िमर सादर अनुरोध रित जै अिाँ व्रत ल 'क ेँ  एतय सँ \nजाई ,जाहि सँ उपरोक्ट्त कष्ट क ेँ  दुर करैत हुअय चैन सँ बैस सकब।आब िम \nअपनेक हवशेर् समय नहििं लैत प्रािाना करैत छी जे िमरा सन अल्पज्ञ अजोग \nआ दीन -िीन व्यक्क्ट्त सँ जे गलती िेबाक रिय से भेवे कयल।अतएव अिाँ  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपना हृदय में स्िान रथतभरर नहििं राखैत क्षमा प्रदान करैत हुअय \nअथधवेशन'क प्रस्ताव क ेँ  अमलमे अनबाक अनुकम्पा करब। जय हिन्द!  \n \n४ \nजल अथछ जा ' धरर , जजनगी ता ' धरर! \n \n \nवरेण्य साहित्यकार श्री राज हकशोर थमश्र जीक े  ििका मैथिली भार्ा काव्य \nपोिी \" जँ जग जल निीं िोइत ... \" २०२३ मेँ प्रकासशत भेल छखन्ि। १३२ \nपृिक एहि पोिीक दाम ३०० िाका छ ै क। भारतमे मुहरत ऐ पोिीक आवरण \nकलेवर जगत ददव्य -थचत्रांकन सँ सुसस्ज्ज त बुझाएल । घोर जल संकि अिाात \nरौदी - अकाल भेलासन्ता बसुन्धरा छिोछीत दराहड़ फािल बेमाए सन कष्ट \nउत्पन्न करैत छ ै क। उच्च आदशा स्िाहपत करैत कहव जीक ठोस कल्पना मिान \nलक्ष ददस जाइ छ ै न। वन्देमातरम् मेँ परमादरणीय हवष् णु कान्त बाबु अथमि \nथमथिला राज्य आ ताहिक े  पुनिः प्राग्प्त लेल धरर कहवत्व शक्क्ट्त उजागर करैत \nयुवा वगा सँ अपील कयने छथि। मुदा राज हकशोर बाबु थमथिला , हबिार , \nभारत तिा एसशया पररसीमन सँ उपर अिाात जगत स्तर पर सोचलहन अथछ। \nहिनका जे आखरी कहवता फ ु रेलहन \" िेमी\" मेँ जे १९ क्रम पर ' जँ जग जल \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 59 \nनहि िोइत! ' सशर्ाक पाठ पढ़लाक बादे बुझना गेल रिय ,आब ओ ' जँ जग \nजल नहि िोइत.. ' पर व्यापक हवमशा लेल जुआएल कहवताक रचना करताि! \nसे पाठक बीच ई नव कहवता वा अकहवताक श्रेणीमे पोिी आयल अथछ। आशु \nकहव श्री थमश्र जीक े  हकयो प्रांजल कहव कहि धहकया नै सक ै त छथि। \nएहि धराधाम पर आँखख सँ वा कल्पना सँ जतेक जे वौस्त देख रिल छी ,परेख \nरिल छी से जल हबनु संभव नहि छ ै क। जलक मित्ता पर हुनक अखखयास क ेँ  \nअकानल जाए सक ै छ। सद्यप्रकासशत ' जँ जग जल नहि िोइत.. ' पोिीक \nहवर्य सूचीमे सम्पूणा पाठक ेँ  चारर भागमे हवभक्ट्त कयल गेल छ ै क। जलक \nमित्व पहिल भाग छी , जाहिमे तीन  गोि कहवता मीज्िर अथछ। यिा - जँ जग \nजल नहि िोइत -१, जँ जग जल नहि िोइत -२, आ जँ जग जल नहि िोइत -\n३ । दोसर भाग अथछ - जलक स्रोत सभ ; एहिमे आठ गोि कहवता दे गेल \nछ ै क। यिा - जल - स्रोत सभक पररचय ,बरखा - जल , नदी , झील , झरना , \nईनार - पोखरर - खत्ता , आ भू-जल , मिासागर। ते सर भाग िीक -: जल -\nसंकिक कारण ओ ओकर दुष्प्रभाव , जाहिमे क ु ल आध दजान कहवता \nसजाओल गेल िन्। जेना -: जल संकिक - कारण -१, जल संकिक कारण \n-२, जल संकिक दुष्प्रभाव -१, जल संकिक दुष्प्रभाव -२, जँ जग जल नहि \nबाँचत -१, जँ जग जल नहि बाँचत - २ l चाररम भाग िीक -: जल - संकि \nसमा धान। एहिमे तीन गो पाठ सन्न्नहित छ ै क ,जेनाहक - जल संरक्षण ओ \nबचत -१, जल संरक्षण ओ बचत -२ आओर उपसंिार।  \nसबक े  प्रायिः बूझल छखन्ि मानव शरीरमे ७०% जल आ ३० प्रथतशत रक्ट्त रिैत \nछ ै क। शोजणततोक े  दूभाग भेल छ ै  - लाल रक्ट्तकण आ स्वेत लहू। कदाथचत \nस्वच्छ पेयजल आपूर्तिं नहि रिलापर जी बैक लेल अशुद्ध जलो सँ तत्कालीन \nकाज चलाओल जाइछ। जलमे आयरन , आसेहनक आ फ्लोराइड तत्वक \nमात्रा रिला सँ मानव रुग्न भऽ जाईछ।पीबय योग्य पाहनक े  मीठगर जल आ \nसमुरी जलक े  खड़ा पाईन बुझल जाइछ। मेघ पाईन क ेँ  जमाकरैत पीयल आ  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nखेती तिा पशुपालन मेँ खपत कयल जा सक ै छ छी। मृदुज ल आ कठोर जलक े  \nसलिमस पेपर सँ जाँथच परेख सक ै त छी। ओना जाहि जल सँ साबुन - \nअपमाजाक (सफ ा ) फ े नाएत नै से अलगे पिचाहनमे अबैछ। किल गेल छ ै क - \n' जले जीवन िीक '! ऐ हवशेर् हवर्यक े  क े न्रमे राखख कहवता हवधा मेँ वृिद \nमानससक खोराक ले एकिा पृिक पोिी सीरजब से श्रीमान राज हकशो रे बाबु \nसँ हुअय। आजुक प्रासांहगकता सँ भरल ई पोिी पढ़ैतकाल पाठकक े  अकक्ष \nनहििं लागत। ई मनलगू कहवता हवधाक हवहवध रस यिा - वीर, श्रृंगार, \nिास्य,करुण ,रौर , भक्क्ट्त, हवभत्स , अद्भुत, शांत,वत्सल आ भक्क्ट्तमे नहियाें \nरिैत आ हबनु छन्द क े र उपन्यासे पाठकक े  सदृश्य पढय लागब तँ एक सुरािे \nिा ि स ँ छुित नटििं। ता हि स ँ ऐ पोिीक पठनीयता 'क आभा बुझबामे झि आहब \nजायत। िम खंड काव्य नेत्रदान आ बागवार पहढ़ चुकल छी। मुदा ई जे \nखंडकाव्य भयानक रसमे रचल गेल अथछ से व्यक्क्ट्तवादी आ क्षेत्रीयता सँ \nउपर य। हवश्वव्यापी जे समस्या जल संकि'क अहि, से समा धान ताक ै त छई। \nजहिल समस्याक हनदान एहि पृर्थवी पर कोन रुपेँ भेिैत अथछ से वणान ऐ \nपोिीमे पाठक पाहब संतुष्ट भऽ सक ै छ। ई हवर्य जल प्रबंधनक तकनीकी'क \nिीक, तकरा साहिग्त्यक चासनीमे सराबोर कऽ एक असभनव प्रयोग सँ पहिले \nकहववर मिोदय क ेँ  साहित्य सेवी श्री ददलीप क ु मार झा सँ म न्त्रणा धरर भेल \nरिहन। पया ावरण हवद ् ई० दद नेश कु मा र थमश्र ज ल  पर आधा ररत मा नव ज ीवन \nआ हवसभन्न नदीक वाहढ़ सँ त्रस्त मानवीय थचन्तनक े  सोझा आनबाक भागीरि \nपररयासमे देखाइत रिलाि अथछ ,जे हवसभन्न देश सँ बिैत आहब रिल नदीक \nअजस्र जलधारा आ एक राज्य वा एक देशमे जल बँिबारा धरर  अखखयासने \nछथि। मुदा कहवक छहव जे आकार लैत सम्पूणा जल आधाररत भ ' सक ै छ से \nएहि पोिीमे सांगोपांग चचाा हवहवध रूपेँ भेल छ ै क। हवश्वमे तीन थमसलयन सँ \nबेसी नदी बिैत छ ै, जाहिमे भारतोमे दूसय मुख्य नदीमे लगधक जलस्रोत छ ै क। \nएक भाग पृर्थवी आ मिासमुंदर तीन हिस्सा जल सँ लवाल ब ऐ ब्रािमांडमे  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 61 \nअथछ। तैयो पृर्थवी पर जल संकि उत्पन्न क्षेत्रवार रूपेँ िोइते रिलैक अथछ। \nभारत वर्ामे सन् २०१९ जूनक अंथतम धरर २२% जल भंडारण क्षमताक े  \nअपेक्षा मात्रे १२.५% भंडारण रिैक। देशमे सब साल करोड़ो लोकक समक्ष \nजल संकि उत्पन्न िोइत रिलैन अथछ। एिन अनुमान कयल  गेल छ ै क जे \n२०२५ ई० धरर पेयजल सथध जाएत! अपना देशमे ८०% जल क ृ र्र्िं काजमे \nखरच िोईछ।एक हकलो धान उपज ले २५ सय लीिर जलक खगता िोईछ। \nिमरे अमलदारीमे सन् १९८९ ,१९८२ आ १९८७ मेँ भीर्ण अकाल (रौदी) भेल \nरिय। पछाथत १९८७ मेँ अथधक जलवृथष्ट नेपालमे भेला सँ प्रलयकारी वाहढ़ \nआ १९८८ मे भयंकर भुकम्प ओहिना मोन पड़ैत अथछ। जलक े  कम उपयोग \nआ पयााप्त वचाउ करक सब मनुखक कताव्य िीक। एक बेर गांधी जी \nप्रयागराज पं० नेिरू जी सँ भेंिघांि करबाक लेल एलाि। नेिरू जी भरल लोिा \nजल चरण पखारे ले दैत पुनिः दोसरो लोिा बढ़ा देलहन। क ु शलक्षेम क ' \nवाताालाप मेँ आध लोिा जल सधलापर मोन पड़ैत ,बजलखीन पिाताप करैत \nछी ।िमरा सँ जलक अपव्य भऽ गेल। ताहि प्रसंग नेिरू जी किलथिन एतय \nगंगा जीक संगम य,झलक अलेल छ ै ।ओ संदेश देलखखन कम जलक े  उपयोग \nक े नाई ससखाऊ। ई देश आजादी काल जलक े  प्रथत स्वयं सजगता आ \nजागरूकता बढ़ेबाक एक थमशन छलैक। राज हकशोर थमश्र जी जी आंहगगर \nलोक छथि ओ संत हबनोवा भावे जीक तरिेँ २०शाल आगूक सोचैत छथि। \nजल संकि सँ मानवीय त्रासदी कोना रोकल जा सक ै छ आ पयाावरण अक्ष्णण \nरित , ताहि लेल अपन आरंभ सँ अन्तधरर एहि पोिीमे पाँथत गढ़लहन अथछ। \nयिा-: \nनीर जँ नहि िोइत धरा पर , \nजजनगी हबनु िोईतथि  धरती , \nक ं कर - पािर ,पार्ाण - शैल , \nरिैत पसरल सक ै त , परती।  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n............... \nसुखल पोखरर मे कोना क े ' उगैत, \nसिस्त्रदल पंचमुखी कमल ? \nकोनो ने पुड़ैहनक पात कतहु , \nने सेमार , ने जलक ु म्भी जमल।  \n............................. \nमंगनी मे नहि भेित पानी, \nआब तँ लागत क ौं चा, \nबएनो नहि परसत हकयो, \nदैत हकयो नहि पौंचा। उपरोक्ट्त पांथतमे जे ओज आ रोचकता भेिैछ से वणानीय \nअथछ। हिनक आरो हकछ हकछु पा ँथत एिन भेल हन अथछ -: \nवोलगा बिैत अथछ रूसमे , \nआ' रुफीजी , तंजाहनआ, \nसेवर हव्रिेनक जीवन - रेखा , \nजीव नदीक अथछ ,ररहनआ।  \n......... \nबागमती , कोसी ,तँ कतहु कमला बलान , \nकतेको नदी पर हबजली - उत्पादनक प्लान।  \n................... \nमिा समुर अथछ अगम ,अतल , \nहवस्तृत अथछ एकर , जलक संसार , \nमुदा जाहि पाहन सँ मेित त्रास नहि , \nओकरा सँ कोन जग - उपकार ? \n.......... \nनिरर - क े नाल भेल सभ नाला ,  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 63 \nपड़ल प्रदुर्ण सँ छ ै क पाला।  \n................... \nपाहन ऊथघ कते आनत भररया ? \nतबधल , भूकत क ु क ु र - नहढआ। \n........... \nसगर सिर क ं क्रीि सँ पािल , \nमांहि देखल भेल दुलाभ , \nबरखा -पाहन बिहि क' चसल गेल , \nजलभृत जल हबनु ितप्रभ।  \nएहि तरिेँ एक यूहनक रूपेँ श्री राज हकशोर जीक कहवता झलक ै त लौक ै त \nरिलहन अथछ। कहवता हवधा मेँ मै थिली सँ पहिले ओ हिन्दी भार्ा मेँ अपन \nरचना गढ़ने छथि। उजाा संदभामे आओर प्रदूर्ण प्रभृथत पोिी एसशया मिादेश \nआ स ंस ा र स् तर पर स रा िल  गेल हन ओ इंहडया  बुक ऑफ ररकॉड् ास  धरर \nपहुंचयमे हुनक पत्नी जे शुद्ध िंकण काया आ हवदुर्ी पुत्री जे प्रकाशनक काज \nगथतमान कयलीि से सराि नीय डेग किल जाएत।आ आब मातृभार्ामे \n(मैथिली) डेगाडेगी चलब सँ आगू दौड़ैत भार्ायी प्रवाि ददस उन्मुक्ट्त िोइत \nजा रिलीि अथछ। जे शुभ संक े त छी। पोिीमे नीक कागत लागल छ ै न ,परंच \nअक्षर शव्द आ वाक्ट्य संयोजन अथधक जगिक े  अथतक्रमण कयने छ ै क। ऐ क ेँ  \nपुरापन्ना घोनगर रूपेँ अँिावेश िो यब पयाावरणीय दृथष्टकोण सँ वचाउ करनाई \nहनिायत आवश्यक छ ै क। स्पष्ट अथछ जे कागत हनमााणमे गाछ वृक्षक लुगदी \nसरल बांस आ साबे घास आदद संसाधन वोन सँ भेिैछ जे पयाावरण संतुलन \nलेल अथत अहनवाया छ ै क। \n \n  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n५ \nरवियाधीन सामाजजक पररितषन 'क स्िर \n \nमैथिली साहित्यमे राजनीथत शा स्त्रीय आ मनोवैज्ञाहनक साहित्य क' रचना \nकम देखल जाईत अथछ। आजुक पररवेश मेँ एकछािा नवकहवता वा कहि \nसक ै त छी अकहवता सलखबाक बाहढ आयल छ ै क। पद्दक े  बनशव्त गद्य लेखन \nकाज कम भ ' रिलैक िन्। एहि चलनसाररक े  हढदठयाबैत आत्मकिा , हनवंध, \nयात्रा प्रसंग, किा संग्रि आ प्रेरक संस्म रण ददश उन्मुख रिैत श्री रहवन्र \nनारायण थमश्र जी एगारि गोि उपन्यास धरर प्रकासशत कय चुकल \nछथि।िा ल हिमे हु नक \" बद सल  रिल  अथछ स भ हकछु \" मैथिल ी उपन्या स  \nपढलाौंि। जेकर ओ स्वयं लेखक आ प्रकाशक छथि। एहि पोिी मेँ १३२ िा \nपन्ना अथछ। हनमन कागतमे छपल पोिीक े  सरकारी आईएसबी ए न प्राप्त भेल \nछ ै क आ २५० िाका दामधरर हनधाारण कयने छथि। १४ अप्रैल २०२२ क ेँ  ग्रेिर \nनोएडा (उ०प्र०) ददल्ली एनसीआर प्रक्षेत्र सँ छपल एहि पोिीक े  ओ अपन \nहपतामि स्व० श्रीशरण थमश्र जीक े  स्मृथतमे समपाण कयने छथि।पोिीक मादे \nपाठक क ेँ  अपन रचना सभक हवर्यमे सेिो किने छथिन जे \"ई - पसत्रका \nहवदेि\" मेँ हनयथमत अभरैत रिलाि िन्। धरर आवरण रंगील गत्ताक हवर्यमे \nपृिक सँ जनतब देलहन ,जे पौत्री काश्वी ददशसँ ददवाल पर उक े रल गेल थचत्र \nथिक ै हन।हिनकर पूवा प्रकासशत उपन्यास हवधामे यिा -: \nनमस्तस्यै,मिराज ,लजकोिर ,सीमाक ओहिपार , मातृभूथम ,स्वप्नलोक , \nशंखनाद , ढिैत देबाल ,िम आहब रिल छी ,प्रलयक प्रात,हबथत गेल समय , \nप्रथतहबम्व आओर सद्य:प्रकासशत नव उपन्यास ' बद सल  रिल  अथछ स भ हकछु \n' छखन्ि। हिन्दी आ अंग्रेजी मेँ सेिो पुस्तकक रचना कतेको भेल छखन्ि , जे \nईन्िरनेि पर उपलब्ध छ ै क। एहिमे पाठकक ेँ  राजनीथत दलक नेताक आन्तररक \nचररत्र आ व्यविाररक चररत्रमे जे अन्तर छ ै ई तेकर ठ े ि भेिैत य। क ु ल ३४ िा  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 65 \nपाठक े  एक े सुरमे गिींर असभरुथच क े र संग पढल जा सक ै त छ ै ।ओना मैथिलीमे \nपाठकक आब अकाल अथछ। तेँ पत्र _ पसत्रकाक संगहि स्तरीय पोिीक \nहकनहनिार लोक आ संस्िा कमशम देखाइ छथि। बहुत पररपक्ट्व पाठक पोिी \nसमीक्षा पहढ - गथम नव पोिी हकनैमे प्रकाशन आ दोकानधरर पहुँचैत \nछथि।एखन राजनीथत जे हबिारक चलैत आथछ से पुणात: राजहनथतज्ञ क ' \nआगू- पा छू घुमैत अथछ।तै मेँ स मा ज क ल ोकके  स मय आ पररश्रम स ेिो ज ा इत \nछ ै न्।संतोखक लेल भेिैत छखन्ि संररक्षक सँ प्रत्यक्ष वा परोक्ष रूपेँ \nसंरक्षण।रिस्यमय स्स्िथतक राज बनाकय उपयोग करैत जे नायक कायाकताा \nओ लठ ै त - समांग बनाकय पोसने रिैत ; अपना पाँछा हिकौने रिैत छथि , \nसयि पैघौत बनल देखाईछ। मुदा जहिना उदय भेलासन्ता सूरूजो कमतर \nिोईछ,तहिना स्िाहपत नेताजी क ेँ  समयक सँग पररस्स्िथत भोगय पड़ैत छ ै क। \nप्रस्तुत उपन्यासक कर्थय, भाव -भंहगमा क' नाप सशर्ास्ि उत्कर्ा धरर पहुँचल \nछ ै क।आखखर समकालीन उपन्यासकार िेतुकर झा जे \"ककरा ले अरजब िे \n!\" मेँ क्षेत्रीय हनम्नता _पंचकोशी,दजक्षणािा आ भदौसक प्रयोग कयने \nछथि,ओहिठाम रहवन्र नारायण थमश्र फरीछ स्िान शक्क्ट्तपुरम आ हवजयपुरम \nसन भारतमे प्रचसल त दजक्षण ईलाकाक नाम मुन्दया कयलहन अथछ।देिाती \nमयिुअर-बपिुअर अबोध बासलका 'क भरण - पोर्ण ओकर मामाजी अपना \nगाममे करैत बी ए धरर पढबैत छ ै क।एक प्रतापी नेताजी क ेँ  ओ बासलका क े र \nमामूजी ओहिठामक अबरजात रिैत छ ै क। से हुनक गटििंकी नजैर अवश्ये पड़ल \nछलैक ,तेँ सुझाव दैत छ ै क जे ए करा हवयािक थचन्ता एखन नँय करी। िमरा \nडेरा पर शिरमे लेने अहबयौक।ओतय नीक जकाँ ओररयाउन क ' संगहि \nनोकरी धरा देबैहन।ओहि सँ किा -संबंध पैघ घर-बड़मे आसान सँ भ ' जायत। \nमुद ा  हु नका  हृ द यमे हकछ द ोिरे भा व उमरैत रिैक।आने हकछु ल ोकस न \nसंदीपजी सेिो ओझरा गेलाि नेताजीक संग। उपन्या स 'क पाठक पढैतकाल \nआरम्भे मेँ वास्तहवक जीनहगक अनुभव करैत संभवत: स्व० रेलमंत्री ललीत  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनारायण थमश्र जीक े  बंम ित्याकांड आ स्व० प्रधानमंत्री राजीव गांधी जीक े  \nमृत्यु बंमहवस्फोि कांड , मंच परिक दृश्य सँ भयाक्रान्त भ' उठ ै त िोथि।ओना \nआगू जे दृष्टांत भेिैछ नेताजीक पस्त्न महिमाक ' राज्यप्रमुख बनैत घरी स्वत: \nवास्तहबक जीवनमे हबिार 'क एक मुख्यमंत्री जीक े  धमापस्त्न मोन पड़तैन।जे \nिो परंच दीघा किा क ' हवस्तार पबैत ई सामाजजक उपन्यास एक राजनीथतक \nर्ढयन्त्र क ' नजारा बड़ा जैमक ेँ  देखबैमे समिा भेल छ ै ई।  \nनवतुररया लोकनीक राजनीथतक दल गठन  िोईछ-जनक्रांथत दल। एहि दलक \nिम 'शव्द' सँ तात्पया अथछ - लेखक स्वंय , जे कदाथचत लेखकक हृदयमे \nबसैत अथछ। शक्क्ट्तनाि आ संदीप क ेँ  संग पुरैत नारी हनक े तन सँ भाहग परायल \nसशखा प्रमुख पात्र रिैत छिीन।ओम्िर समग्र हवकास दलक राज्यप्रमुख \nनेताजीक सब तरिेँ चलती रिैत छ ै न।एक तर िेँ अन्तरराष्रीय तस्करी हगरोि \n'क परोक्ष समिान रिैत छ ै न। नारी हनक े तनक अपना ईच्छा सँ अनैथतक प्रयोग \nकरैत छथि।पाँचिा मूशदण्ड हनजी लठ ै त सदा िरदम अपने छाि जेकाँ काज \nआबै छ ै न।सररया गाममे शीखा नहििं भेिैत छ ै क मुसकदण्ड सबक े ।हवकि \nस्स्िथत झेलैत जिन आजीवन कारावास भोगय  छथि,तँ पत्नीक सिारे पािीक \nतागैत अपने लग राखै छथि।ओहि अपराधी मुशदण्डक दखलंदाजी सँ त्रस्त \nिोइत,हृदय पररवतान िोय छ ै न महिमा जीक े ।आ ओ संदीप सँ जे पहिले पूवा \nपररथचत कायाकताा नेताजीक रिहन , एसकरे भेंि करय आहब जाई छथिन। \nताहि सँ पुवाधरर अपना पद सँ त्याग -पत्र देबाक जनतब मीहडया क ेँ  सेिो द ' \nदेने रिै छिीन्ि।आब हवपक्षीक तागैत सशखाजीक नेतृत्वकला सँ एतेक बढैत \nछखन्ि जे हवजजयोत्सव मनाबैत योग्य िोईछ।पाँचिा सीि मात्रे हनदालीय \nउम्मीदवार जीतै छ ै क ,सेिो वयि जे हिनका अपनहि पािीक असंतुष्ट हिकि \nवंथचत क्रान्न्तकारी छथि।राज शा सनक सब प्रत्याशी िारर गेलै ,कारण दू गुि \nबनल छलैक आ मतदाता 'क बीच सेिो छहव धूथमल भेल रिैक।श्वेत वस्त्रधारी \nआब गुलाहब पररधान मेँ प्रथतहनथध सभाक बैसारमे आहब अपना जगि पर  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 67 \nस्वयं नँय बहन श्री शक्क्ट्तनाि क ेँ  फ ू लमाला लाधैत राज्य प्रमुख मनोनीत करैत \nसत्ता साेंपलीि। एहि स्वेच्छाचाररता ले समिाक जनता लोकहन जजन्दावाद \nनाराक जयघोर् क रैत रिल। चुनावी राजनीथत समयमे महिमाजीक पािीक \nहकछ असंतुष्ट नेता आ कायाकताा जे अलग गुि बनाकय पािीक प्रथतिा मलीन \nकरैत भट्ठा बैसा देलक ै क , ताहि गुिक नामधारी लेखक मिोदय नै क ' \nसकलाि।आओर नेताजीक शुभ संज्ञा सेिो हकछ राइख सक ै  छलाि। श्री थमश्र \nजीक उपन्यास लेख न शैलीक िम कायल छी ,हकछु एिनस न पा ँथत र ष्टव्य \nअथछ-: \nसरकारी घोर्णा सँ जनता बहुत खुश रिय।मासे -मासे पाहन हबजलीक हबल \nनटििं देबय पड़ैक। मासमे दू बेर हकलोक हकलो मंगनीमे राशन भेहि जाइक। \nसभ अपन -अपन दरबाजा पर तास खेलाए ,भोजन करए आ सांझ पड़तहि \nसुथत रिए । पृष्ट-११० सँ उ धृत। \nउपन्यासमे दू दलक उपरचढ़ , पुसलससया कारावाई , िवाई जिाज यात्रा , \nअस्पतालक दृश्य , सीबीआई जांच , माननीय उच्च अदालत क े र हनष्कर्ा \nरोचक लागत।आब २० शाल सँ बेससये राज्य करैत समै खहप गेलैक।समाजक \nअनुक ू ल वातावरण सृजन भेलैक , जाहि सँ बासलका सब डाक्ट्िर , इंजजहनयर \nबहन रिलैक। सवा जातीय एकता बढल आ सामुहिक भोजमे - उत्सवमे \nसमरसता देखल जाइक। खानहपयन सबजाना हुअ लगलै आ सशखाक त्याग \nसँ हुनक स्वप्न साकार िोईत गेलैक।एहि तरिेँ सामाजजक पररवतान सतत् \nसाकारात्मक ददशन बढैत डेग सन बुझाय। सामाजजक सद्भावना सभा जखन -\nजखन कतौि करथि तँ आखररमे  एक हनशन्न शव्द -चरैबेथत - चरैबथत अवश्ये \nसशखाजी किथि।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.लालदेव कामत - नोतक हबझो! (बीिहन किा)/ जेिन रोपब , तेिने \nकािब! (लघुकिा)  \n \nलालदेि कामत - नोतक वबझो! (बीहवन किा)/ जेहन रोपब , तेहने \nकािब! (लघुकिा) \n१ \nवीिैन किा - नोतक हबझो! \nअहनक े त क ेँ  हनक े तन छ ै, ओहिठाम सँ मैयाँक छाया हनथमत्त नोत भेिल छल। \nसे दुपिरमे हबजिो नहििं क े लक! जिन बेर हबतलई तँ मोन पड़लहन। साौंझका \nबजािि सुहड़यािी बालीक समददया सँ जाए पड़ल पूवारर िोल। मुनिारर \nसांझखन काठक दू मिला पर बैठकी पर हपहढया नटििं रिैक। ओ हपहड़याक \nउनिआ - सुनिा ओकर माय - बाप नटििं जानै छ ै क। तेँ आब ओ सभ काठक े  \nखुसी - मेज क ' सेटििंग बुझैत छ ै क। धरर कम्मल आसनी बैस कऽ भररपोख \nदिी चुरा चीनी आ डलना जरे भोजन कयलहुँ ।से िाँ - िां कररते रहि हक \nछाल्िीदार दिीमे नोन द ' देलक .... ताहिक ढे कार एखनधरर अलचुकारर भऽ \nरिल अथछ। ओहि िोलमे कागजी नेबो नै रिैक ,आबो जमाईन एक चुिकी \nफाँहक ली ? \n \n \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 69 \n२ \nलघुकिा - जेिन रोपब , तेिने कािब! \nउमाकांत आ मिाकान्त अपन बाबुजीक पछाथत छोिचासक े  मनखप - बिैया \nलगेलाि। बाबूजी 'क हनधन पैघ भायक आश्रममे रिैत भेलहन। समाजक \nकदठयारी अन्त्येथष्ट'क जगि लगक कलमे मेँ पृिक -पृिक समुिमे बैसकऽ \nहनयारैत रिैक। आ एकिा अलगे हवधान देखख सेिो अचरजमे सब हकयो \nरिथि। चारू भाए - बहिण  बेराबेरी मुखाग्ग्न दै लेल प्रस्तुत िोइत आरती आ \nअथछयाक पररक्रमा सत्रपेखन करैत गेलथि। लाउडस्पीकर सँ अवाज दुर -दुर \nधररक हबनु िकारोक लोक गौर सँ सुनै। बाबाजी 'क स्मसान मेँ हबकनजी \nसमदाउन मंडसलक सेिो जुिान भेल रिैक। स्वरगीय भेलासन्ता हुनक \nव्यक्क्ट्तत्वक नेपाल प्रकरण कोना कािरथमल बोन्दभेला पर पिारर धानखेत सँ \nटििंसक बाघक े  नुरा सँ माररक े  भगौने रिथिन, वादमे जुिथमलमे खैि कय पैतृक \nभू-सम्पसत्त क े र कोशी वकाश्त क े श घोघरडीिा अंचल अथधकारी सँ लऽकऽ \nपिना िाईकोिा धरर लड़लहन ; .... आदद गुणनवादन चचाा माइक सँ प्रसाररत \nभेल रिय। उमाका न्त आ मिाकान्त जैवारी भोज कोना दू गाम बहढकय िोय \nले थचन्न्तत देखाए। उमाजी क ेँ  सबा दू कठा चतरी परिक खेतपर लक्ष्मी पंहडत \nआ डीि परक चररकठबा धनिर खेतक बेचनामा जर्सिंमन िाका बेमाक चुकता \nदेलहन ओकर हपथतयौत भाय जनक प्रजापथत। सत् लराएण आ सभखारी जी \nदूनू भाय सेिो एक -एक कट्ठा बाड़ी एक एक लाख मोबलग मेँ कबाला \nकरेलहन। अनुजभाय मिाकांत सेिो एक कठ्ठा भीठ पौने तीन लाख िकामे \nएक गौएँ मुसलमान िािे बड़का कोलामे सँ दस्तावेज फ ु लपरास जाकय \nतामील क े लक। आओर अपना श्वसुर जीक राय सँ साढ़े सात कठा उबजाऊ \nखेत रामरीत िािे एवं दथछनबारर बाधक बोरीन  बाला रकबा ०हवगिा - १७ \nकिा - १८ धुर मेँ सँ बान्िेकात ददश सँ चारर कठा वयला कलामी जंगली आ \nसुरेश भैया िािे नगदीमे बेच तँ देलक , मुदा मिा घोलफचक्ट्का करैत सभा  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभैती मृतभोजक प्रथतरोध दूनू भाय उपस्स्ित क े लक। जातीय मैनजनक \nउपस्स्िथतमे ग्रामीतक े  बैसारमे अग्रज भाय बाजलैन  - िमरा गारामे उत्तरी पड़ल \nअथछ,जँ इ दूनू भाए खोरीश फांि पयान्त तय भेलासन्ता िमरा अदाय नै \nकएलक तँ िमर दयनीय अवस्िा रहितो असकरे ख़चा करबै। गामभररक \nलोकक े  पुरखे दफ े  दूददन दिी चुरा चीनी आम आ पूरी जीलेबी डलनाक \nमिाभोज देल गेलै। दान - दजक्षणा आ हव्रखोस्त श्राद्ध कमा कमाकांडक े  जगि \nघाि पर नै , अपनहि मकानपर चनमा िांहग मण्डपमे वैददक रीथत सँ संस्क ृ तक े  \nजजलास्तरीय आचाया अनुिान पूरा दू ददनमे कयलहन। मैक सँ सुखश्राधक \nश्लोक - मंत्र दिोददश प्रशारण भ ' रिल छलैक। सुनहनिार -बझहनिारमे मात्रे \nतीन सिायक पंहडतजी क्रमश: रससक लाल चौ धरी ,सरवदेब वमाा , जानकी \nनन्द कामत उपस्स्ित रिथिन। दशरि बाबू इलाकामे एिन पस्ध्तक आरंभ ३० \nबरख पूवा सँ कय चुकल छथि। मुदा हकछ हवन्दुपर हुनका अशराधपमान सिय \nपड़लैन। एहि गामक हनराला जी अन्तय पंहडताई करैत छथि , मुदा अपन \nददयादद आ क ै वता समाजक ेँ  नहििं सुधारर सकलाि। देशी एतय क ै ब छ ं ियबाला \nजे मिापात्रो सँ कमीशन आ पंचैथतयो करैले तरपेशकी सुहवधा शुल्क ओसुलैत \nय। एकिा मुफि समाँग सतमावोडा पास क ै  चुकल छलै ओ बाजल हफरै \nबाबाजी कक्ट्का जे रोपलहन से पौलहन! सुनै थछयै ओ अपनाें बापक गैत तेरिा \nनैकाढंगे क े ने छलैि आ हुनक जेठका भाय रामहकशुन  सामाजजक प्रिा \nअनुसारे माससक शराध ले तुलल रहि काज सभन्ने करने छलैक।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 71 \n२.९.डॉ क ै लाश क ु मार थमश्र- सवाक क ु सुम काथमनी/ ककरा क े  दूसत  \n \nडॉ कै लाश  कु मार  थमश्र \nसिाक कु सुम काथमन ी/ ककर ा के  दू सत \n \n१ \nपोिी चचाा  \nसवाक क ु सुम काथमनी (मैथिली कहवता संग्रि)  \nकहव: हवनोद क ु मार झा  \n \nहवनोद क ु मार झा जे मैथिली साहित्य आ संस्क ृ थत जगतक सँग अनेक तरिक \nसामाजजक सञ्जाल पर सरकार नामे प्रससद्ध छथि क े र दू पोिी (दुनू कहवता \nसंग्रि), ’मिानगर मे कहव ’ आ ’सवाक क ु सुम काथमनी ’ िमरा पठ े ने छथि। \nसरकार बजैत , सलखैत कम छथि मुदा मैथिली साहित्य आ संस्क ृ थत िेतु सदैव \nसाकांक्ष रिैत छथि। मधुबनी सँ कोलकाता , कोलकाता सँ पिना , पिना सँ \nददल्ली आ अंततिः ददल्ली सँ मुंबई जत’ कतहुँ सरकार रिैत छथि हुनका संग \nमैथिली साहित्य सँ जुड़ल लोक उत्साहित रिैत छथि । ददल्लीक अनुभव िम \nस्वयं क े ने छी। ई नव-नव लोक क े  साहित्य सृजन लेल , साहित्य मे सियोग \n 72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलेल प्रेररत करैत छथि , हिनक सरोकार पूणातिः साहिग्त्यक सांस्क ृ थतक िोइत \nछहन ताटििं लोक हिनक बात क े  सम्मान करैत छहन। जाहि तरिेँ दू बेर ददल्ली \nआ एक बेर मुंबई मे सरकार ’मैथिली सलिरे चर फ े स्स्िवल ’ क े र हवपरीत \nअवस्िा मे सफलतापूवाक आयोजन क े लहन से हिनक व्यक्क्ट्तत्व क े र प्रमाण \nअथछ। किबा मे कोनो असौकया नहि जे सरकार क े र व्यक्क्ट्तत्व सँ संस्िा \nजानल जाइत अथछ , संस्िा सँ सरकार नहि।  \n \nसरकार क े र पहिल पोिी पर सामाजजक संजाल मे लोकक अिवा ई किी जे \nपाठकक प्रथतहक्रया क े र ढेर लाहग गेल। जजनका पोिी भेिलहन से झिदहन \nप्रथतहक्रया देलहन। ई बात प्रमाजणत करैत अथछ जे सरकार कतेक पोपुलर \nथिका ि! हकछु ल ोक गंभीर हिप्पण ी स ेिो के ल हन। एक आध स्िा हपत \nसाहित्यकार यद्यहप ई मानबा लेल तैयार नहि भेलाि जे सरकार कहव भ ’ \nचुकल छथि। हुनकर हि प्पण ी हकछु एिने स न ल ा गल । ख ैर! िम पद्य कोहु ना  \nपढ़ैत जरुर छी , ओहि पर सलखबा सँ परिेज करैत छी। मुदा िमर परिेज \nसरकार लग नहि संभव छल। सोचैत -सोचैत दोसर पोिी आहब गेल। आब \nभेल , अवश्य पढ़ब, सलखबा लेल पढ़ब। सएि कएल। पोिी नीक लागल। \nशुरू सँ अंत धरर सरकार अपन माक्ट्सावादी  हवचारधारा संग उपस्स्ित छथि। \nसरकार मैथिली साहित्य क े र प्रकाशन सँ जुड़ल रिल छथि। ई नाना तरिक \nपोिी पढ़ने छथि। अनेक साहित्यकार संग काज क े ने छथि। बामपंिी \nहवचारधारा क े र लोक छथि। बामपंि संग हिनक प्रथतबद्धता स्पष्ट दृथष्टगोचर \nिोइत रिैत छहन। ताहि हिनकर लगातार दू पो िी छपब कोनो हवस्मय क े र \nहवर्य नहि अथछ। कहवता हिनक ह्रदय मे बनैत रिलहन आ ई एकसत्रत करैत \nगेलाि। सभ बात अपन कर्थय संग पररपक्ट्व भ ’ गेलहन तँ पोिी क े र स्वरुप मे \nआनय लगलाि। ओहुना िम मैथिल सभ लौहकक आ मौखखक परम्परा क े र \nलोक छी। सरकार मौखखक परम्परा क े र अंथतम प्रथतहनथध बला  जनरेशन सँ  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 73 \nछथि। स्मरण राखब हिनका सँ संभव छलहन। िम अपन प्रथतहक्रया हिनक \nदोसर पोिी ’सवाक क ु सुम काथमनी ’ धरर क े खन्रत राखख रिल छी।  \n \nिमरा लागल जेना सरकार 1970 सँ आई धररक बात करैत छथि। बातक \nक्रम मे साहित्य, इथतिास , राजनीती , सौन्दया, मानवाथधकार , संहवधान सभ \nबात क ज्ञान रखैत छथि। मैथिली संग संस्क ृ त, टििंदी साहित्य क े र ग्रन्ि सबिक \nमूल बात स्मरण छहन। पूरा हवश्व संग भारत मे कोना माक्ट्सावादी हवचारधारा \nएक राजनैथतक दल अिवा सत्ताधारी दल क े र रूप मे बढ़ल अथछ , संक ु थचत \nभेल अथछ , फ े र कोना ओहू मे स्िान हवशेर् पर व्यक्क्ट्त अिवा आरो क ु नो \nकारणे पररवतान आ हवखंडन िोइत गेलैक अथछ तकर एक -एक सूत्र हिनका \nबुझल छहन। अपन सभ बात क े  रसे -रसे रखैत छथि। कर्थय किबाक शैली \nमुदा कहवता छहन। आँखख मैथिल अवलोकनकताा क े र छहन:  \nमैथिल आँखखसं कएल अवलोकन  \nदेखल , भोगल , भीजल यिािामे  \nबासनक अंथतम चाउरक अिाबोधमे  \nजनसरोका रक पक्षधरतामे \nवैचाररक सोचक प्रथतबद्धतामे  \nज्ञान, हवज्ञान, अध्यात्मक संज्ञानमे \nमनुखताक सापेक्ष हवचारधारामे  \nसंवेदनाक ें  देल सिज असभव्यक्क्ट्त। (पृि संख्या 5 ) \nबामपंिी हवचारधाराक लोकक भ्रमजाल एखन धरर नहिये िूिल छ ै क। माक्ट्सा \nआब क ु नो पािी, क ु नो, दल , क ु नो हवचारधारा , क ु नो देश सँ, भुगौसलक सीमा \nसँ बान्िल नहि छथि। माक्ट्सा सब ठाम समा गेल छथि। काला माक्ट्सा क े  अिाँ \nइंग्लौंड, अमेररका , भारत , जापान सब ठाम देखख सक ै त छी। भारत क े र सभ \nदल आ दलक नेता अपना भीतर आ बािरी आवरण संग माक्ट्सा क े  लेने घुमैत  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछथि। गाँधी क े र वैष् णव जन सवािारा भ ’ गेल अथछ , भारतीय जानता दलक \nनेता आ भारत क े र प्रधानमंत्री नर ेंर मोदी अपना क े  हपछड़ा वगाक प्रथतहनथध \nकिैत छथि, अनाज सभ लेल भेिैत छ ै क , झुग्गी मे लोक आब ए. सी. लगबैत \nअथछ, अन्न तरकारी क े र हनमक जकाँ माक्ट्सा आ अम्बेडकर सब ठाम घुलल \nछथि। भारतक संहवधान  क े र अनुच्छ े द सभ मे माक्ट्सा समाहित छथि। आब \nएक स ंग हकछु गल त िोइत छै क तँ स ब पा िी ल ा इन के  छोड़ैत ओकर हवरोध \nकरैत अथछ। बस्ल्क माक्ट्सा , अम्बेडकर, बुद्ध के र ना म पर हकछु ल ोक द ोका न \nसेिो चला रिल छथि। थतरुपथत देवस्िानम क े र कायाकारणी सवा सम्मथत सँ \nिररजन पंहडत क े र हनयुक्क्ट्त करैत छथि। उलिे sub altern, महिला आदद \nहवर्य पर जतय क ु नो कारण सँ माक्ट्सा मौन छलाि ततय लोक काज क रिल \nछथि। माक्ट्सा संग कोना सोहवयत संघ धोखा क े लक आ अमेररका सँ युद्धक \nशस्त्र बनबाक िोड़ मे लागल , कोना शीत युद्ध मे हवश्व क े  फसेने अथछ से सभ \nजनैत छी ; किेन कम्युहनस्ि अथछ चीन क े  तकर वणान की करी , क े  नहि जनैत \nअथछ ? अिा ई जे भ ’ गेल माक्ट्सावाद एक दल , एक हवचारधारा क े र रूप मे \nयूिोहपया। मुदा माक्ट्सा क े र बात तँ लोक माहनये रिल अथछ हक्रया कलाप मे , \nव्यविार मे, लोकोपकारी योजना मे। हवज्ञान आब बहुत अिा मे सभक भेल \nजा रिल अथछ । मोबाइल , सामाजजक संजाल , वोि स ब हकछु आहन रिल  अथछ \nवास्तहवक माक्ट्सावाद। थमहडया , धमा, सामाजजक काया , सशक्षण संस्िान, सब \nठाम त घुसल अथछ माक्ट्सावाद। मुदा हवनोद जी अपन सवाक क ु सुम काथमनी \nक े  ताहक रिल छथि अनेक ठाम:  \nसवाक छथि िमर क ु सुम काथमनी  \nधरती पर स्वगा -सुन्दरी उवाशीक ें \nसापेक्षता आ हनरपेक्षताक इजोतमे \nआइंस्िीन आ वेदक दशानसं कएल हनरूपण  \nक ु ण्डसलनी-चक्रक शक्क्ट्त सर्पिंनी  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 75 \nजजलेबीक रसमे , पसेनाक मधुर चासनी  \nमाक्ट्साक साम्यवाद रूप -भूगोल बदलैत बनल  \nभारतीय संस्करण समाजवादी लोकतंत्र  \nसलखब बेछप अलअक्ट्सा , कासलदासक मेघ  \nतालीबानी सोचक ऐ थतिाससक दृथष्टकोण।  (पृि संख्या 6) \nकहव अपन बात कहि रिल छथि। सोच कोना प्रस्फ ु हित भ ’ रिल छहन तकर \nपृिभूथम बता रिल छथि। कोना सब ठाम साम्यवाद ताहक रिल छथि तकर \nउद्धरण द ’ रिल छथि। ई बता रिल छथि जे कोना मिानगर मे रिैत , कोलािल \nसुनैत ई अतीत ददस जा रिल छथि। कोना अनुभव जे बहुत छहन से संजक्षप्त \nबहन पसरर रिल छहन। हिनकर एक -एक अवलोकन क े  समूिक प्रथतहनथध \nओहिना बुइझ सक ै त छी जेना पक ै त भातक बतान सँ अंथतम चारर दाना चाउर \nदेखख लोक बूजझ जाईत अथछ जे सभ भात पाहक गेल। ई बात िम नहि , \nसरकार किैत छथि।  \nअतेक अवश्य अथछ जे हिनक भार्ा  सिज , सोझ आ बोधगम्य छहन: \nिमर भार्ा , सशल्प , शैली  \nबेढंग, बेछप, हबना मारल रंदा  \nकम्मे भेित अकादथमक कलाकारीक शब्दजाल  \nक ै च-फ्र े ज वा फ ौं शी ललिंगो \nआ ने रिस्यक चमत्काररक वन -लाइनर  \nआ ने अलंकार -श्रृंगारक कोनो उत्कर्ा। (पृि संख्या 6) \nभले कम सलखैत छथि , स्िेज सँ दूर रिैत छथि मुदा साहित्य लेखन मे जे क्षय \nभ’ रिल अथछ ताहि लेल हिनकर चचिंता देखख सक ै त छी:  \nखोजमे लागल छी जे  \nकम भ’ रिल अथछ साहिग्त्यक गुणवत्ता   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवा बहुत तेजीसं बदसल रिल अथछ  \nगुणवत्ताक प्रथत मानक धारणा। - (पृि संख्या 7) \n’सवाक क ु सुम काथमनी ’ नामक एक कहवता एहि संग्रि मे छ ै क जकरा नामपर \nएहि संग्रिक नामकरण कएल गेल छ ै क।  \nकहवक माक्ट्सावाद आ साम्यवाद सदैव जाग्रत रिैत छहन। ई भगवान सँ पैघ \nमनुख क े  मानैत छथि कारण मनुखे तँ हनमााण करैत अथछ स्िूल अिवा सूक्ष्म \nदेवताक। फ े र ई किैत छथि दुनू एक ै  अथछ मनुख आ भगवान :  \nमनुक्ट्खेक बनाओल मनुक्ट्ख आ भगवान दु नू \nक े  पैघ आ क े  छोि \nक े  नीक आ क े  बेजाए \nक े  सिी आ क े  गलत \nिम मानैत छी  \nएकहि अथछ मनुक्ट्ख आ भगवान - (पृि संख्या 24 ) \n \nजीवन , प्रक ृ थत आ पररवेश सँ कहव हबम्ब लैत छथि। हबम्ब हवज्ञान , योग, तंत्र, \nखेत , कतौ सँ मुखर भेल अबैत अथछ। बाढ़हन , तुलसी चौड़ा , चुट्टी , जजलेबी , \nछत्ता, आदद हिनकर हबम्ब बनैत छहन। जजलेबी चािे गाछक िो अिवा रस सँ \nबोरल गरम चुल्िा परक िो , अपन भव्य उपस्स्िथत, भाव आ हबम्ब बनैत अथछ। \nजजलेबी कहवता ई कर्थय किय मे सफल रिल अथछ जे मनुख क े  जजलेबी सँ \nई ससखक चािी जे जजलेबी गाछक काँिक पीड़ा सिबाक गुण हवकससत \nभेला क बादे हकयोक जजलेबी जकाँ मीठ भ ’ सक ै त अथछ। चुल्िा बला गरम \nजज ल ेबी के  बा रे मे स रका र के र  किब छहन ज े गरम च ुल् िा  के  पा छू बैस ल  \nिलुआइ , इंजेक्ट्शन सँ नहि, अपन चूबैत घाम सँ जजलेबी मे थमठास भरैत अथछ \n! \nजजलेबी गाछक हवकि काँिक पीड़ा   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 77 \nसिबाक कौशल कर ’ पड़ैछ जाग्रत  \nगरम चूल्िा क पा छू बैस ल  िल ुआइ \nइंजेक्ट्शनसँ नहि \nअपन चुबैत घामसँ  \nभरैत अथछ चासनीक थमठास जजलेबीमे  \nपंचकमाक बादे अबैछ जीवनमे थमठास !  (पृि संख्या 42 ) \n \nपररश्रमक मधुर सुआद क े र कतेक नीक प्रमाण छहन जजलेबी कहवता। कहवता \nक े र नामकरण तहिना बेछप! शेर् अिा पाठक स्वतिः हनकासल सक ै त छथि।  \n \nअगर हबम्ब देखक िो तँ ’िाि ’ कहवता अवश्य पढ़ी। बेर-बेर पढ़ी। कहवता \nस् वतिः प्रमा जण त अथछ। अिा अपने आप स् पष्ट िोइत ज ा इत छै क। हकछु अंश \nदेखल जाए:  \nछ े नी-ििौड़ी वा बुलडोजर  \nनहि तोड़ैत अथछ पिाड़ -पािर  \nतोड़ैत अथछ ओकरा चलबयबला िाि  \nदशरि माँझीक िाि तोड़ने छल पिाड़  \nआ बनौने रिय सरल -सुगम रस्ता  \nिाि सलखने अथछ वेद -क ु रान, संहवधान \nजखन आददम मनुखक िािमे अएलैक िाि  \nअपन अस्स्तत्व बचाबक लेल  \nथमलबय लागल िाि हवकास आ हवज्ञान संग  \nकरय लागल आहवष्कार आ चमत्कार  \nश्रमसँ बनल िाि कयलक अिक पररश्रम  \nबनौलक अट्टासलका , रेल , पुल , जिाज   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ प्रभुत्वक लेल हवनाश कारी िथियार  \nआ िािो -िाि उठा लेलक  \nपृर्थवीक ेँ  अपना िािपर- (पृि संख्या 49 ) \n \nअिा स्पष्ट अथछ, कहवता मे िाि मानवीय सोच संग चलक चािी , साकारात्मक \nरिक चािी , अपन ज्ञान, सम्पदा , सोच सँ सभक कल्याण करक चािी , तकर \nशंखनाद क ’ रिल अथछ। कहव किय चािैत छथि , अगर सोच नीक िो तँ \nपद्मश्री दशरि माँझी अपन िाि मे फव्वारा लए पिाड़ क े  काहि सक ै त छथि , \nअम्बेडकर सवासोची भ ’ सक ै त छथि - क े वल मनुख क े र भीतर जे राक्षसी \nप्रवृसत्त अथछ तकरा बािर करबाक दरकार छ ै क।  \n \nहवनोद जीक हबम्ब आ ओकरा संग सन्देश देखय चािैत छी तँ ’बाढ़हन ’ कहवता \nअवश्य पढ़ी। बाढ़हन कतेक उपयोगी अथछ तिाहप बुझल जाइत अथछ अछोप , \nहनक ृ ष्ट, राखल जाइत अथछ बािर। कहवक लेखनी सजग भ ’ गेल अथछ:  \nिम बाढ़हन  \nअछूत, अस्पृश्य \nराखल जेल अन्िारमे , रौदमे , शीतमे, बरखामे  \nधूरामे , गदाामे , क ू ड़ामे, कचड़ामे  \nभर लोकक पररदृश्यसँ बारल  \nकोनो उत्सव , शुभकाजसँ दूर  \nघरक कोनो कोनमे पड़ल रिबाक लेल हववश - (पृि संख्या 29) \n \nबाढ़हन हबम्ब संग कहव अपन इच्छा कोना व्यक्ट्त करैत छथि तकर उदािरण \nउल्लेखनीय अथछ। बाढ़हन िूहि गेल छ ै क , तार -तार भेल छ ै क , लोक फ े कबा \nलेल तैयार अथछ , मुदा ओहि सँ पहिने ओकर असभलार्ा गज्जब:   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 79 \n \nिमर झड़ल फ ू लक  \nएक-एकिा काठीक अथछ इच्छा  \nफ े कबासँ पूवा  \nमनुक्ट्खक संक ु थचत हवचारक ेँ  \nपसरल व्यसभचार , भ्रष्टाचारक ेँ \nअन्धहवश्वासक जमीनक ेँ \nसाफ -सूिड़ा क ’ सजा दैत  \nस्वच्छ , संवेदनशील , सजग समाज! - (पृि संख्या 30 ) \n \nएहि कहवता क े र हनचोड़ छ ै क जे बाढ़हन सँ सवा समावेशी समाजक कप्लना \nकहव करैत छथि , बाढ़हन मे प्रगथतशीलता देखैत छथि :  \n \nिम सवासेवी प्रगथतशील बाढ़हन  \nआगू बढ़ैत काज करब  \nनेत आ हनयथत दुनू।- (पृि संख्या 30) \n \nकहव मुदा सब हबम्ब सँ आ सब कहवता सँ साम्यवाद तक ै त छथि। ओकर \nपररथध सँ जेना बािर नहि जेताि से सपि खा लेने िोथि। ’गमछा ’ कहवता \nअनेक ति खोलैत अथछ। बदलै त पररवेश मे नाम पररवतान , राजनैथतक \nसांस्क ृ थतक फ ै लाव, गमछाक समयक संग बदलैत नाम , स्वरुप , गमछाक \nइथतिा स  स ब हकछु बतबैत स ा म्यवा द ी हवच ा र ज ेना  द रबज् ज ा  पर ठक-ठक \nकरैत िो! \nपुतागाली , तुकीसँ अनलहन तौसलया  \nिमरा दुनूमे बुहनयादी अन्तर   80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिम वगािीन, गमार , सवािारा  \nओ पूँजीवादी , असभजात्यक व्यवस्िा \nदुनूक बीच कतेको ददनसँ  \nचसल आहब रिल वगा -संघर्ा \nआधुहनकताक सुनामी झेलैत  \nफ ै शन रेंडक ेँ  धहकयबैत \nवासमे , अथधवासमे  \nआँचर , ओढ़नी, स्िॉल , रुमाल , कफनमे \nजन -सरोकार लेल अपन स्िानपर  \nअहडग, सुरजक्षत छी िम अंगपोछा- (पृि संख्या 36 ) \nबहुत लोकक मानब छहन , जाहि मे िम सेिो छी , जे आई िम सभ पोिी सलखैत \nछी मुदा पढ़ैत नहि छी। पहढ़तो छी तँ पोिी क े र चयन ददस साकांक्ष नहि रिैत \nछी। अहि हवर्य पर हवनोद जी अपन ’पोिी’ कहवता मे सलखैत छथि:  \nिमसभ संस्काररत छी पढ़बाक लेल  \nकमोबेस गम्भीर रोमांस करी पोिीक संग  \nमुदा चािी पोिी -चुनावक हववेक। - (पृि संख्या 39) \n \nपोिी चुनाव आ पढ़बाक बात किैत छथि आ स्वयं ओकर पालन सेिो करैत \nछथि। अिा ई भेल जे हिनक किनी आ करनी मे अंतर नहि छहन। तकर प्रमाण \nहिनक चुट्टी  न्यूिनक सेव, न्यूिनक गथतक हनयम, कासलदासक मेघ , \nयूिोहपया, काला माक्ट्सा आ समाजवादी  सन कहवता मे पोरे -पोर भेित। चुट्टी \nकहवता मे मजदूरक तुलना चुट्टी सँ भेल अथछ। किल गेल अथछ जे ससफ ा  रानी \nचुट्टी मे िोइत छ ै क प्रजनन करबाक क्षमता शेर् चुट्टी तँ हबना क ु नो उचाबच \nक े ने खिैत रिैत अथछ रानी लेल। तहिना मजदूर खिैत अथछ मासलक लेल , \nव्यवस्िा लेल। मुदा मजदूर क े  तँ स्वर िोइत छ ै क! फ े र एना हकयैक? किैत  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 81 \nछथि: \nमुदा ओकर भार्ा किाँ बुजझ सकलहुँ  \nबुझहबतहुँ पररश्रमी नहि िोइछ नपुंसक \nपहिने ओकरे कररबतहुँ गुलामीसँ आजाद ! - (पृि संख्या 52 ) \n \nपरदेससया बच्चा सभ अपन बूढ़ माय बाप क े  छोहड़ हनकसल जाइत अथछ \nभदेस। इम्िर माता हपता िक -िक तक ैत रिैत अथछ अपन संतान क े र बाि – \nभ’ जाय भेि मृत्यु सँ पूवा। एहि बातक आ भावक तुलना क ु नो घर मे लागल \n’क े बाड़’ सँ करैत छथि साहित्यकार:  \nजखन लागल रिैछ ताला  \nदेखैत रित िकिकी लगौने  \nअबैत-जाइत एक -एकिा लोकक ेँ  \nजेना बूढ़ माय -बाप आँखख फाहड़  \nतक ै त रित बाि \nअपन परदेसी थधया-पुताक - (पृि संख्या 62) \n \n’सवाक क ु सुम काथमनी ’ क े र तुलना आइंस्िीनक सापेक्षतावादी ससद्धांत सँ \nकरैत कहव हनष्कर्ा दैत छथि: \nधरतीसँ ब्रह्मांड धरर \nशून्यसँ अनंत धरर \nछथिए एखनो  \nजीवनक सापेक्षता आ हनरपेक्षताक \nबनल पयावेक्षक \nसमस्त सृथष्टक आधार शक्क्ट्त \nिमर सवाक क ु सुम  काथमनी। - (पृि संख्या 75 )  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसाम्यवादी हवचारधारा क े र बहुत लोक एिेन छथि जजनका आइयो भूख , अछूत \nआददक ददा देखाइत छहन , नहि भेिल तँ कल्पना क ' लैत छथि। हवनोद जीक \nअनेक कहवता जेना 'भूख ' एहि अवधारणा क े र प्रमाण अथछ। जतय \nआवश्यकता सँ अथधक िोइक, जतय क े र पॉपुलर सरकार स्क ू ल क े र नेना क े  \nमुफ्त भोजन दैत िोइक , जतय कोरोना काल मे आ एखनो मुफ्त अनाज पाई \nघरे-घरे भेतैि िोइक , जतय संहवधान मे प्रत्यक्ष रूप सँ साम्यवादी बात \nसमाहित िोइक आ जकरा सभ दल , समुदाय हवचारधारा सम्मान करैत \nिोइक, जतय एक आददवासी महिला झारखण्ड क े र सुदूर जजला ससमडेगा मे  \nभातक हबना मरल िोइक आ समस्त देश मे बात जंगल क े र आहग जकाँ पजरर \nगेल िोइक , ततय ई बात सभ आउि ऑफ कॉन्िेक्ट्स्ि बुझना जाइत छ ै क। \nआब लोक महिला उत्िान संग सब अल्िरन पर गम्भीर भेल अथछ। दसलत \nलेखन आ नव बौद्ध हवचारधारा दन -दन क ’ रिल अथछ , फ े र क े िन तान? ताहि \nसमय लगैत अथछ जेना कहव 1980 क े र अन्न्तम क्षण मे सुथत रिल िोथि आ \nएखने जागल छथि। इथतिास क े  वतामान मे देखब क े र कला मे ओहुना \nबामपंिी माहिर िोइत छथि। ई मिारि हवनोद जी क े  सेिो छहन।  \n \nन्यूिनक सेव कहवता एक ठाम तँ प्राचीन भारतीय ज्ञान क े र महिमा मंहडत \nकरैत अथछ तँ दोसर ददस हवद्वा न लोकहन मे जे सोचक उभय्वृतता छखन्ि ताहि \nपर तंज कसैत अथछ:  \n\"लिकल बुसद्धजीवीक अनुलोम -हवलोममे  \nहनच्चाँ -ऊपर क' रिल अथछ  \nन्यूिनक सेव।\" (पृि संख्या 83) \n \n\"तासलबानी सोच\" कहवता एक ददस धार्मिंक उन्माद क े र हवरोध करैत अथछ \nतं दोसर ददस युध सँ महिला कोना प्रभाहवत िोइत छथि  तकर वैजश्वक आ  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 83 \nकाल खण्ड सँ इतर बात प्रेहर्त करैत छ ै क:  \n \n\"युध्दक समय आ रूप जे कोनो िो आन्तररक िो वा दू चारर देशक बीच  \nमाहिक बाद सभसँ बेसी राौंदल गेल  \nबबारताक मारल महिला  \nजँ रौदल नहियो गेल  \nतखनो हवधवा , बेसिारा रिबे करत\" (पृि संख्या 96)  \n \n\"कासलदासक मेघ\" पढैत काल नीक लागल। भेल जेना बाबा यात्री \n\"कासलदास सच सच बतलाना\" क े र पािा 2 संग आहब गेल छथि। मुदा हवनोद \nजी साौंदया भंजक बनैत गरीबी आ बहुत बात सब करैत छथि। मेघ सँ \nपाररस्स्िथतकी क े र चचिंता, मनुख द्वारे प्रक ृ थत दोिन आ नाना तरिक प्रश्न \nएक्ट्सिेंशन मे करैत छथि, यात्रीक प्रश्न ओहिना छहन:  \n\"रौददआयल धरती , फािल दाराहड़  \nआब कोना चलत िर , कोदारर  \nिकन्न नोर काहन रिल हवरार  \nबीयामे आब लागल कीड़ा -घुन \nअन्नपूणाा कोना लेतीि अवथतणा  \nजन -बोहनिारक थछना गेल रोजी -रोिी \nअिींपर हनभार ओकर चूल्िा -चक्ट्की \nकोना भरत सन्तानक भूखल पेि  \nओिो ममाित भ' काहन रिल अ थछ मेघ\" (पृि संख्या 119) \n \nकहव सम्पुणा वातावरण , पयाावरण लेल चचिंथतत छथि आ मेघदूत जकाँ आजुक \nस्स्िथत क े र नजारा प्रस्तूत करैत छथि:   84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n\"हपयासल जीव -जंतुक उदास आँखख  \nगाछ -हबररछ, खड़ -खड़ पात  \nसुखाएल डबरा , पोखरर -इनार  \nक्षीणकाय नदी, ठमकल धार  \nकोना भेितैक पुण्य गंगालाभ  \nकोना िेतैक सागर संग मधुर -थमलन  \nएिी बेिे कनैत पातर जमकल नदी\" (पृि संख्या 119)  \n \nसे जे िो , बहुत ददनक बाद एिेन कहवताक पोिी पढल अथछ जकरा पढला सँ \nआनन्दक अनुभव भेल। भेल , साहित्य पहढ रिल छी। भेल , साहित्यकार स्वयं \nगिन अध्ययन क े ने छथि, भेल , साहित्यकार इन्फॉम्डा छथि । अगर अिां \nइन्फॉम्डा छी तँ बात क ु नो वाद प्रथतवाद क े र करु, बात गम्भीर िएत, प्रमाजणक \nिएत। \n \nअपन बातक कर्थय िम पुन: हवनोद क ु मार झाक शब्द सँ करैत छी जे पोिी \nक े  पाठक लेल सािाक बनबैत अथछ:  \n\"िम रिी वा नहि रिी  \nमुदा कहवता िमर बाजत , करत संवाद  \nसिेजजक ' राखब िमर कहवता।\"  (पृि संख्या 7) \n \n \nसवाक क ु सुम काथमनी (मैथिली कहवता संग्रि)  \nकवी: हवनोद क ु मार झा  \nमूल्य: 200/  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 85 \nनवारम्भ: मधुबनी  \nप्रिम संस्करण: 2023  \n \n२ \nककरा क े  दूसत  \nकहवता संग्रि - मुन्नी मधु \n \n \nमुन्नी मधुक दोसर कहवता संग्रि प्राप्त भेल अथछ -ककरा क े  दूसत।  पोिी क े र \nनामकरण कने बेछ प छ ै क। ई पाठकक आकर्ाण अपना ददस खखिंचैत छ ै क। \nपोिी पढ़य लगलहुँ। ई पोिी पढ़ला सँ अतेक स्पष्ट जरूर भेल जे मुन्नी मधु \nमैथिली जगत मे समाज आ व्यवस्िा क े र सदैव अवलोकन करैत छथि। जे \nअनुभव िोइत छहन, नीक, अधलाि , तकर त्वररत सम्प्रेर्ण पद्यक मादे करैत \nछथि। अिा ई भेल जे हि नक कहवता हिनक साहित्य पाठन , अध्ययन, \nपुस्तकालय , आदद सँ कम प्रभाहवत छहन , व्यवस्िा संग हिनक सिमथत , \nअसिमथत , हवचार आददक असभव्यक्क्ट्त छहन। हिनक साहित्य (पद्य) मे ई \nथमथिला , हबिार , भारत आ कतौ -कतौ अखण्ड हवश्वक महिला क े र \nप्रथतहनथधत्व करैत छथि। आवश्यक नहि जे पाठक हिनक सभ बात , भाव आ \nअसभव्यक्क्ट्त संग सिमत िोथि, मुदा हिनक किन अपन छाप अवश्य छोड़ैत \nछहन। मुन्नी मधु, जेना जेना कहवता लेखन ददस गंभीर भेल जेतीि , तेना - \nतेना हिनक साहित्य अपन ठोस स्िान लेतहन , तेिन भहवष्य हिनक कहवत्त मे \nअनेक ठाम भेित। से कखन भेित ? जखन िम सभ गंभीरता  सँ अपन \nसाहित्यकार सभक रचना क े  पढ़ब , मनन करब। िमरा सभक समस्या ई अथछ \nजे िम सभ साहित्य सेिो साहित्यकारक नाम , ख्याथत देखख पढ़ैत छी , ई माहन \nलेत छी जे फलां -फलां साहित्यकार सलखने िेताि तँ नीक अन्यिा अधलाि।  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब िमरा सभक े  अहि तरिक सोच सं बािर अबैत रचना क ें हरत सो च रखैत \nपढ़क चािी नहि की व्यक्क्ट्त क ें हरत। मधु क े र कहवता वाताालाप करैत छहन - \nस्वयं सँ , समाज सँ , हपतृसत्ता सँ !  \n \nएहि पोिी मे क ु ल 54 कहवता छ ै क। ओना हवर्य तँ बहुत छ ै क मुदा सभ \nकहवता पढ़लाक बाद ई स्पष्ट भ ’ जाइत छ ै क जे सभ कहवता मे कने ने कने \nमहिलाक स्वर प्रस्फ ु हि त भ’ रिल छ ै क। \n’अग्रगाथमनी’ कहवता मे जखन एक माय अपन सासुर बसैत बेिी सँ अपन \nपुतहु क े र खखधांस करैत बेिाक बारे मे ई किैत छथि जे बेिा सेिो माय ददस \nकम आ पत्नी ददस अथधक रिैत अथछ तँ मधुक उत्तर समाज मे दिेज प्रिा \nक े र प्रचलन आ बेिा आ बेिी मे अंतर पर प्रिार व्यंग्य रूपें करैत छहन: \n \n\"से िम किसलयहन - की करबें माय \nभौजीक ेँ  बाबू देने छथि दूधक मोल चुकाय  \nफ े र अनका सम्पसत्तपर लोभे की \nहबकायल बेिा पर क्षोभे की \nहबक्री-बट्टामे क े िन िाय दैया \nदिेजक भेिल गानू रुपैया  \nजुहन हववाद आब करू िे मैया  \nतेँ अनुगामी बनल छथि भैया  (पृि संख्या 14) \n \nबेिी आ नारीक स्स्िथत पर हवकल छथि साहित्यकार। सोनोग्राफी आ मेहडकल \nतंत्र संग कोना लोक डॉक्ट्िर सँ थमसल एक ददस भ्रूण ित्या करैत छथि आ \nदोसर ददस दुगाा पूजा आ अन्य उत्सव पर कन्या पूजन करैत छथि , ताहि पर \nसोझे कठोर प्रिार करैत छथि। ओना एहि हवर्य पर कतेक स्त्री आ पु रुर्  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 87 \nसाहित्यकार कलम उठने छथि मुदा मुन्नी मधु क े र किबाक तेवर आ हबम्ब \nबेछप छहन। \n’गभामे माय’ कहवता  के र हकछु अंश देखख  स कै त छी आ अनुभव क’ सक ै त \nछी: \nएहि बीच नवरासत्र आहब गेल  \nकन्या-पूजनमे सभ अग्रसर भेल  \nमुदा कक्ट्का करैत छथि दोसरे तैयारी  \nनहि जनमय देथिन बेिी सन बेमारी  \n \nसोपारी द ’ एलखखन कक्ट्काजी  \nआला बला कोनो कसैयाक ेँ -(पृि संख्या 15) \n \nकहवता क े र हबम्ब पर कने ध्यान देल जाय - बेिी लेल ’बेमारी ’, जे डॉक्ट्िर \nभ्रूण ित्या करताि थतनका लेल ’आला बला कसैया ’ आ अंततिः डॉक्ट्िर क े र \nमेिनताना क े  ’सोपारी ’ शब्द सँ किल गेल छ ै क। ई बात क े  कतेक गंभीर \nबनबैत छ ै क, कर्थय मे कतेक गथत आ समाजक प्रथत घृणा उत्पन्न करैत छ ै क \n! मुन्नी मधु एहि बात क े  कतेक सिजता सँ किैत छथि , समाजक दम्भ कोना \nतोड़ैत छथि ! अतय रुक ै त किाँ छथि! कर्थय क े  आगा बढ़बैत लोक, पुरुर् आ \nसमाज क े  दुत्कारैत किैत छथि:  \nअपन कन्याक ेँ  गभामे मारर \nपड़ोससया कन्याक-पूजन करै छी  \nभावी माइक  \nभ्रूणक ेँ  नष्ट क’ \nअनेरे अिाँ मातृिंता बनै छी। - (पृि संख्या 16 ) \n  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसाहित्यकार नारी समाजक प्रथतहनथधत्व करैत प्रेमक इस्ण्डक े िसा बतबैत छथि \n\"अंतर\" कहवता मे,जे हिनका अिवा आजुक कोनो महिला क े  मान्य छहन:  \nप्रेम करब \nगुलामी नहि  \nमयााददत रिब \nशोहर्त नहि  \nअद्धांहगनी बनब \nखबाससनी नहि  \nसिचरी रिब  \nअनुचरी नहि  \nसेवा करब  \nनौरपन नहि \nभक्क्ट्त करब \nअंधभक्क्ट्त नहि \nसृथष्टक वरदान  \nभेिल अथछ  \nमाय बनब \nमशीन नहि।- (पृि संख्या 18 ) \n \nआब चािी तँ समाज मे कहवताक उपयुाक्ट्त सन्दभा क े  पची बना गाइडलाइन्स \nक े र रूप मे घरे-घर बाँहि दी। बदलैत समयक संग स्त्रीगण क े र भूथमका की िो \nताहि क े र कोटडिंग छ ै क ई कहवता। साहित्यकार अपना संग समस्त नारी \nप्रजाथत क े  देख रिसल छथि , पररभाससत क ’ रिसल छथि , पुरुर् समाज क े  चेता \nरिल छथि , तन्रा सँ जगा रिसल छथि।  \nउपरोक्ट्त बात आ हवचार क े  िजारो डेग आगा ल ’ जाइत छ ै क ’दानक िंिा’,  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 89 \nई प्रश्न करैत छ ै क कन्यादान क े र अवधरणा पर , ओकर परम्परा पर , नीथत-\nअनीथत पर , हवज्ञान पर जे सभ तरिेँ स्त्रीगण लेल कालक माला बनैत छ ै क। \nई प्रश्न करैत छ ै क आधुहनकता पर: \n \nपुत्रक सेिो अिीं हपता छी, \nपुत्रोक दान कररयौक ने बाबू  \nकन्येदान िा पर हकयैक जोर रिैए ! - (पृि संख्या 24) \n \nबात क े  फ े रो कक ा श भेल अिा बतबैत साहित्यकार एक प्रथतहनथध पुत्रीक मादे \nप्रश्न करैत छथि: \nबेिीस ँ टपिंड छूिय ता हि ल ेल  \nकखनो कने खेत बेचैत छी  \nकखनो आलाबला , \nकसैया लग दौगैत छी  \nछी दुनेती ललिंगभेदसँ ग्रससत  \nझूठ े  दानक िंिा करैत छी।- (पृि संख्या 24) \n \nकहवताक अिा स्वतिः प्रमाजणत छ ै क। एकर अलग व्याख्या की करी ! \nसाहित्यकार स्वयं सँ व्यक्क्ट्त अिाात हपता आ व्यक्क्ट्त सँ समाज तक प्रश्न \nकरैत अथछ। प्रश्न नारीक अथधकार , सम्मान लेल करैत अथछ :  \nिे यौ समाज , एकिा बात पूछ ै  छी \nकी सत्ते मात्र बेिीक कल्याण िेतु  \nद िेजक हवरोध करै छी  \nअिवा बेिीक ेँ, आंगी-नूआिामे  \nथतलांजसल देबाक जोगार ताक ै  छी ! - (पृि संख्या 24)  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएक बात जे पाठक िेतु प्राण संचार करैत छ ै क से ई जे एक महिला क े  रूप मे \nसाहित्यकार महिला वगाक समाज , संस्क ृ थत, देश , सशक्षा आ हवज्ञान लेल की \nकताव्य िोबाक चािी तकर स्पष्ट रेखा खींच रिल छथि। बदलैत समय संग \nनूतन फ ू ल जेना खखल रिल िो , आशा , नव उत्साि जेना संचार करबाक िेतु \nफड़फड़ा रिल िो , जेना नवजागरण क े र मन्त्र समवेत स्वर मे वेद पाठ जकाँ \nझंकार हबखेर रिल िो! जेना इथतिास सँ प्रेरणा लेत उत्तम क े  पुछ ै त अथछ , \nसवाेत्तम भहवष्यक फाउ ं डेशन तैयार भ’ रिल िो!  \n \nिम गागी -मैत्रेयीक कन्या छी \nिम ऋहर् -मुहन क े र तनया छी \nनहि िाहक -िाररक ’ भागब िम  \nनहि हवपसत्तक मारल िारब िम - (पृि संख्या 32 ) \n \nछी लक्ष्य प्रेररत बाण प्रबल \nनहि करब व्यिे हवश्राम िम \nअथछ प्रगथतक नाम जीवन  \nमूलमंत्र धैया-संघर्ाक संगम- (पृि संख्या 32 ) \n \nआशावादी हवचार एकाएक प्रबल भ ’ उठ ै त छ ै क, एक नहि सभ लेल सजग \nभ’ ज ा इत छै क। हकयोक छुिैत नहि छै क: \nतम सन कारी घोर हनराशा मे  \nिम नवल उत्साि जगा देबै\"  \n \nकोनो ने कोनो दोगे प्रेम , हवरि, माधुया सेिो अपन सनेस लेने बीच -बीच मे \nअबैत रिैत छ ै क। हवरि आ हवरिक  वेदना थिरमथत क े  चंचल आ भावुक  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 91 \nक्षणमात्र लेल अवश्य बना दैत छ ै क। हवरिी नाथयका क े  वसंत नहि सोिा रिल \nछ ै क : \n जो जो रे दुखदायी वसंत  \nतोिर छौ भावि अनंत \nिमर वसंता आयत जहिया \nहृदय कमल फ ु लायत तहिया- (पृि संख्या 40 ) \n \nहबना क ं त क े  की वसंत! आ जखन िोथि क ं त तँ सभ ददन सभ क्षण वसंत! \nहकछु एिने भा व आहब रिल  अथछ कहवता  मे। हवरि के र  कहवता  स् त्री आ पुरु र्  \nदुनू सलखने छथि , एखनो सलखैत छथि , मुदा स्त्री लेखन क े र भाव कनेक \nमयााददत आ वास्तहवक िोइत छ ैक। पुरुर्क भाव मे वेग , उत्साि , आ रोमांस \nअथधक रोमांथचत करैत छ ै क। से देखख सक ै त छी एहि कहवता मे । पूरा कहवता \nपढ़ला सँ अिाक समग्रता बुइझ सक ै त छी।  \nजाहि तरिेँ आजुक मीहडया - अख़बार, िेलीहवजन , रेहडयो, सामाजजक संजाल \nआदद नारी देिक प्रदशान क ’ रिल अथछ। समाज हवचारिीन भेल जा रिल \nअथछ , सभ हकयोक जनैत छी। सभ अपन मान , पद , आयु आददक मयाादा \nहबसरर रिल अथछ। एहि हवर् य पर ’नरललिंगी’ कहवता पठनीय लगैत अथछ। \nकहवताक एक अंश देखल जा सक ै त अथछ जे रज्जु मे सपा भाव बतबैत अथछ \n: \n \nकाम भस्म छथि सशव नेत्रसँ  \nकामुकता मचा रिल तबािी  \nपत्र-पसत्रका रेहडयो-िी.वी. मे \nव्याग्राक प्रचार द ’ रिल अथछ तकर गवािी  \nपौरुर् मरला युग बीतल   92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेसी नरललिंगीक अथछ आबा-जािी - (पृि संख्या 47) \n \nसाहित्यकार एतबे सँ चुप नहि िोइत छथि , नारी समाज क े  एकसत्रत भ ’ एकर \nहनराकरण िेतु आह्वान करैत सलखैत छथि:  \nअब हकछु करिे पड़त \nमातृशक्क्ट्तक ेँ  जागहि पड़त \nिे जानकी , नरललिंगी नहि \nपुत्र देब पौरुर्वान , तखने  \nअपन भारत बनल रित मिान।  (पृि संख्या 47) \n \n’वरदान करू ’ कहवता क े  पढ़ैत काल एना लगैत छ ै क जेना साहित्यकार \nमहिला वगाक प्रथतहनथधत्व करैत हपतृसत्ता क े र अनगाल बेड़ी तोरबा िेतु व्यग्र \nिोथि ! लड़की सभक े  पाँखख देमय चािैत छथि मुन्नी मधु। हनणाय क े , पढ़य \nके, बढ़य क े  सामान अवसर जाहि सँ िरेक  लड़की प्रमाजणत क ’ सकथि अपना \nक े  सामर्थयाशाली:  \nबाबू , फ ू ससये पड़ल छी अिाि \nनेनपनेमे नहि करब िम हबयाि \nपहढ़-सलखख बनब िम ज्ञानी  \nमनस्स्वनी , तेजस्स्वनी , हवज्ञानी। \n \nमनस्स्वनी , तेजस्स्वनी , हवज्ञानी बनबाक मन्त्र भले स्क ू सलया मास्िर बला \nलगैत छ ै क, मुदा ई बहुत पैघ आह्वान छ ै क। \n \nभार्ा भूथम आ संस्क ृ थत अिाात थमथिलाम संग हिनक संलग्नता सोिनगर \nछहन। भार्ा असभयानक सियात्री लगैत छथि। तीनूक ध्वज लेने आगा बढ़े  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 93 \nचािैत छथि:  \nसुक ृ थत ध्वजारोिण क ’ जगमे  \nमाइक गररमा सँ हुलसैत रिी।  \nभार्ा -भूथमक िवन क ुं डमे \nधधक ै त आहग सन प्रज्ज्वसलत रिी। - (पृि संख्या 56 ) \n \nभहवष्यक प्रथत नारी शक्क्ट्त क े र संकल्पना अनुकरणीय लगैत अथछ एहि पोिी \nक े  पढ़लाक बाद। एिेन बात ’परमाणु बम ’ शीर्ाक कहवता मे देखल जा सक ै त \nअथछ: \nबढ़य ददअ िमर शक्क्ट्तक ेँ \nसृजने धरर नहि इथतिास िमर।  \nछी िम कालजयी कललिंगक पद्मा \nहवश्व हवजयी अथछ िमर समर।  \n \nधमाराज क े र िम छी सेवक  \nदुष्ट अत्याचारी लेल जम छी  \nसुरक्षा-संरक्षा आ हवनाशेमे \nिँ , िम पूरे परमाणु बम छी - (पृि संख्या 60 ) \n \nहपतृसत्ता अदौ सँ स्त्रीगण क े  देवी बनेबाक अपूवा स्वांग रचने अथछ। मुदा आब \nपदाा फास भ ’ चुकल छ ै क। स्त्रीगण जाहग रिसल छथि। आब ई सभ अपना \nलेल पुरुर्क देल देवीक ओढ़ना उघारर फ े कय चािैत छथि। अपना लेल नहि , \nएक लेल नहि , सभ लेल , नारी मात्र क े  मानवी स्वरुप मे देखय चािैत छथि। \nशंखनाद करैत छथि:  \nिे बनू अिीं सभ देव-हपतर  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसलअ देवी -देवताक पदनाम  \nिम मनुख छी बेबिारोमे  \nमनुखे सन िमरो चािी स्िान। - (पृि संख्या 62 ) \n \nलोक आ स्िानीय पररवेशक वस्तु आ पररस्स्िथत क े र हबम्ब क े  रूप मे व्यविार \nकरब बात अिवा कर्थय क े  लोकक मोिर लगाएब भेल। चूड़ी , ककबा , आमक \nअचार , फगुआ आ मनक रोग अिाात प्रेम रोग आदद हबम्ब क े र प्रयोग कोना \nएक हवरिनी नाथयका लेल िोइत छ ै क से कहवताक लासलत्य बढ़ा रिल छ ै क। \n’हवरिक वेश’ क े र अलप अंश एकरा प्रमाजणत करैत अथछ:  \nहिक ु ला भए गेल अचार जोग  \nअथछ मनक रोग हवचार जोग  \nनहि चािी चूड़ी , नहि चािी ककबा  \nअिाँ लेल हपया मोर मन चकबा। - (पृि संख्या 71) \n \nअपन माहि सँ , लोक सँ , परम्परा , इथतिास आ मेिा इथतिास पर गवा क े ना \nकरी , अपन थमथिलाक लुप्तप्राय गौ रव क े  क ु न तरिेँ प्रथतिाहपत करी, ताहू \nददशा मे कहवता बढ़ैत अथछ:  \nजाहि खेतक उपजा सीता  \nजगतजननी परम पुनीता  \nहवश्व मानथचत्रमे ओ थमथिला  \nचमक ै त सुरुज समान भेित  \nसत्ते किैत छी \nथमथिलाक ेँ  फ े रसँ उच्च स्िान भेित। - (पृि संख्या 86 ) \n \nझंझावात कहवता सच किी तँ आजुक स्त्री अिाात 2023 स्त्री आ ओकर  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 95 \nमायक मनोदशा क े र झंझावात टकिंबा सोचक उभयवृतता बतबैत छ ै क। \nस्त्रीगण इ हनणाय कोना करी जे दुरागमन काल जाइत बेिी क े  पुरने बात सभ \nक े र सशक्षा दी अिवा बदलैत समय क े र संग अपन बेिी क े  पररवतान - सोच , \nव्यविार आदद मे करैत रिबाक सशक्षा (सीख) दी! ओना  बेिी मा य स ँ हकछु \nआरो आशा रखैत छथि:  \nपहिल बेर ससुर घर  \nजाइत थधयाक ेँ  \nकी सभ सीखेती  \nवैि सभ किती  \nजे हुनक माय  \nकिने रिथिन \nजाउ सुग्गा!  \nपथतक ेँ  परमेश्वर बूझब \nमिफामे जाइत छी  \nअिीए िामे बिरायब  \nअिवा ओ  \nएतबहि किथिन जे  \nनहि हकनको शोर्ण करब  \nनहि अपने शोहर्त रिब  \nजाउ बेिी  \nमनुख छी  \nमनुख जकाँ रिब ! - (पृि संख्या 88 ) \n \nकहवताक अंथतम तीन पँक्क्ट्त तँ सम्पूणा सोच क े र कायापलि क दैत छ ै क। \nएहि पर हवशेर् ध्यान देबाक दरकार छ ै क :   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाउ बेिी  \nमनुख छी  \nमनुख जकाँ रिब !  \n \nबद ल ैत मा नवी के र अपन स् वा सभमा न स वा ेपरर छै क। स ब हकछु छोहड़ नैिर स ँ \nसासुर अबैत छथि । मुदा सम्मान तँ चािी:  \nमाता -हपता सभ नाता अर्पिंत \nक’ देलहुँ हनज धाम समर्पिंत  \nअपन सभ सुख सेिो कयलहुँ दान  \nिमरा लग रिय दी िमर स्वासभमान। - (पृि संख्या 97) \n \nअपन स्वासभमान लेल साकांक्ष आ सावधान छथि साहित्यकार। अपना मे \nबहुबचन देखैत छथि , नारी क ें हरत बहुबचन। पुरुर्  अपना आपमे बहुबचन \nछथि, मुदा पुरुर्क बहुबचन जेना नारी शोर्ण लेल बनल िोहन !  \nमुन्नी मधु कहवता कोना गढ़ैत छथि तकर उत्तर अपन कहवता -कहवता बनैत \nअथछ- मे दैत किैत छथि:  \nवाचाल दृगक  \nअनहगनत प्रश्नपर \nमुस्स्कए िा एक मात्र उत्तर \nबेकिल उलझन  \nअनकिल अनुभव  \nजखन हवचसलत करैत अथछ  \nतख ने िमर कहवता बनैत अथछ। - (पृि संख्या 99 ) \n \nबात क े  िोड़े आरो स्पष्ट करैत सलखैत छथि:   विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 97 \nहृदयमे रहि –रहिक’ \nउठय भावनाक ज्वारर  \nचंचल भ ’ उठय \nअसभव्यक्क्ट्तक \nबाि नहि सूझय \nलग अहबते  \nबोल नहि फ ू िय \nनैन थमलय \nनैन झूकय \nजखन मोन पड़ैत अथछ  \nतखने िमर  \nकहवता बनैत अथछ। - (पृि संख्या 100 ) \nअपन आइडेंहििी आ व्यक्क्ट्तत्व क े र भान छहन साहित्यकार क ेँ । ओ अपन \nसोच , व्यक्क्ट्तत्व, व्यविार, स्वतंत्र लेखन , अपन स्त्री िोबाक गौरवबोध छहन। \nएकरा स्पष्ट करैत हुनकर लेखनी हुँकार करैत छहन:  \nहकएक तँ िम \nराधा नहि छी  \nआ ने सूपानखे छी  \nिम मुन्नी मधु छी \nअपना लेल  \nगहढ़ सक ै त छी \nअपन ससद्धांत।- (पृि संख्या 104 ) \n \nमुन्नी मधु स्वयं कामकाजी महिला छथि ,अध्याहपका छथि। ताटििं घर मे स्क ु ल \nजाय सँ पहिने आ स्क ू ल सँ घर घुड़ला बाद , की स्स्िथत िोइत छ ै क तकर  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअपन अनुभव संग जोड़ैत कहवता रचैत छथि। बात मुदा रत्ती -रत्ती सिी किैत \nछथि। जे महिला नौकरी करैत छथि अिवा जजनकर घरक महिला नौकरी \nकरैत छथि से एकरा संग अपना क े  जोहड़ सक ै त छथि :  \n \nसखरी बासनक अंबार देखखक ’ \nआँदठ-क ू दठ क' पसार देखखक ’ \nमोने-मोने ररससया जाइत छी िम  \nक ु राा-आचमन कयने हबना  \nमाँजज -धोइ क’ \nभानस घरमे  \nजुथम जाइत छी िम  \nिँ, काजपरसँ घुररक ’ \nकाजे पर आहब जाइत छी िम। - (पृि संख्या 102) \n \nहनम्न वगीय, हनम्नमध्यम वगीय, आ मध्यम वगीय पररवार क े र कामकाजी \nमहिला सभक परेशानी आ जीवनक ददक्ट्कत मुन्नी मधु लेल भोगल यिािा \nछहन। एहि यिािा क े र वणान ससनेमा क े र रील जकाँ हिनक कहवताक शब्द \nपाठक क े र माि मे घुमैत छ ै क: \n \nघरसँ कायाालय धरर  \nगाय-बड़द दुनू िमिीं \nि’रो बिैत छी िम \nदूधो परसैत छी िम  \nतिनो किाँ कमासुत  \nकिबैत छी िम  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 99 \nिँ, काजपरसँ घुररक ’ \nकाजेपर आहब जाइत छी िम।  (पृि संख्या 103) \n \nएहि कहवता संग्रि क े र पोिी मे नीक-अधलाि सब तरिक कहवता भेित। \nहकछु कहवता  एिनो भेित ज े गंभीर नहिये जकाँ छ ै क मुदा सभ नीक भ जेतै \nतँ नवरस कोना िेतैक! हवनती , ससया अवतार , ककरा क े  दूसत  आदद कहवता \nिमरा  नीक नहि ल ा गल । हकछु कहवता  ज ेना  अत्यथधक स ा मा न्यीकरण  के र \nसशकार भ ’ गेल  िो! हकछु कहवता  एिेन अथछ ज े पा ठक के र गंभीर च ेतना  के र \nबाि जोिैत अथछ।  \n-लोक की कित ,बान्िल बोझ , िँसी एक , रूप अनेक  इत्यादद कहवता \nसाहित्यकार क े र लेखन शैली क े र िस्ताक्षर किल जा सक ै त अथछ।  \nक ु ल थमला क ’ मुन्नी मधु क े र रचना एक पठनीय पोिी छहन। नव साहित्यकार \nछथि, ता हि ज्ञाने हिनका अध्ययनशील रिैत खूब पढ़क चािी आ नूतन हवर्य \nवस्तु पर नूतन प्रयोग करैत भहवष्यक डेग प्रशस्त करक चािी। \n \n-ककरा क े  दूसत : मुन्नी मधु \nनवारम्भ: मधुबनी - 2023 \nमूल्य: 200 रु.. \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.हनमाला कणा - अग्ग्न सशखा (खेप -२४) \n \nहनमाला कणा (१९६० - ), सशक्षा - एम. ए., नैिर- खराजपुर , द रभङ् गा , सासुर - \nगोहढ़यारी (बलिा) , वत्तामान हनवास - राँची , झारखण्ड। झारखंड सरकार \nमहिला एवं बाल हवकास सामाजजक सुरक्षा हवभागमे बाल हवकास पररयोजना \nपदाथधकारी पदसँ सेवाहनवृसत्त उपरान्त स्वतंत्र लेखन।  \nअग्नन शशखा (भाग- २३) \n(मूल हिन्दी - स्वगीय जजतेन्र क ु मार कणा , मैथिली अनुवाद - हनमाला कणा)  \nकिा अखन धरर:  \nउवाशी क े  हवरि में हवचसलत राजा पुरूरवा राजकीय काज स s उदासीन भ s \nगेल छथि। ओ राज -काज स s मुँि मोहड़ सददखन उवाशी क े  ध्यान में हनमग्न \nरिैत छथि। ओ राजमिल में रिथि अिवा वन -हविार करथि हुनका दृथष्ट क े  \nसमक्ष सददखन उवाशी घुमईत रिैत छथिन वन हविार क े  बिन्ने एकांत स्िान \nपर आहब उवाशी क े  थचत्र बनबैत रिैत छथि ,उवाशी क े  याद करैत रिैत रिैत \nछथि। \nआब आगू: \nराथत क े  चाररम प्रिर छल । मृदु आ सुखद िवाक झाेंक गवाक्ष क े  मागा सँ s \nराजा पुरूरवाक शयन कक्ष मे प्रवेश करय लागल।राजाक आँखख धीरे -धीरे \nआराम करय लागल। हनरादेवी धीरे -धीरे हुनका लग आहब रिल छलीि। हनरा \nदेवी राजा पुरूरवाक आँखख क े  अपना िािे सोिरावैत झाँप लगलथि।  \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 101 \nतखनहि अचक्ट्क े प्रकाशक एक तीव्र झाेंक झs घर क े  भीतर झमहक उठल। \nघुप्प अन्िार जे कक्ष में पसरल छल,कक्ष सs हवलुप्त भय गेल ,राजाकआँखख \nमें बसल हनन्न पयान्त ओहि तीव्र आलोक स s व्यथित भs हवलुप्त भय \nगेल ,राजा पुरूरवाक नेत्र पूणातया फ ु जज गेल। ओ आियाचहकत भय एम्िर-\nओम्िर देख s लगलाि। तीव्र प्रकाश में हुनक नेत्र चमत्क ृ त रहि गेल! आिया \n! अलौहकक ! तीव्र प्रकाशक मध्य कोन अलौहकक ददव्य मूर्तिं ठाढ़ अथछ! \nराजा हवस्फाररत नेत्र स s एम्िर-ओम्िर तक ै त रिलाि ओहि ददव्य मूर्तिंक \nअनुसंधान क े  प्रयास में । तीव्र इजोत मे हुनकर आँखख आिया सँ भरल \nछलहन।ओ देखलहन जे हुनका सोझाँ ठाढ़ ददव्य सौन्दया मूर्तिं आन हकयो नहि \nहुनक उवाशी छलहन!  \n\"उवाशी! ओि उवाशी!थप्रय उवाशी! ई उवाशी!आिाँ उवाशी थिकहुँ! की आिाँ \nसत्ते आयल छी ! अिवा िम क ु नाें भ्र्म में थिकहुँ!\" \nराजा अपन हवशाल मजबूत आ उन्नत बाँहि मे  ओहि सौन्दयाक दृश्यमान मूर्तिं \nक ेँ  समेहि हृदय लगा लेलहन।राजा आललिंहगत अलौहकक प्रेथमका असंख्य \nचुम्बन क े  बरसा देलहन।उवाशी प्रेम -हवह्वल भय थप्रयतमक प्रेमक बौछार मे \nहनिल स्नान करैत ठाढ़ भ s गेल ीि।उवाशी हकछु क्षण  उपरा न्त रा ज ा  के  बंधन \nसँ s अपना क े  मुक्ट्त करs क े  प्रयास करs लगलीि तखन राजा हुनका अपना \nबाहु -बंधन सँs मुक्ट्त कय िाि पकरर अपन पयंक पर बईसवाक आग्रि \nके ल थि। उवाशी हन:स ंकोच  हु नक पयंक पर बैसस  हकछु क्षण  अपन थप्रयतम \nददस मौन तक ै त रिलीि , तखन हुनकर ठोर में क ं पन भेल।जेना असंख्य घन्िी \nएकहि संग घनघना उठल िोय,ओहि शान्त वतावरणक े  हनस्तब्धता भंग भs \nगेल। ओहि शांत वातावरण मे बाजज रिल मधुर घन्िी सन उवाशी क े  मधुर स्वर \nबिरायल छल।  \n\"िम अपन बात पूरा क े लाौं ने िमर थप्रय\"? \n\"िँ थप्रये, आइ िम बहुत प्रसन्न छी ,हकएक तs तप्त मरुभूथम सन गमाआ  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशुष्क िमर जीवन मे बसंत आहब गेल अथछ ,अिाँक आगमन क कारणेँ। अिाँ \nिमर अन्िार जीवन मे इजोतक हकरण बहन अपन पदापाण क े लहुँ अथछ । \nथप्रये!आब िमर नेत्र अिाँक सौन्दयाक पूणा आनंद ल s सक ै त अथछ। िमर \nहृदयक ताप अिाँक दशान रूपी बरखा सँ s दूर भ s गेल अथछ थप्रये।\" \n\"िमर थप्रयतम, अिाँ िमरा स्वगा मे प्रेम -सुधा मे स्नान करवा  हवरिाग्ग्न में \nजरय लेल छोहड़ स्वयं धरती पर आहब गेलहुँ। मुदा िम एतहु अिाँक पाछाँ \nपड़लहुँ ,अिाँ क ेँ  देल गेल वचन क ेँ  पूरा करबाक लेल। आब िमरा हवश्वास \nददअ ,अिाँ िमरा एत s छोहड़ आन ठाम पलायन नहि करब\" ?- \nप्रेम भरल नेत्र सँ s राजा ददस तक ै त उवाशी पुछलखखन।  \n\"नहि थप्रय,भल टििं अिाँ िमरा छोहड़ कs चसल जायब ,मुदा आब िम अिाँ क ेँ  \nकहियो नहि छोड़ब। अिाँ क ेँ  छोहड़ देबाक लेल िम बहुत पिाताप क े ने \nछी।अिाँक हबछोि में िमर समय कोना व्यतीत भेल ई हकयो नहि बूजझ सक ै त \nअथछ। िमरा त s एतबे बुझल अथछ जे ई  समय में िम श्वास लैत रिी मुदा \nजीहवत नहि रिी।  िमर ददवा रासत्र अहििंक स्मरण करैत कोनहुना बीथत गेल। \nअिाँक हवरि मे िमर रुथच कोनो बात मे ,कोनो काज में नहि छल ,सब समाप्त \nभs गेल। ताहि लेल िम आब अिाँ सँ s दूर जेबाक सपनो में नहि सोथच सक ै त \nछी\" - राजा उवाशी क ेँ  आश्वस्त करैत छथि।  \n\"पृर्थवीपथत संसार क े  सब मयाादा क े  त्याग कs कs िमरा संग हववाि \nकरब,िमरा अपन जीवन -सािी , अपन सि -धर्मिंणी बना लेब\"? \n\"अवश्य थप्रय,ईिो क ु नो पूछबाक बात थिक ?\" - प्रेमसँ भरल आँखख सँ s \nउवाशी ददस तक ै त राजा बजलाि ।  \n\"अिाँ अपन हृदयक प्यास समाप्त भेलाक बाद िमरा नकारब त s नहि\" - \nउवाशी पूणातिः हनखििंत िोबय चािैत छलीि ।  \n\"क े िन गप्प कs रिल छी ,मनुष्य अपनहि देि सँ अपन आत्मा कतहु हनकासल \nसक ै त अथछ? अिाँ िमर आत्मा छी ,जकरा हबना िम हनजीव रिब\" - राजा  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 103 \nथप्रयतमा क ेँ  पूणा आश्वासन देलथि ।  \n\"तख न िमर हकछु शता अथछ थप्रय,अिाँ क ेँ  सददखन ओकर पालन करबाक \nवचन देमय पड़त\" - उवाशी अपन प्रेम क ेँ  शता मे बान्िय लगलीि। \n\"िम अिाँ क े  वचन दैत छी ,िम अिाँक िर शता हबना सुनने स्वीकार करैत \nछी\" - राजा प्रेम मे प्रत्येक शता स्वीकार करय लेल तैयार छलाि ।  \n\"थप्रयतम,ध्यान सँ सोथच क s शता सुहन क s वचन ददय । बड़ भावुक भ s कs \nप्रेम में आहब कs िड़बड़ी मे काज नहि करू\" - \nउवाशी स्वगा पर पृर्थवी द्वारा आरोप लगाबय क े  अनैथतकता क े  आक्षेप करबाक \nकोनो अवसर नहि देबय चािैत छलीि | \n\"िम किलहुँ एकबेर आब बदलब नहि ,िम अिाँक सभ शता क ेँ  हबना सुननहि \nस्वीकार करैत छी। िम ई बात पूणातिः हवचार क े लाक बाद कहि रिल छी। \nअिाँ िमरा सँ िमर पूरा राज्य छोड़बाक वचन लैत छी ,ऐश्वया आ हवलाससता \nक ेँ  त्याग करबाक वचन लैत छी वा एतवा धरर नहि जाौं िमर प्राण लेबाक \nवचन सेिो ली ,िम एकरा खुशी -खुशी छोड़बाक लेल तैयार छी\" - राजा पुरूरव \nदृढ़तापूवाक बजलाि।  \n\"तखन कोनो बात नहि। िमर मात्र दू िा शता अथछ , ई शता सभ सदा क े  लेल \nमोन राखू ,नहि तs अिाँ क ेँ  पिाताप करैत नोर बिबैत रि s पड़त,ताहि स s \nिमर बात पहिले अिाँ सुहन सलय तखन वचन देब\" - उवाशी दृढ़ स्वर में \nबजलीि।  \n\"िँ - िँ! कहु कथि किबाक अथछ। िमरा सुनवाक आवश्यकता नहि ,तिाहप \nिम सुहन रिल छी\"।  \n\"िमर पहिल शता अिाँ क ेँ  वास्ते! िमर पुत्रवत् पासलत ई दू गोि मेमना \nअथछ।अिाँ क ेँ  एहि दुनू मेमना क ेँ  सददखन रक्षा कर s पड़त\"! \nराजा पुरूरवा - \"बस एतबहि बात ? ई कोन पैघ बात अथछ,जेकरा वास्ते आिाँ \nएतेक भूथमका देलहुँ!एतेक प्रकारक जीव -जन्तु िमर पशुशाला में पासलत भ s  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरिल अथछ। िम ओकर र क्षा करैत छी,तखन अिाँ क े  एहि दू गोि मेमना सभक \nरक्षा हकएक नहि करब\"? \nएतेक आसान नहि अथछ ई बात थप्रयतम! अिाँक कमाचारी सभ पालतू \nजानवरक रक्षा करैत अथछ , ज ा हि मे कख नो का ल  हकछु गल ती भs सक ै त \nअथछ,जकर पररणाम स्वरूप ओहि पालतू जानवरक रक्षा नहि भ s सक े  आ \nओ मरर जाईत िोय । अहि बात पर कहियो क े ओ ध्यान नहि दैत िोयताि। \nअहुँ क े  ओम्िर ध्यान नहि गेल िोयत। मुदा ई मेमना मामूली जीव जंतु नहि \nअथछ, ई िमरा पुत्रवत थप्रय अथछ। \nराजा पुरूरवा - \"िम अिाँ क े  वचन देने छलहुँ थप्रय , िम हुनका सभक रक्षा \nअवश्य करब। आब अपन दोसर शता बताउ\"।  \n\"िमर दोसर शता अथछ ,आनंदक समय अिाात पथत -पत्नी क े  आपसी \nहवलासक संबंध क े  समय छोहड़ अिाँ िमरा कखनाें नग्न नहि देखाई देब\"।  \n\"ई तs आओर आसान शता अथछ ,एकर पालन करब कोनो कदठन काज नहि \nअथछ।िम अिाँ क े  वचन दैत छी , िम अिाँक एहि दुनू शता क ेँ  पूणा रूप सँ \nपालन करब\" - राजा पुरूरवा एहि  दुनू सिज शता क ेँ  सुनलाक बाद कनेक \nिँसलाि।  \n\"जखनहि अिाँ एहि दुनू शता मे सँ कोनो एकहुिा शता पूरा करबा मे असफल \nरिब,िम अिाँ क ेँ  छोहड़ स्वगा चसल जायब।\"  \n\"नीक बात थप्रय, िम अपन जान स बेसी एहि देल गेल वचन क े  ध्यान \nराखब\"।  \nएतेक देरी सँ गंभीर उवाशी आब प्रसन्न आ िर्र्िंत भs गेल छलीि। िँसैत \nबजलीि - \"पृर्थवी पर वर -वधू आहग क ेँ  साक्षी बना सात िा शता पूरा करबाक \nवचन दैत छथि ,मुदा िम क े िेन वधु छी,जे अिाँ क ेँ  एहि दुनू शता क ेँ  एहि तरिे \nपूरा करबाक वचन करयलहुँ अथछ। अिाँ क ेँ  सेिो कोनो शता अथछ - िमरा  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 105 \nलेल\" ? \nपुरुरवा िँसैत बजलाि  \"नहि थप्रय, िमर कोनो शता नहि अथछ\"। \nक्रमशिः \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.११.नन्द हवलास राय -जाबी  \n \nनन्दद विलास राय \nजाबी  \nरहवकान्त भाइक सारक हबआि थछऐन। आइये दू बजे बेरूपिर बररयाती हवदा \nिएत। रहवकान्त भाइक सासुरमे चचा अथछ जे बेिी बला बररयातीक ेँ  पाँच \nतरिक छ े नाक बनल थमठाइ खुएथिन। बररयाती जेबा लेल रहवकान्त भाइ \nदाढ़ी बनबै छला तखने हुनकर सारर थप्रया आहब कऽ किलक ै न - \n-पाहुन , लगाउ माेंछमे घी , मारू जांघमे चािी।  \nतैपर रहवकान्त भाय थप्रयासँ पुछलखखन - एिेन कोन बात छ ै  जे माेंछमे घी \nलगाएब आ जांघमे चािी मारब।  \nथप्रया किलक ै न- \n-सुनै थछऐ लड़कीबला बररयातीक ेँ  पाँच तरिक थमठाइ खुएथिन , तहूमे छ े नाक \nथमठाइ।  \nतैपर रहवकान्त भाय बजला - पाँच तरिक थमठाइ खुआबैि वा दस तरिक , \nछ े नाक खुआबैि आहक काजूक , िमरा ते मुँिमे जाबीए लाहग गेल अथछ। \nथप्रया पुछलक ै न- से की पाहुन।  \nरहवकान्त भाय बजला - िमरा खूनमे चीनी बहढ़ गेल िेन तँए डॉक्ट्िर थमठाइ \nखाइसँ मना कऽ देने छ ै ि।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 107 \n२.१२.जगदीश प्रसाद मण्डल - सुथचता (धारावाहिक उपन्यास)  \n \nजगदीश रसाद मण्डल \nसुथचता (धार ािावहक उपन्दयास) \n'सुथचता ' धारावाहिक रूपेँ छपब प्रारम्भ भेल 'थमथिला दशान 'मे, जे पहिने \nचप्रिंिमे छपब बन्द भेल आ मात्र पी.डी.एफ. मे ई-प्रकासशत हुअय लागल आ \nफ े र सेिो बन्द भऽ गेल। आ तेँ 'सुथचता 'क सेिो छपब/ ई -प्रकासशत िएब \nबन्द भऽ गेल। अिी आ लोकमे ई उपन्यास धारावाहिक रूपेँ ई -प्रकासशत कएल \nजा रिल अथछ। - सम्पादक।  \nसातम पडाि \n \nउड़ीसा राज्यक बीच राधारमणक ेँ  दस बखा भऽ गेलैन। पहिल बिाली \nभुवनेश्वरक पुरीमे भेल छ े लैन , भुवनेश्वरसँ बालेश्वर आ पछाइत फ ु लवनीमे \nअखन पदस्िाहपत छ ै ि।  \nछअ बजेक समय। ओना , माघमे छअ बजे साँझ भऽ जाइए आ जेठमे ददने \nरिैए मुदा से नहि , अखुनका समयमे सुयाास्त तँ भऽ गेल छल मुदा रोशनी \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओहिना प्रकासशत छल जेना सूया उगलापर रिैए...। राधारमण अपन दुनू \nपएरकेँ  ओस ा रक पील र ल गा  कु रस ीपर ओङ् गैठ कऽ बैस ल  उड़ीस ा क हवर् यमे \nसोथच रिल छला। मनमे रंग -हबरंगक हवचार सभ उदठ रिल छ ेलैन। उठ ै क \nकारण छ े लैन जे जखन भुवनेश्वरक पुरीमे छला तखन समुरक संग जगरनाि \nबाबाक स्िानसँ लऽ कऽ कोणाक ा क सूयामखन्दरक संग समुरक कातमे गारल \nकबीरक खन्ती सेिो देखख चुकल छला , पछाइत वालेश्वरमे अगम -अिाि समुर \nसेिो देखख चुकल छला आ अखन फ ु लवनीमे बुद्धदेवक  कमाभूथम सेिो देखख \nरिल छ ै ि। तिीकाल सुवाससनी लगमे आहब दोसर क ु रसीक ेँ  कनी सरका बैसैत \nबजली - \n-दस बरख भऽ गेल मुदा एठुनका बोली -भार्ा एठुनका लोक जकाँथत धुर -\nझाड़ बाजज नहि िोइए।  \nसुवाससनीक बात सुहन राधारमणक मनमे खाौंझ उठलैन मुदा खाौंझक ेँ  दबबैत \nपत्नीक हवचारक ेँ  िाड़ैक प ररयास करैत बजला - \n-अिाँ डेरामे रिै छी , छोि आँि-पेि अथछ तखन ऐठामक लोक जकाँ बजैक \nससिन्ता करै छी। िम जे भरर ददन ओिी समाजक बीच रिै छी से तँ नीक जकाँ \nबजले ने िोइए , तेकर िमरा ससिन्ते ने अथछ आ अिाँक ेँ  एिेन ससिन्ता हकए \nिोइए। \nअपना जनैत राधारमण सुवाससनीक बातक ेँ  बििा ड़ैक कोसशश क े लैन। हकए \nतँ मन हकछु स ोच ै-हवचारैक बनल छ े लैन। मुदा सुवाससनीक मन गप -सप्प \nकरैक बनल छ े लैन। तहूमे पथत -पत्नीक बीचक बात। कोनो हक दुनूमे सँ हकयो \nप्रथतबन्न्धत िोड़े छ ैि जे कोनो बात बजैक आहक कोनो हवचार करैक रोक \nरहितैन। \nनिलापर दिला फ े क ै त सुवाससनी पुन: दोिर बैत बजली - \n-अपना दुनू गोरेसँ नीक सुथचता बजैए।  \n  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 109 \nओना , राधारमण बुजझ रिल छला जे सुथचताक अखन बाल मन अथछ तहूमे \nिाइ -स्क ू लसँ हनक ै ल कौलेजमे सेिो गेल अथछ। एक तँ कौलेजक जीवन , \nदोसर जजनगीक चढ़न्त बेला , क े करा ने मन िोइ छ ै  जे िमहूँ बजन्ता बनी। \nजखन बजन्ता बनए चािब तखने ने  हवर्यक संग भार्ाक मंजन सेिो करए \nपड़त। जखने से भेल तखने ने मस्ज्जत जकाँ मस्ज्जत भार्ा सेिो िएत। तइ \nअनुक ू ल सुथचताक बोलीमे सुधार सोभाहवक अथछ। अपने तँ भरर ददन काजक \nपा छू बेिा ल  रिै छी एक्ट्के  बा तकेँ  भरर दद न स ुग्गा  ज का ँ रिन्त धेने रिऽ पड़ैए, \nतैठाम भार्ाक मज्जन करब साधारणक बात छी..! तखन तँ काजो ओिी \nभार्ाक माध्यमसँ करै छी तँए काज -जोकर भार्ाक ज्ञान तँ अथछए। डेरामे \nपत्नीक संग मैथिलीमे गप-सप्प करू आहक उहड़यामे...।  \nहवचारक ेँ  चौपेतैत राधारमण बजला - \n-सुथचताक ेँ  जेते भार्ाक खगता छ ै  तेते िमरा िोड़े अथछ। अिाँक ेँ  ते तहूसँ बेसी \nकम अथछ, तखन अनेरे हकए बोली -भार्ाक हवचार करै छी।  \nअपना  ज नैत रा धा रमण  एका ग्र भऽ हकछु हवच ा रए च ा िै छल ा  मुद ा  स ुवा सस नीक \nगप-सप्पक चाि हिनका चािक ेँ  चलैये नहि दइ छ ेलैन। तैबीच सुवाससनी फ े र \nबजली - \n-िमरा ममिर लग एकिा गाम अथछ मििौर , थमथिलांचलक मध्य बसल ओइ \nगामक भार्ा उहड़या अथछ।  \nसुवाससनीक बात राधारमणक ेँ  सेिो बुझल छ ै लैन। उहड़या सभ साौंसे गामक \nसम्पैत िथिया गाममे जमीन्दार सभ छला , हुनक े  सबिक संग भार्ा सेिो \nआएल , जेकर चलैन साौंसे गाममे अथछ। ओना , औझुका अपेक्षा पहिने जेतेक \nभार्ा मजगूत छल से अखन नहि अथछ। जजनको सबिक माता -हपता आ दादा -\nदादी बजैत रिैि सेिो सभ आब बेसी मैथिलीए बजै छ ैि। तेकर दोसरो कारण \nभेल , ओ भेल जेना पहिने हववाि -दान सीथमत जगिमे छ ेलैन तेना आब नहि \nछ ै न, जइसँ भार्ा सुधरबे क े लैन अथछ।   110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुवाससनीक गप -सप्प करैक इच्छा आ अपन अहनच्छा माने गप -सप्प नहि \nकरैक, हकछु स ोच -हवचार करबक ेँ  व्यक्ट्त नहि करैत हवचा रेमे मोड़ दैत , मोड़ \nदइक कारण , सुवाससनीक ेँ  हवचारमे ओझराएब रिैन...।  \nराधारमण बजला - \n-जहिना अिाँ आइ.ए.मे पढ़ैत रिी तहिना ने सुथचता सेिो भऽ गेल।  \nओना , राधारमण जीि दाहब कऽ बजला मुदा घुरछाबला सुतपुथतया भँट्टा जकाँ \nएकसंग अनेको हवचारक ेँ  समेहि बाजल छला , जइसँ सुवासस नीक मन ओझरा \nगेलैन। ओझराइक अनेक कारण मनमे उदठ गेलैन। हपताजीक ेँ  दुघािनामे मृत्यु \nभेल रिैन , पररवारमे एकाएक अन्िार पसैर गेल रिए...। मुदा ई बात \nसुवाससनीक मनमे एबे ने क े लैन जे अिी अन्िार -इजोतक बीच दुहनयाेँ चलैए \nआ अपनो चलै छी आ पररवारो चलैए। गामेक जे संगी सुक े शनी  छल , माने \nलोअर प्राइमरी स्क ू लसँ कौलेज धररक संगी , सुभ्यस्त पररवार , सात लाख \nनगद गहन हपताजी हववाि क े लखखन , िमरा क े  करैत? दोसर प्रश्न उदठ गेलैन , \nमाएक ेँ  अनुशंसापर नोकरी भऽ गेलैन , तँए ने अखनो तक पररवार ठाढ़ अथछ \nनहि तँ आइ क े तए रहिताौं? \n-क े तए रहिताौं, सुवाससनीक मनमे अहबते पक्षीक एक वंश रहितो फ ु द्दी जकाँ \nसुवाससनीक मन फ ु दैक गेलैन। बजली - \n-जँए अिाँ तँए ने िमहूँ एकठाम बैस गप -सप्प करै छी , नहि तँ..! \n-नहि तँ..!पर सुवाससनीक ेँ  रूहकते दुनू िािो आ मुिाेँसँ चररयबैत राधारमण \nबजला - नहि तँ, की माने ? \nएकाएक समुरक भवजा लमे फ ँ ससते भावुक जहिना भावना हविीन बहन जाइए \nतहिना सुवाससनीक ेँ  सेिो भेलैन।  \nतैबीच हबहुसैत हिम्मतलाल पहुँच बाजल - \n-भाय सािैब , सम्मसलते गोड़ लगै छी।  \nहिम्मतलालक गोड़ लागब सुहन राधारमण िकमक े ला। िकमकाइक कारण  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 111 \nभेल ैन ज े ज ँ अपनो अस ीरवा द  दैत हिम्मतल ा ल केँ  हकछु कहिऐ आ पस्त्नयो \nहकछु अस ीरवा द  दद अ ल गल खख न तख न अस गरे हिम्मतल ा ल  के मिर -क े मिर \nमुँि घुमा सशरोधाया करत , तइसँ नीक ने जे पहिने हुनक े  माने पत्नीएक ेँ  \nअसीरवाद ददअ ददऐन। समाजोक ेँ  ते सएि देखै छी जे दीक्षा बँिहनिारक पिार \nलगले अथछ। जे ददन -राथत दीक्षे बाँिैए मुदा सशक्षा देहनिार क ेते छ ै ि। ओ तँ \nसशक्षाक स्तरमे अथछए। राधारमणक ेँ  से सुतरलैन नहि। अपनो पररवार आ \nहिम्मतोलालक पररवारक बीच जखन सुवाससनी दुनू घाि ददस तकली तखन \nजेते पहवत्र (नीक) हिम्मतलालक पररवार देखख रिल छ े ली , माने हवधवा \nमाएक ेँ, तेना अपन नहि देखा रिल छ ै न , जइसँ हिम्मतलाल लग बजैक अप न \nमुँि नहि देखख सुवाससनी चुपे रिब नीक बुझलैन। मनो गवािी देलक ै न जे भाइये \nसिाएब लगा ने िमरो हिम्मतलाल गोड़ लगने छल , तोहूमे मुखौिी , जँ पएर \nछुहब ल गने रिैत तँ एकिा  बा तो िोइत, सेिो तँ ठररये छल। मुिसँ बजैत \nहिम्मतलाल ओसारपरक एकिा क ु रसीक ेँ  राधारमण लग सरकबैत बैसल।  \nहिम्मतलालक ेँ  बैससते राधारमण बजला - \n-बसमे , माने सवारी -गाड़ीमे अखन भीड़ क े िेन चलैए ? \nहिम्मतलाल बाजल - \n-भीड़ की भीड़ जकाँ चलैए। हववाि -मूड़नक तेिेन लगन चलैए , जे अन्िरो -\nडीठरा उदठ जाएत।  \nहिम्मतलालक हवचार सुहन राधारमण अधखखल्लू िँसी िँसस बजला - \n-भने सबिक उद्धार भऽ जाएत।  \nबजैक क्रममे राधारमण बाजज गेला , मुदा लगले मन रोक ै त किलक ै न , --\nआजुक पररवेशमे उद्धार िएब! कोनो हक िँसी -ठठ्ठा छी। मुदा मुिसँ हनकलल \nवाण तीर -धनुर् क वा ण  िोड़े छी आहक बन्दू कक गोल ी िोड़े छी ज े छुहि गेल  \nओ घाव करबे करत। मुँिक वाणमे एते तँ गुण अथछए जे ओकरा तोड़लो जा \nसक ै ए, मोड़लो जा सक ै ए आ छोड़लो तँ जाइये सक ै ए..!   112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमनमे हवचार अबैत -अबैत राधारमणक हवचारमे ढीलपन एलैन। जइसँ मन \nबहन गेलैन जे अपन हवचारक ेँ  सुधारर दोिरबैत बाजी। मुदा से भेलैन नहि। नइ \nिोइक कारण भेलैन जे अखन तकक जे जीवन राधारमणक हिम्मतलालक \nबीच रिलैन , ओइ रूपेँ हिम्म तलाल अपनो हवचार आ राधारमणोक हवचारक ेँ  \nिँसी -मजाकक रूपमे बुझलक। हिम्मतलाल बाजल - \n-भाय सािैब , अन्िरो-डीठरा  हक आब स स् ता  रिल । हववा ि बेरमे आन हकछु \nहुअए वा नइ हुअए मुदा मोिर साइहकल चािबे करी।  \nओना , हिम्मतलालक हवचारक निलापर दिला फ े क ै क मन राधारमणक ेँ  \nभेलैन। भेलैन ई जे क े िेन बुहड़वान जकाँ बाजल अथछ। मोिर साइहकल तीस \nिजारसँ ऊपरमे िोइए , ओिन चढ़हनिार जखन दस िजार बौंकक कजा \nस्वावलम्बनक जजनगी बना पररवार बसा सक ै ए , तखन गाड़ीक बदला नगदे \nहकए ने लऽ कऽ आरो नमिर स्वावलम्बी बहन जीवन धारण करैए। मुदा अपने \nमन राधारमणक ेँ  रोकलक ै न जे भाय जखन स्वतंत्र देशक सभ जन स्वतंत्र छी \nतखन सभ मन सेिो ने स्वतंत्र िएत , आ जखन सभ मन स्वतंत्र िएत तँ \nअहिना ने सभ धनो आ सभ कमाेमे स्वतंत्र रूपेँ लगैत रित। हवचारक ेँ  मोड़ैत \nराधारमण बजला - \n-हिम्मतलाल , बहुत ददनक पछाइत दुनू भाँइ एकठाम बैसलाौं िेन।  \nसशकारी हिम्मतलाल गौं ची माछ जकाँ गौंथचयाइत बाजल - \n-भाय सािैब , उमरमे अिा ँ हकछु कम छी मुद ा  हबस रा ि िमरा स ँ बेस ी छी। \nहिम्मतलालक बात सुहन राधारमण चाौंकला। चाौंक ै त चारू ददस चकोना भेला \nजे कोन एिेन काजे आहक हवचारे हबसरलाौं जे हिम्मतलाल बाजल। अपने \nजखन भाँजपर राधारमणक ेँ  नहि चढ़लैन तखन मन क िलक ै न जे हकए ने राजा \nभरिरी जकाँ जोगी बहन हिम्मतेलालक ेँ  पुथछऐ। हवचार पररपूणा िोइते \nराधारमण बजला - \n-से की हिम्मत ?  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 113 \nनेयारल बात बजैमे जहिना मन फ ु िराम िोइए तहिना हिम्मतलालक रिबे \nकरइ। बाजल - \n-भाय सािैब , ददन आ तारीख िोड़े जीवन छी , जीवन छी ओकर हक्रया। से तँ \nबीचमे को नो भेबे ने कएल। तहूमे पनरिम ददन तँ भेँि भेले रिाौं। अखन एकिा \nकाज अराथध लेलाौं , तिी अराधक बीचमे एलाौं िेन।  \n-काजक अराध  सुहन राधारमण सुवाससनीक ेँ  किलखखन - \n-अिाँ ने गामेक रिलाौं आ ने शिरेक भेलाौं। पहिने चाि हपयाउ , तखन ने गप -\nसप्प करैमे मनो लागत आ नीको िएत। भोज ने भात , िर-िर गीतसँ काज \nचलत।  \nओना , हिम्मतलालक ेँ  चाि पीबैक मन नहि छल हकए तँ आठ घन्िाक यात्राक \nपछाइत बससँ उतैरते बसे स्िेण्डमे चािो आ हबस्क ु िो खा -पीब नेने छल , मुदा \nराधारमण अपन नाआें लगा पत्नीक ेँ  आढ़ैत देने छला , तँए बीच मे हकछु बा ज ब \nमाने चाि पीब हक नहि पीबक ेँ  उथचत  नहि बुजझ हिम्मतलाल चुपे रिल। \nसुवाससनी चाि बनबए गेली। हिम्मतलालक ेँ  असगरे देखख राधारमण बजला - \n-हिम्मत ऑहफसक की िाल -चाल अथछ ? \nहिम्मतलाल बाजल - \n-भाय सािैब , िाल -चाल की रित जहिना िाल -बेिाल अथछ तहिना चाल सेिो \nक ु चाल भइये गेल अथछ।  \n-बेिाल आ क ु चाल  सुहन राधारमण चाौंकला , मुदा तेकरा सम्िारर बजला - से \nकी हिम्मत? \nहिम्मतलाल बाजल - भाय सािैब , अपना समैयक बात हबसैर जाउ , जे लोकक ेँ  \nिािक -िाि काज िोइ छल। आब काजक कागजक पन्नामे माने आवेदनमे \nअपन नोिक पन्ना नइ लगाएब तँ काज िएत। आब तँ सत्तैर सालसँ ऊपरे \nदेशोक ेँ  आजाद भेना भेल , आबो जँ सा वाजहनक संस्िाक ेँ  अपन संस्िा बुजझ \nअपने िािे काज नहि चलाएब तखन आजादीक फल की भेिल।   114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nहिम्मतलालक बात सुहन राधारमण मुस्स्कयेबो करै छला आ मने -मन मसखरी \nसेिो ताहक रिल छला , हकए तँ गप-सप्पमे रस भेिै छ े लैन। चपरासी रहितो \nहिम्मतलाल अथधकारी सभ लग बजैत -बजैत हनधोक बजहनिार  बहनयेँ गेल \nअथछ। भलेँ अथधकारी चपरासी बुजझ हिम्मतलालक बातक मोजर ददअए वा \nनहि ददअए। ओना , हिम्मतलालक अपन मन एते पीठ ठोकबे करै छ ै  जे उथचत \nबात अपना बापोक ेँ  किबै। तोहूमे जहिना अपने नोकर छी तहिना ने अथधकारी \nलोकहन सेिो नोकरे छ ै ि। तखन बजैमे कोन संकोच। तिी बीच सुवासस नी चाि \nनेने पहुँचली। तीनू गोरे माने राधारमण , हिम्मतलाल आ सुवाससनी चाि पीहबते \nरिैि हक सुथचता अपन कोठरीसँ हनक ै ल ओसारपर आहब बाजल - \n-हिम्मत चाचा , सुतीक्ष्णा बिीनक की समाचार ? \nपहिने मा ने हकछु स ा ल  पूवा, ओना अखनो सावाजहनक सशक्षण संस्िामे साल \nभररक कोसा िोइए , जइसँ साले -साल हवद्यािी क्ट्लास आगू िोइए , तइसँ \nअलग सेिो पढ़ाइक तरीका बदलबे कएल अथछ जइसँ सालेमे दू -तीन-चारर \nक्ट्लास हवद्यािी बढ़बे करैए। सुथचता सेिो बारिमे सालमे मैहरक पास करर \nकौलेजमे पढ़ैए। तैसंग सुभ्यस्त जीवन स्तर माने खान -पान , रिन-सिन रिने \nफ ु हि कऽ जुआन तँ नहि, मुदा अस्फ ु हित अवस्िामे सेिो पहुँथचये गेल छल। \nग्रामीण पररवेशक संस्कार लजपन  सेिो सुथचतामे दस्तक दइये देने छल , जे \nहवचररत िोइत ऐ सीमापर पहुँच गेल छल जे लजपनक वैचाररक रूप क े िेन \nिेबा चािी। ओना , िाइये स्क ू लसँ सुथचतामे बजैक गुण आहब गेल छल।  \nहिम्मतलाल बाजल - बुच्ची , आठम दद न ओकर  हववा ि िएत। स भ हकछु ठीक-\nठाक भऽ गेल।  \nहिम्मतलालक मुिसँ सुतीक्ष्णाक हववाि खससते ठनका जकाँ तँ नहि मुदा \nसघन बखााक बून जकाँ जरूर सबिक मनपर झिरलैन। ओना , सबिक अपन -\nअपन मन तँए अपन -अपन दशा -ददशा सेिो छ ै न्िे। राधारमण मात्र अपन  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 115 \nवैवाहिक घिनािा सँ पररथचत छ ैि तँए समाजक रूप -रंग नीक जकाँ नहि बुझै \nछला। माने सुवाससनीक संग राधारमणक हववाि क े ना भेल आ पररवारमे \nहवग्रिसँ हवरोि क े ना उठल , बस तेतबेसँ पररथचत। तेकर कारणो स्पष्टे अथछ \nजे राधारमणक ेँ  कौलेज जीवनमे पररवारक दुरबेविार , दोबर श्रथमक बना \nदेलक ै न। बनाइये िा न हि देलक ै न, फलो दैत रिलैन। जइसँ कौलेज जीवनक \nररजल्िक संग एक े  तरपानमे आई.ए.एस. सेिो तरैप गेला। आत्मबलक संग \nआत्म-शक्क्ट्त सेिो ददनानुक ू ल मजगूत िोइते गेलैन। जइसँ आन \nआई.ए.एस.सँ एते दूरी भइये गेल छ ै न जे हपताक आक्रोशक ेँ  राधारमण समन \nक े लैन मुदा दोसराक छाती डोलाइमान रहि ते छ ै न। ओना, अपन हववािक \nभोगल घिनाक ेँ  राधारमण मनसँ उतारर हबसैर जकाँ गेले छ ै ि , जइसँ ने कहियो \nओइ आक्रोश दद स  मन बढ़ल ैन आ ने ओइपर  हकछु स ोथच  स कल  छल ा । मुद ा  \nआइ हिम्मतलालक बेिीक हववािक बात सुहन अपनो सुथचता नजैरपर \nचढ़लैन। तँए गुम्मे रिब नीक बुजझ चुपे रिला। मुदा सुवा ससहनयो आ सुथचतोक \nमनमे अनेको हवचार माने अपन जीवनसँ सामाजजक जीवन धररक , रंग-\nहबरंगक रूपमे उठए लगलैन।  \nअपन मलीन िोइत हवचारक ेँ  सुवाससनी दबैत , बजली - \n-कएम बरस सुतीक्ष्णाक छी ? \nहिम्मतलालक ेँ  जीिेपर सुतीक्ष्णाक जन्म ददन छल , लगले माने सुवाससनीक \nप्रश्नक तुरन्ते उत्तर दैत बाजल - \n-मेम सिाएब , ओना छी तँ अठारिम बखा मुदा सुथचता जकाँ जुआन नहि भेल \nअथछ। \nसुभ्यस्त पररवारक खान -पानक संग रिन -सिन अनुक ू ल रिने सुथचताक ेँ  \nशारीररक श्रम कम छल जइसँ शरीरक कद फौदा जुआनीक रंग जइ रूपेँ चढ़ौने \nछल तइ रूपेँ सुतीक्ष्णाक शरीरक कद नहि बनने ओिन रंग नहियेँ चढ़ल छल। \nएक तँ एकिरा देि तैपर शारीररक श्रमक अनुक ू ल पररवारक स्तर  खान -पान ,  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरिन-सिन  नहि रिने सुथचताक आगू सुतीक्ष्णा बचिन जकाँ छ े लैिे। \nसुवाससनीक पुछ ै क कारण मनमे छ े लैन जे बारिम -तेरिम बखाक सुथचता \nजखन एिेन अथछ , तखन सुतीक्ष्णाक उम्र क े ते िएत। पुरना जमानाक लोक \nकिै छला - अष्टवर्े भवेत गौरी मुदा आब तँ से नहि रिल। अठारिम बखाक \nपछाइत बेिीक हववाि करैक अथधकार माता -हपताक ेँ  अथछ। \nकौलेजमे पढ़ैत सुथचताक नजैर हववाि पद्धथत ददस बढ़ए लगल जइसँ एकसंग \nअनेको प्रश्न सामनेमे उदठ कऽ ठाढ़ हुअ लगलै। पहिल , माइक इथतिास माने \nहववाि स म्बन्धी बुझल, हकए तँ माइये मुिेँ सुथचता सुहन चुकल छल। दोसर \nकौलेजमे ओिन घिना सेिो देखख चुकल छल जे बी.ए.क लड़को आ \nलड़हकयो, पढ़ाइ छोहड़ , गाम -घर छोहड़ कोलकातामे जा कऽ काली मखन्दरमे \nहबआिो क े लक आ एक्ट्क े  कारखनामे दुनू ऑहफसक हकरानीक रूपमे \nनोकररयो करैए आ गाममे दुनूक  माता -हपताक बीच गारर -गरौबसल , मारर -\nपीिक संग मुकदमाबाजी सेिो चसल रिल अथछ आ लड़का पक्षक जिलो \nयात्रा भइये गेल अथछ। \n \nसुथचताक मन धारक बिैत धारा जकाँ आगू बढ़ल। आगू बहढ़ते अपन पररथचत , \nपररथचत ऐ मानेमे जे सुथचताक देिमे कोनो रोग भेने एकिा डॉक्ट्िरनी लग \nजाइए जैठाम गप -सप्प क क्रममे जानकारी भेलै जे एम.बी.बी.एस. पास \nलड़कीक हववाि जँ एम.बी.बी.एस. पास लड़कासँ कमसँ करब समाजमे \nिँसरात िएत। मदा भलेँ मिान वैज्ञाहनक े  वा मिान हवचारक े  हकए ने िोथि मुदा \nहववाि साधारणो पढ़ल -सलखल वा नहियाेँ पढ़ल -सलखल कन्याक संग िँसी -\nखुशीसँ मनौले जाइए। अपन िँ सारत बुजझ ओइ एम.बी.बी.एस.क हववाि \nहपता जखन करए लगला तखन अपन बेिीक पढ़ाइक खचा मनमे नाथच \nउठलैन। मुदा उपाय की ? तीन बीघा अपन बपौती सम्पैत बेथच बेिीक हववाि \nक े लैन। यएि छी अपन समाजक उच्च पढ़ल -सलखल पररवारक आचार - विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 117 \nहवचार। सुथचताक मनमे हवरोिक लिैर जगल। मुदा माता -हपता क ेँ  सोझामे \nबैसल देखख मनक ेँ  ितमारर चुपे रिल। राधारमण बजला - \n-हिम्मत, क े िेन पररवारमे बेिीक हववाि कऽ रिल छि ? \nहिम्मतलाल मनोनुक ू ल पररवारमे बेिीक हववाि ठीक क े ने छल जइसँ मनमे \nखुशी रिबे करइ। बाजल - \n-भाय सािैब , जहिना अपन पररवार अथछ तहिना ओिो पररवार अथछ।  \nजातीय क ु ल-गोत्रक थमलान सेिो एक स्तरक भेने एकरंग मानल जाइते अथछ , \nभलेँ ओइ बीच आर्ििंक वा शैक्षजणक दूरी कोसो मील हकए ने हुअए। यएि \nहवचार राधारमणक मनमे जाहग गेलैन जइसँ पुन: दोिरबैत बजला - \n-की अपना सन पररवार ? \nराधारमणक हवचारक ेँ  सोझ रखैत हिम्मतलाल बाजल - \n-भाय सािैब , जहिना अपन  बेिी बी.ए.मे पढ़ैए तहिना लड़का सेिो बी.ए. पास \nकऽ एम.ए.मे नाआें सलखौलक अथछ।  \nआगू बजैक हवचार हिम्मतलालक पेिेमे छल हक हबच्चेमे राधारमण बजला - \n-वाि..!  \nराधारमणक -वाि  सुहन हिम्मतलालक मनमे अपन काजक प्रथत आरो \nहबसवास जगल। हबसवास जहगते हबहुसैत बाजल - \n-भाय सािैब , िमरे जकाँ लड़काक हपता सेिो अनुमण्डल कायाालयमे \nचपरासीक नोकरी करै छ ै ि , दुनू गोरेक दरमािा सेिो एकरंगािे अथछ।  \nअपना जनैत हिम्मतलाल दुनू पररवारक अथधक -सँ -अथधक समरूपता देखबए \nचािै छल मुदा राधारमणक पारखी नजैर दोसर ददस मुहड़ गेल छ े लैन। बजला - \n-तोिर पररवार क े तेिा छि आ हुनकर पररवार क े तेिा छ ै न? \nराधारमणक भीतररया समझ छ ेलैन जे बेिो -बेिी तँ पररवारक भारी समस्या \nछीिे। आजुक पररवेश एिेन बहनयेँ गेल अथछ माने दान -दिेजक , जे इमानदार \nहकरानी -चपरासीक कोन बात जे इमानदार अफसरो जँ चाररयोिा बेिी  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपररवारमे देखै छ ै ि तँ अपन जजनहगयो भररक दरमािा सँ ऊपरे खचा मनमे चहढ़ \nजाइ छ ै न , तैठाम जजनगी भरर अपन पररवार चलब पिाड़ोक रस्तासँ बीिड़ -\nदुगाम भइये जाइए। तहिना जँ  जेरगर बेिा रिल माने चारर - पाँच , छि-सात तँ \nचािे खेत -पिार हुअ आ हक अपन नोकरीक दरमािाक संग पेंशन हुअए , \nबन्दर-बाँिमे पड़ने पररवार चलबक ेँ  दुभर -दुगा म सेिो बनैबते अथछ। अपन मनक \nउठ ै त हवचारधाराक बेगक ेँ  ऋ ा हर् -मुहन जकाँ राधारमण अपना मािक क े शक \nजिामे समेहि लेलैन , हकए तँ अखन सोझामे हिम्मतलाल बेिी -हववािक काजे \nआएल अथछ। लोकक स्स्िथत जे रिौ मुदा पररवारक जीवनक जे ढाँचा अथछ \nओकरा पुरबैत चलबे ने जीवन भेल। आहक माया जकाँ पैछला पुरुखाक आ \nमोि जकाँ ऐगला पीढ़ीक एक्ट्क ै सम वंशक थधया -पुता क े ना रित की खाए -\nपीअब तेकरो पुरबैक भार िमरे अथछ।  \nजइ स्तरसँ राधारमण बाजल छला , तइसँ ऊपरेक   ऊपर माने भेल हनम्न  \nस्तरमे हिम्मतलालक हवचारधारा अथछ। अपन धाराक अनुक ू ल हिम्मतलाल \nबाजल - \n-भाय सािैब , अपन पररवार तँ  बुझल -गमल अथछ मुदा तेना भऽ कऽ हुनकर \nमाने जजनकासँ क ु िुमैती िएत , पररवार नहि बुझल अथछ।  \nहवचारक ेँ  आगू बढ़बैत राधारमण बजला - \n-एते काल जे गप -सप्प भेल , ओ क ु शल-क्षेममे गेल। दूरक सफरसँ एलि \nअथछ, तहूमे काजे एलि अथछ , तँए िोड़ेकाल हनसथचन्त िोइमे लगबे करति। \nहववाि काज नहि  पररवारक यज्ञ छी, तँए असथिरसँ गिन हवचार करैक अथछ।  \nरा धा रमण क हवच ा र हिम्मतल ा ल  बुजझ गेल । अपन ज ा न िल् ल ुक बनबै पा छू \nलगबैत बाजल - \n-भाय सािैब , अनाड़ी -धुनारी ले एते दूरक बसक सफर जनमारा िोइए। कोनो \nकमा बाँकी नहि रिल। तेिेन भीर बसमे छल जे बुजझ पड़ए जान हनक ै ल जाएत।  \nराथतक दस बजे। खेला -पीला पछाइत राधारमण हिम्मतलालक ेँ  किलखखन -  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 119 \n-हिम्मत, जइ काजे एलि , एक िरफी पहिने बाजज जाि।  \nकचिररया पीच्छड़ लोक हिम्मतलाल अथछए। बाजल - \n-भाय सािैब , अपन बात ने एकिरफी बाजज जाएब , मुदा माइयक समाद सभन्न \nछ ै न, घरवालीक फ ु ि अथछ , सुतीक्ष्णाक अलगे  अथछ। तँए एकिरफी क े ना \nबाजज सक ै  छी।  \nजहिना कोनो पोिीक हवचारक ेँ  पोिीक शीर्ाकक रूपमे राखल जाइए जइसँ \nपढ़हनिारक कान आँखखसँ देखखये कऽ ठाढ़ भऽ जाइए तहिना सुवाससहनयोक \nआ सुथचतोक कान ठाढ़ भेल। कानो हकए ने ठाढ़ िोएत , जखन दुनूक बीच \nपाररवाररक सम्बन्ध अथछ तखन पररवारक सभ क सम्बन्ध ने अपन -अपन \nभेल।  \nराधारमण बजला - \n-चािे नख -सशख  वणान सलखि आहक सशख -नख क वणान सलखि , बात \nबरबररये भेल , दुनू सलखखहनिार श्रेि सृथष्टकताा भेबे क े ला। जहिना तोिर हवचार \nहुअ तहिना बाजि।  \nहिम्मतलाल बाजल - \n-भाय सािैब , जहिना अपना मनमे अथछ तहिना माइयोक इच्छा छै, जे अपने \nहववािसँ चारर ददन पहिने सभ पररवार आहब कऽ थमथिलाक जे हववािक \nबेविार अथछ ओइ बेविारे अपन बेिीक हववाि करब। से तँ अपने सभ पररवार \nरिने ने सम्भव भऽ सक ै ए। \nओना , चारर ददनक समय आ थमथिलाक बेविार , क े ना सम्भव िएत। \nराधारमणक मनमे नाथच उठलैन। कहू जे चूड़ाक धान पहिने ताड़ल जाइए , \nपछाइत भाड़ल जाइए , तखन सुखौल जाइए पछाइत ने क ु िोल जाइए , से \nक े ना चारर ददनमे सम्भव अथछ। अदौरी हक बर -बरी बनबैमे कम मेठ ै न अथछ से \nचारर ददनमे क े ना िएत। तहूमे अदौरीक ेँ  सुखैयेमे समयक हिसाबसँ दुइयो ददन \nलगैए आ पाँचो ददन नइ लगैए सेिो बात नहियेँ अथछ । तैसंग घर -दुआरक  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसलखखया -पहढ़या माने थचत्रकारीसँ शुभ सन्देश सलखै धरर , सेिो अथछ। तहूमे \nआन काज छी नहि जे एको -दुइयोिा थचत्रकारीसँ काज चसल सक ै ए। हववाि \nसन यज्ञ छी। कोिबरसँ राज -लसिंिासन तकक थचत्रकारी करैक काज अथछ। \nमुदा मनक ेँ  थमथिलाक दृश्य ििा राधारमण मन थमथिलाक दद शा ददस मोड़ैत \nहवचार करए लगला। थमथिलाक दृश्य की ? वएि ने जे जे कोनो काज , चािे \nसाधारण जीवनसँ जुड़ल हुअए आ उच्चकोहिक यज्ञ स्वरूप हुअए , जेते मनसँ \nमिन-मथि करैत करब ओते ओ नीकसँ नीकतम िोइते जाइए। यएि छी \nथमथिलाक दशानक दपाण। जेना कोनो भोज्य वस्तु अथछ , ओकर उपयोग \nसा धारणो ढंगसँ िोइए आ अथधक -सँ -अथधक नीक बना सेिो नइ भऽ सक ै ए , \nईिो बात नहियेँ अथछ। तहिना, आनो-आन जीवनसँ जुड़ल जे काज अथछ तहूमे \nनीक िेबे करत। मुदा संजोग रिल जे हिम्मतलाल अपन हवचारक ेँ , सन्मुख \nधार जहिना अपन धाराक ेँ  प्रवाहित रखखतो धारक अगल -बगलमे मुँि बनबैत \nदोसरो धा राक धार बना प्रवाहित करैत आगू बढ़ैए तहिना हिम्मतलाल अपन \nहवचारक ेँ  यिास्स्िथतमे समेहि बाजल - \n-भाय सािैब , की किब। बुहढ़याक रंग-ढंग दोसरे छ ै न। \nहिम्मतलालक माइक रंग-ढंग दोसरे छ ै न सुहन जजज्ञासा करैत राधारमण \nबजला - \n-की दोसरे ? \nहिम्मतलाल बाजल - \n-भाय सािैब , भोर िोइते  चररयाबए लगैए जे राधारमण बौआसँ भेँि भेना \nबहूददन भऽ गेल। वेचारे क े ना रिैत िेता क े ना नहि से कनी बुझब। ओना , \nमोबाइलसँ गप -सप्प िोइते छ ै न, मुदा तइसँ मन िोड़े भरै छ ै न।  \nहिम्मतलालक मुिसँ माइयक बात सुहन राधारमणक मन जहिना हनछोि दौड़ैत \nअपन माए लग पहुँचलैन तहिना सुवासस नीक मन सेिो अपना माएपर \nपहुँचलैन। तैसंग सुथचताक मन सेिो अपन माइयक जीवनक ओइ घिनापर  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 121 \nपहुँचल , जखन राधारमण हववाि करैमे अपन पररवारसँ हवरोि क े लैन आ \nअखनो वागी बनल छथिए। देखू िे सखख दुहनयाँक रीत  एक घर कानै एक घर \nगीत..। हकयो अपन जजनगीक कमाइ लुिाइत देखख कनैए तँ हक यो ओिी \nलूिलक ेँ  भोहग िँसबो कररते अथछ। समाजो तँ समाज छीिे। अट्ठारि बखाक \nपछाथत लड़कीक आ तइसँ ऊपरे उमेरक लड़काक हववाि करब तँ तीन -चौिाइ \nसमाज माहन चलैनमे आहन नेने छ ै ि मुदा अपन स्वेच्छासँ , वयस्क भेला \nपछाथतयो, लड़का -लड़कीक हववािमे अपन हवचारक कोनो मोल अथछए नहि। \nगा ए-मिींस जकाँ खरीद -हबक्री भऽ रिल अथछ आ सभ मुँि देखख रिल अथछए। \nतहूमे युवा वगाक जे खास समस्या छी तइ ददस हकयो तकहनिार नहि। वाि रे \nआजुक पढ़ल -सलखल समाजक नव पीढ़ी। हववाि पररवारक ओिन मिान \nक ृ त्त छी जे वैचाररक रूपमे फ ू लसँ िल्लुको , फलसँ मीठो अथछ आ असान \nजीवनो बना सक ै ए, से हकयो देखखये ने पेब रिल अथछ।  \n \nओना , सुथचताक चेिरा देखख राधारमणक मन सेिो व्यग्र भऽ रिल छ े लैन , मुदा \nआलमारीमे पोिी रखहनिारक मनमे एते आशा तँ बनले रिैए जे समय एलापर \nवा लगलापर हनकासल देखख लेब। तँए राधारमण अपन हवचारक ेँ  प्रस्फ ु हित \nिोइसँ रोकने छला आ मने -मन आँहक रिल छला जे हिम्मतलाल अपन मान -\nमरजादा रखैत अपन बेिीक हववाि ठीक क े लक अथछ। मुदा तैयो मनमे एकिा \nहवचार घुररयाइये रिल छ ेलैन जे अनमेल हववािक ेँ  सममेल क े ना बनौल जाए। \nअनमेलक कारण अखन नहि , हकए तँ जे बाधा अनमेल ठाढ़ क े ने अथछ ओ \nसमाजक ेँ  हवग्रि करबेक ेँ  नीक बुझैए...। \nरा धारमणक मनमे घुररया ईिो रिल छ ै न जे जखने लड़का -लड़कीक जीवनक \nथमलान , मा ने ज हिना  दू िा  धा र पा छूस ँ बिैत आहब रिल  अथछ, ओइ दुनूक \nथमलान एक स्िानपर िएब अथछ तैठाम दुनू प्रवाि माने पैछला जजनगीक प्रवाि \nआ सग्म्मसलत रूपमे एक ददशामे ऐगला जजनगी क े ना प्रवाहित िएत , एकरा  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबुझब तँ अथछए। मुदा अपनाक ेँ  बैसारक बीच , श्रेि बुजझ अपन कोनो हवचार \nबेठौर उपयोग नहि करए चाहि रिल छला। सुथचताक मुँिक रूखख देखख जहिना \nराधारमणक मन मिन करैत रिैन तहिना हिम्मतलालक मनमे सेिो उदठ रिल \nछल , मुदा तेकरा दबा नहि हिम्मतलाल बाजल - \n-बौआ सुथचत , तोरा संगे नेने अबैले  सुतीक्ष्णा किलक अथछ , से...।  \nओना , सुथचताक मन दोसर ददस माने समाजक रीथत -ररवाज ददस औना रिल \nछ े लै मुदा हिम्मतलालक बात सुहन एकाएक मनक ेँ  जे सुथचता मोहड़ रिल छल \nओ समुथचत ढंगसँ नहि मुहड़ सकलै जइसँ मुिसँ हनकललै - \n-चाचाजी , िमरो हकछु..? \n-िमरो हकछु सुहन हिम्मतलाल बा जल - \n-एना हकए मुड़ी छोहप तम्मा जकाँ सुथचत बजै छि , खुसल कऽ बाजि। अखन \nअपने सभ ने एकठाम बैसल छी , हकयो आन िोड़े अथछ जे बजने अपने वा \nपररवारेक तौिीन िएत। पररवार छी , पररवारक सभ जनक हवचारक समावेश \nपररवारमे नहि िोइत रित तँ एक ने एक ददन गुड़ घाँव जकाँ सहड़ कऽ फ ु िबे \nकरत, जइसँ नोकसान  िेबे करत। \nओना , सुथचताक मन तमतमाएल रिबे करै मुदा मनक ेँ  क े ना काबू कएल जाए \nतेकरो अभ्यास िोड़ -िाड़ भइये गेल छ े लइ। ओना , काबू करैक जगि अलग -\nअलग अथछ , हवचारक ेँ  हवचरण भाव सुधारर , अभावक पूर्तिं भऽ सक ै ए, मुदा \nहक्रया क द ौड़मे तँ हकछु ने हकछु नोकस ा न, माने तमतमाएल मने काज क े ने , \nओकर हक्रया गत रू प ज े अथछ तेकर हकछु-ने-हकछु अंग बहनयेँ गेल  रिैए। \nओना , रसे -रसे , सुथचताक मनमे जे तमतमी छल , ओ धीरे-धीरे िीर भऽ रिल \nछल। िीर िोइक कारण भेल जे हिम्मतलालक मुिसँ एक पररवार  सुहन चुकल \nछल। जखन पररवार छी , पररवारमे बच्चासँ वृद्ध  धरर रिै छ ै ि, तखन सभ हकयो \nबैस जँ कोनो हवचार पररवारक करैक रित तैठाम प्रजातंत्र जकाँ अनुभवी आ \nअनाड़ीक हवचारक मित िोड़े एकरंग िएत। एक गोिा नमिर जजनगी बीता  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 123 \nदुहनयाँक ेँ  देखखयो चुकल छ ै ि आ भोहगयो चुकल छथिए, आ दोसर माने बच्चा , \nकम देखने -भोगने अथछ, तैठाम तँ अपने ने हवचार करए पड़ैए जे कोन हवचारक \nक े िेन मित अथछ। एिने हवचार सुथचताक मनक तमतमीक ेँ  नम -नमी ददस \nबढ़ौलक जइसँ हपताक हवचार बुझैक जजज्ञासा मनमे जहग गेलइ। नम िोइत \nसुथचता बाजल - \n-चाचाजी , अिाँ समाजमे बेिी -हवदागरीक की रीथत अथछ ? \nओना , सुथचता अपन मैथिल रीथतक ेँ  नजैरमे रखख बा जल छल , हकए तँ अपना \nऐठा मक पुरा न च ल ैन छल  हववा ि आ दु रा गमनक दु नू प्रहक्रया । अख नो हकछु \nअंशमे अथछए, जे हववाि भेला पछाथतयो कन्या नैिरमे माने माता -हपताक \nऐठाम रिै छ ैि आ लड़का अपनो गाम आ सासुरोमे रहि सक ै ए। खाएर जे \nअथछ, समयक हिसाबे जेते उपयोगी छल , ओते आजुक पररवेशमे न हियेँ रिल। \nसमाजो बदलल अथछ , व्यस्तता एते बहढ़ गेल अथछ जे जइ हववािक बररयाती \nतीन ददन रहि हववाि पद्धथतक पूर्तिं करै छला, से अखन ओिन भऽ गेल अथछ \nजे तीनददना एकददना भेल आ एकददना खाइ भरर धररक भेल जा रिल अथछ।  \nओना , हिम्मतलाल ऐ बातक ेँ  बुझैत जे सुथचताक मन अखन सादठयो िजा रसँ \nबेसीक रफ्तारमे दौड़ैत िेतइ , िमरा -सभ जकाँ बन्िोिा बरद जकाँ पररवारक \nकौल्हु नहियेँ भेल िेन मुदा जखन चाचा किैए आ अपनो बी.ए. पास क े नहि \nछी तखन तँ ओिन जवाब ददअ पड़त ने जे समतूल िोइ। हिम्मतलाल बाजल - \n-बाउ , समाजोक जाल मिजाल बहन हवकराल अथछ , तँए एक बेविार चलब \nकदठन अथछए। ओ तँ मनुखक जजनगीक स्तरक हिसाबसँ बदैलते अथछ मुदा \nहकछु एिनो तँ अथछए ज े रू ढ़ बहन रू हढ़या  रिल े अथछ। तँए हकछु...। \nहिम्मतलालक हवचार सुहन राधारमण , एतेकाल जे कनडेररये नजैर देखखयो \nरिल छला आ कनडेररये काने सुहनयो रिल छला तेकरा बदैल सोझ क े लैन। \nतैबीच सुथचता क नजैर सेिो हपतापर पड़ल। ओना , जखन राधारमण सोझ \nनजैर बना आगू तकलैन तँ पत्नी सुवाससनी , बेिी सुथचता आ थमत्रवत  124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहिम्मतलालक ेँ  सेिो देखलैन। तीन मुिाँनी रस्ता जकाँ लोकक बैसारक बीच \nराधारमण अपनाक ेँ  पेलैन , तँए मनमे एलैन जे हकए ने हवचारक ओिन प्रवाि \nप्रवाहित करी जे जहिना  कोनो धारक बाहढ़क पाहन खेत -पिार , पोखैर -इनारक \nपाहनक ेँ  संग क े ने बाहढ़क रूपमे बनबैत आगू बढ़ैए तहिना सबिक हवचारक \nबाहढ़मे िोइ। हवचार व्यक्ट्त करैक चौरस -समतल भूथम देखख राधारमण बजला - \n-अख न बेस ी पा छूक हवच ा र दद स  ज ा इ-क े  नहि अथछ, जँ एतबो हवचार सभक \nबीच समगम भऽ जाए , जेते  गोरेक बीचक जीवनक अथछ , मुद ा  स े छुछुन बुजझ \nपड़ैए। \n-छुछुन शब्दक माने हिम्मतलाल नीक जकाँ नहि बुजझ पेलक , सुवाससनी देिक \nछुछुन आँगी ज का ँ छुछुन शब्दक माने बुझली , मुदा सुथचता राधारमणक \nहवचरण हवचारक भावक शब्द रूपमे बुजझ गेल। ओना , शब्द भावसँ जहिना \nमनक एक कोण हबहुस ल तहिना दोसर कोण हवह्वल सेिो भेल। तइसँ भावुक \nभऽ सुथचता बाजल - \n-की छुछुन, हपताजी ? \nसुथचताक प्रश्न सुहन जेना हिम्मतलाल अकबकाएल तेना सुवाससनी तँ नहि \nअकबक े ली मुदा चाौंकली जरूर , जे की बुजझ सुथचता एिेन प्रश्न उठौलक ? \nओना , राधारमण नजैर उठा -उठा हिम्मतोलालपर दैि आ सुवा ससनीयाेँपर , \nहकए तँ हिनका मनमे उदठ रिल छ े लैन जे जाबे हकयो अपन हवचार अपना \nमुिसँ नहि हनकालत ताबे ओकर पेिक बात प्रवाहित क े ना िएत। मुदा तइसँ \nपहिलुक े  अवस्िामे सुवाससहनयोक आ हिम्मतोलालक मन ओझराएल छल , \nजइसँ दुनूक मन अपन ओझरी सोझरबैमे लागल छ े लइ। तँए हवचररत मनक ेँ  \nमनक मोहनयेँमे उगैत-डुमैत देखख  रा धा रमण क मनमे उठल ैन ज े नीक िएत, \nवैवाहिक जीवनक मित बुझैले हववाि की छी , पहिने तइ ददस बढ़ी। बजला - \n-बाउ सुथचत , आमक सुआद क े िेन िोइए, ओइमे पक्ट्कल गुद्दा वा रसक की \nसुआद आ गुण अथछ , डमिाएल -अधपक्ट्क ु क की अथछ आ काँचक की अथछ।  विदेह ३७५ म अंक ०१ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७५)|| 125 \nकाँचोमे खखच्चो काँच अथछ आ अधखखच्चो अथछ आ जुआएलो तँ अथछए। तँए \nनीक िएत जे जहिना तोरामे बुझैक जे जजज्ञासा छि , ओइ जज ज्ञा स ा  पा छू कोनो \nहवचार हवचरण मनमे करैए , जइ आधारपर प्रश्न उठ ै ए तँए भाँग -बिुआ जे \nबुझैत हुअ से बाजि। िमरा लग नइ बजबि तँ दुहनयाँक बीच क े ना बाजज \nपेबि। \nएक तँ नवसीन सुथचता , तहूमे कौलेजक संगी सबिक बीच बजन्ता सुथचता , \nमाता -हपताक बीच सुथचता , एक पररवारसँ दोसर पररवारक बीच सुथचता , \nउमेरक हिसाबसँ सभसँ कम सुथचता , बाजल - \n-बाबूजी , एक तँ िमर उमेरे की अथछ जे क े ते देखलाौं िेन , मुदा जएि देखलाौं \nिेन तइमे हकछु-हकछु स मरू पतो अथछ आ हकछु-हकछु हवस मतो तँ अथछए। \nसुथचताक हवचार सुहन राधारमण पत्नी ददस देखए लगला जे पररवारमे बच्चासँ \nऊपर माए आ माएसँ ऊपर ने हपता िोइ छ ै ि , जँ से नहि िएत तँ पररवारमे \nखाथध बनैक सम्भावना बहनयेँ जाइए। एिनो तँ सम्भव अथछए जे हपताक \nहवचारक पछाइत माए अपन हवपरीत हवचार दैि , तख न? दुहनयाँक सभ \nकिूक दू रूप अथछ एक अन्िार पक्ष अथछ दोसर इजोत पक्ष। अन्िारो इजोत \nबनैए आ इजोतो अन्िार नइ बनैए सेिो नहियेँ किल जा सक ै ए...। राधारमण \nबजला - \n-बाउ सुथचत , पद्धथतक हिसाबसँ हववाि अपन -अपन सुहवधानुक ू ल पररवेशक \nहिसाबे चसलये रिल अथछ। तिी बीच नीक -बेजाए सेिो अथछए। मुदा बेविाररक \nरूपमे जे हवर्मताक हवकरालता माने जीवनक बीच बाधाक खाथध , बहन रिल \nअथछ, ओ तँ जेकर समस्या थछऐ , मूल कताा वएि","size_mb":3.45,"has_text":true},"Videha 376.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 376.pdf","name":"Videha 376.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७६ म अंक १५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७६) \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक \nअथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संचारन -प्रसारण नै कएि जा सक ै त \nअधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक : विदेह ई-प्रकालशत रचनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााण क अधिकार , ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै , से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes article s, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and docume nts e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 376 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत - धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय चायााय च स्िाय चारणाय \nच।।हम सभ गोटेक ें  ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणक ें, िलियक ें, शूदरकें  आ आयाकें ; अपन िोकक ें  आ \nअपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिाणीक अध्ययन/ श्रिणक ें  समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds tha t you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-१५) \n१.२.अंक ३७५ पर वटप्पणी (पृ. १६-१६) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि कणा - गीता माहात्म्य (आगाँ) (पृ. १८-२९) \n२.२.आचाया रामानंद मं ि - हाि धमयां/ जयंत (कौआ)क े  कथा (पृ. ३०-\n३६) \n२.३.िािदेि कामत -सावहत्य अकादमी परेििवन - पेन  राइिमे पृथ्िी केँ / \nमिानाक गुण िुझू/ धमधथिा मेँ माि, रोजगारक े  सिासुिभ सािन भय \nसक ै त अधि/ पानक िड़ेि/ औषिीय गुण मौिमे/ रंगपुरमे जगूक पररयास \n: एक विश्लेषण (पृ. ३७-५७)   \n \n \n२.४.िािदेि कामत -आर्थिंक विपन्द्नता/ मुंस'क दान  (पृ. ५८-६०) \n२.५.वनमािा कणा - अग्नन लशिा (िेप-२५) (पृ. ६१-६७) \n२.६.नन्द्द वििास राय -मास्क (पृ. ६८-६९) \n२.७.जगदीश प्रसाद मण् ि-घरदे िी  (पृ. ७०-७८) \n२.८.रिीन्द्दर नारायण धमश्र-िदलि रहि अधि सभवकिु (उपन्द्यास)- \nिारािावहक  (पृ. ७९-९९) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.िदरीनाथ राय-तीन टा गीत (पृ. १०१-१०५) \n३.२.प्रमोद झा 'गोकुि'-िूटि ठाम हेरायि गाम (पृ. १०६-१०७) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-सांस्कृधतक िरण (पृ. १०८-११०)   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३७५ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \n\"विदेहक जीवित लेखक -सम्पादक , आन्दोलनी , सािवजवनक जीिन जीवनहार , \nकला-संगीत -र ं गमंचकमी आ र ं गमंच -वनदेशक पर विशेषांक शंखला\" \n(print-on-demand) \n \nवनत निल सुभाष चन्र यादि  \nविदेह अरविन्द ठाक ु र विशेषांक  \nविदेह जगदीश चन्र ठाक ु र 'अवनल ' विशेषांक  \nविदेह रामलोचन ठाक ु र विशेषांक  \nविदेह राजनन्दन लाल दास विशेषांक  \nविदेह रिीन्र नाथ ठाक ु र विशेषांक  \nविदेह क े दार नाथ चौधरी विशेषांक  \nविदेह प्रे मलता ममश्र प्रेम विशेषांक  \nविदेह शरददन्ु चौधरी विशेषांक  \nविदेह रचनाकार अशोक विशेषांक  \nविदेह राम भरोस कापवि 'भ्रमर ' विशेषांक  \nमममथला स्टूड े ण्ट यूवनयन (एम.एस.यू.) विशेषांक  \nकला-विमशव विशेषांक (सन्दभव - संजू दास , क ृ ष् ण क ु मार कश्यप, शशशबाला , \nएस.सी.सुमन आ श्वेता झा चौधरी)  \n \nType: Print Book \nGenre: Reference \nLanguage: Maithili \nPrice: ₹349 + shipping  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 3 \nISBN: 9789359679884 \nPublisher: A Videha eJournal Imprint \nNumber of Pages: 302 \nDimensions: 5\"x8\" \nInterior Pages: B&W \nBinding: Hard Cover (Case Binding) \nAvailability: In Stock (Print on Demand) \nPreview at; \nhttps://publish.pothi.com/preview/?sku=SKU213\n30 \nPurchase at; \nविदेह रामलोचन ठाक ु र विशेषांक | Pothi.com \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-\n%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%A6%E0%A5\n%87%E0%A4%B9-\n%E0%A4%B0%E0%A4%BE%E0%A4%AE%E0%A4\n%B2%E0%A5%8B%E0%A4%9A%E0%A4%A8-\n%E0%A4%A0%E0%A4%BE%E0%A4%95%E0%A5\n%81%E0%A4%B0-\n%E0%A4%B5%E0%A4%BF%E0%A4%B6%E0%A5\n%87%E0%A4%B7%E0%A4%BE%E0%A4%82%E0%\nA4%95/  \n  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 5 \n \n 6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 7 \n \n \n 8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 9 \n \n \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 11 \n \n \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 13 \n \n \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 15 \n \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३७५ पर विप्पणी \nलक्ष्मण झा 'सागर ' \nबहुत अशभनि आ लशलतगर अंक। बहुत बहुत बधाइ! आंतररक अभ्यथवना!!  \nवनत  निल  सुशील  एवह  अंकक महत्िपूणव  रचना  अमि।सुशीलक  संग  बर  \nअन्याय भेल िवन।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 17 \n \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द लाल कणव - गीता माहात्म्य (आगााँ) \n२.२.आचायव रामानंद मंडल - हाल ममयां/ जयंत (कौआ)क े  कथा  \n२.३.लालदेि कामत -सावहत्य अकादमी पर े खलवन - पेन  डराइि म े पृथ्ि ी केँ/ \nमखानाक गुण बुझू/ मममथला मेँ माि , रोजगारक े  सिवसुलभ साधन भय \nसक ै त अमि/ पानक बि े ब/ औषधीय गुण मौधमे/ र ं गपुरमे जगूक पररयास \n: एक विश्लेषण  \n२.४.लालदेि कामत -आर्थिक विपन्नता/ मुंस 'क दान  \n२.५.वनमवला कणव - अग्नन शशखा (खेप -२५) \n२.६.नन्द  विलास राय -मास्क  \n२.७.जगदीश प्रसाद मण्डल -घरदेखी  \n२.८.र बीन्द र न ार ायण मम श्र -बद शल र ह ल अमि  स भवकि ु  (उपन्यास )- \nधारािावहक   18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.परमानन्द लाल कणव - गीता माहात्म्य (आगााँ) \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 19 \n \n \n \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 21 \n \n \n \n \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 23 \n \n \n \n \n 24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 25 \n \n \n \n \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 27 \n \n \n \n \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 29 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n 30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.आचायव रामानंद मंडल - हाल ममयां/ जयंत (कौआ)क े  कथा  \n \nआचायष रामानंद मंडल - हाल ममयां / जयंत (कौआ)क े  कथा \n१ \nहाल ममयां  \nमधुिन गांि मे तलेिर राय आ भोला ममयां वनक वकसान रहलन।दंनू दस  -\nदस वबघा क े  जोतवनया। दनू गोर े  क े  ट्रैक्टर।दनू गोर े  क े  दोस्तीयो रहे।  \n       तलेिर राय क े  दगो बेटा फ ु लेश्वर आ पुनेश्वर रहय त भोला ममयां क े  एगो \nबेटी सशलमा आ एगो बेटा अमजद रहय।  \n         सशलमा आ फ ु लेश्वर गांि क े  इस्क ू ल मे पढ ै । चूंवक दनू क े  बाप क े  दोस्ती \nरहय।एकर प्रभाि भेल वक दनू में खूब अप नापन रहे।दनू पढ े  मेयो तेज रहय। \nदनू आठिां पास क ै लक त इस्क ू ल अपग्रेड होक े +२माने वक उच् चतर माध्यममक \nभे गेल।क्लास बढ ै त गेल,उमर बढ ै त गेल त अपनापनो प्यार मे बदलैत गेल।  \n             दनू इ ं टर पास क गेल।दनू सुरसर वडग्री कालेज मे एडममशन \nलेलक।आब त दनू क े  प्यार प रिान चढ े  लागल।दनू बीए पास क गेल।सशलमा \nआवब घर े  पर रहे लागल।  \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 31 \n      फ ू लेश्वर प्रमतयोवगता परीक्षा पास क क े  राजस्ि अमधकारी बन गेल। \nफ ू लेश्वर आ सशलमा क े  बराबर मोबाइल पर बातो होइत रहय।  \n      एकटा ददन सशलमा कौल क ै लक।हेलो।  \nफ ू लेश्वर मोबाइल उठ ै लक आ बोलल -हेलो।सशलमा।  \nसशलमा  -फ ू लेश्वर।वक हाल चाल हय।  \nफ ू लेश्वर -आइ काशल बड बीजी िी।  \nसशलमा -क े हन बीजी।  \nफ ू लेश्वर -आइ काशल जातीय जनगणना में बीजी िी।  \n हर रोज सांझ ६से७बजे क े  बीच डीएम साहब क े  संग विवडयो कॉन्र ें ससिग \nहोइ हय।आ ओइमे ददनभर क े  ररपोटव द ेबे क े  होइ हय।  \nसशलमा  -त खाली बीजीए रहै िा वक हमहं याद अबैय मियो वक न ! \nफ ू लेश्वर -हं।सशलमा।जौ काज से फ ू सवत ममलय।त तू याद अबैय िा।  \nसशलमा  -ह म  त र ामत दद न  तोरे  प्यार  म े डुबल र ह य ि ी। \nफ ू लेश्वर -सशलमा।याद त करा लेवकन प्यार न करा।  \nसशलमा  -काहे।  \nफ ू लेश्वर -आवब तोहर वनकाह होतो।अपना शौहर  (पमत)क े  प्यार कररहा।  \nसशलमा  -हम त अपन शौहर तोरा क े  मानै मियो।आ तोहर े  शौहर बवनबौ।   32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ ू लेश्वर -इ क े ना होतैय।  \nसशलमा  -इ बड आसान हय आ बिा कदठनो।  \nफ ू लेश्वर -क े ना। \nसशलमा  -हम्मर धमव इस्लाम अपना लेिा त बड आसान।जौ न मानबा त \nकदठन।  \nफ ू लेश्वर -हम्मर पररिार त न मानतौ।  \nसशलमा  -पर ं तु हमर पररिार त आसानी से मान लेतौ जाौं तू इस्लाम धमव अपना \nलेिा।न मानबा त कदठन हो जतौ।  \nफ ू लेश्वर -सशलमा।हम तोरा प्रेम में इस्लाम धमव अपना लेब।सुनले -पढले त िी \nजे बहुत लोग इस्लाम धमव क े  लरकी से मुहब्बत आ वबआह क े  लेल इस्लाम \nधमव अपना लेलक।मुगलकाल मे त जमींदार आ िोट िोट राजा महाराजा आ \nशासन मे उच् च पद पाबे क े  लेल इस्लाम धमव अपना लेल क ै ।सुफी फकीर क े  \nशशक्षा सेयो इस्लाम धमव अपना लेल क े ।  \nअपने जजला क े  परसौनी क े  राजा मुसलमान हय जे पवहले हहिद रहय।एगो \nमुसलमाननी लरकी क े  प्यार मे इस्लाम धमव अपना क े  मुसलमान बन गे लेय। \nसशलमा  -एते कथा हम न जनय मियै।ऐते जनय मियै की कोनो इसलाम धमव \nक े  अपनैतै त िोकर वबआह मुसलमान लरकी से हो सक ै य हय।  \n   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 33 \nफ ू लेश्वर -त हम तोरा से वबआह कर े  लेल इस्लाम धमव अपनाबे क े  लेल तैयार \nिी।  \nसशलमा  -त स ात दद न  के  ि ु ट्टी लेके  घर  आबा। \nसशलमा  -सब बात अप्पन अम्मा  आ अब्बा क े  बतैलक। \nअम्मा  -अब्बा राजी भे गेल। अम्मा  -अब्बा बोलल वक अपना धमव मे त इ आम \nबात हय। लेवकन हम अप्पन दोस्त तलेिर क े  जरूर बताएब।इ न वक   हम दगा \nदेशलयन हय।हम अपना धमव क े  रीमत ररिाज क े  बतैबै।  \nहम्मर दोस्त क े  धमव मे दोसर धमव क े  लरकी से वबआह कदठन हय।  \nआइ भोला ममयां अप् पन दोस्त तलेिर राय क े  इ ं हा गेलन।  \nतलेिर राय  -आउ दोस बैठ ू ।वक बात हय।  \nभोला ममयां  - हम्मर बेटी सशलमा आ अंहा क े  बेटा फ ू लेश्वर एक दोसरा क े  प्रेम \nकर ै त हय आ दनू वबआह करय चाहय हय। सशलमा हमरा सभ बात बतैलक \nहय। हम्मर पररिार त राजी हय। हमरा सभ मे त क े ि ल दध बारल \nजाइ   हय।दोसर धमव क े  लरकी आ लरका हम्मर धमव इस्लाम अपना लेतेय त \nविआह मे कोनो अिचन न हय। अंहा क े  त धमव मे ददक्कत हय। अंहा   हम्मर \nदोस िी। अंहा क े  सभ बात क े  जानकारी देनाइ   हम्मर फजव हय।  \nतलेिर राय  -हम वक कहु दोस।हम त आिाक िी।आवब फ ू लेश्वर पदामधकारी  \nहय। कानून क े  जानकार हय। हमहं बूझैय िी वक कोई व्यक्क्त कोई धमव \nअपना सक ै य हय।हमह कोनो वििाद न कर ै य चाही िी।जे बात से बतंगर हो \nजाय।   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभोला ममयां  -त चलैय िी।वबआह क े  सिवजान कर ै  क े  हय।  \nफू लेश्व र  स ात दद न  के  ि ु ट्टी लेके  स शलम ा के  घर  आ गेल। \nआइ भोला ममयां अपना घर पर ममलाद क े  आयोजन क ै लक।मोलिी साहब \nफ ू लेश्वर क े  कलमा पढ ै लक। फ ू लेश्वर क े  नाम फ ू लचन ममयां राखल गेल।एगो \nममयां  -बीबी जे सशलमा क े  फ ू फा  -फ ू फी रहय। फ ू लचन ममयां क े  अब्बा -अम्मी \nबनक े  गिाह बन लन आ सशलमा क े  अब्बा  -अम्मी गिाह बनलन। सशलमा आ \nफ ू लचन ममयां एक दोसर क े  कबूल क ै लन। \nफ ू लचन   ममयां क े  मुसलमान हज्जाम सुन्नत क ै लक।  \nगांि क े  सभ लोग फ ू लेश्वर क े  हाल ममयां फ ू लचन कहय लागल।  \n२ \nजयंत (कौआ)क े  कथा \n(बाल् मीवक रामायण आ संत तुलसीदास रमचत रामचररतमानस मे \nमतशभन्नता !) \nबाल् मीवक रामायण क े  सुंदरकांड मे अशोक िावटका स्स् थत सीता हनुमान जी \nसे कौआ िाला घटना बतैले रहमथन  -पहचान स्िरुप जे भगिान राम क े  \nविश्वास हो जाय वक हनुमान आ सीता से भेट भेल रहय।  \nइदं श्रेष्ठमशभज्ञानं ब्रूयआस्त्िं तु मम मप्रयं।  \nशैलस्य मचत्रक ू टस्य पाले पूिाेत्तर े  पदे ।। १२।। \nस तत्र पुनर े िाथ िायस : समुपागमत्।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 35 \nतत: सुप्तप्रबुद्ां मां रआघिआंगत् समुस्त्थताम्  \nिायस : सहसआगम्य विददार स्तनान्तर े ।।२२।।  \nपुनः पउनरथओत्पयं विददार स मां भृशम्।  \nतत: समुस्त्थतो रामो मुक्तै : शोजणतवबन्ुशभ :।।२३। \nस मां दृष्टिां महाबाहुर्िितुन्नां स्तशयोस्तदा।  \nआशीविष इि क्र ु द् : श्वसन िाक्यमभाषत।।२४।।  \nकेन ते नागनासोरु विक्षतं िै स्िानान्तरम्।  \nक: क्रीिमत सरोषेण पंचिक्त्रैण भोवगना।।२५।।  \nिीक्षमाणस्ततस्िं िै िायसं समिैक्षत।  \nनखै : सरुमधर ै स्तीक्ष्णैमावमेिाशभमुखं स्स् थतम्।।२६।।  \nरामचररतमानस क े  अरण्य काण्ड क े  प्रथम चौपाई में जयंत (कौआ)की कथा \nहय।  \nएक बार चुवन क ु सुम सु हाए।वनज कर भूषण राम बनाए।  \nसीतवह पवहराए प्रभु सादर। बैठ े  फवटक शसला पर सुंदर।  \nसुरपमत सुत धरर बायस बेषा।सठ चाहत रघुपमत बल देखा।  \nजजमम वपपीशलका सागर थाहा।महा मंदममत पािन चाहा।   36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसीता चरन चाेंच हमत भागा।मूंढ मंदममत कारन कागा।  \nचला रुमधर रघुनायक जाना।सींक धनुष सायक संधाना।  \nअइ प्रकार बाल् मीवक रामायण आ संत तुलसीदास क ृ त श्रीरामचररतमानस में \nजयंत  (कौआ) क े  कथा मे मतशभन्नता हय।  \n-आचायव रामानंद मंडल सामाजजक चचितक सीतामढी ,सेिावनिृत्त \nप्रधानाध्यापक, माता -चन्र देिी , वपता-स्ि०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रममला देिी , \nजन्म मतमथ -०१ जनिरी १९६० योनयता - एम -एससी (रसायन शास्त्र) , एम ए \n(वहन्दी)। रूमच - सावहग्त्यक , मैमथली -वहन्दी कविता -कहानी लेखन आ \nआलेख। प्रकाशशत पोथी - मैमथली कविता संग्रह भासा क े  न बांवटयो। २०२२ \nप्रकाशशत रचना - सजझया कविता संग्रह पोथी - जनक नंददनी जानकी आ \nशौयव गान। २०२२ पशत्रका -मममथला समाज , घर -बाहर आ अपूिाव (मैसाम)। \nअखबार -दैवनक मैमथल पुनजावगरण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचितन , \nदामयत्ि - पूिव जजला प्रमतवनमध , प्राथममक शशक्षक संघ , डुम र ा, सीतामढी। \nस् थायी पत्ता- ग्राम-वपपरा विशनपुर थाना -पररहार जजला -सीतामढी। ितवमान \nपता-वपपरा सदन ,मुरशलयाचक िाडव -04 सीतामढी पोस्ट -चकमवहला जजला -\nसीतामढी राज्य -वबहार वपन -843302 मो  नं -9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 37 \n२.३.लालदेि कामत -सावहत्य अकादमी पर े खलवन - पेन  डराइि म े पृथ्ि ी केँ/ \nमखानाक गुण बुझू/ मममथला मेँ माि , रोजगारक े  सिवसुलभ साधन भय \nसक ै त अमि/ पानक बि े ब/ औषधीय गुण मौधमे/ र ं गपुरमे जगूक पररयास: \nएक विश्लेषण  \n \nलालदेि कामत -सावहत्य अकादमी परेखलवन - पेन  ड्राइि म े पृथ्ि ी \nकेँ/ म खान ाक गुण बुझू/ मममथला मेँ माछ, र ोजगार के  सि षसुलभ साधन  \nभय सक ै त अमछ/ पानक बडेब / और्धीय गुण म ौधम े/ रंगपुर म े जगूक \nपररयास : एक विश्लेर्ण \n१ \nसावहत्य अकादमी परेखलवन - पेन ड्राइिमे पृथ्ि ी केँ \n \n \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२०२२ लेल सावहत्य अकादमी ददल्ली क े र मैमथली मूल पुरस्कार मैमथलीकमी \nअजजत आजाद (मममथला) जीक े  हुनक मैमथली कविता संग्रह पोथी \" पेन - \nड्राईिमे पृथ्िी\" क ेँ  देल जेबाक घोषणा भेल। एवह जनति साँ युिा िगव बीच \nआ सावहत्य सेिी जन बीच चौतरफा स्िागत भेल अमि। वबहार साँ आजाद \nउफ व  पप्पूजी क े र साँगवह दोसर पुरस्क ृ त वहन्दी कविता संग्रह ' तुमरी क े  शव्द ' \nक े र कवि ि प्रशसद् समाज िैज्ञावनक बरी नारायण (भोजपुर) क ेँ  सावहत्य \nअकादमी समचि श्री वनिास राि द्वारा घोवषत भेलासन्ता २३ भारतीय भाषाक े  \nलेखकगणक प्रशंसक बीच खुशी क ' िातािरण बनलैक। १ जनिरी २०१६ साँ \n३१ ददसम्बर २०२० धररक पवहलखेप प्रकाशशत पुस्तक पर विचार कयल \nगेलैक। एवह पुरस्कार मेँ ताम्रफलक , शााँल आ एकलाख टाका विशेष राशश \nसमारोह मेँ देल जाईि। आरो कविता संग्रहमे बोडो - रस्श्म चौधरी , मजणपुरी - \nकोइजम शांमतबाला , ओविया गायत्रीबाला  पांडा ,संस्क ृ त - जनादवन \nपांड े य'मजण ' , संताली - कजरी सोर े नक ेँ  माध्यम कयल गेलैक अमि। कहानी \nसंग्रह मेँ असममया - मनोज क ु मार गोस्िामी आ पंजाबीमे सुखजीत क ेँ  सम्मान \nभेटलवन अमि। उपन्यास विधामे अदहा दजवन लोक सम्मान पेयलमथ यथा _ \nअंग्रेजी - अनुराधा रााँय,कोकणी- माया अवन ल खर ं गटे,मराठी - प्रिीण दशरथ \nबांदेकर ,तममल - एम राजेंरन , तेलुगू- मधुरांतकम नर ें र ,उदव- अनीस अशफाक। \nसमालोचना क्षेत्रमे कस्श्मरीक े  फारूक प्याज , मलयालम - एम थााँमस \nमैथ्यू,आत्मकथा लेल गुजराती में गुलाम मोहम्मद शेख आ लेख संग्रह लेल \nकन्निमे - म ुडन ाकु डु मच न्न ास् ि ामी , सावहत्य इमतहास मेँ ससिधी साँ कन्हैयालाल \nलेखिाणी आओर नाटक विधामे क्रमश: डोगरी - िीणा गुप्ता ,नेपालीमे - क े बी \nनेपाली , आ राजस् थानी 'क कमल र ं गा क ेँ  अिाडव भेटब सुवनश्चित भेल रहय से \nसमय साँ भेटल हन्। सन् २०१८ मेँ निारम्भ साँ प्रकाशशत २५६ पृष्टक वकताबक \nदाम २०० टाका वनधावररत कर ै त अपन काव्य संग्रह मेँ १८५ गोट कविता क ेँ  \nअजीत जी पाठक समक्ष अनने रहमथ। २००६ साँ पूिव वहनक एकोगोट पोथी  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 39 \nनाँय िपल रहवन। आब ताँ आजाद जीक े  अपन पोथीक संखयााँ ३० टा साँ बेशशये \nि ै क। कविता विधा मेँ हम गप्प करय चाहैत िी , ओवहमे चर्चित पोथी सात \nगोट िपल ि ै न जे हुनक अपन निारम्भ क े र इतर आनो ठााँि साँ िपल ि ै क। \nवहनका कविताक पात्रमे एवह पााँमतक लेखक सेहो समान्य पाठकक े  अभरत। \nमैमथली परामशवदात्री समममत क ' संयोजक डााँ० अशोक झा अविचल आ तीन \nसदस्यीय वनणावयक मंडल डॉ देिकांत झा ,शेफाशलका िमाव आ मंत्रेश्वर झा १३ \nटामे ऐ पो थीक े  सिवसम्ममत साँ चयन क े लवन। वहनक समकालीन मैमथली \nकवि ताम े द ेश ज  श व्द क म ाध्यम  स ाँ वि न ु ि ु बल वि षय केँ शश ल्पक वि वि धता \nसंग व्यक्त विचार प्रमतरोध आ प्रेम मूलतः रहलवन अमि। आम जन क े र \nसरोकार साँ प्रमुख भुममका रूपे देखाइ िमथ। पुरस्कार पाबै बालामे ई बेशीतर \nघुमक्कर आ मं चीय उपस्स् थमत लेल देशक कोना - कोना िान मार ै त देखाइत \nअयलाह ,जे सबसाँ अलग पवहचान भेलवन। सगर राशत्र दीप जरय \"कथा \nगोष्टीक\" आयोजन अपन गाम - हटनी साँ ल'क ेँ  राज्यक राजधानी धरर \nअमततमे कयने िमथ। कतेको सावहग्त्यक मंच आ नाट्य मंच पर अपन बेढप \nिाप िोरर दशवक आ श्रोताक हृदयमे  जगहधरर बनेने ि ै थ। आब ताँ प्रकाशन \nआ मैमथली वफशलममे सेहो पकठोस जकााँ जमल िमथ। मैमथली भाषा पशत्रका \n- निारम्भ ,बाल- बन्धु, मममथला सृजन ,सखी - बवहनपा 'क सम्पादन कर ै त \nआवब रहलाह अमि। बहुतो राश पुरस्कार अपना नामे अजीत ममश्र जी अजीत \nकयने िमथ ,ताहीमे ई सावहत्य अकादमी  पुरस्कारोक ठप्पा लगने आरो \nपररष्कार भ' गेलाह हन्। वहनक कविताक अनुिाद वहन्दी , अंग्रेजी ,उदव,बंगला \nआ नेपालीमे भेल िश्चन्ह। आरस्म्भक दौरमे वहनक किीता \"एशशया -मैत्री आ \nसमता प्रेस सर्ििस मेँ हम सम्पादकक हैशसयत साँ िापने रवहयैक। आब \nआर्थिक सुदृढीकरण लेल एक खानगी कम्प नीमे वनदेशक पद पर चाकरी कर ै त \nसमय खेपैत िमथ। वहनक पेन -ड्रािमे पृथ्िी पोथीक पवहल किीताक 'शशषवक ' \nबेबी वकि ु  न वह  के र  पााँमत द ेख ल ज ाय-: नवह ,एतेक प्रशंसा नवह   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनहहि ,एतेक वनन्दो नवह  \nनहहि ,एतेक भुख नहहि  \nनहहि , एतेक तृग्प्तयो नहहि ..........  \n \n \nदोसर पााँमत रष्टव्य अमि , आश्चखरर पन्नाक किीता \"शशषवक\" िोविए जायब \nसाँ! \nथोि ें क बरसात  \nथोिबा सुगन्न्ध  \nफााँटमे पित हमरा  \n \nथोि े क रोग  \nथोिबा -थोि भोग  \nसेहो पित संखया ........ . \nएवह तरहेँ कम पााँमतक आ द पन्न्नयााँ कविता साँ भरल पैघ किीताक पैघौत \nतत्कालीन पररिेशमे अपन पराकाष्ठा  देखबैत रहत। आजाद भाय उफ व  \nपप्पुजीक े  विशेष मंगल कामना रहत। ओ शशघ्र दादा साहब फाल्क े  पुरस्कार \nसाँ अलंक ृ त होमथ से मन लागल हैए।  \n  \n२ \nम खान ाक गुण बुझू \n \nस्िगवहुमे ुलवभ कहल गेल अमि ,जे मममथला मेँ ढाकीक ढाकी भेटैि -मखान । \nमखानमे उसना -अरबा फ ु टायब महाग मुशवकल। पान ,मा ि आ मौधक िाद  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 41 \nमखानेक चचाव मममथलांचल मेँ पबैत होयब। ई एतुका विशेष पहचान िी। \nएवह क स ेि न  स ाँ अन ेको फै द ा ह ोईि । म ि ु आर ा स म ुद ाय एवह क उत्पाद न म े \nलागल रहैत ि ै मथ।पोखैर आ डबरामे तैयार वबया बाउग कयल जाइि।मखाना \nपौधक े  सेहो स् थानांतररत कय रोपल जाइि।मखाना संग ससिगहार फलक \nअनु िती खेती क 'सक ै त िी।जलमे गाि बढ ै त फ ु ल कमल सन आ ओवहमे ५ \nददनक िाद सं फल नम्हर होइत जाइि। एक फरमे १५ -२० टाधरर बीया होईि। \nएवह पाकल कररया वबयाक े  खायल जाइि आ आवगमे भुजज मटरदाना सन \nबीया पर काठक मररया साँ चोट दैत लाबा बनाओल जाइि। पोखररमे \nजुआयल फल जे कााँट साँ भरल रहै ि ,शसतम्बर -अक्टूबर मासमे पावनसाँ \nस म ेटके  बाह र  कयल ज ाइि । गह ींर  पैख रर  स ाँ पावन म े डुबकु वन यााँ द ैत न ीच ा \nखरिल जाइि। दम सामधक े  लगधक २ मीनट पर पुन: ओवहक्रम क ेँ  दोहराबैत \nकदठनता साँ जमा कयल जाइि। मखानक जैिक ं दमे सीर होइि। पुरनी \nपातसन पैघ पता जावहमे तरकाभाग आ डांटतकमे कां ट रहैि। माचव माह में \nप्लााँहटिग कयला िाद जुलाई -अगस्त धरर एक एकि रकबामे लगधक १० \nक्क्िंटल बीया भेटैि। जावह साँ लगधक सात क्क्िंटल मखानलािा तैयार \nहोइि। पौने दसय टाका वकलो वबक ै ि , मोल ल 'क ेँ  दक्ष मवहला श्रममक \n(मलाहीन - गाेंढी) पौने पांच सय टाका वकलो मखान बैचैत ि ै क। भाि ुगाव \nपूजा आ कोजगरा पाबैनमे कम बेसी होइत रहैि। मखान १०वकलोक बोरा मेँ \nराश्चख बजार पठाउल जाई ि ै क।जवहना धराधाममे ४००० लगधक जीि जन्तु \nअमि ,तवह न ा ज लच र  रु पे तीन गुण अमधक ज ीि  ज न्तु र ह ैि । वकि ु  वि षैला स ााँप \nआ दोसरो प्रजामत जल मजदर लेल संकट उत्पन्न कर ै त ि ै क। तावह  साँ सूरक्षा \nरखैत सािधानी बरतबाक होयत ि ै क। शहनी -वनषाद लेल सरकारी पोखैर \nसैरात देल जाइि। नीजी पोखररया हसामी साँ सेहो बगावदार रुपेँ लीज पर लैत \nिा मनखप पर मखानक खेती कर ै त पाउल गेल अमि। मखाना सघन रुपे \nम ैि ीकि ु आ,निानी ,ठाढी,दीप गोधनपुर ,सुखेत ,  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउसराइर , झंझारपुर मिहटृ। ,मनीगािी मदबनी आ दररभंगामे उत्पादन होइि। \nमवहला सशक्तीकरण एवह ददशामे भ 'रहल अमि। सखी वबहार संस् थाक े  सुमन \nससिह जी एवहक प्रसंस्करण मेँ आगू बवढकय ममशाल बनलैक अमि। मखानक \nखीर बढ प्रशसद् ि ै क। मखान ममनरल आ न्यचवट्रयंस साँ भरल ि ै क। एवहमे \nआयुिेददक औष मधय गुण ि ै क। प्रोटीन १०प्रमतशत , काबाेहाइड्र े ट ७५ प्रमतशत \nक े र अमतररक्त आयरन ,फास्पोरस आ क े रोटीन सेहो ि ै क। एवहमे िशा \nनाममात्र रहने हाईव्लड प्रेशर आ मधुमेहक ' मरीज लेल अमृत समान अि। \nमखान मचकस साँ हलूिा आ बीया भुजजकय परशौमतक े  तागत लेल देल \nजाइि। जोिलगक ददव आ एग जीमा िला हौहैटमे मखानक पता पीसक े  \nलगौला साँ लाभ होईि। मखान आगेवनक हबवल कहाबय लगल अमि। \nएन्टीअक्सीड ें ट गुण साँ भरल मखान साँ जीणव, अमतसार ,ल्यूकोररया शुक्रानुक \nकमी ,डांरक ददव वनयंत्रण मेँ असरदार रहैि।एवहमे विटाममन बी सेहो रहैि। \nसंतनगर वडहबार स् थानक बिकी पोखैर मे घनगर मखानक पात पर सौरा -\nबुआरी मािक सुकठी स्ित: देखबामे आयल ,जे िटपटाइत जल समामध नहहि \nल'सकल रहय। मखान बनाबय मेँ लागल लोक वकि आन उत्पादक जेकााँ \nममलाबट नहहि कर ै त अमि। माि अलग आ मखान अलगे रखैत य । तेँ \nपुरस्कारक भागी अमि। एवह विषय पर सहमचन्तन होयि आिश्यक ि ै क। \nददल्ली मेँ सुपर बजारमे फाेंकगर मखान जे भेटत से वबहार साँ वनयावत कयल \nजाइि। पूजा लेल खुदरामे हटनीहाट पर १०० टाकामे २०० ग्राम मखान \nवकडीफ ें टल भेटैि। मखानक उत्पाद आब हिा जहात साँ विदेश वनयावत कयल \nजाईि। शसपौल सहरसा जजला मेँ एवह खेती मेँ उत्साह साँ युिा पीढी लागल \nअमि।  \n \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 43 \n३ \nमममथला मेँ माछ, र ोजगार के  सि षसुलभ साधन  भय सकै त अमछ \n \nमममथलामें पान -माि , मौध -मखान क े र मवहमामंवडत चचाव परस्पर होइते रहैि। \nमाि ताँ दशाितारमें साँ एक ि ै क , तेँ िैष् णबजन साकठक े र अपेक्षा मािसाँ ुर े  \nर ह ैत अमि । वह न्द  स म ाज  ि ु तका (अश ौच ) पि ला पर  म ाि  बार न े र ह ैि । \n2001 ई में हम माि पालन क े र नि विषय बूझय लेल महाराष् ट्रक रत्नावगरी \nजजलान्तगवत आर े गााँि (डापोली) गेल िलहाँ। खािाजल आ मीठगर जलमे \nमािक अलग -अलग प्रजामतक वनकसाँ पालन पोषण कयल जाइत ि ै क। \nप्राउन टाईगर पर हम आनददन कवहयो गप्प करब। एखन हम अपना मााँवटपावन \nपर एक पोखररमे िह तरहक मािक थर पोशस सक ै त िी , तावह सम्िन्ध में \nिृहद रूपे चचव कर ै त िी। ममश्रीत माि पालन तकनीकमे रौह , भाक ु र \n(कतला), नैनी( मृगल) देशीक संग -संग विदेशी कापव यथा -: शसल्िर , ग्रास \nआ कौमन एक े संग पोसल जाइत अमि। भारतीय मेजरकापव क े र स्पाॅ न्ज बा \nिबरा बच् चा ज कर पालन मात्रे तीन तरहक जेना रोह भाक ु र आ नैनी टाक \nपरमारागत रुपे होयत अबैत रहय , से आब ओवहक संग -संग तीनू तरहक \nविदेशी कापव सेहो हुअय लगल अमि। ि: तरहक पोसल गेल मािक रहन -\nसहन आ खानपीन अलग -अलग परतमे होईि। एक दोसराक भक्षण तत्ि \nसदा सिवदा पृथक े  रहैि। मािक जीरा खसा बै साँ पूिव पोखरर िा जलाशय साँ \nजलीय पौधा जेनावक क ु मवह , क े चली, मलकोका , कमल पुरनीपात (भौंट) आ \nकरमी लती -मखान आ ससिगरहार , लीली िावनक े  वनकाशल साफ राखक \nहोयत। हाईरीला , ुईब , नाजा , लैम्ना आ बर्सिम घास साँ विदेशी कापव अपन \nचारा चरौर कर ै त य। पुरक अहारमे पवहलखेप एक ए कि जल क्षेत्र लेल पशु \nगोबर 800 क्क्िंटल तकरबाद मासेमास 4 क्क्िंटल दैत रहबाक ि ै क। यूरीया \n10 वकलो, ससिगल सुपर फास्फ े ट 8 वकलो आ पोटाश 2 वकलो दैत रहबाक  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहोयत। पवहने जैविक खाद्य तकर 15 ददन िाद रसायवनक उिवरक देलासंता \nजौ जल हररयर कचोर भऽ जाय ताँ खाद देब ' रोवक द ेना चाही।  \nपोखरर सुखल होय ताँ जोत कर े लाक बाद भरकलचून आ सररसो , मुमफली -\nमौहक खैर गोबरक कम्पोष्ट खाद देलाक बाद पावन बसावक िा पम्पशसट मशीन \nसाँ भरल जाय। नम्हर जलग्रहण क्षेत्र जे सुखय नहहि , तावह भरल पोखररमे \n1000 वकग्रा प्रमत एकि खैर देल जाय। आ पवहले साँ विद्यमान अिांजक्ष त \nमाि यथा टेंगरा -पोठी, चन्ना -चेलबा गरई , सौरा बुआरी , ससिधी -मांगुर , कांटी \nजालसाँ वनकाशल लीअ, अहरामे सेहो वहस्सा पाउत आ जीराक ेँ  सेहो भक्षण \nकरत। जल जाौं कवनयौ क्षारीय होअय ताँ 100 वकग्रा  प्रमत एकि दर साँ \nममजहायल चुन जलमे मिटल जायबाक चाही। एक अंगुरीक आकार (4 साँ  6 \nइ ं ची) क े र जीरा 2000 प्रमत एकि एवह अनुपातमे संचय कयल जाय -: 300 \nनग 300 भाक ु र, नैनी , शसल्िरकापव आ ग्रासकापव देल जाय संगवह 400 नंग \n400 र े ह आ काॅ मन कापव पालन कयल जाय। मािक एवहसाँ नीक बृशद् आ \nरोग साँ बचाउ स्ित: भऽ जायत। झटदय बढय लेल पूरक अहरामे सररसबक \nखै र, चाउरक गुिा भोर -सााँझ देल जाय। ड े ढ वकलो पवहले माससाँ शुरु करबताँ \nसाल लगैत -लगैत पौन दस वकलोधरर बवढबैत आवब जाऊ। ुइब घास मकईक े  \nपतासी आ हाईड्रीला देबाक अमि। पूरक चारामे मेंथी भुइज कए दोखैर ली \nओवह मेँ 1 प्रमतशत एग्रीमीन फ ें ट कए मािक े  परोसू ताँ बढ बरहत। सालभ ररमे \n1 वकग्रा फरी भ ’ जायत ताँ शशकरमाही क’ वनकाशल सक ै त िी। बजार भाि \nमािक देखकए बा लननमे आढत अयला पर प्रमत एकि 1000 साँ 1500 \nवकग्रा उत्पाद ीत म ाि  बेच  स कै त ि ी। वकि ु  शश जक्षत बेर ोज गार  युि क ह म र ा स ंगे \nससिहेश्वर स् थान (मधेपुरा) पशुमेलामे माि पालनक विशेष जानकारी लेलवन। \nहमताँ िोट तलाब सेहो बनेलहाँ , जावहमे एवह प्रजामतक मािक बढबार कम \nभेल, तेँ बादमे थाई मांगुर आ अमेररकन कबई पालनक काज बेराबेरी सेहो \n1990 क े र दशकमे क े ने िलहाँ। नामगर बेशी ,चौिगर कम बाला पैघ पोखररमे  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 45 \nएवह तरहक मााँि पालन कय आर्थिक बढोतरी कए सक ै त िी। एवह संदभव \n45- जजप  घोघरडीहा दजक्षण क्षेत्रक सदस्य आ जजला उत्पादन समममतक \nसदस्य श्री मती मंजू देिी साँ भेंट कर ै त कारोबारी लेल सरकारी ऋण मुहैया \nकोन तरहे भ ’ रहल ि ै क , से जनबाक चेष्टा क े लहाँ। घोघरडीहा प्रखंड आत्मा  \nकममवटक अध्यक्ष श्री राजेन्र क ु मार जी साँ सेहो माि पालनक ददश \nबेरोजगारक प्रशशक्षण संिंधमें सम्पक व  स् थावपत कयल। आब जाौं माि पौसब \nक े र शोख अमि ताँ बिका टबमे सेहो पोसनाय क े र विमध विकशसत भेल हन। \nएवह बाबत जजला मत्स्य , मुखय पदा  आ कायवपालक पदामधकारी मदैत \nकरताह। मनर े गा  साँ नीजी भूमीमें पोखररक वनमावण करब एवह समयमे साथवक \nड े ग बढायब होयत। मत्स्य पालन लेल वबहार सरकार 'क अमत वपििा तबका \nक ेँ  90% ऋणमे अनुदानक घोषणा भेलवन अमि।  \n  \n४ \nपानक बडेब  \n \nएकटा गीतकार खा कए मगवहया पान यौ पाहुन हम्मर , जान वकए लि िी। \nजान वकये लइ िी , प्राण वकए लइ िी... संगीत सुवन मममथलामे पानक \nचलनसारर आ महौत तेकर वनयममत उपयोगक मोन सहजे पि े  अमि। से \nलशलचगर पान सिवत्र चौक चौिाहाक पसलपर सभ तरहक भेवट जाइ िइ । \nपरञ्च एहनो सौखगर पानखेवनहारक कमम नवह जे पानक भरल दोकानमे \nअपना वहस्सक क े र मीठग़र पत्ता पान नवह भें टने औनाइत -पिाइत अमि । \nपानक मवहमा अमत प्राचीनकालसाँ शास्त्र - पुराणमे सेहो भेटैत अमि। अइ लेल \nएकर उद्भि आ उत्पादनपर विचार करब परम आिश्यक बुझाय पिल। ताँए \nमुहाँक लाली 'पान ' आओर तेकर जैविक खेती क े ना भऽ रहल ि ै  से सन्तनगर , \nतमुररया आ मटरस आदद मधुबनी जजलाक गाममे ब्रे ब देखए पररभ्रमण क े लाौं ।  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nिैज्ञावनक दृमष्टकोणसाँ पान एकटा िनस्पमत थीक। ई आठ िषीय सदाबहार \nलत्तीदार एकसलिग श्रेजणक बेल (लती) िी। पान भारतीय इमतहास आ \nपरम्परासाँ बि लगीच जुटल िइ । एकर उद्भि स् थल मलाया दद्वप थीक । \nपानक ें  संस्क ृ तमे ताम्बूल , तेलगूमे पक्क ू, तमील आ मलयालमने बेवटलाइ एिं \nगुजरातीने नानुस्खेल कहल जाइ िइ । हररयर पानक पत्ताक े  सेिाद्वारा उजर \nबनाएल जाइ ि ै , तेकरा बहुत पाकल िा सफ े दपान कहल जाइ ि। बनारसमे \nपानक सेिा बि श्रमसाँ कएल जाइ िइ । मगह क े र एकटा पानक नश्लक े  \nक े तेको मासधरर बि जतनसाँ ओररयाक े  पकाउल जाइ ि ै , ज करा मगही पान \nकहल जाइ िइ । ओ अत्यन्त मूल्यिान आ सुस्िाद कहल गेल हेन । एकर \nपााँच प्रमुख प्रजामतक नाम मथक बंगला , मगही , सााँची, देशािरी , कपुरी आ \nमम ठापता । डांटकी लागल ि ु ट्टापान  पूज ागे द ेि  वपतर क च ि ौल ज ाइ ि । गृह  \nगोसाईक े  विशेष अनुष्ठानमे डबल आ वट्रपल मुिीबला पान क काज पि े  ि े  से \n5 गुणा बेसीदाममे बि कदठनाइसाँ भेटै िइ खाएर (कथा) चुन सुपारीक \nयोगसाँ वबरा लगाउल, पानश्चखल्ली मुाँहक सुन्दरता -सुगन्न्ध आ शुशद्क संगे \nश्रृंगार बढबै िइ । पान मचबाकऽ खाएल जाइ ि ै , जइमे सोहनगर जदाव ( \nतमाक ू ल ) अनेक तरहक मशाला , लाौंग-इलाइची , भुजल नारर क े ल आ \nमीठाक लेल रसना -हीरामोती साौंप अिश्य देल जाइ िइ । चेन्नइ ददसन वबनु \nकत्थो पान खेबाक प्रचलन बढल िइ । ओना मममथलामे सेहो पान जोिा \nश्चखली कल्लामे दबेलाक बाद ऊपरसाँ ममझाएल चून डांटने लगा कए चटैत \nदेखेमे अबैि । भोजनोपरान्त पानक बीिा िा श्चखल्ली तथा गिपानक िोट \nश्चखशल शोभाकारी मानल गेल ऐ। तम्बाक ू  (जदाव) क े र संग वनयममत पान \nखाइत खाइत लोक प्रायः एकर व्यसवन भऽ जाइ ि ै , जे अभ्यास वबनु दााँत \nखराब क े ने आ रोग एिं ुगवन्धक कारणें िोित नवह ।  \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 47 \nओना पानमे औषधीयगुण सेहो प्रचुर मात्रामे रहै िइ । किगर मोलाइम िोट \nपैघ रुखगर आ सागपात सन पानक सुआद कटु कषाय मतक्त आओर मधुर \nहोइि । पानमे रसायवनक गुण पाउल जाइ िइ । अइमे िाष्पशील तेलक \nअमतररक्त अमीनो अम्ल , काबाेह ाइड्रे ट आ वकि ु  वि टामम न  प्रच ुर  म ात्राम े र ह े \nिह पान औषधीय गुणक बखान ताँ चरक संवहतामे खूब भेल अमि। देहाती \nक्षेत्रमे पानक पत्तासाँ घाघौस फॉकर क े र उपचारमे पुग्ल्टसक रूपें साल जाइ \nिि वहतोपदेश क े  अनुसार े  बलगम कफ हटेबाक लेल मुखसुशद् , अपच , सांश \nरोगक वनदान होइि।  \n  \n५ \nऔर्धीय गुण म ौधम े \n \nशुध्द शहद मधुमािी साँ प्राप्त होइत अमि। ममठास साँ भरल मौध रव्य रवहतो \nएवहक े  शलटर मापक साँ पृथक वकलोग्राममे िजन कएल जाइ िइ । मधुमक्खी \nपालक 150 साँ 500 टाका दर पर मौध बेचैत अमि। मौध सेिन एक व्यस्क \nलोकक े  30 साँ 50 ग्राम, बच् चा लेल 10 से 15 ग्राम आ िृद्जन लेल 20 से \n30 ग्राम अनुशंसा कएल गेल अि । लोब्लड प्रेशरमे तुलसीपातक एक चमि \nरशमे द चम्मि मौध फ ें टकय सेिन करबाक होएत। हाईव्लड प्रेशर (उच् च \nरक्तचाप) क े  मरीज 4 से 6 जिां देशी लसुन िोइलका हटाक े  मौध द चम्मि \nक े  संग भोरकय नीतरोज जलखै खायसाँ पवहले सेिन कर ै त रहबाक चाही , \nएवह साँ हृदय गमत व्यिस्स् थत रहैि। डायवबटीज़ (मधुमेह) मे शत्रफला चूणव मात्रा \n300 ग्राम, सुखल धातृ , क े शर 200 ग्राम , 100 ग्राम हर े  क ु इटक े  ममहीं कर ै त \nममला शलअ , एक चम्मच चूणवमे द चम्मच मौध फ ें टकय जलखै क े लाक अदहा \nघन्टा िाद खाऊ। एवहसाँ पेटक रोग कम होइत वकडनी क्षमत नाँय होएत। \nमोटापा कम कर ै यमे योगाक अमतररक्त कोनो िासनमे 4 वगलास इनहोर  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजलक े  (शुशुम गमव पावन) कऽ शलअ , ओइमे द चम्मि मौध आ कागजी नेबोक \nरस 20 बूंद नीक साँ ममलाबैत भोरमे रसे रसे पीयल जाए , बचल इनहोर क े  \nकने सर े लाक बाद ईक्षानुसार े  सब सेिन करी । एवहसाँ शरीरक क ै लोश्टोल क \nमात्रा घटत , संगवह उच् च रक्तचाप सेहो घटैत अमि।  \nमोटर (देहगर -दशगर) होयबा लेल एक गीलास ुधमे एक पैघ िोहारा क ' \nटुकरी -टुकरी कएल आौंट शलअ, हलुक ठ ं डा भेलासन्ता द चम्मि मौध फ ें टकय \nरामतमे सुतय साँ अदहा घन्टा पवहले पीयल जाइ। एवहसाँ रक्त अल्पता ुर \nहोइि । मौधमाच्छी पो सब क े र तात्पयव-: \nविमधित ढ ं ग साँ मौधमािीक े  काठक बक्सामे पोसल जाइि ,एवहक आदैत क ेँ  \nसमझैत -बुझैत एकरा आिश्यकता क ेँ  समयानुसार पुरा कर ै त हुअय ,कम कष्ट \nपहुाँचाबैत िेसी साँ बेशी लाभ प्राग्प्तक े  आधुवनक व्यिसामयक मौधमािी पालन \nकहल जाइि। आधुवनक व्यिसामयक मौधमािी पोसब एकटा लाभप्रद \nव्यिसाय िी। बहुत तरहक मौधमािीमे मुखयत: वनम्न प्रकार साँ मौध \nभेटैि।(१)एवपस फ्लोररया -:ई जंगली मौधमािी होइि ,जे पोसल नहहि \nजाइि। ई एकल ित्ता बनाकय स्ित:जंगली जेकााँ साफ तरहेँ रहैत अमि ,ऐ \nक ेँ  अन्हार नापशसन ि ै क। ई वनकहा मौध दैत ि ै क। मानि सभ्यता \nप्रगैमतहाशसक  कालमे जवहया आवगक अविष्कार नहहि देखने होमथ ,तवहया साँ \nओ अमृत मौधक े  मचन्हैत एवहक उपभोग कर ै त आयल ि ै क। एवहक उपयोग \nकय िशलस्ट ि रोगमुक्त रहमथ। ई मौधमािी पोसब संभि नहहि भ ' \nसकलैक ,वकयाक ताँ ई पालतु नय िी।िोटसन एकल ित्ता बनबैत ओवहमे \n१००-५००ग्राम वनठ ु र शुध्द मौध दैत ि ै क। एवहक खोता नहहि तोिबाक \nचाही ,वकनको घर टुटैत ि ै क ताँ बढ ुःख होइि से एकरो होइि। ई विशभन्न \nफ ु लपर बैसकय रस चुसैत फशसलक पैदािार बढ े बामे क ृ षक क े र वहत कीट \nिी। औषमध रुपमे ई उन्नत प्रभेद अमि। (२)एवपस डोरसटा -:आ भौिा \nमौधमािी उ ाँ चगर जगहमे एक गाि पर ५ -१० साँ बेशी िता  लगबैत ि ै क। ईहो  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 49 \nउपर मौध आ वनचला खोइमे अंडा बच् चा राखैत अमि। ई बिका अकारक \nजंगली मौधमािी पौसल नहहि जा सक ै ि। एक ितामे ५ -१० वकग्रा०मौध भेटैत \nि ै क। ई श्चख ह ारर के  पावन म े डुवबके  वबन्ह ैत ि ै क। कद ामच त ख ोता ज गायल ि ा \nचरचााँचर राहमे अकस्मात मौधमािी घेरय ताँ दनू हाथ साँ मुाँह  चेहरा झांपैत \nपटगर े  परर रहु आ दम सामधक े  कनेक काल शांस रोकबाक चेष्टा कयलापर \nओ सब आपस घुमम जाइि। करोरी लोक ददनमे भजजयबैत अन्हार भेलासन्ता \nनीचा प्लाष्टी वबिबैत बााँसमे लुका लगाकय धधरा देखबैत कमल ओवढ \nनसवररया लगाकय मौध जुबताए क ेँ  वनकालैत ि ै क। वनचा खसल मौधक \nुरु पयोग सेहो रोकल जाइय। मोट भाग वनचा साँ अंडा बच् चा आ सटले उपरका \nपातर भागमे मौध रखै य। (३) एवपस सेर े ना इ ंवडका -: ई भारतीय मौधमािी \nअन्हारमे रहैि। ७० क े र दशकमे खादी बोडव एवहक पालन लेल जद्दोजहद \nकयल।एक बक्सा साँ साल में ५ वकग्रा०शहद प्राग्प्त होइत रहैक।८० क े  दशक \nधरर  रुनन ,अंडा-लािाव सुखैत खत् म भऽ गैलैक।  \n(४) एवपस मेलीफ े रा -:ई ईटाशलयन/. योरोवपयन पोसुआ प्रजामत मौधमािी \nसहज रुपेँ पालन कयल जाइि। १९२० ई०मेँ भेल योरोपीयन इटाशलयन जे \n६० क े  दशकमे एतय भारतीय मौसम विज्ञान मोतावबक आरम्भ भेलैक।३ \nवकमी०पररमधमे ई श्रममक मौधमािी वकसान क जजातक े  लाभ पहुाँचाबैत ि ै क। \nअपना बक्सामे रहैत अमधक मौध उत्पादन कर ै त अमि। एक साँ अमधक िता \n८ र े म एक बक्सामे मौधमािी पोसल जाईि। एक बक्सा साँ२०वकग्रा०मौध \nठोसिजन प्राप्त होइि। ५ बाक्स साँ शुरह कर ै त सालभररमे १५ बक्सा \nधररबृग्ध्द हेबाक संभित: १५ क्क्ि०मौध स्टाक कयल जा  सक ै ि। अपन \nव्राण्ड े ड औरगेनीक मौध वबक्री १५०/ -आ कोम्बशहद २५०/ -तथा \nप्रसंस्करणहनी ५००/ -टाका वकलो दिाइ लेल वकनैत ि ै क।मोम साँ सेहो \nआमदनी मधुमक्खी पालन क े नहार वकसान लैत िमथ। चारर तरहक आय \nआरो प्राप्त होइि ,जकर प्रशशक्षण राजगीर मेँ इडो -जमवन तकनीक अपनबैत  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेल गेल। अ लग साँ फ े र पाठ देब। जनतब रहला साँ पंचायत स्तरीय प्रशशक्षण \nलेबा मेँ अशभरुमच सिावमधक रुपै बढत। वकसान जागरूक होमथ। मानि वहतैषी \nकीटक े  मुखय भोजन  \nमौधमािी वकसानक फशसल पैदािार 3वकमी0पररमधमे बढ े बाक लेल मदैतगार \nशसध्द भेल ि ै क। पालतू मौधमािी अपन बसेरा लग साँ दहोददश उ वि पराग \nआ मौध एकत्र करय लेल सब जजात आ फल -फ ू ल गाि पर पहुाँचैत अमि। \nअपिाद मेँ आमक मोजर पर ओ नाँय जाइत ि ै क।तकर कारण ओतय पवहले \nसाँ ओकर िैरीन वबडनी भोमरा आ मधुआ कीट अड्डा जमौने रहैत ि ै क। \nमौधमािी क ेँ  मनपशसन्न भोजन हर े क मासमे अलग -अलग उपलव्ध रहैि। \nक े रा आ क े रिी फ ु ल सालोभरर कोसा लटकल रहला साँ प्रयावप्त रुप साँ भोजन \nभेटैत ि ै क।  \nजनिरी माह मेँ -: \nसररसब फ ु ल , खेसारी फ ू ल , मचकना फ ु ल ,तरकाररक फ ू ल आ आनो तरहक \nमौसमीफ ु ल साँ रस लैत य।  \nफ़रिरी-: \nआन फशसलक े  अमतररक्त सहजन मुनगा मकई बरसीम साँ प्राप्त होईि।  \nमाचव मास -: शलचीमोज्जर ,जम ,धासत्रिग,सीमर ,जिाईन ,मंगर ै ल सूयवमुखी आ \nनेबो।  \nअप्रील- \n: खेरही(मुंग) , तील जंगली घास इत्यादद साँ।  \nमई -: कठजमुनी ,तार ,जनेर आदद।  \nजून -: \nघुरमी ज्िार उपरोक्त।१५जूनक बाद अखार ,साउन भादो मासमे कदठनाई \nरहैि ,तेँ चाराउर लेल मचनीक घोल(चासनी)दैत तीन मास विशेष देखभाल \nकर ै य पि ै त ि ै क। ठ ं डी मौसममे सुयवक रोशनी में बक्सा बाहर राखल  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 51 \nजाइि।शेष समय मेँ बाक्सा उपर चाही िा िप्पर द 'क ेँ  सुरजक्षत कयल \nजाइि।आशसन मासमे मौधमािीक विकास होइत ,मौधक आमदनी शुरू \nहोइि।चारामे चीरमचरर ,बैरक मोजर साँ भोजनक स्रोत खुब प्रचुर मात्रा मेँ \nरहैि।अलग -अलग तरहक फलक स्िादमे गैवहकी मौध वकनय चाहैि।एकटा \nनामी बवनयााँ साँ मौध वकनकय तकर जााँच लेिोटरीमे ट्रायल कयल गेल ताँ \nओवहमे शुद् शहद नहहि पाउल गेल .......। ममलािट साँ सािधान रहबाक चाही। \nमौधमािी पालन में प्रयुक्त उपकरण -: \nएक सिेक्षण अनुसार े  पृथ्िी साँ जाौं मौधमािी उपैट जाए ताँ मनुखक उम्र  \nशसररफ चारर साल बचल रहत।मानि शशशुक ेँ  सिवप्रथम मौध आ बकरीक ुध \nचटायल जाइि। ऐ औषधीय गुण बाला मधुमक्खी 'क आधुवनक व्यिसामयक \nपालनमक े  वनममत्त ई उपकरण ओररयेने रहबाक होयत -: \n१-मधुमािी बक्सा  \n२-मौधमािी परीिार -८र े म मौधमािी।  \n३-नकाि -मुाँह लग जालीदार टोपी सवहत।  \n४-हाइभटू ल-बक्सा ओजार  \n५-मौध वनष्कासन यन्त्र ।  \n६-२२नं०तार  \n७-आधार ित्ता  \n८-कोमल ब्रूश  \n९-ि त्ता मि लन  ि ु र ी-चक्क ू \n१०- मच्छरदानी।११ -मौधक ित्ता राखबाक ट्रे  \n१२- मौन संग्रह बालटीन(स्टील िा वनशा)  \nताम , एल्यूमीवनयम आ लोहखंडी ितवनमे प्रमतवक्रया होइि। १३ - अमतररक्त \nउपकरण -: \nक-पराग  संग्रह यन्त्र -पोलेन ट्रेप  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nख -परपोलीस संग्रह फ ू ड ग्रेड जारी  \nग-रायल जेली संग्रह यन्त्र  \nघ-मौधमािी ड ं कविष वनष्कासन यन्त्र  \nच -चीनीघोल ३माहधरर खुयेबाक बासन।  \nि -मौध खुदरामे बेचबाक सब साइजक वडब्बा।आरो वकि ओजारक काज पैि \nसक ै ि।  \n१००ग्राम मौधमे ५०हजार परगकन रहैि।मौध साँ ुगुना भाि परागक ि ै क ,एवह \nसाँ आयु बढ े बामे सहायक होइि। मोम दैत उपर साँ मुइन दइ ि। 21 ददन धरर \nमुनलहा ित्तामे साँ बच् चा बहराइत अमि। 2280 सें.ग्रे. तापमान पर एकर \nजीिन चक्र चले िइ । ित्तामे तीन तरहक बच् चा जनमै िइ । नर मझोला \nसाइजक होइि जे तीन ददन अंडाकालमे रवह 14 दद न अवगला समय लािाव \nकहबैत अमि। 6सप्ताह साँ तीन मास धरर ओ बैसक े  जीिन खेपैत अमि । \nश्रममक अमधक संखयामे रहेि जे जनमकालसाँ 3 ददनधरर अंडाकालमे रहेि \nआ 7 साँ 14 ददन धरर प्युपाकाल मे रहेि । रानीक पांश्चख िोट होइि ओ \nसभसाँ नम्हर देखाइि । इहो 3 ददन अंडाकालमे आ 3 साँ 5 ददन धरर  लािाव \nतथा 8 साँ 16 ददन धरर प्यूपा बनल रहेि। रानीक अमधकतम उमेर 2 सालसाँ \n4 साल होइि । नर मात्रे भोजन कर ै त आ रानीक ें  गिविती बनबैत अपने खत्म \nभऽ जाइि । रस प्राग जो रानी बचपनमे का लेत ताँ बााँझ भऽ जाएत। रानी \nअजस्त्र अंडा दैत कवहयो सुतैतनय ि । रानीमे विशेष तरहक ग न्ध रहेि , ताँ \nनर सभ आक्रमण कय रानीक े  मारर दइ ि । रानी तैयार कर ै क लेल ओकर \nविशेष हपिजरा साँ सुरक्षा कएल जाइत अमि। रानी तैयार करनाई वनहायत \nजरूरी रहेि । एक रानी साँ दोसर रानीक गन्ध िंशानुक्रम आधार पर पृथक \nहोइत अमि। जिान रानी पर 5 -10 नर विहार करबाक उद्देश्य साँ टुवट  पि ै ि , \nपर ं च अकाश वबयाह एक े  नर साँ होइि आ रानीक े  अंडा देिा योनय बना स्िंय \nओ टुवटक े  गीर ै त मरर जाइि ।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 53 \n \nश्रममक मौधमािी सभ काज स्िंय बालपन साँ कर ै त अबैत अमि । जेनावक 1 -\n3 ददनक उमेरमे िताक सफाय कर ै त य 14 -7 ददनबच् चा लािवक भोजन \nकराबै िइ । 8 -16 ददन धरर तीन ददन तक ब च् चाक े  रायलजली आ रानीक े  \nआजीिन रायल जेली श्चखयाबै िइ । 17 -20 ददनतक मोम पैदा कर ै  िन् । \nपाकल मोधक े  सील कर ै त , नयका िता सेहो बनबय लगैत अमि। टुटल िता \nक े  ुरुस्त कर ै  िइ । 21 म् ददन घर मचन्हय खातीर पवहले उिान कर ै त अमि। \nखोता (लकिी बक्सा) रसे -रसे मचन्ह लेलाक बाद ल गक पराग रस एकत्र \nकरयमे लावग जाइत अमि । जेना जेना ओकर आयु बढ ै त जाइि , ओ 3 \nवक.मी. क्षेत्र चारूभर साँ पराग रस आनैत अमि। उमेरदराज श्रममक मौधमािी \nखोजी दल बवन सांक े मतक भाषामे सबक े  बतबैत ि ै क जे कतेक ुर , कोन \nददशामे भोजन स्रोत उपलब्ध अमि । 10 -16 ददनक अिस् थामे मोधमाडी क े  \nविष क े  स्राि होईि , तेकर बाद स्रोत सुश्चख जाइि। पोसुआ मौधमािी साँ जे \nअनेक फायदा होईि , तहीमे सभसाँ िेसी मुल्यिान ड ं क विष थीक। एक बक्सा \nसाँ साल भररमे 3.6 ग्रा. भेटैि जे स्िणवभाि क े  समान वबक ै  िइ । ओना \nसाधारणतः पालक मौध 150 आ कोम्ब शहद 250 साँ 500 टाका वकग्रा. \nद र साँ उत्पादन संगवह मोम आ मोम ममठाय पबैत ि ै थ। इ ं डो जमवन विमध आ \nउपकरण साँ वकसानक हीत उन्नत हुअ जा रहल अमि । वबहार राज्य क े र 38 \nजजलामे 5 -5 टा प्रशशक्षण दाता तैयार भेल जे एवह बार े मे विस्तार साँ हर \nपंचायतमे जागरूकता बढाएत। मौधक ममठास सभ पररिार क पहुाँचाएब , \nरोगमु क्त बनाएब हमर अशभष्ट भविष्यमे रहत।  \n \n \n  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n६ \nरंगपुर म े जगूक परर यास : एक वि श्लेर्ण \n \n \nम ैमथली स ाँ वह न्द ीम े स ुप्रशस द्  स ावह त्यकार  गज ेन्द र ठाकु र  ज ीक पोथी\" ज गद ीश  \nप्रसाद मंडल एक िायोग्राफी आ सावहत्य अकादमी द्वारा पुरस्क ृ त मैमथली \nउपन्यास\"पंगू\" जावहक रचनाकार जगदीश प्रसाद मंडल जीक पोथीक े  \nप्रकाशशत करबामे आगू एलाह श्री रामेश्वर बाबू। वहनक पवहचान कवि -\nकथाकार रूपेँ भेल िश्चन्ह। बसुआरी हाईस्क ू ल साँ सेिावनिृत्त प्रधानाध्यापक , \nअनुिादक ओ सावहत्य सेिी श्री रामेश्वर प्रसाद मंडल विरमचत 'बगिार ' \nउपन्याशसक प्रिंध काव्यमे एक ुगवम गा म ' र ं गपुर ' क े र विशेष चचाव कयल \nगेल ि ै क। मममथलांचल 'क ग्रामीण जीिन बदलैत पररिेशक मचत्रण अमतशय \nसुन्दर रुपेँ भेल अमि। अपन गामक प्रमत जगूजी एक साधारण लोक रहैत \nकमवशील िमथ। िर्णित काव्यक े  मुखय पात्र जगूक आरस्म्भक जीिन भीतघरमे \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 55 \nमाय - बाबूक एक े ददन मृत्युसाँ कष्टप्रद बुझाइि ताँ द बेटाक े  एक े वह मरबा पर \nवियाह साँ प्रशन्नता भरल ि ै । ऐ मैमथली पोथीमे पवहल पाठ साँ अंमतम पाठधरर \nजगूक पाररिाररक हलातक ' उतार - चढाि क े र जीिंत कथ्य परोसल गेल ि ै । \nजेठ बेटा आ फ े र एक बेटी जन्मक बाद हुनकर पत्नीक पैर भआरईभएल \nरहय। रामेश्वर प्रसाद जी काव्यक े  पााँमतमे शव्द चयन द ेखल जाए -: \nरोशनी देलैन जाौंआ बच् चा  \nझूट नइ हम बजे िी सच् चा  \nलोक कहलक ई की भेल ? \nभगिान 'क ई अजगूत खेल  \nबाल- बच् चा चेष्टगर - ि ाँ टगर भेलासन्ता तकर नीक परिररशक संग उत्तम \nशशक्षा ददयाबैत अपने स्िंय चुरी कारखाना - गुलाठीमे कायवरत रहैि। \nतत्कालीन वपिरल समाजमे बालक शशक्षा ताँ रहय मुदा बाशलका शशक्षा 'क \nघोर अभाि रहैक । यथा -: \nबेटाक लेल वकताब कलम खरीदै िी  \nबेटीक हाथमे वकएक मिटा -खुरपी धरबै िी  \nबेटा शशक्षा क ेँ  दीप जरबै िी  \nबेटी शशक्षा क ेँ  वकए दीप मुझबै िी? \nसमय चक्र एहन घुमैत ि ै  जे अपन सुपरिाइजरी नोकरी  आ पुत्र िेदप्रकाश ,देि \nआ वन लेश क न ौकर ी धरर  ि ु ईट ज ाई ि ै । बेटी च ंद ाक वि याह  शश जक्षत ि र  स ाँ \nसमय साँ कराओल जाई ि ै ,मुदा मधयापुता नहहि समय पर होई ि ै न। जीविका \nलेल माि पालन जे कर ै त य , ताँ गामेक लोक रामतक ेँ  चोरी कऽ लैत ि ै । पंच \nलोकवन महा घुसखोर ि ै , उमचत वनराकरण नहहि होई  ि ै न। संगी रघु मंडल \nअपने लक्ष् मीपात्र रहैत वहनको धन अरजैक सलाह दैत रहवन। ओ संतान क ेँ  \nअक्षरबोध नहहि कर े ने ' बुढारीमे बेटा पूतौह धरर िृद्ाश्रम मेँ पहुाँचेने रहैन। तावह \nप्रसंग ममत्र दनू प्राणी क ेँ  जगू गाम आनैत य। पता इहो चलैत ि ै क कका  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफ ु सनी मरिक बेटा वनशेिा ज भ ' िेश्या साँ वियाह कऽ लेने ि ै । पत्थलतोर \nमेहनतक े  बले जगू तरकारी खेती फल - फलहरी साँ नीक अजवन कयल। \nस म ाज म े अभाि म ंद  लोकके  स द ैत म द ैत पहु ंच ेि ाम े पाि ु  न हह ि र ह ैत , \nकवनकबेटामे लोटनक े  पढयमे सहयोग क े ने रहमथ। से लोटन दारोगा बवन गेल \nि ै  आ चुरी कारखाना लग बोराक िली लगा बैत जगूक बेहोशी समय \nअकस्मात् आवब टेम्पूपर लाधैत होस्स्पटल मेँ अपन रक्त दैत जजयाबैत देखल \nगेलैक हन्। आरो मानिताक पररचय दैत कजाव सेहो उतारर मन हलुक कऽ \nदेतैन। अपने गाम आवब जहन ओ बेटा पूतौह सब साँ उपेजक्षत होइत अमि , ताँ \nहुबा कर ै त साग - सब्जी 'क बागबानी आ बानवक क र ै त सुदृढ होईत गेल ि ै । \nसतनाक ेँ  महाजन र ं गलाल पााँच हजार टाका देलक ै क मुदा तगेदा एक लाख \nटाकाक े  कयलापर पाँचैतीमे जगूक कथनक े  वकयो पाँच मोजर नहहि कएलक। \nसतनाक े  टाका दैत महाजनक चपेट साँ हटेलक। गाममे अपना नामे मध्य \nविद्यालय खोलैत साक्षरता बढ े बामे आगू रहला। जगूक पत्नी रोशनी बेराम \nपि ै त िमथन से अबतब स्स् थमत बनैत ि ै । बीडीओ बेटा नीलेश मात्रे पााँच लाख \nटाका ओररयाउन क े लक शेष आठ लाख ले अपन मकान बन्हवक धरर राश्चख \nसमुमचत इलाज कराबैत ि ै । वनराश पररस्स् थमतमे चुरी कारखाना साँ एक मचट्ठी \nअबैत ि ै , जावह लेल कागत पत्तर तैयार कय दनू दम्पमत गु लाठी नगर पहुाँच \n,ओतय बढल पेंशन मद क े र सोलह लाख टाका पाबैत अमि। गाम अयलापर \nविमुख भेल बेटा पूतौह सब साँ सौहादव वनश्तुकी होई ि ै न। मायक अन्दरुनी \nममताक े  जगू जगाबैत देखेलाह अमि। गाममे अपना आ पत्नीक े  नामे \nहोस्स्पटल बनेलाह। बेटी तावह होस्स्पटल साँ स्िास् थ्य लाभ पावब ग भविती होई \nिमथन। वबहार क ' प्रशसद् ि ै ठ पाबैवनक आराधना समय घाटपर एक १८ \nिषीय मयटुअर - बपटुअर खटरी नामक िौरी अचेत भऽ खशस पि ै त ि ै ,दााँती \nलगैत ि ै । तकरा होस्स्पटल आनल जाईि ,नीलेश रक्तदान दैत जीिनदान दैत \nि ै ।ओकर े  साँ वििाह सेहो आदशव पूिवक होईि। दनू प्राणी सपररिार  विचार  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 57 \nकर ै त एक धमवशाला बनाय ओवहमे सदाव्रत बााँटैक काज शुरू कयल। ुरौसक \nप्रचार सुवन कतेको वनधवन , शभखारी ,बाबाजीक आबाजाही हुअय लगलैक। \nएक एगार ह  बर ख क ि ौि ाके  पााँमतम े ठाढ गर द ैन े पर  लालम स् स ा द ेश्चख  मच न्ह्  \nगेल से ओ रहय वहरबाक बेटा , ज े न ेन ा म ेँ ह ेर ा गेल ि लैक। पि ुआयल िंमचत \nसमाजक काव्य धारा क ेँ  रसीकजन दाहातजव , श्रिण क ु मार तजव आ राधेश्याम \nतजव पर गावब शशक्षा जागरूकता कऽ सक ै ि।  \nरामेश्वर बाबू द्वारा मनो विश्लेषणात्मक द्वन्दक े  यथासंभि संयम वििेक ओ \nओमचत्यक प्रमतरक्षण कयल गेल हन्। ऐ तरहक सजगता हम गूलोमे सेहो \nस ुभाष च न्द र यादि जीक उपन्यासमे पेयलहुाँ अमि। वकसान जीिनक महागाथा \nरचबाक परम्परा उविया भाषाक कथाकार फकीर मोहन सेनापमतक \" िमाि \nआठ गुंड े \" (१८८७ ई०) साँ शूरू होईि। प्रेम चंद क े  गोदान ,लशलतक पृथ्िीपुत्र \nआ यात्री जीक बलचनमा ओ पारो उपन्यासमे सेहो वकसान - मजदरक संघषव \nसामंती व्य िस् था क े र विरूद् भेल अमि। एवह तरहेँ कहल जा सक ै ि अपने \nपररिार समान सम्पूणव गाम - समाजक ेँ  एक पररिार मानैत जगू सफल बागिार \n(रखबार) बवन गेल ि ै थ। ऐ तरहक िास्तविक गाम सरौती ,वटकापट्टी मेँ कयल \nगेल अिदानक सहेजें मोन पवि जाईि। पल्लिी प्रकाशन वनमवली साँ \nसद्यप्रकाशशत  एवह मैमथली सावहत्य पोथीक दाम ३५० टाका आ क ु ल पृष्ठ \nसाँ.१०७ ि ै क,जे पाठकक े  पढ ै क प्रमत विशेष अशभरुमच जगाबैत य।  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.लालदेि कामत -आर्थिक विपन्नता/ मुंस 'क दान  \n \nलालदेि कामत - आर्थिक विपन्दनता/ म ुंस'क दान  \n१ \nआर्थिक विपन्दनता \nविश्व भररक नजैर िई भारत पर। बेपाररक दृमष्टये प्रमतस्पधाव मेँ आगू बवढ \nजेबाक धेह ि ै । भारतिासी पैघ लोकक नजैर ि ै न दशलत - वपिरल समाज \nपर। भारत आ नेपाल बोडर क े र जोगबनी बजारमे एकटा धार्मिक उजैवहसन \nनि पूजा पद्मत 'क क े ने रहय। प्रचार सुवन अपन योगदान उपस्स् थमत साँ बनाबैत \nपि ु आयल स म ाज क लोकके  ज ूलूस म े स जज  ि ट स ावि त्री व्रत पूज न  म ह ोत्स ि  \nद ेख ै ले अपन  काज  स ाँ ि ु वटम ारर  ललम ुंह ी स परर ि ार  अयलीह । आब ि ैश् य आ \nसिणव 'क देखाौंश अमत वपििलो समाजक लोक कर ै त य। नि पररधानमे \nपुरूष ताँ कम्मे, िेसी स्त्रीिगव मेलामे चीज बौस्त बेसावहक े  चढाबैत आ खाेंईि \nसेहो भर ै क अशभक्रममे लागल िलैक। जोगारमे साढ े  तीन सय टाका ललमुंही \nक ेँ  एक रोजक मजुरी भेटैत ि ै । ओकर सााँए हेड ममस्तरीमे नीत रोज साढ े \nपााँचसय आ देओरक े  देहारी निशसखुआ रहने पौने चाररसय टका कमबैत य। \nआई ऐ तरहेँ पच् चीस लाख टाका बोईन मारल गेल सबवकयो क ेँ । एहेन - एहेन \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 59 \nनि - पुरान बहुतो चलनसारर ड े बैत पूिवजक बतौल जुईत पर आधुवनको जुगमे \nकदठणता स ाँ ज ीि न  ज ीयैत वन ठाह े पि ु आयल र ह ै य। तैपर  स ाँ पंडा पुज ार ी \nधाइम आवबक े  घर -घरमे डीह डायनक जाद -टोना साँ बाँचबाक खगौट बुझाबैत \nजन्तर तबीजी न गदमे बेमच जाइि। अनपढ आ कम साक्षर जवनजाइत अपना \nघरमे पढलो शलखल पुरूष साँ नुकाक े  टाका धरर बोहाबैत गरीबी खुदे आनैि। \nतेँ आर्थिक विपन्नता पिारबे ने करत!  \n२ \nम ुंस'क दान  \nएक परम गरीब रहैक - मवहया। ओ सब ददन मााँवग - चााँवगक े  खाई। भीखमंगनी \nकर ै त ओ जीिन वनिावह करयमे लागल र हय। एकददन भुखल - ुखल वबलास \nसेठक दोकान लग ठाढ भऽ हाथ पसालक। सेठजी अपन जेठ बेटाक ेँ  बेमच , \nतै टाका साँ िस्त्रक कारोबार बजारमे कएने रहमथ। से मुंस हुनका िस्त्रालयमे \nरामतक े  उपरि मचाबैक। ओ मुसकारीमे जीबैत नरमुस बझेने िलाह। से \nबेपारमे घटा -नफाक गुनधुन कर ै त जूटक ग जजयामे मुंसकांरी उझैल धरर \nमुंसबाक गरदैने धेलवन। तावह असैरमे मवहया पाई भीखमे मााँगबाक याचना \nकयल। वबलास ज ी वन ष्ठुर  भऽ म ुंस केँ ओकर ा दद श  ज ुम ाकय फे कै त कह लवन  - \nलेह! लपवकक ेँ  मुंस धरर लेलक आतव मवहया आ ओतय साँ पराएल चशल \nदेलक। बाटमे एकटा वबलारर पोसय बाला शखगर श्रीमंत लोक देखायल। ओ \nमुंसक वकि ढौआ दैत वकन लेलक आ वबलौटाक े  ओगारर देलक। तावह क ौं चा \nसाँ मवहया अपन जठराग्नन शांत नाँय कऽ खुदरा बेपार आर ं भ क े लक। ३० \nशालमे ओ सुदृढ होईत पैघ बेपारी बवन गेलैक। धन सम्पशत्त साँ एतेक ने \nसुव्यिस्स् थत भेलाह जे मममथला देशक सबसाँ धवनक लोकमे जानल पह चानल \nगेला। आब मवहया जीक े  आत्मज्ञान रातुक वनवनयां उिा देने िलैक। से \nउदग्ननतामे ओ पुजी कोन तरहेँ घुमाएत! लगधक १५ लाखमे २४ कर े टक \nसोनाक मुंस कीनक ेँ  उपहार रूपेँ वबलास जीक े  भेंट कयलवन। विलास जीक  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशेष चारू बेटा एहन उदार हृदयक े  व्यक्क्त क ेँ  अचरज दृमष्टये एकटक वनहां र ै त \nरवह गेल।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 61 \n२.५.वनमवला कणव - अग्नन शशखा (खेप -२५) \n \nवनमवला कणव (१९६०- ), शशक्षा - एम. ए. , नैहर - खराजपुर , द र भङ् गा, सासुर - \nगोवढयारी (बलहा) , ित्तवमान वनिास - रााँची, झारखण्ड। झारखंड सरकार \nमवहला एिं बाल विकास सामाजजक सुरक्षा विभागमे बाल विकास पररयोजना \nपदामधकारी पदसाँ सेिावनिृशत्त उपरान्त स्ितंत्र लेखन।  \n  \nअग्नन शिखा (भाग- २५) \n(मूल वहन्दी - स् ि गीय जज तेन्द र कु म ार  कणव, मैमथली अनुिाद - वनमवला कणव) \n \nकथा अखन धरर:  \n \nउिवशी वििाह साँ पवहने द टा शतव राजा पुरूरिा क े  सोझााँ रखैत िमथ ,जकरा \nओ राजा क ेँ  आजीिन पालन करबाक प्रमतबद्ता दैत िमथ ,जावह ददन राजा \nएकोटा शतव क ेँ  पूरा करबा मे असफल रहताह , उिवशी ओही समय मे िापस \nस्िगव चशल जेतीह ,राजा पुरूरिा स्िीकार कर ै त िमथ ुनू शतव !  \n \nआब आगू: \nआइ गंधिव रीमत क े  अनुसार राजा पुरूरिा आ उिवशी क े  वििाह संस्कार सम्पन्न \nभs गेल िल ,एवह वििाह क े  अिसर पर एकटा विशाल समारोह क े  आयोजन \n 62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभs रहल िल।  \nभूमंडल क े  सब राजा क े  आमंशत्रत कयल गेल िल। एवह में क ु ल गुरु िशशष्ठ \nक े  महत्िपूणव भूममका िलवन। वकएक त s राजा पुरूरिा आ उिवशी क े  वििाह \nसंस्कार हुनक े  द्वारा सम्पन्न कराओल गेल िल ,तावह कारण सबसाँ s पवहने \nओ िर -िधू क ेँ  आशीिावद देने िलाह। तकर बाद प्रखयात ऋवष लोकवन दंपमत \nक ेँ  आशीिावद देमय लगलाह। एकर पिात आमंशत्रत राजा गण एिं गणमान्य \nअमतमथ गण राजा पुरूरिा आ उिवशी क े  वि शभन्न उपहार दैत अपन शुभकामना \nव्यक्त क े लवन । \nप्रजा जन में प्रसन्नताक लहर व्याप्त भेल िल। भला ओ सभ प्रसन्न वकएक \nनवह होइतमथ! स्िगव क े  श्रेष्ठ अप्सरा उिवशी स्िेच्छा साँ s राजा स s वििाह क े  \nआग्रह करय लेल पृथ्िी पर आवब गेलीह। भला एवह सुअिसर क े  राजा वकएक \nनवह स्िी कार कररतमथ ! ओ वकएक ठोकरवबतमथ उिवशी क े  प्रणय \nवनिेदन!राजा एकरा वकएक नकाररतमथ ? ओनहुना साौंदयवमयी अप्सरा क े  \nप्रणय वनिेदन क े  ठोकर मारला स s राजा पाप क े  भागी बवनतमथ! तावह कारण \nराजा हुनक प्रणय वनिेदन स्िीकार क े लमथ।हुनकर जोिी ुवनया मे अदद्वतीय \nअमि।ई समाचार कणव -स्रोत साँs भूमंडल पर चारू ददशा मे पसरर गेल। जे सभ \nसुनमथ ओ पवहने आियवचवकत भ s जामथ फ े र प्रसन्नता व्याप्त भ s जाश्चन्ह \nहुनका सबहक मुखमण्डल पर।  \nराजा पुरूरिा आ उिवशी ुनूक जोिी ुवनया मे अदद्वतीय अमि। आइ धरर \nकवहयो एहन नवह भेल िल ,जे अप्सरा स्ियं भूपमत ददस आकर्षि त भेल \nहेतीह। संभितः भविष्य में कवहयो फ े र एहन संजोग पुनः नवह होयत - ई \nसबहक विचार िल!आइ पृथ्िीक सोझााँ झुवक स्िगव प्रणाम कर ै त अमि - ई \nप्रत्यक्षतः स्िगव पर पृथ्िीक विजयक प्रमाण िल।  \nजतेक लोक ततेक तरहक बात सुनबा में अबैत िल । सबहक अपन -अपन \nबुशद् अनुसार अपन -अपन विचार िल। मुदा एवह वििाह साँ s प्रसन्न सभ क े ओ  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 63 \nिालाह। की राज कमवचारी ,की प्रजा जन , ऋवष मुवन ,विद्वत जन अथिा अन्य \nराजा गण सब क्यो अत्यंत प्रसन्न भय पुरूरिा आ उिवशी ुनूक जोिी क े  \nुवनया मे अदद्वतीय कवह रहल िलमथ ।  \nपुरूरिा क ेँ  घमंड त s कवन को ि ूवबयो न वह  गेल ि लवन।पवहने जकााँ िोट -पैघ \nसबहक प्रमत सामान्य व्यिहार िलवन ,स्ियं उदठ क s अभ्यथवना कs सबहक \nस्िागत क े लमथ ।एवह अिसर पर नि िस्त्र , सोना , चानी ,रत्न आ हीरा आ \nअनेको बहुमूल्य रत्न अभ्यागत संग प्रजाजन क े  मध्य उपहार स्िरूप वितररत \nकएल गेल िल। ई सभ सामग्री बहुमूल्य रत्न , िस्त्र , अन्न उपहार मे बााँटल \nजाइत िल ,कारण हुनका लोकवनक राज्य मे क े ओ वनधवन िगव क े  नवह िल \nजकरा दान देल जाइत। जे सब एकरा प्राप्त कर ै त िल ,ओ एवह सभ िस्तु क े  \nराजाक प्रमत प्रेमक कारणेँ उपहार मानैत ,मात्र श्रद्ा साँs स्िीकार कर ै त िल। \nराजा क े  द्वारा ऋवष लोकवन क ेँ  दान देल गेल,हुनक अपन गुरुक ु ल आ \nआश्रमक संचालन हेतु ।  \nसजल वििाह मण्डप एखनहुाँ राजाक वििाह समारोहक भव्यता आ राज्यक \nसमृशद् गाथाक बखान क s रहल िल। ऐश्वयव आ िैभिक यश पताका एखनहुाँ \nबहु म ूल्य र त्न  ह ीर ा आ स ोन ाक बन ल अद्भुत वि ि ाह  म ण्डप के  रू प म े \nफिफिाइत िल। िैभिशा ली राज्य क े  राज कोष विशाल सागर समान \nिल ,जावह साँs एक लोटा जल वनकालल जाए लखन भला ओवह सागर क े  \nजल में कोन कमी होयत ? यैह कारण िल जे राज्यक कोष साँ कतेक धन -\nरत्न दान कयल गेल िल ,तइयो स म ुद रस ाँ वन कालल गेल पावन क एक लोटा \nसन भरल रहल - ओ कोष ।राज्य उत्सिक भव्य आयोजनमे आम  लोकक \nप्रिेश सेहो वनश्चित िल । सब प्रजाजन सग्म्मशलत भेल िलमथ एवह समारोह \nमें ।  \nदेश दे शांतर क े  राजा -राजक ु मार आ सामंतक अमतररक्त राज्य क े  सामान्य \nजनता लोकवन अपन राजा क े  वििाह संस्कार क े  अिसर पर भरपूर मनोर ं जन  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्राप्त कयलश्चन्ह  । ई वि ि ाह ोत्स ि  पंद रह  दद न  तक च लैत र ह ल। एकर पिात \nआमंशत्रत लोक सब एक -एक कs वि द ा ह ोम य लगलाह ।पंद रह  दद न  के  बाद  स ब \nपाहुन चशल गेलाह। विदा काल में सब पाहुन क े  धन्यिाद दैत राजा पुरूरिा क े  \nतरफ स s विदाई देल गेल। सब वकयो प्रसन्न िल ,सम्राट पुरूरिा क े  प्रमत \nककरो कोनो ुभाविना नवह िल , सब वकयो सम्राट पुरू रिा आ उिवशी क े  हृदय \nस s आशीिावद द s कs विदा भ s गेल िलाह। आम जनता स s लs कs राज्य \nअमतमथ तक सब राजा क े  देल गेल सम्मान स गदगद भ s गेल िलाह ।  \n \n=======*********======== \n \nसौभानय -शय्या!आ सेहो सम्राट पुरूरिा क े ! एकर सजािट क े  िणवन करब \nकदठन काज अमि! वििाह भिन क े  वन मावण क े  संग -संग सौभानय कक्ष क े  \nवनमावण आ सजाबय क े  कतवव्य -भार स्ियं विश्वकमाव क े  द्वारा लेल गेल।कक्ष \nक े  वनमावण क े  काज ओ स्ियं अपनवह समक्ष पूरा करौलवन । अतः एवह मे \nकोनो तरहक त्रुवट रहबाक कोनो संभािना नवह िल।कक्ष क े  फशव पर र ं ग -\nवबर ं गक फ ू ल एहन सजाओल गेल ि ल जेकर तुलना असंभि अमि। ओवह मे \nर मत आ म द न  के र  वि शभन्न  म ुद रा म ें मच शत्रत कएल गेल ि ल।वि श ाल वि स् तृत \nपयंक क े  अपना में एक आओर बेसी अदद्वतीय विशशष्ट िल सौन्दयव।एकर \nआधार आ सतह पर अलग -अलग म ुद रा म े काम द ेि  आ र मत के  स ज ीि  मच त्रण \nकएल गेल िल। लागैत िल जेना ओ विशेष सौ भानय-कक्ष रमत-पमत कामदेि \nक े  िल। रमत -काम द ेि  के  मच त्र ओवह  स ंपूणव कक्ष म ें वि शभन्न  म ुद रा म ें मच शत्रत \nकएलगेल ि ल। कक्ष के  द ेबाल पर  पयंत वि शभन्न  म ुद रा म ें र मत-कामदेि मचशत्रत \nिलाह। कक्ष क े  फशव पर िल अदद्वतीय पुष्प , बहुमूल्य र ं ग -वबर ं गक \nमोती ,माजणक आ कतेको र ं ग स s र ं गल स्िणव जिल कालीन! ओवह कक्ष मे \nपुरूरिा आ उिवशी क े  सौभानय -शय्या एतेक नीक जकााँ सुसज्ज्जत आ एहेन  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 65 \nबहुमूल्य िल जेकर सामान्य जन कल्पना तक नवह क s सक ै त िल।एहेन \nसौभानय -कक्ष स म्भि त:इन्द र केँ स ेह ो न वह  भेवट स कल ह ोयतश्चन्ह  । \nमुदा आब एखवन ओवह कक्ष मे वकयो नवह  िल।एतेक बहुमूल्य रूप साँ s \nसजाओल कक्ष एखनो एकदम ररक्त िल।राजा पुरूरिा हृदय मे अनवगनत \nअसंखय स्िप्न ल s कs ओवह कक्ष मे प्रिेश क े लवन ,मुदा शून्य सौभानय -शय्या \nक ेँ  देश्चख ओ आियवचवकत भs गेलाह ,तीव्र गमत साँs ओ दोसर कक्ष मे प्रिेश \nक े लवन जे ओवह कक्ष स s संलनण िल । मुदा आियव!ओतहु उिवशी नवह \nिलीह ! क े हन सौभानय -राशत्र अमि!जावह मे िधु अनुपस्स् थत िमथ! राजा \nपुरूरिा सोचलमथ!क्रोध ममशश्रत आियवक र े खा हुनकर मुखमंडल पर स्पष्ट रूप \nस s पररलजक्षत भs रहल िलवन ।ुःखी हृदय स s राजा लगवह मे राखल स्िणव \nआसन पर बैशस गेलाह।एकवह क्षण मे हुनक सभटा सुख -स्िप्न पर िज्रपात \nभs गेलवन।पयंक पर साँs एक-एकटा पुष्प उठा क s ओ हस्त कमल साँ s \nरगिय लगलाह। िह पुष्प सभ क े  मसशल मसशल क s नष्ट करय लगलाह। ओ \nअत्यंत श्चखन्न हृदय भ s गेल िलाह।  \nवकयो एक जन िल जे राजाक एवह अिस् था साँ s हर्षित भ s रहल िल। ओ \nिलीह उिवशी!मुदा राजा क े  एकर लेश मात्र ज्ञान नवह भेल िलवन। ओ उिवशी \nक े  नवह पाईब एकदम असहज अत्यंत ु:खी भेल िलाह ।  \nहठात् मधुर हाँसी िातािरण मे गुंजायमान भ s गेल।अधीर भ s कs राजाक \nमुाँख साँs आिाज वनकलल ,जे िास्ति मे हुनक हृदयक आह्वान िलैन्ह - \n\"हे उिवशी मप्रयतमे! अहााँ कत' िी! आहााँ हमरा समक्ष प्रगट \nहोउ!आऊ!शीघ्रता करू ! आब हमर धैयवक एतेक परीक्षण जूवन करू।\"  \nक्षण भरर मे झरना साँs बहैत जल श्रोत जकााँ इजोतक फव्िारा ओवह कक्ष मे \nझमवक गेल।ओवह प्रकाश साँ s पूरा कक्ष प्रकाशशत भ s गेल।पुनः ओ तीव्र \nप्रकाश फशव पर एकटा वनश्चित घेरा मे सी ममत भ s गेल िल ।  \nक्षण भर  म ें ओ तीव्र प्रकाश  एक अद्भुत स ाौंद यव म यी युि ती के  रू प म ें परर ि र्तित  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभs गेल!ओह  उि वश ी! उि वश ी के  के ह न  अद्भुत रू प ि लैक! ओन ा तs ओ स्ियं \nस ाक्षात् अद्भुत स ौन्द यवक द ेि ी ि लीह ।ब्रह्म ा स ेह ो हु न का बर ाबर  स ौन्द यवक स ृज न  \nकरबा मे असमथव िलाह । मु दा एखवन वििाह पररधान में सुसज्ज्जत नि \nकवनया क े  रूप में उिवशी क े  साौंदयव क े  िणवन अत्यंत कदठन िल ! रक्त िणव क े  \nजगमग कर ै त र े शमी कञ्चुकी धारण कएल ,अनमोल साौंदयव प्रसाधन साँ s \nसुसज्ज्जत आ अमूल्य आभूषण साँ अलंक ृ त उिवशीक रूप लािन्य पुरूरिा क े  \nरोम -रोम क ेँ  हषव साँ भरर देलक।  \nवििाह पररधान में सुसज्ज्जत उिवशी क े  ददव्य साौंदयव साँ s प्रभावित विमुनध \nराजा क े  हृदय काम -संतप्त भ s गेल।हुनकर संपूणव शरीर में एकगोट मधुर सन \nमद भरर गेलवन। ओ काम संतप्त भ s गेलाह ,मद भरल शसहरन साँ हुनक \nदेहसंग आत्मा तक भरर गेल िलैवन । कामाेंत्तेजना साँ s हु नक अधर कााँवप \nउठल,मुखमंडल पर पसीनाक मोती चमवक गेलवन । राजा मयपान कएल धुत्त \nआदमी जकााँ उन्मत्त भs गेलमथ । काम क्रीिा क े  लेल ओ व्यग्र भ s गेल \nिलाह।  \nओ उिवशीक आाँश्चख मे ध्यान साँ देखलमथ । वहरणी सन चंचल पैघ झील सन \nआाँश्चख साँs उिवशी अपलक हुनक े  देश्चख रहल िलमथ।बूजझ पिलश्चन्ह  जेना पैघ \nझील म ें पुरू र ि ाक स ंपूणव श र ीर  आत्म ा स वह त डूवब गेल ि ल। \nवकि ु  क्षणक बाद  उि वश ीक म धुर  स् ि र  लह र ी कक्ष म ें गूाँजज  उठल - \n\"धैयव राखू मप्रय। एतेक अधीर जूवन होउ \"।  \n\"वकयैक,अहााँ हमरा वकएक यातना देबय चाहैत िी मप्रये ?\" राजाक प्रेम -\nविह्वलता हुनक विचशलत स्िर साँ s स्पष्ट भs रहल िलवन ।  \n\"मप्रय हम आ अहााँ ुनू गोटे अदद्वतीय िी ,एवह ुवनयााँ मे अपन वििाह एकटा \nअद्भुत अदद्वतीय वि मध स ाँs सम्पन्न भेल ,तखन एहना में अपन सौभानय -राशत्र \nमे अहााँक संग ह म र  मम लन  स ेह ो अद्भुत,अनुपम हेबाक चाही\" -  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 67 \nउिवशी श्चखलश्चखलाइत बजलीह ।  \n  \nक्रमशः  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.नन्द विलास राय -मास्क  \n \nनन्दद विलास राय \nमास्क \nपूरा विश्व कोरोना बेमारीसाँ अक्रान्त िल। लोक त्रावह क ृ ष् ण , त्रावह क ृ ष् ण कऽ \nरहल िला। कताक गोटा अपना गेटमे ताला लगा कऽ रखै िला। वकयो \nवकनको ओइठाम नवह जाए चाहै िला। जाँ वकनको ओइठाम वकयो पाहुन -\nपरक पहुाँच जाइ ि े लश्चखन ताँ घरबैया ओइ पाहुनक ेँ  शंकाक नजैरसाँ देखै िला। \nक े  कहलक ई पाहुन कोरोना िायरससाँ ते ने संक्रममत अमि।  \nद गज का दरी आ मा स्क है जरूरीक नारा लगैत िल। सरकारक तरफसाँ \nमैहकिग करौल जाइत िल जे वबना आिश्यकता घर से बाहर मत वनकशलये। \nअगर वनकलना जरूरी है तो मास्क लगाकर वनकशलए और द गज का दरी \nबनाये रश्चखये।  \nकरोने कालमे हम एक ददन वनमवली जाइत रही। वनमवली बाजारसाँ उत्तर -पश्चिम \nएकटा तीन मुहााँनी अमि जेकरा बेररयर चौक कहल जाइत अमि। आइसाँ \nलगघक चालीस बरख पवहने ओइठाम बेररयर िल , कोनो भी गािीक ेँ  ओतए \nरूकऽ पि ै  ि े लइ , ताँए बेररयर चौक नाआें पवि गेल।  \nहम जखन बेररयर चौकपर पहुाँचलाौं ताँ एकटा उन्नीस -बीस बखवक लिकाक ेँ  \nशसपाही ड ं टासाँ मार ै त रहए। बगलमे एकटा क ु सीपर दरोगा साहैब बैसल िला \nआ हुनका बगलमे माने दरोगा साहैबक बगलमे दटा शसपाही सेहो बैसल िला।  \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 69 \nदरोगा साहैब बजला - \"माररये साले को और माररये। अपना भी मर े गा और \nदसर े  को भी मार े गा।\"  \nहम वहम्मत करर कऽ दरोगा साहैब लग गेलाौं आ हुनकासाँ पुिशलऐन - \n\"सर , ऐ लिकाक ेँ  शसपाही वकएक मा र ै  ि ै ।\" \nतैपर दरोगा साहैब बजला - \n\"देखता नहीं है साला वबना मास्क े  का घूमता है। अपना भी मर े गा और दसर े  \nको भी मार े गा। इतना मौंहकिग करबाते हौं वक वबना मास्क पहने घर से मत \nवनकशलये , द गज का दरी बनाये रश्चखये , मगर इन गदहाें को अक्ले नहीं आता \nहै।\"  \nजे दरोगा साहैब कहैत  रहैथ माररये , साले को और माररये , ओ खुद मास्क \nनवह पवहरने रहैथ। आ बगलमे बैसल ुनू शसपाहीक मास्क मुाँहमे नवह लगल \nि े लैन। ुनू शसपाहीक ेँ  मास्क हुनका सभक ेँ  दाढीमे लागल ि े लैन।  \nहम दरोगा साहैबसाँ कहलयैन - \n\"सर , अपने ताँ डबल लेयरबला मास्क पवहरने मिऐ , वकने।\"  \nतैपर दरोगा सा हैब हमरा वनच् चासाँ ऊपर धरर देखला आ जेबीसाँ मास्क वनकाशल \nपवहर लेला।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.जगदीश प्रसाद मण्डल -घरदेखी  \n \nजगदीि प्रसाद मण्डल \nघरदेखी  \n \nपौने नअ बजे रामतमे रामपुरसाँ गाम आवब कलपर हाथ -पएर धोइ कऽ लोटामे \nपावन भरर , कोठरीमे आवब ओिाइन ददस देखलाौं वक उशत्तमलाल भाय मनमे \nनामच उठला। मनक नाचक ेँ  मनेमे दावब ओिाइन झाविकऽ वबि े लाौं। मनसाँ \nउशत्तमलाल भाय उतरला ताँ नवह मुदा मनमे नाचब कम भऽ गेल िल। ऐठाम \nएकटा प्रश्न अमि , ओ अमि रामपुरक भैयारी , तीन कोस हटल गाम \nउशत्तमलाल भाइक ि ै न आ तवहना हुनकासाँ हटल अपनो घर ताँ अमिए , तैठाम \nभैयारीक सम्बन्ध क े ना भेल ? ..ओना , मातृक िा कोनो आन सम्बन्धमे सेहो \nभैयारी होइते अमि , तइसाँ शभन्न उशत्तमलाल भाइक संग अप् पन भैयारी अमि। \nनोकरीक जीिन रहने बहुत ददन धरर ुनू गोर े  एकठाम रहबो कएल िी आ \nबेिहाररक जीिनमे एकरूपता सेहो अमिए जइसाँ जीिनक अनेको ममवस् थल \nुनूक गोर े क एकर ं गाहे अमि। हाँ, ऐठाम समाज िा पररिारक बीच जे भैयारीक \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 71 \nसम्बन्ध अमि ओ एकटा िंशगत अमि आ दोसर सम्बन्धगत अमि।  \nओहुना देश्चखते िी जे अपना सबहक बीच जेतेक सम्बन्ध अमि ओ सीढीनुमा \nअमि , िंशगत भैयारी क सम्बन् धमे सेहो थोि -बहुत माने उम्रक चलैत सीढीनुमा \nअमिए , मुदा से समाजगत भैयारीमे नवह अमि। पररिारमे भैया-बौआक चलैन \nअमि , मुदा समाजमे ओ भाए-भैयारी क रूपमे बदैल जाइए , जे एकरूपताक \nरास्ता सेहो पकि ै वबते अमि। खाएर जे अमि ओ जानैथ पररिार -समाजक \nलोक। अपना ताँ अप्पन जजनगी अमि। अपना देहमे ओहन वबमारीए ने भऽ \nजाए जे सददकाल मन व्याक ु ले बनल रहए। तइले अपने ने विचारबो करब आ \nतेकर वनमरजनो करब।  \nओिाइन बीिा शसरमापर जहााँने मुिी देलाौं वक उशत्तमलाल भाइक बेटी -\nवबआहक पर े शानी धक -दे मनमे खसल। ओना , वबआहक सभ बेिस् था देश्चख \nमन मावन गेल अमि  जे उशत्तमलाल भाय जीिनक अन्न्तम बेिा नीक जकााँ \nपार कऽ रहला अमि। आजुक जे पररिेश बवन गेल अमि आ बवनयाेँ रहल \nअमि तइमे नवहयेँ जाएब नीक , मुदा बाघा ताँ ईहो अमिए जे जाँ वबआहक \nकाजक ेँ  िवहष्कार करब तखन बेटा -बेटीक वबआह क े ना हएत। आ जाँ वबआह \nनइ हएत ताँ पररिार बवन समाज ठाढ क े ना हएत ? \nबेटी वबआहक सभ प्रवक्रया उशत्तमलाल भाय जीह खोशल कऽ क े ने ि ै थ। आन \nगामक आन जामतक बात नइ कहै िी जे जाबे बर ुआरर नइ लगता ताबे जाँ \nवकयो बरात दरबज्जापर एबो करता ताँ हुनका बररयातीक मोजर नइ हेतैन , \nताँए चाह-पानक कोन गप जे वकयो क ु शलो -क्षेम पुिवनहार नइ होइ ि ै न। तइसाँ \nविपरीत उशत्तमलाल भाय ऐठाम देखलयैन। बर -बररयाती रामतक दस बजेक \nबाद पहुाँचता, मुदा खेनाइ -पीनाइ दस बजे ददनेसाँ शुरू भऽ गेल िल।  \nअप्पन समयक अाँटािेश कर ै त सात बजे सााँझमे उशत्तमलाल भाय ऐठाम पहुाँच \nआाँगन-साँ-दरबज्जा धरर घुमम -वफर  कऽ स भ वकि ु  द ेश्चख  म न  आश्व स् त भइये \nगेल जे  उशत्तम लाल भाय स फल बेि स् था के न े ि ै थ। स भ वकि ु  द ेश्चख -सुवन  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउशत्तमलाल भायक ेँ  कहलयैन- \"भाय, ह म  न इ रू कब। स भ वकि ु  द ेश्चख -सुवन \nलेलाौं, आब जेबाक आदेश ददअ।\"  \nअपने ई सोमच बाजल रही जे उशत्तमलाल भाय अप्पन काजमे तेजी अनता , \nजइसाँ काज आगू मुहेँ ससर ै त बढतैन। जवहना अपने बजलाौं तवह ना उशत्तमलाल \nभाय खाइ -पीबैक जगहपर हमरा पहुाँचा कऽ कवह द ेलैन - \n\"भोजन क े लाबाद अहााँ चशल जाएब।\"  \nगािी -सिारी बढने , एते ताँ भइये गेल अमि जे नमहरो रामत िोट भऽ गेल अमि \nआ िोटो ददन नमहर भऽ गेल अमि , माने काज कर ै क समय बेसी भेने बवढ \nगेल अमि। बजलाौं - \n\"उशत्तम भाय, घरदेखी बााँकी रहल।\"  \nउशत्तमलाल भाय बजला - \n\"बिबवढयााँ।\" \nशसनेमाक रील जकााँ अप्पन विचारक रील सेहो आगू मुहेँ बढल। आगू बवढते \nउशत्तमलाल भाइक पााँच बखवक पर े शानी मोन पवि गेल।  \nकहवनहारो आ बजवनहारो कवहते ि ै थ आ बजजते ि ै थ जे बेटा -बेटीक वबआह \nएक वनश्चित सीमापर होइ। मुदा चाहलाक प िामतयो कान्ही ममलबैमे , माने \nबर -कन्याक जोि ममलबैमे बखवक -बरख गुजैर जाइए , तखन वनश्चित सीमाक \nवनश्चित शसमान क े ना रहत। खाएर जे रहए , ऐठाम उशत्तमलाल भाइक चचव कर ै  \nिी।  \nआन गुण उशत्तमलाल भायमे जे होनु मुदा बेटा -बेटीक ेँ  पढबैक गुण हुनकामे \nसभ ददनेसाँ अनका अपेक्षा बेसी  ि ै न्हे। जइसाँ तीनू बेवटयो आ ुनू बेटोक ेँ  एक \nसीमा धरर पहुाँचाइये चुकल ि ै थ। ऐठाम सीमाक माने एक खण्डक सीमा , \nओना जैठाम माने जइ देशमे बेरोजगारीक बोझ रहत तैठाम पढाइक वडग्रीक \nकोनो मोल नवहयेँ रहैए , से अपनो ऐठाम अमिए। देखबे कर ै  िी िैज्ञावनक \nबनैबला र े लबे स्टेशनमे वट कट काटै ि ै थ। जइसाँ उशत्तमलाल भाय पााँचो  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 73 \nसन्तानक ेँ  एक शसमानपर पहुाँचेला पिामतयो , काजक अभािमे नोकरी नइ \nभेने , पर े शान िमथए। ओना , अपना नीक नोकरी रहने उशत्तमलाल भायक ेँ  \nनीक पेंशनक आशा ि ै न्हे , मुदा उपभोक्ता समय भेने सभ िस्तुक पूर्ति नवहयेँ \nकऽ पावब रहला अमि।  \nअप्पन पवह ल आ दोसर बेटीक वबआहमे तेना भऽ कऽ उशत्तमलाल भाय \nपर े शान नइ भेला , ताँए पर े शानीक ओ गुण नवह भेटलैन जे तेसर बेटीक \nवबआहमे भेटलैन अमि। उशत्तमलाल भाइक अप् पन जेतेक सूत्र ि े लैन , तइ \nसभ सूत्रक उपयोग अप्पन बेटीक वबआहमे क े लाह , मुदा अनदठया सााँपक \nकाटल बीख जकााँ जे जनलाहा मंत्र साँ नइ उतर ै ए तवहना भइये गेल ि े लैन। \nकहब जे अनदठया सााँप आ जनलाहा मंत्र की भेल ? अनदठया सााँप भेल, नि -\nनि लेन -दे नक चलैन आ सभ सााँपक मंत्र अलग -अलग अमि , जइसाँ एक मंत्र \nदोसर सााँपक बीखक ेँ  नवह उताइर पबैए, तवहना समाजमे अनदठया सााँपक \nप्रिेश भेइये गेल अमि जइसाँ मनुक्खक कोनो पहचाने ने रहल अमि। सभर ं गा \nखेल चशलये रहल अमि। क े तौ कोनो गाम घेरल अमि जइसाँ ओइ गाममे लोक \nअप्पन बेटा-बेटीक वबआह नवह कर ै  ि ै थ , ताँ दोसर ददस क ू ल-मूल सेहो अप्पन \nआवि बना घेरनवह अमि। मुदा मनुक्खो ताँ मनुक्ख िी , जे अप्पन पूणव \nस्ितंत्रता उपयोग कर ै त जामत -क्षेत्रसाँ लऽ कऽ क ू ल-मूलक आविक ेँ  तोवि \nिैिावहक सम्बन्ध सेहो बनैबते ि ै थ। खाएर ई ताँ भेल गाम -समाजक लीला , \nमुदा उशत्तमलाल भाइक लीला दोसर र ं गक ि ै न , समाजक मध्यम िगवमे , ऐठाम \nिगव आ स्तर ुनू अमि , उशत्तमलाल भाइक जन्म भेल ि ै न। समाजमे स्तरक \nएक चलैन धनोक अमि आ दोसर चलै न जामतयोक अमि। जवहना धनीक , \nबहुत धवनक , तहसाँ बेसी धवनक आ तहसाँ बेसी धवनकक सीमा अमि , तवहना \nगरीबक बीच सेहो अमि। गरीब , बहुत गरीब , तहसाँ बेसी गरीब आ तहसाँ बेसी \nगरीब सेहो अमिए। तवहना शशक्षाक मदमे सेहो अमिए आ जामतक मदमे सेहो \nअमिए।   74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमाजक मध्यम िगवक पररिार ओहन अमि ए जे धनक जेते खगता हेबा चाही , \nसेहो अमि आ जीिनक क्रमानुसार जे शशक्षाक स्तर हेबा चाही सेहो अमिए। \nजवहना धनक रूपमे उशत्तमलाल भाय ि ै थ तवहना शशक्षो आ जामतयोक रूपमे \nिमथए। पनरह -बीस लाख रूपैआ बेटी वबआहमे खचव कर ै क विचार क े नवह ि ै थ , \nमुदा एहेन िगवक पररिारमे शशक्षाक ेँ  पाि ू  पि न े लि का-लिकीक जोिमे भारी \nखामध सेहो बवनयेँ गेल अमि। ओना , अखन तक जे अपना समाजमे एहेन \nचलैन रहल अमि जे बेशसयो पढल -शलखल लिकाक वबआह साधारणो पढल -\nशलखल िा नवहयाेँ पढल -शलखल लिकीक संग भइये रहल अमि। ओना , तहमे \nविस्फोटक स्स् थमत बनने मंत्रिाहक ेँ  बीख उतार ब कदठन भइये गेल ि ै न।  \nजवहयासाँ उशत्तमलाल भाय नोकरीसाँ सेिा वनिृत्त भेला तवहयासाँ भेँट-घााँट हएब \nकममयेँ गेल अमि। समय िल जखन सााँझ -भोर एकाध घन्टा एकठाम बैस \nअप्पन-अप्पन जीिनक संग देश -ुवनयााँक गप-सप्प सेहो कर ै  ि े लाौं , तैठाम \nमासक -मास भेँट नइ होइ ि ै थ। िअ मास पूिव जे भेँ ट भेल िला आ ओइ ददन \nजे हुनक रूप देखलयैन ताँ वबसिासे ने भेल जे उशत्तमलाले भाय ि ै थ। एक ताँ \nओहुना हुनकर शरीरक र ं ग पीरशसयाम ि ै न्हे , मुदा तोहमे बेटी वबआहक \nमचन्ताक र ं ग आरो कारी -झामर बना देने ि े लैन। तैसंग सुखल मुाँह रहने चेहरोक \nरूप आ मनो मशलन भइये गेल ि े लैन।  \nअन्न्तम भेँट ददन, माने िअ मास पूिव जे उशत्तमलाल भाय भेँट भेला आ पुिने \nरवहऐन - भाय, कन्यादानक की स्स् थमत अमि ? तैपर, एक ताँ सोगाएल-\nपीताएल मन उशत्तमलाल भाइक भइये गेल ि े लैन , बाजल िला - अख न  वकि ु \nने.!  \nमनक टुटान एहेन होइते अमि जे टुवटकऽ ओइ सीमापर लटैक जाइए जेतए \nग्रीनबीच र े खा अिस्स् थत अमि। ओइठाम लोक ओवहना लटैक जाइए जवहना \nमहाभारतक अनेको याद्ाक ेँ  अजुवन जे गरदैन पक ै ि फ े कलैन आ ओ जा कऽ \nजे लटकला। जेतएसाँ ने क े करो वनच् चााँ उतरल होइए आने ऊपर गेल होइए ,  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 75 \nतेहने सीमापर उशत्तमलाल भाइक मन , बुजझ पिल जेना लसैक गेल ि ै न। ताँए \nवबच् चेमे खरर आररकऽ पुिलयैन - \n\"भाय, एना जाँ पररिारसाँ मुाँह मोिब ताँ रहब क े तए.?\" \nजेहने अध्येता तेहने ध्याता उशत्तमलाल भाय सभ ददन रहला। दाशववनक भािमे \nबजला - \n\"जजज्ञासु भाय! की कहब , वकि ु  कह न े वकि ु  न े बन ैए..!\" \nबजलाौं - \n\"से की भाय ?\" \nअलंकाररक शैलीमे उशत्तमलाल भाय बजला - \n\"पररिारक राग  ि ु टन े लोककेँ वि र ाग ह ोइए आ वि र ागस ाँ ज ख न  अन ुर ाग ह ोइए \nतखन ने अनुरागसाँ ुवनयााँक प्रमत राग अबैए। तखन अहीं कह जे जइ पररिारसाँ \nिा आने िस्तुक रागसाँ विराग होइए ताँ ओकरा की करबै ?\" \nअपने ताँ साधारण बी.ए. पास क े ने िी। तहमे चुिा -दही -मचन्नी पवढकऽ , माने \nभेल साइक्लॉजी , लॉजजक आ मैमथली पढल िी , ताँए उशत्तमलाल भाइक \nविचारक ेँ  नवह पक ै ि मुाँहिोहैन कर ै त बजलाौं - \n\"भाय, आब ने ओ देिी रहल आ ने ओ कराह , ताँए ि ोि ़ू ओइ स भकेँ। \nकन्यादानक की स्स् थमत अमि ?\" \nकारी घट -घटासाँ बोजझल मेघमे एकाएक जवहना क े तौ फाट एने सुजवक प्रकाश \nप्रकाशशत होइए तवहना उशत्तमलाल भाइक चेहरापर इजोत मिटकलैन। जइसाँ \nकशलयाएल फ ू लक कोढी जकााँ एकाएक उशत्तमलाल भाइक मुाँहक सुरखीक \nर ं ग उतरए लगलैन। बजला - \"भाय, विमचत्र बनरफााँसमे पवि गेल िी। \nरािणक दरबारमे जवहना हनुमानक ेँ  फााँस लगा आनल गेल रहैन तवहना लगैए \nअपनो संग भऽ गेल अमि.!\"  \nपुिलयै न - \n\"से की भाय ?\"  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउशत्तमलाल भाय बजला - \n\"अप्पन जे जामतक समाज अमि तइमे अपना गाममे ताँ अपनेटा आ आन गाम \nबहुत एहेन अमि जइ गाममे हमरा बेटी एतेक पढल -शलखल नवह अमि , तैठाम \nअहीं कह जे हम्मर बेटी एक नम्बर भेल की नवह ?\" \nउशत्तमलाल भाइक दमगर विचार सुवन क े ना कवहमतऐन जे अखन तक अहााँक \nरूआब कम नवह भेल अमि , बजलाौं - \n\"एकरा क े  काटत।\" \nहम्मर विचार सुवन उशत्तमलाल भायक ेँ  जेना सह भेटलैन तवहना बजला - \n\"एकठाम लिकाक भााँज लवगते , काजक विचारक ेँ  आगू बढ े लाौं। देश्चखते िी \nजे डॉक्टर लिकाक मांग डॉक्टर लिकीक पररिारमे क े हेन भऽ रहल अमि। \nशशक्षक-वकरानीक ताँ वि च ार  ि ोि ़ू, िेचार े क ेँ  दरमहो कम ि ै न आ भनशसयो सब \nददन रोगाएले रहै ि ै न।\"  \nहमर विचारक प्रभािसाँ आवक अप्पन मनक उत्साहसाँ , से उशत्तमलाल भाय \nअपने जनता , मुदा मन्हुआएल मने बजला - \n\"भाय, एकठाम लिकाक सूहकार भेटल। एकटा संगीक संग ओइठाम \nगेलाौं।\" \nकवह उशत्तमलाल भाय एकाएक ओहन  चररचवकया गािी जकााँ जे पेट्रोल िा \nडीजल सठने रूवककऽ ठमैक जाइए तवहना रूवक गेल। बजलाौं - \"भाय! अखन \nहमहाँ वनचेने िी , ताँए कोनो विचारक ेँ  राखू नवह।\" \nहम्मर बात सुवनते हबा कर ै त उशत्तमलाल भाय बजला - \n\"भाय, समाज वनरलज भऽ गेल अमि , एक ददस कन्याक ेँ  दान स्िरूप मानैए \nआ दोसर  ददस कन्याक ेँ  मनुक्खक श्रेणीसाँ वनच् चााँ उतारर देने अमि.!\" \nउशत्तमलाल भाइक विचार नीक जकाॉं नइ बुझलाौं , ताँए पुिलयैन- \n\"से क े ना भाय ?\" \nश्चखशसयाएल वबलाि जकाॉं धुर -खुर नोचैत उशत्तमलाल भाय बजला -  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 77 \n\"कह जे जइ बेटीक ेँ  माता -वपता जन्मसाँ जिान होइ तक पाशल -पोशसकऽ दान \nकर ै ए, तैठाम  लोकक मन एतबो नइ मानैए जे वक भरर -भरर ददन नैमतकताक \nरट लगबैए। तेहेन लगौवनहारक नैमतकता क े तए अमि।\"  \nबजलाौं - \n\"से की भाय ?\" \nउशत्तमलाल भाय बजला - \n\"नैमतकताक सम्बन्धमे अखन एतबे कहब जे नैमतकता जीिनक अमूल्य रत्न \nिी। कवहयो दोसर ददन आगूक चचव करब जे नैमतकता की िी।\"  \nउशत्तमलाल भाइक विचार सुवन अपनो मन मावन गेल जे अखन कन्यादान सन \nविषयपर विचार कऽ रहलाौं हेन , तखन दोसर विचारक भूममयो ताँ नवहयेँ अमि। \nबजलाौं - \n\"अख न  ि ोि ़ू ु वन याॉंद ार ीक गप-सप्प , ठनका ठनक ै  ि ै  ताँ वकयो अपना \nमथ्थापर हाथ दइए। गपक ेँ  आगू बढाउ।\" \nउशत्तमलाल भाय बजला - \n\"जखन ुनू समांग  बैस कऽ बेटी -वबआहक चचव उठ े लाौं वक बरक बाप सुहरदे  \nमुहेँ कवह देलैन , अहाॉं ऐठाम क ु टुमैती नइ करब । अपने ताँ चुपे रहलाौं मुदा संगी \nपुमि देलक ै न , वकए ने करब ? तैपर ओ बजला , बेटी कारी ि ै न । मन ताँ तेते \nगरमा गेल जे मुाँहमे पााँच थापर लगाबी , मुदा चुप -चाप उदठकऽ विदा भऽ \nगेलाौं।\" \nनीनक आगमन भऽ गेल , ताँए विचारक िातािरणमे नरमी आएल। ओना , \nसमामधक अिस् था ताँ एकरा नइ कहबै जे चेतनताक पराकाष्ठा िी , मुदा एक \nम ौस म स ाँ द ोस र  म ौस म क बीच  वकि ु -ने -वकि ु  स ुह ाि न  ि ाताि र ण भइये ज ाइए, \nतइ अिस् थामे आवब गेल रही। एकाएक मनमे उठल , आइ उशत्तमलाल भाय \nगंगा लाभ भऽ रहला अमि। पाॉंचम ददन हुनका ऐठाम जाएब। तैबीच ओ \nअप्पन सभ काज , म ान े वबआह क काज  स म्ह ारर  लेन े र ह ता। अपन ो ताँ वकि ु  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदामयत्ि बवनते अमि वकने जे आजुक जे वबआह -दानक पररिेश बवन गेल अमि \nतइ अनुक ू ल घर देखब सेहो अमि ने। अखन तकक जे पररिारक ढाॉंचा अमि \nआ नि पररिेशमे जे ढाॉंचा बनत , ुनूक बीच सामंजस हएब जरूरी अमिए।  \nतैबीच तेसर बेर हाफी भऽ चुकल िल। चेतन वक्रया धीर े -धीर े  शान्त होइत -\nहोइत तेतेक वनच् चाॉं उतैर गेल जे कखन नीन आवब गेल से बुझबे ने क े लाह।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 79 \n२.८.र बीन्द र न ार ायण मम श्र -बद शल र ह ल अमि  स भवकि ु  (उपन्यास )- \nधारािावहक  \n \nर बीन्दद र न ार ायण मम श्र \nबद शल र हल अमछ सभवकछु (उपन्दयास)- धारािावहक  \nखण्ड २१-२५ \nबद शल र हल अमछ सभवकछु \n \n  \n21 \n  \nसंदीपक संगे बदमाससभ  ओकर गाम सररआ पहुाँचल। शशखा ओही \nगामक िशल। नेनपनेमे ओकर माता  -वपताक देहांत भए गेल रहैक । ओकर \n 80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपालन -पोषण वपतामह  के लश्चख न । म ुद ा ओह ो वकि ु  स ालक बाद  एवह  ु वन आकेँ \nिोवि  गेलाह । ओवह समयमे शशखाक बएस एगारह िषव रहल होएत। ओ \nगामेक ममवडल इसक ू लमे पवढ रहल िशल ।  \nतकरबाद शशखाक पालन -पोषण एकटा समस्या भए गेल।  आश्चखर \nओकर मामा  अपना लग आवन लेलश्चखन । ओएह ओकर आगूक पढाइक \nव्यिस् था  क े लवन । नेताजीक ओकर मामाक ओवहठाम आिागमन होइत रहैत \nिलवन । हुनकर ध्यान शशखापर पिलवन। ओवह समयमे ओ बी  .ए.पास कए \nचुकल िशल । आब ओकर मामाक इच्छा रहवन जे वबआह करबा ददऐक \nजावहसाँ ओ एवह जजम्मेबारीसाँ मुक्त होमथ । ताही ददशामे ओ प्रयास कए रहल \nिलाह । एक ददन नेताजीक हु नकासाँ भेंट भेलवन । गप् प-सप्पक क्रममे ओ \nओकर वबआहक चचव क े लवन । नेताजी कहलश्चखन - \n\"अखन एकर वबआहक कोन धरफरी ि ै क । हम एकरा \nशक्क्तपुरममे सरकारी नौकरी लगा देबैक । अहााँ एकरा लेने    शक्क्तपुरम \nआउ। नौकरी भए गेलाक बाद दहेजो नवह लागत  आ नीक ठाम वबआहो भए \nजेतैक । \" \n\"बात ताँ अहााँ बहुत नीक कवह रहल िी । मुदा शक्क्तपुरममे हमसभ \nरहब कतए ? संगमे शशखा सेहो रहमत।  ओतए ताँ हमरा कोनो जोगार नवह अमि \n।\" \n\"अहााँ तकर चचिता िोवि ददअ । हम सभटा ओररआन करबा दे ब । \nबस अहााँ अपन कायवक्रम द ददन पवहने सूमचत कए देब ।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 81 \n\"हमर कायवक्रमक कोन ि ै क ? जवहए कहब तवहए वबदा भए जाएब \n। हमहु ताँ बैसल -बैसल बरबाद होइत रहैत िी । एही बहन्ने कनीक घुममओ \nलेब ।\" \nनेताजी बातपर विश्वास कए शशखा अपन मामाक संग हुनकर ड े रापर \nशक्क्तपुरम पहुाँचशल । जे बात ि ै क नेताजी दोसर े  ददन भेने शशखाक ेँ  एकटा \nइसक ू लमे शशजक्षकाक काज ददआ देलश्चखन। ड े राक व्यिस् था  सेहो इसक ू ले \nपररसरमे भए गेलैक । ओवहठाम क ै कटा मवहला शशक्षकासभ पवहनेसाँ रहैत \nिशल । तेँ शशखाक ेँ  ओतए जल्दीए मोन लावग गेलैक   । स भ वकि ु  अन ुकू ल \nद ेश्चख  ओकर  म ाम ा वन श्ि ित म ोन स ाँ अपन  गाम  लौवट गेलाह  । वकि ु दद न क बाद  \nजखन नेताजी गाममे ओकरा भेटलश्चखन ताँ हुनकर बहुत स्िागत क े लमथ  । दस \nआदमीक सामनेमे हुनकर गुणगान क े लमथ । गाम -घरमे देखाउस लावग गेल । \nक ै कगोटे अपन बमचआसभक ेँ  नेताजीक ेँ सहयोगसाँ शक्क्तपुरम पठा देलमथ । \nसभ नेताजीक जयगान कर ै त िापस भेल रहमथ । मुदा ओ सभ की जाने \nगेलमथ जे नेताजीक असशलअत की अमि  ? \nसंदीप नेताजीक  बहुत पुरान विश्वासपात्र  िल । क्रमशः नेताजी \nओकर ुरुपयोग बढबैत गेलाह । ओ ई बात नवह बूझए से  बात नवह ि ै क । \nस भ वकि ु  बुझैत ि ल । म ुद ा हु न कर  च क्रव्यूह म े तेन ा कए ओझर ा गेल ि ल ज े \nओवहसाँ वनकलब आब असंभि लगैत िलैक । नेताजीक लगपासमे जतेक \nउल्टा-पुल्टा काज होइत िल तकर भार ओकर े  कपारपर दए देल गे ल िल । \nवकि ु  आओर गोटेसभ सेहो नेताजीक संगे एवहना ओझराएल िल । मुदा \nसभक कायवक्षेत्र फराक -फराक िलैक । इसक ू लक िात्रािासमे रवह रहल \nमवहला लोकवनक देख -रे ख  जज म् म ा स ंद ीपेक ि लैक । ई बात स भ ककर ो वकि ु  \nपता नवह िलैक ।   82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस भ वकि ु  श ांमतपुणव रू पस ाँ च शल र ह ल ि ल आ स ाइत च शलते र ह ैत । \nमुदा संजोग एहन भेलैक जे एक रामत शशखा विरोह कए देलक ै क ? कतबो \nनेताजी बुझेलश्चखन मुदा ओ टस साँ मस नवह भेलैक । नेताजी बहुत तमसाएल \nर ह मथ। म ुद ा स ाम न ेम े वकि ु  न वह  बज लमथ। स ंद ीपकेँ बज ा कए कह लश्चख न  - \n\"एकरा िात्रािास पहुाँचा दहक । \" \nसंदीप शशखा संगे वबदा भेल । शशखाक ेँ  इएह मौका भेटलैक । ओ \nसभटा बात संदीपक ेँ  कवह देलक ै क । संदीप लाखे डराएल िल ,नेताजीक \nचक्रव्युहमे फ ाँ सल िल ,मुदा कतहु -ने -कतहु ओकरामे मनुष्यता बााँचल िलैक \n। ओ शशखाक कष्ट देश्चख बहुत ुखी भए गेल िल । तकर बाद वबना विलंबक ेँ  \nशशखाक संगे भागल आ भागले चशल गेल ।  \nनेताजीक पठाओल बदमा स सभ ओकर पिोि कर ै त रहल। आश्चखर \nसंदीप पकिाइए गेल । संदीप ओकरासभक संगे अपन गाम पहुाँचल । मुदा \nशशखा गाममे नवह िलैक । ओ गामसाँ कखन आ कतए चशल गेशल  से संदीपोक ेँ  \nनवह बूझल रहैक । आब ताँ बदमाससभ ओकरापर सभटा तामस वनकालए \nलागल । हल्ला सुवन कए गाौंिासभ जमा भए गेल । चारूकात  लोकक करमान \nलावग गेल । बदमाससभ अपनाक ेँ  घेराइत देश्चख इएह -ले,ओएह -ले भागल । \n  \n22 \n  \nगाम पहुाँमचओ कए शशखा बेचैन रहए । नेताजी आ ओकर \nसंगीसभक अन्यायपूणव व्यिहारसाँ ओकर साौंसे देहमे आवग लावग गेल रहैक ।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 83 \n\"हम आब ई सभ नवह सहब । अन्यायीसभक ेँ  दंड ददआ कए रहब \n। समाजक सामनेमे एकरसभक सही रूप आवन कए रहब। \" \nिार ं बार इएह संकल्प ओकर मोनमे उठ ै त रहल । ओ थाना गेशल । \nअपना भरर बहुत प्रयास क े लक जे प्राथममकी दजव कराबी । मुदा थानेदार टस \nसाँ मस नवह भेलैक । ओ  उनटे तरह -तरहक बातसभ बाजए लागल । शशखाक \nसामनेमे थानेदार क ै कबेर माेंिपर हाथ फ े र ै त  रहल । मु स्की दैत रहल । \nथानेदारक ेँ  ऊपरसाँ शशखाक बार े मे गुप्त संदेश नेताजी  पठबा देने रहमथ। कारण \nहुनकर मोन ताँ अदकल िलवनहे । दरोगाक चाशल देश्चख ओकरापर शशखा ततेक \nजोरसाँ हुरकलक ै क जे थानेदारक ेँ  जेना लकबा मारर देलक ै क। तकर बाद शशखा \nक ु सीपरसाँ ऊठ ै त अमि,आ थानासाँ वबदा भए जाइत अमि । जाइत -जाइत \nबजैत जाइत अमि  - \n\"तूाँसभ रािणक रूप ि ौं  । सभक सही इलाज हेतौक। ओ समय \nआब लगीि अमि । \" थानेदार जाबे होसमे अवबतए , वकि ु  करर तए, ताबे ताँ \nशशखा थानासाँ वनकशल गेल िशल ।  \nथानासाँ वबदा भए शशखा सोझे टीसन पहुाँचशल । ओतए विजयपुरमक \nट्रेन लागल िल । जेना -तेना वटकटक जो गार क े लक आ ट्रेनसाँ विजयपुरम \nवबदा भए गेशल । राजधानी विजयपुरम जे इमतहासक कतेको पररितवनक \nगिाह रहल अमि ,शशखाक जीिनक क्रान्न्तक गबाह बनए जा रहल िल । \nक े ओ सोमचओ नवह सकल होएत जे शशखा एहन रूप धए लेमत ,सक्षात \nुगाव  जकााँ राक्षसमंडलीक विनाशक हेतु क ृ तसंकल्प भए जाएत। दो सरददन \nभेने ओ विजयपुरम टीसनक प्लेटफामव नंबर आठपर पहुाँचशल । ट्रेन ठाढ \nहोइतवह यात्रीसभ अपन -अपन समानसभक संगे  उतरर रहल िल। क ु लीसभ \nयात्रीसभक समानक ेँ  उठा-उठा कए यात्रीसभक संगे आगू बवढ रहल िल ।  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमुदा शशखा जस -के-तस ठावढ िशल। ओकरा बुझेबे नवह कर ै क जे क े महर \nजाए ? की करए? \nथोि े  काल ओवहना बैसल रवह गेशल । लगीचेमे चाहक दोकानसाँ चाह \nकीनलक । चाह पीवब रहल िल की ओकरा मवहला  सहायता क े न्रक फोन \nनंबरपर ध्यान गेलैक । ओ ओवह नंबरपर फोन कर ै त अमि । दोसर ददससाँ \nतुर ं त एकटा मवहला बजैत अमि  - \n\"हम मवहला  सहायता क े न्रसाँ बाजज रहल िी । \" \n\"हमर नाम शशखा अमि । हम अखनवह ट्रेनसाँ विजयपुरम पहुाँचलहुाँ \nअमि । हम बहुत पर े सानीमे िी । हमरा अहााँसभक मदमत चाही। \" \n\"हमसभ अहााँक की मदमत कए  सक ै त िी ? की पर े सानी \nअमि ? अहााँ संगे क े  िमथ? \" \n\"हम असगरर आएल िी । हमर पर े सानी बहुत गंभीर अमि आ \nफोनपर हम सभटा बात नवह कवह सक ै त ि ी । ह म र ा एवह ठाम क वकि ु \nजानकारी नवह अमि । तेँ ककरो हमरा मदमतक हेतु पठाउ । \" \n\"अहााँ अखन कतए िी ?\" \n\"हम विजयपुरम टीसनक प्लेटफामव नंबर आठपर बैसल िी। \" \n\"ठीक ि ै क । अहााँ ओतवह रह । हमसभ आवब रहल िी। \" \nथोिबे कालमे   तीन -चाररटा मवहलासभ पुशलसक संगे शशखा \nलग प्लेटफामव नंबर  आठपर पहुाँमच जाइत िमथ । ओ सभ शशखाक ेँ  अपन \nपररचयपत्र देखबैत िमथ । ओकरा संगे चलबाक आग्रह कर ै त िमथ । शशखा  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 85 \nहुनकालोकवनक संगे वबदा भए जाइत िमथ । दस ममनटक बाद ओ सभ \nमवहला सहायता क े न्रक कायावलय   पहुाँमच जाइत िमथ । ओ सभ शशखाक ेँ  \nप्रसन्न करबाक भररसक प्रयास कर ै त िमथ। हुनका जलखै करबैत \nिमथ , चाह -पान करबैत िमथ । बहुत ददनक बाद शशखाक ेँ  लावग रहल िलवन \nजे ओ मनुक्खक बीचमे आवब गेल िमथ  , सुखी िमथ ।  शशखाक ेँ  आश्वस्त देश्चख \nमवहला सहायता क े न्रक स्ियंसेिकसभ बहुत खुस होइत िमथ ।  ओ सभ \nशशखाक ेँ  अपन शसकाइत शलश्चखतमे देबाक आग्रह कर ै त िमथ जा वहसाँ ओवहपर \nपुशलस कारबाइ कए सकत । शशखा हुनकरसभक बात मावन   अपन शसकाइत \nशलखैत िमथ ।  \nओ सभ शशखाक शसकाइत पवढए रहल िलीह की पुशलस आयुक्त \nगश्तीपर घुमैत  -वफर ै त ओतए पहुाँमच जाइत िमथ । शशखाक ेँ  देश्चख  ओ  पुि ै त \nिमथ - \n\"ई क े  िमथ ?\" \n\"ई आइए ट्रेनसाँ विजयपुरम  अएलीह अमि । हमरासभक ेँ  फोनसाँ \nवहनकासाँ गप्प भेल िल । तकरबाद टीसन पहुाँमच वहनका एतए लेने \nअएशलअवन अमि । \" \n\"ओ मुदा बातकी ि ै क ? वहनकर पर े सानी की िवन  ?\" \nमवहला स्ियंसेिीसभ एकदोसर ददस देखए लगैत िमथ ।   फ े र \nशशखाक शलखल आिेदन पत्र हुनकर हाथमे राश्चख दैत िमथ । पुशलस आयुक्त \nमहोदय शशखाक आिेदन पढए लगैत िमथ ।  \nओवह आिेदनमे शशखा शलखने िमथ  -  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"हमर माता -वपताक बहुतकमे बएसमे देहान्त भए गेल रहवन । तकर \nबाद हमर मामा हमर पालन  -पोषण क े लवन । हम मामागामेमे बहुत ददनधरर \nरहलहुाँ । ओतवहसाँ पढाइ क े लहुाँ । ओतए देबन उफ व  नेताजीक आिागमन होइत \nिलवन । हुनकर हमर  मामाक संग नीक  संबंध रहवन । हम जखन ि े टगर भेलहुाँ \nताँ हमर मामा हमर वबआह करबाक प्रयासमे   लावग गेलमथ । हुनकर कहबाक \nरहवन -\"वबना बापक बेटी मथक ।  एवह हेतु एकर वबआह नीकसाँ नीक ठाम \nकरब हमर कतवव्य मथक । \" तावह हेतु ददन -रामत एक क े ने रहमथ । नेताजी लग \nसेहो ओ एवह बातक चचव क े लवन जे जाँ को नो नीक िरक जानकारी होवन ताँ \nसूमचत करमथ । नेताजी हुनका नीकसाँ बुझा देलकवन जे ओ हमरा नौकरी \nददआ देत जावहसाँ आगू बहुत नीक रहत ।  वबआहमे ताँ मदमत हेबे करत । हमर \nमामा बहुत सोझ आदमी िलाह । फ े र हुनकर नेताजीसाँ बहुत नीक संबंध \nरहवन । हुनका पर बहुत विश्वास रहवन । ओ नेताजी क बातमे आवब कए \nतीनददनक बाद हमरा लेने हुनकर शक्क्तपुरम स्स् थत ड े रापर पहुाँमच गेलाह । जे \nबात ि ै क ,नेताजी हमरा दोसर े  ददन एकटा इसक ू लमे नौकरी धरा देलक । हमर \nर ह बाक ह ेतु ओह ी इस कू लक आि ास म े ओरर आन  कए द ेलक । स भ वकि ु  \nअनुक ू ल देश्चख हमर मामा बहुत प्रसन्न भेलाह । नेताजीक ेँ  हार्दि क धन्यिाद \nदेलवन आ हुनकर आज्ञा लए गाम िापस वबदा भए गेलाह । तकर बाद हम \nअपन काजमे लावग गेलहुाँ । शुरुमे ताँ बहुत नीक लागल । इसक ू लमे क ै कटा \nशशजक्षकासभसाँ दोस्ती भए गेल । समय बहुत नीकसाँ कटए लागल। \nओह ीस भम े स ाँ वकि ु गोटेक न ेताज ीक स ंग बहु त अंतरं ग स ंबंध र ह ैक। ओ स भ \nहमरो  न ेताज ीक बैस ार म े लए ज ाए लागल । ओन ा श ुरु म े ताँ स भवकि ु  ठीक -\nठाक बुझाइत रहल । मुदा बादमे नेताजी क्रमशः अपन असली रूप देखबए \nलागल । \nसंजोगसाँ एकददन हमसभ बहुत रामत धरर नेताजीक ओवहठाम \nअाँटवक गेल रही । भेलैक ई जे फगुआक समय रहैक । नेताजीक ओवहठाम  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 87 \nतरह -तरहक आयोजन रहैक । इसक ू लसाँ लगभग सभटा स्टाफ आएल रहैक \n। बाहरोसाँ बहुत रास लोकसभ आएल रहैक । नारी वनक े तनक सभ \nआश्रमिासी सेहो नोतल गेल रहमथ । माने नेताजीक ओतेक अइल -फइल ड े रा \nसेहो िोट पवि गेल रहैक । बगलक बंगला खाली रहैक । बहुत रास लोकसभ \nओमहरो िलाह । ओही बंगलामे एकटा एकांत स् थान  सेहो बना ओल गेल िल \n। रामतमे भोजनक समयमे हम अपन संगीसभक संगे जखन ओतए भोजनक \nह ेतु पहु ाँच लहु ाँ ताँ वकि ु गोटे ह म र ास भकेँ ओवह  एकांत कक्ष दद स  लेन े च शल गेल \n। बाह र स ाँ ताँ ओतए वकि ु  गि बि  न वह  बुझाइक। म ुद ा ज ाँ ज ाँ भीतर  पैस ैत \nगेलहुाँ,ताँ ताँ ओवहठामक असली रूप बुझबामे  आबए लागल । तखन ताँ \nओतएसाँ भागबाक प्रयत्नमे लावग गेलहुाँ । मुदा आओर ककरो कोनो प्रकारक \nचचिता नवह द ेश्चखऐक । हम अपन संगीसभक ेँ  कहबो क े शलऐक - \n\"हम एवहठामसाँ जाए चाहैत िी । \" \n\"से वकएक ? एहन नीक आयोजन िोवि कए ड े रामे की करब ? फ े र \nहमहुसभ ताँ िीहे । \" \nहमरा मोनमे खटका ताँ भेल । मुदा ई नवह बुझाए जे  हमर संगीसभ \nसेहो नेतेजीक ददससाँ काज कए रहल अमि ।  मुदा असशलयतमे बात सएह \nरहैक । दपहर रामतमे जेना -तेना असगरर हम ओवहठामसाँ भागल रही । \nतकरबाद क ै क ददन धरर बकोर लागल रवह गेल । साौंसे देहमे ददव होइत रहल \n। बुझेबे नवह करए जे आश्चखर भेल की ? एना अचानक मोन वकएक खराब \nभए गेल?\" \nक्रमशः  थोि े  ददनक बाद हमर मोन ठीक भए गेल । सभ बात वबसरा \nगेल । मुदा एकददन अखबारक मुखयपृष्ठपर नारी वनक े तनक समाचार िपल \nदेखाएल। ओकर शीषवक िल -  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"नारी वनक े तन गुंडागदीक अड्डा भए गेल अमि । ओवहठाम कास्ल्ह \nपुशलस िापा मारलक । क ै कटा मवहलासभ गायब िलीह । पुशलस \nहुन कासभक ेँ  पिोि कर ै त -कर ै त शक्क्तपुरमक महत्िपुणव स् थानसभसाँ \nवनकाललक । साौंसे सहरमे हरक ं प ममच गेल अमि । \" \nपक्ष-प्रमतपक्षक समस्त नेतालोकवनमे हरक ं प ममच गेल । सभ एवह \nघटनाक ेँ  शांत करबामे लावग गेलाह । ओहीक्रममे नेताजी संदीपक ेँ  हमरा आ \nवकि ु  आओर  म वह लास भक पाि ू  लगा देलक । संदीपक ेँ  ई सभ नीक नवह \nलगैत रहैक । ओ एवहसभसाँ ुखी रहए ,बाहर होबए चाहए । मुदा नेताजीक \nचांगुरसाँ वनकलब एतेक आसान नवह रहैक । मुदा ओकरा हमर हालत देश्चख \nबहुत ुख रहैक आ एकददन ओ हमरा   संग कए ओवहठामसाँ भागल । तकर \nबातक बात ताँ पुशलसक जानकारीमे अमिए । हम चाहैत िी जे  दोषी \nव्यक्क्तसभक ेँ  कानूनक मोतावबक द ंड देल जाए आ वनदाेष मवहला लोकवनक ेँ  \nओकरासभक चांगुरसाँ मुक्त कराओल जाए ।  \nवनिेदक , \nशशखा  \n23 \n  \nशशखाक शसकाइतपर पुशलस आयुक्त तुर ं त संज्ञान लैत जीरो \nप्राथममकी दजव करबा देलवन । सााँझमे प्रेस सम्मेलनमे एवह माममलासाँ जुिल \nसभटा प्रसं गक ेँ  प्रकाशमे अनलवन । ततबे नवह ,नारी वनक े तनक स्स् थमत आ \nपररस्स् थतपर सीबीआइक जााँच  बैसबाक आद ेश सेहो सरकार ददससाँ कएल \nगेल । कहबाक माने जे थोिबे कालमे माममला घनघना गेल । एकर  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 89 \nसाक्षात प्रभाि शक्क्तपुरमक राजनीमतमे देखबामे आएल । कतहु -ने -कतहुसाँ \nएकटा भीवडओ टेलीिीजनपर देखा ओल जा रहल िल । ओवहमे राज्यप्रमुखक \nसाममल होइत  स्पष्टतासाँ सावबत भए रहल िल । आब ताँ हुनकर अपने \nलोकसभ हुनकर शत्रु भए गेल । पाटीक आंतररक बैसकमे हुनका जनवहतमे \nआ पाटीक भविष्यक हेतु तुर ं त त्यागपत्र देबाक दबाब बनाओल गेल । संगवह \nइहो कहल गेल जे हुनका लोकवनक जानका रीमे एहसाँ बेसी बेपदव भीवडओसभ \nआएल अमि जावहमे राज्यप्रमुख स्ियं  असमाजजक काजमे लागल देखाइत \nिमथ । राज्यप्रमुखजी माथ पकवि लेलवन । ओ ठामवह उठलाह आ राजभिन \nजाए अपन त्यागपत्र दए देलवन । ओना एवहसभ घटनाक प्रभाि पिबे \nकररतैक,मुदा एतेक जल्दी ,सेहो राज्यप्रमुखपर ,से क े ओ साइते सोचने रहल \nहोएत । मुदा भेल सएह । राज्यप्रमुखक इस्स्तफाक समाचार साौंसे गनगना \nगेल । तकर बाद ताँ जकरा  जे मोन होइक से बाजए ।  \n\"इस्स्तफा देलासाँ की हेतवन । जे पाप कएलाह अमि , तावह आगू \nताँ ई वकि ु  न वह  अमि  । वह न का ताँ ज ह ल ज ेबाक च ाह ी ।\" जतेक मुाँह ततेक \nतरहक बात सुनबामे आवब रहल िलैक । मुदा नेताजीक श्चखलाफमे क े ओ एक \nशब्द नवह बजैक । मीवडआ ताँ हुनकर आदशव  िवि प्रस्तुत करबामे जी -जानसाँ \nलावग गेल िल । एना सन जेना ओ अवगला  राज्यप्रमुख भइए गेलाह ।  \nभोर े  भेने शक्क्तपुरमक राजनीमतक पररदृश्य बदशल गेल िल । \nनेताजी राज्यप्रमुख बनताह  ,से  घोषणा टेलीिीजनपर िार ं बार कएल जा रहल \nिल । ओ राजनीमतमे सुमचता अनताह ,राज्यक ेँ  विकासक उत्कषव  धरर \nपहुाँचा कए रहताह ,ककरो संग अन्याय नवह होबए देमथन ,से िार ं बार उद्घोषणा \nभए रहल िल।  ततबे नवह ,नारी सशक्क्तकरण हेतु एकटा निीन \nमंत्रालय  बनओताह जकर काज सोझे ओ स्ियं देखताह । नारी वनक े तन \nकांडमे दोषी पाओल गेल ककरो नवह बकसताह ,चाहे ओ कतबो पैघ आदमी  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nने होअए । राज्यक ेँ  बदशल कए रहताह । चाहे हुनकर जान रहवन की जावन । \nददनभरर टेलीिीजनपर इएहसभ अबैत रहल। साौंसे माहौलमे नेताजीक िवि \nनीक करबाक प्रयास पररलजक्षत भए रहल िल।  \nहम ,शक्क्तनाथ आ संदीप अपन ड े रासाँ एवह समाचारसभक ेँ  देश्चख \nक्षुव्ध र ह ी । द ेह म े ज ेन ा आवग लावग गेल ह ोअए। म ुद ा करर तहु ाँ की?  नेताजीक \nकाट ताकब आसान काज नवह िल । हुनका संगे बहुमत िलवन आ \nलोकतंत्रमे बहुमतक कोनो काट नवह ि ै क । ओसभ जे चाहत सएह होएत। \nकानून ओकर े  संग रहतैक । जरूरी पिलापर ओ  सभ कानूनक ेँ  बदशलओ देत \nज ावह स ाँ स भवकि ु  म न म ावफक भए स कत । \nओमहर नेताजीक शपथग्रहण समारोह आयोजजत भए रहल िल आ \nनारी वनक े तनक सामनेमे जबरदस्त हंगामा पसरर गेल िल। जनक्रान्न्त दलक \nकायवकतावसभपर दनादन लाठीक प्रहार पुशलस कए रहल िल। अश्रुगैस \nिोिल जा रहल िल ।  नेताजीक विरो ध कए रहल प्रदशवनकारीसभ जान लए \nभावग रहल िल ।  संदीपक ेँ  ताँ प्रदशवनकारीसभ अगुआ बनओने िल।   कतबो \nइसारा कररऐक जे मंत्रणा हेतु कोठरीमे आबए ,ओ आवबए नवह पाबए। हंगामा \nबवढते ज ा र ह ल ि ल आ पुशलस  स ेह ो पाि ू  न वह  ह वट र ह ल ि ल । लगैत ि ल \nज े वकि ु  अवन ष्ट भइए कए र ह त । माममला वबगि ै त देश्चख पुशलस गोली चला \nदेलक । कवह नवह क ै क राउ ं ड गोली चलल । कतेकोगोटे जमीनपर घायल \nपिल िल। लोकसभ जहााँ -तहााँ भागल । क ै कगोटेक ेँ  पुशलस पिोि कए टांग -\nहा थ तोवि देलक । सायरन बजबैत  रोगी िाहन आएल ,फाएर मब्रगेड आएल । \nपुशलस जमीनपर पसरल खूनक ेँ  साफ करबएमे लावग गेल । थो िबे कालक \nबाद  लगलैक ज ेन ा ओतए वकि ु  भेले न वह  ह ोइक । द ेश्चख ते-देश्चखते ओवहठाम \nवनतांत  एकांत पसरर गेल ।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 91 \nओही माहौलमे क े ओ बाजल  - \n\"शशखा हिाइ जहाजसाँ शक्क्तपुरम आवब रहल िमथ । \" \nअसलमे शक्क्तपुरममे राजनीमतक घटनाक्रमसाँ ओ उद्वेशलत भए गेल \nिशल । जे असली दोषी िल से ताँ राज्यप्रमुख बवन रहल िल । बेसक \nविजयपुरम जा कए ओ पुशलसमे प्राथममकी दजव करबा सकशल मुदा पररणाम \nताँ उल्टे देखा रहल िलैक ।   जकरा जहलमे हेबाक चाहैक िलैक सएह \nराज्यप्रमुख बनए जा रहल िल। ई बात ओकरा बरदास नवह भए रहल िलैक \n। विजयपुरममे पुशलस ओकरा शक्क्तपुरम जेबासाँ मना कर ै त रवह गेल ,मुदा \nओ अवि गेशल आ शक्क्तपुरम पवहल उपलव्ध हिाइ जहाजसाँ पहुाँमच गेशल । ई \nबात हमरा शक्क्तनाथ सभसाँ पवहने सूमचत क े लमथ ।  \n  \n24 \n  \nकहबी ि ै क जे एक ताँ कर ै ल ओहो नीमपर चढल। सएह हाल \nनेताजीक रहवन। ओ ताँ जन्मजात बदमास िलाहे। सभददन लोकक ेँ  ठक ै त \nरहल ,अपन स्िाथव क े ना पूर्ति होएत  तावह ब्याेंतमे लागल रहलाह। ककरो नीक \nहोउक ,बेजाए होउक हुनका कोनो मतलब नवह रहैत िलवन। मुदा लोकक \nसामनेमे तेना  ने अशभनय कररतमथ जेना ओकर ओ सभसाँ पैघ  शुभचचितक \nहोइक । नेताजी शुरुएसाँ एवह वफराकमे रहमथ जे कहुना राज्यप्रमुखक क ु सी \nहमथआ  ली,तकर बाद देखल जेतैक । से मौका हुनका भेवटओ गेलवन । \nजनताक आक्रोशक समाचार सुवन ओ असगरमे ठहाका पावि रहल \nिलाह।  ज ेन ा ज े वकि ु  भए र ह ल अमि  तकर  हु न का कोन ो पर बाह  न वह  र ह वन ।  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \"पैघ आदमीक ई सभ गहना ि ै क । थोि े  ददनक बात ि ै क , सभ \nपावनक बुलबुला जकााँ अपने खतम भए जाएत । ताबे चैनसाँ दारू वपबल \nजेतैक ।  आओर वक ि ु  कर बाक काज  न वह  ।\" \n \"नारी वनक े तन कोनो आजुक अमि ? एहन -एहन घटना ताँ होइते \nरहलैक अमि । कहााँ कवहओ क े ओ विरोध क े लक ? वकि ु  न ि का ि ाौंि ास भ \nजनक्रान्न्त दलक नामसाँ समाजमे आवग लगाबए चाहैत अमि से हम होअए \nदेबैक ? कदावप नवह । आश्चखर हम राज्यप्रमुख िी कथीक लेल ?\" \n जखन ओकरा शशखाक शक्क्तपुरम हिाइ अड्डापर पहुाँमच जेबाक \nस म ाच ार  भेटलैक ताँ ओ तुरं त पुशलस क आला अमधकार ीस भकेँ ओकर ा पाि ू  \nलगा देलाह।  \n\"कोनो हालतमे ओकरा हिाइ अड्डासाँ बाहर नवह जाए देबाक ि ै क \n। ओ चाहए ताँ विजयपुरम िापस चशल  जाए , नवह ताँ सोझे जहल जाए । \nराज्यमे आवग लगाबक स्ितंत्रता ओकरा  नवह द ेल जा सक ै त अमि । \" \n एवह आज्ञाक संगे पुशलस उच् च अमधकारीलोकवन हिाइ अड्डा पहुाँमच \nगेल रहमथ ।  \nहम ,शक्क्तनाथ आ संदीप सेहो हिाइ हड्ढापर शशखाक स्िागत \nकर बाक ह ेतु पहु ाँमच  गेल र ह ी । ह म र ास भक स ंगे ज न क्रान्न्त द लक वकि ु  \nकायवकतावसभ सेहो हिाइ अड्डाक बाहर झंडा लेने नारा लगा रहल िलाह  - \n\"शशखा जजिदाबाद । इनवकलाब , जजिदाबाद । \" \nवकि ु गोटे पताका  लेने िलाह  -\" अन्यायीसभक विनाश भए कए \nरहत । \"  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 93 \nपुशलस रवह -रवह कए ओकरासभक ेँ श्चखहावि रहल िल। शशखाक \nहिाइ जहाज बिीकाल धरर आकाशमे घुमम रहल िल । ओकरा उतरबाक \nअनुममत नवह देल जा रहल िलैक। हिाइ जहाजमे बहु त सीममत मात्रामे इ ं धन \nबााँचल िल । हिाइ जहाजक चालक दल बहुत चचितामे िल । ओ सभ िार ं बार \nवनयंत्रण कक्षक ेँ  संिाद पठा रहल िल । मुदा ओहोसभ की कररतए ? ऊपरसाँ \nआज्ञा आएल िलैक। हिाइ जहाजक भीतर यात्रीसभ बेचैन िलाह । चालक \nदल बेर -बेर कहैक - \n\"हमसभ जहाजक ेँ  उतारबाक आज्ञाक प्रतीक्षा कए रहल िी । \nचचिताक बात ई मथक जे हिाइ जहाजमे आब बहुत कम इ ं धन बााँचल अमि । \nद ेर ी भेलापर  वकि ु  भए स कै त अमि ।\" \nयात्रीसभ बहुत पर े सान भए गेल रहमथ । शशखा ताँ तामसे आवग भेल \nरहए । कखनो काल ओकरा अफसोचो होइक जे ओकर े  कारणे आनो \nयात्रीसभक प्राणपर संकट आवब गे ल िल । अंतमे चालक देल क ं ट्रोलरूमक ेँ  \nआपातकालीन सूचना देलक ै क आ हिाइ जहाजक ेँ  उतारर देलक । कारण \nआओर देरी भेलासाँ जहाजमे ऊपर े मे  आवग लावग जाएत   । ककरो जान नवह \nबाँमचतैक । \nहिाइ जहाजक ेँ  उतररतवह ओकरा पुलसभ चारूकातसाँ घेरर  लेलक \n। ओकरसभक इच्छा इएह रहैक जे जाँ शशखा हिाइ जहा जसाँ उतरर कए बाहर \nवनकलबाक प्रयास कर ै त अमि ताँ ओतवहसाँ जहलक रस्ता देखा देल जाएत ।  \nबाहर जनक्रान्न्तदलक कायवकत्तावसभक हंगामा चशलए रहल िल । \nक्रमशः लोकक संखयामे इजाफा भेल जा रहल िल । हम कतबो बुझेबाक \nप्रयास कररऐक ,लोकस भ वकि ु स ुन बे न वह  करै क । वकि ु  फु रे बे न वह  कर ए ज े \nआब की कएल जाए  ? कहीं फ े र अवनष्ट ने भए जाइक । हम आ शक्क्तनाथ  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएही विषयसभपर मंत्रणा कर ै त रही । संदीप प्रदशवनकारीसभक ेँ  सम्हारबामे \nलागल िल । एतबवहमे हिाइ जहाज घुसकल । घुसक ै त -घुसक ै त  मुखय भिन \nधरर आवब गेल । ओवहठामसाँ ताँ पैर े  बाहर आएल जा सक ै त िल । शक्क्तपुरम \nहिाइ  अड्डा अमिए कतेकटा । मौका देश्चख शशखा हिाइ जहाजसाँ उतरल आ \nएक-एक कए सभटा िस्त्र अपन देहसाँ उतारए लागल । आब ताँ गदव पवि \nगेल । \n\"हााँ, हााँ ई की कए रहल िी ? \n\"हौ लोकसभ ! कहुना वहनका रोकह ? ई ताँ महा अनथव भए रहल \nअमि । \" \nलोकसभ शशखाक ेँ  बुझेबाक प्रयास करए । तरह -तरहक आश्वासन \nददअए । मुदा शशखा सुनबाक हेतु तैयार नवह रहए ।  \n\"की नाटक कए रहल िी ? जखन शासनक सिाेच् च शशखरपर \nअसिार लोकसभ हमरा सन -सन  कतेको मवहलाक ेँ  नाङट करबाक हेतु ददन  -\nरा मत लागल अमि तखन अहााँ  सभक आश्वासनपर कतेक भरोसा कएल जा \nसक ै त अमि ?  \" \nसे कवह ओ हिाइपट्टीपर बैशस गेशल । हिाइ जहाजक आिागमन \nबामधत भए गेलैक । आकाशमे जहाजसभ चक्कर लगबैत रहल । मुदा \nउतरबाक अनुममत नवह भेटैक । चारूकात हाहाकार ममच गेल । हिाइ अड्डाक \nअमधकार ीलोकवन  परे स ान  ि लाह  । वकि ु  फु रे बे न वह  कर वन  ज े की कएल \nजाए ?सभ ओकरा बुझेबाक प्रयास कए रहल िल । मुदा ओ अिल \nिशल ,अिल रवह गेशल । हमसभ एवह  दृश्यक ेँ  देखैत रवह गेलहुाँ । एहनो हेतैक \nसे सपनहुमे नवह सोचने   रही।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 95 \n25 \n  \nबहु त म ोस वकलस ाँ वकि ु  म वह ला पुशलस स भ शशखाक ेँ  हिाइपट्टीपरसाँ \nउठओलक आ कतहु कात बाटे एकांत भिनमे लए  गेलवन । शशखाक विरोहसाँ \nसरकार वहशल गेल िल । नेताजी सभकाज िोवि एवह आवगक ेँ  ममझएबामे \nलावग गेलमथ । मुदा शशखा अिल िशल । जावहठामक सरकार े क   मुश्चखआ \nएहन होइक , लोकक ेँ जबरदस्ती नाङट करबाक हेतु ददन  -रामत एक क े ने होइक \nतावहठाम ई नाटकसभ करबाक कोन प्रयोजन अमि ? हमरा तंग नवह करू । \nजवहना िी ,जे िी से रहए ददअ । नाटक िोि ै त जाउ। \" \nजखन शशखा अपन बातपर अिल रवह गेशल आ रवह -रवह कए \nश्चखिकी लग आवब जाए ,ओवह कोठरीसाँ भावग जेबाक प्रयास करए तखन \nमवहला पुशलससभ चारूकातसाँ घेरर लेलक आ ठामवह बैसल रहबाक हेतु \nमजबूर कए देलक । मुदा ओ ताँ जेना सनवक गेल िशल । क ै कटा मवहला \nसंगठनक अमधकारीलोकवनक ेँ  बजाओल गेल । शशखाक ेँ  तरह-तरहसाँ बुझेबाक \nप्रयास भेल । क े ओ अपन प्रयासमे सफल नवह भेल । ताधरर बाहर हमसभ \nसमथवकक संगे अिल रही । बुझेबे नवह करए जे आश्चखर ,भए की रहल \nअमि ? शशखा बाहर वकएक नवह आवब रहल अमि ? \nह म  आ श क्क्तन ाथ बाह र  ठाढ ि लहु ाँ । आपस म े वकि ु  म ंत्रणा कए \nर ह ल ि लहु ाँ । ताबते पुशलस क वकि ु  आला अमधकारी हमरासभ लग अबैत \nिमथ । ओ सभ शशखाक विरोही स्िरुपसाँ भयाक्रान्त िमथ । ऊपरसाँ बहुत \nदबाब पवि रहल िवन जे जल्दी एवह वििादक ेँ  खतम करू । अपना भरर ओ \nस भ प्रयास  के बो के लाह । म ुद ा वकि ु  न वह  कए स कलाह  । शश ख ा अवडग अमि  \n। सभक ेँ  नाङट कए द ेबाक हेतु कवटिद् अमि ।   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"अहींसभ हुन का बुझवबऔन । एना ताँ समाज नवह चशल सक ै त \nअमि । विरोधक ई तरीका ताँ कानून सम्मत नवह अमि।  हमरासभक ेँ  हारर कए \nवकि ु  कर वह  पि त ।\" \nहम हुनका लोकवनक ेँ  की जबाब ददमतअवन । तथावप ,कहशलअवन - \n\"जखन अहााँलोकवन सभटा उपाय कइए रहल िी आ एतेक \nशक्क्तसंपन्न  िी तखन हमरासभ लग की करए अएलहुाँ अमि? हमसभ ताँ \nबदनाम िीहे ? मुदा एतबा नीकसाँ बूजझ शलअ जे नेताजीक पाप आब दबाओल \nनवह जा सकत । संपूणव समाज जावग गेल अमि। ओकर विनाश आब तय \nि ै क । \" \n\"अहााँसभ अपन राजनीमत कर ै त रहब । मुदा एखन जे समस्या अमि \nतकर  ताँ वकि ु  स म ाधान  कए दद औक।\" \n\"एकर समाधान हम की करबैक ? हमरा सभक ेँ  ताँ नीकसाँ बुझलो \nनवह अमि जे बात की भेलैक जावह कारण ओ एतेक उग्र रूप धए लेलवन \nअमि  ?\" \n\"कम साँ कम हुनका कवह सक ै त मिअवन जे हिाइ अड्डासाँ बाहर \nआवब जामथ। तकरबाद जे करबाक होवन से कररहमथ ?\" \n\"आ अहााँसभ चैनसाँ पान-सुपारी खाइत रहब ?\" \nरामत भरर मंत्रणाक चलैत रहल । शशखा अप न बातपर अिल िशल \n। दोसर ददन प्रमतवनमध सभाक सत्र प्रार ं भ होइतैक । नेताजीक प्रयास रहैक \nज े तावह स ाँ पवह न े वकि ु  स म ाधान  भए ज ाइक। तावह  ह ेतु भरर स क प्रयास  कएलो \nगेल । बिका -बिका हावकमसभ लागल रहलाह ।   मुदा जखन शशखा टस साँ  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 97 \nमस नवह भेशल ताँ अमधकारीलोकवन हारर कए हमरासभ लग पहुाँचलमथ । हमहु \nकी कए सक ै त िलहुाँ? जाबे शशखासाँ गप् प नवह होइत ताबे ओकर मोनक बात \nकोना  बुजझमतऐक? आश्चखर अमधकारीलोकवन मोबाइलसाँ हमरासभक गप् प \nशश ख ास ाँ कर बओलवन  । शश ख ा अपन  बात वकि ु  कह बाक बद ला भोकास ी \nपावि  कए कानए लागशल । हमरो ओकर स्स् थमतपर बहुत कष्ट भेल । \nशक्क्तनाथ ताँ उग्र भेल जा रहल िल । हम इसारासाँ ओकरा रोकबाक प्रयास \nक े लहुाँ । ओमहर संदीपक हालत सेहो बहुत पस्त रहैक। प्रदशवनकारीसभ लस्त \nपवि गेल िलाह ।  माममला शांत हेबाक बदलामे गरमाइते जा रहल िल।  \n\"तखन कएल की जाए ?\" \n\"शशखासाँ आग्रह कएल जाए जे धैयव राखए । ई कोनो व्यक्क्तक \nसमस्या नवह अमि। नेताजी सन -सन लोक समाजक कोढ अमि। ओ सभ \nबहुत जविआएल अमि ।  शासनमे प्रमुख स् थानपर बैसल अमि । तेहनमे ताँ जाँ \nह म स भ ि ुशद् स ाँ काज  न वह  लेब ताँ वकि ु  न वह  कए स कब । अस् तु, हमरासभक ेँ  \nशांमतपूिवक विचारर  कए काजक ेँ  आगू बढ े बाक होएत ।\" \nई बातसभ शशखा सुनलक ।  \n\"मुदा हम एवह नेताजीक विनाश क े ने वबना अपन पूिवरूपमे नवह \nआवब सक ै त िी । \" \n\"नवह आउ । मुदा समाजमे रहबाक हेतु ओकर वनयमक ेँ  ताँ मानवह \nपित । आश्चखर , हमरा लोकवनक आंदोलनो ताँ समाजक बीचेमे आ समाजक \nकल्याणेक हेतु होएत । \" \nबहुत आग्रह क े लापर ओ अपन वनणवयमे संशोधन कर ै त घोषणा \nक े लक-  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"जाधरर एवह ुष्टसभक अंत नवह होएत हम आइसाँ श्वेतिस्त्रा \nरहब। \" \nहमरा लोकवनक प्रयाससाँ पुशलसक आला अमधकारी लोकवनक जान \nमे जान अएलवन । एकटा मवहला आगू बवढ कए ओकरा श्वेतिस्त्र देलक ै क । \nओ एकवहटा श्वेतिस्त्रक ेँ ऊपरसाँ नीचा धरर पवहरने हिाइ अड्डासाँ बाहर भेलीह। \nद ेह म े आओर  वकि ु  न वह  । मीवडआबलासभ सेहो एवह मौकाक ेँ  जाए देबए नवह \nचाहैत िल ।   तरातर हजारो फोटो श्खिचा गेल । जकरा ककरो मोबाइल रहैक \nसे चुकल नवह ।  \nपुशलसक सुरक्षामे ओ हमरासभक संगे जनक्रान्न्त दलक मुखयालय \nपहुाँमच गेलीह  । स म थवकलोकवन  स ेह ो पाि ू  लागल ओतए आवब गेलमथ । \n \n \n-र बीन्द र न ार ायण मम श्र , वपताक नाम: स्िगीय सूयव नारायण ममश्र , माताक \nनाम: स्िगीया दयाकाशी देिी , बएस: ६९ िषव , पैतृक ग्राम: अि े र डीह , मातृक: \nशसन्न्घआ ड्योढी , िृमत: भारत सरकारक उप समचि (सेिावनिृत्त) , स्पेशल \nमेट र ोपोशलटन मजजस्ट रेट , ददल्ली(सेिावनिृत्त) , शश क्षा: च न्द रधार ी मम मथला \nमहाविद्यालयसाँ बी.एस -सी. भौमतक विज्ञानमे प्रमतष्ठा : ददल्ली विश्वविद्यालयसाँ \nविमध स्नातक , प्रकाशशत क ृ मत: मैमथलीमे: प्रकाशन िषवः२०१७ १.भोरसाँ सााँझ \nधरर (आत्म कथा) ,२. प्रसंगिश (वनिंध) , ३.स्िगव एतवह अमि (यात्रा प्रसंग) ; \nप्रकाशन िषवः२०१८ ४. फसाद (कथा संग्रह) ५. नमस्तस्यै (उपन्यास) ६. \nविविध प्रसंग (वनिंध) ७.महराज(उपन्यास) ८.लजकोटर(उपन्यास) ; \nप्रकाशन िषवः२०१९ ९.सीमाक ओवह पार(उपन्यास)१०.समाधान(वनिंध \nसंग्रह) ११.मातृभूमम(उपन्यास) १२.स्िप्नलोक(उपन्यास) ; प्रकाशन  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 99 \nिषवः२०२० १३.शंखनाद(उपन्यास) १४.इएह मथक जीिन(संस्मरण)१५.ढहैत \nदेबाल(उपन्यास) ; प्रकाशन िषवः२०२१ १६.पाथेय(संस्मरण) १७.हम आवब \nरहल िी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्यास) ; प्रकाशन िषवः२०२२ \n१९.बीमत गेल समय(उपन्यास) २०.प्रमतवबम्ब(उपन्यास) २१.बदशल रहल \nअमि  स भवकि ु (उपन्यास ) २२.र ाष्टर म ंदद र (उपन्यास ) २३.स ंयोग(कथा स ंग्रह ) \n२४.नामच रहल िशल िसुधा(उपन्यास) २५.दीप जर ै त रहए (उपन्यास)।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.पद्य खण्ड \n३.१.बद रीन ाथ र ाय-तीन टा गीत  \n३.२.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-ि ू टल ठाम  ह ेर ायल गाम  \n३.३.राज वकशोर ममश्र -सांस्क ृ मतक क्षरण \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 101 \n \n३.१.बद रीन ाथ र ाय-तीन टा गीत  \n \nबद्रीनाथ राय \nतीन िा गीत  \n१ \nगे बवहना िर हमर बि बुररबक आऔर अनारी ि ै , \nमूखवशशरोमजण कारी ि ै  ना। .................. \nदष्ट दहेजक हम िी मारल , \nयौिन जजवबते गेलै जारल।  \nबुररबक बात नजि बुझए , \nबापक आज्ञाकारी ि ै ।। \nमूखवशशरोमजण ......... .... \nएक त गोबर क े  ि ै  चोत , \nहम िी लाजे लाहालोट।  \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलाजक बात की कवहयौ , \nनजि पुरूषे नजि नारी ि ै । ।  \nमूखवशशरोमजण . ... . ......... ...  \nयौिन मिन्न भेल वनस्तेज , \nफाटए कोमल कोढ कर े ज।  \nबुझए प्रणय वनिेदन क े  नजि , \nपैघ बीमारी ि ै  ।।  \nमूखवशशरोमजण  ..................... \nकवहतो लाज लगइए भारी , \nअवकल क े  खोलए नजि अलमारी।  \nबरही वबना ओजारक , \nिुशद्क बन्द क े बारी ि ै ।।  \nमूखवशशरोमजण ............ .. ..... ...  \nकरबै क े करा पर हम आश , \nबाहर पिन बहै उनचास।  \nक े करा कहबै मनक बमतया , \nबि लाचारी ि ै ।।  \nमूखवशशरोमजण ......... ... \nजवहना झरकल सन ि ै  देह , \nहमरो जरलै सख शसनेह।  \nविद्या पढने एक्कवह मात्र , \nमुदा भौंसबारी ि ै ।।  \nमूखवशशरोमजण .......... ..... ... \nशश क्षा पहला मे अमि फ े ल , \nहमरा मचन्हलक नजि बकलेल।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 103 \nनवहरा नीक लगइए , \nरहै जेना क ु मारी ि ै ।।  \nमूखवशशरोमजण ................. ...... \nपौरूष रखने नजि जरलाहा , \nबथुआ साग सनक नरमाहा।  \nयौिन धधवक रहल अमि , \nहमरा संङ लाचारी ि ै ।  \nमूखवशशरोमजण  ......................| \n२ \nगे बवहना िर हमर बि बुररबक आऔर बकलेल ि ै , \nसासुर सेन्टर जेल ि ै  ना  \nदेिर चारू काच क ु मार ,ससुरक साप सनक फ ु फकार।  \nननदी नाक कटाक ' नङवटनीया सन भेल ि ै ।।  \nसासुर सेन्टर जेल ि ै  ना ... \nबतवन मजजते देह श्चखयाएल ,साउसक बातो बेस वपजाएल।  \nधवन ओ जुन्ना सन क े  ऐठशल आऔर विष िेल ि ै ।।  \nसासुर सेन्टर जेल .............. .. \nघर मे डर लगइए भारी ,लागल नजि ि ै  फटक क े बारी।  \nसबटा दष्ट दहेजक कारण गिबर भेल ि ै ।।  \nसासुर सेन्टर जेल ि ै  ना ....... . . ...  \nससुरक जेठ भाइ मुहझौसा , फ ू लल बेङ सनक अमि ढौसा।  \nअगुआ आवग लगाक ' सारा मे सूमत गेल ि ै ।।  \nसासुर सेन्टर जेल .............. . ........| \nमरए िरक बाप जे लोभी ,ओ िमथ देिक िेद विरोधी।  \nस्रष्टा सृष्टी क े लवन गिबर आऔर बेमेल ि ै ।।   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसासुर सेन्टर जेल ि ै  ना ............ ...।  \n३ \nकी कवहयौ बवहना हम ,ससुरा क े  हाल गे।  \nसाउस हमर सूपवनखा ,ससुर हमर काल गे। ।  \nगोतनी ि ै  गोर मुदा , गौरिे ि ै  आन्हर।  \nढ े करइए साढ सन , नह जेना नाहर ।।  \nननदी नवटवनया बि बजबै ि ै  गाल गे।  \nसाउस हमर ... ..... \nदेिर ि ै  गोबर सन ,कोयला सन काया।  \nभौंसुर ि ै  भौंसा सन वनलवज बेहाया।।  \nक ं ठी पवहरी कर ै  कौआ हलाल गे।  \nसाउस हमर  .................. \nबाबू दहेज देलवन वकनला अनारी।  \nबुझए नजि बात बरद अिगुण ि ै  भारी।।  \nकोठी ि ै  ढन ढन होय भूख हिताल गे।  \nसाउस हमर ........ .. ..... \nघर मे नजि मचक्कस ,नजि कोठी मे चाउर ि ै ।  \nबारी मे ओल बहुत , उपजल खम्हाउर ि ै ।।  \nनोर े  मे तरुआ तर ै  िी लाल लाल गे।  \nसाउस हमर  ....... \nसरपंचो सासुर क े ,मौगा ि ै  मुश्चखया।  \nपेटु प्रमुख आओर डीलर ि ै  ुश्चखया। ।  \nमेम्बर क े  पेट जेना ,टंकी विशाल गे।  \nसाउस हमर .......... .... ... \nिर हमर बुररबक सन , फर महकारी।   विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 105 \nभेलै वििाह द ेख ,कोठा अटारी।।  \nवबगरल व्यिहार हुनक ,तेकर े  मलाल गे।  \nसाउस हमर ............ ............. \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-ि ू टल ठाम  ह ेर ायल गाम  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nछूि ल ठाम  हेर ायल गाम  \n \nसर सरोकार सब भेल तार तार  \nगौिााँ घरुिा तक भेल अनमचन्हार  \nसंबन्धोमे नइ ं  रहलै ओ प्रखर धार  \nझक झक उघार घाेंवट लाज विचार  \nआठो याम अविराम जपय मंत्र सब हेरा फ े री।  \nि ू टलै गाम  ह ेर यलै ठाम  आम  लताम  झर बेर ी ।। \nबवह रहलै सगरो उनटा बयार  \nखेतोपथार भेलै अनमचनहार  \nभाइ भाइ सङ करय तकरार  \nस्िाथवक ड ं का बजय आर पार  \nबेटा भामतज तैयार फोर ै ले कपार  \nइरखा द्वेखक बाजार सजल ि ै  सेर पसेरी।  \nि ू टलै ठाम  ह ेर यलै गाम  आम  लताम  झर  बेर ी।। \nदौिा दौिी जझझ्झुर कोना  \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 107 \nखेल कबड्डी वबलायल कोना  \nअथरा वबथरा अटकन मटकन  \nबनल वकरक े टक मुहाँ पोिना  \nअतीतक द्वारर पर ितवमानक जबदवस्त पहर े दारी ।  \nि ू टलै गाम  ह ेर यलै ठाम  आम  लताम  झर बेर ी।। \nग्रील बन्द घरक ि ै  जोर लगन  \nअपनेमे रहय सब मस्त मगन  \nमतलबेमे चूिा दहीक ओठगन  \nअमतमथ अकच्छ गनमथ तर े गन \nभैया भीतर बन्द अिाक बाहर भौजी करमथ तक्काहेरी।  \nि ू टलै ठाम  ह ेर यलै गाम  आम  लताम  भर बेर ी।। \nमधमयपुता बपजेठ भेल  \nमोबाइलक सङ सेट भेल  \nकौिा साँ गेल बुमधयार भेल \nअसमये यौिन बहार भेल  \nजे बूझल बत्तीसक बाद से ओकरा लेल एखने रसभरी।  \nि ू टलै ठाम  ह ेर यलै गाम  आम  लताम  झर बेरी।। \n \n-प्रमोद झा 'गोक ु ल', दीप ,मधुबनी , (वबहार) , फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.३.राज वकशोर ममश्र -सांस्क ृ मतक क्षरण \n \nराज वकिोर  ममश्र, ररिायडष चीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन .एल.(म ुख्यालय), ददल्ली,गाम - अरेर डीह , पो. अरेर हाि , \nम धुबन ी \nसांस्कृ मतक क्षर ण \n \n'जाँ, संस्का र क ेँ  अपनवह तो िब , \nओकरा क े  दो सर बचा ओत ? \nसंस्क ृ मत -जवि जॉं सूखत तऽ , \nदो सर क े  , जल साँ, जुडाा़ ओत? \n \nजतऽ जेबा क हो अए ,अिश्य जा उ , \nन्यूया क व, पेरर स , लंडन , \nकतहु रही , मुदा वब सरी नवह , \nवि द्या पमत , उदयन , मंडन।  \n \nबढ़ू, च ढ़ू उन्न मत क अका स , \nफहरा उ ओतहु भा रतक ध्िजा , \n विदेह ३७ ६ म अंक १ ५ अगस्त २०२३ (िर्ष १६ मास १८८ अंक ३७ ६)|| 109 \nरहए मत र ं गा सभ साँ ऊपर, \nसभदेशक धुजा क ेँ  ,ओ रा जा ।  \n \nजे नवह करमथ अपन संस्क ृ मत क ', \nअपनवह मा न -दा न , \nएहेन लो क पा बमथ ने कत्तहु , \nअपनो लेल , सम्मा न।  \n \nवन ज सुप्रथा , सुपरम्परा , \nवप आबैि , अस्स्म ता क ेँ  पी यूष , \nहम सभ सजग रखबा र रहब , \nतऽ,ुसत ने तखन को नो मनहस।  \n \nनी कक ' देखा उशस तऽ नी क बा त , \nमुदा , खगतो वब नु ,नुनवह ली पैँच ,री न , \nअपना बऽल पर स्िा शभ मा न , \nपो सी वक ए को नो बा त ही न ? \n \nनवह ऊघी , ह्रदयस् थ हो संस्का र , \nजकरवह आभा साँ, चमकए कपा र।  \nबैसू , कतबो महग गा िी मे , \nुरा गमनक शो भा , महफा -कहा र।  \n \nवि देशी गी तक हो -हल्ला साँ, \nनवह भेटत ओ मो नक सुक ू न ,  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलो कगी त , भा रती य संगी त , \nअमि जा वह मे ,मा धुयव -रस - गुण। \n \nचूिा -दही क को न अपरा ध ? \nसो अदगर नवह की , पुडुा़वकआ, खजूर ? \nपैहकि ग जाँ बवढ आाँ कए द ेल जा ए, \nतऽ,बगवर बेका र े  घमंड मे चूर।  \n \nअपन भेख , आ अपन भा खा , \nसुंदर कतेक ,वन ज परम्परा !  \nभा रत क े  मा वट क जे सुगंमध , \nभेटत ने ,ता क ू  सगर धरा ।  \n \nपेरर स मे हो श्चन्ह बरक चुमा ओन , \nपवह रा कऽ दो पटा -पा ग, \nतऽ,खसत प्रमत ष्ठा नवह ओवह साँ, \nला गत ने कलंकक ' दा ग । \n \nअपन संस्क ृ मत क करब जय तऽ , \nअपनो हो बा हर ,हो एत जय , \nखा म्ह ठी क जाँ नवह रहतै तऽ , \nकथी पर घर , कह वट कतै ? \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":5.03,"has_text":true},"Videha 377.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 377.pdf","name":"Videha 377.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७७ म अंक ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७७)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली िावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह िंस् कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पसिका \n \nिम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।   \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉ पीराइट (©) िारकक लि खित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर  िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वक िु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइि क वनमाा क अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै , से रॉयल्टी/ पाररश्रधमक क  इच्छुक  ररनाक ार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature  and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and cul ture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google P lay [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 377 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत - धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं क ल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें , शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवक िु गोटे िेि वनषेि क रऽ राहिक , मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-२) \n१.२.अंक ३७६ पर वटप्प ी (पृ. ३-३) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि क ा - गीता माहात्म्य (आगा,) (पृ. ५-११) \n२.२.आराया रामानंद मंडि -धमिता:समाने सोभते प्रीधत (धमिता पर विमशा) \n(पृ. १२-१४) \n२.३.िािदेि कामत -िदिैत गाम/ संस्कृतक  विद्वान डॉ. रविन्द्दर नाराय  \nरौरलसया/ मैनेजर स्ि०मिसुदन भंडारी/ अमर शहीद रामफि मंडि/ \nिवहमुािी कामैत कौम/ सुिि मन तरसि आ,खि (पृ. १५-३०)   \n \n२.४.वनमािा क ा - अग्नन लशिा (िेप-२६) (पृ. ३१-३५) \n२.५.नन्द्द वििास राय-घसिवहनी  (पृ. ३६-३७) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप - िघुकथा - कुकमा ककिंिा सुकमा  (पृ. ३८-४०) \n२.७.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-िदलि रहि अधि सभवक िु (उपन्द्यास)- \nिारािावहक  (पृ. ४१-५९) \n२.८.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- जय महाकाि  (पृ. ६०-८२) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.पिन धमश्र 'गोनौिी '- ओ जमाना वक िु आओर िि (पृ. ८४-९०) \n३.२.आराया रामानंद मंडि - इ िरती िई/ हम धमधथिा िी/ नायक िी हम \n(पृ. ९१-९८) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-आफद  (पृ. ९९-१०३) \n३.४.आशीष अनधरन्द्हार- २ टा गजि (पृ. १०४-१०६)   \n \n \n३.५.कल्पना झा - रािी  (पृ. १०७-१०८) \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n  \n \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n  \n \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाक ु र - न ूतन  अंक  िम्पाद क ीय \n१.२.अंक ३७६ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्दद र ठाक ु र - न ूतन  अंक  िम्पाद क ीय \nझोली पासवान  लऽ कऽ  आयल छथि अपन  पहिल काव्य  संग्रि  ’अक्षय पात्र’। \nप्रजातंत्रक  रीढ़  शिक्षाक  दुर्गथतपर  ओ थिन्ततत  छथि, जंर्ल  बोन  कटलासँ  \nअमंर्ल  देखि  रिल छथि। मुदा  ’कर्णेषु थप्रय’ मे ध्वहन तर ं र्  द्वारा मानवता  आ \nबतधुत्व भाव भरल जेबासँ  आह्लाददत सेिो  छथि। प्रक ृ थतपर  ’आएल बादल ’ \nपद्य सेिो  शलिै  छथि। दािगहनक  कहवता  मे ’र ं र् मंि’ पद्य हबम्बात्मक  अथछ। \n’काथमनी ’ शंर्ार  रस  पर अथछ, हवद्यापथत मोन  पाहि दइ  छथि जिन  ओ किै  \nछथि- मेघमे हबजुरीक  र े िा/ ददर्ददर्तत  धरर  थछटकल।  ’बीनल  जाल ’ मे ओ \nबहुजन  समाजक  िैतानक  बनल  जालमे  फ ँ सल रिबाक  प्रथत सजर्ताक  \nअनुभव  करबैत  छथि। बाल कहवतामे  ’बौआ’ क  ििागमे हुनका  किनो  ओ \nराम , किनो  क ृ ष् र्ण, किनो  रिमान  आ किनो  यीसू  मसीि  सन  देिाइत  \nछखति, बच् िा तँ  भर्वानक  रूप  िोइते  अथछ। ’पसरल  हनरासा ’ कोरोना  \nमिामारीपर  अथछ। ’उपदेिक ’ मे साौंसे  सि -सि  कर ै त  धमग उपदेिक  आ र्ली -\nर्लीमे  वैद्यक  उपस्थ िथतक  अछ ै त अधमग आ जादूटोनाक  बढ़ ै त जेबापर  ओ \nहविार  कर ै  छथि, अंग्रेजक  बदला  नेता  सभ  सि -सि  कर ै त  अथछ मुदा  जनताक ें  \nनेतृत्व  हविीन  पबै छथि। झोली पासवानक  ’अक्षय पात्र’ एिन  पात्र अथछ \nजइमेसँ  कतबो  भोजन , पकमान , मर -मधुर  हनकालू  ओ कहियो  सधत  नै।  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 3 \n१.२.अंक ३७६ पर विप्पणी \nप्रेमकान्दत चौधरी , गुिाहािी \n \nर्ज ें द्र बाबू नमथकार अपने अदभुत काज कर ै त छी। भाषा साहित्य संथक ृ थत \nसंथकार क े  रक्षक छी। जय िो।  \nआशीर् अनचचन्दहार \nअंक ३७६ मे लाल देव कामतजीक छोट -छोट हटप्पर्णी कारर्र अथछ। परमानंद \nलाभजीक र्ीता मािात्म्य थतरहुता शलहप लेल नीक पिल अथछ।   \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानतद लाल कर्णग - र्ीता मािात्म्य (आर्ाँ)  \n२.२.आिायग रामानंद मंडल -थमत्रता:समाने सोभते प्रीथत (थमत्रता पर हवमिग)  \n२.३.लालदेव कामत -बद लैत  र् ाम/ स ंथ क ृ त क  हवद्वान  डॉ. र हवतद र न ार ायर्ण \nिौरशसया/ मैनेजर थव ०मिसुदन भंडारी/ अमर ििीद रामफल मंडल/ \nबहिमुगिी कामैत कौम/ सुिल मन तरसल आँखि  \n२.४.हनमगला कर्णग - अग्नन शििा (िेप -२६) \n२.५.नतद हवलास राय -घसवहिनी  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकिा - क ु कमग ककिंवा सुकमग  \n२.७.र बीतद र न ार ायर्ण थमश्र -बद शल र िल अथछ स भहक छु (उपतयास )- \nधारावाहिक  \n२.८.र बीतद र न ार ायर्ण थमश्र - जय मिाका ल \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 5 \n२.१.परमानतद लाल कर्णग - र्ीता मािात्म्य (आर्ाँ)  \n \n \n 6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 7 \n \n \n \n \n 8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 9 \n \n \n \n \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 11 \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.आिायग रामानंद मंडल -थमत्रता:समाने सोभते प्रीथत (थमत्रता पर हवमिग)  \n \nआचायष रामानंद मंडल - चमत्रता:िमाने िोभते प्रीचत (चमत्रता पर विमशष) \nचमत्रता:िमाने िोभते प्रीचत (चमत्रता पर विमशष) \nसभ से पहिले रामायर्णकालीन थमत्रता पर।  \n  प्रिम किा   क े  अनुसार थमत्र क े वट।ओिो दास भाव मे रिैत ितन आ थमत्र \nराम क े  र्ोर धो क े  पररवार सहित हपवैत ितन। कोनो थमत्रता क े  समान भाव \nन अपना क े  िमेिा हनि मानै त ितन। थमत्र राम क े  प्रभू मानैत रिलन।राम \nक्षशत्रय त क े वट िूद्र रिलन।  \nथमत्रता मे समान भाव क े  अभाव ददिैत िय।  \n     दोसर किा ।प्रसंर् िय राम आ सुग्रीव क े  थमत्रता पर।अइ थमत्रता मे सुग्रीव \nक े  बि भाई बाशल मारल जाइ िय। थमत्रता क े  बुहनयाद दुश्मन बड भाई बाशल \nक े  ित्या।जे थमत्र राम कर ै त ितन।बाद मे राम क े  पत्नी क े  िोज मे थमत्र सुग्रीव \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 13 \nकर ै त ितन। थमत्र सुग्रीव थमत्र राम क े  प्रभु से संबोथधत कर ै त ितन।आ दास \nभाव मे रिैत ितन।बाशल क े  मृत्यु क े  बाद हुनकर पत्नी अिागत भौजी तारा से \nहबआि कर ै त ितन आ हकन्ष्कत धाराज क े  राजा बनैत ितन। थमत्रता मे समान \nभाव क े  अभाव पररलक्षक्षत िोइ िय। \n      मिाभारतकालीन प्रिम किा। सुदामा आ क ृ ष् र्ण।थमत्र ब्राह्मर्ण सुदामा क े  \nथमत्र यादव क ृ ष् र्ण ससिंिासन पर बैठावत ितन आ र्ोर धोएत ितन। क ृ ष् र्ण क े  \nरानी सत्यभामा आ रूस्ममर्णी बेना िाौंक ै त ितन।  \nदोसर किा थमत्रता क े  एकटा थमिाल िय अंर्राज कर्णग आ सुयोद्धन क े  \nथमत्रता।िुद्र कर्णग क े  वीरता से प्रभाहवत िोक े  अंर्राज्य क े  राजा बना देल \nजाइत िय।आ थमत्रता क े  बशलबेदी पर कर्णग अप्पन प्रार्ण तयौछावर कर देले  \nितन। थमत्रता मे समान भाव ददिाई पि ै य िय।  \n       जाौं वर्णग-व्यवथ िा क े  अनुसार हवमिग क ै ल जाय त उ च् ि वर्णग क े  हनम्न वर्ग \nर्ोर धोएत ितन।िािे वो क्षशत्रय राम आ िुद्र क े वट िोय वा ब्राह्मर्ण सुदामा \nआ यादव  (िूद्र) क ृ ष् र्ण। भर्वान क ृ ष् र्ण क े  सोल्िकन मानल जाइत िय। \nमिाभारत क े  क े र्ो प्रसंर् म ें  हुनकर जाथत क े  लेक े  मजाक उिायल र्ेल \nिय।कर्णग (अपग्रेड े ड क्षशत्रय) आ सुयोद्धन दू नू क्षशत्रय।र्ोर धोय क े  कोनो \nप्रसंर् न िय।  \n     जाौं भर्वान आ भमत क े  रूप मे हवमिग क ै ल जाय त भर्वान राम आ \nभमत क े वट। भर्वान राम बि आ भमत क े वट नीि ददिाई पि ै य िय।भर्वान \nक ृ ष् र्ण आ भमत सुदामा क े  रुप मे भर्वान से बिा भमत ददिाई पि ै य िय। \nथमत्र सुदामा थमत्र क ृ ष् र्ण क े  नजदीक नीि न ददिाई पड ै य िय। कर्णग आ \nसुयोद्धन क े  बीि भर्वान आ भमत क े  कोई संबंध न िय । कोनो   उच् ि -नीि \nन िय।थमत्रता क े  समान भाव ददिाई पि ै य िय।   14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n   हनष्कषगत :   राम आ क े वट , क ृ ष् र्ण आ सुदामा। भर्वान आ मानव क े  बीि \nथमत्रता िय। पर ं तु कर्णग आ सुयोद्धन क े  बीि मानव  -मानव  क े  थमत्रता िय।  \n थमत्रता मे समान भाव आवश्यक तत्व िय।  \nसमाने सोभते प्रीथत।  \n  \n-आिायग रामानंद मंडल सामाक्षजक चििंतक सि साहित्यकार सीतामढ़ी।  \n \n-आिायग रामानंद मंडल सामाक्षजक चििंतक सीतामढ़ी ,सेवाहनवृत्त \nप्रधानाध्यापक , माता -ितद्र देवी , हपता -थव ०राजेश्वर मंडल , पत्नी -प्रथमला देवी, \nजतम थतथि -०१ जनवरी १९६० योनयता - एम-एससी (रसायन िाथत्र) , एम ए \n(हितदी)। रूथि - साहिग्त्यक , मैथिली-हितदी कहवता -किानी लेिन आ \nआलेि। प्रकाशित पोिी - मैथिली कहवता संग्रि भासा क े  न बांहटयो। २०२२ \nप्रकाशित रिना - सक्षझया कहवता संग्रि पोिी - जनक नंददनी जानकी आ \nिौयग र्ान। २०२२ पशत्रका -थमथिला समाज , घर -बािर आ अपूवाग (मैसाम)। \nअिबार -दैहनक मैथिल पुनजागर्रर्ण प्रकाि। सामाक्षजक -सामाक्षजक चििंतन , \nदाथयत्व - पूवग क्षजला प्रथतहनथध , प्रािथमक शिक्षक संघ , डुमर ा, सीतामढ़ी। \nथ िायी पत्ता- ग्राम -हपपरा हविनपुर िाना -पररिार  क्षजला-सीतामढी। वतगमान \nपता -हपपरा सदन ,मुरशलयािक वाडग -04 सीतामढ़ी पोथट -िकमहिला क्षजला -\nसीतामढी राज्य -हबिार हपन -843302 मो नं -9973641075 ईमेल-\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 15 \n२.३.लालदेव कामत -बदलैत र्ाम/ स ंथ क ृ त क  हवद्वान  डॉ. र हवतद र न ार ायर्ण \nिौरशसया/ मैनेजर थव ०मिसुदन भंडारी/ अमर ििीद रामफल मंडल/ \nबहिमुगिी कामैत कौम/ सुिल मन तरसल आँखि  \n \nलालदेि कामत -बदलैत गाम / िंस्क ृ तक  विद्वान  डॉ. र विन्दर  न ार ायण \nचौरसिया / मैनेजर स्ि०मख िुद न  भंडार ी/ अमर शहीद रामफल \nमंडल/ बवहमुषखी कामैत कौम / िुख ल मन  तर िल आँखख  \n१ \nबदलैत गाम  \n \nकालीदास हवद्यापथत साइ ं स काॅ लेज , उच् िेठ - बेनीपट्टी (मधुबनी) क े र \nप्रधानािायग डाॅ ० िुभ क ु मार वर्णगवाल रथित ६१ र्ोट मैथिली काव्यक े  संग्रि \n\" बदलैत र्ाम \" पढबाक सुअवसर भेटल। एहि १४३ पृष्ठ 'क २०२२ ई० मेँ \nपल्लवी प्रकािनक पोिीक दाम तीन सय टाका अथछ। सद्यप्रकाशित एहि \nमैथिली भाषा मेँ पोिी क ' आवरर्ण पृष्ठ पर ग्रामीर्ण क्षेत्रक पररवेि आकषगक \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेिाईछ। पोिीक पथछला क  भर पर कहववर मिोदय क े  सथित्र छहव - \nव्यक्मतत्वक पररिय छतदमे देल र्ेल छ ै क। श्रीमान वर्णगवाल जी सन् २००७ सँ \nमैथिली कहव ता रिवाक ददस उतमुनेलाि ,ताहि सँ पूवग ओ हितदी भाषा क्षेत्रमे \nकाज कर ै त धरर हितदी कहवता संग्रि \" िुभ कल्प \" पोिी हनकाशल िुकल \nछलाि। ओना वर्णगवाल जी भूर्ोल हवषयक े  प्राध्यापक रिल छथि। तेँ हिनक \nनव कहवता मे भूर्ोलीय - िर्ोलीय छ ँ टा देिबाक जतन करी। सद्यि हिनका \nकहवता  मे छतद ,अलंकार , रस तँ छखति मुदा तुकबंदी सबठाम नकििं थमलैत छ ै क। \nतैयो पहिल मातृभाषामे पोिी ' बदलैत र्ाम ' एक अशभनव प्रयोर्क दथतावेज \nिीक। र्ाम समाजमे जे पररदृश्य अिनो बाँिल अथछ आओर पैछमी सभ्यता \nसँ सम्पृमत नकििं भेल अथछ से हनिन लोकािार मादे कहवता र्हढ़कय कहववर \nमिोदय साहित्य क्षेत्र मे पैघौत पौलहन अथछ। बदलैत र्ाम 'क रिनाकार डॉ \n० वर्णगवाल जीक संदभग मे अपना िुभािंसामे कामेश्वर ससिंि दरभंर्ा संथक ृ त \nहवश्वहवद्यालय क े  क ु लपथत श्री िशि नाि झा शलिने छथि - \"मैथिली कहवता \nसंग्रि मे डाॅ ० िुभ क ु मार वर्णगवाल क ' थवरथित हवहवध भाव 'क कहवता \nसंग्रिीत अथछ । हविेष कय र्ाम घरक माँहट पाहनक सौरभ सँ ई मि - मि कए \nर िल अथछ।\" हक छु  क हवत ा क े  ओ हविेष रू प स ँ स र ािलहन  अथछ,यिा-: \nराष्टभावना, अथतथि सत्कार , थमथिला,र्ंर्ा , पयागवरर्ण,करोना ,सुनामी , दािी , \nरौदी , भूकम्प , आतंकवाद। मधुबनी सँ प्रो ० जेपी. ससिंि जी अपन िुभोद्गार मेँ \nकिैत छथि - \" डाॅ ० िुभ क ु मार वर्णगवाल जीक कहवता मे ज्वलंत समथया \nथवयं रूप ल ' लैत  छै क । भूर् ोलहवद ् डाॅ ० वर्णगवाल जी सँ समाजक भूर्ोल \nदुर नहििं भय सक ै छ। समथयाक ध्वतयात्मक आ र्ीतात्मक अशभव्यक्मत हिनक \nकहवताक हविेषता अथछ। आधुहनक सभ्यता ग्राम संथक ृ थत क ेँ  हनर्लैक प्रयास \nकर ै त छ ै क। एिनो संवेदनिील व्यक्मत र्ामक ेँ  नकििं हबसरर सक ै त अथछ।\" \nिेत 'क ई एकपेहिया पीपिक छाँव ! भैया हबसरर र्ेलहुँ अप् पन ई र्ाँव !! \nअपन िुभोक्मतमे प्रो ०(डॉ०) टुनटुन झा 'अिल ' सेवाहनवृत्त हवश्वहवद्यालय  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 17 \nप्रिायग एवं हवभार्ाध्यक्ष थनातकोत्तर भुर्ोल हवभार् लनाथमहवहव ० दरभंर्ा \nसि पूवग अध्यक्ष , हबिार - झारिण्ड भूर्ोल पररषद - पटना शलिैत छथि -: \n' बदलैत र्ाम ' काव्य संग्रि मे अथधकांि कहवता र्ेय अथछ। वथतुत: कहवता \nजिन संर्ीत क े र िािनीमे लपेट देल जाइत अथछ त ' अथत माधुयगक संर् \nलोकथप्रय बहन जाइछ । िम हृदय सँ आशिवाग द दैत अशभव्यमत क ' रिल छी \nजे डाॅ ० ' िुभ' माँ मैथिलीक ' सेवा मे हनरततर अपन लेिनी िलबैत रिथि \nताहक वतगमान आ भहवष्यक पीढ़ी लाभान्तवत िोइत रिए। \nिर ै वेथत.......िर ै वेथत.... ! कहवक ' पावन थमथिला धाम ' वािन कर ै त अपने \nपाठक देि सकब जे एहि धराधाम पर अथततमे जनक , याज्ञवल्मय, भारती - \nमण्डन , उदयन , हवद्यापथत, शिव रूप उर्ना , अयािी , राष्रकहव ददनकर , \nजर्जननी सीया , दीना -भदरी , लोररक दुलरा , राजा सलिेसक र्ौरवर्ािा सँ \nभरल अथछ। कहव पाँथत ऐ तरिेँ रिलहन अथछ। यिा - ............. पर् -पर् \nपोिरर ताल - तलैया नामी माछ - बिान सुतनरर वाला सुतनरर  िाला पान \nभरल मुि आम । परम थप्रय .............!! अपना देिमे ७०प्रथतित क ृ हष \nकाजमे संलनन क ृ षक आ िेथतिर मजदूरक अबदिा पर चििंता कर ै त कहवजी \n' पीिा - ददग हकसानक मुि ' कहवता 'क रिना कयलहन। एहिमे हकसानक \nप्रमुि समथया आ तकर समाधान धरर र े िांहकत क ' सरकारक े  कठघरामे \nठाढ़ कर ै त छथि।एहिक पाँथत द्रष्टव्य -: ............... िेती देिक रीढ़ किाबैछ \nअथछ हकसान देिक क ं र्ाल ; ऋर्ण सँ दबल आत्मित्या कर ै छ घर - र्ृिस्थ िक \nिाल - बेिाल। .................. कहव जी ' वाहढ़ - सुिारक नैिर थमथिला ' \nकहवतामे समाजक आह्वान कर ै त किैत छथिन ; सब मीशल कररयौ हनदान यौ। \nएहिमे पाँथत देलहन अथछ - ................ िेती -बािी सब हपछिलए िाल - \nबेिाल हकसान यौ ; ढ़ोकबा - ढुनका ,बुिनी - लुटनी भुिले सुतल मिान यौ। \nवाहढ़ ............................l कहव जी ' निा मुमत अशभयान यौ ' कहवतामे \nहबिार क ेँ  निा मुमत करयमे सबक े  आह्वा न कर ै त थितता कयलहन अथछ।  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएतुका नवतुररया धरर भाँर् , र्ांजा ,िैनी - हबिी, शसर्र े ट ,र्ुटका ,तारी - दारू , \nअतय मादक द्रव्य उपयोर् कर ै त रूनन भ ' जाईछ। हनिावाज सोभावक कारर्णेँ \nनीक लोक अपन रथता पेरा प्रथतष्ठा कोना बिाएत ,हकयाक तँ िराबी अबैत \nजाइत पथिकक े  देि ितद तरिक उटपटांर् कर ै छ। आब देिाबटीमे हनयमत: \nनिा मुमत छ ै ई। पाँथत -: ...,.............. पैघ - पैघ जे िोईछ बेमारी निा मात्र \nक े र सेवन सँ प्रार्ण पिेरू उमेर सँ पहिने फ ु रग उहि जायत जीवन सँ ! देि िमर \nर्ांधी - र्ौतम क े र ददव्य मिाबीर ज्ञान यौ! दुर र्रीबी ............... l िम आब \nहिनक दोसर रसर्र कहवता पोिी \" रूसल प्रक ृ थत \" पढयक े  ताकमे छी!  \n२ \nिंस्क ृ तक  विद्वान  डॉ. र विन्दर  न ार ायण च ौर सिया \nसंथक ृ तक हवद्वान डॉ. रहवतद्र नारायर्ण िौरशसया क े र पोिी ल. ना. थमथिला \nहवश्वहवद्यालयक लोक सूिना अथधकारी रूपमे हबिार सरकार आ अनेक \nर्ैरसरकारी संथ िानसँ सम्मा हनत डॉ. रहवतद्र नारायर्ण िौरशसयाजीक जतम 2 \nजनवरी 1970 इथवी श्री सूयग नारायर्ण िौरशसयाजी आ श्रीमती कपुरी \nदेवीजीक घर भेलेन सी. एम. कॉलेज दरभंर्ाक संथक ृ त हवभार्ाध्यक्ष आ \nएन. एस. एस. तिा र े ड ररबन मलब थमथिला हवश्वहवद्यालयक कायगक्रम \nसमतवयक छ ै ि। हिनक दजगनसँ बे सी िोध आलेि प्रकाशित भेल छ ै न। ई \nअखिल भारतीय प्राच्य हवद्या सम्मेलन आ अ.भा. दिगन पररषदक संर्हि \nइस्ण्डयन सोसाइटी फॉर र्ाँथधयन थटडीज क े र आजीवन सदथय छ ै ि। हिनक \nश्लोक प्रकािन लक्ष्मीसार्र -दरभंर्ासँ 2011 इथवीमे पहिल हितदी पोिी \n'पञ्चकतया ' प्रकाशित भेल अथछ। जे अपन  िासु श्वसुर परमादरर्णीय \nकल्यार्णीजी आ बालेश्वर िौरशसयाजी समपगर्ण कएने छ ै ि। 128 पृष्ठक अि \nग्रतिक दाम 250 टाका हनधागररत रिने छइ । महिलाक ेँ  आदरर्णीया आ \nपूजनीय किल र्ेल िेन । थत्रीक ें  पुरुषक सिाथयका सेिो किल जाइ छ । \nप्रथतुत क ृ थत नारी हवमिग एवम् महिला सिक्मतकरर्णक  अइ युर्मे  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 19 \nपञ्चकतयाक प्रािीन िररत्रक आधुहनक प्रासंहर्कताक बोध करदेत अथछ। \nआषगकाव्य रामायर्ण तिा मिाभारतमे भारतीय वांनमय क े र हविारर्णीय \nअवधारर्णा थिक । कतया कमर्णीया िोइल से क े  ल5 जा सक े छ ? एिेन थितता \nहनठािे माए बाबूक मनमे रिे छइ । कतया कमर्णीया भवथत मव इयं नेतव्ये थत \nकतया वैददकमे दुहिता िब्द देल र्ेल। श्रुथतमे ब्रह्मांडक ें  पञ्चमण्डल युमत \nकिल र्ेल । जेना -थवयं भुमण्डल, सोममण्डल, आददत्य मण्डल, ितद्रमण्डल \nआ पृथ्वीमण्डल । सोमेनाददत्या वशलनां िब्द , थपिग , रूप , रस आ र्तध ई \nपञ्चतन मात्रा छी। िब्दसँ आकािक सम्बतध , थपिगसँ वायु , रूप अग्ननसँ \nयुमत , रस -जलसँ आ र्तध - पृथ्वीसँ सम्बद्ध छ । हितदू धमगग्रति रामायर्ण आ \nमिाभारतमे पञ्चनारीक िररत्र हवश्लेषर्ण जे कएल र्ेल अथछ से \nआध्याग्त्मकता आ मनोवैज्ञाहनकता क े र आधारपर भेल छन् । आधुहनक भाव \nबोध आ थिततन पद्धथतक आभा एकर आततररक आओर वाह्य िररत्रक \nपल्लवन परम प्रेक्षर्णीय िोएत। रामायर्ण सूयगक भवथत मिाकाव्य अइ लेल \nकिल जाइ छ ै ; हकएक त ें  अइ सूयगवंिी श्रीराम क े र र्ािा वर्र्णिंत छ ै न । नारीक \nतीन पात्र अहिल्या , तारा आ मंदोदरी रामायर्णकाशलन हबकीि मिाभारतक ें  \nअग्ननक किल र्ेले ; हकएक तँ एकर नाथयका क ृ ष् र्णाद्रो पदी अग्नन संभूता िैि \nअक े  त ए अस्थ त  क ाव्य क िल र् ेल िेन  । स द्य प्रक ाशि त  अड्  'पञ्चकतया ' \nपोिीमे द्वयपात्र क ु तती आ द्रोपदी मिाभारत कालीन थिकीि । साधना - इच्छा, \nज्ञान तिा हक्रयाक रूपमे प्रात:स्मरर्णीया अहिल्या , तारा , मतदोदरी , क ु तती आ \nद्रौपदीसन पञ्चकतयाक पञ्चना रर सेिो कहि सक े  छी ; कारर्ण पाँिा ें  हववाहिता \nछ ै ि। उपरोमत पाँिो कतया मयागदापुरुषोत्तम प्रभू श्रीराम आ श्रीक ृ ष् र्ण ितद \nभर्वानक असीम क ृ पा भेटमैन! दैहव अिल्या , द्रौपदद , तारा , क ु तती , मतदोदरर \nधतया.! प्रभू की परम अनुग्रि भाजन पावन ये पाँिो कतया !! अइ आदिग \nपाँिोक महिमा मस्ण्डत नाममात्र उच् िारर्ण वा स्मरर्ण क े लास मिापापक \nदोषमुमत िोइत अथछ। उपरोमत पाँिो देवीक ें  परपुरुष कलंहकत कर ै मे अपन  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवासनाक आक्षर्ण आ हबनु इच्छाक फर े बपूवगक थत्रीत्व नष्ट करबाक धृष्टताक \nकारर्ण ें  बलात् भोर्ी महिला जानल जाइत अथछ। तँए हिनका सभक ेँ  मन \nपहवत्र रिने , कमग अपहवत्र नहि मानल र्ेल छ ै न । सदा आदिग नारी रूप ें  \nसमाजेक हर्नती िोई , ताइले अत्यतत सुथिता छथिन । कायर पुरुषक \nभुमतभोर्ीक सततान वंि पंिकतयाक नाम जपैत प्रभाथत र्बैत अथछ।  \n \n३ \nमैनेजर स्ि०मख िुद न  भंडार ी \n \nमैनेजर थव ०मिसुदन भंडारी जीक पुण्य स्मरर्ण शसपौल क्षजलाक मरौना \n(बेलिी)प्रिंड अततर्गत एकटा प्रशसद्ध र्ाम अथछ: -र्म्िररया।ओिी र्ामक \nथव ०संजीत भंडारी आ सोहनयां देवीक घर \"बौआ\" क े र जतम भेल रिय \n।६०िालक उमेरमे अपना क ु लिररया पंिायत सँ सरपंि पदक पूवग उम्मीदवार \n(१९७८)ताहि सँ पहिले जतरा लोकनाि पाटीक मैनेजर ददवंर्त मकसुदन \nभण्डारीजी परोपट्टाक िर्ििंत मातयपंि रिथि।िमरा र्ामक बहुता ें पुरान बुजूर्ग \nयिा-रामजी बाबा मुखियाजी ,बच् िन कामथत ,लिन माथटरजी ,हबकनी कामत \nआददसँ बेनी घुलल -थमलल रिथि।सुनकर संबंधी सम्परकीय लोक \nफ ु लपरास,हबिार हवधान सभा क े  हवशभतन मतदातार्ाम जेना हक \nसूररयािी ,परसा -नवरौली  ,मुसिरहनयां ,अलोला,िटनी ििरबा \nसरौती ,देबनािपट्टी,मैनिीं ,हकरतपुर ,झुटकी बिनािा २आददर्ाममे \nछलहन।जंतर ओ बेर -बेर जाकय अपन टीमक संर् राजनीथतक जार्रर्ण कर ै त \nरिलाि।हुनका र्रबाक े  थवतंत्रता सेनानी थवर्ीय अनततलाल बाबु सँ प्रेरर्णा \nआ पैघ वातागलाप भेल रिहन।तकर े  हनष्कषग हनकालवाक लेल १९५२सँ \nजीवनक आिरर समयधरर क े वट कौमसँ माननीय हवधायक बने बाक सत्तर \nपररयास कर ै त रिलाि। भूतपूवग मंत्री िररप्र ०साि हुनका सँ हकसन  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 21 \nपुरक्षेत्र(हनमगली)मेँ सेिो बहुतो बेर सामाक्षजक राजनीथतक मदैत लैत \nरिहन।मैनेजर सािेव मरौनाक अंिल सि प्रिंड कायागलय क े  बेलिीमे िुट्टा \nर्ाईर हवरोधी ओरशसयलक े  दिर्ोटेमे िूरकीपक ै र मार ै त आखिरी दमध रर \nसरकारी कायागलय कायम कर े बामे समिग भेलाि।तत्काल ओ आहफस \nहनरमलीक दथछनवारी जुट र्ोदाम म ें िलैत रिलैक।र्ाम -र्ाममे पोिररक \nउरािी मकान आ माछ पालन अपना इलाकाक ईनरबा मौआिी ,पररी ,लाल \nपुत्र, ललमहनयां आदद र्ाममे क े लाि।एहि रिनात्मक काजमे हुनक \nहपतीयौतकका दफ े दार सािैव बढ़  संर् पुरहन।ओ िोिशलथट आतदोलनकारी \nछद्मरुपे रिैत राम धरमका ससिंघनाि मेररयाक ठाढ सेिो क े यने रिथि।मुंिी \nप्रेमिंद जीक े  अनेका ें  किापर आधाररत हुनक नाि िूब जमै ,तेँआलापुर ,पििी \nजबदी ,नार े दीर्र परर्ाना सहित नेपाल अथधराज्य 'क जोर्बोनी हबराटनर्र क े र \nलर्पास कतेको जर्ि ऐथतिाशसक नाि भाव -भंहर्माआें संर् कर ै त यि \nबटोरलहन।क्षजनक े  एहि क्रममे हकयोट जाथतक पात्रता लर्ावैत हुनका \nलोकहनमे सैिो प्रेरर्णा भर ै त रिला।.....आ फ ु लपरास क्षेत्र क े  हनरुत्साि \nपछु आयल क ै वत ग क हियाधरर  एम एल ए०पदक ेँ  िुसोभीत करतैक , ताहि लेल \nनीक तरिेँ सघन जन सम्पक ग  क ै ईलाि। तीिगराज  घुमंतु यात्रा 'क यायावर \nमामूश्री क ेँ  स्मृथतिेष ,हविेष नमन। _लाल देव कामत  \n \n४ \nअमर शहीद रामफल मंडल  \nथ वाथधन त ा स ेन ान ी क ेँ  ि त ् ि त ् न मन ! भार त  छोि ं अण्डोलन  क े र  ज ूवा \nक्रांथतकारी रिथि - अमर ििीद रामफल मंडल जी।हुनक जनम हबिार राज्य \nक े र सीतामढ़ी क्षजला अततर्गत प्रशसद्ध  बाजपट्टी िानाक े  मधुरापुर र्ाममे \n६अर्थत १९२४ ई०क ेँ  भेल छलखति।हुनक माय र्रबी मंडल आ बाबूजी - \nर्ोिुल मंडल रिथिन।हुनक १६ सालक उमेरमे रुतनीसैदपुर प्रिंडक र्ंर्बारा  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nर्ामक अमीन मंडल जीक बेटीक संर् हवयाि भेल रिहन।जाहि सँ हुनका एक \nपुत्र रत्न दद ० १५/९/ १९४२ क ेँ  भायक े  सासु र नेपालक एक र्ाम लछथमहनया \nमेँ भेल छलहन ,पर ं ि ओ शििु ७ मासक वाद रुनन भ ' काल कस्ल्वत \nभ'र्ेलैक। ओहि समय मंडल जी जिलमे रिथि। ओ िारर भाय छलाि ,यिा-\n: रामिरर्ण,मिंि,आ अपने तिन थमसरी।सब भाय िेती कर ै त छलाि आ पिु \nपालन कर ै त िूब नीक सँ सम्पतन िोइत ,पिुक िरीद -हबक्री सेिो कर थि। \nबाबूजी हकरानाक दोकान करथि।मंडल जीक े  प्रािथमक शिक्षा परोसी र्ाम \nसँढबारामे भेल रिय। १४सालक उमेरमे थमहडल पास कयने छलाि।बालपन \nअवथ िामे अिरािा पर िलीफा सेिो बनल रिथि।लाठी भाँजैमे हनपुन कला \nछलहन।अपना लादठक मादे ओ सबक ेँ  इयि किैत छलाि जे अंग्रेज क ेँ  एहि \nलाठी सँ  मारर भारत सँ भर्ाएब।लादठये िमर बतदुक िीक। थब्रहटि िासन सँ  \nउहबकय लोकसब हुक ू मत क ेँ  खिलाफ र्ामो -घरमे बोलिाल िुरू क ' देने \nछलैक।हुनका र्ामक कििरी पर प्रमुि आतदोलनकरी लोकहन जेनाहक - \nहवतदेश्वरी प्रसाद जीक े  नेतृत्व मेँ बैसार भेल रिैक।ओिीमे र्ामक नायक रूपेँ \nरामफल मं डल ियहनत भेल रिथि।ओई र्ाममे र्ुप्त कायागलय आजाद कििंद \nफौज क ' रिैक।ताहि म ें  लाठी िलौनाई ,बंम बनौनाई आ र्ुररल्ला युद्ध 'क \nप्रशिक्षर्ण देल जाइत छलैक।अजाददक आतदोलनमे हबिार 'क भूथमका अथत \nमित्वपूर्णग रिल छ ै क।देवघर हवद्रोि (१८५७)'दानापुर हवद्रोि ((१८५७), \nहबरसा मुंडा-िुँटी( १९००), िम्पारर्ण सत्याग्रि (१९१८-१९)आ करू वा मरू \nआतदोलन (१९४२)तँ हबिार अग्रर्णी भूथमका हनभेनय छ ै क। पहिले \nदद ०१३/६/१८५७ई० रोिर्णी, देवघर - झारिण्ड मेँ तीन देिी सैहनक क ेँ  हवद्रोि \nकयला पर फाँसी थघिल र्ेलैक।तैिन बंर्ाल प्रोवंि क ेँ  भीतर \nहबिार,आसाम ,पथछम बंर्ाल  आ उहिसा रिैक। मिात्मा र्ांधी जीक े  अर्ुवायमे \nअखिल भारतीय कांग्रेस कमेटी 'क अथधवेिन सभापथत अव्ददुल कलाम \nआजाद द्वारा जे भेल रिैक ,ताहि म ें  एकटा प्रथताब छलै \"अंग्रेज भारत छोि।\"  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 23 \nएहि अर्थत क्रान्ततक धधरा पुर े  देि म ें  पसरलैक।भला कहं तँ हबिार 'क \nस ीत ामढ़ी क ोन ा पाँछु  रिैत ? ९तारीि सँ १९धरर अर्थतक १९४२ क े र समय \nबढ़ दुिदाई किल जा सक ै छ। अंग्रेजी शसपािी आहब बहु -बेटीक ईज्जत पर \nधावा कर ै त जाई।िादी भंडार ,बाबा नरससिंि दास आओर रामनतदन ससिंि ,मोिन \nससिंिक घर जरा देलक।पुपरीक दरोर्ा अजूगन ससिंि उत्पादत मिाबय ले \n२४/८/ १९४२ क ेँ  बाजपट्टी आबय बाला छलैक ,से पता िैलते आतदोलनकारी \nसब र्ुप्त बैठार बनर्ाम मेँ आयोजन क े लथि।ओहिठाम रामफल मंडलक े  \nिपि देल र्ेलहन दारोर्ा क ेँ  सबक शसिेबा ले। एहि बातक तथ्य क ेँ  मुिबीर \nहकयो दरोर्ाक े  िँसेरीक तैयारी बाली बात बुझा देलक ै क।से ओ कन्तनकाहट \nपेरा बदशल लेलक।ता जुथम र्ेल एस डी ओ दीप नारायर्ण ससिंि ,िपरासी \nदरवेिी ससिंि आ पुशलस इतथपेमटर राममूर्तिं झा , िवलदार श्याम लाल \nससिंि।ऐहि मौका पर सबक े  बीि सीटी सुहनते फरसा सँ र्रदैन काटय लार्लाि \nरामफल मंडल जी।िूनक फव्दबारा देितहि जीप छोहि िालक आददत्य राम \nपरायल आ जाकय ित्याक आरोप लर्बैत मोकदमा दायर क े लक। .....अमर \nििीद थवाथधनता सेनानी िालक क े र व्यान पर रामफल मंडल ,बाबा नरससिंि \nदास ,कहपल देव ससिंि आ िररिर प्रसाद समेत ४००० लोकक खिलाफ \nिथतयाक मोकदमा िलय लर्लैक।रामफल मंडलक े  घरमे आहर् लर्ाकय \nडाहि देलक ै  आ हुनकर िेती सेिो जोथत - उपटा देलक ै क।तैपर सँ एलान क े ने \nरिैक जे  हकयो पकितै तकरा ५०००टाका इनाम भेटतैक।ताहि लालि सँ \nिलुमाननर्र नेपाल भायक े  सासुर सँ र्ाम एलापर कानाफ ु शस हुअय \nलार् लै।हक छु  हित ेस र  लोक  क िलक हन  फे र ो ओत हि िशल ज ाक य र ह । इस्ण्डया \nमेँ अिां उपर ितरा अथछ।ओ नकििं मानलहन आ बाजलाि -िौ औरो अंर्र े जबा \nसबक ेँ  काटबैक. ,....! हुनक थम ता दफ े दार शिवधारी क ुं वर छलसँ निा िुआ \nदेलक ै  आ नीक -नीक र्प्पमे ओझर े ने रिलैक। रसे -रसे जिन अतिार हुअय \nलर्लैक तँ वेिोस िालतमे िाि -र्ोि झीझीर किी सँ बाखति हर्रफ्तारी  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े लक ै क। थतरहुत कथमश्नरी क े र मुज्जफरपूर क्षजला आब १९७२क े र वाद \nसीतामढ़ी क्षजला जेिलमे कथटडीमे रािल र्ेलाि। १५ जुलाई १९४३क ेँ  कांग्रेस \nकमेटी -हबिार राज्य क े र बैसकमे रामफल मंडल जी एवं आन दोसरोक संबंध \nमेँ एसडीओ ०इतसपेमटर आ आनो पुशलसकमी र्र्णक े  ित्याक आरोप पर \nहविेष ििाग भेलैक।कथमटीक आग्रि पर मिात्मा र्ांधीजी रामफल मंडल आ \nआन आरोपीक े  बिेबाक पक्षमे क्रान्ततकाररर्र्ण क मोकदमा लिय बाला देिक \nजानल -मानल बंर्ालक ओकील सीआर दास आओर पीआर दास दूनु भायक ेँ  \nपठौलहन।रामफल मंडल सहित आन आरोहपक हवरूद्ध ४७३/१९४२ क े र तित \nनालीि दायर भेल छलैक।ओकील मिोदय अपना जनैत रामफल मंडलक े  \nिूब नीक सँ सुझाउ देलहन जे अदालतमे जज क े र समक्ष अिाँ ई किबैक जे \nिम ित्या हकनकहु नँय कयल। ३०००िारर िजार लोककमेँ सँ क े  मारलक ै , से \nनँय जनैत छी। ददनांक १२अर्थत १९४३ ई०क ेँ  भार्लपुरमे जज सी आर सेनी \nक े र कोटगमे पहिले बिस भेलैक।जिन जज मिोदय रामफल मंडल सँ \nपुछलिीन - की ताें एसडीओ िरदीप नारायर्ण ससिंि क ेँ  िुनी छ ेँ ? तँ ओ \nर्च्छलैन िँ िजूर!  पहिले फरसा सँ िमिी मारलाौंि।आन लोक सभ ित्या कर ै  \nसँ इनकार क ' र्ेलाि।बिस क े  बाद ओहकल सािेव रामफल मंडल पर हबर्र ै त \nडांटलक आ बाजलाि अंथतम बिसमे जाौं फ ु शस नँय बाजबि तँ ताेँ बुझि! \nरामफल मंडल किलाि -सािब !आब नै र्िबर े तैक। दोसरो ददन सयि ;तेसर \nबिस क े  दौरान जज मिोदय फ े र पु छलक ै न ! एसडीओ क े र िून अिीं तँ नहििं \nकयल! िँ िजूर!एस डी ओ कएँ पहिले फरसा िमिी मारलाौं िन्।एहि तरिेँ \nएकतार े  तीनददन धरर बिस िलैत रिलैक , पर ं ि रामफल मरि अथधवमता क े र \nलाि समझेला पर फ ु शस नँय बाजलाि।भररसक ओ सरदार भर्तससिंि 'क \nफांशसक समय देल र्ेल वाक ्  क ेँ  आत्मसात कय ले ने रिथि - \"हविारक िान \nपर ईनहकलाबक धार तेजर्र िोईछ।\" जज सीआर सेनी रामफल क ेँ  सजा \nस ुन ौलक । फांस ी द ै स ँ हक छु मीन ट पहिले ज ेलर  पुछलक ै - अपनेक अंथतम  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 25 \nइच्छा की य ? ओ उत्तर देलहन -िमर ईच्छा ईयि अथछ जे -अंर्र े ज िमरा देि \nसँ सदा लेल बिरा जाए।आ भारत माता क ेँ  र्ुलाथमक जींजीर सँ  सदा मुमत \nक ' सम्पूर्णग भारतवषग क ेँ  थवतंत्र कय देल करय।भादब मासक े  पहिल मलेमास \nददन ऐतवार २३अर्थत १९४३क े र मनहुस भोरक ेँ  भार्लपुर सेतरल जेल मेँ \n१९िाल १७ददनक वयक्रममे ओई र्ोरनार आौंदठया क े ि बाला भारत सपूत क ेँ  \nफांसी परर र्ेलैहन।ओ िाौंइसते -िाौंइसते फांशसक फ ं दाक े  र्रा लर्बैत आ \nआजाद भारतक े  हनमागर्ण मेँअपन नाम क 'र्ेलाि।एहि मित्त्वपूर्णग जोर्दान लेल \nभारतक े  नव हपहढ िरसमेत मोन राित। वंदेमातरम् -जयहितद!!भारत माता \nकी -जै िोय।।  \n \n५ \nबवहमुषख ी क ामैत क ौम \nदेि आ दुहनयांक े  एकता सतमार्ग सावगभौम सांथक ृ थतक पहििान ददएवा लेल \nसोल्कन क े र काति पर आई सबसँ बेसी नैथतक दाथयत्व छ ै क। सामाक्षजक \nजार्रूकता आ राजनीथतक जार्ृथत आधुहनक समयमे आवय ताहि लेल \nडॉमटर राम मनोिर लोहियाजी किने छथि -\" आए दुभागनय छ ै क जे िूद्र - \nअथधकिूद्र ओतेक हनक जकाँ हवषय प्रसंर्क े  नकििं बुक्षझ सक ै छ \" , व्यापक \nबिस नहि कय पबैत अथछ , जतेक नी क तरिेँ अतयाय क े र हवरुद्ध लहिभीि \nसक ै त छ ै क। ब्राह्मर्णक क ु वार्णी मेँ बैकवडगक े  रार -छोटका आदद एहि लेल \nदेिाती क्षेत्रमे किल जाइछ , ओ अपनामे थमलानसँ सम्मती पूवगक जीवन \nहनवागि करय सँ फराक रिैछ , भाई भाई क े  बीि एकटा अनरलेवा र्ाछ अत्ताक \nिररफा र्ाछ िाथतर सीमा हववादमे  िून विबैत अथछ। टाट -फरक लर्ेवाकाल \nएक भाई दोसर भायक ित्या कर ै त अथछ। पालतू पिुक र्ोबरसँ र्ोईटा -िीपरी \nपाथि सुिेवाकाल झंझैट कर ै त छ ै क। अमीन आ मातय पंिसँ फ ै सला कयल \nजर्ि पर बाँस वल्ला अलोपीत कर ै त बाले बच् ि ें  महिला मेिर ििीत झर्र  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबजार ै त छ ै क। बािी झािी 'क मुनर्ा नेबो आ फ ू ल तोि लेल आफद बेसािैत \nछ ै क । कलम र्ाछी म ें  क े रा िाथतर बीजू आम िातीर हविैन र्ाहि फजिैत \nकर ै त मारर ठानैत छ ै क । बाधम ें िेत पिारक आहि छ ँ टनी कए बाधबोनक \nझर्र र्ामपर ठानेत छ ै क । ककरो बेटा - बेटीक पढ़ाई नीक देि जर ै त - \nप्रथतिोध कर ै त छ ै क । नीक िानपीन देि , नीक पहिरब  देि जलनिील बहन \nजाईछ आदद। एहिसब दुर्ुगर्ण क े र अतत:किाक रूपमेँ जतम लैत छ ै क नीिा \nदेिेवाक षढ़यतत्र । जाहि कारर्णेँ पंि , सदथय , पैमसअध्यक्ष ,मुखिया , \nसरपंि , सथमथत , क्षजला पाषगद , हबधायक - सांसद , मंत्री आदद पदप्रथतष्ठा \nपर मजर्ूत समिगनक जर्ि हवपरीत काज िोय सँ सामाक्षजक क्षथत िोइछ \nआब तँ मत क े  एवज दबल जुबाने बाक्षज उठ ै छ जे टाकापर भेटत , से सररपहँ \nथवजातीय भानक े  थतलांजशल दैत , एकता क ेँ  हबसर ै त दोसरा समाजक े  अंतः \nकिा रूपम ें  जतम लैत छ ै क नीिा देिेबाक षड्यंत्र । जािी कारर्णे पंि सदथय \nमुखिया सरपंि पैमस अध्यक्ष सथमथत क्षजला पाषग द हवधायक सांसद मंत्री \nआदद पद प्रथतष्ठा पर मजबूत समिगनक जर्ि हवपरीत कायग िोयसं सामाक्षजक \nक्षथत िोइछ । आब तँ मत क ै  एवज दबल जुबाने बाक्षज उठ ै छ । जे टाका पर \nभेटत , से सररपहँ थवजातीय भानक े  थतलांजशल दैत , एकता क ेँ  हबसर ै त दोसरा \nसमाजक े  धनवान क ेँ  वोट कर ै छ ,जे लोकतंत्र क िँसी उरावल जाइछ। अपना \nस्स्मताक रक्षा लेल लिब छोरर ,दोिरा समाजवर्णग सँ थमत्रता राखि तकरा सब \nतरिे िक्मत प्रदान करयमे िरदम लार्ल रिैछ। जाथतक मातयजनी सभा भोज \nतँ एिनो िोइछ , पर ं ि ओहि हविार धाराक तित दजगना ें  मुख्य पुरुष जे \nबेशसकए हनर्णगय करताि , ताहि लेल समयाभा व रिैछ ,सवगत्र तेँ र्ीराबट िोइत \nजा रिल छ ै क। एहि सँ उबरबाक लेल स्मृथत क े र खियाल रािैत नव ऊजाग \nसंियन लेल जिन जातीय बैसार प्रर्ाना थतर पर िोइत अथछ तँ ओहि \nप्रथतहनथधर्र्णक मादे र्ामक समातयलोकक एकटा दोसर े  तरिक हटप्पर्णी \nसुनबामे आओत 'यौ बोटक बेर्रता सामनेमे छ ै क -िुनावी  वषग लाहर्िायल  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 27 \nछ ै क, त ेँ त ैयार ी िेत ुअ हक छु  बुथधयार  लोक  एिन  स म्मेलन - र्ोष्ठी बजेने \nिेतैक।\" तेँ जनसजर्ता लेल र्ामे -र्ाम अिबा पंिायत थतर धरर कोनो \nसंर्ठनक प्रसार -र्ठन िोयब परम आवश्यक िोयत , जाहिसँ समथत समाजक े  \nससमय हवषय प्रवेि करा सकी , आब ओिो बुझय जे िमरा सँ संवादहिन ताक \nस्थ िती नकििं बनौने छथि। आ तकर एकटा पैघ सबलता सेिो आओत जाहिसँ \nसियोर् भेटत आ अथधवेिनक ें  संख्यावल क े र बहुलता सेिो िोयत । अतयिा \nििरी -लोकक सुलभ पहुँिसँ पटना -ददल्ली म ें  तँ लोकक जमाविा भ ' जायत \nपर ं ि देिात कथवा सँ लोक कमसंख्याँ म ें  सम्मशलत िोयत। एहि सब नाखतिटा  \nबात पर र्ौर करब परमआवश्यक। एहि तरिक जनसमथया समाधान लेल \nिलीफा थवर्ीय लिन कामत तबालथि (ग्रा +पो परसा) सददिन थिन्ततत \nरिैत छलाि । परम श्रध्ये ढ़ोलहकया पीसाजीक े  सादर शिर साष्टांर् दण्डवत।  \n \n६ \nिुख ल मन  तर िल आँखख  \n \n 28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nसुिल मन तरसल आँखि अइ मैथिली काव्य पोिीक नव कवथयत्री मुतनी \nकामत िमर पररथित नव युवती छथिन । हिनक जतम परसा नवटोली र्ामक ें  \nश्रीमती लक्ष् मी देवी आ श्री ददलीप वमागजीक घर 17 जुलाई 1989 इथवीमे \nभेल छ ै न । हनमगली मिाहवद्यालयसँ धरर हितदी आनगस ग्रेज्युएट छ ै ि। सूहियािी \nहनवासी श्रीमान , अरूर्ण कामत हपता रामहव लास कामतसँ हिनक हबआि भेला \nसतता पथत मिोदयक संर् साहिबाबाद -र्क्षजयाबाद (यू.पी.) मे रिैत अिर्निंस \nसाहित्य सेवा कर ै  छथिन। हिनक पहिल क ृ थत 2014 इथवीमे प्रकाशित \nभेलैन , पछाइत तेकर दोसर संथकरर्ण वषग 2017 इथवीमे 126 पृष्ठक \nप्रकाशित भेलैन । दाम 151 टाका छइ । अइ सुिल मन  तरसल आँखि \n'काव्य ' संग्रि मे दू अंकक सभसँ दू नमिर संख्याँ एतेक कहवताक र्ूंिल \nमाला रूप ें  मौशलक रिना धारावाहिकताक अजथत्र स्रोत फररच्छ भऽ देिाइत \nअथछ । मुतनीजीक दोसरो पोिी प्रथतथष्ठत प्रकािनसँ हनक ै ल िुकल छ ै क आ \nमैथिलीक कतेको पत्र -पशत्रकामे हिनक रिना छपल सेिो अ थछ । मुतनी कामत \nक े र सतदभगमे उमेि मण्डल - पुनम मण्डल (िािा -िािी) जीक प्रोत्सािन \nजहि रूप ें  जमल छ ै , से मुतनीजी अइ शसनेिक ँ  'अपन बात ' मे किने छ ै ि। डॉ. \nशिव क ु मार प्रसाद पोिी समीक्षक सेिो आिीवगिन रूप ें  अपन अशभमत प्रकट \nकर ै त मुतनीक बार े मे किला अथछ - 'मुतनी का मथत ' मात्र थमथिलांिले नहि वरन् \nसमथत भारतक बेटीक 'माउि पीस ' बहन अपन काव्य संग्रिक रूप देबाक \nप्रयास क े लैन अथछ । युर् -युर्सँ संथित आहर्क व्यमत कर ै मे कवथयत्री कतेक \nवेदनासँ र्ुजरल िेती से िब्दमे व्यमत करब असान नहि। िम कवथयत्रीक \nवेदना नमन कर े  छी । िमहँ तँ कोनो बेटीएक सततान छी । भाषाक र्ढ़न अट -\nपट िोइतो अशभवंथित बेटीक भावक ें  समाजक ऐना रूप सोझा -सोझी करबामे \nसक्षम भेली अथछ । अइ संग्रिमे पाठक जे थमथिलाक बेटीक दुिक \nअनेकानेक दृश्य कहवथयत्रीक मनक असंतोषे टा नहि ; थमथिलाक बेटीक  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 29 \nमनोदिाक छहव दृश्यमान भेल देित । ललनाक प्रथत समा ज क े र पुरुिक \nआँखिमे निैत िण्डालक नुकाएल छहब उजार्र कर ै त कहवथयत्री िैनसँ जीबैक \nपलिैत नहि दए रिल छइ । पाँथत देिू - बेटी िीषगक कहवतासँ - बेटी अशभिाप \nनै वरदान अथछ ' थतलक हबिारर सँ बेटी ने बिाबू | ई छी घरक लक्ष्मी िमरा \nनै समान बनाबू । नै अथछ बोझ... दिेजक आहर् िीषग कसँ सुनिुन सासु -माय \nिमहँ छी हकनको बेटी िमहँ हकनको दुलारी छी िमहँ 9 महिना हकनको \nकोिमे..... ददगकटीस कहवतासँ .... माइक सुन भेल आंिर haॅौ िराएल \nन ुन ुक  बोल अस र् र  छोहि बुढ़ बापक ें  हबछु रर  र् ेल बेटा अन मोल । ... न ोर ाएल \nआँखि िीषगकसँ क े ना उजरल घर बसते क े ना एकर नोर  सुि और क े तेक ददन \nअहिना भोर्त ई भोर् । मुतनी कामत क े र पहिल कहवतासँ िुरू भऽ जाइछ \nसमाजक े र बीि असमानताक मनोदिा जेकर एक बानर्ी ' समरहपत िोइत \nबेटी' िीषगकमे द्रष्टव िोइछ - जहिया एकर जतम भेल तहिए हडहबया थमझा \nर्ेल , सभ किलक कलंक एलौ छदठिारोसँ र्ीत िेरा र्ेल। जँ - जँ ई नमिर \nभेल... 31 बाँ क्रमपर पृष्ठ सं. 53 मे पाठकक ौं  सुिल मन तरसल आँखि \nभेटत , जाहिमे पाँथत अथछ - एर्ो सिारा छल र्रीबक मेल हपयाउजक। ऊिो \nसुआद थछनाएल जाइए.... अिरा रोटी पर पेट जुतना आ मुँिमे अपनेसँ बज्जर \nिसाबी सन हनिान मैथिली अशभव्यक्मत रूप ें  श्रीमती कामतजी कर ै त हन छछ \nर्रीबी ददि ध्यान आक ृ ष्ट क े ली । िम कहि सक ै  छी नवशसिुआ आ हितदीमे \nकलम उठौहनिारर मुतनी कामत आदरर्णीय किाकार श्री जर्दीि प्रसाद \nमण्डलजीक पोिी पहढ़ -पहढ़ मैथिलीक प्रथत जार्रूक भेली आ से मातृ भाषामे \nअपन रिनावलीक माध्यम अक्षय भण्डार भर ै मे आर्ू एली । हिनक रोिक \nमौशलक उद्बोधन जिन छपैत अथछ तँ पाठक आ उत्सुक लेिकीय प्रिरी सेिो \nसमय हनकालबाक हफराक मे रिैछ आ हुनका मोबाइलपर सेिो आशिष दैत \nप्रिंसा कर ै त रिल अथछ । तइमे एकटा िमह छी । कोनो भाषाक सुआद \nसाहित्यकारमे भेद नहि तँए हिनक पोिी दजगनो भाषा अनुवाद हुअए से   30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभहवष्यमे आि कर ै  छी ।  आवरर्ण पृष्ठपर लाइव सासु माय सन फोटो मूक \nवात ाग क रै त  बहु त  हक छु  क िै छथिन । थमथिलाक  र् ाम र् ाममे पंज ीक ृ त  \nपुथतकालय अइ पोिीक मांर् बढ़बैत तेसर संथकरर्ण छापैले सरकारसँ अपेक्षा \nकरत , सेिो हवश्वास जर्ैत अथछ।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 31 \n \n२.४.हनमगला कर्णग - अग्नन शििा (िेप -२६) \n \nहनमगला कर्णग (१९६०- ), शिक्षा - एम. ए., नैिर - िराजपुर , द र भङ् र् ा, सासुर - \nर्ोहढ़यारी (बलिा) , वत्तगमान हनवास - राँिी , झारिण्ड। झारिंड सरकार \nमहिला एवं बाल हवकास सामाक्षजक सुरक्षा हवभार्मे बाल हवकास पररयोजना \nपदाथधकारी पदसँ सेवाहनवृशत्त उपरातत थवतंत्र लेिन।  \n  \nअग्नन सशखा (भाग- २६) \n(मूल हितदी - थवर्ीय क्षजतेतद्र क ु मार कर्णग , मैथिली अनुवाद - हनमगला कर्णग)  \n \nकथा अखन धरर:  \nराजा पुरूरवा आ उवगिीक हववाि बहुत धूमधाम सँ s िोइत छ ै क। सौभानय \nराशत्र मे भ ें टक े  समय उवगिी राजा क े  प्रिम थमलन क े  लेल हविेष तरीका \nअपनाबई क े  प्रथताव दैत छथिन | \n \nआब आगू: \nउवगिीक बात पर राजा भ्रथमत भ s क s किैत छथि - \"से कोना िोयत भला \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n? अिाँ कोन हवशिष्ट अदद्वतीय हवथध सँ s थमलन करबाक र्प् प क s रिल \nछी,कम सँ कम  हक छु  त s कह , तिनहि िम अिाँक संर् द s पाएब\"। राजा \nअपन उत्कट अशभलाषा क े  त्याहर् अपन िारीररक थमलन क े  अशभलाषा पर \nहनयंत्रर्ण रिैत उत्क ं ठा पूवगक पूछलथि। \" कामकला मे कतेक हवथध क े  प्रयोर् \nिोइत छ ै क , आ कोना - अिाँ क ेँ  ई बात बुझल अथछ\" ? उवगिी राजाक परीक्षा \nलेवा िेतु पूर्णग रूपेर्ण तत्पर भेल छलीि | \"व्याविाररक वा सैद्धांथतक ,िम एहि \nसँ कोनो रूप मे पूर्णग रूपेर्ण अनशभज्ञ छी। मात्र संख्याक जानकारी अथछ। \nसंभवतः ओहि म ें  िौरासी टा आसन िोइत अथछ\"। राजा सेिो परीक्षा मे \nसफलता प्राप्त करबाक हनर्णगय कएने छलाि  | \" जँ अिाँ कामकला म ें  \nव्याविाररक रूप सँ s अनशभज्ञ छी तिन अिाँ एतेक अधीर हकएक छलहुँ\" \nउवगिी पुछलथि। िँसैत पुरूरवा बजलाि - \"अिाँ सेिो एिन हवथित्र \nआश्चयगजनक बात कर ै त छी थप्रयतम ें !ई सब त s हबनु शसिौनहि प्रार्णी थवयं \nसीखि लैत अथछ।\" \"मुदा िमरा साधारर्ण अपररपमव तरी का सँ s कोनो काज \nक र ब पशस तन  न हि लर् ैत  अथछ। स ब हक छु  उत्क ृ ष्टत ा स ँ क र ब िमर  हवशि ष्ट र् ुर्ण \nअथछ\" - उवगिी अपन पसंद किय लर्लीि। \"तिन अिाँ िमरा थवयं बता \nदद य स ब हक छु,िमर एतेक परीक्षा हकएक ल s रिल छी ?\" राजा उवगिी क े  \nसमक्ष अपन पराजय थवीकार क s लेलथि । \"िम अिाँ क ेँ  एिहन वैि सभ \nत s बताब जा रिल छी। मुदा एिन सामातय हवथध सँ sनहि ,नृत्यक भाषा मे! \nकी अिाँ क ेँ  बुझल अथछ जे थवर्ग मे िम कामदेवक पत्नी रथत सँ s नृत्य िैली \nमे िौरासी मुद्राक औपिाररक शिक्षा ग्रिर्ण लेने रिी ! पहिने िम सोिैत छलहुँ \nजे ई शिक्षा व्यिग िोयत ,मुदा आब ई िमरा दुनू प्रार्णीक जीवन मे उपयोर्ी \nिोयत\" - उवगिी राजा क ेँ  अपन ज्ञानक स्रोत क े  सूिना देलहन। \"तिन आब \nिीघ्र प्रारम्भ करू थप्रय। िम अिाँक सभटा भाव बुक्षझ लेब\" - राजा अपन \nव्यग्रता देिबैत बजलाि। \"नहि , एना नहि मिामहिम। की अिाँ बस बैशस क ' \nदेिब ? ई काज मात्र अिाँ द्वारा पूर्णग िो यत। तेँ िमरा सोझाँ आहब जाउ ,आ  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 33 \nिमर प्रत्येक र्थतहवथध क े  िमर प्रत्येक भाव -भंहर्मा क े  अनुसरर्ण कर ै त अिाँ \nसेिो िमर सियोर् करू\" - उवगि ी िँस ैत  बाक्षज  उठलीि। हक छु क्षर्ण पश्च ात  \nउवगिी लयबद्ध नृत्य करय लर्लीि आ हुनका देिैत ,हुनकर अनुसरर्ण कर ै त \nराजा पुरूरवा हुनकर सियोर् कर ै त थव यं लयबद्ध र्थतिील भय र्ेलाि। \nहुनकर प्रत्येक मुद्रा एवं भाव देखि क s र्िनता सँ s मनन क s कामकला क े  \nशिक्षर्ण लेमय लर्लाि। उवगिीक भाव -भंहर्मा क े  अनुसरर्ण कर ै त ओ अपन \nिरीर सँ s एक -एक वथत्र उतारनाई प्रार ं भ क s देलथि। उवगिी थवयं नृत्यक \nसंर् यैि क s रिल छलीि। राजा क ु िलता पूवग क हुनकर प्रत्येक भंहर्माक \nअनुसरर्ण क s रिल छलाि। एकर पश्चात नृत्य िैली म ें  एक दूसर क े  संर् \nिुम्बन क े  आदान -प्रदान िोमय लर्लहन।नृत्य िैली मे थवयं दुनू एक दोसराक \nअंर् -प्रत्यङ् र्  क े  िुम्बन  लs रिल छलाि ।एकर पश्चात नृत्य िैली मे अधग \nहनमीशलत नेत्र सँ s रथत आमंत्रर्ण प्रथतुत कयल र्ेल छल।प्रत्येक मुद्रा मे दुनूक \nिरीर ,िरीरक प्रत्येक अंर् एक दोसरा सँ मीशल रिल छल।अधर क े  अधर सँ s \nकिनहुँ थपिग िोइत छल ,किनहुँ एक दूसर सँ s आसलिंर्न बद्ध िोइत \nछलथि,किनहुँ एक टाँर् उठबैत एक दूसर क े  पैर क े  थपिग कर ै त छलथि। \nकिनहुँ कदली दल सम जघन थ िल एक -दू सर सँ s थपर्ििंत िोइत \nछल।क ि न हु ँ मुख् य अवयव में स ेिो अद्भुत  स ंयोर्  िोइत  छल।एक टा अद्भुत  \nहविंर्म दृश्य प्रथतुत िोइत छल।ओ सब एकटा अदद्वतीय संभोर् प्रहक्रया \nअपना रिल छलाि । क्षर्ण-क्षर्ण म ें  ओ सब अपन मुद्रा बदशल रिल छलाि। \nकिनहुँ 11, फ े र 33, फ े र 36, 66, 63, 61, 24, 20, 01, 00 संख्या \nक े  आक ृ थत  में  आक ृ त  िोइत  एक  दू स रे  क े  ि र ीर  में डूहब अपन ा क े  हवस्म ृत  \nकरय लर्लाि।किनहुँ शत्रभुज क े  क ें द्र पर लंबवत् र े िा ,किनहुँ लंब क े  ऊपर \nशत्रभुज क े  क ें द्र । र्क्षर्णत क े  क े िन अदद्वतीय हवलक्षर्णता! मुदा से संपूर्णग लयबद्ध \nरूप सँ s नृ त्य क े  िैली म ें ! एक क्षर्णक बाद हृदयक धिकन क े  भाषा ,आँखिक \nभाषा आ नृत्यक भाषाक बीि द्व ं द्वयुद्ध भिहक उठल ,सभ भाषा मे एकहि  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकिा ,एकहि थित्र ,आ एकहि हक्रयाक प्रदिगन भ s रिल छल - सूरत  क्रीिा।ई \nक्रीिा बहुत काल धरर नृत्य िैली मे िलैत रिल , फ े र सब भाषा एक संर् \nथमशल र्ेल । धरा पर रािल िरीर थवयं सरल र े िा मे पररर्णत भ र्ेल। पाजेबक \nसुमधुर रुनझुन थवर अंर्क र्थत क ेँ  थपष्ट क s रिल छल। दुनू प्रार्णी आनंदक \nिरम पर पहुँथि आह्लाददत भ s र्ेल छलाि । ओहि कक्ष मे राथत भरर कतेको \nबेर एकहि िैली मे अनहर्नत आसनक अभ्यास भेल छल ,जिन राजा पुरूरवा \nद्वारा अतय आसनक संबंध मे आग्रि कयल र्ेल तिन उवगिी िँसैत बजलीि \n- \"िे राजन् ,आब ओ मुद्रा अतय ददनक लेल सुरक्षक्षत रािू\" | \n**************** राजा पुरूरवा लेल ददवा अिवा राशत्र क े  दुनू \nअलर् -अलर् पक्ष मे कोनो अंतर नहि छल।राजा लेल ददवस क े  प्रकाि सेिो \nराथत छल आ राथतक अंधकार हु नका उवगिी क े  साौंदयग सँ s क्षझलथमलाईत \nप्रकाशित जकाँ बुझाइत छलहन।ओ अपन राज्य संिालन क े  समथत भार \nमिामात्य क े  साौंहप देने छलाि आ थवयं क े  पूर्णगतः हवलर् क े ने छलाि राज्य \nक े  कायगभार सँ s। ओ उवगिीक सौतदयगक भोर् मे अपना क ेँ  सम्पूर्णगत:समर्पिंत \nकयलहन।हुनका उवगिीक सं र्थत मे सददिन रिबाक इच्छा िोइत छलहन।ओ \nकिनहँ दृथष्टर्त िोइतथि जलक्रीिा कर ै त काल ,आ किनहँ उपवन म ें  भ्रमर्ण \nकरइत काल!अतयिा हुनक ियन कक्षक द्वार अिर्निंशि बंद देिल जाइत \nछलहन। पुरूरवा क े  मुि मंडल पर सददिन मुथकान व्याप्त रिैत छल।ओ त s \nमात्र उवगिी क े  संर्त म ें  मनन  छलाि। पुरूरवा राज्य संिालन सँ s संपूर्णग रूप \nस s अपना क े  हवलर् कएने छलाि। मिामात्य सुिारू रूप स s राज्य संिालन \nक s रिल छलाि। राज्य क े  बहुत रास मित्वपूर्णग कायग योजना मात्र पुरूरवा \nक े  िथताक्षर स s लार्ू िोइत छल।ओ कोनो काज क े  देिय अिवा बुझय म ें \nएक क्षर्ण तक क े  समय हब ताबय क े  व्यिग बुझैत छलाि। मुदा हुनकर राज्य - \nकमगिारी ,अमात्य, मिामात्य क े  योनयता एवं हुँनका सभ क े  राजा आ राज्य \nक े  प्रथत हनष्ठा मानल जायत ,जे राज्य क े  प्रिासन सुिारू रूप सँ s िशल रिल  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 35 \nछल।ककरो कोनो ददमकत नै छल।ककरो हृदय म ें  राजा क े  प्रथत असंतोष क े  \nभाव नै छल। ताहि कारर्ण राज्य म ें  कहियो हकनको अविेलना अिवा प्रतािना \nनहि भेलहन। प्रजा क े  साि अतयाय िोई क े  एकहु टा घटना राज्य म ें  घहटत \nनहि भेल। राजा क े  राज्य प्रिासन सँ s हवमुि भ s जाय क े  उपराततहु हकनको \nहृदय म ें  राजा क े  प्रथत असंतोष क े  भावना नहि भेल छल। तकर बाद राज्य \nप्रिासन स s ओ पूर्णग रूप सँ s हवलर् भ s र्ेलाि आ अपन समय उवगिी संर् \nमधुथमयाथमनी म ें  व्यतीत करवा म ें  हनमनन भ s र्ेल छलाि। एहि भाँथत राजा \nपुरूरवाक ददवा -राशत्र उवगिीक संर्थत मे सुिपूवगक व्यतीत भ s रिल छल | \nिािे ओ ग्रीष् म ऋतु क े  उमस भरल र्मी िो अिवा वषाग ऋतु क े  ररमक्षझम  \nफ ु िार,या हक माघ मिीना क े  िीत लिर ,उवगिी क े  साहनध्य म ें  रिवा क े  कारर्ण \nसभ ऋतु एक समान सुिदाई छल।सब मौसम जे आन हकनको लेल कदठन \nबुझाईत िोइन मुदा प्रत्येक ऋतु हुनका लोकहन क ेँ  वसतत जकाँ आनतददायक \nबुझाइत छलहन।हुनकर समथत संसार उवगिीक सौतदयग मे सीथमत भेल \nछलहन।ने  राजा पुरूरवाक क ेँ  भरतमुहनक िाप मोन पिलहन ,आ ने उवगिी क े  \n।ओ हबसरर र्ेल छलीि हक हुनका थवर्ग स s हनष्काशसत क s देल र्ेल अथछ \nमात्र पाँि साल क े  वाथते।ई अवथध पूरा क े लाक पश्चाथत हुनका वापस थवर्ग \nजेबा क े  िोयतहन!भले ओ नहि जाय िािैत छथि ,मुदा इतद्र हुनका पृथ्वी पर \nनहि रिय देताि। ओ हुनका साम -दाम -दंड -भेद कोनहु प्रकार स s प्रयत्न क s \nआपस मंर्वा लेथिन थवर्ग लोक म ें ।  \nक्रमिः  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.नतद हवलास राय -घसवहिनी  \n \nनन्दद विलाि राय \nघििवहनी \nछजना -मझौरा रानीर्ढ़ी परतीसँ पूब सिकक कातमे एकटा बेस झमटर्र \nकदमक र्ाछ अथछ। बैिाि मासक भोरुका उिरािा। ददनक दस बजैत। \nटिटिौआ रौद। एकटा बीस -बाइस बिगक घसवहिनी ओइ कदमक र्ाछ तर \nबैसल छ े ली। घसवहिनी बेस सुतनरर छ े ली। र्ौर वर्णग , छििरा िरीर , र्ोल आ \nसुडौल मुँि , नमिर -नमिर आंदठया क े ि। कारी -कारी आ पैघ -पैघ दुनू आँ खि। \nसमतोलाक फािासन ठोर। पूआ जकाँ फ ू लल -फ ू लल आ सेब सन लाल -लाल \nर्ाल।  \nिाररटा कौलेक्षजया लिका साइहकलसँ ओइ सिकसँ जा रिल छल। जिन \nक द मक  र् ाछस ँ एक  लनर् ा पाछू ए र िए त ँ ओइमे स ँ एक टा क ौलेक्षज या \nलिकाक नजैर ओइ घसवहिनीपर पिल। कौलेक्षजया लिका तँ कौलेक्षजये \nलिका िोइए। बेसी लफ ु आ आ उच्छृं ि ल। ओ लिक ा ज ेक र  न ज ैर  \nघसवहिनीपर पिल रिए , बाजल - \n-रौ भाय , कनी अपनो सभ ऐ र्ाछतर क्षजरा ले।  \nताबेतमे दोसर , तेसर आ िाररमो लिकाक नजैर घसवहिनीपर पिल। दोसर \nलिका बाजल - \n-िँ, िँ, बि रौद छ ै , कनी र्ाछतर ठ ं ढा ले।  \nिारू लिका अपन -अपन साइहकल ििा क े लक आ कदमक र्ाछतर आहब \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 37 \nबैस र्ेल। तेसर लिका घसवहिनी ददस तक ै त बाजल - -मोथट ब्यूटीफ ू ल र्लग। \nतैपर घसवहिनी बजली - \n-नइ यौ हवद्यािी द मोथट ब्यूटीफ ू ल र्लग।  \nिाररम लिका फ ु सफ ु सा कऽ बाजल - \n-भार् बकििं घसवहिनी बेस पढ़ल -शलिल बुझाइ छौ।  \nिारू लिका साइहकलपर िढ़ल आ हवदा भऽ र्ेल। लिका सभक ेँ  जाइत देखि \nघसवहिनी मुस्थकया लर्ली।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकिा - क ु कमग ककिंवा सुकमग  \n \nक ु मार  मन ोज क श्यप \nलघुक था \nक ु क मष कक िंिा िुक मष \nििरी हवकास मंत्री क े  ििीदक प्रथतमा क े  अनावरर्ण क े  प्रोग्राम पमका िेबाक \nहवथधवत सूिना क्षजला प्रिासन क े  भेहटते प्रिासन मे ििलकदमी बहढ़ \nर्ेलै।   हवशभतन काज जेना ििरक सफाई , रोड क े  दुरुथत करब , प्रथतमा थ िल \nक े  साज -सज्जा , समारोिक व्यवथ िा , मंत्रीजी क े  आर्वानी , िान -पान \nआददक व्यवथ िा िेतु अलर् -अलर् हनर्दिंष्ट टीम बनाओल जा िुकल \nछलै।  क्षजला कलेमटर आजुक मीकटिंर् मे तिसीलदार स s ऊपर क े  सभ \nअथधकारी क े  एहि कायगक्रम मे िोमयवला ििगक क्षजम्मा पदानुसार बाँहट \nदेलहन। वमागजी िूँहक   भू-संपदा क े  हडप्टी कलेमटर छलाि तौं हुनका टेंट आ \nमंि हनमागर्ण पर िोमयवला ििग क े  क्षजम्मेदारी भेटलहन। वमागजी मोने मोन \nआँर्ुर पर हिसाब जोिय लर्लाि  -- न कििंयाें हक छु  त  डे ढ़-दू  लाि टाका \nस s कम क े  ििग नकििं िेतै।   एतेक टाका त s ओ एक बेर मे देिनेिा ें  नकििं \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 39 \nछथि!  कत s स s जुटा पेता एतेक पैघ राशि ? उदद्वनन भs उठला ओ।  जािक \nददन रहितो ओ पसे ना स s तरबतर हुअ लर्ला। िोि एलैन जिन िमागजी \nकाति पर िाि दैत किलखिन  - \"वमागजी मोन ठीक नकििं अथछ की  ? िलु; घर \nजा क s आराम करू। \" वमागजी ििबिा क s उठला। यक्ष -प्रश्न जे हुनका \nसमक्ष छल से टाका क े  एक िफता क े  भीतर ओररयाओन।   सोिैत \nरिलाि - जिन कायगक्रम सरकारी छ ै  त s ओहि पर िोमयवला ििाे \nसरकाररये िजाना स s ने िेबाक िािी ? क े करो बशल क े  छार्र हकयैक \nबनाओल जाईत छ ै ? \n  \nबहुत हिम्मत जुटा क s िरिराईत ओ कलेमटर क े  िैम्बर मे र्ेलाि  - \"सॉरी \nसर ! किैत त s लाज भ s रिल अछी ; मुदा .........???\" \n- \"मया......?\" \n- \"स  .... र  !!  टेंट आ मंि क े  इ ं तजाम िम नकििं .......\" \n- \"मया बकते िो वमाग ?\" कलेमटर सािेब तामसे उदठ क s ठाढ़ भ र्ेलाि।  \n- \"जी सर ! िम बच् िा क े  सप्पत िा क s किैत छी।   िमरा लर्   आन कोनो \nदुआरा नकििं। बेटा क े  कॉलेज मे एडथमिन क े  लेल दस िजार रूपया जोर्ाओल \nछल सैि ल s क s आयल छी। एकरा राखि लेल जाओ सर  !\" \nकलेमटर सािेब िुथस स s अपन क ु सी पर बैशस र्ेलाि।  \"वमाग तुमने मेरी \nइज्जत थमट्टी मे थमलाने मे कोई कसर निीं छोिी।   िाउ हवल आई सेव माय \nफ े स नाऊ  ??? अब समय भी निीं बिा िै।   बुत की तरि िि े -िि े  मेरा िेिरा \nमया देि रिे िो  ? र्ेट लॉथट  !\"  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nवमागजी कलेमटर सािेब क े  िैम्बर स s धाि िसेने बिरा रिल छलाि।   बािर \nमे ऑहफसक अथधकारी -कमगिारी वमागजी क े  देखि क s मंद -मंद मुस्थकया रिल \nछल अब -  हिनकर र्ोपनीय ररपोटग िराब िेबा स s क े  रोकतहन  ? \n \n-क ु मार मनोज कश्यप , सम्प्रथत  :भारत सरकारक उप-सथिव ; संपक ग  :सी- 11, \nटावर -4, टाइप-5, हकदवई नर्र पूवग )ददल्ली िाट क े  सामने( , नई ददल्ली -\n110023 # 9810811850; ईमेल  :\nwritetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 41 \n२.७.र बीतद र न ार ायर्ण थमश्र -बद शल र िल अथछ स भहक छु (उपतयास )- \nधारावाहिक  \n \nरबीन्दर नारायण चमश्र \nबद सल र हल अचि िभवक िु (उपन्दयाि)- धारािावहक  \nखण्ड २६-३० \nबद सल र हल अचि िभवक िु \n26 \n  \nश्वेतवथत्र धारर्ण क े ने  िािमे थतर ं र्ा झंडा लेने शििा िवाइ \nअड्डासँ बािर भेशल । कास्ल्ि धरर जकरा  क े ओ नहि जनैत छल से आइ साौंसे \nदेिमे ििागक हवषय बहन र्ेल छशल । सभ अिबारक मुख्यपृष्ठपर  ओकर े  फोटो \nछल,ओकर े  बार े मे समािार छल।  प्रथतहनथध सभासँ सिक  धरर जेना तूफान \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआहब र्ेल छल ।  माननीय सदथयलोकहन सरकारक इस्थतफाक िेतु अहि र्ेल \nरिथि। सरकार ददससँ कतबो किल र्ेल जे नारी हनक े तन प्रकरर्णक \nसीबीआइसँ जाँि कराओल जाएत ,शििाक ेँ  पूर्णग तयाय भेटत , कानून \nतोरहनिार क े ओ नहि बकसल जाएत िािे ओ कतबो पैघ आदमी हकएक ने \nिोथि,मुदा लोकक ेँ  एहिसभ बातपर कनीको हवश्वास नहि भेलैक । जिन \nसरकार े क आदमी एहिसभ क ु कांडमे साथमल छथि तिन हुनका खिलाफ \nकोनो जाँिसँ की हनकलत ? ई तँ जनताक ेँ  ठर्ब भेल ।  पहिने सरकार \nइस्थतफा ददअ  ,तिनहि कोनो जाँि हनष्पक्षता सँ संभव भए सकत। पहिलका \nर ाज् यप्रमुि  त ँ इस्थ त फा द ेलाक  बाद  क त ए िशल र् ेल स े हक छु  पत ा न हि िशल \nसकलैक । लोकसभ किैक जे सरकार े  ओकरा कतहु नुका कए रिने अथछ \nज ाहिस ँ स भहक छु  ि ांत  भेलाक  बाद  ओ स ुर क्षक्षत  बािर  आहब स क त । मुद ा ई \nसिी नहि रिैक । ओ तँ थवयं बहुत डरा र्ेल रिथि। सुनबामे  इिो आएल \nजे  र ाथत एमे हक छु  हवश्वथ त क  स ंर् े क े द ार न ाि दद स  िशल र् ेलाि । त क र बाद  \nहु न क र  हक छु  ि बरर  स र क ार ोक ेँ  न हि भेहट र िल छलैक  । क े ओ-क े ओ इिो \nबजैक जे ओ सतयास लए आब पिाि े मे आध्याग्त्मक चििंतनमे समय \nहबतओताि  ओहिठामक  मािौल बहुत र्रमा र्ेल छल ।   ताहिपरसँ शििाक \nप्रिंड उग्र रू प, जे देखितहि क ै कर्ोटेक ेँ  सीटीपीटी र्ुम्म पहि र्ेल रिैक ।  शििा \nजहिना बािर आएशल ,ओहिठाम प्रतीक्षारत लोकसभ एकथवरसँ  थिथिआ \nउठल- \n\"इनहकलाब ! जजिंदाबाद !\" \nआर्ू -आर् ू शि ि ा आ ओक र  पाछू -पाछू  लोक क  हु ज ुम िशल र िल \nछल । िम ,िक्मतनाि आ संदीप जेना -तेना शििाक ेँ  सम्िारने ओकर े  संर्े \nपाछू -पाछू  िशल र िल छलहु ँ । िमस भ ज न क्र ान्तत  द लक  मुख् यालयक  बहु त  \nलर्ीि पहुँथि र्ेल छलहुँ । साइत दस थमनटमे िमसभ ओतए पहुँथि जइतहुँ ।  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 43 \nताबतेमे एकटा जबरदथत हवथफोट भेल । िारूकात धुँआ -धुआँ पसरर र्ेल । \nलर्ातार पाँि थमनट धरर हवथफोट िोइते  रिल । पुशलस कतहु नहि देिा रिल \nछल ।  सिकपर कतेको घायल लोकसभ यत्र -तत्र पिल छल । क े  ककरा \nदेिैत ? जे बाँथि र्ेल छल से बँिेबाक िेतु जिाँ -तिाँ भाहर् रिल छल । \nबँिबाक कोनो संभावना नहि लाहर् रिल छल । एक थमनटक लेल तँ िमरा \nलाहर् रिल छल जेना प्रलय आहब र्ेल । िम क े ना  - ने -क े ना सिकक दहिना \nभार्क दोकानमे फ े का र्ेल छलहुँ। लार्ल जेना कोनो अदृश्य िक्मत िमरा \nसिकपरसँ उठा कए दोकानपर राखि देलक ।  मुदा िक्मतनाि ,संदीपक कोनो \nपता नहि छल । शििाक सेिो कोनो पता नहि छल ।  \nई समािार हबजली जकाँ साौंसे पसरर र्ेल । प्रथतहनथध सभाक \nकायगवािी थ िहर्त कए देल र्ेल । नेताजी र्ुप्त थ िानमे नुका र्ेलाि।   ओहि \nदद न  त ँ स र क ार  न ामक  हक छु  िोइत  अथछ स े लर् बे न हि क र ए। सभ एतबे किैक \nजे एहिमे नेताजीक िाि थिक । अपन क ु सी बँिेबाक िेतु आ लोकक ध्यान \nकतहु आओर लए जेबाक िेतु ई हवथफोट कराओल र्ेल अथछ । जतेक \nमुँि,ततेक तरिक बात िशल रिल छल । मुदा िंर्ामा सेिो रूहक नहि रिल \nछल । राथत भरर साौंसे सिरमे बम फ ु टबाक अबाज िोइत रिल ,कतहु -कतहु \nर्ोली िलबाक अबाज सेिो िोइत रिल । लर्बे नहि करए जे ई ओएि सिर \nथिक । िारू कात अिांथतक साम्राज्य पसरर र्ेल छल।  \nमुदा िमरा सामने तँ सभसँ पैघ समथया छल जे शििाक कोनो \nजानकारी नहि भेहट रिल छल । संदीप आ िक्मतनाि  सेिो नहि भेहट रिल \nछलाि । कहि नहि जीहबतो छथि की नहि ? ई प्रश्न भरर राथत िमरा पर े सान \nक े ने रिल ।   िम इएिसभ सोिैत अपन कोठरीमे असर्र पिल छलहुँ की \nिटक ेँ  अबाज भेल ।   44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिम क े बार िोलैत  छी । देिैत छी जे िक्मतनाि ठाढ़ अथछ। साौंसे \nदेिमे िून लार्ल रिैक । पैरसँ माि धरर क ै कटा  पट्टी लार्ल छलैक ।  मुदा \nओ िोसमे छल । िशल सक ै त छल ।   \n\"तूँ ?\" \n\"िँ ।\" \n\"कतए छलि ?\" \n\"िम आ संदीप शििाक ेँ  घेरने सिकपर ठाढ़ रिी । हवथफोटक बाद \nशििाक टांर्मे बिीजोरसँ िून बिए लार्ल रिैक। िारू कात अतिार \nर्ुज्ज , हक छु  न हि द ेि ा र िल छल । स ंज ोर् स ँ एक टा पुशलस क  ज ीप आएल । \nिमसभ  ओहिमे बैशस अथपताल पहुँिलहुँ ।  \n\"मुदा शििा अथछ कतए ? संदीपक की िाल छ ै क ?\" \n\"शििा अथपतालेमे अथछ । संदीप ओकर े  लर् अथछ । ओकरो \nमामुली िोट लार्ल छ ै क । मुदा शििाक देिसँ बहुत िून हनकशल र्ेल छ ै क । \nबिीकाल धरर िून िसैत रहि र्ेलैक । डामटर बहुत देरीसँ पहुँिल । \nडामटरसभ हक छु  बत ा न हि र िल छै क  । हक छु टाक ाक  त ुरं त  क ाज  छै क , हक छु  \nर्ोटेक ेँ  िून सेिो िढ़एबाक िेतु लए जाए पित । िम तािी िेतु भार्ल - भार्ल \nएहिठाम अएलहुँ अथछ। \" \n  \n27 \n   विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 45 \nनेताजी एहि घटनाक्रमसँ हिशल र्ेल रिथि । क ु सी बाँिब   असंभव \nलाहर् रिल छलहन । असलमे िालत एिन भए जाएत तकर अनुमान \nहुनको  नहि रिहन । नेताजीक अंतरराष्रीय तथकर हर्रोिसँ पुरान संबंध रिहन \n। असामाक्षजक तत्वसभ तँ हुनकर िुनाओक ििाग कहिआसँ उठबैत रिल \nछल । इलाकाक नामी र्ुंडासभ सेिो समय -समयपर अपन सेवा हुनका दैते \nछलहन । मुदा ई सभ कोनो हनःिुल्क तँ  रिैक नहि। एक लर्ाउ ,दस पाउक \nशसद्धातत पर ओ सभ काज कर ै त छल । घटनाक हनमागता ओएि सभ रिैत छल \n। ओएिसभ उत्पातो करबैत छल आ अंतमे िांथत थ िापनाक नामपर समाजमे \nआर्ू आहब कए नेताजीक छहवक ेँ  िमकबैतो ओएि सभ छल । आम आदमी \nतँ पाकल आम छल ,किन र्ाछसँ िशस पित आ ओकरा क ेँ  लोहक लेतैक ,क े  \nओकर उपभोर् करत तकर कोनो ठ े कान नहि  रिैत छल । ओ सभ तँ मात्र \nमूकदिगक छल । असली कत्ताग -धताग तँ क े ओ आओर छल। क ु लथमला कए \nएकटा दुष्िक्रमे जनता फ ँ शस र्ेल छल आ ओिीमे फसले रहि जाइत छल । \nिुनाओ तँ एकटा नाटक छलैक । क े ओ क्षजतउ ,सभक ेँ  र्ुंडा ,अबारा िािबे करी \nनहि तँ पाटी िलतैक कोना ,सरकारी धनक दोिन िोएत  को ना ?पाटीफ ं ड \nमजर्ुत िेतैक  कोना ? समथया बहुत र्िींर छलैक । कतेको लोक सुधारक \nप्रयास कर ै त -कर ै त एहि दुहनआक ेँ  छोहि र्ेलाि । मुदा समथया जस -के -तस \nरहि र्ेल । नेताजी सन -सन लोकक विगथव बनले रिलैक ।  \nअसलमे नारी हनक े तन कांडक  जहि   कतए -कतए पसरल छल तकर \nअनुमान लर्ाएब बहुत मोसहकल छल ।   क े ओ नहि िािैत छल जे एहि \nघटनाक्रमसँ जुिल जानकारी   बािर आबए । तेँ हवजयपुरम जा कए बेसक \nशििा प्रािथमकी शलिबा देलक मुदा बात आर्ू नहि बहढ़ सकल । उल्टे ओकर \nिक्मतपुरम पहुँितहि िवाइ अड्ड े पर मुसीबत भए र्ेल । सभलोकक ध्यान \nओमिर बँहट र्ेल।  सभ अपन जान बँिबएमे  लाहर् र्ेल । अपन संबंधीक \nइलाज करबामे लाहर् र्ेल । क्षजनकर संबंधी ,इष्ट-थमत्रक एहि घटनामे मृत्यु  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभए र्ेलहन से सभ हुनकर अंथतम संथकारमे लाहर् र्ेलाि ,श्राद्ध करए लर्लाि \n। त क र  बाद  बम हवथ फोटक  ज ाँि ि ुरु  भेल । हन त्य हक छु र् ोटेक ेँ  ज ाँिक  िेत ु \nबजाओल जाए। लोकसभ एहिसभसँ बहुत पर े सान भए र्ेल । बहुत रास \nहनदाेष लोकसभक नाम ओहि माथमलामे दए देल र्ेलैक । एकरसभक मूल \nउद्येश्य असली दोषीसभक ेँ  बँिाएब छल । नेताजीक क ु सी सलामत रित तँ \nबँहकए लोक सभ बँिले रित । तेँ तमाम असामाक्षजक तत्व ,बिका -बिका \nठीक े दार ,व्यापारी सभ जी -जानसँ नेताजीक ेँ  बँिबएमे लाहर् र्ेल रिए । \nओिीक्रममे शििाक ेँ  िुरुएमे डरा देबाक िेतु बम हबथफोट कराओल र्ेल रिैक \n। मुदा माथमला जरूरथतसँ बेसी बहढ़ र्ेलैक । बहुत रास लोक घायल भए र्ेल \n। कतेको हनदाेष लोक मारल र्ेल। मुदा शििा ठामहि बँथि र्ेशल । घायल \nओिो भेल रिए ,मुदा जान बँथि र्ेलैक । संजोर्सँ अथपतालमे  नीक डामटर \nपकिा र्ेलखिन । ओ ददन -राथत एक लए देलहन । हुनक े  पररश्रमक पररर्णाम \nभेल जे पनरि ददनक भीतर े  शििा थवथ ि भए अथपतालसँ वापस भए र्ेशल। \nओहिना  श्वेतवथत्रा , नेताजीक हवनािक िेतु क ृ त संकल्प   । \nनारी हनक े तन माथमलाक कोटग थवयं संज्ञान लेलक । पररस्थ िथतक ेँ  \nदेिैत  कोटग एहि माथमलाक जाँि सीबीआइक ेँ  दए देलक । तकर बाद तँ साौंसे \nिरक ं प मथि र्ेल । नारी हनक े तनक कताग -धतागसभ पकिल र्ेलाि । सभटा \nकार्जातसभ जब्त कए लेल र्ेल ।  हक छु  थ िान ीय लोक स भक  स ाक्ष्यक  \nआधारपर नारी हनक े तन लर्पासमे जमीनक नीिाँसँ कतेको मृत लोकसभक \nक ं काल भेटल । नारी हन क े तनसँ कतेको युवतीसभ र्ायब छशल । \nओकरासभक ेँ  जेना -तेना पता लर्ाओल र्ेल । अिबार ,मीहडआ एहि \nसमािारसभसँ पाटल रिैत छल ।  एहिसभ घटनाक बाद नेताजीक क ु सी \nजाएब हनखश्चत लाहर् रिल छल ।   विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 47 \nऊपरसँ शििा श्वेतवथत्राक नामसँ साौंसे पररथित भेल जा रिल छशल \n। िमसभ जनक्रान्ततदलक मुख्यालयमे भेल बैसारमे शििाक ेँ  पाटीक अध्यक्ष \nबनेबाक प्रथताव क े लहुँ । मुदा ओ साफ े  मना कए द ेलक ।  \n\"िमरा कोनो पद नहि िािी । कोनो सम्मान नहि िािी । बस तयाय \nिािी । तयाय िमर े टा नहि िािी , ओकरासभक ेँ  भेटबाक िािी जे सुरक्षाक \nनामपर नारी हनक े तनमे रिबाक बाद घोर असु रक्षक्षत भए र्ेल छशल, समाजक \nतिाकथित पैघ -पैघ लोकक वासनाक शिकार भए र्ेल छशल । से जँ नहि भेल \nतँ िम एहि  िेतु  प्रार्ण उत्सर्ग कए देब । मुदा रूकब नहि , झुकब नहि । जीवन \nपयंत लि ै त रहि जाएब । इएि िमर जीवनक एकमात्र उद्येश्य अथछ । \" \nनारी हनक े तन कांडक जाँि जेना -जेना आर्ू बढ़ ए लार्ल ,नेताजीक \nथवाथ थ्य तहिना र्िबिाइत  र्ेलहन । डामटरसभ ददन -राथत लार्ल रिए । मुदा \nहबमार ीक  हक छु  िाि लर्बे नहि कर ै क। मुदा हनत्य एकटा नव समथया हुनका \nिोइत र्ेलहन । नेताजीक थवाथ थ्यक समािार आखिर बािर आहबए  र्ेल । \nलोकसभमे ििाग िोबए लार्ल  \n\"एकर पाप हडहिआ रिल छ ै क ।\" \n\"कमगक फल तँ भोर्हि पि ै त छ ै क । \" \n\"एकर नाि िेबे करतैक । भर्वान सभ देिैत छथिन । तरि तरिक \nबातसभ लोकसभ करए । नेताजीक असली हबमारी की रिहन  से मुदा डामटर \nनहि बूक्षझ सकल । एहिना अनुमानसँ इलाज कर ै त रिल ।  \n  \n28  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n  \nशििाक हवद्रोिी रूखि देखि संदीपक हृदयपर बहुत आघात लर्लैक  \n। कष्टमे िमहु सभ  रिी। मुदा समथयाक समाधानो कोनो आसान नहि \nछल,एकददनमे तँ िोबए बला बात नहिए रिैक। हनठ्ठाि कए सहि र्ेल \nव्यवथ िाक ेँ  कानून सम्मत तरीकासँ बदशल देब आसान काज नहि छलैक । \nमुदा हवकल्पो नहि छलैक । तेँ िम आ िक्मतनाि राथत -राथत भरर जाहर् कए \nभहवष्यक आंदोलनक  प्रारुप बनबएमे लार्ल रिी । मुदा संदीपक ेँ  बहुत \nअनमनथयक देखिऐक। र्प्प -सप्पमे ओ आब बेसी रूथि नहि लैत छल । \nएकददन िम पुछबो क े शलऐक - \n\"की बात छ ै क ? आइ-कास्ल्ि तूँ बहुत र्ुम्म रिैत छि ?\" \nपरं त ु ओ हक छु  ज बाब न हि द ेलक  । आओर  र् ंभीर  भए र् ेल। िमहु  \nबेसी नहि किशलऐक । मोनमे िोअए लार्ल   जे की पता किीं उल्टे भए \nजाइक । ओ कोनो नवाशलर् तँ अथछ नहि। तेँ समयक प्रतीक्षा करबे \nउथित   बुझाएल । ई बात िम नीकसँ बुक्षझऐक जे शििाक संर् भेल क ु कांडक \nओकर मनोदिापर बहुत प्रथतक ू ल प्रभाव पिल अथछ । उमीद रिए जे \nकालक्रमे ओ थवयं संतुशलत समाधान ददस बढ़त । मुदा से  भेल नहि । क ै कबेर \nओकरा िम शििाक संर्े एकांती कर ै त देखिऐक । िमरा चििंता िोअए जे किीं \nई सभ कोनो र्लत रथता ने पकहि शलअए ।  \nएकददन राथतमे िम उठलहुँ तँ संदीप नहि रिए । ओकर ओछाओन \nिाली रिैक । बािर रथता ददस देिलहुँ । साौंसे सुतन छल। कतहु क े ओ नहि \nदेिाइत छल । रहि -रहि कए एकटा  क ु क ु रक भुकबाक अबाज जरूर सुनाइत \nछल । िमरा चििंता भेल । भेल जे िक्मतनािक ेँ  उठाबी । मुदा ओ हनिैन सुतल \nरिए। ददन भरर काज कर ै त -कर ै त बहुत िाहक र्ेल रिए । प्रात भेने फ े र  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 49 \nओहिना काज करबाक छलैक । र्ामे -र्ाम जन -जार्रर्ण करबाक िेतु घुमबाक \nछ ै क ।  त ेँ ओक र ा हक छु  न हि क िशलऐक , सुतले छोहि देशलऐक । िम उदठ \nबैसलहुँ । किनहु बािर  किनहु अंदर िोइत रिलहुँ । मुदा संदीप कतहु नहि \nदेिाएल ।  \nदूपिर राथतएमे संदीप अपन ड े रासँ हनकलल । ओकरा नेताजीक \nबहुत रास रिथय बूझल रिैक । नेताजी एहिबातसँ बहुत चििंथतत रिबो करथि। \nमुदा कोनो तरिें ओकरा काबूमे नहि कए सकल । संदीप िमरासभक संर्े \nआहब र्ेल । नेताजीक घोर हवरोधी भए र्ेल । ददन -राथत जनक्रान्तत दलक \nकायगक्रमक ेँ  आर्ू बढ़एबामे लार्ल रिल । मुदा शििा कांडसँ ओकर  ददिा \nबदशल र्ेलैक । ओ जल्दी सँ जल्दी नेताजीक हवनाि िािैत छल । ओिी \nक्रममे ओ ओहि राथत हबदा भेल रिए । ओकरा नीकसँ पता रिैक जे नेताजी \nराथत कए सरकारी हनवासमे नहि ,अहपतु िोिबे फटकी एकटा ठीक े दारक \nमकानमे रिैत अथछ । ओतए हुनकर  रासलीलाक ओररआन रिैत छहन। भोर \nिोएबासँ पहिनहि ओ अपन सरकारी हनवासपर लौहट जाइत छथि। तािी \nअनुमानक अनुसार ओ ठीक े दारक घर लर् पहुँिल ।  ओहि घरक आर्ू -पाछू \nहक छु  नहि छलैक । ओतए कोनो सरकारी सुरक्षा व्यवथ िा सेिो नहि रिैक। \nओ मकानक पथछला  र्ेटसँ घुसल ।  खििकीसँ भीतर देिलक । नेताजी \nमहिलाक संर्े पिल छलाि। ओहि कोठरीक बर्ल बला कोठरी लर् र्ेल । \nकनीक े  प्रयाससँ ओकर थछटहकनी  नीिाँ सिहक र्ेलैक । ओ कोठरीमे पैशस \nजाइत अथछ । जेबीमे  स ँ छु री हनकालैत अथछ । दुनू कोठरीक बीि क े बार \nिुजले रिैक। ओ सावधानीपूवगक आर्ू बढ़ ै त अथछ ।  नेताजी फा ेंफ काहट रिल \nछलाि। हुनकर  बर्लमे सुतल महिला सेिो हनतनमे छशल । संदीप आर्ू बढ़ल \n। छु र ीक ेँ  क शस  क ए पक िलक  । एक बेर  फे र  ध्यान स ँ न ेत ाज ीक ेँ  द ेि लक  आ \nज ोर स ँ छु र ी हु न क र  छातीमे घु सेबाक िेतु िला देलक। संजोर् एिन भेलैक जे  \nछु र ी न ेत ाज ीक  छात ीमे न हि लाहर्  हु न क र बामा िािमे लर्लहन। ओ थिथिआ  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउठलाि। हुनका  एना थिथिआइत देखि बर्लमे सुतशल ओ महिला उदठ बैसशल \n। स ंद ीप ओिी छु र ीस ँ द ोबार ा न ेत ाज ीपर  आक्र मर्ण क र बाक  प्रयास   क े लक । \nताबे ओ महिला सजर् भए र्ेल छशल । ओक रा भरर पाँज पकहि लेलक । \nनेताजी सेिो   उदठ र्ेल   छलाि। ओकरा धर दए थिखति र्ेलाि । ओिने िालतमे \nउदठ  स ंद ीपक  िािस ँ छु र ी थछहन  लेलक  । मोबाइल उठओलक  आ क क र ो \nफोन कए देलक । औ बाबू ! देखिते -देखिते िाररटा मुथटंड  ओतए िाक्षजर भए \nर्ेल । संदीप ठामहि  पकिल र्ेल ।  \nसंदीपक योजना  असफ ल भए र्ेलैक । उल्टे आब ओ संकटमे फ ँ शस \nर्ेल । प्रायः ओकरा ई नहि बूझल रिैक जे नेताजी बहुत घुटल आदमी अथछ \n। बेसक ओ र्ुप्त थ िानमे आनंद मना रिल छल ,मुदा संकटसँ हनपटबाक अपन \nहनजी सुरक्षाक ओररआन तँ क े नहि छलाि। आब तँ संदीप पकिाइए र्ेल छल \n। मुथटंडसभ ओकरा बड्ड मारर मारलक ै क । मोबाइल थछहन लेलक ै क। जेबीमे \nजे कनी -मनी टाका रिैक सेिो थछहन लेलक ै क । ओ अधमरु  भए र्ेल छल । \nओिने िालतमे मुथटंडसभ ओकरा बीि रथतापर फ े हक घसहक र्ेलैक  । \n  \n29 \n  \nमुथटंड े मेसँ क े ओ नेताजीक पत्नी महिमाक ेँ  फोन कए घटनाक सूिना \nदेलकहन । ओ तँ अपने पर े सान छलीि । राथतमे नेताजीक ेँ  र्ायब देखि चििंतामे \nरिथि । ओना ई कोनो नव बात नहि छल । नेताजी अहिना कररते रिैत छलाि। \nमहिमा एहिबात सँ बहुत दुिी रिैत छलीि । क ै कबेर मोन िोहन जे नेताजीसँ \nसंबंध हवच्छ े द कए ली । मुदा नेताजी घटी माहन लैत  छलाि,फ े रसँ एिन र्लती  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 51 \nनहि करबाक प्रथतज्ञा कर ै त छलाि। मुदा प्रात भेने फ े र ढाकक तीन पात। ओ \nपुरने िाशल पकहि लैत छलाि। नेताजीक राजनीथतक भहवष्यक ेँ  ध्यानमे रिैत \nमहिमा सेिो बातक ेँ  बेसी नहि बढ़बैत छलीि । मुदा ओहि ददन तँ बात थवतः \nसावगजहनक भए र्ेल छल । नेताजी घायल भए र्ेल रिथि। हुनका  संर्े सुतल \nमहिला हुनका अथपताल लए र्ेलहन। अथपतालमे लोकक करमान लाहर् र्ेल \nछल। पुशलससभ पुछ -ताछ िेतु ओहि महिलाक ेँ  पकहि लेलक ै क । पुशलसक ेँ  \nइसारा कर ै क । मुदा ओ सभ अपना हिसाबे जाँिमे लार्ल रिल ।  पुशलस \nततेक दबाब देलक ै क जे आखिर ओ महिला  बाक्षजए देलक ै क - \n\"िम न ार ी हन क े त न मे र िैत  छलहु ँ । एक  र ाथत  हक छु  बद मास स भ िमर \nअपिरर्ण कए लेलक । तकर बादसँ दोबारा ओतए नहि जा सकलहुँ । ददनमे \nकतहु , राथतमे कतहु पहुँिा देल जाइत छी ।  सालक -साल एहिना समय बीथत \nरिल अथछ। क े ओ द ेिनािर नहि  अथछ ।\" \nनारी हनक े तन कांडक जाँि कए रिल सीबीआइ अथपताल पहुँथि \nओहि महिलाक ेँ  अपन कब्जामे लए आर्ूक पूछ -ताछ िेतु  अपन कायागलय लेने \nिशल र्ेल । नेताजीक बामा िािमे  लार्ल घावपर टाका लर्ा देल र्ेल ।  तकर \nबाद हविेष  कक्षमे  राखि देल र्ेल ।  संदीप सेिो अथपताल आनल र्ेल । \nओकर िालत बहुत िराब छलैक । यत्र -तत्र िोटक हनसान छलैक । \nक ै कठामसँ िून बहि रिल छलैक । िोसो नहि छलैक। लोकसभ तँ किैक  जे  \nओक र  बँिन ाइ मोस हक ल अथछ । अथ पत ालमे डामटर स भ हक छु  न हि बज ैत  \nछल । एक ददस नेताजी आ दोसर ददस ओकर ित्रु संदीप ।  एकहि \nअथपतालक एकहि हवभार्मे । मुदा दुनूक  सुहबधामे आकाि -पतालक अंतर \nछल । यद्यहप नेताजीक स्थ िथत ठीक छल ,सभ डामटर ओकर े पर लार्ल  रिैत \nछल । संदीपक ेँ  ओकर भानयप र छोहि देल र्ेल छलैक । सत्य बात तँ ई छलैक \nजे अथपतालक डामटरसभ ओकरा एहि अथपतालमे भती नहि करए िािैत  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछल । संजोर्सँ िम आ िक्मतनाि ओहिठाम पहुँि र्ेल रिी। अथपतालक \nिारूकात िमर पाटीक कायगकतागसभक मेला लाहर् र्ेल छल । िमसभ \nअथपतालक अधीक्षकक ेँ  भ ें ट क े शलऐक । तकर बादे संदीपक इलाज िुरु भए \nसकल ।  \nसंदीप बँथि र्ेल । नेताजी सेिो बँथि र्ेलाि। मुदा एहि \nघटनासँ  नेताजीक राजनीथतक भहवष्य डमाडोल भए र्ेलहन। प्रथतहनथध \nसभामे भारी िंर्ामा भेल । नेताजीक खिलाफमे पक्ष -हवपक्षसभ एकमत भए \nर्ेल । एिन आदमी  राज्यप्रमुि नहि रहि सक ै त अथछ ।  \n\"पहिने ई इथ त ीफा दद अए त क र  बाद े आओर  हक छु  ।\" \nआखिर प्रथतहनथध सभा  थ िहर्त भए र्ेल । नेताजी बहुत मोसहकलमे \nफ ँ शस र्ेल छलाि । अपन िास -िास लोकसभसँ मंत्रर्णा  क े लथि। सभ \nएकमतसँ नेताजीक इस्थतफापर सिमत छल। आखिर  नेताजी एकर समाधान \nतकलथि  \n\"ठीक छ ै क । अिाँ लोकहनक ई बात िम माहन लैत छी। मुदा  \nअहँसभ  िमर एकटा बात माहन शलअ। \" \n\"बाजू की प्रथताव अथछ ?\" \n\"िमरा बदलामे िमर श्रीमतीजी राज्यप्रमुि बनतीि । \" \n\"एिनो किीं भेलैक अथछ ? ओ की  जाने र्ेलथि राजनीथत ?\"  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 53 \n\"क े ओ पेटसँ शसिने नहि अबैत अथछ । आखिर ई महिला \nसिमतीकरर्णक युर् छ ै क । ताहि समयमे अिाँसभ एिन बात कोना कए \nसक ै त  छी?\" \n\"पाटीक अंदर एक सँ एक अनुभवी लोक छथि , वररष्ठो \nछथि, हुनकासभक ेँ  मौका देल जाए । \" \n\"िमर बात माहन शलअ । नहि तँ सभक फाइल िमरा लर् अथछ । \nसभक र्ुप्त बातसभ बािर आहब सक ै त अथछ । तिन जँ र्िबि िोएत से \nअिाँलोकहन जानी । \" \nनेताजीक ओहिठामक भेल बैसारक जानकारी असामाक्षजक \nतत्वसभक ेँ  भेलैक। ओकरासभक िेतु ई थवर्णगकाल छल । सरकार बनाएब -\nिसाएब ओकरसभक साहबक धंधा छल। सभ अपन -अपन जासूस नेताजीक \nलर्पासमे राखि देलक । ओकर एक -एक  र्थतहवथधक जानकारी लेबए लार्ल \n। जिन ई बात तय भए र्ेलैक जे नेताजी आब राज्यप्रमुि \nनहिए  रिताि ,तिन ओसभ नेताजीपर सबार भए र्े ल । बेरा -बेरीसभ \nनेताजीक ेँ  घेरलक आ अपन -अपन हिसाब -हकताब साफ करबाक दबाब \nबनबए लार्ल ।  \n\"अिाँ सभ अनेर े  चििंतामे छी । िम तिनहि िटब जिन महिमा \nराज्यप्रमुि बनतीि  ।\" \n\"एिनो किीं भेलैक अथछ । \" \n\"एिने िेतैक । िमसभक ेँ  ई बात साफ कए देशलऐक अथछ। इिो \nकहि देशलऐक अथछ जे जँ क े ओ र्ि बि करत तँ तकर िाल िमरोसँ िराब \nभए जेतैक । सभक फाइल तैयार छ ै क । बस मीहडआमे जेबाक देरी अथछ । \"  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"असामाक्षजक तत्वसभ मा ें छपर िाि देलक । बाजल - \n\"जँ से िोइक तँ िमसभ अिाँक संर्े छी । िमरसभक हितक ध्यान \nरािल जेबाक िािी । बस एतबे । िमरासभक ेँ  एहिसँ कोनो मतलब नहि अथछ \nजे राज्यप्रमुि अिाँ छी , की महिमा बनैत छथि , की क े ओ आओर । \" \n\"तिन हनश्श्चिंत  भए अपन  क ाज मे लार् ल र ह  । हक छु  पाटीफं डमे \nजमा कए ददऔक । कारर्ण अिन ििग बहढ़ र्ेल छ ै क। आर्ू िम देखि लेब ।  \n\"एवमथतु । \" -सभ एकथवरसँ बाक्षज उठल ।  \n  \n30 \n  \nओमिर महिमाक िपिग्रिर्ण समारोि भए रिल छल ,नेतासभ  \nसलािकार बनबाक िेतु पाँथतसँ बैसल छलाि ,इलाकाक असामाक्षजक \nतत्वसभ उत्सव मना रिल छलाि। सदर बजारक थमष्ठातन भंडार जनताक िेतु \nिोशल देल र्ेल छल । जे जतेक थमठाइ िा सकए ,जतेक अपना संर्े लए जा \nसकए कोनो मनािी नहि ,कोनो िुल्क नहि ।  सिरमे रसनिौकी बाक्षज रिल \nछल। नव राज्यप्रमुिक  थवार्तमे सिर भररमे तोरनद्वार बनाओल र्ेल छल । \nर ं र्-हवर ं र्क फ ू लसभसँ साौंसे रथताक ेँ  पाहट देल  र्ेल  छल। जनतामे एिन \nसंदेि देबाक प्रयास कएल जा रिल छल जे हबतल बातक ेँ  हबसरर जाउ ,आब \nस भहक छु  न ीक े  िोएत  । ज न त ाक  िेत ु ि ास न  दद न -राथत काज करत । \nजरुरथतक सभ िीज सुलभ रित। हबजली मुफ्त ,भानसक िेतु र्ैस \nमुफ्त ,ततबे नहि र्ृिर्णीसभक ेँ  मासे -मास पाँि िजारक पेनसन सेिो देल  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 55 \nजेतैक ।  क क र ो हक छु  क र बाक  क ाज  न हि । स भटा भार  स र क ार  उठाओत  । \nलोकसभ बस थनान ,ध्यान कए पलिा मारर कए बैशस जाएत आ \nजलिै ,िाि,भोज न  स भ हक छु क  ओरर आन  मुफ्त मे स र क ार  क र त ैक । त त बे \nनहि ,जे सभ दारू हपबैत छथि थतनका िेतु साँझमे दारू सेिो मुफ्त । जतेक \nहपबिु कोनो कमी नहि रितहन। एहिसभक बदलामे जनतासँ अपेक्षा कएल \nजाएत जे ओ सभ नव सरकारक आँखि मूहन कए समिगन कर ै त रिताि। \nसरकार हवरोधी तत्वक ेँ  राष्रद्रोिी बूझताि । हवपक्षक बातमे नहि अओताि आ \nजहिआ कहिओ भोट िोइ ,सरका रक पक्षमे मतदान करताि ।  \nसरकारी घोषर्णासँ जनता बहुत िुस रिए । मासे -मासे पाहन -\nहबजलीक हबल नहि देबए पि ै क ।  मासमे दूबेर हकलोक -हकलो मंर्नीमे रासन \nभेहट जाइक । सभ   अपन -अपन दरबाजापर  तास िेलाए , भोजन करए  आ \nसाँझ पहितहि सुथत रिए ।  \n लोकसभ   आपसमे र्प्प कर ै त रिैत छल  - \n\"भाइ! एहिसँ नीक सरकार नहि  भए सक ै त अथछ ? अनेर े  लोकसभ \nनेताजीक फज्जथत कर ै त छल । ओकरा खिलाफ तरि -तरिक आरोप -\nप्रत्यारोप लर्ा रिल छल । \" लोकसभ िुस छल । ओमिर नेताजीक \nसमिगनमे असामाक्षजक तत्वसभ ददन -राथत एक क े ने छल।  \nनेताजी आ हुनकर  हर्रोिक तमाम दुष्टताक अछ ै त शििा अपन \nअशभयानमे ला र्ल रिशल । सरकार बदशल र्ेलैक। नव राज्यप्रमुि बहन र्ेलैक \n। जनताक ेँ  प्रलोभन दए थमला लेबाक सरकारी प्रयास िलैत रिलैक । मुदा \nशििा अपन अशभयानमे अिल छशल । एकददन एहिना भोर े   अपन \nसमिगकसभक संर्े शििा   हनकलल छशल की ठीक सामनेसँ एकटा रक \nटमकर मारर देलक ै क ।  ओकर जीपक अहर् ला हिथसा िुकरी -िुकरी भए र्ेल  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n। क ै कर्ोटे नीिाँ िसल । क ै कर्ोटे घायल भेल । शििाक ेँ  सेिो  क ै कठाम िोट \nलर्लैक । कायगकतागसभ ओकरा उठा -पुठा कए सरकारी अथपताल \nपहुँिओलक । बदमाससभक योजना शििाक ेँ  दुघगटनामे ितम कए देबाक \nरिैक । मुदा से सफल नहि भेलैक । मुदा ओ सभ शििाक पछोि क े ने \nअथपताल धरर पहुँथि र्ेल ।  अथपतालमे इलाज करा रिशल शििाक ेँ  ओतहि \nसाफ कए देबाक िेष्टामे लार्ल रिल । कोनो शसथटरक ेँ  थमला लेने छल । ओ \nशििाक ेँ  जिरक सुइआ घोपए जाइए रिल छल की एन मौकापर एकटा \nडामटर ओतए  पहुँथि र्ेल । सुइआक हडब्बासँ ओ बूक्षझ र्ेल जे बात की अथछ \n। ओ शसथटरक ेँ  धएले िमेटा कशस देलक । शसथटरक िािसँ सुइआ िशस \nपिलैक  । शस थ टर  ित प्रभ छशल । ज ाबे हक छु  बूक्षझत ए,सम्िररतए ताबे डामटर \nफे र  एक  िमेटा लर् ा द ेलक  । त ाबे पाछू स ँ िारर टा मुथ टंड द ौिल । \nलर्पासमे   इलाज करा रिल रोर्ीसभक संबंधी सभ सेिो सिहट कए ओतए \nआहब र्ेल । िक्मत नाि तमाक ु ल िेबाक िेतु ओसारापर   र्ेल छल । िल्ला \nसुहन कए ओिो आहब र्ेल । पुशलससभ सेिो दौिल । कनीक े  कालमे लार्ल \nजेना ओतए हबिारर उदठ र्ेल । हबिाररओ एिन जे िांत िेबाक नामे नहि लए \nरिल छल ।  \nएिनो मािौलमे मुथटंडसभ प्रयास क े लक जे शसथटरक ेँ  थघिने बािर \nिशल ज ाए । हक छु  मुथ टंड शििाक लर्ीि पहुँथि र्ेल।  ओ सभ प्रयास क े लक \nजे शििाक  र्ला दबा दी । एतबहिमे दे -दनादन दे दनादन जनक्रान्ततदलक \nकायगकतागसभ ओतए पहुँथि र्ेल।  ओतए पुशलससभ सेिो आहब र्ेल । मुदा \nक र ए हक छु  न हि । पुशलस स भ मुरु त  ज क ाँ त मास ा द ेि ैत  र हि र् ेल । बात  बढ़ैत  \nदेखि मुथटंडसभ जान बँिा  कए भार्ल । शसथटर पकिल र्ेशल । शििाक ेँ  \nरक्षािग जनक्रान्ततदलक कायगकतागसभ ओकरा िारूकातसँ घेरर लेलक  । \nमीहडआबलासभक ेँ  सेिो ई समािार पता लर्लैक । देखिते - विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 57 \nदेखिते  अथपतालक दृश्य साौंसे देिमे टेलीँवीजनक माध्यमसँ प्रसाररत िोबए \nलार्ल । सभ एतबे पूथछ रिल छल - \n\"आखिर ई सभ  क े लक क े ?\" \n \"जरूर एहिमे नेताजीक षियंत्र अथछ । \" \n\"सएि कह ओ एतेक नीितापर उतरर जाएत से नहि बूझा रिल \nछल ।\" \n एहि तरिक र्प्प र्ामक -र्ाम िोबए लार्ल ।  \nिोि े  कालक बाद िक्मतनाि िमरा फोन क े लक - \n\"कतए छी ?\" \n\"ड े र े मे?\" \n\"जल्दी हनकलू । िम ओतहि आहब रिल छी । \" \n\"की भेलैक ?\" \n\"आहि र े  बा! अिाँक ेँ  सेिो नहि बूझल अथछ ? साौंसे दुहनआमे िल्ला \nभए र्ेल आथछ। \" \n\"बात की छ ै क से किि ने। \" \n\"शििापर रक िढ़ा देने रिैक । संजोर्सँ ओकर जान बँथि र्ेलैक \n। मुदा ?\"  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"मुदा की ?\" \n\"तकर बादो ओ सभ शििाक अथपताल धरर पछोि क े ने \nरिल, िािलक जे ओतहि साफ करबा दी। \" \n\"से क े ना ?\" \n\"एतेक बात फोनपर करब ठीक नहि । िम पहुँथिए रिल छी । संर्े \nओतए िलब । सभ बात अपने बूक्षझ जेबैक । \" \n\"ठीक छ ै क आबि । \" \n \n \n-रबीतद्र नारायर्ण थमश्र , हपताक नाम: थवर्ीय सूयग नारायर्ण थमश्र , माताक \nनाम: थवर्ीया दयाकािी देवी , बएस: ६९ वषग, पैतृक ग्राम: अि े र डीि , मातृक: \nशसन्तघआ ड्योढ़ी , वृथत: भारत सरकारक उप सथिव (सेवाहनवृत्त) , थपेिल \nमेरोपोशलटन मक्षजथरेट , ददल्ली(सेवाहनवृत्त) , शिक्षा: ितद्रधारी थमथिला \nमिाहवद्यालयसँ बी.एस -सी. भौथतक हवज्ञानमे प्रथतष्ठा : ददल्ली हवश्वहवद्यालयसँ \nहवथध थनातक , प्रकाशित क ृ थत: मैथिलीमे: प्रकाि न वषगः २०१७ १.भोरसँ साँझ \nधरर (आत्म किा) ,२. प्रसंर्वि (हनवंध) , ३.थवर्ग एतहि अथछ (यात्रा प्रसंर्) ; \nप्रकािन वषगः २०१८ ४. फसाद (किा संग्रि) ५. नमथतथयै (उपतयास) ६. \nहवहवध प्रसंर् (हनवंध) ७.मिराज(उपतयास) ८.लजकोटर(उपतयास) ; \nप्रकािन वषगः २०१९ ९. सीमाक ओहि पार(उपतया स) १०.समाधान(हनवंध \nसंग्रि) ११.मातृभूथम(उपतयास) १२.थवप्नलोक(उपतयास) ; प्रकािन \nवषगः२०२० १३. िंिनाद(उपतयास) १४.इएि थिक जीवन(संस्मरर्ण) १५.ढिैत \nदेबाल(उपतयास) ; प्रकािन वषगः २०२१ १६. पािेय(संस्मरर्ण) १७.िम आहब  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 59 \nरिल छी(उपतयास) १८.प्रलयक परात(उपतयास) ; प्रकािन वषगः २०२२ \n१९.बीथत र्ेल समय(उपतयास) २०.प्रथतहबम्ब(उपतयास) २१.बदशल रिल \nअथछ स भहक छु (उपतयास ) २२.राष्र मंददर(उपतयास) २३.संयोर्(किा संग्रि) \n२४.नाथि रिल छशल वसुधा(उपतयास) २५.दीप जर ै त रिए (उपतयास)।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.र बीतद र न ार ायर्ण थमश्र - जय मिाकाल  \n \nरबीन्दर नारायण चमश्र \nजय महाकाल  \n  \nकोरोनाक आक्रमर्णक बाद क ै कसाल धरर िमरा लोकहन घर े मे बंद \nरिलहुँ । कोरोना कम भए र्ेलाक बादो ओकर भय बनल रिल । ओकरा \nमोन स ँ िटबामे स ेिो हक छु  स मय लार् ल। पथछला स ाल बहु त   सोि -हबिारक \nबाद िम दुनू बेकती प्रयार्राज र्ेल रिी। ओहिठामसँ थित्रक ु ट सेिो घुमल \nरिी। प्रयार्राजसँ सटले मेजा तिसीलमे एनटीपीसीक कारिानाक \nआवासीय पररसरमे सेिो िमसभ रिल रिी। तकर बादसँ घर े पर छलहुँ। \nअथतु ,मोन बहुत ददनसँ कतहु घुमबाक िेतु व्यग्र छल। आखिर िमसभ \nमिाकालेश्वर ,ओमकार े श्वरक दिग न करबाक मोन बनेलहुँ । ताहि िेतु इतदौरमे \nरिबाक जोर्ार सरकारी िोलीड े  िोममे भए र्ेल। र े लक हटकट सेिो कहट र्ेल। \nएतेकक बादो चििंता भए जाए जे जाइत -जाइत थवाथ थ्य अनुक ू ल रहि सकत \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 61 \nहक नहि ? आखिर ओ ददन आहबए र्ेल। िमसभ बाइस जुलाइक िारर बजे \nटैमसीसँ नईददल्ली टीसन हबदा भए र्ेल हु ँ । र ेन  छु टबाक  स मय पौन े स ात  \nबजेसँ एकघंटा पहिने िम दुनू बेकती टीसन पहुँथि र्ेलहुँ ।  \nटीसनपर पहुँिलाक बाद एकटा क ु ली ठीक क े लहुँ । टीसनपर यदद \nक ु लीक ेँ  पता लाहर् जाइत छ ै क जे यात्री एसीफथट कोिसँ जेताि तँ ओकर \nदर दुर्ुतना तँ भइए जाइत छ ै क । तिाहप दुसए टाकामे िमरसभ क बात बहन \nर्ेल। आर्ू -आर् ू स ामान स भक  स ंर्  क ु ली आ त क र  पाछू-पाछू  िम दु न ू बेक त ी \nहबदा भेलहुँ । अजमेरी द्वारर ददसक एथकलेटरपर पहिने ओ आ तकरबाद \nिमसभ पैर रिलहुँ। देखिते-देखिते क ु ली कतएसँ कतए िशल र्ेल। िम आ \nश्रीमतीजी संर्े रिी। एथकलेटरपर  हुनकर पैर ठीकसँ नहि बैशस सकलहन। \nपररर्णाम भेल जे आधासँ ऊपर र्ेलाक बाद हुनकर पैर हपछहि र्ेलहन। िम \nअकिका र्ेलहुँ । ओ एथकलेटरपर भशसआइत बुझेलीि। रच्छ भेल जे कहुना \nक ए ओ ओक र  रे लींर् क ेँ  िाथम लेलीि। यदद  स े न हि िोइत  त ँ ओ पाछू  भरे \nिशसतथि आ पता नहि की िोइत ? साइत एकटा बिका ग्रिसँ सथतेमे \nछु टक ार ा भए र् ेल। िमसभ प्लेटफामग नंबर आठपर पहुँथि र्ेलहुँ ।  \nरेन प्लेटफामगपर लार्ल छल । िमरा सामनेमे एसी वनक कोि \nसंख्या एिवन छल। मुदा अिन ओहिमे पैसबाक अनुमथत नहि छलैक। ओकर \nसफाइ िशल रिल छलैक। बािर बहुत र्मी छलैक। तेँ िम प्रयास क े लहुँ जे \nजल्दीसँ ओहि हडब्बामे िशल जाइ। ताहि िे तु ओहिमे कायगरत एकटा \nकमगिारीक ेँ  आग्रि क े शलऐक । ओ सिमथत दए देलक। िमदुनू बेकती रेनक \nओहि हडब्बामे पैशस र्ेलहुँ आ अपनसीटपर िशलओ र्ेलहुँ । मुदा ताबते आरो \nयात्रीसभ सेिो ओहि हडब्बामे पैशस जेबाक दुराग्रि करए लार्ल। ओहिठाम \nकायगरत कमगिारीसभ से मना कए द ेलक ै क। तकर  बाद िल्ला िुरु भए र्ेल।   62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-अिाँ हिनकासभक ेँ  तँ जाए देशलअहन। िमसभ हकएक नहि \nजाएब ? िमरो तँ हटकट अथछ।  \nआखिर एकटा कमगिारी िमरा किलक - \n-अिाँसभ बािर िशल जाउ । दोसर यात्रीसभ पर े सानी कए रिल \nअथछ। जिन हडब्बा िलबाक िेतु तैयार भए जेतैक तिन फ े र िशल आएब।  \n-एिनो कतहु भेलेक अथछ ? िमसभ बूढ़ छी। बािर दम फ ु शल रिल \nछल। तोर े सभक किलाक बाद िमसभ एहिठाम अएलहुँ अथछ। िमरासभक ेँ  \nहटकट अथछ ,एिी हडब्बामे जेबाक अथछ ,तिन एतए बैशसओ र्ेल छी ,फ े र बािर \nहनकलबाक कोन बात भेलैक ? \nमुदा ओ सभ अहि र्ेल। तिन िमहँ धमकी देशलऐक।  \n-बेस तँ िम र े लमंत्रीक ेँ  शसकाइत कर ै त छी।  आखिर िमरालोकहन \nवररष्ठ नार्ररक छी। उथित हटकट लेने छी आ एिी रेनसँ एिी हडब्बामे जेबोक \nअथछ। तिन हकएक उतरर जाउ ? \nर े लमंत्रीक नाम सुहनतहि ओसभ सकदम भए र्ेल। िमरासभक \nआर्ूक परदा थघथि देलक। िमहुँसभ हनिेनसँ बैशस र्ेलहुँ ।  \nआखिर रेनक हडब्बा िुजल। यात्रीसभ धराधर अपन -अपन सीटपर \nबैशस र्ेलाि। िमसभ तँ पहिनहिसँ बैशसए र्ेल रिी। िमरा कोि संख्या \nएिवनमे िाथयका संख्या सात आ नव रिए। दुनू हनिुलक े  सीट छल। ऊपरक \nएकटा यात्री आहब र्ेल रिथि। दोसर यात्री मिुरासँ रेन पकिताि ,से बात \nटीटी बजलाि।   विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 63 \n हनयत समय सात बाक्षज कए पतद्रि थमनटपर रेन िुजल। िमसभ \nबहुत प्रसतन रिी। रेन िोिबे कालमे अपन र्थतसँ िशल रिल छल। टीटी \nअएलाि। िमर स भक  न ाम पुछलथि । बस  एत बे। हक छु  आर  न हि । िोिे \nकालक बाद भोजनक आद ेि दे ल र्ेल। एकटा यात्री तँ आनलाइन भोजनक \nआद ेि दे ने रिथि। तेँ हुनकर भोजन मिुरामे रेनमे आहब सकलहन। ताबे तँ \nिमसभ भोज न कए हनखश्चतत भए र्ेल रिी। र े ल भोजनालयसँ   देल र्ेल िमर \nसभक भोजन बहुत साधारर्ण छल। िमरा अफसोि िोअए जे िमहँ हकएक ने \nआनलाइन भोजनक जोर्ार कए लेलहुँ ? \nराथत भरर िललाक बाद रेन हनखश्चत समयसँ एक घंटा पहिने पौने \nछओ बजे इतदौर पहुँथि र्ेल। पतद्रि थमनटमे आटोसँ िमसभ क े तद्र  सरकारक \nिोलीड े  िोम पहुँथि र्ेलहुँ। ओहिठाम मुख्यद्वाररपर कायगरत िौकीदार \nिमरासभक ेँ  भीतर आबए देलक। थवार्त कक्षमे क े ओ नहि छल। िम ओकरा \nपुछशलऐक - \n-एहिठाम क े ओ आदमी नहि अथछ की ? \nओ उत्तर दैत अथछ - \n-िम अिाँक ेँ  आदमी नहि बुझाइत छी की ? \nओकरा आब की कहिथतऐक ? िमरा िुप देखि  ओ बाजल - \n-सात बजे मनेजर अएताि। अिाँ िािी तँ हुनका मोबाइलपर फोन \nकए ददअनु।  \n-हुनकर मोबाइल नंबर आ नाम एकटा कार्जपर शलखि कए थवार्त \nकक्षमे साहट देल र्ल छल। िम हुनका ओहि मोबाइल नंबरपर फोन क े शलअहन  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n। ओिो ओएि बात किलाि - \n-सात बजे धरर अिाँसभ ओतहि बैसू। तकर बादे िम आहब स कब। \nओना कोठरी साढ़ े दस बजेसँ पहिने नहि भेहट सकत। कारर्ण ओ नओ बजे \nधरर िाली िेतैक आ तकर बाद ओकर सफाइ कएल जाएत।  \nिम सामनेमे रािल सोफापर बैशस र्ेलहुँ । ताबतेमे एकटा आर \nपररवार पहुँथि र्ेलाि। ओिोसभ ददल्लीएसँ आहब रिल छलाि। िोि े काल \nहुनकासभसँ र्प्प -सँ हनवृत भेलहुँ। ताबतमे क ौं हटन सप् प क े लहुँ । हनत्यकमग\nिुक्षज र्ेलैक। िमसभ भोरुका िाि दू-दू कपक पीलहुँ । िाि पीलाक बाद \nमोन कनीक आश्वथत भेल। ताबे िोलीड े  िोमक मनेजर आहब र्ेल रिथि। \nहुनक े सँ एकटा रैभेल एज ें टक मोबाइल नंबर लेलहुँ। िम ओकरा फोन कर ै त \nछी-  \n-िमरा लोकहनक ेँ  दस बजेक आसपास मिाकाले श्वर, उज्जैन जेबाक \nअथछ। टैमसीक जोर्ार भए सकत की ? \n-हकएक ने।  \n-कतेक टाका लर्तैक ? \n-एकतीस सए । ओहिमे र्ेनाइ , ओहिठाम प्रमुि थ िानसभ घुमनाइ \nआ वापस इतदौर आएब साथमल अथछ।  \nिम किशलऐक - \n-ठीक छ ै क। अिाँ टैमसी बलाक ेँ  पठाउ।  \nिमसभ एहि बातसँ बहुत प्रसतन रिी जे एतेक आसानीसँ टै मसीक  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 65 \nजोर्ार भए र्ेल। िोिबे कालक बाद टैमसी बलाक फोन आएल । ओ दस \nबजे पहुँथि जाएत । िम सभ सोिलहुँ जे उज्जैन पहुँथिए कए थछप्रा नदीमे \nथनान करब।   दस बाजहि बला छल हक मनेजर िमरासभक ेँ  कोठरी संख्या \n१०१मे पहुँिा देलाि। िमसभ अपन सामान ओतए राखि बािर हनकलले छलहुँ \nहक टै मसी बला सेिो पहुँथि र्ेल। एकटा झोरामे धोती ,क ु रता ,अंर्पोछा ,सारी \nआदद राखि िमसभ टैमसीमे बैशस र्ेलहुँ । टैमसी अपन र्ंतव्य ददस हबदा भेल। \nवािनिालक बहुत मधुर थवरमे र्बैत िनुमान िालीसा बजा रिल छलाि। \nबािर मौसम बहुत सुिद छल। मेघ लार्ल छल। कतहु कोनो पर े सानी नहि \nछल। टैमसी तीव्र र्थतसँ अपन र्ंतव्य मिाकालक दरबार ददस बहढ़ रिल छल \n। \nमिाकाल मंददर  \nिमसभ बारि बजेक आसपास उज्जैन पहुँथि र्ेलहुँ। सभसँ \nपहिने   थछप्रा नदीक घाटपर पहुँिलहुँ। िप् पल कार े मे राखि देने रहिऐक । \nकारसँ उतरर नदीक घाट धरर जेबामे बहुत कष्ट भेल कारर्ण   साौंसे पातर -पातर \nपािरक टुकिीसभ पसरल छल जाहिपर पैर रखितहि र्ि ै त छल । थछप्रा \nनदीक पाहन तँ जुिसीतलक कादोसँ बेसी मैल छल। ओहि पाहनमे निा कए \nकी िुद्ध िोएब ? अपना मोने सोिलहुँ। तिाहप िम दुनू बेकती बेरा बेरी पाहनमे \nक हु न ा क ए डुबक ी लर् ओलहु ँ । ओहिठाम आस पास मे बिी-बिीटा मरल \nमाछसभ   पिल छल जकर दुर्गतधसँ ओतए रिब बहुत मोसहकल बुझाइत \nछल। संभवतः नदीमे बेसी पाहन बहढ़ र्ेलापर माछसभ बािर   िशस पिल आ \nओतहि मरर र्ेल। जल्दीसँ थनान कए िमसभ कार लर् पहुँिलहुँ । लर्ीिेमे \nमिाकाल भैरवक मंददर छल। िमसभ ओतए भैरवक दिगन करबाक िेतु \nपाँथतमे लाहर् र्ेलहुँ। मुदा ओ पाँथत की छल बुझू लोकसभ क्षजलेबी जकाँ घुथम \nरिल छल। पाँि सएसँ बेसीए लोक ओतए पाँथतमे लार्ल छलाि। बहुत नह - 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनह लोक आर्ू बढ़ ै त छल। िोि े-िोि े  कालपर सेिो बंद भए जाइत छल। \nिालथत देखि िमरा तँ बहुत चििंता िोइत छल।  \n-कहि नहि किन धरर दिगन िोएत ?-िम हुनका बेर -बेर कहिअहन।  \n -मिाकालेश्वरक दिगन सेिो करबाक अथछ। पता नहि कोना की \nिोएत ? एनामे क े ना दिगन िोएत ?-िम दुनू बेकती आपसमे र्प्प कर ै त रिी। \nमुदा आब कएले की जा सक ै त छल ? पाँथतक बीिसँ वापसो िोएब संभव नहि \nछल। िमरा सभक ें    मैथिलीमे र्प् प कर ै त सुहन सामनेमे भेहट र्ेलाि \nसमथतीपुरक मैथिल परर वार। ई थिक अपन भाषाक िमत्कार  !\nहुनकासँ   र्प्प कए मोन कनी िल्लुक तँ भेबे कएल । आब िमसभ \nमुख्यमंददरपर आहब र्ेल रिी। लर्ीिेमे मुदाग धि - धि जरर रिल छल। साौंसे \nओकर धुआं पसरर रिल छल। भमत लोकहनक जयकारा सेिो िशलए रिल \nछल,,,। जय श्रीकाल भैरव ,,,! संभवतः ई दृश्य मोनमे ज्ञा न उत्पतन कए \nसक ै त छल। व्यिगक लालसासँ मोनमे उिाट उत्पतन कए सक ै त छल। मुदा से \nिोइत किाँ अथछ ?  लोक ओतहु भैरव बाबासँ अपन अनेक कामनाक प्राग्प्तक \nिेतु प्रािगना कर ै त रिैत अथछ।  \nलर्भर् दू घंटा पाँथतमे घुमैत रहि र्ेलाक बाद िमसभ भैरव मंददरक \nर्भगर्ृि लर् पहुँिलहुँ । मंदद रमे भैरवक आर्ूमे मोसहकलसँ एकथमनट समय \nभेटल। मोने -मोन हुनका प्रर्णाम कए आर्ू बहढ़ र्ेलहुँ । ताबे िमसभ बहुत \nिाहक र्ेल रिी। वषागसे जोर पकहि लेने छल। ओतए ठाढ़ प्रिरीक ेँ  िम मदथत \nकरबाक र्ोिार लर्ेलहुँ । िमरासभपर ओ दया क े लक । ओ िमरास भक ेँ  पाछू \nबाटे हनकाशल देलक जाहिसँ वा पसीमे फ े रसँ पाँथतमे नहि लार्ए पिल। मुदा \nबािर हनकशलतहि वषागमे फ ँ शस र्ेलहुँ । ओहिठामसँ जूता थटौंड धरर जाएब \nपराभव भए र्ेल छल। कहुना कए शभजैत -थततैत िमसभ जूता थटौंड पहुँिलहुँ  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 67 \n। अपन-अपन जूता-िप् पल लेलहुँ । ओहिठामसँ शभक्षजते आर्ू  बहढ़ \nवािनिालकक ेँ  ताहक रिल छलहुँ हक छत्ता लेने ओ देिाएल । मुदा ताबे तँ \nिमसभ नीकसँ शभक्षज र्ेल रिी। ओिी िालथतमे िमसभ टैमसीमे बैशस \nमिाकाल मंददर ददस बहढ़ र्ेलहुँ ।  \nमिाकालक हनत्य भोर े  ब्राह्मीमुहुतगमे भस्म आरती कएल जाइत \nछहन। पहिने ऐहि लेल ओहिराथत सभसँ पहिने जरल मुदागक भस्मक उपयोर् \nिोइत छल। मुदा आब  र्ोइठासँ बनाओल र्ेल भस्मसँ भस्म आरती िोइत \nअथछ। एकरा देिबाक िेतु आननलाइन बुककिंर् सेिो िोइत अथछ । मुदा \nसाओन मासमे दिगनािीक भीिक ेँ  देिैत ई सुहवधा बंद कए देल र्ेल अथछ। \nअथतु , मिाकालक दिगनक िेतु िम िीघ्रदिगनक आनलाइन हटकट कीनने \nरिी। मंददर पररसरमे द्वारर संख्या  िाररसँ िमरासभक ेँ  एहि हटकटक संर्े आर्ू \nजेबाक छल। िमसभ एिी द्वाररसँ आर्ू बढ़ ै त छी। कतहु कोनो पर े सानी \nनहि ,कोनो पाँथत नहि । िमसभ धराधर मंददरमे भीतर धरर प्रवेि कए र्ेलहुँ। \nबहुत नीकसँ मिाकाल मिादेवक दिगन क े लहुँ । तकर बाद मंददरसँ बािर \nअएलाक बाद िमसभ प्रसाद कीनबाक िेतु द्वारर संख्या एक लर् बनल \nखि िक ीपर  र् ेलहु ँ । स ए रु पयाक  द र स ँ यिेष्ट लड्डूक  पैक े ट क ीन लहु ँ । िमस भ \nतकर बाद अपन वािनमे वापस जेबाक ददसामे बढ़लहुँ । एतेक आसानीसँ \nदिगन भए जाएत से नहि सोिने रिी। जहिना भैरव मंददरमे भीि छल तहिना \nएहिठाम एकदम सपाट रथता। लर्ैत अथछ म िाकाल िमरालोकहनपर हविेष \nदया क े लहन। संभवतः िीघ्रदिगनक हटकट रिबाक कारर्ण पर े सानीसँ बिलहुँ \n। मिाकालक दिगनक बाद िमसभ बहुत संतुष्ट छलहुँ। आब आर कतहु जेबाक \nप्रयोजन नहि बुझा रिल छल । ओना वािनिालक आर मंददरसभक ििग \nक े लक । मुदा िमसभ आब कतहु नहि र्लहुँ । सोझे वापसी या त्रा िेतु टैमसीमे \nबैशस र्ेलहुँ ।   68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nइतदौर  \nिमसभ अपन यात्राक मुख्यालय इतदौर बनओने रिी। कतहु \nजाउ ,हक छु  क रू  घुरर  क ए वापस  त ँ घरे  आएब। स ंयोर् स ँ एहि यात्रामे िमर ा \nसरकारी िोलीड े  िोममे जर्ि भेहट र्ेल छल जे सभ तरिेँ सुिद छल । ओतए \nसभ आवश्यक सुहवधा छल। भोजन ,जलिै ,िािक ओररआन  तँ छलिे। तेँ \nिमसभ वापस ओहिठाम आहब र्ेलाक बाद बहुत आराममे रिैत छलहुँ । जेना \nअपने घरमे िोइ। आइ िमरा लोकहनक इतदौरमे दोसर ददन छल। सोम ददन \nिेबाक कारर्ण शिव मंददरसभमे अिाि भीि िेबाक संभावना छल। तेँ िमसभ \nआइ आनठाम नहि जा कए थ िानीय भ्रमर्ण करबाक हनर्णगय क े लहुँ । भोर े  \nजलिै िािक बाद िमसभ ओिी टैमसीसँ नर्र भ्रमर्ण करए हबदा भेलहुँ ।  \nइतदौर सिर पथछला क ै कसालसँ सफाइक माथमलामे   संपूर्णग देिमे \nप्रिम आहब रिल अथछ। एह साल सएि भेलैक । जिन इतदौर सिरमे घुथम \nरिल छलहुँ तँ व्यविाररक रूपसँ प्रत्यक्ष अनुभव भेल जे वथतुतः ई सिर \nअथतिय थवच्छ  अथछ । सददिन सफाइ करबाक िेतु तत्पर कमगिारीसभ। \nथ िानीय लोकोसभ ओहिना कान ठाढ़ क े ने । रोडपर तरकारीक दोकान बला \nसभ जाइत काल एक -एकटा िढ़ उठाबैत देिलहुँ । तकर बाद ओहि थ िानक ेँ  \nबाढ़हनसँ साफ कर ै त देिलहुँ । ओ जिन दोकान बंद कए िशल  तँ सिक \nथिमकन  ,िमिम कर ै त छल ,ओहिना जेना भोरमे रिल िोएत। कतहु क े ओ \nसिकपर अकर -बकर वथतु नहि फ े क ै त। कोना ने औअशल आओत ई \nसिर ?मोनमे िोअए जे आन -आन सिरमे ई र्ुर्ण लोकमे हकएक ने अबैत \nछहन ? \nइतदौर सिर भ्रमर्णक क्रममे िमसभ सभसँ पहिने िजराना र्र्णेि \nमंददर पहुँिलहुँ । ई मंददर अहिल्याबाई िोल्कर बनओने छलीि। मुख्य मंददरमे  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 69 \nर्र्णेिजीक भव्य प्रथतमा थ िाहपत अथछ। लर्पासक छोट -छोट मंददरमे आन-\nआन देवतासभक मूर्तिं थ िाहपत छहन। किल जाइत अथछ जे   एहिठाम \nलोक स भ ज े हक छु  अशभलाषाक  क ामन ा क रै त  छथि स े प्राप्त  िोइत  छहन । \nमंददरमे दिगन क े लाक बाद िमसभ िोि े काल ओतहि बैसलहुँ । ओहिठामसँ \nिमसभ पहुँिल हुँ अतनपूर्णाग मंददर । एहि मंददरमे अतनपूर्णागक मूर्तिं थ िाहपत \nअथछ। िारूकात अथतिय थवच्छ पररसरक बीिमे िम -िम कर ै त अतनपूर्णागक \nमंददर देिैत बनैत छल । िमसभ बहुत नीकसँ दिगन क े लहुँ । लर्ैत छल जेना \nएकटा बहुत पहवत्रथ िानमे पहुँथि  र्ेल छी।  \nसिरमे घुमैत -िा पहुँिलहुँ । राजवािा मिल घुमैत िमसभ राजवा\nमध्य प्रदेि राज्यक इतदौर ििरमे अवस्थ ित एक राजमिल छी । ई मिल \nलर्भर्  200 साल पहिने बनल छल । एहि मिलक वाथतुकला फ्र ें ि , मराठा \nआ मुर्ल िैलीक अनेक रूप आ वाथतुकला िैलीक थमश्रर्ण अथछ । सात \nमंक्षजला एहि भवन मे हनिला तीन मंक्षजला संर्मरमरक बनल  छल । ऊपरका \nिारर मंक्षजला सार्ौनक लकिीक सिायतासँ बनल छल । राजबादा ९१८ फीट \nलंबा आ २३२ फीट िौिा एहि भवनक प्रवेि द्वार ६ .७० मीटर ऊ ँ ि अथछ , जकर \nसंरिना हितदू िैलीक मिल जकाँ अथछ । राजवािा अपन इथतिास मे तीन बेर \nजरर िुकल अथछ आ  1984 मे अंथतम बेर लार्ल आहर् मे एकरा भा री \nन ुक स ान  पहु ंिल छल। आइ मात्र बािर ी भार्  अक्षुण्र्ण अथछ। ओहि मिलमे \nघुमलाक  बाद  बािर  आहब िमस भ हक छु  फोटो थघिलहु ँ । क ै क बेर  ओहि \nहविाल मिलक ेँ  देिैत रिलहुँ आ तकर बाद आर्ू बहढ़ र्ेलहुँ ।  \nइतदौर र्ेलहुँ आ ओहिठामक छप्पन दोकानमे जा कए मनपससिंद \nिलझप्पी नहि क े लहुँ तँ की क े लहुँ ? इतदौरक    पोिा क्षजलेबी,पानी पुरी ,दिी \nपुरी ,िोपरा पट्टी,र् ाें द क  लड्डु,किौरी आ पान बहुत प्रशसद्ध अथछ। पोिा क्षजलेबी \nतँ भोर े -भोर सिरमे सभठाम भेहट जाएत । िमसभ दुपिररआमे छप्पन दोकान  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलर् पहुँिलहुँ । एकपाँथतसँ दुनूकात छोट-छोट दोकान सभमे अनेक प्रकारक \nभोजन सामग्रीसभ उपलब्ध छल। िमसभ िोि बहुत िेलहुँ । तकर बाद आर्ू \nबहढ़ र्ेलहुँ। तकर बाद िमसभ पिािीपर बनल जैनसभक प्रशसद्ध तीिगथ िल \nर्ोमतहर्रर र्ेलहुँ। ओतए िौबीसो तीिांकरक ेँ  समर्पिंत िौबीसटा संर्मरमरक \nमंददर अथछ। र्ोमतेश्वरक एमक ै स फीट उ ँ ि मूर्तिं सेिो आकषगर्णक क े तद्र अथछ। \nरहवददन क ए ओहिठाम आर्ततुक लोकहनक ेँ  दालबाटी िेबाक अवसर भेटैत \nछहन। साँझमे ओहि पिािीपरसँ सूयागथतक दृश्य बहुत मनोरम िोइत अथछ। \nपर ं तु,िमसभ ओ दृश्य नहि देखि सकलहुँ ।  \nअहिल्याबाई िोल्कर इतदौरक नामसँ जुिल छथि। ओ बहुत धार्मिंक \nप्रबृथतक छलीि । ओ संपूर्णग भारतमे प्रशसद्ध मंदद रसभक जीर्णाेद्धार \nकरओलीि। नव मंददर ,धमगिाला सभक थ िापना सेिो करओलीि। एहिमे \nकािीहवश्वनाि मंददर ,वारार्णसी,सरयू घाटपर हनर्मिंत राम \nमंददर ,बद्रीनाि ,द्वारकाधीस ,क े दारनाि ,आेंकार े श्वर ,आ \nरामेश्वरममे   मंददर ,धमगिाला आददक थ िापना करबओलथि।  \nओमकार े श्वर मंददर  \nसोमददन इतदौर भ्र मर्णक बाद मंर्लददन िमसभ भोर े  ओमकार े श्वर \nमिादेवक दिगनक िेतु हबदा भेलहुँ । मंर्ल ददन रिबाक कारर्ण िम दुनू बेकती \nउपासमे रिी। तेँ की ? मोनमे ततेक उत्साि छल जे उपासक कारर्ण कहनको \nपर े सानी नहि बुझाएल । रथतामे िमसभ एकठाम िाि जरूर पीलहुँ । तकर \nबाद वािनिालक िलबैत रिल अपन वािन आ िमसभ लैत रिलहुँ ओहि \nसुंदर मौसममे पिािी यात्राक आनतद। आकासमे मेघ उमरर -घुमरर रिल छल \n। िबा से मंद-मंद बहि रिल छल। दुनू द िॅस पिािी आ बीि -बीिमे बोल बम \nकर ै त कमरिुआसभ आर्ू बढ़ ैत जा रिल छल। एिन सुिद यात्रा िोएत  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 71 \nतकरा िमर कहनको अनुमान नहि छल। अहपतु ,िमरा कनी -मनी डरो िोइत \nरिए। पता नहि पिािी सिकपर वािन कोना िलत ,आदद ,आदद । मुदा से सभ \nहक छु  न हि छल। लाहर्  र िल छल ज ेन ा िारू क ात स ँ आन तद क  वषाग भए र िल \nअथछ। एहि तरिेँ लर्ातार दू घंटा वािन िलैत रिलाक बाद पहुँथि र्ेल \nओमकार े श्वर।   \nसभसँ पहिने िमसभ नमगदा नदीक घाटपर र्ेलहुँ । नदीमे कातेमे \nबेरा -बेर ी थ न ान  क े लहु ँ । हक छु  फोटो स ेिो खि िलहु ँ। त क र  बाद  ओमक ारे श्वर  \nमंददर ददस हबदा भेलहुँ । िमरासभक ेँ  िीघ्र दिगन करब ॅाक हटकट छल। \nतिाहप मंददरक द्वाररएपर एकटा पंडा प्रथताव देलाि - \n-िमरा संर्े िलू । िम नीकसँ मिादेवक र्भगर्ृिमे दिगन करा देब। \nमिादेव पर जलो ढरबा देब।  \n-मुदा िमरासभक लर्मे तँ िीघ्रदिगनक हटकट अथछ ? \n-तेँ की ? ओहिसँ अिाँ मिादेवपर जल िोि े  ढारर सकब। िम तँ \nअिाँक ेँ  जलाशभषेक करा देब। र्भगर्ृिमे तुर ं त पहुँिा देब।  \n-िमरा कतेक भुर्तान करए पित ? \n-एर्ारि सए।  \n-िम एतेक टाका नहि द ेब।  \nओहि पंडासँ बहुत मोसहकलसँ जान बिा कए िमसभ आर्ू बढ़लहुँ \n। िोिबे फटकी र्ेल िोएब हक एकटा युवक पंडा फ े र ओिने प्रथताव लए \nउपस्थ ित भए र्ेलाि । िम हुनका किशलअहन    72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-पाँिस ए टाक ा द ए स क ै त  छी। एहिस ँ बेस ी हक छु  न हि। \nओ तैयार भए र्ेलाि । तकर बाद ओ आर्ू -आर् ू आ िमस भ पाछू-\nपाछू  ज ा र िल छलहु ँ । िमर  श्र ीमत ीज ीक िािमे िीघ्रदिगन बला पिी छलहन। \nसे देखि कए एकटा सेवादार ओहि युवक पंडाक ेँ  टोकलक ै क-  \n-हिनकासभक ेँ  तँ िीघ्र दिगनक हटकट छहन।  \nिािसँ इसार दैत ओ आर्ू बाजल - \n-हिनकासभक ेँ  ओहि बाटे लए जाहुन।  \nत क र  बाद  पंडा र थ त ा बद ललक । िमह ँस भ ओक र  पाछू -पाछू  िलैत  \nढ़ीनुमा रथतामे लोक ठसल छल। मोसहकलसँ पाँि रिलहुँ । बहुत संकीर्णग सी\nमीटर आर्ू मंददरमे प्रवेि करबाक द्वारर छल। मुदा ओतए पहुँिबे पराभव \nलाहर् रिल छल। ऊपरसँ लो कसभ बजैक जे बारि बजेक बाद   एक घंटाक \nिेतु मंददर बंद भए जाएत । िमसभ एहि बातसँ आर चििंथतत रिी । मुदा से \nनहि भेल। िोिबे कालक धमकम -मकीक बाद िमसभ आेंकार े श्वर मंददरक धु\nद्वाररसँ भीतर पैशस र्ेलहुँ । पैशस तँ र्ेलहुँ ,मुदा आर्ू -पाछू लोक स भ लर् ैत  छल \nहपथि देत। दिगनक तँ भर्व ॅाने माशलक । आखिर जेना -तेना ओ पंडा लोटामे \nजल लेने आर्ू-आर् ू आ िमस भ ओक र  पाछू-पाछु  मिाद ेवक  आर् ूमे पहु ँथि \nर्ेलहुँ। बेरा-बेरी मिादेवपर जल ढारलहुँ  , प्रर्णाम क े लहुँ  आ आर्ू बहढ़ र्ेलहुँ।  \nमिादेवक दिगन कए िमसभ बािर भेले छलहुँ हक पंडा िमरा िमर \nिाि पक हि क ए हक छु  मंत्र पढ़ए लर् लाि। ज ाबे िम हक छु  स त क ग  िोइत हु ँ त ाबे \nतँ ओ बहुत आर्ू बहढ़ र्ेल रिथि। िम पुछशलअहन - \n-ई की भए रिल अथछ ?  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 73 \n-अतनदान । कमसँ कम एर्ारि सएक  दान ।  \n-फ े र ओएि बात ? िम तँ अिाँक ेँ  पाँि सए र्छने छी। बस ओतबे \nदेब।  \nश्रीमतीजीक इसारा पाहब िम एक सए आर हुनका दए फारकत \nभेलहु ँ । ज ान मे ज ान  आएल। दु न ूर् ोटे क हन क  िहट क ए स ुथ त ेलहु ँ । हक छु  फोटो \nसेिो खििल र्ेल। तकर बाद आर्ू बहढ़ र्ेलहुँ।  \nअफसोि आ दुिक बात अथछ जे एतेक पैघ ध मगथ िानमे एिन \nक ु व्यवथ िा हकएक अथछ ?पंडासभ एना हकएक कर ै त अथछ जे दिागनािीसभ \nितप्रभ रहि जाइत छथि। संबंथधत व्यवथ िापकलोकहनक ेँ  एहिपर ध्यान देबाक \nप्रयोजन अथछ। ओमकार े श्वर मिादेव एकादि ज्योथतरसलिंर्मे मानल जाइत \nछथि। कतए कतएसँ लोक हुनकर दिगन करए िबैत छथि। लोकसभक श्रद्धामे \nकोनो कमी नहि अथछ। सोमददनक तँ ओहिठाम जाएब आ दिगन करब बहुत \nमोसहकल काज अथछ । मुदा जाहि थतरक व्यवथ िा िेबाक िािी से नहि \nबुझाएल। मिाकालेश्वर मंददरमे तँ एकर क ै क र्ुर्णा बेसी नीक व्यवथ िा \nदेिबामे आएल। ई एकटा मिज संयोर् छल हक एहिना िलैत अथछ से तँ नहि \nकिल जा  सक ै त अथछ। िमसभ एहि बातसँ बहुत प्रसतन रिी जे दू ददनक \nभीतर दूटा प्रशसद्ध ज्योथतरसलिंर् मिादेवक दिगन भए सकल। कतेको सालसँ \nसोिैत छलहुँ ,से सपना पूर्णग भेल। हनखश्चत रूपसँ ई मिादेवक क ृ पेसँ संभव \nभेल । \nमािेश्वर \nआेंकार े श्वर मिादेवक दिगनक बाद िमसभ मािेश्वर हबदा भेलहुँ  । \nअहिल्याबाइ िोल्करक समयमे इतदौरक िासन मािेश्वरसँ कएल र्ेल छल ।  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिमसभ मािेश्वरमे अहिल्याबाइक मिल आ लर्पासमे बनल मंददरसभ \nदेिलहुँ । हुनकर मिलकक भूतलपर ओसाराक ठीक सामने नमगदा नदी छथि। \nकिल जाइत अथछ जे अहिल्याबाई हनत्य राज -काज िुरु करबासँ पहिने \nओतए ठाढ़ भए नमग दाक दिगन कर ै त छलीि । तकर बादे ओ राजकाजमे िाि \nलर्ाबथि। कनीक े  िहट कए अिंड दीप जर ै त अथछ। किल जाइत अथछ जे \nओ एर्ारिटा दीप पाँि िजार साल सँ जरर रिल अथछ। दीप जरर तँ रिल छल \nअबथसे मुदा पाँि िजार सालक बातक पुथष्ट क े  करत ? \nमाण्डू )माण्डवर्ढ़(  \nिमसभ   मिाकालक दिगन कए लेने  रिी। आेंकार े श्वर मिादेवक \nदिगन सेिो कए लेने रिी । लौटतीमे मािेश्वर सेिो भए आएल रिी। इतदौर \nसिरक प्रमुि -प्रमुि थ िान सेिो घुथम ल ॅेन े र िी। िमर ास भ लर्  आबो हक छु \nसमय छल। वापसी र े ल हटकट २८ जुलाइक छल। सत्ताइस जुलाइक िमसभ \nमाण्डू ज ेबाक  हन र्णगय क े लहु ँ । ओिी टैमस ीबलास ँ र्प्प पमका कए लेलहुँ । \nस त्ताइस  ज ुलाइक  भोरे  स ाढ़े स ात  बज े िमस भ माण्डू हबद ा भए र् ेलहु ँ । माण्डु \nइतदौरसँ सतानबे हकलोमीटर फटकी अथछ। ई सिर पिािीपर अवस्थ ित अथछ। \nपयगटकलोकहन ओहिठामक वषागक आनतद लेबाक िेतु बहुत उत्सुक रिैत \nछथि। माण्डू  धार क्षजलाक वतगमान मण्डव क्षेत्रमे एक प्रािीन सिर अथछ । ई \nपखश्चमी मध्य प्रदेिक मालवा आ हनमार क्षेत्रमे अवस्थ ित अथछ । एकर िारू \nकात पािरक देबाल अथछ जाहि पर दरवाजा )र्ेटवे (कबिंदीदार अथछ । इतदौरसँ \nमाण्डुक  र थ त ा बहु त  न ीक  अथछ। बाद मे हक छु  पिािी र थ त ा भेटल ज त ए \nबाक प्रयोजन रिैत अथछ। लर्भर् साढ़ े दस टेमसीक ेँ  कनी सावधानीसँ िले\nबज े िमस भ माण्डु पहु ँथि र् ेल र िी। इतद ौर स ँ हबन ा ज लि ै क े न े िमस भ हबद ा \nभए र् ेल र िी। त ेँ माण्डु पहु ँथि िमस भ स भस ँ पहिन े हक छु  ज लि ै क े लहु ँ । \nतकर बाद घुमए हबदा भेलहुँ । संयोर्सँ एकटा बहुत नीक  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 75 \nमार्गदिगक (र्ाइड ) भेहट र्ेलथि। एक िजार रुपया मे ओ साौंसे घुमा देताि  ,से \nकिलथि।  \nरानी रुपमती आ सुल्तान बाज बिादुरक दुिातत प्रेमकिा  \nस ुल्तान  बाज  बिादु र  माण्डू क  अंथत म थ वत ंत्र ि ास क  \nछलाि | एकबेर जिन ओ शसकार करए हनकलल रिथि तँ नमगदा नदीक \nकातमे एकटा वाशलकाक ेँ  अपन संर्ीसभक संर्े िेलाइत देिलथि। ओ बहुत \nमधुर थव रमे र्ाहब रिल छशल। बाज बिादुर थवयं संर्ीतप्रेमी छलाि। ओ ओहि \nवाशलकाक मधुर संर्ीतसँ ततेक प्रभाहवत भेलाि जे ओकरासँ हबआि करबाक \nप्रथताव दए देलहन। ओ वाशलका एहि सतगक संर् हबआि करबाक िेतु तैयार \nभए र्ेशल जे ओ कोनो एिन मिलमे रितीि जतएसँ अपन थप्रय नदी नमगदाक \nहनत्य दिग न कए सकथि। तकर बाद हुनकर हबआि सुल्तान बाज बिादुर संर्े \nभेलहन। तकर बादे र े वाक ु ण्डक हनमागर्ण भेल छल। रानी हनत्य रानीरुपमती \nमंडपक नामसँ बादमे प्रख्यात पिािीक िोटीपर बनल मूलतःसेनाक \nअवलोकन िौकीसँ बाज बिादुरक मिल आ नमगदा नदीक दिगन कर ै त छलीि।  \nिमसभ जिन रानीरूपमती मंडप ददस जाइत रिी तिनहु र े वाक ु ण्ड \nलर् दूटा मुदाग जरर रिल छल। अिानक वषाग िुरु भए र्ेल। िमसभ िोि े काल \nओिीमे रहि र्ेलहुँ । वषाग समाप्त भेलाक बाद िमसभ र्ाइडक संर्े हनिाँ \nउतरलहुँ। वषागक समयमे ओहिठामक मौसम बहुत सुिद भए र्ेल छल। \nआकास जेना धुआँ सँ भरर र्ेल िोइक। किल  जाइत अथछ जे क ै कबेर िराप \nमौस ममे र ान ी रू पमत ी न मगद ा द ि गन  न हि क ए पाबथि । माण्डुक  मौस म बेस ी \nकाल तेिन रिैत छल जे धुंधक कारर्ण रानी नमगदा नदीक दिगन नहि कए \nपाबथि। तकर हवकल्पक रूपमे   र े वाक ु ण्ड े क दिगनसँ ओहि संकल्पक पूर्तिं \nकरथि।   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरानी रुपमती आ सुल्तान बाज बिादुरक प्रेमकिा अकबरक \nमाण्डुपर  आक्र मर्णक  क ार र्ण स ंक टमे पहि र् ेल। अक बर  अधम ि ान क ेँ  \nमाण्डू  पर कब्जा करबाक लेल पठा देलहन  | सुल्तान बाज बिादुर मुर्ल \nसेनाक मोकाहबला नहि कए सकलाि आ युद्धमे िारर र्ेलाि। अधम िान रानी \nरूपमतीक ेँ  कब्जा करए िािलक । रानी एहि पररस्थ िथतक ेँ  बूक्षझ आत्मि त्या \nकए लेलहन। एहि तरिेँ सुल्तान बाज बिादुर आ रानी रूपमतीक प्रेमकिाक \nदुिद अंत भए र्ेल ।  \nहितदोला मिल  \nहितदोला मिल या -स्थवंकर्िंर् पैलेस - ऐथतिाशसक िंडिर \nमाण्डू  हकलाक उत्तरी भार्मे रॉयल एतमलेवक हिथसा छ ै क । संभवतः \nई 15वीं िताब्दीक अंतक छ ै क आ सुल्तान थघयाि िाि )1469-1500 (\nक िासनकालमे एक दिगक िॉलक रूपमे बनाओल र्ेल रिैक , जे अपन \nभोर्वादी जीवनिैलीक लेल प्रशसद्ध छल ।  \nजिाज मिल  \nई ऐथतिाशसक थ िान ओहि युर्क कारीर्रक अकल्पनीय काज थिक \n। िारू कात पिािी आ िररयर जंर्लसँ घेरल  .आश्चयगजनक , अद्भुत  दृ श् य \nअथछ। जिाज मिल एना बनाओल र्ेल अथछ जेना ओ पाहनमे िेशल रिल \nिोअए। ओकर दू ददसमे पोिरर अथछ आ दू ददसमे क ृ थतम पोिरर बनाओल \nर्ेल अथछ। एहि तरिें ई मिल िारू ददससँ पाहनसँ घेराएल रिैत अथछ । दूटा \nझीलक बीिमे ठाढ़ भव्य , सददयो पुरान जािाज मिल बहुत   र्जब अथछ। \nऊपरसँ  देिलापर लर्ैत अथछ जेना ओ जलसँ िारूददससँ घेराएल एकटा \nज िाज  अथछ। अपन  पर ावत गन  पर  बिैत  माण्डू  क े  जािाज मिल एिन जिाज \nजकाँ लर्ैत अथछ जे िलए बला अथछ। दू टा क ृ शत्रम झील मुंज पोिरर आ  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 77 \nकपूर पोिररक बीि बनल ई एक सए बीस मीटर नमर्र -जिाज मिल - एकटा \nसुरुथिपूर्णग दू मंक्षजला मि ल अथछ । िुजल मंडप , पाहन पर लटकल बालकनी \nआ िुजल छत क े  संर् जिाज मिल एकटा िािी सुि शिल्पकपािरमे \nक ल्पन ाि ील मन ोरं ज न  अथछ। ज िाज  मिलक  हन मागर्ण अद्भुत  अथछ।  रानीक \nथनानर्ृिमे तरि -तरिक ओररआनसभ कएल र्ेल छल ।  ई मिल प्रािीन \nद्भुत  उद ािर र्ण समयमे जल संरक्षर्णक िेतु कएल जा रिल प्रयासक एकटा अ\nअथछ। ओहिठाम वषागक पाहनक ेँ  जल संरक्षर्ण द्वारा बिा कए रािल जाइत \nछल जाहिसँ ओहिठामक हनबासीक ेँ  साल भरर पाहनक ददमकथत नहि िोहन ।  \nकिल जाइत अथछ जे सुल्तान बाज बिादुर संर्ीतसभाक आयोजन \nओहि भवनमे कराओल करथि। ओहि भवनक हविेषता अथछ जे ओकर कोनो \nकोनमे यदद क े ओ हक छु  बाज त  त ँ ओ ध्वहन  एक द म मौशलक  रू पमे भवन क  \nकोनो थ िानसँ सुनाइत अथछ। िमसभ थवयं एहि प्रयोर्क ेँ  क े लहुँ । िमरसभक \nर्ाइड एक कोनपर ठाढ़ भए र्ीत र्ओलथि आ िमसभ ओहि भवनक एकदम \nदोसर कोनटापर ठाढ़ भए ओकरा साफ -साफ सुहन सकलहुँ ,सेिो एकदम \nथपष्ट आ मधुर थवर जेना हक माइक लार्ल िो इक । कहि नहि ई ओररआन \nक े ना कएल र्ेल छल ? \nिोिांर् िािक कब्र , र्ुंबददार संर्मरमरक मकबरा , आओर हविाल \nजामी मस्थजद   सेिो एहिठामक   प्रमुि भवन अथछ ।  \nमाण्डुक  इमलीक  न ामस ँ ज ान ल ज ाइत  अफ्रीक न  फलक  थ िान ीय \nनाम िोरासानी इमली छ ै क जाहि कारर्णसँ एकर जहि िोरासान )प्रािीन \nफारस(िीन भूथममे छ ै क ।क प्रा किल जाइत अथछ जे एहि फलक बीज \nथमस्रक िलीफा न॑ १४वीं स द ीमे माण्डू क  स ुल्तान क ेँ  उपिार मे द ेन े छलाि । \nओतए ठाम -ठाम एहि फलक ेँ  हबकाइत देिशलऐक । पयगटकसभ उत्सुकतासँ  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकरा कीहनतो छलाि आ ओकर छोट-छोट डुक िी ि ाइत ो छलाि।  \nमाण्डुमे प्रमुि -प्रमुि एथतिाशसक थ िानसभ देिलाक बाद िमसभ \nइतदौर वापस हबदा भेलहुँ । एहि बेर वािनिालक नव रथतासँ जा रिल छल \nजाहिमे पिाि नहि छलैक। सोझ -सपाट रथतापर तीव्रर्थतसँ टैमसी अपन \nर्ंतव्य ददस बहढ़ रिल छल। सिकक दुनूकात िररअरी भरल छल। दुर-दूर \nधरर िररअर क ं िन बाध-कर मोन िर्षिंत नहि िोएतबोन देखि क ?ऊपरसँ \nपाहनसे हटहपर -हटपर िशस रिल छल।  \nआब इतदौर मात्र अितीस हकलोमीटर बाँकी छल हक वािनिालक \nर्ुर्लनमसाक िमकरमे रथता बदशल लेलक । ओ दहिना ददस आर्ू बहढ़ र्ेल \n। तकर बाद तँ िुरु भेल र्ामे -र्ाम घुमैत पातर-पातर सिकक यात्रा । रहि-\nसँ सिी रथता पुछए पि ै त छलैक। जतए करहि कए ग्रामीर्णसभ तहु िौबहटआ \nरिैक ताहिठाम तँ िास कए मोसहकल िोइत छल। साइत िमरासभक ेँ  ओहि \nइलाकाक र्ामसभ देिब शलिल छल। से िमसभ नीकसँ देिलहुँ । मुदा \nपर े सानो भेलहुँ । आखिर वािनिालक आठ हकलोमीटर एहि तरिेँ िललाक \nबाद फ े रसँ फोरलेन सिकपर वापस आहब सकल।  िमसभ बहुत िल्लुक \nअनुभव कए रिल छलहुँ । टैमसी फ े रसँ अपन पुरना र्थत धए लेने छल। \nिमसभ एक बेर फ े रसँ हनखश्चतत भावे यात्राक आनतद लैत आर्ू बहढ़ रिल \nछलहुँ । एतबेमे एकटा नीकसन ढाबा देिाएल। िमसभ भुिल तँ रिबे करी। \nओहिठाम नीकसँ भोजन क े लहुँ । तकर बाद इतदौर दूर नहि छल । मोसहकलसँ \nिालीस थमनटक बाद िमसभ अपन ड े रापर पहुँथि र्ेलहुँ ।  \nइतदौर आ आसपासक िमरासभक यात्रा सुिद बनबएमे \nवािनिालकक बहुत योर्दान छल। ओ एकटा समांर् जकाँ सददिन \nिमरासभक संर्े लार्ल रिल । कतहु कोनो पर े सानी नहि िोमए देलक। थनान  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 79 \nकरबासँ लए कए दिगन करबा धरर ओ छाँि जकाँ ि मरासभक संर् दैत रिल। \nिमसभ अिानक रैबेल एजेतसीक माध्यमसँ ओकरा संपक ग मे आएल रिी। \nमुदा पहिले ददन ओकर व्यविारसँ िमसभ बहुत प्रभाहवत भेल रिी् तकर बाद \nतँ िेष सभददन ओकर े सँ सोझे संपक ग  करी। ओ बहुत उथित हकरायामे िमरा \nलोकहनक ेँ  सुरक्षक्षत यात्रा करबैत रिल। ताहि िेतु ओ हनखश्चत रूपसँ धतयवादक \nपात्र अथछ। असलमे   क त बो हक छु  बेक ाल स मय भए र् ेलैक  अथछ,मुदा \nअिनहु नीको लोक अथछए । तेँ ई दुहनआ िशल रिल अथछ आ िलैत रित। \nएकटा अज्ञात सिरमे एकदम अपररथित ओहि वािनिालकक व्यविारसँ से \nअनुभव पमका भेल ।  \nअठ्ठाइस जुलाइक भोर े सँ िमसभ वापसी यात्राक तै यारीमे लाहर् र्ेल \nरिी। थनान -ध्यानक ब ॅाद अथतथिर्ृिक सामने अवस्थ ित हपपलेश्वर मिादेवक ेँ  \nप्रर्णाम कए िमसभ जलिै क े लहुँ । तकर बाद िोि े क हवश्राम सेिो भेलैक। \nसमानसभ बाकसमे राखि लेल र्ेल । दूपिररआमे भोजन क े लाक बाद घंटा \nभरर फ े रसँ हवश्राम क े लहुँ। तकर बाद अथतथि र्ृिक हिसाब -हकताब कएल \nर्ेल। आवश्यक भूर्तान क े लहुँ  आ िमसभ इतदौर र े लवे टीसन ददस हबदा भए \nर्ेलहुँ । एक बेर फ े र रथते -रथते इतदौर सिरक सफाइसँ िमसभ मंत्रमुनध छलहुँ \n। जेना साौंसे सिर हनश्चय कए लेने िोथि जे   सिरक ेँ  थवच्छ रािबाक अथछ। \nतिनहि ई संभवो भए रिल अथछ। मात्र सरकारी प्रया ससँ ई संभव नहि भए \nसक ै त छल। मोनमे ईिो िोइत छल जे देिक आन -आन सिरसभ हकएक ने \nएहिना थवच्छतामे औअशल आहब सक ै त अथछ ? हकएक ने ? मुदा ताहि िेतु \nसभर्ोटेक ेँ  इतदौरबासीसभसँ प्रेरर्णा लेब जरूरी अथछ।   80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 81 \n \n 82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-रबीतद्र नारायर्ण थमश्र , हपताक नाम  :थवर्ीय सूयग नारायर्ण थमश्र , माताक \nनाम  :थवर्ीया दयाकािी देवी , बएस  :६९ वषग , पैतृक ग्राम  :अि े र डीि , \nमातृक  :शसन्तघआ ड्योढ़ी , वृथत  :भारत सरकारक उप सथिव )सेवाहनवृत्त( , \nथपेिल मेरोपोशलटन मक्षजथरेट , ददल्ली )सेवाहनवृत्त( , शिक्षा  :ितद्रधारी \nथमथिला मिाहवद्यालयसँ बी.एस-सी .मे प्रथतष्ठाभौथतक हवज्ञान  :ददल्ली \nहवश्वहवद्यालयसँ हवथध थनातक , प्रकाशित क ृ थत  :मैथिलीमे :प्रकािन \n२०१७वषगः १. भोरसँ साँझ धरर )आत्म किा( ,२  .प्रसंर्वि )हनवंध( , ३ .थवर्ग \nएतहि अथछ )यात्रा प्रसंर्( ; प्रकािन वषगः २०१८ ४  .फसाद )किा संग्रि (५ .\nनमथतथयै )उपतयास (६ .हवहवध प्रसंर् )हनवंध (७.मिराज)उपतयास (\n८.लजकोटर)उ पतयास (; प्रकािन वषगः २०१९ ९ .सीमाक ओहि \nपार)उपतयास(१०.समाधान)हनवंध संग्रि (११.मातृभूथम)उपतयास (\n१२.थवप्नलोक)उपतयास( ; प्रकािन वषगः २०२० १३ .िंिनाद)उपतयास (\n१४.इएि थिक जीवन)संस्मरर्ण(१५.ढिैत देबाल)उपतयास( ; प्रकािन \nवषगः२०२१ १६ .पािेय)संस्मरर्ण (१७.िम आहब रिल छी)उपतयास (\n१८.प्रलयक परात)उपतयास( ; प्रकािन वषगः २०२२ १९ .बीथत र्ेल \nसमय)उपतयास (२०.प्रथतहबम्ब)उपतयास (२१.बदशल रिल अथछ \nस भहक छु)उपतयास (२२.राष्र मंददर)उपतयास (२३.संयोर्)किा संग्रि (\n दीप जर ै त रिए .२५ ( उपतयास )नाथि रिल छशल वसुधा .२४\n।(उपतयास ) mishrarn@gmail.com; m-9968502767 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 83 \n३.पद्य खण्ड \n३.१.पवन थमश्र 'र्ोनौली '- ओ ज मान ा हक छु  आओर  छल \n३.२.आिायग रामानंद मंडल - इ धरती छई/ िम थमथिला छी/ नायक छी िम  \n३.३.राज हकिोर थमश्र -आफद  \n३.४.आिीष अनथितिार - २ टा र्जल  \n३.५.कल्पना झा - रािी  \n \n \n \n \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.पवन थमश्र 'र्ोनौली '- ओ ज मान ा हक छु  आओर  छल \n \nपिन चमश्र 'गोनौली ' \nओ जमान ा वक िु आओर  िल \n \n१.जिन टोल पिोसक पाहुन अप्पन  \nिोइत छल , \nिमरा पाहुनक तरकारीसँ दिी तक  \nहुनक े  घरसँ अबैत छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n२. जिन टोलक या र्ामक बेटी नैिर  \nअबै छल, \nतऽ पूरा टोल आनखतदत िोइत छल , \nरौनक रिै छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n३.जिन र्हमक डाँटी आंर्न - आंर्नमे  \nकटैत काल , \nआंर्नमे हकटी पाटी जकाँ लर्ै छल ! \nओ ज मान ा हक छु  और  छल!! \n४. जिन बेटीक हवयािमे  वर \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 85 \nबररयाथतक लेल टेतट या िोटल नहि  \nलेल जाइत छल , \nपिोशसक दलान हुनक ओछाएन - \nहबछाएन लर्ाएल जाइ छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n५. जिन ककरा िररिानमे ककर धान  \nऔर ककर िरौिी - थिप्स सुिाइत  \nछल ई किनाइ मोसहकल छल , \nजिन डाकपीनक ें  अबैत देखि मनमे  \nउत्सुकता आ थिठ्ठीक इ ं तजार रिै  \nछल! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n६. जिन पाहुन परि अबैत छल  \nघरमे पाबैन थतिार जकाँ लर्ै छल , \nजिन टोलक सब बच् िा साँझमे  \nनुमकािोरी िेलाइत छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n७. जिन बच् िाक जतमददन पर  \nभर्वानक पूजा िोइत छल , \nथत्रीर्र्ण बधैया र्बैत छलीि आर  \nबच् िा र्लामे फ ू लक माला पहिरने  \nअपनाक ें  ििंिाि मानैत छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n८. जिन दीदी - पीसा , मामा- मामी \nजाइत काल िािमे बलजोरी पाइ   86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपकरबैत छल आ िेतन सभ हुनका  \nमना कर ै त छल , \nएहि लेन - देनक बिसमे एक दोसरक ें  \nसप्पत दैत छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n९. जिन कोनो िादी -हवयािमे \nइसक ु लक िमक ै त कररया जूता  \nपहिरनाइ कोनो िानसँ कम नहि  \nिोइत छल , \nज ि न  छु ट्टीमे हिल थ टेि न  न हि \nनानीर्ाम र्ेनाइ पसंद कएल जाइ  \nछल आ बरि भररक लेल मधुर  \nयादक पेटार भरर भरर कऽ अबैत छल  \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१०. जिन हवद्यालयमे शिक्षक िमर र्ुर्ण  \nनहि िमर कमी र्नबैत रिैत छलाि , \nजिन हनमंत्रर्ण थवीक ृ थतक बाथते  \nएक फाँक सुपारी देल जाइत छल , \nहबन ा िाि धोन े घैल छु न ाइ मन ा \nछल! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n११. जिन र्रमीक साँझमे छत पर  \nपाहन थछटनाइ जरूरी िोइत छल , \nजिन ठ ं डाक नरम रौदमे सुइटर  \nबुनल जाइ छल आ बुनाइ पर   विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 87 \nनव -नव खिथसा सुनाएल जाइ छल , \nजिन राथतमे नि कटनाइ मना छल  \nमुनिाइर साँ झमे बाढ़हन लर्ेनाइ  \nिराप मानल जाइत छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१२.जिन बच् िाक आँखिमे काजर , \nमाि पर नजररक टीका जरूरी छल , \nराथत कऽ मौंयाॅ - नानी खिथसा सुनबैत  \nछल इथतयौत - हपथतयौत सेिो सिोदर  \nलर्ैत छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१३. डीजे नहि ढोलकक िाप सोिाओन  \nछल, \nजिन र्ला सुरी ला नहि हिया िोशल  \nकऽ जटाजटीन र्ाएल जाइत छल , \nजिन हवयािमे एक - दू ददन नहि  \nदस - बारि ददन धरर थत्रीर्र्ण र्ीत र्बै  \nछली सालोभरर हवथध -बेभार िोइत  \nरिै छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१४. जिन हबना एसीक े  र े लक सफरमे  \nरोटी या पूिी आलू आर अिारक  \nसंर् बेिद सुअदर्र लर्ैत छल , \nजिन िटर्र - थमठर्र बैरक  \nसुआदक आर्ू जंर्ली काँटक िुभन   88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनीक े  लर्ै छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१५. जिन सब अप्पन लर्ै छल  \nहबना घंटी बजेने बेधरक ककरो  \nघरमे लोक ढूहक जाइ छल , \nजिन टाल - पुल्ली, थिमका आओर  \nआसपास िेलक संर् दोथती क े र  \nपूल बातिल जाइ छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१६. जिन लोक डामट र लर् देिबै लेल  \nकम जाइ छल , डामटर घर पर अबै  \nछल,डामटर सािेबक बैर् उठा कऽ  \nहुनका बािर छोहि एनाइ संथकार  \nआ संथक ृ थत मानल जाइ छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१७. जिन तेतैर और अमरा िटर्र नहि  \nथमठर्र लर्ैत छल , \nजिन प्रत्येक पावहनथतिार पर  \nथिकनी माहटसँ घर छछारल , \nर्ोबरसँ आंर्न हनपल जाइ छल ! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१८.जिन पैघ भाय - बहिहनक छोट भेल  \nकपिा उपिारसँ कम नहि लर्ै छल  \nजिन लू सँ भरल दुपिररयामे नेना  \nसब िाली पएर े  र्ाथछये र्ाछी भेल   विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 89 \nहफर ै  छल, \nजिन बफ ग  बेिैए वालाक डमरू आ  \nलालछिी बेिैए वालाक घंटी सुहन  \nबेि ल' क ' कतेको दूर दौिल जाइ  \nछल! \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n१९. जिन मोबाइल नहि धमगयुर् , \nसररता ,साप्ताहिक हितदुथतान , \nकादन्म्बनी , इ ं हडयाटुड े क संर् िमर  \nददन कटै छल , \nजिन टीवी नहि प्रेमिंदक  \nउपतयास िमरा किानी सुनबै छल , \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल!! \n२०. जिन मुल्तानी माहटसँ क े िक ें  \nर े िमी बनाओल जाए छल  \nजिन दस पाइ क े  िूरन आ र्ोली  \nकमाल कर ै ए छल , \nजिन हपतररया बतगनमे दाशल बनै  \nछल, \nजिन ढ े कीमें  धान क ु टाइत छल  \nऊिहिमें  िूिा क ु टाई छल जाॅ तमें  \nर्हँम हपसाई छल , \nजिन िटनी लोििी - शसलौट पर  \nपीसल जाइ छल  \nआब नै ओ नर्री नै ओ ठांव छल !  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओ ज मान ा हक छु  आओर  छल, \nओ ज मान ा स रर पहु ँ हक छु  आओर  छल!! \n \nपवन थमश्र \"र्ोनौली \" \n१५-०३-२०२१ \n \n- िाटर्थछया , धारा , कोलकाता - 700105, 9433746295; सिायक \nशिक्षक , श्री उमापथत हवद्यामंददर , पखश्चम बंर्ाल सरकार , कोलकाता | \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 91 \n३.२.आिायग रामानंद मंडल - इ धरती छई/ िम थमथिला छी/  नायक छी िम  \n \nआचायष रामानंद मंडल - इ धरती  िई/ हम चमचथला िी/ नायक  िी हम \n१ \nइ धरती िई । \n  \nिान  में छी। \nर्ुमान  में छी। \nर्ुलामी  कौं , \nर्ुर्णर्ान  र्वै  छी। \nराजा  मिाराजा  कौं , \n 92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमहिमा कै , \nबिान  कर ै  छी। \nिम कहव   छी। \nराजा  रानी  कौं , \nनि  शिि  वर्णगन, \nकर ै  छी। \nकभी  राधा  क ृ ष् र्ण, \nत  कभी  र्ौरी  िंकर , \nबनबै  छी। \nकभी  बैष् र्णव, \nकभी  िैव, \nत  कभी  िामत  बनै  छी। \nर्ाजा  भांर्  मांस  माछ कौं  \nबिान  कर ै  छी। \nउच् ि-नीि  कौं , \nभाव रिै  छी।  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 93 \nथमथिला मैथिली, \nआ मैथिल कौं , \nराजनीथत  कर ै  छी। \nकििंदी नै , \nकिक े  भारत  कौं , \nकमजोर  कर ै  छी। \nथमथिला कौं , \nबहु  संथक ृ थत  कौं , \nनष्ट कर ै  छी। \nइ धरती  छै, \nजनक , बुद्ध आ, \nकबीर  कौं  ज्ञान क े । \nइ धरती  छै, \nसीता  आ िनमा  कौं , \nप्रेम क ौं । \nइ धरती  छै,  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिलिेस  लोररक , \nआ बंठा वीर िमार  क ौं । \nइ धरती  छै, \nमांर्ैन , र े र्णु रामफल , \nआ ददनकर  क ौं । \nरामा  इ धरती  छै, \nसभ  मैथिल क े । \n  \n  \n२. \nहम चमचथला िी। \nक ृ षक  जनक  कौं  थमथिला छी। \nिम बेटी सीता  कौं  थमथिला छी। \nिम थमथिला छी। \n बेटा िलिेस  कौं  थमथिला छी। \nिम वीर लोररक  कौं  थमथिला छी।  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 95 \nिम थमथिला छी। \nसाहित्यकार  र े र्णु कौं  थमथिला छी। \nराष्र कहव  ददनकर  कौं  थमथिला छी। \nिम थमथिला छी। \nििीद  रामफल  कौं  थमथिला छी। \nिम ििीद  जुब्बा  कौं  थमथिला छी। \nिम मैथिली छी। \nजन  जन  कौं  बोली मैथिली छी। \nजन  जन  कौं  भाषा मैथिली छी। \nिम मैथिली छी। \nमांर्ैन  कौं  र्ान  मैथिली छी। \nपोिी कौं  भाषा मैथिली छी। \nिम मैथिली छी। \nमैथिल कौं  मायक  भाषा मैथिली छी। \nथमथिला कौं  थमठर्र  बोली मैथिली छी। \nिम मैथिली छी।  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसंवैधाहनक  भाषा मैथिली छी। \nथमथिला मैथिल कौं  भाषा मैथिली छी। \nिम मैथिल छी। \nथमथिला कौं  रिहनयार  मैथिल छी। \nथमथिला में जनमल  मैथिल छी। \nरामा  िम सुच् िा  मैथिल छी। \n  \n३ \n।।नायक  िी हम।। \n  \nिलनायक  नै , \nनायक  छी िम। \nमूकक  नायक  छी िम। \nनेपथ्यक  नायक  छी िम। \nिलनायक  नै , \nबंथित  लोक ै न ,  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 97 \nआवाज  छी िम। \nकबीर  छी िम, \nर्लतक ौं  हबरोधी  छी िम। \nिलनायक  नै , \nबुद्ध छी िम। \nिलिेस , लोररक ,र े र्णु, रामफल  के  \nवंिज  छी िम। \nमांर्ैन  रार्  कौं , \nर्ायक  छी िम। \nिलनायक  नै , \nसीताक  भाई छी िम। \nथमथिलाक  िबरदार  छी िम। \nथमथिलाक  पिर े दार छी िम। \nिलनायक  नै , \nनायक  छी िम। \nसुतल  मैथिल के ,  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजर्ाबे  वाला िम। \nसुच् िा  मैथिल छी िम। \nिलनायक  नै , \nरामा  नायक  छी िम। \n  \n-आिायग रामानंद  मंडल सामाक्षजक  चििंतक  सि  साहित्यकार  सीतामढ़ी।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 99 \n३.३.राज हकिोर थमश्र -आफद  \n \nराज वकशोर  चमश्र, ररिायडष चीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एि.एन .एल.(मुख्यालय), ददल्ली,गाम- अरेर डीह , पो. अरेर हाि , \nमधुबन ी \nआफद  \nककरा लर्तैक नी क कह ? \nनो तब को नो हव पशत्त , \nकी नत बा हढ़ , भूकम्प ,के ? \nमा रल र्ेल जकर िेतैक मथत ।  \n \nमुदा , थि तिबै ने जनबै , बुझबै ने सुझबै , \nअकस्मा त् ,ठा ढ़ भऽ जा एत , आफद , \nदक्षक्ष र्ण सँ ,वा म सँ , अका ससँ ,पता ल सँ , \nआएत ससरल , पाँ तर सॅं , भऽ हन सबद।  \n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nबा ट धऽ कऽ , का त दऽ कऽ , \nरा थत मे , हक परा त भऽ कऽ , \nमा हट दऽ कऽ , पा हन दऽ कऽ , \nभूि ,आ हक धन -घा हन दऽ कऽ , \n \nघेर लेत आहर् सँ  \nभूिा ल, हब िरो बसा त सँ , \nकाेँ ढ़ -कर े ज तो हि देत , \nकमजो र करत बा त सँ।  \n \nहन रभ्रो अका स सँ ,िो इछ वज्रपा त , \nबैसल रित सुि ,भऽ जा एत का त।  \n \nहव पशत्त , को ना देिैत अथछ , \nजा ऽ कऽ ककरो दो आरर ? \nदूरहि सँ सुहन सक ै त छी , \nपा र ै त अथछ पी हि त भो का रर ।  \n \nपूवाग भा स नहि रिला सँ , \nरिैछ क्षज नर्ी असा वधा न , \n \nसम्िरू , जेना कऽ सम्िरब , जॅं \nअकस्मा त् आएत तुफा न।  \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 101 \nसदद िन ,क्षज नर्ी सरल नहि , \nआ ने ,िलैछ ऋजु -बा ट, \nनहि जा हन , िुक्षज जा एत किन , \nज्वा ला मुिी क कपा ट।  \n \nभी रु बनला सँ समथया , \nकी पा ओत अपन हन दा न ? \nजे िक्मत अथछ , ओहि सँ लिब तऽ , \nतिने अथछ कल्या र्ण।  \n \nआँखि मूहन लेब , भा हर् जा एब , \nतऽ हक , मा हन जा एत ,आपदा ? \nहक  छु  त ऽ िो इत े अथछ ,अमिज , \nहक  छु  टशल ओ ज ा इछ ,यदा -क दा ।  \n \nधैयग संर् िम तऽ अिब , \nमो न , िट्टा न सदृि ,करब।  \n \nजर्ा एब ,सूतल पुरुषा िग क े , \nउठा एब ,अभ्यंतर पा िग क े ।  \n \nप्रलय संर् , िम बनब प्रलय, \nओकरा सुना एब , ओकर े  लय।  \n \nसी खि जा एब िमहँ तां डव ,  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक्षज नर्ी क समर मे , बनब पां डव।  \n \nहव पशत्त सँ िम नहि डरब , \nबतिलहुँ फाँ ि , िम तऽ लिब।  \n \nकरअओ आपदा जतेक सङो ि , \nलर्ा बऽ ओ सभ ,अपन जो र।  \n \nिम घा स -पा त , नहि िरर जा एत , \nटकरा एत तऽ , ओ मरर जा एत।  \n \nमन मे क्षज नर्ी क जो स अथछ , \nयिा िगक सेिो , िो स अथछ ।  \n \nमा नस -नभ पर ,अथछ िमहक रिल , \nउत्सा िक मा तगण्ड , \nहव पशत्त क ' क े िनो धो खति , फा टत , \nभऽ जा एत , िण्ड -पिण्ड। \n \nहव जय क े  ओ आहर् जा र्ल  \nरिय ,मो न मे ,सदद िन , \n \nक े िनो जमल अतिा र आफदक , \nघमैत रित ओ , िन -िन।  \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 103 \nसभटा फ े रा छ ै क मो नक , \nबुक्षझ शल अ औ बा बू!बू \nक्षज नर्ी क जी त अथछ अपना पर , \nबस!रिए मो न पर का बू।  \n \nआफद नहि िो इत अथछ थि र ं जी वी , \nओकरा शल बा उ , नहि थवयं  शल बी । \n \nअतिा रक बा द , ओहि भा र् मे , \nछ ै क पसरल िूब इजो त , \nजलथध क सेिो अओतैक ती र , \nभऽ दृढ़ िला उ तऽ पो त।  \n \nिम्ह  त ऽ हक  छु  क ा ल , \nअवश्य , अओतैक क्षज नर्ी क भो र , \n \nआफद सँ लिक जज्बा रिय , \nनहि हक , आँखि मे नो र।  \n \nदृढ़ हन श्चय लर् िा हक कऽ , \nिा रर जा इत अथछ का ल , \n \nआफद तऽ ,को नो छो ट -छी न , \nछ ै  की ओकर , मजा ल ? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.४.आिीष अनथितिार - २ टा र्जल  \n \nआशीर् अनचचन्दहार- २ िा गजल \n1 \n \nम ालक िथका देने र्ेल  \nलोटा िारी लेने र्ेल  \n \nिमरो हिथसा हुनक े  नाम  \nिुप्पे िुप रिबेने र्ेल  \n \nनहिये बँितै टूटल नाि  \nतैयो असर्र िेने र्ेल  \n \nजत्ते हबछलक अपनेसँ  \n विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 105 \nसभ टा से थछहियेने र्ेल  \n \nअपना देिक अतबे िाल  \nर्रदहन बाँिल िेने र्ेल  \n \nसभ पाँथतमे 22 -22-22-21 मात्राक्रम अथछ।  \n \n \n2 \n \nअर्र मर्रमे जीवन बीतल  \nर्ीजल कादो फ े रो र्ीजल  \n \nपढ़ने रहियै जे अर्र मर्र  \nजीवन भरर से बहुते लीिल  \n \nक्षजम्मा हिथसा  क े  झर्िामे  \nई अर्र मर्र िमहँ सीिल  \n \nअसर्र सुतन पिल आँर्नमे  \nअपने रूसल अपने बाौंसल  \n \nअलर् े अन ुभव हु न क ा छु हबत े \nपलमे ठ ं डा पलमे धीपल \n  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभ पाँथतमे 22 -22-22-22 मात्राक्रम अथछ। दू टा अलर् -अलर् लघुक ेँ  दीघग \nमानल र्ेल अथछ। ई बिर े  मीर अथछ।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७७ म अंक  ०१ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक  ३७७)|| 107 \n३.५.कल्पना झा - रािी  \n \nकल्पना झा \nराखी  \n \nकल्पैत मोन छल , \nमुद्दा हवविता क आर्ू  \nठर्बजज्जर भेल रिी , \nबजार म ें  सजल  \nओ र े िम क डोरर , \nिाि क थपिग सं िंशस पिल , \nक े कर पुछारर करु , \nइ डोरर भाई बहिन क दुरी क े  \nनाहप सकबा म ें  कम छल , \nआजु भाथकर क इजोत कते थति छ ै , \nमोन बहिन क िाली  \nआ भाई क कलाई िुन छ ै , \nमाय क मोटरी र्मक ै त सनेि  \nसब भुथतयैल  \n 108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबि़ु अज र् ुत  दद न  अथछ आयल \nहवहडयो काल पर सब थनेि पठावल , \nहवधना क रिल ई हवथध  \nजतो जे रिी सब रिी िुिी।  \n \n-कल्पना झा, बोकारो , बेरमो  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":3.54,"has_text":true},"Videha 378.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 378.pdf","name":"Videha 378.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली िावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह िंस् कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पसिका \n \nिम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संचारन -\nप्रसारण नै कएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह- प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ \nपठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक \nकॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत रचनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााण क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचना का र/ संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (si nce 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 378 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत - धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय चायााय च स्िाय चारणाय \nच।।हम सभ गोटेक ें  ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणक ें, िलियक ें, शूदरकें  आ आयाकें ; अपन िोकक ें  आ \nअपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिाणीक अध्ययन/ श्रिणक ें  समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds tha t you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३७७ पर वटप्पणी (पृ. ६-६) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि कणा - गीता माहात्म्य (आगाँ) (पृ. ८-१२) \n२.२.आचाया रामानंद मं ि -लशिक ददिस आ ितामान विद्यािय वनरीिण \nआदेश  (पृ. १३-१६) \n२.३.िािदेि कामत-ररवनयाँक चररि धचिण करैत एक पोथी/ हमर आदशा \nस्मृधत शेष सूया नारायण चौिरी/ सिाश्री रासविहारी दासजी: एक विषय \nवकत्तान ज्ञाता/ स्ि. हररनंदन कामत जीक गाम मंगरौनी/ सि करैत िैक \nप्रणाम्  (पृ. १७-३५)   \n \n२.४.वनमािा कणा - अग्नन लशिा (िेप-२७) (पृ. ३६-४२) \n२.५.नन्द्द वििास राय -घसिवहनी   (पृ. ४३-४४) \n२.६.प्रमोद झा 'गोकुि'- हमर वक ओकर ? (िीहैन कथा)  (पृ. ४५-४६) \n२.७.रिीन्द्दर नारायण धमश्र-िदलि रहि अधि सभवकिु (उपन्द्यास)- \nिारािावहक  (पृ. ४७-५९) \n२.८.वकशन कारीगर - िुझक्‍टकरी दािीए चूर तैं हमरा पािुए घूर? (हास्य \nकटाि)  (पृ. ६०-६१) \n२.९.अरविन्द्द ठाकुर- झंझवटया िह (िघुकथा) (पृ. ६२-६९) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.पिन धमश्र 'गोनौिी '-धमधथिाक संस्कृधत आ पररितानक स्िरूप (पृ. \n७०-९२) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-मातृभूधम  (पृ. ९३-९६) \n३.३.आशीष अनधचन्द्हार- २ टा गजि (पृ. ९७-९८)   \n \n३.४.रामानन्द्द मण् ि - हम उदारिादी रे/ नदी/  ोधमन  (पृ. ९९-१०५) \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर् विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे , पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n  \n \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक  उत्पत्ति। \n  \n \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक िम्पाद कीय \n१.२.अंक ३७७ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गज ेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \nमैथिली लेल एकिा अन ुिाद  सिद्धान्दत आ अनूदित साहित्यक \nसमीक्षाशास्त्र \n \nगुणाढ्यक  पैशाची  भाषाक वृहत्  कथाक क्षेमेन्दरक कथा मंजरी  वा सोम्ेवक  \nकथासररत्सागरक  अनुवा्  होएबाक  कथा कथा कहबाक  शैली  सेहो  भऽ \nसक ै ए मु्ा  ई अनुवा्क  कथाक प्रारम्भ तँ कहहते  अछि।  \nअनुवा्क  इछतहास  बड्ड पुरान ि ै ।  कोनो प्राचीन भाषा जेना  संस्क ृ त , अवेस्ता , \nग्रीक आ लैहिनक  कोनो कालजयी  क ृ छत जखन  दुरूह  हेबऽ  लागल  तँ ओइपर \nचाहे  तँ भाष्य  ललखबाक  खगताक अनुभव भेल  आ कनेक आर आगाँ ओकरा \n्ोसर  भाषामे अनुवा्  कऽ बुझबाक खगताक अनुभव भेल।  प्राचीन मौयय  \nसाम्राज्यक  सम्राि  अशोकक पाथरपर  कीललत  लशलालेख  सभ , कएकिा  ललहप  \nआ भाषामे, राज्यक  आ् ेशक ेँ हवलभन्दन प्रान्दतमे प्रसाररत  क े लक। भाष्य  पहहने  \nमूल  भाषामे ललखल  जाइत  िल  आ बा्मे  ्ोसर  भाषामे ललखल  जाए  लागल।  \n  \nमैछथलीसँ  ्ोसर  भाषा आ ्ोसर  भाषासँ  मैछथलीमे  अनुवा्  लेल  लसद्धान्दत: \nमैछथलीसँ  सोझे  ्ोसर  भाषामे अनुवा्  अखन धरर  संस्क ृ त , बांग्ला , नेपाली , \nहहन्द्ी  आ अंग्रेजी  धरर  सीछमत  अछि।  तहहना  ऐ पाँचू  भाषाक सोझ  अनुवा्  \nमैछथलीमे  होइत  अछि।  ऐ पाँच  भाषाक अछतररक्त मराठी , मलयालम  आद्  \nभाषासँ  सेहो  सोझ  मैछथली  अनुवा्  भेल  अछि  मु्ा  से  नगण्य  अछि।  मैछथलीमे  \nअनुवा्  आ मैछथलीसँ  अन्दय भाषामे अनुवा्  ऐ पाँचू  भाषाक ेँ मध्यस् थ  भाषाक \nरूपमे  लऽ  कऽ होइत  अछि।  अहू  पाँच  भाषामे हहन्द्ी , नेपाली  आ अंग्रेजीक  \nअछतररक्त आन दू  भाषाक मध्यस् थ  भाषाक रूपमे  प्रयोग  सीछमत  अछि।  \nअनुवा्सँ  कने लभन्दन अछि  रूपान्दतरण, जेना  कथाक नाट्य रूपान्दतरण वा  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 3 \nगद्यक  पद्यमे  पद्यक  गद्यमे  रूपान्दतरण। ऐ मे मैछथलीसँ  मैछथलीमे  हवधाक \nरूपान्दतरण होइत  अछि  आ अनुवा्  लसद्धान्दतक ज्ञान नै रहने  रूपान्दतरकार अथय \nआ भावक अनथय कऽ ्ैत  अछि।  मैछथलीमे  आ मैछथलीसँ  अनुवा्मे  तँ ई \nसमस्या  आर हवकि  अछि।  \nउत्तम अनुवा्  लेल  हकि ु आवश्यक  तत्त्व: शब््शः  अनुवा्  करबा  काल  ध्यान  \nराखू  जे  कहबी  आ सन्द्भयक  मूल  भाव आहब रहल  अछि  आहक नै। श्ब््, वाक्य  \nआ भाषाक गढ़हन अक्षुण्ण रहए  से  ध्यानमे  राखू। मूल  भाषाक शब््  सभ  जँ  \nप्राचीन अछि  तँ अनूद्त  भाषाक शब््  सभक ेँ  सेहो  पुरान  आ खाँिी  राखू।  मूल  \nआ अनूद्त  भाषाक व्याकरण  आ शब््  भण्डारक वृहत्  ज्ञान एतए आवश्यक  \nभऽ जाइत  अछि।  मूल  भाषामे मुँह  कोछचया  कऽ बाजल  रामनाथ, उमेशक \nप्रछत सम्बोधनक ेँ रामनाथो , उमेशोक ब्लामे  रामनाथहँ , उमेशहँ  कऽ अनुवा्  \nकएल  जाएब  उछचत  हएत  मु्ा  सामान्दय  पररस्स् थछतमे से  उछचत  नै हएत।  से  \nशब्् , भाव, प्रारूपमे सेहो  आ मूल  क ृ छतक ्ेश -कालक  भाषामे सेहो  समानता  \nचाही।  अनुवा्कक ेँ  मूल  आ अनूद्त  कएल  जाएबला  भाषाक ज्ञान तँ हेबाक े \nचाही  संगमे  दुनू  भाषा क्षेत्र इछतहास , भूगोल , लोककथा , कहबी  आ ग्रम्य-वन्दय \nआ नग्रक संस्क ृ छतक  ज्ञान सेहो  हेबाक  चाही।  ई मध्यस् थ  भाषासँ  अनुवा्  \nकरबा  काल  आर बेसी  महत्वपूणय भऽ जाइत  अछि।  ऐ पररस्स् थछतमे “दुनू  भाषा \nक्षेत्रक इछतहास , भूगोल , लोककथा , कहबी  आ ग्रम्य-वन्दय आ नग्रक \nसंस्क ृ छतक  ज्ञान” सँ  तात्पयय  अनूद्त  आ मूल  भाषा क्षेत्रसँ हएत  मध्यस् थ  \nभाषा क्षेत्रसँ नै। कखनो काल  मूल  भाषाक कोनो भाषासँ  सम्बन्न्द धत तत्त्व वा \nगएर भाहषक तत्व (सांस्क ृ छतक  तत्त्व) क सही -सही  उ्ाहरण  अनूद्त  भाषामे \nनै भेिैत  अछि  आ तखन अनुवा्क  गपक ेँ नमराबऽ  लगैत  िछथ  वा ओइ लेल  \nएकिा  सन्न्दनकि  शब््ावली  (ओइ नै भेिल  तत्त्वक) ्ेमए  लगैत  िछथ।  ऐ \nपररस्स् थछतमे सन्न्दनकि  शब््ावली  ्ेबासँ  नीक गपक ेँ नमरा  कऽ बुझाएब वा \nपररलशष्ट ्ऽ  ओकरा स्पष्ट करब हएत।  ऐ सँ  मूल  भाषासँ  मध्यस् थ  माषाक  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमाध्यमसँ  कएल  अनुवा्मे  होइबला  साहहत्त्यक  घािाक ेँ  न्दयून कएल  जा  \nसकत।  \nकथा, कहवता, नािक , उपन्दयास , महाकाव्य  (गीत-प्रबन्दध), हनबन्दध, स्क ू ल -\nकॉलेजक  पुस्तक , संगणक  हवज्ञान, समाजशास्त्र , समाज  हवज्ञान आ प्रक ृ छत \nहवज्ञानक पोथीक अनुवा्  करबा काल  हकि ु हवशेष तकनीकक आवश्यकता  \nपड़त। हनबन्द ध, स्क ू ल -कॉलेजक  पुस्तक , संगणक  हवज्ञान, समाजशास्त्र , \nसमाज  हवज्ञान आ प्रक ृ छत हवज्ञानक अनुवा्  ऐ अथेँ सरल  अछि  जे  ऐ सभमे  \nहवस्तारसँ  हवषयक  चचाय  होइत  अछि  आ सजयनात्मक  साहहत्य  {कथा, कहवता, \nनािक , उपन्दयास , महाकाव्य  (गीत-प्रबन्दध)} क हवपरीत भाव आ संस्क ृ छतक  \nगुणांक नै रहैत  अछि  वा कम रहैत  अछि।  संगे  एतए पाठक सेहो  कक्षा/ \nहवषयकक  अनुसार  सजाएल  रहैत  िछथ।  क े छमकल नाम, बायोलोजजकल  आ \nबोिेहनकल  बाइनरी  नाम आ आन सभ  लसम्बल  आद्  जे  हवलशष्ट अन्दतरायष्रीय  \nसंस् था  सभ  द्वारा स्वीक ृ त अछि  तकर पररवतयन वा अनुवा्  अपेजक्षत नै अछि।  \nसजयनात्मक  साहहत्यमे  नािक  सभसँ  कदठन अछि , फ े र कहवता अछि  आ तखन \nकथा, जँ  अनुवा्कक  दृछष्टकोणसँ ्ेखी  तखन। नािकमे  नािकक  पृष्ठभूछम आ \nपरोक्ष हनहहताथयक ेँ छचन्न्दहत करए पड़त संगहह  पात्र सभक  मनोहवज्ञान बूझए \nपड़त। कहवतामे कहवताक हवधासँ  ओकर गढ़हनसँ  अनुवा्कक  पररछचत  \nभेनाइ आवश्यक , जेना  हाइक ू क मैछथलीसँ  अंग्रेजी  अनुवा्  कर ै बेरमे  \nमैछथलीक  वार्णिक ५/७/५ क मेल  जँ  अंग्रेजीक  अल्फाबेिसँ  कर े बै तँ अहाँक  \nअनूद्त  हाइक ू हास्यास्प्  भऽ जाएत  कारण अंग्रेजीमे  ५/७/५ लसलेबलक  \nहाइक ू होइ  िै  आ मैछथलीमे  जेना  वणय आ लसलेबलक  समानता  होइ  िै  से  \nअंग्रेजीमे  नै होइ  ि ै ।  ऐ सन्द्भयमे  ज्योछत  सुनीत  चौधरीक  मैछथलीसँ  अंग्रेजी  \nअनुवा्  एकिा  प्रछतमान प्रस्तुत कर ै त अछि।  कहवताक लय , हबम्बपर हवचार  \nकरए पड़त संगहह  कहवता खण्डक कहवताक मुख्य  शरीरसँ  छमलान  करए \nपड़त। कथामे कथाकारक  आ कथाक पात्रक संग  कथाक क्रम, बैकफ्लैशक   विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 5 \nसमय -कालक  ज्ञान आ वातावरणक ज्ञान आवश्यक  भऽ जाइत  अछि।  आब \nमहाकाव्यक  अनुवा्  ्ेखू , रामलोचन  शरणक मैछथली  रामचररत  मानस  \nअवधीसँ  मैछथलीमे  अनुवा्  अछि  मु्ा  ्ोहा , चौपाइ , सोरठा  सभ  शास्त्रीय  रूपेँ  \nअनूद्त  भेल  अछि।  \nसंस्क ृ त  भाषाक अनुवा्क  माध्यमसँ  पाठन आंग्ल  शासक  लोकहन  द्वारा \nप्रारम्भ भेल।  ऐ हवछधसँ  ने लैहिनक  आ नहहये  ग्रीकक अध्यापन  कराओल  गेल  \nिल।  ऐ हवछधसँ  जँ  अहाँ  संस्कत  वा कोनो भाषा सीखब  तँ आचायय  आ कोहव्  \nकऽ जाएब  मु्ा  सम्भाषण  नै कएल  हएत।  जँ  कोनो भाषाक ेँ अहाँ  मातृभाषा \nरूपेँ  सीखब  तखने सम्भाषण  कऽ सकब , संस्क ृ छत  आद्क  पररचय  \nपाठ्यक्रममे  शब््कोष ; आ लोककथा  आ इछतहास / भूगोलक  समावेश  कऽ \nकएल  जा  सक ै त अछि।  \nसंगणक  द्वारा अनुवा् : सजयनात्मक  वा हनबन्दध, स्क ू ल -कॉलेजक  पुस्तक , \nसंगणक  हवज्ञान, समाजशास्त्र , समाज  हवज्ञान आ प्रक ृ छत हवज्ञानक अनुवा्  \nसंगणक  द्वारा प्रायोहगक  रूपमे  कएल  जाइत  अछि  मु्ा  “कोल्ड  ब्लड े ड \nएनीमल ” क अनुवा्  हास्यास्प्  रूपेँ  “नृशंस  जीव ” कएल  जाइत  अछि।  मु्ा  \nसंगणकक  द्वारा अनुवा्  हकि ु क्षेत्रमे सफल  रूपेँ  भेल  अछि , जेना  \nहवकीपीहडयामे  ५०० शब््क  एकिा  “बेसी  प्रयुक्त  शब््ावली ” आ २६०० \nशब््क  “शब््ावली ”क अनुवा्  क े लासँ , गूगलक  रान्दसलेशन  अओजार  \nआद्मे  आधारभूत  शब््क  अनुवा्  क े लासँ  आ आन गवेषक जेना  मोजजला  \nफायरफॉक्स  आद्मे  अंग्रेजीक  सभ  पाररभाहषक संगणकीय  शब््क  अनुवा्  \nक े लासँ  त्रुहिहवहीन  स्वतः  मैछथली  अनुवा्  भऽ जाइत  अछि।  \n१.२.अंक ३७७ पर हिप्पणी   \nगौतमा नंद झा   6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमरा हव्ेहक  माध्यम से जीबैत लोकक हवशेषांक हनकालब बड्ड हनक लगैत \nअछि , आ संगहह  एकर अपन हनयम  आ लसद्धांत  पर ठाढ रहब  एकरा सबसँ  \nफराक  कर ै त अछि।  हमरा  बुझाएल  जे  हव्ेह  एखनधरर  कोनो गोलौसी  आ \nराजनीछत  के लशकार  नहहि  भेल  अछि , हमरा  एहह  समूहक  समस्त  व्यक्क्तत्व पर \nगवय होएत  अछि।  \n \n \n \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द् लाल कणय - गीता माहात्म्य (आगाँ)  \n२.२.आचायय रामानं् मंडल -लशक्षक द्वस आ वतयमान हवद्यालय हनरीक्षण \nआ् ेश  \n२.३.लाल्ेव कामत -ररहनयाँक चररत्र छचत्रण कर ै त एक पोथी/ हमर  आ्शय \nस्मृछत शेष सूयय नारायण चौधरी/ सवयश्री रासहवहारी ्ासजी: एक हवषय \nहकत्तयन ज्ञाता/ स्व. हररनं्न कामत जीक गाम मंगरौनी/ सब कर ै त ि ै क \nप्रणाम् \n२.४.हनमयला कणय - अत्ग्न लशखा (खेप-२७) \n२.५.नन्द् हवलास राय -घसवहहनी  \n२.६.प्रमो् झा 'गोक ु ल'- हमर हक ओकर ? (बीहैन कथा ) \n२.७.रबीन्दर नारायण छमश्र -ब् लल  र ह ल  अछि  स भहकि ु (उपन्दय ास )- \nधारावाहहक  \n२.८.हकशन कारीगर - बुझक्कर ी ् ाबीए च ूर  तैं ह मर ा पाि ु ए घूर? ( हास्य \nकिाक्ष) \n२.९.अरहवन्द् ठाक ु र- झंझहिया बह (लघुकथा)  \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 7 \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n२.१.परमानन्द् लाल कणय - गीता माहात्म्य (आगाँ)  \nपरमानन्दद लाल कणष - गीता माहात्मम्य (आगााँ)  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 9 \n \n \n \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 11 \n \n \n \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 13 \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n२.२.आचायय रामानं् मंडल -लशक्षक द्वस आ वतयमान हवद्यालय हनरीक्षण \nआ् ेश   14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nआचायष रामानंद मंडल -सिक्षक ददिि आ ितषमान विद्यालय वनरीक्षण \nआदेि  \nसिक्षक ददिि आ ितषमान विद्यालय वनरीक्षण आदेि  \nबं्उ गुरु प् पदुम परागा। सुरुछच सुबास सरस अनुरागा।  \n         -संत तुलसी्ास  \nगुरु क े  महहमा क े  बखान कबीर क े  शब्् में  - \nसात सम् क े  मलस कराैं ,लेखन सब बनराई।  \nधरती सब कागज कराैं , गुरु गुन ललखा न जाई।।  \n  \nगुरु गोहवि् ्ोनाें खड़ े , काक े  लागूं पाय।  \nबललहारी गुरु आपने ,गोहवि् द्यो बताय।।  \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 15 \n     माने हक गुरु क े  महहमा अपरम्पार हय।  \nगुरु पूर्णिमा महर्षि क ृ ष् ण द्वैपायन अथायत वे् व्यास क े  सम्मान में मनायल \nजाइत हय वो वे् क े  चार भाग में बंिलन यथा ऋगवे् , सामवे् , यजुवे् आ \nअथवयवे्। अट्ठारह पुराणाें क े  संगे वो चर्चित महाभारत काव्य ग्रंथ क े  रचछयता \nहतन।  \n       गुरु क े  महत्ता बनल रहय तैला आजा्ी क े  बा् पूवय राष्रपछत डॉ \nराधाक ृ ष् णन क े  जयंती   पांच लसतम्बर क े  लशक्षक द्वस क े  रूप में मनायल \nजाइत हय।आ लशक्षक क े  गुरु रूप मे श्रद्धा हनवेद्त क ै ल जाय  हय।  \n      प्रारस्म्भक लशक्षा क े  अंतगयत महीना मे एक द्न प्रखंड स्तरीय गुरु गोष्ठी \nक े  आयोजन क ै ल जाइ हय।जैमे हर हवद्यालय क े  प्रधानाध्यापक अप्पन \nहवद्यालय क े  आवश्यक कागजात क े  जमा कर ै त हतन तथा सरकारी आ् ेश -\nहन्ेश से अवगत होइ हतन। गुरु गोष्ठी क े  अध्यक्षता प्रखंड लश क्षा प्ाछधकारी \nकर ै त हतन। प्रखंड लशक्षा प्ाछधकारी प्रखंड स्तरीय हनरीक्षण प्ाछधकारीयो \nितन। हालांहक हबहार लशक्षा पररयोजना क े  गठन क े  पहहले मध्य हवद्यालय \nक े  हनरीक्षी प्ाछधकारी क्षेत्र लशक्षा प्ाछधकारी आ प्राथछमक हवद्यालय क े  \nहनरीक्षी प्ाछधकारी प्रखंड हवकास प्ाछध कारी होइत रहलन। जजला स्तर पर \nजजला लशक्षा अधीक्षक आ जजला लशक्षा प्ाछधकारी हनरीक्षी प्ाछधकारी \nहोइत रहलन। प्रारस्म्भक लशक्षा क े  प्रशासहनक काज जजला लशक्षा अधीक्षक \nआ माध्यछमक लशक्षा क े  जजला लशक्षा प्ाछधकारी कर ै त रहलन। हालांहक \nजजला लशक्षा उपाधीक्षक आअनुमंडल लशक्षा प्ाछधकारीयो होइत रहलन पर ं च \nवो हनन्ष्क्रय रहैत रहलन।  \n आहब जजला लशक्षा अधीक्षक, उपाधीक्षक अनुमंडल लशक्षा प्ाछधकारी आ \nक्षेत्र लशक्षा प्ाछधकारी क े  प् समाप्त क ्ेल गेल हय।आ आहब जजला लशक्षा  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्ाछधकारी ,चार गो जजला काययक्रम प्ाछधकारी , काययक्रम \nप्ाछधकारी , सहायक काययक्रम प्ाछधकारी काज क रहल हतन।सभ हनरीक्षी \nप्ाछधकारी होइत हतन।  \n    एतबे न , बस्ल्क हवद्यालय लशक्षा सछमछत क े  अध्यक्ष  (पंचायत वाडय \nस्स्य ), मुन्खया , प्रखंड प्रमुख आ जजला पररष् क े  अध्यक्ष प्रार ं लभक \nहवद्यालय क े  हनरीक्षी प्ाछधकारी हतन। प्रारस्म्भक लशक्षा से लेक े  उच् चतर \nमाध्यछमक लशक्षा तक लत्रस्तरीय पंचायती राज क े  अधीन   हय। इ ं हा तक हक \nलशक्षक हनयोजन क े  अछधकार ्ेल गेल हय।िठा चरण तक लशक्षक \nहनयोजनो   क ै लक। पर ं तु सातम चरण मे हनयम ब्ल गेल।आहब बीपीएससी \nसे हनयोजन क ै ल जायत  आ सरकारी कमयचारी क े  ्जाय ्ेल जायत। पर ं तु नया \nहनम्न स्क े ल क े  वेतनमान ्ेल जायत।जाैंहक हबहार क े  क े न्दरीय वेतनमान लागू \nहय।  \nजे पहहले से हनयोजजत लशक्षक हतन वोकरो बीपीएससी क े  परीक्षा पास क ै ला \nक े  बा् सरकारी कमयचारी क े  ्जाय आ लाभ पैतन। हाल मे डोछमसाइल नीछत \nक े  समाप्त क ्ेल गेल हय।अइक े  हवरोध मे हनयोजजत लशक्षक आ अभ्यथी \nआवाज बुलं् क रहल हतन।  \n  आहब सरकारी नया आ् ेश क े  मुताहबक हवद्यालय क े  जांच लशक्षा हवभाग क े  \nजांच अछधकारी आ पंचायत राज क े  जांच अछधकारी क े  अलावा कोनो हवभाग \nक े  चतुथय श्रेणी कमयचारी क े  िोड़ क े  छचन्न्दहत क मयचारी प्ाछधकारी आ \nहनयोजजत कमयचारी करत।अइ आ् ेश हन्ेश क े यो लशक्षक हवरोध क रहल \nहतन।अइसे पहहले सरकार जीहवका ्ी्ी क े  हवद्यालय हनरीक्षण क े  अछधकार \n्ेले रहय जेकरा माननीय उच् च न्दयायालय हनरस्त क े  ्ेले रहय। आशा हय \nनयो आ् ेश उच् च न्दयायालय से हनरस्त हो जायत।   विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 17 \n  अंततः लशक्षक क े  मानम्यन से लशक्षा में गुणवत्ता न आ सक ै य हय।अइ सभ \nतथ्य पर जनता आ सरकार क े  हवचार कर े  क े  आवश्यकता हय।   लशक्षक \nद्वस क े  शुभावसर पर बधाई संगे शुभकामना।  \n  \n-आचायय रामानं् मंडल सामाजजक चचितक सह साहहत्यकार सीतामढ़ी।  \n \n-आचायय रामानं् मंडल सामाजजक चचितक सी तामढ़ी,सेवाहनवृत्त \nप्रधानाध्यापक , माता-चन्दर ्ेवी , हपता-स्व०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रछमला ्ेवी , \nजन्दम छतछथ-०१ जनवरी १९६० योग्यता - एम-एससी (रसायन शास्त्र) , एम ए \n(हहन्द्ी)। रूछच - साहहत्त्यक , मैछथली -हहन्द्ी कहवता -कहानी  लेखन आ \nआलेख। प्रकालशत पोथी - मैछथली कहवता संग्रह भासा क े  न बांहियो। २०२२ \nप्रकालशत रचना - सजझया कहवता संग्रह पोथी - जनक नंद्नी जानकी आ \nशौयय गान। २०२२ पलत्रका -छमछथला समाज , घर -बाहर आ अपूवाय (मैसाम)। \nअखबार -्ैहनक मैछथल पुनजायगरण प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचि तन, \n्ाछयत्व - पूवय जजला प्रछतहनछध , प्राथछमक लशक्षक संघ , डुमर ा, सीतामढ़ी। \nस् थायी पत्ता - ग्राम-हपपरा हवशनपुर थाना -पररहार जजला -सीतामढी। वतयमान \nपता-हपपरा स्न ,मुरललयाचक वाडय -04 सीतामढ़ी पोस्ि -चकमहहला जजला -\nसीतामढी राज्य -हबहार हपन -843302 मो नं-9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n२.३.लाल्ेव कामत -ररहनयाँक चररत्र छचत्रण कर ै त एक पोथी/ हमर आ्शय \nस्मृछत शेष सूयय नारायण चौधरी/ सवयश्री रासहवहारी ्ासजी: एक हवषय \nहकत्तयन ज्ञाता/ स्व. हररनं्न कामत जीक गाम मंगरौनी/ सब कर ै त ि ै क \nप्रणाम्  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 19 \n \nलालदेि कामत-ररवनयााँक चररत्र थचत्रण करैत एक पोिी/ हमर आदिष \nस्मृथत िेर्  िूयष न ार ायण चौधर ी/ ििषश्री रािविहारी दािजी :एक विर्य \nवकर्त्षन ज्ञाता/ स्ि. हररनंदन कामत जीक गाम मंगरौनी / िब करैत छैक \nप्रणाम्  \n१ \nररवनयााँक चररत्र थचत्रण करैत एक पोिी \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nवर े ण्य साहहत्यकार तारानं् हवयोगी - क े ्ार कानन जीक सम्पा्नमे गुलो : \nकला आ भाषा (हवमशय) २०२२ ई०मेँ २१५ पृष्टक 'मैछथली पोथी ' हकसुन \nसंकल्प लोक सुपौल , प्रकालशत क े लक। एहह गतगर साहहत्य क े  ्ाम दू सय \nिाका ि ै क ,जाहहमे आवरण अनुछप्रया 'क आकषयक िन्न्दह। पोथीमे आखरी एक \nपाठ मूल उपन्दयास लेखक डाॅ ० सुभाष चन्दर या्व जीक ' पचपहनया मैछथली \n'लशषयक सेहो लागल पाठक क ेँ  अभरत। ऐ पोथीमे गुलोक िोि बेिीक जे मूल \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 21 \nउपन्दयास कथाक क े न्दरीय पात्र अछि , ताहह क े  मा्े हवलभन्दन हवद्वान समालोचना \nकेलहन ,से हनक े  शव््मे अपनेक े  द्ग््शयन कराबैत िी।  \nसुपौल गोठ क े र रहबासी लगधक ५५ वषीय गुलो उफ य  गुलाब मंडल क े  बाबुजी \nसँ हनक मसोमाछत भेल बेिीक बालक चाह ्ोकानमे संग पूर ै त गुजर बसर \nकर ै त रहै य। से नाछत महहन्र एकद्न धोखा ्ैत बासडीह - घरारी कबाला \nकरा लेने रहैक आ  माम गुलो क ेँ  एतय सँ भाहगन सब तुरक े  भगा ्ेलक ै क। \nगरीब गुलो सरकारी डगरकात ब्रह्मस् थान िोला लग कच् चाघर बनाकय \nसपररवार हवस् थाहपत जीवन हवतबैत चाहक ्ोकान कर ै त रहैि। अपन \nजीवनक आखरी ि:मास पूवय लेखक आ हनक छमत्र सँ पररछचछत पाबैत ि ै क। \nकथा नायक गुलो जवानीमे गाँजा हपबै त रहछथ ,से आब ओ ्म्मा रोग सँ ग्रलसत \nिछथ। हनक पत्नी बेलाबाली दू बेिा - दू बेिीक े  जन्दम ्ैत रोगाहह भऽ गेल ि ै क। \nड े ढ़ दू सेर (लीिर) दुध सँ गँहहक चलबैत अछि ,अ्हा दुधक चाह अपने \nपररवार मे सछध जाईि। जेठका बेिा अरजूनमा ऐ कसबामे ररक्शे चलबैत \nहनशेवाजी संगहतमे रहैत ि ै क। ओ पैनजाब खिय गेल िलैक। अपना स्रीक े  \nिाका कमाक े  पठबैत ि ै क। ओकर तीन सालक बेिा सुजीत ि ै  से ्ा्ा -्ा्ी \nलग ्ी्ी आ अनबर क्वैक लग खूब रीताएल ि ै । कोशी चौक पर जे पूवी \nकोसीबान्दह सँ पूरब बेररयामंच बाला नव उपहनवेश कायम भेल ि ै क ; ओतय \nिोििीन समाजजक बसावि ढ़ांचा ठाढ़ ि ै क। ताहहमे अनवर कठघारा रान्ख \nसूइया ्वाई क े  ल 'क े  ग्रामीण सँ नीक भाईचारा मे रहैत ्ेखाईि। परोसमे \nएक भला आ्मी गुलो आ इनरा गान्दही सब समांग रहैत ि ै क। गुलो ऋण \nसमजझ अपन िोिकी बेिीक '' नाम ररहनया राखने अछि। से ररहनया कोनू गीत \nगबैत अपन आँगन द्वार नीपैमे हनमग्न रहैत अछि ,छतलासंकराइत िीयै। \nसद्यप्रकालशत ऐ पोथीमे लसद्दत सँ क ु मार मनीष अरहवि् \" एहह युगक अवहट्ट \nउपन्दयासमे\" ललखैत िछथ ' उपन्दयासक प्रारम्भहह मे ररहनया हनहपया क ' रहल \nअछि।ओ ओढ़ना नहह ओढ़ने अछि। जाड़क मास ि ै क ,तैयो। ओढ़ना नहह  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओढ ै त अछि ,जे हनहपया कर ै  मे ओढ़ना लेिा जेतैक। ररहनया चाहक ्ोकानक \nहनहपया कर ै त अछि त ' ्ोकानक आगू सड़क पर तीन गोिय ठाढ़ ि ै  आ \nररहनया द्स ताहक रहल ि ै । भररसक फ्राक सए हलकी मार ै त जौवन हनहार ै  \nि ै । गुलो आ बेलाबाली ई बात बुझै ि ै ।मु्ा गुलोक बेबसी ्ेन्खयौ जे ओ अपन \nबेिीक ेँ  बात कह ' के  अछतरर क्त ओहह  तीनू कें  हकि ु  नहह  कहह सक ै त --_अछि। \nओ अपन बेिी पर बमक ै त अछि , ' गए िौड़ी! िोड़ललही ? आहक द्यौ \nझापर! ' \nउपन्दयास हवन्दयास आ ताहहक े  कथोपकथन ततेक सुस्पष्ट भेल ि ै न जे अपने \nपाठक हनक ठ ें ठी मैछथली आ िोि वाक्य चयन ्ेन्ख प्रफ ु ल्ल्लत भ ' उठब। \nसुभाष चन्दर बाबुक लेखन शैली एहह तरहेक होइि -: \nररहन या मनसुआयल - ए। आइ डोका क े  माैंस खायत। क ं ्ाहावाली कहह कए \nगेल ि ै  डोका लेने एतै। लेहकन डोका नै भेलै। ऊ घाेंघा लेने एलै। घाेंघा िोि \nहोइ ि ै । बनबै मे भारी झंझि। आ खाइयो मे बेकार। घाेंघा ्ेख कए ररहनयाक \nमन खलस पड़ल। ऊ रुलस रहल। ने घाेंघा बनबै लए तैयार ने कोनो िहल कर ै  \nल ए तैयार। माय -बबा कतबो कहै ि ै -'पाहन ल ा । झाड़़ू ल गा ् ह ी।' कोनो \nपरवाह नै। ऊ गुमसुम बैठल -ए। माय परचार ै  ि ै -' जीबलाहह क े हन! सब द्न \nमाि े - माैंसै चाही। ' ररहनया कठ ु आयल बैठल रहइ -ए। सुक्खल क ै ल क े श हवा \nमे उहड़या रहल रहल ि ै । ऊ कहहयो क े श मे तेल नै लगबइ -ए। तेल रहहते ने \nिै  जे लगायत। एहह तरहेक पाँछत उठाकय कतेको हवद्वतजन अपन आलेखमे \nसन्न्दहयेने िछथ। यथा -: रमण क ु मार ससिह ' युगान्दतकारी उपन्दयास : गुलो ' मे \nललखैत िछथ - सवय लशक्षा अलभयान 'क सच् चाई एहह उपन्दयास मे ्ेखार पड़ ै त \nअछि। ररहनया स्क ू ल पढ़ ै  लेल नहह बरू पोशाक रालश 'क लोभ मे जाइत अछि। \nमैडम कहने रहैय जूता हक चप् पल हकन लीहें , मु्ा बाबुजी ओहह पाई सँ \nघरखचाय मे सधा ्ेने रहैक। पाँच िका मेला ्ेखय जाई ले नहह ् ' सकलैक \nआ न कोनू बेगरता मे कहनकबो पाई। से ररहनया झूठा धरर कहैत बापक े   विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 23 \nलुलकारर लै ि ै । अंगना दुआरर (्ोकान) भोर े  नीपै सँ िोिकी बेिीक े  म नाही \nकर ै त ओकर माय छचछचआइ ि ै - 'माय गे माय! िौड़ी हमरा जीअय नै ्ेते! गे \nचद्दरर ओहढ़ ने ले। ' नै ओढ़ ै  िी। भरर क े  लेिा जेतै! ' ररहनया खाैंझा कए कहै \nि ै  आ माहिक ढ़ े ला गुहड़ - गुहड़ बात्ल्िवाला पाहन मे खसबैत जाई ि ै । ' पृष्ठ सं० \n४१ ,एक द्न गहँम किनी काए घुर ै त - घुर ै त राछत क े  आठ बाजज गेलै। गुलो \nबजार गेल रहै। ररहनया कए बड़जोर भुख लाहग गेलै। बबा रहहछतए तऽ एक -\nदू िका मांहगकए क ु इि खाय लइत। गुलो आ उमेशबा क े  ्ोकान आमने -\nसामने ि ै । ररहनया ्ेखलक उमेशबा क े  बेिी ्ोकान पर असकर े  ि ै । लग गेल \nआ कहलक ै - हे गे! कने पकौड़ी ्े ने। बड़ भू ख लागल -ए। \nररहनया पच - पच थूक फ े क ै  य , मु्ा ओ जीबलाहह नै य।अनबर चालीक \nक ै प्सुल ्ै ले गुलोक ेँ  कहैत ि ै ,पर ं च ्ामधरर नै पुिारर करत। सरकारी \nअस्पताल मे ्वाय भेहि सक ै ि। सतीश वमाय \" मेहनतकश बहजन समाज \n'क महाकाव्य ' लशषयक मेँ ललखैत िछथ - गुलो पढ़लाक बा् हमरो एहह \nउपन्दयासक पात्र गुलोक बेिी ररहनया सँ बेसी जुड़ाव भ ' गेल। गुलो पढ़लाक \nबा् हमरा लागल जे ई उपन्दयास गुलोक कथा सँ बेसी गुलोक बेिी ररहनया \n'क कथा छथक। उपन्दयासकार सुभाष सेहो गुलोक कथा कहैत कहैत (जाने - \nअनजाने) ररहनयाक कथा कहय लागैत िछथ आ ई अनायास नहह छथक जे \nउपन्दयास ररहन या सँ शुरू होइत अछि आ ररहनये पर जा ' के' ख़त्म होइत अछि। \nभरर उपन्दयासमे बाप (गुलो) आ बेिी ( ररहनया) 'क बीच जे फिकार - \nदुलारबला ममता आ प्रेमक सम्बन्दध अछि ,से उपन्दयासक प्राणवायु छथक। \nबाधमे आइसहकरीम आ ्ालमोठवला फ े री लगबैत रहै ि ै । ररहनया गुलो सँ \nपाँच गो िका मांगइ -ए-' बबा पाँच गो िका ्एह। आइसक्रीम खेबै। ' नै ि ै  \nिका -' गुलो हिरीस कए कहइ - ए।' ्ाए ने हौ -' ररहनया खोसाम् कर ै  ि ै । ' \nनै ्ेबहक -' ररहनया हनराश भेल जाइ -ए। गुलो क े  तामस उठलै - ' हे गे िौड़ी , \n्ेखहबही ,बड़ आइसक्रीमवाली भेली है। तेहन मारर मारबौ जे सब  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआइसहकरीम घुसहड़ जे तौ।' ररहनया उ्ास भाए गेल।ओकर मौलायल मुँह \n्ेख कए गुलो कए ममता लागलै। ओकरा लग दुइए गो िका रहै , ्ाय ्ेलक ै । \nररहनया चेहरा पर मुस्की एलै।  \nररहनया घरो मे काज आ बाहरो काज करयमे अशकताइत नहह ि ै क। आशीष \nचमन ' बेिप उपन्दयास गुलो ' मे ललखैत िछथ - कन्द्ाहाबाली अपन पाइ - कौड़ी \nक ें  घर मे खचय - बचय नहह कर ै त ि ै क। ओकर हनजत्व तखन पराकाष्ठा पर चलल \nजाइत ि ै ,जखन ओ अपन बेिा 'सुजीत ' क ें  ओधबाध उठाबैत ि ै क तँ ररहनया \nओकरा रोक ै त ि ै क। ननद् - भाउज आ बा्मे ्ेओरक मध्य माररपीि भ ' \nजाइत ि ै क। ओ अपन पछत 'अरजुनमा ' क ें  फोन क' क ेँ  सासु -ननद्क \nन्खधांस कर ै त ि ै क आ पाँच हजार िाका अपना भायक माफ य त अरजुनमा ' \nसँ मंगा लैत ि ै क आ बजार सँ ड्राम आहन ओहह मे बोहनबला तीनाें मन गहँम \nढारर ताला मारर नहहरा चलल जाइत ि ै ,जहनहक ओहह बोहनमे ररहनया सेहो \nसाझी्ार िलैक । मन्दत्रेश्वर झा ' एक हवलशष्ट उपन्दयास: गुलो ' मेँ एकठाम \nललखने िछथ -\" ले हकन ररहनया तँ जुलुम ि ै । हँसै ि ै  त ' बुझाइ ि ै  फ ू ल झड़ ै  \nि ै ...। ररहनया 'क हँसीमे जादू ि ै । चुम्मक जकाँ खींचै ि ै । हनश्िल हनमयल \nहँसी। इजोररया जकाँ छििक ै त। ओकर चलै क े  , बोलै क े  , ताक ै त क े  ढ ं ग \nलोक क ें  मोहह लै ि ै । जे ्ेखलक ्ेखते रहह गेल । ' एक बेर जखन ररहनया  \nपाँच - सात िा िीमी एक े  बेर खा जाइ ि ै  त ' गुलो बरजै - ' ई िाैंड़ी राििनी \nजकाँ कर ै  ि ै ।एतेक कफ ि ै  आ क े ला भकोसने जाइ ि ै । रामलोचन ठाक ु र \" \nगुलो : आजुक पराछत\" मे एकठाम ललखने िछथ -: छमछथला ्शयन 'क साहहत्य \nहवशेषांक लेल हम ललली र े , सुभाष चन्दर या्व एवं क े ्ारनाथ चौधरी क ें  आग्रह \nकएने िललयहन - उपन्दयासक लेल । मु्ा क े ओ नहहि ् ' सकला । हवभूछत \nआनन्द् आ प्र्ीप हबहारी 'क आभार। हकन्दतु ्ोसरो वषय हम सुभाष क े  \nचररयबैत रहललयहन आ अन्दततः ' गुलो ' हमरा प्राप्त भेल। एकिा नव ढ ँ गक \nकांिी मैछथली उपन्दयास । यात्रीक ' सत्य छथक संघषय ' क े  साकार कर ैत हवशुद्ध  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 25 \nमैछथली उपन्दयास । छमछथलाक , वंछचत - अवहेललत छमछथलाक व्यथा - कथाक \nहवलक्षण छचत्रण । 'गुलो ' छमछथला ्शयनक नवम्बर - द्सम्बर २०१४ मेँ \nप्रकालशत भेल रहय। ररहनयाेँ क ें  जखन लोक हडदठअबै ि ै  त ' ओकरा बापक े  \nतामस होई ि ै , ओ ररहनया क ेँ ्मसबैए। ओ आइसहकरीम ले पाई मँगै ि ै  त� \nफ े र तमसाइए। मु्ा दू गो िाका बहार क ' ररहनया क ें  ्ैत ि ै ।ओकर अपन \nिोिकी बेिीक ें  संग कर ै त भाहगनक हवयाहमे जाइए। जेठ बेिी रूहनया ओतय \nसेहो ललयाउन भ ' क े  आयल रहैत ि ै क। से ओ जजद्द कर ै त ि ै क अपना संगे \nहकशोरी ररहनया क े  सासुर ल ' जाए ले ,तँ ररहनयाक कहल वुत्ध्् वढ़ हवशे ष \nहोईि - ' हम नै जेबो गे बहहन। लोग कहत पेि पोसै लए आयल ि ै । बाप \nरोगाह भाए गेलै ;द्न िहग गेलै तैँ ने तू जाइ लए कहै छिही ? नै जेबौ गे बहीन , \nनै जेबौ। ' \nबैद्यनाथ झा - गुलो : एकिा पाठकीय अलभमत मेँ ललखैत िछथ - गुलो \nउपन्दयासमे जाैं हमरा सँ पुिी तँ ध्यानाकषयक चररत्र ररहन या 'क लगैत अछि - \nहनधोख, लसध््ांतछप्रय , स्वालभमानी , पररबारक हहतमे अपन स 'खक ठाेंदठ \nमोक हनहारर ररहनया। ररहनयाक 'अण्डरस्िैंहडग ' ्ेन्खयौक जे अपने स 'ख \nमनोरथ व्यक्त कर ै त अछि ,कोना पूरत ,तकर थाह - पथाह लैत अछि , मु्ा \nपररस्स् थछत ्ेन्ख चुप भ ' जाइत अछि। चररत्र एहन धवल जे जेठकी बहीनक \n्ेओर नेरहूक क ु दृछष्ट चीन्न्दह जाइत अछि आ माय सँ कहैत ि ै क - ' ओकरा \nकही चलल जेतौक। ' \nअशोक \" हवकासक अनघोलमे गुलो\" मे ललखैत िछथ - मु्ा गुलोक संसार मे \nजे सभ सँ ्ेखनुक पात्र अछि से ररहनया अछि। बारह - तेरह बरखक िाैंड़ी। \nमु्ा 'जुलुम ' ि ै ।\" जे ्ेखलक से ्ेखते रहह  गेल। ररहनया ककरो हकि कहह \n्ै ि ै ।बात क े हनो रहौ , खराब नहह लगै ि ै । एक िका मे दू गो बीड़ी ्ै ि ै । \nररहनया क े  दू िा ्ेलक त ' कहै ि ै  , ' इह बुढ़बा ,दूइए गो। ' बीड़ी बाला एकिा \nआर ् ' ्ै ि ै । पावरोिी बाला क े  कहलक , हो , तू बड़ा क ं जूस िहक। ' आ  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलहकलहा पावरोिी उठा लेलक। ककरो  क े रा खाइत ्ेखलक त ' बाजल , \nभैया ,अपने िा खाइ िहक। ' आ ओ एगो क े रा ् ' ्ेलक। मु्ा ररहनया कोनो \nबातक रोख नहह रखैये। कोनो बात भेलापर फ े र लगले काज मे भीहड़ जाइये। \nबूझू जे एतनीिा िौड़ी पुरा घर क े  सम्हारने अछि। मु्ा िोि भाइ िोिुआ सँ \nओकरा नहह पिै ि ै । सद्खन झझमझ चललते र हैत ि ै । ररहनया क ें  घरक \nपररस्स् थछतक बोध ि ै ।  \nहवद्यानन्द् झा ,ललखैत िछथ - जखन ररहनया एकबेर पड़ोसक बहनयाक े  िोि बेिी \nसँ हकि ल ' अबैत अछि त ' सब ओकरा दुरदुर क ' उठ ै त ि ै क। खगलो रहला \nपर गुलो गािी सँ खसल आम हबछि क ' ल ' जाय बला क ें  हकि नहह कहैत \nअछि। ररहनया अपना लगक गािी बला  क ें  अपन गािीक आम बीछि लेला \nपर लोभी कहैत अछि। मु्ा अपने अनकर गािी सँ ललच् ची चोरबैत ओकरा \nकोनो लाज नहह ,मात्र भय होइत ि ै ।  \nक ृ ष् ण मोहन झा 'मोहन ' एहह पोथी मा्े कहैत िछथ - 'गुलो ' अनुभूछतक \nगहनता मे ललखल गेल िोि आकारक पैघ उपन्दयास थीक। गरीब जीनहगक \nनमर ै त संघषय जकाँ ,धैयय जकाँ आ दुख -व्याछध सहबाक अपररछमत शक्क्त \nजकाँ ।एकर अन्दतर यात्राक सूक्ष्मता गद्यमे काव्यक आस्वा् ्ैत अछि आ \nलशल्पक सचेतनता सहज , स्वाभाहवक अलभव्यक्क्त मे कथा कहैत चलल \nजाइत अछि।ओ िोि कथाक पैघ उपन्दयास मे ललखैत ,एतबे नहह एकिा आर \nप्रसंग मे ररहनया माललक - मललकाइ हनक प्रशंसा कर ै त कहैत अछि जे - बंबई \nमे एक्क े  ठाहढ़मे ्स बारह िा आमक े  घौ्ा ि ै । ररहनया सोचने -ए ई घौ्े  \nमाललक कए ्ाए ् ेबै।माललक बड़ खुश हेतै। एक बेर ररहनया गिपक्क ू  आम \nलाए कए गेल रहै त ' माललक पचास गो िाका ्ेने रहै। मललकाईन खाइ लए \n्ेने रहै।  \nआओर गंगानाथ गंगेश ' उजरल - उपिल गुलोक गुलजार दुहनयाँ ' मे ललखै \nिछथ - एक राछत नौ वजे मे ्शरथ मंडल (पलाई मील माललक) क े  मुंशी गुलो  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 27 \nलग एलै। कहलक ै -गुलो भाय , एगो बड़का पेि क े  बात कहे ले आएल छियह। \nहमरा क ं पनी पठ े लक ै-ए। नेपाल  मे एगो ल ड़का ि ै । कम्पनी के  स ाढ़़ु के  बेि ा \nछिऐ। जथा - जाल बला छि ऐ। हबयाह मे जते खरचा हेतइ - ्स बीस हजार से \nकं पनीए ् ेतह । घर क ल ड़की ज ाए। स ब हकि ु  ् ेखल  स ुनल  । तोह र  की हबच ार  \nसे क ं पनी पुिलहक -ए ।' आ चारर मास सोचैक बेिा सँ हवचार ै क समय लैत \nएकद्न भुमकम सँ पहहने अपने सछध जाईि। ताहह सँ पहहलुकवे गप्प -; \nगुल ोक घर  पि ु आर  मे दू  ि ा क् म के  गाि ि ै । अनवर कहै ि ै - गुलो एकिा \nगाि बेच लएह। चारर -पाँच हजार मे हबहकए जेतह ओहह सँ घर आ कल दूनू \nठीक करा ललहह। ' गुलो कहै ि ै - अनवर भाय , ई दुनू गाि ररहनयाक हबयाह \nलए राखने छिऐ। ' अनवर अबाक ्  भाए जाइ -ए । \nमाय क े  मनो कयला पर धरर ५०० मे ररहनया पाठी आहन पोसलक ,ओकरा \nधारतै। दू द्न धरर बरखा होइते रहलै से आरा पर मुँग छतलकय लागल रहै , \nररहनया कररया िीमी हबिलक। एक पौवा ्ाना हनकललै। से पहहल तोड़ मे \nसँ सतलर े नमा क े  ्ालल खाय ले ्ाए एलै । ऊ बीश िका ्ेने रहै। ररहनया \nजुगताकए िाका राखलक ,ककरो नहह ्ेत। एहह तरहेँ आरो सं्भय सुनल \nजाए! ररहन या असकर े  दू द्न मुँग(खेरही) तोड़लक। एक -एक छिट्टा। एक \nद्न दूनू मायधी िोड़कर। दू िा जनो तोड़लक ै । ररहनया मूंग सुखेलक। \nड ं गेलक। आठ- नौ हकलो तैयार भेल हेतै। एक िोहन और िुितै। ओइ मे जे \nहनकलै। पाहन जे नै भेलै से मुंग मुनही भाए गेलै। गुलो कहै ि ै -'मूंग तैयार \nभेल ि ै  से सभिा हगरहत कए ्ाए एबै। बेलाबाली जोड़ई ि ै । हड़ लागलै ,बीया \nलागलै ,स बि ा ् ाए एतै तऽ पूँजज य ो डूहब ज ेतै। कह इ ि ै - \" एते जे खरचा भेलै \nसे घर सए ्ेबहक ? एहन खेती लोग हकए करतै ? \nअरजुनमा गाम अहबते पहहले चाहक ्ोकानक मुंह अंगना द्शन घुमबैत िाि \nजे लगौलक से ्म घुिैत गुलो क े  रूग्न अवस् थामे पुंगेलक। आ मुइल बाप \nररहनया नहह जगा सकली। से सरकारी फीस हजार प्राप्त िाका भाहगन  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगोठिोल सँ आहब राछतमे अपना ओहहठाम ल ' गेल। प्रातभने ररहनया ओई \nठकहरबा भाय सँ सब िाका डहियारी सँ धरर माँहग आनलक। कोलशकनहा \nक्षेत्र मे ररहनया सन अनेको अछत हपिरल -गरीब  मु्ा बहादुर ललना अपन \nउत्कषय ् ेखाबैि।  \n \n२ \nहमर  आद िष स्मृथत िेर्  िूयष न ार ायण चौधर ी \n \nसाहहत्यकार -पत्रकार आ राजनेताक रूपमे प्रख्यात सूयय नारायण चौधरी जीक \nजन्दम 12 जनवरी 1933 क ेँ  मधुबनी जजलाक छमजायपुर (राजनगर) गाममे \nस्व � रामलखन चौधरी क े  घर भेल िलन्न्दह।1950 -54 ध रर ओ \nसी �एम� काॅ लेजक क ' स्नातक िात्र रहलाह। हनत्य द्न गामे सँ नोकर \nखाईक पहंचबैत रहैक। हहनका बाबाक े  राजघराना ्रभंगा सँ संपक य  रहैक आ \nहपताजी बा् मे घर े  लगक महंत जीक खजांची रहह अपनो दू मौजेक जगह \nजमीन सँ खेती पै्ावार कराबछथ। चौधरी जीक पहहल वषयगांठ पर हबहारक \nबड़का भूमकम भेलैक जाहहमे हहनक पैतृक खपर ै ल भीतघर ध्वस्त भ ' \nगेलैक। चौधरी जीक बाल -हववाह मरनैया गाममे वत्तयन संग भेलहन ,जाहहसँ दू \nपुत्री, एक पुत्र प्राप्त भेलहन। बड़की पुत्री रुग्न वीणाक हबयाह ललमहनयां \nभेलैक जे मलहनमा (नेपाल) मेँ रहैत ि ै क आ पुत्र रामबाबूक उफ य  हवनो् \nक ु मार चौधरी हबयाह हवरािनगर मेँ खड़ौआ हनवासी डा � रामजी व्यासक \nबहहन लक्ष् मी सँ भेलहन , िोि पुत्री हनलम प्रभाक हबयाह डा � अन्खलेश मंडल \nजीक (मेहं्ीगाम) संग भेलहन जे वतयमान कहिहार मेँ रहैत िछथ वो गरभाइत \nक ै वत्तय समाज िछथन । चौधरी जी मगध हवश्वहवद्यालय सँ आगूक लशक्षा प्राप्त \nकर ै त र े लवे मेंॅँ नौकरी करय लगलाह आ कतेको रेड यूहनयन आं्ोलन मेँ \nसहक्रय रहह समाजसेवाक अलभप्राय सँ नौकरी िोहड़ ्ेलहन।बेिा क ेँ  र े लवे मे  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 29 \nनौकरी धर े लछथ जे पिना जं � मेँ 10 वषयक बा् नौकरी िोहड़ समता पािी \nमेंॅँ सहक्रय भेलैक आ दू बेर बाबूबरही तथा मधुबनी सँ हन्यलीय चुनाव \nहवधानसभाक लड़लैक। पुत्रवधू सेहो जजला पररष्क चुनाव मेँ कम मतक \nअन्दतर सँ हारर गेललह। मुख्य हवषय द्श अबैत िी आब: - \nसमाजवा्ी नेता सूरज नारायण ससिह जीक नेतृत्व मे संचाललत अनेक भूछम \nआन्द्ोलन मेँ ओ सहक्रय र हलाह। िात्र संगठन मे सेहो सछमछतक समाजवा्ी \nनेतृत्व स् थाहपत कर ै त प्रभावकारी भूछमका हनभावछथ। सोशललस्ि पािीक \nप्रचारात्मक एवं आन्द्ोलनात्मक काज मे अगूवा रहछथ। हबहार आन्द्ोलन मे \nसहक्रय रहह फणीश्वरनाथ र े णुक संग छमलकए नुक्कड़ कहव सम्मेलन , नािक \nआ छचत्र प्र्शयहनक आ योजन पिना मे करछथ। आपातकालमे गामक खेत \nबेछचकए प्रेस खोललहन आ गुप्त साहहत्यक प्रकाशन ,तकर हवतरण सेहो कर ै त \nिलाह। जजहवका हनवयहन लेल हकि द्न लेल फ े रसँ ्ानापुर मे र े लवेक नौकरी \nधेलैथ। सूयय नारायण बाबू हबहारक एक पैघ मेधावी , पररश्रमी आ दूरदृष्टी \nरखहनहार रचनाकार रह छथ। हबहारक अछतहपिड़ी ऐनेक्सर -1 क े वि जाछत सँ \nरहछथ , एहह पृष्ठभूछम सँ कोनो व्यक्क्त लेखनमे एतेक नम्हर मूल्यक नहह भेल \nरहछथ। 1969 ई �मे र े णुजीक सहयोगे रचना नामक साहहत्यक संस् थाक \nस् थापना क े लहन जकर ओ सछचव रहछथ। 1981 मे कपूयरी ठाक ु र जीक \nप्रेरणासँ श्री लालू प्रसा् आ  सस्च् च्ानं् जीक संग राजगृहमे साहहत्यकार , \nबुलद्धजीवी आ राजनीछतज्ञ सभक एकिा मंच बनाय संपूणय क्रांछत एवं कौमी \nएकता सम्मेलन क े लहन। चौधरी जी भारतक सभिा राज्यक यात्रा कर ै त \nसंबंछधत क्षेत्रक लोक जीवनक वृहत अध्ययन क े लहन। यात्रा संस्मरण \n\"पूवाांचल की यात्रा '' खूब लो कछप्रय हहन्द्ी पोथी भेलहन। ताहह सँ पूवय समय \nकी यात्रा -पररचय प्रकाशन हापुर सँ प्रकालशत भेल रहय जाहह पर पुस्तक \nसमीक्षा पािललपुत्र िाइम्सक पृष्ठ 4 पर 12 जुलाई 1987 क ेँ  डा � अमर \nक ु मार ससिह िपबौने रहछथ। चौधरी जी प्रमुख राजनीछतक पलत्रका 'द्नमान '  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमे स् थायी रूपे 5  धारावाहहक आलेख ललखने िछथ ,जे इ ं िरव्यू , यात्रावृत्तांत रूपे \nिपैत रहलैक। 1968 मेँ र े ल हड़ताल मे जेहल गेलाह आ प्रेसहवल हवरोधी \nआं्ोलन एवं मंडल आयोगक लसफाररश लागू कर े बा लेल आयोजजत प्र्यशनी \nखाछतर अपन हगरफ्तारी ्ेलहन। 1985 मेँ मधुबनी हवधानसभा सँ चुनाव \nलोक्ल हिकि  पर लड़लछथ आ एहह ्लक प्रांछतय कायय सछमछत मे 1986मे \nसेहो मनोनीत कपूयरी जी द्वारा 1989 मे भेलाह। आकाशवाणी आ दूर्शयनक \nघेराव काययक्रम मे हनका पुललस बबयर रुपे हपिने रहैक।वो बहत वषय धरर \nकाॅ फी हाउसक अलभन्दन हहस्सा बनल रहलाह ; एहह बार े  मे फ े र कहहयो \nहवस्तार सँ  बुझायब।  \n'हबहार की अस्स्मता ' पुस्तक शह्रा द्ल्ली सँ 1991 मे साहहत्य क े न्दर \nप्रकाशन सँ बहरायल ि ै क जे ओ अपन अछधकार लेल संघषय करय बाला \nतमाम बंछचतक े  समर्पित कयने िछथ। एहहक ्ोसरो प्रकाशक िपाई क े लक \n,हहनक प्रकाश्यक ृ छत मे पूवाांचल की यात्रा , समकालीन पररवेश की का ली \nया् ें  व एकिा काव्य पुस्स्तका ि ै क।7 मई 1990 क े  हबहार हवधानसभा क्षेत्र \nसँ एमएलसी जनता ्ल बनेलक ै न पर ं च 14 अप्रैल 1991 क ेँ  अचानक \nद्ल्लीक बत्तरा होस्पीिलमे हृ्यगछत स्ा लेल रूहक गेलहन। हनकर \nअसामाछयक हनधन सँ दू द्न धरर पिना द्ल्ली ्लमललत उदठ गेलै ,हकयाक \nतँ ओ सा माजजक न्दयाय क े र लड़ाई लड़ ै वाला एक समाजजक योद्धा रहछथ। एक \nसमय क े र प्रछतबद्ध बौलद्धक चौधरी जीक पररवार मे अनुक ं पा नहहि भेिलैक \n,जखन हक ओहह समय मेँ बहतो राजनेताक वंशज ई सुख पावैमे अगूएलैक। \nआई एकिा अ्् स्मारक लेल हनका चाहै बालाक बीच जबर्स्त अभाव \nखिहक रहलैक अछि । एहन प्रखर हवद्वान महनहष छमछथलांचलक एकिा आ्शय \nिलाह। शत् -शत् \n३ \nििषश्री रािविहारी दािजी :एक विर्य वकर्त्षन ज्ञाता  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 31 \n \nमधुबनी जजलाक कोशीक्षेत्रक ्ेवनथपट्टी गाममे हकयोि क ु लक बाबाजी \nकामत(मंडल) घर आई सँ करीब सयशाल पुवय एक चंखार बालकक जन्दम \nभेल रहहन।ओ नवजात लशशु रहय रासहबहारी जी।बाल्यकाल्यमे हनकर माय \nगुजैर गेलीह तँ सरौती बाली(क ु लाय चौधरीक बहहण) हवमाता लालन -पालण \nक े लकहन।हनकर मातृक हवशनपुर जज०सुपौल मेँ दू मछमयौत भाय चतरी आ \nमहा्ेव तथा बसुलीमे दू मलसयौत भाय यदु एवं जोतीष रहछथन ।हहनक बाल \nहववाह सुररयाही जज०मधुबनी हनवा सी रामजी कामत जीक बेिी बरहहनया \n्ेवीक संग भेल रहहन।जाहह सँ हनका तीन पुत्र आ तीन पुत्री भेलहन। जे \nक्रमश: चन्दरकला (मुजजयासी) , त्यागी उफ य  रामनारायण ,बैरागी , सुययकला \n(क ु नौली), सत्येन्दर आओर दुगेश (धावघाि) िन्न्दह।श्री ्ासजी रमौत वैष् णव \nरहछथ आ गरीबीमे जीवन हबतैत िलन्न्दह।ताहह समयमे क ु म्हारक माहिक \nबासनमे सबहकयो पाक आ भोजनलै बतयन व्यवहार करछथ।से बचपनमे ई \nकतेको घैल फोरर कनखा बाहर कय ,ओहहमे कागत साहिक े  खजुरी बजबय \nलेल िारछथ।ता हगन्दन हगन्दना...धात् ता गीन.....सुपुि आबाज \nहनकालछथ।क े राक थम सँ ढोलक आकार क े र गर्ै नमे लिका क ेँ  हडछमक \nहडछमक डम डम्म....आ गपस्च् च गपछच गम गम...खूब ताल बजाबैथ।कतौह \nगान बजान नेनामे ्ेखछथ तँ एकहाथ ्ेवालेल कोनो धराहनये चक ै  क े  चकधुम \n,चक्क ै  क े  चकधुम,मकई क े  बगीया ...... धरर बजाकय परा जाछथ। से हववाह \nभेलासन्दता जे गाम सँ पड़ े लाह तँ धुन सीखैत(स्व ०जगरनाथी कामत) गौआंक े  \nकलकत्तामे ्ेखेलाह।ताधरर लोक हहनका मा् ें  इयह बुझैक जे कतौह मरर - \nखैप गेल हेतैक। कोलकाता मेँ एक नामी रामलीला छथयेिर कम्पनीमे ठ े का \nबजेबाक काज मांगने रहछथ ,तँ मैनैजर साहेब जाँचमे अनारी माहन हिाबय \nचाहलक।हनका सँ अनुनय हवनय कर ै त चाैंका क े र काज क बहाने रहैत ,सब \nतरहक साज बाज बजौनाई सीख गेलाह।कतेको तरहक आधुहनक वाद्ययन्दत्र  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े र मास्िर आ अलभनय कलामे पार ं गत भेलाह।युवा भेलापर मारवाड़ी \nसमाजक े  सहयोग सँ अपन खु्सर मण्डली बनौलहन।जखन मंडलीक े  \nहबहारक रूख कर ै त बंगाल सीमान सँ िपलाह आ काययक्रम प्रस्तुत कर ै त जे \nकैंचा पुष्कर जम्मा भेल िलहन से ५िा भोजपुररया संगछतया ल 'क ेँ  राइतो \nराइत पार भ गेलैक।पोशाक आ प्ाय सेहो संगे ल 'भागलहन।सात द्नधरर \nओहह सोगे अन्दन जल त्यागने िलाह।फ े र सब घुमलैक कलकत्ता \nद्शन ,ओतय फ े र सँ मारवाड़ी समाज द्श सँ मंडली नीजी चलेबाक लेल \nआर्थिक म्ैत लेलैन , भेिलहन।िोििीन काययक्रम हवषय कीत्त्तयन मंडली \nबनाकय संचाललत करयमे लाहग गेलाह।धार्मिक सांस्क ृ छतक जागरूकता लेल \nहनका संग ढोलक बा्क जीतन कामैत(अलोला) राम गुलाम या्व - झाईल \n(हनघमा)गामेक मोहनजी ससिह हारमोहनयम।वा्मे भागीन बसुआररक सोमन \nजी ,गंगापुरक दुखी ठाक ु रजी ( कम्पा उण्डर)धररसंग पुर ै न।नेपालमे श्री लिमी \nबाबू क' (अलोला हनवासी)गायन बजानमे ठक ै ता रहह ढोलक बजबैत अपना \nसँ ्ोबर उपर उिालल फ े र लोहक ताल पकर े ने रहछथ र ं गैली मेलामे।बहताें \nशहरमे हहनक काययक्रम ्ेन्ख पुरस्कार ्ेल गेल िलन्न्दह।लखन शक्क्तवाण \nखंड सुनैत एक प्रखर बुलद्धक लोक  बाजल रहछथ ई कहहयो रामलीला अवश्य \nकयने हेताह।जाहह समयमे हबहार झारखंड एक राज्य रहैक आ १६िा जजला \nमात्रे रहैक , ओही समय ्रभंगा जजला पररष् क े र उपाध्यक्ष आ मधुबनी \nलोकल वोडयक चेअरमैन बाबू खुशी लाल कामत हहनका संहकत्तयन \nप्रछतयोहगतामे पुरस्क ृ त कयने िलहन।गाम ्ेहात सँ  लोक क ेँ  एहेन गबैया जीक े  \nफ े र सुनयमे ्ोसर नहहि उभर ै क अछि ,हनकर दू घंिाक हवषय हकत्तयन सुनैत ्ेरी \nहमरा ्ेहमे जेना अनु्ैधय तर ं ग उदठ जाय।हैरमुहनयाँक मधुर आवाज क ेँ बन्द् \nकर ै  लै जैकोिक चेनक जजिझीर जकाँ खींच ्ैतछथ।कोशी तिबंधक बरका बान्दह \nबहन गेलापर गाममे नाट्यकलाक  आरम्भ कयलहन।तकर संचालन में जगह \nपरक मंडील हहनक आश्रय स् थल बनल आ संरक्षण ्ै न स्व० बालगोहवि् ससिह  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 33 \nजी।हहनक राछतक े  सीखाओल रीहलसल क ेँ  धारिहप हिनी सँ जुबक लोकहन \nिािफारर ्ेखैत वा्मे दुगायपूजा मेँ प्र्शयन कर ै त गेलैक।ओई सँ पूवय हिनी \nभूतपूवय अशेसर ललीत कामत पोखै र प्रांगण जे कोशीसँ क ु ्रती पररवतयन भ ' \nगेल रहैक ,ततय मैनही गामक नािककार लोकहनक सािापर प्रस्तुछत होइत \nरहैक।गामक दूबेर सावयजहनक काली पूजा ्ेखकय अगहन १९९०ई०मेँ एहह \nपहवत्र धरा धाम सँ पयायवरणीय रास हबहारी ्ास जीक महाप्रयाण गामहहमे \nभेलहन।एहह लघु आलेख में बहत आं कड़ा वह तथ्य समा नहहि सकल । श्रद्धा \nसुमन अर्पित कर ै त छियैन हम।  \n४ \nस्ि हररनंदन कामत जीक गाम मंगरौनी  \n \nमधुबनी जजला मुख्यालय सँ 3 हकलोमीिर उत्तर भाग घना बस्ती अवस्स् थत \nि ै क मंगरौनी। एही आ्शय ग्रामक े  खछतयानमें 250 पररवार क े वि (कउि) \nअमात 50,धानुक 145, मल्लाह 7 , नाई 25, क ु मी4, बड़ई100, कायस् थ \nएक घर, सोईत ब्राह्मण 5, ब्राह्मण 60(भलमानुष) क े र अछतररक 100 गृहस् थ \nब्राह्मण बलसन्द्ा रहछथ। एहहठाम तप करवाक उद्देश्यसँ आहव सघन गाम भेलैक \nआ हकि ु  ल ोक अन्दतय  उपहि कए ज ा बस ल ाह । अध्य ात्म क्षेत्र में स् वगीय  म् न \nउपाध्याय तांलत्रक मचिि रनाथ जे बाबा गोरखनाथ क े र समकालीन िलाह , \nहनक े  काका पं � गोक ु लनाथ उपाध्याय कमयकांड धार्मिक दृछष्टकोण रखने \nछमछथला में प्रलसलद्ध प्राप्त क े ने रहछथ। वतयमान में आधा गांव हनक े  वंशज बसल \nिन्न्दह। एहह गामक ्जक्षण मंगल बोनी रहैक जाहहठाम मौधक बहतायत \nउपलस्ब्ध होइत रहैक तेँ एहहगामक लोक कालांतर में मधुबनी नाम उच् चारण \nकरय लगलैक। गामक सिले ्जक्षण सँ एका्श लशव्शयन लेल मुख्यतः दूर -\nदूर धररक भक्त लोकानीक आगमन होइत रहैत ि ै क। 1957 ईस्वीमें पंहडत \nश्री मुन्दनीश्वर झा धमायचायय तांलत्रक द्वारा सेबैत पंहडत श्री जय ना � झा  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nज्योछतषा चायय क ु िी स् थाहपत क े लहन जे श्री श्री 108 गौरीशंकर राधेश्याम \nस् थान (्ेवसभा) कहाबैत ि ै क। धमायनुरागी -यात्रीक े  गरमी में स्वगीय मेथरा \nराउत मधुबनी ्ाताक हबजली पंखा उपलब्ध ि ै क। एका्श रुर तीथय स् थल \nक्षेत्र में शुमार भ गेल ि ै क।चौक क े र लग मुख्य ्शयनम पापनाश नाय पैघघंिा \nलागल दृछष्टगोचर भेल।्हहन भाग सँ बसहा आ बामकात सँ शेर पाथर क े र \nबनल ि ै क जे बड़ मनमोहक दृश्य उपस्स् थत क े ने अछि। एहह ससिहद्वारक बगलमे \nआध्यात्म , चचितन -पूजन हवशाल भवन बीच सभाकक्ष क े र प्रवेश मध्यमे \nलत्रशुल प्रतीक सेहो ्शयनाथी क े  आकर्षित कर ै त य। एहह गामक ्जक्षणबारर \nिोल मे बुढ़ी माय स् थान 700 बरस पुरान ि ै क , मंद्र पुनयहनमायण काज \nभेलैक। दुगायजी ्शयन लेल परोपट्टाक लोक एतय आहब आशीष मांगैत \n्ेखाइि। 200 वषय सँ पूवायरी िोल में दुगाय पूजा ्रभंगा महाराजा कालसँ \nहोइत अबैत ि ै क। पन्िम िोल में दुगाय जीक पूजा  प्रधान ि ै क, एतय खेल -\nतमाशा नहहि लागैत ि ै क। एहहक लग सिले पुरान मंडील 300 वषयक ि ै  जे \n11 लाख िाका लागत सँ िोलबैयाक आर्थिक म्ैत सँ काज सुसम्पन्दन \nभेलैक। एतुका पाखररक गाि यात्री लेल आश्रय स् थल रुपे हवख्यात भेल \nि ै क। एहह मंडीलक े  कनेकबे उत्तर भाग माँ काली (श्यामा माय) मंडील आ \nपैघ पोखैर ि ै क , तकर पिबररया मुहारमे महारानी काम सुं्री क े  नाम सँ \nउत्कर्मित मध्य हवद्यालय चलैत ि ै क। महार पर शान्ार घाि आ गोल चबूतरा \nआजा्ी पुवयहहक बनल ि ै क ; जल चबूतराक हनमायण काज तत्कालीन \nमहाराजा कामेश्वर ससिह ्ोसर हबयाह एतय क े लहन अपन मनमजी सँ  एक \nगरीबक बेिी सँ। हनक े  डीहक उत्क ृ ष्टता आ भूछमक े  रमणीय बनेबाक परम \nउद्देश्य में क े ने रहछथ।एहह स् थानक े  राज नगर सँ जोहड़कए हवस्तृत अध्ययन \nकरबाक खगौि बुझाइि। एहह गामक नेयाछयक सं्भयत: चचाय ्ोसर खेप \nकरब। एहह ग्रामक स्वनाम धन्दय स्वगीय हररनं्न कामत जी कोलकाता  में \nखैहि 3 कट्ठा जमीन मधुबनी लहररयागंज बाधमे उपाजयन क े लछथ जे  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 35 \n1976ई�अन्खल भारत क ै वतय कल्याण सछमछत क े  िात्रावास लेल संपूणय \nरकबा ्ान -पत्र ्स्तावेज बनाक े  ्ैत अछत हपिड़ल समाज क े  िात्र (क े वि) \nक े  पहहल बेर मधुबनी जजला मुख्यालय में उपलब्ध क े लहन , एहह िात्रावासक \nहनमायण 3 कमरा 1980 में भेल , जजणाेद्वार लेल कतेको माननीय राजनेताक \nऐस्िक कोषक सहयोग भेिैत रहलैक। फ े र ्ोसरो ्ाता हकयो एहन \nअव्ानक लेल एहह गाममे आगू आहब स्वगीय कामत जीक सहचर बहन अपन \nनाम जगजजयार करछथ से आश जगैतसन भ ' रहल हन। एहह गामक े  अपन \nपैतृक एल �एन� झा सन हव भूछत कहैत िछथन , आ से 5 िा \nआई�ए�एस �-अई�पी�एस � आहफसर एतुका बेिा बनलाह । श्री \nहवनो् क ु मार हबहार राज्य प्रशासहनक सेवा सेहो एहहठामक रहबासी छथकाह। \nएहह गामक माँहिक हम चं्न बं्न आओर अलभनं्न कर ै त िी।  \n५ \nिब करैत छैक प्रणाम्  \nस्वतंत्रताक अमर सेनानी स्व �अनन्दत लाल कामत जीक पुण्य स्मरण होइत \nएकिा छचत्र मानस पिल पर अबैत अछि। स्वाछधनताक गाँधी सन मुखाक ृ छतक \nआभा आ मोिगर र ं गहीन खाधीक कमीज -धोती आ चेशमा पहहरने चरखाना \nगमिा कान्दहपर सजल एक माहत्मा जी सँ गड़बा गाममे पहहलबेर भेंि कर ै त \nिी ; तँ नाम-पररचय जनलाह आ पुि ै त बजलाह कतेक मे पढ ै त िी बाऊ। हमरा \nमुँहसँ जे शब्् बहरायल तँ क े र प्रश्न क े लहन पीजी � डीआरडी � कर ै त ऐना \nपाहन जग्ीश कामत जीक संग कतय बौआ ढहना रहल िी। हमर उत्तर सुहन \nजे इग्नुसँ घर े  बैसल पत्राचार कोसय क ' रहलहूँ अछि आ परीक्षालेल तीन बेरक \nअवसर ्ेल गेलैक अछि से मुजफरपुर डॉ � अम्बेडकर यूनबरलसिीक \nलाइब्रेरी मेँ जा परीक्षा ्ेलहूँ । ओ आजा्ीक संग्रामक आ रचनात्मक \nकाययक्रमक संग -संग जातीय महासभाक काजक चचय कर ै त भाव हवभोर होइत \nरो्न करय लगलाह....। हनक प्रश्न्दनताक नोर सँ भलसयाइत ई समाज  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमझधार सँ आन्खर कहहया धरर कतबाह लागत........। हनका बार े  मे स्व � \nराम नारायण मण्डल जीक तक य  भेलहन जे दू अध्याय मेँ आज्ीसँ पूवय आ \nबा्क समय काल खण्ड मे काययक लेखा जोखा होइत । प्रख्यात समाजवा्ी \nछचन्दतक, हवचारक , हनरपेक्ष, समाजसेवी , लशक्षाप्रेमी, भारत सरकार ,द्बारा \nताम्रपत्रसँ सम्माहनत स्वतंत्रता सेनानी बाबू अनन्दत ला ल कामत जीक जन्दम \nश्री स्व� हररनं्न कामत एवं श्रीमती खजनी ्ेवी जीक घर 109 वषय पूवय \n19 जनवरी क ेँ  घोघरडीहा प्रखंडक े  गड़वा गाममे अछत हपिड़ा वगय क े वि \nजाछतमे भेल रहहन। हनकर बाल हववाह सूययकला ्ेवीक संग भेलहन ,जाहह \nसँ चारर पुत्र एक पुत्री भेलहन । वो सनातन हहन्ददू  धमयक े  मानैत वैष् णव िलाह। \nक े वि समाज अपन इछतहास जानबाक लालसा जरूर रखैत होयत। हबहार आ \nनेपालक छमछथला प्रक्षेत्र मेँ लगधक एक करोड़ आबा्ी बाला हकयोि क े र \nक े वतय आ क े उि (क े वि) जाछत नाम सँ 1931 ई � मेँ छब्रहिश हक ू मत सवेक्षण \nकर े ने रहैक । ताहीमेँ हनषा् - मल्लाह  क ेँ  पृथक रूपे संख्याँबल ्ेखायल गलैक \nजे वत्तयमान काल में गोढ़ी सहनी समाज कहबैत अछि। ओ जलचर आ हमसभ \nथलचर (क ृ हषकायय) रूपे अलगे -अलग शा्ी - हववाहक तत्काललन सामाजजक \nसंस्क ृ छत सँ फजगज मेँ पड़ल िी। ओना मैछथली पंजी प्रथा अनुसार े  क ू मी \nजाछतक अंगक रूपमे क े वि धानुक आ अमातक गणना भेल अछि। मु्ा \nवास् तहवकता हकि ु  औरे  ि ै क। गेि े कह ने ि छथ\" र ाष्र कहव वय ह  ह ेताह  ज े ् ेशक \nसुच् चा अपन जाछतक इछतहासक सब प्रमुख घिनाक े  पारस्पररक सम्बन्दधक \nसन्दधान पाहव गेल होअय। जजनका इहो ज्ञात भ सकल होय जे हनक जाछतय \nइछतहासमे कोन - कोन नम्हर घिना घहित भे ल ि ै क। \"तकर पररणाम की \nबहर े लैक हन ? हर े क जाछतक अध्यातछमक हवशेषता होइि , कोनू संस्क ृ छतक \nवैलशष्ट्य होयि संसार आ जीवनक े  ्ेखबाक द्व्य दृछष्ट होइत अछि। जे कहव \nएहह दृछष्ट - बोधक े  अलभव्यक्क्त ् ' सकय , सयह राष्रक राष्रकहव कहेबा \nजोकर होइत ि ै क ' क े वि जाछत में आन्खर रा ष्रकहवमें नामीत क े  भेलाह  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 37 \nअछि ? जखन हक बहतो काव्य रचनाकारक हकताब प्रकालशत भ रहल ि ै क। \nएहह लेल राष्रीय राजधानी मेँ वृह् , हवमयशक आवश्यकता समय क े र मांग \nिी '...आनन्दत बाबू आ हनक संगी मास्िर साहेब आनन्द् शरण जी अपना \nजाछतमेँ राष्रकहवक हनखार पर े खय सेहो चलल िला ह । स्व � शरण जीक \nस्िेचू बहनक ै  हबराजीतमे सेहो राजस् थान सँ आहब गेल ि ै क जे स् थापनाक बाि \nजोहैत अछि।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n२.४.हनमयला कणय - अत्ग्न लशखा (खेप-२७)  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nहनमयला कणय (१९६० - ), लशक्षा - एम. ए., नैहर - खराजपुर , ् र भङ् गा, सासुर - \nगोहढ़यारी (बलहा) , वत्तयमान हनवास - राँची , झारखण्ड। झारखंड सरकार \nमहहला एवं बाल हवकास सामाजजक सुरक्षा हवभागमे बाल हवकास पररयोजना \nप्ाछधकारी प्सँ सेवाहनवृलत्त उपरान्दत स्वतंत्र लेखन।  \n  \nअग्नन सिखा (भाग- २७) \n(मूल हहन्द्ी - स्वगीय जजतेन्दर क ु मार कणय, मैछथली अनुवा् - हनमयला कणय)  \n \nकिा अखन धरर:  \nउवयशी आ राजा पुरूरवा अपन गृहस् थ जीवनक उपभोग करवा में दुहनयाँक सब \nहकि ु  हबस ारर  व्य स् त भs गेल िलाह।   \n \nआब आगू: \nराजा पुरूरवा आ उवयशी हववाहहत जीवन में अपन प्रण्य संबंध क े  प्रगाढ़ सँ s \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 39 \nप्रगाढ़तम करवा में बहत व्यस्त भ s गेल िलाह। राजा अपन राज्य संचालन \nआ प्रजा क े  समस्या स s दूर भ s कs उवयशी क े  साैं्यय पाश में आबद्ध भ s गेल \nि ल ाह ।मु् ा एक काय य ह ेतु ओ स तत स ज ग र ह ैत ि ल ाछथ । शेष स ब हकि ु \nहबसरर गेला क े  उपरान्दतह उवयशीक शतय ओ एको क्षण नहह हबसरलछथ ।ओ \nअपन समस्त शक्क्त सँ s आ सद् खन सजग रहह मेमना सभक रक्षा मे लागल \nरहलाह। भले दुनू गोिे कोनो उपवन में रहहतछथ अथवा क ु नू आश्रम में!मु्ा \nउवयशीक दुनू मेमना सेहो हनका दुनू प्राणीक संगहह ्ेखबा मे अबैत रहैत िल \n। राजमहल मे सेहो एकिा सुन्द्र सन सजायल कक्ष मे दुनू मेमनाक हनवासक \nव्यव स् था कएल गेल िल। दुनू मेमनाक रक्षाक लेल सद्खन दू िा पहर े ्ार \nओहह दुनू जीवक संग रहैत िल। जेना आ्मी संग परिाइ ां  रहैत ि ै क ,ओहहना \nदुनू मेमना संग दुनू पहर े ्ार रहैत िल। ओना परिाइ ां  त s अन्दहार में आ्मी \nसँ s हवलग भ s जाइत ि ै क ,मु्ा पहर े ्ार अन्दहारह में तत्पर रहैत िल मेमनाक \nसुरक्षा में। उवयशी सेहो राजा पुरूरवा सँ s अत्यंत प्रसन्दन िलीह।राजा पुरूरवाक \nसंगछत में प्रसन्दनता एवं चंचलता जेना हनकर अहवभाज्य सन्ख बनल िल , जे \nसद्खन हनका संगहह रहैत िल। कखनो काल हनकर चंचलता राजा क ेँ  सेहो \nपर े शान कर ै त िलहन , जाहह कारणेँ ओ पर े शान भ s जा इत िलाह।आ उवयशी \nस s हपता जाइत िलाह ,मु्ा आपसी झगड़ा मात्र उनका सबहक मध्य मधुर \nतकरार िलन्न्दह। हनका दुनू क े  मध्य होई बला तकरार कहहयो कलह क े  रूप \nनहह लेलक। ओना त s पछत-पत्नीक मध्य होई बला तकरार क े  एक अलग \nआनं् होइत ि ै क। जाहह घरमे जँ कोनो नोक -झाेंक अथवा तकरार नहह हो इत \nि ै क तखन ओ क े हन घर अछि। ई नोक -झाेंक अथवा तकरार वैवाहहक जीवन \nक े  सुखक एकिा महत्वपूणय अंग छथक। रानीक चंचल व्यवहारक कारणेँ राजा \nमें चंचलता आ चपलता सन गुण बहत तीव्र गछत सँ s हवकलसत भ s रहल \nिल ,सद्खन शान्दत आ गंभीर रहई बला राजा उवयशीक सान्न्दनध्य मे एहन \nचंचलता आ चपलता ्ेखबैत िलाह जे ्ेन्ख कतेको बेर उवयशी सेहो  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआिययचहकत भ s जाइत िलीह आ हनका सोझाँ मे ओ अपन पराजय \nस्वीकार क s लैत िलछथ | एक द्न दुनू ्ंपछत प्राक ृ छतक रूप सँ बनल एक \nसुन्द्र झील लग बैसल प्रक ृ छत क ेँ  मनोरम दृश्यावलल ्ेन्ख आनं् ल s रहल \nिलछथ। राजा एहह दृश्य मे बे स ी डूहब गेल  ि ल ाह ।एम्ह र  उवयशी धीरे -धीर े  उदठ \nगेल छथ आ ह नक दृ छष्ट स ँ बच ैत च ुपच ाप एकि ा गाि क पाि ू  नुका गेल ीह । पुनः \nओ धीर े-धीर े  जा कए ओहह वृक्ष क े र डाररसँ झूलल गेलीह।आ फ े र धीर े -धीर े  \nएहह शाख स s ओहह शाख पर चढ़इत ओकर पात सभक बीच नुका कऽ बैलस \nगेल ीह । अच क्के  र ाज ा हकि ु  पुिलछथ उवयशी स s,जखन प्रत्युत्तर नहह \nभेिलन्न्दह ,राजा घुमलछथ उवयशी क े  द्शा में ,ओ हवचललत भऽ गेलछथ हनकर \nस् थान ररक्त ्ेन्ख।आिययचहकत भऽ ओ एम्हर -ओम्हर अपन दृछष्ट घुमाबय \nलगलाह ।ओ व्याक ु ल भय सभ द्शा मे एम्हर -ओम्हर तकलहन ,अपन दृछष्ट \nघुमा-घुमा कऽ उवयशी क े  तलाश क े लछथ,मु्ा कतह नहह भेिलन्न्दह सुनकर \nछप्रया उवयशी।आब राजा अत्यंत भयभीत भ s गेलाह आ उवयशी क ेँ  तीव्र आवाज \nमें बजाबय लगलाह ,मु्ा उवयशी नहह एलीह। राजा हनका नहह भेिला पर \nचचिछतत भ गेल िलाह।मु्ा ओ ओतय सँ उदठ क s कतह दूर चलल क s हनकर \nतलाश मे एम्हर -ओम्हर सेहो नहह जा  सक ै त िलाह ,कारण हनकर दुनू मेमना \nक े  ओहह हबयाबान में िोहड़ कतह गेनाइ संभव नहह िलहन।एहन स्स् थछत मे \nहनकर क ुं ठा आ तामस बहढ़ रहल िलहन। ओहह क ुं ठा में ओ \n\"उवयशी....उवयशी....उवयशी....\"आवाज ्ेलछथ।ओ जोर -जोर सँ आवाज ्ऽ \nरहल िलछथ आ अपन दृछष्ट दूर -दूर धरर पसारर ताहक  रहल िलछथ उवयशी क ेँ । \nझील क े  चारू कात आ ओहह पार अपन दृछष्ट क े  सीमा तक ्ेखबाक प्रयास \nकs रहल िलछथ।उवयशी क ेँ  नहह भेिला पर अत्यंत दुखी भ s कsओ घबरा \nकs और दूर तक हनका ्ेखबा हेतु एखन ठाढ़ भेल िलछथ ,तखनहह ऊपर \nगाि पर सँ s उवयशी \"धम्म\" क े र आवाज कर ै त नीचाँ धरती पर क ू द् क s पुनः \nराजाक कान्दह पर बैलस गेलीह। राजाक घबराएल मुखमंडल ्ेन्ख उवयशी ठठा  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 41 \nकs हँसय लगलीह।उवयशीक ई शरारती चंचल व्यवहार ्ेन्ख राजाक क्रोध \nक्षण भरर मे समाप्त भ ' गेलहन ,आ ओहो हँसय लगलाह। राजा उवयशीक \nसंगछत में रहह कम चंचल आ शरारती नहह रहलाह । हनक चंचल शरारती मोन \nमें उवयशीक एहह शरारत क ेँ  आओर बेसी भारी शरारत सँ प्रछतउत्तर ्ेबाक \nहवचार उठलहन।एहह लेल ओ एकिा खतरनाक खेल करवाक हवचार क े लछथ \n।जखन उवयशी मेमना सभक संग खेलाइत -खेलाइत ओकरा दुनू क े  दुलार \nकरवा में व्यस्त िली ,ओहह काल राजा पुरूरवा गहींर झील मे  घुलस गेलछथ आ \nझील मे दूर धरर हेलबाक नािक करय लगलछथ।कहन आगू बढ़लाक \nबा् ,डूबबाक नाि क करै त,जोर सँ s करुण स्वर में पुकार लगौलछथ - \n\"उवयशी!ह मर ा बच ाउ!ह मर ा बच ाउ!उवयशी! ह म डूहब र ह ल  ि ी!\"ह म डूहब र ह ल  \nिी! पहहने हनका सं गप्प कर ै त काल उवयशी क े  ज्ञात भेल िलहन जे हनका \nहेलब नहहि अबैत िहन ,ताहह  ल ेल  उवयशी के  ल ागल  ज े र ाज ा डूहब र ह ल  ह ेताह , \nताहह लेल ओ एतेक जोर सं छचछचया रहल िछथ। उवयशी सँ s सहायता माँहग \nरहल िछथ। ई सोछच ओ पलक झपक ै त झील लग आहब गेलीह।ओ राजा क े  \nबचाबय लेल आयल िलीह ,मु्ा ओतय हनका राजा क े  हनजीव सन भेल \nशरीर धीर े -धीर े एकि ा च ट्टान के  पाि ु  पाहन में डूबैत भेि ल हन।उवयशी डरर  गेल ीह  \nआ ओहो घबराहि में झील में क ू द् गेलीह।आ पाहन क े  शीघ्रता स s किैत \nराजा क े  हनकि पहँछच गेली। ओ कोनो तरहेँ राजा क े  सहारा ्ेने पाहन मे \nखींचैत हकनार द्स आबय लगलीह। बहत कदठनाई सँ s राजाक संग झीलक \nकात मे पहँ छच सकली उवयशी! राजाक शरीर झीलक किार पर पहँचला \nउपरान्दत उवयशी हनक नाड़ी आ साँसक परीक्षण क े लछथ। नाड़ी तऽ धीर े -धीर े  \nचलैत िल मु्ा साँस नहह चलल रहल िल। ई तऽ मृत्युक संक े त स्पष्ट रूपेँ \n्ेखबा मे आहब रहल िल।शोक -संतप्त उवयशी आँन्ख मे नोर ल s कs कानय \nलगलीह। ओ काहन  रहल िलीह , आ आर  स् वर  में हकि ु  -हकि ु  बाजज  र ह ल  \nिलीह । - \"ओह छप्रय आब हम कोना क रहब ! आब हमर क े  सहाय होयत  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n!हमरा िोहड़ कतय चलल गेलाैं !आब हम क े कर भरोसे अहह धरती पर रहब!\" \nएहन तरहक हवलभन्दन बात कहैत उवयशी हबलन्ख -हबलन्ख क s काहन रहल \nिलीह ,आ दुनू आँन्ख सँ s ्हो -बहो नोर  झहरा रहल िलीह। एतय हनकर \nसहायता करय वास्ते हकनको आबय क े  कोनो संभावना नहह िल।एहह जन -\nशून्दय वन क्षेत्र मे हनकर सहायता करय लेल हकयो कोना क s अबैत। ओ सब \nहकनको हबना जानकारी ्ेने अतह आयल िलछथ। तखन एहना स्स् थछत में \nरक्षक क े  हईतछथ! क े ओ भरोस ्ेमय वला नहह िलहन। दुःख  स s कातर उवयशी \nअपना क े  हन:सहाय अनुभव कर ै त एहन स्स् थछत मे कष्ट्ायक करुण स्वर मे \nहवलाप कर ै त रहलीह।हनकर मेमना सेहो ओतय आहब गेल िल आ प्रेमपूवयक \nराजाक ्ेह पर चुम्बन ल s रहल िल।ई ्ेन्ख उवयशी अपना क े  असहाय बूजझ \nमेमना क े  अपन छप्रयजन मानैत आर करुण स्वर में हवलाप क रs लगलीह। \nहकि ु  काल  धरर  एहह  तर ह ें हवह्वल  भय  हवल ाप कएल ाक बा्  ओ उदठ कs ठाढ़ \nहोइत कहलछथ - \"ठीक ि ै  छप्रय ,अहाँ हमरा िोहड़ क s चलल गेलहँ! आब हमहूँ \nजीब s नहह चाहैत िी। हमहूँ आब आत्महत्या क s लेब।\" ई कहह ओहो झील \nमे उतरर गेलीह , आगू बढ़बा सँ पहहने एक बेर फ े र पुरूरवा लग आहब राजाक \nकपार पर चुम्बन ल s कs कानय लगलीह। राजाक एक -एक अंग क ेँ  चुम्बन \nल ैत कानैत र ह ल ीह ।हकि ु  क्षणक बा्  पुरू र वाक आँन्ख झपकs लागल िल । \nहकि ु  काल  धरर  आँन्ख धीरे -धीर े  फ ु जइत बं् होइत रहल ... आ फ े र दुनू आँन्ख \nखुजज गेल। उवयशी नोर भरल आँन्ख सँ अश्रुलसक्त स्वर में बजलीह - . \"आब \nअहाँक क े हन मोन अछि छप्रये!\" राजा पुरूरवा तीव्र स्वर सँ ठहक्का लगबैत \nहँसैत बजलाह - \"हमरा!हमरा त s हकि ु  नहह  भेल  अछि !तखन ह मर  ह ाल त \nक े  बार े  मे हकएक पूि ै त िी ?\" उवयशी � \"लेहकन अहाँक ओ स्स् थछत जे \nअखहन हकि ु  क्षण पहह ल े धरर  ि ल ! अह ाँक श्वास  बन्द्  ि ल !\" र ाज ा ठठा कs \nहँसैत बजलाह � \"अिा!ओ! ओ त s प्रछतउत्तर िल अहाँक दठठोली क े । \nहम त s एक पहर तक श्वास रोहक क s रहह सक ै त िी।\" उवयशी एहह बात पर  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 43 \nतमसा गेलीह।ओ बजलीह - \"की एहह तरहक हंसी दठठोली करवाक \nचाही ?कतह आओर हम नहह सुनने रही एहेन द्ल्लगी होइत ि ै क ,एहेन सन \nबात अहाँ कतह लसखलहँ ? अहाँ हमरा सँ s एहन भयानक हंसी हकएक \nक े लहँ!अहाँक हालत ्ेन्ख हम मर s जाइत रही। हमरा एहन हँसी -द्ल्लगी \nनीक नहह लगैत अछि ,तेँ फ े र कहहयो अहाँ सँ हम गप्प नहह करब।\" ई कहह \nउवयशी तमसा क s आगू बढ़य लगलीह।राजा दुनू मेमना क ेँ  पकड़ने हनका \nपािाँ -पािाँ हव्ा भेलाह। राजा पुरूरवा एवं उवयशी दुनू मौन धारण कएने रस्ता \nपर बढ़ल जाइत रहछथ।दुनू में स s क े ओ मौन भंग करवाक प्रयास नहह क s \nर ह ल  ि ल छथ। हकि ु  काल घरर  अहह ना च ल वा के  बा्  र ाज ा के  नहह  र ह ल  \nगेलहन। ओ रूसल छप्रया क े  बंहँसवाक प्रयास प्रार ं भ क े लछथ ,भांछत-भांछत क े  \nवाताय एवं हक्रयाकला प क े  द्वारा। लेहकन उवयशी मौन रहली। तखन राजा अनेक \nप्रकार क े  वाताय एवं चुहलबाजी कर ै त फ े र हनकर चुप्पी तोड़बाक प्रयास \nक े लहन, मृ् ा उवयशी पर  कोनह  अस र  नहह  पड़ल । हकि ु  काल  उपर ान्दत र ाज ा \nउवयशी सँ s हनकर कोमलता क े  हवषय में चचाय कर s लागलाह। अहह बेर ओ \nअपन प्रयास में सफल भेलछथ उवयशी क े  मौन तोहड़ ्ेलछथ। ओ कहलछथ - \n\"अहाँक कोमल पैर एहह वन प्रांतक कठोरता नहह सहत। अहाँ आराम \nकरू ,हम अहाँ क ेँ  अपन कान्दह पर ल s जायब।\" ई कहह राजा उवयशी क ेँ  उठा \nकs कान्दह पर बैसा लेलछथ । उवयशी उिलल क s हनकर कान्दह पर सँ उतरर \nगेली आ फ े र सँ s अपन पैर जमीन पर पिक ै त आगू बढ़ s लगलीह।आब राजा \nपुरूरवा फ े र बजलाह - \"अहाँ एतेक नहह तमसाऊ!हमरा स s रूसू नहह छप्रये! \nआबह मान समाप्त करू ,नहह त s हम जीहवत नहह बचब! हमरा संग पहहले \nसन प्रेम करू छप्रये ,नहह त s सच में अहाँक ई प्रेम -हपपासु मरर जायत।\" उवयशी \nघुछम क' ्ेखलछथ । पुरूरवाक आँन्ख मे नोर भरर गेल िलैक।ओ अपना क े  \nनहह रोहक सकलछथ आ पुरूरवा क ेँ  अपन आसलिगन मे ल s लेलछथ । ओ \nभावावेश में कतेको बेर पुरूरवाक वक्षस् थल पर चुम्बन लेलछथ।फ े र ओ  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपुरूरवाक वक्षस् थल मैं अपन चेहरा क ेँ  सिेने हनका आसलिगनबद्ध कएने \nर ह ल ीह । हकि ु  काल  के  बा्  ओ अपन मुख उठा पुरूरवा क े  आँन्ख में ्ेखैत \nबजलीह - \"अहाँ सद्खन मरय क े  बात हकएक कर ै त िी! हमरा ई बात \nकहनको पलसन्दन नहह अछि! अहाँ सद्खन मरय -जीबय क े  गप् प नहह करु। ई \nबात हमरा बहत हरान कर ै त अछि छप्रय! हमरा वचन द्य ,आब अहाँ एहेन गप् प \nनहह करब।\" राजा पुरूरवा हनकर मस्तक क े  प्र गाढ़ चुंबन लेलछथ।उवयशी \nह नकर  वक्षस् थल  में फे र  अपन मुख नुका ल ेल छथ। हकि ु  स मय क बा्  ह नकर  \nिाती सँ s मुख उठा कs हनकर आँन्ख मे तक ै त बजलीह - \"हमअहाँ पर कोना \nतमसाएब!नहह छप्रय ,हम अहाँ पर तमसाएल नहह िलहँ ,ने हम अहाँ स s रूसल \nिलहँ!नहह छप्रयतम ,ई हमर  मात्र अलभनय िल।\" दुनूक बीचक सभिा तामस \nआ मान समाप्त भ s गेल ,तखन दुनू गोिे ओतहह एकिा गािक िाँह में बैलस \nप्रेमालाप मे मगन भ s गेलछथ ।  \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 45 \n \n \n \n \n२.५.नन्द् हवलास राय -घसवहहनी  \n \nनन्दद विलाि राय  \nघििवहनी \nिजना -मझौरा रानीगढ़ी परतीसँ पूब सड़कक कातमे एकिा बेस झमिगर \nक्मक गाि अछि। बैशाख मासक भोरुका उखराहा। द्नक ्स बजैत। \nिहिहौआ रौ्। एकिा बीस -बाइस बखयक घसवहहनी ओइ क्मक गाि तर \nबैसल ि े ली। घसवहहनी बेस सुन्दनरर ि े ली। गौर वणय , िड़हरा शरीर , गोल आ \nसुडौल मुँह , नमह र -नमहर आंदठया क े श। कारी -कारी आ पैघ -पैघ दुनू आँन्ख। \nसमतोलाक फाड़ासन ठोर। पूआ जकाँ फ ू लल -फ ू लल आ सेब सन लाल -लाल \n 46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगाल।  \nचाररिा कौलेजजया लड़का साइहकलसँ ओइ सड़कसँ जा रहल िल। जखन \nक् मक गाि स ँ एक ल ग्गा पाि ू ए र ह ए तँ ओइमे स ँ एकि ा कौल ेजज य ा \nलड़काक नजैर ओइ घसवहहनीपर पड़ल। कौ लेजजया लड़का तँ कौलेजजये \nल ड़का ह ोइए। बेस ी ल फु आ आ उि ृं खल । ओ ल ड़का ज ेकर  नज ैर  \nघसवहहनीपर पड़ल रहए , बाजल - \n�रौ भाय , कनी अपनो सभ ऐ गाितर जजरा ले। � \nताबेतमे ्ोसर , तेसर आ चाररमो लड़काक नजैर घसवहहनीपर पड़ल। ्ोसर \nलड़का बाजल - \n�हँ , हँ , बड़ रौ् ि ै , कनी गाितर  ठ ं ढा ले।� \nचारू लड़का अपन -अपन साइहकल खड़ा क े लक आ क्मक गाितर आहब \nबैस गेल। तेसर लड़का घसवहहनी द्स तक ै त बाजल - �मोस्ि ब्यूिीफ ू ल \nगलय। � \nतैपर घसवहहनी बजली - \n�नइ यौ हवद्याथी ् मोस्ि ब्यूिीफ ू ल गलय। � \nचाररम लड़का फ ु सफ ु सा कऽ बाजल - \n�भाग बहहि घसवहहनी बेस पढ़ल -ललखल बु झाइ िौ। � \nचारू लड़का साइहकलपर चढ़ल आ हव्ा भऽ गेल। लड़का सभक ेँ  जाइत ्ेन्ख \nघसवहहनी मुस्स्कया लगली।  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 47 \n \n \n \n२.६.प्रमो् झा 'गोक ु ल'- हमर हक ओकर ? (बीहैन कथा)  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \n \nहमर वक ओकर ? (बीहैन किा ( \n \nतीन महीनासे हबन अन्दन पाहनक े  ्ेह काँि काँि आ कनैत कनैत आँन्ख फ ू ललक े  \nअल्लू सन भै गेलौए तोरा दुनू गोिेक े  गै माय  !चल उठ  ,लाहग जो पहहनहहि \nजकाँ अपन द्न दुहनयाँमे  !आ हँ  ,तहूँ हौ बाबू  !आ सीना ताहनक ेघेंि उठाक े    \nरहह   !!तोहर बेिीक इज्जैत नै गेलह ।इज्जैत गेलै  ओइ वलात्कारीक े  जे हमरा \nसंग द्ग््ाहनस बलात्कार क े लक । सेहो आन कोइ नै ,जकरा क ै ल तक हम \nचचाजी कहै िललयै से ।  \n 48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतोरा आरूक े  चचिता होइ िह जे हमर माङमे ससिदूर क े  भरत ? ते सुहन लै जाइ \nजाह - हमर माङ सब द्न अहहना ्प ्प रहत । हमर कोन्खमे बलजोरी जे  \nपूित जे हमर बाप क े  ? हम ओकरा ्ेखा आ बुझा ्ेबै जे तोहर बाप ऐ गामक \nनामी हगरामी  सबसे पैघ लोक फल्लाँ बाबूक बेिा फल्लाँ छियौ ।तखन ककर \nइज्जत जेतै ? हमर हक ओकर ?? बेिीक बात सुहन दुनू परानी अबाक भै \nगेल।  \n \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप ,मधुवनी )हवहार(  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n२.७.र बीन्द् र नार ाय ण छमश्र-ब् लल  र ह ल  अछि  स भहकि ु (उपन्दय ास )-  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 49 \nधारावाहहक  \n \nरबीन्दर नारायण थमश्र \nबद सल र हल अथछ िभवकछु (उपन्दयाि)- धारािावहक \nखण्ड ३१ िाँ अन्दत धरर \nबदसल रहल अथछ िभवकछु \n31 \n \nनारी हनक े तन कांडक कोियमे फ ै सला आबक रहैक । साल भररसँ बेसीसँ ई \nमाछमला चलल रहल िल । कतेको गोिेक गबाही लेल गेल । साक्ष्यसभ नेताजी \nआ ओकर क ु नबाक संललप्तता साहबत करबामे बहत सहायक भेलैक । \nस् थानीय लोकसभ सेहो बहत म्छत क े लन्खन। नारी हनक े तनमे पाओल  गेल \n्स्ताबेजसभ सेहो माछमलाक ेँ  मजगूत क े लक । जज साहेब एहह बातसँ बहत \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ु हपत रहछथ जे सरकार एहह माछमलाक ेँ  झँपबाक कोनो प्रयास बाँकी नहह \nरखलक । जज साहेबक ेँ  व्यक्क्तगत रूपसँ प्रभाहवत करबाक प्रयास सेहो \nकएल गेल । हनका ब्माससभ डराबक प्रयास सेहो क े लक । मु्ा जज \nसाहेब अड़ल रहह गेलाह । अंततः फ ै सला आएल । नेताजी समेत हनकर \nतमाम संगीसभक ेँ  आजन्दम कारावासक ्ंड ्ेल गेल । अफसोचक बात जे \nसं्ीप सेहो फ ँ लस गेल । ओकर संललप्ततामे बहत रास सबूत नेताजीक आ्मी \nकोियक ेँ  उपलव्ध करबा ्ेने रहैक । ओकर सभक प्रयास रहैक जे सं्ीपक \nनाम आगू क े लासँ आओ र लोकसभक ेँ  बँचाओल जाए । मु्ा से नहह भेलैक \n। मु्ा सं्ीपो नहह बँछच सकल । असलमे ओ बहत द्न धरर एहहसभमे लागल \nरहए । जाबे होस अएलैक ताबे बहत ्ेरी भए गेल रहैक । जखन माछमला \nसीबीआइक हाथमे अएलैक तखनह हमसभ प्रयास क े ने रही जे सं्ीपक ेँ  \nसरकारी गबाह बना ्ेल जाए। मु्ा से  भेल नहह । आन्खर एहह माछमलामे \nन्दयाय भेल । न्दयायो एहन भेल जे सरकारक ेँ  हहला कए रान्ख ्ेलक। ्जयन \nभरर सलाहकार सेहो नेताजीक संगे एहह माछमलामे आजन्दम कारावाससँ ्ंहडत \nभेलाह ।  \nअसलमे ई माछमला भइए गेल िल भयावह । नारी हनक े तनक लगपासमे \nकतेको नरक ं काल भेिल िल। कतेको लापता  महहलासभक हड्डी ओहहमे \nभेिल जकरा डीएनए जाँचसँ पहहचान कएल गेल । कहबाक माने जे आओर \nअपराधक संग -संग हत्याक जघन्दय अपराध सेहो भेल िल । पररणाम सामने \nिल । फ ै सला सुनेबाक बा् जज साहेब कहलहन जे ई फ ै सला अखन अपूणय \nअछि कारण बहत रास अपराधी अखनह कोियक सामने नहह आनल जा सकल \nअछि। तेँ माछमला बं् नहह कएल जा सकत ,अहपतु चललते रहत । एक -एकिा \n्ोषीखेँ ्ंड ्ेलाक बा्े ई माछमला बं् कएल जा सकत । जज साहेबक \nउपरोक्क्तसँ कोियमे उपस्स् थत नेताजीक समथयकसभ भीतरसँ हहलल गेलाह । \nसभक ठोरपर हफफरी पहड़ रहल िल । आब की होएत ? क े  बाँचत,क े  जहल  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 51 \nजाएत तकर को न ठ े कान? \nनारी हनक े तन कांडक फ ै सला कोिय एहन समयमे क े लक जखन चुनाओ \nमाथपर िलैक । शासनक प्रमुख -प्रमुख आ्मीक ेँ  जहल चलल गेलाक बा् \nमहहमाक हाथ -पैर फ ु लल रहल िलहन । हनका राजनीछतक कोनो अनुभव नहह \nरहहन। नेताजी जबर्स्ती हनका आगू कए ्ेने रहछथ जाहहसँ क ु सीसँ हहि \nगेलाक बा्ो असली शक्क्त हनक े  हाथमे रहहन। मु्ा नेताजी समेत सभ प्रमुख \nआ्मीसभ जहल पहँछच गेलाह। पािीपर असामाजजक तत्वसभक कब्जा भए \nगेल । तकर बा् ओ सभ आपसमे बैसार क े लक।  \n\"ई समय हमरासभक लेल स्वणय काल अछि । महहमाक ेँ  आगू रखने रही आ \nसभिा शक्क्त हमरासभ लग रहए। पहहनहसँ बेसी  नीकसँ अपन सभक \nकारोबार चलैत रहत ।\"  \n\"मु्ा हमसभ चुनाओ कोना जजछत सकब ?\" \n\"महहमाक ेँ  क े  जनैत ि ै क ?\" \n\"चुनाओ िाकासँ लड़ल जाइत ि ै क । जाछतक नामपर लड़ल जाइत ि ै क । \nधमयक नामपर एकमुस्त भोि पहड़ते अछि , आगू सेहो पड़त । बस लोकक ेँ  \nजगेबाक ि ै क । तकरबा् ्ेखबैक की हाल रहैत ि ै क। \" \n\"से कोना होएत ।\"  \n\"हेतैक ने । दू -चाररठाम ्ंगा करबा ्ेल जेतैक । कोियसँ आरक्षणक न्खलाफ \nफ ै सला करबा ्ेल जेतैक । गरीब जनतासभक ेँ  िाकाक बले कीहन लेल जाएत \n। रकक -रक लोक प्र्शयन करत । मीहडआमे अपन लोकसभ िछथहे । ओ \nसभ कहहआ काज अओताह ? िाकामे बहत शक्क्त ि ै क । जतेक काज हेतैक \nलगा ्ेल जेतैक । एक लगाउ ,्स पाउ । फ े र जखन अपन सरकार बहन \nजाएत ,सभ सुद् -मुरक संगे ओसुल भए जाएत । कोनो चचिताक बात नहह ।\"  \n\"एहहमे बहत खतरा बुझा रहल अछि । जँ हमरसभक योजना सफल नहह \nभेल तखन ?\"  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"खतरा कथीमे नहह ि ै क ? एतेक डरा कए जजनगी नहह चलल सक ै त अछि । \nहमरा लो कहनक धंधामे तँ ई सभ चललते रहल अछि। आगूओ चलत ।\"  \n\"ठीक ि ै क । हमसभ सएह करी ।\"  \nएहह तरहें हवचार -हवमशयक बा् ओ सभ महहमा लग पहँचलाह । ओ \nएकरासभक ेँ  ्ेन्खतहह तामसे लाल भए गेलीह।  \n\"तोरासभक ेँ  एहहठाम हबना सूचनाक ेँ  अएबाक प्रयोजन ?\" \n\"हमसभ सभद्नसँ अहाँक पररवारक शुभचचितक रहल हँ अछि । नेताजीक \nल ेल  अहू ँस ँ बेस ी ह मस भ चच िछतत ि ी। ओ ज रू र  ि ु हि  कए अओताह  । तखन \nकानूनी प्रहक्रय ामे हकि ु  स मय  तँ ल हगते ि ै क । ताबे ह मर ा ल ोकहनकेँ  धैय य \nरखबाक होएत ।\"  \n\"हम ई सभ नहह जानी । आब बहत भए गेल । हम एहहसभमे पड़ल नहह रहह \nसक ै त िी । हम आइए राज्यप्रमुखक प्सँ इ स्स्तफा ्ेबए जाए रहल िी । \nअहाँ लोकहन अपन ्ोसर नेता चुहन लेब । एहह काजमे लागल रहब हमरा \nवशक नहह अछि। हमर स्वभाव आ पररस्स् थछत ई सभ करबाक अनुमछत नहह \n्ए रहल अछि।\"  \n\"अहाँ अगुताइ जुहन । चुनाओक घोषणा भए गेल अछि। नेताजी आ हनकर \nसहयोगीलोकहन जहलमे िछथ । एहन संक्रमण कालमे  जँ अहूँ धैयय नहह राखब \nतखन हमसभ कोना जजतब ?\" \n\"से अहाँ लोकहन जानू ।\"  \n\"मु्ा अहाँक ेँ  अपन छधआ -पुताक चचिता तँ होएत ?\" \n\"से की ?\" \n\"ओ सभ ताबते सुरजक्षत अछि... ।\"  \n\"खबर ् ार ! ज ँ आगू हकि ु  बज ैत गेल ह ँ तँ ह मर ास ँ खर ाब के ओ नहह  ह ोएत ।\" \nमाछमल ा हबगड़ै त ् ेन्ख हकि ु गोि े आगू बहढ़ कए महहमाक ेँ  बुझेबाक हेतु \nएकांतमे लए गेलछथ । आन्खर चुनाओ धरर महहमा राज्यप्रमुखक काज  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 53 \nकरबाक हेतु तैयार भए गेलछथ। सभगोिे हनश्िित भए अपन -अपन घर वापस \nगेलछथ ।  \n \n32 \n \nसरकारक मुफ्त योजनासभसँ सरकारी खजाना खाली भए गेल िल । \nसेवाहनवृत्त कमयचारीक पेनसन ्ेब मोसहकल भए रहल ि ल। कायायलयसभक \nहबजली ,पाहनक हबल तँ कम भेल मु्ा आओर जरूरी समानसभक घोर अभाव \nभए गेल । क ै किा कायायलयसभमे कमयचारी/ अछधकारीक ्रमाहा भेिनाइ \nसेहो पराभव भए गेलहन । महगाइ ततेक बहढ़ गेल जे झोरा भरर कए िाका \nलए गेलाक बा्ो एकह सप्ताहक हेतु समानसभ नहह भेिैत िल । कहबाक \nमतलब जे साैंसे घोर अराजकता पसरर गेल िल । चुनाओक माहौलमे हालछत \nहबगहड़ते गेल । महहमा लाख प्रयास करछथ जे एहह ्ल्लसँ बाहर होइ मु्ा \nसे हेबे नहह करहन ।  \n\"एहह समयमे अहाँ कोना हमरासभक ेँ  िोहड़ सक ै त िी ?\" \n\"मु्ा हमरा वशक ेँ  ई सभ अछि नहह । जनतामे त्राहहमाम मचल अछि । लोक \nपर े सान अछि । छधआ -पुताक भहवष्य संकिमे अछि । एहन ठाम हम चुनाओ \nजँ जजछतए जाएब तँ कोन फए्ा होएत ।\"  \nमु् ा ओकर  तथाकछथत स मथयकस भ नहह  मानैक । पाि ीक हकि ु  प्रमुख \nनेतासभ हिकि नहह भेिबाक कारण अलग गुि बना लेलक । पािीक हालत \nओहना नीक नहह िलैक । नारी हनक े तन कांडक बा् पा िीक प्रछतष्ठा बहत \nघहि गेल िलैक । मु्ा ब्माससभक घमंड कम नहह भेल रहैक । \nओकरासभक ेँ  हवश्वास रहैक जे ओ सभ जेना -तेना चुनाओ जजछत लेत ,सरकार \nफ े रसँ ओकर े सभक बनतैक । मु्ा महहमा एहह बातसभसँ आश्वस्त नहह रहछथ \n। ओ चुनाओ नहह लड़बाक घोषणा कए ्ेलछथ । ऊपरसँ पािीमे फ ू ि भइ ए  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगेल रहैक । एहहसभसँ आम काययकतायक मनोवल बहत खलस गेलैक।  \nआन्खर महहमा अपनाक ेँ  राजनीछतसँ अलग करबाक दृढ़ हनिय क े लक आ \nताहह द्शामे आगू बहढ़ गेलल। हम अपन कोठरीमे शक्क्तनाथक संगे गप् प कर ै त \nरही। वतयमान राजनीछतक पररदृश्यमे भहवष्यक योजना बनबएमे लागल रही \nहक महहमाक ेँ अबैत ्ेखलहँ।  \n\"आउ, आउ ।\" \nमहहमा असगर े  रहछथ । ओ बहत पर े सान बुझा रहल िलीह । हम हनका \nआश्वस्त कर ै त िी । शक्क्तनाथ चाह अनैत िछथ । हमसभ चाहक संगे गप् प \nकर ै त रहैत िी ।  \nशक्क्तनाथ पुिलन्खन - \n\"एहह असमयमे अहाँक आगमनक कारण ?\" \n\"कारण तँ बुझले होएत । साैंसे  तबाही मचल अछि । लोक पर े सान अछि । \nसरकारी तंत्रपर गलत लोकक हनयंत्रण अछि । एहन पररस्स् थछतमे हम एहह \nफसा्सभमे नहह रहए चाहैत िी । ओना हमरा एहहसभमे कहहओ रूछच रहबो \nनहह करए । मु्ा हमरा एहहमे फ ँ सा ्ेल गेल । अहाँसभक ेँ  तँ सभबात बुझले \nअछि । मु्ा हम आगू एहहमे लागल नहह र हह सक ै त िी ।\"  \n\"मु्ा एहहमे अहाँक ेँ  रहबाक हेतु कोनो मजबूरी नहह अछि। अहाँ जखन चाही \nहहि सक ै त िी ।\"  \n\"बात एतेक आसान नहह ि ै क । हमर पािीपर असमाजजक तत्वक कब्जा \nि ै क । ओ सभ हमरा घेरने अछि । लाख कहैत छिऐक िोहड़ए नहह रहल अछि \n। मु्ा हम आब तय कए लेने िी। हम एहहमे नहह प ड़ब । हम अपन त्यागपत्र \nपठा ्ेललऐक अछि ।\"  \n\"अहाँक हनणयय सही बुझाइत अछि । हमसभ सभ तरहें अहाँक म्छत करब \n।\" \n\"ताही आशासँ हम एतए आएल िी ।\"   विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 55 \nएन मौकापर महहमाक ेँ  राजनीछतसँ सन्दयास लेबाक घोषणासँ समग्र हवकास \n्लमे हनराशाक माहौल बहन गेल । बहत रास नेतासभ पहहने पािी िोहड़  ्ेने \nर ह छथ । हकि ु  आओर गोि े ओएह  र स् ता धेल हन । पाि ीमे ह ाह ाकार  मछच  गेल  । \nजनतामे एहह ्लक िहव ओहना खराब भए गेल िल । ब्माससभक कोनो \nप्रयास सफल नहह भए रहल िलैक । जतहह ्ेखू ,ओतहह लशखाक जयगान \nभए रहल िल । लशखाक बैसारमे लोकक हजुम जमा भए जाइत िल । हम \nआ शक्क्तनाथ द्न-राछत लशखाक ेँ  संगे गामे -गाम घुछम रहल िलहँ । लशखाक ेँ  \nने भूख लागहन ,ने प्य ास  । अज ुयन ज काँ ल क्ष्य क अछतरर क्त हकि ु  नहह  स ुझा \nरहल िलहन ।  \n\"जाबे एहह दुष्टसभक ेँ  क ु सीसँ हिा नहह ्ेब ताबे चैन नहह लेब ।\" ओ बस \nएतबे बजैत िलल ।  \nजनतामे तँ जेना क्रान्न्दत आहब गेल िल । लोक स्वे िासँ द्न -राछत लशखाक \nसमथयनमे काज कर ै त िल । गामे -गाम प्रचार कर ै त िल । मत्ातासभसँ \nसंपक य  कर ै त िल । लशखाक समथयनमे माहौल बनैत ्ेन्ख हवरोधी सभक ेँ  खास \nकए ब्मास सभक ेँ  सीिीपीिी गुम्म रहैक । हालात काबूसँ बाहर जाइत ्ेन्ख \nसमग्र हवकास ्लक लोकसभ चुनाओ स् थहगत करबाक प्रयास करए लागल \n। \n\"्ेशक पररस्स् थछत चुनाओक हेतु उपयुक्त नहह अछि । पहहने हालछत ठीक \nहोअए ् ेबाक चाही तखनहह चुनाओ कर े बाक हेतु आगू बढ़ल जाए ।\"  \nताहह उद्येश्यसँ ओ सभ चुनाओ आयोग पहँचल । मु्ा चुनाओ आयोग अहड़ \nगेल ।  \n\"एहनो कहीं भेलैक अछि । चुनाओक घोषणा भए चुकल अछि । चु नाओ \nसमयेपर होएत । सभक ेँ  एही द्शामे काज करबाक चाही ।\"  \nचुनाओ आयोगक एहह घोषणासँ ब्माससभक ेँ  बहत हनराशा भेलैक । मु्ा \nकइए की सक ै त िल ?  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n33 \n \nसमग्र हवकास ्लक तमाम हवरोधक अि ै त जनता जना्यन लशखाक समथयनमे \nएकजुि भए गेल िल । जतए कतह ओकर काययक्रम बनैत िल ,लोकसभक \nमेला ला हग जाइत िल । लोक लशखाक ेँ  सुहनतहह नहह िल ,अहपतु \nहकि ु ि ाकाक य ोग् ान स ेह ो के ने ज ाइत ि ल  । एहह  तर ह ें प्रच ुर मात्रामे धन ज मा \nभए गेल जे चुनाओक लेल तँ पयायप्त तँ िलहे , तकर बा्ो बहत बँछच जेबाक \nसंभावना िलहे । शक्क्तनाथ एक -एक पाइक हहसाब रखैत िलाह । संगहह \nअहगला काययक्र मक योजनाक ेँ  अन्न्दतम रूप ्ेबाक काजो ओएह ्ेखैत िलाह \n। जाैँ जाैँ चुनाओ लगीच अबैत गेल ,ई स्पष्ट होइत गेल जे हवजय तँ \nजनक्रान्न्दत्लेक होएत । जखने ओ श्वेतवस्त्र पहहरने जनताक समक्ष उपस्स् थत \nह ोइतए तँ हबना हकि ु  कह नहह  ज नताक ओकर ा प्रछतए स ह ानुभूछत भए ज ाइत \nिलैक । सभ पुछितए - \n\"एना हकएक? बात की ि ै क ? कोन एहन घिना भेल जे हहनका ई रूप धारण \nकरए पड़लहन ।\"  \nलोकसभ आपसमे चचय कररतए। एहह तरहें लशखा संगे घहित घिनासभ काने -\nकान यत्र -तत्र-सवयत्र प्रचाररत होइत रहहतए। लशखाक जादू जनतापर काज \nकए रहल िलैक। लोकसभ ओकरा अपन आ्शय माहन लेने िल । ओकरा \nहे तु हकि ु  कर बाक ह ेतु तैय ार  ि ल  । \nएहन प्रवल जन समथयन आन्खर चुनाओक पररणाममे प्र्र्शित भेल । तीन \nसएमे सँ दू सए पंचानबेिा जन प्रछतहनछध जनक्रान्न्दत ्लक जजछत गेल । ओकर \nअछतररक्त पाँचिा हन्यलीय चुनाओ जजतलाह । ओहोसभ मूलतः जनक्रान्न्दत \n्लेक िलाह । मु्ा हिकि नहह भेिबाक का रण हन्यलीय चुनाओ लड़लाह \nआ जजछत गेलाह । समग्र हवकास ्लक एकहिा उम्मी्बार चुनाओ नहह जजछत \nसकल। पािीक ई हाल होएत ,से साइत क े ओ नहो सोचने रहल होएत । मु्ा  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 57 \nसत्य सामने िल ,ड ं काक चोिपर ्हाहड़ पारर रहल िल ।  \nलशखा आइ गुलाबी र ं गक सारी पहहरने िलीह । ओहीसँ मेल खाइत र ं गक \nआओर पररधानसभ पहहरने जखन ओ मंचपर अएलीह तँ लोक एक क्षणक \nहेतु चहकत भए गेल । चारूकातसँ फ ू लक वषाय भए रहल िल । सभ आनन्द्मे \nिल । प्रायः एही क्षणक प्रतीक्षा लोक कहह ने कहहआसँ कए रहल िल । \nलोकसभ करतल ध्वहनसँ हनकर स्वागत क े लक । सत्यक हवजय भेल । \nलोकमे बहत उत्साह रहै क। सभक ेँ  ओहह क्षणक प्रतीक्षा रहैक जखन लशखा \nराज्यप्रमुखक प्पर शपथ लेतीह । ताहह लेल काययवाही शुरुओ भेल । जन \nप्रछतहनछधसभक बैसारमे हनकर नाम नेताक रूपमे प्रस्ताहवत कएल गेल । \nसभगोिे सवयसम्मछतसँ हनका नेता चुहन लेलहन । तकर बा् लशखा उठलछथ। \nलोकसभक अनुमान रहैक जे  ओ धन्दयवा् ् ेबाक हेतु आगू बहढ़ रहल िछथ । \nमु् ा ह नकर  मोनमे तँ हकि ु  आओर  ि ल हन । ओ माइक अपना ह ाथमे ल ैत \nिछथ । लोकसभ हनका सुनबाक हेतु एकिक भए गेल िछथ । लशखा बजनाइ \nशुरु कर ै त िछथ - \n\"वंधुगण! \nएहह ऐछतहालसक हवजयक अवसरपर अहाँलोकहनक संग हवजयोत्सवमे भाग \nलए हम अछतशय अह्ला द्त िी । जाहह उत्साहसँ समाजक सभ वगयक लोक \nएहह चुनाओमे अपना लोकहनक ्लक संगे लागल रहल ,द्न -राछत काज कर ै त \nरहल ,ताहहसँ हवजय तँ हनन्ित लाहग रहल िल । मु्ा हवजय एहन होएत जे \nहवरोधी ्लक खाता धरर नहह खुजज सकत तकर अनुमान साइते ककरो रहल \nहोएत । असलमे जनतामे अपार शक्क्त अ छि। बस ओकरा जगेबाक काज \nि ै क । ई बात नहह ि ै क जे हवपक्षी ्लक लोक सुतल रहलाह। अहपतु ,अपना \nभरर  स भ हकि ु  करै त र ह ल ाह  । अंत-अंत धरर एहह प्रयासमे रहछथ जे चुनाओ \nरूहक जाए। मु्ा समय हनकासभक संग नहह ्ेलक । ओ सभ एहह हालमे \nपहँछच गेलाह जे हनकर एकहिा जन प्रछतहनछध नहह चुन ल जा सकल ।  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलशखरसँ शून्दय भए जाएब एकर े  कहल जा सक ै त अछि।  \nहमरा लोकहनक ेँ  एहह हवजयोल्लासमे अपन कतयव्यक ेँ  हबसरर नहह जेबाक अछि \n। अहपतु ,ज नताक हवश्वास पर  स ह ी उतर बाक अछि  । ताहह  ह ेतु ज े हकि ु \nत्याग ,तपस्या करब जरूरी होएत से सभगोिेक ेँ  करबाक अछि । तखनहह \nसमाजमे पररवतयन आहब  सकत । सही मानेमे जनतंत्र तखहन होएत । \nसमाजक हनम्नतम पाय्ानपर अड़कल लोकसभक ेँ  उठा कए ओकरासभक ेँ  \nगररमामय जीवन -यापन करबाक व्यवस् था जाबे हमसभ नहह कए सकब ताबे \nई हवजय अपूणय अछि ,अथयहीन अछि , व्यथय अछि । अस्तु ,हम राजनीछतसँ \nसन्दयास लेबाक हनणयय क े लहँ अछि  । ई हनणयय क े लहँ अछि जे कोनो \nराजनीछतक प् नहह लेब । अहपतु , समाजक बीचमे जा कए ्ीन -दुखी \nव्यक्क्तक हेतु काज करब । असल मानेमे पररवतयन नीचाँसँ हेबाक ि ै क । \nस भहकि ु  स र कारे पर  नहह  ि ोड़ल  ज ा स कै त अछि । ताहह  ह ेत एह न स मर्पित \nलोकक प्रयोजन अछि जे जमीनसँ जुड़ल होछथ आ हबना कोनो लोभ -लालचक ेँ  \nजन कल्याणक ेँ  ध्यानमे रान्ख हनस्वाथय भावसँ काज करछथ । तखनहह \nसरकारोक म्छत कारगर होएत । अन्दयथा फ ु िल डोलक पाहन जकाँ सरकारी \nप्रयास ब्यथयमे बहह जाएत । हमर इिा अछि जे राज्यप्रमुखक प्क हेतु \nशक्क्तनाथक ेँ  चुनल जाए । ओ बहत दृढ़ हनियी आ पररश्रमीक  संगहह \nइमान्द् ार  ल ोक ि छथ । ह म स ामाजज क क्षेत्रमे हकि ु  आओर  ल ोकक स ंगे काज  \nकरब । तकर माने ई नहह जे हनका सहयोग नहह करबहन । जखन जे म्छत \nहनका चाही ताहह हेतु हमसभ तैयार िी आ रहब ।  \nएतेक बजलाक बा् लशखा आगू बढ़लीह आ शक्क्तनाथक ेँ  मंचपर आगूक \nपाँछतमे लेने अएलीह । फ ू लक मा लासँ शक्क्तनाथक ेँ  लाद् ्ेल गेलहन । हम \nस्वयं लशखाक समथयन कर ै त शक्क्तनाथक ेँ  राज्यप्रमुखक प्क हेतु प्रस्ताहवत \nक े लहँ । ओहहठाम उपस्स् थत लोकसभ करतल ध्वहनसँ एहह प्रस्तावक ेँ  सहषय \nसमथयन क े लहन । सवयत्र खुसीक माहौल िल । लाहग रहल िल जे एहह  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 59 \nपररवतयनक स्वरमे छचड़ ै  चु नमुन समेत समस्त प्रक ृ छत अपन सहमछत व्यक्त \nकए रहल िल । तखनहह कतहसँ उमर ै त -घुमर ै त मेघ सेहो आहब गेल । झीसी \nपड़नाइ शुरु भए गेल । लाहग रहल िल जेना प्रक ृ छत हृ्यसँ एहह युगान्दतकारी \nपररवतयनक ेँ  स्वागत कए रहल िल । सभ एकस्वरसँ कहह रहल िल - \n\"इनहकलाब! जजि्ाबा्!\"  \n\"लशखा जजि ्ाबा्! शक्क्तनाथ जजि्ाबा् !\"  \n\"जनक्रान्न्दत ्ल जजि्ाबा्!\"  \n \n \n \n \n \n34 \n \nसमाजमे भए रहल एहह तरहक सकारात्मक पररवतयनसँ सभसँ बेसी पर े सान \nनेतासभ िलाह । कारण आब हनकासभक भोिबैंक खतम भए जेबाक \nसंभावना ्ेखा रहल िल । ओ सभ नव -नव समस्याक हनमायणकए समाजक ेँ  \nबँिबाक प्रयासमे रहहते  िलाह । गाम -घरमे कोनो -ने-कोनो रूपमे अपन \nउपस्स् थछत बनओने रहबाक हेतु एकिा गुिक संग भए जइतछथ ,भने ओ कतबो \nगलत हकएक नहह होअए। पररणामतः ब्माससभ ढीठ भेल जा रहल िल । \nन्दयाय व्यवस् था बहत महग आ उबाउ िल । तखन लोक जाए कतए ? \nएहह पररस्स् थछतमे लशखा एकिा आशाक हकरण बहन कए समा जक सामनेमे \nउपस्स् थत िलीह । ओ अपना भरर प्रयासो कररते िलीह । मु्ा समाजक \nअंतरहवरोध समस्या बहन कए सामनेमे मुखर भए जाइत िल । आब गामसभ \nसहरोसँ बेसी एकाकी भेल जा रहल िल । लोकसभ अपन ्रबाजा धरर  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nलसमहि कए रहह गेल िल । घर -घर िीभी ,मोबाइल.पसरर गेल िल । \nफ े सबुक,ह्वाि ् सअपपर  दुहनआ भररक समाचारसँ लोक क्षणे भररमे अवगत \nभए जाइत िल । मु्ा लग -पासमे की भए रहल िल तकर कोनो जानकारी \nलेबाक सुछध नहह रहह जाइत िल । हनिय ई पररस्स् थछत बहत हबकि िल ।  \nमु्ा लशखा अपन बातपर अड़ल िलल । लशखा एकिा सही काजमे लागल \nिलल । जान रहए की जाए ओ अपन लक्ष्यक प्र छत हबना कोनो प्रछत्ानक \nअपेक्षाक ेँ  पूणय समर्पित िलल । ओकरा एहह अलभयानमे असगरर नहह िोड़ल \nजा सक ै त िल । अस्तु ,ह म स भ हकि ु  ि ोहड़ ह नकर  काय यक्रमकेँ  आगू कर बामे \nलागल रहलहँ। द्न -राछत लशखाक संग ्ैत रहलहँ ।  \nजेठक दुपहररआ होअए हकिवा माघक ठाड़ ,लशखा पैर े -पैर े  गामे-गाम भ्रमण \nकर ै त रहलीह। ई क्रम एक द्न ,दू द्न , दू मास ,तीन मास नहह अहपतु , वषयक-\nवषय अनवरत हबना रुकने चलैत रहलीह। गौरवणयक तेजस्वी आभासँ पररपूणय \nजखन ओ ग्रामबासी लोकहनक ेँ  संबोछधत करछथ तँ लोक भाव हवह्वल भए \nजाइत िल । हनकर बातक ेँ  अनुसरण करबाक दृढ़ संकल्प कर ै त िल। बात \nओ कोनो तेहन कहबे नहह करछथ जकरा करब कदठन होइक । जेना कोनो \nप्रकारक हनसाँ नहह करब। नेनासभसँ नौकरी नहह कराएब ,अहपतु ओकरा \nइसक ू ल पठाएब । बृद्धलोकहनक ेँ  सा्र अपन -अपन पररवारमे राखल जाएत \n। हबआहमे ्हेज नहह लेल जाएत । बाललकाक ेँ  बेिे जकाँ लशक्षा ्ेल जाएत । \nपाररवाररक  संपलत्तमे बेिा -बेिीक ेँ  बरोबररक हक ्ेल जाएत । जात -\nपाँछत,धार्मिक हववा्सँ समाजक ेँ  मुक्त कएल जाएत। ई सभ बात एहन िल \nजाहहपर कोनो तरहक प्रश्नछचन्दहक प्रश्ने नहह उदठ सक ै त िल। मु्ा ओकर \nकायायन्दवयनमे पर े सानी जरूर िल । कारण लोक उप्ेश तँ ्ए ्ैत िल ,मु्ा \nजखन अपनापर पड़ ै क तँ िारर ्ैत िल।  \nएहह तरहें समाजमे पररवतयनक प्रयास कर ै त -कर ै त बीस वषयसँ बेसीए बीछत \nगेल । हमसभ अपन सवयस्व समाजक हेतु अर्पित कए ्ेलहँ। मु्ा लशखा  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 61 \nअखनह थाकलल नहह िलीह । पूणय आशावान बनल रहछथ । तकर अनुक ू ल \nपररणामो ्ेखबामे आहब रहल िल । बाललकासभ डाक्िर ,इ ंजीहन यर बहन \nरहल िलल । गाममे सभ जाछतक लोक संगे बैलस कए खाइत िलाह ,उत्सव \nमनबैत िलाह । धमय ,जाछतक हवभे् समाप्त भए रहल िल । समाजमे \nसमरसता बहढ़ रहल िल। लगैक जेना लशखाक स्वप्न साकार भए रहल अछि \n। ब् लल  र ह ल  अछि  स भहकि ु । स माज  नूतन स् वरु प स ामने प्रकि  भए र ह ल  \nअछि जाहहमे सही मानमे समानताक अछधकारसभक ेँ  सुलभ होएत। समाजमे \nपररवतयनक प्रहक्रयाक पूणयताक हेतु कोनो समय सीमा नहह राखल जा सक ै त \nअछि ,ई संभवो नहह अछि। कारण सामाजजक पररवतयन एकिा सतत चलए \nबला प्रहक्रया अछि । जरूरी ई अछि जे हमसभ सकारात्मक द्शामे अपन ड ेग \nबढ़बैत रही ,सही बातक ेँ  सह षय स्वीकार करी । जकर जे हक ि ै क से द्ऐक ।  \n\"बह त हकि ु  भेल ैक अछि  आ आगुओ ह ेतैक । ज ाधरर  स भ स ुखी नहह  भए \nजाएत , समाजसँ असमानता , गरीबी , शोषण हहि नहह जाएत ताधरर रुकबाक \nनहह अछि ।\" से ओ कहैत रहैत िलीह। हनत्य अपन काययक्रममे उद्घोषणा \nकर ै त रहैत िलीह -\"चर ै बेछत! चर ै बेछत!  \n(समाप्त)  \n \n \n \n-रबीन्दर नारायण छमश्र , हपताक नाम: स्वगीय सूयय नारायण छमश्र , माताक \nनाम: स्वगीया ्याकाशी ्ेवी , बएस: ६९ वषय , पैतृक ग्राम: अड़ े र डीह, मातृक: \nलसन्न्दघआ ड्योढ़ी , वृछत: भारत सरकारक उप सछचव (सेवाहनवृत्त) , स्पेशल \nमेरोपोललिन मजजस्रेि , द्ल्ली(सेवाहनवृत्त) , लशक्षा: चन्दरधारी छमछथला \nमहाहवद्यालयसँ बी.एस -सी. भौछतक हवज्ञानमे प्रछतष्ठा : द्ल्ली हवश्वहवद्यालयसँ \nहवछध स्नातक , प्रकालशत क ृ छत: मैछथलीमे: प्रकाशन वषयः२०१७ १.भोरसँ साँझ  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nधरर (आत्म कथा),२. प्रसंगवश (हनवंध) , ३.स्वगय एतहह अछि (यात्रा प्र संग) ; \nप्रकाशन वषयः२०१८ ४. फसा् (कथा संग्रह) ५. नमस्तस्यै (उपन्दयास) ६. \nहवहवध प्रसंग (हनवंध) ७.महराज(उपन्दयास) ८.लजकोिर(उपन्दयास) ; \nप्रकाशन वषयः२०१९ ९.सीमाक ओहह पार(उपन्दयास)१०.समाधान(हनवंध \nसंग्रह) ११.मातृभूछम(उपन्दयास) १२.स्वप्नलोक(उपन्दयास) ; प्रकाशन \nवषयः२०२० १३.शंखना्(उपन्दयास) १४.इएह छथक जीवन(संस्मरण)१५.ढहैत \n्ेबाल(उपन्दयास) ; प्रकाशन वषयः२०२१ १६.पाथेय(संस्मरण) १७.हम आहब \nरहल िी(उपन्दयास) १८.प्रलयक परात(उपन्दयास) ; प्रकाशन वषयः२०२२ \n१९.बीछत गेल समय(उपन्दयास) २०.प्रछतहबम्ब(उपन्दयास) २१.ब्लल रहल \nअछि  स भहकि ु (उपन्दय ास ) २२.र ाष्र मंद्र(उपन्दयास) २३.संयोग(कथा संग्रह) \n२४.नाछच रहल िलल वसुधा(उपन्दयास) २५.्ीप जर ै त रहए (उपन्दयास)।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n२.८.हकशन कारीगर - बुझक्कर ी ् ाबीए च ूर  तैं ह मर ा पाि ु ए घूर? ( हास्य \nकिाक्ष)  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 63 \n \nवकिन कारीगर  \nबुझक्कर ी द ाबीए चूर  तैं हमर ा पाछुए घूर ? (हास्य किाक्ष) \n \nबाबा बड़बड़ाइत बजलाह कहअ त एहनो कहीं बूझक्करी ्ाबी भेलैए ? जे \nहमहहि िा बड्ड काहबल बुझक्कर आ ्ोसर हकयो त छति बुझबे ने कर ै त होउ \nजेना ? हमहहि िा शुद्ध लीखै िी आ महाब्यकणायचायय वला ्ाबी जे आन अशुद्ध े  \nललखैत  हेतै ओकरा व्याकरण क े  समझ कतअ स हेतै ? ज एक आध िा कहव \nसम्मेलन मे चल गेल होई आ हक अका्मी पुरस्कार सम्माहनत भ गेल होउ \nधोखे स तब त आरो अनकर मोजर नै कर ै  जाइ ि ै  की ? \n \nहम बाबा स पुिलहँ जे अहाँ खराब आ की नीक लीखै छियै से त जनता \nफ ै सला करतै कीने ? अहाँ क े  मोजर नै कर ै  जाइए त अंहू मोजर नै करू ? एते \nमथापेची क ै लेए ? बाबा बजलै हौ कारीगर मैछथली मे अजबे ताल ि ै  सब अपने \n्ाहबए चूर रहतह जे हम बड्ड काहबल लेखक , ्ोसर त अ्र ब्र ललखैए ? \n \n्शयक पाठक वगय सब एकरा सबहक हकताब पढ़बे नै क े लक ै  आ अपनेमने \n 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n्ाबीए चूर रहतह ? कतेक जेकरा साहहत्यक जानका री नै उहो सब छमछथला \nमैछथली ठीक े ्ार क अपना क े  लाल बुझक्कर ्ाबीए गौरबे चूर रहतह. जहहया \nपस्ब्लक जाहग गेल तहहया बुझहक एकरा सबहक अनेरूआ ्ाबी चूरमचूर भऽ \nजेतै की ? \n \nय थाथय बज ह क लल खह क त इ हकि ु  भंगपीबा गज पीबा ् ल ाल  अंधभक्त स ब \nहमर े  तोरा बाबा बहिरबा , कारीगरबा कहह  अवहेलना करतह ? पुिबहक एना \nहकए त फ ू इसबूक पर गलथोथरी करतह ? ओतौह क ु तक य  क बुझकरी ्ाबी \n्ेखा तोरा नीचा ्ेखबै क े  हफराक मे रहतह की ? आब लाजो धाख ि ै  कहां \nअई हनरलज्जा सब क े ? \n \nहम बाबा क े  िोकलहँ जे बड़बड़ाइते रहब की एकर समाधानो हेतै ? बाबा हां \nहां क हँसैत बजलाह धूजी आ ब हमरा कोनो डर अछि की ? आब हमहूँ एकरा \nस ब ल क बुझक्कर ी ् ाबीए र ह ब च ूर  आ उ स ब ह मर ा पाि ु ए घूर ? करतै \nबतक ु ट्टबैल त आब पस्ब्लक न्खहारतै क ् ेतै गलबज्जी मे चूरमचूर.  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 65 \n \n \n \n \n२.९.अरहवन्द् ठाक ु र- झंझहिया बह (लघुकथा)  \n \nअर विन्दद  ठाकु र  \nझंझविया बहु (लघुकिा) \nझंझहियाक  मूल  नाम झंझहिया  नहह  रहए।  \nहपता अनूपलाल  सुरुज  बाबूक हरबाह  रहछथन  आ सुरुज  बाबूक एकिा  भहग\nनमानक नाम पर ओकर नाम राखने रहछथन  कमल  क ु मार। हकन्दतु ई कमल  \nक ु मार ्ेह -हाथ  होइतहह  एहन  भारी खच् चर  हनकलल  जे  बात-\nबात पर जेकरा -\nतेकरा सं  ढाही  लेबाक  लेल , लैत  रहबाक  लेल  स्ैव  उद्धत। क े करो सं  ओकर\n पिरी  बैसबे  नहह  करए। रोजक  लड़ाइ -\n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nझगड़ा, रोजक  हाथापाइ , रोजक  गल्लम -\nगल्ला।  कहहयो  माथ फोड़बैने घुरए, कहहयो  ठ े हन फोड़बैने त कहहतो  ्ांत  तो\nड़बैने। एकर अहह  लक्षणसभक  चलते  एकर एकतुररयासभ  एकरा झंझहिया  \nकहए  लागलए  आ कालान्दतर मे ओकर पररवार  सेहो  अहह  नाम कें स्वीकार  \nकए लेलक , मूल  नाम हेराए  गेलए  आ कमल  क ु मार झंझहियाक  नाम सं  छच\nन्दहल  जाए  लागल।  \nसमय  अएलए।  झंझहियाक  हबयाह  भेलए।  कहनयां  अएलए  त ओकर िोल\nक जनानीसभक  मुंह  पर एक े िा कथा रहए ' जेहने  झंझहिया , तेहने  बह ! हे  भ\nगवान! एहन  करूप  स्त्री आइ तक नहह  ्ेखल।  हवधाता एकरा खाेंचहा  कर\nची  सं  बनैने िछथ  जेना !' \nअहह  कहनयांक  नैहर  मे जे  नाम रहल  हअए , सासुर  मे ओ 'झंझहिया  बह 'क \nनाम सं  प्रलसद्ध भेल।  हबयाह  बा्क  हकि ु द्न , हकि ु हफ्ता, हकि ु महहना  त \nठीक-ठाक चललए , तेकर बा्  रोजक  उठौनाबला  घोल -\nपचक्का  शुरू  भेल।  कोनो एहन  द्न  नहह  जाइ  जे  दुनू  परानी  मे झंझि  नहह  \nहोइ।  आ से  झंझि  एहन -\nओहेन  नहह , लभनलभन कर ै त कोनो एक पक्ष पहहने  हल्लुक -सन  गारर -\nबात पर उतरए आ तेकर बा्  रांड़ी -बेिखौकी  होइत  झाेंिा -\nझाेंिी  तक पहंच  जाइ।  घरक लोकक  कथे की, साैंसे  िोल  मे ग्यमगोल  भए \nजाइ।  एकर कोनो समय  सेहो  हनधायररत नहह  रहए।  कहहयो  भोर होइतहह  शुरू\n, कहहयो  दुपहररयाक  जोग  ्ेखैत , कहहयो  सांझक  द्या -\nबाती पहर  मे, कहहयो  राछतक प्रथम पहर , त कहहयो  मध्य  रात्रीक स्तब्ध पह\nर कें छचरीचोथ  कर ै त। कालान्दतर मे झंझहिया  त झंझहिए  रहल , हकन्दतु झंझ\nहिया -\nबहक  संग  अनेकानेक हवशेषणसभ  जुड़ ै त चलल  गेलए  कोढनी, अलबिाह , न विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 67 \nहट्टन आद् -आद्।  हबयाहक  चारर -\nपांच  बरस  हबतलाक  बा्ो  जखहन  ओकरा कोनो संतान  नहह  भेलए  त ओक\nरा संग  एकिा  हवशेषण और जुहड़  गेलए  बांझ। \nएकद्न  खेत पर कमठाउन कर ै त स्त्रीगणक गपक क्रम मे मेनहाबाली  कहल\nकए 'अहह  मौगीक िाती  पर दूधक  थैली  ि े बे  नहह  करए त एकरा बाल -\nबच् चा  कतए सं  हबऐतए!' \nझंझहिया  आ झंझहिया -बह  दुनूक  लेल  जर -जमानाक  एहेन -\nएहेन  उखाहीसभ  धहन-सन।  \nझंझहिया  कें जन -\nमजूरीक  काज  भेिब  मुत्श्कल रहए।  जेतहह  जाइ , अपन संगी  मजूरसभक  सं\nग कोनो ने कोनो झंझि  कए ललअए , कोनो ने कोनो फसा्  ठाढ कए द्अए\n, कतह  पोलसन्द्हह  सं  भीहड़ जाइ।  तें एना होइ  जे  धपचि  मे दू -\nतीन द्नक  काज  भेिल  आ महहनाक  िब्बीस -\nसत्ताइस  द्न  हबना कोनो काजक।  झंझहिया  बह  ओकरह  सं  सेस्सर।  खेत-\nखररहानक  काज  करबाक  प्रछत कोनो रूछच  नहह।  िोलक  आन स्त्रीगण जकां  \nबोहन कमाएब ओकर स्वभावे  मे नहह।  घर मे खेनाइ तक बनैनाइ ओकरा भा\nरी बुझाबए। कोनो अड़ोसनी -\nपड़ोसनी  सं  ने कोनो गपक संबंध  ने कोनो काम-\nकाजक , तें अपन िुिली  मढहहयाक  भुइयां  पर पहिया  हबिाए  कए आेंघराइ\nल  रहैत  रहए।  आधा सं  बेसी  मास  उपासे  जाछत  रहए , तें खाइको बनैबाक झं\nझि  कमे होइ।  एक द्न  बनल  आ बचल  रहल  त ओएह  बलसया  दू  द्न -\nतीन द्न  चलए , नहह  बचए  त जै  गोबधयन।  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसे  झंझहिया -बह  एक द्न  अचरजक  काल  कएलक।  चारर -\nपांच  बरस  हबतलाक  बा्ो  जखहन  ओकरा बाल -\nबच् चा  नहह  भेलए  त ओ अड़ोसनी -\nपड़ोसनी  सं  बछतआबए लागल।  से  बात की त झंझहियाक  ्ोसर  हबयाहक  \nलेल  लड़की  खोजबाक  हनहोरा।  अड़ोसनी - पड़ोसनी  सुनए  आ सुहन  कए मने\n-\nमन हंसए।  मुंह  पर  हकछि  कहबाक  साहस  त रहए  नहह  हकन्दतु परोक्ष मे ओक\nर हनहोराक  गप कए ठहक्काबाजी  करए, दठठोली  करए। एहन  झंझहिया  आ\n अकरब  महनसा , तहह  पर सी  नंबरक कोढनी एकिा  बह , तेकरा के पहपआहा\n अपन बेिी  ्ेतए ? हकि ु द्न  तक झंझहिया -\nबह  अहह  भरोस  मे रहल  जे  िोलक  ई अड़ोसनी -\nपड़ोसनीसभ  ओकर म््  करतए हकन्दतु जत्ल््ए  ओकरा अहह  बातक भान \nभए गेलए  जे  ओकरासभ  सं  कोनो आस  राखब  व्यथय  ि ै ।  \nआ एक द्न , जहह  द्न  आनहह  द्न  जकां  सुरुज्ेव  उगल  रहछथ , आनहह  द्\nन जकां  भोर  आ दुपहर  भेल  रहए , तहह  द्नक  सांझ  मे झंझहिया -\nबहक  अड़ोस -पड़ोस , िोलक  लोग  अपन आंन्ख छचयारर -\nछचयारर , हपपनी कें बेर-बेर रगहड़-\nरगहड़  कए आिययचहकत  भेल  झंझहियाक  िूिल  मढहहया  मे एकिा  नवकी \nकहनयां  कें आबैत, प्रवेश कर ै त ्ेखलक।  नवकी कहनयांक  अएबाक खबरर  \nकाने-कान साैंसे  गाम मे ई बात पसरर  गेलए।  पुरुषलोकहन  अपन-\nअपन गोल  बनाए दुरहह  सं  प्राप्त अहह  अचरजकारी  घिना  पर चचाय  करछथ , च\nचाय  मे हवस्मय  व्यक्त  करछथ , हवलभन्दन तरहक  अनुमान लगाबछथ  आ अहह  अ\nन्दहेर पर िीका -हिप्पणी  कर ै त श्लील -अश्लील  हंसी -\nमजाक  करछथ।  जनानीसभक  अलगे  ताल , अलगे  भांज  रहए।  ओसभ  झंझ\nहिया  घर पर मजमा  लगाए  ्ेलक।  ओकरासभ  कें कोनो रोक- विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 69 \nिोक  त रहए  नहह।  आबए, मढहहया  मे हलल  जाइ ,कहनयां  कें ्ेखए  आ अपन\n फािैत  काेंढ कें फािए  सं  बचैबाक  लेल  दुनू  हाथ  सं  अपन िाती  पकड़ने, ्े\nखाैंस  लेल  अपन मुंह  हबचकाबैत  अपन-अपन घरक डगर  धए ललअए।  \n\"हओ  माललक , अन्दहेर िै ! नबकी कहनयां  झंझहिया -\nबहक  मछमऔत बहहन  छिअए।  बच् चा  मे मलेररया -\nकालाजार  भेल  रहए , मर ै त-\nमर ै त बचल  रहए।  सुखए  कए ििाएल  िै  साैंसे  ्ेह  मे हहड्डए-\nहड्डी। िै  त कहनयां  भक-\nभक गोर  मुला  हबमररया  ्ेह  ि ै ।  ई मौगी गाभ क े ना धरतए  आ धरतए त ओ\nकरा सम्हारर  क े ना सकतए ?\" मरौनावाली  कहलकए।  \nहकन्दतु दुहनयां  अचरज  सं  भरल  िै  आ झंझहियाक  िोल   हक झंझहिया  सेहो  \nइएह  दुहनयांक  हहस्सा  मे रहए।  से  अचरज  भेलए।  साल  बीतैत-\nबीतैत झंझहियाक  नबकी कहनयां , जे  साैंसे  िोल  मे 'मरलहहया 'क नाम सं  प्र\nलसलद्ध  पएने िल , गाभह  धएलक , ओकरा सन्दहाररओ  लेलक  आ एकिा  पुत्र\nक रूप  मे ओकरा धरा -धाम पर उताररओ  ्ेलक।  \nई अचरज  एतय  खतम नहह  होइ  िै , एतय  सं  शुरू  होइ  ि ै ।  \nआ एकर बा्बला  अचरज  एक द्न  हमरा  घर तक पहंचल।  \nएक द्न  बराम्ा  पर सं  बैसल -\nबैसल  ्ेखललअए  जे  एकिा  सपाि  िाती  बाली  परम  क ु रुपा स्त्री हमर  पररस\nल  मे घुसल , हमरा  ्ेन्ख   माथ परक साड़ीक  िोर  कें कहन हनच् चा  श्खिचलक , \nहमरा  लग  आबैत-आबैत अपन तानल  घोघ कें कनी और तानलक  आ कनी- 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकनी हहचहकचाइत , कनी-\nकनी धखाइत हमर  बगल  सं  होइत  ड े हढया  ्क े  हमर  आंगन द्स  पैलस  गेल।  \nबा्  मे गृहस्वाछमनी  बतैलहन  जे  ओ झंझहिया -\nबह  रहए।  काज  खोजबाक  लेल  आएल  रहए।  हमर  घरक काजबाली  एमहर  \nहकि ु द्न  सं  बहत  अगराएल -\nमगराएल  जकां  रहए।  कोनो द्न  आबए, कोनो द्न  नहह  आबए। कोनो द्न\n भोर  मे आबए त सांझ  मे नागा कए द्अए।  गृहस्वाछमनीक  मन ओकरा पर \nलोहिाएल  रहहन।  ओहह  लोहिल  मनहहक  पररणाम  रहए  जे  ई जाहनतह  जे  \nझंझहिया -\nबह  परम  बेलुरर  िै , ओ ओकरा काज  पर राखब  गछि  लेने  रहछथन।  अचरजक\n संग  संयोग  सेहो  आबए ि ै ।  \nएकर बा्क  हकि ु द्न  गृहस्वाछमनीक  लशकायती -\nहवलाप  सुनैत  बीतल  झंझहिया -\nबह  परम  अकरब  िै , बासनसभ  कें नीक सं  नहह  मांजए  िै , खरकिलहह  िो\nहड़ ्ए  िै , बाढहन ्ए  िै  त कात-कोनिाक  गर्ा -\nमाहि  ओहहना  ि ु ि ल  रहह  जाइ  िै , पोिा  ्ए  िै  त फशय पर महिआएल  हडहडर\nसभ  पहड़ जाइ  िै , अनसोहांत  लागैत  रहए  िै , एकरा काज  पर राखब बड़का\n भारी  भूल  भेल , आद् -आद्।  बासनक  त नहह  हकन्दतु अपन बहरुका  स्िडी -\nरूमक  झाड़़ू-पोिाक  झंझहिया -\nबहक  करतबसभ  त ्ेन्खतहह  रही।  ्ेखी , ्ेन्खकए  मनहह -मन कनी-\nमनी हपनहपनाइ आ ई सोछच  चुप  रहह  जाइ  जे  ई हमर  हवभाग नहह  छथक, अने\nरे मगजपच् ची  हकऐ करी।  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 71 \nहकन्दतु पनरहहया  बीतैत-\nबीतैत गृहस्वाछमनीक  लशकायती  बोल  क्रमशः घिैत  गेलहन  आ मास  बीतैत-\nबीतैत एक्म्मे  बं्  भए गेल।  तेकर बा्  हनक  श्रीमुख सं  य्ा -\nक्ा  झंझहिया -\nबह  लेल  प्रशंसाक  बोल  सेहो  आबए लागल।  अहना  एतेक द्नक  वैवाहहक  \nजीवन  मे अहह  बातक अनुभव त हम  क ै ए गेल  िी  जे  जं  कोनो बात, कोनो व\nस्तु  सं  गृहस्वाछमनी  कें लशकायत  नहह  िहन  त एकर साफ -\nसाफ  अथय अछि  जे  ओ ओहह  बात, ओहह  वस्तु  सं  संतुष्ट िछथ।  \nगृहस्वाछमनी  गामक महहलालोकहनक  लीडराइन  िछथ  आ तें हमरा  घर मे महह\nलालोकहनक  अबरजात  लागलहह  रहैत  अछि।  लभतरका  मोहाल  मे हनकासभ\nक लेल  चायक  पाहन स्ैव  चढलहह  रहैत  अछि।  जानकारी  भेिल  जे  एहन  प्र\nत्येक  अवसर  पर आब अपन हनयत  काजक  अछतररक्त झंझहिया -\nबह  झि  ्ए  चाय  बनैबाक लेल  अगुआए जाइत  अछि  आ तेकरा कप-\nप्लेि  मे रान्ख सभ  कें सा्र  परोलस  सेहो  आबैत अछि।  हमर  घर अएहनहारर  \nमहहलालोकहन  घरक साफ -\nसफाइ  ्ेखछथ , ओकर संज्ञान लेछथ  आ झंझहिया -\nबहक  बनाएल  चाय  पीहब आनंद्त  होछथ।  अहह  सं  झंझहिया -\nबहक  यश  हमर  घर सं  होइत  बाहरह -बाहर  पहंचलए  आ ओकरा और दू -\nतीन घरक काज  भेि  गेलए।  ओ क े करह हनराश नहह  कएलक  आ तीनू-\nचारू  घरक काज  मन लगाए  कए करए लागल।  काज  त ओकरा और भेिैत  \nरहए  हकन्दतु तेकरा  लेल  ओकरा समय  नहह  बचैत  रहए।  भरर  द्न  अहह  घर सं\n ओहह  घर आ ओहह  घर सं  अहह  घर, एक क्षणक फ ु रसत  नहह।  हमर  गृहस्वा\nछमनी चहकत  भेल  कहछथन  जे  कतेक पाहन िै  अहह  मौगीक ्ेह  मे जे  एतेक \nघरसभ  मे खिनीक  बा्ह  झंझहिया -बह  िन - 72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिन  कर ै त रहैत  अछि , थकनीक नाम नहह  आ जं  थकनी िै  त ओकरा ्ेखार  \nनहह  हअए  ्ैत  अछि।  \nसमय  अहहना  बीतैत गेलए।  \nएक द्न  ्ेखललअए  जे  झंझहिया -बह  स्क ू ल -ड्र े स मे सुसल्ज्जत  एकिा  गोर -\nनार िौड़ाक  स्क ू ल -\nबैग अपन क ं धहा पर राखने ओकर हाथ  पकहड़ हमर  घरक सामनेक  सड़क  \nसं  चलल  जाइत  रहए।  स्वाभाहवक  रूप  सं  जजज्ञासा  भेल , क े ललअए। गृहस्वा\nछमनी हवहंसैत  कहलहन  'सभ  चमत्कारक  मूल  मे वएह  िौड़ा  अछि '। हमरा  \nजनाएल  गेल  जे  ओ िौड़ा  झंझहिया -बहक  सत -बेिा  कहहऔ  हक बहहन -\nबेिा  छिऐ।  अपन समस्त  कमएलहा  ओ ओकरहह  पर खचय  कर ै त अछि।  नीक\n-नुक ु त कपड़ा-लत्ता, नीक आ पौछष्टक भोजन  आ ओकरा एक्म  साफ -\nसुथरा  राखब  एकर प्राथछमक कतयव्य  भेल  ि ै ।  चारर -पांच  घरक चौका -\nबासन , झाड़़ू-\nपोिा  कररतह  ओ ओहह  िौड़ाक  कोनो काज  नागा नहह  हअए  ्ए  ि ै ।  \n'आ एकिा  बात बुझललऐ ? ओ ओहह  िौड़ाक  नाम ओही  स्क ू ल  मे ललखबए\nने िै  जहह  मे अहांक  पोता-\nपोती पढ ै त अछि। ' कहैत  गृहस्वाछमनीक  गप मे गवयक भाव रहहन।  \nदुहनयां  अचरज  सं  भरल  िै  आ अहह  अचरजक  कोनो अंत नहह।  \nएक द्न  मन मे अकस्मात  एकिा  प्रश्न जागल।  गृहस्वाछमनी  कें हाक  ्ेललय\nहन। अएलीह  त पुिललयहन  'झंझहियाक  की हाल  िै ?' \nगृहस्वाछमनी  तेना कए हमरा  द्स  ताकलहन  जेना  हम  कोनो प्रचण्ड बुहड़ होइ\n। ठोर  कनी वक्र भेलहन  आ ओलहनक  स्वर  मे कहलहन  'ई ललखए - विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 73 \nपढ ै क चक्कर  मे अहां  कें हकि ु बुझलह  रहए  ए जे  अहह  दुहनयां  मे की-\nकी भए रहल  िै ? \nफ े र बजलीह  'बेिा  भेलाक  बा्  झंझहिया  हकि ु द्न  तक घरहह  मे गुप्त-\nवास  धए लेलक।  ने हकि ु बाजए , ने भुकए। रहए -\nरहए  आ उदठ कए एक बेर-दू  बेर -बेर-\nबेर बेिाक  मुंह  ्ेन्ख  आबए। बहत  द्नक  बा्  एक द्न  घर सं  बहराएल  आ \nसड़क  पर ्ौड़ए  लागल।  तेकर बा्  ई ्ौड़ब  ओकर हनत्य -\nहक्रया  भए गेलए।  लोक  जखनी  ओकरा ्ेखए , ्ौड़तहह  ्ेखए  आ बुझए जे  \nझंझहिया  बताह  हएबाक  डगर धए लेलक  अछि। ' \n'ठीक े बताह  भए गेलए  की?' हमर  व्याक ु ल  उत्सुकता  हनका  िोकलकहन।  \n'सुहनऔ  त!' ओ बजलीह।  \nफ े र हनक  स्वभाव  सं  हवपरीत  हनक  ठोर  पर एकिा  खूब मीठगर, खूब आह्ला\n्कर  मुस्की  अएलहन , कहलहन  'पुललसक  भती हनकलल  रहए।  झंझहिया  \nओहह  मे जाए  कए हहस्सा  लेलक।  ्ौड़ ै क प्रछतयोहगता  मे ओ साैंसे  जजलाक  \nप्रछतभागीसभ  मे औवल  रहल।  पहहनुक  सेलेक्शन  ओकर े भेलए।  अखहन को\nनो थाना नहह  भेिलए  ए। अखहन पुललस -\nलाइन  मे ड्यूिी  भेिल  ि ै ।  बुझललऐ , कालल्ास  जी  !' \nहमर  अचरज  सं  बाबल  मुंह  ्ेखैत  आ ्ेन्ख  कए आनन्द््ायी -\nब्माशीक  हंसी  हंसैत  हमर  गृहस्वाछमनी  अंगना द्स  चलल  गेलीह।  \n   \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n३.पद्य खण्ड \n३.१.पवन छमश्र 'गोनौली '-छमछथलाक संस्क ृ छत आ पररवतयनक स्वरूप  \n३.२.राज हकशोर छमश्र -मातृभूछम \n३.३.आशीष अनछचन्दहार - २ िा गजल  \n३.४.रामानन्द् मण्डल - हम उ्ारवा्ी र े / न्ी/ डोछमन  \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 75 \n \n \n \n३.१.पवन छमश्र 'गोनौली '-छमछथलाक संस्क ृ छत आ पररवतयनक स्वरूप  \n \nपिन थमश्र 'गोनौली ' \nथमथिलाक िंस् कृ थत आ परर ितषन क स् िरू प \n(पद्यमय ) \n \n१. \nपररवतयन सृछष्टक अछि आधार , \nपल - पल घहित होइत रहैि | \nसृछष्टक कोनो अवयव एहहसँ नञ फराक  \nपररवतयनक हबना जीवन तथा  \nप्रक ृ छतक कल्पना नञ भऽ सक ै ि || \n \nज्ञान, अनुभव, अनुभूछत आ प्रयोजन  \nभेल कर ै ि समयक सापेक्ष | \nपरर वतयन हकि ु  स ाथयक हकि ु  हनर थयक, \n 76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसाथयक पररवतयन जीवनक प्राण होइि || \n \nनजरर घुरा कऽ ् ेन्ख तँ , \nमानव जीवनक पररवतयन , पहहरन - ओढ़न, \nसभ्यताक आर ं भहहसँ | \nखान- पीन, रहन - सहन आ मनोर ं जन , \nसामूहहकतासँ हनजताक द्श क्रमशः प्रारमभहहसँ || \n \nसभ्यता आ संस्क ृ छतक स्छत रहल  \nअन्दयोन्दयालश्रत अछि सम्बन्दध | \nएकक पररवतयन  ्ोसरक ें , \nव्यावहाररक हक्रयाकलाप , \nसोच आ जीबाक ब्लय ढ ं ग || \n \n२. \n \nसबसँ पहहने , \nलोक आस् था ओ हवश्वासक करब बात | \nवे् - पुराण , सनातन धमय , तांलत्रक मत \nआ लोकधमयक हवशेष प्रभाव || \n \nलोकधमयक महत्व सबसँ अछधक , \nलोकवे्क मान्दयता प्रबल छथक | \nपहहने लोक तखन वे् , \nएहह क्षेत्रमे समय - समय पर भेल पररवतयन ,  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 77 \nआस् था आ हवश्वासमे प्रभाहवत भेल जन -जन || \n \nवैद्कालमे िलाह जे ्ेवतागण , \nपिाछत भेल बढ़ोतरी अहमे आ पररवतयन | \nनव- नव ्ेवी - ्ेवता अबैत गेलाह , \nअवतारवा्क मान्दयता पबैत गेलाह || \n \nतंत्र में नव- नव प्रयोगक भेल चलनसारर , \nलसद्ध संतलोकहनक खास कए बढ़ल प्रभाव | \nएहह सभक भेल पररणाम , \nछमछथला आस् थाक क्षेत्र सेहो नहह रहल वाम || \n \nवाममागी तंत्रक चलनसारर , \nछमछथलामे रहल सीछमत | \nतहहना लौहकक धमय क्षेत्रमे, \nहनत नव- नव लोक् ेवता आ ् ेवी भेलछथ पूजजत || \n \nएखनह ग्राम्ेवता डीहवार , \nयानी लोक् ेवता कहबै िछथ | \nक ु ल्ेवता या क ु ल्ेवी , \nसेहो तांलत्रक े  ्ेवी भेल कर ै  िछथ || \n \nसमय - समय पर , खास ्ेवी -्ेवताक  \nचला -चलती ्ेखबामे अबैत - रहल | \nएहह श्रेणीमे, संतोषीमाता , वृहस्पछत्ेव आ   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमहआगाि पययन्दत सत्म्मललत होइत रहल || \n \nतहहना पंच्ेवोपासक छमछथला  \nशैव, वैष् णव आ शाक्तमे हवभक्त भेल | \nवैष् णवमे मात्र िलाह सीतारामक पूजक , \nपिाछत , राधाक ृ ष् णक उपासनाक हेतु \nक ै येक सम्प्र्ाय अपनाओल गेल || \n \n३. \n \nछमछथलामे जैन धमयक सेहो िल प्रभाव , \nकएक मुहन, साध्वी आ तीथांकरक भेल प्रादुभायव | \nजखन बौद्धक भेल चला -चलती , \nछमछथल ा स ेह ो नहह  र ह ल  अि ूछत || \n \nआइ छमछथलामे जैनक , \nरहल नहह कोनो अस्स्तत्व | \nबौद्धक प्रभावक ें  नगण्य क े लहन, \nछमछथलेक हवद्वान आ ्ाशयहनक व्यक्क्तत्व || \n \nएहहठाम , \nकबीर पंथक ें  मानहनहार िछथ पयायप्त | \nहनका लोकहनक आस् थामे मु्ा , \nकबीरक संग आन ्ेवी - ्ेवता सेहो िछथ व्याप्त || \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 79 \n४. \n \nमध्य कालमे भारतमे जखन , \nइस्लामक भेल िल आगमन | \nभेल छमछथला सेहो बेस प्रभाहवत , \nमाररतेरास लोकक भेल धमय पररवतयन || \n \nहहनका लोकहनक , \nधमय आ संस्क ृ छतमे भेल मौललक पररवतयन | \nमु्ा , पूवयक संस्क ृ छतसँ साफ भ ' क' \nनहह कहि सकलाह , \nअपना जीवनमे कइएकिा पुरना वस्तु  \nरखनहह रहलाह || \n \nजेना , स्त्रीगणक द्वारा \nनूआ, सेनूर आ चूड़ीक बेबहार | \nआँगी ई लोकहन भरर ्ेहक पहहरछथ , \nबुरकाक प्रयोग हबरलाएक े  ्ेखार || \n \nपुरुख लोकहन , लूँगी आ पैजामाक संग  \nहकि ु  ल ोक धोछतय ो अपनौल हन | \nपहहरन - ओढ़नमे फराक अबस्से  \nमु्ा संस्क ृ छतसँ साफ नहह कहि पौलहन || \n \nमुसलमान शासक राज - काजमे ,  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nफारसीक कएल प्र योग | \nरोजी - रोिीक भाषा भेल फारसी , \nमैछथलीक ें  हबगड़ल संजोग || \n \nमुसलमान लोकहनक ्ाहा , \nहहन्ददूक लेल सेहो भेल पूज्य | \n्ाहा ्लाने - ्लाने घूमय लागल , \nचढ़ौआ चढ़ए लागल , कबुलापाती होमय लागल , \nमुसलमानक मजार हहन्ददू लोकहनक तीथय बनल || \n \nमुसलमानक आगमनससँ , \nप्ाय प्रथाक भेल आरम्भ | \nगो्ना गो्ेबाक परम्परा सेहो आएल , \nजे अंछतम साँस गहन रहल , \nओना, गो्नाक आधुहनक रूपक  \nचलन भेल प्रारम्भ || \n \nछमछथलामे पुत्रक जन्दम पर , \nिल पमररया नाचक परम्परा | \nई सब मुसलमाने िल , \nई प्रथा आइ भ' चुकल अधमरा || \n \nछमछथलाक खानपीन पर सेहो  \nपड़ल मुसलमानक प्र भाव | \nसेबइक े  खीर आ पराठा ,  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 81 \nप्रमुख, भोजनक बनल स्वभाव || \n \nमुगाय खेबाक चलनसारर , \nआस्ते - आस्ते आम भ ' गेल | \nखस्सीक हलाली माउस अछधकांश हहन्ददूक , \nघर - घर सर े आम भ ' गेल || \n \nखानपीनमे अल्लू आ िमािरक े , \nमध्यकालमे भेल चलन | \nतमाक ू  सेहो एहह समयक , \nशुरू भेल हक्का पीबक प्रचलन || \n \nमुसलमानक आगमनक एकिा पैघ प्रभाव , \nपहहरना पर सेहो पड़ल | \nलसयाओल वस्त्रक उपयोग वर्जित िल , \nमु्ा , मुसलमानक ् ेखाँउसे - \nलसयाकए क ु ताय पहहरबाक प्रथा चलल || \n \nछमछथलामे एखनो कपड़ा सीबाक उद्यममे , \nमुसलमाने िछथ लागल | \nजोड़ल काठक उपयोग सेहो वर्जित िल , \nधरर , ताहह सब र े बाजक ें  लोकसब त्यागल || \n \n५. \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nऔद्योहगक क्रांछत, खोजी प्रवृलत्तक कारण, \nअंग्रेजक प्रभाव हवश्व सहहत छमछथलो पर पड़ल | \nभारतमे अंग्रेजी राजक फलस्वरूप , \nर े लवेक हवकास आ पक्की सड़क सेहो बनल  \n \nअंग्रेजी लोक पढ़य लागल ,अंग्रेजी बढ़य लागल , \nहवश्वक नव-नव ज्ञान छमछथलामे आबय लागल | \nलोकक पहहरन - ओढ़न भेल अंग्रेजी  \nअंग्रेजी शब्् सेहो मैछथली मे आबय लागल || \n \nअंग्रेजी नववषय बनल एक पावहन , \nक े क काहि जन्दमद्न मनावहन | \nपन्िमी र े बाज आइ बहन गेल हवधान , \nछमछथलोमे अंग्रेजजयाक ें  बड्ड े  सम्मान || \n \n६. \n \nछमछथलाक लोकहवश्वासमे िल अंधहवश्वास , \nजाहहसँ अव रुद्ध िल समाजक हवकास | \nसमयक संग बहत रास मान्दयता हवस्मृत भ ' गेल , \nजे एखनह होइि दृछष्टगोचर सेहो नामे लेल || \n \nछिक्क े  नहह हनकलब , नहह भ्बामे बहरायब , \nयात्राकाल िोकबक ें  मानब अधलाह | \nभूत- प्रेत, डाइन- योहगन आ भगताक ,  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 83 \nतंत्र- मंत्र आ झाड़- फ ू कक रहै िल खगता || \n \nहैजा , को्बा आ चेचकक ें , \nमानल जाइ िल ्ेवीक प्रकोप | \nछधयापूताक ें  पाच द्अयबाक , \nर े बाज बनल िल बड़ अनमोल || \n \nई सब बहत ह् धरर , \nआइ गेल ब्लल | \nतहहना , \nजीवन हवधवाक िल अछत ्यनीय , \nहवधवाक हववाह बुझल जाइ िल अधलाह  \nआइ ओकरो जीवन गेल सुधरर || \n \nबाल हववाह आ अनमेल हववाहक , \nब्लल गे ल अछि पुरना क ु रीछत | \nबहपत्नीक र े बाज सेहो उठल , \nब्लल कािर - ् ह ेज  आ ि ु आि ू तक र ीछत || \n \nब्लल गेल समाजक लोकव्यवहार , \nसामाजजकताक भावना भेल कमजोर | \nनहह रहल श्रेष्ठ आ समाजक कोनो लेहाज , \nज ेठकें  पएर  ि ु हब नवतुरर य ा नहह  ल ागऽ च ाह ए गोड़ || \n \nअछतछथक सत्कार आ समस्त समाजक संग ,  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबूढ़- बुढानुसक मोजर पूणयतः घहिगेल | \nअपनैती घिल आ बढ़ल स्वाथय अहंकार  \nलोक - लोकमे आब ओ सलुकता नै रहह गेल || \n \n७. \n \nआधुहनकता आ सुखक उजाहहमे , \nभेल पलायन गाम - गामसँ | \nजाछत - जाछतमे िल जे पारस्पररक सरोकार , \nसे सामाजजकताक बेस ह्रास भेल धरामसँ || \n \nऔद्योगीकरण ओ मशीनीकरणक युगमे , \nबहत रास सुहवधा ओ आराम भेिल | \nजजनगी जजनाइ सहज भए गेल , \nतैं बहत चलनसारक हवघिन घिल || \n \nकम लोक आ कम समयमे , \nकाज अछधक होमए लागल | \nताहह कारणे बहत रास साहबकक  \nआचार - हवचार ब्लए लागल || \n \nबड़्क ्ाउनी , करीन पिौनी , \nहबला गेल बिगमनी ओ लगनी गीत | \nचूड़ा क ू िब , धान क ू िब आ कोल्हआड़क संग , \nपचहनयाँ आ गो्नाक गीत ||  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 85 \n \nसब हक्रयाक संग , \nजुड़ल अछि संस्क ृ छतक घहनष्ठता | \nमहफा - खरखररया ओ बैलगाड़ीमे ओहार , \nहोइत िल दद्वरागमन आ हव्ागरी , \nई िल छमछथलाक व्यवहाररक संस्कार || \n \nनवकहनयाँक हव्ागरीक द्न मनायब , \nआब भए गेल न्खस्सा | \nद्न फ े रब, ललआओन करायब , बेिीक ें  \nिओ मास नैहर राखब , \nआब लसफ य  अलभलाषा || \n \nमाल - जाल नगण्य भए गेल , \nमाल सं्र्भित माररते ज्ञान खतम भए गेल | \nओकर उपयोगक वस्तु , \nआब सभ धरोहर रहह गेल || \n \n८. \n \nलोक ओ पारम्पररक गीतमे , \nबहत समृद्ध रहल छमछथला | \nकोनो सांस्क ृ छतक समाजक लेल , \nकदठन रहल मोकाहबला || \n  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nचन्द्ा झा जतेक तरहक , \nलोकराग आ भासक क े ने िछथ चचाय | \nआस्ते - आस्ते बहत रास अलोहपत भऽ गेल , \nशेष बाँचल राग - भासक अछि अन्न्दतम अवस् था || \n \nहकि ु  तऽ स ाफे  खतम भए गेल , \nलगनी , बिगमनी ओ पचहनयाँक गीत | \nहनगुयण आद् आब भेिब दुलयभ , \nअलोहपत भए गेल गो्नाक  गीत || \n \nतहहना पमार , ग्वालरर आ छतरहत आद् , \nन्खस्सा त ' एहहठामक कहल नहह जाए | \nक े  छधयापूताक ें  मलार गाहब सुतबैथ , \nछमछथलानीक क ं ठसँ आब सुनल नहह जाए !! \n \n९. \n \nभरर सालक हवलभन्दन पावहन - छतहारक , \nआयु्ाय सेहो अछि लहगछचआएले | \nलोकगाथाक गायन मंचनक परम्परा िूिल , \nहवलभन्दन लोकनाट्य ग्रलसत कालक गाले || \n \nपहहने िेप , िीवी , लभसीआर आ हवहडयो लसलेमा , \nआब आरक े स्रा आ इ ं िरनेि पर  \nपरसाइत सामग्रीक चलनसार |  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 87 \nगाम- गाम एक े  लेखा , \nसम्पूणय छमछथलाक इएह बेबहार || \n \n१०. \n \nलोकक खानपीन आ पहहरन - ओढ़न सेहो ब्लल , \nभात, ्ालल ,तरकारी , चिनी आओर पापड़ अचार | \nतरुआ ,्ही , दूध , घी, साग , बड़- बड़ी आद् , \nई छमछथलाक मुख्य भोजनक सचार || \n \nहवलशष्ट रूपें- फ ु लकी, पूड़ी, सोहारी , मालपूआ , \nखीर , पोि ु आ-पू, सकरौरी ,मखानक खीर ओ खोआ | \nमड़़ुआ, मकइ, चाउर आद्क रोिी , \nअल्हआ , को्ो , भातक संग छप्रय मािमे पोठी || \n \nबललप्र्ान वला माउस लोक सब खाइ िल , \nपरबा ,पौरकी ,लसल्ही , बगेरी ,साही आद्क माउस  \nसेहो साइत संजोगे खाएल जाइत िल | \nराछतक बाँचल भोरमे होइ िल बलसया जलखै , \nचूड़ा - ्ही , फ ु िहा , मुरही आद् सेहो छप्रय िलै || \n \nआब गहूमक रोिी , \nमुख्य भोजनमे साछमल भए गेल | \nबालस - बेरहिक सामग्रीमे  \nसेहो ब्लाउ आहब गेल ||  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमुगाय, अण्डा आब खुलल कऽ खाइ िछथ , \nताहह संग , ्ेशक हवलभन्दन प्रांतक भोज्य वस्तु  \nखेबाक प्रचलन शुरू अछि | \nइडली , डोसा , सांभर आ उतपम , \nहलुआ , पराठा , पापड़, सेबइ , नूडल्स , चाउछमन  \nपोलाउ आद्क बेस होइि संगम || \n \nमधुर खेबाक र े बाज अछि अनामछत , \nनहह छमठाइ त ' चीहनयाें चाहबे करी  | \nमीठक लोभ तेजल नहह जाए , \nअंततः गुड़ोस  काज चलेबे करी || \n \n११. \n \nछमछथलामे पहहरन - ओढ़न \nसेहो खूबे ब्लल | \nमुसलमानक एलाक बा् , \nलसयाओल वस्त्र पहहरबाक र े बाज बनल || \n \nपुरुख क ु ताय, छमरजइ , गोलगंजी पहहरय लगलाह , \nपिाछत पैजामा , लूंगीसँ सेहो परहेज नहह रखलाह | \nअंग्रेजक बुस्स ि ,पेन्दि, कोि - सूि , िाइ चलल , \nसैंडो ,िीशिय आर अनेक तरहक पररधान बनल || \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 89 \nपाग,पगड़ी आ चा्र - ्ोपिा , \nई आब अवसर हवशेषक मात्र शोभािा | \nस्त्रीगण आँगी, क ु ती आ समीज -सलवार , \nघघरी, लहँगा , पेन्दि- शिय सेहो पहहरछथ भरमार || \n \nओना स्त्रीगणक मुख्य पहहरना , \nएखनह धरर अछि नूआ | \nहालाॅ हक सुनिा आँचर कम , \nआ उनिा आँचरक प्रचलन बनल हउआ || \n \nआब पुरनका गहना सेहो उदठ गेल , \nमंगलसूत्र , झुमका, हारक चलनसारर भऽ गेल | \nबुलकी ,बाजूबन , सूछत ,पाइत आ काड़ा, \nउठल माकड़ी , ड ँ ड़कस, पहँची , मोहरमाला || \n \nबाली , नथुनी, पायल , हार , िक , \nहबछिया , आैंठी एखनह चल | \nलसथीक हवन्दयास नव - नव भेल , \nपुरुखक कनौसी , क ुं डल, मट्ठा, हलुमानी  \nआ काँड़ा सेहो अलोहपत भऽ गेल || \n \nपुरुख लोकहन बाबरी सीिै िछथ  \nछमछथलाक प्रलसद्ध लत्रपुंड िोहड़ ्ेल | \nिीक , िीका कम्मे लोक राखछथ , \nनव- नव फ ै सनक हवन्दयास आहब गेल ||  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n१२. \n \nनव-नौतारमे फ ै सनक मोह तेहन बेसम्हार  \nि ु छतकोमे के स  कि ेबास ँ छि ि कय  च ाह छथ | \nि ु छतकामे तेल , साबुन , आ श्रृंगार वर्जित िल , \nक े सक मोहमे नवतुररया कदठयाररयो नहह जाए चाहछथ || \n \nश्राद्धकमय सोड़ह संस्कारमे , \nअंछतम संस्कार छथक | \nशास्त्रीय हवछधसँ बेसी , \nप्र्शयनक बढ़ल बेबहार छथक || \n \nभोज - भातमे खूब खचय  कएल जाइि , \nएकरा सामाजजक सम्मानसँ जोड़ल जाइि | \nिदठहार , हववाह आ श्राद्धकमय आडम्बर भए गेल , \nमृत्युभोजक हवरोध सेहो कतह -कतह शुरू भए गेल || \n \n्ेखाबा आनो संस्कार सभमे बहढ़ रहल , \nपारम्पररक हबधसँ बेसी प्र्शयनक महत्व बढ़ल | \nवैवाहहक वषयगाँठ आब लोकछप्रय भए रहल , \nएहहमे  एखन खूब खचय - बचय कएल जा रहल || \n \nजे लोकहन रहैत िलाह अकिल , \nअपन प्रचललत हबध - बेभारसँ |  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 91 \nसएह लोकहन कर ै  िछथ ्ेखाँउस , \nआन संस्क ृ छतक आडम्बर अपना कऽ || \n \nसूि , शेरवानी पहहरर , \nहोमय लागल हववाह | \nजयमालक परम्परा सेहो आरम्भ भेल , \nआजन - बाजनक चलनसारमे  \nरहैि  भेल सब तबाह  || \n \nकमी भेल हवश्वास ओ आस् थाक , \n्ेव -हपतर , पावहन- छतहारमे | \nघहि रहल पावहनक संख्या , \nसाहबकक हनष्ठा नहह रहल बेबहारमे || \n \nगाममे लोकक कमीक कारणे , \nगोसाउहन - क ु ल्ेवताक पूजा नहह भए रहल | \nडीहबार हकिबा ब्रह्म बाबाक पूजाक प्रछत  \nआब नहह पहहने सन उत्साह रहल || \n \n१३. \n \nभार - चँगेरा साँठ - उसारक , \nसाफ े  खतम भए गेल र े बाज | \nिोल - पड़ोस आ हहत - अपेजक्षतक ें \nबएन पठ े नाइ बन्दने भए गेल सकल समाज ||  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nपहहने ्सग्ाय या सामाजजक काज करबामे , \nबुझै िल लोक अपन प्रछतष्ठा | \nपररश्रमसँ ल ' धन तक कर ै  िल अर्पित , \n्ान ्ए समाजक प्रछत रखै िल हनष्ठा || \n \nभूछमहीनक ें  ्ऽ कऽ घराड़ी , \nसम्मान सहहत जाइ िल बसाओल | \nमु्ा आब सब अपनहहमे मस्त , \nकौओ- क ु क ू रक ें  एक मुठ्ठी अन्दनक नहह ठौर || \n \nकोठी, ढक, बखारीक ब्ला , \nधातुक ड्रामक भए रहल उपयोग | \nमाहि ,बाँस , काठ, लसक्की आद्क  \nकोहा , खापहड़, घैल , अथरा , पछथयाक  \nनहह रहल  ्ैहनक प्रयोग || \n \nचँगेरी , मौनी, कठौत, ढाकन, \n्ाहब , सरबा आद् गेल हबलाय | \nसेज , गोनरर , पहिया , लसतलपािी हनपत्ता  \nधातु आ प्लास्स्िकक वस्तुक भेल उपाय || \n \n१४. \n \nपड़ ै त अछि घर - आंगनमे एखनह अररपन   विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 93 \nमु्ा , कोबर कागते पर बना सािल जाइत अछि | \nललन्खया ललखबाक परम्परा िल द्वाल पर , \nसेहो हबरलैक े  कतह ्ेखबामे अबैत अछि || \n \nछमछथला छचत्रकलाक रूपमे , \nकपड़ा पर उतारर जरूर भए रहल व्यवसाय | \nछमछथला पेंहििग पारम्पररक हवषयक संगहह  \nहनत्य नव बहन रहल छचत्रकलाक हवषय || \n \nछमछथला आ बाहर सेहो , \nबहत रास तैलीय र ं गमे छचत्रकारी भए रहल | \nछमछथलाक गौरवमयी मंजूषा  छचत्रकला , \nप्रोत्साहनक बेगरतामे अधमरा अछि पड़ल || \n \nआब नहह ्ेखल जाइत अछि , \nछमछथलाक पारम्पररक लूहड़ - भास | \nकतऽ गेल सुजनी , क ु रुसक सजाविी वस्तु , \nस्वेिर - गुलेबन्द् , झोरा - झपना, \nडाली , चंगेरी , धुथरी जकर मूल िल - \nरारी , खढ़ आ खजूरक पात || \n \nछमछथलाक वास्तुकलाक िल अपन हवलशष्टता , \nफ ू स, भीत, पक्का घर हकिवा मकान | \nएतय नीकसँ अकानल जा सक ै ि , \nकोठाघर आ मंद्रक हनमायण ||  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nआकार - प्रकारक ें  ठीकसँ बेकिायब , \nआब तँ नहह रहल फ ू स आ भीतक घर | \nनहह रहल ओ हनमायण शैली , \nछमछथलामे वास्तुकलाक हवलशष्टता जे िल || \n \n१५. \n \nबहत रास खेल धूप, जे  \nजोड़ ै त िल संस्क ृ छत आ व्यक्क्तत्वक हवकाससँ | \nअिकन -मिकन , चोरानुक्की , रुमालचोरी , \nकबड्डी, िालगुल्ली आ पचीसीक आशसँ || \n \nिल माररते प्रचललत , \nफकरा ओ लशशु गीत | \nमु्ा पहहने हक्रक े ि , पिाछत  \nमोबाईल सबक ें  क े लक चीत || \n \nसुखराती द्न हूराहूरी , \nआ जूड़शीतलमे  लशकार | \nई संस्क ृ छत उछचते समाप्त भेल , \nमु्ा , कछम गेल फगुआक ओ र े बाज || \n \nतहहना कछम गेल जि - जिीन आ सामा - चक े बा, \nआर जझजझया खेलेनहार |  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 95 \nबोलीक मधुरतामे सेहो ह्रास भेल , \nआब नहह फकरा - न्खस्सा कहहनहार || \n \n१६. \n \nछमछथलाक संस्क ृ छतमे क ै ल गेल अछि , \nअनेक सम्बन्दध आ अवसरक व्यवस् था  | \nननद् - भाउजज ,सरहोजज -नन्ोलस , \nसार आ सारर - बहनोईमे हँस्सी -ठट्ठा, \nपुरुख सासुरमे सहजहहि आनन्न्द्त रहता || \n \nिदठयार , मूड़न, हववाह , चतुथी , \nदद्वरागमन, भरफोड़ी आ बररयाछतक स्वागत | \nबररयाछतक भोजन आ समछधक सौजनक े  \nअवसर पर अलोहपत हास -पररहासक आ्त || \n \nएहह सब अवसर पर हँसी - मजाकक लेल , \nडहकन आ अन्दय गीतक िल र े बाज | \nमु्ा समयक चोि एतह पड़ल , \nपहहने जकाँ चौलक नहह रहल बेबहार || \n \n१७. \n \nछमछथलामे कनबाक िल संस्क ृ छत , \nबेिीक दद्वरागमनक द्न मनाओल जेबासँ |  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदद्वरागमन काल माए -बेिी ओ पररजनक कानब सुहन , \nधैयय हकयो नहह रान्ख सकछथ बेिीक घानासँ || \n \nहकन्दतु, कनबाक ई परम्परा, \nक्षीण भए गेल आधुहनकताक प्रभावे | \nमेला - ठ े लामे माए- हपछतयाइन भेंहि गेने , \nबन्दन भेल घेंिा - जोड़ी कए कनबाक स्वभावे || \n \nबहत रास मेला लगैि एखनो छमछथलामे , \nएक द्नक मेलासँ मास द्नक मेला धरर | \nकमला मेला , मेला ्ेवघरक , लसमररया घािक , \nबड़् - महींसक मेला साँपक मेला ससिछघयाघािक || \n \n१८. \n \nई हवषय मात्र लेख या पद्यक नहह , \nसंस्क ृ छत पररचय होइि मनुक्खक | \nएकर हवशालकाय सरूप होइि , \nसमृद्ध संस्क ृ छत प्राचीन छमछथला भूभागक || \n \nवतयमान छमछथलाक संस्क ृ छत , \nबहत गेल अछि ब्लल | \nएहह ब्लल स्वरूपमे , \nअंधहवश्वास, ्ेखाँउस , बड़प्पनक लोभ  \nआ अज्ञान अछि कारण बनल ||  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 97 \n \nकमी रहल गौरव बोधक , \nप्र्शयनक प्रवृलत्त बढ़ल | \nपररवतयन स्वभाहवक िल  \nमु्ा , संस्क ृ छतक मूल तत्व अपमाहनत  \nआर जहड़ उखहड़ रहल || \n \n \n \n- हािगछिया , धारा , कोलकाता - 700105, 9433746295; सहायक \nलशक्षक, श्री उमापछत हवद्यामंद्र , पन्िम बंगाल सरकार , कोलकाता | \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n३.२.राज हकशोर छमश्र -मातृभूछम  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nराज वकिोर  थमश्र, ररिायडष चीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एि.एन .एल.(मुख्यालय), ददल्ली,गाम- अरेर डीह , पो. अरेर हाि , \nमधुबन ी \nमातृभूथम \nजे भू -भा ग हृ्य मे बसल , \nअछि मो न मे जे सद् खन सजल , \nजन्दमभूछम भा रत हमर , \nसभ सँ नमहर इएह भा ग्य भेिल।  \n \nवसुधा पर जँ अछि स्वगय कतह , \nओ ् ेश भा रतवषय अछि , \nको न वैभव अछि जगत् मे , \nएतए नहह जकर उत्कषय अछि ? \n \nएहह ्ेशक धरती पर जरल िल , \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 99 \nसभ्यता क पहह ल बा ती , \nएहह ठा मक पूज्या संस्क ृ छत , \nआ्रणी या , जगत् मे , भा रती ।  \n \nजे सुक ू न अछि एहह मा हि मे , \nपा ओल ने जा इत अछि ,आन ठा म, \n \nतेँ तऽ कए रहलहँ , बेर -बेर, \nअछि , मा तृभूछम क े  हम प्रणा म। \n \nऊ ँ च -ऊ ँ च ,हह मनग सभ ठा ढ़ , \nउिल सरर ता क उद्गम पहा ड़।  \n \nझी ल , तड़ा ग, सुन्द्र का नन , \nगमहक रहल वन मे चा नन।  \n \nमरुभूछम सेहो अछि नेनुआगर , \nती न द् स सँ ओगरने ,अछि सा गर।  \n \nशां छत -सुक ू न क े  प्रती क भा रत, \nभहव ष्य -जो छत , इएह मा हि , बा रत।  \n \nज्ञा न ओ हव ज्ञा न, सभ मे आगू ,गू \nएहह महा न रा ष्र क ेँ , गो र ला गू।  \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजग जनैि ,हह नक पौ रुषता -ज्वा ल , \nशत्रु क े  लेल , भा रत अछि का ल।  \n \nशां छत क सभ सँ पैघ पक्षधर , \nहव श्व कर ै त अछि तेँ तऽ आ्र।  \n \nभू पर नहह अछि एहह सँ सुन्द्र ्ेश , \nजे , हव श्वक हिबैत अछि ,द्वन्दद्व -क ु हेस।  \n \nजे हवा अबैि ,आन ्ेश सँ , \nगलल जा इत अछि ओकर हव षा ् , \nबहन उ्ा र ,बहै त अछि ओ पुहन , \nिलैक जा हह मे भरल फसा ्।  \n \nधन -धा न्दय सँ भरल -पूरल , \nभा रत सँ , मंगल -या न उड़ल।  \n \nसा मंजस , समता , सहजी हब ता , \nमूलमंत्र अछि ,सहह ष् णुता ।  \n \nता हक आउ सगर धरती पर , \nजी वन मे ने कतह , ई सुन्द्रता , \nसवयतो भर भा व सँ भरल , \nभा रतक हका र ,क े  नहह पुरता ? \n  विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 101 \nनव -पुरा न , हव ज्ञा न -ज्ञा न, \nप्रगछत ,शां छत लेल ,हन ष्ठा ,भक्क्त , \nजय हो भा रतवषय हमर!  \nवसुधा पर अछि ई महा शक्क्त ।  \n \nलल प्सा नहह अछि स्वगय क े , \nआ', ने चा ही अपवगय , \nहर जनम भा रत मा तृभूछम , \nजँ , घुरर -घुरर आबी सगय।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n३.३.आशीष अनछचन्दहार - २ िा गजल   102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nआिीर् अनथचन्दहार - २ िा गजल \n1 \n \nसजल नयन छमछथलेश हो माललक  \nकमल नयन अवधेश हो माललक  \n \nहनक कहब िहन जे ई सभ हमर े  \nहमर बचल क ु न ्ेश हो माललक  \n \n्शा द्शा क े  तय करत अहह ठाँ  \nसड़ल गलल  पररवेश हो माललक  \n \nकनी मनी िहन आचरण हनकर  \nबहत बहत उप्ेश हो माललक  \n \nनवे नवे अफसर नवे भाषण  \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 103 \nसुनल सुनल सं्ेश हो माललक  \n \nसभ पाँछतमे मात्राक्रम 12 -1222-1222 अछि।  \n \n \n2 \n \nहलहल हलक ै  अगबे उधार  \nतइमे हबकलै आँगन हमार  \n \nधोती क ु रता बड़का हिक्का  \nचमचम चमक ै  राँगल लसयार  \n \nझुट्ठे क े  ि ै  सभहँक जीवन  \nझुट्ठे क े  ि ै  खाँहहस हजार  \n \nहेबे करतै ई महाछमलन  \nक ु मारर इिा हािो क ु मार  \n \nहकि ु  आ् छत तेह ने र ह ै ज े \nहमहूँ लचार ओहो लचार  \n \nिभ पााँथतमे 22-22-22-22 मात्राक्रम अथछ दू िा अलग-अलग लघुकेँ \nदीघष मानल गेल अथछ। ई बहरे मीर अथछ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n३.४.रामानन्द् मण्डल - हम उ्ारवा्ी र े / न्ी/ डोछमन  \n \nआचायष रामानंद मंडल - हम उदारिादी रे / नदी / डोथमन  \n विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 105 \n  \n१.हम उदारिादी रे  \nहम िी उ्ारवा्ी र े ।  \n हमरा ्े सम्मान   र े । \nतोरा ्ेबौ मान र े ।  \nहमरा कह यौ र े ।  \nतोरा कहबौ रौ र े ।  \nहम रखैिी  मूंि र े ।  \nतूहो मूंि राख र े ।  \nहमर   मूंि उठल र े  ।  \nतोहर मूंि खसल र े  ।  \nहम धोती पहहने र े ।  \nतूहो धोती पहहन र े ।  \nहम   पहहनव लाल र े ।  \nतू हपयर पहहन र े ।  \nहम चनन क ै ली र े ।   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतूहो चनन कर र े ।  \nहमर चनन लाल र े ।  \nतोहर चनन उज्जर र े ।  \nहम लशखा रखली र े ।  \nतूहो लशखा रान्ख र े । \nहमर लशखा मोि  र े । \nतोहर लशखा पातर र े ।  \nहम रखली लसरत्रान र े ।  \nतुहो रान्ख लसरत्रान र े ।  \nहम   पेन्दहव पाग र े । \nतू बंछधए मुर े ठा र े । \nहम तोहर पुरहहत र े ।  \nतू हमर यजमान र े ।  \nहम तोरा कहबौ र े ।  \nवोहे तूही कररहे र े ।  \nरामा हम उ्ारवा्ी र े ।   विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 107 \n२.नदी  \nन्ी हजारन बहैत , \nिल िल बहैत।  \nपानी जेका दूध बहैत।  \nधरती क े  पवयत जेका , \nहजारन स्तन से।  \n  \nपानी जेका दूध हपबैत।  \nहजारन पा्प -अपा्प ।  \nहजारन जीव  -जंतु , \nपुत्र पुत्री जेका , \nमाय धरती क े ।  \n  \nपररपूणय कर ै त। \nधन्दय धान्दय सं।  \nशश्य श्यामला बनबैत।   108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nन्ी नीर सं , \nमाय धरती क े ।  \n  \nपानी जेका दूध बहैत।  \nदूधमती बहैत।  \nबागमती,अधबारा , लखन् ेई , \nकोशी, कमला , जमुरा , \nमाय धरती क े ।  \n  \nहजारन न्ी बहैत।  \nगंगा, जमुना सन।  \nनीर सन दूध बहैत।  \nहजारन स्तन सं , \nरामा धरती क े । \n३.डोथमन  \n     विदेह ३७८ म अंक १५ सितम्बर २०२३ (िर्ष १६ माि १८९ अंक ३७८)|| 109 \nगहन क े  लसधा।  \nगेि पर से आवाज आयल।  \nक े  िी।  \nहम डोछमन।  \nखुब सुन्दनर कारी युवती।  \nउमर इहे पच् चीस।  \nकान नाक सोन से अलंक ृ त। \nपैर में चानी क े  पायल।  \nक ् ेलक द्ल क े  घायल।  \nवोकर सुन्दनरता न।  \nजाैं हम कहली।  \nकाहे मंगैत िी भीख।  \nउ कहलक हम िी डोम।  \nगहन क े  लसधा हमर अछधकार।  \nहम कहली।  \nक ै ला बनैय िी नीच।   110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउ कहलक।  \nभगवाने बनैले हय नीच।  \nहम सोचे लगली।  \nशास्त्र बनैले हय नीच।  \nहम कहली।  \nहबहार में बनलय हय।  \nएगो ्रोगा डोम।  \nआहब न मांगू लसधा भीख।  \nन लौिायब खाली हाथ।  \nहम ्े ्ेली लसधा भीख।  \nहमरा द्वारा से जाक े ।  \nरामा मांगे लागल।  \nडोछमन लसधा भीख।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":6.57,"has_text":true},"Videha 379.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 379.pdf","name":"Videha 379.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संचारन -\nप्रसारण नै कएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह- प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ \nपठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक \nकॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत रचनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााण क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचना का र/ संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes article s, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages. It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 379 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत - धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय चायााय च स्िाय चारणाय \nच।।हम सभ गोटेक ें  ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणक ें, िलियक ें, शूदरकें  आ आयाकें ; अपन िोकक ें  आ \nअपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिाणीक अध्ययन/ श्रिणक ें  समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds tha t you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-८) \n१.२.अंक ३७८ पर वटप्पणी (पृ. ९-९) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि कणा - गीता माहात्म्य (आगाँ) (पृ. ११-१५) \n२.२.आचाया रामानंद मं ि - ी एि ए  िनाम िी ए  (पृ. १६-१७) \n२.३.िािदेि कामत -गढ़धचरौिीक स्मरण/ स्िनाम िन्द्य लशरोमणी/ \nसावहत्य रत्न अनुप िाि मं ि/ पुस्तक चचाा- दूि िेचनी/ ठेहा परक \nमौिायि गाि  (पृ. १८-३०) \n२.४.वनमािा कणा - अग्नन लशिा (िेप-२८) (पृ. ३१-३५)   \n \n२.५.नन्द्द वििास राय -िुिुनैर (पृ. ३६-४२) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा - सादृश्यता  (पृ. ४३-४३) \n२.७.रिीन्द्दर नारायण धमश्र-ठेहा परक मौिाएि गाि (उपन्द्यास)- \nिारािावहक  (पृ. ४४-५९) \n२.८.वकशन कारीगर -पुरूस्कारी गुगाा पुरूस्कार िँटा  क ै त (हास्य कटाि) \n(पृ. ६०-६२) \n२.९.संतोष कुमार राय 'िटोही'- एकटा संस्मरण- काकी : गुणती देिी (पृ. \n६३-६५) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.पिन धमश्र 'गोनौिी '-संस्कारक चूकि (पृ. ६७-६९) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-अनुभि  (पृ. ७०-७४) \n३.३.कामेश्वर चौिरी- आह्वान/ प्राथाना  (पृ. ७५-७७)   \n \n३.४.रामानन्द्द मण् ि - हो िािा गांिी!/ िाि िहादुर शास्िी!/ हो काका \nजेपी (पृ. ७८-८१) \n३.५.प्रमोद झा 'गोकुि'- श्रीमैधथिी चरण मे (पृ. ८२-८३) \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर् विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n  \n \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \n  \n \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३७८ पर वटप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \nशििु, बाल आ वकिोर सावहत्य आ ओकर समीक्षािास्त्र \nबाल साहित्यमे मोटा मोटी एक बर्खसँ कम उमेरक बच् चासँ लऽ कऽ अट्ठारि \nबर्खक हकशोर धररक उपयोगक साहित्य सम्ममललत अछि। मानलसक रूपसँ \nआस्ते-आस्ते सीर्एबला बच् चा लेल ई वगीकरण कने दोसर तरिेँ िएत , जेना \nजे सामान्य िि बर्खक बच् चा लेल बाल साहित्य मानल जाइए से हुनका \nलोकहन लेल दस बर्खक आयुमे प्रयुक्त भऽ सक ै ए।  \nसरस्वती नदी , जल -प्रलय, मनु आ मिामत्स्यक  कथा, हगल् गमेश कथा काव्य, \nप्राणवंतक देश हगल् गमेशक र्ोज , सृछिकथा आ देवतंत्रक हवकास ई सभ \nऋगवेद आ अवेस्ता आददक सन्दभखमे प्रारम्मभक बाल साहित्य मानल जा \nसक ै ए। अरा -युक्त रथक वणखन वेदमे भेटैत अछि। नहिये तँ ई पश्चिम एलशयामे \nिल आ नहिये यूरोपमे। भारतीय देवनाम , लशल्प , कथा, अश्वहवद्या, संगीत , \nभाहिक तत्व आ चचिंतनक संग ई उद्घाहटत िोमए लागल पश्चिम एलशया , छमश्र \nआ यूनानमे। दोसर सिस्राब्दी ई .पूवख अरायुक्त रथ, भारतीय देवनाम , भारतक \nधार , ऋगवैददक तत्वचचिंतन, अश्वहवद्या, लशल्प -तकनीकी आ पुरातन् कथा \nभारतसँ पम्िम एलशया , क्रीट-यूनान ददलश जाए लागल। कालक्रमसँ छमश्र , \nसुमेर -बेबीलोन आदद सभ्यता आ छमतनी आ हिती सभ्यतासँ बहुत पहिनहिये \nऋगवेदक अछधकांश मंडलक रचना भऽ गेल िल। वैददक संस्क ृ तक \nप्राचीनतम ग्रन्थ ऋगवेदसँ पहिने सेिो भािा अम्स्तत्वमे रिल िएत। कतेक \nमौश्चर्क साहित्य जेना गाथा , नाराशंसी , दैवत कथा आ आख्यान सभ ओइ \nभािामे रचल गेल िएत। एिने गाथा सभक गायकक लेल  “गाछथन ”, \n“गातुहवद ्” आ “गाथपछत” ऋगवेदमे प्रयुक्त भेल। प्रख्यात कथा इछतिास \nपुराणसँ लेल जाइत अछि आ उत्पाद्य कम्ल्पत िोइत अछि। वैददक आख्यान , \nजातक कथा , ऐशप फ े बल्स , पंचतंत्र आ हितोपदेश आ संग -संग चलैत रिल  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 3 \nलोकगाथा सभ। सभ ठाम अलभजात्य वगखक कथाक संग लोकगाथा रहिते \nअछि। सलिेसक कथाक हववरण ललअ , क्षेत्रीय पररछध पार कररते सलिेस \nराजासँ चोर बहन जाइत िछथ आ चोरसँ राजा। तहिना चूिड़मल क्षेत्रीय पररछध \nपार कररते जतए सलिेस राजा बनैत िछथ ओतए चोर बहन जाइत िछथ , आ \nज तए सलिेस चोर किल जाइत िछथ ओतुक्का राजा / शक्क्तशालीक रूपेँ \nजानल जाइत िछथ।  \nकथा-गाथा सँ बहि आगू जाइ तँ आधुहनक कथा -गल्पक इछतिास उन्नैसम \nशताब्दीक अन्तमे भेल। एकरा लघुकथा , कथा आ गल्पक रूप मानल गेल। \nरवीन्रनाथ ठाक ु रसँ शुरु भेल ई यात्रा भारतक एक कोनसँ दोसर कोन धरर \nसुधारवाद रूपी आन्दोलनक पररणामस्वरूप आगाँ बिल। जे िम वैददक \nआख्यानक गप करी तँ ओ राष्ट्रक संग प्रेमक ेँ  सोझाँ अनैत अछि। आ समाजक \nसंग छमलल कए रिनाइ लसर्बैत अछि। जातक कथा लोक -भािाक प्रसारक \nसंग बौद्ध -धमख प्रसारक इिा सेिो रर्ैत अछि , ऐमे जे छचड़ ै  आ मालजालक \nमाध्यमसँ कथा किल गेल अछि से पंचतंत्र आ हितोपदेशसँ बहुत पहिने \nबालसाहित्यक अवधारणा प्रस्तुत कर ै त अछि। जेना हवष्ट् णु शमाख पंचतंत्रक \nकथा किैत-किैत स्त्री आ शूरक पािाँ अकारण क्र ू र भऽ जाइ िछथ सएि \nिाल राम चररत मानसक अछि। ऐसप ग्रीसक दास रिछथ आ अपन माललकक \nबच् चाक ेँ  कथा सुनबैत रिछथ जे ऐसप्स फ े बल्स रूपमे जगतख्यात भेल , अंगूर \nनै भेटलापर लोमड़ी किैए जे ई अंगूर बड्ड अममत िेतै , ई सभ श्चर्स्सा अमर \nभऽ चुकल अछि। मुस्स्लम जगतक कथा जेना रूमीक  “मसनवी ” फारसी \nसाहित्यक हवलशि ग्रन्थ अछि जे ज्ञानक मित्व आ राज्यक उन्नछतक लशक्षा \nदैत अछि। कथा पहि सभ प्रबुद्ध नै िेताि तँ स्वस् थ मनोर ं जन तँ प्राप्त कऽ \nसकताि। आ जे एकोटा व्यक्क्त कथा पहि ओइ ददशामे सोचत तँ कथाक \nसाथखकता लसद्ध िएत। आ जकरा लेल रछचत अछि ई कथा जँ ओ नै पिताि \nतँ ओकर ओइ पररम्स् थछतमे िस्तक्षेप करबामे सक्षम व्यक्क्त तँ पिताि। आ  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजे समाज बदलत तँ सा माजजक मूल्य सनातन रित ? प्रगछतशील कथामे \nअनुभवक पुनर्निंमाखण करब , पररवतखनशील समाजक लेल , जइसँ प्राक ृ छतक \nआ सामाजजक यथाथखक बीच समायोजन हुअए। आहक ऐ पररवतखनशील \nसमएक ेँ  स् थाछयत्व देबा लेल परमपराक स् थायी आ मूल तत्वपर आधाररत \nकथाक आवश्यकता अछि? व्यक्क्त-हित आ समाज -हितमे द्वैध अछि आ दुनू \nपरस्पर हवरोधी अछि। ऐमे संयोजन आवश्यक , हवश्व दृछि आवश्यक। कथा \nमात्र हवचारक उत्पलत नै अछि जे रोशनाइसँ कागचपर जेना -तेना उतारर \nदेललऐ। ई सामाजजक -ऐछतिालसक दशासँ हनर्दिंलशत िोइत अछि। तँ कथा \nअनुभवक ेँ  पुनरखछचत कऽ गिल जएत आ व्यक्क्तगत चेतना  तर्ने सामाजजक \nआ सामूहिक चेतना बहन आओत। शोिकक ेँ  अपन प्रवृलतपर अंक ु श लगबए \nपड़तश्चन्ि तँ शोहितक ेँ  एकर हवरोध मुर्र रूपमे करए पड़तश्चन्ि। कथा क्रमबद्ध \nहुअए आ सुग्राह्य हुअए तर्ने ई उद्देश्य प्राप्त करत, बुलद्धपरक नै व्यविारपरक \nबनत। वैददक साहित्यक आख्यानक उदारता संवा दक ेँ  जन्म दैत िल जे \nपौराजणक साहित्यक रुहिवाददता र्तम कऽ द ेलक।  \nई सूयख अरब -र्रब आन सूयखमेसँ एकटा मध्यम कोहटक तर े गण - मेहडओकर \nस्टार - अछि। ओइ मेहडओकर स्टारक एकटा ग्रि पृथ्वी आ ओकर एकटा \nनगर -गाममे रिहनिार िम सभ अपन माथपर िाथ राश्चर् छचन्न्तत िी जे िमर \nसमस्यासँ पैघ कक र समस्या ? िमर कथाक समक्ष ई वैज्ञाहनक आ दाशखहनक \nतथ्य चुनौतीक रूपमे आएल अछि। संवादक पुनस् थाखपना लेल कथाकारमे \nहवश्वास िोएबाक चािी - तक ख-परक हवश्वास आ अनुभवपरक हवश्वास। \nआत्मप्रशंसा आ परस्पर प्रशंसाक परमपरा जइमे दोसराक हनन्दा सेिो \nसम्ममललत अछि , उत्क ृ ि बाल साहित्यक हनमाखणमे बाधक अछि। सरकारपर \nआलमबन , प्राथछमकताक अज्ञान- जकर कारणसँ मिान बनबा / बनेबा लेल \nलेर्क -समीक्षक जान अरोपने िछथ , आ ओइ म्स् थछतमे जर्न भािा मरर रिल \nअछि। कायखयोजनाक स्पि अभाव अछि आ जेना -तेन ा हकिु  म ैछथल ी ल ेल  कऽ  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 5 \nदेबा लेल सभ व्यग्र िछथ , कऽ रिल िछथ। स्वयं मैछथली नै बाजज बाल -बच् चाक ेँ  \nमैछथलीसँ दूर रर्बाक अलभयान चलल अछि आ ऐमे मीहडया , काटूखन चैनल \nआ लशक्षा-प्रणालीक संग एक्क े  र्ािीमे भेल अत्यछधक प्रवास अपन योगदान \nदेलक अछि। मैछथलीक कायखकताख लोकहनक कएक ध्रुवमे बँटल रिबाक \nकारण समथखनपरक लॉहबइ ंग कताखक अभा व अछि।   क बदला अपन / अप्पन \nलोकक की लाभ , ऐ लेल लोक बेशी छचन्न्तत िछथ। मैछथली िात्रक संख्याक \nअभावक कारण उत्पाद उतम रिला उतर सेिो हवक्रय कौशलक अभाव बहि \nजाइए। मैछथलीमे उतम उत्पादक अभाव तँ अछिए , हवक्रयकौशलक सेिो \nअभाव अछि।  \n \nमैछथलीक सन्दभखमे बाल साहित्य आ ओ कर समीक्षाशास्त्र \nबाल साहित्य लेर्कसँ अनुरोध जे ङ आ ञ क प्रयोग करछथ जइ सँ  बच् चाक ेँ  \nसुहवधा िएत। नै बाल साहित्यमे ललर्ल जा सक ै ए। भाङ ललर्ल जएबाक \nचािी , भांग नै। फ े र िहन , किलहन क ेँ  बच् चा क्रमसँ िनी , किलनी पि ै ए , \nवक ख शापमे एिन देर्ल गेल ; से िश्चन्ि, किलश्चन्ि आददक प्रयोग करू। मैछथली \nबाल साहित्यक लेर्नमे संयुक्ताक्षर , आ ङ क प्रयोग भािाक हवलशिता \nकाएम रर्बामे सिायक िएत।  \nतहिना सरल शब्द मुदा र्ाँटी मैछथली शब्द जेना अकादारुण आददक प्रयोग \nकरू। बाल साहित्यमे गद्य आ पद्य दुनू मित्वपूणख अछि जँ किी तँ पद्य कने \nबेलस ये। गद्यमे कथामे हवियक समावेश जेना हवज्ञान , समाज हवज्ञान आदद \nदेलासँ मनोर ं जन आ लशक्षाक मध्य तालमेल भऽ सकत। मैछथलीमे बालकथा \nकएक राछत धरर चलैत अछि तँ पैघ लोकक कथा छमनटमे सेिो र्तम भऽ \nजाइत अछि। मैछथलीमे छचत्र -शंर्ला , छचत्रकथा, हवज्ञान, समाज हवज्ञान , \nआध्यात्म, भौछतक, रसायन , जीव , स्वास् थ्य आददक पोथीक अभाव अछि। \nसंध्या हवद्यालय आ छचत्रकला -संगीतक माध्यमसँ लशक्षा नै दे ल जा रिल  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअछि। दूरस् थ लशक्षाक माध्यमसँ/ अन्तजाखलक माध्यमसँ मैछथलीक पिाइक \nअत्यछधक आवश्यकता अछि। सङ े  मैछथली लेल सभक हृदएमे अम्नन िश्चन्ि , \nसे ओ परस्पर एक दोसराक हवरोधी हकए ने  िोथु। लोकक बीचमे ऐ भािाक \nआरोि, अवरोि आ भाहिक वैलशष्ट्यक ेँ  लऽ कऽ आदर अछि आ ऐ मे मैछथली \nन ै बज हन िार  भािाहवद ् स म्मम लल त िछथ। आध्याम्त्म क आ स ांस् कृ छतक \nमित्वक कारण सेिो मैछथली मित्वपूणख अछि। ऐ भािामे एकटा आन्तररक \nशक्क्त ि ै । बहुत रास संस् था , ज इम े हकिु  ज ाछतवाद ी आ सांप्रदाछयक संस् था \nसेिो सम्ममललत अछि , एकर हवकास लेल तत्पर अछि। ऐ भािाक जनहनिार \nभारत आ नेपाल दू देशमे तँ रहिते िछथ आब आन -आन दे श -प्रदेशमे सेिो \nपसरल िछथ।  \nशंकराचायखक हवियमे किल गेल जे ओ अपन कमंडलमे धार भरर लेलश्चन्ि। \nभेल ई जे बाहिमे बीचेमे पिाड़ रिलाक कारण एक ददस बाहि अबैत िल आ \nएक ददस दािी। बीचक गुफाक ेँ  शंकर अपन लशष्ट्यक सियोगसँ तोहड़ जर्न \nकमण्डल लेने बिरओलाि तँ लोक देर्लक जे दोसर कात पाहन आहब रिल \nअछि। सभ शंकराचायखक स्तुछत कएलश्चन्ि जे अिाँ अपन कमंडलमे धार आहन \nिमरा सभक ेँ  दािी सँ आ दोसर कातक लोकक ेँ  बाहिसँ मुक्त  कराओल। अिाँ \nकमण्डलमे पाहन आ धार अनलाौं ! बादमे अवसरवादी लोकहन एकरा \nचमत्कारसँ जोहड़ देलक। आशा अछि जे मैछथली बाल साहित्य लेर्क सेिो \nअपन लेर्मे उगनाक कथाक तक ख  आ श्रद्धासँ हववेचना करता। गोनू झाक \nगाम भरौड़ाक राजक ु मार  \"बहुरा गोहिन नटुआ दयाल \" लोककथाक मल्लाि \nकथानायक राजक ु मार दुलरा दयाल ,  भरौड़ामे एर्नो हिनकर गिबर िश्चन्ि। \nमैछथली बाल साहित्य लेर्क गोनूसँ आगू ईिो देर्थु। रेजेडीमे कथानक संग \nचररत्र -छचत्रण, पद -रचना , हवचार तत्व, दृश्य हवधान आ गीत रिैत अछि। बाल \nसाहित्यमे रेजेडी नै हुअए , ओइ हवचारक ेँ  िमर समथखन नै अछि , समाजक \nहन मन वगख वा अस्पृश्य वगखक लोकद ेवता सेिो कोना अस्पृश्य भऽ गेला से  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 7 \nबच् चाक ेँ  बुझबैए पड़त। मुदा बुझबैक ढङ एिेन िेबाक चािी जे बच् चा अपन \nधरोिरक ेँ  चीश्चन्ि सकए , ओकर आदर कऽ सकए। छमछथलाक लोककथामे \nजाछत -पाइत नै िोइ ि ै, सामप्रदाछयकता नै िोइ ि ै । गोनू झाक समएमे मुस्स्लम \nछम छथलामे आएले नै रिछथ तर्न मुस्स्लम तिसीलदारक अत्याचारक कथा \nगोनू झाक श्चर्स्सामे हकए घोलसयाएल जा रिल अछि।  \nक ं प्युटर आ सूचना क्रान्न्त जइमे कोनो तंत्रांशक हनमाखता ओकर हनमाखण कए \nओकरा हवश्वव्यापी अन्तजाखलपर राश्चर् दैत िछथ आ ओ तंत्रांश अपन \nहनमाखतासँ स्वतंत्र अपन का ज कर ै त रिैत अछि , हकिु  ओिन ो कायख ज े एकर  \nहन म ाखता ओकर ा ल ेल  हन र्म िंत न ै कएन े िछथ। आ हकिु  िस् तक्षेप-तंत्रांश जेना \nवायरस, एकरा मागखसँ िटाबैत अछि , हवध्वंसक बनबैत अछि तँ ऐ वायरसक \nएंटी वायरस सेिो एकटा तंत्रांश अछि , जे ओकरा ठीक कर ै त अछि आ जँ \nओकरो सँ ई ठीक नै िोइत अछि तर्न कमप्युटरक बैकप लए ओकरा फॉमेट \nकए देल जाइत अछि - क्लीन स्लेट  ! बाल साहित्य सेिो एिने तंत्रांश अछि \nजे बाल मनपर अंहकत भऽ जाइत अछि , मुदा एतऽ फॉमेट करबाक हवकल्प \nनै ि ै । तेँ बाल साहित्यक हनमाखणमे सतकी आवश्यक अछि , सावधानी \nआवश्यक अछि। उमेरक हिसाबसँ बा ल साहित्यक वगीकरण आ ओकर \nसमीक्षा िेबाक चािी। लशशु (०-५ बर्ख ), बाल  (५-१२ बर्ख ) आ हकशोर  (१२-\n१८ बर्ख ) उमेर मध्य बाल साहित्यक वगीकरण कऽ एकर समीक्षा समीचीन \nिएत। छचत्रकथा पाँच बर्खसँ िोट बच् चा लेल रचल साहित्य िोइत अछि , ई \nस्क ू ल जाइसँ पहिने अलभभावक द्वारा पिाओल  जाइत अछि। अलभभावक \nबच् चाक ेँ  कथा पहि कऽ सुनाबै िछथ आ बच् चा छचत्रक माध्यमसँ ओकर अनुभव \nकर ै ए। बच् चाक तीव्र मानलसक हवकास एकर पररणामस्वरूप िोइत अछि। \nजर्न बच् चा स्क ू ल जाए लगैए आ वणखमाला सीश्चर् लैए तर्न ओ ई पोथी \nसभ अपने पिऽ लगैए आ एकर संग आन आन पाठ्यपुस्तक आ छचलत्रत \nपोथी सभ पिऽ लगैए। सात बर्खक बाद ओ िोट -िोट अध्यायबला पोथी आ  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनौ -दस बर्खसँ पैघ -पैघ अध्याय बला पोथी पिऽ लगैए। बारि बर्खक बाद बाल \nउपन्यास आददक अध्ययन बच् चा सभ शुरू कऽ दैए। बाल साहित्यमे \nपारमपररक लोककथा , इछतिास -मिाकाव्यक कथा आदद सुनाओल जाइत \nअछि। सािलसक आ प्रेरणा दायक जीवनी आ नीछत -प्रेरक कथा सेिो बाल \nसाहित्यक अन्तगखत अबैए। परीकथा, जादू , गीत आददक माध्यमसँ साथखक \nबाल साहित्यक हनमाखण िोइए। तेँ बाल साहित्यक समीक्षामे बाल साहित्यक \nप्रकारपर सेिो ध्यान देबए पड़त। की बाल साहित्य अन्न्ध्वश्वासक ेँ  बिावा तँ \nनै दऽ रिल अछि ? की बाल साहित्य अपन धरोिरक ेँ  छचन्िबामे बच् चाक ेँ  \nसियोग दऽ रिल अछि ? की बच् चामे मानव मूल्यक ज्ञान ऐ साहित्यक ेँ  पिबासँ \nएतै? की जाछतवादी आ वैचाररक कट्टरताक हवरुद्ध बच् चाक ेँ  प्रलशजक्षत करबाक \nउद्देश्यमे बाल साहित्य सफल भऽ रिल अछि ? वैचाररक तराजू पसङाि तँ नै \nभऽ रिल अछि , बच् चाक स्वस् थ मनोर ं जनमे कोनो कट्टरता तँ सायास -\nअनायास नै घुलस गेल अछि ? सरल शब्दावली , सरल भािा आ सरल हवचार \nबाल साहित्यक उत्क ृ िताक लेल कसौटी बनत।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 9 \n१.२.अंक ३७८ पर वटप्पणी \nलक्ष्मण झा ’सागर’ \nनीक अंक, बधाइ। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द लाल कणख - गीता मािात्मय (आगाँ) \n२.२.आचायख रामानंद मंडल -डी एल एड बनाम बी एड  \n२.३.लालदेव कामत -गिछचरौलीक स्मरण/ स्वनाम धन्य लशरोमणी/ साहित्य \nरत्न अनुप लाल मंडल/ पुस्तक चचाख - दूध बेचनी/ ठ े िा परक मौलायल गाि  \n२.४.हनमखला कणख - अम्नन लशर्ा (र्ेप -२८) \n२.५.नन्द हवलास राय -िु िु न ैर  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा - सादृश्यता \n२.७.र बीन्द र न ार ायण छम श्र-ठ े िा परक मौलाएल गाि (उपन्यास) - धारावाहिक \n२.८.हकशन कारीगर -पुरूस्कारी गुगाख पुरू स्कार बँटा डक ै त (िास्य कटाक्ष) \n२.९.संतोि क ु मार राय 'बटोिी'- एकटा संस्मरण - काकी : गुणती देवी  \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 11 \n२.१.परमानन्द लाल कणख - गीता मािात्मय (आगाँ) \n \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 13 \n \n \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 15 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.२.आचायख रामानंद मंडल -डी एल एड बनाम बी एड  \n \nआचायष रामानंद मंडल -डी एल एड बनाम बी एड  \nडी एल एड बनाम बी एड  \n \nसवाेच् च न्यायालय क े  एकटा फ ै सला क े  अनुसार वगख १ से ५ वा लेवल -१ में \nबी एड योनयताधारी क े  बिाली न िोतै बम्ल्क डी एल एड योनयताधारी क े  \nबिाली िोतै । अथाखत प्राथछमक हवद्यालय मे लशक्षक क े वल डीएलएड \nयोनयताधारी क े  िोतैय। पर ं तु प्रार ं लभक हवद्यालय जैइमे वगख -१ से ८ तक पढाई \nिोइ ि ै य वोइमे वगख १से५ लेवल -१ तक डीएलएड योनयताधारी क े  बिाली आ \n६स ८ लेवल -२तक बीएड योनयताधारी क े  बिाली िोतैय। \n \nज्यादातर सवखलशक्षा अलभयान क े  पहिले क े  मध्य हवद्यालय मे बीए आ \nबीएससी क े  पद तक न सृजजत िय आ अलभयान क े  बाद बाला सृजजत मध्य \nहवद्यालय मे स्नातक लशक्षक न िय।त वगख -६ से ८तक मे कोन लशक्षक \nपढ ै तैय।डीएल एड योनयताधारी त अनुपयुक्त िोतैय। पर ं तु व्यविार मे वगख-\n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 17 \n६से ८ वा लेवल -२ मे डीएल एड योनयताधारी लशक्षक पढा रिल िय। \n \nदोसर बात डीएलएड योनयताधारी क े  प्रोमोशन स्नातक प्रलशजक्षत पद पर क े ना \nप्रोमोशन िोतैय। जाौं प्रवेश पद पर अनुपयुक्त िय। जाौं िोतैय त गुणात्मक \nलशक्षक आ गुणवतापूणख लशक्षा क े ना प्राप्त िोतैय। \n-आचायख रामानंद मंडल सामाजजक चचिंतक  सि साहित्यकार सीतामिी।  \n \n-आचायख रामानंद मंडल सामाजजक चचिंतक सीतामिी ,सेवाहनवृत \nप्रधानाध्यापक, माता -चन्र देवी , हपता-स्व०राजेश्वर मंडल , पत्नी-प्रछमला देवी , \nजन्म छतछथ -०१ जनवरी १९६० योनयता- एम -एससी (रसायन शास्त्र) , एम ए \n(हिन्दी)। रूछच - साहिम्त्यक, मैछथली -हिन्दी कहवता -किानी लेर्न आ \nआलेर्। प्रकालशत पोथी - मैछथली कहवता संग्रि भासा क े  न बांहटयो। २०२२ \nप्रकालशत रचना - सजझया कहवता संग्रि पोथी - जनक नंददनी जानकी आ \nशौयख गान। २०२२ पलत्रका -छमछथला समाज , घर -बािर आ अपूवाख (मैसाम)। \nअर्बार -दैहनक मैछथल पुनजाखगरण  प्रकाश। सामाजजक -सामाजजक चचिंतन , \nदाछयत्व- पूवख जजला प्रछतहनछध , प्राथछमक लशक्षक संघ, डुम र ा, सीतामिी। \nस् थायी पता- ग्राम-हपपरा हवशनपुर थाना -पररिार जजला -सीतामढी। वतखमान \nपता-हपपरा सदन ,मुरललयाचक वाडख -04 सीतामिी पोस्ट -चकमहिला जजला -\nसीतामढी राज्य -हबिार हपन -843302 मो  नं -9973641075 ईमेल -\nramanandmandal001@gmail.com \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.लालदेव कामत -गिछचरौलीक स्मरण/ स्वनाम धन्य लशरोमणी/ साहित्य \nरत्न अनुप लाल मंडल/ पुस्तक चचाख - दूध बेचनी/ ठ े िा परक मौलायल गाि  \n \nलालदेि कामत-गढ़चचरौलीक स्मरण/ स्त्िनाम धन्दय शिरोमणी/ सावहत्य \nर त्न  अन ुप लाल मंडल/ पुस्त्तक च च ाष- दूध बेचनी / ठ े हा परक मौलायल \nगाछ \n१ \nगढ़चचरौलीक स्मरण \n \n९०क दशकमे िम हबनोवा आश्रम स्क ू ल क ' सिायक प्रकल्प अछधकारी \nिलहुँ।ओिी समय एन सी आर डी -नागपुर क े र सेक्र े टरी डा०राम काले जी \nजनौने रिछथ , जतय आददवासी लोकसंख्याँ २०बिख पूवख जनगणना मेँ हवरल \nरिय;आ ओिीठाम लशक्षाक अलर् जगेबाक लेल राज्यसभा सदस्य शुश्री \nहनमखला देशपांड े  जी बीड़ा उठौललि अछि।से अिीं हबिारी लसधेशर राम ,सुभाि \nगुप्ता आ नारायण श्रछमक क े र क्षेत्र पयखवेक्षण धरर करय सँ आवासीय \nआश्रमशाला क ' काज आगू बित।ओहिठाम प्रकाश भाई आ ददनेश मंडल \nक'बाद अजूखन भाई काज दैर्ैत ि ै क , जे लशक्षक सोमनकर क े र संग नक्सली \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 19 \nवारदात सँ सिछम गेलैक य।ओतय हबिारक हवजय आयख नक्सली क े र सवेश्रवा \nिछथ।से दठक े  बि वेशी ओिी दुगखम इलाकामे घटना िोइत रिैक।गत शुक्रवार \nक ेँ  पुललश 'क सी० ६०कमांडोक संग मुठभेड़मे१३नक्शली मारल गेल ,जे \nगिछचरौली जजलाक पुललस उप मिाहनरीक्षक क े र िवालेसँ मीहडया मेँ ई ' \nर्बर आयल।एटापस्ल्लक कोटमी लग जंगलमेँ एक बैसक लेल नक्सलाईट \nजमा भेल रिैक।आलापल्ली ताेंदेल ,अिेरी तलवाड़ा ,गेदा िेडरी आ \nहबनागुण्डामे िम ड े ढशाल रहि गुजर काटने िी।बि मोन पड़त य.....!अहििंसक \nरचनात्मक समाज क े र कामकाज सेिो िमरा जीवनमे हनर्भिंकता आनलक। \nमिाराष्ट्र राज्य क े र हवदभख इलाकामे चन्रपुर जजला सँ १६ अगस्त १९८२ क ेँ  \nफ ु टे ८०हकमी०दुर गिछचरौली जजला बनलै। नागपुर शिर सँ १८० हकमी ० दुरी \nपड़ ै त ि ै क। वन, पिाड़ आ नदीक बहुतायत दुगखम क्षेत्र मेँ िाथीक झुंड तबािी \nमचबैत रिैत ि ै क।एतुका साक्षरता दर ६०प्रछतशतक े  लगधक आ २ लोकसभा \nआ ३ हवधानसभा क्षेत्रमे १४,४१२ वगख हकमी क्षेत्रफल ि ै क। १२२ गाम नदी - \nनाला सँ प्रभाहवत रिैत जाहिमे ६ गाम उपर पिाड़ी प र बसल ि ै क ,जे चारूभर \nसँ जलाशय सँ मानसुन अयलापर घेरा जाईि। तेँ हबणागुंडा ,तुर े माकाख , \nदमनमाकाख , कोवाकोडी, पेररमलवट्टी ,फोड े बारा,सन गामक आददवासी लोक \nआ सरकारी स्टाफ ि: मासक रशदपाहन पहिले सँ जुमेने रिैत य। ई एररया \nप्राक ृ छतक मनोरम ि ँ टा समेटने अपने आपमे अनोर्ा अछि। वुगी आ सुरजागढ \nपिार ितीसगि आ तेलंगाना राज्य सँ सीमा छमलैत मराठीक संग आनो \nकतेको भािा भािीक' गंगायमुनी संस्क ृ छत संजोगने ि ै क।  \n \n२ \nस्त्िनाम धन्दय शिरोमणी \nप्रो० जगदीश नारायण चौधरी जीक जन्म मधुबनी जजलाक हवक्रमशेर गाममे \n10अक्टूबर 1928 ई० मे भेल िलहन। ई हिन्दी  साहित्य आ संस्क ृ त - अंग्रेजी  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआओर मैछथलीक पैघ हवद्वान िलाि । जे० एन० काॅ लेज - मधुबनीक प्राचायख \nरिछथ ।संगहि अध्याम्त्मक प्रवृछतक बैष्ट् णव िलाि ।भोजन सँ पूवख बहुतदेर धरर \nपूजा आ ध्यान करछथ । सन् 1953 मेँ हिन्दी हविय सँ क े वट जाछतक पहिल \nएम० ए० भेलाि । हिनक जाहि  पररवेश मे जनम भेल ताहिकाल सँ अद्यतन \nएहि समाजक हवधाथी जौ ' दद्वतीय श्रेणी सँ उतीणख िोयत ि ै क तँ बूझू जे \nसमपन्न अलभजात वगखक हवधाथीक प्रथमश्रेणीक समान िोईि । से हिनको \n1947 में मैहरक 51% सँ हडप०इन०एड० 1959 ई० 52% धरर सेक े न् ड \nहडहवजन िोइत रिलैक। आई ए० 1949 मे 51% बी०ए० आनसख हिन्दी \n1951 मे 56% अंक सब लशक्षा पटना हवश्वहवद्यालयक अछधन भेल रिैक। \n1942 ई० क े र भारत िोड़ो आन्दोलन मे सहक्रय भूछमका हनभेलहन विाेविख \nभूछमगत, स्वतन्त्रता सेनानी सममान पेंशन धारर भेलाि। 1946 से 52 धरर \nर्जौली थाना कांग्रेस कछमटीक सदस्य  रिलाि। 1947 में पण्डौल सत्याग्रि \nमे हगरफ्तार भेलासन्ता मांग पूणख भेलापर स्वाछधनता पर ररिा भेलाि। कांग्रेस \nआजादी प्राम्प्त लेल गदठत भेल रिय तेँ 1952 मे एहिसँ इस्तीफा दैत \nपीएसपी  क े र सदस्यता ग्रिण कयल। 1953 सँ 17 -06-1959 हकसान \nउहव बथनािा (ससुराइर ग्राम) में  प्रधानाध्यापक आ 1959 में जगदीश नन्दन \nकाॅ लेजक हििंदी व्यख्याताक कायख भार ग्रिण क े लहन। 1971 में प्रजा \nसोशललस्ट पाटी सँ झंझारपुर , मधुबनी पूवी क्षेत्र सँ संसद क े र चुनाव में 32 \nिजार सँबेसी वोट आनलहन। 1972 मे दरभंगा जजला संयुक्त समाजवादी \nपाटी क ' जजलाध्यक्ष हनवाखछचत भेलाि जे मधुबनी जजला बनलापर कायम \nरिलाि। 1975 में मीसाक े र तित भूछमगत भए प्रलशक्षक क े र काज नव \nकायखकताखक मागखदशखक रिलाि। 1977 में जनता पाटी सँ झंझारपुर \nहवधानसभा क्षेत्र सँ चुनाव डाॅ  जगरनाथ छमश्र तत्कालीन मुख्यमंत्री हवरूद्ध \nलड़लाि आ 25 िजा र क े  लगधक मत प्राप्त क े ललन। व्यापक धांधली सँ \nचुनाव मेँ पराजक भेलैक। 1978 में जनता पाटीक राज्य कायखकाररणी  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 21 \nड े लीगेट भेलाि जे जनता दल बनैत काल धरर सहक्रय कायखपालक भूछमका \nहनवखिन मे लागल रिलाि। एहि साल वो लललत नारायण छमछथला \nहवश्वहवद्यालयक सीनेट सदस्य हनवाख छचत सेिो भेलाि। 14 नवंबर 1980 क े  \nरीडर (उपाचायख पद पर) मे प्रोन्नछत भेलाि। 1 फरवरी 1985 क ेँ  चप्रिंलसपल \n(प्रोफ े सर) क े र पद पर प्रोन्नछत पावललथ ताहि सँ पूवख 1 जनवरी 1984 सँ \nप्रधानाचायख क े  रूप में कायखरत रिछथ। \nसमाजजक असमानता आ आन क ु ररछतक श्चर्लाफ िरदम समयक प्र यास \nअपना जनैत कर ै त िलाि। अपना गाम मे 1953 में मध्य हवद्यालय स् थापना \nक े लहन। बथनािा मे िाईस्क ू ल र्ोलेबाक मुख्य भूछमका आ संचालन कर ै त \nरिलाि। जेएनकॉलेजक अछतररक्त 10 साल बाद 1969 मे दोनबारीिाट \n(र्ुटौना) मे मिाहवद्यालय स् थापना संचालन में प्रमुर् दाछयत्व हनभेलछथ। \n1974 सँ राज्य सरकार द्वारा अछधग्रिण िोयबा तक मुक्तेश्वर जनता उच् च \nहवद्यालयक सछचव पद पर संचालन कर ै त रिलाि। हक्रछमलेयर पररवार मेँ \nकतोि झगड़ा बजरलैक तँ र्ूनी संघिख क े  फररयेवा में समय दैत शांछत व्यवस् था \nस् थाहपत करना में सेिो यशक ृ र्तिं बढलहन।  \nझंझारपुर (हबिार) सँ 20 00 में राजद क े  हवधायक प्रो. चौधरी जी 90 क े  \nदशक में कांग्रेस पाटी सँ झंझारपुर लोकसभा क्षेत्रक चुनाव लहड़ भारत में \nकांग्रेसक िारय वाला उममीदवार में सबसँ बेबी वोट पाहवयो दोसर र्ेप हटकट \nसँ वंछचत रहि गेलाि। तकर बाद जाजख फनाांहडस क ेँ  किब पर समता पाटी सँ \nपुनः लोकसभा झंझारपुर क्षेत्र सँ चुनाव लहड़ अिाई लार्क लगधक \nहनणाखयक वोट बटोरलहन। 2005 में समता पाटीक हटकट लौटाबैत \nएहिपाँछतक लेर्क प्रो  जगदीश बाबू लेल एहि क्षेत्र सँ िहट गेल। चौधरी जीक े  \nजीवन पयखन्त अछधक हपिड़ल तनका अपन अलभभावक मानैत रिलैक। ओना \nसमाजजक  आकिखण हुनका प्रछत सब वगखक रिैक। कॉलेजक कोनो साहित्य \nहवियक ललजर घंटी क े  ओ ड े  बछथ िात्रगण क ेँ  थथमारछथ। ताहि हवद्वता लेल  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिात्रगणक नजैर में श्रेष्ठता मेधा ग्रिण क े ने रिछथ। एिन यशस्वी व्यक्क्तत्वक \nस्वगीय बुन्नीलाल कामछत जीक चतुथख सुपुत्रक एहि धरा धाम सँ रू ननावस् था \nमें 3 जनवरी 2015 क े  सदाक े  लेल परलोक लसधारब अनचोक े मे लसरिा \nदेलहन। हवनम्र श्रद्धांजलल संग हुनका नामे शत् -शत् नमन।  \n( 1991 में श्रेध्य जगदीश बाबू िमरा सन अदना आदमीक बुलावा पर सिजे \nआहब जजला स्तरीय नेिरू युवा क ें र वाॅ लीवाल र्ेलक े र टुनाखमेंटक उद्घाटन \nकयने रिछथ से हुनक मिानता छचरस्मरणीय रित )  \n \n३ \nसावहत्य र त्न  अन ुप लाल मंडल \n \nकहटिार जजलाक मौजा समेली ,टोला चकला मौलानगरमे एक हकसान श्री \nलमबू मरड़ जीक ओहिठाम दद०११/१०/१८९६ई०क ेँ  \" पाथर पर दुईब \nजनमल\" क े  शोर भेलैक।ओहिददन लशशुरुपेँ अनुप लाल बाबूक जन्म भेल \nिलहन। ताहि  सँ पहिले हिनक बहिणक जन्म भेल रिैक , जे मरर चुकल िलैक \n। बाल अवस् थामे बपर्ौका भ 'गेलाि। हिनक पालन पोिण बाबा क े लछथन \nआ काका उधो मंडल अपने सँगामक पाठशाला मेँ लशक्षा -दीक्षा शुरू क े लहन। \n१९०७ई०मे हनमन प्राथछमक परीक्षा पासकय उच् च प्राथछमक हवद्यालय, र्ैरामे \nदाश्चर्ला लै त १९१०मेँ अपर प्राइमरी परीक्षा पास कयलश्चन्ि। करीब १७सालक \nउमेरमे अपना गामक प्राथछमक हवद्यालय मेँ सिायक लशक्षक'क नोकरी करय \nलगलाि। ओहि साल राजकीय गुरु रेहनिंग स्क ू ल ,सब्दलपुर ,पूर्णिंया सँ \nहवकिखक प्रलशक्षण मेँ नाम ललर्ेलहन आ १९१४मेँ परीक्षोतीणख भेलाि। आब \nवो उच् च  प्राथछमक हवद्यालय लक्ष्मीपूर काठगोला (कहटिार) मेँ प्रधान \nलशक्षक'क रूपमे हनयुक्त कयल गेलाि।तकरवाद १९१७मेँ लशक्षक प्रलशक्षण \nहवद्यालय फारहबसगंजमे हिन्दी लशक्षक क'पद पर योगदान क े लहन अहिबीच  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 23 \nओ भागलपूर रेहनिंग स्क ू ल सँसेिो रेन् ड भेलाि। पड़ोसी गाम मलिररयाक म ध्य \nहवद्यालयमे हिन्दी पंहडत पदपर हनयुक्क्त भेला सँ लोकमानस बीच पंहडतजी \nनव नाम सँ आिलाददत िोईत रिलाि। नोकरी िोरर बनारसमे काललन कताई \nबुनाई क ' अल्प प्रलशक्षण लैत एकटा स्क ू लक स् थापना मलिररयामे कर ै त \nकरघा उद्योग सँ लोकक आर्थिंक उन्नछत करय लगलाि , पर ं च अथाखभावमे फ े र \nअपना हिन्दी लशक्षक रुपमे नोकरी करय बेली इ ं म्नलश िायस्क ू ल बाि (पटना) \nजाय पड़लैन। इयि हवद्यालय क' पररबर्तिंत नाम अनुग्रि नारायण ससिंि उच् च \nहवद्यालय भ'गेलैक अछि। सन्१९२४ मेँ एहि मास्टरीक े  िोहड़ अनुप लाल \nमंडलजी की क े  घोि एक े डमी ,पटनामे २५टाका मालसक पर हिन्दी लश क्षक रुपे \nहनयुक्त भेलाि। एतय चारर सालधरर सेवा देलछथ। सन् १९२५ आ २६मेँ पटना \nसीटी जजला स्क ू ल सँवार्ििंक आ पूरक परीक्षा देलहन , पर ं च सफल नहििं \nभेलाि। १९२६मेँ हििंदी साहित्य सममेलन सँ माध्यमा (हवशारद) परीक्षा प्रथम \nश्रेणीमे उतीणख भेलाि। ताहि समय १९२८सँ अनुप बा बू साहित्य रत्न नामसँ \nप्रलसम्ध्द पावलछथ। मिानन्द उच् च हवद्यालय नरिी चाँदी -आरामे तीसटका \nमासपर हिन्दी लशक्षक पदपर कायखरत भेलाि। १९२९ मे अमरचंद भैरोदन \nसेदठया हवद्यालय हबकानेरमे सादठटका मालसक दरमािा पर लशक्षक भेलाि , \nओहिठाम संध्याकालीन काॅ लेजक व्याख्याता पदपर १९३०ई० धरर कायखरत \nरिलाि। हिनक े  जीवन बहुताें संघिखक े  अपनामेसमेटने ि ै क। पैघ -पैघ पुरस्कार \nसमय पर भेटल ि ै न। बरारीमे युगान्तर साहित्य मंददर पुस्तक प्रकाशन एवं \nहबक्री संस् था क 'स् थापना कयलश्चन्ि , १९३२मे फ े र सरदाना स् थानान्तरण कर ै त \nभागलपुरमे जमलाि । व्यसाछयक काजमे  अधुर े  रिलाि आ मोन श्चर्न्न \nभेलासन्ता पिाछत दोकान बोन करय पड़लैन। सन् १९४०मेँ गांधी जीक े  \nव्यक्क्तगत आग्रि पर सत्याग्रिमे गेलाि आ १९४२क'भारत िोड़ो आंदोलनमे \nसहक्रय रुपसँ भाग लेलाि।  \nसन् १९५०ई०मे हिनकर हबिार राष्ट्रभािा पररिद -पटनाक े  प्रकाशन अछधकारी  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपद पर हनयुक्क्त भेलहन। ओिी कौन्शीलक े  हनदेशकगण आचायख लशवपूजन \nसिाय, मिादेवी वमाख , डा०िजारी प्र०दद्ववेदीसन नामी साहित्यकार 'क \nसाहनध्य भेटलैन । हुनकर लेर्न आ अध्ययन काज क्रछमक चलैते रिलैक। \n१९२६ ई०म जातीय पलत्रका \"क ै वतख कौमुदी\"क े र दू साल प्रकाशन कयलश्चन्ि। \nहुनक पहिल उपन्यास थीक  'हनवाखलसता 'सन्१९२७ ई० । हिन्दीमे \"मीमांसा\" \n१९३०मेँ उपन्यास बिरायल जाहि पर १९३९मेँ हकशोर साहू 'बहुरानी ' हफल् मक \nहनमाखण काज कयल। स्व०रामवृक्ष वेनीपुरी क ' शव्दमे \"अनुपजी ड े ि दजखन \nसाहिम्त्यक क ृ छत गहढ रचना संसारमे चारर चान लगेलहन  । हवश्व हवख्यात \nर े णुजी हुनका सँ प्रेरणा लैत रिलाि आ अपन 'मैला आँचल ' उपन्यासक \nपाण्डुलल हप पहिल र् ेप पटन ाम े हिन के  द ेर् ेल हन  आ आशीवाखद  प्राप्त कयल श्चन्ि। \nअनुप जीक े  ओ सनबाप किैत रिछथ। २१लसतमबर १९८२क ेँ  सदा लेल ओ \nअनन्त यात्री भ' ब्रह्मललन तँ भेलाि , पर ं च अपना समाजमे ओबीसी० साौंदयख \nस ाहित्य हवम शख ल ेल  वृिद ् आयाम  द ' गेलाि। भारतीय समाजमे ओबीसी \nसाहित्यक सशक्त रचनाकार भेलािकवीर , जे धार्मिंक पार्ंडवादक पदाखफाश \nकर ै त श्रमक मित्वक े  स् थाहपत क े लहन। श्रमशीलजन क ेँ  सबसँ उपर रर्ैत \nपरजीवी जन्तु सभक लेल व्यगंवाण िोड़लैन। ओना तँ ओबीसी साहि त्यक \nचावाखक , बुध्द सँ आर ं भ मानल गेल िन। मध्यकालमे धन्ना भगत , दादू दयाल \nआ दररया सािेब धरर ओबीसी लेल लेर्न क े ने िछथ। ओबीसी साहित्य हवमशख \nमेँ अनुप बाबूक योगदानक े  हबसारब हकनको सँ नहििं िेतैन , हकयाक तँ ओ सब \nहवधामे साहित्यकार रूपेँ प्रछतछष्ठत िलाि। हुनक रचनाधर्मिं ता क ेँ  आगू बढ े वामे \n२१वीँ सदीक दोसर दशकक ओबीसी रचनाकार िछथ -: डा० राजेंर प्रसाद \nससिंि, डा०ललन प्र०ससिंि ,डा०िररना० ससिंि , िर े  राम ससिंि आदद। ओबीसी \nसमीक्षक िरर ना०ठाक ु र क ेँ  जर्न लाल बुझ्झकर घनेरो किहनिार भेट सक ै त \nय तँ िम तकरा नजैरमे कतेक दुरधरर हनमािल जायब ? अ०भा०क ै वतख \nकल्याण सछमछत -कोलकाता अनुप बाबू नामपर पूर्णिंया हवश्वहवद्यालय 'क  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 25 \nनामकरण िोय , ताहि लेल प्रस्तावधरर कयने य। शत् शत् नमन।  \n \n४ \nपुस्त्तक च च ाष- दूध बेचनी  \nलेर्हकय सरोकार सँ जुड़ल जानल पिचानल नाम स्नातक श्री रामहबलास \nसाहू मातृभािा मैछथली लेल अिर्निंश सेवक िछथ  ,दूधबेचनी कथा संग्रि ल \nक ेँ  अयलाि अछि।एहि पोथीक आवरण पृिसज्जा मनमोिक अछि ,जहिपर \nप्रकाशन लोगो जगि ि े कने ि ै क ।पछिला गता पर हकमत 150 टाका सहित \nकथाकार सछचत्र फोटो अपररचय िापल ि ै क । 112 पृिक एहि पोछथक क ेँ  \nISBN प्राप्त भेल ि ै क ।दाम 200 टाका  ।एक दजखन र्ीसा में क्रम 9 पर \nमूल टाईटल , दुध बेचनी ,कथा सजावल गेलैक अछि ।एहिसँ पूवख हिनक \nअंक ु र कथा संग्रि पूवख में प्रकालशत भ चुकल िश्चन्ि ।अंशुमान कथा संग्रि \nअप्रकालशत क ृ छत सेिो हनकलय बाला अछि ।ओना हिनकर 2013 मेँ पद \nसंग्रि रथक चक्का उलैट चलय बाट 2017 में  कोशीक कि े र कव्य संग्रि \nसेिो हवलभन्न प्रकाशन सँ हनकल ि ै क 26 मई 2018 क ेँ  ददल्लीः सँ \nसाहित्यकार गजेन्र ठाक ु रजी एहि ,,दुधबेचनी ,, पोथीपर अपन समीक्षात्मक \nतथ्य परोशनय ि ै छथ ,तयो एहि पोथीक ेँ  न्याय ददएबाक उदेशसँ वृह्द चचाखकरव \nनैछतकबोध कराबैि । जहिसँ पाठक वगख क ं  कथापरसँगक रोचकता सिजे \nभेटय। छमछथलांचलमे स् थाहपत कथाकारक लीकसँॅँ िहट कए बि हनमन कथा \nहिनकर िोइि तकर एकटा अंशतः चचाख कर ै त िी। चललतर आ पहवतर क े र \nनाकढ े कल बहिन ररताक हवयाि जाहि वर सँ सस्ते मे हनमरजना भ जाईि से \nयोनयजोरीक निीं चुनाव क े नै क े तेक हवपती मेँ रीता प र ै त ि ै क ,तकर वानगी \nपाठक क ेँ  देर्वा मे अबैत ि ै क। पाररबाररक ह्रास आ स्वयं मात्री प्रधानता क े  \nदेर्ेवामे रीताक चररत छचत्रण जीवन्तता पूवखक कयल गेल अछि जे पाठक क ँ  \nअद्योपरान्त कथा सँ बान्िने रिैत अछि। जर्न वृद्धा अवस् था में रीताक दूनू  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजौवां बेटा शिरी जीवन अपनाबैत रु नन पररम्स् थछतयोमे हुनक तकछतिान करय \nसँ हबमुर् िोय ि ै क तँ मायक सजल हृदय हवददणख भ सामाजजक आशक े  वाट \nताक ै त ि ै क । अपने गाय मिीस आ जगि जमीन क ें र दशनामामे दैत दस \nसमाजे सँ आगू अपने जीवन हनवाखि िोयवक े  वाट र्ोललीि । सामाजजक \nलोकक े  लगिैर गाए मिींस सं दुध आपूर्तिं कर े गा अहब रिल िलील , तेँ हुनक \nचर्चिंत नाम दुधबेचनी पहड़ गेलैक । ओना हबयािक बोदध सँ श्वसुर िीरालाल \nदुनू प्राणीक मुइला पर आ मछतिीनू पछथक असमछयक हनधन क े र बाद \n1954मेँ ओिी नार े दीगर प्रान्तर में कोशी नददक लभिण बाहढ सँ सबुटा \nठाठबाठ झिैर गेल रिैक , गिना आ गया दामी बौस्त  बेचकए अबला मसोमात \nरीता दुनू बौआ क ेँ  दरभंगा राश्चर् पढ े बा में सामथख भेलीि। कथाक नब सन्दे श \nक े  जे नईका पीढी गमैया जीवनसँ पलायनवादी भ नगर पर भार बनेने \nआधुहनक किबैत अछि , एहि पोथीक गामक गािी ,कमछतया िवेली ,घुछम \nगाम चलू ,वीपैत ,झंझाइहटक जैर लशनुरया आमक गाि ,जर ै न ,जेिन पाठने \nपिल पुता अपने लसर हविय कोलहुक सुचा करूटेल गोदानक गाय घुछम घर \nआयल आशीवाखद आ ई क े कर दोर् शीिखक मेँ ग्रामय जजबनक रोचकता सँ \nभरल ि ै क , जे पाठक वीनू पिने नय रित।  \n \n५ \nठ े हा परक मौलायल गाछ \nसद्यप्रकालशत एहि मैछथली साहित्य पोथी \" ठ े िा परक मौलायल गाि\" \nसामाजज क उपन्यास 'क लेर्क रहवन्र नारायण छमश्र स्वयं प्रकाशक िछथ ,जे \nनोएडा सँ १५२ पृिक पहिल संस्करण २०२३ मेँ हनकाललाि अछि। ई पोथी \nओ अपन जीवन यात्रा 'क सिभाहगनी श्रीमती आशा छमश्रक े  स्नेिार्पिंत \nकयलहन ,जाहिक े  ISBN ९७८९३ ५९१३६५६१ भेटल िश्चन्ि। एहि \nउपन्यास'क दाम चाररसय टाका ि ै क। सब मानव क े  पाँिा एकटा श्चर्स्सा  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 27 \nजुटल रिैत ि ै क। से उपन्यासकार स्वयं ऐ पोथीमे एक नायक िछथ। ई \nमुख्यतः दू पररवारक सुर्ान्त कथा शूरू कर ै त दूनू पररवार सँ एक -एक गोट \nलोक द्वारा दू लोकक ित्या करबाक अलग - अलग घटना देर्ेलाि अछि। से \nदुर्ान्त पररदृश्य क ेँ  वाद प्रस्तु त रचना मेँ सौिादख हनश्तुकी रुप सँ िोयबाक \nताना -बाना बुनलहन। इयि आन उपन्यासकार सँ हिनक पृथक वा कहू बेढप \n- बेिप लेर्न शैली भेल िश्चन्ि। पाठक पि ै तकाल देर्त जे कथानक क ेँ  \nउपन्यासकार श्री रहवन्र नारायण छमश्रजी आरो आगू घीचक ेँ  स्नेि छमलन आ \nवृध्दजन लेल स्वयं सिायता  संस् था गठन आ तकर सुव्यवम्स् थत संचालन \nदेर्ौने िछथ ,जे पाठकक े  छचत् क ेँ  शांछत प्रदान कर ै ि। उपन्यासक सौदयख बोध \nएिन ि ै क जे दू भारतीय सुर्ी पररवार ददल्लीमे एक पड़ोसीक नाते रिैत \n,सिमेलू भ ' गेल ि ै क। उपन्यासक नायक अलभजात वगख सँ िछथ तँ भािा - \nवाताखनुसार े  पड़ोसीक े  अ छधक हपिड़ल तबका रुपेँ छचन्ि सक ै त िी। दूनू पररवार \nएक दोसराक प्रछत सिज हनष्ठा सँ समर्पिंत बुझाइि । छमछथलाक गाम सँ \nपलायन कय शिरमे रिहनिार पररवारक बृिद म्स् थछतक हवश्लेिण ऐ कथामे \nभेटैि। हबदेश मेँ वृध्दजन बेटा सबक े  जपालसन बुझाइि । ताहिक तुलनात्मक \nअध्ययन लेल एहि उप न्यास ॅ  ठ े िा परक मौलायल गाि ॅ ॅ ॅ  मे अध्येता \nक ेँ  र्ूब तथ्य भेहट सक ै त ि ै क । ई उपन्यास समाजमे वृध्दजन प्रछत जे अदऔ \nसँ श्रधाभाव आ मानप्रछतष्ठा कायम रिैक आ ताहिमे कछम जे दसलोहकमे आब \nभेलैक अछि , तकर जीयैत-जागैत उदािरण थीक सुशील एवं हुनक पड़ोसी । \nसमाजमे प्रायः ई देर् ल जाइि जे जे जतेक समिरल अछि ओ अपन बेटा \nबेटीक ँ  योनय बनेबाक जुगतमे लागल रिैि । आ पहि ललर्क े  पराकाष्ठा पर \nपहूँचल बेटा सँ जिन वृध्दा अवस् था मे एक िाथ सेवा नहििं भ पबैत ि ै क तँ \nबि मोनमे दु:र् पहूँचैत ि ै । स्त्री पात्र रमा सन मायक े  ममता िरसमैत पुत्र ई० \nमुरली एवं श्याम इ ंजजहनयर लेल टाँगल रिैत िश्चन्ि । वन्स्बत चाटखड.एकाउटेन \n.शालनीक जे प्रल्यक्ष मदैत आ स्वि हवचार रर्ैत समय -समय पर माय बाबू  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजीक र्ोज -पुिारर कर ै त िछथ । मुरलीक े  जन्म समय रमाक िालत नाजुक \nरिहन । डाक्टर े  भगवान रिछथ ,से तत्काल अपने पाक े ट सँ टाका कौन्टर पर \nदैत शल्यहक्रया धरर कयलहन । सालभरर बादे श्यामक जन्म समय सेिो रमाक े  \nर्ुब पर े शानी भेलहन ,लशशुक जन्म सँ दू मास पूवखहि सँ िोम्स्पटल मेँ भती मुदा \nपछत मिोदय 'क पररवार हनयोजनक हवचारक गप्प टालल गेलैक। पाँच साल \nवाद बेटी जन्म समान्य तरिेँ भेलैक। िोम्स्पटल मे जच् चा -बच् चा दू नू सुरजक्षत \nरिल। बच् चाक पालन पोिण मे मातृत्व अवकाश क े र अछतररक्त समय चािी \nिल ,से ददल्लीक नोकड़ी िोरबाक धरर हनणखय नहििं कय पाबछथ। अध्ययन \nल ेल  अस ैर  पर  ल मबा िु ट्टी ल ेन े र िय , ताहिमे वेतन तँ नहिये िोयतैक। ओना \nश्वसुर पंहडत जी सँ अपेजक्षत स्नेि सियोग प्राप्त िोइत रिने अपनाें सरकारी \nस्क ू ल 'क लशक्षक मद्दक े  वेतन पुष्ट्कर रूपेँ हनयछमत भेटैत रिने कथुक कमी \nनिीं र्टकलै सुशील बाबूक ेँ । आजुक पररवेश मे देर्ल जाए लागल जे आई \nए, बीए मे जे कालेजक र्चाख हवद्याथी उपर िोय तै ,तै सँ बेशी र्चाख आब \nअन्दर मैहरक मे कन्वेन्ट - कोचचिंग सेंटर ' क े  ि ै क। मुदा बालबच् चा क ेँ  उच् च \nलशक्षा ददयेबामे दूनू प्राणी कोनू कोर - कसर नहि रर्लहन। शाललनी पढ ै त - \nललर्ैत समय नोकड़ी पक ै र लेने रिैक। ओकर सिपाठी क े रल क े  रिैि। \nओतुका सामाजजक प्रथा अछि , बेटे सासुरमे जा बसैत ि ै क। से ब्राह्मणी माय \nआ हक्रश्चियन बाबुक संतान प्रेम हवयािमे साललहनक संग मुमबई मे रिैि। ओ \nएक बेटी'क जन्म दैि ,जकर नाँऊ रार्ल गेलैक - नम्रता। शाललनी हिन्दू आ \nओकर पछत हक्रिन धरर बनले रिलै। हवयाि तँ ददल्लीमे आहब क े ने रिय ,से \nशाललनीक सासु -श्वसुरक े  सिमछत नै रिैक। मुरली आ श्याम अमेररका मे \nपैक े ज पाहब  इ ं जीहनयररिंग काजमे ओतय कए नागररक बहनक े  रहि जाईि। \nमुरली तँ पुरूर् ड े हवड संग १० साल सँ संग रिैत जीवन गुदश कर ै त िल। मुदा \nश्यामक ेँ  एक प्रेछमका धोर्ा देने रिैक ,आब ओ भाय लग सँ लन्दन चलल गेल \nआ फोन सेिो सबसँ कमे करय , माय बाबु सँ तँ बहुत कमे कर ै त रिैक। अपनाें  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 29 \nबुिा दू नू दमपछत सेवा हनवृलत पाहब ददल्लीये म तीन कमराक फ्लैटमे रिैत य। \nआब स्वास् थ्य ठीक नै रिैत ि ै क। एिनमे कोनू संतान लगमे नै रिने मात्रे \nपड़ोसी दूनू प्राणी सदैत मदैत मँ हन:स्वाथख भाव सँ रिहन। ओकरो बेटा पूतौि \nबंगलौरक अपन मकानमे रिैत ि ै । बेटा तँ अछधक काल बौराए ले रिैि। \nएकददन हृदयरोग सँ रमा अचेत भ ' गेलापर िोम्स्पटल मे लऽ जा कऽ भरती \nकराओल गेलीि। बेटाक प्रछत जे माय बाबूक अनुराग उमरल से दूनू बेक ै त \nअमेररका जाए ले हवदा भेल। शाललनीक फोन एलै ओकरा झबरी क ु क ु र \nमौरहनिंग वाककाल ड े रा सँ बिराईत िबहक लेने िलै ,से अस्पताल जाकय \nढाेंढीलग आठ सुइया भोकबय पड़लैन। सफाई अड्डा जाए सं पूवख बड़का \nबेटाक फौन धांलसन अबै ि ै न - हटकट वीजा पासपोटख आ आवश्यक पररचय \nकाडख सब ओररया क ेँ  सौंत लेब! िबाई अड्डा पहुंच गेल तर्न छधयान एलैन जे \nज रू र ी कागतक झोल ी तँ डे रे म े िु हट गेल  र िहन  । ज िाज  िु टबाक िल तल वी \nसमय रिै ,ता पड़ोसी अपन कार सँ भेंट करते जुमैत ओ हबसरलिा कागतक \nझोरी दैत जिाज पकड़बाले अररयाइत देलक ै न। िवाई जिादे सँ सीएटल शिर \nअद्भुत स ुन्न र  ल ागैत िै न । बेटा फोन  पर  किल कै न  अिाँ स बके  डे हबड कार  स ं \nगेट पर सं ड े रा आहन द ेते आ िम हकि ददनकर वाद बािर सँ ड े रा पर आयब। \nता कथुक दद क्कत ओ नहििं हुअय देत। ओतय बेटा सबसँ भेंटघांट ने \nिोगन ,जेठका बेटा तीन ददन कम समय ले भेटैत ि ै न। पुनः ददल्ली अयबा सं \nपूवख प्रवासी भारतीय सब सँ पाक ख मे पररचय पात्र िोई ि ै न। सौिादख पूणख रूप सँ \nहवदाई सेिो पबैत अपने हटकट सँ अयलाि। वादमे हवमान सँ हवदाइक उपिार \nस ब सेिो एलै। थाकल ठ े हियाल रिने सुछत गेलइ से पड़ोसी ,जेठबेटा आ \nसालनीक काल पर भोरभने वाताख कर ै त घर क ेँ  झारपोि मेँ लगे जाई िछथ। \nएकटा अनछचन्िार नं० सँ फोन एलेन जे फजी इन्श्योर ें स कमप० क े र फजी \nफोन  वाताख आ तकर  व्िाइटस प र् ोइल  म ैस ेज  अन ुस ारे  सल िंक िु हबते १०ल ार्  \nटाका हुनका र्ाता सँ दोसरक एकान्उटमे रांसफर भेलान्तर बौंकक मैसेज  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअयलापर अचेत र्सलाि। पुनः एकटा समाद अबैत ि ै क आठ लार् टाका \nफ े र र्चख भेल अछि । अपने रमाक े  संग कय जामे बौंक जाइ ता िि लार् फ े र \nहनकासी कय उड़ा लेलक हकयो । जांच क्रममे फोटो सँ थाि चलल हुनक \nअपने िोट बेटा  आ ओकर प्रेछमका ई साइबरक्राइम क े ने रिय।  \nभारतीय समाज में प्रायः ५०% एिन पररवार अछि जजनक संबंधी मे ित्या वा \nदुघखटना सँ अकाल मौत आ युवा पीिी अन्तर जातीय हवयाि क े ने ि ै क । नजैर \nउठाकय देर्ू तँ मातृक ,सासुर , बिीनक सासुर ,दीदीक सासुर , \nसमछधयाना ,सरिौइजक नैिर ,मौलसक सा सुर ,साइिक सासुर आ छमत्रगण क े  \nक ु टुंब पररवार ऐ सँ आब स्मपृक्त नहि अछि। ताहि ५०% लोकक स्वानुभुछत \nक ेँ  एहि उपन्यास सँ सरोकार ि ै क। र्बर बला समयमे बचल ५०% पररवार \nसेिो एिन व्यथा सँ अक्रान्त रित ,ई समयक े  प्रवाि थीक।ऐ चलैनमे आब \nठिराउ नहि ि ै , सतत् ऐ बावत दुहनया एक र्ु जली हकताबसन देर्ा पड़त। \nताहि ममखक े  पक ै ड़ रहवन्र बाबू उपन्यास हवधामे ऐ कथा क ेँ  दीघख रुप दैत पाठक \nबीच परोसलहन आ आगाि कर ै त चौचंर् रिबआक लेल उजाखन्न्वत प्रेरणा 'क \nप्रसार कयलाि अछि। पाठक क ेँ  आगूक कथामे आन्िर भेल वृध्द क ेँ  दृछिसन \nसाधन िोईि जीवन संध्या संस् था । हकिु  शव्द के  पाठक ऐ तर िेँ स ुधारर के  \nपढछथ -: \nपृष्ठ सं० १८ मे सएक जगि िोएत सयि , ५३ मेँ सद्वाबना लग - सद्भावना , ५४ \nम नेने - नैने , ८५-उठओललअहन - उठौललयहन , ९४- अिाँज -अिाँक जे , १२५- \nओकरा सभ - ओकरा सँ , पड़ओसई - पड़ोलसन , १२७- पम्त्नक ं- पम्त्नक' \n,१५९- अवाई - आयब, यओज्ञतआक- योगताक १५३- दओवआर - \nदोसराकए , १५८- कर ें ट - करए। ऐ तरिक मुरण त्रुहट सुधारर दद्वतीय संस्करण \nमेँ पररमार्जिंत िोयव हनिायत जरूरी ि ै ।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 31 \n२.४.हनला कणख - अम्नन लशर्ा (र्ेप -२८) \n \nहनमखला  कणख (१९६०- ), लशक्षा - एम. ए. , नैिर - र्राजपुर , द र भङ् गा, सासुर - \nगोहियारी (बलिा) , वतखमान हनवास - राँची , झारर्ण्ड। झारर्ंड सरकार \nमहिला एवं बाल हवकास सामाजजक सुरक्षा हवभागमे बाल हवकास पररयोजना \nपदाछधकारी पदसँ  सेवाहनवृलत उपरान्त स्वतंत्र लेर्न।  \n  \nअग्नन शिखा (भाग- २८) \n(मूल हिन्दी - स्वगीय जजतेन्र क ु मार कणख , मैछथली अनुवाद - हनमखला कणख)  \nकथा अखन धरर:  \nसमयक पर्ेरू अपन पाँश्चर् पसारर उड़ ै त रिल।ददन राछत अन्िार आ \nइजोत ,साफ उज्जर ददन आ सघन कारीराछत!ई दुनू र ं ग समयक पर्ेरू  क े  \nमात्र दू टा पँर् िल!ई दुनू र ं ग अबैत -जाइत रिल ,समय बदलैत रिल ,कर्नो \nकाल इजोत आ कर्नो अन्िार मे!रानी उवखशी आ राजा पुरूरवाक जीवन एहि \nदुनू र ं ग सँ s वंछचत नहि िल! ई दुनू र ं ग अलग -अलग रूप मे आबैत -जाइत \nरिल हुनका सबिक जीवन में!कर्नो ददन ,कर्नो राछत ,कर्नो अन्िार आ \nकर्नो इजोत ,समयक पर्ेरू पाँश्चर् पसारर उड़ ै त रिल। एकर संग हुनकर \nदामपत्य-प्रेम एक दोसर क े  लेल ददन प्रछतददन बि ै त रिल ।  \nहुनका लोकहनक दामपत्य प्रेमक प्रथम पुष्ट्प हुनका लोकहनक पाररवाररक वृक्ष \nमे पुन्ष्ट्पत भेल । राजाक प्रसन्नताक पारावार नहि रिल। राजाक जीवन में \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रसन्न ताक सररता बिैत रिल ,ओ सुर् -स रर ता म े डुबकी म ारै त र िल ाि।धीरे -\nधीर े  जेना -जेना समय बि ै त गेल ,हुनका लोकहनक पाररवाररक उपवन में सेिो \nपुष्ट्प बि ै त गेल - श्रुतयु, संन्ययु, रथ, हवजय, एवं जय हुनक पाररवाररक उपवन \nक े  पुष्ट्पक नाम रार्ल गेल ।  \nसभ राजक ु मार धीर े -धीर े  बिय लगलाि।हु नका सबिक बाल -सुलभ \nहकलकारी स s राज -प्रासाद गुंजायमान िोबय लागल।मुदा ने राजा आ ने \nउवखशी क े  ध्यान अपन संतान पर रिहन। राजक ु मार सबिक पालन -पोिण में \nमाता -हपताक ध्यान कनेको नहि िलहन। राजक ु मारक सबिक पालन -पोिण \nएवं देर्भाल राजमिलक राज -कमखचारी कर ै त िल।एहि बच् चा सबिक मा ता-\nहपता,धाय,छमत्र सबिक कतखव्य हनवखिन कर ै त िल राज -कमखचारी गण । माता -\nहपता बच् चा सभ स s ध्यान भटका कए प्रेम-पीयूि पीबा मे पूणख रूप सँ s डूबल  \nिलछथ। एहि कायख िेतु मुख्य स् थान िल उपवन एवं कानन क े  शांछतपूणख \nवातावरण। \nओ सायत -संजोग कहियो राजमिल में रिछथ , सददर्न हुनक मधुमासक \nभ्रमण चलैत रिैत िलहन । राज्य संचालन एवं प्रशासन क े  कायख प्रधान \nआमात्य कs रिल िलछथ । राजाक अनुपम्स् थछत में वैि अप्रत्यक्ष रूप स s \nप्रशासहनक सता क े  प्रयोग कs रिल िलाि।  \nआब राजाक प्रेमक चचाख ददन -राछत लोक मे िोमय लागल िल। एिन -दामपत्य \nप्रेम ने ओहि  समयक समाज मे कहियो देर्ल गेल िल आ ने पूवख कालक \nक ु नो कथा में सुनल गेल िल। सब हकयो राजाक भानय क े  प्रशंसा कर ै छथ। \nकारण स्वगख क े  अप्सरा हुनक पत्नी िलछथ आ हुनक प्रेमकथा सन प्रेम क ु नो \nद ंपछत के  म ध्य न हि स ुन ल  गेल  आन े द ेर् ल  गेल  िल । पर न्तु हकिु  ल ोक स भ \nराजाक आलोचना  सेिो कर ै त िल , हकएक तs शासन -प्रशासन ददस ध्यान \nनहि देल जाइत िल राजा क े  द्वारा ,मुदा ओिन आलोचक क े र संख्या मात्र \nआँगुर पर गनल जा सक ै त िल।   विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 33 \nआब जँ s कोनो उत्सव वा पावहन िोइत िल त s दुनू गोटे उनमुक्त भाव सँ s \nर्ुलल क ' ओहि मे भाग लैत िलाि। दुनू गोटे मीलल क s सबिक संग ना चैत \nिलाि। प्रत्येक समारोि क े  अवसर पर राज्य मे एकटा हवशाल आयोजन \nिोइत िल ,जाहि मे सब प्रजाजन क े  सिभाहगता रिैत िल। पैघ -िोटे,ऊ ं च-\nनीच क े  कनेको भेदभाव नहि िोइत िल। राजा क े  एहि हवशाल हृदयता क े  \nस र ािन ा स ब के ओ करै त िल । घम ंड हु न का िू बई स s ड े राइत िल। उदारता \nहुनक मुख्य गुण िल।  \nएक ददन पुरुरवा उवखशी क े  किलश्चर्न - \"छप्रय,िम अपन सौभानयक स्वयं \nप्रशंसा कर ै त रिैत िी। िमरा सन भानयवान क े  िोयत! अिाँ सन अदद्वतीय \nसौन्दयखवती रमणी क े  संगछत भेटनाई परम सौभानयशाली िोयवाक लक्षण \nअछि।\" \nउवखशी बजलीि  \"अिाँ ई बात कोना एतेक हवश्वासपूवखक किैत िी छप्रयतम,जे \nिम दुहनयाँक सबसँ s सुन्दर स्त्री िी\" ? \nिँसैत राजा पुरूरवा बजलाि - \"िम ई बात नीक जकाँ जनैत िी छप्रयतमे ,जे \nअिाँ दुहनयाँक सबसँ सुन्दर नारी िी। मुदा िमरा नहि बुझल अछि जे अिाँ सन \nसौन्दयखक देवी स्वयं िमर कोन गुणक कारणेँ स्वगख सँ s पलायन कय िमरा \nलग आहब गेल िछथ। िमर प्रेम प्राप्त कर s ओ दौड़ ै त-दौड़ ै त पृथ्वी पर आहब \nगेलीि ,आ स्वगख क ेँ  हबसरर पृथ्वीक हनवासी बहन गेलीि।\"  \nमुस्क ु राइत उवखशी राजा सँ s किलछथ - \"अिाँ फ े र सँ s िमरा स s िँसी कर s \nलगलहुँ छप्रयतम। िम स्वयं अपना क ेँ  कोनो साधारण महिला सँ  नीचाँक \nस्तरक मानैत िी। कारण पृथ्वीक कोनो स्त्री स्वगखक अप्सरा नहि बन s चािती \n। ज ँ अिाँ के  हवश्वास  न हि िोइत अछि िम र  बात पर  तर् न  पूिू  कोन ो स् त्री के  \nजे धरती पर रिैत िछथ ,आ द ेर्ब ओ कहियो स्वगख क े  अप्सरा बनय क े  इिा \nनहि करतीि ।अप्सरा क े  पद सममान क े  पद नै ि ै  छप्र य!आदर क े  पद ि ै  हकनको \nगृहिणी बनब। गृहिणी पद! जे िमरा अिाँक माध्यमे भेटल! ताहि पर िम  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएकटा चक्रवती सम्राटक गृिणी िी।िमरा सँ बेसी भानयशाली कोन महिला \nभ' सक ै त अछि?\" \n\"िमरा अिाँक पद सँ s नहि अिाँ सँ s,अिाँक साौंदयख सँ s प्रेम अछि उवखशी। \nअिाँक सौन्दयख िमरा बहु त नीक लगैत अछि। अिाँ क ेँ  उत्पलत स्वयं मिर्ििं नर-\nनारायण द्वारा कएल गेल अछि। ब्रह्मा सेिो अिाँ सन सौन्दयखक सृजन नहि \nक' सकलाि।\" - राजा उवखशी क ेँ  नेत्र में प्रेमपूवखक गिराई सँ s तक ै त बजलाि।  \nगंभीरताक भाव अपन स्वर में अनैत उवखशी बजलीि - \"िम एक बेर देविी \nना रद सँ s अपन उत्पलत क े  कथा सुनने िलहुँ । जँ अिाँ क ेँ  सेिो िमर उत्पलतक \nकथा बुझल अछि त s क ृ पया िमरा कहू। िम देर्ब जे अपना दुनूक जानकारी \nएक समान अछि वा लभन्न। िमरा जतेक बूझल अछि िमर उत्पलतक कथा \nओहि में कतेक सत्य अछि, अथवा हकिु  अंतर  अछि स े बुझन ा ज ायत।\" \n\"अिाँक एहि संसार मे उत्पलतक कथा िम पौलस्त्य नामक ऋहि सँ s सुनने \nर िी। स च  पूिू  तs िम ओहि क्षण सँ अिाँ पर मोहित भ s गेल िलहुँ , मुदा \nअिाँक अलभ्यता सँs अवगत िलहुँ ,ताहि लेल िमरा द्वारा अिाँ क े  प्राप्त निीं \nकरवाक सोछच िमर हृदय में पीड़ा उठल। आिाँक संसगख प्राप्त करवा िेतु िमर \nहृदय में प्रेम क े  लिरर उठल ,मुदा तर्नहि िम ओकरा अपन हृदयक कोनो \nगिींर गुफा मे नुका देने रिी । ताहि लेल िम पौलस्त्य ऋहि क े र ओ कथन \nसेिो हबसरर गेलहुँ जे ओ अिाँक रूपक संबंध मे देने िलाि |\" \n\"कहू छप्रय िमर उत्पलत क े  हविय मे अिाँ की जनैत िी\" उवखशी मासूम \nबाललका सन जजद्द कर s लगलछथ।  \n\" ई सभ बात हबसरर जाऊ ,आउ िमर हृदय सँ s लाहग क s एक बेर िमर \nधड़कन क े  आत्मसात क s ललय,जाहि सँ s िमर अिाँक हृदय क े  धड़कन एक \nसाथ छमलक s वीणा क े  तार सन झंक ृ त भय जाए। अन्यथा एिेन नहि िोय \nहक िमर हृदय क े  धड़कन हवरि सँ s व्याक ु ल भय रुहक जाए।\"  \nराजा पुरूरवा एहि हविय सँ s बचबाक लेल गप्पक ददशा बदलबाक प्रयास  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 35 \nक े लछथ । \n\"देर्ू , िम किने िलहुँ जे िमरा सँ एहि तरिें मरबा -जीवाक गप् प नहि करू। \nदूर जाउ ,िम अिाँक लग नहि आएब\" - उवखशी तमसाई क े  अलभनय कर ै त \nबजलीि ।  \n\"अिाँ कोना नहि आयेब\"  ई किैत राजा पुरूरवा हुनकर  िाथ पकहड़ अपना \nददस र्ींचबाक प्रयास क े लछथ ,मुदा उवखशी हुनकर िाथ झटहक मुँि दोसर ददस \nघुमा क ' बजलीि - \n\"एना नहि ,पहिन े वच न  दद य ज े िम र  उत्पलत के  हविय म ें अिाँ के  ज े हकिु  \nबुझल अछि से किब।\"  \n\"भला अिाँक कोनो इिा िोय ,आ िम ओकरा पूरा नहि करब! की ई संभव \nअछि? िम वचन दे ने िी जे अिाँक सभ इिा पूरा करब ,तर्न अिाँक ई \nइिा कोना नहि पूरा करब!\"  \nई कहि राजा उिाल मारर क ' उवखशी क े  अपन अंक मे र्ींच लेलछथ ,फ े र \nओकरा पीन पयोधर पर अपन प्रेम छचन्ि अंहकत करय लगलाि। प्रेम -विाख क े  \nमध्य ओ उवखशी क े  उत्पलत कथा हुनका सुनाब s लगलाि , \nआ उवखशी राजाक मुँर् सँ s बिराईत शब्द क े  जाल में ओझराइत रिलीि।  \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.नन्द हवलास राय -िु िु न ैर  \n \nनन्दद विलास राय \nिु िु न ैर \n \nरजनी बाजलल - िय भौजी! वरुण माललक अबै िछथ। माथपर नुआँ ल लएि \nने।  \nएेँि! अिी िु िु न ैर के  ल ाज  - धाक करब। आ एकर े  देर्कय माथपर नुआँ लेब \n- क ु नौलीबाली बाजलल।  \nअँय िइ भौजी , ओना हकयैक बजै ििक। पहिले तँ वरूण माललकक ेँ  देर्ते \nमातर ऐ मिल्लाक मौगीसब घोघ ताहनकय कतवाहि भ ' जाइ िलल। आब \nऐिन कोन बात भ ' गेलै िेन जे ताें वरुण माललकक ेँ  देर्कय माथपर नुआँ नइ \nलइ  ििक। जर्न रजनी आ ओकर भौजाई क ु नौली वाली अपना मकानक \nबर ं डापर बैसल िलल तर्ने बरूण सेठ अपना ड े रा सँ दोकान जाइ िल। रजनी \nदेर्ेलक जे बरूण माललक अबै ि ै थ आ भौजी उघार े  माथे बर ं डापर बैसल अछि \nतँ भौजाइ सँ माथपर नुआँ लेमय लेल किलक ै  । वरूण सेठ मुड़ी हनचा क े ने \nअपना दोकान ददश  चलल गेल। क ु नौलीवाली लेल धनसन। क ु नौलीबाली \nबजलीि िय रजनी बुच् ची ताें साल भररपर सासुर मधुबनी सँ नैिर झंझारपुर \nएलि िेन ,तँए तोरा वरूण सेठक करतुत नहििं बुझल िि। जँ बरूण सेठक \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 37 \nिु तिर पन ी बुझबिक तँ थूक फें क द ेबिक । र ज न ी बज ल ी - एिेन कोन \nिु तिर पन्न ा बाल ा काज  वरू ण म ालल क क े लक िेन जे ताें एना बजै ििक। \nकनेक िमरो तँ सुनावि।  \nक ु नौलीबाली बाजलल - ठीक िै  च ल ू कोठर ी म े त बरू ण स ेठक िु तिर पन ी \nकिैत छियि। ऐ ठाम बर ं डापर किवि आ जँ कोई सुहन लेत आ जा कय बरुण \nसेठ क ेँ  कहि देत जे क ु नौलीवाली अिाँ बार े मे अपना ननदद रजनीक ेँ  किै िलल \nतँ अनेर े  ओकरो (बरु ण सेठक ेँ ) माँश्चर् िेतै आ ओ िमरा सँ काहन रार्त।  \nरजनी बाजलल _ ठीक ि ै  कोठररयेमे चलि। कोठररक सड़क ददशक क े बार े  बन्न \nक' लेब तब त हकयो नइ ने सुहन पाओत।  \nक ु नौलीवाली बाजलल िँ सएि करब। दूनू ननैद भौजाई कोठरीमे जा कोठरीक \nसड़क ददलशक क े बार बन्न क लेलक।  \nक ु नौली वाली किय लागलल - बरूण सेठक कहनयाँ हवराट नगर बाली कतेक \nसुन्नरर अछि से त देर्ने ििक। रजनी बाजलल कताक ददन देर्ने िी। बड़ \nसुन्नरर ि ै । आँश्चर् क े िेन नमिर -नमिर आ कारी -कारी ि ै । आ ठोर त \nसमतोलाक े  फाड़ासन ि ै क।  \nक ु नौली वाली बाजलल -आ गरदैन क े िन िंससन लगे ि ै ।  \nआ क े श कतेक पैघ ि ै । डाँरसँ हनच् चा  झुलै ि ै ।  \nएिेन कहनयाँक रिैत एकटा चौका -वतखन कर ै बाली िौड़ीसँ हवयाि कऽ लेलक। \nजर्न हक हवराटनगर बाली कहनयाँ मे दू टा बेटा ि ै । एकटा बारि वर्खक आ \nदोसर दस वर्खक। रजनी बाजलल अँय िऽ भौजी एतेक सुन्नरर कहनयाँक \nअछ ै त बरूण माललक चौका वतखन कर ै  बाली िौड़ीसँ हकयैक हवयाि क े लक। \nतहूमे दू -दू टा बेटाक रिैत। क ु नौली वाली बाजलल हवयाि की ओना क े लक \n,डर े  हवयाि क े लक। डर े  हवयाि क े लक आश्चर्र चौक-वतखन कर ै  बाली िौड़ीक \nवरूण माललकक ेँ  कथीक डर भेलै जे हवयाि करए पड़लै ,रजनी क ु नौली \nबाललसँ पुिलल।   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक ु नौली वाली बाजलल -ओइ चाौंका वतखन कर ै  बाली िौड़ीक ना आें जीबिी \nिी। एक ददन जीबिी बरूण सेठक मकानक आगाँ िाथमे एकटा शीशी लऽ \nकऽ जोर -जोर सँ बजैत रिए -सुनू यौ ऐ मिल्लाक लोक सभ। सुनूं यौ \nझंझारपुर बाजारक लोकसब। बरूण माललकक बच् चा िमरा पेटमे अछि। तँए \nबरूण माललक िमरासँ हवयाि कऽ लौ नहि ते ऐ शीशीमे जिर अछि। िम जिर \nपीव कऽ अपन प्राण दऽ दे व। अिीं सब पंचैती करू िमरा दामनपर दाग लाहग \nगेल। िम कलंकनी भऽ गेलौ। आब िमरासँ हवयाि क े  करत। लोक कित \nक ु लटा िी।  \nबजैत -बजैत जीविी िबोढकार भऽ कऽ कानए लागलल। ओकर बात सुहन आ \nकानव देश्चर् कऽ मिल्लाक लोकसव ओकरा लग जमा भऽ गेल। पुरूिसँ बेसी \nजहनजाछतक भीड़ लाहग  गेल। रूपाक ेँ  तँ छचन्िते ििक।  \nिँ! िँ!! रूपाक ेँ  कयैक नहििं छचन्िब। पैिला बेर ओ वाडख कछमश्नरमे ठाढो भेल \nरिए मुदा मात्र पच् चास टा भाेंट भेल रिए , रजनी बाजलल। क ु नौली वाली \nबाजलल - िँ!िँ!! वएि रूपा। ओ जीविी लग जाकय ओकरासँ (जीबिीसँ) \nपुिलक अयँ गै जीबिी ताें जे किै िी िी जे तोरा पेटमे बरूण माललकक िैवल \nिौ तेकर की सबूत िौ। तैपर जीबिी बाजलल गै रूपा काकी जँ िमरा बातपर \nहवश्वास नहि िोइ िौ त जा कऽ बरूण माललकसँ पुििी ग। पुरा मुिल्लाक क े  \nकिए जे पूरा इ बात जंगलक आहग जकाँ पसरर गेल। बरूण सेठ अपना सोना -\nचानीक दोकानपर रिए। हकयो किए गे लै ओ दौड़ल आएल। ओ जीबिीक ेँ  \nसमझाबैक कोलशश क े लक मुदा जीबिी एक्क े टा बात बाजल अिीं कहू \nमाललक जे आब िमरासन कलंकनी सँ क े  हवयाि करत। हकयो नै करत। \nअिाँक पाप लऽ क ऽ िम क े तय जाऊ। जँ अिाँ िमरासँ हवयाि नहि करब त \nिम इ माहुर पी कऽ अपन प्राण दऽ देब। बरूण सेठक नीक वेवसाय अछि। \nदस -पनरि िजार प्रछत ददनक कमाई ि ै । बरूण सेठ रूपा कऽ अलगमे जा कऽ \nकिलक रूपा भौजी अिाँ जीबिी क ेँ  समझाहवयौ ओ जाौं महिला डाॅ क्टर  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 39 \nलग लऽ जा कऽ गभखपात करावए लेल राजज भऽ जाएत तँ एक लार् टाका \nदेबै। आ पच् चीस िजार टका अहूँ क े  दऽ देब । आ आहगला वाडख कछमश्नरमे \nआिाँक े  जीतावए लेल पूरा जोड़ लगा देब। अिाँक चुनावमे जे र्चख िोएत , िम \nबिन करब। कोनो धरानी िमरा ऐ मुसीबतसँ हनकालू। रुपा सोचलक - जँ \nजीबिी बात माहन जाएत तँ २५ िजार टाका टटका फायदा िएत आ नवमवर \nमासमे नगर पंचायतक चुनाव िएत। अगस्त मास हबछतये रिल अछि।बरूण \nमाललक पूरा जोर ल गाकय वाडख कछमश्नर मेँ जीताईए देता। अपना घर सँ \nढौओ नै र्चख िैत। चुनाव िोयमे जे ढौआ र्चख िेएत सेिो बरूणे माललक \nगिलक िेन। जँ वाडख कछमश्नरमे जीत जाएब तँ नगर पंचायतक मुख्य पािखद \nलेल पररयास करब। नहियाें मुख्य पािखद ियब मुदा मुख्य पािखद लेल जे वोट \nदेव तँ कममी मे दू - अिाई लार् टकाक आमदनी तँ िेबे करत। मुदा ई जीबिी \nबात मानए तर्न नै।  \nरूपा जीबिी क ेँ  अलगमे ल ' जाकय बहुत राश समझौलक े , मुदा जीबिी \nएक्क े टा बात बजैत रिल - एक लार् बदला दसो लार् देत तैयो िम बच् चा \nनहििं र्साएब। जाौं वरुण माललक िमरा सँ हवयाि नइ करत तँ िम माहूर पी ब \nकऽ जान दऽ द ेब।  \nई बात सब िोइते रिए तर्ने बरूण सेठक पत्नी हवराटनगर बाली पहुँचली। \nओकरा देर्ते जीबिी आर बड़का नाटक शुरू क े लक। जीबिी हवराटनगर \nबालीक पएर पर हगर पड़ल आ कनैत बाजलल -मललकाइन यै मललकाइन िमर \nहनशाफ अहििं करू यै मललकाइन। अहििं कहू जे आब िमरा सन क ु लटासँ क े  \nहवयाि करतै यै मललकाइन । जँ माललक िमरासँ हवयाि नइ करत त िम जिर \nपीव कऽ अपन जान दऽ देब। हवराटनगर बाली बजली जीबिी िम असगरर \nमें अिाँ सँ गप् प करए चािै िी। चलू िमरा ड े रा चलू। कोनो डर वा छचन्ता \nहफहकर नहि करू।  \nहवराटनगर बाली जीबिीक ेँ  अप् पन अँगना लऽ गेली। ओ जीबिी सँ पुिली  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआब कहू जे अिाँक पेटमे सेठ जीक (बरूण सेठक) बच् चा क े ना अछि। जीबिी \nकिलक ै न मललकाइन अिाँ अपन आँश्चर्क इलाज करावए नैिर हवराटनगर \nगेल ि े लौ। अिाँक गेला एक िफ्ता भेल रिए। एक ददन िम बतखन -वासन \nमाँजज कऽ घर हवदा भेल रिी त माललक किलक -जीबिी एक कप चाि बना \nदे। िम चाि बन वए लगलौ त माललक बजला तो अपनो लऽ एक कप बना \nललिे।  \nिम तँ कहियो माललक सोझामे चाि पीने नइ रिी तँए किाललयै नइ माललक \nिम चाि नहि पीव। अिाँ लेल बनाए दऽ िी। िम एक कप चाि बनाकऽ \nमाललकक ेँ  दऽ एललयैन। चाि दऽ कऽ िम हवदा भऽ गेलौ त माललक किलैन -\nरूक चाि पीवऽ दे तर्न जइिै। तोरा सँ हकि गप् प करबाक अछि। माललक \nचाि पीवैत बेला वड़ नीक चाि वनेलएँ िेन। ऐ चािपर तोरा हकि इनाम दैऽ \nक े ऽ मोन िोइए। िम सोची िम त सब ददन माललकक ेँ  एिने चाि बनाकऽ दऽ \nि े ललये। आन ददन किाँ कहियो माललक बड़ाई क े ने ि े लश्चर्न आ बराइक संग \nइनामो -वक्शीशक गप् प कर ै  िछथन। आश्चर्र की बा त छियैक। तावतमे \nमाललकक चाि सदठ गेल िलै। से ओ (माललक) जेबीमे सँ एक िजार टाका \nदइत बजला - ले ई तोिर इनाम भेलौ। िम सोची एक कप चािक इनाम एक \nिजार टका । मुदा िमरा लोभ जागल। िम माललकक िाथ सँ टका ल 'क' \nहवदा भ ' गेलाौं। माललक िमरा फ े र बजौलहन आ किलैन - जीबिी नै जाहन \nिमरा  मोन क े ना नै क े ना कर ै  य। माथो सेिो दुर्ाईत अछि। अनेक िमर माथ \nदाहब दे ,तर्न चल जैिन। िम की कररताौं। माललक ओिाहन पर परर रिलाि \nआ िम माथ दबाबै लगलाौं। एकाएक माललक भरर पांजमे ल 'के' िमरा चुमा \nलीअ लगलाि। िम किललयैन -मर! माललक ई की कर ै  िीयै। हकयो देर्त तँ \nकी कित। तै पर मालीक बजला - हकयो नँय देर्त। गेट भीतर सँ बन्द अछि। \nगेट आ श्चर्ड़की सबमे पदाख लागल अछि। िम किललयैन नै मालीक नै। िमरा \nिोरर ददयौ। मुदा माललक नहििं िोड़लहन ओ िमर ईज्जत लुहट लेलहन। िम  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 41 \nकानय लगलाौं तँ माललक िमरा एकटा पाँच िजारक नोटक गड्डी देलहन आ \nकिलैन ककरो लग नै ब जजयिहन। तोरा िम मालोमाल कऽ देबौ। िमहुँ लोभमे \nफ ँ लस गेलाौं। अपन कपड़ा ठीक क ' ि: िजार टका ल ' घर आहब गेलहुँ। तै क े  \nवाद जब घर अिाँ एलौहु , बेर - बेर माललक िमरा दैि सँ र्ेलछथ। आई िम \nमाललकक बच् चाक े  माय बनय बाली िी। मललकाईन अिीं कहु ऐमे िमर कोन \nदोि ? तै पर हवराटनगर वाली  बजली दोर् तँ अहूँ क े  अछि। तर्न बेसी दोर् \nसेठ जीक े  ि ै न। अिा अिाँ बैसू िम सेठ जीक े  बजबै िीयैन। हवराटनगरवाली \nमललकाईन फौन कऽ बरूण सेठक े  बजौलक। हवराटनगर वाली तर्न सेठ जी \nसँ पुिलक ै न - जीबिी जे किैए से बात सत िी की फ ु सी।बरूण सेठजी बाजल \nिँ जीबिी फ ु सी बजै ि ै । तै पर जीबिी बाजल जँ ई गप्प झुठ िीयै तर्न फ े र \nअिाँ रुपा काहक क ेँ  हकया िमरा लग पठ े ने रहियैक। रूपा ददया टाका मादे की \nसब किने रहिऐ। हवराटनगरबाली बाजल रुपा अिाँ क ेँ  की सब किने िली। \nजीबिी बाजल रुपा काकी बाजल िलै जे भेल से भ ' गेल। कोनो महिला \nडाक्टर सँ अपन पेटक बच् चा गीरा  ले। तोरा बरूण मालीक सँ एक लार् टका \nददया दै छियौ। तैपर िम पुिललयै एक लार्क बदला दसाें लार् टाका मालीक \nदेतै तँ िमर ईज्जत वापस भ ' जाएत!नै न ? जाौं माललक िमरा सँ हबयाि नै \nकरतै तँ इयि जिर पीकय अपन जान द ' देबै। तै पर हवराटनगर बाली बजलै \nगै िु िन ैरर या स ेठ ज ी द ोिी तँ अछिए तोहूं कम नै ि ेँ ! लोभमे फ ँ सल रिलेँ आ \nजर्न पैर भारर भ ' गेलौ तँ आब किै िी जे मालीक हवयाि नै करत त जिर \nपी लैब। जौ एतय सँ ,जे मोन िोई िौ से कर गै। जीबिी बरूण सेठक घर सँ \nहनक ै ल सड़क पर आहब गेल आ बाजय लागल बरूण मालीकक े  िमरा सँ \nहवयाि कर ै  पड़तै, नै तँ िम जान द ' देबै । ओमिर हवराटनगर बाली बजय जे जँ \nसेठ ऐ क ु लिनी सँ हवयाि करत तँ िम फाँसी लगाकय मरर जायब। आब तँ \nबरुण सेठ बड़का फाँसमे पहड़ गेल । ओ सोचय जँ जीबिी सँ हबयाि करय \nिीयै तँ पत्नी फाँसी लगाकय आत्मित्या कय लेतई आ जँ जीबिी सँ हबयाि  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनै करत िी तँ ओ जिर पीकय प्राण द ' देते । िमरा पर क े श मोकदमा चलतैक। \nक े  किलक जीनगी भरर जेलक चकी हपसय पड़त। बरूण सेठक पैर एक कात \nनदी आ दोसर कात र्ाछध , आर्ीर जाएत तँ जाएत कतय! जीबिीक नाटक \nआरो तेज भ ' गेलैक। पचासो आदमी जमा भ ' गेल िलैक। वरूण सेठक जे \nिीत अपेक्षीत रिय ओ बरूण सेठ सँ किय लागल सेठजी एक े टा उ पाय अछि \nजीबिी सँ हवयाि। तँ जीबिी सँ हवयाि क ' ललअ आ ऐ तमाशाक अन्त करू। \nजतेक काल धैर हवयाि नै करब ततेक तमाशा बित आ अिाँक बदनामी \nिएत। अिाँ घीनाएब। बरूण सेठक एकटा दोश अछि ,नाओ िीयै ओम प्रकाश \nचनौरागंज घर ि ै । ओमप्रकाशक कहनयाँ सँ हवराटनगर बालीक ' बि प्रेम ि ै । \nबरू ण सेठ फोन क ' ओमप्रकाश आ हुनकर कहनया क ेँ  अंगना मे \nबजौलक।सुनै िीयै अंजना झंझारपुर कांलेजमे प्रोफ े सर अछि। अंजना \nआहबकय हवराटनगर बाली क ' बहुत बात समझौलक। हबराटनगरवाली \nएकटा शतख पर बात मानलक जे जँ सेठ जीबछि सँ वीयाि करताि तँ (भारा \nक') दोसर घर मे रार्य पड़तैक। िम ऐ घरमे ऐ क ु लक्षणी क ेँ  नँय रिय द ेबै। \nबरूण सेठ क े  भौछतक कोन कमी ि ै क।ओ बाजल िम जीबिी क ेँ  दोसर घर \nमे रार्ब। भोला बाबाक मंदीरमे पन्रि बीश गोटयक समक्ष बरुण सेठ जीबिी \nसंग वीयाि क े लक। थोड़ े क ददन तँ एकटा हकरायाक मकान मे जीबिीक े  \nरर्लक। पिाछत थाना सँ पुब जमीन हकनक े  दू  कोठरीक मकान बनाकय \nजीबिीक े  देलक ै क। जहिया ऐ मिल्ला क ' जहनजाछत बरूण सेठक करतूत \nबूझलक महिला सब ओकरा नाओ पर थुक फ ू र्ल। मिल्लाक हकयो मौगी \nबरु ण स ेठ स ँ ल ाज धाक न ै कर य। र ज न ी बाज ल  काज े िु िु न ैर  बाल ा के ल हन  तँ \nहकयो ईज्जत कोना करतैन।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 43 \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा - सादृश्यता \n \nकु मार  मन ोज कश्यप \nलघुकथा- सादृश्यता \n \n\" पापा! कॉलेज क े  फीस जमा कर ै  क े  काम्ल्ि आश्चर्री ददन ि ै ....िम हबसररये \nगेल रिी!\"  \n\" कते लागत ?\" \n\" पंरि सय तीस रूपैया।\"  \n \nिमर िाथ अनायास पॉक े ट सs पसख हनकालल रूपैया हगहन क s ओकरा देबा मे \nलाहग गेल। जूता त s फ े र कहुना लसया क s काज जोग भईये जेतै .... एर्न \nकॉलेजक फीस भरब अत्यावश्यक ि ै । यैि सोचैत -सोचैत आँश्चर्क आगाँ \nसाक्षात भs उठलाि बाबूजी आ मोन पहड़ उठल जे िमरा सभ भाई -बहिन क े  \nएतेक जोड़ देला क े  बादो ओ बा िर जाई -अबै लै दोसर र्ण्ड धोती हकयैक \nनहििं कहियो राश्चर् सकलाि! \n-क ु मार मनोज कश्यप , समप्रछत: भारत सरकारक उप -सछचव , संपक ख : सी -11, \nटावर -4, टाइप-5, हकदवई नगर पूवख (ददल्ली िाट क े  सामने) , नई ददल्ली -\n110023, # 9810811850, ईमेल : \nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.र बीन्द र न ार ायण छम श्र-ठ े िा परक मौलाएल गाि (उपन्यास) - धारावाहिक \n \nरबीन्दर नारायण चमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ (उपन्दयास)- धारािावहक \nखण्ड १ सँ ५ \nठ े हा परक मौलाएल गाछ \n \n1 \n \nपैतालीस साल पूवख दरभंगा जजलाक िोटसन गाम लक्ष् मीपुरसँ नौकरी करबाक \nिेतु िम ददल्ली आएल रिी । ददल्लीमे क े ओ पररछचत नहि िल। दरभंगासँ \nबरौनी आहब कए ददल्लीक िेतु जयन्ती जनता एक्सप्रेस रेन पकड़ने रिी । \nदद ल् ल ी अएल ाक बाद  हकिु  अकबक न हि फु र ाए । कतए ज ाइ,ककरा संपक ख  \nकररऐक । कोनो जोगार नहि रिए । र्ाली सुनने रहि ऐक जे ददल्लीमे सभक \nजोगार भए जाइत अछि । बस जेबाक देरी अछि । ओतए पहुँचलहुँ आ भानय \nर्ुजज जाएत । आब तँ ओ बातसभ सोछचए कए िँसी लाहग जाइत अछि ।  \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 45 \nददल्ली अएलाक बाद िम क ै कददन बौआइत रहि गेल रिी। तीन ददन धरर \nहबरला धमखशालामे रिल रिी । ओहिठामसँ हनकलल गुरुद्वारा रकाबगंज पहुँचल \nरिी । बहुत जोर भूर् लागल िल । संयोगसँ ओतए भंडारा चलैत रिैक । \nभररपेट िलुआ ,पूरी र्ेलहुँ । िलुआ की रिए लगैक जेना सुच् चा घी िि -िि \nकए रिल अछि । जतेक र्ाउ । क ै कददनपर एिन नीक भरर पेट भोजन भेटल \nरिए । तकर बाद र्ोआसन दूधमे बनल चाि ,ओिो बड़का हगलासमे । पीहब \nकए मोन  आनन्द भए गेल । भरर दूपिररआ ओहिठाम गुरुवाणी सुनैत रिलहुँ \n। कतेक आनन्दमे रिी से नहि कहि सक ै त िी।  \nभोजन क े लाक बाद गुरुद्वाराक द्वाररक बािर हवश्राम कर ै त रिी हक धोती ,क ु ताख \nपहिरने ,ठोप क े ने अधबएसू पंहडतजी भेटलाि । ओ बेर -बेर िमरा ददस \nताकछथ,हकिु  बाज छथ न हि । म ुद ा बड़ीकाल धरर लगेपासमे घुमैत रिलाि । \nफ े र िमिी हुनका पुिललअहन - \n-अिाँक घर कतए भेल ? \n-मधुबनी जजलामे ।  \n-िमहूँ ओमिरक े  िी।  \n-से तँ बगएसँ बुझा रिल अछि । तेँ िम ओते कालसँ एिीठाम घुररआ रिल \nिी ।  \n-िमरो लागए जे अिाँ अपने लोक िी ।  \n-एहिठाम की कए रिल िी ? \n-हकिु  न हि? गामसँ अएला तीनददन भए गेल । तहिआसँ बौआ रिल िी । \nकी कर ी हकिु  बुझा न हि र िल  अछि। \n-अिाँ िमरा संगे चलू।  \nिम  हबन ा हकिु  स ोच न े हु न का स ंगे हबद ा भए गेल हु ँ । ओ स ंस् कृ त \nसंस् थान ,ददल्लीमे आचायख िलाि। हुनका संस् थानक पररसर े मे ड े रा भेटल \nरिहन। िम दुनूगोटे ओतए पहुँचलहुँ । ड े रा पर पहुँछच िमरा तुर ं त एक हगलास  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआमक सरबत हपओलछथ । फ े र अपनेसँ बना कए चाि हपऔलछथ । िमसभ \nहुनकर ड े राक ओसारापर रार्ल र्ाटपर बैलस गेलहुँ । ओ बड़ीकाल धरर गप्प -\nसप्प कर ै त रहि गेलाि । ओिीक्रममे पुि ै त िछथ - \n-अिाँ ददल्ली की करए अएलहुँ ? \n-कोनो नौकरी भेहट जाइत तँ हनचैन िोइतहुँ  । \n-कतेक पिल िी ? \n-उतरमध्यमा क े ने िी? \n-अिाँ हकएक ने आगूक पिाइ एहिठामसँ कए लैत िी ? एतए रिबाक जोगार \nभए जाएत । िात्रावासमे हनःशुल्क सभटा ओररआन भए जाएत ।  \n-िमरा तँ काज चािी । गामपर िालछत बहुत र्राप अछि ।  \nओ िमर बात सुहन कए गुम पहड़ गेलाि । फ े र किैत िछथ - \n-अिा  आइ आराम करू । देर्ैत छिऐक की कएल जा सक ै त अछि।  \nिम राछत भरर ओतहि रहि गेलहुँ । भोर े  हुनक े  संगे संस् थानमे साौंसे घुमलहुँ । \nबहुत नीक लागल । क ै कटा हवद्याथीसभक ेँ  आपसमे गप्प -सप्प कर ै त \nदेर्ललऐक । ओकरासभक ेँ  पि ैत -ललर्ैत देश्चर् िमरो उत्सुकता भेल ।  \n-हकएक ने आगू पिाइ क री? मुदा िमर जोगार िोएत कोना ? \nिम अपन मोनक बात हुनका किललअहन । ओ किैत िछथ - \n-अिाँ एहिसभक चचिंता नहि करू । िम आइ प्राचायखसँ गप करबहन। िमरा \nलगैत अछि जे ओ सभटा जोगार कए द ेताि ।  \nहुनकर बात सिी भेल । िमरा नामांकन ओहिठाम भए गेल । रिबाक ,र्ेबा -\nपीबाक ओररआन सेिो भए गेल । िम सालक -साल ओहिठाम पि ै त रिलहुँ । \nिमर परीक्षा पररणाम नीक सँ नीक िोइत गेल। कालक्रमे िम क ै क हवियमे \nपार ं गत भए गेलहुँ । पिाइ समाप्त िोइतहि िमरा ददल्ली सरकारक इसक ू लमे \nलशक्षकक न ौकर ी भेहट गेल । एहि तर िेँ हकिु ए स ाल म े िम र  ज ीवन  पटर ीपर  \nआहब गेल । सरकारी नौकरी भेल ,सरकारी ड े रा सेिो भेहट गेल। क ु लछमला  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 47 \nकए िम ददल्लीमे आरामसँ रिए लगलहुँ ।  \n \n2 \n \nपंहडतजीक ेँ  एकमात्र संतान हुनकर पुत्री रमा िलश्चर्न । ओ वनस् थली \nहवद्यापीठम े पिै त िल श्चर् न  । िु ट्टीम े अपन  हपताक डे र ापर  अबैत र िैत िल श्चर् न  \n। समय -समय िमरो हुनकासँ भेंट िोइत रिल । जेिने स्वभाव नी क तेिने \nदेर्बामे पहवत्र िलीि ओ । लशक्षा प्राप्त क े लाक बाद ओ ददल्लीएमे सरकारी \nनौकरी कर ै त िलीि। िम ई बात बहुत बादमे बूझललऐक जे हुनकर पूरा \nपररवारक ेँ  िम पससिंद रहिअहन । ओ सभ चािछथ जे िमर हबआि रमासँ भए \nजाए । मुदा ताहि िेतु ककरासँ गप कएल जाए ,क े ना की कएल जाए से नहि  \nबुझाहन । स ोझे िम र ास ँ हकिु  किछथ न हि । आश्चर् र  एकदद न  पंहडतज ी दु न ू \nबेकती िमर ड े रापर पहुँछच गेलाि । िम थोड़बे काल पहिने इसक ू लसँ लौटल \nरिी । ओ सभ अपन मोनक बात किलहन । िम किललअहन - \n-सिी बात इएि छथक जे िमरो रमा बहुत पससिंद िछथ । मुदा िमर माता -\nहपताक सिमछत लेब तँ जरूरी अ छि । ताहि िेतु अपने लोकहन प्रयास करू । \nिमरा ददससँ कोनो ददक्कछत नहि िोएत।  \nतकरबाद ओ सभ िमर गाम चलल गेलाि । िमर माता -हपताक सिमछतसँ िमर \nहबआि रमासँ भए गेल । एहि तरिेँ ददल्लीएमे िमर गृिस् थी नीकसँ बलस गेल \n। \nहबआिक बहुत ददनक बाद धरर िमरा लोकहनक ेँ  छधआ -पुता नहि भेल ।  शुरुमे \nतँ हकिु दद न  िम स भ तर ि-तरिक व्याेंत कए अपनहि एकरा टार ै त रिलहुँ । \nबाद म े ज र् न  इि ा भेल  ज े बच्च ा िोअए तँ कै कस ाल  धरर  हकिु  न हि भेल  । \nकतेक कबुला -पाती भेल ,पूजा -पाठ भेल। आश्चर्र िमर पहिल संतान मुरलीक \nजन्म भेलहन। िमर सभक प्रसन्नताक अंत नहि िल । िमरा अर्नहु मोन  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपहड़ रिल अछि जे िदठिारमे िमर सासु -ससुर कतेक उत्साहित रिछथ । \nकतेकोगोटेक ेँ  नोत देल गेल रिए । हिजरासभ आहब कए की ताल क े ने रिए \n। जा धरर ओ सभ मुँिमांगा इनाम नहि लेलक ता धरर अड़ल रिल । एहि तरिेँ \nमुरलीक जन्मसँ िमर संपूणख पररवारमे आनंदक वातावरण पसरर गेल िल । \nसाल भररक बाद िमर दोसर संतान श्यामक जन्म भेल रिहन । तर्नहु एहिना \nउत्सव मनाओल गेल रिए । श्यामक जन्मक पाँच सालक बाद जा कए \nशाललनीक जन्म भेल रिहन । िम तँ दू संतानक बाद पररवार हनयोजनक \nसमथखनमे रिी । मुदा रमाक इिा रिहन जे एकटा बेटी तँ िेबेक चािी। बेटी \nहबना घर सुन्न रिैत अछि । आश्चर्र सेिो इिा पूणख भेल । िमसभ बहुत \nप्रसन्न रिी । हनत्य उदठ -सुदठ ईश्वरक ेँ  धन्यवाद ददअहन ।  \nतीनूबच् चाक पालन -पोिणमे िमरसभक समय बहुत व्यस्ततामे हबतैत रिल । \nदुनूगोटेक नौकरी से करबाक रिए। बीच -बीचमे क ै कबेर रमा नौकरी िोड़बाक \nहवचारमे रिछथ । मुदा जेना तेना स मय कटैत रिल । बच् चासभक नीक लशक्षा \nिेतु तँ पयाखप्त टाका चािी । आब ओ पिाइ तँ िलैक ने जे लोक मगनीएमे \nआइए, बीए, कए ललअए । आब तँ इसक ू ल पिाइ कालेजोसँ मिग भए गेल \nि ै क । पम्ब्लक इसक ू ल चािबे करी । सभ सुहवधाक अि ै त क े ओ अपन नेनाक ेँ  \nसरकारी इसक ू लमे पिबए नहि चािैत अछि । सएिसभ सोछच कए रमा नौकरी \nकर ै त रहि गेलीि ।  \nकालक्रमे तीनूबच् चा उच् च लशक्षा प्राप्त क े लहन । मुरली आ श्याम प्रछतछष्ठत \nकालेज सँ इ ां जजनीयर बहन नौकरी िेतु अमेररका चलल गेलाि । िम \nहुनकासभक ेँ  बहुत बुझेललअहन जे अपनो देशमे आब नौकरीक कोनो कमी \nनहि अछि । जकर जेिन योनयता  ि ै क तकरा तेिन काज भेहट जाइत ि ै क । \nमुदा से क े  बुझैत अछि ? ओ सभ दरमािाक पैक े ज आ सुहवधा गनैत रिलाि। \nदेश िोहड़ देलाि आ गेलाि से गेले रहि गेलाि । अपन भािा ,संस्क ृ छत समाज \nस भहकिु  द ाओपर  ल गा द ेल ाि। िम स भ की करर तहु ँ? दुनू बेकती िबाइ अड्डा  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 49 \nधरर हुनकासभक ेँ  अररआछत देललअहन  । रमा रहि -रहि कए कानए लागछथ । \nिम बहुत बुझहबअहन । मुदा संतानक िेतु माताक मोिक की किल जाए ? \nअपन भरर ओ बहुत समिारछथ। तथाहप आँश्चर्सँ नोर टपहकते रिहन । रहि \nगेलहुँ िम दुनूगोटे आ शाललनी। ओिो चाटखडख एकाउन्टेन्ट भए गेलीि । हुनको \nहवदेशे जेबाक इिा रिहन । मुदा माए अहड़ गेलर्ीन ।  \n-कम सँ कम तूँ तँ रहि जाि ? िमरासभक ेँ  क े  देर्त ? \nशाललनी िमरासभक बात माहन गेलीि। हुनका मुमबईमे नौकरी लाहग गेलहन \n। ओतहि अपन पससिंदसँ हबआिो क े लहन । एहि तरिेँ िमर पररवार एक हिसाबे \nपूणख सुभ्यस्त भए गेल । कोनो चीजक कोनो कमी नहि। जकर े  देर्ू तकर े  \nटाका बर लस रिल िलहन। सभक ेँ  अपन -अपन आलीशान मकान िलहन । \nनौकर -चाकर िलहन । रहि गेलहुँ िम दुनू बेकती । ददल्लीक तीन बेडरूमक \nफ्लैटक एकांतमे सहड़ रिल िलहुँ।  \n \n3 \n \nिमरा मोन पड़ ै त अछि जे मुरलीक जन्मक समय रमा कोना मररते -मररते बछच \nगेल रिछथ । एक हिसाबे ओ मररए गेल रिछथ । डाक्टर ,लस स्टरसभ हनराश \nभए गेल िल । ओकरासभक किब रिैक जे बच् चा आ जच् चामे सँ क े ओ \nएकहिटा बाँछच सकत । िम शल्यछचहकत्सा कक्षसँ बािर िाकरोस कर ै त रिी \n। िमरा लगमे टाका से बहुत कम िल । एकाएक डाक्टर किलक ै क जे तुर ं त \nशल्यहक्रया करए पड़तहन । ताहि लेल आवश्यक ओररआन करबाक िलैक । \nलसस्ट र दबाइक सूची पकड़ा देलक । संगहि शल्यहक्रयाक एक िजार शुल्क \nसे जमा करबाक िेतु किलक । आब की करी ? एतेक टाका कतएसँ जोगार \nकएल जाइत ? ओहि समयमे ओ डाक्टर े  भगवान बहन कए ठाि भए गेल िल \n। अपन जेबीसँ सभटा र्चाख कए देलक । सभटा काज रोहक कए रमाक  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशल्यहक्रया क े लक । िम बच् चा क कानब सुहन  कए क ु दद गेल रिी । \nशल्यछचहकत्सा कक्षसँ दौड़लल लसस्टर आएल रिए - \n-अिाँक ेँ  बेटा भेलए ।  \n-रमाक की िाल िहन ? \n-ओ एकदम ठीक िछथ।  \n-आ बच् चा ? \n-ओिो ठीक अछि।  \nजे िम सुहन रिल िलहुँ ताहिपर हवश्वासे नहि भए रिल िल । जच् चा -बच् चा \nदुनूगोटे सक ु शल िल । बािर े  डाक्टर! कमा ल कए देलक। िम बहुत प्रसन्न \nरिी । बेर -बेर ईश्वरक ेँ  धन्यवाद देलहुँ । दोस्तसभक ेँ  फोन कए सभटा सूचना \nदेलहुँ। थोड़बे कालमे िमर दुहनआ बदलल गेल िल । िम एकटा पुत्रक हपता \nबहन गेल िलहुँ । िमर पत्नी सेिो बाँछच गेल िलीि । िमरा लेल एहिसँ नीक \nसमाचार की भए सक ै त िल ।  \nसाल भररक बादे िमर दोसर पुत्र श्यामक जन्म भेलहन । ओकर जन्म प्रकरण \nतँ आओर किकारी िल । दू मास पहिनेसँ रमाक ेँ  अस्पतालमे भती िोमए \nपड़ल रिहन । डाक्टरसभक किब जे रमाक पाहनक कमी अछि जाहिसँ गभखस्त \nलशशुक ेँ  बचब बहुत मोसहकल अछि । देिमे आक्सीजन कम भए जाइत िलहन \n। रक्तमे  चीनी बहि गेल िलहन । रक्तचापसे बिल रिैत िलहन। कर्नहु \nगभखपात भए सक ै त िलहन। ताहिसँ बचबाक िेतु रमाक ेँ  पूणखहवश्राममे रार्ल \nगेलहन। आब की कएल जाए ? हकिु  फु रे बे न हि कर ए? क ै क बेर डाक्टर \nतमसाइतो रिए -एतेक जल्दी दोसर संतानक कोन जरूरी िलैक। एहि \nम्स् थछतसँ बचबाक  िल । मुदा आब कएले की जा सक ै त िल ?जे आगू भए \nसक ै त िल से कएल जाइत । दूमास धरर ददन -राछत अस्पतालक चक्कर \nल ागल  र िल  । कहिओ हकिु,कहिओ हकिु  । र् च ाखक तँ च च े न हि िोअए। \nजानक आगू टाकाक कोन मित्व ि ै क ? सएि सोछच संतोि करी । जान बाँछच  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 51 \nजेतहन तँ टाका तँ फ े र कमा लेब ।आश्चर्र बच् चा क जन्मक समय आएल । \nभोर े सँ डाक्टरसभ शल्यछचहकत्सा कक्षमे लाहग गेल िल । िम बािर ठाि रिी \n। मोन धुक -धुक कर ै त रिए । आश्चर्र बच् चाक कानबाक स्वर सुनाएल। रमा \nसेिो बाँछच गेल रिछथ । एहिसँ नीक की भए सक ै त िल । दू मास अस्पतालक \nर्चाखक जोगार करबामे िमरा सभगछत भए गेल रिए ।  ऊपरसँ शल्यहक्रयाक \nर्चख सेिो देबाक रिैक । एहि बेर ओ डाक्टर नहि िल। मुदा िमहूँ सतक ख  रिी। \nहकिु  टाकाक ज ेन ा-तेन ा ज ोगार  के न े र िी । हकिु  कज ाे कर ए पड़ल  िल । \nजेना -तेना काज हनपहट गेल ।  \n \n4 \n \nपहिल संतानक जन्मक बाद जे रमा मातृत्व अवकाश लेलीि से दोसर संतानक \nजन्मक साल भ रर  बाद ो धरर  च ल ैत र िल  । एतेक द ीघख िु ट्टी द र म ािा स ंगे स ंभव \nनहि िल । पररणामतः सालभररसँ बेसीए ओ हबना दरमािाक अवकाशपर \nरिलीि । तकर बादो दुहबधामे रिछथ जे की कएल जाए ? कारण दुनू बच् चा \nबहुत िोट िल । हिनक े मे ददन भरर लटकल रिैत िल । ओकरासभक ेँ  घरमे \nिोहड़ कए काजपर जाएब संभव नहि बुझाइत िलहन ? नौकरी िोहड़ओ देब \nठीक नहि लागहन। तर्न की करछथ ? बीचक रस्ता हनकालल गेल । थोड़ े  ददन \nिम  िु ट्टी कए ल ी तँ हकिु दद न  र म ा िु ट्टी ल ए ल ेछथ । स ंयोग एिन  भेल ैक ज े \nरमाक ेँ  दूसालक अध्ययन अवकाश भेट गेलहन।  \nएहि तरिेँ कहुना कए बच् चासभक पालन -पोिण िोइत रिल । भो र े सँ ओसभ \nिमरा दुनूगोटेक ेँ  व्यस्त कए दैत िल । िोट -िोट बातपर दुनूगोटे लड़ ै त रिैत \nिल । एक े  र्ेलौना दुनूक ेँ  चािी। दुनूगोटे िमर े  कोरामे रित। िम काजपर जिाँ \nहबदा िोइतहुँ हक दुनू भोकारर पारर कए कानए लागैत । जेना -तेनाक \nओकरासभक ेँ  मनाओल जाइत । कर्नहु दुनू बच् चामे बहुत  मेल रिैत तँ  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकर्नहु तेिन ने झगड़ा पसरर जाइत जे समिारब मोसहकल भए जाइत । आर \nजे िोइ मुदा िमरा लोकहनक समय बहुत नीकसँ कहट जाए। बहुत मोन लागए \n। एक हिसाबे िमसभ स्वगखक सुर् पाहब रिल िलहुँ। बच् चासभमे भहवष्ट्यक \nस्वप्न देर्ैत रिैत िलहुँ ।  \nदूटा पुत्र रत्न पाहब कए िम धन्य रिी । ईश्वरक ेँ  हनत्य गोिराबी,हुनका हृदयसँ \nक ृ तज्ञता व्यक्त करी । दुनू बच् चा आ रमाक स्वास् थ्य ठीक रिहन,ओ सभ सुर्ी \nरिछथ सएि िमर जीवनक लक्ष्य िल । ताहि िेतु ददन -राछत पररश्रम करी। \nइस कू ल क स म यक बाद  यूशन  स ेिो कर ी । ताहि च क्कर म े कतए-कतए ने \nचलल जाइ । ददल्लीक चांदनी  चौकसँ गुड़गाँव धरर धाहप दी । भोर े  घरसँ हबदा \nिोइ आ राछतमे कहिओ दस बजे ,कहिओ एगारि बजे वापस आबी - थाकल \nठ े हिआएल । मुदा एक े  बेर बच् चासभक मुँि देश्चर् ली ,रमाक ेँ  िँसैत देश्चर् \nललअहन तँ सभ थाकहन दूर भए जाए । किबी ि ै क जे उममीदपर दुहनआ चलैत \nि ै क । यदद से नहि रिैक तँ क े ओ जीबे नहि करत । दुनू बच् चा आ रमाक ेँ  देश्चर् \nिमरा अछतशय उत्साि िोइत िल आ िम भोर े  उदठ -सुदठ एक बेर फ े र संघिखक \nिेतु क ृ तसंकल्प भए जाइत िलहुँ ।  \nदूटा संतानक बाद िम सोचने रिी जे आब बस करी । पररवार हनयोजनक \nजोगारमे रिी । मुदा जर्न कर्नहु बात िोइ रमा टरका देछथ । िमरा बु झेबे \nनहि करए जे बात की अछि ? हकऐक ने ओ िमर समथखन कर ै त िछथ । एकददन \nिम स्पिे पुिललअहन - \n-िमरासभक ेँ  आब दूटा सोनसन संतान भइए गेल । ईश्वरक ई मिान क ृ पा \nभेल । आब एकरसभक नीकसँ पालन -पोिण िोइक तकर जोगार िेबाक \nचािी । आगू आब पररवार नहि बिए तर्नहि से संभव िोएत । पररवा रक \nआकार यदद सीछमत नहि रित तर्न ओकरासभक नीक व्यवस् था कोना \nिोएत? \n-से तँ ठीक े । मुदा...   विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 53 \n-मुदा की ? सोचैत रहिऐक जे एकटा बेटी नहि भेल।  \n-बेटी जन्म लेत तँ ओकर हबआि -दान कतएसँ करबैक ? \n-सभ भए जेतैक। बेटी लक्ष्मी िोइत ि ै क । अपन जोगार कइए कए अबैत \nि ै क। \nकतबो बुझेबाक प्रयास क े ललअहन ओ नहि मानलछथ । आश्चर्र पाँचसालक \nबाद एकबेर फ े र रमाक ेँ  संतान िोनिारी भेलहन ।  \nिम पुिललअहन - \n-यदद फ े र बेटे भए गेल तर्न।  \n-एहि बेर लक्ष्मी आएत। \n-से क े ना जनैत छिऐक ? \n-देर्ैत रहिऔक ।  \nहुनकर बात सिी भेलहन । एहिबेर िमरासभक बेटीक जन्म भेलहन। ओिो \nहबना कोनो पर े सानीक ेँ  । अस्पताल पहुँचलाक एकघंटाक भीतर े  सामान्यरूपसँ \nबच् चाक जन्म भए गेलैक। एकदम स्वस् थ बच् चा ,बेस भररगर । डाक्टरोसभ \nिगुन्तामे रिए । रमा तँ ओिीददन साँझमे घर वापस आहब गेल रिछथ । एहि \nतरिेँ िमसभ तीनटा संतानक माता -हपता भए गेलहुँ । एहि बातसँ िमसभ \nबहुत प्रसन्न रिी । रमा क प्रसन्नताक तँ अंते नहि िल ।  \nिमर बेटी शाललनीक जन्म भेलहन तँ पहिने कनी -मनी चचिंता भेल। आश्चर्र बेटी \nअछि,नीकठाम हबआि क े ना िेतैक ? कहि नहि क े िन घर -वर भेटतैक ? जेना \nबेटीक भानयम े हबआिक अछतरर क्त हकिु भइए न हि स कै त िल । म ुद ा ओकर  \nजन्मक बादेसँ िमरा दुनूगोटेक  भानय बदलए लागल । दुनूगोटेक ेँ  नौकरीमे \nप्रोन्नछत भए गेल। दरमािामे पयाखप्त इजाफा भेल । िम आ रमा ई सोछचक \nचहकत रिैत िलहुँ जे क े ना शाललनी अपन ओररआन स्वतः क े ने चल जा रिल \nिलल। आब लागए जेना िम अनेर े  बेटीक जन्मसँ डराइत िलहुँ ।  \nशाललनीक जन्मक बाद िमरालोकहनक आर्थिंक म्स् थछतमे हनर ं तर हवकास  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिोइत रिल । बच् चासभ नाम नीक -नीक इसक ू लसभमे ललर्ओलहुँ । अपना \nभरर पूरा प्रयास रिैत िल जे ओकरासभक ेँ  कोनो प्रकारक ददक्कछत नहि \nिोइक । ओिोसभ अपन -अपन इसक ू लमे नीक कर ै त रिल । मुरली आ श्याम \nबहुत नीक अंकसँ मैहरकक परीक्षा सफल भेल । तकर बाद ओकरसभक नाम \nकलेजमे ललर्ाओल गेल । मुरली आ श्याम पहिले प्रयासमे इन्जीहनयररिंगक \nप्रवेश परीक्षामे सफल रिल । ओकरसभक इन्जीहनयररिंगक पिाइमे िमरा \nकोनो ददक्कछत नहि भेल । दुनूगोटेक ेँ  पयाखप्त िात्रवृलत भेहट जाइत िलैक । \nओ सभ इन्जीहनयररिंग कालेज सँ हनकलल हक शाललनी कालेजमे नाम \nललर्ओलक । ओिो अपन लाइनमे माहिर हनकलल । समय कोना बीछत गेल \nसे पता नहि लागल । बच् चासभ अपन -अपन पैरपर ठाि भए गेल । िमसभ \nअपनाक ेँ  बहुत भानयवान बूझी जे िमर संतानसभ एतेक सुयोनय हनकलल , \nजीवनमे नीकसँ स् थाहपत भए गेल । मुदा ई उत्साि बहुत ददन धरर बनल नहि \nरहि सकल।  \nमुरली  आ श्यामक ेँ  पररसर े सँ हवदशमे उच् च पैक े जबाला नौकरी भेहट गेलैक। \nओ सभ अपन -अपन गंतव्यपर सििख चलल गेल । कनीको ई नहि सोचलक जे \nिमसभ असगरमे कोना जजअब ,कोना समय हबताएब ,बेर -क ु बेर क े  संग देत? \nिमहूँसभ की कररतहुँ ? बच् चासभक प्रसन्नतामे अपन चचिंतासभ हबसरर गेलहुँ \n। जाबे शा ललनी पि ै त िलल ,ताबे कम सँ कम ओ समय -समयपर अबैत जाइत \nरिलल । िमहूँसभ ओकर कालेज अबैत -जाइत रिैत िलहुँ । मुदा जर्न \nओकरो नौकरी लाहग गेलैक आ तकर बाद ओकर प्रेम हबआिक प्रसंग \nप्रकाशमे आएल तर्न तँ िमसभ हकिंकतखव्यहवमूि भए गेलहुँ। मुदा कोनो \nहवकल्प नहि देश्चर् िमसभ ओकर इिा क सममाने करब उछचत बुझलहुँ । \nअन ेरे  फस ाद  के ल ोस ँ हकिु  िोम एबल ा न हि िल  । ओस भ हन णखय कए ल ेन े \nरिछथ । िमरासभक ेँ  तँ मात्र तकर सममान करबाक िेतु सूचना देल गेल िल \n। िमसभ सएक क े बो क े लहुँ ।   विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 55 \nिमसभ तँ शाललनीक बात माहन लेबाक िेतु तैयार भए गेलहुँ । मुदा वरक \nमाता -हपता अहड़ गेल । आब की िोएत ? हकिु  फु रे बे न हि कर ए। एम िर  ओ \nदुनूगोटे अपन हनियपर अहडग िल । मुदा इिा रिैक जे दुनूपक्ष सेिो \nओकरसभक संगे ठाि िोअए आ हबआिमे साछमल िोअए । ओकरसभ \nहबआि बहुतददन धरर एिी कारणसँ लटकल रहि गेल िल ।  \n \n5 \n \nशाललनीक प्रेमी ओकर सिपाठी रिए । ओ मूलतः क े रलक  हनबासी िल । \nओकर हपता हक्रिन आ माए ब्राह्मण िलैक । ओना व्यविारमे कोनो कमी \nनहि रिैक। पिल -ललर्ल पररवार रिैक । आब ओ सभ मुमबईएमे बलस गेल \nिल । ओतहु नीक आर्थिंक म्स् थछत रिैक । अपन तीनकोठरीक फ्लैट रिैक । \nअर्नहु धरर क े रलमे अपन पैतृक गाममे संपलत रिबे कर ै क । मुदा आबाजािी \nकम भए गेलाक कारणसँ ददआद -वादसभ ओहिपर क ु दृछि देने रिैक । ओ \nसभ चािैक जे औने -पौन े द ाम म े स भहकिु  िर हप ल ी । गाम क स ंपलत बच ेबाक \nदृछिसँ ओ सभ अपन पुत्रक हबआि लगेपासमे ठीक क े ने रिए । मुदा बेटा \nहवरोि कए देलक ै क । ओ तँ पहिनहिसँ शाललनीक संगे बहुत आगू अड़ल रिए \n। दुनूगोटे चाटखड एकाउन्टेन्ट रिए । संगे -संगे पि ै त काल आपसमे प्रेम भए \nगेल रिैक। शाललनी सेिो ओकरा संगे हबआि करबाक िेतु अहड़ गेल रिए । \n-बरहुँ शंभु ने तँ रिहुँ क ु मारी। आश्चर्र ओिोसभ माहन गेलैक । आश्चर्र ओकर \nहवजय भेलैक। िमसभ िारर गेलहुँ।  \nशाललनीक हबआि ओकर प्रेमी सँ ददल्लीएमे संपन्न भेल । ओकरसभक \nआपसी प्रेम असली िलैक जे समयक संग आर मजगूत िोइत गेल। ने \nशाललनी हक्रिन बनल ने ओकर प्रेमी हिन्दू। जाछत ,धमखसँ ऊपर िलैक ओकर \nप्रेम। दुनूगोटे मंददर जाए ,आ चचाे जाए। दुनूगोटे सभ पावहन मनाबए।  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nशाललनीक पछतक ेँ  कोनो पर े सानी िोइतैक तँ  तकर हनवारण िेतु ग्रि शांछतक \nिेतु ओ सभ ज्योछतिीजी लग जाइत । किबाक माने जे धमख आ आराधना \nओकरासभक आत्माक ेँ  आर हवकलसत कए देने रिैक। ओसभ एकटा बहिआँ \nमनुक्र् बहन गेल रिए। एहि सभक अि ै त शाललनी जर्न कर्नहु िमरा \nओहिठाम अबैत तँ ओकर पछत संगे आबएसँ बचैक । एकरा एक प्रकारक  \nसंकोच कहि सक ै त छिऐक। मुदा ओ शाललनीक ेँ  कहिओ कोनो प्रकारक \nप्रछतबंधमे नहि रर्लक। प्रेमक एकटा ज्वलंत उदािारण िल शाललनी आ \nओकर पछत ।  \nशाललनीक हबआिक बाद िमरा बहुत उसास भेल । मुदा मनुक्र्क स्वभाव \nिोइत िै क ज े ओ स दद र् न  हकिु -ने -हकिु  ल फड़ा बन ओन े र िैत अछि । तेँ \nबच् चासभक िे तु अनावश्यक चचिंता िमसभ कर ै त रहि गेलहुँ । मोिवश \nअपनाक ेँ  झंझहटसभमे ओझरओने रिलहुँ । इएि िमरसभक दुर्क कारण \nभए गेल । नहि तँ छचड़ ै  चुन -मुन जकाँ जर्ने ओ सभ फ ु रख भेल ,िमहूँसभ \nहनचैन भए सक ै त िलहुँ। अपना हिसाबे जीहब सक ै त िलहुँ। मुदा से भेल नहि \n। ओ सभ ने िमरासभ लग आहब सकल ने िमसभ ओकरसभक मोिसँ \nअपना -आपक ेँ  मुक्त कए सकलहुँ । पररणामतः िमरसभक मानलसक दुर् \nबहिते गेल ।  \nशाललनीक हबआि तँ भए गेल । मुदा िमर दुनू हवदेशबासी पुत्र अर्नहु \nहबआिक नामसँ कन्नी काटैत रिैत िल । ओ सभ लगमे रिबो नहि करए जे \nिम  ओकर ास भकेँ  हकिु  कहिछतऐक अथवा ओएिस भ हकिु  कहितए। कहिओ \nकाल यदद फोन -फान भेबो कएल तँ आर -आर गप्प िोइत, मुदा हबआिक चचख \nने ओसभ करए ने िमसभ से कए पाबी। िमहूँसभ नहि चािी जे हबआिक \nचचख कए अनेर े  मािौलक ेँ  र्राप कएल जाए । थोड़बे कालमे फोन कहट \nजाएत। तकर बाद फ े र ओ कतए िमसभ कतए ? बीचमे िजाराें माइलक दूरी \nआहब जाइत  । ई तँ फोने अछि जे गप्पो भए जाइत अछि ।   विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 57 \nफोनोक आबाजािी कालक्रमे क्रमश: कम िोइत गेल । मुरली आ श्याम \nअपन -अपन दुहनआमे रछम गेल । िमसभ जीहब तँ , मरी तँ , ओकरासभक लेल \nधनसन । रहि -रहि कए कहितए जे हवदेशमे एहि तरिक लफड़ा कोनो माता -\nहपता नहि कर ै त अछि । बच् चा जर्ने लसआन भे ल ,ओ पूणखतः स्वतंत्र भए \nजाइत अछि । माता -हपताक कतखव्यक इछतश्री भए जाइत अछि । अपना देशक \nसंस्क ृ छत आ सामाजजक पररम्स् थछत एहि बातक ेँ  स्वीकार नहि कर ै त अछि । \nजीवन पयखन्त पररवारमे माता -हपताक संतानसँ भावुक संबंध बनल रिैत अछि \n। अर्नहु संतानसँ ई अपेक्षा कएल जाइत अछि जे  ओ वृद्ध माता -हपताक \nध्यान रार्त । एहिलेल कानूनो बनल अछि । मुदा कानून बहनए गेलासँ की \nिोएत? अपने संतानक श्चर्लाफ कोट -कचिरी क े ओ नहि जाए चािैत अछि । \nबहुत अपवादस्वरुप माछमलासभ यदद िोइतो अछि तँ ओ प्रभावकारी नहि भए \nपबैत अछि । कार ण कान ून  स भहकिु  तँ द ए स कै त अछि म ुद ा लस नेि कतएसँ \nदेत ? सममानक भाव कानूनसँ नहिए भए सक ै त अछि । तेँ वयोवृद्ध माता -\nहपता स भहकिु  स हिओ कए स ंतान क श्चर् ल ाफ कान ून क म द छत न हि ल ेबए \nचािैत िछथ।  \nशुरुमे मुरली आ श्याम अमेररक े मे रिए । बादमे सुनललऐक जे मुरली लंदन \nचलल गेल आ ओिीठाम एकटा स् थानीय महिला सिकमीसँ प्रेम भए  गेल ि ै क। \nयद्यहप ओ सभ संगे रहि रिल अछि मुदा हबआि नहि क े ने अछि। करबो करत \nहक नहि तकर कोनो ठ े कान नहि अछि । ओमिर एहि तरिक प्रथा आम बात \nभए गेल ि ै क । क े  हबआिक झञ्झहटमे पड़ए । भोग-हवलासमे जीवन हबताएबे \nज र् न  म ूल  उद्द्येश्य भए ज ेतैक तर् न  आर  की स ोच ल  ज ा स कै त अछि ? \nकाम्ल्ि क े  देर्लक अछि ? एिन लोकसँ की उममीद कएल जा सक ै त अछि ? \nजे अपनहु भहवष्ट्यक बार े मे नहि सोछच पाहब रिल अछि से िमरासभक की \nरक्षा करत? िम ई बात बुजझएक आ रमाक ेँ  सेिो बुझेबाक प्रयास कररअहन । \nकहिअहन -  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-आब ओकरासभक ेँ  हबसरर जाउ । हबसरर जाउ जे ओ अपनेसभक बले एतेक \nपैघ भेल । एतेक पिलक -ललर्लक । ओ तँ अपनसभक कतखव्य िल , से \nिमसभ क े लहुँ । मुदा तकर प्रछतदान भेटत , ओसभ िमरालोकहनक प्रछतए \nअपन  हकिु  कतखव्योक बोध र ार् त स े स ंभव न हि अछि । युग बहु त बद लल  गेल  \nअछि । तेँ िमहूँसभ ओहि बातक ेँ  बुजझऐक तािीमे समाधान संभव अछि।  \nसे सभ यदद कहिछतअहन तँ रमा तमसा जइतछथ - अिाँक ेँ  तँ सददर्न उनटे \nसोचाइत रिैत अछि । अपन रक्तचाप जाँच करबाउ।  \nर्ैर !िम की करतहुँ ? सुहन ली हुनकर बात । मुदा चचिंता तँ िोइते रिल। मुरली \nतँ ज े स े । म ुद ा श्याम क तँ हकिु  पते न हि ल ागए । ओ कोन  िाल छतम े अछि? \nकी ओकर योजना अछि ? पाररवाररक म्स् थछत की अछि? कोनो बातक \nजानकारी ओ िमरालोकहनक ेँ  नहि ददअए। यदद अपना ददससँ पुछिओ \nददछतऐक तँ कहितए- \n-िमर हनजी माछमलामे अिाँसभ अनेर े  टांग नहि अड़ाबी।  \nबस बात र्तम । िम कहिअहन रमाक ेँ -आब बुझललऐक ने। किैत िलहुँ जे \nओकर स भक च क्कर म े न हि पड़़ू । अपन  इज् ज छत बच ा कए र ार् ू । म ुद ा \nनहि ,तर् न ललअ। भोगू कि ।  \n \n-रबीन्र नारायण छमश्र , हपताक नाम: स्वगीय सूयख नारायण छमश्र , माताक \nनाम: स्वगीया दयाकाशी देवी , बएस: ६९ विख , पैतृक ग्राम: अड़ े र डीि, मातृक: \nलसन्न्घआ ड्योिी, वृछत: भारत सरकारक उप सछचव (सेवाहनवृत) , स्पेशल \nमेरोपोललटन  मजजस्रेट , ददल्ली(सेवाहनवृत) , लशक्षा: चन्रधारी छमछथला \nमिाहवद्यालयसँ बी.एस -सी. भौछतक हवज्ञानमे प्रछतष्ठा : ददल्ली हवश्वहवद्यालयसँ \nहवछध स्नातक , प्रकालशत क ृ छत: मैछथलीमे: प्रकाशन विखः२०१७ १.भोरसँ साँझ \nधरर (आत्म कथा),२. प्रसंगवश (हनवंध) , ३.स्वगख एतहि अछि  (यात्रा प्रसंग); \nप्रकाशन विखः२०१८ ४. फसाद (कथा संग्रि) ५. नमस्तस्यै (उपन्यास) ६.  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 59 \nहवहवध प्रसंग (हनवंध) ७.मिराज(उपन्यास) ८.लजकोटर(उपन्यास) ; \nप्रकाशन विखः२०१९ ९.सीमाक ओहि पार(उपन्यास)१०.समाधान(हनवंध \nसंग्रि) ११.मातृभूछम(उपन्यास) १२.स्वप्नलोक(उपन्यास) ; प्रकाशन \nविखः२०२० १३.शंर्नाद(उपन्यास) १४.इएि छथक जीवन(संस्मरण)१५.ढिैत \nदेबाल(उपन्यास) ; प्रकाशन विखः२०२१ १६.पाथेय(संस्मरण) १७.िम आहब \nरिल िी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्यास) ; प्रकाशन विखः२०२२ \n१९.बीछत गेल समय(उपन्यास) २०.प्रछतहबमब(उपन्यास) २१.बदलल रिल \nअछि स भहकिु (उपन्यास) २२.राष्ट्र मंददर(उपन्यास) २३.संयोग(कथा संग्रि) \n२४.नाछच रिल िलल वसुधा(उपन्यास) २५.दीप जर ै त रिए (उपन्यास)।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.८.हकशन कारीगर -पुरूस्कारी गुगाख पुरूस्कार बँटा डक ै त (िास्य कटाक्ष) \n \nवकिन कारीगर  \nपुरू स्त्कार ी गुगाष पुरू स्त्कार  बँटा डकै त (हास्त्य कटाक्ष) \n \nबाबा बड़बड़ाइत रिै छघना गेल छमछथला मैछथली. इ मैछथल डक ै त आ गुगाख सब \nपुरूस्कारी र्ेल मे त चंबलो घाटी डक ै त क े  कान काहट लेत की ? एकरा सबक े  \nकोनो लाज धार् ि ै  आ कोन झड़कलिा क े  पुरूस्कारी धूतै क े  लाज ि ै ? \nहकताब हबकाइ ि ै  नैिे लोक पिलक ै  नैिे आ वररष्ठ साहित्यकार िेबाक दाहबए \nचूर रिैए ई डक ै त सब. मनमाना पर उतारू यै जे िमरा क े  की कए लेत ? \nवास्तव मे छमछथला समाजक लोक सब सेिो चोरनुकबा यै त अई डक ै त सबक े  \nमनमाना क े  रोकत ? क े  मंगतै जवाब , क े करा माने मतलब ि ै ? \n \nिम बजली िौ बा बा सभिंसर े  सभिंसर े  की िो गेलिो? घर मे डक ै ती िो गेलौ ? की \nकोइ भांग र्ुआए देलकिो जे बाबा ताेंई एना बड़बड़ाए रिलौ ? पुरस्कार त \nगेल जाइ िइ ओकरो कहूँ डक ै छत िोलैइए ? िमर गप सुन बाबा िां िां क े  िँसे \nलगले आ बोललक ै  िौ कारीगर तोरा सबटा यथाथख बुझल िि आ यथाथखवादी \nलेर्न माध्य मे लोक क े  पुरूस्कारी धूतै क े  देर्ार छचन्िाक कए दै ििक ? आ \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 61 \nअर्ैन अनदठया क े  िमर े  स पुि ै  िि आ िमर े  स सुनै चािै िि ? िम बोलली \nयौ बाबा िम कोनो चोर डक ै त क े  हगरोि मे रिै िी की ? िमरा पुरूस्कारी चोरी \nडक ै ती बार े  मे क ु िो ने बुझल िै क ? बलू अिीं साफ साफ कहू जे पुरूस्का री \nडक ै ती की िइ? \n \nबाबा बोललक ै  देर्ै नै ििक जे मैछथली साहित्यकार सब चोर डक ै त जेंका \nअपन हगरोि बनेने अछि. जेिेन हगरोि तेिेन पुरूस्कार बँटा डक ै त आ तेिने \nपुरूस्कारी गुगाख सब. ई सब तेना िो िो करति जे एकर े  सब दुआर े  छमछथला \nमैछथली बांचल िोउ ? आ एहि धूतै मे इ सब छमछथ ला मैछथली क े  अपन बपौती \nबुजझ कब्जा जमौने रिल. कतेक नाम गनहबअि ? साहित्य अकादमी, मैछथली \nभोजपुरी अकादमी , छमछथला मैछथली सछमछत , लेर्क संघ , पररिद कतेको \nएिेन हगरोि आ तेक्कर गुगाख सब छमली मैछथली पुरस्कारक डक ै छत मे लागल \nयै की? यथाथख किबिक त डक ै त आ गुगाख सब बतक ु ट्टबैल क अप्पन \nचलकपनी क ु क ृ त्य क े  झँपै क े  हफराक मे रिति. मैछथली पुरस्कार मे कोनो \nहनष्ट्पक्ष व्यवस् था कतौ नै भेटति? जेिेन हगरोि आ जेिेन गुगाख तेिने पुरस्कार \nबँटा डक ै ती. अहि दुआर े  त मैछथली पुरस्कार सब मित्विीन भ गेलै आ छघना \nक े  राश्चर् दै जाइ गेलै. यथाथख किक त उनटे िमर े  तोर े  क ुं दठत कहि चलकपनी \nकरति. उ डक ै त गुगाख सब अपने कतेक क ुं दठत अछि जे हनष्ट्पक्ष व्यवस् था क े  \nबात पर कपरफोरी पर उतारू भऽ जेति की ? \n \nिम बाबा स पुिली जे पुरूस्कार देलक ै  आ भेटलै त अइ मे पुरूस्कारी डक ै त \nआ गुगाख क ै सने िो गेलै ? बाबा िां िां क े  बोलै लगलै  िौ कारीगर तहूँ सबटा \nिमर े  मुँिे अइ पुरूस्कार बँटा डक ै त सबिक देर्ार छचन्िार कर े बि त िैइए लैि \nसुनिअ सबटा हकरदानी. एकटा गप किअ िमर तोिर यथाथखवादी हबचार छमलै \nिि आ अपना सब त कोनो हगरोिो मे नै रिै छि. तइयो िम तोरा बसिा बरद  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपुरूस्कार द ददयअ आ तूं िमरा छमछथलांचल टु ड े  पत्रकाररत पुरूस्कार बाँहट \nदैए त इ पुरस्कारी डक ै छत भेलै की नै ? छचन्िा पररचे , सर क ु टमारी , हिरोिबादी \nिोिकारी, संयोजकीय जोगारी बले मैछथली पुरूस्कार लूट मचल ि ै  आ उनटे \nअनका उपदेश जे झरकल मुँि झपनै नीक त अइ डक ै त सबक े  अपन हकरदानी \nहकए नै देर्ै ि ै . एकरो सब लेल कि बी बनतै ने पुरूस्कारी डक ै त क े  अपकरमी \nमुँि उघार े  नीक. पुरस्कारी डक ै त सब नैि तन हनष्ट्पक्ष व्यवस् था बेर िरिड़ी \nबज्जर र्ैस पर ै  ि ै न्ि की ? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 63 \n२.९.संतोि क ु मार राय 'बटोिी'- एकटा संस्मरण - काकी : गुणती देवी  \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बटोही' \n \nएकटा संस्मरण - काकी : गुणती द ेिी \n \nकाकी क ेँ  देि कारी भऽ गेलैन्ि। काकी गोर िलीि । आँश्चर् लग कारी पपड़ी \nदेर्ा रिल िश्चन्ि। माथा मेिेक क े श उहड़ गेलैन्ि अछि। ददल्ली मे एमस सँ \nइलाज भऽ रिल िश्चन्ि। दवाई र्ाछत -र्ाछत काकी क ेँ  देि मे गमी बहि गेल \nि ै न्ि। काकी आब नहि जीबतीि मने। उमर सैठ पार क े लक ै न्िए । अर्न \nआओर ददन जीब सक ै त िलीि।  \n \nहवनोद क ेँ  जश देवाक चािी जे अतेक र्चाख भेलाक बादो माय क ेँ  जजयौने \nिछथ। यमराज सँ लहड़ रिल िछथ ओ। माए माए िोएत ि ै । काकी पिल -\nललर्ल नहि िछथ। हवशुद्ध हनरक्षर। गारर देबा मे ओ कोनहुँ  हडग्री लेने िछथन्ि। \nपूरा क ु ल -र्ानदान क ेँ  गारर दक े  उक ै ट दैत िछथन्ि। पुरनका जमाना मे सासु \nबड गैरर्र िोयत िलीि। िने मे पुतौि क े र सातो पुरर्ा क े  उधैस दैत िलीि। \nउ ज म ान ा हकिु  आओर  िल ै, परञ्च आब से नहि िोयत ि ै । पुतौि आब अबैते \nमांतर हगरथैन भ जाएत िछथ । सासु -ससुर क ेँ  कोनहुँ मोजर नहि दैत िछथन्ि। \nकिबी ि ै ने -' घरवाला थानेदार तँ डर कािे का ' ,इ सिी हफट भ रिल ि ै  । \nजमाना बदल रिल ि ै । आब पुतौि लग क ुं जी क े र झाला डांर मे लटक ै त रिैत \n 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nि ै । आब तँ एटीएम क ेँ  जमाना आहब गेल ि ै ।  \n \nकाकी क े र आँश्चर् सँ नोर बहि रिल िश्चन्ि। ओसारा पर  बैसल िमरा ददस ताहक \nक ँ  काहन रिल िछथन्ि।िबो डकार भ क े  काहन रिल िछथन्ि। सभ बेटी क ेँ  \nब्याि भ गेलैन्ि। हवनोद क ेँ  दूटा संतान ि ै - एकटा लडका आओर एकटा \nलडकी। सुमन आओर ओमप्रकाश लेल काकी क ेँ  बड चचिंता ि ै न्ि। र्ास कऽ \nसुमन लेल , उ िि -पाँच  हकिु  न हि बुझैत िै । पढै म े हफस ड्डी िल। ककिाड़ा \nतक ओकरा पढल नहि भेलै। दसवीं मे फ े ल भऽ कऽ ओ ददल्ली चलल गेल । \nओतऽ हवनोद बेकरी वाला फ ै क्री मे सुमन क ेँ  काज धरा देलक ै । ओमप्रकाश \nसेिो मधुबनी ओगरने -ओगरने ददल्ली चलल गेल। इ ं टर पास भऽ कऽ तेल -नून \nक े र दोकान मे काज कर ै त अछि।  \n \nकाकी क ेँ  पाहन चि ै त ि ै न्ि। द ेिक आहग हन कल न ै ज रू र ी िै । आब ओ हकिु  \nबरर् जीब जाएत , तँ बुजझयौ हवन ोद  केँ  हकिु  आर ाम  भ ज ेतै। िोट बहिन  \nके र  ब्याि म े हकिु  बेस ी हफरर शान  भ गेल  िल  हवन ोद , परञंच सँभैर लेलाि \nअपना आप क ेँ । बड़ र्चख पहड़ गेलैन्ि। बेटी वाला अर्नो धरर कतौ भऽ कऽ \nनहि िछथ। उन - के- दुन र्चख क रू आओर भरर जजनगी बेटी वाला उलािना \nसुनू। इएि छमछथला क े र नीक आचार -हवचार छियैय। \n \nकाकी फ े र ददल्ली चैल गेलीि। ओमप्रकाश हुनका लऽकऽ ददल्ली गेल। काकी \nक ै ि गेलीि - \"आब िम नहि बांचब। अिाँ सभ फ े र िमर मुँि नहि देर्ब।इ \nिमर आश्चर्र मुलाकात अछि।\"  \n \nकाकी क े र दशा देश्चर् कऽ िमर आँश्चर्  नोर सँ डबडबा गेल। िम अवाक भऽ \nगेलहुँ । सात टा संतानक माए िछथ काकी। आइ हुनका लेल हकयो अपन  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 65 \nनहि। क ौं सर सँ बेसी बउआ क े र चचिंता हुनका मारने जा रिल ि ै न्ि। हवनोद क ेँ  \nभरर मोन गररबैत िलीि , परञ्च िरदम आब हवनोद क ेँ  र्ोजैत रिैत िछथन्ि। \nइ मायक ममता छियैय। गारर दैत अघान नहि आओर सनेिक कतौक मोल \nनहि।  \n \nकाकी सँ अइ बेर िम र्ूब बछतएलिाौं। हुनकर आँश्चर्क कोठरी मे सभिक \nलेल अगाध लसनेि ि ै न्ि।हवनोद अनाथ भ जेताि मायक मुइला पर।  \n \n-संतोि क ु मार राय 'बटोिी', ग्राम - मंगरौना   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.पद्य खण्ड \n३.१.पवन छमश्र 'गोनौली '-संस्कारक चूकल  \n३.२.राज हकशोर छमश्र -अनुभव  \n३.३.कामेश्वर चौधरी - आह्वान/ प्राथखना \n३.४.रामानन्द मण्डल - िो बाबा गांधी!/ लाल बिादुर शास्त्री!/ िो काका \nजेपी  \n३.५.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- श्रीमैछथली चरण मे  \n \n \n \n \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 67 \n३.१.पवन छमश्र 'गोनौली '-संस्कारक चू कल  \n \nपिन चमश्र 'गोनौली ' \nसंस्त्कार क च ूकल \n \nटीक िोड़लौ , टीका (चन्दन) िोड़लौ , \nिोड़लौ पूजापाठ | \nर्ानपानक परिेज िोड़लौ , \nआब नहि कोनो लाजधाक || \n \nधोती- क ु ताख िल जे पिचान िमर , \nमाय -बापक आदर कतखव्य प्रधान िमर \nई सभ आब नै रिल , \nनै ककरो हकयो सुहन रिल || \n \nसंस्कार - संस्क ृ छतक पररभािा बदलल , \nजे मानछथ से िछथ हपिड़ल | \nआधुहनकताक िोड़ अछि सिजोड़ , \nअपन सभ हनश्चर्द , देर्ौसक धरछथ पिोर || \n \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nर्ानपान - वेशभूिा, रिन सिन - आचार हवचार , \nस भ हकिु  अछि बद लल  र िल  | \nसामाजजक बंधन हनन्ष्ट्क्रय अछि, \nअन्तजाखतीय हवयाि जोर पकरर रिल || \n \nअपन संस्कार आ संस्क ृ छत सँ , \nिम भ ' रिल िी दूर | \nआत्मचचिंतन अछतआवश्यक, \nगिन चचिंतन करू भरपूर || \n \nपश्चिछम देश मे , िमरा संस्क ृ छतक र्ुबजोड़ चलन भेल , \nवेदपाठ , गीतापाठ, उपहनिद पर सेिो र्ोज भेल | \nचमक दमक आ चालल चलन ओकर अपनाकय , \nअपन अपनहि पर आब बोझ भेल || \n \nएकादशी , चतुदखशी आ एकसंझाक बदला , \nआयल, डाइहटिंग- फाम्स्टंग, करवाचौथ आ तीज | \nहवछध बेभार ,ई स भ पिु आयल क हन शान ी, \nपावहनछतिार सभ तेजलौ , िोड़लौ सामा - चक े वा गीत | \n \nअपन पावहन , अपन रीछत , \nअपनासँ करी सददर्न प्रीत , \nसंस्कार अपन , रार्ी आदद - अनन्त | \nजे जन अपनहि जहड़ सँ कटता , ओ \nजीवन भरर क ु िरता आ पितेता ,  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 69 \nसुर्द नै हुनकर अंत || \n- िाटगछिया, धारा , कोलकाता - 700105, 9433746295; सिायक \nलशक्षक, श्री उमापछत हवद्यामंददर, पश्चिम बंगाल सरकार , कोलकाता | \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.२.राज हकशोर छमश्र-अनुभव  \n \n \nराज वकिोर  चमश्र, ररटायडष चीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन .एल.(मुख्यालय), ददल्ली,गाम- अरेर डीह , पो. अरेर हाट , \nमधुबन ी \nअन ुभि \nगरजज रिल , कतहु मनुक्र्क , \nअजो ध , जो आएल अिंका र , \nकतहु ,देर्बा मे आहब रिल अछि , \nबड़ -बड़ ,टो प -टिङ् का र । \n \nसज्जन क े ॅ ॅं ,दुजखन फाँ हट चिा , \nबझअओलक कपटक जा ल मे , \nछच श्चन्ि ने सकल ओ लश का री क े ॅ ॅं , \nतेँ , पहुॅ ॅंछच गेल ,ओहि िा ल मे।  \n \nअछध का र लेल हक ओ र्ेर्हन रिल , \nअछि हक ओ बनल ,हन र ं क ु श, \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 71 \nपा हब समपलत क अमबा र , दुर्ी , \nआ,हन धखन हक ओ , अछि बड़ र्ुश।  \n \nकठ हव वा द मे लभ ड़ल  अछि , \nपा कल पड़ो र , को नो हपिं गल , \nढाें गी ककर ो िू लल  पर, \nअछि िी ट रिल , अछि नजल।  \n \nजज नक मो न अपने अशुद्ध िश्चन्ि , \nओ ,दए रिला अछि उपदेश , \nबदलल ने दैत अछि वस्त्र , आचरण , \nचा िे धऽ लल ए को नो भेि।  \n \nक ु तक ख, हट टमभा सँ नहि को नो , \nझूठ, सत्य भऽ, जा एत , \nकतबो क ु दत पता ल ,मुदा ओ , \nन भ तऽ न हि िू  पा एत। \n \nदुः र् मे धैयख धऽकऽरिैत िछथ , \nसमा धा न मे जे सदद र्न ला गल , \nहव पलत फो हड़ बा िर हन कलै िछथ , \nओ ,भऽ ने सक ै  िछथ ,अभा गल।  \n \nतम -तरु पर भगजो गनी क इजो त , \nतम चा हट -चा हट ,मुि ि ै क को त।  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nमुदा ,ढी ठ बनल ओ अछि अड़ल , \nघनघो र तमा मे , मे तेँ ओ बरल।  \nमिा व्या ल गरल मद मे रभसल , \nसपनौ र लभ ड़ल , तऽ फण घो कचल।  \n \nजरत ,कपट क े  का ठक िण्डा , \nहट क ै त नहि ि ै क एकर िथक ं डा । \n \nहक िु  दद  न  धरर  ज ो र गर  र ित िा म स , \nअहग लगा ओन , िो इत अछि ता मस।  \n \nसौ मयता कथमहप ने अछि कमजो री , \nककर कतेक दद न चललैक ब रजो री ? \n \nर्लस पड़ ै त अछि ,चा र ओ , \nजकरा नहि ि ै क ,अपन र्ा मि , \nरुकत ने पएर ,जे हन ज बल पर , \nभने हव धा ता िो थुन्ि , वा म।  \n \nसुनिे पड़ ै त ि ै क सभ क े ॅ ॅं, \nजे हव िय िो इि जुगुला त , \nमुदा , सुनतै क े  डपो ड़शंर् क े  ? \nबेमतलब क े  बा त।  \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 73 \nकते दद न झाँ पत दद नमजण क े , \nघा घस ,अका स मे पसरल ? \nझूठ बना दैक ,सत्य क े, \nअछि ने ओतेक ,झूठ मे बल ।  \n \nछम थ्या लां िन लगा ककरो पर , \nककर भेलैक उतहक रना ? \nपअओलक ने पा प ,प्रछत ष्ठा कहि ओ, \nकएलक सभ ,ओहि सँ , छघ रना ।  \n \nबा ती क टेमी जरर कऽ द ैत अछि , \nइजो त ,भी तर -बिा र , \nमुदा ,मो न क े  इरर्ा जरर कऽ , \nपसा र ै ि दुर्क अन्िा र।  \n \nड े गे -ड े गे जॅं बि ै त रिब ,तऽ ना हप लेब धरती क े , \nकनेक दौ हड़ क ' सूछत रिब ,जा एब बा िरो परती क े ? \n \nहक्र आ -वचन मे मेल जतए , \n'साँ च मे ने को नो आँच ', \nक े  पछत आएत बगुला क े \nजे 'िम नहि र्ा एब मा ि '? \n \nकुं ठा ओ द्वन्द्व म े डूहब कऽ , \nऔना ए लगैत अछि मो न ,  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनी क सो च सँ , ज्ञा न -च क्षु के , \nबा ट बुझऽ मे ,आएत ने को न ? \n \nदूबहट आ ि ै , चौ बहट आ ि ै , \nचुनय पड़ ै त ि ै, अपने बा ट , \nबुछध आरक ि ै  अपन रस्ता , \nचुनैि मा गख , मूर्ाे -चपा ट।  \n \nनी क बा ट ओ नी क करनी , \nबनबैि ,जज नगी क ' सुछच त्र , \nदुिो भेटैत अछि रस्ता पर , \nआ, हक िु  म ो न ो के  छम  त्र। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 75 \n३.३.कामेश्वर चौधरी - आह्वान/ प्राथखना \n \nकामेश्वर चौधरी- आह्वान/ प्राथषना \n१ \nआह्वान \n \nउछथ जाऊ अब भय गेल भोर  \nअिी आस लगा चलना चकोर  \nिछथ काहन रिल मैछथली अपन  \nपोिू  हु न कर  पस रै त न ोर । \n \nइछतिासक गररमा आ हवभूछत  \nनिीं व्यथख करु ई समय सूछत ,; \nललश्चर् जाऊ वाक ्  एहिपन्नामे  \nर ं हग जाए धरा िररयर कचोर।उदठ जाऊ....  \nजे माए लसनेिक शक्क्त देल  \nिछथ भेल बौक हवजक्षप्त भेल; \nिम सुध िनकर लेबहनकहिया  \nओ मौन परलल भावें  हवभोर।। \n 76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउदठ जाऊ....  \nओ द ेलहन पाँश्चर् जे ऊरर सकी  \nगगनक उड़ान साँ घूरर सकी ; \nराछतक अनिारमें बारर दीप  \nक े  करत आई कहनयाें इजोर  \nउदठ जाऊ....  \n \n२ \nप्राथषना \n \nिेक ृ ष्ट् ण! अिाँ वृन्दावनमे \nकहिया तक करब रिैत रमण \nयुग बीछत गेल िे अवध नृपछत  \nएक बेर करु छमछथलाक भ्रमण।  \n \nवृंद ावन  म े िु टली राधा  \nमथुरा चलल गेल रिी आधा  \nछमछथला मे सीता सतत संग  \nरिलीि , अिाँ भटकी वन वन।  \n \nपूतना बहन माए हपयौल गरल  \nक ं सक सन मामक द ंश सिल  \nछमछथलाक प्रछतष्ठा हवष्ट् णु रूप \nकहिआ पड़तैक अिाँक चरण।  \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 77 \nसोलि िजार गोपीक बीच  \nबटलहुँ प्रेमक अिाँ मंत्र बीज  \nसाररक लसनेि , सत्कार सासुक े र \nभेहट सकल जनक े क शरण।  \n \n \nिी हबसरर गेल कोिबरक गीत  \nसीताक रूप जनकक पीरीत  \nब्रजगोहपकाक संग र े चल नृत्य  \nआकण्ठ डूबी ब्रज  कयल  ब्रज न  \n \n \nहवस्मरण कयल अिाँ अपन शब्द  \nआ नुका गेलहुँ भूगोल मध्य  \nद्वाररकाधीश तजज ससिंिासन  \nवसुधैव क ु टुमबक करू सृजन।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.४.रामानन्द मण्डल - िो बाबा गांधी!/ लाल बिादुर शास्त्री!/ िो काका \nजेपी  \n \nआचायष रामानंद मंडल - हो बाबा गांधी! / लाल बहादुर िास्त्री!/ हो \nकाका जेपी \n१. \nहो बाबा गांधी! \n \nिो बाबा गांधी! \nकहियो तू राम रिा! \nआइ तू रावण भे गेला!१!  \nिो बाबा गांधी! \nआइ गोडसे राम भे गेला!  \nतू बाबा रावण िो गेला!२!  \nिो बाबा गांधी! \nतू मिानायक रिा! \n विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 79 \nआइ तू र्लनायक भे गेला!३!  \nिो बाबा गांधी! \nआइ गांधी मूर्तिं तोड़ल गेला!  \nगोडसे मूर्तिं लगायल गेला!४!  \nिो बाबा गांधी! \nकिीं किीं बाबा पूजल गेला!  \nपर ं च तोिर हबचार तोडल गेला!५!  \nिो बाबा गांधी! \nतोिर अहििंसा बेकार िो गेला!  \nधरम हििंसा जायज िो गेला!६!  \nिो बाबा गांधी! \nदेशक िाल देश्चर् क े  रूआंसा िो गेला!  \nरामा राजनीछत क े  र्ेला िो गेला!  \nिो बाबा गांधी। \n \n \n२. \nलाल बहादुर िास्त्री! \n \nदेश क े  लाल ,लाल बिादुर शास्त्री।  \nजय जवान जय हकसान क े  नारा देलन।  \nजीत लेलन पाहकस्तान।  \nसमझौता ले लेलक प्राण।  \nगांधी क े  आदशख पर चललन।  \nन्योिावर क द ेलन जीवन।   80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआइ जवान पर उठवैत प्रश्न छचन्ि ? \nहकसान कर ै त िैय आंदोलन।  \nसरकार सधले िैय मौन।  \nआंदोलन में मर ै त िैय हकसान।  \nदेश क े  लाल ,लाल बिादुर शास्त्री।  \nआइ लो ग उठवैत िैय प्रश्न? \nलाल बिादुर आ गांधी में , क ै  िैय मिान? \nजबाब दा लाल बिादुर ,क ै  िैय मिान? \nिम िी पिन ले गांधी टोपी।  \nलोग क े  न बुझाई िैय, क े  िैय मिान। \nरामा िम त लशष्ट्य िी, गांधी मिान्।  \nदेश क े  लाल , लाल बिादुर शास्त्री।  \n \n \n३. \nहो काका जेपी \n \nिो काका जेपी।  \nसभ तोिर अ नुआयी। \nतोरा रिल बेची।  \n \nिो काका जेपी।  \nआपतकाल क े  हवरोधी।  \nलएला नइका आजादी।  \n  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 81 \nिो काका जेपी।  \nइ ं दू क े  न हवरोधी। \nरिा क ु शासन हवरोधी।  \n \nिो काका जेपी।  \nर्लय तोिर कमी।  \nरहिता क ु शासन हवरोधी।  \n \nिो काका जेपी।  \nकरा भारत देर्ी।  \nरामा पएदा करा एगो जेपी।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.५.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- श्रीमैछथली चरण मे  \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nश्रीमैचथली चरण मे \n \nचलू एमस एमस र्ेलाइ  \nमुरिी कचरी र्ूब र्ाइ ।।  \nसूतल रहू ओहि रजाइ । \nभेले हबयाि बूझू यौ भाइ! ।। \nराजक लेल जे तनलाौं तान ।  \nसेिो लगैए भै  गेल मलान।।  \nचुड़ा दिीमे ओठङल जान।  \nपान मर्ानमे सहट गेल प्रान।।  \nमािक मूड़ा लश्चर् पलै पूरा।  \nमाथक पाग लटा गेल धूरा।।  \nगुटबन्दी गोलैसी गुलिराख ।  \nकाज िमर यैि रोजमराख ।।  \nभाङ पीहब सुतलहुँ बहुते ।  \nआगांॅँ पािाँ क े लहुँ बहुते ।।  \nभेटल की सब कहू सते।  \nमर्दिंत मान आन िल जते। । \nउठ ू  उठ ू  जागू सब मैछथल।  \nने मोजर गुजर भेने शैछथल ।।  \nज ाछत पाछत पाटा पाटी िोड़़ू।  विदेह ३७९ म अंक ०१ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३७९)|| 83 \nछम छथल ा हित अपन ाके  ज ोड़़ू।। \nभेद  भाव स ब वल पूवखक तोड़़ू। \nश्रीम ैछथल ी च र णम े म न के  म ोड़़ू।। \n-प्रमोद झा 'गोक ु ल', दीप , मधुवनी (हविार) , फोन -9871779851 \n   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":6.22,"has_text":true},"Videha 380.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 380.pdf","name":"Videha 380.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास १९० अंक ३८०)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संचारन -\nप्रसारण नै कएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि-प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह- प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि” जाििृत्त 'विदेह' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार/ संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ \nपठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक \nकॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत रचनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचना का र/ संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents  and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 380 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय चायााय च स्िाय चारणाय \nच।।हम सभ गोटेक ें  ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणक ें, िलियक ें, शूदरकें  आ आयाकें ; अपन िोकक ें  आ \nअपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिाणीक अध्ययन/ श्रिणक ें  समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-११) \n१.२.अंक ३७९ पर वटप्पणी (पृ. १२-१२) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि कणा- गीता माहात्म्य (आगाँ) (पृ. १४-१६) \n२.२.आकांिा कणा-सुंदरता  (पृ. १७-१८) \n२.३.िािदेि कामत-रुसि प्रकृधत/ हमरा विनु जगत सुन्द्ना िै: पाठकीय \nप्रधतलिया/ समकािीन मैधथिी सावहत्य कवि: कवपिेश्वर राउत/ नंद वििास \nजीक कथा यािा शुरू/ पोथी चचाा मादें वटपण्णी: िेचन ठाकुर/ मक्षणपद्म \nजीक शताब्दीक िाद/ पररचय - प्रकाश : एक पररशीिन/ आकषाण : ढाई \nआिर प्रेम का (पृ. १९-४०)   \n \n२.४.वनमािा कणा- अग्नन लशिा (िेप-२९) (पृ. ४१-४५) \n२.५.कुन्द्दन कणा- िीहवन कथा- तपाण (पृ. ४६-४६) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा-ओ सत्ते िताह िि (पृ. ४७-४८) \n२.७.रिीन्द्दर नारायण धमश्र-ठेहा परक मौिाएि गाि (उपन्द्यास)- िारािावहक  \n(पृ. ४९-६८) \n२.८.वकशन कारीगर -चोरनुकिा गाेंसाई (हास्य कटाि)  (पृ. ६९-७१) \n३.पद्य खण्ड \n३.१.िदरीनाथ राय- आठ टा पद्य (पृ. ७३-१००) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-चान्द्हर (पृ. १०१-१०४) \n३.३.रामानन्द्द मण् ि- हो िािा गांिी!/ िाि िहादुर शास्िी!/ हो काका जेपी \n(पृ. १०५-१०९)   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर् विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n  \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक स म्पाद कीय \n१.२.अंक ३७९ पर वटप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक स म्पाद कीय \nगद्य सावहत्य मध्य उपन्दयासक स्थान आ उपन्दयासक समीक्षाशास्र \n \nउपन्यासक आरम्भ: वाणभट्टक कादम्बरी राजा शूद्रकक ववददशानगरीक \nवणणनसँ प्रारम्भ होइत अछि। एकटा चाण्डाल अतीव सुन्दरी कन्या वैशम्पायन \nनाम्ना ज्ञानी सुग्गाक ेँ  लेने दरबार अबैत अछि आ प्रारम्भ होइत अछि सुग्गाक \nखिस्सा। चाांडालक बस्ती पक्कणमे वकयो भभिमांगा नै, वकयो चोर नै , \nओतुक्का राजा व्याघ्रदेव स्वयां रस्सी बँटैत िछि। सांस्कृतक एवह उपन्यास \nनामसँ मराठीमे उपन्यासक ेँ  कादम्बरी कहल जाइत अछि। उपन्यासक बुजुणआ \nप्रारम्भक अिैत एवहमे एतेक जवटलता होइत अछि जे एवहमे प्रछतभाक नीक \nजकाँ परीक्षण होइत अछि। उपन्यास ववधाक बुजुणआ आरम्भक कारण \nसवाांतीजक “डॉन क्क्वक्जोट” , जे सत्रहम शताब्दीक प्रारम्भमे आवब गेल \nरहए , केर अिैत उपन्यास ववधा उन्नैसम शताब्दीक आगमनसँ मात्र वकिु \nसमय पूवण गम्भीर स्वरूप प्राप्त कऽ सकल। उपन्यासमे वाद-वववाद -सम्वादसँ \nउत्पन्न होइत अछि वनबन्ध, युवक-युवतीक चररत्र अनैत अछि प्रेमाख्यान, \nलोक आ भूगोल दैत अछि वणणन इछतहासक , आ तिन नीक- िराप चररत्रक \nकिा सोझाँ अबैत अछि। किनो पाठकक ेँ  ई हँसबैत अछि, किनो ओकरा \nउपदेश दैत अछि। माक्सणवाद उपन्यासक सामाजजक यिािणक ओकालछत \nकरैत अछि। फ्रायड सभ मनुक्िक ेँ  रहस्यमयी मानैत िछि। ओ सावहत्त्यक \nकृछतक ेँ  सावहत्यकारक ववश्लेषण लेल चुनैत िछि तँ नव फ्रायडवाद जैववकक \nबदला साांस्कृछतक तत्वक प्रधानतापर जोर दैत देिबामे अबैत िछि। नव-\nसमीक्षावाद कृछतक ववस्तृत वववरणपर आधाररत अछि। एवह सभक सांग \nजीवनानुभव सेहो एक पक्षक होइत अछि आ तिन एतए दबाएल इच्छाक \nतृत्प्तक लेल लेिक एकटा सांसारक रचना कएलखन्ह जावहमे पाठक यिािण  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 3 \nआ काल्पवनकताक बीचक आवि-धूरपर चलैत अछि।  \nउपन्यासक वाद: उत्तर आधुवनक, अस्स्तत्ववादी, मानवतावादी , ई सभ \nववचारधारा दशणनशास्त्रक ववचारधारा छिक। पवहने दशणनमे ववज्ञान, इछतहास , \nसमाज -राजनीछत , अिणशास्त्र, कला -ववज्ञान आ भाषा सत्म्मभलत रहैत िल। \nमुदा जेना -जेना  ववज्ञान आ कलाक शािा सभ ववभशष्टता प्राप्त करैत गेल, \nववशेष कए ववज्ञान, तँ दशणनमे गजणत आ ववज्ञान मैिेमेवटकल लॉजजक धरर \nसीछमत रवह गेल। दाशणवनक आगमन आ वनगमनक अध्ययन प्रणाली , \nववश्लेषणात्मक प्रणाली ददस बढ़ल। माक्सण जे दुवनया भररक गरीबक लेल \nएकटा दैवीय हस्तक्षेपक समान िलाह, द्वन्दात्मक प्रणालीक ेँ अपन व्याख्याक \nआधार बनओलखन्ह।  \n \nउपन्यासक आरम्भ आ ववकास: अांग्रेजी उपन्यास वपस्ल्ग्रम्स प्रोग्रेस- लेिक \nकिाक मुख्यपात्रक यात्राक आ ओइ यात्रा मध्य आओल सांघषण आ उत्साहक \nवणणन करैत िछि।  \nडेवनयल वडफ़ो अपन रॊवबन्सन क्रूसो उपन्यासमे मुख्यपात्रक साहभसक समुद्र \nयात्राक वणणन करैत िछि।  \nसैमुअल ररचडणसनक पेमेला अांग्रेजी उपन्यासक ेँ  पाररभावषक स्वरूप देलक। \nएफ़्रा बेनक ओरूनोको उपन्यासक नायक कारी रांगक दास अछि तँ हुनक ’लव \nलैटसण वबटवीन ए नोबल मैन एांड वहज भसस्टर’ मे सामांतक प्रेम किाक वणणन \nअछि। \nहैनरी छफ़स्ल्डांग ’टॉम जोन्स’ मे सामांतवादक आलोचना क े ने िछि समाजक \nववकृछतक छचत्रण क े ने िछि।  \nहेनरी जेम्स “द पोट्रेट ऑफ ए लेडी” मे कलात्मक प्रस्तुछत लेल जजनगीक \nउपेक्षा करै िछि। \nररचडणसन ’कलैररस’ मे मनुष्यक मनोववज्ञानक तहमे जाइ िछि।  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजोजफ कोनरेडक ’द शैडोलाइन’ क पात्र समाज आ जीवनक प्रछत \nदृछष्टकोणक एक्द पक्षीय होएबापर सोचै िछि।   \nडी.एच.लॉरेन्स “लेडी चैटलीज लवर” क पात्र ववकृछत लेल सांस्कृछत \nआधाररत सभ्यताक ेँ  दोषी कहै िछि। \nरुडयाडण वकपललिंगक उपन्यास “वकम” यूरोपी साम्राज्यवादक लेल एकटा \nबहन्ना तावक रहल अछि, यूरोपी सभ्यताक ेँ  ओ उच्च मानै िछि। \nई.एम.फोस्टणरक “ए पैसेज टू इांवडया”मुदा शासक आ शाभसतक सम्बन्धक ेँ  \nव्याख्याछयत करैत अछि। \nमैछिली उपन्यासक आरम्भ आ ववकास: हररमोहन झाक कन्यादान आ \nदद्वरागमन छमछिलाक बहुत रास सामाजजक व्यवस्िाक ेँ  सोझाँ अनैत अछि, \nमवहला भशक्षा आ अांध-पाश्चात्यकरणक सेहो हास्य रसमे छचत्रण आधुवनक \nअांग्रेजी उपन्यासक रीछतएँ करैत िछि। \nयात्रीक बलचनमा यादव जाछतक बलचनमाक आत्मकथ्यक रूपमे अछि। \nआर्ििंक समस्या एकर मूल ववषए िैक।  बलचनमा कोना एकटा टहल \nकरैबलासँ आगू जाइत वकसानक हक लेल जान दैत अछि ताधररक किा। \nकाांग्रेस आदद पाटीक ववरुद्ध कम्यूवनस्ट पाटीक प्रछत स्पष्ट झुकाव यात्रीजीक \nरहल िखन्ह। आ पारो बलचनमाक आर्ििंक समस्याक ववपरीत सामाजजक \nल क्ष्य तकैत अछि। वकिु ददनुका बाद एवह उपन्यासकेँ ल ोक असल ी \nवफक्शनक रूपमे लेताह कारण अवगला पीढ़ीक ेँ  ववश्वास नै हेतै जे एहनो कोनो \nक्रूर व्यवस्िा सभ मानवजाछतक मध्य होइत हेतै। आ तैँ एकर महत्व आर बवढ़ \nजाइत अछि- ओवह सभ व्यवस्िा सभक ेँ  पेटारमे सुरजक्षत रिबाक जजम्मेदारी। \nमुदा जवहया यात्रीजी ओवह समस्यापर भलिने िलाह तवहयासँ ओ समस्या \nरहै आ ई उपन्यास ओवहमे सािणक हस्तक्षेप कएने िल। \nरमानन्द रेणुक दूध -फूल उपन्यास समाजक उपेजक्षत वगणक ेँ  सोझाँमे रिैत \nअछि आ कलात्मक उपस्िापन करैत अछि।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 5 \nलभलतक पृथ्वीपुत्र सेहो समाजक उपेजक्षत वगणक ेँ  सोझाँमे रिैत अछि। ई \nउपन्यास कृषक जीवनक आर्ििंक समस्यापर सेहो आांगुर धरैत अछि। \nभलली रे क पटाक्षेप वामपांिक वगण-सांघषणक उत्िान आ फ े र ओकर दमनक \nकिा कहैत अछि आ देशक समस्यासँ सावहत्यकार द्वारा स्वयांक ेँ  तत्काल \nजोिबाक मागण प्रशस्त करैत अछि। \nधूमक े तुक मोि पर सेहो वामपांिी ववचारक आलोकमे सामाजजक-आर्ििंक \nसमस्याक किा बैकफ्लैशमे कहैत अछि। \nसाक े तानन्दक सवणस्वान्त बावढ़क आ सरकारी नीछत आ राहतक किा अछि। \nजगदीश प्रसाद मण्डलक मौलाइल गािक फूल गामक , गामसँ पलायनक आ \nगलल व्यवस्िाक पुनजीवनक लेल समाधानक उपन्यास अछि। \nचतुरानन छमश्रक कला कलादाइक माध्यमेँ गलल सामाजजक व्यवस्िापर \nप्रहार अछि। \n \n \nसावहत्त्यक शब्दािली \nवहन्दी जै वहसाबे अपन भूगोल बढेलक अछि ओइ वहसाबे ओकर शब्दावली नै \nबढ़ल िैक,से वहन्दीसँ डरबाक कोनो प्रश्ने नै। वहन्दीक साम्राज्यवाद अांग्रीजीक \nसाम्राज्यवादक स्िान लऽ लेने अछि आ से सभ वहन्दी ददवसपर िोट भाषाक ेँ \nवगरबाक ओकर प्रवृभत्तपर बहस नै रोकल जा सकत। लैवटन/दजक्षण \nअमेररकाक सभटा मूल भाषा ितम भऽ गेल आ ओकर स्िान स्पेवनश आ \nपोतूणगीज लेलक।  स्पेन अजटेक सभ्यताक ेँ  ितम क े लक, ओकर सभ चेन्हासी \nमेटा देलक , मुदा मेक्क्सको तकर पश्चातापमे ववश्वकप फुटबॉलक आयोजन \nलेल जे स्टेवडयम बनेलक तकर नाम अजटेक स्टेवडयम रिलक।  \nडेनमाकणक शब्दकोष बड ववस्तृत िै, प्रायः २३ वोल्यूम सँ बेशीमे िै,  \nआप्रवासी प्रायः ओकर नागररकता लेल लै जाएबला परीक्षामे डेवनस भाषामे  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअनुत्तीणण भऽ जाइ िछि, एकटा मवहला जे डेवनससँ वववाह क े ने रहछि हुनकर \nबच्चा डेनमाकणक नागररक भऽ गेल मुदा ओ कहलखन्ह जे भाषा पेपर बड्ड कदठन \nिै, डेवनस सेहो ओइमे अनुत्तीणण भऽ जाइ िछि, जनसांख्या वा क्षेत्रफलक िोट \nरहब डेवनस वोकाबुलेरी लेल हावनकारक नै भेलै।  \n  \nसावहत्यकक मूल सरोकार अछि ववषय -वस्तुसँ। मुदा शब्दक अकाल जँ \nसावहत्यकारेक मध्य रहत तँ ओ की सांप्रेषण करताह, ववषय-वस्तुक ेँ  कोना \nफररिा पेताह। जे हाल वहन्दी सावहत्यक अछि सएह मैछिलीक भऽ जाएत। \nशब्दावलीक ग्राह्यता नेवटव स्पीकरक गाममे बाजल जाएबला शब्दावली \nवनधाणररत करत, सांस्कृछतसँ दूर प्रवासी द्वारा बाजल जाएबला शब्दावली नै। \nशब्दावलीक ग्राह्यता नेवटव स्पीकरक गाममे बाजल जाएबला शब्दावली \nवनधाणररत करत, आ जँ सांस्कृछतसँ कटल प्रवासी द्वारा बाजल शब्दावलीक ेँ \nआधारभूत बनाएब तँ नीक सावहत्य कोवि कऽ वनकालल बुझाएत आ गोलैसी \nआधाररत समीक्षकक समीजक्षत सावहत्य नेचुरल बुझाएत।  \nशास्त्रीय अनुशासन लेिक लेल अछि,  पाठक लेल नै। लेिक जँ गजल , \nरोला , दोहा , कुण्डभलया शास्त्रीय आधारपर भलिताह तिने पाठकक ेँ  नीक \nलगतै , जँ लेिक मेहनछतसँ दूर भगताह तँ सावहत्त्यक पाठकीयता घटत। \nशास्त्रक बान्ह तोिबाक ववछध सेहो शास्त्रक मध्य िैक, साववत्री मांत्र जँ \nशास्त्रीय कट्टरतासँ देिी तँ ओ गायत्री िन्दमे नै िै, मुदा हम सभ ओकरा \nगायत्रीमे मानै िी कारण गणना पुरेबालेल स्वः क ेँ  सुवः कएल गेलै।  \n  \nदरभांगाक मजहर इमामक ेँ \"वपिले मौसम का फूल\"पर उदूण लेल सावहत्य \nअकादेमी पुरस्कार देल गेल। ऐ सांग्रहमे गजल (बहरयुक्त) ५५ टा आ आजाद \nगजल (बे -बहर) ३ टा िै, मुदा पाठक हुनका गजल लेल मोन रािने िखन्ह , \nओकरा मतलब नै िै जे, जे गजल ओकरा नीक लगलै से बहरमे िै वा नै ,   विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 7 \nओकरा तँ नीक लगलै। आ की ई सांयोग िी जे बहरयुक्त गजले ओकरा नीक \nलगलै ? मजहर इमामक ेँ  उदूण सावहत्य आजाद गजलक ेँ  स्िावपत क े वनहारक \nरूपमे मोन रिने अछि। \n  \nलेिकक आइवडयोलोजी पावनमे नून सन हेबाक चाही , पावनमे तेल सन नै आ \nऐपर हम पवहनवहयो भलिने िी। यात्री आ धूमक े तुक ेँ  कम्यूवनस्ट पाटीक \nसाोंगरक आवश्यकता पिलखन्ह कारण वामपांि “नीक सेन्ट” आ “वडजाइनर \nवीयर”क भाँछत वहनका सभ लेल फ ै शन िल , से बलचनमा काांग्रेस आ \nसमाजवादी पाटीसँ हटलाक बाद कम्यूवनस्ट आ लालझांडामे सभ समस्याक \nसमाधान तक ै ए, ओकरा यात्रीजी सभ समाधान ओइमे दै िछिन्ह।  धूमक े तुक \nपात्र लेल सेहो लाल झांडा लक्षमण बूटी अछि। मुदा ई लोकवन कम्यूवनस्ट \nमूवमेन्टसँ -फ ै शनक अछतररक्त- जुिल नै िछि तेँ वहनकर सावहत्यमे \nआइवडयोलोजी तेल सन सह सह करैए। आब आउ चतुरानन्द छमश्र आ \nजगदीश प्रसाद मण्डलक मैछिली सावहत्यपर। चतुरानन्द छमश्रक उपन्यासमे \nवा जगदीश प्रसाद मण्डलक मैछिली सावहत्यमे कतौ लालझांडा वा कम्यूवनस्ट \nपाटीक चचण अहाँ देिने िी? एतए जे भेटत से अछि असल वामपांिी द्वन्द्वात्मक \nपद्धछत, जीवनपर ववश्वास , माने आइवडयोलोजी नूनसन छमलल। आ की ई \nमात्र सांयोग अछि जे चतुरानन्द छमश्र जीवनक प्रारम्भमे सावहत्य भलिै िछि \nआ जगदीश प्रसाद मण्डल जीवनक उत्तराधणमे , अन्न्तम क े स ितम भेलाक \nबाद ? जगदीश प्रसाद मण्डलक गाम बेरमाक जमीन्दार ठाकुर जी हमर \nवपतयौत भाइक ेँ  कहलखिन्ह जे जगदीश प्रसाद मण्डल सत्य हररश्चन्द्र िछि, \nहमर गामक गौरव िछि। आ से तिन, जिन जगदीश प्रसाद मण्डल \nकम्यूवनस्ट मूवमेन्टक नेतृत्व क े लखन्ह दसो बेर जेल गेलाह,  क े स हुनक े  सभसँ \nलिलखन्ह आ तकर पररणाम भेल जे बेरमामे आइ दस बीघासँ पैघ जोत ककरो \nनै िै। आइयो ओ तीन बजे उदठ कऽ वडवबया लेस कऽ मैछिली सावहत्य भलिै  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिछि आ हुनकर बेटा हुनका आइ धरर भलिैत नै देिने िछिन्ह, जे किन ओ \nभलिै िछि, भोगेन्द्र झाक नेतृत्वमे ओ प्रण लेने रहछि जे जिन बाजब , सभ \nमैछिलीमे बाजब। से हुनकर बेटा हुनका मैछिलीक अछतररक्त दोसर भाषा \nबजैत नै सुनने िछिन्ह। आ सएह कारण अछि जे हुनकर ववषय-वस्तु नवीन \nहोइत अछि, हुनकर शब्दावली नेवटव स्पीकरक शब्दावली अछि , जे ओइ \nववषय-वस्तुक ेँ  फररिेबामे सफल होइत अछि आ आवश्यक अछि। हुनकर \nलोक , हुनकर गाि-बृच्छ , हुनकर फूलपात , हुनकर िेत िभलहान असल \nअछि, जमीनी अछि, पतालसँ कोवि कऽ वनकालल नै। आ हुनकासँ प्रेरणा \nलऽ प्रवासमे रहवनहार नव सावहत्यकार मैछिली भलिबासँ पवहने छमछिलाक \nइछतहास-भूगोल आ सांस्कृछतक ज्ञान प्राप्त करिु, तिने हुनकर सावहत्य \nफराक भऽ सकतखन्ह।  \nबेरमाक ठाकुरजी सन लोकक ववचार हमरा लेल बेशी महत्व रािैए ,बवनस्पत \nगोलैसी क े वनहार सावहत्यकारक/ समीक्षकक जजनकर आयाछतत \nशब्दावलीबला सावहत्य कोना मैछिली पाठक घटेलक ै; आ िाँटी शब्दावली \nकोना मैछिली सावहत्यक स्तर ऊ ँ च क े लक ै, आ पाठक बढ़ेलक ै, ई आब \nककरोसँ नुकाएल नै अछि। \n  \nउपन्यास लेल दू-दू बेर बूकर पुरस्कार आ सावहत्यक लेल नोबल पुरस्कारसँ \nसम्मावनत जॉन मैक्सवेल कुट्सी भाषाक सन्दभणमे कहने रहछि जे अफ्रीकान्स \nआ अांग्रेजी भाषाक दद्वभावषया माहौलमे हुनकर अांग्रेजी लेिन हुनका लेल \nबहुत रास सांप्रेषण सम्बन्धी समस्या सोझाँ अनैत िल। ओ अफ्रीकान्ससँ \nअांग्रेजीमे तकर प्रछतकार स्वरूप ढेर रास अनुवाद क े लखन्ह। मुदा मैछिलीक \nसावहत्य अकादेमी पुरस्कार ववज ेता (आ वकिु ऐ पुरस्कार ल ेल  ल ल ाइत \nआकाांक्षी लोकवन), जे तिाकछित सावहत्यकार लोकवन िछि, से जइ प्रकारेँ \nमैछिली आ वहन्दी दुनूक डोरी पकवि माहौल िराप करबामे लागल िछि, से  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 9 \nज ॉन मैक्सवेल  कुट्सीसँ वकिु भशक्षा ग्रहण  करताह , से मात्र आशा कऽ सक ै  \nिी। \nअमेररकामे ३५० शब्दक अांग्रेजीक \"हाइ प्रेक्वेन्सी\" आ ३५०० \"बेभसक वडण \nभलस्ट\" हाइ स्कूलक िात्र लेल िै जे क्रमशः कॉलेज आ ग्रेजुएट स्कूल \n(ओतए पोस्ट ग्रेजुएटक ेँ  ग्रेजुएट स्कूल कहल जाइ िै) धरर पहुँचलापर दुगुना \n(गएर भाषा फ े कल्टीक िात्र लेल) भऽ जाइ िै। सावहत्यक ववद्यािी/ \nसावहत्यकार लेल ऐ सँ दस गुणा अपेजक्षत होइत अछि। वहन्दीमे -अपवाद \nस्वरूप आांचभलक पोिी िोवि- वहन्दीक कवव आ उपन्यासकार अठमा वगणक \n२००० शब्दक शब्दावलीसँ सावहत्य (पद्य, उपन्यास) रचै िछि आ मैछिलीक \nवकिु सावहत्यकार ऐ बेभसक २००० शब्दक वडण भल स्टकेँ मैछिल ीमे आयात \nकरए चाहै िछि, आ ओतबे धरर सीछमत रहए चाहै िछि, जिन जापानी \nअल्फाबेटक चेन्ह ५०० धरर पहुँछच जाइ िै। \nिद्म मानकीकरण: एकटा िास जाछतवादी स्कूलक ववचारक ेँ प्रश्रय देलाक \nपररणाम , जे एकाध वकताब सी.आइ.आइ.एल. मैछिलीमे वनकाललक अछि \nआ जइ तरहेँ ओकर मानकीकरण प्रोजेक्ट सालक सालसँ वबना पररणामक \nचभल रहल िै।  \nअसल मानकीकरण: छमछिलाक सभ क्षेत्रक सभ जाछतक बाजल जाएबला \nमैछिलीक आधारपर गहन ववचार ववमशणसँ बनाओल मानकीकृत मैछिली। \n \nबेनीपुरीक \"अम्बापाली\" नाटक वहन्दीमे िै , एन.सी.ई.आर.टी. ओकरा \nस्कूलक पाठ्यक्रममे लगेलक मुदा सम्पादक कहलखन्ह जे \"वक्रया ’है’ क \nअनुपस्स्िछत\" जेना \"वह जा रहा\",  बेनीपुरीपर स्िानीय क्षेत्रक प्रभावक \nपररणाम अछि आ तेँ सम्पादक मण्डल ओकर ऐछतहाभसकताक ेँ  देिैत स्कूली \nपाठ्यक्रममे रहलाक बादो ओकरा सम्पाददत नै कऽ रहल अछि। \nजगदीश प्रसाद मण्डलक दीघण किा शम्भूदास आएल अछि , ओकर दोसर  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपारा देिल   जाए:- “जवह ना बाध-वोनक ओहन परती जइपर कवह यो हर -\nकोदारर  नै चलल सुखि -सुखि गाि ि-ववररि िभस उसर भऽ जाइत , ओइ \nपरतीपर या तँ छचिै-चुनमुनीक माध् यमसँ वा हवा-पावनक माध् यमसँ अनेरूआ \nफूल -फिक गाि जनछम रौद -वसात , पावन-पािर, अन् हर-ववहावि सवह अपन \nजुआनी पावब िाती िोभल बाट-बटोहीक ेँ  अपन मीठ सुआदसँ तृिप् त करैत \nतवहना जमुना नदीक तटपर शांभूदासक जन् म बटाइ-वकसान पररवारमे \nभेलवन ।” \nकी एतए “जाइत” \"करैत\" क बाद अछि देब आवश्यक िैक? \n \nससद्धान्दत आ प्रयोग : से जाैँ गहींर नजररसँ देिब तँ लागत जे उपन्यासकारक \nकृछत ओवह समएक वाद आ दृछष्टकोणक ेँ  सांग लऽ कऽ चलबाक प्रयास अछि। \nमुदा भसद्धान्तसँ प्रयोगक क्रममे वकिु ववशेषता स्वयमेव आवब ज ाइ िै। तवहना \nमैछिली उपन्यासक सेहो स्स्िछत अछि। रमानन्द रेणुक उपन्यासमे ई तथ्य \nभशल्पमे स्पष्ट रूपसँ देखि सक ै  िी। भलली रे अपन कलमक धारसँ जेना अपन \nलग -पासक घटनाक, समाजक , राज नीछतक वण णन करै िछि से अद्भुत तँ \nअछिये अांग्रेजी उपन्यास सभसँ एक डेग आगाँ जाइत अछि। लभलत, यात्री \nआ धूमक े तु आर्ििंक आ सामाजजक समस्याक ेँ  सोझाँ रिैत िछि, आ ओवह \nक्रममे कोनो तथ्यक ेँ  कोनो रूपेँ नुकबैत नै िछि। साक ेतानन्द बावढ़क \nसमस्याक ेँ  सोझाँ रिै िछि। हररमोहन झा अपन शैलीमे अांग्रेजी सावहत्यक \nधारक ेँ  बहबैत िछि आ नायक द्वारा नाछयकाक ेँ  देल पढाइक भसलेबसमे सेहो \nई तथ्य सोझाँ अनैत िछि। चतुरानन छमश्र आ जगदीश प्रसाद मांडल कम्यूवनस्ट \nआन्दोलनसँ जुिल िछि , प्रायोवगक रूपमे, पाटी स्तरपर, मुदा वहनकर दुनू \nगोटेक उपन्यास देिला उत्तर हमरा ई कहबामे कनेको कष्ट नै होइत अछि जे \nजावह रूपमे यात्री आ धूमक े तु माक्सणवादक बैशािी लऽ उपन्यासक ेँ  ठाढ़ करै \nिछि तकर बेगरता एवह दुनू उपन्यासकारक ेँ  नै बुझना जाइत िखन्ह।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 11 \nमाक्सणवादक असल अिण वहनक े  दुनूक रचनामे भेटत। कतौ पाटीक नाम वा \nववचारधाराक चचण नै मुदा जे असल डायलेस्क्टकल मैटेररयभलज्म िैक तकर \nपवहचान , जजनगीक महत्वपर ववश्वास , द्वन्दात्मक पद्धछतक प्रयोग आ ई तिने \nसम्भव होएत जिन लेिक दास क ै वपटल सवहत माक्सणवादक गहन अध्ययन \nकरत। \n \nसभ जीववत भाषामे सभसँ बेसी रचना उपन्यासक होइत िै मुदा मैछिलीमे \nसभसँ कम उपन्यास भलिल जाइत अछि। जावह रूपमे अांग्रेजी भशक्षा आ \nसावहत्यक अध्ययन कऽ मैछिली सावहत्यमे आओल नव पीढ़ीक सांख्या बढ़त, \nमैछिली सावहत्य अपन सामाजजक - आर्ििंक- राजनैछतक आ साांस्कृछतक \nअांतदृणछष्टक ववकास कऽ सकत। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३७९ पर वटप्पणी \nअंक ३७९ पर वटप्पणी \n \nआशीर् अनचिन्दहार \n \nवकशन कारीगर क े र लगातार ववदेहपर सवक्रयता नीक अछि। कुमार मनोज \nकाश्यपजीक लघुकिा नीक रहल। बटोहीजीसँ आर सांस्मरण क े र आस अछि। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 13 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द लाल कणण - गीता माहात्म्य (आगाँ) \n२.२.आकाांक्षा कणण-सुांदरता \n२.३.लालदेव कामत -रुसल प्रकृछत/ हमरा वबनु जगत सुन्ना िै: पाठकीय \nप्रछतभिया/ समकालीन मैछिली सावहत्य कवव: कवपलेश्वर राउत/ नांद ववलास \nजीक किा यात्रा शुरू/ पोिी चचाण मादों वटपण्णी: बेचन ठाकुर/ मजणपद्म \nजीक शताब्दीक बाद/ पररचय - प्रकाश : एक पररशीलन/ आकषणण : ढ़ाई \nआिर प्रेम का \n२.४.वनमणला कणण - अत्ग्न भशिा (िेप-२९) \n२.५.कुन्दन कणण - बीहवन किा- तपणण  \n२.६.कुमार मनोज कश्यप- लघुकिा-ओ सत्ते बताह िल \n२.७.रबीन्दर नारायण  छमश्र-ठेहा परक मौलाएल गाि (उपन्यास)- धारावावहक  \n२.८.वकशन कारीगर-चोरनुकबा गाोंसाई (हास्य कटाक्ष) \n  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१.परमानन्द लाल कणण - गीता माहात्म्य (आगाँ) \n \n \n विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 15 \n \n \n \n \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 17 \n२.२.आकाांक्षा कणण-सुांदरता \n \nआकांक्षा कणष \nस ुंद र ता \n \nसुांदरता की िी?......की िाली बाहरी सौन्दयण क े  िूबसूरती कहल जा सक ै त \nअछि? की िाली देहक उज्जर रांग सुांदरता िी? यदद नारी अपन शरीर क े  \nवकिु आभ ूषण  सां सजा क अपन श्रृांगार करै िछिन, \nतां िाली यैह सुांदरता िी? \n \nनै, सुांदरता क े वल बाहरी साज सज्जा टा नै वरण मन आांतररक ववचार िी \nमन क सुांदरता असली सुांदरता िी \nसूरत नै सीरत नीक हेबाक चाही \nएहन कतेको बात सुनैत आएल िी अपना सब एवह समाज से \n \nयैह समाज िी, जे सीिबैत अइि लोक क कुचेष्टा नै करी लोक क े  देहक \nबदसूरती पर नै हांसी शरीरक अपांगता पर नै हांसी वरन ओवह मनुष्य सां \nसहानुभूछत राखि जे शारीररक रूप सां अपांग िैि लाचार और बेबस िैि, \nसमाज सां सीिने िी एते नीक बात \n \n 18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतिन फ े र यैह समाज वकयाई बात क े  वबसैर जाइ िै जिन वकयो क े करो \nअपांगता पर हांसैत िैि, जिन कोनो लिकी क े  दैवहक शोषण होइत अछि \n,जिन कोनो कन्या क े  वववाह होइत अछि बेर बेर देिने िी, इ समाज अपने \nबात वबसैर जाइत अइि लिकी क े  रांग कम िै, कद िोट िै एहन कतेको \nनुस्ि वनकालल जाइत िै \nओवह लिकी क े  हीन भावना सां ग्रभसत क देल जाइ िै ओकर कोनो हुनर क े \nवकि मोल नै रवह जाइत अइि \n \nवकया अछि एहन इ समाज ? \n \nएतेक महान और दाशणवनक ववचार रािै बला इ समाज वकया अइि एहन..? \n \nएतेक क्रूर, एतेक वनमणम समाज क वहस्सा िी हम | वास्तव मों समाजक \nववचारधारा अपांग अइि क े वल पैघ पैघ बात क सक ै  ये इ समाज \n \nवकया वबसैर जाइत अइि इ समाज क े करो मनक सुांदरता देिनाइ,क े करो \nसीरत देिनाइ, \nरूप रांग सां बढी क बात क सक ै  अइि तां ओवह सां ऊपर बवढ काज वकये नै \nसमाजक एतेक क्रूर और अपांग मानभसकता इ सोचै पर मजबूर करैत अछि जे \nवास्तववक सुांदरता की िी?.. \n  \nऐ रिनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 19 \n२.३.लालदेव कामत -रुसल प्रकृछत/ हमरा वबनु जगत सुन्ना िै: पाठकीय \nप्रछतभिया/ समकालीन मैछिली सावहत्य कवव: कवपलेश्वर राउत/ नांद ववलास \nजीक किा यात्रा शुरू/ पोिी चचाण मादों वटपण्णी: बेचन ठाकुर/ मजणपद्म \nजीक शताब्दीक बाद/ पररचय - प्रकाश : एक पररशीलन/ आकषणण : ढ़ाई \nआिर प्रेम का \n \nलालदेि कामत -रु स ल प्रकृ चत/ ह मर ा वबन ु जगत स ुन्दन ा छै: पाठकीय \nप्रचतविया/ समकालीन मैचथली सावहत्य कवि: कवपलेश्वर राउत/ नंद \nविलास  जीक कथा यार ा शुरू / पोथी ििाष मादें वटपण्ण ी: बेिन  ठाकु र / \nमणणपद्म जीक शताब्दीक बाद/ पररिय - प्रकाश : एक पररशीलन/ \nआकर्षण : ढाई आखर प्रेम का \n \n \n \n \n 20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१ \nरु स ल प्रकृ चत \n \n \nपल्लवी प्रकाशन वनमणली सँ २०२२ ई० मे डा  ० शुभ कुमार वणणवाल जीक \n१५३ पृष्ठक काव्य सांग्रहक े  पोिी \" रुसल प्रकृछत\" बहराएल य। ऐवह मैछिली \nसावहत्य पोिीमे ६१ कववता 'क समुह अछि, जावहक वकमत ३०० टाका \nवनधाणररत िै। सद्यप्रकाभशत ई पोिी श्री वणणवाल जीक दोसर समुच्य िी। एवह \nसँ पवहलुका पोिी 'बदलैत गाम ' मे जावह महानुभावक े  मनोदगार िपल \nिलखन्ह से ' रुसल प्रकृछत ' पोिीमे सेहो फ े र सँ जमल िछि। नवोददत कवव \nजीक  कववता अध्ययन मनन करैत पाठक वगणक ेँ  िूब नीक सुहाएत। हम तँ \nएवहमे सँ वकिु कववताक ववषयमे आ एवहक उपयोवगता सांबांधी तथ्य केँ एक \nतटस्ि राजनीछतक वहस्सा बुझैत रस्सास्वादन क े लहुँ। यिा -: \n विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 21 \nववश्वकमाण पूजा शुभ ददन आई \nजन्म 'मोदी ' गुण बान यौ ; \nअद्भुत प्रछतभ ा भ ारती नांदन \nववश्वमे प्रिम स्िान यौ।......,. \nदोसर कववताक पाँछत द्रष्टव्य -: \n......... इचना पोठी चाभल ददअय  \nओ रेहुक भसर ववषाय; \nकहबी क ेँ  चररतािण करैत \nमनरोगी बनल कसाय, \nवफरेशान सब भागय प्रवासी \nिोवि - िावि आँखि नम। \nवहन्दू - मुक्स्लम - भसि - ईसाई \nभाइ जगतमे सुन्दरतम।.................  \nआरो वकि कववताक एहन पाँछत रचल गेल िखन्ह -: \n....... कचरा ,गन्दगी ,दुवषत हवा सांग \nजल प्रदुवषत ध्ववन सगर; \nलापरवाही िोवि समपणण  \nजन चेतना सभ स्तर \nस्वागत योग्य डेग सरकारक \nसबहक चाही ध्यान यौ। \nअटल छमशन अमृत सरकारी \nकाया कल्प वनदान यौ।.......... \nलगातार तीन तलाक़ कवहकय मुक्स्लम समाज मवहला क ेँ  बराबररक हक \nवहन्दुस्तानमे नै दैत रहय, से सुप्रीम कोटण 'क सांवैधावनक फ ैसला सँ धमणक \nठेक े दार सभ भक्क दय अवाक ्  रवह गेलैक हन्। ऐछतहाभसक वनणणय'क आब  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nव्यापक असैर वहन्द वतनमे नव जागृछत रूपमे जनमानस देित। कवव जी \nकववतामे पाांछत गढ़लवन अछि -: \nमवहला सशक्क्तकरण देशमे  \nसफल फ ै सला बनत छमसाल; \nतीन तलाक़ सँ मुक्त भारत \nमुक्स्लम स्त्री सभ िुशहाल। \nओना प्रस्तुत पोिीमे कतेको अन्य कववता यिा -: \nस्वागत आगत नव बरिक, आयल ददवस वबहार , छमछिलाक पावन शहर \nमधुबनी, जग जाहीर छमछिलाक दरभांगा, भारतीय सांववधान ददवस, मतदाता \nजागरूकता ददवस , योग ददवस , शुभारम्भ शुभ िेल ददवस पर , छतलासांकाछत \nपाववन अछि पावन, पावन भरदुछतया त्योहार , जल जीवन -हररयाली , समृध्द \nिेती बाट कल्याण , एक मई मजदूर ददवस , अवडग वहमालय , मौसमी ववपदा, \nबहैत नदी अतुल्य वनछध, आयल भूकम्प , रुभसगेल िछि प्रकृछत रानी, वहन्द \nसबल गणतांत्र, पन्द्रह अगस्त शुभ आह्वान, माय भारती क ेँ  वन्दन -चन्दन , \nक ां दर्पिं घाट, जभलयाांवाला बाग काण्ड , कारवगल ववजय ददवस , इछतहासक \nपन्नामे समेटल, ओवहना नँय आजाद भेलहुँ हम , माइ भारती क े र पुत्र अमर, \nनाम शहीद एक दीप जराबी , पीठमे िुरी भ ाोंकल  पाक, नरक धरा क े र \nपावकस्तान, ददल भारत वषणक डोलल..... सूरज चाांद रहत , सीमा लागल \nतनातनी ए, नांय जावन कोन रोग एलैए, घरे मों रवहयौ , वायरस कोरोना , सिक \nकात जे नेना भुटका, बीज घृणा क े र, अहाां मीत िी हमर, नव बरि शुभ हो , \nछमछिला मिान पवहचान यौ: आदद मे सोछतयामी शैलीमे कववता ववधा बढ़ \nसौष्ठव भेल िखन्ह। कववक पररचय सेहो काव्यात्मक अभभव्यक्क्त वहनक रचना \nसराबोर कयने िै । \nयिा -: शुभ कुमार वणणवाल हमर नाम !  \nछमछिलाददप छमछिला मध्य गाम  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 23 \nमातु स्वगीया मुनचुन देवी \nतात साक े ती लिन दास सुनाम । \nपाँच नवांबर ,सांतावन जन्म \nवबहार प्रान्त मधुबनी छमछिला \nसुन्दर नगर प्रोफ े ससण कालोनी \nशुभ अांगना पावन ववमला \nकाभलदास ववधापछत साइांस \nकालेज उच्चैठ बेनीपट्टी  \nपद प्रधानाचायण सुशोभभत  \nउच्चैठ वाभसनी माँ भगवती ।...... \nवहनक रच ना हृदय केर गहींरपन कँ िुबैत िैक । कववताक भ ाव मानवके \nकल्याण मागण लेल एक नव सांदेश दैत अछि । मैछिली सावहत्यक अक्षय भांडार \nक ेँ  आरो भरबामे वहनक योगदान स्मरणीय रहत । यद्यवप सावहत्य तँ राजनीछत \nसँ दुर समाजनीछतक लगपास रहैि । पोिीमे भक्क्त पक्षक आ अध्यात्त्मक \nकाव्य सेहो पढैै़त मनके स्स्ितप्रज्ञ भ     ज ेबा ल ेल  बाध्य करैत अछि । द्रष्टव्य \nपाँछत -: \nचण्डी , उमा, श्यामा, काली , \nरमा , राछधक े, शेरा वाली  \nमुांबा, पटना, दुगाण ,भापन  \nभव्य , भवानी माई । \nजय अम्बे ब्रह्माणी माई जय अम्बे..... \nएवह तरहेँ भशषणक - सभ साल मनाबछि वक्रसमस,काशी तीिण स्िान यौ , \nववजयादशमी भारत वषणक , धन्य धन्य अयोध्या नगरी, पावणती -भशव जीक \nआराध सलहेस िछि ववद्यमानयौ ना,ई अराधना जल - फल सूयणक , लोरीक \nगािा पुरान यौ, हे पवन पुत्र हे 'अभभनन्दन ' आओर नौ रूप आई दुगाण क े ! मे  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nधार्मिंक वातावरण  अक्षुण् ण  रािल  गेल  या मूल तः ई काव्य सांग्रह अपना \nनामक असर प्रकृछत मों य।मुलत: ई काव्य सांग्रह अपना नामक असर प्रकृछत \nमे व्याप्त समस्या ददश सांक े त करबामे समिण भेल बुझाइि । एवह धराधाम मे \nप्राकृछतक रूप सँ जे पयाणवरणीय सांकट उत्पन्न भेलैक, तकर दुष्पररणाम \nभोगय लेल सकल चराचर मे मानबक सांग - सांग पशु-पक्षी जलीय जीव - \nजन्तु आ पेि -पौध आई आक्रान्त भऽ उठल िैक । प्रकृछतक सांग जे वनवाणध \nगछतये अवनयछमतता बरतल गेल आ दोहण - शोषण आरम्भ भेल से वैज्ञावनक \nवातावरण वनमाणणमे अवरोधक साववत भेलैक अछि । कववजीक छचन्ता  तावह \nसांदभणमे अनेकानेक पहलू पर सम्यक रुपेँ भेलवन अछि । कववजीक छचन्ता \nतावह सांदभणमे अनेकानेक पहलू पर सम्यक रुपेँ भेलवन अछि । एकटा अपील \nसमाज लेल ऐ पोिी माध्यमसँ सांदेश रूपेँ देल हन, जावह सँ मानव सम्हरर \nजाई आ अनन्त सुगमता लेल अपना जनैत ववशेष पररयास सँ रूसल प्रकृछत \nक ेँ  बचा ली । \nकवववर वणणवाला जी मगन भ    रूसल प्रकृछतमे गबैत िछि- \nअछि जरूरी गाि लगाबी \nप्रकृछतक अनुरूप ववकास \nरूसल प्रकृछत क ेँ  सभ मनाबी \nबसुन्धरा प्राजणक आवास । \n \n२ \nह मर ा वबन ु जगत स ुन्दन ा छै: पाठकीय प्रचतविया \n \nकमलाक कल -कल धारा आ शोकनदी 'कोसी 'सँ ग्रसीत छतलयुगाक तट पर \nअवस्स्ित रसुआर(सुपौल)गाममे पवहलौ मैछिलीक लेिक ववद्वान भेल रहछि \nजे दरभांगाक प्रवासी भ ' गेलाह। ओवहठामक समरजीत कुमारक े  सेहो  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 25 \nमैछिभलक रचना कोशी सांदेश मों देिने रही। \nमुद्दा ई नवह बुझल रहय जे मवहसबारक होंरमे आ वकसानाों बीच हेरायल श्रीराम \nदेव मांडल 'झारुदार ' िछि,जजनक काव्य रचनावभलक मैछिली पोिी\"हमरा \nवबनु जगत सुन्ना िै\" श्रुछत प्रकाशन ददल्ली सँ२०१२मे प्रकाभशत भेल िैक। \nसद्यप्रकाभशत एवह पोिीमे१२८टा पन्ना,जकर दाम २५०टाका य।से पढबाक \nअवसर आई भेटल अछि।आठटा पाठ एवह सांग्रहमे पाठक क ेँ  भेटत। \nसुपररछचत झारु नव ववधाक सावहत्य सृजक श्री रामदेव झारुदार जीक े  एवह \nपोिीक ेँ  पढलासँ ई स्पष्ट होइि ई एकटा सांजीदा हस्ताक्षर िछि जे अपन \nभूछमका बढ़ छचकन जेकाँ वनवाणह क े लाह हन्।अपना रचनावली क ेँ  ओ दोहाक \nज गह झ ाि़ु कहल वन अछि। हुनके अनुसारे एवह वबहार आ छमछिल ा मेँ वतणमान \nमेजे ववकटता िैक,तकर सुधार समयसँ होय जावहसँ सम्पूणण भारतमे सांदेश \nजेतैक ।एक तरहेँ पुरान आख्यानक े  सम्यक सीमामे लोकभावना जागृत भए \nसुन्नर बनय आ जे समस्या सब जकरल िै तकर समाधान सेहो अपना \nमनोभाव क ेँ कलमक रफ्तार दए वनिारलवन अछि। हुनका प्रछत दुगाणनन्द \nमांडल कहैत िछि झारुदार जी आश्वस्त िछि जे ग्रामांचल सँ नगरधरर लोक \nसुसांस्कृत दांगे मानवीय पक्षधरता बनय, अपना झारू - ििरा आ बारहवन सँ \nसावहत्य मों जमल गन्दगी क े  सेहो बहाररसुहारर स्वच्छ करयमों आगू अयलाह \nआ वहनक गेयात्मक मांचीय काव्यधारा मीठगर क ां ठ सँ बहरायल छमछिलाक \nआवाज  िी। वहना वकिु पाांछत द्रष्टव्य अछिः- \nजागु बाबु आबु आगु \nजीया पर करु ववचार यौ  \nक े ना जीयब की प्रदुषण मों \nश्रृजनहार बेमार यौ। \nभू जल वायु ध्ववन प्रदुषण  \nदुःि दुवनयाँमे अपार यौ  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nक े ना बाांचब ऐ काल गाल सँ..... \n.दोसर एकटा पुरनका गीतक-ः \nलोभी लालची राज करै िै  \nफुहर गाल बजाबै िै \nलुवट -लुवट बोली जनताक ेँ  \nअप्पन घर सजाबै िै। \nपग-पग पसरल हेरा-फ े री \nकाम िै काला मुांह िै गोरी \nकाला धन पर उतरा पाभलसी..... \n..दारू रामायण सँ -= \nपवहले वांदना गुरु चरण मे, \nदुजे चरण शांकर भगवान।  \nदूनूठाम चरण कहीं क े र नीचाां, \nस्वीकारु शत् शत् प्रणाम।। \nझारूदारजीक रचनाभशलताक तेज आरो पररष्कार होयत से हमरा पूणण आश \nजगैत य।एवह पोिीक पछिला कमर पर सावहत्यकार गजेन्द्र ठाकुर जीक \nवहनका मादों अभभमत िपल िैक। \n \n३ \nसमकालीन मैचथली सावहत्य कवि: कवपलेश्वर राउत \n \nलगधक एक दशक सँ कववता क्षेत्रमे सुनल चर्चिंत नाम अछि-श्री कवपलेश्वर \nराउत।वहना जन्म 30 अप्रैल 1952क ेँ स्व0रामस्वरूप रावत आ स्व 0ज्ञानी \nदेवीक घर ग्राम बेरमा प्रिांड लिनौर भाया तमुररया जजला मधुबनीमे \nभेलवन।अन्तर स्नातक कला उत्तीणण श्री राउत जीक ेँ  दादाजी स्व0चौधरी राउत  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 27 \nआ दादी झझिंगुरी देवीसँ बहुत दुलार भेटलैन। पत्नी स्व0 लालदाई देवी आ पुत्र \nलालकुमार , रामानन्द प्रसाद आ श्याम प्रसाद सँ सतत् भसनेह रहलैन \nअछि।मूलत:कववजी किाकार िैि।वहनक मैछिलीमे \"उलहन\"आ \nपुननणवा 'किा-सांग्रह' प्रकाभशत भेल िैन।सद्मप्रकाभशत\"पांचदीप\"कववता \nसांग्रह २०१८ई०मे पल्लवी प्रकाशन,वनमणली सँ७८पृष्टक पोिी िवप चुकल िखन्ह \n,जावहक वकमत १५०टाका िैक।एवह मैछिली काव्य सांग्रह मेँ २८ टा नव \nकववताक े  स्िान देल गेलैक। जावहमे २३क्रम पर पांचदीप भशषणक कववता िपल \nिैक। एवह पोिीक उपयोवगता पाठक बूझय आ प्रकाशन सँ मँगाकय पढय, \nतावह लेल पोछिक रूपसज्जा पाांच ददयारर टेमी जरैत िवव आकर्षिंत करैत \nिैक।क्क्लक बारे मों समालोचक डा०भशवकुमार प्रसाद जी कहैत िछि-\n\"छमछिलाांचल क े  घर आांगन ,दुरा -दरवाजा , चुस्ल्ह -छचनवाइर , बान्ह-आरर, \nकलम -गािी, पोिरर -इनार आदद पर हँसैत-बसैत जजनगीक अन्हार-ईजोत , \nज्ञात-अज्ञात, दाँव -पोंच क े  बीच कटैत जीनगीक िोट-िोट अांश सँ वनखश्चत रुपे \nहमरा अपना सांगे-सांग ल जेबामे सक्षम िैक। कववजी आशु कववताक धारा मों \nरचना करैत अपना डगर क ेँ  सुगम करबामे सक्षम िछि। कववजी क ेँ  प्रािछमक \nस्तर क े  ववधािी लेल सेहो बहुत वकि लीि शेष िैवन, ताही प्रसांग भशव कुमार \nझा जीक अभभमत िैखन्ह नेना भुटका मों देभसल वयनाक प्रछत भसनेह जगायव \nआवश्यक अछि' ऐ लेल सावहत्य क े  समकालीन कवव क े  सजग रहय पडांतैक। \nकवपलेश्वर राउत जी प्रिमदीप लेभसक े  आ बेराबेरी पाँचो दीप जरबैत एक-\nएकटा समर्पिंत करैत गबैत िछि-: \nप्रिमदीप पांच भौछतक... जीवक \nवनमाणन कइ जलचर , िलचर नभचरक  \nजे वनमाणण क ेलवन  \nएक दीप छतनका लेल। \nएवह तरहेँ दोसर दीप बीर बाँकुरा क ेँ  जे अपन भसमापर उसरैग  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसदी ,गमी,बरसात ,झाँट -वबहाविक सामना कइ देशक रक्षा करै िछि। तेसर \nदीप ओइ महापुरुष क ेँ  जे शीत-रौद ,पावन-वबहाविक े  सहैत अन्नदाता वकसान \nले वकयाक ेँ  तँ ओ अपन जजनगी धरर उसरगने िैक। चारीम दीप ओइ बभलदानी \nशहीद क ेँ  जे अपन जान,आन-वान शानक चलैत देशक स्वाछधनता लेल हँसैत-\nहँसैत फाँसी पर चावढ़ गेलाह आ पाँचम दीप ओइ ब्रह्मस्वरूप रछचछयताक े  \nसृजनकताण , वैज्ञावनक क ेँ  जे ब्रह्मा बवन दुँवनयाक रछच-रछच हेरायल रास्ताक े \nदेिौलवन।वहनक पवहल कववताक (अपन भाषा) पाँछत देिू:- \nमाइक ओद्रमे जे भाषा भसिलक \nप्रदेश जा सभ वबसरलक।  \nगाम आवब काहे-कुहे बजैए  \nल ोक कहैत आब बडु बुझ ैए। \nअप्पन भाषा मैछिलीक ेँ  वबसरुजुवन। \n \n४ \nन ंद  विलास  जीक कथा यार ा शुरू  \n \nछमछिलाांचलक किा सावहत्यमों एकटा ध्रुवतारा सन िठक ै त नवकिाकारक \nनाम िीक नांद ववलास राय, जे अपन मौभलक प्रिम लघु किाक 'सिारी-\nपेटारी ' सांग्रह वषण 2013 ईस्वी मों पाठकक बीच श्रुछत प्रकाशन ददल्ली सँ \nआनलावन। हुनक दोसराों वबधामे डेग उठल अछि ; परांच किाकारक रूपे सगर \nराछतदीप जरय मांच पर कतेको अपन किाक पाठ क े यने िछि। वहनक मैछिली \nपोिी - िदठकडाला 36 कववताक काव्य सांग्रह पल्लवी प्रकाशनसँ 2018 मेँ \nिपल। तकरबाद ओवहसाल ओतयसँ भरदुछतया 9 टा किाक सांग्रह आ सद्य \nप्रकाभशत मरजादक भोज ' 13 किाक सांग्रह बहरेलैक हन।वहनक एकाांकी \nसांचयन 'बवहनपा ' सेहो प्रकाभशत भेल िैक। बहुचर्चिंत पोिी मरजादक भोज  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 29 \nक े र ववषय मों ववमशण कए रहल िी। श्री नन्द ववलास जीक मादे वरेण्य \nसावहत्यकार श्री गजोंद्र ठाकुर जी सेहो अपन मत प्रकट करैत कहने िछि-\nरायजीक कथ्य हुनक अिोस-पिोस िखन्ह। बहुत रास सांभावनाक े  नुक े ने रहैत \nपरसल गेल यिाणत कम रूछचगर नय। बेरमा+वनमणलीक पल्लवी प्रकाशन सँ \nवषण 2018 मों बहरायल किाक ई मैछिली पोिी पाठकक े  अपना किा \nमाध्यमसँ लगीचमे खिचैत य। सब किा प्रेरणादायक िै। आधुवनक जीवनक \nववसांगछत, कटुता आ गरीबीक नव फ ै शनक े  आँखियेने िैक। अमर-मदनक \nमैत्री कसौटी पर कसले िै तेँ कृष्ण सुदामाक छमत्रता मोन पवि जाईि। दहेज \nववरोधी किा ददव्या समाजक मांशा उजागरर क े ने िैक। \nसबसां भीआईपी गेस्टक रूपमे पस्त्नक समक्ष जेठभायक प्रछत उपजव \nअपनत्व सँ किा श्रेष्ठता देिाइतिैक। अपन-जाती जातीव्यवस्िाक कोढ़ पर \nचोट करैत िैक। इनारक पवनमे किाकार आदशणवादी तथ्य परसने िछि। हमर \nपस्त्नक मनोरि हमर लॉटरी वनकलल आ टेट्राहीरो गांभीर हास्य व्यांग पर \nआधाररत कॉलेज िेलवनहा रक वांशजक पोल िोलैत िैक , जे पाठकक े \nओतप्रोत करत। चभलतर काकाक ब्लड प्रेशर नपनामे किाकार पूणणरूपेण \nसमिण भेलाह अछि।एवह तरहे कटही सायवकलमे सुिाांत दशणन होयत। \nपाठकक े  भशक्षाक अांछतम उद्देश्य हम पापी िी किा पढैत आ मनन करैत काल \nपात्रक अहमन्यता प्रकट होयत रहत। ग्रामीण जीवनक बिपनक किा अछि-\nमरजादक भोज , जावहमे भाषा प्रवाहमयी आ स्वाद जीवांत िैक जे \nकन्यादानक अवसर पर ग्रामीण सांग बराछतक सामूवहक भोजनक व्युतपन ढ़ांगे \nदूनूठाम सारे - बहनोई आयोजजत करैत मरजाददत हेवाक चेष्टामे अहांग \nदेिेलवन अछि। रामबाबूक तेसर बेटी भारतीक ववयाहमे मरबा पर भोजनक \nववन्यासक चचण तँ अछिये जे पोिीक आवरण पृष्ठ पर सछचत्र िपल दृश्य तेँ \nभ ोज कों पािु िोियमे अगूएल ैक; हमरोमोन पवनिाय लागल । पृिक स्वाद \nसब अन्नपावनक सांग-सांग किाक रसगर सुआद पेएबाक लेल अवश्य पढ़ल  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजय ई मैछिलीक पोिी। अपना ददशसँ इहो कहब होयत जे वकमत 250 डूबत \nनहहिं। 125 पृष्टक एवह पोछिक ै  पढ़बाक जजबटपन क े र चलते कौिन लगीचाय \nजायत से िाह नवह चलत। जावह पृष्ठभूछम सँ किाकार लेिकीय काजमे \nउतरलाह से अपन बातमे वबस्तर सँ कवह देने िछि , तेँ बेसी वकिु कहबाक \nिगता नहहिं बुझाइि। ओना ई सांस्कृछत सँ जुटल भारत-नेपाल मों धूम मचेने \nिछि । आगूओ वहनक मेहनत रांग आनत आ पाठक बन्धूवान्धव लेल कोनो \nनव पोिी लोकार्पिंत होयत। \n \n५ \nपोथी ििाष मादें वटपण्ण ी: बेिन  ठाकु र  \n \nसुप्रभसद्ध नाटककार बेचन ठाकुर- चनौरागांज(मधुबनी)ववगत ३५शालसँ \nअभभनय क्षेत्रमे चर्चिंत िछि।छमछिला क े  बाहरो परीचय धररक े र वकनको \nमुँहताज नवह।वहनक भलिल श्रुछत प्रकाशन -ददल्लीक सद्यप्रकाभशत मैछिली \nपोिी'बाप भेल वपत्ती आ अछधकार'२०१२मेँ११९पृष्टक वनकलल,जकर दाम दू \nसय टाका िै।ऐ मैछिली सावहत्य पोिी मेँ दु वबधा अछि जे क्रमश:नाट्य आ \nएकाांकी रुपे अछि।श्री बेचन ठाकुर जीक दजणनाों नाटक ग्रामीण समाज देिने \nिछि, पढ़ने िछि आ मोन रिने होयत। हम बेचन जीक बेचैनी क ेँ परेि सक ै त \nिी,हुनक लेिन- रचना क्षमता अदभुत िैन। नाट्यशास्त्र छमछिला मेँ प्राचीन \nसमय सँ आवब रहल ववषय िीक। हमरादेशक भागमे जतेक पर समीक्षक \nगण भलिलवन , वास्तव मों से ततेक नवह रहैक।परांच बाप भेल वपत्तीमे बहुत \nवकि दशणकक ेँ  अपना ददस खिचैत िैक।बापक े  बाबूक जगह पापा कहब \nप्रयुक्त वनठाहे भेल िैक जे समकालीन समाज मों बोलचालक वाणी \nप्राय:भ 'गेल हन ।तेँ किावस्तु प्रभाववत होइत हो से नहहिं।एवह सामाजजक \nनाटकमे सब अांकक सब दृश्य जजवांतता अपनामे भरने िैक तेँ ग्रामीण क्षेत्रक  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 31 \nनव कलाकार एवह नाटकक ेँ  पवढ अपना कलामांच पर एवहक सफल मांचन \nकरछि,जावहसँ समाज सुधारक नव दृछष्टक बोध हेतैक। \nसामाजजक एवां क्राांछतकारी मैछिली लघु नाटक\"अछधकार\"मेश्रीठाकुरजी \nआवास योजना मेँ नग्नलूट जे मचल िैक तावह पर साधल प्रहार करैत कथ्यक े  \nनीक जेकाां रािबामे पूणण समिण भेलाह अछि।गामक मुखिया आ तकर \nमुहलगुआ क े र व्यवहारसां ँ गरीब मांजूर सपररवार कतेक दुःिी रहैि आ \nहुनका वबनोद  नेता जीक सलाह सँ वनचाांसँ उपर धरर सूचना अछधकार कानूनक \nप्रयोग कयला सांता कतेक साहस बढैत िैक आ पत्रकार,टीवी०चैनलक \nमैनेजर श्री अखिलेश सँ हकक लराई लेल धन्यवाद पुरस्कार आ ददल्ली मांचसँ \nसम्बोधन होइत काल सबैप्राजणक रूइयाां-रुइयाां पुलवकत भ'रहल िलै से \nवबजय गवण िी। सूचना सह आयुक्त अनजार आ जगदीशपुरक श्यामानांद \nजीक स्नेह सँ अछधकारसँ वांछचत ररक्शाचालक मांजूर २०००० क े र \nजगह५०००टाका बेभस इांददराअवास सांदभण म चांदन आ अमरनािसँ क ैं चा पावब \nजाइि।एगारहम दृश्यमे सांवादक धारावावहकता एहन सन जे पटना क \nआयुक्त ब्रह्मदेब जीक ओतय जाैं धन्यवाद नवह देल जैतैक तँ मांजुरक े  बिको \nऔवपस बकबास आ बेमतलव बुझाइतै,सांगवह पैघो हावकम पर सँ वबशवास \nहवट जैतै। सूचना अछधकार 'क जे कायणकताण हेताह ,हुनका अपना \nजीवनकालक अनुभव सँ एवह दृश्यमे भाववबह्वल होयब प्रासाांवगक \nबुझाइि।तेरहम दृश्यमे एकटा भाव मनोववनोदक अबैि ,जहन िुशबुक माय \nनजीमा अपना पभत्त मांजूरसँ कहैत ििीन- तोहां जा झारा -झपटासँ \nभ 'आबह।तोरा िुच -िुच झरे लगैत रहै िह।एवह पोिीमादे ववख्यात \nसावहत्यकार गजेन्द्र ठाकुर जीक अभभमत पछिला कोभर पर अछि। \n \n  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n६ \nमणणपद्म जीक शताब्दीक बाद \n \nलोकगािाक े  लोकभाषा मैछिलीमे स्िावपत करबाक काज लेल डॉक्टर \nब्रजवकशोर वमाण ' मजणपद्म ' क ों  सदैव स्मरण कएल जाइत रहत। उपन्यास \nकिा, कववता , वनबन्ध सावहत्य आदद ववधाक माध्यमसँ आधुवनक मैछिली \nसावहत्यमे ओ जे डाांरर पारलैन । से कइयो छमलकपािर मावफक अवडग भेल \nअछि। सरस आ आम लोकक े  मैछिली सावहत्यक सरोकारसँ बान्हलैन । यएह \nएकटा कारण रहलै जे क े तेको शोध भेलाक बादो हुनकर सम्पूणण सावहत्यक \nवनचोर नवह वनक ै ल पाउल अछि आ शोध प्रबन्धमे लागल शोधािी लेल चुनौती \nअक्षुण् ण  िै। वतणमान दररभ ांगा जज ल ाक घनश्यामपुर प्रिण् डक बाउल  ग्रामवासी \nडॉ. मजणपद्म जीक े  जीवन सावहत्यक ेँ  समर्पिंत रहलैक । सांगवह ओ सन् 1942 \nस्वाछधनता आन्दोलनक े  सेनानी सवहत होम्योपैछिक छचवकत्सक सेहो रहछि, \nतँए हुनका बहुमुिी प्रछतभा'क धवनक कहवामे कोनो अछतशयोक्क्त नवह। \n1973 इस्वीमे हुनका नयका बवनजारा ' नोवेलपर सावहत्य अकादमी \nपुरस्कार भेटलैन । ओ बौद्ध लामा सभ सांगे चीन, जपान आ छतब्बत क े र \nपठारमे मानव जीवनक अनसुलझल रहस्यक तलाश क े लैन । मूलतः वहन्दी \nलेिक डॉ. मजणपद्म आ सूयण नारायण चौधरी मैछिली भाषामे यात्रा वृत्तान्त' \nक रचना कए मैछिली सावहत्य क े र अक्षय भण्डार भरलैन । तइले हमरा नाज \nअछि। \nमैछिली सावहत्य क ेँ  समृद्ध करबामे हुनक अतुलनीय योगदान मानल जाइ िैन। \nहुनक रचना -: अनल पि , ववद्यापछत , कोब्रागलण , कनकी , अध्दणनारीश्वर , \nलोररक ववजय , राजा सलहेस , लवहरर कुशहरर , राय रणपाल , फुटपाि आ \nभारतीक वबलावि (उपन्यास), कण्ठहार आ झुमकी (नाटक) , अनेक किा \n,सांस्मरणात्मक आलेि आदद अछि। उपन्यास सँ पूवण ऐ भशषणक सँ ' नैका  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 33 \nबवनजारा ' नामक किा भलिने िलाह। जावहक  गल्प गुच्छ \" मैछिली \nप्रछतवनछध पोिी \" हम प्रवेभशका कक्षामे आदरणीय प्रभारी प्रधानाध्यापक \nस्व० सीताराम कामतजी - सरौती सँ पढ़ने रही। ओवह किाक बीच-बीचमे नौ \nगोट पाँछत सेहो िूब सोहनगर लागैत िल। ओवह समय क े  ई पाँछत बाला १३ \nटा सावहत्यकार'क सजझया पोिीमे दूनू बापुत स्व० हररमोहन झा आ भाय \nसाहेब अिाणत् राजमोहन झा 'क किा बढ मनलगू सेहो रहैक। नैका (नवका) \nबवनजारा सँ पाँछत द्रष्टव्य -: \n\"रम्मा रौ,सुन्न भवनमे जेना एकटा दीप जरइ िैक ना। \nरम्मा रौ , कमल नयन सँ जेना झर- झर ओस झरइ िैक ना।\" \n' रम्मा रौ! देह काँपइ वपपरक पात जकाँ ना \nरम्मा रौ! मोन काँपइ पुरबा बसात जकाँ ना \nलाल पलांग नैका बैसल रहए ना \nधवन काँपइ माघ मासक प्रात जकाँ ना।' \n \nरम्मा रौ... नह सँ धरतीक ेँ  िोध' लगलैक ना  \nरम्मा रौ....... आँचर पकवि नैका बोधै लगलैक ना \nराछतमे फुलल कमल फूल मने ना \nचान सुरूज समतुल मने ना । \nरम्मा रौ ...... नैकाक मनमे पततीत भेलइ ना \nिने िन अछधक वपरीत भेलइ ना \nवक नैका आकाश तावक झमान भेलइ ना \nवक राछत अहीमे बीत गेलइ ना । \n \nरम्मा रौ...... चान सन मुँह देखि छतलेसरी पजरइ ना \nजवहना पुआरक धधरा होइ ना ।  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \nधौलवगरर सन श्रृांग िइल ओकर उठल ना \nपािर - कुनन सन पीठ गठल ना \nआध मोनक सोन घांटा गरदवन लटकल ना \nआध कोश आगूए चलय लोक होटल ना .......  \n \n७ \nपररिय - प्रकाश : एक पररशीलन \n \nप्रकाशक - श्लोक प्रकाशन, दरभांगा वषण -२०२१ पृष्ठ सांख्या २९५ मुल्य ३५० \nटाका एवां ISBN -९७८ ९३८०५५४ ९८३ मैछिली भाषा मेँ पोिी हमरा \nपांचायत 'क रहवासी रचनाकारक े  पढबाक सौभाग्य प्राप्त भेल हन। प्रस्तुत \nमैछिली पोिी 'पररचय प्रकाश' मेँ आकलन कताण लेिकीय काज अपन स्वयां \nक े र रचना कयल गेल \"पररचय\" काव्य ववधा 'क वनवहतािण पाठक बीच \nरिबाक अनोिा रहस्योद्घाटन कयलाह अछि। सद्यप्रकाभशत एवह गद्याांश \nलेिनमे ५१ भशषणकक े  ववववध ववषयक ददग्दशणन होईि। एवह पोिीक गुणवत्ता \nआ उपयोवगता बावत वरेण्य सावहत्यकार डॉ ० इन्द्र कान्त झा'क प्राकिन \nपृष्ठ सांख्या ९ आ १० मेँ सुस्पष्ट वक्तव्य भेल िखन्ह। पोिीक पाठक लेल ई \nकिन मूल पाठ ५१ गोटक े  आिररमे लागल रहैत तँ यिेष्ट बुझाइत। मुदा से \nआने पोिीक तरहेँ एह 'यूनीक' पोिीमे ववशेषता नै भ' सकल। आब अबैत \nिी टीकाकार लेिक क े  आत्मानुभूछत कयल गेल लेिन कायणक समीक्ष्य \nदृछष्टकोण ददश। पररचय ' पोिीक ' काव्यालोकन आ तकर वनचोि पर \nसमीक्षा पोिी वा पाठकीय प्रछतवक्रया समय सँ पटल पर आबयमे देरी होईत \nरहने ई जीवटपन अपनवह कलम सँ भलिबाक धृष्टता करैत लेिन जगतमे \nएसकर ठाढ देिाएल य। जीवराज अपन काव्य क्षमताक बनसव्त गद्य  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 35 \nलेिनमे प्रववणताक पररचय सेहो देलवन अछि। तेँ एवह मादे ' युगक यिािण \nएलवम ' कहैत प्रो० इन्द्र कान्त बाबू एवहक सािणकताक ेँ  उछचत समालोचना \nकहलवन। पोिीक भीतर एकावनटा कववताक भावािण ववस्तृत रूपेँ कववता'क \nपाँछत सवहत व्याख्यान उपस्िावपत करब एक नव प्रछतमान गढ़ब कहल \nजाएत। एवहक वकि पाठक े र सौन्दयण बोध पाठक ले पृष्ठभूछम क ेँ  उक े रब कोनू \nववन्यास नहहिं अवपतु एक स्वानुभुछत िी। वकयाक तँ एवह सँ हम अपनाक ेँ \nसम्पृक्त नहहिं रवह सकलहुँ। लेिकक दाबी िैन जे मनुष्य मात्रमे आत्म \nजागरूकता 'क क्षमता िैक,आ तेँ मन ओ बुभद्धक दायरा सां परे होय; परम \nसाँच क ेँ  बुझा समैझ सकय। अध्यात्त्मक उपचार नै, िाली रोगक वनदान ले \nएकटा व्यापक अववधान आ जीवन मागणक ददव्य दृछष्टयो रिै य। अपन नव \nपोिी माध्यम सँ सबमे िामी ; तावहक े  िाभसयत मेँ बदैल उपभोगक \nआवश्यकता ददस प्रकाश करैत ' पररच य प्रकाशमे पररस्स्िछतवश डुमवक \nलगाकय असांतुलन सँ लसिंघल जा सक ै ि। तेँ सम्पूणण जनतब लेल पररचय \nकाव्य क ेँ  पररचय प्रकाश क े र आवश्यकता भेल। लेिक स्वयां अपन कववता \nसांग्रह पोिीक आवरण तस्वीर सपररवारक उपलब्ध कराबैत पाठकक े  'हम दू \nहमर दू ' क े र सांदेश दैत मूल पोिी पल्लवी प्रकाशन आ दद्वतीय सांस्करण \nनवारम्भ प्रकाशन क े  सांग- सांग समीक्ष्य पोिी पररचय प्रकाश क े  पछिला कभर \nपर अपन तस्वीर मे आजादी क े  ददवानाक प्रतीक सरदार भगतलसिंह सन टोपी \nपवहर छमछिला पागक े  जगह मुरेठाक े  सेहो चुनौती दैत आांचभलकता उपर \nराष्ट्रव्यापी दृछष्टगोचर होयत। वहनक पोिीक प्रशांसामे मैछिलीक ववज्ञान \nकिाकार श्री अधणनारीश्वर, पूवण भाजपा साांसद वीरोंद्र कुमार चौधरी , श्री रघुवीर \nमोची , ददव्याांशु आ अभभषेक आदद िछि। पाठकक े  आ स्रोताक े  नवोददत कवव \nज ीक कववता यूट्यूब पर सुवन मनोरांज न होय िैन। हुनक आिरी कववता हमरा \nउत्प्रेररत करलक -: \n............. नर मच्छर बिा िच्चर  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nरािय जारी जेहाद आ दांगा \nमादा मच्छर बिी वपच्छर  \nअांडवह पािैत चांगा \nसभक शाांछत कएलवन भांग \nमच्छर ई दू- टांगा \nदुवनयाांक कोन-कोनमे पसरल आई \nनहहिं िलाह पवहने ई बहुसांख्यक भाई \nहवाक ववरुद्ध  \nजे  अपन रफ्तार सावबत कऽ देिौलक ..!! \nभजनहु सांध्यामे \nअपमहु मांजजल पर \nअपनवह रागमे नमाज सुनौलक  \nहमरा मच्छरदानी धरर पहुँचौलक  \nसीमहुमे नहहिं सुरजक्षत आब बुझाई िी । \nमनुक्िमे जनम लेलहुँ  \nहम तेँ पिताई िी।...,..,................... \n(कोसी सांदेश अांक-१२ सँ साभार) \nदीनानाि प्रसाद ' जीवराज ' ज ीक ल ेिनशैल ी अद्भुत होई िैन, जावहमे \nअछधकतर शव्द चयन पाठकक े  सुनकर नै अरघैत रहैत िैक। वावनकी द्रष्टव्य \n-: \n'पररचय ' पोिी मैछिली भाषा मेँ हमर पवहल आ अांछतम काव्य सांग्रह िी। \nजकर वकि कारण तऽ हम कवहयो नवह कवह सकब वा नहीं कहय चाहब। \nमुदा जे वकयो सावहत्यकार वा समीक्षक लोकवन कवव जीक ेँ  नाम पर मैछिलीमे \nएकवहटा काव्य सांग्रहक बात उठबैत िछि,हुनका सँ हम कहय चाहैत छियखन्ह \nजे - हुनक व वकनकहु सैकिहु भसवहत्त्यक पोिी अमावश्याक अन्हारमे  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 37 \nआकासक वटमवटमाईत तारासन वपयरगर जरूर लगैत जैन मुदा पुनमक \nचानक इजोररयामे भागैत अन्हररयाक सांग वएह अनवगनत सभ ताराक आभा \nसेहो मभद्धम व मलीन भऽ जाइत अछि। तँ वक चानक सांख्या एकवहटा रहलाक \nकारण समस्त तारागण ओकर प्रभावक ों  कम कहाां कऽ पबैत अछि। तिन \nनभ नक्षत्रमे मात्रवह पूनमक चानवहटा सोहनगर लगैत अछि। 'परीचय: काव्य \nसांग्रह सँ सेहो एहने ददव्य ईजोत बहराइत अछि। \nजीवराज जी दक्षजण मैछिली आ पचपवनया मैछिली सँ इतर अभभजात मैछिली \nमानक सँ कनेमने छमलैत- जुलैत शव्दक चयन करबामे वनष्णात देिेला हन्। \nआश करैत िी वहनक मैछिली गीत पोिी सेहो यिाशीघ्र बहराएत। \n \n८ \nआकर्षण : ढाई आखर प्रेम का \n \n'दो हांसो की ज ोिी वबिुरी गयो रे,गजब भयो रामा - जुलुम भयो रे ' उपयुणक्त \nगीत - सांगीत सुवन ककर मोन ने ववभोर होएत होयत। कतेको बेर रेवडयो - \nटीवी० पर आ ध्ववन ववस्तारक यांत्र सांचार सँ तिा भजन सांध्यामे ई पाँछत सुवन \nआनखन्दत भेल िी। से हाँस दम्पछतक प्रेम कोनू कारणेँ िांवडत होयबाक छचत्र \n\" ढ़ाई आिर प्रेम का \" पोिीक आवरण कलेवर देखि मोनमे प्रेमक सांदभणमे \nअनेको छचत्र भसनेमाक रील जेकाँ आयल अछि। ओना सांवकतणनमे राग पूवणक \nगायन बालपनमे अपन िोट मामाजी सँ हररणी - हररणाक व्यिा सुवन जे \nसांयुग्म जोिी पर व्याधाक समधानल वाण नर क ेँ  लगतवह मादाक ववलाप \nअटुट प्रेम सांदेश पसारैत रहलैक। से वबलखि -वबलखि  प्रसांगक जे प्रेमगािा \nगाम - गाममे स्रोता सुनैत य, तँ प्रेमक रहस्यमय पररस्स्िछत सँ अनुभव बढ़बैत \nिै। आ दग्ध हृदयमे क्राैंच पांछिक भशकार करैत शाछतर बास्ल्मकी क े  तीर धनुष \nसँ घायल भेल पांिीक क्रन्दन सँ आत्मग्लावन हुनका होएतवह पवहल काव्य क'  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपाँछत सांस्कृतमे स्वत: प्रस्फुवटत भेलवन,जे हुनक हृदय पररवतणन भेलासन्ता \nओ अध्यात्म मागणक ब्रह्मज्ञानी कहेलाह। से ऐ वहन्दी सावहत्य सृजन क ेँ  \nकाव्यपोिी'क आकषणकता क ेँ  भीतर ऋणात्मक सांक े त परोक्षरुपेँ दृछष्टगोचर \nपाठकक े  होयत। दुनू पांिीक मुँहछमलानी बाला छचत्र साझा कयल रहैत तँ \nधनात्मक ऊजाण 'क स्िान बुझाइत। तेँ पोिीक आवरण सावहत्त्यक सांक े त \nदेवामे पिुआ गेल  हन्। से अढ़ाई आिर (वण ण सँ ) सँ बनल  शव्द ' प्रेम' क ेँ \nबुझय ले रवहमन कवव क े र पाँछत सहजे मोन पैि जाएत -: रवहमन धागा प्रेम \nका......! आ सांतप्रवर कबीर साहेब क े र सािी,शवद ओ रमैनी मेँ ववस्तार सँ \nमानव ,जीवन - जन्तु आ प्रकृछतक मादे प्रेमक वनवहतािण भावपुणण वणणन लोक \nसुनैत बुझैत आयल अछि। हुनक े  पाँछत सँ लेल गेल सद्यप्रकाभशत एवह \nपोिीक' नाम 'ढ़ाई आिर प्रेम का' लेल गेल वनठाहे िैक। नरवहया मे \nहालवहमे लोकार्पिंत ऐ पोिीक रछचछयता नव युवती कववयत्री कु० पल्लवी \nमांडलक े  पहली सोपान देि पवढ मोन जुिा गेल य। प्रिमत: गीत कववता क े \nस्री हस्ताक्षर सरोज नी नायडू आ वहन्दी ज गत केर सुववख्यात कववयत्री \nमहादेवी वमाण आ महास्वेता देवीक रचना  सोझामे लौक ै त य। कववता क ेँ \nसावहत्यक े  सबसँ पैघ ववधा कहल गेल िैक। से आजुक सावहत्त्यक पररदृश्य \nमेँ चन्द रस सँ सराबोर दोहा सोरठा जांका तुकबांदी कववताएमे कम अभरैत \nअछि। तवहना पल्लवी जीक सेहो ओई सँ सम्पृक्त नहहिं बुझाइि। ओ अपन \nअभभव्यक्क्त क ेँ  सोझे कववता भावमे गढ़ैत उनसैठ गोट रचना क े लीह हन। \n'भाषा ' भशषणक कववता कतेको मांच सँ आ ववद्वतजनक े  बीच अपन वहन्दी \nकववता क' पाठ प्रस्तुछत देलीह आ सराहल गेलीह अछि। वतणमान समाजमे \nववशेष कय वांछचत लोकमे जे चन्द तरहेक समस्या अछि,तावहक समाधान ददश \nअपन कलमक ेँ  गछतमान करबामे समिण भेलीह अछि। जवहना प्रकृछतमे सात \nरांग (पवनसोिा) होईि, तवहना प्रेमक े  सात तत्व होईि। एक पररवार दोसर \nपररवार सँ अपन पिोसमे सद्भावना पूवणक प्रेम रािय ,जेना बेटी माय सँ वपता  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 39 \n- पुत्र सँ प्रेम रिैत अछि। वहन्दू मुक्स्लम सँ भसनेह भलिैत िछि-तवहना बूढ़ \nपुरान सँ पौत्र नाती प्रेम रिैत िै , आ ई एक गामक लोक दोसर गामक लोक \nसँ िइल्लत - छमल्लत वनमाहैत ; साांस्कृछतक सौहादण मेँ रहैि। एक पांचायत \nदोसर पांचायत (जजला पररषद क्षेत्र),एक प्रिांड दोसर प्रिांड सँ (ववधानसभा \nक्षेत्र) आ एक जजला दोसर जजलाक ( लोकसभा क्षेत्र) लोक सँ प्रेम राखि \nराज्य ,देश ,महादेव। आ ववश्वमे मानवीय सरोकार बने रहैि से प्रेमक वनवहतािण \nदशणन िीक। इयह मानवीय सद् व्यवहार प्रेम रू पी कन्ट्रोल  यूवनट िी। इयह \nताना बाना जाैं कदाछचत टुटैत, भांग होय तँ अव्यवस्स्ित वातावरण जजणर \nहालत मों जाईि। ऐवहक े  समन्वय आ हस्तक्षेप लेल बल , कन्ट्रोल आदद \nप्रवन्धन क े र आवश्यकता पिैि। मानवीय सांवेदना आ प्रेम सँ उांच नीच, \nअश्यपृश्यता, घृणा ,आदद भेदभाव समाज सां समाप्त कयल जा सक ै ि। प्रेम \nतोिक ने जोिक ववधान अिैत सामाजजक जीवन ववतबैत जे अनुभव कयल \n, तकर वावनकी देिबाक एक झलक कोटण कचहरीमे मनुिक भीि सँ स्वत: \nआश्वस्त भऽ सक ै त िी। भारतीय समाजमे व्यापक रूप सँ व्याप्त पीिा, \nववसांगछत आ ववद्रूपता 'क हलाहल क ेँ  अन्तमणन सँ अखियासैत काव्य सृछष्टमे \nकमण कयलीह पल्लवी मांडल तेँ वहनका हम कववमणणीषी पररभू स्वयांभू कहैत \nिीयैन। पवहले पवहल सावहत्य रचना जगतमे श्रेष्ठ रसमय कववता पटल पर \nआनवाक ले कोवटश: बधायक े  सांग मांगल कामना करैत छियैन। \nप्रेम बनल रहय तँ सब समुदाय मेँ सवहष्णुता कायम रहतैक आ झगरा फसाद \nक े र जगह शाांछत बहाल रहतैक। जावह सँ अदालत आ ग्राम कचहरीमे सेहो \nअमन चैन हेतैक। लोक तांगहाली सँ अनेरे बाांचत। तेँ आवश्यक िै एहन स्तरीय \nकववता सांग्रह पवढ़ अपनेआपक ेँ  प्रिमत: आदशण नागररक बवनक े  समाजमे एक \nउदाहरण बनी। पुस्तक सुछध पाठक पवढ हृदयतल सँ ऐ कववताक भाव भांवगमा \nपर आत्मसात भऽ अपन सम्पूणण दृछष्ट राखि 119 पृष्टक पल्लवी प्रकाशन 'क \nअभभनव कीर्तिं क ेँ  200 टाका दाममे कीनक ेँ  सहेज सक ै त िी। अपनी बात  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nस्तम्भ भलिैत कुमारी पल्लवी हमरोसन अदना सावहत्य सेवीक ेँ  सादर नमन \nक े लीह ,से हुनक बिप्पन िीक। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 41 \n२.४.वनमणला कणण - अत्ग्न भशिा (िेप-२९) \n \nवनमणला कणण (१९६० - ), भशक्षा - एम. ए., नैहर - िराजपुर , दरभ ङ्गा, सासुर- \nगोवढ़यारी (बलहा) , वत्तणमान वनवास- राँची , झारिण्ड। झारिांड सरकार \nमवहला एवां बाल ववकास सामाजजक सुरक्षा ववभागमे बाल ववकास पररयोजना \nपदाछधकारी पदसँ सेवावनवृभत्त उपरान्त स्वतांत्र लेिन। \n  \nअत्नन सशखा (भाग- २९) \n(मूल वहन्दी- स्वगीय जजतेन्द्र कुमार कणण, मैछिली अनुवाद - वनमणला कणण)  \nपूिष कथा \nउवणशी क े  आग्रह पर राजा पुरूरवा हुनकर जन्म क े  किा कहय लगैत िछि । \nआब आगू \n \nबफण सs भरल वहमालय क े र ऊ ां चऽ भशिर स्वगण क े  ददशा मों अहर्निंश वनर्निंमेष \nदेिइत वनश्चल ठाढ़ िल।ओतवह बवद्रकाश्रम तीिण मों,उज्ज्वल शुद्ध जल धारण \nकरय वाली पववत्र गांगा क े  तट पर, नर अरू नारायण छचन्मयानांदमयी परब्रह्म \nक े  चचिंतन करैत-करैत वनरांतर तपस्या मों लीन िलछि ।इन्द्र क े  लसिंहासन सेहो \nहुनक तीव्र तपस्याक कारणेँ वहल s लगलवन । एवह सँ s भयभीत इन्द्र हुनक \nतपस्या तोिबा लेल कामदेव क ेँ हुनका लग पठौलवन।कामदेव अपन सिा \nऋतुराज बसन्तक सांग आश्रम प्राांत पहुँचलाह। नर आ नारायण वसन्तक एवह \n 42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअसामछयक आगमन क ेँ  रहस्य बूजझ गेलछि। ओ देिलछि हुनकर समक्ष \nअत्ग्नभशिा सन कान्न्तमय च मकैत पल ाश!ज े वकिुए काल  पूवण पत्रहीन भ ेल  \nिल ,ओ सभ क्षण मों लाल पुष्प सँs पुन्ष्पत भय स्वयां तs सुन्दरतम आभामय \nहोइतवह िल ,सांगवह धरतीक सौन्दयण क ेँ  ददव्य रूप दs रहल िल ,ओवह वृक्ष \nसँs झ्रिल लाल -लाल पुष्प धरती पर मिमली कालीन सन अपन रूप बना! \nरांग-वबरांगक पुष्प एम्हर-ओम्हर पुन्ष्पत भेल वबहुांभस रहल िल ! स्वणण \nआभूषण सँ s सजल राजकुमार सन कचनार -अमलतासक जांगल फुभल रहल \nिल । एवह वनक पािू कदम्ब वृक्ष राज कुमार सभ क सेवक सम सुशोभभ त \nिल।अशोकक लाल फूल फूभल गेल िल।नदीक तटपर मांजरी साैं पररपूणण \nवेतस क े र वृक्ष शोभायमान िल। घनघोर वन पीयर फूलसँ आच्छाददत \nिल।अनेकाों मृग एवां मृग शावक झुण्ड मों एम्हर-ओम्हर, तीव्र गछत सँs दौि-\nभाग करैत , घुमैत देिाइत िल। \nअचक्क े  बवद्रकाश्रम मों ददव्य सौन्दयण साैं पररपूणण यौवनमयी बसांत-लक्ष्मी प्रकट \nभेलीह। बुझाइत िल बसांत -लक्ष्मीक रक्तवणी अशोक हाि , पलाश \nचरण ,नीलाशोक क े श-पाश,ववकभसत कमल मुिमण्डल आ नील -कमल नेत्र \nहोइन। वबल्व फल हुनक स्तन ,कुां द पुष्प दन्त,मांजरी हाि,पुांपहररया फूल \nअधर ,लसिंदुवार नि,कोयलक काकली स्वर ,अांकोल वस्त्र,मयूर-पँि \nआभूषण ,सारस नूपुर स्वरूप एवां आश्रमक भशिर करधनी होइन। \nमत्त हांस हुनक गछत व भ्रमर रोमावली रूप मों ववराजजत होइन । \nनर आ नारायण एम्हर-ओम्हर तकलवन , आश्चयणचवकत भ ' क' अपन तीक्ष्ण \nदृछष्ट सँs अपन पररवेशक अवलोकन क े लवन,वन्य पुष्पक झािी मों नुकायल \nकामदेव क ेँ  ओ देि लेलछि । हुनका सांग मेनका,रम्भा ,छतलोत्तमा ,प्रमलोचा \nएवां अन्य बहुत गोट सुन्दर अप्सरा िलखिन जे नर-नारायण क े  आकर्षिंत \nकरबाक लेल अश्लील एवां कामोत्तेजक चेष्टा क े  सांक े त करवा मों व्यस्त िलीह \n।ओवह सांक े त सँs नर आ नारायणक चेहरा पर कवनको काम भावना सन  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 43 \nवनम्न स्तर कोनहु भाव नवह देिाइत िल । \nकामदेव आ अप्सरा सभ अपन अस्त्र-शस्त्र अप्रभावी देखि आश्चयणचवकत भ' \nगेल िलछि ।नर -नारायण प्रेमपूवणक अपन लग मे कामदेव क ेँ  \nबजौलवन।अप्सरा सभ सेहो ववस्मय सँ नारायणक वक्रया कलाप देिय \nलगलीह।  \nओ हांसइत एकटा फूल सs भरल मांजरी लेलछि आ अपन अरु पर एक \nस्वर्णिंम आभायुक्त साैंदयणमयी तरुणी क े  छचत्र लीखि कs ओकर सजीव \nरचना क s देलवन । ओवह सुांदरीक रछत क े  समान सुांदर नेत्र ,कमान सन \nभाैंह,कारी मेघ सन क े श राभश,आभादीप्त मुिमांडल,सुांदर नाभसका,पानक \nपत्ता सन पातर रक्ताभ अधरोष्ठ ,मनोहर परस्पर सटल स्िूल स्तन -\nयुगल ,जजवलीमुक्त व कोमल रोमावली युक्त उदर ,उदर पर नीचाँ सँs ऊपर \nस्तन-तट पर जाइत रोमावली ,करधनी सs मांवडत स्िूल जघन-प्रदेश,कदली \nस्तांभ क े  सम ऊध्वण-मूल उरु ,कमल -क े सर समान गौर वणण काांछत मयी सुांदरी \nतरुणी िली ओ। हुनक दुनू ठेहुन गूढ़ गुल्फ ,रोम रवहत सुांदर जँघा व \nअलक्तक   क े  समान काांछतमय दुनू पैर अत्यांत सुशोभभत भs रहल िल ल  \nएवह सुांदरी क े  देखि स्वयां कामदेव कामातुर भs गेलाह। एवह सुांदरीक अदद्वतीय \nसुांदरता क े देखि उपस्स्ित अप्सरा सभ ईष्याण क े  वशीभूत भs हुनक प्रछत \nज्वलनशील भाव आवन ववदग्ध हृदय भ s उठलीह ,सांगवह ओहन ददव्य साैंदयण \nदेखि ववस्मय ववमुग्ध िलीह। \nनारायण कहलवन -\"हमर अरु सँ s जन्म लेबाक कारणे ई सौन्दयणकमयी \nरमणीक नाम उवणशी रािल जायत। जावह सौन्दयणक शक्क्त सँ अहाँ हमरा \nजीतय लेल आयल िी ,ई सब शक्क्त एवह सौन्दयणक सोझाँ आभाहीन भ' \nजाइत अछि। फ े र कवहयो कोनो तपस्वी क ेँ  तांग करबाक प्रयास नवह करू \nकामदेव। आब जाउ!देवेन्द्र क े  कहबवन जे ओहो कवहयो एवह तरहक प्रयास \nनवह करछि,कारण हम हुनका द्वारा पठाओल गेल सुन्दरी अप्सरा सभ सँ s  44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबेसी सुन्दर अप्सरा बना सक ै त िी।तिन हम हुनका द्वारा पठाओल गेल \nअप्सरा पर कोना मोवहत भ' सकब!एकर एकटा उदाहरण अछि ई अदद्वतीय \nसौन्दयणमयी उवणशी! हम एवह अदद्वतीय सौन्दयणमयी अप्सरा क ेँ  बनाओल,जाउ \nउवणशी क े  हमरा द्वारा पठाओल गेल उपहार क े  रूप मे इन्द्र क ेँ  द' ददयौक ।\" \nभयभीत कामदेव अपन सांग आनल अप्सरा आ ददव्य शक्क्तक सभटा शस्त्र \nजाल सांग्रह करैत ऋवष द्वै नर आ नारायण क े  समक्ष झूवक प्रणाम कय उवणशी \nसमेत ओतह सs प्रस्िान क े लछि । हुनका लऽ कऽ इन्द्र क ेँ  साैंप देलछि । तँ \nछप्रयतमे!ई अहाँक उत्पभत्तक किा िल ,जे पुलस्त्य ऋवष सँs हम सुनने \nरही।\"  \nपूरा किा कहला क े  बाद राजा पुरूरवा उवणशी क े  सांबोछधत करैत बजलाह। \nहँसैत उवणशी पुरूरवा क ेँ  कहलखिन - .\"इन्द्रो नर-नारायण सँ s शावपत \nहोयबाक डर सँs कवहयो हमरा िूबाक प्रयास नवह केल वन। ज ँ कवहयो हुनका \nएहन इच्छा होयबो करवन त ' हम हुनका नर-नारायण क े  स्मरण करा दैत \nिलहुँ। हम नर -नारायण क े  पुत्री छिकहुँ,हमरा सँग कोनो तरहक दुव्यणवहार \nभेला पर हुनका नर-नारायण क े  श्राप अवश्य भेटतवन ई बात बात स्मरण करा \nदैत िभलयवन।नर -नारायण क े  श्रापक स्मरण होइतवह हुनक सब \nअभभलाषा ,सब कामेच्छा ,सब उत्साह जरर क' राि भ ' जाइत िल ।मुदा वैह \nउवणशी स्वयां अहाँ लग आवब गेल,सच मों अहाँ बहुत भाग्यशाली िी राजन्!\" \n\"मुदा एकटा बात कह उवणशी! अहाँ हमरा मों एहेन कछि देिलहुँ जे हमरा \nअपन हृदय द' क' हमरा लेल स्वगण िोवि देभलयैक ?\" - पुरूरवा उवणशी ददस \nप्रेमसँ देिैत पुिलछि । \n\"अहाँक अपार पराक्रम आ मवहमा सँ भरल पुरुषत्व हमरा अहाँक ददस \nआकर्षिंत क े लक अछि,अहाँ मों पुरुषोछचत सौन्दयण कोनो कम नवह अछि \nछप्रयतम\" - उवणशी हँसैत बजलीह आ आवेश मों पुरूरवाक बाँवह मे दाँत कावट \nलेलछि ।   विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 45 \n\"ओह छप्रयतमे!ओह!अहाँ ई की क े लहुँ \" - \nराजा पुरूरवा भससकय लगलाह आ उवणशी खिल खिला उठलीह ।  \nक्षण भररक बाद उवणशी पुनः बजलीह - \"हमरा सँs जुिल एकटा आओर किा \nअछि जे हम कहब त' अहाँ क ेँ  ईष्याण होयत छप्रयतम ।\" \n\"एतेक ददन एक सांग रहला क े  बाद हम अहाँ क े  नीक जकाँ छचन्हलाैं \nछप्रयतमे!तावह सँs हम कोनो तरहक ईष्याण नवह करब। अहाँ जूवन घबराऊ,आ \nहमरा वबना कोनो सांकोच क े  अहाँ सँs जुिल कोनो किा सुना सक ै त िी। हम \nअहाँ क ेँ  ववश्वास ददयाबैत िी हम एकदम। हमरा कनेको ईष्याण नवह होयत\" - \nराजा पुरुरवा उवणशी क े  आश्वासन देलखिन। \n\"कामदेव ,इन्द्र आ छमत्रावरुणक हृदय अहाँक उवणशी क े प्रछत मोवहत भ' गेल \nअछि,मुदा हम ककरो सोझाँ माि नवह झुकौने िी। हम ककरो अपना क े  स्पशण \nनवह कर' देलहुँ\" - उवणशी मुस्कुराइत बजलीह।  \n\"कामदेव आ इन्द्रक बात हम बुजझ गेलहुँ, मुदा छमत्रावरुण सन देवताक बात \nनवह बुजझ सक ै त िी\" राजा पुरुरवा आश्चयणचवकत भ’ पुिलछि । \n\"हँ! हम आब अहाँ क ेँ  वैह किा सुनबैत िी,सुनू छप्रयतम हमर बात ।\" \nउवणशीक ठोर काँपय लागल िलवन ,आ ओवह सँs कोयल सन मधुर स्वर-\nलहरर वनकलय लागल ,जकरा राजा पुरुरवा बहुत ध्यानशील भ ' क' अपन \nकणणमागण सँ s मोन-मस्स्तष्क मों प्रवेश कराबय लगलाह । \n \nक्रमशः \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.५.कुन्दन कणण - बीहवन किा- तपणण  \n \nकु न्दद न  कणष  \nबीहवन कथा - तपषण  \n \nभरर मुँह गुटिाक पीक भरने सोमन गामक चाह दोकान पर बागी नेतासन \nतेवर मों भाषण दैत रहैक \n\"हमको माँ बाप का जजटना सेवा करना ठा उटना जीटेजी कर डीए, मरने क े \nबाड करने का कौन फ ै डा !! \" \nमुँहमों गुटिा हेबाक कारण \"त\" वगणक उच्चारण \"ट\" वगणरूपों कय रहल िल। \nगीजल -महकल -छघनायल मानभसकताक गौआँसब पान गुटिाक िैंठी लागल \nदाँत वनपोइर ओकर प्रवचन सुवन रहल िल। \n \nपांवडतजी क े  नवह रवह भेलैन, बाजज उठलखिन \"वपतृपक्ष मों तपणण आवश्यक \nिै, तैं जे जजबैत मों िुअबैत िलही से मुइलो पयणन्त िुआ अबही, जाक ' सारा \nपर चारर लाठी मारर अबही, हुनका पैट हेतैन!!\" \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 47 \n२.६.कुमार मनोज कश्यप- लघुकिा-ओ सत्ते बताह िल \n \nकु मार  मन ोज कश्यप \nओ सत्ते बताह छल \nसावहत्य क े  लेल अपन सवणस्व उत्सगण कs देने िल  ....  ददन -राछत उठैत-\nबैसैत, सुतैत-जागैत किा कववता -नाटक-उपन्यास-ररपोताणज -\nसमालोचना  .... यैह सभ ! आर वकिु नहहिं! टोल -मोहल्ला , सsर-समाज \nओकरा बताह बुझै। बेतरतीब बढ़ल क े श-दाढ़ी , देह पर ने दsढ़ वस्र ने पैर मे \nसाबुत चप्पल ! जत s ज े वकिु आग्रह सs भेटल से िा लेलक नहहिं तs कोनो \nबात नहहिं!  ओकर दुवनयाँ लेिन , गोष्ठी, चचाण , पररचचाण  ......  एवह सभ क े \nबीच िुटेसल जकाँ घुररया क s रवह गेल रहै। वयस्क भेला पर लोक लाजे \nवबयाहो माय-बाप करबाइये देलक ै । मुदा कवनयाँ बसलै नहहिं से स्वभाववक े! जे \nवकिु पुस्तैनी ज मीन-जाल िलै से अपन भलिल वकताबक मुद्रण , प्रकाशन \nआ ओकर वनःशुल्क ववतरण मे बोहा गेलै। वकताब कीवन कs पढ़नाहर प्राणी \nआब लुप्तप्राये तैं वकताबक ववक्रय सs वकिु आमद हेबाक आश सभ  ददन \nवनराशे रहलै। हारर ओ तैयो नहहिं मानलक आ वबनु फलक कामना क े  सावहत्य \nसाधना मे डटल रहल जाबत धरर साँस रूवक नहहिं गेलै। सावहत्यजगत मे \nछचन्हल आ ख्यात नाम िल तैं स्वभाववक े  सावहत्यकार-पत्रकार सभ अांछतम \n 48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदशणन लेल अबैत रहलै  .... ओकर व्यक्क्तत्व आ कृछतत्व क े  बवढ़-चवढ़ \nकs बिान करैत सभ अपन-अपन बाट नापैत रहल। मुदा अांछतम सांस्कार क े  \nव्याोंत पर क े करो मुँह नहहिं िुजलै। चांदा सs दाह -सांस्कार कोनादन बुझेलै तैं \nस्िानीय ववधायक तक कोनो मद सँ आर्ििंक सहायता क े  आग्रह पहुँचायल \nगेलै। ओ बी० डी० ओ ० क े  तत्काल फोन कs कs कबीर अांत्येछष्ट योजना \nसs धन क े  व्यवस्िा तs करा देलखिन मुदा अनुत्तररत प्रश्नक बरिाक \nसांग - क े  िलै ओ?  सुनबा मे आयल कववत्त-तववत्त करै िल?  सत्ते बताह \nिलै ?  काज ओ वकिो करैत रहै वक नहहिं? घर-पररवार मे क े यो िैहो \nवक? कोन पाटी क े  वोटर िलै? ........???? \n \n \n-कु मार  मन ोज कश्यप, सम्प्रचत: भारत सरकारक उप-सचिि, संपक ष : सी -\n11, टािर-4, टाइप-5, वकद िई न गर  पूिष (दद ल्ली ह ाट के  स ामन े), नई \nददल्ली-110023, # 9810811850, ईमेल : \nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 49 \n२.७.रबीन्दर नारायण  छमश्र-ठेहा परक मौलाएल गाि (उपन्यास)- धारावावहक  \n \nरबीन्दर नारायण चमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ (उपन्दयास)- धारािावहक  \nखण्ड ६ सँ १० \nठ े हा परक मौलाएल गाछ \n6 \n  \nसमय-साल कतेक बदभल गेल । एकटा समय रहैक जिन वक \nबच्चासभ एक छमनट हटए नवह चाहए । सदररकाल सटले रहए। हमहँसभ \nघरसँ बहुत अिता-पिता कए काज पर ज ाइ। िुट्टी होइतवह डेरा वापस आवब \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाइ । क ै कददन तँ रमा काजपर जेबे नवह करछि । क ै कबेर मोन होवन जे नौकरी \nिोवि दी । जे हेतैक देिल जेतैक । मुदा हमही रोवक ददअवन । \n-भावावेशमे वनणणय नवह करी । हमरासभक ेँ  नौकरी अछि तेँ ने तीनू \nबच्चाक ेँ  पस्ब्लक इसकूलमे पढ़ा रहल िी। नवह तँ क े ना पार लगैत? कहाँसँ \nएतेक टाका अबैत । \n हमर बात सुवन कए ओ रुवक जाछि । \n-बात तँ सही कवह रहल  िी। अपनासभ केँ तँ अिन बहुत वकिु \nकरबाक अछि । सभटा अपने करबाक अछि । हमसभ एहनो भाग्यवान नवह \nिी जे पुस्तैनी सांपभत्त भेटत, अिवा केओ आन वकिु देत। एहन उम्मीदो रािब \nव्यिण छिक । \n-हमसभ स्वतः सुयोग्य िी । अपन पैरपर ठाढ़ िी आ पूणण \nआत्मसम्मानक सांग ज ीवब रहल  िी । अिन धरर तँ सभ वकिु ठीके-ठाक रहल \nअछि। आगू भगवान माभलक । \n हमर बातसँ रमा पूणणतः सहमछत रिैत िलीह । इएह तँ \nहमरालोकवनक सभसँ पैघ सांपभत्त िल। आपसी सामांजस्य आ भसनेहेक बलेँ \nहमसभ एतेकटा जजनगी कावट लेलहुँ । आब तँ सेवावनवृभत्तक बादक समय \nचभल रहल अछि । एवह समयमे तँ सभक ेँ  कष्ट रहैत अछि । सभसँ पैघ समस्या \nतँ स्वास्थ्य लए कए भए जाइत िी । यदद स्वस्ि िी तँ बुझू राजा िी । यदद \nसे नवह िी,तिन तँ जजनगी नरक भए जाइत अछि । कारण ककरो समय \nनवह िैक जे ककरो सांगे कनीको काल अस्पतालमे रहत । ओना एवह \nमाछमलामे हमरसभक पिोसी आ ओकर पत्नी अपवाद अछि । पता नवह कोन \nधातुक ओ सभ बनल अछि । वबना कोनो स्वािणक ेँ  हमरासभक ददन-राछत  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 51 \nध्यान रिैत अछि । सोछच नवह पावब रहल िी जे यदद ओ नवह रहैत तिन \nक े ना की होइत? \nअिनहु मोन पिैत रहैत अछि हमर सेवावनवृभत्तक ददन । साल भरर \nपवहनवहसँ ओवहददनक प्रतीक्षा कए रहल िलहुँ ।  मोनमे होअए जे \nसेवावनवृभत्तक बाद वनखश्चन्तसँ जजअब । कोनो लफिा नवह रहत । जे मोन \nहोएत से करब,जकरासँ मोन होअए गप्प करब,जतए जेबाक होएत जाएब। \nछधआ-पुतासभ अपन-अपन पैरपर ठाढ़ अछि । एकटा त्रुवट रवह गेल अछि । \nसहरमे अपन मकान नवह कीवन सकलहुँ । आइ-कास्ल्ह करैत करैत एतेक \nववलांब भए गेल । मकानसभक दाम अगह-वबगह होइत गेल । आब तँ लगैत \nअछि जे सेवावनवृभत्तक बाद भेटल सभटा टाका लगा देबैक तइओ एकटा फ्लैट \nनवह कीनल  ज ा सकैत अछि । मुदा वकिुगोटे उत्साहवधणक समाच ारसभ  दैत \nरहैत अछि । नोएडा एक्सटोंसनमे बहुत सांभावना बवन रहल िैक । नव-नव \nकालोनीसभ कवट रहल िैक । सस्ता-सस्ता फ्लैट भेवट रहल िैक । देिा \nचाही। पवहने सेवावनवृभत्त तँ भए जाइ । टाका हािमे तँ आवब जाए । तकरबादे \nकाज आगू बवढ़ सकत । सोचबाक बात अछि जे जिन दुनू बेकती नौकरीमे \nिलहुँ तिन एकटा नीक घरो नवह बना सकलहुँ। \nसालभररसँ जावहददनक प्रतीक्षा िल  से आवब गेल । आइ हमरा \nसरकारी नौकरीसँ सेवावनवृत्त हेबाक िल । पेनसनक सभटा कागज बवन गेल \nअछि । आइए कायाणलयमे आयोजजत समारोहमे हमरा चेक देल जाएत। \nपेनसनक वकताब देल जाएत । सांगे कायाणलयक हमर सांगसभ पाटी सेहो देत। \nकायाणलय ददससँ तँ सरकारी कायणक्रम हेबे करत । हमरे सांगे आइ तीनगोटे \nआओर सेवावनवृत्त भए रहल अछि । ओकरोसभमे आजुक ददनक बहुत \nउत्सुकता िैक । हमरा उम्मीद रहए जे हमर तीनू सांतान आजुक ददन हमरा \nसांगे कायाणलयमे रहत । हमरा अपना सांगे घर वापस आनत। रमा तँ रहबे  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकरतीह । मुदा से सभ  वकिु नवह भ ेल  । तीनूगोटेमे सँ केओ नवह आवब सकल । \nसभ केँ वकिु-ने-वकिु बहन्ना भ ेवट गेल ैक । तिन की कएल  ज ाइत?रमाक \nसांगे हम कायाणलय पहुँचलहुँ । चारर बजे सरकारी पाटी शुरु होअएबला रहैक \n। हमरा सांगे सेवावनवृत्त भए रहल आन लोकसभक पररवारक सदस्यसभक \nमेला लागल रहैक । सभसँ हांगामा तँ बसुररआ चपरासीक पररवार क े ने रहए \n। दसे बजेसँ कायाणलयमे नगारा बजा रहल िल। गामसँ ओकरसभक गाैंआ \nआ सांबांधीसभ सेहो आएल रहैक । ओकरा बेस पैघ पगिी पवहरा देने रहैक । \nलाल -वपयर   पवहरने लगैत िल जेना ओ वबआह करए जा रहल अछि । \nगाैंआँसभ आ कायाणलयक ओकर सहकमीसभ ओकरा लेने -लेने साैंसे \nकायाणलय पररसरमे घुमैत रहल ,नगारा बजबैत रहल । गजबक दृश्य िल ओ \n। हमहँ ओकरेसभक सांग भए गेल रही,ओकरे आनन्दमे प्रसन्नताक अनुभव \nकरैत रही ।  \nकायाणलयमे सेवावनवृभत्त होमएबला सभ गोटे आवब गेल रही । \nअछधकारी लोकवन सेहो आवब गेल रहछि । बेराबेरी सभक वबदाइ कएल जेतैक \n। हमर दोसर नम्बर िल । हम कनीक उदास तँ रहबे करी । कारण रमाक ेँ  \nमोनमे प्रसन्नता नवह रहवन । सांभवतः छधआ-पुताक ेँ  नवह अएबाक कारणसँ \nओ दुिी रहछि । मुदा कएल की जा सक ै त िल? एतबेमे हमर पिोसी पत्नीक \nसांगे उपस्स्ित भए गेल । ओ सभ रमा लग आवब कए बैभस गेल । \nओकरासभक ेँ  आवब गेलासँ हमसभ बहुत उत्सावहत भेल रही । पिोसी होअए \nतँ एहन । हमरा चेक देल गेल ,माला पवहराओल गेल । फोटो खिचाओल गेल \n। सभकालमे हमर पिोसी आ रमा हमर मनोबल बढ़बैत रहल । िपिी वपटैत \nरहल । कायाणलयक आयोजन समात्प्तक बाद हम रमा आ पिोसी दुनू \nबेकतीक सांगे अपन घर वापस आवब गेलहुँ। \n   विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 53 \n7 \n  \nआइ क ै कददनसँ नीक वनन्न नवह भेल । कारण? रमाक स्वास्थ्य \nक ै कददनसँ ठीक नवह चभल रहल िवन । राछत भरर िाों-िाों करैत रहैत िछि। \nकहैत छिअवन जे डाक्टरसँ देिा लेछि । मुदा हुनकापर कोनो असररए नवह \nहोइत िवन। \n-हमरा की भए रहल अछि? हम तँ क े हन बवढ़आँ िी। \n-एतेक उकासी भए रहल अछि आ कहैत िी ज े वकिु नवह भ ए रहल  \nअछि। \n -एवह बएसमे ई सभ होइते रहैत िैक। एकर कोन वहसाब िैक। \n-बातो सही िैक । मुदा एना राछत-राछत भरर जगलासँ तँ कष्ट बढ़बे \nकरत ने? \n-जाए ददअ । \nएवह तरहेँ रमा अपन बात कहैत रवह गेलीह । हम सुनैत रवह गेलहुँ। \nभोर भेल। मांददरपर घिी-घांटा बजनाइ शुरु भए गेल । क े ओ पराती \nगावब रहल िछि । क े ओ प्रातः स्नान करबाक हेतु पोिरर ददस जा रहल िछि। \nहमहँ उदठ गेल िी । सांयोगसँ रमाक ेँ  आँखि लावग गेलवन । हुनका सुतले \nिोवि हम प्रातः भ्रमणपर वनकभल गेलहुँ ।   54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकनीक े  दूर गेल रही वक बुझाएल जेना क े ओ सोर पारर रहल अछि। \nहम पािू घुमैत िी । देिैत िी ज े पिोसी छच करर रहल  अछि- \n-बूढ़ी \n-की भेलवन हुनका ? \n-कवह नवह...। मुदा बहुत कुहरर रहल िछि । \n-हम झटकारर कए वापस अपन घर पहुँचैत िी । देिैत िी जे ओ \nबेहोस पिल िछि। \nओकर छचकरब सुवनतवह लागल जेना मािमे वबजलौका चमवक गेल। \nआँखिक आगू जेना अन्हार भए गेल । रस्ताक आगू जेना काँटसभ गारर देल \nगेल अछि । तिावप हम आँखि मुवन कए आगू बवढ़ रहल िी । अपन घर \nपहुँचैत िी । घरमे प्रवेशो करैत िी । हुनका बेहोस पिल देखि जेना लकबा \nमारर देल क । वकिु बाजले नवह होअए । मुरली ,श्याम,शाभलनी एक-एक कए \nसभ ध्यानपर अबैत अछि । कहाँ अछि ओ सभ ? कतेक जतनसँ हमसभ \nओकरासभक पालन -पोषण क ेलहुँ । नीक सँ नीक भशक्षा देलहुँ । मुदा आब \nजिन ओकरसभक जरुरछत अछि तँ सभ नदारद । एकाएक भक्क टुटैत \nअछि। हमर पिोसी पािूए ठाढ़ अछि । हम ओकरा वकिु कहए च ाहैत िी। \nमुदा बाजल नवह होइत अछि । ओ हमर मोनक भाव बूजझ जाइत अछि। हम \nदुनूगोटे  आगू बढ़ैत िी । \n-रमा ! रमा !- हम हुनकर नाम लए कए क ै क बेर  छचकरैत िी । ओ \nवकएक वकिु बज तीह । \n-वहनका जल्दीसँ अस्पताल लए चलू।   विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 55 \nहम बकर-बकर पिोसीक मुँह तावक रहल िी। ओ अपन पत्नीक ेँ  \nअबाज दैत अछि । ओकर पत्नी भागले अबैत अछि । रमाक हालछत देखि ओ \nबहुत परेसान भए जाइत अछि। हमर पिोसी आ ओकर पत्नी रमाक ेँ  उठा-\nपुठा कए घरसँ बाहर अनैत अछि। पिोसी अपन कार वनकालैत अछि । ओएह \nदुनूगोटे रमाक ेँ  कारमे पछिला सीटपर पावि दैत अछि । तकर बाद हमरो हुनका \nल ग बैभस ज ेबाक हेतु इसारा करैत अछि । हमरा वकिु सुछध-बुछध नवह अछि । \nवकिु नवह बुजझ  रहल  िी । मुदा हुनकर सांकेतक पाल न करैत रमाक बगलमे \nबैभस जाइत िी । पिोसी बहुत तेजीसँ कार चला रहल अछि । ओकर पत्नीक \nध्यान सददिन रमाक साँसपर िै । ओ सांभवतः एवह बातसँ आश्वस्त अछि जे \nरमा अिन धरर जीववते अछि । अस्पताल पहुँछचतवह ओकर जानमे जान अबैत \nिैक । ताबे हमहँ कने चेतन भए गेल िी । हम पिोसी आ ओकर पत्नीक ेँ \nरमाक ेँ  कारसँ नीचाँ उतारबामे सहयोग करैत िी । ताबतेमे अस्पतालक \nप्रहरीसभ सेहो आवब जाइत अछि । ओ सभ रमाक ेँ  स्ट्रेचरपर बैसा कए \nआपातकाल ीन ववभ ागमे ल ेने च भल  ज ाइत अछि । पािू-पािू हम तीनूगोटे च भल  \nरहल िी । \nसहरक वनजी अस्पताल अछि ई । आधुवनक सुववधासँ पररपूणण। \nअस्पतालमे पैभसतवह स्वागत कक्ष । ओतए माइकपर भए रहल तरह-तरक \nउद्घोषणा । क े  जीबैत अछि,ककर मरीज मरर गेलैक ,ककरा शल्यवक्रयाक हेतु \nिून चाही ,माने तरह-तरहक उद्घोषणा होइते रहैत अछि । लोकसभ एकटक \nअपन-अपन आदमीक जानकारी प्राप्त करबाक हेतु व्याकुल अछि । \n  \n8 \n   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअस्पतालक आपातकालीन ववभागमे हमसभ पहुँछच गेल रही। \nओवहठाम उपस्स्ित अस्पतालक कमणचारी आ डाक्टरसभ हाँइ-हाँइ रमाक \nउपचारमे लावग जाइत िछि। हुनका तरातर सुइआसभ भाोंकल जा रहल अछि \n। देहमे नस नवह भोंवट रहल िवन । जाँच हेतु िून वनकालबाक िैक । एक बेर \nतँ सुइआ भाोंवकओ देने रहए । नस नवह भेटलैक ।   सुइआ बाहर करए \nपिलैक। बहुत मोसवकलसँ नस भेटलैक । तिन जाँच हेतु िून वनकालल \nगेल । नाकपर आक्सीजनक टाोंटी लगा देल गेलवन । तकरबाद बिका डाक्टर \nअएलाह । ओ सभटा कागजसभ पढ़ैत िछि । डाक्टरसभ आपसमे चचाण \nकरैत िछि । फ े र हमरा कानमे फुसफुसाइत िछि- \n-वहनकर हालछत तँ बहुत चचिंताजनक िवन । तिावप प्रयास कए रहल \nिी। वहनका तुरांत आइसीयूमे लए जा रहल छिअवन । भीतरी गिबिी लावग \nरहल िवन । ररपोटणसभ आवब गेलाक बाद आगूक कायणक्रम बनाओल जाएत। \nडाक्टर से कवह आगू बवढ़ ज ाइत िछि । भसस्टर हमरा आगूमे वकिु \nकागजसभ राखि दैत अछि । हम ओवह कागजसभपर दस्तित कए दैत िी। \nओएह हमरा भुगतान खििकीपर लए जाइत अछि । हम कहभलऐक- \n-हमरा तँ इन्स्योरांस अछि । \n-तकर वहसाब बादमे होएत । अहाँ अिन पचास हजार जमा कए \nददऔक। इनस्योरांसक कागजसभ सेहो जमा कए ददऔक । इनस्योरांस \nक ां पनीक अनुमछत आवब गेलाक बाद अहाँक जमा कएल गेल टाकाक वहसाब \nभए जाएत ।  \n-ठीक िैक। \n-से कवह हम ओकरा अपन एटीएम काडण दए दैत छिऐक ।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 57 \nरमा आइसीयूमे  पहुँचा देल गेलछि। हमसभ बाहरे प्रतीक्षा कए \nसक ै त िी। भीतर ककरो जेबाक अनुमछत नवह अछि। हम बाहर रािल \nकुसीपर बैभस जाइत िी । पिोसी आ ओकर पत्नी आब जेबाक अनुमछत मावग \nरहल अछि । ओ सभ अपन-अपन काजपर जाएत । दुनू बेकती काज करैत \nअछि। समयसँ बान्हल जजनगी िैक । करत की? चावहओ कए हमरा सांगे नवह \nरवह सक ै त िल । जाइत -जाइत कहैत अछि- \n-हमर मोबाइल फोन सांख्या तँ अछि ने? \nहम ओकरा अपन  मोबाइल फोनसँ ओकर सांख्या देिबैत छिऐक। \n-नवह , नवह ई तँ कवहआ ने बांद भए गेलैक । हम अहाँक ेँ  नवका \nमोबाइल फोन सांख्या देने जाइत िी। कोनो ववशेष बात होइ तँ सूछचत करब। \n हम ओकर नवका  मोबाइल फोन सांख्या भलखि लैत िी । ओ दुनू \nबेकती बहुत अिता-पिता कए अस्पतालसँ बहराइत अछि । आब \nहम  असगर ओवहठाम रािल कुसीपर बैसल िी । प्रतीक्षा कए रहल िी जे \nडाक्टर आओत आ वकिु शुभ  समाद कहत । ओतए बैसल े-बैसल  वकिु-वकिु \nसोछच रहल िी।  \nहम आइसीयूक सामनेमे  बाहर रािल  कुसीपर बैसल  िी । वकिु \nआओर मरीजसभक तीमरदारसभ सेहो लगपासमे बैसल अछि । सभक \nमोनमे   चचिंता,सभ  परेसान ल ावग रहल  अछि । सभ केँ वकिु जज ज्ञासा िैक । \nसभ एतबे सुनबाक हेतु व्याकुल बुझाइत अछि जे ओकर मरीज आब ठीक \nिैक । मुदा अस्पतालक कमणचारी तँ अपन काजमे लागल अछि । जहाँ कोनो \nनव मरीज अबैत िैक सभ ओकरा ददस झपट्टा मारैत अछि । मरीजसभ अपन-\nअपन जानक लेल झवक रहल अछि ,ओकर पररवारक लोकसभ   से परेसान  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअछि। मुदा अस्पतालक कमणचारी,डाक्टर,भसस्टरसभक लेल ई सभ आम बात \nिैक। बातो सही िैक । कोनो एकददनका तँ िैक नवह । \nअस्पतालमे वनत्यप्रछत सैकिो रोगी अबैत रहैत अछि । सभक \nसमस्या जे रहौक ,मुदा अस्पताल प्रबांधनक ेँ  ओवहमे लक्ष्मी देिाइत िैक। \nहररअर -हररहर नोटक गड्डी । सरकारी अस्पतालक भीि आ कुप्रबांधनसँ तांग \nभए लोकसभ वनजी अस्पतालक शरणमे जेबाक हेतु वाध्य भेल अछि । वनजी \nअस्पतालमे स्वच्छता तँ िैक,व्यवस्िो िैक,मुदा एवहठाम अस्पताल एकटा \nव्यापाररक क े न्द्र बवन कए रवह गेल अछि । पररणाम सामने अछि । यदद \nअस्पतालबलासभक ेँ  पता लावग गेलैक जे मरीजक ेँ  इनस्योरेन्स िैक,अिवा \nकोनो आन सरकारी ववभाग वा वनजी क ांपनीक सुववधा िैक तकर बाद तँ \nअस्पतालमे भती भेलाक बाद मरीजक वापसी भगवानेक हािमे रहैत अछि। \nमरीज जीबए -मरए मुदा ओकरासँ मोट धन ओसूल हेबाक व्याोंत तँ हेबेक चाही \n। जे डाक्टर से नवह करत से वनजी अस्पतालमे नौकरी नवह कए सकत। मुदा \nकोनो ववकल्पो नवह िैक । लोक पवहने जान देित की टाका? तेँ सभ वकिु \nबुजझतो वनजी अस्पताल दौिैत अछि । सरकारी अस्पताल तँ आब ओएह \nजाइत अछि जकरा बहुत मजबूरी िैक । \nकुसीपर बैसल -बैसल आँखि लावग जाइत िल । जिनवह क ेओ \nबाहर अबैत एकटा उम्मीद ज गैत ज े साइत रमाक बारेमे वकिु समाद कहत। \nमुदा ओ सभ तँ हमरा ददस तवकतो नवह िल । हम िाकल-ठेवहआएल ओवहना \nकुसीपर आैंघाइत रहलहुँ । जिन घांटा भररसँ बेसी बीछत गेल,तइओ कोनो \nसमाद नवह भेटल तँ नवह रहल गेल। हम आइसीयूक द्वारर लग पहुँछच जोरसँ \nिटिटबैत िी । एतबेमे एकटा भसस्टर बेस तमसैल बाहर अबैत अछि-  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 59 \n-अहाँक ेँ  कनीको ववचार नवह अछि । एना हल्ला क े लासँ मरीजसभक \nजानो जा सक ै त अछि । \n-मुदा चुप्प रहलासँ कहाँ क े ओ सुवन रहल अछि । घांटाभररसँ बैसल \nिी। हमर मरीज  भ ीतर गेल  से गेल े अछि । केओ वकिु नवह बता रहल  अछि। \nअहीं कह जे एहनमे हमर मोन व्याकुल होएत वक नवह? \n-से बात तँ बुझलहुँ । मुदा ई अस्पताल िैक । ताहमे आइसीयू वाडण। \nएवहठाम शाांछत बनओने रहब बहुत जरूरी िैक । \n-कम सँ कम आबो तँ हमर मरीजक जनतब ददअ जावहसँ हमरा \nसुकुन होएत।  \n-की नाम अछि अहाँक मरीजक? \n-रमा  \n-ओकर इनस्योरोंसक कागज अिन धरर स्वीकार नवह भेलैक अछि। \nतेँ काज लटकल अछि। \n-मुदा ओकरा करबाक की िैक? \nओ वकिु बजज तए तावहसँ पवहने भ ीतरसँ डाक्टर अबाज  देल कैक। \nओ वबना वकिु उत्तर देने च भल  गेभल  । हम ओवहना परेसान ओतए ठाढ़ रवह \nगेलहुँ ।  \n9 \n   60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआखिर इनस्योरोंस क ां पनीक स्वीकृछत आवब गेल । तकर बाद एकटा \nपररचाररका हमरा कहैत आएभल जे रमाक ेँ  स्टोंट लगतवन । हुनका तुरांत \nशल्यकृया हेतु शल्यछचवकत्सा कक्षमे लए जाएल जेतवन । स्टोंटक कतेको \nप्रकार होइत िैक। बवढ़आँ ववदेशी स्टोंट बेसी ददन चलतवन । बेर-बेर शल्यकृया \nनवह करबए पितवन । मुदा तावह हेतु अपन जेबीसँ िरचा करए पितैक। \nकारण इनस्योरोंससँ ओतेक महग स्टोंट नवह देल जा सक ै त अछि । हम ओकरा \nकहभलऐक - \n-एवहमे सोचबाक की बात िैक? जे सभसँ नीक स्टोंट होइक से लगा \nददअनु। हम तकर भुगतान करब । \n-से तँ सही सोचलहुँ । मुदा ओकर भुगतान पवहने करए पित । \nतिनवह स्टोंट आवब सकत। \n-कोनो बात नवह । कतेक देबाक िैक से कह। \n-एक लाि चालीस हजार।  \n-एतेक...। \n-आर की? जिन नीक चीज लेबैक तिन दामो तँ तेहने देबए पित। \nहम तुरांत बैक जाइत िी । जरूरछत भरर टाका वनकालैत िी । \nभुगतान खििकीपर जा कए टाका जमा कए दैत छिऐक। तकर िोिबे कालक \nबाद पता लागल जे रमाक ेँ  शल्यछचवकत्सा कक्षमे लए गेलवन । \nहम शल्यछचवकत्सा कक्षक बाहर ठाढ़ रही । सीसा बाटे रमाक ेँ  ह्वील \nचेयरपर   ल ए ज ाइत एक झ ल क देिभल अवन । तकर बाद वकिु  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 61 \nनवह   देिाएल। हम कुसीपर बैसल प्रतीक्षा करैत रहलहुँ । बैसले बैसल अपन \nतीनू सांतानक ेँ  रमाक स्स्िछतक बारेमे जानकारी ह्वात्सपपर दए देभलअवन । \nप्रतीक्षामे रही जे ओवह समादसभमे हररअर वनसान लागत । ओ सभ समाचार \nबूजझ  व्याकुल  भ ए ज ाएत। तुरांत फोन आएत। मुदा से सभ  वकिु नवह होइत \nदेिाएल । एवहमे ववलांब होइत रहल । हमर मोनक व्याकुलता बवढ़ते गेल । \nमुदा कएल की जा सक ै त िल । मुरली,श्याम,शाभलनी क े ओ तँ फोन करैत । \nएकक्षण लेल हमरा वबसरा गेल जे मुरली ,श्याम ववदेशमे अछि आ \nशाभलनी  मुांबईमे अछि मुदा क ां पनीक काजसँ कतहु बाहर गेल अछि । सांभवतः \nओ सभ हमर समाद नवह देखि सकल होअए । \nहम प्रतीक्षा करैत-करैत िावक गेलहुँ ,ओतवह आैंघाए लगलहुँ । \nओहनेमे बहुत डराओन सपना देिैत िी । जेना एकदम कारी मनुक्ि हािमे \nबेसमोट लाठी लेने हमरे ददस आवब रहल अछि । ओकर आँखि लाल -लाल \nअछि,क े स कारी घनगर । ओ रवह-रवह कए हमर मुँह दुभस दैत अछि । वकिु \nबजैत नवह अछि । मुदा मुिाकृछत तेहन बना लैत अछि जेना हमरा घाोंवट जाएत \n। आब की करी वकिु फुरेने बवह करैत अछि ।  ओ तँ हमरे ददस बढ़ल जा \nरहल अछि । हम गामे-पसीने भभजज जाइत िी । आब तँ ओ एकदम लगीच \nआवब गेल अछि। हम छघछघआ रहल िी । बहुत मोसवकलसँ ओकरा पुिैत \nिी- \n-तूँ क े  िह? \n-हम िी महाकाल। \n-माने?  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-माने-ताने एवहठाम नवह बुझाओल जाइत िैक । एवहठाम बस काज \nकएल जाइत िैक। \n-से की? \n-तोरा कतेक कवहयह ? पढ़ल -भलिल मूिण बुझाइत िह । \n-की चाहैत िह तूँ? हमरा वकएक परेसान कए रहल िह। \nओ आओर भयाओन भए जाइत अछि । जीह बाहर कए लैत अछि। \n-चचिंता नवह करह । समय सभटा बुझा देतह । \nडरसँ हम बहुत जोरसँ   छचछचआइत िी । आँखि िुजैत अछि तँ \nलगपासमे क ै कगोटेक ेँ  ठाढ़ देिैत िी। \n-की भेल ? की भेल ?  \n सभ पुछि रहल अछि । हम बकर-बकर सभ ददस तावक रहल िी। \nबिबिाइत िी- \n-मुरली , श्याम, शाभलनी  .... । कतए जाइत गेलह ? हमर एहन \nहालछत अछि। तोहर माए अस्पतालमे भती भेल िछि। भोरसँ हम असगर \nएतए पिल िी । रहल-सहल कसरर ओ भयाओन सपना पूरा कए देलक \n। इएहसभ सोछच रहल िी ,हम ठोर पटपटा रहल िी । \n-की बिबिाइत िी? -लगमे ठाढ़ प्रहरी पुिलक। \nहम वकिु ज बाब नवह दए सकभल ऐक।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 63 \nओकरा ददस देिैत रवह गेलहुँ । ताबतेमे शल्यछचवकत्सा कक्षक पट्ट \nिुजल । रमा स्ट्रेचरपर शल्यछचवकत्सा कक्षसँ वनकालल जा रहल िछि । \nहोसमे नवह िछि । \n-अिन वहनका वनरीक्षण कक्षमे रािल जेतवन । घांटा भररक बाद \nवाडणमे आनल जेतवन । \n-हुनकर हालछत क े हन िवन? \n-ठीक िछि। कोनो चचिंताक बात नवह अछि । \nसे सुनलाक बाद हमरा उसास भेल , जानमे -जान आएल । हम आइ \nपवहल बेर हल्लुक अनुभव कए रहल िलहुँ । ताबतेमे पिोसीक फोन आएल। \n-क े ना िछि? \n-अिने शल्यछचवकत्सा कक्षसँ बाहर क े लकवन अछि। घांटा भरर \nवनरीक्षणमे रहतीह । तकरबाद वाडणमे रािल जेतवन । \n-चचिंता नवह करब । हमसभ िोिे कालमे आवब रहल िी। \n-आबह , आबह।  \n10 \n  \nआधा घांटाक बाद पिोसी आ ओकर पत्नी कारसँ अस्पताल पहुँछच \nगेल । ओ सभ  सोझ े हमरा ल ग पहुँचैत अछि। हमओवह समयमे वकिु सोचैत \nरही । ओकरासभपर ध्यान नवह गेल । ओ अबाज दैत अछि-  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-सुशील ! सुशील ! \nहमर भक टुटैत अछि । \n-किन अएलह ? \n-आवबए रहल िी। की हाल िवन? \n-की कहल जा सक ै त अछि? ओना कहने रहए जे शल्यवक्रया ठीक \nरहलवन । घांटा भररक बाद वाडणमे आवब जेतीह । \nओकर पत्नी िरमसमे सँ चाह वनकालैत अछि । हम तीनूगोटे ओतवह \nचाह पीबैत िी । \n-आइ तँ तोरा बहुत परेसानी भेलह? \n-की कएल जाए ? समय-समयक बात होइत िैक। हुनकर मोन \nक ै कददनसँ गिबि चभल रहल िलवन । हम कहबो कररअवन जे डाक्टरसँ देिा \nभलअ। मुदा ओ कान-बात नवह देलवन । टरका देछि । की कए सक ै त \nिी? असगर की-की करू? अपनो तँ अस्वस्िे रहैत िी। \n-बच्चासभक ेँ  िबरर क े भलऐक की नवह? \n-िबरर क े लेसँ की होएत? सभ अपन -अपन दुवनआमे रमल \nअछि? हमरासभक लेल ककरा फुरसछत िैक ?  \nहमर पिोसी हमर सामनेक फ्लैटमे वकरायदेार अछि । वकिुसाल  \nपूवण  ओ फ्लैट िाली भेल  रहैक । वकिु ददन सुनभल ऐक ज े ओकर माभल क \nफ्लैटक ेँ  बेचत। हमरो मोन लुसफुसाएल । सामनेमे यदद एकटा आओर फ्लैट  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 65 \nभए जाएत तँ बच्चासभक ेँ  सुववधा हेतैक। फ े र होअए जे ओकरसभक कोन \nठेकान? क े  रहत क े  नवह रहत कवहआ आएत? कोनो ठेकान नवह बुझाएल । \nओना तँ हमर फ्लैट अछिए । तीनटा बेडरूम ऊपरसँ बाहरेसँ एकटा नौकरक \nकोठरी अछि। ढन-ढन करैत रहैत अछि। हम दुनूगोटे कतए-कतए रहब? की-\nकी देिब? अपनाक ेँ  सम्हारब से पारे नवह लगैत अछि। गामक जमीन-\nजायदाद से फ े कम-फ े क भेल अछि। देआद-वादसभ वकोदृछष्ट गिेने \nिछि।  क ै कबेर बच्चासभक ेँ  कहभलअवन जे अबैत जाउ,गामक ज े वकिु च ीज -\nवस्तु अछि तकर वकिु वहसाब-वकताब कए भलअ। मुदा कोनो पररवाह नवह \nिवन। मुरली भलिलाह - \n-एकरा कोनो नीक सांस्िामे दान दए ददऔक। हमरासभक ेँ एवहसभ \nलेल समय नवह अछि। िामिा झांझवट बढ़ओने िी। \nहुनकर ववचार बुझलाक बात बहुत वनराशा भेल । गाम -घरक कोनो \nमहत्वे नवह बुझाइत िैक  ओकरासभक ेँ  । आब एवह बएसमे हम दुनूगोटे की \nकी कए सक ै त िी? अपन देह तँ वशेमे नवह रहैत अछि। रहैत िी रहैत िी \nकवहओ हम कवहओ ओ दुखित भए जाइत िी । सामनेक फ्लैटमे यदद नीक \nवकरायेदार आवब गेल तँ कनी उसास भए जाइत अछि। एवहसँ पवहलुका \nवकरायेदार युवक िल। असगरे रहैत िल । कवहओ काल कोनो मवहलाक ेँ  सांगे \nअनैत िल । क े ना-ने-क े ना मकान माभलकक ेँ  पता लगलैक । ओकरा हटा \nदेल क । तकर बाद वकिुददन फ्ल ैट िाल ीए रहैक । फेर ई सभ  आएल  । ई \nदुनू बेकती बहुत ववचारवान लोक बुझाइत अछि । बरोबरर हमरासभक हाल -\nचाल लैत रहैत अछि। एकरेसभक कारण आइ रमाक जान बँछच गेलवन । नवह \nतँ गेल घर िलछि।  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nहमरसभक चाह ितम भए गेल अछि । पिोसी आ ओकर पत्नी \nहमरा ल ेल  वकिु ज ल िैक ओररआन सेहो केने अछि। हमरासँ आग्रहो करैत \nअछि । मुदा हम मना कए दैत छिऐक । \n-कनी काल ठहरर जाह। अिन मोन बहुत परेसान अछि । रमा वापस \nआवब ज ाछि। एकबेर देखि भल अवन । तकरबादे वकिु सोच ल  ज ा सकैत अछि। \n-भोरेसँ भुिल िह। एनामे तँ तूँह दुखित पवि जेबह । तिन क े  \nककरा देित? \n-आब देिबाक हेतु बाँचल की अछि? \n-एना क े ओ बाजए? अिन तोहर की बएस भेल अछि? \n-बूढ़ तँ भइए गेल िी । सेवावनवृछतक बाद बेसी परेसानी बुझा रहल \nअछि । \n-आब तँ हमहँ सेवावनवृत्त होएब । मुदा तावहसँ की? जीवन बहुत \nमुल्यवान अछि । जीवनमे उत्साह हेबाक चाही। असली बात सएह िैक । \n-मुदा देिलासँ तूँसभ पचासक लगैत िह।  \n-से की लागब । मुदा यदद से बुझाइत अछि तँ तकर कारण \nहमरसभक सकारात्मक सोच अछि । जीवनक प्रछत एकट सहज भाव। \nअिन धरर रमा वाडणमे नवह अएलीह अछि । हम पिोसी आ ओकर \nपत्नीसभ क गप्पसँ वकिु आराममे िी । पिोसीक पत्नी एक बेर फेर आग्रह \nकरैत अछि-  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 67 \n-कवनको जलिै कए भलअ । \nहम   एवह  बेर स्वीकृछतमे मुरी वहला देभलऐक । ओ वटवफनमेसँ \nहलुआ  आ पूरी वनकाभल कए हमरा लग राखि दैत अछि। एक वगलास पावन \nसेहो राखि दैत अछि । हम हलुआ पूरी िा लैत िी। पावन पीबैत िी । ताबतेमे \nएक बेर फ े र चाहक  कप सेहो तैयार अछि । हमसभ चाह वपबैत िी ।  तकर \nबाद जेना जानमे -जान आवब गेल । भोरसँ पवहल बेर आश्वस्त लावग रहल \nिलहुँ । एतबेमे माइकपर रमाक नाम सुनाएल- \n-रमाक सांगे जे आएल िी से वाडण सांख्या पाँचमे आवब जाउ । रमा \nवाडणमे पहुँछच गेल अछि। \n \n-रबीन्द्र नारायण छमश्र, वपताक नाम: स्वगीय सूयण नारायण छमश्र, माताक \nनाम: स्वगीया दयाकाशी देवी, बएस: ६९ वषण, पैतृक ग्राम: अिेर डीह, मातृक: \nभसन्न्घआ ड्योढ़ी, वृछत: भारत सरकारक  उप सछचव (सेवावनवृत्त) , स्पेशल \nमेट्रोपोभलटन मजजस्ट्रेट , ददल्ली(सेवावनवृत्त) , भशक्षा: चन्द्रधारी छमछिला \nमहाववद्यालयसँ बी.एस-सी. भौछतक ववज्ञानमे प्रछतष्ठा : ददल्ली ववश्वववद्यालयसँ \nववछध स्नातक, प्रकाभशत कृछत: मैछिलीमे: प्रकाशन वषणः२०१७ १.भोरसँ साँझ \nधरर (आत्म किा),२. प्रसांगवश (वनवांध), ३.स्वगण एतवह अछि (यात्रा प्रसांग); \nप्रकाशन वषणः२०१८ ४. फसाद (किा सांग्रह) ५. नमस्तस्यै (उपन्यास) ६. \nववववध प्रसांग (वनवांध) ७.महराज(उपन्यास) ८.लजकोटर(उपन्यास) ; \nप्रकाशन वषणः२०१९ ९.सीमाक ओवह पार(उपन्यास)१०.समाधान(वनवांध \nसांग्रह) ११.मातृभूछम(उपन्यास) १२.स्वप्नलोक(उपन्यास) ; प्रकाशन \nवषणः२०२० १३.शांिनाद(उपन्यास) १४.इएह छिक जीवन(सांस्मरण)१५.ढहैत \nदेबाल(उपन्यास) ; प्रकाशन वषणः२०२१ १६.पािेय(सांस्मरण) १७.हम आवब \nरहल िी(उपन्यास) १८.प्रलयक परात(उपन्यास) ; प्रकाशन वषणः२०२२  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१९.बीछत गेल समय(उपन्यास) २०.प्रछतवबम्ब(उपन्यास) २१.बदभल रहल \nअछि सभ वकिु(उपन्यास) २२.राष्ट्र मांददर(उपन्यास) २३.सांयोग(किा सांग्रह) \n२४.नाछच रहल िभल वसुधा(उपन्यास) २५.दीप जरैत रहए (उपन्यास)। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 69 \n२.८.वकशन कारीगर-चोरनुकबा गाोंसाई (हास्य कटाक्ष) \n \nवकशन कारीगर  \nिोर न ुकबा गाेंस ाई (ह ास्य कटाक्ष) \n \nबाबा बिबिाइत बजैत रहै हौ एहनो कहां गाोंसाई भेलैए? कहअ त किैन स \nहल्ला क चाल पािै छियै कछि लै कवनओ सुगबुगेतै? आांगन मे िै की बाध \nबोन गेल  आवक ल गल े प्राण  िुवट त नै गेल ै से कोनो भाांजे नै बुझना जा रहल? \nअई चोरनुकबा गाोंसाई क े  भाांज त ब्रह्मो ववष्णु क े  नै लगलै त हमरा सन बघांबरी \nमहेश बुते भाांज लागत? \n \nहम्मे बाबा स पुिभलयै हो बाबा की होलौ जे एतना हल्ला मचनौ िहो? की \nभेलौ भागेसर पांडा कतौ हरा गेलौ की आई तोरा जल ने चढ़ेलकौ ? बाबा \nिाोंजाइत बोललक ै  हौ की चल आ फल चढ़ाउत? अई चोरनुकबा गाोंसाई क े \nकोनो भाांजे नै बुझहा रहल यै? एां हौ अांदाज छधयो पूतो क े  त नै सीिा देने िै \nजे बाबा क े  अवाज़ सुवनहों त वकिो नै बजजहों? एकदम वनबदी मारने रहहिंए भने \n 70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nबुढ़बा िटपटा क े  मरौ की जरौ? \n \nबाबा बोले लगलै कहअ त आदमी क े  कोनो तेहेन बेगरत होउ त एहेन \nचोरनुकबा गाोंसाई सबहक भरोस करब त अपटी िेत मे प्राण चभल जाएत? \nहम्मे बाबा स फ े र कहभलयै हो बाबा होलौ की से फररिा क े  कह ने तभी से \nबिबि कइले िह? चोरनुकबा गाोंसाई बलू कहेन होत होई? हमरा त कुिो \nबुझल य ? हम्मर बात सुनक े  बाबा हाां हाां क े हँसे लगलै बोललक ै  अइां हौ \nचेरनुकबा गाोंसाई ददया नै बुझल िह? धू जी महराज पवहने एक जुम तमाकुल \nिुआबह फ े र कहै छियह एक्सक्लूभसव ख़बैर. \n \nहम्मे बाबा क े  िैनी चुना क े  देली ओकरा बाद बाबा िैनी िा हाि पटपटा क े  \nबोले लगलै ? हौ बच्चा छमछिला क े  गामे गाम मे चोरनुकबा गाोंसाई सब भेटतह. \nई सब देिावटी भवडाह तेहेन करतह जे यौ बाबा हम त सांगे िी बाबा अहाँ \nकाज शुरू करू ने? आ िटै बेर की मांददरक जमीन अछतक्रमण क े  वबरोध बेर \nचेरनुकबा जोंका वनबदी मारने रहतह की? तै बेर एक्को डेग आगू नै बढ़तह? \nआ माइर मे पािू भ ोज  मे आगू वल ा फामूणल ा पर चोरनुकबा िेला मे हो हो \nकरतह जे मांददर जमीन अछतक्रमणकारी स मुक्त हेबाक चाही? \n \nबाबा बोलैत रहै इ भागेसर पांडा हरदम हमरा बोली दै िेलए ज यौ बाबा मांददरक \nजीणाोद्धार हेबाक चाही. महादेव मांददरक जमीन अछतक्रमणकारी स मुक्त \nहेबाक चाही ? आ अिैन सी ओ वबवडओ पुभलस प्रशासन सब चेहकिंग मे एलै \nत भागेसर वनपत्ता भेल अछि की? अई चोरनुकबा गाोंसाई क े  कोनो भाांज नै \nलावग रहल ? हौ अांगनो मे जाक े  भाांज लगेलाैंह त छधया पूता सब कहलक जे \nपप्पा पोिैर ददस गेल ििवहन? भागेसर त बाधहो बोन ददस नै लौक रहल ? \nएहनो कहां पोिैर ददस करब भेलैए? एतेक समय त रावणो क े लघ्घी करैत  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 71 \nकाल नै लगलै ? देिै िहक सीओ सहेब भागेसर ददया पुइि रहल जे पांडा जी \nकहाां है? कहअ त भागेसर पांडा मुख्य पुजारी िी आ अिैन बयान दै बेर मे \nचोरनुकबा गाोंसाई बनल यै? त एना मे मांददरक जमीन अछतक्रमणकारी कब्जा \nस मुक्त कवहयो ने हएत आ नै मांददरक जजणाोद्धार? \n \nहम्मे बाबा स पुिभलयै हौ बाबा छमछिला मैछिली क े  चोरनुकबा सब ददआ कुिो \nबोलह जे मैछिली क े  सुधार होतै? बाबा हाां हाां क े  हँसैत बोले लगलै, हौ ई \nमैछिली वला चोरनुकबा गाोंसाई सब आरो कमाल सब यै? ई सब छमछिला \nमैछिली कुकृत्यक एक्को पाई वबरोध नै करतह? िाली देिावटी भवडाह \nकरतह जे मैछिली समावेशी हेबाक चाही त मैछिली मानक बदलबाक चाही \nसबक े  मोजर हेबाक चाही? आ मैछिली ला  बी स लिै बेर भलखित वबरोध बेर \nमे चोरनुकबा गाोंसाई बनल वनबदी मारने रहतह की. हांओ मे िी आ नैंहो मे िी \nवला चलकपनी िेलतह ई चोरनुकबा सब ? आई तक ककरो वबरोध करैत \nदेिलहक ? की जे वबरोध करबै त मांच पर नै बजाउत त पुरूस्कारे मे नाम िांटा \nजाएत ? हौ जी चोरनुकबा गाोंसाई सब दुआरे छमछिला मैछिली क े  जजणाोद्धार \nवकनौ ने हेतै आ नै ई िेलरा सब छमछिला मैछिली मे सुधार करै जेतै? \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.पद्य खण्ड \n३.१.बदरीनाि राय- आठ टा पद्य \n३.२.राज वकशोर छमश्र-चान्हर  \n३.३.रामानन्द मण्डल - हो बाबा गाांधी!/ लाल बहादुर शास्त्री!/ हो काका जेपी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 73 \n३.१.बदरीनाि राय- आठ टा पद्य \n \nबरीनाथ राय - आठ टा पद्य \n१ \nबवहना सावन बीछत रहल अछि, \nएकसरर हम धवन ववरवहन। \n \nमहुआ आम मजररक' झरलै , \nतरभस रहल मन मीन। \nरूष्ट ववधाता वामे बैसल, \nशभशमुि हमर मलीन। । \nबवहना...........  \n \nतन-मन प्राण घवाह सनक अछि, \nवनयछत भववष्य कटाह हमर अछि। \nछप्रयतम परदेशी पहुँ दूरे, \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nयौवन तेज ववहीन। ।  \nबवहना...............  \n \nभूलुत्ण्ठत गुन्म्फत अछि कुन्तल, \nकरूणावनछध िछि वनन। \nमधुमातभल मदमातभल प्यासभल , \nबाजै ववरहक बीन।।  \nबवहना..............  \n \n२ \nकान िोभल सुनू मैछिल जन, \nएकटा बात बुझाएब जरूरी।  \nभ्रष्टाचारक बजइए डांका, \nहमरो वबगुल बजाएब जरूरी।।  \n \nराजनीछत मे भ्रष्ट पात्र क े, \nनैछतक बोध कराएब जरूरी।  \nसेवा आऔर दाछयत्व बोध क े, \nओकरा पाठ पढ़ाएब जरूरी।। \n \nमरल लोक आऔर वनन्न सूतल क े, \nअछि आब बहुत जगाएब जरूरी। \nवैचाररक क्रान्न्त क े  घर घर, \nनगर नगर पहुँचाएब जरूरी। ।  \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 75 \nअनहररया क े  उपवनवेश मे, \nसूयणक शासन लाएब जरुरी।  \nजगबै जिने भोर हेतै आब , \nइच्छाशक्क्त जगाएब जरूरी।।  \n \nघोंटकट्टा जेबी कट्टाक े, \nतािब आऔर भगाएब जरूरी।  \nददशाहीन रमक ै त घोिीक े, \nअछि लगाम लगाएब जरूरी।।  \n \nनजि देल क कवहयो वकिुओ ज े, \nतेकरोसँ फररिाएब जरूरी।  \nदेब देब कवह ठकबे क े लक, \nओकरो श्राद्ध कराएब जरूरी \n \nलसिंहासन क े  बुझए बपौती, \nदूष्ट क े  ददशा देिाा॓एब जरूरी \nधमण च्युत भेल वनलणज्जा , \nअछि वनवाणस कराएब जरूरी। । \n \nकृष्ण पक्ष कवहया तक रहतै? \nअछि इजोररया लाएब जरूरी।  \nई झगिा अनहार सङे अछि, \nअछि हछियार उठाएब जरूरी। \n  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजाछतवाद जे सुनवग रहल िै , \nआवगक े  आब बुताएब जरूरी। \nआब समाजक वहत मे जल्दी , \nधधरा करब कराएब जरूरी। । \n \nलुप्त भेल रोजगारक अवसर , \nरोजगारो अछि लाएब जरूरी।  \nअछि अन्हार छमछिला मे बहुते, \nचौमुि दीप जराएब जरूरी  \n \nसरकारो आइ सुस्त भेभल अछि, \nओकरो अछि दौिाएब जरूरी। \nहमर वनहोरा सुवनयौ मैछिल , \nअछि आब डेग बढ़ाएब जरूरी।। \n \n३ \nएिन की देिलहुँ अछि , \nददन ददन उबाइन हाएत। \nसाउस बवहवकरनी , \nपुतौह मभलकाइन हाएत। । \nअगहन क े  रान्हल भात, \nछधपले िाएब पुस मे। \nअपने रहब भारत मे, \nिारी रहत रुस मे।। \nपृथ्वी प्रदजक्षण मे,  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 77 \nसाझसँ नजि भोर हाएत।  \nरुस आऔर अमेररका त, \nडेगोसँ िोर हाएत। । \nफाटल क े  फाटल नजि, \nफ ै शन िै बुजझयौ। \nझजिंस बाली कवनिा क े, \nबोली ववषाइन हाएत। ।  \nसाउस बवहवकरनी....... \nभोजक ववधान जतए , \nओन लाइन भोज हाएत।  \nसरपांचे मुखिया आऔर, \nमेम्बर क े  िोज हाएत। । \nबरद वुभद्ध वर क े, \nबेभसये वकिु दाम हाएत। \nचोरे डक ै त सबक े, \nमांचसँ सम्मान हाएत। । \nसत्य बात बजबै त, \nसबटा छतताइन हाएत। \nभादब मे रौदी रहत , \nफागुन मे पावन हाएत।। \nकरबै बलण्ठै त , \nबेसी सम्मान हाएत । \nरोग शोक ववपदा क े, \nसहजँवह वनदान हाएत। ।  \nसाउस बवहवकरनी...........  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपुतौहुवे क े  डरसँ साउस सब, \nपराएल रहत।  \nक े करो आब मोजर नजि, \nगौवाँ डेराएल रहत। ।  \nससुरक े  असुर बूजझ, \nअपने मोटाएल रहत।  \nसाउस सब टहलनी, \nआब लट्टल खियाएल रहत। । \n \n४ \nदेश ववकाशक ;नगर समाजक , \nकिा मार्मिंक सुनबै िी। \nक े लहुँ अछि उपलस्ब्ध हम जे, \nसे सबटा हम गनबै िी।। \n \nहेहर िेिर आँकि पािर, \nभ्रष्टभशरोमजण मुखिया भेल।  \nसुगरक िुँर क े  पूजा होइए, \nकुकिक मुँह गमकौआ तेल।। \n \nकनहा कुत्ता प्रछतनीछध अछि, \nवगद्ध वबलाइ ववचारक।  \nहररयर -हररयर फभसल चरइए , \nसाँढ़ समाज सुधारक।। \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 79 \nनजि पौरूष नजि पाग माि मे, \nताजि राजनीछत स्तरहीन। \nसत्ता सुन्नरर ववलाभसता मे, \nभाँङ िाय सूतभल अछि नीन।। \n \nसोलह भसङार कुछतया मुिमांडल, \nआँखि मे काजर लाली ठोर।  \nअांगप्रदशणन करैत चलइए, \nएोंदठ नगर मे पहीरर पटोर।। \n \nअनहररया क े  जन्मल बालक, \nअनहररया मे करइए िेल। \nअनहररया क े  पूजा होइए, \nवबनु बाती दीपक ओ तेल।। \n \nसाँढ़ पवहरने िाधी कुताण, \nकुम्भकरण सन ढ़ेकरर रहल अछि।  \nजजन्दा पर अछधकार ओकर िै, \nमुदाण िाक'अकरर रहल अछि।। \n \nकौआ मेना भशक्षक भेल अछि, \nवगद्ध भसयार अछधकारी। \nभशक्षा क्षेत्र क े  करलक सभटा, \nभ्रष्ट साँढ़ सरकारी।। \n  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअिो टा सँ िवन अपेक्षा, \nकहबै िछि अध्यापक। \nज्ञान अधुरा बाँवट रहल िछि, \nनजि ववचार िवन व्यापक।। \n \nचोटी चानन हकन कनइए, \nदाढ़ी बैसल को कोिा मे। \nराम रहीमक राजनीछत अछि, \nलागल लोक वनहोरा मे।।  \n \nमुक्ताचारी गगन ववहारी , \nवाहन व्योम ववहार मे।  \nभ्रष्टाभशरोमजण उँच्चासन पर , \nबैसल अछि सरकार मे।। \n \nजाछत धमण आऔर भाषा क्षेत्रक, \nजन -जन पर अछधकार जमौने। \nचाटुकार हमहीं िी दोषी, \nप्रछतवनछध पररवेश छघनौने।। \n \nप्रछतनीछध पछतत बवन बैसल, \nआँखि मे हुनका मोछतयावबन्द। \nनैछतकता क े  बेछच िेने िछि, \nसूतल िछि कुां भकणणक वनन्द।। \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 81 \nचाैंसठ आवरण अांगप्रदशणन, \nववषवाला सन बवन घुमइए। \nप्रणय घिी मे प्रणय वनमांत्रण, \nकुत्ता क े  ललकारैत दइए।। \n \nमांददर -मक्स्जद क े  झगिा मे, \nववद्या-वैभव भेल समाप्त।  \nभ्रष्टाचारक मेघ लगइए, \nसगरो अछि अनहारे व्याप्त।। \n \nअिण प्रछतछष्ठत अिणक भूिल, \nपौरूष क े  ललकार दैत अछि। \nहम यदद वकिु बाज ' चाही , \nनजि बाजक अछधकार दैत अछि।। \n \nजनम -जनम क े  भूिल प्यासल, \nप्रछतनीछध आऔर पांच बनइए। \nनांगा ओ भीिमांगा छमभलक' \nबावढ़ मे व्योम ववहार करइए।। \n \nदेह पेट जेकरे िै भूिल , \nबनल प्रमुि प्रिांडक। \nसतहन्ता सरपांच बनल अछि, \nताजि ववकाश अछि बन्धक।। \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपाप पचाब' मे जे सक्षम, \nपांचैछतया अछि भेल महान। \nवुभद्धजीबी ववद्वान कात िछि, \nपायबला परसइए ज्ञान।। \n \nभ्रष्टाचारक भूसा िाक', \nभैंसा कागभुसुन्डी भेल। \nववछध ववधान अछि ववधवा बुवढ़या, \nनगरवधू सतवन्ती भेल।।  \n \nआय अन्हार इजोत क े  घेरने, \nमावङ रहल रांङदारी। \nभशिर शीषण पर रावण बैसल , \nसीता ववकल बेचारी।  \n \nलाठी पर अछि वटकल लोकतांत्र, \nजन -जन िछि लचरल लाचार।  \nभारत भाग ववधाता भलिलवन , \nठुठ लेिनी हमर कपार।। \n \nराजनीछत मे भेिचार अछि, \nपृष्ठक पोषक धूतण भसयार। \nध्वजा क े  वाहक बेछच िेलक अछि, \nसत्ता क े  चुनरी सलबार।। \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 83 \nभशक्षा ववभाग मे पात्र अभशजक्षत, \nस्वास्थ्य ववभाग वबमार पिल। \nचाटुकार आऔर चमचा चारण , \nचलबइए सरकार मरल।।  \n \nराजनीछत अछि सुगरक झगिा, \nववष्ठा पर अछधकारक। \nअपन पेट आऔर ववलाभसता लेल , \nसांरक्षक सांहारक।। \n \nजे पेटु अछि भरल प्रपांचे, \nउदरकुण्ड िै िाली।  \nववष्ठा पर अछि घात लगौने \nज्ञानक वैभवशाली।।  \n \nवनलणज नीच जीभ कुक्कुर सन , \nअछि ज्ञानक पवपयाहा। \nवएह समाजक भशरोमजण अछि , \nभोज िौका जजबलाहा।।  \n \nहमर घर अनहारक राज मे, \nअछि इजोतक आशा। \nकवहया देिब पूणण चन्द्रमा , \nएतबे अछि अभभलाषा।। \n  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n५ \nनारी हम कोमल -कमल , \nमन मे बहुत दरारर। \nमारक मारर सहब दुष्कर अछि, \nकामक उठल वबहारर। \nतोयद् तोय वववहन पहुँ िि \nतोयज् क े  नजि आशा। \nनोरे बोरल जीवन -यौवन , \nपूरल नजि अभभलाषा ।।  \nबवहना वाम ववधाता ना । \nपावस हमरो नयन समाएल , \nनेह मुदा अछि प्यासल। \nपरुष पहुँ िछि वबसरल हमरो, \nहम धवन िी हररवासल।। \nबवहना वाम ववधाता ना \nरहल वसन्तो रुसले हमरो , \nपतझािक अछि आशा। \nपूजल देव वपतरक ों  बहुतो, \nसभ क े ओ देलवन ददलाशा।। \nबवहना वाम ववधाता ना।। \nयौवनसँ हम पररपूरीत िी, \nपहुँ िछि काठ कठोरे| \nवनष्ठुर परू ष पहँ बवन बैसल , \nरिने धवन क े  दूरे|| \nबवहना वाम. ............ ...  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 85 \n \nबवहना वाम ववधाता ना ।।। \nसावन प्यासल भादो प्यासल , \nहमहँ धवन िी प्यासल। \nआब पहुँ जँ नजि घर औता, \nयौवन हमरो भासल ,बवहना वाम.।।...........  \nकतेक सहब हम पूवाण पिबा, \nपवन बहए उनचासे।  \nसुिल नेहक गागर हमरो , \nयौवन मधुघट नासे।। \nबवहना वाम ववधाता ना........। \nनारीक जीवन नरक हमर अछि , \nजरल हमर मधुमासे।  \nपहुँ प्रेमक बन्धन मे बान्हल, \nहमर पहुँ िछि पाशे।। \nबवहना वाम ववधाता ना...... \nसअ्ि भसहन्ता पुर भेल नजि, \nगेला ववधाता गामे। \nहमर ववरांची महाप्रपांची, \nभए बैसल िछि वामे।। \nबवहना वाम .......... \n \n६ \nअिणकहीन मनोरि सभटा, \nिल सपना सपने रवह गेल।  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेिब कवहया ददन सुददन हम, \nदग्ध हृदय जररते रवह गेल।।  \n \nिल द्वेष दांभसँ दूवषत समाज, \nउपहासे मात्र करइए। \nमन मारर अपमान सहै िी, \nझझणर नोर बहइए।।  \n \nहम समाजक व्यांगात्मक , \nसम्बोधन सभ स्वीकार करै िी। \nक े ओ बुझइए वपभलया कुकुि, \nतेकरो अांगीकार करै िी।। \n \nिी समाजमे गौण -मौन हम, \nगुजर करै िी ििरीसँ। \nगाँधी वस्त्र बुररबक बुझइए, \nडर लगइए बकरीसँ।। \n \nपौरुष -पैर पाँखि अछि काटल, \nहाि हिौिीसँ िुरल। \nदगाबाज सभ ददो दइए , \nस्वाभभमान सेहो चुरल।।  \n \nवस्त्रहीन िी देह उघार अछि, \nसच पूिी दरकारो नजि अछि।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 87 \nमांङलासँ क े  देत दयालु , \nहमरा लेल सरकारो नजि अछि।। \n \nअपन नोर अपने पोिै िी, \nजे पोित से माङत आँखि। \nबन्द करत हपिंजिा मे पवहले, \nउिलापर काटत ओ पाँखि।। \n \nएहनो लोक भेटला समाज मे , \nमहाप्रछतछष्ठत आऔर महान। \nहमर आँखि हमरासँ छिनला, \nबाद मे देलवन चश्मा दान।। \n \nशब्दक हम िी कृषक अनारी, \nनजि उपजइए मरुवा धान। \nिी ववचारमे बारूद भरने , \nसुनक लेल नजि सक्षम कान।। \n \nनजि पौरूष नजि पाग माि मे, \nिी समाज मे स्तरहीन। \nहँसी हमर अछि बन्हकी लागल, \nलए िी साँस बसातो कीन।। \n \nभूिल नजि हम धन सम्मानक, \nभूिल िी हम स्नेहक।  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपलवट क पवबरइ िी हम गुदरी, \nफाटल अपने देहक।।  \n \nजीवन भरर पतझि मे रहलहुँ , \nनजि वसन्तक े र दशणन भेल। \nधरती आ आकाश सुिल अछि, \nमधुमासो सुिले रवह गेल।।  \n \nजेबी मे अछि स्वणण वनष्क नजि, \nझोरी मे अपमान भरल अछि।  \nठार भेल हम कनगी पर िी, \nपैर मे क ां कि काँट गरल अछि।। \n \nहोश -हबास नजि िी हताश हम, \nलोक जजातक िअर बुझइए।  \nस्वािी सम्बन्धी सब रूसल, \nवकिु माङत ताँइ पर बुझ इए।। \n \nसाहस सांङ सांकल्प जुटाक', \nकोहुना जीवब रहल िी।  \nभवन -भूछम नजि देलवन ववधाता , \nफाटल सीवब रहल िी।। \n \nसावन प्यासल भादो प्यासल , \nतरसै चान इजोररया लेल।   विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 89 \nकृष्ण -कमण क ों  व्यवसायीगण, \nकृष्णपक्षसँ रिने मेल।। \n \nचुटकी भरर इजोतक कारण , \nहमर घर अन्हार रहइए। \nभेटल अछि उपहार गरीबी , \nजीवन हमर पहाि लगइए।।  \n \nअपन लहाश अपने कनहा पर , \nकोहुना उछघ रहल िी। \nश्मशान आब कतेक दुर िै, \nसे नजि बूजझ रहल िी।। \n \nक े  जराओत एवह लाश िासक े, \nएवह बातक अछि छचन्ता। \nउगल चान नजि; रहल अन्हररया , \nजेकरे िल भसहन्ता।। \n \nहमर देह इ जरतै जवहया , \nक े  कनतै क े करा िै नोर। \nमररते नाम वनपत्ता हेतै, \nनजि देिबै हम सुन्दर भोर।। \n \nबेटी हमर रूप क े  रानी , \nबापे हुनक रुपैया हीन।  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nघटक मुँह पर िुवक दैत िल, \nदेत किी इ दुखिया दीन।। \n \nदेह आत्मा बेछचक' क ेलहुँ, \nजे िल एकटा कन्यादान। \nदशो ददशा अन्हार लगइए , \nकवहया होयत नवल ववहान।।  \n \nबेटीक े  िवन उजरल नैहर, \nसासुर िवन लचरल लाचार।  \nभाय एको नजि बवहन मे असगर, \nब्रम्हा भलिलवन ब्रम्ह ववचार।। \n \nहम समाजक नजरर मे दोषी , \nदोषी हमर गरीबी।  \nहम अभभशावपत हाि मलै िी, \nक े  िछि हमर करीबी।। \n \nबुररबक लोक बुररबक बुझइए , \nकवबलाहा फ े कइए िूक। \nसाधनहीन गरीब बुजझक ', \nसम्बन्धी लए जिबए ऊक।। \n \nरांग बीच बेरांग रहैिी, \nफगुआ आऔर ददवाली।   विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 91 \nदुवनयाँ जिन भुलाएल रहइए , \nववषवाला मधु प्याली मे।। \n \nमहा भोज होइए समाज मे , \nहम रहै िी भूिले।  \nरोटी पर नजि नोन जुरइए, \nहाि रहइए सुिले।। \n \nिी समाज क े  िोटकी भौजी, \nिेि-िाि अपमान सहक लेल। \nहमहींट टा उपयुक्त मात्र िी, \nनोनगर करुगर बात सुनक लेल।।  \n \nजीवन दीप छमझाएल हमर अछि , \nकोयलीक बोली करुगर भेल।  \nस्नेहक बाती िाक भेल अछि \nआब दीप मे नजि तेल।। \n \nजे इजोत भेटल हहिंस्सामे, \nछिनलक नगरक लोक उदार।  \nनोरे वनज आधार हमर अछि, \nतुच्छ लगइए ई सांसार। । \n \nरौद जरै िी भूिल पेट मे, \nभेटल अछि सब दुख्िक सार।  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनयन तरैसते रहलै सब ददन, \nदैत जे क े ओ स्नेहक उपहार। । \n \nमन करइए त्यावग देबक लेल, \nररस्ता एवह सांसार सँ। \nमहा सेज पर महा वनन्द मे, \nशयन करी अछधकारसँ।। \n \n७ \nलाशक जे व्यापार करै िल, \nछमछिलाक े  उद्धार करत ओ? \nराजक मुखिया बना देलापर , \nकह क े हेन व्यवहार करत ओ? \n \nनजि बाँचल न्याछयक चररत्र िै, \nअगबे अत्याचार करत ओ। \nजजवबते वपतृमेध ओ करतै, \nबेसी पापाचार करत ओ।। \n \nनङटे नृत्य करत वनलणज्जा, \nदेिक लेल लाचार करत ओ।  \nअनकर रक्त बहाक' पापी, \nपेटक नैया पार करत ओ।। \n \nमानव भेष मे अछि ओ दानव,  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 93 \nनैछतक श्रेष्ठ ववचार करत ओ? \nसत्य बात कहलापर पापी, \nहमरे पर ललकार भरत ओ।।  \n \nकुम्भकरण आदशण जेकर िै , \nपेटु अछि सांहार करत ओ। \nनोर रक्त क े  पेय बुझत ओ, \nक्रीिा आऔर ववहार करत ओ ।। \n \nश्वान वगद्ध सन सांस्कार िै, \nछिनरा क े  जयकार करत ओ। \nठांठ रांक क े  रक्तपान क, \nबाटे घाट खिचार करत ओ। । \n \nव्यवसायी अनुबांध बुझै िै, \nतिन कोना सम्बन्ध बुझत ओ? \nसिल माांस आहार जेकर िै \nकह कोनाक ' गांध बुझत ओ? \n \n८ \nअिणकहीन मनोरि सभटा, \nिल सपना सपने रवह गेल। \nदेिब कवहया ददन सुददन हम, \nदग्ध हृदय जररते रवह गेल।।  \n  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिल द्वेष दांभसँ दूवषत समाज, \nउपहासे मात्र करइए। \nमन मारर अपमान सहै िी, \nझझणर नोर बहइए।।  \n \nहम समाजक व्यांगात्मक , \nसम्बोधन सभ स्वीकार करै िी। \nक े ओ बुझइए वपभलया कुकुि, \nतेकरो अांगीकार करै िी।। \n \nिी समाजमे गौण -मौन हम, \nगुजर करै िी ििरीसँ। \nगाँधी वस्त्र बुररबक बुझइए, \nडर लगइए बकरीसँ।। \n \nपौरुष -पैर पाँखि अछि काटल, \nहाि हिौिीसँ िुरल। \nदगाबाज सभ ददो दइए , \nस्वाभभमान सेहो चुरल।।  \n \nवस्त्रहीन िी देह उघार अछि, \nसच पूिी दरकारो नजि अछि। \nमांङलासँ क े  देत दयालु , \nहमरा लेल सरकारो नजि अछि।। \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 95 \nअपन नोर अपने पोिै िी, \nजे पोित से माङत आँखि। \nबन्द करत हपिंजिा मे पवहले, \nउिलापर काटत ओ पाँखि।। \n \nएहनो लोक भेटला समाज मे , \nमहाप्रछतछष्ठत आऔर महान। \nहमर आँखि हमरासँ छिनला, \nबाद मे देलवन चश्मा दान।। \n \nशब्दक हम िी कृषक अनारी, \nनजि उपजइए मरुवा धान। \nिी ववचारमे बारूद भरने , \nसुनक लेल नजि सक्षम कान।। \n \nनजि पौरूष नजि पाग माि मे, \nिी समाज मे स्तरहीन। \nहँसी हमर अछि बन्हकी लागल, \nलए िी साँस बसातो कीन।। \n \nभूिल नजि हम धन सम्मानक, \nभूिल िी हम स्नेहक। \nपलवट क पवबरइ िी हम गुदरी, \nफाटल अपने देहक।।  \n  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nजीवन भरर पतझि मे रहलहुँ , \nनजि वसन्तक े र दशणन भेल। \nधरती आ आकाश सुिल अछि, \nमधुमासो सुिले रवह गेल।।  \n \nजेबी मे अछि स्वणण वनष्क नजि, \nझोरी मे अपमान भरल अछि।  \nठार भेल हम कनगी पर िी, \nपैर मे क ां कि काँट गरल अछि।। \n \nहोश -हबास नजि िी हताश हम, \nलोक जजातक िअर बुझइए।  \nस्वािी सम्बन्धी सब रूसल, \nवकिु माङत ताँइ पर बुझ इए।। \n \nसाहस सांङ सांकल्प जुटाक', \nकोहुना जीवब रहल िी।  \nभवन -भूछम नजि देलवन ववधाता , \nफाटल सीवब रहल िी।। \n \nसावन प्यासल भादो प्यासल , \nतरसै चान इजोररया लेल।  \nकृष्ण -कमण क ों  व्यवसायीगण, \nकृष्णपक्षसँ रिने मेल।। \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 97 \nचुटकी भरर इजोतक कारण , \nहमर घर अन्हार रहइए। \nभेटल अछि उपहार गरीबी , \nजीवन हमर पहाि लगइए।।  \n \nअपन लहाश अपने कनहा पर , \nकोहुना उछघ रहल िी। \nश्मशान आब कतेक दुर िै, \nसे नजि बूजझ रहल िी।। \n \nक े  जराओत एवह लाश िासक े, \nएवह बातक अछि छचन्ता। \nउगल चान नजि; रहल अन्हररया , \nजेकरे िल भसहन्ता।। \n \nहमर देह इ जरतै जवहया , \nक े  कनतै क े करा िै नोर। \nमररते नाम वनपत्ता हेतै, \nनजि देिबै हम सुन्दर भोर।। \n \nबेटी हमर रूप क े  रानी , \nबापे हुनक रुपैया हीन। \nघटक मुँह पर िुवक दैत िल, \nदेत किी इ दुखिया दीन।। \n  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदेह आत्मा बेछचक' क ेलहुँ, \nजे िल एकटा कन्यादान। \nदशो ददशा अन्हार लगइए , \nकवहया होयत नवल ववहान।।  \n \nबेटीक े  िवन उजरल नैहर, \nसासुर िवन लचरल लाचार।  \nभाय एको नजि बवहन मे असगर, \nब्रम्हा भलिलवन ब्रम्ह ववचार।। \n \nहम समाजक नजरर मे दोषी , \nदोषी हमर गरीबी।  \nहम अभभशावपत हाि मलै िी, \nक े  िछि हमर करीबी।। \n \nबुररबक लोक बुररबक बुझइए , \nकवबलाहा फ े कइए िूक। \nसाधनहीन गरीब बुजझक ', \nसम्बन्धी लए जिबए ऊक।। \n \nरांग बीच बेरांग रहैिी, \nफगुआ आऔर ददवाली।  \nदुवनयाँ जिन भुलाएल रहइए , \nववषवाला मधु प्याली मे।। \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 99 \nमहा भोज होइए समाज मे , \nहम रहै िी भूिले।  \nरोटी पर नजि नोन जुरइए, \nहाि रहइए सुिले।। \n \nिी समाज क े  िोटकी भौजी, \nिेि-िाि अपमान सहक लेल। \nहमहींट टा उपयुक्त मात्र िी, \nनोनगर करुगर बात सुनक लेल।।  \n \nजीवन दीप छमझाएल हमर अछि , \nकोयलीक बोली करुगर भेल।  \nस्नेहक बाती िाक भेल अछि \nआब दीप मे नजि तेल।। \n \nजे इजोत भेटल हहिंस्सामे, \nछिनलक नगरक लोक उदार।  \nनोरे वनज आधार हमर अछि, \nतुच्छ लगइए ई सांसार। । \n \nरौद जरै िी भूिल पेट मे, \nभेटल अछि सब दुख्िक सार। \nनयन तरैसते रहलै सब ददन, \nदैत जे क े ओ स्नेहक उपहार। । \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमन करइए त्यावग देबक लेल, \nररस्ता एवह सांसार सँ। \nमहा सेज पर महा वनन्द मे, \nशयन करी अछधकारसँ। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 101 \n३.२.राज वकशोर छमश्र-चान्हर  \n \nराज वकशोर  चमश्र, ररटायडष िीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस .एन .एल.(मुख्यालय), ददल्ली,गाम- अरेर डीह , पो. अरेर हाट , \nमधुबन ी \nिान्दहर \nजल प्रलय तऽ गेल मुदा , \nिो वि गेल ई चा न्हर, \nचेन्ह ई, रहैक पा वन जिन \nउन्मा द मे भेल आन्हर। \n \nशक्क्त रहैक, तऽ करै तुमुल ध्ववन , \nआ रहैक ध्वांस क े  इच्छा , \nवव वेक हेरा लेलक पा वन , \nरहैक ओकरे तऽ परी क्षा । \n \n 102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतो वि देलक धा रक दुनु कूल, \nबहा देलक लो कक बस्ती , \nरा िैत बल, गछत पर गौ रव, \nमुदा , रहै ने हो स, मदक मस्ती । \n \nफो वि देलक ै  धरती क े, \n \nकरए ला गल प्रलय तांड, \nजज नगी उजा िक नेत सँ, \nभऽ गेल ओ , भा री मो चण्ड।  \n \nसभ वव ध्वांसक हो इि अांत, \nरवह गेल चा न्हर , गेल वव ना श, \nिा छध , जल लेने पेट मे , \nबनअऔलक शाां छत सँ अपन समा स। \n \nओ भश शु तऽ अछि प्रलयक, मुदा  \nधी र, छि र, आ अछि गम्भी र, \nकौ भल क गुण सँ रर क्त मुदा , \nदैत अछि मा ल-जा ल क े  क्षी र। \n \nलो को दो षी नवह मा नैत िै, \nकरैत अछि ओकर जलक उपयो ग, \nचा न्हर घटा रहल पा प ओ, \nएकर पुरिा पर ला गल अभभ यो ग।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 103 \n \nलहा लो ट भेल नेना -भुटका , \nमा रर रहल अछि मा रा मा ि, \nआ, धा र परहक लता म गा ि सँ, \nफ े वक रहल अछि िुिरी -काँ च। \n \nरञ्ज सबहक ओवह बा वढ़ पर, \nमुदा , दुला रैि प्रलय -पूत, \nवतणमा न क े  देखि कऽ, \nवब सरर रहल लो क अछि , भूत।  \n \nवव ध्वांसक' छच न्ह, ओकर छच ल्हका , \nस्मरण करा बैत अछि कल्हुका । \n \nपवन टुट्टू दद न -दद न भेल जा इत \nअछि ,बा वढ़ क' बच्चा , \nउिल जा इत िै पा वन ओकर, \nिै दो सरो िरचा । \n \nपाँ तर मे अछि पिल ध्वांस -भश शु , \nिा वि देलक ै क करमी क' लत्ती , \nई तऽ अछि बि शाां त, भश ष्ट, \nमुदा , पुरिा एकर तऽ रहैक अगत्ती । \n \nजल -प्रलय चभल गेल मुदा ,  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओकरे ई अछि िँडहर, \nमो न पा िैत रहैि, क े हेन \nवव ना शक रहैक बवांडर। \n \nसमयक सांग, भऽ सक ै त अछि , \nमुना जा ए ई िा छध , \nनवह तऽ एवह ना पिल रहए, \nबवन वव ध्वांस -समा छध । \n \nहकिं वा , जल वव पदा क े  फ े रो \nउठए एत्तवह भयांकर भमर, \nआ, फ े र लिल जा इक एत्तवह , \nजी वन -मृत्युक महा समर। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 105 \n३.३.रामानन्द मण्डल - हो बाबा गाांधी!/ लाल बहादुर शास्त्री!/ हो काका जेपी \n \nआिायष रामानंद मंडल - अश्रद्धा/ हह िंदू  आ मुस लमान / जै ह े जगजन न ी \nसीता  \n \n१.अश्रद्धा \n \nबने आवब लरकी। \nश्रद्धा न अश्रद्धा। \nएगो हय कहल।  \nशीलवांत मरदाबा भभिार।  \nशीलवांत मौगी छिनार। \nश्रद्धा रहे अवहले। \nकहल गेल छिनार।  \nआ काटल गेले।  \nजाैं रवहते अश्रद्धा। \n 106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nन कहल जैते छिनार। \nन काटल जैते अश्रद्धा। \nकाटल जैते काटेवाला।  \nन चाही श्रद्धा । \nचाही आइ अश्रद्धा। \nरामा चाही अश्रद्धा। \n \n \n०२. \nहह िंदू  आ मुस लमान  \n \nसुरुज हहिंदू क े \nआ चान मुसलमान क े \n \nक े सररया हहिंदू क े \nआ हररयरका मुसलमान क े । \n \nपूरब हहिंदू क े \nआ पस्च्छम मुसलमान क े । \n \nगांगा हहिंदू क े \nआ जमजम मुसलमान क े । \n \nकाशी वहन्दू क े \nआ कावा मुसलमान क े  ।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 107 \n \nमांददर हहिंदू क े \nआ मक्स्जद मुसलमान क े । \n \nईश्वर हहिंदू क े \nआ अल्लाह मुसलमान क े । \n \nसमसान हहिंदू क े \nआ कछब्रस्तान मुसलमान क े । \n \nआवब बाांवट सकबे \nआ धरती आकाश क े । \n \nआवब बाांवट सकबे \nआ पानी हवा क े । \n \nआवब बाांवट सकबे \nसुरुज क े  गरमी क े । \n \nआवब बाांवट सकबे \nचान क े  चाांदनी क े । \n \nआवब बाांवट सकबे \nआवग क े  तवपस क े । \n  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआवब बाांवट सकबे \nइांसान क े  इांसावनयत क े । \n \n \n \n०३. \nजै हे जगजननी सीता  \n \nजै हे जगजननी माता।  \nजै हे जगजननी सीता।  \nजै हे छमछिला बवहना। \nजै हे छमछिला छधया। \nदेिूां छमछिला नवहरा। \nबनल मैछिल सोलकन -बभना।  \nबनल मैछिली अांवगका -बक्ज्जका।  \nजै हे छमछिला बवहना। \nआउ सांग राम पहुना। \nआउ छमछिला नवहरा। \nदेिूां अपन भाई-भछतजा।  \nमाांगे आशीष छमछिला। \nछमटे भेद-भाव छमछिला।  \nबोले मैछिली छमछिला।  \nजै हे जगजननी सीता।  \nबांदना करैय रामा भइया। \nजै हे छमछिला बवहना।  विदेह  ३८० म अंक १५ अक्टूबर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९० अंक ३८०)|| 109 \nजै हे छमछिला छधया। \nजै हे जगजननी सीता।  \nजै हे जगजननी माता।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n   \n \n   \n \n  \n ","size_mb":6.02,"has_text":true},"Videha 381.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 381.pdf","name":"Videha 381.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनत म उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nVideha e-Journal: Issue No. 381 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें , शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \nVideha: Maithili Literature Movement \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३८० पर वटप्प ी (पृ. ६-६) \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानन्द्द िाि क ा- गीता सार  (पृ. ९-१२) \n२.२.योगानन्द्द झा- िदलि रहि अधि सभ वकिुाःपाठकीय प्रधतलिया  (पृ. \n१३-२१) \n२.३.िािदेि कामत -जुिराजजीक 'परररय ' एक अनुशीिन , िघु कथा- \nधरकनठोपा , हमरा विनु जगत सुन्द्ना िै: पाठकीय प्रधतलिया, स्िनाम िन्द्य \nलशरोम ी , पाठकीय प्रधतलिया, उपन्द्यास िनाम िायो्रहाफी, ददनकर जीक \nउत्कषा, धमधथिा विभूधत : िुशी िाि िािू (पृ. २२-४७)   \n \n२.४.वनमािा क ा- अग्नन लशिा (िेप-३०) (पृ. ४८-५४) \n२.५.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा -संिेदना  (पृ. ५५-५६) \n२.६.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-ठेहा परक मौिाएि गाि (उपन्द्यास)- \nिारािावहक  (पृ. ५७-७७) \n२.७.वकशन कारीगर-धमधथिा मैधथिी के नाम पर दििपनी आ रिकपनी \n(पृ. ७८-८२) \n२.८.कुंदन क ा- िीहवन कथा- वन ाय  (पृ. ८३-८३) \n२.९.रामरन्द्दर राय- नशामुक्त गाम (पृ. ८४-९२) \n२.१०.रामेश्वर प्रसाद मंडि- ददव्य दृधि 'क िहरर्रिंत िेिक िािदेि कामत \n(पृ. ९३-९६) \n२.११.डा० गंगािर कु,िर \"हषा\"- भािना आ प्रेर ा (पृ. ९७-९९) \n२.१२.नन्द्द वििास राय- माेंिमे घी उफा पररश्रम (पृ. १००-१००) \n३.पद्य खण्ड   \n \n३.१.आशीष अनधरन्द्हार- दूटा गजि  (पृ. १०२-१०४) \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु '- दू टा गजि (पृ. १०५-१०७) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-जनसंख्या -विस्फोट (पृ. १०८-११०) \n३.४.रामानन्द्द मण्डि-डोम के रान!/ िमा युद्ध!/ हम विहार िी/ हो भासा \nविनयानी/ वक हम आजाद िी? (पृ. १११-१२१) \n३.५.प्रमोद झा 'गोकुि '- आङ उघार िी हम (पृ. १२२-१२३) \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \n  \n \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।    \n \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n  \n \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀 \n \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३८० पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \nकाव्यक  भारतीय विचार : मोक्षक  लेल  कलाक  अिधारणा , जेना  नटराजक  \nमुद्रा  देखू। सृजन  आ नाश  दुनूक  लय  देखा पड़त। स् थायी भािक  गाढ़ भऽ \nसीझि  कऽ  रस बनब - आ ऐ सन  कते क  रसक  सीता आ राम  अनुभि  क े लन्हि  \n(देखू िाल् मीवक  रामायण )। क ृ ष् ण भारतीय  कममिादक  शशक्षक  छथथ  तँ संगमे  \nरशसक  सेिो।  कलाक  स्िाद  लेल  रस शसद्ांतक  आिश्यकता  भेल  आ भरत  \nनाट्यशास्र  शलखलन्हि।  अशभनिगुप्त  आनहदिधमनक  ध्यहयालोकपर  भाष्य \nशलखलन्हि।  भामि  ६अम  शताब्दी , दण्डी सातम  शताब्दी  आ रुद्रट ९अम  \nशताब्दीमे  एकरा  आगाँ बढ़ े लन्हि।  रस शसद्ाहत : भरत:- नाटकक  प्रभािसँ  रस \nउत्पशि  िोइत  अथछ। नाटक  कथी  लेल ? नाटक  रसक  अशभनय  लेल  आ संगे \nरसक  उत्पशि  लेल  सेिो।  रस कोना  बिराइए ? रस बिराइए  कारण  (विभाि ), \nपररणाम  (अनुभाि ) आ संग लागल  आन  िस्तु  (व्यशभचारी)सँ। स् थायीभाि  \nगाढ़ भऽ सीझि  कऽ  रस बनैए , जकर  स्िाद  िम  लऽ  सक ै  छी। भट्ट लोलट :- \nस् थायीभाि  कारण -पररणाम  द्वारा गाढ़ भऽ रस बनैत  अथछ। अशभनेता -\nअशभनेरी  अनुसहधान  द्वारा आ कल्पना  द्वारा रसक  अनुभि  कर ै त  छथथ।  लोलट  \nकविक ेँ  आ संगमे  श्रोता -दशमकक ेँ  मित्ि  नै  दै छथथ।  शौनक :- शौनक  रसानुभूथत  \nलेल  दशमकक  प्रदशमनमे  पैशस कऽ  रस लेब  आिश्यक  बुिै  छथथ , घोड़ाक  थचरक ेँ  \nघोड़ा  सन  बूझि  रस लेबा  सन।  भट्टनायक  किै  छथथ  जे रसक  प्रभाि  दशमकपर  \nिोइत  अथछ। कविक  भाषाक ेँ  ओ शभहन  मानैत  छथथ।  रससँ  श्रोता -दशमकक  \nआत्मा  परमात्मासँ  मेल  कर ै ए।  रसक  आनहद  अथछ स्ि रूपानहद।  आ ऐसँ िोइत  \nअथछ आत्म -साक्षात्कार।  रस शसद्ाहत  श्रोता -दशमक -पाठक  पर आधाररत \nअथछ। ई श्रोता -दशमक -पाठकपर  जोर  दैत अथछ। ध्िवन  शसद्ाहत : आनहदिधमन  \nध्िहयालोकमे  सावित्यक  उद्देश्य अथमक ेँ  परोक्ष  रूपेँ  बुिाएब  िा  अथम  उत्पहन \nकरब  किैत  छथथ।  ई शसद्ाहत  दैत अथछ परोक्ष  अथमक  संरचना  आ कायम , रस   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 3 \nमाने  सौहदयमक  अनुभि  आ अलंकारक  शसद्ाहत।  आनहदिधमन  काव्यक  आत्मा  \nध्िवनक ेँ  मानैत  छथथ।  ध्िवन  द्वारा अथम  तँ परोक्ष  रूपेँ  अबैत अथछ मुदा  ओ अबैत \nअथछ सुसंगठठत  रूपमे।  आ ऐसँ अथम  आ प्रतीक  दूटा शसद्ाहत  बिार  िोइत  \nअथछ। ऐसँ रसक  प्रभाि  उत्पहन िोइत  अथछ। ऐसँ रस उत्पहन िोइत  अथछ। \nहयाय आ मीमांसा  ऐ शसद्ाहतक  विरोध  क े लक , ई दुनू  दशमन  किैत  अथछ जे \nध्िवनक  अस्स्तत्ि कतौ  नै  अथछ, ई पररणाम  अथछ अनुमानक  आ से \nपविनवियेसँ  लक्षणक  अहतगमत अथछ। आ से सभ शब्द  द्वारा िर्णित  िोएब  \nसम्भि  नै  अथछ। स्फोट शसद्ांत: भतृमिरीक  िाक्यपदीय  किैत  अथछ जे शब्द  \nआवक  िाक्यक  अथम  स्फोट द्वारा संिावित  अथछ। िणम  स्फोटसँ िणम , पद \nस्फोटसँ शब्द  आ िाक्य  स्फोटसँ िाक्यक  वनमामण  िोइत  अथछ। कोनो  ज्ञान \nवबनु  शब्दक  सम्बहधक  सम्भि  नै  अथछ। ई भारतीय दशमनक  ज्ञान शसद्ाहतक  \nएकटा  भाग बवन  गेल।  अथमक  संप्रेषण अक्षर, शब्द  आ िाक्यक  उत्पशि  वबन  \nसम्भि  अथछ। स्फोट अथछ शब्दब्रह्म  आ से अथछ सृजनक  मूल  कारण।  अक्षर, \nशब्द  आ िाक्य  संग-संग नै  रिैए।  बाजल  शब्दक  फराक  अक्षर अपनामे  शब्दक  \nअथम  नै  अथछ, शब्द  पूणम िेबा  धरर  एकर  उत्पशि  आ विनाश  िोइत  रिै  छ ै । \nस्फोटमे  अथमक  संप्रेषण िोइत  अथछ मुदा  तखनो  स्फोटमे  प्राप्प्त समए  िा  \nसंचारक  कालमे  अक्षर, शब्द  िा  िाक्यक  अस्स्तत्ि नै  भेल  रिै  छ ै । शब्दक  \nपूणमता धरर  एक  अक्षर आर नीक  जकाँ  क्रमसँ  अथमपूणम  िोइए  आ िाक्य  पूणम \nिेबा  धरर  शब्द  क्रमसँ  अथमपूणम  िोइए।  सांख्य, हयाय, िैशेवषक , मीमां सा आ \nिेदाहत  ई सभ दशमन  स्फोटक ेँ  नै  मानैत  अथछ। ऐ सभ दशमनक  मानब  अथछ जे \nअक्षर आ ओकर  ध्िवन  अथमक ेँ  नीक  जेकाँ  पूणम कर ै त  अथछ। फ्ांसक  जैक्स  \nड े रीडाक  विखण्डन  आ पसरबाक  शसद्ाहत  स्फोट शसद्ाहतक  लग  अथछ। \nअलंकार  शसद्ाहत : भामि  अलंकारक ेँ  समासोक्क्त  किै  छथथ  जे आनहद क  \nकारण  बनैए।  दण्डी आ उद्भट सेिो  अलंकारक  शसद्ाहतक ेँ  आगाँ बढ़बै छथथ।  \nअलंकारक  मूल  रूपसँ  दू प्रकार  अथछ, शब्द  आ अथम  आधाररत  आ आगाँ  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसादृश्य -विरोध , तक म हयाय, लोकहयाय , काव्यहयाय  आ गूढ़ाथम  प्रतीथत \nआधारपर।  मम्मट  ६१ प्रकारक  अलंकारक ेँ  ७ भागमे  बाँटै छथथ , उपमा  माने  \nउदािरण , रूपक  माने  किबी , अप्रस्तुत माने  अप्रत्यक्ष प्रशंसा , दीपक  माने  \nविभाझजत  अलंकरण , व्यथतर े क  माने  असमानता  प्रदशमन , विरोध  आ समुच् चय \nमाने  संगबे। औथचत्य शसद्ाहत : क्षेमेहद्र  औथचत्य-विचार -चचाममे  औथचत्यक ेँ \nसावित्यक  मुख्य  तत्ि  मानलन्हि।  आ औथचत्य कतऽ  िेबाक  चािी ? ई िेबाक  \nचािी  पद, िाक्य , प्रबहधक  अथम , गुण, अलंकार , रस , कारक , वक्रया , ललिग , \nिचन , विशेषण , उपसगम, वनपात  माने  फाझजल , काल , देश , क ु ल , व्रत, तत्ि , \nसत्ि  माने  आहतररक  गुण, अशभप्राय, स्िभाि , सार -संग्रि , प्रथतभा, अिस् था , \nविचार , नाम  आ आशीिामदमे।  क ं पायमान  अथछ ई ब्रह्माण्ड आ ई अथछ क ं पन  \nमार।   कविता  िाचनक  बाद पसर ै त अथछ शान्हत , शान्हत  सिमर  आ शान्हत  \nपसर ै त अथछ मगजमे।  अनुिाद  समालोचना : सजमनात्मक  सावित्यमे  नाटक  \nसभसँ कठठन  अथछ, फ े र कविता  अथछ आ तखन  कथा , जँ अनुिादकक  \nदृथिकोणसँ  देखी तखन।  नाटकमे  नाटकक  पृष्ठभूथम  आ परोक्ष  वनविताथमक ेँ  \nथचन्हित  करए  पड़त संगवि  पार  सभक  मनोविज्ञान  बूिए  पड़त। कवितामे  \nकविताक  विधासँ  ओकर  गढ़वनसँ  अनुिादकक  पररथचत  भेनाइ  आिश्यक , \nजेना  िाइक ू क  मैथथलीसँ  अंग्रेजी अनुिाद  कर ै  बेरमे  मैथथलीक  िार्णिक  ५/७/५ \nक  मेल  जँ अंग्रेजीक  अल्फाबेटसँ  कर े बै  तँ अिाँक  अनूठदत  िाइ कू  िास्यास्पद \nभऽ जाएत कारण  अंग्रेजीमे  ५/७/५ शसलेबलक  िाइक ू  िोइ  छै आ मैथथलीमे  \nजेना  िणम  आ शसलेबलक  समानता  िोइ  छै से अंग्रेजीमे  नै  िोइ  छ ै । कविताक  \nलय , वबम्बपर  विचार  करए  पड़त संगवि  कविता  खण्डक  कविताक  मुख्य  \nशरीरसँ  थमलान  करए  पड़त। कथामे  कथाकारक  आ कथाक  पारक  संग \nकथा क  क्रम , बैकफ्लैशक  समय -कालक  ज्ञान आ िातािरणक  ज्ञान \nआिश्यक  भऽ जाइत अथछ। रामलोचन  शरणक  मैथथली  रामचररत  मानस  \nअिधीसँ  मैथथलीमे  अनुिाद  अथछ मुदा  दोिा , चौपाइ, सोरठा  सभ शास्रीय  रूपेँ   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 5 \nअनूठदत  भेल  अथछ। शसद्ाहतक  आिश्यकता  की  छै? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n१.२.अंक ३८० पर विप्पणी \nलक्ष्मण झा ’सागर ’ \nएिेन समयक पक्का विदेि भारतीय भाषाक कोनो एिेन पशरका िमरा  !\n!!शुभकामना  !नजररमे त नै आयल अथछ। बहुत बहुत बधाइ  \n \nश्यामानन्दद चौधरी \nबहुत बहुत बधाई आ धहयिाद  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 7 \n२.गद्य खण्ड \n२.१.परमानहद लाल कणम - गीता सार  \n२.२.योगानहद िा - बदशल  र ि ल  अथछ सभ वक छु ुःपाठ क ीय प्रथतशि या \n२.३.लालदेि कामत -जुिराजजीक 'पररचय ' एक अनुशीलन , लघु कथा - \nथचकनठोपा , िमरा वबनु जगत सुहना छ ै : पाठकीय प्रथतशिया , स्िनाम धहय \nशशरोमणी , पाठकीय प्र थतशिया , उपहयास बनाम िायोग्राफी , ठदनकर जीक \nउत्कषम , थमथथला विभूथत : खुशी लाल बाबू  \n२.४.वनममला कणम - अप्नन शशखा (खेप -३०) \n२.५.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा -संिेदना  \n२.६.र बीहदर न ार ायण थम श्र -ठ े िा परक मौलाएल गाछ (उपहयास) - धारािाविक  \n२.७.वकशन कारीगर -थमथथला मैथथ ली क े  नाम पर दललपनी आ चलकपनी  \n२.८.क ुं दन कणम - बीिवन कथा - वनणमय  \n२.९.र ाम चहदर र ाय- नशामुक्त गाम   8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१०.रामेश्वर प्रसाद मंडल - ठदव्य दृथि 'क बहुचर्चित लेखक लालदेि कामत  \n२.११.डा० गंगाधर क ुँ िर \"िषम\" - भािना आ प्रेरणा  \n२.१२.नहद विलास राय - मा ों छमे घी उफ म  पररश्रम  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 9 \n२.१.परमानहद लाल कणम - गीता सार  \n \n \n 10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 11 \n \n \n \n \n \n 12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 13 \n२.२.योगानहद िा - बदशल  र ि ल  अथछ सभ वक छु ुःपाठ क ीय प्रथतशि या \n \nयोगानन्दद झा \nबद लल  र हल  अछि  सभ वकि ुुःपाठकीय प्रछतवि या \n    श्री रबीहद्र नारायण थम श्र आधुवनक मैथथली सावित्यक िहुआयामी \nरचनाकार छथथ। आत्मकथा ,यारा िृताहत ,वनबहध ,संस्मरण ,कथा -उपहयास \nआठद विशभहन विधामे रचना द्वारा ई मैथथली सावित्यक भंडारक ेँ  समृद् कर ै त \nअयलाि अथछ । उपहयास विनक थप्रय विधा थथकवन। एवि विधामे दजमनाथधक \nपोथीक प्रणयन -प्रकाशन क रा चुकल छथथ।  'बदशल रिल अथछ \nसभवक छु' विनक सद्युः प्रकाशशत उपहयास छवन जकरा विषयक आधारपर \nराजनीथतक उपहयास किल जा सक ै छ। तत्िक प्रधानताक आधारपर ई \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nउपहयास घटना -प्रधान उपहयास थथक तथा िस्तुक आधारपर एकरा \nआदशाोहमुख उपहयास किल जा सक ै छ।  \nवक छु  वि द्वान  उपहयासक ेँ  म ान ि क िास्तविक जीिनक काल्पवनक \nकथा किलवन अथछ। साम्प्रथतक राजनीथतमे जे भ्रिाचार व्याप्त अथछ आ \nजकर कारणे राष्रीय जीिनमे जनसामाहयक स्स् थथत ठदनानुठदन किमय भेल \nजा रिल अथछ ,एवि उपहयासमे एिी तत्िक ेँ  विज्ञावपत कर ै त रिब आदशम \nनेतृिगमक अहिेषणक प्रयास भेल अथछ जे स माजसेिाक मूल भािनासँ \nराजनीथतमे प्रिेश करथथ। एिने नेतृिगमक त्याग ,तपस्या ओ  बशलदानसँ एकटा \nएिन समाजक वनमामण संभि भऽ सक ै छ ,जाविमे राष्रक प्रत्येक व्यक्क्तक \nविस्तार संभि छ ै क । श्री थमश्रजी एिने नेतृिगमक प्रथतवनथधकक रूपमे शशखाक \nअितरण कयलवन अथछ जे अपन सुख -सुवि धापर ध्यान नवि दऽ समाजमे \nजनसामाहयक सुख -सुविधाक िेतु अग्रसर िोइत छथथ तथा \nअसमानता ,गरीबी,बेरोजगारी ,शोषण आठदसँ   मुक्क्तक िेतु संघषम करबाक \nिेतु तत्पर िोइत छथथ।  \nउपहयास विधाक ेँ  गद्यमय मिाकाव्य सेिो बुिल जाइत रिल अथछ। \nएवि दृथिए विचार कएला उिर उपहयासक रूप पक्ष  समक्ष नवि अबैत अथछ। \nएकर कारण ई अथछ जे मिाकाव्यक रूप स्स् थर भऽ गेल अथछ जखन वक \nउपहयासमे वनरहतर प्रयोग चशलये रिल अथछ । अिश्ये एविमे मिाकाव्ये जकाँ \nविषयक व्यापकता ओ गंभीरताक ेँ  पूणम प्रश्रय देल जाइत रिलैक अथछ । श्री \nथमश्रक ई उपहयास विनक राजनीथतक सुधार विष यक ेँ  अत्यहत व्यापक रूपमे \nसमावित कयने अथछ । एविमे आधुवनक राजनीथतमे   व्याप्त जवटलता ओ \nअहतर्ििरोध तथा ओकर सामाझजक ओ राष्रीय जीिनपर पड़ ै त प्रभािक \nअत्यहत सूक्ष् म थचरण भेल अथछ ।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 15 \nस्िाथमपरता ओ भ्रिाचार आधुवनक राजनीथतक विशशि अंग बवन गेल \nअथछ । एकर पररणाम  ई भेल अथछ जे जावि राजनेतालोकवनसँ राष्रीय \nजीिनक उत्थानक पररकल्पना ओ अपेक्षा रिैत अथछ ,से अपन ओ अपन \nलगुआ -भगुआसभक सौविध्यक िेतु ततेक तत्पर रिऽ लागल छथथ जे \nजनसामाहयक स्स् थथत अत्यहत दयनीय िोइत जा रिल अथछ । धनीक आर \nधनीक े  भेल जा रिल अथछ तँ वनधमन अपन आिश्यक आि श्यकतोक \nपूर्तिमे   असमथम भेल जा रिल छथथ। यद्यवप प्रजातांशरक व्यिस् थामे \nमताथधकार जनताक िाथमे छ ै क ,मुदा छल -बलसँ ओकरा जाथत -िगममे तेना \nविभाझजत कऽ देल जाइत रिलैक अथछ जे  ओ अपन नेतृत्ि एिन लोकक ेँ  \nदऽ देबाक िेतु बाध्य भऽ जाइत अथछ जे क े िल अपने उत्थानक िेतु \nप्रयत्नशील भऽ जाइत अथछ ,जनकल्याणक दृथि ओकरामे रविये नवि पबैत \nछ ै क । तेँ राजनीथतक व्यिस् थामे आमूल -चूल पररितमन युगक मांग छ ै क ,तकर े  \nउपहयासकार एवि उपहयासमे अशभव्यक्त करबाक प्रथत दिथचि भेल छथथ । \nउपहयासकारक स्पि अशभमत छवन जे जा धरर भ्रिाचारी राजनेतासभक ेँ  \nएका त नवि कयल जा सकत आ समाजसेिी राजनेता लोकवनक िाथमे \nप्रशासनक चाभी नवि देल जायत ,ताधरर जनकल्याण संभि नवि छ ै क । तेँ \nितममान राजनीथतमे पररितमन आिश्यक छ ै क ,तखने लोकजीिनमे सुधार भऽ \nसक ै छ आ लोकक पीड़ाक िरण भऽ सक ै छ । सभक ेँ  समानता ,स्ितंरता आ \nहयाय तखने भेवट सक ै त छ ै क  । \nई उपहयास अपन मूल रूपमे यथाथमिादी अथछ । एविमे राजनीथतमे \nव्याप्त शोषण ओ भ्रिाचारक ेँ  अपन समस्त विसंगथतक संग उपस्स् थत कयल \nगेल अथछ ,मुदा अहतमे एविमे एकटा एिन चरररक विजय दशामओल गेल अथछ \nजे समाजक िेतु सिमस्ि त्याग कर ै त ओकर उत्थानक िेतु आजीिन सवक्रय \nरिबाक  िेतु प्रथतज्ञा कर ै त अथछ। तेँ उपहयास सुखाहत अथछ आ वनममल \nभविष्यक संक े त प्रदान कर ै त अथछ।   16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएवि उपहयासक िस्तुविहयास अत्यहत सिज ओ रोचक अथछ । \nलेखक तटस् थ दशमक जकाँ ओकर िणमन कर ै त जाइत छथथ । एकर \nआथधकाररक कथा देबन नामक एकगोट नेताक पररतुः आघूर्णित अथछ । ओ \nअत्यहत गरीब पररिारक   बालक अथछ । ओकर माय ओकर नेनपनविमे   गत \nभऽ गेल छलथथन । तेँ वपता ओकर पररपालनमे लागल रिैत छथथ । क्रमशुः \nओ बी.ए. धरर पवढ़ पबैत अथछ वक ओकर वपतोक देिाहत भऽ जाइत छवन। \nततुःपर  ओ ट्यूश न  क र ऽ ल गैत अथछ। ट्यूश न क  क्र म म े ओ सम ग्र वि क ास \nदलक अध्यक्षक बेटी मविमा क ेँ  सेिो ओ पढ़बऽ लगैत अथछ । मविमाक संग \nओकरा प्रेम भऽ जाइत छ ै क आ दुनूगोटे वििाि कऽ लैत अथछ । समग्र विकास \nदलक अध्यक्ष सुमंतजी अपन बेटीक प्रेम वििािसँ प्रसहने िोइत छथथ । एकर \nकारण ई रिैत अथछ जे ओ अपन बेटीक ेँ  राजनीथतमे आनऽ चािैत रिथथ मुदा \nओकरा राजनीथतमे रुथच न वि रिैक । सुमंतजीक ेँ  अपन राजनीथतक \nउिराथधकारीक रूपमे अपन जमाय देबन भेवट जाइत छवन। ओ ओकरा \nपाटीक कायमकारी अध्यक्ष बना दैत छथथ । एविसँ पाटीमे विक्षोभ िोइत छ ै क \nमुदा चुनािमे एिी पाटीक जीत िोइत छ ै क आ देबन सेिो विधायक बवन जाइत \nअथछ। नेता बनैत देरी देबन अने क प्रकारक धुरफ ं दीमे लावग जाइत अथछ । ओ \nअनेक युिकक माध्यमे विशभहन प्रकारक आपराथधक काजमे संलनन भऽ \nजाइत अथछ । युिकसभक ेँ  सेिो आपराथधक काजमे संलनन कऽ \nओकरासभक ेँ  ब्लैकमेल कर ै त अपन कायमसाधन कर ै त रिैत अथछ । एिन \nतीनटा युिक छथथ शक्क्तनाथ ,संदीप ओ अंक ु र । अपना लेल भो टक प्रचारक \nक्रममे देबन अपन मंचपर बम विस्फोट करबा लैत अथछ आ शक्क्तनाथ तथा \nअंक ु रक ेँ  जिल कटबा दैत अथछ । एविसँ ई दुनूगोटे देबनक विरोधी भऽ जाइत \nछथथ आ अवगला चुनािमे देबनक ेँ  िरयबाक उद्योगमे लावग जाइत छथथ । एवि \nिेतु ई दुनूगोटे विरोधी पाटीक संपक म मे चशल जाइत छथथ ।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 17 \nसंदीपक आपराथधक चरररक प्रमाण देबन लग रिैत छ ै क ,तैँ ओ \nदेबनसँ अलग रिबामे भयक अनुभि कर ै त रिैत अथछ । मुदा ओकर भक \nतखन टुटैत छ ै क जखन ओ नेताजीक खोलल विद्यालयक छारािासक मविला \nलोकवनक ताकछ े मक िेतु वनयुक्त कयल जाइत अथछ। ई छारािास \nिस्तुतुःनारी लोकवनक यौन शोषणक क े हद्र क रूपमे चशल रिल छलैक । देबन \nएवि छारािासमे शशखा नामक एकटा शशझक्षकाक ेँ  रिबाक व्यिस् था सवित \nविद्यालयमे नौकरी प्रदान कऽ दैत छ ै क । मुदा देबन ओकर यौन -शोषण \nकरबाक प्रयास कर ै छ  ,तैँ ओ ओतऽ सँ पड़ा जाइत अथछ । ओकरा संदीप संग \nदैत छ ै क । संदीप सेिो देबनक विरोधमे शक्क्त नाथ आ अंक ु रक संग देमऽ \nलगैत छ ै क ।  \nनारीलोकवनक देि व्यापारक िेतु देबन एकटा नारीवनक े तन सेिो \nखोलने रिैछ । ओवि नारीवनक े तनक भंडाफोड़ भऽ जाइत छ ै क । सीबीआइ \nजाँचसँ पता लगैत छ ै क जे मुख्यमंरी सेिो ओवि नारीवनक े तनसँ सम्बद् छलाि \n। तेँ हुनका त्यागपर देबऽ पड़ ै त छवन आ देबन मुख्यमंरी बनाओल जाइत \nअथछ। शशखा एवि मुख्यमंरीक विरुद् धरना -प्रदशमन शुरु कर ै त छथथ । देबन \nहुनका जानसँ मारर देबाक प्रयास कर ै त अथछ मुदा शशखा बाँथच जाइत छथथ । \nएमिर संदीप नेताजी देबनपर आक्रमण कर ै त अथछ आ हुनका घायल कऽ दैत \nअथछ ,मुदा ओ अपने पकड़ा जाइत अ थछ । एवि समयमे देबन जावि मविलाक \nसंग ऐय्याशीमे शलप्त छलाि ,सेिो पकड़ा जाइत अथछ आ पुशलसक ेँ  अपन \nिक्तव्यक माध्यमे ओकर चरररक ेँ  उजागर कऽ दैत अथछ । पररणामतुः देबनक \nपाटी ओकरा मुख्यमंरीक पदसँ इस्तीफा देबाक िेतु बाध्य कऽ दैत छ ै क । ओ \nअपन स् थानपर अपन पत्नी मविमाक ेँ  मुख्यमंरीक पद प्रदान कऽ दैत छ ै क । \nहयायालयमे नारीवनक े तन काण्डक सुनबाइ भेलाक बाद देबन सवित ओकर \nकतोक सिायकक ेँ   आजहम कारािासक दण्ड भेटैत छ ै क जाविसँ ओकर \nपाटीक प्रथत जनतामे आक्रोश उत्पहन िोइत छ ै क । मविमा सेिो राजनीथतसँ  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसहयास लऽ लैत अथछ । पररणाम ई िोइत छ ै क जे शशखाक नेतृत्िमे अंक ु र \nओ शक्क्तनाथ आठदक सियोगसँ प्रथतपक्षी पाटीक जीत भऽ जाइत छ ै क । \nमुदा शशखा स्ियं मुख्यमंशरत्ि ग्रिण नवि कऽ शक्क्तनाथक ेँ  ओवि पदपर \nबैसबैत छथथ आ अपने जनकल्याणक मागम प्रशस्त करबाक िेतु वनरहतर \nसवक्रय रिऽ लगैत छथथ जकर पररणामस्िरुप लोक जीिनमे समृशद् ओ सुख \nबढ़ ै त चशल जाइत अथछ । कथािस्तुक आधारपर एवि उपहयासमे एकटा \nआथधकाररक कथा अथछ जे नेताजीक देबनक पररतुःआघूर्णित अथछ । एकरा \nअथतररक्त अनेक प्रासांवगक कथा सभ अथछ जे घटनाक्रमक माध्यमे \nउपहयासक उद्येश्यक प्राप्प्तमे सिायक अथछ   यथा शशखा ,अंक ु र ,संदीप \nशक्क्तनाथ आठदक जीिन कथा । ई कथा सभ उपहयासक विषयिस्तुक \nउदय,विकास ओ अहतमे सिायक भेल अथछ । सभटा कथा शंखला -बद् अथछ \nजाविमे घटना सभक औथचत्यक वनिामि कयल गेल अथछ जाविसँ पाठकीय \nमानसमे   विश्वसनीयता बनल रिैत छ ै क । उपहयासक अथधकांश घटना \nराजनीथतक विसंगथतक प्रथत जुगु प्साक भाि उत्पहन कर ै त अथछ तेँ ओकर \nसुधारक प्रथत राग सेिो उत्पहन कर ै त अथछ ।  \nएवि उपहयासमे यथाथम अपन   प्रखरतम रूपमे प्रकट भेल अथछ । \nराजनीथतन भ्रिाचार एविमे अत्यहत नननरूपमे थचशरत भेल अथछ । \nराजनेतालोकवन कोना जनताक ेँ  लोभा कऽ ,ओकरा झूठक आश्वासन दऽ कऽ \nभोट  मङ ै त छथथ ,नेता लोकवनक िेतु भीड़ एकट्ठा करबाक िेतु कोना आकषमक \nसाथमयाना ,ध्िवनयंर ,नाच -गान , गीत-िाद्य ओ भोजनाठदक व्यिस् थामे पयामप्त \nधनक अपव्यय कयल जाइत अथछ तकर िणमन कर ै त उपहयासकार \nलोकजीिनक ओवि लोभग्रस्तताक संक े त दैत छथथ जकर िशीभूत भऽ क़ \nलोक नेतासभक जालमे  ओिरा जाइत अथछ आ तात्काशलक लोभमे ,ककििा \nजाथत-पाँथत ओ धममक फ े रमे पवड़ कऽ ई वबसरर जाइत अथछ जे ओकरा अपना  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 19 \nलेल क े िन प्रथतवनथधक चयन करबाक चािी ?प्रस्तुत नेताक चाशल -प्रक ृ थत ओ \nचररर क े िन छ ै क ? \nभोट पयबाक िेतु जखन सरकारी दल   वबजली मुफ्त ,राशन \nमुफ्त ,भानसक िेतु गैस मुफ्त ,गृिणीसभक ेँ  पाँचिजार पेहशन ,जलखै ,चाि \nआठदक संग वनशाँक िस्तु सेिो मुफ्त देबाक आश्वासन दैत छ ै क तँ एविमे एक \nठदस जँ सरकारी पक्षक भ्रिाचारक संक े त भेटैत छ ै क तँ दोसर ठदस जनताक \nलोभ सेिो प्रगट िोइत छ ै क जे सम्प्रथतक लोकजीिनक यथाथम   थथक ै क । \nतखन जँ विरोधमे भोट देवन िारक ेँ  अथिा अपन नेताक विरोधमे \nबजवनिारक ेँ   नेता अपन गुण्डासभसँ प्रतावड़त करबैत छ ै क अथिा विशभहन \nप्रकारक अपराधी काजसभमे वनमनन रिैत छ ै क  ,तँ सेिो लोकजीिनक \nयथाथो   थथक ै क । तथावप यथाथमिादी दृथिकोण रन्खतहुँ उपहयासकार शशखा \nसन पारक सृथि कऽ चरररिान नेताक पररकल्पना कर ै त छथथ जकर दूर -दूर \nधरर कोनो सभािना नवि बनैत छ ै क। अिश्ये उपहयासकार एकटा कस्ल्पत \nआदशमिादी पररिेश ठदस लऽ जा कऽ लोकक ेँ  स्िप्नमे विचरण कराय आनहद \nप्रदान करऽ चािैत छथथ । तेँ एवि उपहयासक ेँ  यथाथाोहमुख आदशमिादी \nउपहयास किल गेल अथछ ।  \nएवि उपहयासक कथा  संसारक विश्लेषण कयला उिर एविमे \nवनम्नशलन्खत कथा -धारा स्पि देन्ख पड़ ै त अथछ  \n(१) अंक ु रक कथा  \n(२) देबन नेताजीक कथा  \n(३) शशखाक कथा   20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएवि तीनू कथाक मूलमे अथछ राजनीथतमे व्याप्त \nभ्रिाचार ,शोषण   ओ तकर वनदान । एविमे देबन नेताजीक कथा क े हद्रमे अथछ \nआ सुवनयोझजत ,स्िाभा विक   एिं विश्वसनीय अथछ जकरा भारतीय \nराजनीथतक भानयगाथा किल जा सक ै त छ ै क । शशखाक कथा भारतीय \nराजवनथतक भ्रिाचारक उहमूलनक कथा थथक तँ अंक ु रक कथा समाजसेिाक \nिेतु उत्सुक युिािगमक िंचनाक कथा थथक । अिश्ये शशखाक कथा राजनीथतक \nभ्रिाचारक मुख्यकथापर सावट देल गेल अथछ जे यथाथमपरक नवि िेबाक \nकारणे मूलकथाक संगे एकीक ृ त नवि भऽ पाओल अथछ आ तेँ लगैत अथछ जे \nलेखक शशखाक बीस िषमक तपस्याक ेँ  एक े  अनुच्छ े दमे समेटैत िड़बड़ीमे \nउपहयासक ेँ  समेटैत कवि उठ ै त छथथ - \nएवि तरिेँ समाजमे पररितमन कर ै त -कर ै त बीस िषम बीथत गेल । \nिमसभ  अपन सिमस्ि समाज क ेँ  अर्पित कऽ देलहुँ   । मुदा शशखा अखनहु नवि \nथाकल छलीि । पूणम आशािान बनल रिथथ । तकर अनुक ू ल पररणामो \nदेखबामे आवब रिल छल । बाशलकासभ डाक्टर ,इहजीवनयर बवन रिल छशल \n। गाममे सभ जाथतक लोकक संगे बैशस कऽ खाइत छलाि । धमम ,जाथत विभेद \nसमाप्त भऽ गेल छल । समाजमे समरसता बवढ़  रिल छल । लगैक जेना \nशशखाक स्िप्न साकार भऽ रिल अथछ । - बदशल  र ि ल  अथछ सभ वक छु  ।- \nचररर थचरणक दृथिमे ई उपहयास लोकजीिनक यथाथमक \nसंिेदनशील ओ प्रभािपूणम अंकनमे सफल भेल अथछ । एविमे राजनीथतक \nयथ ाथ मक  वि द्रूपताक  आधार पर  सम् भाव्य व्यि ि ारर क  आदश मक  उपस्थ ापन  भेल  \nअथछ । अिश्ये एविमे लोकजगतमे व्याप्त विचार ओ व्यििारक पुनरीक्षण \nकर ै त नैथतकताक एिन थचर अंवकत कयल गेल अथछ जकर उपेक्षा नवि कयल \nजा सक ै छ ।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 21 \nएताबता ई उपहयास मैथथली सावित्यमे श्री थमश्रजीक अनुपम देन \nछवन । सरल -सिज भाषामे रथचत एवि उपहयासक समस्त सुथध समाजमे \nआदर िोय त से अपेक्षा कयल जा सक ै छ ।  \n  \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.३.लालदेि कामत -जुिराजजीक 'पररचय ' एक अनुशीलन , लघु कथा - \nथचकनठोपा , िमरा वबनु जगत सुहना छ ै : पाठकीय प्रथतशिया , स्िनाम धहय \nशशरोमणी , पाठकीय प्रथतशि या, उपहयास बनाम िायोग्राफी , ठदनकर जीक \nउत्कषम , थमथथला विभूथत : खुशी लाल बाबू  \n \nलालदेि कामत -जुि र ाजजीक 'पररचय ' एक अन ुशील न , ल घु कथा- \nछचकनठोपा , हमर ा वबन ु जगत सुन्दन ा ि ै: पाठकीय प्रछतवि या, स्िनाम \nधन्दय लशरोमणी, पाठकीय प्रछतविया, उपन्दयास बनाम िायोग्राफी, \nददनक र जीक उत्कर्ष, छमछथल ा वि भूछत : खुशी ल ाल  बाबू \n१ \nजुि र ाजजीक 'पररचय ' एक अन ुशील न  \n \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 23 \nपेशासँ प्राथथमक शशक्षक आ मैथथलीक निोठदत कवि दीनानाथ \nप्रसाद'जुिराज ' क े र व्यक्क्तत्ि आओर क ृ थतत्ि बहुआयामी अथछ। हुनक \nव्यक्क्तत्िमे आओर सदाशयता , सिजता , आत्मीयता आ थमलनसाररताक \nसंग विद्रो िी स्िभािक चलते अथधकांश रचनामे व्यंगिाण आ कटाक्षसँ \nपररपूणम देखाइत अथछ। पल्लिी प्रकाशन , वनममलीसँ 2019 इस्िीमे सद्य \nप्रकाशशत पररचय मैथथली काव्य संग्रिसँ मातृभाषाक सावित्य सेिामे विनक \nफररच्छ योगदान भेलइ । 'पररचय' मे संगृिीत सभ ( 51) कविताक \nआन्खरीगे अथम विशेष  सेिो देल गेल छइ , जइसँ पाठक आ विद्याथीगण सिजे \nविषयक गम्भीरता बुिबामे आवब जाइ छ। एवि पोथीमे पाररिाररक पृष्ठभूथमक \nपरर चय सेि ो  भेटैत अथछ। ऐ पो थ ीक  स्ि ीक ायमता ि ृि द् स्तर पर  ि ो एत। एतबे \nकिब जे ओ मैथथलीमे अबैसँ पूिम विहदीमे रचना गढ़ े  छला आ फ े र अनुमान \nयएि जे ओ बा बा मिर्षि म ों िीजीक आ जेना वक श्री रघुिीर मोचीजीक अशभमत \nआ अधमनारीश्वर उफ म  श्री वगरजा नहद िाजी सेिो शलखने छ ै थ। क्रम 26पर \nपररचय कवितामे प्रस्तुत रचनासँ कविजीक अहतर आत्माक पुकार सेिो \nपररलझक्षत। िोइत अथछ। तए एवि सहदभममे कवि मिोदय विशेष मेिनत कए \nफ े र श्रमसा ध्य मैथथली सेिामे लावग अपन एक पोथीक 'व्याख्याटीका ' रूप ों  \nप्रकाशशत कर े बामे सफल भेलाि अथछ। विनक व्यक्क्तत्िक विशेषता थथक जे \nकाव्य शशल्पक ों  प्रांजल , भाि प्रिण , ओजपूणम आ माधुयममय बनबैत अथछ। \nहुनक शशल्पक ो  भाि क े र अशभव्यक्त सिज संप्रेषणीय भेला सहता स्ियं दैवन क \nजीिनमे सेिो अत्यहत सरल ि वनश्चल आ िैष् णि छ ै थ।  \n \nपररचय पोथीक पथछला किरपर िमर अशभमत एवि तरिँ छपल रिए , जे \nठद्वतीय संस्करण निारम्भसँ मुवद्रत प्रकाशशत भेलासहता िटा देलासँ आब एवि \nम ि त्ि पूणम पो थ ीक  चचाम प्रायुः न वि  भऽ र ि ल  अथछ। जखन  वक  वक छु  क वि ता \nयू-टयूबपर दशमक  देन्ख सुवन सव् सक्राइि बढ़ा रिल छइ । प्रस्तुत समकालीन  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकाव्य पोथी 'पररचय ' क े र रचनाकर श्रीमान् दीनानाथ प्रसाद , झजनक \nसाविप्त्यक नाम जुिराज ' थछपेन ; एक निोठदत प्रखर मैथथली कवि छ ै थ। \nविहदीमे ई िम्मर पुरान पररथचत ( 1922-93 ई.) इथथए। विनका बार े मे ई \nकिब जे वनष्ठािान यु िक आ वनममल -सरल हृदय क े र भािुकता प्रधान आ \nविद्रोिी विचारधाराक व्यक्क्त छ ै थ। त ों  विनक काव्य सौिि पाठकक ै  मुनध कर ै त \nअथछ। अल्पायुक रवितो विनक मौशलक लेखनी आध्याप्त्मकतो ठदस अिाि \nरूप ों  गेल अथछ आ स्री -विमशमक लेल विनक बहुतोरास कवित्ि धारा \nसामाझजक सरोकारसँ जुट ल सेिो उठ े बते ड े गसँ थािी देखिे छइ । संगवि \nएकािन काव्य संख्यामे ई भररगर पोथी विविध विषय (देशभक्क्त , \nराजनैथतक , सामाझजक , आध्याप्त्मक आठद) पर गेयात्मक -मंचीय कविता \nअथछ जे वबनु मनन क े ले पाठक िगम पर ै ख नवि सकता। एवि उिमकोवटक \nरचनाक ै  जे विशभहन भाि आ रससँ सराबोर अथछ  अपने एकरा वबनु पढ़ने रवि \nनवि सकब  \n \nवनक व्यक्क्तत्ि एिं क ृ थतत्ि मादे वनम्नांवकत विद्वज्जन अपन विचार एवि तरिों  \nव्यक्त क े ने छ ै थ - डॉ. क ृ ष् ण चहद्र िा 'मयंक ' पूिम विहदी विभागाध्यक्ष सीएम \nकॉलेज दरभंगाक कथन 'विनक काव्य रचना उच् चतम कोवटक छ ै न , आ तइमे \nभाषाक लयात्म क िम सेिो प्रशंसक छी। ग्राम गौरिक रथचयता रामचंद्र थमश्र \n'मधुकर ' पूिम मैथथली विभागाध्यक्ष ल.ना.थम.वि. विद्यालय दरभंगा क किब \nछ े लैन -जुिराजक ों  मैथथली कविता निीनतम आ विविध विषयपर गिराई धरर \nगेल अथछ , जइसँ सद्य: प्रेरणा प्रस्फ ु वटत िोइत अथछ। मैथथली सावित्य \nअकादेमी सँ पुरस्क ृ त ’पंगु' उपहयासक लेखक जगदीश प्रसाद मण्डलजीक \nकथ्य छ ै न्हि ' जुिराज क े र मैथथली पररचय काव्य संग्रिक कविताक पाठ कर \nरसपान श्रीक ृ ष् ण क े र 'गीता' सदृश्य अथछ। डॉ. शशि शंकर श्रीवनिास क े र \nकिब भेलेन जुिराज क े र कवितापर ध्यान देि ि विचार करब आिश्यक छड़ा  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 25 \nविनक कवि ताक ों  नजर अहदाजसँ काज नवि चलत। विनक पोथीमे रघुिीर \nमोची आ डॉ. इहद्रकाहत िाक अशभमत एिं अद्मनारीश्वरजीक स्िास्स्तिाचन \nछपल पढ़ े  जोग अथछ। पोथी पवढ़ पाठक िैशसयतसँ एक कवि डॉ. आर बी \nकामत बजला , आई जज सािेब नामसँ भलकिि सिोरबाक नाम जानल जाइछ। \nमुदा जुिराजक नामसँ गा मवि ने िरन कोसी क्षेरक नाम सेिो जानल जाएत।  \n \n२ \nलघु कथा - थचकनठोपा  \n \nबौक ू  क े र नाउ समरथ धरर जावन नै सकल सबवकयो। ओ ढ़ े रबा उमेर धरर \nमूक - बथधर रिय। अपन संगथतया आ सिमेलू लग तोतराइत बाजय। लखन \nमास्टर सँ सीखय गेल ढ़ोलक बजौनाई से अपने तन बाजय लागल बोल मुदा \nढोलक ेँ  कय लक बौक। बालपने सँ मम्िरामे बैशस पचिी परगाना वबयािो \nमोटगर कवनयांक सँ भेलैन। बलेसर ,नेबथतया जाए छलैक बनारस कटे ले। \nओिो पछोर धर ै त पहुंच गेल आ बेचूक डगरमे ररक्शा चलाबय। अपना गामक \nकाजो क ु जरा आ मिीठदन मोमीन सँ आत्मीयता बढ़ाय ,ओवि और ं गाबाद 'क \nपावनटंकी बाला माशलकक ड े रामे ओकरा सब संग रिय लागल। क ैं चा \nकमाइत ,वनचेन सँ रिैत तन पर चुिचुिी देखाय लगलैक। रातुक करवननयां सँ \nजावग उठा बासन छउअय गेल तँ ढ़नमागेल िंडी -लोविया। ता विहदू बौक ू  क ेँ  \nदेखैत य बड़ा मौसक तीमन का सुसुआईत। मोिम्मद साफी अपन क े हुनी सं \nकाजबा क ों  टुसक े लक। आ बाजल देख ि िो बेरादर ई बौक ू  सुसुआईत की \nसुिादैत छ ै क! सब विहदू - मुस्स्लम , रसे -रसे जावग गेल आ ओकरा डांटैत \nतमसाएल। तँ ओ घवट मानैत किलक िौ िम तँ थचक े न गोस्त बुझि सब राथत \nबचलािा वनचेन सँ पबैत रिी। आब की िो! एिन जुलूम बात थमथथला गाममे \nनहिि बजइिए वकयो। नाक कान पक ै ड़ उठक बै सक धरर क े लक। पंच सबक े   26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसमक्षे थचक ै न मांवटमे सदी बुकनी थमलाकय टाका लेलक आ लेलक माछ - \nमौस बार ै क े  वकररया। ता आलापुर सँ फोन गेलै - बौक ू  'क माय नार े ठदगरमे \nमरर गेलै से गाम पठा ठदयौ ओकरा। बौक ू  अपन घर सँ बपिर ई कविक े  रोज \nजाए जे गैत कमम देखय सुनय जाई छी। ओतय पर ं च ओ कवियो नवि \nपहुंच ,गामक पुब भंगी वपपर पर चवढ़ समय गुदश कय सांिमे घर आवब जाए। \nभोजभातो मेँ िोटले रिल ,करबे नै कयल। धरर मीता िा सँ क ं ठी पविर \nथचकनठोपा बवन कीतमन मेँ जाए।  \n \n३ \nिमरा वबनु जगत सुहना छ ै : पाठकीय प्रथतवक्रया  \n \nकमलाक कल -कल धारा आ शोकनदी 'कोसी 'सँ ग्रसीत थतलयुगाक तट पर \nअिस्स् थत रसुआर(सुपौल)गाममे पविलौ मैथथलीक लेखक विद्वान भेल रिथथ \nजे दरभंगाक प्रिासी भ ' गेलाि। ओविठामक समरजीत क ु मारक े  सेिो \nमैथथशलक रचना कोशी संदेश म ों  देखने रिी।  \nमुद्दा ई नवि बुिल रिय जे मविसबारक िोंरमे आ वकसाना ों  बीच िेरायल श्रीराम \nदेि मंडल 'िारु दार' छथथ ,झजनक काव्य रचनािशलक मैथथली पोथी\"िमरा \nवबनु जगत सुहना छ ै \" श्रुथत प्रकाशन ठदल्ली सँ २०१२मे प्रकाशशत भेल छ ै क। \nसद्यप्रकाशशत एवि पोथीमे १२८टा पहना ,जकर दाम २५०टाका य।से पढबाक \nअिसर आई भेटल अथछ।आठटा पाठ एवि संग्रिमे पाठक क ेँ  भेटत। \nसुपररथचत िारु नि विधाक सा वित्य सृजक श्री रामदेि िारुदार जीक े  एवि \nपोथीक ेँ  पढलासँ ई स्पि िोइछ ई एकटा संजीदा िस्ताक्षर छथथ जे अपन \nभूथमका बढ़ थचकन जेकाँ वनिामि क े लाि िन्।अपना रचनािली क ेँ  ओ दोिाक \nजगि  ि ाड़़ु क ि ल वन  अथछ। हु न क े  अन ुसारे  एवि  वबि ार  आ थम थथ ल ा म ेँ ि तमम ान  \nमेजे विकटता छ ै क ,तकर सु धार समयसँ िोय जाविसँ सम्पूणम भारतमे संदेश  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 27 \nजेतैक ।एक तरिेँ पुरान आख्यानक े  सम्यक सीमामे लोकभािना जागृत भए \nसुहनर बनय आ जे समस्या सब जकरल छ ै  तकर समाधान सेिो अपना \nमनोभाि क ेँ  कलमक रफ्तार दए वनखारलवन अथछ। हुनका प्रथत दुगामनहद \nमंडल किैत छथथ िारुदार जी आश्वस्त  छथथ जे ग्रामंचल सँ नगरधरर लोक \nसुसंस्क ृ त दंगे मानिीय पक्षधरता बनय , अपना िारू - खड़रा आ बारिवन सँ \nसावित्य म ों  जमल गहदगी क े  सेिो बिाररसुिारर स्िच्छ करयमों  आगू अयलाि \nआ विनक गेयात्मक मंचीय काव्यधारा मीठगर क ं ठ सँ बिरायल थमथथलाक \nआि ाज छी। वि न ा वक छु  पांथत द्रि व्य अथछुः- \nजागु बाबु आबु आगु  \nजीया पर करु विचार यौ  \nक े ना जीयब की प्रदुषण मों  \nश्रृजनिार बेमार यौ।  \nभू जल िायु ध्िवन प्रदुषण  \nदुुःख दुवनयाँमे अपार यौ  \nक े ना बांचब ऐ काल गाल सँ.....  \n.दोसर एकटा पुरनका गीतक -ुः \nलोभी लालची राज कर ै  छ ै  \nफ ु िर गाल बजाबै छ ै  \nलुवट -लुवट बोली जनताक ेँ  \nअप्पन घर सजाबै छ ै । \nपग-पग पसरल िेरा -फ े री \nकाम छ ै  काला मुंि छ ै  गोरी  \nकाला धन पर उतरा पाशलसी.....  \n..दारू रामायण सँ -= \nपविले िंदना गुरु चरण मे ,  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nदुजे चरण शंकर भगिान।  \nदूनूठाम चरण किीं क े र नीचां , \nस्िीकारु शत् शत् प्रणाम।।  \nिारूदारजीक रचनाशशलताक तेज आरो पररष्कार िोयत  से िमरा पूणम आश \nजगैत य।एवि पोथीक पथछला कमर पर सावित्यकार गजेहद्र ठाक ु र जीक \nविनका माद ों  अशभमत छपल छ ै क।  \n \n४ \nस्िनाम धहय शशरोमणी  \n \nप्रो० जगदीश नारायण चौधरी जीक जहम मधुबनी झजलाक विक्रमशेर गाममे \n10अक्टूबर 1928 ई० मे भेल छलवन। ई विहदी सावित्य आ संस्क ृ त - अंग्रेजी \nआओर मैथथलीक पैघ विद्वान छलाि । जे ० एन ० काॅ लेज - मधुबनीक प्राचायम \nरिथथ ।संगवि अध्याप्त्मक प्रिृथतक बैष् णि छलाि ।भोजन सँ पूिम बहुतदेर धरर \nपूजा आ ध्यान करथथ । सन् 1953 मेँ विहदी विषय सँ क े िट जाथतक पविल \nएम ० ए० भेलाि । विनक जावि पररिेश मे जनम भेल ताविकाल सँ अद्यतन \nएवि समाजक विधाथी जौ ' ठद्वतीय श्रेणी सँ उिीणम िोयत छ ै क तँ बूझू जे \nसम्पहन अशभजात िगमक विधाथीक प्रथमश्रेणीक समान िोईछ । से विनको \n1947 म ों  मैवरक 51% सँ वडप ०इन ०एड० 1959 ई० 52% धरर सेक े ह ड \nवडविजन िोइत रिलैक। आई ए ० 1949 मे 51% बी०ए० आनसम विहदी  \n1951 मे 56% अंक सब शशक्षा पटना विश्वविद्यालयक अथधन भेल रिैक। \n1942 ई० क े र भारत छोड़ो आहदोलन मे सवक्रय भूथमका वनभेलवन िषाोिषम \nभूथमगत , स्ितहरता सेनानी सम्मान प ों शन धारर भेलाि। 1946 से 52 धरर \nखजौली थाना कांग्रेस कथमटीक सदस्य रिलाि। 1947 म ों  पण्डौल सत्या ग्रि \nमे वगरफ्तार भेलासहता मांग पूणम भेलापर स्िाथधनता पर ररिा भेलाि। कांग्रेस  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 29 \nआजादी प्राप्प्त लेल गठठत भेल रिय तेँ 1952 मे एविसँ इस्तीफा दैत \nपीएसपी क े र सदस्यता ग्रिण कयल। 1953 सँ 17-06-1959 वकसान \nउवि  बथनािा (ससुराइर ग्राम) म ों प्रधानाध्यापक आ  1959 म ों  ज गदीश नहदन \nकाॅ लेजक कििदी व्यख्याताक कायम भार ग्रिण क े लवन। 1971 म ों  प्रजा \nसोशशलस्ट पाटी सँ िंिारपुर , मधुबनी पूिी क्षेर सँ संसद क े र चुनाि म ों  32 \nिजार सँबेसी िोट आनलवन। 1972 मे दरभंगा झजला संयुक्त समाजिादी \nपाटी क ' झजलाध्यक्ष वनिामथचत भेलाि जे मधुबनी  झजला बनलापर कायम \nरिलाि। 1975 म ों  मीसा  क े र तित भूथमगत भए प्रशशक्षक क े र काज नि \nकायमकिामक मागमदशमक रिलाि। 1977 म ों  जनता पाटी सँ िंिारपुर \nविधानसभा क्षेर सँ चुनाि डाॅ  जगरनाथ थमश्र तत्कालीन मुख्यमंरी विरूद् \nलड़लाि आ 25 िजार क े  लगधक मत प्राप्त क े शलन । व्यापक धांधली सँ \nचुनाि मेँ पराजक भेलैक। 1978 म ों  जनता पाटीक राज्य कायमकाररणी \nड े लीगेट भेलाि जे जनता दल बनैत काल धरर सवक्रय कायमपालक भूथमका \nवनिमिन मे लागल रिलाि। एवि साल िो लशलत नारायण थमथथला \nविश्वविद्यालयक सीनेट सदस्य वनिामथचत सेिो भेलाि। 14 निंबर 1980 क े  \nरीडर (उपाचायम पद पर) मे प्रोहनथत भेलाि। 1 फरिरी 1985 क ेँ  प्प्रिशसपल \n(प्रोफ े सर) क े र पद पर प्रोहनथत पािशलथ तावि सँ पूिम 1 जनिरी 1984 सँ \nप्रधानाचायम क े  रूप म ों  कायमरत रिथथ।  \nसमाझजक असमानता आ आन क ु ररथतक न्खलाफ िरदम सम्यक प्रयास \nअपना जनैत कर ै त छलाि। अ पना गाम मे 1953 म ों  मध्य विद्यालय स् थापना \nक े लवन। बथनािा मे िाईस्क ू ल खोलेबाक मुख्य भूथमका आ संचालन कर ै त \nरिलाि। जे .एन .कॉलेजक अथतररक्त 10 साल बाद 1969 मे दोनबारीिाट \n(खुटौना) मे मिाविद्यालय स् थापना संचालन म ों  प्रमुख दाथयत्ि वनभेलथथ। \n1974 सँ राज्य सरकार द्वारा अथधग्रिण िोयबा तक मुक्तेश्वर जनता उच् च \nविद्यालयक सथचि पद पर संचालन कर ै त रिलाि। वक्रथमलेयर पररिार मेँ  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकतोि िगड़ा बजरलैक तँ खूनी संघषम क े  फररयेिा म ों  समय दैत शांथत व्यिस् था \nस् थावपत करना म ों  सेिो यशक ृ र्ति बढलवन।  \nिंिारपुर (वबिार) सँ 2000 म ों  राजद क े  विधायक प्रो . चौधरी जी 90 क े  \nदशक म ों  कांग्रेस पाटी सँ िंिारपुर लोकसभा क्षेरक चुनाि लवड़ भारत म ों \nकांग्रेसक िारय िाला उम्मीदिार म ों  सबसँ बेबी िोट पावियो दोसर खेप वटकट \nसँ िंथचत रवि गेलाि। तकर बाद जाजम फनाांवडस क ेँ  किब पर समता पाटी सँ \nपुनुः लोकसभा िंिारपुर क्षेर  सँ चुनाि लवड़ अढ़ाई लाखक लगधक \nवनणामयक िोट बटोरलवन। 2005 म ों  समता पाटीक वटकट लौटाबैत \nएविपाँथतक लेखक प्रो . जगदीश बाबू लेल एवि क्षेर सँ िवट गेल। चौधरी जीक े  \nजीिन पयमहत अथधक वपछड़ल तनका अपन अशभभािक मानैत रिलैक। ओना \nसमाझजक आकषमण हुनका प्रथत सब िगमक र िैक। कॉलेजक कोनो सावित्य \nविषयक शलजर घंटी क े  ओ ड े  बथथ छारगण क ेँ  थथमारथथ। तावि विद्वता लेल \nछारगणक नजैर म ों श्रेष्ठता मेधा ग्रिण क े ने रिथथ। एिन यशस्िी व्यक्क्तत्िक \nस्िगीय बुहनीलाल कामथत जीक चतुथम सुपुरक एवि धरा धाम सँ रूननािस् था \nम ों  3 जनिरी 2015 क े  सदाक े  लेल परलोक शसधारब अनचोक े मे शसरिा \nदेलवन। विनम्र श्रद्ांजशल संग हुनका नामे शत् -शत् नमन।  \n( 1991 म ों  श्रेध्य जगदीश बाबू िमरा सन अदना आदमीक बुलािा पर सिजे \nआवब झजला स्तरीय नेिरू युिा क ों द्र िाॅ लीिाल खेलक े र टुनामम ोंटक उद्घाटन \nकयने रिथथ से हुनक मिानता थचरस्म रणीय रित )  \n \n५ \nपाठकीय प्रथतवक्रया  \n \nक्षुधा म ेर ीजन न ी \"वि हदी\" क वि ता संग्रि म े ५४ िषीय प्रखर कवि ठदनकर क ु मार \nजी ८१टा काव्यक रचना कयलन्हि अथछ।जाविमे अनुक्रम ९पर एक शशषमक  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 31 \nभेटल 'क्षुधा म ेर ी जन न ी' । एवि कविताक नाम पर ९६ पृिक पोथीक ेँ  \nप्रकाशशत २०११मेँ करबाक यश भेटलवन जयपुर 'क साोंधी प्रकाशन \nक ेँ ।कविजीक विशेष आग्रि पर मार ५० टकादाम सद्यप्रकाशशत पोथीक \nराखल गेल छ ै क ,जे अपन पस्त्न ममता आ पुरी सागररका ओ जयश्री तथा \nपुर शसध्दाथमक लेल समपमण पहना पर स् थान देने छथथ। ISBN प्राप्त पोथीक \nरचैता श्री क ु मार जीक गामसँ िमरा पु रान परीचय अथछ।ब्रह्मपुरा , मनीगाछी ( \nदरभंगा) एवि गामक कानूनगो बद्री ठाक ु रजी 'क घरपर स्ि ० कपूमरी ठाक ु र जी \nआ स्ि ०रामफल चौधरीजी (भुतपूिम राज्यमंरी) गेल रिथथ।चौधरी जीक े  पुर \nक े शि जीक शादी सेिो मंडील लग भेल छ ै क। आओर कबीर विचारधारा 'क \nशशिजी चौपाल घोघरडीिा क े र  पूिम वबडीयो सािेिक पैतृक गाम सेिो छी। \nस्ि ० विवपहन क ु मार दि सन बहुतो थचहिार े  छथथ।िम गप्प करय चािैत रिी \nप्रख्यात कवि ठदनकर जी सँ ,पर ं च ओ असाम गेल रिथथ।आसाथमया क े र ओ \n४०पुस्तकक अनुिाद क े ने छथथ। हुनकर दू कविता संग्रि ,एक उपहयास आ दू \nजीिनी बहुचर्चित भेल छ ै क । ठदनकर क ु मार जी क ेँ  बहुतो राश सम्मान आ \nपुरस्कार भेट चुकल छ ै न। तेँ कोनो नि पररचय क े र मोिताज नहिि छथथ। \nक ल म ि ीर  क वि जी सम ाजम े पछुआयल  ल ो क क  अभाि क े  सेि ो  अपन ा क ाव्यम े \nथचर ण क े न े छथथ ।हु न क  वक छु पाँथत एवि  तर ि ेँक  ि ो ईछ-: \n.,........,..शसखाया था बचपन ने मुिे  \nजब साग उबालक र परोसा जाता था  \nपड़ोस से भेजी गई जूठन पर  \nटूट पड़ता था वकसी भुखे वपल्लेकी तरि ..............  \nहुनक तीक्ष्ण नजैर कतेक गिींर छ ै क से एवि कविता क ेँ  पढला पर पाठकक े  \nभेवट जाइत य। ७२ वफटक अंतररमे भुखक दरद जे अहन वबनु वटरूिाईत रिैत \nछ ै क, आ तावि ठदन सांि समय आँगनमे अ काश ठदश वनिार ै त ताराक े  देन्ख \nभरर राइत काटल जाइत िौ। दोसरो ठदन लतामक ठ ु री आ चुलविक  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपाकलमांवट थचबबैत वबस्क ु टे जेकाँ खाइत समय खेपल गेल। पर ं च दाना \nउत्सि धवनक े  लेल पािैन मनाओल जाइत रिैक।तारा देन्ख जी स्ित: ठोर \nक ेँ चाटबाक सतत् पररचालन सँ तृप्त कोना िोऊ।कवियो -कवियो  पाठशाला \nसँ वटवपन क  छु ट्टीम े जो गीहदर  जीक  म ो दी दो क ान  सँ ि रर ण म ास्टर  जेक ाँ न ून  \nचुटक ीभरर  म ांवग म ुँि म े दैत ल ो टाभरर  जल  गटाघवट पीि ल  जाई। क्षुधाक  क ार णेँ \nपालन एिं पैघ ियस िोइछ ,इयि भीतर जठराप्नन उत्पहन कर ै छ। तेँ फौलादी \nिोयब ;क्षुधाक  संतान ाों  म ों ल ो क  आ क्षुधा ल ो क क  म मतामथय माय सेिो \nकिबैछ। कतबो नीकवनक ु त बौस्त िोय ताविसँ की! अघायल रिने खेयबाक \nक्षुधा न हि ि ि ो इत छै क ।बदि जथम क  श ंक ा सेि ो  न  र वि  जायत! वि न क  एक टा \nदो सर  क वि ताक  वक छु  ि ान गी देखल  जाऊ-: \nदयनीय नागररक ज्यादा से ज्यादा  \nकर िी क्या सकता िै  \nगाशलयां दे सकता िै मौसम को  \nमिंगाई को  िजट को  \nकोस सकता िै अपनी वकस्मत को  \n.......... \nपोथीक कलेिर आकषमक छ ै क। पृि ७पर 'फ ू ला ों  की बाररश 'सँ शुरू भेल आ \nपृि ९६पर\"नए इलाक े  म ों \"पर आखरी काव्य दृथिगोचर िोयत। आिरण \nछायाथचर थीक -मायामृग क ेँ । िम विनक मैथथली भाषा ले काजक प्रथत \nआशान्हित रिब।  \n \n६ \nउपहयास ब नाम िायोग्राफी  \n \nथमथथलांचल क े  जनता लेल शसनेमा कोनो नि िस्तु नवि अथछ । भारत सिस्रो  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 33 \nसालसँ नाटक परम्परा चशल अबै छड़ आनो दे शमे भरर राथत नाट्यसँ मनोर ं जन \nकरबाक देखबाक मण्डली रिइ । ग्रीस आ रोम नाटकक प्रशसद् र ं गस् थली छल \nतेकर स् थान आधुवनक कालमे चलथचर लेलक एकर अवि ष्कार अमेररका \nवनिासी थमस्टर एवडशन सन् 1890 इस्िीमे क े लेथ दादा फाल्क े  भारतमे \nिररश्चंद्र वफल् म 1912 इस्िीमे बनीलैन जे अिाक ्  अथामत मूक चलथचर छल। \n1928 इस्िीमे बाजेबला चलथचरक शुरूआत भेल जइमे मनुषे काँ बाजब , \nहुक्का पीयब देन्ख गरीबो - देिाती दशमक नेिाल भेलइ प्रथम एिेन वफल् म \n'आलम आरा ' 1931 इस्िीमे मुम्बइ क े र इन्म्परीयल वफल् म कम्पनी बनौलैथ \n। देशमे युिा पीढ़ी जइ गथतये शसनेमा ठदस दशमक बनबामे आगू बढ़ल , तइस \nएकर सिमथप्रयता स्पि िोइत अथछ शसनेमा घरमे पौराझणक , ऐथतिाशसक आ \nसामाझजक वफल् मसँ विहदू , मुस्स्लम , शसख इसाइ , पारसी, बौद् आ धवनक - \nगरीबमे समरसता बढ़त गेलइ । अइसँ भाषाक प्रचार ओ विकास सेिो जन - \nजनमे िोइत रिल। यि पर े न्ख का मैथथली सेिा लेल मैथथलीमे पविले वफल् म \nबनल ' ममता गाबए गीत '; तेकर बड़ नमिर सफरनामा छइ ।  \n \nश्रीक े दारनाथ चौधरी क ृ त मैथथली पोथी 'क विहदी भाषाहतर ' आिारा किीं  \nका ' संस्मरणात्मक उपहयास क े र अनुिादक छ ै थ क ु मार पररमल इ ं वड \nइहफोमीवडया जनकपुरी नइ ठदल्लीसँ 2013 इस्िीमे प्रकाशशत 136 पर = \nपोथी ' क दाम 125 टाका छइ । एकर प्रकाशनक सियोगमे लिेररयासरायक \nआशुतोष क ु मार छ ै थ। पोथीक मादे सावित्यकार श्री रामलोचन ठाक ु रजी \nकिन छ ै थ - 'आिारा किीं का एक आिारा की कथा - गाथ ा ि ै। अद्भुत, \nअशभनि अविस्मरणीय कथा - गाथा ! अफसोस वक थमथथला - मैथथलीमे ऐसा \nआिारा दूसरा निीं हुआ। यठद दस -बीस भी ऐसा आिारा हुआ िोता तो \nवनन्श्चत िी आज थमथथला मैथथली का दूसरा िी रूप िोता ये आिारा िैं अपने \nथप्रय बहधु मिंथ मदन मोि न दासक ों  साथ क े दारनाथ चौधरी ' एवि पोथीक  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभूथमका रूप ों  थमथथला विभूथत श्री मिंथ मदन मोिन दासजीक सुपुर आशुतोष \nक ु मार शलखने छ ै थ - 'मैथथलीक पविले वफल् म ' ममता गाबए गीत ' क े  वनमामण \nकथा क े र अहदरुनी आ सम्पूणम किानी मातृभाषा मैथथली पुस्तक रूपमे \n'अिारा नवितन ' शीषमकसँ  2012 इस्िीमे बिराएल , जेकर विहदी अनुिादमे \nवपतातुल्य चौथापनमे क े दार बाबू हुक ू म क े लेन से एिेन बुजुगम मनोुः नवि कऽ \nपबै छी । ओ वपताजी क अशभहन थमर छथथन आ हुनक े सँ जावन िम आब \nथमथथलाक गौरि बुझि सकलाैं । बाबूजी एवि वफल् मक बार े मे िमरा कवियो \nवक छु  न वि  क ि न े र थ  । \n \nमै थथली थ़िल् म अकादमी - दरभंगा (वबिार) शसनेमाक 50म् िषम पूणम बाक \nउपलक्षमे 'माइफा सम्मान ' लेल मञ्चपर िमरा हुनक पुर िेबाक नाते बजा \nकए सम्मान पर 'ममता गाबए गीत ' लेल देलैन तँ गिमसँ प्रफ ु स्ल्लत भेलाैं । \nमैथथली टो -टाक ेँ  पढ़ए बला खाथतर िरिराक ों  विहदी पवढ़ सकए  तइले पोथीक \nविहदी भाषाक उपयोवगता सम्पक म  िेतुए आओत । स्ि. मिहथ मदन \nमोिनदासजीक सुपुर एवि पोथीलेल िररि परकार विजय क ु मार थमश्रक एवि \nलेल आभार क े लैन । जे ओ सभक फोटो आ गीत उपलब्ध करौलक ै न । \nप्रकाशक अरविहद गुप्ता आ प्रूफ संशोधन क े वनिार अनुिादक क ु मार \nपररमल जीक प्रथत क ृ तज्ञता धरर क े ने छ ै थ। एवि वफल् म क े र पूिममे दुरदशमनपर \nप्रसारण भेल अथछ । फ े रोसँ धारािाविक रूप ों टी.िी. पर प्रसारणक \nआिश्यकता भेल अथछ।  \n \nगामक सभ वकयो काका सवित हुनका क े दार भैया किै छ ै न । हुनका \nिातामलाप आ दोसरो गोटेसँ अहतर ं ग गप्प कएल , अनुभि प्राप्त  कर ै त जे लेखन \nकायम एवि प्रकाशशत पोथीमे छड़ से बड़ रोचक ढ ं गे आ िास्य विनोद पूिमक \nप्रस्तुथत छ तँए उपहयास पतकाल पाठक िगम 60 साल पविलुका स्स् थथतमे  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 35 \nसिजे चशल जाइत रिता । थमथथला राज्य बनइ , ताथैर मैथथली अिम \nअनुसूचीमे नवि शाथमल भेल रिै ; तइले जेतेक नीक पररयास जे सभ क े लैन । \nसे कउली बाबू मादे पार ं गत रूप ों दृश्य सोिा उपस्स् थत िोइत अथछ । मैथथली \nपशरकासँ जन -जनमे प्रचार -प्रसार िोइ  आ थमथथलाक्षर सेिो शसखौल जाइत , \nएवि लेल स्क ू ल धरर खोलबाकक ों  पररकल्पना लऽ कऽ , सोशशलस्ट नेता आ \nस्ियंभू , विदेश क पी -एच.डी. धारी अिर्निश मैथथली सेबक (लखन) सँ भ ों ट \nकएल जाइ। तइ विचार लऽ कऽ टने िा , टमाटर लाल आठदसँ सेिो सम्पक म  \nिोड़ छड़ बोआ उफ म  बाबू नारायणजी चौधरी लग फ े र सभ दास्तानक विस्तारसँ \nउल्लेख भेलइ । स्िाधीनता सेनानी चौधरीजी 15 अगस्त 1947 इस्िीक ेँ  \nभारत स्ितंर भेलापर जिलसँ बिर े ला सहता गामे धे ने छ ै थ। आओर \nराजनीथतसँ सहयास लेने ग्राम बाशसक मागमदशमक बनलटा छ ै थ। तँए गौआँ सभ \nवनर्ििरोध प्रथम मुन्खया बना देने रिइ । थमथथला मविमामे पोखररक घाटपर \nक े र बैसार आ गामक बड़का दलानपर सांस्क ृ थतक कायमक्रम ' क चचाम क े ना \nनवि िोइ , सेिो अय पोथीक आभा थथक । क े दार भैया मै वरकसँ एम ए. \n(अथमशास्र) तक जे अध्ययन क े लैन । तइ मध्य िलुक े -िलुक े  रोग लगले जे \nकालाहतरमे बढ़त ई मैथथली प्रेम रोग गशसया कऽ पकड़ लेलक ै न । जेकर चचाम \nकर ै त ओ अपन थमर मिंथ मदनमोिन दासजीक ड े रापर भ ों ट कर े त गप्प \nखोललेन ओठाम मैथथलीमे एकटा वफल् म बनए आ भाषाक सुल भ प्रचार िोअ \nसे वनठािे योजना बनलै ; जखन वक आर्थिक व्यय बेसी िेबाक डर रिइ । \nमिहथजीक ों  आत्मज्ञान रिेन ओ बुिलन्खन अंगर े जी शासन तँ मठक ों  जमीन \nक े ए बरकरार ओइ तरिों राखल , जेना मुसलमान शासक जागीर दैत संरक्षण \nक े ने रिइ । परञ्च आब देश स्िराज भेलापर जमीहदारी उहमूलन भ ऽ रिले आ \nमिंथाना सेिो कमतर िोइत थमटत । एजयोक बोिाक मैथथली सेिा क े नाइ \nअथामत् वफल् म बनौनाइ मिंथजीक अशभि रिल । हुनकर थमर क े दार नाथ \nचौधरीजीक ेँ  गाममे चारू भाँ विस्सदारी आ से पुतइ मोजाक जमीन बँटबारा  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआ पैघ नोकरी (क े ल = डायर े क्टरी) थमथथला कथमवट सथमथत आ मैथथली  \nश्रेष्ठजनसँ मदेत क े ना भे कोन तरिैं वफल् म वनमामणक दतथचि अनुभि हुअए ; \nतइ सभ लेल बड़ पापड़ बेलैन । राजनगरमे समैयक लंबा अहतरालपर दू सरमे \nवफल् माएल गेल दृश्य देखबाकाल जे िृताहत सभ भेल रिे सएि लाशलत्यपूणम \nरूप ों  आ िास्य -व्यंनय रूप ों  लेखक जेना अपना िायोग्रा फी धरर शलख देलैन िेन \n। तँए उपहयास ' क विहयास बड़ बेश भेल छइ । मुम्बइ आ कोलकातामे जे \nघटना सभ घवटत भेल , तेकरा मोनपारर सभ तिेति तथ्य आंकड़ािद् प्रस्तुथत \nदेन्ख एवि पोथीक उपादेयता आरो पररष्कार बेसी भेल छइ । वफल् मक ों  मिहथक \nरूप रौलमे वनमामता भानुबाबू (रहुआ सं ग्राम) स्िंयमे िीरोक रोल अधबेसूमे \nक े लेन , जखन वक िीरोइन अजरा कोमलांगी अथतसुहदरी नियुिती िोलीिुडक \nप्रशसद् अशभनेरी जे िर तरिक सीन दैलेल तैयार ; परञ्च मौसीक विचारमे \nएकमत । तखन क ै मरामैन प्रसादजी अपन अनुभिक गप लेखकक ों  \nअपनापनमे सभ बुिा देलक ै न । कारण विनका सभक ों  एक तरिेँ अनाड़ी \nदेखलक ै न । आ खचम तँ डबल भेले जे बड़का विहदी शसनेमामे जेतेक िोइत \nरिि । ॐ गंगा मइया तोिर े  पीयरी चढ े बी ' जाँ मैथथलीमे सामाझजक वफल् म \nनवि पविल धार्मिक वफल् म बनेत तँ खचाम अदिा लवगते आ श्रद्ांश दशमकोक \nकमी नइ रविते जेतेक टाका खचम रझज. 'नेिर भे ल मोर सासुर ' वफल् म जे \nपटना स्टीमरपर ममता गाबए गीत ' शीषमक नाम ' कमल नाथ लसिि ठाक ु र \nसुिेलैन। तेतेक टाकामे ओइ समय चाररटा वफल् म ई लोकवन आंचशलक ओ \nधार्मिक बना का कीर्तिमान स् थावपत कऽ सक े  छला उमेरदराजक गप्पक ै  \nशशिाचार मावन आँन्खमुना बनल रिलासँ मैथथलीक ठिराइ गे ल , जखन वक \nउत्कषम पेयबाक समुथचत प्रबहधन रिइ । ओइ समय सोनाक भाि ( 1964) \nमे 163 टाका प्रथतभरी रिइ । तीनटा नाम -टंचजी, वबछू जी आ खगाजीक ै  \nचररर थचरण पोथीमे सारगर्भित रूप ों  भेल छड़ गीतकार रिीहद्र नाथ ठाक ु र 'क \nगीत एवि वफल् ममे प्रशंसा पएल , सेिो बतबै छी । पविले ई  सुवनन्श्चत जावन  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 37 \nशल अ जे वि न क े  सद्पासँ बादम े पाइक ौड़ीक  ओरर यान  भेल ा सहता ल सक ल  \nमैथथली थ़िल् म चलल - बनल ; ई खूब एवि प्रसादे क ैं चो कमेलैन । से आत्म \nसुखक बात भेल। आत्ममुनध मिंथजीक ों  एहू लेल आन्खरीमे भेलैन जे \nचौधरीजी विदेशमे नौकरी करए धरर गेला आ आब लेखकीय काजसँ मैथथ ली \nप्रेमीमे यश प्राप्त कर े  छ ै थ। आन्खर सोलि आनामे दूआनाक शेयर भागीदार \nजे रथ । ममता गाबए गीत पविले वफल् ममे पाँचटा गीत छ ै  जे क्रमश: अरम \nबकरी घास खो , छोर गठ ु ल्ला बािर जो.. , भरर नगररमे सोर बौआ मामी तोिर \nगोर.. , चलल किररया से कोने नगररया , तोिों जनु जाि विदेश से माधि , तोिों \nजनु जाि विदेश.. , थमथथला क े र ई माँवट उड़ल अथछ , छु बए गगन क  छाती..! \nगायक श्याम शमाम थतसरी कसम वफल् ममे मैथथली टोनक अनुभिी रिैथ जे \nलथतकाजीक देल िारमोवनयम बजयेत स्नािस् थामे र े णुजीक ेँ  सेिो सुनौने रिेथ ; \nविशेष कए विद्यापथत रचनािली आन्खर रैमाशसक रचना अक्टू -ठदस. 2004 \nइस्िीमे मदनजी आ क े दारजीक ेँ  फोटो सवित जे रपट परकार विजय क ु मार \nथमश्र लेख छापलैन । सेिो ई पता नवि लगा सकला जे ममता गाबए गीतमे \nखिाशशन आ मिंथ तेकर बाद खबासीनक भथतजी आ मिहथक बेटाक प्रेम \nप्रसंग ओइकालक सामाझजक जीिन थचरबला कथाक असली लेखक क े  \nरिेय , जखन वक मदनजीक देल कथा आयामितमक मुम्बइ सम्िाददाता भानु िा \nजे दरभंगा मिाराज क े र मझिलाभाई राजक ु मारजीक परम सियोगी रिे ( \nआन्खर अजरापर तंर मंरसँ प्रयोग तँ िेबाक न्खस्सा परोक्ष रूप ों  अवबये गेल \nछ ै ) नापशसन वकएक रिे ? मुम्बइमे नोकर रामलखन मोने मन खुश रिै वकनै ? \nअमेररकाक सानफ्ांशसस्को जाइसँ पविने क े दार भैयाक ेँ  अबारा नवितन किैत \nवबरलाक छोट भाए , बाबूसािेब चौधरीक समक्षे दुगमगंजन कऽ देने रिइ । \nपोथीमे अपना नानीसंग राजनगर दूबेर आएल सि अशभनेरी लता िस्तुक \nफोटो खुजल ठदलसँ सभक ेँ  स्िीकायम भेल तेकर शोभायमान िातािरण \nसमकालीन  दशमक िृहदक ों  सिजे मोन पड़ े  छ ै ..! ( 'िाची 'मे प्रकाशशत )   38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n \n७ \nठदनकर जीक उत्कषम  \n \nसावित्य अकादमी आ ज्ञानपीठ पुरस्कार सँ सम्मानीत आ पद्मभूषण उपाथधसँ \nअलंक ृ त भारतीय काव्य गगन क े र अथत देदीप्यमान नक्षर ठदिंगत रामधारी \nलसिि ठदनकर थमथथला 'क सपुत छलाि।अपन िाणीक िाण सँ आवगक बषाम \nकयवनिार ठदनकरजी ओवि मिाकवि िगममे सँछथथ जे प्राचीन भारतक \nगौरिमई अतीत पर मुनध भऽ उठ ै त रिलाि।हुनक जहम बाबू रवि लसिि जीक \nघर 23शसतम्बर 1908ई0क ेँ  वबिार राज्यक मुँगेर झजलाहतगमत शसमररयाघाट \nग्राममे भेल रिैन।ओ मुलत: विहदी भाषाक कवि रिथथ।हुनक कवितामे  देश \nप्रेम , राष्रीयता आ मानितािाद 'क भािनाक प्राचुयम रिैत य। शोषण -उत्पीड़न \n,पतन आ विषम्य क े र प्रथत हुनक हृदय हुंकार कऽ विद्रोि कर ै त \nरिैक।ििममानमे विशेषतुः काव्यमे शोवषत समाजक प्रथत करुण सिानुभूथत \nआ पैघाउत देखबैय बालाक प्रथत आक्रोशक भािना देखाईछ -: \nश्वानो  को थमलता दुध -िस्र ,भुखे बालक अक ु लाते िैं!  \nमाँ की िड्डी से थचपक ,ठठठ ु र जाड़ े  की रात वबताते िैं!!  \nतेँ ठदनकर जीक काव्य क ेँ  दशलत मानिता आ शससक ै त करुणाक काव्य किल \nगेल िन्।हुनक कविताक े  ठद्विेदी युगीन आलोचनात्मक काव्यधाराक \nओजस्िी , प्रगथतशील संस्करण मानि जाइछ। एविमे विचार तत्ि क े र \nप्रधानता छ ै क।ठदनकरजी आधुवनक कविगण 'क पविले पथतयानीमे बैसबाक \nअथधकारी रिल छथथ ;ताविपर कोनूटा अथतशयोक्क्त नहिि।परञ्च एकटा \nगद्यकारक रुपमे सेिो ठदनकर जीक अथतशय ख्याथत रिलवन अथछ। सुनक े  \nगद्य सावित्य अत्यहत प्रौढ़ आ विचारात्मक अवि।राम चहद्र शुक्ल  जीक \nअनुसार े  --॓गद्य कविजन क ेँ  कसौटी मानि जाइछ , ठदनकर जी तावि कसौटी  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 39 \nपर पूणमतुः ठाढ़ उतर ै त छथथ ॔।आओ मुख्य रुपेँ विचारात्मक आ समीक्षात्मक \nवनबंध शलखने छथथ। संस्क ृ थत क े  चार अध्याय नामक अपन पोथी मेँ ओ \nभारतीय संस्क ृ थतक विस्तृत वििरण प्रस्तुत क े ने छ ै । ठदनकर जीक  भाषा \nशैलीमे प्रिाि आ सौिि पररपूणम रिलैक।काव्य भाषाक तरिेँ हुनक गद्य \nसावित्य सेिो पररमार्जित छ ै क। िैचाररक संगे भािनात्मक अपूिम संयोग \nठदनकर जीक गद्य शैली  ॔क सबसँ पैघ विशेषता छी।हुनक वनबंधमे यथाअिसर \nव्यंनय -विनोदक चुटकी बुिाइछ। भारतीय सांस्क ृ थतक एकता शश षमक \nआलेखमे देशक एकता पर गिन विचार कएल गेलैक।एवि देशक विभागमे \nरीथत -ररिाज ,खान ॒-पीन ,रिन -सिन अथधक दृथिसँ प्रयामप्त अंतर छ ै क।तैयो \nओिी बाह्य अंतरक बाला ों  अपना देशमे क े िेन तरिक आंतररक एकता कायम \nछ ै क,सयि बुिेबाक जी लेखक े र प्रथतपाद्य थथक। रामधारी लसिि द ठदनकर \nजीक  उत्कषम  \nसावित्य अकादमी आ ज्ञानपीठ पुरस्कार सँ सम्मानीत आ पद्मभूषण उपाथधसँ \nअलंक ृ त भारतीय काव्य गगन क े र अथत देदीप्यमान नक्षर ठदिंगत रामधारी \nलसिि ठदनकर थमथथला 'क सपुत छलाि।अपन िाणीक िाण सँआवगक बषाम \nकयवनिार ठदनकरजी आवि मिाकवि िगममे सँछथथ जे प्राचीन भारतक \nगौरिमई अतीत पर मुनध भऽ उठ ै त रिलाि।सुनक े  जहम बाबू रवि लसिि जीक \nघर 23शसतम्बर 1908ई0क ेँ  वबिार राज्यक मुँगेर झजलाहतगमत शसमररयाघाट \nग्राममे भेल रिैन।ओ मुलत: विहदी भाषाक कवि रिथथ।हुनक कवितामे देश \nप्रेम , राष्रीयता आ मानितािाद 'क भािनाक प्राचुयम रिैत य। शोषण -उत्पीड़न \n,पतन आ विषम्य क े र प्रथत हुनक हृदय हुंकार कऽ विद्रोि कर ै त \nरिैक।ििममानमे विशेषतुः काव्यमे शोवषत समाजक प्रथत करुण सिानुभूथत \nआ पैघाउत देखबैय बालाक प्रथत आक्रोशक भािना देखाईछ -: \nश्वानो को थमलता दुध -िस्र ,भुखे बालक अक ु लाते िैं!  \nमाँ की िड्डी से थचपक ,ठठ ठ ु र जाड़ े  की रात वबताते िैं!!   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतेँ ठदनकर जीक काव्य क ेँ  दशलत मानिता आ शससक ै त करुणाक काव्य किल \nगेल िन्।सुनक े  कविताक े  ठद्विेदी युगीन आलोचनात्मक काव्यधाराक \nओजस्िी , प्रगथतशील संस्करण मानि जाइछ। एविमे विचार तत्ि क े र \nप्रधानता छ ै क।ठदनकरजी आधुवनक कविगण 'क पविले पथतया नीमे बैसबाक \nअथधकारी रिल छथथ ;ताविपर कोनूटा अथतशयोक्क्त नहिि।परञ्च एकटा \nगद्यकारक रुपमे सेिो ठदनकर जीक अथतशय ख्याथत रिलवन अथछ। सुनक े  \nगद्य सावित्य अत्यहत प्रौढ़ आ विचारात्मक अवि।राम चहद्र शुक्ल जीक \nअनुसार े  --॓गद्य कविजन क ेँ  कसौटी मानि जाइछ , ठदनकर जी तावि कसौटी  \nपर पूणमतुः ठाढ़ उतर ै त छथथ ॔।आओ मुख्य रुपेँ विचारात्मक आ समीक्षात्मक \nवनबंध शलखने छथथ। संस्क ृ थत क े  चार अध्याय नामक अपन पोथी मेँ ओ \nभारतीय संस्क ृ थतक विस्तृत वििरण प्रस्तुत क े ने छ ै । ठदनकर जीक भाषा \nशैलीमे प्रिाि आ सौिि पररपूणम रिलैक।काव्य भाषाक तरिेँ हुनक ग द्य \nसावित्य सेिो पररमार्जित छ ै क। िैचाररक संगे भािनात्मक अपूिम संयोग \nठदनकर जीक गद्य शैली  ॔क सबसँ पैघ विशेषता छी।हुनक वनबंधमे यथाअिसर \nव्यंनय -विनोदक चुटकी बुिाइछ। भारतीय सांस्क ृ थतक एकता शशषमक \nआलेखमे देशक एकता पर गिन विचार कएल गेलैक।एवि देशक विभागमे \nरीथत -रर िाज ,खान ॒-पीन ,रिन -सिन अथधक दृथिसँ प्रयामप्त अंतर छ ै क।तैयो \nओिी बाह्य अंतरक बाला ों  अपना देशमे क े िेन तरिक आंतररक एकता कायम \nछ ै क,सयि बुिेबाक जी लेखक े र प्रथतपाद्य थथक। रामधारी लसिि ठदनकर जीक \nप्रथतभा 1932ई0मे देखल गेलैन ,जिन ओ पटना विश्वविद्यालय सँ \nबीए0आनसमक ( इथतिास) परीक्षा उिीणम करने छलैक।ओ स्िंय बरवबघा \nिायस्क ू लमे प्रधानाध्यापक क े र नोकरी क े लवन। सब रझजस्रार पद पर सेिो \nवन युक् त भेल ाि । वक छु  ठदन क र  ल ेल  आक ाश ि ाणी म ेँ क ाज क े ल ैन  आ वक छु  \nसमय लेल विहदी विषयक प्रोफ े सर सेिो लंगट लसिि कालेज मुज़फ्फरपुर मेँ \nबनल रिथथ। रा ज्यसभामे 1952सँ1963धरर मनोनीत सदस्यो  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 41 \nभेलाि।बादम ों  भागलपुर विश्वविद्यालय क े र क ु लपथत पद क े सुशोशभत \nक े लथथ।हुनकर विद्याथी जीिन कालेमे प्रणभंग नामक काव्य \n1929ई0मेमौशलक रचना प्रकाशशत भेल रिैन। 1965सँ1972धरर भारत \nसरकार क े र गृि विभाग मेविहदी सलािकार बनल छलाि । जी िन पयमहत ओ \nसावित्य सेिा म ों  लांगल रिलाि।एिनो क्षण जीिन म ों  अएलैक जे ज़बान \nबेटाक असामथयक मृत्यु सँ पैघ अघात क ेँ  नहिि सवित सकलाि आ \n24अप्रील 1974ई0क ेँ  आह रप्रदेशक थतरुपथत क े र भगिान व्यंकटेश्वर \nदेिविग्रिक े  अपन व्यथा कथा समर्पित कर ै त घुमैतकाल मद्रास शिरमे एवि  \nनश्वर संसार सँ चशल बैसलाि ।सुनक े  काव्य रचनामे र े णुका ,रसिहती ,द्वहद्व \nगीत , हुंकार ,धुप-छाि ,सािधेनी ,एकायन , इथतिास क े  आँसू ,धुप और धुआँ \nआठद प्रशसध्द छन्हि।खण्ड काव्यमे प्रमुख रुप सँ क ु रुक्षेर ,रस्श्मरथीक ेँ  जानल \nजाइछ।गद्य संग्रि थमट्टी की ओर , अद्मनारीश्व र आ लेती क े  फ ू ल चर्चित \nरिवन।बाल सावित्यमे थचिोर का साकार ,थमचम का मजा बढ़ लोकथप्रय भेलवन। \nअपन काव्यगत विशेषता सँ राष्रीय असियोग आंदोलन , गांधी जीक \nविचारधारा सँ प्रभावित रिथथ।हुनका रवि बाबू , इकबाल आ नजरुल इस्लाम \nसँ प्रेरणा भेटलवन।  \nभारतिषममे विविधतामे एकता देखब ,इयि विशेषता थीक। प्रत्यक्ष एकता \nजतेक कसगर छ ै क तँ विविधता सेिो ततबे प्रकट छ ै क।देशक मानथचरक ेँ  \nध्यानसँ देखला पर स्प्ि देखाईछ जे एवि दे शक तीनकात प्राक ृ थतक दृथि सँ \nएकदम स्पि य। सबसँ पविले उिर भागमे लगधक विमालय ,तकर दझक्षण सँ \nविहधाचल धरर उि रमे पसरल छ ै क आ एकरबाद विहधय सँ ल 'क ेँ  क ृ ष् णा \nनदीक उिरधररक े  उ भाग जे िम सब दझक्षणी प्लेटो किैत छी। से क ृ ष् णानदीसँ \nक ु मारी अहतरीप धररक भाग प्रायद्वीप जेिन य।उिर सँ दझक्षणक े  जोड़ ै त \nरिबाक अतीतमे गौरिपूणम चचाम छ ै क। ऋवष -मिर्षि उिर सँ दझक्षण आवबकऽ \nएकताक सं देश देने रिैथथ।जाविमे प्रथमतुःअगस्त्य ऋवषजीक नाम अबैत  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nछ ै क।फ े र भगिान श्रीराम चहद्र तँ लंका पर चढायक े  क्रममे विह ध्याचल पार \nक े ने रिथथ। मिाभारत क े र जमानामे मिाराज युथधथष्ठर क 'राजसूय -यजज्ञमे \nदझक्षणक राजा धरर आयल छलथथन। क ु रुक्षेर क 'मिायुध्द मैदानमे दझक्षणक \nबहुता ों  िीर विस्सा लेने रिैक।एवि तरिेँ चहद्रगुप्त ,सम्राट अशोक , विक्रमाठदत्य \nआ बादम ों  मुगल शासनक अथधन समस्त देशक सफलता एकता लेल \nभेलैक।कालखण्डमे स्िाथी ,अदुरदशी आ कमजोर राजाक प्रादुमभाि सँ देशक \nएकता टुटल ;िैर भाि ततेक नै प्रिल भेलैक जे क्षेरीयबोध ,प्राहतीय जोशधरर \nसुटैक गेलैक।एविदेशमे जतय सालोभरर चेरापूंजीमे 5इ ं च बरखा िोइछ तँ कार \nमरुभूथम मे बूँदभरर पावन लेल तरसैत रिैत छ ै क।  \nििममानक े  कोनो विशेष विधाक युग नवि किल जा सक ै छ , आ ने कोनो एिन \nप्रकाह ड लेखक े  छथथ जे एवि कालपर अपन स्पि छाप छोरमे िोथथ। मारे प्रे म \nसँ भड़ल छोट छीन कविता आ प्रेमी -प्रेथमका सँ भड़ल अश्लील कथा आओर \nछोट -छोट उपहयास धरर रचल जा रिल अथछ। ििममानक दाड़मे एखन कोनू \nवनश्तुकी सम्मथत नकिि देल जा सक ै त छ ै क। वनराला , मिादेिी ,पहत आ गुप्त \nजीक काव्य वनठािे अपन ऐथतिाशसक मिौत रखने य , वकहतु ताहूँ क े  पढ़ य \nिाला आई कतेक लोक छथथ ? \n \n८ \nथमथथला विभूथत : खुशी लाल बाबू   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 43 \n \n \nवबिार प्राहतक े  दरभंगा प्रमंडल अहतगमत मधुबनी झजलाक पूबारर छोरपर \nअिस्स् थत एक छोटेसन गाम अथछ सरौती , जे घोघरडीिा प्रखंडक े  कोशी \nतटबंध'क पेटमे बसल छ ै क। ई सुपौल झजला सीमािती क्षेर पुिम विधान पाषम द \nपरम आदरणीय कामेश्वर चौपाल जीक गाम कमर ै ल क े  पड़ोसमे सटल उिर \nभाग पड़ ै छ। प्रशसद् सरौती गाम मधेपुर बजार सँ नरविया बजार वडस्टीिोडम \nरोड नं ० १०७ क े र मध्य पड़ोसी गाम वनघमा 'क सटले दझक्षण कात छई। \nसरौती गामक ेँ  आब पंचायत 'क दजाम भेटल छ ै क। एवि पंचायतक े  पूरबमे \nअम िी पंचायत आ पथछममे आठदिासी िाहुल्य बस्ती पचमवनया छ ै । वनिमा \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nगाममे िाथी राखैिला मरड़ पररबार सँ पटुआ सोनक े  कारोबार करय आयल \nनिानी वििौल लगक स्ि ० लक्षमण कामत जीक पूिमज एतय अयलाि। \nसनय ,चहना , चहनी आ तोसा पटुआ सोन गोर ै क ( सराबैक) जगि लग सुखैत \nसोन वकनलवन। संगवि  जुटक जमीन गरिा - मैन सेिो धरर वकन लेलाि। ओवि \nसमेयमे अपभ्रंश बोलीमे सरौती बोलचाल कयल जाइत रिैक। कालाहतरमे \nरायसुमारी भेलासहता एतुका बसाबट क ेँ  सबोगाम नाम पड़ल - सरौती,जतयक े  \nभ' के ' रवि गेलाि क े िट (क े यट) पररिार। स्ि ० लक्षमण कामत जीक पुर \nनेिालाल कामत 'क ५ अगस्त १९१९ ई०क ेँ  प्रथम पुर खुशी बाबूक जनम \nभेलवन। ओई समय वकयो जनैत छल जे ई बालक एतेक िोशशयार आ बुिनुक \nिेताि। बाल्यािस् थामे खुशी लाल बाबू क ेँ  घर े  पर मिताप लसिि जी सँ खानगी \nशशक्षा भेटलवन। िादमे अपने गामक पुबररया टोल शरुपट्टी क े र िलीम मौलिी \nसािेब सँ विहदी , उदूम आ अंग्रेजी 'क शशक्षा प्राप्त भेलवन। खुशी बाबू रथतगर \nधरर  जागैत पढै ै़त र ि थथ । छार  जीि न म े उषाक ाल  ३ िजे भोर े  उठठ उ ँ च् च स्िर े  \nउच् चारण जे करथथ तँ लोक सुवनक ेँ  गामक बुढ़ पुरवनयामै चचाम 'क हुशल पैस \nजाए। लोक अनुमान करय ई मानशसक अिसाद सँ ग्रशसत तँ नवि भऽ गेलैक  \nि न ्। परं च वक छु ए ठदन म े हु न क  ल गन श ील  अध्ययन  बाि त सबक े  सब जावन  \nगेल। कोर े शन िाईस्क ू ल मधेपुर ऐ ईलाकाक े  एकमेि शशक्षण क े हद्र रिय ,जतय \nसँ िोस्टलर रवि वनयथमत पढाय करथथ। प्रिेशशकोिीणम कय ओ बािर \nिाराणसी कििदू विश्वविद्यालय सँ इहटर आ पटना कालेजक स्नातक छार कोना \nभेलाि ,से बड़ रोचक प्रसंग अथछ। खुशी लाल बाबू जी क ेँ  पटना मेँ पढबाक \nउत्क ं ठा छलवन से अहततुः शख पुर भेलवन। डॉ ० सुभद्र िा नामांकन मे थमयां \nजी लग टुसक े लवन आ किलन्खन गेटपदाम लग आवब अपन बात िमरा समक्षे \nराखब। \nग्रेजुएशन क े र आखरी खंडक े  परीक्षा सँ सोिवि ओ झजला पररषद क्षे र सँ \nचुनाि लवड़ जीत गेल रिथथ। कांग्रेस संगठन सँ जुटैत ओ देश स्िाधीनता लेल  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 45 \nलड़ायमे क ू इद पड़लआि। विनक े  एक रूमेट अपन क्रान्हतकारी संगी सबक े  \nबजाकय जक्शन छारािासमे मंरणा कर ै त गेलाि जे कास्ल्िखन पटनाक \nसथचिालय पर थतर ं गा ध्िजा फिराएक े  रिब। आओर िण्डा फिराबै क क्रममे \nसात व्यक्क्त शिीद भ ' गेलथथ , जाविमे एक सिरसा झजला 'क हुनक रुमेट \nसेिो भारत माता जय किैत अपन प्राण त्यागने छथथ। खुशी बाबू देश \nआजाठदक िाद भेटय बाला स्ितंरता सेनानी प ों शन क े र सहुलत नवि लैत \nशलन्खत घोषणा कय गृिमंरी क ेँ  पर सँ सूथचत कयलवन - िमर भारत दे श \nकजम लऽकऽ विकास काज कर ै त य ,तेँ िम ओविमे अपन ई राशश सियोग \nबुझि देश क े  सँग ठाढ़ छी। एिन आर्थिक त्याग 'क सद्भािना विरले मानिमे \nिोईछ। १९३४ ई० क े  वबिार भुमकममे ओ राित काज सेिो चलौलवन आ \nबवढ़चैढ़क े  अपना ठदश सँ अपेझक्षत योगदान क े लवन। ओ थब्रवटश जमानामे \nस्िजातीय वप छड़ापन दुर करय लेल जागरूकता अशभयान 'क काजमे सेिो \nजुटल रिलाि। नेताजी सुभाषचंद्र बोस क े  परम थमर क े िट समाजक पविल \nमैवरक पास पौनी वनिासी स्ि ० मिेश्वर लाल व्यासजी 'क विचार े  देिनाथपट्टी \n- नौआबाखर गाममे मिासभा 'क आयोजन कयल। सामाझजक जागृथत िेतु \nविनका स्िजन सँ अ सीम भाईचारा आ विनम्र आिार व्यििार रिलवन। क े िट \nसमाज क े र पविल एम.ए. प्रो ० जगदीश नारायण चौधरी भुतपूिम विधायक सँ \nस्नेविल िाताम िोन्हि तँ घंटोभरर गप्प सरक्का िोइते रवि जाए। कोसी \nवि शभवषक ा संदभम म े गि न  जन तब ल ेम य पयामि र णवि द् ई० ठदनेश क ु मार थमश्र \nजीक े  आगमन विनका  घर भेल रिवन , िावढ़ विषय पर विशेष जनतब पाबै ले \n। गृिराज्य मंरी जीक वनजी सथचि स्ि ० कामेश्वर कामथत (सीमरा) आ अथत \nवपछड़ा िगम विमशम लेल श्री रामबाबू चौधरी (राजनगर) ९० क े र दशकमे हुनका \nओतय अबैत रिथथ। कोशी पीवड़त क्षेरक े  अनेको िस्तीगण समय - समय पर \nविनका सँ  गम्भीर विषय पर चचाम करय अबैत रिैक। खुशी बाबू एक संत \nसौभािक खादीधारी ियोिृद् समाज सुधारक मानल जाइ छलाि। ओ धुनक े   46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपक्का समाजसेिी रिथथ। सन् १९४१ सँ ४६ धरर झजला पररषद चुनािमे \nवनिामथचत घोवषत िोइतवि दरभंगा झजला पररषद क े  उपाध्यक्ष भेलाि आ \nमधुबनी सब -वडिीजन लोकल  िोडम क े र चेयरमैन पदक े  सुशोशभत कयलवन। \nमुदा विशेष जश प्राप्प्तक प्रश्चातो िटनी गामिासी पुकारू नाम लाल िा \nघोघरडीिा क े  राज मैनेजर भगिान बाबू सँ शशकायत क ' देने रिवन जे  \nररशलफक साबुरदाना ,थमश्री , मोमबिी आ वबलेती दूध वितरण मेँ तत्काल रोक \nलागलवन ,फलत: ठदव्यांग सरदा री थमश्र ओविठाम सब िस्तुजात ओररयाकय \nराखल गेल। खुशी बाबू क ेँ  पदामक पांछा रान्ख जाँच वनिारण िावकम लालबाबू \nसँ सब िालसुरथत सुनलवन आ एकाएक (पदामफाश) देखार कर ै त समक्षमे \nमुिाँमुँिी कराओल तँ ओ लस्ज्जत िोईत चेअरमेन सािेब सँ माफी मँगैत गाम \nगेला आ भगिान क ेँ  भोग लगाब य ले सब सामान गाएब बताएल। ऐ प्रकरण \nक े र बाित नैथतकता आधार पर अपन इस्तीफा देिाक े  पेशकश कर ै त देन्ख \nसभ सदस्य राजीनामा दै ले धममवडिा लसििजी लग अध्यक्ष वनिास ऐलाि आ \nकिलन्खन कलक्टर सािेब क ेँ  विस्तृत प्रथतिेदन ठदयौन। तत्काल तँ खुशी बाबु \nमावन गेलाि मुदा दोिराकय फ े र झजला पररषद चुनािमे नवि उतलाि। १९५० \nई०मेँ दिा सािेब खुश भएकय हुनका क ु शेश्वर स् थान क्षेरक कोसी ररली़ि \nकाजमे बतौर सप्लाई इहस्पेक्टर पद क े र दाथयत्ि देलकवन। जलयारा ले बोट \nसेिो साधन मुिैया भेल रिवन। तमुररया क्षेरक राितकाज ले विनका दोसर \nबेर प्रभारी बनाकय  अपना इलाका पठाओल गेलाि। विनक ईमानदारीक चचाम \nमुख्यत: दुर -दुर धरर पसरल रिय। १९५४ ई०मे कोशी कल्याण -वनरमली मे \nइहस्पेक्टर पद पर कायमरत भ ' जखन ओ विभाग क ेँ  पुनिामस योजना रूपेँ \nपररिर्तित भेलासहता ओ स्िेच्छा सँ १९६६ मेँ नौकड़ी सँ त्याग पर दैत गाम \nआवब गेलाि । भोला उच् चांगल विद्यालय ड े िढ क े र प्रधानाध्यापक पर गमनक े  \nचायम अयलापर ओ वनगरानी सथमथत क ' िैशसयत सँ सिायक शशक्षक पं ० \nजगरनाथ थमशर (सुदै) क ेँ  १९५५ ई० प्रधानाध्यापक क े र प्रभार सौपेलवन।  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 47 \nिादमे हुनका िंिारपुर लोकसभा चुनािमे कांग्रेस पाटी सँ सांसद बनबाक \nअिसर भे टलवन। विधायक िररनाथ थमश्र जिन बाढ़ सिाय्य मंरी बनलाि तँ \nखुशी बाबू सँ राय मझश्वरामे सिमथत पावब कोशी प्राथधकार लेल पिल भेल \nरिैक। तत्कालीन प्रधानमंरी जिािरलाल नेिरू जीक ेँ  नाम सं यारा क ' \nदु:लीला तस्िीर देखौलवन ,संगवि कोशी तटबंध क ' भीतर फ ँ सल ३८८ \nराजस्ि गा मक लोकक कल्याण ले अनेको सुिाऊ वबिारी मंरीजी द्वारा पठौने \nरिथथ। राजनीथतक पहुंच हुनक स्ि ० लशलत नारायण थमश्र धरर लगीच छलवन। \nओ हुनका फ ु लपरास विधानसभा क्षेर सँ पररयासक बादो १९६२ आ १९६७ \nमेँ गाय बछरू छापक वटकट नवि ठदया सकलवन ,मुदा १९७२ मे कांग्रेस क े र \nशसम्बल प र ३७ िजार सँ अथधक िोट आवन १४ िजार मत सँ संयुक्त \nसो श शल स्ट पाटी क े  उि ीम  ल ाल  यादि  सं पछु येबाक  क ल् पन ा धरर  न वि  क यन े \nछलाि। ओवि बेर मुस्स्लम समुदाय कांग्रेस सं बदैक गेल रिैक। पररिार \nवनयोजन आ बंनलादेश प्रकरण बेसी सुखीमे छलैक। ओ पटना दौड़धुप एम \nएल सी बनय खाती र सेिो कर ै त रिलाि। खुशी बाबूक े  रचनात्मक कायम आ \nसामाझजक कायमक संदभम मे एक पैग लेख शलखल जा सक ै त छ ै क। ऐ विराट \nव्यक्क्तत्िक व्यक्क्तक प्रथत िम नमन कर ै त छी।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.४.वनममला कणम - अप्नन शशखा (खेप -३०) \n \nवन ममला कणम (१९६०- ), शशक्षा - एम. ए. , नैिर - खराजपुर , दर भङ् गा, सासुर - \nगोवढ़यारी (बलिा) , ििममान वनिास - राँची, िारखण्ड। िारखंड सरकार \nमविला एिं बाल विकास सामाझजक सुरक्षा विभागमे बाल विकास पररयोजना \nपदाथधकारी पदसँ सेिावनिृशि उपराहत स्ितंर लेखन।  \n  \nअग्नन लशखा (भाग- ३०) \n(मूल विहदी - स्िगीय झजतेहद्र क ु मार कणम , मैथथली अनुिाद - वनममला कणम)  \nपूि ष कथा \nउिमशी थमरािरुणक हुनका प्रथत मोिक कथा राजा पुरूरिा क ेँ  किय लगैत \nछथथ | \nआब आगू \n \nमंद -मंद सुगन्हधत मलयवनल मंद गथत सँ s बिैत छल। शीत ऋतु चरम पर छल \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 49 \n। भुिन भास्कर गग न मंडल क े  गिाक्ष सँ s िसुंधरा क े  देखइत वबहुँशस रिल \nछलाि । ओ अपन कोमल -वकरण कर साैं पृथ्िी क े  आंचरक मधुर स्नेविल \nस्पशम क s रिल छलाि। एवि समय सुहदर आ सुरम्य क ु रुक्षेर तीथम म ों  कारी \nमृगचममक चीर धारण कएने िरुण अपन थमर \"थमर\" क े  संग तपस्या क s \nरिल छलाथथ ।  \nहु न क  तपस्या स्थ ल  सँ वक छु  दूर  पाोंवि क  न ाम क  पो खरर  श ुद्  पावन  सs भरल \nछल।एकर कछार अनेक िाड़ी आ लतागुल् म साैं सजल छल । पावन मे कतेको \nप्रकारक र ं ग -वबर ं गक ,सुहदर  म ाछ आ क छु आ क्र ीड़ा क s रिल छल ।ओ िील \nबहुत गिींर छल , आ ओवि मे अनेक र ं गक कमल फ ू ल देखबा मे आवब रिल \nछल।तपस्या  मे रत दुनू देिताक ध्यान अचक्क े  टूवट गेल छलवन ।एक सुर मे \nगाओल जा रिल मधुर गीतक मधुर लिरर हुनका लोकवन क ेँ  अपना ठदस \nआकर्षित कएने छल।एवि सुनसान जंगल मे एकजुट एिन मधुर स्िर लिरर \nसँs दुनू देिता विस्मयविमुनध भ s गेलाि । आश्चर्यित भ s अपन कमंडलु ल s \nक s िील लग पहुँथच  गेलाि ओ दुनू गोटे। ओवि स् थानक दृश्य देन्ख दुनू गोटे \nचवकत भ s गेल छलाि।  \nसिम श्रेष्ठ अठद्वतीय साैंदयममयी अप्सरा उिमशी अपन संगी सभ सँग स्नान कय \nरिल छलीि । हुनकर सौहदयम अंग -अंग साैं प्रस्फ ु वटत भय रिल छलवन ।हुनकर \nशरीरक जावि कोनो अंग पर थमर आ िरुणक दृथि जा वन ओ ओतवि क े न्हद्रत \nभेल रवि जाईत छल ।  \nगौर िणमक कांथत , कमल क े  भीतरी भाग सन सुकोमल कारी क े श!कमल -\nदल क े  समान विशाल नेर ! पाकल वबम्ब फल सन रक्ताभ अधरोष्ठ!चंद्रमा \nसन श्वेत दंत पंक्क्त ! लसिि सन पातर कवट -प्रदेश !उहनत पीन पयोधर ! कदली \nस्तम्भ सम उरु आ जघन प्रां त! कमलनाल सन सुंदर कोमल िाथ!पूणमचंद्र \nसन मुख -म ंडल ! म ि  गजर ाज सन  म ंद गथत!ओि !सब वक छु  अत्यहत \nविलक्षण ,आकषमक ,मनोिर छल!   50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएवि वनजमन िन म ों  आन क े ओ उपस्स् थत नवि िोयताि ई सुवनन्श्चत मानैत ओ \nसभ िील म ों  जल -क्रीड़ा कर ै त मधुर -स्िर म ों  गीत गावब रिल छलीि।  \nथमर आ िरुण , एवि दुनू देिताक हृदय उिमशीक ठदव्य सौहदयम सँ s विमोवित \nभय गेल छल। हुनका दुनू गोटेक हृदय उिमशीक प्रथत आसक्त भय गेल। ओवि \nविनीताक प्रेम ,िास्य ,सुकोमल भाि साैं थमशश्रत मृदु मुस्कान आ सुमधुर गायन \nम ों  हु न क ा ल ो क वन क  हृ दय जेन ा डूवब गेल  छल ।उि मश ीक  थतयमक  दृथि  हु न क  देि \nक ों  काम -िासना सँ s संतप्त कय देलक ।ओवि पर मि भ्रमर क े  गुंजन सन \nसंगीत आ कोवकल क े  स्िर सन मधुर कलरि गान हुनक काम -संतप्त हृदय \nक े  प्रज्िशलत अप्नन म ों  घृताहुथत देबय क े  काज क े लक। ओवि ठदव्य अलौवकक \nसौहदयमक अतुलनीय सौहदयम सँ s मोवित देिता लोकवन स्खलन क ' देलवन \nओतय। \nउिमशी आ हुनकर सभ संगी अप्सरा हुनका दुनू क े  ओतय देन्ख अत्यंत \nभयभीत भs गेल छलीि।  \nउिमशी अपन संगी सभक संग भयभीत भ s क s तुरहत ओति सँ s विदा भ s \nस्ि गम म े पहु ँथच गेल ीि । वक छु  ठदन क  बाद ज्ञात भेल वन  जे थम र ाि रु णक  स्खशल त \nिीयम सँ s ऋवष िशशष्ठ ,अगस्त्य आ एकटा ठद व्य माछक जहम भेलवन।  \nउिमशी क े  कथा समाप्त क े लाक बाद पुरूरिा बहुत काल धरर जोर -जोर सँ \nिँसैत रिलाि , तखन कठठनाई सँ अपन िँसी रोक ै त बजलाि - \n\"थमर आ िरुणक िीयम एतेक शक्क्तशाली छल जे एकसर े  जीिनक उत्पशि \nभेल! तखन जाैं ई अिाँक िीयम म ों  थमश्रण भ s गेल रिैत त s नवि जा वन जे आर \nकी िोइत!\"  \nराजा क े  अपन एिन अश्लील िास्य क े  मूल्य दू ठदन तक लगातार उिमशी क े  \nथमनती नेिोरा कर ै त मनबैत देबय पड़लवन। उिमशी पूरा दू ठदन हुनका सँ s गप्प \nनवि क े लन्खन । ओ अपन क्रोथधत थप्रयतमा क े  प्रेम प्राप्त करबाक प्रयास \nकर ै त रिलाि।दू ठदन क े  बाद , ओ कोनो त रिे ओकर मान समाप्त करिा म ों   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 51 \nसफल भेलथथ । उिमशीक तामस समाप्त भ s गेल आ ओ फ े र राजा क ेँ  प्रेम सँ \nआललिगनबद् कय लेलथथ ।  \n \n****** \n \nउिमशी एिं पुरूरिा क े  िैिाविक जीिन सुखपूिमक व्यतीत िोमय लागल। बहुत \nकाल तक राजा रानी क े  मधुमास चलल छलवन। धीर े -धीर े  राजा गृिस् थ जीिन \nक े  संग राज्यकायम म ों  समायोजन करय लगलथथ। ओ अपन दांपत्य एिं \nराजकीय कतमव्य क े  अलग -अलग कय दुनू पर समान रुप सँ s ध्यान देि s \nलागलाि। ओ जतेक अथधक उिमशी म ों  आसक्क्त देखाबथथ ,हुनक प्रेम म ों \nअपना क े  समर्पित राखथथ ,ओवि अनुपात म ों  राज्य संचालन म ों  रूथच देखाबथथ। \nराजा पु रूरिा राज्य व्यिस् था पर ध्यान दैत राज्य क े  शासन व्यिस् था मे रुथच \nदेखबैथ आ धममक मागम पर वनष्ठापूिमक चलैत छलाि। अपन जीिन मे ओ \nधमम ,अथम , काम आ मोक्ष क े  बीच संतुलन बना नेने छलाि।  \nआब पुरूरिाक सफलता क े  यशोगान ठदन्नदगंत् म ों  िोमय लागल छल। स्िगमक \nशासन छोड़ला क बाद हुनक यश आओर बेसी पसरर गेल छलवन। ओ धमम \nअथम आ काम क ेँ  समान रूप सँ पालन कर ै त छलथथ। एकर चचाम शरलोक भरर \nम ों  िोमय लागल। हुनक कीर्तिगाथा धमम ,अथम आ कामक देिता लग पहुंचल । \nहुनक कीर्तिगाथा सुवन क s धमम अथम आ काम क े  देिता लोकवन क े  कौतूिल \nभेलवन। ओ राजा क े  परीक्षा लेमय क े  िेतु पुरूरिा क े  राज प्रासाद म ों  आवब \nगेलथथ। हुनका उत्सुकता छलवन जे राजा िमरा सभ क ेँ  समान रूप सँ s कोना \nदेख सक ै त छथथ ,अथिा अंतर संभित s भs जयतन्हि।  \nपुरूरिा हुनक आगमनक खबरर सँ s अत्यंत प्रसहन भेलाि । तुरहत अपन \nलसििासन सँ उठठ हुनका सोिाँ आवब गेलाि आ हुनका लोकवन क ेँ  स्िागत \nकय अपना संग अथतथथ कक्ष मे आनलथथ। पुनुः भक्क्त पूिमक अर्घयम ,पाद्य आठद  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nप्रदान कयलथथ l तत्पश्चात स्िणम जवड़त तीन ठदव्य आसन मंगिा ओवि पर \nहुनका तीनू देिता क े  बैसौलथथ। हुनकर विथध वि धान साैं पूजा अचमना \nकयलथथ। एवि क्रम मों  हुनका सँ s धमम क े  कनेक बेसी पूजा भय गेलवन। एवि \nकारण अथम एिं काम राजा पर अत्यंत क्र ु द् भ s गेलथथ। अथम राजा क े  श्राप \nदैत किलथथ    -  \n\"ताों  लोभक कारण नि भ s जयबि।\"  \nकाम हुनका श्राप दैत किलथथ - \"राजन ,गंधमादन पिमत पर अिस्स् थ त क ु मार \nिन म ों ,उिमशी सँ s विरि क े  कारण अिाँ अधम विझक्षप्त सन भ s उहमाद क े  \nअिस् था म ों  आवब जायब ।\"  \nराजाक अथतररक्त पूजा सँ अत्यंत प्रसहन धमम राजा क ेँ  आशीिामद दैत किलथथ \n- \n\"राजेहद्र,अिाँ दीघम जीिी िोयब आ अत्यंत धार्मिक रिब। अिाँक संतान अपार \nसमृशद् प्रा प्त करत ,आ ओ दुवनयाँ म ों कतेको तरिक लोकक लेल अलभ्य सुख \nसमृशद् प्राप्त करत। जा धरर सूयम ,चहद्रमा आ तारामण्डल क े र शक्क्त रित ,ता \nधरर हुनकर भूतल पर विनाश नवि िोयत ।\"  \nई कवि तीनू देिता अहतधामन भ s गेलाि ,राजा श्राप आ आशीिामद दुनू क ेँ  \nसम्मान पूिमक समभाि सँ s स्िी कार कयलथथ। नवि अथम आ कामक अशभशाप \nसँs हुनकर मुख पर कवनको उदासी क े  वनशान उभरलवन ,आ ने धमम क े  \nआशीिामद सँ s कोनो बेसी उछाि हुनकर मुख पर प्रगट भेलवन । ओ सामाहय \nरिलथथ आ पविने जकाँ अपन काज मे लागल रिलाि। धमम ,अथम काम क ेँ  \nसमान रूप सँ ध्यान मे रान्ख काज कर ै त रि लाि ।  \nकखनो काल भरतमुवन क े  अशभशाप आ संगवि धन आ काम क े  अशभशाप \nराजा क े  प्चिथतत क दैत छल जावि क े  कारण ओ विचशलत भ s जाइत छलाि। \nमुदा ई थोड़बवि काल लेल िोईत छल ,वकएक त s हुनका कवनको विचशलति \nअथिा उदास देन्खतवि हुनकर धमम परायण पत्नी उिमशी अपन मधुर स्पशम आ  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 53 \nप्रचुर प्रेम स s हुनक सब शोक उदासी वबलगा दइत छलीि। ओ पुन: पविले \nसन प्रसहन भ s जाएत छलाि। उिमशीक प्रेम पूणम व्यििार अपन सब दुख \nविस्मृत करिाक लेल हुनका वििश क s दैत छल।  \nउिमशी क े  प्रत्येक क्षण स्मरण रिैत छल - हुनक आ राजाक दांपत्य जीिन \nमार सीथमत अिथधक अथछ। एिी लेल ओ रा जाक ेँ  अपन संग रिैत पूणम सुख \nदेबऽ चािैत छलीि। हुनकर प्रयास िोइत छलवन , ओ राजा क े  कवियो दु:खी \nएिं उदास नवि िोमय देथथ। उिमशीक जीिनक लक्ष्य राजा क ेँ  सुखी राखब \nछलवन। हुनका बुिल छलवन जे हुनकर स्िगम आपस गेलाक पश्चात् राजाक \nजीिन सँ s सुख आ आनहद समाप्त भ s जयतवन  । \nर ाजा भल वि  आन  वक छु  वबसरर  जाईथ ,मुदा उिमशीक देल दुनू शतम हुनका \nवनन्श्चत रूप सँ s स्मरण रिैत छलवन। ओ अपन बेटहु सँ s बेसी स्नेि आ \nसंरक्षण हुनकर दुनू मेमना क ेँ  दै त छलथथ l ओ कवियो नवि वबसारर सक ै त \nछलाि जे ओवि मेमना सभक रक्षा हुनकर जीिनक एकमार आस \nछलवन।ओवि क्षण धरर उिमशी हुनकर संग रिथथन जा धरर ओ दुनू मेमना \nसुरझक्षत छ ै क। ओ दुनू मेमना हुनक आ उिमशी क े  साथ क े  माध्यम थथक। \nअपन दांपत्य सुखक प्रत्येक क्षण क े  उपभोग कर ै त राजा उिमशी क े  देल दुनू \nशतम स्मरण रखैत छलथथ । हुनक े  नवि उिमशी क े  पयमहत अपन स्िगामरोिन क े  \nसमय स्म रण रिवन ,संगवि भरतमुवन क े र श्रापक स्मरण सदैि रिवन। यैि \nकारण छल जे दुनू प्राणी अपन -अपन कतमव्य क े  प्रथत सठदखन सचेत रिथथ।  \nदुनू गोटे सुखी जीिन जीबैत ,एक दोसराक संगथत मे िैिाविक जीिनक पूणम \nआनंद ल s र ि ल  छल ाि ।क खन ो  क ाल  आगत हु न क ा सभ क ेँ  वक छु  क्षण ल ेल  \nआशंवकत क s दैत छलवन ,मुदा ओ सभ एकरा अपना धरर सीथमत रान्ख लैत \nछलाि।ओ सभ कवियो एवि डर क ेँ  अपन कोनो थमरक संग नवि बाँवट सक ै त \nछलाि। एवि बातक ओ सभ आपसहु म ों  चचाम नवि क s सक ै त छलथथ । ओ \nदुनू नवि चािैत छलथथ जे हुनकर कोनहु बात स s हुनकर साथी क े  कोनो  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतरिक लेश मार दुख पहुंचवन।  \nयैि का रण छल जे ओ सभ अपन भािना क े  अशभव्यक्क्त नवि िोबय दैत \nछलथथ। हृदय तल क े  अतल गिराई म ों  अपन आशंका क े  दबा क s रान्ख ओ \nदुनू सामाहय जीिन व्यतीत क s रिल छलथथ। जावि साैं हुनकर साथी ,हुनकर \nथप्रयजन एक क्षणहु लेल भी दुखी नवि भय सकथथ ।  \n \nक्रमशुः  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 55 \n२.५.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा -संिेदना  \n \nकु मार  मन ोज कश्यप \nसंिेदना  \nभोरुका  पिर  सेिो  अगिन  के   तैं रोड  लगभग  सुनसाने  जकाँ।  इक्का -दुक्का  \nलोक  कखनो -कखनो  ओवि  बाटे गुजड़ ै त। वक  ताबते धड़ाम ...!!!! के  आिाज  \nभेलै।  एकटा  तेज गथत कार  एकटा  साईवकल  सिार  के  तेिन  जोड़दार  टक्कर  \nमारने  छलै  जे साईवकल  सिार  ििा  मे  उछशल  क s रोडक  दोसर  कात  जा \nखसल।  लोक  जुटs लगलै  आ वबना  कोनो  वबलम्ब  क े ने  लागल  अपन -अपन  \nमोबाइल  सs रील  बनाब s। ताबत क े म्िरो  सs एकटा  आदमी  दौड़ल  आयल  \nआ ओवि  घायल  व्यक्क्त  के  पॉक े ट िोरर  पड़ा गेल।  एिनो  नकिि  जे सभ \nविवडयोग्रावफये  मे  तल्लीन  छल ; वक छु  सहृदय  लोक  ओवि  बाटे गुजर ै त िािन  \nसभ के  िाथ  दs रोकबाक  वनष् फल  प्रयास सेिो  कर ै त  रिल  जे कहुना  घायल  \nके  ससमय  कोनो  िॉस्पीटल  पहुँचा  थचवकत्सा  सुविधा  देल  जाय। पुशलस  जखन  \nआधा घंटा के  बाद ओतs पहुँचलै ; तावि  सs पविने  ओकर  प्राण-पखेरू  उवड़ \nगेल  छलै।  \n \n 56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nओवि  ठदनक  समाचार  चैनल  सभ पर  ओ विवडयो  खुब चललै  आ बेस लोकथप्रय  \nभेलै।   \n-कु मार  मन ोज कश्यप , सम्प्रछत  :भारत सरकारक उप-सछचि , संपक ष :\nसी- 11, िािर -4, िाइप -5, वकद ि ई न गर  पूि ष )ददल्ली हाि क े  सामने( , \nनई ददल्ली -110023, # 9810811850, ईमेल  :\nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 57 \n२.६.र बीहदर न ार ायण थम श्र -ठ े िा परक मौलाएल गाछ (उपहयास) - धारािाविक  \n \nरबीन्दर नारायण छमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाि (उपन्दयास)- धारािावहक  \nखण्ड ११ सँ १५ \nठ े हा परक मौलाएल गाि  \n11 \n  \nरमा अस्पता लक वनजी िाडममे आवब गेल छथथ। िम ,पड़ोसी आ \nओकर पत्नी सेिो ओतवि बैसल छी । रमाक ेँ  िोस आवब  गेल छवन । ओ िमरा \nठदस झजज्ञासाक  भाि सँ देखैत छथथ  । वक छु  पुछए चाि ैत छथथ । ताबतेम े \nउकासी भए जाइत छवन । शसस्टर हुनका उकासी कर ै त सुवन दौरर कए अबैत \nछथथ । जल्दीसँ दबाइ दैत छथथ । ि मरासभक ेँ  चेतौनी दैत छथथ - \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"अखन विनका बेसी टोक -टाक नवि कररअनु। चौबीस घंटा आराम \nक र ए ठदअन ु । तक र  बाद यठद सभवक छु  ठ ीक  र वि  गेल  तखन  घर  ि ापस चशल  \nजा सक ै त छथथ । \" \n िमसभ स्िीक ृ थतमे मुरी विला दैत छी । शसस्टर बािर चशल जाइत \nअथछ । िमर पड़ोसी इसारासँ जेबाक अनुमथत मंगैत छथथ । िम हुनका \nदुनूगोटेक ेँ  वबदा कर ै त छी । जाइत -जाइत ओ कवि रिल छथथ - \n\"कोनो ठदक्कथत िोअए तँ वनुःसंकोच फोन कए ठदअि। \" \n\"तोरा नवि करबि तँ ककरा किबै ? आर अथछ  क े  िमरासभक \nसंगे?\" \nपड़ोसी अपन पत्नीक संगे चशल जाइत अथछ । िम िापस िाडममे \nआवब जाइत छी । रमाक ेँ  आँन्ख लावग गेलवन अथछ  । संभितुः ओ गोटी \nखेलाक बाद वनहन आवब रिल छवन । िम ओवि कोठरीमे बामा कात राखल \nआराम क ु सीपर बैशस जाइत छी ।  \nक ु सीपर बैसले -बैसल िमरो आँन्ख लावग जाइत अथछ । सपनामे फ े र \nओएि   कारी सन भयाओन आदमी लाठी लेने िमरा ठदस अबैत देखाइत अथछ \n। िम ओकरा पुछ ै त छी - \n\"की बात छ ै क ? तूँ िमरा बेर -बेर वकएक डरा रिल छि ? तोरा की \nचाविअि ?\" \nओ बहुत जोरसँ ठिाका पारर रिल अथछ। ओकर ठिाका सुवन कए \nिम आओर डरा जाइत छी । सपनेमे क ों वकआए लगैत छी । िमर अबाज सुवन \nकए शसस्टर दौरर कए अबैत अथछ -  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 59 \n\"की भेल ?\" \n\"वक छु  न वि ? बस सपनाइत रिी। \" \n\"ओ! िम तँ डरा गेलहुँ । रच्छ भेल  जे रमाक वनहन नवि टुटलवन । \nप्रायुः वनहनक गोटीक असरर रिल िोएत । \" \n शसस्टर बािर चशल जाइत अथछ ।  आब भोर िोमवि बला अथछ \n। सामनेक सड़कपर लोकक आिागमन शुरु भए गेल अथछ। \nअस्पतालक   भीतर सभतरर सफाइ भए रिल अथछ । रमा सेिो उठठ गेल छथथ \n। हुनका जागल देन्ख शसस्टर सेिो आवब जाइ त अथछ । हुनका दबाइसभ दैत \nछवन  । ओवि ठ ाम  र ाखल  क ागजपर  वक छु -वक छु  शल खैत अथछ। ि म  ओक र ा \nठदस बहुत उत्सुकतासँ देन्ख रिल छी । ओ िमर मनोभाि बुझि किैत अथछ - \n\"आइ साँि  धरर  वि न क ा अस्पताल सँ छो वड़ देल  जेतवन  । सभवक छु  \nठीक े  बुिा रिल अथछ । \" \n उत्सुकतािश ओ िमरो ठदस देखैत  अथछ - \n\"अिाँ क मोन ठीक तँ अथछ ?\" \n\"माथ भारी लावग रिल अथछ । राथतभरर जगले छी । भए सक ै त \nअथछ तकर े  पररणाम िोअए। \" \nशसस्टर िमर रक्तचाप नपैत अथछ ।  ओ मसीन ठदस तावक रिल \nअथछ आ  िम ओकरा ठदस । गजबक े  आत्मविश्वास छ ै क ओकरामे । बएस \nतीसक आसपास रिल िेतैक । गोरनार ,भरल देि ,साैंसे देि फ ु रतीसँ च मचम \nक रै त छै क । एक  म ो न  भेल  जे वक छु  पुथछऐक  । म ुदा ओक र ा व्यस्त देन्ख चुप \nरवि गेलहुँ । ओ मसीनक ठदस देखैत अथछ । फ े र बाझज उठ ै त अथछ -  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"अिाँक रक्तचाप तँ बहुत बढ़ल अथछ । दबाइ लेलहुँ अथछ की \nनवि ?\" \n\"किाँ लए सकलहुँ। भोरसँ तँ विनक े मे लागल छी । दबाइ \nखेबाक  िोसे नवि रिल। \" \n\"एना  नवि कएल करू । रक्तचापक दबाइ वनयथमत लेल करू नवि \nतँ पर े सानीमे पवड़ सक ै त छी । \" \nओ तुर ं त बािर जाइत अथछ । िमरा लेल दबाइ लेने अबैत अथछ । \nिम ओवि दबाइक ेँ  खाइत छी । क्रमशुः िमर मोन शांत भेल जाइत अथछ । दस \nबजेक आसपास डाक्टरसभक हुजुम अबैत अथछ । ओ सभ रमाक िालचाल \nपुछ ै त छवन । कागज पिर देखैत अथछ । फ े र िमरा ठदस तावक कए  किैत \nअथछ- \n\"विनका आब अिाँ घर लए जा सक ै त छी । एक सप्तािक बाद \nबाह्य रोगी विभागमे देखा लेबवन । यठद कोनो ठदक्कथत िोमए तँ पविनहु आवब \nजाएब ।\" \nडाक् टर क  बात सुवन  क ए ि म  बहु त प्रसहन  छी । चल ू अस्पताल सँ छु ट्टी भेल  \n। का स्ल्िसँ आइधरर चौबीस घंटासँ बेसी भए गेल । अस्पतालमे यठद पड़ोसी \nआ ओकर पत्नी नवि आएल रिैत तँ साइत भुखले रवि गेल रवितहुँ । क े ओ \nिाल -चाल पुछनािर नवि । िमर तीनूसंतान अपना -आपमे व्यस्त \nअथछ। असलमे ओ सभ क ै कबेर बेर ह्वात्सअपपर समाद शलखने रिए । मुदा \nिमरा से सभ देखबाक िो स नवि रिल । बादमे िमर फोनो बंद भए गेल रिए \n। भए सक ै त अथछ जे ओ सभ फोन क े नो िोअए आ िमर फोन नवि लागल \nिोइक। मुदा एविसभसँ की िोमए बला अथछ ? जावि ठाम देिसँ सेिा चािी  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 61 \nततए बातसँ की िोइत ? चारर बाजल । िम अस्पतालसँ रमाक संगे अपन घर \nि ापस जा र ि ल  छी । र म ा वक छु  प्चिथतत बुि ा रिल छथथ । िम हुनका पुछ ै त \nथछअवन - \n\"की बात छ ै क ? प्चिथतत बुिा रिल छी ?\" \n\"प्चिता ि ो इत अथछ जे यठद ि म र ा वक छु  भए गेल  तँ अि ाँ क ो न ा \nरिब ?\" \n\"ईिो क े ओ सोचए । अिाँ तँ आब एकदम ठीक छी । \" \nओ िँशस दैत छथथ । िमसभ अपन फ्लैटपर पहुँथच जाइत छी । \nिमरासभक घरमे अबैत देन्ख पड़ोसीक पत्नी आवब जाइत अथछ । िमरसभक \nि ाल चाल  पुछै त अथछ । संगे ईि ो  सूथचत क रै त अथछ जे ओक र  पथत वक छु \nकाजसँ बािर गेल छथथ ,आब अवबते िेताि ।  \n  \n12 \n  \nर म ाक  अस्पताल सँ छु टल ा एक सप्ताि  भए गेल वन  । एवि  बीच हु न क र  \nिालथतमे बहुत सुधार भेलवन। आब ओ घरक काज अपनेसँ कए लेथथ । भोर -\nसाँि िमरा संगे टि शलओ लेथथ । जखन पड़ोसीक पत्नी   आबए तँ ओकरा \nसंगे चािो -पान कए लेथथ। ओवि बीच िमर बेटी शाशलनीक क ै क बेर फोन \nआएल । ओ बेर -बेर मुम्बई अएबाक आग्रि कर ै त रिल । फोन िमर बेटोसभ \nक े लक । मुदा ओ सभ बेसी अपनेमे पर े सान बुिाए । सठदखन क ै वफयत देबामे \nलागल रिथथ । मुरली िमरा बुिाबक  प्रयासमे रिए जे वकएक ने कोनो  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nिृद्ाश्रममे चशल जाइत छी। ओविठाम सभ तरिक सुविधा एकविठाम भए \nजाएत । आन्खर टाका रान्खए कए की िोएत ?श्यामक विचार कनीक दोसर \nर ं ग रिैक। ओ बेर -बेर  क वि तए जे वक एक  न े ि म सभ वक छु  एि न  क ाज क र ी \nजाविसँ िमर एफडीबला टाकाक सदुपयोग   भए सकए। कोनो कारखा ना \nलगा ली ,अथिा कोनो व्यापार े  शुरु करी । ओिो एविमे सियोग करत । \nिमरासभक ेँ  व्यस्ततो रित आ आर्थिक स्मृशद्यो िोएत । ओकर  किब रिैक  जे \nबैसल रिबाक कारणसँ िमरसभक िालथत खराप भेल जाइत अथछ। यठद \nकाजमे लावग जाएब तँ सभदुख स्ितुः खतम भए जाएत। िम तँ ओकर \nिुशद्पर िँसी ।  \n\"के िन मूखम अथछ ई । कनीको दया -मया नवि छ ै क जे ियोिृद् माता -\nवपता एवि बएसमे कोना व्यापार करत अथिा कोनो कारबार शुरु \nकरत ? साइत ओक र ा ि म र सभक  ि ास्तवि क  परर स्स्थ थतक  वक छु अन ुम ान  न वि  \nछ ै क । की छ ै क की नवि छ ै क से नवि किल जा सक ै त अथछ ,मुदा ई तँ तय \nअथछ जे िमरासभक प्रथतए ओ एकवि साबे भािनाशूहय भए गेल अथछ ।  \nओविठदन िम आ रमा ओसारापर चाि पीबैत रिी वक घंटी बाजल। \nिम धरफरा कए क े बार खोलबाक िेतु उठ ै त छी वक माथ घुथम गेल। ठामवि \nमाथे भर े  खसलहुँ । माथ फ ु वट गेल । खून बलबला कए वनकशल रिल छल । \nरमा थचकरर उठलीि   \n\"दौड़ ै त जाउ! दौड़ ै त जाउ...!\" \nहुनकर थचकरब सुवन कए बािरसँ पड़ोसी बजलाि - \n\"की भेलैक ?\"  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 63 \nर म ा वक छु  उि र  न वि  दए सक ल थथ  । ओ ि म र ा उठ ाबएम े ल ावग गेल  \nरिथथ । जेना -तेना िम क ु सीपर बैशस गेलहुँ । रमा भीतर जा कए मलिम अनैत \nछथथ । िमरा माथपर पट्टी कर ै त छथथ । ताबे पड़ोसी बािर े  ठाढ़ अथछ । बेर -\nबेर थचकरर रिल अथछ - \n\"क े बार खोलू। \" \nक े बार खोलबामे विलंब िोइत देन्ख आ िमर क ु िरब सुवन कए पड़ोसी \nक े बारक ेँ  धवकअबैत अथछ वक थछटवकनी अपने सड़वक कए नीचाँ  आवब जाइत \nअथछ । क े बार खुझज जाइत अथछ । पड़ोसी   फ्लैटक भीतर अबैत अथछ। िमर \nमाथपर चोट द ेन्ख दुखी भए जाइत अथछ।  \n\"ई क े ना भेलैक ?\" \n\"घंटी सुवन कए क े बार खोलबाक िेतु वबदा भेल रिथथ वक माथमे \nचक्कर आवब गेलवन । ठामवि खशस पड़लाि । \" \n\"एन ा ि ड़बड़ा क ए न वि  उठ बाक  चाि ी । बएस बढ़ल ापर  सभवक छु  \nढील भए जाइत अथछ । \" \nओ तुरं त अपन  फ्ल ैट जाइत अथछ आ वक छु  दबाइ ल ेन े ि ापस ि ो इत \nअथछ। \n \"एकरा माथमे लगा ठदअनु। रक्तश्राि तुर ं त बंद भए जेतवन । \" \nएकटा गोटी आगू बढ़बैत किैत अथछ - \n\"ई गोटी सेिो खुआ  ठदअनु । ददम नवि िेतवन । \"  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"असलमे िम तँ आएल रिी जे सभगोटे कतहु घुमबाक िेतु जाएब। \nकतहु गेला बहुत ठदन भए गेल । घरमे पड़ल -पड़ल मोनमे उचाट भए रिल \nअथछ । मुदा आब अखन तँ नविए भेल । पविने ई ठीक भए जाथथ । \" \nपड़ो सी रमा ठदस तावक कए बाजल । फ े र िमरा किैत अथछ - \n\"बेसी प्चिता न वि  क एल  क र ि  । एवि सँ वक छु  फएदा न वि  ि ो म एबल ा \nअथछ । उनटे जेिो समय नीकसँ कटैत से नि -नि लफड़ामे बीथत जाइत \nअथछ।\" \nपड़ो सी बड़ीक ाल  धरर  बैसल  र ि ल  । वक छु -वक छु  गप्प-सप्प कर ै त \nरिल । ओकरा रिलासँ मोनमे उसास भेल । मा थक ददाो कम भेल । िम \nरमाक ेँ  किैत थछअवन - \n\"एतेककालसँ पड़ोसी बैसल अथछ , चािो पान तँ पुथछऔ । \" \nसि ी क ि ल हु ँ । ि म सभ तँ एक र  वक छु  स्ि ागत न वि  क ए पबैत थछऐक । \n\"स्िागतक कोन गप् प भेलैक । ईिो तँ अपने घर छ ै क । यठद िमसभ \nएक -दोसरक दुख -सुखमे नवि साथमल िोएब तँ क े  िोएत ?\" \nरमा चाि ब नबए जाइत छथथ । एतबेमे मुम्बईसँ शाशलनीक फोन \nअबैत अथछ। \n\"गोर लगै छी । \" \n\"नीक े  रिि। \" \n\"आर की समाचार ?\"  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 65 \n\"समाचार की कविअि ?\" \n\"से की ?\" \n\"तो ि र  म ाए आब क न ी ठ ीक  भेल  छल ीि  वक  वक छु  क ाल  पवि न े ि म  \nमाथ भर े  तेिन ने खसलहुँ जे की कविअि ?\" \n\"आब की िाल अथछ ?\" \n\"िाल की रित ? पड़ो सी वक छु दबाइक ओररआन क े लक जाविसँ \nखून टपकब बंद भेल ,ददाो आराम अथछ । \" \n\"ओि ! िमर  बात म ावन  शल अ। अि ाँसभ वक छु ओ ठदन क  ि ेतु ि म र ा \nओविठाम चशल आउ । \" \n\"देखैत थछऐक। \" \n\"इएि तँ गड़बड़ी अथछ। अिाँसभ ककरो बात सुवनते नवि थछऐक। \nचािैत थछऐक जे लोक े  ओतए आवब कए रिए , मुदा से संभि छ ै क ? नवि \nछ ै क।\" \n\"तूँ अनेर े  पर े सान नवि रिि। िमसभ जेना छी , ठीक छी। तूँ सभ \nसुखी रिि । िमरसभक प्चिता नवि करि । \"-से कवि िम फोन कावट देशलऐक।  \nफोन आएल गेल । सभ अपन -अपन  छु थतक ा छो ड़ओल क  । म ुर ल ी \nआ श्याम विदेशमे अथछ तेँ नवि आवब सक ै त अथछ। शाशलनी मुम्बईमे अथछ \nतैओ नवि आवब सक ै त अथछ । ठदल्ली सँ मुम्बई कोनो लगो नवि छ ै क । फ े र \nक तबो  वक छु  भेल ैक  अथछ,बेटीसँ बेसी अपेक्षा करब अखनहु अपन समाजमे \nनीक नवि मानल जाइत अथछ । तथावप ओएि िालोचाल लैत रिैत अथछ ।  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nकविओ काल मुम्बईसँ ठदल्ली कोनो काजे अबैत अथछ तँ िमरोसभक भ ों ट \nकए लैत अथछ ।  \n13 \n  \nकखनहु काल एकांतमे जखन िम अ पन पाररिाररक स्स् थथतक बार े मे \nसोची तँ सोथचते रवि जाइ । कते क प्रेमसँ िमसभ अपन तीनू संतानक पालन \nक े न े र ि ी । न ीक  सँ न ीक  शश क्षाक  व्यि स्थ ा क े न े र ि ी । सभवक छु  म न ो न ुक ू ल े \nिोइत गेल । मुदा जखन ओ सभ पैघ िोइत गेल ,जखन    जखन ओकरासभक \nसम य अएल ैक  तँ सभवक छु  प्रथतक ू ल े ि ो इत चशल  गेल । मुरली आ  श्याम \nविदेशी नागररक भए गेल । मुरलीक शलभ -इन -पाटमनर वबआिक िञ्िवटमे \nपड़ए नवि चािैक । ओिो ओकर े मे रमल रिए।  समय -समयपर फोन कए \nिमरा बोल -भरोस दैत रिल।  \n\"आब अपने देश आवब जाएब , जखन एकबेर िापस आवब जाएब \nतँ िापस विदेश थोड़ े  जाएब । अपन सीवगनीक ेँ  सेिो लेने अएब वन । \" \nम ुदा ओ सभ बात ि बेम े र वि  गेल  । ओ वक एक  वक छु  क र त? आब तँ \nओक र ा बारे म े वक छु  वन जगुत न वि  बूि ल  अथछ । म ावन  क ए चल ैत छी जे ओ \nओिी सीवगनीक संगे रिैत िोएत। कोनो संतान नवि भेलैक अथछ ।  पता ने \nिेबो करतैक वक अविना एवि दुवनआसँ चशल जाएत ? िमरासँ बेसी प्चिता रमा \nक ेँ  िोवन । हुनकर स्िास् थ्य खराप िेबाक एकटा प्रमुख कारण ईिो छल । ओ \nठदन -राथत अपन बेटासभक प्चिता कर ै त रिथथ । बहुत ठदनक बाद क े ना -ने -\nक े ना श्याम फोन क े लक । किैत अथछ - \n\"एकटा सुखद समाचार अथछ ?\"  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 67 \n\"की ?\" \n\"िम अमेररकाक नागररक भए गेलहुँ । \" \nएविसँ की फएदा िोएत ? \" \n\"लएि। ईिो किबाक काज। आ ब िमरा एविठामक सभटा \nअथधकार भेवट गेल अथछ। माशसक दरमािामे टैक्स बहुत कम लागत। \nथचवकत्सा सुविधा सेिो बहुत नीक भेटत , ओिो कम खचममे । एविठामक \nथचवकत्सा सुविधा  बहुत नीक िोइत छ ै क । फोनपर  कतेक कहू। आब अिाँसभ \nअपने आएब तखन देखबैक। एकटा बात तँ किनाइए वबसरा गेल। आब \nअिाँ सभ एविठाम िमरासभक संगे वनश्श्चित भए रवि सक ै त छी । अहूँसभक ेँ  \nग्रीनकाडम भेवट जाएत ।  \nश्याम क ै कबेर फोनपर एवि तरिक चचम कर ै त रिल । आन्खर \nएकठदन रमा किलीि - \n\"िमसभ असगर े  एविठाम तंग भेल रिैत छी । श्याम बेर -बेर आग्रि \nकए रिल अथछ । वकएक ने िमसभ एकबेर ओतहु द ेन्ख ली । मोन लागत तँ \nरिब नवि तँ िापस भए जाएब । \" \n\"पासपोटमसभ बनबए पड़त । \" \n\"ओ सभ तँ भइए जेतैक । पविने मोन तँ मनाउ । \" \n\"जखन अिाँ तैयार छी तखन िमहूँ तैयार े  बुझू । \" \n\"आब जविआ श्यामक फोन आएत तखन ओकरा फररछा कए कवि \nदेबैक । \"  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"ठीक छ ै क । \" \nअवगला बेर जखन श्यामक फोन आएल तखन ओ फ े र ओएि \nबातसभ शुरु क े लक। ओकरा तँ ई साइत अनुमान नवि रिल िेतैक जे एवि \nबेर  यठद ओ आग्रि  क र त तँ वक छु  दो सर  रं गक  बात सुन बाम े अएतैक  । भेबो  \nक े लैक सएि। जिाँ ओ रमाक ेँ  अमेररका अएबाक किलक वक ओ बात मावन \nगेलथथ । िमहूँ समथमन कए देशलऐक। श्याम सचमुचक ेँ  बहुत प्रसहन भेल रिए। \nओ तुर ंत िीजाक व्यिस् थामे लावग गेल । वटकट कटबा देलक । क े ना की \nकरबाक छ ै क से सभटा बता देलक ।  \nिमरसभक अमेररका जेबाक कायमक्रम शाशलनीक ेँ  पता चललैक । \nओ एवि बातसँ बहुत प्रसहन भेल रिए । ओ तुर ं त फोन क े लक - \n\"ई काज अिाँसभक ेँ  पविने करबाक छल । घुमैत -वफर ै त रिब तँ \nसमय नीकसँ कवट  जाएत । स्िास् थो ठीक रित। ओना एकठाम रिैत -रिैत \nअिाँसभ बहुत पर े सान भए गेल छी । \" \n\"बात से की रितैक। अपन घर अपने िोइत छ ै क । िमसभ तँ \nएविठाम क े िन बवढ़आँ छी । मुदा संतानक मोि तँ भइए जाइत छ ै क । तोिर \nमाएक ेँ  बेटासभक प्चिता तंग क े ने रिैत छवन ।  तेँ िमहूँ मावन गेलहुँ । भे ल जे \nएक बेर स्ियं जा कए द ेन्खऐक जे बात की छ ै क ?\" \n\"ि म  तँ क ि ब जे म ुम् बईए बाटे जाउ । एतहु  वक छु ठदन  र वि  जाएब । \nिमरोसभसँ भ ों ट भए जाएत । \" \n\"आब तँ श्याम वटकट बना कए पठा देलक अथछ। \" \n\"कतएसँ िबाइ जिाज पकड़बाक अथछ ?\"  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 69 \n\"ठदल्लीसँ सोिे अमेररका। \" \n\"कोनो बात नवि । ओविठाम पहुँचला क बाद फोनपर गप् प कर ै त \nरिब। \" \n14 \n  \nिम आ रमा ओविठदन चाररबजे भोर े  उठठ गेल रिी ।  दुनूगोटे जल्दीसँ \nस्नान -ध्यान क े लहुँ । रमा चाि बनओलथथ ।  िमसभ चाि पीलहुँ। चाि पीवबए \nरिल छलहुँ वक मुम्बईसँ शाशलनीक फोन आएल ।  ओकरा अबाजमे ओ दम \nनवि बुिाएल। पुछशलऐक - \n\"बात की छ ै क ? तूँ ठीक  तँ छि ? \" \n\"क ु क ु र कावट लेने छलए । अस्पतालसँ सुइआ लगबा कए आवबए \nरिल छी । फ े र ध्यानमे आएल जे आइ तँ अिाँसभक ेँ  जेबाक अथछ। \" \n\"क ु क ु र क े ना कावट लेलकि ?\" \n\"की कहू ? भोरमे दुनू बेकती टिलए वनकलल रिी। द्वाररएपर एकटा \nिबड़ी  क ु क ु र न्खिारलक । िम डरा कए भगलहुँ । मुदा ओ छोड़लक \nनवि ,कावटए कए मानलक। \" \n\"मुदा ओ की कर ै त रिथथ ?\" \n\"हुनका क े ओ भेवट गेल रिवन । गप्पमे लावग गेलाि । जाबे िमरापर \nध्यान गेलवन ताबे तँ क ु क ु र कावट चुकल छल। \"  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n\"आब की िाल छि ?\" \n\"बड़ीजोरसँ दाँत गड़ा देने छल । बहुत खून खसल । ओना तँ ठीक \nछी। मुदा सुइआ तँ लेबवि पड़त । \" \n\"संयोग । जा इत-जाइत ई समाचार सुनबाक छल । \" \n\"अिाँसभ प्चिता नवि करब । ओविठाम पहुँचलाक बाद फोन करब। \nिमरा ध्यान लागल रित। \" \nआजुक याराक कविआसँ   तैयारी चशल रिल छल । िम अपना लेल \nखादी भंडारसँ शसल्कक क ु रता कीनने रिी ।   खूब पातर सूतक दूटा धोती सेिो \nपविनेसँ रखने रिी ।  धोती क ु रता मे सजल -धजल िम ओसारामे बैसल रिी । \nरमा सेिो तैयार भए गेल रिथथ । एकदम साधारण िस्र  पविरने रिथथ। लागैत \nजेना कतहु लगेपासमे जा रिल छथथ । िम टोकबो क े शलअवन।  मुदा हुनका \nलेल धनसन। ओ िँशस  देलथथ। किैत छथथ - \n\"िमसभ कोनो थधआ -पुता तँ छी नवि जे सजब । जे \nछी, जेना  छी, ठीक छी  ।\" \n िमरसभक तैयारी पूरा भए गेल छल । आब वबदा िेबाक छल  वक \nश्यामक फोन आवब गेल।  \n\"की िाल अथछ ?\" \n\"िमसभ आब िबाइ अड्डा िेतु वबदा िोएब । \" \n\"पासपोटम , वटकट , पविचानपर , टाका आ जरूरी दबाइसभ नीकसँ \nरान्ख लेलहुँ ने ?\"  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 71 \n\"िँ , िँ । सभ ठ े कानल  अथछ । रमा सभटा भोर े सँ सम्िारर रिल \nछल थथ । \" \nफ े र ओ रमासँ सेिो बथतआइत छथथ । किैत छथथ - \n\"वक छु  जरू र ी क ाजसँ ि म र ा अचान क  बाि र  जाए पवड़ र ि ल  अथछ । \nबेसी नवि , एकसप्तािक िेतु । तकरबाद िम लौवट जाएब । अिाँसभक ेँ  कोनो \nअसुविधा नवि िोएत। िम अपन संगीक ेँ  सभटा जानकारी दए देशलऐक अथछ। \nओ िबाइअड्ढापर उपस्स् थत रित आ ओतवि सँ अिाँसभक ेँ  िमर घर लेने आएत \n।\" \nिम की कविथतऐक ? सुवन लेलहुँ । किशलऐक - \n\"ठीक छ ै क। \" \nआन्खर िमसभ वटकटक विसाबसँ वनयत समयपर िबाइअड्डा वबदा \nभेलहुँ । रमाक आँन्खसँ नोर टपवक रिल  छलवन ।  \n\"अिाँ तँ कावन रिल छी ?\" \n\"अपन मावट -पावन छोवड़ जाएब नीक नवि लावग रिल अथछ । भरर \nझजनगी एवि  सिरमे रिलहुँ । आब एवि बएसमे बौआ रिल छी। \" \n\"िमसभ कोनो अमररकामे बसए थोड़ े  जा रिल छी । ओविठाम \nश्यामक िाल -चाल  ल ेन ाइओ तँ जरू र ी अथछ । एतेक  ठदन  भए गेल वन  वक छु \nवनजगुत नवि पता लावग रिल अथछ । फ े र कनी पररितमन िोएत । मोन बदशल \nजाएत। नि -नि स् थान देखब। \"  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nि म र  बातसँ ओ वक छु  आश्वस्त भेलीि ।   िमसभ समयसँ वबदा भए \nगेलहुँ । िबाइ अड्डा पहुँथच गेलहुँ । अपन वटकट देशलऐक । फ े र पररचयपर \nवनकालबाक प्रयास क े लहुँ । मुदा ओ  तँ रमा संगमे रिवन । हुनका इसारा कर ै त \nथछअवन। ओ िमरा लग अबैत छथथ। पररचयपरक नाम सुवनतवि बाझज उठ ै त \nछथथ  \n\"जा...। जुलुम भए गे ल । ि म र  छो टक ी ि ो र ा तँ घरे म े छु वट गेल  \n। सभवक छु  ओि ीम े अथछ।\" \nआब की किल जाए ? िमसभ द्वाररसँ सिवट कए ठाढ़ भए जाइत \nछी। घड़ी देखैत छी । एतेक  सम य न वि  बाँचल  अथछ जे घर  जाइ आ छु टल  \nिोरा लए कए समयपर िापस िोइ । मुदा ओकरा वबना आगू बढ़लो नवि जा \nसक ै त छल । एक क्षण लेल तँ मोन वनराशासँ भरर गेल । भेल जे आब आगू \nनवि जा सकब । यारा एतवि शुरु ,एतवि खतम भए जाएत।  िम आ रमा लगेमे \nब ों चपर बैशस जाइत छी । सोथच नवि पावब रिल छी जे की करी ? ताबतेमे देखैत \nछी जे पड़ोसी टैक्सीसँ उतरर रिल अथछ। िम बूझि गशलऐक जे काज भए \nगेल । बातो सएि रिैक । िमरासभक ेँ  वबदा भए गेलाक बाद ओ सभ अपन \nड े रापर पहुँचल रिए। िमरासभ ताबे वबदा भए गेल रिी । ओ िमरसभक \nफ्लैटक आगूएमे िोरा देखलक । ओविमे राखल मित्िपूणम कागजातसभक ेँ  \nदेन्ख बहुत प्चितामे पवड़ गेल । िमरा क ै कबेर फोनो क े लक । मुदा फोन लगलैक \nनवि । आन्खर टैक्सी क े लक आ िबाइ अड्डा समयसँ आवब गेल । िमरा \nदेन्खतवि भभा कए िँशस देलक - \n\"सभटा क ागज छु टल े जाइत छल ि ?\" \n\"सएि तँ । तोरासँ भ ों ट शलखल छल । \"  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 73 \n\"िम तँ अवबते रिी ।  मुदा  टिलए  काल  एकगोटे  बेिोस  भए गेल। \" \n\"से कोना ?\" \n\"ओकर सुगर कम  भए गेल रिैक । िाँइ -िाँइ लबनचूस खुआओल \nगेल । तखन ओकरा िोस अएलैक । ओकरा घर पहुँ चओलहुँ। ताबे देरी भए \nगेल छल । तूँसभ वबदा  भए गेल छलि। \" \nबड़का काज क े लि ,नवि तँ आइ िमरसभक यारा -एतवि  शुरु \nएतवि  समाप्त भए जाइत । \" \nपड़ोसीक ेँ  धहयिाद दैत िमसभ िबाइ अड्डामे भीतर  प्रिेश क े लहुँ \n। सभटा कागज -पर  जाँच क र ओल हु ँ । ि बाइ जि ाजक  छु टबाक  सम य ल गीच \nछल । िमसभ ज ल्दीसँ आगू बढ़ ै त गेलहुँ । अंदरक  द्वाररसँ भीतर जेबासँ पूबम \nपाछू  देखल हु ँ। पड़ो सी अखन  धरर  ओवि न ा ठ ाढ़ छल  । ि म र ा देन्ख क ए ि ाथ  \nविला देलक । िमहूँ ओकरा नमस्कार कर ै त छी आ आगू बवढ़ जाइत छी ।  \n  \n15 \n  \nिम दुनू बेकती जीिन भरर संघषम क े लहुँ । रमाक पाररिाररक \nपररस्स् थथत िमरा सँ नीक रिवन । हुनक े  वपताक सियोगसँ िमर उच् च शशक्षा \nभए सकल । कालक्रमे िमरा नौकरी भए गेल । रमासँ वबआि भेल । दुनू \nबेकतीक आपसी संबंध सभठदन नीक रिल । घरक मािौल सुखद रिैत छल \n। थधआ-पुतासभक ेँ  नीक सँ नीक शशक्षाक प्रबंध क े लहुँ । ठदल्ली सन सिरमे \nअपन तीन कोठरीक फ्लैटो कीनलहुँ । दुनूगोटेक ेँ  पेनसन भेटैत अथछ ।  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसभवक छु क  अछै त ि म सभ असगर  छी । जखन  ल ो क क  क ाज अथछ तँ क े ओ \nलगमे नवि अथछ । तीनू संतान बािर चशल गेल छथथ ।   ई कोनो िमर े  संगे भेल \nअथछ से बात नवि अथछ । घर -घर एक े  न्खस्सा अथछ । की गाम ,की \nसिर  ? बूढ़सभ  व्यथथत  ,प्रतावड़त ,असिाय भेल अथछ । जकर े  देखू सएि \nपरदेशमे रिैत अपन संतानक बाट तावक रिल अथछ । िारर कए एवि बएसमे \nजखन वक लोकक ेँ  अपन मावट -पावनसँ जुड़ल रिबाक इच्छा रिैत छ ै क ,विदेश \nजा रिल अथछ जाविसँ बेटा -बेटीक दशमन भए सक ै क। पुतहु ,पोता ,पोतीक मुँि \nदेन्ख सकए। क े िन कठठन भए गेल छ ै क बूढ़क जीिन ? \nरमा क ेँ  स्टंट लागल छवन । िमरो दस तरिक वबमारी अथछए । ठदन -\nराथत अस्पतालक चक्कर लगैत रिैत अथछ । धन किी पड़ोसीक ेँ  जे बेर -क ु बेर \nिमरसभक मदथत कए दैत  अथछ,नवि तँ कवि नवि की िाल िोइत ? मुदा \nअनका बले कतेक ठदन काज चलत ? ओिो वकरायेदार अथछ ? कविआ \nअथछ,कविआ चशल जाएत तकर कोन ठ े कान  । वक छुठदन  पूि म सुन न े र वि ऐक  \nजे म क ान  म ाशल क  ओक र ासभक ेँ  वक छु -वक छु  क वि  र ि ल  छल ैक  ।  जे भािी । \nअखन तँ पविने अमेररका चली । देन्खऐक क े िन छ ै क ओविठामक समाज  ।   \nअमेररका वबदा िेबासँ पविने श्यामक फोन आवब गेल छल जे ओ \nनवि रित। ओकर एबजमे ओकर क े ओ संगी िमरासभक ेँ   देखत । चलू जे \nिेतैक ,से देखल जेतैक । आब जखन वबदा भइए गेल छी तखन बेसी सोच -\nविचारक कोन प्रयोजन ? \nिम आ रमा िबाइ जिाज ठदस बवढ़ रिल छी । एयर इ ं वडआक बेस \nपैघ विमान थथक ई । यारीसभ बसमे बेराबेरी बैशस रिल अथछ । िमहूँसभ \nपाँथतमे छी। एकटा बस भरर गेल । दोसर बस आएल । िमसभ ओवि बसमे \nआगूए ठदस बैशस जाइत छी । साैंसे बसमे धोती -क ु रता पविरनिार िम असगर े   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 75 \nछी । यारीसभ िमरा ठदस घुर ै त रिैत अथछ । जखन वक बसमे अथधकांश यारी \nअपने देशक बुिाइत छथथ । थोड़बे कालमे बस िबाइ जिाज लग पहुँथच जाइत \nअथछ । िम दुनूगोटे िबाइ जिाजक सीढ़ीपर चढ़ ै त छी । िबाइ जिाजक \nकमम चारी िमरासभक ेँ  पकवड़ कए भीतर पहुँचा दैत अथछ । वटकट देन्ख कए \nिमरासभक सीट धरर पहुँचा दैत अथछ । िमदुनूगोटे आगूसँ तेसर पाँथतमे बामा \nकातक सीटपर बैशस जाइत छी । रमाक ेँ  न्खड़की कातक जगि भेटल छवन । \nिम हुनकर बगलमे छी । बािरक दृश्य देन्ख ओ प्रसहन िोइत अथछ । \nयारीसभसँ  जिाज भरर जाइत अथछ । तकर बाद घोषणापर -घोषणा िोमए \nलगैत अथछ । ई करू ,ओ करू । सीट बेल्ट बान्हि शलअ । मोबाइल फोन बंद \nकए शलअ । पररचाररकासभ सीट बेल्ट लगेबाक ,आपातकालीन द्वारर \nखोलबाक प्रशशक्षण दैत अथछ । फ े र घुरमक अबाज िोइत अथछ । िबाइ जिाज \nघुसकए लगैत अथछ । घुसक ै त -घुसक ै त ओ ऊपर ठदस उठए लगैत अथछ आ \nदेन्खते-देन्खते िबामे उवड़आ जाइत अथछ ।  \nिमसभ आब अकासमे लटवक गेल छी । रमा नीचाँ देखैत छथथ। \nसिरक घरसभ छोट -छोट भेल जा रिल अथछ । जविना -जविना िबाइ जिाज \nऊपर उड़ ै त अथछ तविना -तविना सिर छोटसँ -छोट भेल जा रिल अथछ । \nजा! आब तँ वक छु  न वि  देखा रिल अथछ। िमसभ बहुत ऊपर चशल गेल छी । \nआब जिाजमे चाि -जलखैसभ परसल जा रिल अथछ । िमहुँसभ चाि पीबैत \nछी । जलखै करबाक मोन नवि िोइत अथछ ।  सामनेमे अखबार खोसल छल \n। ओकरा वनकालैत छी । अपना देशक समाचार पवढ़ बहुत नीक लगैत अथछ \n। पता नवि आब ई अखबार कविआ भेवट सकत ? \nिबाइ जिाज  चालीस िजार फ ू टपर उवड़ रिल छल । आब नीचाँक \nवक छु  न वि  देखा र ि ल  छल  । र म ाक ेँ  आँन्ख ल ावग गेल  छशल  । ि म  अखबार   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nपड़ब खतम कए चुकल रिी । अचानक िबाइ जिाज विलए लागल । तुर ं त \nउद्घोषणा िोइत अथछ - \n\"यारी लोकवन अपन -अपन सीटबेल्ट बान्हि लेथथ । िमसभ खराप \nमौसमसँ गुजरर रिल छी । बा िर अहिड़ -िषाम भए रिल अथछ । देखा चािी \nक े ना की िोइत अथछ ?\" \n रमाक ेँ  आँन्ख खुझज जाइत छवन । ओ बहुत डराएल बुिाइत छथथ। \nिबाइ जिाजक विलडोल भइए रिल अथछ ।  \n\"आब की कएल जाए ?\"- ओ पुछ ै त छथथ। \n\"वक छु  न वि ? एविमे िमरासभक करबाक िेतु अथछए \nकी ? पाइलटसभ लागले अथछ। मौसमक गड़बड़ीक ेँ  तँ भगिाने ठीक \nकरताि।  जे सभक गथत िोएत सएि िमरोसभक िोएत। िमसभ कोनो सभसँ \nफराक थोड़बे छी। \" \n\"बात तँ सिी कवि रिल छी। \" \n ठदस थमनट धरर उठा -पटक चशलते रिल । तकर बाद मौसम बदशल \nगेल । उद्घोषक घोषणा क े लक - \n\"िमसभ आधा घंटामे अमेररकाक शसएटल सिर पहुँथच रिल छी । \nअिाँसभ अपन -अपन  समानसभ सररआ शलअ। \" \nबािरक मौसम बहुत नीक बुिा रिल छल । िबाइ जिाजक \nयारीसभ अपन -अपन चश्मा ,मोबाइल फोन िैंडबैग सररआ लैत छथथ । ठीक \nआधा घंटाक बाद िमरसभक जिाज नीचाँ उतरब शुरु कर ै त अथछ ।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 77 \nयारीसभक भीड़क ेँ  छटैत िमदुनू बेकती िबाइ अड्डाक वनकासी \nद्वाररपर पहुँथच जाइत छी  । चारूकात आँन्ख पारर -पारर कए तावक रिल छी ।  \n\"किाँ अथछ ओ ?\" \nकतहु क े ओ नवि द ेखाइत अथछ। आब की िोएत ? \n \n-रबीहद्र नारायण थमश्र , वपताक नाम: स्िगीय सूयम नारायण थमश्र , माताक \nनाम: स्िगीया दयाकाशी देिी , बएस: ६९ िषम , पैतृक ग्राम: अड़ े र डीि , मातृक: \nशसन्हघआ ड्योढ़ी , िृथत: भारत सरकारक उप सथचि (सेिावनिृि) , स्पेशल \nमेरोपोशलटन मझजस्रेट , ठदल्ली(सेिावनिृि) , शशक्षा: चहद्रधारी थमथथला \nमिाविद्यालयसँ बी.एस -सी. भौथतक विज्ञानमे प्रथतष्ठा : ठदल्ली विश्वविद्यालयसँ \nविथध स्नातक , प्रकाशशत क ृ थत: मैथथलीमे: प्रकाशन िषमुः २०१७ १.भोर सँ साँि \nधरर (आत्म कथा) ,२. प्रसंगिश (वनिंध) , ३.स्िगम एतवि अथछ (यारा प्रसंग) ; \nप्रकाशन िषमुः २०१८ ४. फसाद (कथा संग्रि) ५. नमस्तस्यै (उपहयास) ६. \nविविध प्रसंग (वनिंध) ७.मिराज(उपहयास) ८.लजकोटर(उपहयास) ; \nप्रकाशन िषमुः २०१९ ९. सीमाक ओवि पार(उपहयास) १०.समाधान(वनिं ध \nसंग्रि) ११.मातृभूथम(उपहयास) १२.स्िप्नलोक(उपहयास) ; प्रकाशन \nिषमुः२०२० १३. शंखनाद(उपहयास) १४.इएि थथक जीिन(संस्मरण) १५.ढिैत \nदेबाल(उपहयास) ; प्रकाशन िषमुः २०२१ १६. पाथेय(संस्मरण) १७.िम आवब \nरिल छी(उपहयास) १८.प्रलयक परात(उपहयास) ; प्रकाशन िषमुः २०२२ \n१९.बीथत गेल  समय(उपहयास) २०.प्रथतवबम्ब(उपहयास) २१.बदशल रिल \nअथछ सभवक छु (उपहयास) २२.राष्र मंठदर(उपहयास) २३.संयोग(कथा संग्रि) \n२४.नाथच रिल छशल िसुधा(उपहयास) २५.दीप जर ै त रिए (उपहयास)।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.७.वकशन कारीगर -थमथथला मै थथली क े  नाम पर दललपनी आ चलकपनी  \n \nवकशन कारीगर  \nछमछथला मैछथली क े  नाम पर दललपनी आ चलकपनी  \n \nथमथथला मैथथली क े  कटु यथाथम यै मैथथली नामे दललपनी करब पेट पोसब \nआ चलतपनी वफराक जे मैथथली सबिक थछयैअ ? की जे बारिो बरण क े  \nभरमौने रिब आ अप्पन सुआथम शसद् कर ै त रिब आ लोको क े  अप्पन क ु क ृ त्य \nनै बुिि देबै. थमथथला मैथथली नाम पर कतेको दलाल आ तेकर वगरोि सवक्रय \nरिल आ मैथथली नामे लाभ ओकर े  टा भेटैत रिलै.  \n \nअिाँ कवनयो जागरूक िी क बलू त ओई दलाल सब से पूछहू जे मैथथली \nबारिो बरण क े  शलखब बाजब क े  माोजर हुअ देलक ै  की ? तोरा माई क े  बोल \nक े  संपाठदत कर जबरदस्ती मानकीकरण कर देल जाई िोऊ क ै ले ? की ऊ \nसब अपन माएक बोल छोड़लक ै ? त फ े र तोरा वकए अप् पन बोली छोड़ा देल \nजाई िोऊ ? तोरा अरू वपछलनगू बवन अकरा मान लै छहू ? तोरो अरू त अप् पन \nमाईक े  बोली वगरबी राख दललपनी करले वफर ै  छवि. मानकी दलाल क े  त \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 79 \nअप्पन माएक बोली छ ै  ओकरा लाभे लाभ. तोरा अरू क े  की भेटलौ घररघंटा ? \n \nथमथथला मैथथली नाम पर दललपनी क े  आर ं भ:  \n \n1. जविए मैथथली मिासभा गठठत भेल तविये से मैथथली दरबारी दलाल \nसबिक कब्जा मे आवब गेलै. ऊ सब सुवनयोझजत रूपे मैथथली अमैथथल आ \nमानक क े  डांइर खीच अप्पन आथधपत्य प्रभाि जमौनै शुरू क े लक.  \n \n2. लोकभाषा मैथथली क े  मानकी बना ततेक ओिरा देल गेलै जे आम जन \nमैथथली स दूर िोइत गेलै. यैि त मैथथल दलाल सब चािैत रिै जे बारिो बरण \nक े  मैथथली नै रहू आ वगरोि मिासभा िला सब सबटा फायदा लूटैत रिब.  \n \n3. बारिो बरण क े  मैथथली शलखब बाजब क े  मोजर नै क े लक ै  आ नै हुए \nदेलक ै ? तकरा  राड़ कोशसकहिा ठ े ठी , मधेसी दैछणािा पैछमािा बोली बना \nकिा प्रसाररत क े लक ै ? खाली मानक टा क े  मोजर हुअ देलक ै  आ ई सब अप्पन \nदललपनी दाउ सुतार ै त रिल.  \n \n4. सावित्य अकादमी मे मैथथली क े  माहयता क े  बाद त अई पेटपोसुआ दलाल \nसबक े  दुन ू ि ाथ े ल ड्डू. अक ादम ी पुर स्क ार क  दल ाल ी वगर ो िबादी िोिकारी क े करो \nस छु वपत न ै र ि ल ै. यैि  सबटा सावि त्य सेि ी आ अन क ा क क र ो  सावि त्य \nशलखबाक लूइड़ भास नै छ ै . यैि बात प्रचाररत करबा इ सब अप्पन साविप्त्यक \nरोटी सेक ै त रिल.  \n \n5. थमथथला मैथथली क े  नाम पर क ु क ु रमुिा जेकां संस् था सब बनलै. छमािी \nथतमािी दूमाशसक पशरका छा पब शुरू कएल गेलै. आ तेकर पहुँच पस्ब्लक  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nतक कोनो पहुँच नै रिलै. िं वगरोिक लोक सब एक दोसर क े  कवि कथाकार \nउपहयासकार समीक्षक लेखक क े  तगमा बँटैत रिलै आ मैथथली नामे लाभ \nलूटैत रिलै.  \n \n6. म ैथथ ल ी म े पछु आएल  ल ो क , वबना थचहिा पररचे िला , सोलकन , दशलत \nलेखक सबक े  कोनो मोजर नै  देल गेलै ? नै इ सब आंदोलन क अप्पन मोजर \nलै गेल ? उनटे मैथथल दलाल सबिक िं मे िं थमला मानक मानैत गेल आ मंच \nलोभे अप्पन मौशलक बोली क े  संपाठदत करा मानक बजैत गबैत भजैत गेल.  \n \n7. िाजपेयी जी क े  शासनकाल मे बभनौती खेला स मैथथली क े  अिम सूची \nमे जोड़ा देल गेलै. अइ क े  बा द त ई दलाल सब बेलगाम िोइत गेलै. थमथथला \nमैथथली नामे मनमाना कर ै त गेल. क े  रोकतै क े  टोकतै एकदम मनमाना. फ े र \nथमथथलाक्षर खेला सवक्रय रूपे चालू भेल आ िो िो शुरू छ ै .  \n \n8. थमथथला राज क े  बिहना बना िो िो क फ े र स दलाली क े  निका पटकथा \nशलखा गेल छ ै . जंतर मंतर पर अशभनय संिा द ढा ों ग सब चालू छ ै . लोक सब \nसेिो असशलयत बुििै लगलै जे दलाली क े  नबका नाम थमथथला राज.  \n \n9. सावित्य अकादमी , मैथथली भोजपुरी अकादमी , मैथथली अकादमी पटना , \nसथमथत , लेखक संघ सब िरचस्ििादी दलाल सबिक अड्डा बना देल गेलै. आ \nफ े र मैथथली नामे एकाथधकार बना लाभे लाभ. मैथथली क े  वगरोिबादी दलाल \nसबिक िाथ साैंप देल गेलै.  \n \nथमथथला मैथथली नामे चलकपनी: - \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 81 \n1. आम जन लोक समाज क े  िरदम भ्रम मे राखल गेलै जे थमथथला मैथथली \nसबिक िइ छ ै . आ मैथथली स लाभ ई दलाल सब टा कमाइत रिल. आम जन \nक े  थमथथला मैथथली स कवियो ने जोरल गेलै.  \n \n2. छू टल  बार ल  ल ो क  आ पछुआएल , दशल त िगमक सुवनयोझजत रूपे िरदम \nरस्ता रोकबाक प्रयास क े लक. तइयो चलकपनी जे िम कोनो रस्ता रोकने \nथछयै? \n \n3. थमथथला मैथथली नामे बारल िारल िमारल लोक सब नै अई पेटपोसुआ \nदलाल सबक े  वबरोध क ै लक ै ? आ नै करतौ ? मंच लोभे लेखक तगमा लोभे \nओवि दलाल सबिक संस् था मे शाथमल िो जेतौ. औरी  पाग पविरले थछथछअले \nवफरतौ.  \n \n4. थमथथला मैथथली नामे विद्यापथत क े  धो पका क े  खाएब बेचब आ सलिेश \nलोड़ीक ठदना भद्री आदी क े  कोनो चचम नै करत. तइयो िोिकारी जे मैथथली \nसबिक थछयै. सोलकन सब अपना मिापुरूष क े  आयोजन नै करतौ िं अनकर \nआयोजन मे माला पविर वपछलगुआ िोिकारी बनतौ . \n \n5. थमथथला रत्न/मैथथली पुरूस्कार , वकद ैन किाँ पुरूस्कार बंटबाक खेल चंदा \nक े  धंधा क े क र ो  स आब छु वपत न ै र ि ल ै. तइयो  वन ल मज्ज बन ल  सबक े  भर म ाबै \nजेतै जे मैथथली सबिक ? आ चलकपनी क लाभ ले तूंिी सब टा.  \n \n6. मैथथली बारिो बरण क े  नै हुअ देल गेलै आ चलकपनी क े िेन जे िम क े करो \nकोनो रस्ता रोकने थछयै ? तोरा अरू क े  रस्ता रोक देल गेलौ त वबरोध क ै ले \nकरवबिी तोरो अरू दलाले संग भ जो आ गबैत रि मैथथली मे अविना िोइत  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nएलैइए ? \n \nअई दललपनी चलकपनी दुआर े  थमथथला मैथथली खंड वबखंड िोइत रिलै. \nयथाथम बुिैतो सब वनबदी मारने रहू. थमथथला क े  जनता जागरूक भ गेल  \nतविया त अई धूतम सबिक दललपनी चलकपनी बंद भ जेतै.  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 83 \n२.८.क ुं दन कणम - बीिवन कथा - वनणमय  \n \nकुं द न  कणष \nबीहवन कथा - वनणषय  \n \nक ु सो बेर बेर कोनो ने कोनो बिहने दलान परसँ आँगन चशल जा रिल छ ै   !\nबू बड़ पुरखाि छथथनओकर नाना अयोध्या बा , हुनका विसाबे पुरुख पातर क े  \nदलान पर रिबाक चािी। एक -दू बेर अन्खयास करबाक बाद ओ अपन \nभाथतजसँ पुछलन्खन जे क ु सो क े  कोनो कवनया-मवनया संग कोनो चक्कर त ' \nनवि छ ै , भोर म ों  जखनसँ आयल अथछ कोनो ने कोनो बिहने आँगन जा रिल \nअथछ। भाथतज अनशभज्ञता जतेलक ै हि त स्ियं क ु सो स ' पुथछ बैसलन्खन। \nएकाध बेर र े बारलाक बाद क ु सो विम्मत क 'क बाजल , \"आँगन टीभी देखय \nगेल छलहुँ , आई वनणमय आबय िाला छ ै क सुप्रीम कोटम म ों समलैंवगक वििाि \nपर , िम माधोसँ वििाि करय चािैत छी !! \n \nनानाजी क े  दाँती लावग गेलैन !! \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.९.र ाम चहदर र ाय- नशामुक्त गाम  \n \nरामचन्दर राय \nन शामुक्त गाम \n \nराजू सर अपने गामक मध्य विद्यालयमे प्रभारी प्रधानाध्यापक रूपमे कायमरत \nछ ै थ। चवटया सभक ेँ  पढ़बै -शलखबैमे सभठदन सँ मनलनगू आ तेज -तरामर रिला \nअथछ। अपने , अनुशासनक पालन कर ै त राजू सर विद्यालयक विद्याथी सभक ेँ  \nसेिो सठदखन अनुशासनक पाठ पढ़बैत रिै छ ै थ आ अपना गामक विकासक \nलेल सेिो सठदखन तत्पर रविते छ ै थ।  \nि ाल क  वक छु  बखमसँ साम ाझजक  ि ाताि र णम े जे परर ि तमन  भऽ र ि ल  अथछ, \nवकशोर आ युिाक ठदशा जे बदैल रिल अथछ तइसँ राजू सरजी न्खहन रिै छ ै थ। \nपविले गामक बच् चा  सभ साँि पड़ ै त -पड़ ै त लालटेन नेशसकऽ दलान िा \nओसरापर पढ़ ै ले बैस रिैत छल , मुदा आब ओ मोबाइलमे व्यस्त भऽ जाइत \nअथछ। \nराजू सर पनखौक आदमी छ ै थ। माने हुनका पान खेबाक विस्सक छ ै न। मुदा \nविद्यालयक समयमे ओ कखनो आ कवियो ने पान खाइ छ ै थ। हुनकर मानब \nछ ै न जे पान -गुटखा खा कऽ चवट या सभक बीचमे नवि जेबाक चािी। राजू सर \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 85 \nअपन अइ धारणापर सभ ठदनसँ अवडग रिला अथछ। िँ , तखन विद्यालयक \nकायमसँ वनिृि िोइते हुनका मुँिमे पान चािबे कररऐन। ओ किै छ ै थ जे पेटमे \nअहन रिए िा नवि मुदा मुँिमे पान रिलासँ मुिाेँ लाल आ मनो लाल रिैत \nअथछ। \nएक ठदन साँझुपिर चौकपर सँ पान खा कऽ राजू सर आवब रिल छला। रस्तामे \nमिाकाहत आओर भोला भाय हुनका भेट गेलैन। विनका देन्खते ओ दुनू गोर े  \nएक्क े  स्िरमे बजला - \n-सर , अिींक इ ं तजार िम सभ कए रिल छ े लाैं।  \nराजू सर बजला - \n-वकए ? कोनो विशेष गप अथछ की ? \nदुनू गोर े  बजला - \n-सर , की कहूँ.. गामक स्स् थथत तँ बड़  खराप भेल चल जा रिल अथछ। आब तँ \nननवकयो छौड़ा सभ देशी दारू पीब रिल अथछ। गाममे तीन -तीन आदमी देशी \nदारू बेथच रिल अथछ। तीनू दोकानदार तीन उमेरक अथछ। जे जेिेन उमेरक \nअथछ तेकरा लग तेिने उमेरसँ थमलैत -जुलैत गकििकी दारू पीबाक लेल पहुँचैत \nअथछ। पविले वबिारमे दारू बहन नवि  छ े लै तँ अइ इलाकामे एक्क े टा गाममे \nबनौआ दारू भेटै छ े लइ। ओतए वगनल -चुनल लोक पहुँचैत छल। मुदा आब \nदारू बहन भेने सभ गामक गली -गलीमे चोरी -थछपे दारू भेवट जाइत अथछ। \nतइमे अप् पन गाम तँ आब नाम कए रिल अथछ। एना जे रितै तँ गाम की \nविकास करत। से सर.. अिाँ सँ वनिेदन अथछ जे  थानामे खबर दऽ कऽ गामसँ \nदारू बेचनाइ बहद करबा ठदथतऐ।  \nराजू सर सभ बात सुवनकऽ गम्भीरतासँ बजला - \n-लेवकन एकर उठौनाबला गािैंक तँ अहूँ दुनू गोर े  छी। संग -संग गाम क  वक छु \nमुँिपुरुख सभ बेचबै छथथन। आओर ओ सभ तँ रोजे ओइ अड्डापर जाइत रिै \nछ ै थ। विनक े  सभक द ेखा -देखी ने आब नितु ररयो सभ पीनाइ शुरू कऽ द ेलक  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअथछ। \nपरदेशी नियुिक सभ जखन गाम अबैत अथछ तँ गुट बनाकऽ रोजे माछ -मासु \nआ मठदरा इत्याठदक पाटी कर ै त अथछ। जगि -जगिपर जूआक अड्डा बनल रिै \nछइ। गाछी -वबरछीमे ठदन -राथत पाटी चलैत रिै छइ। ओ सभ तँ सोचैत अथछ \nजे िम सभ तँ जे छी से छीिे , िमरासँ छोट सभ सेिो िमरासँ नीक नवि बवन \nजाए। एकर े  नकल ई नितुररया सभ ने कऽ रिल अथछ।  \nगामक अथधकांश बच् चाक वपता परदेश खटैत अथछ आ माए गामपर रिै छइ। \nमाएक ेँ  ई बच् चा सभ नवि गुदानै छ ै । आसानीसँ ठवक लइ छ ै । किै थछऐ जे \nमाए -बाप बच् चाक ेँ  जेिेन संस्कार देतै बच् चा तेिने ने बनतै। मु दा कोन माए -\nबाप चािैत अथछ जे िमर थधया -पुता नीक नवि बनए।  \nआइ ई नितुररया सभ गलत रस्तापर जा रिल अथछ तँ एकर सभसँ पैघ दोखी \nसम ाजेक  वक छु  दुि  प्रि ृथतक  ल ो क  न े छै थ । \nमिाकाहत आ भोला भाय , दुन ू गो रे  सुन ैत र ि ल ा। वक छु  क ाल क  बाद भो ल ा \nभाय बजला - \n-िँ सर , से तँ ठीक े  किै थछऐ अप ने। मुदा एकर समाधान क े ना िएत ? \nएकर समाधान थाना आ पुशलसक ेँ  किने नवि िएत। वकएक तँ ओ सभ सेिो \nएकरा सभसँ थमलल रिै छ ै । जे दोकानदार समयसँ सप्ताविक नवि पहुँचाबै छ ै  \nतकर े  टा पकड़ ै त अथछ आ तेकरो लेन -देन भेलाक बाद छोवड़ दइ छइ।  \nदारू बेचनाइ बहद कर े बाक सभसँ नीक तरीका अथछ  जे गामक सभवकयो दारू \nपीनाइ छोवड़ ठदऐ। ने गाँिैक जेतै आ ने ओ बेचत। तेकर बादो ओ धहधा बहन \nनवि करत तँ ओकरापर सामाझजक दबाि देल जेतइ।  \nमुदा ई एतेक आसान काज नवि अथछ। िँ , सर िम सभ साफ कऽ छोवड़ देब। \nजे सप्पत खुआ शलअ , कवियो नवि पीयब। गामक स्स् थथत देन्खकऽ िमहूँ सभ \nआजीज भऽ गेल छी। सर , अिाँ कनी थधयानसँ सोथचयौ , कोनो ने कोनो रस्ता \nजरूर वनकलतै।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 87 \nराजू सर समाजक सुबेिस् था आओर क ु बेिस् थापर थचहतन -मनन कर ै त घर \nएला। िाथ -पएर धो कऽ एकटा पशरका लऽ पढ़ए लगला मुदा मने ने लागैन।  \nपत्नी पुछलक ै न - \n-मुँि वकए लटकल अथछ यौ , की सोथच रिल छी. ? चाि पीयब, बनाबी ? \n-िँ.. िँ.. , जरूर.. जरूर.. बनाउ।  \nराजू सर सोचए लगला। समाजक विकास लेल अथम जरूरी अथछ , गाम घरमे \nरोजगारक घोर अभाि छ ै  तँए लोक शिर धेने अथछ। वनचला तबका आ वनम्न -\nमध्यिगीय पररिारक लोक घर -पररिारक ेँ  छोवड़कऽ शिर चशल जाइत अथछ। \nतइम े वक छु  वगन ल -चुनल लोकक ेँ  नीक नोकरी भेट जाइ छ ै  आ ओ अपना \nपररिारक ेँ  लऽ कऽ बािर े  रिए लगैत अथछ आ ओतवि थधया -पुताक ेँ  पढ़ाबए \nल गैत अथछ। ओतइ सभ वक छु  उपल ब्ध र ि न े ओ परर ि ार  आगू बवढ़ जाइत \nअथछ। तहूमे सभ नवि , वक छु  भुथतयेबो  क रै त अथछ। \nएमिर गाममे नितुररया आ नियुिा सभ स्क ू ल आ कौलेजमे नाआों शलखबैत \nअथछ तँ माए ओकरा िोशशयार बुिए लगैत अथछ। आब बड़का मोबाइल \nसभक ेँ  चािबे करी... गारजन जँ नवि कीवन देतै तँ  ओ घरमे अठबज्जर कऽ \nदेत। आब मोबाइल जीिनक अंग बवन गेल अथछ। ई बच् चा सभ एकर \nसदुपयोग कम आ दुरुपयोग बेसी कर ै त अथछ तइ कारणेँ  अथधकांश युिा रािसँ  \nबेराि भऽ रिल अथछ। ज्ञान -विज्ञान आ टेक्नोलॉजीक ेँ  आगू बढ़ने विकास िा \nविनाश , शशक्षा -संस्क ृ थतक उहनैत िा अिनैत दुनू भऽ रिल अथछ। एवि \nचकाचाैंधमे ई निजेनर े शन जेना भुथतया रिल अथछ। खाएर जे.. से..।  \nओिी ठदन -राथतमे सुतैसँ पविने राजू सर गामक ेँ  नशामुक्त करबाक संकल्प \nलेलैन। ऐगला ठदन भने गामक वक छु  एि ेन  बेक तीसँ भेँट क े ल ाि , जे नशा नवि \nकर ै  छ ै थ , हुनका सभ लग अपन विचार रखलैन। ओ सभ किलक ै न - \n-विचार तँ बड़ नीक अथछ। मुदा अथछ बड़ असम्भि।  \nराजू सर बजला -  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n-अिाँ सभ शसररफ साथ ठदअ , असम्भिक ेँ  सम्भि कएल जा सक ै त अथछ।  \nसभ किलक ै न - ठीक छ ै , िम सभ अिाँक संग छी। ऐगला योजना  बनाउ जे \nई क े ना भऽ सक ै त अथछ।  \nदू साए घरक बस्तीमे मार पाँच बेकती संग देबाक आश्वासन देलक ै न। मुदा ई \nबुझि रिल छला जे ईिो सभ ऊपर े -ऊपर े  किला िेन। तथावप राजू सर खुशीए \nर ि ैथ  जे वक छु ओ ल ो क  तँ संग दइल े तैयार  भेल ा वक न े। \nऐगला ठदन भने गामक मध्य सामुदाथयक भिनपर साैंसे गा मक बैसार \nकरौलैन। बैसारमे राजू सर अपन विचार विस्तारसँ रखलैन। नशापानक \nक ु प्रभािपर प्रभािी चचाम क े लैन। ग्रामीणसँ आग्रि आओर वनिेदन क े लैन जे \nई काज छोड़ाएल जाए। अइसँ गामक नि जेनर े शन वबगैड़ रिल अथछ।  \nबैसारमे चारू तरफ लोक कानाफ ु सी करए लागल। विनका विचारक ेँ  जोरदार \nवि रोध कएल गेल। एकटा वपयक्कर पीबकऽ आएले रिए। ओ विनकापर \nउनैट गेल - िे यौ मास्टर सािैब , अिाँक काज छी थधया -पुताक ेँ  पढ़ौनाइ -\nशलखौनाइ। गामपर हुक ु म चलौनाइ नइ। क े  दारू पीबैत अथछ आ क े  नवि पीबैत \nअथछ, क े  बेचैत अथछ आ क े  नै बेचैत अथछ , अइसँ अिाँक ेँ  कोन मतलब.. ? \nदोसर बेकती  बजला - \n-देश स्ितंर छ ै , जेकरा जे मन िेतै से से  करत। क े करो खाइ -पीबैपर, \nवबजनीस -बेपारपर अिाँ रोक लगबैबला क े .. ? बलौसँ अिाँ अपन बनल बनौल \nप्रथतष्ठाक ेँ  वकए धुथमल करए चािै छी।  \nतेसर बेकती बाजल - \n-अिाँ तँ पीबै छी नवि , तँए अिाँ की बुिबै एकर आनहद। अपने जेकाँ सभक ेँ  \nन वि बुझियौ। अिाँक ेँ  सुधारलासँ समाज नवि सुधैर जेतइ।  \nजेक र ो  वक छु  बजबाक  अि गैत न वि , सेिो अपन दबल आिाजमे राजू सर पर \nटो हट क सए ल ागल । सभ उठठ क ऽ वि दा भऽ गेल । वबन ा वक छु  वन णमय भेन े \nथचन्हतत मुद्रामे राजू सर घर आपस एला।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 89 \nघरमे पत्नी सेिो झिड़की देलक ै न - \n-साैंसे गामक ेँ  सुधा रै क  ठ ीक ा अि ीं न ेन े छी। वक छु  न ै फु र ाइत अथछ तँ न बाि ी \nकरए लगै छी। छोवड़ ठदयौ गाम -समाजक ेँ । जेतए जाइ छ ै , जाए ठदयौ। अनेर े  \nदुवनयाँ -संसारक टोंशन अपना ऊपर कथीले लइ छी।  \nओइ ठदन राजू सरक ेँ  राथतमे नीन नवि िोइन। अधरथतयामे पत्नीक ेँ  बुिेबाक \nमन भेलैन। मुदा अपने मनमे भेलैन  जे गामक सभवकयो अइ विचारक विरूद् \nछ ै थ। कोनो पंचायत प्रथतवनथधक ेँ  किबैन तँ सेिो संग नवियेँ देता। सभ तँ \nओि न  क ु क ृ त्यम े डुम ल े र ि ै छै थ । पुन : म ो न  पड़ल ैन  जे ि तमम ान  म ुन्खया तँ दारू  \nनवि पीबै छ ै थ। कास्ल्ि हुनका समक्ष प्रस्ताि राखब। ओ जरूर संग देता। जँ \nसंकल्प लेलाैं तँ िमरा चुप नवि बैसबाक चािी। अपन पररयास अन्हतम -\nअन्हतम तक कर ै त रिक चािी।  \nराजू सर ऐगला ठदन मुन्खयाजी लग जा कऽ प्रस्ताि रखलैन। ओ भरपूर \nसियोगक आश्वासन देलक ै न। तेकर बाद प्रखण्ड शशक्षा पदाथधकारी लग सेिो \nगेला। हुनका लग अपन बात रखैत राजू सर बजला - \n-श्रीमान् , िम अपना वि द्यालयक छार -छाराक द्वारा विशेष नशामुक्क्त \nअशभयान चलाबए चावि रिल छी। िम छार -छाराक ेँ  जागरूक कए \nनशामुक्क्तसँ जुड़ल गीत आ नारा क संग सप्तािमे एक ठदन प्रभातफ े री \nवनकालए चािै छी , से िमरा कायामलयी आद ेश देल जाउ।  \nप्रखण्ड शशक्षा पदाथधकारी विनक प्रस्तािसँ खू ब प्रसहन भेला। आओर \nविद्यालयक पठन -पाठन प्रभावित क े ने वबना ई काज करबाक आदेश देलन्खन। \nसंगवि एकटा शलन्खत आिेदन सेिो जमा करबाक लेल राजू सर क ेँ  किलक ै न।  \nराजू सर अपना विद्यालयमे गुणितापूणम शशक्षाक संग नशमुक्क्त अशभयानसँ \nजुड़ल गीत , नारा आओर नुक्कर नाटकक तैयारी जोर -शोरसँ कराबए लगला। \nछार -छारा सभ सेिो बड़ उत्सावित छल।  \nऐगले मास नशामुक्क्त ठदिस रिए। राजू सरक ेँ  मन किलक ै न जे वकए ने ई  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nअशभयान शुरू करबाक लेल ओिी ठदनक चुनाि कएल जाए।  \nनशामुक्क्त ठदिसक शभनसर े  पूणम तैयारीक संग प्रभातफ े री वनकालल गेल। जे \nदेखलक से दंग रवि गेल। ई का यमक्रम तेतेक ने सफल भेल से गामे भररमे \nनवि , पंचायतसँ प्रखण्ड तक चचामक विषय बवन गेल। गामक युिक सभ \nविवडयो बना -बना कऽ सोशल थमवडयापर िायरल क े लक।  \nउत्सावित भऽ कऽ राजू सर आब सभ प्रत्येक सप्तािक सोम ठदन प्रभात -\nफ े री वनकालए लगला। संग -संग नशामुक्क्तपर नुक्कर नाटकक आ योजन \nसेिो करए लगला। अशभभािक लोकवन अपना बच् चाक ेँ  प्रथतभाक प्रदशमन \nदेन्ख खुशीसँ झुथम उठला। कल्पनासँ बािर छ े लैन ई बच् चा सभ एिनो प्रदशमन \nकऽ सक ै ए। राजू सरक ेँ  खूब जश भेटए लगलैन। मुदा राजू सर तँ एिेन जाहुरी \nछ ै थ जे कोयलाक खानसँ िीरा तलाशनाइ जनै छ ै थ।  \nठीक एक मासक बा द आस्ते-आस्ते गामक मािौल बदलए लगल। दारू \nवपयाक म े वक छु  क म ी हु अ ल गल । \nऐगला मास अशभभािक , शशक्षक माशसक गोष्ठीमे राजू सर छार -छाराक \nमाताक उपस्स् थथतपर सेिो बल ठदअ लगला। पररणामस्िरूप शत -प्रथतशत \nमाता उपस्स् थत भेली। एवि गोष्ठीमे विद्याथी सभक पठन -पाठन आ \nअनुशासनसँ लऽ कऽ नशामुक्क्त अशभयान तक पर जोरदार चचाम कएल। राजू \nसर अशभभािक सभक ेँ  समिा रिल छला जे वबिार सरकारक ेँ  दारू बहद \nक रे बाक  पाछू  क ी उद्देश् य छल  आओर  ल ो क  एक र ा क ो न  तर ि ेँ ल ऽ र ि ल  अथछ। \nदारू पीने िावनयेँ -िावन िोइ छ ै , ल ाभ वक छु  न े। तेक र  बादो  ल ो क  चो र ा-नुका \nकऽ पीब रिल अथछ। सालमे सैंकड़ो लोक जिरीला दारू पीब कऽ मर ै त अथछ। \nई दारू देिमे अनेक तरिक बीमारीक ेँ  जहम दैत अथछ। दारू पीलासँ मोनमे नीक \nविचार तँ कखनाैं नवि उत्पहन िोइ छ ै । अनेर े  घरसँ लऽ कऽ टोल -पड़ोस तक \nिो -िल्ला , गारर -गरौऐल आओर मारर -पीट तक भऽ जाइ छइ। अइसँ \nअसामाझजक िातािरणक ेँ  से िो बढ़ािा भेटै छ ै  आओर समाज उहनथतक बदला  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 91 \nअिनथतकक तरफ चशल जाइत अथछ। आ सभसँ पैघ बात नि जेनर े शन वबगैड़ \nरिल अथछ।  \nसुनै थछऐ जेतेकमे एक वगलास देसी दारू भेटै छ ै  तेतबेमे एक लीटर दूध भेटै \nछ ै । तखन बताउ, एक वगलास दारू नीक आवक एक लीटर दूध नीक.. ? \nसभ वकयो एक्क े  स्िरमे बज ली - सर, दूधे ने नीक।  \n-तँए, िम अिाँ सभसँ िाथ जोवड़कऽ वनिेदन कर ै  छी जे िमरा एवि अशभयानमे \nसियोग करी। िमरा वबसिास अथछ जे एक ठदन सफलता जरूर भेटत।  \nसभ मविला एक्क े  स्िरमे बजली - \n-सर , िम सभ वकयो अिाँक संग छी। अिाँ जे किब , िम सभ करबाक लेल \nतैयार छी।  \nबीचमे गामक जीवि का दीदी सेिो छ े ली। ओ उठठ कऽ बजली - \n-आब िमहूँ सभ चुप नवि बैसब। कास्ल्ियेसँ गाममे दारू वबक े नाइ बहद भऽ \nजाएत। \nसभ वकयो आपसमे विचार क े लीि जे कास्ल्ि की करबाक अथछ।  \nऐगल ा ठदन  सभ म वि ल ा एक  जगि  जम ा भेल ी। जइम े गाम क  वक छु  आओर  \nलोक शाथमल भेला। सभ थमशलकऽ दारूक दोकानपर पहुँच ली। गाममे तीन \nगोर े  दारू बेचैए। तीनू दारूबेच् चाक ेँ  खूब बेइज्जत कर ै त मविला सभ चेतबैत \nकिलक ै न - \n-ई काज आइसँ बहद भऽ जेबाक चािी , नवि तँ िम सभ थमशलकऽ अिाँ \nसबिक विरुद् बहुत आगाँ तक लड़ाइ लड़ब। अिाँ सभक ेँ  जिल भेजबा देब।  \nदोकानदारक घरमे जेतेक दारू रिै , सभक ेँ  फोरर -भाँवग कऽ मावटक वनच् चाँ \nगावड़ देल गेल। गाममे अलगे मािौल बवन गेल। विनका सभक उग्र रूप देख \nदारू पीबएबला सभक ेँ  सेिो सीटी -पीटी गुम्म भऽ गेलइ।  \nजीविका दीदीक नाम सुलोचना थछऐन। ओ बड़ विम्मतिाली स्री छ ै थ। सभ \nवकयो अइ काजक ेँ  सम्पहन कए गामक सामुदाथयक भिनपर बैसली। पंजी पर  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nनशामुक्क्त अशभयान क नामसँ एकटा समूि बनौली। अइमे गामक लगभग \nसभ पररिारसँ एक -एकटा मविला सदस्या बनली। आओर सिमसम्मथतसँ ई \nवनणमय लेल गेल जे आइसँ गामक जइ पररिारक जे बेकती दारू पीने नजैर \nऔता थतनका क े श कटा , कारीख -चून लगा गाममे घुमाओल जाएत। सभ \nवकयो अइ प्रस्तािक ेँ  समथमन क े लीि आ अपना संकल्पपर अवडग रिली। \nआस्ते-आस्ते ऐ तरिेँ गाम नशामुक्त भऽ गेल।  \nऐगला बैसारमे समूिक सभ सदस्यक द्वारा ई वनणमय लेल गेल जे राजू \nसरजीक मेिनत आ अथक प्रयाससँ गाम नशामुक्त भेल अथछ , तँए समूिक \nतरफसँ विनका सम्मावनत कएल जाए।  \nराजू सर लग ई खबर गेल तँ ओ  अइ सम्मानक आनाकानी करए लगला। मुदा \nसबिक जोरपर हुनका तैयार हुअ पड़लैन।  \nऐगला रवि ठदन ओिी जगिपर जैठाम राजू सर पविल बैसार क े ने छला , हुनका \nपुष्प मालाक संग पाँचो टुक कपड़ासँ सम्मावनत कएल गेलैन। अइ कायमक्रममे \nगामक अथधकाथधक लोक आओर छार -छारा सभ उपस्स् थत रिैथ। रा जू \nसरजीक मनमे उठलैन , िास्तिमे नीक काजक पररणाम नीक िोइ छइ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 93 \n२.१०.रामेश्वर प्रसाद मंडल - ठदव्य दृथि 'क बहुचर्चित लेखक लालदेि कामत  \n \nरामेश्वर प्रसाद मंडल \nददव्य दृछि 'क बहुचर्चित लेखक लालदेि काम त \n \nवनयथमत चर्चित समीक्षक आ लेखक श्री लाल देि कामत जीक मैथथली पोथी \n\" ठदव्य दृथि\" नामक े  अनुक ू ल सारगर्भित अथछ। रथचत ' ठदव्य दृथि ' \nव्याकरण शास्र क ेँ  दृथि सँ बा समासक विभेद अनुसार े  कममधारय समास छी। \nजइमे विशेषणक े  संग - संग विशेष्य रिैत अथछ ,जेना नीलकमल मे  नील \nविशेषण आ कमल विशेष्य भेल। तविना ठदव्यदृथि मे दृथि विशेष्य भेल आ \nठदव्य विशेषण। तात्पयम दृथि क े िन! उिर - ठदव्य। दृथि 'क शान्व्दक अथम भेल \nखोजी नेर। ठदव्यक साधारणतुः मतलब भेल चमत्कार करय बाला । आ \nसप्म्मशलत आशय भेल - जुटल ,नुकाएल ,ि आंपल  ि ा अद्भुत चीज बौसक ेँ  \n 94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसामनेमे लाबैबला। ठदव्य दृथि 'क क ु शल लेखक लाल देि जी शत् प्रथतशत \nसैि काज ऐ उपयुक्त पोथीमे क े ने छ ै थ। जेना कस्तुरी बढ़ठदि िोईछ ,एविक \nगमक तँ आरो ठदव्य िोइत अथछ ,तँई मृगा एकरा ताक ै त औनाईत रिैछ। मुदा \nई भेटत क े ना ? ई तँ स्िंय मृगेक नाशभ (ढ़ोढ़ी) मेँ थछ पल रिैछ -: \nकस्तुरी तँ ढ़ोढ़ीमे बसैत अथछ  \nजेक र ा ढ़़ुढ़त म ृग \nतविना राम ठदलमे बसैत अथछ  \nठदव्य बनाबू अपन दृग।  \nप्रस्तुत पुस्तक मे अमर शिीद सँ लऽ कऽ सावित्यकार , रचनाकार ,कवि , \nअनुिादक , यशस्िी नेता आ भारतक े  सपुत आठद सबटा लेख जोवड़कय \nलालदेि जी 50 सँ अथधक व्यक्क्तक सफल का ज ओ क्रांथत दृथि पटल पर \nदो न ाों  छथथ । जे वि न क  अद्भुत ल ेखन  श ैल ी छीयैन ।जेन ा 1934 ईस्ि ीम े अन हत \nबाबू अथामत अनहत लाल कामत जी डाक्टर राजेहद्र बाबू 'क संग भूकम्प \nपीवड़तक सिायताथम काज क े लवन। जैन एकबेर आजादी 'क यिां संग्राम मेँ \nवगरफ्तार भेलाि वक विनक दादीमाँ अधा मोन चांठदक गिना कोतबाल क ेँ  दैत \nछथथन ऐ लेल की पोताक वगरफ्तारी नँए िोईक। ई समाजक आ देशक सेिामे \nलागल रिलाि , एिम ताम्रपरधारी बनला। ई देशक सपुत दे श से िा मे संलनन \nछलाि। िर े ण्य सावित्यकार थमथथला विभूथत मैथथली शशल्पी आदरणीय \nजगदीश प्रसाद मंडल जीक े  अए पोथीमे पुर जोर उल्लेख क े नअ छ ै थ आ शए \nसे अथधक पोथी शलखलापर विनक गुणगान सेिो क े नए छ ै थ झजनकर प्रशसद् \nक ृ थत पंगु उपहयासक ेँ  मैथथली सावित्य अकादमी पुरस्कार ठदल्ली सम्मावनत \nक े लैन जइ सँ इ अनमोल पोथी अमरत्ि प्राप्त क े लैन। पुरस्कारक शलस्टमे \nपोथी एगारि नम्बर पर रिय ' प्रोफ े सर रामेश्वर प्रसाद मंडल जी अय अलंक ृ त \nपंगु उपहयास क ेँ  विहदीमे एकर ं गा बानकी रुपाहतरण क े लन्खन आ प्रथम \nअनुिादक सौभानय प्राप्त क े लवन जावि सँ विनका पैघ यश भेटलवन ई बात  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 95 \nठदव्य दृथिमे लालदेि जी नीक जेकाँ शलखने छथथ। पंगु वकसानी उपहयास छी \nआ वकसानक व्यथा कथा पर आधारर त अथछ। थप्रय कामतजी ठदव्य दृथिमे \nएकटा युक्त कवि दीनानाथ प्रसाद जुिराजक पररचय पोथी सँ कराबैत छ ै थ। \nजइ म ों  युिा कवि जुिराजजी समाजक गीर ै त सामाझजकता ,मयामदा आ लोकक \nमर ै त मानिताक थचरण क े ने छ ै थ। अए म ों बद्रीनाथ रायजी जँका प्रशसद् कवि \nआ िेरायल कविक े  पविचान देलै क अथछ। कवियरी मुहनी कामत सँ परीचय \nकरौने छथथ की मुहनी क े ना एक मजबुत कवियरी भेलीि , मुहनी स्ियं बेटीक \nददम बुिैत छथइन - 'जविया एंकर जनमभेल तविये वडवबया थमिा गेल सब \nकिलक कलंक एलौि छठठिारो सँ गीत िेरा गेल।\" तविना सम्मावनत लेखक \nलालदेि जी थमथथला मिानमे युिा  कवि उमेश पासिानक सुहदर भािना \nदेखबैत छथथ। चर्चित सावित्यकार रामवबलास सािजीक उपहयास दुधबेचनी \nम ों  विनक आदशम चररर देखौने छथथ। नि चर्चित कथाकार आ बेबाक बजवनिार \nनहद विलास राय जीक सुिनगर आ रसगर कथा पोथी म भेटैत अथछ। \nजोशीला सम्मावनत उपहयासकार राजदेि मंडल जीक स् थावपत उपहयास िमर \nटोल क ेँ  व्यंनयात्मक आ अंध विश्वासक चरररक दशमन सेिो करबैत छ ै थ। \nथमरिर स्मृथत शेष जय प्रकाश मंडल - गीतकार और गायक ,लेखक , \nअथधिक्ता 'क संकलन मैथथली पुस्स्तका ' गीत नि ठदश ' क ेँ  एवि पोथीमे \nसेिो िलकौने छथथ - \nिम दए छी उपराग तो समाजक लोक  \nजाइत धरम वकयक बनौशलयै..... .! \nऐ पोथीमे वबिैन ओ लघुकथाकार लालदेि जी अहय कतेको व्यक्क्तक िांपल \nक ृ थतत्ि क ेँ  उजागर कएने छथथ। जेन सावित्य रत्न अनुप लाल मंडल , विज्ञान \nसावित्यकार आ प्रशसद् सम्पादक विदेि ई परीकाक सम्मावनत गजेहद्र ठाक ु र , \nकथाकार नारायण यादिजी , मैथथ ली सेिी ललन बाबू , आधुवनक कवि \nकपलेश्वर राउत , पूिम प्राचायम जगदीश बाबू , डॉ सदानंद पाल , पं गोकििद िाक  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n- विद्यापथतक आत्मकथा , नाटककार बेचन ठाक ु र आ पैघ -पैघ विज्ञानक क ृ थत \nसमक्ष आनने छथथ। सद्यप्रकाशशत वनबंध समालोचना प्रिहध पोथी ठदव्यदृथि \nक े र समीक्षा करनाई गा गरमे सागर भर ै त जकाँ तथ्य अथछ। मुदा सेिो नँय \nअथछ, अतबेक िएत की क्षेरफल नम्िर भ ' जाएत। वकयाक तँ पविने किने \nछी एवि चर्चित पोथीमे लगधक पचास गोट व्यक्क्तक े  आलेख रुपे पाठकक \nसामने लाबने छथथ। आ सबिक कीर्तिक पताखा शीषमस् थ रुपेँ फिरौनै छथथ , \nतेकर समतुल्य उल्लेख क े नाई बढ़टठठण छ ै क।एिन सुंदर पोथीमे रचनाकार \nलालदेि कामत जी थमथथला राजकलेल संघषम लेल जे संदभम देखलवन से स्पि \nनिीं िोईछ जे एविक पक्षमे छथथ वक विपक्षमे ठाढ़ छ ै । विनक ममता गाबय \nगीत, पविल मैथथली वफल् मक बाबत वबक छाकए आ थमथथला थचरकला पर \nअपन पक्षधरता कावबले तारी फ बुिाएल िन। पोथीक े  सुथध पाठक खूब पढ़य \nआ मनन करत बेसी सँ बेसी पुस्तकालयमे संग्रिीत िोय ई िृिद पोथी से \nकामना रित। आखरर पाठ कजरी विशेषमे िमहूं दू पाँथत विनका समथममे किैत \nछी- \nआर े  रमा लालदेि जीक ई पोथी  \nगुलरी 'क फ ु लबे ऐ िरी।।  \n  \n-रामेश्वर प्रसाद मंडल, दाशषवनक  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 97 \n२.११.डा० गंगाधर क ुँ िर \"िषम\" - भािना आ प्रेरणा  \n \nडा० गंगाधर  कुँ ि र  \"हर्ष\"  \nभािना आ प्रेरणा \n \nमैथथली भाषा मेँ पोथी ठदव्यदृथि बाित् आब िम अपन विचार 'क अशभव्यक्क्त \nप्रथमत: राष्रकवि स्ि ० मैथथली शरण गुप्त  क ' एवि उद्रण सँ क ' रिल छी \n- \n\" िम कौन थे , क्या िो गये िैं , ओर क्या िा ों गे अभी ? \nआओ विचार ों  आज थमल कर ,ये समस्याय ों  सभी।।\" \n 98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nथप्रय लाल देिजीक एवि पोथीक िम पूणम अध्ययन क ' क्षेरीय भाषा ( गाम \nघरक भाषामे शलखल गेल) मे थमथथलांचल 'क कवि - लेखक 'क समीक्षक \nक े र बहुत थछवड़आयल िस्तु क ेँ  बटोरने छथथ जे प्रशंसनीय अथछ। जतेक \nउत्साि लाल देि जीमे थमथथला आ मैथथलीक प्रथत छ ै हि ,तकर िम मुक्त क ं ठ े  \nश्लाघा कर ै  छी। थप्रय लालदेि 'क मोनमे िेदना छ ै हि ,टीश छ ै हि , पीड़ा छ ै हि तेँए \nहुनका लेल िम अपन पद्यांॅंशक माध्यमे किब - \n\" कोना सिब िम दुख अ पार! \nदेन्ख मैथथलीक प्रिल व्यथा क ेँ  \nथचि धधकइ छ ै हि मनक कथा मे , \nइयि थथक मैथथलीक सेिा धधक ै त व्यथा , \nपूिम थमथथलाक लािण्य देन्ख क ेँ  - \nएखन कोना नवि किब मोनक - कथा!  \nअथछ क ु वटल नीथत सँ जरक समाज।  \nवबनु बजने नवि तँ चलत काज।  \nबझजतो िोइत अथछ परम लाज।  \nबाजब तँ उनटे बित बसा त। \nअधलाि नीक मे नकिि रिल भेद  \nअथछ वबसरर गेल ,बवि उनटे िेद।  \nऊपर सँ बवन कऽ नीक लोक  \nसहतप्त हृदय भऽ रिल शोक।  \nकी थमथथला छ ै  'विधिा ' ई विथधक विधान l. \nनकिि 'लाल देिक ' क ेँ  किब िम आन !  \nअत्याचारक अड्डा िम बनले छी ।  \nअँक ु श समाजक सविते छी!  \nक ु ठद जाऊ समय मे लालदेि मैथथलीक ' िेदी पर!   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 99 \nअमर रिब ,मायक लेल जँ मरब मातृभाषा मान पर!!  \nजाथत - पांथतक भािना सँ उपर उठठ भाषाक सेिा करू।  \nईश्वर , ऋवष - मुवन , भक्त ,संत आ कवि लोकवन मे कोनो जाथत नवि। बगुरक \nगाछक डारर पर जँ गुलाब फ ु लेतै तँ मूल ठदशश नवि देन्ख गुलाबक साैंदयम पर \nमुनध िेबाक चािी , यथा - \nमनुज पथभ्रांत धरती पर रुथधर क े  बीज िै बोता , \nजिाँ 'बक ' की चरण रज को वििेकी िँस िै धोता।  \nजिाँ धन क े  खुले बाजार म ों  नीलाम िै विद्या!  \nििाँ क ु छ भी 'िया ' से तु झुकी नारी , झुक े  नर दे ।\"  \n- 'िषम ' \nकोनु क्रांथतकारी िोथथ , सेनानी िोथथ - थतनकर ने कोनो धमम ने सम्प्र दाय आ \nवनयम नवि िोइत अथछ। अिाँक पोथीमे क ै ठाम एवि बंधन आ लक्ष्मण र े खा \nक ेँ  देखलाैं अथछ , तावि सँ दूर रिब ,एकटा गुरूक नाते ई सनेश दऽ रिल छी। \nतुलसी चौरा सभक घर -आंगन मे एक े  रिै छ ै  आ सभ नीवप - पोथत पूजा कर ै  \nछथथ , कोनो भेद नवि।  \nएकटा आर प्रेरणा - एवि पोथीमे आन - आन कवि - लेखक आ समीक्षक क े र \nसंबंध मे चचाम क ै ने छी , ओ ठीक मुदा अपन लेख ,कविता , समीक्षाक िृित् \nपोथी शलखू। सुच् चा जे 'कवि ' िोई छथथ ओ पागल(आएि नाॅ ममल) ओ \nअपना लेल नवि जीबै छथथ , हुनक कविता (रचना) ओ स्ियं देश आ समाजक \nिेदी पर समर्पित िोइत छथथ। अिाँ थमथथला आ मैथथलीक ' लाल ' बनूं \nलालदेि! शुभ कामना!  \n  \n-डा० गंगाधर  कुँ ि र  \"हर्ष \" मो० ८०८४११२४७१ \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n२.१२.नहद विलास राय - मा ों छमे घी उफ म  पररश्रम  \n \nनन्दद विलास राय  \nमाोंिमे घी उफ ष  पररश्रम \nगोविहद आ मुरारी दूनू बचपनक संगी। दूनूमे दो स्स्तयार े । गोविहद पररश्रमी मुदा \nमुरारी आलसी आ वनकम्मा। भरर - भरी ठदन तासक पांछा बेिाल। कलश \nअस् थापन सँ तीन ठदन पविने गोकििद मुरारी सँ किलवन - चलू दोस एमकी दुगाम \nपूजा देखऽ लेल कलकिा। कलकिा 'क दुगामपूजाक बड्ड नाआों सुनै थछयै। \nगोविहदक े  बात सुवन मुरारी ब जलाि - यौ दोस अिाँ जे मा ों छमे घी लगबै थछयै \nवकने तँए अिांक े  कलकिाक ' दुगाम पूजा सुिैए , िमरा लेल तं वनरमशलयोक \nदुगामपूजा दुर े  अथछ। \nतैपर गोकििद पुछलकवन - की मोछमे घी किशलयै , कनेक फररछाकऽ कहू ने।  \nमुरारी बजलाि - अिाँ सुखी छी। दुटा मकििसोक दुधसँ पाइक आमदनी अथछ।  \nएकर े  मोछमे घी लगाएब किै छ ै । िमरा तँ से नवि अथछ। तैपर गोकििद बजलाि \n- यौ दोस मा ों छमे घी लगबए लेल मेिनत करए पड़ ै  छ ै क। भरर -भरर ठदन तासक \nखेल पांछा जे अपस्यांत रित ओकरा मा ों छमे लगबए लेल घीक ेँ  क े  किए जे \nमवटयो तेल नइ भेटतै। गोविहद 'क बात सुवन मुरारी चुप्पे रिला।  \n \n-न न्दद  वि ल ास र ाय (सखुआ) ि जन ा \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 101 \n३.पद्य खण्ड \n३.१.आशीष अनथचहिार - दूटा गजल  \n३.२.जगदानहद िा 'मनु '- दू टा गजल  \n३.३.राज वकशोर थमश्र -जनसंख्या-विस्फोट  \n३.४.रामानहद मण्डल -डोम क े  चान!/ धमम युद्!/ िम वबिा र छी/ िो भासा \nविनयानी/ वक िम आजाद छी ? \n३.५.प्रमोद िा 'गोक ु ल '- आङ उघार छी िम  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.१.आशीष अनथचहिार - दूटा गजल  \n \nआशीर् अनछचन्दहार \nदू िा गजल  \n \n१ \n \nजनबल धनबल छलबल मोन  \nकिे सितै वनबमल मोन  \n \n सठदखन चािै पापक ओट  \nसुंदर वनश्छल वनममल मोन  \n \nगजमन तजमन िजमन सूवन  \nचुप्पे रिलै कलबल मोन  \n \nिमर े  विस्सा थाकल देि  \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 103 \nिमर े  विस्सा चनकल मोन  \n \nअनका खाथतर अनथचहिार  \nिमरा खाथतर दगधल मोन  \n \n22 सभ पाँथतमे -22-22-माराक्रम अथछ।  21 \n \n \n२ \n \nछनमे छ ै  सुल्तान सखी  \nछनमे छ ै  दरबान सखी  \n \nपंवडत पुरि िॅत असगर छथथ  \nअसगर छथथ भगिान सखी  \n \nसाँचो  ि ेतै वक छु  न े वक छु \nबाँकी छ ै  अनुमान सखी  \n \nभूखक आगू जीिन छ ै  \nनै दे िमरा ज्ञान सखी  \n \nकिे सीबै ताों िी कि  \nफाटल छ ै  असमान सखी  \n  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n22 सभ पाँथतमे -22-22-अलग लघुक ेँ  दीघम -माराक्रम अथछ। दू टा अलग  2\nमानल गेल अथछ। ई बिर े  मीर अथछ।  \nअपन मं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 105 \n३.२.जगदानहद िा 'मनु '- दू टा गजल  \n \nजगदानन्दद झा ‘मन ु’ \nदू िा गजल   \n१ \nचलू देखब िे बिीना शशिक ेँ  \nअपन गौरीक ेँ  सजनमा शशिक ेँ  \n  \nसभक ई खाली भर ै  छथथ िोली  \nसरण आइब जे सुमरला शशिक ेँ  \n  \nगरीबोक ेँ  छथथ इिे सुननािर  \nठदयौ जल भरर एक लोटा शशिक ेँ  \n  \n 106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nमनुख दानि देि भूत प्रेतो  \nसगर दुवनया थमल मनेला शशिक ेँ  \n  \nशसया रामोक ृ ष् ण हुनक े  पुजलवन  \nबनेलवन सगरो अराध्या शशिक ेँ  \n  \nक ृ पावनथध क ै लाशिासी जय भि  \nचरण िंदन जग रचैता शशिक ेँ  \n  \nमनोरथ सब पूणम करता शम्भू  \nकिल ‘मनु ’ जे मनसँ भजता शशिक ेँ  \n)माराक्रम   12222-12222, सभ पाँथतमे ) \n  \n२ \nभगिती जकर माए ओ टुगर रिल कोना  \nिाथ छ ै  दुनू भेटल र ं क ओ किल  कोना   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 107 \n  \nमाथ पर िमर सठदखन जखन िाथ मैयाक ेँ  \nएविठाम रिलै कोनो   कठठन टिल  कोना   \n  \nलेब  छोरर  कखनो देबाक बात कवन सोचू  \nसगर गाम देखू सुख शांथत नवि बिल कोना  \n  \nशेरक ेँ  घर े  बैसल   नवि  शशकार  भेटै छै \nघरसँ जे वनकलबै नवि घर बनत  मिल  कोना  \n  \nकाज नवि अपन  विस्सा क े र ‘मनु ’ करी िम सब  \nई सिज सगर दुवनया नवि   बनत  जिल  कोना  \n)माराक्रम  212-1222-212-1222, सभ पाँथतमे ( \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.३.राज वकशोर थमश्र -जनसंख्या-विस्फोट  \n \nराज वकशोर  छमश्र, ररिायडष चीफ जेनरल मैनेजर (ई) , \nबी.एस.एन .एल .(मुख्याल य), ददल्ली,गाम- अरेर डीह , पो. अरेर हाि , \nमधुबन ी \nजनसंख्या-विस्फोि \nझुण्डक झुण्ड , \nमनुक्ख तुंड , \nदौ वड़ रिल , \nभरए उदरक ुं ड।  \n \nनवि छ ै  अहन , नवि छ ै  पा वन , \nझज नगी को ना चलतै ,ने जा वन , \n \nजम्िर े  तकबै , \nओम्िर े  भी ड़ , \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 109 \nभेशल जा इछ  \nपृथ्िी बिी र।  \n \nमनुक्खक एते क भा र , ने  \nउठा पबैत छथथ धरती , \nकतेक मँगबैन अहन -जल ? \nभा र सँ दवब ओ मरती ।  \n \nसभटा लूवट लेलक ै  पृथ्िी क े , \nओकर जे सभ छलैक , संपदा , \nजे कर ै त अथछ पा लन -पो षण , \nओकरो प्रथत नवि को नो ममता ।  \n \nअस्स् थ ली वब गेलैक अथछ धरणी क , \nपचवक गेलैक अथछ पी ठ , \n \nसी मा छ ै  ,भा र उठा बऽ  के , \nदुवन आ क े िेन भेल अथछ ढी ठ ? \n \nसंसा धन आओर आिश्यकता , \nअसंतुलन मे डो लैछ तरा जू ,जू \nभुखमरी , दुुः ख, वफ री सा नी तेँ तऽ , \nबढ़ल जा इत अथछ ,आवक ने ?ने बा जू ।  \n \nकी सभ रितै आगूक पी ढ़ी लेल ?  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nभूख, बेमा री , कि , लचा री ? \nककरा वि स्सा , कते ििा , पा वन ? \nबँवट ते चशल  गेल खेत -पथा री ।  \n \nछ ै  असा न चला एब ,छो ट परर िा र , \nसरलता सँ उठा सक ै त अथछ भा र।  \n \nअवन िा यम आब , जनसंख्या -वन यंरण , \nसुखमय झज नगी लेल , लेथथ सभ प्रण।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 111 \n३.४.रामानहद मण्डल -डोम क े  चान!/ धमम युद्!/ िम वबिार  छी/ िो भासा \nविनयानी/ वक िम आजाद छी ? \n \nआचायष रामानंद मंडल -डोम क े  चान!/ धमष युद्ध!/ हम वबहार िी / हो \nभासा विनयानी / वक हम आजाद िी ? \n  \n१. \nडोम क े  चान! \nआजादी थछििर साल बाद ! \nडोम बच् चा खेलत िय  ! \nसुगर क े  खोभार पर।  \nघर सड़क क े  वकनार पर।  \n  \n 112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nआजादी थछििर साल बाद ! \nधवनक बच् चा खेलत िय ! \nमोबाइल क े  मचान पर।  \nघर क े  वपलान िय चान पर ! \n  \nआजादी थछििर साल बाद ! \nडोम गरीबी उच् च सूचकांक पर ! \nसुगर चराबे लेल अशभशप्त ! \nवनरक्षरता क े  लेल अशभशप्त ! \n  \nआजादी थछििर साल बाद ! \nधवनक धनी उच् च सूचकांक पर ! \nगरीब क े  ग़रीबी लेल युद्रत ! \nबन गेलन असमान ता अभ्यस्त! \n  \nआजादी थछििर साल बाद !  विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 113 \nआर्थिक आज़ादी वकला बंद ! \nसामाझजक हयाय वकला बंद।  \nराजनीथतक आजादी वकला बंद ! \n  \nआजादी थछििर साल बाद ! \nडोम क े  रोटी बनल िय चान ! \nरामा अमीरी  -गरीब बनल खाल ! \nआजादी थछििर साल बाद ! \n  \n२. \nधमष युद्ध ! \n  \nआठदकाल से जारी िय धमम युद् ! \nआइयो जारी िय धमम युद् ! \n  \nदेि आ दानि म ों  भेल धमम युद् !  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुर आ असुर म ों  भेल धमम युद् ! \n  \nआयम आ अनायम म ों  भेल धमम युद् ! \nसभ्यता आ संस्क ृ थत लेल धमम युद् ! \n  \nधमम आ अधमम म ों  भेल धमम युद् ! \nधमम आ धमम म ों  िो रिल धमम युद् ! \n  \nआइयो रामा िो रिल धमम यु द्! \nमानिता विनाश क े  लेल धमम युद्।  \n  \n  \n३. \nहम वबहार िी  \n  \nिम वबिार छी।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 115 \nबुद् क े  मठ छी।  \nिम बौद्वििार छी।  \n  \nिम मगध छी।  \n मगध साम्राज्य छी।  \nसम्राट अशोक क े  साम्राज्य छी।  \n  \nनालंदा क े  ज्ञान छी। \nविक्रमशशला क े  शान छी।  \nचाणक्य क े  बखान छी।  \n  \nिैशाली गणराज्य छी।  \nप्रजातंर क े  जहमस् थान छी।  \nिमिी बस्ज्ज मिाजनपद छी।  \n  \nसीता क े  जहमभूथम छी।   116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nराम क े  ससुरार छी।  \nथमथथलांचल किाबय छी।  \n  \nकाशलदास क े  डीि छी।  \nविद्यापथत क े  गीत छी।  \nमांगैन क े  राग छी।  \n  \nरामफल क े  आन छी।  \nर े णु क े  बान छी।  \nठदनकर क े  शान छी।  \n  \nराजेहद्र क े  मान छी।  \nजेपी क े  मूल्य छी । \nकपूमरी क े  सुगंध छी।  \n  \nमैथथली मगिी भोजपुरी   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 117 \nरामा िमर भासा छी।  \nिं िम वबिार छी।  \n  \n  \n  \n४. \nहो भासा विनयानी  \n  \nिो भासा विनयानी।  \nअबिट्ट बनल मैथथली।  \nमैथथली बनल दच्छनी मैथथली।  \nआ बनल पच्छमी मैथथली।  \n  \nिो भासा विनयानी।  \nअंवगका बनल मैथथली।  \nआ बस्ज्जका मैथथली।   118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nसुरजापु री बनल मैथथली।  \n  \nिो भासा विनयानी।  \nमैथथली बंटल भासा आ बोली।  \nमैथथली रिे कििदी क े  बोली।  \nअंवगका  -बस्ज्जका मैथथली क े  बोली।  \n  \nिो भासा विनयानी।  \nवगररयसमन  - सांस्क ृ त्यायन भासा विनयानी।  \nवगररयसमन क ै लन मैथथली क े  बोली।  \nसांस्क ृ त्यायन क ै लन बोली क े  भासी।  \n  \nिो भासा विनया नी।  \nरिय मैथथल मिासभा विनयानी।  \nभासा क े  क ै लन भाषा।  \nसंस्क ृ तवनस्ठ अबिट्ट बनल मैथथली भाषा।   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 119 \n  \nिो भासा विनयानी।  \nराजभासा बनल शशस्टसाविती  \nजनभासा बनल अशशस्ट साविती।  \nबनल रामा मैथथली भाषा आ बोली।  \n  \n  \n५. \nवक हम आजाद िी ? \n  \nिम आजाद छी।  \nराजनीथतक आजाद छी।  \nधार्मिक आजाद छी। \nअशभव्यक्क्तक आजाद छी।  \n  \n   120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \nवक िम आजाद छी ? \nवक सामाझजक आजाद छी ? \nवक आर्थिक आजाद छी ? \n  \nवक िम आजाद छी ? \nवक जातीय विसमता सं आजाद छी ? \nवक आर्थिक विसमता सं आजाद छी ? \n  \nवक िम आजाद छी ? \nवक उच् च -नीच सं आजाद छी ? \nवक  छू आ -छू त सं आजाद छी? \n  \nवक िम आजाद छी ? \nवक धनी  -गरीब सं आजाद छी? \nवक घर  -बेघर सं आजाद छी ? \n   विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 121 \nवक िम आजाद छी ? \nवक भूथमपथत  -भूथमिीन सं आजाद छी ? \nवक शशक्षा  -अशशक्षा सं आजाद छी ? \n  \nवक िम आजाद छी ? \nवक रोजगारी  -बेरोजगारी सं आजाद छी ? \nवक पोसन  -क ु पोसन सं आजाद छी ? \n  \nिम आजाद छी।  \nवक िम आजाद छी ? \nरामा वक िम आजाद छी ? \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA \n३.५.प्रमोद िा 'गोक ु ल '- आङ उघार छी िम  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल ' \nआङ उघार िी हम  \n \nिर िर ििरय  \nजेना फ ू ल लसििार  \nटप टप टपकय  \nजेना ओसक फ ु िार  \nतविना नोरक टघार छी िम  \nमौलल फ ू ल बेकार छी िम ।  \nबात बात मे अभिेला  \nड े ग ड े ग पर ठ े लमठ े ला  \nगुड़ गुरु थचहनी चेला  \nजत'तत' र े लमपेला  \nन्खहन मन लाचार छी िम  \nमानू एक विचार छी िम ।  \n विदेह  ३८१ म अंक ०१ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८१)|| 123 \nचौठदस तम ,तम तम करय  \nप्राण अिग्रि जतय ततय  \nज्ञान इजोतक महर जपय  \nअज्ञान मुक्का मुवकयाबय  \nदुर्दिनक मारल अशभशाप छी िम  \nसप्त रथीक धरर अनुचक्र छी िम ।  \nभूखल पेट तृवषत कण्ठ  \nआिो भर र े  क े ओ चण्ठ !  \nछु छ्छ डीङ ि ाँक य ल ण्ठ  \nसब सुखी िसन आकण्ठ  \nरुदन मे घोर चीत्कार छी िम  \nिसन वबनु आङ उघार छी िम ।  \n \n-प्रमोद िा 'गोक ु ल ', दीप मधुिनी (वििार) फोन -९८७१७७९८५१ \n \n   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n   \n \n  \n ","size_mb":3.33,"has_text":true},"Videha 382.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 382.pdf","name":"Videha 382.pdf","text":" \n \n \n  \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९१ अंक ३८२)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन-\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनत म उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 382 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३८२ पर वटप्प ी (पृ. ६-६) \nलक्ष्मण झा 'सागर' विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ. ९-२४) \n२.२.िक्ष्म  झा 'सागर ' जी केर संक्षिप्त परररय (पृ. २५-३८) \n२.३.श्रीमती शैि झा 'सागर 'जीक वकिु ररना  (पृ. ३९-४७) \n२.४.वहतनाथ झा- िक्ष्म  झा 'सागर ' (पृ. ४८-४९)   \n \n२.५.िक्ष्म  झा 'सागर '- अपन आत्मकथ्य  (पृ. ५०-५६) \n२.६.रंदना दत्त- आदर ीय िक्ष्म  झा 'सागर ' (पृ. ५७-५९) \n२.७.विभा रानी-संपका-तेिाौंस देह पर ज्याें विििैत पावन (पृ. ६०-६४) \n२.८.जगदीश रन्द्दर ठाकुर 'अवनि'- 'सागर 'स, महासागर िरर (पृ. ६५-६९) \n२.९.िीरेन्द्दर झा- िक्ष्म  झा 'सागर ' स्पष्टिादी सावहत्यकार (पृ. ७०-७१) \n२.१०.निोनाराय  धमश्र- सिागु  सम्पन्द्न सागरजी (पृ. ७२-७७) \n२.११.वहतनाथ झा- जेना ओ कहिवन (पृ. ७८-८१) \n२.१२.विरेन्द्दर कुमार झा- िक्ष्म  झा 'सागर ' (पृ. ८२-८५) \n२.१३.रंदरेश- पाथरपर दूलभ उपजािैत राग-भािक अन्द्िेषक िक्ष्म  झा \n'सागर ' (पृ. ८६-९९) \n२.१४.कामेश्वर झा 'कमि'- श्री सागरजीस, पवहि भेंट, तकर िाद आइ िरर \n(पृ. १००-१०५)   \n \n२.१५.रमेश- सुकाव्यमय सामाक्षजक व्याख्या: 'उररर िैसू कौआ' (पृ. १०६-\n११४) \n२.१६.अक्षजत कुमार झा- सागर जी: यथा नाम, तथा काम (पृ. ११५-११८) \n२.१७.सुरेन्द्दर ठाकुर- सागरजी  (पृ. ११९-१२६) \n२.१८.प्रेमकांत रौिरी- अतुिनीय व्यिक्तत्ि: िक्ष्म  झा 'सागर ' (पृ. \n१२७-१३२) \n२.१९.आशीष अनधरन्द्हार- िक्ष्म  झा 'सागर ' हमरा नजररमे (पृ. १३३-\n१३७) \n \n \n \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे े, अंिररक्ष े, पृथ्वीपर, जलोक े, औषध े , \nवनस्पति े, तवश्व े, सभ देविागण े आ ब्रह्म े शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकमेे बीच, आप:-\nजलोक, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथे।  \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂।   \n \nस भूम  ॑  ग्वंग तव॒श्विम ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लोक ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार  ार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वे ेँ  आच्छाददि े े ने \nअछि, दस आंगुरे गनिीे वश े नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रम अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रे उत्पत्ति भेलोक॥ \nप॒द््यां भूम ॒ र्द शः॒ श्रमत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \n ुदा पएरेसँ भूम यमे उत्पत्ति । \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n  \n \n࿕(Swastik) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसि  𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀   \n \n \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 1 \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र - नूतन अंक स म्पाद कीय \n१.२.अंक ३८२ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र - नूतन अंक स म्पाद कीय \nशैल झा \"सागर\" \"एकटा पत्र एकटा समीक्षा - ककस्त ककस्त जीवन\" मे \nललखैत छथि - \"ककस्त ककस्त जीवन\" अहााँ ताँ सागर जी क े  पठोललऐ मुदा \nघरुआरी नारी हेवाक कारणे ई लाभ हम उठ े ला ों  हुनकासाँ पकहने हमही पढ़ी \nगेला ों  ६-६ ककस्त मे !...\" (कवदेह -सदेह ३६)। \nलसमोन डी. बेवोइर नारीक नारीक प्रथत प्रथतबद्धतामे वगग आ जाथतक ेँ  (जकर \nबादक नारीवादी लसद्धाांत कवरोध क े लक) बाधक मानै छथि। वजीकनया वुल्फ \nनारी लेखक लेल आर्ििक स्वतांत्रता आ कनजताक ेँ  आवश्यक मानै छथि। \nकहनकर कवचारक ेँ  क्रान्ततकारी नै मानल गेल। मेरी वोल्स्टोनक्राफ्ट नारी \nलशक्षामे क्रान्तत आ औथचत्यक लशक्षाक ेँ  सम्ममललत करबापर जोर देलकन।उत्तर \nआधुकनकता नारीवादक आ मार्कसग वादक कवरोधमे अथछ आ एकर नारीवाद आ \nमार्कसगवाद कवरोध क े लक अथछ। नारीवादी दृथिकोण सेहो उत्तर \nआधुकनकतावादक यिास्स् िवादक कवरोध क े लक अथछ कारण यावत से खतम \nनै हएत ताधरर नारीक स्स् िथतमे सुधार नै आओत। नारीक प्रश्नक ेँ  उत्तर -\nआधुकनकता सोझााँ अनलक। कवचारधारा आ सावगभौथम क लक्ष्यक कवरोध \nकएलक मुदा कोनो उत्तर नै दऽ सकल। ललिग एकटा जैव वैज्ञाकनक तथ्य अथछ \nमुदा मकहला/ पुरुषक लसद्धातत सामाजजकताक प्रथतफल अथछ। मकहला \nसापेक्ष साकहत्य कला पुरुष द्वारा कनर्मित अथछ आ पुरुखक नजररसाँ मकहलाक ेँ  \nदेखैत अथछ।  \nअनाथमका राजक ककवता नवका बाट मे ई पााँ ती देखू - बोकनहार आकक नारी!/ \nदुनू सामतत कक पूाँजीवादी द्वारा/ भोगबाक चीज बकन रकह जाइछ/ आ/ \nभोगकनहार एकर/ मदगन कर ै त/ अपन पुरुषारि देखेबाक माउग प्रयास कर ै ए।  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 3 \n(कवदेह-सदेह ७) \nआ एहने एकटा फोटो कवदेहक ेँ  पठ े ने रहथि वीनू भाइ, अपन किाक सांग , आ \nसांगकह ई अनुरोध सेहो जे हुनकर फोटो आइ धरर कत्तौ कबनु पत्नीक सांग नै \nछपल छन्तह से... \n \nआ वीनू भाइ सन लक्ष्मण झा 'सागर ' सेहो सपत्नीक े  बहराइ छथि।  \nकामेश्वर झा 'कमल '- \"मैथिलीक कायगक्रममे हम उपस्स् ित होइत छी आ \nसागरजी तऽ सभ ठाम उपस्स् ित रकहते छथि , सांगमे कहनक पत्नी श्रीमती शैल \n 4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nझा 'सागर ' सेहो उपस्स् ित होइत छथिन।\"  \nनबोनारायण थमश्र- \"इथतहास साक्षी रहल अथछ जे कोनो सफल व्यक्तिक \nसफलतामे स्त्रीक योगदान सेहो महत्वपूणग रहल अथछ। ई स्वीकार करबामे \nहमरा कोनो दुकवधा नकह होइत अथछ जे सागरजीक सफलतामे कहनक धमगपत्नी \nश्रीमती शैल झा 'सागर ' जीक प्रमुख योगदान रहलकन अथछ। श्रीमती शैल \nझा 'सागर ' सेहो मैथिलीमे रचना कर ै त छथि सांगकह मैथिली साकहत्य क े र \nसजग पाठठका सेहो छथि।\"  \nसाकहत्यक नारीवादी लसद्धातत ऐ समस्याक तहमे जाइए। थमथिलाक सतदभगमे \nमकहलाक स्स् िथत ओतेक खराप नै छ ै  मुदा मैथिली साकहत्यक एकभगाह \nप्रवृलत्तक कारण उच् च वगगक नारीक खराप स्स् िथत साकहत्यमे आएल। \nआधुकनकीकरण तिाकथित सामाजजक रूपसाँ कनचुलका जाथत सभमे सेहो \nनारीक स्स् िथतमे अवनथत अनलक अथछ। दोसर एकटा आर गप अथछ जे जाथत \nआ धमग नारीक अथधकारक ेँ  कएक हीसमे बााँकट देने अथछ। नारीवादी दृथिकोण \nसेहो कहैए जे सभटा लसद्धाांत पुरुष द्वारा बनाओल गेल से ओ लसद्धाांत पूणग \nव्याख्या नै कऽ सक ै ए। नारीक लेल वएह लसद्धातत , ककए ने ओ काव्येक \nलसद्धातत हुअए, ज े पुरु ष क े न्तदित  सम ाज म े पुरु ष ल ोक कन द्वार ा ब नाओल  ग ेल  \nअथछ, समीचीन नै अथछ।  \nलक्ष्मण झा 'सागर ' जीक ई पक्ष मैथिली साकहत्य लेल एकटा नारीवादी \nलसद्धाांतक प्रारस्मभक अायाय तेँ बनल अथछ। \n  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 5 \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to \nthe Videha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n१.२.अंक ३८२ पर विप्पणी \nउद य चन्दद र झा ’विनोद’ \nऐ काजक असीम आवश्यकता छल। एखन धररक तमाम कवशेषाांक खाली \nस् िानक पूर्ति कयलक अथछ। सागर जी वतगनी साँ कनरपेक्ष जतबा सलक्रयताक \nसांग मैथिली मे काज कर ै त छथि तकर नोकटस लेल जायब आवश्यक छल।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 7 \nलक्ष्मण झा 'सागर ' विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत कवशेषाांकक सांदभगमे \n२.२.लक्ष्मण झा 'सागर ' जी क े र सांजक्षप्त पररचय \n२.३.श्रीमती शैल झा 'सागर 'ज ीक  कक छु  र चना \n२.४.कहतनाि झा - लक्ष् मण झा 'सागर ' \n२.५.लक्ष्मण झा 'सागर '- अपन आत्मकथ्य \n२.६.चांदना दत्त- आदरणीय लक्ष्मण झा 'सागर ' \n२.७.कवभा रानी-सांपक ग-तेलाौंस देह पर जयाों  कबछलैत पाकन \n२.८.ज ग दीश चतदि ठ ाक ु र  'अकनल '- 'सागर 'साँ महासागर धरर \n२.९.वीरे तदि झा- लक्ष्मण झा 'सागर ' स्पिवादी साकहत्यकार \n२.१०.नबोनारायण थमश्र- सवगगुण समपतन सागरजी   8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.११.कहतनाि झा - जेना ओ कहलकन  \n२.१२.कवरे तदि क ु म ार  झा- लक्ष्मण झा 'सागर ' \n२.१३.चांदिेश- पािरपर दूलभ उपजाबैत राग -भावक अतवेषक लक्ष्मण झा \n'सागर ' \n२.१४.कामेश्वर झा 'कमल '- श्री सागरजीसाँ पकहल भ ों ट, तकर बाद आइ धरर  \n२.१५.रमेश - सुकाव्यमय सामाजजक व्याख्या: 'उचरर बैसू कौआ ' \n२.१६.अजजत क ु मार झा - सागर जी: यिा नाम , तिा काम  \n२.१७.सुरे तदि ठ ाक ु र - सागरजी  \n२.१८.प्रेमकाांत चौधरी- अतुलनीय व्यक्तित्व: लक्ष्मण झा 'सागर ' \n२.१९.आशीष अनथचतहार- लक्ष् मण झा 'सागर ' हमरा नजररमे  \n \n  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 9 \n२.१.प्रस्तुत विश ेर्ांकक स ंद र्षमे \n1  \n2008 साँ एखन धरर   कवदेह http://videha.co.in/ द्वारा जे \nकवशेषाांक सभ आएल अथछ तकरा तीन चरणमे बााँकट सक ै त छी। \nपकहल चरण  2008साँ जनवरी 2015 धरर जाकहमे कवषय आधाररत कवशेषाांक \nसभ प्रकालशत भेल आ मधुपजीपर सेहो कव शेषाांक प्रकालशत भेल। एकदम \nप्रार ां लभक कवशेषाांक  सभमे  \"कवशेषाांक\" नाम नकह लीखल गेल छ ै  मुदा ओकहमे \nओहन रचनाक बेसी स् िान देल गेल छ ै  सायास रूप ों (क्रम-1 साँ 12)। \nदोसर चरण भेल  2015 साँ लऽ कऽ एखन धरर जाकहमे मात्र जीकवत \nलेखकपर कवशेषाांक प्रकालशत करबाक कनणगय लेल गेल आ इमहर पथछला बखग \nएकहमे सांस् िा आ पत्र-पलत्रकापर कवशेषाांक प्रकालशत करबाक सेहो कनणगय लेल \nगेल क्रम - 13 एवां 14, 20 साँ 29)। \nतेसर चरण भेल पथछला सालमे कवदेहक सांपादक द्वारा  \"कनत नवल \nलसरीज \" प्रकालशत करबाक  (एकर कववरण अलगसाँ देल गेल अथछ )। \nकवदेह द्वारा लेखकपर कवशेषाांक 'जीबैत मुदा उपेजक्षत ' शृखांला रूपमे कएल \nगेल छल  2015 साँ जकरा आब  \"विदेहक जीवित \nमैथिलकमी, संगीतकमी , सावहत्यकार-सम्पादक आ रंगमंचकमी -\nरंगमंच -वनदेशकपर विशेर्ांक शंखला \" नामसाँ जानल जाइत अथछ। \nमैथिलकमीसाँ हमर सभहक आशय जजनकर काज थमथिला -मैथिली -मैथिली \nलेल कोनो माायमसाँ भेल हो। ओ सांगठनकताग सेहो भऽ सक ै  छथि , आन  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nभाषाक लेखक सेहो। तकहना सांगीतकमी मने गीत -सांगीतसाँ जुड़ल \nलोक।  कनच् चा एकह सभ चरण क े र कवस्तृत सूचना क्रमबद्ध रूप ों  देल जाएत। \nकवदेहक कवशेषाांक सभ लेल हम ओहनो लोक सभ लग आलेख लेल जाइत \nछी, हुनका सूचना दैत छी जे कक हमर , कवदेह या गजेतर ठाक ु रक धुर कवरोधी \nछथि।  दू-चारर लोक ककह सक ै  छथि जे हमरा सूचना नकह भेटल , तऽ हुनकासाँ \nहमर आग्रह जे कमसाँ कम ओ अपन ह्वाटसएप आ फ े सबुक क े र मैसेज \nब ार्कस (इनब ार्कस) देखथि। हमर एकह प्रयासक प्रथतफल कवदेहक आन \nकवशेषाांक सांगे एहूमे देखाइ पड़त से उममेद अथछ। \n25 जुलाई  2023 क ेँ  कवदेह लक्ष्मण झा  'सागर ' जीक ऊपर एकटा \nसांस्मरणक अांक प्रकालशत करबाक सावगजकनक घोषणा क े लक। एकह सूचनाक ेँ  \nएकह ललिकपर देन्ख सक ै त छी -घोषणा।  चूाँकक सांस्मरण अांकक घोषणा भेल \nछलै ताँइ एकहमे पाठकक सुझाव बला बाायता हमरा लग नकह छल। मुदा \nजखन हम एकर स्वरूप कनधागरण करऽ लगलहुाँ तऽ कतहुाँ ने कतहुाँ ई कवशेषाांक े  \nसन भऽ गेल। पाठक चाहथि तऽ एकरा नकारर सक ै  छथि मुदा हम एकरा \nकवशेषाांक े  माकन लेबाक लोभ कऽ रहल छी।  \nश्रीमती शैल झा  'सागर ' लेन्खका छथि आ श्री लक्ष्मण झा  'सागर 'जीक \nपत्नी सेहो। मैथिलीमे दांपथत लेखक क े र जे अवधारणा छ ै  ताकहमे ईहो एकटा \nछथि । त ऽ अइ कवशेषाांक  क े र  अवसर पर  हम र ा ल ोक कन श्रीम त ी शैल ज ीक  कक छु \nरचनाक ेँ  सेहो रान्ख रहल छी। उद्येश्य अतबे जे कवदेहक पाठक एकह अांकक \nसांग हुनक रचना पकढ़ सकथि । \nएकह कवशेषाांकसाँ पकहने कवदेह 29 टा कवशेषाांक प्रकालशत कऽ चुकल अथछ आ \nएकहठाम आब हम ककह सक ै त छी जे ई एकटा चुनौतीपूणग काज छ ै । अनेक \nसांकट क े र सामना करए पड़ ै त अथछ लेख एकट्ठा करएमे। मुदा सांगकह ईहो हम  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 11 \nकहब जे सांकटसाँ बेसी हमरा लग समिगन अथछ। हाँ , ई मानएमे हमरा कोनो \nठदर्ककत नकह जे जतेक लेख क े र उममेद क े ने रहैत छी हम ततेक नै \nआबैए , जतेक लोक ललखबाक लेल गछ ै त छथि से सभ अांत - अांत धरर आकब \nचुप्प भऽ जाइत छथि। आ एकर कारणो छ ै , ककनको ई लागै छकन जे आनपर \nललखब से हम अपने रचना ककए ने लीन्ख लेब , ककनको लग पोथिए नै रहै \nछकन, जखन कक हम सभ यिासां भव पाठकक ेँ  कवकल्प रूपमे पोिीक \nपी.डी.एफ फाइल सेहो देबाक लेल तैयार रहैत छी।   ककयो कवदेहक समावेशी \nरूपसाँ दुखी छथि, ताँ ककनको थमत्रक ेँ  कवदेहसाँ ठदर्ककत छकन ताँइ ओ नकह देता। \nएकरो हम सांकटे बुझै थछयै जे सभ फ े सबुकपर लांबा-लांबा लेख वा कम ों ट टाइप \nकऽ लै छथि सेहो सभ कवदेह लेल हािसाँ ललखल पठाबैत छथि। जे सभ \nककहयो काल फ े सबुकपर टाइप कऽ लीखै छथि थतनकर आलेख हम सभ \nटाइप कररते छी। खएर पकहने कहलहुाँ जे सांकटसाँ बेसी समिगन अथछ ताँइ आइ \nपकहलसाँ लऽ कऽ तीसम  (सांस् िा सकहत) कवशेषाांक धरर पहुाँचलहुाँ हम। आन \nकवशेषाांक लेल इएह बात मानू।  2008 साँ लऽ कऽ  2023 धरर  30 टा \nकवशेषाांक प्रकालशत भेल मने बखगमे चारर टासाँ कनी कम। कनन्िते समिगन \nबेसी भेटल हमरा। जखन कक कवदेहक ई तीसो कवशेषाांक क े र अलावे आन \nअांक हर े क पांरह ठदनपर (मासमे दू बेर ) लगातार प्रकालशत भइए रहल अथछ। \nएकर अथतररर्कत ईहो बात सांतोषदायक अथछ जे कवदेहक हर े क कव शेषाांक \nअलभनांदनग्रांि हेबासाँ बााँथच गेल अथछ। मुख्यधारा जकााँ कवदेहक ेँ  अलभनांदनग्रांि \nनकह चाही। अलभनांदनग्रांि अहू दुआर े  नै चाही जे ओकहसाँ लेखक वा जजनकापर \nकनकालल गेल छकन थतनकामे सुधारक गुांजाइश खत्म भऽ जाइत छ ै । ताँइ \nकवदेहक कवशेषाांकमे आलोचना-प्रसांशा सभ भेटत। \nसागरजीक र चना वा हुनक र  अवदानक  ऊपर  क त हुाँ कक छु  प्रक ालशत  भेल  हो \nतकर सांख्या बहुत कम हएत कारण कमसाँ कम हम ओकरा अवलोकन \nकरबासाँ वांथचत छी। बहुत सांभव सागरजीक ऊपर ललखल गेल हो मुदा हमहीं  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nनै देख सकल होइ , एहन स्स् िथतमे पाठक-आलोचक हमरा सूथचत करथि हम \nअपन सूचनाक ेँ  सुधारर लेब। एकह सांदभगमे हम ककह सक ै  छी जे कवदेहक ई \nप्रस्तुत कवशेषाांक एहन पकहल प्रयास अथछ जाकहमे ई बुझबाक प्रयास कएल \nअथछ जे सागरजीक रचना क े हन छकन। ई अलग बात जे हम सभ कतेक सफल \nवा असफल भेलहुाँ से पाठक कहता। एकह कवशेषाांक क े र शुरूआत कवदेहक \nआने कवशेषाांक जकााँ अथछ। सांगे-सांग ई क्रम ने ताँ उम्रक वररष्ठता क े र पालन \nकर ै ए आ ने रचनाक गुणवत्ताक। हाँ , एतेक धेआन जरूर राखल गेल छ ै  जे \nपाठकक रसभांग नकह होइन आ से कवश्वास अथछ जे रसभांग नै हेतकन। पकहने \nकवदेहक सभ अांक नागरी , थतरहुता आ ब्रेल ललकपमे प्रकालशत होइत छल आब \nएकहमे क ै िी , नेवाड़ी, एवां आइ .पी.ए .ललकप सेह ोो जोड़ल गेल अथछ , मने \nएखन कवदेह क ु ल  छह लल कपम े प्रक ालशत  होइए। एक र  अथत रर र्कत  कवदेहक  कक छु  \nअांक र ां जना )नेवारी क े र एक आर रूप( , ब्राह्मी, खरोष्ठी, उदूग, थतब्बती एवां \nथतब्बती -उमे ललकपमे सेहो छपल अथछ। क ु ल थमला कऽ देखी ताँ कवदेह बारह \nललकप अपना लेल रखने अथछ जाकहमेसाँ क ु ल  छह टा ललकपमे कवदेह लगातार \nप्रकालशत भऽ रहल अथछ।  \n2 \nपाठक जखन एकह कवशेषाांकक ेँ  पढ़ताह ताँ हुनका वतगनी ओ मानकताक अभाव \nलगतकन। वतगनीक गलती जे थिक से सोझे -सोझ हमर सभहक गलती थिक \nजे हम सभ सांशोधन नै कऽ सकलहुाँ मुदा ई धेआन रखबाक बात जे कवदेह \nशुरुएसाँ हर े क वतगनी बला ले खकक ेँ  स्वीकार कर ै त एलैए। ताँइ मानकता \nअभाव स्वाभाकवक। एकर बादो बहुत वतगनीक गलती रहल गेल अथछ जे कक \nहमर े  सभहक गलती अथछ।   म ैथि ल ीम े कक छु ए एहन पलत्रक ा अथछ ज क र  वत गनी \nएकर ां गक रहैत अथछ आ ई हुनक खूबी छकन मुदा जखन ओहो सभ कोनो \nकवशेषाांक कनकालै छथि तखन वतगनी ताँ ठीक रहै त छकन मुदा सामग्री  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 13 \nअथधकाांशतः बलसये रहैत छकन। ऐथतहालसकताक दृथिसाँ कोनो पुरान सामग्रीक \nउपयोग वर्जित नै छ ै  मुदा सोथचयौ जे  72-80 पतनाक कोनो प्प्रिट पलत्रका \nहोइत छ ै  ताकहमे लगभग आधा सामग्री साभार रहैत छकन , तेसर भागमे लेखक \nक े र  कक छु  र चना र हैत  छकन आ चारर म  भाग म े कक छु  नव साम ग्री र हैत  छकन। \nमुदा हमरा लोककन नव सामग्रीपर बेसी जोर दैत थछयै। एकर मतलब ई नकह \nजे वतगनीमे गलती होइत रहै। हमर कहबाक मतलब ई जे सांपादक -सांयोजकक ेँ  \nकोनो ने कोनो स्तरपर समझौता करहे पड़ ै त छ ै  से चाहे वतगनीक हो कक, मुराक \nहो कक कवचारधारक हो कक सामग्रीक हो । हमरा लोककन वतगनीक स्तरपर \nसमझौता कऽ रहल छी मुदा कारण सकहत। प्प्रिट पलत्रका एक बेर प्रकालशत \nभऽ गेलाक बाद दोबारा नै भऽ सक ै ए  (भऽ ताँ सक ै ए मुदा फ े र पाइ लाकग \nजेतै ) ताँइ ओकर वतगनी यिाशक्र्कत सही रहैत छ ै । इ ां टरनेटपर सुकवधा छ ै  जे \nबीचमे  (इ ां टरनेटसाँ प्प्रिट हेबाक अवथध) ओकरा सही कऽ सक ै त छी मुदा \nसामथग्रए बलसया रहत ताँ सही वतगनी रकहतो नव अायाय नै खुजज सकत ताँइ \nहमरा लोककन वतगनी बला मुद्दापर समझौता क े लहुाँ।   हमरा लोककन \nकएलकन , कयलकन ओ क े लकन तीनू शुद्ध मानैत छी , एतेक शुद्ध मानैत छी एक ै  \nरचनामे तीनू रूप भेकट जाएत। आन शब्दक लेल एहने  बूझू।  \nउममेद अथछ जे पाठक कवदेहक आने कवशेषाांक जकााँ एकरा पढ़ताह आ पकढ़ \nएकर नीक -बेजाएपर अपन सुझाव देताह। जाँ अहााँ अइ कवशेषाांक \nक े र  PDF पकढ़ रहल छी ताँ कोनो शब्द वा पााँथत अांडरलाइनमे वा कबना \nअांडरलाइनक ेँ  नीला वा कोनो र ां गक देखाए ताँ बुजझ ललअ जे ओकहमे ललिक देल \nगेल छ ै  र े फर ों स लेल आ तकरा क्र्कलक करबै ताँ ओ ललिक खुजज जाएत। कोनो -\nकोनो फोटोमे सेहो ललिक देल गेल छ ै । पाठक एकह माायमसाँ कम समयमे \nर े फर ों स सभहक अा्यन कऽ सक ै  छथि। मुदा प्प्रिटमे प्रकालशत पोिीमे ई \nसुकवधा नै र हत । अइ क ार णसाँ भऽ सक ै ए ज े पाठ क क ेँ एकह पोि ीक  कक छु  पााँथत  \nप्रचललत नै ब ुझेत कन। ज ाकह ठ ाम  लल िक  देल  ग ेल  छै  त ाकह ठ ाम क  पााँथत क  कक छु  14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nशब्दक  ब ीच ब ेसी स्ि ान छू टल  छै । ओक र ा एक  पााँथत  ब ना पढ़ी से आग्रह। हम  \nचाकहतहुाँ ताँ सभ ललिक वा थचत्रक ेँ  एकठाम दऽ सक ै  छलहुाँ मुदा हमर सोच अथछ \nजे पाठकक ेँ  एक ै  ठाम तक ग  आ सबूत भेटकन।  \nकवदेहक द्वारा जीवैत लेखक  ओ सांस् िाक कवशेषाांक शृखांलामे प्रकालशत भेल \nआन कवशेषाांक सभहक ललस्ट एना अथछ (एकहठाम जे अांकक ललस्ट देल गेल \nअथछ ताकह अांकपर क्र्कलक करबै ताँ ओ अांक खुजज जाएत)। जे कवशेषाांक क े र \nकवदेहक  लल िक  छै  ठ ीक  त क र  कनच्चा एकह कक छु  कवशेषाांक क  पोि ी.क  म क े र प्प्रिट \nआॉन कडमाांड ललिक अथछ जा कह ठाम पाठक एकरा आॉनलाइन कीकन सक ै  \nछथि - \n  \n1) हाइक ू  कवशेषाांक म अांक 12, 2008 जून  15 \n2) गजल कवशेषाांक म अांक 21,  2008 नवमबर  1 \n3) कवहकन किा कवशेषाांक म अांक 67, 2010 अर्कटूबर 1 \n4) बाल साकहत्य कवशेषाांक म अांक 70, 2010 नवमबर  15 \n5) नाटक कवशेषाांक ठदसमबर 2010 15 म अांक 72 \n6) समीक्षा कवशेषाांक \n7) नारी कवशेषाांक 77म अांक 2011 माचग 01 \n8) अनुवाद कवशेषाांक  (पद्य भारती-गद्य)97म अांक \n9) बाल गजल कवशेषाांक कवदेहक अांक म अांक 111, 2012 अगस्त 1  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 15 \n10) भक्र्कत गजल कवशेषाांक म अांक 126, 2013 माचग 15 \n11) गजल आलोचना म  142 समीक्षा कवशेषाांक-समालोचना-, अांक  15\n2013 नवमबर  \n12) काशीकाांत थमश्र मधुप कवशेषाांक  1 म अांक 169जनवरी 2015 \n13( अरकवतद ठाक ु र कवशेषाांक 189 अांक 2015 नवमबर  01 \nhttps://store.pothi.com/book/गजेतर -ठाक ु र -समपादक -\nकवदेह-अरकवतद-ठाक ु र-कवशेषाांक/ \nकवदेहक अरकवतद ठाक ु र कवशेषाांक क े र पोिी रूप \"स्वतांत्रचेताअरकवतद  -\nक े र नामसाँ प्रकालशत भेल। \"क ृ थतत्व-व्यक्र्कतत्व :ठाक ु र  \n14( जगदीश चतर ठाक ु र अकनल कवशेषाांक 191 अांक 2015 ठदसमबर  01 \nhttps://store.pothi.com/search/?q=गजेतर %20ठाक ु र  \n15( कवदेह सममान कवशेषाक - 200म , भाग -1, 15 अप्रैल 2016 \n16) कवदेह सममान कवशेषाक - 205म , भाग -2, 1 जुलाई  2016 \n17( मैथिली सी  -अल्बम गीत सांगीत कवशेषाांक /. डी.217 म अांक  01\n2017 जनवरी  \n18( मैथिली वेब पत्रकाररता कवशेषाांक -313म अांक 2021 जनवरी  1 \n19( मैथिली बीहकन किा कवशेषाांक -2, 2021 माचग 1 म अांक 317 \n20( रामलोचन ठाक ु र कवशेषाांक 319 अांक 2021 अप्रैल 01  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-रामलोचन -ठाक ु र -कवशेषाांक/ \n21( राजनतदन लाल दास कवशेषाांक 333 अांक 2021 नवमबर  01 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\nकवदेह-राजनतदन -लाल -दास-कवशेषाांक/ \n22( रवीतर नाि ठाक ु र कवशेषाांक 348 अांक 2022 जून  15 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\nकवदेह-रवीतरनाि -ठाक ु र -कवशेषाांक/ \n23( क े दारनाि चौधरी कवशेषाांक 352 अांक 2022 अगस्त 15 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-क े दार-नाि -चौधरी -कवशेषाांक/ \n24( प्रेमलता थमश्र 'प्रेम' कवशेषाांक 357 अांक 2022 नवमबर  01 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-प्रेमलता-थमश्र-प्रेम-कवशेषाांक/ \n25( शरठदतदु चौधरी कवशेषाांक 358 अांक 2022 नवमबर  15 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-शरठदतदु-चौधरी -कवशेषाांक/ \n26) कला -कवमशग कवशेषाांक  (सतदभग- सांजू दास, क ृ ष् ण क ु मार \nकश्यप, शलशबाला , एस.सी.सुमन आ श्वेता झा चौधरी )  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 17 \n15 अप्रैल 2023 अांक 368 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-कला -कवमशग -कवशेषाांक-सतदभग-सांजू-दास-क ृ ष् ण-क ु मार -\nकश्यप-शलशबाला -एस-/ \n27( अशोक कवशेषाांक 369 अांक 2023 मइ  1 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-रचनाकार -अशोक-कवशेषाांक/ \n28) रामभरोस कापकड़ 'भ्रमर' कवशेषाांक 15 मइ  2023 अांक 370 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-राम -भरोस-कापकड़-भ्रमर-कवशेषाांक/ \n29) थमथिला स्टूड ों ट यूकनयन (MSU) कवशेषाांक 1 जून  2023 अांक 371 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-कवदेह-थमथिला -स्टूड े ण्ट-यूकनयन-एम -एस-यू-कवशेषाांक/ \nई त ाँ भेल  ज े क ाज  हम  सभ क ऽ सक ल हुाँ त क र  कववर ण म ुदा कक छु  एहनो \nघोषणा छ ै  जे कक हम सभ नै कऽ सकलहुाँ जेना 2016 मे हम सभ परमेश्वर \nकापकड़, कमला चौधरी आ वीर े तर मक्ल्लक कवशेषाांक क े र घोषणा कइयो कऽ \nनकह प्रकालशत कऽ सकलहुाँ। पाठक एकह घोषणाक ेँ  एकह ललिकपर देन्ख सक ै  \nछथि - सूचना \nबादमे कवदेहक \"वीर े तर मक्ल्लक कवशेषाांक) \"जे कक प्रकालशत नै भऽ सकल (\nलेल वीर े तर मक्ल्लक जीक साक्षात्कार जे नबोनारायण थमश्रजी से कवदेहक  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n337म अांकमे प्रकालशत भेल पाठक एकरा एकह ललिकपर पकढ़ सक ै  छथि -  1\n337 अांक 2022 जनवरी  \nतेनाकहते कवदेहक \"साकहम्त्यक भ्रिाचार कवशेषाांक \"हमरा लोककन एखन धरर \nमे क े ने रही।  2019 नै प्रकालशत कऽ सकलहुाँ अथछ। एकर घोषणा हम  एकह \nघोषणाक फ े सबुक ललिक द ेखू । \nतेनाकहते कवदेहक  'थम थि ल ा कवक ास परर षद्\" कवशेषाांक क े र घोषणा कइयो \nकऽ नकह प्रकालशत कऽ सकलहुाँ अथछ। एकर घोषणा हम जुलाई  2023 मे \nक े ने रही।  एकह घोषणाक फ े सबुक ललिक द ेखू । \n3 \nविदेहक जीवित विशेर्ांक शंखलामे वकनकर चयन हो तावह लेल मोिा -\nमोिी वनच्चाक वकछु बब िंदु क पालन कएल ज ाइत अथछ-  \n1) लगभग पााँच -छह मास पकहनेसाँ कवदेह अपन पाठकक ेँ  सुझाव देबा लेल \nलेल सूचना दैत अथछ।  \n2) आएल सुझावमेसाँ कवदेह मात्र जीकबत लेखकक ेँ  चयन कर ै त अथछ। सांस् िा \nसेहो वतागमनमे जीवांत हेबाक चाही। \n3) सभ जीकवत मैथिलकमी , सांगीतकमी, साकहत्यकार-समपादक आ \nर ां गमांचकमी-र ां गमांच-कनदेशकक बीचमे हुनकर लेखन / काज एवां आचरणक \nसामयता देखल जाइत अथछ। जाकह लेखकक लेखन / काज ओ आचरणमे \nबेसी सामयता )कम फााँक (भेटैए तेहन छह टा नाम चयकनत होइत अथछ।  \n4) छह नाम एलापर ई तुलना कएल जाइत छ ै  जे ई छहो \nमैथिलकमी , सांगीतकमी, साकहत्यकार-समपादक आ र ां गमांचकमी-र ां गमांच- विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 19 \nकनदेशक अिवा सांस् िाक ेँ  रचना ललखबाक वा समाजजक काज क े लाक एवजमे \nसमाजसाँ की भेटलकन। \n5) जजनका सभसाँ कम भेटल बुझाइत अथछ ताकह तीन \nमैथिलकमी , सांगीतकमी, साकहत्यकार-समपादक आ र ां गमांचकमी-र ां गमांच-\nकनदेशक , -सांस् िाक ेँ  अकगला चरण लेल रान्ख लैत छी। \n6) एकह तीन चयकनत जीकबत मैथिलकमी , सांगीतकमी, साकहत्यकार-\nसमपादक आ र ां गमांचकमी-र ां गमांच-कनदेशकक वा सांस् िाक रचना, काज , हुनक \nउद्येश्य आठदक बीचमे परस्पर तुलना कएल जाइत अथछ आ , \n7) अांथतम रूपसाँ कवदेह द्वारा एकटा नाम चुकन सालक अांतमे घोषणा कएल \nजाइत अथछ आ कनयत समयपर ई कवशेषाांक कनकालबाक प्रयास कर ै त छी।  \nप्रश्न उठठ सक ै ए जे कक उपरक कनय म एहन छ ै  जाकहमे अांथतम रूपसाँ सभ \nसुयोग्य जीकवत लेखक क े र चयन समयपर भ़ऽ जेतकन ? तऽ एकर उत्तर छ ै  नै। \nकवदेहक पाठक लग सेहो अपन सीमा छकन। मुदा अही सीमाक सांगे हमरा \nसभक ेँ  अपन यिासााय श्रेष्ठ देबाक छ ै  आ मैथिली लेल एकटा एहन रस्ता \nबना देबाक छ ै  जाकहसाँ आबए बला  500-600 बखग क साकहत्य कवदेहक \nलीकसाँ प्रेरणा पाबए। अही कवचारक सांग कवदेह ओहन जीकवत लेखकपर अपन \nधेआन सेहो क ों करत कऽ रहल अथछ जे कक सुयोग्य छथि मुदा जजनकापर \nकवदेहक कवशेषाांक कोनो कारणवश नकह प्रकालशत भऽ सकल। एकर नाम \nभेल कवदेहक \"कनत नवल लसरीज\"। एकह नव कवचारक मुख्य बबिदु एना  अथछ- \n1) कवदेहक सांपादक गजेतर ठाक ु र एकटा कोनो जीकवत लेखक वा \nकलाकारपर एकाग्र आलोचना करता मने ओकह लेखक क े र उपल्बध सभ \nसाकहत्यपर। एकह पोिीक भाषा मैथिली अिवा अांग्रेजी कोनो एक भाषामे  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nरहत। एकह पोिीक पकहल रूप ई -बुक क े र रूपमे आएत आ प्रयास रहत जे \nएकर प्प्रिट सेहो आबए जे कक पररस्स् िथतपर कनभगर करतै।  \n2) लेखक वा कलाकार क े र चुनाव सांपादक अपन रुथच वा कवदेह टीमक रुथच \nक े र कहसाब ों  करता। \n3) एकहमे ओहने लेखक वा कलाकार क े र चयन सांभव हएत जजनकर उपल्बध \nहर े क पोिीक  PDF रूपमे कवदेहक माायमसाँ सावगजकनक भेल छकन। \nक ल ाक ार  ल ेल  यूट्यूब  एवां आन साइट सेहो मातय हेतै। \n4) एकह पररयोजनाक लेल चयकनत लेखक वा कलाकारपर काज सांपादक \nक े र समय क े र अनुसार े  हेतै। ताँइ एकर समय सीमा कहब सांभव नकह। \nकनत नवल लसरीजमे एखन धरर प्रकालशत पोिीक सूची एना अथछ - \n1) Rajdeo Mandal - Maithili Writer  (ई प्प्रिट रूपमे सेहो \nप्रकालशत भेल अथछ ( \n2) कनत नवल सुभाष  चतर यादव  ई प्प्रिट रूपमे सेहो प्रकालशत भेल )\nअथछ, सांगे-सांग ई प्प्रिट आॉन कडमाांड रूपमे सेहो अथछ( \nhttps://store.pothi.com/book/गजेतर -ठाक ु र -कनत -नवल -\nसुभाष-चतर -यादव/ \nएकर  अथतररर्कत कवदेहक वतगमान अांक सभमे धारावाकहक रूप ों  \"कनत नवल \nसुशील \" आ \" कनत नवल ठदनेश थमश्र सेहो प्रकालशत भऽ रहल अथछ आ  \"\nदूनूक पोिी रूप जम्ल्दये आएत।   \n   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 21 \n4 \nपररशशष्ट-1 \n \n \n \n \n \n 22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nपररशशष्ट-2 \n \nपररशशष्ट-3 \nकवदेह अपन कोनो अांकमे \"साकहम्त्यक भ्रिाचार कवशेषाांक \"कनकालत )ललिक \nकम ों टमे (ताकह लेल अपने सभसाँ कनमनललन्खत कवषयपर आलेख आठद चाही।  \n1.साकहत्य, कला एवां सरकारी अकादमीः - \n(क  (पुरस्कारक राजनीथत  \n(ख  (सरकारी अकादेमीमे पैसबाक गैर-लोकताांलत्रक कवधान  \n(ग  (सत्तागुट आ अकादमी क े र काजक तौर-तरीका  \nघ  (सरकारी सत्ताक छद्म कवरोधमे उपजल तात्काललक समानाांतर सत्ताक \nकायगपद्धथत ) 1985साँ एखन धरर( \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 23 \nङ  (अकादेमी पुरस्कारमे पाइ फ ै र्कटरः थमिक वा यिािग  \n2.व्यक्र्कतगत साकहत्य सांस् िान आ पुरस्कारक राजनीथत \n3.प्रकाशन जगतमे पसरल भ्रिाचार आ लेखक  \n4. मैथिलीक छद्म लेखक सांगठन आ ओकर पदाथधकारी सभहाँक आचरण  \n5.मैथिली कवभागमे पसरल साकहम्त्यक भ्रिाचारक कवकवध रू पः- \n(क  (पाठ्यक्रम  \n(ख  (अाययन-अायापन  \n(ग  (कनयुक्र्कत \n6. साकहम्त्यक पत्रकाररता, ररव्यू, मांच, माला , माइक आ लोकापगणक खेल -\nतमाशा \n7.लेखक सभहाँक जतम -मरण शताब्दी क े र चुनाव , क ै ल ों डरवाद आ तकरा \nपाछू क  र ाज नीथत  \n8.दललत एवां लेन्खका सभहाँक सांगे भेद -भाव आ ओकर शोषणक कवकवध \nतरीका  \nउपरक कवषयक अथतररर्कत जाँ ककयो साकहम्त्यक भ्रिाचारक कोनो नव \nकवषयपर ललखए चाहथि ताँ ओकरो स्वागत रहत।  \n  \n \n \n \n \n  24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nपररशशष्ट-4 \n \n  \n \n \n \n \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 25 \n२.२.लक्ष्मण झा 'सागर ' जी क े र संक्षिप्त पररचय \nएकहठाम प्रस्तुत अथछ लक्ष्मण झा 'सागर ' जी क े र सांजक्षप्त पररचय। एकह \nपररचय क े र अथधकाांश तथ्य पकहनेसाँ सावगज कनक  छै । कक छु  त थ्य ज ुटाओल  \nगेल अथछ आ  पुरान पाररवाररक  फोटो सभ स्वयां 'सागर ' जीक सौजतयसाँ \nभेटल अथछ।  कनच् चा कहनकर नामपर क्र्कलक क े लापर कहनकर कवकीपीकडयाक \nपतना खुजज जाएत।  \n \n 26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n \nदोसर फोटोमे तात्कालीन गृहमांत्री राजनाि लसिहसाँ सममाकनत होइत लक्ष्मण \nझा 'सागर ', सांगमे हुक ु कद ेव नारायण यादव, र ाज नाि  लसिहज ीक  पाछूम े \nकवजयचांर झा )अवसर-बाबू साहेब चौधरी सममान , अन्खल भारतीय थमथिला \nसांघ, ठदल्ली , 2017, फोटो सांस् िाक फ े सबुकसाँ साभार(।  \nनाम- लक्ष् मण झा 'सागर ' \nजतम थतथि :  1/4/1953 \nमाता  :स्व .गांगादेवी  \nकपता  :श्री तारक े श्वर झा उफ ग  श्री भोला झा \nजतमस् िान : ठढ़कबथतया , घोघरडीहा, मधुबनी )कबहार(  \nस् िायी पता  : 3बी , थतस्ता अपाटगम ों ट 94, एवेतयू साउि रोड \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 27 \nसांतोषपुर,कोलकाता -65 (पन्िम बांगाल( \nलशक्षा  :CA (इ ां टर(, पकहल ग्रुप , 1976 \nवृलत्त - रूपा एण्ड क ां पनीक इस्पात सांयतत्र इकाइमे वररष्ठ क्रय प्रबतधकक पद \nपर कायगरत  \n'सागर 'जी क े र पररवारक अतय सदस्य : \nपत्नी  :शैल झा 'सागर ' (कवथयत्री( \nपुत्री -श्रीमती क ां चन ठाक ु र एवां श्रीमती प्रथतभा झा \nपुत्र -कववेक आनतद झा  \nबाबा -स्व .भगीरि झा  \nदादी -स्व .गुांजेश्वरी ओझाइन  \nनाना -स्व .राजेश्वर झा  \nनानी -स्व .सीता देवी  \nश्वसुर -स्व .दुगागनतद ठाक ु र  \nसासु -स्व .रामपुकार द ेवी  \nपकहल रचना )बहिदी भाषामे ( 1968 आयागवतगमे प्रकालशत तकर बाद ओही \nसाल )1968)मे मैथिलीक पकहल रचना सेहो थमथिला थमकहरमे प्रकालशत \nभेल।   28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nप्रकाशश त कृ थत मौशलक: \n1) उचरर बैसू कौ आ )काव्य सांग्रह, 2010) \n2) एकह गदह बेरमे )काव्य सांग्रह, 2020) \n3) जेना ओ कहलकन )साक्षात्कार, 2021) \n4) कनसोह )वाताग किा , 2021) \nअप्रकाशश त कृ थत )मौशलक(  \n1) थमथिलाम )कनबतध सांग्रह(  \n2) अक्षत चानन )कवभूथत गािा(  \n3) जखन जे जेना )कटप्पणी(  \n4) घुांघरू मट्ठा श्याम )किा सांग्रह( \n5) उथचती )सांस्मरण(  \n6) पत्राचार )पत्र साकहत्य(  \n7) आलोचनाक एक सांग्रह \n8) जीवनीक एक सांग्रह \nएकह पोि ीक  अथत रर र्कत  कवदेहपर  प्रक ालशत  साग र ज ीक  कक छु र चनाक  सूची \nएना अथछ )एकहठाम जे रचना देल गेल अथछ ताकह क्र्कलक करबै ताँ ओ कवदेहक \nओ अांक खुजज जाएत(   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 29 \n1) राजनांदन लाल दासएक उदारचेता सांपादक : \n2) थमथिलाक मुक ु टमजण रवीतर  \n3) अबारा नकह !तन ... \n4) प्रेमलता बकहन  \n5) खााँटी मैथिलीस्टशरदूजी - \n6) थमथिला स्टूड ों ट यूकनयन \nसंपादनः  \n1) अथतथि सांपादक रूपमे \"कोलकाता पररसर मे मैथिली \"नामक अांक क े र \nसांपादन )कवद्यापथत चेतना सथमथत , गौहाटी  क े र पूवाेत्तर मैथिल समाज नामक \nपलत्रका, अांक -अर्कटूबर-ठदसमबर- 2011)। \n2) अथतथि सांपादक रूपमे \"कोलकाता कवशेषाांक \"नामक अांक क े र सांपादन \n)थमथिला साांस्क ृ थतक समतवय सथमथत , गौहाटी क े र पूवाेत्तर मैथिल नामक \nपलत्रका, अांक -अथप्रल-लसतांबर- 2021)  \n3) वतगमानमे स्व  .बाबू साहब ोे चौधरी जीक  स्मृथत ग्रांिक सांपादनमे जुटल \nछथि आ ई जम्ल्दए प्रकालशत हेबाक सांभावना अथछ। \nसांस् िागत सेवा - कलकत्ता )कोलकाता( , गौहाटी , दरभांगा, अहमदाबाद , \nब ों गलौर )ब ों गलुरु( , बांबइ )मुांबइ (आ ठदल्लीक सांस् िा सभ सांगे जुड़ल।  \nस म्मान आ पुर स्कार  \nकक छु  समम ानम े ओकहसाँ सांब ांथधत  सूचना क े र ललिक देल गेल अथछ , ताकहपर \nक्र्कलक कऽ पाठक सूचना धरर पहुाँथच सक ै  छथि - \n1) साकहत्यकार सममान मैथिली साकहम्त्यक एवां साां)स्क ृ थतक सथमथत ,  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nमधुबनी , 2017) \n2) मातृभाषा सांवधगन सममान  अशफी झा .डा)'अमर े श' ररसचग फाउत ड े शन, \nकोलकाता , 2017) \n3) बाबू साहेब चौधरी सममान अन्खल भारतीय थमथिला सांघ ), ठदल्ली , \n2017) \n4) डा  .इतरकाांत झा सममान )कवद्यापथत सेवा सांस् िान , दरभांगा, 2018) \n5) मुांशी रघुनांदन झा सममान )थमथिला कव कास पररषद , कोलकाता , 2019) \n6)  बाबू साहेब चौधरी सममान थमथिला सेवा ट्रस्ट), कोलकाता , 2020, \nकोरोना क े र कारणे सांभवतः बखगमे फक ग  अथछ( \n7) थमथिला लशरोमजण सममान )शाश्वत थमथिल ोा फाउत ड े शन, अहमदाबाद , \n2021) \n8) थमथिला मुक ु टमजण सममान )मैथिल सामाजजक युवा कवकास मांच , \nकोलकाता , 2022) \n9) थमथिला कवभूथत सममान )कणागटक थमथिला साांस्क ृ थतक मांच, ब ों गुलुरु, \n2022) \n10) माला झा मैथिली सृजन सममान मैथिली सृजन ), दरभांगा, 2023) \n11) थमथिला लशखर सममान थमथिलाांचल सवाांगीण कवकास सांस् िान), \nबेनीपट्टी, 2023) \n12) थमथिला कवभूथत सममान (कवद्यापथत सेवा सांस् िान, दरभांगा, 2023)  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 31 \n \n \nथचत्र-1 एिं 2- श्री तारक े श्वर झा उर् ष  श्री र्ोला झा एिं स्ि .गंगादेिी।  \n 32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n \n \nथचत्र-3 एिं 4- श्री तारक े श्वर झा उर् ष  श्री र्ोला झा एिं स्ि .गंगादेिी \nएक संगे , लक्ष्मण झा 'सागर ' युिािस्िामे। \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 33 \n \n \nथचत्र-5 एिं 6- श्री लक्ष्मण झा 'सागर ' एिं श्रीमती शैल झा 'सागर ', \nविशर्न्दन समयकालमे। \n 34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n \n \nथचत्र-7 एिं 8- श्रीमती शैल झा 'सागर '। श्री लक्ष्मण झा 'सागर ' \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 35 \n \n \nथचत्र-9- श्री लक्ष्मण झा 'सागर ', श्रीमती शैल झा 'सागर ' अपन तीनू \nसंतान )पुत्र-वििेक आनन्दद झा, पुत्री -श्रीमती कं चन ठाकु र  एिं श्रीमती \nप्रथतर्ा झा (क े र संगे , र्ोिो -समयकाल संदर्र्िंत। \n 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n \nथचत्र-10- श्री लक्ष्मण झा 'सागर ', श्रीमती शैल झा 'सागर ' अपन तीनू \nसंतान आ स्ि  .र ामपुकार  द ेिी )लक्ष्मणज ीक स ास ु आ श ैलज ीक माए (\nक े र संगे, र्ोिो -समयकाल संदर्र्िंत। \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 37 \n \n \nथचत्र-11 एिं 12- श्री लक्ष्मण झा 'सागर ', श्रीमती शैल झा 'सागर ' \nएिं प्रथतर्ा झा, वििेक आनन्दद झा अपन पत्नीक संग। \n 38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n \nथचत्र-13- श्री लक्ष्मण झा 'सागर ' एिं श्रीमती शैल झा 'सागर ' \n \nथचत्र-14- तात्कालीन लोकस र्ा स्पीकर  स ुथमत्रा महानज स ँ स म्मावनत \nहोइत लक्ष्मण झा 'सागर ', स ंगमे तात्कालीन गृहमंत्री र ाज नाि सस िंह, \nहुकु कद ेि नार ायण याद ि, र ाज नाि सस िंहज ीक पाछूमे विजयचंद्र झा \n)अिसर-ब ाब ू स ाहेब  चौधर ी स म्मान , अखखल र्ारतीय थमथिला संघ , \nददल्ली, 2017, र्ोिो स ंस्िाक र्े स ब ुकस ँ स ार्ार (।  \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 39 \n२.३.श्रीमती शैल झा 'सागर 'ज ीक वकछु र चना \nजेना कक सूथचत क े ने छी जे  \"श्रीमती शैल झा  'सागर ' लेन्खका छथि आ श्री \nलक्ष्मण झा 'सागर 'जीक पत्नी सेहो। मैथिलीमे दांपथत लेखक क े र जे  \nअवधारणा छ ै  ताकहमे ईहो एकटा छथि। तऽ अइ कवशेषाांक क े र अवसरपर हमरा \nल ोक कन श्रीम त ी शैल ज ीक  कक छु र चनाक ेँ सेहो र ान्ख र हल  छी। उद्येश्य अत ब े \nजे कवदेहक पाठक एकह अांकक सांग हुनक रचना पकढ़ सकथि। \" तऽ अइ क्रममे \nहम हुनक तीन रचना प्रस्तुत कऽ रहल छी , पकहल किा , दोसर पाठकीय \nप्रथतकक्रया आ तेसर ककवता। ई तीनू रचना जे कक तीन अलग -अलग कवधाक \nअथछ, पाठक तकरा लेन्खकाक प्रथतकनथध रचनामेसाँ मानथि आ कमसाँ कम \nएकहठाम देल गेल किाक ेँ  आन स् िाकपत किाकारक किासाँ तुलना कऽ देखथि \nआ पाठक े  अपन कनणगय देथि। बहुत सांभव जे ई रचना सभ पत्र -पलत्रकामे \nप्रकालशत रहल हएत मुदा एकह रचना सभक ेँ  सवगिा नव ढ ां गसाँ आ नव युक्र्कतसाँ \nरखलहुाँ अथछ, जकरा मैथिलीक स् िाकपत रचनाकार सभ देखथि।  \nशैलजीक रचना एकहठाम देबाक हमर एकटा ईहो छल जे जखन सौ -सक ै ड़ा \nपतना लक्ष्मण झाजीपर खचग कएल जा सक ै ए ताँ हुनका घर -साँ बाहर धररमे \nजे -जे  मकहला स् िाकपत कलन्खन ताकहमे शैलजी सेहो छथि तऽ कहनकापर दू -\nचारर पतना खचग करबामे हजे की ? \nतेसर आ असल कारण हमरा लग ईहो छल जे श्री लक्ष्मण \nझा 'सागर ' अपन कनयम बनेने छथि जे जाँ ओ कोनो साकहम्त्यक कायगक्रममे \nजाइ तऽ कबना शैलजीक नै जाइ आ अथधकाांशतः एकह कनयमक ओ पालन \nकर ै त छथि , तखन कबना शैलजीक रचना वा हुनक चचाग क े ने ई अांक आधे \nरहैत।  \n-प्रस्तुथत विद ेह िीम  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n  \n \n1 \nपथत परमेश्वर \n \n -ककनयााँ, फ ु सगथत भेलासाँ सााँझमे कनी आउ ने भ ों ट करय। कास्ल्ह हम सभ \nगाम चलल जायब। पता नकह एकह जनममे फ े र भ ों ट हएत कक नकह।  \nकाकीक फोन छल। काकी मने थतलाठवाली काकी। गामक पड़ोलसया छथि \nमुदा एतय दुनू गोटे कोलकाता महानगरक दू छोड़ पर रहैत छी। अपन सासु \nमाय नकह रहने काककये हमर सासु आ माय बनलल छथि। ओहने स्नेह आ वैह \nआवेश। घर म े कक छु  नीक  कनक ु त  ब कनत कन त ' हलसल फ ु लसल हमर बखरा \nलेने अकबतथि। अपने सामने हमरा बैलस क ' खुअकबतथि। सत्ते , हमरा बड़ \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 41 \nमानैत छथि काकी। मुदा , जकहयासाँ पैर अबाह भ' गेलकन काकी हमरा ओतय \nआकब नकह पबैत छथि। काकी घरक काज लए ककहयो झी -दैया नकह रखलकन। \nअपने सब टा क ाज  क रै त  र हल ीह। झाडू-पोछासाँ ल' क ' बतगन -बासन माँजनाइ \nसबटा अपने हाि ों  कर ै त छलीह। एक घरक सीढ़ी पर कपछकड़  क ' खलस \nपड़लीह। ठ े हुनमे बड़ चोट लगलकन। दबाइ-कबरो भेलकन मुदा ठीक नकह भेलकन। \nचलय -कफरयमे कि होइत रहकन ते कत्तहु कनकलल नकह पबैत छलीह।  \nमोन जहन औनाय लगकन ताँ हमर े  बजा लैत छलीह। हमरा सांगे मोनक सबटा \nबात कर ै  छली , अपने बेटी -पुतोहु जकााँ। एक ठदन अकहना कहलकन जे - \n'ककन यााँ। बेटा एर्कक े टा रहने नीक होइत छ ै क। बेटी सभ ताँ अपन-अपन घर \nचल जाइत छ ै । परक बेटीक े  माकनयो ओ अप् पन कखनो नकह बकन पबैत छ ै क। \nबेटा भ ' जाइए बहुक गुलाम। ओकरा लेल दूध -माछ दुनू बााँतर भ' जाइत \nछ ै क। माय -बापक ेँ  चाही बुढ़ारीमे बेटा -पुतोहुक मीठ बोल !।।। से ककनयााँ \nभागमांते लोकक ों  ई पइर लगैत छ ै क। ' काकीक ेँ  दू टा बेटा आ तीन टा बेटी \nछकन। काका ट्राम क ां पनीमे काज कर ै त छलाह। नोकरी कर ै त दुनू बेटा नीक \nजेकााँ पढ़ौलकन। दुनू बेटा नौकरी कर ै त छथिन। जेठका ठदल्ली आ छोटका \nबांगलोरमे। दुनू अपन पररवार अपने लग रखने छथिन। बेटी सभ बेरा -बेरी उठठ \nगेलकन । सब नाथत -पोता वाली भ ' गेलकन। ककरो अपनासाँ फ ु सगथत नकह। \nकाकी जकहया सीढ़ी पर कपछकड़ खलस पड़लीह सभ गोटे फोने पर जजज्ञासा \nक े ने रहकन। नाना तरहक कहदाइत देने रहकन। काकी सबटा सुनैत रहलीह। \nककरो ई कहबाक साधांस नकह भेलकन जे आकबक ' देख जो जे बूढ़ बापक \nकनमेरा हम कोना नोंगराय क े  कर ै त थछयौक। काकी अपन कि कहुना \nक ' अांगेजज लेने छलीह। एकठदन अकस्मात काकाक ेँ  चर्ककर आकब गेलकन आ \nओ धड़ामसाँ खलस पड़लाह। मािमे चोट लगलकन। बेहोश भ ' गेलाह। \nअस्पतालमे भती कयल गेलकन। उपचार भेलकन। एक सप्ताहक बाद डार्कटर \nअस्पत ाल साँ छु ट्टी द' देलककन आ कहलककन जे  तनावमुर्कत भ ' क ' रहथि।  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nतनाव हेतकन त ' मािक नस पर जखम पड़तकन आ क्षथत भ ' सक ै त छकन। \nकाकी आब अपन दुख कबसरर काकाक लेल प्चिथतत रहय लगलीह। हमरा \nबजौलकन आ कहलकन जे कहलक ठदल्ली मे ड े रा लसकस्त अथछ। एतय तोरो \nसभक ेँ  असुकवधा हेतौक आ हमरो ठदर्ककत हएत। बाबूक ों  ल ' क ' ठोकले \nबांगलोर चल जो। ओकर ड े रा ऐल -फ ै ल छ ै क आ हमरा साँ थचर्ककन पाइयो \nकमाइत अथछ। काकी छोटका बेटासाँ गप क े लकन। ओ बांगलोर अबै लेल ककह \nदेलककन। मोबाइल पर कटकटो पठाय देलककन। आ काकी काकाक सांग मास \nठदन पकहने ब ांग ल ोर  चल  ग ेल ाह। हम र ा हुनक  कवछोह कक छु  ठदन ब ड़ अखर ल  \nमुदा सांतोष क े लहुाँ। जे खैर काकी आब काकाक सांग बेटा -पुतोहु लग आराम \nसे रहतीह।  \nसे, काकीक फोन हमरा थचतता मे डालल देलक। ओ बांगलोरसाँ मासे ठदन पर \nककएक आकब गेलीह आ कहैत छथि जे कास्ल्ह गाम चल जेतीह। मोन छओ -\nपााँच करय लागल हुनका फोनसाँ। ।।।आ हम काकी साँ भ ों ट करय चल गेलहुाँ। \nकाका आ काकी क े  देन्ख क ' लागल जेना सभ बड़ िाकल -झमारल छथि। \nजेना बाबाधाम कमररया सन देवघर आकब क ' भ' जाइत अथछ। हमरा देन्ख \nकाकीक ेँ  लगलकन जेना अपन धी -बेटी आयल होइन। कहय लगलीह जे \nककनयााँ ओकह जनम हम बड़ पाप क े ने रही आ हाकरोस पाकड़क ों  कानय \nलगलीह। काका कत्तहु टहलय कनकलल गेल रहथिन त ों  काकी भ रर पोख हमरा \nलग काकन अपन मोन हल्लुक क े लकन।  \nकाकी कहय लगलीह जे ककनयााँ की कहू ? ओकरा दुनू बेकथतक ेँ  देन्ख क ' बड़ \nदया लागल। दुनू गोटे आठ े  बजे भोर काज पर कनकलल जाइत अथछ आ राथत \nआठ बजे मारल -मोचड़ल ड े रा घुर ै त अथछ। एकटा फ ू ल सन ननककरबा छ ै क \nतकरा एकटा  ’क्र े च' मे रान्ख जाइत छ ै क। ओ नेना माय-बापक स्नेह आ दादा-\nदादीक दुलार की जानय गेलैक। घरमे एकटा काजवाली रखने अथछ। ओ \nभोरका जलखै आ रतुका खेनाइ बनाय क ' चल जाइत छ ै क। बतगन -बासन आ  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 43 \nझाडू-पोछा सेहो क' दैत छ ै क। ओकह ठदन रकव रहैक। ओ मौगी काज करय \nनकह एलैक। कहनका भोर े  कनतन टुकट जाइत छकन। बाि रूम साँ एलाक बाद दूटा \nकब स्क ु ट आ चाह कहनक ा चाहब े क र ी। हम र ा ओत ुर्कक ा भनसाघर क  कक छु \nबुझल -गमल नकह छल। ड े राक सामने कोनो चाहक दोकानो नकह छलैक। ओ \nदुनू बेकथत दस बजे धरर सुतले रहल। कहनका तामससाँ मुाँह लाल भ ' गेलकन। \nहमरा कहलकन जे आइ साँ ओ चाह कपनाइ छोकड़ देताह। जाँइ चाहक अमल \nछकन ताँइ ने समय पर चाह नकह भेटने तामस भेलकन। डार्कटर तामस कर ै  लए \nमना क े ने छकन। हुनका एखन आर क ै क बखग जीबाक सेहतता छकन। कहलकन \nजे आयल छलहुाँ इलाज कराबय एतय त ' आरो कोनो तेहन कबमारी ने \nभ' जाय तकर थचतता भ ' रहल अथछ। ओकरा दुनू बेकथतक तेहन ने नोकरी \nछ ै क जे सरर भ ' क े  एखन धरर क ु शलो समाचार नकह पुछलक अथछ , इलाज \nकी करायत कपार। त ों  ओतयसाँ चल एलहुाँ ककनयााँ, बुझलहुाँ। आब कहै छथिन \nजे गामे पर बुढ़ारी काटब। गाममे एखनो समाजजकता बााँचल छ ै क। बीमार \nपड़ब त' लोक डार्कटरक ेँ  बजाय देत। एतय त ' अपटीक खेतमे प्राण चल \nजाएत।  \nकाकीक सबटा बात सुकन हमरा अपन नैहरक बाल्यकाल मोन पकड़ गेल। \nबाबाक एकटा जन रहकन परमेश्वर। सब ओकरा परमेसरा ककहक े  सोर पाड़ ै क। \nओ क ु नू काज उद्यममे अपना घरवालीक सांगे अकबतय। सांगे सबटा काज \nकररतय। खेत -पिारमे से रोपनी , कमठाइन आ धनकटनी पयगतत घरवालीक \nसांगे कररतय। हमर े  ओतय पनकपयाइ आ कल्लौ कररतय। मुनहारर सााँझ दुनू \nपरानी एक े  सांगे अपन घर जइतय। काकीक बांगलोर वला बेटा -पुतोहु एखन \nजेना काज कर ै त छकन से त ' परमेसरा पचास बखग पकहने कर ै त छल। तखन \nपरमेसराक जाथतक ेँ  कपछड़ा जाथत ककएक कहल जाइत छ ै क  ?। एही गुनधुन \nमे हम कखन घर आकब गेलहुाँ सेहो नकह बुजझ सकलाौं। घर आकब अपन पथत \nपरमेश्वरक आनल रतुका खेनाइक पैक े ट खोलय लगैत छी।   44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n2 \nएकिा पत्र: एकिा समीिा \n  \nपरम आदरणीया शेफाललका जी , \nसादर प्रणाम, \n \n'ककस्त-ककस्त जीवन ' अहााँ सागर जीक ेँ  पठौललयकन मुदा , घरुआरी नारी \nहेवाक कारणे ई लाभ हम उठ े लहुाँ , हुनका साँ पकहने हमहीं पकढ़ गेलहुाँ 6-\n6 ककस्त मे ! हमरा बुझबा मे नकह आकब रहल अथछ कतऽ साँ शुरू करी ? की \nललखी  ? की कही  ? \nहाँ, एतेक जरूर कहब एकह ककताबक ेँ  हाि मे लैत आ ककताब ठदस तक ै त अनेरो \nआाँन्ख साँ दहो-बहो नोर झड़य लागल , ककए ? एकर कारण हम अपनो नकह \nजनैत छी।  \nएकह बेर महाक ु मभक मेला लागल अथछ। हमरो बहुत पररथचत  लोककन सब \nमहाक ु मभ करय जाय गेलीह अथछ। हमरो कहलकन , हम कहनका साँ \nपूछल , मुदा, कहनकर नकहये सन जबाब पाकब हम चुप भ गेलहुाँ ककएक \nत ' कहनका एकह सब मे कवश्वास कनी कममे छकन।  \nलेककन ककस्त ककस्त पकढ़ गेला साँ मोन मे कहलकोर उठल जे कोनो टा क ु मभ \nस्नान साँ बेसी सुखमय लागल। एकटा  बात आर जे मोनक कोनो दोग मे \nअहााँक दशगन करबाक प्रबल इच्छा जाकग गेल अथछ। जखन अहााँक दशगन करब \nत ' हाि  साँ छू कब  क ' देखब , आाँगुर साँ दाकब क' देखब , चरण मे झुकक \nक ' देखब। की सररपा ों  अहााँ वैह शेफाललका छी जे हमर माि पर एखन हाि \nरोपने छी। \nसत्ते कवधाताक पैघ डााँग अहााँक र ां गीन जीवन पर पडल , अहााँ लोककनक  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 45 \nअांतर ां गता हुनको अखरर गेलैतह। अहााँ एकटा सफल बेटी , कनश्छल \nप्रेयसी, सवगस्व समर्पिता पत्नी, क ु शल गृकहणी , ममतामयी माय , कनष् णात \nलेन्खका-समाजसेकवका , राजनथयक आ  My Dear  बाांधवी आर-आर की \nकी नै छी। से नकह जकनतहुाँ जाँ ई पोिी नकह पकढतहुाँ। अहााँ अतुलनीय छी  'तोहर \nसररस एक ताों हे माधव, मोन होइछ अनुमाने..' (ई बात हम एकह लेल ललखलहुाँ \nजे सागर जी अहााँक तुलना महादेवी वमाग , महाश्वेता देवी वगैरह साँ कर ै त \nछथि ), जे हो मुदा , मैथिली साकहत्य क े  एकटा अनमोल वस्तु भेटलैक अहााँक \nई पोिी रूपमे। हमरा बुझने एकह पोिीक उथचत  मूल्याांकन नकह भेलैक अथछ। \nहमरा सन घर े लू मकहला क े  अरबथध क ' पढ़बाक चाकहयाकन पोिी। भाषा आ \nशैली मे गथत छ ै क। एक दू पेज पढ़लाक बाद हैत नकह जे पढ़ब छोड़ी। एकह \nक ृ थतक इएह सफलता भेलैक।  \n1972 मे जखन हमर कबयाह भेल छल तखन साँ मैथिली पोिी -पलत्रका पढ़ ै त \nआकब रहल छी। तकहया थमथिला थमकहर मे अहााँक दू जुकटया गुहल क े श वाला \nफोटो सांग अहााँक ककवता किा सब पढ़ ै त रही। \nककस्त-ककस्त जीवन एकटा कवरल रचना छ ै क , आ अांतरागष्ट्रीय मकहला \nठदवसक वषगगााँठ पर हम आग्रह करबकन मैथिलीक भाग्यकवधाता लोककन साँ \nजे एहन उपाय करथि जे एकह पोिीक अांतरागष्ट्रीय भाषा सब म ों  अनुवाद होइक। \nआब हम अपन लेखनी क े  कवराम देबऽ चाहैत छी एकह एक पााँतीक सांग -- \n \n\"पकढ़ गेलहुाँ ई आत्मकिा  \nमोन मे उठल उसााँस एक \nकतेक व्यथित ई बारहो मास  \nकतेक व्यथित ई बारहो मास ..\" \nअहींक अप्पन \n-शैल   46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n3 \nबेिी \n \nहम बेटी छी हम बेटी छी  \nहम अही समाजक बेटी छी  \nबाबा नाम देने छथि दुलरी  \nबाबू लेख ों  हम छी भुलरी \nभैया सांग करी भरदुथतया \nभौजी क े  हम छोटकी बुथचया  \nबाबीक स्नेह सेहांता साँ \nसााँठल कवरहारा पौती छी \nहम बेटी छी हम बेटी छी  \nहम अही समाजक बेटी छी।  \n \nचमपा गुलाब सन गमक ै  छी  \nछारा पहीरर हम छमक ै  छी  \nटोकटी जकााँ हरदम नाची \nटोलो भरर बेन परोसै छी \nजुगता कऽ राखल पलांग तर  \nबड़का दू ताला पेटी छी \nहम बेटी छी हम बेटी छी  \nहम अही समाजक बेटी छी।  \n \nजतऽ ऊ ाँ च नीच क े  ज्ञान भेटल \nकबनु माँगने अमृतदान भेटल   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 47 \nसोना चानीक चतरहार मे  \nसाटल हीरा मोती छी  \nहम बेटी छी हम बेटी छी  \nहम अही समाजक बेटी छी।  \n \nआाँगन क े  तुलसी चौरा छी \nचुल्हा क े थचनवारो छी \nहमर े  साँ पररचय अहााँक अथछ \nहमर े  साँ थचतहारो छी \nकबनु हमर े  भेटत नकह बेटा  \nफ े र स्वगगलोक मे जाएब कोना  \nजे कमग करब से फल भोगब  \nसब नीक बेजाय एतकह रकह जाएत  \nनून तेल अचारक सांग  \nसुतदर हिठोक ु आ रोटी छी  \nहम बेटी छी हम बेटी छी  \nहम अही समाजक बेटी छी  । \n  \n \n \n  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.४.वहतनाि झा- लक्ष्मण झा 'सागर ' \n \nवहतनाि झा-संपक ष-09430743070 \nलक्ष्मण झा 'सागर ' \n \nमैथिलीक  कहतमे  लक्ष्मण छथि  ज्ञान सागरक  \nमहानगर  कोलकाता  वासी स्व-भाषाक  प्रचारक \nउथचत  बात  आगााँ रखबामे  छथि  पार ां गत \nसेवा करब  धमग  मानै छथि  आगत  अभ्यागत \n \nबाबू  साहेब चौधरीक  अनुयायी छथि  ई \nहुनक े  कहल  मागगपर  आगााँ चलइत  छथि  ई \nएकहना सभ ठदन तनल  रहिु  मैथिलीक  सेवामे \nएखनहुाँ धरर  हम  मन  थछयकन ,पररचय छल  नेनामे \n \nरहै  छलै  'थमथिला  थमकहर 'मे  नेना भुटका -चौपाकड़ \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 49 \nकहनकर  रचना खूब  छपै छल  सांग हमरो दू-चारर \nनामक  सांग छपै छल  तकहया उपनाम हमर  'कहतेश ' \nलक्ष्मणजी ओ याद करौलकन  लीखब  करी  न शेष \n \nजकहना  सांस् िा, तकहना लोको , सभसाँ छकन आवेस \nपोिी  पाठक  धरर  पहुाँचय से राखथि  ायान कवशेष \nअपन पाइसाँ डाक  कटकट  ल ' पाठकक ेँ देल  सनेस \nधतय भाइ लक्ष्मण सागरजी , छकन न घमांडक लेस  \n \n \nलक्ष्मण झा सागर  कवशेषाांक, कवदेह पलत्रका लाबय  \nस्वस् ि सांग सानतद रहथि  नवल  सृजन  कनत  आबय  \nएखन बचल  छकन बहुतो काजे  हाि  कहनक  करबाबय  \nजनक  सुता मााँ मैथिलीक  आलशषक  फल  थचखबाबय  \n  \n \n \n \n \n \n  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.५.लक्ष्मण झा 'सागर '- अपन आत्मकथ्य \n \nलक्ष्मण झा 'सागर ' \nअपन आत्मकथ्य \nहमरा जकहया ई बोध भेल जे हम सांसारक चौरासी लाख या ों कनसाँ मनुष्य रूपी \nजीवमे जतम लेल , हम अपन जतम ठदनक शुरुआत तकहयेसाँ मानैत छी। आ \nएकह प्रयासमे लागल छी जे मनुष्य भेने की भेल ? हमरा मनुर्कख बनबाक \nअथछ। आने लोक जकााँ हमरो ककयो माय भेल। ककयो बाप भेलाह। से जरूर \nहम अपन जतमदाताक प्रथत क ृ तज्ञ छी। उमेर होइत गेल। हमरा जीवनक ेँ  \nसांस्काररत क ै ल जाइत रहल। छठठहार  स्वाभाकवक तौरपर मोन नै अथछ तऽ \nसांगकह मूड़न मोन नै अथछ। उपनयन मोन अथछ से मात्र एतबे जे आाँन्खमे धुआाँ \nलागय। कबयाह सेहो अपना मोनसाँ नै भेल। हमर कबयाहसाँ एकटा कवश्वास \nम ोनम े ज ाग ल  ज े व्यक्र्कत  एसग र  कक छु  नै क य सक ै त  अथछ। ओक र ा परर वार  \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 51 \nआ समाजक सांरक्षण चाही। जीवन जीबाक लेल सुरक्षा चाही। कालक्रमे हम \nजे कोनो पररवारक ललबबुआ रही से एकटा पररवारक कताग स्वयां भऽ गेल \nरही। हमरा लेल हमर पत्नी ,वहमर बाल -बच् चा अपन पररवार जकााँ लागय \nलागल। मुदा , से हमर आत्मा गछ ै त नै रहय। एखनो नै गछ ै त अथछ।  \nजे पररवार आ समाजक लोक हमरा नेनपनमे हमर भरण -पोषण क े लक । \nहमरा दुलार -मलार क े लक। हमरा चेतनगर बनौलक से सब लोक हमरा \nनजररसाँ दूर होइत गेल। हमरा तकर कवषाद मोनमे सब ठदन कचोटैत रहल \nअथछ। एखनो से मोनमे आब टीस मार ै त रहैत अथछ। बाल -बच् चाक ेँ  पालल-\nपोलसक े  सभक अपन घर बसाय देल अथछ। ई काज कर ै त हम कोनो बड़ पैघ \nउत्कीणाग क ै ल से अनु भव कखनो नै भेल। ई काज तऽ सब कर ै त अथछ। हमर \nमोन हमरासाँ सठदखन सवाल कर ै त अथछ जे हम की कवशेष काज क ै ल ? की \nहमर मनुर्कख बनबाक यैह पररकल्पना छल ? \nअपनेसाँ पुछल ई सवाल सब हमरा हमेशा उद्वे ललत कर ै त रहल अथछ। मोनक ेँ  \nमिैत रहल अथछ। हमरा साकाांक्ष रहबाक लेल प्रेररत कर े त रहल अथछ । हमरा \nगाम पर लाइब्रेरी रहय  (आब से नै अथछ )। हमर बाबा जे तमुररया हाई स्क ू लक \nहेडमास्टर रहथि से थमथिला थमकहर , आयागवतग आ इन्त डयन नेशन अखबार \nमाँगबैत छलाह। हम थमथिला थमकहर पढ़ल करी। नेहरू जी , गाांधी जी, लोकहया \nजीक आत्मकिा पढ़ल करी। हररमोहन झाजीक पोिी सभ पढ़ल करी। नाना \nहमर जमींदार छलाह। हुनका ओतय राधाक ृ ष् णक मांठदर रहकन। हमरा \nभगवानक प्रथत भक्र्कत -भाव ममहरमे जागल। समाज सेवाक प्रथत लगाव \nअपना गाममे जागल।  \nहम जहन बालबोध रही माने चौिा वगगमे रही तखने हमर कपताजी अपन \nसरकारी नोकरी छोकड़ देलकन। हमरा मादे लोक पुछकन जे ओकर भकवष्य की \nहेतै तऽ हुनकर जवाब होकन जे ओ अपन भकवष्य अपने बनाय लेत। हमर  52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nथमथिला थमकहरमे छपैत रचना सभ देन्ख हमर बाबा बाजल करथि जे ई हमर \nक ु ल दीपक हैत। हमरा पूजा -पाठ कर ै त देन्ख हमर नाना कहल करथि जे ई \nआर  ज े कक छु  हुअय वा नै हुअय सांस्क ार ी ज रू र  हैत । हम र ा ब ाल पनम े ई ज्ञान \nभऽ ग ेल  र हय ज े हम र ा ज े कक छु  ब नब ाक  अथछ से अपने ब दौल त । त क र  \nएकमात्र रस्ता रहय जे हम खूब मोन लगा कऽ अाययन करी। से कर ै त रहल \nरही। नीक ररजल्ट होइत रह ल। छात्रवृथतक पाइसाँ कालेज धरर पढ़ल। नीक \nकवद्यािीक ेँ  लोक नीक नजररसाँ  देखैत अथछ से अनुभव क ै ल करी। कालेज \nजीवनमे सब गोटे अपना आपमे गप करथि जे ई लड़का सी .ए जरूर बनत। \nबड़ नीक बात सुनल करी। आकब गेल रही कलकत्ता  1.1.1974 क े  ससूरक \nड े रा राजा बाजार। सी .ए कमपनीमे पांजजयन भऽ ग ेल  र हय। ट्यूशन क ै ल  क र ी। \nससुर मेसक खचाग लैत छलाह।  19.9.1974 (चौरचन ठदन ) ससुर जवाब \nदय देलकन ड े रा तक ै  लेल। राथत भरर भुखले जागल रही। अनुभव क ै ल जे नींद \nपड़बाक लेल पेटमे अतन चाही। ओना अतन , वस्त्र आ आवासक असुकवधामे \nजजनगी काटबाक अभ्यास गामेसाँ लागल छल।  \nमाि पर गामसाँ आनल कटनही पेटी उघने पैर े -पैर भूखल -कपयासल आकब गेल \nरही राजेतर छात्र कनवास ससुरक ड े रा त्याकग। हमर कोनो खोज -पुछारी नै क ै ल \nगेल। हम लगेमे ठनठकनयााँ कालीक शरणमे हबोधकार भऽ कानय लागल \nर ही। कपत ा त ुल्य ब ाब ूसाहेब  चौधर ीक ों खब रर  ल ग ल कन। ओ अपन कक छु \nकायगकताग  सभक सांग आकब गेल रहथि हमर समुथचत व्यबस् िा करबाक लेल। \nहोस्टल प्रभारी सत्यनारायण लाल दास (जे हमर बाबाक लशष्य रहल \nछलाह ) क ों  हमरा मादे कवस्तारसाँ कहलन्खन जे हम मैथिलीक नव हस्ताक्षर \nछी। सत्यनारायण बाबू हमर र ों ट तीन मकहनाक लेल उधारी कय देलकन। \nसुधीर  (मेस माललक ) के  सेहो तीन मकहना उधारी दुनू सााँझ भोजन कराबय \nककह देलन्खन। हम कने सुभ्यस्त जकााँ भऽ गेल रही। औकडटसाँ घूरी तऽ दू टा \nट्यूशन ब ड़ाब ज ार म े क ै ल  क र ी। 60 टाका ठाक ु र एांड कमपनी देल  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 53 \nकरय।  80 टाक ा ट्युशनसाँ भेकट ज ाय।हम  सी.एक परीक्षाक तैयारीमे लाकग \nगेल रही।  \nहमरा लेल  24 घण्टाक समय कम पकड़ जाय। पढबाक पलखथत कम भेटल \nकरय। राथत कऽ शातत वातावरणमे टेबुल लौंपक इजोतमे पढ़ल करी। अपनो \nकवषय क े र अाययन करी आ छात्रावासक दोसरो सी.एक स्टूड ों टक े  सेहो गाइड \nकरी। औकडटमे देशक आन -आन शहरमे हावा जहाजसाँ जाय आबय लागल \nरही। स्टार होटल सभमे रुकल करी। सुखक अनुभुथत हुअय लागल रहय। \nसांगमे कोसगक ककताब सब लय जाइ। मुदा , देखबाक ने समय भेटय आ ने \nअलभरुथच जागय। खाली समय मैथिल सभक खोज क ै ल करी। मैथिल सभ \nबहुत अभरर जाइत रहथि। मुदा ,मैथिली नै भेटय। तकर मोनमे बड़ कचोट \nहुअय। दुख हुअय। बेसी काल तै पर सोचल करी। साकहत्य ललखब बेसी  \nसोहाय। एक परतार खूब ललखल। ककवता , किा , कनबांध तऽ ललखबे करी। \nपलत्रका सभमे प्रकालशत भेल करय। पररथचथत बढ़य लागल रहय। बेसी हम \nआलेख ललखल करी। प्राय : सभ रचनाक िीम थमथिला -मैथिली पर आधाररत \nरहय। पोिी छपेबाक ने ऊकह रहल ककहयो आ ने सामथ्यग। साकहत्यमे सीकनयर -\nजूकनयरक बो ध नै रहय। पुरस्कार आ सममान नै बुजझयै।  \nऔकडटमे आसामक प्राय: सब शहर जाइ। बौंक , चाय बगान मुख्य रूपसाँ जाइ। \nमैथिल सभ जे असांगठठत रहथि। शोकषत रहथि। भयभीत रहथि। थतनका \nसभक ेँ  सांगठठत करबाक प्रयास क ै ल। स्व. सत्यानांद पाठक आ श्री प्रेमकाांत \nचौधरीजीक अगुआइमे एकटा मैथिल सां स् िाक स् िापना क ै ल गेल। पुवाेत्तर \nमैथिल नामसाँ मैथिलीक पकहल र ां गीन थतमाही पलत्रका कनकलय लागल। \nसांस् िाक कायगक्रम हाइ प्रोफाइलमे हुअय लागल। देश दुकनयााँमे गुवाहाटीक \nमैथिलक सोरहा पसरय लागल। हमरा मोनमे सांतोष भेल जे छमाही सी .एक \nपरीक्षा भले ही नै पास क ै ल भेल मुदा , पूवाेत्तर प्रदेशमे मैथिलीक खुट्टा गड़ा  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nगेल।  \nएमहर हमर गाम पर पररवारक सब सदस्य  (पत्नी आ तीनू ठोह भररक \nबच् चा) एकह आसमे ठदन खेपैत छल जे जल्दी सी .ए बकन कऽ हम ओकरा सभ \nक े  शहर लऽ अनबैक। ओकरा सभक किपूणग जजनगीमे िोड़ -बहुत सुख आकन \nकऽ त्राण ठदयेतैक। मुदा , हमरा पर तऽ मैथिलीक जजतन सवार छल। ने कोनो \nअलभभावकक डर , ने गाम -समाजक रोच। कारण हमरा आगू बढ़बयमे \nककनको आर्ििक सहयोग नै छलकन। हम दुख आ किक भोग भोगैत अपना \nकहसाबसाँ जीवन जीबैत रही। हमरा ककनकोसाँ ने कोनो लशकाइत छल ने कोनो \nझगड़ा-दान। हम अपन अभाव लेल अपन भाग्यक े  कोसैत रही। हमर समाजक \nपररथध कवस्तार लैत रहल। हमर जुड़ाव अपन लोक सभसाँ रहय लागल।  \nकलकत्ता आबी तऽ लोक सभक देनी सधाबी। बाबूसाहेब चौधरी जीक खबरर \nपर खबरर आबय लागय। हुनकासाँ भ ों ट करय जाइ। मािा-हाि देने बैसल रहैत \nदेन्खयकन। क ु शल-समाचार पुथछयकन तऽ कहय लागथि जे अहू बेरका लोक \nसभा सेशनमे मैथिलीक ेँ  नै भेटल आठम अनुसूचीमे स् िान। ठदमाग काज नै \nकर ै त अथछ। हे सुनू , अकगला मास थमथिलाक माकट परहक लोकक ेँ  जगेबाक \nलेल अहूाँक े  चलय पड़त हमरा सांग। हे, ई अथछ मैथिली दशगनक प्रूफ। कास्ल्ह \nदेन्ख कऽ लेने आयब। अांक देरी भऽ रहल अथछ। प्रात भेने जहन जाइ तऽ \nकहथि  जे सुनू एकटा कसगर समपादकीय ललखू ने जे कबहार सरकार ककयैक \nने मैथिली अकादेमीक स् िापना कऽ रहल अथछ पटनामे ? ककहयो अन्खल \nभारतीय थमथिला सांघक कवद्यापथत पवग लेल ककव सममेलनक सांयोजक बनैक \nभार दऽ देथि। ककहयो बजबज तऽ ककहयो नैहाटीक मैथिलक समपक ग  \nअलभयानमे लगा देल करथि।  हमरा नीको लागय जखन हुनका लग रही। \nमुदा,जखन होस्टल आबी तऽ मोन पकड़ जाय मायक बापक दैतय हालत। पत्नी \nआ बच् चा सभक सुरता मोन घीथच ललअय। हम थचतताक अिाह सागरमे  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 55 \nभलसयाय लागी। अपन भकवष्यक प्रथत घोर कनराशा हुअय लागय।  \nएक ठदन हमर ससुर आ हमर मामाक लाटमे लगैत भोला झा , चौधरीजीक \nप्रेस पहुाँथच कऽ बहुत बात-किा ककह आयल रहथिन जे हमरा जीवनक सांग \nओ खेलबार कर ै त रहथि। प्रात भेने चौधरी जी हमरा होस्टल आकब गेल रहथि। \nक हल कन हम र ा ज े अहााँ आब  छोड़़ू ई सी.ए, ती .ए। ब ड़ सम य म ङ्ग ैत  छै क  ई \nसब कवद्या। गाम जाउ। बाल बच् चाक ेँ  लऽ आनू। अहााँक नोकरी भऽ गेल अथछ। \nयद्यकप हमर तऽ हाि पैर हेड़ा जायत। मुदा , अहााँक नोकरी गौहाटी लेल भऽ \nगेल अथछ। हम सैह क ै ल।  \nहम  1983 ई साँ 1997 ई धरर मााँ कामाख्याक शरणमे नोकरीमे जी जानसाँ \nलाकग गेल रही। मैथिलीक सेवा मे अनवरत लागल रही। खूब साकहत्य ललखल। \nसे सब पलत्रका सभमे छपैत रहय। मैथिलीक साकहत्यकारमे थमनहा हुअय \nलागल। चौधरी जी खूब मोन पड़थि। पत्राचार होइत रहैत छल। हुनक \nमैथिलीक प्रथत त्याग आ तपस्यासाँ बड़ बेसी प्रभाकवत भेल रही। डा. जयकाांत \nथमश्र जीसाँ औकडटे क े र क्रममे 1975 ई.मे साक्षात्कार लेने रही। थमथिला \nथमकहरमे छपल रहय। बेस चर्चित भेल छल। उल्फा क अदांकसाँ आररज \nभऽ 1997 ईमे कोलकाता आपस आकब गेल रही सपररवार। मुदा , ता चौधरी \nजी वैक ु ण्ठ वासी भऽ गेल रहथि। जयकाांत बाबू , कपतामबर पाठक आ हुनका \nलोककनक समकालीन मैथिली अलभयानी लोककन सभ बेराबेरी उपर चल जाइ \nगेलाह। हम सोचल जे किा , ककवता , उपतयास ललखकनहार तऽ बहुतो गोटे \nसाकहत्यकार सभ छथि। आ से बेस लीन्ख रहल छथि। मैथिलीक लेल \nथमथिलाक लोक लेल आब क े  ललखत ? मैथिलीक कहतक थचतता क े कनहार आब \nकतेक गोटे छथि ? हम तेँ ओकह नावक पतवार अपना हािमे लेल अथछ। जे \nबुझैत छी वा जतबा हुनका सभसाँ लसखल सैह काज एखन सोशल मीकडयाक \nमाायमसाँ कर ै त सांतेाषक अनुभव कर ै त रहैत छी।   56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nजय मैथिली !! \nसंपादकीय विप्पणी- एवह आत्मकथ्यक संग-संग पाठक श्री लक्ष्मण \nझा 'सागर 'जी क े र एवह सािात्कारक ेँ  देखथि -स ुनथि ज कर  सलिंक \nअथछ- सािात्कार। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 57 \n२.६.चंदना दत्त- आदरणीय लक्ष्मण झा 'सागर ' \n \nचंदना दत्त \nआदरणीय लक्ष्मण झा 'सागर ' \nहम  2011 मे साकहत्य अकादमीक अनुवाद कायगशालामे गुआहाटी गेल रही। \nकायगक्रम बड्ड नीक रहल , बड्ड बेसी तथ्यपरक बात सभ लसखबाक अवसर \nभेटल। कायगक्रमक पिात आदरणीय सत्यानांद पाठक हमरा सभक ेँ  गुआहाटी \nदशगन करबाऽ लऽ गेलाह आ ओही क्रममे अपन कायागलय लऽ गेलाह आ \nअपन पोिीक सांग आदरणीय लक्ष्मण झा 'सागर 'जीक काव्यसांग्रह \"उचरर \nबैसू कौआ \" उपहार स्वरूप देलकन। आवरण आ नाम बेस रुथचगर। जतऽ ककव \nहृदयक ेँ  कोइली, मोर-पपीहा क े र नाम बेसी सेहततगर लगैत छकन ततऽ \nकौआक चचगसाँ आियग भेल मुदा काव्यसांग्रह पकढ़ मोन मुठदत भेल।  \nपुनः कणागमृतक सांग अनेक मैथिली पलत्रका सभमे हुनक प्रकालशत रचना \nपढ़बाक सौभाग्य भेटल। कनभीक , स्पि आ ईमानदार ले खनी प्रभाकवत \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nक े लक। तखन हम हुनकर कवषयमे कवशेष जनतब प्राप्त कएल। आदरणीय \nसागरजीक जतम थमथिलाक गाम \nठढ़कबथतया , घोघरडीहामे 1 अप्रैल  1953 ई. मे भेलकन। कपता आदरणीय \nतारक े श्वर झा एवां माता आदरणीया गांगा देवीक क ु लदीपक लक्ष्मण झा सी.ए \nबनबाक स्वप्न देखने छलाह मुदा बाबू साहेब चौधरीक अनुप्रेरणासाँ थमथिला -\nमैथिलीक सेवामे लाकग गेलाह। मैथिली दशगन सांपादन कर ै त सामातय मैथिल \nसन पूरब माने कलकत्तामे रो जी -रोजगारक उपक्रममे लागल रहलाह। सांगकह \nथमथिला -मैथिलीक सेवामे कोलकातामे अलख जगौने रहलाह। मैथिलीक \nकवलभतन कवधामे कहनक लेखनी सकक्रय रहल अथछ। ककवता सांग्रह , किा \nसांग्रह, साक्षात्कार सांग्रह, वाताग सांग्रह, कनबांध सांग्रह, कटप्पणी सांग्रह आठद सन \nएतेक कवधामे कहनक रचनाव ली सांग्रहणीय अथछ। हुनक कनसोह वाताग सांग्रह \nबड्ड रोचक लागल। अनेक र ां गक व्यांग्य एतेक सरलतासाँ कहैत छथि जे पाठक \nचमत्क ृ त भऽ जाइत छथि।  \n\"जेना ओ कहलकन \" मैथिली साक्षात्कार सांग्रह मैथिलीक नव पीढ़ी लेल \nअभूतपूवग काज करत। एकठाम मैथिलीक सारस्वत सेवक लोककनक कवचार \nपढ़ब , हुनकर कायग -पद्धथत जानब बड्ड ज्ञानवधगक अथछ। बाबू साहेब \nचौधरी , जयकाांत थमश्र, पीतामबर पाठक , राजनांदन लालदास, डा. वीर े तर \nमक्ल्लक , महेतर मलांकगया, अशोक झा आठद एकसाँ एक मैथिलीसेवीक ेँ  पकढ़ \nकऽ बुझब आ गुणब ई श्री सागरजीक लेखनीसाँ सांभव भेल अथछ। कहनक \nस्वप्न छकन जे थमथिलामे कक्षा एकसाँ मैथिलीमे पढ़ौनीक व्यवस् िा प्रार ां भ भऽ \nजाए। हमरा जनैत एकह स्वप्नक पाछााँ कहनक कोलकाता प्रवास आ अपन \nमैथिलीक कवकास हएत से सोच छकन। कोलकातामे बांगालीक एतेक प्रचार -\nप्रसार अथछ जे कोनो प्रवासीक ेँ  बांगला लसखने कबना कल्याण नकह। दू टा \nबांगाली कवश्वक कोनो कोनमे भेटथि तऽ हुनकर वातागलाप कनन्ितरूपेण \nबांगलामे हएत मुदा मैथिल जाँ घरसाँ बहराइ छथि तऽ अपन भाषाक ेँ  ओररया  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 59 \nकऽ लसरागुमे रान्ख दैत छथिन आ जतऽ जाइ छथि सभसाँ पकहने ओतुर्कका \nभाषा आ सांस्कारक ेँ  ओकढ़ लैत छथि। इएह कारण छ ै  जे एतेक प्राचीन आ \nकवश्वक मधुरतम भाषा जाकहमे  चांदा झा एवां लालदासक ललखल रामायण \nहो, अनेकानेक महाकाव्य हो आ कवद्वतजनक अनकगणत कतार हो ओ मैथिली \nआइ धरर प्रािथमक पाठशाला लेल कनवागसन भोकग रहल छथि।  \nआदरणीय सागरजीक लेखन शैली कनभीक रहैत छकन आ व्यांग्यक शैली \nपाठकक ेँ  आठदसाँ अांत धरर पढ़बाक लेल बााय कर ै त अथछ। आजु क युगमे \nपाठकक ेँ  रुथच कम समयमे कवलशि रचना पढ़बाक भऽ गेल अथछ मुदा कहनक \nकवलशि शैलीक काव्य हो किा हो वा कक साक्षात्कार सभटा पाठकक ेँ  बान्तह \nलैत अथछ। कोलकाता अदौसाँ मैथिलीक दीघगजीवी पलत्रका एवां आतदोलनक \nयशस्वी अलभयानी सभहक पररश्रमक पररणाम अथछ। आइ मैथिली अनेक  \nकवश्वकवद्यालयमे अपन स् िान गवगसाँ रखने अथछ आ माननीय अटलजीक \nसमयमे आठम अनुसूचीमे सम्ममललत भेलीह।  \nहमर अपन अनुभव अथछ जे थमथिलामे प्रािथमक पाठशालामे मैथिलीक \nपढ़ौनी अवश्य प्रार ां भ हएत आ सागरजीक स्वप्न साकार हेतकन। अपन \nकायगक्षेत्रमे एतेक व्यस्तताक अछ ै त मैथिली साकह त्य लेल कहनक योगदान \nअभूतपूवग अथछ।  \n  \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.७.विर्ा रानी-संपक ष-तेलाौंस देह पर जयाों वबछलैत पावन  \n \nविर्ा रानी-संपक ष-मुंब ई \nतेलाौंस देह पर जयाों वबछलैत पावन  \n 1984-86 धरर हम कलकत्ता मे छलहुाँ। ओकह समय मैथिलीक अनेक सांस् िा \nसभ आ हुनक  कक छु  प्रोग्राम  म े ज ेब ाक  अवसर  भेटल  छल। ओ समय हमर \nसांक्रमण कालक छल। तुर ां ते अपना मर्ज़ी साँ कववाह आ ताकह लेल सठदखन \nपाकन साँ भीजल पाखी जकााँ ठठठ ु र ै त हम अपना सासुर मे। सासुर त' गोदाकन \nनेने छल। नैहरक कोनो भरोस नकह छल। चारर मासक बेटी क े  सासु लग गाम \nमे छोकड कलकत्ता आएल छलहुाँ नौकरी कर ' लेल।  \nओही ठााँ पांचानन जी , राजनांद लाल दास जी आठद साँ भ ों ट भेल। हमरा बकितु \nमोन नकह अथछ जे ओकह समय मे हमर भ ों ट लक्ष्मण झा ’सागर ' जी साँ भेल \nछल। हमर मन :स्स् िथत एतेक मोन राखबाक छ े बो नकह छल। एक त ' पकहल \nबेर कबहारक गह्वर साँ कनकलल क ' कोलकाता सन महानगर मे गेल छलहुाँ। एक \nगोट ससुरारी घर मे रहै छलहुाँ, चारू पहर साडी आ घोघ मे। जेना सभ स्त्री क े  \nअपन एक - एक श्वासक कहसाब देब ' पड ै  छ ै, हमरो दै पड़ ै  छल जे ऑकफसक \nबाद हम कत ' गेलहुाँ, की क े लहुाँ? \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 61 \nबाहरक सांसार मे कवचरब आरमभ भेल मक्ल्लक बाजार साँ कनकलल क ' अपन \nड े रा टॉलीगांज मे एलाक बाद। यद्यकप असगर स्त्री लेल सभ  ककओ अघोकषत \nपहरुआ भ ' जाइत छ ै , अहू ठााँ छलै। मुदा, तैयो ठीक छलै।  \n1986क अांथतम अर्कतूबर मे हमर ठदल्ली तबादला भ ' ग ेल । क ल क त्ता छू कट \nगेल। मुदा शहर आ लोक सभ मोन पड़ ै त रहल। अकह बीच भररसक  2016-\n17 मे कोलकाता गेलहुाँ , बाांग्लाक सुप्रलसद्ध लेखक, ककव आ सोई मेलाक \nप्रधान नबानीता देवसेनक आमांत्रण पर। ओ हमरा अपना  ’सोइ मेला ' मे \nडहकन आ  ’न्खस्सा कहे न्खसनी' क प्रस्तुथत लेल बजौने छलीह। बड्ड मानै \nछलीह हमरा। ओकह प्रस्तुथत मे रुपेश त्याोंि, ककरण झा आठद सभ आएल \nछलन्तह। ओहू समय मे हमर भ ों ट लक्ष्मण झा ’सागर ' जी साँ नकह भेल। \nहमर भ ों ट लक्ष्मण झा ’सागर ' जी साँ 2021 मे भेल , जहन हम अपन जैधीक \nकववाह लेल कोलकाता गेलहुाँ। दू ठदन बेसी रुकलहुाँ। हमर आदथत अथछ जे \nजाकह जगह गेलहुाँ , ओकह ठााँक लोक साँ भ ों ट- घाांट करबाक प्रयास क े लहुाँ। \nहमरा लग जतेक गोटाक नमबर छल , सभ क े  एक टा मेसेज क ' देललयै। \nरत्नेश्वर झा जीक तुर ां त प्रथतसाद आएल- ’दीदी, हम त ' अकह ठााँ नकह छी, मुदा \nकएक गोटे क े  ककह द ेललयन्तहए। ओ सभ भ ों ट करताह। ' \nककरण झा , हमर बांगाली दोस्त ऊर्मिमाला बनजी आ पामी साहा एलीह। ओ \nहमरा सांगे वक ग शॉप क ' चुकल छथि। बड़ी बबिदीक कायगक्रम मे सेहो आएल \nछथि। अकह बेर हमर भ ों ट लक्ष् मण झा ’सागर ' जी साँ भेल। ओ हमरा फोन \nक े लन्तह आ सााँझ मे हमर गेस्ट हाउस एलन्तह, मधुर ल ' क '। अचानक \nएर्कककह समय मे एतेक लोग सभ आकब गेलन्खतह कक हम नवगस भ ' गेलहुाँ। \nहमरा मोने सभ ककओ हमरा साँ भ ों ट कर' आएल छथि , त ' सभ क े  हम \nसमुथचत समय दी। सागर जी हमर स्स् िथत बूजझ गेलन्तह। कहलन्तह - ’कोनो \nगप्प नकह। हम बूजझ सक ै  छी जे कम समय मे बेसी लोक आओर साँ भ ों ट करब  62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nकठठन होइत छ ै । मुदा अहााँ सभ क े  कहल, ई बड़का बात, अतयिा लोक सभ \nअबैत छथि , कबनु खबर क े ने चलल जाइत छथि। ' \nहम सभ तैयो बहुत देर धरर बैसलहुाँ। गप्प-सप्प भेल। ओ कहलन्तह- ’हम अहााँ \nक े  बहुत पकहने  साँ चीतहै छी अहााँक ’कौआहांकनी' आ तकरा बाद आन -आन \nकिा सभक माायमे। एक गोट वररष्ठ जनक मूाँह साँ ई सुकन हम सांकोचे कठ ु आ \nगेलहुाँ। ओ कहलन्तह - ’फ े र ककहयो आबी , त ' कनेक समय \nल ' क ' आबी। ' हमहू मुस्काइत कहललयन्तह - ’अपने सभ जकहया बजाबी , हम \nएकदम आकब जाएब। आब हमरा ऊपर नौकरीक दवाब नकह अथछ ने !' \nसागर जी साँ दोसर भ ों ट भेल कवनोद क ु मार झा ’सरकार ' जी द्वारा 7-9 अप्रैल, \n2023 मे आयोजजत  ’मैथिली ललटर े चर फ े स्स्टवल , मुांबई मे। हमरा ओ \nकहलन्तह - ’हम मुांबई आकब रहल छी। ' सांयोग जे हमर ओकह समय मे शूट नकह \nछल आ  7 आ 9 अप्रैल क े  ई फ े स्स्टवल अटोंड क' सकलहुाँ। गप् प-सप्प भेल। \nबड्ड नीक लागल।  \nव् हाट ् सप पर अनेक रास ग्रुप मे ओहो छथि , हमहू छी। फ े सबुक पर ओहो \nछथि , हमहू छी। सभ ठााँ हुनक खूब सकक्रयता छकन। मैथिलीक प्रथत कहनक \nप्रेम अतीव छकन। मैथिली मे आ मैथिल जन द्वारा मैथिली लेल कएल गेल \nकाज कहनका बड्ड सोहाओन लागै छकन। एखन  ओ मैथिलीक असली सेवादार \nसभक गप्प ललन्ख रहल छथि।  \nकहनका लग अनुभवक खान छ ै । भााँथत - भााँथतक लोक सभ साँ भ ों ट-मुलाकात \nछन्तह, बहुत रास सांस् िा सभ द्वारा बजाओल जाइत छथि। ओ जाइत छथि - ट्रेन \nसाँ सेहो दूर- सुदूर धरर यात्रा कर ै  छथि। कहनक ई सकक्रयता हमरा बड्ड नीक \nलागैये , अतयिा उम्रक एक मोड़ पर आकब क ' सभ ककओ बाबा - बाबी ककह \nक ' घर मे सुथमरनी फ े रबाक मुफथतया परामशग देब ' लेल अनेर े  तत्पर रहैत छ ै ।  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 63 \nसागर जी एहन परामशग साँ दूर अपन कनरततर सकक्रयता बनेने छथि। कोनो \nवररष्ठ जनक ई ड े ग हमरा लेल अनुकरणीय भ ' जाइत अथछ।  \nअशोक जीक अपन  ’ड ै डीगाम ' किा  सांग्रह मे सांकललत किा  ’लाि 'क \nमाायमे कहनक एक गोट आओर कवलशिताक उल्लेख कर ' चाहब। हमरा \nसमाज मे एक उम्र पर आकब क ' सभ ककओ बुजुगग लोकक पकहरब -ओढ़ब पर \nअनेर े  टीका-कटप्पणी कर' लागै छथि। मुमबई मे हम देखल जे ओ खूब चहटगर \nर ां गक क ु ताग पकहरने छथि। हमरा ई खूब नीक लागल । अपन कॉपाेर े ट कल्चर \nमे रहबाक कारणे अिवा ठाम -ठाम एला -गेलाक कारणे व्यक्र्कतक आांतररक \nव्यक्र्कतत्वक सांगे- सांग हुनक बाहरी प्रेज ों कटकबललकट पर हमर बहुत आस् िा \nअथछ। तौं अपना क े  साँवारर क' राखयवाला व्यक्र्कत सभ, चाहे ओ स्त्री होिु \nवा पुरुष हमरा बहुत नीक लगै छथि आ हम दुनू  लग जा क ' हुनक तारीफ \nक ' अबै थछयै।  \n  \nसाग र  ज ीक  म ैथि ल ी प्रेम  अद्भुत  छै । आग्रह साँ ब कढ़ क ' दुराग्रहक सीमा धरर। \nएक हद धरर ई नीक लगै छ ै , ककयैक त ' एक ओर हम सभ अपन भाषाक \nप्रथत प्रेम आ समवेदना जतबै छी आ दोसर ठदस अपने भाषा साँ अलग भ' रहल \nछी। थमथिलो मे लोक कमे मैथिली बजै छथि। शहर मे त ' बाल - बच् चा सभ \nमोटा-मोटी नकहए बजै छ ै । जेना लोक सभ  ’मुझे बहिदी नहीं आती' अिवा  ’मुझे \nबहिदी अच्छ े  से नहीं आती ' कह ' मे शान बुझै छ ै , तकहना ’आब \nकत ' मैथिली ?' कह ' मे लोक अपना क े  आधुकनक बुझै छथि। हमरा बुझने \nसागर जी अही प्रवृलत्तक न्खलाफ छथि। ओ कहै छथि - ’जाकह समाजक े  अपन \nभाषाक प्रथत स्नेह नै अथछ। समपगण नै अथछ। चेतना जागृत नै अथछ। स ों टीम ोंट \nनै उभर ै त अथछ। ताकह समाजक तुलना मनुर्कखसाँ कोना क ै ल जायत। जाकह  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nसमाजक लोक उथचत बात कहकनहारक पाकन उतारय पर उतारू रहत ताकह \nसमाजसाँ उत्िानक आशा राखब पाकन ड ों गायब सन हैत।’ \nहुनक अकह गप्प पर लोकक बहुत रास टीका - कटप्पणी भ ों टै छ ै, मुदा ओ अपने \nतेल लागल देह पर छहलल पाकन जकााँ छथि। लोकक कहबीक पाकन हुनक \nअपन धारणाक तेल साँ थचकनाएल देह साँ कबछलल जाइत छ ै  आ अकह पाकन साँ \nस्नान कर ै त मैथिलीक मादे ओ बनल रहैत छथि आओर मजगूत , आओर \nअकडग।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 65 \n२.८.ज गद ीश  चन्दद र ठाकु र  'अवनल'- 'सागर 'सँ महासागर धरर  \n \nज गद ीश  चन्दद्र ठाकु र  'अवनल'-संपक ष-8789616115 \n'सागर 'सँ महासागर धरर  \nम ैथि ल ी भाषा आ साकहत्य एखन धरर  ज े कक छु  उपल स्ब्ध प्राप्त  क े ने \nअथछ, त ाकहम े ब हुत  ल ोक  सभक  त्याग  आ त पस्याक  ब ल  ल ाग ल  अथछ। कक छु \nलोक थमथिलाक कवलभतन  क्षेत्रमे रकहक' योगदान द ' र हल  छल ाह आ कक छु  \nलोक रोजी -रोटीक प्रबतध लेल देशक कवलभतन भागमे रकहक ' कवलभतन रुप ों \nअपन योगदान द ' रहल छलाह। अथधक लोक अपन रोजी -रोटीक प्रबतधमे \nएतेक पर े शान रहैत छथि जे हुनका लेल पररवारक सुख -सुकवधाक ायान राखब \nमात्र जीवनक उद्देश्य बकन  जाइत छकन। ओ अपन नोकरी , नोकरीमे \nपदोतनथत, थधया-पूताक भकवष्य लेल   नीक व्यवस् िा,मकान आ आरामक \nसुकवधा एकत्र करब मात्र अपन कत्तगव्य बुझैत छथि , ओ मातृभाषा, साकहत्य \nआठदक चर्ककरमे नकह   पड़ ै त छथि। \nकक छु  ल ोक  एहेन होइत  छथि  ज े अपन परर वार क  ल ेल  \n 66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nभोजन, वस्त्र,आवास,लशक्षा आठदक लेल समुथचत व्यवस् िाक ायान रखैत \nपत्र-पलत्रका सेहो ककनैत छथि , पढ ै त छथि , दुकनयामे कत ' की भ ' रह्लइए \nतकर थचततन सेहो कर ै त छथि ,नीक -अधलाहक कवचार कर ै त छथि आ ओकहपर \nक ोनहु रू पों अपन प्रथत कक्रया सेहो व्यर्कत  क रै त  छथि । कक छु  ल ोक  एहेन होइत  \nछथि जे साकहत्य , सांगीत अिवा को नो तरहक कलाक ों  जीवनक अकनवायग \nकवषय मानैत छथि आ तदनुरूप अपन आचरण रखैत आनो लोक सभक ों  \nप्रभाकवत कर ै त अपना सांग क' ल ैत  छथि । एकह त र हक  ल ोक म े कक छु  ल ोक  \nएहनो होइत छथि जे अपन मातृभाषाक सेवामे तेना सांलग्न भ ' जाइत छथि \nजे अपन सुख -सुकवधाक सेहो ायान नकह रखैत छथि आ जाधरर जजबैत छथि \nसठदखन अपन धुनमे लागल रहैत छथि।  \nथमथिलामे सेहो एकह सभ तरहक लोक छथि जे अपन -अपन ढ ां गसाँ मैथिलीक \nसेवा क रै त  आकब  र हल  छथि । कक छु  ल ोक  आब  सदेह उपस्स्ि त  नकह छथि  म ुदा \nहुनक सेवाक गािा सभ ठदन लेल हमरा सबहक माय रहत।  \nमैथिली साकहत्य अकादमीक मातयता प्राप्त क े लक , सांकवधानक अिम \nअनुसूचीमे स् िान पौलक , सांघ लोक सेवा आयोगक परीक्षामे मैथिलीक स् िान \nअथछ, राजय लोक सेवा आयोगक परीक्षामे स् िान भेटलै , कालाततरमे \nहटाओल गेल , समय बदलल त फ े र आएल एकह सभ घटनाक माय कतेक \nलोक सभ कोन -कोन रूप ों  मैथिलीक सेवा क ' रहल छलाह से जानब बहुत \nरोचक आ सभ मैथिल लेल आवश्यक सेहो अथछ।  \nकक छु  लोक थमथिलाक माकटपर काज क ' रहल छलाह , कक छु  ल ोक  \nपटना,बनारस ,प्रयाग,कोलकाता ,जयपुर ,ठदल्ली ,मुांबइ,नेपाल   आठद ठाम \nअपन जीकवकोपाजगनक सांग मैथिलीक सेवा क ' रहल छलाह। ठदल्लीमे \nतत्कालीन प्रधानमांत्री पां.जवाहर लाल नेहरुजीक ों  कोना मैथिली साकहत्यक \nवैभवसाँ पररचय कराओल   गेलकन , ओ क े  छलाह जे कलकत्ताक   मैथिल  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 67 \nसभमे साांस्क ृ थतक आ साकहम्त्यक चेतना जगौलकन आ मैथिलत्वक बोध सेहो \nकरौलकन , कलकत्ताक मैथिल सभक ों  कोना सांगठठत कयल गेल , कलकत्ता \nकवश्वकवद्यालयमे मैथिलीक पढ़ाइ ककहया आ ककनका -ककनका प्रयाससाँ शुरू \nभेल , कलक त्तामे ओ क े  सभ छलाह जे अपन व्यापार आ व्यवसायक ों  समृद्ध \nकर ै त बहुतो मैथिलक ों  आजीकवकाक अवसर उपलब्ध करौलकन , पटनाक \nचेतना सथमथत की सभ क े लक कलकत्ताक   थमथिला लोक सांघ ,अन्खल \nभारतीय थमथिला सांघक की भूथमका रहलैक अथछ , एकर सबहक पाछााँ क े -\nक े  सभ महत्वपूणग भूथमकाक कनवागह क े लकन ,साकहत्य अकादमीमे मैथिलीक \nमातयता कोना भेटलै ,पटनामे अकादमीक स् िापना कोना भेल ,दरभांगामे \nथमथिला कवश्वकवद्यालयक स् िापना कोना भेल ,कबहार लोक सेवा आयोगमे \nमैथिलीक मातयता कोना भेटल ,थमथिला एर्कसप्रेसक नामकरण कोना \nभेल , कवद्यापथत डाक-कटकटक प्रकाशन कोना आ कत 'साँ भेल,जनगणनामे \nमैथिलीक ों  कहतदीसाँ पृिक रूपमे कोना स्वीकार कयल गेल आठद महत्वपूणग \nजानकारीक लेल हमरा सभ लग एकटा सुतदर पोिी उपलब्ध अथछ जकर नाम \nथिक  ’जेना ओ कहलकन '। \nएकह पोिीक लेखक छथि मैथिलीक सुपररथचत रचनाकार श्री लक्ष्मण \nझा ’सागर '  जे मैथिलीक प्रथतथष्ठत छओटा कवद्वा न्-मनीषी -रचनाकार -तपस्वी \nलोककनसाँ साक्षात्कारक सांग्रहक  रूपमे एकह अनुपम क ृ थतक ों  प्रकालशत \nकराक ' अपने खचगसाँ  साकहत्यकार सभक ों  उपलब्ध करौलकन अथछ। \nथमथिलाक जाकह सपूत लोककनसाँ साक्षात्कार लेल गेल अथछ से छथि परम \nश्रद्ध े य  बाबू साहेब चौधरी , डा. जयकाांत थमश्र,श्री पीतामबर पाठक ,श्री \nराजनतदन लाल दास ,डा.वीर ों र मक्ल्लक, श्री महोंर मलांकगया  आ श्री अशोक \nझा। \nई साक्षात्कार सभ क्रमशः 31.12.1976, 21.07.1979, 7.10.2001,  68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n2016, 10.12.2016, 23.07.2017  आ \nदीयाबाती  2017 क ' कलकत्ता , प्रयाग और ठदल्लीमे लेल गेल अथछ , स्पि \nअथछ जे एकह मे  2017 क े  ब ाद ज े कक छु  म ैथि ल ीक  सांसार म े भेल  अथछ त क र  \nकववरणक एकह पोिीमे अभाव अथछ , मुदा ओकहसाँ पूवगक सभटा घटनाक वणगन \nउपलब्ध अथछ।  \nज े कक यो म ैथि ल ी आतदोल नक  कवषयम े ब हुत  कक छु  ज नैत  छथि  हुनक ो ब हुत  \nनव-नव जानकारी सभ भेटतकन एकह पोिीमे। पोिी पढ ै त काल एना लगैत \nअथछ जेना व र्कता स्वयां हमरा सोझााँ उपस्स् ित होथि आ अपन आत्मकिा ककह \nरहल होथि अिवा मैथिलीक आत्मकिा सुना रहल होथि। जयकाांत बाबूसाँ \nसुनू बाबू साहेब चौधरीक ों  प्रो. प्रबोध नारायण लसिहसाँ ककएक मताततर \nभेलकन  ,1963 मे ठदल्लीक आजाद भवनमे लागल पुस्तक प्रदशगनीमे \nमैथिलीक ग्रति सबहक अ मबार देन्ख तत्कालीन प्रधान मांलत्रजीक की \nप्रथतकक्रया रहकन,क े  छलाह  ’ए गढ़ ऑफ़ मैथिली ', मैथिलीक लेल सभसाँ बेसी \nमहत्वपूणग की अथछ आ ककहया -ककहया की भेलै जे हुनक छाती जुड़ा गेलकन।  \nचौधरीजीसाँ सुनू  जन -साधारणक मोनक ों  आकर्षित करबाक श्रेय \nककनका   छकन,   प्रािथमक कक्षामे मैथिलीक माायमसाँ पढ़ाईक ों  सभसाँ \nबेसी   आवश्यक ककएक बुझैत छथि , कलकत्ताक मैथिल सभक \nायान  मैथिली ठदस आक ृ ि करबाक श्रेय ककनका दैत छथि। आदरणीय \nदासजीसाँ सुनू राथत  9 बजेसाँ भोर धरर एक बैसकीमे चर्चित \nनाटक  ’सांतो' ललखयबाक किा , प्रबोध बाबूपर कवकनबांध आ  मैथिलीक \nजवलांत समस्या सभपर हुनक मांतव्य। मक्ल्लकजीसाँ सुनू कोलकाताक \nमक्ल्लकजीक   आ ठदल्लीक मक्ल्लकजीक आत्मकिाक रूपमे कोलकाताक \nमैथिलीक किा। थमथिलाक माकटपर , ठदल्लीमे , कोलकातामे , नेपालमे आ \nभारतक अतय भागमे मैथिली नाटकक कवषयमे अ साँ ज्ञ धरर सुनू  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 69 \nमलांकगयाजीसाँ। कलकत्ताक थमथिला कवकास परर षद आ थमथिला मकहला \nमांचक जीवनी मैथिलीक योद्धा अशोक झा जी कहैत छथि।  \nथमथिलाक कवलभतन कवभूथत लोककनसाँ लेल गेल साक्षात्कारक कवथध सेहो बहुत \nरोचक अथछ। एकहमे तत्काल कोनो कागत -कलम अिवा टेप -ररकॉडगरक \nउपयोग नकह भेल अथछ , वर्कता बजैत जाइत छथि आ प्रश्नकतागक मस्स्तष्कमे \nसभटा जकहनाक तकहना अांककत  होइत जाइत अथछ। बाजल आ सूनल   शब्द \nसभ बादमे कागतपर उतर ै त अथछ , कालाततरमे कवलभतन पलत्रकामे स् िान पबैत \nअथछ और आब पोिीक रूपमे सवगत्र   उपलब्ध अथछ।  \nई सातटा साक्षात्कार हमरा मैथिली - प्रेमक सातटा सागर जकााँ लगैत अथछ \nआ साक्षात्कारक ई अनुपम सांग्रह  महासागर जकााँ। \n  \n \n \n \n \n \n  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.९.िीरेन्दद र झा- लक्ष्मण झा 'सागर ' स्पष्टिादी सावहत्यकार \n \nिीरेन्दद्र झा, संपक ष-9470669886 \nलक्ष्मण झा 'सागर ' स्पष्टिादी सावहत्यकार \nलक्ष्मण झा 'सागर ' मैथिलीक एक चर्चित , कनभीक साकहत्यकारक नाम अथछ \nजे अपन टीका -कटप्पणी लेल कवख्यात छथि। कोलकातामे रकह चाकरीमे \nलगातार रहलाक बादो अपन समाज आ साकहत्य लेल समर्पित रहलाह अथछ। \nसत्तररक दशकसाँ कहनकर लेखनी चलैत रहल अथछ। यद्यकप हमरा कहनकासाँ \nएखन धरर भ ों ट नकह अथछ मुदा हम कहनकर सृजनसाँ िोड़-बहुत पररथचत अवश्य \nछी। सागरजी अपना सांग अपन समकालीन लेखक क लेखनीक मादे बरोबरर \nसाकाांक्ष रहल छथि। ओ समर्पित-प्रथतबद्ध लेखन आ लेखक क े र पाछा बेहाल \nरहैत छथि।  \nहमरा कहनकर सांस्मरण खूब नीक आ रोचक प्रतीत होइत अथछ। सांस्मरण सभ \nयिािगसाँ पररपूणग रहैत अथछ आ सरल -सरस रोचक भाषामे प्रस्तुथत एकर मूल \nआकषगक कवषय होइत अथछ। सांस्मरण स भ पढ़लासाँ पुरना समयक \nसमाज , गाम -घरक सजीव थचत्रण जेना सोझामे ठाढ़ भऽ जाइत अथछ। \nकहनकर लेखनी बहुत समाजशास्त्र अथछ। प्राचीन एवां आधुकनक समाज -\n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 71 \nपररवार, बात कवचार , सांयुर्कत पररवारक कवघटन, वृद्धजनक उपेक्षा अपनैतीक \nकमी , उच्छखृांलता, अनुशासनहीनता, सामाजजक आ जातीय \nक ु रीथत , सामाजजक पररवतगन आठद कहनकर लेखनक हमरा जनैत मूल कवषय \nरहैत अथछ।  \nमैथिली नवयुवा साकहत्यकारक ेँ  प्रेररत-प्रोत्साकहत करबामे सतत लागल रहैत \nछथि मुदा एकरा सांग -सांग अपन पुरान ठदवांगत साकहत्यकारगणक प्रथत श्रद्धा \nआ सममान अर्पित करबामे सेहो कोनो कसरर बााँकी नकह रखैत छथि । \nप्रगथतशीलताक पक्षधर होइतो प्राचीनताक प्रथत मोह अवस्स छकन। \nसागरजीक जतम कतहुाँ भेलकन , पचपन कतहुाँ कबतलकन , चाकरी कतहुाँ क े लकन \nमुदा सभ ठाम ओ अपन भाषा आ समाजक थचततामे लागल रहलाह। आसाम \nहो  कक बांगाल लक्ष्मण झा सागरक ेँ  अपना स्तरसाँ जतेक भऽ पेलकन ताकहमे \nकोनो कसरर बााँकी नकह रखलकन अथछ। बाबू साहेब चौधरी सन दधीथचक \nअलभनांनदन ग्रांि हुनकर महत्वपूणग योजना अथछ। प्रवासी अनमोल रत्नपर \nहुनकर फ े सबुक लसरीज खूब लोकथप्रय रहल अथछ। सागरजीक ककवता सेहो \nखूब मारुख होइए।  \nएकह सांजक्षप्त कटप्पणीमे सागरजीक सभ काज वा एक काजक हम कवस्तार नै \nकऽ सक ल छी मुदा कवश्वास अथछ जे पाठक लग हमर भावना पहुाँथच सकतकन।  \n  \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.१०.नबोनारायण थमश्र- स िषगुण स म्पन्दन स ागर ज ी \n \nनबोनारायण थमश्र- संपक ष-9330173348 \nस िषगुण सम्पन्दन सागरजी  \nसारस्वत साकहत्यकार, मैथिली  अलभयानी श्री लक्ष्मण झा 'सागर ' जीसाँ \nककहया  प्रिम  बेर  भ ों ट भेल  छल  से तारीख  स्मरण नकह अथछ। हम  1983 ई. \nमे  कलकत्ता  आएल  रही।  जीवीकोपाजगनमे  रहैत  \"कोककल  मांच\" मैथिली  \nनाट्य सांस् िासाँ 1990 ई. मे  जुकड़ गेल  रही।  एकह अवथध सभमे  मैथिली  पत्र-\nपलत्रकामे रचनाकार  लक्ष्मण झा 'सागर ' नाम देन्ख प्रसतनता होइत छल  मुदा \nभ ों ट-घााँट नकह भेल  छल  तकर  कारण  जे  1983 ई. मे  हम  कलकत्ता  एलहुाँ आ \nसागरजी  चाकरीक  क्रममे  स् िानाततररत भऽ कलकत्तासाँ आसाम चलल  गेल  \nछलाह।  पुनः हुनका  कलकत्ता  एलापर  प्रायः कवद्यापथत स्मारक मांच क े र  \nकायगक्रममे  सागरजीसाँ प्रिम  बेर  पररचय  1998 ई. मे  भेल  छल।  साकहम्त्यक \nरुथचक  कारणे  क्रमशः हमरा  लोककनक  भ ों ट कवलभतन कायगक्रम  सभमे  होइत \nरहल।  \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 73 \nकक छु ए ठदनमे  हमरा  ई बुझबामे  आएल  जे  सागरजी  मात्र साकहत्यकार े टा नकह \nछथि  एकर  अथतररर्कत  थमथिला -मैथिलीक  हेतु  कहनका  हृदयमे  बहुत  आदर -भाव \nसेहो छकन। कहनकर  सांपूणग पररवार  मैथिलीमय  छकन। अथधकाांश साकहत्यकार \nमात्र मांचपर मैथिलीक  प्रयोग कर ै त  छथि  आ घरमे  अतय भाषाक  मुदा \nसागरजीक  घरक  भाषा मात्र मैथिली  छकन से अनुकरणीय।  कहनका  यशस्वी \nहेबाक  अनेक  कारणमे  प्रमुख कहनकर  व्यक्र्कतत्व छकन। हमरा  लोककनक  समान \nकवचारधारा हेबाक  कारणे  ककहया  थमत्रताक  बांधनमे हम  सभ बतहा गेल  रही  \nसेहो स्मरण नकह भऽ रहल  अथछ। ओना एकटा  बात  स्पि करऽ  चाहैत छी जे  \nथमत्रता तऽ  समान लोकमे  शोभनीय होइत छै ताकह दृथिसाँ हम  हुनका  समक्ष \nअपना आपक ेँ कतहुाँ नकह पाकब  रहल  छी। मात्र कवचारधाराक  कारणे  ई सखा-\nभाव एखन धरर  कायम  अथछ, आशा कर ै त  छी जे  सदा-सवगदा बनल  रहत।  \nरामक ृ ष् ण महाकवद्यालय, मधुबनीमे  स्नातक कक्षामे एककह  साल  हम  दूनू गोटे  \nअाययनमे  लागल  रही।  ओ कामसगमे  हम  साांइसमे मुदा तकहया पररचय  नकह \nछल।  ई बात  पाछा बुझलहुाँ। \nइथतहास साक्षी रहल  अथछ जे  कोनो सफल  व्यक्र्कतक सफलतामे  स्त्रीक \nयोगदान सेहो महत्वपूणग रहल  अथछ। ई स्वीकार करबामे  हमरा  कोनो दुकवधा \nनकह होइत अथछ जे  सागरजीक  सफलतामे  कहनक  धमगपत्नी श्रीमती शैल  झा \n'सागर ' जीक  प्रमुख योगदान रहलकन  अथछ। श्रीमती शैल  झा 'सागर ' सेहो \nमैथिलीमे  रचना कर ै त  छथि  सांगकह मैथिली  साकहत्य क े र  सजग  पाठठका  सेहो \nछथि।  \nसागरजी  पर ां पराक सांग आधुकनक  सोच राखैत  छथि  एकर  प्रमाणमे थमथिला -\nमैथिलीक  प्रत्येक कायगक्रममे  ई युगलजोड़ी अवश्य सममललत  होइत छथि  से \nप्रशांसनीय। नारी शक्र्कतक ेँ ड े गसाँ ड े ग  थमला  कऽ  चलेनाइ  कहनक  दूरदृथिक  \nपररचायक  अथछ।  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nथमथिला -मैथिलीक  युगपुरुष  गोलोकवासी  बाबू  साहेब चौधरीजीक  \nअनुप्रेरणासाँ सागरजी  मैथिली  सेवा क्षेत्रमे पदापगण क े लकन।  ताकह अवथधमे  \nचौधरीजीक  कायगक्षेत्रमे अनेक  रूपसाँ सागरजी  योगदान दैत  रहलाह।साकहत्य-\nसांस्क ृ थतसाँ अिाह  प्रेमक कारणे  आसाम प्रवासमे रहैत  गौहाटी  स्स् ित मैथिल  \nसांस् िा \"थमथिला  साांस्क ृ थतक समतवय  सथमथत \" क े र  कनमागणमे  सेहो कहनक  \nमहत्वपूणग योगदान रहल  छकन। ओकह अवथध क े र  प्रमुख कताग -धताग स्व. \nसत्यानांद पाठक  आब  हमरा  लोककनक  बीच  नकह छथि  मुदा श्री प्रेमकाांत \nचौधरीजी  एखनहुाँ एकह सभ बातक  साक्षी छथि।  \nसागरजी  सत्तररक  दशकसाँ लेखन  प्रार ां भ क े लकन  आ अस्सीक दशकसाँ \nतात्कालीन  मैथिली  साप्ताकहक पलत्रका थमथिला  थमकहरमे  अकनक  रचना \nप्रकालशत होइत छलकन।  अनेको  पत्र-पलत्रकामे आलेख  सभ थछकड़आएल छकन \nमुदा पोिी  एकहुटा  प्रकालशत नकह रहबाक  कारणे  कहनकर  समग्र मूल्याक ां नमे \nकबलांब भऽ रहल  छल  से जाकन  हम  पोिी  प्रकाशन हेतु  सेहो चकड़अबैत रहलहुाँ। \nकतेको  ठदनक  पिात  गौहाटीसाँ कहनक  प्रिम  काव्यसांग्रह \"उचरर  बैसू  कौआ \" \nप्रकालशत भेल  ताकहमे  सागरजीक ेँ  जतेक  प्रसतनता भेल  छलकन  ताकहसाँ \nथमलसयो भरर  कम  हमरा  नकह भेल  छल।  ओकह काव्यसांग्रहसाँ सागरजीक ेँ  \nमैथिली  साकहत्य जगतमे  नीकसाँ मूल्याक ां न प्रार ां भ भेल।  सागरजी  बहुकवधावादी \nरचनाकार  छथि।  ककवता , किा , कनबांध, समीक्षा, साक्षात्कार आठद सभ \nकवधामे हाि  अजमौने  छथि  आ लोकथप्रयता भेटल  छकन। \nकक छु ए ठदन पूवग कहनक  सद्यः प्रकालशत तीन  टा महत्वपूणग पोिी  प्रकालशत भेल  \nछल  जे  एना अथछ- \"एकह गदहबेरमे \" ( काव्यसांग्रह), \"कनसोह \" ( मैथिली  \nवाताग किा ), आ \"जेना  ओ कहलकन \" ( मैथिली  साक्षात्कार सांग्रह)। एकह \nपोिीक  प्रकाशनसाँ सागरजीक ेँ  सुयश प्राप्त भेलकन  अथछ। कहनक  लेखनी  \nअबाधगथतसाँ चलल  रहल  छकन तकर  प्रमाणमे आधा दजगन  पोिीक  पाांडुलल कप  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 75 \nप्रेसमे प्रकाशन हेतु  देल  छकन से यिाशीघ्र पाठकक  हािमे  आएत  आ तकर  \nस्वागत हेबाक  चाही। सागरजी  गौहाटीसाँ प्रकालशत \"पूवाेत्तर मैथिल \" \nत्रैमालसक पलत्रकाक  कोलकाता  कवशेषाांकक दू बेर  अथतथि  सांपादक रहल  \nछथि।  सांप्रथत बाबू  साहेब  चौधरीपर  क ों करत स्मृथत ग्रांिक सांपादन हेतु  तत्पर \nभेल  छथि।  ई स्मृथत ग्रांि जखन  प्रकालशत हएत  तखन  कहनक  सुयश आकाश  \nचकढ़ बाजत  आ कोलकाता  हेतु  एकटा  महत्वपूणग काज  हएत।  \nआइयो कतेको  पत्र-पलत्रकाक  कनयथमत  ग्राहक  छथि।  मधुबनीसाँ प्रकालशत \nमैथिलीक  दैकनक  पत्र \"मैथिल  पुनजागगरण  प्रकाश\"केँ आर्ििक  सहायतािग  \n'सांजीवनी मैथिली  कोष' मे  सवगप्रिम  बारह  हजार  टका  देलकन।  सागरजी  \nसवगगुण  समपतन छथि  जे  कहनका  भीड़साँ फराक  कर ै त  अथछ। कोककल  मांच \nप्रत्येक वषग मैथिली  नाटकक  मांचन कर ै त  छल  आ तत्पिात  स्माररका सेहो \nप्रकालशत कर ै त  छल।  नाटक  देखबाक  हमर  आग्रह स्वीकार कर ै त  प्रत्येक वषग \nसपत्नीक प्रेक्षागृहमे उपस्स् ित होइत रहलाह  आ तकहना स्माररका हेतु  प्रत्येक \nअांकमे अपन रचना कनन्ित  रूपे  दैत  रहलाह।  प्रत्येक वषग फगुआक  अवसरपर  \nकोककल  मांच \"फगुआ  ठहर्कका \" क े र  नामसाँ आयोजन कर ै त  छल  जाकहमे  \nसामथयक  गीत -सांगीतक अथतररर्कत  ककव  सममेलन  सेहो रहैत  छल।  उर्कत ककव  \nसममेलनमे  सागरजीक  सामाजजक  रचनाक  सस्वर पाठ  कर ै त  छलाह  जे  बेस  \nचर्चित होइत छल।कोककल  मांच गैर  राजनीथतक  मांच छल  अस्तु कोनो नेता-\nअलभनेतासाँ नकह अकपतु  कोनो साकहत्यकार वा मैथिली  सेवीसाँ कायगक्रमक  \nउद्घाटन प्रत्येक वषग करबैत  छल  ताकहमे  कक छु  कबलांबकहसाँ हम  ईहो दाथयत्वपूणग \nकायग  हुनक े  कर -कमलसाँ करबौने  रही। \n2015 मे  कोककल  मांच दू ठदवसीय रजत  जयांती वषग मना रहल  छल।  पकहल  \nठदन गीत  नादक  कायगक्रममे  बौंगलोरसाँ सुपररथचत  गाथयका  रजनी  पल्लवी  तिा  \nदरभांगासाँ चर्चित गायक  माधव रायक  गीत  प्रस्तुत भेल  आ दोसर ठदन श्री  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nयोगेतर  पाठक  कवयोगीजीक  नाटक  \"बूढ़  भेल  बलाय \" क े र  मांचन भेल  छल।  \nज्ञातव्य जे  कवयोगीजीक  ई प्रिम  नाटक  क ृ थत  छल  से प्रिम  बेर  अही मांचपर \nदशगक  द्वारा बेस  प्रशांलसत भेल  छल।  \nज्ञातव्य जे  उर्कत अवसरपर  लगभग  दू दजगनसाँ बेलसये  मैथिली  सेवी आ \nसाकहत्यकार लोककनक  सममान कएल  गेल  छल।  दू दशक  धरर  कोककल  मांचक \nसथचव रहबाक  कारणे  ई हमर  अांथतम कायगकाल  छल  से हम  पूवगकह घोकषत कऽ  \nचुकल  रही।  सागरजीसाँ मधुर  सांबांध रकहतो एकटा  खास बातसाँ रुि  भऽ \nकलकत्तामे  रकहयो कऽ  ओ ओकह दू ठदवसीय कायगक्रममे  अनुपस्स् ित छलाह।  \nयद्यकप अपन अनुपस्स् िथत रहबाक  बात  हमरा  पूवगकहमे  ककह  देने छलाह  जे  \nकनताांत व्यक्र्कतगत बात  छलैक  मुदा हमरा  आइयो एकह बातक  कचोट  होइते \nअथछ। \nसागरजी  क े हन सांवदेनशील व्यक्र्कत छथि  तकर  एकटा  बानगी  जे  हमर  \nव्यक्र्कतगत जीवनसाँ सांबांथधत अथछ तकर  उल्लेख  करब  हमर  नैथतक  कतगव्य \nअथछ। कायागवथधमे  2003 ई. मे  हमरा  अपन कमपनीक  माललकसाँ मताांतर भऽ \nगेल  छल  आ हम  कायग  छोकड़ कऽ  गाम  चलल  गेल  रही।  मोन बना लेने  रही  जे  \nआब  गामेपर  रकह  कऽ  खेती  करब  मुदा कोककल  मांचक सथचव पदपर  रहैत  \nकलकत्ताक  मोह सेहो ग्रलसत क े ने छल।  कोककल  मांचक वार्षिक कायगक्रमसाँ \nकक छु  ठदन पकहने हमर  परम  शुभप्चितक नाट्य कनदेशक  गांगा बाबूक  फोन \nगामपर  पहुाँचल छल।  गांगा बाबूक  कहब  छलकन  जे  कलकत्ता  आकब  जाउ  एतऽ  \nपाटग टाइममे  तात्काल  कायग  भऽ जाएत  आ कक छु  ठदनक  बाद  फ ु लटाइम कायग  \nसेहो भऽ जेतै।  हम  गामसाँ आकब  पाटग टाइम कायगमे  लाकग  गेल  रही  मुदा \nफ ु लटाइम कायगमे  कवलांब भऽ रहल  छलैक।  एकह बातसाँ सागरजी  प्चिथतत \nछलाह  आ हमरा  कबनु  कहने  अपन सत्प्रयाससाँ फ ु लटाइम कायगमे  हमरा  लगबा  \nदेलाह।  वस्तुतः एकह कायगसाँ हमरा  आर्ििक  रूपे  जीवनदान  भेटल।  मनुष्यक ेँ  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 77 \nक ृ तज्ञ हेबाक  चाही क ृ तघ्न नकह। हमरा  जनैत  सागरजी  बहुतो  लोकक ेँ समयपर  \nटका  दऽ मदथत  कर ै त  आएल  छथि।  \nसाकहत्यसाँ इतर  एकटा  महत्वपूणग बातक  उल्लेख  एकहठाम  आवश्यक बुझाइत  \nअथछ जे  सागरजीक ेँ  रामलोचन  ठाक ु रजीसाँ छत्तीस क े र  आाँकड़ा छलकन।  ई \nबात  सागरजी  प्रसांग गप् पक  क्रममे  रामलोचनजीसाँ ज्ञात भेल  आ पुनः सागरजी  \nसेहो तकर  पुथि  कर ै त  बहुत  पुरान बात  सभ कहलकन  जे  हमरा  कलकत्ता  एबासाँ \nपकहने ओ घकटत  भेल  छलैक।  हम  दूनू गोटे  अथतथप्रय रहबाक  कारणे  हमरा  ई \nबात  अनसोहााँत लगैत  छल।  दूनू गोटेक ेँ मेल -थमलाप  कर े बाक  लेल  दृढ़ \nसांकस्ल्पत भऽ मोनमे ठाकन  लेलहुाँ। बहुत  पापड़ बेललाक  पिात  हमर  \nसत्प्रयाससाँ दूनू गोटे  सांबांध छत्तीससाँ बदलल  कऽ  थतरसठठ  रूपमे  भऽ गेलकन  \nताकह बातक  स्मरण क े लासाँ हमर  मोन आइयो प्रसतन भऽ जाइत  अथछ। \nफगुआक  अवसरपर  प्रत्येक वषग साकहत्यकार आ मैथिली  सेवी हेतु  हम  \nप्रेमोपहारक दू शब्द ललखैत  छलहुाँ मुदा ताकहसाँ लभतन आजुक  शब्द थमत्रवर \nसागरजीक  लेल  प्रेकषत कर ै त  आह्लाठदत छी। \nसमानधमाग रचनाकार  माय , जे  पौलन्तह सठदखन आदर \nसे थमथिला -मैथिलीक  वरदपुत्र श्री लक्ष् मण झा 'सागर ' \n \n \n \n \n   78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.११.वहतनाि झा- जेना ओ कहलवन  \n \nवहतनाि झा-संपक ष-09430743070 \nजेना ओ कहलवन  \nमैथिलीमे साक्षात्कार कवषयक पोिी , बहुत बेसी नकह ताँ आब बहुत कमो नकह \nअथछ। 1971मे प्रकालशत हांसराजक 'ओ जे कहलकन 'मे दस साकहत्यकारक \nसाक्षात्कार अथछ, 1998मे प्रकालशत डा. रमानतद झा रमणक  'भेँटघाट 'मे \nसोलह टा साक्षात्कार अथछ, 2001 मे प्रकालशत कवश्वनािक  'अक्षर-अक्षर \nअमृत ' तिा  'युगाततर ' दुनू पोिी थमला सोलह टा साक्षात्कार अथछ, 2021मे  \nप्रकालशत लक्ष् मण झा 'सागर 'क   जेना ओ कहलकन मे सात टा साक्षात्कार \nअथछ, एक टा आर साक्षात्कारक पोिी अथछ जे हमरा लग उपलब्ध नकह अथछ \nएवां एक डा. जयकातत थमश्रसाँ लेल गेल साक्षात्कारक पोिी अथछ , जकर \nसमपादक पांचानन थमश्र छथि जे  2020मे प्रकालशत छकन , जाकहमे एगारह \nसाकहत्यकार द्वारा लेल गेल डा . जयकातत थमश्रक साक्षात्कार छकन। एकर \nअथतररर्कत कवलभतन पत्र -पलत्रका, स्माररका, पोिीमे लेल गेल सयसाँ ऊपर े  \nसाक्षात्कार सभ प्रकालशत अथछ। \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 79 \nलक्ष्मण झा सागर साकहत्यकारक सांग -सांग \nकोलकाता , गुआहाटी , दरभांगा, ठदल्ली आ आनो सांस् िा सभसाँ जुड़ल छथि। \nकनभीक आ स्पिवादी छथि। मैथिली भाषाक सरकारी मातयता , साकहत्यक \nभांडार भरबाक हेतु साकहत्यकारक अवदान आ मैथिली सांस् िा , सांगठनक \nकायग -कलापपर कहनक ायान सदैव रहलकन अथछ आ एखनो सकक्रय आ \nसाकाांक्ष छथि। \nसाक्षात्कार करब साधारणतया ओतेक सरल नकह अथछ , जतेक लोक बुझैत \nछ ै क। हमरा  जनैत   सागर जीक लेल गेल साक्षात्कार सफल , उपयोगी जे \nइथतहास-पुराणक काज करत , जे भूगोलक कनधागरणमे सहायक हैत , अनेक \nकवद्वानक उक्र्कत सांदभगमे लेल जैत, हुनका लोककनक क ै ल जाय वला कायग आ \nतत्कालीन साकहत्य, राजनीथतसाँ लोक पररथचत भय सकत।  \"वृिा न होइ देव-\nऋकष वाणी\" क ेँ  माकन कवलभतन क्षेत्रक ऋकषसाँ साक्षात्कार लेल गेल ई पुस्तक \nमहत्वपूणग लसद्ध होयत, से हमरा पूणगतः कवश्वास अथछ। \nबाबू साहेब चौधरी सन आतदोलनीक  1976 मे लेल गेल साक्षात्कार , ओकह \nसमय कलकत्ता मैथिलीक अनेक गथतकवथधक मुख्य क े तर छल , बहुत \nसूचनाप्रद अथछ, मैथिली लेल क ै ल गेल कायगक दस्तावेज अथछ। बाबू साहेब \nचौधरी सांस् िाक ेँ  इ ां कगत कर ै त कहैत छथिन \"जे सांस् िा ने आतदोलन कर ै त अथछ \nआ ने साकहत्य-सृजन कर ै त अथछ , तकरा हम मात्र  \"कीतगकनयााँ-मांडली बुझैत \nथछयैक। \" कोलकाताक मैथिली सांस् िाक एकीकरणपर सेहो बेबाक कटप् पणी \nछकन। \nडॉ0 जयकातत थमश्रसाँ 1979मे लेल गेल साक्षात्कार , मैथिलीक ेँ  साकहत्य \nअकादेमीमे मातयता , साकहत्य अकादेमीक कायग -कलाप , कहस्ट्री ऑफ मैथिली \nललटर े चरक अनुवाद प्रसांग, सांस् िाक गुटबतदीक बात सभ आ अनेक प्रसांग \nअथछ, जे महत्वपूणग अथछ। ठदसमबर 1963क पुस्तक प्रदशगनीक कवषयमे  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nसकवस्तार अथछ। प. नेहरूक प्रसां ग सेहो आयल अथछ जे ओ पकहने मैथिलीक ेँ  \nकोन रूपमे लैत छलाह आ जखन पुस्तक प्रदशगनी मे अयलाह , तखन कोना \nधारणा बदललकन।  \nपीतामबर पाठक  1952मे कलकत्ता अयलाह आ मैथिली आांदोलन साँ कोना \nजुड़लाह, एकह कवषयक  एक  साक्षात्क ार  क णगम ृत म े छपल  देन्ख कक छु  छू टल  \nबातक जजज्ञा सा हेतु ओकह समय अस्वस् ि चलल रहल पाठक जी लग \nपहुाँचलाह। कोलकाताक प्रारस्मभक आतदोलनीमे छलाह \nपाठकजी , देवनारायण बाबू , बाबू साहेब चौधरी , राजनतदन लाल दास , प्रबोध \nबाबू , सत्यनारायण बाबू, उठदत बाबू , थमथिलेतदुजी प्रभृथत मैथिलीक झांडा \nउठौकनहार लोक जे अपन अस्स्मतक लेल कहथि  --\"यस वी आर \nमैथिल  ...।\" अन्खल भारतीय थमथिला सांघक लक्ष्यक कवषयमे सकवस्तार \nअपन साक्षात्कारमे कहलथिन। पटनो रहलाह , ओतय सेहो मैथिली \nआतदोलनमे सकक्रय रहलाह। कोलकाताक साांगठकनक जनतब हेतु कहनक ई \nसाक्षात्कार लाभकारी अथछ। साक्षात्कार 2001मे लेल गेल अथछ।  \nकणगमृत आ ओर राजनतदन लाल दास एक दोसरक पूरक रहथि। कहनकर \nसांपादकीयमे करीब 150 अांक प्रकालशत छकन। ई पलत्रका एक जाथत कवशेष \nनामपर अथछ , तौं ककहयो अलभयोग सेहो लगलकन , लेखकक कनमनस्तरीय \nरचनाक प्रकाशनक बात सेहो लगलकन। सीताराम झाक एक ककवताक पााँती \nपकढ़ मैथिली साकहत्य व भाषा ठदस आ क ृ ि जे भेलाह से आजीवन रहलाह , से \nसमपूणग समपगणक सांग। दासजीक पारवाररक पृथष्ठभूथम , कलकत्ताक \nसाांगठकनक कक्रयाकलाप , साकहम्त्यक यात्रा, सहयोग , असहयोग आठदक \nकवषयमे सागरजी जे स्वयां साक्षी रकह चुकल छथि द्वारा पूछल गेल प्रश्न आ \nउत्तर कनन्ित रूपसाँ मैथिली साकहत्यक, पत्रकाररताक , आतदोलनक दस्तावेज \nअथछ, इएह ताँ साक्षात्कारकतागक मुख्य ायेय रहैत छ ै क।  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 81 \nवररष्ठ साकहत्यकार वीर े तर मक्ल्लक एवां सुप्रलसद्ध नाटककार महेतर मलांकगयासाँ \nलेल गेल साक्षात्कार दूनूक साकहम्त्यक अवदानक कवषयमे ताँ \nअथछए, समकालीन साकहत्य एवां नाटकक कवषयमे बहुत  नव जानकारी अथछ। \nआांदोलन, र ां गमांच, कलाकार , कोलकातासाँ सरोकार आठद कवषयपर प्रश्न \nपूथछ सागरजी द्वारा लेल गेल साक्षात्कार कवकवधतामे समग्रता समेटने अथछ।  \nअशोक झाक नेतृत्वमे  1983 मे कोलकातामे थमथिला कवकास पररषदक \nस् िापना भेल, ताँ अशोक झा चचागमे अयलाह। मैथिलीक कहतमे , राजनीथतक \nजीवन रकहतहु , समपगणमे कतौ कमी नकह अयलकन आ से सागरजी  36 पृष्ठक \nसाक्षात्कारमे अशोक झा जीक पृष्ठभूथम सकहत हुनक पूणग पररचय वा ई कही \nजे हुनक जीवन चररतक समग्र जनतब साक्षात्कारक रूपमे पाठक तक \nअनलकन से आधुकनक कोलकाताक गथतकवथधक स्वरूपसाँ सेहो पररचय \nकरयलकन।  साकहत्य अकादेमीक सलाहकार सथमथतक सदस्य सेहो भेलाह। \nनाटक ललखलाह। ककवता रचलकन आ सवाेपरर मैथिलीक गथतकवथिमे \nकनरततरताक सांग अपनाक ेँ  सकक्रय रखलकन।  \nचूाँकक सागरजी स्वयां अपनहुाँ थमथिला-मैथिलीक आतदोलनसाँ जुड़ल रहलाह \nअथछ, से उपयुगर्कत साक्षात्कारमे कोनो ने कोनो रूपमे सभक साक्षात्कारमे \nप्रश्न आकबये गेल छकन , से उथचते। साक्षात्कारकतागक मूल उद्देश्यो \nवैह, पाठकोक पढ़बाक लक्ष्यो सैह। एकह साक्षात्कारक पोिीमे कोलकाताक \nअथधकाांश गथतकवथधक पूणग पररचय भेकट जायत , ई सगरजीक पैघ सफलता \nछकन। जेना ओ कहलकन , पाठकक ज्ञानवधगन करतकन , से कवश्वास अथछ। \n  \n  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.१२.विरेन्दद र कु मार  झा- लक्ष्मण झा 'सागर ' \n \nविरेन्दद्र कु मार  झा, संपक ष-9934727073 \nलक्ष्मण झा 'सागर ' \nआाँगनक दजक्षण भर पााँच कोठललक कोठाक घर , ओइ समय गाम मे जकरा \nकोठाक घर रहैक  , सुखी सांपतन मानल जाइत छल। हमर बाबा \nजमानाक  (अांगर े जक समयक ) ग्रैजुएट छलाह , रमौली  (तमुररया ) उच् च \nकवद्यालय मे प्रधानाायापक रहथि , नामी कवद्वान, हुनक े  बनाओल घर छल। \nघरक सबसाँ पुबररया घर मे एकटा क ु सी , टेबुल आ चौकी पर कबछौना लागल \nछल।  \nहमर कपथतयौत आदरणीय भैया , लक्षमण झा 'सागर ' टेब ुल  क ु सी पर  कक छु  \nकक छु  लल खैत  र हैत  छल थि । हम  ओइ सम य नेना रही,शायद 1973-74 क \nगप थिक , बेर -बेर हम घर जाइ आ हुनका पढ़ ै त -ललखैत देन्खयैतह , पत्र-\nपलत्रका, पोिी टेबुल आ बाकस मे राखल रहैत छल। हुनका साँ ल ' हमहूाँ पढ़ल \nकरी। एक ठदन हम कहललयैतह , भैया हमर कोनो रचना  'थमथिला थमकहर ' नै \nछपतैक ? कहलथि , हाँ-हाँ ककएक नकह, अवश्य छपतैक, अहााँ नीक जकााँ ललखू \nमुतना (हमर गाम घरक नाम मुतना छी )। हम ललखल , मोन नकह अथछ की \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 83 \nललखल , भैयाक देललयैतह , पलत्रका मे पठा देलन्खतह , हमर रचना छपल \nथमथिला थमकहर मे।  \n  \nसमाराजी आश्रम रहैक , भैया पढ़ाइ सांग घर-गृहस् िीक काज मे लागल रहैत \nछलथि। खररहान मे करजान धानक बोझ राखल  रहैत छल , ताकह हेतु भैया \nबेसी काल खररहान जाइि , ककहयो ककहयो भैया ओइठाम चौकी गेकट सांगी \nसब सांगे नाटक खेलाइत छलथि। कहनका कातह पर हर देन्खयैतह , कतेक लोक \nक हैक  ल छु म न ब ौआ ब ड़ ठदब  नाटक  खेल ाइत  अथछ। हम र ा सब हक  सम ार ाज ी \nआश्रम मे एकटा मबहिस सेहो छल , चरबाहाक अबै मे कवलमब  भेला पर भैया \nअपने मबहिस दूकह लैि। ओना खेत पिार साँ कमे मतलब रहकन , मुदा गाम पर \nरहैत तऽ जौन हरबाहा साँ काज अढ़ाबैि।  \nभोला उच् च कवद्यालय ड े बढ़, घोघरडीहा साँ भैया मैकट्रक क े लथि, प्रिम श्रेणी साँ \nपास क े लकन , ओ समय मे भैया गामक पकहल व्यक्र्कत छथि जे प्रिम श्रेणी मे \nमकट्रक पास क े लथि , बी .कॉम क े  जखन पररणाम आएल , तऽ कहनका सांगे \nहमर दू गोट कपत्ती से पास कयलथि , हमरा कने अनसोहात लागल छल जे \nतीनू गोटेक एर्कक े  श्रेणी कोना भ ' गेल। कारण भैया पढ़ऽ मे चांसगर रहथि। \nएकह खुशी मे दलान पर कीतगन भेल , प्रसाद मे घरक बनाओल पेड़ा छल। \nएक ठदन भैया पोखरर मे बांशी खेलाइ हेतु भोरकह साँ सुरसार करथत \nछलथि , बेररया पहर बांशी ल' पोखररक दजक्षण बररया महार पर गेलाह , बांशी \nपिलैि , हमहूाँ महार पर ठाड़ छलहुाँ। कने कालक बाद देखल , भैया बांशी \nथछपलथि आ बड़की टा गागर माछ कनकलल , हमरा बड़ खुशी भेल।  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nएक ठदन अनचोक े  सुनल जे भैयाक आइ कववाह थछयैतह, मोन गदगद भेल जे \nबररयाती जाएब , मुदा ई की भैया कनपत्ता, बाद मे बुझल जे भैया एकह कववाहक \nकवरुद्ध छथि , तेँ गाम साँ पड़ा गेलाह, सााँझ मे भैया गाम पर अयलाह, तखन \nकतेक ककह सुकन कववाह भेलकन , कववाह मे बररयाथत र्कयो नकह गेल , हमरा \nसबक े  बररयाथत हुलस गेल। कववाह बेलौचा गाम भेल जे भैयाक मामा गाम \nसेहो छ ै तह। भैयाक कोजगरा मामा गाम मे भेलकन , हमहूाँ छलहुाँ बेलौचा मे। \nओइ टोल साँ अइ टोल हािे-पािे भार आएल , मधुर , थमष्ठान खूब रहैक , हमहूाँ \nसब क ै क ठदन खाइत रहलहुाँ। एक ठदन हम सब बेलौचाक चौबट्टी पर \nगेलहुाँ, लगे मे एकटा पुस्तकाल य छल , तत ' हम सब गेलहुाँ। र ां ग कवर ां गक पोिी \nओ पलत्रका सब छल , ' भैया साँ पूछल गेलकन ,' अपनेक की चाही ? भैया \nकहलथि  \" थमथिला थमकहर ' पलत्रका ल ' भैया ककनकाल देखलकन , पढ़ले \nरहैन , अपने डाक साँ मांगबैत छलथि। पलत्रका हमरा हाि आएल , ककनकाल \nहमहूाँ पढ़ल। मुनहारर सााँझ मे हम सब घुरलहुाँ, भैया अपना सासुर गेलाह आ \nहम दीदी -कपसा एकहठाम , कारण भैयाक एकटा मामा साँ हमरा सबहक दीदीक \nकववाह रहैतह , ककह सक ै त छी जे गोलट भेल छल। भैयाक दुरागमन \nभेल , समाराजी आश्रम मे कोबर घरक अभाव छल , मुदा बर -ककनयााँ लेल \nकोबर घर तऽ चाही छल , र्कयो अपन घर छोड़ ै क लेल तैयार नकह छल , कतेक \nकववाद भेल , अांत मे भैया-भौजी क े  बाबाक बानाओल घर मे कोबर नकह \nभ' सकल। तखन आाँगन मे एकटा फरीक साँ घर माँगनी कएल गेल से कोबर \nघर  भेल । हम र ा ब ड़ अनसोहााँत  ल ाग ल  ज े क ोब र  अनक ा घर  म े भेल  । कक छु ए \nठदनक बाद भैया कोलकता चलल गेलाह सी .ए कर ै क हेतु। भौजी गामे मे रकह \nगेलल ह। कक छु ए ठदनक  ब ाद ब ाब ाक  ब नाओल  घर  म े ग ेल ीह। भौज ी ज ावत  धरर  \nगाम मे रहलीह , भैयाक गाम अबरजात बनल रहकन। गाम अबैि त हमरा \nहुनका साँ घर, पररवार आ समाजक नीक बेजा गप सब हुअए। भौजी जखन \nभैया सांगे कोलकता गेलीह तऽ भैयाक गाम अबरजात कम भ ' गेलकन आ  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 85 \nकोलकताक साकहत्य समाज साँ ओत -प्रोत भ' गेलाह। फोनक जुग आएल त \nभैया साँ थमथिला, मैथिल आ साकहम्त्यक खूब गप -सब होइत छल आ एखनो \nहोइत अथछ। 2017 ई मे भैयाक े  थमथिला साकहम्त्यक साांस्क ृ थतक सांस् िा \nमधुबनी सममाकनत क े ने रहकन , ताकह कायगक्रम मे हमहूाँ रही, भैया जाकह होटल \nमे रूकल रहथि , हमरो ओही होटल मे ठहरबाक लेल बजा लेलथि। \nककव , उपतयासकार , समीक्षक ठदलीपजी खूब आगत सत्कार क े लथि अपना \nखचग साँ। कायगक्रम मे खूब आनद आएल। ओइठाम आदरणीय उदय चतर \nझा 'कवनोद' जी भ ों ट भेलाह, हुनको साँ गप-सप भेल। स्माररका हमरो भेटल। \nभोर मे हम दुनू भाइक जलपान आदरणीय स्व हेमचांर झाक आवास पर \nव्यवस् िा छल आ भोजन आदरणीय ठदलीपजीक ओत '। भैया साँझुका गाड़ी \nसाँ कोलकता कवदाह भेलाह, हम सकरी तक हुनक सांग रही , ओइठाम साँ हमरा \nदोसर गाड़ी फ े रर कऽ गाम जेबाक छल। भैया कोलकता चलल गेलाह।  \nआब हमरो दुनू भाइ क े र आाँगन फराक भ' गेल अथछ। भैया जखन गाम अबैत \nछथि हमरा बड़ आवेश कर ै त छथि , कखनो हम हुनका आाँगन चलल जाइत \nछी, कखनो ओ हमरा आाँगन आकब जाइत छथि। खूब गप -सब होइत अथछ। \nगामक चौक पर आ गाम मे सांगे सांग बुलैत छी। एखनो भैयाक े  गाम घर \nसाँ, समाज साँ बड़ लगाव रहैत छ ै तह। \n  \n \n \n  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.१३.चंद रेश - पािरपर दूशर् उपजाबैत राग -\nर्ािक अन्दिेर्क लक्ष्मण झा 'सागर ' \n \nचंद्रेश-संपक ष-9430640883 \nपािरपर दूशर् उपजाबैत राग -र्ािक अन्दिेर्क लक्ष्मण झा 'सागर ' \nलक्ष्मण झा 'सागर ' थचर -पररथचत रचनाकार छथि। ओ कोनो पररचयक \nमोहताज नकह छथि। ओ जे ललखैत छथि से जथम कऽ ललखैत छथि। फ े सबुक \nहोअए वा कक पोिी। पत्र-पलत्रका सभमे कहनक रचना  1968 ई. साँ प्रकालशत \nहोइत अथछ। ओ थमथिला थमकहरसाँ अपन रचना प्रकालशत भेनाइ प्रार ां भ \nक े लकन। ककवता , किा , सांस्मरण, भ ों ट-वाताग, कटप्पणी इत्याठद ओ ललखलकन। \nयुगक अनुक ू ल ों  समयक ेँ  देखैत टटका -टटकी कवलभतन कवषयाठदप र कहनक \nरचना आएल अथछ। ओ प्चितन-मनन कऽ सचेत ढ ां गे कागतपर रचनाक ेँ  उतार ै त \nछथि। जवलांत मुद्दापर कलम चलाएब कहनक लेखनीक कवशेषता कहल जाएत। \nकहनक जीवन पारदशी अथछ। स्वच्छ अयनामे अांककत होइत छकव जकााँ \nझलक ै त। मुदा रचनामे गथतमयता अथछ आ जीवनक स्पतदन कहनक \nरचनाकारक ेँ  ऊजगस्स्वत कर ै त अथछ। जाँ कहनक रचनाक ेँ  पढ़ ै त जाएब ताँ \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 87 \nअनायासे कहनक व्यक्र्कतत्व ओ क ृ थतत्व सांबांधी कवषय-वस्तु सभ झलककये \nउठत। ओ घकटत घटनाक ेँ  आधार बना कऽ लोकक सोझााँ प्रस्तुत कर ै त छथि। \nसामातय लोकक अलभव्यक्र्कत कहनक रचनामे प्रस्फ ु कटत होइत अथछ। लोक \nव्यवहारक भाषाक ेँ  उठा कऽ लोक माायमे जन -समिगन देब कहनक कवशेषता \nछकन। ताँइ जन सामातयक प्रथत कहनक लोक व्यवहारपरकतामे साकारात्मक \nआ भावनात्मक रहल अथछ। कही तऽ योग्य कपताक प्रभाव योग्य पुत्रपर पड़बे \nकएल अथछ। कहनक नाम लक्ष् मण झा थिककन।  'सागर ' तऽ ओ लेखक -बांधु \nलोककनक देखा -देखी वा कही तऽ श्रद्ध े य साकहत्यकार जीवकाांतजीसाँ प्रेररत \nभऽ रखलकन। भेल ई जे थमथिला थमकहरमे कथतपय लेखक जनक ेँ  अपन नामक \nसांग उपाथध रखबाक चलन बेस भऽ आएल छल। ओहो अपन उपाथध रखबाक \nहेतु लुसफ ु सेलाह। जीवकाांतजीक साफ कहब रहकन जे अहााँ ऊजगस्व \nरचनाकार , अपन पकहचान बोध कर े बाक लेल एकटा स्वतां त्र उपाथध राखू। \nओ 1969 ई. मे रमानांद सागर \"साँ प्रभाकवत भऽ कऽ अपन \nउपाथध 'सागर ' रखलकन। दोसर ईहो प्रमाजणक तक ग  छलकन जे एक गाममे एक \nनामक आनो लोक रहैत छथि। ताँइ लोक नै धोखाए एकह हेतु ओ लक्ष्मण \nझा 'सागर ' नाम रान्ख रचनारत भऽ गेलाह। ई नाम लेखनमे जगजजयार होइत \nचर्चित भऽ गेल अथछ।  \nकहनक गाम ठढ़कबथतया छकन जे घोघरडीहा प्रखांडमे \nमधुबनी  (कबहार ) जजलाततगगत अथछ। एकह गाम चौहद्दी अथछ -उत्तर \nसाांगी, दजक्षण-कपरोजगढ़ , पूब -थतलाठ , आ पन्िममे सुदइ। कहनक जतम मामा \nगाम बेलाौंचा जे मधेपुर , मधुबनी अांतगगत अथछ ताकह \nठाम  1 अप्रैल 1953 ई. क ेँ  भेल छलकन। ओ अपन मामाक ओकहठाम रकह \nकऽ बेलाौंचासाँ प्रािथमक लशक्षा- दीक्षा ग्रहण क े लकन आ कपरोजगढ़ \nमायकवद्यालयसाँ होइत भोला उच् च कवद्यालय ड्योढ़साँ 1969 ई. मे मैकट्रक \nउतीणग भेलाह।  1962 ई. जखन ओ पााँचम वगग छात्र रहथि तही समयमे  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nभारत -चीन युद्ध भेल छल। मारवाड़ी समाजक धी या-पूता सेहो कपरोजगढ़ \nमायकवद्यालयक छात्र छल। ओ सभ अपन फोटो न्खचबौलक। बालक लक्ष्मण \nझा मोन सेहो फोटो थघचएबाक लेल ललचा गेल। ओ अपन माएसाँ चारर आना \nक ौं चाक मााँग क े लकन। कहनक माए गांगा देवी अपन पथत तारक े श्वर झाक ेँ  पाइ \nलेल कहलन्खन। कहनक बाबूजीक स्पि उत्तर छलकन -\"फोटो थघचएबाक एहन \nसौख छ ै क तऽ एहन क ू बत हालसल करए जे लोक अनायासे फोटो थघचबाक \nल ेल  उद्धत  होअए। त ाँइ कहनक ा पकहने कक छु  ब नब ाक  छकन से ब ात  सुकनत े \nलक्ष्मण झाक जीवनमे एकटा नव मोड़ एलकन जे ओ आब फोटो नकह थघचेताह। \nओ तेहन बनताह जे आने लोक कहनक फोटो घीचत। कहनक जीवनमे घकटत ई \nअकवस्मरणीय घटना आइयो हुनका मोन छकन आ अरबथध कऽ अपन फोटो \nसमातयतः थघचएबासाँ परहेज रखैत छथि। ओ लकीरक फकीर नकह बनलाह \nआ पठन -मननमे अपन ायान क ों करत कऽ लेलकन। ओ अपन बाबू जीक कहल \nबातक ेँ  ग ोंठ बान्तह लेलकन जे जीवन भररमे आठ -दस टा लसनेमा देखने होथि \nतऽ सएह बहुत।  2017 ई. मे जखन अन्खल भारतीय थमथिला सांघ \nद्वारा \"बाबू साहेब चौधरी सममान \" देल गेलकन तऽ हुनका अपन बाबू जीक \nकहल बात मोन पकड़ते आाँन्ख नोरा गेलकन से बाबू जीक स्वाभवक चलते। \nजीवनमे क े खनो कोनो एहन घटना भऽ जाइत छ ै क जे अकवस्मरणीय होइत \nछ ै क। लोक चाकहयो कऽ नकह कबसरर सक ै त अथछ। एक समयक कचोट कहनका \nचोट की पहुाँचेलककन जे यदा -कदा आइयो मनोमस्स्तष्कमे झांक ृ त भऽ जाइत \nछकन। कहनका ताँइ ककहयो तेना भऽ कऽ अपन फोटो थघचएबाक तेहन सौख -\nमनोरि नकह रहलकन एवां आइयो ओकह सभमे समय नकह गमबैत छथि। एक \nतऽ नौकरीक व्यस्तता दोसर पठन -मनन , लेखनमे समय व्यतीत करबाक धुन \nमाि पर सवार छकन। ओ फ े सबुक धड़ा-धड़ चलबैत छथि , मोबाइलक भरपूर \nउपयोग कर ै त छथि मुदा हृदयक सांवेदनशीलता आ तरलता जे प्रवाकहत भऽ \nरचनाक माायमे उभार ै त छथि से सौख ओ अबस्से पोसने छथि। लक्ष् मण झा  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 89 \nजखन भोला उच् चकवद्यालय , ड्योढ़क छात्र छलाह  1967 ई. मे \nतखन  'वनभोज' शीषगकपर कन बांध ललखबाक प्रथतयोकगता भेल। आध घांटाक \nसमय छल। ओ सहषग भाग लेलकन। लोचन बाबू  (महर ै ल , मधुबनी ) आ \nपशुपथत बाबू  (मााँउबेहट, मनीगाछी ) लशक्षक छलाह। लोचन बाबू लग \nमूल्याक ां न हेतु कॉपी जमा भेल। कहनक कॉपी देखबाक भार पशुपथत बाबूक ेँ  \nभेटलकन। ओ गदगद भऽ  92 अांक दऽ कहनक कनबांधक ेँ सवगप्रिम घोकषत \nक े लकन। बात ई भेलैक जे लोचन बाबू कहनक कॉपी एकह द्वार े  पशुपथत बाबूक ेँ  \nदेने रहथिन जे ओ सत्य -सहज आ सुबोध भाषामे ललखने रहथि। गमैया बोली -\nचालीक भरपूर प्रयोग क े ने रहथि। लोचन बाबू साकहम्त्यक भाषाक ेँ  महत्व देथि \nआ पशुपथत बाबू ठ े ठ मैथिलीक पक्षपाती रहथि । ज े कक छु  ग ुरु क  आशीवागद \nकही तऽ कहनक प्रथतभाक लोहा माकन ओ नीक अांक द ेने छलथि।  \nकहनकामे सहयोगक भाव बेस प्रबल अथछ। से क े तेको स्तरपर। ओ लेखन \nकायगमे नीकसाँ नीक ललखबाक हेतु प्रकालशत करबाक हेतु यदा -कदा नव \nलेखक -लेन्खकाक ेँ  मागग प्रदशगन कर ै त छथि तऽ नौकरी ककनको नौकरी  धर े बामे \nसेहो सहयोग कर ै त छथि। ओ जनैत छथि जे पेटक समस्या पकहने लोकक ेँ  \nक ू टैत छ ै । ताँइ कहनक सहयोग भाव ओहन साकहम्त्यक लोकक लेल प्रबल भऽ \nजाइत छकन। श्री नबोनारायण थमश्र एवां आजजत आजाद आठद तऽ उदाहरणे \nबनल छथि जे ओ अपन लेखकनमे व्यर्कत क े ने छथि। तकहना अपन सहयोगी \nछात्र लशव चांर झा 'लशव'क ेँ  क्राांथतकारी ककवता पढ़बाक उकसौने की छलाह \nजे सभाकक्षमे िपड़ीक गड़गड़ाहकट गूाँजज उठल। \nओ भावुक हृदयक लोक छथि ताँइ भावनाक उथधयानमे उथधयाइत छथि। एकह \nक्षण ओ जीवन यिािगक वास्तकवकतासाँ दूर चल जाइत छथि। कखनो कऽ \nकवरोही उफान सेहो जोर मार ै त छकन। आवेश आ भावुकतामे लेल गेल कनणगय \nकहनक जीवनक अांत कऽ देत सेहो ओ कबसरर जाइत छथि। ओ जाकन -बूजझ  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nकऽ पािरपर दूलभ उपजाबऽ चाहैत छथि कारण  1969 ई. मैकट्रकक परीक्षा \nसमयमे कहनका मात्र एकल पैजामा पकहरबाक लेल छलकन। तमोररया हाइ \nस्क ू ल परीक्षाक क ों र रहकन। ओ दोसरो पैजामा चाहैत छलाह मुदा आर्ििक \nकववशता जे दोसर पैजामा नकह भेकट सकलकन तऽ आत्मकनणगय लेलकन। \nभागल -पड़ाएल कनछोहे बाते ओ ट्रेनमे कटबाक लेल ओ दौगल जाइत छलाह। \nबाट बीच कहनक सांगी अली हुसैनक बाप खट्टर कहनका हकासल -कपयासल \nधड़फड़ाइते देखलककन तऽ पूथछ बैसलकन-\"कतऽ पड़ाएल जाइत छह ?\" \nबाल -सुलभ छात्र जीवनक अवस् िा। ओ चोट्टकह बाजज उठलाह  \"कटै लेल \nट्रेनमे जकर एबाक समय भऽ गेल छ ै क \" आ ओ पैजामाक बार े मे सेहो \nकहलन्खन। ई सुकनते खट्टर अवाक रकह गेल आ कहनक ड े न \nधर ै त  कहलक - एही लेल कटबह ? चल हम दोसर दैत थछयौक। खट्टर दजी \nरहए। ओ परबोथध कऽ अपन घर आकन कऽ दोसर पै जामा देलककन तऽ कहनको \nनव उमेरक भूत उतरलकन।  \nकहनक कपता  V.L.W क े र नौकरी छोकड़ कऽ सांयुर्कत सोशललस्ट पाटीक \nसकक्रय अलभकताग रहथि। ओ नेपालक जहलमे माननीय कपूगरी ठाक ु र , धकनक \nलाल मांडल, मधुललमये  , रमानांद थतवारी, रामनारायण थतवारी आठदक सांग \nरहथि। स्वालभमानी कपताक स्वा लभमानी पुत्र लक्ष्मण झा 'सागर ' आइयो \nइमानदारीक पिपर अग्रसाररत छथि। किनी -करनीमे हद धरर समानता छकन। \nओ नेनपनमे चांसगर छात्रमे पररगजणत होथि। मैकट्रकमे ओ पौंतीसम स् िान \nपेलकन जखन कक कवद्यालयमे  sent up exam मे प्रिम स् िान पेने रहथि। \nआइ.ए मे ठद्वतीय श्रेणी भेल छलकन।  त क र  क ार ण ज े ओ ट्यूशन ओकह \nप्राायापकसाँ नकह पढ़लकन। प्रो. सत्यनार ायण लसतहाज ीक  ट्यूशन क े र  धांधा \nरहकन आ कवद्यािीक ेँ  नीक अांक ठदएबामे महारत हालसल छलकन।  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 91 \nहम पूवगकह ककह चुकल छी जे कहनक आर्ििक स्स् िथत नीक नकह रहकन। \nबेरोजगार कपता से आतदोलनी। राष्ट्रभक्र्कतक खाथतर अ पन भकवष्यक ेँ  देश-\nप्रेमक पीड़ीपर चढ़ौलकन। जान -मालक परवाह नकह क े कनहार। ई गौरव बोध \nज इाँ र हल कन त ाँइ हुनक े  प्रसादात ् कक छु  ब नब ाक  ज ोर  म ारै त  र हल कन। म ैकट्रक म े \nओ छात्रावासमे रहैत छलाह। तकर कारण छल जे  छात्रावासक शुल्क आ \nभोजनक समस्या कहनका छात्रवृथतक कारणे माफ कऽ देल गे ल रहकन। \nकॉलेज जीवनमे सेहो अपन छात्रवृथतक भरोसे पकढ़ सकलाह।  1973 ई. मे \nरामक ृ ष् ण महाकवद्यालय, मधुबनीसाँ बी.कॉम प्रथतष्ठा उतीणग कऽ कलकत्ता \nगेलाह जे ओतऽ चाटगर एकाउ ां टोंट बनब। ओ 1 जनवरी  1974 क ेँ  कलकत्ता \nएलाह। समस्या नाम ललखेबाक रहकन। लसफारशी पत्र जीवकाांतक रहकन।  ओ \nबाबू साहबे चौधरीक नामे सहयोग करबाक हेतु पत्र देने रहथिन। \nजीवकाांतजीक क ृ पापात्र एकह हेतुएाँ छलाह जे एक तऽ ओ मेधावी छात्र \nरहथि , दोसर गामक पड़ोलसया आ तेसर ड्योढ़ अिागत जीवकाांतक गामक \nहाइस्क ू लक छात्र। सवाेपरर इएह भाव मोनमे एलकन जे ओ साकहत्यकार \nरहथि। स् िाकपत साकहत्यकार जीवकाांतजीक ई पत्र कहनक सांबल छलकन। \nओना ए.सी.दीपक  (नेहरा)क  \"मातृवाणी\" पलत्रकामे प्रकालशत होइत छलकन \nताकहमे कहनको आ बाबू साहेब चौधरीक रचना प्रकालशत भेल छलकन। कहनका \nतऽ चौधरीजीक नाम सुनल छलकन मुदा भ ों ट -घााँट नकह। ओना ओ अपन \nश्वसुरक ड े रापर राजा बजारमे रह थि। कहनक कववाह जे बेलाौंचा गाममे भेल \nछलकन माने मामे गाममे। मामा सभ जमींदार रहथिन आ श्वसुर सभ दबांग \nरहथिन गामक। कववाह हेबाक कारण जे मामा सभ अपन स्वािग आ सुरक्षा \nहेतु भाकगनक कववाह करौलकन जे सागरजी अकनच्छापूवगक कएल। दोसर , ओ \nकववाहसाँ भागले रहथि। मुदा पढ़ाइक खचग  वहन करबाक भार श्वसुर गछने \nरहथिन।  10 माचग 1972क ेँ कहनक  कववाह भेल कन। ज े कक छु  कहनक  ससुर  ब ाब ू \nसाहेबक ेँ  थचतहैत रहथिन। चौधरीजी ततेक लोकथप्रय रहथि जे कलकत्ताक  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nमैथिल समाज कहनका तरहत्िीपर रखैत छलकन। कारण छल जे ओ दस -\nउपकारी रहथि। दसगदाग लोकक ेँ  नौकरी रखबौलकन। थमथि ला -मैथिलीक \nआतदोलनी रहथि आ समर्पित सांगठनकताग। कहनक ससुर जजला कनरीक्षक \nरहथि से अांग्रेज जमानाक। वएह हुनका चौधरीजीसाँ खेलात घोष \nलेन , कलकत्तामे भ ों ट करबौलन्खन। जीवकाांतजीक पत्र छलकन - कहनका \nमदथत करबकन तऽ से हमर मदथत होयत। एकटा बात ईहो ककह देब आवश्यक \nअथछ जे सागरजी क पकहल मैथिली रचना  'कोयलाबाली ' अथछ। 1969 मे \nथमथिला थमकहर रचना  'बुकढ़या' प्रकालशत भेलकन। बहिदीमे ककवता  'चाय क े  \nबाद' 1968 क आयागवतगक रकववारीय अांकमे प्रकालशत भेलकन। ज ों  कक \nलक्ष्मण झा 'सागर ' सचर साकहत्यकार रहथि ताँइ चौधरीजीक ेँ  ई नाम सुनल-\nबुझल छलकन। चौधरीजी कह नका ठाक ु र एांड क ां पनीमे नाम ललखबा देने रहथिन \nबााँकी खचग कहनक ससुर वहन कर ै त छलन्खन। कहनक ससुरक ड े रा राजा \nबाजारमे रहकन।  \nकहनका बाबू साहेब चौधरीजीसाँ सांपक ग  की भेलकन जे चुमबकीय पदािगक ेँ  जेना \nकोनो चुमबक अपना ठदस आकर्षित कऽ लैत अथछ तकहना चौधरीजी कहनका \nअपना ठदस आक र्षित कऽ लेलन्खन। फ े र की छल , ओ थमथिला -मैथिलीमे \nकनःस्वािग भावों लाकग गेलाह। थमथिला दशगनमे ओ अप्रैल  1974साँ सहयोग \nकरऽ लगलन्खन।  1975 ई. क े र घटना थिक जे कहनक नाम सह -सांपादक \nरूपमे चौधरीजी प्रकालशत करऽ चाहैत छलन्खन मुदा आरो दोसर नाम जेना \nशुकद ेव ठाक ु र , रामलोचन ठाक ु रक पक्षमे छलाह। दूनू गोटेक बीच मत पड़ल। \nसागरजीक ेँ  44 आ ठाक ु रजीक ेँ  30 टा मत भेटलकन। बाबू साहेब चौधरीक ेँ  \nरामलोचन ठाक ु रसाँ कनारर रहकन। ओना तऽ चौधरीजी कोनो खास पांिी नकह \nछलाह मुदा ठाक ु रजी वामपांिी रहथि से कवचार आ दृथि दूनूमे। जे \nकक छु, सागरजी पढ़ े बो करथि। सी .ए इ ां टर क े र एकटा ग्रुप उतीणग भेलथि आ \nकक छु  ट्यूशन क ऽ धनोपाज गन क र थि । छात्रवृथत म े म ात्र 60 टाका भेटकन।  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 93 \nआर्ििक अभावक ेँ  देखैत बाबू साहेब चौधरी , हनुमान झा  (Vice \npresident, Hindustan Development Corporation) मे \nनौकरी धरा देलन्खन। हनुमान झा गांगाद्वार गामक रहथिन। ओ नौकरी \nपकड़लकन। \n1983 साँ 1997 धरर ओ आसाममे सेहो वएह नौकरी क े लकन। ओकह \nसमयावथधमे उल्फा उग्रवादी चरमसीमापर छल। जाँइ कक लक्ष् मण \nझा 'सागर ' ओकह कमपनीमे नीक पदपर छलाह , भव्य वक्र्कतत्व रहकन ताँइ \nउच् च ओहदाक व्यक्र्कत बूजझ उग्रवादी लोककन किन जे क ां पनीसाँ बेसी धन \nठदयाउ नकह तऽ सपररवार काकट देब। कहनका धमकाओल -ड े राओल गेलकन। \nओहना आसामक दुःस्स् िथत इएह जे उग्रवादी चरमकवतदुपर नृशांस काज कर ै त \nनकह कहचक ै त छल। सागरजीक सशांककत पररवार। सांयोगवश  2006 मे कहनक \nक ां पनी बांद भऽ गेल मुदा कहनक कमगकनष्ठ आ इमानदार हेबाक गुणक ेँ  देन्ख-\nपर े न्ख रामगोपाल रमगकड़या मारवाड़ी कहनका एही कमपनीक लसस्टर क ां सनगमे \nरखबा देल कलकत्तामे। ई नव क ां पनी छल  Neo Metaliks ( रूपा \nहोजजयरी एकर े  छ ै )। एकह क ां पनीसाँ 2012 ई. मे सेवाकनवृत होइतो आइ धरर \nसागरजी सलाहकार रूपमे कायगरत छथि। ईहो कहब अथतश्योक्र्कत नकह हएत \nजे ओ सी .ए क े र पढ़ाइ -ललखाइसाँ बेसी बाबू साहेब चौधरीक प्रश्रयमे पलत्रका \nएवां अतय गथतकवथधमे कवशेष समय देबऽ लागल रहथि। स्वाभाकवक छ ै क जे  \nपठन -पाठनमे कमी बोध भेलकन आ समयाभाव कारणे सी .ए पूरा नकह कऽ \nसकलथि। त ों  कक , जाकह लेल जे पाटग सी .ए क े र क े लकन ततबेमे नीक \nयश, प्रथतष्ठा आ ओहदा भेटलकन। कहनक मूाँह क े खनो मललन नकह भेलकन आ \nने पछताइते रहलथि। थमथिला -मैथिलीक अखांड जयोथत जे हृदयमे धधक ै त \nछलकन से आइयो छकन। कहनका सांतोष रहकन जे थमथिला -मैथिलीक लेल ओ \nकक छु  क ऽ र हल ाह अथछ आ से क र ब े क े ल कन।  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nरहरहााँ देखल जाइत अथछ जे नीक पद आ नीक पाइ लोकक ेँ  गौरवातध बना \nदैत अथछ। ओहन लोक  मदातध भऽ अपनोक ेँ  कबसरर जाइत अथछ। \nमुदा, लक्ष्मण झा 'सागर 'क ेँ  ककहयो कोनो घमांड नकह भेलकन। सरल हृदयक \nलोक। ओना प्रशासकनक क्षमता अबस्से गुरू -गांभीर बनौने रहलकन। ओ जकहना \nथमथिला -मैथिलीक लेल अपन शोजणत सुखौलकन तकहना दक्ष भऽ क ां पनीक \nकाज सुतार ै त छथि। ओ बहुभाषी छथि। कहनका \nबांगला, अांग्रजी, बहिदी, सांस्क ृ तक सेहो नीक ज्ञान छकन। \nओ कोनो आन भाषासाँ परहेज नकह रखैत छथि मुदा मातृभाषा मैथिलीक \nमूल्यपर कोनो समझौतावादी गप् प पलसतन नकह छकन। इएह अटूट प्रेम कहनका \nआन भाषाक प्रथत उदासीन बना दैत छकन। त ों  मैथिलीमे बाजब , पढ़ब -ललखब \nआ उतनथतक बाट प्रशस्त करबामे अपनाक ेँ  झा ों कक देने छथि। खास कऽ गमैया \nठ े ठ शब्द आइयो कपयरगर छकन। ओ गाम -घरक ेँ  नकह कबसरल छथि। ओ अपन \nरचनामे कथतपय हेराएल -भुथतआएल शब्दक ेँ  मोन पाकड़ कऽ प्रयोग कर ै त छथि \nजाकहसाँ अिग-ावकनमे , छकव-छटा आरो सुरलभत भऽ अबैत छकन। ईहो कहबामे \nहमरा परहेज न कह अथछ जे मैथिलीमे जतेक शब्दकोश अथछ से प्रायः कहतदी \nशब्दकोशक उल्टा अथछ। ओना डा. र ाम देव झा अब स्से ठ े ठ  म ैथि ल ीक  कक छु  \nशब्दक ेँ  सांजोगने छथि। आइयो जे मोनमे साकबकक शब्द उचरत तऽ से साइते \nशब्दकोशमे भेटत। मैथिलीक अपन शब्दकोश हेबाक खगता अथछए। एकह \nलेल कहनक े  सन -सन आरो रचनाकारक ठ े ठ मैथिली शब्दक ताक -हेर करऽ \nपड़त। गाम-घरक साक्षर -कनरक्षरक मुाँहसाँ बहराइत ठ े ठ शब्दक ेँ  लोढ़ए-बीछए \nपड़त। ई श्रमसााय काज थिक। जा धरर सुच् चा मैथिलीक शब्दकोश नकह \nहोएत ता धरर बहुतो कबलाइत शब्दसाँ लेखक -पाठकगण अनलभज्ञ रहबे करत। \nईहो गछ ै त छी जे शहरुआ भाषा थम लश्रत सांस्क ृ थत थिक। शहरमे कवलभतन \nभाषाक फ ों ट-फााँट भऽ गेलासाँ अपन मैथिली भाषा दुबगल भेल अथछ। कहब जे \nभाषामे गथतमयता हेबाक चाही , से अबस्से हेबाक चाही मुदा जखन अपन  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 95 \nभाषामे नीकसाँ नीक शब्द अथछ से नकह छोड़बाक अथछ। अपन भाषाक \nमूल्यपर आन भाषा वा शब्दक ेँ  अपनाएब गलत हएत। लेखक -साकहत्यकारक \nदाथयत्व थिक जे ओ अपन भाषाक शब्दक ेँ  ताकक -हेरर कऽ आनथि तखने \nरचनात्मक सौतदयग आ महत्ता बढ़त। कहनका आन भाषाक भाकषक आ \nसाांस्क ृ थतक गुलाम होएब से मैथिलीक मुद्दापर ककहयो पलसतन नकह छकन। \nलोक भाषक प्रयोग हेबाक चाही। इएह कारण थिक जे कहनक व्यावहारर क \nभाषा सामातयो जन बुझैत अथछ। कहनक भाषा अपन शब्द कवतयासक \nफलस्वरूप अिगवाही आ जनबोधक अथछ ताँइ सवगमातयो अथछ। जाँ आनो \nभाषाक शब्द अथछ तऽ सेहो रथच -पथच कऽ आएल अथछ। ताँइ ओ मैथिली \nभाषाक ेँ  उच् च स् िानपर प्रथतष्ठाकपत कर ै त अथछ, नकह कक दोयमपर। नव मूल्य \nआ नव दृथिक स् िा पनामे कहनक कनष्ठा आ प्रथतबद्धता झलक ै त अथछ। ओ स्वयां \nअपन पोिी आ पत्र -पलत्रकाठद कीनैत छथि आ दोसरोसाँ एहन अपेक्षा रखैत \nछथि। ओ सांस् िा आ सांगठनाठदक आकाांक्षी छथि जे थमथिला-मैथिलीक कहतमे \nहोअए। ओ एहन कमगठ लोकक ेँ  धन -बलसाँ सहायतो कर ै त छथि मुदा जखन \nधनक ेँ  एोंठबाक वा अपव्यय हेबाक होइत अथछ , अपन घर भरबाक बात होइत \nअथछ तऽ ओ फााँड़ बान्तह कऽ कलमसाँ ललकाररतो छथिन। प्रायः देखल जाइत \nअथछ जे गलत बात कहनका नकह सोहाइत छकन। ताँइ लल्लो -चप्पो पलसतन नकह \nपड़ै त  छकन। ओ स्वाि गम े आक ांठ  डूब ल  ल ोक साँ घृणा क रै त  छथि । प्रायः देखल  \nजाइत अथछ जे लोक थतकड़म  बलों  सममान आ पाइ क े र उगाही कर ै त छथि। \nचमचाकगरीमे एहन लोक जी -हजूरी कर ै त अथछ। ज ों  कक ई सभ कहनका पलसतन \nनकह छकन ताँइ ओकह सभसाँ कतनी काकट अपने धुनमे मस्त रहैत छथि। एहन \nकथतपय दुजगन लोकक आाँन्खमे फ ु टललयो नकह सोहाइत छथि। सुच् चा \nसाकहत्य, साकहत्यकार एवां आतदोलनकारीक प्रथत कहनक हृदयमे शुद्ध प्रेम \nअथछ तऽ नकलचीक प्रथत घृणा -भाव अपार। ओ जनैत छथि जे थमथिला -\nम ैथि ल ीक  ल ेल  ज े क े ओ क ाज  क रै त  अथछ से कक छु  ने न्खछु  खेब े क र त । पेटम े  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nजुतना बान्तह कऽ काज नकह करत। मुदा सभटा भकोलस लेत अिागत धनदास \nवा दासी बकन भोगवादी बनत तऽ एहन लोकसाँ ओ घृणा कर ै त छथि। खास \nकऽ कहनक मोन आरो दुखी भऽ जाइत छकन जखन ओ देखैत छथि आ \nअनुभूथतक स्वर ों  ककह उठ ै त छथि- \n  \n\"साकहम्त्यक ठीक े दार जहन जा ोंक भऽ जाइ छ ै \nताँ बड़ दुख होइ छ ै \nछपायल पोिी जखन फा ों क भऽ जाइ छ ै \nताँ बड़ दुख होइ छ ै \n  \n\"बड़ दुख होइ छ ै\" नामक ककवताांश (एकह गदहबेरमे ) \nकहनक एखन धरर चारर गोट पोिी प्रकालशत छकन - उचरर बैसू \nकौआ  (2010), एकह गदहबेरमे  (2020) ई दूनू ककवता \nसांग्रह, कनसोह (2021, मैथिली किावाताग ) आ चाररम छकन जेना ओ \nकहलकन  (2021, साक्षात्कार सांग्रह)। प्रकाशन पिपर प्रेसमे \nछकन- थमथिलाम  (कनबांध सांग्रह), अक्षत चानन  (सांस्मरण), जखन जे \nजेना  (कटप्पणी सांग्रह), घुघरू मट्ठा श्याम (किा सांग्रह) आ पत्राचार (पत्र \nसांग्रह) आठद। जे ओ ललखैत छथि से गद्य आ पद्य दूनू। कहनक ललखल बेलसए \nगद्य अथछ आ से गद्य कहनकर रुथचगर छकन। पद्यमे ओ तुकाांत पलसतन कर ै त \nछथि। ओ स्वयां कहैत छथि जे अरुथचमे हम अतुकाांत ललखै छी। हमरा जनैत \nओ बात -बातमे बखलोइया छोड़बैत, बातक बतलोलामे तेना कऽ सामातयो  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 97 \nब ात क ेँ र खै छथि  ओ असाम ातय भऽ ज ाइत  छै । त ाँइ ओ कक छु  नकह क कहत ो ब हुत  \nबेसी ककह द ैत छथि। ओ कवलशि ककव छथि जे सामाजजक कवसांगथतक ेँ  उठबैत \nसामातयो भाषामे सपाट ढ ां गे आम जनक पीड़ा आ छटपटाहकटक ेँ  उधेलस कऽ \nरान्ख दैत छथि।  \nखास कऽ सांघषग आ जजजीकवषा अबस्से प्रकट होइत अथछ। आर जे-से भखर ै त \nआपसी सांबांध, टूटैत पररवार , आ अपन सभ्यता-सांस्क ृ थतक ेँ  जकड़साँ उखड़बाक \nबोध सांगकह सत्ता आ पूाँजीक आपसी गठजोड़ आठद उभरर कऽ कहनक \nसमकालीन रचनाक क्षमताक ेँ  आरो मारक बना दै त अथछ। ओ क ु व्यवस् िाक ेँ  \nथचरीचा ों त करबाक उद्येश्य ों  ललखैत छथि- हम काठी खड़रब , दीपलशखा \nलेसबाक लेल , अगरबत्तीक सुगांथध लेल , आ मोमबत्ती जर े बाक लेल , अपन \nसमस्त समानधमागक अधगशताब्दीपर  (अपन अधगशताब्दीपर , उचरर बैसू \nकौआ )। प्रथतरोधी साकहम्त्यक-साांस्क ृ थतक पर ां पराक ेँ  ओ आधुकनकतामे रान्ख \nकऽ वैचाररकताक माायमे ओ ककवताक स्वर बुलांद कर ै त छथि। सहज भावों \nककवताक सपाटताक ेँ  लेबाक थिक। जाँ मात्र किनक रूपमे हएत तऽ ओ \nककवता ठीक नकह थिक। ओ बतकहीमे छोट -छोट बतकिनक ेँ  लऽ कऽ छोट -\nछोट किा ललखैत छथि। एकहमे दैकनन्तदन जीवानाभूथतपरक घटना अबस्से \nदेखल -भोगल यिािागनुभूथत परक अथछ। किाकारक ई कवशेषता जे ओ \nसमसामातयपरक घटनाक ेँ  जनानुभूथतक बना दैत छथि। जाँइ जनसमूह अपन \nज ीवनक  क ि ा ब ुझैत  अथछ त ाँइ ज नसांवेदना म ानवीय म ोनक ेँ छु ब ैत  अत ल  \nगहराइ धरर पहुाँथच पबैत अथछ। कही तऽ पकहचान बनबैत अथछ सांगकह \nपाठकीयतामे अपन उपस्स् िथतबोध क रबैत अथछ। कहनका जखन जे मौका \nभेटैत छकन तकरा अपन किासूत्र बना कऽ ताकह ढ ां गे प्रस्तुत कर ै त छथि जे \nसामातय लोकक थचत्तमे बैलस जाइत अथछ। कहनक व्यग्रता तखन आरो बकढ़ \nजाइत छकन जखन  \"अपन भाषा आ सांस्कार तऽ अलोकपत भऽ रहल अथछ\" \n(कनसोह-59)। वस्तुतः ओ साकहत्यक ेँ  साधना बुझैत छथि , साधन नकह। ताँइ  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nकहनक कवचार बुझबाक योग्य थिक। ओ साक्षात्कार लेल थमथिला -मैथिलीक \nकवलभतन कवभूथत , कवद्वतजन, लेखकगण आ नव भकवष्यक नवीन ड े ग \nउठौकनहार सभसाँ कवचार लऽ ओकरा कागतपर उतार ै त रहै छथि। नव \nसमाज , नव राष्ट्र आ खास कऽ थमथिला -मैथिलीक उत्िानमे सहायक हुअए। \nक ै क  ठाम ओ क ै कटा कटु सत्य सेहो उभार ै त छथि जे ओकह साक्षात्कतागक \nआत्ममुकवमुग्धताक ेँ  सेहो प्रदर्शित होइत अथछ। तात्पयग जे कहनक रचना बहुत \nकक छु  क कह दैत  अथछ। ज ाँइ ओ ज नसर ोक ार साँ सांब ांध र खैत  छथि  त ाँइ आइयो \nकहनक रचनाकार सकक्रय छकन। ओ तऽ स्वयां एहन राजनेता चाहैत छथि \nजकनक एक स्वरमे सांपूणग थमथिलावासी फााँड़ बान्तह कऽ समरमे क ू ठद पड़ए। \nओ क े क र ो कक छु  कब ग ाड़ै  नकह छथि । म ुदा ठ ााँकह-पठााँकह कटु सत्य बजबाक \nकारणे अपन कथतपय दुश्मनक ेँ  पोलस लेने छथि। भावुक हृदयक ओ लोक \nकतबो कववेकशीलताक सांग सांयममे रहऽ चाहैत छथि , रकहतो छथि तैयो \nकहनकासाँ कथतपय जन नफा उठा कऽ पीठ पाछााँ अवहेललत कर ै त छथि। मुदा \nसागरजी अपन काजमे मग्न -मस्त रहैत छथि। ज्ञानीजनक आगााँ \nधनबल , बााँकहबल अिागत मुाँहगर-कनगरक ेँ  क े  पूछए ? धन-कवभव आ वैभव \nसेहो फीका भऽ जाइत अथछ। ताँइ सागरजी उफकनतो सागर सदृश शातत भऽ \nजाइत छथि। कहनक मनमे र ां चमात्रो लेश नकह रकह जाइत छकन आ दुश्मनोक ेँ  \nगरा लगा लेबाक लेल आतुर रहैत छथि। एकटा बात ईहो ककह देब आवश्यक \nअथछ जे ओ सामाजजक लोक छथि। समाजक लोकक ेँ  नीक जकााँ थचतहैत -\nबुझैत छथि। समाजक , देशक सीठदत -पीकड़त लोकक मानलसकताक ेँ  अपन \nरचनामे उभार ै त छथि। बात -बातमे दुख भेलापर जाँ ओ व्यथित होइत छथि तऽ \nसे स्वाभाकवक े । क ार ण अपन ब ाब ूज ीक  कक छु  क हल -सुनल बातपर सेहो ग ों ठ \nबान्तह कऽ भाकग पड़एबाक हेतु कववश भेल रहथि। ताँइ की , हुनककह प्रेरणा \nस्रोत पाकब ओ ककहयो अपन स्वालभमानक ेँ  बतहकी नकह धेलकन आ ने  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 99 \nसत्यपिक बाट छोड़लकन। ओ जनकल्याणक भाव लेने सांपूणग पररवेश आ \nवातावरणक ेँ  गमगमाबऽ चाहैत छथि।  \nओ अपनाक ेँ  साकहत्यकार मानिु वा कक नकह मुदा ओ सुच् चा रचनाकार छथि। \nकोनो रचनाकारक रचना जखन अपन बुत्तापर प्रकालशत होइत छ ै  तऽ \nरचनाकारक पतर्कखा ऊ ाँ च होइत अथछ। कही तऽ अपन पकहचान बनबैत अथछ। \nरचनाकारक बीच समादृत लक्ष् मण झा  'सागर ' अपन रचनात्मक  क्षमतासाँ \nउपस्स् िथत बोध करौने छथि। थमथिला -मैथिलीक एकह ावजवाहकक ेँ  क े  नकह \nसमादृत करत ? खास कऽ हुनक यश , कीर्ति , लोकथप्रयता, यिाशक्र्कत \nतिाभाव बेस प्रबल आ असीम अथछ जखन कक हुनक सोझााँ हमर कलम आ \nबुलद्ध ससीम अथछ। एकहना जयेष्ठ-श्रेष्ठ पािेय बनथि से अलभलाषा बनल रकहते \nअथछ। कहनक  कक छु  इच्छा एना छकन- थमथिला , रहए , मैथिली पढ़ए , क ृ कष-\nप्रधान रहए, आ सवाेपरर प्रािथमक लशक्षासाँ लऽ कऽ उच् च लशक्षा धरर मैथिली \nहो। \n \n \n \n \n  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.१४.कामेश्वर झा 'कमल'- श्री सागरजीसँ \nपवहल र्ोंि, तकर बाद आइ धरर  \n \nकामेश्वर झा 'कमल', संपक ष-9434485762 \nश्री सागरजीसँ  पवहल र्ोंि, तकर बाद आइ धरर  \nप्रत्येक व्यक्र्कत क े  अपन व्यवस्स् ित जजनगी जीबाक लेल एकटा कनन्ित उद्येश्य \nहोइत छ ै क। एकर प्रेरणा ओकरा अपन घर -पररवारक बात -कवचार, गाम -\nसमाजक पररवेश , आचार-कवचार आ सांस्कारसाँ स्वतः भेकट जाइत छ ै क। \nनीक -बेजाएसाँ प्रेररत कतेको लोक बगुलाक अनुशर ण कऽ लैत अथछ। कपटी \nबकन नदी कात घात लगा कऽ बैलस जल -जीवक ेँ  आजीवन धोखा दऽ अपन \nकाज सुतारर लैत अथछ। इएह ओकर जजनगीक ायेय बकन जाइत छ ै । अपन \nमाकट-पाकन रीथत -र े वाज, अपन मातृभाषासाँ ओकरा कोनो सरोकार नकह रहैत \nछ ै क। ओ आजीवन अवसरवादी बकन अपन स्वािगलसलद्ध टासाँ मतलब रखैत \nअथछ। दोसर ठदस कतेको लोकक ेँ  अपन खानदानक एहनो सांस्कार भेटैत छ ै क \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 101 \nजे ओ हांस बकन जाइत अथछ। हांसमे एकटा बड़का गुण होइत छ ै क जे ओ दूध-\nपाकनक ेँ  फराक कऽ दैत छ ै क। ओ सरोवरसाँ मोती चुकन लैत छ ै क जे ओकर \nजाथतक कवलशिताक पकहचान होइत छ ै क। ओ अपन पकहचान आ प्रथतष्ठा \nबचेबाक लेल आजी वन साकाांक्ष रहैत अथछ। समाजक रीथत-र े वाज, सांस्कारक \nरक्षा कर ै त अपन माकट-पाकन, भाषाक प्रथत समपगणभाव, सममान रखैत सदैव \nसेवा भावनासाँ ओतप्रोत रहैत अथछ। एहने सन हांस अपन थमथिलामे बहुतो \nजतम लेलाह आ कतेको एखनो छथि जे अपन मन -क्रम-वचन, तम -मन -धनसाँ \nथमथिलाक पेटारमे लसिधु-सरोवरसाँ मोती चुकन भर ै त गेलाह आ एखनो भरर \nरहल छथि ताकहमे एकटा नाम श्री लक्ष्मण झा  'सागर 'जीक सेहो छकन।  \nश्री सागरजीक पुरखा सनातनी खानदानी धार्मिक प्रक ृ थतक पररवार , अपन \nथमथिलाक माकट -पाकन, जाथत -भाषाक प्रथत सममान आ समपगणक भाव \nरखकनहार छलाह। जजनका दलानपर भोर -सााँझ ठढ़कबथतया गामक लोक क े र \nजुटान होइत छल आ गामक समस्यासाँ लऽ कऽ पौराजणक -धार्मिक किाक \nचचाग होइत छल। श्री सागरजी अपन पुरखाक उच् च कवचार , सांयथमत जीवनसाँ \nनेनपनकहमे प्रभाकवत भऽ गामक उत्तम पररवेशमे पलल -बकढ़ अपन एकटा \nफराक पररथचथत बनौलकन। ओना कहनकर नेनपनक बेसी भाग  मातृक \nबेलाौंचामे कबतलकन। मुदा पैलत्रक सांस्कारमे कोनो फराक असरर नै पड़लकन। \nअपन पुरखाक आदशगक ेँ  सममान कर ै त आ ायान रखैत , अपन आत्मबलक ेँ  \nसबल बनौने जजनगीक बाटमे कतेको तरहक झांझावातक ेँ  सहैत , थमथिलाक \nमाकट-पाकन-भाषाक प्रथत अगाध नेह रखैत अनवरत आगू बढ़ ै त गेलाह। बकढ़ ते \nजाइत छथि , बकढ़ते रहताह ताधरर जा धरर कहनक स्वास् थ्य सांग दैत रहतकन। \nमैथिली लेखनमे लेखनीक नोक भोि नकह हुअए देलकन। सांकस्ल्पत \nछथि , साकाांक्ष छथि। एखन कहनक ७१ बखग छकन। सन्  1968 साँ जे ई \nथमथिलाक लेल मैथिलीक पेटारमे सरोवरसाँ मोती चुकन -चुकन भर ै त रहलाह  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nअथछ आ एखनो धरर भररए रहल छथि आ भकवष्योमे भररते रहताह से आशा \nअथछ। \nश्री साग र ज ीसाँ हम र ा पकहल  भोंट क ोल क ात ा स्स्ि त  थम थि ल ा साांस्क ृ थत क  परर षद् \nक े र कायागलयमे  2001 मे भेल छल , एकहसाँ पकहने कहनक नाम सुनैत अवश्य \nछललयकन। मुदा सदेह , अपना समक्ष कहनका सांगे ओही बरख भेल। कहनक \nसहथमल्लूपन , मधु रवाणीसाँ हम बहुत प्रभाकवत भेलहुाँ, करा बादसाँ कहनका सांग \nहमरा बरोबरर भ ों ट-घााँट होइत रहल। प्रायः मासक दोसर रकवक सांपक ग  \nकायगक्रममे आ कोलकाताक कोनो मैथिल सांस् िाक कायगक्रममे। कहनका \nकोलकाता वा कक कोलकातासाँ बाहर सभ सांस् िा आमांलत्रत कर ै त रहैत छकन \nआ ई थमथिला -मैथिलीक  कायगक्रम बुजझ सदथत ओकह कायगक्रममे उपस्स् ित \nहेबाक लेल अपन नैथतक कतगव्य बुझैत छथि। सांगकह हमरो सभक ेँ  अथग्रम \nसूथचत कऽ कायगक्रमे उपस्स् ित हेबाक लेल कतगव्यबोध करबैत रहलाह अथछ। \nएक बेर हम कोलकातासाँ बाहर मैथिली कायगक्रममे नकह जेबाक अपन \nअसमिगता कहललयकन , ओ हमरा  फोनपर अपन अनुज बूजझ आद ेश स्वरूप \nकतगव्यबोध करबैत बजलाह - कमलजी , क ोनो त र हों कक छु  घांटा ल ेल  सम य \nकनकालबाक चेिा करू , ककएक तऽ ई अपन माकट -पाकनसाँ जुड़ल कायगक्रमक \nआयोजन कएल गेल छ ै , हमहीं-अहााँ नै पहुाँचबै ताँ क े  पहुाँचतै? कहनक ई आदेश \nहमरा आइयो धरर मोन अथछ , ताजजनगी मोन पड़ ै त रहत। मैथिलीक \nकायगक्रममे हम उपस्स् ित होइत छी आ सागरजी तऽ सभ ठाम उपस्स् ित रकहते \nछथि , सांगमे कहनक पत्नी श्रीमती शैल झा  'सागर ' सेहो उपस्स् ित होइत \nछथिन। शैलजी सेहो अपन मैथिली रचनाधमगक पालन कर ै त मैथिली \nसाकहत्यमे अलग पकहचान बनौने छथि। समय -समयपर हमरा कहनका  दूनू \nगोटेक मैथिली लेखन लेल सहयोग भेटैत रहल अथछ। सदथत ई दूनू लेखन \nधमगक पाठ पढ़बैत , उत्साकहत कर ै त रहलाह अथछ जे हमरा लेल एकटा उथचत \nपरामशगदाता आ पिप्रदशगकक रूपमे अबैत रहलाह अथछ।   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 103 \nकहनक एकटा काव्यसांग्रह \"उचरर बैसू कौआ \" जे  2010 मे प्रकालशत \nभेलकन। हम एकह पोिीक सभ ककवता पकढ़ एकटा पााँथतक माायमे धतयवाद \nरूपमे कहनक ककवतापर हम अपन यिोथचत मांतव्य लीन्ख पढ़ौने \nछललयकन , सांयोगसाँ कोलकाता स्स् ित साकहत्य अकादमीमे दूनू प्राणी भ ों ट \nभेलाह आ कहलाह जे अहीं एकमात्र व्यक्र्कत छी जे हमर ककवता सांग्रहपर \nअपन मांतव्य पढ़ े लहुाँ अथछ। कनन्ित रूपसाँ हमरा ई वार्कय हमर लेखनक्रम \nगथतक ेँ  आगू बढ़ाएत। ओकह ठदन हमरो बहुत प्रसतनता भेल मोनमे जे ओ हमर \nपााँथतक ेँ  एतेक महत्व देलकन। पान खेबाक सौखीन श्री सागरजी जकहया -\nजकहया जतऽ कतहुाँ भ ों ट होइत छथि कहनका मूाँहमे पान रहबे कर ै त छकन। ओ \nपुछलापर सठदत कहैत रहता - मैथिल छी ने , पान आ मखान हमर थमथिलाक \nपकहचान थिक। कॉलेजमे पढ़ ै त कालसाँ खाइत आकब रहल छी , कोना छोकड़ \nठदयैक। सहृदय , सहथमल्लू , हास्य-व्यांग्य पसांदक लोक श्री सागरजी \nथमथिलाक उत्िान लेल सतत समर्पित लोक कतहुाँ जाँ मैथिलीक अनादर होइत \nदेखैत छथि तऽ अपन नाम अनुरूप ों  तखन ओ शेषावतार लक्ष् म णक असल \nअवतार धारण कऽ लैत छथि। ठााँकहपर ठााँकह उत्तर देबाक साहस कहनकामे \nदेखल जा सक ै त अथछ। व्यक्र्कतगत अपमान जाँ ककयो कहनका कऽ दौन , ई \nकान नकह देताह मुदा मैथिली भाषा , सांस्क ृ थतक अनादर ई बरदास्त नकह कऽ \nसकताह , खाहे ओ महान नेता हो वा कक सांस् िा। ई आशीवागद कहनका श्रद्ध े य \nस्व. बाबू साहेब चौधरीजीसाँ भेटल छकन। हम साल  2011 साँ 2016 धरर \nप्रत्येक सालक गांगासागर मेलामे अपन सांस् िासाँ कायग दाथतत्व पाकब मेला \nप्राांगणमे कायगरत रही। प्रसांग अथछ 2015 क े र। हमरा मोबाइलपर श्रीमती \nशैलजीक फोन आएल , कहलकन - हम सभ चारर गोटेसाँ गांगासागर स्नान करऽ \nआबऽ चाहैत छी मुदा अहााँक भाइ (श्री सागरजी ) ड े राइ छथि , हमरो सभक ेँ  \nड े रा रहलाह अथछ। से की सत्ते बहुत कि हेतै ? हम सभ की कवचार करू , आबी \nकक नै आबी ? हम हाँलस कऽ कहललयकन - जा , सागरजी सागरसाँ ड े राइत  104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nछथि , ई कोना भऽ सक ै त छ ै । ककहयौन हुनका जे जजनगीमे ककहयो कतहुाँ \nक े करो साँ ड े र े बे नै क े लाह से गांगासागर आबऽमे ककए ड े राइत छथि। तखन हम \nकहनकासाँ बात कएल , कहललयकन - ड े राउ जुकन, जेना -जेना हम कहैत छी जेना \nहम कहैत छी तकहना -तकहना आकब जाउ , कोनो कि नकह हएत। हमरा कहलासाँ \nओ चारर गोटासाँ एलाह, एकटा धमगशालामे हाो ल बुक कऽ जे प्रत्येक वषग \nरखै त छलहुाँ से एहू बेर रखने रही। सभटा सुकवधाक इ ां थतजाम रहकन। तीन ठदन \nरहलाह। हम सांस् िाक दाथयत्वक कारणे बेसी सत्कार नकह कऽ सकललयकन \nतैयो ओ सभ हमरा अथतशय आशीवागद दऽ क ृ तािग क े लकन।  \nश्री सागरजीक मोनमे सागर े  जकााँ क े खनो -क े खनो कहलकोर सेहो मार ै त रहै \nछकन, प्रसांग अथछ श्रद्ध ेय स्व. रामलोचन ठाक ु रजीक अवसान ठदनक। ओ \nकवगत दू -तीन मास पकहने हेरा गेल छलाह , हमरा कहनका सांग-सांग आरो \nकतेको लोककन द्वारा ठदवा -राथत कतेको ठाम ताकल गेलकन , मुदा नकह \nभेटलाह। हठात् एक ठदन खबरर भेटल रामलोचनजीक मृत देहक। भरर ठदन \nपुललस आ डार्कटरक प्रकक्रयासाँ हुनक मृत  देहक  छु टक ार ा सााँझक  छः ब ज े \nभेटल , आब ई रहैक जे हुनक अांथतम सांस्कारक तात्काल व्यवस् िा हो आ लोक \nसभहक आवश्यकता रहैक जे अांथतम सांस्कारमे सम्ममललत हेबाक लेल। हम \nफोनपर सागरजीक ेँ  कहललयकन - हम नकह जा सकब सांस्कारमे। सागरजी हमर \nबात सुकन बजलाह - कमलजी , अइ ठाम देखल जाइत छ ै  असल \nसमाजजकता , समाजक प्रथत उथचत कतगव्य। हम अहााँक मोनक व्यिा बुजझ \nसक ै त छी , हमरो अवस् िा अहीं सन अथछ, बुझू तऽ अहााँसाँ बेलसए अथछ मुदा \nहम जा रहल छी , आ अहूाँ आउ, अपन कतगव्य कनमाहू , क े करो सांकटक घड़ीमे \nकवमुख जुकन होइ। से हम सभ पहुाँचलहुाँ श्मसान घाट। कोलकाताक गण्यमान \nलोक सभ सम्ममललत भेलाह। तऽ कहबाक अथछ जे समाजक प्रथत एकटा जे \nउत्तरदाथयत्व होइत छ ै क तकरो कनमाहैत चलैत छथि सागरजी।   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 105 \nबहुत एहन बात होइ छ ै  कहलो ने जाइत छ ै  \nबहुत एहन बात होइ छ ै  सहलो ने जाइत छ ै  \nथमथिलाक माकट -पाकन, भाषा-सांस्क ृ थतसाँ जुड़ल, सतत समर्पित श्री \nसागरजी क सांग बहुतो एहन सांस्मरण सभ अथछ जे तात्काल मानस पटलसाँ \nकवस्मृत  अथछ। सांजक्षप्त म े कक छु  ज नत ब  देल  आ आर  कक छु  भकवष्यम े देब ाक  \nचेिा करब।  \nउपरोर्कत जे सभ कहनका प्रसांगमे हम देखल-सुनल आ ललखल तकरा पिात \nकहनक फराक हार्दिक आकाांक्षा आ अपेक्षा छकन , ओ एकटा महत्वपूणग \nचश्मासाँ थमथिलाक समस्त प्रािथमक कवद्यालयसाँ लऽ कऽ महाकवद्यालय धरर \nमैथिली भाषाक अपन ललकपमे पढ़ाइ -ललखाइ देखऽ चाहैत छथि। कहनक \nआकाांक्षाक पूर्ति कएल जाइत से आशा अथछ हमरा। प्रयास चलल रहल \nछै, सफलता भेटबे करतै। प्रवासक जजनगी आ कनजी सांस् िामे चाकरी कर ै त \nश्री सागरजी अप न रचनाकमगसाँ कवमुख नकह भेलाह अथछ, आरो बेलसए अग्रसर \nछथि। एखन धरर  4 टा ककवता ,किा , कनबांध सांग्रह सभ प्रकालशत छकन \nएवां 8 टा पोिी प्रकाशानाधीन छकन। कहनक क ृ थतत्वक सममान कहनका समय -\nसमयपर भेटैत रहलकन अथछ।  \nकाज आ सममानक बीच श्री सागरजीक उत्तम स्वास् थ्य , आ उत्तम काजक \nलेल मांगलकामना कर ै त आशावादी छी जे कहनक टटका नव रचना , नव पोिी \nजल्दी आ लगातार भेटत।  \nसंपादकीय विप्पणी- एवह लेख मे आएल स मस्त स म्मानक स ूचीकेँ  \nसागरजीक पररचय बला खंडमे जोव़ि देल गेल अथछ।  \n   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \n२.१५.रमेश - स ुकाव्यमय स ामाक्षज क व्याख्या: 'उचरर  ब ैस ू कौआ' \n \nरमेश -संपक ष-7352997069 \nस ुकाव्यमय सामाक्षजक व्याख्या: 'उचरर  ब ैस ू कौआ' \nवरीय  ककव  लक्ष् मण झा 'सागर 'क  पकहल  काव्य-सांग्रह 'उचरर  बैसू  कौआ ', जे  \n2010 ई.मे  छपल  छल , तकर  आलोचक  आ कवद्वत्वगग द्वारा, उथचत  आ गांभीर \nसांज्ञान अतेक  वषग धरर  प्राय:, नकहए लेल  गेल।  आब  आइ एक -एक  रचना के  \nइकाइ  माकन, कवस्तृत समीक्षा भ' रहल  अथछ, से मैथिली  समीक्षा-आलोचनाक  \nजड़ताक भयावह आ दुभागग्यपूणग पररस्स् िथतक ेँ प्रमाजणत करबाक  लेल , एकटा  \nतथ्य थिक।  स्व.सत्यानतद पाठक  द्वारा 'मांजू पाठक  मेमोररयल  ट्रस्ट' क े र  \nसौजतय  साँ प्रकालशत, साठठ  टा ककवताक  सांग्रह मे , लेखकक  व्यय नकह भेल  \nछलकन ,..आ से सांग्रह कोनो टा नामवर  समीक्षक  द्वारा अ-मूल्याांककत रकह  गेल , \nजखन  कक  ककवक  अपेक्षा छल , जे  'पोिी  छपलाक  बाद  ओ वस्तुतः ककव  बकन  \nसकताह '। से 'अपेक्षा-पूर' कतेक  भेलकन , आ कक  पोिीक  सांग ककवयो  \nउपेजक्षत आ अचर्चित रहलाह  ? \nमुदा एहन ओ मैथिली  मे  असगर  नकह छथि।  आइयो अपन कवत्त-व्यय साँ, \nलेखकगण  एक -साँ-एक  पोिी  छपबैत  छथि  आ तकर  गांभीर समीक्षा-\nसमालोचना नकह ललखा  पबैत  अथछ, अकपतु  साकहत्यो- क्षेत्रक सभ व्यक्र्कत \n विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 107 \nपढ़ ै त नकह छथि।  एना सागरजीक  'गुट -कनरपेक्ष' रहलाक  कारणे  भररसक , \nभेल  अथछ। कारण , ककवता -सांग्रहक ककवता  सभक  आधार पर, सागरजी  नव, \nआधुकनक  आ प्रगथतशील  कवचारधाराक  ककव  प्रमाजणत भेलाह  अथछ। त ' की , \nअल्प-सकक्रय वा 'गुटबतदी -कक्रयाकलापहीन  ककवक ' मूल्याांकन नकह हो? \nई क े हन पर ां परा कवकलसत  भ' रहल  अथछ मैथिली  मे ? पुरातनपांिी जीणग -\nकाव्यक  समीक्षा, अथतशयोक्र्कतक सांग, यत्र-तत्र छकप जाइत  अथछ, आ अपन \nयुगक , समकालीन  युग -सत्यक व्याख्या कर ै त  ककवता -सांग्रह उपेजक्षत रकह  \nजाय , त ' सक्षम समीक्षकगण  आ समकालीन  साकहम्त्यक पत्रकाररता पर  \nप्रश्नथचह्न लागब , स्वाभाकवक े अथछ। कारण , कवमशग  त ' अनेक  कारणे , भइये \nनकह पबैत  अथछ। पोिीक  अपन सारगर्भित  'अनुशांसा' मे , डॉ.वीर े तर मक्ल्लक  \nएकह ’प्रखर चेतना-समपतन, समकालीन , बेछप  नाम' बला  ककवक  पोिीक , \n'हुललस  क ' स्वागत करबाक  अपेक्षा' क े लकन , से त ' 'अपेक्षे' रकह  गेल।  एहना \nस्स् िथत मे , स्व.सत्यानतद पाठक  (गुवाहाटी ) सन आन प्रकाशक , दोबारा कोना \n'साधांस' करताह ? \nतखन  ककवक  पोिी -'समपगण ' मुदा, ायातव्य जरुर  अथछ। ओ 'अक्षर-बोध \nकरा , सक्षम ककव ' बनौकनहार , ’समपूणग समाज  आ पररवार' के , पोिी  समर्पित \nकर ै त  छथि।  आ अपन 'आहे-माहे' मे , 'लेखनक  रणनीथत 'क  सुस्पि खुलासा \nकर ै त  छथि , जे  ओ 'स्वाततः सुखाय नकह ललन्ख, झा ों ककयल लेखन ' साँ परहेज  \nकर ै त , एकटा  'अक्षर-पुरुषक  धमग  जकााँ, ललखैत  छथि।  हुनका  ककव  बनबाक  \nरहकन, ताँ पत्नीक प्रेरणा साँ, 'पोिी -प्रकाशन-ब्याों त' धरौलकन  अथछ। \nआ तेहन  साकहम्त्यक प्रथतबद्धता बला  ककवक  पोिीक , आलोचना-सांवगग द्वारा \nसांज्ञाने नकह लेल  जायब , मैथिली  साकहत्यक नैराश्यपूणग पररस्स् िथतक ेँ साकबत  \nकर ै त  अथछ, जखन  कक  ककवगण  कोनो आर्ििक - अपेक्षा नकहए रखैत  छथि।  \nमैथिली  मे  अप्पन पाइ साँ पोिी  छपाब' बला  जतेक  लेखक  छथि , ताकह साँ कम   108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nक्र े ता-कवक्र े ता आ प्रकाशक  छथि।  पाठक  त ' घटले   जा  रहल  छथि , आ \n'स्वगागरोकहत लेखक ' बढ़ले  जा  रहल  छथि।  तखन  समीक्षक  कतेक  हेताह? \nआ हेबो करताह , त ' अपना गुटक  लेखकक  समीक्षा ललखताह।  ककरो  कजाग  \nिोड़ े खेने छथिन , जे ...? \nसमीक्ष्य काव्य-सांग्रह मे , पोिीक  शीषगकक  नाम साँ कोनो ककवता  सांकललत \nनकह अथछ। तों पोिीक  शीषगकक  नामकरण , रचना-आधाररत  नकह अथछ। \nशीषगक  के , 'क ु चरर , बैसू  कौआ ' हेबाक  चाहैत छल , जे  थमथिला -समाज  मे , \n'कवद्यापथत गीत ' अिवा  'परदेसी  कपया'क  माायम ों, जनमानस  मे  पूवग-स् िाकपत \nअथछ। 'उचरनाइ वा उचारनाइ' त ', ' खड़ी उचारर भकवष्यवाणी करबाक  \nपर ां पराक, अवलशि '- शब्द थिक।  \nतखन  बांगाल-असम  मे ,एहन वैकस्ल्पक शब्द, भइयो सक ै छ। मुदा पैघ बात  ई \nथिक  जे , सागरजीक  'कौआ ', काकभुशुण्डी  जकााँ, थमथिलाांगन  मे  काव्य \nक ु चर ै त अथछ, र ां ग-कवर ां गक सामाजजक  व्याख्या प्रस्तुत कर ै त  अथछ। सागरजीक  \nकौआक  काव्यमय सामाजजक  सरोकार , सांग्रहक मोटा-मोटी सभ ककवता  मे  \nव्यर्कत भेल  अथछ। \nसांग्रहक आरमभकह मे , काव्य-समबतधी  अपन अवधारणा के , पकहले  ककवता  मे  \nव्यर्कत कर ै त , अपन काव्य- लेखनार ां भक, अनेक  प्रारूपक व्याख्या कर ै त  छथि।  \nककशोर -वय मे  सौतदयग-शृांगार साँ उद्भूत  ककवता , समपूणग जीवनक  र ां ग-कवर ां गी \n'कोलाज ' बनबैत , 'क ौं ची-बला  कतरनी -भूथमका ' के  खाररज  कर ै त , 'माला  \nगाँिबाक  सुइया' बकन  जाइत  अथछ। \nई सृजनात्मक  दृथि , कहनक  ककवता -सांग्रहक 'प्रस्तावना' थिक।  कोनो औसत  \nव्यक्र्कत आ ककव  जकााँ, कहनको  जीवन  मे , मायक  महत्वपूणग स् िान भेलकन  \nअथछ। आ तों तत्समबतधी तीन  टा ककवता  (माय, माय हमर  गांगा, लसरमा  लग   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 109 \nटााँगल मायक  फोटो) सांकललत अथछ, जे  पाठक  के  झकझोकड़ क ' रान्ख दैत  \nछ ै । तीनू  ककवता  मे , मायक  पाररवाररक  हैलसयथतक  आ कवकवध प्रारूपक \nयांत्रणा-भोगक  कारूजणक  थचत्रण आ सांवेदनाक घनीभूत  अलभव्यक्र्कत भेल  \nअथछ। थमथिला  समाजक  माय- सांवगगक, कपता द्वारा आ पररवारक  सभ सदस्य \nद्वारा शोषण होयब, जीवनक  कवकवध चरणक  कारुजणक  थचत्र अांककत कर ै त  \nअथछ। 'मातृरूपेण  सांस्स् िता' बाली  थमथिलाक  माय त ', गांगे होइते छै, जकर  \nकचोटैत  स्मृथत साँ, बेटा  नजरर  नकह थमला  सक ै त  अथछ। मैक्र्कसम गोकीक  \n'माय' हो वा अशोकजी  (आलोचक - किाकार ) के , रूस -प्रवास मे  भेटल  \n'माय' (धरती  गोल  छै), वा होथि  सागरजीक  माय, माय सांवगेक कवश्वजनीन \nरूप , एहने होइत रहलैए।  तों यांत्रणा भोगैत  पार ां पररक मायक  वात्सल्य-स्वरूप, \n'नीक ' त ' अथछ, मुदा, ' नव' नकह। एहेन अनेक  लेखक /लेन्खका अपन \n'महान मायक ' एहने 'त्यागी आ यांत्रणा-भोगी  मायक  छकव' अपना ककवता -\nकिा  मे , स् िाकपत क े लकन  अथछ। से 'वात्सल्य-स्वरूपा' होइतबहि छै 'माय', \nअपना सांतान लेल , बरु  अनका  लेल  जेहेन  हो। तखन  'आजुक  थमथिलाक  \nमायक  सांवगग' मे , ' खलनायकीक  घुसपैठ ' भेल  अथछ, सेहो एकटा  तथ्य \nथिक।  भाय-भाय, बेटा -बेटा  आ पुतोह-पुतोहु मे  कवभेद कर ै त  'माय', पौत्र-\nपौत्री, पुत्र-पुत्री आ नाथत-नाथतन मे  'कवभेद कर ै त ' 'माय'/मैयााँ क े र  सांज्ञान, \nके  लेत ? मैथिली  काव्य-साकहत्य साँ, अनुपस्स् िते जकााँ अथछ, से यिािग।  तखन  \nजजबैत  मायक , कवकवध सृजनात्मक  स्वरूप साँ ल ' क ', ' मुइल  मायक  \nसकारात्मक  आ जीवांत स्मृथत'क  उद्घाटन, मार्मिक  आत्म-स्वीक ृ थतक  सांग, \nजखन  कोनो 'सागर -हृदय' ककव  करत , त ' ओकर  अनुभूथत  वैयक्र्कतक नकह \nरकह, सामूकहक  भइये जाइत  छ ै । \nमुदा कपताक  चररत्र-थचत्रण मे , एकभगाह  नकह रहलाह  अथछ ककव।  कपताक  \nजीवनक  कवकवध प्रारूप आ चरणक  वा कवरोधाभासी कक्रयाकलापक , सांजक्षप्त \nआ शब्द-कवतयासी काव्य-लशल्प ('बाप') मे , कपताक  'पीकड़त' आ 'पीड़क',  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nदुनू यिािग  स्वरूपक  काव्य-थचत्रक सांयोजन क े लकन  अथछ ककव।  'चाण्डाल-\nस्वरूप, तसफ ों ट्टा आ िाड़ी फ े क ै त बाप, बकिवा  पथत ', रहरहााँ अथछ, गाम - गाम  \nमे।  \nसे ताकह पुरुष -सांवगगक काव्यमय उपस् िापन, 'बेसी  इमानदारीक  सांग', भेल  \nअथछ-'सागर -काव्य' मे।  ताही पुरूष -सांवगगक अभगदशा  जखन , वृद्धावस् िा मे  \nबेटा -पुतोहु द्वारा, ' कनरसू  काकाक  सुखरालत्र' के , ' भुर्कखल दुःखरालत्र' मे  \nबदलल  क ' होइत अथछ ठदयाबातीक  राथत  मे , त ' जीवनक  चाररमपन  मे  व्यांग्य \nआ करूणा  थमझहर  भ' जाइत  अथछ। आ म ों ही शोषण साँ, 'दुदगशा-काव्यक ' \nजतम  होइत अथछ, थमथिला  समाज  आ मैथिली  साकहत्य मे , एक  सांग। वैह \nपुरुष -सांवगग, पचासो कवरोधाभासी स्वरूप मे , ' भाइ' बकन  क ' प्रवहमान \nतुकबतदी  काव्य-लशल्प मे , सक्षम शब्द-सांयोजन मे , काव्य-रूपाथयत  होइत \nछथि , त ' पुरुष -सांवगगक खलनायकी  साँ, कनमगल -पाठक  पररथचत  भ' जाइत  \nछथि।  समबतध -बतधक  कड़ी मे , अथग्रम काव्य-लक्ष्य बनैत  अथछ पथत -पत्नी \nसमबतध , जकरा  काव्य-वस्तु बनायब  कोनो ककवक  लेल  अत्यथधक साधांस के  \nबात  थिक।  बहुत  ककव  'प्रेम-व्यिा' भोकगतो, अइ कवषय के  अस्पृष्य मानैत  \nरहैत  छथि , त ' कएटा  ककव  'नाढ़र' भ' क ' ' प्रेम' के  'सेर्कस' बना  क ', \nताजीवन  भोगैत  छथि।  आ ताकह कवषय के  गोपन  बना क ' रखबाक  रणनीथतक  \nअततगगत , कवमशग  करबाक  लेल , 'नाक  पर  मााँछी' नकह बैस ' दैत  छथि।  \nनाढ़र' नामक  ककवता , ' स्त्री-पुरुष  समबतध ' मे , व्यलभचारक सुतदर काव्य-\nव्याख्या कर ै त  अथछ, त ' ' अहााँ, हमरा  आब  नकह सोहाइत छी' मे , नैहरक  \nवासांती-कोमलाांगी 'चतरमुखी ', जे  सासुर (पथतक  गाम ) मे  आकब  क ' \n'सूयगमुखी ', हन-हन-पट-पट कर ै त , नाक  सुकर ै त , '63' स' '36' बनैत , \nबढ़ ै त अद-पद-दाथयत्व साँ, करुणा  लसरजैत  अथछ। कवलभतन चरण  मे , प्रेमक \nपतझड़क सनगर  काव्य-वषाग, ' धूआाँ मूआाँ' लग  आकब  क ', प्रेमक अतीत - विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 111 \nवतगमानक  सौतदयग-बोधक  व्याख्या लग  आकब , हारर माकन लैत  अथछ। प्रेम-\nवणगन मे , कहनकर  ककवता  मे  वीभत्स-रसक  प्रयोग, कवरल  भेल  अथछ। \n'नाक  पर  मााँछी', नामक  ककवता  मे , 'पथत -पत्नी समबतध ' मे , कवलभतन चरण  \nमे , वयस्क-प्रभावक आकलन  कर ै त , एक -साँ-एक  झााँपल आ गोपन  रहस्यक, \nकाव्यमय अलभव्यक्र्कत भेल  अथछ, जे  पथत -पत्नीक पैघ रसगर /नीरस  \nजीवनक , सप्रसांग व्याख्या प्रस्तुत क े लक  अथछ। \n'औजी  महाराज ' मे , 'जीवनक  सौतदयग-बोध' मे  'काव्यक  सौतदयग-बोध' आ \n'स्त्री-पुरुष  समबतधक  सौतदयग-बोध' मे , आस् िाक गुांफन एना उतरल  अथछ, \nजेना  जनवादी - काव्य मे  शृांगार- रसक  पररपाक  भेल  हो। तकहना, सासुरक  \nपररवर्तित  होइत स्नेह-समीकरण , ’होटल मे  रहैत ', पाररवाररक  जीवनक  स्नेह-\nसूत्रक स्मृथत, 'सेहेतता' मे  पथतक  सेहेतताक  सावगजनीन  ददग, 'आह। आह।' \nक ' उठ ै त अथछ। एतावता, दामपत्यक सांग, समपूणग पाररवाररक  जीवनक  टूट, \nपररवारक  सभ सदस्यक पीड़ा- भोग , समपूणग समबतध -बांधक समकालीन  \nयिािग , कवरोधाभासी कवड ां बनापूणग पररस्स् िथतक करुण  काव्यमय अलभव्यक्र्कत, \nअनेक  ककवता  मे , जथम  क ' भेल  अथछ। 'बेवस् िा' आ 'कहबौ  त ' लगतौ  छक ् \nद', दुनू गजल  थिक , जकर  एकह सांग्रह मे  स् िान नकह हेबाक  चाहैत छल।  तकहना \n'बरखा ' 'हिथचट्ठी' आ 'बकरीक  आत्मालाप', कवशुद्ध गीत  हेबाक  कारण ों,अइ \nसांग्रह मे  उक ड़़ू अथछ, तों एतय  कववेच्य नकह अथछ। नवककवताक  दृथिएाँ, ई \nककवता -सांग्रह अपना-आप मे , पररपूणग  अथछ। मैथिली  आतदोलनक  पोखरर मे , \nमरसमपय  मााँछ रहलाक  बावजूदो , कबनु  बोर े क  बतसी  पािल  जेबाक  कारणे , \nबेर -बेर  मछहरर  कवफल  भ' जाइत  अथछ। ताकह पाखण्डक दोसरो ककवताक , \nदुनू लजकोटरर  क ु मारर -कतया , समपुथि  कर ै त  अथछ, जकर  आपसी प्रेमक कोनो \nपररणाम  (समलौंकगक  हेबाक  कारण ों) असमभव अथछ।  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nएकह पाखण्ड के  पुनः 'नकह चाही पाखण्ड' क े र  पााँचो ककवता , प्रकाराततर साँ, \nदेखार कर ै त  अथछ, जे  थमथिला  समाज  मे  कवद्यमान अथछ। आक ां ठ मोह-ग्रस्त \nसासुक  अायात्म-पाखण्ड हो, वा मैथिलानीक  व्रत-उपवास आ सोमाललयाक  \nभूखमरी  वा 'अबहिसा-भावों' भररपेट्टा मााँछ खेनाइ,वा महींस आ गायक  दूहब  \nमे  अततर  करबाक  पाखांड हो, बात  एर्कककह  थिक।  तकहना पुरुषक  पाखण्डग्रस्त \nमानलसकता , जे ,घर  मे  जकरा  'सरभ ों टनी' कहैत  अथछ, तकर े  सड़क पर  \n'कोमलाांगी' बुझैत  अथछ, कों, दे खार कर ै त  अथछ ककवता - 'काजक  लोक '। \nसमाज  मे  बहसल  लोकक  कवलभतन प्रकारक  भ्रि आ व्यलभचारी प्रवृलत्त पर, \nर ां डी-प्रवृलत्त पर (र ां डी) ककवता  ललखय  मे  कमाल  के  कथ्य -चयन भेल  अथछ। \nजानवरो साँ गेल -गुजरल  प्रवृलत्त, मनुर्कखक  भ' गेल  अथछ। \nतकहना भरुआ -प्रवृलत्त (हााँजी- हााँजीबला मानलसकता )पर, आक्रामक  चोट \nअथछ, 'भरुआ ' नामक  ककवता  मे।  पांचसाला राजनीथत -तांत्रक खलनायकी -\nकहजरापनक ेँ धरगर  आ गहींर व्यांग्य साँ नािल  गेल  अथछ, ' कहजरा ' नामक  \nककवता  क ों । 'अपन अद्धग-शताब्दी पर' ककव  कों, कोनो औसत  पररवार -प्रधाने \nजकााँ अनुभव होइ छकन थछतनमूल  हेबाक , जजनगीक  कटु  यिािगक  पररभाषा \nबुझबाक , सततानरूपी  टटका  दहीक  अममत  भ' जेबाक।  तों मरीथचका  भगेबाक  \nलेल  वा समानधमागक  अद्धग-शती  मनेबाक  ब्याोंत मे  मोमबत्ती जर े बाक  लेल , \nसलाइक -काठी  खरड़ब, सृजनात्मताक  प्रतीक थिक।   जजनगीक  'एक  लग्गा  \nसुरुज ' ऊपर  उठठ  गेला  पर, जखन  झलफल  मे  आाँन्ख चील्ह कों हवाइ जहाज  \nबूझ ' लगैए , उदास थप्रया के  खड़खड़ तरहत्िी  साँ, पीठक  घमहौड़ी क ु कड़एबाक \nआह्वान, सकारात्मक  आ आशावादी आह्लादक प्रथतपादन थिक।  'पतरह  \nअगस्त'क  ददग, आम  जनजीवन  मे , न' अगस्त (नागासाकीक  कवावांस)क  ददग \nल ' क ' अबैत  अथछ आ लोक , कनवासी मनुर्कखक  बदला  'खरबतना  डीह' क े र  \nभाग्य देखैत  अथछ। 'महाप्रयाण', पूणग ावांसक भयावह कवस्ताररत यिािगक  \nपररकल्पना  थिक।  'सततथत ' मे , गागर  मे  सागर  भरल  गेल  अथछ। सेहो, बेटीक   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 113 \nपक्ष मे।  'प्रदूषण' सामाजजक  कवक ृ थत  के  प्रमाजणत क ' दैत  अथछ, त ' बाध  पर  \nबाकढ़क  'बलात्कार ', पाठक  कों चाौंका दैत  अथछ। 'साती' मे , कनमनवगीय  \nककनयााँक ग्रामीण औद्योगीकरणक  सेहतता व्यर्कत भेल  अथछ, जाकह  साँ कपयाक  \nपलायन  परदेस  मे  नकह हो। 'थचतताक  कोनो बात  नकह' मे , समाज  मे  होइत \nनकारात्मक  आ सकारात्मक , दुनू प्रकारक  पररवतगनक  सांज्ञान लैत , समाज  पर  \nसािगक  व्यांग्य भेल  अथछ। 'त्यागक ' शब्द-कवतयास, 'ब ों त'क  कवमब -कवतयास, \n'जजज्ञासाक' ग्राम-नगर -कवरोधाभास मे  सेराइत  नव पीढ़ीक  उत्साह आ \n'मातमपुसीक ' भयावह यिािग , पाठकीय  आनतदप्रदाता भेल  अथछ। ककव  \n'परमपरा' पर  प्रहारो कर ै त  छथि  आ 'प्रगथतक ' छद्म- आवरण  मे  नुकायल  \nसामतती  मानलसकताक  अवशेष पर, व्यांग्यो कर ै त  छथि  । 'हम  अहााँ कों नकह \nथचतहैत  छी' मे , वगग -कवभेदक  यिािगक  समिगन  भेल  अथछ, त ' कक छु  पााँती, \n'ककव  नारायणजीक  नाम' मे , ग्रामीण जीवनक  सौतदयगक  पक्ष लैत , ककवक  \nशहरी  जीवनक  सतताप व्यर्कत भेल  अथछ। \nककवता  कोनो समस्याक तुर ां त समाधान, राजनीथत  आ शासन जकााँ करबाक  \nलेल  सक्षम नकह अथछ, आ समस्याक कारणा ों समाजेक  लोक  अथछ। तों \n'ककवक  आत्मसमपगण', उथचते  अथछ। खााँटी मैथिली  मे  मार्मिक  'समस्या'-\nकाव्य, वैयाकरणी -शैली  मे ,एकवचन  साँ बहुवचन ' भ' जाइत  अथछ। तामस  मे  \nभोजन 'सानी' बकन  जाइत  छै, आ यिािगक  जमीन  साँ कटल  'नागुल  परहक  \nगाछ ', ऑर्कटोपसी उपभोर्कतावाद पसार ै त अथछ। ककव  सागरजीक  शुभ \nसकारात्मक  'दृथि ', प्राचीन ककवत्त मे  नवीन कथ्यक  गुांफन थिक , त ' 'नोंत' \nआवरण  फाकड़ क ' देखार भइये जाइत  अथछ। 'चुट्टीधारी' मे  मनुर्कखक  हीन \nआ जीव -जततुक  उच् च सांस्कार, काव्यमय वणगन पौलक  अथछ, त ' 'सड़कक \nकतबकह  मे  कटैत  जजनगी ', अलभजात  आ सवगहारा वगगक  कवरोधाभासी जीवन - \nयिािगक  मार्कसगवादी सौतदयग- शास्त्रीय व्याख्या, सामाजजक  िाड़ी मे  सााँठल \nभातक  कडजाइन  जकााँ, प्रस्तुत भेल  अथछ। 'एना ककए  होइए?' मे , पुरुष   114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nसमाजक  व्यलभचार आ भ्रि मनोवृलत्त, कोनो पथतक  थतमनचर्कखा प्रवृलत्त आ \nबोनहुल्लुक -सांस्कार, बेपदग  भेल  अथछ। समपूणग काव्य-सांग्रहक काव्य- कथ्यक  \nपरीक्षण साँ, कथ्य  तथ्यात्मक आ यिािगवादीए  नकह, वगग -सांघषाे के  आधार \nदैत , उपस् िाकपत भेल  अथछ। \nसागरजीक  'दृथि -क ै मराक  क ै नवास' चककत  कर ै त  अथछ। कहनक  \nजीवनानुभवक  क्षेत्र-कवस्तार पैघ छकन, आ शब्द-सांचयक बखारी  पैघ आ \nभरल -पुरल  शब्द-सामथ्यग साँ ल ' क ', शब्द-कवतयास धरर , चमत्काररक  आ \nखााँटी तृणमूलीय  अथछ। कहनक  काव्य-भाषा, अपन अलभव्यक्र्कत मे  टनाटन \nअथछ, मुदा सहज  अथछ। कक छु  ककवता  मे , सहज -प्रवाह मे , तुकबतदी  स्वयमेव \nआकब  गेल  अथछ। मुदा सेहो ककवत्त आ शब्द-कवतयासक  क्रम मे , आयल  अथछ। \nकहनकर  ककवता  के  सवगरस -पररपुि  मान' पड़त। सौतदयग-शृांगार आ वीभत्स \nरसक  जनवादी -वगगवादी  ककवता  मे , एहन पचल  समावेश क े नाइ, कोनो \nपररपर्कवे ककव  साँ सांभव अथछ, जखन  कक  ई ककवक  पकहल  सांग्रह थिककन।  \nसामाजजक  मूल्यक  प्रथत आबद्ध लेखनक , कएटा  मैथिली  काव्य- प्रथतमान मे  \nसाँ, एकटा  ईहो सांग्रह थिक , जकर  काव्य-तथ्य, कथ्यक  अयना मे , थमथिला  \nसमाजक  कवमब -प्रथतकबमब-उपकवमब ,रिव्य  अथछ। उपमा-उपमान साँ सजल  \nपुष्प-गुच्छ त ' िीक े  ई पोिी , समपूणग सांग्रहक मूलभाव , ककवक  हाि  मे  एकटा  \nधरगर  हथियार  जकााँ अथछ, जाकह  साँ ककव  वस्तुतः अपन स्वभावक अनुक ू ल , \n'अनगगल  आ अनसोहााँत कक्रयाकलाप 'क  कनर ां तर काव्य-कवरोध कर ै त  जाइत  \nछथि।  \nसे कहनकर  'थमथिला -वास आ कलकत्ता -कनवासक  जनवादी  सांस्कारक \nउपलस्ब्ध' नकह, त ' आर  की  थिक ? \n   विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 115 \n२.१६.अक्षज त कु मार  झा- सागर जी: यिा नाम , तिा काम \n \nअक्षज त कु मार  झा- संपक ष-9472834926 \nसागर  जी : यिा नाम, तिा काम \n \nकवद्यािी जीवन  मे  कलकत्ता  (हाँ कोलकाता  नाम त ' पकहल  जनवरी  2001 साँ \nपड़ल छलै ) प्रवास क े र  समय  कहनका  साँ पररचय  नकह छल  आ कहनका  कवषय \nमे  ओतेक  नीक  जाँका बूझल  सेहो नकह छल।  मैथिली  पलत्रका सब  मे  कहनकर  \nकक छु  रचना पढ़बाक  अवसर  अवश्य भेटल  तिाकप  गप् प करबाक  सौभाग्य \nप्राप्त नकह भ' सकल  छल।  गौहाटी  साँ प्रकालशत होबय वाला  पलत्रका \"पूवाेत्तर \nमैथिल \" क े र  दोसर अांक मे  हमर  एकटा  किा  छपल  ओकह के  उपराांत ई \nकोलकाता  मे  हमर  बाबूजी  साँ भेँट कय  हमरा  कवषय मे  जानकारी  लेने  छलथि  \nआ ओकह क े र  बाद  कहनका  साँ गप्प करबाक  सौभाग्य प्राप्त भेल।  हमरा  लेल  \nई बहुत  बड़का बात  छल  ककएक  त ' पकहल  बेर  हमर  किा  कोनो पलत्रका मे  \n 116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nछपल  छल  आ हमर  उत्साहवधगन करबा  मे  ई जे  तत्परता देखौलकन  से कनस्सांदेह \nहमरा  लेल  पैघ गप् प छल।  गप् प-सप्प फोने धरर  सीथमत  छल  मुदा लगातार  \nकक छु  नीक  ललखबा  लेल  प्रोत्साकहत कर ै त  रहैत  छलथि।  सन् 2004 क े र  \nलसतमबर -अर्कटूबर मे  हम  अपन जीवन  क े र  सब  साँ कठठन  समय  कबता  रहल  \nछलहुाँ आ हमर  पुत्र अस्पताल मे  भती  छल।  ओत्तऽ साँ कहनकर  घर  पासे मे  \nछलकन  आ हम  कहनका  साँ फोन पर  गप्प कय  कहनकर  घर  पहुाँचलहुाँ। पकहल  \nभेँट छल  मुदा हम  मानलसक  रुप  साँ ओकह स्स् िथत मे  नकह छलहुाँ जे  ओकह क्षण \nक े र  आनतद उठा  सकी  मुदा ओ हमरा  लगातार  प्रेररत कर ै त  रहलाह।  सांकट के  \nघड़ी मे  मााँ भगवतीक  कनर ां तर ायान करय  लेल  कहलकन।  दोसर ठदन स्वयां \nअस्पताल मे  आकब  भेँट क े ने छलथि।  हमर  पुत्र केँ मोन साँ आशीष देने छलथि  \nआ पुनः कनराशाक ेँ दूर  भगाबय  लेल  हमरा  प्रेररत क े ने छलथि।  ई कहबा  मे  \nहमरा  कोनो दुकवधा नकह अथछ जे  हमर  हौसला  बढ़ाबय  मे  हुनकर  बहुत  योगदान \nछन्तह। ओकह के  बाद  फ े र भेँट करबाक  अवसर  नकह भेटल  मुदा फोन पर  ककहयो  \nकाल  गप्प भ' जाइत  छल।  सोशल मीकडया क े र  युग  मे  कहनकर  कनर ां तर \nसकक्रयता साँ बहुत  कक छु  जानकारी  भेटय लागल  ताँइ फोन पर  गप्प सेहो \nओतेक  नकह भ' पबैत  छल।  कवलभतन पलत्रका एवां सोशल मीकडया क े र  माायम  \nसाँ हम  सब  कनर ां तर जुड़ल रहलाौं। समय  अपन रफ्तार साँ बढ़ ै त रहल  आ नकह \nजाकन  कोना अठारह  बरख  बीथत  गेल।  \nसन् 2022 क े र  27 फरवरी  क ' अखबार  मे  पढ़लहुाँ जे  मुजफ् फरपुर स्स् ित \nलललत  नारायण थतरहुत  महाकवद्यालय क े र  प्राांगण मे  साकहत्य अकादमी  द्वारा \nसुधाांशु शेखर  चौधरीक  मैथिली  वतगनी  पर  क ै ल  काजक ेँ ल ' क ' दू ठदनक  \nकायगक्रम  आयोजजत  भ' रहल  छल  जाकह  मे  मुख्य अथतथि /वर्कता छलथि  श्री \nलक्ष्मण झा 'सागर '। जानकारी  क े र  अभाव मे  हम  पकहल  ठदनक  कायगक्रम  \nनकह देन्ख सकल  छलहुाँ ताँइ खबरर  पढ़लाक  उपराांत हम  झटपट तैयार  भ' \nलललत  नारायण थतरहुत  महाकवद्यालय पहुाँचलहु। लगभग  18 बरखक  बाद  भेँट  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 117 \nकरबाक  उत्सुकता  साँ हम  महाकवद्यालय क ै मपस मे  तेजी  साँ प्रवेश क ' रहल  \nछलहुाँ आ सांयोग साँ सागर  जी  अपन वर्कतृता सभा केँ समक्ष द' रहल  छलथि।  \nमांच पर  अपन वर्कतृता दैत  सागर  जी  क े र  दृथि  हमरा  पर  पड़लकन आ ओत्तकह \nसाँ ओ सभागार  मे  उपस्स् ित दशगक  वृतद साँ हमर  पररचय  करबौलकन।  हमरा  \nलेल  कनस्सांदेह ई एक  अभूतपूवग  क्षण छल।  ई हुनकर  हमरा  प्रथत लसनेह छलकन  \nसे हमरा  बुझा  रहल  अथछ। \nउपयुगर्कत दुनू घटना साँ कहनक  व्यक्र्कतत्वक पररचय  सहजकह  भेटैत  अथछ। \nथमथिला -मैथिली  क े र  अथत  साधारण कायगकताग  लेल  सेहो कहनक  हृदय अिाह  \nसागर  छन्तह। अपन क ृ थतत्व क े र  माायम  साँ त ' कनर ां तर मााँ मैथिली  क े र  सेवा \nमे  लागले  रहैत  छथि।  हमरा  पास कहनकर  प्रकालशत चारर टा पोिी  उपलब्ध  \nअथछ। सन् 2010 मे  मांजू पाठक  मेमोररयल  ट्रस्ट, गुवाहाटी  साँ कहनकर  पकहल  \nकाव्य सांकलन \"उचरर  बैसू  कौआ \" प्रकालशत भेल  छलकन  जाकह  मे  चारर दशक  \nधरर  मैथिलीक  कवलभतन पत्र-पलत्रका ओ स्माररका लेल  ललखल  गेल  क ु ल  60 \nटा ककवता  केँ सांग्रकहत क ै ल  गेल  अथछ। एक  बेर  पढ़नाइ शुरु  करबै  त ' कबनु  \nसमाप्त कयने  उठबाक  मोन नकह होएत। एकर  प्रकाशन मे  स्व. सत्यानतद \nपाठक  जी  क े र  भूथमका  सराहनीय छलकन।  अपन धीया पुताक  गुल्लक  क े र  \nयोगदान साँ सन् 2020 मे  कोलकाताक  नीलम  प्रकाशन साँ कहनक  दोसर \nकाव्य सांकलन \"एकह गदह  बेर  मे \" प्रकालशत भेल  जाकह  मे  क ु ल  61 टा ककवता  \nअथछ। कहनक  कहब  छन्तह जे  ई ककहयो  स्वाततः सुखाय लेल  नकह मुदा कवलभतन \nमैथिली  पलत्रकाक  ओ स्माररकाक  सांपादक महोदय क े र  आग्रह पर  ललखैत  \nरहलाह।  प्राइवेट नौकरी  आ कवलभतन सांस् िा सबहक  हेतु  कायग  क े र  माय  कक छु  \nललखबाक  लेल  समय  कनकालल  लेनाइ  कोनो आसान बात  नकह छ ै क। ई मात्र \nककवते  नकह किा  कहानी , साक्षात्कार, ररपोतागज  आ अतय कवधा मे  सेहो \nधुड़झार ललखलकन  आ ललन्खए रहल  छथि।  कहनकर  तेसर  प्रकालशत क ृ थत  छन्तह \n\"जेना  ओ कहलकन \" आ अकह मे  बाबू  साहेब  चौधरी, जयकातत  बाबू , पीतामबर   118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nपाठक , राज  नतदन लाल  दास, डा० वीर े तर मक्ल्लक , महेतर  मलांकगयाक अलावे  \nथमथिला  कवकास  परर षद्क  अशोक  झा क े र  साक्षात्कार बहुत  बकढ़या  ढ ां ग साँ \nप्रस्तुत क े ने छथि।  ओना साक्षात्कार पढ़बा  मे  हमर  कवशेष रुथच  अथछ मुदा तैयो \nकहनक  चाररम  प्रकालशत क ृ थत  मैथिली  वाताग किा  क े र  सांकलन \"कनसोह \" \nहमरा  बेसी  रुथचगर  लागल  अथछ। अकह मे  क ु ल  23 टा वाताग किा  क े र  \nसमायोजन  भेल  अथछ आ सब  एक  साँ बकढ़  एक।  पढ़बा  काल  कनस्सांदेह \nसममोकहत क ' लेत।  कहनकर  अतय बहुत  रास पोिीक  पाांडुलल कप प्रकाशनक  \nबाट  जोकह रहल  छन्तह। ओना वतगमान  मे  सोशल मीकडया पर  कवशेष रूप  साँ \nसकक्रय छथि  आ बेबाकी  साँ अपन बात  रखैत  छथि।  ठााँकह-पठााँकह ललखैत  छथि।  \nयुगक  अनुरुप  अपना आपक ेँ ढालल  लैत  छथि  तखने  त ' सोशल मीकडया पर  \nसेहो अतेक  सकक्रय छथि।  मााँ मैथिली  क े र  सेवा मे  कहनक  योगदान कनस्सांदेह \nसागर  समान अथछ। थमथिला  मैथिली  क े र  छोट साँ छोट लसपाही लेल  कहनक  \nहृदय अिाह  सागर  बकन  जाइत  अथछ आ हमरा  कहबा  मे  ककनको  दुकवधा नकह \nभ' रहल  अथछ जे  कहनकर  यिा  नाम तिा  काम।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 119 \n२.१७.स ुरेन्दद र ठाकु र - सागरजी  \n \nस ुरेन्दद्र ठाकु र - संपक ष-9903398512 \nसागरजी  \nहम  अन्खल भारतीय  सांघ, कोलकाताक  एकटा  अमांचीय सकक्रय कायगकताग  \nछी। \nहम  1975 क  26 जनवरीक  ठदन कोलकाता  पहुाँचल रही।  तत्काल  हम  अपन \nट्यूशकनञा काज  मे  लाकग  गेल  रही।  हम , महामना परम  श्रद्ध े य स्व. बाबू  साहेब \nचौधरी  जीक  सांपक ग मे आकब  उर्कत ‘सांघ’ मे  प्रवेश कयलहुाँ। आ, अमांचीय \nसकक्रय कायगकताग  सदस्यक रूप  मे  काज  काज  करय  लगलहुाँ। उर्कत ‘सांघ’मे  \nकाज  कर ै त  हम  दू टा ‘सागर ' जीक  नाम सुकनयन्तह। एकटा  जे  ‘सागर ' जी  \nरहथि  से कोलकाताक  जैकशन  लेन  स्स् ित क ै लेण्डर माक े ट  मे  काज  कयल  \nकरथि।  ओ सामातय लशजक्षत लोक  रहथि।  ओ मैथिलीक  साकहत्यकार नै \nरहथि।  मुदा, थमथिला -मैथिली  प्रेमी जरूर  रहथि।  हमरा  सभ कों थमथिला -\n 120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nमैथिलीक  सभ काज  मे  सदा मदथत  करथि।  दोसर जे  ‘सागर ' जी  छथि  से \nमैथिलीक  साकहत्यकार छथि।  समय -2 पर  कहनक  नाम ‘सांघ’क  नव-पुरान \nसदस्यक श्रीमुख साँ सुनल  कररयन्तह। कवशेष चचग कयल  करथि  श्रद्ध े य स्व. \nबाबू  साहेब  चौधरी  जी।  तौं, उपरोर्कत कथ्यक  आलोक  मे  हम  साकहत्यकार \n‘सागर ' जीक  कवषय मे  लीन्ख रहल  छी। कहनकर  पूरा नाम छन्तह- श्री लक्षमण  \nझा ‘सागर '। ई घोघरडीहा पररसर  स्स् ित ठढ़कबथतया  गामक  कनवासी छथि।  ई \n‘असम ’ साँ पुन: कोलकाता  अयलाह  1997 मे।  कहनक  आगमनक  सूचना \nहमरा  सभ कों भेटैत  रहल।  ओकर  बाद  साँ ई वैयक्र्कतक रुपेण  हमरा  साँ \nकोलकाताक  थमथिला -मैथिलीक  कवलभतन साांस्क ृ थतक कायगक्रम  मे  भ ों ट होइत \nरहलाह।  पकहल  ठदनक  पररचय -पात भेलाक  बाद साँ उतरोत्तर कहनका  साँ हमरा  \nप्रगाढ़ सांबांध बनैत  गेल।  ई ‘सांघ'क  सभ सदस्य जकााँ हमरा  सेहो आदर  कयल  \nकरथि।  हम  सेहो कहनका  यिोथचत  आदर  कर ै त  रहललयन्तह। \nस्व. श्रद्ध े य बाबू  साहेब  कों ई कवशेष आदर  कयल  करथि।  एखनो कर ै त  छथि।  \nहाँ, हम  एकटा  बात  स्पि क ’ दैत  छी जे  ‘सागर ' जी  हमर  सभक  उर्कत ‘सांघ'क  \nककहयो  नामजद  सदस्य नै रहलाह।  मुदा ‘सांघ', आ स्व. बाबू  साहेब  चौधरी  \nजी  सकहत  एकर  सभ सदस्य कों यिोथचत  आदर  कर ै त  रहलाह।  ई सांघक \nअथधकाांश सदस्यक नाम-गाम  सकहत  वैयक्र्कतक रुपेण  जनैत  छथि।  ‘सागर ' \nजी  उथचतवर्कता आ स्पिवादी लोक  छथि।  सांगकह ई प्रयोजनीय लोक  वा \nकायगकताग  सभ के  चाकरी  ठदअएबा  मे  आ आर्ििक  सहयोग  देबाक  सांग \nलेखकीय  वा वैचाररक  परामशग  सेहो दैत  रहैत  छथि।  मुदा, ई जजनका -2 \nसहयोग  देने छथि  वा दैत  रहैत  छथि  वैह सभ बाद  मे  समय -समय  पर  कहनक  \nकवरोधी भ’ न्खद्धाांश सेहो करय  लगैत  छन्तह। हम  कलकत्ताक  कतेको  सांस् िासाँ \nजुड़ल कायगकताग  वा लेखक  सभक  मूाँह साँ प्रत्यक्ष वा अप्रत्यक्ष रुपेण  कहनक  \nकनतदा सभ सुनने छी।  विदेह ३८२ म अंक १५ निम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास  १९१ अंक ३८२)|| 121 \nसागर  जीक  प्रवासी चाकरी  जीवन -यापनक  सांबांध मे  हमरा  बहुत  रास बात  \nस्व. चौधरी  जी  सेहो कहने  छथि।  स्व.चौधरी  जीक  उपरोर्कत बात  सभक ों सही \nसाकबत  कर ै त  सागर  जी  अपन प्रकालशत पुस्तक सभमे  क े ने छथि।  स्व. चौधरी  \nजी  हमरा  ईहो कहने  रहथि :- सुर े तर जी ! सागर  जी  ‘असम ’ प्रवास मे  रकहतो \nहमरा  साँ पत्राचार कर ै त  रहलाह।  क ु शलक्षेम  पूछ ै त रहलाह।  आ, असम  \nअयबाक  लेल  आग्रह कयल  करथि।  हमरा  कवचार होइत अथछ जे  हुनका  ओतय  \nहम  जाइ।  आ, अपन अपूणग आत्मकिा  कों ओत्तबहि पूणग करी।  ओ एकरा  \nओत्तकह छपबा  देताह। मुदा, हम  जाएब  तखन  ने! की  कहल  जाए ! अपना \nजजनगी  मे  अपन आत्म किा  छपयबाक  सपना स्व. चौधरी  जीक  लेल  अधूर े \nरकह  गेलन्तह।  मुदा, ज्ञातव्य हो की  हुनक  आत्मकिा - \"जीवनक  र ां ग: मैथिलीक  \nसांग\" हुनक  पुत्र श्री कवद्यापथत चौधरीक  अिक  सत्प्रयास साँ छकप चुकल  अथछ। \nसागर  जी  असम  प्रवास मे  रकहतो अपन क ां पनीक काजक  अथतररर्कत  \nगुवाहाटीक  मैथिल  सभ साँ कनयथमत  समपक ग  मे  रकह  आग्रह कयल  करथि  जे  \nअपने सभ थमथिला -मैथिलीक  लेल  सांगठन बना  काज  कयल  करी।  ओही क्रम \nमे  कहनका  ओत्तुका मैथिल  सभ मे  जे  भेट भेल  रहथि  ओकह मे  प्रमुख रहथि - \nसवगश्री सत्यानतद पाठक  आ प्रेमकातत चौधरी।  सत्यानतद पाठक  सीतामढ़ी  \nजजलाक  चोरौत गामक  कनवासी रहथि।  गुवाहाटी  मे  ओ एकटा  कहतदी दैकनक  \n‘पूवाेदय' क े र  उप-समपादक  रहथि।  दोसर जे  प्रमुख लोक  रहथि  वा एखनो \nछथि , से छथि -श्री प्रेमकातत चौधरी।  ई दरभांगा जजलाक  बहेड़ा पररसर  अांतगगत \nकबठौली  गामक  कनवासी छथि।  ओमहर उपरोर्कत दुनू महानुभाव गुवाहाटी  मे  \nमैथिली  भाषीक  सांघटन मे  लागल  रहथि  आ इमहर पुन: कोलकाता  मे  रकहतो \nसागर  जी  हुनका  सभ कों समपक ग  मे  रकह  यिोथचत  सलाह  दैत  रहलाह।  एकह \nतरहों ओतय  सागर  जीक  प्रयास र ां ग अनलक।  आ, बाद  मे  ओ दुनू महानुभाव \nसभ मैथिल  सभक  एकटा  सांगठन बनौलन्तह:- \"थमथिला  साांस्क ृ थतक समतवय  \nसथमथत \"। उर्कत सथमथत  ‘पूवाेत्तर मैथिल ’ नाम साँ एकटा  त्रैमालसक पलत्रकाक   122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक \nप्रकाशन शुरू  क े लक।  समपादक  रहथि  स्व. सत्यानतद पाठक।  मुदा, गुवाहाटी  \nमे  सेहो मैथिल  चररत्र उजागर  भेल।  सत्यानतद पाठक  आ प्रेम कातत  चौधरी  मे  \nमतभेद  उत्पतन भ’ गेल।  सत्यानतद पाठक  अलग  साँ एकटा  मैथिली  सांगठन \nबनौलन्तह। नाम छलैक - \"कवद्यापथत चेतना सथमथत \"। जकर  अायक्ष छलाह - \nमनोज  वमाग। उर्कत सथमथत  सेहो एकटा  मैथिली  पलत्रकाक  प्रकाशन शुरू  \nक े लक।  ओकह त्रैमालसक पलत्रकाक  सांपादक रहथि - स्व. सत्यानांद पाठक।  \nउर्कत पलत्रका कोलकाताक  थमथिला -मैथिली  आतदोलन साँ सांबांथधत सेहो \nएकटा  कवशेषाांक (अर्कटूबर-ठदसमबर -2011) प्रकालशत कयलक।  शीषगक  \nरहैक -\"कोलकाता  पररसर  मे  मैथिली \"। एकर  अथतथि  समपादक  भेल  रहथि -\nश्री लक्षमण  झा ‘सागर ’। एकह तरहों हम  देखैत  छी जे  ‘सागर ' जी  कोलकाता  \nमे  पुन: रकहतो असामक  मैथिल  समाज  सभ","size_mb":3.37,"has_text":true},"Videha 383.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 383.pdf","name":"Videha 383.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८३)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह - प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनत म उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 383 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-११) \n१.२.अंक ३८२ पर वटप्प ी (पृ. १२-१२) \nगद्य \n२.१.आशीष अनधरन्द्हार- की अप्रमाक्ष क आिोरना एिं इधतहास केर िेिन \nकरै िधथ तारानंद वियोगी? (पृ. १५-४६) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा- काधतक मासक माहात्म्य (पृ. ४७-५०) \n२.३.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप ३१ (पृ. ५१-५६)   \n \n२.४.सूया नाराय  कामत- भवितव्य (पृ. ५७-५९) \n२.५.'गक्ष त डायरी'- सदानन्द्द पाि/ विहैन कथा - दुर्ाटनाक पिोर/ \nमैधथिी िर्ुकथा- ित्तीस गामाक सरे/ पोथी रराा- स्पेशि परधमट (पृ. ६०-\n७१) \n२.६.नन्द्दवििास राय- संस्कार (पृ. ७२-७३) \n२.७.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- हमर सावहग्त्यक यािा (पृ. ७४-९१) \n२.८.डा. वकशन कारीगर-धमधथिा मैधथिी के नाम पर दििपनी आ \nरिकपन/ रोरनुकिा गाेंसाई (हास्य कटाि) (पृ. ९२-९८) \n२.९.कुमार मनोज कश्यप- िर्ुकथा- समयक रक्र/ संिेदना/ ओ सत्ते \nिताह िि (पृ. ९९-१०२) \n२.१०.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक) (पृ. \n१०३-१२२) \nपद्य   \n \n३.१.आराया रामानंद मंडि -आददकवि सरहपा/ धमधथिा िरती/ कपूत!/ \nराम!/ गीत लििूं (पृ. १२४-१३३) \n३.२.िािदेि कामत - तानि र्ोर्  (पृ. १३४-१३६) \n३.३.पिन धमश्र \"गोनौिी\"-अगहन मास/ संस्कारक रूकि (पृ. १३७-\n१४२) \n३.४.जगदानन्द्द झा 'मनु '- ४ टा गजि (पृ. १४३-१४७) \n३.५.प्रमोद झा 'गोकुि'- आङ उर्ार िी हम/ पुरना पाजी (पृ. १४८-१५०) \n \n \n \n𑒀 \n  \n \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥   \n \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n  \n \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र- न ूतन  अंक सम्पाद कीय  \n१.२.अंक ३८२ पर विप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र- न ूतन  अंक सम्पाद कीय  \nदोहा / रोला / कु ण् डलल य ा/ छन्दद विचार  \nदोहा  \nदोहा मात्रिक छन्द अछछ। दोहामे दू पााँती आ चारि चिण होइत अछछ। पहहल \nचिणमे १३,दोसि चिणमे ११,तेसि चिणमे १३आ चारिम चिणमे ११ मािा \nहोइत अछछ। पहहल आ तेसि चिणक आिम्भ जगणसाँ (जगण U। U) नै \nहएत आ दोसि आ चारिम चिण अन्त हएत दीर्घ -ह्रस्वसाँ। \nरोला  \nिोला सेहो मात्रिक छन्द अछछ। िोलामे चारि पााँती आ आठ चिण होइत अछछ। \nपहहल चिणमे ११, दोसि चिणमे १३, तेसि चिणमे ११ आ चारिम चिणमे १३ \nमािा, पााँचम चिणमे ११, छअम चिणमे १३ मािा होइत अछछ। सभ पााँतीक \nपहहल चिणक अन्तमे दीर्घ -ह्रस्व, वा ह्रस्व-ह्रस्व-ह्रस्व होइत अछछ। सभ \nपााँतीक दोसि चिणक अन्तमे चारिटा ह्रस्व , वा दूटा दीर्घ, वा दीर्घ-ह्रस्व-ह्रस्व \n(भगण । U U), वा ह्रस्व-ह्रस्व-दीर्घ (सगण U U ।) होइत अछछ। िोलाक \nप्रािम्भ ह्रस्व-दीर्घ-ह्रस्वसाँ नै करू।   \n  \nकु ण् डलल य ा \nदोहा आ िोलाक क ु ण्डली (छमश्रण) भेल क ु ण्डत्रलया। दोहा त्रलख ददयौ, फ े ि \nदोहाक अन्न्तम चिणक ेँ  (११ मािा बला) िोलाक पहहल चिण बना ददयौ \n(पुनिावृत्रि) आ फे ि  ि ोला ज ोड़ू । ख ाली ई ध्यान  ि ाख ू ज े द ोह ाक  पहह ल च ि ण क   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 3 \nपहहल शब्द आ िोलाक अन्न्तम चिणक अन्न्तम शब्द एक्क े  िहए। \nक ु ण्डत्रलयाक पहहल शब्द आ अन्न्तम शब्द एक्क े  होइए। क ु ण्डत्रलयाक चारिम \nआ पााँचम चिण सेहो एक्क े  होइए।  \n  \nछन्दद विचार  \nसाहहत्यक दू हवाा अछछ ग्य  आ प्य ।छन्दोब्ध  िचना प्य  कहबैत अछछ -\nअन्यथा ओ ग्य  थीक। छन्द माने भेल-एहन िचना जे आनन्द प्रदान किए।  \n  \nछन्द दू प्रकािक अछछ।मात्रिक आ वार्णिक।  \nमालिक गणना  \nमैछथलीक उच् चािण हनदेश आ ह्रस्व -दीर्घ हवचािपि आउ।  \nशास्िमे प्रयुक्त ‘गुरु ’ आ ‘लर्ु’ छ ं दक परिचय प्राप्त करू।   \nतेिह टा स्वि वणघमे अ ,इ,उ,ऋ,लृ - ह्र्सस्व आि आ,ई,ऊ,ऋ,ए .ऐ,ओ,औ- दीर्घ \nस्वि अछछ।  \n  \nई स्वि वणघ जखन व्यंजन वणघक संग जुहड़ जाइत अछछ ताँ ओकिासाँ \n‘गुणणताक्षि’ बनैत अछछ।  \n  \nक्+अ= क ,  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n  \nक्+आ=का ।  \n  \nएक स्वि मािा आहक एक गुणणताक्षिक ेँ  एक ‘अक्षि’ कहल जाइत अछछ। \nकोनो व्यंजन मािक ेँ  अक्षि नहह मानल जाइत अछछ - जेना ‘अवाक ्’ शब्दमे दू \nटा अक्षि अछछ, अ, वा । \n  \n  \n१. सभटा ह्रस्व स्वि आ ह्रस्व युक्त गुणणताक्षि ‘लर्ु’ मानल जाइत अछछ। \nएकिा ऊपि U त्रलखख एकि संक े त देल जाइत अछछ।  \n  \n२. सभटा दीर्घ स्वि आि दीर्घ स्वि युक्त गुणणताक्षि ‘गुरु ’ मानल जाइत अछछ , \nआ एकि संक े त अछछ , ऊपिमे एकटा छोट -। \n  \n३. अनुस्वाि ककिवा हवसगघयुक्त सभ अक्षि गुरू मानल जाइत अछछ।  \n  \n४. कोनो अक्षिक बाद संयुक्ताक्षि ककिवा व्यंजन माि िहलासाँ ओहह अक्षिक ेँ  \nगुरु मानल जाइत अछछ। जेना - अच्, सत्य। एहहमे अ आ स दुनू गुरु अछछ।  \n  \nजेना कहल गेल अछछ जे अनुस्वाि आ हवसगघयुक्त भेलासाँ दीर्घ होएत तहहना \nआब कहल जा िहल अछछ जे चन्रहबन्दु आ ह्रस्वक मेल ह्रस्व होएत।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 5 \nमाने चन्रहबन्दु+ह्रस्व स्वि= एक मािा  \n  \nसंयुक्ताक्षि: एतए मािा गानल जाएत एहह तिहेँ :- \nक्क्त= क ्  + त् + इ = ०+०+१= १ \nक्ती= क ्  + त् + ई = ०+०+२= २ \nक्ष= क ्  + ष= ०+१ \nि = त् + ि = ०+१ \nज्ञ= ज् + ञ= ०+१ \nश्र= श् + ि = ०+१ \nस्र= स् +ि = ०+१ \nशृ =श् +ऋ= ०+१ \nत्व= त् +व= ०+१ \nत्त्व= त् + त् + व= ० + ० + १ \nह्रस्व + ऽ = १ + ० \nअ वा दीर्घक बाद हबकािीक प्रयोग नहह होइत अछछ जेना ददअऽ आऽ ओऽ \n(दोषपूणघ प्रयोग)। हाँ व्यंजन+अ गुणणताक्षिक बाद हबकािी दऽ सक ै  छी।  \nह्रस्व + चन्रहबन्दु= १+०  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nदीर्घ+ चन्रहबन्दु= २+० \nजेना हाँसल= १+१+१ \nसााँस= २+१ \nहबकािी आ चन्रहबन्दुक गणना शून्य होएत।  \nजा कऽ = २+१ \nक ्  =० \nक = क ्  +अ= ०+१ \nहकएक ताँ क क ेँ  क ्  पढ़बाक प्रवृत्रि मैछथलीमे आहब गेल तेँ हबकािी देबाक \nआवश्यकता पड़ल, दीर्घ स्विमे एहन आवश्यकता नहह अछछ।  \n  \n  \nU- ह्रस्वक चेन्ह \n।- दीर्घक चेन्ह  \n  \nएक दीर्घ । =दूटा ह्रस्व U \n  \nिार्णिक गणना   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 7 \nसंयुक्िाक्षिक ेँ   एक गानू आ  हलन्तक / हबकािीक / इकाि आकाि आददक \nगणना नहह करू। वार्णिक छन्दक परिचय त्रलअ। एहहमे अक्षि गणना माि \nहोइत अछछ। हलंतयुक्त अक्षिक ेँ  नहह गानल जाइत अछछ। एकाि उकाि \nइत्यादद युक्त अक्षिक ेँ  ओहहना एक गानल जाइत अछछ जेना संयुक्ताक्षिक ेँ । \nसंगहह अ साँ ह क ेँ  सेहो एक गानल जाइत अछछ।दिमा नक कोनो अक्षि नहह \nहोइछ।मुख्य तीनटा हबन्दु यादद िाखू - \n  \n1.हलंतयुक्ि अक्षि -0 \n2.संयुक्त अक्षि-1 \n3.अक्षि अ साँ ह -1 प्रत्येक। \n  \nआब पहहल उदाहिण देखू  \nई अिदिाक मेर् नहह मानत िहत बित्रस क े =1+5+2+2+3+3+3+1=20 \nमािा \n  \nआब दोसि उदाहिण देखू  \nपश्चात्=2 मािा \n  \nआब तेसि उ दाहिण देखू   8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nआब=2 मािा \n  \nआब चारिम उदाहिण देखू  \nस्क्स्िप्ट=2 मािा \n  \nमुख्य वैददक छन्द सात अछछ -गायिी ,उस्क्ण णक ्  ,अन ुष्टुप् ,बृहती ,पङ् क्त्क्ि ,त्रि ष्टुप् \nआ  जगती। शेष ओकि भेद अछछ अछतछन्द आ  हवच्छन्द। छन्दक ेँ  अक्षिसाँ \nछचन्हल जाइत अछछ। यदद अक्षि पूिा नहह भेलताँ एक आ हक दू अक्षि प्रत्येक \nपादमे बढ़ा लेल जाइत अछछ।य आ \nव क े ि संयुक्ताक्षिक ेँ  िमशः इ आ  उ लगा कय अलग क े ल जाइत \nअछछ।जेना - \nवि े ण्यम्=वि े णणयम् \nस्वः= सुवः  \nगुण आ वृत्र्ध क ेँ  अलग कयक ेँ  सेहो अक्षि पूि कय सक ै त छी। \nए = अ + इ  \nओ= अ + उ \nऐ= अ/आ + ए  \nऔ= अ/आ + ओ   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 9 \n  \n  \nसिल वार्णिक छन्दमे ह्रस्व आ दीर्घक हवचाि नै िाखल जाइए। मुदा वार्णिक \nछन्दमे ह्रस्व आ दीर्घक हवचाि िाखल जा सक ै त अछछ , कािण वैददक वणघवृिमे  \nबादमे वार्णिक छन्दमे ई हवचाि शुरू भऽ गेल छल :- जेना  \nतक ै त रहैत छी ऐ मेघ ददस  \nतक ै त (ह्रस्व+दीर्घ+दीर्घ)- वणघक संख्या -तीन  \nरहैत (ह्रस्व+दीर्घ+ह्रस्व)- वणघक संख्या -तीन  \nछी (दीर्घ) वणघक संख्या -एक  \nऐ (दीर्घ) वणघक संख्या -एक  \nमेघ (दीर्घ+ह्रस्व) वणघक संख्या -दू  \nददस  (ह्रस्व+ह्रस्व) वणघक संख्या -दू  \n  \nमात्रिक छन्दमे दिकल , त्रिकल, चतुणकल , पञ्चकल आ षटकल अन्तगघत एक \nवणघ (एकटा दीर्घ) साँ छह वणघ (छहटा ह्रस्व) ारि भऽ सक ै ए।  \nदिकलमे - क ु ल मािा दू हएत , से एकटा दीर्घ वा दूटा ह्रस्व हएत।  \nत्रिकलमे क ु ल मािा तीन हएत - ह्रस्व+दीर्घ, दीर्घ+ह्रस्व आ ह्रस्व+ह्रस्व+ह्रस्व; \nऐ तीन िममे।   10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nचतुणकलमे क ु ल मािा चारि ; पञ्चकलमे पााँच; षटकलमे छह मािा हएत।  \nवार्णिक छ न्द तीन -तीन वणघक आठ प्रकािक होइत अछछ जे \n“यमातािाजसलगम्” सूिसाँ मोन िाखख सक ै  छी।  \nआब कतेक पाद आ कतऽ यछत ,अन्त्यानुप्रास देबाक अछछ; कोन तिहेँ िम \nबनेबाक अछछ से अहााँ स्वयं वार्णिक/ मात्रिक आाािपि कऽ सक ै  छी , आ \nहवहवाता आहन सक ै  छी।  \nिणष छन्ददमे तीन -तीन अक्षरक समूहकेँ एक गण  कहल  जाइत अछछ । ई \nआठ िा अछछ - \nयगण   U।। \nरगण ।U। \nतगण ।। U \nभगण । U U \nजगण U। U \nसगण U U । \nमगण ।।। \nनगण U U U \n  \nएहह आठक अछतरिक्त दूटा आि गण अछछ - ग / ल  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 11 \nग- गण एकल दीर्घ ।  \nल- गण एकल ह्रस्व U \nएक सूि - आठो गणक ेँ  मोन रखबा लेल :-  \nय माताराजभान सल गम्  \nआब एवह सूि केँ तोड़ू - \nयमाता U।। = यगण  \nमातारा  ।।। = मगण  \nताराज ।। U = तगण  \nराजभा ।U। = रगण  \nजभान U। U = जगण  \nभानस । U U = भगण  \nनसल U U U = नगण  \nसल गम् U U । = सगण  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पि पठाउ। \n \n  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n१.२.अंक ३८२ पर विप्पणी  \nप्रेमकान्दत चौधरी \n \nआदिणीय गज ें र बाबू नमस्काि। सागि जी पि हवदेहक हवशेषांक क े  लेल \nहार्दिक स्वागत बााई आ आभाि संग प्रशंसनीय काज।  \nसाके त ठाकु र \nआदिणीय 'सागि जी ' साँ संबंछात सब लेख अखने पढ़लाौं ,नीक लागल , \nआदिणीय क े  बाि े  मे अलग -अलग लेखकक नजरिये अलग-अलग यथा \nव्यक्क्तगत, साहहत्त्यक,समाणजक दृछष्ट  साँ अवगत भेलाौं हहनकि छमछथला \nमैछथल क ' प्रछत सहियता साँ हवस्ताि स' परिछचत भेलाौं ...हवदेह पत्रिकाक \nसंपादक समूह क े  आभाि।  \nउद य  चन्दद र झा 'विनोद ' \nऐ काजक असीम आवश्यकता छल। एखन ारिक तमाम हवशेषांक खाली \nस् थानक पूर्ति कयलक अछछ। सागि जी वतघनी साँ हनिपेक्ष जतबा सत्रियता क \nसंग मैछथली मे काज कि ै त छछथ तकि नोहटस लेल जायब आवश्यक छल।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 13 \n२.गद्य \n२.१.आशीष अनछचन्हाि - की अप्रमाणणक आलोचना एवं इछतहास क े ि लेखन \nकि ै  छछथ तािानंद हवयोगी ? \n२.२.पिमानन्द लाल कणघ - काछतक मासक माहात्म्य \n२.३.हनमघला कणघ- अत्ननत्रशखा खेप ३१ \n२.४.सूयघ नािायण कामत - भहवतव्य \n२.५.'गणणत डायिी '- सदानन्द पाल/ हबहैन कथा - दुर्घटनाक पछोि/ मैछथली \nलर्ुकथा- बिीस गामाक सि े / पोथी चचाघ - स्पेशल पिछमट \n२.६.नन्दहवलास िाय - संस्काि  \n२.७.ि बीन्द र न ाि ायण  छमश्र- हमि साहहत्त्यक यािा \n२.८.डाॅ . हकशन कािीगि -छमछथला मैछथली क े  नाम पि दललपनी आ \nचलकपन/ चोिनुकबा गा ें साई (हास्य कटाक्ष)  \n२.९.क ु माि मनोज कश्यप - लर्ुकथा- समयक चि/ संवेदना/ ओ सिे बताह \nछल   14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n२.१०.ि बीन्द र न ाि ायण  छमश्र- ठ े हा पिक मौलाएल गाछ (ाािावाहहक)  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 15 \n२.१.आशीष अनछचन्हाि - की अप्रमाणणक आलोचना एवं इछतहास क े ि लेखन \nकि ै  छछथ तािानंद हवयोगी ? \n \nआशीर् अनछचन्दहार, संपक ष-8876162759 \nकी अप्रमाणणक आलोचना एिं इछतहास क े र लेखन कर ै  छछि तारानंद \nवियोगी ? \n1 \nएहह आलेखक ेँ  चारि भागमे बााँटल गेल अछछ, पहहल - मैछथली मुख्याािाक \nआलोचना एवं इछतहास  क े ि हवसंगछत , दोसि - तािानंद हवयोगीजीक \nत्रलखल \"मैछथली कहवताक हजाि वषघ \"क भूछमकामे हबना कोनो प्रमाणक \nकथन आ तकि हमिा िािा प्रमाण सहहत खंडन , तेसि - प्राचीन मैछथली प्य मे \nछन्द हनााघिणमे आएल सुहवाा -असुहवाा एवं छन्दपि आन -आन हविानक \nहवचाि , आ चारिम - तािानंद हवयोगीजीक पुिान लेखनमे अप्रमाणणक कथनक \nसूची , उपसंहाि ओ हमि अपन हनणकषघ। हवयोगीजीक कथन क े ि खंडन \nकिबाक लेल हम जे उदाहिण देब से नवसाँ पुिान िममे देब। मने हवयोगीजीक \n 16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nदेल अवछासाँ तुि ं त पहहनेक अवछा हम देब आ तकि बाद ओहहसाँ पुिान \nउदाहिण सभ दैत चत्रल जाएब हम। हम उदाहिण  पुिानसाँ नव िममे सेहो दऽ \nसक ै त छलहाँ (मने सभसाँ पुिान तथ्य पहहने) मुदा ताहहसाँ पाठकक उत्सुकता \nखत्म भऽ जेतहन आ उदाहिणक संख्या सेहो कम हेतै ताँइ हम नवसाँ पुिान \nबला िम चुनलहाँ। मुदा संत कहव सभहक उदाहिण सभसाँ पहहने देल गेल \nअछछ चाहे ओ कोनो समयक हकएक ने होछथ। ईहो बात पाठक लग पहाँचहन \nजे यथासंभव हम कम उदाहिण देबाक प्रयास क े लहाँ अछछ। बेसी उदाहिण \nदेब तखने संभव जखन हम एहह हवषयपि अलग पोथी लीखब। ईहो सूचना \nदेब उछचत जे छन्दक नाम हम जाछत आाारित त्रलखलहाँ अछछ। एक जाछतक \nछन्द क े ि बहत िास उपभाग सेहो संभव छ ै । जेना हवपुला छन्दमे यछत  क े ि \nस् थान परिवतघनम मािसाँ ओकि उपभागक नामाकिण भऽ जाइत छ ै । यछत -\nगछत क े ि हवचाि कि ै त हि े क भाग -उपभागक चचाघ अलग पोथीमे संभव \nहएत।  एकटा महत्वपूणघ सूचना हम अहीठाम हम दऽ दी जे उदाहिण सभमे \nहम हव्य ापछत गीतक छन्दक वणघन नहह क े ने छी आ तकि कािण अही \nआलेखमे एक ठाम पा ठकक ेँ  पढ़बाक लेल भेहट जेतहन। जेना हक शीषघकसाँ \nस्पष्ट होइत अछछ जे हम तािानंद हवयोगी िािा त्रलखल \nआलोचना  / इछतहासपि बात किबाक लेल आएल छी मुदा ताहहसाँ पहहने हम \nमैछथली साहहत्य क े ि मुख्याािाक \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय क े ि हवसंगछतपि बात किब \nकािण इएह हवसंग छत सभ ओकि हवत्रशष्टता छ ै- \n \n  \n1) उदाहिण -प्रमाण नै देब, अपन मतक स् थापनासाँ पहहनेक त्रलखल पक्षक ेँ  नै \nदेब - मैछथली मुख्याािाक आलोचक  / इछतहासकाि सभ अपना िािा देल \nतक घ क समथघनमे कोनो उदाहिण , कोनो प्रमाण नै दऽ पाबै छछथ। से चाहे कोनो  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 17 \nिचना , कोनो हवाा , कोनो आलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय \nहक ए क  न े ह ो। हक छ ु  बख घस ाँ ह म द ेखख  ि ह ल छ ी ज े मुख्यााि ास ाँ ज ुड़ल आलोच क  \nई बेि -बेि कहैत छछथ जे गजलमे बहि  (गजलमे प्रयुक्त छ ं द) एलासाँ भाव \nकछम जाइत छ ै  अथवा हनकि गजलमे व्याकिण तऽ छहन मुदा भाव \nनहह ....आदद। मुदा अपन एहह सभ बात लेल ओ कोनो एहन शे ि अथवा \nगजलक उदाहिण नै देने छछथ , आ दैतो नै छछथ। अहहना आनो तथ्य लेल बूझू। \nआ से स्वाभाहवक छ ै  कािण हनको बूझल छहन जे जखने उदाहिण देबै तखने \nहमि गलती पकड़ा जाएत। अही कबिदुसाँ जुड़ल एकटा आि कबिदु अछछ - हविोाी \nपक्ष क े  उ्ध ृत न ै क ि ब, तुलनात्मक अध्ययन नै देब। जखन हक कोनो मतक \nस् थापना किबाक लेल ई अहनवायघ तौिपि किबाक चाही \nआलोचक  / इछतहासकािक ेँ । तऽ मैछथली मुख्याािाक \nआलोचनाक  / इछतहासक ई पहहल लक्षण अछछ आ हकएक अछछ तकि \nकािण हनच् चा दोसि कबिदुमे भेटत।  \n \n2) अपन पूवाघग्रहक ेँ, अपन कमजोिीक ेँ , पूिा साहहत्य, पूिा हवाापि थोहप \nदेब - जेना  लोक अपन बच् चाक सुंदि नाम िाखै छ ै  तेनाहहते मैछथलीक मठााीश \nस भ अपन  हक छ ु  भक्तक  न ाम आलोच क  / इछतहासकाि िाखै छ ै  मुदा \nमैछथलीक हविले आलोचक  / इछतहासकाि साहहत्त्यक हवाामे पाि ं गत होइत \nछछथ। ई कछथत आलोचक  / इछतहासकाि सभ ज्ञानक अभावमे ई माहन लै \nछछथ जे जाँ हमिा लग कोनो ज्ञान नै अछछ अथवा हमिासाँ कोनो काज नै भऽ \nसकल ताँ ओ ज्ञान, ओ काज ने मैछथलीक भूतकालमे िहल हेतै , ने वतघमान \nकालमे छ ै  आ ने भहवणयमे हेतै। अपन पूवाघग्रहक ेँ, अपन कमजोिीक ेँ  थोपबाक \nचक्किमे बहत बेि ई कछथत आलोचक  / इछतहासकाि सभ अपन हनणकषघ \nपहहने बना लै छछथ तकि बाद आलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय \nलीखै छछथ। संगहह पूवाघग्रहक ेँ , अपन कमजोिीक कािणे ओ  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nआलोचक  / इछतहासकाि  \"पौिाणणक \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय त्रलखबा लेल बाध्य भऽ जाइत \nछछथ। आब ई पौिाणणक आलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय की \nभेलै से हनच् चाक तेसि कबिदुसाँ  जानू।  \n \n3) पौिाणणक आलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय \nलीखब - पौिाणणक शब्दसाँ ई नहह बूझू जे \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय देवी -देवतासाँ संबंछात भेने \nपौिाणणक भेल। पौिाणणक आलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय \nमाने \"मंच -सापेक्ष\" भेनाइ, मने तोिा लग तोिा सन मोिा  लग मोिा सन। इएह \nकािण छ ै  जे पाठक बेि -बेि कहै छछथ जे मैछथलीमे गदगदी आलोचना छ ै । आ \nअही कािणसाँ मैछथली आलोचना  / इछतहासमे साथघक हनणकषघ क े ि र्ोि \nअभाव भेटत। आ एहह पौिाणणक आलोचना क े ि बहत िास बच् चा छ ै  जाहहमेसाँ \nएक बच् चाक नाम  \"गोछायााँवाद\" छ ै । गोछायााँवादी आलोचनामे पहहल भाव \nिहैत छ ै - जे हमि पक्षमे छछथ हम छतनक े पि त्रलखब आ हनक गलतीक ेँ  झााँहप \nकऽ त्रलखब। आ अही कािणसाँ हहनक त्रलखल आलोचना इछतहास क े ि भाषा \nअबूझ भऽ जाइत अछछ जकि हवविण हनच् चाक चारिम कबिदुसाँ जानू।  \n \n4) गोल-मटोल भाषाक प्रयोग किब- देखल जाइए जे आलोचक आलोचनामे \nकोनो दोष वा कोनो  गलत प्रवृछत लीखै छछथ तखन ओ  \"अन्य पुरुष\" बला \nभाषामे आलोचना त्रलखै छछथ मने बातक ेँ  एतेक र्ुमा-हफिा कऽ जइसाँ ई पता \nनै चलै जे हकनकि दोषक हवविण छ ै । ई खिाप लक्षण। एहन भाषामे \nआलोचना किए बला या ताँ साहसी नै छछथ या कोनो लोभ -लाभसाँ ग्रस्त छछथ \nताँइ खुत्रल कऽ नाम सहहत नै लीखख पाबै छछथ। हमिा हहसाब ें  ई गलत पि ं पिा \nअछछ। जाँ कोनो िचनामे दोष छ ै  ताँ िचनाकािक नाम सहहत ओइपि बहस  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 19 \nहेबाक चाही। जाँ नै तखन आलोचना -समीक्षा त्रलखबे नै करू। आजुक िचना \nताँ अपन कथ्यमे सपाट भेल जाइए मुदा आलोचना र्ुमावदाि। जखन िचनाक \nभाषाक ेँ  र्ुमादावि हेबाक चाही आ आलोचनाक भाषा  सपाट। कोनो \nआलोचक गोल -मटोल भाषाक हकएक प्रयोग कि ै त छछथ से हनच् चाक कबिदुसाँ \nजानू।  \n \n5) आलोचना इछतहासमे त्रलस्ट -त्रलस्ट (सूची -सूची ) क े ि खेल \nखेलब - मठााीश पि ं पिाक आलोचक  / इछतहासकाि णजनकासाँ असहमछत \nछहन िहै छहन तकि नाम काहट अपन सुहवााजनक नाम सभ दै छछथ। \nमठााीश पि ं पिाक को नो आलोचना , कोनो इछतहास मे देल सूची -त्रलस्ट हाथमे \nत्रलअ ओ अपूणघ एवं पूवाघग्रहसाँ भिल भेटत। एहन -एहन \nआलोचक  / इछतहासकाि सभहक मोनमे ाािणा िहैत छहन जे जाँ हम नाम नै \nलेबै तऽ हकयो ओकिा बाि े मे बुझबे नै कितै। ओकि नाम इछतहासेसाँ कहट \nजेतै .... आदद। मुदा ई कहााँ संभव छ ै? अइ सूची सभक ेँ  जस्टीफाइ किबाक \nचक्किमे ओ सभ गोल -मटोल भाषाक प्रयोग कि ै  छछथ। दोसि कािण जे \nजखन कोनो आलोचक  / इछतहासकाि पहहने हनणकषघ बना कऽ \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय लीखै तकिो जस्टीफाइ \nकिबाक चक्किमे अबूझ भाषाक प्रयोग कि ै  छछथ। जखन एहने \nआलोचक  / इछतहासकाि सभ हक गलत तथ्यक ेँ  उजागि कएल जाइत छ ै  \nतखन , हहनकि गलत तथ्य क े ि संज्ञान लैत हकयो त्रलखैत अछछ तऽ हनका ई \nभाव िहैत छहन जे  हम नमहि हम एकिा नोहटसे नै लेबै। आब ई नोहटस लेनाइ \nकी भेल तकि हवविण हनच् चाक कबिदुमे भेटत।  \n \n6) इननोि किब  / नोहटस नै लेब - जखन कोनो गलत तथ्य बला \nआलोच ना / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय क े ि आलोचना होइत छ ै  तखन  20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nओकि मूल लेखक , ओकि समथघक गबदी मारि दैत छछथ , आ कहै छछथ जे \nएहन बात सभक ेँ  इननोि करू। आ तकि एक माि कािण िहैत छ ै  जे हनका \nलग वा हनक समथघक लग तक घ  नहह िहैत छहन। हनका बूझल िहैत छहन जे \nहबना तक घ क गेने फ े ि  खतिा भऽ सक ै ए ताँइ उपसाँ चुप भला। जइ समाजमे \nनव -नव लोक आप्त वाक्य बनेलाह अछछ  \"इननोिम पिम् सुखम् \" ठीक ओही \nसमाजमे बहत पहहनेसाँ आप्त छ ै  जे - \"मौनं स्वीक ृ छत : लक्षणम्\"। लोक -वेद \nदूनू पािमे मौनं स्वीक ृ छत : लक्षणम् बेसी मानल जाइत छ ै । ताँइ जे हकयो ई \nमाहन बैसल छछथ जे गबदी मािब , इननोि किब बुछायािी छ ै  वस्तुतः बुछायािी \nनै बस्क्कक हनका लग तक घ क अभाव िहैत छहन , ताँइ चुप िहैत छछथ। एहहसाँ \nअलग कदाछचत् जाँ कोनो कछथत आलोचक  / इछतहासकाि नोहटस लैतो छछथ \nतऽ त्रभस्क्क्टम काडघ खेला कऽ। ई त्रभस्क्क्टम काडघ की छथक तकि हवविण \nहनच् चाक कबिदुमे देल गेल अ छछ।  \n \n7) त्रभस्क्क्टम काडघ खेलब - जखन मठााीशी पि ं पिाक \nआलोचक  / इछतहासकाि क े ि आलोचना होइत छहन , हनकि गलतीक ेँ  \nसावघजहनक कएल जाइत छहन तखन ओ सभ त्रभस्क्क्टम काडघ खेलाइत छछथ \nआ अपन समथघकक सहानुभूछत लेबाक प्रयास कि ै त छछथ। त्रभस्क्क्टम काडघ \nबहत प्रकािक होइत छ ै  मुदा ताहहमे सभसाँ बेसी चलन छ ै , 'ओहन आलोचना \nजाहहमे हकनको गलती पकड़ाएल होइन ' ताहह आलोचनाक ेँ  गारि कहह देब \nआ जे गलती पकड़ने छहन छतनका बाि े मे ई प्रचाि किब जे अमुक गारि पढ़ ै त \nछ ै । मुदा सभसाँ बेसी मजा अइ बातमे भेटत जे वएह त्रभस्क्क्टम काडघ खेलऽ \nबला, वएह आलोचनाक ेँ  गारि कहऽ बला मठााीशी प ि ं पिाक \nआलोचक  / इछतहासकाि सभ हकनको लेल  \"अनपढ़\" तऽ हकनको \nलेल \"पोन पि लाौंहगया मेिचाइ र्सा गेलहन \" सन शब्द , वाक्यांश अथवा \nवाक्य क े ि सावघजहनक प्रयोग कि ै त िहैत छछथ। यदद कोनो आलोचनामे हनका  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 21 \nवा हनकि कोनो परिवािक लोकक ेँ  वास्तहवक गारि देल गेल हो तऽ ओहह \nआलोचक  / इछतहासकािक ेँ  सबूतक संग एबाक चाही , हमहाँ हनका संग \nदेबहन हनकि समथघनमे िहबहन। बस माि एहह कािण कोनो आलोचनाक ेँ  गारि \nकहह देब जे ओहहमे हनकि गलतीक ेँ  पकड़ल गेल छ ै  से तऽ ने उछचत छ ै  आ ने \nस्वीकायघ। जे हकयो एहह प्रचलनक ेँ  शुरू क े लाह अथवा कऽ िहल छछथ हनका \nलेल साहहत्य स मुछचत स् थान नै छहन।  \n \nऊपिमे जतेक हवसंगछत छ ै  से माि मैछथली आलोचना  / इछतहासक हवसंगछत \nछ ै  एहह संगे मैछथली आलोचना  / इछतहासमे  \"मैछथली साहहत्य क े ि \nहवसंगछत \" सेहो जुहड़ जाइत छ ै । आ से स्वाभाहवक छ ै , कािण मैछथली \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय सेहो मैछथली साहहत्य क े ि \nएकटा अंग छ ै , प्रभाव तऽ पड़बे कितै। आब मैछथली साहहत्य क े ि कोन -कोन \nहवसंगछत छ ै  ताहहपि कोनो आन आलेखमे हम चचाघ किब। जतेक बात हम \nत्रलखलहाँ से साहहत्यमे ातकमघ छ ै  आ एहने ातकमघ सभ कि ै त \nआलोचक  / इछतहासकाि सभ कहै छछथ जे संवाद होइत िहबाक चाही। हनक \nईहो आिोप िहैत छ हन जे संवाद बंद भऽ िहल छ ै । यदद ऊपिमे देल कोनो \nहवसंगछत कोनो आलोचना  / इछतहासमे र्हटत हो तऽ बूणझ जाउ जे ओ \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय एकांगी अछछ आ अप्रमाणणक \nहेबाक ददस जा िहल अछछ।  \n \n2 \nआब हम आबी तािानंद हवयोगीजीक लेखनपि। मैछथली साहहत्यमे तािानंद \nहवयोगी पहह ल आ एकमाि लेखक छछथ जे अपन पोथीमे अपने पहहल \nहवचािसाँ अपने त्रलखल दोसि हवचािक ेँ  खंडन कऽ दैत छछथ आ इएह िम \nहनकि संपूणघ लेख वा पोथीमे चलैए। एवं िमे अपन संपूणघ पोथीक ेँ  ओ अपने  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nअप्रमाणणक बना लै छछथ। हहनकि एहह प्रवृछतक ेँ  हम बखघ  2006 मे अकानने \nिही जे पाठकीय रू पमे अंछतकाक एकटा अंकमे छपल िहै। कोनो लेखक संगे \nएहन परिस्क्स् थछत तखन अबैत छ ै  जखन ओ कम अध्ययन , एकपक्षीय एवं \nपूवाघग्रहग्रस्त अध्ययनक भिोसे बहत िास बात कहऽ चाहै छ ै । एकि टटका \nउदाहिण हवयोहगए जीक स्य ः प्रकात्रशत पोथी  \"मैछथली कहवताक हजाि \nवषघ\" अछछ। दू खंडमे ई पोथी अछछ। पहहल खंडमे जे भूछमका  ( पृष्ठ-\n12) अछछ ताहहमे हवयोगीजीक उक्क्त छहन - \n \n  \n\"छन्द छमछथलाक जातीय कहवताक वस्तु नहह छथक , ई बात अलग साँ कहबाक \nबेगितो हम नहह बुझैत छी। छमछथलाक वस्तु छथक िाग , ताल, लय। छन्द मे \nमैछथली कहवता त्रलखबाक प्रथम प्रयास मनबोा क े लहन आ चन्दा झा ताँ मानू \nएकि झड़ी लगा देलहन। हनकि छमछथलाभाषा िामायण मे अस्सी प्रकािक \nछन्दक प्रयोग भेल अछछ। एहह तिहें मैछथली कहवता मे छन्दक प्रयोग आाुहनक \nकाल मे आहब क ' तखन शुरू भेल अछछ जखन पिजीवी पंहडतवगघ क े  मैछथली \nक ें  संस्क ृ तक हपछलनगू बनायब अपन वचघस्व लेल पिम जरूिी बुझना  गेलहन। \nआइ स्क्स् थछत ई अछछ जे छन्दहीन कहवते क ें  हवजातीय आ आाुहनक माहन \nओकि अवहेलना किबाक उपदे श त्रलखल भेटैत अछछ। सगिो यैह सुनबै जे \nछन्द छथक छमछथलाक जातीय वस्तु , अप्पन पि ं पिा जखन हक छन्दमुक्त \nकहवता भेल हवजातीय वस्तु। अन्हेि कहल जायत एकिा , मुदा सैह \nपंहडतगोष्ठीमान्य छ ै क \" \n \nएहह कथनमे मनबोाक ेँ  छन्दमे त्रलखऽ बला पहहल मानलाह अछछ हवयोगीजी। \nजाँ मनबोाक उम्र सौ बखघक मानल जाए तऽ मनबोा क े ि \nजन्म 1688 अनुमाहनत अछछ , कािण  1788 मे हनक मृत्यु हेबाक बात  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 23 \nत्रलखलहन अछछ हवत्रभन्न हविान। अथाघत हवयोगीजीक अनुसाि े  मैछथलीमे \nलगभग 1700 ई. साँ छन्द त्रलखब शुरू भेल मने अट्ठािहम शताब्दीसाँ। \nहवयोगीजीक ेँ  अपन हनणकषघ देबाक छलहन से दऽ देलाह मुदा एहह लेल कतहाँ \nप्रमाण नै देलाह। आन -आन बात सभ बहत भेटल हमिा। खएि मनबोासाँ \nपहह न ेक  मैछथली क ाव्यमे छ ं द  छ ै  तक ि  हक छ ु  उद ाह ि ण  ह म ि ाख ऽ ज ा ि ह ल छ ी। \nशास्िीय कहव सभहक उदाहिण दे बास ाँ पहह न े ह म हक छ ु  स ंत क हवक  उद ाह ि ण  \nदेब आ तकि बाद अपन हनााघरित उदाहिण सभ देब। संत कहवमे पहहल \nउदाहिण अछछ साहेब िामदास क े ि णजनकि एक गीत जे हक गीछत छन्द आ \nपद शैलीमे अछछ - \n \nभज िाम सिन सीता  \nिाम नाम गुन कहत भागवत भगछत ददढ़ावत है गीता  \nअछछ युगादद हनगम गुन गावन र्ोरि  र्ोरि अछमअ संत पीता  \n \nतहहना संत अपूछ दास क े ि एक गीत जे हक गीछत छन्द आ पद शैलीमे अछछ - \n \nछचत चेतह ददन चल जाता  \nमातु हपता सुनु संपछत नािी , अंत क ाल छ ू हटह ै न ाता \n \nस ंत क हवक  च च ाघ ह ो आ लक्ष्मीन ाथ गोस ााँइ छ ूहट ज ाछथ स े स ंभव न हह । ह न क  \nएक गीत जे हक दुबई  (साि ) छन्दमे अछछ - \n \nभरि भरि आवत नयना  \nजब जब सुिछत पड़ े  मनमोहन , मूिछत श्याम सलोना \nपीताम्बि की कछनी काछ ै , कहट ककिकणण क े  बोल सुहाना   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \nआब आहब जाइ शास्िीय कहव सभपि। सिहम शताब्दीमे भेल नेपालक \nमकल िाजा िािा िछचत गीतमे छन्दक हवाान छल आ से प्रो . िामावाताि यादव \nअपन आलेखमे देने छ छथ से देखू - \n \nहनिाहन कि सञो खसल सुहीि  \nमोहह लग साजहन नहह भेल थीि  \n \nएहह गीतमे  16 मािा प्रछत पाद अछछ। गीतक आन अंश लेल उक्त आलेख \nदेखल जा सक ै ए। सोलहम शताब्दीमे गोहवन्द दास अपन पदमे छन्दक खूब \nप्रयोग क े ने छछथ। माि एकटा उदाहिण देखू जे हक चौपाई छन्द अछछ - \n \nनव अनुिा हगहन नव अनुिागी। छमलल दुह तन गल -गल लागी।। \nतहह ि ए क  ि ङ्हगहन  पि म ि स ाला। दु ह  गल द ेल ए क  फु लमाला।। \n \nउमापछतक समय जे हनााघरित हो मुदा हनक नाटक क े ि पारिजात हिण नाटक \nक े ि दोसि गीत देखू जे हक गीछत छन्द आ पद शैलीमे अछछ - \n \nसुितरु र्न उपवन करु मण्डप , वेदद िचल भल हहम अ चला \nअपनहह आनन दान वचन भल , पुहन पुहन पाउहन भवाहन भला  \nपिमेसिा पिमेसिा , जय जय सभ िस पेसिा  \n \nहेबाक लेल तऽ एहह नाटक क े ि पहहल गीत  (मंगलगीत सेहो \nदुबई  (साि ) छ ं दमे छ ै  मुदा हवयोगीजी अपन प्रगछतशीलताक चक्किमे कहह \nसक ै त छलाह जे ाार्मिक गीतमे छ ं द होइते छ ै । हवदयापछतक समकाली न  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 25 \nअछमयकिक पद देखू जे हक दुबई  (साि ) छन्दमे अछछ - \n \nसुित समाहप सुतल वि नागि पाहन पयोाि आपी  \nकनक -सम्भु जहन पूणज पुजािए ाएल सिोरुह झााँपी।  \nबदन मेिाए ाएल मुखमण्डल कमले छमलल जहन चन्दा  \nभमि चकोि दुअओ अलसाएल पीहब अछमअ मकिन्दा।  \n \nमैछथली - ाूिघ समागम क े ि एक गोट पदमे दुबई  (साि ) छन्द देखू - \n \nन लइ पछथक तरुण व  (ओ' ) सु ि े  \nएखने हमि गमन नहह दूि े  \nददवस क  X X (1ल्याण) अछतछथ (1म)ञे तोिा \nछचन्तहह ाहनक स  (सं ) भोयण  (ल) मोिा \nभगव देखख  [13ख ] अलङ्क ाि  बुझावे \nकहवशेषि जोछतक एह गावे  \n \nमैछथली - ाूिघ समागम क े ि दोसि पदमे गीछत छन्द देखू  (30 मािा)- \n \nत्रभखखया मोरि किब ि े ।  \nसुवदहन त्रभखखया मोरि किब ि े  आ ॥ ध्रुवं ।  \n \nमासु माछ बल बहटका सांजहव स्य  (?) सुहन साग पिोले आ ।  \nमुद्ग दद तले पि क ाि  क ि व स बे स ङ्हगहन  क ह ञ थोले आ । \n \nतहह ददन जनमाओल दछा सुनु सत्वि सोन्ा दूा बड़ र्ीवे ।   26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nक े ि ा स ङ्हग ि स  वे्य  (?) युगुताओव कहवशे [15क ]षि जोछतक एह गावे ॥  \n \nऊपिक उदाहिण देखलाक बाद आब फ े ि पोथी  \"मैछथली कहवताक हजाि \nवषघ\" लग र्ुरि आबी। भूछमकाक बाद एहह पोथीक पहहल अध्याय \nअछछ  \"मैछथली त्रस्ध साहहत्य\" जाहहमे ओ दोहाकोश , चयाघपद, डाकाणघव \nसभक ेँ  समेटने छछथ मुदा हवशेष चचाघ क े ने छछथ चयाघपदपि  (पृष्ठ-19-60)। \nओहह पोथीमे चयाघपदक भाषाक ेँ  मैछथली कहल गेल अछछ मुदा जाहह तक घ पि \nकहल गेल अछछ ओहह तक घ पि तऽ दोहाकोश सेहो मैछथली छथक। भीमनाथ \nझाजीक एकटा लेख क े ि उ्ध रित क े ने छछथ जाहहमे त्रलखल छ ै  जे चयाघपदक \nअछाकांश त्रस्ध  हवदेह एवं हवदेहक नजदीकक छलाह जकि भाषा मैछथली \nिहल हेतै ताँइ चयाघपद मैछथलीक भेल। चयाघपदमे सिहपाद क े ि पद छहन आ \nजाँ ओ मैछथली भेल तखन ओही सिहपाद क े ि त्रलखल दोहा कोश मैछथली \nहकएक ने मानलहन तािानंदजी ? आ ई सामान्य ज्ञानक बात छ ै  एहह लेल \nभाषावैज्ञाहनक बनबाक कोनो जरूिछत नै छ ै । ओनाहतो चयाघपदक भाषा \nअपभ्रंशे छ ै, मैछथली नै अछछ। ओहहपि जतेक अछाकाि मैछथली कऽ िहल छ ै  \nततबे बंगला, असछमया, उहड़या एवं आन सेहो कऽ िहल छ ै । अही पोथीमे \nहवयोगीजीक ेँ  तामस छहन जे सवणघ लेखक सभ त्रस्ध  काव्यक ेँ  मैछथलीक नहह \nमानलहन आ अपन एहह पोथीक शुरूआत त्रस्ध  काव्यसाँ क े लहन अछछ। मुदा \nत्रस्ध  साहहत्य तऽ संपूणे छन्द छ ै । हवत्रभन्न छन्दक प्रयोग छ ै  ओहहमे। जखन \nहवयोगीजी दोहा -चौपाई एहन अछतप्रचत्रलत छन्दक ेँ `नै चीखन्ह पाबै छछथ तखन \nकालिमे हवलुप्त भेल छन्दक ेँ  छचन्हबाक कोन कथा। खएि एक छमनट लेल \nजाँ हम हवयोगीजीक स् थापना माहन ली जे माि चयेपद मैछथली छथक तैयो \nहवयोगीजीक हनणक षघ गलत अछछ कािण चयाघपदमे सेहो छन्दक प्रयोग भेल \nछ ै । हन च्च ा हक छ ु  उद ाह ि ण  अछछ , जाहहमे पहहल उदाहिण सिहपा िछचत अछछ - \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 27 \nअपणे िछच िछच भवहनवाघणा । छमछ ेँ  लोअ बन्ााबए अपणा ।।  \nअम्हे ण जाणहाँ अछचन्तजोइ । जाम मिण भव कइसण होइ ।।  \n \nसिल चौपाई छन्द छ ै ।  16-16 क े ि मािा। फ े ि इएह  16-16 मािामे भुसुक \nपादजीक ई िचना - \n \n  \nकरुणा मेह हनिन्ति फरिआ  \nभावाभाव िन्दल दत्रलआ \n \nतहहना डोम्बीपाद क े ि एक िचना देखू जे हक दुबई  (साि ) नामक \nछन्द (28 मािा) आ पद शैलीमे अछछ  - \n \nगंगा जउना मााँझे ि े  बहइ नाइ \nताँहह बुड़ली मातनङीपोइआ लीले पाि कि े इ \n \nबादमे इएह पद शैली अतेक लोकछप्रय बनलै जे हि े क भाषाक कहव प्रयोग \nक े लाह। संगहह एहह शैलीक हवत्रभन्न भाग -उपभाग सेहो बनलै। कबीि क े ि \nपद  \"माया महा ठहगहन हम जानी \" मे इएह पद शैली छ ै । हव्य ापछत सेहो एकि \nप्रयोग क े ने छछथ। आ संत कहव सभ तऽ क े नहे छछथ।  \n \nआब जखन हक हम चयाघपदमे सेहो छन्दक हवविण  दऽ चुकल छी हमिा \nहवश्वास अछछ जे हवयोगीजी कहताह  \"पूिा चयाघपद मैछथली नै छ ै , ओकि \nहक छ ु ए  पद  मैछथलीमे अछछ \"। मुदा हम अह बात लेल तैयाि िहब आ जे पद \nओ कहताह तकि छन्दक हवविण देबाक प्रयास किब। कमसाँ कम हमिो  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nज्ञानमे वृत्र्ध  तऽ हेबे कित। संणक्षप्तमे अतबे बूझू जे या ताँ मैछथली काव्यमे \nएकदम शुरुआतेसाँ छन्द छ ै  एवं हवयोगीजीक उक्क्त गलत छहन अथवा त्रस्ध  \nसाहहत्यक ेँ  मैछथली साहहत्ये मानब अनुछचत। ओना हमिा लगैए जे पद वा \nगीछत क े ि नाम सुहन हवयोगीजीक ेँ  लागल हेतहन जे एहहमे छन्द भइए ने सक ै ए। \nजखन हक गीछत सेहो छ ं दे छ ै  जेना दोहा वा हक चौपाई छ ै । एहह गीछत छन्दक \nआनो प्रभाग छ ै  जेना उपगीछत , उद्गीछत आदद। तेनाहहते पद एकटा शैली छ ै  \nजाहहमे पहहल पााँछत ध्रुव (टेक ) मानल जाइत छ ै , से छोट िहैत छ ै  आ सम -\nमािाक िहैत छ ै  आ तकि बादक पााँछत सभ कोनो हवशेष छन्दमे त्रलखल िहैत \nछ ै । पदक एकटा आि शैली छ ै  जाहहमे पहहल  दू पााँछत एक हवशेष छन्दपि \nत्रलखल जाइत छ ै  आ तेसि पााँछत ध्रुव िहैत छ ै  आ फ े ि तकि बादक पााँछत सभ \nऊपिक दू पााँछतक छन्दक अनुगमन कि ै त छ ै । गोहवन्ददास अपन पद लेल \nदोसि शैलीक बहत प्रयोग क े ने छछथ। बादमे एकटा अंति एलै जे हवषय \nहवस्ताि लेल एक पदमे अलग -अलग छन्दक ेँ  जोहड़ कऽ क हव अपन बात \nकहलाह। आ एहह तिीकासाँ नव -नव छन्दक हवकास सेहो भेल अछछ जाहहमे \nएकटा क ुं डत्रलया सेहो अछछ। ओना चयाघपदक अछतरिक्त हम पाठक लग \nद ोह ाक ोश क े ि  हक छ ु  उद ाह ि ण  द ेबऽ च ाह ैत छ ी आ पाठक क  हन ण घय च ाह ैत छ ी \nजे ई मैछथलीक कतेक लग छ ै  आ कतेक दूि , संगे -संग ओहहमे प्रयुक्त छन्द \nसे हो दऽ िहल छी। दोहाकोशमे आएल ई पााँछत सभ देखू  (एहह पााँछत सभमे \nआएल छन्दक ेँ  जाहन लऽ नै देल गेल अछछ , कािण हवयोगीजी ई मानै छछथ जे \nदोहाकोशमे छन्द छ ै )- \n \nएत्थु से सुिसरि जमुणा । एत्थु से गंगा साअरु।।  \nएत्थु पआग वणाित्रस । एत्थु से चंद ददवाअरु।।  \n \nजीवन्तह जो नउ जिइ , सो अजिामि होइ।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 29 \nगुरु उवएसे हवमल मइ , सो पि ािणा कोई ॥  \n \nपंहडअ सबल सत्य बक्खाणइ। देहहह बु्ध  बसन्त ण जाणइ॥  \nगमणागमण न तेन हवखस्क्ण्डअ। तो हव णणलज्ज भणहह हउ पस्क्ण्डअ॥  \n \nर्ि े-र्ि ें  कहहअअ सोज्झु कहाणो। णउ परिआणणअ महासुह ठाणो।।  \nसिह भइ जग छचिं वाहहउ। सोहव अछचन्त ण क े णहव गाहह उ|| \n \nऊपिमे देल दोहाकोश आ चयाघपदक जे हम उदाहिण देने छी तकिा छमलाउ \nआ हवचारू जे दोहाकोशक भाषा तािानंद जी लेल मैछथली हकएक ने \nभेल? हमिा समझसाँ तािानंदजी दोहाकोश क े ि भाषा मैछथली छ ै  से अह \nकािणसाँ नहह मानताह जे ओ पहहनेसाँ अपन हनणकषघ बना लेने छछथ जे छन्द \nमैछथलीक ची ज नै छ ै  ताँइ दोहाकोशमे कतबो मैछथली हकए ने िहै ओ ओकिा \nमैछथली नहह मानताह। एहह भागमे हम जे उदाहिण लेने छी से मैछथली  - ाूिघ \nसमागम (जयकांत छमश्र ), बौ्ध गानमे तात्न्िक त्रस्ध ान्त (जयाािी \nससिह ), हजािी प्रसाद दिवेदी ग्रंथावली , पारिजात \nहिण  (उमापछत), दोहाकोश  (सं.  िाहल सांक ृ त्यायन ), मात्रिक छ ं दो का \nहवकास  (डा. त्रशवनंदन प्रसाद ), मैछथली छन्द शास्ि  (पं. गोहवन्द \nझा), पारिजात मञ्जिी  (डा. िमण झा ) आ छमछथला भािती  (भाग-10, \n2023) नामक पोथी ओ पत्रिका सभसाँ लेने छी। जखन हक छन्द सभ लेल \nसहायता कपिगल क ृ त छन्दः सूिम्  (संपादक -डा. कहपलदेव दिवेदी एवं \nडा. श्यामलाल ससिह), छन्दो ित्नमाला (आच ायघ श्रीमद ् हवज य स ुशील \nसूरि ), मात्रिक छ ं दो का हवकास  (डा. त्रशवनंदन प्रसाद), एवं मैछथली छन्द \nशास्ि (पं. गोहवन्द झा) नामक पोथीसाँ लेने छी। जेना हक ऊपि े मे हम सूचना \nदेने छी जे उदाहिण लेल हम हव्य ाप छत गीतक छन्दक नहह लेलहाँ कािण हम  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nएकटा अलग आलेखमे ओकिा देब। ओहह आलेख क े ि शीषघक िहत - \"की \nतािानंद हवयोगीजी मंचपि अप्रमाणणक वाचन कि ै  छछथ ?\" ई आलेख  हक छ ु \nमासमे संभव हएत।  \n \nप्राक ृ त-अपभ्रश-अवह ट्ट आदद क  उद ाह ि ण  स भमे हक छ ु  ए ,ऐ,ओ एवं औ \nआददक ेँ  ह्रस्व आ गुरू मानल गेल छ ै  छ ं दानुिोाे आ से हम अपना मोने नहह \nकहह िहल छी। ई बात प्राक ृ त -अपभ्रंश आदद भाषा लेल मानक छन्द \nग्रंथ \"प्राक ृ त-पौंगलम्\" कहह िहल अछछ जे हक हेमचंर क ृ त अछछ। तािानंदजी \nअवश्य पढ़ने हेताह एहह पोथीक ेँ  से हमिा एहह कािणे हवश्वास अछछ जे हनकि \nपोथीमे नमहि पोथीक सूची अछछ।  छ ं दानुिोाे दू स्वि अक्षिक ेँ  छमला कऽ सेहो \nछन्द गनबाक प्रचलन बहत पहहनेसाँ छ ै । एहह संबंामे पं . गोहवन्द झाजीक \nहवचाि देखू - \" ---पिन्तु तथाहप आशंका अछछ जे कतोक समान्य पाठकक ेँ  \nएह संग्रहमे छन्द टूटल सन लगतहन ओ गनलापि मािाक वा अक्षिक \nन्यूनाछाक सेहो भात्रसत होयतहन । तकि कािण कहल जा सक ै त अछछ \nहव्य ापछतकालीन उच् चािणक अज्ञान। प्राचीन मैछथलीमे दीर्ाे स्विक लर्ु ओ \nह्रस्वो स्विक गुरू उच् चािण ठाम-ठाम कयल जाइत छल , कतहाँ-कतहाँ दुइ स्वि \nअक्षिक ेँ  छमला कऽ एक अक्षि जेकााँ उच् चािण कयल जाइत \nछल। ...\" हव्य ापछत गीतावली (संपादक -पं गोहवन्द झा, प्रकाशक- मैछथली \nअकादमी , पटना, तृतीय संस्किण -2008), भूछमका , पृष्ठ-13 आब कने \nहवषयसाँ अलग हहट हम आबी गजलपि , ऊपिमे जे पं . गोहवन्द झा दू स्वि \nअक्षिक ेँ  छमला कऽ एक अक्षिक उच् चािण त्रलखने छछथ तकि े  गजलक  भाषामे \nअत्रलफ-वस्ल न ामक  छ ू ट क ह ल ज ाइत छ ै । आब जाँ तािानंद हवयोगीजीक ेँ  ई \nहनयम जनबाक छहन ताँ हमि पोथी  \"मैछथली गजलक व्याकिण ओ \nइछतहास \" पढ़छथ। संस्क ृ तक छ ं दग्रंथमे सेहो हनयमशैछथल्य छ ै  जकि वणघन \nछ ं दशास्िी सभ क े ने छछथ।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 31 \n \nहक छ ु  उद ाह ि ण  स भमे छ ं द ोभंग स ेह ो भेटैत छ ै  तक ि  क ाि ण  वतघमान मे ज े क ोन ो \nप्राचीन पद भेटैत अछछ ताहहमे छ ं दोभंग भेटैत अछछ। चयाघपदमे सेहो छ ं दोभंग \nक े ि उदाहिण अछछ। ई छ ं दोभंग मूलतः दू कािणसाँ अछछ - पहहल ओहह समयक \nतात्कालीन उच् चािण प्ध छत आ दोसि प्रछतत्रलहपमे गलती हेबाक कािण। \nप्रछतत्रलहप गलत हेबाक कािणसाँ एक ै  िचनाक पाठ भेद भेटै छ ै । ओहह समयक \nउच् चािण ध्वहन शास्ि क े ि अंतगघत अबैत अछछ जकि चचाघ हम एहह लेखक ेँ  \nहवस्ताि कालमे किब। जहााँ ारि पाठ भेद क े ि बात छ ै  तऽ ओहह लेल हम \nएकटा उदाहिण देब जे संयोगसाँ ताि े नंदजीसाँ जुड़ल छहन। पं .जीवन झा \nिचना वली (संपादक - चंरनाथ छमश्र'अमि ' एवं डा . िामदेव झा , संस्किण -\n1989)मे जीवन झा जीक एक गोट गजलक एक शेि एहह तिहें अछछ - \n \nबाजी ताँ हम बताहह कहाबी हवयोग मे \nचुपचाप ताहह लेल तोहि ध्यान ाि ै  छी  \n \nमैछथलीक एकटा कछथत गजल संग्रह अछछ  \"लोक वेद आ \nलालहकला\"(1990)। ई संपाददत पोथी  अछछ। संपादक छछथ त्रसयािाम \nझा 'सिस ' आ संपादन सहयोगमे तािानंद हवयोगी सेहो छछथ  (िमेश ओ \nदेवशंकि नवीन सेहो छछथ सहयोगमे )। एहह पोथीक भूछमकामे हवयोगीजीक \nजे आलेख छहन ताहहमे ओ पं . जीवन झा जीक उक्त गजलक उक्त शेि एना \nदेने छछथ - \n \nबाजी हम बताहह कहाबी हवयोग मे  \nचुपचाप ताहह लेल तोहि ध्यान कि ै  छी  \n  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nजखन आाुहनक कालमे अपनाक ेँ  हविान मानऽ बला तािानंद हवयोगी सन \nलोक दू पााँछतक उ्ध िण दैत ओकिा गलत कऽ दैत छछथ तखन जाहह समयमे \nत्रलखबाक असुहवाा िहै , जाहह समयमे अछाकांश लोक माि सुहन कऽ िचना \nमोन िाखै ताहह समयमे जाँ कोनो प्रछतत्रलहपकािसाँ गलती होइत हो तऽ ई \nस्वाभाहवक छ ै । ओना एहह गजलक वतघनीमे आिो बेसी समस्या सभ कएल \nगेल छ ै  आन -आन पाठमे जकिा हम अपन पोथी  \"मैछथली गजलक व्याकिण \nओ इछतहास \" मे हवस्तािसाँ त्रलखने छी।  एकटा बात आिो स्पष्ट होइए जे \nप्राचीन कालक िहहतो त्रस्ध  सभ आाुहनक कालक हवयोगीजीसाँ बेसी उदाि \nछलाह। त्रस्ध  सभ कमघकांड क े ि हविोा करितो छन्दक हविोा नै क े लाह मुदा \nहवयोगीजी छन्दक हविोा कऽ िहल छछथ।  \n \nएहह पााँछत ारि अबैत-अबैत हवयोगीजी लग एकटा बात कहबाक लेल आहब \nगेल हे तहन आ दोसि बात हवयोगीजीक समथघक सभ लग आहब गेल हेतहन। \nपहहने समथघकक बात सुहन ली - हवयोगीजीक समथघक कहताह जे साहहत्यमे \nसहमछत -असहमछत चलै छ ै  ताँइ हकयो जाँ हवयोगीजीक आलेख या पोथीसाँ \nअसहमत भऽ जाछथ से संभव। तऽ एहन समथघक जाहहि छ ै  जे हवयोहगएजीक \nस्तिक हेता छतनका हम सू छचत किबहन जे सहमछत -असहमछत क े ि गुंजाइश \nहवयोगीजी अपन कथनमे खत्म कऽ देने छछथ। उदाहिण लेल जाँ हकयो ई \nकहछथ जे  \"आलू मनुख लेल हाहनकािक छ ै \" तऽ एहह कथनक सहमछत एवं \nअसहमछतमे तक घ  सभ देल जा सक ै ए मुदा जखन कोनो िोगी णजनका आलू \nनहह पचैत होइन अथवा णजनका आलूक सुआद नहह नीक लगै त हो से आाँखख \nमूहन कहछथ जे एहह संसािमे आलू नामक कोनो चीजे नै होइत छ ै , तखन \nओहहमे सहमछत वा असहमछत क े ि संभावना नहह िहैत छ ै  बस ओहन क ु तकी \nलग आलूक ढ े ि लगा देल जाइत छ ै । ताँइ हम कहलहाँ जे हवयोगी जी अपन \nकथनमे ओहने काज क े ने छछथ। तािानंद हवयोगीजीक ेँ  छन्दक ज्ञान नै छ हन  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 33 \nतऽ तामसमे आहब कहह द ेलाह जे मैछथली काव्यमे कहहयो छन्द नहह िहलै।  \n \nआब हवयोगीजीक बात सुहन लेल जाए। बहत संभव जे एहह आलोचनाक ेँ  पहढ़ \nहवयोगीजी कहता जे हम अपन कथन मैछथलीक जातीय कहवताक संबंामे \nकहने छी आ ओहह पोथीमे एहहपि अध्याय सेहो छ ै  मुदा हमिा जनैत त्रस्ध  \nसाहहत्यमे छन्द आहबए गेलै , संत साहहत्यमे छन्द आहबए गेलै तखन कोन \nजातीय कहवता बााँचल छहन हवयोगी जी लग। ओ एखनो आन कोनो नव \nजातीय कहवताक स्वरूप दऽ सक ै  छछथ मुदा आब एतेक हनखश्चत भऽ गेल जे \nमैछथलीक शुरुआती काव्य  \"त्रस्ध  काव्य\" सहहत मैछथलीक सभ प्राचीन \nकाव्य हवयोगीजीक कछथत जा तीय कहवताक परिछासाँ बाहि भऽ गेल अछछ \nकािण ओहहमे छन्द छ ै ।  \n \n3 \nतािानंद हवयोगी अध्ययन नै कि ै  छछथ , जाँ करितछथ तऽ वणघ-ित्नाकिक भाट \nवणघनामे छ ं दशास्िक नाम त्रलखल अवश्य भेटल िहहतहन। यदद वणघ -ित्नाकि \nहवश्वकोश छ ै  आ एहहमे वर्णित तथ्यसाँ तात्कालीन छमछथलाक जीवन ओ \nसमाजक ेँ  जानल जा सक ै ए तखन वणघ -ित्नाकिमे वर्णित छ ं दशास्िक नामसाँ \nई हकए ने जानल जा सक ै ए जे ओहह समयक मैछथली काव्यमे सेहो छन्द \nिहै ? बहत संभव जे तािानंद हवयोगीजी ई मानैत हेता जे वणघ -ित्नाकि \nहवश्वकोश नै छ ै  अथवा आन तथ्य लेल वणघ ित्नाकि उपयोगी तऽ हेतै मुदा \nछ ं द लेल नै छ ै । \n \nतािानंद हवयोगी हनखश्चते अध्ययन नै कि ै  छछथ , जाँ करितछथ तऽ हनका छन्द \nएवं िाग -लय-तालमे अंति अवश्य बुझना गेल िहहतहन। संगहह -संग जाँ \nहवयोगीजीक ेँ  आनक त्रलखल पढ़बाक , ओक ि ा उ्ध ृत क ि बाक  अभ्यास   34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nिहहतहन तऽ ओ पं . गोहवन्द झाजीक त्रलखल एहह पााँछत सभसाँ ओ अवश्य \nपरिछचत िहहतछथ - \n \n\"प्राचीन मैछथली साहहत्यमे गीतक चात्रल ततेक ने बहढ़ गेल छल जे छन्दहाँक \nनामक स् थान िागहहक नाम लए लेने छल। लोचन कहव \nअपन  'ि ागति ङ्हगण ी'मे प्रत्येक िागक प्रकिणमे स्पष्ट कए -कए कहने छछथ \nजे  \"तन्नामकमेव च्छन्दः \" अथाघत् जएह एहह िागक नाम सएह एहह िागक \nगेयपदक छन्दहक  नाम। ताँ की लोचन कहवक अनुसाि  'जयकिी ' क स् थानम' \n'पवघतीय बिाड़ी ' नाम देब उछचत छल ? अवश्य से उछचत होइत \nयदद  'जयकिी ' छन्द पि एकमाि  'पवघतीय बिाड़ी' सएह िाग गाओल जाइत। \nसे ताँ अछछ नहह, प्रत्युत एकहह 'जयकिी ' पि पचीसो िाग गाओल जाए सक ै त \nअछछ ओ अनेक िागक नाम उक्त्कलखखतो  भेटैत अछछ। तखन यदद िागक नाम \nछन्दक नाम िहए , जेना कतह -कतह चन्दाझा अपन िामायणमे कएने छछथ , ताँ \nएक माथ पि पचीस पाग जेकााँ एक छन्दक पचीस नाम भए जाएत \" मैछथली \nछन्दशास्ि, पृष्ठ-7-8, ( लेखक - पं गोहवन्द झा, प्रकाशक, छमछथला पुस्तक \nक े न्र, दिभंगा , दि .संस्किण - 1987) \n \nतहहना हव्य ापछतक गीतमे छन्दक प्रसंगमे पं . गोहवन्द झाजीक त्रलखल ई पााँछत \nसभ सेहो हवयोगीजी नै पढ़ने छछथ - \n \n\"छन्दक दुदघशा जहहना स्रोत -ग्रन्थसभमे अछछ तहहना वा ताहसाँ बेसी आजुक \nसम्पाददत संस्किणसभमे दृछष्टगत होइत अछछ। खेदक संग कहय पड़ ै त अछछ \nजे हव्य ापछतक छन्द क ेँ  बुझहनहाि लोक उििोिि दुलघभ होइत गेलाह अछछ। \nहव्य ापछतक कालमे छन्दक दू ाािा छल - वगघवृि ओ मािावृि। मैछथल जे \nमािावृिक ज्ञान िहैत छहन ताँ वणघवृिक नहह , कािण जे छमछथलामे वणघवृि  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 35 \nबहत ददन पूवघहह अप्रचत्रलत भ' गेल। बंगाली लोकहनक ेँ  जाँ वणघवृिक ज्ञान \nछहन ताँ मािावृिक नहह , कािण जे बङलामे बहत ददन पूवघहह मािावृि लुप्त \nभ' गेल। परिणाम ई भेल अछछ जे अछाकति स्रोतग्रन्थमे छन्दक जे दुदघशा \nअछछ से ताँ अछछए , आजुक सम्पादकोलोकहन अपनेसाँ छन्द बैसयबाक \nप्रयासमे बहाा शु्ध ो छन्दक े, खास क ' वणघवृिक े , हबगाड़ ै त गेलाह अछछ। एहह \nबातक पिीक्षणाथघ हबहाि िाणरभाषा-परि षद ् स ंस्क ि ण क  पहह ल गीत लेल ज ाय \nजे एहह संस्किणक गीत सं 0 294 छथक। ई वणघवृि छथक। एकि प्रत्येक \nचिणमे एगािह एगािह गोट अक्षि होइत छ ै क , ज े क े ओ पाठक  आडुि पि  गहन  \nसक ै त छछथ। एकि नेपाल -पाठमे तीन चिणमे छन्दो भंग अछछ , हकन्तु \nिामभरपुिक पाठ शु्ध  अछछ। यथा - \n \nने - हृदय तोहि जाहन नहह भेला  (12 अक्षि)। \nिाम- हृदय तोहि जाहन न भेला  (11,,)। \nने - कापए र्नहन सबे सिीि े  (12,,)। \nिाम- काम्प र्नहन सबे सिीि े  (11,,)। \nने - न  गुन ह  मााव मोहह  क लङ्क ा (12,,)। \nिाम- लओलह  मााव मोहह  क लङ्क ा (11,,)। \nएहह ठाम सम्पादक नेपालक टूटल पाठक ें  स्वात्रभमत मानलहन अछछ , हकन्तु \nिामभरपुिक शु्ध  पाठक े  नहह। एहहसाँ प्रतीत होइत अछछ जे सम्पादक एहह \nछन्दक लक्षण नहह जनैत छलाह। एकि तेिहम पााँती िामभरपुि ओ नेपाल \nदुनूमे एहह रूप ें  अछछ - \nर्ि  गुरु ज न  दु ज न  स ङ्क ा - (11 अक्षि) । \nहकन्तु एहहमे सम्पादक दुजनक े  अशु्ध  बूणझ दुिजन बना दे ने छछथ जाहहसाँ \nस्पष्टतः छन्दोभंग होइत अछछ \" हव्य ापछत गीतावली (संपादक -पं गोहवन्द \nझा, प्रकाशक- मैछथली अकादमी , पटना, तृतीय संस्किण - 36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n2008), भूछमका , पृष्ठ-12 एवं  13 \n \nप्रछतत्रलहप किबामे जे समस्या छ ै  से हवयोहगयोजीसाँ भेल छहन से हम दोसि \nभागमे देने छी। तहहना हवयोगीजीक ेँ  डा . िामदेव झा िािा त्रलखल हवहनवंा \nजगत्प्रकाशमकल (1990) नहह पढ़ल छहन जाहहमे डा . िामदेव झा त्रलखैत \nछछथ - \"ाूतघसमागमक गीत सब िाग -ताल-हनदेश पूवघक अछछ। छन्द मािा पि \nआाृत तथा अन्त्यानुप्रासक हनवाघह सवघि अछछ। \" (पृ्ष्ठ-11) \n \nएहहठाम प्रसंगवश ईहो जोड़ब उछचत हएत जे डा . िामावताि यादव सिहम \nशताब्दीक कहव जगत्प्रपकाशमकलक िचनामे छन्द तकबापि लागल छछथ आ \nहनक शोा छमछथला भािती क े ि नवीनतम अंक  (भाग-10, \n2023) मे \"न ेपाल ि ान्णर य अत्रभलेख ालय क ाठमाण्डूमे अन ुि णक्षत ए वम् \nनेवाि नि े श  - हविछचत मध्य - मैछथली गीछत -काव्यमे छन्दोलक्षणगुन्म् फत \nगीतक छन्दशास्िीय हववेचन \" नामक शीषघकसाँ प्रकात्रशत भेलखन्ह अछछ। \nप्रसंगवश ईहो मोन पाहड़ दी जे जखन हवयोगीजी लग पुिान पोथी -पत्रिकामे \nत्रलखल तथ्य नजरि नहह एलहन तखन तऽ डा . िामावताि यादवजीक उक्त \nआलेख एकदम  टटका छ ै , ताँइ हमिा हवश्वास अछछ जे हवयोगीजी ई आलेख \nनहह पढ़ने हेताह।  \n \nगोहवन्ददास-भजनावली  (संपादक -गोहवन्द झा,2007) क े ि पृष्ठ 11 सेहो \nहवयोगीजी नहह पढ़ने हेताह जाहहमे पं गोहवन्द झा जी गोहवन्ददासक त्रलखल \nवतघनीपि हवचाि क े ने छछथ - \n \n\"शृङ्गाि -भजन -गीतावली मे चन्दा झा बहत शब्दक वतघनीक ें  आाुहनक रूप \nद ' देने छछथ , जे हमिा जनैत गोहवन्ददासक समयमे ओ तत्पश्चातो बहत ददन  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 37 \nारि त्रशष्ट गृहीत नहह भेल छल। पहहने एक े  टा उदाहिण लेल जाय। हनषेााथघक \nअव्यय 'न ' प्राचीन मैछथलीमे तत्सम रूपमे त्रलखल जाइत छल, हकन्तु प्राचीन \nबङलामे 'ना' त्रलखाइत छल। चन्दा झा एहन स् थलमे बङलासाँ प्रछतत्रलहप \nकिबाक काल  'ना' के  'नै ' क ' देलहन अछछ जे स्पष्टत : ' नहह ' शब्दक \nआजुक हवक ृ त उच् चािण छथक आ त ें  साहहत्त्यक मैछथली लेखमे ग्राह्य नहह \nभेल अछछ। माहन त्रलअ, पदककपतरुमे पाठ अछछ - भाल करि पेखल ना \nभेल, एकि रूपान्ति चन्दा झा किताह भल क े  पेखल नै भेल जखन हक हमिा \nहवचािाँ होयबाक चाही-भल कए पेखल न भेल '। एहहना भेल। ऐछन -\nअइसन , भै गेल - भए गेल , कहै नै पारिय - कहए \nन , पारिअ, हबछ ु ि ल- हबसिल इत्यादद रूपक वतघनी -संशोान हम यथासंभव \nसवघि क ' देल अछछ। \" \n \nजे सजग पाठक छछथ से बूणझ सक ै  छछथ जे वतघनी बदत्रल गेलासाँ कोना छन्द \nपरिवतघन वा छ ं दोभंग होइत छ ै , ताँइ ए क ि ा ह म उ्ध ृत क े लह ाँ। ए हह  भागमे ह म \nउ्ध िण सभ दू कािणसाँ देलहाँ- पहहल , जाँ कोनो पाठक लग प्राचीन िचना \nआबहन तऽ ओहह िचनाक छन्द हनााघिण लेल कोन -कोन सावाानी िखबाक \nचाही तकि जानकािी भेटतहन आ दोसि कािण ई जे पाठक बूणझ सकछथ जे \nहवयोगीजी पाठक आ साहहत्त्यक समाजक ेँ  कोना भ्रछमत कि ै  छछथ आ माि \nफतवा देबामे हवश्वास िखैत छछथ।  \n \n4 \nपाठक जखन एहह पााँछत ारि आहब गेल हेता तखन हनका एक बातक णजज्ञासा \nबेसी हेतहन जे एहह लेखक शीषघकसाँ लागै छ ै  जे तािानंदजीक संपूणघ \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकी य अप्रमाणणक हेतै मुदा एखन ारि \nउदाहिणमे माि  \"मैछथली कहवताक हजाि वषघ \" क े ि भूछमकाक चचाघ भेलैए।  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nतऽ हनक णजज्ञासा शांत कि ै त हम कही जे ऊपि े मे  2006  मे जे हनक \nआलोचनाक हवसंगछत छलहन ताहहपि हम हटप्पणी क े ने छलहाँ जकि फोटो \nपरित्रशष्टमे भेटत। तकि बादक आनो आलोचना  / इछतहासमे जे \nअप्रमाणण क ता छ हन  ताहह मेस ाँ ह म हक छ ु  मुख्य-मुख्यक ेँ  सूचीब्ध  कऽ िहल छी \nआ यथासंभव परित्रशष्टमे ओकि फोटो सेहो दऽ िहल छी - \n \n1) तािानंद हवयोगी हबना पढ़ने आलोचना / समीक्षा / इछतहास  / पाठकीय \nत्रलखै छछथ तकि प्रमाण अछछ हनक पोथी कमघााियमे  \"मैछथली कथा -\nयािा\" नामक लेख जाहहमे ओ ाूमक े तुक कथा  'नमाजे शुकिाना 'पि हवचाि \nिखने छछथ। जे पाठक ाूमक े तुक कथा  'नमाजे शुकिाना ' पढ़ने हेताह से \nजनैत हेताह जे कथाकाि अपन कथाक माध्यमसाँ छमछथलामे पसि ै त \nसाम्प्रदाछयक कट्टिताक ेँ  ि े खांहकत क े ने छछथ मुदा जखन हवयोगीजी हबना पढ़ने \nओहहपि त्रलखला तऽ ओ ओहह कथाक ेँ \"साम्प्रदाछयक सौहादघ\" क े ि कथा बना \nदेलाह। एहह प्रसंगक ेँ  सभसाँ पहहने गजेन्र ठाक ु ि अपन संपादकीयमे उठ े लाह \nआ बादमे ओ आलेख हनक  मैछथली समीक्षाशास्ि नामक पोथीमे प्रकात्रशत \nभेल। तािानंद हवयोगीजीक ाूमक े तुक कथाक गलत हनणकषघक संबंामे गजेन्र \nठाक ु ि जी अपन पोथी  \"मैछथली समीक्षाशास्ि\" क े ि पृष्ठ- 138 पि जे त्रलखने \nछछथ से रष्टव्य अछछ- \n \n\"पोथीक हबना पढ़ने समीक्षा अनैछतक अछछ। उदाहिणस्वरूप कमघााियमे \nाूमक े तुक हवषयमे तािानन्द हवयोगी त्रलखै छछथ - छमछथलाक संस्क ृ छतमे युग -\nयुगसाँ प्रछतष्ठाहपत साम्प्रदाछयक सौहादघ ि े खांहकत कि ै त हहनक कथा  \"नमाजे \nशुकिाना  \" बहत महत्वपूणघ छथक ।  (कमघाािय, पृ. 127 ) (!) कथाक शीषघ \nदेखख कऽ ऐ तिहक समीक्षा भेल अछछ कािण ऐ कथामे हाजी सैहेबक \nनमाजक समएमे कपिजिाक सुनगा  \" सीता... िाम ... ।\" बजैए आ सुनगाक  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 39 \nकपिजिाक ेँ  हाजी सैहेब ताारि महणजदक देबालपि पटक ै  छछथ जाारि सूगा मरि \nनै जाइए। सईदा कानऽ लगैए आ कथा खतम भऽ जाइए। आ ई कथा \nसमीक्षकक मत साम्प्रदाछयक सौहादघ ि े खांहकत कि ै ए  !\" \n \nहबना पढ़ने त्रलखल गेल आलोचना इछतहास अप्रमाणणक े  होइत छ ै, से तािानंद \nहवयोगी जीक त्रलखल अप्रमाणणक अछछए।  \n \n2) तािानंद हवयोगीजी  26 September 2018  क ेँ  छमछथला छमहहि \nनामक ब्लागमे अपन एकटा लेख प्रकात्रशत क े लाह  \"मैछथली कहवताक \nवतघमान परिदृश्य\" शीषघकसाँ। पाठक एहह आलेखक ेँ  ऊपिमे देल शीषघकपि \nक्त्क्लक कऽ पहढ़ सक ै  छछथ। एहह आलेखमे ओ गजल क े ि चचाघ सेहो \nक े लाह, हमिा जनैत कहवता ओ गजल अलग हवाा भेल जेना हक \nकथा , लर्ुकथा, उपन्यास आदद कथा हवाामे िहहतो अलग -अलग अछछ \nतहहना काव्य हवाामे गीत, गजल , आददक संग कहवता सेहो अलग हवाा \nअछछ। गजलक ेँ  कहवताक संग िखबाक णजद्द हनक अज्ञानतासाँ बेसी क ुं ठा \nबुझना जाइत अछछ। खएि ओही आले खमे ओ  \"भक्क्त गजल\" क े ि चचाघ सेहो \nकि ै त छछथ मुदा ई जाहन पाठकक ेँ  आश्चयघ लगतहन जे ओ तमाम बातक वणघन \nकि ै त मैछथलीमे भक्क्त गजलक स्रोत नै देने छछथ। ई बात हनर्विवाद छ ै  जे \nमैछथलीमे 'बाल गजल ' हो वा हक  'भक्क्त गजल ' ने तऽ ओ तािानंद \nहवयोगीजीक कोिासाँ उतिल छहन आ ने हनक भ क्त संप्रदायक कोिासाँ। तऽ \nआखखि स्रोत कतऽसाँ छ ै ? एहह आलेखक ेँ  पाठक एहह सलिकपि पहढ़ सक ै  \nछछथ - https://mithila-\nmihir.blogspot.com/2018/09/blog-post.html?m=1 \n \nहबना स्रोत, हबना उद्गम क े ि जानकािी अप्रमाणणक े  कहल जेतै ने ? से तािानंद  40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nहवयोगी जीक त्रलखल अप्रमाणणक अछछए।  \n \n3) छमछथला सांस्क ृ छतक परिषदक संबंामे गलतबयानी - गुलोः कला आ \nभाषा (संपादक - तािानंद हवयोगी एवं क े दाि कानन ) नामक पोथी क े ि \nभूछमकामे यािीजीक बलचनमा नामक उपन्यासक भाषापि हवचाि कि ै त \nतािानंद हवयोगी हबना कोनो प्रमाणक ेँ  एहह बलचनमा उपन्यासक प्रकाशक \nछमछथला स ांस्क ृ छतक  परि षद पि  ओक ि  पांडुत्रलहपक ेँ न ष्ट क ऽ द ेबाक  आि ोप \nलगेलाह। ई एकटा गंभीि आिोप छलै सेहो  हबना कोनो प्रमाणक।  \nहवयोगीजीक एहह अप्रमाणणकताक ेँ  एक बेि फ े ि देखाि कि ै त गजेन्र \nठाक ु ि 2022 मे प्रकात्रशत अपन पोथी \"हनत नवल सुभाष चंर यादव \"मे \nत्रलखलाह (पृष्ठ-102) से रष्टव्य अछछ- \n\"तािानन्द हवयोगी लग छमछथला सांस्क ृ छतक परिषदपि यािीक कोनो तिहक \nआिोपक प्रमाण नै छखन्ह ...................बलचनमाक लेखक नागाजुघनक ेँ  ओइ \nपोथीसाँ कोनो समस्या नै िहखन्ह नहहये हनकि पुि शोभाकान्त  (जकिा \nयािीजी शोभा छमसि कहैत छला ) ओइ पोथीक ेँ  मैछथली पोथी मानै छछथ आ \nतें 'यािी समग्र' ( िाजकमल प्रकाशन ) मे ओ संकत्रलत नै अछछ। छमछथला \nसांस्क ृ छतक परिषद चेतना सछमछत सन पाइबला संस् था नै अछछ , चन्दा भेटै छ ै  \nतखने ओ पोथी छापै छ ै , कोनो क ं स्क्स्पि े सी थ्योिी लेल कोनो स् थान नै।\" \n \nगजेन्रजीक पोथी प्रकात्रशत भेलाक बाद दयाशंकि छमश्र अपन एक \nआलेख  \"बलचनमा प्रकाशनक प्रसंग श्री तािानंद हवयोगी जीक अनगघल \nप्रलापक संदभघमे\" जे हक  'मैछथली पुनजाघगिण प्रकाश ' नामक दैहनक पिमे \nप्रकात्रशत भेल (अंक -31 जुलाई 2023) ताहहमे दयाशंकिजी बहत िास \nप्रमाणक संग तािानंद हवयोगीजीक आिोपक खं डन क े ने छछथ।  \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 41 \nजेना हक ऊपि े मे सूचना देने छी जे हम माि मुख्य -मुख्य तािानंदजीक मुख्य -\nमुख्य अप्रमाणणकताक उदाहिण देब तऽ एकि ई अथघ नहह जे अतबे \nअप्रमाणणक कथन सभ छहन। वस्तुतः तािानंद हवयोगीजीक अछाकांश \nआलोचना  / इछतहास  / समीक्षा / पाठकीय अप्रमाणणक छहन। जरूिछत छ ै  \nओकिा पाठकक सामने अनबाक। से नव पाठक वा आलोचक सेहो कऽ सक ै  \nछछथ आ जखन -जेहन हमिा समय भेटत हमहाँ हनक अप्रमाणणकताक ेँ  \nभहवणयमे पाठकक सामने आनब। हनकि िचनात्मक हवाा सभक ेँ  देखी तऽ \nहनक गजल आइसाँ पंरह बखघ पहहनेहे अप्रमाणणक साहबत भऽ गेल छल। \nबााँचल हनक कहवता ओ कथा तऽ एकि भाि हम कहवता ओ कथा हवााक \nअगुआ सभपि दैत छछयहन।  \n \nएहह आलेख क े ि शीषघक जकिा हम प्रश्नवाचक छचह्नक संग िखने छलहाँ तकिा \nहम एहह पााँछतक संग हटा िहल छी आ ऊपिमे देल अनेक उदाहिणक संग \nकहैत छी जे  \" हनखश्चत तौिपि अप्रमाणणक आलोचना एवं इछतहास क े ि लेखन \nकि ै  छछथ तािानं द हवयोगी \"। \n \nइछत-हवदा पुनर्मिलनाय \n \n  \n  \n  \n \n  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nपरित्रशष्ट \n1-अंछतका मे प्रकात्रशत हमि पाठकीय \n \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 43 \n2-तािानंदजीक कमघाािय नामक पोथीमे प्रकात्रशत  \"मैछथली कथा यािा \"मे \nाूमक े तु कथापि हवचाि  \n \n  \n  \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n3- गुलोः कला आ भाषा नामक पोथीमे छमछथला सांस्क ृ छतक परिषदक \nसंबंामे तािानंद जीक हवचाि  \n \n \n \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 45 \n4- दयाशंकि छमश्र क े ि लेख  \n \n \n \n \n 46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n5-मैछथली कहवताक हजाि वषघ क े ि पहहल खंडक भूछमकाक पृष्ठ  \n \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 47 \n२.२.पिमानन्द लाल कणघ - काछतक मासक माहात्म्य \n \n 48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 49 \n \n 50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 51 \n२.३.हनमघला कणघ- अत्ननत्रशखा खेप ३१ \n \nवनमषला कणष  (१९६०- ), त्रशक्षा - एम. ए. , नैहि - \nखिाजपुि , द ि भङ्गा, सासुि - गोहढ़यािी (बलहा) , विघमान हनवास - \nिााँची, झािखण्ड। झािखंड सिकाि महहला एवं बाल हवकास सामाणजक \nसुिक्षा हवभागमे बाल हवकास परियोजना पदाछाकािी पदसाँ सेवाहनवृत्रि \nउपिान्त स्वतंि लेखन।  \n(अत्नन त्रशखा मूल हहन्दी - स्वगीय णजतेन्र क ु माि कणघ , मैछथली अनुवाद - \nहनमघला कणघ) \nअग्ननलशखा खेप -३१ \n \nपूि षकि ा \n \nि ाज ा पुरु ि वा आ उवघशी दु न ू ए क  द ोस ि ाक  स ङ्ग प्रस न्न ता पूवघक  अपन  \nवैवाहहक जीवनक आनन्द लऽ िहल छलछथ । दुनू गोटे हिदम एक दोसिाक ेँ  \nप्रसन्न िखबाक प्रयास में  िहैत छलछथ।  \n \nआब आगााँ \n 52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \nअमिावती! इन्र अपन ससिहासन पि हविाजमान छलाह ! सभ देवी -देवता सेहो \nअपन -अपन आसन पि बैसल छलछथ। इन्रक माथ पि गम्भीिता देखख सभ \nदेवता सेहो मुाँह पि गम्भीिताक आविण लऽ कऽ चुपचाप बैसल छलाछथ। \nदेवेन्रक गम्भीिताक कािण हकनको नहह बुझल छलखन्ह ,मुदा मुदा ओ सभ \nदेवेन्रक गम्भीिताक कािण जानवा हेतु व्यग्र छलछथ। हनकि गहन गंभीिता \nक े  कािण देवगण हवशेष चचिछतत छलछथ।  \nदू ददन बाद , विाह ककपक सहस्राब्दी वषघगााँठक उत्सव क े  आयोजन कएल \nजा िहल अछछ । एहह समािोहक लेल एकटा पैर् आयोजन होबय जा िहल \nछल ,जकि तैयािी महीना भरि साँ s चत्रल िहल अछछ । एहह उत्सव म ें  अप्सिा \nसभक ेँ  हवशेष उििदाछयत्व देल गेल छल। ओही िममे उवघशीक स्मृछत इन्र क े  \nआहब गेलहन । सभ मुख्य कायघ -िम म ें  स्वगघ लोकक सवघश्रेष्ठ अप्सिा होमय \nक े  कािण मुख्य भूछमका क े  उि िदाछयत्व उवघशी क े  िहैत छल। ताहह कािण \nएहह अवसि पि उवघशी क ेँ  तलाश कएल गेल। आ तखन इन्रक ेँ  स्वगघसाँ हनक \nअनुपस्क्स् थछतक जानकािी भेटलहन। इन्रक ेँ  आब ज्ञात भेल जे ओ बहत ददन \nस s स्वगघ साँs दूि छछथ ।  \nइन्रक ेँ  स्मिण भेलहन जे ओ उवघशीक ेँ  पााँच वषघक लेल स्वगघ साँs हनणकात्रसत \nकऽ देने छलछथ!मुदा ई अवछा त s कतेको ददन पूवघ समाप्त भऽ गेल छल! \nएहन स्क्स् थछतमे उवघशीक ेँ  आब स्वगघमे िहबाक चाही, मुदा ओ नहह छछथ!तखन \nओ कतऽ छछथ ,ओ एखन ारि हकएक नहह आयल छछथ ? \nइन्र क  हवच ाि  अन ुस ाि  ओ स म्भवतः स्वगघक  ि ाि  क े  बाह ि ी प्राङ्गण  में ए क टा \nगाछक  नीचााँ अपन दण्ड-अवछा क े  समात्प्त लेल पााँच वषघ ारि प्रतीक्षा \nकितीह ,आ पााँच वषघ पूिा भेलाक बाद ओ स्वगघक िािसाँ भीति प्रवेश कs \nजयतीह। मुदा ई हकएक नहह भेल ! एकिा इन्र अपन अवहेलना बुझलछथ।  \n      इन्र उवघशीक अनुपस्क्स् थछत क े  हवषय म ें  आन अप्सिा सभ साँs जानकािी  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 53 \nलेमय चाहलछथ। एहह  समयावछा म ें  ओ कतऽ छलीह ,सम्भवतः एकि \nजानकािी हनका सभ क े  होइन्ह ,मुदा सभ हकयो अनत्रभज्ञता प्रकट क े लछथ । \nहकनको कोनो जानकािी नहह छल।हकनको ज्ञात नहह छल जे ओ कतऽ छछथ ,ई \nकहह सभगोटे उवघशी क े  हवषय म ें  कनेको जानकािी साँ s अपन अनत्रभज्ञता \nदेखौलहन।  \nआब इन्र छचन्न्तत भऽ गेलाह। एहह समािोह म ें  उवघशीक बहत आवश्यकता \nछलहन हनका। आब कछथ किछथ से नहह बुझाईत छलहन इन्र क े । ओ उवघशीक \nतलाश कतऽ किछथ यैह सोछच -सोछच ओ व्याक ु ल चलाछथ । हनक \nअनुसाि ,उवघशीक ेँ  पााँच वषघ पूिा भेलाक बाद स्वगघमे प्रवेश किबाक अनुमछत \nमााँगय लेल आबय क े  चाहैक छलहन इन्र क े  हनकट । मुदा ई की भेल अछछ - \nओ स्वगघ तs नहह आयल छलीह ,अपन हवषय म ें  कौनह सूचना तक नहह देलछथ \n। स्वगघ सs हनणकासन उपिांत को कत s गेलछथ ई जानकािी पयंत हकनको \nनहह छल।  \nआब इन्र अत्यंत चचिछतत भs गेलाह।ओ सोछच िहल छलाह जे एहह समािोह \nमे उवघशी क े  िहनाई बहत आवश्यक अछछ ,मुदा उवघशी कतय छछथ एहह हवषय \nमें  हक न क ो हक छ ु  ज ान क ाि ी न हह  भेन ाई !ई त ए क टा स ंक े त छ ल स्वगघक  शास न  \nव्यवस् था म ें  गंभीि क ु प्रबंानक!ई बात ककिो नहह कहल जा सक ै त \nछल ,कािण जाँ ई खबरि पसरि जायत त s सब हकयो स्वगघक शासन व्यवस् था \nपि आंगुि उठायत! एखन ारि ई बात स्वगघ क ेँ  बाहि हकनको नहह बुझल \nछल।ओ एतहह सीछमत अछछ! ई समाचाि कोनो अन्य लोक म ें  जयवाक बाद \nहनक  कतघव्य हीनता देखइत हनका पदच्युत कएल जा सक ै त अछछ।ओ स्वयं \nअसुिणक्षत भ s जयताह। ओ अपना क े  अछाकाि च्युत एवं असुिणक्षत नहह \nकि s चाहैत छलछथ।  \nएहह किण ओ हवशे ष चचिछतत छलाह आ येन -क े न -प्रकाि े ण उवघशी क े  जानकािी \nप्राप्त किवा हेतु व्यग्र छलाह। हठत् देवसभा म ें  व्याप्त गहन मौन क ेँ  भंग कि ै त  54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nइन्रक आवाज गूाँणज उठल - \n\"गंावघिाज हवश्ववसु! हम अहााँ क ेँ  एकटा महत्वपूणघ काज साौंपय चाहैत \nछी!मुदा ई बात गुप्त िहबाक चाही! एहह हव षय मे कहनको जानकािी स्वगघ \nलोक क े  बाहि कोनो आन ददस नहह जयवाक चाही!\"  \nअपन आसन पि ठाढ़ भ s हवश्ववसु स्वीक ृ छत पूणघ दृछष्ट साँs इन्र ददस तक ै त \nकाज लेल अपन मौन सहमछत देलछथ । इन्र आगू कह s लगलछथ - \n\"उवघशी बहत ददन साँs स्वगघ सs अनुपस्क्स् थत छछथ। स्वगघ साँs हनणकात्रसत \nहोयबाक माि पााँच वषघक दण्ड हनका भेटल छलहन। आब ओ अवछा सेहो \nसमाप्त भs गेल अछछ। ओहह कालखंड म ें  सेहो हनका स्वगघक आसपास \nिहबाक छलहन ,मुदा ओ कतय चत्रल गेल छछथ ,एकि ककिो लग कोनो \nजानकािी नहह अछछ । ओ पृथ्वीलोक मे छछथ वा पाताल लोक म ें  अथवा \nस्वगघलोक म ें कतह नुकायल छछथ ,ओ कोन रूप म ें  आ कोन लोक म ें  छछथ ,ई \nजानकािी सेहो उपलब्ा नहह अछछ। ई कोना भ s सक ै त अछछ ?ई संभव अछछ \nहक हमिा लोकहन एतेक िास देवता क े  िहैत उवघशी हमिा सभ साौं नुकायल \nकतह िहछथ आ हनकि आवास क े  ठ े कान हमिा सभ क े  ज्ञात नहह होय ? ई \nहमिा सबहक लेल अत्यंत लज्जा क े  बात होयत।ओ कोना क s हमिा सबहक \nआाँखख मे ाूि फ ें हक कतह आन ठाम पलायन क s सक ै त छछथ! ओ कतय आ \nकोन स् थान पि छछथ ई जानब जरूिी अछछ।हनकि भेटब अत्यंत आवश्यक \nअछछ ।\"  \nपवन देव बजलाह - \"ओ स्वगघ मे नहह छछथ , एतेक बात तय अछछ। हाँs ! \nकोनो आन लोक मे भ s सक ै त छछथ।\"  \nइन्र बजलाह  - \"हमिो इएह हवचाि अछछ , तेँ हम चाहैत छी जे हवश्ववसु अहााँ \nआइ साँs स्वयं हनक संाान कायघ क े  प्रािम्भ आन लोक म ें  जा क ' करु । मुदा \nई काज अत्यंत गुप्त रूप साँs कि ' पड़त। एहह काज मे गोपनीयता आवश्यक \nअछछ।\"   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 55 \n“ह म स ब हक छ ु  बुणझ गेलह ाँ द ेवेन्र , हम आइये साँs काज प्रािम्भ किब ”- \nहवश्वावसु उिि देलहन ।  \nइन्र बजलाह - \"एकटा बात आओि ध्यान मे िाखू ,ई काज असगि े  किय \nपड़त,कािण जाँs बेसी भीड़ होयत तखन लोकक ध्यान आकर्षित होयत ,आ \nत्रिलोक म ें  ई बात पसित जे उवघशी स्वगघ छोहड़ कतह आन ठाम पलायन क s \nगेल छछथ। हमि सबहक सम्मान हेतु ई उछचत नहह  होयत। जाँs अहााँ क ेँ  \nसहायक क े  अत्यंत जरूिी बुझाइत अछछ तखन अहााँ एकटा सहायक क ेँ  संग \nलs जा सक ै त छी।\"  \n\"अनावश्यक छचन्ता जुहन करू देवेन्र , हम असगि े  ई काज किब\" - हवश्ववसु \nगंभीि स्वि मे बजलाह ।  \n\" हनक संाान क े लाक बाद एतह अनबाक उििदाछयत्व सेहो अहााँ पि अछछ\" \n- देवे न्र हवश्ववसु क ेँ  बुझेलहन । \n\"हाँ हम बुझैत छी देवेन्र\"। \n“हम अहााँक ेँ  स्मिण ददएलहाँ एहन नहह होय जे अहााँ हनका हबनु लेनहह माि \nहनक सूचना ल ऽकऽ र्ुरि आबी - इन्र उवघशीक र्ुिबाक हवषयमे पूणघतः \nहनश्श्चित िहय चाहैत छलाह । \n\"ई नहह होयत दे वेन्र! हम उवघशी क े  ल ' क ' आपस आहब जायब। अहााँ हमिा \nपि हवश्वास कs सक ै त छी\" - हवश्वावसु हनका आश्वासन द ेलखखन। \n\"ठीक छ ै ! अहााँ एखनहह अपन काज पि चत्रल जाउ , हकएक त ' हमिा सभ \nलग समय बहत कम अछछ। दू ददन बाद जे वषघगााँठक उत्सव होयत ,ओहह मे \nहमिा सभ क ेँ  उवघशी'क आवश्यकता पड़त।\" \nगंावघिाज सभा आ इ न्र साँ अनुमछत लs सभाकक्ष साँs बाहि हनकत्रल गेलाह, \nइन्र हनश्चचचितताक सााँस लेलछथ । हनका हवश्वास छलहन जे हवश्ववासु शीघ्र \nउवघशी क ेँ  स्वगघ म ें  आपस आहन देताह।सब देवता सोमिस क े  पान किय \nलगलाह आ इन्र अपन ससिहासन छोहड़ उदठ गेलाह। ओ ओतय साँ हनकत्रस  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nअपन आवास क े  लेल  प्रस् थान कs गेलछथ । \nसम्पूणघ सभाकक्ष मे हास्य क े  वाताविण छल ,माि अप्सिा सभ अत्यंत गंभीि \nछलछथ । ओ सभ चचिछतत छलछथ उवघशी क ेँ  लेल। हवशेषत : दू गोट अप्सिा \nभयपूणघ दृछष्ट साौं एक दूसि ददस तक ै त छलछथ ,जेना दृछष्ट ि े खा साँs एक दूसि \nसाँs गप्प कs िहल होछथ । ओ छलीह उवघ शीक छप्रय सखी िम्भा आ छचिलेखा!  \nहाँ! ईहो बात सत्य छल! कािण ओ दुनू आाँखखक सहायता साँ एक दोसिा साँ \nपूछछ िहल छलछथ - \n'हवश्ववसु क ेँ  ई जानकािी अवश्य भेटत जे उवघशी कतय छछथ।मुदा हनका \nअनला साौं ओ दुनू प्रेमी -प्रेछमकाक ह्रदय म ें  जे हविहात्नन क े  ज्वाला ााहक \nउठत,ओकि परिणकाि कोना होयत! उवघशी कोनो तिहेँ अपनाक ेँ  सम्हारि \nलेतीह ,मुदा िाजा पुरूिवा ! ओ सम्हारि नहह सकताह अपना क े ! हविहक अत्नन \nम ें  झुलत्रस ओ िाख भs जयताह! हबिह म ें  उन्मि भय ओ मृत्युक ग्रास नहह \nबहन जाइथ! ओहह स्क्स् थछत म ें  भूमंडल क े  शासन-व्यवस् था अव्यवस्क्स् थत भs \nजायत! की इन्र दू प्रेमी हृदय क ेँ  व्यछथत किबा उपिान्त स्वयं सुिणक्षत िहह \nसकताह ?की ओहह प्रेमी हृदयक आह स्वगघलोक क ेँ  हवनाश नहह कित ? \nसंभवतः नहह! स्वगघ पि कोनो प्रछतक ू ल प्रभाव नहह पिवाक चाही! \nकािण!देवताक हनवास हेबाक कािणे त्रिमूर्तिक प्रेमपूणघ दृछष्ट सददखन स्वगघ  \nपि िहैत छ ै क!मुदा पृथ्वीक दशा की होयत!िाजा पुरूिवा क े  की होयत ? \nओ सभ व्यछथत छलीह िाजा पुरूिवा एवं उवघशीक दांपत्य क े  समात्प्तक \nआशंका साौं। \n \nिमशः  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 57 \n२.४.सूयघ नािायण कामत - भहवतव्य \n \nसूय ष न ाराय ण  कामत \nभवितव्य  \n \nप्रत्रस्ध  समाजकमी श्री लाल देव कामत जी बड़ जतनसाँ आजादीक अमृत \nमहोत्सव वषघमे अमि स्वााीनता सेनानी सभक ेँ  स्मिण क े लाह अछछ। \nसमाजसेवी आ स्वतंिता सेनानी बाबू अनन्त लाल कामतजी , समाजवादी \nजगदीशबाबू आओि भूतपूवघ िाज्यपाल ाहनक लाल मण्डलजी आददक \nजीवनी त्रलखकय , िाणरकहव ददनकिजी , कथा त्रशकपी फणीश्विनाथ ि े णु आदद \nलेखक - कहवगणक हबसिल भुलल क ृ र्तिक ें  उजागि कि ै त अनेको आाुहनक \nलेखकीय कलम वीिक आ मौा आ समकालीन लेखकक हवषयमे हनकि \nिचनाक मादे 'ददव्य दृछष्ट' पोथी माध्यमसाँ पाठकक समक्ष अनलैन अछछ। \nहह न क  वृह द ् मैछथली पोथीमे पान , माछ , मखानक उत्पादन सन्दभघमे हवशेष \nजनतब पाहब छमछथला ान्य-ान्य भेल अछछ । आनो आन सािगर्भित तथ्य \nपढ़ े त ऐ पुस्तकमे हजािो व्यक्क्तक नाआें, स् थानक नाआें आ वस्तुक शुभसंज्ञा \n 58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nदेखएमे आएल हन । एहहक उपयोहगता हव्य ाथीगणक ाँ  अध्ययन लेल वेश \nसहायक हेतैन । खाश कय शोाकिाघ शो ााथी, अन्वेषक, गवेषक आ \nगवेहषका लोकहनक ेँ । एहह तिहें प्रबन्ा - हनबन्ा समालोचनाक पोथी श्री लाल \nदेव कामतजी आिो अहहना अनवित त्रलखेत िहता से आश अछछ। हहनक \nलेखन िम चारि दशक पूवघसाँ चलैत आहब िहल छ ै न । फ े सबुक पेज आ \nवाइट ् सएप ग्रूपमे सेहो अपन मौत्रलक साहहत्त्यक िचना दैत िहै छछथ , कए बेि \nहमिो पढ़क मौका भेहट जाइत अछछ । पहढ़ हमिा खूब नीक लगैत िहैए । \nकतेको पि -पत्रिकामे आर्टिककस छपैत िहै छ ै न । हम किवट पत्रिकामे \n'कोसीक िासदी ' आ स्व. िामफल चौािीजीक बाि े मे आलेख त्रलखने छ े लाौं \n। पूवघमे हम मैछथली कायघिममे दिभंगा ि े हडयोसाँ वाताघ ’संयुक्त िाणर संर् ' \nसन्दभघमे क े ने िही। सिौती कालेजक चप्रित्रसपलसाँ ओकालत पेशामे एलापि \nमातृभाषा त्रलख ब पढ़ब पाछ ू  छ ु हट गेल । हन मघलीमे डॉ. उमेश मण्डलजी अपन \nआ अपन हपताजीक त्रलखल मैछथली भाषाक पोथी देने िहेछ , से कहहयोकाल \nअवकाश पाहन पछघत िहे छी। लालदेवजीक ै  चारि - पााँच तिहक मैछथली \nपुस्क्स्तका वेश अहगिसाँ पाहब अपना ड े िापि आएल बहतिास मुव्वहकल आ \nसि -क ु टुमक बीच हबलहल । माइयक भाषाक प्रछत हमिो अनुिाग कम नहह \nअछछ।  \n \nहनमघलीक पावन ाितीपि भाितक प्राानमंिी आ कहववि श्रीमान् अटल \nहबहािी वाजपेयीजीक आगमन भेल िहेन । ओ समृ्ध शाली मैछथली क ेँ  \nसंहवाानक अष्टम अनुसूचीमे शाछमल किबाक हमिा सभक चीिप्रछतणक्षत \nमााँग-पि पि  स ह ान ुभूछत पूवघक  हवच ाि  क ि बाक  स द ्इच्छा पुवघक  र्ोषण ा ारि  \nक े ने छलाह। मैछथली आब बोली वाणी नहह , एकटा स् थाहपत भाषा आ \nसाहहत्यक लेल जानल जाइत अछछ। एहह भाषामे लालदेव कामतजी प्रायः \nअनेको पुस्त क , अनेको हवाामे त्रलखख चुकल छ ै थ से जाहन अछत प्रसन्नत हएब  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 59 \nस्वभाहवक । हहनक हवलक्षण पोथी सभ पकलवी प्रकाशन , हनमघली, सुपोलिसाँ \nहोइत िहलेन अछछ से आिो आह्लादकािी बात छथक । मंगल कामनाक संग \nहम हृदयसाँ बााइ दइ छछऐन ।  \n \n- सूयघ नािायण कामत , पूवघ सदस्य- हबहाि िाज्य अछत हपछड़ा वगघ आयोग, \nपटना । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n२.५.'गणणत डायिी '- सदानन्द पाल/ हबहैन कथा - दुर्घटनाक पछोि/ मैछथली \nलर्ुकथा- बिीस गामाक सि े / पोथी चचाघ - स्पेशल पिछमट \n \nलालदेि कामत  \n'गणणत डायरी '- सदानन्दद पाल/ वबहैन किा - दुघषिनाक पछोर/ मैछिली \nल घुकि ा- बत्तीस गामाक सर े / पोिी चचाष- स्पेशल परछमि  \n१ \n'गणणत डायरी '- सदानन्दद पाल  \n \n'गणणत डायिी ' (1998) क युवा लेखक श्री सदानन्द पाल दू दशक ारि \nअहर्निस भ s 67 टा पोथी पत्रिकाक अध्ययन कए कहिदी साहहत्य संसािक \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 61 \nअक्षय भण्डािक े अपन नव पोषी पूवांचल की लोकगाथा गोपीचन्द अनमोल \nक ृ छतसं भिला अछछ । लोक आस् थाक प्रतीक साि ं हग क े ि उन्नायक \nगोपीचन्दपि लेखकक ें  परिवािीक सदस्य से सेहो खूब खुिाक भे टलेन , पोथीमे \nपूवी क्षेि , साहहत्य आकादमीक क्षेत्रिय सछचव डॉ. देवेन्र क ु माि दे वेशजीक \nत्रलखत भूछमकामे प्रेमापघण झलक ै  छ ै  आ पोथीमे शाछमल 8 टा पाठमे पाठक \nलेल नीक उजाघ स्रोत भेटै छ ै , बावजूद पालजी आग्रह वश लेखकीय हनवेदनमे \nपाठक लेल अपन गप कहैत समीक्षाक हेतू सेहो एकटा उदगाि व्यक्त कि ै त \nभाितित्न अटल हबहािी वाजपेयीजीक पातींस - \n  \n \nडॉ. सदानन्द पॉल त्रशक्षक \n \nआहछत बााँकी, यज्ञ अाूिा \n \nसपना ें  क े  हवघना ें  ने र्ेिा \n 62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \nअन्न्तम जय का वज्र बनाने \n \nनव दाीछच हहियां गलाए  \n \nआओ हफि से दीया जलाएं। ' \n \nभाव ाािा प्रवाहहत क े लाह अछछ। गोपीचन ऊफ घ  गोपीचन्दपि हवस्तृत शोा \nलेखन हेतु संस्क ृ छत मंिालय भाित सिकाि लेखकक ेँ  फ े लोत्रशप ( 2007-\n08) प्रदान क े ने छ । आओि गोपीचन्द पि नव प्रछतमान लैत पैर् कहवताक \nपांडुत्रलहप प्रक ाशन  अन ुद ान  स्वीक ृ छत (वषघ 2015) इस्वीमे मन्िीमण्डल \nसछचवालय (िाजभाषा हवभाग) हबहाि सिकाि ारि उ्य त भेल िहैए प्रस्तुत \nपोथीक पाठ पाठकक ें  152 टा दोहा तुकबन्दी भेटत संगहह ड े ढ़ साए शब्दक \nअथघ पन्नाक (कहवताक) िमांक 152 गोट बुझाएल गेल छ ै , जेकि छमलान \nकि ै त सुलभ ढ ं गे पाठक वगघ असहज होइसाँ बााँचत । हकताबमे नव आयाम जे \nजोड़ल गेल ओ गीतांजत्रल प्रणेता हवश्वकहव िवीन्रनाथ नाथ ठाक ु िजीक दृछष्टमे \n(बाउल गान) जेवि गीतांजत्रल प्रकात्रशत हहन्दी अनुददत गीतक भाव देल गेल \nछ। हटशनभासी लोकसभ लग जे साि ं गी तान क े ि महत्व छ । पूवाेिि िाज्यमे , \nसएह नेपालमे ाुन्ना आ बंगालमे बाउल गान पूवांचल पट्टीमे अत्रभहहत अछछ। \n \nअइ पोथीक लेखक अपन बाबा स्मृछतशेष योगेश्वि प्रसादजीक ें  सादि समर्पित \nक े ने छ ै थ जे महर्षि मेहीँ बाबाक त्रशणय छला आ स्वााीनता सेनानी सेहो िहल \nछला। लेखक श्री पाल साहब नव युवाक ें  वहहिममे सत्संग -योग (चारिभाग) \nमे महर्षि मेहीँ पदावलीक समीक्षा त्रलख चुकल छ ै थ , जे पद उक्त पोथीमे \nरष्टव्य भेटत संगहह लोकगीतकाि िामश्रेष्ठ ददवानाक फक्कड़ योगी 'गोपीचन्द  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 63 \nक मादे पूवांचली 17 गोट पद पंक्क्तब्ध  भेल छ ै, आओि दोसि कवछयिी \nस्वणघलता 'हवश्वफ ू ल' लेल अड़ ति पााँछत आदद- \n \n\" शायि की हबहाि साौंपकि तुझे  \n \nतान छ े ड़ े गी उक़त की गलीमे तेिी अपने ददघ बयााँ को ाुन-ाुनकि मेिी सजनी \nक ी अटरि यामे छ ु म छ ु मक ि  ।' \n \nअड़ ति पदम ें  लेखक बहहन सुप्रत्रस्ध  कवछयिी स्वणघलता 'हवश्वफ ू ल' क े ि ताँ \nतीन गोट लोकगाथा -काव्य अवलोकन किबामे आओत । दोसि बहहन अचघना \nक ु मािी जो क ें रीय सूचना आयोगमे बाद दायि किएवाली पहहल महहला \nहवकीह , \n \nसेहो अइ पोथी लेल काज क े ने छ ै थ।  \n \nग्य मे पूवघ डाककमी श्रुछत लेखक काली प्रसाद पालजीक िचना ाार्मिकताक \nसेहो दशघन  पाएब जे लेखक क े ि अनुवांत्रशक हपता हौं इहवए जे त्रलम्का बुक \nऑफ रिकाडघ होकडि सेहो छ ै थ। हनका अहमदाबादमे हकशोिी गोस्वामीजी आ \nसुखसागि गोस्वामीजी गाथा सुनने िहैन ।  \n \nभाितक प्राचीन सभ्यता आ हवहवा संस्क ृ छतक 5000 बिख पुिान इछतहास \nिहलै । जाहहमे मानए पड़त जे कतेको ामघ क सम्प्रदाय आ जाछत-उपजाछत \nएक संग समाजमे अइ समन्यवय कि ै त ऋतु मौसम छमजाज आ जलवायु \nहवहवााक े  जीबेत भौगैत 21वीं सदीमे एकताब्ध  छइ । तेकि मूलतः कािण \nछ ै  छमछथलांचलक लोकजीवन हवशेष कऽ कोशी नदी कातक हनवासी जे  64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nलोकगाथा संयोगने अछछ , से छी मााँ शािदे वीणासाँ समकक्ष वा्य  यंि शाि ं गी \nजे ाोना बजाबय वाला जोगी अपना र्िसाँ त्रिया लटािहमसाँ फिक भए गुरु \nगोिखनाथ आ भिथिी हरि आओि गोपीचन्द क े ि कमघ योगक दशघन गामेगाम \nप्रदशघन कि ै त जनभाषाक लोक गाथा गाहब जीयाक ेँ  िखने छइ । अइपि वृहत \nगवेषणात्मक अध्ययन आगू हअए तइले जीहनयस सदानन्दजी अपन \nअत्रभिम साँ ड े ग आगू बढ़ा देलैन अछछ। \n \nमाुबनी प ें कटिगसाँ गुदिी बाबाजीक कलाक ृ छत देखेत बनत आ सिहवादक \nजन्मभूछम सहिसाक माहट -पाहन जे िसल बसल गोपीचन्द नाच , गोपीचन्द \nगाथा, लोकगीत आ गोपीचन नाथ उफ घ  िाजा गोहवन्द चन्र पाल क े ि लोक \nकथा सुनल जाइछ से मैछथली आ अंहगका छमत्रश्र त अपभ्रंश वाणी छ । पूवांचल \nक े ि मानछचि बनल अइ पोथीमे अछछ , जेतए पूवांचली लोकभाषा कतेको \nिाज्यक छमजहिसाँ बनैत बाजल जाइ छ ै , तेकि प्रमाणणकता ताँ ताकए पड़त । \nअइ पोथीमे समस्त कहिदीक स् थाहपत साहहत्यकािक सिोकािक ै  छचन्हेबामे \nलेखक सफल भेला अछछ। ताँ ई पोथी पुस्तकालय हेतु संग्रहणीय छथक । बहत \nिास िाज्य क े ि परिभ्रमण कित लेखक परिपक्व छ ै थ आ अपन अनुभव क े ि \nसहकाि पिोसलैन अछछ । पोथीक  \n \nअनेको संस्किण सालेसाल हअए से आशा कि ै त मंगल कामना कि ै त छी।  \n२ \nवबहैन किा - दुघषिनाक पछोर  \nहमिा गामक िामुन आ जामून दूनू आपसमे छमि िहय। जामू उदूघ  साँ फोकहनया \nपास अईबेि क े ने िहय। िामू सेहो संस्क ृ तसाँ माध्यमा उिीणघ भेल िहय। एकहह \nमोटिसाइहकल साँ दूनू गोटेय िाछतक े  सीमिाहा चौक आक े स्रा देखय गेल छल।  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 65 \nभोिबामे अबैतकाल दुगाघ पूजाक अष्टमी छतछथ क ेँ  क ु हेश ाुईन बढ़ कसगि \nलागल िहैक। तीव्रगछतक कािणेँ सड़कक कत बाहह साँ गाड़ी नीचा ढ़उलऐक \nगेन े पाछ ू  स ीट पि  बैस ल ज ामू ठामहह  इन्तक ाल भ' गेलैक। मासददन पछाछत \nकाली पूजामे मोटिसाइहकले साँ िामू भिदुछतया 'क सनेश एकददन पहहले दै \nले स ीमि ाह ी हबद ा भेल। स ंगमे पाछ ु  बैस ल हन ह माक े  ए क  न वज ुबक  छमि  स ेह ो \nिहैक। लौकही लग एक क ु टमक गाम िहैक से ओतय साँ बहिायल शुभ-\nशुभक े । बांटते एक खूब िफ्ताि साँ अबैत हपकप भानमे जोिदाि टक्कि भ ' \nगेने ठामहह मौतक े  चपेटमे चत्रल बैसल। संगी बेहोशी साँ छटल तखन मोबाइल \nसाँ दुखत समाद पठ े लक। खबेि सुनतहह बाबा क ेँ  बकौि लाहग गेल आ लगक \nसब बेसुाभ ' स्तभ्ा िहल। जाहन नै काल पछोि क े ने छ ै क।  \n३ \nमैछि ल ी ल घुकि ा -: बत्तीस गामाक सर े \n  \nहमिा गामक बािहो वणघ क े ि समाजक सामाणजक बैठाि भेल। सुिज क ेँ  अपना \nजाछतक मैनजनी बंशमे अदऔ साँ आहब िहलैक। तहहना बालेसि क ेँ  सेहो ई \nपद अपना हपताजीक संत बहनतेहह हाथ लाहग गेल छलैक। सुकन सेहो अपन \nजाछतक मान्यजन िहछथ। लखन मक्त्कलक  ताँ सब हपछतयौत भैयािी छमलाकय \nजेठ स्वयं अछछये। बेचन ठाक ु िक े  ताँ बाबूओ अपना समस्त भैयािीमे श्रेष्ट \nिहैक। तहहना बिही , चौपाल आ क ु जिा ,ाुहनयााँ ,ाोवी, मोमीन , तेली,सूड़ी आ \nहलवाई मेँ जेठाौंस मुख्य पूरूष बनैत आहब िहल छ ै क। बैसकक े  हवचािणीय \nहवन्दु क ेँ  प्रवेश किाबैत कतेको  प्रस्ताव प्रस्तुत कयलहन चौािी जी। पारित \nहवषयक समथघन कि ै त पंहडतजी सब ददस एक नजैि र्ुमाबैत ब्याख्यान \nसंणक्षप्ते साँ िखबाक अपील कि ै त अपनारि कथन िाखख कलमच बैस गेल। \nअयुब ि ै न ,सक ु ि साफी , इदिीश अंसािी आ ईनुश मंसुिी एक संग बाणज गेलैक  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nहौ सकल समाजक े  एकता टुहट गेलह। खूशीलाल खतबे बाजल अपन बिीस \nगामक संचालन काज आब हनजी समयक अभावे छोिय पड़तै। नै ताँ अलापुि \nसाँ नाि े ददगिमे वा पचही चाहे दोसि े  पिगाना ई जगह छोहड़ पिाए पड़त। आब \nजाछतमे ढ़ाठ- बान्ह हढ़ल पैि गेलै। हमि कोनूटा मोजि नहीं होइए। नबका \nउमेरिया सब अपन अत्रभभावक क े ि जुईत मेँ  आब कहााँ छ ै क। छमश्रीलाल \nशिमा टोईन देलक ै क - हौ मान्यजन मािे भोज ले िहह गेलहक। ककिो बात \nनबका हपहढ़क जुबक लोक नै माहन मनमानी पि उतारू भ ' गेलैक हन्। तैमे \nताँ अत्रभभावका ें  क े ि शासन कमति होइत जा िहल छह ने। सूिज चौािी \nकहलहन देखह! सब जाछतक े  अपन -अपन चारूभि छमलाकय बिी स गामक \nप्रभाि छह। हमिा जाछतक सर्नता ताँ एक े  दू हवाानसभा क्षेि साँ ३२ गाम \nपुिने देखभाल सुलभ िहैय। मुदा कयल संककप ताँ आब सब हकयो हबसरि \nिहल छहक। हबनु दहेजक हवयाह , गिीब क ेँ  सब तिहेक मदैत जे  होय छल से \nआब हनमहैत कहााँ छ ै क। हमि क्षेि र्ोर्िडीहा प्रखंडक े  आ मिौना क े  सीमा \nसटल िहला साँ एकठाम एकता कायम छलैक । से की जे माुबनी आ सुपौल \nणजला सीमावती इलाका िहलाक कािणेँ क ु टमैती मेँ सौहादघ िहय। आब ताँ दूि \nसाँ बेशी लगेमे बूझह जे गाममे आ टोलेमे हवयाह - हनकाह क े ि नैका चिनसारि \nखूब बहढ़ गेलह अछछ। देखह असल झंझहट पहहले साँ आहब िहल छह , तेँ \nएकताक कमी छ ै क। एकटा बात कहय दाए ताँ! जाछतमे जे पैर्ोत आ बोहनहािा \nबाला अन्तिि े ष पनैप गेल य से कोना समानता होयतैक ? ाहनक जाँ गिीब \nवगघमे क ु टमैती जोिय ताँ असली समाज सुाािक काज मानल जाएत। अपना \nसबक देखाौंस कय आन जाछत बड़का भ ' गेल आ हम पचमहनया लोक अछत \nहपछिल बहन क े  पछ ु आए ल ि हह  ज ाईछ ी। च ेतन ा ि ह ैत , सजगता नकहि छह तेँ \nफ े ि साँ प्रछतज्ञा आई सभहामे किह जे जागरूकता बढ़ाबैत मैनजन बनल िहब । \nजतेक हनयम टुटलह ऐ बीच ,तै ले सि े  भुकबै छीअ। हि े  - हि े  क ेँ  आयोजन \nउसरि गेल।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 67 \n४ \n  \nपोिी चचाष - स्पेशल परछमि  \n \nहालहहमे निहहया (माुबनी) मेँ  सगि िाछत दीप जिय 'क कायघिम कथा \nगोष्ठीमे लोकार्पित मैछथली पोथीक िछचयता छछथ श्री ओमप्रकाश झाजी। एहह \n113 पृष्टक मैछथली भाषा मेँ साहहत्त्यक पोथी स्पेशल पिछमट क े ि दाम 200 \nटाका छ ै क जे हनमघली 'क पकलवी प्रकाशन साँ बहिाएल एहह साल 2023 \nई० मेँ। श्री ओमप्रकाश झा क ृ त मैछथली साहहत्य क ' पोथीमे 32 गोट त्रशषघक \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nहबहैन कथाक आ शेष 12 टा लर्ुकथा 'क हवषय -सूछचमे छमज्झि छ ै क। \nअंग्रेजी क ' शव्द मैछथलीमे ' स्पेशल पिछमट ' हबहैन कथा छी ,जे कथाकाि \nमहोदय 80म् सगि िाछत दीप जिय 'क कायघिम -हनिमली वजाज ामघशाला \nमेँ दद0 30-11-2013 ई० क ेँ  हमिा समक्षे गोष्ठीमे पाठ कयने िहछथ। पहहलेहाँ \nत्रलखलाौंह अछछ स्य प्रकात्रशत एहह पोथीक' लोकापघण 30 त्रसतम्बि क ेँ  भेल \nिहय ,ताहह साँ पुवघ एहहक सीडी क ै सेट ् स रूपमे बेिमा गाममे दद ० 21-12-\n2014 क ेँ  सेहो आदिणीय जगदीश प्रसाद मंडल ,ककपकहव उमेश नािायण \nकणघ आ िाम हवलास साह जी िा िा लोकापघण भेल िहैक। महज पुस्तकाकाि \nरुपेँ ई छहपकय पाठक बीच हनक ामघपत्नी श्रीमती ि े खा झा क े ि कोत्रशत्रलया \nक ौं चा साँ भेल अछछ,जे अछाक प्रशन्नताक बात भेल। साहहत्यकािक संवेदना \nअपना िचनाक प्रछत व्याकिण क े ि दृछष्ट साँ मजगूत छखन्ह। एहह दूनू स्तंभमे साँ  \nकोनू हवाा कमजो ि नहह भेल छखन्ह। ई मैछथली पोथी एतेक िास िोचकता साँ \nभिल छ ै क जे पाठक वगघक ेँ  पहढ सतत् मोने िहतैन। ओना बहतो कथा अनेको \nकथाकािक े  पहढ़ लेब मुदा मोन िहह पबैछ बढ़ कमे साहहत्यकाि 'क । से \nपहहलहाँ कहलाौं ओम प्रकाश झाजी अपन पहहलुक लर्ुकथा आ हबहैन कथाक \nसंग्रहमे खुब जमलाह  अछछ। श्री झा जीक हपताजी सेहो साहहत्य अनुिागी \nछछथ आ बाबाक सहोदि भाय स्व ० जीवकांत प्रत्रस्ध  कथाकाि ड े वढ़ - \nर्ोर्िडीहा णज ० माुबनी साँ साहहत्यहकए वाताविण बाल्यकाल साँ हहनका \nहबिासतमे भेटल छखन्ह। तैयो ओ आदिणीय जगदीश प्रसाद मंडल जीक \nकथालेखन साँ बढ़बेसी आबेश हेबाक गछ ै त  छछथ। मूलत: झा जी कहव ओ \nगजलकाि छछथ। हहनक मौत्रलक िचना सभ इन्टिनेट पि सदा अभि ै त िहल \nहन। सन् 2012 मेँ 'हकयो बुणझ नहह सकल हमिा ' आ 2023 ई०मेँ \" कोन \nि ं गक ई तान - खन अपन खन आन\" गजल संग्रह प्रकात्रशत भेल िहहन। हहनक \nहबहहन कथामे हकछ लर्ुकथा , ताँ लर्ुकथा मेँ पूणघ कथा शव्द आ वाक्यक े  \nपरिमाप अनुसाि े  सूचीमे पैसल आवश्य छखन्ह। एहह साँ आगू आबयबला  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 69 \nसमयमे एक पूणघ कथाकाि रूपेँ हहनक दीर्घ कथा पाठकक समक्ष आओत से \nसंभवत: स्पष्ट दृछष्टगोचि होईछ। उप आयकि पद पि ददकलीमे कायघित िहह \nश्री झाजी दद० 15-9-2023 क ेँ  अपन पोथी बावत 5 पृष्टक\" अपन कथा \" \nत्रलखैत एहह मैछथली भाषा क े ि साहहत्य क ेँ  माता श्रीमती िामक ु मािी झा आ \nहपता श्री पीताम्बि झा जीक ेँ  समर्पित कि ै त पहहल खखस्सा \" स्पेशल पिछमट \n\" त्रलखबाक अत्रभप्राय साँ एहह पोथीक शुभ संज्ञा ' स्पेशल पिछमट ' िखबा \nपि सम्यक दृछष्टकोण िखलहन अछछ। स्य प्रकात्रशत एहह पोथीक 'पृष्ठ संख्या \n72 पि त्रशषघक हडहक जमीन साढ़ े  छह पन्नामे दीर्घकथा सन बुझाएत। नि े श \nनामक नायक भोपालमे त्रशक्षा अछाकािी िहैत छ ै क। आि ं भमे ओकि \nपारिवारिक अवस् था अत्यंत हवपणतामे िहैछ। बालपनमे ओकि माय \nमिौनाबाली पढ़ाबैक हवमशघ अपन पछत फ े कन मिड़ साँ कयने छलीहे। जहनहक \nचारिये सालक बालकक े  चिबाही ािाबैले हनक हगिहत भुटक ू न बाबू कहैत \nिहहन। हवशेसि मास्टि क ेँ  चहटया भती कि ै क िहहन तेँ नि े शक पत्रलबािमे \nहनकि नामक चचाघ आगू बढ़ ै त बहटया खेतक मात्रलक आ पशुपालक भुटक ु न \nबाबू लग भ' गेल छलैक। मात्रलकक े  तक घ संगत बात िहैक जे तोहि बापो ताँ \nहिवाही चिवाही  हमिा ऐठाम कि ै त तोिा चारिमे बिखक वहहिम मे संग लगौने \nिहौक। ताहह पि मिड़ जीक युक्क्तसंगत उक्क्त होईछ आब पुिना जमाना नै \nने छ ै ! से बेटाक ेँ  पढ़ाबैत मैहरक 80 प्रछतशत अंक साँ बोडघ पिीक्षामे पास किबैत \nछ ै थ । तत्पश्चात दिभंगा कालेजमे पढ़य जाईछ। जहन हटयूशन पढ़ाबैत अपन \nप्रछतयोहगता पिीक्षाक तैयािी सेहो कि ै त ओ क ु शल व्यवहािक िहने सहपाठी \nआ अध्यापकक नजैिमे छप्रय बनैत छ ै  नि े श। आओि नि े श 'क हवयाह भ ' \nजाईछ , कालेिमे ओकि कहनयााँ संग ाि ै त मध्यप्रदेश ओकिा लग िहैत शहिी \nबनै छछथन। गाममे माय बाबूक सुछा लैत िहैत एकबेि आग्रहो क ै लहन नि े श \nजे दूनू गोटे शहि े  हमिा लग िहय चलू। मुदा आठ ाुि र्ि -र्िािी छोहड़ हनक \nबाबू हकन्नौ ने जाए चाहैत य। ारि नि े श अपन बाबूजी क ेँ  हिबाही छोिा  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nदेलक ै क। बालबच् चा 'क पढाय त्रलखाइमे आ सिकािी सर्विस मे लटपटाएल \nकतेको साल ओतहह हगिहबासु होइत हपताक मोबाइल वाताघ साँ गाममे र्िक \nसटल जमीन नहीं हकनबाक आ जे पुश्तैनी डीह छ ै  सेहो बेचयक े  हनाोख गप्प \nिाखख देला साँ हपता मायुस भ' जाई छखन्ह। जहन हक चालीस हजाि टाका \nजिसेमनक े  दू कट्ठा पिछत बाड़ी मािे हहनका पच् चीस हजाि रुपए मेँ भुटक ू न \nबाबू द'दैतैन। गामसाँ हपण्ड छोड़ े बाक हनयाि क ेँ  एकाएक अाात पुहाँचैत छ ै क \nन ाखन्ह टा छ ोटक ी बेटीक  गप्पस ाँ न ि े श ज ीक ेँ। च ौथा वगघक  पढै ै़त बेटी स ुन न्द ा'क \nअहकल जेहन ने उत्प्रेरित क े लक ै न जे नि े श बाबू क े  मिल हवचािमे प्रेिणा \nजगलैन। से पाठक अपने ओहह बुच् चीक स्नेहहल गप्पसप जानै ले ऐ पोथीक \nक े न्रीय कथा 'स्पेशल पिछमट ' क ें  नकहि ,ि े लयािा साँ छचकना स्टेशन आहब \nअपन - माय क ेँ  दस शालपि सजल नयन साँ एकाएक ददठादशघनक संगहह डीह \nहकनैत गामक लोकक े  अपना छोट मि ै यामे खूशी साँ चाह पि चाह हपयबैक \nप्रसंग नीक लागत हडस्क जमीन मेँ। भुटक ू न बाबा क े ि आत्रशवाघद ारि सदा \nबनल िहैक। स्पेशल पिछमटमे त्रसनेमा हॉल क े ि मैनेजि सा हेबक ददस साँ बहत \nिाश स्वागत आ हवनम्र वाताघ सुहन छोटकी बेटी प्रशुन्न ददए कहैत छ ै क अपन \nबाबूक ेँ । ओ स्क ू लक गेटक भीति अपन गाड़ी साँ उति ै त छ ै  आ हमिा आने \nहव्य ाथी जेकााँ गेटक बाहि े  उतारि देल जाईछ। से अहां क ेँ  जहन स्पेशल \nपिछमटक कािणेँ एतेक बेसी ााक अछछ ताँ आब साँ हमिा अपने गाड़ी साँ गेटक \nभीतिमे आहब उतािल करू! बेटीक बाप ई कोना ओहह ललनाक े  बुझा पाओत \nजे प्रसुन्न ताँ कलक्टि क े ि पुि थीक ,से ओकिा हमिा साँ पैर् पिछमट छ ै क। \nआखखि बालबोाक ेँ  स्तिक थाह नहहि लगैत छ ै । ऐ हबहैन कथामे ड े ढ़ पन्ना \nअजबािल गेलैक हन्। ओम जीक हबहैन कथा पढ़ ै त पाठकक ेँ  अछतशय \nआनन्दक अनुमछत हनठाहे होयत। गिम मसाकला त्रशषघकमे अपने हनहािब सोनू \n- मोनू दूनू कालेजक संगी िहैछ। एकददन सोनूक ेँ  नव परिाानमे सजल आ \nइति फ ु लेल साँ गमागैम पाहब ओकि सब संगी र्ेिकय ऐ तिहक अचिज सन  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 71 \nतैयािी 'क िहस्य जानबाक तीव्र णजज्ञासा कि ै छ। सोनू अपना महकला मे नव \nआगन्तुक परिवाि जे भाड़ापि ड े िामे बसय ऐलैक हन ,तकि अछत सुन्नरि छौड़ी \nबावत रूपक प्रशंसा मादे िसगि वाताघ कि ै त छ ै क। ताहह पि मोनू कहैत छ ै ,तोड़ा \nमुहकलामे ताँ इयहटा याि बडसुन्नरि नवयुवती थोड़ े  छौक! हमि ताँ छतक्ष्ण नजैि \nिहय से एकटा टेहब लेने छी। तै पि ओ बजै त छ ै  चल देखा ताँ ,आखखि हमिा \nपैनी हनगाह साँ आईारि कोना बााँचल िहह गेल? जहन दूनू आगू बढ़ ै त गेलैक \nताँ एक छािा हटयूशन पढ ै य अबैत छली से देखते माति ओ ओकिा ददश संक े त \nकि ै त बताबैत छ ै । कहलक ै  देख ले हमि गिम मसाला कोना छमक ै त चत्रल \nिहलैक अछछ। सोनूक माथ सन्न िहह मोनू क ेँ  तिा क झापड़ गालपि माि ै त \nचेतौनी दैत बाजलै ई हमि छोट बहहन छी। आब ताँ दूनूक कस्क्कपत सुआद \nउखड़ ै त तीत भेल जाइत िहलैक। ई सब उमेिक दोख छी आ हवज्ञान कहैत छ ै  \nहवपिीत ध्रुव सलिगक आकषघण सहजे िहैछ। आश कि ै त छी ओमजीक नीक \nकथा पोथी मैछथली साहहत्य आन्दोलनमे त्रशघ्र दोसि आओत ,इयह का मना \nअछछ।  \n-लाल देव कामत मो ० ७६३१३८०७६१ \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n२.६.नन्दहवलास िाय - संस्काि  \n \nनन्ददविलास राय  \nसंस्कार \n \nि ाम आ लख न  दू  भाय। ि ाम ज ेठ आ लख न  छ ोट। दू न ू भायमे बड्ड़ मेाा। \nिामूक ें  एकटा बेटा आ एकटा बेटी ,तहहना लखनक ेँ  सेहो एकटा बेटा आ एकटा \nबेटी। िामक बेटाक नाआें अजय आ लखनक बेटाक नाआें हवजय। तहहना \nिामक बेटीक नाआें गीता आ लखनक बेटीक नाआें पुनीता। िामक बेटा - बेटी \nकौलेजमे पढ़ ै त आ लखनक बेटा आठवााँ क्लासमे आ बेटी ६ठा क्लासमे \nपढ़ ै त। लखन अपना छायापुताक ेँ  हिसमैत त्रसखबैत अपना साँ पैर् क ेँ  आदि \nआ सम्मान किबाक चाही। अपना साँ पैर् व्यक्क्त क' नाआें आदि आ सम्मान \nपूवघक लेबाक चाही। झूठ नकहि बजबाक चाही।  \nलखनक बेटा हवजय आ बेटी पुनीता हपिी िामक ेँ  बड़का बाबू आ हपछतआइन \nयानी िामक पतृनीक ें  बड़की माए कहह कए बजबै छल। आमक महहना िहय। \nएक ददन िाम आ लखन दूनू भायमे िखलाहा आम खाछति िक्का - टोकी भ ' \nगेल। बात बढ़ ै त - बढ़ ै त गारि - गिौबत्रल ारि पहाँच गेल। गारि - गिौबत्रल ारि \nनहह िहल ,िाम तीन - चारि थापि लखनक ेँ  मािलक मुदा लखन जेठ भायपि \nहाथ नहह उठौलक। जखन िाम आ लखनक बीच झगिा होइत िहय लखनक \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 73 \nबेटा हवजय सेहो ओतै छलैक। जई ददन दूनू  भैयािीमे झगड़ा भेल तइक े  प्रात \nभने िामक बेटा अजय गाम पहाँचल । बेरूपहि अजय लखनक गुलाबखास \nआमक गाछमे साँ चारि गोट पकलहा आम तोड़लक। जहन अजय आम तोड़ ै त \nिहय तैखन हवजय सेहो गाछीयेमे िहय। ओ अजयक ेँ  अपना गाछमे साँ आम \nतोड़ ै त देखलक। मुदा हकछ नहह बाजल। ऐगला ददन हवजय अपन हप ताजी \nलखन साँ कहलक - हपताजी कास्क्कहखन बेरूपहि अजयया अपना गुलाबखास \nआमक गाछ साँ चारिटा पकलाहा आम तोहड़ लेलक। तैपि लखन बाजल - \nकी कहलेँ ? फ े ि साँ कह त! \nहवजय फ े ि बाजल - कास्क्कह बेरु पहि अजयया अपना गाछ साँ चारिटा \nपकलाहा आम तोड़ी लेलक। हवजयक बाजब खतमो नकहि भेल िहए हक लख न \nतड़ातड़ चारि - पााँच चाट हवजयक गालपि मािलछथ आ बजलछथ- तोिा एतेक \nददन साँ इयह संस्काि त्रसखौत्रलयो हेँ। अपना साँ पैर् क े ि अहहना अनादि पूवघक \nनाआें लेबाक चाही। हवजय कनैत बाजल - आ कास्क्कह जे बड़का बाबू अहांक ेँ  \nमािलछथ से ? तैपि लखन बजलाह - हमिा ने मािलक तइ साँ तोिा की ? के ओ \nअपन बेवहाि खिाप क ' लेत त ताें  हक अपन संस्काि हबसैि जेमै आ अत्रशष्ट \nभ' जेमै। इ त तोहि अत्रशष्टता भेलौ। पााँच बेि कान पक ै ड़क' उठ- बैठ आ \nहगिह बाखन्ह ले- अपना साँ पैर् क े ि आदि आ सम्मान किब। अपना साँ पैर् क े ि \nआदिपूवघक सम्बोछात किब। बाज त अजयक ेँ  की कहबीही ? हवजय बाजल \n- अजय भाइजी कहबै। तैपि लखन बजलाह - हाँss..अपन संस्काि कखनो \nनहह खिाप कि आ नकहि अत्रशष्ट बन।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n२.७.ि बीन्द र न ाि ायण  छमश्र- हमि साहहत्त्यक यािा \n \nरबीन्दर नारायण छमश्र  \nहमर सावहग्ययक यािा  \nसन् २०१६मे हमि माएक चौिानबे सालक बएसमे देहान्त भए गेलहन। हनकि \nदेहावसानक बाद मोन ततेक दुखी ओ अशान्त भए गेल जकि वणघन \nअसम्भव। लगभग चारि मास ारि िाछत -िाछत भरि हनन्न नहह भेल। कहहओ \nकाल भोरुपहिमे आाँखख लगैत छल , ओहो थोड़बे कालक लेल। सगि िाछत \nओहहना माने टकटकीए -मे...। सम्पूणघ ददनचयघ ॅा अस्तव्यस्त भए गेल। \nहनःशव्द िाछतमे जागल माथमे हबतल बात सभ त्रसनेमाक िील जकााँ उभि ै त \nिहैत छल। एहन मानत्रसक स्क्स् थछतसाँ उबिबामे एहह आलेख सबहक आश्रय \nभेटल। मोनक बात सभ त्रलखैत गेलहाँ। सालक साल मोनमे गिल बात सभक ें  \nहनकलबाक िस्ता भेटलैक। मोनमे । शुरुमे हम हहन्दी ,अंग्रेजी  आ \nमैछथली, तीनू भाषामे त्रलखलहाँ। फ े ि एकददन हमि एकटा छमि \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 75 \nकहलहन  \"आन भाषामे त्रलखनाहिक कोनो कमी नहह अछछ। अहााँ मैछथलीमे \nत्रलखू । ई अपनसभक मातृभाषा छथक । एहह भाषामे जे पि े सानी होअए ,मुदा \nअछछ ताँ अपन । बातो सही बुझाएल । तकि बाद हम झुिझाि मैछथलीएमे \nत्रलखख िहल छी।  \nमैछथलीमे अखन ारि हमि छब्बीसटा   पोथी प्रकात्रशत अछछ जाहहमे सतिहटा \nउपन्यास अछछ। एकटा आत्मकथा, दूटा संस्मिण ,तीनटा हनवंा संग्रह ,एकटा \nयािा प्रसंग आ दूटा कथा संग्रह अछछ। हमि प्रकात्रशत पुस्तकसभक \nप्रकाशनवषघ सहहत हवविण हनम्नत्रलखखत अछछः  \nप्रकाशन \nवषघ: \nप्रकात्रशत पोथी \n२०१७ १. भोिसाँ सााँझ ारि (आत्म कथा(   २  .प्रसंगवश  (हनवंा  (३ .\nस्वगघ एतहह अछछ  (यािा प्रसंग( \n  \n२०१८ \n  \n४ .फसाद  (कथा संग्रह  (५.  नमस्तस्यै (उपन्यास  (६ .हवहवा \nप्रसंग (हनवंा संग्रह  (७.महिाज)उपन्यास (\n८.लजकोटि)उपन्यास(  \n  \n२०१९ \n  \n९ .सीमाक ओहह     पाि )उपन्यास(१०.समााान)हनवंा  संग्रह (\n११.मातृभूछम)उपन्यास (१२.स्वप्नलोक)उपन्यास(  \n   76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n२०२० \n  \n१३ .शंखनाद)उपन्यास (१४.इएह छथक जीवन)संस्मिण (\n१५.ढहैत देबाल)उपन्यास(  \n  \n२०२१ \n  \n१६ .पाथेय)संस्मिण (१७.हम आहब िहल छी)उपन्यास (\n१८.प्रलयक पिात)उपन्यास(  \n  \n२०२२ १९ .बीछत गेल समय)उपन्यास(   २० .प्रछतहबम्ब)उपन्यास (२१ .\nबद त्रल ि ह ल अछछ  स भहक छ ु)उपन्यास(२२.िाणर \nमंददि)उपन्यास (२३.संयोग)कथा संग्रह (२४.नाछच िहल छत्रल \nवसुाा)उपन्यास(  \n  \n२०२३ \n  \n२५ .दीप जि ै त िहए)उपन्यास (२६.ठ े हा पिक मौलायल \nगाछ)उपन्यास(  \n  \n  \nएकि अछतरिक्त हहन्दीमे हमि उपन्यास ,न्याय की गुहाि प्रकात्रशत अछछ। \nहहन्दीमे त्रलखल दूटा उपन्यास अप्रकात्रशत अछछ। अंग्रेजीमे हमि दूटा \nहकताब )Life is an Art  आ The Lost House  (प्रकात्रशत अछछ। \nहहन्दी आ अंग्रेजीमे हमि बहत िास िचना प्रछतत्रलहप  वेवसाइटपि उपलव्ा \nअछछ ।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 77 \nhttps://hindi.pratilipi.com/user/rabindra-\nnarayan-mishra-ed20wz4500 \n  \nसंप्रछत १०५ हवत्रभन्न प्रकािक हहन्दी आ अंग्रेजीमे हमि िचना एतए पढ़ल जा \nसक ै त अछछ जाहहमे कहवता ,कथा ,उपन्यास,आ आलेख साछमल अछछ। समय -\nसमयपि अपन ब्लाग स्वान्तः सुखायपि हम त्रलखैत िहलहाँ अछछ। \nहहन्दी,अंग्रेजी आ मैछथलीमे हमि अनेक िचना एतए पढ़ल जा सक ै त अछछ ।  \nhttps://mishrarn.blogspot.com/ \n  \nमैछथलीमे हमि बहत िास मौत्रलक िचनासभ छम छथला छमहहिमे छपैत \nि ह ैत छ ल। छमछथला छमहह ि क  स ंद र्भित प्रछतमे स ाँ हक छ ु ह मि ा लगमे  बााँचल िहह \nगेल अछछ । एकटा कहवता )जीवन संर्षघ(२५ जुलाइ क छपल छल। १९८२\nप्रस ंगवश ओहह  क हवताक ेँ उ्ध ृत क ए  ि ह ल छ ी- \nजीवन संर्षघ  \n(१( \nसूयघ जे प्रातः उगल से हवदा छल , \nछचड़ ै  चुनमुन उतरि कऽ आकाश साँ, \nहनश्श्चित भावे गवै  छल - \n\"जे किी हवश्राम ददन आवशेषपि अछछ। \"  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n(२( \nमुदा ओ हाथसाँ पाथि फोड़ ै  छल, \nभोि े साँ संर्षघित जीहवका हहत, \nसोहनतक हविी कि ै छल , \nक ु हरितहाँ सााँझो पड़ल ,ारि ओतहह छल।  \n(३( \nपेट,अाँतिी,पीठमे अंति खतम छल , \nदााँत झहड़ कए मुाँहक ेँ  खछाआ क े ने छल, \nआाँखखमे ासना ासल छल ,आहाि हबनु , \nहाड़ोक हिी गत्रल िहल छल।  \n(४( \nसे कहह िहल छल , बातमे पीढ़ा भिल छल, \nअछतशय तृहषत मनदना ,देहक दुगघछत छल , \nजे हमि जीवन क ु हटल ओ क्त्क्लष्ट क े हन, \nय्य हप किी श्रम अनवित ारि हाल एहन , \n(५(  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 79 \nहे मनुज ताेँ उठह आबो आाँखख खोलह, \nदेखह ने कोनो भेद अछछ ,प्रक ृ छतक कोनो आयाममे , \nत्य हप सुखक मारिछचकामे ,हवसरि जे ताेँ मनुक्ख छह , \nअपने सोहनत मोहवश गट -गट पीवै छह।  \n१४ अगस्त १९८३क छमछथला छमहहिमे हमि आलेख  `छमछथलाक \nसंस्क ृ छत ’ छपल छल। २२ मइ १९८३क हमि िचना बरियाती )व्यंग (छपल \nछल ।  (एहह िचनासभसाँ संवंछात छमछथला छमहहिक पृष्ठ सहहत िचना ह मि \nब्लाग पि उपलव्ा अछछ। )दिभंगासाँ प्रकात्रशत,छमछथला टाइम्समे हमि \nकथा  ,िान्न्त हवसजघन ,ओही समयमे छपल छल। कहबाक तात्पयघ जे बहत \nपहहने माने तैतालीस -चौआत्रलस साल पहहने हम त्रलखैत िहैत छलहाँ आ \nछहपतो छलहाँ तकि प्रमाण उपलव्ा अछछ। \nजनविी १९७८मे हमि पदस् थापना इलाहाबादमे भेल । हम माचघ \n१९८७ ारि ओतए िहलहाँ । तकि बाद वापस ददकली आहब गेलहाँ । ओही बीच \nइलाहाबाद मे डाक्टि जयकान्त छमश्रजीसाँ आ हनकि समस्त परिवािसाँ बहत \nनीक संपक घ  छल । हनक े  प्रेिणासाँ हम बीसटा कथा आ एकटा उपन्यास सन् \n१९८२साँ ८५क बीचमे त्रलखने िही। मुदा ओ सभ कतेको साल ा रि \nपुस्तकाकािमे नहह छहप सकल । माचघ १९८७मे  हम बदली भए ददकली आहब \nगेलहाँ। र्िसाँ कायाघलय आवागमनमे बहत समय लाहग जाइत छल। एहह ठाम \nजीवन -संर्षघ बहढ़ गेल। छमछथला छमहहि बन्द भए गेल। अस्तु , ई \nकथा / उपन्यास सभ जस -के-तस पड़ल िहह गेल ।  \nएमहि पुिनका पन्ना सभ पलटलहाँ ताँ एकिा सभक ेँ  फ े िसाँ देखबाक \nअवस ि  भेटल। श्री उमेश मण्डलज ी बह त परि श्रमस ाँ पुि ान  भेल पान्डुत्रलहप  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nसभक ेँ  स्वच्छ प्रछत टंहकत क े लाह जाहहसाँ ई कथा सभ इजोत देखलक। \nआखखि , डाक्टि  उमेश मण्डलज ी ए क ि  पाण्डुत्रलहपक ेँ टंहक त क े लाह  । तक ि  \nबादे ई पोथी प्रकात्रशत भए सकल । एतेक पुिान कागज पि हाथसाँ त्रलखल \nपाण्डुत्रलहपक  फोटो ह्वाट्स अपपि  हन मघली पठाए ब आ तक ि ा टंहक त क ि ब बह त \nमोसहकल काज छल । हाथ िखखतहह कागज लसहक जाइत छल। कतेको \nठाम पेन स ाँ त्रलख लाह ा ढबहक  गेल छ ल। हक छ ु  पन्न ा ताँ फाहटओ गेल छ ल । \nडाक्टि उमेश मंडलजी एहह कदठन काजक ेँ  अत्यन्त परिश्रमपूवघक आ उत्क ृ ष्ट \nहनष्ठासाँ संपन्न क े लहन । तकि बादे सन् २०१८मे फसाद )कथा संग्रह (आ \nमे प्रछतहबम्ब२०२२ (उपन्यास) िमशः छहप सकल।  \nसन् १९८७मे ददकली आहब गेलाक बाद हमि दैहनक ददनचयाघ तेहन \nभेल जे त्रलखनाइ बला काज बहत ददन ारि बंद िहह गेल। कहहओ काल गाहे -\nबगाहे यदद त्रलखबो क े लहाँ ताँ ओ फाइलेमे अप्रकात्रशते िहह गेल। एमहि \nसेवाहनवृत्रिक बाद सन् २०१६मे माएक देहान्तक बाद हमिा मोनमे भेल जे \nफ े िसाँ मैछथलीमे त्रलखी। तहहआसाँ हम हनयछमत त्रलखख िहल छी। त्रलखख \nलेलाक बाद ओकिा टंहकत किब ,पुस्तकक आकाि देब आ प्रकात्रशत किाएब \nबड़का समस्या छल। ओही समयमे डाक्टि उमेश मंडल क जनतब भेटल । \nहनकासाँ संपक घ  कएल । हनत्य त्रलखलाक बाद हनका मोबाइलपि फोटो \nपठबैत छत्रलअहन। ओ तकिा टंकत कि ै त छलाह। तकिा हम फ े ि पढ़ ै त छलहाँ \n। ओहहमे जरूिी संशोान कि ै त छलहाँ । तकि बाद ओ हकताबक प्रूफ पठबैत \nछलाह  ,से हम क ै कबेि पढ़ ै त छलहाँ । ओहहमे बीच -बीचमे युनीनागिीपि  ओहहमे \nसुाािो कि ै त छलहाँ । एहह तहि ेँ  लगाताि पााँचटा हकताब उमेशजीक सहयोगसाँ \nछहप सकल। ओहह बीच हमिा युनीनागिीपि टंकण किबाक नीक अभ्यास \nभए गेल। ओना हमिा अंग्रेजी टाइप किए पहहनेसाँ अबैत छल। मुदा देवनागिी \nटाइएएंग किबामे युनीनागिी साफ्टवेयिक बहत योगदान अछछ। असलमे ई \nसाफ्टवेयि हमिा २००९मे श्री गजेन्र ठाक ु िजी पठओने िहछथ। हम डाक्टि  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 81 \nजयकान्त छमश्रजीपि एकटा स्मिण त्रलखने िही। हाथसाँ त्रलखल ओहह \nसंस्मिणक फोटोकााँपी हनका पठओने िहहअहन। तखने ओ हमिा युनीनागिीक \nसाफ्टवेयि पठओने िहछथ । हम हनक े  देल युनीनागिीक साफ्टवेयिमे काज \nकिबाक नीक अनुभव प्राप्त कए लेलहाँ । कालान्तिमे तकि े  उपयोग कए \nहम   मैछथलीक बीसटा हकताब त्रलखलहाँ । एहहठाम ई कहब युक्क्तसंगत िहत \nजे हम पहहने कगजपि त्रलखैत छलहाँ । बादमे युनीनागिीसाँ टाइप किबामे \nअभ्यास भए गेलाक बाद सोझे लैपटापपि काज कि ै त िहलहाँ जाहहसाँ कागज \nआ समय दुनूक बचछत भे ल । काजक गुणविा सेहो बढ़ल।  \nपछछला सात सालमे हमि िचनासभ श्री गजेन्र ठाक ु ि िािा संपाददत \nई पत्रिका हवदेहमे हनि ं ति छपैत िहल अछछ। हमि आत्मकथा )भोिसाँ सााँझ \nारि( ,आ उपन्यास नमस्तस्यै,महिाज ,लजकोटि  ,मातृभूछम,बदत्रल िहल अछछ \nस भ हक छ ु  हवद ेह  पत्रि क ामे ााि ावाहह क  पुन प्रघकात्रशत होइत िहल अछछ। \nअखनह हमि उपन्यास ,ठ े हापिक मौआएल गाछक ाािावाहहक पुनप्रघकाशन \nहवदेह पत्रिकामे भए िहल अछछ। एकि अछतरिक्त हमि अनेक आलेख सेहो \nएहह पत्रिकामे छपल अछछ। हमि सभटा पुस्तकक हडणजटल संस्किण हवदेहक \nपेटािमे िाखल अछछ आ हनःशुकक डाउनलोड कएल जा सक ै त अछछ । \nहैदिाबादसाँ श्री सी .एम.कणघजी आ हनकि सहयोगीलोकहन िािा प्रकात्रशत \nपत्रिका `देत्रसल बयना’ मे हमि अनेक िचनासभ छपल अछछ । छमछथलादशघन \nकोलकातामे हमि यािा प्रसंग )युिोप यािा आ कालापानी छपल छल। चेतना \nसछमछतक पत्रिका र्ि -बाहिमे सेहो हमि यािा प्रसंग )त्रिपुि सुंदिीक  दिबािमे \nआ डाक्टि योगानन्द हवयोगीजीक वाल उपन्यास  \"ऊड़न  छ ू  गोलाक  पुस्तक  \nसमीक्षा -ई िहस्यमय संसाि (छपल छल। एमहि मैछथली पुनजाघगणप्रकाशमे \nस ेह ो ह मि  हक छ ु  क थास भ छ पल अछछ  । \nसमय -समयपि   खास कए नवीन पुस्तकक प्रकाशनक बाद  82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nफ े सबुक /व्ह ाट्स ए पपि  च च ाघ ह ोइत ि ह ल अछछ । तक ि  हक छ ु महत्वपूणघ अंश \nसंदभघक हेतु पुनःप्रेहषत कए जा िहल अछछ ।  \nप्रक ात्रशत पुस्तक ःबद त्रल ि ह ल अछछ  स भ हक छ ु \nप्रत्रस्ध  हविान एवम् मैछथलीक महाकहव माननीय श्री बुत्र्ध नाथ झाजीक \nहटप्पणी )व्ह ाट्स ए पक  अरु णण मा स ाह त्त्यक  गोष्ठीस ाँ उ्ध ृत:(-  \n\"मैछथली साहहत्यक एहेन  'एकांत सेवक ' इएह टा।  हहनक पोथी सब  माि \nगनतीक लेल नहह , ओकि गुणविाक संग आविण , छपाइ, सफाइ, सब \nहक छ ु  उपरि -जुपरि।  \nसभ कीर्ति संग्रहणीय  /पठनीय अछछ। जय मैछथली\"  \nप्रोफ े सि डाक्टि भीमनाथ झा:\"नव उपहािक स्वागत । \" \nश्री लक्षमण झा सागि:\"दू दजघन सं बेसी मैछथलीक पोथी प्रकात्रशत छहन जकि \nहकयो गो टे नोहटस नै लैत छछथ। मैछथली साहहत्य क े  अभगदशा त्रलखल \nछ ै क।जे समाज अपन साहहत्य आ साहहत्यकािक सुछा बुछा नै लेत। चचाघ \nारि किबा मे कन्छी काटत तकि भगवाने मात्रलक। \" \nडाक्टि िमण झा : \" िवीन्र नािायण छमश्रपि लत्रलत नािायण छमछथला \nहवश्वहव्य ालयसाँ शोाकायघ भऽ िहल अछछ। सूचनाथघ।\" \nडाक्टि उमेश मंडल  : \" मैछथली साहहत्यक उपन्यास हवाा, जेकि भण्डाि \nबहत पैर् नहह अछछ , ताहह मे अपन ेक  अन वि ण  लेख न  बह त हक छ ु  अछछ । क ी \nअछछ , क े हेन अछछ ओ ताँ समीक्षक लोकहन कहता मुदा असााािण ओ \nह्लादकािी अछछ, से ताँ सबहक मुहसाँ हनकत्रलए सक ै ए। सादि हार्दिक बााइ ...\"  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 83 \nhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=3022436\n554698002&set=a.1388340294774311 \n  \nप्रकात्रशत पुस्तकःबीछत गेल समय \nhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=2932602\n210348104&set=a.1388340294774311 \nप्रोफ े सि डाक्टि भीमनाथ झा: \"हम ताँ एकिा उपन्यासक  'उपन्यासे' बुझै \nछी। कथा जा पूणघताक ेँ  नहह प्राप्त क' त्रलऐ ताारि बढ ै त िहय, अथाघत् वाताघ \nसय िाउ ं ड ताँ चलबेक चाही । समथघन आ शुभकामना अपनेक संग अछछ । \" \nप्रोफ े सि डाक्टि हबभूछत आनन्द : \"एहह ऊजाघ क ें  नमन \" \nप्रोफ े सि डाक्टि िमण झा : \"बहत -बहत शुभकामना आ बााइ ! \" \nडाक्टि उमेश मंडल:' बीछत गेल समय ' बहत नीक  शीषघक! हार्दिक बााइ!.. \n ------------------------------------------------------------ \nप्रकात्रशत पुस्तकःप्रलयक पिात \nhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=2831911\n753750484&set=a.1388340294774311 \nप्रोफ े सि )डाक्टि (भीमनाथ झा:  \"अहााँक लेखन ऊजाघक अत्रभनन्दन...\" \nश्री हहतनाथ झा : \"संख्यात्मक दृछष्टएाँ ताँ हहनक पोथी ड े ढ़ दजघन  84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nअछछये  , गुणात्मक दृछष्टसाँ सेहो हहनक लेखनी महत्वपूणघ अछछ । एकान्त \nसााक श्री िवीन्र नािायण छमश्रजी संप्रछत  त्रलखखए िहल छछथ से अनवित । \nस्वागत ।\" \nक े दाि कानन  : \"हहनक िचनाशीलता मोहहत आ प्रेरित कि ै त अछछ । \" \nप्रकात्रशत पुस्तकः'ढहैत देबाल ' \nप्रोफ े सि डा  .भीमनाथ झा : 'ढहैत देबाल ' भने नाम िाखख त्रलयौ अपने, हम ताँ \nजोड़ाइत देबाल सैह मानब । तीन -चारि मासपि एक पोथी--- मैछथली \nसाहहत्यक देबाल अपने जोहड़ िहलहाँ अछछ । बााइ ! \nप्रोफ े सि डा .िमण झा:ग्य मे उपन्यास आ प्य मे महाकाव्य जाँ क े ओ एकहटा \nत्रलखख लैत छछथ तऽ ओ यशस्वी साहहत्यकाि कहबैत छछथ आ जे जतेक \nअछाक संख्या बढ़बैत छछथ से ततेक----। मैछथलीमे हमिा जनैत हवददतजी \nउपन्यासक संख्यामे सभसाँ आगााँ छछथ आ लगॅैए जेना अहीँ हनका पकहड़ \nसकबहन। बहत बहत बााई आ शुभकामना।  \nप्रोफ े सि डाक्टि हबभूछत आनन्द : \"मैछथलीक सौभानय जे अहााँ सन ऊजाघवान \nलेखक प्राप्त भेलै..\" \nhttps://www.facebook.com/photo?fbid=26152442\n98750565&set=a.1388340294774311 \nमैछथलीक वरिष्ठ साहहत्यकाि आदिणीय श्री लक्ष् मण झाजी त्रलखैत \nछछथ )ह्वाट्स अपस ाँ उ्ध ृत:(-  \n22/3/2022  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 85 \n\"बिका काज क िहल छी। असली मैछथलीक सेवा इएह छी। हमिा जानकािी \nअनुसाि मैछथली साहहत्यक उपन्या स हवााक एतेक पोथी आि हकनको नै \nछहन। से एक पि एक।  \nभगवती अहााँ क े  असीम उजाघ देछथ आ हमिा साहहत्य क े  अहााँ आि अपन \nअनुपम क ृ त सब दैत िही। हमि असीम मंगल कामना !\" \n24/07/2022(ह्वाट ् सअप) प्रोफ े सि )डा (.हवजयेन्र \nझा:  \"मैछथली  साहहत्य अपनेक एहह  19 गोट पोथीस  समृ्ध   भेल \nआ' जहहआ कहहयो मैछथली   साहहत्यक इछतहास   त्रलखल \nजाएत , त   मैछथली - साहहत्यकािक श्रेणीमे अपनेक नामक ें  अवश्य अमित्व \nप्रदान कित।   हकओ एकटा उपन्यास   त्रलखख साहहत्य  मध्य अपन स् थान \nसुिणक्षत   किबा लैत छछथ। ई त  संख्यामे   चौदह गोट अछछ। एहह सुक ृ छतक \nलेल सदा मैछथली   साहहत्य अपनेक ऋणी िहत।बहत -बहत शुभकामना। \nप्रणाम! \" \nमैछथलीक हविानलोकहनक हमि पुस्तकसभपि समीक्षा सेहो सेहो \nसमय -समयपि छपैत िहल अछछ। डा . योगानन्द झाजीक हमि मैछथली \nउपन्यास  मातृभूछमक  स मीक्षा छ पल छ ल ज क ि  हक छ ु  अंश प्रस्तुत क ए  ि ह ल \nछी - \n\"स्वनामान्य श्री िबीन्र नािायण छम श्र बहआयामी लेखक छछथ । \nहहन्दी,मैछथली, ओ अंग्रेजीमे समानाछाकाि िखहनहाि एहह एकान्तसेवी \nिचनाकािक दजघनाछाक पोथी प्रकात्रशत छहन जाहहमे अछाकांश प्रणयन ई \nमातृभाषा मैछथलीमे कयने छछथ । हवत्रभन्न हवाामे त्रस्ध हस्त श्रीछमश्र \nआत्मकथा,यािा -वृतान्त,हनबन्ा -प्रबन्ा,कथा ओ उ पन्यास आदद अनेक \nहवाामे िचना कयने छछथ। खास कऽ हहनक रुछच उपन्यास हवााक प्रणयनमे  86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nछहन आ एहह हवाामे ई मैछथलीक उपवनमे िमशः \nनमस्तस्यै,महिाज , लजकोटि ,सीमाक ओहह \nपाि,मातृभूछम,स्वप्नलोक ,शंखनाद , ढहैत देबाल , हम आहब िहल \nछी ,प्रलयक पिात,बीछत गेल समय आ प्रछतहबम्ब अत्रभदानसाँ ि ं ग -हवि ं गक \nपुणप-पादप लऽ कऽ प्रस्तुत भेल छछथ आ आाुहनक मैछथली उपन्यास हवााक ेँ  \nसमपुष्ट कयलहन अछछ । हहनक उपन्यास सभ समाज ओ िाणरक \nअभ्युत्थानक प्रछत हहनक छचन्तनक हविाट आयाम क ेँ  प्रस्तुत कयने अछछ । \nमातृभूछम उपन्यासक माध्यमे ई मातृभाषा ओ मातृभूछमक प्रछत प्रवासी \nलोकहनक किघव्य बुत्र्ध क परिणकाि ददस उन्मुख देखख पड़ ै त छछथ ।  \nउपन्यासक भाषा प्रसादगुण सम्पन्न,सहज ओ िोचक अछछ । पाि सभक \nमनोभावक हवश्लेषणमे उपन्यासकाि सफल भेल छछथ। वस्तु हवन्यास युग \nजीवनक यथाथघपि आाारित अछछ। मातृभूछमक प्रछत प्रवासी लोकहनक \nदाछयत्वक उ्ोान उपन्यासकािक जीवन -दशघन ओ जननी-जन्मभूछमक प्रछत \nसहज त्रसनेहक ेँ  पकलहवत कि ै त अछछ। \" \nहम आहब िहल छी )उपन्यास (पढ़लाक बाद मैछथलीक मूाघन्य हविान \nप्रोफ े सि)डाक्टि(भीमनाथ झा त्रलखैत छछथ-  \n\"अपनेक नव्यतम उपन्यास 'हम आहब   िहल छी ' हमिा लग आहब गेल अछछ \n। पढ़बामे ततेक मन लाहग गेल अछछ जे आन बेगिता भाहग गेल अछछ । \nठीक े , िोचकता ताँ अपनेक लेखनीक प्रमुख हवशेषता थीक े , जे एहमे हव्य मान \nअछछ -- एक ताँ ई कािण । दोसि ई जे एहहमे बूढ़ लोकक गूढ़ व्यथाक \nआख्यानक उत्थान, प्रस् थान आ अवसान अत्यन्त आत्मीयता आ मार्मिकताक \nसंग कयल गेल अछछ । आ जुक त्रशणक्षत समाजक बहलांश कोना \nअपसंस्क ृ छतक मोहजालमे फ ाँ त्रस नाग जकााँ अपन प्रछतपालकोक ेँ  ड ाँ त्रस लैत \nअछछ आ अपनहाँ अन्तमे हनिाशाक निकमे खत्रस आजीवन त्रससकी भि ै त िहैत  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 87 \nअछछ । परिवतघनक एहह हबिड़ोक अछ ै तो सनातन किघव्यबोा )यथा-- \nमातृहपतृभक्क्त, स्वावलंबन, अपकािक बदला उपकाि , छतिस्कािक उिि \nसत्काि प्रभृछत (क ध्वजा उछाया नहह गेलैक अछछ , अहपतु फहिा िहलैक े  अछछ \n। संयोग आ आकस्क्स्मकता एकि कथानकक प्राण छथक । एक ददस पुि \nजत ' प्रेछमकाक लौलमे अमेरिका ारि दौड़ माि ै त छछथ तैयो ओ हाथसाँ हपछहड़ \nजाइत छहन आ ई हकन्न कनैत छछथ ताँ दोसि ददस मायक गंगोिी मे \nजलसमाछा लेलाक कािणे हपतो सायास हनक अनुसिण कि ै त छछथ आ अटूट \nप्रेमक दृष्टान्त बनैत छछथ । नाटकीयताक ेँ  सामान्य पाठकमे उत्सुकता \nजगयबाक लेखकक कौशल रूपमे देखबाक छथक । अपनेक साहहत्य -सभाक \nई औपन्यात्रसक नवित्न मैछथली पाठकक चारू कात अपन चमक पसाि ै त \nिहय-- ताही शुभकाम नाक संग हार्दिक अत्रभनन्दन । \"  \nभीमनाथ झा \n25.6.2021 \nहमि पोथी ,हम आहब िहल छी पढ़लाक बाद प्रोफ े सि डा .कीर्तिनाथ झाजी \nत्रलखैत छछथः \n\"सोझ कथानक। सिल भाषा। अनेक नाटकीय मोड़ , आ स्पष्ट संदेश। \nएकहह बैसाड़ मे एहह पोथीक पिायण कयल।  \nहवषयानुक ू ल  क ै नवास   आ हनतान्त समसामछयक सामा णजक समस्या पि \nत्रलखल ई उपन्यास अंत ारि अहााँक णजज्ञासा  जगओने िहत।  \nउपन्यास लेखन मे त्रस्ध हस्त, आ  हनि ं ति नव -नव उपन्यासक संग उपस्क्स् थत \nहोइत श्री छमश्रजीक ें  अनेक बााई /सााुवाद। \"  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nhttps://www.facebook.com/photo/?fbid=1022740\n5720502325&set=a.10200225774380659%20%20Ki\nrtinath%20Jha \n  \nएहीसाल प्रकात्रशत हमि  उपन्यास,ठ े हापिक मौलाएल गाछपि श्री हहतनाथ \nझाज ीक  स मीक्षाक  हक छ ु  अंश स ेह ो उ्ध ृत क ि ै त प्रस न्न ता भए  ि ह ल अछछ  । \n\"हम एहह उपन्यासक हवषय --वस्तु ददस माि क्षेपक रूपमे लेलहाँ अछछ , हकन्तु \nजाँ अपने एहह उपन्यासक ेँ  पढ़बैक, ताँ हहनक लेखनीक हबना प्रशंसा कयने नहह \nिहह सक ै त छी , जेना हमिा स्वयं हहनक एक उपन्यास पढ़लाक बाद दोसि \nपढ़बाक व्यग्रता बहढ़ गेल । \n     एतय हम उपन्यासमे की छ ै क  , की होयबाक चाही  ,की नहह होयबाक \nचाही  ,ओहह ददस हम नहह जाय चाहब  ,मुदा ई ारि अवश्य कहब   आ से प्रो .\nभीमनाथ झाक शब्दमे जे एक पोथीक प्रसंग त्रलखने छछथ   - \" साहहत्यकाि \nजे होयत  , से चुप नहह िहत  , मुाँह खोलबे कित  ,साहसपूवघक अपन भावना \nकागतपि उतािबे कित । बाणज ताँ सक ै त अछछ  सभ  , मुदा कहय थोड़क ेँ  अबैत \nछ ै क । जकिा कहबाक लूरि छ ै क  ,ओकि बात फा ें क नहह जाइत छ ै क  ,लोक \nहबच् चेमे छोहड़ क ' उदठ नहह सक ै त छ ै क । से जाँ उदठ गेल ताँ बुझू कह ' नहह \nअयलैक । !....जाँ पढ़ब शुरू किब ताँ हबच् चेमे उदठ जायब । नहह उदठ सकब \n। आ , स म्पन्न  क यलाक  बाद  मन मे हक छ ु  अबस्स े र्ुिर्ुिाय लागत। से भेल ताँ \nभ ' गेलाह लेखक सफल । \" \n    आ ,से  \"ठ े हा पिक मौलाएल गाछ  \"पढ़लाक बाद अपने लोकहन सेहो \nमानबैक जे एकि लेखक पूणघ सफल भेल छछथ। \"  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 89 \n(https://www.facebook.com/photo/?fbid=668232\n3201824391&set=a.415366251853482 ) \nआिो अनेक हविान लोकहनक समीक्षा ,पाठकीय प्रछतहिया हमिा समय -\nस मयपि  भेटैत ि ह ल अछछ । स्थान  स ीछमत ि ह बाक  क ाि ण े ओस भ उ्ध ृत न हह  \nकए पाहब िहल छी। मुदा एतबा ताँ कहब हनश्चय जे हमि मैछथली \nउपन्याससभपि अनेक हव िान लोकहनक बहत सकािात्मक प्रछतहिया िहल \nअछछ जाहहसाँ हम आओि त्रलखबाक हेतु प्रेरित होइत िहलहाँ अछछ । एहीिममे \nआदिणीय प्रोफ े सि डाक्टि इन्रकान्त झाजीक चचघ किब अत्यावश्यक अछछ। \nओ हमि सभटा हकताब बहत मनोयोगपूवघक पढ़ ै त िहलाह अछछ आ पहढ़ कए \nअपन सकािात्मक प्रछत हिया साँ हमिा उत्साहहत कि ै त िहलाह अछछ। \nआदिणीय प्रोफ े सि )डाक्टि(भीमनाथ झाजी सेहो हमि अछाकांश हकताब \nपहढ़ फोन कए वा त्रलखख कए अपन उद्गाि व्यक्त कि ै त िहलाह अछछ। \nआदिणीय प्रोफ े सि डाक्टि िमण झाजीक उत्साहवाघक शुभकामना ताँ अहबते \nिहल अछछ। मैछथलीक प्रछतछष्ठत साहहत्यकाि आ .श्री जगदीश प्रसाद मंडलजी \nहनि ं ति हमि साहहत्त्यक प्रगछतक हेतु उत्सुकता व्यक्त कि ै त िहलाह अछछ । \nआदिणीय बुत्र्ध नाथ झाजी ताँ कथे कोन । ओ ताँ हनि ं ति एहह प्रयासमे िहैत \nछछथ जे हमि साहहत्यक ेँ  उछचत स् थान प्राप्त होअए। हहनक े  लोकहनक \nआशीवाघदेक परिणाम छथक जे हम हनि ं ति ल एॅखख पाहब िहल छी। आशा अछछ \nजे हहनका लोकहनक आशीवाघद एहहना बनल िहत आ हम आि नीक -नीक \nपोथी त्रलखख सकब।  \nई बात सवघहवददत अछछ जे मैछथलीमे पाठकक हनि ं ति ह्रास भेल जा \nिहल अछछ। लोक पोथी कीहन कए पढ़ए नहह चाहैत अछछ। साहहत्योमे \nिाजनीछत भिल जा िहल अछछ। तखन लेखक किताह की ?यािीजीसाँ पटनामे \nक े ओ पुछलकहन - \"बाबा मैछथलीमे आब नहह त्रलखैत छछऐक ?\" ओ उििमे  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nकहलखखन -\"मैछथलीमे त्रलखब ताँ क ै कगोटे पढ़त ।\" आ .मंिेश्विजाजी अपन \nएकटा हकताबक भूछमकामे त्रलखने छछथ- \"मैछथलीमे त्रलखब लौल छथक \n।\" एही िममे स्वगीय िाम लोचनठाक ु िजी छमछथला दशघनक एकटा \nसंपादकी यमे त्रलखने छलाह - \" लोक आब मैछथलीमे त्रलखबासाँ हहट िहल \nअछछ। अहपतु ,एकााटा हकताब मैछथलीमे छहप गेलाक बादे हहन्दी वा अंग्रेजीमे \nत्रलखनाइ शुरु कए दैत छछथ। \" ई सभ पढ़लाक बाद मोनमे चचिता होएब \nस्वाभाहवक । आखखि , ओ सभ ताँ बहत अनुभवक बादे ई बातसभ \nबजलाह /त्रलखलाह । \nएहन बात नहह छ ै क  ज े हक छ ु गोटे ह मि ो उच्छन्न ि  न हह  क े लहन  । \nअहपतु,करिते िहैत छछथ। क ै कबेि हबना पोथी पढ़ने प्रछतहिया दैत \nछछथ , क ै कबेि पूवाघग्रहहत भए एहन -एहन वस्तु त्रलखख जाइत छछथ जे \nउपन्यासमे कतह अछछए नहह । मुदा तेँ की ? िचनात्मकता सददखन हवध्वंशक \nशक्क्तसाँ जीतैत िहल अछछ। आखखि तु लसीदासो ताँ कहबे क े लहन -\"बंदौ संत \nअसंतन चिना । \" िमाचरितमानसक शुरुमे बेि -बेि   असंतक प्राथाघन संतक \nसंगे कि ै त िहलाह ।  \nअंतमे ह म अपन  उपन्यास  हबछत गेल स मयक  पछछ ला पृष्ठपि  उ्ध ृत पााँछतक ेँ \nपाठक लोकहनक सम्मुख िाखख िहल छी जे संभवतः जीवनक अंछतम सत्य \nछथक - \n\"मनुक्ख एहह संसािमे एसगि े  आएल अछछ आ एसगि े  जाएत । ताहह \nबातक ेँ  बुझबाक अछछ। समय बीछत गेल , र्टन ास भ पाछ ू  छ ु हट गेल, आब \nओकिा मोनमे िखलासाँ की फएदा ? क ष्ट छ ोहड़ हक छ ु  न हह  भेहट स क ै त अछछ  \n। । शांछत ताँ भइए नहह सक ै त अछछ । आब ताँ ओहह बातसभक ेँ  हबसिनाइए \nउछचत अछछ।  \nसुख -दु ख  ज े हक छ ु  ह मि  भानय मे छल से आएल ,गेल । हम आब  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 91 \nनीकसाँ बूणझ गेल छी जे ई संसाि माया अछछ । क े ओ ककिो नहह अछछ \nएहहठाम । बस जेना नाटकक पाि होअए। नाटक खतम ,पाि खतम।   जेना \nनाटकक नीक दृश्यसाँ दशघकगण प्रसन्न भए जाइत छछथ ,कोनो कष्टप्रद \nदृ श्यस ाँ दु ख स ाँ न ोि  बह बए  लगैत छ छथ आ अंतमे स भहक छ ु  ठामहह  छोहड़ \nअपन -अपन र्ि वापस चत्रल जाइत छछथ , तेहने छथक ई जीवन । आब चली। \nनाटक खतम अछछ । आब बहत हाँसलहाँ,बहत कनलहाँ । आब समय अछछ \nशांत भए जेबाक । हम मंददिक चौकीपि बैसल सएहसभ सोचैत िहह गेलहाँ \n।\" \n-िबीन्र नािायण छमश्र  m-\n9968502767 ईमेल:mishrarn@gmail.com \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पि पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n२.८.डा. हकशन कािीगि -छमछथला मैछथली क े  नाम पि दललपनी आ \nचलकपन/ चोिनुकबा गा ें साई (हास्य कटाक्ष)  \n \nडाॅ . वकशन कारीगर \nछमछिला मैछिली क े  नाम पर दललपनी आ चलकपनी/  चोरन ुकबा \nगाोंसाई )हास्य किाक्ष(  \n१ \nछमछिला मैछिली क े  नाम पर दललपनी आ चलकपनी  \n \nछमछथला मैछथली क े  कटु यथाथघ यै मैछथली नामे दललपनी किब पेट पोसब \nआ चलतपनी हफिाक जे मैछथली सबहक छछयैअ ? की जे बािहो बिण क े  \nभिमौने िहब आ अप्पन सुआथघ त्रस्ध  कि ै त िहब आ लोको क े  अप्पन क ु क ृ त्य \nनै बुझह देबै. छमछथला मैछथली नाम पि कतेको दलाल आ तेकि हगिोह सहिय \nिहल आ मैछथली नामे लाभ ओकि े  टा भेटैत िहलै.  \n \nअहााँ कहनयो जागरूक ही क बलू त ओई दलाल सब से पूछह जे मैछथली \nबािहो बिण क े  त्रलखब बाजब क े  माोजि हअ देलक ै  की ? तोिा माई क े  बोल \nक े  संपाददत कि जबिदस्ती मानकीकिण कि देल जाई होऊ क ै ले ? की ऊ \nसब अपन माएक बोल छोड़लक ै ? त फ े ि तोिा हकए अप् पन बोली छोड़ा देल \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 93 \nजाई होऊ ? तोिा अरू हपछलनगू बहन अकिा मान लै छह ? तोिो अरू त अप् पन \nमाईक े  बोली हगिबी िाख दललपनी किले हफि ै  छहह. मानकी दलाल क े  त \nअप्पन माएक बोली छ ै  ओकिा लाभे लाभ. तोिा अरू क े  की भेटलौ र्रिर्ंटा ? \n \nछमछथला मैछथली नाम पि द ललपनी क े  आि ं भ:  \n \n1. जहहए मैछथली महासभा गदठत भेल तहहये से मैछथली दिबािी दलाल \nसबहक कब्जा मे आहब गेलै. ऊ सब सुहनयोणजत रूपे मैछथली अमैछथल आ \nमानक क े  डांइि खीच अप्पन आछापत्य प्रभाव जमौनै शुरू क े लक.  \n \n2. लोकभाषा मैछथली क े  मानकी बना ततेक ओझिा देल गेलै जे आम जन \nमैछथली स दूि होइत गेलै. यैह त मैछथल दलाल सब चाहैत िहै जे बािहो बिण \nक े  मैछथली नै िह आ हगिोह महासभा वला सब सबटा फायदा लूटैत िहब.  \n \n3. बािहो बिण क े  मैछथली त्रलखब बाजब क े  मोजि नै क े लक ै  आ नै हए \nदेलक ै ? तकिा िाड़ कोत्रसकन्हा ठ े ठी , माेसी दैछणाहा पैछमाहा बोली बना \nकहा प्रसारित क े लक ै ? खाली मानक टा क े  मोजि हअ देलक ै  आ ई सब अप्पन \nदललपनी दाउ सुताि ै त िहल.  \n \n4. साहहत्य अकादमी मे मैछथली क े  मान्यता क े  बाद त अई पेटपोसुआ दलाल \nस बक े  दु न ू ह ाथे लि ू. अक ाद मी पुि स्क ाि क  द लाली हगि ोह बाद ी ह ोह क ाि ी क े क ि ो \nस  छ ु हपत न ै ि ह लै. यैह  स बटा स ाहह त्य स ेवी आ अनका ककिो साहहत्य \nत्रलखबाक लूइड़ भास नै छ ै . यैह बात प्रचारित किबा इ सब अप्पन साहहत्त्यक \nिोटी सेक ै त िहल.  \n  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n5. छमछथला मैछथली क े  नाम पि क ु क ु िमुिा जेकां संस् था सब बनलै. छमाही \nछतमाही दूमात्रसक पत्रिका छापब शुरू कएल गेलै. आ तेकि पहाँच पस्क्ब्लक \nतक कोनो पहाँच नै िहलै. हं  हगिोहक लोक सब एक दोसि क े  कहव कथाकाि \nउपन्यासकाि समीक्षक लेखक क े  तगमा बाँटैत िहलै आ मैछथली नामे लाभ \nलूटैत िहलै.  \n \n6. मैछथली मे पछ ु आए ल लोक , हबना छचन्हा परिचे वला , सोलकन , दत्रलत \nलेखक सबक े  कोनो मोजि नै देल गेलै ? नै इ सब आंदोलन क अप्पन मोजि \nलै गेल? उनटे मैछथल दलाल सबहक हं मे हं छमला मानक मानैत गेल आ मंच \nलोभे अप्पन मौत्रलक बोली क े  संपाददत किा मानक बजैत गबैत भजैत गेल.  \n \n7. वाजपेयी जी क े  शासनकाल मे बभनौती खेला स मैछथली क े  अष्टम सूची \nमे जोड़ा देल गेलै. अइ क े  बाद त ई दलाल सब बेलगाम होइत गेलै. छमछथला \nमैछथली नामे मनमाना कि ै त गेल. क े  िोकतै क े  टोकतै एकदम मनमाना. फ े ि \nछमछथलाक्षि खेला सहिय रूपे चालू भेल आ हो हो शुरू छ ै .  \n \n8. छमछथला िाज क े  बहन्ना बना हो हो क फ े ि स दलाली क े  नवका पटकथा \nत्रलखा गेल छ ै . जंति मंति पि अत्रभनय संवाद ढा ें ग सब चालू छ ै . लोक सब \nसेहो असत्रलयत बुझहै लगलै जे दलाली क े  नब का नाम छमछथला िाज.  \n \n9. साहहत्य अकादमी, मैछथली भोजपुिी अकादमी , मैछथली अकादमी पटना , \nसछमछत , लेखक संर् सब विचस्ववादी दलाल सबहक अिा बना देल गेलै. आ \nफ े ि मैछथली नामे एकाछाकाि बना लाभे लाभ. मैछथली क े  हगिोहबादी दलाल \nसबहक हाथ साौंप देल गेलै.  \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 95 \nछमछथला मैछथली नामे चलकप नी: - \n \n1. आम जन लोक समाज क े  हिदम भ्रम मे िाखल गेलै जे छमछथला मैछथली \nसबहक हइ छ ै . आ मैछथली स लाभ ई दलाल सब टा कमाइत िहल. आम जन \nक े  छमछथला मैछथली स कहहयो ने जोिल गेलै.  \n \n2. छ ू टल बाि ल लोक  आ पछ ुआए ल, दत्रलत वगघक सुहनयोणजत रूपे हिदम \nिस्ता िोकबाक प्रयास क े लक. तइयो चलक पनी जे हम कोनो िस्ता िोकने \nछछयै ? \n \n3. छमछथला मैछथली नामे बािल हािल झमािल लोक सब नै अई पेटपोसुआ \nदलाल सबक े  हबिोा क ै लक ै ? आ नै कितौ ? मंच लोभे लेखक तगमा लोभे \nओहह दलाल सबहक संस् था मे शाछमल हो जेतौ. औिी पाग पहहिले छछछछअले \nहफितौ.  \n \n4. छमछथला मैछथली नामे हव्य ापछत क े ाो पका क े  खाएब बेचब आ सलहेश \nलोड़ीक ददना भरी आदी क े  कोनो चचघ नै कित. तइयो होहकािी जे मैछथली \nसबहक छछयै. सोलकन सब अपना महापुरूष क े  आयोजन नै कितौ हं अनकि \nआयोजन मे माला पहहि हपछलगुआ होहकािी बनतौ.  \n \n5. छमछथला ित्न/मैछथली पुरूस्काि , हकद ैन कहााँ पुरूस्काि बंटबाक  खेल चंदा \nक े  ांाा क े क ि ो स  आब छ ु हपत न ै ि ह लै. तइयो हन लघज्ज  बन ल स बक े  भि माबै \nजेतै जे मैछथली सबहक ? आ चलकपनी क लाभ ले तूंही सब टा.  \n \n6. मैछथली बािहो बिण क े  नै हअ देल गेलै आ चलकपनी क े हेन जे हम क े किो  96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nकोनो िस्ता िोकने छछयै ? तोिा अरू क े  िस्ता िोक देल गेलौ त हबिोा क ै ले \nकिहबही तोिो अरू दलाले संग भ जो आ गबैत िह मैछथली मे अहहना होइत \nएलैइए ? \n \nअई दललपनी चलकपनी दुआि े  छमछथला मैछथली खंड हबखंड होइत िहलै. \nयथाथघ बुझैतो सब हनबदी मािने िह. छमछथला क े  जनता जागरूक भ गेल \nतहहया त अई ाूतघ सबहक दललपनी चलकपनी बंद भ जेतै.  \n२ \nचोरन ुकबा गाोंसाई )हास्य किाक्ष(  \n \nबाबा बड़बड़ाइत बजैत िहै हौ एहनो कहं गा ें साई भेलैए ? कहअ त कखैन स \nहकला क चाल पाड़ ै  छछयै कछथ लै कहनओ सुगबुगेतै ? आंगन मे छ ै  की बाा \nबोन  गेल आहक  लगले प्राण  छ ु हट त न ै गेलै स े क ोन ो भांज े न ै बुझन ा ज ा ि ह ल? \nअई चोिनुकबा गा ें साई क े  भांज त ब्रह्मो हवण णु क े  नै लगलै त हमिा सन बर्ंबिी \nमहेश बुते भांज लागत ? \n \nहम्मे बाबा स पुछत्रलयै हो बाबा की होलौ जे एतना हकला मचनौ छहो ? की \nभेलौ भागेसि पंडा कतौ हिा गेलौ की आई तोिा जल ने चढ़ े लकौ ? बाबा \nखाें जाइत बोललक ै  हौ की चल आ फल चढ़ाउत ? अई चोिनुकबा गा ें साई क े  \nकोनो भांजे नै बु झहा िहल यै ? एं हौ अंदाज छायो पूतो क े  त नै सीखा देने छ ै  \nजे बाबा क े  अवाज सुहनहें त हकछो नै बणजहें ? एकदम हनबदी मािने िकहिए भने \nबुढ़बा छटपटा क े  मिौ की जिौ ? \n \nबाबा बोले लगलै कहअ त आदमी क े  कोनो तेहेन बेगित होउ त एहेन \nचोिनुकबा गा ेंसाई सबहक भिोस किब त अपटी खेत मे प्रा ण चत्रल जाएत ?  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 97 \nहम्मे बाबा स फ े ि कहत्रलयै हो बाबा होलौ की से फरिछा क े  कह ने तभी से \nबड़बड़ कइले छह ? चोिनुकबा गा ें साई बलू कहेन होत होई ? हमिा त क ु छो \nबुझल य ? हम्मि बात सुनक े  बाबा हां हां क े  हाँसे लगलै बोललक ै  अइ ं  हौ \nचेिनुकबा गा ें साई ददया नै बुझल छह ? ाू जी महिाज पहह ने एक जुम तमाक ु ल \nखुआबह फ े ि कहै छछयह एक्सक्लूत्रसव ख़बैि.  \n \nहम्मे बाबा क े  खैनी चुना क े  देली ओकिा बाद बाबा खैनी खा हाथ पटपटा क े  \nबोले लगलै? हौ बच् चा छमछथला क े  गामे गाम मे चोिनुकबा गा ें साई सब भेटतह. \nई सब देखावटी भवडाह तेहेन कितह जे यौ बाबा हम त संगे छी बाबा अहााँ \nका ज शुरू करू ने ? आ खटै बेि की मंददिक जमीन अछतिमण क े  हबिोा बेि \nचेिनुकबा ज ें का हनबदी मािने िहतह की ? तै बेि एक्को ड े ग आगू नै बढ़तह ? \nआ माइि  मे पाछ ू  भोज  मे आगू वला फामूघला पि  च ोि न ुक बा ख ेला मे ह ो ह ो \nकितह जे मंददि जमीन अछतिमणकािी स मुक्त हेबाक चाही ? \n \nबाबा बोलैत िहै इ भागेसि पंडा हिदम हमिा बोली दै छ े लए ज यौ बाबा मंददिक \nजीणाे्ध ाि हेबाक चाही. महादेव मंददिक जमीन अछतिमणकािी स मुक्त \nहेबाक चाही ? आ अखैन सी ओ हबहडओ पुत्रलस प्रशासन सब चेककिग मे एलै \nत भागेसि हनपिा भेल अछछ की ? अई चोिनुकबा गा ें साई क े  कोनो भांज नै \nलाहग िहल ? हौ अंगनो मे जाक े  भांज लगेलाौंह त छाया पूता सब कहलक जे \nपप्पा पोखैि ददस गेल छथहहन ? भागेसि त बााहो बोन ददस नै लौक िहल ? \nएहनो कहं पोखैि ददस किब भेलैए ? एतेक समय त िावणो क े  लघर्ी कि ै त \nकाल नै लगलै ? देखै छहक सीओ सहेब भागेसि ददया पुइछ िहल जे पंडा जी \nकहां है ? कह अ त भागेसि पंडा मुख्य पुजािी छी आ अखैन बयान दै बेि मे \nचोिनुकबा गा ें साई बनल यै ? त एना मे मंददिक जमीन अछतिमणकािी कब्जा \nस मुक्त कहहयो ने हएत आ नै मंददिक णजणाे्ध ाि ?  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \nहम्मे बाबा स पुछत्रलयै हौ बाबा छमछथला मैछथली क े  चोिनुकबा सब ददआ क ु छो \nबोलह जे मैछथली क े  सुााि  होतै ? बाबा हां हां क े  हाँसैत बोले लगलै, हौ ई \nमैछथली वला चोिनुकबा गा ें साई सब आिो कमाल सब यै ? ई सब छमछथला \nमैछथली क ु क ृ त्यक एक्को पाई हबिोा नै कितह ? खाली देखावटी भवडाह \nकितह जे मैछथली समावेशी हेबाक चाही त मैछथली मानक बदलबाक चाही \nसबक े  मोजि हेबाक चाही ? आ मैछथली लाॅ बी स लड़ ै  बेि त्रलखखत हबिोा बेि \nमे चोिनुकबा गा ेंसाई बनल हनबदी मािने िहतह की. हंओ मे छी आ नौंहो मे छी \nवला चलकपनी खेलतह ई चोिनुकबा सब ? आई तक ककिो हबिोा कि ै त \nदेखलहक ? की जे हबिोा किबै त मंच पि नै बजाउत त पुरूस्काि े  मे नाम छ ं टा \nजाएत ? हौ जी चोिनुकबा गा ें साई सब दुआि े  छमछथला मैछथली क े  णजणाे्ध ाि \nहकनौ ने हेतै आ नै ई खेलिा सब छमछथला मैछथली मे सुााि कि ै  जेतै ? \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 99 \n२.९.क ु माि मनोज कश्यप - लर्ुकथा- समयक चि/ संवेदना/ ओ सिे बताह \nछल  \n \nकु मार मन ोज कश्य प \n३ िा  ल घुकि ा-समयक चक्र/ संिेदना / ओ सत्ते बताह छल  \n१ \nसमयक चक्र \n'हे एकटा बात बुझैत छहक ; ई दुहनयााँ सरिपहाँ गोल छ ै  ....  र्ूछम-फीरि \nक s फ े ि ओतहह आहब हबलमैत छ ै  जत s स s शुरू भेल िहै ! दे खहक ; पहहने \nलोक पैदल चलैत िहै।   फ े ि साईहकल क े  आहवणकाि भेलै त s लोक साईहकल \nस s सफि कि s लागल। तकिा बाद स्क ू टि -मोटिसाईहकल आ काि एलै ….। \nआब देखहक जे र्ुरि क s लोक फ े ि स s साईहकल आ पैदल चलब शुरू \nक s देलक अछछ हक नकहि ?  कािण चाहे जे होई  ...... पहहने गाड़ी -र्ोड़ा नकहि \nछलै वा एतेक सामथघ नकहि छलै तौं पैदल चलब मजबूिी छलै ; आब स भ हक छ ु \nअछ ै तो स्वास् थ्य कािणे पैदल चलब मजबूिी छ ै !' - कहह क s बैजूकका \nतमाक ू ल झाहड़ ठोि ति दबेला आ हमिा ददस हवजयी भावें स्वीक ृ छतक्षा मे \nतकलहन।  \n 100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nहम गुम्म भेल बैजूकका क े  मुाँह हनहाि ै त िहह गेलहाँ। तक घ  तs अकाट्य छलहनहें।  \n  \n२ \nसंिेदना  \nभोरुका पहि सेहो अगहन क े   तौं  िोड लगभग सुनसाने जकााँ। इक्का -दुक्का \nलोक कखनो -कखनो ओहह बाटे गुजड़ ै त। हक ताबते  ाड़ाम…!!!! क े  आवाज \nभेलै। एकटा तेज गछत काि एकटा साईहकल सवाि क े  तेहन जोड़दाि टक्कि \nमािने छलै जे साईहकल सवाि हवा मे उछत्रल क s िोडक दोसि कात जा \nखसल। लोक जुट s लगलै आ हबना कोनो हबलम्ब क े ने   लागल अपन-अपन \nमोबाइल स s िील बनाब s। ताबत क े म्हिो स s एकटा आदमी दौड़ल आयल \nआ ओहह र्ायल व्यक्क्त क े  पॉक े ट झोरि पड़ा गेल। एहनो नकहि जे सभ \nहवहडयोग्राहफये  मे तकलीन छल ;  हक छ ु  स हृ द य लोक  ओहह  बाटे गुज ि ै त \nवाहन   सभ क े  हाथ द s  िोकबाक हनण फल प्रयास सेहो कि ै त िहल जे कहना \nर्ायल क े  ससमय कोनो हॉस्पीटल पहाँचा छचहकत्सा सुहवाा दे ल \nजाय।  पुत्रलस जखन आाा र्ंटा क े  बाद ओत s पहाँचलै; ताहह स s पहहने \nओकि प्राण -पखेरू उहड़ गेल छलै।  \n  \nओहह ददनक समाचाि चैनल सभ पि ओ हवहडयो खुब चललै आ बेस लोकछप्रय \nभेलै। \n  \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 101 \n३ \nओ सत्ते बताह छल  \n  \nसाहहत्य क े  लेल अपन सवघस्व उत्सगघ क s देने छल  ....  ददन -िाछत उठ ै त-\nबैसैत , सुतैत -जागैत कथा कहवता -नाटक -उपन्यास-रिपोताघज-\nसमालोचना  .... यैह सभ ! आि  हक छ ु  न कह ि! टोल-मोहकला, स sि -समाज \nओकिा बताह बुझै। बेतितीब बढ़ल क े श -दाढ़ी, देह पि ने द sढ़ वस्र ने पैि मे \nसाबुत चप्पल! जत s ज े हक छ ु  आग्रह  स s भेटल से खा लेलक नकहि त s कोनो \nबात नकहि !  ओकि दुहनयााँ लेखन , गोष्ठी, चचाघ, परिचचाघ  ......  एहह सभ क े  \nबीच खुटेसल जकााँ र्ुरिया क s िहह गेल िहै। वयस्क भेला पि लोक लाजे \nहबयाहो माय-बाप किबाइये देलक ै । मुदा कहनयााँ बसलै नकहि से स्वभाहवक े ! जे  \nहक छ ु  पुस्तैन ी ज मीन -जाल छलै से अपन त्रलखल हकताबक मुरण , प्रकाशन \nआ ओकि हनःशुकक हवतिण मे बोहा गेलै। हकताब कीहन क s पढ़नाहि प्राणी \nआब लुप्तप्राये तौं हकताबक हविय स s हक छ ु  आमद  ह ेबाक  आश स भ दद न  \nहनिाशे िहलै। हारि ओ तैयो नकहि मानलक आ हबनु फलक कामना क े  साहहत्य \nसााना मे डटल िहल जाबत ारि सााँस रूहक नकहि गेलै। साहहत्यजगत मे \nछचन्हल आ ख्यात नाम छल तौं स्वभाहवक े  साहहत्यकाि-पिकाि सभ अंछतम \nदशघन लेल अबैत िहलै  .... ओकि व्यक्क्तत्व आ क ृ छतत्व क े  बहढ़-चहढ़ \nक s बखान कि ै त सभ अपन -अपन बाट नापैत िहल। मुदा अंछतम संस्काि क े  \nव्या ें त पि क े किो मुाँह नकहि खुजलै। चंदा स s दाह-संस्काि कोनादन बुझेलै तौं \nस् थानीय हवाायक तक कोनो  मद साँ आर्थिक सहायता क े  आग्रह पहाँचायल \nगेलै। ओ बी ० डी० ओ ० क े  तत्काल फोन क s क s कबीि अंत्येछष्ट योजना \nस s ान क े  व्यवस् था तs किा देलखखन मुदा अनुिरित प्रश्नक बिखाक \nसंग  - क े  छलै ओ ?  सुनबा मे आयल कहवि -तहवि कि ै  छल ?  सिे बताह  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nछलै ?  काज ओ हकछो कि ै त िहै हक नकहि ? र्ि -परिवाि मे क े यो छ ै हो \nहक ? कोन पाटी क े  वोटि छलै ? ........???? \n-कु मार मन ोज कश्य प, सम्प्रछत: भारत सरकारक उप-सछचि , संपक ष : सी-\n11, िािर -4, िाइप -5, वकद ि ई न गर पूि ष )दद ल् ल ी हाि  के  सामन े(, नई \nददल्ली -110023, # 9810811850, ईमेल : \nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन  मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 103 \n२.१०.ि बीन्द र न ाि ायण  छमश्र- ठ े हा पिक मौलाएल गाछ (ाािावाहहक)  \n \nरबीन्दर नारायण छमश्र  \nठ े हा परक मौलाएल गाछ )धारािावहक(  \n16 \n  \nहमसभ त्रसएटल हबाइ अिा पहाँछच गेल िही। ओहहठामक स्वच्छता \nदेखख अत्रभभूत िही । लगबे नहह किए जे ईहो स् थान एही पृथ्वीपि अछछ । \nआकाश एकदम  स्वच्छ। ह बामे अद्भुत स ुगंा छ ल। ह बाइ ज ह ाज स ाँ उति लाक  \nबाद कनीकाल ताँ लोकसभ देखाएल । जखन ओ सभ अपन -अपन गंतव्य \nददस हबदा भए गेल तखन साइते क े ओ द ेखाइत ।  \n 104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nआवश्यक खानापुिीक बाद सामानक संगे  हम आ िमा हबाइ अिाक \nवहहगघमन िारिसाँ बाहि भए गेल िही । ओहहठाम हमिासभक स्वागत हेतु क े ओ \nनहह देखाएल ।  हमसभ आब की करितहाँ ,कतए जइतहाँ? हक छ ु  फु ि े बे न हह  \nकिए । श्यामक फोन लहगते नहह िहैक। अपन संगीक फोन संख्या जे देने \nिहए से लगाताि व्यस्त आहब िहल छल । भेल जे भए सक ै त अछछ लगेपासमे \nकतह होएत । ता बे प्रतीक्षा किी । हमसभ थोड़ े काल ठामहह बैसल िहह गेलहाँ \n। थोड़ े कालक बाद हमि फोनक र्ंटी बाजल ।  \n\"अहााँसभ कतए छछऐक ?\"-फोनपि श्याम छल। \n\"हमसभ हबाइ अिाक बाहि ब ेंचपि बैसल छी। \" \n\"कोनठाम ?\" \n\"से की  जाने गेत्रलऐक?\" \n\"सामने देखखऔक ने त्रलखल हेतैक। \" \n\"िारि संख्या तीन त्रलखल छ ै क। \" \n\"ओह ! इएह ताँ गड़बड़ी भए गेल अछछ।  हमि संगी िारि संख्या \nएकपि अहााँक प्रतीक्षा कए िहल अछछ। \" \n\"तखन ?\" \n\"आब ओतहह बैसल िह। हम ओकिा कहैत छछऐक जे अहााँ लग \nपहाँचए।\" \n\"ओक ि  हक छ ु  पहह च ान ?\"  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 105 \n\"हद भए गेल । ओहो मनुक्खे छ ै क। \" \n\"स े ताँ बुझलह । ओक ि  हक छ ु  न ाम ह ेतैक , हक छ ु  ह त्रलआ ह ेतैक  ।\" \n\"ओकि नाम छ ै क ड े हबड । देखबामे कािी , बेस नमगि । लाल ि ं गक \nसटघ पहहिने छ ै क । ओकिा हाथमे अहााँक नाम त्रलखल पहट्टका छ ै क । तेँ कोनो \nपि े सानी नहह हेबाक चाही । हम ओकिा फोन कए देत्रलऐक अछछ । ओ अहााँक \nहवछचि परिाान देखखतहह छचखन्ह जाएत । \"- \n से कहह श्याम भभा कए हाँत्रस दे लक । िमा हमि बात ध्यानसाँ सुहन \nिहल छलीह।  \n\"की कहैत छल ?\" \n\"ओकि संगी दोसि िारिपि ठाढ़ अछछ । तेँ ई ददक्कछत भए गेल \n। आब आहबए िहल अछछ। हमसभ एहीठाम िहब।  \n\"सएह ताँ । हम ताँ आश्चयघमे िही जे ने अपने अछछ, ने ओकि संगी \nआएल । तखन हमिासभक ेँ  एहहठाम बजओलक हकएक ?\" \n\"देखैत िहहऔक ने  अखन की की होइत अछछ। \" \nहम ओतहह बैसल िही हक लाल ि ं गक एकटा   बड़काटा काि \nहमिासभक सामने ठाढ़ भेल । कािसाँ कािी ,बेस नमगि व्यक्क्त बाहि होइत \nअछछ। हम सोचैत छी -संभवतः इएह अछछ ड े हबड ।  कािसाँ हनकत्रलतहह ओ \nहमि नाम त्रलखल पहट्टका अपन हाथमे िाखख लैत अछछ । हमिासभक बगए \nदेखख ओ क नीक मुस्काइत अछछ । ओकिो अनुमान लाहग िहल छ ै क जे ओ \nहमही छी। हमहाँ ओकिा छचखन्ह जाइत छी।   106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nओ फ ु ितीसाँ हमिा ददस बढ़ ै त अछछ- \n\"हेलो सि ! ड े हबड हेयि । \" \n\"ओहो ! हम ताँ अहींक बाट ताहक िहल छलहाँ ।\" \n\"कनी देिी भए गेल । ताहह हेतु क्षमाप्राथी छी। \" \n\"कोनो बात नहह । \" \nओ तिाति आगू बहढ़ चाहक खोलीसाँ तीनकप चाह अनैत अछछ । \nहमिा दुनू बेकतीक ेँ  एक -एक कए चाह पकड़ा दैत अछछ । एककप चाह अपनो \nपीबैत अछछ ।  हमसभ चाहक आनन्द लैत छी । ओकि अंग्रेजीक उच् चािण \nबुझबामे हक छ ु  दद क्क छत ताँ ह ोइत अछछ ,मुदा भाओ ताँ बुणझए जाइत छी । चाह \nखतम होइतहह हमसभ कािमे बैत्रस जाइत छी । ड े हबड स्वयं काि चला िहल \nछ ल । स ंगहह  हक छ ु  गप्पो क ि बाक  उपि म क ए  ि ह ल छ ल । \nकािमे   बैसलाक बाद बड़ीकाल ारि हम ड े हबडक ेँ  एकटक देखैत िहह \nगेलहाँ । बुझेबे नहह किए जे ओ पुरुष अछछ   हक मौगी । माथपि बेस नमगि \nक े स ,हाथमे चुिीनुमा सोनाक दू -दूटा किा  पहहिने । ततबे नहह कान मे भूिमे \nक ुं डल लटहक िहल छल ।  आि ताँ आि ओकि अबाजो महहले जकााँ लगैत \nछल । एकक्षणक हेतु हम चचिछतत भए गेलहाँ । हमि मोन मत्रलन देखख िमा \nटोकलछथ - \n\"की बात ? एना गुमसुम हकएक छी ?\" \nह म ह न क ा इस ाि ास ाँ हक छ ु  क ह बाक  प्रयास  क े लह ाँ । मुद ा ओ बुणझ \nनहह पाहब िहल छलीह । ओमहि ड े हबड िहह -ि हह  क ए  हक छ ु  बज ैत ि ह ैत छ ल।  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 107 \nह मह ाँ ओक ि ा दद स  द ेख ैत ताँ छ त्रलऐक  मुद ा हक छ ु  उि ि  न हह  दद ऐक  । मान े ए क  \nप्रकािक संबादहीनताक स्क्स् थछत उत्पन्न भए गेल छल । \nकाि तेजीसाँ आगू बढ़ ै त िहल । चारूकातक दृश्य अनुपम लाहग िहल \nछल । सुंदि -सुंदि र्ि ,ि ं ग-हवि ं गक फल -फ ू लसाँ सजल लोकसभक \nदनान ,सड़क ए कदम स्वच्छ। पैि े  चलएबलासभक हेतु फिाक बनल िस्ता । \nस ाइहक लस बाि स भक  ह ेतु स ेह ो फि ाक े  ज ोगाि  । क ह बाक  मान े ज े अद्भुत \nव्यवस् था छल । हमसभ बैसल िहलहाँ । काि दौड़ ै त िहल । दस छमनटक भीति े  \nहमिसभक काि एकटा भवन लग आहब कए रुहक गेल ।  \n  \n17 \n  \nहम त्रसएटलमे िही मुदा हमि ध्यान चौबीसो  र्ंटा ददकलीक फ्लैटेपि \nलटकल िहए ।  य्य हप हमि पड़ोसी बहत सचेष्ट आ शुभचचितक अछछ मुदा \nओहो कतेक की कए सकत तकि ताँ सीमान छ ै क ने । ओ अपनह कोनो जबान \nताँ अछछ ने । ओकिामे उपकाि किबाक प्रबृत्रि छ ै क ,हमिासभक प्रछत स्ावना \nछ ै क मुदा अपनो समस्यासभ ताँ ओकिो छ ै हे । ददकली साँ हबदा हेबा काल ओएह \nह मि स भक  छ ु टल झोि ा लेन े ह बाइ अि ा पह ाँछच  गेल ि ह ए  ज ाहह स ाँ ह मस भ ह बाइ \nजहाज पकहड़ सकलहाँ ,नहह ताँ सभ चौपट भेल िहैत । तथाहप श्यामक ड े िापि \nपहाँछचतहह सभसाँ पहहने ओकि े  फोन क े लहाँ । मुदा फोनक र्ंटी बजैत िहह गेल \n। ई ध्यान नहह िहह सकल जे ददकलीमे अखन दू पहि िाछत हेतैक । पड़ोसी \nसुतल होएत। हमिा पि े सान देखख िमा पुछलछथ - \n\"की भेल ? अहबते-अहबते कथीक चचितामे पहड़ गेलहाँ?\"  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n\"सोचने िही जे पड़ोसीसाँ अपन र्िक हाल -चाल ली। मुदा ओ ताँ \nअखन सुतले होएत । \" \n\"अहााँक ेँ  अखन फोन किबैक नहह चाहैत छल । \" \n\"से ध्यानमे नहह िहल । \" \nश्यामक मकान बहत नीक स् थानपि बनल छल । चारूकात \nपहाड़ीसभ देखा िहल छल। लगेमे पाक घ  छलैक । ओहहमे   ि ं ग-\nहवि ं गक   फ ू लसभ माहौलक ेँ  आनंदमय बनओने छल ।  सभ सुहवाासाँ परिपूणघ \nछल ओ।  ओहहमे सभटा आाुहनक सुहवाा िहैक । मकानक भूतलपि श्याम \nिहैत छल । ओहहसाँ ऊपिका तलपि हमसभ ठहिाओल गेल िही  । तेसि आ \nचारिम तल हकिाया लागल छल । बातो सही छ ै क । ओतेकटा मकान खाली \nिाखखए कए की होइत ? भन े हक छ ु  आमद न ी भए  ज ाइत ह ेतहन । मुद ा ज क ि ा \nओहहठाम गेल िही सएह नहह िहए । ओकिा बदलामे ड े हबड छल जकिासाँ ने \nजान ने पहहचान । ओना अपना भरि ओ बहत प्रयास कि ै त छल जे हमिासभक ेँ  \nददक्कछत  नहह होअए । मुदा ओकिा चाहलासाँ की होमएबला िहैक। जतए \nभावात्मक समस्या छ ै क ताहहठाम ड े हबड की कि ै त ?ओ बेटा नेने भए सक ै त \nछल ।  \nहमसभ ड े िा पहाँछच गेलहाँ । ड े हबड हमिासभक ेँ  पहाँचा कए अपन \nकाजपि चत्रल गेल । हमदुनू गोटे स्नान -ध्यान क े लहाँ। िमा चाह बनओलछथ । \nछिजमे िाखल सामा नसभक ेँ  गिमा कए जलखै बनओलछथ । तकि बाद \nहमसभ जलखै क े लहाँ ,चाह पीलहाँ । आब की किब ? एतबेमे श्यामक फोन \nआएल ? \n\"कोना छी ?\"  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 109 \n\"कोना की िहब। हमसभ एतेक दूिसाँ अएलहाँ जे तोिासाँ भरि मोन \nगप्प किब । भ ें ट-र्ांट होएत । मुदा तूाँही कतह चत्रल गेलह ।\" \n\"पि े सान नहह होउ । कास्क्कह भोि े  हम  पहाँछच िहल छी । ताबे ड े हबड \nताँ अछछए।\" \nहम की  बणजतहाँ? फोन िमाक ेँ  पकड़ा देत्रलअहन । ओ फोनेपि कानए \nलगलीह ।  लएह आब की होएत ? हनकि मोन ठीक नहह लाहग िहल छलहन। \nयािाक थकानो भए सक ै त अछछ । हम हनका इसािासाँ बुझेबाक प्रयास कि ै त \nछी । ओ फोन िाखख दैत छछथ । िमा आिाम कि ै त छछथ । हमहाँ सोफ े पि  पहड़ \nजाइत छी । कनीक े  कालमे हमिो आाँखख लाहग जाइत अछछ ।  \nसपनामे आइ बहत ददनपि सासु -स स ुि क ेँ द ेख ैत छछ अहन  । स भहक छ ु  \nक े हन छप्रयगि लाहग िहल छल । सपनेमे आश्चयघ लगैत अछछ जे एतेकददन ारि \nई सभ कतए छलाह आ अचानक जखन हम अमेरिका मे छी ताँ ओ सभ हमि \nपछोड़ क े ने एतह आहब गेल छछथ। असलमे हमि सास -ससुिक िमाक चचिता \nअंत-अंत ारि लागले िहह गेलहन । हमि ससुि क ै क बेि कहछथ - \n\"िमाक चचिता हटबे नहह कि ै त अछछ ।  पता नहह ओकि की भहवणय \nअछछ ? असलमे िमा िहह -िहह कए दुखखत पहड़ जाछथ । बादमे हमिासाँ हबआह \nभेलहन। हमि हालछत कोनो नीक नहह छल ।  हमिो सिकािी काज भेहट गेल। \nतीन -तीनटा बच् चा भेल । मुदा से सभ देखबाक हेतु हमि सासु -ससुि नहह \nिहलाह । बाबा बै्य नाथक दशघनक हेतु जीपसाँ जा िहल छलाह । अचानक \nजीपक भयानक दुर्घटना भए गेल । ओ सभ ठामहह िहह गेलाह । एहह \nदुर्घटनाक बाद िमा बहत ददन ारि गुम पहड़ गेलीह । हक छ ु  बज बे न हह  क ि छथ। \nक तबो हक छ ु  क हह अहन  ओ दद न -िाछत कनैत िहछथ । एतबे बणजतछथ -  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n\"ह न क ास भक  हक छ ु  स ेवा न हह  क ए  स क लह ाँ ।\" \nहम हनका की कहहछतअहन ? बात ताँ उछचत कहछथ । मुदा कएल की \nजा सक ै त छल । भावीप्रबल। सपनामे ओ सभ कहह िहल छलाह - \n\"अमेरिका की किए आहब गेलहाँ ? भने ददकलीमे छलहाँ। अपन र्िमे \nताँ िही। एहहठाम पता नहह की की देखए पड़ए ?\"- से कहह ओ सभ हनपिा \nभए गेलाह।  \n18 \n  \nअमेरिकाक ाितीपि हमिालोकहनक ई पहहल िाछत छल । अपना \nओहहठाम आ त्रसएटलक समयान्तिक कािण सुतबा -उठबाक समयमे \nअचानक परिवतघन भए गेल छल । एहह टाइम लैगक कािण चाहहओ कए \nओतेक थाकल -झमािल िहबाक अछ ै तो हमसभ िाछत भरि किोट बदलैत िहह \nगेलहाँ । दुनू बेकती आपसमे गप् प-सप्प कि ै त िहह गेलहाँ। पुिान-पुिान बातसभ \nमोन पड़ ै त िहल । िमाक मनोदशा ताँ बहत खिाप बुझाइत छल । हनका \nचुपचाप क ै कबेि अपन आाँखखसाँ नोि पोछ ै त देखखअहन । मुदा हम टोकािा नहह \nददअहन । कहीं आि  कष्टमे ने पहड़ जाछथ । जेना -तेना िाछत हबतल । हमसभ \nउदठ कए अपन कोठिीक ओसािापि बैसल िही हक देखत्रलऐक जे एकटा  मध्य \nबएसक व्यक्क्त कािसाँ उतरि िहल अछछ। िमा ाि दए कहैत छछथ - \n\"शयाम आहब गेल की ? \n\"हमिो सएह बुझाइत अछछ । \"  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 111 \nहमिा लोकहनक अनुमान सही छल। हमिसभक र्ंटी बाजल । हम \nआ ि मा क े बाि ददस लपहक कए  जाइत छी। िमा क े बाि खोलैत छछथ। \nसचमुचक ेँ  श्याम आहब गेल छल । ओ हमिासभक सामने छल । हमसभ \nओकिा देखख अछतशय प्रसन्न होइत छी । श्याम र्िक भीति अबैत अछछ। \nहमिासभक ेँ  गोि लगैत अछछ । झोिासाँ एकटा पैक े ट हनकात्रल कए हमिासभ \nलग िाखख दैत अछछ।  हम पुछत्रलऐक - \n\"ई की अछछ ?\" \n\"ई छथक अपना ओहहठामक बंबइ आम। \" \n\"एेँ! बंबइ आब एतह भेटैत छ ै ?\" \nएतए की ने भेटैत छ ै ? अपना गामक हाटोपि जे चीज नहह भेटत से \nएहह ठाम उपलव्ा छ ै क । बस टाका चाही ।  \n\"ई ताँ बहत उिम बात भेल । ददकलीमे सेहो एहन दोकानसभ \nखुजलैक अछछ । मुदा ओहहठामक वस्तुसभक गुणवेिा  नीक नहह कहल जा \nसक ै त अछछ। \" \n\"से सही कहह िहल छी। एकबेि हम क ु म्हिौिी मंगओलहाँ । सभटा \nदाम पहहने ददऔक । तकि बादे ओ सामान पठओताह । मुदा जखन सामान \nआएल ताँ माथ पकहड़ लेलहाँ।\" \n\"से की ?\" \n\"सभटा सिल छल । \"  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n\"एहहठाम से बात नहह छ ै क। अालाह वस्तु िाखब , बेचब ताँ सोझे \nजहल जाएब ।\" \n\"ई ताँ बहत नीक बात भेलैक ।\" \nहमसभ श्यामक आगमनसाँ बहत आिाममे िही । भेल जे आब एतए \nहन च ैन स ाँ ि हह  स क ब । ज तबे दद न  ि ह ब हक छ ु  स ुख  क ए  स क ब । क तह -कतह \nर्ुछमओ लेब । िमाक प्रसन्नताक ताँ अंते नहह छल । दुनू माए -बेटाक बीचमे \nहम नहह पड़ए चाहैत िही । हम चुपचाप देखैत िहह गेलहाँ  । मुदा श्यामक बगए \nबहत बदत्रल गेल छल । नमगि -नमगि क े स ,र्नगि कािी मा ें छ। लगैक जेना \nकोनो थानेदािसाँ भ ें ट भए िहल अछछ ।  आि ताँ आि । दहहना हाथमे  हक छ ु \nहटपलो बुझाए । हाँ,हाँ गोदना  गोदाएल गेल छ ै क । हम ध्यानसाँ पढ़बाक प्रयास \nकि ै त छी। अंग्रेजीमे त्रलखल अछछ -\"ड े हबड\" ।  हम एक क्ष ण हेतु चचिछतत भए \nजाइत छी।  \n\"बात की अछछ ? एकिा हाथपि ड े हबडक नाम हकएक दागल \nअछछ ?\" \nहमिा एना एकटक तक ै त देखख श्याम कनी असहज भए जाइत अछछ \n। स ंभवतः ह मि  णज ज्ञास ा बुणझ ि ह ल अछछ  । मुद ा हक छ ु  बज ैत न हह  अछछ । \nअहपतु,चुपचाप िारि ददस सहहट जाइत अछछ । जाइत -जाइत कहैत अछछ - \n\"हम क नीकालमे नहा -सोना कए अबैत छी । ताबे अहाँसभ तैयाि \nभए जाउ । फ े ि हमसभ कतह र्ुमए चलब । \" \n\"ठीक छ ै क। \" -हम कहत्रलऐक ।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 113 \nएकर्ंटाक बात श्याम फ े ि हमिासभ लग अबैत अछछ। हमिासाँ पौंट \nपहहिबाक आग्रह कि ै त अछछ।  \n\"हम एहहना ठीक छी । \" \n\"लोकसभ हाँसत। पौंट नहह ताँ क ु िता-पाएजामा पहहरि त्रलअ।\" \nमाएक ेँ  कहैत अछछ - \n\"तूहाँ अपन वस्ि बदत्रल ले । हम सभ लेल नव वस्ि अनने छी । \nजतहह िही ओहीठाम जकााँ िही । \" \n\"हमसभ एकदम ठीक छी। तूाँ अपन चचिता किह। \"- िमा \nकहलखखन।  \n\"इएह ने तोिासभक समस्या छौक। जखन एहहठामक हाल -चाल \nनहह बूझल छौ तखन हमि बात सुनबो ताँ कि। \" \nि मा हक छ ु  न हह  बजलीह । हमहाँ चुप्पे िहह गेलहाँ । आब श्याम की \nकि ै त  ? बाजल- \n\"असलमे तोिासभक ेँ  एहहठामक प्रमुख स् थानसभपि र्ुमबए चाहैत \nिही । तेँ वस्ि बदत्रल लेबाक हेतु कहने िहहऔक। \" \n\"हमिासभक ेँ  कतह नहह जेबाक अछछ। हमसभ बहत र्ुछम लेलहाँ । \nहमसभ जकदी साँ जकदी ददकली वापस भए जाइ तकि  ओरिआन किह । \" \n\"तेँ ताँ तोि ास भक ेँ क हह ओ ह म हक छ ु  न हह  क हह औक  ।\"  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n\"कथी कहबह ? तोिा अपन होस छह ? चललह अछछ हमि े सभक ेँ  \nसुाािह। \" \nिमा बहत तमसा गेल िहछथ । हम हनका मोसहकलसाँ शांत क े लहाँ । \nहमिासभक ेँ  तमसाएल देखख श्याम सेहो बात बदललक ।  \n\"कोनो बात नहह । जहहना नीक लागए तहहना िह ।\" \nहमसभ श्यामक संगे हबदा होइत छी । नीचााँ कािमे ड े हबड पहहनेसाँ  \nवाहन चालकक  स् थानपि कािमे बैसल छल । हमहाँसभ कािमे बैत्रस जाइत छी \n। श्याम ड े हबडक बगलमे बैत्रस जाइत अछछ । \n  \n19 \n  \nहमसभ कािसाँ हबदा भेलहाँ । हम आ िमा पछछला सीटपि   िही। \nआगूमे श्याम आ ड े हबड छल । ड े हबड काि चला िहल छल । हमसभ सीटबेकट \nनहह लगओने िही। कािसाँ चूाँ,च ूाँक  अबाज  आहब ि ह ल छ ल। श्याम पाछ ू  र्ुमैत \nअछछ - \n\"सीट बेकट लगा त्रलअ ।\" \nहमसभ सीटबेकट लगबैत छी । काि तेजीसाँ आगू बहढ़ िहल छल । \nहमसभ कािक दुनू ददस देखख िहल छलहाँ । एक साँ एक दृश्य मकान -\nदोकान ,चीज -वस्तु,लोक -वेद , आहब िहल छल ,जा िहल छल । वाताविण \nअत्यंत मनोहािी लाहग िहल छल । बीच -बीच मे ह मस भ आपस मे हक छ ु -हक छ ु  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 115 \nगप्पो कि ै त िहैत छलहाँ । एही बीचमे फ ु स्सक अबाज भेल । कािक पछछला \nपहहआसाँ हबा हनकत्रल िहल छल । काि िमशः सड़कक मध्यमे ठाढ़ भए गेल \n। ड े हबड कािक पहहआ बदलबाक उपिम कि ै त अछछ । ह मसभ बाहि   भए \nजाइत छी । हम कािसाँ कनीक े  हहट कए ठाढ़ छी। हमिासाँ सटले िमा ठाहढ़ \nछ छथ । ज ाबे ह म हक छ ु  बुझबै-बुझबै ताबे पाछ ू स ाँ आहब ि ह ल ए क टा क ाि  ि मास ाँ \nटकिाइत अछछ । ओ ठामहह खत्रस पड़ ै त छछथ । ओ काि दस ड े ग आगू जा \nकए  ठाढ़ भए जाइत अछछ । िमाक ेँ  बहत चोट लाहग गेलहन अछछ । ओ ददघसाँ \nबफारि तोहड़ िहल छछथ ।  हम हनकि हालछत देखख कए व्याक ु ल भए जाइत \nछ ी। हक छ ु  फु ि े बे न हह  क ि ए  ज े क ी क रू ,ककिा कहहऔक ?हनका छचछचआइत \nदेखख श्याम आ ड े हबड सेहो हमिा लग अबैत अछछ।  \nिमाक ेँ  टक्कि देहनहाि कािक वाहन चालक बहत अफसोचमे अछछ। \nर्टी सेहो मांहग िहल अछछ। तेँ ओकिा की कहल जाए ? ओहो कोनो जाहन \nक ए  ताँ हक छ ु  क े लक  न हह । फे ि  अख न  ताँ ि माक ेँ छच हक त्स ा स ुहवाा उपलव्ा \nकिाएब हमिालोकहनक प्राथछमकता छल । श्याम   तुि ं त फोन कि ै त अछछ। \nथोड़बे कालमे एकटा एम्बुल ें स पहाँछच जाइत अछछ । हमसभ िमाक ेँ  ओहहमे \nपाहड़ दैत छछअहन । संगे हम आ श्याम हबदा होइत छी। ड े हबड काि लग िहह \nजाइत अछछ ।  \nहमसभ अस्पताल पहाँचैत छी। आपातकालीन हवभागक डाक्टिसभ \nिमाक ेँ  देखैत छहन। हनकि बामा पैिक हिीक एक्सि े  कएल जाइत छहन। \nएक्सि े  रिपोटघक अनुसाि हनकि हिी साफ े  टूहट गेल छहन। तुि ं त शल्यहिया \nकिए पड़तहन। अस्पतालक कमघचािी ई बात श्या मक ेँ  कहैत छहन । हनकि मुाँह \nहपअि भए जाइत छहन। हम ओकि हालछत देखख पुछ ै त छी - \n\"की बात ?\"  116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n\"शल्यहिया किए पड़तहन। दू लाख टका तत्काल जमा किबाक \nछ ै क। \" \nसंयोग छल जे हम अपन हवजा ड े हबट  काडघ अनने िही। ओ काडघ \nदुहनआाँमे कतह चत्रल सक ै त अछछ। ओहहमे पयाघप्त टाका सेहो कए लेने िही। \nहम अपन काडघ श्यामक ेँ  बढ़बैत छी। ओ काडघ भेटलासाँ आश्वस्त बुझाइत \nछछथ। अस्पतालक ेँ  दू लाख टाकाक अगाउ देल जाइत अछछ । तकि बादे \nिमाक शल्यहिया शुरु होइत छहन । हमसभ ताबे बाहि े  प्रतीक्षा कि ै त छी। \nश्यामक ेँ  बीच-बीचमे फोन अबैत िहैत छहन  । ओही बीचमे शात्रलनीक फोन \nसे हो अबैत छहन।  \n\"कोना छी ?\" \n\"की िहब ?\" \n\"से की ?\" \n\"तोहि माएक पैिक हिी टूहट गेलहन अछछ। \" \n\"से क े ना की भेलैक ?\" \nहम ओकिासभ बात कहैत छी। हमि मोन कष्टसाँ भिल अछछ । आि \nबेसी गप् प किबाक स्क्स् थछतमे हम नहह छी। ओ ई बात बुझैत अछछ।  \n\"अहााँसभ अनेि े  अमेरिका चत्रल गेलहाँ। हम कहैत िही जे मुम्बई चत्रल \nआउ। हमि े सभक संगे िह। मुदा अहााँसभ हमि बात नहह मानलहाँ । आब \nओहहठाम कइए की सक ै त छी ? पहहने ठीक होअए ददऔक । तकि बाद चत्रल \nअबैत िह हमिा लग। \"  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 117 \nहम की कहहछतऐक ? ओकि बात सुनैत िहह गेलहाँ ।  ताबतेमे \nअस्पतालक माइकपि उद्घोषणा  होइत अछछ। िमाक शल्यहिया \nस फलतापूवघक  स ंपन्न  भए  गेलहन । ह न क ा वाडघमे पठे बास ाँ पूवघ हक छ ु  क ाल \nहनिीक्षणमे िाखल जेतहन । तकि बादे हमसभ हनका देखख सकबहन। हम \nबहत थाहक गेल िही। कहह नहह कोन समयमे हबदा भेलहाँ ? खैि ! जे हेबाक \nछल से भेल । आब जे संभव छ ै क से भइए िहल अछछ । पहहने ओ ठीक भए \nजाछथ तकि  बाद े न े हक छ ु  । \nहमसभ अस्पतालक   स्वागत कक्षमे  िमाक प्रतीक्षा कइए िहल \nछलहाँ हक एकटा  गोि -नाि बेस तेजगि युवक हमिासभ लग पहाँचल । हमिा \nदेखखतहह कहए लागल - \n\"माफ किब । हमिा चलते अपनेलोकहनक ेँ  एतेक कष्ट उठाबए पहड़ \nिहल अछछ। हनका ताँ हिी टूहट गेलहन। हम नहह बूणझ सकलहाँ  जे ई सभ कोना \nभेलैक  । हम ताँ काि चलबएमे व्यस्त िही। असलमे हमि पत्नीक मोन खिाप \nभए गेल छहन  । हनक े  देखबाक हेतु जा िहल छलहाँ । पि े सानीमे िहबाक \nकािण ओतेक ध्यान नहह िहल। हनका चोट लाहग गेलहन। हनकि इलाजमे \nज े ख च ाघ ह ेतहन  स े ह म द ेबैक  । अस्पतालस ाँ छ ु टलाक  बाद ो ज े मदछत कहब से \nहम किब। \" \nओकि भावुकता आ इमान्दािी देखख हम बहत प्रभाहवत िही।  \n\"अहााँ एतेक पि े सान नहह िह। आब ताँ जे हेबाक छलैक से भइए \nगेलैक।  हम अस्पतालक खचाघ वहन किबामे सक्षम छी आ कइओ िहल छी। \" \n\"तेँ की? हक छ ु  ह मि ो ताँ क तघव्य अछछ  न े? हमि े  चलते हनका ई कष्ट \nभेलहन। हमि  बात माहन त्रलअ।\"  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n से कहह ओ पााँच लाख टकाक चेक हमिा हाथमे पकड़ा देलक। \nश्यामक इच्छा देखख हम ई चेक हनका दए देत्रलअहन। ओ युवक एकबेि फ े ि \nक्षमा याचना कि ै त अछछ। हमिा प्रणाम कि ै त अछछ आ जएबासाँ पहहने \nअपन  मोबाइल फोन संख्या सेहो त्रलखा दैत अछछ।  संगे कहैत अछछ - \n\"आगूओ जे खचाघ लगतैक से हम देबैक । अस्पतालसाँ ठीक \nभेलाक  बादो हम अपनेसभक संपक घ मे िहब । \" \nओ युवक चत्रल गेल । तकि तोड़बे कालक बाद िमा वाडघमे आनल \nजाइत छछथ। हमसभ ओतए पहाँछच जाइत छी। िमाक ेँ  होस आहब गेल छहन। \nओ हमिा ददस एकटक द ेखैत िहह जाइत छछथ।  \n  \n20 \n  \nएक सप्ताहक बाद िमा अस्प तालसाँ र्ि वापस आहब गेलीह । \nडाक्टिसभ ताँ तीनददनक बादे हनका छोहड़ देबए चाहैत िहए । मुदा अचानक \nह न क ि  ि क्तच ाप अस ंतुत्रलत भए  गेलहन  । स ांस  लेबामे स ह ो हक छ ु  दद क्क छत \nहोमए लगलहन। ताहह परिस्क्स् थछतमे अस्पताल छोड़ब ठीक नहह बुझाएल । \nश्यामोक सएह इच्छा िहहन। डाक्टिसभक ेँ  सेहो ई  बात पससिद पड़लैक । \nएकसप्ताहक बाद िमाक ेँ  अस्पतालसाँ  छ ु टबाक  स मयमे अस्पतालक  \nहबलक  भुगतानक समस्या आएल । मुदा ओ युवक बातक पक्का हनकलल \n। क े ना -ने -क े ना ओ सभ जानकािी लैत िहल छल आ अस्पतालक बााँकी \nभुगतान आनलाइन कए द ेलक । ओना हमहाँ तैयाि िही।   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 119 \n \"टाका िाखखए कए की होएत ? स भटा ाएले िहह जाएत । ककिो \nकोनो परिबाह नहह छ ै क ,जरुिछतओ नहह छ ै क। हमसभ अनेि े  बचत किबामे \nलागल िहैत छी। बौंकक पासबुक देखैत िहैत छी। एफडी किबैत िहैत छी। \nमुदा ककिा लेल ?\"- मोनमे सोचाइत िहैत छल।  \nअस्पतालस ाँ छ ु हट क ए  ह मस भ ि माक  स ंगे र्ि  पह ाँच लह ाँ । डे हबड छ ााँह  \nजकााँ श्यामक पाछ ू -पाछ ू  लागल ि ह लहन  । श्याम बाज ए  ताँ डे हबड स मथघन  \nकि ै त। तहहना ड े हबडक बातक ेँ  श्याम कखनह नहह काटैत । दुनूगोटेक \nजुगलबंदी देखएबला िहैत अछछ । हम ताँ छगुन्तामे िहबे किी। कखनह कए \nिमा सेहो चहकत िहैत छलीह। अहपतु ,चचिता सेहो किछथ। कहतछथ - \n\"बात की छ ै क ? एकिासभक ेँ  कखनह  फिाक होइत नहह देखैत \nछछऐक ?\" \n\"अनेि े  सभबातक चचिता अहीं हकएक कि ै त िहैत छी ? भगवान \nसभक ेँ  माथ देने छछथन । अपन -अपन नीक -बेजाए सोचत। \" \nर्ि अएलाक बाद महहना ददन  िमाक भौछतक छचहकत्सा चलैत \nिहलहन। ओ अस्पताल जेबाक स्क्स् थछतमे नहह िहछथ।   डाक्टि े  र्ि अबैत छल। \nओकि फीस बहत मोट होइत छलैक । हम क ै कबेि चचितामे िही। पता नहह \nकतेक खचाघ होएत ?श्यामक ेँ  ताँ उम्मीद िहहन जे हमसभटा सम्हारि लेब। तेँ \nहनश्श्चित िहैत छलाह । ान्य कही ओहह युवकक ेँ । ओ चाहैत ताँ जान बचा कए \nर्सहक सक ै त छल । हमसभ ओकि क े  िहहऐक ? मुदा ओकिामे  मनुणयता \nबााँचल िहैक। मानलहाँ जे ओकि े  कािसाँ टक्कि लाहग िमा आहत भेल िहछथ। \nमुदा तेँ की? ओ ताँ मदछत हेतु बहत आगू बहढ़ गेल। ओ हनि ं ति संपक घ मे िहल। \nभौछतक छचहकत्साक सभटा खिचा  सेहो ओएह देलक । हम कहबो क े त्रलऐक  \n\" ई खिचा  हमिा किए ददअ । अहााँ बहत क े लहाँ ।\"  120 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nमुदा ओ नहह मानलक ,अहड़ गेल । हमहाँ छोहड़ देत्रलऐक। मोने-मोन \nहोइत छल जे एहनो लोक होइत अछछ। अपना ओहहठाम ताँ ठोकि मारि कए \nकािबाला लंक लाहग कए भाहग जाइत अछछ। यदद ओहोसभ एहहना \nणजम्मेबािीसाँ काज कि ै त ताँ कतेको लोकक जान बछच सक ै त छ ै क।  \nश्यामक र्िक प्रथमतलक ओसािापि एकांतमे हम सोचैत िहै त \nछी।  \"बेकाि े  एहहठाम अएलहाँ । ददकलीएमे िहबाक छल । अपन हाथ -पैि \nच लबैत ि ह ैत छ लह ाँ । ए हह ठामक  ताँ हक छ ु हह स ाबे न हह  बुझा ि ह ल अछछ । क े ओ \nककिोसाँ गप्पो किबाक हेतु तैयाि नहह अछछ । एहह माछमलामे ददकलीओ कोनो \nबह त न ीक  न हह  अछछ । मुद ा ओतए  बह त दद न स ाँ ि हह  ि ह ल छ ी। स भहक छ ु \nदेखल -सुनल अछछ ।  पुिान परिछचतसभ अछछ। एहहठाम णजनका बले अएलहाँ \nछतनका समये नहह छहन। जीवनिम सेहो हवछचि छहन। ड े हबड संगे ददन -िाछत \nएक क े ने िहैत छछथ। दूपहि िाछतमे दुनूगोटे दारू पीहब कए हंगामा कि ै त छछथ  । \nक ै कबेि ततेक हकला होइत अछछ जे पुत्रलस पयंत आहब जाइत अछछ। हमसभ \nताँ स भ हक छ ु  स हह ए  ि ह ल छ ी। अख न  आि  क ोन ो ि स्तो न हह  बााँच ल अछछ । ि मा \nठीक  ह ोछथ तख न  हक छ ु  स ोच ी। बीच -बीचमे शात्रलनीक फोन जरूि अबैत िहैत \nअछछ। ओ मुंबई अएबाक आग्रह करिते िहैत अछछ। मुदा ओतह गेलाक बाद \nक ी ह ाल ि ह त तक ि  क ोन  ठे क ान  अछछ । ह मि ा ताँ लगैत अछछ  ज े स भहक छ ु  \nछोहड़ अपन ददकली र्ि वापस भए जाइ ।  \nआइ-कास्क्कह हमि ददनचयाघ बहत कदठन भए गेल अछछ। भोिसाँ सााँझ \nारि िमामे लागल िहैत छी। ददक्कछत अछछ जे ओ ओछाओनपि पड़ले िहैत \nछ छथ । ओतहह स भ हक छ ु  क ि े बाक  ि ह ैत अछछ । ओन ास भ हक छ ु क  मस ीन  बहन  \nगेल छ ै क ,हमसभ लेनहाँ छी,मुदा ओहमे ताँ हाथ लगबेक िहैत छ ै क ? से आि \nक े  क ित ? हमही कए सक ै त छी आ करितो छी। श्याम अबैत अछछ ,हाल-चाल \nपुछ ै त अछछ आ काजपि चत्रल जाइत अछछ। ओकि े  संगे ड े हबड अबैत अछछ आ  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 121 \nओकि े  संगे चत्रल जाइत अछछ। तकि बाद एकटा छचड़ ै ओक दशघन नहह होइत \nअछछ। बीचमे भौछतक छचहकत्साक हेतु डाक्टि अबैत अछछ। एक र्ंटा ओकि \nफिमाइससभ सुनैत छी। जे ना-जेना कहैत अछछ से कि ै त िहैत छी। जखन \nओहो चत्रल गेल तखन बस हम आ िमा िहह जाइत छी।  \nिमशःिमाक हालछतमे सुााि भेलहन। आब ओ ठ ें गा पकहड़ कए \nर्िक भीति े  एमहि -ओमहि र्ुछम लैत छछथ। अपन ददनचयाघमे सेहो बेसी \nमदछतक काज नह होइत छहन। मुदा एकटा लोक ताँ लगीचमे सदरिकाल चाहबे \nकिी। एहन हालछत नहह भेलहन अछछ जे र्ंटो भरि छोहड़ कए कतह चत्रल जाइ। \nफ े ि जेबो कतए किब ?ई अमेरिका छथक ै क। ददकली नहह छ ै क।  पन्रह ददन \nएहहना बीछत गेल। आब ओ कनी होसगि भेलछथ ।  \nहनकि हालछतमे भेल एहह सुाािसाँ िमाक प्रसन्नताक अंते नहह \nअछछ। कखनह कए ओ भभा कए हाँत्रस दैत छछथ। कहती ह -\"हमिा ताँ भेल जे \nगेलहाँ । आब जन्म भरिक हेतु अथबल भए गेलहाँ। मुदा अहााँ हमिा बचा \nलेलहाँ।\" \n\"हम की क े लहाँ? ईश्विक ेँ  ान्यवाद ददअनु आ ान्यवाद ददऔक ओहह \nयुवकक ेँ  जे कष्टो देलक आ समााानोमे सहयोगी भेल । कष्ट ताँ दुर्घटनावश \nभेल मुदा ओकि सहयोग ताँ सुचचिछतत छल। ओकि सही संस्कािक परिचायक \nछल । \" \nहनका गप्प-सप् पमे मोन लाहग जाइत छहन। शात्रलनी संगे फोन-फान \nसेहो होइत िहैत छहन। िहह गेलहाँ हम। से ककिा फ ु िसछत छ ै क ?ने ककिो \nजरुिछत छ ै क । एकटा बूढ़ बाप माएक संगे हजािक -हजाि कोस  र्िसाँ फटकी \nपड़ल अछछ। क े  कित तकि पुछािी ?  122 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 123 \n३.पद्य \n३.१.आचायघ िामानंद मंडल -आददकहव सिहपा/ छमछथला ािती/ कपूत!/ \nिाम!/ गीत त्रलखूं \n३.२.लालदेव कामत - तानल र्ोर् \n३.३.पवन छमश्र \"गोनौली\"-अगहन मास/ संस्कािक चूकल  \n३.४.जगदानन्द झा 'मनु '- ४ टा गजल  \n३.५.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- आङ उर्ाि छी हम/ पुिना पाजी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  124 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n३.१.आचायघ िामानंद मंडल -आददकहव सिहपा/ छमछथला ािती/ कपूत!/ \nिाम!/ गीत त्रलखूं \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nआददकवि सरहपा / छमछिला धरती / कपूत!/ राम!/ गीत लल खूं \n१ \nआददकवि सरहपा  \n  \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 125 \nमैछथली क े  आददकहव सिहपा।  \nहो गेल मैछथली से गायब।  \nअंहगका िखले हय जजिदा।  \nअंहगका क े  आददकहव सिहपा।  \nछमटल न आददकहव सिहपा।  \n  \nसनातन  -बौ्ध  क े  संर्षघ म ें । \nसिहपा हो गेल गायब।  \nमैछथली क े  अतीत।  \nछमछथला से हो गेल गायब।  \nछमछथला भे गेल अभागल । \n  \nबौ्ध  हो गेलय। \nलाइट आफ एत्रशया। \nसनातन िह गेल।  \nसंक ु छचत होक े  भाित।   126 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nिामा मैछथली हो गेल र्ायल। \n  \n२ \nछमछिला धरती  \n  \nछमछथला िहे पून्य क े  ािती।  \nभिल िहे संत आ तपसी। १। \n  \nछमछथला िहे ज्ञान क े  ािती। \nभिल िहे रिसी आ ज्ञानी। २। \n  \nछमछथला िहे िाजा आ िानी।  \nभिल िहे कहव आ दिबािी। ३। \n  \nछमछथला िहे िाज दिबाि अंहकािी।  \nभिल िहे माछ भात खहनहािी। ४।  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 127 \n  \nछमछथला िहे   प्रजा दीन अज्ञानी। \nभिल िहे प्रजा बन नौकिानी। ५। \n  \nछमछथला िहे उच् च  -नीच क े  ािती।  \nभिल िहे सम्मान  -अपमान क े  किनी। ६। \n  \nछमछथला िहे बाभन -सोलकन क े  ािती।  \nभिल िहे शोसक  -शोत्रसत से ािती। ७। \n  \nछमछथला िहे सीता क े  ािती।  \nभिल िहे उगना चाकि से ािती। ८। \n  \nछमछथला िहे सनातन क ु ल ािमी।  \nिामा भिल िहे शोसक अािमी। ९। \n   128 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n  \n३ \nकपूत! \n  \nहो ामघ क े  ठ े क े दाि! \nतू ामघ क े  नाश क ै ला हो! \n  \nहो कहिदू क े  ठ े क े दाि ! \nतूं कहिदू क े  मुंह पि मूतला हो ! \n  \nहो मनु क े  संतान ! \nतू मनुणयता क े  नाश क ै ला हो ! \n  \nहो  ऋहष क े  संतान ! \nतू िाक्षस पैदा भेला हो! \n   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 129 \nहो कहिदू क े  िक्षक ! \nतू कहिदू क े  भक्षक बनला हो ! \n  \nहो जजमान क े  पूिहहत ! \nतू जजमान क े  बेइजैत क ै ला हो ! \n  \nहो भाित क े  पुत ! \nतू कपूत कहबायबा हो ! \n  \nहो भाित क े  कपूत ! \nिामा तोहि कनिदा कि ै त हय हो ! \n  \n४ \nराम! \nहे िाम कह ! \nश्री िाम कह !  130 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nहक जयश्री िाम कह ! \n  \nसीतािाम कह ! \nसीयािाम कह ! \nहक जयत्रसयािाम कह ! \n  \nिामजानकी कह ! \nजानकीिाम कह ! \nहक िाम कह ! \n  \nअयोध्यावासी िाम कह! \nर्टर्टवासी िाम कह ! \nहक मानुस िाम कह ! \n  \nईश्वि िाम कह ! \nहपता िाम कह !  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 131 \nहक पाहन िाम कह ! \n  \nहे िाम कह ! \nजय श्रीिाम कह ! \nिामा अपन िाम कह ! \n  \n  \n५ \nगीत लल खूं \n  \nगीत त्रलखूं। \nगािी त्रलखूं। \nछमछथला क े  गान त्रलखूं। \nछमछथला क े  मान त्रलखूं। \nगीत त्रलखूं। \nगािी त्रलखूं।  132 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nछमछथला क े  आन त्रलखूं। \nछमछथला क े  वान त्रलखूं। \nगीत त्रलखूं। \nगािी त्रलखूं। \nछमछथला क े  शान त्रलखूं। \nछमछथला क े  महान त्रलखूं। \nगीत त्रलखूं। \nगािी त्रलखूं। \nछमछथला क े  उच् च त्रलखूं। \nछमछथला क े  नीच त्रलखूं। \nगीत त्रलखूं। \nगािी त्रलखूं। \nछमछथला क े  प्रेम त्रलखूं। \nछमछथला क े  र्ृणा त्रलखूं। \nगीत त्रलखूं। \nगािी त्रलखूं।  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 133 \nछमछथला क े  संस्क ृ छत त्रलखूं। \nछमछथला क े  अपसंस्क ृ छत त्रलखूं। \nगीत त्रलखूं। \nिामा छमत त्रलखूं। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  134 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n३.२.लालदेव कामत - तानल र्ोर् \n \nलालदेि कामत \nतानल घोघ  \n \nजे होछथ अ -हहल्या , से छछथ अहहल्या! \nपरित्यक्त स्िी कोना भेलीह आदशघ भायाघ।। \nसे जानबाक लेल लोकक उत्क ृ ष्ट आकांक्षा \nमोनक हपपासा हकयो जनाबौ पण्डा!  \n \nप्रातः स्मिणीया श्रध्येय पााँचो नािी \nनकहि छछथ शास्िक ज्ञानी ले अनाड़ी  \nई स्वयं िाम लखन लेल छ ै  अचिजे  \nजे अिण्य प्रान्ति मेँ बाट जोहैत \n \nप्रातः स्मिणीया दात्रसन अहहल्या साँ \n विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 135 \nणजगेसा कयलहन मयाघदा पुरुषोिम  \nदेखलाौंह ओहहठाम छल पाथिक भीड़  \nछगुन्ता भेल चिणक ाुिा उड़ ै त पड़ ै त  \n \nत्रशलोटसन चटान कोना भेल मोम  \nअजगूत जे बहन गेलीह मनुखक रूप  \nपुछछ बैसलाह श्रीिाम चन्र जी  \nहे!  अहााँ कोनू मयावी िचल - प्रपंच \n \nअहााँ नािी मािे श्राा ारि नहह \nर्ोर्ौली बहन हमि पिीक्षा हकये लै छी  \nहम अहााँक अपरूप आ महहमा जहनतहाँ \nकी अहााँ सनातन द ेवी आददवासी छी ? \n \nएतेक बेशी वहहिम मे ई पुिान र्ोर्ट  \nअहााँक परिचय जानबाक अपस्यांत मोनक े \nहाौंिने पौिने चत्रल जा िहल अछछ ददगददगन्त \nसभ्य नािीसन अकहिक संकोचपन कहीं  \n \nहमिा औनौने छी हवचिण कि ै त दना हृदयक ेँ  \nकी अहााँ इछतहास पुिाणक े  कोनू पाि छी ? \nब्रह्मा जीक मानसपुिी वा प्रचेता जीक ताँ पतौह नकहि! \nआहक भृगु जीक पुिवाू वा दीर्घतमा ओ पिि े षीक क े ? \n \nभििास गौतम अंहगिाबंशी क े  ताँ नहीं   136 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nअपने दू ड े ग आगू बहढ़यौ आाुहनकता ले \nबालप्रथा क' र्ोर् साँ समकालीनता ददश \nआऊ हमि अन्त:किण महर्षि गौतम क े ि  \n \nअाांहगनी रुपेँ छचन्हपहहचीन्ह क े लक अछछ  \nआओि अहां हनक े  संशय साँ शाहपत िही  \nसरिपहाँ हनका छत्रलया इन्रजी साँ \nकि ै क चाहहयैन तकिाि आ प्रछतशोा ।  \n \nजुग -जुग साँ अहााँक पहवि क ु हटया हनहाि ै  ले  \nआतुि अछछ आ अहााँक हपता वृध्दाश्व क ेँ \nनहहि िहतहन नलाहन ने जन जनक ेँ  क्लेश  \nहकयाक ताँ रोपछत तािा क ु न्ती मन्दोदिी 'क  \nसमान पहविता ओ पछतव्रता छीहे अहााँ! \nहे! अहहल्ये अहााँ!! \n \n-लाल देव कामत मो ० ७६३१३८०७६१ \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 137 \n३.३.पवन छमश्र \"गोनौली\"-अगहन मास/ संस्कािक चूकल  \n \nपिन छमश्र \"गोनौली\"  \n१ \nअगहन मास  \n \n \nअगहन मास होइछल खास , \n \nाान पक ै  छल खेत कटाई छल | \n \nलोढ़हा लोढ़ाइ छल मोन मुस्काइ छल, \n \nखेतहहमे लाइ - मुढ़ी पान भेटै छल || \n \n \nमुइठ लेल जाइ छल , लगै छल ठाक ु िजी क े  भोग , \n \nअिोस पिोस सेहो बाँटाइ छल , तखनहह होइछल अन्नयोग | \n \n 138 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nहोइत छल नवान्न अत्ननदेव पि सेहो चढ़ ै  छल , \n \nब्राह्मण भोजनक बादे नव अन्न खैएल जाइछल || \n \n \nाान क ै इट अबैछल बोझक लगै छल कााँि , \n \nअगहनमे मूसोक े  दूटा बौह , कि ै छल बील फोड़ ै छल मोकााँि | \n \nजाड़  मास थिथि कपैत हगिहस् थ िहैछल बेचैन , \n \nानकटनी , नािबननी , कहहया गहम बाग हेतैन || \n \n \nमेह गािक ददन तकाय छल , \n \nहगिहस्तक मोन हिखखत िहैछल | \n \nभोिबे िाइत साँ होइछल दाउन , \n \nजन बोहनहाि हिदम कहैछल - \n \nहगिहस्तक थैि अबाद िहौन || \n \n  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 139 \nपााँचटा छटा बिद लगैछल, \n \nमाा फागुन तक दाउन होइछल | \n \nमेहक बिद कम चलैछल , \n \nपाइटक  बि द  छ ु हबते न ााँगरि  उड़ान  भि ै छ ल || \n \n \nजाबल बिद दाउन हााँकब अहनवायघ िहैछल , \n \nझाि ै न देब ' काल बिदक मूाँह पि ठाढ़ िहब अहनवायघ िहैछल | \n \nपुआिहह साँ ाान बहािब अहनवायघ िहैछल , \n \nाानक खो पि बािहैन वर्जित अहनवायघ िहैछल  || \n \n \nत्रसकली ढािब ाान ओसायब, \n \nअगाँह िाखब एक प्रथा बनल छल | \n \nबिद ' गोबिक बनल महादेव मे फ ू ल गोदल , \n \nिामहह हो िाम कहह , मोनी जोखब एक कथा कहैछल ||  140 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n \n \nआंगन आंगन अगहनी पथाि नामी छल , \n \nदाउन हााँकब मे बिदक लथाि कामी छल | \n \nनाि - पात पतलो साँ उसीहनया क े नाय दामी छल, \n \nढ े कीमे क ु हटया, जााँतमे हपत्रसया क े नाय स्वात्रभमानी छल|| \n \n \nखेत बचले अछछ , अगहन अहबते अछछ , \n \nहबलागेल बिद आ खरिहान | \n \nनहह िहल आब ओ युग - जमाना, \n \nनहह िहल गृहस्तक ओ शान || \n \n \nक े लौ हक छ ु  हबलाइत शब्द क  प्रयोग, \n \nजकि नहह आब चलन अछछ नहह अछछ कोनो योग | \n \nभाषा सेहो ओहहना हबला िहल , जहहना ई सभ प्रथा,  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 141 \n \n\"पवन\" चेतना जगा त्रलअ, भाषा बचाउ लाउ कोनो नव प्रभा || \n२ \nसंस्कारक चूकल  \n \nटीक छोड़लौ , टीका (चन्दन) छोड़लौ , \nछोड़लौ पूजापाठ | \nखानपानक पिहेज छोड़लौ , \nआब नहह कोनो लाजााक || \n \nाोती- क ु ताघ छल जे पहचान हमि , \nमाय -बापक आदि कतघव्य प्राान हमि \nई सभ आब नै िहल , \nनै ककिो हकयो सुहन िहल || \n \nसंस्काि - संस्क ृ छतक परिभाषा बदलल , \nजे मानछथ से छछथ हपछड़ल | \nआाुहनकताक होड़ अछछ सहजोड़ , \nअपन सभ हनखखद , देखौसक ािछथ पछोि || \n \nखानपान - वेशभूषा, िहन सहन - आचाि हवचाि , \nस भ हक छ ु  अछछ  बद त्रल ि ह ल | \nसामाणजक बंान हनन्णिय अछछ , \nअन्तजाघतीय हवयाह जोि पकरि िहल || \n  142 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nअपन संस्काि आ संस्क ृ छत साँ , \nहम भ ' िहल छी दूि | \nआत्मचचितन अछतआवश्यक, \nगहन चचितन करू भिपूि || \n \nपखश्चछम देश मे, हमिा संस्क ृ छतक खुबजोड़ चलन भेल , \nवेदपाठ, गीतापाठ, उपहनषद पि सेहो खोज भेल | \nचमक दमक आ चात्रल चलन ओकि अपनाकय , \nअपन अपनहह पि आब बोझ भेल || \n \nएकादशी , चतुदघशी आ एकसंझाक बदला , \nआयल, डाइकटिग- फास्क्स्टंग, किवाचौथ आ तीज | \nहवछा बेभाि,ई स भ पछ ु आयलक  हन शान ी, \nपावहनछतहाि सभ तेजलौ , छोड़लौ सामा - चक े वा गीत | \n \nअपन पावहन , अपन िीछत , \nअपनासाँ किी सददखन प्रीत , \nसंस्काि अपन , िाखी आदद - अनन्त | \nजे जन अपनहह जहड़ साँ कटता , ओ \nजीवन भरि क ु हिता आ पछतेता , \nसुखद नै हनकि अंत || \n-पि न  कु मार छमश्र \"गोन ौल ी\", हािगछछया , धापा, कोलकाता - \n700105, मो. 9433746295 , सहायक लशक्षक , श्री उमापछत \nविद्यामंददर , पश्चिम बंगाल सरकार, कोलकाता  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 143 \n३.४.जगदानन्द झा 'मनु '- ४ टा गजल  \n \nजगदानन्दद झा ’मन ु’ \n४ िा गजल  \n  \n१ \nचलू देखब हे बहीना त्रशवक ेँ \nअपन गौिीक ेँ  सजनमा त्रशवक ेँ \n  \nसभक ई खाली भि ै  छछथ झोली  \nसिण आइब जे सुमिला त्रशवक ेँ  \n  \nगिीबोक ेँ  छछथ इहे सुननाहि  \nददयौ जल भरि एक लोटा त्रशवक ेँ \n  \n 144 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \nमनुख दानव देव भूत प्रेतो  \nसगि दुहनया छमल मनेला त्रशवक ेँ \n  \nत्रसया िामोक ृ ण ण हनक े  पुजलहन  \nबनेलहन सगिो अिाध्या त्रशवक ेँ \n  \nक ृ पाहनछा क ै लाशवासी जय भव  \nचिण वंदन जग िचैता त्रशवक ेँ  \n  \nमनोिथ सब पूणघ किता शम्भू  \nकहल ’मनु ’ जे मनसाँ भजता त्रशवक ेँ \n(मािािम   12222-12222, सभ पााँछतमे) \n२ \nभगवती जकि माए ओ टुगि िहल कोना  \nहाथ छ ै  दुनू भेटल ि ं क ओ कहल कोना  \n   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 145 \nमाथ पि हमि सददखन जखन हाथ मैयाक ेँ  \nएहहठाम िहलै कोनो   कदठन टहल कोना   \n  \nलेब छोरि कखनो देबाक बात कहन सोचू  \nसगि गाम देखू सुख शांछत नहह बहल कोना  \n  \nशेिक ेँ  र्ि े  बैसल  नहह त्रशकाि भेटै छ ै  \nर्िसाँ जे हनकलबै नहह र्ि बनत महल कोना  \n  \nकाज नहह  अपन हहस्सा क े ि ’मनु ’ किी हम सब  \nई सहज सगि दुहनया नहह  बनत जहल कोना  \n(मािािम  212-1222-212-1222, सभ पााँछतमे) \n३ \n  \nजखन मोन कानल गजल कहलाौं  \nिहल का ें ढ़ छानल गजल कहलाौं   146 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n  \nजमाना सुतल छल जखन नींदसाँ  \nतहन िाछत जानल गजल कहलाौं  \n  \nलगन भेल तीसम बिख ारि नहह  \nपड़ोसनसाँ गानल गजल कहलाौं  \n  \nजुआ छल लदल कांहपि लोकक  \nपसीनासाँ सानल गजल कहलाौं  \n  \nउमि ’मनु ’ हबतल आि की किबै  \nअपन मोन ठानल गजल कहलाौं  \n(मािािम  122-122-1222, सभ पााँछतमे) \n ४ \nभहिल भीत नै  उठाउ यौ पाहन   \nजजघि  टाट  नै  सटाउ यौ पाहन   \n   विद े ह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९ २ अंक ३८३)|| 147 \nखाली  छाड़बै  उछ े हबै  भरि ददन   \nचाि चुबैत   नै  बचाउ यौ पाहन   \n  \nपाकल कााँच जेहने ाि े  भरिमे   \nबाहि  नाक  नै  कटाउ  यौ पाहन   \n  \nााक ै  आहग खड़  खड़ े ल पजिल  छै  \nपाइन ढारि नै  जिाउ  यौ पाहन   \n \nसगिो खाम    गेल सहड़   हबेलीक े   \n’मनु ’केँ हाँत्रस क   नै  बजाउ यौ पाहन   \n(मािािम  2221-212-1222, सभ पााँछतमे। दोसि शेिक ेँ , दोसि पााँछतमे दू \nटा लर्ुक ेँ दद र्घ मान क  छ ू ट लेल गेल अछछ ) \n  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  148 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण  झा ’सागर’ विशेर्ांक  \n३.५.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- आङ उर्ाि छी हम/ पुिना पाजी  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल ' \nआङ उघार छी हम / पुरन ा पाजी \n१ \nआङ उघार छी हम  \n \nझि झि झहिय  \nजेना फ ू ल ससिहाि  \nटप ट","size_mb":3.91,"has_text":true},"Videha 384.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 384.pdf","name":"Videha 384.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८४)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह - प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२३. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनत म उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२३. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 384 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-६) \n१.२.अंक ३८३ पर वटप्प ी (पृ. ७-१०) \n२.गद्य \n२.१.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-जय सोमनाथ! (पृ. १३-४१) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा- काधतक मासक माहात्म्य (पृ. ४२-४५) \n२.३.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप ३२ (पृ. ४६-५२) \n२.४.नन्द्दवििास राय-लशष्टारार (पृ. ५३-५७)   \n \n२.५.सुभाष कुमार कामत- ददव्यदृधष्ट रर्रिंत पोथीमे गजपट: एक समेवकत \n(पृ. ५८-६२) \n२.६.िािदेि कामत - डोकहर/ सपना साकार/ पोथी समीिा/ ददनकर \nजीक उत्कषा/ श्रीमान मोन पड़ैत िधथ/ सरौती सपुत : िुशी िािूक \nउपििधि (पृ. ६३-८९) \n२.७.प्र ि झा- पुस्तक समीिा : मैधथिी िेि पिकाररताक इधतहास \n(िेिक : आशीष अनधरन्द्हार) (पृ. ९०-९३) \n२.८.आशीष अनधरन्द्हार-अिांददक कविताक दरिारमे 'िंदोि् सुशीि \nदोहाििी ' (पृ. ९४-१०१) \n२.९.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा-य् (पृ. १०२-१०३) \n२.१०.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक)  (पृ. \n१०४-१२३) \n२.११.सुरेन्द्दर िाभ- कथा-स,योगस, िा,रि क्षजनगी (पृ. १२४-१२९) \n२.१२.प्रमोद झा 'गोकुि'- भोज (िीहैन कथा) (पृ. १३०-१३०)   \n \n३.पद्य \n३.१.डॉ. क्षजयाउर रहमान जाफरी-दू टा प्रेम कविता-अहा,क फोटो/ की \nकयि जाइत अधि (पृ. १३२-१३३) \n३.२.आराया रामानन्द्द मण्डि- झाझा मेि/ िु्/ राज करै िी विनु \nसरकार/ धमधथिा राज/ िो विििा िै (पृ. १३४-१४१) \n३.३.प्रमोद झा 'गोकुि'-स्ियं केर िराति (पृ. १४२-१४४) \n३.४.डॉ. वकशन कारीगर- पंडा आ दिाि (हास्य कविता) (पृ. १४५-१४७) \n \n \n \n𑒀 \n  \n \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर , जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥   \n \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n  \n \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूत न  अंक सम्पाद कीय \n१.२.अंक ३८३ पर विप्पणी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र - न ूत न  अंक सम्पाद कीय\n \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 3 \nभरतक नाट्यशास्त्र: \n१९५६ ई. संगीत -नाटक अकादेमी द्वारा प्रथम राष्ट्रीय नाट्य \nउत्सव - कालिदासक अलिज्ञान शाक ु न्तिम्  (संस्क ृ त ) सँ उत्सवक \nप्रारम्ि  (गोवा ब्राह्मण सिा द्वारा ) िेि , नाटकक कािखण्डक अनुरूप मंच \nआ पहि र ाबाक अध्ययन  ि ेबाक चाि ी। पार स ी न ाटकक हकछ ु  प्रलस द्ध न ाटक \nजेना इन्दर सिा , आिम आरा आ खोन्ने निाक  (सेक्सहपयरक िेमिेट \nआधाररत) लस नेमा बहन सेिो प्रस्तुत िेि।  \nनाटक दू प्रकारक िोकधमी आ नाट्यधमी , िोकधमी िेि ग्राम्य आ \nनाट्यधमी िेि शास्रीय उक्क्त। नाट्यधममक आधार अछछ िोकधमम। \nिोकधमीक ेँ  पररष्ट्क ृ त करू आ ओ नाट्यधमी िऽ जाएत।  \nिोकधमीक दू प्रकार - छचत्तवृत्यर्पिका (आन्तररक सुख -दुख ) आ \nबाह्यवस्त्वनुकाररणी  (बाह्य- पोखरर , कमिदि )। नाट्यधमी -सेिो दू प्रकारक \nक ै लशकी शोिा  (अंगक प्रदशमन - हविालसता गीत -नृत्य-संगीत ) आ \nअंशोपजीवनी  (पुष्ट्पक हवमान , पिाड़ बोन आददक सांक े छतक प्रदशमन )। \nसम्पूणम अलिनय - आंहगक (अंगसँ), वाछचक(वाणीसँ ), सात्त्वक(मोनक \nिावसँ ) आ आिायम  (दृश्य आददक कल्पना साज -सज्जा आधाररत )। आंहगक \nअलिनय - शरीर , मुख आ चेष्टासँ ; वाछचक अलिनय - देव , िूपाि , अनायम आ \nजन्तु-छचड़ ै क िाषामे ; सात्त्वक- स्तम्ि  (िषम , िय , शोक), स्वेद  (स्तम्िक \nिाव दबबैिे माथ नोचऽ िागब आदद ), रोमांच  (सात्त्वकक कारण देि \nिुक ु टनाइ आदद ), स्व रिंग  (वाणीक िारी िेनाइ , आँखखमे नोर \nएनाइ ), वेपथु (देि थरथर े नाइ आदद ), वैवण्यम  (मुँि पीअर \nपड़नाइ ), अश्रु (नोर ढब -ढब खसनाइ , बेर-बेर आदद ), प्रिय  (शवासन आदद \nद्वारा); आ आिायम - पुस्त  (िाथी , बाघ, पिाड़ आददक मंचपर \nस् थापन ), अिंकार  (वस्र -अिंकरण ), अंग-रचना  (र ं ग, मा ों छ , वेश आ  4 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nक े श), संजीव  (हबना पएर -साँप, दू पएर -मनुक्ख आ छचड़ ै  आ चारर पएरबिा -\nजन्तु जीव -जन्तुक प्रस्तुछत ) द्वारा िोइत अछछ। दूटा आर अलिनय \nप्रकार- सामान्य  (नाट्यशास्र २२म अध्याय ) आ छचरालिनय  (नाट्यशास्र \n२२म अध्याय ): चतुर्विध अलिनयक बाद सामान्य अलिनयक वणमन , ई \nआंहगक, वाछचक आ सात्त्वक अलिनयक समन्न्वत रूप अछछ आ ऐ मे  \nसात्त्वक अलिनयक प्रधानता रिैत अछछ। छचरालिनय आंहगकसँ \nसम्बद्ध - अंगक माध्यसँ छचर बना कऽ पिाड़ , पोखरर छचड़ ै  आददक अलिनय \nहवधान। नाट्य -मंचन आ अलिनय : कालिदासक अलिज्ञान शाक ु न्तिम् नाट्य \nहनदेशकक िेि पठनीय ना टक अछछ। र ं गमंच हनदेश , जेना , रथ वेगं \nहनरूप्य ,  सूत पश्यैनं व्यापाद्यमानं , इछत शरसंधानम् नाटयछत , वृक्ष सेचनम् \nरुपयछत , किशम् अवरजायछत , मुखमस्यााः समुन्नमछयतुछमच्छछत , शक ु न्तिा \nपररिरछत नाट्येन , नाट्येन प्रसाधयताः, कहि कऽ वास्तहवकतामे नै वरन् \nअलिनयसँ ई कएि जाइत  अछछ। नाट्येन प्रसाधयताः , एतए अनसूया आ \nछप्रयम्वदा मुद्रासँ अपन सखी शक ु न्तिाक प्रसाधन कर ै  छछथ कारण से चािे \nतँ उपिब्ध नै अछछ , चािे तँ ओतेक पिखछत नै अछछ। तहिना वृक्ष सेचनम् \nरुपयछत सँ गाछमे पाहन पटेबाक अलिनय , किशम् अवरजायछत सँ किश \nखािी करबाक काल्पहनक हनदेश , र थ वेगं हनरूप्य सँ तेज गछतसँ रथमे \nयाराक अलिनय , इछत शरसंधानम् नाटयछत सँ तीरक ेँ  धनुषपर चढ़ े बाक \nहनणमय , सूत पश्यैनं व्यापाद्यमानं सँ िररणक ेँ  मारर खसेबाक दृश्य देखबाक \nहनदेश , मुखमस्यााः समुन्नमछयतुछमच्छछत सँ दुश्यन्तक शक ु न्तिाक मुँिक ेँ  \nउठ े बाक इच्छा, शक ु न्तिा प ररिरछत नाट्येन सँ  शक ु न्तिा द्वारा दुश्यन्तक ऐ \nप्रयासक ेँ  रोकबाक अलिनयक हनदेश िोइत अछछ।  \nिरतक र ं गमंच : ऐ मे िोइत अछछ - पाछाँक पदाम , नेपथ्य (मेकप रूम \nबुझू), आगमन आ हनगममनक दरबज्जा , हवशेष पदाम जे आगमन आ हनगममन \nस् थिक ेँ  झाँपैत अछछ, वेददका - र ं गमंचक बीचमे वादन -दि िेि बनाओि  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 5 \nजाइत अछछ , र ं गशीषम- पाछाँक र ं गमंच स् थि ; मत्तवणी - आगाँ ददस दुनू \nकोणपर अलिनय िेि िोइत अछछ आ र ं गपीठ अछछ सोझाँक मुख्य अलिनय \nस् थि।  \nअलिनय मूल्ांकन माने नाट्य समीक्षा : अध्याय २७ मे िरत सफिताक ेँ  \nिक्ष्य बतबै छछथ , मंचन सफितासँ पूणम हुअए। दशमक किैए , िँ, बाि , कतेक \nदुखद अन्त , तँ तेिने दशमक िेिाि सहृदय , िरतक शब्दमे , से ओ नाटककार \nआ ओकर पारक संग एक िऽ जाइत छछथ। नाट्य प्रछतयोहगता िोइत छि \nआ ओतए हनणामयक िोकहन पुरस्कार सेिो दै छिाि। िरत हनणामयक िोकहन \nद्वारा धनात्मक आ ऋणात्मक अंक देबाक मानदण्डक हनधामरण कर ै त किै \nछछथ जे - १.ध्यानमे कमी , २.दोसर पारक सम्वाद बाजब , ३.पारक अनुरूप \nव्यक्क्तत्व नै िएब, ४.स्मरणमे कमी , ५.पारक अलिनयसँ िहट कऽ दोसर रूप \nधऽ िेब , ६.कोनो वस्तु , पदाथम खलस पड़ब , ७.बजबा काि \nिटपटाएब , ८.व्याकरण वा आन दोष , ९.हनष्ट्पादनमे कमी , १०.संगीतमे \nदोष , ११.वाक ्  मे दोष , १२.दूरदर्शितामे कमी , १३.साछमग्रीमे कमी , १४.मेकप \nमे कमी , १५. नाटककार वा हनदेशक द्वारा कोनो दोसर नाटकक अंश \nघोलसयाएब , १६.नाटकक िाषा सरि आ साफ नै िएब , ई सि अलिनय आ \nमंचनक दोष िेि। हनणामयक सि क्षेरसँ िोछथ , हनरपेक्ष िोछथ। नाटकक \nसम्पूणम प्रिा व, तारतम्य , हवलिन्न गुणक अनुपात , आ िावनात्मक हनरूपण \nध्यानमे राखि जाए। स्टेजक मैनेजर - सूरधार - आ ओकर सिायक  -\nपररपार्श्मक- नाटकक सि क्षेरक ज्ञाता िोछथ। मुख्य अलिनेरी संगीत आ \nनाटकमे हनपुण िोछथ , मुख्य अलिनेता - नायक - अपन क्षमतासँ नाटकक ेँ  \nसफि बनबै छछथ। अलिनेता - नट - क चयन एना करू , जँ छोट कदकाठीक \nछछथ तँ वाणवीर िेि , पातर-दुब्बर िोछथ तँ नोकर , बकथोथीमे माहिर िोछथ तँ \nहबपटा, ऐ तरिेँ पारक अलिनेताक हनधामरण करू। संगीत -दिक \nमुखखया - तौररक - क ेँ  संगीतक सि पक्षक ज्ञान िेबाक चािी जइसँ ओ बाजा  6 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nबजेहनिार - क ु शीिव - क ेँ  हनदेलशत कऽ सकछथ।  \n -Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 7 \n१.२.अंक ३८३ पर हटप्पणी   \nकल्पना झा, पिना  \n \nआशीष अनछचन्िार जीक आिेख \"की अप्रमाणणक आिोचना एवं इछतिास \nक े र िेखन कर ै  छछथ तारानंद हवयोगी ?\"बहुत नीक , साथमक , पाठकक ेँ  \nजागरूक करएबिा अछछ। आशीष अनछचन्िार जीक 7 th October क' \nपहिि पोस्ट आएि छिहन ,तारानन्द हवयोगी जीक पोथी \"मैछथिी कहवताक \nिजार वषम\" पर प्रछतहिया स्वरूप आ एक ददसम्बर क ' एतेक हवस्तृत , एकिक \nटा प्वाइ ं ट पर प्रमाणक संग फहड़छाएि आिेख आहब गेिहन। एतेक कम \nसमयमे एतेक नमिर आिेख िेि कतेक समर्पित ि ' िागि िेताि ,से \nअनुमान िगाओि जा सक ै छ। Hats off to him... \n \nअक्षरशाः सत्य कििहन अछछ ,\"आजुक रचना तँ अपन कथ्यमे सपाट िेि \nजाइए मुदा आिोचना घुमावदार। जखन हक रचनाक िाषाक ेँ  घुमादावर िेबाक \nचािी आ आिोचनाक िाषा सपाट।\"  \n \n\"तारानंद हवयोगी हनखिते अध्ययन नै कर ै  छछथ ,जँ कररतछथ तऽ हुनका छन्द \nएवं राग -िय -तािमे अंतर अवश्य  बुझना गेि रहितहन। संगहि -संग जँ \nहवयोगीजीक ेँ  आनक लिखि पढ़बाक , ओकर ा उद्धृत कर बाक अभ्यास  \nरहितहन तऽ ओ पं. गोहवन्द झाजीक लिखि एहि पाँछत सिसँ ओ अवश्य \nपररछचत रहितछथ।\" एना हबनु कोनो िाग -िपेटक ेँ  सत्य बाजबाकिेि आशीष \nजीक जतेक सरािना कएि जाए ,से कम िोएत।  \nअपन बातसँ पा ठकक ेँ  सेिो कनेक्ट कर ै त तथ्य सि राखि गेि अछछ ,सेिो \nहवशेष बात िागि एहि आिेखक।मार अपन मत थोपि नहि गेि अछछ \nपाठकक सोझाँ।पाठक अपनहुँ एकरा वेररफाइ क ' सक ै त छछथ ,सेिो ऑप्शन  8 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nसुझाएि गेि अछछ। उदािरण स्वरूप देखि जाए --\"जे  सजग पाठक छछथ \nसे बूणझ सक ै  छछथ जे वतमनी बदलि गेिा सँ कोना छन्द पररवतमन वा छ ं दोिंग \nिोइत छ ै , तँइ एकर ा ि म  उद्धृत के ि हु ँ। एहि  ि ागम े ि म  उद्धर ण  स ि  दू  कार ण स ँ \nदेिहुँ - पहिि , जँ कोनो पाठक िग प्राचीन रचना आबहन तऽ ओहि रचनाक \nछन्द हनधामरण िेि कोन -कोन सावधानी रखबाक चािी तकर जानकारी \nिेटतहन आ दोसर कारण ई जे पाठक बूणझ सक छथ जे हवयोगीजी पाठक आ \nसाहित्त्यक समाजक ेँ  कोना भ्रछमत कर ै  छछथ आ मार फतवा देबामे हवर्श्ास \nरखैत छछथ।\"  \n\"वस्तुताः तारानंद हवयोगीजीक अछधकांश आिोचना / इछतिास / समीक्षा / \nपाठकीय अप्रमाणणक छहन। जरूरछत छ ै  ओकरा पाठकक सामने अनबाक। से \nनव पाठक वा आिोचक सेिो कऽ सक ै  छछथ आ जखन -जेिन िमरा समय \nिेटत िमहँ हुनक अप्रमाणणकताक ेँ  िहवष्ट्यमे पाठकक सामने आनब।\" ई \nकाज आशीषे जी कऽ सक ै त छछथ। आ ई बहुत आवश्यक काज अछछ।नहि तँ \nएहि न ा बेधड़क हकछ ु ओ लि ख ि  जाइत र ि त।अप्रम ाणण क आि ोचन ा / \nइछतिास / समीक्षा सि।आ िोक मूक -वछधर बनि रित।  \nअहगिा आिेखक चचाम कर ै त लिख ने छछथ आशीष जी ,\"ओहि आिेख क े र \nशीषमक रित - \"की तारानंद हवयोगीजी मंचपर अप्रमाणणक वाचन कर ै  छछथ ?\" \nई आि ेख  हकछ ु  म ास म े स ंि व ि एत।\"एहि  द ोस र  आि ेख क प्रतीक्षा र ि त। \n  \nविदेह ३८३ म अंक ०१ ददसम्बर २०२३ मे प्रकाशशत आलेख \"की \nअप्रमाणणक आलोचना एिं इततहास क े र लेखन करै छति तारानं द \nवियोगी ?\" पर आयल  आन  विप्पणी \n \nअपने सटीक हवश्लेषण क ै ि अछछ।  \n-सुरेन्दर  ठाकु र   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 9 \n \nश्रीमान हवयोगी जीक एतबै किबहन जे पढ़बाक कोनो उम्र नै िोइत छ ै क \nएखनो पढ़ि जा सक ै ए , अपन अप्रमाणणक आिोचनासँ सीखछथ आ आगू \nबढ़छथ। \n-अशभलार् ठाकु र  \n \nहबद्वतजन एहि हवश्लेषण पर अपन अपन मत प्रकट  करताि से अपेक्षा अछछ \nमुदा एतय हबिाइ क े  गर मे घंटी क े  .... ? संगहि दयाशंकरजीक एहि परक \nउत्तर श्री तारा नंद हवयोगी जी क े  देबाक चािी जं ओ अपना बात पर कायम \nछछथ अन्यथा इछतिास क े  किंहकत जुहन कारछथ।  \n-नबोनारायण तमश्र  \n \nअद्भुत आि ेख ।हवि क्षण । \n-सत्यनारायण झा \n \nिम हन:शब्द  छ ी। एतेक अध्ययन  स ेि ो गि न  अध्ययन । वाि । अद्भुत। दृ षटांत \nदैत अपने हवयोगी जीक सोच क े  हवद्वतापूणम आिेखसँ खंहडत कएि अछछ। \nआिोचना/ समािोचना/समीक्षा कोना लिखि जएबाक चािी से नवांक ु र \nसमीक्षक सि क ेँ  अपनेक आिेख मागमदशमन करतहन से हवर्श्ास अछछ। बधाइ।  \n-सुश ील लाल द ास \nिम एहि हवषयपर अिाँसँ सिमत छी। कतबो िल्िा करबै ,ओ बड़का िोक \nछछथ ,नमिर समथमक , सिसँ पैघ गुटक नेता छछथ।ओ जैि किैत छछथन सैि \nसिी मानि जाइत छ ै । तेँ खािे तऽ हुनका वाि -वाि कहियनु वा िमरा जेकाँ \nअन दठयौन े चुपचाप अपन ा पलस न्द क पोथी पढ़़ू आ आन न्द  लि य । न हि  \nपिखछत िो तऽ जेना  फ ु राय से करू।  \n-हीरेन्दर झा  10 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n \nपढ़िहुं अछछ।फ े र नीक सं पढ़ब। आियमजनक जनतब सं िरि अछछ अपनेक \nआिेख। िार्दिक बधाइ आ शुिकामना!  \n-रबीन्दरनारायण तमश्र \n \nिम पूरा पढिहुं ,ि म  एतबे कि ब जे अि ांक ज्ञान  आ ि ेख न ी अद्भुत अछछ । \n-वि न य कु मार  \n \nसाथमक हवश्लेषण । तार्किक प्रमाण सहित आिेख । हवयोगीजीक े  दृछष्टकोण \nक े  खण्डन किबै त नीक िेतै । साहित्य मे विसक े  हनरन्तरता सदैव रिै छ ै  ।  \n-संजय कणष  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 11 \n२.गद्य \n२.१.र बीन्द र न ार ायण  छम श्र-जय सोमनाथ!  \n२.२.परमानन्द िाि कणम - काछतक मासक मािात्म्य  \n२.३.हनममिा कणम - अत्ननलशखा खेप ३२ \n२.४.नन्दहविास राय -लशष्टाचार \n२.५.सुिाष क ु मार कामत - ददव्यदृछष्ट चर्चित पोथीमे गजपट: एक समेहकत  \n२.६.िािदेव कामत - डोकिर/ सपना साकार/ पोथी समीक्षा/ ददनकर जीक \nउत्कषम/ श्रीमान मोन पड़ ै त छछथ/ सरौती सपुत : खुशी बाबूक उपि वछध \n२.७.प्रणव झा - पुस्तक समीक्षा : मैछथिी वेब परकाररता क े  इछतिास (िेखक \n: आशीष अनछचन्िार)  \n२.८.आशीष अनछचन्िार -अछांददक कहवताक दरबारमे 'छ ं दोबद्ध सुशीि \nदोिाविी ' \n२.९.क ु मार मनोज कश्यप - िघुकथा -यज्ञ  12 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.१०.र बीन्द र न ार ायण  छम श्र- ठ े िा परक मौिाएि गाछ (धारावाहिक)  \n२.११.स ुरे न्द र ि ाि - कथा-सँयोगसँ बाँचि णजनगी \n२.१२.प्रमोद झा 'गोक ु ि '- िोज (बीिैन कथा)  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 13 \n२.१.र बीन्द र न ार ायण  छम श्र-जय सोमनाथ!  \n \nरबीन्दर नारायण तमश्र \nजय सोमनाि ! \nबहुत ददनसँ सोमनाथ मिादेवक दशमन करबाक इच्छा छि। \nद्वारकाधीश जेबाक सेिो इच्छा छि। सन् २०१२मे िम सरकारी यारापर \nअिमदाबाद गेिो रिी। िम गुजरात सरकारक राजकीय अछतछथ छिहुँ । बहुत \nस्वागत िेि रिए। गुजरात सरकारक अछधकारीिोकहन अिमदाबाद आ \nिगपासक प्रमुख स् थानसि देखओने रि छथ। ओहि समयमे स्टैच्यू ऑफ \nयूहनटी बनि नहि रिैक। ओकर स् थान जरूर हनधामररत कएि गेि रिैक। \nनममदानदीपर बनि बांध िम देखने रिी। मुदा सोमनाथ आ द्वारकाधीश नहि \nजा सकि रिी। कारण ओ स् थानसि अिमदाबादसँ बेसी फटकी अछछ। \n 14 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nश्रीमतीजी से संगमे नहि रिछथ। िेि जे  बादमे दुनूगोटे सं गे ओहि स् थानसिपर \nजाएब । \nई बात सन् २०१२क छथक। तकर एगारि सािक बाद १८अक्टुबर \n२०२३क िमदुनूगोटे िबाइ जिाजसँ अिमदाबाद हबदा िेिहुँ।   ताहि िेतु दूमास \nपहिनेसँ सिटा योजना बनओने रिी। गुगिपर बहुत जानकारी उपिव्ध िेि \n। अि म द ाबाद म े र हि  र ि ि  ि म र  एकटा छम र  स ेि ो हकछ ु  जानकारी देिहन। \nिमरासिक ेँ  सोमनाथ आ द्वारकाधीश जेबाक मूि कायमिम छि। से कोना \nजाइ? ददल्िीसँ द्वारकाक िेतु सप्तािमे मार एकटा र े िगाड़ी अछछ। ओ रेन \nपहिनेसँ िरि छि। बहुत ददन आगूओक हटकट नहि िेहट रिि छि। \nसोमनाथ वा द्वारकाधीशसँ सटिे िबाइ अड्डा नहि अछछ। जामनगर ,रा जकोट \nवा अिमदाबाद तीनू िबाइ अड्डा द्वारकासँ िमशाः १४० \nहकिोमीटर ,२२५हकिोमीटर ,३८६हकिोमीटर फटकी अछछ। तकर बाद \nरेन ,बस वा टैक्सीसँ जाए पड़त । बहुत सोच -हवचारक बाद िमसि \nअिमदाबाद िोइत जेबाक हनणमय क े िहुँ।   तकर एकटा कारण ईिो छि जे \nअिमदाबादमे क े न्द्र सरकारक अछतछथगृ िमे रिबाक िेतु कोठरी िेहट जेबाक \nसंिावना छि। िमसि ददल्िीसँ अिमदाबाद   जेबाक १८ अक्टुबर २०२३क \nहटकट िए िेिहुँ। वापसी सेिो अिमदाबादेसँ २८अक्टुबर २०२३क हटकट िए \nिेिहुँ । अिमदाबादसँ सोमनाथ आ सोमनाथसँ द्वारकाधीश जेबाक योजना \nछि। तदनुसर िमसि ओहिसिठाम पहुँचबाक िेतु र े िक हटकट िेिहुँ । \nअिमदाबादसँ सोमनाथ जेबाक िेतु बहुत नीक रेन ( सोमनाथ एक्सप्रेस   ) \nछ ै क । अिमदाबादमे मे रेनमे चढ़िाक बाद िोर े  िमसि सोमनाथ \nपहुँछच  सक ै त छिहुँ । तहिना सोमनाथसँ द्वारकाधीशक िेतु रेनक हटकट िेहट \nगेि। द्वारकाधीशसँ अिमदाबाद जेबाक िेतु सेिो र े िमे  आरक्षण करबा िेिहुँ \n। बस वा टैक्सी यारा करब िमरा िोकहनक ेँ  पससिद नहि िेि ।   रेन बेसी \nसुहवधाजनक बुझाएि ।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 15 \nर े ि  ,िबाइ जिाजक हटकटक ओररआन िए गेिाक बाद िमसि \nओहि स् थानसिपर रिबाक व्यवस् थामे िाहग गेिहुँ। अिमदाबादमे क े न्द्र \nसरकारक िोिीड े  िोम छ ै क। िमरा उम्मीद रिए जे  ओहिमे जगि िेहट जाएत। \nहनयमानुसार सेवाहनवृत्त िोकहन ४५ददन पहिने ओहिमे आनिाइन आरक्षण \nकरबा सक ै त छछथ। मुदा से िेि नहि। जहिए ओ   खुजि ताहिसँ पहिने ओ \nिरर चुकि छि। आब की कएि जाए ? िोटिसि मिग बुझाएि। बारि \nसाि पहिने सन् २०१२मे जे िम अिमदाबाद गेि रिी तखन गुजरात सरकार क \nएकटा वररष्ठ अछधकारीसँ पररचय िेि रिए। हुनक े  अपन समस्या \nकिलिअहन। यद्यहप ओ पछछिा साि सेवाहनवृत्त िए गेि छछथ तथाहप \nअिमदाबादक राजकीय अछतछथगृिमे िमरासिक रिबाक जोगार करबा \nदेिहन। अस्तु ,अिमदाबादमे रिबाक समस्याक समाधान तँ िए गेि। आब \nसोमनाथ आ द्वारकाधीशक व्यवस् था क रबाक छि। गुगिपर बहुत खोज \nक े िहुँ । ताहि आधारपर सोमनाथमे सोमनाथ मंददर रस्टक वेब साइटक \nजनतब िेि । ओतहिसँ रस्ट द्वारा संचालित धममशािाक आनिाइन \nआरक्षणक जानकारी सेिो िेटि। िम तुर ं त मािेर्श्री धममशािामे तीनददनक \nिेतु एकटा सूट ६००० रुपया िुगतान कए आरणक्षत करबा िेिहुँ। एहिमेसँ \nिगिग तेरिसँ रुपया बादमे वापसी काि िमरा वापस कए देि गेि ।  \nआब रहि गेि द्वारकाधीशमे रिबाक समस्या। ओहिठामक मंददर \nरस्टक धममशािामे आनिाइन आरक्षण नहि िोइत छ ै क। ओतए पहुँचिाक \nबादे खािी रििापर ड े रा िेहट सक ै त अछछ। आर धममशािासि आनिाइन \nदेखाएि। मुदा िमर एकटा छमर इस्कान मंददरक आवासमे जोगार करबाक \nपरामशम देिहन। गुगिक माध्यमसँ ओहिठामक मोबाइि नंबर िेटि । \nमोबाइि नंबरपर फोन क े िहुँ । फोन िाहग गेि । ओ जेना -जेना कििाि से \nसि कर ै त आनिाइन तीनददनक ४५०० टाका जमा करा देलिऐक। तकर बाद \nतीनददनक िेतु एकटा कोठरी िमरासिक  िेतु आरणक्षत करबा देिहन आ  16 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nह्वाट ् सप तकर पुछष्टओ क े िहन । एहि तरिेँ अिमदाबाद ,सोमनाथ आ द्वारका \nतीनूठाम रिबाक व्या ों त सेिो िए गेि । आब ईर्श्रसँ एतबे प्राथमना रिए जे \nिमसि शुि -शुि कए यारा संपन्न कए िी ,कोनो हवघ्न -वाधा नहि िोअए। \nसमय नीकसँ कहट जाए ।  \n१८ अक्टुबर २०२३क िोर े  पाँच बजे िम दुनू बेकती टैक्सीसँ ददल्िी \nिबाइ अड्डाक टर्मिनि तीन िेतु हबदा िेिहुँ । एकददन पहिने आनिाइन चेक \nइन करा चुकि रिी। तकर प्प्रिट आउट संगमे राखख िेने रिी। आधार काडम \nसेिो संगमे छििे । िोरुका समय  ,रोड एकदम खािीए रिैक। िमसि छओ \nबजे िबाइ अड्डा पहुँछच गेि रिी। तकर बाद जल्दीए आवश्यक जाँच -पड़तािक \nबाद िमरासिक ेँ  बत्तीस नंबर द्वारर िग जेबाक अनुमछत िेहट गेि। िबाइ \nजिाजक ेँ  उड़बामे अखन बहुत समय बाँचि रिैक। िमसि चैनसँ ओतए चाि \nपीिहुँ आ प्रतीक्षा करए िगिहुँ िबाइ जिाजमे बैसबाक । करीब घंटा िरर \nबैसिाक बाद िोकसिक ेँ  पाँ छतमे आगू ससर ै त देखख िमहँसि ठाढ़ िए गेिहुँ \n। थोड़बे कािमे िम दुनू बेकती िबाइ जिाजमे अपन -अपन सीटपर बैलस गेि \nरिी। देखखते -देखखते जिाज िरर गेिैक। थोड़ े  कािक बाद ओ गुड़गुड़ाए \nिगिैक। िमशाः िबाइ जिाजक पहिआसि पहिने अस्स् थर े ,फ े र तेजीसँ आगू \nबहढ़ रिि छि। िम बािर दे खैत रिी हक ताबतेमे जिाज जमीन छोहड़ \nदेिक ,हुरम दए अकासमे उड़ए  िागि। दू सँ तीन छमनटक िीतर े  ओ ततेक \nऊपर  चलि  गेि  जे न ीचाँक स ि  हकछ ु  बहु त छ ोट-छोट देखाए िागि। \nयारीसि अपना -अपन ाम े म गन  छ ि ाि । ि म ह ँस ि  आपस म े हकछ ु -हकछ ु  \nबछतआइत रििहुँ।  \nथोड़बे कािक बाद जिखै परसि गेि ,पाहन क बोति देि गेि। \nजिखै खतम कए िमसि   पाहन पीहबए रिि छिहुँ हक उद्घोषणा िोमए \nिागि -  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 17 \n-िमसि दस छमनटमे अिमदाबाद पहुँछच रिि छी। ओहिठामक \nमौसम सामान्य अछछ।  \nआियाे िेि जे कनीक े  काि पहिने तँ ददल्िीमे िबाइ जिाजपर \nचढ़ि रिी । आब अिमदाबाद पहुँछचओ रिि छी। इएि छ ै क िबाइ जिाजमे \nयारा करबाक फएदा। अिमदाबाद ददल्िीक तुिनामे बहुत छोट िबाइ अड्डा \nछ ै क। िबाइ जिाजसँ उतरर िमसि बसमे चहढ़ कनीक े  कािमे बेल्ट संख्या \nछओ िग पहुँछच अपन -अपन बैग िेिहुँ आ िबाइ अड्डासँ शुि -शुि बािर िए \nगेिहुँ । ओहिठामसँ ओिाक टैक्सी आरणक्षत क े िहुँ आ आधा घंटासँ पहि ने \nराजकीय अछतछथ गृि पहुँछच गेिहुँ । िमरासि िेि कोठरी संख्या २०५ \nआरणक्षत छि। ओहि कोठरीमे पहुँछच िमसि बहुत आर्श्स्त छिहुँ  ,हनखिन्तो \n। कारण याराक पहिि चरण सफितापूवमक पूणम िेि आ िमसि ददल्िीसँ \nअिमदाबाद अछतछथगृि पहुँछच गेि रिी। अछतछथगृिमे पहुँछचतहि चाररकप \nचािक आदेश फोनपर देलिऐक। ओ दोबारा पुछिक - \n-चारर कप।  \nिम किलिऐक - \n-िँ,िँ चारर कप। \nबात ई छ ै क जे िमसि ददनिररमे एक्क े  बेर चाि पीबैत \nछी ,िोरमे  ,मुदा सामान्य चािक कपक तुिनामे क ै कगुणा बेसी चाि रिैत \nअछछ। तेँ िम चारर कप चािक आद ेश देलिऐक जाहिसँ कम सँ कम दोबर चाि \nतँ रिबे करत । अछतछथगृिमे   चाि ,जिखै आ िोजनक उत्तम प्रबंध छि। बस \nसमयपर आद ेश दए ददऔक। से यदद नहि देबैक तखन चुहक जाएब । बड़काटा \nछछपिीमे चािसँ िरि चािक क े तिी आ चाररटा खािी कप संगमे फराकसँ \nराखि छचन्नी। ईर्श्रक क ृ पासँ िमसि छचन्नी सहित चाि पीबैत छी। तेँ आगूसँ  18 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nछचन्नी पहिने छमिा कए आनबाक िेतु किलिऐक । तेिन चािक स्वाद बेसी \nनीक रिैत छ ै क । चाि पीिाक बाद िमसि जिखैओ क े िहुँ। िोजनक आद ेश \nसेिो दए देलिऐक आ हनचेन िए शाछयकापर पहड़ गेिहुँ  , थोड़ े  काि हवश्राम \nक े िहुँ । \nएकबजेक आसपास िोजन बहन जेबाक सूचना िेटि। ओ \nपुछिक - \n-अपनेक आज्ञा िोअए तँ कोठरीएमे िेने आबी।  \n-ठीक छ ै क। \nथोड़बे कािमे बड़का -बड़का थारमे िोजन िेने एकगोटे आहब गेि। \nथारीक आकार आ प्रकार तँ देखैत बनैत छि। पयामप्त मारामे \nिात ,सोिारी  ,क ै कटा तरकारी राखि छि। संगमे छाछ तँ छििे। साौंसे \nगुजरातमे िोजनमे दूटा बात देखबामे आएि -एक तँ स ि हकछ ु म े कन ीम न ी \nछमठ्ठ अबस्स छमिाएि िेटत ,दोसर छाछ अबस्स परसि जाएत । िमसि \nकिबो क े लिऐक  | \n-एतेक तँ नहि खा सकब।  \n-कोनो बात नहि। जतबे खाएि िोअए ततबे खाएब ।  \nिोजन कए िमसि थोड़ े  काि हवश्रामो क े िहुँ । बािर रौद बहुत \nकरगर बुझाएि ।  \n-आब की करी ? अजुका ददन क े मिर घुमी ?  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 19 \n-थोड़ े  काि आर ठिरर  जाइत छी। रौद कनी आर कछम जाइक। -ओ \nकििहन।  \n-ठीक े  कििहुँ।  \nकनी कािक बाद ओिाक टैक्सी आरणक्षत कए िमसि साबरमती \nआश्रम पहुँचिहुँ । साबरमती आश्रम िम एकबेर पहिनहुँ गेि छी। तकर बहुत \nदद न  ि ए गेि ैक। तथाहप बहु त हकछ ु  म ोन े छ ि । म ुद ा आश्रम क लि तर  हकछ ु -\nहकछ ु  बद लि ओ गेि  छ ि । म ुख् यद्वाररसँ लितर िोइते करीब पचास गोटे \nएक्के ठाम  ठाढ़ छ ि ाि । एकटा गाइड हु न कास ि केँ अंग्रेजीम े हकछ ु -हकछ ु  बता \nरिि छि। िम पता करबाक प्रयास क े िहुँ जे आखखर ओ छछथ क े ? आश्रम \nपररसरमे पुलिस से पयामप्त मारामे छि । बादमे पता िागि जे अिमदाबादमे \nजी ट ् वेन्टी देशक प्रछतहनछधसिक  बैसार आयोणजत छ ै क। ओिीमेसँ कोनो \nदेशक प्रछतहनछध गांधी आश्रम देखबाक िेतु आएि छछथ। हुनका संगे बहुत \nरास ताम -झाम छिहन । िमसि ताबे दोसर ददस घुमबाक प्रयास क े िहुँ । \nमिात्मा गांधीक जीवनपर आधाररत म्युणजअम देखिहुँ । तरि -तरिक \nफोटोसि बहुत व्यवस् थापूवमक राखि छि। मिात्मा  गांधीक कोठरी ,हुनकर \nपत्नीक कोठरी आ अछतछथिोकहनक िेतु एकटा कोठरी अगिे -बगि अछछ। \nबहुत साधारण सुहवधा ओहिमे छि। कनीक े  फटकी नाखन्िटा कोठरी अछछ \nजाहिमे संत हवनोबा िावे दू साि धरर रिैत छिाि । ई आश्रम साबरमती \nनदीसँ सटिे अछछ। आब तँ बीचमे देबाि बना देि गेि अछछ। अन्यथा  पहिने \nओहि नदीमे नीचाँ धरर गेि जा सक ै त छि। आश्रम पररसरमे कान ,मुँि ,आ \nआँखख मुनने मिात्मा गांधीक प्रलसद्ध बानरक तीनटा मूर्ति से राखि छि। \nकरीब एकघंटा धरर िमसि ओतए रििहुँ ।   हवदेशी अछतछथसि आब ऊपर \nआहब गेि रिछथ आ िमसि बािर द्वारर िग । साबरमती आश्रमसँ िमसि \nसाबरमती   रीिर फ्रान्टपर बनि अटि छब्रज देखबाक िेतु हबदा िेिहुँ ।   20 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nसाबरमती आश्रमक िातासँ साबरमती नदीक िररअर क ं चन पाहन \nदेखैत बनैत अछछ।   पाहनक हििकोरसँ नदीक सुदंरता अनुपम िए जाइत \nछि। िम बड़ीकाि धरर सोचैत रहि गेिहुँ जे हकएक ने आर नदीसिक जि \nएिने पहवर आ स्वच्छ रहि पबैत  अछछ ?जखन की सरकार एहि िेतु हनर ं तर \nप्रयत्नशीि अछछ। गंगा नदीक जे िािछत अछछ से सि जनैत छी। जमुना \nनदीक िािछत सेिो तेिने अछछ। सिरसिक सिटा नािा नदीएमे छमिैत \nअछछ। िोकसि िास नदीमे फ े हक दैत अछछ। दुगामपूजा ,कािी पूजा  ,गणेश \nपूजाक बाद िाखा ों क संख्यामे मूर्तिसि नदीमे िसा  देि जाइत अछछ। पररणाम \nसामने अछछ। नदीसिक पाहन हवषाक्त िए गेि अछछ।  \nअिमदाबादक साबरमती नदीपर कतेको पुि बनि अछछ जाहिमे \nअटि छब्रज नामसँ प्रख्यात पुि वस्तुताः बहुत मनोरम आ आकषमक अछछ। \nतीन सए मीटर नमगर ई पुि सिरक पूब आ पखिमी िागक ेँ  जोड़ ै त अछछ। \nपुिक बीचमे िोजनक खो का  बनि अछछ।   पुिक बीच -बीचमे बैसबाक प्रबंध \nअछछ। ओतए बैसिाक बाद मधुर संगीत सुनाइत रिैत अछछ। नीचाँ नदीक \nकिकि बिैत जि आ चारूकात पसरि नदीक हवस्तार देखख मोन िोइत रिैत \nअछछ जे ओतहि रहि जाइ। ओहिठाम फोटो   खखचओिहुँ ,अमुिक दोकानसँ \nकीनि गेि िस्सी पीिहुँ । थोड़ े  काि ओहि पर घुमैत रििहुँ । क ै कटा \nनवहववाहित जोड़ासि   ओतए आहब रिि छिाि। िमशाः िीड़ बहढ़ते जा \nरिि छि। आब िमसि ओहिठामसँ हनकलि पुिक पखिमी िागमे फ्िावर \nपाक म  पहुँचिहुँ । नदीक काते -काते बहुत दूर धरर बनि फ्िावर पाक म मे िजारा ों \nतरिक फ ू ि देखबामे आएि । जतबा घुछम सकिहुँ आगू  बढ़ ै त गेिहुँ । फ े र \nओिी रस्ता बाटे वापसो िेिहुँ । फ्िावर पाक म सँ हनकलि िमसि थोड़ े  काि \nसुस्तेिहुँ । तकर बाद टैक्सीसँ वापस अपन ड े रा आहब गेिहुँ ।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 21 \nकास्ल्ि ओिासँ टैक्सी आरणक्षत कए िमसि ररिरफ्रान्ट जाइत रिी \n। टैक्सी बिा िोक े सन देखख कए िमरासिक ेँ  उतारर देिक। िम किबो  \nक े लिऐक जे िमरासिक ेँ  तँ ररिर फ्रान्ट जेबाक छि।  \n-मुदा अिाँक िोक े सन तँ एतुक े  आहब रिि अछछ। कनीक े  फटकी \nररिर फ्रान्ट छ ै क। - िाथसँ इसारा कए देखओिक। िम ओकरा किबो \nक े लिऐक जे िमरासिक ेँ  ओहिठाम धरर छोहड़ ददअए। मुदा ओ नहि मानिक। \nिमसि की कररतहुँ ?टैक्सीसँ उतरर गेिहुँ। िेि जे कनीक े  दूर छ ै क तँ पैर े -पैर े  \nचलि जाइत छी। ररिर फ्रान्ट तँ नदीक काते -काते बड़ी दूर धरर पसरि अछछ। \nओहिमे थोड़ े क -थोड़ े क दूरपर क ै कटा पुि छ ै क। ओिीमे सँ एकटा अटि \nछब्रजक नामसँ जानि जाइत अछछ। ओहिठाम जेबाक िेतु हटकट िेबए पड़ ै त \nछ ै क। िगेमे फ्िाबर पाक म  सेिो छ ै क। तकरो हटकट िेबए पड़ ै त छ ै क। हटकट \nघर धरर पैर े -पैर े  जाइत-जाइत िमसि नीकसँ थाहक गेिहुँ।   हटकट िेिा बाद \nिमसि जखन अटि छब्रजपर पहुँछच गेिहुँ तखन तँ सि दुख हबिा गेि। \nओहिठामसँ िटबाक मोने नहि िोअए। साँझ पहड़ रिि छिैक। िमरासिक ेँ  \nफ्िाबर पाक म  सेिो घुमबाक छि। तेँ अछता -पछ ता कए अटि छब्रजसँ \nससरिहुँ । थोड़ े  काि फ्िाबर पाक म मे घुमिहुँ । तकर बाद फ े र ओिाक \nमारफत टैक्सी आरणक्षत करओिहुँ । मुदा ओहिमे बहुत समय िाहग गेि। \nअस्तु ,हनणमय क े िहुँ जे कास्ल्ि िररददना टैक्सी राखब जाहिसँ बीच -बीचमे \nस् थान पररवतमनमे सुहवधा रित आ बेर -बेर टैक्सी आरणक्षत करबाक आ तकर \nआगमनक प्रतीक्षा नहि करए पड़त।  \nआइ अिमदाबादमे िमरसिक दोसर ददन छि। िम आठ घंटाक िेतु \nउबेरक टैक्सी आरणक्षत क े ने रिी। िगिग नओ बजे ओ आहब गेि। िमहँसि \nजिखै कए तैयार े  रिी। सिसँ पहिने गांधी नगर स्स् थत स्वामी  नारायण मंददर \nजेबाक हवचार बनि। अिमदाबादसँ गांधी नगार पचीस हकिोमीटर फटकी \nअछछ। रस्तामे तरि -तरिक चीज -वस्तुसि देखबामे आएि। अदानी समूिक  22 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nमुख्यािय सेिो ओिी मागममे देखाइत छि। ओना अिमदाबाद सिरमे   कोनो \nबहुत आकषमक स्स् थछत नहि बुझाएि। ओएि पुरान -पुरान मकान आ \nदोकान ,चारूकात गंदगी िरि । िमरा मोनमे रिए जे एतेक दद नक बाद \nअि म द ाबाद  द ोबार ा जा र ि ि  छ ी। बहु त हकछ ु  परर वतमन  ि ए गेि  ि ोएत। म ुद ा \nस े स ि  हकछ ु  न हि  बुझाएि । गांधी न गर  पहु ँचि ाक बाद  जरू र  हकछ ु  बद ि ि स न  \nबुझाएि। साफ ,स्वच्छ आ चाकर रस्तासि देखाएि। स्वामी  नारायण मंददर \nिमसि पहुँचिहुँ तखन ओ बािरसँ बंदे छि। थोड़ े  काि प्रतीक्षा क े िाक बाद \nमोबाइि जमा करबाक िेतु गेिहुँ । संबंछधत खखड़कीपर क ै मरा ददस ताक ू  आ \nअिाँक आक ृ छतक ेँ  क ै मरामे सुरणक्षत कए िेि जाएत। तकर बाद अिाँक ेँ  एकटा \nटोकन देि जाएत। टोकन िए कए ओएि आदमी वापसीमे जाएत जाहिसँ \nक ै मरा ओकरा छचन्ितैक आ तखने मोबाइि वापस कएि जाएत। एवम् \nप्रकार े ण मोबाइि बहुत सुरणक्षत तरीकसँ राखि जाइत छि। आनो क ै कठाम \nमोबाइि जमा करए पड़ि छि.मुदा ककरो व्यवस् था एतेक नीक नहि रिैक।  \nस्वामी  नारायण मंददर गेिाक बाद िमसि बहुत नीक जकाँ मंददरमे \nआरती िोइत देखिहुँ । मंददरक पररिमा क े िहुँ  ,िगीचेमे मंददर द्वारा \nसंचालित दोकानमे हक छ ु -हकछ ु कीन ि हु ँ आ वापस  फे र  ओि ी खख ड़कीपर  \nआहब गेिहुँ जतए मोबाइि जमा क े ने रिी। हबना कोनो पर े सानीक ेँ  मोबाइि \nवापस िेहट गेि। ओहिठामक स्वामी  नारायण मंददर ददल्िीक अक्षरधाम \nमंददरसँ बहुत छमिैत अछछ। अहपतु ,ददल्िीक अक्षरधाम बेसीए पैघ अछछ। तेँ \nिमरा िोकहनक ेँ  एहिठाम कोनो  ततेक नबीनता नहि बुझाएि । िँ , दशमन जरूर \nबहुत सुहवधासँ िए गेि। मािौि एकदम शांछतपूणम छि। कोनो प्रकारक \nअसौकयम नहि छि।  \nस्वामी  नारायण मंददरसँ हनकलि िमसि वैष्ट् णव देबीक प्रछतक ृ त \nमंददर पहुँचिहुँ । पता िागि जे बारि बजेसँ दशमन प्रार ं ि िोएत। िमसि  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 23 \nथोड़ े काि ओतहि प्र तीक्षा क े िहुँ । ओहिठाम कायमरत प्रिरी तरि -तरिक \nकबाइत कर ै त रिैत छि। िमरा िग आब कए किैत अछछ - \n-किने छिहुँ जे पैताबा हनकालि लिअ। एनामे अिाँ लितर नहि जा \nसकब। हनकािू पैताबा । - ककर ो हकछ ु  ककर ो हकछ ु  ओ बणजते र ि ैत छ ि । \nक ै कगोटेसँ तँ झगड़ा सेिो कर ै त रिि। िगैत छिैक जे साौं से मंददरक छार -\nिार ओकर े  कप्पारपर छ ै क। बारि बजे िोकसि पाँछतमे िाहग गेि। देखखते -\nदेखखते िोक कतएसँ कतए पहुँछच गेि। िमसि देखखते रहि गेिहुँ । ताबे \nबेगुसरायक एकटा महििा मैछथिीमे बजैत देखेिीि। ओएि िमरा दुनू \nबेकतीक ेँ  अपना आगू ठाढ़ िोमए देिहन जाहिसँ िमसि जल्दीए मंदद र िग \nपहुँछच सकिहुँ । मंददरमे तँ ततेक सुर ं ग बनि छि जे िेि जे जाने चलि \nजाएत। मुदा आब तँ ओहिमे पैलस गेि रिी। वापसो नहि िए सक ै त छिहुँ। \nिमर श्रीमतीजी िमरासँ आगूए रिछथ। जेना -तेना दशमन कए िमसि बािर \nहनकििहुँ तखन जानमे जान आएि। क े ओ कििक जे बूढ़सिक िेतु फराक \nरस्ता  छ ै क। मुदा से िमसि नहि देखख सकिहुँ । ओहि सुर ं गेमे गेिाक बाद \nिमर श्रीमतीजीक ठ े हुन कचहक गेिहन ,की िेिहन की नहि जे पछछिा एक \nमाससँ पर े सानीमे छछथ। अखनो इिाज चलिए रिि छहन।  \nएहिठामसँ हनकलि िमसि पहुँचिहुँ कांकररया  ताि। ई \nअिमदाबादक दोसर सिसँ पैघ ताि मानि जाइत अछछ। ए कर \nचारूकात   मनोर ं जनक तरि -तरिक साधनसि उपिव्ध अछछ। एहिसँ सटिे \nछचड़याखाना सेिो अछछ। एकटा आटोररक्सामे िमसि छचहड़या घर घुमिहुँ । \nसंगे -संग तािक चारूकात सेिो घुमा देिक। छधआ -पुतासिक िेतु तरि -\nतरिक खेिक सामग्रीसि सेिो ओतए उपिव्ध अछछ। एहिठामसँ िमसि \nरुड़ाबाइक बाबरी पहुँ चिहुँ । किि जाइत अछछ जे बाघेिा वंशक राजाराणा \nवीर ससिि छोटसन हििदू देश दंडई देश पर शासन कर ै त छिाि । ओ जनताक \nस ुहवधाक ि ेतु एकटा बाबर ीक हन म ामण  शुरु  के ि छथ। म ुद ा हकछ ु दद न क बाद   24 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nहुनकर पड़ोसी मुसिमान राजा मोिम्मद बेगदा हुनकापर आिमण कए \nदेिक। ओ युद्धमे मारि गेिा ि। हुनकर पत्नी रुडाबाइ बहुत सुंदर छिीि । \nमुसिमान राजा मोिम्मद बेगदा   हुनकर सुं दरतासँ मोहित िए हबआिक \nप्रस्ताव देिक । रानी रुडाबाइ कििखखन जे यदद मोिम्मद बेगदा बाबरीक \nकाज पूरा करबा देछथ तखन ओ हुनकासँ हबआि कए िेतीि। मोिम्मद बेगदा \nतुर ं त हुनकर बात माहन िेिहन । मु दा जखन ओ बाबरी तैयार िए गेि तँ \nरुडाबाइ ओकर पररिमा क े िहन आ ओिीमे क ु दद कए प्राण दए देिछथ। आब \nतँ ओ स् थान एकदम उजरि िगैत अछछ। लितरमे बहुत गंध कर ै त रिैत अछछ \n। तेँ िमसि बािर े -बािर देखिहुँ  ,थोड़ े काि ओकर सीढ़ीपर बैसिहुँ आ हबदा \nिए गेिहुँ ।  \nअिमदाबादक स् थानीय भ्रम ण करबाक िममे िमसि साइ ंस सीटी \nसेिो गेिहुँ । ओहिठाम फराक -फराक मंडपमे वैज्ञाहनक हवषय वस्तुसिपर \nकायमिम देखाएि जाइत अछछ। द्वाररएपर हटकट िेटैत अछछ। हटकट िेिाक \nबाद ओ कायमिम देखि जा सक ै त अछछ। साइ ं स सीटीमे लितरमे घुमबाक \nिेतु वािनक व्यवस् था अछछ। ताहि िेतु फरा कसँ हटकट िेबाक िोइत अछछ।  \nअिमदाबाद प्रवासक दौरान िमसि   इसकानक मंददर सेिो गेिहुँ । \nओतए छ ोटस न  परर स र म े बहु त हकछ ु  द ेख ि  जा स कै त अछछ । जि ख ै,िोजनक \nउत्तम हकितु मिग व्यवस् था अछछ।   लितरमे प्रसाद कीनि जा सक ै त अछछ । \nबािरसँ दुन्नासँ बेसी दामपर मधुर ओतए बेचि जाइत अछछ। बच् चाक िेि \nछोटसन खेिौना सेिो कीनिहुँ । िगवान क ृ ष्ट् णक वािरुपक छोटसन मूर्ति \nकीनिहुँ । ओतए हवदेशी िक्तसि हनर ं तर कीतमन कर ै त छिाि । एकदम \nिारतीय पररधान पहिरने  ,पैरमे खराउ ँ  धेने ओ सि बहुत नीक िगैत छिाि। \nिमसि ओतहि िोजन क े िहुँ । बहुत स्वाददष्ट मुदा मिग िोजन छि । \nओहि ठामसँ िमसि वापस अपन आवास आहब गेिहुँ ।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 25 \nसाँझमे िमरािोकहन सोमनाथ एक्सप्रेससँ अिमदाबादसँ सोमनाथ \nहबदा िेिहुँ । िमसि वेरावि टीसनपर िोर े  पहुँछच गेि रिी। ओहिठाम \nउतररतहि िमरासिक ेँ  एकटा क ु िी िेहट गेि। ओ बहुत आत्मीय व्यविार \nक े िक । ओ िोको तेिने नीक छि। समान िए कए जखन  ओ जा रिि छि \nतखन ओकर प्रसन्नताक अन्ते नहि छि। जे क े ओ बीचमे िेटैत गेिैक ,सिक ेँ  \nकिैत गेि जे िगवान ओकर चाि -पानक जोगार कए देिहन। िमसि ओकर \nप्रस न्न ता आ स ंतोष द ेखख  अलि ि ूत छ ि हु ँ । ओ अद्भुत आद म ी छ ि , हनर ं तर \nप्रसन्न। उछचत हकराया िेिक आ आरामसँ िमरासिक ेँ  आटो /टैक्सी स्टौं ड \nधरर पहुँचा देिक । वेरावि टीसनसँ बािर िोइतहि एकटा आटो ठीक िए \nगेि। दू सए टाकामे िमरासिक ेँ  सोमनाथ मंददर रष्टक धममशािा पहुँचा \nदेिक। बीचमे माछक दुगमन्धसँ हुनका बहुत पर े सानी िेिहन। वेराविमे माछक \nबहुत रास कारखाना अछछ। समुद्रसँ पकड़ि गेि माछसिक ेँ  बािर पठ े बा क \nिेतु ओतहि तैयार कएि जाइत अछछ। नाक मुनैत -मुनैत आफद िए गेि छि। \nरस्तामे यर -तर तरि -तरिक नाओसि देखाइत रिि ,अछधकांश टुटि -फ ु टि \nछि।  \nसात बजे िोर े  िमसि मािेर्श्री धममशािा पहुँछच गेि रिी। स्वागत \nखखड़कीपर बैसि एकगोटे आगन्तुकसिक कागज -पत्तर देखैत छिाि। बिीमे \nनाम लि खैत छिाि। तकर बाद प्रतीक्षा करबाक िेतु कहि दैत छिाि । ई बुझा \nगेि जे दस बजेसँ पहिने कोठरी नहि िेटत। ताबे प्रतीक्षा करबाक िेतु आस -\nपासमे सोफासि राखि छि। शौचाियक सुहवधा सेिो छि। नीचाँ \nिोजनाियसँ चाि आहन कए िमसि चाि पीिहुँ। थोड़ े  काि ओतहि बैसि \nरििहुँ । िोकसि हनर ं तर अबैत -जाइत रिैत छि। करीब एकघंटाक बाद \nिमरासिक ेँ  एकटा पुरजी िेटि। से िए कए मुख्यस्वागतकक्ष जेबाक छि। \nओहिठाम आवश्यक खानापुरीक बाद िमसि वापस मािेर्श्री धममशािाक \nस्वागत कक्ष पहुँचिहुँ । िमरासिक ेँ  कोठरी संख्या २०१ देि गेि। ओ स्वागत  26 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nकक्षसँ सटिे िूतिपर अवस्स् थत छि। िमसि ओहि कोठरीमे पहुँछच \nहनत्यकममसँ हनवृत्त िए   सोमनाथ मिादेवक दशमन िेतु हबदा िेिहुँ । मािेर्श्री \nधममशािासँ सोमनाथ मंददर िगीचे अछछ। पैर े  जा सक ै त छिहुँ । मुदा \nधममशािाक सामने आटो िागि छि। िमसि ओिीसँ मंददर ददस हबदा िेिहुँ \n।  अहिल्ाबाइ द्वारा हनर्मित मिा देवक मंददर पहिने आएि। िमसि ओहिठाम \nबहुत आरामसँ दशमन क े िहुँ । मिादेवपर दूध चढ़ओिहुँ । ओहि पररसरक \nबीचमे अहिल्ाबाइक मूर्ति स् थाहपत अछछ। मुख्य सोमनाथ मंददरक ेँ  ध्वस्त \nक े िाक बहुत सािक बाद अहिल्ाबाइ एहि मंददरक हनमामण करओने छिीि। \nएहिठाम नीकसँ मिादेवक दशमन िए गेिाक बाद िमसि   सोमनाथक मुख्य \nमंददर ददस हबदा िेिहुँ ।  \nसोमनाथ मंददरमे दशमनक ई हवशेषता अछछ जे ओ िोर े  छओ बजे \nशुरु िए जाइत अछछ आ राछतमे साढ़ े  नओबजे धरर अनवरत चिैत रिैत अछछ। \nसामान्यताः मंददरसि दुपिररआमे बंद िए जाइत अछछ तँ साँझमे पाँच बजेक \nिगपासमे खुजैत अछछ। मुदा  से एहिठाम नहि िोइत अछछ। िोर े  सात \nबजे,दुपिररआमे बारि बजे आ साँझमे सात बजे सोमनाथ मिादेवक आरती \nिोइत अछछ। राछतमे पौने आठ बजे प्रकाश एवम् ध्वहन कायमिम सोमनाथ \nमंददर पररसरमे िोइत अछछ।  \nसोमनाथ मंददरक पररसर बहुत पैघ अछछ। बािर सुरक्षाक बहुत \nउत्तम प्रबंध कएि गेि  अछछ। पररसरमे प्रवेश कररतहि फोटोग्राफरसि घुमैत \nरिैत छछथ। िमहँसि अपन फोटो छघचओिहुँ । तकर बाद मंददर ददस बढ़िहुँ \n। लितर जाइतहि जूता रखबाक उत्तम व्यवस् था कएि गेि अछछ। जूता -चप्पि \nददऔक ,एकटा टोकन िेटत । ओकरा सम्िारर कए राखख लिअ। वापसीमे \nटोकन देिापर तुर ं त ओ झोरा िेहट जाएत जाहिमे अिाँक  जूता-चप्पि राखि  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 27 \nगेि  छ ि । ई स ेवा पूण मताः हन ाःशुल् क अछछ । म ुद ा अि ाँ स् वेच्छ ास ँ चाि ी तँ हकछ ु \nदैओ सक ै त छछअहन ,से ओहिठाम कायमरत कममचारी बेर -बेर बणजतो रिैत अछछ।  \nओहि ददन मंददरमे बेसी िीड़ नहि छि। लितर जेबासँ पूवम पुरुष आ \nमहििाक फराक -फराक पाँछत  िगैत अछछ। िम तँ लितर गेिहुँ  ,दशमन क े िहुँ \nआ तुर ं ते बािर िए गेिहुँ । मुदा ओ कतहु देखेबे नहि करछथ। थोड़ े  काि \nएमिर -ओमिर तक ै त रििहुँ । कतहु नहि देखाछथ । मंददरक देबािसँ सटिे \nसमुद्र अछछ। थोड़ े  काि सएि देखैत रििहुँ । तखनो ओ नहि िेटिछथ। आब \nकनी प्चितो िोमए िागि । की करी ? हकछ ु  फु रे बे न हि  कर ए। कन ी जोर स ँ \nअबाज देलिऐक - \n-क े मिर छी ऐ ! \nओ िमर अबाज सुनिछथ। असिमे ओ मंददर े मे बैलस गेि रिछथ। \nिमर अबाज सुहन बािर अएिीि। हुनका देखख बहुत हनचेन िेिहुँ । प्रसाद \nखखड़कीसँ पयामप्त मारामे प्रसाद िेिहुँ आ िमसि वापस आहब गेिहुँ । ताबे \nफोटोबिा िमरसिक फोटो बना िेने छि। ओकरासँ फोटो िए िमसि \nवापस अपन ड े रा ददस हबदा िेिहुँ। एतेक आरामसँ आ एतेक नीकसँ \nमिादेवक दशमन िए सकत से कल्पनो नहि क े ने छिहुँ । मुदा से िेि। ताहि \nिेतु मिादेवक ेँ  वार ं वार धन्यवाद दैत रिलिअहन।  \nमंददर पररसरसँ सटिे समुद्र   आ ओहिमे उठ ै त पाहनक तर ं ग  दशमनीय \nदृश्य उत्पन्न कर ै त छि। दूर -दू र  धरर  कतहु  हकछ ु  न हि  द ेख ाइत छ ि । बस  \nपाहनए -पाहन। एकददस समुद्रक हवशािताक स्वािाहवक दशमन आ दोसर ददस \nिर िर मिादेव ! सँ हनर ं तर गुंणजत िए रिि सोमनाथ मिादेवक मंददर। एहिसँ \nनीक स्वगम की िए सक ै त अछछ ?  28 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nसोमनाथ मंददर रष्ट द्वारा संचालित मािेर्श्री धममशािामे कोठरी िेहट \nगेिाक बाद िमसि बहुत आर्श्स् थ िेिहुँ । िगीचेमे बनि तिखानामे \nिोजनािय छि । ओहिठाम चाि ,जिखै ,आ िोजनक उत्तम प्रबंध छि। \nटाका ददऔ ,चाि पीबु। तहिना जिखै आ िोजनोक व्यवस् था छि। सोमनाथ \nमिादेवक दशमन िए गेिाक बाद िमसि  जिखै क े िहुँ। तकर बाद थोड़ े  काि \nआराम क े िहुँ । बड़ीकािधरर सोमनाथक   वार ं बार िेि हवध्वंश \nआ  पुनर्निमामणक गाथा मोनमे अबैत रिि । मािेर्श्री धममशािाक सामनेमे \nमंददर रष्ट द्वारा स् थाहपत कएि गेि म्युणजअम अछछ। ओहिमे पुरना सोमनाथ \nम ंदद र क ि नन ावशेषस ि  र ाख ि  अछछ । हकछ ु  िननावशेष ओहि िवनक बािर \nचिरददबारीक संगे राखि अछछ। एहि िननावशेषक ेँ  देखख कए क े ओ दुखी िए \nसक ै त अछछ। कतेक हनमममतासँ अनेक बेर सोमनाथ मंददरक ेँ  आिान्तासि \nद्वारा तोड़ि गेि। तकर बाद फ े र नव मंददर बनाओि गेि। एहि शंखिामे ई \nसातम सोमनाथ मंददर छथक । १२ नबंबर १९४७क दद न िारतक तत्कािीन \nगृि मंरी िौिपुरुष वल्िििाइ पटेि अनेक गणमान्यिोकसिक संगे \nसमुद्रजि िाथमे िए संकल्प क े िहन जे सोमनाथ मंददरक पुनर्निमामण \nकराओि जाएत । ताहि िेतु सोमनाथ रष्टक स् थापना कएि गेि। ८ मइ \n१९५०क मिाराजा जामसािेब श्री ददत्नवजय संिजी नव मंददरक लशिान्या स \nक े िछथ। िारतक तत्कािीन राष्ट्रपछत स्वगीय राजेन्द्र प्रसाद ११ मइ १९५१क \nसोमनाथ मिादेवक लशवसििगक प्राणप्रछतष्ठा कएि गेि । जखन स्वगीय \nमोरारजी िाइ देसाइ िारतक िूतपूवमप्रधानमंरी एहि ट ् ष्टक अध्यक्ष रिछथ \nतखन सोमनाथ मंददरक सिामंडप िग एकटा नृत्यमंददरक हनमाम ण कर े बाक \nहनणमय कएि गेि। आखखर नृत्यमंडप बहन गेि। एहिमे १५५ फीट ऊ ँ च \nसप्तिौम लशखर अछछ। ओहिपर ३१फी१ ऊ ँ च ध्वजदंड अछछ जाहिमे ५२ \nगजक कौशयध्वज फिराइत रिैत अछछ। स्वगीय राजेन्द्र प्रसादजी लशवसििगक \nप्राणप्रछतष्ठा कर ै त काि किने रिछथ -  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 29 \nसोमनाथ मंददर ड ं काक चोटपर किै त अछछ  -  जकरा िेि िोककक \nहृदयमे प्रेम िरि अछछ तकरा दुहनआक कोनो शक्क्त नष्ट नहि कए सक ै त \nअछछ। ई मंददर स्पष्ट संदेश दैत अछछ जे संिार शक्क्तसँ सजमनात्मक शक्क्त \nअछधक विवान िोइत अछछ।  \nकिि जाइत अछछ जे १०२५ई.मे जखन मिमुद गजनी सोमनाथ \nमंददरपर आिमण क े िक आ एकरा नीकसँ ध्व स्त कए देिक तखन िगवान \nसोमनाथ सौराठबासी िगीरथ दत्त शमाम आ गंगादत्तशमामक ेँ  सपना देिछथ जे \nओसि सोमनाथक सििगक ेँ  िए जाछथ। तकर बाद दुनू िाइ सोमनाथ गेिाि \nआ सोमनाथ मिादेवक सििगक ेँ  उठा अनिहन । बहुत ददन धरर ओ सि ओकरा \nनुका कए रखने रििछथ। बादमे ओकरा स् थाहपत कएि गेि आ ओहिठाम \nआइ-कास्ल्ि िव्य मंददर बनि अछछ।  \nदुपिररआमे िोजनक बाद चारर बजेसँ स् थानीय प्रमुख स् थानसि \nघुमबाक इच्छा िेि । संयोगसँ बािर हनकलितहि बाबूिाइ नामक आटोबिा \nिेहट गेि। ओकरा संगे साढ़ े  सातसएपर िगपासक प्रमुख स् थानसि घुमबाक \nबात तय िेि। ओकरा िगमे एकटा स् थानसिक सूची  रिैक । से देखओिक \nआ ओसिटा स् थानसि घुमाओत  ,से कििक। िमसि ओकर बात माहन \nहबदा िेिहुँ । बाबूिाइ  बहुत नीक व्यक्क्त छि। ओकरा स् थानीय वस्तुसिक \nबहुत जनतब छिैक। िमरासिक ेँ  एहिसँ बहुत मदछत िेि। ओ एकटा गाइड \nजकाँ काज क े िक । कतहु पहुँचतहि िमरासिक ेँ  ओहिठामक इछतिास आ \nमित्व क बार े मे बतबैत। तकर बादे िमसि आगू बहढ़तहुँ।  \nिगवान क ृ ष्ट् ण आ मिािारतसँ जुड़ि बहुत रास घटनासि सोमनाथ \nआ आसपासक स् थानमे देखबाक अवसर िेटैत अछछ। िगवान क ृ ष्ट् णक ेँ  जतए \nव्याधाक तीर िगिहन ,जाहिठाम हुनकर अंछतम संस्कार िे िहन ,जतएसँ \nव्याधा हुनका तीर मारिक सि ओिीठाम अछछ। बिरा मक गुफा सेिो  30 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nदशमनीय अछछ। किि जाइत अछछ जे बिराम एतहि शरीर त्याग क े िछथ। \nसोमनाथ मंददरसँ चारर हकिोछमटर फटकी वेराविमे   िािका तीथम नामसँ \nप्रख्यात मंददर अछछ। जरा नामक व्याधा हुनका िररण बुणझ कए पैरमे तीर \nमारर देने छि। ओिी तीरसँ हुनकर मृत्यु िए गेिहन। िगवान क ृ ष्ट् ण  व्याधाक \nतीर िगिाक बाद थोड़ े क फटकी जा कए अपन देि त्याग क े िहन। किि \nजाइत अछछ जे िगवान क ृ ष्ट् ण एतहि अंछतम साँस िेिछथ।हिरण्या नदीक \nकातमे स्स् थत ओहि स् थानपर अजुमन   िगवान क ृ ष्ट् णक अंछतम संस्कार क े ने \nरिछथ। िगवान क ृ ष्ट् णक चरणपादुका ओतए राखि अछछ। ओ स् थान गोिोक \nधामक नामसँ  जानि जाइत अछछ। समुद्रक कछारपर   िािका तीथमसँ दू -तीन \nहकिोछमटर फटकी वाणगंगा अछछ। ओहिठाम मिादेवक दूटा सििग स् थाहपत \nअछछ। समुद्रमे जखन कम पाहन रिैत अछछ तखन िोकसि ओहि सििग धरर \nजा सक ै त अछछ। अन्यथा फटकीएसँ मिादेवक ेँ  गोर िाहग िैत अछछ। किि \nजाइत अछछ जे जरा नामक व्या धा एिीठामसँ िगवान क ृ ष्ट् णक पैरक अंगुठाक ेँ  \nमृग बुणझ कए तीर चिा देने छि। बादमे जखन ओ देखिक जे तीर िगवान \nक ृ ष्ट् णक ेँ  िाहग गेिहन अछछ तखन तँ ओ बहुत अफसोच क े िक ,िगवानसँ \nक्षमा मांगिक। िगवान कििखखन - ई सि िमर इच्छानुसार े  िेि अछछ। तेँ \nतूँ व्यथम पर े सान नहि रिि।  \nसोमनाथ मं ददरसँ चारर -पाँच हकिोमीटर फटकी हिरन ,कहपिा आ \nसरस्वती नदीक संगम अछछ। ई तीनू नदी ओहिठाम अरब सागरमे छमलि जाइत \nअछछ। ओ स् थान बहुत पहवर मानि जाइत अछछ। िमसि जखन ओहिठाम \nपहुँचिहुँ  तखन एकटा बहुत पुरान सिकमी देखेिछथ। िमरा िोअए जे हुनका \nदेखने छछअहन। ओिो सएि सोचैत र िछथ। आखखर ओएि टोकिछथ -छमश्रा \nसर । - हुनकर पछत सेिो संगे रिछथन। ओ सि मूिताः क े रिक बासी छछथ। \nगृि मंराियमे िमरासिक ड े स्कमे काज क े ने रिछथ। िम जखन ओहिठाम \nपदस् थाहपत िेि रिी तखन हुनकर बदिी िए गेि रिहन । मुदा बीच -बीचमे  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 31 \nहुनका जरूरी काजसँ बजाओि जाहन। िमसि चारूगोटे  संगे फोटो \nछघचओिहुँ । ओ सि एकटा समूिमे घुछम रिि छिाि । क ै कठामसँ घुमैत -\nहफर ै त सोमनाथो आएि रिछथ। िम दुनू बेकती हुनकासिसँ हबदा िए आगू \nबढ़िहुँ । तकर बाद राम मंददर ,गीता मंददर ,शारदा मठ ,जगदगुरु शंकराचायमक \nगद्दी,सूयम मंददर ,हििगिाज माताक गुफा ,लिडिंजन मिादेवक दशमन सेिो बेरा -\nबेरी क े िहुँ । राछतक शाढ़ े  सात बाणज रिि छिैक। िमसि थाहक गेि रिी । \nआजुक घुमनाइओ पूणम िए चुकि छि। िमसि वापस अपन ड े रा आहब \nगेिहुँ ।  \nआइ िमरसिक सोमनाथमे तेसर ददन छि। राछतमे रेनसँ द्वारकाक \nिेतु प्रस् थान करबाक छि। िमसि बाबूिाइ आटोबिासँ कास्ल्िए गप्प कए \nिेने रिी । ओ िमरासिक ेँ  प्राची तीथमस् थान िए जेबाक िेतु नओ बजे आहब \nगेि। ओहिसँ पहिने िमसि अहिल्ाबाइक स् थाहपत लशवसििगक फ े र दशमन \nबहुत नीकसँ कए िेने रिी। हनत्य मिादेवक दशमनसँ िमसि बहुत संतुष्ट रिी \n। िमरासि िग समय छि। तेँ सोचिहुँ जे प्राचीतीथम घुछम आहब। किि \nजाइत अछछ जे एक बेर प्राची सए बेर काशीक बरोबरर िोइत अछछ। \nसोमनाथसँ प्राची पचीस हकिोमीटर अछछ। आटोसँ जेबामे घंटा िरर समय \nिागि िोएत। रस्तामे कोनो एिन हवशेष वस्तु नहि देखाएि। िमसि प्राची \nपहुँछच कए हपिडदान क े िहुँ । पंडासि बहुत नीक िोक बुझेिछथ। जतबे देबहन \nसे िए िे ताि। कोनो झंझहट नहि करताि। सरस्वती नदीक तीरपर अवस्स् थत \nप्राची तीथममे िगपासक िोकसि अपन पूवमजक हपिडदान कर ै त छछथ। किि \nजाइत अछछ जे िगवान क ृ ष्ट् ण सेिो अपन यदुवंशीसिक हपिडदान एतहि क े ने \nरिछथ। एहिठाम पूजा क े िाक बाद िगीचेमे पीपड़ गाछिग बनि \nद्वारकाधीशक प्रछतमाक दशमन  क े िहुँ । तकर बाद ओहिठामसँ कनीक फटकी \nिक्ष्मीनारायण मंददर गेिहुँ । वापसी यारामे थोड़ े कािक बाद नाथ संप्रदायक \nमंददर आ धममशािा देखाएि। ओकर िािछत बहुत दयनीय छि। मकानसि  32 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nढहि रिि छि। ओहिठाम रहि रिि मठाधीश जरूर अपना िेि बहुत नीक \nपक्का घर बना िेने छिाि । ओहिठाम गे िाक बाद मोनमे कष्टे िए जाइत \nछ ै क जे एिन ऐछतिालसक स् थानक एिन दुगमछत हकएक िेि अछछ ? िमसि \nओहिठामसँ हबदा िेिहुँ । फ े र ओएि रस्ता  ,ओएि खेत पथार। घंटा िररक \nबाद िोजनक समयमे िमसि सोमनाथ मंददरक मािेर्श्री धममशािा पहुँछच \nगेिहुँ ।  \nराछतमे एगारि बजे वेरावि टीसनसँ िमरासिक ेँ  द्वारकाक िेतु \nप्रस् थान करबाक छि। साँझमे िमसि अपन चीज -वस्तुसिक ेँ  सररआ िेिहुँ \n। धममशािाक िोजनाियमे िोजन कए िेिहुँ । धममशािाक स्वागतीसँ \nएकटा टैक्सीबिाक फोन नंबर िेिहुँ । ओना बाबूिाइ आटोबिा किने रिए \nजे िमरा फोन कए देब। िम वेरावि िए चिब। मुदा आटोसँ िमसि जाए \nनहि चािी। कारण आटोमे माछक दुगंध िगैत। ओ दगंध क ै कबेर ततेक तीक्ष्ण \nिोइत अछछ जे रद्द िए सक ै त अछछ। ताहिसँ बचबाक िेतु टैक्सीसँ जेबाक \nहनणमय क े िहुँ। टैक्सीबिा चाररसएमे टीसन पहुँचा देत । धममशािाक कोठरीक \nक ुं जी स्वागतीक ेँ  सुंझा कए िमसि दस बजेक आसपास टै क्सीसँ वेरावि \nहबदा िेिहुँ। आधाघंटा बाद साढ़ ेदस बजे िमसि वेरावि टीसनपर पहुँचिहुँ। \nतुर ं त एकटा क ु िीसँ दू सएमे बात ठीक िए गेि। िम सि आब टीसन जेबाक \nिेतु तैयार रिी हक देखैत छी सामान ओएि क ु िी उठा रिि अछछ जे \nिमरासिक ेँ  आबए काि िेटि रिए। असिमे िमरासिसँ जे बात क े िक से \nमार दिाि छि। ओ बादमे क ु िीक ेँ  बजा अनिक। ओएि क ु िी िमरासिक ेँ  \nछचन्ििक। मुदा एहिबेर पैसा क े ओ आर ठीक क े ने रिए। िमसि रेनमे पहुँछच \nक ु िीक ेँ  दूसए टाका देलिऐक । ओ बहुत नीकसँ िमरासिक ेँ  अलिवादन \nक े िक , टाका िेिक आ चलि गेि  ।  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 33 \nिमसि अपन स् थानपर बैलस गेि रिी। थोड़बे का िमे रेन खुणज गेि। \nिोर े  सात बजे िमसि द्वारका टीसन पहुँछच गेि रिी। टीसनपर रेनसँ उतर ै त \nकाि एकटा बच् चा बड़ी जोर -जोरसँ छचकरर रिि छि -छ ु हट गेि छथ,छ ु हट \nगेिछथ। - सिक ध्यान ओकरा ददस गेिैक। असिमे ओकर हपताजी रेनेमे \nरहि गेि रिछथ। ताबे रेन खुणज गेिैक। मुदा िोकसि रेनक गाडमक ेँ  इसारा \nक े िक। रेन प्िेटफामेपर रिए। गाडमक आद ेशपर रेन रोहक देि गेि। ओकर \nहपताजी सामानसिक संगे उतरर सकिाि। िमहँसि हनखिन्त िए आगू \nबढ़िहुँ ।  \nद्वारका टीसनसँ बािर िेिाक बाद आटो  /टैक्सी बिासिक ेँ  ताहक \nरिि छिहुँ । सिटा आटो धराधर िरर गेि। थोड़ े  कािक बाद एकटा आटो \nबिा आएि। िम ओकरा इसकान मंददर चिबाक िेतु किलिऐक। ओ \nतीनसए रुपया मंगिक। िम तुर ं त िँ कहि देलिऐक । िमरा ओहिठामक \nआटोक हकरायाक सिी अनुमान नहि रिए। बादमे पता िागि जे टीसनसँ \nइसकान मंददर हकराया   पचास टाका मार िेबाक चािी ,बहुत तँ एकसए। \nिमसि इसकान मंददर पहुँछच गेि रिी। ओिीठाम िमरसिक रिबाक \nआरक्षण रिए। बहुत कम जगिमे ओ मंददर पररसर अछछ। मुदा ओहिठामसँ \nद्वारकाधीशक मंददर मोसहकिसँ पाँच छमनटक रस्ता िोएत। आर -आर प्रमुख \nस् थानसि सेिो िगीचे अछछ। बजार सेिो िगीचेमे अछछ। ताहि हिसाबे ओ \nस् थान उत्तम अछछ। िमसि इसकानक स्वा गत कक्ष िग गेिहुँ । अपन पररचय \nदेलिऐक आ कोठरीक आरक्षणक हववरण देलिऐक। तुर ं त िमरा प्रथम तिपर \nकोठरी िेहट गेि। अपेक्षाक ृ त छोटसन कोठरीमे एसी िागि छि ,आर \nसुहवधासि सेिो छि। मुदा ओ कोठरी आ मंददरक देबाि एक्क े  छि। \nचाररबजे िोर े  मंददरमे आरती िोइत छि ,घड़ी-घंटा बजैत छि।  ताहि कारण \nिमरोसिक हनन्न वाछधत िए जाइत छि। तथाहप िमसि अनठा कए पड़ि  34 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nरिी। ओतेक जल्दी उदठए कए की कररतहुँ ?थोड़बे कािक बाद क े ओ क े बार \nखटखटा रिि छि।   आखखर क े बार खोििहुँ। िमरा देखखते ओ बाजि - \n-अिाँ उहड़आ नहि छी ? \n-नहि , नहि।  \n-गिती िए गेि।  \nएहिना दोसरो राछत िेि। असिमे बहुत रास उहड़आ तीथमयारीसि \nसमूिमे आएि रिछथ। ओ सि िोर े  उदठ -सुदठ एक संगे कतहु हबदा िोइत \nरिछथ। िमरो ओ सि उहड़आ बुझबाक गिती करछथ। बगिमे एकटा बड़ीटा \nधममशािामे िोकक हुजुम छि। महििासिक िाथमे छोटसन झोरा आ \nपुरुखसिक ेँ  पट्टी बान्िि छि। दुपिररआमे ओ सि िोजन कए रिि छ ि। \nिम पुछलिऐक - \n-िंडारा िए रिि छ ै क की ? \n-नहि , नहि। ई तँ समूिमे घुछम रिि तीथमयारीसिक िेतु अछछ।  \n-तकर की पहिचान छ ै क ? \n-देखैत नहि छछऐक ? महििासिक िाथमे झोरा आ पुरुषसिक ेँ  पट्टी \nबान्िि छ ै क। इएि ओकरसिक पासपोटम बुझू । िमरा बड़ी जोरसँ िँसा गेि। \nबातो सिी रिैक । सएसँ  बेसीए पुरुष -महििा ओहिठाम एहि पहिचानक संगे \nिोजन कए रिि छिाि। जाबे िमसि इसकान मंददर पररसरमे रििहुँ ताबे \nई दृश्य देखबाक मौका िेटि।   ओकरासिक रिबाक आ िोजनाददक  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 35 \nव्यवस् था पहिनेसँ इसकानक माध्यमसँ कएि गेि रिैक। एहि तरिेँ बहुत कम \nखचममे सएसँ बेसीए तीथमयारीसि   घुछम  रिि छि।  \nिमसि हनत्यकममसँ हनवृत्त िए द्वारकाधीश मंददर हबदा िेिहुँ । \nजकर े  पुछछऐक सि इएि किए जे मंददर सटिे अछछ। एनाक जाउ ,ओतए \nघुछम जाउ ,तकर बाद कनीक बामा फ े र दहिना ददस मुहड़ जाएब  ,बस मंददर े  \nिग पहुँछच जाएब। मुदा िमरा ई णजिेबी बिा रस्ताक अनुमान नहि िागए। \nकनीकाि  चििाक बाद एकटा आटो िेहट गेि। ओ मंददरक सामने धरर \nपहुँचा देिक। मंददर रिैक िगीचेमे । मुदा रस्ता टेढ़ -मेढ़ । तेँ अनिुआरक िेतु \nमोसहकि छि। मंददर पहुँचिाक बाद िमसि अपन जूता -चप् पि जमा क े िहुँ \n। दशमन नीकसँ आ जल्दी िए जाए ताहि िेतु प्रयासरत रिी हक एकटा बूढ़ \nपंहडतजी िेटिाि । िम पुछलिअहन - \n-अपने कतेक िेबैक ? \n-ओना पाँच सए िोइत छ ै क। मुदा अिाँ जे दए दी।  \n-ठीक छ ै क। \nि म स ि  हु न का पाछ ू -पाछ ू  हबद ा ि ेि हु ँ । कन ी काि  आगू गेि ाक बाद  \nपुरुष आ महििाक पाँछत फराक -फराक िए जाइत अछछ। पंहडतजी िमरा \nएकठाम ठाढ़ कए देिाि आ िमर श्रीमतीजीक ेँ  िेने गेिखख न। ओ अपन \nजोगारसँ थोड़बे कािमे हुनका बहुत नीकसँ दशमन करा देिखखन। तकर बाद \nओ एकठाम बैलस गेिीि। िम पंहडतजीक संगे हबदा िेिहुँ । ओ पुलिसक ेँ  \nइसारा देिछथ। बस काज िए गेि। िमरा क े ओ नहि टोकिक आ तुर ं त \nगिमगृिक आगूमे पहुँछच गेिहुँ । बहुत नीकसँ दशमन क े िहुँ । कोनो असु हवधा \nनहि िेि। थोड़ े कािक बाद िम बािर िेिहुँ। पंहडतजी िमर प्रतीक्षा कए रिि \nछिाि। तकर बाद िम दुनू बेकती एकठाम बैसिहुँ आ पंहडतजी ओहि मंददरसँ  36 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nजुड़ि बहुत रास खखस्सासि सुनबैत रििाि। चारूकात बनि छोट -छोट \nअनेक मंददरसिमे घुमओिाि। हुनकर व्यविारसँ िमसि बहुत प्रसन्न रिी । \nहुनकर संगे रििासँ िमसि द्वारकाधीशक दशमन तँ क े बे क े िहुँ ,ओहिठामसँ \nजुड़ि बहुत रास जानकारी सेिो िेटि। मंददरक ऊपर ध्वाजा ददनमे सात बेर \nबदिि जाइत अछछ ,तकरा िेतु िोकसि मनता क े ने रिैत अछछ ,ओसि ताहि \nिेतु िाखो टाका खचाम कर ै त अछछ। असिमे िमसि जखन ओहि पररसर े मे \nरिी तख ने मंददरक धाजा बदिि जा रिि छि। नीचाँ बहुत रास िोकसि \nएक्क े  र ं गक वस्र पहिरने ठाढ़ छिाि । ढोि -हपपिी बाणज रिि छि। लितरसँ \nपुजारीजी छचकर ै त अएिाि - \n-अिाँसि लितर चिू। समय िए गेि अछछ।  \nसिक ेँ  िकारर कए ओ मंददरमे िए गेिाि। किाँ गेि पाँछत आ \nिोकक िीड़ ?पंहडतजीक अनुसार द्वारकाधीशक मंददर क ृ ष्ट् णक वंशज \nबनबओने रिछथ।   एहि  बातक स त्यताक बारे म े तँ हकछ ु  न हि  कि ि  जा स कै त \nअछछ मुदा ई तय अछछ जे ई मंददर बहुत पुरान अछछ। चारूधाममेसँ एकटा \nद्वारकाधीश सेिो मानि जाइत अछछ। अनन्त कािसँ िोकक श्रद्धाक क े न्द्र \nरिि ई मंददर हनखित रूपसँ दशमनीय अछछ । मुदा एहिठाम बहुत िीड़ रिैत \nअछछ । हवशेष द शमन क हकछ ु  व्यवस् था अछछ  जरू र  । म ुद ा ओ कतेक प्रि ावी \nअछछ से नहि किि जा सक ै त अछछ। मुदा िमरा पंहडतजीक सियोगसँ बहुत \nनीकसँ दशमनो िेि आ मंददरसँ जुड़ि बहुत रास जनतब सेिो िेटि। िमसि \nहबदा िोइत काि हुनका पाँचसएक स् थानपर एक िजा र टाका देलिअहन। \nकिलिअहन -ब्राह्मण िोजनोक िेतु दए रिि छी। - ओ बहुत प्रसन्न िेिछथ। \nफ े र किैत छछथ - \n-एहिमेसँ दू सए टाका प्रिरीक हिस्सा देबए पड़त। िमरासिक ेँ  तँ \nहनत्य ओकरासिसँ काज िेबाक रिैत अछछ।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 37 \nिम हुनका दूसए टाका आर देलिअहन। हुनकर प्रसन्नताक अंते नहि \nछि। ओ िमरास िक ेँ  बािर धरर अररआछत देिाि। बीचमे िमसि फोटो सेिो \nखखचओिहुँ। थोड़बे कािमे फोटो बहन कए आहब गेि। तकर बाद िमसि \nअपन ड े रा वापस आहब गेिहुँ । ड े रा वापस अएिाक बाद पता िागि जे \nिमरसि जे फोटो छघचओने छिहुँ से कतहु खलस पड़ि। आब की \nकररतहुँ? अछता -पछता कए रहि गेिहुँ । दुपिर  बाद िमसि एकटा टैक्सी \nक े िहुँ जे िमरासिक ेँ  बेटद्वारका आ बीच -बीचमे पड़ ै त मित्वपूणम स् थानसि \nिए जाएत । द्वारकासि बेटद्वारका पचीस हकिोमीटर फटकी अछछ। बीचमे \nिमसि नागेन्द्र मिादेव(जे द्वादश ज्योछतर्ििगमे मानि जाइत छछथ ) दशमन \nक े िहुँ। िमसि मंददरक गिमगृिमे जा कए पू जा-पाठ कए सकिहुँ। ताहि िेतु \nधोती पहिरब अहनवायम अछछ। ओतहि बगिमे बहुत रास धोती राखि रिैत \nअछछ। िमहँ ओतहि धोती पहिरिहुँ । तकर बाद ओहिठाम उपस्स् थत \nपंहडतजीक सियोगसँ पूजा क े िहुँ । मंददरमे लितर े मे प्रसाद हबकाइत रिैत \nअछछ। सेिो कीनिहुँ ।  \nथोड़ े  कािक बाद िमसि गोपी त िाव पहुँचिहुँ। द्वारकासँ बीस \nहकिोमीटर दूर बेटद्वारकासँ पहिने गोपी तिाव अबैत अछछ। किि जाइत \nअछछ जे िगवानक क ृ ष्ट् णक वृंदावनसँ द्वारका आहब गेिाक बाद गोपीसि \nएकबेर एतहि िगवानक दशमन क े िछथ आ एतुक े  माहटमे समाहित िए गेिछथ। \nतेँ एहिठामक माहट बहुत पहवर मानि जाइत अछछ आ  गोपी चंदनक नामसँ \nजानि जाइत अछछ। गोपी तिावसँ जल्दीए हनकलि कए िमसि बेट द्वारका \nददस आगू बढ़िहुँ । बेटद्वारका समुद्रमे एकटा छोटसन टापू अछछ। किि \nजाइत अछछ जे द्वारकाधीशक राजधानी एतहि छि जे बादमे समुद्रमे छमलि \nगेि। बेटद्वारका जेबाक िेतु िगिग बीस छमनट अरब सागरमे जिाजपर \nजेबाक िोइत छ ै क। िमसि वापसी हटकट सेिो िए िेने रिी। जिाजपर बैसिे \nछिहुँ हक ओ खुणज गेि। समुद्रक मनोरम दृश्य देखैत ,ओकर मोबाइिसँ फोटो  38 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nछघचैत िमसि थोड़बे कािमे बेटद्वारका पहुँछच गेिहुँ। पुि पार िोइतहि एकटा \nआटोबिासँ ि ों ट िेि। ओ िमरासिक ेँ  बेट द्वारकाक प्रमुख स् थानसि घुमा \nदेत। से तय िेिाक बाद सिसँ पहिने िमसि बेटद्वारका मंददर गेिहुँ । \nओहिठाम एकटा पंहडतजीक सियोग िेिहुँ जाहिसँ बहुत आसानीसँ दशमन \nिए गेि। संगे मंददरसँ जुड़ि  बहुत रास जानकारी ओ िमरा देिाि। \nसुदामा   मंददरमे दशमन क े िाक बाद खुद्दी प्रसादक रुपमे िेटैत छ ै क। क ृ ष्ट् ण-\nसुदामाक ि ों ट किाँदहन ओतहि िेि रिहन।  \n द्वारकाधीशक मंददरसँ हनकलि िमसि आटोसँ ओहि टापूपर बहुत \nदू र  धरर  गेि हु ँ । तख न  हकछ ु  म ंदद र स ि  ि ेटि । ि न ुम ान जीक पुर  म कर ध्वजक \nनामपर ओतए मंददर अछछ ,ताहिमे दशमन क े िहुँ। एकटा आर मंददरमे गेिहुँ । \nतकर बाद साँझ पड़ि जा रिि छ ि। िमसि जल्दीए वापस िए गेिहुँ । \nबेटद्वारकामे जिाज िागिे छि। जल्दीए जिाजपर चहढ़ गेिहुँ जाहिसँ बहुत \nसमय बाँछच गेि। बीस छमनटक बाद िमसि जिाजसँ ओहिपार पहुँछच गेि \nरिी । फ े र टैक्सीसँ वापस द्वारका हबदा िेिहुँ । बीचमे रुस्क्मणी मंददरमे सेिो \nदस छमनट ठिरिहुँ । ओतए आरती  िए रिि छि। कनीक े  आर दे री िोइत \nतखन ओहिठाम दशमन नहि िए पबैत। मंददर बहुत िव्य अछछ। ओहिठामसँ \nसोझे अपन ड े रापर पहुँछच गेिहुँ । िमसि   िगिग दू बजे द्वारकासँ टैक्सीसँ \nबेटद्वारका हबदा िेि रिी। साढ़ े  छओ घंटाक बाद ई यारा पूणम कए िमसि \nवापस अपन ड े रा आएि रिी।   िररदद नक दौरा -दौरीमे िमसि नीकसँ थाहक \nगेि रिी। तेँ शीघ्र िोजन कए हवश्राममे चलि गेिहुँ।  \nआइ िमरसिक द्वारकामे दोसर ददन छि। कास्ल्ि िमसि \nबेटद्वारका आ अन्य प्रमुख स् थानसि देखख आएि रिी। प्रातिेने   िमसि \nजल्दीसँ तैयार िए आटोसँ स् थानीय प्रमुख स् थानसि देखबाक िेतु हबदा िेिहुँ  \n। िगपासमे प्रमुख स् थानसि देखबाक िेतु एकटा आटो ठीक क े िहुँ । घुमैत - विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 39 \nघुमैत िमसि नममदा घाट पहुँचिहुँ। एतहि नममदा नदी आरब सागरमे छमिैत \nछछथ। नममदा नदीक छप्पनटा घाट टपिाक बाद द्वारकाधीश मंददर पड़ ै त अछछ \n। एतए स्नान क े िाक बाद तीथमयारी द्वारकाधीश मंददरमे दशम न कर ै त छछथ । \nएहि नदीमे निाएब बहुत पुण्यक बात मानि जाइत अछछ  । हबरिा पररवार \nद्वारा हनर्मित गीता मंददर िािछत बहुत खराप बुझाएि। एतबा धरर जे ओकर \nबीचमे एकटा क ु क ु र सुति रिए। क े ओ देखनािर नहि। ओहिठाम यारी \nरिबाक िेतु धममशािा सेिो बनि अछछ। धममशािामे तँ िोकसि बु झाएि। \nमुदा गीतामंददरक एिन िािछत हकएक अछछ से नहि कहि सक ै त छी ? आटो \nचाि क कि ैत र ि ए जे हकछ ु स ाि  पूवमधरर  एहि ठाम क स्स् थछत बहु त न ीक छ ि । \nिमसि एहिठामसँ हनकलि ब्रह्मक ु मारीक मंददर गेिहुँ । बहुत नीक व्यवस् था \nबुझाएि । रिबाक िेतु धममशािा सेिो छि। एहिठामसँ हनकलि िमसि \nआटोमे  बैसए जा रिि छिहुँ । िमर श्रीमतीजी आगू छिीि। ओ आगू बढ़िीि \nहक माथ आटोक िोिाक छरसँ टकरा गेिहन। अनचोक े मे बहुत जोर चोट िाहग \nगेि हन । ि म  पाछ ू ए र ि ी। म ुद ा हकछ ु  न हि  कए स कि हु ँ। स ोछचए न हि  \nसकलिऐक जे एिनो िए जेतैक। थोड़ े  काि धरर एिीबातपर अफसोच कर ै त \nरििहुँ । िमशाः हुनक र चोटक ददम कम िोइत गेिहन। तकर बाद िमसि \nपहुँचिहुँ बड़क े र्श्र मिादेव। समुद्रक कातमे स् थाहपत हवशािकाय लशवसििगक \nद शमन  के ि हु ँ । स म ुद्रम े पाहन  बहढ़ गेि ाक बाद  ई लशवसि िग डुहब जाइत अछछ । \nकिि जाइत अछछ जे समुद्रेक पाहनसँ हुनकर जिालिषेक िोइत छहन। तकर \nबाद िमसि गायरी मं ददर पहुँचिहुँ। समुद्रक कातमे स् थाहपत ई मंददर बहुत \nस्वच्छ बुझाएि। िगीचेमे गायरी रष्ट द्वारा संचालित धममशािा सेिो अछछ। \nिमसि िद्रकािीमाता मंददर ,स्वामी नारायण मंददर आ लसद्ध े र्श्र मिादेव मंददर \nसेिो गेिहुँ आ बहुत नीकसँ दशमन कए सकिहुँ। एहि तरिेँ िगपासक प्रमु ख \nमंददरसिमे दशमन क े िाक बाद िमसि अपन बासापर इसकान मंददर पररसरमे \nपहुँछच गेिहुँ । िोजनक बाद थोड़ े  काि हवश्राम क े िहुँ ।   40 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nि म र ास ि  ि ग हकछ ु  स म य बाँचि  छ ि । हवचार  ि ेि  जे एकबेर  फे र  \nद्वारकाधीशक दशमन कएि जाए। िमसि पंहडतजीक ेँ  फोन क े लिअहन। ओ \nसाढ़ े पाँच बजे अएबाक िेतु कििा ि । ि म स ि  हकछ ु  एहि न े ओतए पहु ँछच गेि  \nरिी। मोन िेि जे हकएक ने फोटोक खोज कएि जाए। कनीक े  फटकी एकटा \nदोकानमे िमसि अपन सामानसि सररऔने रिी। ओहिठाम पहुँछच जिाँ \nफोटोक चचाम क े िहुँ हक ओ धर दए फोटो आगूमे राखख देिक। कििक -िम \nकास्ल्िएसँ अिाँक बाट ताहक रिि छिहुँ। फोटो एतहि नीचाँमे खलस गेि \nरिए। - कहि नहि सक ै त छी जे िमसि फोटो पाहब कतेक प्रसन्न िेि रिी। \nिागि रिए जेना बहुत मूल्वान वस्तु वापस िेहट गेि िोअए। पंहडतजी \nआहब गेि रिछथ। फ े र हुनक े  जोगारसँ िमसि जल्दीए दशमन कए िेिहुँ । \nहुनका पाँचसए टाका देलिअहन। ओ सिषम   टाका राखख िेिाि । िमरासिक ेँ  \nबहुत आशीवामद देिाि। िमसि दशमनक बाद वापस अपन ड े रापर आहब गेिहुँ \n। मोनमे बहुत संतुछष्टक िाव छि। सिसँ नीक बात ई िेि जे िमसि बहुत \nनीकसँ द्वारकाधीश िगवानक दशमन दू -दू बेर कए सकिहुँ । एहि िेतु िगवान \nद्वारकाधीशक ेँ  असीम क ृ पा किबाक चािी।  \nअहगिा ददन एगारि बजे िमरासिक ेँ  वापसी रेन अिमदाबादक िेतु \nपकड़बाक छि। तदनुसार िमसि अपन सामानसि व्यवस्स् थत कए िेिहुँ । \nप्रातिेने िगिग दसबजे िमसि इस्कान मंददर अछतछथगृिक ेँ  छोहड़ आटोसँ \nद्वारका टीसन हबदा िए गेिहुँ । ओहिठामसँ टीसन िगीचे अछछ । तेँ थोड़बे \nकािमे िमसि टीसन पहुँछच गेि हुँ । सिी समयपर रेन आहब गेि आ िमसि \nमोने -मोन िगवान द्वारकाधीशक ेँ  गोिरबैत अिमदाबादक वापसी यारापर \nहबदा िेिहुँ । ददनक यारा छिैक। तेँ रेनक बािरक दृश्य देखैत रििहुँ ,रेन \nआगू बढ़ ै त रिि। आखखर साढ़ े  आठ बजे राछतमे िमसि अिमदाबाद वापस \nआहब गेिहुँ ।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 41 \nिमसि एकबेर फ े र सरकारी अछतछथगृि पहुँछच गेिहुँ । ओहिठाम \nएकददन पूणम हवश्रामक बाद दोसरददन िोर े  पाँचबजे िबाइ अड्डा हबदा िेिहुँ । \nदस बजैत -बजैत तँ िमसि ददल्िी िबाइ िड्डापर जिाजसँ उतर ै त रिी।   एवम् \nप्रकार ेँ  अिमदाबाद ,सोमनाथ आ द्वारकाधीशक दस ददनक िमरासिक यारा \nनीकसँ संपन्न िे ि।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  42 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.२.परमानन्द िाि कणम - काछतक मासक मािात्म्य  \n \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 43 \n \n \n 44 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n \n \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 45 \n \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 46 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.३.हनममिा कणम - अत्ननलशखा खेप ३२ \n \nवनमषला कणष  (१९६०- ), लशक्षा - एम. ए. , नैिर - \nखराजपुर , द र ि ङ् गा, सासुर - गोहढ़यारी (बििा) , वत्तममान हनवास - \nराँची, झारखण्ड। झारखंड सरकार महििा एवं बाि हवकास सामाणजक \nसुरक्षा हविागमे बाि हवकास पररयोजना पदाछधकारी पदसँ सेवाहनवृलत्त \nउपरान्त स्वतंर िेखन।  \n(अत्नन लशखा  मूि हिन्दी - स्वगीय णजतेन्द्र क ु मार कणम , मैछथिी अनुवाद - \nहनममिा कणम)  \nअग्ननशशखा खेप -३२ \n \nपूि षकि ा \n \nइन्द्र हवर्श्वासु क े  उवमशी क े  खोज म ों  िेजै छछथ , उवमशी क े  आपस अनवाक \nहनदेश क े  संग ,एहि कारण सब अप्सरा उवमशी अरू राजा पुरूरवा क े  हववाि क े  \nिहवष्ट्य क े  प्रछत अत्यंत प्चिछतत िय जाइत छछथ।  \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 47 \n \nआब आगााँ \n \nपताि िोक म ों  राक्षस राज क े लश क े  मृत्यु उपरान्त ओकर पुर विासुर \nप्रशासन चिा रिि छि। राक्षस गुरु शुिाचायम क े  संरक्षण म ों ओ राज्य क े  \nक ु शिता स s संचािन क s रिि छि ,मुदा हृदय म ों  हपता क े  शरु स s प्रछतशोध \nिेबाक िाव दृढ़ छि। ददन प्रछतददन प्रछतशोध क े  अत्नन क े  विासु र अपन हृदय \nम ों  तीव्र साौं तीव्रतर क े ने जा रिि छि। राक्षस गुरु शुिाचायम ओकर आन्तररक \nिावना क े  बुणझ गेि छिछथ। ओ विासुर क ेँ  उछचत समय क े  प्रतीक्षा करबा \nक े  हनदेश देिछथ। एहि समय क े  उपयोगअपन हवशाि सेना क े  युद्ध क े  तैयारी \nिेि प्रलशक्षण देबा म ों  करय क े  हनदे श ओ देिछथ विासुर क ेँ । ओ गुरुक सिाि \nस्वीकार कएने छि ,एवं गुरु शुिाचायमक हनदेशन मे असुर सेना युद्धक \nप्रलशक्षण ि 's रिि छि ।  \nमुदा राक्षस राज क े लश क े  एकटा अहववाहिता पुरी छिहन - छचर सेना।अपन \nहपता क े  मृत्यु क े  बाद ओ एकदम असगर आ अनाथ ि s गेिीि। ओ अपन \nशैशव काि साौं मातृ -प्रेम सँ s वंछचत ि s गेि छिीि ,आब हुनका सँ s हपता \nक े  स्नेि -तरु तक छछना गेिहन। िैया विासुर ददन -राछत प्रशासन क े  व्यवस् था \nम ों  व्यस्त रिैत छि। ओकरा बहिन पर ध्यान देवाक कनेको समय नहि छि। \nआब संगी -साथी क े  छोहड़ ,हुनकर पीड़ा -दुख सुनय िेि ओतय हकयो नहि \nछि । \nओ सत्ताइस वषम क े  उम्र पार क s गेि छिीि , मुदा एखनो कौमायम व्रत िय \nएसगर अहववाहित िेबाक दुख िोहग रिि छिीि।क े लश हुनकर हववािक \nप्रस्ताव कतेको राजा क ेँ  पठा देने छिहन , हकछ ु  गोटे प्रस् ताव स् वीकार  कs िेने \nछिखखन ,मुदा छचरसेना ओहि प्रस्ताव क े  अस्वीक ृ त क s देने छिीि ,कारण जे \nओ अपन हृदय राजा पुरूरवा क ेँ  पहिने द s देने छिछथ।ओ प्रण िेने छिीि जे \n- 'हववाि करब तँ राजा पुरूरवा संग अन्यथा जीवन िरर राजा पुरूरवाक नाम  48 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nपर क ु मारर रिब '। \nक े लश एहि वचन क े  कारण बहुत दुखी ि s गेि छि। िारर थाहक ओ \nछचरसेनाक हववाि क े  िेि प्रयास छोहड़  देने छ ि। प्रारम्ि म ों  पुरूरवा क े  \nददत्नवजय क े िा क े  उपरान्त राजा पुरूरवा संग पुरी क े  हववाि कराबय क े  \nअथक प्रयास क े ने छि ,मुदा राजा पुरूरवा क े  अस्वीक ृ छत क े  कारण ओ हनराश \nि s गेि छि।अन्य क ु नो राजा साौं हववाि क े  प्रछत अपन पुरी क े  उदासीनता \nदेखख राक्षस राज क े लश अपन पुरी क हववाि करबाक प्रयास छोहड़ देि । \nकािांतर म ों  ओ अपन पुरीक हववाि हबनु क े नहि परिोक गमन कएि।  \nआब छचरसेना ददन -राछत हवरि वेदना म ों  संतप्त ि s रिि छिीि। आब ओ \nकोनो तरिेँ एक बेर पुरूरवा सँ s ि ों ट करबाक अवसर ताहक रिि छिीि। \nहुनक प्रयास छिहन कोनहुना एक बेर राजा पुरू रवा सँs ि ों ट करवाक अवसर \nिेटहन ।  \n \n******** \n \n-उवमशी.....उर..व...शी.....उ...र....व...शी... \nउ...र....व...शी......उ...र....व...शी sss ss sheessssss \n\"\"पुरूरवा.....पु..रू..र..वा..... पु...रु...र....वा.... पु रू sरsवाs पुss रू ss \nरss..वाssssssssss \nदूर तक पसरि तीन हवशाि पवमत क े  मध्य तीन योजन हवस्तृत उपत्यका क े  \nमध्य एहि ध्वहन क े  गूँज कतेको बेर गूँणज रिि छि। हवशाि पवमत क े  घाटी म ों \nएहि छोर स s ओहि दूसर छोर तक िगातार यैि आवाज जाइत छि ,पुनाः पवमत \nसाौं टकरा क s ओ आपस आइब जाइत छि। अपन साँस रोकने उवमशी आ \nराजा पुरूरवा अपन -अपन  उच् चररत स्वरक प्रछतध्वहन सुनवा म ों  मगन छिछथ \nहुनक ओ स्वर जे  पिाड़ साौं टकरा क s गुंणजत िय पुनाः आपस आहब हुनक  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 49 \nकणम -रन्र साौं टकरा जाइत छिहन।  \nपुरूरवा बजिछथ - \"सूहन रिि छी छप्रये! िम किने छिहुँ अिाँ क े ! एतय \nव्याप्त गिन हनस्तब्धता क ेँ  िम सि हवस्च्छन्न क s सक ै त छी।  पहिने जतेक \nशान्न्त छि ताहि सँ s बेसी अपन सिक ध्वहनक प्रछतध्वहन क ेँ  सुनू। एक बेर \nउच् चररत कएि गेि ध्वहन क े  बेर -बेर गुंणजत प्रछतध्वहन सुनू।\"  \n-िँ ! वास्तहवकता अछछ ! अिाँक एहि बात म ों !ई स् थान सत्ते बहुत मनोर ं जक \nअछछ छप्रय - उवमशी बजिछथ ।  \nपिाड़क शांत पररवेश मे जतय  पूणम मौन छि , पुरूरवा किने छिाि - . \n\"एति तीव्र स्वर म ों  कोनो एक शब्द जँ s बाजि जाय तखहन ओ एतय बेर -\nबेर प्रछतध्वहनक रूप मे सुनबा मे अबैत अछछ।\"  \nकौतूिि वश उवमशी तीव्र स्वर म ों  \"पुरूरवा\" कििछथ ,तखनहि पुरूरवा जोर \nसँs \"उवमशी\" कहि क s आवाज िगाओि । ओकर बाद जे िेि ता हि घटना \nपर उवमशी आियमचहकत रहि गेिछथ। तेकर बाद सँ s ओहि घाटी मे दुनू आवाज \nबेर -बेर गूँणज रिि छि। आब उवमशी एवं राजा पुरूरवा दुनू प्राणी बेर -बेर \nआवाज देबय िगिछथ ,एवं बेर -बेर वैि आवाज जे घाटी म ों गूँणज रिि \nछि ,ओकरा सुहन -सुहन उल्िालसत ि s रिि छिछथ । प्रछतध्वहन  धीर े-धीर े  \nक्षीण िोमय िागि ,पर ं तु उ..र..व..शी  आ पु..रू..र..वा..... बहन क s। एहि \nटूटि -फ ु टि , हबगड़ि शब्द पर दुनू गोटे उच् च स्वर म ों  ठिक्का मारर क s िंस s \nिगिछथ । हुनकर िंसी ओहि शान्त सौम्य वतावरण म ों  शिद सन घुलि -छमलि \nकs घाटी म ों  दूर -दूर धरर पसरर गेि ।  \nई आवाज आ  ओकर प्रछतध्वहन सुहन एकटा सुन्दर रमणी आियमचहकत ि s \nगेिीि ,आ ओ अपन संगी सि ददस प्रश्नवाचक दृछष्ट सँ s ताकs िगिीि। \nओहि म ों  सँ s एक गोटे बजिीि | \n\"की देखैत छी छचरसेना!िगैत अछछ एतय िमरा सिक अछतररक्त दू टा \nआओर क े ओ प्राणी अछछ।\"  \n\"िम सि हकएक नहि ओकरा सि क ेँ  नुका क s देखि जाय\" - दोसर सखी  50 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nप्रस्ताव देिक ,जकर प्रत्युत्तर म ों  छचरसेना कििछथ - \n\"िँ, देखबाक चािी जे एहि घाटी मे िमरा सिक अछतररक्त क े  अछछ ।\"  \nफ े र धीर े-धीर े  ड े ग बढ़बैत ओ सि घाटी म ों  आगू बढ़य िगिीि । बहुत दूर धरर \nचििछथ ओ सि , मुदा हुनका िोकहनक दृछष्ट म ों  हकयो नहि आय ि। थाहक -\nिारर ओ सि एकटा सुन्दर पुष्ट्कररणीक कात मे बैलस गेिछथ ।छचरसेना आ \nहुनकर सि सखी चुपचाप बैसि प्रक ृ छतक सुषमा क े  आनंद ि s रिि छिछथ \n। छचरसेनाक मुख पर गिन उदासीनता िरि छिहन। हुनका ई सुन्दर पररवेश \nकहनको प्रिाहवत नहि क s रिि छि। हुनकर हृदय म ों  बेर -बेर उठ ै त पीड़ाक \nििरर हुनकर चेिरा सँ s स्पष्ट दृछष्टगोचर िोइत छि। ओ अत्यंत गंिीर मुख \nमुद्रा म ों  बैसि छिीि।  \nठीक एहि क्षण अत्यंत हनकट साौं फ े र िँसीक मधुर आवाज हुनका सि क े  \nसुनबा मे आहब गेि।  \nएकटा सखी बजिछथ - \"देखू , एहि पुष्ट्कररणीक आगू जे झाड़ी अछछ ओकर \nपाछ ू  हकयो अछछ । ई आवाज ओतहि सँ s आहब रिि अछछ।\"  \nछचरसेना - \"चिू झाड़ी क े  पार जा क s देखू जे क े  अछछ।\"  \nछचरसेना आगू बढ़ s िगिीि आ हुनकर सि संगी सेिो हुनका संग चिय \nिगिछथ। झाड़ीक ओट धय एहि कात सँ s देखिहन जे झाड़ीक दोसर कात \nर ं ग-हबर ं गक पुष्ट्प क े  सुन्दर बाग अछछ,जाहि म ों  एकटा सुन्दर युवक आ  ओतबहि \nसुन्दर युवती बैसि छि। हुनका सँ s हकछ ु ए दू र  दू  टा स ुंद र  म न म ोि क म ेम न ा \nछि ।  \nएकटा सखी बजिीि - \"िे देखू ने ,ई आदमी बड्ड सुन्दर अछछ।एकर सुंदरता \nअदद्वतीय अप्रछतम अछछ ,एिेन सुं दर पुरुष िम आई धरर नहि द ेखने छिहुँ।\"  \n\"अर े, ई त s राजा पुरूरवा छछथ!सम्राट पुरूरवा! णजनका िम पहिि बेर \nवसंतोत्सव म ों  देखने छिहुँ!\"  \nछचरसेना आियमचहकत िोइत बजिछथ ,स्वर मलद्धम छि जेना ओ अपनहि क े   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 51 \nसुनबई िेि बाजि िोछथ। मुदा हनकटस् थ हुनक सखी सि ई बात सुहन गेि। \nई बात सुहन हुनक एक सखी आियमचहकत िोइत बाजि - \n\"ओ! ई ओ छछथ!अिाँक मोन मंददरक देवता! ई  बहुत आियमक बात अछछ \nजे आइ अिाँक तपस्या साकार ि s गेि अछछ।\"  \nई सुहन दोसर सखी पुछिक ै  - \"मुदा ओ िड़की क े  अछछ ,सौन्दयम म ों  ओ अपना \nसि सँ s बड्ड नीक अछछ!अत्यंत सुन्दर अछछ ! ओकर सौन्दयम अतुिनीय \nअछछ!\"  \n-िँ ! ई सोचबाक बात छ ै क |- छचरसेना गंिीर िोइत बजिीि ,पुनाः गिन \nउदासी हुनकर मुखमंडि पर पसरर गेिहन। ओ सि एतेक मंद स्वर मे बाणज \nरिि छिीि जेना चोरी क s रिि िोछथ।  \nिँ s गुप्त रूपेँ कोनो दंपछतक ेँ  देखब आ ओकर गप्प सुनब चोरी छथक ,ई सि \nसंगी बैसि आँखखक मौन गुप्त िाषा म ों  एक दोसरा सँ s गप्प कर ै त ओतहि \nबैलस गेि छिछथ ।  \nओ सि चुपचाप बैसि उ वमशी आ राजा पुरूरवा क े  गप् प सुनबा म ों  तल्िीन ि s \nगेिछथ। बहुत काि धरर उवमशी आ राजा पुरूरवा प्रेममगन िय एक दूसर संग \nगप्प म ों डूबि  र ि ि छथ । एम् ि र  हवह्वि  हृ द य के  थाछम ,आतुरता स s ओतय क े  \nददव्य प्राक ृ छतक दृश्य क े  देखवाक अलिनय कर ै त छचरसेना आ हुनकर सब \nसखी क े  दृछष्ट  मार उवमशी आ पुरूरवा पर छिैक। छचरसेनाक सखी िोकहन \nउवमशी एवं राजा पुरूरवा क े  देखइत प्रक ृ छतक अतुिनीय सौन्दयमक आनन्द सेिो \nसंगहि ि s रिि छिीि ,मुदा उवमशी आ पुरूरवा क ेँ  एक संग देखख छचरसेनाक \nहृदय व्यछथत ि s गेिहन।िोधक अत्नन तीव्र ज्वािा बहन प्रज्वलित िे ि छिहन \nहुनका िीतर।एहि िोधक आत्नन क े  कारण देि म ों  क ं पन िोमय िागि छि।  \n -उवमशी,आब एति सँ s आपस ि s जाउ,कारण आइ अपन क ु ि -गुरु वलशष्ठ \nआहब रिि छछथ ,ओ अपना सिक प्रतीक्षा करछथ ई बात उछचत नहि िोयत।  \nराजा पुरूरवा ओति सँ s हवदा िेबाक प्रस्ताव रखिछथ ,संगहि ओ प्रस् थान \nकरवा  िेतु उद्यत िेिछथ।   52 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n\"िँ छप्रयतम! चिू ,प्रणय क े  वास्ते एखन बहुत समय अछछ।\"  \nदुनू गोटे एक -एकटा मेमना अपन एक िाथ म ों  उठा िेिछथ आ एक दोसराक \nि ाथ पकहड़ हकछ ु  गुन गुन ाइत आगू प्रस् थान  कs गेिछथ।  \nछचरसेना आ हुनक संगी सिक उपस्स् थछतक कनेको िान हुनका सि क े  नहि \nिेि छिहन ,हुनकर  उपस्स् थछत सँs दुनू गोटे हनतांत अनलिज्ञ छिाछथ।  \nछचरसेन एकटा दीघम साँस िैत बजिछथ -\"सखी! िगैत अछछ जे ओ उवमशी \nछिछथ ,स्वगमक अप्सरा!मुदा उवमशी आ पुरूरवाक प्रेम आियमजनक अछछ। \nएहि सौछतन क े  कारण पुरूरवा िमरा नकार ै त आहब रिि छछथ।मुदा िम हुनका \nछोड़ब नहि।\"  \nएक सखी  पुछिछथ -\"की करबि सखी ?\" \n\"िमरा -िमरा पुरूरवा अवश्य िेटताि ,िमर िक्ष्य अछछ पुरूरवा क े  प्राप्त क े नाई \n! ििे िम अपन िक्ष्य छि -कपट क े  सिायता सँ s प्राप्त करी। जँs हुनक \nहृदय नहि िेटत त s हुनक शरीर िम अवश्य प्राप्त करब ।\"  \nमुदा ओ उवमशी ? ओ जे अिाँक बाट मे पाथर जकाँ पड़ ि अछछ ,ओकर की \nिेतैक ? \nताोंs सि एहि बात पर सोचि । तोिरा सबिक काज छि जे ओकरा संग कोन \nव्यविार करबि आ ओकरा िमर बाट स s कोना िटय बि ।\"  \n \nिमशाः  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 53 \n२.४.नन्दहविास राय -लशष्टाचार \n \nनन्ददविलास राय \nशशष्टाचार \n \nअनीत िाय आ हवनीत िाय दूनू एक े  गामक वासी। अनीत िायक घर \nउतरबारर टोिमे आ हवनीत िायक घर दणक्षणबारर टोिमे ,धरर दूनू गोटामे बड्ड \nप्रेम । अनीत िाय हवनीत िाय सँ दू वखमक जेठ। पढ़ ै योमे अनीत िाय हवनीत \nिाय सँ दू हकिास आगू। जखन हवनीत िाय आठवाँ हकिासमे नाआों \nलिखौिहन तखन अनीत िाय दस वां हकिासमे पढ़ ै  छिाि।  \nजखन सरकार लशक्षा छमरक बिािी क े िक तँ अनीत िाय ई सोछचकऽ \nआवेदन नहि क े िाि जे पनरिे साए टका दरमािा आ एगारिे मासक नौकरी \nछ ै । एगारि मासक पछाछत मुखखयाक े  खुशामद करू तँ फ े र ऐगिा एगारि \nमासक िेि सेवा हवस्तार िएत। जँ मुखखया नहि चाित त सेवा हवस्ता र नहि \nिएत। िरदम मुखखयाक े  पमौजी कर ै त रह।  \nअनीत िाय स्वालिमानी िोक छछथ -ओ सोचिहन िमरा बुते मुखखयाक \nपमौजी कयि नहि िएत। तँए ऐ नौकरीक िेि नहि पररयास करी सयि \nनीक। मुदा हवनीत िाए सोचिाि - बैसि सँ बेगार ििा। कम सँ कम पनरि \n 54 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nस ाए टका तँ आउत। न हि  हकछ ु  त परर बार क न ून े तेि चित। बहुत गोटा \nआवेदन कऽ रिि छ ै क। बहुत गोटाक बिािी िेतै। जे सबिक गछत िेतै से \nिमरो िएत। एखन जे िरर ददन वौआइत रिैत छी तै सँ तो नीक िएत जे \nलशक्षा छमर पद पर बिाि िऽ कोनो स्क ू िमे चहटया सिक ेँ  पढाएब। यएि \nसि सोचैत हवनीत िाय लशक्षा छमर पदक िेि आवेदन क े िाि आ पन रि \nसाए टका मानदेय पर बिाि ि ' आई चौवािीस िजार टका उठबैत छछथ। \nअनीत िाय सरकारी नोकरीक िेि बड्ड प्रयास क े िछथ मुदा नौकरी नहि \nिेटिैन्ि। ओ खेती गृिस् थी कय अपन पाररवाररक गाड़ीक ेँ  खींचए िगिाि। \nअनीत शहनददन बेरूपिर जमीनक ऑन िाइन रसीद कटवए गेिाि। जइ आन \nिाइन क े न्द्र पर  गेिाि ओकर संचािक अनीत िायक जमाबंदी देखकय आ \nनेट खोलिकय ओई जमावन्दीक िगान देखिक। अनीत िायक जमीनक जे \nमािगुजारी आन िाइन क े न्द्रक संचािक बतौिकहन से सुहनकय अछमत िाई \nछगुन्तामे पहड़ गेिछथ। पहिने जे जमीनक मािगुजारी िगै छिैन्ि तईसँ कएक \nगुणा बेसी मािगुजारी आन िाइन 'क संचािक बता रिि छिहन। संचािक \nअनीत िायसँ कििकहन सरकार जे दारू बन्न क े िक आ दारू सँ जे सरकार \nक ेँ  राजस्व आमदनी िोई छिै से त बन्द ि ' गेिैक। ऊ ं  राजस्व पुरा कर ै  िे  \nसरकार जमीनक मािगुजारी बढौिक िेन। तँए अिाँक जमीनक एतेक \nमािगुजारी िेि। नहि िोईय तँ कोनो दोसर ओ आनिाईन  क े न्द्र पर जाकय \nपता कररयो ग अपने स्स् थछत स्पष्ट ि ' जाएत। \nअनीत िाय बजिाि - अिाँ गित थोड़ े  किब। मुदा िमरा िग एखन ढ़ौआ \nकम अछछ। तेँए ढ़ौआक बेवस् था कऽ दोसर ददन रसीद कटबय आएब। \nआनिाईन 'क संचािन कििखखन - बड्ड बहढ़या। दोसर ददन रहबक ेँ  िोरमे \nअनीत िाय चौकपर चािक दोकान पर चाि पीबय गेिाि। उत्तरबारर टोि आ \nदणक्षण बारर टोिक बीचमे चौक अछछ। चािक दोकानपर हवनीत िाय , र ं जीत \nिाय आ मुन्नाजी सेिो बैसि छिाि। अनीत िाय क ेँ  देखते हवनीत िाय  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 55 \nबजिाि - आऊ िाय आऊ।  \nअनीत िाय हवनीत िायक। बगिमे जाकऽ ब्र ोंच पर बैसिा। चौक े  छी त बात \nकोन। र ं ग- हवर ं गक गप चलिते रिैए। बात उठि दारूपर। हवनीत िाय बजिा \n- न ीतीश जी द ारू  बन्न  कऽ बड़् ड़ पैघ काज के ि छथ। तैपर  अन ीत ि ाय बजि ाि  \n- दारू बन्न क े ए कऽ नीतीश क ु मार ठीक्क े  बड्ड नीक काज क े िछथ मुदा दारू \nसँ जे हबिार सरकारक े  राजस्वक आमदनी िोई छिै से बन्न िऽ गेि। आ \nओई राजस्वक क्षछत पूर्ति नीतीश क ु मारक सरकार जमीनक मािगुजारी \nबढाकय कऽ रििा िेन। अनीत िायक बात सुहन हवनीत िाय थोड़ े क \nआिोशमे बजिाि - दारू बन्न क े िासँ जे हबिार सरकारक ेँ  राजस्वक क्षछत \nिेिै तेकर पूर्तिक िेि त कोनो उपाय करए ने पहड़तै हक नीतीश जी अपना \nबापक खेत बेचकय क्षछतपूर्ति क रतै। \nतैपर अनीत िाय बजिाि - मुँि दुबरा बहु सबिक िौजाइ। सबसँ बुहड़बक \nदीनानाथ । सरकार क ेँ  हकसानटा सुझिै। एक तरफ कममचारी सििक \nदरमािा दोबर - तेबर कऽ रिि अछछ। आब मास्टर े  सबिक दरमािा देखखयौ \nचारर िजार सँ चौवािीस िजार िऽ गेि। ओहमे त कमी कय सक ै त छि। \nआरो वैकस्ल्पक बे वस् था क' सक ै त छि। जेना हवधायक आ हवधान पाषमद \nसिक बेतन ित्तामे कटौती कए कय। हवनीत िाय सेिो लशक्षक छछथये। \nमास्टरक दरमािाक नाआों सुहन हुनका नेस देिकहन , ओ बजिाि - मास्टरक \nदरमािा त एखनो कम्मे छ ै क। िमरा सििक िड़ाई तँ सरकार सँग अछछये । \nिमरा सिक े  हनयछमत लशक्षक बािा वेतनमान चािी। अिाँ चौवालिसे िजार \nदेखकय जर ै  छी ,जखन लशक्षकक दरमािा सादठ िजार टका ि ' जेतै त अिांक े  \nआओर जिन िएत। तैपर अनीत िाय बजिाि - मास्टर सि स्क ू िमे चहटया \nसिक ेँ  की पढ़बै छ ै  से त चहटया सिक माइये - बाप बुझै छ ै  आ दरमािा चािी \nसादठ िजार। हँअ..ऽऽऽ..... l \nअहिना बा त बढ़ ै त - बढ़ ै त दूनू गोटामे तू - तू , मै - मौं िोमए िागि। अिाँपरसँ \nदूनू गोटा तोरापर आहब गेिाि।हबनीत िाय कििकहन - तोरा देख िेबौ ,तोरा  56 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nबूत्ते की िेतौ। ताों  नीतीश जीक ेँ  की उखारर िेमिी। तैपर अनीत िाय उत्तर \nदेिखखन - िमरा बुते त ठीक े  हकछ नइ िएत आ तोर े  बुते की िेतौ । ताों  िमर े  \nकी उखारर िेमै। रििै बात नीतीश क ु मार 'क त आबय दिी चुनाव ,सब बुझा \nजेत्तै । \nएतेक धरर िऽ गेिै जे दूनू गोटा माने अनीत िाय आ हबनीत िाय ब्र ों चपर जे \nबैसि छिाि ,ठाढ़ ि ' जाए गेिाि। मुदा रच्छ रिि र ं जीत िाय आ मुन्नाजी \n। दूनू गोटेय क ेँ  ड े न पक ै ड़ कऽ अिग क े िखख न। आ समझा - बुझाकऽ चुप \nकरौिखखन। नहि ते पकड़ा - पकड़ी आ मारर - पीट िोईमे कोनो कसरर बांकी \nनहिि छिै। पंहडत काकाक बेटीक हबयाि छछयहन। पांचम ददन बररयाछत \nआऊत। तिी संदिममे पंहडत काका अपना दिानपर गाौंआक बैसार क े ने \nछिाि। बहुत िोक सि पहुँचि छिाि आ बहुत पहुँछचयो रिि छ िाि। \nगाौंआक बैसबाक िेि चौकी ,ब्र ों च आ क ु सी क े र बेवस् था छि। हवनीत िाय \nसेिो बैसारमे पहुंचि गेि छिाि। ओ एकटा क ु सी पर बैसि छिाि। हुनक े  \nबगिमे र ं जीत िाय आ मुन्नाजी सेिो बैसि छिाि। तखने अनीत िाय \nपहुँचिाि। तखन एकोटा क ु सी खािी नहि छिए। िँ हवनीत िाय जतय बैठि \nछिा  तिीक बगिमे एकटा ब्र ोंच खािी छि। अनीत िाय क ेँ  देखते हबनीत \nिाय क ु सी पर सँ उदठकय ठाढ़ िोइत बजिाि ,आऊ बैसू!  \nतैपर अनीत िाय कििकहन - नइ नइ अिाँ बैसू! अिाँ कहुना छी त एकटा \nलशक्षक छी जे सम्मानक पद अछछ। अनीत िायक बात सुहन हवनीत िाय \nबजिा - लशक्षक नइ प्रोफ े सर हकएक ने छी मुदा अिाँ सँ उमेरमे त छोट छी। \nपैघो छोट त देखए पड़ ै त छ ै क। ई किैत हवनीत िाय अनीत िायक ड े न \nपक ै ड़कय क ु सीपर बैसा देिखखन आ अपना जाकय ब्र ों चपर बैसिा। र ं जीत \nिाय मुन्ना जी सँ असछथर सँ कििकहन - देखखयौ दूनू गोटाक ेँ  क े ओ कितै जे \nिोरमे दूनू गोटाक बीच झगड़ा िेि छ िै। तैपर मुन्नाजी बजिा - यएि त \nपढ़ि -लिखि िोकक पिचान छी। आ यएि संस्कार सेिो छी। एकर े   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 57 \nलशष्टाचार किि जाइ छ ै क। जँ पढ़ि -लिखि िोक अलशष्ट ि ' जाएत त हबनु \nपढ़ि -लिखि िोक की करत ? िड़ाइ - झगड़ा अपन जगि छ ै  आ लशष्टाचार \nअपन जगि। अनीत जी हकछो छछथन मुदा हबनीत जी सँ तँ उमेर मे दू वखमक \nजेठ छछथन , पैघो - छोटक खखयाि त करय पड़ ै  छ ै  हकने। र ं जीत िाय मूड़ी \nडोिबैत बजिाि -िँ से त करइये पड़ ै  छ ै ।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  58 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.५.सुिाष क ु मार कामत - ददव्यदृछष्ट चर्चित पोथीमे गजपट: एक समेहकत  \n \nसुभार् कु मार  कामत  \nददव्यदृतष्ट चर्चित पोिीमे गजपि : एक समेवकत \n \nमैछथिी िाषा मेँ साहित्त्यक पोथी ' ददव्य दृछष्ट ' मादे आदरणीय श्री गंगाधर \nक ुँ वर \"िषम \" आ प्रो० रामेर्श्र प्रसाद मंडि जीक तथा एड ० सूयम नारायण \nकामत जीक सम्यक हवमशम पढबाक अवसर िेटि रिय। मूि संस्करण मेँ \nिेखक श्री िाि देव कामत जी एहि पोथीमे पहिि संस्करण २०२१ पृष्ठ सं० \n१४८ जकर दाम ३०० टाका राखख पल्िवी प्रकाशन हनममिी सँ आकषमक पोथी \nछपेिहन। ताहि मेँ आने समीक्षक जेकाँ पंगुक उपन्यासकार श्री जगदीश प्रसाद \nम ंडि  जीके  स् थाहपत कर बाम े हवशेष ध्यान  द ेि हन  अछछ । चक्षु के र  ि ेख क श्री \nदुगाम नंद मंडि अपन पोथीक हवषय सूची ि ० १ सँ २३ धररमे  १. मौिाइि \nगाछक फ ू ि - उपन्यास हवधा आ एहिमे ि ० २ जीवन - मरण , ि ० ४ जीवन \nसंघषम , ि ० ११ - जीनगीक जीत एवम् कथा हवधामे ि ० १६. लरकाि दशी \n,ि ०. १७ पर अध्दामहगनी समीक्षा लिखने रिछथ। तहिना अंशु क े र िेखक श्री \nलशव क ु मार झा ' हटल्िू ' अपन पोथीक अध्याय िम १ सँ ३४ धररमे श्री मंडि \nजीक प्रकालशत पाँच पोथी पर हवमशम कयने रिछथ। यथा -: ि ० ५. मौिाइि \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 59 \nगाछक फ ू ि -उपन्यास , ि ०.१० पर छ ै क नाटक - छमछथिाक बेटी , ि ० १३. \nतर े गन -बाि प्रेरक कथा संग्रि , ि ० २४. मैछथिी  कथाक हवकासमे गामक \nणजनगीक योगदान आ ि ० २६. इन्द्रधनुषी अकासमे सामाणजक हवमशम ताहि \nपथगामी रुपेँ श्री कामतजी - श्री जगदीश बाबू क े र रचना संसार सँ अपन पोथी \nददव्यदृछष्ट मेँ िम १ सँ ४९ क े र मध्य अध्याय ि ० १० पर लशषमक - साहित्य \nअकादमी पुरस्कार , िोिूम -२ देवाश्रमक मुद्रांक मेँ खुब जमिाि अछछ। हुनक \nलिखि मैछथिी िाषा मेँ साहित्त्यक पोथी समय सँ पहिने चेत हकसान पर \nपुस्तक समीक्षा आओर जगदीश प्रसाद मंडि जीक - संचरण पर सारगर्िित \nतथ्य क े र हवश्लेषण कयि गेिैक िन। ददव्य दृछष्ट पोथीमे प्रायाः २० वषमक \nिीतर बिरायि हबछि पोथीप र चचाम कयि गेि छ ै क। पोथीक २५ गोट पृष्ट \nपर आधगोक ेँ  पन्ना ररक्त राखिा सँ क ु ि साढ़ े १२ पृष्ट अथामत आध दजमन \nपन्न ा के र  उपयोग न ोट रु पेँ पाछ ु  आर ो जोरर कय ि गौि ा स ँ पाठके र  लि ख यम े \nसादा कागतक े  उपयोहगता बहढ़ सक ै त छ ै क। ओना पयामवरणक े  दृछष्टकोण सँ \nअनुपयुक्त िेिासन्ता एक छचन्ताक फराक हवषय छी। अविोकन करब तँ \nपायब पृष्ट सं ०११,२०,२७, २९,३५, \n३८,४४,५७,६५,६७,७२,७४,९०,९२,९५,१०३,१०७,११३,११६,११८,१२२,१२\n५,१३१,१३३, आ १३५ आध पृष्ट ररक्त बहन गेिा सँ ऐ मंिगाई जमानामे \nअछतररक्त आर्थिक िार प्रकाशन क ेँ  पड़ ै त छ ै क,जे संिवताः िेखकक ेँ  क ौं चा \nिुग तान करय पड़ ै त िोय! पुनाः पुनाः प्रछतक े  छपायमे जाौँ जगिक े  खािी नहि \nराखख पाठ लशषमक सतबेधि संधान कयि जाए तंँँ हनखित रूपेँ छि गोट सँ \nबेशीये पन्ना उगैर सक ै त छ ै । पोथीमे शव्द अशुलद्ध सेिो दुर करय सँ रहि गेिापर \nप्रकाशन 'क सेित पर गंिीर धव्बा छी। ओना शुद्ध मैछथिी िे खन वा \nपचमहनया शैिीमे वतमनी संबंछधत बात िम नहिि किैत छी ,मुदा तैयो जे \nशान्व्द क हवद्रूपता छ ै क ताहि  स ँ पाठक उहब जायत,अथाोंक े  अनथम बुझाएत। \nिेखक मिोदय तीन सगम वा अध्याय यथा १. जीवनी ,२. हनवन्ध आ ३. मेँ - \nपोथीक समीक्षा रखिहन , जे गजपट रूपेँ पोथीमे देखाइत अछछ। ए हि क ेँ  पाठ  60 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nहवषय - सूची हनम्न तरिेँ सजाबैत अहगिा संस्करण मेँ प्रकालशत हुअय तँ \nउत्क ृ ष्ट कायम मानि जायत। ओना प्रस्तुत हवषयक रोचक तथ्य पाठक ेँ  \nआकर्षित कर ै त य। \nसगम १. जीवनी (९) \n१. अनन्त बाबू अमर रिै  \n२.ददनकर जीक उत्कषम  \n३. मैनेजर स्व ० मखसुदन िण्डारी जीक पुण्य स्म रण  \n४. मैछथिी सेवी ििन बाबू : एक पररचय  \n५. सकि समाजक े  चिेता रामसकि  \n६. स्वाधीनता सेनानी क ेँ  शत् - शत् नमन  \n७. साहित्य रत्न अनुप िाि मंडि  \n८. स्वनाम धन्य लशरोमणी  \n९. िमर आदशम स्मृछत शेष सूयम नारायण चौधरी  \n \nसगम २. हनबन्ध (१५) \n१. अनन्त बाबू क ेँ  सि कर ै  छ ै न प्रणा म  \n२. उपन्यास वनाम वायोग्राफी  \n३. एहि जगमे क े  कतेक मदतगार ? \n४. कहववर बद्रीनाथ रायजीक ५७म् जन्मददन  \n५. कहव िालित्य  \n६. बहिमुमखी कामैत कौम  \n७. कजरी हवशेष  \n८. छमछथिाक रोहित यादव  \n९. छमछथिा राज्य 'क औछचत्य : एक हवमशम  \n१०.. युक्क्त संगत बनाम तक म  संगत   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 61 \n११. हवद्यापछतक आत्म कथा क े र दृछष्ट बोध \n१२. वेदव्यास पूर्णिमा  \n१३. स्वदेशमे आश्रमक स् थापना  \n१४. स्व. िररनन्दन कामत जीक ग्राम मंगरौनी  \n१५. श्रीमान् शंकर बाबू ओहिठामक णजिेबी!  \n \nसगम ३. पोथीक समीक्षा - (२३) \n१. अक्षर - अक्षर अमृत : पाठकीय हटप्पणी  \n२. आतंहकत नेपथ्य डॉ ० (प्रो०) ब्रह्मदे व प्रसाद  \n३. उपेणक्षत समाज क ेँ  बाट द ेखाबैत ' वर्णित रस ' \n४. कथा एक पोथीक : िमर टोि  \n५. जुवराज जी 'क ' पररचय ' एक अनुशीिन  \n६. जय प्रकाश मंडि -जीक ' गीत नव ददस ' \n७. जगदीश प्रसाद मंडि जीक ' संचरण ' \n८. टीकापट्टी संग्राम  \n९. नारायण यादव जीक कथा संग्रि 'नवकी पुतौि ' \n१० . नन्दहविास जीक था यारा शुरू  \n११. पाठकीय प्रछतहिया  \n१२. पोथी समीक्षा  \n१३. पुस्तक समीक्षा  \n१४. िोिूम - २ देवाश्रमक मूल्ांकन  \n१५. मैछथिी िाषा मेँ एकटा दीघम कहवताक पोथी  \n१६. रामहबिास सािजीक कथा संग्रि -: दूध बेचनी  \n१७. िाि ओसक सुन्न मादे हटप्पणी  \n१८. सामाणजक सरो कार क ेँ  नव ददशा दैत उपन्यास  \n१९. समकािीन मैछथिी साहित्यक कहव कपिेर्श्र राउत   62 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२०. संस्क ृ तक े  हवद्वान डॉ ० रहवन्द्र ना ०चौरलसयाक े  पोथी  \n२१. सुप्रलसद्ध नाटककार बेचन ठाक ु र  \n२२. साहित्य अकादमी पुरस्कार -२०२१ \n२३. सुखि मन तरसि आँखख  \n२४. िमरा हबनु जगत सुन्ना छ ै  : पाठकीय प्र छतहिया ।  \nअस्तु! उपरोक्त सि पाठ्यिम हनश्तुकी रूपेँ अिाँ क ेँ  अपन आिा ददश \nचुम्बकीय शक्क्त जेकाँ घीचत, धरर सागर सँ कतेक गागर अपने िहड़ पबैत \nछी ; से अिाँक उपर हनिमर कर ै त अछछ। एहिमे बहुता ों हवषयक े  अखबार 'क आ \nपर - पलरका क े र पाठक तथा ५०० ददव्यदृछष्ट क ेँ  हनिार ै बिा सुछधजन अबड े रने \nिेताि , जेना हक सोशि मीहडया पर अिरि िन। एहिक हकछ पाठक े र संवद्धमन \nआ संशोधन क े र परम आवश्यकता जाहन पड़ ै छ।  \n-सुभार् कु मार  कामत , एम.ए,बी.एड., ग्राम+पंचायत - नौआबाखर \n)मधुबन ी( ८४७४०२ \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 63 \n२.६.िािदेव कामत - डोकिर/ सपना साकार/ पोथी समीक्षा/ ददनकर जीक \nउत्कषम/ श्रीमान मोन पड़ ै त छछथ/ सरौती सपुत : खुशी बाबूक उपिवछध  \n \nलालदेि कामत  \nडोकहर / सपना साकार / पोिी समीक्षा/ ददनकर जीक उत्कर्ष/ श्रीमान \nमोन पडैत छति / सर ौत ी सपुत   :खुश ी बाबूक उपलि तध  \n१ \nडोकहर  \n 64 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 65 \nप्रो० रामचन्द्र राय प्रगछतवादी काव्यान्दोिन 'क लशखर कहवक रूप ों  रचना \nजगतमे समादृत छछथ। हिनक आदशम रिछथ - रहवन्द्र टाइगोर ,इयि कारण थीक \nजे हुनक कहवता 'क फिक व्यापक अछछ आओर हुनक े  सदृश्य हिनक \nछचन्तनक े  क े न्द्रमे देश आ हवर्श् 'क मानवक े  शौषण मुक्क्त छ ै क। उत्तर \nछायावाद क े  श्लाघा कहव , तुिनात्मक गद्यकार आ अप्रछतम अनुवादक \nप्रोफ े सर राम चन्द्र बाबूक व्यक्क्तत्व आ क ृ छतत्व हिमाचि पवमत जेकाँ श्रेष्ठता \nआ धविता संयोगने छछथ। हिनक जनम हबिार - छमछथिांचिक े  मधुबनी \nणजिा अन्तगमत िगवतीपुर )नािर (ग्राममे २ अगस्त १९४९ ०ई क ेँ  िेिहन। \nआर ं ि म  पैतृक स् थानमे अध्ययन िेिासन्ता बादमे उच् च लशक्षाधरर \nशांछतहनक े तन )बंगाि०प (गेिछथ। एतहि सँ ओ हनष्ट् णात िेिाि स्नातकमे \nआ पीएचडी .क े र उपाछध प्राप्त कयिहन। बंगािक बाउि क े र साहित्य आ \nसंगीत ,जीवन दशमन सँ  प्रिाहवत िऽ ,एहि क्षेरमे प्रायाः अनेको हवधा पर \nिेखनकाज कयिा ि अछछ। सन् १९८२ मेँ शाँछतहनक े तन , १९८८ मे सहित्य \nआ बंगिा साहित्य पर हिन्दीमे शोधपरक हनबंधक संकिन आ १९८९ मेँ \nतन्िाई बंनिािाषाक प्रछतहनछध कथाक संग्रि तथा शांछतहनक े तन एक पररचय \nएवं बंगािक े  बाउि पोथी प्रकालशत िेि छखन्ि। प्रस्तुत डोकिर हिन्दी कहवता \nसंग्रि )०८0२ (सँ पूवम हिनक रजनीगंधा आ आशा देता िै िेहकन क े र \nप्रकाशन ि ' चुकि रिहन। हिनक कहवता 'क पाठ हवहवध मंच सँ आ \nआकाशवाणी सँ प्रसाररत ओ पर - पलरकामे प्रकालशत िेि य। हिनका \nकहवता गढ़बाक ओ क्षण िोईछ जाहिक े  अपना आँखखये घटना घहटत िोइत \nअपना उपर वा अनका पर िोय। ओ हवषण ँ्ण ि ' उठ ै त छछथ। ऐहि तरिक \n \"डओकिर \"मेँ अपने पाठक द ेखैत स्वयं मूल्ांकन सेिो क ' सकब।  \nडोकिर क ों  जे सारस प्रजाछतक पंछी छी , कोना एक हवधुर कहवहृदय नर डकिर \nरूपेँ छचन्िैत ; एसकर अपन घरक समक्ष मैदानमे चराउर कर ै त देखैत छछथ। \nिररसक एकर मादा बिेलिया िाथे आखेट िेि िोय  !तेँ करूणा - ममता \nसिजे जहग अबैत छखन्ि मोनमे आ एिन मुक्तालििाषी डकिरक ेँ  कोना ओ  66 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nपक ै ड़ पैघ खोता बनाकय देताि। हकयाक तँ ओ हविंग अछछ आ ओ \nहवकिांगता अपनाक े  बूझय िागतैक। से आओ र बेलसए हवधुरता एकांगीपन \nि ' जेतैक। जेना हक िाषा रूपेँ संस्क ृ त शास्रहवद्गणक े  मिाजािमे आई \nहबकिांग िेि क ु िैर रििैक अछछ। बिैत नदीक धारसन स्वच्छन्द बिैत रिैत \nतँ ई दशा नहिि रहितैक मानवीय बोिचािक सामाणजक वाणी सतत् बनि \nरिैत। तहिना स्वच्छन्द जीवन जीबय चािैत िोइक हबधुर बृध्द डोकिर। जेना \nहक कहववर मिोदय 'क अपन मनोदशा काव्य रचैत काि ि ' गेि िोईन। ओ \nस्वयं मेँ छमछथिाक बेटी अथामत अपन स्रीक पररत्याग कयिा पर दद्वजत \nिालसि कयिाि बंगािमे आ बंगालिन सँ दद्वतीय हवयाि कर ै त एक ििनाक े  \nहपता िेिाि तँ ,मुदा कािान्तरमे सिधर्मिणी पत्नी  आिांत िऽ गुजैर गेिीि। \nसे जहनजातक बैधव तँ अनुिव करत सँ रहि गेिैन आ पुरूष हवधुरताक स्वयं \nअनुिव कऽ समय िोगैत रििाि अछछ। साहित्य क्षेरमे अनेक कल्पना आ \nछचन्तन  म न न  एहि  हवषय पर  हवशद ् रू पेँ कयि हन । इयि  अन ुि व कहवतधार ा \nरुपेँ अजस्रत िाव सिेजने 'डोकिर ' हिन्दी काव्य  पोथीक क े न्द्रीय कहवता \nपाठ - ७ पर हवषय सूछचमे स् थान पौने छ ै क। ओना एहि चर्चित पोथीमे ४२ \nगोट कहवता हवहवध हवषयपर अनेका ों  रस मे अछछ। कहवतामे छन्द आ तुकबंदी \nनहि रिने एक स्वच्छन्द परपराक पथगामी बुझाइछ।  \nएहि पोथीक ेँ  कहवन्द्र रहवन्द्र'क कममिूछम क ेँ  समपमण कयने छछथ ,जतय डॉ ० \nरामचन्द्र राय जीक े  दद्वजत्व िेटिहन अछछ। वषम २००८ मेँ प्रो० रायजीक \n'डोकिर ' हिन्दी कहवताक ८० पृष्टक पोथीक दाम ८० टाका छ ै क। पोथीक \nआवरण एवम् र े खांकन थीक - सुिास राय जीक , आ एहिक प्रकाशक - शांछत \nहनक े तन हिन्दी प्रसार सिा रतनपल्िी )नाथम (शांछतहनक े तन बी रिूम ,पछछम \nबंगाि )िारत (छी। उपयुमक्त पोथीक सब कहवता उपरा- उपरी आ \nजाज्विमान छ ै क। अपने पाठक एहिक पांछत पहढ़ पुिहकत िोयब।  \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 67 \n२ \nसपना साकार  \n \nमैछथिी कथा पोथीक ISBN नं ० ९७८९३९३१३५३९१ पृष्ठ सँख्या १२३ पल्िवी \nप्रकाशन हनममिी सँ सन् २०२३ ई० मेँ प्रकालशत िेि अछछ , जाहि क े  दाम २०० \nटाका छ ै क। कथाकार श्री राम चन्द्र रायजी 'क पहिि मैछथिी साहित्त्यक पोथी \n 68 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nछी , जाहिमे ९ गोट िघु आ दीघम कथा छमज्झर िेि अछछ। कथा पोथीक \nकिेवर देखख सुछध पाठक सिजे अनुमान िगा सक ै त छछथ जे आगू आबयबिा \nसमयमे लशघ्रहि श्री रामचन्द्र जीक मैछथिीमे उपन्यास हवधा से िो आओत। \nहिनक िगनशीिता क ेँ  पर े ख प्रलसद्ध साहित्यकार श्री गजेन्द्र ठाक ु र जी सेिो \nपररकल्पना कयिहन जे लसद्धिस्त कथाकारक े  रुपेँ रामचन्द्र बाबूक िेखन \nशैिी आ वाक ्  पटुता क ेँ  देखैत ई आश जगैत अछछ जे आब हिनकर िेखनी \nवृित् उपन्यास ददशन अवश्य बढ़त। हिनक रचनाधर्मिता कोना  प्रगछतक पथ \nपकड़ि से श्री रायजी स्वयं  \"अपन बात \"मेँ असपष्ट कयने छछथ। दजमनिरर \nपोथीक वर े न्य रचनाकार श्री नन्दहविास रायजी सपना साकार 'पोथी' क े  \nआमुख लिख बहुत बात पाठकोपयोगी बावत देिाि अछछ। तथाहप एहि \nपोथीक न्याय िेि अपना सँ मनन कयि पाठ सन्दिम पाठकक े  सुहवधा खातीर \nअछत स ंक्षेप म े हकछ ु  बात लि ख बाक धृष्टता कर ब म ान वोछचत ि म र  अलि ष्ट \nछथक। एहि पोथीक े  क े न्द्रीय कथा थीक सपना साकार जे पाठ २  .मेँ ३० पृष्ठ \nपर पाठकक े  अिरत। एहि मादे कथाकार बढ़ उम्दा सँ खखस्सा गढ़ ै त समाजक \nबीच अलिनव प्रयोग कर ै त देखेिाि अछछ ,जे नव संदेश क ' संचार करबामे \nपूणम समथम िेि छ ै क। पाठकक े  ई आत्मकथा जेकाँ बुझाएत ,पर ं च से सररपहुँ \nनहि। ई ठोकि ठ े ठाएि स्व अनुिुछत सँ लिजि आ कल्पना सँ फराक बुणझमे \nआओत। मुदा रामूसर ऐ िे स्वंगे स्पष्टीकरण दैत एहि कथाक े  आने कथा \nसदृश्य मोनक उपज बतौिहन िन्। कथाधरर सजीवताक े  अपना आिामे खू ब \nछचकन सँ समेटने रिैत , पररपक्व रूपेँ आौंटि - पौरि दूधक दिीसन पररवर्तित \nरुपक एक छ ँ टा देखाइत छ ै !  \nकथा नायक रामेर्श्र िाय लशक्षक रिैत पूणमताः सामाणजक कायमकताम छछथ। \nचूंहक बािपनमे ओ पढ़ ै त - लिखैत संगतुररया सिक े  पढ़ौनी करबाक खेि \nधूप कर ै त छ ै क। आ माय बाबु क ेँ  आर्श्स ँ्त करय जे पैघ िोयब तँ मास्टर \nसािेब बनब। से पंचायत 'क मुखखयाजी पििा सँ स्नातक धरर प्रथम श्रेणी  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 69 \nआनय बािा रामेर्श्र जीक े  प्रखंड लशक्षक हनयुक्क्त कर ै त अपन बेटी िेि \nहवयाि वर रुपेँ सेिो हनक े  चुहन िै छछथ। समृद्धशािी मुखखयाजी 'क पुरी रमा \nहवदुषी िऽ जाइ छ ै क जे मास्ट र जीक मैछथिी 'क सब रचनानाक पहिि स्रोता \nआ पाठक छथकीि आ साहित्य हवमशममे सिाछयका सेिो।  \nउपन्यास रचबाक िेि छचन्तन - मनन चिैतकाि इिो दृश्य हुनका सोझा \nअबैत छ ै क जे कोना गामक वतममान पररदृश्यमे आजुक छौड़ा - छौड़ी कोन \nतरिेँ सोशि मीहडयाक दुरुपयोग बेसी कर ै त प्रेममे उ ढ़िैर रिि छ ै क। एहि सं \nबेटीक बाप शोकम े डुहब जाईछ । फे र  हवषय स ँ ि लस याइत द ोस र  स म स् या \nहबिारमे शरावबंदीक उपरान्तो टोिमे देशी शराब हबिी सँ हकशोर वयशमे \nबच् चा िोकहन पर क े िन प्रछतक ु ि असैर पड़तऐक ? प्रशासन जनैतो छ ै क जे \nिोम हडिीवरी ि ' रििैक य ,तै ददस छघचाइत छ ै । श्री रा मेर्श्र प्रसाद मंडि \nजीक  \"बगवार  \"मेँ जहिना माय- बाबूक एक े  संग अंछतम संस्कार \nिेिैक ,तहिना एह कथामे देख पड़ ै छ। गरीब गुरबा पर गामक सामन्त द्वारा \nकोना शोषण िोइत रिैक ; सेिो बचपनक े  दृश्य चिछचरक े  रीिसन आगां \nसोझमे देखा पड़ ै त छ ै । ई एहि पटकथाक आधार बनाए माय -बाबू जी नामक \nउपन्यास लिखबाक छटपटािट क े  आिट पाठकक ों  सुनाबैत छछथ ,से \nअकानबाक हवषय छी। मृत्यु िोज आ कममकाण्ड क ेँ  छतिांजलि दैत उतररक \nउसरगा अपन पोथीक िोकापमण सँ करताि आ ताहि िेि साहित्त्यक \nसियोगी साथी उमा जी आयोजनक णजम्मा िैत छ ै क। रामेर्श्र मास्टर सािेब \nप्रथमत  :रणजस् टार औहफसमे जाकय रस्ट िेि जमीन लिखिैन आ नगदी \nरालश सबा िाख टाका जमा कर ै त छ ै क। माध्यछमक आ उच् चतर माध्यछमक \nलशक्षा बोडम परीक्षामे प्रथम श्रेणी सँ पास हवद्यार्थिगण क ेँ  आर्थिक मदैत \nसमारोि पूवमक कर ै त लशक्षा 'क मिौत क ेँ  जन - जनमे प्रचार प्रसार करत। \nबारिमददन िेि ग्रमीतक े  बैसार कराबैत छ ै । बैठकमे अचरज िरि नजैर सँ \nसब हिनक नैका कानून सँ ितभ्रि िोइत ओकर हियाशीिता देख कौतूििमे \nरिैक। सुिेर्श्र काका , िाि काका , जोगी काका ,बच् चे काका आदद  70 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nछ गुन्ताम े र ि ैछ । कथाकार  एहि म े अहवस्म र ण ीय बन ेबाम ेँ स ाम ाणजक हवद्रूपता , \nरूहढ़वाददता आ अ न्धहवर्श्ास 'क हवरूद्ध जागरूकता बढ े बामे सफि िेिाि \nअछछ। ओना मौजूदा व्यविारमे नेतानुमा िोक ओ धहनक िोक १२ मोन चाउर \nसँ बेलसये एक सांझक िोजमे सीदिा राखन्ि काडमधारी सँ परोक्षरूपेँ चन्दा \nओसुिी कर ै त अछछ ,तकरा सोचक े  संकल्प क ेँ  की कहि सक ै त छी। पुरनका \nछरीदार - मान्यजन ँी आ मुख्य पुरूषक े  तँ िोजिातमे चिती आहब जाईछ। \nर ाम चन्द्र जीकेँ बहु ताों कथाक पाठ करै त आ अद्भुत वाचन  शैि ी ' सगर राछत \nदीप जरय 'क कथा गोष्ठीमे अनेका ों  ठाम देखने - सुनने छी। दोसरो कथा सब \nउपरा- उपरी बुझाइत अछछ जे पाठक स्वयं अनुिव करब। पहिि कथा ' ताों िी \nजीतिेँ िमिीं िार िाौं ' एहिमे समसामछयकता क े र बोध िोईछ। आब नगर - \nशिर आ आन प्रान्त जेकाँ छमछथिामे सेिो प्रेम हवयािक चिैन सेिो \nअन्तरजातीय सीमामे सम्पन्न िोईत हवयािमे िोईछ। ई पढि- लिखि \nसमाजमे नवयूवा हपहढ़ दिेजक ेँ  चुनौती दैत ,मुंि दुसैत स्वच्छन्दता आनैत क ू ि \nमूि डीि गोर र ं गिेद आ दद सँ इत्तर एक पृथक पहिचान बनाबैत समाजमे \nपकठोस बनैत जा रििैक िन्। छमछथिा समाज पौराणणक पद्धछत पर \nअबिंहबत रिि छ ै क ,मुदा पररस्स् थछत आब लिन्न छ ै क। ताहिक जीबैत जागैत \nउदािरण रूपेँ ई कथा ओररयाक े  गढ़ि गेि देखाईछ। एखनो समाजमे पयामप्त \nरूप ों  नेिाक हपछतयौत िाय नूनू जँका  मयामददत िोक ऐ नव रीछतक ेँ  समाजक \nप्रथा सँ नहिि जुटय द ेबै चािैत छ ै क। पुरूषक ेँ  आत्म सोलिमान क ु िक कन्याक \nप्रछत रिैछ जे क ु बाट नहिि चिय। मुदा एक नारी 'क हृदयक े  हुनक स्री स्वंगे  \nजाहन ननैद क ेँ  नवीन सँ ि ों ट कराबय िए गाम सँ टपा दैत छ ै ,जे नवीन जी \nसँगे ददल्िी पहुँच जे ठ बिीण बिनोए िग आहब जाईछ। ओहि राछत नेिा \nक ु मारीक ेँ  मारर देबाक आ गठ ू िामे धरिरा गारर देबाक हनयारि क ेँ  जिन ग्रिण \nिगैत छ ै क तँ दोसर उपाए अपिरण 'क नािीश कयि जाइत छ ै  । पैघोत \nजाछत आ छोटका जाछतक जे िेदिाव अदौ सँ छमछथिांचिमे छ ै क से टुटैत  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 71 \nनवीनक े  माय बाबू नोकहड़क पिीि  पगार सँ कबूिा मनौती पुरा कर ै त सवणम \n- गैरसवणम क ' बीच ऐ रक्त संवंधी मान्यता धरर दैत उज्जवि िहवष्ट्यक \nताउम्र िे कामना क े िछथ। फ े काएि जीनगी कथा स्री जीवनक नैिरमे आ \nसासुरमे अिग -अिग पररस्स् थछत सँ सामना कर ै त एक मानलसक रोगी क े  \nिेटत। ओ पगिी ,पगिी नहिि घरक िागमंत बुझि जाईत रििीि। मुदा \nहवयािैि िेिासन्ता सासुरमे क े िन मोजर देि गेिैक से पाठकक सोझा य । \nहनवामलसत जीवन कथामे मनुखक व्यंनयात्मक शैिी सँ ओतप्रोत बात उठबैत \nकथाकार स्री -पुरूषक िेि बान्ि कछ े रमे मिमुर त्यागक जगि शौचािय \nहनमामण ददश आवश्यकता देखेबामे एक झिक मा र ै  छछथ। िरामबािीक घरमे \nचोर नहि उच्छनैर देबाक अनघोि मचेििाक े  बुझेबामे संक े त क े ने छ ै । बुधनी \nमायक बेथा पाठ लशषमकमे पंचायत क े र बैसारमे जहनजातक बहुत उपस्स् थछत \nनारी शसक्क्तकरण क ेँ  उजागर कर ै त इखन्दरा आवास ढनमनाएि 'क संगे \nजगत क े र पोि खोिैत छ ै क। ओना थाना गेिापर ओति ओ कर प्रिावक ों  \nबुझि जा सक ै छ। तेँ हक भ्रुणित्या जगतक े  किंक मेटबय िेि चारू युवक \nमानतैक ? ई सवाि औनाईत छोहड़ औपन्यासीक हवधा ददश रामूसर बढिाि \nअछछ  !नशामुक्त गाम कथा पर तँ रामूजी क ेँ  अपन हवयािकािहि सँ हवषय \nपर अछधकार छ ै न ,जे र े हडयो वाताम प्रसारण सँ स्रोता आकाशवाणी का यमिम मे \nगमने रिैथ। राजूसरक े  अथक पररयास सँ नशामुक्त ग्राम म जीहवका समुि \nहुनका पुरस्क ृ त कर ै त छ ै न। बहिनक हबयाि कथामे तेसर छोट बहिनक हबयाि \nिेि सुजीत ददल्िी सं सुरणक्षत आहब दररिंगा िग एन एच ५७ पर \nदुघमटनाग्रस्त ि ' अकाि मृत्युक े  प्राप्त कर ै  छ ै  जे ओकर बहिन र े खा आ सब \nहकयो शोसि मीहडया पर बाइरि िेि खबेर सँ जनैत दुखी िोईछ। समाजक \nहपसांच कथामे मानसी शासुरमे सौस - ननैद सँ प्रताहड़त आ र्श्सुर 'क ब ों तक \nमारर सँ रस्त िऽ नैिर चलि जाईछ। ओतय हटशन पढौनी कराबैत अपन \nप्रछतयोहगता परीक्षाक तैयारी सेिो कर ै त छ ै क। से बीडीओ  .बहन जाईछ ,ई प्रेरक \nकथा क ' श्रेणीमे अबैत य। आखरी कथा ' क ु िदीपक ' मेँ एक पररवारमे  72 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nपाँचगोट बेहटये जनमिा सँ बेटाक चाितमे रिय बािी दूनू पूतौि आ \nसासुमायक े  घोर हनराशमे देखौएि गेि छ ै ,जे सोिाहबक छ ै िो। कथाकारक े  \nसाकारात्मक सोच ऐ कथामे फररच्छ िौक ै त य। राक े श शमामक घर दोसरो बेर \nछधया जनमिी ,से पररवारमे चूस्ल्िधरर नहि पजर ै त छ ै क। राक े शक े र माय \nपड़ोसनी बिाटबािी क ेँ  काहन -काहन वातामिाप कर ै त छछथन-देखखयौ कहनयाँ \nजेठकी पुतौि क ेँ  तँ तीनटा छौड़ी रिबे करय ,आई तँ छोटकीक ेँ  सेिो दोसरो \nबेरमे बछचये िेिैन िन्। से िगवान - िगवती िमरा डीि पर पुतक आँखख \nकहि या धरर देखेताि  !एम्िर हवज्ञान पढि- युवक पररवार हनयोजन िेि तैयार \nपत्नी सँ किैत रिि मुदा ओ आपर े शन िेि तैयार नै िेिीि। ओ स्वयं अपन \nनशबंदी कराक ेँ  आत्मसंतुछष्टमे रिय। रूबीक े  जेठ बेटी डाक्टरी पढ़ाय \nक े िक ,जमाय डॉ ० सुबोध शमाम छमिकय रूबी -राक े श नामक पैघ िोस्पीटि \nफोि ँैत छ ै न आ छोटकी बेटी अनुछप्रया आ ओकर पछत अनुपम राय सेिो दूनू \nणजिा पदाछधकारी पद पर बिाि िोइत राक े श -रूबी नाम पर गरीब कल्ाण \nहवद्याियक े  स् थापना कर ै त परोपट्टामे नाम बजौिक ै । ऐ कथा सँ ' बेटी पढाऊ - \nबेटी बचाऊ' क े न्द्रीय नारा क ेँ  मजबुछत िेटैछ ,जे समसामछयक घटनाचि छी। \nरामचन्द्र जी क ेँ  कथाक जे िालित्य आ गरिैन सौष्ठव िेि अछछ से कथा पहढ़ \nपाठकगण अलििूत अवश्ये िोयब । िम तँ खूब प्रशन्नता पूवमक आलशवामद \nदैत छीयैन। बेरमाक कथा गोष्ठीमे एिने स्तरीय कथा गैढ़क ेँ  आनछथ। एखन \nएतबे! \n \n \n \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 73 \n३ \nपोिी समीक्षा \n \nिारर नहि मानव मूिहििदी िेखक अटि हबिारी वाजपेयी , मैछथिी पद \nअनुवाद - डॉक्टर चंद्रमणण झा सौजन्य प्रकाशक- िलित क ु मार झा- पौिद्दी \n 74 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n)दरिंगा (प्रकाशक- नवारम्ि-मधुबनी वाडम नंबर 2 हववेकपुरम )अजीत \nआजाद (प्रकाशन वषम 2018 र ं गीि कोिर क ू टगता पोथीक मूल् सय 2\nिारतीय राजनीछतक आदशम पुरुष िूतपूवम प्र धानमंरी , अतुिनीय समन्यवादी \n, प्रखर राष्ट्रवादी , अपराणजत कहव , धुर ं धर वक्ता, उत्तमचररर मिानायक , \nअजातशरु , मैछथिीक े  संवैधाहनक दजाम देहनिार , दूिागमे बँटि छमछथिा \nकोशी मिासेतु संँँ जोड़हनिार ब्रह्मिीन अजर - अमर िारतरत्न अटि हबिारी \nवाजपेयी जीक े  हुनकहि कहवता क मैछथिीमे पद्यानुवाद कए एकटा िघु \nकाव्यांजलिक ेँ  श्रधांजलि रुपे समपणम िेि एहि 88 पृष्टक पोथी म ों 88 \nकहवताक संगे िमर अटिजी शीषमकसँ माननीय नर ों द्र दामोदर दास मोदीक \nव्िाँ ग सँ एकटा पाठ आ डॉक्टर चंद्रमणण झा स्वयं सािार रुपे अटि हबिारी \nवाजपेयी  )एक पररचय (आिेख देने छछथ । डॉक्टर चंद्रमणण झांक जन्म \nनबादा  )बिेड़ा (०णज ०दरिंगा म ों स्व ०राममुर्ति झा आ स्व सीता देवीक घर \nिेिहन '। अंग्रेजीसँ एम ए रििाक बादा ों  ओ मैछथिीमे गीत संग्रि ' रहि जो \nिमार े  गाम ' आ गीताम्बुज रचिहन संगहि हनछध हनवंधमे बहुता ों  िेख लिखने \nछछथ । मैछथिीमे हु नक काव्य संग्रि अनाछमका आ मुक्त - उन्मुक्तक \nअछतररक्त कतेको हवधामे दोसर तरिक पोधी मैछथिी- हिन्दी आ इ ं स्निशमे \nप्रकालशत िेि छखन्ि। डाक्टर छमश्र दरिंगा समािरणािय संँं सेवा हनवृत्त \nछछथ आ वहुतो तरिक पुरस्कार अपना नामे अर्जित कयने छछथ। संगीत \nप्रिाकर क े र आब िाि हिनक ँा वेसाररमे ि ' रििहन से णजनगी हिनको \nसंगीतमय ि गिैक अछछ। हिनका प्रछतिाक उपादेय वाजपेयी जी क े  कहवता \nक े  सौष्टव आ िालित्यक े  हबह अपन मातृिाषामे उतारर , जेना जि जाहि \nबासन मेँ रित ; तेिने चररर ग्रिण करत तेनाहि पाँछतक पछतयाहन ओररयेिहन \nसे अपन मोन गछ ै त य। कहवता ससम य पाठक वगम िग अननाई सिजे \nअनुमान कए िेब जे ई क े िन जीवटगर छछथ। कहवताक गेयात्मक िाषान्तर \nएहि तरिे अछछ :-   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 75 \nआई लसन्धमे ज्वार उठि अछछ  \nनगपछत पुहन ििकारर उठि अछछ  \nफ े रो कण-कण क ु रुक्षेर क े  \nपाच्यजन्य हुँकारर रिि अछछ  \nसयक े-सय आधात सिनकए  \nजीहवत हिन्दुस्तान िमर अछछ  \nजगतक म स्तक पर रोिी सन  \nशोलित हिन्दुस्तान िमर अछछ  \nदुहनयाँक ेँ  इछतिास पुछ ै  अछछ  \nरोम कतय यूनान कतए अछछ ?............ \nदोसर द ेखु:-  \nमनािी नहि जइिेँ गोरी  \nराजाक े  राजमे।  \nजइिेँ तँ जइिेँ \nउहड़कए नहि जइिेँ  \nअधरमे िटकबेँ  \nवायुद ्तक जि ाद म े। \nजइिेँ तँ इइिेँ \nसनेसा ने पइिेँ  \nटेिीफोन हबगड़ ि छ ै  \nछमधाम मिाराजमे।  \nएहि तरिे फ े र दोसर कहवता याददकरी हुनका देखू:-  \nजे बररसाों  सड़िाि जेिमे  \nयाददकरर हुनका  \nजे फांसी चढ़िाि खेिमे  \nयाददकरी हुनका '  76 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nयाद करी कािा पानी क ेँ  \nअंग्रेजक ओहि मनमानी क ेँ  \nक े ल्हमे जुहट तेि पेर ै ते  \nयाददकरी बहिरा शासनक ेँ  \nबमसँ थरामइत आसन क ेँ  \nि गत ससिि , सुख देव -राजगुरु  \nक े र आत्मोत्सगम पावन क ेँ \nअन्यायी सँ िड़ी  \nदयाक े  हबनय नै करर नै अनका ' \nयाददकरी हुनका ..............मैछथिी पाठक वगम क ेँ  सब कहवता उपरा उपरी \nरसगर िागत यद्यहप एिी कहवत्वमे तातस छन्द सहित मन्दािान्ता , जयकारी, \nशादूमिहवहिहड़ता , सवैया , रोिा , षटपद , सोरठा आ दोिा -चौपाई आओर \nवसन्तछतिका नहिियो रिैत मंगि कामना सँ अनुददत ई पाठ हनक िागत :-  \nआऊ पुनाः िम ददया जराबी  \nहिन्दू तन-मन हिन्दू जीवन  \nकथी गमएिाौं- पओिाौं जगमे  \nणजनगीक ढ़रय िागि साँझ  \nगीत नवि गाबै छी  \nदुधमे दरारर पड़ि  \nझुहक नहि सक ै त छी  \nबाट कोन अपनाबी िम  \nगीत निी गबैत छी  \nदेखू िम बढ़िे जाइत छी  \nसपना टुहट गेिै  \nआऊ मदम नामदम बनू   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 77 \nआऊ, मोनक े  गीरि खोिी  \nनव गीरि िगैय  \nस्वतंरता ददवसक पुकार  \nअमर आहग अछछ  \nअमर अछछ गणतंर  \nजम्मूक -पुकार  \nकोटी चरण बहढ़ रिि  \nिगवा िमर गगनमे ििराइत छ ै  \nकण्ठ-कण्ठमे एक राग अछछ  \nआबए जकर-जकर सािस िो  आदद।  \nपोथी 'िारर नहि मानव ' क े र उपयोहगता रलसकजनमे तँ अछछये पर ं च नव पीहढ़ \nम ों  सेिो एहि सरोकार सँ जुटबाक प्रेरणा अद्यप्रकालशत एहि मैछथिी पोथी सँ \nिोइछ । पोथी क किेवर आकषमक बुझाएत आ एक बेर प्रणाम करबाक मोन \nफ े रसँ सिजे ि ' जायत से मनोवैज्ञाहनक लसिरन मानस पटि पर आओत। \nमािाधारी िारमंस सँ बनि एहि प्रछतक पर एक पुष्ट्प िमरो ददस सँ । एहि \nकाव्य क ृ छत िेि पृथक सँ परमादरणीय डॉक्टर झाजी क े  सेिो साधुबाद करय \nसँ अपना क े  नहि रोहक सकब । िम स्वयं शब्द हवन्यासक हनहिताथम एहिमे \nख ुब डुबहक ि गेि ाौंि , तेँ कि ब ि ोइछ  अटि  जीक पहवर न ाम के  हकछ ु  हनछाबर \nकर ै त अपना घर े िू पुस्तकािय म ों  ई पोथी सिेजक े  राखब।  \n \n \n \n \n \n  78 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n४ \nददनकर जीक उत्कर्ष \n \nसाहित्य अकादमी आ ज्ञानपीठ पुरस्कार सँ सम्मानीत आ पद्मिूषण उपाछधसँ \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 79 \nअिंक ृ त िारतीय काव्य गगन क े र अछत देदीप्यमान नक्षर ददवंगत रामधारी \nससिि ददनकर छमछथिा 'क सपुत छिाि।अपन वाणीक  वाण सँआहगक बषाम \nकयहनिार ददनकरजी ओहि मिाकहव वगममे सँछछथ जे प्राचीन िारतक \nगौरवमई अतीत पर मुनध िऽ उठ ै त रििाि।हुनक जन्म बाबू रहव ससिि जीक \nघर क ेँ  हबिार राज्यक मुँगेर णजिान्तगमत लसमररयाघाट 0ई1908लसतम्बर23\nग्राममे िेि रिैन।ओ मुित :हिन्दी िाषाक कहव रिछथ।हुनक क हवतामे देश \nप्रेम , राष्ट्रीयता आ मानवतावाद 'क िावनाक प्राचुयम रिैत य। शोषण -उत्पीड़न \n,पतन आ हवषम्य क े र प्रछत हुनक हृदय हुंकार कऽ हवद्रोि कर ै त \nरिैक।वत्तममानमे हवशेषताः काव्यमे शोहषत समाजक प्रछत करुण सिानुिूछत \nआ पैघाउत देखबैय बािाक प्रछत आिोशक िावना देखाईछ -:  \nर्श्ानो को छमिता दुध-वस्र ,िुखे बािक अक ु िाते िौं ! \nमाँ की िड्डी से छचपक ,दठठ ु र जाड़ े  की रात हबताते िौं!! \nतेँ ददनकर जीक काव्य क ेँ  दलित मानवता आ लससक ै त करुणाक काव्य किि \nगेि िन्।हुनक कहवताक े  दद्ववेदी युगीन आिोचनात्मक काव्यधाराक \nओजस्वी , प्रगछतशीि संस्करण मानव जाइछ। एहिमे हवचार तत्व क े र \nप्रधानता छ ै क।ददनकरजी आधुहनक कहवगण 'क पहििे पछतयानीमे बैसबाक \nअछधकारी रिि छछथ ;ताहिपर कोनूटा अछतशयोक्क्त नहिि।परञ्च एकटा \nगद्यकारक रुपमे सेिो ददनकर जीक अछतशय ख्याछत रििहन अछछ। सुनक े  \nगद्य साहित्य अत्यन्त प्रौढ़ आ हवचारात्मक अहि।राम चन्द्र  शुक्ि जीक \nअनुसार े  --॓गद्य कहवजन क ेँ  कसौटी मानव जाइछ , ददनकर जी ताहि कसौटी \nपर पूणमताः ठाढ़ उतर ै त छछथ ॔।आओ मुख्य रुपेँ हवचारात्मक आ समीक्षात्मक \nहनबंध लिखने छछथ। संस्क ृ छत क े  चार अध्याय नामक अपन पोथी मेँ ओ \nिारतीय संस्क ृ छतक हवस्तृत हववरण प्रस्तुत क े ने छ ै । ददनकर जीक िाषा \nशैिीमे प्रवाि आ सौष्टव पररपूणम रििैक।काव्य िाषाक तरिेँ हुनक गद्य \nसाहित्य सेिो पररमार्जित छ ै क। वैचाररक संगे िावनात्मक अपूवम संयोग \nददनकर जीक गद्य शैिी  ॔क सबसँ पैघ हवशेषता छी।हुनक हनबंधमे यथाअवसर  80 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nव्यंनय -हवनोदक चुटकी बुझाइछ। िारतीय सांस्क ृ छत क एकता लशषमक \nआिेखमे देशक एकता पर गिन हवचार कएि गेिैक।एहि देशक हविागमे \nरीछत -ररवाज ,ख ान ॒ -पीन ,रिन -सिन अछधक दृछष्टसँ प्रयामप्त अंतर छ ै क।तैयो \nओिी बाह्य अंतरक बािा ों  अपना देशमे क े िेन तरिक आंतररक एकता कायम \nछ ै क,सयि बुझेबाक जी िेखक े र प्रछतपाद्य छथक। रामधारी ससिि द ददनकर \nजीक उत्कषम \nसाहित्य अकादमी आ ज्ञानपीठ पुरस्कार सँ सम्मानीत आ पद्मिूषण \nउपाछधसँ अिंक ृ त िारतीय काव्य गगन क े र अछत देदीप्यमान नक्षर ददवंगत \nरामधारी ससिि ददनकर छमछथिा 'क सपुत छिाि।अपन वाणीक वाण \nसँआहगक बषाम कयहनिार ददनकरजी आहि मिाकहव वगममे सँछछथ जे प्राची न \nिारतक गौरवमई अतीत पर मुनध िऽ उठ ै त रििाि।सुनक े  जन्म बाबू रहव \nससिि जीक घर क ेँ  हबिार राज्यक मुँगेर णजिान्तगमत 0ई1908लसतम्बर23\nलसमररयाघाट ग्राममे िेि रिैन।ओ मुित :हिन्दी िाषाक कहव रिछथ।हुनक \nकहवतामे देश प्रेम , राष्ट्रीयता आ मानवतावाद 'क िावनाक प्राचुयम रिैत य। \nशोषण -उत्पीड़न ,पतन आ हवषम्य क े र प्रछत हुनक हृदय हुंकार कऽ हवद्रोि \nकर ै त रिैक।वत्तममानमे हवशेषताः काव्यमे शोहषत समाजक प्रछत करुण \nसिानुिूछत आ पैघाउत देखबैय बािाक प्रछत आिोशक िावना देखाईछ -:  \nर्श्ानो को छमिता दुध -वस्र ,िुखे बािक अक ु िाते िौं ! \nमाँ की िड्डी से  छचपक ,दठठ ु र जाड़ े  की रात हबताते िौं!! \nतेँ ददनकर जीक काव्य क ेँ  दलित मानवता आ लससक ै त करुणाक काव्य किि \nगेि िन्।सुनक े  कहवताक े  दद्ववेदी युगीन आिोचनात्मक काव्यधाराक \nओजस्वी , प्रगछतशीि संस्करण मानव जाइछ। एहिमे हवचार तत्व क े र \nप्रधानता छ ै क।ददनकरजी आधुहनक कहवगण 'क पहि िे पछतयानीमे बैसबाक \nअछधकारी रिि छछथ ;ताहिपर कोनूटा अछतशयोक्क्त नहिि।परञ्च एकटा \nगद्यकारक रुपमे सेिो ददनकर जीक अछतशय ख्याछत रििहन अछछ। सुनक े   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 81 \nगद्य साहित्य अत्यन्त प्रौढ़ आ हवचारात्मक अहि।राम चन्द्र शुक्ि जीक \nअनुसार े  --॓गद्य कहवजन क ेँ  कसौटी मानव जाइछ , ददनकर जी ताहि कसौटी \nपर पूणमताः ठाढ़ उतर ै त छछथ ॔।आओ मुख्य रुपेँ हवचारात्मक आ समीक्षात्मक \nहनबंध लिखने छछथ। संस्क ृ छत क े  चार अध्याय नामक अपन पोथी मेँ ओ \nिारतीय संस्क ृ छतक हवस्तृत हववरण प्रस्तुत क े ने छ ै । ददनकर जीक िाषा \nशैिीमे प्रवाि आ सौष्टव पररपूणम रििैक।काव्य िाषाक तरिेँ  हुनक गद्य \nसाहित्य सेिो पररमार्जित छ ै क। वैचाररक संगे िावनात्मक अपूवम संयोग \nददनकर जीक गद्य शैिी  ॔क सबसँ पैघ हवशेषता छी।हुनक हनबंधमे यथाअवसर \nव्यंनय -हवनोदक चुटकी बुझाइछ। िारतीय सांस्क ृ छतक एकता लशषमक \nआिेखमे देशक एकता पर गिन हवचार कएि गेिैक।एहि देशक हविाग मे \nरीछत -ररवाज ,ख ान ॒ -पीन ,रिन -सिन अछधक दृछष्टसँ प्रयामप्त अंतर छ ै क।तैयो \nओिी बाह्य अंतरक बािा ों  अपना देशमे क े िेन तरिक आंतररक एकता कायम \nछ ै क,सयि बुझेबाक जी िेखक े र प्रछतपाद्य छथक। रामधारी ससिि ददनकर जीक \nप्रछतिा मे देखि गेिैन0ई1932 ,जिन ओ पटना हवर्श्हवद्यािय सँ \nबीए आनसमक0 )इछतिास (परीक्षा उत्तीणम करने छिैक।ओ स्वंय बरहबघा \nिायस्क ू िमे प्रधानाध्यापक क े र नोकरी क े िहन। सब रणजस्रार पद पर सेिो \nहन युक्त ि ेि ाि । हकछ ु  दद न कर  ि ेि  आकाशवाण ी म ेँ काज के ि ैन  आ हकछ ु  \nसमय िेि हिन्दी हवषयक प्रोफ े सर सेिो िंगट ससिि कािेज मुज़फ्फरपुर मेँ \nबनि  रिछथ। राज्यसिामे धरर मनोनीत सदस्यो 1963सँ1952\nिेिाि।बादम ों  िागिपुर हवर्श्हवद्यािय क े र क ु िपछत पद क े सुशोलित \nक े िछथ।हुनकर हवद्याथी जीवन कािेमे प्रणिंग नामक काव्य \nधरर िारत 1972सँ1965मेमौलिक रचना प्रकालशत िेि रिैन।0ई1929\nसरकार क े र गृि हविाग मेहिन्दी सिािकार बनि छिाि । जीवन पयमन्त ओ \nसाहित्य सेवा म ों  िांगि रििाि।एिनो क्षण जीवन म ों  अएिैक जे ज़बान \nबेटाक असामछयक मृत्यु सँ पैघ अघात क ेँ  नहिि सहित सकिाि आ \nक ेँ  आन् रप्रदेशक छतरुपछत क े र िगवान व्यंकटेर्श्र 0ई1974अप्रीि24 82 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nदेवहवग्रिक े  अपन व्यथा कथा समर्पित कर ै त घुमैतकाि मद्रास  शिरमे एहि \nनर्श्र संसार सँ चलि बैसिाि ।सुनक े  काव्य रचनामे र े णुका ,रसवन्ती ,द्वन्द्व \nगीत , हुंकार ,धुप -छाि ,सावधेनी ,एकायन , इछतिास क े  आँसू ,धुप और धुआँ \nआदद प्रलसध्द छखन्ि।खण्ड काव्यमे प्रमुख रुप सँ क ु रुक्षेर ,रस्श्मरथीक ेँ  जानि \nजाइछ।गद्य संग्रि छमट्टी की ओर , अद्धमनारीर्श्र आ िेती क े  फ ू ि चर्चित \nरिहन।बाि साहित्यमे छचत्तोर का साकार ,छमचम का मजा बढ़ िोकछप्रय िेिहन। \nअपन काव्यगत हवशेषता सँ राष्ट्रीय असियोग आंदोिन , गांधी जीक \nहवचारधारा सँ प्रिाहवत रिछथ।हुनका रहव बाबू , इकबाि आ नजरुि इस्िाम \nसँ प्रेरणा िेटिहन।  \nिारतवषममे व िँहवधतामे एकता देखब ,इयि हवशेषता थीक। प्रत्यक्ष एकता \nजतेक कसगर छ ै क तँ हवहवधता सेिो ततबे प्रकट छ ै क।देशक मानछचरक ेँ  \nध्यानसँ देखिा पर स्प्ष्ट देखाईछ जे एहि दे शक तीनकात प्राक ृ छतक दृछष्ट सँ \nएकदम स्पष्ट य। सबसँ पहििे उत्तर िागमे िगधक हिमािय ,तकर दणक्षण सँ \nहवन्धाचि  धरर उत्तरमे पसरि छ ै क आ एकरबाद हवन्धय सँ ि 'क ेँ  क ृ ष्ट् णा \nनदीक उत्तरधररक े  उ िाग जे िम सब दणक्षणी प्िेटो किैत छी। से क ृ ष्ट् णानदीसँ \nक ु मारी अन्तरीप धररक िाग प्रायद्वीप जेिन य।उत्तर सँ दणक्षणक े  जोड़ ै त \nरिबाक अतीतमे गौरवपूणम चचाम छ ै क। ऋहष -मिर्षि उत्तर सँ दणक्षण आहबक ऽ \nएकताक संदेश देने रिैछथ।जाहिमे प्रथमताःअगस्त्य ऋहषजीक नाम अबैत \nछ ै क।फ े र िगवान श्रीराम चन्द्र तँ िंका पर चढायक े  िममे हवन् ध्याचि पार \nक े ने रिछथ। मिािारत क े र जमानामे मिाराज युछधछष्ठर क 'राजसूय -यजज्ञमे \nदणक्षणक राजा धरर आयि छिछथन। क ु रुक्षेर क 'मिायुध्द मैदानमे दणक्षणक \nबहुता ों  वीर हिस्सा िेने रिैक।एहि तरिेँ चन्द्रगुप्त ,सम्राट अशोक , हविमाददत्य \nआ बादम ों  मुगि शासनक अछधन समस्त देशक सफिता एकता िेि \nिेिैक।कािखण्डमे स्वाथी ,अदुरदशी आ कमजोर राजाक प्रादुमिाव सँ देशक \nएकता टुटि ;वैर िाव ततेक नै प्रवि िेिैक जे क्षेरीयबोध ,प्रान्तीय जोशधरर  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 83 \nसुटैक गेिैक।एहिदेशमे जतय सािोिरर चेरापूंजीमे इ ं च बरखा िोइछ तँ कार 5\nमरुिूछम मे बूँदिरर पाहन िेि तरसैत रिैत छ ै क।  \nवत्तममानक े  कोनो हवशेष हवधाक युग नहि किि जा सक ै छ , आ ने कोनो एिन \nप्रकान् ड िेखक े  छछथ जे एहि कािपर अपन स्पष्ट छाप छोरमे िोछथ। मारे प्रेम \nसँ िड़ि छोट छीन कहवता आ प्रेमी -प्रेछमका सँ िड़ि अश्लीि कथा आओर \nछोट-छोट उपन्यास धरर रचि जा रिि अछछ। वत्तममानक दाड़मे एखन कोनू \nहनश्तुकी सम्मछत नहिि देि जा सक ै त छ ै क। हनरािा , मिादेवी ,पन्त आ गुप्त \nजीक काव्य हनठािे अपन ऐछतिालसक मिौत रखने य , हकन्तु ताहँ क े  पढ़य \nवािा आई कतेक िोक छछथ ? \n \n५ \nश्रीमान मोन पडैत छति  \n \nझंझारपुर 'क माँहटपाहन पर श्रीमती नागेसरी देवीक )गरबावािी (कोइख सँ \n 84 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nमेँ जनमि बािक१९४०अगस्त५ 'क नाम पड़ि रामदेव बाबू। श्रीमान रामदेव \nिंडारी जीक लशक्षा ददक्षा गामेक क े जरीवाि िायस्क ू ि सँ मैहरक धरर िेिैक। \nदररिंगा क ' सी एम् साइन्स कॉिेज सँ बी एससी आ पोस्टग्रेजूएट १९६६मेँ \nपटना हवर्श्हवद्यािय सँ क े िहन , जतय सेक ों ड टापर 'क संगहि गणणत हवषय \nम ेँ गोल् डम ेडलि स् ट ि ेि ाि । हकछ ु  दद न  स म स् तीपुर  काि ेजम े प्राध्यापक के र  \nकाज कयिखन्ि। िैयारीमे एसगर रििाक कारणेँ ओतय सँ गाम आहब पैघ \nिूस्वामी 'क नाते घर े  पर रििाि। ि ०ना ० जनता मिाहवद्यािय मेँ ओिी समय \nएतेक योनयतम व्यक्क्त नहिि िेटने ,हिनक े  व्याख्याता रुपेँ राखि गेिैक। \nझंझारपुर 'क एहि कािेजमे ओ हविागाध्यक्ष आ प्रोफ े सर ि ' क ेँ  सेवा दैत \nरििाि। स् थानी य व्यापार मंडि आ सिकारी सछमछत मेँ सेिो चुनेिाि। हुनकर \nमामाजी स्वाछधनता सेनानी स्व ० अनन्त िाि कामत अपन सिापछत िेबाक \nनाते सुजातीय मिासिाक प्रान्न्तय अध्यक्ष धरर हिनका सुपौि \nमिाअछधवेशनमे बनावि। सन् १९७९ई०मेँ जननायक कपूमरी ठाक ु र जीक \nसाहनध्यमे राजनीछत सीखय िगिा ि आ ८०इं०मेँ हवधायक पद िेि झंझारपुर \nहवधानसिा क्षेर सँ दमहकपा सँचुनाव िरिाि। एहि चुनाव मेँ डाँ ०जग्रनाथ \nछमश्र )कांग्रेस (ि ूतपूवम म ुख् यम ंर ी स ँ पछ ु वा गेि ाि । स ाम ाणजक-राजनीछतक \nजन आन्दोिनक ' हिस्सा बनैत ओ डी आई आर मेँ जििधरर गेिाि। \nआपतकािक े  समय बहुतो शोसलिष्ट  नेता आ कायमकतामगण क ेँ  हिनका सँ \nसब तरिक सबक े  सियोग िेटैत रििैक हबिारक तत्कािीन मुख्यमंरी िािू \nप्रसाद यादव जी हिनका १९९२सँ २००८ धरर िगातार े  राज्य सिामे तीनखेप \nबतौर माननीय सदस्य चुनैत राष्ट्रीय जनता दिक े  प्रधान मिासछचव मनोनीत \nकयि। राजिाषा हििदी हविाग 'क सछमछत म ों  सदस्य रिछथ आ मैछथिी \nिोकगीत गायन र े हडयो पर आ बहिणक गाम परसामे जन -जनक े  बीच \nसुनाबछथ , से हुनकर मीठ गिाक े  क ौं सरक नजैर िाहग गेिैक। आओर वो \n२१लसतम्वर २०१८क ेँ  मध्यरालर एहि धराधाम पर अपन व्यक्क्तत्व आ क ृ छतत्व  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 85 \nछोहड़कए िमरा सबसँ दुर चलि गेिाि , बहुत दुर अनन्त  यारा पर ..। हवनम्र \nश्रद्धांजलि अर्पित कर ै त छी िम।  \n \n६ \nसर ौत ी सपुत  :खुश ी बाबूक उपलि तध  \n \n \n 86 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nकोनो एिन व्यक्क्त नहिि एहि धराधाममे णजनक कोनू इछतिास नहिि िोय। \nहकनको कम तँ हकनको बेसी ख्याछयत। एिनेमे मोन पड़ ै त छछथ बाबू खुशी \nिाि कामत। हिनक जीवनी पाठकगण पहढ अवश्ये अलििूत िेि िोयत। \nहकछ हवशेष जनतब संक्षेपमे राखख रिि छी। ओ वैष्ट् णव छिाि आ प्रगछतवादी \nहवचारधाक एक कोसी क्षेलरय स्तंि रिछथ। तेँ घोघरडीिा बाँध सँ दणक्षण \nआबय बिा अनेक समाजशास्री , पयामवर ण हवद ् आ र ाजन ेता स बस ँ पहि ि े \nसरौती गाम आहब खुशी बाबू सँ ि ों ट करछथ आ हवमशम।  लशक्षाक अिख \nजगेबामे हुनकर छोट सतिाय नागे बाबू सेिो खूब यशस्वी िेिाि , मुदा ताहि \nपाछ ु  हि न के  ि ाथ र ि हन । अपन  गाम क न वटोलि या  )दणक्षण  (मेँ प्रथमत :\nिूअर प्राइमरी स्क ू ि खोिबेिहन। जामुन गाछतर पठन-पाठन कायम आरम्ि \nिेिैक। वादमे ओहि स्क ू ि क ेँ  अपर प्राइमरी 'क दजाम सरका र सँ ददयेिहन। \nओहिमे लशक्षक पद पर ड्यौढ़ हनबासी लशबाकान्त झा चहटया सिक े  पढ़ौनी \nकरय। हुनका आ आरो अनेको िोकक े  ओ गुरूजीक सरकारी नौकड़ी धर े ने \nरिछथ। हनघमा पंचायत क े र तत्तकािीन मुखखयाजी कमि नारायण यादव ग्राम \nपंचायत चुनावमे ओहि सरौती हवद्याियक े  बूथ दणक्षण सँ उत्त र अपना गाम \nहनिमा आनय िेि तैयार िेि छिाि। हवद्यािय क े र आिय नहिि रििा सँ ओ \nअपन गौशािामे मतदान क ों द्रक उद्देश्य सँ जगि देने रिछथ। कमि बाबूक \nआवेदनक जाँच हडप्टी अछधकारी क ेँ  झक्खी सोिावक मास्टर सािेब \nबतेिकहन िम खुशी बाबूक नीजी बैिघरमे हवद्याथीगणक ेँ  पढ़ाबैत आहब  रिि \nछी। एहि जाँचक प्रछतवेदन अनुसार े  बूथक े  स् थानान्तरण िोएब हनठािे रिैक। \nतखन खुशी िाि बाबू घर सँ कनेकबे पुबिर अपन सात कठा अठारि धुर \nजमीन स्क ू ि िेि दान - पर लिखकय गामक बूथ कायम राखख गौआँक \nनाक बचेिहन। एतबे नहिि मुजलिया क ै म्प पर सँ अपन हिस्साक घर उठाकय \nहवद ्याियक े  घर बनौिहन। जमीनक खाछधक ेँ  ग्रामीण जन सँ माइट धछमन आ \nछछटा - कोदारर सँ िराएि गेिैक। ओहि बे्रक मुखखया जी पद पर चुनाव  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 87 \nिेि गाौंवारी बैठारमे काशी बाबूक ेँ  अपन हपताजी िजारी बाबूक जगि पर \nठाढ़ िेबाक बात पक्की िेिैक। मुदा सुहड़यािी कामैत पर खुशीबाबू सँ \nआलशवामद  िैत राजक ु मार बाबु सोझे दरिंगा कािेज सँ घोघरडीिा आहब \nनवनेशन कर ै ते गाम अयिाि आ हनवामछचत िेिाि। से दोसर बेरक चुनाव \nइन्जेकशन सुट िगिा सँ रूहक गेिैक आ ३१ शािधरर िगातार िजारी बाबूक \nजेष्ठ पुर मुखखया बनि रििैथ। खुशी बाबू अपन माय स्व ० शंकरवती देवी \nनैिर पचगछछया आ धममपत्नी स्व ० घुरनी देवी नैिर मुसिरहनयाक े  हनधन पर \nघाटबाट )कममकाण्ड (िोजिात क ' जैकार करा देिहन। ओ आयुवेद \nछचहकत्सा क े र परम्परागत उपचार िेि स्वयं सर्टिहफक े ट कोसम कर ै त जीवन \nपयमन्त िोकक ििाय कर ै त रििाि। हकछ दवाई बाहढ़क समय वैद्यनाथ आ \nडावर कम्पनी 'क सेिो राखैत राछत हवराछत रोगी िेि बाँटछथ। करहननयां \nराछतक े  कारणीक ेँ  आगमन पर औषछथक पूजी लिखयमे नहिि असकताछथ। \nकाका कािेिकर आयोग क े र संग अछतहपछड़ा वगम सुछचमे हिनक े  किब पर \nक े बट  )हकयोट (क े  पक्षमे तक म संगत आधार धरर बहन सकिै। हिनक \nसाक्षात्कार वादे कपूमरी ठाक ु र जीक अ लििम रिहन तेँ खुशी बाबू सँ पुछछक े  \nजाहनक ेँ  तखन ओ नाई समाजक े  दृछष्टकोण सँ समस्या मुजफ्फरपुर म \nउठ े िछथ। फ ु िपरास हवधानसिा क्षेर सँ हवधायक पदक े  उपचुनावमे )१९७८ \n०ई (जिन हबिार 'क मुख्यमंरी मा ० कपुमरी ठाक ु र जी उम्मीदवार रूपेँ अयिाि \nतँ कोशीवेल्टमे सरौतीक िुतपू वम मुखखया िजारी बाबू ओहिठाम रालर प्रवासक े  \nरूटीन बनि। ताहि िेि हुनक िाथी पर नौआबाखर क े र नदीमे नवहनर्मित \nचचेरी पुि िग सँ सिा कचिरी पर कर ै त ओ सरौती गेिछथ। ओिाठाम खुशी \nबाबुक े  बजाकय स्व० ठाक ु र जी कििछथन - ऐ इिाकामे अपनेक रिैत सोझ \nसड़क आ सरकारी िाईस्क ू ि नहिि !एहि िे जगि -जगि पर व्यक्क्त अपन - \nअपन सामुहिक माँग इयि दूनू समस्या क ' समाधान िे नारा बुिन्दधरर कयने \nरिैक। तोरण द्वार आ मेिराउ िग खुशीिािे बाबु िोकक े  उत्प्रेररत कय मुस्तैद \nरखने छिाि। से सरौती गाममे सावमजहनक िाईस्क ू ि आ सरौती सँ घोघरडीिा  88 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nबजारधरर पक्की सड़क बनिै। प्रथमत  :कोशीक्षेरीय आठ सक म ि क े र आम \nजनता श्रमदान कर ै त छमट्टी कायम कयिहन। एक जगि हबचिाखेत सँ डगर \nघीचैिे िूछमक मालिक अचमन ठाढ़ क े िाि तँ खशीबाबू क ेँ  िटनीक मनमोिन \nबाबुक छोटपुर श्री िखन झा जी अपन िहगनमानक े  बुझाबैत माँहटक बदिा \nमाँहट तेरि कठा जमीन साइ हकि छमस्री क ेँ  लिखदेिहन। ऐ काजक ेँ  सफि \nबनेबामे खुशीबाबू क ेँ  िक्ष्मी कांत ज्योतखखजीक खुब सािचयम िेटिहन। \nआइयो एहि २७ नम्बर टेढ़ सड़क पर चिैत एहिक हनमामणक े  संघषम पछथक \nमोन पाड़ ै त छ ै क। कौमर ै ड जटाशंकर छमश्र जीक े  सँग अनेका ों  िािपाटीक \nिोक जे सरौती सँ घोघरडीिा त कक े  रोड िेि सब महिना उजराइतक े  समय \nअंचि कायामिय क े र घेराव कर ै त छिैक। तहिना सरौती िाईस्क ू ि खाछतर \nइिाकाक िोक बाँस खर सियोग कर ै त खुशीबाबू क ेँ  आगुबहढ़ समथमन दैन। \nओ छतनू िाय ५ .एकड़ जमीन आ पाँच िजार टाका दान दे िछथन। एहि \nस्क ू िक े  खड़ौआ िािदास िाईस्क ू ि क े र सँगे कर ँ्पुरी जी मंजूरी देिखखन। \nखुशी िाि बाबू अपन इिाकामे जि जमाव समस्या हनदान िेि बुढ़ अवस् था \nधरर पटना दौड़धूप कर ै त रििाि। कोशी तटबंध 'क िीतर पड़री - मैनिी सँ \nनौआबाखर िोईत धावघाट आ हवशनपुर धरर िगधक २० हकिोमीटर पुब सँ \nसोझे पछछम मुिेँ धार बिैत छ ै । इयि हवहि बिान )िु तिी  (नदी नरहिया सँ \nचतराटोि सखुआ िोइत छजना धरर पछछम सँ पुब मुिों जिधारा बिैत छ ै । \nओना सोिाहवक रुपेँ सब नदी छमछथिामे उत्तर सँ दछछन ददशन बिाऊ क े ने \nअछछ। आपसी झंगरआ- झंझहट ऐ क्षेरमे जाहि कोनू हवषय वाबत िोय तँ \nपँच आ झमेलिया िोक हुनका िग कानूनन तक म संगत बात बुझय ,एिन सिाि \nिेि आखखर वकीिक े  फीस देबय पढ़ ै त - रिैछ। से एिन उपकारी व्यक्क्त \nरिछथ सौिानयशािी खुशी बाबू। किय चािैत रिी जे कोशी बाहढ़क वाद जे \nक ु दरती पररवतमन सँ इिाकाक अमिी देवनाथपट्टी हनघमा सरौती राजस्व \nमोजेक खेतीिुछममे जिजमाव ९ मासधरर ठिराउ रिैछ ,जाहि कारण ों  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 89 \nरन्व्व,खरीफ आ गरमा खाद्यान्न नहिि उपजैत छ ै क। तकर िघु ससिचाई हविाग \nसँ परसा अिोिा सँ िड़री मौजा आ नौआबाखर अमिी देवनाथपट्टी हनघमा \nसरौती मोजेक जि अछधग्रहित क्षेर सँ हनकासी िेि छोट निरी बनेबाक सतत् \nप्रयास तत्कािीन मंरी श्री मंगनीिाि मंडि जी सँ नक्शा रेशींग आ \nआमजनता क े र िस्ताक्षररत आवेदन दैत गुिार िगेिहन। संयोगवश एखनो \nजि संसाधन हविाग क ' मंरी अरररयाक सोिनजी पररवार सँ मा ० संजय \nझाजी छछथ। मुदा हविागीय उदासीनता सँ आजाददक अमृत काि वषम धरर \nहुनक सपना अधुरा बनि एतुका हकसान क ेँ  मुँि दूईस रििैक अछछ। एहि \nक्षेरक िोक कते को बेर सरकारी स्तरक े  सवेक्षण िोईत देख आश बनौने \nरिि ,मुदा सब बेर ऐ कदठण मुद्दा पर चुप िगौने िाथ पर िाथ धऽ बैसि राज्य \nसरकार क े र उपेक्षापुणम रबैया सँ छगुन्ता बढिे चिा जाईछ। ऐ बातक मिाि \nहुनकर ददवंगत आत्मा क ेँ  सेिो सािैत िेतहन।बसन्त पंचमी सरस्वती पूजा ददन \nहु नक अबसान िेि रिहन। ताहि ददन सि साि हुनक स्टेचू पर माल्ापमण \nश्रद्धांजलि कायमिम हुनक एकमेव श्रवणपुत समान सरौती िोस्पीटि क ेँ  \nहकनक ेँ  जमीन दाता श्री िररनाथ बाबू िगैत छछथ। हुनका नामे िमरो ददशसँ \nशत् शत् नमन।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  90 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.७.प्रणव झा - पुस्तक समीक्षा : मैछथिी वेब परकाररताक इछतिास (िेखक \n: आशीष अनछचन्िार)  \n \nप्रणि झा \nपुस्त्त क समीक्षा : मैति ली ि ेब पर कारर त ाक इतत हास )लेखक- आशीर् \nअनतचन्दहार( \n \nिर े क िाषाक हवकास और ओकर साहित्यक अपन एकटा इछतिास िोइत \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 91 \nछ ै क। इछतिास िेखनक पर ं परा मनुष्ट्य अपन हवकासयाराक अविोकन आ \nअलििेखन िेि शुरू क े ने िेतै । वतममान युग हडणजटि युग छ ै क। यद्यहप \nहडणजटि युग क े  शुरुआत तऽ दुहनया मे 80क दशक े  सँ  शुरू िऽ गेि रिैक \nमुदा िारत मे वेब आधाररत हडणजटि िांछतक वास्तहवक हवकास यारा 21म \nशताब्दीक शुरुआत सँ मानि जा सक ै त  अछछ।  \nिारतक हवलिन्न िाषाक संग मैछथिी सेिो ऐ यारा मे 21म सदीक शुरुआती \nदशक े  मे सियारी बनि। और गोटा -गोटी प्रयास आ प्रयोग सब क े  बिे बहढ \nकऽ आइ इ ं टरनेटक दुहनया मे खूब पल्िहवत -पुन्ष्ट्पत िऽ रिि अछछ। आइ \nहडणजटि प्िेटफॉमम क े  माध्यम सँ जत s कतेको मैछथि युवा सब गीत -ना द , \nब्िोहगिग , इ ं स्टा-रीि मेहकिग , यूट्यूब ब्ि ोहगिग आदद  के  न ै ख ाि ी म न ोरं जन  \nदृछष्टए अहपतु कररयर आ जीहवकोपाजमनक रूप मे सेिो उपयोग कऽ रिि \nछछथ , तऽ हकछ ु  म ैछथि  उद्यम ी स ब अपन  उद्यम क प्रचार -प्रसार आ वाणणस्ज्यक \nगछतहवछध िेि सेिो उपयोग कऽ रिि छछथ। हडणजटि माध्यम गाँव गाँ व क े  \nदाइ -माइ क े  गीत -खखस्सा सब क े  सेिो डोक ु म ों टेड करबाक आ दुहनया क े  समक्ष \nर ख बाक अवस र  द ेि क अछछ । आइ म ैछथि ीक स् थाहपत यूट्यूब म न ोरं जन  आ \nसमाचार चैनि उपिब्ध अछछ। मुदा ई सब एक -दू ददन मे ि s गेि िोइ एिन \nबात नै छ ै क। एत्तऽ तक पहुँचबाक हवकास यारा हनखिते शून्य सँ शु रू िेि \nछ ै क। \n \nएहि याराक ेँ  अलििेखखत करबाक एकटा फलित यत्न छ ै क मैछथिी \nसाहित्यकार आ गजि हवशेषज्ञ आशीष अनचीनिारक पुस्तक ‘मैछथिी वेब \nपरकाररताक इछतिास ’। जेना हक िेखक ऐ पुस्तकक प्रार ं िे मे परकाररता \nक े  पररिाहषत क े िाि अछछ जे परकाररताक अथम िेि जे सूचना क े  अन्वेषन \nआ प्रसारण। आ हकए हक सूचना क े  माध्यम समाचार क े  अछतररक्त साहित्य , \nहवज्ञापन, गीत-लसनेमा , सोशि -मीहडया , फॉन्ट-लिहप आदद सब िोइत छ ै क \nअतएव ऐ हवषय पर लिखि गेि ऐ पुस्तक मे हडणजटि माध्यम द्वारा मैछथिी  92 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nआ मैछथि समाज क े  प्रचार -प्रसार क े  हवकास यारा क े  चैप्टर बा ई चैप्टर \nव्याख्या क ै ि गेि अछछ।  \n \nअिग -अिग चैप्टर मे अिग -अिग हवधा यथा ब्िोहगिग , हडणजटि पलरका , \nफॉन्ट, सोशि मीहडया , यूट्यूब, फ े सबुक, ई-कॉमसम , धमम -संस्क ृ छत आदद \nआदद माध्यम क े  प्रारम्ि खोजबाक आ आगूक हवकास िम क े  खोजबाक \nप्रयास िेखक द्वारा क ै ि गेि अछछ। पुस्तकक अध्ययन क े  आधार पर ई किि \nजा सक ै त अछछ जे िेखक अइ पुस्तक क े  क े वि अपन अंदाजी व अपन \nहवचारधारा क े  आधार पर नै िीखख देने छछथ अहपतु एकटा श्रमसाध्य शोध क े  \nआधार पर ई ड े टा आ हववरण संकलित क ै ि गेि अछछ। पुस्तक मे िेखक \nद्वारा प्रस्तुत क ै ि गेि संदिम , चचाम आर व्याख्या एकरा  अनुमोददत कर ै त अछछ। \nसंगहि िमर हनजी गवािी सेिो ऐ बात क े  िऽ कऽ अछछ हकए तऽ कइएक बेर \nिेखक िमरो से ऐ पुस्तक मे प्रस्तुत हवलिन्न आयाम क े  िऽ कऽ हवस्तृत चचाम \nआ क्वेिनेयर क े ने छिाि। हनखिते िमरा सन -सन बहुतो िोक सब सँ \nक्वेिनेयर आ डाटा किेक्शन क े  बादे ऐ पुस्तक  क े  ढाँचागत रूप देि गेि आ \nतकरा बाद क े  पररशोधन आ समीक्षा क े  पररणामस्वरूप एकर वतममान रूप \nछथक। \n \nपुस्तक मे नै खािी मैछथिी वेब परकाररताक हवकास यारा क े  चरण क े  ड े टा \nसहित हववेचन देि गेि अछछ अहपतु िर हवधा मे शुरुआती आ प्रमुख पेज क े  \nसूचीबद्ध क ै ि गेि छ ै क जे बहुत  मायने मे हवलिन्न िोक/अभ्यथी/शोधाथी \nआदद िेि उपयोगी ि सक ै त अछछ। िेखक किै छछथ जे अपना िरर हुनक \nप्रयास रिि अछछ जे पुस्तक मे देि तथ्य मे रुहट नै िोइ आ तै िेि संग मे \nसाक्ष्य सेिो देने छ ै थ , मुदा तथाहप कोनो संशोधन क े  गुंजाइश िोइक तऽ तथ्य \nआ साक्ष्य क े  संग चचाम क ै ि जा सक ै त अछछ। ऐ पुस्तकक अध्ययन क े  दौरान  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 93 \nिमरा मोन मे हवचार चलि रिि छि जे ई पुस्तक क े  एकटा योनय शोधपर क े  \nरूप मे देखि जा सक ै त अछछ आ िेखक चाहितछथ तऽ ऐ शोधपर क े  माध्यम \nसे पीएचडी कऽ सक ै  छिाि। िा..िा..िा...। तथाहप मैछथिी सँ पीएचडी क े  \nिेि ई एकटा नीक हव षय आ नीक शोधपर िऽ सक ै त अछछ।  \n \nिेखक पुस्तक क े  हवलिन्न हवषय क े  िऽ कऽ सोशि मीहडया पर चचाम -\nपररचचाम, साक्ष्य आदद क े  हकछ स्िीनशॉट सेिो देने छ ै थ। ऐ हवषय मे एकटा \nहटप्पणी देब ’ चािैत छी जे हडणजटि कॉपी मे तऽ ठीक छ ै  मुदा प्प्रिट वजमन मे \nस्िीनशॉट क े  फोटो सब क े  क नी िॉप कऽ एनिाजम करबाक दरकार छि जै \nसँ हक पाठक क े  काज क े  चीज ज्यादा स्पष्ट दृछष्टगोचर ि सक ै त छि।  \n \nिेखक क े  हडणजटि माध्यम मे मैछथिी आ मैछथि समाज क े  हवकासयारा क े  \nहवकासिम क े  डोक्यूम ों ट करबाक िेि पुनाः साधुवाद आ शुिकामना।  \n \nजय जानकी।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  94 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.८.आशीष अनछचन्िार -अछांददक कहवताक दरबारमे 'छ ं दोबद्ध सुशीि \nदोिाविी ' \n \nआशीर् अनतचन्दहार, संपक ष-8876162759 \nअछांददक कविताक दरबारमे  'छंद ोबद्ध सुश ील द ोहाि ली' \n \nछचन्िार क े र उल्टा अनछचन्िार िेि , तहिना  'दुअवि ' क े र \nउल्टा  'अवदुअवि ' िेि।  'दुअवि ' क े र एकटा समांगे छ ै  'अवदुअवि ' मुदा \nएिन समांग जकर चालि -प्रक ृ छत अिग-अिग िो।  \n'दुअवि ' अपन रूप -र ं ग बदिैत रिि कहियो  'दोिअ ' बहन \nगेि , कहियो  'दोिक ' बहन गेि , कहियो दूिा बहन गेि अंतमे आ बहुत रास \nउपिेदक संगे दोिा नामसँ प्रलसद्ध िेि।  'अवदुअवि ' सेिो  नाम बदिैत रिि। \nजेन ा छम छथि ा पोंहटिगकेँ म धुबन ी णजि ाक हकछ ु  गाम  तेन ा न े छचर कि ाक \nसंसारमे प्रस्तुत क े िक ै  जे ओकर दोसर नाम  'मधुबनी प ों हटग ' िऽ गेिै \nतेनाहिते बहुत हवद्वान ई मानै छछथ जे सौराष्ट्र देशक कहव \nसि  'अवदुअवि ' क े र ततेक हविक्षण प्रयोग क े िाि जे बादमे ओकर नाम  \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 95 \nसोरठा िऽ गेिै। एहिसँ ईिो स्पष्ट िेि जे दोिा क े र उल्टा सोरठा िोइत छ ै । \nदोिा एवं सोरठा दूनू दू -दू पाँछतक िोइत छ ै  जाहिमे क ु ि चारर \nपाद  (चरण ) िेबाक चािी। दोिा एवं सोरठा दूनू िेि िर े क पाँछतमे  24 मारा \nचािी मुदा यछत हवधानक कारणे दोिा एवं सोरठा अिग -अिग बाट पकहड़ \nिैत अछछ। दोिा िेि ओकर दूनू पाँछतक  13 एवं 11 मारापर यछत चािी। \nतेनाहिते सोरठाक दूनू पाँछतमे  11 एवं 13 मारापर यछत चािी। समय -\nसमयपर दोिाक रूप बदिैत रिि  (मारा चौबीसे रििै ) मुदा आवृछतक \nहिसाब ों एकर संरचना  6+4+3 एवं 6+4+1 बेसी नीक मानि गेि आ अंतमे \nगणहवधानक अनु सार  2-1 (ऽ। अथामत गुरू -िघु ) रिब अहनवायम सेिो मानि \nगेि। संगहि दोिाक दूनू पाँछतक अंतमे तुकांत रिब अहनवायम छ ै  मने दोिाक \nदोसर ओ चाररम चरणमे तुकांत िेतै। िय बेसी िो ताहि दृछष्टकोणसँ दोिाक \nआरो बहुत हनयम छ ै  जकरा पाठक छ ं दशास्रसँ सीखख सक ै  छछथ। सोरठा एक \nठीक उल्टा  एकर दूनू पाँछतक प्रार ं लिक चरणमे तुकांत अहनवायम छ ै  माने पहिि \nआ तेस र  चर ण म े तुकांत ि ेतै। वतमम ान  स म यम े हकछ ु  ि ोक गण हवधान  (21)क \nपािन नै कर ै  छछथ। ओना हनयमक पूरा पािन कर ै त तुिसीदासजी जे सोरठा \nलिखने छछथ तकर चारू चरण अपन -अपन तुकांत बनबै छ ै  जेना - \n \nजो सुछमरत लसछध िोय , गननायक कररबर बदन  \nकरहु अनुग्रि सोय , बुलद्ध रालस सुि गुन सदन  \n \nदोिाक पहिि प्रयोग इछतिासक गतममे अछछ मुदा उपल्बध साक्ष्य क े र \nआधारपर हवलिन्न हवद्वान कालिदासक हविमोवमशीयम् रोटकमे लिखि \nहनम्न  'उवदुअवि 'क ेँ  दोिा वगमक प्राचीनतम रचना मानै छछथ - \n \nमइ जाणण अ छमिओअणण , णणलसअरु कोइ िर े इ  \nजाव णु णवतहडसामलि , धारािरु बररसेइ   96 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n \nपाठक िेि एक बेर ईिो िम सूछचत करब \nजे 'उवदुअवि ' आ 'अवदुअवि ' दूनू अिग नाम छ ै । नजरर इम्िर -उम्िर \nिेिासँ एकसमान िाहग सक ै ए दूनू तँइ िम सूछचत क े िहुँ। कालिदासक समय \nएवं तकर बादक समयमे दोिा वगमक रचना िोइ त रिि एवं बौद्ध लसद्धक \nसमयमे ई अपन उत्कषमपर पहुँचि। सरिपाद सन तेजस्वी रचनाकार एहि दोिा \nहवधाक ेँ  िेटिै आ ई तकर बाद िगिग  800 बखम धरर कहव हृदयपर राज \nक े िक। तकर बाद एकर प्रचिन कम िेिै मुदा टुकटाक लिखाइत रिि आ \nसे दोिा आइयो लिखा रिि अछछ। आ अिी िममे िमरा िेटि श्री  सुशीि \nिाि दास रछचत  \"सुशीि दोिाविी , िाइ -1\"। एहि पोथीपर िम बादमे चचाम \nकरब ताहिसँ पहिने ई चचाम कऽ िी जे हकए छ ं दोबद्ध रचना अपन तमाम \nआकषमण बादो समकािीन जनता िग हकएक नै पहुँछच सकि। चूँहक िम \nमूिताः गजिपर काज क े ने छी आ गजि सेिो छ ं दोबद्ध रिैत छ ै  तँइ अह सि \nबातपर हवचार क े ने छी जकरा एहिठाम दोिरा रिि छी। िमरा जनैत छ ं दोबद्ध \nरचना दू कारणसँ जनतासँ कहट गेि पहिि - समकािीन िाषाक प्रयोग नहि \nकरब आ दोसर समकािीन िावक ेँ  छोहड़ देब। आब हवस्तारसँ चचाम करी। \nएकटा पाठकक रूपमे जखन िम कोनो छ ं दोबद्ध रचनाक ेँ  पढ़ ै त छी तऽ िम \nहनराश िऽ जा इत छी ई पहढ़ जे ओहिमे सौ बखम पुरान शब्दाविीक प्रयोग \nस ेि ो कएि  गेि  र ि ैत छ ै । हकछ ु छ ं द ोबद्ध र चन ाकार स ँ बात के ि ापर  ई पता \nिागि जे छ ं दक कारणे िाषाक पुरान स्वरूप िेि जाइत छ ै  आ एना करब \nमजबूरी छ ै । मुदा िमरा जनैत ई वाणजब नै िेि। एकर हनदान िेि या तऽ \nिेखक समकािीन िाषा पर पकहड़ बनाबछथ वा छ ं दहिमे प्रयोग कऽ आन \nछ ं दक प्रचिन करछथ। आखखर िर े क समयक िाषा ओ कहव अपना अनुक ू ि \nछ ं दक चुनाव क े ने छ ै । वैददक कािमे गायरी छ ं दक प्रचिन बेसी रिै मुदा \nपौर ाणण क काि म े अन ुष्टुप् प्रधान  ि ेि । तऽ फे र  आइ कोन  स म स् या छ ै  जे न व  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 97 \nछ ं द नै बहन सक ै ए। ई अिग बात जे  कहवक ेँ  पुरने बाटपर चिब सुलितगर \nिागहन। मुदा एहि सुिीताक कारणे नोकसान िऽ रिि छ ै  छ ं दोबद्ध काव्यक ेँ ।  \nदोसर मुख्य समस्या छ ै  समकािीन िाव ओ हवचारक ेँ  छोहड़ वएि पुरना \nनीछत , धमम आददपर रचना लिखब। एिन नै छ ै  जे नीछत , धममपर रचना लिखब \nखराप छ ै  मुदा ताहि क े र संदिम , हबिब, उपमा आदद समकािीन िेबाक चािी। \nहवहवध हवषयपर छ ं दक रचनाकार नहि िीखख पाबै छछथ तँइ हुनकर रचनाक \nपाठको नहि छहन। िमरा जनैत छ ं दोबद्ध रचनाकार जतेक मेिनछत छ ं दपर कर ै  \nछछथ ताहि संगे जँ ओ अपन समकािीन समय एवं घटनापर मेिनछत करछथ \nतऽ एक बेर फ े र िारतक काव्य जगतमे छ ं दोबद्ध का व्यक सौरि पसरर सकत। \nमुदा ई िार क े  िेत ? जिाँ धरर मैछथिीक प्रश्न अछछ एहि िाषामे ई िार गजि \nहवधा अपना कान्िपर िेने अछछ एवं अपना िरर प्रयास कऽ रिि अछछ।  \nछ ं दोबद्ध काव्य िीखब नीक बात मुदा ओकरा जनताक अनूकि बनाएब आरो \nनीक बात। आ ताहि ददशामे िमर े  िोकहनक ेँ  काज करऽ पड़ त। अछांददक \nकाव्य तऽ बैलस कऽ मजा रिि अछछ। मैछथिीक आसनपर बैसि अछछ , मार \nदुइए कारणसँ पहिि ओकरा िग समाकिीन िाषा छ ै  दोसर समकािीन \nघटना छ ै । समकािीन घटनासँ मोन पड़ि जे कहव समाकािीनक नामपर \nरचनामे मार व्यंनयक पुट दै छछथ। व्यंनय समकािीनताक एकटा तत्व िेि \nसंपूणम नै। व्यंनयक अछतररक्त समकािीनताक आरो तत्व सि छ ै । एहिठाम \nपहुँछच एकटा बात फ े र िम किब जे हक गजिपर हवचार कर ै त किने छी जे \nमैछथिीमे मार तुकांत देखख कऽ ओकरा छ ं दोबद्ध माहन िेि जाइत छ ै  से गित \nअछछ। तुकांत िएब अिग बात छ ै  आ छ ं दोबद्ध िएत दोसर बात। मालरक \nछ ं दमे , छ ं दक  अछतररक्त तुकांत सेिो चािी मुदा पहििे छ ं द चािी।  \nऊपरक संणक्षप्त चचामक बाद िम आहब जाइ  \"सुशीि दोिाविी , िाग -1\"पर। \nआ ताहिसँ पहिने कहवपर। एहि पोथीक कहव डा . सुशीि िाि \nदास  Mechanical Engineering  हवषयमे  PHD क े ने छछथ \nआ Jeppiaar Engineering College  सँ प्प्रिलसपिक पोस्टसँ  98 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nररटायडम िेि छछथ। एहि पोथीमे  113 हवषय क े र 1006 टा दोिा संकलित \nअछछ। िमरा जनैत मैछथिीमे एखन धररक पहिि एिन संग्रि अछछ जाहिमे \nएतेक संख्यामे दोिा हवधाक रचना प्रकालशत िेि अछछ। ओना एिनो \nरचनाकार सि छछथ जे अहसँ बेसी दोिाक रचना क े ने छछथ मुदा ए हिठाम िम \nप्रकालशत पोथीक हिसाब ों  लिखिहुँ अछछ। पाठक -आिोचक िग जँ एहि \nपहिने क े र सूचना िोइन तऽ िमरा सूछचत करछथ िम एकरा सुधारर िेब। िमरा \nिगैए जे ई  113 हवषय एक ै  हवषय क े र अिग -अिग नाम छ ै । जेना \nधमम , गुरू , संत , लशक्षा, ज्ञानी, अंधहवर्श्ास , क्षमा, दया आ प्रेम आददक ेँ  ए क ै  \nहवषय \"नीछत \" क े ने बेसी नीक िोइतै। तहिना आनो िेि बूझू। रयी शतकमे \nिृतिरर तीने टा हवषय देने छछथन , नीछत , शंगार एवं वैरानय। तँइ हवषयक ेँ  \nसंणक्षप्त क े ने पाठक िग बेसी सुहवधा रितहन।  \nएहि पोथीक िाषा समकािीन अछछ मुदा बीच -बीचमे एक अपवाद सेिो छ ै । \nअपवादोमे बहुिांश  \"केँ\" हविक्क्तसँ संबंछधत अछछ। एकटा उदािरण दैत \nछी - \"बरखै धारा प्रेमक ेँ \" ई पाँछत िमरा जनैत दू रूपमे सिी िऽ सक ै ए , \"बरखै \nधारा प्रेमक \" मुदा एहिमे मारा घहट जेतै। दोसर  \"बरखै धारा प्रेम क े \" एहिमे \nमारा नहि घटतै। जाहि वाक्यमे हििदी बिा  \"को\" अबैत िो ताहि \nठाम  \"केँ\" िगतै आ ई शब्दमे सहट कऽ लिखेतै मुदा जाहि वाक्यमे हििदी \nबिा  \"का\" अबैत िो ताहि ठाम  \"के\" िगतै आ ई शब्दसँ अिग \nलिखेतै।  \"िोय \" शब्दक प्रयोग िम अपवादेमे गनैत छी आ एकरा बदिामे \nकहव \"िोइ \" क े र प्रयोग कऽ सक ै त छिाि। साधारण बोिचािक िाषामे \nजतऽ-जतऽ \"कऽ\" एबाक चािी ताहि -ताहि  ठाम  \"केँ\" प्रयोग िेि अछछ जे \nहक अथमक ेँ  बाछधत कर ै त छ ै  जेना - \"िाषा अप् पन छोहड़क ेँ \" घरक जे \nबोिचािक िाषा छ ै  ताहिमे ई पाँछत एना िेतै -\"िाषा अप्पन छोहड़ कऽ \" एवं \nएना क े िासँ अथम बाछधत नै िेतै। गजिमे िघु -गुरूपर हवचार कर ै त काि िम \nहवकारी  (वा वणमिोपक छचह्न )क ेँ  िम आव श्यकतानुसार िघु वा दीघम दूनू  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 99 \nमानबाक अनुसंशा क े ने छछयै। छ ं दक आनो हवधाक रचनाकारक ेँ  एहिपर \nसोचबाक चािी। कारण अंतताः िर े क कहव एवं रचनाक ेँ  जेबाक छ ै  साधरणे \nपाठक िग तखन ओकर िाषा वर्जित हकएक िो ? ओना कहवक ेँ  समकािीन \nिाषाक मित्व पता छहन तँइ प्रस्तुत पोथीमे  'बोधगम्य िा षा' क े र शीषमकसँ \nअपन चारर गोट दोिा रखने छछथ - \n \nिीखी बाजी सोछच जे , बूझै मे आसान  \nबोधगम्य जँ िाव तँ, बूणझ देत सि मान  \n \nआब आबी एहि पोथीक रचनामे आएि हवषय सिपर। जेना हक ऊपरमे िम \nसंक े त देने छी जे  एहि पोथीक हवषय अछधकांशताः पुरने अछछ मुदा बीच -बीचमे \nसमकािीन दोिा सि सेिो  अछछ। खास कऽ पयामवरण ओ प्रक ृ छतपर रचि \nदोिाक ेँ  िम एहि संग्रिक क ों द्रहबिदु किब  (पृष्ठ,100-102-)। समकािीन \nहवषय जे अछछ  ताहि  हकछ ु म े न व उपम ा, नव हबिब सेिो अछछ मुदा कम रचनामे। \nतथाहप रचना प्रिावी छहन। जाहि बातक ेँ  किबाक िेि अछांददक कहव दू \nपन्नाक कहवता लिखता , आिोचक  चारर पन्नाक आिेख लिखता तकरा कहव \nछ ं दोबद्ध रूपमे मार दू पाँछतमे लिखैत छछथ - \n  \nसुहवधा जँ पाबय क ृ षक, मनसँ जोतत खेत  \nअपन िरन पोषण करत , राज कोष िरर देत।  \n \nएहि दू पाँछतमे क ृ षक क े र समस्याक संक े त छ ै  तँ ओकर समाधान सेिो। ई \nिेिै प्रिावशािी काव्य। िारत अपन आजादीक बादसँ  छमलश्रत अथमव्यवस् था \nबिा देश रिि अछछ। आब एहि व्यवस् थाक जे िाि -िाहन िो मुदा एहि पोथीक  100 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nकहव छमलश्रत व्यवस् थाक ेँ  नीक नहि मानै छछथ - \n  \nचीन बनू वा अमररका , छमिय न धारक तीर  \nछमिबैसँ खखच् चरर बनत , खाय सकब नहि खीर  \n \nओना एहि हवषयपर अछांददको कहव सि नहि लिखने छछथ तँइ सुशीि जीक \nएहि दोिाक स्वागत। पोथीमे क ु ि छि टा दोिा कोरोना मिामारीपर अछछ जे \nहक ओहि हवकारि समयक ेँ  र े खांहकत कर ै त अछछ। आ संपूणम जगतक शक्क्त \nकोना असिाय बहन गेि छि सेिो देखबैत अछछ - \n \nअणुबमसँ सज्ज्जत जगत , लशखर चढ़ि हवज्ञान  \nकोरोना तोड़ि सिक , अकड़ दपम अलिमान  \n \nमुदा एि न -एिन उदािरण कम अछछ। एकटा सजग पाठक एवं छ ं दोबद्ध \nकाव्यक हितैषीक तौरपर िम अछांददक कहव आर कहवताक ेँ  दोष दऽ कऽ \nबछच नहि सक ै त छी। िम ई नहि कहि सक ै त छी जे अछांददक कहव सि \nमेिनछत नै कर ै  छछथ , हबना छ ं द बिा कहवता खराप िोइत छ ै । िम ईिो नै कहि \nसक ै त छी जे आधुहनक आिोचक छ ं दो बद्ध काव्यक दुश्मन छछथ। छ ं दोबद्ध \nकाव्यक ेँ  सिसँ पहिने अपन दोष देखऽ पड़तै , समयानुक ू ि पररवतमन करऽ \nपड़तै, िगातार हनममम आत्मािोचना करऽ पड़तै। ओना िमरा अपना बुझाइत \nअछछ जे एहि पोथीक कहव संिवताः अपन दोसर -तेसर पोथीमे उपरोक्त बात \nसि समावेश करताि कारण ई पोथी िाग -1 अछछ। एकर आन िाग जत्ल्दए \nआएत से संिावना। ओना कतौ ने कतौ कहवक ेँ  ई सि बात पता छहन तँइ \nअपन मजबूरी , अपन अनुिवक ेँ  हनम्न दोिामे व्यक्त कऽ सकिाि अछछ।  \n  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 101 \nरोकऽ चािछथ समयक ेँ , कऽ रििा संघषम  \nपणजऔने छछथ रूहढ़क ेँ , हबिा रिि छहन िषम  \n \nि रे क पोथीम े हकछ ु  न े हकछ ु  हवशेषता ओ कम ी र हि ते छ ै  मुदा एहि दोिाविीक \nसिसँ बड़का हवशेषता िेि एकर प्रकाशन समय। जाहि समयमे अछांददक \nकहवता अपन मेिनछतसँ काव्य जगतक ससििासनपर बैसि िो आ तकर \nदरबारमे ई दोिाविी अपन क्षमता बिपर ठाढ़ िऽ गेि िो से कम सुखद \nनहि। एकर सिटा श्रेय जाइत छहन पं . दयानंद झाजीक ेँ  जे हक डा . सुशीि \nिाि दासजीक ेँ  एहि छ ं दोबद्ध काव्यक आँगनमे अनिाि। आब िमरा \nिोकहनक काज अछछ जे छ ं दोबद्ध काव्यक रचना करी , ओकर प्रासंहगकता \nएवं उपयोहगतापर आिोचना करी एवं एक बेर फ े रसँ मैछथिी काव्यक ेँ  छ ं दोबद्ध \nरूप ों  सुरलित करी। संगहि अंतमे कहवक ओ दोिा पढ़ाबी जे िमर े  सन -सन \nआिोच क िेि लिखने छछथ आ से मार अइ कारणसँ लिखने छछथ जे प्रस्तुत \nकहवक ेँ  ने साहित्य क े र कोनो राजनीछतसँ मतिब छहन आ ने पुरस्कारसँ। आ \nई बात हुनक व्यक्क्तत्वक ेँ  आर बेसी नीक बनबैत अछछ। आ तकर बादो िमरा \nसन आिोचक पोथीमे कमी ताक ै  तखन तऽ लिखिे पड़तै  - \n \nरिछथ कमीक ेँ  ताकमे , अपन कमीक न थाि  \nआनक दपदप उज्जरो , हुनका िागहन स्याि  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  102 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.९.क ु मार मनोज कश्यप - िघुकथा -यज्ञ \n \nकु मार  मन ोज कश्यप \nलघुकि ा- यज्ञ \nबुछधया क े  घरविा यक्ष् मा स s िड़ ै त -िड़ ै त जखन िारर गेिै त s सासुरक िोक \nएकरा घरो स s बेदखि क s देिक ै ।   तीन टा िेध -गेध ि s कs ओ नैिरर \nआहब गेि मुदा मायो -बाप  तs सक्षम नहििये छिै ओकरा सिक पािन -\nपोषण मे!   अखरकटटू   तs छिैिे ; कोनो आर िुहड़ -हवतपहन सेिो नहिि अबैत \nछिै जे गुजर कररतै।   एक्क े  टा काज छिै  ...चौका-छचनबार जे ओ क s सक ै त \nछि आ करबो क े िक। एहि बदौिछत बाि -बच् चा क े  देि झाँपि आ पेट मे \nअन्न छिै। आब सि बच् चा हनयछमत स्क ू िो जाईत छ ै । तेिन यत्न \nस s छचक्कन काज कर ै  जे िोक उपराौंझ कर ै  ओकरा स s काज कर े बा िेि। \nजकर घर ओ धेिक से   धेनिे रिि।  \nउग्रेशबाबू क े  बेटी व्यािक चचाम जखन बुछधया सुनिक त s ओकर खुशी \nआस म ान  छ ु अs िगिै ......नव नुआँ-वस्र , हनछौर -हपछौर , िोज -िात सि \nिेटतै। खटनी त s िेतै मुदा तकर कोनो परवाि नहिि!   \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 103 \n  \nओहि ददन साँझ मे उग्रेशबाबू ओत s बर तन  म ाजैत ओकर ा स ि  हकछ ु  स ाम ान्य \nजकाँ  नहिि िगिै। ओ िाथक गछत कने कम क े िक आ कान पाछथ क s गप्प \nसुनबाक प्रयास कर s िागि। ओकरा एतबा त s िनक िाहग गे िै जे \nि ड़काबि ा द ि ेज म े हकछ ु  बेलस ये म ाँहग र ि ि  छ ै  जे उग्रेशबाबू के  स ाम थ्यम \nस s बािर छ ै  आ तकर े  घमथमन चलि रिि छ ै ।  \nओ अपन काज खतम क s कs हबन ु हकछ ु  बजन े धपड़ि  अपन  घर  गेि  आ \nपुनाः कहनये काि मे एकटा झोड़ा आँचर मे नुक े ने उग्रेशबाबू क े  कहनयाँ ि sग \nआयि  -   'मलिहकनी ! हिनक े  स ि क े  देि मजूरी मे स s जोगा क s ई िम \nतीस िजार टका रखिे रिी जे   बुढ़ारी मे तीथम -बतम  कs िेब। बेटी -\nहवयाि   स s बहढ़  कोन तीथम -बतम? से ई राखख िौथ िमरा ददस स s हवयाि मे \nिगा ददि s छथन। अपन सप्पत , ई मना नहिि कररिछथ। ' उग्रेशबाबू क े  कहनयाँ \nजाबे हकछ ु  बात बुणझ पहबतछथ ताबे बुछधया ओ झोड़ा हुनका िाथ मे दैत ओत \nस s हनपत्ता ि s गेि।  \n'बुन्ने -बुन्ने ने घैि िड़ ै  छ ै ' यैि सोचैत ओ एहि मुहनिारर साँझ मे झटकि \nअपन घर जा रिि छि जेना ओकर पैर मे पाँखख िाहग गेि िोई। काछतक \nमास छ ै ; तुिसी -चौड़ा पर दीप जड़बै क े  समय बीति जाई छ ै ।      \n-कु मार  मन ोज कश्यप, सम्प्रतत: भारत सरकारक उप-सतचि , संपक ष : सी-\n11, िािर -4, िाइप -5, वकद ि ई न गर  पूि ष )दद ल्ली हाि  के  सामन े(, नई \nददल्ली-110023, # 9810811850, ईमेल : \nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   104 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n२.१०.र बीन्द र न ार ायण  छम श्र- ठ े िा परक मौिाएि गाछ (धारावाहिक)  \n \nरबीन्दर नारायण तमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ )धारािावहक(  \n21 \n  \nरमाक िािछतमे हनर ं तर सुधार िोइत गेिहन। आब हफणजओछथर े पीक \nडाक्टर  न हि  अबैत अछछ । ओ हकछ ु  व्यायाम स ि  लस ख ा द ेि कहन  अछछ । ओकर ा \nहकछ ु दद न  हन यछम त कर बाक छ हन ।  ओ आब हबना वाकरोक ेँ  चलि िैत  \nछछथ ,मुदा झखाइत छछथ। डाक्टरक कििक  - \n विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 105 \n \"हु न कर  बाम ा पैर क ि ड्डी हकछ ु  छ ोट ि ए गेि हन । तेँ आब ओ एहि न ा \nचितीि । िाथमे हनर ं तर ब ों त रखने रिछथ जाहिसँ संतुिन बनि रितहन।  नहि \nतँ िटपटा कए खलस सक ै त छछथ। फ े र -फ े र खसब ठीक नहि। बूढ़क िड्डी \nजुड़ब आसान नहि िोइत अछछ । \" \nडाक्टरक चेतौनीसि रमाक ेँ  बूझि छहन। अपना िरर प्रयास कररतो \nछछथ। िम हुनका िेि एकटा हवशेष प्रकारक ब ों त आहन देलिअहन अछछ। देखा \nचािी जे ओ तकर उपयोग कए पबैत छछथ की नहि ? कितीि - \n\"दुरम जाए ददअ। िमर ब ों त िेने बहुत िाज िोइत अछछ। िम कोनो \nओतेक बूढ़ थोड़ े  िेि छी। \" \n\"एहिमे िाजक कोन बा त िेिैक ? डाक्टरक दबाइ बूणझ  कर ै त रह। \nयदद से नहि करब आ कहिओ फ े र खलस पड़िहुँ तखन क े  काज देत ?\" \n\"बात तँ अिाँ सिी कहि रिि छी। \" \nिोरुका  बेसी समय ददनचयाम ,पूजा-पाठमे बीछत जाइत  अछछ । फ े र \nरमाक िेतु जिखै ,चािक ओररआन सेिो िमिी कर ै त छिहुँ । कारण डर िोइत \nरिैत छि जे यदद  ओ बेसी चितीि आ किीं झखा कए खलस पढ़तीि \nतखन ?\" \nदूपिररआक समय काटब बहुत मोसहकि िोइत छि। िमरा ददनमे \nसुतबाक कहिओ आदछत नहि अछछ। रमा तँ तइओ कनी काि सुछत िेछथ। \nिम ओहिना ओसारामे बैसि अबैत -जाइत िोकक ेँ  देखैत रिैत छिहुँ । िमर \nकोठरीक सामने एकसए मीटरपर पाक म  अछछ। ओतए िोर मे आठ े  बजेसँ \nबूढ़सि जमा िए जाइत छछथ। ददनिरर हुनकािोकहनक बैसार चलिते रिैत \nअछछ। क े ओ अबैत अछछ ,क े ओ जाइत अछछ। ओतहि जिखै -चािक सेिो  106 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nओरर आन  अछछ । ि ोजन  स ेि ो आहब जाइत अछछ । हकछ ुगोटे स ंगे ि ेन े अबैत \nछछथ। कहि नहि हुनकािोकहनक पाररवाररक स्स् थछत की छहन ? की एहिठाम \nअहिना बूढ़सि क ेँ  िगवानक िरोसे  छोहड़ देि जाइत अछछ ? िम अपन घर े सँ \nहुनका िोकहनक धमाचौकरी देखैत रिैत छी।  \nकख न ो काि  हकछ ु -हकछ ु  पहढ़तो छ ि हु ँ । म ुद ा पसस िद क हकताब न हि  \nिेहट पाबए । तेँ समय हबताएब परािव िए जाइत छि।  \nओहिददन दूपिररआमे िम दुनू बेकती ओसारापर बैसि रिी। आइ \nक ै कटाददनसँ श्याम  क ं पनीक काजसँ बािर गेि अछछ। ड े हबड सेिो ओकर े  संगे \nगेि  अछछ । र म ाकेँ अस् पताि स ँ छ ु टबाक स म यम े ि म ि ीटा र ि ी। श्याम  न हि  \nआहब सकि रिए। फोनोसँ संपक म  नहि क े ने रिए। ओहि समयमे फोन आएि \nछि शालिनीक । ओ प्रायाः हनत्य िोरमे फोन कर ै त छलि। िमरसिक हवशेष \nकए रमाक िाि -चाि िैत छलि। ि म ह ँस ि  हकछ ु  न ीक-बेजाए बछतआइ। मोन \nि ल् ि ुक कए ि ी। एहि स ँ बेस ी ओ हकछ ु  न हि  कए पाबए,कइओ हक सक ै त \nछलि ? ओहि युवकक उदारतासँ आर्थिक कष्ट अस्पतािमे नहि िेि । मुदा \nघर आहब गेिाक बाद िमसि िोकक हबना हबिहबिाइत रिैत छी। एहिठाम \nककरा की किबैक ? सि अपने मतबािा छ ै क। अपनेमे िागि छ ै क। ककरो -\nककरोसँ कोनो मतिब नहि। मनुष्ट्यता सेिो जेना देबािसँ सीछमत कए देि \nगेि छ ै क।  \nएकाएक सामनेक पाक म मे िल्िा िेि । बूढ़सि आपसमे   गप्प \nकर ै त-करै त ठि ाका पाहड़ र ि ि  छ ि । हकछ ु -हकछ ु  ख ाइतो छ ि ,पीहबतो छि \nआ रहि -रहि कए ठिाका पाड़ए िगैत छि। बात की छ ै क ?- रमाक ेँ  उत्सुकता \nिे िहन िेिहन।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 107 \n\"एहिठाम ईसि िोइते रिैत छ ै क। ओ सि जीवनक ेँ  उत्सव जकाँ \nहबताबएमे हवर्श्ास कर ै त अछछ । ददन -राछत बेटा -पोताक िहवष्ट्य बनबएमे नहि \nिागि रिैत अछछ। \" \n\"अिाँ तँ जखन -तख न  ि ाषण  द ेबए ि गैत छ ी। जि ाँ हकछ ु  पुछ ि हु ँ \nहक शुरु िए जाइत छी । \" \n\"अिाँ तँ तमसा गेिहुँ। \" -ओ िमर मुँि देखए िगैत छछथ।  \n\"चिू ने देखी आखखर ओ सि कए की रिि अछछ ?\"-रमा बजिीि।  \n\"अिाँ ओतेक फटकी चलि सकब ?\" \n\"हकएक ने ? िम तँ आब क े िन बहढ़आँ छी। \" \n\"ठीक छ ै क। मुदा ब ों त िए लिअ। \" िमसि घरमे तािा मारर कए \nनीचाँ उतरर जाइत छी। बािर अबैत छी।  िम ई देखख कए दंग रहि गेिहुँ जे \nएकटा कार ठामहि रुहक गेि। ओ िमरासिक सामनेसँ दोसर ददशामे जा \nरिि छि  । िमरा दुनूगोटेक ेँ  सड़कपर पैर े  चिैत देखख ओ कार रोहक देिक। \nकारसँ उतरि आ िमरा अपन गंतव्य पुछिक - \n\"अिाँसि कतए जेबैक ?\" \n\"अिी ठाम , पाक म मे। \" \n\"िम अपने सिक ेँ  ओतए पहुँचा दी की ?\" \n\"मुदा अिाँक ेँ  देरी नहि िोएत की ?\" \n\"अि ाँ तकर  प्चिता छ ोड़़ू। अपन  हन ण मय कह ँ।\"  108 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n\"िमसि तैयार छी। \" \nबस ओ िमरासिक ेँ  बेरा -बेरी कारमे बैसा िैत अछछ आ पाक म क \nमुख्यद्वाररपर कारसँ उतारर दैत अछछ। िमसि ओकरा मोने -मोन एक पछथआ \nआशीवामद दैत छी।  \nिम आ रमा पाक म मे प्रवेश कर ै त छी। ओहिठाम बूढ़सि नंग -धर ं ग \nपड़ि अछछ।  क े ओ दारू पीहब रिि छि ,के ओ चाट ख ा र ि ि  छ ि  । हकछ ु गोटे \nछमलि कए  गीत गाहब रिि छि। ककरो पूरा िोस नहि रिैक । िमरासिक ेँ  \nअबैत देखख एकटा बूढ़ आगू बहढ़ कए स्वागत कर ै त अछछ - \n\"आउ, आउ। एहि वृद्धजन कल्बमे अपने िोकहनक स्वागत अछछ। \" \n\"अपने कतएसँ आहब रिि  छी ?\" \n\"िमसि िारत(इखन् डआ) सँ आएि छी। अपन बेटाक ओहिठाम \nठिरि छी। \" \n\"बहुत बहढ़आँ। ऐहिठाम आएि करू। घरपर तँ अिाँसि उहब जाइत \nिोएब। \" \n\"सिी कििहुँ । िमसि गप्प कइए रिि छिहुँ हक ओिीमेसँ क े ओ \nएक हगि ास  द ारू  आ हकछ ु  छचख न ा ि म र ा दद स  बढ़ा द ैत अछछ ।\" \n\"नहि , नहि । िमरा ई सि नहि चािी। \" आर ओ सि ठिाका पारए \nिगैत अछछ।  रमा िजा जाइत छछथ।  \n22  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 109 \n  \nपाक म क मािौि  हवछचर छि। मुदा ओकरासिक ेँ  तकर कोनो पररबाि \nनहि रिैक । जकरा जे बजबाक िोइक से बाजओ ,जे करबाक िोइक से करओ \n। ओ सि अपन चालिमे मस्त छि । ततबे नहि ,िमरोसिक ेँ  ओहिना मस्त \nकए देबाक िेतु आतुर छि ।  िमरासिक ेँ  मन्हुआएि देखख ओिी मे  सँ एकगोटे \nआएि आ  िररपाँज पकहड़ िेिक ।  \n\"अि ाँ हकछ ु  परे स ान  बुझाइत छ ी।\" \n\"सिी कििहुँ। \" \n\"से की ?\" \n\"िमसि एतए अपन पुरक ड े रापर रिैत छी। अहबते -अहबते िमर \nपत्नीक दुघमटनामे पैरक िड्डी टूहट गेिहन। \" \n\"आब ओ क े ना छछथ ?\" \n\"सुधार ददस छहन। मुदा सिददन िेतु नाङर िए गेिीि। \" \n\"ओि बहुत दुखक बात। मुदा अिाँसि बेसी पर े सान नहि रह। जाबे \nएहिठाम छी , एतए आएि करू। िमसि अिाँक ेँ  उदास नहि िोमए द ेब। \" \n\"हकएक ने। अबस्स आएब। मुदा िमसि आब एतए रिबे कतेक \nददन करब तकर कोनो ठ े कान नहि अछछ। \" \n\"कोनो बात नहि। जाबत छी ताबे तँ आउ । \"  110 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nतकरबाद िमसि ओहि पाक म मे जाइत रििहुँ । ओना तँ ओतए \nजएबाक कोनो समय सीमा नहि रिैक  ,मुदा िोर -साँझ बेसी िोक जमा िोइत \nछि । दुपिररआमे   स ेि ो हकछ ु गोटे र हि तछथ म ुद ा ओ स ि  बेस ी काि  स ुति े \nबुझाछथ। ई सि एिन िोकसि रिछथ णजनका कोनो कमी नहि छिहन। सिक ेँ  \nसामान्यताः िरि -पुरि पररवार रिैक । प्रचूर धन -संपलत्त रिैक । रिबाक िेतु \nबड़का-बड़का मिि रिैक । तथाहप ओ सि ददन िरर पाक म मे पेटक ु हनआ द ेने \nरिैत छि । कारण ? ओकरसिक घरमे क े ओ नहि रिैक। घरसि िम्ि पड़ ै त \nछिैक । िोक हबना िगैक जे सनहक जाएत । क ै कगोटे तँ मनोरोगी िए गेि \nछि  ,अवसादग्रस्त िए चुकि छि। दबाइपर माथा चलि रिि छिै क । \nआखखर एिन -एिन वृद्धसि आपसमे छमलि कए एकटा स्वताःसिायता समूि \nबन ओन े छ ि  । ओहि म े स ि गोटे हकछ ु -ने -हकछ ु  योगद ान  करै त छ ि । एक-\nदोसरक दुख -सुख बछतआइत छि । एहि तरिेँ कतेको गोटेक मनोरोग ठीक \nिए गेिैक । ओकरासिक जीवनमे फ े रसँ ऊजाम अएिैक ,नवीन उत्सािक \nसृजन िेिैक । आब ओकरासिक ेँ  कथुक पररबाि नहि छ ै क। संतानसि \nिाि -चाि िेछथ चािे नहि िेछथ  ,ओ सि अपन हवकल्प ताहक िेने अछछ। एक \nहिसाबे िमरो एहिठाम लशक्षा िेहट रिि छि। मुदा िम सोची जे एहि छोटसन \nजीवनमे की की कर ै त हफरब , कतए-कतए रिब ?कतए-कतए \nजाएब? इज्जछतसँ अपन घरमे रिी ,एहि स ँ न ीक हकछ ु  न हि । तेँ तँ िमसि \nददल्िीक अपन फ्िैटमे पड़ि रिी। मुदा ओतहु तँ िमर संतानसि चैनसँ नहि \nरिए दैत छछथ। झूठ -मूठक ेँ  अपनत्व देखबैक िममे िमरासिक ेँ  अमेररका \nआहन िेिछथ आ आब फज्जछतमे पड़ि छी। समय नहि कहट रिि अछछ। \nरमाक दुघमटना तँ रिि -सिि बातपूरा कए द ेिक।  \nआब तँ जखन आहबए गेि छी तँ एहि ठाम स ँ वापस  ि ेबोक ि ेतु हकछ ु -\nहकछ ु  कर ए पड़त । हटकटक ओरर आन  कर हि  पड़त । श्यामक ेँ  तँ कोनो प्चिते \nनहि छहन। ओ तँ हनश्िित छछथ। जेना कोनो मोटा घरक कोनो कोठरीमे राखख  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 111 \nद ेि  गेि  ि ोइक । ि म र ोस ि क हकछ ु  दद क्कछत अछछ ,हकछ ु  अपेक्षा अछछ ,से क े  \nसोचत ?एहिठामक समाजमे तँ बूढ़िोकसि पहि नेसँ एहिसि पररस्स् थछतक \nिेतु तैयार रिैत अछछ। कोनो बे सी उम्मीद रखखते नहि अछछ । मुदा अछछ तँ \nओिोसि मनुक्खे। बूढ़ िेिापर ओकरोसिक देि कमजोर िोइते छ ै क ,मोनो \nटूहटते छ ै क। मुदा उपाय की छ ै क ? माि -जाि जकाँ जीबैत अछछ आ तहिना \nमरर जाइत अछछ।  \nजखन कखनहु िमसि  पाक म मे जाइ  ,दुखी  िए जाइ। ओकरसिक \nहवणक्षप्त मानलसक अवस् था िने ओकरा सिक ेँ  स्वीकायम िोइक ,मुदा िमसि \nतँ ओतए आर बेचैन िए जाइ। जीवन िरर जाहि संस्कारमे   जीिहुँ ,जे आदछत \nरिि तकरा फ े कि नहि जा सक ै त अछछ।  असिमे ओकरसिक खेनाइ -\nपीनाइ ,गप्प-सप्प ,मनोर ं जनक तरीकासिटा   फराक बुझाएि। िमरासिक ेँ  से \nसि स्वीकायम नहि िेि । तेँ ओतहु गेनाइ कम कर ै त गेिहुँ ।  \nजखन क ै कददन पाक म  नहि गेलिऐक तँ एकददन साँझमे   ओहिठामसँ \nएकटा बूढ़ फोन क े िक ।  \n\"की बात छ ै क? अिाँसि एनाइ बंद कए द ेलिऐक ?\" \n\"िमसि ओतए जाइए कए की करब ? िमरसिक खान -पान ,रिब -\nस ि ब स ि हकछ ु  फर ाक अछछ । अि ाँस ि क हि या-किाप  फराक अछछ। अिीं \nकह जे िम ओहिठाम की करब ?\" \n\"िम अिाँक ेँ  कोनो तरिक दबाव नहि दैत छी। ओ तँ स् थाने एिन \nछ ै क जतए िोक स्वतंर जीहब सकए। अहँ अपना हिसाबे रहि सक ै त छी। \nककरो सँ अपन दुख -सुख बछतआ सक ै त छी। कम सँ कम अपन बात ककरो \nकहि तँ सक ै त छी  । की पता हकछ ु  स ि ी स म ाधान  हन कलि सकए ? गुमसुम  112 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nअसगर घरमे रििासँ की िोएत ? ओना तँ अिाँसि   असगर रिैत -रिैत घर े मे \nसनहक जाएब । \" \n\"ठीक छ ै क। िमसि मौका िेटत तँ आएि करब। \" \n\"अबस्स आउ। अबस्स आउ। िमरासिक ेँ  प्रतीक्षा रित। \" \n  \n23 \nओहिददन फ े र िमसि पाक म  गेिहुँ। साँझक उखरामे ओहिठाम बेसी \nिोक रहिते अछछ ,से आइओ  िोकसि जमा छि । िमरासिक ेँ  देखखते ओ \nस ि  प्रस न्न  ि ए गेि  । आइ र म ा घर स ँ हकछ ु -हकछ ु बन ा कए ि ए गेि  र ि छथ। \nअपना ओहिठामक हटकरी ,ठक ु आ,अल्िूक िुणजआ  ,आर  हकछ ु -हकछ ु । स े \nदेखखतहि ओ सि ओहिपर टूहट पड़ि , किी तँ िूणझ िेिक। देखखते -देखखते \nसिटा सामान खतम िए गेि । बुझेबे नहि करए जे ओ सि िमर घरक \nबनाओि सामानसिक ेँ  एतेक पससिद हकएक कए रिि छछथ ? गप्प-सप्पक \nिममे पता िागि जे ईिोसि अपने ओहिठामसँ आहब -आहब एतए बलस गेि \nछछथ। क े ओ अपने आएि छछथ ,ककरो हपता तँ ककरो हपतामि । ओ सि \nआब एहिठामक नागररक िए गेि छछथ। हबआि -दानसि एतहि कर ै त छछथ। \nसिक ेँ  अपन -अपन घर छहन ,कारखाना छहन ,व्यापार छहन। समाजमे एकटा \nस् थान छहन। मुदा एहिसिक अछ ै तो ओ सि अखनहु अपन मूिदेशक ेँ  नहि \nहबसरर सकिछथ।  जखने अवसर िेटैत छहन ,ओ अपन पूवमजक िूछमक ेँ  मोन \nपारर िैत छछथ ,ओहिसँ जुड़बाक प्रयास कर ै त छछथ। इएि कारण छि जे \nिमरासिक ेँ  देखखतहि ओ सि एतेक प्रसन्न िेि  रिछथ।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 113 \nिमरासिक ेँ  आठ -दस गोटे घेरर कए बैलस गेिाि । अपन गाम घरक \nबार े मे पुछए िगिाि। मुदा जखन िम किलिअहन जे िमसि तँ अपन गाम -\nघरक ेँ  छोहड़ ददल्िीएमे बलस गेि छी। गाम गेिा कतेक ददन िेि सेिो आब \nमोन नहि अछछ। कनी काि तँ ओ सि गुम्म पहड़ गेिाि। फ े र किैत छछथ - \n\"कोनो बात नहि । ददल्िीएक समाचार कह। \" \n\"की कह ? ओतहु पाररवाररक जीवनमे आब कोनो िलस नहि रहि \nगेि अछछ। िोकसि अपन -अपन फ्िैटमे बंद अछछ। पररवारसि अपन माता -\nहपतासँ िाहग रिि अछछ। बूढ़ िोकहन जीवनक उत्तराद्धममे ओहिना फराक -\nफराक रहि रिि छछथ जेना हक  पोखररक ब ोंग िोछथ। टरम -टरम कर ै त रिथु। क े ओ \nसुननािर नहि। जकरा कोनो तरिक पेनसन छ ै क से सि तँ तइओ गुजर कए \nिैत अछछ। यदद क े ओ अपन   छधआ-पुतापर आलश्रत छछथ तखन तँ हुनकर \nिगवाने मालिक।  \n\"एेँ ई िाि छ ै क ?\" \n\"तँ अिाँक ेँ  की बुझाइत छि?\" \n\"िमरासिक ेँ  तँ िोइत छि जे ओ देश तँ सिददन अपन संस्कारक \nिेतु दुहनआमे जानि -मान ि गेि । आबो ओहिना िोएत। \" \n\"जएि  दद अ। आब ओ स ि  हकछ ु  बाँचि  न हि  अछछ । ि म रे  परर वार क \nबात बूझब तँ िँसी िाहग जाएत।  \n\"से की ?\"  114 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n\"देखख नहि रिि छी जे िमसि क े ना छी ? एतेक दूर अज्ञात सिरमे  \nबेटाक मोिमे आएि रिी। जहिआसँ  िमसि एतए अएिहुँ ओ हनपत्ता अछछ। \nसंगमे ड े हबड रिैत छ ै क। कहि नहि ओ सि आपसमे क े ना की रखने अछछ ? \" \n\"ड े हबड हुनका संगे अछछ ?\" \n\"आर की ?\" \n\"ओ तँ िमर पुर अछछ। दस सािसँ िमरासिक संपक म मे नहि अछछ। \nिम तँ सुहनऐक जे ओ ... \" \nएहिसँ आगू ओ नहि बाणज सकिाि। गुम रहि गेिाि। िम हुनकर \nमुँि देखैत रहि गेिहुँ । ओहिददनक बाद ड े हबडक हपता फ े र दोबारा नहि \nदेखेिाि । हुनकासिक बार े मे  ,ड े हबडक बार े मे आर जानबाक उत्सुकता बनिे \nरहि गेि।  \nआइ कतेको ददनक बाद श्याम वापस आएि। ओकरा संगे ड े हबड \nसेिो छि ।  दुनूगोटे िमरा देखखतहि जेना प्चितामे पहड़ गेि। िमरा सामनेमे तँ \nश्याम  हकछ ु  न हि  बाजि ,मुदा राछतमे दुनूगोटेक ेँ  बेस झं झहट िेिैक। संयोगसँ \nओकर क े बार खुजिे रहि गेि छिैक। िल्िा बढ़ ै त सुहन कए िम नीचाँ \nदौड़िहुँ। ड े हबड जोर -जोरसँ िाँहफ रिि छि। बीच -बीचमे बाणजओ रिि छि। \nसारांश एतबे बुझाएि जे िमरासिक एतए रििासँ ओ बहुत पर े सान िए \nगेि अछछ। मोटा -चोटा बाखन्ि िेिक अछछ। कास्ल्ि िोर े  कतहु चलि  जाएत। \nमुदा िमरासिक संगे नहि रित।  िम सि बात सुहन सन्न रहि गेिहुँ। मुदा \nहकछ ु  बजि हु ँ न हि । ताहि  जोकर  म ाि ौि ो न हि  छ ि । श्याम  ि ाथ-पैर जोरर रिि \nछि। ओकर खुसामद कए रिि छि।   विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 115 \n\"हकछ ु  दद न  धैयम र ाख ि । आब ओ स ि  चलि  जेताि । ि म  कास्ल् ि ए \nहटकटक ओररआन कए दैत छछअहन। \" \n\"से सि िम नहि जा नी। जे करबाक िोअ से कए िएि। कास्ल्ि \nिररक समय दैत छछअ। यदद से नहि िेि तँ िमिी कतहु चलि जाएब। मुदा \nएकरासिक मुँि नहि द ेखब। \" \nश्यामक ेँ  बुझेबे नहि कर ै क जे आखखर ड े हबड अचानक एना हकएक \nकए रिि अछछ ? \nथोड़ े काि िम ओकरसिक झगड़ा देखैत रििहुँ । जे देखी ,जे सुनी \nतकर कोनो अनुमा नो नहि छि। मुदा िम कइए की सक ै त छिहुँ ? अस्तु ,दबिे \nपैर े  वापस अपन कोठरीमे आहब गेिहुँ । रच्छ छि जे रमा सुछत गेि रिछथ , तेँ \nएहि घटनाक घात -प्रछतघातसँ बँछच गेिछथ,तात्कालिक े  सिी।  \n24 \n िेिैक ई जे ओहिददन िमरासँ गप्प क े िाक बाद   ड े हबडक हपता \nओकर खोजमे िाहग गेि। एहि काजमे  ओकरा बेसी ददन नहि िगिैक । \nसंयोग एिन िेिैक जे ओकर प्रयास दोसर े  ददन सफि िेिैक । ड े हबड आ \nश्याम वापस अपन घरपर अबैत रिए। ओतहि ड े हबडक ेँ  ओकर हपता पकहड़ \nिेिक ै क ।  कहि नहि कतेक ददनक बाद ओकरासिक ि ों ट िेि रिैक \n। तथाहप,ड े हबड एहि बातसँ प्रसन्न नहि  रिए। अहपतु ओकरा फज्झ छत  करए \nिगिैक   ।  ओकर एिन कठोर व्यविारसँ आित िए ड े हबडक हपता ओतहि \nखसि आ खसिे रहि गेि ।  कहि नहि ओकरासिक संबंधक आपसी \nकटुताक की कारण रिैक ? मुदा ओकर  एिन दुखद अंत तँ हृदयहवदारक \nछििे।    116 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \nड े हबड तकर बाद ओहि राछत खूब दारू पीहब िेने रिए आ श्यामक \nसंग धमाचौकरी कर ै त रिए। िोर े  िेने रमा कििीि - \n\"आब की देखब बाँकी अछछ जे िमसि एहिठाम बैसि छी। \" \n\"बात तँ सिी कहि रिि छी। आब िमसि एहिठामसँ चिी। एिीमे \nसिक कल्ाण अछछ। आब बुझा रिि अछछ जे ई नङटा हबआिक नामेसँ \nहकएक िंगामा करए िगैत छि। िमरासिक ेँ  सिददन ठक ै त रिि। अपनो तँ \nबरबादे िेि। की िलस रहि  गेि छ ै क ओकर जीवनमे ? हकछ ु  जान  बुझा र ि ि  \nअछछ ? िमरा हिसाबे तँ एिन -एिन िोक पृथ्वीक िार े  छथक। जे अपन हित -\nअहित नहि बूणझ सक ै त अछछ , से अनकर की ध्यान राखत ? िमरासिक ेँ  की \nसुख देत ?\" \n\"कहुना वापसी हटकटक ओररआन करू आ एहिठामसँ घसक ू । \" \nरमासँ गप्प क े िाक बाद वापसी याराक हटकट क ओररआनमे िाहग \nजाइत छी।  अपना संगमे पयामप्त टाका रिए । मुदा समस्या रिए जे जाएब \nकतए? वापस ददल्िीए अपन फ्िैटमे चलि जाइ। ई सिसँ सुिि समाधान \nबुझाइत छि ।   मुदा एहिमे सिसँ िाङट िमर बेटी शालिनी कए रिि छलि। \nओ जतेक बेर फोन कर ै त बस एतबे किैत -\"बेटा ओहिठाम कोना ने जइत हुँ। \nबेटी तँ िेि गाछसँ खसि फ ू ि। ओकरा क े   देखत ? हकएक दे खत ? समाज \nकतबो बदलि जाउक ,कान ून  हकछ ु  बहन  जाउक,मुदा जखन कखनहु बेटी अपन \nअछधकारक प्रछतए सचेष्ट िोमए चािैत अछछ ओकर अपने िोक तरुआरर िए \nकए ठाढ़ देखाइत छ ै क। तकर मूि कारण छ ै क -स्वाथम। िने बेटीक ेँ  बेटाक \nबरोबररक का नूनी अछधकार िेहट गेि अछछ मुदा अखनहु माए -बाप ,िाए आ \nसमाज सि एतबेमे िागि रिैत अछछ जे ओ कहुना आँखखसँ फटकी रिए। \nहबआि िए गेिैक ओकर णजम्मेबारी खतम। \"  विदेह ३८४ म अंक १५ ददसम्बर २०२३ (िर्ष १६ मास १९२ अंक ३८ ४)|| 117 \nएिन पररस्स् थछतमे िमसि मोसहकिमे रिी। की मुम्बई शालिनी िग \nजाइ? की वापस ददल्िीए चलि जाइ ? िमसि एिी गुनधुनमे रिी हक \nअचानक मुरिीक फोन आऐि । ओना ओ संपक म  नहिए जकाँ रखैत छि। \nएतेकददनसँ िमसि श्यामक ओहिठाम अमेररकामे पर े सान छिहुँ तखन \nकहिओ ओ िाि -चाि नहि िेिक । आब की िेि ? ओ हकएक फोन \nक े िक ? मोनमे प्चिता िए गेि । िम तुर ं त फोन उठबैत छी। रमा सेिो िमरा \nिगेमे छछथ।  \n\"पता िागि जे अिाँसि श्याम  िग अमेररका आएि छी  । िमसि \nअहगि ा म ास  ओतहि  हकछ ु  काजस ँ आहब स कै त छ ी। अि ाँस ि स ँ ि ोंटो ि ए \nजाएत ।\" \n\"मुदा िम तँ वापसी हटकट िेबए आएि छी। \" \n\"से हकएक ? एतेक जल्दी ?\" \n\"आब की की कहिअि ? समय नहि कहट रिि अछछ। सि अपना -\nअपना हिसाबसँ जीहब रिि अछछ। िमसि अनेरुआ जकाँ   बौआ रिि छी। \" \n\"थोड़ े ददन रुहक जाउ। अिाँसिक हवचार िोएत तँ िमरासिक संगे \nि ंद न  चलि  आएब। हकछ ु दद न  एतहु  र हि  जाएब।\" \n\"आब हिम्मछत नहि रहि गेि अछछ जे अखन कतहु आनठाम जाइ। \" \n\"िम पहिने ददल्िी जाएब। तकरबादे सोचबैक जे की कएि जाए ?\" \n\"एतेक हकएक पर े सान िेि छी ? हकछ ु  ि ेि ैक की? \"  118 || http://www.videha.co.in/ ISSN 2229-547X VIDEHA लक्ष्मण झा ’सागर ’ विशेर्ांक  \n\"से सि तोरा कहिओ कए की िोएत ? एतेक ददनक बाद आइ तोरा \nफोन करबाक िोस िेिि अछछ जखन हक िमसि वापसी याराक तैयारीमे \nिाहग गेि छी। \" \nएतबे पर फोन कहट गेि ।  \nिम ददल्िीक वापसी हटकट िए कए घर हबदा िेिहुँ । आब घर \nपहुँचहिबिा छिहुँ । मोन िेि जे पाक म  िोइते चिी। ड े रा जाइओ कए की \nकररतहुँ?ओतए क े  िमरसिक स्वागत िेतु बैसि अछछ ? िम पाक म  िग \nटैक्सीसँ उतरर जाइत छी।  रमा सेिो िमरा संगे छछथ","size_mb":3.94,"has_text":true},"Videha 385.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 385.pdf","name":"Videha 385.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८५ म अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास १९३ अंक ३८५)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 385 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-२३) \n१.२.अंक ३८२-३८४ पर वटप्प ी (पृ. २४-२४) \n२.गद्य \n२.१.सुमन धमश्र- िघुकथा- परीक्षित (पृ. २६-३३) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-एकादशीक उद्भि (पृ. ३४-३७) \n२.३.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप ३३ (पृ. ३८-४३) \n२.४.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- िृंदािनक कुंज गिीमे! (पृ. ४४-६०)   \n \n२.५.संतोष कुमार राय 'िटोही'- डायरी 'िि यू टू' (आगा,) (पृ. ६१-६४) \n२.६.कल्पना झा- सते (पृ. ६५-६५) \n२.७.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक) (पृ. \n६६-८७) \n२.८.कुन्द्दन क ा- िीहवन कथा- घिाह  (पृ. ८८-८८) \n३.पद्य \n३.१.राजवकशोर धमश्र- मोह (पृ. ९०-९३) \n३.२.आराया रामानन्द्द मण्डि-राम !/ अहा!आह!/ िीति िषा/ नििषा/ \nमंददर  (पृ. ९४-१०४) \n३.३.जगदानन्द्द झा 'मनु '- ४ टा गजि (पृ. १०५-१०९) \n \n   \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n  \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n  \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 1 \n१.१.गज ेन्द् र ठा क ु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n१.२.अंक ३८२-३८४ पर टिप्पणी   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गज ेन्द् र ठा क ु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n \nमैथिली लेल समीक्षाशास्त्रक ससद्ांत - कला आ साटित्य लेल कोनो \nसैद्ांथतक प्रयोजन िेबाक चािी ? साटित्यक टिसिन्दन टिधा जेना \nपद्य, प्रबन्दध, टनबन्दध, समालोचना , किा -गल्प , उपन्दयास , परात्मक \nसाटित्य , यारा -संस्मरण , ररपोतााज , नािक आ एकांकी मनोर ं जनक लेल \nसुनल -सुनाओल -पढ़ल जाइत अथि िा मंथचत कएल जाइत अथि। ई \nउद्देश्यपूणा िऽ सक ै त अथि िा ऐमे टनरुद्देश्यता -एबसर्डििी सेिो रटि सक ै  \nिै - कारण जजनगीक उत्िल -धक्कामे टनरुद्देश्यपूणा साटित्य सेिो मनोर ं जन \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 3 \nप्र्ान कर ै त अथि। प्राचीन कालमे कला , साटित्य आ संगीत एक खाढ़ीसँ \n्ोसर खाढ़ी मध्य िस्त्तांतररत िोइत िल। प्पाठ , क्रमपाठ , जिा \nपा ठ, सशखापाठ , घनपाठ आद् स्मृथतक िैज्ञाटनक पद्थत िल। घर , िे्ी आ \nआन कलाक ृ थतक बनेबाक टिथधक यजुिे्मे िणान िल जे िाष्य सिमे आर \nटिस्त्तृत िेल आ पुरातत्िक प्राचीनतम आधार ससद् िेल। संगीतक पद्थत \nसामिे्क ेँ  टिसशष्ट बनेलक। ऐ तरिेँ साटित्य , कला आ संगीतक ेँ  बान्दिबाक \nप्रयत्न िेल , जइसँ ई टिधा ्ोसरो गोिे द्वारा ओिी तरिेँ अनुक ृ त िऽ सकए। \nआ ऐ क्रममे कला , साटित्य आ संगीतक समीक्षा िा ओकर गुणक टिश्लेषण \nप्रारम्ि िेल। कला , साटित्य आ संगीतक समाज लेल कोन प्रयोजन , एकर \nनैथतक मान्ण्ड की हुअए , ऐ द्स सेिो प्राच्य आ पाश्चात्य टिचारक अपन \nटिचार राखलन्न्दि। प्लेिो किै िथि जे कोनो कला नीक नै िऽ सक ै ए टकएक \nतँ ई सििा असत्य आ अिास्त्तटिक अथि। मु्ा कला , संगीत आ साटित्य \nकखनो काल स्त्िान्दतः सुखाय सेिो िोइत अथि , एकरा पढ़ला , सुनला , ्ेखला \nआ अनुिि क े लासँ प्रसन्दनता िोइत ि ै , मानससक शान्न्दत िेिै ि ै , तँ कखनो \nकाल ई उद्वेसलत सेिो कर ै त ि ै । एररस्त्िोिल मु्ा किै िथि जे कलाकार ज्ञानसँ \nयुक्त िोइ िथि आ टिश्वक ेँ  बुझबामे सियोग कर ै  िथि। जगतक सौन्द्यीक ृ त \nप्रस्त्तुथत अथि कला। फ्रायड सि मनुक्खक ेँ  रिस्त्यमयी मानैत िथि। ओ \nसाटित्त्यक क ृ थतक ेँ  साटित्यकारक टिश्लेषण लेल चुनैत िथि  तँ नि \nफ्रायडिा्ी जैटिकक ब्ला सांस्त्क ृ थतक तत्िक प्रधानतापर जोर ्ैत ्ेखबामे \nअबैत िथि। नि -समीक्षािा् क ृ थतक टिस्त्तृत टििरणपर आधाररत अथि। \nउत्तर आधुटनक , अस्स्त्तत्ििा्ी , मानितािा्ी , ई सि टिचारधारा \n्शानशास्त्रक टिचारधारा थिक। पटिने ्शानमे टिज्ञान , इथतिास , समाज -\nराज नीथत, अिाशास्त्र , कला -टिज्ञान आ िाषा सत्म्मसलत रिैत िल। मु्ा \nजेना -जेना टिज्ञान आ कलाक शाखा सि टिसशष्टता प्राप्त कर ै त गेल , टिशेष \nकऽ टिज्ञान , तँ ्शानमे गजणत आ टिज्ञान मैिेमेटिकल लॉजजक धरर सीथमत \nरटि गेल। ्ाशाटनक आगमन आ टनगमनक अध्ययन प्रणाली , टिश्लेषणात्मक  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रणाली द्स बढ़ल। माक्सा , जे दुटनयाँ िररक गरीबक लेल एकिा ्ैिीय \nिस्त्तक्षेपक समान िलाि , द्वन्दद्वात्मक प्रणालीक ेँ  अपन व्याख्याक आधार \nबनेलन्न्दि। आइ -कास्ल्िक  टडसकसन  िा द्वन्दद्व, जइमे पक्ष -टिपक्ष , दुनू \nसत्म्मसलत अथि , ्शानक  (टिशेष कऽ षड्शानक )- माधिाचायाक सिा्शा न \nसंग्रि -द्रष्टव्य- खण्डन-मण्डन प्रणालीमे पटिनटिसँ टिद्यमान िल। से \nइथतिासक अन्दतक घोषणा क े टनिार फ्रांससस फ ु टकयामा  -जे कम्युटनस्त्ि \nशासनक समात्प्तपर ई घोषणा कएने िलाि - टक ि ु  द् न पटि ने ऐस ँ पल टि  \nगेलाि। कम्यूटनज्मक समात्प्तक बा् लागल जे इथतिास , जे दूिा \nटिचारधाराक सं घषा अथि , एकिा टिचारधाराक खतम िेलाक बा् समाप्त \nिऽ गेल। फ्रांससस फ ु टकयामा घोटषत कएलन्न्दि जे टिचारधाराक आपसी \nझगड़ासँ सृजजत इथतिासक ई समात्प्त अथि आ आब मानिक टितक \nटि च ा र धा र ा  मा र  आगा ँ बढ़त। मु् ा  टक ि ु  द् न पटि नटि  ओ  किलन्न्दि जे \nसमाजक िीतर आ राष्रीयताक मध्य एखनो बहु त रास सिन्दन टिचारधारा \nबाँचल अथि। जमानीक ्ेिाल खसलापर हुनक मान्दयता रिन्न्दि जे द्वन्दद्व \nआधाररत इथतिासमे कम्यूटनज्म खतम िेलाक बा् इथतिासक अन्दत िऽ गेल \nअथि कारण दुटनयाँ यूनीपोलर िऽ गेल अथि मु्ा आब ओ मानै िथि जे \nिंथचतक अस्स्त्तत्ि सि ठाम ि ै  आ ओकर सभ्यता आ इथतिास द्व न्दद्व उत्पन्दन \nकर ै  ि ै , आ तेँ इथतिास जारी रित। उत्तर -आधुटनकतािा् सेिो अपन \nप्रारस्म्िक उत्सािक बा् ठमटक गेल अथि। \nअस्स्त्तत्ििा् , मानितािा् , प्रगथतिा् , रोमेन्न्दिससज्म , समाजशास्त्रीय \nटिश्लेषण , ई सि संश्लेषणात्मक समीक्षा प्रणालीमे सत्म्मसलत िऽ अपन \nअस्स्त्तत्ि बचेने अथि। साइको -एनेसलससस िैज्ञाटनकतापर आधाररत रिबाक \nकारण द्वन्दद्वात्मक प्रणाली जेकाँ अपन अस्स्त्तत्ि बचेने रित। उत्तर \nआधुटनकतािा्ी दृथष्टकोण अथि टिज्ञानक ज्ञानक सम्पूणातापर िीका , सत्य -\nअसत्य , अपन-अपन दृथष्टकोणसँ तकर िणान , आत्म-क े न्न्दद्रत िास्त्यपूणा आ  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 5 \nनीक -खराबक िािनाक रटि -रटि खतम िएब , सत्य कखन असत्य िऽ \nजाएत तकर कोनो ठ े कान नै , सतिी थचन्दतन , आशािाद्ता तँ नटिए अथि मु्ा \nटनराशािाद्ता सेिो नै , जे अथि तँ से अथि बतिपनी , कोनो चीज एक तरिेँ \nनै कएक तरिेँ सोचल जा  सक ै त अथि। दृथष्टकोण , कारण , टनयन्दरण आ \nयोजनाक उत्तर पररणामपर टिश्वास नै , िरन संयोगक उत्तर पररणामपर बेशी \nटिश्वास , गणतांसरक आ नारीिा्ी दृथष्टकोण आ लाल झंडा आद्क \nटिचारधाराक संगे प्रतीकक रूपमे िास -पररिास। िूमंडलीकरणक कारणसँ \nमुख्यधारसँ अलग िेल कतेक समु्ायक आ  नारीक प्रश्नक ेँ  उत्तर -\nआधुटनकता सोझाँ अनलक। टिचारधारा आ सािािौथमक लक्ष्यक टिरोध \nकएलक मु्ा कोनो उत्तर नै ्ऽ सकल। तटिना उत्तर आधुटनकतािा्ी \nटिचारक जैक्स ्ेरी्ा िाषाक ेँ  टिखस्ण्डत कऽ ई ससद् कएलन्न्दि जे टिखस्ण्डत \nिाग ढ े र रास टिसिन्दन आधारपर आसित अथि आ टबना ओकरा बुझने िाषाक \nअिा िम नै लगा सक ै त िी। प्रत्यक्षिा्क टिश्लेषणात्मक ्शान िस्त्तुक \nनै, िाटषक किन आ अिधारणाक टिश्लेषण कर ै त अथि। टिश्लेषणात्मक \nअििा तार्किक प्रत्यक्षिा् आ अस्स्त्तत्ििा्क जन्दम टिज्ञानक प्रथत \nप्रथतटक्रयाक रूपमे िेल। ऐसँ टिज्ञानक दद्वअिी टिचारक ेँ  स्त्पष्ट  कएल गेल। \nप्रघिनाशास्त्रमे चेतनाक प्र्त्तक प्र्त्त रूपमे अध्ययन िोइत अथि। अनुिूथत \nटिसशष्ट मानससक टक्रयाक तथ्यक टनरीक्षण अथि। िस्त्तुक ेँ  टनरपेक्ष आ टिशुद् \nरूपमे ्ेखबाक ई माध्यम अथि। अस्स्त्तत्ििा्मे मनुष्ये मार मनुष्य अथि। ओ \nज े टक ि ु  टनमा ाण क रै त अथि  ओइस ँ पृि क  ओ टक ि ु  नै अथि ; सारा किै िथि \nजे मनुख स्त्ितंर िेबा लेल असिशप्त अथि। िेगेलक डायलेस्क्िक्स द्वारा \nटिश्लेषण आ संश्लेषणक अंतिीन अंतस्त्संबंध द्वारा प्रटक्रयाक गुण टनणाय आ \nअस्स्त्तत्ि टनणाय करबापर जोर ्ेलन्न्दि। मूल तत्ि जतेक गिींर िएत ओतेक \nस्त्िरूपसँ दूर रित आ िा स्त्तटिकतासँ लग। क्िान्दिम ससद्ान्दत आ अनसरिेन्दिी \nथप्रस्न्दसपल सेिो आधुटनक थचन्दतनक ेँ  प्रिाटित कएने अथि। ्ेखाइ पड़एबला \nिास्त्तटिकता सँ दूर िीतरक आ बािरक प्रटक्रया सि शक्क्त -ऊजााक िोि  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतत्िक आ्ान -प्र्ानसँ सम्िि िोइत अथि। अटनन्श्चतताक ससद्ान्दत द्वारा \nस्स्त् िथत आ स्त्िरूप अ न्द्ाजसँ टनन्श्चत करए पड़ ै त अथि। तीनसँ बेशी \nडाइमेन्दसनक टिश्वक पररकल्पना आ स्त्िीफन िॉटकन्दसक  -अ थिफ टिस्त्री \nऑफ िाइम - सोझे -सोझी िगिानक अस्स्त्तत्िक ेँ  खतम कऽ रिल अथि कारण \nऐसँ िगिानक मृत्युक अिधारणा सेिो सोझाँ आएल अथि। जे शुरू िेल \nअथि से खतम िएत िलटि ओकर आयु बेशी हु अए। जेना िचुाअल ररअसलिी \nिास्त्तटिकताक ेँ  क ृ सरम रूपेँ सोझाँ आटन चेतनाक ेँ  ओकरा संग एकाकार कर ै त \nअथि तटिना टबना तीनसँ बेशी बीमक पररकल्पनाक िम प्रकाशक गथतसँ जँ \nससन्दधुघािी सभ्यतासँ चली तँ तइयो िह्माण्डक पार आइ धरर नै पहुँथच सकब। \nसाटित्यक समक्ष ई सि िैज्ञाटनक आ ्ाशाटनक तथ्य चुनौतीक रूपमे आएल \nअथि। िोसलस्स्त्िक आटक सम्पूणाताक समन्दिय करए पड़त  ! ई ्शान ्ाशाटनक \nसँ िास्त्तटिक तखने बनत। पोस्त्िस्त्रक्चरल मेिोडोलोजी िाषाक \nअिा , शब्् , तकर अिा , व्याकरणक टनअम सँ नै िरन् अिा टनमााण प्रटक्रयासँ \nलगबैत अथि। सि तरिक व्यक्क्त , समू ि लेल ई टिसिन्दन अिा धारण कर ै त \nअथि। िाषा आ टिश्वमे कोनो अन्न्दतम सम्बन्दध नै िोइत अथि। शब्् आ ओकर \nपाठ क े र अन्न्दतम अिा िा कोनो टिसशष्ट अिा नै िोइत अथि। आधुटनक आ \nउत्तर आधुटनक तक ा , िास्त्तटिकता , सम्िा् आ टिचारक आ्ान -प्र्ानसँ \nआधुटनकताक जन्दम िेल। नि -िामपंिी आन्द्ो लन फ्रांसमे आएल आ \nसिानाशिा् आ अराजकतािा्ी आन्द्ोलन सन टिचारधारा सेिो आएल। ई \nसि आधुटनक टिचार प्रटक्रया प्रणाली , ओकर आस्त् िा -अिधारणासँ बिार \nिेल अटिश्वासपर आधाररत िल। पाठमे नुकाएल अिाक स्त् िान -काल सं्िाक \nपररप्रेक्ष्यमे व्याख्या शुरू िेल आ िाषाक ेँ  खेलक माध्यम बना ओल \nगेल - लैंगुएज गेम आ ऐ सि सत्ताक आ िैधता आ ओकर स्त्तरीकरणक \nआलोचनाक रूपमे आएल पोस्त्िमॉडर्निज्म। क ं प्युिर आ सूचना क्रान्न्दत जइमे \nकोनो तंरांशक टनमााता ओकर टनमााण कए ओकरा टिश्वव्यापी अन्दतजाालपर  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 7 \nरान्ख ्ैत िथि आ ओ तंरांश अपन टनमाातासँ स्त्ितंर अपन काज कर ै त रिैत \nअथि , टक ि ु  ओि नो क ा या ज े एक र  टनमा ाता  ओक र ा  ल ेल  टनर्मित नै क एने ि थि । \nआ टक ि ु  ि स्त्तक्षेप-तंरांश जेना िायरस , एकरा मागासँ ििाबैत \nअथि , टिध्िंसक बनबैत अथि , तँ ऐ िायरसक एंिी िायरस सेिो एकिा तंरांश \nअथि , जे ओकरा ठीक कर ै त अथि आ जे ओकरो सँ ठीक नै िोइत अथि तखन \nकम्प्युिरक बैकप लऽ ओकरा फॉमेि कऽ ्ेल जाइत अथि - क्लीन \nस्त्लेि ! पूँजीिा्क जनम िेल औद्योटगक क्रान्न्दतसँ आ आब पोस्त्ि इन्द डस्स्त्रयल \nसमाजमे उत्पा्नक ब्ला सूचना आ संचारक मित्ि बटढ़ गेल \nअथि , संगणकक िूथमका समाजमे बटढ़  गेल अथि। मोबाइल , क्र े टडि -काडा \nआ सि एिन िस्त्तु थचप्स आधाररत अथि। डी कन्दसरक्शन आ री कन्दसरक्शन \nटिचार रचना प्रटक्रयाक पुनगाठनक ेँ  ्ेखबैत अथि जे उत्तर औद्योटगक कालमे \nचेतनाक टनमााणक नि रूपमे िऽ रिल अथि। इथतिास तँ नै मु्ा परम्परागत \nइथतिासक अन्दत िऽ गेल अथि।  \nराज्य , िगा , राष्र , ्ल , समाज , पररिार , नैथतकता , टििाि सि फ े रसँ \nपररिाटषत कएल जा रिल अथि। मारते रास पररितानक पररणामसँ टिखंटडत \nिऽ सन्द्िािीन िऽ गेल अथि कतेक संस्त् िा। इन्द फॉरमेशन सोसाइिी ककििा \nसूचना -आधाररत -समाज एकिा ओिेन समाज अथि जइमे सूचनाक \nटनमााण , टितरण , प्रसार , उपयोग, एकीकरण आ संशोधन एकिा मित्त्िपूणा \nआर्ििक , राजनीथतक आ सांस्त्क ृ थतक टक्रया िोइत अथि। आ ऐ समाजक िाग \nिेबामे समिा लोक अंकीय िा टडजजिल नागररक किल जाइ िथि। ऐ उत्तर \nऔद्योटगक समाजमे सूचना -प्रौद्योटगकी उत्पा्न , अिाव्यिस्त् िा आ समाजक ेँ  \nटनधााररत कर ै त अथि।  उत्तर-आधुटनक समाज , उत्तर औद्योटगक समाज आद् \nसंकल्पना सँ ई टनकि अथि। अिाशास्त्री थफ्रि ् ज मैचलप एकर संकल्पना ्ेने \nिलाि। हुनकर ज्ञान -उद्योगक धारणा सशक्षा , शोध आ \nटिकास , मीटडआ, सूचना प्रौद्योटगकी आ सूचना सेिाक पाँचिा अंगपर \nआधाररत िल। प्रौद्योटगकी आ सूचनाक समाज पर िेल प्रिाि एतए ्र्शित  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिोइत अथि। अंकीय िा टडजजिल टििाजन एकिा ज्ञानक \nटििाजन , सामाजजक टििाजन आ आर्ििक टििाजन ्ेखबैत अथि आ टबना \nिे्िािक एकिा सूचना समाजक टनमााणक आिश्यकता ्ेखाबैत \nअथि , जइसँ सूचना प्रौद्योटगकीपर टिकासशील ्ेशक सािािौम अथधकार \nरिए। मानिाथधकार आ  सूचना प्रौद्योटगकीक मध्य व्यक्क्तक एकान्दतक \nअथधकार सेिो सत्म्मसलत अथि। टिद्वान , मानिाथधकार कायाकताा आ आन \nसि व्यक्क्तक असिव्यक्क्तक स्त्ितंरता , सूचनाक \nअथधकार , एकान्दत , िे्िाि , स्त्री-समानता , प्रज्ञात्मक संपसत्त , राजनीथतक \nिागी्ारी आ संगठनक मेलक सं्िामे ऐ गपपर चरचा शुरू िेल अथि जे \nसूचना आ जनसंचार प्रौद्योटगकी आधाररत सूचना समाजमे मानिाथधकारक ेँ  \nबल िेित आटक ओकर िाटन िएत। ऑनलाइन पराचारक गोपनीयताक \nअथधकार , अन्दतजाालक सामग्रीक सांस्त्क ृ थतक आ िाषायी टिटिधता आ \nमीटडया सशक्षा , सूचना समाजक तकनीकी अओजार ओकर अथधकार आ \nस्त्ितंर तासँ लािान्न्दित िोइत अथि आ समाजक समग्र टिकास , अथधकार आ \nस्त्ितंरताक सािािौमता , अथधकारक आपसी मतसिन्दनता , स्त्ितंरता आ \nमूल्य टनरूपणमे सििागी िोइत अथि। ऐसँ सूचना , ज्ञान आ संस्त्क ृ थतमे ई \nसरल पइठक िातािरण बनैत अथि आ ई उपयोगकतााक ेँ  िैजश्वक सूचना \nसमाजक असिनेताक रूपमे पररणत कर ै त अथि। कारण ई उपयोगकतााक ेँ  \nपटिनेसँ बेशी असिव्यक्क्तक स्त्ितंरता आ नि सामग्री आ नि सामाजजक \nअन्दतजााल -तंर टनमााण करबाक सामथ्या ्ैत अथि। ऐसँ एकिा नि \nटिथध , आर्ििक आ सामाजजक मॉड े लक आिश्यकता सेिो अनूिूत कएल जा \nरिल अथि जइमे साझी कताव्य , ज्ञान आ मेल आधार बनत। बच् चाक टित \nएकिा आर थचन्दता अथि जे पैघक टितसँ सिा्ा ऊपर रखबाक चािी। \nआधुटनक समाजक आर्ििक , सामाजजक आ सांस्त्क ृ थतक धनक एकर \nकरबाक प्रिृसत्त सूचना समाजमे  बढ़ल अथि आ प्रौद्योटगकी एकिा आधारिूत  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 9 \nबेरोजगारी अनलक अथि। गरीबी , मजदूरक अथधकार आ कल्याणकारी \nराज्यक संकल्पना लाि -ि ा टनक  आगा ँ क तौ पा ि ा ँ ि ू ि ल  ज ा  र ि ल  अथि । आब \nमा र  टक ि ु ए असि नेता  च ा ि ी। प्रक ा शक  ल ोक टन स ेि ो मा र  टक ि ु  बेशी \nटबकएबला पोिीक लेखकक प्रचार कर ै  िथि। यएि स्स्त् ि थत \nर ं गमंच, प ें कििग, ससनेमा आ आन -आन क्षेरमे सेिो दृथष्टगोचर िऽ रिल अथि। \nमु्ा सूचना सिा्ा लािकारी नै िोइत अथि। ई मार कला , ग्रंि धरर सीथमत \nनै अथि िरन सट्टा बाजार आ प्रायोजजत सिेक्षण रपि सेिो ऐमे सत्म्मसलत \nअथि। समए आ स्त् िानक बीचक दूरीक ेँ  ई कम कर ै त अथि आ दुनूक बीचमे \nएकिा सन्दतुलन बनबैत अथि। मानिक गररमा मानिक जन्दम आधाररत \nसामाजजक स्त् िानसँ िटि कऽ मानिक गररमाक सिािौथमकताक अथधकारपर \nबल ्ैत अथि। मुक्क्त आ स्त्री -मुक्क्त आन्द्ोलन ऐ द्शाक प्रयास अथि। दुनू \nटिश्वयुद् आ फाससज्मक चुनौतीक बा् १० द्सम्बर १९४८ क ेँ  संयुक्त राष्र \nसंघक मिासिा द्वारा मानिाथधकारक सािािौम घोषणाक उद्घोषणा कएल \nगेल आ एकरा अंगीकार कएल गेल। ई घोषणा \nराजनीथतक , आर्ििक , सांस्त्क ृ थतक आ धार्मिक िे्िाि रटित एकिा सामान्दय \nमान्ण्ड प्रस्त्तुत कर ै त अथि जे सि जन -समाज आ सि राष्र लेल अथि। \nसूचनाक स्त्ितंर उपयोग सीथम त अथि , लोकक एकान्दत खतम िऽ रिल \nअथि। टबल गेि ् ससँ जखन हुनकर िारत याराक क्रममे पूिल गेल िलन्न्दि \nजे माइक्रोसॉफ्िक एक्स -बॉक्स िारतमे पाइर े सीक डरसँ ्ेरीसँ उतारल गेल \nतँ ओ किने रिथि जे माइक्रोसॉफ्ि कटियो कोनो उत्पा् पाइर े सीक डरसँ \n्ेरीसँ नै आनलक। स्त्पैम आ पाइर े सीक ड र खतम िेबाक चािी। सूचना समाज \nिएि समाज िी जकर बीचमे िम सि आइ -कास्ल्ि रटि रिल िी। लोकतंर \nआ मानिाथधकारक सम्मान सूचना -समाज आ उत्तर सूचना -समाजमे िोइत \nरित। असिव्यक्क्तक स्त्ितंरता , एकान्दतक अथधकार , सूचना साझी करबाक \nअथधकार आ सूचना धरर पहुँचक अथधकार , जे सूचनाक संचा रसँ सम्बन्न्दधत  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअथि , ई सि राज्य द्वारा आ सूचना -समाजक बाजारिा्ी झुकािक कारण \nखतराक अनुिूथतसँ रस्त्त अथि।  \nअन्दतजााल लोकक मीटडआ अथि आ एकिा एिन प्रणाली अथि जे लोकक \nबीच सम्िा् स्त् िाटपत कर ै त अथि। ऐसँ संचार -माध्यमक मठाधीश लोकटनक \nगढ़ िुिैत अथि। अन्दतजाालमे सामान्दय रूप सँ कोनो सम्पा्क नै िोइत िथि। \nएतए लोक टिषयक आ सामग्रीक टनमााण कऽ स्त्ियं ओकर संचार कर ै  िथि। \nऐसँ कतेक रास सामाजजक सम्िा्क प्रारम्ि िोइत अथि मु्ा कतेक रास \nसमाज -टिरोधी सामग्री सेिो अबैत अथि। तँ की ओइपर प्रथतबन्दध िेबाक \nचािी। मु्ा जँ सॉफ्ििेयरक माध्यमसँ मशीनक ेँ  सा मग्रीपर प्रथतबन्दध लगेबाक \nअथधकार ्ेब तखन ई असिव्यक्क्तक स्त्ितंरतापर पैघ आघात िएत। िारतमे \nबौसद्क सम्प्ाक अथधकार लेखकक मृत्युक ६० बरख बा्ो प्रकाशन आ \nटितरणक अथधकार ओकर उत्तराथधकारीक ेँ  ्ैत अथि। अन्दतजाालमे सेिो \nपाइर े सीक ेँ  प्रथतबन्न्दधत करए पड़त आ लेखकक मृत्युक ६० बरख बा् धरर \nलेखकक अथधकार ओकर सामग्रीपर सैद्ांथतक े  नै प्रायोटगक रूपसँ रिए , से \nव्यिस्त् िा करए पड़त। मु्ा पेिेन्दिक बेशी प्रयोग टिकाशसील ्ेशक सूचना \nअसिगमनमे बाधक िएत आ प्रौद्योटगकीक टिकासमे सेिो बाधा पहुँचाओत। \nकॉपीराइिसँ सांस्त्क ृ थतक टिकास मु्ा िएत , जेना संगीत , टफल् म, थचर -\nशंखला (कॉथमक्स ) आ थचरकिाक टिकास। टडजजिल िातािरणमे \nप्रथतक ृ थतक टबना अिाँ अन्दतजाालपर सेिो सामग्री नै ्ेन्ख सकब , से ऑफ -\nलाइन कॉपीराइि आ ऑनलाइन कॉपीराइि दुनूमे िोड़बेक अन्दतर अथि। \nऑनलाइन कॉपीराइि प्रथतक ृ थतक ेँ  सेिो प्रथतबन्न्दधत कर ै त अथि आ प्रथतक ृ थत  \nकएल सामग्रीक ेँ  ्ोसर िस्त्तुमे जोड़ब िा संशोथधत करब सेिो बड्ड सरल अथि। \nसे नाम आ थचर टबना ओकर टनमााताक अनुमथतक नै प्रयोग हुअए , ्ोसराक \nव्यक्क्तगत िाताालाप -चैकििग -मे िस्त्तक्षेप नै हुअए आ ्ोसराक टिरुद् कोनो \nएिन बयानबाजी नै हुअए जइसँ कोनो व्यक्क्तक टिरुद् गलत धारणा बनए।  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 11 \nतटिना नौकरी -प्र्ाता द्वारा कोनो प्रकारक इलेक्रॉटनक उपकरण अपन \nकमाचारीक टनयन्दरण लेल लगबैत अथि तँ से अन्दतरााष्रीय िम संघक द्शा -\nटन्ेशक अनुरूप िेबाक चािी। ई -परमे अनपेजक्षत सन्द्ेश आ थचटकत्सकीय \nररपोिाक अनपेजक्षत संग्रि आ उपयोग सेिो मानिाथधकारक िनन अथि। \nअन्दतजाालक उपयोग मु्ा सीथमत अथि कारण बहुत रास सामग्री आ तंरांश \nमंगनीमे उपलब्ध नै अथि आ मिग अथि , टडजजिल टििाजन सशक्षाक स्त्तरक ेँ  \nआर बेशी ्ेखार कर ै त अथि। शारीररक िमक ब्लामे मानससक िमक एतए \nबेशी उपयोग िोइत अथि , से ई आशा रिए जे स्त्री -असमानता सूचना -\nसमाजमे घित मु्ा सिेक्षण ्ेखबैत अथि जे मटिलाक पइठ सूचना \nप्रौद्योटगकीमे कम िन्न्दि। इलेक्रॉटनक लाइिेरी आ िेल -इनेबल कएल / ध्िटन -\nइनेबल कएल कम्प्यूिर स्त्क्री न/ इलेक्रॉटनक लाइिेरी टिकलांग आ अन्दध \nटिकलांग लेल घर पर रटि ई -िाजणज्य करबामे सिायता ्ेत। मु्ा ऐ क्षेरमे \nकएल शोध आ ओकर पररणाम मिग रिबाक कारणसँ ओतेक लाि नै ्ऽ \nसकल अथि। बाल , िृद् , टिकलांग , स्त्री, कामगार , प्रिासी -कामगार आ \n्ोसर सामाजजक रूपसँ अब्बल िगा  सूचना समाजमे सेिो अपनाक ेँ  अब्बल \nअनुिि कर ै त िथि , मु्ा जँ -जँ टिनका लोकटनक पइठ सूचना प्रौद्योटगकीमे \nबढ़त तँ तँ सूचना -समाजमे असमानता घित।  \nनीक साटित्य / कला त्िररत उपस्त् िापनक आधारपर नै बनत िरन ओइमे \nतीक्ष्णतासँ उपस्त् िाटपत मानि -मूल्य , सामाजजक समरसताक तत्ि आ \nसमानता -न्दयाय आधाररत सामाजजक मान्दयताक ससद्ान्दत आधार बनत। \nसमाज ओइ आधारपर कोना आगू बढ़ए से सं्ेश तीक्ष्णतासँ आबैए िा नै से \n्ेखए पड़त। पाठकक मनसस बन्दधनसँ मुक्त िोइत अथि िा नै , ओइमे \n्ोसराक नेतृत्ि करबाक क्षमता आ आत्मबल अबै ि ै  िा नै , ओकर चाररसरक \nटनमााणक आ िमक प्रथत  सम्मानक प्रथत सन्द्ेि दूर िोइ ि ै  िा नै - ई सििा \nतथ्य लघुकिाक मान्ंड बनत। कात -करोिमे रिटनिार तेिन काज कऽ जाथि  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे सुटिधासम्पन्दन बुते नै सम्िि अथि , आ से कात -करोिमे रिटनिारक \nआत्मबल बढ़लेसँ सम्िि िएत।  \nिीन िािनासँ ग्रस्त्त साटित्य कल्याणकारी कोना िऽ सकत ? ब्लैत \nसामाजज क -आर्ििक -राजनैथतक -धार्मिक समीकरणक पररप्रेक्ष्यमे एकिग्गू \nप्रस्त्तुथतक र े खांकन , किाकार -कटिक व्यक्क्तगत जजनगीक अदृढ़ता , चािे ओ \nिा्क प्रथत हुअए िा जाथत -धमाक प्रथत , साटित्यमे ्ेखार िइए जाइ ि ै । \nशोषक द्वारा शोटषतपर कएल उपकार िा अपराधबोधक अन्दतगात सलखल \nजाएबला किामे जे पैघत्िक  (जे िीन िािनाक एकिा रूप अथि ) िािना \nिोइ ि ै , तकरा थचन्न्दित कएल जाए।  \nमेटडयोटक्रिीक ेँ  थचन्न्दित करू। तटकया कलाम आ चालू िेककिग न्दयूज \nआधुटनकताक नामपर , युगक प्रमेयक ेँ  माटि ्ेबाक टिचार ऐमे नै िेित। \nआधुटनकीकरण , लोकतंरीकरण , राष्र -राज्य संकल्पक \nकायाान्दियन , प्रशासटनक -िैधाटनक टिकास , जन सििाटगतामे \nिृसद् , स्त् िाथयत्ि आ क्रमबद् पररितानक क्षमता ,  सत्ताक \nगथतशीलता ,  उद्योगीकरण ;  स्त्ितंरता प्रात्प्तक बा् निीन राज्य क \nराजनैथतक -सामाजजक -आर्ििक -सांस्त्क ृ थतक समस्त्या -पररितान आ \nएकीकरणक प्रटक्रया कखनो काल परस्त्पर टिरोधी िोइत अथि। \nसामु्ाथयकताक टिकास , मनोिैज्ञाटनक आ शैजक्षक प्रटक्रयापर ध्यान ्ेब सेिो \nआिश्यक।   \nआद्िासी जेना सतार , टग्रमारा  (बंजारा ) आद् टिटिधता , प्रक ृ थतसँ \nलग , प्रक ृ थत-पूजा , सरलता , टनश्िलता , क ृ तज्ञता आ टिकासक स्त्तरक ेँ  \nप्रथतटबन्म्बत कर ै त अथि। व्यक्क्तक प्रथतष्ठा स्त् िान -जाथत आधाररत िोइत \nअथि । टक ि ु  प्रथतष्ठा  आ टि शेषा थधक ा र  प्रा प्त ज ा थत अथि  तँ टक ि ु स ँ थतर स्त्क ा र  \nकएल जाइ ि ै  आ हुनकर जीिन कदठन अथि।   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 13 \nऋगिे्मे मटिला अपाला , घोषा , िद्ा , शची , सापाराज्ञी , यमी, िैिस्त्िती , ्ेि \nजामय , इन्दद्राणी, शश्वती, रोमशा , गोधा , उिाशी , सूयाा , अद्थत , न्ी , लोपामु\nद्रा , टिश्विारा , िाक ्  जुहू , सरमा आ यमी ऐ २१ िा ऋटषकाक िणान अथि। \nमटिला आ बाल -टिकासमे मटिलाक ेँ  अथधकार द्आबए लेल सशक्षा -\nप्रणालीक ेँ  सटक्रय करबापर आ पाठ्यक्रममे मटिला अध्ययनपर जोर ्ेबापर \nध्यान ्ेमए पड़त। मटिलाक व्यािसाथयक आ तकनीकी सशक्षामे प्रथतशत \nबढ़ाओल जाए। स्त्री -स्त्िातंत्र्यिा् , मटिला आन्द्ोलन ऐ द्शामे प्रिाि \nउत्पन्दन क े लक अथि। धमाटनरपेक्ष - राजनैथतक संस्त् िा संपूणा समु्ायक \nआर्िि क आ सामाजजक टितपर आधाररत , धमा-नस्त्ल-पंि िे् रटित \nसामाजजक मूल्यक ेँ  बढ़ाबैमे सिायक िएत। टिकास आर्ििकसँ पटिने जे \nशैजक्षक हुअए तँ जनसामान्दय ओइ टिकासमे साझी िऽ सक ै ए। ऐसँ सजान \nक्षमता बढ़ ै त अथि आ लोकमे उत्तर्ाथयत्िक बोध िोइत अथि।  \nटिज्ञान आ प्रौद्योटगकीक कारण टिक ससत आ \nअटिकससत  (टिकासशील ) राष्रक बीचक अंतरक कारण मानिीय \nसमस्त्या , बीमारी , अज्ञानता, असुरक्षाक समाधान - आकांक्षा -आशा आ \nसुटिधाक असीथमत टिस्त्तार आ आधारक बीच सामंजस्त्यमे िृसद् िेल अथि। \nटिथध -व्यिस्त् िाक टनधान आ टपिड़ल िगाक ेँ  न्दयाय द्अएबामे प्रयोग िेबाक \nचािी। नागररक  स्त्ितंरता , मानिक लोकतांसरक अथधकार , मानिक स्त्ितंर \nथचन्दतन, क्षमतापूणा समाजक सृथष्ट , प्रथतबन्दध आ ्बाबसँ मुक्क्त , ऐ सि \nमूल्यक संग प्रेसक  -शासक आ शाससतक ई कड़ी - सामाजजक -आर्ििक -\nराजनैथतक जीिनमे मित्िपूणा िूथमका अथि। मु्ा आब प्रिािशाली टिज्ञापन \nएज ें सी जनमतक ेँ  प्रिाटित कएटनिार सेिो ससद् िऽ रिल अथि। नि संस्त् िाक \nटनमााण िा ितामानमे सुधार , सामन्दतिा्ी , जनजातीय , जातीय आ पंिगत \nटनष्ठाक \nटिरुद् , लोकतंर , उ्ारिा् , गणतंरिा् , संटिधानिा् , समाजिा् , समता 14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिा् , सांिैधाटनक अथधकारक अस्स्त्तत्ि , समएबद् जनथप्रय चुनाि , जन -\nसंप्रिुता , संघीय शक्क्त टििाजन , जनमतक मित्ि , लोक -प्रशासटनक \nप्रटक्रया -असिक्रम , ्लीय टित -समूिीकरण , सिाेच् च \nव्यिस्त् िाटपका , उत्तर्ायी कायापासलका आ स्त्ितंर न्दयायपासलका अपन \nिूथमकाक टनिािण कऽ रिल अथि। जल -िल -िायुक िौथतक रासायटनक \nजैटिक गुणमे िाटनकारक पररितान कऽ प्रदूषण, प्रक ृ थत असंतुलन उत्पन्दन िऽ \nरिल अथि।  \nथमक े ल फोकौल्ि किै िथि जे ज्ञान आ सत्य बनाओल जाइत अथि। ड े लीयूज \nआ गुिारी किै िथि जे िम सि इच्छा ऐ द्वार े  कर ै  िी कारण िम सि इच्छा \nमशीन िी। थमकाटिल बखथतन िाषाक ेँ  सामाजजक टक्रयाक रूपमे लै िथि आ \nहुनकर काया उपन्दयासपर अथि। रूसक रूपिा्ी साटित्यक ेँ  मार िाषाक \nटिसशष्ट प्रयोग मानै िथि। जीन फ्रान्दकोइस सलयोिाडाक अनुसार सत्यक आ \nइथतिासक सत्यता मार आिासी अथि। बौड्रीलाडा किै िथि जे टिज्ञापन आ \nदूर्शान सत्य आ आिासीक बीच िे् मेिा ्ेने अथि। दुनू उत्तर \nआधुटनकताक मुख्य टिचारक िथि । लाकानक टिशेषता िन्न्दि जे ओ \nफ्रायडक पद्थतक िाटषकी अनुप्रयोग क े लन्न्दि अथि। ओ किै िथि जे \nअचेतनताक संरचना िाषा सन ि ै । जखन बच् चा िाषा सीखैए तखन ओकरा \nएकिा चेन्दि लेल एकिा शब्् ससखाओल जाइत ि ै । इच्छा , रुटि आ आन ई \nतीनिा तथ्य लाकान नीक जकाँ राखै िथि। इच्छा , आिश्यक ता आ \nमाँगनाइ , दुनू अथि मु्ा एकरा ऐ दू रूपमे टिखंटडत नै कएल जा सक ै त अथि। \nआनक िणानमे रुटि आ ररक्तता अबैत अथि। टिषय अिाक क्षजणक प्रिाि \nअथि आ ई आन सन िएत जखन ई आिासी िएत आ रुटिक कारण \nबनत, जइसँ इच्छाक उ्य िएत।   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 15 \nउत्तर उपटनिेशिा्क तीन टिचारक िथि - िोमी िािा  (फोकौल्ि आ \nलाकानसँ लग ), गायरी स्त्पीिाक  (फोकौल्ि आ ड े रीडासँ लग ) आ एडिडा \nसई्  (फोकौल्िसँ लग ) जे उपटनिेशिा्ीक पूिाक धूताताक , सशथिलता \nआद्क धारणाक लेल कएल गेल काया आ ससद्ांतीकरणक व्याख्या कर ै  \nिथि।  \nर े मण्ड टिसलयम्सक संस्त्क ृ थतक अध्ययन साटित्यक आर्ििक स्स्त् िथतसँ स म्बन्द ध \n्ेखबैत अथि। नि इथतिासिा् इथतिासक शब््शास्त्र आ शब््शास्त्रक \nऐथतिाससकताक तुलना कर ै त अथि। इलाइन शोआल्िर मटिला लेखनक \nमानससक , जैटिक आ िाषायी टिशेषताक ेँ  थचन्न्दित कर ै  िथि। ससमोन \nडी. बेिोइर नारीक नारीक प्रथत प्रथतबद्तामे िगा आ जाथतक ेँ  (जकर बा्क \nनारीिा्ी सस द्ांत टिरोध क े लक ) बाधक मानै िथि। िजीटनया िुल्फ नारी \nलेखक लेल आर्ििक स्त्ितंरता आ टनजताक ेँ  आिश्यक मानै िथि , टिनकर \nटिचारक ेँ  क्रान्न्दतकारी नै मानल गेल। मेरी िोल्स्त्िोनक्राफ्ि नारी सशक्षामे क्रान्न्दत \nआ औथचत्यक सशक्षाक ेँ  सत्म्मसलत करबापर जोर ्ेलटन। नि \nसमीक्षा - इसलएि कटितामे िािनाक प्रधानताक टिरोध कएलन्न्दि आ एकरा \nगएर िैयक्क्तक बनेबाक आग्रि क े लटन। समीक्षकक काज लोकक रुथचमे \nसुधार करब सेिो अथि। टिमसैि आ िडास्त्ले किलटन जे कटिक उद्देश्य िा \nऐथतिाससक अध्ययनपर समीक्षा आधाररत नै रित। ई पाठकपर पड़ल \nिािनात्मक प्रिािपर सेिो आधारर त नै रित , कारण से सापेक्ष अथि , ओ \nआधाररत रित िास्त्तटिक शब््शास्त्रपर। टफसलप ससडनीसँ अंग्रेजी समीक्षाक \nप्रारम्ि ्ेन्ख सक ै  िी , ओ कटिताक ेँ  सौन्द्या , अिा आ मानिीय टितमे \n्ेखलन्न्दि। जॉन ड्राइडन प्राचीन साटित्यमे नैथतक प्रिचनपर आ एकर \nलाििाटनपर टिचार क े लटन। सैमुअल जॉ नसन सेक्सटपअरक नािकमे िास्त्य \nआ दुख् तत्िपर सलखलन्न्दि। रूसोक रोमांशिा् मनुक्खक नीक िेबापर शंका \nनै कर ै ए  (क्लाससकल समीक्षक शंका कर ै  िथि मु्ा नि -क्लैससकल किै िथि  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे मानि स्त्ििािसँ दूटषत अथि मु्ा संस्त् िा ओकरा नीक बना सक ै ए ) मु्ा \nसंगे ई किैए जे संस्त् िा सि दूटषत अथि आ  मार दूटषत लोकक म्थत कर ै ए। \nरोमांशिा् कटिताक व्यक्क्तगत अनुिि िेबाक गप किैए। आधुटनक \nस्स्त् िथतिा्  (साटित्यक अिस्स्त् िथतपर कोनो प्रश्न थचन्दि नै ) पर संरचनािा् \nप्रिार क े लक आ तकरा बा् लेखक स्त्ियं सलखल िेकस्त्िक टिश्ले षण करबाक \nअथधकार गमेलक। उत्तर संरचनािा् किलक जे साटित्य  ओइसँ आगाँक \nिस्त्तु अथि जे संरचनािा् बुझै  अथि। उत्तर -संरचनािा्क एकिा प्रकार अथि \nउत्तर आधुटनकता। उत्तर संरचनािा् किलक जे साटित्यमे संरचना , संस्त्क ृ थत \nआ सस द् ा न्दत मध्य क ा या क रै त अथि  ज त्तऽ टक ि ु  ि ा ि  आ स ोच  ि ंथच त अथि  ज े \nटनरन्दतरताक टिरोध कर ै ए। टिखण्डनिा् आ उत्तर आधु टनकता उत्तर \nसंरचनािा्क बा् आएल। उत्तर उपटनिेशिा् उपटनिेशक नि रूपक ेँ  नै \nमानैए आ अव्यिस्त् िाक ससद्ांत जेना असफल उद्देश्यक ेँ  उथचत पररणाम नै \nिेिबाक कारण मानैए। संरचनािा् ्थमत कर ै बला पाश्चात्य व्यिस्त् िा आ \nसमाजपर चोि कर ै ए आ ऐ सँ माक्सािा्क ेँ  बल िेिलै  (अलिूजर )। \nआधुटनकतािा्ी -स्स्त् िथतिा्ी , नि समीक्षा , संरचनािा् आ उत्तर \nसंरचनािा्क बा् टिखण्डनिा् आ उत्तर आधुटनकतािा् आएल जकरा \nटिलन्म्बत पूँजीिा् किल गेल  (फ्र े डररक जेनसन )। अठारिम शताब््ीमे \nआधुटनक माने िल जड़टििीन मु्ा बीसम शताब््ीक प्रारम्िमे एकर अिा \nप्रगथतिा्ी िऽ गेल। १९७० ई. क बा् आधुटनक शब्् एकिा ससद्ांतक रूप \nलऽ लेलक से उत्तर -आधुटनक शब्् पाररिाटषक िेल जकर नजररमे लौटकक \nमित्िपूणा नै रिल। आधुटनक काल धररक सि जीिन आ इथतिास \nअमित्िपूणा िेल आ खतम िेल। ई ससद्ांत िेल इथतिासोत्तर , टिकासोत्तर \nआ कारणोत्तर। सत्य आ आपसी जुड़ािक मित्ि खतम िऽ गेल। जादुइ \nिास्त्तटिकतािा्मे िास्त्तटिक स्स्त् िथतमे जादुइ िस्त्तुजात घोससआओल जाइत \nअथि। स्त्पेटनश उपन्दयासकार गैथिअल गार्सिया माक्क्िासक  -िन िंड्र े ड ईयसा  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 17 \nऑफ सोलीच्यूड - आ सलमान रुस्त् डीक  -थमडनाइि ् स थचल्ड्र े न - ऐ तरिक \nउपन्दयास अथि। रचनाकार ऐ तरिक प्रयोग कऽ िास्त्तटिक ताक ेँ  नीक जकाँ \nबुझबाक प्रयास कर ै  िथि। जोसेफ कोनर े ड उपन्दयासक ेँ  इथतिास किै िथि। \nजोसेफ कोनर े ड पोसलश िाषी रिथि मु्ा अंग्रेजीक प्रससद् उपन्दयासकार \nिथि , मु्ा धाराप्रिाि अंग्रेजी नै बजैत रिथि। रोल ें ड बािेज किै िथि जे \nउपन्दयास इथतिास सेिो िी आ उपन्दयास इथतिासक टिरो ध सेिो कर ै ए। रोल ें ड \nबािेज फ्रांसक साटित्त्यक ससद्ांकार रिथि आ टिनकर लेखनीक प्रिाि \nसंरचनािा्ी , माक्सािा्ी आ उत्तर संरचनािा्ी साटित्त्यक ससद्ांतपर पड़ल। \nउत्तर आधुटनक पाश्चात्य बुजुाआ दृश्य -िव्य मीटडयाक प्रयोक कऽ \nअसमता , अन्दयाय आ िंथचतक अिधारणाक ेँ  मार शब्् किै िथि जे \nसमता , प्रात्प्त आ न्दयायक लगक शब्् अथि। गरीबी जे पाश्चात्यमे समस्त्या नै \nअथि से आइ िारतमे पैघ समस्त्या अथि। उत्तर आधुटनकता नारीिा्क आ \nमाक्सािा्क टिरोधमे अथि आ एकर नारीिा् आ माक्सािा्   टिरोध क े लक \nअथि। ऐथतिाससक टिश्लेषणक पक्षमे माक्सािा् अथि आ ओ इसँ ओ अपन \nससद्ांत फ े रसँ सशक्त क े लक अथि , संरचनािा् -उत्तर-संरचनािा् आ उत्तर \nआधुटनकतािा्क पररप्रेक्ष्यमे। माक्सािा् लौटकक पक्षपर जोर ्ैत अथि मु्ा \nतेँ ई उपयोटगतािा् आ चािाक ्शानक लग नै अथि , कारण उपयोटगतािा् \nआ चािाकिा् मार शारीररक आिश्यकताक ेँ  ध्यानमे रखै त अथि। नारीिा्ी \nदृथष्टकोण सेिो उत्तर आधुटनकतािा्क यिास्स्त् िथतिा्क टिरोध क े लक अथि \nकारण याित से खतम नै िएत ताधरर नारीक स्स्त् िथतमे सुधार नै आओत।  \n्ेिता माने प्रथतपाद्य टिषय नै टक गॉड  (जेना थग्रटफि किने िथि। ) मन्दरािामे \nमिर्षि पतञ्जसलक िैज्ञाटनक मन्दतव्य  -यच्छब्् आि त्स्माक ं  प्रमाणम् - माने \nजे शब्् आटक मंरक प् किैत अथि सएि िमरा लेल प्रमाण अथि - एकर \nअिा बा्मे िे्े प्रमाण अथि - गलत रूपेँ िेल। प्लेिो किै िथि जे कोनो कला \nनीक नै िऽ सक ै ए टकएक तँ  ई सििा असत्य आ अिास्त्तटिक अथि। प्लेिोक  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nई टिचार स्त्पािाासँ एि ें सक सैन्दय  संगठनक न्दयूनताक ेँ  ्ेखैत ्ेल टिचारक रूपमे \nसेिो ्ेखल जएबाक चािी ,  काव्य/ नािकक ऐ रूपेँ टिरोध क े लन्न्दि जे \nसम्िा्क ेँ  रटि कऽ बाजैसँ लोक एकिा क ृ सरम जीिन द्स आकर्षित िएत। \nअररस्त्िोिल कटिताक ेँ  मार अनुक ृ थत नै मानै िथि , ओ ऐ मे ्शान आ सािािौम \nसत्य सेिो ्ेखै िथि।  ओ नािकक दुखान्दतक ेँ  आ अनुक ृ थतक ेँ  टनसास िोड़ ै बला \nकिै िथि जे आनन्द् , ्या आ ियक बा् अबैत अथि। सम्िा् दू तर े िेँ िऽ \nसक ै ए , असििाषण आ गप द्वारा। गपमे ्ाशाटनक तत्ि कम रित। प्राचीन \nग्रीसमे कटिता िगिानक सनेस बूझल जाइत िल। एररस्त्िोटफनीस नीक आ \nअधला ऐ दू तरिक कटिता ्ेखै िथि , तँ थियोफ्र े स्त्िस कठोर , उत्क ृ ष्ट आ िव्य \nऐ तीन तरिेँ कटिताक ेँ  ्ेखै िथि। कटिता आ संगीत असिन्दन अथि। मु्ा \nयूरोपक ससम्फोनी जइमे ढ े र रास िा्न एक े  संगे टिसिन्दन लयमे िोइत \nअथि , सस द् ा ंतमे अन्दतर  अनल क । यएि  स ि  टक ि ु  ना ि क क  स्त्ि ेज  ल ेल  स ेि ो \nलागू िेल। ड े रीडाक टिखण्डन पद् थत ऊ ँ च स्त् िान प्राप्त रचना / लेखक क ेँ  नीचाँ \nलऽ अनैत अथि आ टनचुलकाक ेँ  ऊपर। रोलेण्ड बािेस सलखै िथि जे जखन \nक ृ थत रचनाकारसँ पृिक िऽ जाइए आ ओकर टिश्लेषण स्त्ितं र रूपेँ िोमए \nलगै ि ै  तखन क ृ थत मित्िपूणा िऽ जाइए जकरा ओ रचनाकारक मृत िोएब \nकिै िथि। उत्तर -संरचनािा् संर चनािा्क सम्पूणा आ सुगदठत िेबाक \nअिधारणाक ेँ  माटि ्ेलक। सौसरक िाषा \nससद्ान्दत - बाजब / सलखब , िास्त्तटिक समएक साटित्य िा ऐथतिाससक \nपररप्रेक्ष्यक शब््शास्त्र , मित्िपूणा कोनो क ृ थत िा मनुक्ख अथि / मित्ता \nएकिा िाि अथि , िास्त्तटिक समएमे िाषा िा एकर ऐथतिाससक \nपररप्रेक्ष्य; मु्ा एकरा सेिो ड े रीडाक टिखण्डन ससद्ान्दत उल्िा -पल्िा करए \nलागल। ललिग एकिा जैि िैज्ञाटनक तथ्य अथि मु्ा मटिला / पुरुषक ससद्ान्दत \nसामाजजकताक प्रथतफल अथि। मटिला सापेक्ष साटित्य कला पुरुष द्वारा \nटनर्मित अथि आ पुरुखक नजररसँ मटिलाक ेँ  ्ेखैत अथि। साटित्यक नारीिा्ी  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 19 \nसस द्ान्दत ऐ समस्त्याक तिमे जाइए। थमथिलाक सन्द्िामे मटिलाक स्स्त् िथत \nओतेक खराप नै ि ै  मु्ा मैथिली साटित्यक एकिगाि प्रिृसत्तक कारण उच् च \nिगाक नारीक खराप स्स्त् िथत साटित्यमे आएल। आधुटनकीकरण तिाकथित \nसामाजजक रूपसँ टनचुलका जाथत सिमे सेिो नारीक स्स्त् िथतमे अिनथत \nअनलक अथि। ्ोसर  एकिा आर गप अथि जे जाथत आ धमा नारीक \nअथधकारक ेँ  कएक िीसमे बाँटि ्ेने अथि। नारीिा्ी दृथष्टकोण सेिो किैए जे \nसििा ससद्ांत पुरुष द्वारा बनाओल गेल , से ओ पूणा व्याख्या नै कऽ सक ै ए। \nसरल मानितािा् ससद्ांतक टिरुद् आएल। सरल मानितािा् किैए जे \nसाटित्यक ससद्ान्दतक ब् लामे रचनाक की मानिीय दृथष्टकोण ि ै , ओइमे \nसािाकता ि ै  आटक नै से सामान्दय बुसद्सँ कएल जा सक ै ए। अपन बुसद्क \nप्रयोग कऽ रचनाक गुणित्ता अिाँ ्ेन्ख सक ै  िी , कोनो साटित्त्यक ससद्ान्दतक \nआिश्यकता समीक्षा लेल नै ि ै । मु्ा सरल मानितािा् सेिो एकिा ससद्ांत \nबटन गेल। सािाक सा टित्यक टनमााण एकर अन्दतगात िेल।  \nपोिी समीक्षामे अत्यथधक आलोचनासँ बचबाक चािी। समीक्षकक ेँ  अपन \nटिद्वत्ता प्र्शान करबासँ बचबाक चािी। अत्यथधक आलोचनाक क्रममे लोक \nअपन टिद्वता ्ेखबऽ लगै िथि। आलोचनाक क्रममे संयम रखबाक \nचािी , खराप शब््ािलीक प्रयोग समीक्षकक खराप लाल न-पालन ्ेखबैत \nअथि। पोिीक टबना पढ़ने समीक्षा अनैथतक अथि। उ्ािरणस्त्िरूप \nकमाधारयमे धूमक े तुक टिषयमे तारानन्द् टियोगी सलखै िथि - थमथिलाक \nसंस्त्क ृ थतमे युग -युगसँ प्रथतष्ठाटपत साम्प्र्ाथयक सौिा्ाक ेँ  र े खांटकत कर ै त \nटिनक किा  -नमाजे शुकराना - बहुत मित्िपूणा थिक।  (कमाधारय , पृ. १२७) \n(!) किाक शीषा ्ेन्ख कऽ ऐ तरिक समीक्षा िेल अथि कारण ऐ किामे \nिाजी सैिेबक नमाजक समएमे कपिजराक सुग्गा  -सीता ...राम ...।- बजैए आ \nसुग्गाक कपिजराक ेँ  िाजी सैिेब ताधरर मिजज्क ्ेबालपर पिक ै  िथि जाधरर  20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसूगा मरर नै जाइए। सई्ा कानऽ लगैए आ किा खतम िऽ जाइए। आ ई \nकिा  समीक्षकक मतमे साम्प्र्ाथयक सौिा्ाक ेँ  र े खांटकत कर ै ए ! \nकाव्यक िारतीय टिचार : मोक्षक लेल कलाक अिधारणा , जेना निराजक \nमुद्रा ्ेखू। सृजन आ नाश दुनूक लय ्ेखा पड़त। स्त् िायी िािक गाढ़ िऽ \nसीजझ कऽ रस बनब - आ ऐ सन कतेक रसक सीता आ राम अनुिि \nक े लन्न्दि  (्ेखू िाल् मीटक रामायण )। क ृ ष् ण िारतीय कमािा्क सशक्षक िथि \nतँ संगमे रससक सेिो। कलाक स्त्िा् लेल रस ससद्ांतक आिश्यकता िेल आ \nिरत नाट्यशास्त्र सलखलन्न्दि। असिनिगुप्त आनन्द्िधानक ध्यन्दयालोकपर \nिाष्य सलखलन्न्दि। िामि ६अम शताब््ी , ्ण्डी सातम शताब््ी आ रुद्रि \n९अम शताब््ीमे एकरा आगाँ बढ़ े लन्न्दि।  रस ससद्ान्दत : िरत :- नािकक \nप्रिािसँ रस उत्पसत्त िोइत अथि। नािक किी लेल ? नािक रसक असिनय \nलेल आ संगे रसक उत्पसत्त लेल सेिो। रस कोना बिराइए ? रस बिराइए \nकारण  (टििाि ), पररणाम  (अनुिाि ) आ संग लागल आन \nिस्त्तु  (व्यसिचारी )सँ। स्त् िायीिाि गाढ़ िऽ सीजझ कऽ रस बनैए , जकर स्त्िा् \nिम लऽ सक ै  िी। िट्ट लोलि :- स्त् िायीिाि कारण -पररणाम द्वारा गाढ़ िऽ \nरस बनैत अथि। असिनेता -असिनेरी अनुसन्दधान द्वारा आ कल्पना द्वारा रसक \nअनुिि कर ै त िथि। लोलि कटिक ेँ  आ संगमे िोता -्शाकक ेँ  मित्ि नै ्ै िथि। \nशौनक :- शौनक रसानुिूथत लेल ्शाकक प्र्शानमे पैसस कऽ रस ले ब \nआिश्यक बुझै िथि , घोड़ाक थचरक ेँ  घोड़ा सन बूजझ रस लेबा सन। िट्टनायक \nकिै िथि जे रसक प्रिाि ्शाकपर िोइत अथि। कटिक िाषाक ेँ  ओ सिन्दन \nमानैत िथि। रससँ िोता -्शाकक आत्मा परमात्मासँ मेल कर ै ए। रसक \nआनन्द् अथि स्त्िरूपानन्द्। आ ऐसँ िोइत अथि आत्म -साक्षात्कार। रस \nससद्ान्दत  िोता -्शाक -पाठक पर आधाररत अथि। ई िोता -्शाक -पाठकपर \nजोर ्ैत अथि। ध्िटन ससद्ान्दत : आनन्द्िधान ध्िन्दयालोकमे साटित्यक उद्देश्य \nअिाक ेँ  परोक्ष रूपेँ बुझाएब िा अिा उत्पन्दन करब किैत िथि। ई ससद्ान्दत ्ैत  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 21 \nअथि परोक्ष अिाक संरचना आ काया , रस माने सौन्द्याक अ नुिि आ \nअलंकारक ससद्ान्दत। आनन्द्िधान काव्यक आत्मा ध्िटनक ेँ  मानैत िथि। ध्िटन \nद्वारा अिा तँ परोक्ष रूपेँ अबैत अथि मु्ा ओ अबैत अथि सुसंगदठत रूपमे। आ \nऐसँ अिा आ प्रतीक दूिा ससद्ान्दत बिार िोइत अथि। ऐसँ रसक प्रिाि उत्पन्दन \nिोइत अथि। ऐसँ रस उत्पन्दन िोइत अथि। न्दया य आ मीमांसा ऐ ससद्ान्दतक \nटिरोध क े लक , ई दुनू ्शान किैत अथि जे ध्िटनक अस्स्त्तत्ि कतौ नै अथि , ई \nपररणाम अथि अनुमानक आ से पटिनटियेसँ लक्षणक अन्दतगात अथि। आ से \nसि शब्् द्वारा िर्णित िोएब सम्िि नै अथि। स्त्फोि ससद्ांत : ितृािरीक \nिाक्यप्ीय किैत अथि जे शब्् आटक िाक्य क अिा स्त्फोि द्वारा संिाटित \nअथि। िणा स्त्फोिसँ िणा , प् स्त्फोिसँ शब्् आ िाक्य स्त्फोिसँ िाक्यक \nटनमााण िोइत अथि। कोनो ज्ञान टबनु शब््क सम्बन्दधक सम्िि नै अथि। ई \nिारतीय ्शानक ज्ञान ससद्ान्दतक एकिा िाग बटन गेल। अिाक संप्रेषण \nअक्षर, शब्् आ िाक्यक उत्पसत्त टबन स म्िि अथि। स्त्फोि अथि शब््िह्म आ \nसे अथि सृजनक मूल कारण। अक्षर , शब्् आ िाक्य संग -संग नै रिैए। बाजल \nशब््क फराक अक्षर अपनामे शब््क अिा नै अथि , शब्् पूणा िेबा धरर एकर \nउत्पसत्त आ टिनाश िोइत रिै ि ै । स्त्फोिमे अिाक संप्रेषण िोइत अथि मु्ा \nतखनो स्त्फोिमे प्रात्प्त सम ए िा संचारक कालमे अक्षर , शब्् िा िाक्यक \nअस्स्त्तत्ि नै िेल रिै ि ै । शब््क पूणाता धरर एक अक्षर आर नीक जकाँ क्रमसँ \nअिापूणा िोइए आ िाक्य पूणा िेबा धरर शब्् क्रमसँ अिापूणा िोइए। \nसांख्य , न्दयाय, िैशेटषक , मीमांसा आ िे्ान्दत ई सि ्शान स्त्फोिक ेँ  नै मानैत \nअथि। ऐ सि ्शानक मानब अथि जे अक्षर आ ओकर ध्िटन अिाक ेँ  नीक \nजेकाँ पूणा कर ै त अथि। फ्रांसक जैक्स ड े रीडाक टिखण्डन आ पसरबाक \nससद्ान्दत स्त्फोि ससद्ान्दतक लग अथि। अलंकार ससद्ान्दत : िामि अलंकारक ेँ  \nसमासोक्क्त किै िथि जे आनन्द्क कारण बनैए। ्ण्डी आ उद्भि सेिो \nअलंकारक ससद्ान्दतक ेँ  आगाँ बढ़बै िथि। अलंकारक मूल रूपसँ दू प्रकार \nअथि , शब्् आ अिा आधाररत आ आगाँ सादृश्य - 22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटिरोध , तक ा न्दयाय, लोकन्दयाय , काव्यन्दयाय आ गूढ़ािा प्रतीथत आधारपर। \nमम्मि ६१ प्रकारक अलंकारक ेँ  ७ िागमे बाँिै िथि , उपमा माने \nउ्ािरण , रूपक माने किबी , अप्रस्त्तुत माने अप्रत्यक्ष प्रशंसा , ्ीपक माने \nटििाजजत अलंकरण , व्यथतर े क माने असमानता प्र्शान , टिरोध आ समुच् चय \nमाने संगबे। औथचत्य ससद्ान्दत : क्षेमेन्दद्र औथचत्य-टिचार -चचाामे औथचत्यक ेँ  \nसाटित्यक मुख्य तत्ि मानलन्न्दि। आ औथचत्य कतऽ िे बाक चािी ? ई िेबाक \nचािी प् , िाक्य , प्रबन्दधक \nअिा , गुण, अलंकार , रस , कारक , टक्रया , ललिग , िचन , टिशेषण , उपसगा , टन\nपात माने फाजजल , काल , ्ेश , क ु ल , व्रत, तत्ि , सत्ि माने आन्दतररक \nगुण, असिप्राय , स्त्ििाि , सार -संग्रि , प्रथतिा , अिस्त् िा , टिचार , नाम आ \nआशीिाा्मे। क ं पायमान अथि ई िह्माण्ड आ ई अथि क ं पन मार।   कटिता \nिाचनक बा् पसर ै त अथि शान्न्दत , शान्न्दत सिार आ शान्न्दत पसर ै त अथि \nमगजमे। अनुिा् समालोचना : सजानात्मक साटित्यमे नािक सिसँ कदठन \nअथि , फ े र कटिता अथि आ तखन किा , जँ अनुिा्कक दृथष्टकोणसँ ्ेखी \nतखन। नािकमे नािकक पृष्ठिूथम आ परोक्ष टनटितािाक ेँ  थचन्न्दित करए पड़त \nसंगटि पार सिक मनोटिज्ञान बूझए पड़त। कटितामे कटिताक टिधासँ \nओकर गढ़टनसँ अनुिा्कक पररथचत िेनाइ आिश्यक , जेना िाइक ू क \nमैथिलीसँ अंग्रेजी अनुिा् कर ै  बेरमे मैथिलीक िार्णिक ५/७/५ क मेल जँ \nअंग्रेजीक अल्फाबे िसँ कर े बै तँ अिाँक अनूद्त िाइक ू  िास्त्यास्त्प् िऽ जाएत \nकारण अंग्रेजीमे ५/७/५ ससलेबलक िाइक ू  िोइ ि ै  आ मैथिलीमे जेना िणा \nआ ससलेबलक समानता िोइ ि ै  से अंग्रेजीमे नै िोइ ि ै । कटिताक \nलय , टबम्बपर टिचार करए पड़त संगटि कटिता खण्डक कटिताक मुख्य \nशरीरसँ थमलान करए पड़त। किामे  किाकारक आ किाक पारक संग \nकिाक क्रम , बैकफ्लैशक समय -कालक ज्ञान आ िातािरणक ज्ञान \nआिश्यक िऽ जाइत अथि। रामलोचन शरणक मैथिली रामचररत मानस  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 23 \nअिधीसँ मैथिलीमे अनुिा् अथि मु्ा ्ोिा , चौपाइ , सोरठा सि शास्त्रीय रूपेँ \nअनूद्त िेल अथि। ससद्ान्दतक आिश्यकता की ि ै ? \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ३८२-३८४ पर टिप्पणी   \nलक्ष्मण झा सागर \nटि ् ेि  ि मर ा  र ा ज ा  ज नक ोस ं पैघ ल ोक  बना  ् ेल क । अक बक  टक ि ु  नै फु र ा इये \nजे कोना आिार व्यक्त करी टि्ेिक समस्त्त िीमक ें  आ टिशेष रूपेँ अिाँक! \nल ा टग र ि ल  अथि  ज े ज ीि नक  टक ि ु  अि ा टनक ल ल  अथि ।बहुत बहुत स ा ् र  \nधन्दयबा्!!  \n \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 25 \n२.गद्य \n२.१.सुमन थमि - लघुकिा - परीजक्षत \n२.२.परमानन्द् लाल कणा -एका्शीक उद्भि  \n२.३.टनमाला कणा - अत्ग्नसशखा खेप ३३ \n२.४.र बीन्द् र ना र ा यण थमि - िृं्ािनक क ुं ज गलीमे!  \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बिोिी '- डायरी 'लि यू िू ' (आगाँ)  \n२.६.कल्पना झा - सते  \n२.७.र बीन्द् र ना र ा यण थमि - ठ े िा परक मौलाएल गाि (धारािाटिक)  \n२.८.क ु न्द्न कणा - बीिटन किा - घबाि  \n \n \n  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.सुमन थमि - लघुकिा - परीजक्षत \n \nसुम न  मम श्र \nलघुकथा- परीक्षित \n(प्रस्त्तुत अथि सुमन थमि जीक पटिल रचना लघुकिा - परीजक्षत। ओ राँची \n(झारखण्ड) सँ िथि आ अखन इंटडयन इंस्त्ि ीट्य ूि  ऑफ स ा इंस  (IISc), \nब ें गलुरु मे सीटनयर ररसचा फ े लो िथि। -सम्पा्क)  \n  \n१ \n\"िोज काल मे क ु म्िर नटि रोपू  !\"- िमर माय किलथि ।  \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 27 \nकोना ्ेबै परीक्षा , से नटि पता  ! पटिने सोचने रिी जे एटि बेर िम पास \nि ' जाएब मु्ा दू मास टिश्व कपक सििा खेल ्ेन्ख -्ेन्ख िमर िाइम \nमैनेजम ें ि गड़बड़ा गेल । अखैन सोचैत िी जे नी्रलैण्ड आ बांग्ला्ेशक खेल \nसेिो ्ेखब की आिश्यक िल ? पररणाम नीक नटि िोयत त ' िमर कोना \nिोयत घर मे स्त्िागत , से सोथच कए सििा पढल टबसरर रिल िी।  \n\"आब टनकलैत िी मम्मी , अिाँ थचन्दता नटि करू  ! नीक जाएत परीक्षा \"- िम  \nमाय कय थचन्दता -मुक्त कर ै  लए   किसलयैन , लेटकन बोली कनी कमजोर आ \nपातर टनकसल गेल । माय ठीक बुजझ गेलथि ।  \"िम टकए थचन्दता करब \nबौआ, अखैन त' अिाँ क े  थचन्दता िोयत , ्िी माि  !\" \nओना त ' माय िमरा दठदठयायत टब्ा क े लथि मु्ा हुनका न्खड़की सँ \nिगितीक कोठली गंिीर ि ' जाइत ्ेखसलयैन ।  आत्मग्लाटन सँ अटगला बेर \nएिन गलती नटि करब से प्रण कर ै त िम परीक्षा क े न्दद्र पहुँचलहुँ । परीक्षा क े न्दद्र \nपर िमर मकानक गाडा क े  ्ेन्ख अचंसित ि ' गेलहुँ। \n\"परीजक्षत, एमिर तोिर की काज  ! ड् य़ूि ी ि ौ ?\" \nपरीजक्षत क् -काठी मे दुब्बर -पातर आ क ु क ु रपेट्टा मु्ा ्ेखै मे तेज िल।  मम्मी \nबतौने रिथि जे ओकर बाबा टिद्वान िलथि आ माध्यथमक टिद्यालयक \nप्रधानाचाया रिल िलाि मु्ा टपताक असामथयक टनधन तखने ि ' गेलैन \nजखन ई मायक कोन्ख मे िल । बाबा मिािारतक असिमन्दयु -उत्तराक संतान \nजेकां नाम त ' रखलन्खन एकर परीजक्षत , मु्ा पाररिाररक आर्ििक स्स्त् िथत \n्ेन्ख िमरा  िस्स्त्तनापुरक सम्रािक नाम रखबाक काज अथतशयोक्क्त लगैत \nिल ।  \n\"सर , टक ि ु  नटि , एक बेर परीक्षा मे बैसबाक इच्छा िल  ! अिाँ सेिो परीक्षा \n्ेबै  ?\"- परीजक्षत बाजल ।   28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"खाली पाँच सय िा सीि अथि िरर ्ेस मे , एिेन इच्छा कोना िोइत \nिौ  ? एिी सि पर खचा क ' ्ै त ििी की   सििा पैसा ? मम्मी क े  कटि क े  \nबन्द् करबा ्ेबौ सििा बोनस , लैत रटि जेमे आब। \" \n\"ठीक किैत िी , अटगला बेर नटि ्ेबै , सर । \" परीजक्षतक बोली आ आंन्ख \nखसैत ्ेन्ख बल मे बल आयल की चलू एक गोि प्रथतयोगी त ' कम िेल । \nमोनेमोन सोचलहुँ जे कनी आर आटग लगा ्ैत िी ।  \n\"द्न िरर मोिर -जनर े िर चलबैत परीक्षा पास िेमे , टक ि ु  स ोथच -टिचारर क े  \nस्त्िप्न ्ेख  !\" एटि  बेर  पर ीजक्षत टक ि ु  नटि  बा ज ल  त' लागल की कनी बेसी \nबाजज ्ेसलयै।  \n\"चल , ई ले पचास िाका , एना मुँि नटि लिका , टक ि ु  खा  सल ि ें पर ीक्षा क  बा ्  \n।\" \nई गप्प क ' िम परीक्षा कक्ष मे प्रिेश क े लहुँ । संजोग सँ जे िोड़ने रिी ताटि \nसँ बेस प्रश्न आटब गेलै । कनी काल एमिर -ओमिर ्ेखलहुँ त ' बुझायल जे \nि मर  आगा ं मे बैस ल  पर ीजक्षत टक ि ु-टक ि ु  सल खने ज ा  र ि ल  अथि  । ि म अपन \nआँन्ख िोि क ' पढबाक प्रयास क े लहुँ मु्ा टनरीक्षक बाबू सेिो िमरा द्स \nआँन्ख िोि क ' क े  ध्यान सँ  ्ेखै त िलाि । एक घण्िा अखनो  परीक्षा बांचल \nिल , कनी काल मािा नीचा क ' सुथत रिलहुँ ।  \nआश्वस्त्त िलहुँ जे परीजक्षत सँ त ' बेसी नंबर अयबे करत  ! \n२  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 29 \n\"आब ई द्न सेिो आटब गेल जे गामक अपन पुरखा सिक अरजल जमीन \nई बज्र िुसकौल बच् चा क े  टनजी मेटडकल कॉलेज मे पढाइ िेतु उड़ा ्ेबै  ?\" \n-  िमर टपता माय क े  किलन्खन्दि।  \nिमरा ई बात उथचत नटि बुझायल । एटि बेर बेसी नंबर आयल िल । पथिला \nदुनू बेर त ' प्रा इि ेि  क ॉल ेज क  योग्यता  ल ेल  न्दयूनतम अंक  स ँ ि म स य अंक  पा ि ू \nरिी । एटि बेर ओना िमर बीस िा तुक्का सिी लाटग गेल िल । तीन -तीन िा \nसोमिारी सँ शटनिारी तक िम सििा कबु ला क ' लेने रिी परीक्षा द्न जाइत -\nजाइत। टकए   की लगैत नटि िल जे पास िोयब कोनो स्स्त्तथि मे । आब पता \nनटि लगैत िल की कोन कबुलाक असरर िेलैक । सप्ताि िरर खाली \nफलिारी खा -खा क े  आब िमर धैया जिाब द्अ ' लागल िल ।  \n\"मम्मी, पापा िमरा बज्र िुसकौल किैत िथि । आब पास त ' क े लहुँ ने !\" \n\"टकए एना किैत थियै बच् चा क े  ?\" \n\"टक ि ु  क टि ओ नटि  स क ै त थि यैन ?\" \n\"नकिि  ! एक्क े िा मांगल -चांगल बच् चा अथि , नीक लागत जे सि थमर लोकटन \nकिताि जे अिाँक बालक बकलेल िथि  ?\" \n\"िम टकन्दनहुँ नै बेचब जमीन से बुजझ लीअ ' !\" \nबस तकर बा् सँ एक सप्ताि धरर िमर माय -टपताजीक शीतयु द्क नतीजा \nअन्दततः यैि िेलै की सात द्न धरर लगातार िारी मे परोड़क तरकारी परसल \nजाइत ्ेन्ख टपताजी समपाण क ' ्ेलाि ।  \nमेटडकल कॉलेज मे आब जे नामांकन टनन्श्चत ्ेखाइत िल त ' िमरा एक बेर \nमोन िेल की कनी जा क े  परीजक्षत क े  खाैंझा ्ैत िी । मु्ा मम्मी सँ पता  30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलागल जे परीक्षाक बा् ्ोसर गाडा आटब गेलै .. फ े र नकिि िेि िेलै क े करो \nओकरा सँ ।  \n\"िमरा पते िल जे ओकर सिक कोनो ठ े कान नटि , मु्ा मम्मी अिाँक े  कोना \nपता की ओ परीक्षा ्ेने रिय  ?\"- िम माय क े  पुिसलयैन ।  \n\"िमरा लग आयल रिय परीजक्षत । िम किने रटियै जे बौआक पुरान टकताब \nसि ल ' जो टबनु पाइक । िमरा किै िल की मेटडकलक टकताब सि आब \nनटि टकनैत अथि कारण बटिनक ्समा बोडाक पढाइ सेिो लटगचा गेलै । \nडाक्िर बनैक इच्छा िलै ओकरा लेटकन कोनो आम्नी नकिि ...\" \n\"त फ े र?\" \n\"िम किसलए जे सात मासक िाइम िौ , टबना परीक्षा पास कयने कोन \nपरीजक्षत ! दू िजार िाका सेिो  ्ेसलयै की परीक्षाक फामा िरर लीिें । िमर \nबेिा सेिो ्ैत अथि । दुनू मे सँ एकिा बच् चा क े  ि ' गेल त ' आर की चािी  ?\" \n\"मम्मी, गलती ि ' गेल , िमरा लगैत अथि िमर े  दुआर े  चल गेल \nपरीजक्षत ! ि म ओक र ा  बहुत टक ि ु  क टि  ् ेसल यै एक् ज ा म द् न, िमरा नटि \nबूझल िल ई घिनाक्रम ...\" \n\"...ओना  मम्मी, ई बेिा त ' डाक्िर बटन जाएत एटि बेर , लगैए  !\"- िम \nआत्मटिश्वास सँ बजलहुँ ।  \n३ \nसे पािां िमरा गलत लागल रिय ।   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 31 \nआब ्स बरख ि ' गेलै एटि बातक , मु्ा िमर टपताजी अखनहुँ ओतबे \nक्रोथधत रिथि । िमर नामांकन त ' करबा ्ेलथि जेना -तेना , मु्ा िुसकौल \nत' िम ठीक े  िलहुँ । सििा सेमेस्त्िर तीन -तीन टिषय मे फ े ल िोइत -िोइत \nमोन अकच्छ ि ' गेल । तकर बा् जखन मनुखक िोइत सजारी साक्षात ्ेन्ख \nिमर िाि -पएर सुन्दन हुअ' लागल   त' बस बुझय मे आटब गेल की आब नटि \nसम्िरत । िम माय क े  फोन पर किसलयैन त ' किलथि - \"पापा बहुत टनराश \nिथि , किैत िल थि जे सििा जमीन टबका गेल , बच् चा सेिो नटि पढलक । \nएटि सँ नीक िोइत जे िम नोकरी िोटड जुआ खलेतहुँ । अिाँ सँ गप्प नटि \nकरताि , मु्ा थचन्दता नटि करू बौआ िम िी ने  !\" \nओकर बा् कालक्रमे िम एकिा कािूाटनस्त्ि बटन गेलहुँ । िोिे सँ कािूान \nबनायब िमरा बड पससन्दन िल मु्ा गजणत -जी िटिज्ञान नटि लेब से माता -\nटपताक साेंझा बजबाक सािस नटि िेल िल तटिया । कािूान लाइन मे क े लहुँ \nत' खूब नीक , अिाडा सि िेिैत रिल । अन्द्र सँ आब िुसकौल िेतु िीन \nिािना नटि बुझाइत िल मु्ा टपताजी सँ फ े र कखनो पटिने जेकां गप्प नटि \nिेल । आब ्स बरखक बा् द्या -बाती पर घर अ यलहुँ त' ्ेखलहुँ जे मम्मी -\nपापा दुनूक मोन बड खराप ि ै न । पापा त ' अखनहुँ गप् प नटि कर ै त \nिलथि , िम तैयो प्रयास क े लहुँ - \n\"पापा , कनी डाक्िर क े  ्ेखा सलअ ' न दुनू गोिे  ?\" \n\"हूंि !, की िेल िमरा  ? ओना ताें  की बतेम ें ...\" \nटपताजी  \"अिाँ \"क व्यििार िोटड ्ेने रिथि िमरा लेल ्स साल सँ । िमर \nमोन मे तेकर िीस अखनो बुझाइत िल । कोनो बात नकिि , शरीर िूिल िलैन \nत' एटि बेर जेना -तेना मना लेसलयैन ।   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदुनू गोिा क े  ल ' क े  िम जखन टब्ा िेलहुँ त ' पता लागल जे तीन टकलोमीिर \nदूर एकिा नीक थचटकत्सक डा . सिाय बैसैत िथि । ओमिर पहुँथच क े  बोडा \n्ेन्ख मोन टिचसलत ि ' गेल - \nडा . परीजक्षत सिाय , एम.बी.बी.एस . (AIIMS), एम.डी.! \n\"डा . सािब , कनी दुनू गोिे क े  ्ेखेबाक िल  !\"- िम अपन मोनक िाि क े  \nनुकबैत बजलहुँ ।  \n\"अर े  सर  ! काकाजी -काकीमा , आउ बैसू  ! रटि , कने तीन कप चाि ल ' आनू \nतुरन्दत । िमर पररिारक स्स्त्य िथि , टि नक े  स ि क  दु आरे  ि म टक ि ु  पटढ \nसकलहुँ  !\"- डा . सिाय अपन सिायक क े  तुरन्दत टन्ेश ्ेलन्खन्दि ।  \nफल यैि िेलै की िमर माता -टपता बहुत गप्प क े लन्खन परीजक्षत सँ। िमरा ई \nससनेिक गरमी प्राप्त त ' नटि िेल ्स बरख मे मु्ा एमिर कनी -कनी िाि \nसे् लेलहुँ । आब कम सँ कम नीक इलाज त ' िोयत मम्मी -पापाक  यैि सोथच \nक े  कहुना मोनक संतुलन बनएलहुँ ।  \nएकिा सम्राि जेकां प्रेम सँ तक ै त िलन्खन्दि परीजक्षत क े  िमर माता -\nटपता  ! अश्वत्िामा जेकां िमरा बटिष्क ृ त आ कलंटकत मिसूस िेल ।  \nजखन चेम्बर सँ टनकल ' लगलहुँ त ' एक बेर परीजक्षत क े  िाि पकटड़ \nकि सल यैन- \n\"अिाँक बाबा अिाँक नामकरण खूब नीक कयने रिथि डा . सािब ....!\"  \n   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 33 \n-सुमन थमि , सीटनयर ररसचा फ़ े लो  (आणटिक जैििौथतकी ), इ ं टडयन \nइं स्त्ि ीट्य ूि  ऑफ स ा इं स  (IISc), ब ें गलुरु , संपक ा - 9100810651. E -\nmail-  snmishra8320@gmail.com   \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.परमानन्द् लाल कणा -एका्शीक उद्भि  \n \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 35 \n \n \n 36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 37 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n 38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.टनमाला कणा - अत्ग्नसशखा खेप ३३ \n \nवनमषला कणष  (१९६०- ), सशक्षा - एम. ए. , नैिर - \nखराजपुर , ् र ि ङ् गा , सासुर - गोटढ़यारी (बलिा) , ित्तामान टनिास - \nराँची , झारखण्ड। झारखंड सरकार मटिला एिं बा ल टिकास सामाजजक \nसुरक्षा टििागमे बाल टिकास पररयोजना प्ाथधकारी प्सँ सेिाटनिृसत्त \nउपरान्दत स्त्ितंर लेखन।  \n(अत्ग्न सशखा मूल टिन्द्ी - स्त्िगीय जजतेन्दद्र क ु मार कणा , मैथिली अनुिा् - \nटनमाला कणा)  \nअग्ननशिखा खेप -३३ \n \nपूिषकथा \n \nराक्षस राज क े शी क े  बेिी थचरसेना जे स्त्ियं राजा पुरूरिा स s प्रेम कर ै त िलीि \nआ हुनक ा  स ा ैं टि ि ा ि  क र ि ा क  इच्छु क  ि ल ीि ,राजा क े  संग उिाशी क े  ्ेखला \nक े  बा् क्रोथधत ि s जाइत िथि ,ओ कोनो तरिें राजा पुरूरिा क े  प्राप्त करय \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 39 \nचािैत िथि।  \n \nआब आगााँ \n \nगन्दधिा राजा टिश्वािसु अदृश्य  रूप सँ s पुरूरिाक अंतःपुर म ें उपस्स्त् ित िलाि। \nओ सिाप्रिम पृथ्िीलोक क ेँ  अपन लक्ष्य बनौने िलथि। एम्िर -ओम्िर स्त् िान -\nस्त् िान पर ििकला उपरान्दत ओ आइ एतय पहुँथच गेल िलाि।ओ बहुत काल \nधरर राजप्रासा् क े  पररक्रमा कर ै त रिलाि। तदुपरांत मिल क े  अनेको कक्ष म ें  \nघूथम-घूथम क s सं धान कर ै त टिश्विासु एटि कक्ष मे पहुँथच गेल िलाि।उिाशी \nस्त्िणा टनर्मित बहुमूल्य पयंक पर टनद्रामग्न िलीि।हुनकर पररचाररका सि \nओटि कक्ष म ें  बैसल दुनू मेमना सिक संग खेलाइत िलथि ,संगटि ओ सि \nआपस मे गप्प सेिो क s रिल िलथि ।राजा पुरुरिा संिितः राज्यसिा मे \nउपस्स्त् ित िय शासन संबंथधत काया म ें  व्यस्त्त िलाि।  \n\"िे रौ मेमना! तहूँ एकिा चमत्कार े  िि ! टबना खेने -पीने िायु पी क s कोना \nजीबैत िि ? ई स्त्ि गाक  स ंस ा र  क े  ि ा ल  टि थच र  अथि ! ज तय ल ोक  टबनु टक ि ु \nखेने-पीने स्त्िस्त् ि रिैत अथि। असल म ें  हुनका सि क े  िोजनक आिश्यकता \nनटि ि ै क। ओ सि िायु ओ सुगं थध क े  आिार रूप म ें  ग्रिण क s स्त्िस्त् ि जीिन \nजीटि सक ै त िथि ।\" .  \nएकिा पररचाररका क े  ई बात कटितकिि दूसर पररचाररका मेमना सिक ेँ  दुलार \nकर ै त बाजज उठल - \n\"मु्ा अपन मिारानी जे स्त्ियं स्त्िगा लोक क े  टनिाससनी अप्सरा िथि ,ओs \nतs िायु पीटब क s नटि जीबैत िथि।अपन मिारानी जी फल खाइ त िथि।मु्ा \nओ अदद्वतीय सेिो िथि।अपन शारीररक संरचना सँ ल s क s बात -व्यििार \nधरर सेिो ओ िथि अदद्वतीय\"!  \n\"िँ सखी ई रिस्त्यक बात ि ै क! हुनका िि िा बेिा िेलटन!ओिो सि एतेक \nनम्िर ि s गेल िथि। तखनहु हुनकर सौन्द्या म ें  कटनको रुटि नटि आयल  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअथि ! हुनक र  क ौमा या स ेि ो अक्षुण्ण बुझाइत अथि। हुनका ्ेन्ख क s टकयो \nक ु माररका नियौिना बुझत ।\"  \nएक अन्दय पररचाररका -\" िँ! िे सखी! ता ें  सत्य किलिक ! हुनकर शरीर क े  \nकमनीयता म ें  कनेको रुटि नटि आयल अथि।हुनकर ्ेिक सौन्द्या टनत्य प्रथत \nबढ़ल बुझाइत अथि।जखन टक िमरा सिक धरतीक स्त्रीगण एक े  िा बच् चाक \nजन्दमक बा ् अपन सििा साैं्या -लािण्य गमा लैत िथि ,आ ओ बुटढ़या सन \nक े  ्ेखाय लगैत िथि।मु्ा अपन रानी एखनहुँ कोमलांगी ,सुक ु मारर आ अतीि \nसुन्दनरर लगैत िथि।अपन रानी स्त्िगाक अप्सरा िथि ,लगैत अथि जे एटि लेल \nहुनक र  यौि न अक्षुण्ण ि टन\"। \nपररचाररका सि आपस म ें  बहुत रास एिने टिषय पर गप्प कर ै त रिलथि आ \nउिाशी क े  मेमना क े  ्ेखिाल क े  संग -संग ओकरा सब क े  संग खेलाइत \nमनोर ं जन सेिो कर ै त रिलथि ।  \nबहुत क ा ल क  बा ्  उि ाशीक  नीं्  स मा प्त ि ेल  आ आँन्ख फु जज  गेल टन।ओ टक ि ु  \nकाल धरर कक्ष म ें  चारू द्स आश्चयाचटकत िय ्ेखैत रिलथि , तदुपरांत ओ \nसि पररचाररका क ेँ  कोनो ने कोनो अलग काज बता ओटि कक्ष सँ s बािर \nपठा ्ेलथि।  \nउिाशी अपन सि पररचाररका क ेँ  बािर पठा ्ेने िलीि ,कारण हुनका बुझबा \nमे आटब गेल िलटन जे कक्ष म ें  हुनकर स्त्िगालोकक कोनो प्रथतटनथध उपस्स्त् ित \nिथि। हुनकर नीं् स्त्िगीय सुरसिक उपस्स्त् िथत साैं टिचसलत िय िंग िेल \nिलटन। ताटि साैं हुनका  बुझल िलटन जे हुनकर स्त्िगालोकक कोनो प्राणी \nएतय अदृश्य रूप म ें  उपस्स्त् ित ि ै क , ताटि लेल िातािरण मे एिन स्त्िगीय \nसुगंध पसरल अथि।ओ नटि चािैत िलीि जे पररचाररका लोकटन ई बुझथि \nजे स्त्िगा सँ टकयो आटब रानी उिाशी सँ ि ें ि कर ै त िथि ,अििा अखटन ि ेंि \nकरिा िेतु आयल रिथि।  \nपरर चाररका सबिक गेला उपरान्दत उिाशी उदठ क s  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 41 \nओटि अदृश्य प्राणी क ेँ  संबोथधत क े लथि - \n-अिाँ जे िी ,िमरा सोझाँ उपस्स्त् ित िोउ!आब कक्ष मे अदृश्य रूप म ें  नटि \nरहू,कारण िमरा बुझबा म ें  आटब गेल अथि जे अिाँ एत s िी।  \nगंधिाराज टिश्वािसु शारीररक रूप सँ प्रकि िेलाि , उिाशी हुनका ्ेन्ख आनन्द् \nसँ पुलटकत िय गेलथि - \n\" तात अिाँ एति! एिेन की बात िेल!अिाँ क ेँ  एत s अयिाक कष्ट टकएक \nउठाबय पड़ल ?\" \n\"पुरी ,इन्दद्र िमरा पठौने िथि जे अिाँ क ेँ  स्त्िगा ल s जायबा िेतु\" - इन्दद्रक \nआ् ेश गंधिाराज सुना ्ेलथि।  \n\"िम एतय अपन इच्छा सँ s आयल िी ,आ मार अपनटि इच्छा सँ s जायब\" \n- उिाशी बजलीि ।  \n\"मु्ा इन्दद्र क े  ई बात स्त्िीकार नटि िोयतटन। अिाँ क े  पृथ्िी पर स्त् िायी रूप \nसँ s टनिास क े नाई हुनका टकन्दनहुँ स्त्िीकार नटि िोयतटन । अिाँ ्ेिेन्दद्रक \nअधीन िी ,ताटि साैं हुनकर इच्छानुसार अिाँ क ेँ  स्त्िगा जेनाई आिश्यक िोयत\" \n- गन्दधिा राजा टिश्वा िसु उिाशी क ेँ  बुझबैत किलथि ।  \n\"तात!की अिाँ क े  नीक लागत जे अिाँक धमापुरी प्रेम म ें  टिरि क े  कष्ट िोगैत \nस्त्िगा मे रिय ?\" उिाशी हुनका सँ s प्रश्न पूथि ् ेलथि।  \n\"पुरी क े  प्रेमी साैं टिलग क े लाक बा् कोनो टपता सूखी नटि रटि सक ै त अथि। \nिम अिाँ क े  अपन पुरी मानने िी ,तखन िम एिन कामना कोना करब! मु्ा \nिम असिाय िी। पुरी ! िमर िाि इन्दद्रक सोझाँ स्त्िगा क े  शासन व्यिस्त् िाक \nसूर म ें  बान्दिल अथि\" - गन्दधिाराज उिाशीक सोझाँ अपन असिाय अिस्त् िा क े  \nव्यक्त कयलटन | \n\"अिाँ स्त्िगा जाउ तात! अिाँ िमर एतिा सिायता करू। अिाँ अपन \nिाक्पिुताक कला  क े  सदुपयोग करू आ िमरा तरफ साैं इन्दद्र क े  टिमुख करु \n। िमरा बुझल अथि जे अिाँ चािब त s इन्दद्र क े  मना सक ै त िी। कोनो कारण \n्ेखा क s इन्दद्र क े  मन िमरा तरफ साैं फ े र सक ै त िी। िमरा िचन द्अ ,अिाँ  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिमर एतिा सिायता करब। िम थप्रय पथत पुरूरिाक मृत्यु उपरान्दत हुनका \nसंगटि पृथ्िी  सँ स्त्िगा जायब।\"  \n\"ओि त s अिाँ चािैत िी जे िम स्त्िगा जाइ आ इन्दद्र सँ s प्राप्त कठोर ्ण्डक \nसामना करी!\"  \n\"िम...िम...की...की...की करब...तात! िमहूँ असिाय िी। िम पुरूरिा सँ s \nकोनो िल नटि क s सक ै त िी। तखन पुरूरिा टबन िमहूँ त s पाटन सँ s \nटनकलल माि सन पीड़ा म ें ििपिाईत  रिब। नटि -नटि ,िम से नटि क s सकब , \nिमारा लेल ई काज असंिि अथि।\"  \nउिाशी आगत टिपसत्त क े  सोथच व्यथित िय कानय लगलीि। गंधिा राज \nओतटि सँ s चसल गेलाि ,मु्ा हृ्य मे ओ कोनो एिन चासल सोथच रिल िलाि \nजाटि साैं उिाशी क े  हृ्य सँ s िूलोक आ पुरूरिा क े  प्रथत प्रेम समाप्त ि ' \nजाय ,आ ओ स्त्िगा जेबाक लेल तैयार ि s जाइि।  \nओ सोचैत रिलाि ... पृथ्िी सँ s उिाशी क े  टि्ाई एिं स्त्िगा म ें  प्रिेश क े  टिसिन्दन \nउपाय क े  संबंध म ें  आ ओटि पर टिश्लेषण कर ै त रिलाि ।ओ दृढ़ता स s टनणाय \nलेने िलाि जे उिाशी क े  संग लय जेबाक िटन हुनका । मु्ा ओ ई सोचिा म ें \nअसमिा िला ि जे कोना ई लक्ष्य पूरा ि s सकत । कोनो दृश्यमान बाि नटि \nिल जाटि पर चसल ओ सफलता प्राप्त क s सक ै त िलथि ।  \n \n-------------- \n \n\" मधुिन मे मिरानी जी अपनेक प्रतीक्षा क s रिल िथि राजन्।\"  \n एकिा िृत्य राज्रबार म ें  पहुँथच कए राजा पुरूरिा क ेँ  सूचना ्ेलक। ई सुटन \nराजा पुरू रिा व्यग्र ि s गेलाि ,कटन चचिता तक मोन म ें  ि s गेलटन ।  \n'आइ उिाशी क े  अचानक की िे लै जे ओ िमर राज्रबार सँ s घुरबाक प्रतीक्षा \nक े ने टबन असमय मधुिन चसल गेलीि ?'  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 43 \nप्रायः सि द्न राज्रबार सँ s राजा क े  घुरलाक बा् उिाशी कतहु जेबाक \nयोजना बनबैत िलीि आ एटि योजना म ें  राजा पु रूरिा िषाेल्लास सँ योग्ान \n्ैत िलथि। उिाशी जतय जाय चािैत िली दुनू गोिे एक संग जाइत \nिलथि ,मु्ा आइ हुनका संग की िेलटन जे ओ अनािश्यक राज्रबार क े  \nअनुशासन तोड़य लेल बाध्य ि ' गेलीि। ' \nसोचैत -सोचैत राजा पुरूरिा राजलसििासन सँ s उठलाि ,फ े र मं् -मं् ड े ग सँ \nबािर टनकललाि , रि तैयार िल ,ओटि  मे बैस ल  पुरू र ि ा  टक ि ु  स ोच ैत मधुबन \nद्स टि्ा िेलाि।  \n \nक्रमशः  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.र बीन्द् र ना र ा यण थमि - िृं्ािनक क ुं ज गलीमे!  \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nि ंद ािन क कुं ज गलीम े! \nलगिग पन्दद्रि साल पटिने िमसि मिुरा -िृन्द्ािन गेल रिी। तकर बा् कतेक \nसमय बीथत गेल। िम सेिाटनिृत्त िए गेलहुँ। ग्रेिर नोएडामे अपन मकानमे \nबसस गेलहुँ । मु्ा िृन्द्ािन जेबाक योग नटि बनल जखन टक ग्रेिर नोएडासँ \nिृं्ािन मार १२६ टकलोमीिर दूर अथि।   एटि बीचमे कोरोना काल जेिन \nबीतल से किबाक काज नटि। आन्खर   एमिर आटब कए घुमबाक कायाक्रम \nबनल। सा त ससतम्बरक क ृ ष् णाष्टमी िल। तेँ िओसँ आठ ससतम्बर धरर िोटड़ \nनओ ससतम्बर २०२३क आरजक्षत िैक्सीसँ िमसि िोर े  सात बजे मिुरा -\nिृन्द्ािनक िेतु टब्ा िेलहुँ । िमसि तीनगोिे संगे रिी -ि म,िमर िीमतीजी \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 45 \nआ िमर सारर पूनम  । पूनम टक ि ु द् न पूि ा ि रर द्वा र क  ज ेबा क  क्र ममे आएल  \nिथि। तेँ  खास कए ई कायाक्रम बनल। बहुत प्रयाससँ पररथचतक माध्यमसँ \nएकिा िैक्सीक जोगार कएल गेल जे िओ िजारमे   िमरासिक ेँ  पूरा यारा \nकरओता ि ,मिुरा ,िृन्द्ािन घुमेबो करताि आ िापस ग्रेिर नोएडा लेने अएताि \n। राथतमे िमसि िृन्द्ािनेमे रिब। ताटि िेतु िम प्रिुपा् आिममे आनलाइन \nआर क्षण करओने रिी। प्रिुपा् आिम इसकान िृन्द्ािनसँ जुड़ल अथतथिगृि \nअथि। ओना इसकान िृन्द्ािनसँ जुड़ल क ै किा अथतथिगृिसि अथि। मु्ा \nिमरा एिीमे आरक्षण िेि ल , ्ोसर अथतथिगृिसि िरर चुकल िल । \nअपना िरर बहुत ओररआन कए िमसि िृन्द्ािन -मिुराक यारापर \nटब्ा िेल रिी। बहुत उत्साटितो  रिी। मौसमसे बहुत नीक िल। अकासमे \nमेघ घुथम रिल िल। िबा सुख् िल। िमसि जखन सात बजे िोर े  िैक्सीमे \nबैसलहुँ आ िैक्सी पूणागथतसँ िाइिेपर आगू बढ़ल तँ आनन्द्क िणान नटि \nकएल जा सक ै त अथि। सड़कपर बहुत कम िािन चसल रिल िलैक । िािन \nचालक उत्सािमे बहुत जोरसँ स्त् िानीय िजन बजा  तेज गथतसँ गाड़ी चलबए \nलगलाि । िोड़ े  काल तँ िमसि बर्ास क े लहुँ  ,मु्ा बर्ासोक सीमा िोइत \nि ै क। आन्खर िमर िीमतीजी ओकरा िोकलन्खन - \n\"अबाज कनी कम करू ।\" \nतिाटप िािन चालकपर कोनो खास असरर नटि पड़ल । बहुत \nकालक बा् ओ एटि बातपर ध्यान ्ेलक। अबाज कनी कम िेल । िमसि \nबहुत टििान्न्दतक अनुिि क े लहुँ । \nरस्त्तामे ड े ढ़घंिा चललाक बा् एकिा ढाबापर िैक्सी रुकल। िमसि \nचाि -पान क े लहुँ । कनी काल सुस्त्तेलहुँ आ फ े र टब्ा िेलहुँ । तकर \nआधा घंिाक बा् िमसि िृं्ािनक सीमामे पहुँथच रिल िलहुँ । ओना िमर  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nयोजना िल जे आइ मिुराक जन्दमिूथम आ ओटिठामक अन्दयप्रमुख \nमंद्रसिक ्शान क े लाक बा् िृं्ािनमे अपन िोिलमे टििाम करब आ \nसाँझमे मौका िेित तँ िृं्ािनमे सेिो प्रमुख मंद्रसिमे ्शान करब। मु्ा \nिािन चालक अपन मनमर जीक लोक िल। ओ िैक्सीक ेँ  प्रेममंद्र लगक \nिैक्सी स्त्िैंडमे ठाढ़ कए ् ेलक आ इसारासँ किलक - \n\"सामनेमे प्रेम मंद्र अथि। अिाँसि एतटि उतरर जा उ, कारण \nओतए िैक्सी नटि जा सकत ।\" \n िमसि की कररतहुँ ? िैक्सीसँ उतरर एकिा आिो क े लहुँ जे \nिमरासिक ेँ  प्रेममंद्रक लगीच धरर लए जाइत। मु्ा  ओ तँ जजलेबी जकाँ \nघुथम रिल िल। आन्खर िम ओकरा िोकसलऐक - \n\"कतए जा रिल ि ि ? प्रेम मंद्र तँ सामने ्ेखा रिल िल ।\" \n\"ओतटि जा रिल िी। ओकर ्ोसर द्वाररसँ मंद्र जाएब बेसी \nआसान थिक ।\" \nिोड़ े काल घुमा कए ओ प्रेममंद्रक ्ोसर द्वाररसँ बहुत फिकीए \nआिो ठाढ़ कए ्ेलक। आब आर आगू नटि जा  सकत। िमसि आिोसँ उतरर \nगेलहुँ । ओकरा ड े ढ़ सए रुपया ्ेसलऐक। तकर बा् बहुत काल पैर े  चलए \nपड़ल। आिो क े लाक कोनो फए्ा नटि बुझाएल । \nिोड़ े काल पैर े  चलबाक बा् िमसि प्रेममंद्र पहुँथच गेल रिी। \nप्रेममंद्रक टनमााण क ृ पालुजी मिराज करओने िलाि। एगारिसाल धरर \nएकिजार मजदूर एकर टन मााणमे लागल रिल । एकर टनमााणमे अनुमानतः \nएकसए पचास करोड़ रुपया खचा िेल िल। ई मंद्र पररसर चौिन एकड़मे \nपसरल अथि। मंद्रक आधारसशला क ृ पालुजी मिराज द्वारा १४ जनबरी  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 47 \n२००१क  र ा खल  गेल  ि ल । एक र  टनमा ाण क ृ पा ल ुज ी द्वा र ा  बना ओल  गेल  ज गद्गुरु  \nक ृ पालु पृषत (जेक े पी) द्वारा क एल गेल िल। मंद्रक उद्घािन समारोि \nक ृ पालुजी मिराजक उपस्स्त् िथतमे १५सँ सत्तरि फरबरी २०१२क संपन्दन िेल \nिल। एटि मंद्रक प्रिम तलपर राधागोकबि् आ ्ोसर तलपर िीसीताराम \nटिराजजत िथि। मंद्रक बािरी ्ेबालपर राधाक ृ ष् णक लीलाक ेँ  सशल्पांटकत \nकएल गेल अथि। मंद्रक सितरी ्ेबालपर रा धाक ृ ष् ण आ क ृ पालुजी \nमिराजक झाँकी बनाओल गेल अथि। संपूणा मंद्र पररसर िक्क्तमय लगैत \nरिैत अथि। मंद्र पररसरमे राधाक ृ ष् णक गोिधान पिातक सजीि झाँकी \nबनाओल गेल अथि। मंद्र साढ़पाँच बजे िोर े  खुजज जाइत अथि आ बारि \nबजे धरर खुजल रिैत अथि। तकर बा् पाँचबजे साँझसँ साढ़ े  आठ बजे राथत \nधरर खुजल रिैत अथि। एटि बीच िजारा ें  िक्तलोकटन एतए ्शानक िेतु \nअबैत जाइत रिैत िथि । \nप्रेममंद्रक ऊ ँ चाइ एकसए पचीस फीि ऊ ँ च ,लम्बाइ एकसए नब्बे \nफीि आ चौड़ाइ एकसए अठ्ठाइस फीि अथि। करीब एकघंिा िरर िमसि \nमंद्र पररसरमे रिलहुँ। ओटिठामक प्रमुख ्शानीय टनमााणसि ्े खलहुँ । \nमंद्र े  पररसरमे घुथम िमसि बहुत संतुष्ट िलहुँ । तकर बा् िमसि बािर \nटनकललहुँ । िािनचालकक ेँ  फोन क े सलऐक । ओ किलक - \n\"अिाँसि बाँक े  टबिारी मंद्र चलू। िम ओतटि पहुँथच रिल िी। प्रेम \nमंद्रक रस्त्ता बं् ि ै क ।\" \n\"जखन िमरासिक ेँ  पैर े  सिठाम जेबाक िोएत तखन तोरा रखबाक \nफए्ा  की अथि ?\" \n\"िम की करू ? स र क ा र ी आ् ेश ि ै क । टक ि ु  नटि  क एल  ज ा  स क ै त \nअथि ।\"  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"टक ि ु  तँ प्रया स  क र ि क । ि मस ि  तोर ा  अनने ि ी ज े म् थत क र बि । \nमु्ा तूँ तँ सोझे िाि ठाढ़ कए ् ेलि ।\" \nआइ शटनद्न िलैक। पता लागल जे आइ आ कास्ल्ि िृं्ािनमे \nस्त् िानीय प्रशासनक आ् ेशसँ िैक्सीक ेँ  सितर नटि जाए ्ेल  जाइत ि ै क। \nसि तर  टक ि ु  ि ्  धरर  आि ो ज ा एत,तकर बा् पैर े िा जा सक ै त िी। इएि बात \nिािनचालक सेिो किैत िल। मु्ा ओकर बातपर िमरा टिश्वास नटि िोअए। \nिेल जे ओ बिन्दना बना रिल अथि । \nआन्खर ओ िमरासिक ेँ  पगलाबाबा मंद्र जेबाक िेतु किलक । \nओिो ओटिठाम आटब रिल अथि। ओतटि िेटि जाएत। िमसि  पगलाबाबा \nमंद्र द्स टब्ा िेलहुँ । बड़ीकाल पैर े  चललाक बा् एकिा आिो िेिल। ओ \nिमरासिक ेँ  पगला बाबा मंद्रक सामने पहुँचा ्ेलक। िोड़ े कलामे िमर \nिािनचालक सेिो ओतटि पहुँथच गेल रिए। ओकरा ओतटि रिबाक िेतु \nकिसलऐक आ िमसि पगलाबाबा मंद्रमे ्शान िेतु प्रिेश क े लहुँ । \nपगलाबाबा क बहुत रुथचकर न्खस्त्सा अथि। किल जाइत अथि जे \nओ जज िलाि। हुनकर न्दयायालयमे एकबेर एकिा मिाजन कोनो गरीब \nिाह्मणक टिरुद् मोक्मा क े लकटन जे ओ ओ हुनकर कजाा िापस नटि कए \nरिल िथि। जखन टक ओ मिाजनक ेँ  सििा कजाा िापस कए चुकल रिथि \nतिाटप ओ हुनका तंग कए रिल िटन आ कजाा बाँ की कटि रिल िटन। \nअसलमे िेल ई रिैक जे ओ गरीब िाह्मण मिाजनक कजाा टकस्त्त -टकसत \nिापस कर ै त रिैत िलाि। जखन अंथतम टकस्त्त जमा करए गेलाि तखन ओ \nमिाजन अ्ालती नोटिस पठा ्ेलक जे अखन धरर ओ कजाा िापस नटि \nक े लक अथि आ ओकरापर कानूनी कारबाइ िोएत। ओ गरीब िाह्मण \nन्दयायालयमे जज  सािेब लग गोिार लगओलक जे ओ तँ सििा कजाा िापस \nकए चुकल अथि। जज सािेब पुिलखीन -  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 49 \n\"अिाँ कोनो गबाि आटन सक ै  िी जे अिाँक बातक ेँ  समिान कए \nसकथि ।\" \n\"टकएक नटि। िमर गबािीिी बांक े  टबिारीजी ्ेताि ।\" \n\"हुनकर पता की िटन ? \"-जज सािेब पुिलन्खन । \n\"बांक े  टबिारी िल्् िासु्े ि , बांक े  टबिारी मंद्र िृं्ािन ।\" \nजज सािेब िीबांक े   टबिारीजीक नामसँ नोटिस टनकासल ्ेलन्खन। \nओ गरीब िाह्मण ओटि नोटिसक ेँ  िीबांक े   टबिारीजीक मूर्ति लग रान्ख ्ेलक \nआ बाजल - \n\"बांक े  टबिारी ! अिाँक ेँ  गबािी ्ेबाक िेतु कचिरीमे अएबाक \nअथि ।\" \nटनन्श्चत थतथिपर एकिा बूढ़ आटब कए न्दयायालयमे गबािी ्ेलक आ \nओटि िाह्मणक किनक समिान क े लक। जज सािेब मिाजनक खाताक \nजाँच  क े लटन तँ ओटिमे सििा टििरण ्ेखलटन  ,बस नामिा ब्सल ्ेल गेल \nिल।   जज सािेब एटि बातसँ संतुष्ट िए मिाजनक मोक्माक ेँ  खाररज कए \n्ेलटन। तकर बा् जज सािेब ओटि िाह्मणसँ िीबांक े   टबिारी जीक पता \nपुिलखीन । \n\"ओ तँ यर -तर -सिार िथि ।\" \nकिल जाइत अथि जे तकर बा् जज सािेब नौकरी िोटड़ कए \nिीबांक े   टबिारीजीक ेँ  ताकए लगलाि। अंतमे ओ िृं्ािन आटब गेलाि आ \nओतटि हुनकर मृत्यु िेलटन। तटिएसँ लोक हुनका पगला बाबक नामसँ जाटन \nरिल िटन। हुनकर समाथधस्त् िल ओिी मंद्र  पररसरमे अथि। ओ मंद्र  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्समंजजला अथि आ ओटिमे राधाक ृ ष् णक िव्य मूर्ति स्त् िाटपत कएल गेल \nअथि। तकर े  नीचाँमे पगला बाबाक मूर्ति सेिो अथि । \nपगला बाबाक मंद्रमे ्शान कए बहुत प्रेरणा िेिल। मोनमे बहुत \nशांथत िेल। तकर बा् िमसि मंद्रक द्वाररसँ बािर िए अपन -अपन जूता -\nचप्पल तकल हुँ आ िािन चालकक ेँ  फोन लगओलहुँ । ओ कनीक े  फिकी िाढ़ \nिल। मौसम से खराप िलैक। मेघ लागल िलैक आ बीच -टबचमे पाटन टिटपर -\nटिटपर खसैत िलैक। रस्त्तासिक ेँ  घेर -बेर सेिो िलैिे। िम िािन चालकक ेँ  \nिोिल चलबाक िेतु किसलऐक। मु्ा ओ िीबांक े   टबिारीजीक मंद्र लग \nजेबाक प्रयासमे लाटग गेल। ताटि िेतु कटि नटि कोन -कोन रस्त्तासँ िमरा \nलोकटनक ेँ  घुमबैत रिल। लगिग आधाघंिा िैक्सीमे घुमैत रिलाक बा् \nिमसि िीबांक े   टबिारीजी मंद्र लग पहुँचलहुँ । पाटन सेिो िए रिल िलैक \n। पौने बारि बाजज रिल िलैक। िम िािन चालकक ेँ  पुिसलऐक - \n\"मंद्र आब खुजल िोएत टक नटि ?\" \n\"ई मंद्र सद्खन खुजले रिैत अथि ।\" \nओकर बातपर टिश्वास कए िमसि पैर े  टब्ा िेलहुँ । नालासिक \nगिरक दुगंधयुक्त पाटन साैंसे रस्त्तापर बटि रिल िल। सिजैत -थततैत िमसि \nठ े हुन िरर पाटनमे आगू बढ़ ै त गेलहुँ । कटि नटि कतेकिा ओ गली ि ल ? पाटन \nिेबाक कारण कोनो गथत बाँचल नटि िल। िमसि बहुत  नीकसँ सिजज चुकल \nरिी। एिनो िालथतमे आगू बढ़ ै त गेल रिी। एटि उम्मी्मे जे िगिानक ्शान \nिए जाएत। मु्ा जखन मंद्रक आगू पहुँचलहुँ तँ पता लागल जे ओ बं् िए \nगेल अथि। एटि बातसँ िमरासिक ेँ  बहुत टनराशा िेल। अपना िरर पंडासिक ेँ  \nबहुत गोिरओसलऐक। मु्ा ओिोसि असमिा िल। िमरा सन -सन सैकड़ा ें \nलोक ओटिना िापस जा रिल िलाि। िारर कए िमहूँसि सिजैत -थततैत  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 51 \nिापस िए गेलहुँ । िािन चालकक ेँ  बहुत फझ्झथत क े लहुँ जे ओ गलत सूचना \n्ेलक जाटि कारणसँ िमसँ एतेक द्क्कथतमे पटड़ गेलहुँ । ओ की \nबजै त? सिनशील मु्ा मूखा सन आ्मी िल ओ। आब िमसि करबे की \nकररतहुँ? ओिने िालथतमे िोिल िेतु टब्ा िेलहुँ । \nिृं्ािनमे ठिरबाक िेतु िम इसकानक प्रिुपा् आिममे दूिा कोठरी \nआरजक्षत करबओने रिी।   इसकानक आन अथतथिगृिसि िरर गेल रिैक। \nिृं्ािनमे बेसीगोिेक ेँ  एटि अथतथिगृिक बार े मे जनतब नटि रिैक। मु्ा िमसि \nजेना -तेना ओटिठाम पहुँथच गेलहुँ । सिगोिे नीकसँ सिजज गेल रिी। जल््ी सँ \nजल््ी कोठरीमे जाए चािी जाटिसँ अपन -अपन िस्त्र ब्सल सकी आ कनी \nआश्वस्त्त िोइ। ओटि अथतथिगृिक नाम बहुत आकषाक ि ल ,मु्ा व्यिस्त् िा \nततबे झूस । स्त्िागतीक ेँ  अपन पररचय ्ेसलऐ क ,कागज ्ेखेसलएक । ओ \nएकिा आ्मीक ेँ  संग कए ्ेलाि। िमरासिक ेँ  खाली कोठरीसि ्ेखबए \nलगलाि । \n\"िूतलपर कोनो कोठली खाली नटि अथि। प्रिम तलपर एकिा \nकोठरी खाली अथि। ्ोसर तलपर सेिो एकिा कोठरी खाली अथि ।\" \n\"मु्ा िमसि तँ एकटिठाम दुनू कोठरी चािब ।\" \n\"तखन तेसर तलपर चलू। ओटिठाम दूिा कोठरी अगल -बगल \nखाली अथि ।\" \nिमसि तेसरतलपर पहुँचलहुँ । ओटिमे दूिा कोठरी ए कठाम िेटि \nगेल। मु्ा कोठरीसिमे   फोन नटि िल। स्त्िागतीसि संपक ा  करबाक िेतु \nस्त्ियं नीचाँ जाएब अटनिाया। ओटि अथतथि गृिमे सलफ्ि नटि िल। पैर े  तेसर \nतलसँ नीचाँ अएनाइ -गेना इ ि ोइत ि ल । च ा ि ोक  ज ोगा र  नटि  ि ल । स ि टक ि ु \nबािरसँ मंगाउ अििा बािर े  जा कए जलखै -चाि करू। िमसि आब कइए की  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसक ै त िलहुँ ? अपन-अपन िस्त्र ब्ललहुँ। कनी काल सुस्त्तेलहुँ आ इसकान \nमंद्र िेतु टब्ा िए गेलहुँ । ओटिठाम िमसि िोजनो क े लहुँ । इसकान \nमंद्रमे बहुत नीकसँ ्शान िेल। ्ेशी -टि्ेशी िक्त लोकटन िाि टििोर िए \nिर े  क ृ ष् ण! िर े  क ृ ष् ण!क कीतान टनरन्दतर कर ै त िलाि। ओटिठाम िोजन \nक े लाक  बा् िमसि अपन -अपन चप्पल -जूता   ताकए लगलहुँ । असलमे \nमंद्रमे प्रिेश कर ै त काल जूता रखबाक एकिा स्त् िान ्ेखाएल िल। ओतटि \nिमसि अपन -अपन चप्पल -जूता रान्ख ्ेसलऐक । मु्ा िापसीमे ओ स्त् िान \nिेिबे नटि करए। मंद्र पररसरमे क ै किा   एिन -एिन स्त्िान िल। \nओटिसिठाम जा कए पुिबो कररऐक। मु्ा  अपनो लागए जे िमरसिक \nचप्पल -जूता कतहु आर राखल अथि। मंद्र पररसरक अनेक बेर चक्कर \nलगेलाक बा् अंततोगत्िा   ओ स्त् िान िेटिए गेल जतए िमसि अपन चप् पल -\nजूतासि रखने रिी। तकर बा् मोन बहुत िल्लुक लागल िल । \nइसकान मंद्रसँ टनकसल िमसि बाँक े टबिारी मंद्र द्स टब्ा िेलहुँ \n। िी ि रर्ास स्त्िामी उ्ास िैष् णि िलाि   । हुनक िजन -कीतान सँ प्रसन्दन \nिए िीबांक े   टबिारीजी टनथधिन सँ प्रकि िेलाि । स्त्िामी जी \nिीबांक े   टबिारीजीक टनथधिनमे बहुत द्न धरर सेिा कर ै त रिलाि   । िीबाँक े  \nटबिारी मंद्रक टनमााण सन् १८६२ मे िेल। तकर बा् हुनका ओतय आटन \nकए स्त् िा टपत कयल गेलटन । िीबांक े   टबिारीजी मंद्रमे मार शर् पूर्णिमाक \nद्न िंशीधरन कर ै त िथि। िािण तृथतयाक द्न मार ठाक ु र जी झूला पर \nबैसैत िथि आ जन्दमाष्टमीक द्न मार हुनकर मंगला आरती िोइत िटन। \nजजनकर ्शान मार सौिाग्यशाली व्यक्क्तक ेँ  िोइत  अथि   आ चरण ्शान \nमा र अक्षय तृतीयाक द्न िोइत अथि। किल जाइत अथि जे िीबाँक े  \nटबिारीजी रास करबाक िेतु राथतमे टनथधिन चसल जाइत िथि। तेँ \nहुनकर  प्रातःकाल मंगला आरती नटि कएल जाइत िटन ।  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 53 \nइसकान मंद्र पहुँचबाक िेतु आ ओटिठामसँ आगूक याराक िेतु \nिमसि आब आिोक उपयोग कए रिल िलहुँ । िैक्सी क ेँ  अथतथिटनिासेमे \nिोटड़ ्ेसलऐक । कारण ओकरा सितरी मागापर कतहु लइए नटि जा सक ै त \nिलहुँ । बांक े टबिारी मंद्र पररसर लग िमसि आिोसँ उतरर पैर े  टब्ा िेलहुँ \n। कनीकाल चललाक बा् एकिा टिथचर घिना िेल। िमर साररक कान्दिपर \nऊपर स ँ एक ि ा  ि ा नर  क ु द्  गेल टन। ओ टि द्युत गथतस ँ हुनक र  नाकपरसँ चश्मा \nउठा लेलकटन आ ऊपर क ु द् कए लगीचक घरक ितपर चटढ़ गेल। ओ एटि \nबातसँ बहुत पर े सान िए गेलथि । ई घिना ततेक फ ु रतीसँ घटित िेल जे िम \nज ा बे टक ि ु  बुझसल ऐक  ता बे तँ बा नर  च श्मा  थि टन क ए ज ा  च ुक ल  ि ल  । ि ोड़बे \nकालमे एक -दूगोिे आएल। ओ किलक - \n\"िमसि चश्मा िापस आटन ्ेब। मु्ा ताटि िेतु तीनसए रुपया \nलागत ।\" \nओ माटन गेलन्खन। ओ सि िानरक ेँ  तरि -तरिक िोजन सामग्री \nफ े कए लागल। िानर िोजन करएमे व्यस्त्त िए गेल आ चश्मा ओतटिसँ खसा \n्ेलक। रच्छ िेल जे चश्मा िुिल नटि। तकर बा् साैंसे लोकसिक ेँ  किैत \nसुटनऐक - \n\"अपन-अपन चश्मा आ झोरा बचा कए राखब। िानर पटड़कल \nअथि। लुटि लेत ।\" \nचश्मा िेटि गेलाक बा् िमसि बहुत टििान्न्दतक अनुिि क े लहुँ । \nओटिठामसँ जूता -चप्पल रखबाक िेतु स्त् िान ताटक रिल िलहुँ टक िमर सारर \nपि ु आ गेल थि । क तहु ् ेखेबे नटि  क र थि । आब तँ ि मस ि  बहुत परे स ा न ि ए \nगेलहुँ । मोबाइलपर फोन क े सलअटन । एकिा टनजगुत स्त् िान बतओसलअटन । \nकनी कालक बा् ओ ओटिठाम ्ेखेलीि। िेलैक ई जे ओ एकिा सिखमंगाक ेँ   54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटक ि ु ि ा क ा  ् ेबए ल गल न्खन । ता बतेमे क ै क ि ा  ि ीखमंगा  घेरर  ल ेल क टन। स ि  \nिाका मांगए लगलटन। आब टिनका तँ बहुत मोसटकल िए गेलटन। एक्म \nएसगरर पटड़ गेल रिथि । िमरसिक फोनक बा् ओ कहुना कए जान बचा \nकए ओटिठामसँ टनकसल सकलीि। एटि तरिेँ िोड़बे कालमे हुनका संगे दूिा \nदुघािना िए गेलटन। तेँ ओ बहुत पर े सान जकाँ बुझाथि। खैर  ! जे िेबाक \nिलैक से िए गेलैक । \nिमसि बांक े टबिारी मंद्र पररसर पहुँथच गेल रिी। एकिा पंडासँ \nगप्प िेल । ओ पाँचसएसए रुपया लए िमरासिक ेँ  शीघ्र ्शान कर े बाक \nजोगार क े लक। मंद्रमे ियाओन िीड़ िलैक। तिाटप पंटडतजीक सियोगसँ \nिम तँ बहुत नीकसँ ्शान कए सकलहुँ । मु्ा ओ सि बहुत प्रयासक बा्ो \nिगिानक ्शान नीकसँ नटि सकलथि। जेना -तेना िमसि मंद्रसँ िापस \nअएलहुँ । सिसँ पटिने अपन -अपन जूता -चप् पल तकलहुँ । पंटडतजी किथि \nजे लोकसिक टनत्य िजारो चप् पल -ज ूता  ि ु टि  ज ा इत अथि , कारण ओटिठाम \nप्रिेश करबाक द्वारर आ मंद्रसँ टनकलबाक द्वारर फराक -फराक अथि। \nजाटिठाम लोक सामान्दयतः अपन जूता रखैत अथि िापसीमे ओटिबािे \nबिराइत नटि अथि आ िुतला जाइत अथि। िड़बड़ीमे ओकरसिक जूता \nओतटि रटि जाइत ि ै क जे  मंद्र प्रशासन द्वारा फ े टक ् ेल जाइत अथि । \nिृं्ािनमे   बांक े टबिारी मंद्र बहुत प्रमुख मंद्र मानल जाइत अथि। \nएटिठाम ्ोसर प्रयासेमे सिी ,्शान क े लाक बा् िमसि बहुत संतुष्ट \nरिी ,सििा पर े सानी टबसरर गेल रिी । \nिीबांक े   टबिारीजीक ्शानक बा् िमसि टनन्श्चन्दत िािे अपन \nबासा द्स टब्ा िए गेल रिी। िोड़बे कालमे िमसि प्रिुपा् आिम पहुँथच \nगेल रिी । ओतए िािनचालक िमरसिक स्त्िागत क े लक ।    विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 55 \nराथत िरर ओटिठाम टििामक बा् ्ोसर द्न िोर े िमसि ओटि \nठामसँ मिुराक िेतु टब्ा िेलहुँ । ड े रामे चािोक ओररआन नटि िल। तेँ रस्त्तामे \nचािक ्ोकान तक ै त रिलहुँ । मु्ा  ओतेक िोर े  बेसी ्ोकानसि बं्े रिए। \nबहुत मोसटकलसँ एकठाम चाि बनैत ्ेखाएल। ओिी बीच िषाासे शुरु िए \nगेल िल । तेिनेमे िमसि िैक्सीएमे बैसल चाि पीलहुँ । तकर बा्जे टब्ा \nिेलहुँ तँ क ृ ष् ण जन्दमस्त् िाने लग पहुँचलहुँ । ओटिठाम अपन समानसि \nिैक्सीएमे िोटड़ िमसि जन्दम मंद्र   परर सर द्स टब्ा िेलहुँ । अखनहु िषाा \nिइए रिल िल। िमसि सिजैत जन्दमस्त् िान मंद्रक मुख्यद्वाररपर पहुँचलहुँ । \nमु्ा िमरासि लग िोि -िोि झोरा ि ल ,मोबाइल फोन िल । ओकरा िापस \nिैक्सीमे राखए  पड़ल । अन्दयिा ओकरा लाकरमे रान्ख सक ै त िलहुँ । एिी \nउपक्रममे िमसि बहुत नीकसँ सिजज गेलहुँ  । ओिने िालथतमे िमसि \nजन्दमस्त् िान मंद्र पररसरमे प्रिेश क े लहुँ । िोड़ े कालक बा् जखन बािर िोमए \nलगलहुँ तँ हुनका पुिसलअटन - \n\"जन्दमस्त् िान मंद्र कतए अथि ?\" \n\"ओएि जे कनीकिा स्त् िान ि ल , जाटि बािे िमसि बिर े लहुँ \nअथि , सएि अथि जन्दमस्त् िान  !\" \n\"मोन बहुत दुखी िए गेल। िगिान क ृ ष् णक जन्दमस्त् िानक एिन गथत \nिेल अथि ?\" \nआक्रान्दतासि क ृ ष् ण िगिानक जन्दमस्त् िानपर बनल मंद्रक ेँ  तोटड़ \n्ेलक । बा्मे स्त्ितंरताक बा् िेल समझौताक अनुसार कनीकिा स्त् िान \nिेिल जाटिठाम ्शान कए लोकसि संतोष कए लैत िथि । \nकनीक े  फिकी टबरलाजी द्वारा बना ओल गेल राधाक ृ ष् णक मंद्र \nअथि। िमसि ओटिठाम राधाक ृ ष् णक िव्य मूर्तिक ्शान क े लहुँ । तकर बा्  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबािर टनकललहुँ । िािन चालक पार्किगमे िैक्सी लगओने िल। िमरसिक \nमोबाइल सेिो ओिीमे राखल िल। ओकरा तक ै त िम पार्किगमे गेलहुँ । मु्ा \nओटिठाम िैक्सी नटि िल। आब तँ बहुत चचितामे प टड़ गेलहुँ । एकरा क े ना \nताकल जाए त? अिता -पिता कए आगू बटढ़ रिल िलहुँ टक िािनचालक \nिैक्सीक े  एमिर -ओमिर   घुमबैत ्ेखाएल। असलमे ्ेरी िए जेबाक कारणसँ \nओिो पर े सान िए गेल िल आ िमरासिक ेँ  ताटक रिल िल। िमसि \nिैक्सीमे बैसलहुँ आ द्वाररकाधीश मंद्र द्स टब्ा िेलहुँ । मंद्रसँ कनी क े  \nफिकी पुसलस रस्त्ता बं् क े ने िल।  \"आगू िैक्सी नटि जा सकत ।\"- िािन \nचालक बाजल। िम नीचाँ उतरर पुसलसबलाक ेँ  आग्रि क े सलऐ क ,अपन पररचय \n्ेसलऐक। ओ माटन गेल । िमसि िैक्सीलेने सितर चसल गेलहुँ । मंद्रसँ \nक नीक े  फि क ी एक ि ा  पंडा ज ी ि ेि ल ा ि ्  । हुनक ा स ँ बा त ठीक  ि ए गेल । \nिैक्सीक पा र्किगोक जोगार ओएि कए ्ेलखीन । तकर बा् िमरासिक े  संगे \nटब्ा िेलाि। रस्त्तामे फ ू ल -प्रस ा ्  आर  टक ि ु -टक ि ु  ि मर ा स ि क ेँ  क ीनबा  ् ेल ा ि  \n। हुनक े  सियोगसँ िमसि द्वाररकाधीश मंद्रमे बहुत जल््ीए नीकसँ ्शान \nकए लेलहुँ। तकर बा् िमसि पंटडतजीक संगे टििाम घाि पहुँचलहुँ । किल \nजाइत अ थि जे िगिान क ृ ष् ण क ं सक ेँ  मारलाक बा् एतटि टििाम क े लथि । \nजमुनाजीपर बनल ओ घाि बहुत प्रससद् अथि। ओटिठाम पंटडतजी \nिमरासिक ेँ  लेने गेलाि । घािपर उपस्स्त् ित पंडासि तरि -तरिसँ पूजा \nकर े बाक िेतु व्यग्र िलाि । मूल उद्येश्य एतबे जे आगन्दतुकलोकटनसँ अथधक \nसँ अथधक िाका िाटन ली । जेना -तेना ओटिठाम पूजा क े लाक बा् िमसि \nिैक्सी लग िापस पहुँचलहुँ । पंटडतजी तँ पटिने टनकसल गेल रिथि। मु्ा \nएकिा अपन आ्मी िमरा संगे लगा ्ेने रिथि जे िैक्सीक पार्किग धरर \nिमरासिक ेँ  पहुँचा ्ेलक। ओकरा गिल िाका ्ेसलऐक आ िमसि िैक्सीसँ \nिापस टब्ा िेलहुँ । रस्त्तामे मिु राक प्रससद् पेरा ,पैठा कीनलहुँ । आब िमसि \nिापस द्ल्ली टब्ा िेबाक उपक्रममे रिी टक रस्त्तेमे टबरला मंद्र ्ेखाएल  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 57 \nमंद्र खुजले िल। िमसि ओटिठाम सेिो ्शान क े लहुँ । बहुत नीकसँ ्शान \nिेल । िोड़बे कालक बा् सेिा्ारसि थचथचआ रिल िल - \n\"जल््ी टनकलैत जाउ । मंद्र बं् िेबाक स मय िए गेल अथि ।\" \nिमसि जल््ीए बािर िए गेलहुँ । मंद्रक मुख्यद्वारर लग खाली \nस्त् िान िल। िमसि बहुत सिजज गेल रिी । िेल जे अपन -अपन िस्त्र ब्सल \nली। ताटि िेतु झोरासँ अपन -अपन ्ोसर िस्त्र टनलालहुँ आ ओकरा पटिरबाक \nउपक्रममे िलहुँ टक प्रिरीसि झगड़ा करए लागल। िमहूँ बहुत जोर सँ डाँटि \n्ेसलऐक  - \n\"तोरासिक ेँ  कनीको मनुष्यता नटि िि। ्ेन्ख रिल िि जे िमसि \nसिजल िी। संगमे स्त्रीगणसि से िथि। िस्त्र ब्सलतटि िमसि एटिठामसँ \nअपने चसल जाएब ।\" बहुत मोकससलसँ िम आ िमर िीमतीजी तँ अपन -\nअपन िस्त्र ब्सल सकलहुँ । संकोचिश िमर सारर ओटिना सिजले सारी \nपटिरने  रटि गेलीि। घंिो एटि अिस्त् िामे रिबाक कारण ओ बा्मे बहुत जोर \nदुन्खत िए गेलीि । द्ल्ली पहुँचलाक बा् क ै कद्न धरर हुनकर इलाज िोइत \nरिलटन तखन जा कए ओ स्त्िस्त्ि िेलीि । \nमंद्रसिक बािर बहुत मैलसि रिैत अथि। मंद्रमे ्शानकक \nव्यिस्त् िा सेिो ठीक नटि अथि। शटन -रटिक तँ साैंसे घराबं्ी  कए ्ेल जाइत \nअथि जाटिसँ अिाँ अपन कार नटि लए जा सक ै त िी। बहुत सुधारक प्रयोजन \nअथि। िमरा बुझेबे नटि करए जे अपन घरक एतेक शांथत िोटड़ अनेर े  िृं्ािन -\nमिुरामे फसा् करए लोक टकएक जाए त? ओटिठाम तँ मार िंगामा \nअथि ,चारूकात लालची पंडासिक गीधदृथष्ट जे कखन ककरासँ कतेक बेसी \nिाका जझटि ली। सिठाम पैसा फ े क ू  तमासा ्ेखू बला बात अथि। टनश्चय ई \nस्स्त् िथत बहुत दुख् अथि। ई कोना पुण्य काज किल जाए त? संबन्न्दधत  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nव्यक्क्तसिक ेँ  एटिसिपर सोचबाक चािी जे टिन्ददू धमाक एिन प्रथतथष्ठत \nधमास्त् िलक एिन दु गाथत टकएक अथि ?आशा कर ै त िी जे सरका र/धार्मिक \nसंस्त् िानसि एटिसि द्शामे काज करत आ िटिष्यमे जखन िमसि फ े र \nओटिठाम जा सकब तखन बहुत उत्तम पररस्स्त् िथत ्ेखबामे आओत । \nएटि तरिेँ िमरसिक दू द्नक िृं्ािन याराक अंत िेल। िमसि \nअपन घर िापस आटब कए बहुत आश्वस्त्त िलहुँ । िृं्ािन -मिुराक एटि \nयारामे बहुत गंजन िेल िल। एक तँ मौसम बहुत खराप िल । िमसि \nअनेक बेर सिजज गेलहुँ । ्ोसर िािनचालक िल तँ सोझ मु्ा ओकरा \nओटिठामक कोनो जनतब नटि रिैक । ऊपरसँ ओ क ै कबेर गलत जानकारी \n्ैत रिल जाटिसँ िमरासिक ेँ  पर े सानी बढ़ल । अगर ओ बाँक े  टबिारी मंद्रक \nबं् िेबा क समयक गलत जनतब नटि ्ैत तँ िमसि जे अनेर े  सिजैत \nओटिठाम गेलहुँ आ िापस िेलहुँ  ,ओटिसँ तँ बथच सक ै त िलहुँ । इसकान \nमंद्रक प्रिुपा्आिमक आिास सेिो ठीक नटि िल। चािो निो िेिैत िल \nओटिठाम  , आर सुटिधाक तँ बाते को न? एटिसिक अि ै त िमसि प्रसन्दन \nरिी जे मिुरा -िृं्ािनक प्रमुख -प्रमुख मंद्रमे िमसि ्शान कए सकलहुँ ।   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 59 \n \n \n 60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n-रबीन्दद्र नारायण थमि , Email :mishrarn@gmail.com , m-\n9968502767 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 61 \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बिोिी '- डायरी 'लि यू िू ' (आगाँ)  \n \nसंतोर् कु म ार राय 'बटोही' \nडायरी 'लि यू टू' (आगााँ) \n \n04-02-2014 \n \nमनमोिन लसिि सरकार फ े ल िेल  \n \nमनमोि न लस िि  स र क ा र  फे ल  ि ऽ गेल  । स ि  टक ि ु  क े र  ् ा म बटढ़ गेल  ि ै । \nटपयौज  क े र  ् ा म स ैि क ा  पा र  ि ऽ गेल  ि ै । स ि  टक ि ु  मँि ग ि  र ि ल  ि ै । गर ीब \nिूख मरर रिल अ थि। पेरोल -डीजल क ेँ  ्ाम बढ़ गेल ि ै । गुजरात क े र \nमुख्यमंरी नर े न्दद्र मो्ी क ेँ  बीजेपी ्ेश क ेँ  अटगला प्रधानमंरी घोटषत कऽ ्ेलक ै  \nआओर चुनाि असियान क े र शुरुआत िऽ चुकलै।  \n \nजाथमया मे एमटफल लेल िम फ े र एंरेंस ्ेलहुँ अथि , परञ्च इ ं िरव्यू मे \nससनॉस्प्ससक िॉटपक '्सलत सा टित्य ' सँ संबंथधत लेलाक कारणे िमरा िाँटि \n्ेलाथि। इ ्ेशक राजधानी क ेँ  सेन्दरल यूटनिर्सििी क े र टििाग क े र लोक क ेँ  \nिे्िािपूणा रिैया ि ै ।  \n 62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nिम िुटि गेलहुँ एक बेर फ े र। लल्ली िमरा िोटड गेलीि , िम अं्र सँ िुिल \nरिी , आब बािरो सँ िुटि गेलहुँ ।  \n \nलल्ली क ेँ  िम कोना टिसर बै से टकयो बताबथि तँ क ृ पा िोएतै। िमर द्न दुर््िन \nिऽ गेल। राथतक नीन्द् िरा गेल। कटि रसखान क े र पाँथत या् आटब रिल \nअथि - \n \n\"प्रेम प्रेम सब कोउ किै , कदठन प्रेम की फाँस।  \nप्रान तरटफ टनकर ै  नाकिि , क े िल चलत उसाँस ।।\"  \n \nलल्ली क े र जनम द्न आजु थियैय। ओ अपन जनम मना रिल िोय तीि। िम \nआब टनचोरल नीबू बटन गेल िी। िमरा आब क े  पूित !  \n \n03-05-2014 \n \nजाथमया सँ मोििंग  \n \nजाथमया क े र एंरेंस क्लीयर िेलाक बा् इन्दिरव्यू मे िमरा कम नंबर ्ेल गेल \n। िम जाथमया सँ बािर िऽ गेलहुँ अथि । आब माय िमर टफररशान रि रिलीि \n- िमरा ब्यािक लेल । िम पीएच -डी करबाक लेल टफररशान िलहुँ , परञ्च \nजाथमया िमरा साि अन्दयाय क े लक। िम अइ द्न क ेँ  जजनगी िरर नटि िूलबै। \nआब ि म ज ा थमया  मे एंर ेस  नटि  ् ेबै। इ स ेन्दर ल  स ंस्त्ि ा न मे अखन धरर  टक ि ु \nलोक िथि जे जाथत -पाथत मे टिश्वास कर ै त िथि। बाबा सािब िीमराि \nअंबेडकर जी िरसक प्रयास क े लाथि टक जाथत -पाथत खत्म िऽ जायत , परञ्च  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 63 \nइ अखनो धरर जजन्दन बनल अथि।  \n \nआब जाथमया िम िोटड़ ्ेसलयै। आब िमर मोििंग िऽ गेल अइ संस्त् िान सँ। \nएकिा सपना ्ेखने रटियै अइ संस्त् िान मे। जजनगी क े र गाड़ी पिरी पर लाबै \nमे अइ संस्त् िान क े र बड़ पैघ िाि ि ै । ओटिना फ े र िमर जजनगी क े र बेपिरी \nकरबाक लेल इ संस्त् िान जजम्मे्ार अथि। ्सलत आओर टपिड़ा समाज \nअखनो धरर  पि ु आयल  अथि । स े स ि  टक यो क ेँ  स्त्ि ीक ा र  क र ऽ पड़तैन्दि । \nअिसर नटि ्ेबै तऽ टिकससत िारतक सपना सच नटि िोयत। टिश्व मे िारत \nटपिड़ले रित।  \n \n06-06-2014 \n \nसरखण्ड फ े स िन  \n \nमाय िमर संग रिैत िथि। ओ बउिा बटन गेल िथि। बुढ़ िेला पर सि टकयो \nबउिा बटन जायत अथि। माय सँ बटढ़ कऽ कोनहु चीज पैघ नटि िोएत ि ै । \nलल्ली क ेँ  ब्याि िेलाक ब्ो ओ िमरा नटि टबसरलीि। िम बेड पर पड़ल िी। \nटक ि ु  नटि  फु र ा  र ि ल  अथि । बेर -बेर ओ या् आटब रिल िथि। आजु स्त्क ू ल \nज ा य क े र  मोन नटि  ि ऽ र ि ल  अथि । पर ञ्च ि ु ट्टी ल ऽक ऽ ि म क ी क र बै। \n \nमाय रूसी िलीि राथत मे। चंद्रकला सँ माय क ेँ  गप् प करा ्ेसलयै। आब ओ \nखुश िथि। माय लेल राथत मे माय आद् ्ेसलयै। ओ खूब खेलीि। बलिीर \nसेिो आयल िल। ओ दूिा मुड़ा चबौलक। ससल्िर काँि मािक नाम ि े लैि। \nसरखण्ड िमरा जजनगी क े र लेल लक्की साटबत िेल। जजनगी क े र गाड़ी आगाँ  \nबढ़ ै त िम टनजी स्त्क ू ल सँ जुटड़ गेलाैंि। नून -रोिी क े र जुगाड़ िऽ गेल।  \n  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलल्ली क े र फोन आटब रिल अथि। सरखण्ड क ेँ  चारर बाइ तीन क ेँ  अइ रूम मे \nि म जज नगी गुज ा रर  र ि ल  ि ी। मा य स ंग जज नगी क े र  आनं्  टक ि ु  औरे  ि ै । मा य \nिमरा लेल जल््ी उदठ जायत िथि। स्त्क ू ल जाय सँ पटिने िमर खाना र े डी िऽ \nज ा यत ि ै । दु  बज े स्त्क ू ल  क ेँ  ि ु ट्टी ि ऽ ज ा यत ि ै । ल ल् ल ी क ेँ  ि मर  टक्र या क ल ा प \nक े र समय बुझल ि ै । ओ जरूर फोन कर ै त िथि रूम पर एलाक बा्। लि पर \nिमर नाम सलखौने िथि।  \n \n-संतोष क ु मार राय 'बिोिी ', ग्राम- मंगरौना  \n \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 65 \n२.६.कल्पना झा - सते  \n \nकल्पना झा \nसते \n \nबौआ र े  सुनय ि ै , गाटढ कखनो ने बाजी , \nटकया गे माय ?, \nनीक संस्त्कार नय िोय ि ै  ई , \nई किलक ै  जे आ बाबु जे तोरा ्ै ििुन से , \nओ त अटिना बजैय ििुन।  \nओ बकलेल आ िम बताटि।  \nसते ...!  \n \n-कल्पना झा, बोकारो \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n 66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.र बीन्द् र ना र ा यण थमि - ठ े िा परक मौलाएल गाि (धारािाटिक)  \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nठ े हा परक मौलाएल गा छ (धारािावहक) \n26 \n  \nआइ िओ बजे िोर े  िमरासिक ेँ  िबाइ जिाज पकड़बाक अथि। \nताटि िेतु चारर बजे िोर े सँ उदठ गेल िी। दुनूगोिे निा -सोना कए पूजा -पाठ \nकर ै त िी। फ े र रमा चाि बनबैत िथि। िमसि चाि पीबैत िी। एतेक िोर े  \nटक ि ु  खेबा क  मोन नटि  ि ोइत अथि । तेँ ज ल खै बना  क ए र ा न्ख ल ेने ि ी ज े \nिबाइ अड्डा पहुँचलाक बा् समय रिलापर उपयोग कएल जाएत ।  \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 67 \nिमरसिक जेबाक कायाक्रमक जनतब श्यामक ेँ  ि ै क। िमरा उम्मी् \nिल जे ओिो िोर े  उदठ  जाएत ,िमरासिक संगे िबाइ अड्डा धरर चलत। मु्ा \nनीचाँ तँ कोनो अबाज नटि सुना रिल अथि। कोनो तरिक गथतटिथधक \nसंिािना नटि लगैत अथि। बुझेबे नटि करए जे बात की अथि ? िमसि आब \nतैयार िी। समय समाप्त अथि। जखन ओ ऊपर नटिए आएल तँ  िमिी नीचाँ \nजा कए ्ेखलहुँ। मु्ा एतए तँ बािरी द्वाररएपर ताला लिटक रिल अथि। \nआब की कएल जाए ? किीं श्याम जाटन -बूजझ कए कतहु सिटि गेल \nकी ? मु्ा से टकएक करत ? ओिो जखन िमसि जाइए रिल  िी ? किीं \nकोनो पर े सानी तँ नटि िए गेलैक ? जखन कोनो टनजगुत जानकारी नटि िेिल \nतखन ओकरा फोन लगेबाक प्रयास क े लहुँ । फोनक घंिी बजैक मु्ा ओ उठा \nनटि रि ल िल। िैक्सी  से आटब गेल िल। आन्खर िमसि टबना टिलंबक ेँ  \nटब्ा िए गेलहुँ । मोनमे बहुत दुख रिए जे जाइतो काल श्यामसँ ि ें ि नटि \nिेल ।  आन्खर िम दुनू बेकती िैक्सीसँ िबाइ अड्डा टब्ा िेलहुँ । रस्त्तामे  रमा \nरटि -रटि कए श्यामक चचितामे कानए लागथि।  \n\"क े िन नीक बच् चा िल  ई आ क े िन ि ए गेल। कटि नटि ककर \nनजरर लाटग गेलैक ? िम कटिऐक जे अपने ्ेशमे रिै ,आब एतहु नीक सँ नीक \nकाज िेटि जाइत अथि। फ े र बेसी िाका लइए कए की करब ? जे अथि \nओि ीमे स ंतोषस ँ ज ीटब ल ी। क ोनो च ीज क  अंत नटि  ि ै क । मु् ा  ओ ि मर  टक ि ु  \nनटि सुनलक। चसल जाइत रिल। मु्ा की प्राप्त िेलैक ?\" \n\"ई तँ िम -अिाँ ने सोचैत िी। मु्ा ओ तँ जे अथि ओिीमे मगन \nअथि। आनन्द्मे अथि। ओकरा टिसाबे िमिीसि गलत िी। पुरान सोचक \nलोक  िी। अनकर बात नटि बूजझ रिल िी। एिनमे की उपाय अथि ?\" \nइएि जे ओ अपना टिसाबे जीबए आ िमसि अपना टिसाबे । आर \nकोनो समाधान नटि फ ु राइत अथि। िमसि गप्प -सप् प कररते र िी टक िबाइ  68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअड्डा आटब गेल । िमसि िैक्सीसँ उतर ै त िी। अपन सामानसि रालीमे रखैत \nिी। एतबटिमे पड़ोसीक फोन आएल।  \n\"की समाचार ?\" \n\"आइ कोना मोन पटड़ गेसलअि ?\" \n\"मोन तँ सद्खन रिैत िि। मु्ा तूँसि बेिा लगमे आनन्द् मनबैत \nिलि। सोचलहुँ टक टकएक तंग करी। एिन समय तँ बेरर -बेरर अबै त नटि \nि ै क। \" \n\"आनन्द्मे की रिी कपार। कहुना कए समय किलहुँ। आब िापस \nआटब रिल िी। \" \n\"एतेक जल््ी... ? िओ मास तँ रटिए सक ै त िलि। \" \n\"द्ल्ली पहुँचलापर गप्प करब। अखन तँ िबाइ अड्डापर िी। \nसामानसि रालीमे धएल अथि। आब चेकइन िेतु टब्ा िोइतहुँ टक तोिर \nफोन आटब गेल। \" \n\"ओिो ! तँ तूँसि टब्ा िि। \" \n\"िँ , िँ। \" \n\"िम तँ ओटि ड े राक ेँ  िोटड़ ्ेलहुँ । \" \n\"से टकएक ?\" \n\"मकान मासलक बहुत पर े सान करए लागल िल। फ े र िमर \nिीमतीजीक बहुत दुन्खत रिए गेलीि । तकरबा् ओ फ्लैि जेना कािैत िल।  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 69 \nआन्खर ओकरा िोटड़ ्ेलहुँ , द्ल्ली सिर सेिो िोटड़ ्ेलहुँ ।  कारण जतए \nकतहु जाइ पुरान -पुरान घिनासिक स्मृथत पिोड़ कर ै त रिैत िल। चािे \nचां्नी  चौक िोइक , लाल टकला िोइक अििा लोधी गाड े न िोइक , कतहु \nहुनका टबना मोन नटि लगैत िल। अटपतु , स्ररकाल पुरान -पुरान दृश्यसि \nमोन पटड़ जाइत िल। तेँ िम सोचलहुँ जे मकानो िोड़ी आ ई सिरो \nिोड़ी , तखनटि जान बाँचत। \" \n\"आब कतए िि ?\" \n\"ब ें गलुरु स्स्त् ित अपन आिासमे। \" \n\"ओ तँ ढटि -ढनमना गेल िल । \" \n\"सिी किलि । ओकरा नीकसँ मरम्मथत कर े लहुँ । आब चैनसँ रिैत \nिी। \" \n\"आब िें ि कोना िोएत ?\" \n\"पटिने आबि तँ...। इच्छा रिलापर दूरी कोनो समस्त्या नटि रटि \nजाइत ि ै क नटि तँ लगपासमे रटितहुँ लोक अपररथचत रटि जाइत अथि। \" \nसमय कम िल । तेँ िमसि झिकारर  कए आगू बढ़ ै त िी। अपन \nसमानसि सेिो रालीपर थघचने जा रिल िी। िबाइ अड्डाक मुख्यद्वारर लग \nपहुँथचते िी टक श्यामक ेँ  अस्त्तव्यस्त्त ठाढ़ ्ेखैत िी। ओकर मािपर पट्टी \nबान्दिल िल। िािोमे कतहु -कतहु चोिक टनसान िल।  \n\"ई की ?\"-िम मािक पट्टीद्स इसारा कर ै त  िी।   70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"राथतमे चोटिल िए गेलहुँ। अस्त्पताल जाए पड़ल । तेँ िोर े  \nअिाँसिक ेँ  टब्ा करबाक िेतु समयसँ नटि आटब सकलहुँ।  अस्त्पतालसँ सोझे \nएतटि अएलहुँ अथि। उम्मी् तँ नटि रिए जे ि ें ि िोएत। तिाटप सोचलहुँ जे \nप्रयास करी। \" \nश्यामक ई दु्ाशा ्ेन्ख रमा ब हुत चचिथतत िथि।  \n\"मु्ा ई सि िेलैक क े ना ?\" \n\"आब अखन की कहू ? शुि ,शुि कए टब्ा िोउ । ओतए \nपहुँचलापर गप् प करब। \" \n\"ड े बड कतए अथि ?\" \n\"ओ कतए रित ? ओएि तँ सििा तमासा क े लक अथि। \" \nि मस ि  श्या मक  बा त स ुटन गुम ि ी। ि बा इ ज ि ा ज  ि ु ि बा क  स मय \nलगीच अथि। तेँ ओकरासँ टब्ा लैत िी। जल््ी -जल््ी कागज -पर जाँच \nक र बैत ि ी आ आगू बटढ़ ज ा इत ि ी। आब ि बा इ ज ि ा ज  ि ु ि ैबल ा  ि ल । \nिमरसिक नाम लेल जा रिल िल। िाँइ -िाँइ िमसि ओतए पहुँचैत िी। \nअपन-अपन टिकि ्ेखबैत िी आ िबाइ जिाज  द्स थमनीबससँ टब्ा िोइत \nिी।  \nअमेररकाक ससएिल िबाइ अड्डापर सोझे द्ल्ली जाएबला िबाइ \nजिाजमे दुनू बेकती बैसस गेल िी। िोड़बे कालमे जिाज िरर जाइत अथि। \nयारीलोकटनमे अपूिा उत्साि बुझाइत अथि। ओटिमे बेसी गोिे तँ अपने ्ेशक \nि थि । टक ि ु  टि ् ेशी या र ीस ि  स ेि ो ् ेखा इत ि थि । स ंिितः कोनो टिशेष \nकाजसँ जाइत िेताि।   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 71 \nिमसि सोचने रिी जे एकबेर अमेररकासँ ििब ,िमरसिक पर े सानी \nखतम िए जाएत ।  मु्ा एतए तँ जाइतो -जाइतो चचिताक कारणसि प्रकि \nिोइत रिल। एक तँ पड़ोसीक चसल गेनाइ। िमरासिक लेल   ई एकिा िारी \nक्षथत िल। बेर -क ु बेर िमसि ओकरासँ म्थत लेल पहुँथच जा इत िलहुँ । ओिो \nजेना तैयार े  रिैत िल। आब की िोएत ? आब तँ ओिो चसल गेल । ओकर \nपत्नी तँ िीरा िसल ,िीरा । लगबे नटि कररतए जे िमसि क े ओ आन थिऐक। \nआश्चयाक बात िल जे दुनू बेकती एिन परोपकारी िल। आन्खर ओिोसि तँ \nएिी दुटनआक लोक िल । पड़ोसीक तँ जे से  ,मु्ा श्यामक समस्त्याक तँ \nजे ना  अंते नटि  ि ै क । क ि ा ँस ँ ओ डे टबडक  च क् क र मे पटड़ गेल  ज े स ि  टक ि ु  \nसत्यानाश िए गेलैक। ने अपने सुखी अथि ने ककरो सुखी रान्ख सक ै त \nअथि। एटिसि बातसँ रमा बहुत मौलाएसल लाटग रिल िलीि। िम हुनकर \nमोन ब्लबाक िररसक प्रयास कर ै त िी। बीचमे चाि -जलखै िेिनाइ शुरु \nिए गेल रिैक। िमहूँ सि अपन -अपन जलखैक पोिरी लए लैत िी। अपन \nसामनेक जगिमे रखैत िी। एटिसिमे व्यस्त्त िए गेलासँ रमाक मोन कनी \nिल्लुक िोइत िटन। जलखै क े लाक बा्   ओ सुथत जाइत िथि। िम ताबे \nअखबारक पन्दना उनिबैत िी।  \nिमसि सपनहुमे नटि सोचने रिी जे श्याम एतेक दु्ाशामे जीटब रिल \nअथि। तिाटप ओटिसँ  टनकलबाक िेतु कोनो प्रयास नटि कर ै त अथि ,अििा \nआब िालथत ओकर िशमे नटि रटि गेल ि ै क। माए -बाप तँ जन्दमे ्ैत अथि ,मु्ा \nिाग्य िोड़बे ब्सल ्ेत। जकरा िािे जे िेबाक  सलखल अथि से ओ कर ै त \nअथि। सोलि घंिाक लगातार िबाइयाराक बा् िमसि सक ु शल द्ल्ली \nिबाइ अड्डापर पहुँथच गेल रिी । जान मे जान आएल । अपन ्ेशक िबा लटगते \nजेना मोनमे स्त्फ ू र्ति आटब गेल। रमा सेिो प्रसन्दन िलीि।  \n   72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n27 \n  \nिमसि द्ल्ली िबाइ िड्डापर िबाइ जिाजसँ नीचाँ उतरर गेल रिी। \nबेल्िपरसँ सामानसि लए लेने रिी। िमसि अपन -अपन सामान लए बािरक \nद्वारर द्स बढ़ ै त िी।  आब अपन ड े रा जेबाक िल। ताटि िेतु ओलासँ िैक्सी \nआरजक्षत करओलहुँ । िमरासिक ेँ  बहुत कम सामान रिए। ओकरा अपने शंगे \nअटगला सीिपर राखी ्ेसलऐक।  द्ल्ली अटबतटि लागल जेना अपन गाम \nआटब गेलहुँ । पुरान पररथचत पररिेश ,थचन्दिल रोडसि ,जानल -पटिचानल \nलोक -िे्सि । स्त्िािाटिक ि ै क जे एिन मािौलमे आटब गेलाक बा् कनी \nआराममे रिए। मु्ा जखन ड े रापर पहुँचलहुँ आ सामनेक पड़ोसीक फ्लैि \nखाली ्ेखसलऐक तँ मोनमे घबड़ािटि िेल।  आब क े  मौकापर िमरासिक \nसंगे टनःस्त्िािािािसँ ठाढ़ िोएत ? बहुत मोसटकल अथि एिन लोक \nिेिब ,ओिो द्ल्लीमे ? द्ल्लीक िेतु टब्ा िोएबासँ पूिे िमरा  पड़ोसीक फोन \nआटब चुकल िल। िम ओकर ितामान स्स्त् िथतसँ अिगत िए गेल रिी। मु्ा \nजखन एटि पररस्स्त् िथतसँ द्ल्ली अएलाक बा् मुखापेक्षी िेलहुँ तखन मोन \nिस्त्तुतः उ्ास िए गेल।  \n \"आन आ्मीपर कोन अथधकार अथि अिाँक ेँ ? अपन लोक तँ \nपुथिते नटि ि ै क। ओ तँ  एक्म तेिल्ला लोक अथि। संयोगसँ िे टि गेल रिए। \nआब अपन काज पूरा क े लक आ चसल गेल। इएि  ि ै क संसार।  अनका िरोसे \nजीिन तँ नटि चसल सक ै त अथि ने। आन्खर अपने पुरुषािा काज ्ैत \nि ै क। \"- से सि सोचए लगलहुँ ।  \nसामनेक फ्लैिमे ताला लिकल िल। असलमे मकान मासलक बहुत \nफ ु टक कए ककरो मकान टकरायापर ्ैत िलैक। तकर कारण रिैक जे एकबेर  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 73 \nएकिा बहुत फसा्ी टकराये्ार आटब गेलैक। जखन आएल रिए तखन तँ \nबहुत टिनम्र बनल िल। संगमे पत्नी आ एकिा िेल्ि रिैक। बहुत   खुसाम् \nकरए लागल िल। मकान मासलक ओकर िालथत ्ेन्ख द्रटित िए गेलाि। \nओकरा रिबाक अनुमथत ्ए ्ेलखीन। कोनो एकरारनामा सेिो नटि \nबनओलटन। जे टकराया क ि ल न्खन स े ओ मा टन गेल टन मु् ा  अगा उ टक ि ु  नटि  \n्ेलकटन। से जखन किलन्खन तँ िोकारर पारर कए कानए लागल । आब \nकी कररतथि ? फ्लैिक क ुं जी ्ए ्ेलखीन। ओ तँ जेना धपाएले िल। धराधर \nअपन सामानसि आटन लेलक आ ओिी राथतसँ फ्लैिमे रिए लागल। तकर \nबा् तँ ओ तेिन द्नचयाा धेने रिए जे कखनहु ि ें िे नटि िोटन। टिनकासिक ेँ  \nउठबासँ पटिनटि अिल िोर े  ओ टनकसल जाए आ जखनसि सुथत रिल तखन \nदुपिर राथतमे घर िापस आबए ,ओिो कटिओ ,कटिओ । एटि तरिेँ दू मास \nसमय बीथत गेल। किी लेल टकराया ्ेतटन ,अगाउक तँ बाते जाए द्अ। \nएकद्न ्स बजे राथतमे मकान मासलक धपाएल बैसल रिथि। जिाँ \nटकरा ये्ार फ्लैि द्स बढ़ल टक धेलटन ओकर गट्टा। औ   बाबू ! तकर बा् जे  \nओ थचकरल से की कहू ? १०० संख्यापर फोन घुमा ्ेलक । ्े  -्ना्न , ्े -\n्ना्न , पुसलस आटब गेल । टिनक े पर तरि -तरिक आरोप लगा ्ेलकटन। \nपुसल स क ेँ  ई क तबो बुझबथि न ओ टक ि ु  स ुनबा क  ि ेतु तैया र  नटि  र ि टन। आन्खर  \nदुनूगोिेक ेँ  लेने -्ेने पुसलस िाना चसल गेल। राथत िरर दुनूगोिे िानाक िाजथतमे \nबं्  र ि ल ा ि  । प्रा त ि ेने टक ि ु  बहुत मोस टक ल स ँ ज ा न बच ा  क ए घर  ि ा पस  \nल ौि ल ा ि  । क तबो टक ि ु  क ि थि न ओ ने टक र ा या  ् टन,ने मकान खाली करटन। \nएकद्न तँ तेिन बात किलकटन जे सकपका गेलाि - \n\"यद् बेसी तंग करब तँ िओ इ ंच िोि कए ् ेब। \" \nआब तँ मकान मासलक बहुत पर े सान िए गेलाि । तखन की \nकररतथि ? पुसल स ेक ेँ  टक ि ु  च ढ़औआ ् ेल खीन ,तखन ओसि दूपिर राथतमे \nटकराये्ारक ेँ  सुतलसँ उठओलक आ घरसँ बािर कए ्ेलक। ओकर  74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसामानसि बािर रोडपर रान्ख ्ेलक। मकान मासलकक ेँ  जानमे -जान \nअएलटन। तकर बा् तँ टकराये्ार क ेँ  बहुत सािधानीसँ जाँच क े लाक बा्े ओ \nफ्लैि टकरायापर ्ेबए चािथि। इएि कारण अथि जे हुनकर फ्लैि खाली \nिटन। टकराये्ार अबैत िटन ,मु्ा िरका ्ैत िथिन।  \nिम अपन फ्लैिक ताला खोलैत िी। रमा िाटक गेल िथि। ओ बािर े  \nसीढ़ीपर बैसस जाइत िथि  । दूमासेक िीतरमे फ्लैिक ई स्स्त् ित िए गेल ? िम \nमोने-मोन सोचलहुँ। साैंसे फ्लैिमे गर्ा िरल अथि। जेबा काल िड़बड़ीमे \nसामानसि जसक ेँ  तस रटि गेल िल। किू सँ ओकरासिक ेँ  झाँटप ्ेने \nरटिथतऐक तँ ई गथत नटि िोइत। सोफासिपर ततेक माटि जमा िए गेल अथि \nजे ओकरा ििाएब  ,साफ करब आ बैसए जोकर  बनाएब बहुत कदठन काज \nअथि  । िेलीटिजन पयान्दत ओटिना रटि गेल िल। ओ चसलते नटि अथि। \nलगपासमे कोनो आ्मी तकबाक प्रयास क े लहुँ । मु्ा क े ओ तैयार नटि  िेल। \nिम दुनू बेकती रस्त्ताक झमारल रिी। रमाक िालथत तँ आर खराप रिटन। क े ना \nकी कएल जाए ? टक ि ु  फु र ा ए नटि  र ि ल  ि ल  । ि ा रर  क एअपने ल ा टग गेल हुँ । \nजेना -तेना फ्लैिक ेँ  रिए जोकर बना सकलहुँ । तखन रमाक ेँ  उठओसलअटन। \nओ तँ टनिेर सुथत गेल रिथि। फ्लैिक िीतर अएलाक बा् ओ प्रसन्दन रिथि । \nकिैत िथि - \n\"जान बथच गेल। बड़का फसा्मे फ ँ सस गेल रिी अपनेसि। \" \n\"की करबैक ? थधआ-पुताक ओतए तँ लोक जाइते अथि। मु्ा एना \nिेतैक से क े  सोथच   सक ै त िल ? \nिमसि बहुत िूखल  रिी ।  रमा िाँइ -ि ा ँइ टक ि ु  ि ोज नक  ओरर आन \nकर ै त िथि। िमसि िोजन  क े लाक बात सुथत गेलहुँ से ्ोसर द्न िोर े मे जा  \nकए टनन िुिल ।   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 75 \n28 \n  \nप्रात िेने जखन  मोबाइल फोन खोललहुँ तँ ओटिमे थमसकाल िरल \nिल। कमाल िए गेल। एतेक द्न जखन बाि तक ै त रिी जे क े ओ िाल -चाल \nसलअए तखन एकिा कौओ डाक नटि ्ेलक। किी लेल क े ओ फोनो \nकरत ?द्ल्ली िापस अटबतटि एतेक रास थमसकाल। टिश्वासे नटि िोइत िल। \nमु्ा सत्य तँ  ओएि िल । आश्चयाचटकत िलीि रमा। िमहूँ पर े सान रिी। बात \nकी ि ै क ? क े  एतेक फोन कए रिल अथि आ टकएक ?बेरा -बेरी ओटि फोन \nसंख्यासिपर फोन लगबैत िी।  \n\"िम सुशील बाजज रिल िी , द्ल्लीसँ। \" \n\"ओिो ! तूँसि द्ल्ली आटब गेलि की ? \" \n\"िँ , िँ , आटब गेलहुँ । कास्ल्िए दुपिरमे । तकरबा्सँ फ्लै िक \nसफाइमे लागल रिी। ओटिमे ततेक िाटक गेलहुँ जे सुता गेल। िोर े  तोिर \nथमसकाल ्ेखलहुँ। \" \n\"िमसि तँ द्ल्लीक ड े रा िोटड़ ्ेलहुँ । तकर बा् िेल जे आब \nबहुत िेलैक टकराये्ारक जजनगी। अपन मकानमे ब ेंगलुरु चसल अएलहुँ । \nआटब तँ गेलहुँ, मु्ा तटिएसँ िमर िीमतीजी अस्त्िस्त् ि िथि। \" \n\"की िेलटन ?\" \n\"की कहू ? आँतमे क ैं सर िए गेलटन अथि। डाक्िरसि तँ इसारा \nकए चुकल अथि। तिाटप मोििश लागल िी। ओना िोड़लो तँ नटि जा सक ै त \nअथि। \"  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसोचल जा सक ै त अथि जे पड़ोसीक की िाल िेतैक। मु्ा उपाय \nकी ? टनयथतक ेँ  स्त्िीकार करबाक अथतररक्त कोनो टिकल्प नटि रटि जाइत \nअथि।  \n\"लगैत अथि चचितामे पटड़ गेलि। \" \n\"चचिता िोएब तँ स्त्िािाटिक े  थिक। \" \n\"ज े टक ि ु  स ंि ि  अथि  स े क इए र ि ल  ि ी। ि ए स क ै त अथि  ज े \nइलाजक क्रममे द्ल्लीओ आबी। यद् ओतए आएब तखन ि ें ि िेबे करत। \" \n\"अबस्त्स...।\" \n्ोसर थमसकाल श्यामक िल।  \n\"ओ टकएक एतेक फोन क े लक ?\"- मोनमे बहुत चचिता िेल। \nह्वात्सपपर ओकरा फोन कर ै त िी। फोनक घंिी बड़ीकाल धरर बजजते रटि \nजाइत अथि। ओमिरसँ उत्तर नटि  अबैत अथि।  एटि  बातसँ आर चचिता िोइत \nअथि। मु्ा कइए की सक ै त िी ? िािी प्रबल। एकिा बात तँ बूजझ गेसलऐक \nज े श्या म ि मर ा स ि क ेँ  दु ख ि ोटड़ क ए आर  टक ि ु  नटि  ् ए स क ै त अथि । जाबे \nओतए रिलहुँ ,पर े सानीमे पड़ल रिलहुँ । आब जखन द्ल्ली लौटि गेलहुँ अथि \nतखनहु ओ पिोड़ क े ने अथि। \" \nतेसर थमसकाल िल मुम्बईसँ शासलनीक ।  अफसोच िोअए लागल \nजे सिसँ पटिने ओकर े   फोन टकएक नटि क े लहुँ ? िम शासलनीक ेँ  फोन \nलगबैत िी।  जेना ओ पटिनेसँ तैयार बैसल िोअए। तुर ं त फोन उठा लेलक।  \n\"गोर लगैत िी। राथतमे क ै कबेर अिाँक फोन लगेबाक प्रयास क े लहुँ \nमु्ा कोनो उत्तर नटि िेिल। \"  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 77 \nिमसि िाटक गेल रिी। जल््ीए सुथत रिलहुँ । \" \n\"िमरो सएि अं्ाज िोइत रिए। आर की समाचार अथि ?\" \n\"सामनेबाला पड़ोसी मकान िोटड़ ्ेलक। \" \n\"से टकएक ? ओ तँ बहुत नीक लोक  िल। \" \n\"टकराये्ार िल , कटिओ ने कटिओ तँ ओकरा फ्लैि िोड़ ै क रिैक। \nसुनैत िी , मक ा न मा सल क  स ंगे टक ि ु  बा त ल ए क ए बक झा ेँ ि ए गेल ैक । तक र  \nबा् ओ मकान खाली करबा लेलक ै क। \" \n\"अिाँसि तँ एक्म असगर पटड़ गेल िी। \" \n\"आब तँ जे स्स्त् िथत ि ै क तकर तँ सामना करटि पड़त। ्ोसर कोन \nउपाय ?\" \n\"िमसि द्ल्ली  आबटिबला िी। ओतटि गप् प करब। आब \nअिाँसिक समय असगर रिएबला नटि अथि। पररिारक सियोग चािबे \nकरी। \" \n\"ई कोन नि  बात िेल। समस्त्या तँ सिक ेँ  बूझल अथि , मु्ा \nसमाधान ?\" \n\"समाधानो तँ िमिीं , अिाँ ने करबैक। \" \n\"बात तँ सिी कटि रिल िि। आबि द्ल्ली तखन गप्प करब। \"  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिम एटि बातसँ प्रसन्दन रिी जे शासलनी द्ल्ली आटब सक ै त अथि। \nि मर ा  अखनहु ओक र ा स ि स ँ टक ि ु  उम्मी्  बा ँच ल  ि ल  । ि म अटगल ा  थमस क ा ल  \nद्स बटढ़ रिल िलहुँ टक रमा िाटि ् ेलथि - \n\"ि् िए गेल। जखनसँ उठलहुँ अथि फोनसँ सटि गेल िी। चाि \nबनल सेरा रिल अथि  । सिसँ पटिने चाि  पीबू। तकर बा् सामा नसिक \nसूची बनाउ। घर एक्म खाली अथि। फोन -फा नस ँ टक ि ु  ि ोमएबल ा  नटि  \nअथि। अमेररका जा कए ्ेन्खए अएलहुँ अथि जे की कोना ि ै क ? अपन िाि -\nपैर चलैत रिए सएि ईश्वरसँ प्रािाना करू  । यद् से नटि संिि िोअए तखन \nएटि दुटनआसँ उठा लेथि ,थघसरी नटि किाबथि। \" \n\"अिाँ एतेक उ्ास नटि िोउ। मानल हुँ जे पर े सानी ि ै क , मु्ा तेँ \nकी ? िमसि िारर माटन लेब ताटिसँ की फए्ा िोएत ?लोक अपनेिा लेल \nनटि जीबैत अथि  । ओक र ा  स मा ज क  स ा मने स ेि ो टक ि ु  क ताव्य र ि ैत ि ै क  \" \n\"बेस ी ् शान नटि  झा ड़़ू। आउ, पटिने चाि पीबैत िी। \" \n\"ठीक े  किलहुँ। िम ओतेक बुथधआर ने ने िी। \" \nदुनूगोिे िँसस ्ैत ि थि।  \n\"गजबक स्त्िा् अथि एटि चािमे। \" \n\"क े ना ने रित ? िोर े सँ एकर ओररआनमे लागल िलहुँ । \nफ े र द्ल्लीक चाि तँ नामी अथिए। \" \nएक द्न टबतल ,दू द्न टबतल ,तीन द्न टबतल मु्ा शासलनी द्ल्ली \nनटि आएसल ,ने तकर बा् ओकर कोनो फोनो आएल । अमेररकासँ श्यामक \nफोन नटि आएल । िमर िूतपूिा पड़ोसी सेिो गुम पटड़ गेल । किने रिए जे  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 79 \nपत्नीक इलाजक कमामे द्ल्ली आटब सक ै त अथि ,मु् ा  तक र  बा ्  टक ि ु  खबरर  \nनटि िेिल।  ओटि द् न टक ि ु  आर  थमस क ा ल स ि  आएल  ि ल । क टि  नटि  क े  \nसि िल। अपररथचत मोबाइल फोन संख्यामे फोनो करबामे डर िोइत िल। \nआइ-कास्ल्ि कोनो ठ े कान नटि कखन क े  ठटग लेत ।  \n\"क े ओ खा स आ्मी रिैत तँ फ े र फोन कए सक ै त िल  । एटिसि \nबातक ेँ  एतेक मित्ि नटि द्औक। काजमे लाटग जाउ । खाली िी ने तेँ एतेक \nबातसि सोचाइत रिैत अथि। \" \n\"बात तँ अिाँ लाखिकाक कए रिल िी। मु्ा आब एटि बएसमे \nकोन काज िेित ?\" \n\"शा ंत मोनस ँ स ोथच औक । बहुत टक ि ु  उत्तर  ि ेटि  ज ा एत । \nिमरसिक मोन जे  अथि ने समुद्र अथि समुद्र । एटिमे की की िरल अथि \nतकर कोनो अंत नटि अथि। \" \nिम   रमाक मुंि ् ेखैत रटि जाइत िी।  \n  \n29 \n  \nअमेररकासँ िापस   अएलाक बा् एक  सप्ताि समय बीथत गेल। \nएटि बीचमे िमर घरक व्यिस्त् िा फ े रसँ पिरीपर आटब गेल । िम दुनू बेकती \nआब कनी चैन िेलहुँ । िोर -साँझ ििलबाक िेतु लगीचेक पाक ा मे चसल जाइत \nिी । रमाक संगे समय नीकसँ कटि जाइत अथि। हुनकर प्रेरणासँ िम आब \nजलखै ,िोजन बनाएब ससन्ख रिल िी। चाि तँ पटिनेसँ बना लैत िी। हुनकर  80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकिब सिी िटन जे आ्मीक ेँ  आत्मटनिार िेबाक चािी। मुँितक्की नटि िेबाक \nचािी। यद् अनकर िरोसे रिब तँ  दुखे -दुख । क ै कद्न अपनेसँ जलखे बना \nलैत िी। क्रमशः िोजनो बनेबाक प्रयासमे लागल िी।  \nआन द्न जकाँ आइओ िोर े  िम उठलहुँ । रमा सेिो िमर े  संगे उदठ \nकए चाि बना रिल िलीि। अचानक िमर फोनक घंिी बाजल । फ े र थमस \nकालबाला  फोन संख्यासँ फोन िल। ई संख्या िमर फोनमे पटिनेसँ अथिओ \nनटि। तखन क े  अथि ? टकएक बेर -बेर फोन कए रिल अथि ?िम फोन उठा \nलैत िी।  \n\"सुनैत िी ने ?\" \n\"िँ , िँ नीकसँ सुनैत िी। अिाँ क े  िी , आ बेर -बेर  टकएक फोन कर ै त \nिी ?\" \n\"िम िी सरकारी इनस्त्योर ें स क ं पनीक टन्ेशक। िम सरकारी \nक माच ा र ी स ि क  बीमा क  टि स ा ब र खैत ि ी। अि ा ँक  ना मे टक ि ु ि ा क ा  पड़ल  अथि  \nसे टनकासल टकएक नटि लैत िी ? यद् कास्ल्ि धरर से नटि करब तँ अपनेक \nिाका ररजिा बैंकमे चसल जाएत। तकर बा् ओ िाका िापस िोएब असंिि \nिए जाएत । तेँ  सोचलहुँ जे एक बेर फोन कए अिाँक ेँ  चेता ्ी। \" \n\"मु्ा िमरा तँ सेिाटनिृसत्तकालेक समय सििा टिसाब -टकता ब िए \nगेल रिए। िाकासि सेिो िेटि गेल रिए। तखन ई िाका कतएसँ आटब \nगेल ?\" \n\"ि् िए गेल । एक तँ अिाँक म्थत करए चािैत िी , ऊपरसँ अिाँ \nतरि -तरिक क ै टफयत पुथि रिल िी। जे ठीक बुझाए से करब। िमरा आरो \nकाजसि अथि। \"  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 81 \n-से बाजज ओ फोन काटि ्ेलक। आब िमरा िोअए लागल जे की \nपता ओ सिी किने  िोअए ? यद्  टक ि ु  ि ा क ा  ि ेटि  जाएत तँ एटि समयमे \nबहुत म्थत िए जाएत। तखन की कएल जाए ? रमाक ेँ  पुि ै त थिअटन। ओ \nस्त्ियं िमर े  लग आटब रिल िलीि।  \n\"तरकारीसि घटि गेल अथि। आइ साँझ धरर आटन लेब  ।“ \n\"ठीक ि ै क  ।\" \n \"एकिा बात बुझसलऐक ?\" \n\"की ?\" \nतकर बा् िम हुनका सििा िृतान्दत सुना ्ेसलअटन।  \n\"जखन ओ फोन क े लक तँ ओकर े सँ ने सििा जानकारी सलतहुँ। \nिम एटिमे की कटि सक ै त  िी ? - से कटि ओ चसल गेलीि। िम ओिी फोन \nसंख्यापर ्ोबारा फोन कर ै त िी। फोन लगैत अथि आ कटि जाइत \nअथि।  ताबतेमे एकिा ह्वात्सप समा् अबैत अथि - \n\"इनस्त्योर ें सक बाँकी िाकाक िुगतान िेतु टनम्नसलन्खत ललिकप र \nक्क्लक करू ----\" \nओटि समा्क नीचाँमे एकिा ललिक िलैक। िम ओटिपर क्क्लक \nकर ै त िी। ओ क्क्लक कररतटि   बड़ीकाल धरर घुमैत रिैत अथि  आ अंतमे बं् \nिए जाइत अथि। िमहूँ िाटक गेल रिी।  मोबाइल फोन ठामटि िोटड़ स्त्नानगृि \nजाइत िी।  स्त्नान-धयान क े लाक बा् फ े रसँ मोबाइल फोन उठबैत िी। \nओटि मे एकिा एसएमएस आएल िल -  82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"अिाँक बैक खातासँ ्स लाख िाका कोनो ्ोसर बैंक खातामे \nपठाओल गेल अथि। कोनो गड़बड़ी बुझाए तँ बैंकक िांचपर संपक ा  करू। \" \n मोबाइल फोनमे ई समा् ्ेन्खतटि िमर माि घुथम गेल। िम ठामटि \nखसलहुँ  । रच्छा िेल जे  नीचाँमे गद्दा धएल रिए । िम  ओिीपर खसल र िी। \nबेसी चोि नटि लागल । िमरा खसलासँ धम्मसँ अबाज िेल । अबाज सुटनतटि \nरमा ्ौड़लीि - \n\"की िेल ? की िेल ?\" \nिम  मोबा इल  फोन द् स  इस ा र ा  क रै त थि अटन। मु् ा  ओ टक ि ु  बूजझ \nनटि पाटब रिल िथि।  मोबाइल फोनमे की सलखल अथि से िम कटि नटि \nपाटबअटन। रमा िमरा पाटन आटन कए ्ैत िथि। िम पाटन  पीबैत िी। ओ \nिमर मािो िँसोथि ्ैत िथि। िमर मोन िल्लुक िोइत अथि। िम \nहुनका  मोबाइल फोनक समा् ्ेखबैत थिअटन।  \nकी बात ि ै क से साफ -साफ टकएक ने किैत िी जे बे र -बेर मोबाइल -\nमोबाइल कए रिल िी ? \" \n\"क े ओ ्स लाख िाका बैंक खाता सँ टनकासल लेलक ?\" \n\"एेँ?\" \n\"सिी सुनसलऐक। \" \n\"मु्ा ई िेलैक कोना ?\" \n\"की कटि सक ै त िी। एकिा ललिकपर क्क्लक क े सलऐक की ्स \nलाख िाका स्त्िािा िए गेल। \" आब तँ ओ िाती टपिए लगलीि। हुनका  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 83 \nस म्ि ा र ब मोस टक ल  ि ए गेल । ि म तँ अपने आि त र ि ी। क ी क र ी टक ि ु  बुझेबे \nनटि करए। फोन फ े रसँ उठबैत िी। ओ एक्म सपाि िेल रिए। िोड़बे \nकालक बा् फ े र ए किा समा् आएल - \n\"अिाँक बैंक खातासँ आठ लाख िाका खचा िेल अथि। \" \nई समा् तँ  िज्र जकाँ लागल। टिम्मथत नटि िोअए जे रमाक ेँ  \nकटिअटन। लगैत अथि आइ िमरसिक बैंकक खाता साफ िए जाएत । िम \nसािस कए उठ ै त िी। रमाक ेँ  सेिो संग कर ै त िी आ बैंक टब्ा िोइत िी।  \nिम घरसँ टब्ा िए गेल रिी। बैं क पहुँचएबला रिी। एतबटिमे \nमोबाइल फोनपर फ े र समा् आएल  । \n \"अिाँक बैंकक खातासँ िओ लाख िाका खचा िेल अथि। \" \nएटि तरिेँ एकटि द्नमे चौटबस लाख िाका िमर बैंकक खातासँ उटड़ \nगेल िल। िम हुनका ई सि नटि किसलअटन  । िोअए जे मोबाइल फोनक ेँ  \nफ े टक ्ी। मु्ा ताटिसँ की िोएत ? पता नटि  आबो ईसि रुकत की िमर \nखाता साफ े  कए मानत ? \n30 \n  \nिम दुनू बेकती सोझे बैंक प्रबन्दधकक कोठरीमे जाइत िी। ओ \nि मर ा स ि क ेँ  परे स ा न ् ेन्ख बूजझ गेल  ज े टक ि ु  गड़बड़ ि ेल  अथि   । \nओ पुि ै त अथि - \n\"की बात ?\"  84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"िमरसिक एटि बैंकमे संयुक्त खाता अथि। ओटिमेसँ आइ एक \nघंिाक िीतर े  चौबीस लाख िाका क े ओ उड़ा लेलक।  \n\"से कोना ? \n\"एकिा ललिक िमर मोबाइल फोनपर आएल िल। िम ओकरा ्बा \n्ेसलऐक। तकर बा् तँ अपने िाका टनकलथत गेल।  \nप्रबन्दधक तुर ं त एकिा टकरानीक ेँ  बजबैत अथि । ओकरासििा बात \nबुझा ्ैत ि ै क। संगे िमरसिक पासबुक आ  अन्दय जानकारी सेिो ओकरा ्ए \n्ैत ि ै क। िमसि ओटि टकरानीक संगे प्रबन्दधकक कोठरीसँ बािर िोइत िी। \nओ टक र ा नी तुरं त अपन क म्प्युि र पर  ज ा  क ए टक ि ु -टक ि ु  क रै त अथि । क तहु-\nकतहु फोनो कर ै त अथि। तकर बा् िमरा किैत अथि - \n\"अिाँक चौ्ि लाख िाका िम बचा ्ेलहुँ। ओ  अखन बीचेमे पड़ल \nिल। मु्ा शुरुक ्स लाख िाका टनकसल गेल अथि। ओ सि ओकरा ्ोसर \nबैंक  खा ता मे पहुँच ा बएमे स फल  ि ए गेल  । तेँ अखन ओक र ा  ि म टक ि ु  नटि  \nकए सकलहुँ। आब ओकर जानकारी साइबर अपराध प्रकोष्ठक ेँ  ्ेल गेलैक \nअथि । ्ेन्खऔक की िए सक ै त अथि। असलमे अिाँक ेँ  सिसँ पटिने साइबर \nअपराधबला मोबाइल फोन संख्यापर फोन करबाक िल। यद् से कररतहुँ \nतखन आर जल््ी कारबाइ संिि िोइत आ अिाँक सििा िाका बथच जाइत \n। मु्ा आब ्स लाख िाका तँ फ ँ ससए गेल अथि। ्ेखा चािी साइबर अपराध \nशाखा की कए पबैत अथि ?\" \nप्रबन्दधक क  बा त स ुटन क ए टक ि ु  तँ उस ा स  ि ेल  ज रू र  । मु् ा  अखनहु \n्स लाख िाका फ ँ सले अथि। कटि नटि की िोएत ? िराएल धन िापस िेटि \nजाएब बहुत िाग्येसँ संिि िोइत अथि। इएिसि सोचैत िमसि बैंकसँ  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 85 \nटनकलबाक उपक्रम कए रिल  िलहुँ टक प्रबन्दधक अपन कोठरीमे \nबजओलक।  िमरा किैत अथि - \n\"रच्छ िेल जे अिाँ बैंक आटब गेलहुँ। कम सँ कम चौ्ि लाख िाका \nअिाँक बाँथच गेल। यद् कनी आर पटिने आएल रटितहुँ , अििा फोने क ए \nद्तहुँ तखन सििा िाका बथच जाइत । अखनहु उम्मी् खतम नटि िेलए। \nअपराध शाखा काजपर लाटग गेल अथि । िमरा फोन आएल िल। िमसििा \nजानकारी ओकरासिक ेँ  ्ेसलऐक अथि। ताबत अिाँसि बेसी चचिता नटि \nकरब। घर जा कए टििाम करू। यद् जरुरी िेतैक तखन अिाँसिक ेँ  साइबर \nअपराध शाखापर बजा सक ै त अथि , अििा क े ओ अिींक घर जा कए \nजानकारी लए सक ै त अथि। \" \nप्रबन्दधकक बातसँ िमसि बहुत आश्वस्त्त िेलहुँ । बैंकसँ िापस घर \nआटब गेलहुँ । रमा तँ बहुत िाटक गेल रिथि। िमरो िालथत कोनो नीक नटि \nिल। तेँ घर पहुँथच कए दुनूगोिे सुथत रिलहुँ ।  िमसि लगिग दूघंिा सुतले \nरटि गेलहुँ । अचानक फ्लैिक घंिी बजलासँ िमर टनन िूटि गेल । िमरा संगे \nरमा सेिो उदठ जाइत िथि। िम क े बार खोलैत िी ।  दूिा पुसलसक आ्मी \nद्वाररएपर ठाढ़ िल।  \n\"िमसि साइबर अपराध शाखासँ आएल िी। \" \n\"आउ, आउ ।\" \nओ सि अं्र अबैत िथि।  \n\"अिाँज ्स लाख िाका बैं क खातासँ टनकासल लेलक अथि ने ?\" \n\"िँ , िँ , आइए िोर े  ई घिना िेल। \"  86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \"से सि पता अथि। \" \n\"मु्ा अिाँ चािैत की िी ?\" \n\"िमर िाका िापस आटब जाए । बस एतबे। \" \n\"आ एिन काज क े टनिारक ेँ  ्ंड नटि िेिबाक चािी। \" \n\"अबस्त्स िेिबाक चािी। \" -रमा बाजज उठलीि।  \n\"मु्ा ताटि िेतु तँ अिाँसिक ेँ  संघषा  करए पड़त । कोि -कचिरीक \nचक्कर लगबए पड़त। \" \n\"तखन अिींसि कहू जे की कएल जाए ?\" \nपुसलससि सोफापर बैसस जाइत अथि। िमहूँसि सामने बैसल िी। \nओसि एकिा फाइल टनकालैत अथि। ओटिमेसँ तरि -तरिक फोिो िमरा दुनू \nबेकतीक ेँ  ्ेखबैत अथि।  \n\"एकरासिक ेँ  थचन्दिैत थिऐक ?\" \nिम बेरा -बेरी सििा फोिो उ निा जाइत िी। अंथतम फोिो लग जा \nकए रुटक  जाइत िी। पुसलसक नजरर तँ िमरापर रिबे कर ै क।  \n\"की एकरा अिाँसि जनैत िी ?\" \n\"िँ \" \n\"क े  अथि ?\"  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 87 \n\"ई तँ िमर ्ोसर पुर मुरली अथि। ओकरा संगे मटिलाक े  अथि से  \nनटि कटि सक ै त िी। \" \n\"ओ तँ मुरली कतए रिैत अथि ?\" \n\"ओ तँ िमरा जानकारीक टिसाबे लं्नमे रिैत अथि। मु्ा आब \nओतइ अथि टक नटि से नटि कटि सक ै त  िी। \" \n\"ओ लं्नमे की कए रिल अथि ?\" \n\"प्रथतथष्ठत क ा ल ेज स ँ इंज ीटनयर  अथि । मु् ा  क ए क ी र ि ल  अथि  टक ि ु  \nनटि कटि सक ै त िी। कारण िमरोसिसँ बहुत कम संपक ा  रखैत अथि। \" \n\"िमरासिक ेँ  जानकारी िेिल अथि जे ओ साइबर क्राइमक \nदुटनआसँ जुड़ल अथि। अिाँ संगे िेल धोखाधड़ीमे सिो ओकर िाि िेबाक \nसबूत िेिल अथि। आब अिीँ कहू जे की कएल जाए ? यद् जाँच आगू बढ़त \nतँ ओ पकड़ल जाएत आ जिलो जेबे करत। से अिाँक ेँ  नीक लागत ?\" \n\"ि मर ा  टक ि ु  स मय द् अ। ि म स ोथच  क ए बता एब ज े क ी क एल  \nजाए। \" \n\"क ोनो ि र ज ा  नटि ् । जखन अिाँक  टनणाय िए जाए तखन \nिमरासिक ेँ  सूथचत कए ्ेब। तत्काल िमसि जाँचक ेँ  एतटि रोटक रिल िी। \" \n\"बेस , िम अपनेक ेँ  बा्मे फोन कए ् ेब। \" \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.क ु न्द्न कणा - बीिटन किा - घबाि  \n \nकु न्द्द न  कणष \nबीहवन कथा - घबाह \n \nथमटिर अपन टििाि लेल सपररिार कटनया ्ेखय जा रिल िथिन , ्रिंगा \nिािर पर कोनो िोिल में । माय बुझबैत किलन्खन \"पटिल लड़की ्ेखय जा \nरिल िी िड़बड़ा नटि जायब , अतेक पैघ नौकरी अथि अिाँ क े  , पटिले लड़की \nक े  \"िँ\" करब ज रूरी नटि ि ै , आब कोनो िमर सब िला जमाना ि ै  , आब त \nब'र अपनटि कटनया पससन कर ै त ि ै ।  \nकटनया म ें  त कोनो कमी नटि िलैक मु्ा थमटिर सोचलैन्दि जे एकाध प्रयोग \nआओर कयल जाय तखन टनणाय लेब ताएँ ओ कन्दयागत क े  परोक्षरूपेँ मना \nकय एलन्खन।  \nथमटिर क े  प्रिम प्रयोग िलैक मु्ा कोमल संग  ई सातम प्रयोग िय गेलैक। \nकोमल क े  कोमल हृ्य घबाि िय गेलैक। कोमल टपताक संग द्ल्ली आयल \nथिकीि साइकोलॉजजस्त्ि सँ टडप्रेशन क े  इलाज कर े बाक लेल।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 89 \n३.पद्य \n३.१.राजटकशोर थमि - मोि  \n३.२.आचाया रामानन्द् म ण्डल -राम !/ अिा!आि!/ बीतल बषा/ नििषा/ \nमंद्र  \n३.३.जग्ानन्द् झा 'मनु'- ४ िा गजल  \n \n \n \n \n \n \n  90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.राजटकशोर थमि - मोि  \n \nराजवकिोर ममश्र \nमोह  \n \nजगत् पसा रने अथि मा या , \nआ,मा या सँ उपजैत अथि मो ि , \nमो िक चकिा उरर ्ेबैबा ला क ेँ , \nरिैत किाॅ ॅं िन्न्दि ,को नो सो ि ? \n \nसम्पसत्त ,सम्बन्दध, जगत् सँ मो ि , \nतृष् णा ,लगा ि , मु्ा दुः ख सॅं द्रो ि।  \n \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 91 \nद् िस जनमैि , टन शां त मे , \nटि जय क े  बी आ िा रर मे , \nबंधन सँ मो क्षक अथि उद्भि , \nनुका एल शां थत टब िा रर मे।  \n \nदुः ख सँ सुख बिरा इत अथि , \nइएि तऽ जगतक मा या , \nमो ि  क े  च ा  ङ् गुर  बड़ ज ो र गर  , \nकखनो ,अपने तऽ परा या ।  \n \nमो िक आकषाण ि ै क बड़ िा री , \nबड़ मजगुत अथि , ओ बन्दधन, \nबड्ड दुः ख ्ैि मो ि , मो न क े , \nअबैत अथि सुख -दु:ख , खन -खन। \n \nजज नगी क अंथत म क्षण धरर , \nजी बैत अथि मो ि ओ मा या , \nउथच त ि ै , रिए सी मा क े  िी तर , \nजा एत नटि ,जा धरर का या ।  \n \nमो िे तऽ ,बटन कऽ मो िनी , \nि े कने रिैत अथि मो क्षक बा ि , \nपसरल मा या क े  रिैत ि ै , \nजज नगी क े  संग सिुआ - सा ि।  \n \nिो ड़ब , िजाब   92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअथि से संिि ? \nइएि अथि री थत , \nबनअओने , ई िि।  \n \nमो ि क े  जला ित्ता सँ , \nबनैत रिैत अथि चा न्दिर , \nखसै िथि िएि ,ओटि खा थध मे , \nिथि जे ज्ञा न सँ आन्दिर।  \n \nसमय  पर िुिए मो ि ,से नी क , \nबटढ़ आॅं , िुटि जा ए नी न सका ल , \nयिा िाक ज्ञा न सँ युक्त रिी , \nबुझब कदठ न अथि ,का लक िा ल।  \n \nउद् त िो इत अथि ज्ञा न ,जखन , \nिऽ जा इत अथि मो ि - िंग , \nिा कल -िा रल ओझरो ि सँ , \nआ मो न ि ' जा इि , बहुत चौ चङ।  \n \nमा टि क का या , \nथम थ्या मा या , \nअपन किी ? \nआ', किी परा या ? \n \nमु्ा ,मो ि -मा या सृथष्ट क स्त्ििा ि ,  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 93 \nजा धरर जज नगी , ई सि रित , \nटन ष्का म कमा ि ै क िेष्ठ बा ि , \nकमा -मा प्रधा न िो इत अथि जगत्।  \n \nधो न्न्दि सन पसरल अथि मो ि , \nटक  ि ु  ् ेखा  इि , आ टक  ि ु  अदृ श्य, \nगी ता क ज्ञा न इजो त ्ेखबैत अथि , \nिी क ृ ष् ण  गुरु ,आ पा िा , सश ष्य। \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.आचाया रामानन्द् म ण्डल -राम !/ अिा!आि!/ बीतल बषा/ नििषा/ \nमंद्र  \n \nआचायष रामानन्द्द मण्डल \nराम  !/ अहा!आह!/ बीतल बर्ष/ नििर्ष/ मंददर  \n१. \nराम  ! \n  \nराम क े  ि ै य ! \nराम करुणा ि ै य !िे राम ! \n विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 95 \nराम आक्रोश ि ै य।जय िी राम ! \nराम क े  ि ै य ! \nराम सम्मान ि ै य !राम राम ! \nराम अपमान ि ै य ! राम  !राम ! \nराम क े  ि ै य ! \nराम िह्म ि ै य ! \nराम परम िह्म ि ै य ! \nराम क े  ि ै य ! \nराम सगुण ि ै य ! तुलसी क े  राम ! \nराम टनणुाण ि ै य ? कबीर क े  राम ! \nराम क े  ि ै य ! \nराम  अयोध्यािासी ि ै य ! \nराम घि घि िासी ि ै य ! \nराम क े  ि ै य ! \nजानकी राम अपमाटनत ि ै य ! \nराम जानकी पूजजत ि ै य !  96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nराम क े  ि ै य ! \nराम नाम सत्य ि ै ! \nराम नाम सतनाम ि ै ! \nराम क े  ि ै य ! \nराम ्ेि ि ै य ! \nराम मानि ि ै य ! \nराम क े  ि ै य ! \nरामा अपने अपने राम ि ै य !! \n  \n  \n२ \nअहा!आह! \n. \nअिा !कर ै  िी , \nत आि !िी कररयौ।  \nगरि कर ै  िी ,  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 97 \nत शरमो कररऔ।  \nकाज नै चलत , \nटक पुरखा अथि क ै ल ें ।  \nनीच बना क ैं , \nउच् च नै बटनयौ।  \nअनपढ़ बना क ैं , \nटि्मान नै बटनयौ।  \nकाज नै चलत , \nटक पुरखा अथि क ै ले।  \nगरीब बना क ै , \nधटनक नै बटनयौ।  \nअिोप बना क ैं , \nपटितर नै बटनयौ।  \nकाज न चलत , \nटक पुरखा अथि क ै ल ें ।  \nगरब कर ै  िी ,  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nत शरमो कररयो।  \nसमान सि लै िी , \nत पानी नै थिटियो।  \nगलती कर ै  िी , \nतो गलानी त माटनयौ।  \nगरब कर ै  िी , \nत शरमो कररयो।  \nअिा ! कर ै  िी , \nत रामाा़ आि ! िी कररयौ।  \n  \n  \n  \n३. \nबीतल बर्ष \n  \nकिै िी   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 99 \nबषा त बीत गेलै।  \nपर ं च िम बीत गेली िैय।  \n  \nिोटिना जेना  \nफलां   त मर गेलै।  \nसमसान घाि से आबै िैय।  \n  \nसोचू न  \nबषा फ े र आ गेलै।  \nपर ं च बीतल समयनै आबैय िैय।  \n  \nसोचूं न  \nफलां त मर गेलैय।  \nअब िमर बारी आबैय िैय।  \n  \nसोचूं न   100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nघमंड में  िम जजयै।  \nउम्र बीतल जा रिल िैय।  \n  \nसोचूं न  \nसि क े  पड़त जायै।  \nराजा र ं क बािन सोलकन क ैं य।  \n  \nसोचूं न  \nसि क े  पड़त जायै।  \nरामा ज्ञानी अज्ञानी प्राणी क ैं य। \n  \n४. \nनििर्ष \n  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 101 \nधनी आ पढल सलखल क े ।  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत  \nकटिया गरीब आ अनपढ क े ।  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत  \nकटिया कबाड़ चूने िाला क े ।  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत  \nनेता , अफसर आ ्लाल क े ।  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत  \nकटिया टकसान आ मजदूर क े ।  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत।  \nमांस मद्रा टपये िाला क े ।   102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nनििषा मंगलमय िोयत  \nकटिया मूस खाये िाला क े ।  \n  \nनििषा मंगलमय िोयत  \nरामा जटिया जगायब अपना मन क े ।  \n  \n५. \nमंददर  \n  \nराम क े  मंद्र , \nसमझ म ें  आिैय।  \nिो अितार ि ै य।  \nिो अप्रत्यक्ष ि ै य।  \n  \nक ृ ष् ण क े  मंद्र ,  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 103 \nसमझ म ें  आिैय।  \nिो अितार ि ै य।  \nिो अप्रत्यक्ष ि ै य।  \n   \nसूया क े  मन्न्द्र , \nसमझ म ें  नै आिैय।  \nिो प्रक ृ थत ि ै य।  \nिो प्रत्यक्ष ि ै य।  \n   \nपृथ्िी क े  मंद्र।  \nसमझ म ें  नै आिैय।  \nिो प्रक ृ थत ि ै य।  \nिो प्रत्यक्ष ि ै य।  \n   \nईश्वर क े  मंद्र। \nसमझ म ें  नै आिैय।   104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिो टनराकार ि ै य।  \nिो सिार ि ै य।  \n  \n   \nमंद्र त एगो जेल ि ै य।  \n   जैइ पर पुजारी क े  पिरा ि ै य।  \n   जैइ पर पुसलस क े  पिरा ि ै य।  \n    रामा जैइ पर िक्तन क े  पिरा ि ै य।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 105 \n३.३.जग्ानन्द् झा 'मनु'- ४ िा गजल  \n \nजगदानन्द्द झा 'म न ु' \n४ टा गजल \n१ \n  \nखड़ाम पैरमे नटि   अका स  मोनमे ि ल  \nक ु िास बहुत बाि र  इजो त िोनमे  ि ल   \n  \nिएरक ेँ  चलाबी  गरीब तेँ बुझू नटि   \nिमर अप न सगर ध न अिाँ क  लोनमे  ि ल   \n  \nटकए क  आनक े  दु ख  बुझत चला क  नेता  \nहुनक  सगर बुढ़ापा तँ    से फ जोनमे  ि ल   \n 106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nससने ि  शांथत   सबिा जगतसँ   गेल िेरा  \nअखनसँ  नीक बेसी  मनुष्य बोनमे ि ल   \n  \nपतंग  पा ि ु  िागै त   मनुक   िखा ्ेखू  \nपुतौि क े र जेना   बटिनसँ   फोनमे ि ल   \n(माराक्र म 121-2122-121-2122, सि पाँथतमे ) \n  \n  \n२ \nअिाँ  सुनबै  जँ  नटि   ि म क े करा  किबै  \nटपया  जुलमी  िमर दु ख ि म कते  सिबै   \n  \nसखी बटिना   अि ा ँक े  प्रेममे ि ू ि ल   \nटपया िम आब कोना असगर े  रिबै  \n   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 107 \nटनिोड़ा आब करु िम कोन टिथध सजना   \nसगर उसर ै ग एिी िक्त पर ढिबै  \n  \nटिरिक े  आटगमे जरर मरर रिल िी ि म \nअिाँ आइब कर े जामे कख न गिबै  \n  \nरित नेिक िचन नै याद् 'मनु' जा द् न \nजिर माहुर अि ै ते पाटनमे  बिबै   \n(बिर े  िजज , मारा क्र म 1222-1222-1222) \n  \n  \n३ \nजँ िम मरर जाइ कटनको नै अिाँ कान ब  \nटबतल जे संग ओ सगरो   खुशी गान ब  \n  \nकर े जामे नुकोने िी कतेको दु ख  \nिमर सामिा जे मुँिप र िँसी आन ब \n  \nजिर पी ््ा क े  िम थचन्दिलौ दुटनयाँ   108 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nन्ीमे ठ े ल ससखने लोक अथि िान ब  \n  \n् कजाा मांटग ्ेखू एक द्न ककरो   \nसगर दुटनयाँक माया िन्दनमे जान ब  \n  \nससनेि प्रेम ्ोस्त्ती नाम मतलबक ेँ   \nकपि 'मनु' िेषमे सब एतए ्ान ब \n(बिर े  िजज , माराक्रम : 1222-1222-1222) \n  \n  \n४ \n  \n््ा ्ेखायब कर े जाक मानब की  \nकास्ल्ि सपनोमे िँसी िोरर कान ब की   \n  \nप्रेम पुरुषक ि ै क गोबर  अिाँ किलाैं  \nचीर ्ेखायब कर े जा तँ गानब की  \n  \n्ोख सिमे नै कतउ एकमे िेते   विद े ह ३८५ म  अंक ०१ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८५)|| 109 \nसं ग िमरा  ओटिमे सिक सानब की   \n  \nआइ ि ै  अन्दिार सगरो अिाँ किलाैं  \nआँन्ख मुटन लाइिसँ अन्दिार आनब की  \n  \nकटनक िमरोपर िरोसा क कय ्ेखू  \nप्रेम ककरा  ि ै  किै   'मनु'सँ  जान ब की  \n(बिर े  कलीब , माराक्रम : 2122-2122-1222) \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":3.19,"has_text":true},"Videha 386.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 386.pdf","name":"Videha 386.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८६ म अंक १५ जनिरी २०२४ (िर्ष १७ मास १९३ अंक ३८६)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 386 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-४) \n१.२.अंक ३८५ पर वटप्प ी (पृ. ५-५) \n२.गद्य \n२.१.लसयाराम झा 'सरस '-करोट फेरैत गामक वनदशाक: केएनटी  (पृ. ७-\n३३) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-एकादशीक उद्भि (पृ. ३४-३७) \n२.३.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप ३४ (पृ. ३८-४५)   \n \n२.४.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-धरिकुटकेँ घाट पर (पृ. ४६-५९) \n२.५.वकशन कारीगर- मानकीकृत तराजू पर जोिाइत िोकभाषा मैधथिी \n(पृ. ६०-६२) \n२.६.िािदेि कामत - पुस्तक समीिा/ उषा वकर  िा,/ श्री रन्द्दर-रकोरी \nजय-जय हो (सीता-राम वििाह संकीतान)/ हमर आदशा स्मृधत शेष सूया \nनाराय  रौिरी/ पोथी समीिा: कोनो टुटि अधि तन्द्तु/ आजुक जीिन-\nआजुक सावहत्य/ मैधथिी कविता भीमभाय स, सुनि अधि (पृ. ६३-८०) \n२.७.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक) (पृ. \n८१-९८) \n२.८.कुमार मनोज कश्यप-िेदना  (पृ. ९९-१००) \n२.९.प्रमोद झा 'गोकुि'-भि गप/ प्रेमक रीि (पृ. १०१-१०३) \n३.पद्य \n३.१.आराया रामानन्द्द मण्डि- झक झोरैय है!/ धमधथिा महात्म्य/ केिि \nमानि मानैय िी ईश्वर/ कोयि आ काग (पृ. १०५-११५)   \n \n३.२.संतोष कुमार राय 'िटोही'- दूटा कविता-िेर-िेर/ वपया हेरायि (पृ. \n११६-११८) \n३.३.राज वकशोर धमश्र- सभ्यताक भ्रम (पृ. ११९-१२३) \n३.४.डॉ सुमंगिा झा- एिनो ई हाि अधि (पृ. १२४-१२५) \n३.५.जगदीश रन्द्दर ठाकुर 'अवनि '-गजि (विना रदीफक) (पृ. १२६-१२८) \n३.६.आशीष अनधरन्द्हार- दूटा गजि (पृ. १२९-१३१) \n३.७.प्रमोद झा 'गोकुि'-दीन स्िर/ वपट्ठा मदा (पृ. १३२-१३४) \n \n \n \n𑒀 \n  \n \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे , पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥   \n \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n  \n \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 1 \n१.१.गज ेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n१.२.अंक ३८५ पर टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गज ेन्द्र ठाक ु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n \nजे आयय छथि से भारतक पच्छिम भागसँ थमथिलामे एलाह , आ हुनका सभक \nएबास ँ पूर्य र्े्क  टक छु  अंश टर्द्यमान  छल, तेँ ने बहुत रास शब्् जे मैथिलीमे \nअथछ, बहु त रास उच् चारण जे मैथिलीमे अथछ ओ र्ैद्क संस्क ृ तमे अथछ , मु्ा \nलौटकक संस्क ृ तमे नै अथछ। अटर्द्या , कमयससद्धान्दत, जन्दम आ पुनजयन्दमक \nआर्ाजाही आ मोक्ष ई सभ अनाययसँ आययक ेँ  भेिलै। तेँ ने उपटनष्मे मोक्ष \nप्राप्प्तक मागय छ ै, स्र्गय प्राप्प्तक नै। मोक्ष भेित कोना? यज्ञ क ेलासँ ? नै , ई \nभेित ज्ञानसँ आ मनन -थचन्दतन आ समाथिसँ। राजा जनकक संरक्षणमे \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 3 \nयाज्ञर्ल्क्य बृह्ारण्यक उपटनष्क थतरहुतक अनायय क्षेत्रमे रचना क े लन्न्दह। \nर्ाचस्पथत थमश्र सांख्यकाररकाक सन्दतार्नम सूत्रक व्याख्या कर ै त कहै छथि \nजे की ई कटह सक ै  छी जे अचेतन दूि क े र पोषणसँ परु पो साइए आ अचेतन \nप्रक ृ थतक संचालनसँ जीर्क ेँ  मुक््तक ज्ञान भेिैए ? ईश्वर तँ स्र्यंमे पूणय छथि \nतँ ओ कोन उद्देश्ये  टर्श्वक सृथि करताह आ जीर् लेल जँ ओ सृथि करताह तँ \nसृथिक बा्े तँ जीर् बन्दहाइए आ सृथिसँ पूर्य तँ बन्दहेबाक प्रश्ने नै अथछ , तखन \nजीर्क प्रथत किीक ्या ? से  प्रक ृ थत द्वारा सृथि होइए आ जीर् अपन प्रयाससँ \nअपर्गयक प्राप्प्त कर ै  छथि। आ टर्र्ेकसँ होइए प्रलय। से ईश्वरर्ा् नै \nटनरीश्वरर्ा् अथछ र्ाचस्पथतक व्याख्या। प्रक ृ थत संचालनमे जँ ईश्वर भाग लै \nछथि तँ ओ चेतन प्रटिया हएत जे कोनो उद्देश्येसँ हएत आ तकर कोनो खगता \nईश्वरक ेँ  छन्न्दहये नै। न्दयायसूत्रक रचना क े टनहार थमथिलाक गौतम सोलह \nप्ाियक ज्ञानसँ जीर्क टनिःश्रेयस प्राप्त करबाक चचय कर ै  छथि, मु्ा ऐ सभमे \nईश्वरक कतौ चचय नै अथछ जे हुनको द्वारा मुक््त सम्भर् अथछ। र्ैशेटषक सूत्र \nकहैए जे र्े् टर्द्वान लोकटन द्वारा रचल गेल अथछ नै टक ईश्वर द्वारा। क ु माररल \nभट्ट कहै छथि जे सृथिक पूर्य ईश्वरक टर्षयमे कोनो टर्श्वसनीय चचाय असम्भर् \nअथछ। \n \nशतपि ब्राह्मणक तिाकथित मुख्य िारा , आ तकर समानान्दतर मुख्यिारा:  \nब्राह्मण आ गएर ब्राह्मणर्ा् थमथिलामे शुरुएसँ रहल अथछ। ज्योथतरीश्वर सलखै \nछथि- बौि पक्ष अइसन - आपात भीषण। अगथतशील शतपि ब्राह्मणक \nपरम्परा नामक साम्यताक कारण संस्क ृ त आ अर्हट्ठबला टर्द्यापथतक ेँ  पूज्य \nबनबैपर टबतय अथछ। ऋक ्  आ नाराशंसी , महाकटर् टर्द्यापथत आ पागबला \nटर्द्यापथत, मोक्ष आ स्र्गय-नक य  ई दुनू परस्पर टर्रोिी टर्चारिारा थमथिलामे \nरहल।  \nशतपि ब्राह्मणक टर््ेघमािर् आ पुराणक टनथम दुनू गोिेक पुरोटहत गौतम \nछथि से दुनू एक े  छथि आ एतएसँ टर््ेह राज्यक प्रारम्भ। मािर्क पुरटहत  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगौतम थमत्रटर्न्द् यज्ञक/ बसलक प्रारम्भ कएलन्न्दह आ पुनिः एकर पुनिःस् िापना \nभेल महाजनक -२ क समयमे याज्ञर्ल्क्य द्वारा। मैत्रेयी, याज्ञर्ल्क्य, सीता , \nजनकक ेँ  रिैत -रिैत ई परम्परा टर्द्यापथतक यज्ञोपर्ीत संस्कार आ पाग \nप्रथतष्ठापन जइ तीव्र गथतये क े लक से ओकर शतपि ब्राह्मणक तिाकथित \nमुख्य िाराक अनुक ू ल छल।  \n \n१७६० ई.क मािर् ससिंहक शाखा पञ्जीक आ् ेशक बा् थमथिलामे ब्राह्मण \nआ कायस् ि मध्य नर्-क ु लीनर्ा्क प्रसार भेल आ भलमानुस (बत्तेसगथमया) \nउपजाथतक कणय कायस् िमे आ स्रोसत्रय उपजाथतक मैथिल ब्राह्मणमे उत्पसत्त \nभेल, ओइसँ शारीररक आ मानससक बीमारी ऐ दुनू उपजाथत मध्य भयंकर \nरूपसँ बढ़ल , संगे बहुटर्र्ाह , बाल-टर्र्ाहक आ टर्िर्ाक संख्यामे अत्यथिक \nर्ृसद्ध भेल। आ ईहो जइ शान्न्दतपूणय रूपसँ आ तीव्रगथतसँ भेल से शतपि \nब्राह्मणक तिाकथित मुख्य िाराक अनुक ू ल छल।  \n \n  \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 5 \n१.२.अंक ३८५ पर टिप्पणी  \nअंक ३८५ पर विप्पणी \nराज टकशोर थमश्र  \nअहाँक मैथिली लेल अनर्रत काज , आ सेहो चुपचाप प्रशंसनीय अथछ।  \n \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.गद्य \n२.१.ससयाराम झा 'स रस '-करोि फ े र ै त गामक टन्शयक: क े एनिी  \n२.२.परमानन्द् लाल कणय-एका्शीक उद्भर् \n२.३.टनमयला कणय - अप्ननसशखा खेप ३४ \n२.४.रबीन्दर नारायण थमश्र-थचत्रक ु िक ेँ  घाि पर \n२.५.टकशन कारीगर - मानकीक ृ त तराजू पर जोखाइत लोकभाषा मैथिली  \n२.६.लाल्ेर् कामत - पुस्तक समीक्षा/ उषा टकरण खाँ/ श्री चन्दर-चकोरी \nजय -जय हो (सीता -राम टर्र्ाह संकीतयन)/ हमर आ्शय स्मृथत शेष सूयय \nनारायण चौिरी/ पोिी समीक्षा: कोनो िुिल अथछ तन्दतु/ आजुक जीर्न -\nआजुक साटहत्य/ मैथिली कटर्ता भीमभाय सँ सुनल अथछ  \n२.७.रबीन्दर नारायण थमश्र- ठ े हा परक मौलाएल गाछ (िारार्ाटहक)  \n२.८.क ु मार म नोज कश्यप -र्े्ना \n२.९.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-भल गप/ प्रेमक चीछ \n \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 7 \n२.१.ससयाराम झा 'सरस '-करोि फ े र ै त गामक टन्शयक: क े एनिी  \n \nससयाराम झा  'सरस ' \nकरोि फ े रैत गामक वनदर्षक: क े एनिी \nनाम रहटन क ृ पानन्द् ठाक ु र। आशय लगबैत छी - टकनकर क ृ पा ? टकनका \nऊपर क ृ पा ? आनन्द्- तँ से कोन तरहक र्ा कोन बातक आनन्द् ? स्र्यं \nआन न्द्क  अन ुभूथतमे डूबैत आटक  अन क हु  ताटह मे डुबबैत? एहन -एहन बहुतो \nप्रश्नक कछमछीक ेँ  शान्दत करबाक चेिा थिक ई व्यक््तर्ाची टनबन्दि! \nपररसर ओ पररिेर् : बात छठम -सातम ्सक , गत स्ीक थिक। बात \nआजुक मिुबनी जजलाक थिक जे ताटह द्नमे जजला नटह , अनुमण्डले छल \nआ रूप तकर , बाकलम मलंटगया - 'एकिा दठठ ु रल शहर - मिुबनी ' सैह \nछलैक। दठठ ु रल टकएक , तकर खीसा बड़कीिा छ ै क मु्ा अथत संक्षेपटहमे \nकही तँ एक साल बाटढ़ , तँ ्ोसरमे अकाल ! फे र  उगडुब-उगडुब, तँ फ े र \nसुखाड़ े -सुखाड़ ! तैठाम गाम -घर , लोकर्े्, जीर् -जन्दतु-बनस्पथतक ेँ  जेहेन \nहेबाक चाही - गरमीमे  नंग -िर ं ग तँ जाड़मे कठ ु आइत -ससमससमाइत ! ्ेह \nझाँपए , तँ िाङ उघार आ िाङ झाँपए तँ आङ उघार ! \n 8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nताही  जजलाक मध्यर्ती क्षेत्रान्दतगयत कमला -बलानक पछबाररए पारमे \nअर्च्छस् ित अथछ- एकिा गाम। नाम तकर म ें हि। की से , तँ मेँहमे कटहयो हािी \nजोतल जाइत छलै - तेँ म ें हि! बात से फ ु ससयो नटह  थिक। १९५०-५५ क \nआसपासहु मे चाररिा हािी रहैक , से आँन्खक ्ेखल साँच थिक।  \nपररसरक आरो ग्रामांचलक चचय करी , तँ कमलाक पुबारर पारमे महर ै ल -\nकन्दहौली-झंझारपुर बजार -िीशन प्रभृथत, तँ पच्छिम द्स कोदठया -पट्टी-\nर ै मा, भराम-टर्जइ , कोइलख आद्। उत्तर द्स गोपलखा -रामखेतारी -\nशंकरपुर तँ ्च्छिनमे मटहनािपुर -नरुआर -हैंठीबाली , भैरब-िान , टर््ेश्वर-\nिान , लोहना -किना आद्।  \nएटह ्सकोसी प्रक्षेत्रक रहन -सहन सािारण -गृहस् िौ सैह ! हँ , टक छु  स ोथत-\nयोगक कारण ें  लोहना -रुपौली -किना , भराम-ओ कोइलखक मान -मयाय्ा \nकनेक झाँपल -तोपल; हमरा गाममे छौ -नौ , तऽ ओइ गामसबमे नौ -तेर ह \nहोइक। एमहर  'हौ -रौ -यौ ' चलैक , तऽ ओमहर अगबे  'यौ -यौ -यौ '। एमहर \nरोिी माने -मडुआ-खेसारी -चाउर -ब्ाम-मकइ पयंते , तऽ ओमहर शुद्ध गोरकी \nसोहारी - खाहेँ से चाउरक हो ककिंर्ा गहूमक ! \nकहबाक आशय जे एतबटह दूरमे अकाश -पतालक अन्दतर रहैक - रहन -\nसहन , खान -पीन आ सोच -टर्चारमे। \nसर्क्षा: म ूलभूत स ुविधाक अकाल: गाममे छल एकिा लोअर प्राइमरी \nइसक ू ल। इसक ू लक बगलमे कनेकिा सशर् -मन्न्द्र आ आगाँमे गामक जीर्न-\nर े खा - बड़का पोखरर। ओना छल तऽ आरो बड़का -बड़का पोखरर - सथमया -\nपोखरर , डकही पोखरर मु्ा से सब गामसँ बाहर ; बाबू-बबुआनक ्फानल -\nकाँि लऽ कऽ बेढ़ल जकाँ !  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 9 \nथमटडल इसक ू लक पढ़ाइ करत ्यो , तऽ ड े ढ़ टकलोमीिर दूर , गाम िटपकऽ \nकोदठया -इसक ू ल। ई बोडय थमटडल स्क ू ल छल  (औखन तटहनाक तटहना \nअथछ)। एतय चारू द्शक पाँच गामक छाौँड़ा अबैत छल चौिा टकलासमे , तै \nमेसँ मोिे ५०% सातमा पास कए बहराइत छल , बाँकी ५०% हरबाही -\nचरर्ाही, खेती -टकसानीमे लाटग जाइत छल आ से नै , तँ सोझे कलकत्ता ! \nहाइ इसक ू ल सातम ्सकमे आटबकए दू -दूिा खूजल छल - भरा म आ भैरब -\nिानमे। दुनू खाँिी ििघर , गाम-गामसँ बाँस -खढ़ -खुट्टा-बड़ े री मांटग-चांटगकए \nबनल। तकर तेहने सशक्षको -स्िाफो! \nतेहनाठाम जकरा व्यर्च्छस् ित सशक्षा चाही, ज े टक छु  ख ास  क र ए-बनए \nचाहए - से जािु झंझारपुर - के जरीर्ाल उच् चाङल टर्द्यालय अिर्ा सररसब \nहाइ इसक ू ल अिर्ा िेँिमे ्म होटन , तऽ ्ेखिु मिुबनी -्टड़भंगा! \nएतबा सशकस्ते आ संघषयक अछ ै तो १९६० ईस्र्ीक आसपास अबैत -अबैत \nगाममे दू गोिे एम .ए. पी.च.डी. कलकत्तामे प्राध्यापक, गोि छबेक \nस्नातकोत्तर एर्ं पाँचे-छर्िा स्नातक टडग्रीिारी भए गेल रहथि , जे सबक े -सब \nगामसँ बाहर े  प्रर्ासमे छलाह। दुगाय -पूजा , ्ीया -बाती-छदठ, फगुआ तिा \nगरमी-ताथतलमे ई लोकटन अर्काश पाटब गाम अबैत छलाह , तेँ ताटह समयमे \nगामक प्रायिः सबहु िोलमे छहर -महर जकाँ रहैत छल। तेँ ्ीया -बाती-छदठ \nलगाथत अिर्ा सरस्र्ती -पूजासँ फगुआक बीच  'युर्ा नाट्य -कला -\nपररष्' द्वारा दूिा नािकक मंचन होइत छल।  \nसे , जे कहैत रही सशक्षा -्ीक्षाक मा्े, से एकिा असािारण समस्या छल ताटह \nद्नमे। ९५% िरर ब्राह्मणोक पररर्ार खेथतए-गृहस् िी आ माले-जाल पर टनभयर \nछल। शेष जाथतमे िोड़ े -िोड़ े  \nया्र् , मलाह , िोटब, हजाम , पासमान , राम , मण्डल, कमार -सो नार आद्क  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहाल आर बेहाल रहैक ! जकरा घर बुतातो पर आफ् , तेँ घरक छआेंरा -माड़र \nइसक ू लक सपना की ्ेखत , कोना ्ेखत ! \nभररगामक ्स -बारहिा पररर्ार जे सुभ्यस्त  (झाँपले -तोपले) कहबैत \nछल, थतनक े  लोकटनक बालक थमटडल ओ हाइ इसक ू ल ्ेखैत छलटन ! िी-\nबेिीक तऽ प्रश्ने उठाएब व्यिय छलै। चर्चिं तो ्स -बारह पररर्ारक \nकन्दयालोकटन , गाममे लोअर प्राइमरी इसक ू लक अछ ै तो नीक जकाँ साक्षर \nनटह भऽ पबैत छसल। कहबी रहरहाँ छलै  'थचट्ठी-पुरजी लीखए आटब गेलै , तऽ \nबहुत भेलै !' मु्ा ताहू टर्षम पररच्छस् िथत मे १९६१-६२ ईस्र्ीक आसपास \nगामक दूिा बेिी - उर्मिंला आ सोन्ाइ- झंझारपुर -स्क ू लसँ  जेना -तेना प्रर्ेसशका \nपरीक्षा पास कएने छसल  (ई दुनू उपरो्त कलकथतया प्राध्यापक लोकटनक \nसहो्रा छलीह , तेँ एतबा अ्म्य साहसक पररचय ्ए सकल छलीह )। \nएहेन अका्ारुण समयमे , जँ ठक ु रिोलीक एकिा सामान्दय मध्य -टर्त्त \nपररर्ार (स्र्. जयकसलत तिा अनकसलत ठाक ु रक ) मे सँ एक उच् च मेिा -\nप्रथतभाक िनीक बालक - क ृ पानन्द् (जन्दम १९३९ ई.) बहर े लाह आ क े जरीर्ाल \nउच् च टर्द्यालय, झंझारपुरसँ प्रिम श्रेणीमे  (१९५७) प्रर्ेसशका परीक्षा पास \nकएलटन , तँ से सहजकहिं गामक लेल गौरर्क एर्ं इलाकाक लेल अचम्भोक \nटर्षय छलैक। एतय उल्कलेखनीय थिक जे उ्त टर्द्यालयक ट्रैक -र े काड े  जजला \nस्तरपर ताटह तरहक नामी -गामी छलैक। लगातार कएक र्षय पटहनेसँ लगातार \nकएक र्षय बा्हु िरर ई स्क ू ल र्ाि ् सन उ .टर्. मिुबनी ; जजला स्क ू ल ्रभंगा \nएर्ं एम.एल. एक े डमी (सरस्र्ती स्क ू ल) लहेररयासराय क ेँ  ि्कर ्ैत रहल \nछलैक। तीनूमे िमशिः ठाक ु र प्रसा् ससिंह , एम.ए. द्वय, टडप.एड. \n(झं झारपुर ); चन्दरनाि थमश्र  (पोखरौनी ), एम.ए. द्वय, टडप.एड. \n(मिुबनी ); झझिंगुर क ुँ र्र, एम.ए. द्वय, टडप.एड. (लहेररयासराय ) राज्यभररमे \nसुख्यात टर्द्वान सशक्षक े िा नटह, कठोर प्रशासक रूपेँ ततबे क ु ख्यातो बूझल  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 11 \nजाइत छलाह। ततबे नटह , झंझारपुरक उ्त टर्द्यालयमे जटहना लत्तीबाबू  सन \nकठोर अंग्रेजीक टर्द्वान, दुखहरणबाबू ओ पीताम्बर लाल ्ास सन -सन \nस्ट्री्ि टर्ज्ञान-सशक्षक, श्यामबाबू-टर्ष् णु्ेर् बाबू सन -सन टहन्द्ी आ \nसामाजजक टर्ज्ञानक स्र्णय -प्क प्राप्त सशक्षकाद्क मागय्शयन उपलब्ि \nछलैक ; तटहना र्ाि ् सन (मिुबनी) क चचय करी तँ डा. श्यामचन्दर झा \n(भर्ानीपुर, पंडौलक) टहन्द्ी -अंग्रेजीक स्नातकोत्तर, डा. ्ेर्नारायण झा \n(शरह् -शाहपुरक) एम.कौम , स्र्णय-प्क प्राप्त (र्ाजणज्य), टर्ज्ञान-मैथ्स \nसशक्षक (घा ें घरडीहा -र्ासी) तेहने भौथतकी -रसायन ओ गजणतक \nिुर ं िर, क ु लाबाबू-म्नबाबू दुनू भाइ तेहने अंग्रेजीक िॉपर स्नातकोत्तर टर्द्वत् \nजनसँ सुसज्ज्जत छलैक ओ टर्द्यालय। प्राचाययक अनुशासन क े हन , तँ दू -दू \nबेर अपन बालकक ेँ  िेस्ि -परीक्षा (प्री-बोडय) मे सेन्दि-अप नटह होबए ्ेने छलाह \nटकएक तँ हुनका कलमसँ अंग्रेजी टर्षयमे ३० नम्बर नटह आटन सकल छलटन। \nतखन -तेहेन होइत छलैक राष्ट्रपथत -सम्मानसँ सम्माटनत सश क्षक ताटह द्न \nमे!   \nआ एम.एल. एक े डमी (्रभंगा) मे ताहू सबसँ  'र्ज्रा्टप कठोराजण ' \nप्रशासक-सुयोनय प्राचायय (राष्ट्रपथत -पुरस्क ृ त) छलाह - गंगापट्टी \n(लहेररया सराय) बासी झझिंगुर क ुँ र्रजी। पं श्री चन्दरनाि थमश्र  'अमर' \n(संस्क ृ त -टहन्द्ी सशक्षक) सटहत सभ टर्षयक सशक्षक मात्र  तटहना एकसँ बटढ़ \nएक उद्भट्ट टर्द्वान! तेँ, तत्कालीन अटर्भाजजत टबहारक बोडय परीक्षामे िमांक \nएकसँ १० िररक मेिा -सूचीमे पाँच -पाँच, छर्-छर्िा जगह यैह स्क ू ल सब \nछ े टक लैत छलैक। एतबा खुशफ ै लसँ ई टर्र्रण ्ए रहल छी , टकएक तँ हम \nस्र्यं क े जरीर्ाल स्क ू ल , झंझारपुर एर्ं र्ाि ् सन स्क ू ल, मिुबनीक छात्र \nरटह , हायर सेक े ण्री कयलहुँ तिा झझिंगुर क ुँ र्रजी म ें हिक समथिए छलाह। \nक ृ पाबाबूक प्रायिः सङतुररये रहल हेथिन - एक आर ओहने ते जस्र्ी छात्र - \nरामबहादुरजी जजनकर हाि पकटड़ लए गेल रहथि अपन जमाए बनएबा लेल  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n(टकन्दतु से टर्द्यािीक इिाक टर्रुद्ध)! फलतिः टर्र्ाहक दुइए -चाररए द्नक \nभीतर ओ असामान्दय रूपेँ कालक गालमे समा गेल छलाह। एटह घिना अिर्ा \nदुघयिनासँ सम्पूणय बस्ती द्न नै , मास नै , कएक र्षय िरर शोकाक ु ल रहल छल \nतिा तकर े  प्रथतफलेँ तीन -चारर बरखक अभ्यंतर े  परोपट्टाक नामी र्ा अपना \nसन एकमात्रे लाइब्रेरी- 'श्री रामबहादुर सार्य जटनक पुस्तकालय 'क स् िापना \nसम्भर् भेल छल। ओटह होनहार युर्कक ेँ  भार्ांजसल अर्पिंत कर ै त एटह अर्न्दतर \nकिाक ेँ  ठामकहिं टर्राम ्ैत छी। से , कहैत जे रही - १९५७ ई मे मैटट्रक आ १९५९ \nमे आर. क े . कॉलेजसँ आइ.एस.सी. उच् चांक सटहत कर ै त क ृ पानन्द् जी \nएम.आइ.िी., मुजफ्फरपुर ससटर्ल असभयांसत्रकीमे (१९५९-६३) रॉल नम्बर १ \nसटहत नामांकन लेलन्न्दह आ असभयन्दता बटन गेल छलाह। हमरा मोन \nपड़ ै छ, टहनका मािपरसँ टपताक छत्र -छाया अकालटह उदठ गेल छलटन मु्ा \nअग्रज श्री टनत्यानन्द्जी पर ताटह अन्दहर-टबहाटड़क कोनोिा प्रभार् नै पड़ल \nछलटन। ओ अटडग असभभार्कत्र्क टनर्यहन कएने छलाह।  \nवहलकोर जे लहरर बवन गेल : ढोसलया -बजटनयाँ बजबाकए पूजा -प्रसा् जे \nभरो गाम बँिायल छल - क ृ पानन्द्जीक सफलता ओ टबहार सरकारक \nसहायक असभयन्दता रूपेँ योग्ान (१९६३) ्ेलापर, तकर टहलकोर गौएँ -\nसमाज िरर सीथमत नटह रहल छल। प्रायिः गोिेक   सालक आगाँ -पाछाँ \nनरुआरसँ स्र्. टबकल झा (म ें हिक  भाटगन) क े र जेठ बालक श्री हर े कान्दत झा \n(बोडय-िॉपर, ओही क े जरीर्ाल टर्द्यालयसँ) सेहो , कोदठया तिा महर ै ल गामसँ \nदू -दू असभयन्दता ( कोदठयाक  श्री हररबल्कलभ झा , डीडीए द्ल्कली सँ \nटर्ख्यात); फ े र १९६५-६६ मे, हमर े  बैचक बोडय -मेररि-सलस्िक नारायण झा \n(नरुआर) असभयन्दता एर्ं ओही अर्थि मे पुनिः हमर थमत्र-द्वय श्री नर े श झा \n(आब स्र्.) एर्ं श्री दुगायनन्द् झा लोकटनक इ ं जीटनयररिंग टडप्लोमा प्राप्त करब- \nमहत्त्र्पूणय पररर्तयनक ्ौर छल, से कटह सक ै त छी। ओही बीच ें , किनासँ सेहो  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 13 \nएक जे.ई. (नाम प्रायिः र्े्ानन्द् थमश्र छलटन, आब स्र्.) भेल छलाह। हमर \nएक सहपाठी - म ें हि- लक्ष्मणजी सेहो असभयन्दता बनल छलाह। \nसशक्षाक आन -आन  क्षेत्र र्ा टर्द्यामे स ेह ो एक िा र ुत ब्लाओ ओटह  अर्थिमे \nआयल छल , तकरो अकानल जा सक ै छ ; यिा गोिेक सालक आगाँ -पाछाँ \nइन्दरकान्दतजी एम.ए. राजनीथतशास्त्र , सचीन्दर क ु मार झा (फ ू लबाबू) \nएम.ए., रामनारायण झा , बी.कॉम/ एम.कॉम , पीताम्बर झा (भुिक ु न) क \nआइ.एस.सी. कर ै त नेभी ब्र्ाइजमे भरती , तृप्प्तनारायणजीक ओ \nजयनारायणजीक स्नातकीय टडग्री एर्ं सत्यनारायण ठाक ु रक बी.एस.सी. \nप्रथतष्ठा तिा भराम उच् चटर्द्यालयमे टर्ज्ञान सशक्षकक नोकरी-प्राप्प्त प्रभृथत \nटक छु  एह ेन -एहेन दृिांत थिक जे तत्कालीन  शैजक्षक संिमण -कालक \nजागृथतक ेँ  र े खांटकत कर ै त अथछ ; जे  'लदठिर -मकहिंसबार आ पहलमान ' \nम ें हिक ेँ  पढ़ ै त-सलखैत , आगू बढ़ ैत तिा सुसशजक्षत होइत म ें हिक रूपेँ थचन्दहारए \n्ेने छल। एही नेआेँपर परर्ती पीढ़ीमे हम , क ृ ष् ण क ु मार झा, क े न्दरीय उत्पा् \nआयु ्त, द्ल्कली; मोहन झा डॉ ्िर (एम.बी.बी.एस.) आ टर्जय क ु मार \nठाक ु र (मुख्य असभयन्दता , कोल इच्छण्डया, क ृ पाबाबुएक क ृ पा -उत्पा्) एर्ं \nआजुक ई -पसत्रका- टर््ेह सटहत अनेक प्रकारक ई -िान्न्दतक मैथिली-\nसाटहत्यमे प्रिम सूत्रपातकत्ताय श्री गजेन्दर ठाक ु रोक नामोल्कलेख जरूरी बुझैत \nछी। अ ि च सात म ्शकमे उठल ओ टहलको र आइयो लहरर बटन -बटन \nआयुष्मती प्रीथत ठाक ु र िररक तिक ेँ  स्पशय कर ै त ्ेखल -अकानल जा सक ै छ।  \nगाौँआ-घरुआक बीच क े .एन.िी. : क ृ पानन्द्जी जखन अपन एर्ं अपना \nपररर्ारक उत्िान क े र सोपानपर पैर टिका रहल छलाह , ठीक ताही अर्थि \n(सातम ्शकक आरच्छम्भक काल) मे यिा -पूर्ाे्त रामबहादुरजीर्ला शोक -\nप्रसंग सेहो गौआँक ेँ  व्यथित आ मथित कएने रहैक। ई कहब कदठन अथछ जे \nहमर अड़ोस -पड़ोसक गाम -समाज एहेन दुघयि प्रसंगपर कोन रूपक प्रथतटिया  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nद्तए, टकन्दतु हमर गौआँ समाज कोना ररऐ्ि कएलक , से तँ हमरा आँन्खक \nसोझाँ झलक ै त अथछ मु्ा से प्रसंग कनेक िन्म्हकऽ।  \nविद्यार्थीक सहायता: १९६१ ई. मे हमर नामांकन भराम आ कोदठया हाइ \nस्क ू ल (जे सम्प्रथत भैरबिानमे अर्च्छस् ित अथछ) क े  अबड े र ै त, झंझारपुर -\nक े जरीर्ाल स्क ू लक आठम र्गयमे , हमर इिाक तिा जजद्दक मान रखैत \nटपताजी करबओने छलाह। जटड़मे तकर कारण यैह क ृ पानन्द्ेजी छलाह। से \nबात साल -दू -सालक बा् तखन बुझबा मे आयल जखन एकबेर गरमीक \nताथतलमे 'एर्री-डे-साइन्दस'क पोिी लए  कृ पानन्द्जी लग पढ़बा लेल पहुँचल \nरही। पोखररक ्छनबररया भीर पर पच्छिम द्स घर -आंगन आ पूब द्सक \nपूबे मुहक बड़का ्लान छलटन। ओटह समय िरर टपथतयौत लोकटन - सीताराम \nबाबू (खा्ी बोडय मिुबनीक प्रिान सहायक) एर्ं पं बच् चा  ठाक ु र , क ु ल्ीप \nबाबू- सभक बैसाड़ संगटह छलटन। तेँ ्लान सद्खन भरले -पूरल रहैत \nछलटन। कय -कय जोड़ी तास चलैत रहैत छलैक। दू -तीनिा चौकी पर सैह \nखेलबाड़ीसभ छ े कने रहटन मु्ा उत्तर -पूबक कोन पर एक कात लगाकऽ \nपटियापर एकिा सतर ं जी ्ेल आ तैपर चुपचाप बैसल , कोनो मोिगर -गतगर \nअंग्रेजी टक ताबमे डूबल क ृ पा बाबू। क ृ पाबाबू एटह  स मय  िरर  अपन  स ंगी स भक  \nबीच क े .एन.िी. क नामे ख्यात भऽ गेल छला। हमरा ्ेन्खकऽ सभ खेलाड़ीक ेँ  \nजेना अचम्भा ककिं र्ा अनसोहाँत लागल सन बुझना गेल छल। क्ाथचत ई जे \nआन िोलाक ई कोना... ? ई टकएक... ? मु्ा ओ नै अकचकाएल \nरहथि , टकएक तऽ हम एक द् न पटहनटह पोखररमे नहाइत काल टनर्े्न कएने \nरटहयटन जे म्थत चाही आ ओ सहषय तकरा स्र्ीकार ै त  'आटब जाउ ' \nकहने  छलाह। ओना , ई एकिा ्ीगर बात छल जे हमरा गीतहारक रूपेँ ककिं र्ा \nसज्जन -साँहठ ु ल छात्रक रूपेँ सगरो गामक सभ र्णयक लोक \nचीन्दहैत अिर्ा नहभरर आ्रो ्ै त छल।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 15 \n-हँ टर्द्यािी। की पढ़बाक अथछ ? \n-एर्री-डे-साइन्दस मे 'प्रयोगशालामे ऑ्सीजन गैसक टनमायण '। \nओ हमर पुस्तक ्ेखलटन उनिा -पुनिा कय आ एकटह सूर े  तीनिा अध्याय \nपढ़ा ्ेलटन आ काच्छल्कह अहीबेरमे तीनू चैप्िरक प्रश्नोत्तर लीन्ख अनबाले \nकहलटन। बीच -बीचमे बारम्बार 'टर्द्यािी' कटह सम्बोथित कएने रहथि । \nअटगला द्न हमर होमर्क य  ्ेन्ख प्रसन्दनता व्य्त कएलटन आ लगातार दू \nघण्िा समय ्ए लगभग पूर े  टकताबक शंका -समािान कए ्ेलटन। हम िन्दय -\nिन्दय भए गेल रही! आ तखन फ े र इसक ू लक चचाय , एक -एक सशक्षकक हाल -\nचाल सटहत , हमरा पढ़ाइक एर्ं प्रत्येक टर्षयक सलन्खत तैयारीक मंत्र ्ेने \nरहथि ; अंग्रेजी भाषा तिा समाज अध्ययनक गम्भीरतासँ , रटिकए नटह , अपन \nभाषामे असभव्य्त करबाक बोि ्ेने छलाह। यद्यटप हम सम्बन्न्द ित टर्षयक \nकॉपी -टकताब लए -लए डा. परशुरामजी   (अंग्रेजी टर्षय) , ्ेर्नारायण \nठाक ु रजी (र्ाजणज्य - बुक कीकपिंग) आ राजेन्दर झा जी लग अियशास्त्र टर्षयक \nय्ा -क्ा म्थत लैत रहलहुँ - बा्हुमे , स्नातको स्तर िरर मु्ा प्रिम 'पि-\nप्र्शयक तारा' तँ र्ैह क ृ पान न्द्ेजी छलाह! हँ , एटह सभ सीटनयसय क े र म्थत \nलेल हमर टपताजी पटहने आ रर -पादठ बान्न्दह अबैत छलाह। हुनकर उठब -बैसब \nचारू िोलमे छलटन आ हुनकर न्खस्करयनक खूब आ्र रहटन (अपन \nद्या्क घराइन छोटड़कए बाँकी भरो गाममे)।  \nपुस्तकालय-प्रसंग: आब सर्ायथिक महत्र्क बात समाजक दृथिकोण ें ! र्ैह \n१९६०-६२ क े र समय छलै जखन स्र्. रामबहादुरजीक नाम पर सार्यजटनक \nपुस्तकालय फोलबाक टनणययक बात ऊठल छल। उपयुय्त प्रत्येक सीटनयर \nलोकटनक पुनिः नामोल्कलेख जरूरी नटह बुझैत , संक्षेपमे कहब जे चारू िोलक \nन्दयूनतम दू -दू र्ा तीटनयाें -चाररयो गोिेक ेँ  थमलाए एकिा अस् िायी काययसथमथत \nजकाँ बनल छल , सर्यप्रिम प्रायिः ्ीयाबाती-छदठक अर्काशमे। एटहमे  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nठक ु रिोलीक प्रथतटनथि क ृ पेबाबू छलाह। नीक बात ई जे ओ जखन नटहया ें \nरहथि , कोनो अर्काशमे नटहयाें  आटब पाबथि , तैयो टनत्या नन्द् ठाक ु रजी भार \nिेटक लेथिन आ काज टबिुत नटह होइक।  \nसभसँ पटहने तय भेलैक जे एटह प्रस्तार् पर रामबहादुरजीक पररजनक \nस्र्ीक ृ थत लेल जाए। हुनक गारजन - कमलूबाबू , गौरीबाबू (मास्िर साहेब) आ \nरािाकान्दत बाबू शोकाक ु ल होइतो , सहषय स्र्ीक ृ थत ्ेलन्खन! तत्पश्चात् \nगारजनक स्र्ीक ृ थत सँ चारर -पाँच कनीय स्स्य लोकटन आंगन जाए \nआ्रणीयाँ भौजीक सहमथत एर्ं प्रिम चन्द्ा/ सहयोग -रासश प्राप्त कर ै त \nगेलाह। ताटह नर्तूरमे एटह पाँतीक लेखक सेहो रहथि। एटह योजनाक ेँ  कायय -\nरूप ्ेर्ामे क ृ पानन्द्ेजीक प्रभार्शाली व्यक््तत्र् सिीक क ु न्दजीक काज कएने \nछल टकएक तँ ई टनकिस् ि  पड़ोससयेिा नै , सङतुररयो रहथिन।  \nतखन , ्ोसर प्रािथमकता छलैक स् िान -चयनक। क ै किा जगह क े र प्रस्तार् \nआयल छलै टर्मशयक िममे - ्थछनबारर िोलमे लालबच् चाक पोखररक \nउतरबारर भीर पर , तत्कालीन प्राइमरी स्क ू ल लग , क ृ ष् ण्ेर्जी \n(बच् चनजी, मुन्खया) क  थमसरिोली लगक कलममे , र्तयमान समयक \nदु गायस् िान लग आद्...आद्। \nलालबच् चा लग मुह छानल जाए, से फ ू लबाबूक सहमथतक अछ ै तो गामक बेसी \nयुर्कक ेँ  नटह अरघलैक , टकएक तँ बल्कली -पोखरर लगक फ ु िबॉल -मै्ान पर \nजबर्स्ती िे्िर चलबाकए ्खल -द्हानी र्ा कब्जा कए लेब साौँसे गामक ेँ  \nअसािारण पीड़ा ्ेने छलैक ; से एतेक जल्क्ी टबसरबाले ्यो तैयार नै छल। \nसर्ायनुमथत प्रािथमक टर्द्यालये लगक स् िानपर छलैक। ओतए प्रायिः ७ कट्ठा \nजमीन इसक ू लक नामे कटहयोक ्ान -पत्रमे ्जय रहैक। बाँकी ताटहसँ ्च्छिन \nसशर्-मन्न्द्रक ेँ  बाड़ ै त, बड़का -पोखररक मोहार े  रहैक। ताटहपर पूरा सररसबे - विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 17 \nखांगुर (आठ आनाक मासलक गाम परहक पिी्ार आ आठ आना कचहरी \nिोल) लोकटनक स्र्ाथमत्र् छल। \nतखन फ े र कचहरी िोलक गोपेशजी (टबहार टहन्द्ी राष्ट्रभाषा पररष् , पिना) \nएर्ं गणपथतजी (कलकत्ता) लोकटनक पत्रानुमथत लैत गाम परहक पट्टीमे \nराजेन्दरजी , इन्दर (पछाथत मुन्खया) इत्याद्क सहमथतएँ यैह स् िान फाइनल \nभेल छलैक। तखन शुरू भेल  बाँस -काठ , खढ़ आ इ ं िाक लेल बैठकी। चारू \nिोलक लोक बटढ़याँ म्थत कएने छल - आन - िाका , बाँस -काठ -खढ़ सब \nलएकऽ। तेँ , प्रारच्छम्भक योजनाक ििघरक े र ब्लामे पजेबेक ्ेबाल पर बंगला \nछबा गेल छलै - तीन द्स बर ं डा सटहत।  \nजतए िरर मोन पड़ ै छ , १९६२ ई. मे एटह पुस्तकालयक पंजजयन तिा ओही \nर्षयसँ  सरकारी अनु्ान (पुस्तक ियािय) तिा १९६३ मे क े न्दर सरकारसँ \nर े टडयो -सेि -स्पीकर आद् प्राप्त भए गेल छलैक। प्का रसी् छपल रहैक \nआ तैपर कलकत्ता -पिना पययताें  सँ चन्द्ा -नग्ी अबैत छलैक , ताटहसँ टबजली \nकने्सन , पटिया -सतर ं जी आ दूिा कठही अलमारी प्रभृथतक व्यर्स् िा भेल \nछलैक। सारांशमे कही तँ एटह सकल असभयानक साफल्य सर्यश्री \nइन्दरकान्दतजी, सत्यनारायण ठाक ु रजी , क ृ पानन्द्जी, मिुबनजी , क ृ ष् ण्ेर्जी \n(बचनी मुन्खया) , तृप्प्तनारायणजी ओ क ृ ष् ण्ेर्जी (मास्िर साहैब) तिा इन्दर \n(मुन्खया) क े र अनर्रत प्रयत्ने भेिल छलैक म ें हिक ेँ । तेँ , पटहल \nपुस्तकालया ध्यक्ष इन्दरकान्दतेजी क ेँ  चूनल गेल छलटन। हुनक सहयोगमे (१९६३ \nसँ १९७० िरर) लगातार यैह सरसजी (जे  १९६९-७० मे सी.एम. कॉलेजक \nछात्र रहैत 'सरस ' प्र्ी सुमन -टकरण -मिुप जी लोकटनक मुहसँ पओने \nछलाह) रटहकए संचालन -भार सम्हारने छलाह।  \nनाट्य-पररर्द प्रसंग: गत स्ीक छठम ्सकमे म ें हि -मटहनािपुर (दुनू \nगामक  एक टह  पंचाय त) क े र  टक छु  उत्स ाह ी य ुर्क - प्रौढ़ कलाकार लोकटन  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमीसलकए नौिंकी -पािी लगभग ८-९ सालिरर चलौने छलाह। ्थछनबारर \nिोलक रमाकान्दतजी (४० र्षय पूर्यटह स्र्.) मुहगर-क न गर  आ टक छु  पढ़लो-\nसलखल छलाह। बकहिंगा सन -स न  माेंछ आ टक छु -टक छु  िौन ी िाइपक  झ ाेँिो \nरा खथि। र्ैह छलाह ्लपथत आ सुलताना डाक ू क भूथमकामे ओ असािारण \nअसभन य  क र थि। गामक  आओर  टक छु  चून ल-बीछल कलाकारमे ओही िोलक \nटर्शेस्र्र उफ य  टबसाइ झा नामी जोकर आ टर्लक्षण ढोलक -नगाड़ा -र्ा्क \nछलाह। तटहना छलाह थमसरिोलीक रघुर्ंशजी जजनका मौटगयाही छटर् -\nछिाक संग -संग टफल्क मी गीत गायनक लू रर -भास सेहो छलटन।  \nगामे-गाम उपनयन , टर्याह , कोजगरा र्ा अन्दय अर्सर पर ई पािी साइ -सािा \nकएकऽ दू -दू , तीन -तीन सय प्रथत राथत , भोजन -भार सटहत पबैत छल। ओटह \nद्नमे जँ खा -पी कऽ ५०-६० िाका कए टहस्सा पाबए कलाकार , तँ से पैघ \nबात होइक।अस्तु।  \nओटह पािीक िुिला -टबखरलापर एकिा शून्दयता क अनुभर् भरर गामक \nलोकक ेँ  होइत छलैक , तकर े  पूर्तिं हेतु मटहनािपुरमे हषयनारायणक नेतृत्र्मे \nएक िा र ामलीला पािी शुरु  भेल छलै आ मेंह िमे पढ़ु आ-गुनुला बहुत , तेँ \nनाट्य -पररष्क सूत्रपात भेल छलै (१९६०-६१क आसपास)। जेनाटक ऊपर \nकटह आयल छी , सार्यजटनक पुस्तकालयक सफलतासँ सबहु िो लाक सशजक्षते \nलोकटनिा नटह , असशजक्षतो-अल्कप सशजक्षतो युर्ा-र्गय एक सूत्रमे बन्दहा गेल छल \nआ खूब भव्य तरहेँ शार्ा पूजनोत्सर् आरम्भ भेल छल ओही प्रािथमक \nटर्द्यालयक प्रांगणमे। एटह अर्सरपर दू राथत नािक खेलेबाक टनणयय भेल \nरहैक (प्रायिः ६१-६२ मे)। एक राथत सर्ार भगत ससिंह ( टहन्द्ी खेला) आ \n्ोसर राथत पं. गोटर्न्द् झा (हालकहिं स्र्.) द्वारा सलन्खत आ बहुचर्चिंत मैथिली \nनािक बसात तय भेल छलैक।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 19 \nहमरा नीक जकाँ मोन अथछ जे सर्ार -भगत, जनरल डायर , कनयल (र्ा \nमेजर) सान्द डसय , लाला लाजपत राय , असफाक -उल्कला, राजगुरु आ बिुक े श्वर \n्त्तक संग-संग चन्दरशेखर आजा्क भूथमका लेल नयक े  तैयार एकताक चद्दरर \nमसक ै त -मसक ै त बाँचल छल। आ से , िन्दन गोपेशजी एर्ं मिुबनजी! अंततिः \nयैह दुनू गोिे मुख्य -मुख्य पात्रक भूथमका लेल जे औपबंथिक सूची प्रस्तुत \nक े लटन , तकरा तत्कालीन दूिा र्रीय गारजन श्यामबाबू (इन्दरकान्दतजीक \nकाका) आ कचहरी िोलक लालबा बू (जे प्रथतथष्ठत डाकबाबू छलाह) क े र \nसटियतासँ सलिाओल गेल छल।  \nपटहल राथत टक छु महत्त्र्पूणय अंग्रेजी-टहन्द्ीक किोपकिनक ेँ  बजबाकए \n(इण्िरव्यू जकाँ) ्ेखल -पर े खल गेल आ तखन भगत ससिंह मिुबनजी तिा \nअंग्रेजीक शान्ार उच् चारण तिा प्रर्ाहक ेँ  ्ेखैत , व्यक््तत्र् आकलन \nकर ै त , क ृ पानन्द्जीक ेँ  सान्द डसय ओ डायर - दुनू भूथमकाक लेल टफि पाओल गेल \nछलटन मु्ा दुनूक टनर्यहन एक संग सम्भर् नटह छलैक , से ई ्े खैत सान्द डसय \nसाहेबक भूथमका कएने रहथि ई। असािारण रूपेँ यशस्र्ी भेल छलाह \nठाक ु रजी! जनरल डायरक ि ू र छटर्क ओ स्र्यं पररत्याग कएने रहथि। ओ \nफ्र ें च-कि मा ें छ-्ाढ़ी, फ ू लल-फ ू लल गालपर ललछाैंह फाउन्द ड े शन आ तैपर \nमु्ायशंखक रोगन आ मािापर अंगर े जजया हैि...!  \nदुनू अंगर े जक डायलॉग जतऽ -जतऽ बेसी लमगर रहैक आ शब्् \nकदठनाह , ततऽ-ततऽ बहुत कारीगरीसँ एकिा -दूिा कए टहन्द्ीक र्ा्य सेहो \nओही तेबरक , घा ें ससया ्ेल गेल छलैक जाटहसँ ग्रामीण -तमशगीरक लेल \nबोिगम्यता सहज भए गेल छलैक। नािकक सफलताक 'ग्राफ' कतबा आ \nक े हन द्व्य छल, से एटहसँ बूझल जा सक ै छ जे दुनू अंग्रेजबा खलनायकक ेँ  \n्शयक ्ीघायसँ जुत्ता -चप्पल आ ढ े पा पययन्दत ्ेखाओल गेल छलैक तिा  'मार \nने रौ - अइ बनरमूहाँ क े  पिटककऽ ओि -बाढ कर ने रौ '- तेहन -तेहन टिप्पणी \nसभ बेर -बेर उछलल छलै। ताहूसँ आगूक बात ई भेल छलै जे चाररिा मेडल  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n(रजत) लाल -भाइ (लाल बाबू , कचहरी िोल ) तिा दूिा मेडल श्याम -भाइ \n्ए-्ए सम्माटनत-प्रोत्साटहत कएने छलाह कलाकार लोकटनक ेँ । आ क ृ पा -\nबाबू दुनू गोिेक सूचीमे एक नम्मर पर रहथि। आ ताहूसँ आगाँक महत्त्र्पूणय \nउपलच्छब्ि ई भेल रहैक जे ठीक साल -ड े ढ़ सालक भीतर े  कोनो शुभ अर्सर \nपर एटह नािकक मंचन फ े र करए पड़ल छलैक नाट्य -पररष्क ेँ  आ ताटह लेल \nलाल-भाइ अन्दय खचाय संग -संग ५००/- िाका ्ेने रहथिन - एक सेि पर्ा एर्ं \nशाही -र े स कीनबा लेल। से सभ यिासमय ्रभंगासँ टकना गेल रहैक।  \nलग-पासक गाम -कोदठया , पट्टी, मटहनािपुर , भराम -गोपलखा आद्क लोक \nउनटिकए अबैत छल खेला ्ेखबा लेल। र्ररष्ठ गारजन लोकटन अनुशासन आ \nस्त्रीगण-पुरुषाद्क बैसबाक समुथचत व्यर्स् िा -भार िेक ै त छलाह। कएक बेर \nबी.टड.यो , सी.ओ. तिा टडप्िी-इन्दसपे्िर (स्क ू ल) आयल रहथि आ भरर -\nभरर राथत इसक ू लक बर ं ्ा  पर ्सेक क ु रसी लगाए , लालबच् चा (पूर्य टर्िायक \nझंझारपुर टर्िान \nसभा) , लालबाबू, कमलाबाबू , गौरीबाबू, श्यामबाबू, बाबूजीझा (पंचायत -\nमुन्खया) , फ ु ससयाहा बच् चा (कोदठया) सन -सन सम्रान्दत लोकटन \nबैसैत  छलाह। ई लोकटन टबना टनर्े्न अपना मोने सय -पचास िाकाक म्थत \n्ेल करथि पररष्क ेँ । ई िम एकिा परम्परा बनैत १९६०-६१ सँ १९८०-८१ \nिरर चलैत रहल छल जाटहमे िमशिः \nद्नेशजी , नर े शजी , दुगायनन्द्जी, रर्ीन्दर, उ्यचन्दरजी , ताराकान्दत, हीरालाल ,\n लक्ष्मणजी (असभयन्दता), आद् जुड़ ै त चल गेल छलाह। एकर े  कहैत छ ै क - \n'हमनर्ा आते गए और कारबाँ बढ़ता गया '! सरस्र्ती पूजा क संग -संग \nनािको ्ेखबाक हँकार जाइत छलैक लगपासक सभ गामक ेँ ।  \nपुस्तकालय-प्रसंग: बहुत बात पटहनहुँ चचय भेल अथछ , तकरा ्ोहर े बाक \nप्रयोजन नटह। एतबा कहब मु्ा जरूरी अथछ जे ओटह रामबहादुर सार्यजटनक  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 21 \nपुस्तकालय (म ें हि) क े र भानय १९६१ सँ १९८१ िरर ्न्नाइत -सनसनाइत \nउच् च सँ उच् चतर होइत रहल छलैक। पुस्तकक संख्या १३०० लगभग गाौँआक \nसहयोगेँ आ १८०० लगभग सरकारी अनु्ानसँ , क ु ल ३१०० सँ बेसीए (दू \nअलमारी भरर) जमा भए गेल छलैक। अनु्ानसँ पूर्य दू -दू खेप एस.डी.ओ. \nएर्ं जजला सशक्षा प्ाथिकारीक टनरीक्षण भेल छलैक , थतनकर स्र्ागत -\nसत्कारक व्यर्स् िा उत्तम रीथतएँ सकल समाजक सहयोगेँ भेल रहैक। माछ -\nभात, ्ही -चीनी -रसगुल्कला ओ पाँच चङ े रा आमक व्यर्स् िा भेल रहैक। चाह-\nजलखै आ भोजनाद्क व्यर्स् िा -बात टनत्यानन्द्जी एर्ं तकरा टियारूप ्ेब \nहमर े  पर छल।  \nई पुस्तकालय क े र्ल रामबहादुरजीक ेँ  श्रद्धांजसलएक लेल नटह स् िाटपत भेल \nछल, र्र ं च र्ास्तटर्क रूपेँ ई एकिा सामाजजक पररर्तयनक माध्यम छल आ \nसे , प्रायिः ४-५ र्षयक अभ्यंतर े  बहुत रास ब्लाओ टनखरर -कए सोझाँ आबय \nलागल छल। यिा प्रािथमक इस्क ू ल  'लोअर' सँ  'अपर ' प्राइमरी भए गेल \nछलैक। बातक ेँ  एना बूझल जाए जे हमर नाम चाररम र्गयमे (१९५७ ई) \nक ोदठय ा बोडय थमड्ल स्क ू लमे सलखाओल गेल छल मु्ा हमर े  छोि भाय \nरमेशजी (मैथिलीक लेखक , अर्काश -प्राप्त उप-समाहत्ताय) क े र नामांकन \nकोदठया इसक ू लमे छठम र्गयमे भेल छलटन। ततबे टकएक ? आन गाम ककिं र्ा \nकर -क ु िुमक गाम बूजझ  मेंहिक अथिकांश िी -बेिी तेसर टकलासक बा् जे \nपढ़ाइ छोटड़ ्ेबालेल असभशप्ते जकाँ छल , से सब आब कम सँ कम पाँचम \nर्गय िरर तँ गामकहिंसँ करए लागल छसल। हमर अपने तीन -तीनिा \nबटहन , परशुरामजीक पुत्री , ्ेर्नारायणजीक पुत्री सटहत गोि ्सेक बेिी -\nडाँिी छठा-सातबाँक पढ़ाइ कोदठया इसक ू लसँ कए आगू बढ़सल छसल।  \nटबजलीक लाइन गाममे आबए , ताटह  लेल ज े टर्द्युत-अनुमण्डलीय \nअसभय न्दताक ेँ  आर्े्न पड़ल छ्ल, सेहो एही पुस्तकालयमे बैससकय  स र्यश्री \nइन्दरकान्दतजी, तृप्प्तनारायणजी आ लालबाबू लोकटन तैयार कएने छलाह।  22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतटहना मिुबनीसँ कमलाक पन्श्चमी तिबन्दि (कचहरी ढड़ान ) िररक ेँ  टडस्िी्ि \nबोडयक सड़क क े र प्कीकरणक लेल यत्न भेल छल।  \nजखन मिुबनी अनुमंडल कायाय लय एर्ं ्रभंगा जजला मुख्यालयमे जा -जाकए \nि्का पड़लैक , तँ दद्वतीय पंचर्षीय योजनाक ई काज सब तृतीय पंचर्षीय \nयोजना कालमे (शुरुहेमे) टनष्पाद्त भेल छलै , तटहया मटहनािपुर -कोदठया -\nपट्टी सन -सन बहुतो पड़ोससया गामक ेँ  डाह -ईष्याय भेल छलैक ; तकर उपराग \nओ गाम सब तत्कालीन टर्िा यक (हमर गौआँ) क ेँ  जकहिं -तकहिं बाि चलैत ्ैत \nरहै छलटन , सेहो ्ेखल अथछ।  \nपुस्तकालयक ेँ  भारत सरकारसँ बेस पैघ  'आयरन -चेस्ि' सनक र े टडयो -सेि \nभेिल छलैक (१९६२- जनर्री -माचयमे), ताटहपर भरो गामक लोक भोर -८ आ \nराथत -८ बजेसँ ९ बजे िररक टहन्द्ी -अंग्रेजीक समाचार सुनैत छल। समय पर \nरे टडयो -फोलब-बन्द् करब हमर े  (सहायक पुस्तकालयाध्यक्षक) काज रहैत \nछल। खास बात ई रहैक जे ई र े टडयो टबना स्पीकर े  नै बजैत छलैक (इन -\nटबल्कि-स्पीकर नै रहैक सेिमे)। तौँ एकरा , कम्यूटनिी (सामु्ाथयक) र े टडयो \nकहल जाइक। एटह च्छस् िथतमे पुस्तकालय -बंगलाक एक कोन पर एकिा तीस -\nटफट्टा मोिकर बाँसमे र े टडयोक भोम्हाक ेँ  बान्न्दह िाँगल गेल छलै आ भरर गाम \nआर्ाज पहुँचैक , ताटह लेल ओटह बाँसक ेँ  आि -आि घण्िापर घुमाबए पड़ ै त \nछलैक ; नै तँ ्ोसर े  द्न कोनो िोलक उपराग सूनय पड़ ै त छल (टर्शेषकए \n१९६२ क े र चीन -भारतक युद्धक समयमे )। कटह सक ै त छी जे ७०-७५% \nअनपढ़ -टकसान र्ा मजदूर -बोटनहार -मकहिंसबारक बीचहुमे समाचार ओ र े टडयो \nपर पिना क े न्दरसँ चौपाल काययिम सूनब एकिा सुख् अनुभूथत बटन रहल \nछलै। \nएही पुस्तकालय -कक्षमे १९६४ सँ १९७०-७२ ई. क बीच भर्ानीपुर गामक \nगमैया -डाक्र (जे टनष् णात कम्पाउण्डर मात्र रहथि) साहेब तिा टबजली  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 23 \nथमस्त्री अटनरुद्ध बाबू (भर्ानीएँपुरक) सेहो रहल छलाह - गौआँक सहमथत सँ। \nई दुनू गोिे आस -पड़ोसक सभ गाममे साइटकल सँ रमण कएल करथि आ \nमोिामोिी सर्यथप्रय भए गेल रहथि। आ टहनक े  दुनूक सूत्रसँ हम भर्ानीपुरक \nजमाए (समय -पूर्े) बटन गेल रही।  \nहम गामसँ बहर े लहुँ (१९७० जुलाइ) , तकरा बा् ३-४ र्षय िरर  \nनर े शजी , दुगायनन्द्जी, रबीन्दर, गौरीझा , जुगेशर भाइ (हमर द्या् लोकटन) \nघीथच-घाथचकए चलौलटन मु् प्रगथत िकमका गेलैक। एही अर्थिमे गाममे \n्ोपािी भए गेल रहैक , भरर  गामक  पढ़ु आ-गुनुआ आ कलकथतया लोकटन \nएक द्स आ पूर्य टर्िायक - गामक जब्यस्तीक जमीन्द्ार पाँच -्सिा जी -\nहजूरी एर्ं  लाठीर्लाक संग ्ोसर द्स।  \nफु िबॉलक प्रस ंग: म ें हिहुमे एकिा िीम रहैक , तै मे ३० िा सँ बेसी समिय \nखेलाड़ी रहैक ; टनछड़ल -छाँिल छहछह कर ै त - १६ सँ ३०-३२ बरखक \nबयसर्ला ; मैटट्रक स ँ स्न ातक ोत्तर  िरर क  सशक्षार्ला आ टक छु  अल्कप-सशजक्षतो। \nक ृ पानन्द्जी आ सत्यनारायण ठाक ु र उच् च श्रेणीक  'बैक -पोजीसन ' ( फ ु ल-\nबैक र्ा हाफ बैक दुनू) र्ला प्लेयर छलाह। नारायण चौिरी , पीताम्बर \n(इच्छण्डयन नेभीमे जॉइन- जॉइनक बा्ो जखन -तखन) , तृप्प्तनारायणजी आ \nनागेश्वरजी (हमर टपथतयौत) आद् नीक कोटिक (तेजस्र्ी ्ौड़टनहार आ \nबामा-्टहना दुनू पैर चलैत)  'स ें िर फारर्डय ' छलाह। गणपथतजी तिा \nक ृ ष् ण्ेर्जी (्थछनबारर िोल, पछाथत मास्िर साहैब) नीक गोली रहथि। \nभन्दनू मण्डल, गौरी झा (पुबारर िोल) , सीतम्बर, बे्ानन्द् (सब पुबारर िोल) \nलोकटन पढ़ाइमे पछड़ल टकन्दतु खेलमे बेस टिकाउ आ टर्श्वसनीय छलाह।  \nएकबेर गरमी ताथतलमे तीनिा  'कपर्ला ' (ट्रॉफी) चैन्म्पयनसशप मैच राखल \nगेल छलै। घाेँघरडीहा बनाम म ें हि , खड़ौआ बनाम म ें हि आ र ै मा बनाम म ें हि।  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nर ै माक िीम मे कोदठया -पट्टीक 'बोड़ो' तँ म ें हिहुमे भरामक रामचन्दर ससिंह \n(सेन्दिर फॉरर्डय) बोड़ो कएल गेल छलाह। क ृ पानन्द्जी प्रायिः सेर्ामे आटब \nगेल रहथि (१९६४-६५), तेँ क े र्ल दुइए मैच मे खेलाएल रहथि। से दुनू  मैच \nिमशिः खड़ौआ तिा र ै मासँ म ें हि जीतल छल मु्ा तेसर मे टहनका नटह रहने \nतिा घा ें घरडीहाक िीम २० नटह , २१ छलै, ताहू कारणे तीन -एक सँ हमर गाम \nहारल छल। ई सबिा मैच आ चैन्म्पयनसशप झंझारपुरक टिबड़ े बाल स्क ू ल -\nग्राउण्डमे भेल रहैक। एटह दुनू ठाक ु रजी (क े .एन.िी/ एस.एन.िी.) क े र  ब्यूह-\nभे्न क े हनो भारी िीमक लेल असम्भर्े जकाँ रहैत छलैक , से हमरा आँन्खक \n्ेखल अथछ। अस्तु।  \nएहेन टर्लक्षण िीमक फ ु िबॉल -ग्राउन्द ड (बल्कली-पोखररक कात मे - उत्तरी \nभागमे) अकस्माते , अज रा जोड़ी बन्ददुकक ना ें क पर हड़टप लेल गेल छलैक \nम ें हिमे। तेँ गाम ्ोपािी! तेँ टर्भे् पराकाष्ठापर । ९९% िरर कलकथतया -\nन ोक रर ह ार ा स मेत भर ो गामक  पढ़ु आ लोक टन  प्रो. िन ेश्वर  झ ा, प्रो. परशुराम \nझा , प्रो. राजेन्दर झा , प्रो. ्ेर्नारायण \nठाक ु र , लालबाबू, मिुबनजी , इन्दरकान्दतजी प्रभृथतक सक्षम नेतृत्र् पाटब \nसंगदठत भेल छला आ यएह ्ल िनेश्वरजीक अपमानक ब्लामे जमीन्द्ारक \nजेठ स पूत (जे बन्ददूक भँजैत फ ु िबॉल ग्राउन्द ड पहुँचल रहथि टपताक बाँटह \nपूर ै त) क ेँ  अंततिः बटनसार (जहल) मे हप्ता भररक लेल बन्दहबा ्ेने छलटन। ई \nछलैक एकताक बल!  \nमु्ा से बड़ े  महग ओसल छल। गामसँ फ ु िबॉल क े र बीजिरर उपटिए गेल! \nतटहना , पुस्तकालयो श्रीहीन होइत चल गेल!  \nगुरु -सर्ष्य ओ सेिा-व्रत: श्रीमान् भर्ानन्द् झा असािारण सूझ -बूझ ओ \nमेिा-प्रथतभाबला असभयन्दता छलाह। ढ ं गा-हररपुर बासी , एटह बी.एन. झाक \nजोथत बड़ ै त रहटन - सातम -आठम-नर्म ्शक (१९६५-९५) मे। सहायक  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 25 \nअसभयन्दतासँ अटर्भाजजत टबहारक चीफ -इ ं जजटनयर (इ ं जजटनयर -इन -चीफ \nसटहत) होइत  'टबहारक टर्श्वेश्वर ै या' पयंत कहओटनहार एटह महामानर् लग \nप्रत्येक टर्भूषण झुझुआने लगैछ। क े  करत टर्श्वास ५० र्षयक बा् जे हमरा \nलोकटनक एकिा एहनो ऋटषकल्कप समाङ भेल छलाह जे प्रत्यक्ष आ परोक्षरूपेँ \nसोन -कमांड , कोयल -कारो , डी.भी.सी. , तेनूघाि , बराकर -बाँि, राँचीक \nआसपासक कएक जलापूर्तिं योजना (ड ै म टनमायण) सटहते गंगा न्ी पर \nगांिी-सेतु (पिना) क आर े खक स्र्प्न्शी रहथि ? जे एहेन -एहेन हजारो -\nलाखो करोड़क योजना -पररयोजनाक सूत्रिार -संचालक - महा -पययर्ेक्षक \nहोइतो , जीर्न -पयंत एकिा मड़ौसी खपड़पोश (ढ ं गाक ओ स् िायी टनर्ास \nहमरा बेर -बेर ्ेखल अथछ)मे टबतौलटन। बड़का -बड़का करोड़ पथत-अरबपथत \nठीक े ्ारक ेँ  सेहन्दते रटह गेलैक जे एक कप चाहो हुनका टपयबतटन ककिं र्ा एक \nन्खल्कली पानो खुअटबतटन। \nताही महामनाक सहो्र , ओही लोक टनमायण टर्भागमे काययपालक \nअसभयन्दता (अनुज - श्री सूयायनन्द् झा) सेहो छलथिन मु्ा से सर्यिा ्ोसर \nलोक रहथिन।  \n.. आ ताही गुरुक पट्ट -सशष्य (काययक्षेत्रमे) रहथि हमरालोकटनक मागय्शी \nक ृ पाबाबू। भेलैक एना जे संसारक सभसँ नम्मा न्ी पुल (५.७५० टकलोमीिर \nप्रायिः) गाँिी सेतुक टनमायण हेतु जखन भारत सरकारक स्र्ीक ृ थत (१९७०-\n७१: पंचम पंचर्षीय योजनान्दतगयत) भेिलैक , तखनेसँ -तटहयेसँ एकद्स \nनलोबल-िेण्डर द्वारा टर्श्व-स्तरीय टनमायण एजेन्दसीक चयन प्रटिया चलल \nछलैक आ से  'गेमन इच्छण्डया' क े र चयन होइते , ्ोसर द्स कायय -\nगुणर्त्ताक टन रीक्षण-परीक्षण हेतु सुयोनय नटह , सुयोनयतम असभयांसत्रक \nकायय -्लक खोज -बीन सेहो चलल छलैक। ई पूरा टनमायण कायय १९७२ सँ \n१९८२ ई. िरर चलल छलैक आ मई -१९८२ मे तत्कालीन प्रिानमंत्री श्रीमती \nइन्न्द्रा गांिी एकर उद्घािन कएने छलीह।  26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसे , ओटह र्ृह्ाकार पररयोजनाक सम्पूणय ्ेखभालक भार जखन भर्ानन्द् \nबाबूक हाि साैंपल गेल छलटन , तँ (हमरा मोन अथछ - हमरो प्स् िापन पिने \nछल) ओ दू िूक भाषामे तत्कालीन मुख्यमंत्री (डा. जगन्दनाि  थमश्र) क ेँ  कहने \nछलथिन एकिा शतेक रूपेँ जे टनरीक्षण -परीक्षण हेतु असभयांसत्रक कायय -्ल \nहम अपना टहसाबेँ बनाएब आ तकर कायय -प्रटियामे कोनो तरहक हस्तक्षेप \nकोनो मंत्री-संत्री नटह करताह। आ से यिार्त् मानलो गेल छलटन। ई बड्ड पैघ \nबात (कहू जे आश्चयय आ अजबे जकाँ) बू झल गेल रहैक ताटह समय \nमे, असािारण रूपेँ प्प्रिंि-मीटडया मे चर्चिंत सेहो।  \nआ हम मैथिल लोकटन टर्सशि गौरर् -बोिक अथिकारी छी जे एटह टर्श्व -\nटर्श्रुत पररयोजनाक संचालन -पररचालन -टनरीक्षण एर्ं सार्थिक परीक्षण मे \nमुन्खयाजी भर्ानन्द् बाबूक संग उप -मुन्खया र्ा सरपंचक भूथमकामे हमरा \nसभ क अप्पन क ृ पानन्द्ेजी छलाह (यद्यटप असभयन्दता आओरो कएक छलाह \n्लमे टकन्दतु काटबसलयत एर्ं इमान्ारीक प्रथतमूर्तिं यैहिा! अपना सन \nएक मात्र अपन े! ह मर ा स न क  बहु तो लोक  छु ट्टीक  द्न मे टन मायण ्ेख ए ज ाइत \nछल। \nएटह इमान्ारी तिा कमयठताक एकिा एहेन सत्य घिनाक टर्र्रण रखैत एटह \nटनबन्दिक इथतश्री करए चाहब जे ससनेमाक रील जकाँ हमरा मानस -पिल पर \nटर्गत ४० र्षय सँ यिार्त अंटकत अथछ। एहेन -एहेन साँचमे की , कटहयो आँच \nआटब सक ै ए!  \n(प्रायिः) समय १९८०-८१ क एक राथत। स् िान -गांिी सेतु (टनमायणािीन)क \nहाजीपुर -मुहाना परहक राजकीय टनरीक्षण -भर्न पररसर। अस् िायी टबजलीक \nखु ट्टामे जत्र-क ु त्र िांगल तार आ छोि-छोि पीयर -पीयर ्र्ािरमे टिमटिमाइत \nलट्टू बॉल। तक र ा छपन े-झँपने अबैत सन गंगा कातक क ु हेसी अन्दहारक  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 27 \nमहजाल! शान्दत सशटर्रमे अशांत र्ा उदद्वनन-मन ा बइस ल एक  अय ाचीक  र्र ्् \nहस्त संतान , ओछाइन आ िेबुलपर मारते रास कागत -पत्र-फाइल पसरल।  \nसाइि प र, बीच बालुका -रासश पर (गंगाक उतरबररया कछ े र द्स) दूर -दूर िरर \nपसरल लोहा -ल्कड़ , छोि-पैघ रौिी-तम्मुक आ गैंता-बेलचाक संग सस्कड़ \nझुलबैत गजराजक सूँढ़ सन अनेक साँर्ल -ि े न-टहिाची -िािा-क ै िरपीलरक \nभारर्ाही मशीनक िराेटह आ तै बीच -बीचमे ससमेण्ि-लोहा -क ं िीिक जमौआ \nबड़ े-बड़ े  चट्टान (खण्डांश) जहत्तरर-बहत्तरर ढ ं गटड़ आयल। \nतै ससथमटिया चट्टान सभक ेँ  हिाैंड़ा मारर -मारर कोण -टकनारक ेँ  झाटड़ -झाटड़ \n्ेखैत आ  'िेम्पर' जँचैत एक टर्शेषज्ञ।  'यहाँ से तोड़ो '- 'यहाँ से \nफोड़ो'- 'रॉड टनकालकर द्खाओ ', 'रॉड की मोिाई १६ एम.एम. ्याेँ ?', \n'रॉड िािा -ब्रैण्ड ्या ें  नहीं ?', ' बालू ्लाससक सोन -सैण्ड ्याें  नहीं ?', \n'स्िोन-थचप्स अण्डर-साइज ्याें ?' एहेन एहेन पचासटन सर्ाल गेमन \nइच्छण्डयाक मुख्य असभयन्दतासँ होइए , से आइयो , फ े र काच्छल्कहयो आ फ े र \nपरसुओ! ओकर प्रोजे्ि डायर े ्िर तंग -तंग होइए। ओ अपन मातहतक लघु \nसंर्े्क सभक बैसार कर ै ए। उप्पर क े  बाँस अपनासँ नीचाँ , तै सँ नीचाँ , तहूसँ \nनीचाँ... होइत -होइत सभसँ नीचाँ िरर खाेँचाड़ल जाइए मु्ा सही जर्ाब नै \nपबैए। अंततिः टनम्न स्तरीय र्ा स्तरहीन-टनमायण प्रमाजणत कर ै त बीसोसँ \nअथिक खण्डांश [जकरा अंग्रेजीमे 'सेनमेण्ि' ( segment) कहल \nजाइछ ] क ेँ  खाररज र्ा रद्दी घोटषत करबा ्ेल गेलैक। तकरा सभ प्रटियाक \nपालन कर ै त , राज्य सरकार आ क े न्दर सरकारहुक ेँ  प्रथतर्ेद्त हेबाक छलैक - \nठीक अटगला द्न।  \nओटह कम्पनीमे तँ हड़कम्प मचबे कएलैक , संगकहिं (ओही कालखण्ड मे नया -\nनया बनल) िेक््नकल सथचर्ालय पययन्दतो प्रकन्म्पत छल , टकएक तँ ओटह \nकम्पनीक चयन नलो बल-िेण्डर सँ आ द्ल्कलीक सहभाटगतासँ भेल रहैक।  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ोसर महत्त्र्क बात छलैक जे एटह  'सेगमेण्िेशन-बीज ' क र्ैचाररकी एक्म्मे  \nअसभनर् रहैक जकर व्यार्हाररक ज्ञान अथिकांश असभयन्दतोक ेँ  नै छलैक ताटह \nद्नमे। तेसर बात जे खास रहैक से छलैक - एक -एकिा ढलाइ कएल \nखण्डांशक लागत लाखहु रुपैया  पड़ ै त छलैक, तेँ कम्पनीक ेँ  करोड़क नोकसान \nसम्भाटर्त छलैक। \nगुरु्ेर् (बी.एन. झा) साहेब चरणबद्ध रूपेँ उ्त प्रथतर्े्नक प्रटियासँ \nअर्गतेिा नटह , ओटहमे शाथमलो छलन्खन , स् िल-टनरीक्षण कए स्र्यं टनम्न -\nस्तरीय टनणययसँ आश्वस्तो भेल छलन्खन। ओटह द्नमे फोनपर भारते \nसरकारक एकाथिका र छलैक तिाटप छत्तासँ उड़ल मिुमाछी जकाँ फोन सब \nतीनू द्न अनर्रत घनघनाइते रहल छलै। चोङा हािसँ रखलाैं नटह टक फ े र \nघनर -घनर...।  \nओटह टबि -पुराओने सनक टनरीक्षण भर्नमे नाम मात्रेक दू िा प्रहरी छलै जे \nबहरी मे बैसल तमाक ु ल लिा रहल छलै। भीतरमे एकिा आ् ेशपाल साहेब \nलेल रोिी-्ासल-तरकारी बना रहल छलै आ साहेब अपन शयन -कक्षेमे, िेबुल-\nक ु रसी लगौने ररपोिय -रीिनयमे लागल छलाह। एटह सशटर्रसँ िोड़ े  हँटिकए \nहािीक ्ेखौआ ्ाँत सन एकिा पुसलस -पोस्िो छलैक जाटहमे कखनो दूिा \nलाठी-पािी ससपाही रहैत छलै आ कखनो सेहो न्ार्!  \nराथत, घड़ीक टहसाबेँ बहुत नै भेल रहैक  मु्ा आबा्ी सँ दूर गंगा -तिक एटह \nिोलबा पर एक्म सन्दनािा पसरल रहैक। टक तैखन एकिा गाडय बर ं ्ा परक \nन्खड़की लग लाठी पिक ै त , ओही न्खड़की लगाकए भीतरी बैसल हाटकमक ेँ  \nआर्ाज ्ैत बाजल - साहेब -साहेब! कोई जीप आई है फािक पर। ्ो -तीन \nआ्मी उतरा है जो फािक खोलने बोलता है। का , तो हाटक म से थमलना है।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 29 \nसाहेब ठामकहिं बैसले -बैसल न्खड़कीक एकिा पल्कला कटनएँ फोलैत , गाडयक ेँ  \nकहलन्खन - अभी ई कौन है जी ? बोलो कल सुबह मे आएगा - जो भी है.. \nकल आठ बजे आएगा!  \nटकन्दतु ताबत काल िरर दूिा भारी -भरकम मोछ े ला सनसनाएल बरन्द्ा पर चटढ़ \nगेल छलैक। आ गाडयक ेँ  िटकअटबते जकाँ कोठ लीक ओठङाओल क े बाड़क ेँ  \nि्का ्ैत , भीतर पैसस गेल छलै। ई गौरसँ चेहरा ्ेखलटन - एकिाक मूऽ -\nकान थचन्दहार सन लगलटन , प्रायिः साइि परहक मुंशी-तुंशी छल हैत। ्ोसर \nगोिे साफ े  अनथचन्दहार... ्ेखबामे एक्म्मे सुलताना डाक ू क सहो्र। डाँड़मे \nचमौिी आ चमौिीमे ओजनगर पेस्तौल लिकल। दुनूक हा िमे एक -एकिा \nब्रीफ-क े स। चेहरा पर गलौिी बन्दहने।  \n-आपलोग...? ्या बात है ? इस समय कोई काम है मुझसे ? \n-जी सर! घबराइएगा नहीं! साहेब भी आए हैं , गाटड़येमे बइठल हैं। ये (हािक \nब्रीफ-क े स ्ेखबैत) सर , आपक े  सलए क ु छ लाए हैं!  \n-अिा -अिा! ्या है इनम ें ? मैंने तो टकसी को क ु छ लाने क े  सलए नहीं कहा \nिा! \n-सरजी! सरजी! इसम ें  (अपन दुनू हािक िापड़ जकाँ ्ेखबैत , प्रायिः संक े त \nसँ पाँच -पाँच ्स -्स क े र) इतना अभी है। और जो हुक ु म होगा , कल -परसू \nटफन आ जायेगा - सा हब बोले हैं ...। \n-ऐ। चलो, ये उठाओ और यहाँ से भागो! चलो , भागो!... \nसे एतबा कहैत साहेब को ठलीक ्ोसर कोनमे िेबुल पर राखल फोन द्स ड े ग \nबढ़ौलटन टकन्दतु ततबेमे एकिा तेसरो प्रर्ेश क े लक कोठलीमे।   30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-सर , सर! सुटनये न! फोन -ओन टकसको कीजजएगा ? इतना जो द्न -रात \nखिते हैं सो का थमलना है ? ई नोकरी से आजकल गुजारा चलना है का ? \nओ तेसर आगन्दतुक समुझाबैत जकाँ कहलकटन।  \n-सुटनए -सुटनए! नौकरी हम करते हैं , ्या थमलता है , टकतना थमलता है - \nउससे आपको ्या मतलब ? चसलए, आइए, ये सब लीजजए और चलते \nबटनए यहाँ से! हमारा गुजारा क ै से चलेगा , र्ो मुझे सोचना है न , आप उसम ें \nिाङ मत अड़ाइए! \n-सर -सर! बाल है , बच् चा है! पररर्ार का राजी -खुशी सब्बे चाहता है सर! \nइससलए घर आइल लछमी का अपमान तो नहीं न होना चाटहए सर!  \n-सुनो -सुनो बाबू! टकतनी उमर है तुम्हारी ? और र्जन टकतना है ? \n-सर! ५८ बररस हो चला है! आउ ओजन तो.. ८० टकलो तक...!  \n-और बाल -बच् चे टकतने हैं? \n-सर , पाँच हैं! तीनठो बेिी और ्ो ठो लड़का है! काहे सर! ई सब काहे पूछते \nहैं ? \n-्ेखो तुमको र्ेतन थमलता होगा पाँच -्स हजार। और फ ै थमली होगा , माता-\nटपता हा ें गे, तो नौ आ्मी , है टक नहीं ? \n-जी सर! सो तो है!  \nओ तीनू मुह ताकऽ लागल साहेबक।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 31 \n-हाँ , तो तुमको चोरी -डक ै ती करना पड़ े गा , हो सकता है। और तुम जब ये सब \nबेइमानी -शैतानी करोगे तो बाल -बच् चे तुमसे भी बड़ े  शैतान-गुण्ड े  -मर्ाली \nहा ें गे। समझे ? तुम्हें नमक -रोिी क े  साि ्ारू -मुरगा भी चाटहए। तुम्हारा र्जन \nयही हराम का खा -खा कर ८० टकलो हुआ है! और बी.पी. - सूगर भी बढ़ा \nहोगा , जाँच कराया है ? \n-नहीं सर! एकबार च्कर आ गया िा , तो डा्िर बोला िा ऊ ्ोना ें  जाँच \nकराने , नहीं करा  पाय ें !  \n-बस -बस! यही समझने की बात है! मैं खु् भी स्र्स् ि हूँ और बाल -बच् चा ें  को \nभी तन और मन से स्र्स् ि रखना चाहता हूँ। सभी पररश्रमी हैं। मन लगाकर \nपढ़ते-सलखते हैं। घर म ें  न नाजायज आम् , न फालतू खचय! न चोरी -डक ै ती \nका कोई डर! और ये मूँछबाला जो पेस्तौल लिकाक े  घूमता है  न , कहीं \nससपाही -हर्ल्ार से ररिायर हुआ होगा और कम्पनी क े  जी.एम. का बॉडीगाडय \nहै! है न जी ? तुम्हारा नाम रामेश्वर ससिंह और घर टबहिा है न? \nपेस्तौलर्ला अपन नाम-गाम सुटनते मूड़ी झुकौने तत्काले कोठलीसँ बाहर भऽ \nगेल। ओकर घाड़ ओतेक नै झु कल रहैक , जतेक िेरल -िेरल कड़यल -कड़य ल \nमा ें छ। \n-हाँ तो  अब आपलोग भी ये माल -असबाब उठाइए और जाकर अपने बॉस \nको बोल ्ीजजए टक यह पच्छण्डत ्ो ्या , बीस ब्रीफक े स म ें  भी टबकाउ नहीं \nहै। और यह भी बोसलएगा टक अभी कम से कम ड े ढ़ ्सक तक मृत्यु -योग \nनहीं है हमारा!  \nदृढ़ स्र्र ेँ  एतबा कहैत, ओकरा सभक ेँ  बाहर बर ं ्ा परहक सी ढ़ी िरर अररआइत \n्ेलन्खन। ओ दुनू बर ं ्ा सँ उतरर एकबेर पाछाँ घूथम टहनका भरर आँन्ख  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ेखलक , कल जोड़ ै त आ माफी मँगैत फािक लगक इस्िाि भेल गाड़ी मे जा \nघा ें ससआएल-फ ु रय! \nई असािारण हाटकम आर ्यो नटह , हमरा गामक अिर्ा हमरालोकटनक \nगौरर्शाली 'अयाची -परम्परा' क े र प्रायिः आखरी स्तम्भ भर्ानन्द्े जी ओ \nक ृ पानन्द् ठाक ुर े जी  छलाह। आ एटह घिनाक अनुगुंज पटहले -पटहल चेतना \nसथमथतक एक बैसार मे मैथिल -गौरर् भर्ानन्द्े बाबूक मुहेँ (संक्षेपमे) आ \nपछाथत स्र्यं ठाक ु र े जीक मुहेँ ्रभंगा -प्रर्ास (१९८९-९० क हमर गृह -\nप्रर्ेश, लक्ष्मीसागर कॉलोनी) कालमे सुनने छलहुँ।  \nतटहया ठाक ु रजीक मुहसँ बहराएल ओ (बाल -बच् चाक मा्े भटर्ष्यर्ाणी \nर्ला) बात सभ आ आजुक मैथिली साटहत्यांगनक  'क ु रुक्षेत्र टर्जयी गजेन्दर' \nआटक  'पञ्जी-प्रबन्दिक नब व्यर्स् िापक गजेन्दर' ककिं र्ा 'ई-पसत्रका टर््ेहक \nसंस् िापक -सम्पा्क गजेन्दर' अिर्ा कतेको  'अर्ड े रल-अभेसलत मैथिलीक \nसाटहत्यकार क ेँ  प्रथतष्ठाटपत कर ै त गजेन्दर '  क ेँ  कनिंघार ै त-टहयासैत हम साँचे ्ंग \nभेल छी! संगकहिं क ु ल -र्िू प्रीथतक टबकास -उजास से , सभन्दने तरहक सुख -\nसंतोष प्र्ान कर ै त अथछ। यैह थिक बाढ़टह पूत टपताक े  िमे! यैह थिक - माता-\nटपताक श्रेष्ठ गुण-सूत्रक तिा सुलक्षण संस्कारक टर्लक्षण प्रमाण! \nहँ , मु्ा कचोिक बात इहो मोन रखबाक छी जे एटह चर्चिंत गुरु -सशष्यक ेँ  \nसामाजजक रूपेँ जेहन मान -सम्मान भेिब र्ांथछत छलटन, जकर ई लोकटन सभ \nतरहेँ अथिकारी छलाह ; से भेटि नटह सकलटन। ्ेखैत छी , सामान्दयाें  िन्दिा-\nपेशाक लोकक ेँ  अिर्ा झूठ -साँच भाँजजकए , खा्ीक ब्ला हैण्डलूमो \nचमकाकए , एक -दू बेर टर्िायक -सांस् र्ा मंत्री -संत्री भऽ जाइए , सेहो \nथतकड़म आ जोगाड़क बलेँ पद्म -पुरस्कारक तमगा पाटब लैए। तेहनाठाम गांिी \nसेतु सन -सन कालजयी क ृ थतक ेँ  जमीनपर उतारर ्ेखओटनहार आ सेहो \nजीर्नक ेँ  ्ाओ पर लगाकए टनर्लिंप्त सेर्ा ्ेटनहार युग -पुरुषक नाम पर  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 33 \n्रभंगो-मिुबनी  मे एकिा पि -पाक य -पुल र्ा चौक -चौराहो पयंतक नटह होयब \nसाटबत कर ै छ मैथिलक अकमयण्यताक ेँ !  \nकरौि फ े ड़ ै त अपना गाम, अपन जजला -जर्ार आ ्ेश -कोसक ेँ  मजगूत खाम्ह -\nखम्हेली सँ यु्त क ै टनहार कीर्तिं -पुरुष -क ृ पानन्द् जीक पुण्य -स्मृथतक ेँ  शतशिः \nनमन्। \n-सम्पक य- ससयाराम झा  'सरस ', फ्लैि सं - बी/ १, सम्भर् अपाियमेण्ि, डाक \nबंगला रोड , टडप्िीपाड़ा, राँची (झारखण्ड) -८३४००१. मोबाइल: \n९९३१३४६३३४ \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.परमानन्द् लाल कणय-एका्शीक उद्भर् \n \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 35 \n \n 36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 37 \n \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n 38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.टनमयला कणय - अप्ननसशखा खेप ३४ \n \nवनमषला कणष  (१९६०- ), सशक्षा - एम. ए. , नैहर - \nखराजपुर , ्र भङ्गा, सासुर - गोटढ़यारी (बलहा) , र्त्तयमान टनर्ास - \nराँची, झारखण्ड। झारखंड सरकार मटहला एर्ं बाल टर्कास सामाजजक \nसुरक्षा टर्भागमे बाल टर्कास पररयोजना प्ाथिका री प्सँ सेर्ाटनर्ृसत्त \nउपरान्दत स्र्तंत्र लेखन। \n(अप्नन सशखा  मूल टहन्द्ी- स्र्गीय जजतेन्दर क ु मार कणय , मैथिली अनुर्ा् - \nटनमयला कणय)  \nअग्ननसर्खा खेप -३४ \n \nपूिषकर्था \n \nद्न मे उर्यशी मिुबन जाइत छथि आ राजा पुरुरर्ा क ेँ  हुनका सँ भ ें ि करबा \nलेल बजबैत छथि ,राजा उर्यशी सँ s असमय भ ें िक सं्ेश पाटब आश्चययचटकत \nभs जाइत छथि ,मु्ा हुनका सँ भ ें ि करय लेल जाइत छथि।  \n \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 39 \nआब आगााँ \n \"थप्रये! कत s छी अहाँ! अहाँ कतय छी थप्रये ?\" \nराजा व्यग्रता सँs आर्ाज ्ैत मिुबन म ें  बहुत भीतर िरर चसल गेलाह - \n\"अहाँ कतय छी थप्रये ?\" \n\"एतय!हम एतय छी थप्रयतम !\"  \nसुरम्य र्ातार्रण म ें  एकिा मिुर हँसी गूँजज उठल , जेना सहस्त्र घंिी एक संग \nबाजज गेल हो र्ा कोनो कोमालांगीक पायलक झंकार गूँजज गेल हो। राजा \nघुथम कऽ आर्ाजक द्शा मे चलनाई शुरू कऽ ्ेलथि। हुनकर दृथि एकिा \nसाैं्ययमयी युर्ती पर पड़लटन।ओ एक गोि टर्शाल प्रस्तर खंड सँ s नीचाँ \nउतरर गेल छ लीह आ िीर े -िीर े  एटह द्शा मे बटढ़ रहल छलीह। युर्तीक आिा \nमुखड़ा घूंघि सँ s झाँपल छल।पुरुरर्ा युर्ती द्स तकलथि ,उर्यशी क े  ई टक छु  \nअप्रक ि स ौन्द्य य हु न क र  हृ ्य  क े  छू  लेलक ।एह ेन  रू प स ज्ज ा ्ेन्ख  हु न क र  ह्र्य  \nप्रेम सँs उद्वे सलत भय गेल। प्रेमोत्साह सs भरल ओ ्ौड़लाह आ उर्यशी क े  \nआसलिंगन बद्ध क य  लेलथि ।ओ टक छु  क्षण ओटह  च्छस्िथत में ठाढ़ र ह लथि,आ \nफ े र हुनका अपन कान्दह पर ल s क s प्रस्तर खंड द्स बटढ़ गेलथि ।ओ हुनका \nलs क s प्रस्तर खंड लग पहुँथच गेलथि ,अपन कान्दह पर साैं ओ हुनका नीचाँ \nउतारर प्रस्तर खंड पर बैसा ्ेलथि ।  \nएतेक दूर तक एकिा संपूणय युर्ा  स्त्री क े  कान्दह पर अनर्ाक कारण हुनकर \nस ाँस  टक छु  अव्यर्च्छस्ित भय  गेल छलटन ,ओ जोर सँ s टक छु  स ाँस  लय  अपन ा \nक े  व्यर्च्छस् ित कयलथि। आब हुनक सम्मुख बैसल राजा हुनका प्रेम भरल नेत्र \nसँ s ्ेखय लगलाह।ओ एखनो अपन आिा मुखड़ा क े  घूंघि सँ s झाँपने \nछलीह। राजा हुनकर गाल पर चमक ै त थतल द् स बहुत ध्यान सँ ्ेखलथि । \nथतल ्ेन्ख राजा चाैंटक गेलथि  \n\"अहाँ...अहाँ... उर्यशी... छी\"! राजा आश्चययचटकत भ s पुछलन्खन।  \n\"टकयैक!अहाँ हमरा पर  शंका टकएक कर s लगलहुँ थप्रयतम ?\"- साैं्ययमयी \nयुर्ती जर्ाब ्ेबाक ब्ला उलटि क s गंभीरता स s एकिा सर्ाल पूथछ लेलथि  40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n। \n\"तखन अहाँक गाल प र ई थतल कतय सँ आयल ! काच्छल्कह िरर अहाँक गाल \nपर थतल नटह छल\" - राजा अपन शंका व्य्त क े लटन ।  \n\"ओह ई s बात! हम सोचलहुँ जे काजर स s गाल पर क ृ सत्रम कारी थतल \nबनाबी ,तखन हम अहाँ सँ s पूछब जे हम क े हन लगैत छी\" - युर्ती हँसय \nलागल। \nराजा पुरूरर्ा सेहो हँसय लगलाह।  \n\"अहाँक बहुत बहु त नीक टर्चार! मु्ा अहाँ त s पटहनटह सँ s अतीर् सुन्दनरर \nछी,तखन अहाँ क ेँ  क ृ सत्रमताक आर्श्यकता टकएक भेल\"  राजा हँसैत प्रेमपूणय \nस्र्र मे पुछलटन। \n\"रोज नर् -नर् रूप म ें  ब्सल क s अपन थप्रयतम सँ s भ ें ि करबा मे एकिा \nअतुल्य आनं् प्राप्त होइत छ ै क। सुखी ्ांपत्य जीर्न सुटनन्श्चत करर्ा  हेतु \nअपना सभ क ेँ  अटहना ब्लैत रहबाक चाही थप्रयतम।\"  \n\"ओह , हँ! अहाँ ठीक े  कहैत छी ,मु्ा पटहने ई बात टकएक नटह सोचलहुँ ! \nतखन आइ असगर े  एत s टकएक आटब गेलहुँ ?\" \n\" हम की कररतहुँ!अहाँ शासन मे व्यस्त रहैत छी , आ हम ओतह पलंग पर \nएकसर े  बैसल अक ु लाइत रहैत छी।सोचैत छी अहाँ कने को! ई क े हन न्दयाय \nअथछ?\" \n\"ओहो!अहाँ क े  हमर कटनया ें  कालक टबछोह सहन नटह भ s रहल अथछ! हा \nsss हा sss हा sss!' \n\"अि ा! ई स भ बात आब छोड़़ू...\" \nउर्यशी क े  बात क े  बीच म ें  किैत राजा अचानक बाजज उठलथि - \n\"अर े !अहाँक मेमना टकएक नटह आयल अथछ ,कतहु नटह ् ेखाइत अथछ ?\" \n\"ओ तs.....\" \nदुनू मेमनाक उपच्छस् िथत क े  अभ्यस्त राजा कतहु टनकि नटह ्ेन्ख एम्हर-ओम्हर  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 41 \nतकलाक बा् पुनिः उर्यशी क े  बात किैत कहलटन - \n\"हमरा दुनू मेमना कतहु नटह ् ेखर्ा म ें  आटब रहल अथछ!\"  \n\"मेमन ा क े  बात छोड़़ू,हम ओकरा कतय -कतय ल s जायब ? अहाँ हमरा लेल \nसहस्त्र मेमना आटन सक ै त छी ,तखन ओकर प्चिंता टक एक ?\" \nराजा पुरूरर्ा आश्चययचटकत भ s गेलाह।ओ सोचय लगलथि - \n'आइ टहनका की भेलटन!ओ हमरा सँ बेसी अपन दुनू मेमना क ेँ  प्रेम कर ै त \nछलीह।ओ हुनका सभ क ेँ  एक क्षणक लेल अपना सँ दूर नटह होमय ्ैत \nछलीह।तखन आइ अचानक ई क े हन पररर्तयन आटब गेल अथछ। ' \nराजा क े  गंभीर टर्चार म ें  टनमनन आ  अन्दयमनस्क सन ् ेन्ख ओ बजलीह - \n\"अहाँ एतेक गंभीर टकएक भ s गेल छी राजन् ! हम पुछ ै त छी ,ओटह मेमना \nसभ म ें  एहेन कोन टर्शेषता अथछ ! जे ओकरा र्ास्ते एतेक प्चिंथतत भ s गेलहुँ \nअहाँ ! हमरा बताऊ ने कथि सोथच रहल छी थप्रयतम ?\" \n\"न टह ! न टह  ! टक छु  न टह \" - टर्चार  में डूबल र ाज ा ई बात स ुटन आश्चययचटकत \nभs सचेत भय गेलाह। ओ हड़बड़ा क s समीप च्छस् ित सुं्री क े  ध्यान साैं \n्ेखलथि। पुनिः पुरूरर्ाक हाि हुनक सुकोमल कारी क े श पर िीर े -िीर े  टफरय \nलगलटन। क े श सोहरार्ैत ओ पुनिः टर्च्छस्मत भय अच्क े  बाजज उठलथि - \n\" अर े  ई कीभेल!अहाँक ओतेक नमहर कारी क े श छल ,एतेक छोि कोना भ ’ \nगेल?\" \n\"ओह ,हम ओकरा काटि ्ेसलयैक। कहाँ ओ व्यिय क े  भार अपन माि पर \nटकएक उठ े ने घुथमतहुँ ताटह साैं काटि क s छोि कएल!\" - युर्ती ्नेक \nघबड़ाइत बजलथि। हुनक हाि राजा पुरूरर्ाक अिोर्स्त्र म ें  ओझरा गेल \nछलैक।पुरुरर्ा टर्शेष ध्यान सँ s युर्तीक मुखमंडल द्स ्ेखलथि - कामातुरा \nअसभसाररका क े  अंग -प्रत्यंग असभसार हेतु पुरूरर्ा क े  आमंत्रण ्य रहल छल। \nकाम बाण सँ s आबद्ध ठोढ़ काँटप रहल छलैक ,आँन्ख लाल भय टपपासा \nछलका रहल छल।  \n\"अहाँ एतेक अिीर टकएक भेल छी थप्रये! हम भाटग नटह रहल छी ,पटहने एटह  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुरम्य प्रक ृ थत सुं्री क े  मनोहर दृश्यक आनन्द् ली\" - राजा हुन कर व्यग्रता क ेँ  \nशान्दत करबाक प्रयास कर ै त बजलाह।  \n\"ओह!नटह थप्रयतम ! पटहने हमर इिा पूणय करू , तख न  आन  टक छु  बात \nकरब।प्रक ृ थत सुं्री क े  मनोहर दृश्य कहाँ भागत!\"  \nहुनक व्यग्रता क े  अनुभर् कर ै त राजा आश्चययचटकत भऽ बजलाह - \n\"आइ अहाँ क े  की भेल थप्रय ?\"- \n\"हमरा की होयत! ई को नो नर् बात नटह अथछ! मु्ा अहाँ अर्श्य अज्ञानी \nबटन रहल छी! हमर भार्ना कनेको नटह बुजझ रहल छी अहाँ ,मात्र अपन बात \nक s रहल छी!\"  \n\"शांत रहू हमर थप्रयतमे आ िैयय राखू। ्ेखू एटह ठामक प्राक ृ थतक सौन्द्यय \nक तेक  स ुन्द्र  अथछ। टक छु  क्षण ज ंगल मे िह लब आ फे र  अपन  प्रत्य ेक  \nअसभलाषा पूणय करब। शनै: -शनै: बढ़ब असभसारक द्शा म ें ,तखन जे संतुथि \nभेित से अलग तरहक होयत। अिाहआनं् प्राप्त करब \" - राजा अपन बात \nस्पि कर ै त कहलथि ।  \n\"ओह!अं...ठीक अथछ! अहाँक जे टर्चार होय\" - असभसाररका बजलथि।एटह \nमध्य ओ पुरूरर्ा क े  अिोर्स्त्र क े  बंिन खोसल ्ेने रहथि। एटह बा त सँ s \nअनसभज्ञ पुरूरर्ा सम्मुख एकिा लता पर उगल अत्यंत सुन्द्र पुष्प क ेँ  ्ेन्ख \nठाढ़ भs गेलथि । सम्भर्तिः ओ पुष्प तोटड़ कs थप्रयतमा क े  सज्जा हेतु आन s \nचाहैत छलथि।  \nमु्ा ई की भेल! ठाढ़ होइतटह हुनकर अिोर्स्त्र हरहरा क s भू-लुंदठत भय \nगेलटन!ओ सम्पूणय ननन छलाह!अपना क ेँ  ए ना ननन ्ेन्ख राजा घबड़ा \nगेलथि,आ झि स s झुटक अपन अिोर्स्त्र िरती पर स s उठा लेलटन।  \nअसभसाररका जोर -जोर सँ हँसलीह - \"अहा!अहाँ बड्ड सुन्द्र लगैत छी\"। \nपटहने राजा भयभीत भ s गेलाह फ े र आश्चययचटकत भय हुनका द्स घुथम क s \nबजलथि -  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 43 \n\"अहाँ हमरा साैं ई शतय करौने छलहुँ जे अहाँ हमरा  यौन -संभोगक समय छोटड़ \nकखनो ननन नटह ्ेखब। तखन अहाँ क े  हम आइ , हमर एटह ननन अर्स् िा म ें \nकोना सुन्द्र लगलहुँ! अहाँक एटह टर्रोिाभासी व्यर्हार क ेँ  बुझबा मे असमिय \nछी हम। अच्क े  अहाँ क े  व्यर्हार म ें  एतेक टर्रोिाभास टकएकआटब गेल ?\" \n \"अरे ! ओटह  शतय क े  बात आब छोड़़ू!क ख न ो काल शतय िूटि जाइत छ ै क \" - \nराजा क े  जजज्ञासाक लापरर्ाही सँ उत्तर ्ेलटन।एटह सँ राजाक आश्चयय आओर \nबटढ़ गेल! \n\"अहाँ ई बात कटह रहल छी! तखन हमरा छोटड़ क s अहाँ चसल त s नटह \nजायब ?\" घबड़ाएल आ भयभीत पुरूरर्ा बजलाह।  \n\"नटह थप्रयतम! नटह! हम अहाँ क ेँ  टकएक छोटड़ ्ेब! आऊ थप्रयत म!हमरा \nआसलिंगनबद्ध करु!ओह!आब दूर नटह रहु! हमर असभलाषा पूणय करु\" - \nअसभसाररका व्यग्र भs क s बजलथि।  \n\"अर े !..... ओह!आब हम बुजझ गेलहुँ! अहाँ... अहाँ... उर्यशी नटह भ s सक ै त \nछी! अहाँ कोनो आन होयब! कहू जे अहाँ क े  छी...\" -िोि सँ s टर््नि भय \nराजा तीव्र स्र्र म ें  बाजज उठलथि । \n\"हम छी...उर्यशी...हमर थप्रय...\" डराएल युर्ती बाजल।  \n\"तखन एतेक डराएल सन अहाँक मुख कोना भेल ?\" पुरूरर्ा टनकि आटब \nबजलाह ।ओ एखन िरर अपन अिोर्स्त्र पटहर नेने छलाह ।  \nराजा हुनका लग आटब हुनकर मुखड़ा क े  पूणय रूप सँ s आर्रण हीन कय \n्ेलथि - \n\"अहाँ क े  छी , ई कहु!उर्यशी तs अहाँ टनन्श्चत रूप सs नटह छी! अहाँ हुनकर \nरूप िारण करबाक प्रयास क े लहुँ अथछ। मु्ा अहाँ पूणयतिः सफल नटह भ s \nसकलहुँ , ताटह लेल अहाँक आिा मुखमंडल पर घूंघि राखल छल आ अहाँ \nउर्यशीक असभनय करय लगलहुँ! मु्ा अहाँ अपन प्रयास म ें  असफल भ s \nगेलहुँ!नटह अहाँ हमर उर्यशी नटह छी ! \n\"नटह - नटह - हम _त'\" - लड़की डरर गेल।   44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"चिाक\"... \"चिाक\"... क े  आर्ाज स s र्ातार्रण गूँजज उठल।राजा लड़की \nक े  गाल पर िप् पड़ मारलथि,आ हुनक आँगुर क े  टनशान ओकर दुनू गाल पर \nआटब गेलै। \nयुर्ती क े  आँन्ख म ें  नोर भरर गेल छल ,राजा पुरूरर्ा व्यथित अर्स् िा म ें  लड़की \nद्स पीठ क s ठाढ़ छलाह | \nटक छु  क्षणक  बा् ओटह  क ामातुर ा य ुर्तीक  ि ोि में डूबल न ाटगन  स न  फु फक ार  \nराजाक कणय रन्दर म ें  गूँजज उठल - \n\"उर्यशी सँ s टर्रह मे अहुँ अटहना कि भोगैत रहब जेना हम भोटग रहल छी\" \n- ई कहैत लड़की पाताल लोक मे प्रर्ेश क े लक ।  \nपुरूरर्ा घुथम क s युर्ती द्स तकलटन ,मु्ा ओ ओतय नटह छलीह। एकिा \nछोि सन पािरक िुकड़ी स s एकिा पत्र ्बाओल छल।भयभीत राजा ओकरा \nउठा क s पढ़s लगलथि - \n\"हम अहाँक टर्रह सँ s व्यथित छी,राजन् ! हम अहाँ सँ s प्रेम कर ै त छी,मु्ा \nअहाँ हमरा अस्र्ीक ृ त कय हमर अपमान क s ्ेलहुँ! अहाँ हमरा सँ s प्रेम नटह \nकर ै त छी। हम अहाँ क ेँ  को नो तरहेँ प्राप्त करय चाहैत छलहुँ ,भलटह छल सँ s। \nमु्ा हमर ई असभलाषा सेहो पूरा नटह भेल। हम अतृप्त रटह गेलहुँ।अहाँ हमर \nअपमान कएल जकर प्रेमक लेल , जकर साैं्यय टपपासु बटन अहाँ बौरायल \nछी।जकर प्रेमक लेल हमरा नटह स्र्ीकार क े लहुँ!आ हमरा टर्रह ओ अपमानक \nअप्नन म ें जरय लेल छोटड़ ्ेलहुँ ,ओ प्रेयसी अहाँ क ेँ  छोटड़ ्ेत। हँ! या् राखब \nओ अहाँ क े  छोटड़ ्ेत आ अहाँ सेहो हमर े  सन टर्रहाप्नन म ें  जरब! ओकर टर्रह \nम ें  बौरा जायब! अहाँ भिक ै त रहब! भिक ै त रहब!जटहना हम द्न -राथत कि \nभोगैत छी,अहाँ ओटहना कि भोगैत रहब!ओटह समय म ें  सेहो जँ अहाँ हमरा \nमोन  राखब तऽ हम अहाँक म्द् अर्श्य करब।  \n \nथप्रयतम,हम छी अहाँक प्रेमम ें  बौरायल !   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 45 \n्ानर्ासुर क े सश क े  पुत्री - \nथचत्रसेना! \n\"हँ , आब बुजझ गेलहुँ\" - राजा पुरूरर्ा िोि म ें पैर पिक ै इत ओटह पत्र क ेँ  \nिुकड़ा -िुकड़ा क s क s फ े टक ्ेलटन ,फ े र अपन रि द्स टर््ा भ s गेलाह।आब \nहुनका जप्ल्क्ये  राजमहल पहुँचबाक इिा छलटन , कारण उर्यशी हुनकर \nप्रतीक्षा म ें  हेतीह। संभर्त हुनका राज्रबार छोटड़ मिुबन एबाक खबरर भेटि \nगेल होयतटन।राजा उर्यशी क े  जतेक संभर् होय शीघ्र!अथत शीघ्र!अपना संग \nभेल छल क े  सूचना ्ेबाक हेतु व्यग्र छलाह। एटह व्यग्रता क े  भार् ्बर्ैत आ \nअपना सं ग घिल घिन ा पर  मोन टह  मोन  में टर्चार  क रै त टक छु  स ोचैत र ाज ा \nचलैत गेलाह।  \n  \nिमशिः \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.रबीन्दर नारायण थमश्र-थचत्रक ु िक ेँ  घाि पर \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nमचत्रकु िकेँ घाि पर  \n नर्ंबर २०२२मे प्रयागराजमे आयोजजत  डा्िर जयकान्दत थमश्र जन्दम \nशताव््ी समारोहमे भाग लेलाक बा् हमसभ प्रयागराजसँ करीब चालीस \nटकलोमीिर फिकी मेजा तहसीलेमे अर्च्छस् ित एनिीपीसीमे काययरत हमर \nशाढूक ज्येि पुत्र थच oआद्त्य एजीएमक ओटहठाम पहुँचलहुँ । हमर थमत्र \nआ्रणीय संजीर् ससन्दहाजी ,जजनका ओटहठाम हम प्रयागरा ज प्रर्ासक ्ौरान \nठहरल रही ,हमरासभक ेँ  ओटहठाम िरर अपन कारसँ अररआथत ्ेलटन। एहन \nस्नेह,एहन अपनत्र् कतए पाबी ? कनीकाल आद्त्यजीक ड े रापर रुकलाक \nबा् ससन्दहाजी र्ापस प्रयागराज चसल गेलाह। तकर बा् हमसभ ओटहठाम \nबच् चासभक संगे   टहसलथमसल गेलहुँ । हमर पेि प्रयागेसँ गड़बड़ चसल रह ल \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 47 \nछल। हमरश्रीमतीजीक पेि सेहो एटहठाम पहुँचलाक बा् गड़बड़ा गेलटन। \nिुआटन ढ े कार ्ए रहल छलटन। रद्द हेबाक प्रर्ृसत्त सेहो छलटन। आद्त्य \nएन िीपीस ीक  थचटक त्स ालय स ँ टक छु  ्बाइ अन लटन । टक छु  ्बाइ ह मर ा लग \nछलहो। ओएहसभ काज आएल। िमशिः हुनकर मोन ठीक भेलटन। ्ोसर \nद्न जखन उठलहुँ तँ  ओ आगूक यात्रा हेतु स्र्स् ि बुझेलीह। सभगोिेक ेँ  \nथचत्रक ु ि जेबाक काययिम बनलटन। आद्त्य एकिा बड़का कार ठीक क े ने \nरहथि। हमसभ जलखै चाह क े लाक बा् करीब ्सबजे ओटहगाड़ीसँ थचत्रक ु ि \nटब्ा भेलहुँ । हमसभ छओ गोिे रही ,दूिा बच् चा सेहो रहए। क ु ल थमला कए \nआठगोिे भेलहुँ आ गाड़ी  ए्क े िा,टनसस्न्द्ेह बड़का गाड़ी रहैक । तिाटप ,ओते \nगोिेक समार्ेश करब बहुत मोसटकल छलैक ,मु्ा कएल गेलैक। र्ाहनचालक \nलगक सीिपर हम बैसलहुँ  , मु्ा हमर दुनूकात दूिा बैग राखल रहए जाटहसँ \nहम अपन िांग कनीको टहला नटह सक ै त छलहुँ । पथछलका  सीिपर बैसल \nलोकसभक हालथत तँ सोचल जा सक ै त अथछ।   आन्खर ्स बजे ओ गाड़ी \nटब्ा भेल। रस्ता भरर गप्प-सप् प चलैत रहल। सभ तरह -तरहक अनुभर्सभक \nर्णयन होइत रहल। एटहसभसँ यात्रा बहुत मनोर ं जक भए गेल। समय कोना \nटबतल आ थचत्रक ु ि कोना आटब गेल से पतो नटह चसल सकल।  \nथचत्रक ु ि बहुत पटर्त्र आ प्रमुख िार्मिंक स् िान मानल जाइत अथछ । \nभगर्ान राम ,तुलस ी्ास  आ आिुटन क  क ालमे ज गद्गुरु  र ामभार ाचाय यज ी \nथचत्रक ू िसँ जुड़ल बहुत स्मरणीय नामसभ छथि। ओना टहनकासभक बार े मे \nक े  नटह जनैत अथछ ? तिाटप प्रस ंगर्श टह न क ालोक टन क ेँ  उद्धृत क रै त छी। \nतखन   थचत्रक ू िक आगूक यात्रार्ृतान्दतक चचय करब।  \nभगर्ान राम अपन चौ्ह र्षय क र्नबासक अर्थिमे सँ साढ़ े  एगारह \nर्षय एहीठाम टबतओने छलाह। हुनकर र्नबास गमनक बा् हुनकर टपता \n्सरिक मृत्युक सूचना एहीठाम हुनकर अनुज भरत द्वारा ्ेल गेल रहटन। \nएतटह ओ अपन स्र्गीय टपताक श्राद्ध क े लटन। यद्यटप भरत हुनका र्ापस  48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअयोध्या जा कए राज काज सम्हारबाक बहुत आग्र ह क े लटन  ,पर ं तु भगर्ान \nराम र्नबास अर्थि िरर र्ापस अयोध्या नटह जेबाक टनणययपर अड़ल रटह \nगेलाह। तकर बा् हुनकर चरणपादुका लए भरत र्ापस अयोध्या आटब \nगेलाह। हुनका संग थचत्रक ु ि गेल गणमान्दयलोकटन सेहो र्ापस आटब गेलथि। \nभगर्ान राम सीता आ लक्षमणक संगे थचत्रक ु िेमे रटह गेलाह ।  \nका शीमे तुलसी्ासक ेँ  एकद्न एकिा प्रेत भेिलटन। ओ हुनका \nहनुमानजीक पता ्ेलकटन। हनुमानजीसँ भ ें िक बा् तुलसी्ास   भगर्ान \nरामक ्शयन कर े बाक जनतब भेिलटन। हुनकर परामशयक अनुसार ओ \nथचत्रक ु ि आटब गेलाह। ओतए ओ रामघािपर रहथि। एकद्न प्र्जक्षणाक \nिममे हुनका दूिा राजक ु मार िनुषर्ा ण लेने घोड़ापर सबार ्ेखेलटन। ओ \nहुनका ्ेन्ख मंत्रमुनि भए गेलथि। मु्ा थचन्न्दह नटह सकलथि जे ओ भगर्ान \nराम आ लक्षम्ण छलाह । बा्मे हनुमानजी हुनका सभ बात कहलन्खन । से \nजाटन कए तुलसी्ास बहुत दुखी भए गेलथि। हुनका हनुमानजी सांत्र्ना ्ैत \nकहलन्खन   जे हुनका फ े र भगर्ानक ्शयन हेतटन।  संित सोलह सए सात \nमौनी अमािस्याक ददन बालकरूपमे हुनका फ े र भगिानक दर्षन \nभेलवन।  ओ बालक हुनकासँ चानन मागलथि। हनुमानजीक ेँ  भेलटन जे \nतुलसी्ास कहीं फ े र ने हुसस जाथि। ओ सुनगा बटन कहलथि - \nमचत्रकू ि के  घाि पै, भई संतन क े  भीर।  \nतुलस ीद ास  चंद न  मघस ै, मतलक द ेत र घुबीर ।। \nतुलसी्ास तुर ं त चाैंटक गेलाह ,सतक य  भेलथि आ भगर्ानक ेँ  थचन्न्दह \nगेलथि। ओ बालकरूपमे भगर्ानक सद्यिः ्शयन कए मंत्रमुनि भए गेलथि। \nभगर्ान अपने हािे हुनक मािपर चानन लगओलथि आ ओटहठामसँ टबला \nगेलथि ।  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 49 \nआिुटन क  क ालमे ज गद्गुरु  र ामभर ाचाय यज ी आ हु न क ा द्वार ा स्िाटपत \nज गद्गुरु  र ामभराचायय टर्कलांग टर्श्वटर्द्यालय थचत्रक ु िमे चचायक टर्षय अथछ। \nओ थचत्रक ु िमे तुलस ीपीठक  स्िापन ा क े न े छथि। ज गद्गुरु  र ामभर ाचाय यज ीक  \nकिा बहुत रोमांचकारी अथछ। ओ शुरुएसँ बहुत प्रथतभाशाली रहथि। तीने \nर्षयक आयुमे ओ पटहल कटर्ता सलखने रहथि - \nमेर े  टगररिारी जी से काहे लरी । \nतुम तरुणी मेरो टगररिर बालक काहे भुजा पकरी॥  \nसुसुटक सुसुटक मेरो टगररिर रोर्त तू मुसुकात खरी॥  \nतू अटहररन अथतसय झगराऊ बरबस आय खरी॥  \nटगररिर कर गटह कहत जसो्ा आँचर ओि करी॥  \nहुनका द्वारा रथचत पटहल संस्क ृ त श्लोक अथछिः \nमहाघोरशोकाप्नननाऽऽतप्यमानं  \nपतन्दतं टनरासारसंसारससन्दिौ  । \nअनािं जड ं  मोहपाशेन बद्ध ं \nप्रभो पाटह मां सेर्क्लेशहत्तयिः ॥ \nओ बाइस भाषाक ज्ञाता छथि। \nज गद्गुरु  र ामभर ाचाय यक  पारर र्ारर क  न ाम टगर िर  थमश्र छलटन । \nटहनकर जन्दम जौनपुर जजलाक शांद्खु्य नामक गाममे १४जनबरी सन् \n१९५०क भेल रहटन । टहनकर टपताक नाम पंटडत राज्ेर् थमश्र आ माताक  50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनाम सच् ची ्ेर्ी छलटन। ओ जखन एगारह र्षयक रहथि तखन पररर्ारक \nलोकसभ हुनका एकिा बररआतीमे आन्दहर हेबाक कारण नटह लए गेल रहटन। \nलोकक िारणा छल जे आन्दहर अशुभ होइत अथछ। ओ एटह घिनासँ बहुत \nआहत भेल रहथि। बा्मे ओ कहलथि जे अखनहु हम आन्दहर े  छी ,मु्ा \nलोकसभ शुभ काययमे हमर  उपच्छस् िथतक हेतु लालाथयत रहैत छथि। \nश्रीर ामभर ाचाय यज ी अद्भुत प्रथतभाशाली छथि। ओ ज े टक छु  स ुन ैत छथि स े \nए्क े  बेरमे क ं ठस् ि कए लैत छथि। हुनका कतेको टर्षयमे आचाययक उपाथि \nभेिल छटन। ओ पीएचडी आ टडसलि उपाथि सेहो प्राप्त क े ने छथि। मानर् \nकल्याण आ टर्कलांगक सेर्ा हुनकर प्र मुख लक्ष्य छटन। \nथचत्रक ू ि पहुँथचतटह सभसँ पटहने हमसभ एकिा नीक होिलक \nजोगारमे लगलहुँ । काम्ाटगररसँ सिले एकिा होिल लग हमसभ पहुँचलहुँ। \nहमसभ दूिा पुरुष  ,चाररिा मटहला आ दूिा बच् चा संगे छलहुँ । कमसँ कम \nतीनिा कोठरी तँ चाहबे करी। ओ दुनू बेकती आगू बढ़लाह आ मनेजरसँ ग प्प \nकए रहल छलाह । गप्प कनी थतराइत बुझाएल। हमहूँ ओटहठाम पहुँचलहुँ । \nकारण प्चिंता भेल जे पता नटह क े ना की भए रहल अथछ। होिल मनेजर \nकहलक ै क - \n\"एक हजार रुपया प्रथत कोठरी लागत। काच्छल्कह ्स बजे खाली \nकरए पड़त। \" \n\"टडसकाउन्दि कतेक ?\" \nओ हँसए लागल। फ े र बजैत अथछ - \n\"एतनी तँ टकराया अथछ। एटहमे की टडसकाउन्दि भेित। खाली \nकरबाक समय कनी आगू कए सक ै त छी। \"  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 51 \n\"हमरासभक ेँ  काच्छल्कह साँझमे र्ापस जेबाक अथछ। \" \n\"कोनो बात नटह। कनी ्ेरीएसँ खाली कए ्ेब , एतबा समार्ेश हम \nकए ् ेब। \" \n\"कखन िरर खाली करबाक होएत ?\" \n\"बेसी सँ बेसी एक बजे िरर। \" \n \"ठीक छ ै क। \" \nहमसभ कोठरी ्ेखए लग लहुँ । तीनू कोठरी ए्क े  तलपर भेटि जाए \n। ताटह हेतु हमसभ ऊपर ,नीचाँ कर ै त रहलहुँ। आन्खर भूतलेपर तीनू कोठरी \nभेटि गेल। हमसभ आर्श्यक कागज -पत्र जमा कए अपन -अपन कोठरीमे \nचसल गेलहुँ । िोड़ े कालक बा् हमसभ ओतटह भोजन क े लहुँ  ,कनीकाल \nटर्श्राम क े लहुँ । तखन थचत्रक ू ि रमण हेतु टब ्ा भेलहुँ ।  \nसभसँ पटहने हमसभ मन्द्ाटकनी न्ीक रामघािपर पहुँचलहुँ । \nओटहठाम एकिा नाओ ठीक क े लहुँ जे हमरासभक ेँ  मन्द्ाटकनी न्ीमे \nघुमओलक। अखन आरती शुरु हेबामे समय रहैक तेँ नाओसँ न्ीक ओटहपार \nपहुँथच हमसभ लगपासक क ै किा मंद्रसभमे ्शयन क े लहुँ । तुलसी्ास जतए \nपूजापाठ कर ै त  छलाह आ भगर्ान रामक ेँ  चानन लगओने छलाह ततहु गेलहुँ \n। चारूकात बानरसभ घुथम रहल छल। ओकरासभसँ बचबाक हेतु एकिा \nस् िानीय लोकक म्थत लेलहुँ । भगर्ान राम एहीस् िानपर तुलसी्ासक ेँ  ्शयन \n्ेने रहथि।  \nसाँझमे एतए मन्द्ाटकनीक आरती ्ेखलहुँ । आरतीमे अनेक तरहसँ \nप्रज्र्सलत ्ीपसभक ेँ  टर्शेष रूपसँ सुसज्ज्जत पुजारी लोकटन बहुत आकषयक \nदृश्य उत्पन्दन कर ै त छथि। हमर इिा रहए जे नाओपर बैससए कए आरती  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ेखी। मु्ा नाटर्क तैयार नटह भेल। आन्खर हमसभ सामनेमे बैसस कए \nआर तीक  आन ं् लेलहु ँ । मु्ा टक छू गोिे न ाओमे बैसस ए क ए आर ती ्ेन्ख  र ह ल \nछलाह। ई बात हम ओकरा कहबो क े सल ऐक। मु्ा ओ तरह -तरहक कबाइत \nकर ै त रहल। आरती समाप्प्तक बा् नाओपर बैसस हमसभ न्ीक ओटह कात \nगेलहुँ । तकर बा् र्ापस अपन ड े रा टब्ा भेलहुँ । ड े रा र्ापस हेबा िममे \nएकिा नीक भोजनालय ्ेखाएल । हमरासभक ेँ  बहुत भूख लाटग गेल छल। \nअस्तु, सभ काज छोटड़कए ओटहठाम भोजन क े लहुँ । संयोग सँ हमर झोरा \nओतटह  छु टि गेल छल। ओह ीमे स भिा मह त्र्पूणय र्स्तुस भ र ाख ल छल। ह म \nतुर ं त र्ापस ओटह भोजनालय पहुँचलहुँ । झोरा सुरजक्षत राखल छल। ओटहमे \nस भटक छु(िाका , ड े टबि काडय आ आिार काडय ) बाँथच गेल छल। हम झोरा \nसुरजक्षत भेटि गेलासँ बहुत प्रसन्दन भेलहुँ आ सभगोिे अपन ड े रा द्स कारसँ \nटब्ा भेलहुँ ।  \nप्रात भेन े ह मस भ र ामघाि टब्ा भेलहु ँ । टक छु गोिे ओतटह  स्न ान  \nकररतथि आ तकर बा् मंद्रसभमे ्शयन कर ै त आगू बटढ़तथि। मु्ा हम दुनू \nबेक ती मं्ाटक न ीमे स्न ान  क र बाक  ह ेतु इि ु क  न टह  र ह ी। क ार ण क ाच्छल्कह  ओक र  \nपाटनक हालथत ्ेन्ख लेने रही । ओटह पाटनमे नहएबासँ  नीक जे   एक पथिआ \nिाल-का्ो अपना मािपर ढारर ली। चारूकात दुगंि से कर ै त रहए। तेँ हमसभ \nकाच्छल्कहए सोथच लेने रही जे ड े रासँ स्नान कइए कए टब्ा होएब आ सएह क े बो \nक े लहुँ । हमरासभक संगे जे नर्युर्क ्ंपथत रहथि से अपन दुनू बच् चाक \nसंगे   आ दूिा बृद्ध मटहलाक संगे आगू बढ़लाह। र्ाहनचालक कहलक - \n\"अहाँसभ चाही तँ काम्ाटगररक ्शयन क े नटह चसल सक ै त छी। ओ \nएक्म सिले अथछ। \" \n\"नटह , न टह । पटह न े मं्ाटक न ीमे स्न ान  क र ब तक र  बा्े टक छु  \nआओर। \"  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 53 \nओना हमर इिा रहए जे कतहु जलखै कए ली। भोरुका चाहो नटह \nपीने रही। मु्ा अथिकांश लोकक इिा ्ेखैत चुप रटह गेलहुँ।  \nआन्खर सभगोिे रामघाि टब्ा भेलहुँ । हम दुनू बेकती मंत्रस्नान \nक े लहुँ ।  \nॐ अपटर्त्रिः पटर्त्रो र्ा सर्ायर्स् िां गतोऽटप र्ा। यिः स्मर े त् \nपुण्डरीकाक्षं स बाह्याभ्यन्दतरिः शुथचिः॥ \n-तीन बेर पटढ़ मं्ाटकनीक पाटन आंजुरमे लए अपनाक ेँ  शुद्ध क े लहुँ। \nमु्ा ओ सभ तँ बहुत नीकसँ स्नान क े लथि।  आरो बहुत लोकसभ ओतए \nनहाइत ्ेखाएल । असलमे आस् िा आनसभ र्स्तुपर भारी पटड़ जाइत अथछ \n। अन्दयिा ओहन घोरल -घारल ,दुगंियु्त पाटनक लगोमे नटह जाइत क े ओ। \nस्नानक बा् लगीचेक मंद्रमे ्शयन कए हमसभ अनसूया आश्रम टब्ा भेलहुँ \n। \nजंगलक बीचमे कलकल बहैत मं्ाटकनी न्ीक जलिाराक साैं ्यय \n्ेखैत बनैत अथछ। एटहठामक पाटन बहुत स्र्ि अथछ। पाटनमे नीचाँ \nिरर   स्पि ्ेखाइत रहैत अथछ। पाटनमे चलैत -टफर ै त बहुत रास माछसभ \n्ेखाइत रहैत अथछ। लोकसभ माछक ेँ  खेबाक हेतु अन्दन फ े क ै त रहैत छथि। \nएटहठाम अनसूया -अत्री मुटनक आश्रम छल। अनसूया एतटह सीताजीक ेँ  बहुत \nरास ग हनासभ ्ेने रहथिन । संगे उप्ेश सेहो ्ेने रहथिन।   र्तयमानमे एटहठाम \nश्री परमहंस आश्रम ,अनसुइआ ,थचत्रक ू ि बनल अथछ। ओटहमे अनेक \nसंतलोकटनक समाथिस् िल अथछ। यात्रीलोकटन ओटह समाथिसभक ्शयन \nकर ै त छथि आ श्रद्धानुक ू ल ्ान सेहो ्ैत छथि। \nअनसूया आश्रमक बा् हमसभ गुप्त गो्ार्री टब ्ा भेलहुँ । \nथचत्रक ू िसँ लगभग अठारह टकलोमीिर फिकी अथछ गुप्तगो्ार्री। कहल  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nज ाइत अथछ ज े भगर्ान  र ाम र्न बास क  स मय मे ऐटह ठाम टक छु द्न  रु क ल \nरहथि। हुनक े  ्शयनक हेतु गो्ार्री गुप्त रुपसँ एतए प्रकि भेल रहथि। गुप्त \nगो्ार्रीमे दूिा गुफा अथछ। एकिा पैघ आ ्ोसर छोि। पैघु गुफामे पाटन  नटह \nअथछ। एकर अंतमे छोिसन पोखरर अथछ। छोि गुफामे पाटन ्ेखाइत अथछ। \nआगू बढ़लाक बा् ओटहमे ठ े हुन भरर पाटन भेिैत अथछ। गुफाक टनमायण \nप्रक ृ थतक दुलयभतम क ृ थत कहल जाइत अथछ।  \nगुप्तगो्ार्रीक ्शयनक बा् हमसभ र्ापस अपन ड े रा टब्ा भेलहुँ \n। ओटहठाम पहुँचैत -पहुँचैत सभगोिेक ेँ  ब हुत भूख लाटग गेल छल। ओतटह \nहोिलमे भोजन क े लहुँ । आब दू बाजए बला छल। हमसभ र्ापसी यात्राक \nतैयारीमे लाटग गेलहुँ । अपन -अपन सामानसभ सररएलहुँ । स्र्ागतीक ेँ  \nकोठरीक े  क ुं जी ्ेबाक हेतु स्र्ागतकक्ष लग पहुँचलहुँ । हम अपन कोठरीक \nक ुं जी सुंझा ्ेसलऐक। ्ोसर कोठरीक क ुं जी सेहो र्ा पस ्ेल गेल। मु्ा तेसर \nकोठरीक क ुं जी नटह भेटि रहल छल। कोठरीक क ुं जी हरा जेबाक कारण \nओटहठाम माहौलमे िोड़ े कालक हेतु तनाओ पसरर गेल ।  \n\"हम तँ क ुं जी अहींक हािमे ्ेने रही। \" \n\"हमरा लग रटहतए तँ रहबे कररतए। अहाँ जरूर क ुँ जी बच् चाक ेँ  सुंझा ्ेसलऐक \n।\" \n\"हम तँ अपन कोठरीमे रही। \" \nएटह तरहेँ आरोप -प्रत्यारोप होइत रहल। क ुं जी साैंसे  ताकल गेल। समानसभ \nउकिल गेल। मु्ा क ुं जी नटह भेिल। एटह प्रटियामे आिाघंिासँ बेसी समय \nलाटग गेल। असलमे ओ क ुं जी बच् चासभक हािमे पटड़ गेल रहए। ओएहसभ \nकतहु एमहर -ओमहर कए ्ेलक। आब तँ बेस मोसटकल भए गेल। स्र्ागत  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 55 \nकक्षमे मौजू् स्र्ागती दू सए िाका हरजाना लेलक तखने अपन क ुं जीसँ ओटह \nकोठरीक ेँ  खोललक। ओटहमे राखल सामानसभ टनकालल गेल। होिलक \nटहसाब -टकताब क े लाक बा् हमसभ र्ापस प्रयागराज टब्ा भेलहुँ ।  \nहमसभ गोिे प्रयागराज जेबाक हेतु कारपर बैसस गेल रही। कार कनी \nदूर चलबो कएल टक र्ाहन चालक बाजल - \n\"इएह थिक काम्ाटगरर । अहाँसभ चाही तँ एटहठाम उतरर कए ्शयन कए \nसक ै त छी। \" \n\"कतेक दूर हेतैक ?\" \n\"इएह सामनेमे ्ेखा रहल अथछ। \" \n मु्ा ओटहठाम कार नटह जा सकत। एतटह उतरर कए पैर े  जेबाक होएत। \" \nथचत्रक ु िक एकिा प्रमुख स् िान अथछ कामतानाि । कहल जाइत \nअथछ जे भगर्ान राम कामतानाि पहाड़पर सा ढ़ े  एगारह साल रहल रहथि। \nओ एटह पहाड़क पररिमा सेहो करथि । एटहठामसँ जाइत काल भगर्ान राम \nर्र्ान ्ेने गेलाह जे जे क े ओ एटह पहाड़क पररिमा करत तकर सभिा \nमनोकामना कामतानाि पूरा करथिन। ई पररिमा लगभग पाँच टकलोमीिरक \nहोइत अथछ आ श्रद्धालुलोकटन बहुत भक््तभार्सँ एकर पररिमा कर ै त छथि। \nपररिमाक िममे क ै किा छोि -छोि मंद्रसभ पड़ ै त अथछ। तीिययात्रीलोकटन \nसभ मौसममे एतए पररिमा कर ै त ्ेखल जाइत छथि ।  \n    हमसभ आपसमे   टर्मशय क े लहुँ । असलमे हमरा प्रयागराजमे द्ल्कलीक हेतु \nट्रेन पकड़बाक छल। तकर ध्यानमे रान्ख आब बेसी काल समय नटह \nबाँचलछल। हमसभ ओतटहसँ काम्ाटगररक ेँ  प्रणाम कए आगू बटढ़ गेलहुँ ।   56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nथचत्रक ू िमे भरतक ू पक बहुत महत्र् अथछ। कहल जाइत अथछ जे \nजखन भगर्ान राम र्नबासमे थचत्रक ू ि आटब गेल रहथि तखन भरत ओटहठाम \nसपररर्ार आटब भगर्ान रामसँ र्ापस अयोध्या चलबाक आग्रह क े लथि। ओ \nअपना संगे अनेक न्ीसभक जल अनने रह थि जाटहसँ भगर्ान रामक \nराज्यासभषेक होइत। पर ं तु ओ ताटह हेतु जखन सहमथत नटह भेलाह तखन \nभरत हुनक े  परामशयसँ भरत अत्री ॠटषसँ भ ें ि क े लटन । हुनक े  आज्ञानुसार ओ \nसभिा जलक ेँ  ओटहठाम च्छस् ित इनारमे खसा ्ेलटन।   ओएह इनार आब \nभरतक ू पक नामसँ जानल जाइत अथछ। भरतक ू पक जल बहुत पटर्त्र मानल \nजाइत अथछ। एकर जल बहुत शीतल होइत अथछ। गमीक समयमे लोकसभ \nएटह पाटनसँ स्नान कए बहुत आनंद्त होइत छथि। एकर अथतरर्त स्फटिक \nसशला,सीताक रसोई सन -सन अनेक स् िान अथछ जे एटहठाम ्ेखल जा सक ै त \nअथछ। स्र्गीय नानाजी ्ेशमुखजी द्वारा स् िाटपत महात्मागांिी थचत्रक ू ि \nग्रामीण टर्श्वटर्द्यालय सेहो ्शयनीय स् िान अथछ। सरबतमे जतेक थचन्दनी ्ेबैक \nततेक थमठ्ठ होएत। घुमबाक हेतु समय ,िाक ा आ स्र्ास्थ्य  स भटक छु  चाह ी। \nतिाटप उपलव्ि समयमे जतेक हमसभ घुथम सकलहुँ से घुमलहुँ ,जतेक ् ेन्ख \nसकलहुँ से ्ेखलहुँ  , आनन्न्द्त तँ भेबे क े लहुँ । असलमे थचत्रक ू िक कण-कण  \nराममय अथछ । हुनकासन महापुरुष जतए साढ़ े  एगारह र्षय रहल होथि \nताटहठामक महात्म्यक र्णयन की कएल जा सक ै त अथछ ? ओ तँ साक्षाते स्र्गय \nथिक  , भ्तलोकटनक हेतु प्रातिःस्मरणीय थिक।  \nथचत्रक ू िक रामघािसँ   तीन टकलोमीिर फिकी हनुमानिारा अथछ। \nहमसभ र्ापसी यात्रामे सड़क े परसँ पहाड़ी पर अर्च्छस् ित ओटहस् िानक ेँ  ्ेखलहुँ \n। ओतटहसँ हनुमानजीक ेँ  प्रणाम करबाक कर ै त आगू बटढ़ गेलहुँ । रस्तामे \nर्ाहनचालकक ेँ  अगुतबैत रहसलऐक जाटहसँ ट्रेनक समय िरर हमसभ \nप्रयागराज पहुँथच जाइ। से संभर् भए सकल।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 57 \nप्रयागराजमे हमसभ अपन थमत्र श्री संजीर् ससन्दहाजीक ओटहठाम \nपहुँचलहुँ । ओटहठाम भोजन क े लहुँ । कनीकाल टर्श्रमाक बा् हुनक े  संगे \nप्रयागराज िीसन टब्ा भेलहुँ । संजीर् ससन्दहाजीक पुत्र कार चला रहल \nछलाह। ्स थमनिक सभतर े  हमसभ िीसनपर पहुँथच गेल रही। हुनकासभक ेँ  \nप्रयागराजक रस्ताक सही जनतब रहटन जाटहसँ से संभर् भेल। प्रयागराज \nए्सप्रेस लागल छल। हमसभ तुर ं त ओटहमे अपन टनिायररत \nशाथयकापर   पहुँथच आश्वस्त भेलहुँ । ससन्दहाजी आ हुनकर पुत्र िोड़ े काल हमरा \nसभ लग बैसल रहलाह । आब ट्रेन खुजज जाएत। से जाटन ओसभ ट्रेनसँ उतरर \nगेलाह । एटह बेरक हमरसभक प्रयागराज   प्रर्ासक ्ौरान आ्रणीय श्री \nसंजीर् ससन्दहाजीक स्र्यं आ हुनकर  समस्त पररर्ारक आथतथ्य ,हुनकरसभक \nप्रेम टबसरल नटह जा सक ै त अथछ। हमसभ प्रयागराजमे हुनकालोकटनक \nआथतथ्यसँ असभभूत रही। आइओ काल एहन लोकसभ होइत अथछ ,से सोथच \nहमसभ बहुत आनन्द्मे रही । टनन्श्चतरूपसँ एहन लोकसभ   पृथ्र्ीपर ईश्वरक \nर्र्ान थिकाह ।  \n ट्रेन खुजज गेल छल ,प्रयागराज िीसन  आब पाछू  छुटि गेल छल। \nहमसभ टनन्श्चन्दत भए सुथत रहलहुँ । भोर े  उठलहुँ तँ ्ेखैत छी जे नईद्ल्कली \nिीसनपर ट्रेन अड़टक चुकल अथछ।   58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 59 \n \n  \n  \n-रबीन्दर नारायण थमश्र , Email: mishrarn@gmail.com , m-\n9968502767 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n 60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.टकशन कारीगर - मानकीक ृ त तराजू पर जोखाइत लोकभाषा मैथिली  \n \nवकर्न कारीगर \nम ान कीकृ त तर ाजू पर  जोखाइत लोकभार्ा म ैमर्थली \n \nझूठो ड ं का टपिा रहलै जे मैथिली सबहक थछयै आ ताें  जेना बजै सलखै छहो \nसैहे हो गेलै मैथिली ? हइ झूठा ्लाल सब नैह तन ? लोक कनाटहतो सलखौ \nतकरा तोरा अरू संपाद्त क मानक मैथिली मे छपै जाइ छहो से क ै ले ? मैथिली \nमानक माने ई जे बाभन कायस् ि जइ िोन शैली मे बजताह सलखताह सैह भेल \nमैथिली मानक आ शुद्ध मैथिली? आ बा् बांकी जे सोलकन सब , कोससकन्दहा \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 61 \nर्ला, बेगूसराय र्ला सब जे सलखलक ै  बजला उ सब राड़ बोली , ठ े ठी बोली, \nकोससकन्दहा बोली हई. मानकी तराजू टहसाबे अशुद्ध मैथिली से क ै ले ? मानकी \n्लाल सब कहतै जे बोली क े  व्याकरण मैं होइ छ ै . क े ना ने होइ छ ै  से तोरा \nअरू साटबत करबहो की ने.  \nमान लहो जे कोई बरगांही भाई , प्नी भाई , आइ ं,असगर , हइ , ओइह , छ ै ल \nग, बजल क ै  ग , चाल पार ै  हइ कते एहेन लोक मैथिली हइ जेकरा तोरा अरब \nअशुद्ध मैथिली क ै हक े  मानकी ्लाली कर ै  जाइ छहो. सलख बोल क े  ्ेखब जे \nबोली मे सेहो व्याकरण हइ आ मौसलक ता ओहने रहतै. लोक भाषा मैथिली \nक े  मानकीक ृ त बना खूब र्गयभे् हो रहलै आ शुद्ध मैथिली बहन्दने पुरूस्कारी \nखेल हो  रहलै.  \n \nमानता मैथिली र्ला तराजू: - \n1 लोकभाषा मैथिली क े  मानकी तराजू बना शुद्ध अशुद्ध मैथिली क े  फ े र लगा \nखूब र्गयभे् क े ल गेलै.  \n2. बाभन कायस् ि िा क े  सलखब बाजब शैली क े  मानक रूपे मोजर ्ेल गेलै \nआ मैथिली पसत्रका सब मे छापल गेलै.  \n3. सोलकन आ आम जन क े  सलखब बाजब क े  अशु द्ध मैथिली कहबा ओकरा \nमानता तराजू पर मोजर नै ्ेलक ै .  \n4. मैथिलीक पत्र पसत्रका सबहक संपा्न शैली मानकीक ृ त रहलै.  \n5. मानकी चाबुक डर े  लेलकटन सब मानता मैथिली सलख बाइज खूब डक ै ती \nकमेलै.  \n6. टपछलगुआ सोलकन सब अपना मूल शैली सलखब बाजब क े  मोजर लै \nकटहयो मानता ्लाल सबक े  ब्रे क नै क े लक ै .  \n7. मानकी चिकपनी क हर्म मैथिली क े  लोक स्र्रूप क े  शुद्ध अशुद्ध मैथिली \nक े  फ े र मे राखल गेलै.  \n8. समार्ेशी मैथिली समार्ेशी सहभाटगता लै लोक टबरोि नै हुअ ्ेल गेलै.   62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n9. मानक मैथिली बहन्दने मैथिली मठािीश सब लोकभाषा मैथिली पर कब्जा \nक े ने रहल.  \n10. एकसर , िीक , औ, एें, सररपहुँ , फ ू जल, भाखा , नहू नहू आ्ी कते एहेन \nमानता शब्् छ ै  जे लोक मैथिली स अलग आ मानकी क ृ त छ ै .  \n11. लोक मैथिली मे असगर , अइछ, यौ , आंई, तइओ, खूजल , भाषा, आस्ते \nआस्ते, ई शब्् सब लोक र्ेर्हार क े  सलखब बाजब हइ जेकरा मैथिली मानक \nअशुद्ध कहबा ्ै छ ै . अरू संपाद्त क ै रक े  मानकी मैथिली बना ्ै जाइ हइ क.  \nमैथिली मानकी तराजू लोकभाषा मैथिली क े  सत्यानाश कर ्ेलक ै  तइयो \nलोक सचेत नै भेलै. मैथिली भाषा बाभन िा क े  बटन क े  रह गेल छ ै  आ ओकर े  \nिा मानकी लाभ जेना अका्मी पुरस्कार , मैथिली टर्भागीय नौकरी , मंच \nसमारोह , थमल रहलै. मैथिली मानक ्लाल सब कटह यो बारहो बरण क े  ल \nक े  न चललै आ नै ओकरा मोजर ्ेलक ै . टपछलगुआ सोलकन सब कटहयो \nटबरोि ने क े लक ै  आ मैथिली मानकी होहकारी सबक े  हं म ें  हं थमलबैत रहलै. \nअइ स मानता मैथिली र्ला सब क े  जाउ खूब सुतर ै त रहलै. आ मैथिली भाषा \nपर एकछाहा राज बना लेलक ै . मैथिली मानक खचरपनी दुआर े  मैथि ली भाषा \nमे जन सहभाटगता आ जन समियन नै हो रहलै. लेटकन टनलयज्ज मैथिल \nमठािीश क े  लाजे किी ? थमथिला मैथिली नामे मानकी ्ललपनी स अपन \nफाय्ा िा होइत रहौ. मानता तराजू मे जोखाइत ्ेखाइत मैथिली भाषा \nअिमरू टकए न भ जाउ.  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा उ। \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 63 \n२.६.लाल्ेर् कामत - पुस्तक समीक्षा/ उषा टकरण खाँ/ श्री चन्दर -चकोरी \nजय -जय हो (सीता -राम टर्र्ाह संकीतयन)/ हमर आ्शय स्मृथत शेष सूयय \nनारायण चौिरी/ पोिी समीक्षा: कोनो िुिल अथछ तन्दतु/ आजुक जीर्न -\nआजुक साटहत्य/ मैथिली कटर्ता भीमभाय सँ सुनल अथछ  \n \nलालदेि कामत  \nपुस्तक समीक्षा/ उर्ा वकरण खााँ/ श्री चन्द्र-चकोरी जय-जय हो (सीता -\nराम वििाह संकीतषन) / हम र  आद र्ष स्मृमत र्ेर् स ूयष न ार ायण \nचौधरी / पोर्थी स म ीक्षा: कोन ो िुिल अमि तन्द्तु/ आजुक जीिन -आजुक \nसावहत्य/ म ैमर्थली कविता भीम भाय स ाँ स ुन ल अमि \n 64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१ \nपुस्तक स म ीक्षा \nसाटहत्य सशरोमणी श्री जग्ीश  प्रसा् मण्डलक जन्दम मिुबनी जजलाक बेरमा \nनामक गाममे 1947 ई ० स्र्० ्ल्कलू मंडल र् स्र्० मकोबती ्ेर्ी घर मेँ भेल \nछटन। ई मैथिली जगत क े र एकमात्र रटर्न्दर नाि िैगोर सलिर े चर एर्ाडय सँ  \nसम्माटनत रचनाकार छथि। मात्र 2004 सँ एखन िररक कम समयमे सबसँ \nबेशी पोिी लगिक सैकड़ा सँ फा जजल टहनक क ृ थत प्रकासशत टर्सभन्दन टबिा \nमेँ भेल छ ै क। टहनक सर्ायथिक लोकथप्रय \"गामक जजनगी\" लघु किा संग्रह \n2009 मेँ छपल रहैक। टहनका बार े  म ें  प्रससद्ध साटहत्यकार गजेन्दर ठाक ु र जीक \nकहब छटन जे मण्डल जी सशल्कपी छथि, कथ्य क े  तेना समेटि लै छथि जे पाठक \nटर्च्छस्मत रटह जाइए। साटहत्याकाशमे एकिा चेनहासी मोिगर पड़ ै त छ ै क , \nजग्ीशजी सँ पूर्य आ जग्ीशजी सँ एनय , एटह दू खण्डमे मैथिली पादठत \nहोयत । हालटहने हुनक 14 किाक संग्रह \"समय सँ पटहने चेत टकसान \" \nपढ़लहुँ अथछ। एटह पोिीक पटहल संकरण 2019 म ें  पल्कलर्ी प्रकाशन सँ \nबहरायल । जकर टकमत 251 िाका  आ पृि सं 104 काडय र्ोडय गत्ता लागल \nएटह पोिीक पथछला कभर पर रचनाकारक फोिो सटहत परीचय छपल छ ै क \nआ पोिीक अंशतिः बानगी । ISBN प्राप्त एटह पोिीक ँ  पाठक टनमयली बजार \n(सुपौल) सँ टकटन कए पटढ़ सक ै त छथि आ सहेज क ेँ  रखबाक योनय \nछ ै क।किाक -सत्तैरमे 7र्ाँ िम पर िाइटिल किा  ''समय सँ पटहने चेत ' \nटकसान\" सजार्ल गेलैक। टफर ं गी बी.ए.पास क े ने गाममे रटह अिय उपाजयन \nबाबत काश्तकारी करय चाहैत अथछ , ज े उद्यान  मे टक छु  अन ुभर्ी स ँ क े र ाक  \nखेती बार े  मे तरीका बुझय चाहैत छ ै क। ताटह असभप्राय सँ ओ गामेक लाल \nमोहन भाय बजन्दता ओटहठाम पहुँचैत अथछ। एटहमा्े  किाकार सलखने छथि - \n\"टकसान पररर्ार मे जनम आ पालन - पोषण भेने टकसानी संस्क ृ थतयो रग -\nरगमे रहने टकसानी र्ृसत्तया ें  सँ जुटड़कए कारोबार करबाक द्शा मे मन उमर  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 65 \nलैक।\" से इशारा सँ बैसाय र््तव्य ्ैत ओ अपन अनुभर् सुनबय लगलैक। \nबैंक सँ ऋण ल 'क ेँ  क े राक बगान लगोलक ेँ । 2 बीघा खेत 5 सालक लेल \nलीजपर लेलक ै  आ ताटहमे बोररिंग क े लक ै क। ्मकल टकन कए ससिंचाई आ \nस ब तर दु त क रै त र ह लैक  परं च न फा टक छु िा न कह िं,लोन सिबैय हेतु गामसँ \nपलायन क े लक आ मुम्बई जा 10 बरख खिेय पड़लैक । तेँ ्ेख बुजझ लेने सँ \nजल जमार् र्ाला खेत क े रा नकहिं क े ल जाय , जाड़ा मौसम मे नािा टकस्मक  \nक े रा रहैक जे घोघे मे अिटक गेलैक। टफर ं गी कहलक ै क िरफरी मेँ नकहिं \nछी,बुजझ गथम क ेँ  ड े ग उठायब।तेँ साियक भेल ई किा जे नर् खेथतहरक ेँ  सब \nतरहेँ मागय्शयन कर ै त छ ै क ,आउरो ्ोसर सब खीस्सा उपरा -उपरी छ ै क पाठक \nक ेँ  नीक लागत से पूणय टर्श्वास अथछ।  \n \n२ \nउर्ा वकरण खााँ \nसाटहत्याकाश म ें  उषा टकरण खाँ सन् 2010 मेँ भामथत उपन्दयास पर टहनका \nसाटहत्य अका्मी पुरस्कार भेिलटन।टहनक चर्चिंत किा दुब िान ,नीलक ं ठ \nआ मातृ भारती आद् छन्न्दह। किाकार सँ ई बढ ै त उपन्दयास द्श उन्दमुख \nभेलीह। टहन्द्ीमे टहनक 'गयी झुलनी िूि ', फागुन क े  र्ा् आ सृजनहार ,बात \nभक्षा,सीमान्दत किा  आद् बेशी चचीत भेलटन। 2015 मेँ ई \"आयाम साटहत्य \nका स्त्री स्र्र \" नामक संस् िा बनाकय साटहत्य प्रेमी स्त्रीगण क ेँ  एकिा राष्ट्रीय \nस्तरक े  मंच ्ैत मनक भीतुरका साटहत्य प्रथतभाक े  टनखारयमे अहम भूथमका \nटनभेने चसल आटब रहल छिीन। हुनका सभक नर् लेखनक े  पोिीक प्रकाशनमे \nस्ै त म्ैत ्ै छथिन।नर्ारम्भ सँ सेहो मैथिली भाषा मेँ पोिी टहनक छपैत \nरहलटन अथछ।अजीत आजा् जीक े  गाममे पथछला द्न महाअिमी क ेँ  हुनक \nस्र्० पथत महो्यक े  जयन्दती 3 अ्िूबर क ेँ  हिनीमे उप स्र्ास्थ्य क े न्दर क ेँ  \nटर्थिर्त उ्घािन रहैक।से समारोह पूर्यक गामेक र्योर्ृद्ध सेर्ा टनर्ृत्त   66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रिानाध्यापक पं० महेश झा जीक कर कमल सँ थमथिलांचल कोसी टर्कास \nसथमथत -हिनी क े र अध्यक्ष शंभू नाि थमश्र जीक े  गररमामयी उपच्छस् िथतमे भेल \nरहैन। परसूखन फ े र सँ ओटह होच्छस्पिलक उद्घाटित कर ै त फ ु लपरास क्षेत्रक \nमाननीया टर्िायक ओ पररर्हन मंत्री सशला मंडलजी एतय हेल्कि एण्ड \nर्ेलनेश सेन्दिरमे अपग्रेड भेलाक र्ा् दू सहायक नसयक संगटह सप्ताहमे एक \nद्न थचटकत्सक अएबाक आश ् ' गेलीह। जहनटक कोशी क्षेत्रीय जनता \nघोघरडीहा पीएचसी सँ बेल्कहा २५ बेडक सामु्ाथयक स्र्ास् थ्य क े न्दर ल ' जेबाक \nटर्रूध्् हिनी गाममे स् िाटपत करबाक सलन्खत माँग पटहने सँ रखने छथि। \nटनर्ंथित पत्र सँ टर्भागीय अथिकारी सटहत उप मुख्यमंत्री सह स्र्ास् थ्य \nमंत्रीजी क ेँ  जनतब ्ेल गेलैन।  \nएटह पांथतक लेखक सन् 1992 मेँ प्रससध्् सर्ाे्यी ओ भू्ानक े  जीर्न्ानी \nस्र्0 कारी कामत जीक संग राजगीर क े र सरस्र्ती मंडीलपर आयोजजत अ0 \nभा0 रचनात्मक समाज क ' एक प्रा्ेसशक का ययिममे भाग सलअ गेल रहथि। \nओतयक े  गरमक ु ण्डमे स्नान कर ै त आ पाँच पहाड़ी सँ घेरल पौराजणक \nराजगृहक े  गृध््क ू ि क े र रत्नाटगरी पर्यत पर जापानी टर्हार ्ेखल।ससलार् \n्ोकानक खाजा थमठाई िरर हम जेत्िगरक े  टकनने रही।पािरक ससटढनुमा \nचढाय सँ अ्हा र्ािमे जजराईत अगूआएल टकछ बूजूगय भेिेलाह। जाटहमे हमरा \nप्रखंडक राम क ु मार मंडल जी सेहो ्ेखेलाह। हमहूं सब बैसैत सबगोिे क ेँ  दु -\nदूिा ्ामिर खाजा थमठाय अपना द्शसँ खुएसलयैन।सशतल जल पीबैत \nस बटक य ो आगूक  चढाय  न ापय  लगलाैंह । टक छु  लोक  ्म फु लैक  बात क ह ैत \nफ े र बैठला। सबक ेँ  िानैत आगू -आगु हम बढ़ल जाय छलुँह ,चढाय  सं तँ बे्म \nहोइत हमरो जांघ चटढ गेल रहय।ओतय सशषय पर पहुंच कय टनचा ताकी , तँ \nगाछ पशु मानर् सब छोिहने बुझाए। ओटहठामक मनोरम दृश्य ्ेखैत बनै \nछ ै क। दूगोि बड़का िा ढोल आकषयणक ' क े न्दर बनल रहल। मंडीलक े  द्र्ारमे \nचारूभर महात्मा गौतम बुद्ध जीक े  पीतैर िातुक पैघ मूर्त्तिं दृथिगोचर भेल।अबैत  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 67 \nघरी उतर ै मे बड आसान बुझाएल।्ोसर खेप बहुत सालक बा् मलेमास \nमेलामे राजगीर अयलाैंह तँ जरासंघ अखाड़ा लग रासत्र टबतेने रही।भीड़ममे सँ \nनीचे से ओई जापानी मंडील क ेँ  टनहारलाैं। अईबेर छोिसन ्ेखाईत ओ पसार \nपर ह क  मंद्र  पर  ज य बा ले टिक स  ्र  पर  बोक ोन ुमा टर्द्युत रोप र्े चालु ्ेख \nप्रशन्दनता बढल।बेणुर्न नामक होिल बोडय ्ेख पटढ सहजे उषा जीक हुनक \nसंस्मरणक बात मोन परर गेल - \" सं्ेश होिलक मारर्ाड़ी भोजनालय क े र \nिारी आ एक टकशोर -टकशोरी सँ अपन हनीमूनसन रामचंर बाबू आ ओ अपने \nस्त्री-पुरूषक जागल भार् सँ जुबक -जुर्थत भ ' उठल छलीह ।\" कारण मैटट्रक \nपरीक्षािी रहैत बाल टर्र्ाह टपताजीक टनिन उपराँत हुनक आत्मथप्रय थमत्र \nबहादूर बाबूक पुत्र रामबाबू सँ जे इण्िरक े  छात्र छलन्खन ,सँ भेल \nरहटन।आओर दद्वरागमन सँ पूर्य कालेज हास्िलमे सुपररिेड ें ि प्रो ० भागर्ती \nससिंह जीक अनुमथत सँ सशिाचार भ ें ि करय खाँ सा हेब आटब गेल रहथिन।शखी \nस ब क ह य  लगलैन  अह ाँ दू न ू गोिे चारर  द्न क  ह ोरर क  छु ट्टीमे र ाज गीर  क ' यात्रा \nकय आबू। सयह ओ नर् ्म्पथत कयनो छलैक।एखन एटह प्रसंग क ेँ  अपना \nसंगे स्मरण कर ै त जीर्नक अनुभर् अपन स्र्यं अकाटन रहल छिीन। पिना \nकालेजमे रामचन्दर खाँ (स्र् ०आई जी साहेब) आ मगि मटहला कॉलेज मेँ उषा \nटकरण जी टर्ज्ञान टर्षय पढ ै त रहिीन।पर ं च अलगे -अलगे छात्रार्ास रटहतो \nअइतर्ार द्नक े  लाभ ओ लोकटन एक टर्जजिर रुपेँ उठबैत रहथि।जखन \nअिमे र्गयमे उषाजी रहथिन तँ ्शमाक िापर प्रभाष जी एक कहानी हुनका \nस ँ शंस ोिन  क र ाबय  अय लथिन  स े अद्भुत कह िं्ी प्रथतभा टह न क ा छात्र जीर्नमे \n्ेकर गेलैन। आ मातृभाषा सँ बेनी राजभाषामे जमलीह हन्। एहनो घिना \nटहनका भेल छन्न्दह जे जहन अटर्र्ाटहत रामचंर खाँ जीक े  फोिो एक सन्खक \nबटहना क ' टकताबक तहमे सहेज कय राखल ्ेखलटन ;आओर ओ एक प्रेम \nपत्र िरर हुनक े  हािे रामचंर जी क ेँ  पठाबय चाहलक ै क। मायक मारर क डर े  ओ \nखाँ साहेब क ेँ  नहहिं पहुँचा सक ै त छलीह। सयह तँ जहन सरस्र्ती स्क ू लमे \nपढबैत छलीह तँ ्लासमेि िरर थचट्ठी पहुचाबय ,प्रभाष क ु मार चौिरीक  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपत्रर्ाहक बनलीह ,जे रोमांटिक पत्र रहटन।  \nपिना सँ लहेररयासराय राजपूत िोला गलयस्क ू लक पाँछाबला ड े रा जब -जब \nआबथि आ ओतय सँ गाम को शीबेल्कि आबयक े  होईक तँ घोघरडीहा र े लगाड़ी \nसँ अबथिन। ओटहठामक गाम सँ बैलगाड़ी बहलमान सटहत बाबूजी र्ा कोनू \nबेर ्ोसरो समांग गाड़ीमान संगे औथिन।एकबेर एहनो भेलैक जे रजुआहीक \nलगमे राथतबीच समय कािै पड़लटन।गाड़ी पर खखिंचरर बनेबाकिरर सब \nसरमजान ओररयान भेल रहटन ,से नीक जंका  ईजोररयामे खगोलीय ज्ञान पं ० \nराम नन्द्न थमश्र टपताजी सँ प्राप्त क े लीह। नाह आयल रहटन गाम सँ ,बाटढक \nसमयमे नार् क े र मलाही कयटनहारक ेँ  बबुरक गजार काँि पैरमे गटड़ गेने \nकदठणता भेल रहटन। गाममे राथतक े  प्रलंयकारी बाटढ़ उठने कोठी -भरली \nभीजक े  अिायत् खसलैन आ ििघरमे पलंग तक पाटन लुकटपछ कर ै त कतेको \nसाँप क ेँ  सहशह कर ै त ्ेख डर े लीह।साशुरमे सेहो कोशीक बाटढ उफान \nपर ,िन्दय मुशहररया!भारत आजा्ीक पूर्य िांथतकारी साटहत्य क े र छापाखाना \nटहनका बाबूजी क ेँ  रहटन आ सरोकार सहो स्र्ाथिनता सेनानी सब सँ रहैन। तेँ \n्ेश प्रेम टर्रासतमे उषा टकरण खाँ जी भेिलटन अथछ। फणीश्वरनाि र े णु जीक \nआ मुंशी प्रेमचं् जीक े  साटहत्य िाराक ेँ  गरहैन टहनकर लेखनीमे आकार पबैत \nरहल छ ै क। जन्दमद्न क ' शुभकामना आ बिाय ्ैत शुभ ्ीया बाती कहबैन।  \n \n३ \nश्री चन्द्र-चकोरी जय -जय हो \n(सीता -राम वििाह संकीतषन)  \nथमथिलांचल मेँ चोटिक मंच उ्घोषक अनेका ें  स म्मान सँ सम्मानीत \nमहुली ,बेलाैंचा(मिुबनी) टनर्ासी आ थमथिलांचल कोसी टर्कास सथमथत -\nहिनीक े  सांस्क ृ थतक मंत्री श्रीमान स्र्नामिन्दय रामसेर्क ठाक ु रजी क ृ त ई \nमंचीय गायन लेल १८५पृिक मैथिली भाषा पोिीमे २९४ गीतक संग्रह  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 69 \nिीक।नर्ारम्म मिुबनी सँ २०२१मेँ प्रकासशत एटह पोिीक ्ाम २००िाका भारू \nअथछ।ई पोिी अपन श्रिेय माय -बाबूजी आ गुरूश्रेि स्र्०पं०क ु शेश्वर ठाक ु र \nजीक श्रीचरण -कमलमे समर्पिंत कयने छथि।एटह पुस्तक प्रकाशनमे टर्श्वभंर \nफाउ ं ड े शन,राँचीक े  श्री नर्ीन क ु मार झा जीक े  योग्ान भेल छन्न्दह। isbn \nप्राप्त एटह पोिीक छपाय आर क े  आफसेि प्रोसेस नटर्न  शाह्रा -द्ल्कली सँ \nभेल छ ै क। सुन्द्र मुरण आ शुद्धता सँ भरल सद्यप्रकासशत टहनक पटहल \nसोपान पर साटहत्यकार अजीत आजा् जी 'क अनुराग ्ेखमे आयल।ओ \nसलखैत छथि -\"थमथिला मेँ प्रचसलत भक््तगीत सभमे शैर्, शक््त आ र्ैष् णर् \nतीनू कोटिक ्ेर्ी -्ेर्ताक उल्कलेख होइत आटब रहल अथछ।ऐ मँ सशर्क गीत \nअथछ तँ कालीक गीत आ ससया -रामक गीत तँ अथछये।लोक ् ेर्ता सँ ल 'के ' \nलोकमान्दयतामे स् िाटपत जीर् -जन्दतु'गाछ,न्ी ,सुयय आद्क चचाय सेहो गीत \nसभमे खुबे भेल अथछ।\"  \nएटहमे एकल आ समुह गीत एहन रचल गेल छ ै क जे स्त्री ,पुरूख टकयो कीतयन \nगाटर् जमबैत अपन नीक छाप छोरर सकत। संगीत टर् िाक ेँ  गीत , र्न्द्ना, \nथमथिला र्णयन,सोहर ,छ ं ्,कटर्ता , बारहमासा ,सम्ाउन आ भजन सँ पुष्कर \nभरल छ ै क।टहनक रचनािर्मिंता 'क स्र्ागत। गीतक पाँथत रिव्य-: \nमंगल सुद्न महान हे $$,पाहुन छथि आयल  \nिन्दय भानय द्यमान हे $$,आनं् टह छायल  \nभार्लता लतरय सजायल ,चहुँमुख ्ीप बारर हम आयल भरर दुर्ाय्ल िान \nहेऽऽ ,से डाला साजल।मंगल .....  \nएटह तरहेँ ्ोहा रचने छथि -: \nपुष्पा सुभगा लक्ष्मणा,हेमा डाला साजज।  \nछ े मा गंिा सुगंिा , चन्दरकला सन्ख गाटर्।। \nमंगल लनन ्ेखू -: \nआगे माइ कोन बाबा , पंटडत बजाओलना।  \nआगे कोन बाबा ,द्नमा गुनाओल ना।।   70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआगे माइ हररयर -हररयर बांस किाओ ल ना।  \nआगे माइ खरही सआें मरबा छराऔलना।।  \nटर्याहक सभ तरहक बीि पर आिाररत रचल गीत सँ मैथिलीक अक्षय भंडार \nक ेँ  भरयमे सेर्क जी समियर्ान भेलाह अथछ।िरर र्रक लोकटनयोक सं्भयमे \nगीत सलखल  \n....बाबाक ेँ  जमैया र ं ग रससया छ ै  गै सन्खया।  \nगै नैनमा थमलैत जजया िरक ै  छ ै  गै सन्खया ।।  \nचाननो  सललरर्ा भालटह चमक ै  छ ै  गै सन्खया।  \nगै झलझल क ु ड ं ल काना ें  झलक ै  छ ै  गै सन्खया।।  \nजाटह तरहेँ कटर्र्र चन्द्ा झाक तुलना र्ाबत महाकटर् लाल ्ास जनक \nनन्द्नी सीता पर बेसी प्रकाश मैथिली रामायण मेँ ्ेने छथि ,तटहना सोभाटर्क \nअथछ जे टर्याह स् िल थमथिला िीक ै क तेँ सीता सुकमाररक चचाय राम सँ  \nअथिक सेर्कजी कयने छथि।पोिीक नामक साियकता एटह पाँथतक रहस्य \nजाटन पाठक स्र्यं कर ै त ,आरो शेष पाँथत ्ेखबाक असभलाषा मनमे जगेताह \n,से आश जगैत य। रामसेर्क जी ्ोसरो रचनाक पोिी मैथिली साटहत्य म ें \n्ैथि से कामना रहत।  \nछटर् न्दयारी प्यारी मनुहारर ,शोभा नयनासभराम हे।  \nनयनार्ा ली नजरर न लागय ,जोटड़या सीताराम से।।  \nचन्दर र््टन जस चान चकोरी ,मुसटक लजार्थि अली टकशोरी।  \nकमल नयन संग शोभीत सीते , िन मंडल मुँह चान हे।।  \nएटह महत्त्र्पूणय पुस्तकक रचनामे कतौह -कतौह असंस्ीय शव््क टनठाहे \nअिय\"बटहया\"सलखला सँ ओतय सहयोगी शव्् जोड़ ै  सँ भाय राम सेर्क जी \nचुटक गेल छथि ,तेँ आर क े  परारिीक पोिीक समकक्ष रटहयोक े  ई पोिी बेसी \nईजोत कर ै  सँ र्ा थमथिलांचल क ेँ ९०प्रथतशत जनसामान्दय क ेँ  बीच अपन बेढप \nछाप छोर य मे पछु आ गेलैक  अथछ।  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 71 \n \n४ \nहम र  आद र्ष स्मृमत र्ेर् स ूयष न ार ायण चौधर ी \n \nसाटहत्यकार -पत्रकार आ राजनेताक रूपमे प्रख्यात सूयय नारा यण चौिरी जीक \nजन्दम 12 जनर्री 1933 क ेँ  मिुबनी जजलाक थमजायपुर (राजनगर) गाममे स्र्  \nरामलखन चौिरी क े  घर भे ल छलन्न्दह।1950 -54 िरर ओ सी .एम. \nकाॅ लेजक क ' स्नातक छात्र रहलाह। टनत्य द्न गामे सँ नोकर खाईक \nपहुंचबैत रहैक। टहनका बाबाक े  राजघराना ्रभंगा सँ संपक य  रहैक आ टपताजी  \nबा् मे घर े  लगक महंत जीक खजांची रटह अपनो दू मौजेक जगह जमीन सँ \nखेती पै्ार्ार कराबथि। चौिरी जीक पटहल र्षयगांठ पर टबहारक बड़का \nभूमकम भेलैक जाटहमे टहनक पैतृक खपर ै ल भीतघर ध्र्स्त भ ' गेलैक। \nचौिरी जीक बाल -टर्र्ाह मरनैया गाममे र्त्तयन संग भेलटन ,जाटहसँ दू पुत्री , \nएक पु त्र प्राप्त भेलटन। बड़की पुत्री रुनन र्ीणाक टबयाह ललमटनयां भेलैक \nजे मलहनमा (नेपाल) मेँ रहैत छ ै क आ पुत्र रामबाबूक उफ य  टर्नो् क ु मार \nचौिरी टबयाह टर्रािनगर मेँ खड़ौआ टनर्ासी डा . रामजी व्यासक बटहन लक्ष्मी \nसँ भेलटन , छोि पुत्री टनलम प्रभाक टबयाह डा . अन्खलेश मंडल जीक  \n(मेहं्ीगाम) संग भेलटन जे र्तयमान कटिहार मेँ रहैत छथि र्ो गरभाइत क ै र्त्तय \nसमाज छथिन। चौिरी जी मगि टर्श्वटर्द्यालय सँ आगूक सशक्षा प्राप्त कर ै त \nर े लर्े म ें ॅँ नौकरी करय लगलाह आ कतेको ट्रेड यूटनयन आं्ोलन मेँ सटिय \nरटह समाजसेर्ाक असभप्राय सँ नौकरी छोटड़ ्ेलटन।बेिा क ेँ  र े लर्े मे नौकरी \nिर े लथि जे पिना जं . मेँ 10 र्षयक बा् नौकरी छोटड़ समता पािी म ें ॅँ सटिय \nभेलैक आ दू बेर बाबूबरही तिा मिुबनी सँ टन्यलीय चुनार् टर्िानसभाक \nलड़लैक। पुत्रर्िू सेहो जजला पररष्क चुनार् मेँ कम मतक अन्दतर सँ हारर \nगेसलह। मुख्य टर्षय द्श अबैत छी आब: - \nसमाज र्ा्ी नेता सूरज नारायण ससिंह जीक नेतृत्र् मे संचासलत अनेक भूथम  72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआन्द्ोलन मेँ ओ सटिय रहलाह। छात्र संगठन मे सेहो सथमथतक समाजर्ा्ी \nनेतृत्र् स् िाटपत कर ै त प्रभार्कारी भूथमका टनभार्थि। सोशसलस्ि पािीक \nप्रचारात्मक एर्ं आन्द्ोलनात्मक काज मे अगूर्ा रहथि। टबहार आन्द्ोलन मे \nसटि य रटह फणीश्वरनाि र े णुक संग थमलकए नु्कड़ कटर् सम्मेलन , नािक \nआ थचत्र प्र्शयटनक आयोजन पिना मे करथि। आपातकालमे गामक खेत \nबेथचकए प्रेस खोललटन आ गुप्त साटहत्यक प्रकाशन ,तकर टर्तरण सेहो कर ै त \nछलाह। जजटर्का टनर्यहन लेल टकछ द्न लेल फ े रसँ ्ानापुर मे र े लर्ेक नौकरी \nिेलैि। सूयय नारायण बाबू टबहारक एक पैघ मेिार्ी , पररश्रमी आ दूरदृिी \nरखटनहार रचनाकार रहथि। टबहारक अथतटपछड़ी ऐने्सर -1 क े र्ि जाथत सँ  \nरहथि , एटह पृष्ठभूथम सँ कोनो व्यक््त लेखनमे एतेक नम्हर मूल्यक नटह भेल \nरहथि। 1969 ई  मे र े णुजीक सहयोगे रचना नामक साटहत्यक संस् िाक \nस् िापना क े लटन जकर ओ सथचर् रहथि। 1981 मे कपूयरी ठाक ु र जीक \nप्रेरणासँ श्री लालू प्रसा् आ सच्छच् च्ानं् जीक संग राजगृहमे साटहत्यकार , \nबुसद्धजीर्ी आ राजनीथतज्ञ सभक एकिा मंच बनाय संपूणय िांथत एर्ं कौमी \nएकता सम्मेलन क े लटन। चौिरी जी भारतक सभिा राज्यक यात्रा कर ै त \nसंबंथित  क्षेत्रक लोक जीर्नक र्ृहत अध्ययन क े लटन। यात्रा संस्मरण \n\"पूर्ांचल की यात्रा'' खूब लोकथप्रय टहन्द्ी पोिी भेलटन। ताटह सँ पूर्य समय \nकी यात्रा -पररचय प्रकाशन हापुर सँ प्रकासशत भेल रहय जाटह पर पुस्तक \nसमीक्षा पािसलपुत्र िाइम्सक पृष्ठ 4 पर 12 जुलाई 1987 क ेँ  डा. अमर क ु मार \nससिंह छपबौने रहथि। चौिरी जी प्रमुख राजनीथतक पसत्रका 'द्नमान ' मे \nस् िायी रूपे 5 िारार्ाटहक आलेख सलखने छथि ,जे इ ं िरव्यू, यात्रार्ृत्तांत रूपे \nछपैत रहलैक। 1968 मेँ र े ल हड़ताल मे जेहल गेलाह आ प्रेसटर्ल टर्रोिी \nआं्ोलन एर्ं मंडल आयोगक ससफाररश लागू कर े बा लेल आयोजजत  प्र्यशनी \nखाथतर अपन टगरफ्तारी ्ेलटन। 1985 मेँ मिुबनी टर्िानसभा सँ चुनार् \nलोक्ल टिकि पर लड़लथि आ एटह ्लक प्रांथतय कायय सथमथत मे 1986मे  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 73 \nसेहो मनोनीत कपूयरी जी द्वारा 1989 मे भेलाह। आकाशर्ाणी आ दूर्शयनक \nघेरार् काययिम मे हुनका पुसलस बबयर रुपे टपिने रहैक।र्ो बहुत र्षय िरर \nकाॅ फी हाउसक असभन्दन टहस्सा बनल रहलाह ; एटह बार े  मे फ े र कटहयो \nटर्स्तार सँ बुझायब।  \n'टबहार की अच्छस्मता' पुस्तक शह्रा द्ल्कली सँ 1991 मे साटहत्य क े न्दर \nप्रकाशन सँ बहरायल छ ै क जे ओ अपन अथिकार लेल संघषय करय बाला \nतमाम बंथचतक े  समर्पिंत कयने छथि। एटहक ्ोसरो  प्रकाशक छपाई क े लक \n,टहनक प्रकाश्यक ृ थत मे पूर्ांचल की यात्रा , समकालीन पररर्ेश की काली \nया् ें  र् एकिा काव्य पुच्छस्तका छ ै क।7 मई 1990 क े  टबहार टर्िानसभा क्षेत्र \nसँ एमएलसी जनता ्ल बनेलक ै न पर ं च 14 अप्रैल 1991 क ेँ  अचानक \nद्ल्कलीक बत्तरा होस्पीिलमे हृ्यगथत स्ा लेल रूटक  गेलटन। हुनकर \nअसामाथयक टनिन सँ दू द्न िरर पिना द्ल्कली ्लमसलत उदठ गेलै ,टकयाक \nतँ ओ सामाजजक न्दयाय क े र लड़ाई लड़ ै र्ाला एक समाजजक योद्धा रहथि। एक \nसमय क े र प्रथतबद्ध बौसद्धक चौिरी जीक पररर्ार मे अनुक ं पा नकहिं भेिलैक \n,जखन टक ओटह समय मेँ बहुतो राजनेताक र्ंशज ई सुख पार्ै मे अगूएलैक। \nआई एकिा अ्् स्मारक लेल हुनका चाहै बालाक बीच जबर्स्त अभार् \nखिटक रहलैक अथछ। एहन प्रखर टर्द्वान मटनटष थमथिलांचलक एकिा आ्शय \nछलाह।  \n \n५ \nपोर्थी स म ीक्षा: कोन ो िुिल अमि तन्द्तु \n \nमैथिली भाषा क ेँ  महत्र्पूणय कटर् श्री नारायण जी क ' सद्य: प्रकासशत मैथिली \nसाटहत्य कटर् ता क 'पोिी \"कोनो िुिल अथछ तन्दतु\"क े र टकमत १६५िाका \nअथछ।१२८पृिक एटह पोिीक प्रकाशक ्ीपनारायण टर्द्यािी ,मिुबनी \nअनुप्रास प्रकाशन र्षय २०२१मेँ बहार कयलटन अथछ। ्जक्षण भागक िोल  74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nघोघरडीहा टनर्ासी नारायण जीक ई पांचम काव्य संग्रह िीक।  \nबालपनमे हम अपन माईक मुहेँ सुनल पाँ थत-: \nपूँजीपथत िनर्ान , मजदूर टकसान भाइ , \nथछट्टा -को्ारर ले ,चल-चल,चल...। \nकोशी बांि तिबंि बनैत कारक ई समर्ेत प्रयाण गीत बटन चुकल रहैक ,से \nकोसी पीटड़तक श्रम्ानक महत्ता आ भारत समाज सेर्क संस् िाक \nस्र्०लसलत बाबूक भूथमका सहजे स्मरण भ 'उठ ै छ।कटर्ताक अथतरर्त \nनारायण जीक कल म आनो टर्िा पर चलल छन्न्दह। अनुर्ा् आ किा तिा \nबालकिाक अथतरर्त स्र्यं नारायण जी समीक्षक छथि। ई प्रससध्् \nसाटहत्यकार जीबकान्दत जीक े  मैनिर मानल जाइ छथि।पाठकक े  टहनक \nकाव्यमे र्गय संघषय ,आम जनक उत्कषय आ सामाजजक टर्मशय लेल खुराक \nभेित, जेनाटक एटह बातक सम्पुिी उ्य चन्दर  झा 'टर्नो्'जी सेहो कभर पर \nसलख करने छथि।टहनक ससध््हस्त लेखन एहन होईछ जे सबिा पोिी \nपुरस्क ृ त भ'जाइछ।तै सँ कोनू नर् पोिीक रचनाकार क ेँ  जरनी टकयाक ? \nउन्दनैसिा क्षरण कटर्तामे काठक घोड़ा बढ़ चर्चिंत भेलटन।उनतीस िा क्षोभ \nकटर्तामे पृि ४७ पर छपल सशषयक \"्राटड़\"मेँ एटह तरहक पाँथत पायब -: \n.......भररसक , \nकोनो िुिल अथछ तन्दतु \nटर्श्वासक \n्ेर्ाले कतहु पड़ल अथछ ्राटड़।  \n२०१४मेँ\"िरती पर ्ेखू\"टहनक मैथिली साटहत्य कटर्ता संग्रह सेहो टनक ै ल \nचुकल छ ै न्न्दह, जे एकिा काव्य क े र पाँथत क ेँ  पोिीक नाम ्ेने छथि।सयह \nटनरुपण कर ै त एहू पोिीक शुभ संज्ञा कटर्ता क सशषयक पर नहहिं ,अटपतु पाँथतक \nनाम सँ टकताब सलख मातृभाषा मैथिलीक अक्षय भंडार क ेँ  भरयमे लागल \nहोथि।ई नर् प्रयोग कर ै त छथिजे अध्येता आ शोिािी गणक े  अन्दर्ेषण कर ै क  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 75 \nलेल एकिा टर्षय उपस् िाटपत कयलटन अथछ।प्रस्तुत पोिीमे अठारह िा उद्गम \nस्तर क ेँ  कटर्ताक संग -संग पाँचिा कटर् ता'प्रर्ाह' छ ै क जलटर्शेष \nटर्षयक।यिा -:पाँची,थतलयुगा ,बागमथत,च्छस्त्रगण -जे सशर्पूजन लेल जाइत \nछथि आओर कोसी -किा।टहनक कार्यिाराक पाँथत ्ेखल जाउ -: \nहम कोसी छी  \nप्रार्ििंत नकहिं \nएकिा शाटपत न्ी छी , \nप्रथतशोिमे जजबैत \nआिोशमे बहैत।  \nएटह पोथिक आर्रण राजेन्दर नेगी आ टर्तरक फरी्ाबा ्-पोिी अहाँ दुआरर \nिरर थिकाह।हम ऐ पोिीमे ग्रामीण जीर्न पोलहुँ ,एकरा सजीर्ताक संग \nरचनाकार जनशुलभ कयलैि।जखन -तखन ्ररभंगाक िीमक समक्ष कटर् \nनारायण जी सँ भ ें िर्ाताय पर हमरो प्रश्नक गम्भीर उत्तर ्ैत ई पोिी पढबाक \nलेल ्ेने रहथि। सम्पूणय पढलाक र्ा्े पाठकीय प्रथतटिया व्य ्त कर ै त \nछी।अन्दयिा पोिीक संग न्दयाय नकहिं होयतैक।तेँ िमश:क ेँ र्ा् हम शेषांश िरर \nसलखलौह ,जे फ े र शोशल साइि पर अपने सब पढब।कटर् महो्य श्रिान्न्दर्त \nभ'स्र्०अपन टपताजी क ेँ  ई पोिी अर्पिंत समपयण कयलटन अथछ।आश कर ै त \nछी आब ्ोसर पोिी काव्य रसास्र्ा्न(पाठक) लेल यिासशघ्र टनकाल ताह। \nअशेष बिायक े  पात्र छथि नारायण जी।  \n \n६ \nआजुक जीिन -आजुक स ावहत्य \nर्र े ण्य साटहत्यकार श्री नन्द्टर्लास राय क ृ त\"पईत\" एकांकी संचयन मैथिली \nभाषा क ' पोिीक हालटहमे मिुरा गाममे \"सगर राथत ्ीप जरय 'किा गोष्ठीमे \nलोकापयण भेल रहय। प्रससद्ध पल्कलटर् प्रकाशन-टनरमली बेरमा सँ ९४पृिक \nएटह सामाजजक लघु नाटिका क ेँ  प्रकासशत कयल गेल अथछ ,जकर १५० िाका  76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटकमत राखल गेल छ ै क।एटह चर्चिंत पोिीक े  ISBN प्राप्त भेल छ ै क।पोिीक \nमा् ें  लेखक श्री रायजी बढ ै त ्हेज प्रिा क े र समस्या पर पाठकक े  ध्यान \nआक ृ ि कर ै त कण्या रुणहत्या पर प्चिंता व्य्त कयलाह अथछ। अनेका ें  टर्िामे \nटहनक लेखटनक हम कायल छी ,ग्राहक पोिी समीक्षा पटढ बजार सँ टकनैत \nछथि स े एहू  पोिीक े  ख ूब टबक े बाक  आश ज गैत अथछ।छु ह ्क ा उड़ै त एटह  \nपैिीमे दूगोि एकांकी\"पइत\"आ लाजर्ाब संग्रटहत छ ै क।िम ०८सँ ३६िररमे \nपोिीक नामकरण क 'सशषयक\"पइत\" आ पृि सं ० ३८ सँ ९४मेँ \n\"लाजर्ाब\"पाठ छप ल छ ै क।एटहमे पात्र २२िा रखला सँ कनेक दुरूह सन \nलागैत छ ै क।पइत मेँ १३क े र जगह मात्र छ:िा दृश्य ्ेल गेला सँ हलुकसन \nबुझाइछ।तैयो पाठक एक सुर सँ सद्यप्रकासशत एकांकी क ेँ  पटढ सक ै छ ; \nटक य ाक  तँ मन लनगू छै क । ग्रामीण क्षेत्रमे एटह  एक ांक ी क े ँ  न ु्क ड़ न ािक  रु पेँ \nसेहो ्ेखेबा क काज भटर्ष्यमे भारत सरकार , युर्ा काययिम एर्ं संस्क ृ थत \nमंत्रालय  आ दृ श्य  टन ्ेशालय  क र थि ते ँ ज न  ज ागरू ता बढ़तैक  । 'पईत 'क े र \nआखरी दृश्यक अंथतम र्ा्य एटह तरहेँ छ ै क....हमर सभ क े लहा -िेलहा \nपाटनमे चसल जाएत।  \nमोहन बाबू:(लाल बाबू सँ आर्ेशमे)अहाँ चुप रहूं।अहाँक पैत हम \nराखब।(मोहन बाबू शोभाकान्दतक पैर पर सँ पगरी उठा लालबाबुक माि पर \nरखैत छथि।)प्रकाश अथछने ,हमर बेिा प्रकाश ।ओकर टबयाह अहाँक बेिी सँ \nअखन हएत -अखन।िोपरी ्शयक द्श सँ बजैत प्ाय खसैत छ ै क ,तकर \nसमीक्षा पाठकक े  बीच पथछला मास हम कयने रही ,जे ्ेसील र्यनामे मुलरुप \nसँ पइत बहरा इल रहय।तेँ आब लाजबार् पर सोझे संजक्षप्त मेँ आबय चाहैत \nछी। अथतटपछड़ल र्गयक टर्र्ेक क ु मार २७र्षीय जुबक गरीबीमे रहैत मेिार्ी \nछथि जे आई ए एस बटन पटहल बेर रामनगरक अनुमंडलीय प्ाथिकारी रहैत \nमामा मुरारी लाल संग हुनकर समैि ररलाइ ं स क े र इ ं जजटनयर मैलाम गामर्ाशी \nसँ हुनकबे िी जे एम ए ०,जे एन यू सँ छन्न्दह ,जजनक टर्याहक चचाय िार ै त  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 77 \nअथछ।फ े र एकिा टर्रौलक अनुमंडल प्ाथिकारी अंजली क ु मारी सँ सेहो \nटर्याहक चचय क ेँ  अनठबैत छ ै क।आ फ े रो प्रस्तार् रामपुर क े र कल्िर बटनते \nअबैछ ,एटहक ले टर्र्ेकजी अपना टर्र्ेक सँ काज लैत ्ेखेलाह अथछ।भेलैक \nओना जे ५०लाख िा का नग् द्ल्कली मेँ फ्लैि आ चारर चटकया मोिरगाड़ीक \nआफर ल 'क ेँ  पी ए ० साहेब र्ाताय कर ै त छथि जे अपने अर्श्य टर्याह कयल \nजाय ,कन्दयागत खू् सर्णय गृहमंत्री छथि ,से जाैं बात नहहिं मानबै तँ न्शली \nइलाकामे तबा्ला कर ्ेल जायत।िमकी सँ टर्र्ेक सर क े र मन टर्चसलत \nनहहिं होई छथि।ललीत दु ल्कहा अपन काका अि े लाल जीक े  मध्यस् िामे \nअनुचारी ्ीनाक द्व्यांग बहीण जे , बीए०मेँ अंजली पढल छ ै क ;क े र संग \nटर्याहक घरदुआरी लगलापर बराती आ सरातीक बीच बरमालाकाल हरमाज \nकर ै त टर्नु कारण फसा् कर ै त छ ै क।टर्र्ेक जीक े  समझेला पर हुनक े  खु् \nलंगरी कन्दया करय कहैत छन्न्दह। मनुष्यता  समाप्त होइत ्ेख ओ दुखी भेल \n,्ीनाक े  ठोस आश्वासन ्ेलैन आ अही मंच पर स्र्यं डीएम साहेब थतरस्कार \nभेल परीर्ारक पइत रान्ख मय िुअर -बप िुअर द्व्यांग कटनयां अंटगकार कर ै  \nछथि।कलान्दतरमे एक बेिीक जन्दमक पछाथत अपन नशबं्ी िरर कराय ,एक \nआ्शय समाज बीच उपच्छस् ित करयमेँ पत्रकारक बीच लाजबार् थमशाल पेश \nकर ै त छथि। आर ं भ मेँ मीटडया कर्मिंगण क ेँ  अपन आचरण संभाषण अनुक ू ल \nसमय पर ्ेखबाक संक े त क े ने रहथि ,कन्दया रूणहत्या पर टर्स्तार सँ बाजल \nरहथिन।अपन बटहणक टबनु टर्याहले आत्महत्या आ स्मा सँ माय 'क टनिन \nर् बा्मे बाबूजीक कहब ,जे गरीबक बेिीक उध््ार टनशतु की \nकरीहह ,सेज्ञटनकिी पर खड़ा उतर ै त एटह एकांकी नािक मेँ  दृश्य भव्यताक \nसंग प्र्यसशत करयमे लेखक ्क्षता प्राप्त क े लाह अथछ।समाज आ सरकारमे \nलालची लोकक पोल फोलैत ई एकांकी संग्रह एक नर् सं्ेश प्रसाररत करबामे \nमैथिली भाषा साटहत्य क े र अक्षय भंडार क ेँ  भरयमे एक ड े ग आरो आ गू \nबढल।अनेका ें  एकांकी संग्रह रहैत एटह एकांकी क ेँ  पठनीयता सब सँ सभन्दन \nबुझाइत अथछ।सजीबता पाठकक े  अंगेजने रहैत छ ै क , आखरी -आखरी  78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिरर ,इयह पररच्छस् िथत क'टर्शेषता िीक।  \n \n७ \nम ैमर्थली कविता भीम भाय स ाँ स ुन ल अमि \n \nजखन तखन -लक्ष् मीसागर, ्ररभंगा (थमथिला)सँ भीमनाि झा क ृ त र्ीणा \n\"कटर्ता संग्रह \"१९७१ क े र दद्वतीय संस्करण (२००६) हािमे अथछ।एटह \nमैथिली साटहत्यक ७६ पृष्ठक पोिीक मूल्य ४० िाका छ ै क ,जे प्रकाशक िार्र \nच्छस् ित प्प्रिंिर्ेल सँ मुरण करौलटन अथछ।पोथिक शुभ संज्ञा अपन बाबी \nस्मृथतशेष र्ीणा जीक नामे रान्ख समपयण काव्यिारामे कयने छथि।लेखकीय \nजगतमे प्राय: सभतुरक सबक े ओ स्र्नामिन्दय श्री भीमनाि झा जी क ेँ  आह्ला् \nसँ भीमभाय कहैत छन्न्दह।से हमहूँ र्योर्ृद्ध श्री झाजीक कतेको मँच पर \nसम्बोिन आ र््तव्य क'अथतरर्त मातृभाषा मेँ स्र्रथचत कटर्ता िरर सुनने \nछी।ओना तँ टहनक पटहल कटर्ता संग्रह १९६८मेँ सत्रिारा ,१९७२मेँ िुरी \n,१९७७मेँ की फ ु र ै ए की ने ,१९९७मेँ नाम तँ थिक र्ैह आ १९९९मेँ बहरायल \nछन्न्दह भार्ांजसल।आनो टर्िामे एकशोर े  सँ बेसशये पोिी प्रकासशत भेल \nछन्न्दह।पर ं च से हमरा पढल नँय य।हालटहमे हम र्ीणा क ेँ  मनोयोग पूर्यक \nपढलाैंह अथछ। पाठकक े  ई पोिी रुथचगर लागतटन ,से हम गि ै  छी।  \nसद्यप्रकासशत\" र्ीणा\" पटहल झंकारमे क ु ल १२,्ोसर झंकार मेँ सेहो एक \n्जयन आओर तेसर झंकारमे मात्र तीन पाठ लागल भेित।जुड़शीतल ६२पृि \nपढ ै त काल ग्राम्य जीर्न मेँ टर्शेष सशकार खेलब आ िाल -का्ो आजुक \nपररर्ेशमे दठक े  स्मृथत शेष बुझाइछ।ई बंबई आम सशषयक कटर्तामे ओ बाबा \nक ' रोपल आ घैल सँ पिाओल गा छक फरक े र गुणक े  सर्ायथिक चचाय \nकयलटन। जाैं शालिरर अपनो दूनू उखराहा पाटन उथघ -उथघ पिबैत जाैं \nमररखैटप जेताह तँ कोनू हाटन नहहिं ,कारण अटगला टपटढक लेल कलम  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 79 \nलगेबाक जे प्रशन्दनता होई छन्न्दह,से असभव्यक््त िरर करने छथि।  \nडोमटन जे आमक आंठी ल 'जाइय ,ताटहक े  सुअरक े  आगू ओगार ै त छ ै क ।टक छु  \nनीक आंठी अपनो खाय ले इटनराआर्ासक छत पर सुखबैत य।पक ु आ \nकोइली तँ अल्कसर - क ै सरक पटहल अर्स् िाक उपचारोमे सुजोग ्ेखल \nजाइछ।ललीचगर पीपही जे जनमलैक से कोनू उकदठया लोक साफ कयल \nगेल जगहमे जुमाकय फ ें कने होयत।र्ा भुखंडमे तर ्टर् गेल हेतैक जे प ें पी \nछोड़लक ै ।जन्दम तँ प्रजन्दनक प्राक ृ थतक टनयम िीक।पाँथत रिर् अथछ -: \nएटह बेर पेपच पटड़ गेल रहै आम।  \nटड्क लाटग गेल रहै आँठी बाड़ीमे  \nर ं ग- टर्र ं गक, \nसुपररया सँ सजमटनयाँ िररक।  \nआब की होइतै ओ आँठी ? \nबाड़ीक ेँ  भरने छलै अनेर े , \nआटबकय ल ' गेल रहै गामेक डोमटनयाँ , \nए्क ो िा न ै छु िलै भरर स क  , \nटनहारर -टन हाररकय समेि लेलक ै ।  \nओकर तँ ईहो आहार थिक ै  ने!.....  \n.एटह कटर्तामे डोम पररर्ारक े  मेहतनामा नहहिं भेिैत छ ै क ,से एक तरहक \nशोषण द्श कटर् महो्य परोक्षरुपेँ संक े त कयलन्न्दह अथछ।  \nशहर आ सब गामक टहन्दनू टनर्ासी सत नारायण भगर्ान क े र पूजा परोहीत \nरान्ख उपास कय आयोजन कर ै त छथि।प्रस्तु त पाँथतमे सेहो व्यंग कर ै त कटर् \nमहो्य अपन रचनाक माध्यम सँ समाज सुिारक बाि सुगम करय लेल व्या ें त \nिर े लटन अथछ,यिा -: \nआइ भ' रहल अथछ  \nसत्यनारायण क ' पूजा फल्कलाँ बाबूक ओटह ठाम , \nकाच्छल्कहए सात लाखक सरकारी क ं ट्रै्ि भेिलटन अथछ   80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nताही उपलक्षमे। \nहकार भेल छटन गोि छ sबेक ओभरसीयरक े  , \nइलाकाक बीडीओ ० ,एस डी ओ क ेँ  \nएससस्िेन्दि-एच्छनज्यूटिर् - सुपररिेंकडिंग \nआ चीफ इ ं जीटनयर क ेँ , \nटडपाियम ें िल हायर अफसर लोकटनक ेँ ,आद्-आद्..,,. \nमंत्रमे स ें ि स्नानीयम,स्र्णय माल्याटन सपच्छत्नक मंत्रीप्रर्राय नमिः:!इ्ं न्व् हस्की \nपेयम् आ ओम् नानाटर्ि अमलेि -किलेिाद् सँ आगूक आ रो शव्् आ \nसंस्क ृ तक र्ा्य सुटन -सुटन तँ चनौरागंजक काययिम मेँ हँसी सँ पेिमे बगहा \nलागल रहय।पाठक क ेँ  समुचा कटर्ता पढ ै त काल पंटडत जी स्र्यं नेताजी आ \nयजमान ठीक े ्ार जीक प्रसंग व्यर्स् िा पर करगर चोि कर ै त कटर्जीक लेखनी \nटनठाहे ्ेखाएत।प्रिारूपे सतनारायण पूजामे शाकाहारी  रटह टनयम टनष्ठा आ \nव्रत उपास क े र टर्परीत रीत अपना एटहठाम सामथ्ययर्ान लोक चलाबथि तँ \nकोनू हजय नहहिं।पैघाउत लोकक झांपल बात क ेँ  एटह किाक्ष सँ जगजजयार \nकरबामे कटर् भीमबाबू समिय भेलाह अथछ। तुलसी्ास जीक े  एकिा पाँथत \nचररतािय होईछ: - \nसामरि क े  ्ोष नाहहिं गोसाइ ं।।टिथमले यर क ेँ  सब छजन्दता छ ै क। सामाजजक \nजीर्न मेँ अ्ौ सँ मजगुथत करय ल ' ससध्् पाँथतक आगू आलोचना कयनाइ \nरामायण क े \"पाँथतक अपमान मानल जाइछ।भीमभाय शतायु हौिु ,हमरा \nसबक ेँ  एटहना थच्कन -थच्कन कटर्ता सुनाबथि आ माय मैथिलीक अक्षय \nभंडार क ेँ  भरयमे लागल रहैि।कोनू नर् पोिी फ े र बाहर क रथि से आश जगैत \nय।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 81 \n२.७.रबीन्दर नारायण थमश्र- ठ े हा परक मौलाएल गाछ (िारार्ाटहक)  \n \nरबीन्द्र नारायण ममश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाि (धारािावहक)  \n31 \n  \nशासलनीक ेँ  फोन अटबते रहल। ओकरा हमरसभक पर े सानी ्ेन्ख \nरहल नटह गेलैक।  आन्खर ओ हबाइ जहाजक टिकि लेलक आ भोर े  द्ल्कली \nप्रस् िान कए गेल। हमसभ उदठ -सुदठ ओसारापर बैसल रही टक एकिा \nिै्सीक ेँ  अपन फ्लैि द्स अबैत ्ेखसलऐक ? हमरा भेल जे एटहमे शासलनी \nभए सक ै त अथछ। हमरसभक अनुमान सही छल। हमर फ्लैिक सामने \nशासलनी कारसँ उतर ै त अथछ। ओकरा संगे ओकर  बेिी नम्रता सेहो छ ै क । \n 82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ेखबामे अनमन अपन माए सन अथछ। नम्रताक ेँ  शासलनीक संगे अपन फ्लैिमे \n्ेन्ख हम दुनू बेकती बहुत प्रसन्दन भेलहुँ। चलू एटह संकिक समयमे कम सँ \nकम क े ओ तँ हमरा संगे अथछ।  शासलनी रमा लग बैसस जाइत अथछ। हम \nनम्रताक संगे गप् प-सप्प कए रहल छी। ओकरासँ गप्प कर ै त  लागल जेना \nसभिा दुख हरा गेल।  \nशासलनी संग नम्रताक ेँ  ्ेन्ख ओकर जन्दमक र्ृतान्दत मोन पटड़ गेल । \nनम्रताक जन्दम द्ल्कलीएमे भेल रहैक । द्ल्कलीक प्रससद्ध अस्पताल,लेडी हार्डिंग \nमेटडकल कालेजमे शासलनीक ेँ  एकमास रहए पड़ल रहैक।  डा्िरसभक कहब \nरहैक जे बच् चाक च्छस् िथत प्चिंताजनक अथछ । शासलनीक र्तचाप बेसी रहैत \nछलैक। डा्िरक परामशयक अनुसार ओकरा   टनजी र्ाडयमे मास द्न राखल \nगेल रहए। हमसभ द्न -राथत ओटहमे लागल रही। क ै किा डा्िरसभ पररथचत \nटनकसल गेलाह। ओसभ बहुत म्थत क े लन्खन। एकमासक बा् \nशल्यथचटकत्सा द्वारा नम्रताक जन्दम भेल रहैक । बच् चा बहुत रोटगयाह छल। \nओकर र्जन कम छलैक। जन्न्दमतटह टपसलया टबमारी भए गेलैक । ्सद्न \nओकरा अस्पतालेमे टर्शेष पररर्ेशमे राखल गेलैक। तकरबा्े ओकरासभक ेँ  \nअस्पतालस ँ मुक््त स ंभर् भेलैक । अस्पताल स ँ छु िलाक  एक मास  िरर  ओक र  \nइलाज चलैत रहल। िमशिः बच् चा स्र्स् ि होइत गेल। हमदुनू बेकती द्नराथत \nएक कए ्ेने रही। तरह -तरहक ् ेशी -टर््ेशी इलाज कर ै त रहलहुँ । पूजा -पाठ \nतँ होइते रहल। बाबाबैद्यनाि िामक कबुला सेहो क े लहुँ ।  एटह तरहेँ शासलनी \nआ नम्रता,दुनूक जान बाँचल ।  \nनम्रताक जन्दमक बा् हमरसभक जीर्न एकबेर फ े र हररआ गेल रहए \n। हमसभ कखनहु शासलनीक संगे , कखनहुँ ओकर   िेल्कहक संगे , आनन्द्पूर्यक \nसमय टबतबैत रही। अपने गौशाला जा कए शुद्ध गायक दूिक ओररआन \nकरी , िेल्कहकहेतु बकड़ीक दूिक उठौना क े ने रही , भोजन -पथ्य क  ह ेतु ज े टक छु  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 83 \nज रू र ी छल स भटक छु  कएल गेल रहए।  हमरा अखनहु मोन पड़ ै त अथछ जे \nछदठहारक द्न कतेक िूमिामसँ उत्सर् कएल गेल छल  । हमसभ बहुत नीक \nआयोजन क े ने रही।  तकरबा् बच् चाक नामकरणक हेतु रमाक ेँ  भार  ्ेल \nगेलटन। ओ एकटह बेरमे बच् चाक नाम कहलन्खन -\"नम्रता\"। सभक ेँ  ई नाम \nबहुत पससिं् पड़ल रहटन।  \nएटह तरहँ समय टबतैत रहल। नम्रताक जन्दमक मास द्नक बा् \nओकर टपता टर््ेशसँ लौटि सोझे द्ल्कली हमरा लोकटनक ओटहठाम आएल \nरहथि । शासलनीक प्रसन्दनता ्ेखैत बनैत छल। रमा रटह -रटह कए भनसा घर \nजैतथि आ तरह -तरहक जलखै ,भोजनक प्रबंि कररतथि  । हमहूँ खने \nघरमे ,खने बाहर अबैत -जाइत रही  ।  क ख न ो टक छु  अन बाक  अथछ तँ क ख न हु  \nटक छु । ह मर ा तँ क ाज  क रै त गज बक ेँ  फु र ती लगैत र ह ए । कखन भोर होअए \nआ कखन साँझ से नटह बुझाए  । नम्रताक टपताक आगमनक बा् एकबेर फ े र \nछदठह ार ोस ँ पैघ उत्स र् मन ाओल गेल छल । स भक ेँ  टक छु -ने -टक छु  उपह ार  \nअबस्स ्ेल गेल छल। द्ल्कलीक नामी होिलमे पािीक आयोजन कएल गेल \nछल । एतेक तरहक आयोजन भेल ,उत्सर् भेल,लोकसभ आएल गेल मु्ा ने \nमुर ली आएल न े श्य ाम । ओ स भ टक छु -ने -टक छु  बह न्दन ा बना गेल। हमरा \nलागल जेना ओकरासभक ेँ  एटहसभसँ कोनो प्रसन्दनता नटह भेलैक। ओसभ \nअपन -अपन दुटनआमे मस्त छल।  \n \"सभ ततेक व्यस्त भए गेल रही जे एटह बातसभक ेँ  सोचबाक कोनो \nमौक े  नटह भेिल। जे सामने अथछ पटहने तकर ध्यान कएल जेबाक चाही। \" \n-रमा बेर -बेर इएह बात कटहतथि। नम्रताक टप ता माने हमर जमाए \nशासलनी आ नम्रताक ेँ  अपना संगे मुम्बई लए जाए चाहैत रहथि  । एटह बातसँ \nरमा बहुत दुखी भए गेलथि। नीक तँ हमरो नटह लागल।   84 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"क ोन ो बात न टह  अख न  टक छु द्न  शासलन ी एतटह  र टह  ज ेतीह । मु्ा \nहमरा तँ जाए पड़त। बहुत रास काजसभ जमा भए गेलैक अथछ। \" \nहमसभ एटह बातसँ बहुत प्रसन्दन भेल रही। आन्खर जमाए असगर े  \nर्ापस भए गेलाह । शासलनी आ नम्रता हमर े सभक संगे छओ मासिरर रटह \nगेल रहए। ओ समय हमरासभक जीर्नक सुन्द्रतम क्षण छल। मु्ा सभ \nकिाक अन्दत होइत अथछ। सएह एतहु भेल ।  \nआन्खर ओ असगर कतेक द्न मुम्बईमे रटहतथि। शासलनीक मातृत्र् \nअर्काश सेहो समाप्त भए  रहल छलैक। नम्रता सेहो आब होसगरर भए गेल \nछसल । टक छु  द्न क  बा्  जमाए बाबूक फोन आएल। एटहबेर हमसभ हुनका \nमना नटह कए सकसलअटन। अटगला सप्ताह ओ टनिायररत काययिमक अनुसार \nअएलथि। ्ोसरद्न हबाइ जहाजसँ हुनकर र्ापसी टिकि रहटन।  \nनम्रता,शासलनी आ जमाए बाबू जाटह द्न चसल गेल र हथि तटहआ \nह मस भ द्न  भरर  टक छु  ख ा न टह  स क ल र ह ी। भूख े न टह  लागए । रमा तँ \nओछाओनपर पड़लीह से साँझ कए ् ेलीह।  \n\"एना क े ना काज चलत। बेिी छ ै क शासलनी । ओकरा तँ अपन घर \nजेबेक छलैक। जतबे द्न रटह गेल सएह बहुत भेल । \" \n\"बात तँ सही छ ै क। मु्ा  मोहर्श मोन से मानबाक हेतु तैयार नटह \nहोइ त अथछ ।\" \n\"चलू दुनूगोिे हनुमान मंद्र चलैत छी। \" \n साँझमे हमसभ हनुमान मंद्र कनाि प्लेस पहुँचलहुँ । हनुमानजीक \n्शयन क े लहुँ ।  तकर बा् ओतटह टबकानेरबालामे भोजन क े लहुँ   । रमाक मोन  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 85 \nकनी आश्वस्त लाटग रहल छलटन। हमसभ आठ बजे िरर र्ापस अपन \nफ्लैिपर आटब गेलहुँ । \nतकरबा् नम्रता  क ै क बेर शासलनीक संगे अबैत -जाइत रहसल। \nजािरर ओ हमरासभक संगे रटहतए हमसभ बहुत प्रसन्दन रटहतहुँ । जखनटह \nओ सभ चसल जाइत ,हमसभ दुखी भए जइतहु।  जेना -जेना नम्रता पैघ होइत \nगेल,ओकरा सेहो हमरासभक संगे भार्ात्मक लगाओ बढ़ ै त रहलैक ।  \n32 \n  \nनम्रताक इसक ू ल रहैक मुम्बईमे ,माता-टपता रहैक   मुम्बईमे,संगी -\nसािी सेहो रहैक   मुम्बईमे । खाली हमसभ रही द्ल्कलीमे। स्र्ाभाटर्क छल \nजे ओ मुम्बई द्स बेसी आकर्षिंत छसल। मु्ा जखन कखनहु हमरासभ लग \nर ह ैत स भटक छु  टबस रर  ह मरे स भक  भए ज ाइत । ततेक  स ुख ी र ह ैत,हमरासभक ेँ  \nततेक आनन्न्द्त कर ै त जकर र्णयन नटह कएल जा सक ै त अथछ। भो र े सँ \nहमसभ नम्रता ,नम्रता शुरु कररतहुँ आ द्नभरर ओतबे रिैत रटह जइतहुँ । \nअफसोच होअए जे राथत टकएक बनलैक ,अनेर े  हमसभ सुथत रहल छी ।  भने \nनम्रता संगे लागल रहैत छी।  \n नम्रताक बएस बढ़ ै त गेलैक। ओकर इसक ू लमे टकलास बढ़ ै त \nगेलैक। ओ आब मैटट्रकक परीक्षा ्ेत। ई परीक्षा बहुत मह त्र्पूणय छ ै क। \nसालक शुरुएमे   ओकर माता -टपता ट्य ुशन  लगा ्ेलक ै क  । ओ मुम्बईमे द्न-\nराथत पढ़ाइमे व्यस्त भए गेसल। आब ओकरा हमरासभक ेँ  फोनो करबाक समय \nनटह रहैक।  हमसभ बाि तटकते रटह जाइ। मु्ा कोनो   समािान नटह छल  । \nलोकसभक माध्यमसँ ओकरसभक समाचार बुझाइत।  शासलनी सेहो संपक य   86 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकम कए ्ेने रहए । प्रायिः ओसभ नम्रताक पढ़ाइ हेतु बेसी प्चिंथतत भए गेल \nरहए ।  \nनम्रताक मैटट्रकक परीक्षाफल  बहराएल। इ ं िरनेिपर परीक्षाफल \n्ेखल गेल। सभसँ पटहने ई समाचार भेिलैक शासलनीक ेँ  ।  नम्रताक संगी \nफोन कए सूथचत क े ने रहैक ।  नम्रता बोडयक परीक्षामे प्रिम स् िान प्राप्त क े लक \nअथछ । आब तँ पररर्ारमे सभ प्रसन्दनतासँ नाथच रहल छल ।  नम्रता तेजगरर \nछसल। मु्ा एतेक नीक करत से तँ क े ओ नटह सोचने रहए होएत। हमरा सेहो \nशासलनी फोन कए ई सूचना ्ेलक। संयोगसँ रमा सेहो हमर े  लग छलीह। \nदुनूगोिेक ेँ  लागल जेना की भेटि गेल अथछ टक नटह ?एकक्षणक हेतु हमरस भक \nसभिा दुख टबला गेल। हमसभ जेना राजा भए गेलहुँ । लागल जेना \nहमरसभक असभलाषा भगर्ान पूणय कए ् ेलटन।  \n परीक्षाफल आटब गेलाक बा् आब ओकर नाम सलखाओल \nजाएत।  मुम्बईक नामी कालेजमे ओकर नाम आइकममे सलखाओल गेल। \nओना ओकर माता -टपताक इिा रहैक जे ओ टर्ज्ञान  पढ़ए,मु्ा ओ स्र्यं \nर्ाजणज्य राखए चाहैत छसल। आगू एमबीए करथत । सएह ओकर योजना \nरहैक।  सभ ओकर समियन क े लक । आब तँ ओकर पढ़ाइ आर गंभीर भए \nगेल रहैक। एको क्षण फ ु रसथत नटह भेिैक। हमसभ ओटहना एसगरमे समय \nटबताबी। रमाक स्र्ास् थ्य एटहसभसँ आर तेजीसँ खराप भए गेलटन।  \nएतेकद्नक बा् एकबेर फ े र नम्रता अपन  माएक संगे द्ल्कली \nहमरसभक ड े रापर आएसल अथछ। ओ आब आइकम पास कए चुकल अथछ। \nआइकममे सेहो ओ बहुत नीक पररणाम अनलक । आगूक पढ़ाइ हेतु नामांकन \nभए गेल छ ै क। एकमासक बा् टकलास शुरु हेतैक। एही बीच ओ शासलनीक \nसंगे हमरासभक हाल -चाल लेबए आटब गेल अथछ। टनश्चय ई बहुत नीक \nसमाचार अथछ ।  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 87 \nशासलनी आ नम्रताक एकठाम अपना घरमे ्ेन्ख कए हमरसभक \nदुख टबला गेल । शासलनी माएक सेर्ामे लाटग गेसल। नम्रता हमरा संगे गप्प \nकरए लागसल से उठबे नटह करए । अमेररकाक हमरसभक प्रर्ासक प्रथतए \nओकर जजज्ञासाक अंते नटह रहैक। तरह -तरहक प्रश्न कर ै त रहसल । मु्ा सभ \nबात तँ ओकरा कहल  नटह जा सक ै त छल। जे कटह सक ै त छलहुँ ,जाटहसँ \nओकर ज्ञान बटढ़तैक ,से सभ कहसलऐक ।  \n  \n33 \n  \nसाइबर अपरािी द्वारा हमर बैंक खातासँ िाका उड़ा लेबाक समाचार \nशासलनीक ेँ  भेिलैक। ओ  तँ तकर बा् फोन पर फोन कर ै त रटह गेसल। ओकरा \nसभ बात रमा कहलन्खन। ओहीिममे ईहो पता लाटग गेलैक जे एटह  कांडमे \nमुरलीक नाम सेहो आटब रहल अथछ। एटह बातसँ ओ बहुत आश्चययचटकत \nरहए  ,दुखी रहए । मु्ा कइए की सक ै त छसल ? एमहर हमरालोकटन बहुत \nसोच -टर्चारमे पटड़ गेल रही। बुझेबे नटह करए जे की कएल जाए ? माथमलामे \nमुरलीक नाम आटब जेतैक से सोचलो नटह जा सक ै त छल। मुरली अथछ \nलं्नमे  ,घिना भए रहल अथछ द्ल्कलीमे आ िाका पहुँथच गेल कतहु तेसर \nठाम। एक टहसाबे साैंसे दुटनआँ एटह कांडमे साथमल छल। ई भेल टर्ज्ञानक \nदुरुपयोग । जटहना टर्ज्ञानक सहायतासँ साैंसे पृथ्र्ी एक आङन भए गेल \nअथछ,तटहना ओकर ्ोसरो पक्ष अथछ जे कम स्याह नटह अथछ। आिुटनक \nतकनीकीसँ अपरािक सेहो र्ै श्वीकरण भए गेल अथछ। \nशासलनी फोन उठओलक आ मुरलीक घंिी बजा ्ेलक। मुरली फोने \nनटह उठाबए। मु्ा शासलनी प्रयास कर ै त रहसल। आन्खर ओ फोन उठओलक -  88 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"बाहर टनकसल गेल रही। लौिलापर तोहर क ै किािा थमसकाल \n्ेखसलअह। \" \n\"हँ , हँ हम भोर े सँ फोन कर ै त रही। \" \n\"की बात ?\" \n\"से तोरा नटह बूझल छह ?\" \n\"नटह , न टह  । ह मर ा टक छु  न टह  बूझ ल अथछ। स ाफ क ह ह  ज े बात क ी \nछ ै क?\" \n\"ह् भए गेल। बाबूक बैंकक खातासँ तूँ िाका उड़ा ललेहुन आ \nकहैत छह जे की बात ?\" \n\"एना नटह बाजह ? असल बात छ ै क जे हमर संटगनीसँ गलती भए \nगेलैक। हमरा फोनसँ हुनकरसभक फोन संख्या ओ ् ेन्ख लेने छसल। \" \n\"जकर ककरो गलती  होइक , मु्ा ई अक्षम्य थिक। तोरा एकर फल \nभोगटह पड़तह। \" \n\"बेसी फ्का  नटह पढ़ह। ओ िाका हमरो अथछ। हमरो ओटहमे \nटहस्सा अथछए। तखन यद् गलतीसँ टनकसलए गेलैक तँ एहन कोन बात भए \nगेलैक। \" \n\"ओ िाका ओ सभ अपन नौकरीमे अर्जिंत क े ने छथि आ जाबे जीबैत \nछथि हुनकर सभक छटन। \"  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 89 \n\"से तोरा कहला सँ हेतैक। हुनका एतेक संपसत्त रखबाक काजे की \nछटन ?\"-एतेक बाजज कए फोन रान्ख ्ेलक ।  \nशासलनी तामसे आटग छसल। फोनपर थचकरा -भोकरी सुटन हमहूँ \nओतए पहुँचलहुँ । नम्रता आ रमा कोनो काजसँ बाहर  चसल गेल रहए। हम \nपुछसलऐक - \n\"क े  हल्कला कर ै त छल?\" \n\"आर क े  रहत ? \n\"माने ?\" \n\"मुरली भाइ छल। \" \n\"की कहैत छलह ?\" \n\"की कहू ? ओकर तँ जेना मािे गड़बड़ा गेल छ ै क। \" \n\"जेहने संगथत रहतैक तेहने बुसद्ध हेतैक ने। \" \n\"तूँ बेसी पर े सान नटह रहह। जे जेहन अथछ से भोगत। आब क े ओ \nबच् चा नटह अथछ जे हमसभ ओकरा लेल सोचैत रही , पर े सान रही। \" \nशासलनी की बजजतए ? चुप रटह गेसल।  \nप्रात भेने शासल नी फ े र मुरलीक ेँ  फोन क े लक आ ओकरा \nचेतओलक ै क। ईहो कहलक ै क जे माथमलाक जाँच साइबर अपराि शाखा कए \nरहल छ ै क।  \n\"जे चाहए जाँच करए।  हम एटहमे की कए सक ै त छी ?\"  90 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"मु्ा तोहर फोिो आ नाम पुसलस लग कोना गेल ?\" \n\"आइ-काच्छल्कह ई सभ कोनो बात छ ै क। जखन कहू , जकर कहू \nओकर फोिो , फोन संख्या सभटक छु  अह ाँक ेँ  थमन िोमे भेटि ज ाएत।\" \n\"मु्ा तोरा एटह घिनाक बार े मे जानकारी छलह टक नटह ?\" \n\"ह म तोर ा क तबो टक छु  क ह बौ, मु्ा टर्श्वास नटह हेतौक? कारण \nतोरा मािामे पटहनेसँ पुसलस अपन बात भरर ्ेने छौक। तिाटप हम अपना \nस्तरसँ पता लगबैत छी आ प्रयास कर ै त छी जाटहसँ हुनकर ्स लाख िाका  \nर्ापस भए जाटन। \" \nतकर बा् मुरली अपन संटगनीसँ गप्प कर ै त अथछ  - \n\"ओ! तँ ई अहाँक टपताक मोबाइल फोन संख्या रहटन। \" \n\"आर  की ?\" \n\"अहाँक ेँ  आगू बढ़बासँ पटहने हमरासँ पुछबाक चाहैक छल। \" \n\"आब की कएल जाए से कहू ?\" \nहुनकर ्स लाख िका र्ापस कए द्अनु। \" \n\"बेस कए ्ैत थछअटन। मु्ा तैओ यद् पुसलस  पाछू  पड़ले र टह  \nगेल, तखन ?\" \n\"तखन ्ेखल जेतैक ? हमसभ कोनो द्ल्कलीमे तँ छी नटह जे जखन \nचाहत पुसलस हाजथतमे बं् कए ्ेत। हमरासभ लग पहुँचबामे पुसलसक ेँ  बहुत \nप्रयास करए पड़तैक। \"  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 91 \nतकर बा् की भेल टक नटह ्स लाख िाका हमर बैंक खातामे र्ापस \nआटब गेल। हमरा ई जनतब एसएमएससँ भे िल। हम ओ एसएमएस रमाक ेँ  \n्ेखबैत थछअटन। हुनका जान मे जान अबैत छटन । तुर ं त उदठ कए शासलनी \nलग पहुँथच जाइत छथि। शासलनी ओ एसएमएस ्ेखैत अथछ आ ्ौटड़ कए \nहमरा लग पहुँथच जाइत अथछ।  \nएटह तरहेँ पररर्ारमे बहुत द्नक बा् खुसीक माहौल अथछ। हमर \nबेिी आ नाथतन   सेहो ओटहमे साथमल अथछ । हमर दुनू पुत्र ओटहमे उपच्छस् ित \nनटह अथछ तिाटप हमसभ बहुत आनन्द्मे छी। अपन हराएल िन र्ापस आटब \nगेल, सेहो एतेक जल्क्ी । ई तँ ईश्वर े क क ृ पा अथछ। हमसभगोिे कनािप्लेसक \nह न ुमान  मंद्र  ज ाइत छी। ह न ुमान ज ीक  ्शयन  क रै त छी। स बा टक लो लड्डू हु न क ा \nचढ़बैत छी। तकर बा्सभगोिे र्ापस अपन  घरपर आटब जाइत छी। \nहमरासभक ेँ  घर र्ापस अएबासँ पटहनेसँ पुसलस ओटहठाम ठाढ़ छल। ओ सभ \nहमरासभक ेँ   एतेक प्रसन्दन ्ेन्ख छगुन्दतामे अथछ। \n\"की बात ? अहाँसभ   बहुत प्रसन्दन बुझा रहल छी ?\" \n\"हमरसभिा िाका र्ापस आटब गेल ? \n\"से कोना भेल ? \n\"से नटह कटह सक ै त छी , मु्ा िाका तँ र्ापस आटबए गेल । \n\"बड़का झंझटिसँ बँथच गेलहुँ। \" \n\"सही कहलहुँ। \" \n\"मु्ा आब ऐटह क े सक ेँ  की कएल जाए ?\"  92 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"से अहाँसभ जानी। हमरा आब एटह लफड़ासँ कोनो मतलब नटह \nरटह गेल अथछ। \" \n\"मु्ा जखन क े स भइए गेलैक अथछ तखन तँ न्दयायालये एकरा बं्ो \nकए सक ै त अथछ । \" \n\"कोनो बात नटह । जटहआ न्दयायालय बजाओत हमसभ ओत ए \nपहुँथच जाएब। \" \nहमर बात सुटन कए पुसलसक ेँ  टनराशा भेलैक। मु्ा ओ कइए की \nसक ै त छल ? हमरासँ   टक छु  िाक ा जझ िलक  आ र्ापस  चसल गेल । \n  \n34 \n  \nएक टहसाबे हमसभ द्ल्कलीक सुखी पररर्ारमेसँ गनल जाइत छलहुँ। \nअपने दुनू बेकती नीक सरकारी नौकरीसँ सेर्ाटनर्ृसत्तक बा् बटढ़आँ पेनसन \nलैत छलहुँ  । तीनू संतान उच् च सशक्षा प्राप्त क े ने छल ।  दुनू बेिा उज्ज्र्ल \nभटर्ष्यक कामनामे टर््ेश चसल गेल छल आ ओतटह अपना -अपना पससिं्क \nजीर्नसंगी बना लेने छल जकर टक हमसभ कल्कपनो नटह क े ने रहल होएब  । \nअनुमानो नटह कए सक ै त छलहुँ । ओ तँ जखन अमेररका गेलहुँ ,टक छु  द्न  \nओकरसभक ड े रापर र हलहुँ तखन ओकरसभक असली रूप ्ेखलहुँ । तकर \nबा् तँ ओटहठामसँ जान लए कए भागलहुँ । जटहआसँ ओतएसँ र्ापस \nअएलहुँ रटह -रटह कए ओ टर्थचत्र दृश्यसभ मोनमे खिक ै त रहैत अथछ।   आइ \nजखन ओटहठामसँ ढाकीक -ढाकी उपहारसभ एटहठाम पहुँचल तँ ओतुका  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 93 \nदृश्यसभ फ े र मोनमे हररआ गेल। पाक य मे कएल गेल ह मर टब्ाइ समारोह। \nकतेक हृ्यस्पशी छल ओ क्षण। कहाँसँ एहन अपनत्र् आटब गेलैक ओटह \nटर््ेशीसभमे। एकर े  कहल जा सक ै त छ ै क हृ्यक टर्शालता। र्सुिैर् \nक ु िुम्र्कम् । ओकरसभक र्श चसलतैक तँ हमरासभक ेँ  ओतटह रोटक \nलैत,क्ाटप र्ापस नटह आबए ्ैत। कारण ओटहठाम तँ सभ एहने लोकसभ \nछल। एही पररच्छस् िथतसँ लड़बाक हेतु ,एहनोमे सुखी जीर्न जीबाक हेतु \nसमािान ताटक लेने छल। क े हन बुथिआर अथछ ओ सभ। इमान्ार एहन जे \nसभिा उपहार हमरा घर िरर जाबत नटह पहुँचओलक ताबे टनचैन नटह भेल। \nसामानसभसँ हमर फ्लैि भरर गेल अथछ। नम्रता ओकरासभक ेँ  ्ेन्ख -्ेन्ख \nप्रसन्दन भए रहल अथछ। शासलनी तँ आ श्चययचटकत रहए। जेना -तेना कए \nओक र ास भक ेँ  फ्लैिमे र ाख ल गेल। तैओ टक छु  स ामान  बाँथचए गेल छल । आब \nकी कएल जाए ? पड़ोसीक ओसारापर रखबा ्ेसलऐक । अखन तँ खालीए \nअथछ,जखन क े ओ रहए आओत तँ ्ेखल जएतैक।  \nसामान पहुँचाएक ओ सभ चैन नटह भए गेल। अटपतु ओकरा बा् \nफोन कएलक - \n\"हमसभ अहाँक ेँ  बार े मे चचय कर ै त रहैत छी। यद् कोनो तरहक \nपर े सानी होअए तँ अबस्स सूथचत करब। हँ , एकिा बात आर। हमसभ चाहैत \nछी जे द्ल्कलीमे अहाँक सहयोगसँ एकिा संस् िा स् िाटपत करी जे बूढ़सभक \nकल्याण हेतु काज करए। \" \n\"एटहसँ नीक की भए सक ै त अथछ। हमरो ई टर्चार अथछ  ।   समय \nपाटब हम अपने लोकटन क संपक य  करब। \" \n\"जरूर करब। टबसरब नटह। \"  94 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमरा फोनपर व्यस्त ्ेन्ख शासलनी सहटि कए हमरा लग आटब \nगेल। ओ फोनपर हमरसभक र्ातायलाप सुनैत रहल। फ े र च्छस् िर े  कहैत अथछ - \n\"श्यामक समाचार पुथछऔक ने ?\" \nहम ओकरासभसँ श्यामक टर्षयमे गप्प नटह करए चाहैत छलहुँ । \nपता नटह की समाचार भेिए ? भने नटह बूझल अथछ। मु्ा जखन शासलनी \nजोर ्ेलक तँ हम पहुछसलऐक - \n\"श्यामक की समाचार अथछ ?\" \n\"ओना तँ ओसभ हमरासभक संपक य मे नटह रहैत छलाह। मु्ा \nअखबारमे पढ़सलऐकजे ओ अखन जहलमे  अथछ?\" \n\"जहलमे ?\" \n\"सही सुनसलऐक , जहलमे छथि। \" \n\"से कोना ?\" \n \"हुनकापर ड े टबडक हत्याक आरोप अथछ।  कहाँ ्टन हुनका \nन्खलाफ बहुत मजगूत साक्ष्य पुसलसक ेँ  हाि लाटग गेलैक अथछ। बचनाइ \nमोसटकल छटन। \" \n\"तखन ?\" \n\"तखन  की करबैक ? जे हेबाक छ ै क से हेतैक। \" \nई समाचार सुटन हमसभ बेकल भए गेलहुँ । हम शासलनीक ेँ  \nकहसलऐक -  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 95 \n\"कहैत छसलअह ने जे एटहसभ च्करमे नटह पड़ह। आब भोगह। \" \nशासलनी अपन माए लग पहुँ थच गेल। रमाक मोन तँ पटहनेसँ खराप \nछलटन। एटह समाचार सुनलाक बा् तँ ओ खािपर िराम ्ए खसलीह आ \nठामटह बेहोस भए गेलीह।  \n35 \n  \n\"ड े टबडक हत्याक आरोपमे श्याम आजन्दम कारार्ास काटि रहल \nअथछ।\"- हमसभ ई समाचार सुटन हतप्रभ छी। मु्ा कइए की सक ै त छी ? ने \nओ कटहओ हमरासभसँ कोनो   टर्मशय कएलक ,ने कटहओ कोनो बात \nमानलक। जे अपन मोन भेलैक से कर ै त रहल। खाली पढ़ाइमे नीक भेलासँ \nजीर्नो नीक भए जाएत तकर कोनो ठ े कान नटह । एटह बातक प्रत्यक्ष \nउ्ाहरण सामने अथछ। रमा रटह -रटह कए व्याक ु ल भए जाइत छथि।  \n\"श्याम कोना होएत ? कोनो उपाय कररऔक। कहुना जहलसँ बाहर \nभए जाइक से  व्या ेंत कररऔक। \" \n\"अहाँक मोह कमे नटह होइत अथछ। जखन टक स्र्यं जा कए ओकर \nहाल ्ेन्ख चुकल छी।  अहींक दुराग्रहपर हम अमेररका जा कए फ ँ सस गेल रही। \nआब ्ोबारा एहन गलती तँ नटह कए सक ै त छी। फ े र ओ तँ कानूनी प्रटियासँ \nजहलमे अथछ , जघन्दय अपराि क े लक अथछ , एटहमे हमसभ की कए सक ै त \nछी?\" \n\"अहाँ बहुत कठोर छी। माए -बापक ेँ  एहन टनमाेही नटह हेबाक \nचाही। \"  96 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"मु्ा एटह बएसमे बेसी मोहो ठीक नटह। अटपतु किक कारण भए \nसक ै त अथछ। \" \n हमरा लोकटनक ेँ  आपसमे चचय कर ै त ्ेन्ख शासलनी बीचमे आटब \nगेलीह । पाछू  लागल न म्रता स ेह ो आटब गेसल । ओ स भ िोड़-िाम लगओलक। \nहमसभ शांत भए गेलहुँ। मु्ा रमाक आँन्ख लाल भेल छटन। नोरसँ \nडबडबाएल छटन । ह मस भ टक छु  ्ेन्ख  र ह ल छी,बूजझओ रहल छी ,पर ं तु टर्र्श \nछी। समय बहुत बलर्ान होइत अथछ। जे ने कराबए ,जे ने ्ेखाबए।  \nहम ,रमा,शासलनी आ नम्रता ओसारापर बैसस जाइत छी। माहौल \nब्लबाक हेतु नम्रता अपन आगूक योजनाक बार े मे चचय  कर ै त अथछ। शासलनी \nओकर बातक ेँ  समियन कर ै त बातक ेँ  आगू बढ़बैत अथछ।  हमसभ आपसमे गप्प \nकइए रहल छलहुँ टक  अचानक मुरली सामनेक सड़कपर कारसँ उतर ै त \n्ेखाइत अथछ। हम ओकर टबना कोनो पूर्य सूचनाक ेँ  एटह तरहेँ आटब गेलासँ \nआश्चययचटकत छी। ज ाबे टक छु  स ोथचतहु ँ,क क र ो टक छु  क टह थतऐक  ताबे घरक \nघंिी बाजल। हम रमाक ेँ  इसारासँ क े बार खोलबाक हेतु कहैत थछअटन। ओ \nआगू बढ़ ै त छथि। क े बार खोसलतटह सामनेमे मुरलीक ेँ  ्ेखैत छथि।  \n\"मुरली...तूँ...एना अचानक ?\" \nओ हमरा आ रमाक ेँ  प्रणाम कर ै त अथछ। शासलनी आ नम्रता ओकरा \nप्रणाम कर ै त अथछ। हमसभ आश्वस्त होइत छी। टर्श्वासे नटह भए रहल छल \nजे मुरली सामने बैसल अथछ। शासलनीक तामस अखनहु स्पि ्ेखा रहल \nछै क । मु्ा ओह ो टक छु  बाजज  न टह  र ह ल अथछ। एटह  मौन क ेँ  मुर ली स्र्य ं तोड़ै त \nअथछ-  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 97 \n\"असलमे हमरा क ं पनीक काजसँ ब ें गलुरु जेबाक छल तँ भेल जे  \nअहाँसभक भ ें ि कररते चली। \" \n\"बटढ़आँ बात।\" \n\"हम आब ब ें गलुरुएमे रह ब। ओतटह एकिा क ं पनी बना रहल छी। \nओही काजमे द्न -राथत लागल छी। काज बहुत आगू बटढ़ गेल अथछ। मु्ा \nआब|\" \n\"से की ?\"-शासलनी पुछलक ै क।  \n\"ह मर ा टक छु  आर्ििंक  म्थत चाह ी। एटह ठामक  क ान ून ेस भ तेह न े छै क  \nजे टबना अपन पूँजीक कोनो कारोबार चसलए नटह सक ै त अथछ। सभमे चाही \nऊपरीखचाय , से तँ बैं क ्ेत नटह। यद् से सभ नटह करब तँ काज लिकले रटह \nजाएत , कटहओ आगू हेबे नटह करत। \" \nमुरली मुँहे ई बात सुटनतटह शासलनीक ्ेहमे जेना आटग लाटग गेलैक। \nओ थचथचआ उठसल - \n\"टनलयज्ज कहींक ेँ  । बूढ़ माए -बाप कोना जीटब रहल अथछ तकर \nकोनो टर्चार नटह । उनिे िाका मांटग रहल छह। ह् भए गे ल। सही मानेमे \nकसलयुग आटब गेल अथछ। \" \n\"एना नटह तमसो। बुझसलऔक जे तूँ सभिा संपसत्त असगर े  \nहथिआबक जोगारमे छ ैं । मु्ा से हेतौक नटह। हम अखन मरर नटह गेलहुँ अथछ। \nह म र्ापस  आटब गेलहु ँ अथछ। ह मर ा स भ टक छु  पता चसल गेल अथछ। तेँ लं्न  \nछोटड़ ब ेंगलुरुएमे काज शुरु करब आ माता -टपताक सेर्ा सेहो करब। \"  98 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"बड़ चललाह अथछ सेर्ा करए। यद् से मोनमे रटहतह तँ हुनकर \nबैंक खातासँ िाका टकएक लुटितह ?\" \n\"खबर्ार ! यद् आब एकहु शब्् बजबह तँ हमरासँ खराप क े ओ \nनटह होअत। बहुत सुटन लेलहुँ तोहर भाषण। हम अपन बापक िन लेब ताटहमे \nतोरा की द््कथत छौ ? स्पि अथछ जे तोरा मो नमे बैमानी भरल छौ। मु्ा कान \nख ोसल क ए स ुटन  लएह । टक छु  चलतह  न टह । आब ह म स तक य  छी। लगेमे आटब \nगेल छी।\" \n दुनू भाए -बटह न क  र्ातायलापस ँ ह म दु न ू बेक ती क्षुब्ि र ह ी। बुझ ेबे न टह  \nकरए जे की करी ? ओ सभ से चुप हेबाक नामे नटह सलअए। हारर कए \nहमहीसभ हटि गेलहुँ ।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 99 \n२.८.क ु मार मनोज कश्यप -र्े्ना \n \nकु म ार  म न ोज कश्यप \nिेदना  \n्लान  पर  लैपिॉप मे टक छु  क ाज  क रै त र ह ी टक  बड़क ा बाबा स ह टि क s लsग \nआटब  बैसस गेलाह।   'सत्ये आजुक युग चन्दरमा पर जा रहल अथछ।   जे \nकाल्कहुक अजगुत छल से आजुक साक्षात् ...।' बाबा लैपिॉप मे गकहिंकी नजरर \nगड़ े ने बजला।   \n- 'हँ बाबा ! से सत्ये! ई सूचना िांथत क े  युग छ ै ...... सकल संसार अड़ोस -\nपड़ोस जकाँ।   जखन जत s जकरा स s चाहू संपक य  क s सक ै त छी .. मुँहाँ -मुँटह \nबथतया सक ै त छी।   फ े सबुक त s बुजझयौ भोथतयैल यार -्ोस्त क े  भेिा रहल \nछ ै ।’ \n- 'हे फ े सबु क क े  नाम लेल s तs भने मोन पड़ल  ...... एकिा फ े सबुक हमरो \nमोबाइल मे खोसल ्ैह।  ' \n- 'बाबा आहाँ टक करबै फ े सबुक क े ?!' \n 100 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n- 'बेसी खो् -बे् नकहिं करह  ...... एकिा खोसल ने ्ैह। ' \n- 'मु्ा........???' \n- 'हौ तोरा स s टक नुकाऊ  ....... टनन्खल आब गाम -घर ऐब टक फोनो -फान \nछोटड़ ्ेलटन।   फोन त s उठटबतो ने छ ै ि। सुनै थछयै लोक सभ अपन घरक \nफोिो फ े सबुक पर भरने रहैत छ ै ....... साक्षात् नकहिं सही; फोिोए ्ेन्ख  दुनू \nप्राणी क े  नयन जुड़ा जैत !'  \nहम टनर्र्िंकार शून्दय मे ऊब-डूब क र य  लगलहु ँ।  बाबा ्लानक कोरो टगटन रहल \nछलाह।  \n  \n-सम्प्प्रमत: भारत सरकार  के  उप-सथचर्, संप कष: सी -11, िार्र-4, िाइप-\n5, टक्र्ई नगर  पूर्य (द्ल्कली हाि  के  सामने ), नई  द्ल्कली-110023, # \n9810811850 ईमेल: writetokmanoj@gmail.com \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 101 \n२.९.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-भल गप/ प्रेमक चीछ \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nभल गप/ प्रेमक चीि \n१ \nभल गप \n-गै अगरित्त! कटन सुन !!  \n- कह की कहै छ ेँ  गै बुटढ़या!  \n- ्ेहक े  ओढ़नीसे झाँटपक े  चल! आर की कहबौ ? \n- तोरा की होइ छौ से ? \n- हमरा की हैत ? ्ेखै ने थछही जे छाैंड़ा मार ै ड़ सब क े हेन थतख आँन्खये घूर ै त \nरहै छौ आ बुढ़र्ा सबते आर टर्खाह आँन्खये ।  \n- तहूंजे छ ेँ  ने नानी !  \n- ्ाइ!भल गप कहै थछयौ , माटनले! द्न दुटनयाँमे अगराही लागल छ ै ।  \n \n 102 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ \nप्रेमक चीि \n \n- एकिा बात कटहयौ कनहैया!  \n- हँ ,कह ने!  \n-तोरासे असली प्रेम हमहींिा कर ै  थछयौ!  \n- से कोना गै रथिया ? \n-्ेन्खही ने! हम अपन सबिा लोक लाज -सलहाज  छोटड़ छाटड़ बताटह जकाँ \nगाथछये टबरछी तोरा सङ े बौर्ैल भेल टफर ै  छी!  \n-तै से की ? \n-ऐ मे हमर अनन्दय प्रेम तोरा नै ्ेखाइ छौ ? \n- हमराते ऐ मे तोहर अहंकार ् ेखाइये!  \n-अहंकार े  मे ते प्रेमक चरम पररजणथत होइ छ ै  \n-रम थछयौ तोहर!  \n-बेस ते हम प्रेमक चीछ पाड़ ै  छी ,आ बजा तूं मुरली!जँ मुरली िुटन सुटनक े  \nतोहर कोनो प्रेथमका एकरा नांथघक े  तोरा लग आटब जेतौ तँ हम हारर माटन \nलेब! \n- बेसते ्ेखही हमर मुरलीक प्रेम िुनक असैर … \nकनहैयाक मिुर मुरलीक प्रेम िुटन सुटनतकहिं असंख्य गोपी कान्दहा कन्दहा कर ै त \nप्रेमक चीछ पार कय कनहैया लग पहुँच गेसल आ रािा क प्रेमाश्रुमे सभजैत \nक ृ ष् ण बाजज उठलाह -ई की रािे ? \n+हम हरर गेलाैं र े  कान्दहा!  \n- नै ,तोहर प्रेम जीत गेलौ गै रथिया!   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 103 \nसाँच ? \n-हँ अहंकारक नोर जे बटह गेलौ !  \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप,मिुर्नी (टर्हार), फोन -9871779851 \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठा उ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  104 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.पद्य \n३.१.आचायय रामानन्द् मण्डल- झक झोर ै य है!/ थमथिला महात्म्य/ क े र्ल \nमानर् मानैय छी ईश्वर/ कोयल आ काग  \n३.२.संतोष क ु मार राय 'बिोही '- दूिा कटर्ता -बेर -बेर/ टपया हेरायल  \n३.३.राज टकशोर थमश्र - सभ्यताक रम  \n३.४.डॉ सुमंगला झा - एखनो ई हाल अथछ  \n३.५.जग्ीश चन्दर ठाक ु र 'अटनल '-गजल (टबना र्ीफक)  \n३.६.आशीष अनथचन्दहार- दूिा गजल  \n३.७.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-्ीन स्र्र/ टपट्ठा म्य \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 105 \n३.१.आचायय रामानन्द् मण्डल- झक झोर ै य है!/ थमथिला महात्म्य/ क े र्ल \nमानर् मानैय छी ईश्वर/ कोयल आ काग  \n \nआचायष रामानन्द्द मण्डल \nझक झोरैय  है!/ मममर्थला महात्म्प्य/ क े िल मानि  मानैय  िी ईश्वर/ को\nयल आ काग \n१. \nझक झोरैय है ! \n  \nक ु छ बात मन क े  \nझक झोर ै य हैय ! \n 106 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nभगर्ान कोई र्णय क े  \nझक झोर ै य हैय ! \n  \nबेिा राम ्शरि क े  \nझक झोर ै य हैय ! \n  \nबेिी सीता िरती क े  \nझक झोर ै य हैय ! \n  \nबेिा मंगल िरती क े  \nझक झोर ै य हैय ! \n  \nभगर्ान खास र्णय क े  \n मन तोड़ ै त हैय ! \n   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 107 \nसंतान सभ िरती क े  \nबुझनै पड़ ै त हैय ! \n  \nकोना भगर्ान सभर्णय क े  \n बुझनै पड़ ै त हैय ! \n  \nसगुण खास र्णय क े  \nबुझना अबैय हैय ! \n  \nटनगुयण सभ र्णय क े  \nरामा बुझना अबैय हैय ! \n२. \nमममर्थला महात्म्प्य \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \n्ा्ा हमर जमीं्ार रहे !!  108 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nबड़का घर लोररन रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nबड़का घर   खर्ास रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nबड़का घर खर्ाससन रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nदूरा पर हजामत बने !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nदूरा घोड़ा हािी रहे !! \n   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 109 \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nहजारा ें  टबघा खेत रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला र हे।  \nबैल आ हरर्ाह रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nडोली आ कहार रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nपान आ टपक्ान रहै !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nचालू पैखाना सफाईर्ाला रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे !  110 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबाभन आ सोलकन रहे !! \n  \nक े हन हमर थमथिला रहे ! \nहमर थमथिला राज रहे !! \n  \nक े हन थमथिला रा ज रहे ! \n्रबारी कटर् गान रहे !! \n  \nक े हन थमथिला राज रहे ! \nअपन ्ंड टर्िान रहे !! \n  \nक े हन थमथिला राज रहे ! \nरामा थमथिला महात्म्य रहे!! \n  \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 111 \n३. \nक े िल मानि मानैय िी ईश्वर \n  \nक े र्ल मानर् \nमानैय छी ईश्वर \nटर्सभन्दन प्राणी बनैलै हैय। \n  \nसुनगा मैना कौआ  \nटर्सभन्दन रुप बनैलै हैय।  \n  \nगाय भैंस बकरी  \nटर्सभन्दन रुप बनैलै हैय।  \n  \nमानर् जानर्र थचटड़या  \nटर्सभन्दन रुप बनैलै हैय।  \n   112 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजलचर िलचर नभचर  \nटर्सभन्दन रुप बनैलै हैय।  \n  \nसुनगा मैना कौआ  \n्ेखते पटहचाने हैय।  \n  \nगाय भैंस बकरी  \n्ेखते पटहचाने हैय  \n  \nमानर् जानर्र थचटड़या  \n्ेखते पटहचाने हैय।  \n  \nजलचर िलचर नभचर  \n्ेखते  पटहचाने हैय।  \n  \nबाभन क्षसत्रय सोलकन   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 113 \n्ेखतेनै पटहचाने हैय।  \n  \nबाभन क्षसत्रय सोलकन  \n्ेखते मानर् लागैय हैय।  \n  \nजानैय छी ईश्वर \nरामा क े र्ल मानर् बनैलै हैय।  \n४. \nकोयल आ काग \nकोयल कारी बोलइ मीठा।  \nकाग कारी   बोलइ खारा।  \n  \nकोयल क ु हुकइ टर्रही टर्िा।  \nकाग बोली टर्रही सं्ेशा । \n  \nकोयल कारी बड़ा चातुरा।   114 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकाग कारी बडा चेिना।  \n  \nकाग रुप बड़ा भानयर्ाना।  \nखेलत राम बड़ा बचकाना।  \n  \nकाग भुसुंडी बनइ कागा।  \nटगयान ्ेत मानर् कएं कागा।  \n  \nपर े मी करइत प्राियना कागा।  \nदू नयन नइ खाइयो कागा।  \n  \nशुभ अशुभ संर्द्या कागा  \nदुि भात न्खलार्इ जनाना।  \n  \nपरटकरथत सा फ करई कागा।  \nटकरसक क े  सहयोगी कागा।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 115 \n  \nअंथतम टकररया पूरनाहुथत कागा।  \n्ोसर जनम करार्इ कागा।  \n  \nमीठा सएं   टनक बोली खारा।  \nरामा कोयल सएं टनक कारी कागा।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  116 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.संतोष क ु मार राय 'बिोही '- दूिा कटर्ता -बेर -बेर/ टपया हे रायल  \n \nस ंतोर् कु म ार  र ाय 'बिोही' \nदूिा कविता -बेर -बेर/ वपया हेरायल  \n१. \nबेर -बेर  \n \nआँन्खक नोर बटन कऽ  \nटफररशान कर ै त छथि ओ  \nकर े जा फाटि जायत अथछ  \nजखन हमरा द्स तक ै त छथि ओ !  \n \nथमलन बेरी ई की भेलै ? \nएक चुिकी ससनूर क े र मान छ ै  \nजजनगी फाँसस भेल छन्न्दह \nइएहा रािा क े र श्याम छ ै  ।  \n \nअन हररया भेलै सभतैर  \nटहया मे इजोररया कोना हेतै ? \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 117 \nमोन आब िुटि गेल छन्न्दह \nप्रीतम टबनु जजनगी सोना हेतै ? \n \nबेर -बेर भगजोगनी बटन कऽ  \nछु क ा-थछप्पी क े र खेल खेलाथत छथि  \nहड्डी बाँचल छन्न्दह आब ससफ य \nअपन ठठरी अपने बनाबथत छथि ।  \n \n२. \nवपया हेरायल  \n \nिोना -िापर सँ नटह हेतै  \nअइ बेर नटह बाँचब मने  \nसाँए हरायल मेला मे  \nभगत क ेँ  जाँचल हेतै ? \n \nसून पड़ल अथछ र्ृं्ार्न  \nमुरलीिर कतऽ गेल नुकाय  \nरािा तड़पैत अथछ श्याम टबनु  \nउद्धर् बाँचथत टनरगुन टनजयन ।  \n \nजग हेरलहुँ टपया भेिताह  \nक्म्ब गाछ तरर जमुना तीर े  \n्शयन ्ेल जाऊ हमर प्रीतम  \nबटह रहल माघक पर्न िीर े  ।   118 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n-संतोष क ु मार राय 'बिोही ', ग्राम- मंगरौना   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 119 \n३.३.राज टकशोर थमश्र - सभ्यताक रम  \n \nराज वकर्ोर ममश्र \nसभ्यताक भ्रम \n \nसभ्यता क े  ड े ग बढ़ल, \nखो ह सँ , पा षा ण सँ , \nससिं िु न्ी क े  ती र सँ , \nका शी क महा मसा न सँ।  \n \nबनर्ा सी  क े  पणयक ु िी सँ , \nक ु म्हा रक चा क , बा सन सँ , \nबाँ सक कनसुपती , पथि आ सँ , \nरा जा क े  ससिं हा सन सँ।  \n 120 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nशां थत -मयाय ्ा सृजन मे , \nचच्छण्ड का , दुगाय सप्तशती , \nअगयला स्तो त्र, ्ेर्ी कर्च, \n'असुर भया उटन 'भगर्ती । \n \nसुर -असुरक संग्रा म सँ , \nपंचर्िी ,आ' लंका सँ , \nक ु रुक्षेत्रक चिव्यूह सँ , \nरण मे बजैत ड ं का सँ।  \n \nतक्षसश ला क आचा यय सँ , \n'अियशा स्त्र' क े  पन्दना सँ, \nरा ज -चौ हद्दी -टर् स्ता र लेल, \nषड्यंत्र-व्यूह-बहन्दना सँ।  \n \nर्े्-ऋचा सँ , सत्र टप िक सँ , \nर्रा हथम टह रक खगो ल -ज्ञा न सँ, \nआययभट्टक ्शमलर् -खो ज सँ , \nटर् ज्ञा नक शो ि, अनुसंिा न सँ । \n \nको न हा बा कतय सँ आएल ? \nपूब भर सँ टक पथछ म सँ , \nथम जहर भऽ कऽ घमल सभ्यता , \nजमल जे बड़ छल टह म सँ।   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 121 \n \nजी र्नशैली क नर् -नर् सस द्धा न्दत, \nसभ ला गल अपन पसा र मे , \nलूजझ -लूझौ असल बा त -टर् चा रक , \nनटह ककरो टक ओ सम्हा र मे।  \n \nक ै ्िस -िा िर सँ भा लरर काँ पल , \nटड स्को र े बा ड़ल , सो हर , \nखेत छो टड़ चाँ चरर पड़ा एल , \nअरर पन पर अङर े जी मो हर।  \n \nचलैत रहल थच तकबड़ा सभ्यता , \nएकपेटड़ आ ,कखनो रा ज -पि, \nबनर्ा सी , महा नगर मे कखनो , \nकखनो भी ष् म ,कखनो जयरि।  \n \nहमरा ला टग रहल अथछ ओ तँ  \nचौ बटि आ पर ठा ढ़ अथछ , \nला ल-हरर अर भेल सस ननल , \nरम -सा न्दरता बड़ गा ढ़ अथछ ।  \n \nसी रध्र्ज जनक सनक ओ  \nबटन गेल अथछ टर् ्ेह , \nआ' शेयर बजा रक सेहो ओकरा  \nअथछ नर े  छ ै क सस नेह।  \n  122 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसस रा उर पा ड़ ै त , हरबा हक चुबैत घा म मे , \nक ु ल-गो त्र सँ ,पैरबी सँ पा ओल ना म मे।  \n \nसूगरक खो भा ड़ सँ टक टक एबा क ग्य -अनघो ल मे , \nका र -शो रूमक भी तर मे,मर्सिं डी ज-ियक मो ल मे।  \n \nमो हा बरा , लो को क््त मे, \nगढ़ल जनजी र्नक सस द्धां त , \nहो िल मे तऽ रर लाॅ  ्स -िा इम, \nआ' खो पड़ी मे मा सां त।  \n \nरा मली ला -मंडली क टब लौ की मे , \nसस ने -जगतक आभा -भौ की मे।  \n \nपसा हटन कएने अियतंत्र , \nमो हा एल ओटह पर सभ्यता , \nरा जतंत्रक  ऐश्वयय-र्ैभर्, \nआ' प्रजा तंत्रक भव्यता । \n \nिमय्ण्ड , आब संटर् िा न , \nजनता अथछ सभ सँ महा न।  \n \nिनुख -र्ा ण सँ ल ' क ' परमा णटर् क अस्त्र, \nगा छक छा ल सँ ल ' क ' आिुटन क र्स्त्र। \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 123 \nपुष्पक सँ मंगल आ ' चंरया न , \nसभ्यता क गरुड़र्ा हन , टर् ज्ञा न। \n \nअन ुिुप् कक िं र्ा मु्तछं ्, \nसभ्य ता -मन मे बड़ -बड़ द्वन्दद्व। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  124 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.डॉ सुमंगला झा - एखनो ई हाल अथछ  \n \nडॉ स ुम ंगला झा \nएखनो ई हाल अमि  \n \n \nबरीनाि राय क े  'तीन िा गीत ' पढ़लहुँ , \nबात-टर्चार, काव्यबद्ध अथतश्रेष्ठ पएलहुँ । \n \nसोचलाैं! एटहठाम एखनो ई हाल अथछ! \nथमथिला! घर े-घर पाय -लोभी बाप अथछ। \n \nपढ़ाय कहउ! टक व्यर्साय क ु शलता , \nप्रथतक्षेत्र म ें  थिया क े  पहुँच आब हेता। \n \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 125 \nबहुिा क्षेत्र म ें  गुणर्ंती आगाँ अएत गेल। \nपुरुषत्र् क े  घमण्ड फ ु स-फ ु स भइत गेल। \n \nलेटकन बेिा आ बेिा र्ाला क े  एेंठनी एहन  \nकी जारल डोर जकाँ एखनो ततए रहलैन।  \n \nलोभ! पैसा एेंठ े  क े , साम -्ाम ्ण्ड साैं \nढोल जना बड़बोली , गप्प-भुस्सा ढ े र साैं।  \n \nबेिा नालायक रहल , एटह स उ्ण्ड अथछ, \nहम भइला ें  बेिार्ाला, तटह स घमण्ड अथछ। \n \nउम्मी् कनेक बेससये कटनयाँ स करइ अथछ , \nबहुओ कमाऊ भेलटन , तखना ें  न मान अथछ।  \n \nनारी क े  पाररश्रथमक बहुता टर्थि टनचोड़ े  अथछ । \nनाररयो क अथिकार भेल ,ई सुटन थचड़ ै त अथछ।  \n \n्ेश-काल ब्ैल रहल , बुथि-व्यर्हार जड़ रहल।  \nिी-पूत टर्षम जॉनअ , थमथिला क े  मान कॉनअ ?. \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  126 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.५.जग्ीश चन्दर ठाक ु र 'अटनल '-गजल (टबना र्ीफक)  \n \nजगद ीर् चन्द्र  ठाकु र  'अवन ल' \nगजल (वबना रदीफक ) \nओझा लेख ें  गाँ बताह अथछ गामक लेख ें  ओझाजी  \nअपन महींस क ु ड़हररए नािू तैसँ मतलब अनका की  \n  \nबबुरक मारल गेलाैं बेलतर बेलक मारल जाउ कत ' \nअप्पन हारल बौहक मारल ककरा कहता थमसराजी  \n  \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 127 \nनाक े  सूते पाटन टपयाक ' छोडलक ई मनसा हमरा  \nहािी चटढ़ -चटढ गौरी पुजज -पुजज हमहूँ  ई र्र पौने छी   \n  \nजकर े  खाथतर चोरर कर ै  छी सैह कहय चोरा हमरा  \nभगर्ाने जनइत छथि सभिा की गलती की भेल सही  \n  \nजाही खाथतर भीन भेल छी सैह पडल अथछ बखरामे  \nजे ऊखररमे मूँह ् ेने अथछ तकरा डर समाठक की  \n  \nतमस य लास ँ टक छु  न ै ह ोइ छै  अपन  मोन क ें  िीर  क रू  \nजे दुख आयल अथछ सोझाँमे अपनटह  कमयक ब्ला छी  \n  \nजे लीखल छ ै  हेबे करतै तै लय थचन्दता कते करू  \nयैह ससखौलटन नाना -नानी यैह ससखौलटन ्ा्ाजी  \n  \nभोज बेरमे क ु महर रोपब िीक हमर ई परम्परा   128 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगप्प लेल हमरा लग बैसू िाका ्ेता काकाजी  \n  \nजे भर्सागर पार उतारथि हुनकहु हरर लेलटन सभ दुख  \nआइ अयोध्या नाचय -गाबय 'जुग -जु ग जीबिु मो्ीजी ' \n(मात्रा-िम :  2222 2222 2222 222) \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 129 \n३.६.आशीष अनथचन्दहार- दूिा गजल  \n \nआर्ीर् अनमचन्द्हार \nदू िा गजल  \n \n१ \n \nअखबार े  सरकार छ ै  \nसरकार े  अखबार छ ै  \n \nई बुझलहुँ क े नाहुतो  \nउपकार े  अपकार छ ै  \n \nराजा मंत्री आ प्रजा \n्रबार े  ्रबार छ ै \n \nएलहुँ हम सुख दुख भुजा  \n 130 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंसार े  क ं सार छ ै  \n \nअइ िटनकक जनतंत्र लेल  \nरखबार े  रखबार छ ै  \n \nसभ पाँथतमे मात्रािम 22 -22-212 अथछ। अंथतम शेरक पटहल पाँथतक \nअंथतम लघु छू िक  तौर पर  लेल गेल अथछ। \n \n \n२ \n \nबटन ठटन रथच रथच कऽ ससिंगार क े लक ओ  \nहमर सारापर टपकटनक मने लक ओ  \n \nगरीबक टहस्सा खेलक पचेलक ओ  \nतकर बा्े िार े  झा कहेलक ओ  \n \nचलब टनयथत छ ै  जीर्न क े र ई कटह कऽ  \nबािे घािे अनर्रत घुमेलक ओ  \n \nपटहने बनेने छल बम गोली मु्ा  \nअइ बेर हमरा पायल बनेलक ओ  \n \nअनथचन्दहार े  सन कठकर े ज बुझलक  \nतँइ उ्ास न्खस्सा हँसस कऽ सुनेलक ओ   विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 131 \n \nसभ पाँथतमे 22 -22-22-22-22 मात्रािम अथछ। दू अलग -अलग लघुक ेँ  \n्ीघय मान बाक  छू ि लेल गेल अथछ। ई बह रे  मीर  अथछ। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  132 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.७.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-्ीन स्र्र/ टपट्ठा म्य \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nदीन स्िर/ वपट्ठा मदष \n१ \nदीन स्िर \n \nआङ उघार पेि ला चार ।  \nबसन पटहरना तार तार ।।  \n्ाँत टकि टकि ्ेह िर िर ।  \nपेि खलपि समीर सर सर ।।  \nभूखक थमस्र ज्र्ाल बनल काल ।  \nअसहज शीतक बजय कठताल ।।  \nघरमे मुसरी ्ण्ड पेसल रहल छ ै  । \nनेनाक रु्न स्र्र और मुखर छ ै  ।।  \n विदेह  ३८६ म  अंक १५ जनिरी  २०२४ (िर्ष १७ मास  १९३ अंक ३८६)|| 133 \nभूख भूख सुटन घरनी घहरर रहल छ ै  ।  \n्ैर्क मारल घैहरर काटि रहल छ ै  ।।  \nबाँचब लाज आज कदठन भेलछ ै  ।।  \nसभ्य समाज पाज कए रहल छ ै  ।।  \nहे हर घैहर कतेक किब हम।  \nिेिर पािर अहूँक े  कहब हम।।  \n्र ्र घुमलाैं अद्ि अजमौलाैं ।  \nिकलाैं झखलाैं अपमानो चखलाैं ।।  \nपौलाैं पािेय हेय टनठ्ठाह फ ू सस ।  \nआनन अपन अपने रहल दूसस ।।  \n२ \nवपट्ठा मदष \n \nएमहर ओमहर आब की तक ै  छ ेँ  ।  \nककर आश क े र तूँ भरोस िर ै  छ ेँ  ?।। \nचल बटढ़ चल र े  ,नकहिं छौ द्ल्कली दूर । \nहौसले मे सभतरर ताकत भरर पूर ।।  \nपसरल क े हन दूसभ पर दूर दूर तक ओस ।  \nटपयास थमझा पाओत की ्ौटड़योक े  कोस ।।  \nफ ू ससमे ्ौड़ने फ ू िय कपार ।  \nसिने लक्ष्य संभार्ना अपार ।।  \nबैसल जजनगी आटगक थचनगी ।  \nक ुं ठा संत्रास क भररपोख द्लनगी। । \nदुख ््य आसम्य भुखे टपयासे भेल बेप्य ।  \nउठ बटढ़ चल स्य नकहिं ,बटनक े  टपट्ठा म्य ।।  134 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nझंडा िाम हािमे आस ठ े का आकाश ।  \nहाररक पाछाँ जीत छ ै  सबक े  ई आभास ।  \n \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप,मिुर्नी (टर्हार), फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":3.49,"has_text":true},"Videha 387.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 387.pdf","name":"Videha 387.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पा दन अथिा संचारन -\nप्रसारण नै कएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html क े र रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक : गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nरचना / संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ \nपठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक \nकॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक : विदेह \nई-प्रकालशत रचनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााण क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै , से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचना का र/ संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents  and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 387 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत - धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमााण कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंच जँ नै िान्द्हि जाय तँ ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती क े ना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िाचं कल्याणीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय चायााय च स्िाय चारणाय \nच।।हम सभ गोटेक ें  ई पविि िाणी (िेदिाणी) सुनािी। ब्राह्मणक ें, िलियक ें, शूदरकें  आ आयाकें ; अपन िोकक ें  आ \nअपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिाणीक अध्ययन/ श्रिणक ें  समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ चाहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्द प्रमाण) तें तकर विरुद्ध \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞: \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय  (पृ. २-२५) \n१.२.अंक ३८६ पर वटप्पणी (पृ. २६-२८) \n२.गद्य \n२.१.िनाकर ठाकुर - विषाणु: विष िा नि-जीिनक वनमााण  (पृ. ३०-४३) \n२.२.परमानन्द्द िाि कणा -एकादशीक उद्भि (पृ. ४४-४६) \n२.३.वनमािा कणा - अग्ननलशिा िेप ३५ (पृ. ४७-५१)   \n \n२.४.िािदेि कामत -प्रगधत क े  पथ पर/ मटाएि क्ष़िन्द्दगी/ प्रीधत कारण सेतु \nिान्द्हि/ कपूारी ठाकुर जीक ेँ  भारतरत्न (पृ. ५२-६५) \n२.५.रिीन्द्दर नारायण धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक)  (पृ. \n६६-८५) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप-श्रेय (पृ. ८६-८७) \n२.७.आशीष अनधचन्द्हार- साथाक ितकुच्चन (पोथी पररचय) (पृ. ८८-९४) \n२.८.संतोष कुमार राय 'िटोही'- संतोष कुमार राय 'िटोही' क े र  ायरी \n'िि यू टू' (पृ. ९५-९७) \n२.९. ॉ. जय नारायण वगरर- पाठकीय दृधिमे 'रम्या' (पृ. ९८-१०१) \n२.१०.आचाया रामानंद मं ि - पोथी पररचय:  ा राम चैतन्द्य िीरज कृत \nमैधथिी भाषाक िैचाररक अस्स्मता (पृ. १०२-१०३) \n३.पद्य \n३.१.आचाया रामानन्द्द मण् ि -पत्नी/ इधतहास हम पढ़िै/ जातीय िोि!/ \nदान/ िुद्ध  (पृ. १०५-१११)   \n \n३.२.संतोष कुमार राय 'िटोही'-भजन  (पृ. ११२-११३) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-प्रायखित  (पृ. ११४-११७) \n३.४.वकशन कारीगर - वहि धमि क े  रहै जाह (पृ. ११८-११९) \n३.५.कल्पना झा - कोना कहू  (पृ. १२०-१२०) \n३.६.आशीष अनधचन्द्हार- दू टा गजि (पृ. १२१-१२२) \n \n \n \n \n \n \n  \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर् विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞 \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒢𑓂𑒞𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩 𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒥𑒲 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒩𑓂𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्।   \n \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭 । 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭  𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ। \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂𑒨𑒰  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n  \n \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u \nand a dot placed over it, used in reference of Vedic \ntexts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 1 \n१.१.गजेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n१.२.अंक ३८६ पर टिप्पणी   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गजेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n \nजुलिया टिस्िोवाक अनु्ैर्घयय सम्बन्दध बिा धूरी , जुलिया टिस्िोवाक उर्धवायधर \nसम्बन्दध बिा धूरी/ जेक्स डेरीडा - उत्तर संरचनावा् माने टवखण्डनात्मक \nलसद्धान्दत \nकथाक यात्रा - वैद्क आख्यान , जातक कथा , ऐशप फ े बल्स , पंचतंत्र आ \nटितोप्ेश आ संग -संग चिैत रिि िोकगाथा सभ। सभ ठाम अलभजात्य \nवगयक कथाक संग िोकगाथा रटिते अछि , आ से मैछथिीयो मे अछि।  \nऐ सम्बन्दधमे सुभाष चन्दर या्वक टनम्न टवचार िन्न्दि:  \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 3 \nमैछथिी मे िोक -कथा पर बड़ कम काज भेि अछि। िोक -कथाक टकहुए \nस ंकि न  उपि ब्ध अछि  आ स े स्म ृछतक आधार पर लि टपबद्ध् कय ि  गेि  अछि , \nफील्ड वक य क आधार पर नटि । िोक -साटित्यक कोनो इकाइ िो , ओकर एक \nसँ अछधक रूप टवद्यमान रिैत ि ैक , जे फील्ड वक य  कयिे सँ प्राप्त भऽ सक ै त \nअछि । स्मृछत मे ओकर मात्र एकिा रूप रिैत ि ै क , जकरा सवाोत्तम रूप माटन \nिेब गित भऽ सक ै त अछि । िोक -कथा क जतेक संकिन अखनधरर भेि \nअछि , से अपूणय अछि । मैछथिी मे िोक -गीत, िोक गाथा आ िोक ्ेवता क \nि ेि  तऽ टकि ु फील् ड वकय  कय ि ो  गेि , िोक कथाक िेि भररसक्क े  कोनो \nफील्ड वक य  भेि अछि । आब जखन एक पुश्त सँ ्ोसर पुश्त मे िोक \nसाटित्यक अंतरण द्नोद्न संकिग्रस्त भेि जा रिि अछि , तैं एकर संरक्षण \nजरूरी अछि । िोकसाटित्यक संरक्षण मात्र एटि िेि जरूरी नटि अछि जे ओ \nअतीतक एकिा वस्तु छथक ; ओ अपन समयक टवमशय आ आत्मवाचन सेिो \nिोइत अछि आ एकिा प्रछतमान उपस्स्थत करैत अछि । ओकर रूपक , प्रतीक, \nभाव आ लशल्पक उपयोग लिन्खत साटित्य मे िम सभ अपन -अपन ढंग सँ \nकरैत रिैत िी। तटिना लिन्खत साटित्य सेिो िोक -साटित्य क ेँ  प्रभाटवत \nकरैत रिैत अछि । िोक -साटित्य संबंधी अर्धययन मुख्यत: स्थान आ कािक \nटनधायरण पर क े न्न्दरत रिि अछि। ओकर कायय , अलभप्राय आ अथय सँ संबंछधत \nप्रश्न अखनो उपेक्षक्षत अछि । मैछथिी मे तऽ िोक -साटित्य संबंधी अर्धययन \nअखन ठीक सँ शुरुओ नटि भेि अछि। जे पोथी अछि , ताटि मे िोक -\nसाटित्यक पररभाषा आ सूची उपस्स्थत कयि गेि अछि। िोक -कथाक \nउपिब्ध संकिन सभ मे ओिन कथाक संख्या बेसी अछि जे ्ेशांतरणक \nकारणेँ मैछथिी मे आयि अछि। मैछथिीक अपन िोककथा , जकरा खाँिी \nमैछथि कटि सक ै त छिऐक , से कम आयि अछि। रामिोचन ठाक ु र द्वारा \nसंकलित मैछथिी िोक -कथा, जकरा िम अपन एटि अत्यंत संक्षक्षप्त \nअर्धययनक आधार बनौने िी , ताहू मे खाँिी मैछथिी िोक -कथा कम्मे अछि। \nिोक -कथाक अलभप्राय आ अथय संबंधी अपन बात किबाक िेि जाटि दूिा  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकथाक चयन िम कयने िी , से अछि - एकिा बुटिया रिय  आ एकिा छचटनया \nखेलिऐ रओ भैया। एटि दुनू कथाक वातावरण टवशुद्ध मैछथि अछि। दुनूक \nटवमशय, आत्मवाचन आ प्रछतमान मैछथि -मानसक अनुरूप अछि। दुनू कथाक \nटवमशय न्दयाय पर क ें टरत अछि। पटिि कथाक बुटिया ्ालिक एकिा फाँक \nिेि बरिी , राजा , रानी , आटग, पाटन आ िाथी क ेँ  न्दयाय पयबाक खाछतर \nििकारैत अछि , टकएक तऽ खुट्टी ओकर ्ालि नुका िेने ि ै क आ ्ऽ नटि \nरिि ि ै क। कथाक टवमशय पद्यात्मक रूप मे एना व्यक्त भेि अछि - िाथी िाथी \nिाथी! समुर सोखू समुर। समुर ने अटगन छमझाबय , अटगन। अटगन ने रानी \nडेराबय , रानी। रानी ने राजा बुझाबछथ , राजा । राजा ने बरिी डाँड़छथ , बरिी। \nबरिी ने खुट्टी चीड़य , खुट्टी। खुट्टी ने ्ालि द्अय , ्ालि। की खाउ , की पीबू, \nकी िऽ पर्ेस जाउ। जाइत अछि। खुट्टी तैयार भऽ जाइत ि ै क। फ े र तऽ \nखुट्टीक डरेँ िाथी , िाथीक डरेँ समुर , समुरक डरेँ आटग , आटगक डरेँ रानी , \nरानीक डरेँ राजा , राजाक डरेँ बरिी न्दयाय करक िेि तैयार भऽ जाइत ि ै क \nआ खुट्टी बुटिया क ेँ  ्ालि ्ऽ ्ैत ि ै क। ई कथा रामिोचन अपन माय सँ सुनने \nििाि। ओ कििटन जे माय विा वृत्तांत मे बुटिया िाछथए िग सँ घूरर जाइत \nि ै क। लिटपबद्ध करैत काि ओ एकर पुनसृयजन कयिटन। हुनक लिटपबद्ध \nकयि वृत्तांत मे  बुटिया िाछथयो सँ आगू खुट्टी धरर जाइत अछि। बुटिया क ेँ  \nखुट्टी धरर िऽ गेनाइ कथाक व्यंजना मे टवस्तार अनैत ि ै क। िेटकन िोक \nकथाक एिन प्रिेखन कतेक उछचत अछि ? एटि कथाक आत्म वाचन बुटियाक \nमार्धयमे प्रकि भेि अछि । अपन स्स्थछतक प्रछत बुटिया जे प्रछतटिया करैत \nअछि , सएि एटि कथाक आत्म वाचन छथक। एकिा ्ालिक बि पर बुटिया \nपर्ेस जेबाक नेयार करैत अछि। राजा -रानीक सेर भरर ्ालि ्ेबाक प्रस्ताव \nक ेँ  छतरस्क ृ त करैत अछि । समुर सँ िीरा मोतीक ्ान नटि िैत अछि। ्ालि \nपर अपन अछधकार िेि िड़ैत रिैत अछि। तात्पयय ई जे सपना ्ेखबाक चािी। \nभीख आ ्याक पात्र नटि िेबाक चािी। ्ान िेब नीक नटि। स्वालभमानी  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 5 \nिेबाक चािी आ अपन िक िेि िड़बाक चािी। कथा ई प्रछतमान उपस्स्थत \nकरैत अछि जे न्दयाय संघषो कयिा सँ भेिैत ि ै क। एकिा छचनमा खेलिऐ रओ \nभइया  न्दयायक टववेकशीिता पर टवमशय करैत अछि। मुटनया (छचड़ै) क ेँ  एकिा \nचीन खेबाक अपराध मे प्राण्ंड भेिै विा ि ै क । ई टवमशय पद्यात्मक रूपमे \nचिैत ि ै क , जाटि मे ओकर ्ारुण अवस्था सेिो छचलत्रत भेि ि ैक ।  \nबर्विा भाइ!  \nपरबत पिाड़ पर खोता रे खाेंता  \nभुखै मरै ि ै  बच्चा  \nएकिा छचनमा खेलिऐ रओ भइया  \nतइ िए पकड़ने जाइए।  \nफ े र घोड़ाविा अबै ि ै , िाथीविा अबै ि ै , खुद्दी-विा अबै ि ै । मुटनया सभ सँ \nछमनती करैत अछि। ओिो सभ खेतविा  क ेँ  पोल्िबैत ि ै क ; िोड़बाक ब्िा \nमे बड़् , घोड़ा , िाथी ्ेबऽ िेि तैयार ि ै क , िेटकन खेतविा िस सँ मस नटि \nिोइत अछि। जखन भूखे -प्यासे जान जाय िगै ि ै क , तखन खुद्दीक ब्िा मे \nमुटनया क ेँ  िोटड़ ्ैत अछि। मुटनया करुणा आ मानवीयताक आवािन करैत \nअछि। मनुस्मृछत मे किि गेि ि ै क जे चुपचाप ककरो फ ू ि तोटड़ िेब चोरर \nनटि िोइत ि ै क ; तटिना ककरो एकिा चीन खा िेब कोनो अपराध नटि भेि। \nइएि कथाक आत्मवाचन छथक। कथा ई प्रछतमान उपस्स्थत करैत अछि जे \nसभक जीवक मोि बराबर िोइत ि ै क । असिाय आ टनधयनो क ेँ  जीबाक \nअछधकार ि ै क। एटि संसार मे ओकरो िेि एकिा स्पेस (जगि) िे बाक चािी।  \nकथामे असफिताक सम्भावना उपन्दयास -मिाकाव्य -आख्यान सँ बेशी िोइत \nअछि , कारण उपन्दयास अछि सोप ओपेरा  जे मटिनाक -मटिना आ सािक -\nसाि धरर चिैत अछि आ सभ एपीसोडक अन्दतमे एकिा टबन्ददुपर आटब खतम \nिोइत अछि। माने सत्तरर एपीसोडक उपन्दयासमे उन्दित्तरर एपीसोड धरर तँ \nआशा बटनते अछि जे कथा एकिा मोड़ िेत आ अन्दत धरर जे कथाक द्शा \nनटिये ब्िि तँ पुरनका सभिा एपीसोड टिि आ मात्र अन्न्दतम एपीसोड  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ्िॉप। मु्ा कथा एकर अनुमछत नै ्ैत अछि। ई एक एपीसोड बिा रचना \nिी आ नीक तँ खूबे नीक आ नै तँ खरापे -खराप। \nकथा-गाथा सँ बटि आगू जाइ तँ आधुटनक कथा -गल्पक इछतिास उन्दनैसम \nशताब््ीक अन्दतमे भेि। एकरा िघुकथा , कथा आ गल्पक रूप मानि गेि। \nओना ऐ तीनूक बीचक भे् सेिो अनावश्यक रूपसँ व्याख्याछयत कएि गेि। \nरवीन्दरनाथ ठाक ु रसँ शुरु भेि ई यात्रा भारतक एक कोनसँ ्ोसर कोन धरर \nसुधारवा् रूपी आन्द्ोिनक पररणामस्वरूप आगाँ बिि। असछमयाक \nबेजबरुआ , उटड़याक फकीर मोिन सेनापछत , तेिुगुक अप्पाराव , बंगिाक \nक े ्ारनाथ बनजी ई सभ गोिे कखनो नारीक प्रछत समथयनमे  तँ कखनो \nसमाजक सू्खोरक टवरुद्ध अबैत गेिाि। नेपािी भाषामे ्ेवी को बलि  \nसूययकान्दत ज्ञवािी द्वारा ्सिराक पशुबलि प्रथाक टवरुद्ध लिखि गेि। कोनो \nकथा प्रेमक बंधनक मर्धय जाछत -धनक सीमाक टवरुद्ध तँ कोनो ्लित \nसमाजक स्स्थछत आ धार्मिक अंधटवश्वासक  टवषयमे लिखि गेि। आ ई सभ \nकरैत सवय्ा कथाक अन्दत सुख् िोइत िि सेिो नै।  \nवा्: साटित्य: उत्तर आधुटनक , अस्स्तत्ववा्ी , मानवतावा्ी , ई सभ \nटवचारधारा ्शयनशास्त्रक टवचारधारा छथक। पटिने ्शयनमे टवज्ञान , इछतिास , \nसमाज -राजनीछत , अथयशास्त्र, किा -टवज्ञान आ भाषा सम्म्मलित रिैत िि। \nमु्ा जेना -जेना टवज्ञान आ किाक शाखा सभ टवलशष्टता प्राप्त करैत गेि , \nटवशेष कऽ टवज्ञान, तँ ्शयनमे गक्षणत आ टवज्ञान मैथेमेटिकि िॉक्षजक धरर \nसीछमत रटि गेि। ्ाशयटनक आगमन आ टनगमनक अर्धययन प्रणािी , \nटवश्लेषणात्मक प्रणािी द्स बिि। माक्सय जे दुटनया भररक गरीबक िेि \nएकिा ्ैवीय िस्तक्षेपक समान ििाि , द्वन्दद्वात्मक प्रणािीक ेँ  अपन व्याख्याक \nआधार बनओिन्न्दि। आइ -कास्ल्िक टडसकसन  वा द्वन्दद्व जइमे पक्ष-टवपक्ष, दुनू \nसम्म्मलित अछि , ्शयनक (माधवाचाययक सवय्शयन संग्रि -रष्टव्य) खण्डन -\nमण्डन प्रणािीमे पटिनटियेसँ टवद्यमान िि।   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 7 \nसे इछतिासक अन्दतक घोषणा कयटनिार फ्ांलसस फ ु टकयामा -जे कम्युटनस्ि \nशासनक समाम्प्तपर ई घोषणा कयने ििाि - बा्मे ऐसँ पिटि गेिाि। \nकम्यूटनस्ि शासनक समाम्प्त आ बर्ििनक ्ेबािक खसबाक बा् फ्ांलसस \nफ ु टकयामा घोटषत कएिन्न्दि जे टवचारधाराक आपसी झगड़ा (द्वन्दद्व) सँ सृक्षजत \nइछतिासक  ई समाम्प्त अछि आ आब मानवक टितक टवचारधारा मात्र आगाँ \nबि त। मु् ा टकि ु द् न  बा्  ओ ऐ मतस ँ आपस  भऽ गेि ाि  आ कि ि न्न्दि  जे \nसमाजक भीतर आ राष्ट्रीयताक मर्धय अखनो बहुत रास लभन्दन टवचारधारा \nबाँचि अछि। तटिना उत्तर आधुटनकतावा्ी टवचारक जैक्स डेरीडा भाषाक ेँ  \nटवखस्ण्डत कऽ ई लसद्ध क ेिन्न्दि जे टवखस्ण्डत भाग ढेर रास टवलभन्दन आधारपर \nआलित अछि आ टबना ओकरा बुझने भाषाक अथय िम नै िगा सक ै त िी।  \nउत्तर-आधुटनकतावा् सेिो अपन प्रारस्म्भक उत्सािक बा् ठमटक गेि अछि। \nअस्स्तत्ववा् , मानवतावा् , प्रगछतवा् , रोमेन्न्दिलसज्म , समाजशास्त्रीय \nटवश्लेषण ई सभ संश्लेषणात्मक समीक्षा प्रणािीमे सम्म्मलित भऽ अपन \nअस्स्तत्व बचेने अछि।  \nसाइको -एनेलिलसस वैज्ञाटनकतापर आधाररत रिबाक कारण द्वन्दद्वात्मक \nप्रणािी जकाँ अपन अस्स्तत्व बचेने रित।  \nआधुटनक कथा अछि की ? ई क े िन िेबाक चािी ? एकर टकि ु उद्देश्य  अछि  \nआटक िेबाक चािी ? आ तकर टनधायरण कोना कएि  जाय ? \nकोनो कथाक आधार मनोटवज्ञान सेिो िोइत अछि। कथाक उद्देश्य समाजक \nआवश्यकताक अनुसार आ कथा यात्रामे पररवतयन समाजमे भेि आ िोइत \nपररवतयनक अनुरूपे िेबाक चािी। मु्ा संगमे ओइ समाजक संस्क ृ छतसँ ई कथा \nस्वयमेव टनयम्न्दत्रत िोइत अछि। आ ऐमे ओइ समाजक ऐछतिालसक अस्स्तत्व \nसोझाँ अ बैत अछि।  \nजे िम वैद्क आख्यानक गप करी तँ ओ राष्ट्रक संग प्रेमक ेँ  सोझाँ अनैत \nअछि। आ समाजक संग छमलि कऽ रिनाइ लसखबैत अछि। जातक कथा \nिोक -भाषाक प्रसारक संग बौद्ध -धमय प्रसारक इच्छा सेिो रखैत अछि।   8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुस्स्िम जगतक कथा जेना रूमीक मसनवी  फारसी साटित्यक टवलशष्ट ग्रन्दथ \nअछि जे ज्ञानक मित्व आ राज्यक उन्दनछतक लशक्षा ्ैत अछि।  \nआजुक कथा ऐ सभ वस्तुक ेँ  समेिैत अछि आ एकिा प्रबुद्ध आ मानवीय \nसमाजक टनमायणक द्स आगाँ बिैत अछि। आ जे से नै अछि तँ ई ओकर \nउद्देश्यमे सम्म्मलित िेबाक चािी। आ तखने कथाक टवश्लेषण आ समािोचना \nपाठकीय टववशता बटन सकत।  \nमनोटवश्लेषण आ द्वन्दद्वात्मक पद्धछत जेकाँ फ ु टकयामा आ डेरीडाक टवश्लेषण \nसेिो संश्लेटषत भऽ समीक्षाक िेि स्थायी प्रछतमान बनि रित।  \nककरा िेि कथा लिखी ? वा किी ? कथाक वा्: क्षजनका टवषयमे लिखब से \nतँ पिताि  नै। कथा पटि िोक प्रबुद्ध भऽ जायत ? गीताक सप्पत खा कऽ \nझूठ बजटनिारक संख्या कम नै। तेँ की एिन कसौिीपर रछचत कथाक मित्व \nकम भऽ जायत ? \nसभ प्रबुद्ध नै िेताि तँ स्वस्थ मनोरंजन तँ प्राप्त कऽ सकताि। आ जे एकोिा \nव्यक्क्त कथा पटि ओइ द्शामे सोचत तँ कथाक साथयकता लसद्ध िएत। आ \nजकरा िेि रछचत अछि ई कथा जे ओ नै , तँ ओकर ओइ पररस्स्थछतमे िस्तक्षेप \nकरबामे सक्षम व्यक्क्त तँ पिताि। आ जा ई रित ताधरर ऐ तरिक कथा रछचत \nकएि जाइत रित।  \nआ जे समाज ब्ित तँ सामाक्षजक मूल्य सनातन रित ? प्रगछतशीि कथामे \nअनुभवक पुनर्निमायण करब , पररवतयनशीि समाजक िेि , जइसँ प्राक ृ छतक \nआ सामाक्षजक यथाथयक बीच समायोजन हुअए। आटक ऐ पररवतयनशीि \nसमयक ेँ  स्थाछयत्व ्ेबा िेि परम्पराक स्थायी आ मूि तत्वपर आधाररत \nकथाक आवश्य कता अछि ् ? व्यक्क्त-टित आ समाज -टितमे द्वैध अछि आ दुनू \nपरस्पर टवरोधी अछि। ऐमे संयोजन आवश्यक। टवश्व दृछष्ट आवश्यक। कथा \nमात्र टवचारक उत्पलत्त नै अछि जे रोशनाइसँ कागचपर जेना -तेना उतारर \n्ेलिऐ। ई सामाक्षजक -ऐछतिालसक ्शासँ टनर््िलशत िोइत अछि।   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 9 \nतँ कथा आ्शयवा्ी हुअय , प्रक ृ छतवा्ी हुअय वा यथाथयवा्ी हुअय। आटक ई \nमानवतावा्ी , सामाक्षजकतावा्ी वा अनुभवक ेँ  मित्व ्ेमयबिा ज्ञानेन्न्दरय -\nयथाथयवा्ी हुअय ? आ नै तँ कथा प्रयोजनमूिक हुअय। ऐमे उपयोटगतावा् , \nप्रयोगवा् , व्यविारवा् , कारणवा् , अथयटियावा् आ फिवा् सभ \nसम्म्मलित अछि। ई सभसँ आधुटनक दृछष्टकोण अछि। अपनाक ेँ  अलभव्यक्त \nक े नाइ मानवीय स्वभाव अछि। मु्ा ओ सामाक्षजक टनअममे सीछमत भऽ \nजाइत अछि। पररस्स्थछतसँ प्रभाटवत भऽ जाइत अछि।  \nतँ कथा अनुभवक ेँ  पुनरयछचत कऽ गिि जायत। आ व्यक्क्तगत चेतना तखन \nसामाक्षजक आ सामूटिक चेतना बटन पाओत। शोषकक ेँ  अपन प्रवृलत्तपर अंक ु श \nिगबय पड़तन्न्दि। तँ शोटषतक ेँ  एकर टवरोध मुखर रूपमे करय पड़तन्न्दि।  \nस्वतंत्रता- सामाक्षजक पररवतयन । कथा तखन संप्रेटषत िएत , संवा्क मार्धयम \nबनत। कथा समाजक िेि शस्त्र तखने बटन सकत , शक्क्त तखने बटन सकत।  \nजे कथाकार उप्े श ्ेताि तँ ज्ञानक िस्तांतरण करताि , जकर आवश्यकता \nआब नै ि ै । जखन कथाकार सम्वा् शुरू करताि तखने मुक्क्तक वातावरण \nबनत आ सम्वा्मे भाग िेटनिार पाठक जड़तासँ त्राण पओताि।  \nकथा िमबद्ध हुअय आ सुग्राह्य हुअय तखने ई उद्देश्य प्राप्त करत। बुलद्धपरक \nनै व्यविारपरक बनत। वैद्क साटित्यक आख्यानक उ्ारता संवा्क ेँ  जन्दम \n्ैत िि जे पौराक्षणक साटित्यक रुटिवाद्ता खतम कय ्ेिक।  \nआ संवा्क पुनस्थायपना िेि कथाकारमे टवश्वास िेबाक चािी - तक य-परक \nटवश्वास आ अनुभवपरक टवश्वास , जे सुभाषचन्दर या्वमे िन्न्दि। प्रत्यक्षवा्क \nटवश्लेषणात्मक ्शयन वस्तुक नै , भाटषक कथन आ अवधारणाक टवश्लेषण \nकरैत अछि से सुभाषजीक कथामे सवयत्र ्ेखबामे आओत। टवश्लेषणात्मक \nअथवा तार्किक प्रत्यक्षवा् आ अस्स्तत्ववा्क जन्दम टवज्ञानक प्रछत \nप्रछतटियाक रूपमे भेि। ऐसँ टवज्ञानक दद्वअथी टवचारक ेँ  स्पष्ट कएि गेि।  \nप्रघिनाशास्त्रमे चेतनाक प्र्त्तक प्र्त्त रूपमे अर्धययन िोइत अछि। अनुभूछत \nटवलशष्ट मानलसक टियाक तथ्यक टनरीक्षण अछि। वस्तुक ेँ  टनरपेक्ष आ टवशुद्ध  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरूपमे ्ेखबाक ई मार्धयम अछि। अस्स्तत्ववा्मे मनुष्ट्य -अटि मात्र मनुष्ट्य \nअछि । ओ जे टकि ु टन मायण करैत अछि  ओइस ँ पृथक ओ टकि ु न ै अछि , स्वतंत्र \nिेबा िेि अलभशप्त अछि (सात्रय)। िेगेिक डायिेस्क्िक्स द्वारा टवश्लेषण आ \nसंश्लेषणक अंतिीन अंतस्संबंध द्वारा प्रटियाक गुण टनणयय आ अस्स्तत्व \nटनणयय करबापर जोर ्ेिन्न्दि। मूितत्व जतेक गिींर िएत ओतेक स्वरूपसँ \nदूर रित आ वास्तटवकतासँ िग।  \nक्वान्दिम लसद्धान्दत आ अनसरिेन्दिी छप्रस्न्दसपि सेिो आधुटनक छचन्दतनक ेँ  \nप्रभाटवत क े ने अछि। ्ेखाइ पड़एबिा वास्तटवकता सँ दूर भीतरक आ बािरक \nप्रटिया सभ शक्क्त -ऊजायक िोि तत्वक आ्ान -प्र्ानसँ सम्भव िोइत अछि। \nअटनन्ितताक लसद्धान्दत द्वारा स्स्थछत आ स्वरूप , अन्द्ाजसँ टनन्ित करय पड़ैत \nअछि।  \nतीनसँ बेशी डाइमेन्दसनक टवश्वक पररकल्पना आ स्िीफन िॉटकन्दसक अ छिफ \nटिस्री ऑफ िाइम  सोझे -सोझी भगवानक अस्स्तत्वक ेँ  खतम कऽ रिि अछि \nकारण ऐसँ भगवानक मृत्युक अवधारणा सेिो सोझाँ आयि अछि , से एखन \nटवश्वक टनयन्दताक अस्स्तत्व खतरामे पड़ि अछि। भगवानक मृत्यु आ \nइछतिासक समाम्प्तक पररप्रेक्ष्यमे मैछथिी कथा कटिया धरर न्खस्सा किैत \nरित ? िघु , अछत-िघु कथा (बीिटन कथा) , कथा, गल्प आद्क टवश्लेषणमे \nिागि रित ? \nजेना वचुयअि ररअलििी वास्तटवकता क ेँ  क ृ लत्रम रूपेँ सोझाँ आटन चेतनाक ेँ  \nओकरा संग एकाकार करैत अछि तटिना टबना तीनसँ बेशी बीमक \nपररकल्पनाक िम प्रकाशक गछतसँ जे लसन्दधुघािी सभ्यतासँ चिी तँ तइयो \nिह्माण्डक पार आइ धरर नै पहुँछच सकब। ई सूयय अरब -खरब आन सूययमेसँ \nएकिा मर्धयम कोटिक  तरेगण - मेटडओकर स्िार - अछि। ओइ मेटडओकर \nस्िारक एकिा ग्रि पृथ्वी आ ओकर एकिा नग्र -गाममे रिटनिार िम सभ अपन \nमाथपर िाथ रान्ख छचन्न्दतत िी जे िमर समस्यासँ पैघ ककर समस्या ? िमर  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 11 \nकथाक समक्ष ई सभ वैज्ञाटनक आ ्ाशयटनक तथ्य चुनौतीक रूपमे आयि \nअछि।  \nिोलिस्स्िक आटक सम्पूणयताक समन्दवय करय पड़त ! ई ्शयन ्ाशयटनक सँ \nवास्तटवक तखने बनत।  \nपोस्िस्रक्चरि मेथोडोिोजी भाषाक अथय , शब्् , तकर अथय , व्याकरणक \nटनअम सँ नै वरन् अथय टनमायण प्रटियासँ िगबैत अछि। सभ तरिक व्यक्क्त , \nसमूि िेि ई टवलभन्दन अथय धारण करैत अछि। भाषा आ टवश्वमे कोनो अन्न्दतम \nसम्बन्दध नै िोइत अछि। शब्् आ ओकर पाठ क े र अन्न्दतम अथय वा अपन टवलशष्ट \nअथय नै िोइत अछि।  \nऐ सम्बन्दधमे सुभाष चन्दर या्वक टनम्न टवचार िन्न्दि:  \nकोनो िेखक सँ ई अपेक्षा क े नाइ जे  ओ अपन रचनाक स्पष्टीकरण आ व्याख्या \nकरए एकिा अनुछचत अपेक्षा िोएत। ई काज िेखकक नटि छथक ै क। रचना \nचािे कतबो दुबाौर्धय आ टववा्ास्प् िो , िेखक ओटि िेि क्षजम्मे्ार तऽ िोइत \nअछि , मु्ा ओकर भाष्ट्यकार िेबाक िेि बार्धय नटि। िेखक ककरा -ककरा \nअपन रचना बुझेने टफरत आ टकएक ? की ई सम्भव ि ै क ? िेखक जँ चािए \nतऽ अपन  जीवन काि मे रच न ाक स ं् भयमे टकि ु स म्वा्  स्थाटपत कऽ स कै त \nअछि , मु्ा मृत्योपरांत ? पाठक अपन बोध आ टववेकक अनुसार रचनाक पाठ \nकरैत अछि। िरेक युगक सेिो अपन लभन्दन बोध िोइत ि ै क। तँ ई पथ लभन्दनता \nआ पररवत्तयनशीिता िरेक समथय रचनाक आटनवायय गुण िोइत अछि। समय \nक े  संग-संग रचनाक संवे्नात्मक अलभप्राय ब्िैत रिैत ि ै क। तँ ई युग \nब्ििा पर रचनाक व्याख्या सेिो ब्लि जाइत ि ै क। एटि तरिेँ कोनो एकिा \nरचना क े  एक्क े  िा आ समान पाठ नटि िोइत अछि ; मूल्यवान रचनाक पाठ \nअनंत िोइत अछि। पाठ पर िेखकक टनयंत्रण नटि िोइत ि ैक। तँ ऐ पाठ \nलभन्दनताक िेि ओकरा सफाइ आ स्पष्टीकरण ्ेबाक कोनो बेगरता नटि \nिेबाक चािी। िमर अपन अनुभव तऽ ई अछि जे जाधरर कोनो घिना \nकिात्मक टवजनसँ ्ीप्त नटि िोएत ताधरर ओ रचनामे रूपांतररत नटि भऽ  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसकत। ओटि आरंलभक टवजनक ेँ  पाठक लभन्दन -लभन्दन रूपेँ पकड़ैत अछि आ \nअिग -अिग व्याख्या करैत अछि। िमरा िगैत अछि जे कोनो रचनाक टवजन \nआ ्शयनक ेँ  पाठक भिे नटि बुक्षझ पबैत िो , ओकर ममयक ेँ  जरूर पकटड़ िैत \nअछि ; ओकर संवे्नात्मक तत्वक ेँ  हृ्यंगम कऽ िैत अछि। िोककथा सँ \nउ्ािरण िी तऽ बात बेशी स्पष्ट िोएत। एकिा छचनमा खेलिऐ रओ भइया \nतइ िे पकड़ने जाइए - एटि उक्क्तमे न्दयाय आ समानताक ेँ  जे टवमशय आ ्शयन \nि ै क, तकरा पाठक भिे नटि बूक्षझ पबैत िो , मु्ा स्वतंत्रताक िेि जे फ ु द्दीक \nआतयना् ि ै क तकर अनुभव पाठक अवश्य कऽ िैत अछि। तटिना िमर कथा \nन्ी  आ कटनयाँ पुत रामे जीवन्ाछयनी शक्क्तक रूपमे प्रेमक ेँ  जे टवजन (्शयन) \nि ै क तकरा बूझब ओतेक आसान जँ नटियो िोइ , तैयो नेिक अनुभूछत तऽ \nपाठक कररते अछि। साटित्यमे असिी चीज ईएि संवे्ना या ममय िोइत ि ै क। \nकोनो टवचार (या ्शयन) संवे्नेक मार्धयमसँ पाठक धरर पहुँचबाक चािी ; \nकोनो नीरस टवमशय या नाराबाजीक रूपमे नटि। िमरा बुझने धमय आ \nसंस्क ृ छतक लभलत्त प्रेमे छथक। प्रेमसँ बटि कऽ एटि संसारमे कोनो ्ोसर भाव \nनटि अछि। िमर कथा सभ कोनो टवचारधारात्मक या आचारशास्त्रीय आग्रि \nिऽ कऽ नटि चिैत अछि। ओ अपन समयक ेँ  आचार -टवचारक ेँ  व्यक्त तऽ \nकरैत अछि , मु्ा ओटि सँ बद्ध नटि अछि। िमर धारणा अछि जे किाक ृ छत \nकोनो िांछत नटि अनैत अछि। ओ मनुक्खक भावात्मक अलभवृलत्त आ दृछष्टक ेँ  \nबहुत सूक्ष्म िंगसँ ब्िैत अछि आ ्ीघयकालिक सामाक्षजक पररवत्तयनक घिक \nि ो इत अछि । एकर अछतररक्त आर टकि ु न टि । जे आि ो च क एटि स ँ इतर को न ो  \nअपेक्षा आ आग्रि (जेना मै छथिीक चेतनावा्ी िठ) िऽ कऽ साटित्य िग \nजाएत, से अपनोक ेँ  ठकत आ ्ोसरोक ेँ  धोखा ्ेत।  \nआधुटनक आ उत्तर आधुटनक तक य , वास्तटवकता , सम्वा् आ टवचारक \nआ्ान -प्र्ानसँ आधुटनकताक जन्दम भेि। मु्ा फ े र नव -वामपंथी आन्द्ोिन \nफ्ांसमे आयि आ सवयनाशवा् आ अराजकतावा् आन्द्ोिन सन टवचारधारा   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 13 \nसेिो आयि। ई सभ आधुटनक टवचार -प्रटिया प्रणािी ओकर आस्था -\nअवधारणासँ बिार भेि अटवश्वासपर आधाररत िि।  \nपाठमे नुकायि अथयक स्थान -काि सं्भयक पररप्रेक्ष्यमे व्याख्या शुरू भेि आ \nभाषाक ेँ  खेिक मार्धयम बनाओि गेि - िंगुएज गेम। आ ऐ सभ सत्ताक आ \nवैधता आ ओकर स्तरीकरणक आिोचनाक रूपमे आयि पोस्िमॉडर्निज्म।  \nक ं प्युिर आ सूचना िान्न्दत जइमे कोनो तंत्रांशक टनमायता ओकर टनमायण कऽ \nओकरा टवश्वव्यापी अन्दतजायिपर रान्ख ्ैत िछथ आ ओ तंत्रांश अपन \nटनमायतासँ स्वतंत्र अपन काज करैत रिैत अछि , टकि ु ओि न ो  काय य जे एकर  \nटनमायता ओकरा िेि टनर्मित नै कयने  ि छथ। आ टकि ु ि स् तक्षेप-तंत्रांश जेना \nवायरस , एकरा मागयसँ ििाबैत अछि , टवर्धवंसक बनबैत अछि तँ ऐ वायरसक \nएंिी वायरस सेिो एकिा तंत्रांश अछि , जे ओकरा ठीक करैत अछि आ जे \nओकरो सँ ठीक नै िोइत अछि तखन कम्प्युिरक बैकप िऽ ओकरा फॉमोि \nकए ्ेि जाइत अछि - क्िीन स्िेि !  \nपूँजीवा्क जनम भेि औद्योटगक िान्न्दतसँ आ आब पोस्ि इन्दडस्स्रयि \nसमाजमे उत्पा्नक ब्िा सूचना आ संचारक मित्व बटि गेि अछि , \nसंगणकक भूछमका समाजमे बटि गेि अछि। मोबाइि , ि े टडि -काडय आ सभ \nएिन वस्तु छचप्स आधाररत अछि। २००८क कोसीक बाटिमे गौरीनाथजी \nगाममे फाँसि ििाि , भोजन िे ि मारर पड़ैत रिय मु्ा ि े टडि काडयसँ \nए.सी.टिकि बुक भऽ गेिन्न्दि। छमछथिाक समाजमे सूचना आ संगणकक \nभूछमकाक आर कोन ्ोसर उ्ािरण चािी ? गुिोमे सेिो अिाँ मोबाइि चाजय \nकरबाक टबजनेसक चचाय ्ेखैत िी।  \nडी कन्दसरक्शन आ री कन्दसरक्शन टवचार रचना प्रटियाक पुनगयठन क ेँ  \n्ेखबैत अछि जे उत्तर औद्योटगक कािमे चेतनाक टनमायण नव रूपमे भऽ रिि \nअछि। इछतिास तँ नै मु्ा परम्परागत इछतिासक अन्दत भऽ गेि अछि। राज्य , \nवगय, राष्ट्र, ्ि , समाज , पररवार , नैछतकता , टववाि सभ फ े रसँ पररभाटषत \nकएि जा रिि अछि। मारते रास पररवतयनक पररणामसँ , टवखंटडत भऽ  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसन्द्भयिीन भऽ गेि अछि कतेक संस्था।  \nमैछथिीमे नीक कथा नै , नीक नािक नै ? मैछथिीमे व्याकरण नै ? पटनसोि आ \nपटनगर ऐ तरिक टवश्लेषण कतऽ अछि मैछथिी व्याकरण मे , वएि अनि , \nपावक सभ अछि ! सुभाष चन्दर या्वक कथा यात्राक सन्द्भयमे ई गप किब \nआवश्यक िि।  \nजइ समय मैछथिीक समस्या घर -घरसँ मैछथिीक टनष्ट्कासन अछि , जखन \nटिन्द्ीमे एक िाथ अजमेिाक बा् नाम नै भेिा उत्तर िोक मैछथिीक कथा -\nकटवता लिन्ख आ सम्पा्क -आिोचक भऽ , अपन मित्वाकांक्षाक भारसँ \nमैछथिी कथा -कटवताक वातावरणक ेँ  भररया रिि िछथ , माक्सयवा् , \nफ े छमटनज्म आ धमयटनरपेक्षता घोलसया -घोलसया कऽ कथा -कटवतामे भरि जा \nरिि अछि , तखन स्तरक टनधायरण सएि कऽ रिि अछि , स्तरिीनताक बेि \nवा् बनि अछि।  \nजे गरीब आ टनम्न जातीयक शोषण आ ओकरा ितोत्साटित करबामे िागि \nिछथ से माक्सयवा्क शरणमे , जे मटििाक ेँ  अपमाटनत क े िन्न्दि से \nफ े छमटनज्मक शरणमे आ जे साम्प्र्ाछयक िछथ ओ धमयटनरपेक्षताक शरणमे \nजाइत िछथ।  \nओना साम्प्र ्ाछयक िोक फ े छमटनस्ि , मटििा टवरोधी मास्क्सयस्ि आ ऐ तरिक \nकतेक गठबंधन आ मठमे जाइत ्ेखि गेि िछथ। क्यो राजकमिक बड़ाइमे \nिागि अछि , तँ क्यो यात्रीक आ धूमक े तुक , आ हुनका िोकटनक तँ की पक्ष \nराखत तकर आररमे अपनाक ेँ  आगाँ रान्ख रिि अछि। यात्रीक पारोक ेँ  आ \nराजकमि आ धूमक े तुक कथाक ेँ  आइयो स्वीकार नै कएि गेि अछि - ऐ \nतरिक अनगयि प्रिाप !  \nक्यो तथाकछथत टववा्ास्प् कथाक सम्पा्न कऽ स्वयं टववा् उत्पन्दन कए \nअपनाक ेँ  आगाँ रान्ख रिि िछथ। मात्र मैछथि िाह्मण आ कणय कायस्थक \nिेखनक बीच सीछमत प्रछतयोटगता जइ कटव -कथाकारक ेँ  टवचलित कऽ रिि  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 15 \nिन्न्दि आ टिन्द्ी िोटड़ मैछथिीमे एबाक बा् जइ गछतसँ ओ ई सभ करतब कऽ \nरिि िछथ , छतनका मैछथिीक मुख्य समस्यापर र्धयान कटिया जेतन्न्दि से नै \nजाटन ? िोक ईिो बुझैत िछथ जे टिन्द्ीक बा् जे मैछथिीमे लिखब , तँ \nस्वीक ृ छत त्वररत गछतएँ भेित ? जे मैछथिीक रचनाकारेँक ेँ  ऐ तरिक भ्रम िन्न्दि \nआ आत्मटवश्वासक अभाव िन्न्दि , अपन मातृभाषाक संप्रेषणीयतापर \nअटवश्वास (!), तखन ऐ भाषाक भटवष्ट्य टिनका िोकटनक कान्दिपर ्ऽ कोन \nिद्म िम सभ संजोटग रिि िी ? \nमैछथिीमे बीस िा लिखनिार ििाि आ पाँचिा पिटनिार , से कोन टववा् \nउठि िएत ? राजकमि/ यात्रीक मैछथिीक िेखन सौम्य अछि , से हुनकर \nसभक गोि -गोि रचना पटि कऽ िम कटि सक ै त िी। तइ स्स्थछत मे - ई टववा् \nरिय ऐ कटवतामे आ ऐ कथामे - ऐ तरिक गप आटन आ ओकर पक्षमे अपन \nतक य  ्ऽ अपन िेखनी चमकायब ? \nआ तकर बा् यात्रीक बा् पटिि उपन्दयासकार फिना आ राजकमिक बा् \nपटिि कटव छचिना -आब तँ कथाकार आ कटवक जोड़ी सेिो सोझाँ अबैत \nअछि , एक ्ोसराक भक्क्तमे आ आपसी वा्क ेँ  आगाँ बिएबा िेि।  \nमैछथिीक मुख्य समस्या अछि जे ई भाषा ऐ सीछमत प्रछतयोगी (दुघयषय!) सभक \nआपसी मित्वाकांक्षाक माररक बीच मरर रिि अछि। कटव -कथाकार \nमैछथिीक ेँ  अपन क ै ररअर बना िेिन्न्दि , सेमीनारक वस्तु बना ्ेिन्न्दि। तखन \nकतऽ पाठक आ कोन टववा् !  \nजे समस्या िम ्ेन्ख रिि िी जे बच्चाक ेँ  मैछथिीक वातावरण भेिओ आ सभ \nजाछतक िोक ऐ भाषासँ प्रेम करछथ तइ िेि कथा आ कटवता कतऽ आगाँ \nअछि ? कएकिा टवज्ञान कथा, बाि -टकशोर कथा -कटवता क ै ररयरजीवी कटव -\nकथाकार लिन्ख रिि िछथ।  \nसय -दू सय कॉपी पोथी िपबा कऽ , तकर समीक्षा करबा कऽ , सय -दू सय \nकॉपी िपयबिा पलत्रकामे िपबा कय , तकर फोिोस्िेि कॉपी फोल्डर बना \nकऽ घरमे रान्ख पुरस्कार िेि आ लसिेबसमे टकताब िगेबा िेि कयि गेि  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछतकड़मक वातावरणमे िमर आस गैर मैछथि िाह्मण -कणय कायस्थ पाठक \nआ िेखकपर जा स्स्थर भऽ गेि अछि।  \nजे अपन घर -पररवार नै सम्िारर सकिा से ढेरी -ढाकी भाषायी पुरस्कार िऽ \nबैसि िछथ , छमछथिा राज्य बनेबामे िागि िछथ , पता नै राज्य कोना सम्िारर \nसकताि ।  \nमराठी , उदूय , तछमि , कन्दनड़सँ मैछथिी अनुवा् पुरस्कार टनियज्जतासँ िैत \nिछथ , वणक्कम क े र अथय पुिबन्न्दि से नै अबैत िन्न्दि , अलिफ -बे-से क े र ज्ञान \nनै , मराठीमे कोनो बच्चासँ गप करबाक सामथ्यय नै िन्न्दि। आ मैछथिीमे हुनकर \nमाथ फ ु िबासँ ऐ द्वारे बछच जाइत िन्न्दि कारण अपने िपबा कऽ समीक्षा \nकरबैत िछथ , से पाठक तँ िन्न्दि नै। पाठक नै रियमे हुनका िोकटनक ेँ  फाए्ा \nिन्न्दि। आ ऐ पुरस्कार सभमे जूरी आ एडवाइजरी बोडय अपनाक ेँ  आगाँ करबामे \nजखन स्वयं आगाँ अबैत िछथ तखन ऐ सीछमत प्रछतयोगी िोकटनक \nआत्मटवश्वास कतेक दुबयि िन्न्दि , सएि सोझाँ अबैत अछि ।  \nक्षजनकर सन्दतान साटित्यमे नै अयिाि हुनकर चरचा फ े र क े ना िएत , हुनकर \nपक्ष क े  आगाँ राखत ? मैछथिी साटित्यक ऐ सत्यक ेँ  ्ेखार करबाक \nआवश्यकता अछि । आँन्ख मुटन  कऽ सेिो एकर समाधान िोक मु्ा ताटकये \nरिि िछथ।  \nकथा-कटवता-नािक -टनबन्दध संग्रि सभक सम्पा्कक चेिा चपािी मैछथिीक \nसवयकािीन संकिनमे स्थान पाटब जाइत िछथ । पलत्रका सभक सेिो वएि \nस्स्थछत अछि। व्यक्क्तगत मित्वाकांक्षामे किाउझ करैत टबन पाठकक ई \nपलत्रका सभ स्वयं मरर रिि अछि आ मैछथिीक ेँ  मारर रिि अछि। ड्राइंग रूममे \nटबना  फील्डवक य क लिखि िोककथा जइ भाषामे लिखि जाइत हुअय , \nओतय ऐ तरिक िास्यास्प् किाउझ स्वाभाटवक अछि। आब तँ अन्दतजायिपर \nस ेि ो  मैछथि ीक टकि ु जाि वृत्तपर जाछतगत कि ाउझ आ अपशब्् क प्रय ो ग \n्ेखबामे आएि अछि।   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 17 \nमास्क्सयस्ि आ फ े छमटनस्ि बटन तकरो व्यापार शुरू करब आ अपन स्तरक \nन्दयूनताक ऐ तरिेँ पूर्ति करब , सीछमत प्रछतयोटगता मर्धय अल्प प्रछतभायुक्त \nसाटित्यकारक ई िछथयार बटन गेि अछि। जे माक्सयक आ्र करत से ई \nटकएक कित जे िम माक्सयवा्ी आिोचक आटक िेखक िी ? िँ जे माक्सयक \nधंधा करत तकर टवषयमे की किी। आ तकर कारण सेिो स्पष्ट। राष्ट्रीय \nसवोक्षण ई ्ेखबैत अछि जे संस्क ृ त , टिन्द्ी , मैछथिी आ आन साटित्य \nकॉिेजमे वएि पिैत िछथ क्षजनका ्ोसर टवषयमे नामांकन नै भेिैत िन्न्दि , \nपत्रकाररतामे सेिो यएि सभ अबैत िछथ। प्रछतभा टवपन्दन एिने साटित्यसेवीक ेँ  \nसा टित्यक चश्का िागि िन्न्दि आ टिनक े  िाथमे मैछथिी भाषाक भटवष्ट्य \nसुरक्षक्षत रित? मु्ा ऐ वास्तटवकताक संग आगाँक बाि िमरा सभक \nप्रतीक्षामे अछि। सुच्चा मैछथिी सेवी कथाकार आ पाठक जे धूरा -गर्ामे \nजएबा िेि तैयार िोछथ , बच्चा आ स्त्री जनताक साटित्य रचछथ आ अपन \nऊजाय मैछथिीक ेँ  जीटवत रखबा मात्रमे िगाबछथ ओ िेणी तैयार िेबे िा करत।  \nमैछथिीक नामपर कोनो कम्प्रोमाइज नै। सुभाषचन्दर या्वजीक ई संग्रि \nधारावटिक रूपमे टव्ेि  ई-पलत्रकामे (http://www.videha.co.in) \nअन्दतजायिपर ई -प्रकालशत भऽ िजारक -िजार पाठकक स्नेि पओिक , \nऑनिाइन कामेन्दि ऐ कथा सभ क ेँ  भेििैक जइमे बेशी पाठक गैर मैछथि \nिाह्मण आ कणय कायस्थ रिछथ , से िम हुनकर सभक उपनाम ्ेन्ख अन्द्ाज \nिगाओि। एतऽ ईिो गप सोझाँ आयि जे लशक्षाक अभावक कारण सेिो , \nभाषाक उच्चारण आ वाचन मे अंतर अबै -ए। तकर ई मतिब नै जे \nबिचनमाक भाषा एखनो या्व जी बजैत िछथ , आब जे ओ भाषा कथाक \nया्व पात्र िेि प्रयोग करब तँ शांक ु न्दतिम् क े र संस्क ृ त नािकक बीच \nजनसामान्दयक िेि प्रयुक्त प्राक ृ त जेकाँ िागत , आ ओइ वगयक िोकक ेँ  \nअपमानजनक सेिो िगतन्न्दि। भाषा चिायमान िोइत अछि आ िेखन \nपरम्परा ओकर मर्धय स्स्थरता अनैत अछि। से सुभाषजीक भाषामे सेिो ई \nअन्दतर स्पष्ट ्ेखबामे अबैत अछि , हुनकर कथाक भाषा आ टनबन्दधाद्क भाषा  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमर्धय।  \nजूलिया टिस्िोवा अपन प्रस्तुछत \"वडय , डायिॉग एण्ड नोवि\"मे इण्िर -\nिेक्स्िुअलििी माने अन्दतर -पाठ्यताक संकल्पना ्ेिन्न्दि , मने कोनो पाठ \nएकिा ्ेबारमे बन्दन नै रटि सक ै ए। से ओ पाठक ेँ  संकिन किै िछथ।  \nआब गुिोमे ्ेखू , रंजीता रंजनसँ िि वोिक एक िजार िका नरेशबा द्येतै। \nमु्ा ओ टनपत्ता भऽ जाइ ि ै । फ ु िबा मो्ीक ेँ  क्षजतेतै। एम.पी. क े र एिेक्शन \nछिऐ।  \nसे सुभाष चन्दर या्व िेक्स्िक कनिेक्सि ताटक िेने ििा २०१५ मे। से हुनका \nभीतर घुररयाइत िेतन्न्दि आ से टवस्तृत रूपमे बिार भेि \"भोि\"मे एम.एि.ए. \nक े र भेि एिेक्शनक संग २०२२ मे।  \nसे अन्दतर -पाठ स्थाटपत करैत अछि अन्दतर -टवषयक टवषय -वस्तु। ई सभिा \nपाठ आ टवषय एक ्ोसरासँ रगड़ा िैत रिैए आ एक ्ोसराक प्रभावक ेँ  खतम \nकरैत रिैए , कखनो कोनो पाठ आगाँ तँ कखनो ्ोसर। आ ऐ पाठक ेँ  अिाँ \nसमाज आ संस्क ृ छतक आधारसँ अिग नै कऽ सक ै  छिऐ। से समाज -\nसंस्क ृ छतक पाठ आ साटित्यक पाठ छमज्झर भऽ जाइत अछि।  \nपाठ अभ्यास आ उत्पा्नक टवषय अछि। से पटिनेसँ समाज -संस्क ृ छतक पाठ \nआ साटिम्त्यक पाठ दू तरिक स्वर टनकािैत अछि।  \nटवचारधाराक संघषय आ तनावक ेँ  पाठ समाटित करैत अछि।  \nजुलिया टिस्िोवाक अनु्ैर्घयय सम्बन्दध बिा धूरीमे सोझे िेखक आ पाठकक \nबीच वाताय िोइ ि ै । माने  लिफाफक बौस्तु आ लिफाफपर लिखि पता क े र \nबीच सोझे वाताय िोइ ि ै । मु्ा जुलिया टिस्िोवाक उर्धवायधर सम्बन्दध बिा धूरीमे \n\"पाठ\" मूिधाराक साटित्य संगे सेिो आ एकिा िोि कािावछधमे भेि \nघिनाक बीच वाताय करैत अछि। माने पाठ आ ओकर सन्द्भयक बीच वाताय िोइ \nिै , एक िेखकक पाठ ्ोसरक िेखकक पाठ संग वाताय करैए।  \nई दुनू धूरी जखन एक ्ोसराक ेँ  कािैए तखन शब्् बा पाठ उत्पन्दन िोइए जइमे  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 19 \nकमसँ कम एकिा आर पाठ पिि जा सक ै ए।  \nजुलिया टिस्िोवा बोिी -बान ीकेँ  य थावत राखबाक आ टकि ु पाठ, जे \nमनुक्खसँ अिग अछि , क े र रूपमे िेखकक अछधकार आ कतयव्यक वणयन \nकरैत िछथ।  \nजूलिया टिस्िोवाक प्रस्तुछत \"वडय , डायिॉग एण्ड नोवि\"छमखाइि \nबाखछतनक संकल्पनाक ेँ  आगाँ बिबैत अछि। संगटि जुलिया टिस्िोवा \nभाषाक संक े त आ प्रतीकक रूपमे सेिो टवश्लेषण करैत िछथ। जखन बच्चा \nसंक े तक रूपमे , ियसँ गप करैत अछि तँ ओइमे संरचना नै िोइ ि ै , अथय नै \nिोइ ि ै । मु्ा जखन ओ पैघ िोइए तँ ओकरा अपना आ आनमे अन्दतर बुझाइ \nिै , ओ बाजऽ िगैए आ अङनासँ बिराइए। आ तकरा बा् ओ अपनाक ेँ  मायसँ \nदूर करैए। मु्ा ओ िाक्षक्षणक सँ एक्म्मे दूर नै िोइए वरन् िाक्षक्षणक आ \nप्रतीकात्मकक बीचमे झुिैत रिैत अछि। िाक्ष क्षणक स्त्री गुण, संगीतमय , \nकटवता आ िय सँ युक्त ; आ प्रतीकात्मक पुरुष गुण, टवछध आ संरचनासँ \nयुक्त रिैत अछि। से चिछचत्र आद्मे मटििाक शरीरक आ ओकर टकर्ारक \nजे अवमूल्यन पुरुष द्वारा कएि जाइत अछि से मायक शरीर द्वारा ओकर \nअस्स्तत्वक खतराक डर अछि। मु्ा बेबी चाइल्ड अपन मायसँ िग रिैत अछि \nसे ओ िाक्षक्षणक स्त्री गुण, संगीतमय , कटवता आ िय सँ बेशी युक्त रिैत \nअछि , से ओ मायक ेँ  अस्वीकार तँ करैत अछि मु्ा ओकरेसँ अपनाक ेँ  \nपररभाटषत करैत अछि।  \nजेक्स डेरीडा योटन क े न्न्दरत टवखण्डनात्मक लसद्धान्दतसँ नारीवा्ी टवचारधारामे \nजे िस्तक्षेप करै िछथ तकर  कोनोि समथयन करैत िछथ आ गायत्री चिवती \nस् पीवाक स् वागत। टकि ु ् ाशयटन क टवच ारधारा जइ प्रकारस ँ य ो न ीकेँ  अप्रत्य क्ष \nरूपेँ मित्व ्इए ततऽ डेरीडा द्वारा योटन -क े न्न्दरत दृछष्टकोणक सीमाक प्रछत \nर्धयानाकषयण एकिा साथयक िस्तक्षेप अछि आ तइसँ प्रतीकक घिकक फ े रसँ \nएकिा  प्रटियाक अन्दतगयत पररभाषा ्ेब सम्भव भेि अछि।  \nडेरीडा आपसमे िोइबिा सम्वा्क गुणनखण्डक असम्भाव्यताक ेँ  ्ेखबै िछथ ,  20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओकरा सरि नै कएि जा सक ै ए। से स्त्रीक ेँ  अनुमान आ ज्ञानक वस्तुक रूपमे \nनै ्ेखि जेबाक चािी। पुरुषत्वक सापेक्ष नारीवा्क ेँ  नै ्ेखबाक चािी वरन \nनारीवा् िेि एकिा अिगे मोिाबरा बनेबाक खगता अछि।  \nसे पाठ , डेरीडा किै िछथ , मोिामोिी एकिा राजनैछतक कायय अछि जे शक्क्त -\nसम्बन्दध बा तकरा िेि िोइत वातायक रूपमे पररभाटषत कएि जा सक ै ए। मु्ा \nडेरीडापर आरोप अछि जे ओ नारीक अबाजक ेँ  पुरुष द्वारा अछधगृिीत करबाबय \nचािैत िछथ , नारीक एतेक यत्नसँ जे बकार फ ु िि िन्न्दि , जे ओ अपना िेि \nबाक्षज रिि िछथ , से अछधकार ओकरासँ िीनऽ चािैत िछथ। डेरीडाक ेँ  \nमटििाक द्न -प्रछतद्नक िोइत समस्या आ शक्क्तिीनतासँ कोनो मतिब नै \nिन्न्दि। डेरीडा टवखण्डनात्मक पद्धछतक ेँ  नीक आ धनात्मक रूपमे िइ िछथ आ \nनारीवा्क ेँ  अस्स्तत्वक तत्त्वमीमांसाक/ तक य क द्वैधक रूपमे राखैत िछथ, जेना \nपुरुष स्त्री।  \nडेरीडा पािात्य ्शयनक क े न्दर आधाररत संरचनाक मोिक ेँ  उघार करैत िछथ। \nसुलसयोक भाषाटवज्ञानसँ प्रेररत संरचनावा् सांस्क ृ छतक अस्स्तत्वक वैज्ञाटनक \nटवश्लेषणक प्रयास करैत अछि। िेवी स्रॉसक संरचनात्मक मानव टवज्ञान \nसएि िोकगाथा िेि करैत अछि। तटिना साटित्यमे गद्य आ पद्य  िेि \nसंरचनात्मक टवश्लेषणक प्रयास कएि जाइत रिि अछि। मु ्ा डेरीडा एकरा \nउघार करैत िछथ , संरचनावा् अपन टवश्लेषण िेि एकिा ठोस आधार \nताक ै त अछि , व्यवस्थाक बािर एकिा क े न्दर जइसँ ओ एकर वैज्ञाटनक \nटवश्लेषण कऽ सकय , मु्ा से मात्र ्ाशयटनकक आभास मात्र अछि। माने \nकोनो िोकगाथाक कोनो स्थायी बा टनधायररत संरचना क े ना भऽ सक ै ए। से \nिोककथा बा िोक गाथाक संरचनाक अर्धययन करबा िेि अिाँक ेँ  ओ टवचार \nबा ओ क े न्दर, जकर आधारपर अिाँ एकर टवश्लेषण करऽ चािैत िी , टनधायररत \nकरऽ पड़त। डेरीडा किै िछथ जे कोनो संरचना िेि ओकर संकल्पना -टवचार \nआवश्यक अछि , फ े र िुकड़ी -िुकड़ी जोटड़ कऽ अिाँ ओकरा बनायब। मु्ा  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 21 \nटबनु अन्दत सोचने संरचना सम्भवे नै अछि। आ से साटित्यमे सेिो अछि। यावत \nअिाँ कोनो रचना िेि एकिा स्वयंलसद्ध अथय नै ताटक िैत िी ओकर संरचना \nअिाँ नै ताटक सक ै  िी , कारण अथय माने अन्दत ओकर संरचनाक ें  टनधायररत \nकरैत अछि। से संरचनावा्ीक ेँ  अथय पटिनटियेसँ पता रिै ि ै  आ तखने ओ \nओकर टवलभन्दन अंग आ तकर आपसी सम्बन्दधक ेँ  टवश्लेटषत कऽ सक ै ए। आ \nयएि टवश्लेषणसँ पटििे ज्ञात स्वयंलसद्ध अथय अछि डेरीडाक क े न्दर। आ डेरीडा \nकिै िछथ जे यएि टन धायररत करैत अछि जे पाठक संरचना क े ना बनत , कोन \nअंगक ेँ  िेि जायत आ कोन अंगक ेँ  िोड़ि जायत। से जखन िम साटित्य क \nसंरचनाक टवश्लेषण करैत िी तँ ओकर अथय आ ओकर प्रभावक गप करैत \nिी तँ िम ओइ संरचनासँ ओइ तत्त्व सभक ेँ  छचन्दिबाक , फराक करबाक प्रयास \nकरैत िी जे ओइ प्रभाव िेि उत्तर्ायी अछि , से ओइ सम्भाटवत पैिनयक ेँ  िम \nिोटड़ ्ैत िी जे ओ प्रभाव नै आनत। से ई क े न्दर आरस्म्भक स्थि अछि \nसंरचनाक ेँ  बुझबाक िेतु। मु्ा ई टवश्लेषणक ेँ  सीछमत सेिो करैत अछि। कारण \nक े न्दर अपनाक ेँ  स्स्थर रखबाक िेि स्तरीकरणक टनमायण करैत अछि , आ \nओकरा पर टनयंत्रण करैत अछि। आ ई अथयक पूवय ज्ञान पाठकक पूवय इछतिास \nआ समकािीन आिोचना लसद्धान्दत आ टवचारधारापर टनभयर सेिो करै त अछि , \nईिो सभ तँ संस्क ृ छतक अंग अछि तखन क े ना एकरा सभक ेँ  संरचनासँ दूर \nराखि जाइए जे एकरा सभक ेँ  सीछमत करैए मु्ा अपने एकरा सभसँ सीछमत \nनै िोइए ? से अपन टवश्लेषणक आधार कोनो स्थायी क े न्दरक ेँ  बनायब एकिा \nनुस्खा ्ेब सन अछि आ ई प्रछतटियावा्ी बा यथास्स्थवा्ी स्स्थछत अछि। आ \nऐ सँ मानक आ गएर -तुिनात्मक स्वतंत्र अथय टनकािबाक मात्र इच्छा लसद्ध \nिोइए। से ई भ्रम जे िम संरचना ताटक रिि िी भ्रमे अछि , वास्तवमे अिाँ \nपाठ्य सामग्रीसँ संरचनाक टनमायण कऽ रिि िी।  \nसे डेरीडाक उत्तर संरचनावा्मे सेिो क े न्दरक टबना प्रारम्भ नै भऽ सक ै त अछि \nमु्ा  ओ ऐ लसद्ध नै भेि स्वयंलसद्धक टवखण्डनात्मक टवश्लेषणक आधारपर \nओइ क े न्दरक ेँ  ्ोसर क े न्दर द्वारा स्थानापन्दन करैत अछि मु्ा ई नव क े न्दर सेिो  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्थायी नै रित।  \nतटिना सुलसयो ( Saussure) अपन प्रतीक लसद्धान्दतमे प्रतीकक टवश्लेषण \nकरैत िछथ जे कोनो शब्् जेना टबिाटड़ - टबिाटड़ टबिाटड़ अछि कारण ओ \nटकि ु आन  न ै अछि । स े शब््  अछि  प्रतीक छच न्दि  आ जकरा ओ ् शायबैत अछि  \nसे अछि बौस्तु/ प्रतीक। मु्ा डेरीडा किै िछथ जे अहू िेि पटिने एकिा \nसंकल्पना आनऽ पड़ैत अछि। आ जँ अिाँ प्रतीक छचन्दिक ेँ  टनरपेक्ष बना ्ेब जे \nओकर कोनो प्रतीकसँ सम्बन्दध नै ि ै , जे स्वयंमे एकिा स्वतंत्र संकल्पना अछि \nआ कोनो प्रतीक/ बौस्तुसँ ओकर कोनो प्रत्यक्ष सम्बन्दध नै ि ै , मु्ा तखन ई \nस ंकल् पन ा स भ प्रतीक छच न्दि केँ  पार कऽ जाय त आ टकि ुओ स ूछच ते नै करत। \nआ जँ िम प्रतीक आ प्रतीक छचन्दिक ेँ  एक्क े  मानी तँ प्रतीक छचन्दिक जटड़येपर \nचोि पहुँचत।  \nसे सुलसयोक लसद्धान्दत तकायधाररतक टवपक्षमे अछि जखन ओ किैत अछि जे \nप्रतीक छचन्दिमे अिाँ प्रतीकक कोनो िक्षण नै ्ेखू। मु्ा जखन ओ किैत िछथ \nजे प्रतीक छचन्दि प्रतीकक ेँ  िक्षक्षत करबा िेि मात्र प्रयुक्त िोइत अछि आ तेँ \nओकर अधीन अछि ओ तक य  आधाररत लसद्धान्दतक पक्षमे बुझाइत िछथ। से \nडेरीडा किैत िछथ जे प्रतीक आ प्रतीक छचन्दिक ई स्पष्ट भे् मान्दय नै अछि , \nआ प्रतीकक ेँ  प्रतीक छचन्दिक ऊपर ्ेि वरीयता सेिो उनिबाक खगता अछि।  \nप्रतीक छचन्दिमे अथय पटि नटियेसँ टवद्यमान नै रिै ि ै । आ पूणय अथय कोनो एकिा \nप्रतीक छचन्दिमे नै भेित। से पाठक ेँ  अिाँक ेँ  घोर -मट्ठा करऽ पड़त, आ ई अनन्दत \nखोज द्स अिाँक ेँ  धक े ित। से ई प्रतीक छचन्दि ्ोसर प्रतीक छचन्दिसँ अपन \nअन्दतरक आधारपर प्रतीक टनधायरण करैत अछि , जतेक बेशी अन्दतर ततेक िग \nअिाँ प्रतीकसँ िोइ िी। मु्ा ई कटियो नै िएत जे अिाँ सभिा अन्दतर ताटक \nसकब। मु्ा प्रतीक छचन्दिमे बारम्बारता िेबाक चािी , तखनो जखन एक प्रतीक \nछचन्दि लभन्दन प्रतीकक टनधायरण करैत अछि। आ ऐ िेि ओइ प्रतीक छचन्दिक \nलिन्खत इछतिास जानब आवश्यक। से प्रतीक छचन्दि टवलभन्दन अथय आ कखनो  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 23 \nकाि उल्िा अथय सेिो ्ेत।  \nडेरीडा लिखै िछथ जे प्िेिोसँ सुलसयो ( Saussure) आ िेवी स्रॉस धरर \nसभ लिखिािासँ ऊपर बजिािाक ेँ  राखै िछथ , कारण लिखब एकिा मार्धयम \nअछि , असि चीज तँ वाणी अछि। सुलसयो लिन्खत रूपमे उच्चारण त्रुटिपर \nर्धयान द्याबैत िछथ। मु्ा डेरीडा किै िछथ जे ओ सभ टवशेषता जे वाणीमे \nि ै  से िेखनमे सेिो ि ै । आगाँ ओ किै िछथ , प्रतीकक टविुम्प्त वाणीमे \nटवचारक प्रत्यक्ष रिबाक भ्रम उत्पन्दन करैए। मु्ा जँ बाजि वाणीक ेँ  िम रेकॉडय \nकऽ कय सुनी तँ ओिो लिखि अक्षर सन प्रतीकक शंखिे अछि , जइमे \nटवलभन्दन प्रतीकक ेँ  ओकर एक-्ोसराक अन्दतर सँ छच न्दिि जा सक ै ए। आ \nिेखन सेिो सामान्दय िेखन आ छचत्रसँ बुझा कऽ कएि िेखन , ऐ दू तरिेँ भऽ \nसक ै ए। 'अपन अवस्स्थछतक तत्त्वमीमांसा ' एकर सभक पािाँ अछि।  \nपािात्य ्शयनक 'अपन अवस्स्थछतक तत्त्वमीमांसा'मे जे मुख्य अछि से अछि \nसद्यः अनुभव - मु्ा टवखण्डनवा् किैत अछि जे एिेन कोनो अनुभव परा -\nभाषा स्तरपर नै िोइत अछि , कारण ई अनुभव भाषाक मार्धयमेसँ छचन्दिि \nजाइत अछि। फ े र ई जे ्ैवीय चेतनासँ िम परम सत्यक ेँ  बुझैत िी मु्ा \nटवखण्डनवा् किैत अछि जे ई मात्र सजयकक सृजन अछि। फ े र ईिो जे कोनो \nबौस्तुक पािाँ सत्य नुकायि अछि , मु्ा टवखण्डनवा् किैत अछि जे तेिन \nकोनो स्वतंत्र अस्स्तत्व नै िोइ ि ै , सभिा टनमायण आ पुनर्निमायण व्यवस्था द्वारा \nि ो इ ि ै । स े स ुलस य ो क स् वतः उपस्स्थछत टकि ु न ै अछि  कारण स भि ा व्य वस्थाक \nअन्दतगयत टनर्मित अछि।  \nडेरीडा किैत िछथ जे तक य  ऐ सभिा ्ाशयटनक छचन्दतनक आधार अछि , से कोनो \nअन्न्दतम सत्य आ टवश्वात्माक पररकल्पना ्ेि जाइत अछि जे सवयज्ञानी अछि। \nमु्ा डेरीडा किै िछथ जे ओ लसद्ध नै भेि क े न्दरक ेँ  कखनो गॉड , कखनो टवचार \nआ कखनो टवश्वात्मा किि गेि आ ओ अपनासँ नीचाँ टवलभन्दन स्तरक टनमायण \nक े िक। से धमय गॉडक ेँ  परम सत्य मानिक आ मनुक्ख आ आन रचनाक ेँ  ओ \nअपूणय, टवरो धी आ ई सभिा क े न्दर बनि जे अपना टिसाबे टवचार -व्यवस्था  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबनेबाक ्ावा क े िक। मु्ा एकरा सभक ेँ  व्यवस्थासँ ऊपर िेबाक चािी। से \nगॉडक स्वतंत्र रूपसँ धमयक बािर उपस्स्थछत िेबाक चािी। उत्तर संरचनावा्ी \nटवखण्डनवा् एिेन कोनो परासत्यक उपस्स्थछतक ेँ  आभासी मानैत अछि उत्तर \nसंरचनावा्ी भाषाक लसद्धांतक पररणाम मानैत अछि । से ऐ प्रतीक छच न्दि \nस भक आपस ी खेि मे टकि ु अथय को न ो  टवच ारधाराक ि स् तक्षेपस ँ उच्च  स्थान  \nप्राप्त करैत अछि आ ओकर ्ोसर अथय तकर पािाँ जेबा िेि धक े ि ्ेि \nजाइत अछि। स्वतंत्रता , गणतंत्र, न्दयाय आद् सन टवचारधारा िमरा सभक \nक्षजनगीक भाग िी मु्ा िागैए जे ओइ सभसँ िमरा सभक क्षजनगीक बहुत \nरास अथय  टनकिि मु्ा अन्दवेषणक उपरान्दत ओ सभ ्ोसर टवचारसँ बिार \nभेि बुझायत। कोनो संकल्पना एिेन नै अछि जइमे ्ोसर टवचारक अवशेष \nनै भेिय।  \n्ेखी गुिोक पाठ क े ना शुरू िोइत अछि , ई शुरू िोइत अछि छतिा सकरांछत \nसँ , आङन नीटप रिि अछि गुिोक िोिकी बेिी ररटनयां। गुिो उपन्दयासक \nआरम्भ ररटनयाँ सँ टकए भेि , गुिोक बेिासँ टकए नै भेि। कारण जुलिया \nटिस्िोवाक अनुसारे बेिा अपनाक ेँ  मायसँ दूर करैत अछि , मु्ा बेिीमे ओ िय , \nओ गुण रटिते ि ै  से ओ दूर िोइतो मायसँ , संस्क ृ छतसँ िग रिैत अछि। कोनो \nआन प्रकारसँ ऐ उपन्दयासक एतेक नीक आरम्भ नै भऽ सक ै त िि। गीत गाटब \nरिि अछि ररटनयाँ , फ े र पाटनक फािा जकाँ ओस , पछिया िवा आ मायक \nछचन्न्दतत िएब। \"गे चद्दरर ओटि ने िे।\"  \nबा्ोमे बेिी आ बेिामे अन्दतर ि ै िे - िौड़ी असकरे कखून घर तऽ कखनू गािी \n्ौड़ैत रिइ िइ। िौड़ा आठ बजे धरर सुतिे रिै ि ै ।  \nआ फ े र अबैए जुलिया टिस्िोवाक पुरुख , ओकर एेंठी।\"ने छचन्दिै छििी तऽ \nचीन्दि िे।\"  \nकी ई िेंठी अिाँ िुटियन्दस जोनमे नै ्ेखै छिऐ , सगरे ई िेंठी भेित। मानव \nसमाजमे , खास कऽ पुरुख पात्रमे।   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 25 \nअपन कथा -कटवतापर अपने समीक्षा कऽ आत्ममुग्धताक ई स्स्थछत समीक्षाक \nदुबयितासँ आयि अछि। ऐ एकमात्र आ पटिि शब््सँ िमरा टवतृष्ट्णा अछि \nआ तकर टन्ान िम मैछथिीक ेँ  ्ेि स्िो -पोइजननिगक टवरुद्ध टव्ेि  ई-\nपलत्रकाक मैछथिी साटित्य आन्द्ोिनमे ्ेखैत िी। बच्चा आ मटििाक संग \nजाटि तरिेँ गैर मैछथि िाह्मण -कणय कायस्थ पाठक आ िेखक जुििाि से \nअद्भुत ि ि । ि मर ऐ गपपर ् ेि  जो रकेँ  टकि ु गो ि े (मैछथि ी) स ाटि त्य केँ  \nखस्ण्डत करबाक प्रयास किताि मु्ा िमर प्राथछमकता मैछथिी अछि , मैछथिी \nसाटित्य आन्द्ोिन अछि , ई भाषा जे मरर जायत तखन ओकर ड्राइंग रूममे \nबैसि दुघय षय सम्पा्क -कटव-कथाकार -छमछथिा राज्य आन्द्ोिकताय आ \nसमािोचकक की िेतन्न्दि। सुभाषचन्दर या्वजीक कथाक पुनः पाठ आ \nभाषाक पुनः पाठ ऐ रूपमे िमरा आर आकर्षित करैत अछि। आ एतऽ ईिो \nसन्द्भयमे सम्म्मलित अछि जे सुभाषचन्दर या्वजीक टफक्शन कथाक पुनः \nपाठ आ भाषाक पुनः पाठ िऽ िगा तार आटब रिि अछि। आ ई घिना \nमैछथिीक ेँ  सबि करत से आशा अछि।  \n \n-Gajendra Thakur , editor , Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp no \nto +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n१.२.अंक ३८६ पर टिप्पणी  \nमणि आमारूपी \nकरोि फ े रैत गामक टन्शयकः क े .एन.िी - लसयाराम झा 'सरस '- बहुत सुन्द्र \nलिखिाि अछि सरस जी.. िम एक े  साँसमे पटि गेिहुँ।  \n \nलक्ष्मि झा सागर \nबहुत उत्क ृ ष्ट अंक भेि अछि।  \nकरोि फ े रैत गामक टन्शयकः क े .एन.िी - लसयाराम झा 'सरस '-सरस जीक \nरचना अमुल्य अछि। टनचेनसं पिबाक बेगरता अछि!!  \nटव्ेि पेिार: टव्ेि पोथी: प्रीछत कारण सेतु बान्दिि (सम्पा्क -आशीष \nअनछचन्दिार): टवद्यापछतक पांती पर पोथीक नामकरण अछतशय शोभनीय आ \nआकषयक अछि। छचर प्रछतक्षक्षत पोथीक े  उनिाबयमे आइ द्न भरर िाटग \nगेि।पुरा पिबामे साि भरर त जरूर िागत।अपना 71 बखयक क्षजनगीमे एिेन \nगतगर पोथी टकनको पर लिखि एटिसं पटिने िमरा नै अभरि अछि।एटि \nपोथीक रचनाक संकिन आ सम्पा्नमे आशीस अनछचन्दिार जीक मेिनछत \nआ भुछमका सरािनीय अछि।हुनका प्रछत बहुत बहुत आभार! अिाँक \nसपत्नीक ें  िार््िक बधाइ! शुभकामना!!  \n \nरामाधार झा रमि  \nकरोि फ े रैत गामक टन्शयकः क े .एन.िी - लसयाराम झा 'सरस '- बहुत नीक \nआिेख सरस जीक। उत्क ृ ष्ट अंक।  \n \nप्रोफ े सर उर्ा चौधरी \nकरोि फ े रैत गामक टन्शयकः क े .एन.िी - लसयाराम झा 'सरस '- वाि बहुत  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 27 \nसुन्द्र संस्मरण। प्रेरणा्ायक खूब नीक िागि।िमरा अपन नेनपनक कयिा \nबात सेिो मोन परर गेि।एटि मे कय िा पात्रक े  संभबत: िम छचन्दिैत िी। \nसाधुवा्।  \n \nकल्पना झा, पटना  \nटव्ेि पेिार: टव्ेि पोथी: प्रीछत कारण सेतु बान्दिि (सम्पा्क -आशीष \nअनछचन्दिार): बहुत नीक संकिन। नीक संपा्न। जबर्स्त तरीका सँ टबगुि \nबजा ्ेि गेि अछि - \"मेंिथ गाम ,क ृ पानं् ठाक ु र क आँगन मे बैलस एखन \nधरर अिाँ सभ जे पििहु से मात्र प्रस्तावना िि। आब एटि ठाम सँ डेग उठा \nरिि िछथ ्ंपछत रचनाकार 22म शताब््ीक मैछथिी साटिम्त्यक कोबर िेि \nजे पूणयतया सक्षज कऽ तैयार िटन खास टिनक े  िेि। इएि कोबर घर साक्षी \nबनत नव -नव योजना -पररयोजनाक। इएि को बर घर साक्षी बनत भाषा -\nसाटित्य क े र लसनेिक। इएि कोबर घर साक्षी बनत वचन क े र , चुपचाप वचन \nटनमाटि ्ेबाक। इएि कोबर घर साक्षी बनत ओटि नेंआें क े र जाटि पर ठाि \nिएत 32म -35म शताब््ीक मैछथिी.............\"  \nप्रतीक्षा रित,एटि कोबर घर सँ क े िन नव नव योजना पररयोजना बिराइत \nअछि ,तकर। \n \nभीमनाथ झा  \nटव्ेि पेिार: टव्ेि पोथी: प्रीछत कारण सेतु बान्दिि (सम्पा्क -आशीष \nअनछचन्दिार): टविंगम दृछष्टएँ ्ेखि अछि। हुनक व्यक्क्तत्व -क ृ छतत्वक प्रसार \nआ अिाँक संयोजन -सम्पा्नकिाक टवस्तार सिजहिि झिटक जाइत अछि। \nएटि मित्वपूणय काज िेि भूरर -भूरर धन्दयवा्।  \n \nप्रोफ े सर देिशंकर निीन \nटव्ेि पेिार: टव्ेि पोथी: प्रीछत कारण सेतु बान्दिि (सम्पा्क -आशीष  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअनछचन्दिार): आभार आशीषजी। अइ सुटवचाररत आ सुिक्षण -सु्शयन पोथी \nिेि बधाइ। एखन तऽ पल्िवग्रटिए नजरर ्ौड़ा सकिहुँ अछि , एतेक \nमेिनछतसँ कएि काजक अवगािन िेि गम्भीर अर्धययनक प्रयोजन अछि , से \nपूर िोइते फ े रसँ गप करब। शुभाकांक्षी । \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 29 \n२.गद्य \n \n२.१.धनाकर ठाक ु र- टवषाणु: टवष वा नव -जीवनक टनमायण  \n२.२.परमानन्द् िाि कणय -एका्शीक उद्भव  \n२.३.टनमयिा कणय - अम्ग्नलशखा खेप ३५ \n२.४.िाि्ेव कामत -प्रगछत क े  पथ पर/ मिाएि क्ष़िन्द्गी/ प्रीछत कारण सेतु \nबान्दिि/ कपूयरी ठाक ु र जीक ेँ  भारतरत्न  \n२.५.रबीन्दर नारायण छमि - ठ े िा परक मौिाएि गाि (धारावाटिक)  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप -िेय  \n२.७.आशीष अनछचन्दिार - साथयक बतक ु च्चन (पोथी पररचय)  \n२.८.संतोष क ु मार राय 'बिोिी '- संतोष क ु मार राय 'बिोिी ' क े र डायरी 'िव \nयू िू ' \n२.९.डॉ. जय नारायण टगरर - पाठकीय दृछष्टमे 'रम्या ' \n२.१०.आचायय रामानं् मंडि - पोथी पररचय: डा राम चैतन्दय धीरज क ृ त मैछथिी \nभाषाक वैचाररक अस्स्मता  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.धनाकर ठाक ु र- टवषाणु: टवष वा नव -जीवनक टनमायण  \n  \nधनाकर  ठाकु र  \nविर्ािु: विर् िा नि-जीिनक वनमाषि \nप्रस्तुत आिेखक  िेखकक  अनुसार  ई िेख  मैछथिीक  पटिि  मानक  वैज्ञाटनक \nआिेख  भऽ सक ै ए जे टक राँची  कॉिेज  क े र पलत्रकाक 1972-73 अंकमे \nिपि  रिै।  एटि  आिेख  क े र प्रस्तुछतकरणक पाि ू उद्येश्य  जे जखन  आइसँ  \n40-50 बखय पटिने  एिन  आिेख  सभ  आटब सक ै ए तखन  वतयमान  समय  \nजाटिमे  मैछथि  सभ  बेसी  लशक्षक्षत भेि  िछथ  तखन  एिन  आिेख  टकएक ने  \nआटब रिि  अछि।  ्ोसर  उद्येश्य  ईिो  जे एटि  बातक टनस्तुकी  िो  जे मैछथिीक  \nपटिि  मानक  वैज्ञाटनक आिेख  कोन  अछि ? जा धरर कोनो  आन  ्ोसर  \nआिेख  प्रमाण सटित  नै  आबैए ता धरर  टनन्िते  ई आिेख  मैछथिीक  पटिि  \nमानक  वैज्ञाटनक आिेख  मानि  जाएत। ई आिेख  तीन  रूपमे  ्ेि  जा रिि  \nअछि - 1) मूि  मैछथिी  आिेख , 2) मूि  आिेखक  स्वयं  िेखक  द्वारा अंग्रेजीमे \nअनुवा्  आ 3) राँची  कॉिेज  पलत्रकामे प्रकालशत आिेख  क े र पन्दना। िेख  क े र \nमूि  पन्दनाक वतयनीक ेँ िमरा  िोकटन  िाइप  करैत काि  अक्षुण्ण नटि  रान्ख \nसकि  िी  ताटि  िेि  खे्  अछि।  ई सभ  सामग्री  िेखक  द्वारा टव्ेि  िेि  भेिि  \nअछि -संपा्क ) \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 31 \n  \n\"जीवन \"क पररभाषा  ्ेबा  मे जीव वैज्ञाटनक आद्यावछध  सफि  नटि  भऽ \nसकिाि  अछि।  वस्तुतः  \"जीवन \" की टक? एटि  प्रश्नक उत्तर मे एखन  धरर \nिािमिोि  चलि  रिि  अछि।  \"जीवन \" टनजीव  वस्तु  मे उत्पन्दन भेि  अछि।  ई \nपररकल्पना  टवश्व मे प्रायः  सवयमान्दय  ि ै क। टवषाणु (Virus) के अनुसन्दधान  \nएक िान्न्दतकारी  अनुसन्दधान  छथक जे सम्भवतः  \"जीवन \"क रिस्य  खोिबा  मे \nटनकि  भटवष्ट्य  मे समथय  िोएत।  \n'वायरस , िॅटिन  भाषा के एक शब््  छथक जे एक प्रकार के 'जिर 'क नाम  \nि ै क। टवषाणु या  वायरस  संसारक  ज्ञात क्षुर तम, सरितम  ओ मौलिकतम  \nप्राणी छथक। टवषाणु जीटवत ओ जीटवत वस्तु  के बीच  एक कड़ी छथक से  मुक्त \nअवस्था  मे 'टनजीव ' अछि , टकन्दतु क ु नो जीटवत कोलशका  में प्रटवष्ट िोइत  ्ेरी  \n'जीटवत भऽ जाइत अछि।  टवषाणुक ज्ञान पटििे  जीवाणु (बैक्िीररया ) \nमौलिकतम  जन्दतुक रूप  मे सवयमान्दय  िि।  फ्ांसक  प्रलसद्ध वैज्ञाटनक िुई  \nपास् चर  एवं जमयन  वैज्ञाटनक राबिय  कोय  जीवाणु के अनेक  रोग  िेि  उत्तर्ायी  \nठिरोिन्न्दि।  सन्  1866 में मेयर  नामक  वैज्ञाटनक तम्बाक ू क 'मोजाइक  रोग ' \nक े र खोज  कएिन्न्दि।  सन्  1792 ई. में एक रूसी  वानस्पछतज्ञ द्छमछत  \nइवानोवस्की  'तम्बाक ू क मोजाइक  रोग  सँ  ग्रलसत  तमाक ू म पातक रस  के \nटवशेष टवछध सँ  िाटन  कऽ जीवाणु मुक्त क े िाि।  ओ एटि  रस  के टकि ु स्वस्थ  \nतमाक ू क पात पर िीटि  ्ेिन्खन्दि।  \nपुनः  स्वस्थ  पात रोगािांत  भऽ गेि।  िि  वषय बा्  टकि ु पशुक पैर एवं मुँि  मे \nउत्पन्दन एक रोगक  कारण सेिो  एक प्राणी के मानि  गेि  जे जीवाणुआें सँ  \nिोि  िि।    32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसन्  33- 34 तक एिन  सैकड़ाें  मामिा  प्रकालशत भेि।  आब वैज्ञाटनक सब  \nके एटि  क्षुर तम प्राणीक अस्स्तत्व स्वीकार  करए पड़िन्न्दि  और ई टवषाणु \nसैकड़ाें  मानव  एवं पा्प  रोगक  कारण  मानि  जाइत अछि।  टवषाणु एक \nछमिीछमिरक  दू  िजार  भाग सँ  िऽ  कऽ एक िाख  भाग तक िोइत  अछि।  ई \nअतेक िोि  िोइत  अछि  जे एकरा टबना  इिेक्रान  सूक्ष्म्शी सिायता  से  \n्ेखिो  नटि  जा सक ै त अछि।  टवषाणुक संरचना  सम्बन्दध मे मानव  पूणय ज्ञान \nनटि  प्राप्त कए सकि  अछि।  एखन  धरर  भेि  अनुसन्दधान  सँ  ज्ञात िोइत  अछि  \nजे जन्दतु एवं पा्प  मे टवलभन्दन रोग  उत्पन्दन कएटनिार  टवषाणु में क े वि \nनाभकीय  अम्ि  एवं प्रोिोन  रिैत  ि ै क। टवषाणु तीन  मुख्य  वगय में टवभाक्षजत \nअछि  टवषाणु, जन्दतु टवषाणु एवं जीवाणु (बैक्िीररया ) के भोजन  कएटनिार  \nजीवाणुभोजी  टवषाणु। \nसब  टवषाणु प्रोिीनक  बाह्य  आवरण सँ  टनर्मित  रिैत  अछि  जाटि  मे राइबो  \nन्दयुस्क्िक  (R.N.A.) वा डी-आक्सी -राइयो  युक्क्तक (D.N.A.) रिैत  ि ै क। \nटकि ु पा्प  टवषाणु आर.एन .ए सँ  टनर्मित  रिैत  ि ै क जखन  टक टकि ु मात्र \nडी.एन .ए सँ।  जीवाणुभोजी  मे कोनो  एक अम्ि  रिैत  ि ै क। एटि  मे गोि  'माथ' \nएवं प्रोिीन  टनर्मित  'पूि ' पाओि  गेिैक  अछि।  ई पूि  प्रचिनक  काज मे \nअबैत ि ै क या  नटि  ई अज्ञात ि ैक - कारण इिेक्रान  सूक्ष्म्शीक उपयोग  सँ  \nजीटवत वस्तुक  अर्धययन  नटि  कएि  जा सक ै त अछि।  \nसन  1935 में अमेररकाक  प्रलसद्ध टवषाणु टवज्ञानी स्िेनिे  सवयप्रथम  एक पा्प  \nटवषाणु के खा कऽ रूप  में प्राप्त कए सकिाि।  आब तऽ अनेक  टवषाणु \nखाक ृ त कएि  जा चुकि  अछि।  सन्  55 मे स्िैनिे  बच्चा  मे 'पोलियो ' रोग  \nउत्पन्दन करएविा  प्रथम जन्दतुज टवषाणु के खाक ृ त कए मानव  जाछतक मिान्  \nसेवा  क े िटन  अछि  ।  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 33 \nटवषाणुक उत्पलत्तक सम्बन्दध मे दू  मत ि ै क प्रथम मतानुसार  टवषाणु सरलित  \n(सरि  भेि ) जीवाणु िछथ , आ दद्वतीय  मतानुसार  टवषाणु प्ररसीय  या  \nनालभकीय  कण अछि , जे स्वतंत्र अस्स्तत्व प्राप्त कए िेिक  अछि।  वस्तुतः  \nएटि  दुनू  मतक मर्धय  मे कोन  सत्य  ि ै क ई किनाइ  असंभव।  एकर उद्घािन  \nभेिा  पर शाय्  \"जीवन \"क रिस्य  सँ  एक प्ाय  िटि  जाएत। \nचूँटक  टवषाणु नालभकीय  अम्ि  सँ  टनर्मित  अछि  तेँ ई जीटवत मानि  जा सक ै त \nिछथ।  टकन्दतु मुक्तावस्था मे ई टनन्ष्ट्िय  रिैत  अछिए  तेँ टिनका  अजीटवत नटि  \nमानि  जा सक ै त अछि।  वस्तुतः  ई सजीव  ओ टनजीवक  मर्धयस्थ  िछथ।  \nजीवाणुक बीजाणु (Spore) सेिो  टकि ु समय  तक टनन्ष्ट्िय  रिैत  ि ै क। \nटवषाणु, सत्य  मे टवषक अणु अछि।  टिनका  द्वारा सैकड़ाें  रोग  उत्पन्दन िोइत  \nअछि।  और एटि  मे अछधकांश संिामक  रोग  अछि।  ई िछथ  काफी िोि  टकन्दतु \nरोग  करक अतुि  सामथ्यय  टिनका  मे िन्न्दि।  \nमनुष्ट्य  मे अटििा , पोलियो , पीयर  बुखार , अत्यन्दत  िाि  (Scarlet) बुखार , \nइनफ्िूएंजा , सामान्दय  स्ी , क ैं सर, िाइड्रोफोटबया  (जिांतक ), टवटवध चमय  \nरोग , डेंगू बुसार , पंथ एवं िोि  चेचक  आद्  बीमारी  माि -जाि  के मुख एवं \nपा्  रोग , िैजा  आद्क  कारण यैि  जन्दतुज टवषाणु मानि  जाइत िछथ।  संगटि  \nपा्प  टवषाणु सेब , सीम , चुकन्द्र , कोबी , खीरा , छचटनया  बा्ाम , सररसाें , \nमिर , आिू , मुरई , िमािर , िेटपओका , तम्बाक ू, गहूँम  आद्  में 'मो़िाइक' \nरोग  उत्पन्दन कए सम्पूणय  पात के सुखा  ्ैत  िछथ  जाटि  सँ  खेती मे काफी \nनुकसान  िोइत  ि ै क। कोबी  मे कारी  धब्बा, गाजर, चुकन्द्र  के पीयर  भए \nजाएब, धान  के िाि  पीयर  िोयब  आद्  िक्षण यैि  टवषाणुक द्वारा उत्पन्दन \nरोगक  कारण ्ेखना  जाइत अछि।   34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nयद्  टवषाणुक पूणय संरचना  ज्ञात भए जाएत तऽ संभव  अछि  जे शरीर  मे \nप्रछतटपण्ड (Antibody) उत्पन्दन करा क ै न्दसर आद्  भयंकर  रोग  सँ  मनुष्ट्य  \nके त्राण िोएत।  प्रछतटपण्डक अणुक संरचना  के बारे  मे सेिो  अनुसन्दधान  चलि  \nरिि  अछि।  एटि  वषयक जीवशास्त्रक 'नोबि  पुरस्कार ' सेिो  डा.क्षजराल्ड एम. \nएडेिमन  एवं डा रोडने  पोियर  के 'प्रछतटपण्ड' के अनुसन्दधान  पर भेििन्न्दि  \nअछि।  \nओ सवयप्रमुख  गप्प तऽ ई अछि  जे यद्  स्िैनिे  सािब  द्वारा खाक ृ त टनन्ष्ट्िय  \nटवषाणु सँ  वैज्ञाटनक नव  टवषाणु बना  सकताि , तs टनन्ित  रूप  सँ  मनुष्ट्य  \nनवीन  \"जीवन \" के टनमायण  (Creation of new- life) क बहुत  समीप  \nपहुँछच  जाएत और प्रक ृ छतक रिस्य  भे्न  में समथय  िएत।   \nVirus: Poison Particle or Genesis of New Life \nDhanakar Thakur \n(An English rendering of the original article in \nMaithili published in the Ranchi College Magazine \n1972-73, Dhanakar Thakur, Botany (Hons -Ist yr), \n1973 batch, Ranchi College, Ranchi 834008) \nSo far biologists have not been able to give a \ndefinition of ‘Life’. Actually ‘What is life? ’- So far \nthere continues only procrastination answering \nthis question. ‘Life’ has evolved from the non -\nliving objects- this hypothesis is almost universally \naccepted. Search of virus, is a revolutionary  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 35 \nresearch, which probably will be able to unfold the \nmystery of ‘life’, in near future. \n  \n‘Virus’ is a word from Latin language, which is the \nname of a type of poison. Poison particles or \nViruses are the known tiniest, the simplest and the \nmost fundamental beings. Viruses are a link \namongst the living and the nonliving beings which \nare ‘non-living’ in Free State, but become ‘living’ \nas soon as they enter in any living cell. \nBefore the knowledge of viruses bacteria were \nuniversally accepted as the most fundamental \norganisms. The eminent scientist from France, \nLouis Pasteur and the German scientist Robert \nKoch held bacteria responsible for many diseases. \nA scientist, named Mayo r in 1866 searched the \n‘Mosaic disease ’ of tobacco. In 1792, a Russian \nbotanist Dmitry Ivanovsky by a special method \nfiltered the juice of the leaves afflicted with the \n‘tobacco mosaic’ disease to make it organisms-free \nand he sprinkled this juice on some healthy \ntobacco leaves. Again healthy leaves became \ndiseased. After six years, an organism, smaller \nthan the bacteria, were held as the cause of a  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ndisease in the feet  and mouth of some animals. Till \n1933-34, hundreds of such cases were published. \nThen the scientists were forced to accept the \nexistence of such smallest organisms and such \nviruses are thought to the cause of such hundreds \nof human and plant diseases. \nViruses are from 2000th to 100000th parts of a \nmillimeter. These are such tiny that they cannot be \nseen without the assistance of an electron \nmicroscope. \nMan has not been able to have the complete \nknowledge of the structure of a virus. The research \ndone so far suggest that the viruses casing different \ndiseases in human and plants have only nucleic \nacid and protein. \nViruses are divided in three main divisions - plant \nviruses, animal viruses and Bacteriophage viruses \nwhich devour bacteria as their food. \nEvery virus is made of the outer layer of protein in \nwhich there is ribonucleic acid (R.N.A.) or \ndeoxyribonucleic acid (D.N.A.). Some plant viruses \nare made of only R.N.A. while some others are \nmade of only D.N.A. Bacteriophage has either of  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 37 \nthe acid. In these circular ‘head’ and protein-made \n‘tail’ has been found. This ‘tail’ is used or not in the \nmovement is not known because with the use of \nthe electron microscope a living thing cannot be \nstudied. In 1935, an eminent virologist of America, \nStanley could be able to get a plant virus in the \nform of a crystal. Now many viruses have been \ncrystallized. In 1955 Stanley did a great service to \nthe humanity by crystallizing the first animal virus \nproducing ‘polio’ in children. \nThere are also two views about the genesis of \nviruses. According to the first view, the viruses are \nthe simplified (becoming simper) bacteria sand \naccording to the other view viruses are \ncytoplasmic or nucleic particle which have \nattained free existence. In fact, which is the true in \nbetween these two views is impossible to say. Its \nrevelation may probably will remove a curtain \nfrom the mystery of ‘life’. \nBecause viruses are made of nucleic acid they can \nbe accepted as living. But in Free State they remain \nnon-active so they cannot be taken as non -living. \nIn fact, they are the mediators between the livings \nand non -livings. Spores of bacteria also remain \nnon-active for some time.  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nViruses are in fact ‘poison particles’. Hundreds of \ndiseases are produced by them. And most of them \nare infectious. These are very tiny but they have \nimmense potential to produce diseases. In man \nwarts, jaundice, yellow fever, scarlet fever, \ninfluenza, common cold, cancer,   hydrophobia, \ndifferent skin diseases, dengue fever, smallpox \nand chicken pox etc. diseases and  among domestic \nanimals mouth and foot disease, dysenteries, etc. \nare caused by these animal   viruses. Plant viruses \nas well in apple, beans, beet, cabbage, cucumber, \ngroundnut, mustard, pea,  potato, radish, tomato, \ntapioca, tobacco, wheat etc. are producing ‘mosaic \ndisuses’ in leaves to make   dry all leaves which \ndoes a substantial harm to the crop. Black spots in \ncabbage, turning yellow of carrot, beet, turning \nred-yellow of paddy- etc. symptoms are due to the \ndiseases produced by these viruses. \nIf the full structure of viruses are known then it is \npossible that producing antibody in the body man \ncan get rid of the scourge like cancer. The research \nis going on for the structure of the antibody. The \nNobel Prize in the Life Sciences of this year has also \nbeen awarded to Dr. Gerald M. Edelman and \nDr.Rodney R. Porter on the research of ‘antibody’.  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 39 \nAnd the most important thing is that if from the \ncrystallized non -active virus of Stanley   Saheb, \nscientists can be able evolve new virus, then \ncertainly man will be reaching to very near to  the \ncreation new life and will be able to the unraveling \nof the mystery of the nature.  \n(It is probably the first standard scientific article in \nMaithili which can be used by anyone wherever \nliked. I was then of 17 years and even not a medical \nstudent. Everything is possible in Maithili or in any \nIndian language. I Received original photo of \nMaithili article on 21.1.2021 and translated same \nday. The Ranchi College Magazine in 1975 might \nhave been soiled when my room was sealed in the \nNational Emergency or not returned by someone \ntaken was kindly retrieved by Sri Manikant Thakur \nof the BBC, fro m his friend Mr. Sushil Jayswal of \nBakhtiyarpur. My gratitude to them as well as to \nalso to my class friend Dr. Leelachand Saha, ex -\nVice Chancellor, Tilka Manjhi Bhagalpur \nUniversity who hinted me to contact Shri Manikant \nThakur who was the editor of the R anchi College \nMagazine 1972-73.). \n(संभवतः  ई मैछथिीक  पटिि  मानक  वैज्ञाटनक िेख  अछि  जकर उपयोग  क े ओ \nकतहु  करछथ  िमरा  नीक  िागत  | अिाँक  सूचनाथय  िम  तखन  17 वषयक रिी   40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ 1973 क िमर  ई वैज्ञाटनक िेख  अछि।  मैछथिीमे  सब  संभव  ि ै क। िम  \nतखन  मेटडकि  िात्रहुँ  नटि  ििहुँ  । मैछथि  मे वा कोनहुँ  भारतीय  भाषामे सब  \nटकि ु संभव  अछि  । मैछथिी  िेखक  मूि  फोिो  21.1.2021 क प्राप्त भेि  \nआ ओिी  द्न  अनुवा्  भेि , 1975  मे राँची  कॉिेज  पलत्रका राष्ट्रीय  \nआपातकािमे  िमर  कोठरी  सीि  भऽ गेि  िि  से  नष्ट भय  गेि  या  टकनकहुँ  \nद्वारा िेि  गेि  वापस  नटि  ्ेि  गेि  तखन  बी.बी.सी .क िी  मक्षणकांत ठाक ु र \nद्वारा क ृ पापूवयक वापस  प्राप्त कयि  गेि  िि  बस्ख्तयारपुरक  अपने  छमत्र \nिीसुशीि  जयसवािसँ।  हुनका  सबक  संग -संग  िमर  क्िास  फ् ें ड डॉ. \nिीिाचं्  सािा , पूवय क ु िपछत , छतिका  मांझी भागिपुर  टवश्वटवद्याि  क प्रछत \nसेिो  धन्दयवा्। - धनाकर  ठाकु र  \n \n   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 41 \n \n 42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 43 \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n 44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.परमानन्द् िाि कणय -एका्शीक उद्भव  \n \n \n \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 45 \n \n \n \n \n \n 46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 47 \n२.३.टनमयिा कणय - अम्ग्नलशखा खेप ३५ \n \nवनमषला किष  (१९६०- ), लशक्षा - एम. ए. , नैिर - \nखराजपुर , ् रभङ् गा, सासुर - गोटियारी (बििा) , वत्तयमान टनवास - \nराँची , झारखण्ड। झारखंड सरकार मटििा एवं बाि टवकास सामाक्षजक \nसुरक्षा टवभागमे बाि टवकास पररयोजना प्ाछधकारी प्सँ सेवाटनवृलत्त \nउपरान्दत स्वतंत्र िेखन।  \n(अम्ग्न लशखा मूि टिन्द्ी - स्वगीय क्षजतेन्दर क ु मार कणय, मैछथिी अनुवा् - \nटनमयिा कणय)  \nअग्ननशशखा खेप -३५ \n \nपूिषकथा \n \n्ानव राज क े लश क े  पुत्री छचत्रसेना उवयशीक रूप धारण क s िि साैं राजा क े  \nसंग अलभसार करवा िेतु आटब जाइत अछि। मु्ा सं्ेि भ s जयवाक कारण \nराजा ओकर अपमान क s ्ैत िछथ। अपमान स s िोछधत भय ओ िाप ् s \n्ैत अछि राजा क े ।  \n \n 48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआब आगााँ \nजखन राजा पुरूरवा आ छचत्रसेना क े  बीच संवा् चलि रिि िि ,ओटि समय \nमधुवन में गंधवयराज टवश्वावसु सेिो अदृश्य रूप में उपस्स्थत ििाि।ओ उवयशी \nसाैं बात क े िाक पिात ई सोछच -सोछच चचिछतत ििाि जे कोना उवयशी क े  \nअपना संग स्वगय में ि s जयताि। कारण! हुनका नीक स s बुझि ििटन ,ओ \nकतबो बुझा क s किछथन परंच हुनका किब साैं उवयशी स्वगय नटि जेतीि। \nएतेक आसान नटि ि ै क उवयशी क े  स्वगय ि s गेनाई। हुनका कोनो एिन सूत्र \nनटि भेटि रिि ििटन जाटि सँ s ओ उवयशी क ेँ  राजा सँ अिग क s सकछथ।  \nओ राजमिि क े  बािर एटि  चच ितन  में डूबि  ठाि  ि ि ाि । तखन  उन का मो न  में \nटवचार एिटन टकएक नटि टिनका दुनू क े  टनकि रिि जाय िगातार। टिनकर \nटनकि रिबाक कारण भ s सक ै त अछि हुनका िोकटन क े  अिग करबा िेतु \nकोनो ने कोनो सूत्र भेटि जाटन ।ओ एटि टवषय पर सोछच रिि ििाि तखन \n्ेखिटन राजा पुरूरवा राजभवन सँ s बािर आटब रथ मे बैस रिि िछथ । मु्ा \nराजा असगर ििाि! तखन उवयशी कतय िछथ!  \nटनन्ित अंतः पुर में िोयतीि! टकएक त s टवश्वावस ु टकि ु स मय  पूवय स् वय ं \nउवयशी क ेँ  अंतः पुर में ्ेखने ििाछथ । एतेक जल््ी हुनकर कतहु आर गेनाई \nसम्भव नटि ि ै क। यद् ओ एखटन फ े र साैं उवयशी क ेँ  ्ेखय जेताि त s हुनका \n्ेरी भ s जेतैन्दि!राजाक रथ एतेक समय मे ओतय सँ s दूर भ s सक ै त अछि। \nगन्दधवय राज सोचिटन ,जँ राजाक रथ कतहु चलि जायत तँ s राजा कतय गेिाि \nसे नटि जाटन सकब ,तेँ हुनका उवयशी क े  ्ेखवाक टवचार िोइड़ मात्र राजाक \nपािाँ -पाि ाँ च ि बाक च ाि ी।आ ओ राजाक पाि ू वाय ु मागय स ाैं अदृ श्य  रू पेँ \nचिय िगिाि। अदृश्य रूपेँ चिैत -चिैत जंगिक बािर रुटक गेिाि। कारण \nवन -प्रांत के  बाि र कटन क काि  धरर पुरू रवा के  रथ रु कि  ि ि टन । टकि ु स मय  \nउपरांत जखन पु रूरवा धीरे -धीरे वन में प्रवेश क े िछथ । गंधवयराज हुनकर पािाँ -\nपाि ाँ वन  में पहु ँछच  गेि ाि । ओ राजा के  पाि ू ि ागि  रि ि छथ।  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 49 \nओति ओ राजा पुरूरवा ओ छचत्रसेनाक े  बीच घटित सब बात सुनिटन ,संगटि \nसब व्यविार सेिो  ्ेखिटन। हुनका प्रारम्भ सँ s ज्ञात ििटन जे ओ उवयशी नटि \nिछथ ,मु्ा ईिो ्ेन्ख रिि ििाि जे राजा भ्रछमत िछथ।ओ छचत्रसेना क े  उवयशी \nबूक्षझ रिि िछथ ,ताटि कारण ओ दुनूक बीच घटित सबिा व्यविार ्ेखिछथ \nएवं हुनक बात र्धयान सँ s सुनैत रििाि । ओ सब बात जे राजा पछत -पत्नी क े  \nबीच घटित िोइत बुझैत ििाि।पछत -पत्नी क े  बीचक गुप्त बात जे आन क े ओ \nनटि बूक्षझ सक ै त अछि। मु्ा ओ sss .. गंधवय राज! हुनका िोकटन क े  सभ \nबात सुनिछथ ,हुनकर भे् आ बात बड्ड नीक स s बुझिछथ। एटि बात सँ s ओ \nअत्यंत प्रसन्दन ििाि ,कारण हु न का ि ाथ टकि ु स ूत्र जे ि ाटग गेि  ि ि टन  जाटि  \nसँ s ओ उवयशी क ेँ  अपना संग स्वगय ि s जा सक ै त ििाि।  \nउवयशी द्वारा राजाक संग िगाओि गेि टवछचत्र शतयक टवषय में हुनका ज्ञात \nभेिटन। एटि टवछचत्र शतयक टवषय मे जाटन ओ आिययचटकत भ s गेिछथ । \nउवयशीक अलभभावक िोयबाक कारणे हुनका बूझि ििटन जे उवयशी अपन \nमेमना स s अत्यछधक प्रेम करैत िछथ ,अपन जान सँ s बेसी ! मु्ा ई बात! \nराजा क े  नग्न ्ेखिा पर हुनका िोटड़ स्वगय चलि जायब ? टवछचत्र शतय \nिि!वनक बीचोबीच ठाि गंधवय राज अपन भटवष्ट्यक योजना बनेबा में व्यस्त \nभs गेि ििाि।  \nउवयशी क े  पुरूरवा स s अिग करब अत्यंत कदठन िि! पुरूरवा सद्खन सतक य  \nरिय वािा व्यक्क्त ि ै थ! ओ अपन चेतन अवस्था आ जागृत टववेक में रिैत \nउवयशी क े  सामने नग्न कोना आटब सक ै त ििाि! एिन ्ोषपूणय कायय ओ \nसपनहुँ में कटियो नटि करताि ।  \nतखन .. ओ क े वि यौन संबंधक समय मे नग्न रटि सक ै त िछथ!आ उवयशी क े  \nएटि पर त s कोनो आपलत्त नटि ििटन!त.. त..तखन.. ..आ... .असमय में \nराजा कोना नग्न रिताि ? की शौच क े  समय ? आटक.. स्नानक समय में ? \nमु्ा ओटि समय उवयशी त s उपस्स्थत नटि रितीि! िँ!जँ दुनू गोिेक संग \nस्नानक समय एिन भ ' जाय त s .. अथवा भs सक ै त अछि.. जि -िीड़ाक  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमय में! मु्ा उवयशी क े  संग जि -िीड़ा करैत काि राजा नग्न टकएक रिताि \n! एिन भयंकर गिती कटियो नटि करताि ओ । तखन की िोयत ?.. उवयशी \nक ेँ  राजा सँ कोना अिग कयि जाय।जटिना आइ भेिैक! ओना भ सक ै त \nअछि! मु्ा आइ छचत्रसेना धोखा सँ s अपन िाथ सँ s नग्न क s ्ेने ििैक। \nउवयशी टकएक करतीि एिेन काज ! ओ त s स्वयं राजा क ेँ  िोड़य नटि चािैत \nिछथ ,तखन ओ कटियो असमय में राजा क ेँ  अपन िाथ स s नग्न क्ाटप नटि \nकरतीि ,तखन की करबाक चािी ? \nकी छचत्रसेना क े  म्् िेि जाय!की िम ओकरा स s भेंि करी आ ओकरा \nस s अपन म्् क े  िेि आग्रि करी ? मु्ा ओ एटि बात पर टकएक सिमत \nिेतीि! आइ जतेक अपमाटनत भेि िछथ ,ओतेक अपमाटनत भेिाक बा् \nकटियो राजा िग एटि तरिेँ आबय क े  सोचबो नटि करती! स्त्रीअपन अपमान \nकरय वािा क े  माफ नटि करैत िछथ ,ब्िा िैत िछथ।छचत्रसेना सेिो ई काज \nक े िछथ .. राजा क े  िाप ् s कऽ ब्िा िेने िछथ । जाैं नारी ब्िा िेबऽ मे \nसक्षम नटि भ s पाटब सकछथ ई काज ईश्वर पर िोरैत िछथ ,तखन हुनकर आि \nस्वयं शत्रु क े  जरा भष्ट्म कs ्ैत अछि ।  \nमु्ा स्त्री अपन प्रेमी क े  ककरो दूसर द्वारा िि क े  लशकार नै बनय ् सक ै त \nअछि ,ताटि िेि छचत्रसेना स s कोनो सिायता नटि भेित! छचत्रसेना क े  संग \nछमि क s ई काज नटि भ s सक ै त अछि।एिन स्स्थछत में की करबाक \nचािी ,कोन मार्धयम स s अपन वांछित िक्ष्य प्राप्त करबाक चािी! गंधवयराज \nसोचैत रििाि।  \nअचक्क े  एकिा टवचार मोन में आटब गेिटन ,जेना झमिगर टबजिी चमटक गेि \nिोटन।िँ! ई ठीक े  अछि! एक्म सिी अछि! एटि बाि पर चििा स s उवयशी \nपुरूरवा सँ s टविग भ s सक ै त िछथ।आ उवयशी गंधवयराज संग स्वगय आपस \nचलि जेतीि! ई काज भ s सक ै त अछि!  \nमन मे उठ ै त एटि टवशेष टवचार पर गंधवयराज संतुष्ट भ s मुस्क ु राइत रििाि।  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 51 \nआब मात्र उछचत समयक प्रतीक्षा िटन  हुनका। आब गंधवयराज प्रसन्दन भ s \nशान्दत मुरा मे धीरे-धीरे राजभवन द्स बिय िगिाि। राजाक रथ पटिने चलि \nगेि िि ,तेँ आब गंधवयराज असगरे राजप्रासा् द्स जा रिि ििछथ।  \n  \nिमशः  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.िाि्ेव कामत -प्रगछत क े  पथ पर/ मिाएि क्ष़िन्द्गी/ प्रीछत कारण सेतु \nबान्दिि/ कपूयरी ठाक ु र जीक ेँ  भारतरत्न  \n \nलालदेि कामत \nप्रगतत क े  पथ पर/ मटाएल ण़िन्दगी/ प्रीतत  कार ि सेत ु बान्हल/ कपूषर ी \nठाकु र  जीकेँ भार त र त्न  \n१ \nप्रगतत क े  पथ पर \n'प्रगछत क े  पथ पर' पढिहुँ एकसय  आठ पन्दनाक सद्यप्रकालशत पोथी ' प्रगछत \nक े  पथ पर ' मैछथिी प्रेरणा पररष् िीपुर (्रभंगा) सँ िेखक िी मोिन \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 53 \nया्व जीक टिन्द्ी पोथी सन् २०२३ मेँ बिराएि अछि। ई चप्रििवेि िावर चौक \n्रभंगा (टबिार) सँ िपेिटन , एकर ्ाम ४०० िाका ि ै क। एटि गद्य पोथीक े  \nओ अपन माता -टपता,काका-काकी, भाय -भौज 'क सम्मान मेँ समर्पित कयने \nिछथ। िी मोिन जी वैज्ञाटनक आधार पर समाजक िोकमे सुधार आनबाक \nिेि अपन जीवनक े  अनुभव गनबैत ई पोथी रचिैन िन्। एटि सँ पटिने टिनक \n२०१३ मेँ कारू चािीसा , २०१५ मे गजि संग्रि ' जे गेि नटि टबसरि ' आ \nकटवता संग्रि २०१८ मे ' समयक गछत से ' तथा २०२१ मे कथा संग्रि - सारांश \nटनकिि य। एटि रचनाशीिता क ेँ  ्ेख टिनका भुवनेश्वर ससिि ' भुवन ' राष्ट्रीय \nलशखर साटित्य सम्मान , साटित्य साधना सम्मान , पं० टवटपन पाण्डेय टिन्द्ी \nसेवा सम्मान आओर यात्री पुरस्कार भेि चुकि िन्न्दि। ्ररभंगा क्षजिाक \nसकरी कन्दिौिीक े  टनकि िीपुर गाममे स्नातक पास मोिन जीक जन्दम \nसुकमारी ्ेवी आ परमेश्वर या्व जीक घर ३१ द्सम्बर १९५० ई० क ेँ  भेिटन। \nआओर स्व० मंजू गोपाि संग टबयाि भेि रिटन। िी  या्व जी सिरसा सँ \" \nसूत्रधार\" पलत्रका क े र सम्पा्न करैत आटब रििाि अछि। टिनक किब ि ै न - \n\" व्यविारमे िम ्ेखैत िी जे मंडीि - मिजीत , टगररजाघर , आओर \nगुरूद्वारा 'क संख्याँ जतेक बिि य ,ओटिक खराय आ तामझाम जतेक राश \nबििैक ,तै सँ सिस्त्र गुणबेसी पापी िोकक संख्या बटढ गेिैक िन्। ओकर \nदुःख र् मेँ खूबे बृम्र्ध् भेिैक मु्ा कष्ट टनवारण टकि नै। गंगामे निाछत - \nनिाछत अछधकतर िोक गंगाजिक ेँ  घाेंकिक आ गन्द्ा क े िक अछि। परंच \nटकनको मोनक मोइि नटि मोिि गेि ि ै क। से सररपहु आरो अछधक मोन \nमलिन िोईत टव चार - वेविार दुगयन्न्दधत भेिैक अछि। िक्ष्मी पूजा भारतमे \nिोइतो गरीबी ि ै क। मु्ा रूस , अमेररका ,चीन , जापान , इंग्िैंड , फ्ांस , जमयनी , \nडेनमाक य, इजरायि , अरबक े  ्ेश आ ससिगापुर धटनक ि ै ,जिनटक ओतय \nिक्ष्मीजी नै पूक्षजत िोईि। संगटि ओतुका ्ेश म सरस्वती पूजन सेिो ननिि \nचिैन रिैत टवद्वान तँ घनेरो ि ै क। टिनक पोथी पिि लिखि समाजमे \nनवजागरण करय आ अंधिधा ििावय जे टवस्वास जगैत अछि। पोथीमे यात्रा  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवृत्तांत'क एक रोचक दृष्टांत टिनका रचनामे इिो ि ै क ,यथा -: १ जून २०१३ ई० \n। िमरा जीवनक एक एिेन परावक े र सुख् मुरेठ आयि जे आई ऐ मुकाम \nपर आटब गेि िी , जतयधरर पहुंचय िे जाटन नै िोक कतेक जतन आ खरच \nकरबाक वा्ो नटिये िा जा पबैत ि ै क। िोकक टनयारि सपने धरर बनि रटि \nजाईि , सपना साकार नटि भ ' पबैि। थाटक िारर िोक पररयास करबो क े नाई \nतखन िोटड़ ्ैि। वा ई कहू जे ओ कािक भेंि वृध भ ' चटि जाईि। ओई \nद्न िम बाबा राम्ेव जीक पतंजलि क े र फ े ज -२ स्स्थत पारकक े  मंडपमे बैस \nक ेँ  िोकक आर्धयाम्त्मक , मूर्तिपूजा, अंधटवश्वास, पाखंड आ कमयकाण्ड सँ \nसंवंछधत सबािक े  जवाब ् 'रिि ििूँि। िमरा समक्ष आ अगि -बगि बैठि \nिोकमे सँ एक रिछथ बनारस क्षजिाक े  सारनाथ थाना अंतगयत व्यासपुर \nटनवासी जे द्ल्िी संगम टविार क े र रियवािा बाबू प्रेमचन्द् या्व जी। \nिगधक दूई घंिा धररक े  प्रश्नोत्तरी क े र वा्े टकयो कतौि गेिाि। सबसँ \nआखररमे ओ िमर नाम पता पुििटन ,अपन सेिो नाम पता जनेिाि। इिो \nबतौिाि जे ओिो एतय वाल्मीटक आिममे टिकि िछथ। कटनये कािक गप्प \n- सप सँ बुझना गेि जे िमरे जँका इिो मूर्तिपूजक नहिि ि ै छथ। आ प्रक ृ छत आ \nटवज्ञानमे टवसबास करय बािा टवद्वान िछथन। तेँ िमरा दूनूक बीच आत्मीयता \nक' भावना अंक ु ररत भेि जाइत रिय। रतुका खाना पतंजलि 'क भोजनािय \n\" प्रसा्म् \" मेँ कयिाक वा् दूनू गोिेए वाल्मीटक आिम क े र अपन -अपन \nकोठिीमे सुतय चलि गेिहुँ। प्रातः भने भोजनािय क े र उपर बनि योग \nसाधना कक्षमे योगासन कयि ,संगटि प्रभात कािीन सैर करैत बिरेिाौँ। \nिगधक दू घंिा िििबाक िममे एतेक िगीच आटब गेिहुँ जे आगू यात्रा संग \n- संग करबाक टनठािी कएि। औतय सँ जिपान कयिासन्दता आिम डेरा \nपर एक े  कक्षमे आटब रिैत १० द्न ओटिठाम सँ िररद्वार , ऋटषक े श, ्ेिरादून \nएवं मसुरी भ्रमण कयिहुँ । ताटििममे क े ्ारनाथ , बरीनाथ , यमनोत्री आ \nगंगोत्री घुमय जेबाक टनयार भेि। िररद्वार सँ ररजवय िैक्सी गाड़ी िमसब िैत  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 55 \nगौरीक ुं ड पहुँचिाैं। अटगिा द्न भोरे जिखई खेिाक बा् पै्ि क े ्ारनाथ \nद्स टव्ा भेिहुँ। साँझमे क े ्ारनाथ पहुँचि , घुमैत-टफरैत राछत टविाम कए \nअटगिा द्न १६ जून 2०१३ क ेँ  दुपिर 2 बजे गौरीक ुं ड िेि टव्ा भेिौ। करीब \n्स टकिोमीिर चििाक बा् एकिा जोर्ार िल्िा सुनबामे आयि। \nटनकिमे कतहु भारी टवस्फोि भेि अछि। एकर बा् एकिा अजीब आवाज \nिोकक पीिा करय िागि। आवाजक तीव्रता बटि रिि िि। िम स भ तीस \nगोिे एक संग चिैत रिी। कोनो अछप्रय घिनाक छचन्दता सँ िम सब डेराए गेि \nरि ी। ि मरा स भकेँ  टकि ु बुझबास ँ पटि न े स ँ आगू बि ैत मं् ाटकन ी न ् ी उग्र रू प \nिेबऽ िागि िि । उ ँ च - ठाि पाटनक धारा करीब पन्दरि -बीस फीि धरर सब \nटकि ु अपन ा स ंग ि ' क' जा रिि िि। खतराक े  अशंका करैत िम सब तुरंत \nपिाड़ पर चटि गेिहुँ। जे चटि नटि सकि , ओ मृत्युक पचड़ामे खलस पड़ि। \nपिाड़क नीचाँ तबािी ्ेन्ख िम सब खूब डरा गेि रिी। ऊपर सँ िगातार \nबरखा िमरा सब िेि माथ ््य बटन रिि िि। सबिक सोझाँ मृत्युक तबािी \nमचा रिि िि । टकि गोिेय नीचाँ नटि जा सकि आ ने ऊपर चलि सकि। \nजंगिी लशकारी जानवरक डर अिगे -अिग परेशान करय बिा  िि। साँझ \nिोबय बिा िि आ राछत मे भोजन , पीबय िेि शुद्ध जि आ आराम करयक े  \nजगि नटि िि. िमसब भय सँ अिान्दत पिाड़ पर जागि राछत टबता ्ेिहुं। \nसब टकयो भूख -प्यास सँ काटन रिि िि। जाड़सँ लसिरर रिि ििाि। \nचिबाक सामथ्यय ककरो नटि िि। तैयो एखनो िोक चिैत िि। 'िर िर \nमिा्ेव ' सुना क ' चारर गोिे क े ्ारनाथ क ेँ  प्यारा भ ' गेि ििाि। रास्ता मे \nआओर कतेको  मृत शरीर ् ेखि  गेि । न ीच ाँक बाि  पाटन  मे डूबि  ि ि । \nएकोिा घर कतहु नटि ्ेखाइत िि। तेँ पिाड़ पर चिैत आगू बिब िमरा \nिोकटनक मजबूरी िि । मरैतो पर िोक की नै करै ि ै । गािक पात चीबाबैत \nआगू बिैत िी। तेसर द्न िमरा िोकटन क ेँ  जीटवत रिबाक आशा फ े र सँ \nभेि ि । ि ेि ीकॉप्ि र स ँ भो जन क पैके ि  आ पाटन क बो ति  खस ा ् ेि  गेि । टकि ु \n्वाई सेिो िि। भोजन क े िाक बा् फ े र आगू बििहुं। चाररम द्न सेिो  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपिाड़ पर जंगि मे राछतजगा कय टबताबय पड़ि। पांचम द्न ४ बजे िमरा \nसबक े  िेिीकॉप्िर रेस्क्यू सँ बचा क ' ्ेिरादून क े र क ैं पमे आनि गेि। तुरत \nभोजन ्ेि गेि आ जांच क े  बा् ्वाई ्ेि गेि। चाररमे द्न िमरा दुनू छमत्रक े  \nएक-एक िजार रुपैया ्ेि गेि आ घर जेबाक अनुमछत भेिि रिय। ओटि \nत्रास ् ीमे करीब ् स  ि जार ि ो कक मृत्य ु भ गेि  रि ैक । टकि ु ि ो कक मृत \nशरीर तक नटि भेििैक। िजारो घर तबा ि भ ' गेि। िोकक े  अरबाें िाकाक े  \nनुकसान भेि िि , सड़क िूटि गेि िि। िगधग सबिा पुि नष्ट भ ' गेि \nिि। टबजिी आ इंिरनेि सेवा पूणयरूप सँ बाछधत भ ' गेि। टवनाशक मिबा \nचारू कात छिटड़या गेि िि। ककरो ख्याि रखटनिार टकयो नटि िि। बाबा \nक े ्ारनाथ सेिो एक्म सँ चुप भ ’ गेिाि। आइ फ े र क े ्ारनाथ चचायमे िछथ , \nतेँ पुरान स्मरण तरो ताजा भ ' गेि अछि । समाचारक े  अनुसारे मंद्रक े  \nअभयारण्यमेँ अरबाें िाकाक े  सोनाक ेँ  पीतैरमे ब्िि गेि अछि। चोरी आ \nबेईमानी करय वािाक े  टिम्मतक े  प्रशंसा मिा्ेवक े  सामने गभयगृि मेँ करय \nपड़त। िमरा िगैत अछि जे चोर , बेईमान , भ्रष्ट, बिात्कारी आ ित्यारा सोचैत \nअछि जे मिा्ेव ओकरा कोनो नुकसान नटि क ' सक ै त अछि ! यैििा कारण \nअछि जे मंद्रमे सेिो टबना कोनो भयक े  पाप िोइत रिैत अछि | ्ोसर दृष्टांत \nसेिो ्ेखू -: शटनपुराक े  शटन्ेव मंद्र बहुत प्रलसद्ध ि ै  | टनत्यद्न ्ेश भरर सँ \nभारी संख्याँ मे िोक पूजाक िेि एतय अबैत िछथ । एक अनुमान क े र \nअनुसारे एतय रोज ्स क्क्वंिि सरसबक े  तेि , सादठ सँ सत्तर िजार \nफ ू िडािी भरि आ करीब एक सौ क्क्वंिि छमठाई टबकाइत अछि। एकर \nअछतररक्त िोक एटि मंद्र सभमे रोज करीब चािीस िाख िाकाक ' ्ान \n्ैत िछथन्दि. एटि ठाम िोिि आ वािन 'क कारोबार सेिो नीक अछि। पनपैत \nअछि। टकराना , कपड़ा, फि , फ ू ि आ सइंगआर - पेिारक े  ्ोकान सेिो कतौि \nसँ कम नटि अछि। िम अपन व्यवसाछयक काज समाप्त कए अपन गाड़ी मे \nबैलस गेिहुँ। ड्राइवर साबुन कीनय िेि टकराना ्ोकान पर ठाि िि। एम्िर  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 57 \nधरती एटि तरिेँ काँपय िागि आ काँपय िागि ऐ तरिेँ जे मीनिक े  भीतरे \nसमस्त शटनपुरा खंडिर मे ब्लि गेिै । मंद्रक अतापता सेिो गायब भ ’ \nगेि। जे घरमे िि ओ मिबा क े र नीचा ्टब गेि आ जे बािर िि ओ भागय \nिेि एम्िर -ओम्िर ्ौड़ैत िकमैत िि । िमर ड्राइवर भाटग गेि। मु्ा गाड़ी \nकरीब सौ मीिर आगू बििाक बा् फ ँ लस गेि। ओतय सड़क फाटि गेि िि। \nटकि ुए काि मे ि जाराें गाड़ी आगू-पाि ू फँ स ि । स ब ठाम छच छच य ाि टि  आ \nघबराएि क े  दृ श्य  ि ि । टकि ु ि ो क अपन  जान  बच ाबय  ि ेि  गाि  पर च ि ैर \nगेि ििाि. िमहूँ ड्राइवरक संग गाि पर चटि गेिहुँ। बीस छमनिक बा् गाि \nफे र काँटप उठि । जे टकि ु बच ि  ि ि ैक धरती, ओकरा सेिो भस्म करबा पर \nझुकि ििैक। िजारो गाि खलस पड़ि आ िजारो गाड़ी जमीन मे ्टब गेि। \nधन्दय िो। जाटि गाि पर िम सभ शरण ि ' रिि ििहुँ से नटि खसि। भरर \nराछत ओिी गाि पर भोरक प्रतीक्षा करैत रििहुँ । धरती बीच -बीच मे काँपैत \nरिि। मु्ा एकर कोनो असरर नटि भेि। कम्पन कमजोर भ ’ गेि िि। भोर \nिोइते स्थानीय िोक गाि पर स उतरर अपन पररजनक े  िाितक े  टवषयमे \nपूिताि क े िक। जे बािरक िि आ गाड़ी ििै , से अपन -अपन गाड़ी तकबा \nिेि टनकलि गेि। िमहूँ ड्राइवरक संग गाड़ी खोजबा िेि टनकििाैं। गाड़ी \n्राररमे एिन तरिेँ पैसि िि जे झि बािर नहिि टनकािि जा सकि। आब \nिमरा सभक ेँ  खािी समस्ये समस्या िि। िमर घर सादठ टकिोमीिर दूर िि। \nओतय पहुँचब आसान नटि िि। िमरा काफी भूख आ टपयास िाटग रिि \nि ि । कतौ ि  पाटन  न टि  ् ेखाइत ि ि । टकि ु खाय के  कल् पन ा तक करब \nअसंभव िि। तखन िम ड्राइवरक े  संग घर द्स बिय िगिहुं। मु्ा आगू \nबिब बहुत कदठन िि। सड़क पर मिबा छिटड़या गेि िि। खसि गाि सँ \nसड़क सेिो जाम भ गेि िि। कतेको ठाम ्रारर पड़ि रोड सेिो िमरा सब \nकए आगू बिबा  सँ रोटक रिि िि। तइयो मुईिा पर की नटि िोइत ि ै क ? \nआगू बिबाक प्रयास करैत रििाैं। बाि ततेक कदठन िि जे एक घंिामे दू \nटकिोमीिर पै्ि तक नटि चलि सकिहुँ । भूख , प्यास आ अशोथटकत ्ेि  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nततेक ने बटि गेि िि जे ठाि रिब बिकदठन भ ' रिि िि। खाइ -पीबैक \nकोनो सम्भावना नटि िि। बुझायि जेना बाँचि िोक भूख -प्यास सँ मररए \nजायत। चारू कात कानखीज आ छचछचयािटि क े  कारण मािौि भारी भ रिि \nि ि । ककरो  स ँ टकि ु माँगबाक वा मांग करबाक स्स्थछतमे टकय ो  न टि  ि ि  । \nअन्दिारमे सब टकयो ्ौड़ -धूप क’ रि ि  ि ि । खस ि  गाि  पर टकि ु काि  \nआराम क े िाक बा् फ े र आगू चिय िगिहुँ । मु्ा ्स छमनि चििाक बा् \nिमर पैर जबाब ्ैत बािर भ ’ गेि। तखन ओतटि खसि गाि पर बैसि। \nओतहु  टकि ु ि ो क बैस ि  आ ि ग मे पड़ि  ि ि । करीब 12 बजे एकि ा \nिेिीकॉप्िर िमरा सब पर पाटनक बोति आ टबस्क ु ि क े र पैक े ि खसौिक। \nिमर ड्राइवरक ेँ  चारर बोति पाटन आ पाँच पैक े ि टबस्क ु ि भेिि। तखन िमरा \nिोकटन क ेँ  टकि िोश आटब गेि। िमसब फ े र टबस्क ु ि आ पाटन ि ' क' आगू \nबििहुँ। साँझमे एकिा शौचाियक आगू सड़क पर बैलस जाय गेिौि। ओतय \nबड़का भीड़ िि। शौचािय एतेक गं्ा िि जे ओतय रिब कदठन िि। \nकतहु एक बूं् पाटन नटि िि। ई सोछच िम सभ आगू बििहुँ। कतहुँ टबजिी \nनटि िि। चारू कात अन्दिारक साम्राज्य स्थाटपत भेि। करीब सय मीिर आगू \nबििाक बा् सड़कक कातमे एकिा िोि सन पोखरर ्ेखबामे आयि। एतय \nसेिो बहुत भीड़ िि। दुरगंधसँ िमर नाक फािि जा रिि िि। एखनो िोक \nजमि िि। ई ओकर मजबूरी ििैक। िमरा सभक ेँ  सेिो एिने मजबूरी िि। \nतेँ एतटि राछत टबताबय नीक मानि गेि । अटगिा द्न सूयाो्यसँ पटिने आगू \nबििहुँ । दू घंिा चििाक बा् जान बचेबाक आशा िि। ओतय ग्रामीण क े र \nसियोग सँ भोजन बांिि जा रिि िि। खूब खयिहुँ। एतेक स्वाद्ष्ट पुरी \nतरकारी िमरा कटियो नटि नशीब भेि िि। गामक िोकक आग्रि पर गामक \nपोखररक मिार पर बनि स्क ू िमे गेिहुँ । शौचाियमे शौच क े िाक बा् \nपोखररमे निा िेिक सब। दू -तीन घं िा सुतिाक बा् फ े र आराम सँ घर द्स \nटव्ा भेिहुं। मुख्य सड़क पर पहुँचिाक बा् फ े र पुरी आ तरकारी खा कए  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 59 \nआगू बििहुं। पाँच टकिोमीिर पै्ि चििाक बा् िम सब सुखपुरमे राछत \nटबताबयक े  टनणयय िेिहुं। एतय सेिो गामक िोक द्वारा राित लशटवर \nचिाओि जा रिि िि | अटगिा द्न फ े र सूयाो्य सँ पटिने आगू बििहुँ। \nएखन धरर सवारी सड़क पर नटि चलि रिि िि। सड़क पर बड़का -बड़का \n् रारर पड़ि  ि ि । टकि ु मो ि रस ाइटकि  च ि ैत ् ेखि  गेि । टबजि ी आ इंि रन ेि  \nक सुटवधा बाछधत भ गेि। सात टकिोमीिर पै्ि चििाक बा् गामक िोक \nद्वारा संचालित राित लशटवरमे भोजन  क े िाक बा् फ े र आगू बििहुँ। एटि \nतरिेँ रस्तामे गामक िोक द्वारा संचालित राित लशटवरमे भोजन आ आराम \nक े िाक बा् िठम द्न अपन घर पहुँचिहुँ । गाम आ घरक िाि सेिो नीक \nनटि िि। मु्ा शटनपुरा सन स्स्थछत एतय नटि िि । एतय जान -मािक े  \nन ो कस ान  कम ि ि ै। टकि ु घर ढटि  ढन मन ा गेि  ि ि । मु्ा बेसी घर मे ्रक्का \nि ागि  ि ि । टकि ु घर आवास क ि ेि  एक् म य ो ग्य  न टि  ि ि  । एतहु  \nमोिरबिा सड़क नटि िि। एटि ठाम सेिो टबजिी आ इंिरनेिक सुटवधा \nबाछधत भ' गेि। तइयो एतय सेिो गामक िोक द्वारा राित लशटवर चिाओि \nगेि रिय | िमर पररवारक सभ स्स्य सुरक्षक्षत रिछथ। मु्ा घर क्षछतग्रस्त \nभ' गेि। ओ रिय जीबय योग्य नटि ििैक। तेँ घरक बािर एकिा अस्थायी \nशेडमे स ब टकय ो  रि ैत ि ि  । राछतमे स ुतैत काि  मो न मे टकि ु प्रश्न  च मकय  \nिागि। आन्खर एटि ्ेव -्ेव -्ेवताक कोन काज ? एतेक मंद्र -मस्स्ज् आ \nचचय -गुरुद्वारा टकएक बनि अछि ? एतेक पूजा, प्राथयना आ इवा्त टकयैक \nिोइत अछि ? एतेक पाबटन आ व्रत टकएक िोइत ि ै क ? एटि सबिक बा्ो \nचोरी , डक ै ती, बेईमानी , भ्रष्टाचार, ईष्ट्याय, बिात्कार , ित्या , भूख, क ु पोषण, \nरोग , मिामारी , भूमक ं प, बेसी बरखा , रौ्ी , अलशक्षा, मिंगाई आ गरीबी \nटकएक बटि रिि अछि ? ई ्ेवता -्ेवता अपन घर टकएक नटि बचा सक ै त \nिछथ ? मंद्रक मूर्ति चोराबय वािाक े  चोरी करय सँ टकएक नटि रोटक सक ै त \nिछथन्दि। िम भरर राछत एटि सभ तरिक प्रश्नक उत्तर ताक ै त रििहुँ । अंत मे \nएकिा उत्तर िि - दृश्यमानक प्रमाण की अछि ? जे िोइ ि ै , टकि ु ् ैत अछि ।  60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे नटि िोइत ि ै क से उ की ्ेत खाक ! जाछतय आधार पर भारतमे िेष्ठता \nबोध मानवता पर प्रश्नक नम्िर चेनिालस ठार करैत अछि। जातीयता \nसंकीणयता सँ ऊपर ऊदठ मोिन या्वजी पैघोत बोधक ेँ  िीन भावना किैत बुझू \nजे लसरे सँ खाररज करैत ि ै थ।  \n२ \nमटाएल ण़िन्दगी \nििका मैछथिी पोथी सगर राछत ्ीप जरय 'क कथा गोष्ठी बेरमामे द्० ३० -१२-\n२०२३ क ेँ  सुसम्पन्दन भेि रिय। ओटिठाम िोकार्पित 'मिाएि क्ष़िन्द्गी' १०६ \nपृष्टक पोथीक ्ाम २०० िाका ि ै क। दू ्जयन नवकथा 'क संग्रि , वयोवृद्ध \nकथाकार िी कपिेश्वर राउत जी अपन स्व० टपता ,माय ओ पत्नी क ेँ  समपयण \nकयने िछथ। से पल्िवी प्रकाशन टनमयिी सँ प्रकालशत करेबामे अपन ग्रामीण \n, द्ल्िी िाईकोिय क े र चर्चित अछधवक्ता बरमानन्द् प्रसा् जीक े  सौजन्दय सँ \nभेि िन्न्दि। सद्यप्रकालशत एटि पोथीक ' आमुखमे वरेण्य साटित्यकार िी \nनन्द्टविास रायजी टवस्तार सँ लिखने िछथ - जे प्रायः सभ कथा पर संक्षक्षप्त \nरुपेँ प्रकास डािने िछथ। ई सवयिी कटपिेश्वर बाबूक चाररम मैछथिी भाषा \nसाटित्यमे प्रकालशत पोथी िी। अपन बातमे िेखक मिो्य परता परि सब \nकथाक प्रकाश्य िेि आभार जतेने िछथ। पाठकक ेँ  टिनक कथामे समाजक \nरीछत -क ु रीछत, भे्भाव , अंधिद्धा , कट्टरपंथी जे गाम ्ेिातमे ्ेखबामे अबैि ; \nताटि सं्भयमे नव द्शा ्ेखबैक आगू डेग बढेिा अछि। पोछथक चचाय करैत \nकिब एटिने पटिि कथा आयि अछि - ्ािी रौ्ी ' कमिाक ििर िुिने तीन \nद्न पटििे ५० -६० गाममे बाटि आयि ' भुिक ू न मचान पर गर िागि रिैि , \nकारण आँगन घर जि  स ँ उबडूब भेि  ि ै । ओ कररय ा काका ि ग जाकए \nकाकीक चाि टपबैत बाटि समस्या सँ खेती आ ्िनाि क े र गप्प चिेने ि ै क। \nटबरारक उ ं चका खेत पर करबाक काका अपन अनुभव गनबैत रौ्ी सँ ्ािीक े   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 61 \nनीक बतबैत रिैि। पटििे ओटि खेतमे तरकारी उपजाबैत रिय , से ऐबेर धान \nउबजाएत । प्रल्यंकारी जे भीषण बाटि २० -२५ द्न धरर बिि रििैक ताटिमे \nनरुआर आ गोपिखामे बेसी क्षछतक बनसव्त एने एको कोन उपजबे करतैन \nजजात से आश जगैत ि ै । आन उपकथाक अंशत: चचय सेिो भेि ि ै क। \nगंगािाभ लशषयक - बाबाक संस्कारमे जटिना मास करैत जीबीतेमे बेिा \nठोठमोटकया ्ैत लसमररयामे गंगािाभ क े ने रिछथ , तटिना श्यामचरण बुि \nमायक े  जीवतेमे गंगाजीक अगम पाटनमे धक े िैत ्ेखेिाि। धरर गाममे \nिाधकमय आ रसगुल्िाक भोजक बा् टननमे सपन ्ेखैत चौक ै त ि ै । खराप \nशीषयक - कथामे कििगेि ि ै क जएि वस्तु ककरो िेि नीक , सयि वस्तु \nअनको िे बेजाय िोइि। सुिोचना ्ा्ीक बािपनमे रटवन्द्र खीसा सुनने \nरिय बीरबि बािा। से मि सँ घीननै , जैटवक उवयरक खेतीिायक आ पैघ \nवयस भेिासन्दता द्ल्िी पंजाब पिायन नटि कय गामेमे क ृ टषकायय उन्दनत रुपेँ \nकरैत क्षजिा स्तरीय सम्मान धरर पबैत ि ै क। गोिमाि पंचायत चुनाव \nलशषयकमे - टबकासपुर पंचायतमे जीबकान्दत बाबाक वातायिाप उ्यकान्दत सँ \nिोइि , जाटिमे िाका पाटब कमयचारी बोिक गनतीमे कोना िेड़फ े र करैत िारि \nक ेँ  जीता ्ैत ि ै क। से समस्या प्रखंडमे धरणा आ क्षजिामे अनशन काययिमक े  \nजरीय भष्टाचारक ्ेखार कयि गेिैक। अनेक टवकासकाययमे धांधिी बावत \nचचायमे आजा्ीक िड़ाई क ' पुरान संघषय सं्भय सेिो टवस्तार सँ चचाय भेि \nि ै । मराएि क्षजनगी लशषयक - क े न्दरीय कथामा्े नन्द्टविास रायजी कथाक \nएक अंश िेखकक िेखनी रष्टव्य रुपेँ रखने िछथ ; यथा -ऐ कथाक मा्े \nकथाकारक एकिा किब ि ै न जे जँ समयक ै  छचन्दि कऽ नइ काज करब तँ \nपि ाइत जीवन मे टन राशा आ पि तावाक अछतररक्त आर टकि ु न टि  भेि त। आ \n्ोसर किब ि ै न जे खराप काजक नतीजा खरापे िोइ िइ। फ ू िचन्दर काकाक ै  \nतीन िड़कामे मोिन माक्षझि अछि जे बी.ए. धरर पििैन , माने बी.ए. पास \nक े िैन।कलिकापुर आओर संतनगरमे टपताजी फ ू िचन्द् काका आ मामा \nरामअवतार िाईस्क ू िमे नौकरी करए िेि मोिनसँ कििक ै न तँ मोिन  62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबजिा - \"अतेक जे पििाें से नौकरीए करैिे।\" मोिनक बातसँ फ ू िचन्द् \nकाका चुप्पे भऽ गेिा। की बक्षजतैथ? मु्ा रामअवतार भागीन मोिनक ै  कटि \n्ेिन्खन - \"जा नीक नइ बजिि िेन।\" तीन भाँइक भैयारीमे मोिन बेसी \nपिि -लिखि रिैथ तँए पररवारक जुछत -भाँछत वएि िगाबए िगिा। सामन्दती \nसोचक मुताटवक चिए िगिा। टनयतमे ब्टनयत आटब गेिैन। अपना छधया -\nपुताक ें  नीक नजैरसँ आ भाय सबिक छधया -पुताक ें  िेय  दृछष्टसँ ्ेखए िगिा। \nन तीजा भेि ै जे पररवारमे खि ास  उत्पन्दन  भऽ गेि ै आ टकि ु द् न क पि ाइत \nपररवारमे लभनलभनौज भऽ गेिइ। मोिन बेिा सभक ें  पिौिैन -लिखौिैन। जेठ \nबेिा नेना्त्त कौिेजमे प्रोफ े सरीमे गेिा आ िोि बेिा टकसान सिािकारक \nप्पर रोजी -रोिीक जोगार क े िैन। मोिनक दुनू बेिा  अप्पन-अप्पन पररवार \nिऽ बािरे रिए िगिैन। मोिनक ै  कोनो तरिक आर्थिक सियोग नटि करैन । \nतखन मोिनक ें  गुजर -वसर करैमे द्क्कत िोमए िगिै। तखन ओ नौकरीक \nिेि पररयास करए िगिा। तावत उमेरो 57-58 वषयक भऽ गेि रिेन। 'का \nबरखा जब क ृ टष सुखानी ' बिा किावत भऽ गेिैन । पिाइत मोिन गामक \nखानटग छधया -पुताकँ  पि बए ि गि ा। टकि ु द् न क बा्  पत्न ी मरर गेि ी। आब \nतँ आर द् क्कत भऽ गेि ैन । आब ओ टबक्षुब्ध भऽ गेि ा। अपन ेस ँ भान स -भात \nक े नाइ, छधया -पुताक ें  पिौनाइ , कनी -मनी खेती क े नाइ। आब ई सभ टिनका \nजपाि बुझना जाइ ि े िैन , मु्ा बेिा सभ िेि धैनसन । एक द्न मोिन बेमार \nपटड़ गेिा। पैखाना -पेशाव बन्द् भऽ गेिैन। ििपट्टीमे ओसारपर सँ टगर पड़िा \nआ पैरक घुट्ठीक एकिा िड्डी िुटि गेिैन। जखन समाजक िोक आ पररवारक \nभाए-भैयारी सभ डॉक्िर िग िऽ गेिैन तँ मोिन डॉक्िरक ै  कििन्खन - \n\"मरैबिा सुइया ्ऽ द्अ , डाक्िर सािेब।\" मोिन अपना क्षजनगीसँ तेतेक \nटनराश भऽ गेिा जे अस्पतािोमे डॉक्िर जे ्वाइ खाइ िेि ्ेने रिेन से नटि \nखा अगि -बगिमे फ े क ्ैत रिछथन। अन्दन -पाटन त्याटग ्ेिैन , नतीजा पनरिे \nद्नक भीतर प्राण -पखेरु उटड़ गेिैन। ऐ संग्रिक सभ कथा रुछचगर आ प्रेरक  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 63 \nअछि। िी कटपिेश्वर राउतजीक ें  सहृ्य धन्दयवा्। घुसखोरी , ओझरी, \nउच्छन्दनर , मिामारी करोना , जन आन्द्ोिन , मायबापक कजय , चेफरी , लत्रशंक ु, \nकपिीबाबा , क्ीमा एवं जाइछतक बन्दिन खूबनीक कथा अछि। िोड़िी आ \nगोबरकिनी , गी्र भभकी , बेइमान नेता , बापक आंगा बैिाक योग्यता , कोरा \nकागज तथा मशीनबािा चाउर िघुकथा सटनयाएि ि ै क। कथा िम सुछचमे \nकटपिेश्वर राउतजीक चाररम पोथी 'मराएि क्षजनगी' पृ. ९ आ अपनबात -\n१४ पृष्टपर अनुपयुक्त ठाम िगौनाई प्रकाशकक भुि थीक। संगटि चौ्ि गोि \nकथा पृष्ट १० पर आ २२ िा कथा पृ . १४ मेँ उल्िेन्खत अछि जे भ्रामक य।  \n३ \nप्रीतत  कार ि सेत ु बान्हल \nएकिा नव चर्चित मैछथिी भाषा साटित्यमे प्रकालशत पोथी 491पृष्टक एकरा \nआई एस बी एन ( 9789334009569) प्राप्त भेि ि ै क। सद्यप्रकालशत \nएटि पोथीक ' रछचयता आशीष अनछचन्दिार जीक े  साटित्य जगतमे खुब टवशेष \nरूप सँ वािवािी भेिैत ि ै न। आशीष अनछचन्दिार जीक े  मूिनाउ छथक ै न -: \nआशीष क ु मार छमि ,क्षजनक जन्दम 4 द्सम्बर 1985 ई० क ेँ  भिराघाि , टबस्फी \n(मधुबनी) टनवासी क ृ ष्ट् ण चन्दर छमि आ गमभीरा ्ेवी जीक घर भेि \nिन्न्दि।एटि पोथीमे पाठकक ेँ  ई -टव्ेि क े र सम्पा्क वरेण्य साटित्यकार िी \nगजेन्दर ठाक ु र जी आ प्रीछत ठाक ु र जीक साटिम्त्यक योग्ानक टवस्तार सँ \nचचाय कयि अनेकाें सं्भय पढबाक सुअवसर भेिैत ि ै क। िमर एकिा  िोिसन \nआख्यान सेिो िपि भेित ऐ पोथीक े  सावयजटनक पुस्तकािय आ घरेिू \nपुस्तकािय मेँ सिेजक ेँ  राखि जा सक ै ि िी आ वतयमान मैछथिी साटित्य \nआन्द्ोिनक गछतटवछध सँ सरोकार जोड़ी सक ै त िी।  \n \n  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n४ \nकपूषर ी ठाकु र  जीकेँ भार त र त्न  \n \nसा्गीक े  प्रछतमूर्ति ,मिान् व्यक्क्तत्वक े  पुतिा , अछतटपिड़ा 'क बेिा द्वंगत \nकपूयरी ठाक ु र जीक ेँ  भारतरत्न क े र उपाछध भेििा सँ िम अत्यंत प्रसन्दन िी। \nसमरासन िाखाें पढि - लिखि िोक अत्यंत खुशी मनाबैत हुनक जन्दमशती \nसमारोिक े  पूवय संर्धया पर मो्ीजी क े  क े न्दरीय सरकार द्श सँ मिामटिम \nराष्ट्रपछत कायायिय क े र टवज्ञम्प्त जारी िोइते स्व त: धन्दय -धन्दय कििटन अछि। \nगु्रीक े  िाि वीर कपूयरी ठाक ु र जीक ेँ  मरणोपरांत छचरप्रतीक्षक्षत माँग हुनक \nजन्दम शताब््ी वषयमे \" भारत रत्न\" भेििा सँ अछततमे हुनक कयि संघषय \nस्ा स्मरण भ ' उठिैक। जननायक क ेँ  जानय - बूझय िेि 'कपूयरी संग्रिािय \n' पिना पहुँच अविोकन कय सक ै त िी। ओतय टनिरिा सँ हुनक सरकारी \nटनवासमे राखि हुनकर डेबि १५० वौस्त धरोिर रूपेँ व्यवस्स्थत राखि िन्न्दि। \nसे सिजे बुझाइत अछि जे ओ क े िन सा्गीक मनुख ििाि। ओ अपन \nराजनीछतक जीवनमे कारी कोठलिक ्ाग अपना उपर ननिि िागए ्ेिटन। \nटबिार क ' राजधानी पिना शिर स्स्थत सूबेक ्ोसर उपमुख्यमंत्री आओर दूबेर \nएगारिम मुख्यमंत्री रिि जननायक किौिाि। हुनका नामे आवंटित सरकारी \nबंगिा क ेँ  १९९० ई०मे स्मृछत संग्रिािय बनावि गेिैक। ्ेशरत्न मागय स्स्थत \nअवस्स्थत राजभवन आ मुख्यमंत्री आवासक े  एकातमे ठाि ई िांचा आब किा \nसं स्क ृ छत आ युवा टवभागक ्ेखरेखमे ि ै क। ओटि शासकीय डेरापर १७ \nफरबरी १९८८ धरर जीबैत काि पूवय प्रधानमंत्री चंरशेखर , डॉ ० राममनोिर \nिोटिया , िोकनायक जयप्रकाश नारायण , िािक ृ ष्ट् ण आडवाणी , धटनक \nिाि मंडि जी सन - सन राजनेता हुनका सँ भेंि परामशय िेि अबैत रििाि। \nप्राथछमक कक्षाक' िमरा पाठ्यिम मेँ पिौनी भेि रिय ' पिने का वाढ : \nसंकि का सामना ' से १९ लसतम्बर १९६९ क े र प्रल्यंकारी भीषण वाटढमे हुनक  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 65 \nटनरीक्षण करयबिा भररडांड़ पाटनमे ठाि िेबाक अनोखा फोिो ्ेखि जाईि। \nप्रलसद्ध संग्रिाियमे डेढसय हुनक कदठणताक ्स्तावेज रूपेँ सजाओि राखि \nचीजवस्तु अविोकन करय िेि ि ै क। सयनकक्ष सँ ि ' क े  वस्त्र,बेग, घड़ी, \nकिम , स्नातक पढाय क े र अंकपत्र आ इसक ू िक े  प्रमाण पत्र ओ चेशमा \nिौक ै त ि ै ।  \nराजनीछत क ेँ  सामाक्षजक ब्िावक े  ओजार मानैत ओ अपन राजनीछतक \nयात्राक े  िममे उपेक्षक्षत आ वंछचत वगयक िेि अगूआ स्न सँ सड़कधरर बनि \nरििाि। ओ टनजी जीवनमे छमिनसार िोक रिछथ ,ताटि कारणेँ सरकारी \nकामकाज पि ुवा जाईत रि टन । स न ् १९६० बैच के  टबि ार कै डरके  आईएएस  \nयशवंत लसन्दिा जी हुनक प्रधान सछचवक िैलसयत सँ ्ैटनक रूिीन बना ्ेने \nरिैटन , मु्ा ओ तैयो िोकसभ सँ भेँिघांिमे अछधक समय िगाबैत रििाि। \nवा्मे १९५१ बैचक े  टबिार क ै डर आटफसर पीएस अप्पू क ेँ  अपन मुख्य सछचव \nबनौिटन आ िाईकोर ईमान्ारीक े  बेछमसाि पररचय ्ेिटन। स्व० कपूयरी जी \nव्यक्क्तगत जीवनमे एक्म साधारण िोक रिछथ। सधारण जीवन यापन आ \nसधारण भोजन पसीन करछथ। जनताक भीड़ सँ बचबाक पररयास करछथ मु्ा \nिोक अपना बेगरते शौचािय पययन्दत तकक े  गेि िग कतार िगा ्ैन। ताटि \nकारणेँ ओ समय सँ जिखै किौ धरर नै क ' पबैत ििाि। ्ोसरो ठामक \nमुख्यमंत्री हुनक बात माटन अटगिा डेग बढाबैक। मुंगेरी िाि कमीशन आ \nकोन कोन न आयोगक े  परता परि प्रछतवे्न क ेँ  जनटित मेँ समक्ष आनबामे \nकस रर न नि ि रखि ाि । आरक्षण आ अछधक पि ुआएि  ि ो कक ओकाि छत \nखाछतर हुनका अपमानाें सिय पडिटन। हुनक जाछतगत फामूयिा क ेँ  ्े शभररमे \nपिचाटनक े  िागू करबाक खगौि ि ै । तखने समानताक े  अछधकार संवैधाटनक \nिक्ष्य प्राप्त करत। जय कपुयरी!  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.रबीन्दर नारायण छमि - ठ े िा परक मौिाएि गाि (धारावाटिक)  \n \nरबीन्र नारायि तमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ (धारािावहक) \n36 \nिम आ रमा भोरे उदठ गेि रिी। ओसारापर बैसि बािरक दृश्य \n्ेखैत रिी।  भोरे मुरिी सेिो आटब गेि। राछत िोििमे टबतओिक। एटिठाम \nओकरा असोकजय िोइतैक। अटबते अपन खेरिासभ कएि िागि - \n\"ि म की करू । ि मर स ंटगन ी धो खा ् ए ् ेि क। अखन  धरर जे टकि ु \nकमेने ििहुँ सभपर िाथ मारर टनपत्ता भए गेलि। ओना िमरा ओकर \nगछतटवछधपर बहुत द्नसँ सक रिए , मु्ा एना करत से उम्मी् नटि रिए। िम \nतँ स भटकि ु ओकरे न ामे के न े रि ी । ओ गेलि , स ंगे ि मर स भटकि ु ि ेन े च लि  \nगेलि। आब िम करू तँ की करू ? रच्छ भेि जे एकिा िाकर बाँछच गेि। \nओि ीमे टकि ु रटि  गेि  अछि । बैंकस ँ स े टकि ु कजय भेटि  जाएत। टकि ु अि ाँस भ \nम्छत कए द्तहुँ तँ िम एक बेर फ े र जीबाक प्रयास कररतहुँ । नटि तँ िम गेि \nघर िी। बुझबैक जे मुरिी नामक क े ओ ििै जे आब एटि दुटनआमे नामो \nटनसान मेिा गेि। भावी प्रबि। \" \nओ तेना -तेना ने बाजि जे रमा कानए िगिीि।  \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 67 \n\"एन ा न टि  बाजि । ि मरास भ ि ग जे टकि ु बाँच ि  अछि  स े तो रेस भक \nिि। जाटिसँ जान बाँछच जाि से करि। \" \nताबे शालिनी सेिो ओटिठाम आटब गेि। रमाक बात सुटनतटि ओ \nबीचेमे िपटक िेिक।  \n\"से कोना िेतैक। िमरोसभक तँ टिस्सा िोएत टक नटि ? श्याम \nजिि काटि रिि अछि , ओकरो तँ बचेबाक ि ै क। सभसँ ऊपर अिाँसभ अपन \nजीवनक तँ सोचू। \" \nशालिनीक बात सुटनतटि मुरिी ओकरापर झपट्टा मारिक। िागि \nजेना आब ओ शालिनीक जान िेिक। बीचमे िम क ु द् गेिहुँ। मोसटकिसँ \nथोड़ -थाम िगओिहुँ ।  \n\"तूँसभ अनेरे परेसान िि। िमरा िगमे कोनो अथाि संपलत्त नटि \nअछि जे तोरासभक आवश्यकताक पूर्ति करैत रिब। िमरासँ बेसी उम्मी् \nराखबे व्यथय छथक। \" \nिमर बात सुटन कए मुरिी ओटिठामसँ उदठ गेि आ धरधरा कए \nनीचाँ चलि जाइत रिि। रमा सेिो उदठ गेिीि। शालिनी बकर -बकर िमर मुँि \n्ेखैत रिलि।  मुरिीक ेँ  एटि तरिेँ तमसाएि आ न्खन्दन चलि गेिाक बा् रमाक \nरक्तचाप अचानक बहुत उच्च भए गेिटन  । मोन एक्म व्याक ु ि भए गेिटन। \nमाथ िागटन जे फाटि जाएत। िमसभ तुरंत एम्बुिेंस बजओिहुँ आ हुनका \nउठा-पुठा कए अस्पताि िए गेिहुँ। हुनका तँ ्स तरिक टबमारी पटिनेसँ \nिटनिे। ऊपरसँ ई तनाओ सभ जिरक काज क े िक। ओमिर श्याम जििमे \nबं् अछि ,श्यामक स्स्थछत डमाडोि भए गेि ि ै क ,शालिनी सेिो रटि -रटि \nउत्तेक्षजत भए जाइत अछि। कटि नटि ओकरो मोनमे की ि ै क ? ओना ओकरा  68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकोनो चीजक कमी तँ नटि ि ै क। िमरासभक प्रछतए आ्र आ सिानुभूछतक \nभाओ सेिो ि ै क।  \nरमा अस्पतािमे भती िछथ। िम असगरे प्रतीक्षाियमे हुनकर नीक \nिेबाक समाचारक िेतु प्रतीक्षारत िी। सामनेमे मिा्ेवक मंद्र \nअछि  । ओटिठाम क े ओ भक्त नचारी गाटब रिि िछथ - \n\"लशव िे उतरब पार कओन टबछध ..।\" \nन च ारी गओटन ि ारक स् वरमे अद्भुत माधुय य अछि । तुरंते मो न केँ  छघछच  \nिेिक। िमहूँ मिा्ेवक आराधनामे तल्िीन भए जाइत िी। ओएि पार \nिगओताि।  \n \"वृद्धावस्थामे आर क े ओ अपन नटि ...। \" \nिम र्धयानमग्न ििहुँ ,नचारी सुनैत ििहुँ टक माइकपर रमाक नाम \nसुटन चौकिहुँ - \n\"रमाक संगे जे आएि िछथ से हुनकासँ वाडयमे भेंि करछथ। ओ आब \nठीक िछथ। \" \nरमाक िािछतमे सुधार भए गेि ििटन। आब डाक्िरसभ हुनका घर \nिए जेबाक अनुमछत ्ए ्ेने ििटन। बहुत रास ्बाइ आ परिेज करबाक \nििटन। से सभ बात लसस्िर िमरा बुझा ्ेिक। शालिनी सेिो आटब गेि िि। \nिमसभ रमाक संगे अपन घर वापस पहुँचिहुँ। आब शालिनीक ेँ  सेिो अफसोच \nिोइक जे अनेरे ओ माएक  सामनेमे मुरिीसँ टववा् कएिक। माएक जानसँ \nफाक्षजि  टकि ु न टि  भए स कै त अछि । अस् तु,ओ मोने -मोन सोछच िेिक जे \nआब ओ माए-बेिाक बीचमे नटि पड़छत। जे लिखि ि ै क से िेतैक ।   ओकर  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 69 \nउद्येश्य सद्खन नीक े  रिैक। ओ चािैत िलि जे एटि बएसमे िमरासभक ेँ  \nआर्थिक भार नटि पड़ए। मु्ा जखन जाने नटि बाँचत तँ िाका रटिए कए की \nिोएत ? अस्तु ,ओ आब एटि टववा्सँ कात भए गेलि।  \nि मशः रमाक ि ाि छतमे स ुधार भेि टन । मुरि ीकेँ  ई स भ टकि ु पता \nनटि रिैक। ओ ओटि द्नक चचायक बा् बेंगिुरु चलि गेि। ओकर कारखाना \nस्थाटपत करबाक धुन आर तेज भए गेिैक। जतए ततएसँ िाकाक जोगारमे \nिाटग गेि। िमसभ द्ल्िीमे अपन फ्िैिमे भने रिी मु्ा रमाक र्धयान \nसद्खन कखनहु मुरिीपर  ,कखनहु श्यामेपर ििकि रिटन। िम िाख \nबुझेबाक प्रयास कररअटन रमाक मोन शांत नटि िोटन । आन्खर िमिी \nकिलिअटन - \n\"एना तँ अिाँ अनेरे मारि जाएब ? एटिसँ बटिआँ जे मुरिीक ेँ  बजा \nकए जे करबाक िोअए से कए लिअ। श्यामक ेँ  तँ ि मस भ टकि ु न टि  कए \nस कै त ि ी। ओ तँ अमेररकाक कान ून स ँ बं्  अछि  आ ओि ी कान ून स ँ ि ुटि  \nस कत तँ ि ुि त।\" \nआन्खर रमा मुरिीक ेँ  फोन कएिटन। मुरिी तँ जेना बाटि ताटक रिि \nिि। ओ सँझुकाक फ्िाइिसँ द्ल्िी टब्ा भए गेि। एमिर मुरिीक \nअएबाक काययिम बनि ,ओमिर शालिनी  ,नम्रताक संगे मुम्बई चलि जाइत \nरिलि । िम ओकरा रोकबो नटि क े लिऐक। आन्खर एक -ने -एक द्न तँ \nओकरा वापस जेबेक रिैक ,से गेलि।  \nराछतमे ्सबजे   मुरिी पहुँचि। एटि बेर ओ बेस टवनम्र िि। एटि \nबातसँ प्रसन्दन िि जे शालिनी वापस मुम्बई चलि गेि । आब ओ जे चाित \nसे कए सकत।  \n37  70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nप्रात भेने िम दुनू बेकती मुरिीक योजनाक बारेमे चचय कए रिि \nििहुँ ।  आपसी चचायक िममे मुरिी बेर -बेर इएि किए जे ई योजना  सफि \nिेबे करत। एटिसँ िमरसभक भाग्य पिटि जाएत। बस शुरु करबाक ्ेरी अछि \n। एकहु बेर ओ नटि किए जे ओकरा िमरासभसँ कतेक िाकाक ्रकार \nि ै क। िमसभ तकर बा् कोना रिब तकर कोनो  चचाय नटि िोअए ? ओ \nबेंगिुरुमे रित टक बा्मे कतहु आर चलि जाएत तकर कोनो ठ े कान ? ने ओ \nकटिओ स्पष्ट क े िक जे ओकर संटगनीसँ टववा् भेिैक टकएक ? ओकर \nआपसी संबंधक िक्ष्मण रेखा की िि ,टकि ु ि ि ि ो  टक न टि ?मु्ा रमाक \nिािछत टवचार करैत िमहूँ बहुत मोसटकिमे रिी। यद् ई अखने चलि \nगेिीि ,टि न का टकि ु भइए गेि टन  तखन  ि म ई ि ाकास भ रान्खए कए की \nकरब? मु्ा शालिनीक बातोमे बहुत ्म ििैक। ओकरा कोनो िोभ  -िािच \nनटि रिैत ि ै क। ओ तँ िमरेसभक िेतु चचिछतत रिैत अछि। से बात मुरिीक ेँ  \nटकएक नीक  िगतैक ? ओ तँ शालिनीक ेँ  ्ेन्खए कए तमसा जाइ िि । आब \nतँ ओ गेि । ि महू ँ टकि ु बजबाक स्स्थछतमे न टि  ि ी। मु् ा एकि ा काज ि मरा \nफ ु राएि । िम अपन नामक सभिा एफडीक ेँ  बचा  िेबाक टनणयय क े िहुँ । \nएकर जनतब तँ रमोक ेँ  नटि िटन। आइ भोरे जखन मुरिी िमरासभक िग \nबैसि तँ तुरंत ओएि बातसभ शुरु कए ्ेिक।  \n\" िमरा कम सँ कम चािीस िाख िाका चािी। आर सभिा जोगार \nभए गेि अछि।  \" \n\"एतेक िाका टकएक चािी ?\" \n\"कारखाना िगतैक , कोनो मािक ्ोकान थोड़बे खुजतैक। \"  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 71 \n\"रमा िमरा द्स बकर -बकर ताटक रिि ििीि। \" \nिम किलिऐक  - \n\"िमरासभ िग क ु ि पचीस िाख िाका अछि। ओिो संयोगेसँ बाँछच \nगेि । ओटि मेस ँ टकि ु तो रा म् छत कए स कै त ि ी।\" \n\"ि् भए गेि। िगैत अछि जेना िम भीख माटग रिि िोइ। अिाँक \nिाकामे कोनो बरक्कछत तँ नटि भए रिि अछि। बैंकमे राखि अछि।  आइ -\nकास्ल्ि एफडीपर कोनो फए्ा तँ ि ै क नटि। कारखाना चलि जाएत तँ क ै क \nगुना कमा िेब। \" \nआन्खर िमसभ पचीस िाख िाका ओकरा ्ेबाक िेतु तैयार भए \nगेिहुँ । आन्खर ओिो एतेकपर माटन गेि।ओ बैंकक खाताक  जानकारी \n्ेिक। िमसभ बैंक जा कए ओकर खातामे पचीस िाख िाका पठा \n्ेलिऐक।  तकर बा् िम दुनू बेकती सोछच रिि ििहुँ जे आब मुरिी \nिमरासभक जान बकलस ्ेत। मु्ा ओ तँ प्रात भेने  फ े र एकिा नव प्रस्ताव \nिए उपस्स्थत भए गेि। किैत अछि  - \n\"अिाँसभक उपकार टबसरि नटि जा सक ै त अछि । िगैत अछि जे \nआब कारखाना शुरु भए सकत। मु्ा एकिा काज रटि गेि। \" \n\"की?\" \n\"बैकसँ कजय िेबामे एकिा भांगठ भए रिि अछि। \" \n\"की कटि रिि िि ?\"  72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"प्रबन्दधकक किब जे कोनो अचि संपलत्त जेना मकान , खेत, बैंकक \nनामे बंधक राखए पड़त। तखनटि बैंकक कजाय भेटि सकत। जखन कारखना \nचलि जाएत तँ ओटि संपलत्तक ेँ  मुक्त कए ्ेि जाएत आ कारखनाक कागजेसँ \nबैंक काज चिा िेत। \" \nि म च ुप रटि  गेि हु ँ । टकि ु स ो च ेबे न टि  करए? रमा से अबाक \nरिछथ।  \"वृद्धावस्थामे यद् मकानो चलि जाइत रिि तखन िमसभ कोना \nजीब?कतए रिब ?\"-िम किलिऐक।  \n\"अनेरे बेसी नटि सोचू। मकान तँ ठामटि रित। िम कोनो ओकरा \nउठा-पुठा कए बेंगिुरु थोड़े िेने जाएब । िमर कारखाना चिबाक ्ेरी अछि। \nजिाँ से भेि टक अिाँक मकानक कागज िौिा ्ेत बैंक। \" \n\"ि मरा टकि ु स मय  ् एि । ि मस भ आपस मे टबच ारर ि ैत ि ी।\" \nएतबे बाजि िोएब टक मुरिी तमतमा कए ओतएसँ उदठ गेि । \nटबन ा टकि ु आर बजन े अपन  झो रा उठओि क आ फ्िैिसँ  बािर टनकलि गेि \n। \nमुरिी  भने बािर रिैत िि। कम सँ कम ओकरासँ टनचैन रिैत ििहुँ \n। जटिआसँ ई बेंगिुरु आएि ,िमरासभक ेँ  परेसान कए ्ेिक अछि। िाका तँ \nिइए गेि । आब मकानोपर िाथ साफ करए चािैत अछि। की करी ,की नटि \nकरी टकि ु फु राए न टि  रि ि  अछि । रमा स े  तखनसँ चचिछतत िछथ।  \nिम तँ ओकरा िाका ्ेबाक पक्षमे नटि रिी। कारण ओकर कोनो \nअपने ठ े कान नटि ि ै क से कारखाना की चिाओत ? यद् ततबे िोसगर रटितए \nतँ िं्नमे ई गछत टकएक िोइतैक। फ े र एटि बातक कोन ठ े कान अछि जे कोनो  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 73 \nनव िफड़ा नटि कए िेत ? की पता कइए िेने िोअए ?किीं िमरासभक ेँ  \nअन्दिारमे रखने िोअए ? \n\"बात सिीओ भए सक ै त अछि ? मु्ा करबे की करबैक ? यद् अपने \nबेिा शत्रु भए जाएत तखन तँ भगवाने मालिक। \" \nि मस भ राछतमे टकि ु न टि  खेि हु ँ। दु न ू बेकती पेि कु टन आ ् ेन े रि ि हु ँ। \nभोरे कहुना कए रमा चाि बनओिीि। दुनूगोिे रातुक जगरणासँ बे्म भेि \nििहुँ । िोअए जे ठामटि खलस पड़ब ।  चाि पीबए िगिहुँ तँ कनीक मोन \nफरीि भेि । एतबेमे शालिनीक फोन आएि  - \n\"कोना िी ?\" \n\"कोना की रिब ?\" \n\"अबाज बहुत भारी बुझा रिि अछि। \" \n\"की की कटियि ? बाजिो नटि भए रिि अछि। \" \n\"माए किाँ अछि। \" \n\"कतए रिथुन ? एतटि िछथ। चाि पीटब रिि िछथ। \" \nिम फोन शालिनीक ेँ  पकड़ा ्ैत छिऐक।  \nमाए-बेिीमे बड़ीकाि धरर गप्प िोइत रिि। िम  ताबे सिटि कए \nमंद्र चलि जाइत िी।  \n38 \n   74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिम मंद्रसँ िौििहुँ तँ रमा सुछत गेि रिछथ।  मोबाइि फोन बगिमे \nराखि िि।  िगेमे फोिोसभक एिबम राखि िि। ओटिमे \nमुरिी ,श्याम ,शालिनीक नेनाक फोिोसभ िि।  िमसभ कतहु -कतहु घुमए \nजाइ तकरो फोिोसभ िि।  एकिा फोिोमे पड़ोसी आ िमरपररवारक \nसमेटकत फोिो सेिो िि। िम बेरर -बेरर ओकरा ्ेन्ख रिि ििहुँ टक िमर \nफोनक घंिी बाजि।  \n\"ई तँ पड़ोसीक फोन िाटग रिि अछि। \" \n िम तुरंत फोन उठबैत िी।  \n\"बहुत द्नपर मोन पड़लिअि। \" \n\"की किैत िि ? िमर पत्नीक स्वास्थ्य खराप रिैत ििटन । ओिीमे \nिागि रिी। \" \n\"आब की िाि िटन ?\" \n\"की रितटन ?\" \n\"से की ?\" \n\"कास्ल्ि हुनकर क े ओ ित्या कए ्ेिक ?\" \n\"से क े ना ?\" \n\"िम तँ ्बाइ आनए बािर गेि रिी। घरमे क े ओ नटि रिए। िमर \nपुतहु सेिो कतहु गेि रिछथ। बेिा तँ मास द्नसँ सिरसँ बािर गेि अछि।  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 75 \nएिन पररस्स्थछतमे क े ओ हुनका असगर पाटब कए ित्या कए ्ेिक। घरमे जे \nटकि ु स ामान  ि ि  स े स भ ि ूटि  ि ेि क। की करी टकि ु न हु  बुझा रि ि  अछि ?\" \n\"िे भगवान !ई तँ बड़ जुिुम भेि। एतेक वृद्ध आ दुन्खत आ्मीक ेँ  \nक े  ित्या क े िक ?\" \nपड़ोसी फोनेपर कानए िागि। ओकरा की कटिछतऐक ?कोना कए \nबुझटबछतऐक? टकि ु फु रेबे न टि  करए। रमा स ेि ो  ओतटि  रि छथ। \nओिो   पड़ोसीसँ गप्प करए चाििछथ। िम हुनका फोन ्ेबो क े लिअटन। मु्ा \nगप्प नटि भए सकिटन। फोन कटि गेिैक।  \nिम आ रमा पड़ोसीक पत्नीक अकाि मृत्युक समाचारसँ बहुत दुखी \nभए गेिहुँ। एिन नीक िोकक ेँ  एतेक कष्ट  ? टकि ु बुझा न टि  रि ि  अछि  \nजे  एटि संसारक की टनयम अछि ? दुष्टिोकसभ सुखी ्ेखाइत अछि आ नीक \nिोकसभ जीवन भरर कष्ट कािैत रटि जाइत अछि।  \n िम आ रमा पड़ोसीक क्षजज्ञासाक िेतु बेंगिुरु जेबाक टवचार करैत \nिी। ्ोसर द्न भोरे िबाइ जिाजसँ बेंगिुरु टब्ा िोइत िी। दुपिरमे िमसभ \nपड़ोसीक ओटिठाम अचानक पहुँछच जाइत िी। िमरासभक ेँ  आएि ्ेन्ख ओ \nकनी शांत भेि। अपन दुख किए िागि। िमसभ ओकर बात र्धयानसँ सुटन \nरिि िी। एतबटिमे पुलिस आएि । ओ पड़ोसीक पुतहुक ेँ  बजबैत अछि। \nओकरासँ प्रश्नपर प्रश्न पुि ै त अछि। अपना भरर ओ बहुत सफाइ ्ेिक ै क \nमु्ा पुलिस संतुष्ट नटि बुझाइत िि। ओ सीसीिीभीक टडस्क टनकालि कए \nअपना संगे िेने गेि। पड़ोसीक पुतुहुक ेँ  सेिो साँझमे थाना आबए कििक ै क। \nएटि बातसँ पड़ोसी आर चचि छतत रिए। एक तँ पत्नी चलि गेिखीन ऊपरसँ \nपुलिसक चक्कर से िाटग रिि िि। की कररतए ? कोनो उपायो नटि ििैक। \nसाँझमे पड़ोसी पुतहु संगे थाना टब्ा भेि। िमरोसभक ेँ  संगे चिबाक आग्रि  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े िक। िमसभ ओकरा संगे थाना पहुँचैत िी। िागि जेना पुलिस बािे ताटक \nरिि िि। पड़ोसीक पुतहुक ेँ  ्ेन्खतटि थाने्ार छचछचआ \nउठि - \"दुष्टा किींक े ? तोरा एतेक वयोवृद्ध मटििाक ेँ  मारैत ्या नटि \nभेिौक ?\" \n\"की बाक्षज रिि िि ?\"-पड़ोसी छचकरि।  \n\"अिाँ चुप रहू। सीसीिीभीमे सभिा बात फररिा गेि अछि। बूिीक \nित्या इएि क े िक अछि। \"- पुलिस ओकर पुतहु द्स इसारा करैत ि ै क।  \n\"ई तँ ि् भए गेि ? तोरा िगमे एकर कोनो प्रमाण िि ?\" \n\"टबन ा प्रमाणकेँ  ि मस भ टकि ु न टि  करैत ि ी?\" \nपुलिस िमरासभक ेँ  सीसीिीभीक फ ु िेज ्ेखाबए िागि। सचमुचमे \nपड़ोसीक पुतहु बूिीक ेँ  असगर पाटब  कए गिा ्बा ्ेिक ै क। बुटिआ बहुत \nििपिेिैक। फ े र टनःशब्् भए गेिैक।  एटि दृश्यक ेँ  ्ेन्ख िमसरासभक ेँ  \nठकटब्ोर िाटग गेि । बजिे नटि िोअए। पड़ोसी तँ तामसे आटग भए गेि \nिि। पुतहुक ेँ  गिा पकटड़ िेिक। बहुत मोसटकिसँ पुलिस ओकरा \nििओिक।  \n\"की कए रिि िी ? जििमे सटड़ जाएब। कानूनक ेँ  अपन काज \nकरए द्औक। \" \nपुलिस ओकर पुतहुक ेँ  टगरफ्तार कए िेिक।  पुलिस िमरासभक ेँ  \nथानासँ टब्ा कए ्ेिक । िमसभ पड़ोसी संगे वापस आटब गेिहुँ ।  \nकटि नटि सक ै त िी जे पड़ोसीक की िाि िि ?पुतहु एना करछथन \nसे तँ ओ सोछचओ नटि सक ै त िि ? द्ल्िीसँ ओ बेंगिुरुक  अपन  घरमे आटब  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 77 \nगेि िि। बेिा पुतहु पटिनेसँ ओटि घरमे रिैत ििैक। ओ सभ  कोनो व्यापारमे \nिागि िि। नीक गुजर िोइत ििैक। मु्ा कोरोना कािमे ओकरसभक \nव्यापार बैलस गेिैक। अथायभावमे   पररवारमे द्न -राछत किि िोमए िगिैक। \nओिी बीचमे पड़ोसीक पत्नीक ेँ  टबमारी बटि गेिैक । ओकरा चिते   पड़ोसीक \nबेिा -पुतहुमे द्न -राछत झंझटि िोइ रिैत ििैक। मु्ा तकर अंत एिन दुख् \nिोएत से क े  सोछच सक ै त िि। िमसभ अपना भरर ओकरा बहुत बुझेबाक \nप्रयास क े िहुँ। मु्ा गुड़क मारर धोकरे बुझैत अछि। कििा -सुनिासँ की \nिोमएबिा ििैक ? एक तँ ओकर पत्नी मरर गेिैक ्ोसर पुतहु जिि चलि \nगेिैक   । ्ेन्खते -्ेन्खते ओकर पूरा घर बरबा् भए गेि रिैक।  \nिमसभ बेंगिुरुमे एक सप्तािसँ रिी। से जनतब मुरिीक ेँ  नटि रिैक। \nआब जखन पड़ोसीक िािछत कनी -मनी सुधरिैक ,ओ पररस्स्थछतसँ उबरर \nरिि िि तँ िमसभ वापस द्ल्िी जेबाक टवचार क े िहुँ । द्ल्िी वापस \nिेबासँ पटिने एकबेर मुरिीक िाि -चाि िेबाक मोन भेि। िम ओकरा फोन \nिगबैत िी।  मु् ा ओमि रस ँ टकि ु उत्तर न टि  अबैत अछि । फो न क घंिी बजैत \nरटि जाइत अछि।  \n \n \n39 \n िमरासभक ेँ  द्ल्िी जेबाक िेतु टब्ा ्ेन्ख पड़ोसी भोकारर पारर \nकए कानए िागि। आब की करू ? ओकरा की कटिऔक ?कोना   कए \nबुझटबऔक? ओकरा संगे भेिैक तँ बहुत अन्दयाय ,सेिो  अपने िोक द्वारा । \nमु्ा आब की कएि जाए ? कानून अपन काज कए रिि िि ,ओकर पुतहु \nजिि गेलि। आब ओकरा वापस िेबाक कोनो संभावना नटि रिैक। तखन  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरटि क े  गेि जे पड़ोसीक संग ्ेत ? एटि घिनाक बा् बेिा से बौराएि ि ै क। \nकखनहु पत्नी तँ कखनहु पड़ोसीक ेँ  गररअबैत रिैत ि ै क । मु्ा आब तँ ई सभ \nचलिते रित। िमसभ कइए की सक ै त िी ? अस्तु ,बहुत अिता -पिता  कए \nिम दुनू बेकती बेंगिुरुसँ टब्ा भेिहुँ । भोरक े  िबाइ जिाज िि। एिनो \nिािछतमे पड़ोसी िबाइ अड्डा धरर जेबाक आग्रि करैत रिए। िमिी बहुत जोर \n्ए ओकरा मना कए ्ेलिऐक।  \n\"परेसानीमे पटड़ जेबि। िमसभ चलि जाएब। तूँ  कथुक चचिता नटि \nकरि। \" \nजेना -तेना  िमसभ िबाइ जिाजपर चटि गेिहुँ । घरमुँिा रिी ,अपन \nकमयभूछम द्ल्िी वापस िोइत रिी। नीक िगैत रिए। मु्ा पड़ोसीक चचिता \nरिबे करए। मुरिीसँ से भेंि नटि भए सकि। तकर अफसोच से रिए।  \n\"पड़ोसीक मोनक व्यथा बूझि जा सक ै त िि। जीवन भरर ओ \nअपन पररवारक कल्याणक िेतु काज करैत रिि। एक मात्र संतान ििैक \nओकर पुत्र। ओकरा नीक सँ नीक लशक्षा ्ेबाक प्रयास क े िक। ओ व्यापार \nकरए चाििक , ताहूमे म्छत क े िक। ओ अपन पससि्सँ टबआि क े िक , सेिो \nसिषय स्वीकार क े िक। द्ल्िीक नौकरीसँ सेवाटनवृलत्तक बा् बेंगिुरुमे अपन \nमकानमे बेिा , पुतहुक संगे रिबाक इच्छासँ ओ अपन पत्नीक संगे आएि \nिि। मु्ा अपन सोचिािा थोड़े िोइत ि ै क। घिनािम एिन रूप धए \nिेत , ओकर अपने पुतहु ओकर दुन्खत , वयोवृद्ध पत्नीक ित्या कए ्ेतैक ,से \nक े  सोछच सक ै त िि ? आब तँ जे िेबाक से भए चुकि िि । ओटिपर \nघमरथन क े िासँ की फए्ा ? मु्ा ई बातसभ सोछच कए मोनमे कष्ट तँ िोइते \nि ै क,िेबेक चािी। \"  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 79 \nिम इएिसभ सोचैत रिी टक िबाइ जिाजमे जिखै भेटि रिि \nििैक। िमरोसभक सामनेमे जिखैक टडब्बा रान्ख ्ेि गेि िि। िमसभ \nटकि ु न टि  खेि हु ँ। टडब्बाकेँ  ओररआ कए रान्ख ् ेलि ऐक जाटि स ँ बा् मे ओकर \nउपयोग   कए िेब। चाि जरूर पीटब िेिहुँ। दुनू बेकती ्बाइसभ सेिो खा \nिेिहुँ आ अखबार पिए िगिहुँ । थोिे कािक बा् आँन्ख िाटग गेि। जखन \nटनन िूिि तँ िबाइ जिाज द्ल्िी िबाइ अड्डापर उतरर रिि िि। यात्रीसभ \nउतरबाक िेतु साक ं ि भए रिि ििाि। िमहूँ अपन झोराक ेँ  ठ े कानैत िी। \nरमाक ेँ  सतक य करैत िी। िबाइ जिाज आब स्स्थर भए चुकि अछि। यात्रीसभ \nअपन -अपन समानक संगे उतरबाक व्याेंतमे पाँछतमे िाटग चुकि अछि। \nिमहुँसभ पाँछतमे ठाि भए जाइत िी। यात्रीसभक संगे िगीचेमे ठाि \nभेि  बसमे चटि जाइत िी। िबाइ अड्डासँ बािर िेबाक िेतु तत्पर िी। सामने \nप्रीपेड िैक्सी क े न्दरपर िैक्सीक टिकि िेबाक िेतु पाँछतमे ठाि िोइत िी टक \nसामनेमे मुरिीए सन िोक ्ेखाइत अछि। िम नीकसँ ओकरा दठटकअबैत \nिी। िँ ,िँ ई मुरिीए अछि। आब ओ अपन िैक्सी आरक्षक्षत कराओत। \nओि ीि ममे पाि ू द् स  ् ेखैत अछि  तँ ि मस भ ् ेखाइत छि ऐक। \nअिाँसभ कतएसँ आटब रिि िी ? \n\"बेंगिुरु गेि रिी।  पड़ोसीक िाि -चाि िेबाक िेतु। \" \n\"मु्ा िमरा किबो नटि क े िहुँ ?\" \n\"क ै कबेर फोन िगेलिअि। मु्ा फोन नटि िागि। \" \n\"िम बेंगिुरुसँ बािर रिी। राछतएमे वापस अएिहुँ । \"  80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतकरबा् तँ ओ बहुत भावुक भए जाइत अछि। माएक ेँ  गोर िगैत \nअछि। िमरो गोर िगैत अछि। िमसभ एक े  िैक्सीमे वापस अपन डेरा द्स \nटब्ा िोइत िी।  \nिमरासभक ेँ  घर पहुँचा कए मुरिी कतहु चलि जाइत रिि। जाइत -\nजाइत किैत गेि  - \n\"ि म टकि ु जरू री काजस ँ टन कलि  रि ि  ि ी। स ाँझ धरर फे र \nआएब।\" ि मस भ टकि ु न टि  बाक्षज स कि हु ँ। रमा एक बेर जरू र कि ि न्खन  - \n\"जिखै तँ कए लिति ?\" \n\"कोनो बात नटि। साँझमे एतटि भोजन करब। कारखानाक काजे \nआएि िी। कनीक े  िेि काज रुकि अछि। अिाँसभ म्छत कररछतऐक तँ \nकाज जल््ीए सिटि जाइत। अखन प्रबन्दधक नीक िोक अछि। ओकर ब्िी \nिोमएबिा  ि ै क। यद् ओ चलि गेि तखन  फ े रसँ प्रयास करए पटड़ सक ै त \nअछि। \" \nि मस भ टकि ु उत्तर न टि  ् ेलि ऐक। ओ च लि  जाइत रि ि । ि मस भ \nसोफापर चुपचाप बैसि रटि गेिहुँ ।  \nमुरिीक ेँ  चलि गेिाक बा् द्नभरर िमसभ गुनधुनमे रिी। ओकर \nबात माटन  कए मकान क कागज ओकरा स ुंझा द् ऐक। य द्  टकि ु गड़बड़ भेि  \nआ मकान चलि जाइत रिि  ,तखन एटि बएसमे िमसभ कतए जाएब ? यद् \nओकरा मकानक कागज नटि ्ेबैक तँ ओ घरमे अशांछत क े ने रित ?एिी \nमािौिमे रमा शालिनीक ेँ  फोन िगबैत िछथ। तूँ सभ बेंगिुरु गेि रिए तँ \nमुम्बई टकएक नटि आटब गेिैं ?\"  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 81 \n\"ओटिठाम मािौि बहुत गड़बड़ भए गेि रिैक। तकर बा् कतहु \nजेबाक मोन नटि भेि। सोझे अपन डेरापर चलि अबैत रििहुँ । द्ल्िी िबाइ \nअड्डापर मुरिी भेटि गेि। ओिो द्ल्िीए अबैत रिए। \" \n\"तँ ओकरासँ बेंगिुरुमे भेंि नटि भेि रिौक की ?\" \n\"किाँ भए सकि । िमसभ पड़ोसीक ओटिठाम रटि गेिहुँ । ओ \nततेक परेसान रिए जे ओकरा असगर िोड़ब संभव नटि भेि। \" \n\"मुरिीक की िाि ि ै क ?\" \n\"ओकरा तँ ओएि धुन सबार ि ै क। कारखाना िगाओत। ताटि िेि \nमकानक कागज चािी। \" \n\"एिन गिती िरटगज नटि कररिौँ। मकान िाथसँ टनकलि जेतौक तँ \nकतहुक ेँ  नटि रिबैं  ।\" \n\"िमहूँ तँ सएि सोछच रिि िी। मु्ा ... ।\" \n\"मु्ा की ? अटड़ जो । \" \n\"मोसटकि ि ै  । \" \n\"तखन भोगबैं  ।\" \nशालिनीक फोन कटि गेि टक ओ काटि ्ेिक। िम रमाक मुँि \nबकर-बकर ्ेखैत रटि गेिहुँ । रमा सोफापर बैलस \nगेिीि  टनःशब्् ,चेष्टािीन , जेना कोनो मुरुत राखि िोइक।  \n40  82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाँझमे िम मिा्ेव मंद्र चलि गेि रिी। द्ल्िीमे रिैत िमर ई \n्ैटनकचयायमे साछमि िि। घरसँ थोड़बे फिकी मिा्ेव मंद्र िि। िम आ \nि मर टकि ु छमत्रस भ ओटि ठाम स ाँझमे एकलत्रत ि ो इत ि ि हु ँ । मि ा् ेवक \nआरतीक बा् भजन ,कीतयन तँ िोइते िि ,आपसमे दुख -सुख सेिो बछतआइत \nििहुँ । एक टिसाबे ओ िमरसभक क्िब िि ।  \nओटि द्न जखन िम मंद्रपर रिी तँ मुरिी िमरसभक घरपर \nआएि आ माएक पैर पकटड़ कए कानए िागि। माए तँ माए भेलि। पुत्रक \nकष्ट नटि ्ेखि गेिटन। ओ रटवत भए गेिीि। पुििन्खन - \n\"आन्खर  तूँ चािैत की िि ?\" \n\"से कोनो तोरा बूझि नटि िौ ?\" \n\"बुझौअलि नटि बुझाबि। फररचा कए बाजि। \" \n\"किलिऔक तँ जे कारखानाक काज रुकि अछि। बैंकमे तोिर \nमकान क कागज टकि ु द् न क ि ेतु जमा कएि  जाएत तखन े ि मरा बैंक कजय \n्ेत। \" \n\"ठीक ि ै ।\" \n से कटि रमा भीतर गेिीि । आल्मीरासँ मकानक कागज \nटनकाििीि आ ओ मुरिीक ेँ  थम्िा ्ेिन्खन। मुरिीक प्रसन्दनताक अंते नटि \nिि। ओ कागज झोरामे रखिक आ तुरंत ओटिठामसँ घसटक गेि। जाबे िम \nघर वापस  आबी ताबे स भटकि ु स ाफ ि ि । ि म जखन  घरमे प्रवेश के ि हु ँ तँ \nरमाक ेँ  बहुत उ्ास ्ेखलिअटन। पु िलिअटन - \n\"की बात? अिाँ बहुत दुखी बुझा रिि िी। \"  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 83 \n\"मुरिी आएि िि। \" \n\"मु्ा ओ अछि किाँ ?\" \n\"चलि गेि। \" \n\"एतेक जल््ी।  \n\"ओ मकानक कागज िेि बहुत काटन रिि िि। परेसान िि। \nिमरा नटि रिि गेि। िम ओकरा कागज ्ए ्ेलिऐक।  कागज भेटितटि ओ \nइएि -िे ओएि -िे चंपत भए गेि। \" \n\"जुिुम भए गेि। आब तँ मकानो गेि। एटि बएसमे रिब कतए ?\" \n\"एिनो क े ओ सोचए। सोछचते िी तँ नीक सोचू। अपन संतान अछि। \nओकर कष्टपर िमसभ र्धयान नटि ्ेबैक तँ क े  ्ेत ?\" \n\"आब तँ जे िेबाक िि से भइए गेि। आब चचिता क े िासँ की \nिोएत ? आगू ईश्वरक इच्छा। \" \nआन्खर िमरसभक द्ल्िीक मकान बन्दिक पटड़ गेि। आब इएि \nआशा िि जे मुरिीक कारखाना चलि जेतैक , ओकरा अपन कारबारमे नफा \nिेतैक आ िमरसभक मकानक कागज ओ बैंकसँ वापस आटन ्ेत। िमसभ \nबहुत द्न धरर एिी आशामे रििहुँ । मुरिीक फोन प्रतीक्षा करैत रििहुँ । \nरमा िमरा बुझाबछथ आ िम रमाक ेँ  । मु्ा एटिठामसँ गेिाक बा् मुरिी \nकटिओ फोन नटि करए। िमसभ फोन कररऐक तँ ओकर फोन  \"नाि \nररचेबि \" बाजए िगैक। संभवतः ओ फोन ब्लि िेिक ,अथवा कतहु चलि \nगेि । टकि ु तँ कि बाक च ाि ैत ि ि ैक? तरि -तरिक बात मोनमे अबैत रिैत \nिि।  रच्छ  ि ि  जे टकि ु ि ाका ि म बच ा कए रखन े रि ी। फे र ि मरा दु न ूगो ि ेकेँ   84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपेनसन भेिैत िि। तेँ तत्काि कोनो आर्थिक परेसानी नटि िि। मु्ा घर तँ \nघर िोइत अछि। घर एकिा पररचय छथक ,थाकि -ठ े टिआएि िोकक आिय \nछथक। \nिमसभ गािे -बगािे मुरिीक चचिता करैत रिैत ििहुँ । एक द्न \nएटिना ओसारापर बैसि रिी टक रमा कििीि - \n\"िमरासभक ेँ  एक बेर बेंगिुरु चिाबक चािी। ओतए  मुरिीक \nिािचाि सद्यः िए सक ै त िी। ्ेन्खओ सक ै त िी जे ओकर कारखाना कोना \nचलि रिि अछि। पड़ोसीसँ सेिो भेंि कए िेब। यद् पार िागत तँ ओिीठामसँ \nमुम्बई सेिो चलि जाएब । घरमे रिैत -रिैत थाटक गेि िी। मोनो ब्लि \nजाएत।\" \n\"ठीक े  कििहुँ। िम टिकिक ओररआन करैत िी। \" \nिम तुरंत िबाइ जिाजक टिकि किेबाक िेतु एजेंिसँ गप्प क े िहुँ ।  \n\"परसूक टिकि भेटि गेि। \" \n\"ठीक े  रिि। दू द्नमे एटिठामक चीज -वस् तुस भ स ररआ ि ेब। टकि ु \nबैंकक काज सेिो अछि। सेसभ टनपिा कए   एटिठामसँ टनचैन जाएब। \" \n्ेन्खते -्ेन्खते दूद्न बीछत गेि। िमसभ िबाइ अड्डा टब्ा भए गेिहुँ \n। एटिबेरक िमरसभक  यात्राक जनतब शालिनीक ेँ  नटि रिैक । रमाक ेँ  ओकरा \nफोन करबामे संकोच िोटन। ओ नटि चािछथ जे मकानक बन्दिक पटड़ जेबाक \nसमाचार ओकरा भेिैक। कारण ओ एटि बातसँ बहुत दुखी भए सक ै त िलि।  \nद्नमे चारर बजेक िगभग िमसभ बेंगिुरु िबाइ अड्डापर पहुँछच \nगेिहुँ । ओटिठामसँ मुरिीक पतापर िैक्सी आरक्षक्षत करओिहुँ । घंिा भरर  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 85 \nक्षजिेबी जकाँ िैक्सी घुमैत रटि गेि। मु्ा ओटि घरक कोनो अता -पता नटि \nिागि।  तकर बा् िमसभ ओकर कारखानाक पतापर पहुँचबाक प्रयास \nक े िहुँ । मु्ा ओकरो कोनो थाि -पता नटि िाटग रिि िि। िैक्सीबािा बहुत \nतमसा गेि िि। आन्खर िमसभ एकिा िोिि िग ओकरा िोटड़ ्ेलिऐक । \nथाटक तँ गेि े रि ी। भेि  जे पटि न े टकि ु आराम करी । तकर बा्  ् ेखि  जेतैक। \nिोििमे एकिा कोठरी आर क्षक्षत करओिहुँ आ समान संगे ओटि कोठरीमे \nचलि गेिहुँ ।  \nिमसभ िोििमे पहुँछच थोड़ेि काि आराम क े िहुँ। तकर बा् \nभोजन क े िहुँ । रमा बहुत थाटक गेि रिछथ। ओ सुछत रििीि। िमहूँ ओतटि \nिटग गेिहुँ ।  तंटरत अवस्थामे सपनाइत िी। ्ेखैत िी जे िमसभ एक बेर फ े र \nअमेररका श्याम िग पहुँछच गेि िी। ओकरा जििसँ िोड़ा िैत िी। फ े र \nओकरा संगे बेंगिुरु अबैत िी। एतए मुरिीक कारखना पर मुरिी भेटि जाइत \nअछि। िमसभ श्याम ,मुरिीक संगे मुम्बई शालिनीक डेरापर पहुँछच जाइत िी। \nमु्ा ओतए ने शालिनी अछि ने ओकर पछत। नम्रता असगरे काटन रिि अछि। \nछचछचआ रिि अछि। िमर मम्मी -पापा कतए चलि   गेिाि। ओकर करुण \nि ं ् न स ँ ि मर आँन्ख खुक्षज जाइत अछि । स पन ा टबि ा जाइत अछि । ि म टकि ु-\nटकि ु बड़बड़ा रि ि  ि ी। ि मर अबाज स ुटन  कए रमाक टन न  ि ूटि  जाइत ि टन । \nकतहु  टकि ु न टि  ि ि । मुरिी ,श्याम ,शालिनी क े ओ नटि। सभिा िमर मछतभ्रम \nिि , आर टकि ु न टि । \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप -िेय  \n \nकु मार  मन ोज कश्यप \nश्रेय \n'गु्ड़ी मे छिपि िाि ' ई मुिावरा ओकरा मामिा मे सत्ये अक्षरशः चररताथय \nभेिै। ओकर घरक ्यनीय आर्थिक िाित पर की किि जाय ? मु्ा पिबाक \nआ टकि ु करबाक तेि न  ओकर ि ि क जे भुखिो पेि िाथ मे टकताबे ! अपन \nसीटनयर सभ स s माँगि टकताब , नोि्स आ ओकरे सभक िोड़ि पुरान \nकॉपी क े  सा्ा पन्दना जमा क s कs बनि कॉपी  ....! परीक्षा   फीसो पर \nतs आफते ििै ; कोचचिग क े  भारी -भरकम फीस ओ जुिटबतै कत s स s \n......? एिन गर्टनकाि प्रछतयोटगता मे टबनु कोचचिग आ मागय्शयन क े  \nसफिता ओकरा स्वयं कहुखन सन्न्द्ग्धे बुझाईत ििै। तैयो ओ िारर ननिि \nमानिक आ जुिि रिि अपन मेिनत मे  .... राछत -द्न एक क े ने। टवछधक \nटवधान ! ओकरा ननिि क े वि सफिते भेििै अटपतु अन्खि भारतीय ्ोसर रैंक \nसेिो।  \n  \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 87 \nआब पैघ-पैघ पत्र-पलत्रका मे नामी कोचचिग संस्था सभ  क े  सम्पूणय पृष्ठ टवज्ञापन \nएकर पैघ मुस्स्कयाईत फोिोक संग धरा -धर िटप रिि ि ै ।  \n  \n-सम्प्प्रतत: भारत सरकार  के उप-सछचव , संपक ष: सी -11, िावर -4, िाइप -\n5, टक्वई  नगर  पूवय (द्ल्िी  िाि  के सामने ), नई  द्ल्िी -110023, # \n9810811850 ईमेि : writetokmanoj@gmail.com \n  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.आशीष अनछचन्दिार - साथयक बतक ु च्चन (पोथी पररचय)  \n \nआशीर् अनतचन्हार \nसाथषक बत कु च्चन  (पोथी पररचय) \n  \n \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 89 \nसौरभजी मूितः भोजपुरी भाषाी िछथ मु्ा मैछथिीमे वाछचक  आ िेखन दूनू \nिटन। बचपन क े र तौरपर टिनका मैछथिे मानू।  \n \nनिि्ीमे टिनक कछतपय पोथी यथा िन्द् मञ्जरी (िन्द् शास्त्र) , आ एक निि्ी \nकटवता संग्रि 'इकटड़याँ जेबी से ' प्रकालशत िटन। संगटि टिनक संपा्नमे दू \nगोि काव्य संग्रि िपि ि ै  'पराें को खोिते हुए -1' एवं 'पराें को खोिते हुए -\n2'। निि्ीमे टिनक पटिि दू पोथी िमरा िग अछि मु्ा स्वाभाववश िम \nओटि पर टकि ु न ै ि ीन्ख स कि हु ँ। स ौ रभजीक अपन  मातृभाषा भो जपुरीमे \nटिनक ई पटिि संग्रि एिटन अछि \"बात प बात बतक ू चन\" क े र नामसँ। ई \nबतक ू चन मूितः भोजपुरी पलत्रका आखर क े र एक स्तंभ िि जाटिमे \nसामछयक टिप्पणी ओ व्यंग्य  रचना रिैत िि। ओिी स्तंभ क े र रचना सभक ेँ  \nसमेटि \"बात प बात बतक ू चन\" संग्रि बनि अछि। जँ मैछथिीक टिसाबें ्ेखी \nतऽ ई 'बतक ु च्चन ' किि जाएत। माने भोजपुरीक बतक ू चन आ मैछथिीक \nबतक ु च्चनमे बेसी अंतर नटि अछि। बतक ु च्चनमे िास्य कम आ व्यंग्य बेसी \nरिैत ि ै । अथवा ई किी जे व्यंग्ये िा रिैत ि ै ।सौरभजीक एटि 'बतक ू चन'मे \nक ु ि 25 िा बतक ु च्चन अछि। सौरभजी अपन भूछमकामे लिखैत िछथ जे \"ई \nसमाज एकमुटड़ये आजु िे ना सोचिस\" तऽ िमरा मोन पड़ि जे मैछथि आ \nबेंगक ेँ  सेिो एक तराजूमे जोखब संभव नटि ि ै । अथायत भाषे नटि व्यविारोमे \nमैछथि आ भोजपुररया एकसमान अछि।  \n \n1. बतक ू चन-01 फगुनिी फरौरी  \nएटि बतक ु च्चनमे िेखक फागुन मासमे बेसी भेि जा रिि 'डे' बिा पाबटन \nक े र मार्धयमसँ अपन बात रखिाि अछि आ तकरा ओ अिी मासमे िोइत \n'द्ल्िी टवश्व पुस्तक ' मेिासँ जोटड़ ्ेिाि अछि आ एटि मेिामे भोजपुरीक \nकतेक स्थान ि ै  ताटिपर अपन टवचार रखिाि अछि। जँ िम मैछथिीक टिसाबें \nबात करी तऽ िमरा बेसी अंतर नटि भेिि।   90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n2. बतक ू चन-02 आपन घाँिी आपन भासा  \nईिो बतक ु च्चन भोजपुरी भाषासँ सं्र्भित अछि जाटिमे भाषाक संगे भोजपुरी \nक्षेत्रमे जे किि ि ै  ताहू द्स संक े त ि ै । िमरा टवचारे मैछथिीक एिने िाि।  \n \n3. बतक ू चन-03 टबयहुत  \nएटि बतक ु च्चनमे भोजपुरी समाजक िड़कीक टबयाि आ तकर समस्याक \nचचय ि ै  आ से छमछथिामे सेिो रिै। मु्ा िमरा जनैत टवगत बीस बखयसँ जे \nवैवाटिक समस्या िड़का द्ससँ ि ै  ताटिपर एटिमे चचाय नटि अछि। उम्मे् जे \nिेखक अपन आगूक पोथीमे एकर चचय करताि। अथवा भोजपुरी क्षेत्रमे एखन \nिड़ का बिा समस्या नटि आएि िो सेिो संभव।  \n \n4. बतक ू चन-04 परोजन  \nमैछथिीमे जे \"काज परोजन\" छथक सएि भोजपुरीमे 'परोजन ' बटन लिखने \nिछथ सौरभजी। स्वाभाटवक तौरपर जे -जे कांड कोनो मैछथिक काज \nपरोजनमे िोइत ि ै  तकरे वणयन सौरभजी अपन भाषा -समाजक िेि क े ने \nिछथ।  \n \n5. बतक ू चन -05 आजु क े  नीती \nिरेक कािखंड , िरेक समयक अपन नीछत िोइत ि ै  मु्ा राजनीछत क े र कोनो \nनीछत टफक्स नै। तकरे चचाय एटिमे भेि अछि। ई िेख यूनीभसयि अछि। कोनो \nभाषा समाज िेि एक ै  रंग रित।  \n \n6. बतक ू चन-06 माई बोिी प गटनत  \nएटि बतक ु च्चनमे मातृभाषाक नामपर जे -जे घृक्षणत राजनीछत भऽ सक ै ए ताटि  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 91 \nद्स संक े त ि ै । ईिो यूनीभसयि िेख अछि।  \n \n7. बतक ू चन-07 समाज क े  सोरर  \nएटि बतक ु च्चनमे समाजक मूि वा उत्स तकबाक प्रयास कएि गेि अछि। \nसमाजक मूि , भाषाक मूि कोना सुखा रिि ताटिपर चचाय भेि अछि। िमरा \nजनैत मैछथिीमे सेिो कोनो खास अंतर नटि ि ै ।  \n \n8. बतक ू चन-08 िूिि त सपना ऊ ँ घीं ना  \nई िेख जे.पी आन्द्ोिनसँ भेि मोिभंग द्स संक े त करैए।  \n \n9. बतक ू चन -09 िदठ मइया परब आटक तेविार ? \nजेना निि्ी लसनेमा पंजाबी पाबटन वा आन चीजक ेँ  घर -घरमे पैसा ्ेिक ै  तटिना \nई मानि जा सक ै ए जे िदठ पाबटनक ेँ  ्ेश स्तरपर पहुँचाबऽ बिा ओटि \nसमयक टबिारक  मुख्यमंत्री िािू प्रसा् या्व ििाि। आब ई िदठ पाबटन \nटवश्वस्तरीय अछि। जखन िम मैछथिीमे पाबटन किैत छियै तखन भोजपुरी \nओकरा परब बुझैत ि ै । ्ेश वा टवश्व स्तरपर पहुँछच कऽ िदठक स्वरूपमे की \nअंतर एिैए तािीपर वि दृछष्ट राखैए ई बतक ु च्चन।  \n \n10. बतक ू चन -10 ताव क े  भाव में भासा क े  ्ासा  \nअछधकांश शिरी मैछथि अपन घरमे बच्चा सभक ेँ  मैछथिी बजबासँ मना करैत \nिछथन। एिन घिना भोजपुरीमे सेिो िोइत ि ै  तािीपर ई बतक ु च्चन अछि।  \n \n11. बतक ू चन -11 जवार क े  ्ेस  \nगणतंत्र कतेक साथयक भेि अछि आ कतेक टनरयथक ताटि द्स संक े त करैए \nई बतक ु च्चन। िमरा जनैत मैछथिीमे सेिो कोनो खास अंतर नटि ि ै ।  \n  92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n12. बतक ू चन-12 जात प जीत \nटबिारक जाछत व्यवस्था नामी अछि आ ताहूमे चुनावमे ई बेसी पररिक्षक्षत \nिोइत अछि। तकरे वणयन करैए ई बतक ु च्चन। िमरा जनैत मैछथिीमे सेिो \nकोनो खास अंतर नटि ि ै ।  \n \n13. बतक ू चन -13 अनेररया क े  जुिटपत्ती  \nसत्तापक्ष, टवपक्ष आ टवश्वटवद्यािय एटि तीन बातसँ बनि अछि ई बतक ु च्चन।  \n \n14. बतक ू चन-14 फगुआ क े  रङ \nएटि बतक ु च्चनमे एक मोसाटफरक सपनासँ बुनि गेि अछि गामसँ िुिैत \nसंबंध। िमरा जनैत मैछथिीमे सेिो कोनो खास अंतर नटि ि ै ।  \n \n15. बतक ू चन -15 क्षजयतार राष्ट्र \n२०१४क बा् राजनीछतमे ्क्षक्षणपंथ मजगूत भेिै आ बहुत रास पररवतयन भेिै \nजाटिसँ एकिा अछि ्ेस एवं राष्ट्र क े र पररभाषा। ्ेस की आ राष्ट्र की ताटिपर \nई व्यंग्य अछि।  \n \n16. बतक ू चन -16 ्ेस -्ासा  \nतात्कािीन कांग्रेस सरकारमे जनता ओ समाज िग कोन पररस्स्थछत ििै \nतकर वणयन एटिमे अछि।  \n \n17. बतक ू चन -17 झींसी -बूनी  \nछमठाइ ओ तरकारीम मार्धयमे ्ेशी -टव्ेशीपर बात करैए ई बतक ु च्चन।  \n \n18. बतक ू चन-18 राछत क े  अिोता   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 93 \nतंत्र-मंत्र, भूत-टपशाच आद्क मार्धयमे अपन समाजक बात किैत अछि ई \nबतक ु च्चन।  \n \n19. बतक ू चन-19 िोक आ साटित्य  \nएटि बतक ु च्चनमे साटिम्त्यक अनुसाशन एवं वाछचक सटित्यक संबंध आ \nवतयमान ्शापर बात भेि अछि।  \n \n20. बतक ू चन -20 भासा आ बोिी  \nएटि बतक ु च्चनक ेँ 19म बतक ु च्चन िोक आ साटित्य क े र ्ोसर भाग माटन \nसक ै त िी। एकर आरंभ गीत भाषामे लिखि जाइत ि ै  वा टक बोिीमे ताटिसँ \nभेि अछि मु्ा अंत िोइत -िोइत ई बतक ु च्चन निि्ी भाषाक \nअव्यवािररकतापर बात करैए जाटिमे ओ सभ उत्तर भारतीय भाषाक ेँ  अपन \nबोिी कटि गीटड़ जेबापर िा गि अछि।  \n \n21. बतक ू चन -21 नोिबन्द्ी क े  चहुँप  \nनोिबं्ीसँ भेि तमाम गुण -अवगुणपर व्यंग्य करैत ई बतक ु च्चन अछि।  \n \n22. बतक ू चन -22 ्ेस -पर्ेस  \nटबिारक समाज स्ैव आजीटवका िेि पिायन करबाक िेि टववश िोइए। \nअिी टववशताक बात करैए ई बतक ु च्चन। आ टबिारमे मैछथि सेिो अछि माने \nई िेख संपूणय समाजक छथक।  \n \n23. बतक ू चन -23 लसउजी से ओरिन  \nभगवान लशवसँ उििन ्ेबाक मार्धयमे ई बतक ु च्चन िोि िोइत संबंधक बात \nकरैए।  \n  94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n24. बतक ू चन -24 उमे् क े  िूिि  \nजकर उम्मे् िुटि जाइत ि ै  तकर मनो्शाक वणयन एटिमे अछि सेिो गरीबीक \nबात करैत। \n \n25. बतक ू चन -25 िेखक आ लिखाई  \nई अंछतम बतक ु च्चन अछि एटि पोथीक आ एटिमे िेखक साटिम्त्यक गोष्ठीपर \nअपन टवचार रखने िछथ जे टक क ु ि छमिा कऽ मैछथिी िेि सेिो एक ै  रंगक \nअछि।  \n \nओना तऽ िम प्रयास क े ने िी जे िम एटिठाम मात्र पोथी पररचय ्ी मु्ा \nताहूमे िमर सीमा अछि जे बहुत रास भोजपुरी शब््क ज्ञान नै रिबाक कारणे \nिम मूि रस ओ स्रोत द्स नटि जा सकिहुँ मु्ा उम्मे् जे भटवष्ट्यमे िम एटि \nपोथी पररचयक ेँ  टवस्तार करब। उम्मे् ईिो जे सौरभजी जेना अपन भू छमकामे \nलिखने िछथ जे ओ एटि बतक ू चन क े र आरो पोथी अनताि से टनकि भटवष्ट्यमे \nिमरा सभक ेँ  ्ेखबाक िेि भेित।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 95 \n२.८.संतोष क ु मार राय 'बिोिी '- संतोष क ु मार राय 'बिोिी ' क े र डायरी 'िव \nयू िू ' \n \nसंत ोर् कु मार  र ाय 'बटोह' \nसंत ोर् कु मार  र ाय ' बटोह' क े र डायरी ' लि यू टू' \n \n10-04-2015 \n \nस्ानं् क े र ब्याि  \n \nज्ञान्ीप पस्ब्िक स्क ू ि , तेखंड मे दु बरख धरर सँ पिाबैत िी। 2011 मे \nतेखंड आयिाक बा् सँ लशक्षा सँ जुड़ि रििहुँ अछि। स्ानं् क े र ब्याि \nकोरटिया ठीक भ ' गेिैन्दि। ओना तँ इ ब्याि बीचे मे िसकि ििैक एक \nबरख सँ। कारण जे शटन्ेव स्ानं् क ेँ  तबाि क े ने रिैत िन्न्दि। एक बरख सँ \nक ु िैर-क ु िैर कऽ ब्यािक गप्प आगाँ बिैत रििन्न्दि अछि। ओिी बीच एकिा \nघिना घििैन्दि अछि। स्ानं् क े र िोई वािा ससुर मिाराज अचानक गुजैर \nगेि ाि । टकि ु द् वस  स ँ हुनकर तबीयत खराब ि े िैन्दि। ओ एक्सपोिय मे \nसुपरवाइजर ििाि। नीक कमैत ििाि। घर -पररवार नीक सँ चिैत ि े िैन्दि। \nपरञ्च ्ैवक टकरतानी ्ेन्खयौ जे पैंतािीस बरख उछमर मे ओ चलि गेिाि। \nिँसैत -खेिायत पररवार पर पिाड़ िुटि पड़िैन्दि। सुपरवाइजर सािब क े र प्राण \n 96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nद्ल्िी सँ गाम अबै वािा रास्ता मे उटड़ गेिैन्दि।  \n \nचं्ा क े र आँन्खक नोर पोि ै  वािा टकयो नटि रिि।चं्ा क ेँ  माय क ेँ  ्ाँछत -पर-\n्ाँछत िाटग रिि ििैन्दि।मांगक लसनूर धुिे गेिाि पर की व्यथा िोएत ि ै , से \nिम म्य जात नटि बुक्षझ सक ै त िी। जेनानी क ेँ  क्षजनगी क े र सभ सँ पैघ चीज \nिेरा जायत ि ै । चं्ा तँ सभ सँ पैघ ििीि। रुणा , सूरज आओर सुजीत तँ \nिोि िि। भगवान टकनको पररवार पर एिेन दुखक पिाड़ नटि टगराबैत \nकटियो।  \n \n \nस्ानं् क ेँ  ई खबर भेििैन्दि । हुनका तरफ सँ कोरटिया सनेस भेजि गेि जे \nटबन ा टकि ु ि ेन े ि म ब्य ाि  करवाक ि ेि  तैय ार ि ी। स ुपरवाइजर स ाि ब केँ  \nकम्पनी नीक ििैन्दि। ईपीएफ किैत ििैन्दि। चं्ा माय क ेँ  ओतेक िाका \nकम्पन ी ् ेि कै न्दि  जाटि  स ँ ओ च ं् ा केँ  ब्य ाि  के ि ैन्दि  आओर टकि ु बाँछच  गेिैन्दि। \nजाते धरर ओ जीबैत रितीि हुनका दु िजार िाका छमिैत रितैन्दि। ्स अप्रैि , \n2015 क ेँ  स्ानं् क े र ब्याि समन्दन भेि।  \n \n \n14-04-2015 \n \nरुणाक क े र ब्यािक चचाय  \n \nस्ानं् ब्यािक चौठारी भाड़ ऐिाक बा् ओ ससुराि गेिाि। आजु ओ \nकोरटिया पहुँच गेिाि अछि। सासु सँ रुणा क े र ब्यािक गप्प भेिैन्दि। आब \nसासुरक भार स्वत: स्ानं् क े र कन्दिा पर आटब गेिैन्दि। ओ खूब टवचारिाि  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 97 \nआओर िमारा फोन क े िाि । िम फोन ऐिाक बा् किलियैन्दि जे सोछच कऽ \nिम किैत िी।  \n \nस्ानं् क े र ब्याि मे मरवा पर मरजा्क भोज खेबाक काि सबसँ बेसी गारर \nिमरे पड़ि िि। ओ गारर ्ेटनिाररन क े  ििीि - 'रुणा ' । टबिनसर मे \nन्खरन्खयौन सँ पटिने दुल्िा क ेँ  नाश्ता िेि ्िी -छचउड़ा , क े रा, अनार वगैरि -\nवगैरि फ ु ििी क ेँ  थारी मे ्ेि गेि ििैि। िम दुरा पर मुँि धोबी ििहुँ। टकयो \nआटब कऽ कििक जे अिाँ क ेँ  स्ानं् आंगन बजाबैत िछथ। रुणा सँ िमर \nपटिि ्ेखा -सुनी ओतै भेि िि। ्ोसर बेर मुिाकात ्ािान पर भेि िि।  \n \nईश्वर ्ेव भाई जी भटवष्ट्यवाणी क े ने ििछथन्दि जे रुणा क े र ब्याि मंगरौना \nिोएत। सएि भेि। चौ्ि अप्रैि क े र बा् िम स्ानं् क ेँ  फोन क े लियैन्दि। िम \nरुणा सँ ब्यािक िेि तैयार िी। ओ क े िैन्दि जे रुणा सँ गप्प करबै। रुणा सँ \nगप्प िोमअ िागि।  \n \nिमर ब्याि साधारण रूपेण समन्दन भेि। अपन बि पर ब्याि क े िहुँ। टबन \n्िेज ब्याि। सासु माँ क ेँ  जे भेिैन्दि से ्ेिाछथ। बेिी क े र ब्याि भ ' जेनै ऊिो \nटबन ्िेज क ेँ  औखन संभव नटि ि ै ।  \n \n(शेष अंश अटगिा खेप मे)  \n \n-संतोष क ु मार राय 'बिोिी ', ग्राम- मंगरौना   \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.९.डॉ. जय नारायण टगरर - पाठकीय दृछष्टमे 'रम्या ' \n \nडॉ. जय नारायि वगरर  \nपाठकीय दृतिमे 'रम्प्या' \nिमरा दृछष्टपथ पर एक िा पोथी अछि \"रम्या\"।ई मैछथिी कटवता संग्रि छथक \nआ कवछयत्री िछथ  डा० प्रछतभा स्मृछत जी l िम ने कोनो आिोचक िी आ ने \nकोनो समािोचक े  िी जे अछधकाररक रूपसँ अपन मंतव्य रान्ख सकी मु्ा \nएक िा सामान्दय पाठकक दृछष्टसं अपन टवचार तँ रान्खये सक ै त िी आ तें \nअपने सभक समक्ष पाठकीय दृछष्टमे जे िमरा बुझना गेि से अपने सभक \nसोझां रखवाक धृष्टता मात्र कऽ रिि िी। \"रम्या\" अस्सी  पृष्ठक कटवता \nसंग्रिक पोथी अछि जाटिमे एकावन गोि कटवता समेिि गेि अछि जाटिमे \nएगारि िा भक्क्त परक रचना संग्रटित अछि जे कवछयत्रीक अपन धमयक प्रछत \nअगाध िद्धा ओ अर्धयात्मक प्रछत टिनक समर्पित िोयव लसद्ध करैत अछि। \nप्रथम कटवता टवद्याक अछधष्ठात्री मां सरस्वतीक वन्द् नासँ प्रारंभ िोइत अछि \nआ अन्न्दतम रचना एटि काव्य संग्रिक नाम\"रम्या\"सँ समाप्त िोइत अछि। \nरम्या तँ एटि पोथीक नाम ि ै क े , कटवयत्रीक एक मात्र तनयाक नाम सेिो ि ै क \nआ पोथीक नामकरणक साथयकता टिनक एटि उक्क्तसँ स्वत: लसद्ध भऽ जाइत \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 99 \nअछि - \"एटि पोथीक नाम\"रम्या \"रखवाक पािां एक टवशेष कारण अछि। \nएक मां क े  जतेक लसनेि , ममता, वात्सल्य अपन बच्चासँ रिैत ि ै क ,ओतवटि \nलसनेि एक कटवक ें  अपन कटवता सं रिैत िटन। कटव अपन कटवताक सृजन \nकयिाक बा् वेर वेर अपन ममत्वक दृछष्टसँ ्ेखैत अछि आ पिैत अछि।िमहूं \nअपन कटवताक संग िंसैत गवैत आ जीवैत िी।\"रम्या \"िमर इकिौती बेिीक \nनाम अछि।\" कटवयत्री टवशुद्ध छमछथिानी िछथ आ छमछथिाक प्रछत टिनक \nअन्दतसमे अगाध प्रेम िटन तें ई कटवताक मार्धयमसँ छमछथिा राज्यक मांग \nकरैत िछथ : - \"एटि पुण्य काजमे आब टविम्ब नटि कररयौ यौ सरकार \nछमछथिा राज्यक करू घोषणा जन जन करय पुकार \".। ्िेज प्रथा मैछथि \nसमाजक बीच एक िा क ु क्त्सत प्रथा अछि आ एटि ्ावानिमे असंख्य मैछथि \nििना भस्मीभू त भऽ एटि समाजक क ु प्रथाक लशकार भऽ चुकि िछथ। \nकटवयत्रीक िेखनी सेिो छचत्कार करैत किैत अछि : - सोछच सोछच कऽ लसिरर \nउठय मन अतमा िमर जरैयै एटि ्िेजक खाछतर आइ जगमे गभयटिमे बेिी \nमरैये।\" कटवयत्री एतवटि नटि , भ्रूणित्या पर आिोश जतवैत टवफरर पड़ैत \nिछथ ओ सुनयना ,जनक ओ मयाय्ा पुरुषोत्तम रामसँ किैत िछथन्दि : - \"सुन्दन \nखेतमे फ े कछथ छधया एखनो पाओि जाइत िछथ कतेको लसया नुका गेि िछथ \nमु्ा माता सुनयना नुका गेि िछथ टपता जनक नुका गेिहुं िे िी राम टकयै ?\" \nजाटि कटवयत्रीक सुक ु मार मोन सोछच सोछच लसिरर उठ ै त िटन ,तकरे िेखनी \nतटन कऽ ठाि िोइत अछि आ किैत अछि : - \"एखन किां अंजाम ई अछि \nबस आगाज िमर िेखनी बटन चुकि अछि छमछथिानीक आवाज।\" आ एटि \nछमछथिानी कटवयत्रीक हृ्यमे राष्ट्रीय भावनाक तरंग सेिो उठ ै त रिैत \nिटन।गाम पर आयि अपन फौजी भाइसँ ्ेशक सीमा पर िऽ जयवाक \nआग्रि करैत िछथन्दि। एतवे नटि , अन्न्दतम सांस धरर ्ेशक दुश्मन सभसँ \nिड़वाक सेिो हुव्वा रखैत िछथ।रष्टव्य अछि: - \" िेने चिू िमरो भेया सरि् \nके र ओटि  पार जुत्ता च प्पि  झाड़़ू वेि न स ँ ि महू ं करव प्रि ार \" आगां कि ैत \nिछथन्दि : - \"जेना कसििगक सभ जनानी िि रणभूछममे आयि िमहूं जेवै  100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसीमा पर दुश्मन क ें  करवै घायि जा धरर सांस चिैत रितै ता धरर करवै \nवार…\" अन्न्दतम सांस धरर ्ेशक सीमाक रक्षा िेतु जे प्राणोत्सगयक अ्म्य \nसािस ओ अलभिाषा टिनक रचनामे जे आयि अछि , ओ ठीक े  सरािनीय ओ \nअलभनन्द्नीय अछि। आइ कास्ल्ि समाजमे ्ोिरा चररत्र रखऽविा िोकक \nकमी न टि ।मि कारीक फऽर जकां ऊपरमे टकि ु आ आभ्य ंतरमे टकि ु रि ैत \nि ै क। साटित्यकार जँ सजग िेतैक तँ समाजक एटि टवभत्स रूप पर ओकर \nर्धयान रिवे करतैक : - \"चेथड़ी चेथड़ी भेि हृ्यक ें  अपने सँ लसवैत र िै िी \nभीतर िािाकार मचि अछि बािर मुस्की छििैत रिै िी।\" कोरोना कािमे \nसम्पूणय टवश्वक जे भयावि स्स्थछत िि से सवय टवद्त अछि। संसारक समस्त \nभाषामे एटि पर कटवता लिखि गेि अछि। मैछथिी कटव सभ सेिो एटि \nकािमे कोरोना पर प्रचुर कटवताक सृजन कयिटन। भिा डॉ. प्रछतभा स्मृछत \nटकयेक पािां रिती ? ्ेखि जाओ : - \"टवषाणु रटितो जीव पर भारी बच्चा \nबूि पुरुष आ नारी जे जनमैिकौ ओतटि जो ना िे रौ कोरोना जल््ी जो ना।\" \n\"रम्या\"क अवगािनसँ सुस्पष्ट िोइत अछि जे एकर कटवयत्री कतहु अवोध \nिछथ तँ कतहु अल्िड़ िछथ। कतहु प्रौिा िछथ तँ कतहु व्यविाराद्क \nटनष्ट्पा्नमे टवधकरी िछथ । कतहु सरस्वतीक वन्द्ना करैत िछथन्दि तँ कतहु \nिी क ृ ष्ट् णक प्रेममे पागि िछथ।खन गौरीक पूजन करैत िछथ तं खन मिा्ेवक \nनचारी गवैत िछथ।कखनो सीमा पर तैनात जवानक िौसिा अफजाई करैत \nिछथन्दि तँ कतहु िोरीक रंगमे सरावोर िछथन्दि।\"नारी तेरे रूप अनेक\"क ें  सद्य \nई चररताथय करैत िछथ।  पोथीमे कतहु कतहु भाषाक अशुलद्ध ्ेखार तँ भेि \nअछि मु्ा जाटि प्रांजि भाषाक ई प्रयोग रचनामे कयने िछथ से ओकरा वेक्षप \nकरैत अछि। प्रछतभा स्मृछत नवोद्त कटवयत्री िछथ। टवलभन्दन पत्र -पलत्रका \nसभमे टनयछमत रूपसँ िपैत िछथ। फ े सबुक मार्धयमसं खूब रचनाक ढेर िगौने \nिछथ आ य्ा क्ा  कटव गोष्ठीमे उपस्स्थत भऽ अपन रचना संसारक ें  ्शयन \nकरवैत आटव रिि िछथ। एखन तँ ई काव्यक मिानगरमे प्ापयण करवे  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 101 \nकयिटन अछि मु्ा ई किवामे िमरा कनेको संकोच नटि अछि जे ई एटि \nमिानगरमे एक िा प्िाॅॅि अर्जित कऽ िेने िछथ आ आइ नटि तँ कास्ल्ि ई \nअट्टालिका ठाि करवे करतीि। डॉ०भीमनाथ झा ठीक े  कििटन जे सुरम्याक \nसंक े त ई \"रम्या\"अछि। पोथीक भूछमकामे मिान साटित्यकार ओ िमर अग्रज \nडॉ०कमि कान्दत  झा जी बहु त टकि ु कटि  ् ेन े ि छथन्दि ।ि म हु न का स न  न ीर क्षीर \nटववेचन करवामे सवयथा असमथय िी। बिीन प्रछतभा स्मृछत जीक सुन्द्र , स्वस्थ \nओ सु्ीघय जीवनक कामना करैत टनत्य नूतन सृजनक कामना करैत िी।  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१०.आचायय रामानं् मंडि - पोथी पररचय: डा राम चैतन्दय धीरज क ृ त मैछथिी \nभाषाक वैचाररक अस्स्मता  \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nपोथी पररचय:  डा र ाम चैत न्य धीर ज कृ त  मैतथली भार्ाक िैचारर क \nअस्मिता \n \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 103 \nकोनो भाषा क े  अर्धययन -भाषा ्शयन , भाषा टवज्ञान आ भाषा टवचार से क ै ि \nजाइ िय। भाषा टवज्ञान क े  भाषा ्शयन सेिो मानैत जाइत िय।परंच व्यविार \nमे भाषा ्शयन क े  भाषा टवज्ञान मानि जाइत िय। आटब  भाषा क े  जाने क े  \nिेि भाषा टवचार क े  जाने क े  िेि भाषा टवचार क े ते आवश्यक िय।अिी \nटवच ार नविदु  के  ि ेके  भाषाटव् ् डा राम च ैतन्दय  धीरज टवस् तार स े अपन  पो थी \nमैछथिी भाषाक वैचाररक अस्स्मता मे भाषा टवचार पर टवचार क ै िे ितन। \nमैछथिी भाषा टवचार क े  प्रमुख तत्व िय - िोक भाषा। िो क भाषा बनैत िय \nिोक टवचार से।छमछथिा मे जे िोक भाषा िय मूितः वैि मैछथिी भाषा िय। \nभिे वो मागधी , प्राक ृ त वा अपभ्रंश किि गेि िय। डा धीरज क े  मानना िय \nटक जे मैछथिी िोक भाषा िय वो वे् मेयो पाइि जाइत िय।िय जेना -यो ,ये। \nमैछथिी क े  धातु रूपो संस्क ृ त धातु रूप मे पाइि जाइत िय।अइ आधार पर \nमैछथिी संस्क ृ त सेयो पुरान भाषा िगैय िय।जे िोक पटिने ओ वे् बा् मे ,तें \nमैछथिी पटिने आ संस्क ृ त बा् मे आटवष्ट्क ृ त भेि। िािांटक बहुत टवद्वान \nमतैक्य न िोयतन।वो मैछथिी क े  संस्क ृ त से टन:सृत भाषा मानैत ितन।भिे \nपटििे वोकर रूप अविट्ट रिि िोय। आधुटनक काि मेयो मैछथिी क े  \nसंस्क ृ तटनष्ठ बनायि जा रिि िय आ सरकार से मैछथिी क े  शास्त्रीय भाषा \nक े  मांग क रिि ितन। डा चैतन्दय क े  मैछथिी भाषा टवचार संस्क ृ त क े  पुरानता \nपर प्रश्न छचन्दि उठवऐथ िगैत िय।परंच भाषा टवचार त आवश्यक िय।ई \nपोथी पठनीय आ संग्रिनीय िय। -आचायय रामानं् मंडि , सीतामिी।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.पद्य \n \n३.१.आचायय रामानन्द् मण्डि -पत्नी/ इछतिास िम पिबै/ जातीय बोध!/ \n्ान/ बुद्ध  \n३.२.संतोष क ु मार राय 'बिोिी '-भजन  \n३.३.राज टकशोर छमि -प्रायन्ित  \n३.४.टकशन कारीगर - टिि छमि क े  रिै जाि  \n३.५.कल्पना झा - कोना कहू  \n३.६.आशीष अनछचन्दिार - दू िा  गजि  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 105 \n \n३.१.आचायय रामानन्द् मण्डि -पत्नी/ इछतिास िम पिबै/ जातीय बोध!/ \n्ान/ बुद्ध  \n \nआचायष रामानन्द मण्डल \nपत्न ी/ इतत हास हम पढ़बै/ जात ीय बोध!/ दान / बुद्ध \n१ \nपत्नी \n \nघर में घरनी िैय।  \nबािर में प्रेयसी िैय।  \n \nपत्नी \nदुख में सिभाटगनी िैय।  \n 106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुख में सिगाछमनी िैय।  \n \nपत्नी \nपररवार क े  धूरी िैय।  \nपछत क े  नूरी िैय।  \n \nपत्नी \nधमय में अद्धाांटगनी िैय।  \nअंग में वामांगी िैय।  \n \nपत्नी \nकायय में मंत्रीणी िैय।  \nबीमारी में मतारी िैय।  \n \nपत्नी \nपत्नी िी संजीवनी िैय।  \nरामा पत्नी जीं्गी िैय।  \n \n२ \nइततहास हम पढ़बै \n \nिम इछतिास समझबै।  \nइछतिास िम लिखबै।  \nिम इछतिास बनैबे।  \n  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 107 \nइछतिास में पूबयज खोजबै।  \nन ाय क इछति ास  में ि ़ूढबै। \nइछतिास मे खिनायक खोजबै।  \nनया इछतिास बनैबे।  \n \nइछतिास में उत्सव खोजबै।  \nराजन ीछत इछति ास  मे ि ़ूढबै। \nइछतिास में समाजनीछत खोजबै।  \nधमयन ीछत इछति ास  में ि ़ूढबै। \n \nइछतिास से सबक सीखबै।  \nज्ञान इछतिास से बिबै।  \nइछतिास में मान बिबै।  \nरामा ममय इछतिास क े  समझबै।  \n \n३ \nजातीय बोध!  \n \nचारर वणय  \nआ \nिजाराें जाछत क े  \nरचे वािा  \nआइ जाछतय बोध से  \nघबरायि िैय।  \n \nसतपथ िाह्मण   108 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचतुरी चमार  \nसछतया धनुकाइन  \nरचे वािा  \nआइ जाछतय बोध से  \nघबरायि िैय।  \n \nअंतरराष्ट्रीय  \nजाछतय संगठन बनाबे बािा  \nप्रांतीय  \nजाछतय संगठन बािा क े  \nआइ जाछतय बोध से  \nघबरायि िैय।  \n \nसबसे पटििे  \nजाछतय संगठन बनाबे बािा  \nआइ \nजाछतय संगठन बनाबे बािा क े  \nआइ जाछतय बोध से  \nघबरायि िैय।  \n \nसबसे पटििे  \nजाछतय पलत्रकाटनकािे वािा  \nआइ क े \nजाछतय पलत्रकाटनकािे वािा क े  \nआइ जाछतय बोध से   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 109 \nघबरायि िैय।  \n \nजाछतय  \nब्यिवार कायम रिे  \nपरंच  \nजाछतय बोध न रिे  \nआइ जाछतय बोध से  \nघबरायि िैय।  \n \nजाछत \nकायम रखे वािा  \nजाछत \nभंजन करे वािा क े  \nरामा जाछतय बोध से  \nघबरायि िैय।  \n \n४ \nदान  \n \nटबसनु बामन बनक े ।  \nबलि से ्ान िेक े ।  \nबलि क े  क ं गाि बनिक ै ।  \n \nटबसमाछमतर ्ान िेक े ।  \n \nिररसचन्र क े ।   110 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररवार सटित टबकबा ्ेिक ै ।  \n \nइनर ्ान िेक े ।  \nकरण क े । \nअरजून से मर बिक ै ।  \n \n्छधछच िड्डी ्ान ्ेक े ।  \nटवतरा सुर क े ।  \nइनर से मर बिक ै ।  \n \n्ान िेक े ।  \n्ान ्ेक े ।  \nमानवता क े  मर बिक ै । \n \n्ान िेक े ।  \n्ान ्ेक े ।  \n्ान क े  िि कपि बनिक ै ।  \n \nआइओ ्ान िेक े ।  \nअपन छतजोरी भरिक ै ।  \nिोग क े  मानलसक गुिाम बनिक ै ।  \n५ \nबुद्ध \n \nबुद्ध छमछथिा क े  रिे।   विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 111 \nिुम्बीनी छमछथिा में रिे।  \nज्ञान आइ क े  टबिार में पाये रिे।  \nतटिया आइ क े  टबिार न रिे।  \n \nबुद्ध क े  ज्ञान दुटनया में फ ै िि रिे।  \nछमछथिा बुद्ध क े  ज्ञान से अंजान रिे।  \nमगध क े  बुद्ध कटिक े  छमछथिा सनातन रिे।  \nअपना बुद्ध क े  न पिचान क े  छमछथिा अभागि रिे।  \n \nबुद्ध क े  दुटनया मानैत रिे।  \nबुद्ध क े  छमछथिा भगावैत रिे।  \nबुद्ध छमछथिा में ज्ञान बांिैत रिे।  \nबुद्ध क े  वैशािी स्थाटपत करैत रिे।  \n \nछमछथिा में बुद्ध क े  ज्ञान बढैत रिे। \nछमछथिा में मानवता मानैत रिे।  \nछमछथिा में शांछत बनैि रिे।  \nछमछथिा रामा टवकास करैत रिे।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  112 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.संतोष क ु मार राय 'बिोिी '-भजन  \n \nसंत ोर् कु मार  र ाय 'बटोही' \nभजन  \n \nमाँ शेरावािी की जय !  \nआजु मंगरौना गाम साजि यौ  \nमाँ दुगाय घरे -घरे आयि यौ ।  \n \nई गणपछत गणेश िछथ  \nओ पावयती मिेश िछथ  \nअंश्व पर सवार रमंतजी आयि यौ  \nमाँ दुगाय घरे -घरे आयि यौ ।  \n \nधनक ्ेवी माँ िक्ष्मी िछथ  \nटवद्या ्ेवी माँ सरस्वती िछथ  \nओ शंकरजीक िाडिा कार्तिक िछथ  \nआजु मटिषासुर अरर्ि मारि यौ  \nमाँ दुगाय घरे -घरे आयि यौ ।  \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 113 \n \nमूस उल्िू मयूर वािन िन्न्दि  \nबसिा बर् बानिि िन्न्दि  \nआजु मंगरौना गाम साजि यौ  \nमाँ दुगाय घरे -घरे आयि यौ ।  \n \n-संतोष क ु मार राय 'बिोिी ', ग्राम- मंगरौना   \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  114 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.राज टकशोर छमि -प्रायन्ित  \n \nराज वकशोर तमश्र \nप्रायश्चित \n \nटि रो लश मा क परमा णु -आटग सँ , \nउठि िो यत अन्न्दत म छच नगा री , \nचौ सरर ्ा ओ पर िा रि िो एत , \nिो क को नो टन ज घर -घरा ड़ी ।  \n \nटव र्धवंस-सा रा पर रो पि तुिसी , \nि ुबैत ओकरा को  न ो  शां छत -बसा त , \nक ु रुक्षेत्र जखन पा ओि पूणाय हुछत , \nपा ण्डव-नयन सँ नो रक बरर सा त।  \n \nमो नक समुर क े  अति ति पर , \nआौँड़ मा रर रिि को नो ता प , \nअगम जिक सा म्रा ज्य बी च मे , \nज्वा िा मुखी बनि को नो िा प।  \n \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 115 \nअती तक का ्ो -क्यम -टव स्ता र , \nआेँघरा एि ओटि मे ,को नो बा त , \nइछत िा सक का ि -परर छध मे पैलस , \nककरो सँ मो नक ,आत्मसा त् ।  \n \nटव रा ि शां छत क मिा ्ेश मे , \nउठि िो इक ओटि मे टव रो ि , \nबिि जा इत िो ए नो र -धा र मे, \nबँचि ने िो इ अपना िेि सो ि।  \n \nअपन कमय सँ उपजि क्षो भ , \nमा नस पर उगि अम्ग्न -शूि , \nता ओ-्ंश सँ व्यछथ त भेि , \nआ' ठाँ ' -ठाँ ' पर अिु -फ ू ि।  \n \nअती तक प्रेत पा िाँ पड़ि ि ै , \nबेर -बेर ,बा ि ि े टक ि ै  ठा ि , \nभलस आएि अपसो च -बो िमे , \nपा पक रंग िगै ि ै  गा ि ।  \n \nमो नक अभ्यन्दतर पसरि टन टब ड़ अन्दिा र , \nसो च को नो जे ता टक रिि तम सँ उद्धा र।  \n \nअलभ शप्त मो नक मुक्क्त िेि , \nचा िैत अछि पछत आ का िी , \nफ ू िि ि ै  अजस्त्र अिु -धा र ,  116 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिो इ ि ै  गंगा जि चा िी ।  \n \nको नो अधमयक सो टन तक ्ा ग , \nअवचेतन मन पर िा गि , \nप्रा यन्ि त्त -सप्त न् नी र सँ , \nशुलद्ध करत , ओ अभा गि।  \n \nका री मो नक अन्दिा र मे , \nका जर ,किंटक त परर वेश पर , \nनवचेतना सँ ऊम्ष्ट्म त भऽ कऽ , \nघमि आ ' अछि शेष पर।  \n \nक ु टप त जतय िछथ मनो ्ेवता , \nहुनका िेि को न पूजा क फ ू ि ? \nक े िेन अछि नजि ? चा नन को न ? \nनबे् कथी ? धुप-सरड़ , गुगूि ? \n \nह्र्य सँ टन कसि भा व -नी र , \nिो इत अछि ओ टन न्ि त टन रा ि , \nसुरसरर जि सन करत शुद्ध , \nउद्धा र 'सगरक ' बा ि -गो पा ि।  \n \nपिा त्ता पक नो रक क्षा र सँ , \nओ्रि पा प -अवचेतना , \nओकर मा टि क क्षरण भऽ रिि ,  विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 117 \nघिि अवसा ्क वे्ना ।  \n \nऔन्दिा -पथा री अछि उठि , \nको नो शां छत -ती थय ओ ता टक रिि , \nमंत्रो च्चा र मनः शुलद्ध िेि , \nई स्वतः ,नटि ्ो सर अछि किि।  \n \nउठि ि ै क ई बेकि भा व कतहु भी तर सँ , \nस्वर टन किि , ्ि्ि मे फ ँ सि ची तर सँ।  \n \nमो न सँ टन कसतै पा प जखन , \nप्रा य न्ि  त्त टक ि ु तँ ि ेतै, \n \nपंचकमय ,वा यु -कफ-टप त्तक \nसंतुिन ्ेि मे बिेतै ।  \n \nभा री मो न िल्िुक िेतैक , \nशां त भऽ जेतै झंझा वा त, \nमनस् बटन जेतै ती थय सन , \nप्रा यन्ि त्त सँ िेतै नव परा त।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  118 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.टकशन कारीगर - टिि छमि क े  रिै जाि  \n \nवकशन कारीगर  \nवहल तमल क े  रहै जाह \n \nिौ सब कोई टिि छमि क े  रिै जाि  \nएक ्ेसरा संग गारा छमि रिै जाि.  \nकी धमय जाछत क े  नाम पर िड़ै जाइ िि ? \nबेमतिबो खून खूनामे नै करै जाि ? \n \nिौ की भेिति  एक ्ोसरा क े  खून बिा क े ? \nकी बांचि रिति ? तोरा िक की रिति ? \nकोनो जाटिि धमयगुरू की नेता क े  कििा पर  \nकखनो मानवता क े  सत्यानाश नै करै जाि ? \n \nकमा खिा मेिनत क मुनुक्ख बटन जीबि.  \nअपनो जीयि अनको जीबि ्िक.  \nटिि छमि आफत टवपत मे संग रिअ  \n्ेखबिक क्षजनगी जीबाक की आनं् भेिति.  \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 119 \n \nकखनो धमयक नाम त कखनो जाछतक नाम पर  \nखून खूनामे िै टकए आतुर भऽ जाई िि ? \nिौ की भेिति धार्मिक उन्दमा् पाखंड सब स ? \nमनुक्खे ्ोसर मनुक्ख समाज क े  नोकसान नै करि  \n \nिौ ईशवर अल्िा वािे गुरू जीसस बौद्ध जैन मुनी  \nसबिा एक्क े  छियैअ ओकर रूपे िा अिग ि ै ? \nमाटन िै कारीगर क े  बात ,सब छमि करि मानव कल्याण.  \nिौ िोक समाज मे सब टिि छमि रिै जाि.  \n \nबंधुत्व भाईचारा समाक्षजक टनसाफ क े  टगरि  \nकोई भड़काबि तइओ टकन्दनौ नै तोरैि जाि.  \nमनुक्ख समाज गाि टबररि प्रक ृ छत माि जाि  \nसब एक ्ोसरा संग टिि छमि रिै जाि.  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  120 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.५.कल्पना झा - कोना कहू  \n \nकल्पना झा \nकोना कहू  \n \nबडु काज ि ि  एखन  \nकनी त रुटकताैं , \nनेना ,भुिका क समेि क रन्खताैं , \nकोना कहू ्ेखु ने , \nचौराक तुिसी गोिारी करय , \nटनपि पोति घर अंगना अछि , \nतयौ ििेरु िगय , \n्ेखु  ने आम क पल्िव  \nआ बारी क पिुआ मऊिाय िागि , \nकोठी कोना धेने ढन ढननाय िागन , \nस्नेि क फ ु िवारी में  \nन्खिन्खिाइत फ ू ि सुखाय िागि , \nटवधना क लिखि टकयो िेर नय सकय , \nमोन क व्यथा क े  टकयो बांिी नय सकय।  \n-कल्पना झा, बोकारो , झारखंड।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n विदेह ३८७ म अंक ०१ फरबरी  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८७)|| 121 \n३.६.आशीष अनछचन्दिार - दू िा गजि  \n \nआशीर् अनतचन्हार \nदू टा गजल \n१ \nअपना िकमे सुटवधा लिखने  \nिमरा िकमे टवप्ा लिखने  \n \nफ ै क्री चितै इंिरनेिी  \nखेती िेतै क्बा लिखने  \n \nिमरो अनुभव रखने रटियौ  \nकाँिे भेित रस्ता लिखने  \n \nअनका भरसे कत्ते रिबै  \nदुटनयाँ ब्ित  अपना लिखने  \n \nबैस ि  रि न े टकि ु न ै भेि त \nमकता पूरत मतिा लिखने  \n \nसभ पाँछतमे 22 -22-22-22 मात्रािम अछि। सुझाव सा्र आमंलत्रत अछि।  \n 122 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ \n \nमाथा िाती िाथो माि  \nरस मे डूबि  अधरो  माि  \n \n्ेखू भेिै क े िन भाग  \nपोखरर क ू ्ै तरिो माि  \n \nअगड़ा टपिड़ा चक्कर चालि  \nपोठी बनतै रहुओ माि  \n \nअनकर पोखरर कत्ते आस  \n्ेिक धोखा अपनो माि  \n \nक े िन क े िन िेतै जाि  \nसे सभ जानै नवको माि  \n \nसभ पाँछतमे 22 -22-22-21 मात्रािम अछि।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n   \n \n  \n ","size_mb":6.65,"has_text":true},"Videha 388.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 388.pdf","name":"Videha 388.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८८ म अंक १५ फरबरी २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 388 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३८७ पर वटप्प ी (पृ. ६-८) \n२.गद्य \n२.१.परमानन्द्द िाि क ा-एकादशीक उद्भि (पृ. १०-१३) \n२.२.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप ३६ (पृ. १४-२१) \n२.३.िािदेि कामत -प्रमा  पि जारी होइ िेि/ उच्र लशिामे मवहिा \nप्रधतवनधित्ि घटत / हमर मीठ िैना/ कवििर रामवििास साह जीक पोथी/ \nवनयधत आ पुरूषाथा : एक सम्रह मूल्यांकन (पृ. २२-४६)   \n \n२.४.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक) (पृ. \n४७-६६) \n२.५.कुमार मनोज कश्यप-समािोरक  (पृ. ६७-६८) \n२.६.संतोष कुमार राय 'िटोही'- संतोष कुमार राय 'िटोही' केर डायरी \n'िि यू टू' (पृ. ६९-७१) \n३.पद्य \n३.१.डॉ. क्षजयउर रहमान जाफरी- िसंत सिी (पृ. ७३-७४) \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु '- ३ टा गजि (पृ. ७५-७८) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-सृजनशीिता  (पृ. ७९-८३) \n \n \n  \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n𑒀   \n \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार  पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n  \n \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 1 \n१.१.गजेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n१.२.अंक ३८७ पर टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गजेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n \n\"ज े सुन बैए खि स्सा से र ाज  करैए ऐ संसार पर \"- होपी अमेररकी \nकबीलाक लोकोक्ति। \nमैथिली स्टोरी साइंस (मैथिला किाशास्र) \nमिशेल फोको  (Foucault)क \"अनुशासन संस् था \" बा िनोवैज्ञाटनक \nबािटन आ ह्वाइिहेडक  \"गैसलाइटििंग\" दुनूक लक्ष्य एक्क े  छ ै । मिशेल \nफोकोक  \"अनुशासन संस् था\" अमछ, सोझााँबलाक ेँ  अनुशासनिे आनू आ तइ \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 3 \nलेल सभक ेँ  आपसेिे लड़ाउ , टकछु केँ  पुर स्कृ त करू  आ जे अनुशासनिे नै \nअबैए तकरा आस्ते-आस्ते िाहुर द्यौ। गैसलाइटििंगिे  सोझााँबला क ेँ  टवश्वास \nद्आओल जाइत अमछ जे अहााँ जे यथास्स् थमतक टवरोध कऽ रहल छी से कोनो \nटवरोध नै , ई ताँ सभ कऽ रहल अमछ , अहााँ ताँ टवरोधक नािपर टवरोध कऽ रहल \nछी आ से अपन किी नुक े बा लेल। ऐिे सिाजिे वतटिान आधारभूत किीक \nसहायता सेहो लेल जाइत अमछ , आ आस्ते-आस्ते िारगेि बताह भऽ जाइत \nअमछ बा पलायन कऽ जाइत अमछ।  \nराइटसष -ब्लॉक सामान्य राइटसष ब्लॉक नै छल, ई छल \"गैसलाइटटिंग\"। \nिु्ा एकर प्रमतकारिे अबैत अमछ स्िोरी साइ ं स , कोन कथा सुनेलासाँ लोक \nआ सिाजपर की असर पड़त , ई ओइ आधारपर पूवट -टवश्लेषण कर ै त अमछ। \nसे सिानान्दतर धारा िाहुरक ेँ  िाहुरसाँ  कािबाक टनणटय लेलक। ओ िूलधाराक \nसाटहत्यकार सभ जे िानकीकरणक नािपर भाषाक ेँ  िरोड़ ै  छला , ओ स्िोरी \nसाइ ं सक संग गैसलाइटििंगक आधारपर काज कऽ रहल छला। हुनकर उद्देश्य \nछल वतटनीक भभन्दनताक ेँ  अशुद्धताक नाि ्ेब। राि्ेव झा घर्ेखियाक ेँ  लक्षित \nकऽ ई सभ भलिलखन्दह जे , जे भलिब से बाजब असमियो िे असफल भेल से \nिैमथलीयोिे हएत।  \n  \nआ स्िोरी साइ ं स सेहो सएह कहैए , जे कथा सुनायत से करत राज , आ जे \nजत्ते कथा सुनाओत से तत्ते आगााँ बढ़त। आ असगर बृहस्पमतयो झूठ। िु्ा \nऐबेर ्ोसर चरणिे सुभाष चन्दर या्व असगर नै रहमथ।  \nआ सिानान्दतर धारा कथा सुना रहल अमछ १५ सालसाँ आ िूलधारा सुटन रहल \nअमछ।  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजि न टक मिशेल  फो को क सभ िा टडसीस्प्ल नर ी इंस्िीट्य ूशन \"अनुशासन \nसंस् था\" जेना साटहत्य अका्ेिी , िैमथली अका्िी , िैमथली भोजपुरी \nअका्िी , आ साटहत्य अका्ेिी द्वारा िान्दयता प्राप्त कमथत भलिेर े री \nअसोभसयेशन सभ िूल धारा लग छ ै ।  \nिु्ा मिशेल फोकोक सभ िा टडसीस्प्ल नर ी इंस्िीट्य ूशन आ िूल धार ाक \nगैसलाइटििंगक िेक्क्नक, गार्जिंयन बनबाक ऑफरक िेक्क्नक स्िोरी साइ ं स \nद्वारा िति कऽ ् ेल गेल छ ै ।  \nस्िोरी साइ ं स तारानन्द् टवयोगीक शब््ावली  (१) जेना थोकक टहसाब ें \nिैमथलीिे उपन्दयास बहराइत अमछ , ( २) िेहतरक भाषा आ  (३) क ू ड़ा-\nकड़किक पहाड़  ठाढ़ करबाक साक्षजश आ रिानन्द् झा  \"रिण \"क \nशब््ावली  (१) \" हाि -बजारक भाषा \" ( डॉ. प्रिो् क ु िारक  ‘कनटकरबा ’ क \nआिुििे )क ेँ  उघार क े लक। \nई सभ हतोत्साटहत करबा लेल उपयुक्त गैस -लाइटििंग क े र िेक्क्नक अमछ \nजकरा सिानान्दतर धारा द्वारा स्िोरी साइ ं सक ि्मतसाँ िति कऽ ्ेल गेल \nअमछ। ताँ ई उ्ा हरण भसद्ध कर ै ए जे िूल धारािे सभ जामतक लोक अमछ आ \nसिानान्दतर धारािे सेहो। स्िोरी साइ ं सक ि्मतसाँ ब्राह्मणवा्क संग गएर -\nब्राह्मणक नव-ब्राह्मणवा्क ेँ  सेहो मचखन्दहत कएल गेल अमछ।  \nआ सएह कारण छ ै  जे िैमथली कथा सुनेबाक आयोजन  ‘सगर रामत ्ीप \nजरय ’क ेँ  साटहत्य अका्ेिी द्वारा गी टड़ लेबाक प्रयत्न भेल आ से टवफल भऽ \nगेलापर रिानन्द् झा  ‘रिण ’ सटहत िूल धाराक आन लोक अपन िानभसक \nसन्दतुलन बना कऽ नै राखि सकला। रिानन्द् झा  ‘रिण ’ ताँ सभिा सीिाक \nअमतक्रिण कर ै त एकिा ब्राह्मणवा्ी संस् थाक पभिकािे टबनु नाि लेने हिरा \nआ उिेश िण्डलक ेँ  अवाच कथा सेहो कहलखन्दह  आ तकर उपहार स्वरूप  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 5 \nसाटहत्य अका्ेिी  द्ल्लीक  ओइ संस् थाक ेँ  कमथत भलिेर े री एसोभसयेशनक \nरूपिे िान्दयता ्ेलक। ई घिना स्िोरी -साइ ं सक प्रभावक ेँ  ्र्शिंत कर ै त अमछ। \nिु्ा अशोक गत ्स सालसाँ  ‘सगर रामत ्ीप जरय ’ क े र आयोजन \nसिानान्दतर धाराक लेिक सभ द्वारा कएल जेबासाँ आह्लाद्त छमथ  आ कहै \nछमथ- ‘एकर प्रारस्म्भक उद्देश्य रहै गाि -गाि गोष्ठी करबाक, से आबे जा कऽ \nभऽ रहल छ ै । ‘ यएह गप हिर गाििे भेल ८२ ि सगर रामत ्ीप जरय  [कथा \nबौद्ध भसद्ध िेहथपा (बाल साटहत्य क े खन्दरत) ि ें हथ]िे भशवशंकर श्रीटनवास \nसेहो बाजल छला - ‘जिन हि सभ  ‘सगर रामत ्ीप जरय ’ शुरू क े ने छलाौं \nतिन एकर उद्देश्य छल जे ई गािे -गाि हुअय , िु्ा ई ताँ पिना -चेन्दनै घुिऽ \nलागल। ‘ \nआ ओम्हर रािभरोस कापटड़  ‘भ्रिर ’ आ परिेश्वर कापटड़ सेहो पायापार \nनेपाल िे अड़ल छला। भारतक सरकारी संस् थाक संकलनिे हुनकर सभक \nरचना बाहरी  (नेपालक ) हेबाक कारण नै ्ेल गेलटन िु्ा ओही नेपालक \n्ोसर लेिक , जे स्िेिस-को क े र सङ छला , क े र कथा ्ेल गेलै ।  \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन िंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ३८७ पर टिप्पणी \nसौरभ पाण्डेय [सािषक बिकु च्चन  (पोिी परर चय) [आशीर् \nअनथचन्हार] पर] \nहम्िर िोन िा िुग्ध भ गेल , आशीष अनमचन्दहारजी। अहााँ 'बात प बात \nबतक ू चनक' भोजपुरी आलेिक पररचय प्रस्तुत क े ने छी। तक्कर िाने \nपढ़बाक प्रयास भेल अमछ। साटहत्यकार सिाजिे एहेन प्रयास आयकाल कत \nभ रहल अमछ ? दुलटभे बुक्षझयौ। अहााँ सत्य कहलहुाँ , जे सिाज भो जपुररया \nहुऐ , अथवा िैमथली , भाषा छोड़ जिीनी तथ्य आ लोकक टवचार िे कोनो \nबेसी भे् नै अमछ। 'बात प बात बतक ू चन' हिर भोजपुरी भाषा ि ें  प्रथि क ृ मत \nअमछ। अहााँक अनुिो्न आ प्रोत्साहन हिरा लेल कोनो उच् च पुरस्कार साँ \nलहान नै। हि हृ्यतल साँ धन्दयवा् ज्ञाटपत कर रहल छी। आ , िैमथली सिाज \nिे हिर पुस्तकक पररचय करबाक लेल आभार पठा रहल छी। पररचय ि ें \nएकिा सुधार करबाक लेल हि टनवे्न क रहल छी। हिरा संपा्न ि ें  दूसर \nसंग्रह क े र नाि 'गीत-प्रसंग' अमछ। 'परा ें  को िोलते हुए -2' क े  प्रकाशन नटह \nभेल।  \n  \nकल्पना झा, पटना  \nनीक अंक अमछ। स्तरीय आलेि सभ। नीक ग जल ,भजन ,कटवता सभ। एटह \nअंक िे सभ साँ टवशेष अमछ ,धनाकर ठाक ु र जीक लेि \"टवषाणु:टवष वा नव -\nजीवनक टनिाटण\"क पुनप्रटकाशन। ई एकिा नब सराहनीय ओ प्रशंसनीय \nकाज सोझााँ आएल अमछ टव्ेह िीिक। ओतेक पुरान आलेि ,सेहो तीन रूप \nिे उपलब्ध करओल गेल अमछ पाठक लेल। िूल िैमथली ,लेिक द्वारा  कएल \nगेल अंग्रेजी अनुवा् आ पभिका िे छपल पन्दना सेहो। ज्ञानवधटक आलेि \nभलिलटन अमछ धनाकर ठाक ु रजी। पचास साल पटहलुक भलिल आलेि पुनः \nअसंख्य पाठक धरर पहुाँचल। एटह तरहक प्रयास आगााँ सेहो होएत ,से अपेिा।  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 7 \nआशीष अनमचन्दहार जी द्वारा एकिा भोजपुरी पोथीक पररचय िैमथली भाषा \nिे ्ेब नीक लागल। आ ताहू साँ नीक लागल िैमथल आ भोजपुररया लोक िे \nव्यावहाररक सिानताक चचाट संग पोथी पररचय ्ेब। \"साथटक बतक ु च् चन\" \nवास्तव िे नीक पोथी पररचय अमछ।  [प्रीमत कारण सेतु बान्दहल: सम्पा्क - \nआशीष अनमचन्दहार - टव्ेह पेिार]  बहुत नीक संकलन। नीक संपा्न। \nजबर्स्त तरी का साँ टबगुल बजा ्ेल गेल अमछ - \"ि ें हथ गाि,क ृ पानं् ठाक ु र \nक आाँगन िे बैभस एिन धरर अहााँ सभ जे पढ़लहु से िाि प्रस्तावना छल। \nआब एटह ठाि साँ ड े ग उठा रहल छमथ ्ंपमत रचनाकार 22ि शताब््ीक \nिैमथली साटहत्त्यक कोबर लेल जे पूणटतया सक्षज कऽ तैयार छटन िास टहनक े  \nलेल। इएह कोबर घर सािी बनत नव -नव योजना -पररयोजनाक। इएह कोबर \nघर सािी बनत भाषा -साटहत्य क े र भसनेहक। इएह कोबर घर सािी बनत \nवचन क े र , चुपचाप वचन टनिाटह ्ेबाक। इएह कोबर घर सािी बनत ओटह \nनेंआें क े र जाटह पर ठाढ़ हएत 32ि -35ि शताब््ीक िैमथली.............\"  \nप्रतीिा रहत ,एटह कोबर घर साँ क े हन नव नव योजना पररयोजना बहराइत \nअमछ,तकर प्रतीिा लेिकीय प्रमत सिाप्त क े लक।  \nभीमनाि झा  [प्रीमत कारण सेतु बान्दहल: सम्पा्क - आशीष अनमचन्दहार - \nटव्ेह पेिार]  \nअनेकश: धन्दयवा् एहन सुन्द्र लेिकीय प्रमत  उपहार  लेल। ग्रन्दथक अनुरूपे \nशाही पैक े ि। रसे-रसे पढ़बाक आनन्द् ले ब। शुभकािना।  टवहंगि दृमिएाँ ्ेिल \nअमछ। हुनक व्यक्क्तत्व-क ृ मतत्वक प्रसार आ अहााँक संयोजन-सम्पा्नकलाक \nटवस्तार सहजहहिं झलटक जाइत अमछ। एटह िहत्वपूणट काज लेल भूरर -भूरर \nधन्दयवा्। \nरबीन्र नारायण थमश्र \nटकताब बहुत नीक छपल अमछ।फा ें ि बहुत आकषटक आ पैघ रहलासं पढ़बािे \nबहु त सुटवधाजनक अमछ। लेिकीय प्रमत पठ े बाक हेतु पुनः धन्दयवा्।   8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nधन ाकर  ठाकु र  \nनीक काज कर ै त रहू।  \n  \nलक्ष्मण झा सागर \nबहुत नीक अंक भेल अमछ।बहुत सुन्द्र।  [प्रीमत कारण सेतु बान्दहल: \nसम्पा्क - आशीष अनमचन्दहार - टव्ेह पेिार]  टवद्यापमतक पांती पर पोथीक \nनािकरण अमतशय शोभनीय आ आकषट क अमछ। मचर प्रमतक्षित पोथीक े  \nलेिकीय प्रमत उनिाबयिे आइ द्न भरर लाटग गेल।पुरा पढ़बािे साल भरर \nत जरूर लागत।अपना 71 बिटक क्षजनगीिे एहेन गतगर पोथी टकनको पर \nभलिल एटहसं पटहने हिरा नै अभरल अमछ।एटह पोथीक रचनाक संकलन आ \nसम्पा्निे आशीस अनमचन्दहार जीक िेहनमत आ भुमिका सरा हनीय \nअमछ।हुनका प्रमत बहुत बहुत आभार! अहााँक सपत्नीक ें  हार््िंक बधाइ! \nशुभकािना!!  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 9 \n२.गद्य \n \n२.१.परिानन्द् लाल कणट -एका्शीक उद्भव  \n२.२.टनिटला कणट- अत्ग्नभशिा िेप ३६ \n२.३.लाल्ेव काित -प्रिाण पि जारी होइ ले ल/ उच् च भशिािे िटहला \nप्रमतटनमधत्व घित / हिर िीठ बैना/ कटववर रािटवलास साहु जीक पोथी/ \nटनयमत आ पुरूषाथट : एक सिग्र िूल्ांकन  \n२.४.रबीन्दर नारायण मिश्र- ठ े हा परक िौलाएल गाछ (धारावाटहक)  \n२.५.क ु िार िनोज कश्यप-सिालोचक  \n२.६.संतोष क ु िार राय 'बिोही '- संतोष क ु िार रा य 'बिोही ' क े र डायरी 'लव \nयू िू' \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.परिानन्द् लाल कणट -एका्शीक उद्भव  \n \n \n \n \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 11 \n \n \n \n \n \n 12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 13 \n \n \n \n \nऐ रचनापर अपन \nमंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.टनिटला कणट- अत्ग्नभशिा िेप ३६ \n \nवनमषला कणष  (१९६०- ), भशिा - एि. ए. , नैहर - \nिराजपुर , ्रभ ङ् गा, सासुर - गोटढ़यारी (बलहा) , वत्तटिान टनवास - \nरााँची , झारिण्ड। झारिंड सरकार िटहला एवं बाल टवकास सािाक्षजक \nसुरिा टवभागिे बाल टवकास पररयोजना प्ामधकारी प्साँ सेवाटनवृभत्त \nउपरान्दत स्वतंि लेिन।  \n(अत्ग्न भशिा िूल टहन्द्ी - स्वगीय क्षजतेन्दर क ु िार कणट, िैमथली अनु वा् - \nटनिटला कणट) \nअग्ननशशिा िेप -३६ \n \nपूिषकिा \nमचिसेना आ राजा पुरूरवा क े  बातचीत स s गंधवटराज टवश्वावसु क े  उवटशी क े  \nअपना संग स्वगट लs जेबाक बाि भेिलटन ,ओ आब लक्ष्य क े  प्रात्प्त लेल अपन \nटवचार क े  टक्रयान्दवयन करय लगलाह।  \nआब आगााँ \n\"उवटशी!उवटशी!\" - तेज आ भयभी त स्वर िे आवाज ्ैत राजा भीतरक कि \nि ें  प्रवेश क े लमथ । उवटशी पर दृमि जाइतटह ओ जल््ी साँ s आगू बटढ़ हुनका \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 15 \nआललिंगन बद्ध कय लेलमथ। हुनकर िुि पर आतंक क े  भाव ्ेखि उवटशी \nचटकत भ s गेलमथ। राजा बहुत ड े राएल ्ेिा रहल छलाह।सााँसक गमत बहुत \nतेज छलटन। िुाँह कारी स्याह भ s र हल छलटन। हृ्यक धड़कन सेहो बहुत \nतेज छल।  \n\"अहााँ क े  की भेल मप्रयति! एतेक ड े राएल सन टकएक ्ेिा रहल छी!अहााँ \nएतेक टकएक घबरा गेल छी!\"  \nराजाक आललिंगन साँs िुक्त भऽ उवटशी राजाक िुाँह द्स ध्यान स s ्ेिैत \nपुछलमथ ।  \n\"मप्रये!उवटशी! हिरा संग बहुत बरका धोिा भ s गेल अमछ। आइ हि ए किा \nबड्ड पैघ टवश्वासघात करय जा रहल छलहुाँ। बस एतबे बुझू जे भगवानक क ृ पा \nसाँs ओ हिरा ओटह आप्ा साँ बचा लेलमथ !\"  \nराजा अपना संग घटित घिना क े  सम्पूणट टववरण ्ेबा स s पटहने भगवान् क े  \nधन्दयवा् कहलमथ क्षजनकर क ृ पा साौं ओ टन्ाोष बचल रहलमथ ।  \n\"टकएक!की भेल! क े हन टवश्वासघात मप्र यति! क े हन टवश्वासघातक गप्प क’ \nरहल छी ?\" - उवटशी आश्चयटचटकत भ s कs पुछललमथ ।  \n\"अहााँ क े  बुझल अमछ हि राज्रबार साँ s बाहर चभल गेल छलहुाँ ?\" -राजा \nघिनाक कथन करबासाँ पटहने उवटशीसाँ प्रश्न पुछलमथ। \n\"हाँ, हिरा एटह बातक जानकारी भेटि गेल छल! आओर ईहो ज्ञात भेल छल \nजे हि सूचना  पठा क s अहााँ क ेँ  िधुबन ि ें  आिंभित क े ने रही!िु्ा ई बात \nएक्ि असत्य छल! हि कोनो संवा् राज्रबार ि ें  नटह पठौने रही आहााँ क े  \nिधुबन िे भ ें ि करबाक हेतु! तिन ओ संवा््ाता क े  छल!आ ओ संवा् क े  \nअहााँ क े  पठ े लक!\" -उवटशी एिनो आश्चयटचटकत छलीह।  \n\"हिरा त s ओटह सिय धरर ई बात नटह बुझल छल! हि सोचलहुाँ जे \nसंभवत:आइ अहााँ असगर े  चभल गेल होयब। अहााँ क ेँ  असगर िधुबन ि ें  भ्रिण \nरूमचकर नटह लागल होयत तिन अहााँ हिरा संवा् पठौने होयब िधुबन \nजयबा हेतु।िु्ा तिनहुाँ ई बात हिरा कनेक अस्वाभाटवक लागल! िु्ा जाँ s  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहि नटह जाइत छलहुाँ ,ओटह स्स् थमत ि ें  संभवतः अहााँ दु:िी भ s जायब,ई बात \nसोचलहुाँ । हि अहााँ क े  दुिी नटह कर s चाहैत छलहुाँ ,ताटह लेल हि िधुबन \nगेलहुाँ\" - राजा उवटशी क ेँ  िधुबन जेबाक कारण कहलमथ टवस्तार साौं ।  \n\"तिन की भेलै! ओतह क े  छल जे अहााँ क े  संवा् पठौने छल ?\" - उवटशी \nउत्सुकता सs पुछलमथ ।  \nआब राजा िधुबन पहुाँचलाक बा ्क सिस्त घिनाक्रि उवटशी क ेँ  टवस्तार सs \nबतबय ल गल ामथ।ओ सब टकछु,एक-एक शब्् ,एक-एक घिना, अिरशः सब \nटकछु  कटह  र ह ल  छल ाह । ओ एको  िा बात शेष नटह  र ि ल मथ!टकछु  नटह  नुकौने \nछलामथ।  \nउवटशी सब टकछु  सुनैत र ह ल ीह ,फ े र गवट साँ भरर पुरूरवा क े  आललिंगन ि ें  लय \nहुनक वि स् थल साँ s अपन िुिड़ा नुका लेलमथ। ओ गवट स s भरल छलमथ \nअपन पमत क े  उज्जज्जवल चररि पर! ओह!पमत क े हन टन्ाोष आ टनश्छल प्रेिी \nछमथ!उवटशी सोचय लगलीह - एहन प्रेिीक वास्ते िाि एक नटह एकसय जन्दि \nटनछाऒर क ै ल जा सक ै त अमछ, तिन स्वगट क े  बात कीअमछ! \nएकर पश्चात् दुनू प्राणी प्रेिालाप िे ली न भ s गेलमथ ।बात एतटह सिाप्त भ s \nगेल छल ।ई घिना दुनू गोिेक िोन साँ s लगभग टवलुप्त भ s गेल छल।एटह \nघिना क े  बा् पूरा सप्ताह धरर दुनू गोिे अपन अंतःपुर ि ें  रहलामथ ,कतहु बाहर \nनटह टनकललमथ।दुनू गोिे कतहु बाहर जयबा साौं गबड़ाइत छलमथ। दुनू गोिे \nक े  िोन ि ें  बसल अपन -अपन सोच हु नका ड े रा रहल छलटन ।  \nराजा मचिसेना साँ s प्राप्त श्राप सs भयभीत छलमथ ,उवटशी क े  हुनका \nलोकटनक बीच एकिा तेसर प्राणीक उपस्स् थमत असहनीय लाटग रहल छलटन। \nओ सद्िन अपन आसपास गंधवटराजक उपस्स् थमत साँs भयभीत छलीह।ओ \nसोमच रहल छलीह जे सम्भवतः ई घिना गंधवटराजक कोनो चाभल मथक। ई \nसोमच उवटशी आओर ड े रा गेल छलीह ,ताटह लेल ओ िाि अन्दत:पुर ि ें  रहबाक \nटनणटय लेलमथ ।   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 17 \nदुनू गोिेक बाहर नटह जेबाक अपन -अपन कारण छलटन।दुनू गोिेक डर छलटन \nजे कहीं दुनू गोिे एक ्ोसरा साँ अलग नटह भ s जामथ।िु्ा दुनू गोिे एक \n्ोसरा पर अपन डर नटह व्यक्त क s रहल छलमथ , एक ्ोस राक सोझााँ ि ें \nप्रसन्दन रहवाक प्रयास िें  सद्िन रहैत छलमथ।  \nआखिर कतेक द्न धरर ओ सभ राजप्रसा् क े  अंतःपुर ि ें  बं् रटह सक ै त \nछलमथ! जाौं -जाौं सिय व्यतीत भ s रहल छल ,राजा पुरूरवा एटह घिना क ेँ  \nटबसरर रहल छलाह ,आ हुनकर भय सेहो दूर भ s रहल छलटन। धीर े -धीर े  उवटशी \nसेहो गंधवटरा जक उपस्स् थमत टवस्मृत कs रहल छलीह। हुनका टवश्वास भ s गेल \nछलटन ,गंधवटराज हुनक भावना क े  बुझैत ,हुनक स्स् थमत क ेँ  ्ेखि आ हुनक \nइच्छाक आ्र कर ै त ,वापस स्वगट चभल गेल होयताह आ हुनक वापसीक बाि \nक ेँ  रोटक ् ेने होयताह।  \nयैह सभ सोमच आब धीर े -धीर े  ओ अपन भय क ेँ  टवस्मृमतक गहन गुफा  िे राखि \nरहल छलीह। आ आब ओ दुनू प्राणी सािान्दय जीवन द्स पुनः आपस आटब \nरहल छलमथ ।एटह तरहेँ लगभग एक िास आओर बीमत गेल।  \n \n-----**------***------ \nअिावस्याक घनघोर कारी अन्दहार रामत छल।पृथ्वी पर घोर अन्दधकारक \nसाम्राज्जय पसरल छल। एहेन घोर अन्दहार!जे अपन हाथ सेहो नटह ्ेिा इत \nछल। एटह घनघोर कारी अन्दहार रामत ि ें  एक गोि रथ अन्दहारक छाती बेधैत \nतीव्र गमत स s आगू बटढ़ रहल छल। राभि क े  सिय आ नीरव पथ क े  \nटनस्तबद्धता! एह ेन िुक्त परर वेशक आनन्द्  टकछु  आओर  ह ो इत अमछ! एकर  \nअमतररक्त एक िास स s बेसी अवमध तक राजप्रासा् आ राज्रबारक बन्द् \nवातावरण ि ें  रहलाक उपरान्दत उवटशी आ पुरूरवा दुनू गोिे \nसुगंमधत,स्वच्छ,शीतल ,उन्दिुक्त बयार पाबय लेल अत्यंत व्यग्र छलमथ । िहल \nआ राज्रबार क े  बं् वातावरण ि ें  आब हुनका लोकटन क े  घुिन भ s रहल \nछलटन ।वनक स्वच्छ ,उन्दिुक्त आ सुगन्न्दधत हवाक स्मृमत हुनका ओतय  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपहुाँचबाक लेल व्यग्र क रहल छ लैक। ताटह साौं आइ गंधिा्न पवटत पर \nअवस्स् थत क ु िार वान घुिबाक कायटक्रि बनौने छलमथ ।आ आब ओ क ु िार \nवन जयबा हेतु अग्रसर छलमथ।  \nहुनकर रथ आगू बटढ़ रहल छल ,कतेको वन आ घािी पार कर ै त।पीठ पर \nस्नेटहल थपकी ्ैत शीतल पवन क े  झा ें का एकिा सुि् अनुभूमत करा रहल \nछल।शीतल िं् हवाक झा ें का हुनकर कपड़ा आ क े श क े  स्पशट क s रहल \nछल ,जाटह कारण हुनक क े श एवं वस्ि पवन संग उन्दिुक्त भय लहरा रहल \nछल। उवटशी क े  घनगर ,नम्हर कारी -कारी क े श हवाक झा ें कक कारणेँ उवटशी \nक े  कपोल चुिैत एम्हर -ओम्हर चहुाँद्श लहरा रहल छल।  \nउवटशी आ पुरूरवा दुनू रथ ि ें  एक ्ोसराक एतेक  टनकि बैसल छलमथ जे जाौं \nटकयो कनेको दूरी साँ s ्ेखितमथ ओ हुनका दुनू क े  टनखश्चत रूप स s \nआललिंगनबद्ध बूक्षझ सक ै त छलमथ। \n रथ िे उवटशी ओ अपन बााँटह क े  हार बना राजाक ग्रीवा ि ें पटहरौने छलमथ आ \nहुनक िाथ अपन मप्रयति पुरूरवा क े  घनगर आ कोिल क े शसाँ आच्छाद्त \nटवस्तृत विस् थल प र टिकौने छलमथ।बााँटह क े  हार एिनहु पुरूरवाक गर्टनिे \nलेपिायल छल ।किनो ओ िाथ उठबैत िुस्क ु राइत छलीह , किनहुाँ राजाक \nगालसाँ अपन गाल सिा लैत छलीह ,आ किनहु काल पुनः राजाक छाती पर \nिाथ राखि ्ैत छलीह। हुनक एटह कािोत्तेजक चेिा साँ s राजा उन्दित्त भेल \nजाइत छलाह। िु्ा उन्दित्त  भेलाक बा्ो ओ अपना पर टनयंिण पाटब लेने \nछलाह। अपन धैयट बनौने रिवाक छटन हुनका क ु िार बन जाए धरर! क ु िारवन \nपहुाँचला उपरांत ओ अपन धैयट क े  पररत्याग क s सक ै त छमथ!ओटह साँ पटहने \nनटह! ओटह साँ पटहने हुनका अपना पर टनयंिण रिवाक छलटन! यैह कारण \nछल जे ओ अपना पर टनयंिण  रिने छलमथ। ओ किनो काल िुस्क ु राइत \nप्रेि भरल दृमि साौं उवटशी द्स तक ै त रथ क ेँ  तेज गमत साँ s क ु िार वन द्स \nबढ़बैत जा रहल छल।   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 19 \nअचक्क े  ओ अश्व क े  रस्श्ि िींचलमथ ,रथ रुटक गेल! गंतव्य पहुाँमच गेल \nछल!अश्व सभक े  रथ स s अलग कए अलग -अलग गाछक जटड़िे बाखन्दह \n्ेलमथ ,फ े र उवटशीक ेँ  कोड़ िे लऽ कऽ बहुत कोिलता साौं रथ स s उठा पृथ्वी \nपर उतारर लेलमथ।पुनः अपन मप्रयतिा क े  एक कान्दह पर राखि ्ोसर हाथ साँ \nदुनू िेिना क े  रस्श्ि पकटड़ वन ि ें  आगू बटढ़ गेलाह। सम्पूणट वन ि ें  अन्दहार क े  \nसाम्राज्जय पसरल छल। सुन्द्र सरोवर लग बनल टवशाल चबूतरा पर अपन \nमप्रयति क ेँ बैसा ्ेलमथ ओ ,ति न टकछु  दू र  िें िेिना सभ  के  बाखन्दह  ् ेल मथ। \nिेिना क े  बाखन्दह कऽ फ े र आटब उवटशी ओ बैभस गेलाह। आब ओ उवटशीक जााँघ \nपर  िाथ र ाखि  प्रेिक सागर  िे डुबकी ल गेबाक ल ेल  तैयार  भ s गेल छलमथ। \nहुनकर आाँखि आकाश िे मछटड़याएल चि चि चिक ै त असंख्य तारा पर बेरर -\nबेरर जा र हल छलटन।उवटशी हुनकर आललिंगन ि ें  आबद्ध भय हुनक छाती पर \nअपन हाथ स s धीर े-धीर े  थपकी ्ैत सोहरा रहल छलमथ।बहुत काल धरर दुनूक \nबीच िौन पसरल रहल। िु्ा हुनका दुनू क े  िध्य आाँखिक भाषा ि ें  िूक \nवाताटलाप चलैत रहल।  \nतिन अचानक राजा मचहुाँटक क s उठलमथ। ओ बैभस गेलाह आ उवटशीक चे हरा \nक ेँ  अपन दुनू हाथक बीच िे ल s कs हुनका साँ पुछलमथ - . \n\"टकयेक मप्रयतिे,अह ााँ टकछु बाक्षज टकएक नटह  र ह ल  छी?\" \nउवटशी िुस्क ु राइत पुरूरवा पर अपन तीक्ष्ण मचतवन क े  िारक प्रहार क े लमथ \n।पुरुरवा हुनकर भ्रू -भंटगिा पर कािोन्दित्त भय उवटशी क ेँ  अपन आललिंगन \nसिेटि लेलमथ ।ओ उवट शी क े  शरीरक एक-एक अंग क ेँ  चुम्बन लेबय लगलमथ \n।ओ ओ कािोत्तेजना साौं पूणट रूपेण उन्दित्त भय गेल छलमथ।आब ,ि्होश \nभेल राजा क े  हाथ अपन कोिलांटगनी प्रेमिका सहधर्ििंणी क े  अंग -अंगक स्पशट \nकय हुनका ि ें  कािोत्तेजना जगा रहल छलमथ।हुनकर हाथ प्रेमिकाक सुन्द्र \n्ेह क े  दुलाराबै त चुंबनक वषाट करय लागल छलमथ।  \nउवटशी सेह ो  पाछू  नटह  र टह  गेल  छल ीह ,मप्रयति क े  संग पाटब कािोत्तेजना \nहुनका पर सेहो हावी भ s गेल छलटन। हुनकर सााँसक गमत साौं तीव्र तीव्रतर  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभेल जा रहल छल। पुरूरवा ध्यान स s ्ेिलटन जे उवटशीक आाँखि िे एकिा \nिौन आिंिण छल। वैह भाव राजा पु रूरवाक आाँखि िे सेहो उपस्स् थत छल।  \nएक-एक कए वस्ि दुनू क े  ्ेह स s ि सय ल ागल ! टकछु  सिय उपर ान्दत दु नू \nके  शर ीर  पर  वस्ि के  नाि पर  टकछु  नटह  शेष छल । दु नू गो िे काि टक्रया िें \nएतेक डूबल  छल मथ जे आसपासक परर वेश पर  ध्यान तक नटह  ् ेल मथ! शांत \nवातावरण ि ें  िाि हुनका दुनू क े  तीव्र सााँस क े  प्रमतध्वटन आ किनो काल \nसुरत जटनत भससकारी भरय क े  आवाज िाि सुनल जाइत छलैक!आ फ े र \nसब टकछु  शान्दत भ s गेल छलैक। आब िाहौल पटहने सन शांत टनस्तब्ध भ s \nगेल छल। अिन सुई िसला पर ओकरो आवाज बहुत तीव्र गूाँजैत \nसुनाइत।ओतए एतेक शान्न्दत पसरर गेल छल।  \nसुरत जटनत श्रान्न्दत साौं क्लान्दत भय ओ दुनू एक ्ोसरा क े  आललिंगन ि ें  लय \nस्वन्प्नल संसार ि ें  टवचरण कय रहल छलमथ। अचक्क े  िेिना क े  तीव्र चीत्कार \nवातावरण ि ें  गूाँक्षज उठल।टकयो जबर्स्ती ओटह िेिना क े  उठा लेने \nछल।उवटशी क े  सुन्द्र सपना िूटि गेल छल ,ओ चीत्कार कय उठलीह - \n\"मप्रयति....मप्रयति....टकयो हिर िेिना क े  भगौने नेने जा रहल अमछ। \nओकर रिा करू - ओकर रिा करू...\" रिा करू मप्रयति...\"  \nराजा क े  सपना सेहो िूटि गेल छल। ओ ड े रा गेलमथ । ओ चटकत भ s कs \nजाटग गेल छलमथ । ओ अकबकायल बैभस गेलमथ । उवटशी उनका हकबकायल \nबैसल ्ेि बजलीह - \n\"राजा , हि सोचइत छल हुाँ अहााँ एकिा बहादुर योद्धा मथकहुाँ , तिन अहााँ \nटकएक घबड़ा गेलहुाँ!हिर िेिना क ेँ  ओकरा सभ साँ बचाउ!ओटह ्स्यु सभ \nसाँs बचाउ!\"  \nजेना पुरूरवाक आाँखि साँ s नीं् टवलुप्त भ s गेल होइन ! कान ि ें िाि एकिा \nआवाज गूाँक्षज रहल छलटन   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 21 \n\"हिर िेिना क े  रिा करू.....हिर िेिना क े  रिा करू. ...\" \nक्रिशः \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.लाल्ेव काित -प्रिाण पि जारी होइ लेल/ उच् च भशिािे िटहला \nप्रमतटनमधत्व घित / हिर िीठ बैना/ कटववर रािटवलास साहु जीक पोथी/ \nटनयमत आ पुरूषाथट : एक सिग्र िूल्ांकन  \n \nलालदेि कामि  \nप्रमाण पर जारी होइ लेल/ उच्च शशक्षामे मवहला प्रथिवनथधत्ि घटि / \nहमर मीठ बैना/ कवििर रामविलास साहु जीक पोिी/ वनयथि आ \nपुरू र्ािष : एक समग्र मूल्ांकन  \n१ \nप्रमाण पर जारी होइ लेल \nआब ग्राि पंचायत , नगर पंचायत क े र लोकक ेँ  सरकार भवन आ प्रिंडक े  \n्फ्तर िेँ ्ौड़ -धूप साँ अपभसयााँत हेबाक पर े शानी साँ बााँचैक सुलभ रस्ता वसुधा \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 23 \nक े न्दर आ सैबरक ै फ े  पर आसान भ' गेल छ ै क। इहो जनतब लोकक जागरूकता \nअभावे बेर - बेर क ं करा ें  साँ पुछारर करय पड़ऐक,क े ओ बतौटनहार नटह भेिैक। \nताँ बुझबाक लेल एकटह व्यक्क्त साँ आवश्यक कागजात तैयारी लेल बेर - बेर \nिोज पुछारर कयला साँ  सेहो ओ अकि भऽ लुलकारर लैन। तेँ जरूररयात \nजानकारी रहा चाही। यथा -: \nटववाह प्रिाण पि  \n्स्तावेज : - ८. \n1. आधार काडट (वर -वधू दुनूक)  \n2. स्क ू ल प्रिाण पि वा जन्दि प्रिाण पि वा िीसी० \n3. राशन काडट \n4. 2-2 फोिो र ं टगल  \n(वर -वधू 'क अलग -अलग पासपोिट साइज क े र फोिो)  \n5. 3 फोिो र ं टगल क्वािर साईज  \n(2x3 वतटिान कालक े  जाटहिे वर -वधू शामिल अमछ)  \n6. दुनूक िुख्य टनवास  \n(वर -वधूिे साँ एक क े  पटहलुक टनवास)  \n7. टववाह पभिका  \n8. दू गोि गवाह  \n(वर -वधू साँ द्शसाँ एक -एकिा) \n9. पहचान पि  \nभशिा हेतु आर्थिंक सहायता योजना  \n25000/- रुपया तक (आईआईिी/टड प्लोिा कोसट/सरकारी \nआईिीआई/आईआईएि/एएिएस/बी.िेक/नर्सिंग कोसट िे प्रवेश हेतु) \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. ई- श्रि काडट \n2. जामत प्रिाण पि  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n3. स्क ू ल प्रिाण पि \n4. िजदूर क े र आधार काडट  \n5. छािक े  आधार काडट \n6. िजदूरक े  बौंक (अमधकोष) िाता  \n7. फोिो - 2 (छटव) \n8. िो बाइल (चलभाष साँ ०) नंबर \nटवकलांगता प ें शन  \n1000/- रुपैया क े वल पंजीक ृ त िजदूरक े  लेल।  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. श्रि काडट \n2. जामत प्रिाण पि \n3. टवकलांगता(द्व्यांग) प्रिाण पि  \n4. आधार काडट \n5. बौंक िाता \n6. फोिो - फ ू ल तस्वीर - 2. \n7. िोबाइल नंबर  \nपररवार प ें शन योजना  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. िृत्यु प्रिाण पि \n2. श्रि काडट \n3. जामत प्रिाण पि \n4. आधार काडट (१२ टडक्षजि संख्या) \n5. बौंक िाता (आई एफ सी कोड सटहत)  \n6. ित्ाता आईडी ० काडट \n7. िोबाइल नंबर   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 25 \nप्रयोजन \nपमत'क िृत्युक े  बा् 50% प ें शन प्राप्त करबाक लेल | \nप्रधानिंिी िातृ वं् ना योजना  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. पंजीकरण काडट। \n2. टडलीवरी पची।  \n3. बच् चा+िााँ+आशा ्ी्ीक े  फोिो  \n4. आधार काडट \n5. बौंक िाता \n6. िोबाइल नंबर।  \nप्रयोजन \nगभटवती िटहलाक े  पौमिक भोजन 'क लेल 6000/ - िाका उपलब्ध \nकराबयक े  लेल।  \nबच् चाक े  पटहल जन्दि पर पंजीकरण फॉिट भरय पड़त  नोि: आशा कायटकताट \nक े र िाध्यि साँ सएबइकआ लग आंगनबाड़ी क ें र पर आवे्न करय पड़त।  \nप्रधानिंिी शा्ी शगुन योजना  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. स्नातक भशिण प्रिाण पि \n2. अल्पसंख्यक प्रिाण पि  \n3. आधार काडट \n4. टववाह टववाह प्रिाण पि  \n5. िोबाइल नंबर।  \nप्रयोजन \nिुस्स्लि सिु्ायक े  स्नातक लड़की क ेँ  आर्थिंक सहायता क ' रूप िेँ िाि \n51,000/- रुपया भेित , जे उपहारिे ्ेल जायत।  \nप्रधानिंिी टनःशुल्क भसलाई िशीन योजना   26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनोि: - एटह योजनाक े  अन्दतगटत बहुत गरीब िटहला िजदूर , टवधवा , टवकलांग , \nपररत्यक्त पमत, गृहणी आद्क ेँ  अपन रोजी -रोिीक े  लेल िु फ्तिे भसलाई \nिशीन भेित।  \nभसलाई मिशील प्राप्त करबाक लेल आवश्यक ्स्तावेज : १.1. आधार काडट। \n2. आय प्रिाण पि 12000/- हजार रुपयेकक्षण। \n3. यद् अिि अमछ , प्रिाणपि। \n4. यद् टवधवा , तिन आभश्रत प्रिाणपि। \n5. फोिो - 2 \n6. िोबाइल नंबर।  \nएल.पी.जी. गैस भसलेंडर दुघटिना बीिा योजना  \n(क) प्रत्येक गैस कनेक्शन पर 40 लाि सं 50 लाि रुपयाक े  बीिा राभशक े  \nकवर क ै ल जायत छ ै क। \n(ि) घरक सभ स्स्यक बीिा अमछ। दुघटिनाक स्स् थमतिे लाभ प्राप्त करबाक \nलेल।  \nटनम्नभलखित ्स्तावेज : १. \n1. एफआईआर क े र प्रमतभलटप।  \n2. िृत्यु प्रिाण पि। \n3. पोस्ििािटि ररपो िट क े  संग गैस क ं पनी क े  आवे्न ्ेबय पड़त। \nपेन काडट \n-: भलखित कागजात : - \n- नव पैन काडट :- \n1. आधार काडट (जन्दि मतमथ पूणट होबाक चाही)  \n2. 2 फोिो  \n- पैन काडट सुधार :- \n1. आधार काडट (जन्दि मतमथ पूणट होबाक चाही)   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 27 \n2. पैन काडट \n3. 2 फोिो  \nपररवार लाभ योजना  \nआवश्यक ्स्ता वेज : १. \n1. राशन काडट आ सूची।  \n2. िृत्यु प्रिाण पि। \n3. आभश्रत प्रिाण पि। \n4. आधार काडट/ित्ाता काडट िृतक  \nआभश्रत क े र आधार काडट 5. \n6. आभश्रत क े  टनवास + जामत प्रिाण पि \n7. बौंक िाता + आभश्रत क े  फोिो - 3 \n8. िोबाइल नंबर।  \nनोि -: 18 साँ 59 वषटक उम्रक लेल। प ररवारक िुखियाक िृत्युक बा् \n20,000/- रुपैयाक आर्थिंक सहायता ्ेल जाइत अमछ।  \nईडब्ल्ूएस आरिण  \n्स्तावेज : - ८. \n1. हलफनािा  \n2. घर  \n3. आधार काडट \n4. पैन काडट (या िाता-टपता आ स्वयं क े  हलफनािा)  \n5. राशन काडट \n6. पहचान पि  \n7. जन आधार काडट \n8. आय प्रिाण पि (जाौं आईिीआर) 1.1.  \n9.1 फोिो  \n10. जामत प्रिाण वा िकान पट्टा   28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रधानिंिी टनिय पोषण योजना  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. आधार काडट। \n2. बौंक िाता। \n3. ्वाई पचोज आ नािांकन रक्षजस्िर शीि।  \n4. िोबाइल नंबर।  \nप्रयोजन \nिी. बी.(यक्ष्िा) एटह योजना क तहत िरीज कए प्रमत िाह 500/ - िका क \nसहा यता राभश भेित। एकरा लेल स्वास् थ्य क ें र (डीएिसी) िे पंजीकरण \nअटनवायट अमछ। \nटववाह सहायता अनु्ान योजना  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. श्रि काडट \n2. जामत प्रिाण पि \n3. वर -वधू क े  आधार काडट \n4. वर -वधू क े  दू-दू िा फोिो  \n5. टववाहक काडट  \n6. पंचायत सेवक द्वारा टववाह प्रिा ण पि \n7. िाता -टपता क े  आधार काडट \nप्रयोजन \nपंजीक ृ त िजदूर क े र दू बेिीक े  टववाहक े  बा् 50 ,000/- रुपयाक े  ्र साँ  \nटववाह सहायता अनु्ानक े  िाध्यि साँ आर्थिंक सहायता प्र्ान करब।  \nनक् पुरस्कार योजना  \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n1. श्रि काडट  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 29 \n2. जामत प्रिाण पि \n3. आधार काडट \n4. बौंक िाता  \n5. बाल शैिक्षणक प्रिाणपि आ अंक पि \n6. बच् चाक बौंक िाता  \n7. बच् चाक फोिो - 2 \n8. िजदूर + बच् चाक े  संयुक्त फोिो - 2 \nनोि: - एक वषट स्स्यता पूरा होने पर।  \n(क) ्शि आ बारहि िे इस्ि। क्लास पास क े लाक बा्  \n80% स बेसी अंक प्राप्त करबा पर 25 ,000/- क िका ्ेल जाएत । \n70% स बेसी अंक प्राप्त करय लेल  15,000/- रुपया  \n60% अंक स ऊपर अंक प्राप्त करय लेल  10,000/- रुपया  \nप्रधानिंिी उज्जज्जवला योजना \nिुफ्त गैस कनेक्शन क े  भलये ्स्तावेज : १. \n1. िटहलाक राशन काडट  \n2. िटहलाक े  आधार काडट  \n3. पमत क े  आधार काडट \n4. 18 साल साँ ऊपरक े  लोकक े  आधार काडट \n5. िटहला क े  3 फोिो  \n6. िटहलाक बौंक िाता  \n7. िोबाइल नंबर  \n-: प्रयोजन : - \nबी.पी.एल.पररवारक े  िुफ्त गैस कनेक्शन प्र्ान करब।  \nसड़क दुघटिना सहायता योजना  \nदुघटिना िे िृत्यु भेल व्यक्क्त क ें  आभश्रत क ें  सहायता क ें  अनु्ान प्राप्त करय \nक ें  लेल आवश्यक ्स्तावेज:   30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n1. एफआईआर क े  प्रमतभलटप। \n2. िेटडकल ररपोिट।  \n3. पोस्ििािटि ररपोिट। \n4. अनुिंडल अमधकारी क े  प्रमतवे्न।  \nअनु्ान -सहायता रु 4 ,00,000/- चार लाि रुपैया  \nआप्ा अनुग्रह आकस्स्मक िृत्यु अनु्ान योजना  \nआप्ाक े  प्रकार :- 1. िानवक े  कारण सािूटहक दुघटिना  \n2. गरजब , 3. गिीक लहर , 4. असिय वषाट \n5. बेसी बरिा , 6. नाव दुघटिना \nआवे्न िे आवश्यक ्स्तावेज : १. \nअनु्ान -सहायता राभश 5 ,00,000/- पांच लाि रुपया  \nप्रधानिंिी टकसान सम्िान टनमध योजना -: \nनोि - सीिांत टकसानक क ेँ  क्षजनका 2 हेक्िेयर या कि साँ कि 10 ्शिलव \nभूमि धरर क ेँ  क ृ टष भूमि होनाय आवश्य क छ ै, ओकरा प्रमत वषट 6000/ - \nरुपया सीधा ओकर बौंक िातािे भेितय , २००० िाका बढ़ोतरी होयबला छ ै ।  \nअनु्ान प्राप्त करयक े  लेल आवश्यक ्स्तावेज : 1.1.  \n \n1. आधार काडट। \n \n2. बौंक िाता। \n \n3. जिीनक प्रात्प्त। \n \n4. िोबाइल नंबर।  \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 31 \n5. ऑनलाइन टकसान पंजीकरण करब आवश्यक अमछ।  \nटवकलांग  प ें शन योजना \n \nआवे्न पििे शामिल क ै ल जेनाय वाला ्स्तावेज:  \n \n1. आधार काडट \n \n2. टनवास प्रिाण पि \n \n3. द्व्यांग व्यक्क्तक े  सम्पूणट फोिो - 3 \n \n40% साँ ऊपर टवकलांगता प्रिाण पि  \n \n5. बौंक िाता \n \n6. िोबाइल नंबर  \nटवधवा प ें शन योजना \n \nआवे्न पििे शामिल क ै ल जेनाय वाला ्स्ता वेज: \n \n1. आधार काडट \n \n2. बौंक िाता \n \n3. िृत्यु प्रिाण पि \n  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n4. टनवास प्रिाण पि \n \n5. िोबाइल नंबर  \n \n6. बी.पी.एल.काडट/ आय प्रिाणपि रु.60 ,000/- \n \n-: नोि : - उम्र सीिा 60 साल सं बेभस होबाक चाही.  \nवृद्धावस् था प ें शन योजना \n \nआवे्न पि िे शामिल क ै ल जेनाय वाला ्स्ता वेज: \n \n1. आधार काडट \n \n2. पहचान पि  \n \n3. बौंक िाता \n \n4. िोबाइल नंबर  \n \n5. बौंक सत्यापन \n \n6. पासपोिट साइज क े  फोिोग्राफ  2 \n \n-: नोि : - उम्र सीिा 60 साल साँ बेभस होबाक चाही.  \nए.िी.एि. दुघटिना बीिा योजना   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 33 \n \nआवश्यक ्स्तावेज : १. \n \n1. एफआईआर क े र प्रमतभलटप।  \n \n2. अस्पतालक रर पोिट। \n \n3. पुभलस पंचनािा।  \n \n4. ड्राइटविंग लाइस ेंस \n \n5. एक िहीनाक े  लेल िाता अपड े ि करू ं  आ िाता स्िेिि ें िक े  फोिोकॉपी.  \n \n6. एक िहीना क े  भीतर एिीएिक े  उपयोग जरूरी अमछ।  \nनया राशन काडट \n \nनव आवे्न पिक े  साथ संलग्न क ै ल जेनाय वाला ्स्तावेज:  \n \n1. पाररवाररक फोिो - 3 \n \n2. आवे ्न पि , 1999। \n \n3. सब लोकक े  लेल आधार काडट  \n \n4. िटहलाक े  बौंक पासबुक  \n  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n5. िटहलाक े  हलफनािा  \n \n6. िटहलाक े  टनवास प्रिाण पि  \n \n7. िोबाइल नंबर  \n \nराशन काडटिे नाि जोड़बाक लेल : फॉिट 'बी'। \n \n1. आधार काडट, 2019। \n \n2. राशन काडट \n \n3. यद् अहांक े  पास टनवास प्रिाणपि छ ै  त ओकरा संलग्न करू ं /अगर नटह \nत छो ड़ ं . \n \nराशन काडट साँ नाि हिाबय लेल : फॉिट 'बी'। \n \n1. राशन काडट \n \n2. आधार काडट \nप्रधानिन्दिी श्रियोगी िााँधन प ें शन योजना \n \nआवे्न पिक े  साथ संलग्न क ै ल जेनाय वाला ्स्तावेज: 1.1.  \n \n1. श्रि काडटक े  फोिोकॉपी।  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 35 \n \n2. आधार काडट \n \n3. नािांटक त व्यक्क्तक े  आधार काडट \n \n4. बौंक िाता \n \n5. फोिो - 3 \n \n-: नोि : - \n \nइ प ें शन योजना 18 साल सं 40 साल क ें  उम्र सिूह क ें  लेल छ ै . 60 साल \nपूरा भेला पर सालाना 36000/ - िका प ें शन भेित। जनजागृमत लेल सवट \nसुलभ पाठक वगट पढ़ा अनको बताबमथ ,से आग्रह रहत।  \n \n२ \nउच्च शशक्षामे मवहला प्रथिवनथधत्ि घटि \nहालटहिे िैमथली 'क वर े ण्य साटहत्यकार श्री नन्द्टवलास रायजी िोबाइल पर \nवाताट कर ै त टकछ मचन्न्दतत ्ेिेलाह। प्रसंगवश हुनक कहब भेलटन जे ४५% \nवगटिे अटनवायट उपस्स् थमत नटहिं रहला पर नाि कािल जेतैक आ परीिा फािट \nनटह भरय ्ेल जेतैक। ऐ संबंमध भशिा टव भागक मचठ्ठी साँ पर े शानी बढ़लैक \nअमछ। ग्रािीण िेिक ग़रीब वगटक बेिी टनयमित रूपेँ घर साँ कालेज धरर \nजायब- आर ं भ करयिे गाड़ी - िेम्पूक े  टकराया भुगतान करय साँ असिथट छ ै क। \nमचन्दता ताँ हुनक टनठाहे सााँचक टनकि छखन्दह। िु्ा िैटिक पास बाभलका क ेँ  १० \nहजार िाका आ इन्दिर पास  छािाक े  २५ हजार िाका एवि् ग्रेजुएशन पास \nभेलासन्दता ५० हजार नग् राभश प्रोत्साहन लेल टबहार सरकार एक िुश्त बौंक  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nद्वारा ्ैत छमथन ,से ताँ आगुक पढ़ाई-भलिाई जारी रिबाक लेल ने। वाभलका \nभशिा ्र टवगत एक ्शकिे बालकक े  बन्दसब्त िूब बेसी बढ़लैक अमछ। \n्ेिल जाए ताँ भशिक टन युक्क्तिे सेहो पुरुष ४९% ताँ स्िी ५१% आंकड़ा \nभशिाक प्रमत बढ़ ै त ्र क ेँ  प्र्र्शिंत कर ै छ। लभलत नारायण मिमथला \nटवश्वटवद्यालय - ्ररभंगा क े र क ु लपमत िहो्य सब अंगीभूत कालेजिे \nजनजागृमत करय लेल प्रधानाचायट सभक ेँ  अनु्ेश ्ेने छमथ। इयह कारण थीक \nजे गतद्न लभलत नारायण का लेज झंझारपुर क े र प्रो ० नारायण झा जी \nभशिक एवं भशिक े त्तर किटचारीक बैसार कर ै त टवद्याथीगणक े  अभभभावक साँ \nआग्रह कर ै त जागरूकता कयलटन। से ्ोसरो कालेजिे एही तरहेँ आयोजन \nभेलैक अमछ। ्ेिल जाइत अमछ नगर ,शहर आ कस्वा क े र िटहला टवद्याथी \n्ेहात िेिक िटहला टवद्या थी सभक अपेिा वेसी भशिण संस् थानिे अध्ययन \nलेल पहुाँचैत छमथ। ्ेहाती दुगटि िेिक छािाक ेँ  यातायात सुटवधाक अभाव \nआ स्वंय साइटकल - वाईक आद् चलाक े  नटह सिय साँ िहाटवद्यालय क े र \nवगटिे पहुंचला पर हाजरी बही साँ नाि कािल जा रहलैक अमछ। एहनिे ई \nपररकल्पना सतत् आबय  बाल ा सियिे पछु एबाक सं् ेश छी। नार ी \nसशक्क्तकरणक े  ्ौड़िे बढ़ ै त सब तरहेँ सब टवभाग आ टवधािे जे बढत क े र \nगमत छ ै क से कितर होयबाक अं्ेशा टनिूटलन नटह अमछ। ओना ताँ आंकड़ा \nकहैत छ ै क जे स्िी भशिािे बढ़ उछाल हालक वषटिे आयल अमछ , यथा - \nटबहार क ' १०९२ कालेजिे औसतन २०८८ टवद्याथी नािांटकत छ ै क। नािांकन \nक े  ई औसत राष्ट्िीय स्तर पर िािे ७०९ छ ै क। राज्जयिे प्रमत कालेज टवद्याथी \nक े र बढ़ ै त संख्यााँ साँ बुझाइछ जे राज्जयिे कालेजक े  संख्यााँ बढ़ कि भ ' गेल \nछ ै क। से ऐ क ेँ  बढ़ े बाक आवश्यकता छ ै क। पटहले ६०िा कालेज छलैक जे \n२०२१-२२ िेँ घटिक े  िािे ७ गोि रहलैक अमछ। साकारात्िक बात ई भेलैक \nजे उच् च भशिा पाबै ले युवावगटिे अमधक उत्साह छ ै क। जेण्डरवाईज नािांकन \nिेँ टबहार ्ेशिे साति स् थान पर छ ै । ए आई एस एच ई. क े  प्रमतवे्न अनुसार े   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 37 \nटबहार क ' शैिक्षणक सि २०२१-२२िेँ राज्जयिे क ु ल १४.४७ लाि छाि आ \n११.७५ ला ि छािाक नािांकन भेल अमछ। एटह तरहेँ १८ साँ २३ साल \nआयुवगटक े  २६ लाि साँ वेशी छाि नािांकन कर े ने अमछ। भारत्ेशिे सबसाँ \nअमधक टबहारिे प्रमत कालेज औसतन २०८८ टवद्याथी क े र भेलैक नािांकन। \nआब क े०के० पाठक जीक े  करकरौला साँ अटनवायट उपस्स् थमत ४५ प्रमतशत नटहिं \nपुरलापर ना आें कािल जेतैक। टनवंधन आ परीिािे उत्प्रेशीत हेबाक अवसर \nभेिबाक कोनू बात ें  नहहिं। तेँ परीिािे िटहला टवद्याथी क ' छीजन होयब स्पि \nझलैक रहल अमछ। ई ्ेिल जाईछ प्राथमिक किाक 'आ िध्य टवद्यालय तथा \nउच् च टवद्यालयिे छाि -छािाक मछजन नहहिं होईछ। उच् च िाध्यमिक भश िा िेँ \nसेहो बाभलका भशिाक सतत् सटक्रय भागी्ारी होईछ। िु्ा आगूक भशिण \nप्रात्प्तिे िूिइ होिय लगैत छ ै क। आब ्ेिल जाए २०२४-२५ टबहारक वजि \nआकार २७८७२५.७२ िाकाक े  टवत्त िंिी सम्राि चौधरी (उप िुख्यिंिी) गत \nद्न जे पेश कयलटन ,ताटह िेँ सबसाँ अमधक राभश ५२.६ करोड़  िाका भशिा \nिद्दिे छ ै क। टबहार 'क बजि २०२३-२४ ि ें  नीतीश क ु िार जीक एनडीए \nसरकार बम्फर भती 'क ऐलान कर ै त लोक सेवा परीिा क ' तैयारी कय रहल \nिटहला अभ्यथी क ें  तोहफा ्ेलटन। रोज़गार आ िटहला सशक्क्तकरण पर \nराज्जय सरकार टवशेष ध्यान ्ेलमथ। भशिा िंिी टवजय चौधरी टबहा र टवधान \nिंडलक े  वेि सिक ्ोसर द्न िंगलवार क े  जे बात पेश क े लटन टवभागक \nवेतन-भत्ता लेल ६३९७करोड़ िाका आवंिन क े लटन। जहनटक क ु ल राजस्व \nप्रात्प्त २१२३२७ करोड़ िाका हेबाक अनुिान छ ै क। राज्जय २६ प्रमतशत स्वयं \nसंसाधन साँ आ ७४ प्रमतशत अथाटत् १५६११५ करोड़ िाका क े न्दरीय कर आ \nअनु्ान साँ प्रात्प्त करत। जे बात कहैत उठौने रही , स्िी भशिा एहू कारणेँ \nकिजोर पड़ते छ ै क जे बेिीक िाय पढाय प्रोत्साहन िाका साँ बेिी टवयाह साँ \nपूवट गहना सोना चाटनक कीन - बेसाटह ्ैत छमथ। इयह कारण एकिा ई जे \nबीचेिे पढाय छोड़ा गहन - जेबर सटहत छािा अपन बोआय  फ्र ें ड संग टवयाहक \nउद्देश्य साँ अनचोक े िे परा जाईछ। ्हेज रूपी कोढ़ साँ  टफरीसान टकछ बेिाक  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिाय सेहो अपने बेिीक े  गाजटन साँ नुकाक ेँ  प्रेिी संग सांदठ ्ैत , जाटह टकरण ें  \nपढाय - भलिाएिे छीजन होयब स्पि अमछ।  \n \n३ \nहमर मीठ बैना  \n \nकटवयिी श्रीिती नूतन झा अपन मछररयाएल िैमथ ली काव्य क ेँ  सिेि एक \nपोथीक आकार ्ैत साटहत्य क े र पाठकक े  बीच अनलीह अमछ। िैमथली भाषा \nिेँ टहनक ६६ गोि कटवताक संग्रह ' हिर िीठ बैना ' नािक पटहल कटवता \nनािे १२८ पृिक पटहल पोथी २०२२ ई० िेँ पल्लवी प्रकाशन टनिटली साँ \nछपौलटन अमछ। एटहक ्ाि भालू १५१ िाका टनधाटररत कयल गेल छ ै क। ओना \nताँ नूतन झा आब झारिंडक े  जिशे्पुरिे रहैत छमथन , िु्ा ओ िुलवासी \nिधुबनी क्षजला अन्दतगटत िधेपुर प्रिंडक रहुआ-संग्राि क े र प्रो० अशोक क ु िार \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 39 \nझा\"अटवचल\" क ेँ  धिटपत्नी आ प्रसा् टनबासी घनश्याि झाजीक बेिी \nमथकीह। टहनक जन्दि ५ फरबरी १९७६ ि भेल छखन्दह। ई िैमथली प्रमतष्ठािे \nस्वणट प्कधारी रहैत एिबीए (जेएस ओयू) कयने छमथ। टहनक \nआकाशवाणी जिशे्पुर साँ िैमथली गीत , कटवता आद्क प्रसारण भेल \nछखन्दह। संस्क ृ मत िंिालय भारत सरकार क े  साटहत्य अका्िी नवद्ल्ली साँ \nआयोक्षजत कायटक्रििे काव्यपाठ बराहल गेल य। संगटह इहो जनतब ्ी जे \nकचोि , झारिण्ड 'क सनेस , संस्क ृ मत, इस्पात भारती , िैमथल प्रवाटहका \nआद्िे स्तंभ लेिन आओर गीत , कटवता,कथा आद् प्रकाभशत भेल छ ै न जे \nटकछु  पाठककेँ  अवश्य अभ र ल  ह ो यत। \nकहैत छलाौंह हिर िीठ बैना \" िुक्तक संग्रह\" ल ' क ें  नूतनजी नव कटवयिी \nलोकटनक बीच बेशक चर्चिंत भेलीह अमछ। टहनक वोधगम्य  भाव भशल्प साँ \nभ र ल  शव््  आ टवषयके  च ुनाव अद्भ ुत छै न। िैमथल ी साटह त्य आ िैमथल ी भ ाषा \nदूनू दू चीज छी। िैमथली साटहत्य आन्द्ोलन साँ जुरल बहुता ें जन खिन्दन भ ' \nउठ ै त छमथ,से िैमथली भाषा ओना कहैत रहलीह ; जकर पढटनहार आ \nबजटनहारक संख्या घिैत अमछ। कहय लेल िैमथल आ मधयापुता साँ िै मथलीिे \nगप्पे नटह करता। ताँ िटहला साँ बेसी पुरूष अपना बच् चाक ेँ  िािा - वाए बाइ ं \nभसिेबाक जुगतिे रहैत अमछ। से सिाज शास्िीय अध्ययन क े  एक पि \nटहनक रचनािे आयल अमछ। पुणट आत्त्िक सामधकाक रूपेँ श्रधा पूवटक टहनक \nअपटण जे िातृभाषा िैमथली प्रमत भेलटन से एक टवशेष अनुरा गक अनुभुमत \nकराबैछ। तेँ पाठकगण सस्वर कोनू कटवताक परायण करब ताँ नूतन जीक \nहृ्य साँ टनकलल टनशन्दन िायक बेथा अकाटन सकब। हिर िीठ बयना ' \nभशषटक ' िेँ सिादृत पााँमतक गरहैन पर े िल जाए -: \n.........अहूाँ ताँ बुझे छी तिन ने बजै छी  \nई कोटकलक े  आशे टकए नै पुर े  छी  \nजे टबतलै ओ छोटड़ यौ आबहु नाता जोटड़या ें  \nहे बहुते टबछड़लहुाँ आबहु अंक धररयौ ।।   40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n'मिमथला वणटन गीत ' िेँ पांमत आयल अमछ -: \n... शंकर क े  धाि क ु शेश्वर भ ें िला भशव गेलाौं लसिंहेश्वर \nभारती िंडन क े  डीह घुिै छी मिमथला 'िे रहे छी...  \nमिठगर नैहरक े  भाषा सासुर 'क े  भास सुहासा  \n्ेभसल वयना 'िे लो री गबै छी मिमथला 'िे रहे छी......  \nसलहेह लोररक छमथ हिर े  वाचस्पमत उ्यन एम्हर े  \n्ीना भ्री 'क े  कथा सुनें छी मिमथला 'िे रहे छी ....  \nफिकी साँ बाबा एलखिन जा क ऽ किला 'िे नेहेलखिन  \nहुनक े  संग जनक 'क े  नगर ्ेिै छी मिमथला 'िे रहे छी!!  \nअपन िैमथली भाषा साटहत्य लेल अगाध द्ग््शट न कराबैत ; घर -घरिे जे  \nिैमथली क ु हैर रहलीह आ ई कटहयो िरर जेतीह ,तकर टनशांस छोड़ ै त \" पटहने \nअप्पन भास बचटबयौ\" भशषटकिे पााँमत ्ेलीह अमछ -: \nिंच चटढ़ते िैमथली आस् था  \nघरिे टहन्द्ी 'क बात \nएम्हर अटबयौ जिन कहभलयटन  \nहाँभस हाँभस भगलमथ ्ाइ  \nझि ् ' अपन टपता साँ कहलमथ  \nसुटनये िम्िी  की बोली  \nटफर ठ ें ठी का भुत सवार है  \nक ै से सिझूाँ इसकी बोली  \nआब अहीं सब हिरा कटहयो  \nकी ्ोषी छमथ िाय  \nबापे जिन भसिाबै छमथ हे  \nओक े  िािा बाय \nकतबो  कर बै टकछु  नै ह ेतै  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 41 \nसाटहत्यक लेल काज  \nपटहने अप्पन भास बचटबयौ  \nबजैत करू नटहिं लाज!  \nएकिा ्ोसर कटवता ' परान हिर िैमथली ' कटवयिी  गबैत छथीन आ टविशट \nक े र टवषय ्ैत चेतौनी सेहो ्ेलीह हन। यथा , \nमिमथला भूमिक वयना िान हिर िैमथली  \nगुनबै ताँ बुझबै परान हिर िैमथली!  \nगणना सहस्िे यथाथट कोठीिे िुनै छी  \nसंवा्क गप्प जतए परभाषा चुनै छी  \nअपने घरिे भेली आन हिर िैमथली! ...... ,.. \nमिमथला वासी साँ अपील कर ै त  अपन एक रचनािे नुतन झा उत्पर े रीत कर ै त \nछमथन -: \nहिर भास क ु भसयार जकााँ छ ै  \nपोर े  - पोर े  र 'स भरल  \nिुाँह ठोरक ेँ  िीठ कर ै  छ ै \nकण्ठ साँ जिने स्वर फ ू िल \nनटहिं बजबै ताँ कोना कऽ भसिबै  \nको इ् ल ी सन स्वर  तान ह ै..... \nऐ तरहेँ िूब नीक आ उपरा - उपरी कटवता साँ िैमथली 'क अिय भंडार क ेँ  \nआरो भरलीह अमछ -: \nकटहयो साँ नटह छलमथ िैमथली  \nपस्ण्डत आ पुरटहतक े  भाषा \nतिन कहू कोना पुरबमथ पस्ण्डत  \n्ेभसल वयना 'क े  अभभलाषा  \nलोकसाटहत्यक भास िैमथली  \nअ्ौ साँ लोकाचार बचेली   42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभशि साटहत्य साँ दुर छलै जे  \nओकरा बात टवचार भसिेली . ........ \nई पोथी संग्रहण लायक अमछ। अवश्य बेसाटह पढ़ा आ िनन करी। हि \nकटवयिी श्रीिती नूतन जीक शव्् शैली 'क कायल रटह िंगल कािना कर ै त \nछीयैन। \n \n४ \nकवििर रामविलास साहु जीक पोिी  \nिैमथली भाषा िेँ रथक चक्का उलैि चलए बाि (२०१३), कोसीक कछ े र \n(२०१७), गािक सुि (२०१८), िनक िैल (२०१८) पद्य सं ग्रह, नेि्ान \n(२०२२) िण्डकाव्य आ कथा टवधािे अंक ु र (२०१६), दुधबेचनी (२०१८), \nआ अंशुिान प्रकाभशत भेल छखन्दह। सद्यप्रकाभशत क ृ मत टहन्द्ीिे िुला आसिां \nधरती की गो् ि ें  (२०२३) कटवता संग्रह पर चचाट करय साँ पटहले कटवहृ्य \nराि टबलास जीक टवषयिे जाटन ली। लेिक श्री  साहुजीक जन्दि १ जनवरी \n१९५७ क ेँ  स्व० नशीब लाल साहु आ क ै ली ्ेवीक घर भेल रहटन। टहनक ्ा्ा \nस्व० चुल्हाई साहु आ ्ा्ी स्व ० दुिनी ्े वी धिटपरायण यशस्वी लोकिे \nजानल जाए छलटन। टनिटली कालेज साँ स्नातक धरर पढ़ल भलिल \nरािटबलास बाबूक पत्नी रहमथन स्व ० िंजूला ्ेवी। टहनक १४ वषटधरर सेवा \nअपन िोलल ज्ञान भारती पस्ब्लक स्क ू ल टनिटली क ेँ  भेिलटन ,जतय साँ अनेका ें \nिेधावी टवद्यार्थिंया ें  इ ं जीटनयर आ डाक्िर बनलैक। साटहत्य लेिन २००८ई० \nसाँ कर ै त आटब रहलाह अमछ। ई नर ें र सम्िान आ लेिकीय सम्िान तथा \nसृजनरत्न सम्िान पाटब चुकल छमथ। टहनक प्रकाश्य क ृ मत- आटगये आटग \n(कटवता संग्रह) एटह शाल बहराएत से आश जगैत अमछ। उिेरक टहसाबे आब \nकि भलिय लगलाह अमछ , िु्ा िातृभाषा साँ राजभाषा द्श जे उनिुनेलाह \nताहूक पररश्रि हि बूक्षझ सक ै त छी।  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 43 \n \nपल्लवी प्रकाशन टनिटली साँ आई एस बी एन प्राप्त 'िुला आसिां धरती की \nगो् ि ें  ' िेँ ८७ गोि  कटवता छ ै क जे ११५ पृष्ठ क' पोथीक आकार ्ैत , टकित \n२०० िाका रिलाह आ पयाटवरणीय आवरण आकषटक ताँ ्ेखिये रहल छी। \nबहुिुिी प्रमतभा क ' पररचय ्ैत जगतिे जे सिस्या ्ेििे अबैत ,ताटहक \nटन्ान कोना हुअय से कटवता िाध्यिे अहााँ पाठक बीच कटवजी रिलाह हन।  \nभारत क ृ टष प्रधान ्ेश िे टकसान एहन िेहनतकश इ ं सान छ ै ,जेकर पररश्रि \nक े र उमचत आकलन कय िेहनताना आईधरर नटह भेिलैक अमछ। आ ओकर \nर् बढ़ले रहतऐक ,जाधरर क ृ टषक ेँ  उद्योग क े र ्जाट नटह भेितटन।  \nअपना रचनािे कहैत छमथन -: \n\"िुला आसिां धरती की गो् ि ें  \nचौंन की नीं् कभी सोया नहीं  \nकरता रहा द्न - रात िेताें  ि ें  काि \nभर पेि अन्दन कभी िाया नहीं।\"  \n 44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएटह तरहेँ टविशट क े  लेल अपन आशुता शैलीिे गुिान , चुप्पी, सच् चा पुि , \nजागो िुसाटफर , ज्ञान्ीप-१, िन का िैला , अन्दधी सरकार, वतन की सेवा \nआद् भशषटक िेँ रोचकता आ ओज पूवटक काव्यक े  गहैत एहन नाह बनेला जे \nभ व सागर  बीच  डुबत नटह िं। तेँ पाठकगण सस्वर पटढ आनन्द् ली आ सिाजक \nबीच प्रगमतवा्ी पथ पर अग्रसर होय ,से सुिागट ्ेिबािे कटवजी सिथट भेलाह \nअमछ। आग्रह करनाई ताँ बनैत य , जे िैमथली द्स सतत् सटक्रय होय!  \n \n५ \nवन यथि आ पुरू र्ािष : एक समग्र मूल्ांकन  \n \nकथा गढ़ ै नक रहस्य िा्े जग्ीश प्रसा् िंडल जीक  पोथी टनयमत आ पुरूषाथट \n विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 45 \nपढलाौंह अमछ। श्री िंडल जीक सभिा कथा टनठाहे पकठोस रहैत छखन्दह। ई \nएकिा िाजल कथाकार छमथ। टनयमत आ पुरूषाथट नािक ऐ १०२ पृिक \nिैमथली साटहत्त्यक पोथीिे ्सगोि बालकथा संग्रहीत कयल गेल छ ै क। ओना \nताँ टहनक अनेका ें कथा संग्रह प्रकाभशत भेल अमछ। टहनका  कथा रचना क ेँ  \nसियकाल अनुसार े  दू भागिे बााँटिकय अध्ययन आ िुल्ांकन शोधाथी कर \nसक ै त छमथ। पाठकक ेँ  सुलभ हैत जे पुरस्क ृ त ' पंगू' उपन्दयासक े  पटहले \nसियक े  कथा रचना भेल एक भाग आ ्ोसर भाग भेल \"पंगू\" प्रकाशनक े  \nवा्क रचना। संभवतः वा्क जे कथा रचना अमछ तकर संख्या ३८० गोि \nछ ै क,जे १८ जून २०१८ साँ ३१ अक्िूबर २०२३ क े र िध्य टवभभन्दन मतमथिे रचल \nगेल छ ै न। प्रस्तुत कथा संग्रह \" बाल कथा\" उल्लेखित कयल गेल छ ै क ,जय \nपाठ्यक्रि अनुसार े  पढ़ल जाए ताँ एक औपन्दयासीक सुआ् भेित। ओना \nओना जाएब बीछ -टबछकय आगू पाछू भशषटक पढल आ पर । कार ण आरं भ  साँ \nअन्दतधरर िुन्दनीलाल आओर धुन्दनीराि पाि सब कथािे चलन्दत बुझाइछ। एक \nउपन्दयास क ेँ  कथा ्र कथा रपेँ िंटडत कय एकटह तरहक नायक पािक ेँ  \nउपस्स् थमत ्ेिाओल गेलैक हन्। एक पाठक े  एक पराव िाटनक े  पढ़ला 'क वा् \nक्षजज्ञासा पनपैत छ ै  जे अटगला बातक खिस्सा ्ोसर पराविे पढ़ी। आ से ्ोसर \nपाठिे पढ़ ै त; तेसर पाठ पढबाक उत्क ं ठा होईछ। िंडलजी ई एकिा अभभनव \nप्रयोग क े लटन य। पल्लवी प्रकाशन 'क प्रिुि डॉ ० उिेश िंडल जाटह \nमिमथलािर आ मिमथला प ें टििंग साँ मचरौरी कर ै त स्वजन बीच चर्चिंत रहमथ से \nअपन लोभ सवरण नटह कऽ आवरण पृष्ठ मिमथला मचिकारी साँ सुसस्ज्जजत \nकर ै त ्ेिेलाह अमछ।  आ ऐ बीच बहुता ें  पोथीक कभर पाठकक े  आकर्षिंत \nक े लक अमछ। सुि दुःि कथा आ दुि सुि कथािे िुन्दनीलाल धुनीलाल \nनािक ९ि् किाक टवद्याथी टकशोर वय वगटक े  एक े  गािक रहैछ। हायस्क ू लक \nभशिक गोपाल बाबू साँ टवशेष पररचय कर ै त १५ द्न पर भ ें ि करय ड े रा पर \nअबैत छ ै क। गोपाल बाबू सहृ् यता साँ अमतररक्त सिय आने छािक े  लेल \nअपना आवास पर स्ैत ्ैत छमथन। ई दूनू छाि एक सालक जेठाई छोिाइ  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछ ै क। िुन्दनी लाल अस्स् थर सोभावे गुरू्ेव क ें  प्रणाि टनवेद्त कर ै त अपन \nशंकाक सिाधान लेल प्रश्न कर ै त पुछ ै थ छ ै - सुि की - दुःि की ? आ \nधरफराईते धुनीलाल सेहो अपन सबालक टन्ा न हेतु पुइछ बैसैत छ ै - गुरु ्ेव \n, प्रक ृ मतक भिगुणात्िक शक्क्त की मछयै ? उत्तर ्ैत भशिक गोपाल बाबू \nकहलकटन -\" ओटहना अमछ जटहना जीवन - िृत्यु अमछ। \" पुरुषाथट पाठिे \nगुरूजी लग िुनीलाल - धुनीलाल बैसकय गोपाल बाबू साँ टवज्ञान भशिक \nटबिल बाबूक चभल रहल वाताटलाप सुनै त छ ै । सालक अन्न्दति लगने नेंगरा - \nलूल्हा सब उदठ जाएत ,ततेक ने फिकाक फ ू िब साँ अनघोल आ डीजे ओ \nसबारी गाड़ी चलनाई साँ वातावरण अन्दहारिे ब्लल सन छ ै । द्वापर जूगक \nिहाभारतक े  रणभूमि क ' पाि साँ ल ' क ेँ  रािायणकालीन आ कवीर साहेबक \nपांमत धररक गप्प - सप्प चलैत छ ै क। गोपाल बाबू 'क जीविपनक ेँ  पुरूषाथट \nकहैत छमथन। ताँ टक कोनू सिीिे हुनका टवशेष गुण साँ टनष्ट् णात पार ं गत रहने \nकोनो उपयुक्त शव्् नटह भेिने ,ओहूक लेल \" पुरूष\" चलैनिे छ ै क। तेँ पुरूषे \nसाँ पुरूषाथट बनल कोना िानल जायत ! िुनीलाल -वाजश्रवा जेकां कठोपटनष् \nक' आत्िाक रहस्य जानबाक सदृश्य  सोल्होआना िगन रहैत अटगला द्न \nनव व्याख्यान सुनैक अभभलाषा रिैत अमछ। बाल िनोटवज्ञान १४ साल साँ \nनीचा उिेरक मधयापुता िेँ आ टकशोर साँ नवजुवा द्न बढ़ ै त उिैरिे बहुत फरक \nरिैत छ ै क। तेँ कहब ई जग्ीश बाबूक बाल कथा नटह िानव जाएत।  \nअपन मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 47 \n२.४.रबीन्दर नारायण मिश्र- ठ े हा परक िौलाएल गाछ (धारावाटहक)  \n \nरबीन्र नारायण थमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ (धारािावहक) \n41 \n  \nहोिलिे राभि टवश्रािक बा् हिसभ भोर े  फ े रसाँ िुरलीक ेँ  संपक ट  \nक े लहुाँ । एटहबेर ओकर फोन लाटग गेल । ओ पुछ ै त अ मछ- \n\"कतएसाँ बाक्षज रहल छी?\" \n\"हिसभ ब ें गलुरु आएल छी। द्ल्लीिे िोन उटबआ गेल छल। भेल \nजे थोड़बो द्नक हेतु कतहुसाँ घुमि आबी। भेल जे तोरोसाँ भ ें ि भए जाएत। \nतोहर कारिाना सेहो ्ेखि लेब । पड़ोसीसाँ सेहो भ ें ि भए जाएत। \" \n 48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"नीक क े लहुाँ। हिर कारिानाक काज ताँ शुरु भए गेल िु्ा पर े सा नी \nबहुत भए रहल अमछ।  \n\"से की?\" \n\"सािानसभ बाहर पठाओल जा रहल छल।  शिुसभ बहुत रास \nसािानसभ र े लवेयाडटसाँ चोरा लेलक । बहुत रास सािानसभ र े लवे याड ो िे \nरािल -रािल सटड़ रहल अमछ । \" \n\"से क े ना भेल ? ई ताँ र े लवेक गलती अमछ। ओकरा सािानक सुरिा \nकरबाक चाही। \" \n\"ओकरोसभक एटहिे हाथ लाटग रहल अमछ। पुभलस सेहो ि्मत \nनटह कए रहल अमछ । ओही चक्करिे पर े सान छी। कारिानाक ेँ  बरबा् \nकरएपर लागल अमछ। \" \n \"आब की होएत ? िकानक बन्दह क को ना छु ित?\"- हिसभ \nिुरलीक बात सुटन कए चचिंतािे पटड़ गेलहुाँ । हिरसभक िुख्य चचिंता ताँ से \nछल।  \nफोनेपर िुरली हिरासभक होिलक पता लेलक आ थोड़ े  कालक \nबा् अपने ओतए आटब गेल । ताबे हिसभ होिलसाँ टनकलबाक हेतु \nतैयार  रही।  िुरली अबैत अमछ। हिसभ ओकर आग्रहपर ओकरा  संगे टब्ा \nभए जाइत छी।  हिसभ िुरली संगे ओकर ड े रापर पहुाँचैत छी। तीन \nकोठरीक   बड़ीिा ड े रा छ ै क ओकर। साौंसे सािानसभ यि -ति पसरल छल। \nकतहु  टकछु,कतहु टक छु । र िा डेर ापर  पहु ाँमच तटह  ओकर ा सुव्यवस्स्थत कर बािे \nलाटग जाइत छमथ। हि ताबे स्नान -ध्यान कर ै त छी। िुरली ककरो -ककरो फोन \nकए रहल छल। हिरासभक हेतु लसिंघारा आ क्षजलेबी िंगा कए रिने छल।  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 49 \nस्नान-ध्यानक बा् हिसभ चाह -जलिै कर ै त छी। िुरली सेहो चाह पीबैत \nअमछ। कनी-िनी लसिंघारा सेहो िाइत अमछ। िीठ नटह िाइत अमछ सुगर बटढ़ \nगेल छ ै क। रक्तचाप सेहो बढ़ल रहैत छ ै क। से बातसभ पटहल बेर बूक्षझ रहल \nछी। तकरसभक ्बाइ िाइत अमछ। एतेक पर े सानीक अछ ै तो ओ \nकारिानाक काजसाँ बाहर चभल जाइत अमछ। जाइत -जाइत कहैत अमछ - \n\"अहााँसभ आराि करू। हिरा वापस अएबािे ्ेरी भए सक ै त अमछ । \nअहााँसभ हड़बड़ाएब नटह। \" \nहि की उत्तर द्मतऐक । सहिमतिे िुरी टहला ्ेभलऐक । िुरली \nअपन झोरा लेने बाहर भए जाइत अमछ। हि अिबार पटढ़ रहल छी। रिा \nपूजा-पाठिे लाटग जाइत छमथ।  िुरली जाइत -जाइत लगपासक ्ोकानसभक \nजनतब आ िोबाइल फोन संख्या सेहो ्ेने गेल जाटहसाँ जरूरी सािानसभ \nफोनेपर   कटह कए िगा सक ै त छी। ओना िुरलीक ड े रािे तत्काल सभिा चीज \nरहैक ,िु्ा अव्यवस्स् थत। थोड़ े काल टवश्राि क े लाक बा् हि पड़ोसीक ेँ  फोन \nलगबैत छी।  ओकरासभिा बात कहैत मछऐक । ओ एसगर े  अपन घरिे पड़ल \nछल। पुतहु जहलिे बं् छ ै क। ओकरा आजन्दि कारावासक ्ं ड भेल छ ै क। \nबेिा घर छोटड़  कतहु चभल गेलैक। कतए गेलैक -कहााँ गेलैक कोनो अता -पता \nनटह छ ै क। फोनपर एतेक बात सुटन कए हिहूाँसभ पर े सान भए गेलहुाँ ।  िोन \nभेल जे तुर ं त ओकरासभ भ ें ि करी ।  \n\"िु्ा ओकर ड े रा जाएब कोना ? एटहठाि ताँ क े ओ अमछ नटह?\" \n\"एटहिे चचिंताक कोन बात छ ै क ? ताला लगा द्औक आ चलू। \nद्नभरर एटहठाि  रटहए कए की करब ? क े ओ अमछओ नटह जे कतहु घुिाओ \n्ेत। तिन ताँ घरिे िुनल पड़ल रहबासाँ नीक जे पड़ोसी हाल -चाल लेबए \nचली।   50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"ठीक े  कहलहुाँ। एतहु ताँ बैसले छी। \" \nदुनू बेकती   पड़ोसीक ड े रा हेतु िैक्सी कर ै त छी । पड़ोसीक घर बेसी \nफिकी नटह छल। हिरासभक ेँ  िैक्सीबाला ओकर घरक सािनेिे ठाढ़ कए \n्ेलक। हिसभ ओकरा भाड़ा ्ैत छी आ पड़ोसीक घर द्स बढ़ ै त छी। ओकर \nघर सोसाइिीक भीतरिे द्वाररसाँ सिले बािा कातिे प्रथि तलपर छल। द्वाररपर \nबैसल प्रहरी हिरा अपन गंतव्यक जानकारी लैत अमछ आ सािनेक फ्लैि \nद्स इसारा कर ै त अमछ। हि दुनू बेकती लगेिे फलक ठ े लापरसाँ दू टकलो  सेब \nकीटन लैत छी। ओकरा झोरािे रिैत छी आ पड़ोसीक फ्लैि द्स बढ़ ै त छी। \nकनीक े  आगू गेलहुाँ ताँ ओकरा सािने सीढ़ीपरसाँ हुलक ै त ्ेिैत छी।  \n\"आबह , आबह। \"-ओतटहसाँ पड़ोसी मचकरल। ओकर बगए ्ेखि \nहि दुिी भए जाइत छी। ्ेह कांि -कांि भए गेल छ ै क ।  िाथपरहक क े स \nउटड़आ रहल छ ै क। ओकरा ्ेिला साँ लगैत अमछ जेना कतेक द्नसाँ दुखित \nहोअए।  \nहि सीढ़ीपर कनीक े  आगू बढ़ल रही टक पड़ोसी सािने प्रकि भए \nगेल। हिरा ्ेखितटह ओ जोर -जोरसाँ कानए लागल। ओकर पररस्स् थमत ्ेखि \nरिा सेहो बहुत दुिी भए गेल रहमथ । हिसभ सोमचए नटह पाबी जे आखिर \nओकरा की कटहऐक ? एटह बएसिे अपने लोक द्वारा  एहन कि ्ेल जेतैक से \nक े  सोमच सक ै त छल ? द्ल्लीसाँ आएल छल जे अपन घर जा रहल छी। िु्ा \nएतए अएल ाक बा्  ताँ जेना ओकर सभ  टकछु  बर बा्  भ ए गेल ैक। पत्नीक \nहत्या भए गेलैक। पुतहु आजन्दि कारावास काटि रहल छ ै क। बेिा बौरा कए \nकतहु चभल गेलैक। ओकर कोनो अता -पता नटह छ ै क । ओ असगर जीटबए  \nरहल अमछ सएह  बहुत।  \n42  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 51 \n  \nकहबी छ ै क जे गुड़क िारर धोकर े  जनैत  अमछ।  पड़ोसीक िनो्शा \nआन क े  बूक्षझ सक ै त छल? टकछु  कटह  ् ेब,बुझा -सुझा ्ेब बहुत आसान होइत \nछ ै क। जिन अपनापर पड़ ै त छ ै क तिन सभिा बुमधआरी धएले रटह जाइत \nछ ै क। पड़ोसी कतेक बुमधआर ,सहनशील आ मिलनसार छल ? हिरा \nलोकटनक हेतु ताँ ओ ईश्वरक वर्ाने छल। जिन किनहु कोनो सिस्या भेल \nओ हिरा लग ठाढ़ े  रहैत छल।   ्ेहसाँ ,िाकासाँ ,टवचारसाँ ओ हिरासभक ि्मत \nकररते रहैत छल। एहन नीक लोक एतेक कििे पटड़ गेल। एटहसाँ आश्चयट आ \nदुिक बात आर की भए सक ै त छल ? कहल जाइत अमछ जे नीक क े लापर \nनीक फल होइत छ ै क ,िु्ा  एटहठाि ताँ उनिे ्ेिा रहल अमछ।  \nहिसभ अपना भरर पड़ोसीक दुि बााँिबाक प्रयास कर ै त छी। \nओकरा लग घंिो बैसल रटह जाइत छी। ओकर िोन ्ोसर द्स घुिैक ताटह \nहेतु तरह -तरहक बात करबाक प्रयास कर ै त छी। िु्ा ओ रटह -रटह कए ओतटह \nपहुाँमच जाइत अमछ । हि आखिर पुमछए ् ेभलऐक - \n\"आर ताँ जे भेल से भेल िु्ा तोहर बेिा टकएक तोरा छोटड़ कए \nचभल जाइत रहल ?\" \n\"की कटहअह ? असलिे ओकरा िोनिे गटड़ गेल छ ै क जे ओकर \nपत्नीक जहल पहुाँचाबएिे हिर े  हाथ अमछ। हिही ओकर खिलाफ गबाही \n्ेभलऐक। आब तूाँही कहह जे हि सही बात कोना नटह कटहमतऐक। फ े र \nपुभलसक ेँ  ताँ सीसीिीभीिे सािात साक्ष्य भेटि गेल रहैक।   ओकर ईहो कहब \nछ ै क जे हिसभ यद् एतए नटह अटबतहुाँ ताँ ई फसा्सभ नटह होइत। िु्ा \nहिसभ अपन घर कोना नटह अटबतहुाँ ? एतए नटह अटबतहुाँ ताँ कतए \nजइतहुाँ? ककरा लग जइतहुाँ ? अपन बनाओल घर अमछ ,अपन बेिा -पुतहु  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअमछ ,ताटह ठाि कोना नटह अटबतहुाँ ? िु्ा ओ एही बातक ेँ  पकटड़ कए बैभस \nगेल। दुघटिना कोनो टनयारल होइत छ ै क ? अकस्मात बहुत रास बातसभ होइत \nगेलैक जाटहपर ककरो वश नटह रहैक। अंतिे कहटह पड़त जे  भावी प्रबल \nहोइत अमछ।  \nहिरा पड़ोसी बात सुटन -सुटन बहुत कि होइत छल।  पता नटह ओ \nकतए िाइत अमछ ,कोना सिय टबतबैत अमछ ,एसगर एटह घरिे  कना जीटब \nरहल अ मछ?हि ओकरा पुछबो क े भलऐक - \n\"आखिर तूाँ एतए िाइत -पीबैत कोना छह ?\" \n\"गुरुद्वारा चभल जाइत छी। ओतटह लंगरिे सामिल भए जाइत छी । \nओएहसभ हिर जीवनक आधार अमछ। यद् से नटह रहैत ताँ कटह नटह कटहआ \nिरर गेल रटहतहुाँ। \" \n\"हिरा ताँ िोन होइत अमछ जे तूाँ हिर े सभक संगे द्ल्लीएिे रहह। \" \n\"से को ना संभव भए सक ै त अमछ ? क्षजनगीक कोन ठ े कान \nअमछ? कतेक द्न क्षजअब,की की ्ेिब ,की-की भोगब ?\" \n\"हिरो हालमत कोनो ठीक नटह अमछ। िकान बन्दहक पटड़ गेल अमछ। \nिुरली बहुत रास िाका से लए लेलटन , कारिाना िोललटन। आब ओटहिे \nघािा लाटग रहल छटन। कारबार बं् पड़ल छटन। हुनकर पटहले बेर बनल \nसािानसभक ेँ  प्रमतद्वं ्ीसभ बरबा् करबा ्ेलकटन। \" \n\"ई ताँ बहुत अनथट भेल। कि साँ कि िकान बचा कए रािबाक \nछलह। \"  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 53 \n\"बहुत प्रयास क े भलऐक। िु्ा होइत अमछ ओएह जे भलिल रहैत \nअमछ।\" \n\"ओना हिर फ्लैि िालीए अमछ। तूाँसभ जिन चाहह एतए रटह \nसक ै त छह।\" \n\"अिन ओ स्स् थमत नटह आएल अमछ।  अपना भरर प्रया सिे छी जे \nिकान बााँमच जाए। आगू भगवान िाभलक। \" \nहि ,रिा आ पड़ोसी एटह तरहेँ एक -्ोसरक कि बााँटि रहल \nछलहुाँ ,एक-्ोसरक ेँ  बौभस रहल छलहुाँ टक अचानक घरक घंिी बाजल। जाबे \nपड़ोसी उदठतए ,क े बार िोभलतए ताटहसाँ पटहनटह ओ व्यक्क्त क े बार लग पहुाँमच \nगेल आ क े बारपर  जोरसाँ लात िारलक  । क ेबारक मछिकनी नीकसाँ नटह \nलागल रहैक  । ओ सड़टक कए नीचााँ िभस पड़लैक ,क े बार िुक्षज गेलैक। \nहिरासभक सािनेिे एकिा अधबएसू  ,कारी ,भुट्ट जबान ठाढ़ छल। ओकर \nिाथक क े स उटड़आ रहल छल । ्ाढ़ी बढ़ल छल । बािा हाथिे एकिा झोरा \nछल । ओटह िे टकछु  र ाि ल  छल ,जेना टकछु  कागज-पत्तर होइक। हिरासभ क े  \nछी,नटह छी ताटह बातक टबना कोनो पररबाह क े ने ओ पड़ोसीपर \nमचकरल - \"जल््ीसाँ टनकभल जाह एटहठािसाँ । यद् जानक काज  छह ताँ \nभागह ,नटह ताँ आब बचबह नटह। ई सभ क े ओ काज नटह अएतह ? जटहना \nहिरा बरबा् क े लह अमछ  ,तटहना तोरो अिने स्वाहा कए ्ेबह। \"-से कटह \nओ झोरािे हाथ ्ेलक। पड़ोसी डर े  थर - थर कााँटप रहल छल। हि दुनू बेकती \nताँ अबाक छलहुाँ।  \n\"ई क े  अमछ? एना पड़ोसीपर टकएक मचकरर रहल अमछ ?\" \n\"तूाँसभ सेहो टनकलह । जल््ी टनकलह । हिरा एकरासाँ ओभल \nचुकाबए ्एह। ् ेरी करबह ताँ तोरोसभक अनेर े  दु्टशा होएत ?\"  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"िु्ा तूाँ छह क े ? एना टकएक बाक्षज रहल छह ?\"-रिा साहस कए \nओकरा  पुछलखिन।  \n\"ह ि छी एकर  अभ ागल  बेिा। आर ो  टकछु  पुछबाक छह  ताँ पुमछ ल एह  \n। िु्ा एटहठािसाँ जल््ी ससरर जाह। आइ हिरा एकरा संगे नओ -छओ \nकरबाक अमछ। आब बहुत भए गेल। \" \nपड़ोसी ताँ जेना िुरुत भए गेल छल। की बाजैत ? की कर ै त? जिन \nबेिे एहन टनकभल गेलैक तिन ओ कइए की सक ै त छल ? एकिा लोिा \nलेलक ,झोरािे दू िंड धोती आ गिछा रिलक आ टब्ा भए गेल। हिहूाँसभ \nओकर ा पाछू -पाछू  ओटह  फ्ल ैिसाँ बाह र  भ ए गेल हु ाँ । ओ ह िर ासभ केँ  टनकल ैत \n्ेखि जोरसाँ ठहाका पाड़लक। बाक्षज उठल -\" अपन-अपन जान लए कए \nभागैत जो । भाग , भाग  ।\" \nह िसभ  टबना टकछु  उत्तर  ् ेने ओटह  फ्ल ैिसाँ बाह र  भ ए गेल हु ाँ, आगू \nबटढ़ गेलहुाँ ।  \n43 \n  \nपड़ोसीक िनो्शाक वणटन करब संभव नटह अमछ। जीवन भरर \nजाटह संतानक हेतु संघषट क े लक , सएह आइ काल बटन कए ठाढ़ भेल छ ै क। \nकारण जे होइक। सही गलतीक बात भए सक ै त छ ै क। िु्ा बात एटह ह् धरर \nचभल जाए जतए बाप -बेिा एक-्ोसरक शिु बटन जाए , टनश्चय एकिा दुि् \nप्रसंग ताँ अमछए । हि इएह सभ सोचैत रिा आ   पड़ोसीक संगे बाहर भेलहुाँ \n। संयोगसाँ तुर ं ते एकिा िैक्सी भेटि गेल । ओकरा िुरलीक ड े रा धरर पहुाँचा \n्ेबाक आग्रह क े भलऐक । ओ तैयार भए गेल । हिसभ िेक्सीिे बैभस जाइत  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 55 \nछी। िैक्सी अपन गंतव्य द्स टब्ा भए जाइत अमछ। हि पड़ोसीक ेँ  िोक ै त \nछी। टकछु  कह बाक प्रयास करै त छी। िु् ा ओ ताँ जेना जीबैत ल ास बटन गेल  \nछल। ओकर आाँखििे शून्दयता भरल छलैक। ओ एकिक बाहर द्स ्ेखिते \nजा र ह ल  छल  । टकछु  नटह  बजैत छल ,टकछु  नटह  सुनैत छल । थो ड़े  काल क \nबा् िैक्सी गुरुद्वारा लग पहुाँचल। ओ अचानक सटक्रय भए गेल। वाहन \nचालकक ेँ  िैक्सी रो कबाक आग्रह  के ल क। जाबे ह िसभ  टकछु  कटह मतऐक,ओ \nिैक्सीसाँ उतरर गेल। हिहूाँसभ ओकरा लागल उतरर गेलहुाँ । हि पुछभलऐक - \n\"एटहठाि टकएक उतरर गेलह। अिन हिरासभक संगे चलह। तोरा \nटवश्रािक जरुरी छह। थोड़बोकाल सुस्तेलाक बा् जेना जे टवचार हेतह से \nकररअह। \" \n\"हि आब कतहु नटह जाएब। हि ए ही गुरुद्वारािे रहब। हिसभ \nओकर क्षज्क आगू हारर गेलहुाँ । पड़ोसीक संगे गुरुद्वारा गेलहुाँ । ओटहठाि \nसभगोिे िाथा िेकलहुाँ। तकर बा् हिसभ प्रसा् लेलहुाँ । थोड़ े  काल शब् \nकीतटन सुनलहुाँ ।  कीतटन सुटन हिरसभक िोन कनी शांत भेल। पड़ोसीक ेँ  सेहो \nस्स् थर ्ेिभलऐक। पड़ोसी ओतटह बैभस  गेल आ हिरासभक ेँ  इसारासाँ कटह \n्ेलक जे आब ओ कतहु नटह जाएत। एतटह रहत। हिहूाँसभ की \nकररतहुाँ? आखिर ओकरा ठािटह छोटड़ िैक्सीसाँ िुरलीक ड े रा टब्ा भए \nगेलहुाँ।  \nहि आ रिा िुरलीक ड े रा पहुाँमच रहल छी।  सीढ़ीएपर िुरली भेटि \nगेल।  \n\"हि ताँ किनसाँ अहााँक फोन लगा रहल छी। िु्ा ओटहिे \nटनर ं तर \"फोन बं् अमछ \" क सिा् आटब रहल अमछ। हि फोन टनकालैत \nछी। वस्तुतः फोन बं् अमछ। ओकर बैिी िति भए गेल छ ै क। घर पहुाँमचतटह  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसभसाँ पटहने ओकरा चाजींगिे लगा ्ैत छी। िुरली  हिरासभक भोजनक हेतु \nटकछु  अनने अमछ। ओ झो र ासाँ दू िा पैके ि टनकाभल  कए िेबुल पर  र ि ैत अमछ। \n\"ई की अमछ?\" \n\"िा कए ्ेखिऔक ने ? बहुत नीक लागत। एटहठािक ई प्रभसद्ध \nभोजन अमछ। \" \nहि ताँ बहुत भूिाएल रही। तुर ं त िेनाइ शुरु कए ्ैत छी। िु्ा रिा \nओकर ा छु टबतो  नटह  छमथ। \n\"कटह नटह की क े ना बनल होएत ? हिरा ई  सभ नटह अरघत। \" \n\"िु्ा भूिले कोना रहब ?\" \n\"से टकएक? टकछु  बना ल ेब ।\" \n\"जे टवचार। \" \nहि भररपेि भोजन कए लेलहुाँ । रिा भूिले रटह गेलमथ ,टकछु  नटह  \nिेलमथ ।  \n\"िुरली ताँ भोजन कइए कए आएल अमछ। तिन हि असगर लेल \nकी बनाउ?\" \n\"ने अहााँ पाटकिबाला भोजन करब , ने अपने बनाएब तिन जान \nकोना बााँचत ?\" \nरिा हारर कए ओहो ओटह टडब्बाक ेँ  िोलैत छमथ। बहुत अछता -\nपछता कए ओटहिेसाँ एक िु कड़ी िुाँहिे रिैत छमथ।   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 57 \n\"ई ताँ बहुत स्वाद्ि अमछ। िुाँहिे ्ैते ्ेरी गभल गेल। \" \n\"तेँ ने कहलहुाँ । ओटहना धारणा नटह बना लेबाक चाही। \" \nहिसभ थाकल ताँ रहबे करी । ओछाओनपर जाइते सुता गेल। \nहिसभ भोर े  उठलहुाँ ताँ िुरली टनकभल गेल छल। तकर बा् क ै कद्न धरर ओ \nनटह आएल। ओकरो कारिाना िे उरी -टबरी लागल छ ै क। पटहले िेपक \nसािानसभक ेँ  तेना ने फ ाँ सा ्ेलक ै क जे ओकर हाल -बेहाल छ ै क। अिन धरर \nटकछु  फए् ा नटह  भ ेल ैक। ि च ो ह ो इत र ह ल ैक। संभ वतः ओ ल ाजे छीह  काटि \nरहल अमछ। हिसभ िास द्नसाँ फ्लैिपर पड़ल छी। िोसटकलसाँ दू वा तीन \nबेर ओकरासाँ भ ें ि भेल। ओ यद् कटहओ काल एतए अएबो कएल ताँ बहुत \n्ेरीसाँ । ओहन हालमतिे की गप् प होइत ? \nहिसभ ओटह फ्लैििे िुनल -िुनल तंग भए गेलहुाँ । कटहओ काल \nशाभलनीसाँ गप्प भए जाइत छल। िु्ा ओकरो स्वास् थ्य एिहर िराप भए गेल \nछ ै क । सहर-सहर कोरोना फ ै ल गेल छ ै क। ओकर पूरा पररवार से हो कोरोनाक \nचपेििे आटब गेल छ ै क। ततबा स िाचार शाभलनी पमछला बेर फोनपर गप्पिे \nकहने रहए। ब ें गलुरुिे सेहो कोनो नीक हाल नटह छ ै क। एहनिे हिसभ द्ल्ली \nवापसो नटह भए सक ै त छी।  िाहौल ्ेखिते -्ेखिते एतेक िराप भए जाएत \nतकर क े ओ अनुिान नटह लगा सक ै त छल। िु्ा आब ताँ जेना साौंसे दुटनआपर \nटवनाशक पहड़ा भेल छ ै क । आब की करी ? टकछु  फु र ा नटह  र ह ल  अमछ। \nएहनो हालमतिे िुरली कारिानाक ेँ  बचेबाक प्रयासिे लागल रहल। \nिु्ा से संभव नटह भए पाटब रहल छ ै क। चारूकात  लाकडाउन भए गेल छ ै क। \nजनसभ काज छोटड़ -छोटड़ अपन -अपन गाि वापस चभल गेलैक। एटह तरहेँ जे \nकनी-िनी बााँचल छलैक से कसरर कोरोना पूरा कए ्ेलक ै क। ओ कर \nकारिाना टनठ्ठाह बैभस गेलैक। बौंकक कजटक भुगतान नटह भए सकलैक।  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहेबो कोना कररतैक ? बैक कजटक वापसीक ह ेतु टकछु द् न धरर  \nिोहलमत  ्ेलक ै क। िु्ा सू्ोक भुगतान नटह भए पबैक। आखिर ओ सभ \nन्दयायालयिे नाभलस कए ्ेलक। हिरसभक द्ल्लीक फ्लैिक ेँ  सील कए \n्ेलक । आब यद् द्ल्ली जेबो क रब तिन रहब कतए ? ई भारी सिस्या \nआटब गेल अमछ। हि बूक्षझऐक जे भटवष्ट्यपर ितरा भए सक ै त अमछ। अपन \nघर बचा कए रािबाक अमछ। िु्ा भाबी प्रबल होइत अमछ। हिर \nसो च ल ाह ासभ  टकछु  नटह  भ ेल  । सभ िा उनिा-पुनिा होइत चभल गेल।  \nिुरलीओ की कररतए ? लाजे िुाँह नुकओने रहए। ड े रापर अएबो नटह \nकरए। एह न हालमतिे हिसभ आब एटह ठािसाँ कटहआ टनकलब आ कतए \nजाएब से टकछु  नटह  बूझा र ह ल  अमछ। जे भ ावी। \n  \n44 \n  \n्ेखिते -्ेखिते चारूकातक िाहौल कोरोनाक आक्रिणसाँ भयाओन \nभए गेल छल। सिय -साल एहन भए जाएत से क े  सोमच सक ै त छल ? हिसभ \nओसोरापर बैसल इएहसभ आपसिे गप् प कर ै त रही ।  अचानक फोनक घंिी  \nबाजल।  \n\"हि िुम्बईक सरकारी अस्पतालसाँ बाक्षज रहल छी। \" \n\"हाँ, हाँ, बाजू।\" \n\"शाभलनीक टपतासाँ गप्प करबाक छल। \"  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 59 \n\"की बात?\" \n\"शाभलटन , हुनकर पमत आ बेिी सभ एही अस्पतालिे भती छमथ। \nहुनकासभक ेँ  कोरोना भए गेल छटन। शाभलनी हिरा अहााँक फोन संख्या ्ेने \nरहमथ आ कहने रहमथ जे जरूरी भेला पर अहााँसाँ गप्प कएल जाए। \" \n\"ओकरसभक की सिाचार छ ै क ?\" \n\"सिाचार कोनो नीक ताँ नटहए कहल जा सक ै त अमछ ?\" \n\"से की?\" \n\"शाभलनी आ हुनकर पमत भ ेंटिलेिरपर छमथ। संक्रिण बहुत बटढ़ \nगेल छटन। \" \n\"ओह ! नम्रताक की हाल छ ै क ?\" \n\"ओ आब ठीक अमछ। ओकरा सााँझ धरर नटह ताँ कास्ल्ह अस्पतालसाँ \nछु ट्टी भ ेटि सक ै त अमछ? िु्ा सिस्या अमछ जे ओ जाएत कतए ?ओकर \nपररचयाट क े  करत? अस्पताल साँ छु िल ाक बा् ो  ओकर ा िास द् न ् ेि भ ाल क \nप्रयोजन रहतैक। \" \nफोन कटि जाइत अमछ ? ह िसभ टकछु  नटह  सो मच  पाटब र ह ल  छी। \nरिा ई सिाचारसभ बूक्षझ ठािटह िटग जाइत छमथ। ्ााँतपर -्ााँत बैभस गेल \nछटन। जल््ीसाँ पाटनक झा ें का ्ैत मछअटन । थोड़ े  कालक बा् ओ आस्तेसाँ \nआाँखि िोलैत छमथ। पुछ ै त छमथ - \n\"शाभलनी कोना अमछ ? कोना छ ै क ओकर पमत ?नम्रताक की हाल \nअमछ?\"  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n एतेक बाक्षज कए ओ फ े र बेहोस भए जाइत छमथ। हि सोमचए नटह \nपाटब रहल छी जे की करू ?रिाक हालमत ्ेखि ताँ आर पर े सान छी। पटहने ई \nठीक ह ो मथ तकर  बा् े टकछु  आर सोचल जाएत। स् थानीय डाक्िरसाँ फोनपर \nटविशट करै त छी। ओ टकछु  ् बाइ भल ि ा ् ैत अमछ। ् बाइक ् ो कानकेँ  फो न \nकए ओ ्बाइसभ िंगबैत छी। रिाक ेँ  ्बाइसभ िुआबैत छी। ्बाइ िेलाक \nबा् ओ सुमत जाइत छमथ। तीन घंिाक बा् हुनकर टनन िूिैत छटन। ओ तुर ं त \nशाभलनी आ ओकर हाल -चाल पुछ ै त छमथ।  \nएही बीचिे िुम्बईसाँ फ े र फोन आएल। शाभलनीक पमतक ्ेहावसान \nभए गेलटन। शाभलनीक हालमत सेहो नीक नटह छटन। लंग्स िाि पौंतीस \nप्रमतशत बााँचल छटन। िहग -िहग सुइआ पटड़ रहल छटन। ्ेिा चाही की \nहोइत छटन ? नम्रताकेँ  कास्ल् ह  अस्पताल साँ छु ट्टी भ ेटि जेतैक। िु् ा ओ जाएत \nकतए? ई सभसाँ पैघ  सिस्या अमछ। हि ई बातसभ रिाक ेँ  नटह कहभलअटन। \nसोचलहुाँ जे बेसी बातसभ बुझतीह ताँ फ े र ओएह स्स् थमत भए जेतटन। पटहने ई \nथेह गर  भ ए जाथु। फे र  टकछु  कर ब। \n िु्ा िुम्बईिे पररस्स् थमत तेहन भए गेल छल जे बेसी टवलंब नटह \nकएल जा सक ै त छल। अस्तु ,हि रिाक ेँ  टबना कहने िुम्बई जेबाक टनणट य \nकर ै त छी। िु्ा जाएब कोना ? िेन,जहाजसभ बं् अमछ। संयोगसाँ एकिा \nिैक्सी भेटि जाइत अमछ। कास्ल्ह भोर े  हि आ रिा ओहीसाँ िुम्बई टब्ा होएब \n। आगू जे गमत भलिल होएत से होएत। रिा ओटह द्न टवश्रािक बा् \nरामतभरर सुतले रटह गेलमथ। संभवतः ्बाइसभक असरर रहल होएत। भोर े  \nअन्दहरोिे जि न उठलमथ ताँ हिसभ बात हुनका कहभलअटन। ओहो जल््ीसाँ \nतैयार होइत छमथ। हिदुनू बेकती िैक्सीसाँ िुम्बई टब्ा होइत छी। बीच -बीचिे \nिुम्बई अस्पतालिे फोन लगाबक प्रयास कर ै त छी। िु्ा फोन नटह लगैत \nअमछ। िुम्बई पहुाँचएिे दू द्न लाटग जाइत अमछ। ताबे पता नटह  की हाल  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 61 \nरहत ? इएह चचिंता अ मछ। ्ोसर द्न सााँझिे हिसभ िुम्बई पहुाँमच जाइत छी। \nिैक्सी हिरासभक ेँ  सोझे अस्पताल लेने चभल जाइत अमछ । अस्पताल \nपहुाँमचतटह  हिसभ शाभलनीक अता -पता कर ै त छी। \n\"ओ बााँचल अमछ। ओकर हालमतिे लगातार सुधार भए रहल \nछ ै क।\"- डाक्िर कहलक।  \n \"आ नम्रता ?\" \n\"ओ आब ठीक अमछ। ओकरा अिन अस्पताले क अमतमथगृहिे \nरािल गेल अमछ । आब अहााँसभ ओकरा जिन चाही अपना संगे लए जा \nसक ै त छी।\" \n\"शाभलनीक पमतक लासक की भेलटन ?\" \n\"जिन लास लेबए क े ओ आगू नटह भेल सरकार ओकर अंमति \nसंस्कार करबा ्ेलक। \" \nह िसभ  सुटनते जा र ह ल  छल हु ाँ। टकछु  बजबाक स्स् थमतिे नटह रही। \nबजबो की करतहुाँ ? नम्रतासाँ भ ेंि करबाक उत्सुकता छल। शाभलनीसाँ ताँ भ ें ि \nनटहए भए सक ै त छल। रच्छ छल जे ओकर हालमतिे सुधार भए रहल छलैक। \nहिसभ अस्पतालक अमतमथगृह पहुाँचैत छी। ओटहठाि नम्रताक कोठरी लग \nपहुाँचैत छी। बाहर े साँ हिसभ ओकरा ्ेिैत छी। ओहो हिरासभक ेँ  ्ेिैत \nअमछ। \n\"अि न टकछु द् न नम्रतासाँ एटह ना भ ेंि होएत। एक सप्ताहक बा्े \nअहााँ हुनका लए जा सक ै त छी। \" \n\"ताबे हिसभ कतए रहब ?\"  62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"एतहु रटह सक ै त छी। अमतमथगृहिे , अथवा घर जा सकी ताँ अहााँक \nिरजी। \" \nहि आ रिा बहुत थाटक गेल रही। नम्रताक ेँ  ्ेखि िोनिे संतोष भेल। \nकि साँ कि ई ताँ बााँमच गेल। हिसभ ओतटह अमतमथगृहिे फराक कोठरीिे \nरटह जाइत छी जाटहसाँ नम्रतासाँ संपक ट  बनल रहत। शाभलनीक हाल -चाल सेहो \nभेिैत रहत।  \n45 \n  \nसात द्नक बा् शाभलनीक ेँ  सेहो अस्पतालसाँ छोटड़ ्ेल गेलैक। \nशाभलनी ,नम्रता आ हि दुनू बेकती शाभलनीक घरपर पहुाँचैत छी। अिन धरर \nशाभलनीक ेँ  नटह बूझल रहैक जे ओकर पमत आब नटह रहलाह। दुनूगोिे संगे -\nसंग दुखित भेल रहए। संगे अस्पताल गेल रहए। अस्पतालोिे लगे -पासिे \nरहए। िु्ा  वापसीिे ओ नटह छमथन। हिरासभक ेँ  एटह प्रश्नक उत्तर ्ेबाक \nहेतु टनयमत अनने छल। एहन टवकि स्स् थमतक सािना करए पड़त से नटह \nसोचने रही। शाभलनी बेर -बेर हुनका बार े िे पुमछ रहल अमछ। हिरासभक \nिौनसाँ ओ बूक्षझ गेल जे िामिला गड़बड़ अमछ। ओ मचमचआ उठ ै त अमछ।  \n\"बाजैत टकएक नटह छ ौं ? ओ कतए छमथन ? हुनकर की हाल \nछटन?\" \nहिसभ की कटहमतऐक ? आखिर ओ जे बूझबाक छल से बूक्षझ गेभल। \nतकरबा् जे दृश्य भेल से भलिब िोसटकल मथक । ओकरा रटह -रटह कए ्ााँती \nलाटग रहल छल ,जहााँ होस होइक टक ओ इएह प्रश्न सभ पुछए लगैत छल। \nआखिर हि ओकरा अस्पतालक कागज हाथिे पकड़ा ्ेभलऐक। ओ ओकरा  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 63 \nपढ़ ै त अमछ आ भोकारर पारर कए कानए लगैत अमछ। नम्रता सेहो ओकरा \nसंगे काटन रहल अमछ। रिा आ हि ताँ पर े सान रहबे करी। लगपासक लोकसभ \nकोरोनाक डरसाँ क े ओ लगिे नटह आएल। आखिर कनैत -कनैत ओ सभ थाटक \nगेभल। किन हु ई हेबेक रहैक। हिसभ एटह स्स् थमतक ेँ  ्ेिबाक हेतु टववश रही।  \n शाभलनी आ नम्रताक ेँ  आश्वस्त हेबािे सिय लगलैक। आठ -्स \nद्नक बा् ओकर िोन कनी   स्स् थर भेलैक। ओ नम्रताक ेँ  ्ेखि कए संतोष \nक े ने रहए । अस्पतालसाँ अबैत काल डाक्िर कहने रहैक जे िास द्नका बा् \nसभ टकछु  जााँच  कर बा ल ेब । अस्पताल साँ छु िल ाक बा्  नम्रताकेँ  ् स्तकब्ज \nभए गेल छ ै क। से ठीक े  नटह भए रहल छ ै क। शाभलनीक ेँ  ्ि फ ु लैत रहैत छ ै क। \nदु नूगो िेकेँ  ह िसभ  अस्पताल िे जााँच क ह ेतु ल ए जाइत छी। नम्रताकेँ  टकछु \n्बाइ ्ेल जाइत छ ै क। एक सप्ताह धरर ओ ्बाइ िाएत । तकरबा् जरूरी \nभेलापर फ े रसाँ डाक्िरसाँ ्े िा लेत। शाभलनीक सेहो पूरा जााँच होइत छ ै क। \nओकरा हृ्य संबंधी सिस्या बुझा रहल छ ै क जे पटहने कटहओ नटह रहैक। ई \nएकिा नव सिस्या ठाढ़ भए गेलैक। ओकर पमत ताँ चभलए गेलखिन ,संगे अपने \nसेहो स्वस् थ नटह रटह सकभल। अटपतु ,हृ्यसंबंधी टबिारी भए गेलैक। \nशाभलनीक पमतक ्ेहान्दतक बा् हाँसै त नटह ्ेिभलऐक। ओ सद्िन अपन \nपमतक शोकिे नोर बहबैत रहैत अमछ। एहनिे ्बाइ की असरर \nकरतैक ?  जिन िोने अस्वस् थ अमछ तिन ्ेहिे की फए्ा हेतैक ?शाभलनी \nआ नम्रताक उमचत उपचार चलैत रहल। नम्रता ताँ शीघ्रे ठीक होइत गेल। िु्ा \nशाभल नीकेँ  टकछु -ने-टकछु  सिस्या ल ागल े र ह ैत छल । उकासी ताँ द्न -रामत \nहोइते रहैत छलैक।  \nएहन िाहौलिे हिरासभक ेँ  क े  पुछ ै त अमछ ? जिन हिर मधआ -\nपुताक जीवन संकििे पड़ल अमछ तिन अपना बार े िे की सोचू ?हिरासभक \nहालमत सेहो कोनो ठीक नटह छल। बहुत द्नसाँ डाक्िरसाँ ्ेिओने नटह रही। \nपुरने ्बाइसभ चभल रहल अमछ।   एिहर रिाक ेँ  ठ े हुनिे ््ट बटढ़  गेल छटन।  64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचलबािे िोसटकल होइत छटन। हिरा सद्िन धोआटन -ढ े कार ्ैत रहैत \nअमछ। िु्ा कएल की जाए ? जेना-तेना सिय काटि रहल छी। कहुना ई सभ \nठीक होअए तिन अपनासभपर ध्यान ्ी।  बहुत रास सिस्याक सिाधान \nसिय स्वयं कर ै त अमछ।  सिय द्वारा ्ेल गेल घाव सिये भर ै त अमछ।    एही \nआशािे हि सभ  जीटब र ह ल  छी। आशा करै त छी जे टकछु द् निे शाभल नी सेह ो  \nसम्यक भए जाएत आ अपन जीवन संघषटक ेँ  आगू चला सकत।  \nिुम्बईिे हिरसभक एकिास क े ना टबतल से हिहीसभ जनैत छी। \nआब िोन उटब रहल अमछ। नम्रता ठीक भए गेल अमछ । शाभलनीक स्वास् थ्य \nऊपर -नीचााँ होइत रहैत छ ै क । तथाटप ,ओ घर े साँ काज शुरु कए ्ेलक \nअमछ।  आब जिन एिहरसाँ िोन कनी हल्लुक भेल ताँ आर चचिंतासभ असबार \nभेल जा रहल अमछ। िुरलीक की हाल छ ै क ? श्यािक जहल कटहआ िति \nहेतैक ? पड़ोसीक चचिंता सेहो होइते रहैत अमछ। ओएह ताँ एकिा एहन आ्िी \nछल जकरासाँ िोनक गप् प करी। आब ओ अपने अस्तव्यस्त भए गेल अमछ। \nआर ताँ जे भेल से भेल ,हिरसभक घरो बन्दहक पटड़ गेल अमछ आ आब ओकरा \nवापस हेबाक कोनो संभावना नटह लाटग रहल अमछ। िुरलीक कारिाना \nलगातार घािािे चभल गेलटन। किटचारीसभ कोरोनाक सियेिे छोटड़ गेल। \nबौंकक कजट बटढ़ते जा रहल छ ै क। हिरसभक िकानक ताँ भगवाने िाभलक \nछमथ। एकद्न हि बौंक प्रबन्दधकक ेँ  फोनो क े भलऐक ।  \n\"ह िर सभ क िकान को ना छु टि सकै त अमछ?\" \n\"बौंकक कजाट सधत तिनटह ई संभव अमछ। \" \n\"कतेक कजाट छ ै क?\" \n\"दू करोड़ ताँ िूर अमछ। ऊपरसाँ सूद्ओ ् ेबाक हेतैक। \"  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 65 \nहि प्रबन्द धकक बात सुटन कए अबाक रटह गेलहुाँ ।  रिाक ेँ  ई बातसभ \nनटह कहभलअटन। ओ ताँ ओटहना पर े सान रहैत छमथ ।  स्वास् थ्य से संग नटह ्ए \nरहल छटन। दूपहररआिे असगर बैसल रही टक पड़ोसीक फोन आएल ।  \n\"कोना छह ?\" \n\"की कटहअह ? गुरु द्वार ािे टकछु द् न रहलहुाँ। िु्ा ओतए \nअसालतन  ताँ नटह रटह सक ै त छलहुाँ । ओएहसभ सरकारी वृद्धाश्रिक पता \n्ेलक। ओहीठाि छी। िु्ा एटहठाि ताँ नकाोसाँ बेसी िराप हालमत छ ै क।\" \n\"से टकएक?\" \n\"की-की कटहअह ? कतहु जइअह ,सरकारी वृद्धाश्रििे नटह \nजइअह। \" \n\"से टकएक?\" \n\"की कटहयह ? लगैत अमछ कटहओ िून भए जाएब। \" \n\"राि , राि। \" \n\"अपन हाल कहह ?\" \nओ एतबे पुछलक टक हि फोनेपर कानए लगलहुाँ । हिरा फोनपर \nकनैत ्ेखि रिा ्ौड़लीह।  \n\"की भेल ? एना टकएक काटन रहल छी ? \"  66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपड़ो सी से ह िर  कानब सुटन कए परे सान भ ए गेल  । ह ि आगू टकछु  नटह  बाक्षज \nसकल हु ाँ । फो न र ाखि  ् ेभल ऐक। र िा ह िर ा ल ग बैसल  छल ीह  । टकछु  कह ने \nटबना जेना बहु त टकछु  कटह  र ह ल  छल ीह  । \n  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 67 \n२.५.क ु िार िनोज कश्यप-सिालोचक  \n \nकु मार  मन ोज  कश्यप \nसमालोचक \n- \"ई कोन सिीिक छमथ जे आहााँक नवका कटवता संग्रह क े  सिीिा भलखि \nआहीं ओत s फ े टक गेलाह ?\" \n- \"आहााँ क े  कहााँ सs भेिल ई ?!!!\" \n- \"झाड़  ल गबैत काल  सो फा तsर स s!\"  \n- \"लाऊ  ...... लाऊ ! एटह लै हि किन स s औनाईत रही !\" \n- \"क े  भलिला है ?  जे होमथ िु्ा भल िलटन बड्ड नीक ! आहााँक लेिनी आ \nपोथी िे छपल एक -एक कटवता क े  िहान भसद्ध करबा िे अपन पूरा शक्क्त \nलगा ्ेलटन। िु्ा ; हि ई नटहिं बुझभलयै  ......  ई कोनो पि -पभिका िे छपबा \nसs पटहने आहााँ ल sग कोना पहुाँचल ?\" \n- \"छो ड़  ने ...... एिन फ ु ती सs जलिै द्य  ...... ऑटफसक ्ेरी भ s रहल \nअमछ।\" \n 68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \n-सम्प्प्रथि: भारत सरकार  के उप-समचव , संपक ष: सी-11, िावर-4, िाइप-\n5, टक्वई  नगर  पूवट (द्ल्ली  हाि  के सािने), नई द्ल्ली -110023, # \n9810811850 ईिेल : writetokmanoj@gmail.com \n  \n  \nअपन मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 69 \n२.६.संतोष क ु िार रा य 'बिोही '- संतोष क ु िार राय 'बिोही ' क े र डायरी 'लव \nयू िू' \n \nसंिोर् कु मार  र ाय 'बटोही ' \nसंिोर् कु मार  र ाय 'बटोही ' क े र डायरी 'लि यू ट ू' \n \n29-04-2016 \n \nदद ल्ली ट ू मंगर ौन ा \n \nब्याह क े र द्न टफक्स भऽ चुकल छ ै । गाि पर तैयारी भऽ रहल छ ै । ज्ञान्ीप \nपस्ब्लक इस्क ू ल साँ अनुिमत लऽकऽ गा ि ऐबाक टिकि किेलहुाँ हि। इस्क ू ल \nक ेँ  िाभलक ्स हजार िाका टगफ्ि लेल ्ेलामथ। िोन हरखित भेल जे गाि \nजायब ब्याह लेल। उनतीस तारीि साँ पटहने गाि आटब सक ै त छलहुाँ , परञ्च \nिुखिया चुनाव पंचायत िे छलैक। ओही िे टकनको पि िे वोटििंग क े नै ठीक \nनटह बुझना गेल। ताटह दुआर े  टवचारलहुाँ  वोटििंग बा्े गाि जाय।  \n \nतेरहि बरि िे गािक ई हिर चाररि यािा छल। िाय हिरा संगे छ े लीह। \nब्याहक कपड़ाक िरी््ारी चााँ्नी चौक साँ क े ने छलहुाँ। कॉस्मेटिक सािान \nक ेँ  िरी्ारी गोटवन्द्पूरी िाक ो ि साँ क े ने छलहुाँ। कॉस्मेटिक सािानक भलस्ि र े णू \n 70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिैि तैयार क े ने रहतीह। ब्याहक ले ल कोि -प ें ि आओर जूता सेहो गोटवन्द्पुरी \nिाक ो ि साँ िरी्लहुाँ अमछ। कॉस्मेटिक सािान सभिा ब्रांड े ड कम्पनी क े र छल।  \n \n02-05-2016 \n \nकोहिर घर  \n \nफ ु सक घर टगर गेल रहै। लोक कहैत छ ै  ने -'घर पर िर नटह , कान पर बीड़ी \n' इएहे हिर ्शा छल। ब्याह साँ पटहने घर बनाबऽ पडल । िाँझला भैय्या  क ेँ  \nकहभलयै ,ताँ ओ फ ु सक घर नटह बनौलामथ। इ ँ ि , भसिें ि, बालू वगैरह -वगैरह \nलेल िाका लऽकऽ बटड़ िेहनत साँ घर बनौलामथ। दु िई क ेँ  घर पर एलबेस्िर \nचढौल गेल। नटह घर िे खिडकी , नटह टकबाड ! घर िे िाटि सेहो नटह भरल \nगेलै। पुरनका घरक टकबाड िाँझला भैय्या सेि कऽ ्ेलमथन्दह। ्ीवार  िे भूर \nसेहो छ े बे कर ै । ओही िे एकिा भनसा घर सेहो टनक ै ल ्ेल गेल छ ै  साइड \nिे।वरण्डाह नटह छ ै  अई घर िे। आब अहााँ बुक्षझ सक ै त छी क े एन ई कोहबर \nघर अमछ। सूअरक िोवहारी से कहल जा सक ै ए ।  \n \nगोसााँई कालीवं्ी गोर ै या हिर े  घर िे छमथ। ताइ ं  अऐ घरक टवशेष प्रयोजन \nछ ै । ्ोसरक घर साँ तार  िींमच कऽ सीललिंग फ ै न लगौल गेल। ओ सीललिंग फ ै न \nिररयल जकााँ क ु हैर कऽ चभल रहल अमछ। हवा ताँ नटहएिा लगैत छ ै  ्ेह िे। \nकााँचे बााँसक झाझन ्ेल गेल छ ै  एस्बेस्िस क े  नीचा िे। ब्याहक बा् अपने साँ \nटकछु  ् ीवार  केँ  जो टड़ ् ेभल यै। भ नसा घर  िे फिकी नटह  छै । \n \n17-09-2016 \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 71 \nमायक अंथिम सााँस \n \nज्ञान्ीप पस्ब्लक इस्क ू ल साँ ररजाइन िारर कऽ 21 भसतंबर क ेँ  गाि जेबाक \nलेल टिकि किेलहुाँ । सात भसतंबर क ेँ  ररजाइन ्ेने छलहुाँ । इस्क ू ल क ेँ  \nडायर े क्िर कहलामथ जे इस्क ू ल कोना िोलल जायत छ ै  आओर कोना चलौल \nजायत छ ै  यानी िैनेजि ें ि क े र जानकारी लऽ भलय । हिहुाँ बुझभलयै ठीक े  क हैत \nछमथ। हिहुाँ हुनकर सभिा बही -िाता क ेँ  उल्िा ्ेभलयैन्दह। इस्क ू ल िोलवाक \nगुण लेलाौंह।  \n \nपरञ्च 17 भसतंबर हिर क्षजनगी क े र सभ साँ िराब द्न छल। िाय क ेँ  बीपी \nबटढ़ गेलैन्दह। िाय क ेँ  बीपी वाला गोली सैध गेल छलैन्दह। ओ हिरा नटह \nकहलीह। हि बीपीक गोिी आटन क ेँ  िाय क ेँ  ्ेभलयैन्दह।  ओ गोिी काज नटह \nक े लक ै न्दह। डागडर लग ल ' गेभलयैन्दह। िाय क ेँ  सााँस ऊपर -नीचा चल ' \nल गल ैन्दह । नसट िुाँह  िे टकछु  ल गौल कै न्दह । पेि ि पनै बन्दन भ ' गेलैन्दह। आाँखि \nतैक रहल छलमथन्दह। हिरा भेल िाय ठीक भ ' गेलीह। परञ्च िायक सााँस \nरुटकए गेलैन्दह। ओ अिनो धरर आाँखि साँ ्ेि रहल छमथन्दह हिरा  भेल। परञ्च \nिायक प्राण आाँखिक िागट साँ टनक ै ल गेलैन्दह। िाय िरर गेलीह।  \n \n-संतोष क ु िार राय 'बिोही ', ग्राि-िंगरौना।  \n  \n  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.पद्य \n \n३.१.डॉ. क्षजयउर रहिान जाफरी- वसंत सिी  \n३.२.जग्ानन्द् झा 'िनु'- ३ िा गजल  \n३.३.राज टकशोर मिश्र -सृजनशीलता  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 73 \n३.१.डॉ. क्षजयउर रहिान जाफरी- वसंत सिी  \n \nडॉ. जजयउर रहमान जाफरी  \nिसंि सिी  \n  \nफ ू लक पात प्रसन्दन अमछ \nओ भरर रामत आटब गेल  \nआ सुगंधक गप् प भेल  \nया्क एकिा रामत  \nआ अहााँक प्रेिपूणट बात \nबसंत आटब गेल हिर मिि  \nसुरभभत द्गंत अमछ  \nप्रेि आाँखि िे जर ै त अमछ \n 74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहजारो ्ीप जरर गेल  \nअहााँक स्वागत िे... \n \nहिरा अपन मप्रयति क े  या् अबैत अमछ  \nजब मप्रयति नटह \nशर् ऋतुक बा्  \nक े हन वसंत मिि \nहि जभल रहल छी  \nिु्ा अहााँक  \nसुि अनंत मिि  \n \n- माफी, अस्िािां, नालंदा , वबहार -803107; 9934847941 \n  \nअपन मंि व्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 75 \n३.२.जग्ानन्द् झा 'िनु'- ३ िा गजल  \n \nजगदानन्द  झा 'मन ु' \n३ टा  गजल  \n१ \nनीक क े हन आइ सगरो रीत भेलै  \nप्रेि जकरा  ्ेभलयै ओ तीत भेलै  \n  \nजेब िाली सााँझ हि बाजार गेलाौं  \nजे टकयो ई बुझलक ै  भयभीत भेलै  \n  \nबोल सोहेतै टकए ककरो गरीब क \nआब धटनकक गाइरो नव गीत भेलै  \n  \nजन्दि भरर टगरटगि जकााँ जे र ं ग ब्लै  \n 76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओकर े  सभक े  टकए ई जीत भेलै  \n  \nभाइ भैयारीक िुाँह चािै क ु क ु र 'िनु' \nलाि सोशल िीटडया पर िीत भेलै  \n  \n(बहर े  रिल , िािा क्रि 2122-2122-2122) \n  \n२ \n  \nहाँभस क' तोरब  िोन  नटह  हि  सीिने  छी \nनटह   कर े जािे सभक  घर  छ े कने छी \n  \nहि  ताँ लूिेलौ  जतय तन िन जनि भरर  \nहाथ  हुनकर  बहुत  िाहुर  चीिने  छी  \n  \nआस छल  अपनो  सियिे  र ं ग होयत   विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 77 \nदूर  र ं गक  ओटह  िोलसाँ  एिने  छी \n  \nकीनबाक ेँ लेल  शहरक  वास दू  धुर \nचास  गािक तीन बीघा बेचने  छी \n  \nकरु  भशकाइत एटह  दुटनयाक ेँ कते 'िनु' \nलैत  िीतक  जान  सगरो   ्ेिने  छी \n(बहर े  रिल , िािाक्रि 2122-2122-2122) \n  \n३ \n  \nिोपीिे  लगै  ई बुढ़ा  झक्कास छै \nबुटढ़या टबन अछ ै ते िर ै  नै आस छै  \n   \nगािक आइ क े हन असल  रिबाड़  छै  \nएको  धुर बचल  ओकरा नै चास  छै \n   \nभशिा  क े र घरि ें टबकाइ ज्ञान छै \nआजुक राजनीमतक  कतेक टबनास छै   78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nपूजै लेल   कन्दया तक ै सब लोक  छै \nबनबे लेल  कटनयााँ तक ै अर्ास  छै \n  \nबाबू िाय एने  बजि टबगड़ ै त छै \nसाढ़  सारर 'िनु' बौंक िासि  िास  छै \n  \nिािाक्रि : 2221-2212-2212 सभ  पााँमतिे। \nतेसर  शेरक ेँ ्ोसर  पााँमतिे दूिा  अलग  अलग  लघुक ेँ  द्घट  िानक छू ि लेल  गेल\n अमछ। \n  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 79 \n३.३.राज टकशोर मिश्र -सृजनशीलता  \n \nराज वकशोर थमश्र  \nसृज न श ीलिा \n \nब्रह्मां डक अनंत आक ृ मत , टव स्ता र, \nकतहु ने गा ड़ल को नो बुजाट , \nसृजनशी लता , हुनर टव धा ता क !  \nकतेको , कतेक सूयट िे ऊजाट ? \n \nअद्भ ुत अमछ ई सृमि -सृजन ! \nस्रिा क े सजटनधर्ििं ता ! \nवणटन नटह कऽ सक ै त अमछ , \nनटह शब्् को नो , नटह कटव ता ।  \n \n 80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nको ना चलत आका शगंगा ? \nकते-कते दूर पर को न -को न ता रा ? \nने धक्कि-धुक्की ,ने िा रा -िा री , \nने ला गल एक सय चौ आली स धा रा ।  \n \nओटह टव रा ि ,टव लिण सृजन क ेँ , \nशत्-शत् प्रणा ि, \nसजटना त्िक ऊजाट साँ , \nअमछ बनल सृमि क ेँ  गा ि।  \n \nबा ह र े  भश ल्पका रक छ ै नी !  \nपा थर िे भरर ्ेलक अमछ जा न , \nआक ृ मत -भस रा उर िे भा ओ मछ िल , \nसिुरक बा लु पर उगल प्रा ण।  \n \nशब्् िे कटव गण भा ओ भर ै त छमथ , \nताँ िो न िे उदठ जा इत अमछ उत्फा ल , \nहाँसबैत अमछ ओ, कनबैत अमछ ओ , \nशब्् बनैत अ मछ कवच आ ' ढा ल।  \n \nक ुं डभल नी पर फड़ ै त अमछ ऊजाट , \nजिन सूतल साँ जा गल , \nसुं्र सो चक सृजन -सा िथ्यट क ेँ, \nजे बुक्षझ ने सकल ,ओ अभा गल।  \n  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 81 \nइजो तक रचना सा त्वव क ऊजाट साँ , \nओटह िे सूयटक अंश , \nआलो टक त भूः , भुवः , स्वः , \nति,तिस् तवव टव ध्वंश।  \n \nब्रह्मां ड िे गुरुत्वा  कषटण- रचना , \nसंबंध-सृजन नव्म्पमत -अङ् गना । \n \nवा ्क -स्पशट साँ वी णा -ता र , \nकएल सम्िो हक संगी त -सृजन, \nअनुरा ग -रसा यनक प्रमत टक्र या , \nस्वर-टन सााँ िे िा तल बहुवचन ? \n \nभस रजन -तरु पर लुधकल अमछ , \nकला -संस्क ृ मत क पुन्ष्ट्प त सुिन, \nपुङक े सर पर टप री मत -परा ग , \nलए घुमि रहल अमछ िधुप , भुवन।  \n \nक ु म्हा रक चा क घूमि -घूमि , \nिा टि साँ बना ्ेलक अमछ बा सन , \nउच्छृं ि ल  बिुकक स्वभ ा व िे , \nटव द्या लय लओलक अनुशा सन।  \n \nरी मत ,र े बा ज , परम्परा , \nबनलैक टन यि -का नून , \nई सभ िनुिेक अमछ रचल ,  82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभेिैछ जा टह साँ सुक ू न।  \n \nप्रक ृ मत क ेँ  सिा ना न्दतर िे, \n \nरचल  िनुक्ि अपन संसा र , \nसुइ साँ ल ' क' वा युया न धरर , \nसभ सुि -सुटव धा पर अमध का र।  \n \nभस रजन लेल टन त नव्य दृमि , \nक्राौँ चक क्रन्द्न साँ िहा का व्य, \n \nर णिेि िे श्री ि् ् भ ा गवत् गी ता , \nटव ध्वंसक बी च सृमि संभा व्य।  \n \nकभल आ ना गक िस्तक पर , \nवा सु्ेवक बााँ सुरी -वा ्न , \nित्यट लो क िे अनगटल नटह , \nक्षज नगी क सुि् सम्पा ्न।  \n \nपतझा ड़क झरल बी आ साँ , \nअंक ु रर त फ े रो हेतैक िधुिा स , \nअन्दहा रक पेि िे अमछ इजो त , \nटग ड़ल िु्ा क ' सकल ने ना श।  \n \nिो न िे सुटव चा र आ '  विदेह  ३८८ म अंक १५ फरब री  २०२४ (िर्ष १७ मास १९४ अंक ३८८)|| 83 \nह्र्यिे भरल टप री मत , \nआत्िा पर ने पा प को नो , \nबुभद्ध परि् पुनी त। \n \nसृजनशी लता तिन पनुघैत अमछ , \nवर े ण्य सुसो च तिन अरघैत अमछ ।  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n   \n \n  \n ","size_mb":3.33,"has_text":true},"Videha 389.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 389.pdf","name":"Videha 389.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च  २०२४ (िर्च १७ मास १९५ अंक ३८९)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन-\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 389 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत। \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n------------------------------------- \n  \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्ति: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-५) \n१.२.अंक ३८८ पर वटप्प ी (पृ. ६-६) \n२.गद्य \n२.१.आशीष अनधरन्द्हार- की तारानंद वियोगीजी मंरपर अप्रमाक्ष क िारन \nकरै िधथ? (पृ. ८-१४) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-फागुन मासक एकादशीक माहात्म्य (पृ. १५-२१) \n२.३.प्रिी  नाराय  रौिरी- मैधथिी भाषा क्षजिैत रहत िेवकन केना? (पृ. \n२२-२४)   \n \n२.४.िािदेि कामत - पोथी रराा : सभ्यताक भ्रम/ अष्टदि/ श्रधमक वहतक \nउपाय होय/ जीिनी अनुिाद 'क एक पोथी/ हमरा गामक पवहिुक \nिाईसवकि (िघुकथा) (पृ. २५-४२) \n२.५.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक) (पृ. \n४३-६१) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप-संिेदना  (पृ. ६२-६३) \n२.७.प्रमोद झा 'गोकुि'-क्षजन्द्दािाद (पृ. ६४-६५) \n३.पद्य \n३.१.संतोष कुमार राय 'िटोही'-दूटा कविता/ कास्ल्ह आओर आई/हमरा \nमुइिाक िाद  (पृ. ६७-६८) \n३.२.जगदीश रन्द्दर ठाकुर 'अवनि'-गजि (पृ. ६९-७०) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-प्रदूष क सराप (पृ. ७१-७४) \n३.४.प्रमोद झा 'गोकुि'-इहो कवि शान से तिन गौतै (पृ. ७५-७६)   \n \n \n \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंिररक्षमे, पृथ्वीपर, जलमे , औषधमे , \nवनस्पतिमे, तवश्वमे, सभ देविागणमे आ ब्रह्ममे शांति हुअय। \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-िरेगण, अंिररक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देविा, ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n  \n \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पाि्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒬𑒰 𑒭  ↓  𑒣𑒳𑒩𑒳↑ 𑒭। 𑒮𑒿↓ 𑒯↓ 𑒮𑓂𑒩 ↓ 𑒏𑓂𑒭 \n𑒮𑒿↓ 𑒯𑒮𑓂𑒩↑ 𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्विो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑तिष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑ 𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓  𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑  𑒫 ↓ 𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑ 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓  𑒧𑓂॥ \nहजार मार् , हजार आँखि , हजार पएर संग तवश्वक ेँ  आच्छाददि क े ने \nअछि, दस आंगुरक गनिीक वशमे नै अछि ओ।  \n \n \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायि॥ \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑  𑒬𑒰 ↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑   𑒨𑒞॥ \n  \n \nपएरसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚ि्। \n𑒣𑒵↓ 𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓ 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓  𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑ 𑒞𑓂। \nमुदा पएरेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धिरस्िु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \n𑒀  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 1 \n१.१.गज ेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n१.२.अंक ३८८ पर टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गज ेन्द् र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n \n\"स् वप्नस ुन्द् री एण्ड  ्  म ैजज कल बड ड ्स  ऑफ मम मिला\" ( गीता \nधम्राजन , किा, १९९६) \nमममिलाक िुनमुटनया राजक ु मारी स्वप्नसुन्द्रीक ेँ  गाबैबला मिड़ै सभ बड्ड \nपससन्दन छलै। मु्ा ओ माछ , बकड़ी आ गाय सभक ेँ  सेहो मिड़ै बना ्ैत छली। \nप्रजा सभ राजक ु मारीक ेँ  उपराग ्ेलक , राजक ु मारी रूसस गेली आ मिड़ै बनेनाइ \nबन्दन कऽ ्ेलटन। ओ महलसँ बाहरो नै अबै छली। जादूबला ्ेश मममिलासँ जे \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 3 \nबाँिल मिड़ै छल सेहो टनपत्ता भऽ गेल। जनीजामत खेतमे अखनो गबैत \nछली, मु्ा टबनु रङ -टबरङक मिड़ैक ई मममिला आब ओ मममिला नै लगैत \nछल। आ फ े र आयल गाछक पैकार सभ, टबनु मिड़ै गाछक कोन काज , ई गप \nलोक सभक ेँ  बुझा , ठटक कऽ ओ सभ मममिलाक सभिा गाछक ेँ  काटि कऽ \nलऽ गेल। जनीजामत सभ , स भिा ज ुगमत सभड़ेलटन ज े टकछु गाछ बमि \nजाय , मु्ा से भऽ नै सकल। टबनु  गाछक सभिा धार सुखा गेल। टबनु गाछक \nलोक सभ होइत गेल गरीब आ पैकार सभ होइत गेल धनीक। जनीजामत सभ \nगेलीह राजक ु मारी लग , कनैत, कहैत जे राजक ु मारी , म्मत करू , हम सभ \nगलत छलाौं। स्वप्नसुन्द्री बैसल छली अपन कोठलीमे , जतऽ िारूकात \n्ेबालपर छल रङ टबरङक मिड़ै सभक मित्र। ओइ मिड़ैक  मित्र सभक ेँ  ्ेखैत \nमममिलाक राजक ु मारी स्वप्नसुन्द्री उ्ास भऽ बजली - नै, अहीं सभ ठीक \nछलाौं। खाली मिड़ै हमरा सभक ेँ  प्रसन्दन नै राखख सक ै ए। मु्ा जनीजामत सभ \nबजली - टबनु मिड़ै सेहो हम सभ प्रसन्दन नै रटह सकब , ओ मिड़ै सभ घुरा कऽ \nआटन द्अ राजक ु मारी। मु्ा राजक ु मारी ततेक उ्ास छ ली जे ओ जादू नै \nकऽ सकली। तखन जनी -जामत सभ कहलखन्दह - मिन्दता नै, हम सभ गाछ रोपब \nआ गाबैबला मिड़ै सभ घुरर आओत। आ ऐबेर ककरो बेइमानी सेहो हमरा सभ \nनै करऽ ्ेबै। आ बताह सन खिऽ लागल सम्पूण् मममिला। ककरो कोनो \nपलखमत नै , आ ओ सभ गाटब कऽ नामि कऽ रोपऽ लागल आ पिबऽ लागल \nगाछ। आ गाछ जेना -जेना बढ़ऽ लागल आ िकरगर होइत गेल सभ हँसऽ \nलगला, आ िोपड़ी पारऽ लगला। संग ममसल कऽ काज क े लासँ हुनका सभक ेँ  \nखुशी होइन। आ ऐ सँ गाछो सभ नीकसँ आ जल््ीसँ बढ़ऽ लागल। आ \nस्वप्नसुन्द्रीक ्ेश मममिलामे छोि -पैघ गाछ सभ मुस्की ्ेमऽ लागल िारू \nकात। जादूबला संगीत िारू द्स  पसरर गेल।   लाल रङक , जोमक \nरङक, अकासी , पीअर, गुलाबी आ पटनसोखा सन सात रङक मिड़ै सभक \nडेरा बनत ई। राजक ु मारी कहलटन जनीजामत सभसँ - हमर ्ेशक बमियासभ \nपाठशाला जामि , ई हमर सभ द्न सँ सपना अमछ। जनीजामत सभ बजली - हँ  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nराजक ु मारी , जँ हम सभ पढ़ल सलखल रटहताौं तँ कोनो पैकार हमरा स भक ेँ  \nठटक नै स टकतय। म ु् ा आयल एकिा झ म ेल। ज नीज ामतम े स ँ टकछु \nकहलटन - मु्ा तखन घरक काज क े  करत ? \nतखन मममिलाक राजक ु मारी आ्ेश ्ेलटन - बालक सभ बासलकाक काज \nसीखत आ बासलका सभ बालकक काज। ममसलये -जुसल कऽ आगाँ बढ़ैमे \nसभक ेँ  नीक लागत। आ स्वप्न सुन्द्री सभ पढ़ैबाली बासलकाक ेँ  ्ेलखन्दह एकिा \nसाइटकल। स्वप्न सुन्द्री बुझेलखखन्दह - संसार भररमे ओ सभ प्रसन्दन छमि जे \nएक-ठामसँ ्ोसर ठाम जल््ी पहुँमि जाइ छमि , कारण तइसँ ओ सभ सभिा \nकाज जल््ी -जल््ी पूरा कऽ लै छमि। जनीजामत सभ पुछलखन्दह - की हम सभ \nसाइटकल नै िला सक ै  छी ? राजक ु मारी कहलखन्दह - टकए नै? मटहलाक ेँ  ओ \nस भ काज  करबाक िाह ी ज े ओकरा नीक लगै छै । टकछु गो िे राज कु म ारीस ँ \nपुछलखन्दह- मु्ा िाका कतऽ सँ आओत ? मु्ा सभ ओकरा ्बाटड़ ्ेलक। \nसभिा काज राजक ु माररये करती ? आ लगेलक सभ एकिा बड़का मेला। पाइ \nजमा भेल , आ बनल राजक ु मारी स्वप्नसुन्द्रीक पाठशाला। पाठशाला करैए \nजादू , ओतऽ बच्िा सभ  जा कऽ बटन जाइत अमछ जेना होमि रङ -टबरङक मिड़ै \n। अहँ टकए नै अबै छी पाठशाला राजक ु मारी ? राजक ु मारी एक द्न पाठशाला \nएली, ्ोसर द्न एली आ सभ द्न आबय लगली। आ फ े र ओ कहलटन जे \nबच्िा सभक माय बाबू सेहो आबिु पाठशाला। आ फ े र राजक ु मारी फ े रसँ \nकरऽ लगली जादू। मु् ऐबेर ओ खाली बे कार िीज सभक ेँ  बनबऽ लगली \nमिड़ै। आ बहुत रास   कएक रङक पाँखखबला मिड़ै सभ सेहो घुरर आयल अमछ \nमममिलामे , टबनु जादू कयने।   सभ अपना लोलमे एक -एक हजार पोिी \nलेने , उल्लास आनैबला पोिी सभ , लाल , गुलाबी आ अकासी रङक। \nलाल,  जोमक रङक , पीअर , गुलाबी आ पटनसोखा सन सात रङक , कारण \nरेतक स्िान लऽ लेलक अमछ हररयर किोर गाछ सभ। आ मिड़ै सभ गाटब \nरहल अमछ - टबनु ज्ञान सुन्द्रता अमछ सुखायल धार सन। आ ओइ िुनमुटनया  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 5 \nराजक ु मारीक मममिला बटन गेल टवश्वक सभसँ बेशी हररयर आ प्रफ ु ल्ल्लत \n्ेश। लोक सभ तँ ईहो कहैत छमि जे अही मिड़ै सभक कारण मममिलाक \nहबामे रहैत अमछ जादू स द्खन। आ जँ कटहयो हमरो सभक ेँ  भेटि जाय एकिा \nएहेन स्िान , जतय मटहला आ पुरुख सोमि सकमि पैघ -पैघ गप! ई जादूबला \nस्िान हमरा सभक लगे -पासमे तँ नै ? ई स्िान जतऽ जादूबला बौस्तु सभ \nअमछ, हमरे सन साधारण लोकक सभतरे तँ नै अमछ ? जँ अहाँक ेँ  भेिय ई \nस्िान , जतऽ कतौऽ , तँ सूमित करू हमरा हमर ई -पत्र \nस ङड के त editorial.staff.videha@gmail.com पर।  \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ३८८ पर टिप्पणी \nलक्ष्मण झा सागर \nबहुत नीक अंक भेल अमछ।शुभकामना!!  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 7 \n२.गद्य \n \n२.१.आशीष अनमिन्दहार- की तारानं् टवयोगीजी मंिपर अप्रमाजणक वािन \nकरै छमि ? \n२.२.परमानन्द् लाल कण् -फागुन मासक एका्शीक माहात्मम्य  \n२.३.प्रवीण नारायण िौधरी - मैमिली भाषा जजबैत रहत लेटकन क े ना ? \n२.४.लाल्ेव कामत - पोिी ििा् : सभ्यताक भ्र म/ अष्ट्ल/ श्रममक टहतक \nउपाय होय/ जीवनी अनुवा् 'क एक पोिी/ हमरा गामक पटहलुक \nबाईसटकल (लघुकिा)  \n२.५.रबीन्दर नारायण ममश्र- ठ े हा परक मौलाएल गाछ (धारावाटहक)  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप -संवे्ना  \n२.७.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-जजन्द्ाबा्  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.आशीष अनमिन्दहार- की तारानं्  टवयोगीजी मंिपर अप्रमाजणक वािन \nकरै छमि ? \n \n \nआशीर् अनचिन्हार, संपक ष-8876162759 \nकी तारानंद वियोगीजी मंिपर अप्रमाणणक िािन करै छचि? \n \nतारानं्  टवयोगी  द्वारा सलखखत  पोिी  \"मैमिली  कटवताक हजार  वष्\" क े र आ\nलोिना  हम  'की अप्रमाजणक आलोिना एवं इमतहास क े र लेखन करै छमि \nतारानं् टवयोगी ?' क े र शीष्कसँ  क े ने रही  जे  टक टव्ेहक अंक  383, \n1 द्सम्बर  2023 केँ प्रकासशत भेल रहै।  एटह आलेखमे टवयोगीजीक \nलेखनक ेँ  अप्रमाजणक ससद्ध कएल गेल रहै आ ओहीमे हम सलखने रही जे \nटवयोगीजी यत्र -क ु त्र मंिपर अप्रमाजणक वािन करै छमि ताहपर हम कलम \nिलाएब। एवं ओटह आलेखमे जतेक हम प्रमाण ्ेने रही ताटहमे हम \nटवद्यापमतक गीतमे जे छ ं ् छ ै  तकरा हम आगूक आलेख ले ल छोड़ने रही। से \nहम एटह आलेखमे टवद्यापमतक गीतमे छ ं ्क प्रमाण ्ैत टवयोगीजीक वािनक ेँ  \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 9 \nअप्रमाजणक ससद्ध करब।  \n1 अक्िूबर 2023 क ेँ  कोलकातामे एकिा स्विासलत गोष्ठी (अकास तर \nबैसकी)मे तारानं् टवयोगी बाजल रहमि जे \"टवद्यापमतक गीतमे छ ं ् नटह छ ै \" \nमाने टवद्यापमत सेहो अपन मै मिली रिना लेल छ ं ्क ेँ  तोटड़ ्ेलटन। हुनक ई \nअतथ्यात्ममक भाषण ओटह लाइभ भेल रहए जकरा ओटह गोष्ठीमे शाममल \nअशोक क ु मार झा 'भोली ' (फ े सबुकपर भोली बाबा क े र नामसँ) लाइभ क े ने \nरहमि। मु्ा बा्मे ओ लाइभ भीटडयो तकनीकी कारणसँ हटि गेलै। से जे \nटकछु ओटह  गो ष्ठीम े ओकर स ंयो ज क काम ेश्वर झा 'कमल ' सेहो उपस्स्ित \nरहमि। ओ लाइभ आन लोकक संगे हमहँ ्ेखने -सुनने रही मु्ा हम ओकरा \nसेभ नटह कऽ सकलहुँ।  \nओना हमरा लग टवद्यापमतक गीतक लगभग 12-13 िा संपाद्त (अलग -\nअलग संपा्क द्वारा) पोिी अमछ। मु्ा तारानं्जीक किनक ेँ  अप्रमाजणक \nससद्ध करबाक लेल हम जाटह पोिीक ियन क े लहुँ अमछ से डा. राम्ेव झा \nएवं मोहन भारद्वाज द्वारा संपाद्त ओ \"साटहत्मय अका्मी\" द्वारा प्रकासशत \n'टवद्यापमत गीत संिय '। अही पोिीक ेँ  िुनबाक लेल हमरा लग दू गोि तक ्  \nअमछ- \n1) टवद्यापमतक गीतमे छ ं ् परक काज अमधकांशतः पं. गोटवन्द् झा क े ने छमि। \nआ हुनक एटह काज लेल तारा नं् टवयोगी जी जे -जे कहने छमिन से सभ \nटवयोगीजीक टवद्यापमतक प्रसंगक आन सभ लेखमे ्ेखल जा सक ै ए। एहन \nस्स्िमतमे हम जाटन -बूजझ कऽ गोटवन्द् झा जी बला पोिी कात क े लहुँ जाटहसँ \nटवयोगी जी लग कोनो बात कहबाक अवसर नटह रहटन।  \n2) ्ोसर कारण ई जे सौभाग्यवश जाटह पोिीक प्रकाशन साटहत्मय  अका्मी \nक े ने अमछ ठीक ताही अका्मीक मंडलीमे अका्मीक दुभा्ग्यवश एखन  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटवयोगीजी सेहो स्स्य छमि। हमरा लग ई अवसर अमछ जे एक लोक जाटह \nसंस्िाक स्स्य छमि सएह संस्िा टवद्यापमतक गीतक ेँ  की बूजझ प्रकासशत क े ने \nछ ै  से हम पाठक लग राखी।  \nऊपरक दू कारणसँ हम \"साटहत्मय अका्मी\" द्वा रा प्रकासशत 'टवद्यापमत गीत \nसंिय ' (प्रिम संस्करण -1999) िुनलहुँ। आ एटह आलेखक सभ उ्ाहरण \nअही पोिीसँ लेलहुँ अमछ। आब हम पाठक लग कमतपय उ्ाहरण राखब। \nप्रािीन रिना एवं टवद्यापमतक गीतक प्रमतसलटप करबामे जे द्क्कत छ ै, खंटडत \nपांड ुसलटपक ज े द् क्कत छै , एवं ओटह समयक छ ं ्क जे टनयमवाली छ ै  से हम \nटवयोगीजीसँ संबंमधत पटहने क े र आलेखमे ्ेने छी से पाठक ओकरा ्ेखख सक ै  \nछमि। द्क्कत तऽ ईहो छ ै  जे ओटह समयमे प्रिसलत बहुत रास छ ं ्क टववरण \nआब नटह भेिैत छ ै  आ तकरो अनेक कारण छ ै । मु्ा नै भेिै छ ै  टववरण तँइ ई \nमाटन लेब जे छ ं ् छटहये नटह अिवा अमुक रिनाका रक रिनामे छ ं ् नै छ ै  से \nकतहुँसँ उमित नै। ई बहुत रास कमित प्रगमतशील रिनाकारक धारणा छटन \nजे अमुक छ ं ् तोटड़ ्ेलक ै । ई कमित प्रगमतशील सभ टबना पढ़ने बयानबाजी \nकरैत रहैत छमि। वास्तटवकता तऽ ई छ ै  जे छ ं ्क पररवत्न होइत रहलै सभ \nसमयमे। पुरान छ ं ् सभ जीहन अनुक ू ल नटह भेलासँ  ओकरे पररवध्न कऽ \nनवका छ ं ् बनलै। गायत्री, अनुष्टुप, जगती आद् क े र ब्ला हररगीमतका ओ \nिामर आद् एलै आ बा्मे हररगीमतका वा िामर क े र ब्ला मासत्रक छ ं ्क \n्ोहा -रोला -िौपाई। आब टकछु रिनाक उ् ाह रण ् ेख ल ज ाए- \nगीमत छन्द् ( 30 मात्रा)क टवसभन्दन उपभाग अमछ जाटहमेसँ एकिामे रिल \nटवद्यापमत गीत संियक पटहल गीत ्ेखू (पाठकक ेँ  हम सूमित करी जे गीमत \nछ ं ्क गणटवधान 12-18 अमछ) तँइ ई गीमत छ ं ्क उपभाग अमछ- \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 11 \nअगमने पेम गमने क ु ल जाएत  \nमिन्दता पङड क लागसल कररनी। \nमोञे अबला ्ह द्स भमम झाखञो  \nजटन बेआध डरेँ सभरु हररणी।।  \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। पटहल गीत ्ेबाक हमर असभप्राय \nअतबे जे टवयोगीजी ई नै मानमि जे बीि -बीिक कोनो एकिा गीतमे छ ं ् छ ै  \nआ बाँकीमे नै। ओनाहुतो पटहल प्रतीक रूपमे लेलहुँ आब हम बीिक गीत \nसभ ्ैत िलब। पाठकक ेँ  जाटह ठाम शंका बुझेतटन ओ अइ संियक कोनो \nगीत हमरा पठा सक ै  छमि। एटह संियक छठम गीत 24 मात्राक टहसाबें \nअमछ। 24 मात्रा बला बहुत रास छ ं ् छ ै  जेना लसलता , िंरलेखा , \nसालभंजजका , उत्मसाह , करभक, रोला , इंरगोप आद्। मु्ा सभहक \nगणटवधान एवं यमत -गमत अलग छ ै । एटह छठम गीतक हरेक पाँमतमे 15-9 \nक े र संयोगसँ 24 मात्राक पाँमत अमछ। शाय् ई गणटवधान ्ीघ्काल धरर नै \nिसल सकल हए त। आ तँइ एकर सिीक नाम हमरो लेल कदठन अमछ। तिाटप \nगीत ्ेखी - \nअपत टवपत तरु पाओल रे  \nपुन नव नव पात। \nटवरटहन नयन टबहल टबटह रे  \nअटवरल बररसात।  \n  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। एही संियक 7म गीत गीमत छन्द् \n(30 मात्रा)क टवसभन्दन उपभाग अमछ जाटहमेसँ एकिामे अमछ - \nअपनेहहिँ पेमक तरुअर बाढ़ल  \nकारन टकछु नटह  भेला। \nसाखा पल्लव क ु सुमेँ बेआपल  \nसउरभ ्ह द्सस गेला।।  \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। एटह संियक 26म गीत गीमत छन्द् \n(30 मात्रा)क उपभाग अमछ- \nआक ु ल मिक ु रेँ बेढ़ल मुख सोभ  \nराहुल कएल सससमण्डल लोभ।  \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। 33म गीत सेहो गीमत छ ं ्क उपभाग \nअमछ- \nआ्रे अमधक काज नटह बन्दध  \nमाधव बुझल तोहर अनुबन्दध  \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। 52 म गीत सेहो गीमत छ ं ्क उपभाग \nअमछ- \nकण्िक माझ क ु सुम परगास  \nभमर टवकल नटह पाबए पास।   विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 13 \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। 70 म गीत आया् छन्द् ( 12-18-\n12-15) क उ्ाहरण अमछ - \nकाममटन करए सनाने  \nहेरतहहिँ हृ्य हनए पँिबाने।  \nमिक ु र गरए जलधारा  \nजटन मुखससस डरेँ रोअए अन्दधारा।।  \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। 122 म गीत आया् छन्द्क ेँ  उन्दिा कऽ \nबनल अमछ आ एकर नाम ताकब हमरा लेल कदठन अमछ , एकर गणटवधान \nअमछ (15-12-18-12) आ गीत अमत प्रससद्ध अमछ - \nजय जय भैरटव असुर भयाञुटन  \nपशुपमत भाममटन माया।  \nसहज सुममत वर द्अ हे गोसाञुटन  \nअनुगत गमत तुअ पाया।। \nपूरा गीत पाठक पोिीमे पटढ़ सक ै  छमि। 208 म गीत असभराम (अहीर) \nछ ं ्मे छ ै- \nमधु ॠतु मधुकर पाँमत  \nमधुर क ु सुम मधुमामत।  \n  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपूरा गीत पाठक पोिीमे प टढ़ सक ै  छमि। टवद्त हो जे भारतीय शास्त्रीय \nसंगीतमे एक राग क े र नाम सेहो अहीर राग छ ै ।  \nबेसी उ्ाहरण ्ेब हमरा अभीष्ट नै। एटह लेखमे संजिप्त रूपेँ हम ्ेखेलहुँ जे \nटवद्यापमतक गीत सेहो छ ं ्युक्त अमछ। ईहो बात हम स्पष्ट रूपसँ गछ ै त छी जे \nएटहपर बहुत रास काज हेबाक िाही। तखने जा कऽ बात पाठक लग स्पष्ट \nहेतटन। हम जतेक एटह पोिीक गीतक ेँ  ्ेखलहुँ अमछ ताटहमे हमरा 30 मात्राक \nआमधक्य बुझना गेल अमछ। अनुसंधानकता् लोकटन लेल ई एकिा नीक \nसूिना भऽ सक ै ए आ ओ गीमत छ ं ्क टवसभन्दन उपभाग क े र छान -बीन कऽ \nसक ै  छमि। \nपटहने हम टवयोगीजीक लेखन अप्रमाजणक सस द्ध क े ने रही आ एटहठाम हम \nहुनक वािनक ेँ  सेहो अप्रमाजणक ससद्ध क े लहुँ। एटह प्रकारे ई ससद्ध भेल जे \nतारानं् टवयोगीजीक संपूण् साटहत्मय अप्रमाजणक अमछ। आ एहन अप्रमाजणक \nसाटहत्मय जा धरर मैमिलीमे रहत ता धरर मैमिलीक ेँ  नोकसान पहुँिाबैत रहत।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 15 \n२.२.परमानन्द् लाल कण् -फागुन मासक एका्शीक माहात्मम्य  \n \n \n 16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 17 \n \n \n \n 18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 19 \n \n \n \n 20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 21 \n \nऐ रिनापर अपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर पठाउ।  \n \n 22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.प्रवीण नारायण िौधरी - मैमिली भाषा जजबैत रहत लेटकन क े ना ? \n \nप्रिीण नारायण िौधरी \nमैचिली भार्ा णजबैत रहत लेवकन क े ना? \n \nभाषा मे राजनीमत घुसेबाक काज करैत अमछ लोक। से मैमिली क ेँ  राज्यटवहीन \nबुजझ आर बेसी करैत अमछ। पटहने भारत मे कयलक। आब नेपाल मे भ रहल \nअमछ। तैयो मैमिली भाषा अपन प्रािीनता आ पररपूण्ता सँ बाँिल अमछ। \nकनी टनम्न बात पर गर करय जाउ: *नेपाल क े  जनगणना तथ्यांक आ \nभाषाक स्स्िमत ्ेखू। 2068 क े  जनगणना पूव् शासकवग् क े  क ु टििाइल सँ \nरौतहि -सला्ही -बारा-परसा आद्क जजला मे बल्ज्जका क े  हवा बहल। आइ ई \nकमित बल्ज्जका भाषाभाषी लगभग 8 लाख छमि। * 2078 क े  जनगणना \nसँ पूव् शासकवग् एकलभाषा नेपाली क े  वि्स्व कायम रखबाक लेल  मैमिली \nक े  ्ावे्ारी क ेँ  आर खस्ण्डत करबाक ब्नीयत सँ एकिा नवका हल्ला \nिलेलटन 'मगही ' भाषा क े । सुनबे कयल जे ई मगही भाषी क े  भेलाह , कोना \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 23 \nभेलाह आ टकयैक भेलाह। बस भ गेलाह। करीब 30 हजार क े  संख्या पुरा \nलेलाह। भाषण भ रहल अमछ , संरिण िाटहयटन , बजि उठा असभयान िला \nरहल छमि । बेसीकाल मगही क े  म तक सँ अपररमित एकलभाषा क े  साहजी \nलेखक -कटव सभक संग संवध्न मे आ सत्तालोलुप राजनीमतक अगुआ सभक \nगोल गोल गप सँ मगही सेहो जल्ल््ये लाख टक करोड़ पहुँिय क े  सम्भावना \nअमछ। *एक गोि तिाकमित वैज्ञाटनक आ लंका क े  सबसँ छोि उनिास हाि \nवला नेताजी मधेश अलग ्े श बनबैत जेल -नेल भोग सँ बिलाह त सीधे \nमैमिली क ेँ  अनाि भाषा बुजझ पूरे घपि करय लेल फ े र एकिा नवका बहस \n'मधेशी भाषा ' क े  िला ्ेलटन। कतेको िोपड़ी बजेटनहार एटह झुनझुना क ेँ  \nझुनुक मे 'आय-हाय ' गबैत झुममते छमि। तक ्  िसलये रहल अमछ। *राष्ट्रीय \nभाषा आयोग द्वारा 5 वष् क े  काय्काल पछामत ्ेल गेल ससफाररश मे सब \nबात खोटनिा छोड़ा कहले गेल अमछ , क े कर ्ावी, कोन भाषा , क े हेन स्स्िमत \nआ क े ना क े ना बनय सरकारी कामकाज क े  भाषा। *टहन्द्ी मोह बड़का बड़का \nनेताजी क ेँ  क े ना घेरने छखन्दह से ्ेखबे कयलहुँ जनकपुर मे , उद्घािन समारोह \nमे। आब मैमिली जजयय क े ना ? बस , अपने सब जेहेन असभयानी आ अनेकाें \nस ज ्क स ंग स ृज नक श्रृंगार स ँ जज येने रह बै। टकछु बात आर ् ेख ू - *आइ \nएकलभाषा वि्स्व सँ नेपाली भाषाभाषी समाज मासलक बनल अमछ , \nतिाकमित मुक्क्तगामी राजनीमत कयटनहार नेता आ जनता ओटह भाषा मे \nअलर मलर करैत सम्मान ताटक रहल छमि। गुलामी क े  आ्त वला लोक \nमुक्क्त आ संघीयतावा्ी हेबाक झूठक नारा लगबैत छमि , नेपाली राष्ट्रीयता \nमे अपन खोखला स्वाममत्मव तक ै त छमि। *नेपाली सँ मुक्क्त आ टहन्द्ी क ेँ  \nसमप्ण वला ्ोसर दुनीमत क े  बात करटनहार मुक्क्तगामी आ संघीयतावा्ी \nहेबाक ढकोसला स्पष्ट अमछ। *बल्ज्जका त 2068 सँ 8 लाख क े  भाषा बटन \nगेल, उपलस्धध टक सब हाससल कयलक से तथ्यात्ममक टवश्लेषण करबय त \nहाि लागल शून्दय मात्र भेित। हँ , गोिेक लोक क ेँ  एटह नाम पर क ु क ु र-हड्डी -\nिखना भेिब त िमिाटगरी वला लेल होइते छय। ताटह सँ बेसी की ?  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपाठ्यक्रम नटह , व्याकरण नटह, शध्कोश नटह , साटहत्मय नटह , सिेतन ता नटह , \nसमग्रता नटह , त सभ्यता सेहो नटह , बस बल्ज्जका क े  बजाओ झुनझुना ततबी। \nत टनष्ट्कष् यैह जे मैमिली भाषा अपन माग् पर अपने िलत , सृजनक बल \nजजबैत रहत। ॐ तत्मसत! हरर: हर:!!   \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 25 \n२.४.लाल्ेव कामत - पोिी ििा् : सभ्य ताक भ्रम/ अष्ट्ल/ श्रममक टहतक \nउपाय होय/ जीवनी अनुवा् 'क एक पोिी/ हमरा गामक पटहलुक \nबाईसटकल (लघुकिा)  \n \nलालदेि कामत \nपोिी ििाष : सभ्यताक भ्रम/ अष्टदल/ श्रचमक वहतक उपाय होय/ \nजीिनी अनुिाद 'क एक पोिी/ हमरा गामक पवहलुक बाईसवकल \n(लघुकिा) \n१ \nपोिी ििाष : सभ्यताक भ्रम \nकटववर श्री राज टकशोर ममश्र जी स्वयंम अपन रिल २२ गोि नव कटवता 'क \n 26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपोिीक े  प्रकाशक छमि,जे २०२३ मेँ सभ्यताक भ्रम \" कटवता संग्रह \" भारतमे \nछपेलटन अमछ। ऐ पोिीक ३०० िाका ्ाम रखने छमि ,जाटहमे १२० पृष्ठ छ ै क। \nकटव श्री ममश्रजी अनेकाें टवधामे रिना करैत आटब रहल छमि। मैमिली  \nसाटहत्मयक समकालीन आशु कटव श्री ममश्रजी 'क टवषयमे पाठकगण क ेँ  टकछ \nजनतब पोिीक अंमतम पन्दनापर भेिैत अमछ। आओर कटव पोिी मा्े स्वंय \nपुरोवाक ड  सलखैत संजिप्त जनतब ्ेबाक काज सेहो सुधी पाठक लेल सुलभ \nकयलटन अमछ। आई एस बी एन प्राप्त टहनक काव्य पढैतकाल मोन अपन \nसभ्यता 'क प्रमत उछलऽ लगैत छ ै क। अिा्त ई बूझल जाए जे मनेमोन आनन्द् \nटवह्वल भ' जाईत छ ै क। से एहन रूमिकर कटवता पाठ शूरू करैत आखरी \nपाठधरर कोना लगले पहुँि जायब - से िाहे नै िलत । आरो एहने कटवता \nपरायण करबाक मोन लगले छिपिाईत रहत। कटवताक टनटहताि् भाव \nसौन्द्य् बढ़ सौष्ठव भेल छ खन्दह। \nमानव सभ्यता पाषाण युगक खाेंह सँ आरंभ होइत ,डेगाडेगी ससन्दधु न्ीक ति \nसँ बढ़ैत काशीक महामसान धरर पहुँिैत छ ै क। अध्याल्त्ममक माग् सँ नापू तँ \nपटहले वनबाससक पण्क ु िी सँ ग्रामीण सशल्पकार - ्स्तकार 'क माँटिक बासन \nआ बाँसक पमिया धरर प्रगमत पि पर अग्रसर होइत राजाक ससिँ हासन धरर \nपहुंि बनेबाक उत्मकष् यात्रा करैत अमछ। धार्मिँक जनिेतना 'क अनुसारे ई \nमानवीय वौल्ध््क प्रगमत शाँमतक मया््ा लेल िस्ण्डका , दुगा् सप्तशती क े र \n्ेवी कवि अर्गला क ु ण्डल असुर भयाउटन भगबतीक पररकल्पना करैत \nभक्क्तक गािाधरर गबैत बढ़ैत अमछ। अमधकतर मममिलावासी वा  कह \nभारतवंशी अपन अराध्य ्ेवताक े  सामाजजक कन्दरोलक बिन रूपमेँ उपयोग \nकरैत रहैत छ ै क। ओना सब धम् - मज़हबमे ईश्वरीय िमताक पराकाष्ठाक \nमहौत ्ैत सब जीव - जन्दतुमे मानवक ेँ  सवाोपरर स्िान ्ेलक अमछ। तेँ मानवक े  \nजाइज - नजाइज बुझबाक एकिा सामूटहक ताना -बाना ' समाज ' शव्् सँ \nअसभटहत कयल गेलैक। शास्त्रीय वण्न आ संस्क ृ मतक अंग रूपेँ मानवक े  स्वमड  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 27 \nिेतना कायम रहय आ तिसशलाक आिाय् सँ अि् शास्त्रक असभज्ञान \nबढ़लटन जे खगोलीय ज्ञान आ टवज्ञानक शोध तिा आय्भट्टक गजणतीय \n्शमलव धररक अनुसंधान कयल गेल अमछ। सभ्यतामे हवाक द्शा आ \nअि्तंत्रक मोहाएल राजतंत्रक वैभव सँ प्रजातंत्रक भव्यता द्श उन्दमुख भेल , \nमानव अपना टवसशष्ट सभ्यता मेँ सक ु शल रहल। आब ओ क ु शलता टवश्व \nमानवक े  रूममे ्ेश - ्ेशान्दतरक सीमा सं उपर उदठ शीष्स्ि भेल ्ेखाईछ। तेँ \nपटहरबमे अन्दतर ; पीताम्बर सँ जींसक बीि , संयममत मोन ; रभसल मोनमे \nपररजणत  होईत गेल। पछमम सभ्यताक ्ेखाौंस एतय आटब अपना िपेिमे \nलेलक अमछ। वे् - ऋिा सँ ओभरिेक करैत जीवन शैली 'क नवधव ससध््ांत \nपकरलक हनड। कटव पाँमत ्ेलटन अमछ : - \n....... क ै क्िस- धाधर सँ भालरर काँपल  \nटडस्को रेबारल ,सोहर  \nखेत छोटड़ , िाँिर पड़ाएल  \nअररपन पर अंग्रेजी मोहर । ,...... \nएटह तरहेँ मानव सभ्यताक ' भ्रममे टनश्चय पूव्क जकड़ल जा रहल अमछ। मूल \nडीह ,क ु ल- गोत्र सँ अमछनरे ससनेह रहैक ; मु्ा आब संसारक े  आशाक जे \nढंकी छ ै  ,ताटहठाम भारी अंतर ्ेख कटव मित्मकार कऽ उठलाह अमछ -: \n.....सूगरक खोभाड़ सँ टककयेबाक ग्् अनघोलमे , \nकार- शोरूमक भीतरमे मर्सिँडीज - क्रयक मोलमे ।.....  \nजल - िल- नभ आ अंतररिमे जगह बनौने मानव आब क े म्हर िौवटिया सँ \nटनक ै ल भरमाएल सभ्यताक जाटन नै कोनय पटहया घुमौत ? कटव जीक \nकलम टवटवध टवषय पर िलल छ ै न , महानगर ' कटवता ' मेँ एक ठाम ओ \nकहैत छमिन -: \nहेराइत , बौआइत, ढहनाइत लोक  \nसभ सं सभ अमछ अनमिन्दहार \nगोत्र क ु ल आ गाम नहहिँ एत्त  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएत' पाई पव, जोगार - रोजगार।  \nगाम सँ पलायन करैत लोक शहर पकड़ैत ,नोकड़ी - िाकड़ी आ कोरोबार \nवेपारक अवसर पाबैत ओ औतटहक े  बटन रटह जाइछ। शहर सँ बेर -बेर ्ेहात \nगाम आओत से समय कहाँ छ ै क ? समयेक अभावे पररबाररक आन स्स्य \nपढैत - सलखैत क े  कतय द्नभरर आ अध् रासत्र धरर रहैछ ; तकर पत्ता \nमोवाईले सँ िलैत छ ै क। पढुआ बबुआन अपन सहपाठी कटहयौ अिवा \nगल्फ्र ें ड सँग बेसी समय टबतबैत छ ै क। एक एकिा पररवारक गाज्न जेकाँ \nछह -छ: मास सँ अमधक समय धरर लड़की ओटहठाम टबनु व्याहल लड़का \nअड्डा जमाबैत रहैछ। आ से माता - टपता अनजान बनल रहैछ। वैवाटहक सुत्रमे \n५०% तँ युवक - युवती बन्दहायत छ ै क, मु्ा ५०% िेबैते - ्ेखैते बायफ्र ें ड \nकतेको बेर ब्लैत छ ै क। एहन मिन्दताजनक स्स्िमत पर परोिरूपेँ प्रहार करैत \nकटव पाँमत गढ़लटन अमछ -: \nमहानगर क े  कौओ होइत छ ै क बढ़ िलाक , \nछोिो बात पर भऽ जाईत छ ै  एतय  तलाक। \n्ोसर पाँमतक गरहैन रष्टव्य -: \nपाटन टबकाइत अमछ ,कोखख टबकाइत अमछ  \nटबका रहल अमछ रौ् - बसात  \nअपनो लेल नटह समय छ ै  लोकक े  \nगाड़ीक स्िेररिँग पर भोजन - भात। \nमहानगरक े  बनाबि ्ेखब तँ बुझाएत एटहमे कतेको नगर समाएल छ ै क। \nक ं क्रीिसन गाछ सँ सघन छ ै क सगरो। ई व्यापरक टबराि डी ह आ रोजगारक \nअमत सुन्द्र नन्द्न वन िीक। इहो कटह सक ै त छी जे नोकड़ीक स्वप्नलोक आ \nअलकापुरीमे क ु बेरक धन प्रयाप्त रहने लोकक धरोटह मेरो िीशन पर संगटह \nसड़क पर रक - िेम्पूक जाम लागल ्ेखाईछ। अमत व्यस्त शहरक े  जीवन -\nयापन सँ सभन्दन भारतक े  गाम अमछ। आब ताहठाम नगर जेकाँ  अन्दतरजातीय  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 29 \nटवयाह पुनैग रहल छ ै क। ओना ग्राम्य समृसद्ध द्श उन्दनमत क े लक हन। मु्ा \n्सल्र सशष्क सँ कटवता मेँ कटव जे पाँमत ्ेलटन से मोनकक ेँ  आौंिैत - पौरैत \nरहत। यिा -: \nजीण् क ु रता पर िेफरी कतेको , \nगाम - ठाम ओकर धोती फािल , \n्रररताक अमछ मित्र बनाओल , \nखोपटड़क िार पर प न्दनी सािल। \nअपवा् छोटड़ आब गामो - घरक समान्दय लोकक भेष - भुषा आधुटनकता \nद्न बढ़ैत संभ्रांत बुझाइत अमछ। मु्ा श्रममक वग्क े  ्ेह पर पैनजाबी पररधान \nस्त्री-पुरुषमे आटब गेल छ ै क। मममिलामे गोल गलाक जगह िीसि् -बुसि् आ \nपैजामा फ ु लपेन्दि ओ जजन्दस- जैक े ि अलैक । उमर्राजो लो कटनक े  शहरी वृद्ध \nसन हाफपेन्दि पटहरने बुलैत - घुमैत ्ेख आब अिरज नटह लागत। स्वच्छ \nसा्गी पररधानक जगह रंगीला छींि आ नव टडजाइन वस्त्र पटहरन ्ेखल \nजाईछ। घरे पर क ु रीयर सँ आड्र पर जात - बरात जाए ले बा मेलाठ े लामे टकछ \nमिन्दहलो लोक भकिका जाईछ। अन्दन आ वस्त्र क ' अभाव जे ए टह पोमिक \nप्राणवायु बना पाठक बीि टवर ुपताक वइन्द् उ द् श आकर्षिँत करत तँ स ह ज े \nमोन नै मानत! कारण आब अन्दन बेतरे टकयो नहहिँ मरैत य आ लता - कपड़ाक े  \nअभावे टकयो नै कठ ु आइत अमछ। मोइल क ु िल क ेँ  जगह पर साफ ओ आयरन \nकयल वस्त्र एक बोटनहारोक मधयापुता पररबारक लेल ताना उतार क े ने  रहैछ। \nशहरमे तँ मृतकक पोशाक सस्त वजारमे टबका जाईछ ,मु्ा गामघरमे मूईल \nलोकक पटहरल डेबल नीक आ मजगूतो वस्त्र क ेँ  पौनी पसारीन धरर नै लेत। \nएहन पररवत्न क े र अख्यास टवगत दू ्शक सँ अनुभव कर रहल छी। ओना \nटहनक कटवता मनोयोग पूव्क पढय लायक छ ै न। अपना बीि समाजमे \nस्िाटपत ओ  प्रमाजणक जे टविार अ्ौ सँ िलैनसाररमे रहय से आब नव पढ़ल \n- सलखल जागरूक जनताक बीि रीमत -रेवाजमे सशष्टािारक ' आिारमे ,िुिल \nआस्िा आ मटहमाक भंटगमाक टवरुद्ध वातावरण बटन गेल छ ै क। तेँ कटवजीक ेँ   30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ ु राईत छ ै न -: \nगाम - सहर सभ भ ' गेल ग्लोबल \nएकटह रंग बात सब ठाम  \nपरबोधब ककरा ? सुनत क े ? \nअमछ उखटड़ रहल पुव्क सब खाम्ह ।  \n'सभ्यताक भ्रम ' मैमिली भाषा मेँ पोिी साटहत्मय सेवी लोक बीि अपन तेबरक े  \nसंग टवमश् लेल आगू आटब गेल अमछ। हम आशु कटव श्री राजटकशोर ममश्र \nजी सँ आग्रह करबटन , अपन अनुभवक े  टवषयक ेँ  आनाें टवधा माध्यम सँ पिल \nपर आटन , मैमिली साटहत्मय  क े र श्रीवृसद्धमे अपन सेवा एक असभयाटनक े  \nहैससयत सँ सततड ्ैमि।  \n \n२ \nअष्टदल \nवरेण्य साटहत्मयकार श्री राजटकशोर ममश्र क ृ त अष्ट्ल सनड २०२२ मेँ प्रकासशत \nगल्प'क संग्रह छी। ऐ मैमिली किा 'क पोिीमे १०९ पृष्ठ छ ै  , जेकर टकमत \n२५० िाका अमछ। नीक कागतमे भारतमे छपल एटह आकष्क पोिीक स्वयं \nकिाकार श्री राजटकशोर ममश्र जी प्रकाशक छमि। आई एस बी एन. प्राप्त \nप्रस्तुत 'अष्ट्ल ' मे आठ गोि खखस्सा ममजहर छ ै क। अपना रिना मा्े \nआमुखमे श्री ममश्र जी जनतब ्ैत पाठक क ेँ  कहैत छमिन - \" समाजमे पसरल \nटकछु गलत रेवाज  , अंधटवश्वास ,नव संस्क ृ मत मे सखन्दहआएल टव संगमत ओ \nटवर ुपता , वृद्ध लोकटनक अवहेलना ओ उपेिा एटह तरहक टवषय सभक े  क े न्दर \nमे राखख गल्प गुच्छ सलखल गेल अमछ।\" किाकार पटहल किामे 'उतरी ' \nसशष्क सँ पेंशनभोगी टवधुर मधुरी बाबूक मृत्मयु उपरांत हुनका जेष्ठ पुत्र \nमटहकान्दत क े र गारा सँ कोना उत्तरी िुिल , ताटहक टवश ् ड कम ्काण्ड  आ \nसामाजजक व्यवस्िा टवषयक रोिक ििा् बढ़ सशद्दत सँ राखलाह अमछ।  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 31 \nमहापात्र आ पस्ण्डत जीक पुरौना सँ हकमैत शसशकांत दूनूभाय आ बटहण \nसटहत बटहकरणी (काय्कती) अजगुतमे पड़ल छ ै । जीबैतमे बटहकरणी छोटड़ \nटकयो नहहिँ ्ेखैक आ मुइला पर जुईत फरमेबाले सबक े  सब उपस्स्ि त रहैक। \nजयबारक पक्की भोज ले गौआँ महाजन गोक ू ल बाबू स्िाम्प पेपर पर जत्मिा \nघँसा लैत छ ै क। प्रेत आत्ममा 'क योटन सँ टपतर कोना बटन गेलमि मधुरी बाबू \nस्मृमत शेष ,से समाजक बीि िलैन सँ कजा् तर मे पड़ल मटहकान्दत दूनू भायक \nवत्मान आ भटवष्ट्य सेहो उतरीक संगटह िुिैत , टनभू्ममए धरर भ ' जाईछ। ई \nमम्स्पशी किा एकिा सं्ेश ्ैत समाजक बीि श्रधान्न्दवत रूपेँ िल - अिल \nसम्पैत बोहाबैक िेतौनी समक्ष्य आनलक हन। भूत 'किा' मे भूतही \nआमगाछी क े र पुश्तैनी आ्ंक कोना धुरटहया गामसँ एक जकरल अंधटवश्वास \nखत्मम भेल , से नैका डाक्र िौकपर ल्क्लटनक खोसल सबहक आं खखधरर \nफोलैत छ ै क। झारफ ुँ क ,जन्दतरक े  जगह वैद्याई आ उपिार औषमधक े  प्रिार \nबढ़बैत डाकनी - टपशािनीसँ भयाक्रांत लोकक बीि जागरूकता अबैछ। आम \nगाछीमे भररगामक सभ गोिेय अपन -अपन मिान बना ओगरैत बसंतमे नव \nउत्मसाह सँ रामत टबरामत जमल रहल। भगताक मतकड़म क े  जगह मनोवैज्ञाटनक \nरूपेँ  साइटकएटरस्ि टवभाग सँ जजला अस्पतालमे मरीज पठाकय भूत भगेबाक \nसफल पररयास किामे ्ेखौल गेल अमछ। तेसर किा ' सभन्दन- सभनाउज ' मेँ \nगामक क ु टििासल सँ एक मधुमय संयुक्त पररवारक कोन तरहेँ मछररयाहि होई \nछ ै क, से िन्द्ेसर जीक कस्ण्िरबा जयनाि आ जेठ पुत्र भवनािक े  बीि \n्ेखाएल  गेल छ ै क। दूनू भैयाररक कटनयाँ पढल- सलखल आ नीक क ु लशीलक \nरहैत छमिन। मु्ा िलल बनल घरमे कोना कनफ ु सकी सँ दूनू भायक े  बीि \nसौहा््पूण् वातावरण मे माहुर फ ें िल गेलैक से बाबुओ क ेँ  असहजता सँ पार \nलगाकय भोजन ्ैत समय बीतलैक य। जोड़ा बर् सँ नीक खेती बारी \nिलैक,कपड़ा ्ोकानक  आम्नी आ धानक लहना सँ भेल नफाक िलते गाम \nआ िहुंद्शनक पड़ोसी गामोमे जाटह पररबारक धाक रहैत छ ै  ,से मान्दय पंि \nआब कतौह क े  नहहिँ रहलाह ! वृद्धावस्िामे रूग्ण रहैत बात टववा् आ फसा्  32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसँ दुःखी रहैत छ ै । भात आ भातृत्मव बँिल , भैयाररक फिे्ारीमे टपसाईत \nिन्द्ेसर बाबूक े  छोि बे िा - पूतौह दुग्मत धरर करैत रहैत छ ै न ,आ फज्हमत तँ \nतखन बुझाइछ ,जखन टकयो िोइक ्ैक - कोन घरक तीमन नीमन बुझाइत \nअमछ! आओर मरय सँ एक मास पूव्टह टपछरला सँ डांरक हड्डी िुटि गेने \nडाक्र प्लास्िर करैत छ ै क से हगिँजन ततेक भोगय पड़लैक जे बेिो सभक े  \nमल -मूत्र उठबैत मघनाह लागै क। बररआत ' सशष्क ' किामे शाकाहारी \nद्वाकर जीक बेिी टबयाहक वृतांत झलैक रहल छ ै क। वरजात्री लोकटन दू \nसय खमखमक ेँ  पहुंिैत छ ै । परम्परागत पररछन - घरदुआरी गीतना् प्रभाटवत \nहोय छ ै क- छौरामारहैरक डांस सँ। से स्वागतकता् - बाररक सब पर हुक ु म \nिलाबैत प्रायः छोिोसन त्रुटि टनकासल दुसैक आ बेर - बेर डँिबो करैक। \nकोल्डहरिँक रंगटवरंक फल ,नमकीन आ मधुरक े  अछ ै त पाँतमे माछ आ छागर \nमौसक खोज सबिा करै। कन्दयागत क ेँ  व्यंग्य - किाि आ फज्फमतओ सहय \nपड़ैन। सरामत पिक ेँ  बढ़ अखड़ैक आगन्दतुक अमतमिगणक े  व्यवहार ओ \nमनोवृसत्त सँ , मु्ा गामक जेठरैयत श्रे ष्ठताक कारणेँ करजोटड़ माफी मँगैत \nटनरामम ष भो ज न करबाक आग्रह  करटन। तैयो  बरामतक आक्रो श आकाश छुने \nजाइक। बाजैक महा्रररक ओतय आटब गेलहुँ ,इयह कहैत भोजन करय सँ \nक ु सी िेबुल पर सब हाि बारने रहलैक ; टवयाह रोकबा ्ेबाक धमकी धरर ्ैत \n्ेखाएल। युगे बाबूक \" अमतमि ्ेवो भव: \" क े र वाक्य प्रभाव सँ िेतना जगैत \nछ ै क। मममिलामे बररयामत ऐबाक इमतहास मोन पाड़ल गेला सँ सब गोिेय \nसंयममत होईछ ,उत्मसवक आनन्द् बढ़ेलक ै । मया््ा परम्परा एनामे िुिैत \nसीनेहक अपनापन घिैत जा रहलैक ताटह पर टन:शव्् िेतनाक सं्ेश जाग्रत \nभेल अमछ। कन्दयापि सँ माफीधरर ओ लोकटन  मांगैत लल्ज्जत होइत छ ै क ,जे \nवास्तटवकता सँ वत्मानमे एहेन बुमधगर बात कम होईछ। कतौह - कतौह तँ \nसमाजमे गारर - फज्हैत क े र संग माइरपीि तकक े  दृश्य गाम - गाममे उपस्स्ित \nहोईत नव क ु िमैतीमे ्रारर पटड़ जाईछ। करजा 'सशष्क' किामे ससिँघौली  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 33 \nगामक टकराना ्ोकन्ार सुन्द्र जी समान्दय  अवस्िाक लोक रहैछ। गामेक \nस्क ू लमे बेिा-बेिी पढ़ैत रहैछ। से एक द्न बेिाक पेिमे ्र् उपक ै त छ ै , \nडाक्र बच्िाक पेिक अपलेसन कराबै कहैत छ ै न। जाटहमे गोिेक लाख िाका \nतत्मकाले कज् महाजन क ु मर जी सँ उठबय पड़ैत छ ै । मु्ा षड्यंत्रकारी बलवान \n-धनवान गामक क ु मरजीक तुमत बजैक समा ज मे। से ओकर तीन कठा \nबाड़ीक मजमुन सलखा लैत , सुइ् मासेद्न पर जमा नहहिँ भेलासन्दता मूलधन \nसँ ममश्रधन बनैत िक्रवृसद्ध धयाज िलैत रहैछ। एम्हर ्ोकानक आम्नी सँ \nसुई् बेमाक नहहिँ भ ' सकने लठ ै तक घर डंगेला सँ बाड़ी आ मकान सटहत \nएक कोन छोटड़ सब जमीन सोहा जाईछ। संतोष ई जे बेिा ्न्ददुरुस्त होई छ ै । \n्ेह - पेि जाररक े  कहुना खोपररमे गुजर कािैत सक ु न बुझैत य जे माि पर तँ \nकज़ा् आब नहहिँ ने रहल। नव संस्क ृ मत 'किामे ' मेँ रामानाि बाबू सशिा टवभाग \nसँ अवकाश प्राप्त कयने रहैत छ ै  । स्नातक पुत्री सपनाक टवयाह भ ' गेल \nछ ै क। जमाय है्राबा् 'क प्राईवेि क ं पनीमे एक जक्यूटिव प् पर रहटन। पुत्र \nमोहन सशमलामे काय्रत ,पुतोह एम ए. पास उच्ि प् सँ सेवाटनवृत्त बापक \nबेिी छिीन। सशमलामे बेिा पुतोह टहनका दूनी बुढ़ा - बुटढ़याक े  रेलगाड़ी सँ \nआटब जेबाक आग्रह करैत य। गामक पंिायतीराज िुनाव 'क ओलझोल सँ \nटकनारा रहैत रमानाि बाबू  अमतररक्त स्वास्थ्य लाभ ले बेिा लग जाईत छ ै क। \nमु्ा ओतय बेिे जहाँमत पुतौह सेहो मटहला टकिी पािी सँ हरसमेत व्यस्त \nरहैछ। डेरा पर दूनू गोिय एसकर उटब जाईत रहमि। रमाक ेँ  बेिा पूतौहक नबका \nटविार आब पसीने नै पड़ैन। बेसीकाल बाहरेक भोजन डोसा आ टपज्जा नीक \nनटह लगैन। पु तोहक े  कटहयो नुआँ पटहरने ने ्ेखलटन तँ माि पर आँिर कोना \nरटहतैन। मममिला 'क रीमत -ररवाज टबलाएल ्ेखख मैमिली 'क प्रमत अमतशय \nअनुराग जगैत छ ै न ,आ सोझे गाम िसल अबैत रहलाह। धरर बेिा एक हािे \nठे हु न छुटब आ पुतौह  दु रे स ँ प्रणाम  कटह  अररयातने रह टन। आटफस म े प्रम ो शन \nभेलाक कारणेँ  बेिाक े  गाम आयब कदठनाह बुझाइछ। माय बेमार पड़लो पर \nबेिा गाम नहहिँ आटब सकलटन । घरमे ए सी आ म़िल्िर नटह रहने पूतौह नटह  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआबय िाहैत छ ै । नोरे- झोरे दूनू प्राणी गामोमे शहरे जकाँ जीवन जीयैत खेपैत \nबाप- ््ाक जजनटगक मोन पाड़मिन आ एनय सबसँ नाउम्मी् स्वंय पररििा् \nमे लाग ल रहैछ। बुढ़हीक े  अस्पताल मे भती करावय बेिा -बेिीक ेँ  फोन सँ \nजनतब ्ेलमि। मु्ा टकयो लग नटह अयलटन । नव अि्व्यवस्िा आ नव सोि \n- संस्क ृ मतमे सबक े  सब ओझराएल ्ेखाईछ। भावना आ संवे्ना क ' स्तर \nबहुत नीिाँ खसल अमछ। स्वग्वासी भेलापर रामानाि बाबू क ' अश्रूधारा सँ \nबुटढक पा र्ििँव शरीर भीजैत जा रहलैक। रोजगार 'किा' मे लालिनक े  \nग्रामीण जीवनक ' मित्र खखिँिल गेल छ ै क।बाँसबतीक कच्िी घरमे गुजर बसर \nकरैत पाँिकठा खेतीक कास्तकार क ेँ  कोना दू बेिा एक बेिी एक महींस \n्ेखभाल करैत जीवन गामेमे टवतैत रहलैक। िौक परहक ्ोकान सबपर \nकटहयोकाल सहायक उठाकाज  करैत टकछु कौंिा अरज न नग् ी रू पेँ स ेह ो  क' \nलेबाक घरैया लुरर रहैछ। घरवाली सेहो गृहस्िीमे टपच्छर रहटन। मधयापुता क ेँ  \nगामक स्क ू ल सेहो पढ़य पठाबैक। द्ल्ली लुमधयाना सँ फल्लानमा - मिल्लाँ \nजे नीक - नीक कपड़ा लता पटहर अबैत तँ ्ेखकय मोन गुनधुन करय लागैक। \nलालिनो रेन पक ै ड़ अनुभव करैत ओतय गौआँ सब लग पहुंिैत य। मैटरक \nपास रहने फ ै क्िरी म काजो अनसृटकल्ड लेबरक भेटि जाई छ ै । सब िेक्नीकल \nकाज सीख सुपरवाइजर सँ ममल्लत राखख अपन जीवन स्तर उन्दनमत पर आटन \nलैत छ ै क। गाम आयल तँ ओकर ममसश्रत भाषा लोकक ेँ  अनसोहान्दत लागैक। \nटकछु पाई स ंियन भेलापर मोनमे आबय जे एतय ज़मीन िोड़ेक टकन सलअ , \nअिवा गामेमे पजेबाक मकान ससन्दहा ली। गुनधून करैत पत्मनी सँ फोन पर \nटविार सेहो लैत छ ै । टनजगूत ई होईछ भावना सँ जीवन नै िलत । तेँ गामक \nमोह माया छोटड़ शहरेमे रोजगार क ' जटड़ पक ै र मममिला सँ पलायन क े लक \nहन। पत्मनी सुशीला पमतक बातक समि्नमे रहैत सामंजस्य बैसेबाक काज \nकलीह अमछ। ्ीया पुताक े  सेहो नीक स्क ू लमे नाऊ सलखा ्ेलक। अपने \nसुपरवाइजर बना जाईछ। एकिा पलाि ल ' के' घर बना लेते छ ै ।मु्ा गामक  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 35 \nमोन पड़ैत यिाि् द्स मतरोटहत भ ' जाइक। रुसनी ' किा' मेँ शेखर आ \nमालती पर गाम आ शहरक े  समेटकत संस्क ृ मत ्ेखाईछ। ओ पिनामे सरकारी \nसर्विँस करैत पैघ प् पर रहैत ओतय जेठ दूनू पुत्रक आ बेिी अनाममका \nग्रेजुएशन क े लीह तँ ओकर टबयाह करेबाक टपता ििा् रखैत छ ै क। बेिी एम \nए करय िाहैत छ ै न । एक प्राईवेि क ं पनीमे नीक प् पर नौकड़ी करैत वर सँ \nपिनाक ससतारायुक्त होिलमे वैवाटहक लग्न  सम्पन्दन होईछ। नव \nपरम्परानुसारे ितुिीक प्रात दद्वरागमन भऽ पमतक संग सहरसा टब्ागरी होईत \nछ ै । रमणक े  माय - बाबू आ छोि बटहण रहमिन ,से िेन्दनई मे प्स्िाटपत भेल \nरहैछ। मात्रे १२ द् नक छुट्टी ल'के' गाम आयल रहैक। कनायांक े  नैहरक \nअल्हरपन , अनौपिाररक वेवहार छलै । एतय सब  ब्ल लागटन ,सासुरमे रहय \nने िाहैक ; पसत्तक संग शहर जाए िाहय। ओ बुझाबटन नीक ढंगक े  डेरा ताटक \nलेव आ व्यवस्स्ित भेलापर जल्ल््ये आपस आटब ल ' जाएब। मु्ा ओ \nआधुटनक टविारक नवयौवना रहय से सासु - ननै् सँ कयिा बात पर मतांतर \nभ' जाईन। पमतक ेँ  फोन पर कहमिन - हमरा जेहने व्यवस्िा  य तेहनेमे संग \nराखू ,नहहिँ तँ नैहर हम िसल जाएब। आ एक े द्न सआसउ - ससुरक े  मनाटहयो \nकयलान्दतर गाड़ी ओररयान कय पिना जुमम जाए छ ै क। एकाएक आयल ्ेखख \nमाय बाबू हकिँकत्व्यटवमुढ़ भ' बेिीक सँग सममधयाना अबैछ।आ एहन नम्हर \nगलती नँय करबाक सीख ्ैत सहन सँ सहजीवन सीखबाक आ्श् बुझबै य \nछ ै । पड़ाएव समाधान नटह िीक , से अपनाें बुझयमे िा आटब गेल छलैक। \nटविार आ काय्शैली मे आमूलिूल पररवत्न ्ेखख सआसउ - श्वसुर बेिी सँ \nबटढ़कय मानय लगलटन आ घरक वातावरण आनन्द्मय भ ' जाय छ ै क। \nपमतक संग जहन शहर जाए लगलीह तँ वयह सासु - श्वसुर दूनू कानैत टव्ा \nक े लटन ।सब कहैि  - \" एहन पूतौह बड़ भाग्य सँ भेिैत छ ै क। एटह आ्श् \nकिा सबक े  कमो पन्दनामे समेिल जा सक ै त रहय ,ओना मोि अिर सँ पोिी \nसुलेख लौक ै त अए।  \n  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३ \nश्रचमक वहतक उपाय होय \nआँखख पसाररकय ्ेखू तँ सकरीसँ टनम्ली धरर आ झंझारपुर सँ लौकहा िीशन \nतक सभिा रेलवे माल गो्ाम िौपि छ ै क। एटह छोिकी रेल लाइनक पुरान \nमाल गो्ाम पररत्मयक्त रहने , जकरा जीण् -शीण् अवस्िाक े  सुधारबाक जगह \nतोड़बाक काज भऽ गेलैक। टनम्ली स्िेशन सँ सरायगढ़ तक रेल अमान \nपररवत्नक काज अिा्तड बड़का रेल लाईन आ कोशी महासेतुक दूनू भाग \nकाज मन्द्गमत सँ िलैत छ ै क। कोशी रेलवे भीमनगर आ ितरा  तक \nमालगो्ामक की कह जे रेल पिरीयाें उखारर लेल छ ै क। फारटबसगंज से \nजोगबनी आओर लसलतग्राम सँ कपू्रीग्राम , जतय जाऊ रेलवे मालगो्ाम क े र \nमजदूरक टवस्िापन ्ेखमे आओत। रेलवे माग् कमतौल -सीतामढ़ी मे ्रभंगा \nआ कतेको जंक्शन पर मालगो्ाम क े र मजदूरक टवपन्दन स्स्िमत सँ सहृ्य \nपाठक क े  कनेक ्रेग तँ अवश्ये लगतैन। \nकोशी िेत्रक अमधकांश मजदूर रेलवे मालगो्ाम मे ्ैटनक श्रममक रूप सँ \nलागल रहैत अमछ। आजा्ीक पूव् जे हालत एटहमे लागल मजदूरक छल , वैह \nपररस्स्िमत आई आजा्ीक 76 साल बा्ाें छ ै क। एटह मजदूरक बाल -बच्िा \nबेसीरास अनपढ़ बनल अमछ। खुबबेशी पररश्र म कयलाक कारण आ स्वच्छता \nसेवाक सुटवधाक अभावक वजह सँ ई श्रममक वग् अस्वस्ि रहैत अमछ। एकरा \nलेल मिटकत्मसाक समुमित औररयाओन नटह छ ै क। परतन्दत्रताक समय अंग्रेज \nजे व्यवस्िा एकरा उमित हक ेँ  लूिय -शोषण करैक लेल शुरू क े ने रहैक , सैह \nइंतजाम आइयो स्वतन्दत्र भारतमे रेलवे माल गो्ाम श्रममकजन पर लागू छ ै क। \nअसंगदठत श्रममक अपन बहुमूल्य योग्ान कए ्ेश आ रेलक सवाांगीण \nटवकास म अहम भूममका टनमाहैत अमछ ; तकरा बा्ो रेलवे मालगो्ाम \nश्रममक क े र बेबसी-लािारी , भूख -अभाव. असशिा आ ्रररताक जजनगी जीयै \nपरैत छ ै । अपन स्वराज भेिलाक 76 वष्क बा्ो एकरा  संग एना टकयाक भ '  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 37 \nरहल छ ै क ? \n \nएकिा सवोिणक मोताटबक रेलवेक सवसँ नमहर आम्नीक टहस्सा 100 \nिकामे 63 िाका माल भाड़ा सँ अबैत छ ै क। टनत्मयद्न 1200 मालगाड़ीक \nद्वारा 25 लाखिन माल गन्दतव्य स्िान पर ्ेशक कोना -कोना मेँ पठावल जाइत \nछ ै क। एटह मा्े मालगो्ामक जन 25 लाखिन मिेरर यल क ेँ  लोड -अनलोड \nकए रेलवेक लाभ (मुनाफा) मे बढ़ोतरीक काय् कए रहल छ ै क।  \n \nश्रम मन्दत्रालय द्शसँ हरेक बोरा सामग्री (मालक े ) रेल बोगीमे उताररकए रक \nपर िढ़ेबाक मजदूरी 5.70 पैसा तय भेल छ ै , सेहो आई नहहिँ , 2003 वष् मे \n्ेशक े  लगभग 6 लाख 85 हजार रेलवे मालगो्ाम श्रममक भाय बन्दधु, माय \nबटहनक जत्मिाक े  तिाकमित दठक े ्ार वग् आर्ििँक शोषण कए तय मजुरी \nनहहिँ ्ै छ ै क। इहो बात बुझबामे भांगठ नहहिँ जे एकिा मजदुर औसतन द्न \nभरर में 500 स 600 बोरा माल उतारैत आ िढ़ाबैत छ ै क , जकर मेहनताना \nएक मासमे जौटड़कए लगभग 80 ,000 सँ 1 ,02,600 िाका होयत छ ै क। \nपरंि हमरा लोकटनक रेल बोटनहारक े  न्दयाय नहहिँ ्ेलक अमछ। मजदुरक े  \nरेलवेक ितुि् वगीय कम्िारीक बरोबरी 15 ,000 सँ 20 ,000 िाका \nमाससक ्रमाहा ्य कय एकिा मजदूर सँ रेलवे क ेँ  शेष रासश 60 ,000 सँ \n80,000 रुपया धरर मुनाफा हरेक मास होयत , ज े टक िन्द् ड नीटह त स् वािी \nआ असमाजज क तत्मवक े  लाभ होईत जाइत छ ै क। एटहमे मिटिश हुक ू मत कालमे \nजे दठक े ्ारी प्रिा िसल आटब रहल छ ै क , ताटहसं त्राण द्येवाक काज \nलोककल्याणकारी क े न्दर सरकारक पटहल प्रािममकता हेबाक िाटह छल। \nजेनाटक भारत सरकार पूव्मे खाद्य टनगम आ टफल्ड कोयला ख्ानक श्रममक \nक ेँ  टनयममत करबाक काज क े ने छल। इहो स्मरणीय अमछ जे स्वयं रेल \nमन्दत्रालय सेहो गौंगमैन , पास्ल पोि्र , सफाई कम्िारी , िी.पी.िी. गड़हारा , \nमालगो्ामक श्रममक आओर क ु ली सभक े  ितुि् वगीय कम्िारी रुपमे  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमायोजजत कयल अमछ।  \n \nएटह तरहक माँगक े  ल 'के' पमछला दू ्शक सँ रेलवे मालगो्ाम श्रममक सं घक \nबैनर तर प्रमुख समाजसेवी अरुण क ु मार पासवान , मनोरंजन बाबू , द्गम्बर \nप्र० मेहता जी , भीषण िौधरी आद् संघष्शील प्ामधकारीगणक े  क ु शल \nनेतृत्मव आ जागरुक श्रममकक े  सततड प्रयास सँ एकिा संगदठत प्रयासे जे \nजनउभार भेल अमछ , जाटहमे सब जोनमे ग्रुप डी0 आ रेलवे बोड्मे ग्रुप सी ० \nक े  लेल सस्धसच्युिक रुपमे समायोजजत कए मजदूर क े  स्िायी करावल जाय \nतँ जनटहतमे एकिा मिरप्रतीजित आंकािाक पूर्तिँ भऽ जायत। एटह महासंघक \nराष्ट्रीय महामन्दत्री आ अध्यि महो्य एकिा अपीलक जररये सामाजजक -\nधार्मिँक आ आध्याल्त्ममक संगठन आ राजनीमतक ्लमे शामील ्ेशभक्त \nएवमड इमान्ार लोक सँ आग्रह क े लक अमछ। ज्वलंत समस्याक स्िाई \nसमाधान होयबाक िाटहऐक।  \n४ \nजीिनी अनुिाद 'क एक पोिी \nई- टव्ेह क े र सम्पा्क श्री गजेन्दर ठाक ु र क ृ त 'जग्ीश प्रसा् मंडल - एकिा \nबायोग्राफी ' मैमिली पोिीक टहन्द्ी भाषा मेँ अनुवा्क छमि सव्श्री रामेश्वर \nप्रसा् मंड ल। पोिीक आखररमे गजेन्दर ठाक ु र : एक संजिप्त पररिय आ \nआरंभ मे \"अपनी बात\" श्री मंडलजी द् ० २०-९-२०२२ मेँ रोिकता सँ भरल \nसलखलटन अमछ। समकालीन मैमिलीक यशस्वी आ अभूतपूव् रिनाकार श्री \nठाकु र ज ीक र ुतगाम ी लेख न स ँ स म क्ष्यम े अयलाह  वरेण्य स ाटह त्मयकार श्री \nजग्ीश बाबू। जेना कटव रटवन्दर नाि िैगोर बं गला भाषा मेँ कटवता संग्रह ' \nगीतांजसल ' क े र रिना कयने रहमि। ओटहक अंग्रेजी अनुवा् कयलमि तँ डव्लू \nबी एिडस  पाणड ुसलटप पटढकय प्रस् तावना ख ुशी-खुशी सलखलटन। तेँ िर्ििँत \nभेला आ सालेभररक बा् टवश्व स्तर पर नोवेल पुरस्कार (१९१३ई०) प्राप्त  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 39 \nकयने रहमि। तटहना मैमिली सँ टहन्द्ी  रुपान्दतर करैत श्री रामेश्वर बाबू पंगू'क \nउपन्दयासकार क ें  एक टवराि फलक पर आटन अध्येताक टवस्तार ्ेलटन अमछ। \nवायोग्राफीमे आरंभ सँ अन्दतधरर मतमिवार ईस्वी सँ। जन्दम पररिय , १९६० \nईस्वीक पछामत...... , १९६७ ईस्वीक पछामत ...... , जामतक बनाबि , बेरमामे \nदुगा् स्िान बने  सँ पूव् ..... , टबनु डायरी 'क जजनटगमे...... , भू्ानी आन्द्ोलन \n...... , रामपट्टी क ' जहल ....... आ हाइ स्क ू लक एकिा स्मृमत ..... , पाठ \nसशष्क पढैत पाठकक े  हुनक जीवनक सटक्रयताक िाह िलैत अमछ। समग्रता \nसँ मुल्याक ं नमे मममिलाक एकिा गाम ...बेरमा 'क गेठरी झा क ेँ  परोप ट्टाक \nलोक जनैक , हुनका राज ्रभंगा सँ सात साए टबगहा जमीन गाम सँ दू \nकोसक दुरी पर बरमोतर - लखराज रूपेँ भेिल रहै। ओना बेरमामे िारर गोिय \nप्रकांड पस्ण्डत रहैक , तीन बाहरे आ एक गामेमे मो्ी ्ोकान कय अक ू त धन \nकमेला। ताहक प्रसंगवश ििा् पोिीक पठनीयता बढौलक हनड। ...आओर \nजन्दम भेल रहटन एकिा बच्िाक द् ० ५-७-१९४७ क ेँ  ,ओटह बरख १५-८-१९४७ \nई० शुक्रवार क ेँ  भारत ्ेश आजा् भेल रहय। से क ु साग्र बालक जग्ीश बाबू \nदू टवषय सँ एम ए पास करैत ओकील सहाब गाममे कहेलटन। राजनीमत \nजागरण सँ कम्युटनस्ि सभक नजैरमे ओइ स्वतंत्र वा स्वतंत्र नै भेल \nभारतमे... . टकछु बुमध यारक राज पाि िलल। मम मिलांिल बा टबह ार म े को नू \nखास पररवत्न ८५% क ृ षक लेल नै भेल छलैक। टपताक मृत्मयुक े  १९५०ई०मे \nगाछीक अमछया िा स्मरण अबैत रहलैक। ग़रीबी बढैक कारण भेलै क े श -\nमोक्मा ,जे वग् संघष् आ राजनीमतक ्लमे कांग्रेस क े  टवरोधक े  कारण \nरहैक। ओना तेसरो  खेमा सब समाजमे सोससलष्ट क े र िलैत रहलैक। सुटवधा \nवंमित लेल संघष्मे पाररतोटषक भेिलैन स्वतंत्र भारत वा स्वतंत्र नै भेल \nभारत'क जेल। अनका खामतर अनेको नासलसमे असभयुक्त बनाओल गेलाह। \nएकरा लेल १८ द्न कारावास कािलैन से हुनक े  खखलाफ मुखखया िुनावमे \nबतौर मुखखया प् सँ ठा ढ़ छलैन। जजला पररष् बैठारमे िुनावी प्रस्ताव \nअनलटन तँ आठो पंिायत सँ प्रमतरोधक ठाढ़ अपने पािीक मछपल लोक। से  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटबपरीत भ ' गेलाह। आई शोषणमुक्त बेरमामे पांि - ्श बीघा सँ पैघ \nजोतसीम ककरो नटह छ ै । तुने बरखक उमेरमे बाल -टववाह भेल रहटन ,५-६ \nजग्ीश प्रसा् मंडल जी भेलाह  तँ अपन भैया गूरूक ु ल मरड़ संग गामेक \nलोअर प्राईमरी स्क ू ल पढय - सलखय जामि। से ओइ गाममे जीटवत अमछ \nआईयो टकसानी आत्ममटनभ्र संस्क ृ मत .. l नवानी - ्ीप जेकाँ तार - खजुरक \nगाछ नटह रहने तारी टपयाक नशेरी नै भेने लोक सब खेती -बाड़ी करय। \nपरंपरागत पुरहीतवा् पर िाह्मणवा्क एकछत्र राज एतटह भेल समापन। .... \nबिनू ममश्र स्पष्टवक्ता पुरूष जे लेवानी संस्क ृ त पाठशाला मे भनससयाक काज \nकरैत तीन मासधरर टबनु नूनेक बौंगन भांिा उससन खाइि आ ्ेश भक्क्तक \nआजा्ीक े  लड़ाय लड़ैि। सब टवषयवस्तु जे समाजक सरोकार सँ जुरल \nरहैक ,ताटहपर मनोयोग पूव्क ििा् भे ल अमछ। यिा - बकास्त! ई कोसी \nबाढ़ग्रस्त त्रास्ी सँ मिटिश हुक ू मत क ेँ  टबनु उपजले धरतीक मालगुजारी \nवसुली ,आ नै बेमाक कयला पर राज ्रभंगा सं पूरे जमाबं्ी 'क रकबा टनलाम \nहोय। से अपन सुराजमे गणतंत्र लागु भेला पर द्नांक १ जनवरी ्रसनड \n१९३९सँ ३१ द्सम्बर १९५० ई० क े र बीि रैयत क े  जमीन वापसीक ' बकास्त \nअमधटनयम १९५१धारा ३ बनलैक। मु्ा नीलाम खरी््ार सँ क े श िाइिील \nलड़ैयमे खमतयानी असामीक वाररश क ें  आर्ििँक तंटग बढ़लैक। ररस्िोर \nकरयबला अंिल अमधकारी घुसखोरी बैमानी पर उतरल रहैक।  \nसंघष्क समाल्प्तक पछामत जग्ीश बाबू अपन कान्दहा पर सँ भार पिटक  \nलेखन िेत्रमे आटब मैमिली साटहत्मयमे आना ्ेलक पुनजा्गरण . l मु्ा एक \nसशक्त मांजल रिनाकार बनै सँ पूव् बासोपट्टीमे भाकपा ० क े र राज्य सम्मेलन \nभेल रहैक। ओटहमे पािीक महासमिव ए बी बध्््न साहेब ,टबहारक सब \nजजलाक अलावे टकछ बंगाल 'क काउमरेड सब सेहो रहैक , ताटहमे साटहत्मय \nप्रेमी सबक े  जग्ीश प्रसा् जी कहलमिन - आब अहीं सबहक संग आटब \nरहल छी। एतटह धररक वृतांत कलमवध्् करैत गजेन्दर ठाक ु र जीक पोिी  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 41 \n२०१९में संयोग सँ ्ोसरो संस्करण पल्लवी प्रकाशन टनम्ली सँ प्रकासशत भेल \nरहय। जाटह पोिीक सवा्मधकार ( c) छखन्दह श्रीमती प्रीमत ठाक ु र क ेँ । भ' सक ै य \nसलखखत अनुममत सँ आ्रणीय रामेश्वर प्रसा् जी एटहक टहन्द्ी अनुवा् कर \nपल्लवी प्रकाशन टनम्ली सँ सनड २०२३ मेँ छपेलटन अमछ। ऐ मेँ १४७ पृष्ठ आ \n्ाम २५१ िाका छ ै क। एटह पोमिक टवषयमे लेखक श्री मंडल जी कहैत छमि - \n\" यह क े वल पुस्तक ही नहीं है , टविार टवम्ब है। एक  टवसशष्ट मानव क े  अनुभवाें \nका ्प्ण है।\" अनेको ्श्नीय स्िानक झरोखा , संघष् ,साहस आओर त्मयागक \nछी मंजुषा ई पोिी। एटहमे काव्य क े र ्श्न पाठकक े  सेहो कतौह - कतौह \nमंडलजी करेलाह अमछ। हम अनुवा् टवधामे टहनका सँ ्ोसरो लेखकक े  रिना \nिाहैत धन्दय - धन्दय कहैत मछयैन। \n \n५ \nहमरा गामक पवहलुक बाईसवकल (लघुकिा) \n \nकोसी न्ी 'क त्रास्ीक े  छह मास बा् गाममे बाटढ़ कमलैक। सबटकयो अपन \n- अपन खेत पिार , बाड़ी झ ारी पर नज ैर ् ेलक । टकछु भु् ान भुमम क \nपिा्धारी भूधारी बनय ले िन्द्ा - बेहरी क े लक। बेहरी सहयोग ्ेमयमे िोड़ेक \nएहनो भुममहीन लोक छलै जे शेष अटवतरीत जमीनक प्रमाणपत्र सभापमत सँ \nपेयबाक आश जोहने रहय। ्ाखखल - खाररज आ मलगुजारी रसी् किाबय \nलेल ढौआ जम्मा भेल। तैमेसँ जीबछ मास्िर साहेब अपन बाबूजी क ेँ  कटह \n्ररभंगा गेला। आ १९६२ ई०मे २६२ िकामे सेिो टबनु क े ररयल क ' साइटकल \nबेसाटह रेलगाड़ी सँ घोघरडीहा िीशन उतरला। तीन बड़का धार पार होइत \nअपना गाम ऐलाह। साेंसे गामक लोक साईटकल ्ेखय भीड़ लगा ्ेलक। आ \nिलाक ेँ  ्ेखेबाक आग्रह करैन। से िेन्दह खसस पड़ने कोना िलैत! ककरो \nसाइटकल मेँ िेन िढेबाक बुझल नै रहय। मास्िर साहेब कसबैत घरी उलिल  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाईटकलमे िेन लगबैत ममस्त्रीक े  ्ेखने छल। तेँ साइटकल क ेँ  खु्े उनिेलक। \nक ु तूहलवस तमशगीर सब अिरज सँ ्ेखैत रहल। ओटह साइटकल क ेँ  ्ेख \nमुक्क्त ठाक ु रक े  बाबूजी काठक साइटकल धरर बना कऽ िला लेलक। ई \nखखस्सा बटन िर्ििँत बटन गेल अमछ। नमनड एहन साईटकल क ेँ !  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 43 \n२.५.रबीन्दर नारायण ममश्र - ठ े हा परक मौलाएल गाछ (धारावाटहक)  \n \nरबीन्र नारायण चमश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ (धारािावहक) \n46 \n  \n्ोसर द्न भेने हमही पड़ोसीक ेँ  फोन क े सलऐक । ओकर फोनक घंिी \nबजैत रटह गेलैक ,ओ फोन नटह उठओलक। हारर कए हमहँ ्ोसर काजमे \nलाटग गेलहुँ। साँझमे पाँि बजे पड़ोसी फोन करैत अमछ।  \n\"तो ह र मम स काल ् ेख सलअह  । ओटह  स म य ह म स भ टकछु काज म े \nलागल रही। असलमे वृद्धाश्रम एकिा पररष्ट्क ृ त जहले मिक। एटहठाम \nसुटवधाक नामपर दुटनआ भररक टनयंत्रण छ ै क। हमसभ कइए की  सक ै त \n 44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछी? एतए तँ एहने लोकसभ भरल अमछ जकर क े ओ ्ेखनाहर नटह छ ै क। \nजकरा लोक -वे् छ ै हो ,जे संपन्दनो  अमछ,तकरो पररवार हाि ठाढ़ कए ्ेने छ ै क। \nफ े र आइ-कास्ल्ह लोक बहुत -बहुत द्न जीबैत अमछ । तरह -तरहक मिटकत्मसा \nआटब गेल छ ै क,्बाइ बटन गेल छ ै क। एटहसभसँ लोकक आयु बटढ़ गेल  छ ै क। \nमु्ा समस्या छ ै क जे एहन -एहन वयोवृद्ध लोकसभ करए की ?कतए जाए ?\" \nवृद्धाश्रम कहक लेल वृद्धलोकटनक आश्र य छ ै क। मु्ा एटहठाम \nरटहटनहारे जनैत अमछ जे ओकरसभक की हालमत छ ै क। क े ओ हाल -िाल \nपुछटनहार नटह छ ै क। घरक लोक टबसरर गेल छ ै क। सरकारी व्यवस्िा \nिेतनाशून्दय भेल छ ै क। ओ सभ करबो की करतैक ? टनत्मय दू-िाररिा बूढ़क ेँ  \nओकर टनकि संबंधी ओतए पिटक जाइत छ ै क। क ै कबेर तँ ओ सभ अपने \nवृद्धाश्रम अटबतो नटह अमछ। लगपासमे बूढ़क ेँ  छोटड़ ्ेल जाइत छ ै क। जाटहसँ \nओकरा वृद्धाश्रमक ेँ  कोनो जानकारी नटह ्ेबए पड़ैक। एहन -एहन लोकक ेँ  \nक े ओ आनसभ वृद्धाश्रमक भीतर पहुँिा ्ैत छ ै क। वृद्धाश्रमक व्यवस्िापक \nमाि पिटक कए रटह जाइत अमछ। एटह तरहेँ वृद्धाश्रम ठसाठस भरर गेल छ ै क। \nएक-एकिा कोठरीमे िारर -िारर गोिे ठ ु सल रहैत अमछ । जखन टक \nटनयमानुसार एक कोठरीमे दू गोिेसँ बेसी नटह रटह सक ै त अमछ । सुभ्यस्त \nलोकसभ िाका बले अपना लेल अलग कोठरीक जोगार कए लैत अमछ ,मु्ा \nजकर क े ओ नटह छ ै क ,जकर जेबी खाली छ ै क ओ सभ जानबरोसँ खराप \nजनगी जीबाक हेतु टववश अमछ । टनरंतर टनराशाक माहौलमे रहैत -रहैत \nवृद्धसभक स्वास्िो   खराप भए जाइत छ ै क। क ै कगोिे अवसा्ग्रस्त भए \nजाइत अमछ। एहने हालमे हमर पड़ोसी सेहो पहुँमि गेल अमछ । मु्ा ओकरा \nपासमे कोनो टवकल्पो नटह छ ै क। संभवतः ई ओकर अंमतम आश्रय छ ै क।   विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 45 \nहम पड़ोसीसँ गप्प कइए रहल छलहुँ टक लागल जेना कोनो आर \nफोन आटब रहल अमछ। मुरली बेर -बेर फोन कए रहल छल। आखखर पड़ोसीक ेँ  \nकटह कए ओकर फोन बीिेमे काटि ्ैत छी। मुरलीक फोन फ े र अबैत अमछ - \n\"की समािार ?\" \n\"हमर कारखाना तँ टनठ्ठाह बैसस गेल। बौंकबालासभ तंग क े ने अमछ। \nअपन स भिा िाका ओटह म े लाटग गेल अमछ। की करी टकछु फु रा नटह रहल \nअमछ।\" \n\"हम तँ तोरा शुरुएमे कहने रटहयह। मु्ा तोरा हमरसभक बात \nपससिँ् नटह भेलह। हमरसभक िाका तँ गेबे कएल , लगैत अमछ जे घरो नटह \nबाँित।\" \n\"तेँ तँ फो न के लहु ँ अमछ। यद्  टकछु प्रयास  करी तँ घरक कागज  \nबौंक घुरा ् ेत। कारख ानाक ज े टकछु स ंपसत्त छै क स े ह म  बौंकक नाम े सलखख \n्ेबैक। तकर बा् िोड़ बहुत िाका यद् बँितेक तँ से अहाँसभ ्ए ्ेबैक तँ \nकम सँ कम अहाँक मकान बाँमि जाइत। \" \n मोन तँ होअए जे ओकर मुँह नोमि ली। मु्ा ओकरासँ टववा् \nके लो स ँ टकछु फए् ा ह ो म एबला नटह  छल। अस् तु,हम िुप्प रटह गेलहुँ । ओहो \nआगू टकछु नटह  बाज ल। फो न कटि गेल। िोड़े कालक बा् मुरलीक फ े र फोन \nआएल । हम फोन नटह उठओसलऐक। भेल जे बेर -बेर  ओएह बातसभ \n्ोहराओल जाएत। मु्ा मुरलीओ मानएबला नटह छल । ओ फोन कररते रटह \nगेल। आखखर रमा कहलीह - \n\"फररछा कए अपन बात कटह टकएक ने ्ैत मछऐक ?\"  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"आब कहबाक हेतु रटहए की गेल अमछ ? कटह नटह   ओ िाहैत की \nअमछ? िाका लेलक,मकान लेलक आब की जानो लए लेत ? सेहो कए सलऐ \nतँ नीक े  रहत। एटह लफड़ासभसँ मुक्क्त भेटि जाएत। \" \n\"अहाँ एतेक उ्ास नटह होउ। सभक जीवनमे समस्या अटबते छ ै क। \nहमसभ कोनो अपवा् नटह भए सक ै त छी। फरक एटह बातक छ ै क जे अहाँ \nओकरा को ना लैत छी। लगैत अमछ ज े ह म रो स भ स ँ टकछु त्रुटि भए रहल \nअमछ। अन्दयिा एटह बएसमे हमसभ एटह झूठ -मूठमे एतेक अनुरक्त टकएक \nरटहतहुँ ?\" \n\"बात तँ सही कटह रहल छी। मु्ा कएल की जाए ? संतानक मोहमे \nपटड़ जाइत छी। \" \n\"आब बजलहुँ ने असली बात। कष्टक कारणे मोह मिक । अन्दयिा \nआब क े ओ नेना नटह अमछ । सभक ेँ  यिोमित सशिा ्ेने मछऐक । सभ  कमा -\nखिा रहल अमछ। आब जे जेना करत से तँ भोगटह पड़तैक । हमसभ तँ अनेरे \nओकरासभक संगे कष्ट भोटग रहल छी। \" \n\"कहनाइ आसान छ ै क। अपन संतानक कष्ट कोना ्ेखल \nजाइत ? जाबे जीबैत छी ताबे तँ बहटह पड़त । \" \n\"तखन भोगैत रह। \" \n\"तँ की करी ? जंगल िसल जाइ ? बाबाजी भए जाइ ? ई संभव \nछ ै क?\"  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 47 \nह म आगू नटह बजलहुँ । भेल जे अनेरेक टववा् बटढ़ रहल अमछ। \nएटह स भस ँ टकछु ह ो म एबला नटह  अमछ। अख न तँ स भस ँ ज रू री शासलनी आ \nनम्रताकेँ  ् ेख ब मिक। तकरबा् े टकछु आओर। \n  \n47 \n  \nसेवाटनवृसत्तक बा् हमदुनू बेकती टनिैन रटह सक ै त छलहुँ । ताटह \nहेतु जरूरी व्यवस्िा क े ने रही। द्ल्ली सहरमे  अपन तीनकोठरीक फ्लैि \nरहए।  दुनू बेकतीक ेँ  पया्प्त पेनसन भेटि रहल अमछ। मधआ -पुतासभ \nसुसशजित अमछ।  तकर बा् ओ सभ अपन योग्यता आ रुमि अनुसार अपन -\nअपन जजनगीमे आगू बढ़ल । मु्ा कतए की गलती भेल जे हमसभ \nओकरासभमे ओझराएले रटह गेलहुँ ।  समस्या कम हेबाक जगह बटढ़ते गेल। \nआब तँ ओटहसभसँ उबरब मोसटकल लाटग रहल   अमछ। हमर घर बिब संभव \nनटह अमछ। मुरलीक नवप्रस्तावक िक्करमे पड़बाक पररणाम होएत जे \nबिलहो िाकासभ िसल जाएत। की पता तकर बा्ो फ्लैि वापस भए सकत \nटक नटह ? कहीं कोनो नव फसा् शुरु भए गेल तखन ? श्यामक जजनगी तँ \nबरबा् भइए गेल अमछ। अपने िासलए  अमेररकाक जहलमे सटड़ रहल \nअमछ। शासलनी ठीक-ठाक जजनगी जीटब रहल छसल। मु्ा ओकरो ्ैवक तेहन \nडांग लागल जे ने एमहरक रहसल ने ओमहरक। कोरोनाक आक्रमणमे ओकर \nपमत िसल जाइत रहलैक। अपनो स्वास्थ्य गड़बड़ा गेल छ ै क। बेिी सेहो दुखखत \nपटड़ गेल रहैक ,मु्ा संयोगसँ ओ बमि गेसल। हमसभ अ खन ओकरे ओटहठाम \nछी ज ाटह स ँ ओकरास भकेँ  टकछुओ म ् मत कए स की। ज ाटह स ँ ओ स भ स ंकिस ँ \nउबरर स कए। अपना बारेम े तँ आब टकछु स ो िाइते नटह  छी ।  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुरलीक नव आग्रहक टवषयमे हम दुनू बेकती आपसमे ििा्  क े लहुँ। \nआब ओकरा िक्करमे पड़ब कतहुसँ ठीक नटह बुझाइत छल । हम आ रमा \nआब पटकआ टनण्य कए लेलहुँ जे अपन स्वतंत्र व्यवस्िा करब । आब जे \nस म य बाँिल अमछ स े शांमतस ँ भगवानक शरणम े टबताएब । आर टकछु नटह  \nतँ पेनसन तँ अमछए ने। रहल स्वास्थ्यक समस्या । से क े ओ अमर हेबाक हेतु \nतँ आएल नटह अमछ। जे आएल अमछ से जाएत। मु्ा जाधरर अपन हाि -पैर \nिलैत अमछ ताबे तँ स्वासभमानसँ  जीटब ली। आगूक भगवान मासलक।  \n\"से सभ तँ ठीक छ ै क। मु्ा शासलनीक ेँ  एना कोना छोटड़ ्ेबैक ?\"-\nरमा बजलीह।  \n\"बात तँ अहाँ सही कटह रहल छी। अखन तँ हमसभ छीहे। मु्ा \nकतेक द्न रटह सकब ?\" \n\"जखन जे हेतैक से हेतैक। अखन एकर ्ेख -रेख जरूरी अमछ। \nहमसब से करी। नम्रताक पढ़ाइ पूरा भए जा इक से प्रयास करी। तकर बा् \nजे मोन होएत से करब। \" \n\"इएह तँ चििँताक बात छ ै क। समस्याक कतहु अंत छ ै क? नटह छ ै क। \nटकछु-ने-टकछु लागले रह तैक। उमित तँ ई अमछ ज े ज कर स म स् या छै क स े \nतकर समाधान करए। सभक ेँ  भगवान माि ्ेने छमिन । हाि -पैर ्ेने छमिन। \nतखन अनकर समस्याक े  ओटढ़ लेबाक को नो औमित्मय नटह मिक। \" \n\"पटहने आइ हमसभ अस्पताल िली। शासलनीक डाक्िर बजओने \nछ ै क।\" \n\"ठीक छ ै क। तैयार भए जाउ।\"  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 49 \n हमसभ अस्पताल जेबाक हेतु तैयार होइत छी। शासलनी सेहो तैयार \nभए जाइत अमछ। नम्रता कालेज गेल अमछ। ओकर बी.काम प्रिम वष्क \nपरीिाक फाम् भरबाक छ ै क।  \nहमसभ शासलनीक संगे अस्पताल टब्ा भए जाइत छी।  िोड़ेकालक \nबा् हमसभ शासलनीक संगे अस्पताल पहुँिैत छी। रमा नीकसँ िसल नटह \nपाटब रहल  छमि। हम हुनका कहने रटहअटन जे अहाँ िाही तँ डेरेपर रटह जाउ। \nमु्ा ओतहु क े ओ नटह छल। असगरर की कररतमि ? यद्  टकछु स म स् या भइए \nगेलटन तँ आर मोसटकल भए जेतटन। तेँ  हुनको संगे लेने अएसलअटन। मु्ा \nअस्पतालमे िलबामे द्क्कमत भए रहल छटन । डाक्िरक बाह्य रोगी टवभाग \nबहुत फिकी कोनमे जा कए अमछ। आइ ओतए भीड़ो बहुत बुझा रहल अमछ। \nहमसभ बाहरे ठाढ़ भए गेलहुँ । संयोगसँ डाक्िर साहेब भीतर जएबा काल \nशासलनीक ेँ  ्ेखख लेलटन । इसारासँ हमरासभक ेँ  संगे िलबाक हेतु कहलटन। \nबाह र आन म रीज स भ पाँमतम े ठाढ़ छल। ओ स ब ड ाक्िरक रु खख  ् ेखख  टकछु \nनटह  बाज ल। ड ाक्िर स ाह ेब शासलनीक ज ाँि करैत छमि। ओकरा टकछु-टकछु \nपुमछतो छमि। फ े र कहैत छमि - \n\"टहनकर हृ्यक शल्यटक्रया करए पड़तटन। बेसी समय नटह अमछ। \n्ेरी प्राणघातक भए सक ै त अमछ। तेँ  अहाँसभ सोमि कए बताउ। यद् कहब \nतँ टहनका आइए अस्पतालमे भती करबा ्ेबटन। दूसँ -तीन द्नक भीतरे \nशल्यटक्रया भए जेतटन।\" \nड ाक्िरक बात स ुटन लागल ज ेना लकबा म ारर ् ेलक। टकछु बज ले \nनटह होअए। आखखर शासलनी अपने कहलक ै क - \n\"जे अहाँक ेँ  उमित बुझाए से करू। हम शल्यटक्रयाक हेतु तै यार छी।\"  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतकरबा् डाक्िर  शासलनीक ेँ  अस्पतालमे भती कए लेल गेलैक। \nहमसभ की करी ? भेल जे नम्रताक ेँ  फोन कए सभबात कटह द्ऐक । तकर \nबा् ्ेखल जेतैक। नम्रताक ेँ  हम फोन करैत छी। ओकर फोन व्यस्त आटब \nरहल अमछ। हम क ै क बेर ओकरा फोन लगाबक प्रयास करैत छी। मु्ा सफल \nनटह होइत छी। आ खखर हमसभ टनण्य क े लहुँ जे  रमा एतटह रटह जामि। हम \nडेरा जाएब आ नम्रताक संगे साँझमे वापस अस्पताल आटब जाएब ।  \nसाँझमे नम्रताक संगे जखन   अस्पताल पहुँिलहुँ तँ डाक्िर साहेब \nद्वाररएपर भेटि गेलाह। ओ हमरासभक ेँ  अपन कोठरी लेने अएलाह। ओतए \nकहैत छमि - \n\"शासलनीक माममला जटिल छटन  । शल्यटक्रया तँ करटह पड़तटन \nम ु् ा तकर बा् ो  की ह ो एत स े टकछु टनज गुत नटह  कह ल ज ा स कै त अमछ।\" \n\"अपनेक कहाबक माने ?\" \n\"आधा -आधी बुझू । तखन जे कही। \" \n \"आब हम की कहब ? जे अहाँक टनण्य होएत से हमसभ मानब। \" \n \"तँ ठीक छ ै क। कास्ल्ह ्स बजे टहनकर शल्यक्रया हेतटन। अहाँसभ \nभोरे आठ बजेसँ पटहने आटब जाएब जाटहसँ जरूरी ्बाइ आ अन्दय सामानसभ \nआटन लेब।\" \n\"ठीक छ ै क।\" \nतकर बा् हमसभ शासलनीसँ भेंि करबाक हेतु ओकर कोठरी द्स \nटब्ा भए गेलहुँ ।   विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 51 \n 48 \n  \nशासलनीक हृ्यक शल्यटक्रया भए रहल अमछ। हम आ रमा बाहर \nबैसल  माइकसँ शुभसंवा्क प्रतीिा कए रहल छी।  नम्रता सेहो आटब रहल \nअमछ। ओकरा रस् ताम े ज ाम  लाटग ज ेबाक कारण टकछु टवलंब भए रह ल \nछ ै क। ओ फोन क े ने छसल। हाल -िाल लेलाक बा् ओ अस्पताल द्स टब्ा \nभए गेल अमछ। ्ेखा िाही क े ना की होइत अमछ। रटह -रटह कए माइकपर \nउद्घोषणा होइत अमछ। हमसभ कान ठाढ़ कए लैत छी। साइत एटह बेर \nशासलनीक बारेमे सूिना  ्ेल जाए। मु्ा से नटह भए रहल अमछ। कटह ने \nककर-ककर नाम लेल गेल ? शासलनीक नाम लेबामे एतेक ्ेरी टकएक भए \nरहल अमछ ? एटह बातसँ चििँता भए रहल अमछ ।  डाक्िरक टहसाबे तँ आब \nओकरा बाहर आटब जेबाक िाही। मु्ा से टकएक नटह भए रहल अमछ ?घंिा \nटवलंबसँ ओकर शल्यटक्रया संपन्दन हेबाक सू िना प्रसाररत भेल । हमरा सभक ेँ  \nजानमे -जान आएल । आखखर शासलनी शल्यमिटकत्मसा किसँ बाहर आएसल। \nहमसभ बहुत प्रसन्दन रही । शल्यटक्रया सफल भेल छल। मु्ा डाक्िरक \nअनुसार ओकरापर अखन टवशेष ध्यान रखबाक जरूरी छ ै क। कारण ओकर \nलंग्समे सेहो समस्या भए गेल छ ै क।  \nतीनद्न अस्पतालमे रह बाक बा् हमसभ शासलनीक संगे वापस \nओकर डेरापर आटब गेलहुँ । नम्रता बहुत प्रसन्दन छसल। हमहँसभ बहुत प्रसन्दन \nरही।  डाक्िरक परामश्क अनुसार ्बाइसभ ्ेल जा रहल छ ै क। जरूरी परहेज \nसेहो कएल जा रहल अमछ। मु्ा शासलनीक स्वास्थ्यमे अपेजित सुधार नटह \nभए रहल छ ै क । ओकरा साँस  लेबामे बेसी द्क्कमत भए रहल छ ै क।  हृ्यक \nगमत सेहो सामान्दय नटह भए पाटब रहल छ ै क। हमसभ एटह बीि क ै कबेर \nड ाक्िरस ँ भेंि के सलऐक । ओकरा स द् ख न दु टवध ाम े ् ेखख ऐक । म ु् ा टकछु  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्पष्ट नटह बाजए। एकद्न संयोगसँ ओकर कटनष्ठ डाक्िरसँ भेंि भेल । ओ \nअपने ओटहठामक छल। ओकरा शासलनीक माममलाक  स भटकछु ज ानकारी \nरहैक। ओ कहलक - \n\"शासलनीक माममला सुधरर नटह रहल छ ै क। ओकर शल्यटक्रया नटह \nकरबाक िाहैक छल। डाक्िरसभ लोभवश कए ्ेलक। कारण एहन \nमाममलामे शल्यटक्रया करबेक छलैक तँ ्ोसरठाम लए जेबाक छल। आब तँ \nजे हेबाक छल से भेल। \" \nहम दुनू बेकती मास द्न शासलनीक सेवा करैत र हलहुँ । डाक्िर लग \nआबाजाही तँ लागले रहैत छल  । एकद्न भोजनक बा् अिानक ओकरा \nबड़ी जोरसँ उकासी भेलैक। तकर बा् छातीमे भयाओन ््् उठलैक। जाबे \nके ओ टकछु बुझ ैत,ओ ठामटह खससल आ खसले रटह गेसल। हम आ रमा ओटह \nसमयमे  ् ो कानस ँ टकछु स ाम ान आनए गेल रह ी। नम्रता घरेम े रह ए। ओ \nशासलनीक ेँ  खसैत ्ेखलक। ओतए तुरंत  पहुँमिओ गेसल। मु्ा ओकरामे जान \nनटह छलैक। साँस बं् भए गेल रहैक। नम्रता भोकारर पारर कए कानए \nलागल। ताबे हमसभ फ्लैि लग पहुँमि गेल रही। नम्रताक कानब सुटन कए \nतुरंत भीतर भेलहुँ । शासलनीक टनःप्राण शरीर ्ेखख   रमा  जोर -जोरसँ कानए \nलगलीह। हमहँ  बहुत व्यमित रही। लागए जेना साौंसे पृथ्वी डोसल रहल अमछ। \nज ेना स भटकछु नष्ट भए गेल अमछ। ह म रास भक करु ण क्रन्द् न स ुटन कए \nलगपासक फ्लैिसँ लोकसभ जमा भए गेल। सभ दुखी छल। परेसान छल। \nम ु् ा ककरो  वशम े टकछु नटह  छलैक। शासलनी अस म यम े एटह  स ंस ारकेँ  छो टड़ \nिुकल छसल। \nशासलनीक मृत्मयु हमरासभपर जबर्स्त वज्रपात छल। ओएहिा \nहमरासभक प्रमतए अनुराग रखैत छसल , हमरासभक आशाक क े न्दर छसल। \nमुरली आ  श्यामक तँ ििो करब व्यि् मिक । ओ सभ तँ जाने छोटड़ द्अए तँ  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 53 \nबड़का उपकार । मु्ा शासलनी सभद्न हमरासभ लेल चििँमतत रहल। ओकर \nबात माटनतहुँ तँ हमरसभक घरो बाँमि गे ल रह मत आ श्याम क िाङु रस ँ \nहमसभ  अपनाक ेँ  बिा सलतहुँ । मु्ा भावी प्रबल। ई बात अलग अमछ जे \nपाररवाररक कारणस ँ आ फिकी रह बाक कारणस ँ ओ बहु त टकछु नटह  कए \nपबैत छसल। असलमे बूढ़क ेँ  तँ िाही शाररररक म्मत। लगपासमे क े ओ \nद्नरामत रहए जे ओकर सुमध लैत रहैक। ओकर   भवनाक ेँ  बुझैक । खाली  \nमाल -जाल जकाँ पेि भरर गेलासँ तँ मनुक्खक जीवन नटह िसल सक ै त \nअमछ। लोकक जरुरमत तँ लोक े सँ मेिा सक ै त अमछ। मु्ा ई सभ क े  बूझत ? \nशासलनीक ्ेहान्दतक बा् ओकर डेरापर रहब हमरासभक हेतु एकिा \nअसभशापे छल। मु्ा कएल की जाए ? एतेक जल््ी नम्रता मातृ -टपतृ टवहीन \nभए जाएत से क े  सोमि सक ै त छल? ओकर कालेजक पढ़ाइ िसलए रहल \nअमछ। ओकरा कोनो आर्ििँक समस्या नटह हेतैक कारण ओकरा नामे पया्प्त \nधन ओकर माता -टपता छोटड़ गेलैक अमछ। फ े र ओकर मकान आ अन्दय अिल \nसंपसत्तक मासलक सेहो ओएह होएत। मु्ा तेँ की ? भए तँ गेल ओ \nएसगरर ? हमरासभ ओकरा कतेक म्मत कए सकबेक से तँ भ टवष्ट्ये \nबताओत? \n49 \n  \nिोड़बे द्नक बीिमे पररस्स्िमत एना ब्सल जेतैक से क े  सोमि सक ै त \nछल? शासलनी,ओकर पमत आ नम्रता सभगोिे दुखखत पटड़ गेल । नम्रताक \nटपताक ्ेहान्दत भए गेलटन। ओकर माए मोसटकलसँ कोरोनासँ बाँिसल। बाँमि \nतँ गेसल मु्ा बा्मे क ै किा स्वास्थ्य संबंधी समस्यासभ भए गेलैक । \nअंततोगत्मवा,ओहो हृ्याघातसँ िसल गेसल । नम्रता सेहो लिटक गेसल रहए ।  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमु्ा ओ जल््ीए सम्हरर गेसल। माता -टपताक आिानक ्ेहावसानसँ नम्रता \nघोर संकिमे पटड़ गेसल। एहन पररस्स्िमतमे हमसभ की कररतहुँ ? नम्रताक ेँ  \nअसगरर छोटड़ ्ेबए जोकर हालमत नटह रहए । ओकर पढ़ाइ िलैत रहै क आ \nओ एटह संकिसँ उबरर सकए  ,ताटह  ह ेतु ह म स भ टकछुद् न ओतटह  रटह  ज ेबाक \nमोन बनओलहुँ।  \n\"हमसभ नटह ्ेखबैक तँ नम्रताक रिा क े  करत ?\"- रमा बजलीह \n। \n क्रमशः ओ कालेज जाए लागसल। अपन संगीसभक संगे सुख -दुख \nबमतआइत रहसल। हमसभ तँ रहबे करी। अपना भरर ओकरा चििँतामुक्त \nरखबाक प्रयास क रैत रहलहुँ । एहीसभक प्रभाव भेल जे एटह बेरक वार्षिँक \nपरीिामे ओ प्रिमस्िान प्राप्त क े लक । आब एकसाल आर पढ़ाइ क े लाक \nबा् ओकर बीकाम पूरा भए जेतैक । तकर बा् ओ एमबीए करए िाहैत \nअमछ। यद् ओकर योजना सफल रहलैक तखन ओ अपन छात्रावासमे रहए \nलागत। हमसभ एक टहसाबे मुक्त भए जा एब । मु्ा एकसाल तँ अखन \nओकरा ्ेख -रेख िाहबे करी। अस्तु ,हमसभ ओकरे संगे रटह गेलहुँ । आर जेबो \nकतए कररतहुँ । द्ल्लीक अपन फ्लैि बन्दहक पटड़ गेल अमछ। ओकरा आब \nवापस  ह ेबाक को नो  उम्म ी्  नटह  बुझ ा रह ल अमछ। म ुरलीक कारण स भ टकछु \nबरबा् भए गेल। अफसोिक बात तँ ई अमछ जे एतेक बा्ो  ओ जान नटह \nछोटड़ रहल अमछ। अखनहु तरह -तरहक मांग कररते रहैत अमछ। अपन -अपन \nभाग्य होइत छ ै क। सएह सोमि -सोमि हमसभ शांत रहैत छी। हमहँसभ कोनो \nअमर तँ छी नटह। कतेक द्न जजअब ? समय कािैत रही। जे नीक -बेजाए \nभगवान ्ेमि से भोगैत िली। इएह मिक सवाोत्तम समाधान। एटह संसारमे ने \nके ओ टकछु अनलक,ने टकछु स ंगे लए गेल। तख न अनेरे ह ाय-हाय क े लासँ की  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 55 \nफए्ा ? म ु् ा स भ टकछु बुजझ तहु ँ म नुक्ख  एह ीस भम े लागल रटह  ज ाइत \nअमछ आ एकद् न स भटकछु एतटह  छो टड़ कए िसल ज ाइत रह ैत अमछ। \nओटहद्न प्रातःकालक समयमे हमदुनू बेकती ओसारापर बैसल \nआपसमे गप्प करैत रही।  नम्रताक ेँ  कालेज जेबाक रहैक । ओकर कालेजसँ \nटवद्यािीसभ बाहर पय्िनपर जा रहल छ ै क । ्जिण भारतक टवसभन्दन \nएमतहाससक महत्मवक स्िानसभ ्ेखबाक काय्क्रम छ ै क। नम्रताक लेबाक हेतु \nओकर कालेजक संगीसभ बाहर कारमे प्रतीिा कए रहल छ ै क। नम्रता सेहो \nतैयार भए आटब गेल । ओकरामे गजबक ेँ  स्फ ू र्तिँ  छलैक। आइ बहुतद्नक \nबा् ओ प्रसन्दन ्ेखा रहल छसल। हमरासभक ेँ  प्रणाम कए ओ संगीसभक संगे \nकारमे टब्ा भए जाइत अमछ। ओकरा प्रसन्दन ्ेखख हमहँसभ जुराइत छी। \nआनखन्द्त होइत छी। तकर बा् हम स्नान करबाक हेतु स्नानगृहमे िसल जाइत \nछी। रमा हमरा हेतु जलखैक जोगारमे लाटग जाइत छमि।  एतबटहमे घंिी बजैत \nअमछ। \n\"एखन क े  आटब गेल?\"-हम मोने -मोन सोिैत छी। अंगोछा पटहरने \nस्नानगृहसँ बहराइत छी। क े बार खोलैत छी। एकिा  अधबएसूक ेँ  ठाढ़ ्ेखैत \nछी। ओकर ्ाढ़ी बढ़ल छ ै क ।  ्ेह भरल छ ै क। हम ओकरा मिखन्दह नटह पाटब \nरहल छी। आखखर ओएह बजैत अमछ - \n\"हम छी श्याम। \" \n\"एेँ! तूँ अिानक एटहठाम ?\" \n\"हमरा अमेररकाक जहलसँ छोटड़ ्ेल गेल। \" \n\"से कोना की भेलैक ?\"  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"ऊपरका न्दयायालयमे ्ोष ससद्ध नटह भेलैक। मु्ा सरकार अड़ल \nरहैक । जे ई आ्मी अमेररकामे तँ बाहर नटह रटह सक ै त अमछ । आखखर \nन्दयायालय सत्क संगे हमरा छोटड़ ्ेलक। \" \n\"कोन सत् ?\" \n\"जे हम अमेररका छोटड़ अपन मूल ्ेश वापस भए जाएब ।  तेँ हमरा \nवापस एतए आबए पड़ल। \" \n\"मु्ा हमरसभक पता कोना लगलह ?\" \n\"अहाँक फोन लगेबाक प्रयास करी , मु्ा गप्प नटह भए सकल। \nतखन मुरलीसँ सभिा जानकारी भेल । \" \nताबे रमा सेहो आटब गेलमि।  \n\"ई श्याम अमछ।\" \n\"एकरा तँ मिखन्दहओ नटह पाटब रहल छी। \" \n\"ज ह लस ँ छुटि कए सोझे एतटह आटब रहल अमछ। \" \nमाए तँ माए  होइत छ ै क। ओ श्यामक ेँ  ्ेखख आत्ममटवभोर भए गेलीह। \nहम आ श्याम सोफापर बैसले रही ताबे रमा िाह बना कए लए अनलीह। \nजलखै सेहो बना लेने छलीह। हमसभ संगे -संगे जलखै करैत छी आ गप्पो \nकरैत छी।  \nजहलमे रहैत -रहैत श्यामक स्वरुप एतेक ब्सल जाएत  से हमसभ \nनटह सोमि सकलहुँ। हमसभ अपनो आश्चय्िटकत रही जे ओकरा मिखन्दहओ  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 57 \nनटह  स कलहु ँ । म ु् ा ह म स भ एटह  बातस ँ प्रस न्दन रह ी ज े ओ ज ह लस ँ छुटि गेल। \nओकर अपराध गलत साटबत भेलैक। मु्ा समस्या आब छ ै क जे ओकरा \nअपना ्ेशमे शुरुसँ स्िाटपत करए पड़तैक। जे हेतैक आब ई तँ ओकर समस्या \nछैक ,समाधानो ओएह करत।  \nमुरली आ  श्याम दुनू भाइ आब अपने ्ेशमे अमछ। मु्ा दुनूगोिे \nआर्ििँक समस्यासँ परेसान अमछ। मुरलीक िलते तँ हम बरबा् भए गेलहुँ। \nघरो हािसँ टनकसल गेल। बहुत रास िाका से िसल गेल। आब िोड़ बहुत एटह \nलेल बाँमि गेल अमछ जे ओकर जनतब ककरो नटह छ ै क ,रमोक ेँ  नटह । अन्दयिा \nओहो गेल रहैत। पेनसन लगातार भेटि रहल अमछ। इएह बड़का शक्क्त \nअमछ। मुरली आ  श्यामक समस्या तँ ओकरसभक स्वटनर्मिँत छ ै क। एतबा तँ \nतय बुझाइत अमछ जे ओकरासभक संगे जतेक सिल रहब ततेक दुख भोगब। \nम ु् ा म ो नो  म ानए तख न ने। ह म  यद्  टकछु स ो मितहु ँ छी तँ रम ा ओकरा उलटि \n्ैत छमि । ओहो की करतीह ? आखखर माए छमि। जाबे जीबैत छमि ,ई समस्या \nरहबे करतटन। हमरा जरूर सोिबाक अमछ जे आगू की करी ? कोना जीवनक ेँ  \nिलाबी जे बाँकी समय शांमतसँ बीमत जाए।  \n  \n50 \n  \nपड़ोसी वृद्धाश्रममे पहुँमि तँ गेल मु्ा ओतए सुखी नटह रहए। बेर -\nक ु बेर ओकर फोन अबैत रहैत छल। कखनहु टक छु स म स् या तँ कख नहु  टकछु \nलागले रहैत छलैक । टनराकरण एतबे रहैक जे ओटहठामसँ टनकसल जाए । \nमु्ा टनकसल कए जाएत कतए ? जैँ कतहु व्यवस्िा नटह भए सकलैक तेँ ने \nओतए गेल । वृद्धाश्रममे अमधकांश वृद्धसभ क ुं दठत छल ,दुखी छल। अपन घर - 58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररवार द्वारा मतरस् कृ त कए ् ेल गेल छल। टकछुगो िे अपाटह ज ो  छल। टकछु \nआर्ििँक रूपसँ लिार छल। एहन लोकसभ करबे की कररतए ?स भ टकछु स टह  \nजेबाक अमतररक्त कोनो टवकल्प नटह रहैक । आपसमे क ै कबेर बहुत झंझटि \nहोइक। क ै कबेर तँ पुसलस बजाबए पड़ैक । व्यवस्िापकसभ घोिालामे लागल \nरहैत छलैक। वृद्धाश्रममे रहटनहार सभक हेतु सरकार द्वारा ्ेल गेल धनक \nदुरुपयोग होइत छल। क े ओ ्ेखनाहर नटह।  पररस्स्िमतस ँ तंग भए टकछु वृद्ध \nऊपर ससकाइत कए ्ेलक ै क। माममलाक जाँि हेतु उच्िअमधकारी सभ आएल \nरहमि। ओकरासभक ेँ  पड़ोसी सभबात सही -सही कटह ्ेलक ै क। स्िानीय \nव्यवस्िापकसभ एटह बातसँ बहुत तमसा गेलैक आ अमधकारीसभक ेँ  गेलाक \nबा्  ओकरा गुंडासभसँ टपिबा ्ेलक ै क । पड़ोसी बाप -बाप करैत रटह गेल। \nक े ओ ओकरा बिबए नटह अएलैक। मारर खा कए ओ ठामटह बेहोस भए गेल। \nवृद्धाश्रमक स्िानीय व्यवस्िापकसभ ओकर हालमत ्ेखख घबड़ा गेल । ओकरा \nअस्पताल लए गेल। क ै कद्न धरर ओकर इलाज िलैत रहल। बहुत \nमोसटकलसँ ओकर जान बाँिल । जान तँ बाँमि गेलैक ,मु्ा ओकर ्टहना \nआँखख सभद्न लेल खराप भए गेलैक। ओटहमे बहुत िोि लाटग गेल रहैक। \nई सभिा समािार पड़ोसी हमरा फोनपर कहलक। मु्ा हम तँ स्वयं लािार \nरही। की कए सक ै त छलहुँ ? हमहँ ओकरा अपन पररस्स्िमतक जनतब ्ैत \nरहसलऐक आ कहसलऐक - \n\"धैय् राखह । आइ ने कास्ल्ह  समय पलित । हमहँ एही आशासँ \nजीटब रहल छी। \" \nएमहर श्यामक अबाइ सुटन कए मुरली सेहो मुम्बई आटब गेल ।   रमा \nश्याम आ मुरलीक ेँ  एकठाम ्ेखख बहुत प्रसन्दन रहमि। मु्ा ओ दुनू भाइ \nआपसमे सद्खन झगड़े करैत रहैत छल। कटह नटह ओ सभ िाहैक की  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 59 \nछल? संभवतः हमसभ जे नम्रताक संगे रटहऐक  से ओकरासभक ेँ  नीक नटह \nलगैक। मु्ा हम ओकरासभक ेँ  साफ -साफ कटह ्ेसलऐक - \n\"तूँसभ उच्ि सशिा प्राप्त क े ने छह। अपन योज्ञताक अनुसार बहुत \nद्नसँ कमा सेहो रहल छह। अपन -अपन जजनगी जेना भेलह तेना िलबैत \nरहलह। तोरासभक ेँ  आगूओक व्यवस्िा स्वयं करए पड़तह। उमित समाधान \nकरह जाटहसँ स्वासभमानपूव्क जीटब सकह । ताटह लेल जरूरी अमछ जे \nस्वाबलंबी बनैत जाह। अपन -अपन योग्यताक सही उपयोग करबह तँ से कोनो \nकदठन काज नटह अमछ। अनका भरोसे जीवन नटह िसल सक ै त अमछ। हमसभ \nआब एटह  स्स्िमतम े नटह  छी ज े टकछु नव धंध ा शुरु  करी। ने ह म  आब तो रास भक \nभार उठा सक ै त छी।\" \nमुर ली आ श्यामक ेँ  हमर बात नीक तँ नटहए लगलैक ,मु्ा स्पष्ट कटह \n्ेनाइ जरूरी छल। हम आब एटह घमरिनसँ हिब जरूरी बुझैत छी।   फ े र \nहमसभ कइओ की सक ै त छी ? \nतमसा कए ओटह फ्लैिक ेँ  छोटड़ ्ेलक। जाइत काल भेंिो नटह \nक े लक। रमा कहबो करमि - \n\"अहाँक ेँ ओकरासभक ेँ  एना ठाँइ-पठाँइ नटह कहबाक िाहै त छल। \nआब ओ सभ कोनो नेना नटह अमछ। \" \n\"सएह तँ अफसोिक बात अमछ। एतेक नीक सशिाक बा्ो \nहमरासभक ेँ  रटह -रटह कए परेसानीमे ्ेने रहैत अमछ। हमसभ ईसभ कटहआ \nधरर करैत रहब ? तेँ ओकरासभक ेँ  कहब जरूरी छल ,से कहसलऐक। \" \n\"मु्ा ओसभ तँ तमसा कए िसल गेल। \" \n\"से की कए सक ै त छी ? जे सलखल हेतै क से हेतैक। \"  60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओ सभ मुम्बई छोटड़ ्ेलक। कतए गेल ,की क े लक तकर कोनो \nजनतब हमरासभक ेँ  नटह ्ेलक ।  \nहम आ रमा साल भरर ओतटह रटह गेलहुँ। नम्रताक बी काममे बहुत \nनीक पररणाम भेलैक। तकर बा् ओ आइआइएममे नाम सलखेबाक प्रयास \nक े लक आ सफलो रहसल। हमसभ बहुत प्रसन्दन भेलहुँ । ईश्वरक ेँ  एटह  लेल \nबहुत धन्दयवा् ्ेसलअटन। नम्रता अपन लगन आ पररश्रमसँ बहुत नीक रस्ता \nबना लेलक। ओ आइआइएम अहम्ाबा् िसल गेसल।  \nनम्रताक े  अहम्ाबा् िसल गेलाक बा् हम ओटह फ्लैिमे   असहज \nभए जाइ  । रटह -रटह कए शासलनी मोन पड़ैत रहैत छसल। अखन धरर तँ \nनम्रतामे लागल रहैत छलहुँ । मोनमे सद्ख न ई भाओ रहैत छल जे हमसभ \nशासलनीक स्वप्नक ेँ  साकार कए रहल छी। आब जखन नम्रता अपन लक्ष्य \nद्स आगू बटढ़ गेल ,तखन   एकिा संतुमष्टबोध तँ होइते छल ,मु्ा शासलनीक \nसंग टबताओल गेल समय सद्खन स्मृमतमे पछोड़ क े ने रहैत छल । \nहमरासभक प्रमतए ओकर अनुरागक वण्न नटह कएल जा सक ै त अमछ।  ओ \nसद्खन हमरसभक ेँ  ्ेख -रेख करैत रहसल। ओकर वश िसलतैक तँ हमर फ्लैि \nकखनहु नटह िसल जाइत। मु्ा आब तँ जे हेबाक छल से भेल ।  \nआब हमरासभक ेँ  मुम्बईक फ्लैिपर रहबाक कोनो औमित्मय नटह \nछल। ने हमरासभक ेँ  ओतए मोन लगैत छल। एतेक द्न तँ नम्रताक कारणसँ \nरहब जरूरी छल। आब ओहो अपन लाइ न पकटड़ लेलक।   मु्ा जइतहुँ \nकतए? कोनो वैकस्ल्पक व्यवस्िा जाबे नटह भए जाइत अमछ ताबे ओतटह \nरहब ठीक बुझाइत छल। नम्रतोक सएह टविार रहैक। अहम्ाबा् गेलाक \nबा्ो ओ टनरंतर फोन करैत रहसल। हमरसभक हाल -िाल लैत रहसल।   विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 61 \nएकद्न ऐटहना भोरे ओसारापर बैसल अखबार पढ़ैत रही टक बौंकक \nटनलामीक टवज्ञापन ्ेखसलऐक । उत्मसुकता भेल। ओकरा नीकसँ पढ़लहुँ । \nओटहमे द्ल्लीक हमर फ्लैिक टनलामीक सूिना सेहो साममल छल। फ्लैिक \nआरजित मूल्य  पिीस लाख छलैक। एतेक िाका तँ हमरा लग छल। मु्ा \nएकर बा् हाि खाली भए जाइत। हमसभिा बात रमाक ेँ  कहसलअटन। ओ \nएटहबातसँ आश्चय्िटकत र हमि जे अखनहु हमरा लग एतेक िाका अमछ।  \n\"सएह कह अहाँ हमरोसँ ई बात नुकओने रहलहुँ । \" \n\"तेँ ने एतबो बाँिल अमछ। हम बुजझऐक जे अहाँक पुत्रसभक मोह \nकटह नटह कतए लए जा कए हमरासभक ेँ  ठाढ़ कए ्ेत। तेँ एकरा बिओने \nरहलहुँ। आब अहाँ िाही तँ ओ फ्लैि वापस कीटन ली। \" \n\"प्रयास करू । यद्  स े भए ज ाइत अमछ तँ एटह स ँ नीक टकछु नटह ।\" \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप -संवे्ना  \n \nकु मार मनोज कश्यप \nसंिेदना \n  \nभोरुका पहर सेहो अगहन क े   सगरो पसरल क ु हेश आ ताटह पर पछबा क े  \nकनकनी; तौं  रोड लगभग सुनसाने सन! इक्का -दुक्का लोक सेहो मजबूररये \nकखनो -कखनो ओटह बािे जाईत! टक ताबते   धड़ा sssम ..!!!! क े  जोर्ार \nआवाज भेलै! एकिा तेज गमत कार एकिा साईटकल सवार क े  तेहन जोड़्ार \nिक्कर मारने छलै जे साईटकल सवार हवा मे उछसल क s रोडक ्ोसर कात \nजा  खसल। लोक जुि s लगलै आ टबना कोनो टबलम्ब क े ने   लागल अपन-\nअपन मोबाइल स s रील बनाब s। ताबत क े म्हरो स s एकिा आ्मी ्ौड़ल - \n्ौड़ल आयल आ ओटह घायल व्यक्क्त क े  पॉक े ि झोरर टनपत्ता भs गेल। एहनो \nनहहिँ जे सभ टवटडयोग्राटफये   मे तल्लीन छल ;  टकछु स हृ ् य लो क ओटह  बािे \nगुजरैत वाहन   सभ क े  हाि ् s  रोकबाक टनष्ट् फल प्रयास सेहो करैत रह ल जे \nकहुना घायल क े  ससमय कोनो हॉस्पीिल स s मिटकत्मसा सुटवधा भेटि जाय। \nक े यो सय नंबर पर पुसलस क े  सेहो सूिना ्ेलक ै । मु्ा   पुसलस जखन \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 63 \nओतs अपन समय पर पहुँिल ओटह स s पटहने ओकर ईहलीला समाप्त \nभs गेल गेल छलै। \nओटह द्नक समािार िैनल सभ पर ओ टवटडयो खुब िललै आ बेस लोकमप्रय  \nसेहो भेलै।  \n-सम्प्प्रचत: भारत सरकार  के उप-समिव , संपक ष: सी -11, िावर-4, िाइप-\n5, टक्वई  नगर  पूव् (द्ल्ली  हाि  के सामने ), नई द्ल्ली -110023, # \n9810811850 ईमेल : writetokmanoj@gmail.com \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n   \n \n \n \n \n \n \n \n  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.प्रमो् झा 'गो क ु ल'-जजन्द्ाबा्  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nणजन्दाबाद \n \nवषा् मेघक सङ वसातक टहलरा पर झुलैत झमकौवा मल्हार गाटब रहल छसल। \nप्रक ृ मत अपन रससका बेिीक मनोरम असभसार पर टनरवताक एहसास करबैत \nसुख् भटवष्ट्यक कल्पनामे हेरायल सन लाटग रहल छलीह। तखने िुप्पीक े  \nभंग करैत जेरक जेर ढेररास पीयर ढाबुस बेङ सानुिर हररयर कारी मितकबरा \nस ज ातीय आ टबज ातीय एक ् ो स राक परम  शत्रु स ाँप टबज् ज ी आ टबच्छू  \nझझिँगूरक सङ टनल्ज्ज जकाँ काेंकाँक नारा लगबैत पहुँिल ।  \nअसहज होइत वषा् ओकरा सबसँ सा्र पुछलखीन - \nएना तूँ सब अनघोल टकए मिा रहल छ ैँ  ? \n- आइसे हम सब टवपिी एक छी। ऐबेरका िुनावमे हम सब अहाँक \nजुमलाबाजी सरकारक े  उखरर फ े कब । हम सब दृढ़ प्रमतज्ञ छी! एटह बात पर \nमेघ अट्टहास कय प्रजाक सम्मुख गम्भीर भैक े  बजलाह - सब एक ्ोसराक \nप्राणक शत्रु ज़ँ राजाक े  गद्दी सँ उतारैक लेल एक भै जाय तँ प्रजाक े  बूझक \nिाही जे हमर राजा ह्सँ बेसी इमान ्ार अमछ। एटह बातक अनुमो्न करैत \n विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 65 \nप्रजा जोर सँ मिमियायल - टवपिी एकता मु्ा्बा्! हम्मर सुशासन \nजजन्द्ाबा्!!!!  \n \n-प्रमोद झा 'गोकु ल', दीप, मधुिनी (विहार); फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.पद्य \n \n३.१.संतोष क ु मार राय 'बिोही '-दूिा कटवता/ कास्ल्ह आओर आई/हमरा \nमुइलाक बा्  \n३.२.जग्ीश िन्दर ठाक ु र 'अटनल'-गजल  \n३.३.राज टकशोर ममश्र -प्रदूषणक सराप  \n३.४.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-इहो कटव शान से तखन गौतै  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 67 \n३.१.संतोष क ु मार राय 'बिोही '-दूिा कटवता/ कास्ल्ह आओर आई/हमरा \nमुइलाक बा्  \n \nसंतोर् कु मार राय 'बटोही' \nदूटा कविता/ काल्हह आओर आई/हमरा मुइलाक बाद \n१ \nकाल्हह आओर आई \n \nकास्ल्ह पढऽ पड़त हमरा  \nवक्त क े र ्हलीज पर  \nसलखल ऊ हमर गप्प  \nझूठ क े र पहरे्ारी क ेँ  \nआटग लगौत सिक घुर ।  \n \nब्लतै ्ेशक हवा -पाटन \nसत्ता क े र गुमान, स भ टकछु \nअमररत नटह पीने छमि टकयो  \nिरिरी हुनको औतैन्दह एक बेर \nधुकधुकी अमछ , नटह होयत हाटन ।  \n \nटिकल रहल साँिक माटि  \nमूत् ्ेह धरै सँ पटहने  \n 68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसभ ओटहना रहैत छ ै  \nद्नक फ े रर होयत छ ै  \nझूठक मकान छौर भ जायत छ ै ।  \n२ \nहमरा मुइलाक बाद \n \nझूठक आओर साँिक हृ्य टपघलत  \nमनुक्ख उघार होयत जखन अशमशान में , \nबिखारा सँ जोखल जायत हमरा तखन  \nतराजू पर मािा नीिा आओर पैर ऊपर ।  \n \nहमर मधया आओर पुता िुक ु र -िुक ु र ्ेखतै , \nक े लाह हमर टकरतानी छाँिल जेतै सोझा मे  \nह म  टकछु नटह  िलतै छल-प्रपंि तखन धरर  \nतखन हमर इमतहास पटकया मानल जेतै ।  \n \nिील आओर टगद्ध लहासक फ ै सला करतै  \nसमाज हमर करमक लेखन करतीन्दह तखन  \nतेसर आँखख न्दयाय लेल टवधा न करतीन्दह मने  \nहमरा मुइलाक बा् 'आत्ममा' क ेँ  परीक्खा हेतै।  \n \n- संतोर् कु मार राय 'सााँि', ग्राम - मंगरौना \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 69 \n३.२.जग्ीश िन्दर ठाक ु र 'अटनल'-गजल  \n \nजगदीश िन्र ठाकु र 'अवनल' \nगजल \n  \nप्रेम करैछी त टनरमल बेबहार करू  \nज टहना छी तटहना हमरा स्वीकार करू  \n  \nजे ्ेलक पौरुष ताहीमे मगन रह  \nजे नटह अमछ तैपर जुटन सोि -टविार करू  \n  \nदुटनञा मोटहत हैत अहँक सुन्द्रतासँ  \nिमा ्या करुणासँ टनत श्रृंगार करू  \n 70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nसंग्रह ततबे करू जते आवश्यक हो  \nकिम टप नटह  लछुम न रेख ा ई पार करू  \n  \nएक े िा अमछ वस्तु जगतमे जज तबालय \nअपन मोनपर अपन पूण् अमधकार करू  \n  \nशान्न्दतक धन अनमोल िीक ऐ दुटनञामे  \n से बुझबालय अपनाक ें  तैयार करू  \n( मात्रा क्रम :  2222 2222 222 ) \nदूिा लघुक ें  एक ्ीघ् मानल गेल अमछ | \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 71 \n३.३.राज टकशोर ममश्र -प्रदूषणक सराप  \n \nराज वकशोर चमश्र \nप्रदूर्णक सराप \n \nकाँ टप रहल अमछ मो न हमर , \nधड़टक रहल अमछ हमर छा ती , \nबुझा रहल अमछ , मम झा रहल अमछ , \nरा मत मे िमक ै त अम्बर -बा ती । \n \nसततड झरल जा रहल जेना , \nजि मत ज पर भो रहरबा क ला ली , \nद् नकरक अल्ग्न -वृत्त सँ मा नू , \n \nऊजा् क्रमश: भऽ र हल खा ली ।  \n \nला टग रहल अमछ , प्रभा ही न \nभऽ रहल अमछ टव धुक मा ड़रर , \nफ ू लक क े सर सूखा रहल अमछ , \n 72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुखला ही अमछ भेल काँ ड़रर ।  \n \nटव षम भऽ रहल तरुक जौ बन , \nठ ू ट्ठ ्ेह आ को कड़ल पा त, \nसो टन त नहु -नहु सूखख रहल छ ै , \nझुत्मिुर , अमछ भऽ रहल टन पा त।  \n \nसर मे सरसस ज सूखख रहल अमछ  , \n्ेखख बता ह सन भेल अमछ षि डप् , \nकाँ ि -क ु श आ' डा भ उगल छ ै , \nअहुरर आ का टि रहल टन ज्ल न्।  \n \nई नटह हमर किमटप अमछ भ्रम , \nबुझा रहल सद्यः यिा ि् , \nजज नगी क सत्मय ,प्रदूषण मे , \nहम ता टक रहलहुँ ,बटन सस द्धा ि्।  \n \nधुआँ मे का ब्नडा इआॕक्सा इड , \nसूँमघ रहल अमछ गा छ -टब री छ, \nफ ेँ िल फ े किरी क टव षा क्त पा टन , \nसर सँ पी टब रहल अमछ री छ।  \n \nप्रदूषण ना टप लेलक अमछ पृथ्वी , \nछूिल ने अमछ को  नो  गा म , \nओकरटह अङरा ग सँ रा ङल ,  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 73 \nवसुन्दधरा भऽ रहली ह झा म।  \n \nहुनकटह कपा र बिा एल अमछ , \nप्रदूषणक सभिा पा प , \nअन्द्र मे बरक ै त ज्वा ला मुखी , \nऊपर सँ भो अ ङड गर ता प। \n \nझी लक जहर सन पा टन मे , \nझलहेरर क ककरा सऽख ? \nसुखल िा नटन -टक रर न -िो का , \nशुक्ल सेहो जटन क ृ ष्ट्णे पऽख।  \n \nसुधङ मि ड़ैआ , शा ल्मसल तरु पर , \nपड़ल धा मध मे , उजड़त खाेँ ता , \nक ं क्री ि-बन जनु असुर -आक्रमण, \nहरर त -यज्ञक बनत क े  हो ता ? \n \nगम्हरा एल धा न क ेँ  पठा ओल जा  इछ, \nमहकल जलक सधो रर , \nमहुरा एल मा टि क ेँ  ्ेखख भिपुरैटन , \nठा ढ़ भेल करजो टड़ ।  \n \nपशुक आँखख सँ ,िो भ मे , \nटन कसल नो रक नमहर पला र , \nककर पा प बिा एल ककरा सस र , \nधरणी सभ क ेँ  करैछ दुला र।   74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nपश्चा त्ता प, \nतखन प्रा यखश्च त्त, \nकह क े  नटह बुझत  \nअप्पन टह त? \n \nउड़ल जा इत अमछ एटह दुटन आ क ेँ , \nस भिा रङड ग-रभस , \nप्रदूषणक सहस्र पा जण मे , \nटव ध्वंस क अङड गो  र ,अबस।  \n \nकनक टब रटह ,सभ बी छत जझ िका , \nसत्मय ने भऽ जा ए कहुँ ई खिका ? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३८९ म अंक ०१ मार्च २०२४ (िर्ष १७ मास १९५ अंक ३८९)|| 75 \n३.४.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-इहो कटव शान से तखन गौतै  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nइहो कवि शान से तखन गौतै \nहम कटव छी टक कटव काठी छी  \nटक वाँसक िूिल फराठी छी  \nटक तेल टपयाबन लाठी छी \nजे छी से छी ,हमहँ कटव छी ।  \nहम कटवता सलखैत छी  \nखखस्सा टपहानी सेहो कहैत छी  \nअहां जे बुझै छी से बुझै छी  \nबुटड़बक छी टक काटबल छी \nआममल सन खट्टा छी टक  नीम सन अकत तीत छी  \nजे छी से छी ,बुझैत रह शान से ,हमरा लेखें धैन सन  \nआ ने कोनो मतलब ,ने िाही मनतब ।  \nनोत टपहान मे टनमंसत्रत भए अहाँ धन्दय होइत रह  \nघी मली्ाक संग रसगुल्ला िोभैत रह ,िपैत रह  \nकटवताक अलंकर जकाँ बहु धयंजनक बीयैन सँ  \nस्वो्र व्यंजन टनधोख करैत रह ,ढेकरैत रह ,पसरैत रह  \n 76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमरा नै कोनो मतलब अमछ ।  \nपाग ्ोपिा मे मठो माठ भेल  \nसजल मंि पर हाि टहला टहला क े  बिैत रह कटवता  \nहोइत रह सम्माटनत ,करैत रह ्ोसरो क े  \nहमरा नै कोनो मतलब ।  \nहम ते पझैत धुँवैत अपन मिनगीनुमा  \nजजनगीक गवाि सँ झाँटक रहल छी  \nटनहारर रहल छी नीलाकाशक उन्दनत ललाि क ेँ \nजै पर हमरो भाग्यक सुरूज  \nएक ने एक द्न अवस्से भुक्क ् उगतै  \nतमसो मा ज्योमतग्मयक नव छन्द्  \nइहो कटव शान से तखन गौतै ।  \n \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप , मधुवनी (टवहार) ; फोन -9871779851  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n  \n ","size_mb":3.71,"has_text":true},"Videha 390.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 390.pdf","name":"Videha 390.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३९० म अंक १५ मार्च  २०२४ (िर्च १७ मास १९५ अंक ३९०)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 390 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n  \n \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंतरिक्षमे, पृथ्वीपि, जलमे , औषधमे , \nवनस्पततमे, तवश्वमे, सभ देवतागणमे आ ब्रह्ममे शांतत हुअय।  \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-तिेगण, अंतरिक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देवता , ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭। 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्वतो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑ततष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजाि मार्, हजाि आँखि, हजाि पएि संग तवश्वक ेँ  आच्छाददत क े ने \nअछि, दस आंगुिक गनतीक वशमे नै अछि ओ।    \n \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएिसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚त्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएिेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धििस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n  \n \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \nसोशि मीवडया, अन्द्तजााि आ दूरदशानक कायाक्रम सभमे िेदमे ई लििि अधि, ई िर् िंत अधि, शूरक प्रधत, स्िीक \nप्रधत, शूरक स्िीक प्रधत अपमान जनक गप लििि अधि; ई सभ सूवन कऽ वकयो विकीपीवडया आ आन आन ठाम \nअन्द्तजाािपर िेि सभमे पररितान कऽ देने रहधथ। एक गोटे अं्रहेजीमे लिििवन- “अथिािेदमे शूरक पत्नीकेँ विना \nस्िीकृधतक वकयो हाथ पकवड़ िऽ जा सकय, ििा िक्‍टतव्य अधि।” हम कुरुिेिम् अन्द्तमानक, िण्ड-८; प्रिन्द्ि \nवनिन्द्ि समािोरना भाग -२, २०१४ मे अपन आिेि “विद्यापधत: वकिु प्ररलित कुप्ररारक वनिार ” मे लििने रही- \n“.. ई ओवहना भेि जेना अथिािेदमे शूरक पत्नीकेँ विना स्िीकृधतक वकयो हाथ पकवड़ िऽ जा सकए ििा \nिक्‍टतव्य।” \nमुदा अथिािेद िा कोनो िेदमे ओइ तरहक िक्‍टतव्य कत्तौ नै आयि अधि। तकर विपरीत शुक्‍टि यजुिेद ई कहैत \nअधि:-  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूरकें आ आयाकें; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nिेद मे उपिब्ि शूर शब्दक उल्िेखित अंशक सं्रहह नीरा, देि जा रहि अधि। शूरक अपमानजनक  उल्िेि त, नवहये \nअधि, िरन् पएरस, पविि पृथ्िीक जन्द्मक उल्िेि अधि आ तही उत्पलत्तक सादृश्यताक कार स, मानि  समुदायक \nपािक शूर कहि गेि िधथ।  \nप॒द्भ्याग्,्ँ॑ शूू॒रो  अ॑जायत॥  \nपएरस, शूरक उत्पलत्त भेि॥ \nप॒द्भ्यां भूधम॒र्दिंशिं॒ाः श्रोिा᳚त्। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पलत्त। \n \nREFERENCE OF SHUDRAS IN VEDAS  [Dr Tulsi Ram, 2013, Atharveda: \nSamaveda: Yajurveda: Rigveda; English Translations] \n \nATHARVA VEDA (3 references) \n \nKANDA-14 \n(MARRIAGE AND FAMILY) Kanda 14/Sukta 1 (Surya’s Wedding)    \n \nDevata: Dampati; Rshi: Surya Savitri \n60. Bhagastataksha caturah padanbhagastataksha catvaryuspalani. Tvasta \npipesa madhyatonu vardhrantsa no astu sumangali. \nBhaga, lord sustainer and ordainer  of life, has framed the value orders of \nlife: Dharma, Artha, Kama and Moksha; four social orders: Brahmana, \nKshatriya, Vaishya and Shudra; four stages of personal life: Brahmacharya, \nGrhastha, Vanaprastha and Sanyasa. Tvashta, lord maker and organiser of \nlife, has placed the woman as partner of man in matrimony in this order and \norganisation. May the bride be good and auspicious for us. \nभाग - पािनकताा आ जीिनक अधिष्ठाता- जीिनक मूल्य क्रम तैयार केने िधथाः िमा, अथा, काम आ मोि; रारर \nसामाक्षजक क्रम- ब्राह्म , िलिय, िैश्य आ शूर; व्यक्क्‍टतगत जीिनक रारर रर - ब्रह्मरया, गृहस्थ, िानप्रस्थ आ \nसन्द्यास।त्िष्टा- स्िामी वनमााता आ जीिनक आयोजक- एवह क्रममे आ सङ्गठनमे स्िीकेँ वििाहमे पुरुषक साथीक \nरूपमे रिने िधथ। से ििू हमर सभक िेि नीक आ शुभ होधथ। \nKanda 19/Sukta 6 (Purusha, the Cosmic Seed) \nPurusha Devata, Narayana Rshi \n6. Brahmano sya mukhamasid bahu rajanyo bhavat. Madhyam tadasya \nyadvaishyah padbhyam sudro ajayata. \nBrahmana, (man of knowledge, divine vision and the Vedic Word in the \nhuman community) is the mouth of the Samrat Purusha. Kshatriya, man of \njustice and polity, is the arms of defence and organisation. The middle part \nis the Vaishya who produces and provide s food and energy. And the \nancillary services that provide sustenance and support with auxiliary labour \nare the feet, the Shudra that bears the burden of society. \nब्राह्म  (्ानी , ददव्य दृधष्ट आ मानि समुदाय िेि िैददक शब्द) सम्राट पुरुषक मुि अधि। िलिय -न्द्याय आ \nराजनीधतक िोक - रिा आ सङ्गठनक हाथ िधथ। मध्य भाग िैश्य िधथ जे भोजन आ ऊजााक उत्पादन आ आपूर्तिं \nकरैत िधथ। आ सहायक सेिा जे सहायक श्रमक सङ्ग वनिााह आ सहायता प्रदान करैत अधि, ओ अधि पैर, शूर \nजे समाजक भार िहन करैत िधथ। \n \nKanda 19/Sukta 32 (Darbha) \nDarbha Devata, Bhrgu Ayushkama Rshi \n8. Priyam ma darbha krunu brahmarajanyabhyam sudraya charyaya cha. \nYasmai ca kamayamahe sarvasmai cha vipasyate. \nO Darbha, destroyer and preserver, eternal sanative, render me dear and \nloving to and loved by all Brahmanas , Kshatriyas, Vaishyas, Shudras, \nwhoever we love and desire, and all those who have the eye to see (and \ndiscriminate right and wrong).   \n \nहे दभाा, विनाशक आ संरिक, शाश्वत वििेकशीि; हमरा सभकेँ ब्राह्म , िलिय, िैश्य, शूर , सभक धप्रय आ प्रेमी \nिना  ददअ।  संगे ओ सभ हमरा  सभस, प्रेम् करधथ क्षजनका स, हम प्रेम करी िा क्षजनकर कामना करी ; आ ओ सभ \nक्षजनका िग देििाक दृधष्ट अधि (आ सही आ गितमे भेद िुझैत िधथ)। \n \nSAMAVEDA (o reference) \n \n \nYAJURVEDA  (7 references) \nCHAPTER- VIII \n30. (Dampati Devata, Atri Rshi) \nPurudasmo visuruupa indurantarmahimanamanaja dhirah. Ekapadim \ndvipadim tripadim chatupadimastapadim bhuvananu prathantam svaha. \n \nThe man of mighty deeds, who eliminates suffering and creates joy, of \nversatile attainments, bright and honourable, constant and resolute, should \nwait for the great new arrival. Men of the household, cultivate the vaidic \nculture of one, two, three, four and eight steps of attainment: one: Aum; two: \nworldly fulfilment and the freedom of moksha; three: the joy of the truth of \nword and the health of body and mind; four: the attainment of Dharma, \nwealth, fulfilment of desire, and moksha; eight: the joy of all the four classes \nand all the four stages of life (Brahmana, Kshatriya, Vaishya and Shudra, \nBrahmacharya, Grihastha, Vanaprastha and Sanyasa). Build homes for the \npeople and advance in life. \nशक्क्‍टतशािी कमाक पुरुष, जे दाःिकेँ समाप्त करैत अधि आ आनन्द्द उत्पन्द्न करैत अधि, िहमुिी उपिस्ब्िक, \nउज्ज्िि आ सम्मानजनक, स्स्थर आ दृढ़ संकस्ल्पत, ओकरा महान नि आगमनक प्रतीिा करिाक राही। घरक \nिोक, उपिस्ब्िक एक, दू , तीन , रारर आ आठ रर क िैददक संस्कृधत विकलसत करैत िधथाः एकाः ओम; दइाः \nसांसाररक पूर्तिं आ मोि रूपी स्ितन्द्िता; तीनाः िरनक सत्यक आनन्द्द आ शरीर आ मस्स्तष्कक स्िास्थ्य; रारराः \nिमाक प्राप्प्त, िन , इच्छाक पूर्तिं, आ मोि; आठाः जीिनक रारर िगा आ रारर रर क आनन्द्द (ब्राह्म , िलिय, \nिैश्य आ शूर, ब्रह्मरया, गृहस्थ, िनप्रस्थ आ सन्द्यास)। िोकक िेि घर िनाउ आ जीिन मे प्रगधत करू। \n \nCHAPTER- XVIII \n48. (Brihaspati Devata, Shunah-shepa Rshi) \nRucham no dhehi brahmanesu rucham rajasu naskrudhi. Rucha vishyesu  \nshudreshu mayi dhehi rucha rucham. \nBrihaspati, lord of the universe, eminent teacher and master of vast \nknowledge, inspire our Brahma section of the community —scholars, \nscientists, teachers and researchers with brilliance and love. Infuse   \n \nbrilliance, love and justice into our Kshatrias, defence, administration and \njustice section of the community. Bless with light, love and generosity our \nVaishyas, producers and distributors among the community. And bless our \nShudras, the ancillary services, with light, love and loyalty. Bless me with \nlight and love toward us all. \nिृहस्पधत- ब्रह्माण्डक स्िामी, प्रख्यात लशिक आ विशाि ्ानक स्िामी- समुदायक  ब्रह्म िगा- विद्वान, िै्ावनक , \nलशिक आ शोिकताा- केँ प्रधतभा आ प्रेम स, प्रेररत करू। हमर िलिय-रिा , प्रशासन आ न्द्याय- समुदायक िगामे \nप्रधतभा, प्रेम आ न्द्यायक संरार करू। हमर िैश्य-समुदायक  वनमााता आ वितरक- सभकेँ प्रकाश, प्रेम आ उदारतास, \nआशीिााद ददयौ। आ हमर सभक शूर -समुदायक  सहायक सेिी- केँ प्रकाश, प्रेम आ वनष्ठा स, आशीिााद ददयौ। हमरा \nसभ केँ प्रकाश आ प्रेम स, आशीिााद ददयौ। \n \nCHAPTER- XXV \n23. (Dyau etc. Devata, Prajapati Rshi) \nAditirdyauraditirantarikshamaditirmata sa pita sa putrah. Vishve deva \naditih pancha jana aditirjatamaditirjanitvam. \nIn the essence: Light is indestructible; sky is indestructible; mother Prakriti \n(matter-energy-thought) is indestructible; Father, the Cosmic Spirit is \nindestructible; Son, the soul (jiva), is indestructible; all the divinities of \nnature and humanity are indestructible; five people, Brahmana, Kshatriya, \nVaishya, Shudra, other s, are indestructible; whatever is born is \nindestructible; whatever will be born is indestructible. (All that was, is and \nshall be is indestructible in the essence.) \nसारमे : प्रकाश अविनाशी अधि; आकाश अविनाशी अधि; माता प्रकृधत (पदाथा-ऊजाा-विरार) अविनाशी अधि ; \nवपता , ब्रह्मांडीय आत्मा अविनाशी अधि; पुि, आत्मा (जीि) अविनाशी अधि; प्रकृधत आ मानिताक सभ देित्ि \nअविनाशी अधि; पा,र व्यक्क्‍टत, ब्राह्म , िलिय, िैश्य, शूर  आ आन  अविनाशी अधि; जे वकिु जन्द्मि अधि से \nअविनाशी अधि; जे वकिु जन्द्मत से अविनाशी अधि। (जे वकिु िि, अधि िा रहत/ आओत से सार मे अविनाशी \nअधि।) \n \nCHAPTER- XXVI \n2. (Ishvara Devata, Laugakshi Rshi) \nYathemam vacham kalyanimavadani janebhyah. Brahmarajanyabhyam \nShudraya charyaya cha svaya charayaya cha. Priyo devanam dakshinayai \ndaturiha bhuyasamayam me kamah samrudhyatamupa mado namatu. \nJust as this blessed Word of the Veda I speak for the people, all without \nexception, Brahmana, Kshatriya, Shudra, Vaishya, master and servant, \none’s own and others, so do you too. May I be dear and favourite  with the \nnoble divinities and the generous people for the gift of the sacred speech.   \n \nMay this noble aim of mine be fulfilled here in this life. May the others too \nfollow and come my way beyond this life. \nजेना िेदक ई िन्द्य िरन हम विना कोनो अपिादक, ब्राह्म , िलिय, शूर , िैश्य, स्िामी आ सेिक, अपन आ अन्द्य \nिोकक िेि कहैत िी, तवहना अहा, सेहो करैत िी। पविि भाष क ऐ उपहारक िेि हम महान देित्ि आ उदार \nिोक सभक धप्रय आ मनभािन रही। हमर ई महान उद्देश्य ऐ जीिन मे पूर हअय। आन सभ सेहो हमर मागाक \nअनुसर  करैत िढ़ैत जाय  आ से ऐ जीिनस, आगा, िरर िढ़य। \n \nCHAPTER- XXX \n5. (Parameshvara Devata, Narayana Rshi) \nBrahmane brahmanam kshatraya rajanyam marudbhyo vaishyam tapase \nShudram tamase taskaram narakaya virahanam papmane \nklibamakrayayaayogum kamaya punshchalumatikrustaya magadham. \nGive us, we pray, the Brahmanas for education and research, culture and \nhuman values; the Kshatriyas for governance, defence and administration; \nthe Vaishyas for economic development, and the Shudras for assistance and \nlabour in the ancillary services. Rem ove, we pray, the thief roaming in the \ndark, the murderer bent on lawlessness, the coward disposed to sin, the \narmed terrorist bent on destruction, the harlot out for pleasure of flesh, and \nthe bastard fond of scandal. \nNote: In mantras 5 -22 in which variou s aspects of organised life are listed, \nthere is repetition of ‘asuva’ and ‘parasuva’ from mantra 3, which means: \n‘Give us, we pray, what is good’, and, ‘Remove, we pray, what is evil’. This is \nthe prayer. Also, there are echoes of ‘havamahe’ from mantra 4 , which \nmeans: ‘We invoke and develop’, and, ‘we challenge and fight out’. This is \nthe call for action under the divine eye. \nलशिा आ शोि, संस्कृधत आ मानिीय मूल्यक िेि ब्राह्म ; शासन , रिा आ प्रशासनक िेि िलिय; आर्थिंक \nविकासक िेि िैश्य; आ सहायक सेिामे सहायता आ श्रम िेि शूर हमरा  ददअ  से हम प्राथाना करैत िी। हम प्राथाना \nकरैत िी जे अन्द्हारमे घुमैत रोर, अराजकता पर विता िूनी , पाप पर विता कायर, विनाश पर विता सशस्ि आतंकिादी, \nदैवहक सुि िेि िाहर गेि िेश्या, आ किंकक शौकीन नाजायजकेँ हटा ददयौ।  \nनोटाः मंि 5-22 मे, जइमे संगदठत जीिनक विलभन्द्न पि सूरीि् अधि, मंि 3 स, 'आशुिा ' आ 'परशुिा ' क \nपुनरािृलत्त होइत अधि, जकर अथााः 'हमरा सभ केँ ददअ, हम प्राथाना करैत िी, जे नीक अधि', आ, 'हटाउ , हम \nप्राथाना करैत िी, जे अििाह अधि'। ई प्राथाना अधि। सङ्गवह, मंि 4 स, 'हिामाहे ' क प्रधतध्िवन अधि, जकर \nअथााः 'हम आह्वान करैत िी आ आगू िढ़िै िी', आ, 'हम मा,वट दइ िी आ िड़ै िी'। ई ददव्य दृधष्टक अन्द्तगात काज \nकरिाक आह्वान अधि। \n \nCHAPTER- XXX \n22. (Rajeshvarau Devate, Narayana Rshi)   \n \nAthaitanastauau virupanalabhateitidirgham chatihrasvam chatisthulam \nchatikrusham chatishuklam chatikrushnam chatikulvam chatilomasham \ncha. Ashudra abrahmanaste prajapatyah. Magadhah punshchali kitavah \nkliboshudra abrahmanaste prajapatyah. \nThe good human being accepts and works with these eight classes of people \nof different forms and colours: too tall, too short, too fat, too thin, too white, \ntoo dark, too hairless, too hairy. Also they are neither Brahmanas nor \nShudras (nor the others). They too, all of them, are children of God, \nPrajapati. Even the bastard and the ‘despicable’, the wanton, the gambler, \nand the coward and the eunuch, neither Shudras nor Brahmanas (nor the \nothers), they too are children of God, Prajapati, father of all. \nनीक िोक विलभन्द्न रूप आ रङ्गक ऐ आठ िगाक िोकक संग स्िीकार करैत अधि आ काज करैत अधिाः िूि \nिम्िा, िड्ड िोट, िड्ड मोट, िूि पातर , िड्ड गोर , िड्ड कारी , िहत कम केशििा, िूि केशििा। ओ सभ ने ब्राह्म  \nिधथ, नवहये शूर (आ नवहये आन  वकयो)। ओ सभ सेहो भगिान प्रजापधतक सन्द्तान िधथ। एतऽ िरर जे नाजायज  \nिा  'घृक्ष त', ऊिमी, जुआरी, आ कायर आ नपुंसक , ने  शूर , नवहये ब्राह्म  (नवहये आन  वकयो), ओ सभ सेहो \nभगिान  प्रजापधतक सन्द्तान िधथ, प्रजापधत- सभक वपता। \n \nCHAPTER- XXXI \n11. (Purusha Devata, Narayana Rshi) \nBrahmanosya mukhamashid bahu rajanyah krutah. Uru tadasya  \nyadvaishyah padbhyam Shuudro ajayata. \nThe Brahmana, man of divine vision and Vedic Word, is the mouth of the \nSamrat Purusha, the human community. The Kshatriya, man of justice and \npolity, is created as the arms of defence. The Vaishya, who produces food \nand wealth for the society, is the thigh s. And the man of sustenance and \nsupport with labour is the Shudra who bears the burden of the human \nfamily. \nददव्य दृधष्ट आ िैददक िरनक िोक ब्राह्म , सम्राट पुरुष-मानि समुदाय -क मुि िधथ। न्द्याय आ लशष्टताक िोक \nिलियकेँ रिाक हधथयारक रूपमे िनाओि गेि अधि। िैश्य, जे समाजक िेि भोजन आ िन उत्पन्द्न करैत िधथ, \nजांघ िधथ। आ श्रमक सङ्ग वनिााह आ सहारा देिऽििा व्यक्क्‍टत शूर िधथ जे मानि पररिार  सभकक भार िहन \nकरैत िधथ। \n \nRIG VEDA (2 references) \nMandala 10/Sukta 90 \nPurusha Devata, Narayana Rshi \n12. Brahmano sya mukhamasidbahu rajanyah kritah. Uru tadasya \nyadvaisyah padbhyam sudro ajayata.   \n \nThe Brahmana, man of divine vision and the Vedic Word, is the mouth of the \nSamrat Purusha, the human community. Kshatriya, man of justice and \npolity, is created as the arms of defence. The Vai shya, who produces food \nand wealth for the society, is the thighs. And the man of sustenance and \nancillary support with labour is the Shudra who bears the burden of the \nhuman family as the legs bear the burden of the body. \nददव्य दृधष्ट आ िैददक िरन ििा ब्राह्म , सम्राट पुरुष-मानि समुदाय - क मुि िधथ। िलिय- न्द्याय आ राजनीधतक \nिोक- केँ रिाक हधथयारक रूपमे िनाओि गेि अधि। िैश्य, जे समाजक िेि भोजन आ िन उत्पन्द्न करैत िधथ, \nजांघ िधथ। आ जीविकोपाजान आ श्रमक सङ्ग सहायक व्यक्क्‍टत शूर िधथ जे मानि पररिारक भार िहन करैत िधथ \nजेना पैर शरीरक भार िहन करैत अधि। \n \nMandala 10/Sukta 124 \nDevata: Agni (1); Rshi: Agni, Varuna, Soma \n1. Imam no agna upa yajnamehi panchayamam trivritam saptatantum. Aso \nhavyavaluta nah puroga jyogeva dirgham tama ashayishthah. \nAgni, yajnic  light of life, come to this life yajna of ours: which has five \ndivisions, i.e., Brahma -yajna, Deva -yajna, Pitr -yajna, Atithi -yajna, and \nBalivaishvadeva-yajna; conducted by five people, i.e, four socioeconomic \nclasses of Brahmans, Kshatriyas, Vaishyas and Shudras and others like \nchance visitors from other groups there might be; which is threefold, i.e., \npaka yajna, haviryajna and somayajna; and which has seven extensions, i.e., \nAgnishtoma, Atyagnishtoma, Ukthya, Shodashi,Vajapeya, Atiratra and \nAptoyami. You are our leader and pioneer, Agni, and you are the carrier of \nour yajna to the divinities as well as harbinger of the fruits of yajna to us. \nPray come and be our all-time dispeller of the cavern of deep darkness from \nlife. (Yajna is a creative process of d evelopment in life from the individual \nto the social, national, global and environmental level of life. The \nexplanation above is related to the social level. Swami Brahmamuni explains \nthe yajna at the individual level, and that is also suggested in Rgveda 10, 7, \n6: ‘Svayam yajasva’, and yajurveda 4, 13: “Iyam te yajniya tanu”, which \nmeans: Develop yourself by yajna according to the seasons of your growth, \nand remember your life in body, mind and soul is worthy of yajnic service \nfor your personal development, your body being the first instrument of your \nwider yajna of life. This personal yajna is fivefold, for the elemental balance \nof earth, water, heat, air and ether; threefold for the balance of vata, pitta \nand kaf, and also for balanced growth of body, mind and soul; sevenfold for \nthe growth of rasa, rakta, mansa, meda, asthi, majja and virya. Thus yajna is   \n \nthe process of growth beginning with the individual, accomplished at the \ncosmic level.) \n \nअप्नन -जीिनक य्क प्रकाश- हमर सभक ऐ जीिन-य्मे आउ, जइमे पा,र विभाग िै, अथाात , ब्रह्म-य्, देि-य्, \nवपतृ-य्, अधतधथ-य्, आ िलििैश्वदेि-य्; पा,र िोक द्वारा संरालित, अथाात , ब्राह्म , िलिय, िैश्य आ शूर क \nरारर सामाक्षजक-आर्थिंक िगा आ पा,रम आन समूह किनो काि  आयि आगंतुक। आ से तीनटा  िै- अथाात , पाक \nय्, हविया् आ सोमय्; आ जकर सात विस्तार िै, अथाात , अप्ननष्टोम, अत्यप्ननष्टोम, उक्‍टत्या, षोडषी, िाजपेय , \nअधतराि आ अप्तोयमी। अप्नन, अहा, हमरा सभक नेता आ अ्रहगामी िी, आ अहा, देित्ि िेि हमर य्क िाहक \nिी आ सङ्गवह हमरा सभक िेि य्क फिक अ्रहदूत िी। प्राथाना अधि जे आउ आ हमरा सभक जीिन तरहरर \nसन  अन्द्हार सदाक िेि दूर करैििा िनू। (य् व्यक्क्‍टतगतस, जीिनक सामाक्षजक, राष्रीय, िैक्षश्वक आ पयाािर ीय \nस्तर िरर जीिनक विकासक एकटा ररनात्मक प्रवक्रया अधि। उपरोक्‍टत व्याख्या सामाक्षजक स्तरस, सम्िन्न्द्ित अधि। \nस्िामी ब्रह्ममुनी व्यक्क्‍टतगत स्तर पर य्क व्याख्या करैत िधथ, आ ई ऋनिेद 10,7,6 मे सेहो सुझाओि गेि अधिाः \n'स्ियं य्'; आ यजुिेद 4,13: 'इयम ते य्ीय तनू', जकर अथा अधि- अपन विकासक ऋतुक अनुसार य् द्वारा \nअपना केँ विकलसत करू, आ मोन रािू जे शरीर, मन आ आत्मा युक्‍टत अहा,क जीिन य्क सेिाक िेि अधि, आ \nतइस, अहा,क व्यक्क्‍टतगत विकास हएत; अहा,क शरीर अहा,क जीिनक व्यापक य्क पवहि सािन अधि। ई \nव्यक्क्‍टतगत य् पा,र प्रकारक अधि, पृथ्िी, जि, ऊष्मा, िायु आ आकाशक मौलिक संतुिनक िेि; तीन  प्रकारक- \nिात , वपत्त आ कफक संतुिनक िेि; आ शरीर, मन आ आत्माक संतुलित विकासक िेि सेहो; सात  प्रकारक \nमाने  रस, रक्‍टत, मानस , मेिा , अस्स्थ, मज्जा आ वियाक विकासक िेि। ऐ तरहेँ य् व्यक्क्‍टतस, शुरू होइत विकासक \nप्रवक्रया अधि, जे ब्रह्मांडीय स्तर पर सम्पन्द्न होइत अधि।) \nआब आउ यूरोपक विद्वान लोकवन द्वारा िेदक गलत अनुिादक वकछु उदाहरण देखू:- \nEXAMPLES OF SOME MISTRANSLATIONS OF VEDAS BY WESTERN \nSCHOLARS \nI \nW.D. Whitney’s translation of the Atharvaveda (7, 107, 1) edited and revised \nby K.L. Joshi, published by Parimal Publications, Delhi, 2004:  \nNamaskrutya dyavapruthivibhyamantarikshaya mrutyave. \nMekshamyurdhvastisthaan ma ma hinsishurishvarah. \n \n“Having paid homage to heaven and earth, to the atmosphere, to Death, I \nwill urinate standing erect; let not the Lords (Ishvara ) harm me.” I give \nbelow an English rendering of the same mantra translated by Pundit \nSatavalekara in Hindi:   \n \n“Having done homage to heaven and earth and to the middle regions and \nDeath (Yama), I stand high and watch (the world of life). Let not my masters \nhurt me.” \nAn English rendering of the same mantra translated by Pundit Jai Dev \nSharma in Hindi is the following: \n“Having done homage to heaven and earth (i.e. father and mother) and to \nthe immanent God and Yama (all Dissolver), standing high and alert, I move \nforward in life. These masters of mine, pray, may not hurt me.” \nI would like to quote my own translation of the mantra now under print: \n“Having done homage to heaven and earth, and to the middle regions, and \nhaving acknowledged the fact of death as ine vitable counterpart of life \nunder God’s dispensation, now standing high, I watch the world and go \nforward with showers of the cloud. Let no powers of earthly nature hurt and \nviolate me.” \n‘Showers of the cloud’ is a metaphor, as in Shelley’s poem ‘the Cloud ’: “I \nbring fresh showers for the thirsting flowers”, which suggests a lovely \nrendering. \nThe problem here arises from the verb ‘mekshami’ from the root ‘mih’ \nwhich means ‘to shower’ (sechane). It depends on the translator’s sense and \nattitude to sacred wri ting how the message is received and communicated \nin an interfaith context with no strings attached (or unattached). \n[Dr Tulsi Ram, 2013, Atharveda: English Translation; Page xxvi] \n \nII \nThe idea that there was slavery in the Vedic Society originated with th e \nWestern Indologists with their intentional or careless translation of a \nSanskrit word into “slave”. For example, in the Taittiriya Samhita (Krishna \nYajurveda), [7.5.10] [kanda 7,prapathaka 5, verse 10], a part of translation \nby Keith reads “slave girls d ance around the fire”. But in a footnote in the   \n \nsame page [pg., 628, Vol. 2] the author Keith says that the verse describes the \ndance of maidens. Suddenly the maidens have become “slave girls”. Both \nParanjape and Avinash Bose point to the mistranslation of the word ‘yosha’ \nas courtesan by the indologist Pischel [Bose, Hymns from the Veda, p. 36]. \n[Veda Books,SRI AUROBINDO KAPALI SHASTRY INSTITUTE OF VEDIC \nCULTURE, page 240] \n \nIII \nIn 1795, H.T. Colebrooke, then a young scholar, wrote his maiden paper, “On \nthe Duties of a Faithful Hindu Widow,” for the Asiatic Society (Asiatic \nResearches IV 1795: 205 -15). He cited the hymn from the Rig Veda as \nsanctioning widow burning, which William Jones immediately contested \n(Canon 1993 I:lxx). Colebrooke translated the end of the hymn as “let them \npass into fire, whose original element is water.” A quarter of a century later, \nthe Orientalist, H.H. Wilson pointed out that the hymn had been distorted \n(Wilson 1854: 201-14; Cassels 2010: 89). Wilson translated the verse as per \nthe reading corroborated by Sayana, the authoritative medieval \ncommentator on the Vedas, and demonstrated that it did not refer to widow \nburning (Rocher and Rocher 2012: 24-25). \n[Meenakshi Jain,2016; Sati: Evangelicals, Baptist Missionaries; and the \nChanging Colonial Discourse, Page 5) \n𑒀 \n \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n-------------------------------------   \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्ततिततरिक्ष ग्वंग शान्तत: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथछ:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-२५) \n१.२.अंक ३८९ पर वटप्प ी (पृ. २६-३२) \n२.गद्य \n२.१.्रहुप कैप्ट (डा.) िी एन झा- अंतररि मे उप्रहह (सॅटॅिाइट) टकराि के \nआशंका  (पृ. ३४-४४) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-रैत मासक एकादशीक माहात्म्य (पृ. ४५-४९) \n२.३.कुन्द्दन क ा- दोहैवन (िीहवन कथा) [पृ. ५०-५०]   \n \n२.४.िािदेि कामत -गूिो'क स्िच्छ रररि/ पोथी रराा: मंथन (पृ. ५१-५७) \n२.५.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- ठेहा परक मौिाएि गाि (िारािावहक) (पृ. \n५८-६८) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप-पेट-िोवनया  (पृ.६९-७०) \n२.७.वनमािा क ा अप्ननलशिा- ३७ (पृ. ७१-७६) \n२.८.प्रमोद झा 'गोकुि'-ओिधतक पावन (िीहवन कथा) [पृ. ७७-७८] \n२.९.डॉ वकशन कारीगर- मैधथि पेटपोसुआ के गाेंधियावगरी (पृ. ७९-८०) \n२.१०.फगुआ उपाधि २०२४-प्रस्तुधत टीम विदेह (पृ. ८१-९२) \n३.पद्य \n३.१.कल्पना झा- अंतरराष्टरीय मवहिा ददिस (पृ. ९४-९५) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-परीिा  (पृ. ९६-९९) \n३.३.वहतनाथ झा-अइ फगुआमे... (पृ. १००-१०२)   \n \n३.४.पिन धमश्र \"गोनौिी\"- फगुआ मे गाम (पृ. १०३-१०४) \n३.५.आराया रामानंद मंडि - मरे होरी/ होरी (पृ. १०५-१०९) \n \n \n \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 1 \n१.१.गज ेन्द्र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय  \n१.२.अंक ३८९ पर टिप्पणी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गज ेन्द्र ठाकु र- नूतन अंक सम्पा्कीय  \n \n\"टि्ेहक जीटित लेखक -सम्पा्क, आन्द्ोलनी, सािवजटनक जीिन जीटनहार , \nकला -संगीत-रंगमंचकमी आ रंगमंच -टन्ेशक पर टिशेषांक शंखला\" क चयन \nप्रटियाक टिधि टनम्न प्रकारसँ अधि। \nटनअम:  \n१) लगभग पाँच -िह मास पटहनेसँ टि्ेह अपन पाठकक ेँ  सुझाि ्ेबा लेल \nलेल सूचना ्ैत अधि।  \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 3 \n२) आएल सुझािमेसँ टि्ेह मात्र जीटित  लोकक चयन करैत अधि।  \n३) ऐ सभ लोकक लेखन/ काज  एिं आचरणक साम्यता ्ेखल जाइत \nअधि।  जजनकर  लेखन / काज  ओ आचरणमे बेसी साम्यता  (कम फाँक) \nभेिैए तेहन िह िा नाम चयटनत होइत अधि।  \n४) िह नाम एलापर ई तुलना कएल जाइत ि ै  जे ई िहो  गोिेक ेँ  लेखन/ \nकाजक एिजमे समाजसँ की भेिलटन।  \n५) जजनका सभसँ कम भेिल बुझाइत अधि तइ  तीन लोकक ेँ  अटगला चरण \nलेल राखख  लेल जाइत अधि।  \n६) ऐ तीन चयटनत जीटित  लोकक रचना , काज  आ उद्देश्य आद्क बीचमे \nपरस्पर तुलना कएल जाइत अधि।  \n७) अंधतम रूपसँ टि्ेह द्वारा एकिा नाम चुटन सालक अंतमे घोषणा कएल \nजाइत अधि आ टनयत समयपर ई टिशेषांक टनकालबाक प्रयास कएल जाइत \nअधि।  \nप्रश्न उदठ सक ै ए जे की ऊपरका  टनअम एहन ि ै  जइमे अंधतम रूपसँ सभ \nसुयोग्य जीटित लोक  क े र चयन समयपर भ़ऽ जेतटन? तऽ एकर उत्तर ि ै  नै। \nटि्ेहक पाठक लग सेहो अपन सीमा िटन। मु्ा अही सीमाक संगे हमरा \nसभक ेँ  अपन बेस्ि ्ेबाक अधि  आ मैधिली लेल एकिा एहन रस्ता बना ्ेबाक \nि ै  जइसँ आबय  बला  ५००-६०० बखवक साटहत्य टि्ेहक लीकसँ प्रेरणा \nपाबय।  \nअही टिचारक संग टि्ेह ओहन  संस्िा, पत्रत्रका, लेखक , कलाकार , स्ियंसेिी \nबा सािवजटनक जीिन जीटनहारपर  अपन िेआन सेहो क ें टित कऽ रहल अधि \nजे सुयोग्य िधि मु्ा जजनकापर टि्ेहक टिशेषांक कोनो  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकारणिश  नै प्रकात्रशत भऽ सकल। एकर नाम भेल टि्ेहक \"टनत निल \nत्रसरीज\", जकर टििरण नीचाँ \"टनत निल त्रसरीज\"मे ्ेल जा रहल अधि।  \n  \n-गजेन्दि ठाक ु र , सम्पा्क टि्ेह, whatsapp no \n+919560960721 HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN \n2229-547X VIDEHA \n……………………………………………………….. \n\"टि्ेह द्वारा एक बेरमे कोनो एकिा जीटित संस्िा , पत्रत्रका बा संस्िा-पोिी -\nपत्रत्रकासँ जुड़ल स्ियंसेिीक सम्र  मू्ाक ं न शंखला\" \nटि्ेह अंक ३७१ (०१ जून २०२३) \" धमधिला स्िूडेंि \nयूटनयन (एम.एस.यू.)\" टिशेषांक  \nटनअम : \n१) संस्िा क ै िेगरी- संस्िाक काज माला आद् पटहरेनाइ , पत्रत्रका-स्माररका \nआद् िपेनाइ, जे मात्र रेकॉडव बनेबाले  हुअय , नै हुअय। संस्िा द्वारा जाधतिा्ी \nकट्टरता नै बढ़ाओल जेबाक शतव रहत , संस्िा पॉक े ि संस्िा नै हेबाक चाही आ \nजीटित हेबाक चाही।  \n२) संस्िा-पोिी -पत्रत्रकासँ जुड़ल स्ियंसेिी क ै िेगरी - लेखक -प्रकाशकसँ इतर \nआन जे लोक पोिी -पत्रत्रका क े र टबिी कऽ अपन जीिय -यापनक संग \nमैधिलीक  प्रचारमे सहायक िधि , संगमे संस्िा (रंगमंच संस्िा सटहत) सभसँ \nसम्बन्न्दित स्ियंसेिी, धतनको मू्ांकन टि्ेह टिशेषांक टनकात्रल कऽ करत। \n३) पत्रत्रका क ै िेगरी- मैधिली क कोनो पत्रत्रकाक ऊपर टि्ेह टिशेषांक  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 5 \nप्रकात्रशत करत। मु्ा ऐलेल ओइ पत्रत्रकाक सभ अंक टि्ेहपर डाउनलोड \nलेल ओइ पत्रत्रकाक संपा्क बा कॉपीराइि िारक ्ेता, से शतव अधि।  \nचयन प्रटियाक  टनअम  \"टि्ेहक जीटित लेखक -सम्पा्क, आन्द्ोलनी, \nसािवजटनक जीिन जीटनहार , कला -संगीत-रंगमंचकमी  आ रंगमंच -टन्ेशक \nपर टिशेषांक शंखला\"क चयन प्रटियाक टनअम सन रहत।  \nटि्ेहक ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ क ेँ  ई-प्रकात्रशत हएत। ई अंक \n\"अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष््\" पर कें टि त रह त। ऐ ल ेल  टनम्न टि षयपर \nलेखक सभसँ आलेख आमंत्रत्रत अधि- \n१) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् के र गठनक प्रमाजणक इधतहास। \n२) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् के र जज ल ा, राज्य आ ओकर कायवकताव क े र \nटििरण।  \n३) अन्दतरावष्ट्रीय बनाम अन्दतरराष्ट्रीय क े र सं्भवमे संस्िा एिं अन्दय ्ेशमे एकर \nउपस्स्िधत। \n४) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ धमधि ल ा के र नि  च ेतना। \n५) अन्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ टि त्रभन्दन ज ाधत के र समन्दि य। \n६) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् द्वारा भेल  टि त्रभन्दन आं्ोल न आ तकर ल ेख ा-\nजोखा एिम् ओकर प्रभाि। \n७) मैधि ल ीकेँ  अ ष्टम अ नुसूच ीमे स्ि ान आ अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् के र  \nप्रयास। \n८) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् के र राजनैधतक दृधष्टकोण। \n९) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष््: राष्ट्र ि ा् आ ि मव टनरपेक्षता के र सं्भवमे। \n१०) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ साटह त्य। \n११) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ पत्र-पत्रत्रका। \n१२) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ टि ज्ञान। \n१३) अन्दतरावष्ट्रीय मैधि ल ी पररष्् आ कल ा।  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१४) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ समाज । \n१५) अ न्दतरावष्ट्र ीय मैधि ल ी पररष्् आ ओकर भटि ष्ट्य। \n१६) आरो कोनो टिषय।  \nिाइप कएल आलेख editorial.staff.videha@gmail.com मेल \nपर पठाऊ।  \n-गजेन्दि ठाक ु र , सम्पा्क टि्ेह, whatsapp no \n+919560960721 HTTP://VIDEHA.CO.IN/ ISSN \n2229-547X VIDEHA \n…………………….  \nगजेन्दद र ठाकु र - न ूतन  अंक सम्पाद कीय \nसोशल मीटडया , अन्दतजावल आ दूर्शवनक कायविम सभमे िे्मे ई त्रलखल \nअधि , ई िर्णित अधि , शूिक प्रधत, स्त्रीक प्रधत, शूिक स्त्रीक प्रधत अपमान \nजनक गप त्रलखल अधि ; ई सभ सूटन कऽ टकयो टिकीपीटडया आ आन आन \nठाम अन्दतजावलपर लेख सभमे पररितवन कऽ ्ेने रहधि। एक गोिे अं्र ेजीमे \nत्रलखलटन- \"अििविे्मे शूिक पत्नीक ेँ  टबना स्िीक ृ धतक टकयो हाि पकटड़ \nलऽ जा सकय , बला िक्तव्य अधि।\" हम क ु रुक्षेत्रम् अन्दतमवनक, खण्ड-८; \nप्रबन्दि टनबन्दि समालोचना भाग-२, २०१४ मे अ पन आल ेख  \"टि द्यापधत: टकि ु \nप्रचत्रलत क ु प्रचारक टनिारण\" मे त्रलखने रही- \n\".. ई ओटहना भेल जेना अििविे्मे शूिक पत्नीक ेँ  टबना स्िीक ृ धतक टकयो \nहाि पकटड़ लऽ जा सकए बला िक्तव्य।\"  \nमु्ा अििविे् बा कोनो िे्मे ओइ तरहक िक्तव्य कत्तौ  नै \nआयल  अधि।  तकर टिपरीत शुक्ल यजुिे् ई कहैत अधि: - \nशुक्ल यजुिे् (२६.२)-यिेमां िाचं क्ाणीमाि्ाटन जनेभ्यः। \nब्रह्मराजन्दयाभ्यां शूिाय चायावय च स्िाय चारणाय च।।हम सभ गोिेक ें  ई पटित्र  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 7 \nिाणी (िे्िाणी) सुनाबी। ब्राह्मणक ें, क्षत्रत्रयक ें, शूिक ें  आ आयवक ें; अपन \nलोकक ें  आ अपररधचतक ें  सेहो (माने सभक ें )। मु्ा ऐ िे्िाक्यक टिपरीत \nमनुस्मृधत ि े्ि ाणीक अ ध्ययन/ श्रि णकें  समाज क टकि ु गोि े ल ेल  टनषेि  \nकरऽ चाहलक , मु्ा स्मृधत सेहो िे्िाक्यक ें  प्रमाण मानैत अधि (शब्् \nप्रमाण) तें तकर टिरुद्ध ्ेल ओकर टन्ेश स्ियं अमान्दय भऽ जाइत अधि। \nिे ् मे उपलब्ि शूि शब््क उल्लेखखत अंशक सं्र ह नीचाँ ्ेल जा रहल अधि। \nशूिक अपमानजनक उल्लेख तँ नटहये अधि , िरन् पएरसँ पटित्र पृथ्िीक \nजन्दमक उल्लेख अधि आ तही उत्पत्रत्तक सादृश्यताक कारणसँ मानि \nसमु्ायक पालक शूि कहल गेल िधि।  \nप््॒भ्याग्ँ्ँ॑ शूू॒ि ो अ ॑ज ायत॥ \nपएरसँ शूि क उत्पत्रत्त भेल॥ \nप््॒भ्यां भूधम॒र््िशि॒ः श्रोत्रा᳚त्। \nमु्ा पएरेसँ भूधमयोक उत्पत्रत्त। \n  \nREFERENCE OF SHUDRAS IN VEDAS  [Dr Tulsi \nRam, 2013, Atharveda: Samaveda: Yajurveda: \nRigveda; English Translations] \nATHARVA VEDA (3 references) \nKANDA-14 \n(MARRIAGE AND FAMIL Y) Kanda 14/Sukta 1 \n(Surya's Wedding) \nDevata: Dampati; Rshi: Surya Savitri \n60. Bhagastataksha caturah padanbhagastataksha  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ncatvaryuspalani. Tvasta pipesa madhyatonu \nvardhrantsa no astu sumangali. \nBhaga, lord sustainer and ordainer of life, has \nframed the va lue orders of life: Dharma, Artha, \nKama and Moksha; four social orders: Brahmana, \nKshatriya, Vaishya and  Shudra; four stages of \npersonal life: Brahmacharya, Grhastha, \nVanaprastha and Sanyasa. Tvashta, lord maker \nand organiser of life, has placed the woman as \npartner of man in matrimony in this order and \norganisation. May the bride be good and \nauspicious for us. \nभाग- पालनकताव आ जीिनक अधिष्ठाता - जीिनक मू् िम तैयार क े ने \nिधिः िमव , अिव , काम आ मोक्ष; चारर सामाजजक िम - ब्राह्मण, क्षत्रत्रय, िैश्य \nआ शूि ; व्यक्तक्तगत जीिनक चारर चरण- ब्रह्मचयव, गृहस्ि, िानप्रस्ि आ \nसन्दयास।त्िष्टा- स्िामी टनमावता आ जीिनक आयोजक - एटह िममे आ \nसङ्गठनमे स्त्रीकेँ  टि ि ाह मे पुरु षक साि ीक रू पमे रख ने ि धि । से ि ि ू ह मर  \nसभक लेल नीक आ शुभ होधि।  \nKanda 19/Sukta 6 (Purusha, the Cosmic Seed) \nPurusha Devata, Narayana Rshi \n6. Brahmano sya mukhamasid bahu rajanyo \nbhavat. Madhyam tadasya yadvaishyah padbhyam \nsudro ajayata. \nBrahmana, (man of knowledge, divine vision and \nthe Vedic Word in the human community) is the  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 9 \nmouth of the Samrat Purusha. Kshatriya , man of \njustice and polity, is the arms of defence and \norganisation. The middle part is the Vaishya who \nproduces and provides food and energy. And the \nancillary services that provide sustenance and \nsupport with auxiliary labour are the feet, \nthe Shudra that bears the burden of society. \nब्राह्मण (ज्ञानी, द्व्य दृधष्ट आ मानि समु्ाय लेल िैद्क शब््) सम्राि पुरुषक \nमुख अधि। क्षत्रत्रय -न्दयाय आ राजनीधतक लोक- रक्षा आ सङ्गठनक ह ाि  \nिधि। मध्य भाग िैश्य िधि जे भोजन आ ऊजावक उत्पा्न आ आपूर्ति करैत \nिधि। आ सहायक सेिा जे सहा यक श्रमक सङ्ग टनि ावह  आ सह ायता प्र्ान \nकरैत अधि , ओ अधि पैर , शूि जे समाजक भार िहन करैत िधि।  \n  \nKanda 19/Sukta 32 (Darbha) \nDarbha Devata, Bhrgu Ayushkama Rshi \n8. Priyam ma darbha krunu \nbrahmarajanyabhyam sudraya charyaya cha. \nYasmai ca kamayamahe sarvasmai cha vipasyate. \nO Darbha, destroyer and preserver, eternal \nsanative, render me dear and loving to and loved \nby all Brahmanas, Kshatriyas, Vaishyas,  Shudras, \nwhoever we love and desire, and all those who \nhave the eye to see (and discriminate right and \nwrong). \nहे ्भाव , टिनाशक आ संरक्षक , शाश्वत टििेकशील ; हमरा सभक ेँ  \nब्राह्मण, क्षत्रत्रय, िैश्य, शूि , सभक धप्रय आ प्रेमी बना द्अ। संगे ओ सभ  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमरा सभसँ प्रेम् करधि जजनका सँ हम प्रेम करी बा जजनकर कामना करी; आ \nओ सभ जजनका लग ्ेखबाक दृधष्ट अधि (आ सही आ गलतमे भे् बुझैत \nिधि)।  \n  \nSAMAVEDA (o reference) \n  \n  \nYAJURVEDA  (7 references) \nCHAPTER- VIII \n30. (Dampati Devata, Atri Rshi) \nPurudasmo visuruupa \nindurantarmahimanamanaja dhirah. Ekapadim \ndvipadim tripadim chatupadimastapadim \nbhuvananu prathantam svaha. \n  \nThe man of mighty deeds,  who eliminates \nsuffering and creates joy, of versatile attainments, \nbright and honourable, constant and resolute, \nshould wait for the great new arrival. Men of the \nhousehold, cultivate the vaidic culture of one, two, \nthree, four and eight steps of attainm ent: one: \nAum; two: worldly fulfilment and the freedom of \nmoksha; three: the joy of the truth of word and the \nhealth of body and mind; four: the attainment of \nDharma, wealth, fulfilment of desire, and moksha;  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 11 \neight: the joy of all the four classes and all the four \nstages of life (Brahmana, Kshatriya, Vaishya \nand Shudra, Brahmacharya, Grihastha, \nVanaprastha and Sanyasa). Build homes for the \npeople and advance in life. \nशक्तक्तशाली कमवक पुरुष, जे दःखक ेँ  समाप्त करैत अधि आ आनन्द् उत्पन्दन \nकरैत अधि , बहुमुखी उपलस्ब्िक, उज्ज्िल आ सम्मानजनक, स्स्िर आ दृढ़ \nसंकस्ल्पत, ओकरा महान नि आगमनक प्रतीक्षा करबाक चाही। घरक \nलोक , उपलस्ब्िक एक, दू , तीन, चारर आ आठ चरणक िैद्क संस्क ृ धत \nटिकत्रसत करैत िधिः  एकः ओम ; दइः सांसाररक पूर्ति आ मोक्ष रूपी \nस्ितन्दत्रता; तीनः िचनक सत्यक आनन्द् आ शरीर आ मस्स्तष्ट्कक \nस्िास्थ्य; चाररः िमवक प्राप्प्त, िन , इच्छाक पूर्ति, आ मोक्ष; आठः जीिनक \nचारर िगव आ चारर चरणक आनन्द् (ब्राह्मण , क्षत्रत्रय, िैश्य आ \nशूि , ब्रह्मचयव, गृहस्ि, िनप्रस्ि आ सन्दयास)। लोकक लेल घर बनाउ आ \nजीिन मे प्रगधत करू। \n  \nCHAPTER- XVIII \n48. (Brihaspati Devata, Shunah-shepa Rshi) \nRucham no dhehi brahmanesu rucham rajasu \nnaskrudhi. Rucha vishyesu shudreshu mayi dhehi \nrucha rucham. \nBrihaspati, lord of the universe, emine nt teacher \nand master of vast knowledge, inspire our Brahma \nsection of the community -scholars, scientists, \nteachers and researchers with brilliance and love. \nInfuse brilliance, love and justice into our  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nKshatrias, defence, administration and justice \nsection of the community. Bless with light, love and \ngenerosity our Vaishyas, producers and \ndistributors among the community. And bless \nour Shudras, the ancillary services, with light, love \nand loyalty. Bless me with light and love toward us \nall. \nबृहस्पधत- ब्रह्माण्डक स्िामी, प्रख्यात त्रशक्षक आ टिशाल ज्ञानक \nस्िामी- समु्ायक ब्रह्म िगव- टिद्वान, िैज्ञाटनक, त्रशक्षक आ शोिकताव- क ेँ  \nप्रधतभा आ प्रेम सँ प्रेररत करू। हमर क्षत्रत्रय-रक्षा, प्रशासन आ \nन्दयाय- समु्ायक िगवमे प्रधतभा, प्रेम आ न्दयायक संचार करू। हमर िैश्य-\nसमु्ायक टनमावता आ टितरक - सभक ेँ  प्रकाश, प्रेम आ उ्ारतासँ आशीिाव् \nद्यौ। आ हमर सभक शूि  -समु्ायक सहायक सेिी - क ेँ  प्रकाश, प्रेम आ \nटनष्ठा सँ आशीिाव् द्यौ। हमरा सभ क ेँ  प्रकाश आ प्रेम सँ आशीिाव् द्यौ। \n  \nCHAPTER- XXV \n23. (Dyau etc. Devata, Prajapati Rshi) \nAditirdyauraditirantarikshamaditirmata sa pita sa \nputrah. Vishve deva aditih pancha jana \naditirjatamaditirjanitvam. \nIn the essence: Light is indestructible; sky is \nindestructible; mother Prakriti (matter -energy-\nthought) is indestructible; Father, the Cosmic Spirit \nis indestructible; Son, the soul (jiva), is \nindestructible; all the divinities of nature and  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 13 \nhumanity are indestructible; five people, \nBrahmana, Kshatriya, Vaishya,  Shudra, others, \nare indestructible; whatever is born is \nindestructible; whateve r will be born is \nindestructible. (All that was, is and shall be is \nindestructible in the essence.) \nसारमे: प्रकाश अटिनाशी अधि ; आकाश अटिनाशी अधि ; माता प्रक ृ धत \n(प्ािव-ऊजाव -टिचार) अटिनाशी अधि ; टपता, ब्रह्मांडीय आत्मा अटिनाशी \nअधि ; पुत्र, आत्मा (जीि) अटिनाशी अधि ; प्रक ृ धत आ मानिताक सभ ्ेित्ि \nअटिनाशी अधि ; पाँच व्यक्तक्त, ब्राह्मण, क्षत्रत्रय, िैश्य, शूि आ आन \nअटिनाशी अधि ; ज े टकि ु ज न्दमल  अ धि  से अ टि नाशी अ धि ; ज े टकि ु ज न्दमत \nसे अ टि नाशी अ धि । (ज े टकि ु ि ल , अधि बा रहत / आओत से सार मे \nअटिनाशी अधि।)  \n  \nCHAPTER- XXVI \n2. (Ishvara Devata, Laugakshi Rshi) \nYathemam vacham kalyanimavadani janebhyah. \nBrahmarajanyabhyam Shudraya charyaya cha \nsvaya charayaya cha. Priyo devanam dakshinayai \ndaturiha bhuyasamayam me kamah \nsamrudhyatamupa mado namatu. \nJust as this blessed Word of the Veda I speak for the \npeople, all without exception, Brahmana, \nKshatriya, Shudra, Vaishya, master and servant, \none's own and others, so do you too. May I be dear \nand favourite with the noble divinities and the  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ngenerous people for the gift of the sacred speech. \nMay this noble aim of mine be fulfilled here in this \nlife. May the others too follow and come my way \nbeyond this life. \nजेना िे्क ई िन्दय िचन हम टबना कोनो \nअपिा्क , ब्राह्मण, क्षत्रत्रय, शूि , िैश्य, स्िामी आ सेिक , अपन आ अन्दय \nलोकक लेल कहैत िी , तटहना अहाँ सेहो करैत िी। पटित्र भाषणक ऐ \nउपहारक लेल हम महान ्ेित्ि आ उ्ार लोक सभक धप्रय आ मनभािन \nरही। हमर ई महान उद्देश्य ऐ जीिन मे पूर हुअय। आन सभ सेहो हमर मागवक \nअनुसरण करैत बढ़ैत जाय आ से ऐ जीिनसँ आगाँ िरर बढ़य।  \n  \nCHAPTER- XXX \n5. (Parameshvara Devata, Narayana Rshi) \nBrahmane brahmanam kshatraya rajanyam \nmarudbhyo vaishyam tapase Shudram tamase \ntaskaram narakaya virahanam papmane \nklibamakrayayaayogum kamaya \npunshchalumatikrustaya magadham. \nGive us, we pray, the Brahmanas for education and \nresearch, culture and human values; the  \nKshatriyas for governance, defence and \nadministration; the Vaishyas for economic \ndevelopment, and the  Shudras for assistance and \nlabour in the ancillary services. Remove, we pray, \nthe thief roaming in the dark, the murderer bent  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 15 \non lawlessness, the coward  disposed to sin, the \narmed terrorist bent on destruction, the harlot out \nfor pleasure of flesh, and the bastard fond of \nscandal. \nNote: In mantras 5 -22 in which various aspects of \norganised life are listed, there is repetition of \n'asuva' and 'parasuva' fro m mantra 3, which \nmeans: 'Give us, we pray, what is good', and, \n'Remove, we pray, what is evil'. This is the prayer. \nAlso, there are echoes of 'havamahe' from mantra \n4, which means: 'We invoke and develop', and, 'we \nchallenge and fight out'. This is the ca ll for action \nunder the divine eye. \nत्रशक्षा आ शोि, संस्क ृ धत आ मानिीय मू्क लेल ब्राह्मण; शासन, रक्षा आ \nप्रशासनक लेल क्षत्रत्रय; आर्ििक टिकासक लेल िैश्य ; आ सहायक सेिामे \nसहायता आ श्रम लेल शूि हमरा द्अ से हम प्रािवना करैत िी। हम प्रािवना \nकरैत िी जे अन्दहारमे  घुमैत चोर , अराजकता पर टबतव खूनी , पाप पर टबतव \nकायर , टिनाश पर टबतव सशस्त्र आतंकिा्ी, ्ैटहक सुख लेल बाहर गेल \nिेश्या, आ कलंकक शौकीन नाजायजक ेँ  हिा द्यौ।  \nनोिः मंत्र 5-22 मे, जइमे संगदठत जीिनक टित्रभन्दन पक्ष सूचीबद्ध \nअधि , मंत्र 3 सँ 'आशुिा ' आ 'परशुिा ' क पुनरािृ त्रत्त होइत अधि, जकर \nअिवः  'हमरा सभ क ेँ  द्अ , हम प्रािवना करैत िी , जे नीक अधि ', आ, \n'हिाउ , हम प्रािवना करैत िी , जे अिलाह अधि '। ई प्रािवना अधि। \nसङ्गटह , मंत्र 4 सँ 'हिामाहे ' क प्रधतध्िटन अधि, जकर अिवः  'हम आह्वान \nकरैत िी आ आगू बढ़बै िी ', आ, 'हम माँटि ्इ िी आ ल ड़ै िी '। ई द्व्य \nदृधष्टक अन्दतगवत काज करबाक आह्वान अधि।  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nCHAPTER- XXX \n22. (Rajeshvarau Devate, Narayana Rshi) \nAthaitanastauau virupanalabhateitidirgham \nchatihrasvam chatisthulam chatikrusham \nchatishuklam chatikrushnam chatikulvam \nchatilomasham cha. Ashudr a abrahmanaste \nprajapatyah. Magadhah punshchali kitavah \nkliboshudra abrahmanaste prajapatyah. \nThe good human being accepts and works with \nthese eight classes of people of different forms and \ncolours: too tall, too short, too fat, too thin, too \nwhite, too d ark, too hairless, too hairy. Also they \nare neither Brahmanas nor  Shudras (nor the \nothers). They too, all of them, are children of God, \nPrajapati. Even the bastard and the 'despicable', \nthe wanton, the gambler, and the coward and the \neunuch, neither Shudras nor Brahmanas (nor the \nothers), they too are children of God, Prajapati, \nfather of all. \nनीक ल ोक टि त्रभन्दन रू प आ रङ्गक ऐ आठ ि गवक ल ोकक संग स्ि ीकार करैत \nअधि आ काज करैत अधिः खूब लम्बा , बड्ड िोि, बड्ड मोि, खूब पातर , बड्ड \nगोर , बड्ड कारी, बहुत कम क े शबला , खूब क े श बला। ओ सभ ने ब्राह्मण \nिधि , नटहये शूि (आ नटहये आन टकयो)। ओ सभ सेहो भगिान प्रजापधतक \nसन्दतान िधि। एतऽ िरर जे नाजायज बा  'घृजणत', ऊिमी , जुआरी , आ  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 17 \nकायर आ नपुंसक, ने शूि , नटहये ब्राह्मण (नटहये आन टकयो), ओ सभ सेहो \nभगिान प्रजापधतक सन्दतान िधि, प्रजापधत- सभक टपता। \n  \nCHAPTER- XXXI \n11. (Purusha Devata, Narayana Rshi) \nBrahmanosya mukhamashid bahu rajanyah \nkrutah. Uru tadasya   yadvaishyah padbhyam \nShuudro ajayata. \nThe Brahmana, man of divine vision and Vedic \nWord, is the mouth of the Samrat Purusha, the \nhuman community. The Kshatriya, man of justice \nand polity, is created as the arms of defence. The \nVaishya, who produces food and wealth for the \nsociety, is the thighs. And the man of sustenance \nand support with labour is the  Shudra who bears \nthe burden of the human family. \nद्व्य दृधष्ट आ िैद्क िचनक लोक ब्राह्मण, सम्राि पुरुष-मानि समु्ाय-क \nमुख िधि। न्दयाय आ त्रशष्टताक लोक क्षत्रत्रयक ेँ  रक्षाक हधियारक रूपमे \nबनाओल गेल अधि। िैश्य , जे समाजक लेल भोजन आ िन उत्पन्दन करैत \nिधि , ज ांघ ि धि । आ श्रमक सङ्ग टनि ावह  आ सह ारा ्ेब ऽब ल ा व्यक्तक्त शूि  \nिधि जे मानि पररिार सभकक भार िहन करैत िधि।  \n  \nRIG VEDA (2 references) \nMandala 10/Sukta 90 \nPurusha Devata, Narayana Rshi \n12. Brahmano sya mukhamasidbahu rajanyah  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nkritah. Uru tadasya yadvaisyah padbhyam sudro \najayata. \nThe Brahmana, man of divine vision and the Vedic \nWord, is the mouth of the Samrat Purusha, the \nhuman community. Kshatriya, man of justice and \npolity, is created as the arms of defence. The \nVaishya, who produces food and wealth for the \nsociety, is the thighs. And the man of sustenance \nand ancillary  support with labour is \nthe Shudra who bears the burden of the human \nfamily as the legs bear the burden of the body. \nद्व्य दृधष्ट आ िैद्क िचन बला ब्राह्मण, सम्राि पुरुष-मानि समु्ाय- क मुख \nिधि। क्षत्रत्रय- न्दयाय आ राजनीधतक लोक - क ेँ  रक्षाक हधियारक रूपमे \nबनाओल गेल अधि। िैश्य , जे समाजक लेल भोजन आ िन उत्पन्दन करैत \nिधि , ज ांघ ि धि । आ ज ीटि कोपाज वन आ श्रमक सङ्ग सह ायक व्यक्तक्त शूि  \nिधि  जे मानि पररिारक भार िहन करैत िधि जेना पैर शरीरक भार िहन \nकरैत अधि।  \n  \nMandala 10/Sukta 124 \nDevata: Agni (1); Rshi: Agni, Varuna, Soma \n1. Imam no agna upa yajnamehi panchayamam \ntrivritam saptatantum. Aso havyavaluta nah \npuroga jyogeva dirgham tama ashayishthah. \nAgni, yajnic light of life, come to this life yajna of \nours: which has five divisions, i.e., Brahma -yajna,  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 19 \nDeva-yajna, Pitr -yajna, Atithi -yajna, and \nBalivaishvadeva-yajna; conducted by five people, \ni.e, four socioeconomic classes of Brahmans, \nKshatriyas, Vaishyas and Shudras and others like \nchance visitors from other groups there might be; \nwhich is threefold, i.e., paka yajna, haviryajna and \nsomayajna; and which has seven extensions, i.e., \nAgnishtoma, Atyagnishtoma, Ukthya, \nShodashi,Vajapeya, Atiratra and Aptoyami. You \nare our leader and pioneer, Agni, and you are the \ncarrier of our yajna to the divinities as well as \nharbinger of the fruits of yajna to us. Pray come \nand be our all-time dispeller of the cavern of deep \ndarkness from life. (Yajna is a crea tive process of \ndevelopment in life from the individual to the \nsocial, national, global and environmental level of \nlife. The explanation above is related to the social \nlevel. Swami Brahmamuni explains the yajna at \nthe individual level, and that is also sug gested in \nRgveda 10, 7, 6: 'Svayam yajasva', and yajurveda \n4, 13: \"Iyam te yajniya tanu\", which means: \nDevelop yourself by yajna according to the seasons \nof your growth, and remember your life in body, \nmind and soul is worthy of yajnic service for your \npersonal development, your body being the first \ninstrument of your wider yajna of life. This  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \npersonal yajna is fivefold, for the elemental \nbalance of earth, water, heat, air and ether; \nthreefold for the balance of vata, pitta and kaf, and \nalso for balanced gr owth of body, mind and soul; \nsevenfold for the growth of rasa, rakta, mansa, \nmeda, asthi, majja and virya. Thus yajna is the \nprocess of growth beginning with the individual, \naccomplished at the cosmic level.) \n  \nअप्ग्न -जीिनक यज्ञक प्रकाश- हमर सभक ऐ जीिन -यज्ञमे आउ, जइमे पाँच \nटिभाग ि ै , अिावत , ब्रह्म-यज्ञ, ्ेि-यज्ञ, टपतृ-यज्ञ, अधतधि -यज्ञ, आ \nबत्रलिैश्व्ेि-यज्ञ; पाँच लोक द्वारा संचात्रलत, अिावत , ब्राह्मण, क्षत्रत्रय, िैश्य \nआ शूि क चारर सामाजजक -आर्ििक िगव आ पाँचम आन समूह कखनो काल \nआयल आगंतुक। आ से तीनिा ि ै - अिावत , पाक यज्ञ, हटियवज्ञ आ \nसोमयज्ञ; आ जकर सात टिस्तार \nिै , अिावत , अप्ग्नष्टोम, अत्यप्ग्नष्टोम, उक्त्या, षोडषी, िाजपेय , अधतरात्र आ \nअप्तोयमी। अप्ग्न, अहाँ हमरा सभक नेता आ अ्र गामी िी , आ अहाँ ्ेित्ि \nल ेल  ह मर यज्ञक ि ाह क ि ी आ सङ्गटह  ह मरा सभक ल ेल  यज्ञक फल क \nअ्र दूत िी। प्रािवना अधि जे आउ आ हमरा सभक जीिन तरहरर सन अन्दहार \nस्ाक लेल दूर करैबला बनू। (यज्ञ व्यक्तक्तगतसँ जीिनक \nसामाजजक , राष्ट्रीय, िैजश्वक आ पयाविरणीय स्तर िरर जीिनक टिकासक \nएकिा रचनात्मक प्रटिया अधि। उपरोक्त व्याख्या सामाजजक स्तरसँ \nसम्बन्न्दित अधि। स्िामी ब्रह्ममुनी व्यक्तक्तगत स्तर पर यज्ञक व्याख्या करैत \nिधि , आ ई ऋग्िे् 10,7,6 मे सेहो सुझाओल गेल अधिः  'स्ियं यज्ञ'; आ \nयजुिे्  4,13: ' इयम ते यज्ञीय तनू', जकर अिव अधि - अपन टिकासक  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 21 \nऋतुक अनुसार यज्ञ द्वारा अपना क ेँ  टिकत्रसत करू, आ मोन राखू जे \nशरीर , मन आ आत्मा युक्त अहाँक जीिन यज्ञक सेिाक लेल अधि , आ तइसँ \nअहाँक व्यक्तक्तगत टिकास हएत; अहाँक शरीर अहाँक जीिनक व्यापक \nयज्ञक पटहल सािन अधि। ई व्यक्तक्तगत यज्ञ पाँच प्रकारक \nअधि , पृथ्िी, जल , ऊष्ट्मा, िायु आ आकाशक मौत्रलक संतुलनक लेल ; तीन \nप्रकारक- िात , टपत्त आ कफक संतुलनक लेल; आ शरीर , मन आ आत्माक \nसंतुत्रलत टिकासक लेल सेहो ; सात प्रकारक माने \nरस, रक्त, मानस, मेिा , अस्स्ि, मज्जा आ टियवक टिकासक लेल। ऐ तरहेँ \nयज्ञ व्यक्तक्तसँ शुरू होइत टिकासक प्रटिया अधि, जे ब्रह्मांडीय स्तर पर \nसम्पन्दन होइत अधि।) \nआब आउ यूर ोपक विद्वान  लोकवन  द्वार ा िेद क गलत अन ुिाद क वकछु \nउदाहरण द ेखू:- \nEXAMPLES OF SOME MISTRANSLATIONS OF \nVEDAS BY WESTERN SCHOLARS \nI \nW.D. Whitney's translation of the Atharvaveda (7, \n107, 1) edited and revised by K.L. Joshi, published \nby Parimal Publications, Delhi, 2004: \nNamaskrutya dyavapruthivibhyamantarikshaya \nmrutyave. \nMekshamyurdhvastisthaan ma ma \nhinsishurishvarah. \n   22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"Having paid homage to heaven and earth, to the \natmosphere, to Death, I will urinate standing erect; \nlet not the Lords (Ishvara) harm me.\" I give below \nan English rendering of the same mantra \ntranslated by Pundit Satavalekara in Hindi: \n\"Having done homage to heaven and earth and to \nthe middle regions and Death (Yama), I stand high \nand watch (the world of life). Let not my masters \nhurt me.\" \nAn English rendering of the same mantra \ntranslated by Pundit Jai Dev Sharma in Hindi is the \nfollowing: \n\"Having done homage to heaven and earth (i.e. \nfather and mother) and to the immanent God and \nYama (all Dissolver), standing high and alert, I \nmove forward in life. These masters of mine, pray, \nmay not hurt me.\" \nI would like to quote my own translation of the \nmantra now under print: \n\"Having done homage to heaven and earth, and to \nthe middle regions, and having acknowledged the \nfact of death as inevitable counterpart of life under  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 23 \nGod's dispensation, now standing high, I watch the \nworld and go forward with showers of the cloud. \nLet no powers of earthly nature hurt and violate \nme.\" \n'Showers of the cloud' is a metaphor, as in \nShelley's poem 'the Cloud': \"I bring fresh showers \nfor the thirsting flowers\", which suggests a  lovely \nrendering. \nThe problem here arises from the verb 'mekshami' \nfrom the root 'mih' which means 'to shower' \n(sechane). It depends on the translator's sense and \nattitude to sacred writing how the message is \nreceived and communicated in an interfaith \ncontext with no strings attached (or unattached). \n[Dr Tulsi Ram, 2013, Atharveda: English \nTranslation; Page xxvi] \n  \nII \nThe idea that there was slavery in the Vedic Society \noriginated with the Western Indologists with their \nintentional or careless translation of a Sanskrit \nword into \"slave\". For example, in the Taittiriya  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nSamhita (Krishna Yajurveda), [7.5.10] [kanda \n7,prapathaka 5, verse 10], a part of translation by \nKeith reads \"slave girls dance around the fire\". But \nin a footnote in the same page [pg., 628, Vol. 2] the \nauthor Keith says that the verse describes the \ndance of maidens. Suddenly the maidens have \nbecome \"slave girls\". Both Paranjape and Avinash \nBose point to the mistranslation of the word \n'yosha' as courtesan by the indologist Pischel \n[Bose, Hymns from the Veda, p. 36]. \n[Veda Books,SRI AUROBINDO KAPALI SHASTRY \nINSTITUTE OF VEDIC CULTURE, page 240] \n  \nIII \nIn 1795, H.T. Colebrooke, then a young scholar, \nwrote his maiden paper, \"On the Duties of a \nFaithful Hindu Widow,\" for the Asiatic Society \n(Asiatic Researches IV 1795: 205 -15). He cited the \nhymn from the Rig Veda as sanctioning widow \nburning, which William Jones immediately \ncontested (Canon 1993 I:lxx). Colebrooke \ntranslated the end of the hymn as \"let them pass \ninto fire, whose original element is w ater.\" A  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 25 \nquarter of a century later, the Orientalist, H.H. \nWilson pointed out that the hymn had been \ndistorted (Wilson 1854: 201 -14; Cassels 2010: 89). \nWilson translated the verse as per the reading \ncorroborated by Sayana, the authoritative \nmedieval commen tator on the Vedas, and \ndemonstrated that it did not refer to widow \nburning (Rocher and Rocher 2012: 24-25). \n[Meenakshi Jain,2016; Sati: Evangelicals, Baptist \nMissionaries; and the Changing Colonial Discourse, \nPage 5) \nमु्ा आगाँ जा कऽ समस्या बढ़लै आ ओइमे आद् शंकराच ायव टकि ु कऽ सकै  \nिला , सामथ्यव िलखन्दह मु्ा ओ नै क े लखन्दह। तकर चचाव आगाँक कोनो अंकमे \nहम करब।  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ३८९ पर टिप्पणी \nकल्पना झा, पटना  \nबहुत नीक अंक। नीक आलेख सभ। कटिता ,गजल सभ सेहो नीक। जग्ीश \nचन्दि ठाक ु र 'अटनल ' जी गजल नीक त्रलखैत िधि। एटह अंकक टिशेष \nआकषवण अधि आशीष अनधचन्दहार जीक आलेख \"की तारानं् टियो गीजी \nमंचपर अप्रमाजणक िाचन करै िधि ?\" बहुत नीक ,तथ्यपरक आलेख । पटहने \nटियोगीजीक लेखन ,आ आब हुनक िाचन पर सेहो प्रश्नधचन्दह ! आ से \nप्रश्नधचन्दह टबनु कोनो आिारक,ओटहना नटह उठाओल गेल। बहुत रास गीतक \nउ्ाहरण ्ैत अपन बात रखलटन। जाटह पोिीक म्द्सँ ई त्रसद्ध क े लटन अपन \nबात ,तकर पूरा टििरण (\"साटहत्य अका्मी\" द्वारा प्रकात्रशत टिद्यापधत गीत \nसंचय ' प्रिम संस्करण-1999)संगटह एही पोिीक चयन टकएक \nक े लटन,तकर कारण सेहो फटड़िा क ' त्रलखख ्ेलटन अधि।आ तखन त्रसद्ध \nक े लटन अधि , जे तारानं् टियोगीजीक संपूणव साटहत्य अप्रमाजणक अधि। \nएकिा स्िाटपत साटहत्यकारक साटहत्यक ेँ  एतेक प्रमाजणक ढंगसँ अप्रमाजणक \nत्रसद्ध करब िास्ति मे बहुत नीक लागल। आशीष जीक एटह बातसँ ककरो \nअसहमधत नटह भ ' सक ै ए-\"द्क्कत तऽ ईहो ि ै  जे ओटह समयमे प्रचत्रलत \nबहुत रास ि ं ्क टििरण आब नटह भेिैत ि ै  आ तकरो अनेक कारण ि ै । मु्ा \nनै भेिै ि ै  टििरण तँइ ई माटन लेब जे ि ं ् िटहये नटह अििा अमुक \nरचनाकारक रचनामे ि ं ् नै ि ै  से कतहुँसँ उधचत नै।\" एतेक नीक आलेखक \nलेल आशीष जीक ेँ  सािुिा् ! [प्रीधत कारण सेतु बान्दहल: सम्पा्क- आशीष \nअनधचन्दहार- टि्ेह पेिार] मैधिली भाषा -साटहत्य मे गजेन्दि ठाक ु र एिं प्रीधत \nठाक ु रक योग्ानक आलोचनात्मक टििेचन बला  पोिी \"प्रीधत कारण सेतु \nबान्दहल\" Redefining Maithili हमरा घर आटब गेल अधि। लेखकीय \nप्रधत पठएबालेल बहुत बहुत िन्दयिा् ज्ञाटपत करैत धिअटन। पोिी ्ेखख मोन \nप्रसन्दन भ' गेल। बहुत नीक टडजाइन कएल गेल अधि। िपाइ ,कागज क े   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 27 \nक्ि ात्रल ि ी सभ टकि ु ब हु त नीक। पढ़ब ामे सुगम, सभ बएसक \nलोक लेल(फॉन्दिक कारणेँ) एटह पोिीक सभ सँ बड़का टिशेषता िा आकषवण \nकटह सक ै त िी ,जे हमरा ठीक े  बड्ड आकर्षित क े लक,ओ अधि मैधिली \nल ोकगीतक टकि ु पाँधतक माध्यम सँ पोि ी मे संकत्रल त ल ेख  सभ केँ  \nक ै िगराइज करब। एकहक िा गीतक पाँधत एकहक िा खंडलेल आ से \nयिोधचत चुनाओ ,गज्जब..जेना ---- आजु  जनकपुर मंगल भुप सभ आओल \nहे..अनुिम लेल प्रिम गणेश प् गाओल ्ेिता मनाओल हे..संपा्कीय लेल \nसभिा गीतक बोल बेजोड़ चुनलटन अधि। बनही मे मुँटगया जनधम गेल बनही \nलतरर गेल हे.. पीपरक पात अकासटह डोलए शीतल बहए बसात यौ.. पटहल \nपहर गौरी पूजल.. तोड़लटन िनुष कठोर हे पररिन चलू सखखया..किन नगर \nक े  सेनुररया सेनुर बेचे आयल रे आहे किन नगर क े  क ु मारी धिया सेनुर \nबेसाहल हे.. करमी क े  लत्ती जकाँ लतरिु पुरैन जकाँ पसरिु हे.. जतबा \nमोिामोिी पढ़लहुँ/्ेखलहुँ पोिी , ताटह सँ ई अनुमान सेहो भेल ,जे संपा्क \nमहो्य रचनाकारक क्षमताक अनुरूपेँ हुनका सँ ओटह टिष य पर त्रलखबाक \nआ्र ह क े लटन आ ताटह मे सफल भेलाह। कहबाक माने संपा्क बला काज \nबखूबी क े लटन अधि। जेना एकिा त्रसनेमाक डाइरेक्िर क ेँ  हाि मे रहैत \nिै ,एक्िर सँ कोना नीक सँ नीक काज त्रलअए ,तटहना एकिा संपा्कक \nमहत्िपूणव रोल रहैत ि ै  एटह तरहक पोिीक प्रकाशन मे। हमरा मोन अधि \nकटहयो  संपा्क महो्य ई बात अपन पोस्ि मे कहने िलधि \"ई पोिी हमर \nसंपा्न कलाक परीक्षा हएत।\" तँ से हमरा तरफ सँ संपा्क जी 'टिि - \nटडस्स्िंक्शन' उत्तीणव भेलाह अधि ,एटह परीक्षा मे। ई सर्ििटफक े ि हम ओटहना \nनटह ्ेत्रलअटन अधि। पोिी जे सभ पढ़ताह/पढ़तीह सभ हमर बात सँ सहमधत \nरखताह/रखतीह । जे त्रलटपक जानकार िधि हुनका सँ त्रलटप संबंिी लेख \nत्रलखबओलटन,जे समाजशास्त्त्रक ज्ञाता िधि हुनका सँ दूषण पञ्जी पर \nटिस्तृत टििरण बला आलेख। ई संपा्कीय कौशल भेल। इंिरनेि , पञ्जी, \nशब््कोश, त्रलटप, संपा्न, साटहत्य, नि लेखक क े र प्रोत्साहन आद् बहुत  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटिषय पर बहुत रास स्तरीय  लेखक संकलन अधि ई पोिी। गजेन्दि ठाक ु र -\nप्रीधत ठाकु र टकि ु एह न के ल धि  ज े मैधि ल ी भाषा-साटहत्य लेल पटहल काज \nिलै , आ एहन -एहन पटहल काजक सूची नमहर िटन टहनका लोकटनक। \nहुनकर सभ काजक सूचना भेितटन पाठक क ेँ  एटह पोिी मे ,संगटह टित्रभन्दन \nलोकक द्वारा ओटह काजक मू्ांकन करैत आले ख सभ। एटह पोिी मे हुनकर \nकएल काजक गुणगान मात्र नटह अधि। गजेन्दि ठाक ु र एिं प्रीधत ठाक ु रक संग \nपोिीक संपा्क आशीष अनधचन्दहार जी क ेँ  बहुत बहुत शुभकामना  \n \nकै लाश  कु म ार  मम श्र \n[प्रीधत कारण सेतु बान्दहल: सम्पा्क- आशीष अनधचन्दहार- टि्ेह पेिार] हमरा \nहाि मे हाडव बॉण्ड कॉपी आटब गेल अधि \"प्रीधत कारण सेतु बान्दहल\" नामक \nपोिी क े र। एटह पोिी क े र संपा्क िधि श्री आशीष अनधचन्दहार। पोिी क े र \nकिर पेज , एकर कागत क े र क्िात्रलिी, फॉण्ि, फॉण्ि साइज़, मुख्य आिरण \nआ पृष्ठ पेज क े र रंग संयोजन, टडज़ाइन, फॉरमेि अलग -अलग टिषय हेतु \nमैधिली लोकगीत क े र आखर सँ  टित्रभन्दन खण्डक नामकरण इत्याद् एटह \nपोिी क े  टित्रशष्ट आ सं्र हणीय बनबैत अधि। जजज्ञासा बटढ़ गेल ने? यैह ि ै क \nएटह पोिी क े र टित्रशष्टता। ्ेखू कने नामकरण: टिषय सूची क े र नाम ि ै क: \nआजु जनकपुर मंगल भुप सभ आओल हे.. प्रिम गणेश प् गाओल ्ेिता \nमनाओल हे..: अतय आशीष अनधचन्दहार जी  अपन बात एटह पोिीक संपा्क \nक े  रूप मे रखैत िधि। बनहीमे मूँटगया जनधम लेल बनही लतरर गेल हे..: अतय \nसंपा्क महो्य गजेन्दि ठाक ु र आ प्रीधत ठाक ु र क े र पररचय ्ैत िधि। पररचय \nसिीक , इमान्ारी सँ सभ बातक चचव करैत अधि। क े ना एक व्यक्तक्त अपन \nजीिनसािी क े र सहयोग सँ असम्भि क े  संभि बना लैत अधि तकर रेखाधचत्र \nधिक इ अंश। उपरोक्त नामकरण तँ खण्ड सँ पूिवक अधि , खण्ड क े र \nनामांकरण त आब टनम्न तरहेँ होइत अधि: खण्ड-1: पीपरक पात अकासटह  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 29 \nडोलय शीतल बहए बसात यौ..एटह खण्ड मे गजेन्दि जीक टपता , हुनक \nपाररिाररक एिं सामाजजक टििरण ्ेल गेल ि ै क। खण्ड -2: पटहल पहर गौरी \nपूजल.. : एटह खण्ड मे प्रीधत ठाक ु र क े र काजक आलोचना 10 गोिे द्वारा भेल \nअधि जे साटहत्य , इधतहास , पत्रकाररता एिं अन्दय टििा सँ जुड़ल लोक िधि। \nखण्ड-3: तोड़लटन िनुष कठोर हे पररिन चलू सखखया..: एटह खण्ड मे गजेन्दि \nठाक ु र क े र काजक आलोचना 29 गोिे क े ने िधि । ओना हमर मानब अधि जे \nगजेन्दि जी मैधिली संस्क ृ धत आ साटहत्य क े र एहेन मनीषी िधि जजनका पर \n29 आलेख झुझुआन लगैत अधि। टहनका पर 29 आल ेख क ब ाते ि ोड़ू  29 \nपोिी त्रलखब , सेहो न्दयून होयत। जे गोिे गजेन्दि जीक अि्ान सँ पररधचत िी \nसे हमर बातक अिव लगा लेने हएब ! उपरोक्त बात  भेल तीन खण्डक। एकरा \nअलािे जे इण्डेक्स इत्याद् ्ेल गेल ि ै क, संपा्क महो्य जे अपन बातक \nसार संक्षेप त्रलखैत िधि ताहू सभ मे गीतक आखरे नटह प्रिम पंक्तक्त ि ै क। \nतकर उ्हारण ्ेखल जाय: किन नगर क े  सेनुररया सेनुर बेचे आयल रे आहे \nकिन नगर क े  क ु मारी धिया सेनुर बेसाहल हे..: अ तय भेिैत अधि गजेन्दि \nठाक ु र आ प्रीधत ठाक ु रक संपूणव पररचय। करमी क े  लत्ती जकाँ लतरिु पुरैन \nजकाँ पसरिु हे.. ' अतय संपा्क महो्य अिावत श्री आशीष अनधचन्दहार जी \nअपन सार संक्षेप एटह पोिीक टिषय मे त्रलखैत िधि। 490 पृष्ठक इ पोिी \nजकर अँगरेजी क े र िैग लाइन एकर अिव आरो फ ररिा ्ैत ि ै क - \nRedefining Maithili - श्री गजेन्दि ठाक ु र क े र मैधिली साटहत्यक \nटित्रभन्दन टििा पर योग्ान, हुनक इ -पत्रत्रका - टि्ेह क े र सतत प्रकाशन, \nतिाकधित मुख्यिारा सँ िक े ल ्ेल गेल अििा धतरस्क ृ त साटहत्यकार आ \nहुनक रचना क े  प्रकात्रशत करब, अधिक सँ अधिक पाठक िरर ल जाए ब , \nसंगटह टकयोक अगर त्रलखैत िधि आ टि्ेह लग िपबाक हेतु भेजैत िधि तँ \nहुनक रचना क े  टबना क ु नो पूिाव्र ह क े  िापब; आ गजेन्दि जीक एटह साँस्क ृ धतक \nयात्रा मे हुनक पत्नी प्रीधत ठाक ु र क े र पररिाररक संग-संग साटहप्त्यक \nसाहचयव। इ पोिी जटहया सँ हमरा भेिल अधि तटहया सँ हमारा मोन मे गजेन्दि  30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजीक संग -संग आशीष अनधचन्दहार लेल सम्मान पटहने सँ अधिक भ गेल \nअधि। कहबाक अिव इ जे गजेन्दि जी मैधिली संस्क ृ धत अििा धमधिलाम क े र \nअनेक पक्ष पर टबना कोनो क ु नो तरहक सरकारी अििा संस्िागत आर्ििक \nसहयोग क े  धमशन मोड पर काज क रहल िधि। ्ेख रहल िी जे कनौसी  भरर \nकाज क े ला सँ आ सफलता सँ लोक आत्म श्लाघा मे बताह भ जाइत िधि , \nमु्ा चरैिेधत -चरैिेधत क े र ना् लगबैत गजेन्दि जी अपन यात्रा मे लागल िधि। \nहमर पररचय टहनका अिावत गजेंि जी संग 2007 -08 सँ अधि। पोिीक \nपन्दना उनिबैत काल हम जेना एक -एक क्षण क े  स्मरण करय लगलहुँ। भोगल \nअतीत क े  ितवमान मे ्ेखैत सभ बातक अख्यास करैत गेलहुँ। हम ताटह समय \nनािव ईस्ि भारत पर गहन काज करैत रही। गजेंि जी हमरा बेर -बेर त्रलखबा \nलेल आ्र ह करधि। हम त्रलखय लगलहु। एक नि आ रचनातम्क सम्बंि बनय \nलागल। मैधिली साटहत्य , संसार आ लेखन सँ त्रसनेह होमय लागल। फ े र \nलोकक  आलेख , अनेक पक्ष पर टिचार, टिचार आ आलेख क े र अधत िैज्ञाटनक \nसमायोजन एटह पोिी मे एक नि फॉरमेि , नि सोच , नि प्रयोग संग लागल। \nसभ आलेख क े र अक्षर-अक्षर मे गजेन्दि जी व्याप्त िधि आ संग िधिन हुनक \nपत्नी श्रीमती प्रीधत ठाक ु र। एकर महत्त्ि आरो पैघ भ जाइत ि ै क जखन पता \nच लैत अधि जे पोिी क े र सारिी अिावत संपा्क श्री आशीष अनधचन्दहार जी \nिधि जे हमरा जनतब सँ 18 िषव सँ गजेन्दि जी , हुनक पररयोजना आ टि्ेह \nसँ 100 प्रधतशत समपवण भाि सँ जुड़ल िधि। संपा्क सही अिव मे एटह \nपोिी रूपी प्र्शवनी अििा exhibition क े र क्यूरेिर िधि। क्यूरेिर \nटकयैक? टकयैक तँ अलग -अलग टिषय आ बबिद पर अलग -अलग टिद्वान \nअििा ररसोसव पसवन्दस क े  ताकब , हुनका सँ बात करब , आ लेख त्रलखा लेब \nबहुत दष्ट्कर कायव धिक। उ्हारण क े र लेल हमरा दूषण पंजी पर त्रलखबा लेल \nकहने िलाह। हम एटह टिषय पर नटह त्रलखय चाहैत रही। ्स द्न िरर \nआशीष जी सँ िाताव लाप होइत रहल आ अंततः आशीष जी हमरा बुझा ्ेलटन  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 31 \nजे हमरे त्रलखक चाही एटह टिषय पर। पररणाम इ भेल जे पञ्जी टििा पर \nहमर ज्ञान बढ़ल आ एकर िैज्ञाटनकता, लोक पक्ष, लोक द्वारा शास्त्रक ्ोख \nदूर करबाक प्रयोग आ प्रमाण, पञ्जी क े र यिािव आ िोिेबाजी , पञ्जी प्रबंि \nसँ सम्बंधित भ्रान्न्दत, स्त्री मनो्शा, भटिष्ट्य हेतु पञ्जी क े र व्यिहार, \nधमधिलाक अन्दय जाधत मे पञ्जी क े र स्कोप, टडजजिल युग मे पञ्जी आद् \nअनेक बबिद पर जेना हमर भक खुजय लागल। हमरा स्िीकार करबा मे कोनो \nशंका नटह अधि जे हम जेना -जेना गजेन्दि जीक काज सभ पढ़ैत िी तेना -तेना \nहमरा अपन  अज्ञानता क े र भान भेल जा रहल अधि ! \"मािब - तुम समान \nआरो नटह ्ोसर !\" यैह उक्तक्त गजेन्दि जी लेल उधचत बुझना जा रहल अधि \nह मरा। एटह  पोि ी मे सभ टकि ु भेि त - फोिो , तथ्य आ नटह जाटन की-की! \nअगर फ़ोकि मे पढ़य चाहैत िी तँ ललिक सँ पटढ़ सक ै त िी। मु्ा एटह पोिी \nक े र पढ़बाक मजा पन्दना उलटि -उलटि क चाहक चुश्की संग ि ै क। पोिी \nपढ़बाक , ओकर सज्जा ्ेखबाक आनन्द् सही अिव मे परमानन्द् ि ै क। से \nतखन बुझबैक जखन पढ़बैक। अििा जजनका सभक े  पोिी भेिल िटन से \nसभ कहता। पोिी मे अतेक लोकक आलेख अधि आ सभक नाम लेब संभि \nनटह , ताबहि टकनको नाम नटह ल रहल िी। एक बात मु ्ा कहब, इ पोिी \nजोगा क रखने अधि बात , टिचार आ आलोचना (समालोचना ) सभ जाधत , \nिगव , समु्ाय, ललिग , आ भौगोत्रलक एिं सांस्क ृ धतक पररिेश क े र लोकक। एक \nबात आरो , जे पहनटह कटह चुकल िी - सभ ठाम गजेन्दि जी अपन पत्नी संग \nटिद्यमान िधि। टकताबक USP ि ै क एक समर्पित, अन्दिेषी, प्रोगशील \nसंपा्क क े र curation जाटह कायव मे आशीष अनधचन्दहार जी अपन ्क्षता \nप्रमाजणत कएलटन अधि। एखन अतबे शुभम भूयात।  \nशश ि कु म ार  झा वटल्लू \n[प्रीधत कारण सेतु बान्दहल: सम्पा्क- आशीष अनधचन्दहार- टि्ेह पेिार] \nमैधिली साटहत्यमे झाँपल प्रधतभा सभक ेँ  जगजजयार क े टनहार आ्रनीय \nगजे न्दि ठाक ु रजी आ टहनक िमवपत्नी श्रीमती प्रीधत ठाक ु रजीक क ृ त्य आ  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआिुटनक मैधिली साटहत्यमे टहनक अपन तन मन आ िनसँ परटहत प्रिृधतक ेँ  \nप्रधत समर्पित एटह अलभ्य ्र ंिक ेँ  आत्मासँ नमन क' रहल िी .जाौं गजेन्दि जी \nनटह होइतधि त ' हम टकन्दनहु अपन रचनाक ेँ  संसुधचत नटह क' पटबतहुँ  . कतेक \nसाटहत्यकार अपन- अपन रचना सभक ेँ  प्रकात्रशत नटह क' पटबतधि .कटि \nबूचक े र काव्यक ेँ  हुनक मृत्युक ेँ  उपरांत स्गधत. एहेन सन कतेक साटहत्यकार, \nटबनु गजेन्दिक ेँ  असम्भि. टहनक प्रयास आिुटनक मैधिली साटहत्यक ेँ  नि द्शा \n्ेलक.. सम्पा्क आशीष अनधचन्दहारक ेँ  हीयासँ आभार, ब हुत नीक काज।  \n \nलक्ष्मण झा सागर \n[टनत निल सुशील - टि्ेह पेिार] बहुत नीक काज हैत ई। सुशील जी पटहल \nमैधिलीक साटहत्यकार िधि जे मैधिलीक संरक्षण लेल आन्द्ोलन करैत \nपुत्रलसक लाठीसं अपन कपार फोरोने िधि पिनामे। कलकत्ताक लेल ई कोनो \nनि बात नै अधि जे लोक ( साटहत्यकारे) ्ोसर सा टहत्यकारक े  कात कय \n्ैत िधि जकर त्रशकार राजकमल चौिरी आ िीर ेंि मल्ल्लक सेहो भेल िधि। \nकमोबेस ई स्स्िधत प्राय: सम्पूणव मैधिली िाङमयमे पसरल अधि।हम अहाँक \nमाध्यमे श्री गजेन्दिजीक े  कोटिश: िन्दयबा् ्ैत धियटन जे ओ टनत निल \nसुशील लीखखक ें  मैधिलीक किा साटहत्यक लेल बर पैघ  उपकार करताह!!  \nवकशोर क े शि  \n[टनत निल सुशील - टि्ेह पेिार] शुभकामना टहनक नािक भामतीक पटहल \nमंचन पिनामे हमहीं सब कयने िी , प्रायः 1991-92 मे। तकर बा् अपन \nपत्रत्रका मे एकरा प्रकात्रशतो कयने रही। \nप्रेमकान्दत र्ौधरी, गुिाहाटी \nबहुत बहुत बिाई श्री मान जी। अनिरत जारी टि्ेहक टनयधमत अंक।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 33 \n२.गद्य \n \n२.१.्र ुप क ै प्ि (डा.) िी एन झा- अंतररक्ष मे उप्र ह (सॅिॅलाइि) िकराि क े  \nआशंका \n२.२.परमानन्द् लाल कणव-चैत मासक एका्शीक माहात्म्य \n२.३.क ु न्द्न कणव- ्ोहैटन (बीहटन किा)  \n२.४.लाल्ेि कामत -गूलो 'क स्िच्छ चररत्र/ पोिी चचाव: मंिन \n२.५.रबीन्दि नारायण धमश्र- ठ े हा परक मौलाएल गाि (िारािाटहक)  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप-पेि -बोटनया  \n२.७.टनमवला कणव अप्ग्नत्रशखा- ३७ \n२.८.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-ओलधतक पाटन (बीहटन किा)  \n२.९.डॉ टकशन कारीगर - मैधिल पेिपोसुआ क े  गाेंधियाटगरी  \n२.१०.फगुआ उपाधि २०२४-प्रस्तुधत िीम टि्ेह \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.्र ुप क ै प्ि (डा.) िी एन झा- अंतररक्ष मे उप्र ह (सॅिॅलाइि) िकराि क े  \nआशंका \n \nग्रुप कै प्ट (डा.) िी एन झा  \nअंतररक्ष मे उपग्रह (सॅटॅलाइट) टकराि क े  आशंका \n-प्रस्तुत अधि ्र ुप क ै प्ि (डा.) िी  एन झा  जी क पटहल मैधि ली आलेख \nअंतररक्षपर। ्र ुप क ै प्ि (डा.) िी  एन झा  (MBBS, AMD, MD, \nFeISAM)  पूिव िायुसेना अधिकारी ि धचटकत्सा अनुसंिान प्रमुख ; बौंगलूर \nटिश्वटिद्यालय मे प्रोफ े सर ि स्नातकोत्तर परीक्षक  तिा   DRDO मे  िररष्ठ \nिैज्ञाटनक (Sc 'F')  ि सह टन्ेशक िलाह  I अंतररक्ष टिज्ञान मे टहनकर \nत्रलखल पुस्तक \"Design Concepts in Human Space \nMissions) ्ेश टि्ेश मे प्रचत्रलत िखन्दह- सम्पा्क \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 35 \n'टि्ेह मे टिज्ञान' टिषय -िस्तु पर एक निीन प्रयोग शुरू कए   रहल \nिी।   ओहना तँ   टि्ेह पत्रत्रका मैधिली साटहत्य मे एक टिशेष प्रधतष्ठा राखैय \nअधि ,  मु्ा कोनाें भाषा क े, ख़ास क ेँ  प्राचीन सांस्क ृ धतक भाषा क े  टिकास \nआओर सामूटहक ्र हण-टि्र हण ताित समुधचत नबहि होएत याित् ओटह मे \nआिुटनक ि समकालीन ज्ञान-टिज्ञान ि पररिेश क े  समुधचत स्िान नबहि भेित। \nजाटह समय सॅ आिुटनक त्रशक्षा प्रणाली मे मैधिली क े  समािेश भेल \nअधि , अधिकतम टिद्यालय ि महाटि द्यालय मे मैधिली प्रायः अपन गद्य ि पद्य \nमे प्रगधत अिश्य कएलक  टकन्दतु भाषा क े  गुणित्ता मे प्रगधत समीक्षा ि  चचाव \nक े  टिषय अिश्य रहैि , जाटह मे मैधिली भाषाटि् क े  टिश्लेषण टिशेष महत्त्ि \nराखताह।  \n  \nहम मैधिली भाषा क े   एक अ्ना िात्र रहल िलहुँ और गत ५० िषव सं \nमैधि ली -भाषी क े  संपक व  सं टिहीन िी।   ओहु सं टिशेष जे िायुसेना समाज मे \nरटह प्रायः अंगरेजी माध्यम मे ही बातचीत ि त्रलखल -पढ़ल रहल।   गत ४० \nिषव मे िातांक्षररक्ष टिज्ञान मे रत िी।  बारम्बार मन मे आएल जे मैधिली मे \nिैज्ञाटनक टिषय-ि स्तु पर टकि ु त्रल ख ल  ज ाए। टि ज्ञान के  टि षय मे त्रलखैक \nहमर ई प्रिम प्रयास अधि । अतः भाषा व्याकरण आद् त्रुटि हेतु क्षमाप्रािी \nिी।      \nअंतररक्ष मे उपग्रह (सॅटॅलाइट) टकराि क े  आशंका \nआबए िाला द्न मे अंतररक्ष धमशन क े  सफल ि सक्षम होय लेल भगिान क े  \nआशीिाव् क े  अिश्यकता बहुतटह बढ़त ।    िैज्ञाटनक क े  अपन टनष्ट्क ं िक \nत्रशल्प संरचना  (टडजाइन ) ि   टनमावण मे 'पूणवता' प्राप्त करय क े  संग-संग \nटित्रशष्ट उद्देश्य पूर्ति  (धमशन प्लाबनिग) क े  टनष्ट्पाद्त करय क े  बािजू् परमेश्वर  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े  ई आशीिाव् सभु टहतिारक क े  लेल आिश्यक होयत। पाठक लोकटन \nसोधच सक ै त िधि जे टकए ? लगभग सभु अंतररक्ष तकनीक उन्दनत राष्ट्र ई \nआशंका  स॑ सशंटकत अधि । कारण काफी सरल ि ै क।   अनेक प्रक्षेपण क े  \n्ौरान टकि ु अ प्रत्यात्रशत घि नाि म के  संभाि ना रह ैत ि ै क च ाह े \nओ 0.001 प्रधतशत सँ कम टकए नेँ हुए। एटह कारण अक्सर प्रक्षेपण सँ \nपटहनें परमेश्वर क े  आशीिाव्  सेहो लेल जाएत अधि। एटह मे प्रमोचनया न \nके  िक्कर क े  संभािना सेहो अधि चाहे ओ प्रक्षेपण क े  ्ौरान होए अििा \nअंतररक्ष क े  कक्षा (orbit) मे उप्र ह  स्ि ापन मे। टपि ु टकि ु ्शक मे \nअंतररक्ष मे अनेकानेक उप्र ह क े  तैनाती क े  कारण अप्रत्यात्रशत िकराि क े  \nआशंका प्रबल भ गेल  अधि ।  \nभारत मे इसरो क े  अधिकाँश उप्र ह प्रक्षेपण क े  समय हम प्रायः बहुतहुँ िीिी \nचॅनेल पर तकटनकी टिशेषज्ञ क े  तौर पर अपन मंतव्य व्यक्त कएलहुँ। मु्ा \nआय ओटह घिना सम्बंधित टिषय -ि स्तु मैधि ल ी मे ि णवन करए मे टकि ु \nद्क्कत भ रहल अधि। \n \n \nसम्प्रधत अंतररक्ष मे कायवरत ि कायवटिहीन उप्र ह, नष्ट भेल उप्र ह क े  कल \nपुजाव , उप्र ह क े  प्रक्षेपण करय िाला राक े ि क े  मोिर ि अन्दयान्दय अंश अनेकाें \nस्िाई ि अटनयंत्रत्रत अस्िाई  कक्षा मे चक्कर लगा रहल अधि।   ओटह मे सँ \nजे कायवरत नबहि अधि , ओ सभु उप्र ह ि ओकर िूिल   अंश -प्रत्यांश \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 37 \nअटनयंत्रत्रत अधि जे कोनो उप्र ह अििा राक े ि सॅ िकरा सक ै त अधि।   एहना \nमे कोनो प्रक्षेटपत उप्र ह िा राक े ि (जेना चंियान या मंगलयान ) क े  ओ \nअटनयंत्रत्रत िूिल पुजाव या कक व ि, जेकर गधत प्रायः २५००० - ३०००० टकमी \nप्रधत घंिा ि ै क, िकराि क े  आशंका ि अटनखितता बटढ़ जाय ि ै क।   एतैक \nतेज गधत सॅ घुमैत एक िोि िातु कण सेहो उप्र ह या राक े ि सॅ िकरा \nकौं  ओकरा अत्यधिक क्षधत पहुंचा सक ै त अधि।     \nअंतररक्ष मे प्रक्षेटपत हर रॉक े ि, चाहे ओ पृथ्िी क े  कक्षा मे होए  या सुदूर \nअंतररक्ष / अंतर्र हीय गधतटिधि मे जाय िाला ; उपरोक्त िकराि क े  आशंका \nसँ ्र स्त रहैत अधि।   रॉक े ि या ओकर  'िैज्ञाटनक साधम्र ी'  (पेलोड ) क े  \nटकि ु अ ंश प्रक्षेपण के  ्ौरान पाि ू ि ुटि  ज ाय ि ै  या अ ल ग भ अ ंतररक्ष मे काफी \nअ ि धि  ल ेल  अ टनयंत्रत्रत कक्षा मे घुमैत रह ै ि ै क। ई सभु टकि ु द्न, माह या \nसाल मे गैर -कक्षीय या ऊध्िाविर / झुकाि िाला प्रक्षेपण पि सँ यिोधचत \nरूप स॑ कम समय म॑ पृथ्िी, समुि या ऊपरी िा युमंडल मे प्रिेश भ क े  नष्ट भ \nजाय ि ै  । ई तरह सँ नष्ट होिे िाला पेलोड अलग होय क े  ऊ ं चाई ि   पृथ्िी क े  \nगुरुत्िाकषवण बल क े  क्िांिम पर टनभवर करै ि ै  । ई ज्ञात होएब आिश्यक ि ै  \nटक सुदूर अंतररक्ष मे पृथ्िी क े  गुरुत्िाकषवण नें  त्रसफ व  पृथ्िी क े  क ें ि स॑ ओकर \nदूरी ि ओकर मात्रा पर प॑ टनभवर ि ै  बस्ल्क सौर मंडल क े  बाहर सॅ आिै िाला \nअन्दयान्दय ्र हीय गुरुत्िाकषवण क े  प्रभाि पर सेहो टनभवर ि ै  । ्ोसर तरफ पृथ्िी \nक े  कक्षा मे स॑ प्रत्याजजत िस्तु या कक्षा म॑ नष्ट उप्र ह क े  िूिल भाग, पयावप्त \nअिधि तक ओटह ऊ ँ चाई पर अंतररक्ष मे िायुमंड लीय घषवण क े  अभाि मे घूमै \nरहैत ि ै क ।  \n \n  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपृथ्िी कक्षा म े कायचर त ि कायचविहीन  उपग्रह के  भर म ार  \nसंयुक्त राष्ट्र क े 'बाहरी अंतररक्ष मामला क े  कायावलय' (UNOOSA) द्वारा \nसंचात्रलत बाहरी अंतररक्ष म॑ प्रक्षेटपत राक े ि,  कायवरत ि कायवटिहीन उप्र ह ि \nओकर अंश -प्रत्यांश क े सूचकांक क े  अनुसार जून २०२३ क े  अंत म॑ पृथ्िी क े  \nपररिमा करै िाला ११,३३० उप्र ह ि े लै। \n \nपृथ्िी कक्षा मे उप्र ह तिा अन्दय मलबा \nजनिरी २०२२ क े  बा् स॑ कक्षीय उप्र ह मे ३८% क े  भारी िृत्रद्ध भेल \nअधि  (पढू  \"२०२३ म॑ कतेक उप्र ह पृथ्िी क े रऽ पररिमा करर रहलऽ \nिै ?\", https://www.pixalytics.com/satellites-\norbiting-earth-2023/) जेकर रेखांकन टनम्नांटकत धचत्र मे अधि। ई \nसंख्या आबै िाला साल म॑ उप्र ह क े  प्रक्षेपण आरू स्िापन क े  साि तेजी स॑ \nकई गुना बढ़त॑।  अमेररका क े  SpaceX  ि धब्रिैन क े  OneWeb  क े  \nहजाराें उप्र ह टनकि भटिष्ट्य मे मुख्य रूप स॑ LEO मे स्िाटपत होिै िाला \nअधि ।  \n  \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 39 \n \n \nटित्रभन्दन ्ेश क े  उप्र ह    \nआबै िाला साल ि ्शक म॑  LEO म॑ एतना भीड़ लगै िाला ि ै  टक टित्रभन्दन \nकक्षा म॑ मौजू् उप्र ह क ेँ  एक-दूसरा क े  बहुत नज्ी क ऐला क े  अलग -अलग \nसंभािना ि ै ।   यद् टकि ु उप्र ह  म॑ अ प्रत्यात्रशत  मागव टिचलन या ओकर िेग \nकम होिै पर यद् कक्षीय क्षय भेल  त॑ िकराबै क े  भी अलग संभािना ि ै  । ई \nिक्कर तखन गंभीर होयत जँ दू िस्तु टिपरीत द्शा मे िा एक ्ोसराक प्रधत \nटिपरीत या   बेसी झुकाि  (inclination) िा ला   कक्षा मे चलैत हो । ई तँ \nपूिवटनिावररत टनष्ट्कषव ि ै  टक ऊपरी िायुमंडल क े  बढ़ल एब्लेशन क े  \n 40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाि  LEO म॑ उप्र ह क े  क्षय म॑ तेजी आबै िाला ि ै (पढ़ऽ \"Massive \nShock Waves of Space Launches : Big Threat to \nAtmosphere\", https://thecounterviews.in/articles\n/massive-shock-waves-of-space-launches-big-\nthreat-to-atmosphere/). \nअंतररक्ष मलिा क े  खतरा \nअंतररक्ष मलबा मे, अकमवक ि कायवटिहीन उप्र ह ि रॉक े ि स्िेज /मोिर क े  \nभाग सं बेसी , नष्ट उप्र ह क े  िुकड़ा भरपूर अधि। ई मलबा पृथ्िी क े  \nगुरुत्िाकषवण सॅ शनैः शनैः नीचला कक्षा मे उतरर रहल अधि जे अंत मे \nिायुमंडल मे प्रिेश करय काल घषवण क े  अधतशय तापमान मे जरर \nजाएत।    2007 म॑ चीन अपन फ ें ग्यून 1C उप्र ह क ेँ  नष्ट कएलक जाटह मे \nओकर   >3000 िुकड़ा भेल , जेकरा म॑   सँ अधिकांश एखनहुँ अंतररक्ष म॑ \nघूधम  रहल ि ै  । ई मानल जा रहल अधि जे सम्प्रधत लगभग  55000 मलबा \nअंतरराष्ट्रीय एजेंसी द्वारा रैक कयल जा रहल \nअधि  (https://fas.org/publication/how-do-you-\nclean-up-170-million-pieces-of-space-junk/) । ई सब \nअ प्रत्यात्रशत रू पेण अ स्स्ि र कक्षा मे घूधम रह ल  ि ै  ज ाटह  मे सँ टकि ु तँ संभाटि त \nधमसाइल क े  रूप मे सेहो व्यिहार कऽ रहल िखन्दह । तटहनबहि   अन्दय राष्ट्र सब \nसेहो अप न-अपन   उप्र ह क े  प्रयोगात्मक टिध्िंश अपन तकनीक क्षमता क े  \nप्र्शवन क े  रूप मे क े ने अधि आ एहन बहुतबहि मलबा अखनो अंतररक्ष मे तैरैत \nि चक्कर लगा रहल अधि ।  \nएक ्ोसर ि अन्दय उप्र ह क े  बीच या मलबा सँ िक्कर तँ पटहनटह \nसँ  प्रत्यात्रशत आरू  अपररहायव ि ै  । एकटह द्शा िाला उ प्र ह / िुकड़ा क े  \nबीच िकराि कम नुकसान्ेह अधि मु्ा ओटह िेग पर टिपरीत / अलग -अलग  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 41 \nद्शा मे िकराि अत्यंत टिनाशकारी भ सक ै त अधि। एटह   सं िक्कर क े  \nएक  श्रृंखला शुरू भ सक ै त अधि जाटह क े  चपेि मे अनेकाें उप्र ह आटि सक ै त \nअधि।   यद् कोनो िक्कर होय जाय त॑ अंतररक्ष क े  घषवण र टहत /िजन \nरटहत  3-D  कक्षा म॑ अटनयंत्रत्रत िक्कर क े  चेन ररएक्शन (अक्सर 'क े सलर \nलसिड्रोम' कहल जाय ि ै ) होय क े  संभािना ि ै  जेकरा स॑ आसपास क े  बड़ऽ \nसंख्या म॑ अन्दय उप्र ह क े  नष्ट होएक संभािना होय जाय ि ै  । प्रभाटित बपिड \nक े  िक्कर क े  बा् क े  आगाँ क े  राह (trajectory)  अक्सर जटिल होय ि ै  \n। लंबित या उध्िव गधत सं चलय बला मलबा गुरुत्िाकषवण सं तेजी सं \nखींचल ,  िायुमंडलीय घषवण मे जरर सक ै ि मु्ा कक्षा मे घूधम रहल मलबा \nया उप्र ह क े  द्शा अलग होए ि ै क। अंतररक्ष मे िक्कर क े  बा् उप्र ह क े  \nद्शा टबत्रलयडव क े  गें् समान होए ि ै क। पूिव मे य्ा-क्ा िक्कर क े  बा् \nउप्र ह कायवरत रहल ; जेना  'सेररस', फ्ांस क े  एक माइिोसैिेलाइि जे २४ \nजुलाई १९९६ क ॑  एररयन रॉक े ि क े  टहस्सा स॑ िकराएल ि े लै ।लेटकन १० \nफरिरी २००९ क ॑  मोिोरोला क े  'इररटडयम ३३'  कॉस्मॉस २२५१ (रूसी सैन्दय \nउप्र ह) स॑ िकराबै स॑ ्ोनाें नष्ट भ गेल । \nनि प्रक्षेटपत उप्र ह क ेँ  सेहो समान जोखखम होएत, खास क ॑  जखन ओ अपन \nकक्षा क ेँ  बढाओक हेतु चक्कर लगाओत  । ई   ्ौरान अन्दय उप्र ह आरू \nटित्रभन्दन मलबा स॑ LEO (200 -2000 टकमी) म॑ प्रिेश करै या   बाहर \nटनकलै समय िक्कर क े  अधिक संभािना अधि जे टनम्नांटकत धचत्र मे \nरेखांटकत करय क े  प्रयास भेल ।   42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nProbabilities of collisions during Payload \nentry/exits of EBMs/ORMs \n  \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 43 \nइ तरह क े  जोखखम ओ पेलोड मे   बेत्रस टनटहत ि ै  जे कम इंिन क े  कारण \nउपरोक्त ऑर्बिि ऊ ं चाई बढ़ाओल मे ईबीएम  (Earth Bound \nmanoevres) / ओआरएम (Orbit raising manoevres)  क ें  \n्ौरान LEO  सँ बारम्बार पास करय ि ै ।  अपन गंतव्य प्रक्षेपिि क े  तरफ \nसीिा जाय िाला पेलोड प॑ भीड़भाड़ िाला  LEO क े  माध्यम स॑ बार-\nबार  प्रिेश ि टनकास करैत ि ै क  I एटह  LEO मे पास कराए क े  ्ौरान \nअप्रत्यात्रशत िक्कर क े  कारण असुरक्षा  िांिनीय होइि ।  \nअंतरर क्ष म ॑ अंतर ाचष्ट्र ीय कान ून  के  अभाि \nअंतररक्ष म॑ अंतरावष्ट्रीय कानून क ॑  बहुत कम ही सख्ती स॑ लागू करल जाय ि ै  \nजेकरा स॑ एहन  स्स्िधत उत्पन्दन होइि  टक अंतररक्ष सुरक्षा  खराब होय गेल \nि ै  ।  P-5 क े  िचवस्ि क े  कारण संयुक्त राष्ट्र (UN) आरू सुरक्षा \nपररष्् (UNSC) लगभग मृत भ गेल ि ै  जे अपन सुटििा ले ली िीिो \nअधिकार क े  प्रयोग क रहल ि ै  । एकर पररणाम ई ि ै  टक  P5 पृथ्िी ि ओकर \nसंसािन क ॑  खराब कए क ॑  जलिायु पररितवन आरू एहन तरह क े  अनेकाें \nक ु क ृ धत  स॑ अंतररक्ष क े  भी ्ोहन करैि जाटह सँ आबै िाला समय म॑ पृथ्िी \nपर प्राणी बेह् असुरजक्षत हो जेतै (पढू \"Climate Change: Som e \nDivergent \nViews\", https://thecounterviews.in/articles/clima\nte-change-some-divergent-views/) । भटिष्ट्य म॑ आउरो  बड़ \nचचिता क े  बात ई होतै टक आंत्रशक रूप स॑ जारल पैघ मलबा िा युमंडल म॑ पुनः \nप्रिेश कए पृथ्िी क े  सतह प॑ टगर क ॑  प्राणी क े  चोि ि मृत्यु क े  कारण बटन \nसक ै ि । भटिष्ट्य मे अंतररक्ष क़ानून द्वारा गलती करै िाला पक्ष क ॑  ई \nतरहे   मजबूर करल जाय टक   हुनका अपन द्वारा पै्ा कएल अंतररक्ष \nमलबा   हिाय पड़तखन्दह । ओटह िक्कर सं भेल नुकसान आओर व्यििान क े  \nभरपाई करय लेल कानून सेहो बनाबय क े  जरूरत अधि।    44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसारांश  \nमैधिली मे िैज्ञाटनक टिषय िस्तु त्रलखए क े  ई हमर प्रिम प्रयास िीक I ई \nआलेख मे अंतररक्ष मे लाखाें उप्र ह ि अन्दय मलबा क े  कारण हर प्रक्षेपण, ओ \nचाहे  LEO मे होए या सुदूर अंतररक्ष मे, िकराि क े  आशंका तँ   अिश्य रहैत \nअधि  I  एक पुख्ता  अंतरावष्ट्रीय क़ानून अत्यािश्यक अधि जाटह सँ अंतररक्ष \nमे कम सं कम मलबा रहै जाटह सँ भटिष्ट्य मे प्रक्षेटपत राक े ि ि उप्र ह  क े  \nसुरक्षा सुटनखित कएल जा सकए I \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 45 \n२.२.परमानन्द् लाल कणव-चैत मासक एका्शीक माहात्म्य \n \n \n \n \n 46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 47 \n \n \n \n \n \n 48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 49 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n 50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.क ु न्द्न कणव- ्ोहैटन (बीहटन किा)  \n \nकु न्दद न  कणच \nदोहैवन  (बीहवन कथा)  \n  \nआयं हो सोहन , ताें पौंच तकने िलहक से कोनो बेबस्िा भेलह ? हं भ य गेल , \nघूरन बाबूसँ भेि गेल , हुनकासँ डाँड़ ््व क े  ्िाई त्रलखबा लेत्रलयैन संगे पौंच \nमांटग लेत्रलयैन, बाहर जाक ' ्िाई िाला पुजी फाटड़ ्ेत्रलयैक !! से टकयैक \n? घूरन बाबू मलेररया उन्दमूलन टिभाग क े  चपरासीक नौकरीसँ ररिायर भेल \nिधिन , जँ क े यो हुनका डॉक्िर साहेब कटह कोनो टबमारर क इलाज़ पुधि लैत \nिटन त ' ओकरा पर घूरन बाबू न्दयौिािर भय जाइत िधिन !! हम हुनक ओटह \nकमज़ोरी क े  ्ोहैटन कय लेत्रलयैन!! \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 51 \n२.४.लाल्ेि कामत -गूलो 'क स्िच्छ चररत्र/ पोिी चचाव: मंिन \n \nलालदेि कामत  \nगूलो'क स्िच्छ र्ररत्र/ पोथी र्र्ाच: मंथन \n१ \nगूलो'क स्िच्छ र्ररत्र \nगुलो उपन्दयास'क आिरण पृष्ठ सज्जा ्ेखख लागल जे एटह नाधयकाक फोिोक \nनाम होएत गुलो। मु्ा से नटह , एटह ललनाक बापक े  नाम धिक ै न गुलो। गुलो \nबहुचर्चित उपन्दयासक रधचयता िधि िरेण्य साटहत्यकार डॉ०(प्रो०) सुभाष \nचन्दि या्ि जी। उपन्दयास टििामे पटहल पोिी मैधिली भाषा मेँ त्रलखलटन \nसुभाष चन्दि बाबू,ताटहक ्ाम एकसय िाका , आ पृष्ठ सं० ८२ गोि ि ै क। \nपुस्स्तकाक ्रजामे रहैत 'गुलो ' साटहत्य लेखन जगतमे खुब टिमशव सेहो \nपौलक अधि। एटहक प्रकाशक - टकसुन संकल्प लोक, टकसुन क ु िीर - सुपौल \n 52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nि ै क। पोिीक े  आरंभमे 'आखरी टिपन्दन मनुक्खक गािा' प्रत्रसद्ध साटहत्यकार \nश्री क े ्ार कानन २०१५ ई०मे १४ ज नि री केँ  एटह  उपन्दयास मा्े ब हु त टकि ु \nत्रलख पाठकक ेँ  ई पोिी पढ़बाक जजज्ञासुक ेँ  क ु तूहुलता िा कहू हलहली पइसा \n्ेलटन अधि। आओर जे धमधिलाक धतलासंकराधत पािैन द्न 'क रंगीटनयां \n'क धतलासंकराधतक आंगन -द आरर टनटपया सँ ओकरा बाबूक अंधतम \nटियाकमव क े र जीिन यात्राक िरर संप्रसंग व्याख्या संक्षेपमे कयने िधि। गुलो \nमंडल एक अत्यंत रोगाह चाहबला ,जे अपन तीन पीढ़ीक पाररिाररक माली \nहालधत सं लड़ैत अपनामे टनठाहे िैरज गहने ि ै क। कोसी पूिी बान्दहक भीतर - \nबाहरक े  लोकक लोकिाणी क ेँ  मैधिली भाषा मेँ कहैत लोककिाक ई उपन्दयास \n'गुलो ' पाठकके  अ न्दत:करणकेँ  ि ुब ैत त्रसह रा ्ैत ि ै क। संि े्ना केँ  झख झोरैत \nअत्यंत टपिड़ल तबकाक गरीबी जीिनक एक ममवस्पशी गािाक टिरू्ािली \nक ेँ  अपनामे समेिने ' गूलो ' एक सूराहे पढ़ैत चत्रल जाएब ; मात्रे ई ्ीघवकिा \nपढ़बाक लेल शू रूआत करैक ्ेरी अधि। पाठक क ेँ  समीचीन िातािरण \nसमाजक कमजोर आर्ििक पक्षिरता क' जे किानक अधि ,एटह 'गुलोमे ' से \nआन उपन्दयासक करूणा सँ अलग बेढप िाप िोड़ैत ि ै क। डॉ ०(प्रो०) या्ि \nजीक शव्् चयन बेजोर िखन्दह जे शुरू सँ अन्दतिरर प्रिाह बनेने रहैि। टपिड़ल , \n्त्रलत िगवक नटह,बरू  सम्पूणव सुपौल,सहषाव , मिेपुरा , अरररया , पूर्णिया आ \nकटिहार जजलाक िीशनी भाषा कहू िा अक्षरकिू ठ ें ठी मैधिली मेँ मातृभाषा \n'क स्िर एटह उपन्दयासक भाषा सौन्द्यवमे सुभाष चन्दि बाबू चाररचान लगबैत \nत्रल ख ल टन अ धि । भाषायी मानक के र टि श्् टि ि ेच नाक च ुनौती रू पेँ सभक ' \n्ेसील ियना ' संपृक्तक्त िीक। तेँ एटह िाराक े  पररशुद्ध मैधिली लेखन नबहि \nमानय बाला स्िाटपत साटहत्यकार'क िानटगक कधमयो नहहि ि ै क। मु्ा \nसिणवक भाषाक े  िोटड़ , समस्त पि ुआएल  ल ोकक मातृि ाणी इयह  अ धि  -: \nमिुबनी , ्रभंगा, समस्तीपुर, सीतामढ़ी, त्रशिहर, बेगूसराय जनप्मे । तेँ \nसुभाष चन्दि बाबू 'क 'गुलो ' हािाें -हाि लैत सराहल गेल य। एटहक मुख्य पात्र  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 53 \nगुलोक नाखन्दहिा मटहमा मंटडत व्यक्तक्तत्िक ेँ  जाटह उ ं च्च टनष्ट्कलंक चररत्र \nधचत्रण रुपेँ पाठक बीच घिना ्र घिना परोसल गेल हन् से सररपहु रेखांटकत \nकरय योग ि ै । सुच्चा - सुिंग लोक जेना बजैत अधि ,ताटह बोली शैली मे ्र ाम्य \nआंचत्रलक खखस्सा शुरू करैत टिश्वक श्रेष्ठ पररधिमे आनलटन अधि। तटहना \nसुिासक -सुगंि के  ि ास्तटि क रसास्ि ा्न अ त्रभज ातो ि गवकेँ  ि हु भाषाटि ्् \nआ्रणीय सुभाष जी कराबैत िधि। लेखक टकशन कारीगर ओहन लेखकक े  \nउकिैत ि ै  जे अपना मायक मुखारबिि् सँ बहराएल भाषाक जगह लेखन काज \nसंस्काररत ओ बभनौआ मैधिली शैलीमे त्रलखैत पैघौत बनय चाहैक लोभी \nहोय। मैधिली व्याकरण आओर रचना 'क अध्येता क्ाधचत अपन किन िा \nलेखन जाौं शुद्ध -शुद्ध करैत रहल तँ अपने समाजक गैर साटहत्य सेिी पढ़ल \nत्रल ख ल  ल ोकक ब ीच  ह ास्यास्प् ओ ि ुतह र सन एकात ल ागल  आ अ सगर \n्ेखाईत रहैि। जाटह लोभे  पैघ लोकक समकक्ष आबय चाहैत होय , ताहूठाम \nकोनू मोजर नबहि रहैत ि ै । पाठकक े  गुलोक चररत्र टिश्लेषण जानबाक \nआकांक्षा अिश्य हेतैन, से संक्षेपण रूपेँ एटह तरहें बुझल जा सक ै त अधि। \nबगय सँ त्रलकत्रलक पातर ,्म्मा -खाेंखी बेमारी सँ तंगहाल गुलो ५०-५५ \nिरखक अपन जिाटनये िटहिम सँ गाजा साेंिैत ि ै क। चाहक ्ोकान नि \nउपटनिेश पर आटब झुग्गी - झोपड़ी बाखन्दह करैत य । सपररिारो सतत् संगे \nरहैत ि ै । जेठका बेिा िरर पंजाब खिैत ि ै क। पटहले ओहो ररक्शा सुपौले में \nचलबैत टपयाक सबक े  मजरौिीमे रहैत करजा बोजझ लेने िलैक। ओकर पत्नी \nकन्द्ाहािाली आ दू सालक बेिा  सूजीतक े  ल 'के' बोईनक तीन मोन गहुँमक े  \nड्राममे रखैत तालाक ु जी भरैत नचार सासु बेलाबाली क ेँ  िोटड़ नैहरा पराय \nचत्रल जाईि। िोि ननै् ररटनया आ १० सालक द्यर िोिुआ सँ अिबज्जर \nझगरा कयने रहैक।  \nदू सेर दूिक चाहमे सँ टनतरोज तीन पौिा - एकसेर तकक े  तँ अपने सब \nपत्रलिारक समांग पीब जाईक। िुिदम - िुकदम ्ोकान िलैक ,जतय भंगेरी \nनसेरी श्रधमक तबकाक गंहाटक अधिकतर जुिैक। रजुआ उठौना भोरक े  चाह  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपीयैत रहैि ,तगे्ा ्ेलो सँ क ैँ चा खाधतर १० िजेक समय मोहलत लैि। पायक े  \nअभािे लाय नै बनैत ि ै  आ धतलासंकराधतक खखचरी खायले िास्ल्ह सँ गई \nिांसल जाई ि ै । चाहक ्ोकान  पुश्तैनी डीह पर गुलोक बाबु मन्दनीलाल पटहले \nसँ करैत रहय। ओकरा तँ रेलिेमे पैिमैनक े  नोकड़ी िलै। स्त्री असमय मरर \nगेने िोि बेिी आ -बेिा गुलोक परिररश खाधतर सहरसामे रेलिेक े  बड़ा बाबू \nबनजी साहेबक े  सब िृतांत कटह नौकरी िोड़ने िलैक। िरर लोहाक समान \nखंती ,खुरपी ,को्ारर,्टबया,क ु रहैर,भाला आ बरिी गुलोक घरमे इयह पुश्तैनी \nसम्पैत नाम पर कायम ि ै । गोठ त्रसपौलमे बासडीक जगहिरर गुलोक बपिुअर \nभाटगन नाना सँ ठटकक ेँ  क े बला त्रलखा लेलक ै । तैँ न गुलोक े  ओतय सँ उपिय \nपड़लैक आ टबहार सरकार क े र रोड कातक जगहमे कोसी चौक पर गुजर \nबसर करय पटड़ रहल ि ै क। क हुनाक े  सुन्द्रर जेठकी बेिी रूटनयांक े  टियाटह \nलेने अधि। िोिकी अपरूप ररटनयां तँ बारहे तेरह सालक े  ि ै क , जेकर सरकारी \nस्क ू लमे नाउ ँ  िठमामे त्रलखल ि ै क। पोशाक रात्रश भेिैत रहैत ि ै क से िाका \nपानसय आश्रमेमेँ खरच कऽ ्ैत ि ै । ताटह लेल राटनयां ' क े  लोहिब बात सेहो \nगुलोक े  सहय पड़ै त ि ै । मरैत ्मतक अिावभािमे रहयबला गुलोक मृत्यु \nऔषधिक ओररयान नटह िेला सँ होईि ,आ बेिी राटनयांक अधत सुन्द्रताक \nकारणेँ नेपाल सँ टियाहक खोरचार भेलोपर ओकला शंख लगले रटह जाईि। \nबालश्रम करैत िोिुआ सादठ िका रोज ्ेहारी कमबैत पररिार चलाबैक े  \nगुलोक आिार बनै ि ै । अरजुनमा ि ह हजार करजा माि पर ्ेने पैनजाब गेलै \nमु्ा बापक ेँ  िाका नै पठबैत,अपना त्रसर द्या पत्नी क े  िका पठबैत य। गुलोक \nमात्रलक खएरहई ले खेत आ आमगािी ओगरै ले ्ेने रहैि ,जाटहमे बांसकोदठ \nसेहो बेगरता पर काज अबैत ि ै । ओकरा भंगठल कल आ आंगनक िुिुल बेप्व \nिाि आ दूनू घरक भासल खुिा मुं ह दसैत रहैत ि ै । ठीक करनाई टनहायत \nआि श्यक ब ुझाइि । टि टि ि  धच न्दतामे डुब ल  गुल ोकेँ  अ नि र सँ सुइया ्ि ाएमे , \nमोबाईल सँ गप्प करेबामे ,ओकरा पोताक ै  टकि पाई पबैमे सहानुभूधत पूिवक  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 55 \nम्ैत भेिैत रहैि। पाँच मास सँ बंटकयौता पेंशन दूनू प्राजणक गुलोक े  दू हजार \nभेिबाक आश ि ै ,ताटह बले सब काज आगु बढतैक। पलाय मात्रलक ्शरिक े  \n्ेल १००० िाकामे सँ िोिुआ ९०० मे पुरना साईटकल िरर बेसाटह लैत अधि। \nईमान्ार गुलो मंडल कोन उपजाधत 'क िीऐ ? मंडल तँ क े िोि , \nिानुक ,अमात ,क ै ितव , खतबे ,ग्िाला, गंगौता,सूड़ी आ बंगाली आद् सेहो \nउपाधि रखैत ि ै क! ऐ भूमंडल पर अ नेकाें मंडल क े र गरीबी गुलो मंडलक े  \nबाित् ्ेखाबैत उपन्दयासकार एक सामाजजक ताना- बाना बुनलटन अधि। गुलो \nसन राधत-राधतभरर टनन नै पड़ैबला घनेरो मंडल समाजक बेबसी - गरीबी जजवर \nरू पेँ अ ख नो ्ेशक आज ा्ीक एतेक साल  ि ा्ो ओटह ना संकि  अ क्षुण्ण ि ै । \n्र ामीण पररिेश'क टि श्् ि णवन संग जे आभा ्ेखाईि से पिल पर सुभाषे \nबाबू सं बटन पड़ल हन् । टहनक लेखन शैत्रलक हम कायल िी , यिा -: \nएक द्न फ ु लबा एलै। कहलक ै  -\" गुलो भाय , आई सांझमे हरेरामक दआर \nपर मीबििग धिऐ। चत्रल आटबहह। अइ बेर मो्ी कए जजतेनाइ ि ै ।\" गुलो उकटि \n्ेलक ै-' मीबििग - टफबििग सए हमरा की ? तोरा मोिका गड्डी भेिल हेतौ । तू \nकर गए।' \nदूिा क्मक गािमे सँ एकिा बेधचकय कल ठीक करेनाई आ दूनू घरक े  सरल \nिुिल खुिा ब्लनाई आ टनफाह भेल चाहखन्दनाक िाि जे आंगनाेंक े  बेप्व क े ने \nि ै क से काज करबाक मशटिरा अनिर ्ैत ि ै । मु्ा गुलो तँ घरक मयावद्त ' \nररटनयां ' टियाह खाधतर ई बड़का  गाि लगौनै रहैि। भुमकम सँ नटहयो मरने \nगुल ोक नामपर ि ुि भैया नेताक टब च ौत्रल याटगरी सँ आप्ाकोषके  रात्रश ब ढ़ \nधतकड़म सँ भेिैत ि ै ।आ बन्द्रबांि क े र भेंि चढैत सरकारी पाईक े  जूलूम - \nिांिलीक फररच्छ िटि आ गुलोक े  भाटगन मटहन्द्र क े र ठकपनीक रहस्य \nखुजैत ि ै क.... l \n२ \nपोथी र्र्ाच: मंथन  \nमैधिली - टहन्द्ी साटहत्य जगतमे चर्चित कटि श्री राजटकशोर धमश्र जीक  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअनेकाें काव्य पोिी प्रकात्रशत भेल ि ै न। ताटह बीच गद्य टििामे रचना करैत \nआटब गेल िधि ' मंिन ' क े र संग। ई पोिी ्सगोि आलेख 'क सं्र ह िी। \nएटहक ्ाम दसय िाका ि ै , जाटहमे 110 पृष्ठ ि ै । पोिीक े  आिरण रंगील  आ \nआिुटनक ि ै क। ऐ आकषवक पोिीक आई एस बी एन 978 -93-5636-\n760-9 अधि ,जे स्ियं लेखक अपन गामक पता सँ प्रकात्रशत ओ भारतमे \nमुटित कयने िधि। श्री धमश्र जी टबहार प्रान्दतीय मिुबनी जजला अन्दतगवत अड़ेर \nडीहक े  टनिासी रहैत ,रहैत िधिन गुड़गांि , हररयाणा मे। टहनक जन्दम द्० 27-\n1-1960 ई ०मे भेल  रह टन। ओ ब ी.ि ेक. (टि द्युत) ,बीएचयू.आई िी , ( \nितवमान मे आई आई िी िाराणसी) सँ त्रशक्षा प्राप्त कय इंजीटनयररिग सेिा \nपरीक्षा -1982 पास करैत भारत संचार टनगम त्रलधमिेड सँ मुख्य महाप्रबंिक \n(टिजली) प् सँ सेिा टनिृत्रत्त पाटब साटहत्य सेिामे रमल िधि। मैधिली भाषा \nमेँ टहनक पोिी मेघपुष्ट्प, चानटन िपल रहटन। टहन्द्ी साटहत्यमे प्रकात्रशत \nपोिीक यिा -: प्रिाटहनी , ऊजाव - िणवन , संिेग , प्रदूषण, जल संकि , \nपुष्ट्परेणु, शतत्रभषा, जल -लता , िेणुपत्र खूब चचाव मे रहल अधि। सन् 2019मे \nऊजाव -िणवन \"खण्ड-काव्य\" केँ  इंटडया ब ुक ऑफ ररकॉड्वस आ एत्रशया बुक \nआफ ररकाडवड्स आओर ि ल्डव ब ुक आफ ररकाडवड्स द्श सँ ' ऊजाव पर प्रिम \nबहि्ी काव्य ' घोटषत कयल गेलैक। सन् 2020 मे प्रदूषण \" खंड काव्य \" \nक ेँ  इंटडया बुक ऑफ ररकॉडव द्वारा ' कम्प्रेहेस्न्दसभ टडिेल्स आफ पाल्लूसन पर \nप्रिम बहि्ी काव्य ' घोटषत कयल गेलैक । श्री धमश्र जीक ेँ  2022 ई० मे \nएत्रशयन एजूक े शनल अिाडव, इंटडया प्राइम एिाडव, साक व  रीजनल धब्रत्रलएन्दस \nअिाडव , इस्ण्डयन एचीिर अिाडव आ नेशनल एजूक े शन धब्रत्रलएन्दस अिाडव भेि \nचुकल िखन्दह। टहनक रचना संसार ्ेखख मन ग्ग् भऽ उठ ै त अधि। अपन \nिांगमुख मे पाठकिृन्द् लेल सािवक अ त्रभमत रखलटन हन्। ऐ पोिीक \nप्रकाशनमे अपन सुपुत्री सुश्री त्रशक्षा धमश्रक आ िंकण कायव ले पत्नी श्रीमती \nअनीता जी 'क प्रशंसा कयलटन अधि। मंिन पोिीक िपाई सुलेख आ  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 57 \nफ ु िकल अक्षर रहला सँ अधिक कागतक े  उपयोग भेल ि ै क। पृष्ठक चारू भाग \nचौिाय िोड़ल सेहो गेलैक । टनिंि पढ़ैत पाठक क े  अकक्ष नहहि लागत, िरण \nपढ़ैक जजज्ञासा बटढते चत्रल जाएत। धमधिलांचल क े र ज्िलंत समस्या,्ेशक \nसमस्या आ टिश्व संकि द्श लेखक महो्यक े  कलम चललटन आ तकर \nसमािान अपना जनैत ्ेखेबाक पररयास एटह पोिीमे क े लटन अधि। \nधमधिलाक संस्क ृ धत पर संचार माध्यमक प्रभाि ,जल संकि , पलायन , मैधि ली \nभाषा : ितवमान स्स्िधत , धमधिलांचल 'क आर्ििक पररदृश्य, टिज्ञान ओ \nसमाज , धमधिलांचल सांस्क ृ धतक अििारणामे पररितवन , हाि : एक गोि \nिाजणज्य - क े न्दि, धमधिलामे ्र ामीण जीिन आओर जीिन - शैली पर \nआिुटनकीकरणक प्रभाि टिषय क ेँ  रोचकताक संग आंकड़ािध्् त्रलखलटन \nअधि। एटह टि षय पर टहनक काव्य सेहो खूब प्रसंशा पौने रहटन ,ताटहक \nगबहिरपन सँ आलेख त्रलखल गेल ि ै क।िर्णित तथ्य पर अनेकाें समीक्षकक \nपोिी चचाव पूिव मे आयल रहैक। एटहक रसास्िा्न क ेँ  टिशेष रूप सँ \nअखखयासैत लत्रलत टनबंि लेखन कटिजी कयलाह ,आश जगैत अधि हुनक \n्ोसरो गद्य पाठकगण बीच समय सँ आबैटन। इयह शुभेच्छाक संग बिाय ्ैत \nिीयैन हम।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n \n \n \n  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.रबीन्दि नारायण धमश्र- ठ े हा परक मौलाएल गाि (िारािाटहक)  \n \nरबीन्दर नारायण ममश्र \nठ े हा परक मौलाएल गाछ (धारािावहक) \n51 \nहमसभ नम्रताक मुम्बईक फ्लैिमे ताला लगा कए द्ल्ली  चत्रल \nअएलहुँ।  ओकर एकिा क ुं जी नम्रता लगमे पटहनेसँ ि ै हे। एतेक जल््ी कोनो \nआर व्यिस्िा करब संभि नटह िल।   क ै किा टकराये्ार अभरल जरूर मु्ा \nसाहस नटह भेल। यद् क े ओ गलत आ्मी टनकत्रल गेल तखन क े  की \nकरत?बौंक द्वारा  प्रायोजजत घरक टनलामीमे हम भाग लेलहुँ। संयो गसँ ओटह \nफ्लैिक क े ओ आर लेटनहार नटह रहए आ हमर प्रस्ताि स्िीकार भए गेल। हम \nटनिावररत समयमे सभिा िाका जमा कए ्ेत्रलऐक । बौंक हमरा नामे फ्लैि \nरजजष्ट्री कए ्ेलक। ओकर क ुं जी ्ोबारा हमर हािमे आटब गेल। \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 59 \n-एकबेर फ े र गृहप्रिेशक टबि कएल जेतैक की ? \n-एक े  मकानमे बेर-बेर गृहप्रिेश की हेतैक ? सत्यनारायण भगिानक \nपूजा कए लेब ।  \n-ठीक े  कहलहुँ।  \n हमसभ तकर बा् सत्यनारायण भगिानक पूजा करबाक \nओररआनमे ल ाटग गेल हु ँ । ताटह  ह ेतु सभटकि ु ओररआन ह मसभ के ल हु ँ । \nइच्छा रहए जे पड़ोसीक ेँ  सेहो बजाबी। नम्रताक ेँ  सेहो खबरर क े त्रलऐक। मु्ा \nओकर टकलास चत्रल रहल िलैक।  \nह मसभ सत्यनारायण भगिानक पूजा करैत िी। लगपासक \nलोकसभ जाटन कए नटह बजत्रलऐक। भेल जे अनेरे तरह -तरहक खो् -बेि \nकरत। ओना तँ सभ बुझैत िलैक जे हमसभ बाहर रही तेँ फ्लैि बं् िल। \nघरक अ धि कांश सामानसभ ब ाँधच  गेल  ि ल । टकि ु सामान ज े ख राप भए गेल  \nतकर जोगार कएल गेल। एकसप्ताहक भीतरे ह मसभ अपन द्ल्लीक फ्लैिमे \nएकबेर फ े र स्िाटपत भए गेलहुँ । \nहमसभ अपन फ्लैिमे ्ोबारा आटब कए बहुत प्रसन्दन िी। लागल \nजेना हमसभ फ े रसँ जीटब गेल िी। हमसभ फ े र अपन पुरनका द्नचयावमे \nलाटग जाइत िी। साँझमे टनत्य महा्ेिक मंद्र जाइत िी। ओटहठाम \nमहा्ेिक नचारी गबैत िी। भजन -कीतवनसँ मोनक भार   हल्लुक कए लैत \nि ी। सभटकि ु तँ ठीक च त्रल  रह ल  अ धि  मु्ा रमा ब हु त चच िधतत रह ैत \nिधि।   फ्ल ैि क एकांत ज ेना हु नका काटि  रह ल  ि टन। एमह र  टकि ुद्नसँ \nटिस्मृधत सेहो भए रहल िटन। ्बाइ खेलहुँ टक नटह ? स्नान करैत िधि आ \nटकि ु काल क ब ा् ्ोब ार स्नानगृह  पहु ँधच  ज ाइत ि धि । भोज न कए लेतीह आ \nटबसरर जेतीह। ई समस्या पटहनो कनी -मनी िलटन। मु्ा एमहर जेना बटढ़  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगेलटन अधि। हमरो स्स्िधत िमशः गड़बड़ा रहल अधि। ठ े हुनमे ््व करैत रहैत \nअधि  । डाक्िरक कहब जे ई सभ िृद्धािस्िाक लक्षण धिक । एटहना चलैत \nरहू। ्बाइसभ खाइत रहू।  \nघरमे सभटकि ु ि ल  ति ाटप ह मसभ टकि ु ररक्तताक अ नुभि  कररते \nरही। क े ओ संगमे रटहतए तँ ओकरासँ दख -सुख बधतआ त्रलतहुँ । क े ओ रटहतए \nतँ बेर -क ु बेर अस्पताल लए जाइत ,्बाइ आटन ्ैत,बौंकसँ िाका िोड़ा अनैत। \nमु्ा ककरा एतेक पलखधत ि ै क जे हमरासभमे लागल रहत ? \nहम पड़ोसीक ेँ  फोन करैत िी। ओकर हाल -चाल लैत िी। ओ \nिृद्धाश्रम िोटड़ चुकल अधि। ्ोबारा घर िापस नटह गेल। गुरुद्वारामे ठहरल \nअ धि । ओना ओअअ ठाम सभटकि ुक ओररआन ि ै क,मु्ा ओतए कतेक द्न \nरटह सकत ? अपनो संकोच होइत ि ै क । ई सभ बात बूजझ हम ओकरा अपना \nसंगे द्ल्ली फ्लैिपर रहबाक आ्र ह क े त्रलऐक। \n-टकि ु द्नक ल ेल  तँ ठीक ि ै क मु्ा ई व्यि स्ि ा अ सालतन तँ नटह \nभए सक ै त अधि। जीिनक कोन ठ े कान ? कतेक द्न जजअब से क े  जनैत \nअधि ? \n-पटहने आबह तँ। आगूक -आगू ्ेखल जेतैक। हमहूँसभ एटहठाम \nपरेसाने ि ी। तोरा आटब  गेल ासँ भए सकै त अ धि  टकि ु सहु त्रल यत भए ज ाए। \n-ठीक ि ै क । \nपड़ोसी अपन झोरा उठओलक आ द्ल्ली टब्ा भए गेल ।  ्ोसर \nद्न साँझमे ओ रेनसँ द्ल्ली उतरल। आ सोझे हमर डेरापर चत्रल अबैत रहल। \nहमसभ ओटह समयमे मंद्रसँ लौिले रही। भोजनक ओररआनमे लागल रही \nटक घंिी बाजल। हम क े बार खोलैत िी। सामनेमे पड़ोसीक ेँ  ठाढ़ ्ेखख हम  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 61 \nअधतशय   आनखन्द्त िी। ओ रोगा कए काँि-काँि भए गेल अधि। आँखख \nिसल ि ै क। लगैत ि ै क जेना ओ बहुत िाटक गेल अधि ,झमारल अधि। \nतिाटप हमरासँ बहुत हुलत्रस कए भेंि करैत अधि। हम ओकरा भीतर बजबैत \nिी - \n-आबह , आबह।  \nपड़ोसी फ्लैिक भीतर अबैत अधि। रमा सेहो ओतटह आटब जाइत \nिधि। हमसभ बैसकीमे बैत्रस जाइत िी। बड़ीकाल िरर गप्प -सप्प करैत रटह \nजाइत िी। एटह बीचमे घटित भेल तरह -तरहक  घिनासभक चचव करैत िी।  \nराधत बढ़ल जा रहल अधि। पड़ोसी आश्वस्त होइत अधि। अपन झोरा \nरखैत अधि। फ े र हमसभ संगे भोजन करैत िी। पड़ोसी बहुत िाकल रहए। \nओकरा टनन लाटग रहल िलेक। हमहूँसभ आौंघा रहल िलहुँ। सभगोिे \nटिश्राममे चत्रल जाइत िी। \nभोरे घंिीक अबाजसँ हमर टनन िूटि जाइत अधि । पड़ोसी सुतले \nअधि । रमा सेहो हमरे संगे उठ ै त िधि। फ्लैि खोलैत िी तँ अमेररकाक पाक व मे \nभेि ल  टकि ुसंगीसभ सामने ठाढ़ ्ेखाइत िधि।  \n-एना अचानक ? \n-सही कहलहुँ। असलमे हमसभ दूमाससँ टिश्वभ्रमणपर टनकलल \nिी। भारत पहुँचलाक  बा् अहाँसँ भेंि करबाक इच्छा भेल । हमसभ अहाँक ेँ  \nसंपक व करब ाक प्रयास के ल हु ँ। मु्ा अ ह ाँक फोन ल गब े नटह  करए। टकि ु-टकि ु \nसंिा् अबैत रहल। कास्ल्ह राधतेमे संयोगसँ अहाँक फोनक घंिी बाजल , मु्ा \nलागल नटह। भेल जे अहाँ सुधत गेल होएब ।   62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-बातो सएह रहैक।  \n-तेँ हमसभ अपने चत्रल अबैत रहलहुँ । भेल जे डेरापर होएब तँ भेंि \nभइए जाएत आ यद् नटह होएब तँ घुरर जाएब।  \n-बहुत नीक क े लहुँ । हमरो अहाँसभ बहुत मोन पड़ैत रहैत िी। \nकै कब ेर फोन करब ाक इच्छा भेल । मु्ा टकि ु-ने-टकि ु ह ोइते रह ल । \n-कोनो बात नटह। आब चैनसँ बधतआएब।  \nहमसभ हुनकासभक ेँ  अं्र अनैत िी। रमा चाह -पानक जोगारमे \nलाटग जाइत िधि।  \n 52 \nबूढ़ होएब कोनो अप राि नटह धिक। ईहो जीिनक एकिा अटनिायव \nअंग धिक। जे आइ बच्चा अधि ,सएह कास्ल्ह जा कए युिक होएत,ओएह \nबा्मे बूढ़ो होएत । ई जीिनक िम ि ै क। जे समाज बनतैक ,जेहन व्यिस्िा \nहेतैक तकर नीक -बेजाए सभक ेँ  भोगटह पड़ैत ि ै क। अपना समाजमे बूढ़क \nबहुत आ्र िल ,प्रधतष्ठा िल। पररिारमे ओकर सम्माननीय स्िान िल । आब \nसभ टकि ु ब ्त्रल  रह ल  अ धि । पाररि ाररक व्यि स्ि ा धि न्दन-त्रभन्दन भए गेल \nअधि। संतानसभ माता -टपताक ेँ  िृद्धािस्िामे संग िोटड़ ्ैत िधि। जाटह \nसमयमे हुनकासभक ेँ  संतानक काज पड़ैत िटन ,तखन क े ओ नटह रहैत अधि। \nक े ओ टि्ेशमे अधि तँ क े ओ मुम्बईमे। लगमे क े ओ नटह। यद् अपने हुनकासभ \nलग जाएब तँ पररस्स्िधत एहन भए जाइत अधि जे बर्ास करब मोसटकल \nभए जाइत अधि। एहन पररस्स्िधतमे बूढ़ जाधि कतए ? की करधि जाटहसँ \nसम्मानपूिवक जीिनक संध्यामे जीटब सकधि ? ई प्रश्न यत्र-तत्र -सिवत्र पसरर \nगेल अधि। टि्ेशमे तँ एटह पररस्स्िधतक हेतु लोक पटहनेसँ  तैयार रहैत  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 63 \nअधि ,ओटहठामक समाजे एहने ि ै क। तेँ बेसी परबाह नटह रहैत ि ै क। \nअपनासभक ओटहठाम समाज संिमणकालीन अिस्िामे अधि।  तेँ समस्या \nबेसी गहींर भेल ि ै क। हमहूँसभ एही पररस्स्िधतसँ गुजरर रहल िी।  \nहम आ रमा एही टिषयपर अमेररकासँ आएल पाक व क ्ोस्तसभसँ \nटिमशव कए रहल िी। प ड़ोसी सेहो ओतटह बैसल रहए। यद्यटप ओकर हालधत \nठीक नटह रहैत ि ै क  ,तिाटप हमरा ओटहठाम आटब  गेलाक बा् ओ बेसी \nप्रसन्दन रहैत अधि। एकिा आँखख तँ िृद्धाश्रममे चत्रल गेलैक। ्ोसरो आँखखमे \nबहुत कम ज्योधत बाँचल ि ै क। एटह बातसँ ओ बहुत चचिधतत रहैत अधि। मु्ा \nखाली चचिता क े लासँ की हो मएबला ि ै क ? समािान ने चाही। ताटह हेतु \nहमरसभक टि्ेशीधमत्रसभ प्रयासरत िधि। टि्ेशमे रटहतो ओ सभ अपन \nमाटि -पाटनसँ लगाओ रखने िधि। भेलटन जे अपन पैतृकभूधमपर चली। एतए \nि ृद्धल ोकटनक ह ाल धत ्ेखख  कए टकि ु करब ाक मोन भेल टन। ह मरासँ तँ ब हु त \nरास सुननटह रहधि। भारतभ्रमण क े लाक बा् स्ियं सेहो बहुत रास \nघि नासभक अ ध्ययन के ल टन। ब हु त टकि ु ब ुझल टन। द्ल्ल ी आटब  ह मरासँ \nभेंि करबाक एकिा उद्येश्य ईहो िलटन। ओ सभ चाहैत िधि जे ्ेशभररमे \nिृद्धलोकटनक स्ियं सहायता समूहक टनमावण कएल जाए जाटहमे ओ सभ \nस्ियं अपन-अपन आिश्यकताक सभिस्तुक व्यिस्िा करधि। क े ओ ने अपन \nघर िोड़त ,ने कतहु आन ठाम रहत। िृद्धाश्रम जेबाक तँ प्रश्ने नटह उठ ै त अधि। \nकारण ओ सभ िृद्धाश्रममे िृद्धलोकटनक दगवधत ्ेखख चुकल िधि। प्रश्न अधि \nजे एटह कल्पनाक ेँ  साकार कोना कएल जाए ? \nअमेररकासँ आएल हमर ्ोस्तसभ अपन -अपन अनुभिसँ \nहमरालोकटनक ेँ  अिगत करैत िधि। ओ सभ प्र चूरमात्रामे आर्ििक सहयोग \nकरब ाक ह ेतु सेह ो इच्छु क िधि। सतव एतबे जे ओकर सही उपयोग होइक । \nहुनकर टिचारसँ हमसभ बहुत प्रभाटित िी। महा्ेि मंद्रपर साँझमे बूढ़सभ \nटनत्य अटबते िधि। ओतटह टहनकोसभक ेँ  लेने गेत्रलअटन। लगपासमे रहटनहार  64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटकि ु आर ब ूढ़सभकेँ  सेह ो सूच ना ्ेल  ज ाइत ि टन। महा्ेि मंद्रपर तँ भजन -\nकीतवन होइते िल । ओटहद्न आर उत्साहपूिवज भगिान त्रशिक नचारी \nगाओल गेल ।  \n-त्रशि हो उतरब पार कओन टबि ...।  \nटि्ेशी पाहुनसभ भजन सुटन कए बहुत प्रभाटित भेलाह ।  आखखर \nओहोसभ तँ एही -माटि -पाटनसँ जुड़ल िधि। हुनकरसभक पूिवज एतटहसँ \nअमेररका गेल रहधि आ  ओतए बत्रस गेलधि। आब एटह माटि -पाटनक कजव \nसिेबाक भािनासँ आएल िधि।  से बात ओ सभ मंद्रोपर बेर -बेर \n्ोहरओलधि।  हुनकालोकटनक एटह माटि -पाटनसँ त्रसनेह ्ेखख सभ प्रसन्दन \nरहधि , उत्साटहत रहधि। बूढ़सभक ेँ  जेना नूतन जीिन भेटि  गेल रहटन। सभ \nएक-्ोसरक ेँ  आशासँ ्ेखख रहल िलाह।  \n-बात तँ सही  कटह रहल िधि।  हमसभ ककरो मुँहतक्कीमे टकएक \nरही। एक -्ोसरक ेँ  म्धत कए, आपसमे सहयोग कए िृद्धािस्िाक ेँ  आनन्द्मय \nबना सक ै त िी।  \n-सभक मुँहमे एतबे बात िलैक । भेबो कएल सएह। ओटहठाम \nउपस्स्ित िृद्धसभ आपसमे धमत्रल कए एकिा स्ियं सहायता समूह बनेबाक \nटनणवय क े लटन। ओकर नाम राखल गेल - जीिन संध्या । ओटहठाम उपस्स्ित \nिृद्धसभ तँ ओकर स्स्य बटनए गेलाह, जे ओटहद्न नटह आएल रहधि सेहो \nिमशः ओटहसँ जुड़ैत गेलाह। एक सप्ताहक बा् ओटह रस्िक फ े र बैसार \nओही महा्ेि मंद्रपर भेल। हमर टि्ेशी ्ोस्तसभक सहायताक प्रस्तािपर \nचचाव भेल। मु्ा सभगोिेक टिचार रहैक  जे एटह संस्िाक ेँ  चलेबाक हेतु हमसभ \nस्ियं पयावप्त िी। हमरासभक ेँ  किीक कमी अधि जे टि्ेशीसभक सहायता \nलेब।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 65 \n मु्ा ओसभ कहलखखन - \n-हमसभ कोनो आन नटह िी। हमरो पूिवज अहींसभक जकाँ एटह \nमाटि -पाटनमे जन्दम लेलधि।  एतटह त्रशक्षा प्राप्त क े लधि। टि्ेश जा कए ओ \nसभ टिकास क े लाह। तकरबा ् हमसभ ओतटह रटह गेलहुँ । आब यद् हमसभ \nएटहठामक ॠण उतारए चाहैत िी तँ ताटहमे की हरजा ? अहाँसभ तँ अपन \nकाज करबे करू। हमरोसभक ेँ  जे पार लगैत अधि से करए द्अ। हमसभ जे \nसहयोग करब ताटहसँ अस्पताल ,मनोरंजन गृह , सांस्क ृ धतक क े न्दि आद् बना \nलेब ।  \n सभगोिे हुनका लोकटनक मोनक भा ओ बूझलधि। ्ेखखते -्ेखखते \nद्ल्लीक बूढ़सभक कायाकल्प भए गेल। भोर होइतटह िातािरण  आनन्द्मय \nभए जाइत िल । सभगोिे एकठाम उठधि ,बैसधि ,आपसमे दख -सुखक चचाव \nकरधि। लगबे नटह करेक जे क े ओ असगर अधि। सभक ेँ  एटह संस्िाक रूपमे \nनि आश्रय भेटि गेल िलैक। सभ प्रसन्दन िल। सिवत्र उत्साहक माहौल िल।  \nएटह  तरह ेँ सभटकि ु व्यि स्स्ि त भए गेल ाक ब ा् टि ्ेशी धमत्रसभ \nिापस अपन ्ेश चत्रल गेलाह। जाइत -जाइत कटह गेलाह - \nहमरासभक ेँ  टबसरब नटह। जटहआ कटहओ कोनो म्धतक काज \nहोइक हमरासभक ेँ  अबस्स मौका ्ेब। हुनका लोकटनक ेँ  आ्रपूिवक टब्ा \nकएल गेल। ताटहलेल टिशेष कायविम कएल गेल। गीत -ना् भेल। \nहुनकासभक ेँ  स्मृधत चेन्दह ्ेल गेलटन। एटह तरहेँ सभगोिे बहुत संतुष्ट भए \nअमेररका िापस चत्रल गेलाह।  \n 53  66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n जीिन संध्या स्िापना कालेसँ द्ल्ली सन महानगरमे टिख्यात भए \nगेल। ओटहठाम चत्रल रहल नीक काजसभसँ प्रभाटित भए एक सँ एक \nलोकसभ आगू बटढ़ -बटढ़ कए ओटह संस्िासँ जुड़ैत गेलाह। ओटहमे यिासाध्य \nयोग्ान क े लाह। जकरा जएह िल सएह लेने तैयार भए गेल। आब क े ओ  िृद्ध \nअसगर नटह िलाह। ओसभ टनत्यप्रधत आपसमे भेंि -घाँठ करैत िलाह । \nजजनका अपन घर नटह िलटन से एटह संस्िाक आिासमे रटह सक ै त िलाह। \nजजनका अपन घर िलटन से अपन घरमे रटह संस्िासँ जुड़ल रटह सक ै त \nिलाह। जकरा जे सामथ्यव िल से एटह संस्िाक टिकास हेतु समर्पित क े ने \nिल। जकरा जाटह प्रकारक  सुटििा चाही ,म्धत चाही से परस्पर सहयोगसँ \nएतए भेटि जाइत िल। एक आ्मी िृद्धलोकटनक हेतु िैक्सी चलबैत िलाह \n। जजनका जतए जेबाक िटन  ,बस फोन कए ्ेलासँ ओतए िैक्सी एक  \nआ्मीक संगे चत्रल अबैत आ जतए चाहधि ओतए पहुँचा ्ेतटन। संगमे एकिा \nसहायक सेहो रहतटन। जजनका अस्पतालक काज िटन  ,धतनका हेतु सेहो \nसहायता उपलब्ि िल। संस्िासँ जुड़ल व्यक्तक्त सद्खन हुनका संगे रहतटन। \nअस्पताल तँ लइए जेतटन ,अटपतु ओटहठाम डाक्िरसँ ्ेखाएब ,जरूरी जाँच \nकराएब , फ े र घर िापस आनब ,सभकाज ओसभ करतटन। जजनका मोन नटह \nलगैत िटन ,कोनो कारणसँ उ्ास िधि धतनको हेतु ओतए िाचनालय िल। \nिृद्धलोकटनक हेतु संकीतवन भिन ,टिचारगोष्ठीक व्यिस्िा सेहो िल। कहबाक \nमाने जे अहाँ जीिन संध्यासँ जुटड़ जाउ तकर बा् कटहओ असगर नटह होएब \n। लागत जेना साौंसे द्ल्ली एकिा पररिार भए गेल अधि।  \nएटह सुटििाक प्रत्यक्ष फए्ा पड़ोसीक ेँ  भेलैक। ओकर ्ोसरो \nआँखखक ज्योधत िमशः चत्रल गेलैक। ओ टनठ ् आह आन्दहर भए गेल। आब की \nहोएत ? क े ना ओकर जजनगी चलतैक। बेिा तँ घुररओ कए नटह तकलक ै क। \nउनिे ओकर फ्लैिो हरटप लेलक ै क। मु्ा िन्दय कही जीिनसंध्याक ेँ । ओ \nपड़ोसीक सभ भार उठा लेलक। सद्खन एकगोिे ओकरा संगे रहबे करत।  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 67 \nओकरा रहबाक जोगार जीिन संध्याक पररसरमे कएल गेल। एटह तरहेँ एकिा \nआन्दहरक दृधष्ट बटन कए ई संस्िा ठाढ़ भए गेल। एहन-एहन बहुत उ्ाहरण \nिल। आब  िृद्धसभ घर-पररिारक मोहसँ उबरर अपन स्ितंत्रताक आनन्द् उठा \nरहल िलाह। जीिनक सही आनन्द् उठा रहल िलाह। आखखर हमहूँ जे एतेक \nकष्ट उठओने रही से टकएक? मोहेक कारण ने ? रमाक परेसानीक कारण की \nरहटन ?पुत्रमोहे ने। जखन टक आब हमसभ अपन ्ाधयत्िपूणव कए चुकल रही।  \nआब जखन समय -साल ब्त्रल रहल ि ै क ,पाररिाररक टनयंत्रण \nत्रशधिल भए रहल ि ै क ,संतानसभ धचड़ै जकाँ  जबान होइतटह फ ु रव भए जाइत \nि ै क तखन तँ ई जरूरी ि ै क जे लोक िृद्धािस्िाक हेतु तैयार रहए । अनािश्यक \nमोहसँ बचए। जीिनसंध्या सन -सन क्ाणकारी संस्िाक टनमावन होइक आ \nलोक एकर बेसीसँ -ब ेसी फए्ा उठाब ए। एटह  ठामसँ के ओ टकि ु उठा कए \nनटह  ल ए ज ाइए। सभटकि ु एतटह  रटह  ज ाइत ि ै क। तेँ अ नाि श्यक ओकर पाि ू \nपटड़ जीिनक ेँ  कष्टकर नटह बनाबए। अटपतु ,जीिनमे आध्याप्त्मक भाओ \nआनए। सकारात्मक सोच राखए। \nजीिन संध्यामे हमरा सन -सन हजारो  िृद्धलोकटन जुटड़ गेल िधि। \nसभ आनन्द्मय जीिन टबता रहल िधि। लगैत अधि जेना हुनकरसभक \nकायाकल्प भए गेल होइक। \nजीिन भरर तँ पररिारक  हेतु काज कररते अधि। ओ जरूरीओ अधि। \nजाटह संतानक ेँ  जन्दम ्ेत्रलऐक ओकरा सही नागररक बनेबाक कतवव्यक टनिावह \nतँ हेबेक चाही। संतानक ेँ  उधचत त्रशक्षा,स्िास्थ्यक व्यिस्िा करब तँ कतवव्य \nधिक जकर अनुपालन अिश्य हेबाक चाही। परंतु हमसभ मोहिश तकरबा्ो \nसंतानसभक पाि ू भागैत रटह  ज ाइत िी। ओकरा बेसी सँ बेसी िन \nहोइक ,क ै किा मकान रहैक , खेत -पिार रहैक ताटह चक्करमे अपन जीिनक ेँ  \nअशांत कए लैत िी।  संतान जखन आत्मटनभवर भए गेल तकर बा् ओकर  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमोहसँ हिक चाही। तेँ अपनसभक समाजमे बाणप्रस्ि आ सन्दयासक \nपररकल्पना कएल गेल अधि। जीिन संध्याक टनमावण एहीद्शामे म जगूत \nप्रयास अधि जे बहुत सफल भए रहल अधि। िृद्धलोकटनक तँ जेना \nकायाकल्प कए ्ेलक अधि।  \n(समाप्त)  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 69 \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप-पेि -बोटनया  \n \nकु म ार  म न ोज कश्यप \nपेट-बोवनया  \n- \"अबै जाई जाह  ... अबै जाई जाह ! एम्हरे बीच मे .... क ु सी सभ खात्रलये \nि ै । बैस s सब। \" व्यिस्िापक सभ मजूर सभ क े  हाँटक-हाँटक क s पंडाल क े  \nभीतर बैसेबाक यत्न करै लगलई।  \n- \"नइं यौ सरकार  ...  हमरा आउर पेि -बोटनया िी। काज ताक s लेबर चौक \nजाई िली त s एहन पैघ ्ीि िेंि ्ेखते रटह गेली। अत s बैसने की पेि \nभरत ?\" मेि क े  कहब क े  सभ मजूर मुड़ी टहला क s मौन स्िीक ृ धत ्ेलक ै । \n- \"िुरव म्े! क े हन बात करै िह !! पेि टकयै ने भरत s?  भरी पेि पूरी -तरकारी \nकचरर क s खईह s ... ्ेखै नै िहक ओम्हर हलुआई लागल ! आ बालो -बच्चा \nक े  खेबा -खचाव लै तीन सय िाका जेबा काल नग्ी भेित s। आब \nकह s?!!  अबै जा ह एम्हरे।\" \n 70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसभ आपस मे एक ्ोसरा क े  आँखख मे तकलक आ क्षणे मे पूरा पंडाल \nखचाखच भरल िलै  ... ठाढ़ो हेबाक जगह नबहि ! \n  \n-सम्प्रमत: भारत सरकार  के उप-सधचि , संपक च: सी-11, िािर -4, िाइप -\n5, टक्िई नगर  पूिव  (द्ल्ली हाि  के सामने), नई द्ल्ली-110023, # \n9810811850 ईमेल : writetokmanoj@gmail.com \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 71 \n२.७.टनमवला कणव अप्ग्नत्रशखा- ३७ \n \nटनमवला कणव (१९६०- ), त्रशक्षा - एम. ए., नैहर - खराजपुर , ्रभङ्गा, सासुर - \nगोटढ़यारी (बलहा) , ित्तवमान टनिास- राँची , झारखण्ड। झारखंड सरकार  \nमटहला एिं बाल टिकास सामाजजक सुरक्षा टिभागमे बाल टिकास पररयोजना \nप्ाधिकारी प्सँ सेिाटनिृत्रत्त उपरान्दत स्ितंत्र लेखन। \n(अप्ग्न त्रशखा मूल टहन्द्ी- स्िगीय जजतेन्दि क ु मार कणव, मैधिली अनुिा् - \nटनमवला कणव)  \nअग्ननशशखा खेप -३७ \nपूिच कथा \nराजा पुरूरिा आ उिवशी मेमना क े  आतवना् सुटन जाटग जाइत िधि। ्ेखैत \nिधि जे उिवशी क े  दनू मेमना क े  संग ल s एकिा ्स्यु भाटग रहल अधि , ई \n्ेखख दनू गोिे डेरा जाइत िधि।  \nआब आगू \nराजा पुरूरिाक आँखख स s टनन्दन टिलुप्त भs गेल िलटन ,मु्ा आल स्य टकि ु-\nटकि ु ब ाँच ल  ि ल ।उि वशी के  धच त्कार सुटन स्स्ि धतक ब ोि  ह ोइतटह  हुनकर ह्र्य \nकाँटप गेलटन। ओ भयभीत भ s गेलधि ,कारण हुनका मेमना सभक संबंि मे \nउिवशीक शतव स्मरण भs गेलटन। हुनका लेल दनू मेमना क ेँ  ओटह ्स्यु सभ \nसs बचा क s आपस आनब अत्यंत आिश्यक िलटन। मेमना क े  बचाब s क े  \nिास्ते अपन सुधि -बुधि टिसारर ओ अपन हाि में तलिार ल s कs ्ौड़ल ्स्यु \nके  पाि ू ल ाटग गेल ाह । घब ड़ाह ि  में ि स्त्र पटहरब सेहो मोन नटह पड़लटन हुनका । \nटकि ु आगू गेल ा पर ओ ्ेख ल धि  ज े दू ि ा ्स्यु ि ल ,दनू गोिे एक -एक मेमना \nअपन हाि में ल s कs भाटग रहल िल। राजाक हाि में तलिार ्ेखख ओ दनू \n 72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमेमना क ेँ  जमीन पर राखख ्ेल ,तख न टकि ु क्षण ओ ओतटह  ठमटक कs ठाढ़ \nभs गेल।  \nताबत िरर उिवशी सेहो लग में पहुँधच गेल िलधि।तखनटह अचक्क े  ओ \nअसंभाव्य अलौटकक घिना घटित भ s गेल ।अ न्दह ार के  ब ेि ैत च मक्ार टि द्युत \nप्रकाश ओटह एकांत िन क े  सम्पूणव क्षेत्र क े  जगमग रोशन कs ्ेलक आ राजा \nक े  नग्न रूप उिवशी क े  आँखख क े  समक्ष चमटक उठल िल  ! ब स टकि ु क्षण! \nतत्पि ात पुनः सब  टकि ु अ न्दह ार में टि ल ुप्त भs गेल।  \nई सब अपन नेत्र क े  समक्ष होइत ्ेखख उिवशी क े  सिांग काँटप उठल।ओ अपन \nदनू हाि िाती पर राखख त्रससटक उठलधि।  \n\"हा ्ैि!\"  ओ अपन दनू हाि स s हृ्य क ेँ  दृढ़ता सs ्ाटब रहल िलीह ,हुनक \nप्रयास िलटन \n,हुनक हृ ्य बाहर टनकत्रल भूधम पर लोटि िूल -िूसररत नटह भ s जाटन । हुनक \nज्ञान च क्षु ख ुजज  गेल  ि ल टन। संपूणव घि ना के  पाि ु रच ल  गेल  रह स्यक ि द्म \nजाल हुनका बुझबा में आटब गेलटन। टिश्वािसु! हुनक िमव टपता क े  द्वारा हुनका \nसंग िल भेल िलटन!ओ बूजझ गेलधि! इन्दि टिश्वािसु क े  माध्यम साौं  हुनका \nसंग िल क s ्ेलधि ! कारण ओ दनू ्स्यु क ेँ  चीखन्दह गेलधि । भला ओ अपन \nिमवटपता क े  कोना नटह धचखन्दहतधि!ओ दःखखत भय राजा सँ s बजलीह - . \n\"धप्रयतम,ई दनू ्स्यु टिश्वािसु आ हाहा िलधि! गंििव राज आ हुनकर \nसहायक ! दनू गोिे अपना सभ संग योजना बना क s िल कयलधि। अहाँ क \nआ हमर मात्र एतबटह द्नक संग-साि िल संभित:! आब हम जा रहल \nिी ,अहाँ अपन ध्यान राखब धप्रयतम!\" \nक्षण भरर ल ेल  एकि ा तेज  ज्योधतपुंज  आकाश में च हु ँ द्त्रश पसरल  आ टकि ु \nक्षण चम-चम चमटक टिलुप्त भ s गेल संगटह टिलुप्त भेली राजाक प्राणधप्रया \nहुनक िमव संटगनी! प्राण संटगनी उिवशी ! \nघबराहि मे पुरुरिा अपन धप्रयतमा क ेँ  अंधतम टि्ाई तक नटह ् s सकलाह !  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 73 \nओ चटकत आ द्ग्भ्रधमत भs कs ठाढ़ रटह  गेल धि । टकि ु क्षण ि रर हु नकर \nइखन्दिय शून्दय भs गेलटन जेना। फ े र ओ धचहुँटक उठलधि! जेना स्िप्न भंग भ s \nगेल होटन , अचक्क े  ओ पीड़ा भरल स्िर में ि ं ्न करs लगल धि - \"धप्रये,हमरा \nि ोटड़ नटह  ज ाऊ! एतेक टनष्ठुर नटह  \nबनु! एतेक ि ू र व्यिहार नटह करु! हमरा िोटड़ क s नटह जाउ...हमरा िोटड़ \nकs नटह जाउ... उिवशी... उिवशी...\"  \nकटह -कटह उच्च स्िर में टिलाप क s ओ भूधम पर टबलखधत खत्रस पड़लधि । \nहुनकर चेतना टिलुप्त भ s गेल िलटन। बहुत काल िरर ओ अचेतािस्िा में \nभूधम पर परल रहलधि।  \nपुनः जखन पुरूरिाक चेतना आपस आटब गेलटन ,आ ओ आँखख खोललधि \nतखन भुिन भास्कर िरतीक सतह क े  चुम्बन ल s रहल िलधि। सघन िन्दय \nप्रांत में सूयवक प्रकाश आ िायाक बीच लुका-धिपीक खेल चत्रल रहल िलटन। \nराजा टिकल टिह्वल भेल उदठ क s बैत्रस िलाह। तखन ओ अपना क े  नग्न ्ेखख \nआियवचटकत भ s गेलधि ।ओ अपन अिोिस्त्र क े  तलाश करय लागलधि । \nहुनका अपन िस्त्र पाषाण त्रशला क े  लग में राखल भेिलटन ,ओ पटहर \nलेलधि।ओ मोन पाड़बाक प्रयास करय लागलधि जे कोना ओ एटह िन में \nपहुंचल िलधि। तखन ्ेखलधि जे एकिा मुटिका भूधम पर पड़ल अधि ,ओ \nओकरा उठा लेलधि। उठा कऽ ध्यान साौं ्ेखलधि।ओटह पर राजाक अपन \nनाम उक े रल िल।राजा मुटिका ्ेखख आियवचटकत भ s गेलाह - \n'ई मुटिका ? ओ प्रेम सँ अपन धप्रया उिवशी क ेँ  स्िगव में ्s ्ेने िलधि प्रणय \nधचन्दह क े  रूप में! एतय कोना खत्रस पड़ल अधि ? \nमन मे टि द्युत तरंग ल ह रा गेलटन ,राधतक घिना चलधचत्र सन् आँखखक सोझाँ \nचमकय लगलटन ,ओ ््व आ दःख सँ टिचत्रलत भs गेलधि ,हाि सँ s अपन \nिाती ्बाओल आ पुनः ि ं ्न क s उठलाह - \n\"उिवशी... उिवशी... धप्रयतमे! हमरा िोटड़ टकएक चत्रल गेलहुँ! नटह! अहाँ \nहमरा िोटड़ नटह सक ै त िी!अहाँ एतेक ि ू र कोना भ ' सक ै त िी!\"   74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओ टबलखख -टबलखख क s काटन-काटन उिवशी क ेँ  आिाज ् s रहल िलधि। \nकानैत-कानैत अचक्क े  ओ टिजक्षप्त सन् हँसs लगलधि । हुनक हँसीक ओ \nआिाज! अत्यंत भयंकर आिाजक गूँज! बुझाइत िल जेना सुखायल -फािल \nबाँस सँ s भs कs जाइत होय आिाज! ओ आिाज शून्दय िन क्षेत्र मे गूँजज \nउठल। पुरूरिा  टिचत्रलत भs गेलधि ।ओ िोधित भ s कs धचधचया उठलधि \n।-ओ मािक क े श जोर -जोर सँ s नोचय लगलधि ।ओ मािक क े श शक्तक्त लगा \nकs नोधच उखाड़बाक असफल प्रयास करय लागलधि ।ओ क े श नोचैत \nरहलधि , धचधचयाइत रहलधि ,आ पुनः चेतना टिलुप्त भ s गेलटन।आ ओ \nचेतनाहीन भ s भू-ल ुंदठत भय गेल धि  टकि ु-टकि ु टि जक्षप्त सन! \n \n***** \n \n \nसूयवक तप्त टकरण अपन तीक्ष्ण गरम स्पशव सs पृथ्िी क ेँ  उद्वीप्त करय लागल \nिल। मु्ा उिवशी आ राजा पुरूरिा एखन िरर राजमहल आपस नटह पहुँचल \nिलाह। राज कमवचारी गण क े  धचन्दता बढ़य लागल िल। महामात्य राजाक \nअनुपस्स्िधत सँ अत्यंत चचिधतत िलाह। एकर कारण िल! एक महीना स s \nबेसी काल स s राजा राजमहल में िलाह ,ओ कतहु बाहर नटह गेल िलधि। \nआ कास्ल्ह अचक्क े  रि लs भ्रमण हेतु महारानी संग टनकत्रस गेल िलाह। \nकतय जा रहल िधि आ कखन आपस अओताह ,एकर कोनो जानकारी \nटकनको नटह िल।  \nराजिानी क े  टनकिस्ि सब प्रत्रसद्ध िनस्िली जतह सम्राि क े  जयिाक कनेको \nसंभािना िल ओ सेनापधत क े  नेतृत्ि में सेना क े  अनेक िुकड़ी सम्राि अििा \nमह ारानी के  अ न्दि ेषण ह ेतु पठा ्ेल खख न। टकनको टकि ु ज्ञात नटह  ि ल  ज े \nसम्राि राधत में कोन िन में गेल िलधि। सब टनराश भ s कs आपस आटब  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 75 \nगेल। जेना -जेना सैटनक सब आपस आटब रहल िल आ सम्राि एिं महारा नी \nक े  नटह भेििाक संबंि मे हुनका लोकटन सँ सूचना भेटि रहल िलटन , \nमहामत्यक व्य्र ता आ धचन्दता बढ़ल जा रहल िलटन। द्िस ढललाक उपरान्दत \nक ु मार िन द्स जे रि गेल िल से स्ियं सेनापधत क ेँ  ल s कs आपस आटब \nगेल। सब क े  बुझायल राजा एिं महारानी ओम्हरहु नटह भेिलधि ,सेनापधत \nटनराश भय आपस आयल िधि ,मु्ा जखन रि राजमहल लग रुटक गेल ,सब \nआियवचटकत भ s गेलधि रि में ्ेखख क s। टकएक तs हुनका लोकटनक राजा \nओटह रि मे बैसल िलाह। मु्ा महाराजक ई द्वशा कोना भेलटन! हुनक ई \nहाल कोन कारण साौं भेलटन! कोन एहेन मानुस अििा कोनो ्ेि -्ैत्य िल \nजेकरा कारण हुनकर ई हाल भेल िटन ? \nराजा पुरूरिाक हाल अत्यंत करुण िल ,हुनक हालत ्ेखख सबहक आँखख में \nनोर भरर गेल िलटन। ओ बताह सन् भ s गेल बुझाइत िलधि!मु्ा टकएक ? \nएटह प्रश्नक उत्तर टकनको लग नटह िल। महारानी गेल रहलधि संगे ,मु्ा \nएखटन नटह िधि राजाक संगे।महारानीक संग कत s ि ूटि  गेल टन! ओ संग \nटकएक नटह िधि! अंत:पुर में महारानीक अन्दिेषण कएल गेल मु्ा रानी \nओतहु नटह भेिलीह।  \nसब टकयो अत्यंत चचिधतत भs गेल िलधि। की रानीक अनुपस्स्िधत राजाक \nमानत्रसक अिस्िाक कारण िल? मु्ा ओ कतय चत्रल गेलीह? कास्ल्ह दनू \nगोिे एक संग बाहर टनकलल िलधि ,राजाक स्स्िधत एहन कोना भ' गेलटन ? \nकी रानी राजा क ेँ  िोटड़ स्िगव चत्रल गेलीह? एहन अनेकाें प्रश्न सबक े  हृ्य में \nउदठ रहल िलटन मु्ा एटह सब प्रकार क े  कोनो प्रश्नक उत्तर ककरो लग नटह \nिल।रानी क े  अनुपस्स्िधत आ राजा क े  ्यनीय स्स्िधत ्ेखख सब टकयो अत्यंत \nद:खी भ s गेलाधि।  \nअिचेतन अिस्िा में राजा क ेँ  ्ेखख म हामत्य ओटह रि मे आटब रहल सेनापधत \nसँ पुिलधि -  76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"महाराज क े  एहन हालत कोना भ s गेलटन ?\" \n\"ह मरा सेह ो टकि ु नटह  ब ुझल  अ धि  मह ामत्य! ह म टह नका कु मार ि न में अ च ेत \nअिस्िा में भूधम पर पड़ल ्ेखलहुँ ,तखन टहनका रि में एकिा सैटनक क े  म्द् \nसs बैसा क s कोनहुना आपस अनलहुँ।\"  \nएकर बा् टकयो टकि ु नटह  कटह  सकल ,कारण राजा एटह हालत में कोना \nआटब गेलाह आ रानी कतय चत्रल गेलीह से टकनको नटह बुझल िलटन। सब \nगोिे राजा पर ध्यान ्ेब नीक बुझलधि।राज िैद्य क े  बजाओल गेल आ राजा \nक े  धचटकत्सा प्रारंभ भs गेल ।मु्ा कोनो धच टकत्सा के  टकि ुओ उपयुक्त प्रभाि  \nराजा पर नटह ्ेखा  रहल िल ,हुनकर हालत में कटनको सुिार नटह भ s रहल \nिल।  \nराज िैद्य कहलधि - \"टकि ु गंभीर आघात के  कारण मह ाराज  के  मोन टि जक्षप्त \nसन भs गेल अधि , ओ संसार आ स्ियं अपना प्रधत टनर्लिप्त भs गेल िधि \nहुनका आब टकयो स्िस्ि नटह बना सक ै त अधि |\" \nसब उ्ास भs गेलधि।एतेक परािमी आ महा न राजा क े  ई हाल ? आब की \nहोयत! जँ s एहन महान चििती सम्राि क े  हाल नटह सुिरतटन! की राजा \nआब कटहयो ठीक भ s सक ै त िधि ! की पृथ्िी क ेँ  कटहयो पूिव सम्राि पुरूरिाक \nशासन पुनः भेटि सक ै त अधि ? सब प्रश्न अनुत्तररत रहल! टकनको एटह में \nएको प्रश्नक उत्तर ज्ञात नटह िल! मात्र समय ओकर उत्तर ्s सक ै त अधि!  \n \nक्रमशः \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 77 \n२.८.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-ओलधतक पाटन (बीहटन किा)  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nओलमतक पावन (बीहवन कथा)  \n्स साढ़े ्सक समय होइत हेतै ।बटनयान ्ेह सँ टनकात्रलक े  असघनी पर \nरखलक ्ेिन ,आ कान्दह पर गमिी लिकाक े  टि्ा भेल नहाइले।घेँि उठाक े  \nआसमान ्ेखलक ते बुझेलै जेना क ै येकिा मेघक िुकड़ीक रूप मे गगन पड़ी \nकटड़या झुम्मैर खेला रहल अधि ।कखनो पुरिा तँ कखनो पििा ओकरा सब \nक े  हुमधच हुमधचक े  आललिगन कय रहल ि ै  आ बेर बेर िरती पर अपन श्रम \nस्िे् टिन्दद िपकबैले एक ्ोसरा क े  िक े त्रल रहल ि ै  तैहना बुझेलै।  \n्ेखखते ्ेखखते बरखा जोर पक ै र लेलक ै  ,तेँ अि उि मे पटड़ गेल ्ेिन ।आब \nकयल की जाय ?जाड़ो बेस होम ' लगलैये ऐ झाँि पर ।लगे मे राखल तौनी \nओटढ़ मोबाइल िीपय लागल ।ओइ मे तेना ने बोटहया गेल जे कखन बरखा \nबन्दन भेलै आ फ े र कखन रौ् भकड़ार भ' के उटग गेलै सेहो नै ओ बूजझ सकल । \nजखन घरनी पूजा घर सँ अपन पूजा पाठ कय बाहर भेलीह ते एतुक्का दृश्य \n 78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ेखख खाौंझैत बजली -- \n्ेखखयौ, ओसरा पर पाटनक अहाँर लाटग गेलै आ टहनका मोबाइल िोटड़ \nकिूक सुरते नै! कने पटियो हिाक े  राखख द्धतयै से नै!!पत्नीक उलहन भरल \nस्िर सुटन मोिाइल ए क कात रखैत बजलाह ्ेिन -- \nऐ मे हमर कोन ्ोख ? ओलतीक पाटनक े  रोकबै ते ओ घरे ढूकत टक ने! चलू \nतैयो नै कोनो ब ात! एक कात से ह म उपि ै  ि ी आ ्ोसर कात से अ ह ाँ उपि ू, \nखला त्रलय भरर पोख ऐ बेर जल होली!  \n-बेसी माि नै भुकाउ हमर! जाउ झपत्रसन पटहने कल होली खेला आउ!!िाड़ी \nपरसल अधि । खा  पीटब क े  फ े र हमर सौधतन मोिाइल संग जधमक े  खेलैत \nरहब ।चुप्पे मूहेँ टि्ा भय गेलाह ्ेिन नहाइ ले ।नहा िो क े  भोजन क े लैन आ \nफ े र लाटग गेलाह औटफत्रसयल काज मे । \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप, मिुिनी (टिहार) ; फोन -9871779851  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 79 \n२.९.डॉ टकशन कारीगर - मैधिल पेिपोसुआ क े  गाेंधियाटगरी  \n \nडॉ वकशन कारीगर  \nम ैमथल पेटपोसुआ के  गाोंमधयावगर ी \nई गाेंधियाटगरी करनाहर सब त मैधिली भाषा क े  खंड टबखंड मे बांटि सुडाह \nक ्ेलक ै  आ धमधिला मैधिली क े  नाम पर इ सब अपन पेि पोसै मे बेहाल \nरहल. पररणाम की भेल  मैधिली अपने मे बंिा गेल आ तेकरा बंिनाहर िैह \nपेिपोसुआ मैधिल सब ि ै  जे अपना फाय्ा दआरे मैधिली क े  ्फानने रहल \nआ मैधिली साटहत्य क े  कटहयो समाज स नै जोड़लक आ नै तेकर कटहयो \nबेगरता बुझलक ै ? \nमैधिली भाषा क े  शुद्ध-अशुद्ध, पधिमाहा -्धिनाहा , मिेश -कोत्रसकन्दहा, बाभन -\nसोलकन , अ गुआ-टपिलगुआ , पुरूस्कारी-होहकारी क े  लकड़पेंच मे बाँटि \n्ेलक ै  आ आब भिडाह क े हेन जे सबिा मैधिली धियै ? आ लेखनी पुरूस्कार \nआयोजन बेर मे मानक िोटड़ ? \nअनका राड़ सोलकन बना दत्कारर ्ै ि ै  टकएक?? \nआस्ते आस्ते अंटगका, बल्ज्जका सब अलग भेल जा रहल अधि आ हैबो करब \nजरूरीए की ने ? क े करो बोली क े  ई पेिपोसुआ मैधिल मोजर नै ्ेलक ै ? मात्र \nअका्मी पुरूस्कार, मैधिली टिभागक नोकरी लोभ , संयोजक प् दआरे ई \n 80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसब मैधिली मानक क े  ओझरी लगा मैधिली भाषा क े  खंड पाखंड मे बँिैत \nगेल ? आ सब द्न ई पेिपोसुआ सब गाेंधियाटगरी खेला क भाषा साटहत्य पर \nजबर्स्ती अप्पन कब्जा क े ने रहल ? आ धमधिलाक जन समाज मैधिली सँ \nदूर होइत गेल.  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 81 \n२.१०.फगुआ उपाधि २०२४-प्रस्तुधत िीम टि्ेह \nफगुआ उपामध २०२४-प्रस्तुमत टीम  विद ेह \nहोलीक अिसरपर प्रस्तुत अधि  \"टि्ेहक उपाधि \"। ई उपाधि िा रण करधि \nसाटहत्यकमी आ टि्ेहक संग जुटड़ सािवक काज द्स आबधि से \nकामना............(प्रस्तुधत िीम टि्ेह) \n1. अरटिन्द् ठाक ु र- गािपर चढ़ा कऽ आलोचक बना ्ेलक।   \n2. जग्ीश चन्दि ठाक ु र अटनल- बारल गीतकार।  \n3. क े ्ारनाि चौिरी  -चमेली रानी पार लगेलकटन।  \n4. प्रेमलता धमश्र 'प्रेम'- प्रेमसँ संगीत नािक अका्मी िरर। \n5. शरद्न्दद चौिरी- हम उपेजक्षत कटहयो नै रहलहुँ।  \n6. किाकार अशोक -ठोर धिपा ्ेलक।   \n7. रामभरोस कापटड़  'भ्रमर'-मिेशक मठािीश।   \n8. लक्ष्मण झा सागर -टकयो नै पूि ै ए। \n9. नरेन्दि झा - हम भने आर्ििक लेखक िी।  \n10.        प्रो. डा. रामाितार या्ि  - िरना बला सभ भाषािैज्ञाटनक \nबटन गेल।  \n11.        जग्ीश प्रसा् मंडल - की ि ै  टि्ेह ? \n12.        राज्ेि मंडल  - कटिताक राजधमस्त्री।  82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n13.        सुभाष चंि या्ि  - घर्ेखखयासँ मुँह्ेखखया िरर।  \n14.        सुशील  - कलकत्तामे टकयो ने चीन्दहैए। \n15.        िीरे न्दि मल्ल्लक - िे्सँ शुरू।  \n16.        परमेश्वर कापटड़ - भ्रमरक डंकसँ बोखार भेल।   \n17.        भीमनाि झा  - खाली आलेख बेरमे खोज करैए हमरा।  \n18.        नधचक े ता -पुरने स्िा् ्ेबाक लेल प्रधतबद्ध।  \n19.        गंगेश गुंजन  - जँ टकयो हमरो चचव करैत ... आह।  \n20.        प्र्ीप टबहारी-आब सरोकार बटढ़ गेल अधि।   \n21.        योगानन्द् झा- फ े स्िीभलक सीढ़ीपर। \n22.        चन्दिेश- दभावग्यसँ \"मजण\" भेिल।  \n23.        मुन्दनाजी - टबना पेनी बला बोतलक मुन्दना।  \n24.        प्रीधत ठाक ु र - धच त्रकि ा ि ोटड़ टकि ु नै। \n25.        िीणा ठाक ु र  - साटहत्य अका्मीक नेहरू। सभ गलती लेल \nजजम्मे्ार।  \n26.        चन्दि मोहन पड़िा- एकिा खाेंता चाहबे करी।  \n27.        रमेश- कायविम इनभेस्िमेंिमे अ्र णी।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 83 \n28.        डॉ. क ै लाश क ु मार धमश्र - हमर गाम अरेड़ अधि।  \n29.        त्रशि शंकर श्रीटनिास - आब हमहूँ ्ंपधत रचनाकारक पाँ धतमे \nआटब गेलहुँ।  \n30.        रबीन्दि नारायण धमश्र - एखन हम उपन्दयास लीखब शुरुए \nक े लहुँ अधि।  \n31.        टबनयानं् झा - मिुबनी  टिलास।  \n32.        शैलेन्दि आनन्द्- कतहुँ नै िी हम।   \n33.        कल्पना झा (पिना )- हम तऽ नि िी।  \n34.        नबोनारायण धमश्र - कोटकल क े र ताकमे एखनो।  \n35.        गजेन्दि ठाक ु र -सभक ेँ  बहसा ्ेलटन। \n36.        अजजत क ु मार झा  - क े  पड़त झमेलामे। \n37.        द्लीप क ु मार झा - हम बच्चेसँ आन्द्ोलन करैत रहलहुँ \nअधि।   \n38.        नारायणजी - अका्मीक खेती कदठन ि ै , फत्रसलक खेती \nसरल।  \n39.        प्र्ीप पुष्ट्प -आब हमहूँ  कटिता त्रलखबै। \n40.        अत्रभलाष ठाक ु र-टबसुखल गजलकार।  \n41.        क ुं ्न क ु मार कणव - नेपालक लोक माटन लेलक।   84 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n42.        कीर्तिनाि झा -क ु रल क े र आसा पुरल नै।  \n43.        िनाकर ठाक ु र  -पररष््सँ पररष्् ि रर।  \n44.        योगेन्दि पाठक 'टियोगी ' - साढ़ू  संसारक सभसँ नीक लोक \nहोइत ि ै ।   \n45.        गौरीनाि - \"्ाग\" िोआ गेल।  \n46.        शेफात्रलका िमाव-हमरोपर टिशेषांक टनकत्रल गेल।  \n47.        श्रीिरम- उपन्दयासक कहबैका।  \n48.        त्रसयाराम झा 'सरस' - आब गजल नै सम्हरैए।   \n49.        टहतनाि झा - पोिी पठा कऽ कहैए पाठकीय खराप टििा ि ै ।   \n50.        त्रशि क ु मार टिल्लू - मोहन भारद्वाजक सपनासँ एकिा \nगीतकार िरर।   \n51.        टिभा रानी - अपने मनमानी।   \n52.        क ु णाल - मानकीकरण नै चाही।   \n53.        टिनय भूषण ठाक ु र - हरेक टििामे फ े ल।   \n54.        रटिन्दि कमार चौिरी  - साििान रहलाक बा्ो अका्मी नै \nपूि ै ए।  \n55.        मुक े श ्त्त- हम संस्िासँ बाहर नै िी।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 85 \n56.        चं्ना ्त्त- बेसी लीखख की करब ? \n57.        शैलेन्दि धमश्र- फ े स्िीभल लेल राधतयोमे चत्रल जाएब। \n58.        रमेश रंजन  - साटहत्य नािक े सँ चलैत ि ै ।  \n59.        टिजय इस्सर - उताहुल भेल िी।   \n60.        कामेश्वर झा कमल  - टबना पाटन -का्ोक कमल िी।   \n61.        मुन्दनी कामत - फाइनलसँ बाहर।  \n62.        क े ्ार कानन - अहूँ  \"संकल्प\" त्रलअ।  \n63.        डा. त्रशि क ु मार धमश्र - पुरातत्ि टिभागक कटि।  \n64.        प्रेमकान्दत चौिरी-संस्िा तऽ व्यक्तक्तगत काजक संिाहक ि ै ।  \n65.        उ्य चन्दि झा 'टिनो्'- सभ टकि ु टि नो्टह मे भेल । \n66.        लाल ्ेि कामत  - िोि पाठकीय  \n67.        आचायव रमानं् मंडल  - सभ ब्राह्मणिा्ी ि ै । \n68.        सुरेन्दि ठाक ु र - बाबू साहेब चौिरीसँ शुरू आ बाबू साहेब \nचौिरीपर खत्म।  \n69.        चन्दिमजण झा - पुरस्कार नामक राग बनतै तऽ ओटहमे हमर \nसुर पक्का रहत।  86 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n70.        बैद्यनाि चौिरी  'बैजू ' - अतेक काज क े लाक बा्ो ्रभंटगया \nहमरा त्रशक्षा माटफया कहैए।  \n71.        ्मन क ु मार झा - अपन सभ इच्छाक ्मन कऽ लेलहुँ।  \n72.        आशा धमश्र - एखनो उचाि लागल अधि।   \n73.        नीरजा रेणु - कहाँ टकयो बात  करैए। \n74.        अमरनाि  - कबकब।  \n75.        टिश्वनाि  - आब साक्षात्कार नै। \n76.        टिभूधत आनन्द् - अत्रभनं्न्र ंिक अत्रभलाषा एखनो बाँटकए \nअधि।  \n77.        शैलेन्दि क ु मार झा - हम किाकारक किाकार िी।   \n78.        प्रेम मोहन धमश्र- नै सम्हरल।  \n79.        भिेशचन्दि झा त्रशिाशं- जूड़ा बन्दहलहुँ तँइ जूरी भेलहुँ।  \n80.        मंजर सुलेमान - हो अल्ला , क े हन मंजर ्ेखेलह।  \n81.        महेन्दि नारायण राम - मुख्यिाराक जाधत टफलर।   \n82.        सत्येन्दि क ु मार झा - ्रभंगे िरर।   \n83.        हीरेन्दि झा - प्रबंि संपा्क बना कऽ सभिा हड़टप लेलक।  \n84.        ्ेि शंकर निीन  - आब पुरान भेल जा रहल िी।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 87 \n85.        रमाकान्दत राय रमा- ज ि ानीमे टकि ु नै भेल  तँइ फे सब ुकपर \nलत्रलतगर फोिो ्ैत धियै। \n86.        ईशनाि झा  - भाजपाक लोक टबखनाि कहैए।   \n87.        नािककार आनन्द् क ु मार झा - कहुना युिा पुरस्कार भेिल। \nआब मू ल चाही।   \n88.        अजजत आजा्  - पेनड्राइभमे CM. \n89.        नील मािि चौिरी -निीन टियोगी चौिरी।   \n90.        टिजय चन्दि झा - तालकिोराक तालमे।   \n91.        टिनो् कमार झा सरकार  - फ े स्िीभल करबै तऽ कहू।  \n92.        बुत्रद्धनाि धमश्र- मैधिलीमे अका्मी भेिब सहज ि ै ।  \n93.        चन्दि मोहन कणव - क े करा कतेक द्यै?  \n94.        मिुकान्दत झा- हमर लि लीलामे मिु भरल ि ै ।  \n95.        क े ष्ट्कर ठाक ु र - PHD चाही ? \n96.        काधमनी- एक टगलास पाटनसँ तृप्त।  \n97.        चन्द्न कमार झा - मूल पुरस्कार लेल जगबे करबै।   \n98.        रमानन्द् झा रमण - एसाइन्दमेंिक महंि।  \n99.        तारानन्द् टियोगी- सरकारी नौकरी बले लेखक बनलहुँ।    88 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n100.     अंशुमान सत्यक े तु - मुख्यिाराक मोड़पर।  \n101.     टनमवला कणव  - नुकाएल अप्ग्नत्रशखा \n102.     क ु मार मनोज काश्यप - हमरा बीहटन किा नै चाही।  \n103.     परमानन्द् लाल कणव - त्रलप्यांतरण करै िी।  \n104.     संतोष क ु मार बिोही  -लक्ष्यक पता नै। \n105.     डा. जजयाउर रहमान जाफरी  - मैधिलीमे गजल त्रलखनाइ िोड़ा \n्ेलक। \n106.     जग्ानं् झा 'मनु'  - फ े रसँ ताल ठोकब।  \n107.     राजटकशोर धमश्र - पोिी पठबै िी।  \n108.     सुशील लाल ्ास  -्ोहा मैन। \n109.     ्यानं् झा (्टड़मा) - हमर अनुिा् टकयो ने पढ़ैए।  \n110.     पं. ्यानं् झा - ि ं ्शास्त्री माि भंडार। \n111.     सत्यनारायण झा - ओटह ना टकि ु ल ीखख  ल ैत ि ी। \n112.     प्रणि झा - बेसी नै लीखब।  \n113.     भैरि लाल ्ास  - गाँिी लाल ्ास  \n114.     भिनाि झा  - जनकपुर भारतमे ि ै ।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 89 \n115.     अंजय चौिरी  - पीढ़ी सह टिशेषण सह ्शक टिशेषज्ञ। \n116.     संतोष क ु मार धमश्र - हम तऽ मैधिलीक पोसपुत िी।  \n117.     िीरेन्दि झा 'मैधिल ' - उपन्दयास कीनू। \n118.     रघुनाि मखखया  - भोजनो बना कऽ भुखले रहलहुँ।   \n119.     डा. आभा झा - संस्क ृ ताह। \n120.     टकशन कारीगर  - पुरस्कार लेल अलगे कारीगरी चाही।  \n121.     क ु न्द्न कणव - भाजपा समर्िित बीहटन किा।  \n122.     िीरेन्दि क ु मार झा - प्राइभेिे सही, कहुना पुरस्कारक त्रलस्िमे \nनाम आएल।  \n123.     कमल मोहन चुन्दनू - मुन्दनू क े र प्रतीक्षामे। \n124.     चण्डेश्वर खाँ- कच्छमच्छी िोड़ा ्ेबटन। \n125.     ॠटष ित्रशष्ठ - ्ानि ्ल क े र ॠटष। \n126.     मेनका मल्ल्लक- अनुिा् क े र मल्ल्लका। \n127.     अनमोल झा  - लघुकिाक मोजर नै।  \n128.     टकशोर क े शि- हमर नाम नै कहबै।  \n129.     डा. राम चैतन्दय िीरज - कतेक िरब िीरज।  \n130.     टिद्यानन्द् झा- आब कलकत्तामे हमहीं िी।   90 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n131.     धमधिलेश क ु मार झा  - ्स-बीस बखवपर तऽ मंच भेिैए तकरा \nकोना ि ोड़ू । \n132.     अशोक झा -ईगो टि कास पररष््। \n133.     क ु मार मनीष अरटिन्द्- जंगले -जंगल महल िरर।  \n134.     आशीष अनधचन्दहार - अपने ताल -अटगया बैताल  \n135.     राजक ु मार धमश्र - टबठ ु आमे कोनो ्म नटह। \n136.     क ृ ष्ट्णमोहन झा मोहन  - ग्लोबलो गाममे राजनीधत ि ै ।  \n137.     शभेन्दद शेखर- मुल्लाक ्ौर महजज् िरर। \n138.     बैक ु ण्ठ झा - गजल बहरमे लीखू मु्ा मात्रािम टकए लीखै \nिी।  \n139.     बीरेन्दि कमार झा - हम अटहना लीखै िी।   \n140.     प्रीतम टनषा्- आन्द्ोलन टिषा् ्ैए। \n141.     महे न्दि - पातपर बैसल।  \n142.     िीरेन्दि प्रेमर्षि - माइक बलपर लेखक।  \n143.     मन्दत्रेश्वर झा - आब िोटड़ द्अ।  \n144.     गंगानाि झा गंगेश - अपना मोने नै लीखब।   \n145.     अरटिन्द् अक्क ू - फ ु िानी चौक क े र सर्ार।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 91 \n146.    सुस्स्मता पाठक- किा , कटिता , अनुिा् - सभमे।  \n147.     अशोक अटिचल  - टकि ुए मासमे टब सरर गेल  सभ। \n148.     डा. बासुकीनाि झा  - जीतल बाजी।  \n149.     अमरनाि झा  'भारती' - भोरुकिासँ पटहने अस्त।  \n150.     ्ीपक द्नकर - टनपत्ता। \n151.     आनं्मोहन झा - पोिी घर पत्रत्रका ्लान। \n152.     राजीिरंजन झा  -शौटकया। \n153.     राजीि रंजन धमश्र - सालमे एक मास ्शवन ्ेब। \n154.     परमेश्वर झा 'प्रहरी' - साटहत्यमे पहरे ्ैत रटह गेलहुँ। \n155.     काश्यप कमल - अचििजलेसँ पएर पखारब।  \n156.     रेितीरमण झा  - मैना फ ु रवरररररररररररररर  \n157.     अयोध्यानाि चौिरी  - कहू  टकनकर अ नुि ा् ि ूि ल । \n158.     बाबा िैद्यनाि - आब टहखन्द्एमे लीखब। \n159.     सतीश िमाव  - ने पत्रकार ने लेखक। \n160.     क ु मार रािारमण  -अपने िगव पहेलीमे फ ँ सल।  \n161.     ्ेिांशु ित्स - कटहयो काल धचत्रकिा।   92 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n162.     गंगा झा - िूिल मंचक टन्ेशक।  \n163.     द्नेश या्ि - नेपालोमे ब्राह्मणिा् ि ै । \n164.     टकशोर ठाक ु र -  हमर धमधिला हाि कब्जा कऽ लेलक।  \n165.     सस्च्च्ानं् सच्चू - टबना कोिेशनक ेँ  उपन्दयास त्रलखब संभि \nनटह।  \n166.     टबनीत ठाक ु र - कटहयो काल उगबै।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 93 \n३.पद्य \n \n३.१.कल्पना झा- अंतरराष्ट्रीय मटहला द्िस  \n३.२.राज टकशोर धमश्र-परीक्षा \n३.३.टहतनाि झा -अइ फगुआमे...  \n३.४.पिन धमश्र \"गोनौली\"- फगुआ मे गाम \n३.५.आचायव रामानं् मंडल - मचे होरी/ होरी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  94 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.कल्पना झा- अंतरराष्ट्रीय मटहला द्िस \n \nकल्पना झा \nअंतरराष्ट्रीय मवहला ददिस \nहऽम नोब नय िी , \nने कात क चचिता आ ने बात क चचिता , \nलोहिल मोन आई  \nब डु व्याकु ल  अ धत, \nसुनलुं आजु \"अंतरराष्ट्रीय मटहला द्िस\" ि ै , \nके करा स पुि ु आ के  कह त, \nघोघक तड़ सं मोन िुकचुनंकाईयै , \nटनिावह करैत रहु टक  \nटकि ु ब ाज ु, \nटबकायल गाय जेका माय िी , \nमोन क बात मोने में राखख  \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 95 \nपाऊच करयै िी , \nसमय क बखरा करैत  \nआब मोन िाटक गेल , \nओररयानी में बत्रस \nउड़ैत चुनमुटनयां क े  ्ेखै िी , \nआ आसमान क बाि जोहै िी।  \n-कल्पना झा, बोकारो , झारखंड  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  96 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज टकशोर धमश्र-परीक्षा \n \nरा ज वकशोर ममश्र \nपरीक्षा \n \nहम बूढ़ टि  द्या िी , \n्ऽ रहलहुँ , परर स्स्ि धत क अप्ग्न -परी क्षा , \nहा रलहुँ , कखनो उत्ती णव भेलहुँ, \nत्रश धि ल मो नक आब को न इच्छा ? \n \nटक एक बनू परी क्षा िी आबहुँ? \nमु्ा समय ठा ढ़ लऽ मा न-्ण्ड, \nअ टन च्छु क सा धम ल  कयल  ज ा इि , \nपूिल जा इत अधि प्रश्न प्रचण्ड। \n \nसना तन-कत्तवव्य-सी ढ़ी चटढ़ , \nपहुँधच गेलहुँ का लक एटह ठा म , \nपरी क्षा -भिन तैओ अधि जज नगी , \nआबहु िो ड़अओ ,द् अओ टि रा म।  \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 97 \n \nमु्ा व्यिव करब अधि प्रा िवना , \nगरुड़व्यूह ,समयक हो इत अधि रचल , \nला क्षा गृह, रा िणक सा िु -भेष , \nकते क ु हका मय अप्रत्या त्रश त मचल। \n \nिृद्ध मुटन क तप ्ेखख टक ए , \nइन्दिा सन डो लत? \nबूढ़ बड़् क ेँ  ियक लेल , \nक े  ्ा म खो लत? \n \nकखनो उनिा , कखनो सुनिा का लचि , \nसो झ बा ि िो ड़ा य , पकड़ा बैत अधि िि।  \nली ल -अका स सँ खसय लगैत अधि अठबज्जर , \nआफ्, मंगल -पि पर आटब बनैत अधि धम ज्झर।  \n \nक ु ल -िंश -समा ज -रा ज -्ेशक परी क्षा , \nह रर िन्दि का शी मे माँ टग रहल िधि त्रभ क्षा । \nरा ज -तंत्र, गण -तंत्र पर समयक फ े री , \nजुग क ेँ  सो झाँ मंगल आ ' दर््ि नक ढेरी । \n \nअप्ग्न -परी क्षा ्ैत-्ैत \nअधि असो िटक त भेल अिवतंत्र , \nजज नगी स्ियं सा फ् लेल , \nता टक रहल सद् खन नि मंत्र। \n  98 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nका ल - व्यूह मे फ ँ सल री धत - \nरेबा ज , प्रिा ओ परम्परा , \nनूतन व्या ख्या , नि परर भा षा , \nओटह मे ओझरा एल िरा ।  \n \nसमय ककरा -ककरा नटह जाँ चल ? \nखसल टक ओ ,टक ओ रटह गेल बाँ चल।  \n \nक ु रुक्षेत्र मे भी ष्ट्म , पा िव टि द्या िी , \nजाँ च भेलै क े  स्िा िी , क े  िमाव िी ।  \n \nपरर स्स्ि धत क अधि चमत्का र, \nबृहन्दनला आ' त्रश खण्डी , \nअबला ना री बटन जा इत अधि , \nका ली आ ' रणचण्डी । \n \nटन त्य साँ झ मे सूयव ्ेिक \nभऽ जा इत िखन्दह अिसा न , \nओगरैत रहैत िधि सगर रा धत , \nअन्दहा रक महा मसा न। \n \nमयाव ्ा -जाँ च समा ज करैत अधि , \nटि पत्रत्त करैि िैयवक जाँ च, \nक ु म्हा र पका रहल अधि बा सन , \nअटह आबैि पा कल टक काँ च।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 99 \n \nनेतक जाँ च , टन यधत क े  जाँ च , \nमुर्ा जड़ल ? अधच आ -आँच।  \n \nगा ि सँ क ू द् मा ि पर बैत्रस जा एत मक व ि, \nपता ल फो टड़ , पएर डसत तक्षक िरकि। \n \nकतहु को नो टन त्रश चर अधि , \nकतहु को नो अटग आ बेता ल , \nरा म -ना म क ेँ  जप करैत , \nका लनेधम बजबैि करता  ल।  \n \nपा स्ण्ड त्य ओ मूढ़ते िा क नटह , \nअपन -आनक सेहो परेख , \nका ल , क ु ण्डली बना ्ैत अधि , \nसुद् न आओर दर््ि नक लेख। \n \nडेगे-डेगे , खने -खने , \nजज नगी प्रश्न-पत्र लऽ ठा ढ़ , \nजुटन पड़ा उ ,उता रा ता क ू  , \nअटब ते रहतै गरमी -जा ढ़।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  100 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.टहतनाि झा -अइ फगुआमे...  \n \nवहतनाथ झा  \nअइ फगुआम े... \n \nचूधम रहल अधि सन्दते सत्ता , \n'आप'क लेल जहलमे हत्ता ।  \nरंग -अबीरक बोड़ी बन्दहले , \nकाज न अयलटन ्ारू सस्ता ।। \nअइ फगुआमे 'आप ' टनपत्ता ।। \n \n'खड़गे 'क - खगव टबझायल िटनहें  \n' राहुल ' नापधि रस्ता। \nखसटन -समेिधि -राखधि पुटन -पुटन , \nफािल िटन जे बस्ता।  \nअइ फगुआमे हालत खस्ता ।।  \n विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 101 \n \nउलटि -पलटि , सटि -हटि , \nपुटन सटि , सम्बन्दि रखै ई पक्का । \nटकए नाम ब्नाम टगरटगिे , \nसमय-समय पलिै ई कक्का ।। \nअइ फगुआमे हक्का-बक्का।। \n \nअइ बसन्दतमे हेमन्दतक गधत , \nठमकौलक जहल पठौलक ।  \nएक -एक नटह ,्स-्स धचट्ठी , \nप्रेमक पाँधत पढ़ओलक।। \nअइ फगुआमे चम्पई ढोल बजौलक।।  \nममता ्ी्ी नटह ने सुनलकटन , \n्ेलकटन जोड़ पिकटनयाँ ।  \nअपन राग ओ अपनटह गाबटन , \nसुर - लय संग नचटनयाँ।।  \nअइ फगुआमे ई.डी. कीतवटनयाँ।।  \n \nहम न चौअन्दनी उिलब कटहयो , \nबाबा चरण शरण गटह रहबै ।  \nरत्न ्ेखाओल गाओल जन -गण , \nकोन मुँहें ना नुक्क ु र करबै।। \nअइ फगुआमे जय -जय कहबै ।।  \n \nइंडी - एनडी. गठबन्दिनमे , \nडहकन - गीतक भरल सचारे।   102 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएक - ्ोसरक ऊपर गाबय , \nसूटन रहल जनता बेचारे ।।  \nअइ फगुआमे 'नमो' सर्ारे।। \n \nमहग भेल रंगो -अबीर सभ , \nसभ ्ल धमत्रल का्ो फ े कय। \nक ु ्टक - फ ु ्टक - हुलक ै  ई-धमटडया , \n्ल-्लमे कमले ्ेखय।।  \nअइ फगुआमे 'नड्डा' रभसय।।  \n \nभंगक तरंगमे तुकबन्द्ीक ेँ  , \nडर लगुआ - भगुआ - टपि ुल गुआसँ । \nयमक - िमक ओत्ते असहज नटह , \nजत्ते सरकारक मुँहलगुआसँ ।। \n \nअइ फगुआमे डर अगलेसुआसँ..  \nसत्ताक लोलुपेँ मुँहदसुआसँ ।। \n \nअइ फगुआमे..  \n \nअ. इ.. फ. गु . आ. मे ....।। \n \n(वहतन ाथ झा फगुआ २०२४) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 103 \n३.४.पिन धमश्र \"गोनौली\"- फगुआ मे गाम \n \nपिन ममश्र \"गोनौली\" \nफगुआ म े गाम  \n \nआब नटह जाइए िी हम फगुआ मे गाम , \nकहाँ रहलै गामोमे ओ मजा आ होरीक शान || आब.. || \nबसंतपंचमीक  बा्े सँ ्लाने - ्लाने होइ िल , \nफगुआ गायन आ जोटगराक ठहक्क| \nसाँझ पड़ैत जुिै िल सब , \nहोइ िल होलीक हुड़्ंग , \nगुलाल उड़बैत िलाह भैया आ कक्का || \nढोल - झात्रल मीर्ंग बजै िल , \nडंफाक ताल बेताल रहैए िल | \nजन - बटनहार ्त्रलत टकसान झुमै िल, \nफागोत्सिक हमर ई परम्परा िल|| \nरंग - टबरं गी अबीर गुलाल उड़बैत , \nलगैत िल सब समान | \nभे्भाि लेश मात्र नटह, \nहोइत िल रंगक मंगल गान || \nरंगक फ ू हाड़ सँ चौतरफा उमरल उमंग , \n 104 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुखक सागर मे पसरल तरंग | \nनेना- भुिका , संगी- सहेली संग , \nकाका- काकी, भैया- भौजी खेलधि रंग || \nसब रंगक सं्ेश अपन , \nक े सररया त्याग- तपस्या टहन्ददू सनातन, \nलाल - पीयर टियाह - दरागमनक शुभागमन | \nकारी रंग टिरोि आ मौन िारण , \nउजरा रंग अधि शांधत प्रतीक , \nगुलाबी िैयव , हररयर िरा िामक समपन्दनता धिक || \nसमयानुसार सब टबतैत गेल , \nआय- कमाई सेहो बटढ़ गेल , \nपटहले क े  तुलना मे , \nबेसी त्रशजक्षत आ साक्षर समाज भ' गेल | \nहर व्यक्तक्त मे व्यस्तता च रम ि ू गेल , \nसमाजजक सद्भािना संक ु धचत भ' गेल , \nउत्सि- पिव मे सेहो ब्लाि आटब गेल , \nफ ू ल फ ु लै या नै फ ु लै, बसंतोत्सिक अंत भ' गेल || \n \n[पिन ममश्र \"गोनौली\", 08-03- 2023 (होली ददन)]  \n \n-पिन  कु म ार  मम श्र, शशक्षक, ज्ञानदीप बाशलका विद्यालय, कोलकाता \nप्राइम र ी स्कू ल कॉनशसल , श्री श्याम सदन, 1, हाटगमछया, धापा, \nकोलकाता -700105, मो. 9433746295  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 105 \n३.५.आचायव रामानं् मंडल - मचे होरी/ होरी  \n \nआर्ायच रामानंद मंडल  \nमर्े होरी/ होरी  \n१. \nमर्े होरी \nबृं्ािन में खु ब मचे होरी।  \nरािा संग क ृ ष्ट्ण खेले होरी। \nबांस फ ुं चकारी से खेले होरी।  \n 106 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनीला रंग से क ृ ष्ट्ण खेले होरी। \nटपयर रंग से रािा खेले होरी।  \n  \nक ै लाश में खुब मचे होरी।  \nगौरी संग शंकर खेले होरी।  \nभस्म से शंकर खेले होरी। \nबरफ से गौरी खेले होरी।  \nगौरी संग शंकर नाचे होरी।  \n  \nधमधिला में खुब मचे होरी।  \nत्रसया संग राम खेले होरी। \nलाल रंग राम खेले होरी।  \nहररयर रंग त्रसय खेले होरी।  \nकनक टपचकारी से खेले होरी।  \n  \nजगत में खुब मचे होरी।   विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 107 \nनर संग नारी खेले होरी।  \nसभ भे् भाि धमिाबे होरी।  \nसभ धमल जुल खेले होरी।  \nरामा सभ धमल गाबे होरी।  \n२. \nहोरी  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \nरंग अबीर से खेले होरी।  \nबांस फ ुं चकारी से खेले होरी।  \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \nएक ओर खेले रािा गोरी।  \nसोलह बरस क े  रािा गोरी।  \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \n्ोसर ओर खेले क ृ ष्ट्ण कन्दहैया।  108 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबारह बरस क े  क ृ ष्ट्ण कन्दहैया। \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \nरािा संग क ृ ष्ट्ण खेले होरी। \nग्िालबाल संग गोपी खेले होरी।  \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \nहररयर रंग से रािा खेले होरी।  \nलाल रंग से खेले क ृ ष्ट्ण कन्दहैया। \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \n्ेि संग भक्त खेले होरी। \nपरमात्मा संग आत्मा खेले होरी। \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय हो री। \nप्रेमी संग प्रेयसी खेले होरी।  विदेह  ३९० म  अंक १५ मार्च २०२४ (िर्च १७ मास  १९५ अंक ३९०)|| 109 \nसािु संग गृहस खेले होरी।  \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \nईश्वर संग प्रक ृ धत खेले होरी। \nम्न संग रधत खेले होरी।  \n  \nबृजक ुं ज में िमाल मचैय होरी।  \nपत्नी संग पधत खेले होरी। \nनर संग रामा नारी गाबै होरी।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।     \n \n  \n ","size_mb":3.89,"has_text":true},"Videha 391.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 391.pdf","name":"Videha 391.pdf","text":" \n \nISSN 2229-547X VIDEHA \n𑒀 \n \nविदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -\nप्रसार  नै कएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra \nआदद लििंकपर आ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html केर रूपमे इन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि \nhttp://videha.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of \nhttps://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) from 2004 to 2016- http://videha.com/ \nभािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा \nविदेह - प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि \n“भािसररक गाि ” जाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the \nEditor, Videha holds the right to create the web archives/ theme-based web archives, right to \ntranslate/ transliterate those archives and create translated/ transliterated web-archives; and \nthe right to e-publish/ print-publish all the se archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत \nररना / सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ \nपठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक \nकॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह \nई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो \nिेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ \nपाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक \nवनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform \nfor scholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge \nabout Maithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote \nand preserve Maithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, \nbook reviews, and poetry in Maithili and English languages . It also features translations of \nliterary works from other languages into Maithili. It is a peer-reviewed journal, which means \nthat articles and papers are reviewed by experts in the field before they are accepted for \npublication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e -published by Videha  (since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are \n  \n \nperiodically being checked for accessibility issues. People with disabilities should not have \ndifficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 391 at www.videha.co.in   \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअक्खर खम्भा (आखर खाम्ह) \nधतहअन िेत्तवह काक्षि तसु वकलत्तिल्ल्ि पसरेइ। अक्‍टिर िम्भारम्भ जउ मञ्चो िन्न्द्ि न देइ॥ (कीर्तिंिता प्रथमाः \nपल्ििाः पवहि दोहा।) \nमाने आिर रूपी िाम्ह वनमाा  कऽ ओइपर (गद्य-पद्य रूपी) मंर ज, नै िान्द्हि जाय त, ऐ लिभुिनरूपी िेिमे ओकर \nकीर्तिंरूपी ित्ती केना पसरत।  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूदराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूदरकें आ आयाकें ; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्तिरतिररक्ष ग्वंग शान्तििः पृथ्वी शान्तिराप: \nशान्तिरोषधय: शान्ति वनस्पिय: शान्तिर्विश्वे देवा: \nशान्तिर्ब्िह्म \n  \n \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒣𑒵: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩 𑒭𑒡𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱  \n𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒞𑒨: 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑓂𑒥𑓂  𑒩𑒯𑓂𑒧 \nब्रह्मणसँ प्रार्थना जे द्युलोकमे, अंतरिक्षमे, पृथ्वीपि, जलमे , औषधमे , \nवनस्पततमे, तवश्वमे, सभ देवतागणमे आ ब्रह्ममे शांतत हुअय।  \nॐ-ब्रह्मण, द्यौ-सूयथ-तिेगण, अंतरिक्ष- पृथ्वी आ द्यूलोकक बीच, आप:-\nजल, तवश्वेदेवा- सभ देवता , ब्रह्म- सजथक। \n𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝𑒮𑒿  𑒣𑓂𑒩𑒰 𑒩𑓂𑒟 𑒢  𑒠𑓂𑒨𑒾    𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲 𑒣𑒵𑒩,   𑒠𑓂𑒨𑒾 , \n𑒎𑒭𑒡𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒫𑒢𑒮𑓂𑒣𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫 𑒠𑓂𑒨𑒾 , 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 𑒑𑒝𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒂 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞 \n𑒯𑒳𑒁𑓀𑒨। \n𑓇-𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧𑒝, 𑒠𑓂𑒨𑒾  -𑒮𑒿 𑒨 -𑒞𑒠𑓂𑒨𑒾𑒩𑒑𑒝, 𑒁𑓀 𑒞𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭- 𑒣𑒵 𑒟𑓂𑒫𑒲  𑒂   𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒏𑒏 𑒩𑓂𑒥𑓂 𑒔, \n𑒂𑒣𑒵:-  , 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫 - 𑒮𑒿𑒦 𑒠𑓂𑒨𑒾 𑒫𑒞 , 𑒥𑓂𑒩𑒯𑓂𑒧- 𑒮𑒿  𑒏। \n \n𑒀 \nॐ, स॒हस्र॑शीषाथ॒ पुर ॑ षः। स॒ह॒स्रा॒क्षः स॒हस्र॑पात्। \n𑓇, 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒬𑒰 𑒭  ↓ 𑒣𑒳𑒩𑒳↑𑒭। 𑒮𑒿↓𑒯↓𑒮𑓂𑒩 ↓𑒏𑓂𑒭 𑒮𑒿↓𑒯𑒮𑓂𑒩↑𑒣𑒵 𑒞𑓂। \nस भूमम ॑  ग्वंग तव॒श्वतो ॑ वृ॒त्वा। अत्य॑ततष्ठद् द शाङगु॒लम ्॥ \n𑒮𑒿 𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱  ↑𑓅 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒫↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾𑒞 ↑ 𑒫 ↓𑒞𑓂𑒫𑒰 । 𑒁𑓀𑒞𑓂𑒨↑𑒢𑓂𑒞𑒱𑒞𑒭𑓂𑒚𑒠𑓂  𑒬𑒰 𑒓𑓂𑒑𑒳 ↓ 𑒧𑓂॥ \nहजाि मार्, हजाि आँखि, हजाि पएि संग तवश्वक ेँ  आच्छाददत क े ने \nअछि, दस आंगुिक गनतीक वशमे नै अछि ओ।    \n \n \nप॒द््याग्ँ ॑ शू॒द्रो अ॑जायत॥  \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨 𑒑𑓂 ↑ 𑒬𑒰 ↓𑒠𑓂𑒨𑒾   𑒁𑓀↑  𑒨𑒞॥ \nपएिसँ शूद्रक उत्पत्ति भेल॥ \nप॒द््यां भूमम॒ र्द शः॒ श्रोत्रा᳚त्। \n𑒣𑒵↓𑒠𑓂𑒦𑓂 𑒨  𑒦𑒴𑒢𑓂𑒞𑒱 ↓𑒢𑓂𑒞𑒱  𑒬𑒰↓ 𑒠𑓂𑒨𑒾  𑒞𑓂𑒩𑒰 ↑↑𑒞𑓂। \nमुदा पएिेसँ भूममयोक उत्पत्ति। \n \n❀ (White Florette- innocence and purity) \n☸ (Wheel of Dharma) \n࿕(Swastik) \n𑓅 (Gwang ग्वंग- two small circles connected by u and \na dot placed over it, used in reference of Vedic texts) \n꣼ (छसद्धििस्तु, छसिम 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩𑒮𑓂𑒞𑒳, 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒮𑒿   Devanagari Anji) \nঀ (Bengali Anji, Siddham) \n  \n \n𑒀 (Tirhuta Anji, Ankush of Ganeshji, placed at the \nbeginning of something) \nसोशि मीवडया, अन्द्तजााि आ दूरदशानक कायाक्रम सभमे िेदमे ई लििि अधि, ई िर् िंत अधि, शूरक प्रधत, स्िीक \nप्रधत, शूरक स्िीक प्रधत अपमान जनक गप लििि अधि; ई सभ सूवन कऽ वकयो विकीपीवडया आ आन आन ठाम \nअन्द्तजाािपर िेि सभमे पररितान कऽ देने रहधथ। एक गोटे अं्रहेजीमे लिििवन- “अथिािेदमे शूरक पत्नीकेँ विना \nस्िीकृधतक वकयो हाथ पकवड़ िऽ जा सकय, ििा िक्‍टतव्य अधि।” हम कुरुिेिम् अन्द्तमानक, िण्ड-८; प्रिन्द्ि \nवनिन्द्ि समािोरना भाग -२, २०१४ मे अपन आिेि “विद्यापधत: वकिु प्ररलित कुप्ररारक वनिार ” मे लििने रही- \n“.. ई ओवहना भेि जेना अथिािेदमे शूरक पत्नीकेँ विना स्िीकृधतक वकयो हाथ पकवड़ िऽ जा सकए ििा \nिक्‍टतव्य।” \nमुदा अथिािेद िा कोनो िेदमे ओइ तरहक िक्‍टतव्य कत्तौ नै आयि अधि। तकर विपरीत शुक्‍टि यजुिेद ई कहैत \nअधि:-  \nशुक्‍टि यजुिेद (२६.२)-यथेमां िारं कल्या ीमािदावन जनेभ्याः। ब्रह्मराजन्द्याभ्यां शूराय रायााय र स्िाय रार ाय \nर।।हम सभ गोटेकें ई पविि िा ी (िेदिा ी) सुनािी। ब्राह्म कें, िलियकें, शूरकें आ आयाकें; अपन िोककें आ \nअपररधरतकें सेहो (माने सभकें)। मुदा ऐ िेदिाक्‍टयक विपरीत मनुस्मृधत िेदिा ीक अध्ययन/ श्रि कें समाजक \nवकिु गोटे िेि वनषेि करऽ राहिक, मुदा स्मृधत सेहो िेदिाक्‍टयकें प्रमा  मानैत अधि (शब्द प्रमा ) तें तकर विरु् \nदेि ओकर वनदेश स्ियं अमान्द्य भऽ जाइत अधि। \nिेद मे उपिब्ि शूर शब्दक उल्िेखित अंशक सं्रहह नीरा, देि जा रहि अधि। शूरक अपमानजनक  उल्िेि त, नवहये \nअधि, िरन् पएरस, पविि पृथ्िीक जन्द्मक उल्िेि अधि आ तही उत्पलत्तक सादृश्यताक कार स, मानि  समुदायक \nपािक शूर कहि गेि िधथ।  \nप॒द्भ्याग्,्ँ॑ शूू॒रो  अ॑जायत॥  \nपएरस, शूरक उत्पलत्त भेि॥ \nप॒द्भ्यां भूधम॒र्दिंशिं॒ाः श्रोिा᳚त्। \nमुदा पएरेस, भूधमयोक उत्पलत्त। \n \nREFERENCE OF SHUDRAS IN VEDAS  [Dr Tulsi Ram, 2013, Atharveda: \nSamaveda: Yajurveda: Rigveda; English Translations] \n \nATHARVA VEDA (3 references) \n \nKANDA-14 \n(MARRIAGE AND FAMILY) Kanda 14/Sukta 1 (Surya’s Wedding)    \n \nDevata: Dampati; Rshi: Surya Savitri \n60. Bhagastataksha caturah padanbhagastataksha catvaryuspalani. Tvasta \npipesa madhyatonu vardhrantsa no astu sumangali. \nBhaga, lord sustainer and ordainer  of life, has framed the value orders of \nlife: Dharma, Artha, Kama and Moksha; four social orders: Brahmana, \nKshatriya, Vaishya and Shudra; four stages of personal life: Brahmacharya, \nGrhastha, Vanaprastha and Sanyasa. Tvashta, lord maker and organiser of \nlife, has placed the woman as partner of man in matrimony in this order and \norganisation. May the bride be good and auspicious for us. \nभाग - पािनकताा आ जीिनक अधिष्ठाता- जीिनक मूल्य क्रम तैयार केने िधथाः िमा, अथा, काम आ मोि; रारर \nसामाक्षजक क्रम- ब्राह्म , िलिय, िैश्य आ शूर; व्यक्क्‍टतगत जीिनक रारर रर - ब्रह्मरया, गृहस्थ, िानप्रस्थ आ \nसन्द्यास।त्िष्टा- स्िामी वनमााता आ जीिनक आयोजक- एवह क्रममे आ सङ्गठनमे स्िीकेँ वििाहमे पुरुषक साथीक \nरूपमे रिने िधथ। से ििू हमर सभक िेि नीक आ शुभ होधथ। \nKanda 19/Sukta 6 (Purusha, the Cosmic Seed) \nPurusha Devata, Narayana Rshi \n6. Brahmano sya mukhamasid bahu rajanyo bhavat. Madhyam tadasya \nyadvaishyah padbhyam sudro ajayata. \nBrahmana, (man of knowledge, divine vision and the Vedic Word in the \nhuman community) is the mouth of the Samrat Purusha. Kshatriya, man of \njustice and polity, is the arms of defence and organisation. The middle part \nis the Vaishya who produces and provide s food and energy. And the \nancillary services that provide sustenance and support with auxiliary labour \nare the feet, the Shudra that bears the burden of society. \nब्राह्म  (्ानी , ददव्य दृधष्ट आ मानि समुदाय िेि िैददक शब्द) सम्राट पुरुषक मुि अधि। िलिय -न्द्याय आ \nराजनीधतक िोक - रिा आ सङ्गठनक हाथ िधथ। मध्य भाग िैश्य िधथ जे भोजन आ ऊजााक उत्पादन आ आपूर्तिं \nकरैत िधथ। आ सहायक सेिा जे सहायक श्रमक सङ्ग वनिााह आ सहायता प्रदान करैत अधि, ओ अधि पैर, शूर \nजे समाजक भार िहन करैत िधथ। \n \nKanda 19/Sukta 32 (Darbha) \nDarbha Devata, Bhrgu Ayushkama Rshi \n8. Priyam ma darbha krunu brahmarajanyabhyam sudraya charyaya cha. \nYasmai ca kamayamahe sarvasmai cha vipasyate. \nO Darbha, destroyer and preserver, eternal sanative, render me dear and \nloving to and loved by all Brahmanas , Kshatriyas, Vaishyas, Shudras, \nwhoever we love and desire, and all those who have the eye to see (and \ndiscriminate right and wrong).   \n \nहे दभाा, विनाशक आ संरिक, शाश्वत वििेकशीि; हमरा सभकेँ ब्राह्म , िलिय, िैश्य, शूर , सभक धप्रय आ प्रेमी \nिना  ददअ।  संगे ओ सभ हमरा  सभस, प्रेम् करधथ क्षजनका स, हम प्रेम करी िा क्षजनकर कामना करी ; आ ओ सभ \nक्षजनका िग देििाक दृधष्ट अधि (आ सही आ गितमे भेद िुझैत िधथ)। \n \nSAMAVEDA (o reference) \n \n \nYAJURVEDA  (7 references) \nCHAPTER- VIII \n30. (Dampati Devata, Atri Rshi) \nPurudasmo visuruupa indurantarmahimanamanaja dhirah. Ekapadim \ndvipadim tripadim chatupadimastapadim bhuvananu prathantam svaha. \n \nThe man of mighty deeds, who eliminates suffering and creates joy, of \nversatile attainments, bright and honourable, constant and resolute, should \nwait for the great new arrival. Men of the household, cultivate the vaidic \nculture of one, two, three, four and eight steps of attainment: one: Aum; two: \nworldly fulfilment and the freedom of moksha; three: the joy of the truth of \nword and the health of body and mind; four: the attainment of Dharma, \nwealth, fulfilment of desire, and moksha; eight: the joy of all the four classes \nand all the four stages of life (Brahmana, Kshatriya, Vaishya and Shudra, \nBrahmacharya, Grihastha, Vanaprastha and Sanyasa). Build homes for the \npeople and advance in life. \nशक्क्‍टतशािी कमाक पुरुष, जे दाःिकेँ समाप्त करैत अधि आ आनन्द्द उत्पन्द्न करैत अधि, िहमुिी उपिस्ब्िक, \nउज्ज्िि आ सम्मानजनक, स्स्थर आ दृढ़ संकस्ल्पत, ओकरा महान नि आगमनक प्रतीिा करिाक राही। घरक \nिोक, उपिस्ब्िक एक, दू , तीन , रारर आ आठ रर क िैददक संस्कृधत विकलसत करैत िधथाः एकाः ओम; दइाः \nसांसाररक पूर्तिं आ मोि रूपी स्ितन्द्िता; तीनाः िरनक सत्यक आनन्द्द आ शरीर आ मस्स्तष्कक स्िास्थ्य; रारराः \nिमाक प्राप्प्त, िन , इच्छाक पूर्तिं, आ मोि; आठाः जीिनक रारर िगा आ रारर रर क आनन्द्द (ब्राह्म , िलिय, \nिैश्य आ शूर, ब्रह्मरया, गृहस्थ, िनप्रस्थ आ सन्द्यास)। िोकक िेि घर िनाउ आ जीिन मे प्रगधत करू। \n \nCHAPTER- XVIII \n48. (Brihaspati Devata, Shunah-shepa Rshi) \nRucham no dhehi brahmanesu rucham rajasu naskrudhi. Rucha vishyesu  \nshudreshu mayi dhehi rucha rucham. \nBrihaspati, lord of the universe, eminent teacher and master of vast \nknowledge, inspire our Brahma section of the community —scholars, \nscientists, teachers and researchers with brilliance and love. Infuse   \n \nbrilliance, love and justice into our Kshatrias, defence, administration and \njustice section of the community. Bless with light, love and generosity our \nVaishyas, producers and distributors among the community. And bless our \nShudras, the ancillary services, with light, love and loyalty. Bless me with \nlight and love toward us all. \nिृहस्पधत- ब्रह्माण्डक स्िामी, प्रख्यात लशिक आ विशाि ्ानक स्िामी- समुदायक  ब्रह्म िगा- विद्वान, िै्ावनक , \nलशिक आ शोिकताा- केँ प्रधतभा आ प्रेम स, प्रेररत करू। हमर िलिय-रिा , प्रशासन आ न्द्याय- समुदायक िगामे \nप्रधतभा, प्रेम आ न्द्यायक संरार करू। हमर िैश्य-समुदायक  वनमााता आ वितरक- सभकेँ प्रकाश, प्रेम आ उदारतास, \nआशीिााद ददयौ। आ हमर सभक शूर -समुदायक  सहायक सेिी- केँ प्रकाश, प्रेम आ वनष्ठा स, आशीिााद ददयौ। हमरा \nसभ केँ प्रकाश आ प्रेम स, आशीिााद ददयौ। \n \nCHAPTER- XXV \n23. (Dyau etc. Devata, Prajapati Rshi) \nAditirdyauraditirantarikshamaditirmata sa pita sa putrah. Vishve deva \naditih pancha jana aditirjatamaditirjanitvam. \nIn the essence: Light is indestructible; sky is indestructible; mother Prakriti \n(matter-energy-thought) is indestructible; Father, the Cosmic Spirit is \nindestructible; Son, the soul (jiva), is indestructible; all the divinities of \nnature and humanity are indestructible; five people, Brahmana, Kshatriya, \nVaishya, Shudra, other s, are indestructible; whatever is born is \nindestructible; whatever will be born is indestructible. (All that was, is and \nshall be is indestructible in the essence.) \nसारमे : प्रकाश अविनाशी अधि; आकाश अविनाशी अधि; माता प्रकृधत (पदाथा-ऊजाा-विरार) अविनाशी अधि ; \nवपता , ब्रह्मांडीय आत्मा अविनाशी अधि; पुि, आत्मा (जीि) अविनाशी अधि; प्रकृधत आ मानिताक सभ देित्ि \nअविनाशी अधि; पा,र व्यक्क्‍टत, ब्राह्म , िलिय, िैश्य, शूर  आ आन  अविनाशी अधि; जे वकिु जन्द्मि अधि से \nअविनाशी अधि; जे वकिु जन्द्मत से अविनाशी अधि। (जे वकिु िि, अधि िा रहत/ आओत से सार मे अविनाशी \nअधि।) \n \nCHAPTER- XXVI \n2. (Ishvara Devata, Laugakshi Rshi) \nYathemam vacham kalyanimavadani janebhyah. Brahmarajanyabhyam \nShudraya charyaya cha svaya charayaya cha. Priyo devanam dakshinayai \ndaturiha bhuyasamayam me kamah samrudhyatamupa mado namatu. \nJust as this blessed Word of the Veda I speak for the people, all without \nexception, Brahmana, Kshatriya, Shudra, Vaishya, master and servant, \none’s own and others, so do you too. May I be dear and favourite  with the \nnoble divinities and the generous people for the gift of the sacred speech.   \n \nMay this noble aim of mine be fulfilled here in this life. May the others too \nfollow and come my way beyond this life. \nजेना िेदक ई िन्द्य िरन हम विना कोनो अपिादक, ब्राह्म , िलिय, शूर , िैश्य, स्िामी आ सेिक, अपन आ अन्द्य \nिोकक िेि कहैत िी, तवहना अहा, सेहो करैत िी। पविि भाष क ऐ उपहारक िेि हम महान देित्ि आ उदार \nिोक सभक धप्रय आ मनभािन रही। हमर ई महान उद्देश्य ऐ जीिन मे पूर हअय। आन सभ सेहो हमर मागाक \nअनुसर  करैत िढ़ैत जाय  आ से ऐ जीिनस, आगा, िरर िढ़य। \n \nCHAPTER- XXX \n5. (Parameshvara Devata, Narayana Rshi) \nBrahmane brahmanam kshatraya rajanyam marudbhyo vaishyam tapase \nShudram tamase taskaram narakaya virahanam papmane \nklibamakrayayaayogum kamaya punshchalumatikrustaya magadham. \nGive us, we pray, the Brahmanas for education and research, culture and \nhuman values; the Kshatriyas for governance, defence and administration; \nthe Vaishyas for economic development, and the Shudras for assistance and \nlabour in the ancillary services. Rem ove, we pray, the thief roaming in the \ndark, the murderer bent on lawlessness, the coward disposed to sin, the \narmed terrorist bent on destruction, the harlot out for pleasure of flesh, and \nthe bastard fond of scandal. \nNote: In mantras 5 -22 in which variou s aspects of organised life are listed, \nthere is repetition of ‘asuva’ and ‘parasuva’ from mantra 3, which means: \n‘Give us, we pray, what is good’, and, ‘Remove, we pray, what is evil’. This is \nthe prayer. Also, there are echoes of ‘havamahe’ from mantra 4 , which \nmeans: ‘We invoke and develop’, and, ‘we challenge and fight out’. This is \nthe call for action under the divine eye. \nलशिा आ शोि, संस्कृधत आ मानिीय मूल्यक िेि ब्राह्म ; शासन , रिा आ प्रशासनक िेि िलिय; आर्थिंक \nविकासक िेि िैश्य; आ सहायक सेिामे सहायता आ श्रम िेि शूर हमरा  ददअ  से हम प्राथाना करैत िी। हम प्राथाना \nकरैत िी जे अन्द्हारमे घुमैत रोर, अराजकता पर विता िूनी , पाप पर विता कायर, विनाश पर विता सशस्ि आतंकिादी, \nदैवहक सुि िेि िाहर गेि िेश्या, आ किंकक शौकीन नाजायजकेँ हटा ददयौ।  \nनोटाः मंि 5-22 मे, जइमे संगदठत जीिनक विलभन्द्न पि सूरीि् अधि, मंि 3 स, 'आशुिा ' आ 'परशुिा ' क \nपुनरािृलत्त होइत अधि, जकर अथााः 'हमरा सभ केँ ददअ, हम प्राथाना करैत िी, जे नीक अधि', आ, 'हटाउ , हम \nप्राथाना करैत िी, जे अििाह अधि'। ई प्राथाना अधि। सङ्गवह, मंि 4 स, 'हिामाहे ' क प्रधतध्िवन अधि, जकर \nअथााः 'हम आह्वान करैत िी आ आगू िढ़िै िी', आ, 'हम मा,वट दइ िी आ िड़ै िी'। ई ददव्य दृधष्टक अन्द्तगात काज \nकरिाक आह्वान अधि। \n \nCHAPTER- XXX \n22. (Rajeshvarau Devate, Narayana Rshi)   \n \nAthaitanastauau virupanalabhateitidirgham chatihrasvam chatisthulam \nchatikrusham chatishuklam chatikrushnam chatikulvam chatilomasham \ncha. Ashudra abrahmanaste prajapatyah. Magadhah punshchali kitavah \nkliboshudra abrahmanaste prajapatyah. \nThe good human being accepts and works with these eight classes of people \nof different forms and colours: too tall, too short, too fat, too thin, too white, \ntoo dark, too hairless, too hairy. Also they are neither Brahmanas nor \nShudras (nor the others). They too, all of them, are children of God, \nPrajapati. Even the bastard and the ‘despicable’, the wanton, the gambler, \nand the coward and the eunuch, neither Shudras nor Brahmanas (nor the \nothers), they too are children of God, Prajapati, father of all. \nनीक िोक विलभन्द्न रूप आ रङ्गक ऐ आठ िगाक िोकक संग स्िीकार करैत अधि आ काज करैत अधिाः िूि \nिम्िा, िड्ड िोट, िड्ड मोट, िूि पातर , िड्ड गोर , िड्ड कारी , िहत कम केशििा, िूि केशििा। ओ सभ ने ब्राह्म  \nिधथ, नवहये शूर (आ नवहये आन  वकयो)। ओ सभ सेहो भगिान प्रजापधतक सन्द्तान िधथ। एतऽ िरर जे नाजायज  \nिा  'घृक्ष त', ऊिमी, जुआरी, आ कायर आ नपुंसक , ने  शूर , नवहये ब्राह्म  (नवहये आन  वकयो), ओ सभ सेहो \nभगिान  प्रजापधतक सन्द्तान िधथ, प्रजापधत- सभक वपता। \n \nCHAPTER- XXXI \n11. (Purusha Devata, Narayana Rshi) \nBrahmanosya mukhamashid bahu rajanyah krutah. Uru tadasya  \nyadvaishyah padbhyam Shuudro ajayata. \nThe Brahmana, man of divine vision and Vedic Word, is the mouth of the \nSamrat Purusha, the human community. The Kshatriya, man of justice and \npolity, is created as the arms of defence. The Vaishya, who produces food \nand wealth for the society, is the thigh s. And the man of sustenance and \nsupport with labour is the Shudra who bears the burden of the human \nfamily. \nददव्य दृधष्ट आ िैददक िरनक िोक ब्राह्म , सम्राट पुरुष-मानि समुदाय -क मुि िधथ। न्द्याय आ लशष्टताक िोक \nिलियकेँ रिाक हधथयारक रूपमे िनाओि गेि अधि। िैश्य, जे समाजक िेि भोजन आ िन उत्पन्द्न करैत िधथ, \nजांघ िधथ। आ श्रमक सङ्ग वनिााह आ सहारा देिऽििा व्यक्क्‍टत शूर िधथ जे मानि पररिार  सभकक भार िहन \nकरैत िधथ। \n \nRIG VEDA (2 references) \nMandala 10/Sukta 90 \nPurusha Devata, Narayana Rshi \n12. Brahmano sya mukhamasidbahu rajanyah kritah. Uru tadasya \nyadvaisyah padbhyam sudro ajayata.   \n \nThe Brahmana, man of divine vision and the Vedic Word, is the mouth of the \nSamrat Purusha, the human community. Kshatriya, man of justice and \npolity, is created as the arms of defence. The Vai shya, who produces food \nand wealth for the society, is the thighs. And the man of sustenance and \nancillary support with labour is the Shudra who bears the burden of the \nhuman family as the legs bear the burden of the body. \nददव्य दृधष्ट आ िैददक िरन ििा ब्राह्म , सम्राट पुरुष-मानि समुदाय - क मुि िधथ। िलिय- न्द्याय आ राजनीधतक \nिोक- केँ रिाक हधथयारक रूपमे िनाओि गेि अधि। िैश्य, जे समाजक िेि भोजन आ िन उत्पन्द्न करैत िधथ, \nजांघ िधथ। आ जीविकोपाजान आ श्रमक सङ्ग सहायक व्यक्क्‍टत शूर िधथ जे मानि पररिारक भार िहन करैत िधथ \nजेना पैर शरीरक भार िहन करैत अधि। \n \nMandala 10/Sukta 124 \nDevata: Agni (1); Rshi: Agni, Varuna, Soma \n1. Imam no agna upa yajnamehi panchayamam trivritam saptatantum. Aso \nhavyavaluta nah puroga jyogeva dirgham tama ashayishthah. \nAgni, yajnic  light of life, come to this life yajna of ours: which has five \ndivisions, i.e., Brahma -yajna, Deva -yajna, Pitr -yajna, Atithi -yajna, and \nBalivaishvadeva-yajna; conducted by five people, i.e, four socioeconomic \nclasses of Brahmans, Kshatriyas, Vaishyas and Shudras and others like \nchance visitors from other groups there might be; which is threefold, i.e., \npaka yajna, haviryajna and somayajna; and which has seven extensions, i.e., \nAgnishtoma, Atyagnishtoma, Ukthya, Shodashi,Vajapeya, Atiratra and \nAptoyami. You are our leader and pioneer, Agni, and you are the carrier of \nour yajna to the divinities as well as harbinger of the fruits of yajna to us. \nPray come and be our all-time dispeller of the cavern of deep darkness from \nlife. (Yajna is a creative process of d evelopment in life from the individual \nto the social, national, global and environmental level of life. The \nexplanation above is related to the social level. Swami Brahmamuni explains \nthe yajna at the individual level, and that is also suggested in Rgveda 10, 7, \n6: ‘Svayam yajasva’, and yajurveda 4, 13: “Iyam te yajniya tanu”, which \nmeans: Develop yourself by yajna according to the seasons of your growth, \nand remember your life in body, mind and soul is worthy of yajnic service \nfor your personal development, your body being the first instrument of your \nwider yajna of life. This personal yajna is fivefold, for the elemental balance \nof earth, water, heat, air and ether; threefold for the balance of vata, pitta \nand kaf, and also for balanced growth of body, mind and soul; sevenfold for \nthe growth of rasa, rakta, mansa, meda, asthi, majja and virya. Thus yajna is   \n \nthe process of growth beginning with the individual, accomplished at the \ncosmic level.) \n \nअप्नन -जीिनक य्क प्रकाश- हमर सभक ऐ जीिन-य्मे आउ, जइमे पा,र विभाग िै, अथाात , ब्रह्म-य्, देि-य्, \nवपतृ-य्, अधतधथ-य्, आ िलििैश्वदेि-य्; पा,र िोक द्वारा संरालित, अथाात , ब्राह्म , िलिय, िैश्य आ शूर क \nरारर सामाक्षजक-आर्थिंक िगा आ पा,रम आन समूह किनो काि  आयि आगंतुक। आ से तीनटा  िै- अथाात , पाक \nय्, हविया् आ सोमय्; आ जकर सात विस्तार िै, अथाात , अप्ननष्टोम, अत्यप्ननष्टोम, उक्‍टत्या, षोडषी, िाजपेय , \nअधतराि आ अप्तोयमी। अप्नन, अहा, हमरा सभक नेता आ अ्रहगामी िी, आ अहा, देित्ि िेि हमर य्क िाहक \nिी आ सङ्गवह हमरा सभक िेि य्क फिक अ्रहदूत िी। प्राथाना अधि जे आउ आ हमरा सभक जीिन तरहरर \nसन  अन्द्हार सदाक िेि दूर करैििा िनू। (य् व्यक्क्‍टतगतस, जीिनक सामाक्षजक, राष्रीय, िैक्षश्वक आ पयाािर ीय \nस्तर िरर जीिनक विकासक एकटा ररनात्मक प्रवक्रया अधि। उपरोक्‍टत व्याख्या सामाक्षजक स्तरस, सम्िन्न्द्ित अधि। \nस्िामी ब्रह्ममुनी व्यक्क्‍टतगत स्तर पर य्क व्याख्या करैत िधथ, आ ई ऋनिेद 10,7,6 मे सेहो सुझाओि गेि अधिाः \n'स्ियं य्'; आ यजुिेद 4,13: 'इयम ते य्ीय तनू', जकर अथा अधि- अपन विकासक ऋतुक अनुसार य् द्वारा \nअपना केँ विकलसत करू, आ मोन रािू जे शरीर, मन आ आत्मा युक्‍टत अहा,क जीिन य्क सेिाक िेि अधि, आ \nतइस, अहा,क व्यक्क्‍टतगत विकास हएत; अहा,क शरीर अहा,क जीिनक व्यापक य्क पवहि सािन अधि। ई \nव्यक्क्‍टतगत य् पा,र प्रकारक अधि, पृथ्िी, जि, ऊष्मा, िायु आ आकाशक मौलिक संतुिनक िेि; तीन  प्रकारक- \nिात , वपत्त आ कफक संतुिनक िेि; आ शरीर, मन आ आत्माक संतुलित विकासक िेि सेहो; सात  प्रकारक \nमाने  रस, रक्‍टत, मानस , मेिा , अस्स्थ, मज्जा आ वियाक विकासक िेि। ऐ तरहेँ य् व्यक्क्‍टतस, शुरू होइत विकासक \nप्रवक्रया अधि, जे ब्रह्मांडीय स्तर पर सम्पन्द्न होइत अधि।) \nआब आउ यूरोपक विद्वान लोकवन द्वारा िेदक गलत अनुिादक वकछु उदाहरण देखू:- \nEXAMPLES OF SOME MISTRANSLATIONS OF VEDAS BY WESTERN \nSCHOLARS \nI \nW.D. Whitney’s translation of the Atharvaveda (7, 107, 1) edited and revised \nby K.L. Joshi, published by Parimal Publications, Delhi, 2004:  \nNamaskrutya dyavapruthivibhyamantarikshaya mrutyave. \nMekshamyurdhvastisthaan ma ma hinsishurishvarah. \n \n“Having paid homage to heaven and earth, to the atmosphere, to Death, I \nwill urinate standing erect; let not the Lords (Ishvara ) harm me.” I give \nbelow an English rendering of the same mantra translated by Pundit \nSatavalekara in Hindi:   \n \n“Having done homage to heaven and earth and to the middle regions and \nDeath (Yama), I stand high and watch (the world of life). Let not my masters \nhurt me.” \nAn English rendering of the same mantra translated by Pundit Jai Dev \nSharma in Hindi is the following: \n“Having done homage to heaven and earth (i.e. father and mother) and to \nthe immanent God and Yama (all Dissolver), standing high and alert, I move \nforward in life. These masters of mine, pray, may not hurt me.” \nI would like to quote my own translation of the mantra now under print: \n“Having done homage to heaven and earth, and to the middle regions, and \nhaving acknowledged the fact of death as ine vitable counterpart of life \nunder God’s dispensation, now standing high, I watch the world and go \nforward with showers of the cloud. Let no powers of earthly nature hurt and \nviolate me.” \n‘Showers of the cloud’ is a metaphor, as in Shelley’s poem ‘the Cloud ’: “I \nbring fresh showers for the thirsting flowers”, which suggests a lovely \nrendering. \nThe problem here arises from the verb ‘mekshami’ from the root ‘mih’ \nwhich means ‘to shower’ (sechane). It depends on the translator’s sense and \nattitude to sacred wri ting how the message is received and communicated \nin an interfaith context with no strings attached (or unattached). \n[Dr Tulsi Ram, 2013, Atharveda: English Translation; Page xxvi] \n \nII \nThe idea that there was slavery in the Vedic Society originated with th e \nWestern Indologists with their intentional or careless translation of a \nSanskrit word into “slave”. For example, in the Taittiriya Samhita (Krishna \nYajurveda), [7.5.10] [kanda 7,prapathaka 5, verse 10], a part of translation \nby Keith reads “slave girls d ance around the fire”. But in a footnote in the   \n \nsame page [pg., 628, Vol. 2] the author Keith says that the verse describes the \ndance of maidens. Suddenly the maidens have become “slave girls”. Both \nParanjape and Avinash Bose point to the mistranslation of the word ‘yosha’ \nas courtesan by the indologist Pischel [Bose, Hymns from the Veda, p. 36]. \n[Veda Books,SRI AUROBINDO KAPALI SHASTRY INSTITUTE OF VEDIC \nCULTURE, page 240] \n \nIII \nIn 1795, H.T. Colebrooke, then a young scholar, wrote his maiden paper, “On \nthe Duties of a Faithful Hindu Widow,” for the Asiatic Society (Asiatic \nResearches IV 1795: 205 -15). He cited the hymn from the Rig Veda as \nsanctioning widow burning, which William Jones immediately contested \n(Canon 1993 I:lxx). Colebrooke translated the end of the hymn as “let them \npass into fire, whose original element is water.” A quarter of a century later, \nthe Orientalist, H.H. Wilson pointed out that the hymn had been distorted \n(Wilson 1854: 201-14; Cassels 2010: 89). Wilson translated the verse as per \nthe reading corroborated by Sayana, the authoritative medieval \ncommentator on the Vedas, and demonstrated that it did not refer to widow \nburning (Rocher and Rocher 2012: 24-25). \n[Meenakshi Jain,2016; Sati: Evangelicals, Baptist Missionaries; and the \nChanging Colonial Discourse, Page 5) \n𑒀 \n \nDo not judge each day by the harvest you reap but by the seeds that you \nplant. -Robert Louis Stevenson \n-------------------------------------   \n \nVideha: Maithili Literature Movement \n𑒀 \nॐ द्यौ: शान्ततिततरिक्ष ग्वंग शान्तत: \n𑓇 𑒠𑓂𑒨𑒾  : 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 𑒩 𑒢𑓂𑒞𑒱𑒩𑒏𑓂𑒭 𑓅 𑒬𑒰 𑒢𑓂𑒞𑒱 : \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथछ:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-१२) \n१.२.अंक ३९० पर वटप्प ी (पृ. १३-१३) \n२.गद्य \n२.१.मानेश्वर मनुज- अलभराम नयनालभराम  (पृ. १५-२३) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-िैशाि मासक एकादशीक माहात्म्य-१ (पृ. २४-\n२७) \n२.३.अम्िालिका कुमारी - स्िातंत्र्योत्तर मैधथिी कथाक विकास (पृ. २८-\n३३)   \n \n२.४.िाि देि कामत- अपटी िेत िऽ (िघुकथा)/ राज वकशोर धमश्र जीक \nउगरास  (पृ. ३४-४०) \n२.५.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n४१-५४) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप-िट-िृि (पृ. ५५-५६) \n२.७.प्रमोद झा 'गोकुि'-फोने पर फगुिा (िघु कथा) (पृ. ५७-५८) \n२.८.प्र ि झा- ऑवडयोिॉजी आ स्पीर िेंनिेज पैथोिॉजी: िारहमा के िाद \nजीिवि्ान केर विद्याथी िेि कररयर विकल्प (पृ. ५९-६४) \n२.९.आराया रामानंद मंडि -कथाकार/ वपया मोर िािक: महाकवि \nविद्यापधत (पृ. ६५-७०) \n३.पद्य \n३.१.मुन्द्ना जी- गजि (पृ. ७२-७३) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-सोवनत  (पृ. ७४-७६)   \n \n \n \n \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 1 \n१.१.गजेन्द् र ठा क ु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n१.२.अंक ३९० पर टिप्पणी   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गजेन्द् र ठा क ु र- नूतन अंक सम्पा्कीय   \n \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िचिन्तामणि \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्वचिन्दतामणण िारर गोि खण्डमे टवभाणजत अचि - १. \nप्रत्यक्ष (सोझााँ-सोझी ), (२) अनुमान , (३) उपमा न (तुअलना क े नाइ ) आ \n(४) शब्् (मौखखक गवाही ), जे वैध ज्ञान प्राप्त करबाक ई िाररिा साधन \nिारर खण्डमे अचि।  \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 3 \n \n१. प्रत्यक्ष \n \nख ण् ड एक ः गङ् गेशक  आह्वा न क ा ज त्रि मूर्ति त्रशवक  आह्वा नस ाँ शुरू  ह ोइत \nअचि।आ तेँ आह्वानक टवषयपर ििाा शुरू होइत अचि। ई मानल जाइत अचि \nजे कोनो पररयोजना क प्रारम्भमे भगवानक आह्वानसाँ ई काया पूणा होइत अचि।  \n \nआपत्रतः जे कोनो आह्वान कोनो काज पूरा करबाक कारण अचि , से \nसकारात्मक बा नकारात्मक संगचतक माध्यम साँ स्थाटपत नै कएल जा सक ै त \nअचि , टकएक ताँ एहनो भेल अचि जे कोनो आह्वानक टबना सेहो कोनो काज \nपूरा कएल गेल।  \nआपत्रतक उतर: एकर कारण ई अचि जे ई आह्वान पूवा जन्दममे कयल गेल \nिल।  \n \nआपत्रतः नै, ई ताँ घुमघुमौआ तक ा  अचि, आ ओनाटहतो कोनो काज पूरा क े ना \nहोइत अचि से अनुभवजन्दय कारण सभ आह्वानक ेँ  अनावश्यक त्रसद्ध करैत \nअचि।  \nआपत्रतक उतर: ई प्रमाण जे आह्वान पूरा होबय क े  कारण ि ै क , तइमे दू \nिरणक अनुमान शाचमल ि ै । पटहल , ई जे ई त्रशष्ट लोक द्वारा टनखन्द्त नै अचि \nवरन हुनका सभ द्वारा कएल जाइत अचि। तखन ई अनुमान लगाओल जा \nसक ै त अचि जे काज पूरा भेनाइ फल अचि टकएक ताँ ई टनयचमत रूप साँ \nइच्छित अचि , आ आन कोनो फल उपलब्ध नै अचि।  \n \nआपत्रतः ई तक ा  काज नै करत कारण ई प टहनेसाँ ज्ञात अचि जे आह्वानक \nअि ै तो काज पूणा भऽ सक ै त अचि , कारण -सम्बन्दध कोनाहुतो तक ा साँ स्थाटपत \nनै कएल जा सक ै त अचि।   4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआपत्रतक उतर: हम सभ ऐ तक ा क समथान लेल वैद्क आ्ेशक आह्वान करैत \nिी जे आह्वान काया पूणा करबैत अचि। मु्ा कोनो एहन वैद्क कथन नै भेिैत \nअचि , से अ नुमान कएल जा सक ै त अचि जे आह्वान सुसंस्क ृ त लोक सभ द्वारा \nकएल जाइत अचि।  \nऐ तरहक तक ा साँ प्रारम्भ भेल ग्रन्दथ ७-८ सय बखा पटहने ! \n(सन्द्भा : काला एि पॉिर : एनसाइक्लोपीटडया ऑफ इच्छण्डयन टफलोसोफी , \nसतीश िन्दर टवद्याभूषण : अ टहस्री ऑफ इच्छण्डयन लॉणजक ) \nHONOUR KILLING OF GANGESH UPADHYAYA \n(FIRST BY RAMANATH JHA, THEN BY \nUDAYANATH JHA 'ASHOK'  (A PARALLEL \nHISTORY OF MITHILA AND MAITHILI \nLITERATURE, WHY TODAY ITS NEED BEING FELT \nMORE INTENSELY?) \nI was not surprised, though I must have been when \nI saw a monograph on Gangesh Upadhyaya, whose \ncopyright is being held by Sahitya Akademi, the \nauthor of the monograph is Udayanath Jha ' \nAshok'. I thought that Udayanath Jha ' Ashok', who \nhas been given Bhasha Samman also, by the same \nSahitya Akademi, would do some justice. But truth \nand research seem elusive in Sahitya Akademi \nmonographs, at least that I found in this \nmonograph.  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 5 \nI searched and searched through chapters, that \nnow the author will show courage. But the author \nlike Ramanath Jha seems ashamed of the roots and \noffspring of Ga ngesh Upadhyaya. He tries to \nconfuse the issue, but there is no confusion now at \nleast since 2009. But in 2016 Sahitya Akademi \nseems to carry out the casteist agenda. Udayanath \nJha mockingly pretends to search his name, lineage \netc, where nothing is there to search for, yet he \ncould not muster the courage, to tell the truth, and \nends up just repeating the facts in 2016 that \nDineshchandra Bhattacharya already has \npublished way back in 1958. \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya by Prof. \nRamanath Jha is bei ng taken forward by Sahitya \nAkademi, Delhi in a most hypocritical way. \nRamanath Jha's obscurantism  vis-a-vis Panji is \nevident from one example. The inter -caste \nmarriage in Panji was well known to him (but he \nchose to keep the Dooshan Panji secret - which has \nbeen released by us in 2009), and it was apparent \nthat the great navya -nyaya philosopher Gangesh \nUpadhyaya married a \"Charmkarini\" and was \nborn five years after the death of his father (see \nour Panji Books Vol I & II available at  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh \nChandra Bhattacharya writes in the \" History of \nNavya-Nyaya in Mithila\". (1958) \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila ----- Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to \nknow even his father's name -----...As there is no \nother reference to Gangesa we can assume that the \nfamily dwindled into insignificance again and \nbecame extinct soon after his son's death. \" [1958, \nChapter III pages 96-99), which is a total falsehood. \nHe writes further that all this information was \ngiven to him by Prof. R. Jha, and he seemed \nthankful to him. \nThe following excerpt from Our Panji Prabandh \n(parts I&II) is being reproduced below for ready \nreference: \n - \nमहाराज हरससिह्ेव - चमचथलाक कणााि वंशक। ज्योचतरीश्वर ठाक ु रक वणा-\nरत्नाकरमे हरससिह्ेव नायक आटक राजा िलाह।  1294 ई  .मे जन्दम \nआ 1307 ई  .मे राजससिहासन। चघयासुद्दीन तुगलकसाँ  1324-25 ई  .मे \nहाररक बा् नेपाल पलायन। चमचथलाक पञ्जी -प्रबन्दधक ब्राह्मण , कायस्थ आ \nक्षत्रिय मध्य आचधकाररक स्थापक , मैचथल ब्राह्मणक हेतु गुणाकर झा , कणा  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 7 \nकायस्थक लेल शंकर्त , आ क्षत्रियक हेतु टवजय्त एटह हेतु प्रथमतया \nटनयुक्त भेलाह। हरससिह्ेवक प्रेरणासाँ - आ ई हरससिह्ेव नान् य्ेवक वंशज \nिलाह , जे नान्दय्ेव काणााि वंशक १००९ शाक े मे स्थापना क े ने रहचथ - ् नन्द्ै\nशुन्दयं शत्रश शाक वषे )१०१९ शाक े )... चमचथलाक पच्छण्डत लोकटन शाक े  १२४८ \nत्नुसार १३२६ ई  .मे पञ्जी-प्रबन्दधक वतामान स्वरूपक प्रारम्भक टनणाय \nकएलखन्दह। पुनः वतामान स्वरूपमे थोडे बुत्रद्ध  टवलासी लोकटन चमचथलेश \nमहाराज माधव ससिहसाँ १७६० ई  .खा मे आ्ेश करबाए पञ्जीकारसाँ शा\nपुस्तकक प्रणयन करबओलखन्दह। ओकर बा् पााँणजमे )कखनो काल वर्णित \n१६०० शाक े  माने १६७८ ई .वास्तवमे माधव ससिहक बा्मे १८०० ई.क \nआसपास (श्रोत्रिय नामक एकिा नव ब्राह्मण उपजाचतक चमचथलामे उत्प त्रत \nभेल। \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose around \n1800 CE as per auth entic panji files.  Sh. \nAnshuman Pandey [Gajendra Thakur of New Delhi \nprovided me with digitized copies of the \ngenealogical records of the Maithil Brahmin s. The \npanjikara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to allow \nothers to pursue their records. It is a matter of \n'intellectual property' to them. I was fortunate \nenough to receive a complete digitized set of \npanji records from Gajendra Thakur of New Delhi \nin 2007. [Recasting the Brahmin in Medieval \nMithila: Origins of Caste Identity among the \nMaithil Brahmins of North Bihar by Anshuman  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nPandey, A dissertation submitted in partial \nfulfilment of the requirements fo r the degree of \nDoctor of Philosophy (History) in the University of \nMichigan 2014]. \nLater these Panji Manuscripts were uploaded to \nVideha Pothi at  www.videha.co.in and google \nbooks in 2009). \nThe so -called Maharajas of Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis, \nand there were so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our \nbook (Panji Prabandh vol I&II), we have attached \ncopies of genealogy -based upgradation orders \n(proof of upgradation for cash). So, before \n1800   CE, there was no srotriya sub-caste in British \nIndia and there is no such sub-caste within Maithil \nBrahmins in Nepal part of Mithila even today. \nSrotriya before that referred to following some \neducation stream in British India, in Nepal it still \nhas that meaning. \nORIGINAL PANJI REFERENCES ARE PLACED \nBELOW: \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 9 \n४९. \n१८८ /२  िमाकाररणी  माण्डर  वभटनयाम  िा्न  \nतत्त्वचिितामणण \nकारकगंगेश  \nिा्नगंगेशक  नााँई रत्नाकरक -\nमातृक  )अज्ञात(  \nगंगेश \n  वल्लभा भवाइ  माहेश्वर    \n      जीवे   \n  \n२१ //१० छादनसँ तत्ि चिन्तामणि कार क जगद्गुरु  गंगेश  \nिा्नसाँ तत् व  चिन्द तामणण कारक  \nगंगेशक वल् लभा िमाकाररणी टप तृ परोक्षे पञ्च वषा व् यतीते तत् व चिन्द तामणण \nकारक गंगेशोत् प त्रत- िमषकाररिी मेधाक सन् तानक लावगमे छलहन्ह \nछादन सँ तत्ि चिन्तामणि कारक मōमō गंगेश \n\"तत्ि चिन्तामणि कारक मगंगेशक विर्यक लेख प्रािीन  . पा . म .\n।।\"पञ्जीसँ उपलब्ध \nवपतृ पर ोक्षे पंि िर्ष व्यतीते गंगेशोत्पत्तिः इचत प्रािीन लेखनीयकु त्रावप : \n्ेवानन्द् पञ्जी ३९ -२ िा्नसाँ जग्गुरू गुंरू गंगेश सुताय वभटनयामसाँ \nजयाद्त्य सुत साधुकर पत्नी  \n्ेवानन्द् पञ्जी ३३९ -३ जग्गुरू गंगेश सुत सुपन ्ौ भण्डाररसमसाँ हराद्त्य  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ौ .।। पुि सुताि गोरा जणजवाल साँ जीवे पत्नी ए सुत सन्द्गटह भवे श्वर। \nअिस्थाने सुपनभ्रातृ हररशम्मा ्ाररचत क्वचित् जणजवाल ग्राम  \n्ेवानन्द् पञ्जी ३० =५ िा्नसाँ उपायकारक म .म  .पा .वद्धामान सुताि \nखण्डवलासाँ टवश्वनाथ सुत त्रशवनाथ पत्नी गंगेश - म.म .वद्वामान /सुपन /\nहररशम्मा  \nGangesh, the author of the Tattvachintamani, \nwrote on e text equivalent to 12,000 texts. Now \ncome to the fact mentioned in the Panji - it clearly \nstates that Gangesh of Tattvachintamani was born \nfive years after the death of his father and he \nmarried a tanner, so why did Ramanath Jha hide \nthis from Dinesh Chan dra Bhattacharya? \nVardhamana, son of Gangesh, calls \nGangesh sukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a famous \nscholar like Gangesh are not available today is \nclear from the example given above. Vasudev of \nBengal was a classmate of Pakshadhar Mishra of \nMithila, he came to study in Mithila, passed \nthe shalaka examination and received the title \nof sarvabhaum. Vasudeva memorised \nthe tattvachintamani of Gangesh and \nthe nyayakusumanjali karika  of Udayana. \nPakshadhar and other Mithila t eachers did not  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 11 \nallow writing (copying)  tattvachintamani. \nRaghunath Shiromani, a disciple of Vasudeva, took \nthe right of certification after he defeated his guru \nPakshadhar Mishra in a scriptural \ndebate (shastrartha). The Navya Nyaya school was \nfounded in Navadvipa by Vasudeva -Raghunath. \nPakshadhar Mishra was a contemporary of \nVidyapati (distinct from the Padavali writer who \nwas of the pre -Jyotirishwar period) who wrote in \nSanskrit and Avahatta. And the arrival of Mithila \nstudents of Bengal from Bengal stop ped after \nRaghunath Shiromani. Gangesh Upadhyaya \nenjoyed 'param guru' as well as 'jagad guru' titles, \nthe highest titles of the time and as per Panji only \nVacaspati Mishra II was the other person who \nenjoyed the title of 'param guru'. The extinction of \nNavya-Nyaya School from Mithila, as described \nabove, was a revenge of nature against the honour \nkilling of Gangesh Upadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story, \n'Shabdashastram' (based on the true Panji records \nof Gangesh Upadhyaya) was done by the author \nGajendra Thakur himself: published as ' The \nScience of Words'  Indian Literature Vol. 58, No. 2 \n(280) (March/April 2014), pp. 78-93 (16 pages)  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nPublished By: Sahitya Akademi] \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 13 \n१.२.अंक ३९० पर टिप्पणी  \n \nलक्ष्मि झा सागर \nवाह ! ईहो अंक नीक भेल अचि।बहुत बहुत बधाइ !!हार््िक शुभकामना  ! \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.गद्य \n \n२.१.मा नेश्वर मनुज- अत्रभराम नयनात्रभराम \n२.२.परमानन्द् लाल कणा -वैशाख मासक एका्शीक माहात्म्य -१ \n२.३.अम्बात्रलका क ु मारी - स्वातंत्र्योतर मैचथली कथाक टवकास  \n२.४.लाल ्ेब कामत - अपिी खेत लऽ (लघुकथा)/ राज टकशोर चमश्र जीक \nउगरास  \n२.५.रबीन्दर नारायण चमश्र -सीमाक ओटह पार (धारावाटह क उपन्दयास)  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप -वि -वृक्ष \n२.७.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-फोने पर फगुवा (लघु कथा)  \n२.८.प्रणव झा - ऑटडयोलॉजी आ स्पीि लेंग्वेज पैथोलॉजी: बारहमा क े  बा् \nजीवटवज्ञान क े र टवद्याथी लेल कररयर टवकल्प  \n२.९.आिाया रामानं् मंडल -कथाकार/ टपया मोर बालक: महाकटव टवद्याप चत \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 15 \n२.१.मानेश्वर मनुज- अत्रभराम नयनात्रभराम \n \nमानेश्वर  मनुज \nअत्िराम नयनात्िराम \n     ओइ राचत अन्दहार आ प्रकाशक नुक्का -चिप्पीमे जे आंखखक खेल भेल ओ \nखेलक रूपमे हृ्य पर एक स्थायी रूप धारण कऽ लेलक आ आंखख बेर -बेर \nओटहना खेला य लागल। वे्ना हृ्य पर पड़ल ,  खेल -खेलक  लत आंखख पर \nपड़ल आ मच्छस्तष्क पर पटड़ गेल एक प्रश्न -सूिक चिह्न - आखखर टकरण \nखखड़की पर ठाढ़ टक अय िल ? ओ टक अय अटवराम ताटक रहल िल ? क ु न \nबेगरताक टन्ानक हेतु ओ कारी भयावह राचतमे जाटग रहल िल , जखन टक \nटनखित भू -भागक लोक टनरा्ेवीक शयन कक्षमे कऽर ्ऽ रहल िल। आई \nनचमताक गाड़ी फ ु जक समय िलै , साढ़े ि बजे आ ओकर क्लास आठ \nबजेसऽ िलै। साढ़े ि बजेवला गाड़ी बुझल िलै , कारण सबद्न सुरपुर ओही \nगाड़ीसऽ जाइ िल। सोिने िल जे अटहसऽ पटहनहो क ु नो गाड़ी हेतैतऽ ओही \nसऽ ित्रल जा यब, तैं टकि पटहलहे स्िेशन पर ित्रल आ यल िल। सोिने िल \nजे सुरपुर स्िेशन पर जल््ी पहुंि जा यत तऽ ओतऽ सऽ आगाक लेल बऽस \nनैइ पकटड़ आइ पा एरे ित्रल जा यब। बऽस सऽ जा यब एक दूरी तय करब \nिै , मु्ा पैरे जा यब प्रक ृ चत आ भौगोत्रलक ििाक ्शान करब ि ै । ओना आन \nद्न स्िेशन पर ओ गाड़ी फ ु जऽ सऽ त्रसफ ा  पांि चमनि पटहने अबै िल। आइ \nआधा घंिा पटह नहे आटब गेल िल। समय टनकालऽ ला य इमहर -उमहर ताकऽ \n 16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलागल। ्ेखलक ब गलवला बेंि पर एक पुरूष बैसल िलै य बखा बीसेक। \nमाथ , क े श, कपार सब आकषाक। कान एक ज्योचत पूंज सदृश झलक ै त िलै। \nहररयर -हररयर ्ाढ़ी , खेतक फसल सन मनोरम लाटग रहल िलै। प्रक ृ चत सन \nसुन्द्र शोभा पुरूखक मुंह पर ओ पटहले बेर ्ेखने िल। ओ साकांक्ष भऽ गेल । \nआंखखमे एक भावुकता पसरर गेलै आ ठोर पर लात्रलत्य समा य गेलै आ आंखख \nएक शक्क्तशाली ्ीप्प्त संग िमटक उठलै। मोनसऽ एकाएक एकाकीपन \nसमाप्त भऽ गेलै आ मुखमंडल कमलक फ ू ल जकां तुरते खखलखखला उठलै। \nलगलै जेना एकबेर वातावरणमे महमही आटब गेलै। ओइ महमहीमे ओ स्वयं \nडूटब गेल, यानी नचमता स्वयं प्रक ृ चत बटन गेल। प्रक ृ चत पुरूखक े  ्ेखलक। गोर \nझलक ै त ्ेह। ओकरा लगलै ओइ पुरखक मुंहमे पान हेतै तैं ठोर लाल -गूलाब \nभऽ गेल हेतै। पुरूख कटनए गर्टन घुमौलक , मुखमंडल नचमता द्स भऽ गेलै। \nमुंहमे पान नैइ िलै। ठोर पर प्रक ृ चतक लात्रलत्य िलै। गालक त्विासऽ अटहना \nरक्त क लाली झलटक रहल िलै। नाक , आंखख आ सबसऽ बटढ़कऽ भृक ु टि \nअत्यन्दत सुशोत्रभत िलै। \n    सूयाे्य भेले िलै। सबतैर स्वि वातावरण िलै। स्वि हवा बहैत िलै। \nसाइत त्रसतम्बरक महीना िलै। नचमताक एको पल टनच्िा नैइ खत्रस रहल \nिलै आ लगातार ओ ओकरा द्स ताटक रहल िल। पुरूखक क े श , मेघ सन  \nकारी कपार सूया सदृश झलक ै त आ आंखखमे टवजलौका दूर -दूर धरर िमटक \nउठ ै  िलै। ओकरा बुझा रहल िलै ... जेना ओ पुरखक िेहराक अधे भाग ्ेख \nरहल ि ै । ओ पूरा -पूरा गर्टन ओकरा द्स कखनो घुमेबे नैइ क े लक ै । नचमताक \nनजरर त्रशकारीक तीर जकां ओकरा बेधऽ हेतु तत्पर िलै।  \n    ओ पुरूख क े  भऽ सक ै  िल ? हम िलाैं या हमर क ु नो पाि िल। तत्काल \nमाटन लै िी जे ओ हमही िलाैं। हम स्िेशन पर अबैत -जाइत आ आन -आन \nठामक िे ’नमे िढ़ैत -उतरैत लोक क े  ्ेख रहल िलाैं। गेिसऽ अबैत एक  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 17 \nनवयुवतीक े  ्ेखने िलाैं। िौड़गर वक्षस्थल क ु नो योद्धाक कवि सन िातीसऽ \nसिने िल। ठोर पर अड़हुल खखलखखलाइत  िलै आ गाल आ नाकक ऊपर दू \nभ्रमर-नयन इमहर -उमहर नाचि रहल िलै। की नाम िलै की जाटन , क े  पुचितै \nआ टकआक पुचितै ?  हम ओकरा एक काल्पटनक नाम राखख ्ेत्रलऐ -शत्रश। \nयैह नाम ठीक िलै।   \n    शत्रश एक ्ोसरो हमर पररचित िल। हमरा सऽ एक क्लास आगा िल। \nिमक ै त -्मक ै त िलैत िल। हमरा घरो कटहओ -का ल अबै िल। भलेही \nहमरासऽ एक क्लास आगा िल , मु्ा बेशी बटहक्रम नैइ िलै। पढ़ाई समाप्त \nभऽ गेलाक बा्ो ओ गािी ओगरऽ जाइ िल आ गािी सऽ अबै -जाइत हमरा \nद्स िुक ु र -िुक ु र तक ै त जाइत िल। ओकरा नजररमे क ु नो प्रश्न झलक ै  िलै। \nटकि कहऽ िाहै िल , मु्ा कटह नैइ पबै िल , हम नैइ िोकने ित्रल ऐ \nकटहओ ? ओ नऽत ्ेबऽ अबै िल। नऽत ्ेबऽ ककरो जाइ िल , मु्ा सोह \nटवसरर जाइ िल। ओ ककरा नऽत ्ेवऽ जाइत िल , ओकरा या् नैइ रहै िलै \nआ हमरे नऽत ्ऽ ित्रल जाइ िल ! सैह भेलै एक बेर। नऽत तऽ ्ऽ गेल , मु्ा \nथोड़बे कालक बा् फ े र कोनिामे आटब ठाढ़ भऽ गेल , अप्पन गलती सुधारऽ \nला य। नऽत वाप स लेवऽ ला य। ओ की बाजल हम टकि नैइ बुझत्रलऐ। \nबजवहो आ यल तैओ नैइ बुझत्रलऐ। ओकर मा य हमरे घरक एक अपन \nस्स्यक े  नऽत ्ेबऽ ला य कहने िलै , मु्ा ओ हमर नाम   नऽत ्ऽ गेल िल। \nबजबऽ आयल तऽ बुझलाैं - हमरे नऽत ्ेने अइ तऽ हमरे बजवऽ आ यल \nहा यत। हम ित्रल ्ेलाैं। आंगन गेलाैं , मु्ा ओकर मा य टक ि त्रभन -त्रभना रहल \nिलै। हम से नैइ टकि बुझत्रलऐ। आंगन जा हमरा कोना लौिऽबैत , हम \nअपनेसऽ पीढ़ी पर जा बैस गेलाैं। सामग्रीतऽ आवहेक िलै। पटवि भोजन \nकऽ ओकरा आंगन सऽ िललाैं।  \n    शत्रशक  टवया ह  भऽ गेलै। टवया ह क  टक ि ुए द् नक  बा ्  ओ गभावती भऽ \nगेल। भरर पेि बच्िा झलक ै  िलै। ओ बड़का  पेि लेने इमहर -उमहर घरक  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबेगरता पूरा करऽ ला य घुमै िल। क े  कहने िलै ... जो भी करती प्रेम \nमहीपर   उसे माता बनना ही होता है ! - ओ जहां -तहां हमरा सामने आटब जाइ \nिल ... आंखख , आंखखसऽ िकराइ िलै। ओकर मूड़ी टनच्िा कखनो नैइ होइ \nिलै , मु्ा सामना -सामने ओ हंत्रसतो नैइ िल। मोने -मोन जे टकि सोिैते \nहोबए , हम सोिैत िलाैं - तोहर तऽ टवआहो भऽ गेलौ। पेिमे बच्िो िौ , त्रसफ ा  \nआंखखक नजरर िकरौने की तोरा भेितौ आ की भेित हमरा , जखन सामने \nअबैिांह ठोर पर कनी मुच्छस्कओतऽ आबऽ ्ही। लोक ्ेखो लेतौतऽ की \nहेतै , की टबगाटड़ सकतौ ओ , हम नैइ िोक ै  चिऔ तोरा। एते क द्न नैइ \nिोकत्रलऔ तऽ आब की िोटकऔ , िोक ै तऽ मंजुलोक े  नैइ चिऐ। घरक बगलसऽ \nअबैत आ जाइत अइ। सब गोिेसब ्ेखैत रहै ि ै , जे क े  ओकरा िोक ै  ि ै  आ \nककरा ओ िोक ै  ि ै ? नजररओ पर ध्यान ्ेने कहै ि ै  जे -ओ ककरा द्स \nतक ै आय आ क े  ओकरा द्स तक ै  ि ै ? बूढ़-सूढ़ तऽ अइ टवद्यामे आरो प्रवीण। \nएक बू ढ़ भाऊज हमरा लग आटब पुि ै त अइय - हमरा लग सूतब ?- हम ओकरा \nबातक े  हंसी माटन ठहक्का ्ै िी , मु्ा ओ मजाक नैइ िलै। ओकर ितीस \nइंिक अंतड़ी तऽर सऽ ओ बात टनकलल िलै। ओकरा बातमे सात तऽह \nि ुपल ि लै आ आठम तह क  अटवष्क ा र क रै ि लै। ओक र ता त्पया ि लै, जे ’हम \nमंजूला संग सूतऽ िाहै चि ऐ।’ सूतक अथातऽ हम बुझै ित्रलऐ , मु्ा शब््क \nतऽहवला अथा नैइ बुझै ित्रलऐ। ओकर पूिक अथा िलै , जे मंजूलाक पािा \nहम टकआक पड़ल चिऐ ? मंजूला सुन्द्र अइ तऽ ओहो सुन्द्र अइ। मंजूला \nगोर अइतऽ ओहो गोर अइ। मंजुला जुआन अइ , मु्ा ओ जुआन नैइ। ओकरा \nबात पर जखन हम जोर -जोरसऽ हंसऽ लगै िी  तऽ ओ ककरो शोर पाड़ऽ \nकहैआ य। हम शोर पाटड़ बजा ्ै चिऐ। मु्ा मंजूलासऽ टकि कहऽ सऽ \nपटहनहे हमर बती बन्द् भऽ जाइआ। शत्रशओक े  नैइ िोक ै  चिऐ।  \n    डोमनवाली हमरा कटह िुकल िल , जे-हम मंजूलाक डेग गनै चिऐ। एको \nबेर ओकरा डेग परसऽ नजरर नैइ हिबै चिऐ। हमरा की पता सब हमरे पर  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 19 \nध्यान गड़ौने रहैआ ? ओ मूड़ी टनच्िा क े ने जाइत अइ। बूढ़ सधुआ नैइ होइ ि ै । \nओ जनैत अइ। हम नैइ जनै िी। ओ हमर बिाव करैआ य। हमरा पर क ु नो \nआघात नैइ आ बऽ ्ेबऽ िाहैआ।  \n    अही सब करणे कल्पनामे जीटव रहल िलाैं। ररया कटहतो िल - अहांतऽ \nपोइटरक लाईफ जी रहल िी। पोइटरक लाईफ सन आनन्द्  वास्तटवको \nलाईफमे नैइ ि ै । हम ककरो नैइ ्ेखै ित्रलऐ। हम त्रसफ ा  प्रक ृ तक सौन्द्या ्ेख \nरहल ित्रलऐ। प्रक ृ तक सम्पूणा सौन्द्या स्िी -्ेहमे समा यल रहै ि ै । ई सौन्द्या \nतरूणावस्थे सऽ शुरू भऽ जाइ ि ै । अठाहरम तकतऽ पूणारूपेण आकषाक भऽ \nजाइ ि ै ।  \n    एक अनजान िेहरा शत्रश ! अनजानत ऽ नैइ िल कारण ओकरा आइसऽ \nपटहनहो कतेक बेर ्ेखने ित्रलऐ। ओकर ्ेह -आक ृ चतक अलावे ओकरा टवषय \nहम टकि नैइ जनै ित्रलऐ , तैओ ओकरा अपररचित कोना कटहऔ , ओकर \nसौन्द्याक े  तऽ ्ेखखते ित्रलऐ।  \n    शत्रशक ्ेहमे लाल रंगक साड़ी िलै , ओ बड़ खुलै िलै। श्याम वणा शरीर \nपर लाल साड़ी हमरा उतेणज त कऽ रहल िल। आनो द्न ओकरा ्ेखने \nित्रलऐ, स्िेशन पर , मु्ा एतेक आकर्षित ओकरासऽ कटहओ नैइ भेल िलाैं। \nमच्छस् तष्क  पर एक  टवद्युत आवेश ि टढ़ रह ल ि ल। आइ तक  क ु नो पररचि तोक े  \nनैइ िोकत्रलऐ , तऽ अइ अनजान िेहराक े  की िोटकऔ , शरीर पर जे एक \nस्पन्द्न आटब गेल िल , ओकरा मच्छस्तष्क पर लऽ जा सो िऽ लगलाैं। एतेक \nसुन्द्रताक कारण माता -टपताक सुख् संयोग , ध्वटन आ दृश्य , प्रक ृ चतक \nसहयोग आ स्वयं क ृ त्रिम प्रयास हेतै। गाि -वृक्ष आ सूयाक लालीक समक्ष \nजेना माथ झुका ्ैत िलाैं , तटहना ओकरा समक्ष अप्पन माथ झुका ्ेलाैं।   20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n    हररयर बती बरलै। प्लेिफमा पर सब तत्पर भऽ गे ल। पेसेन्दजर गाड़ी \nप्लेिफमा पर प्रवेश कऽ गेलै। उतरऽवला क ू द् -क ू द्कऽ उतरर रहल िल। \nिढ़ऽवला तत्पर िल , िढ़क लेल। िे ’न माि दू चमनि रूक ै  िलै। हम एक \nनजरर उमहर ्ौड़ेलाैं। शत्रश आनो द्न टडब्बामे िढ़ैत िल। आइ हमहं ओही \nटडब्बामे िटढ़ताैं। एतेक आकर्षित ओ कटहओ नैइ क े ने िल। आइतऽ  लगै िल \nजेना ओकरा शरीरमे साक्षात सौन्द्याक ्ेवी प्रवेश कऽ गेल ि ै । ओ एखन \nटडब्बामे िढ़ल नैइ िल। ओ हमरा पि े मे ठाढ़ िल।  \n    एक आत्म संतोष भेल ,:- ’जेटह क े  जेटह पर सत्य सनेह सो तेटह चमलइ न \nक ि ु स ं् ेह ’। मु्ा सामनेवला टडब्बामे भीड़ बेशी ्ेख ओ आगा बटढ़ गेल। \nहमहं कोत्रश श कएलाैं ओकर पािा -पािा जा यक’। ओ एक टडब्बामे िढ़ल। \nहमहं ओही टडब्बामे झिसऽ िढ़ऽमे सफल भेलाैं। ओकरासऽ दू -िारर सीि दूर \nहमरो जगह भेि गेल।  \n    शत्रश िक ु आइत िल। इमहर -उमहर नजरर ्ौड़ऽवैत िल , जेना टकि \nहेरा य गेल होइ। मोन आऊल -बाऊल भऽ रहल िलै। करेजा सुखा रहल िलै।  \n    - एखने  ्ेखत्रलऐ। उठलै तऽ बुझा यल िारू कात प्रकाश चििटक उठ लै आ \nएखने ओ पुरूख कतऽ ित्रल गेलै , हां , वैह ओइ सीि पर। ओ हम नैइ टकओ \nआन िलै।  \n    ओकरा ्ेखऽमे ओकरा क ु नो असोकया नैइ होइ िलै। हमर उत्सुकता क ु नो \nटवशेष नाम संज्ञासऽ नैइ िल। हमर आकषाण सौन्द्यासऽ िल। हमरा आश्यिा \nला गल ... हीराक प्रकाश ओकरा ्ेहसऽ चििटक रहल िलै , तकर एहसास \nहमरा तखन भेल जखन सबटकओ ओकरे द्स ताटक रहल िलै। एक \nकॉलेजमे ्ेखने ित्रलऐ ... टफल्डमे क ु नो लड़की ठाढ़ िलै आ ओइ कॉलेजमे \nपढ़ऽवला सात सौ लड़का ओकरे द्स तक ै  िलै। ओ तऽ खखच्िा उम्रक बात  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 21 \nिलै। एतऽ तऽ सब वयसक स्िी -पुरूष ि ै , तैओ ओकरे द्स टकआ यक’ ्ेख \nरहल ि ै ? ... ओहो तऽ क ु नो मूर्ति नैइ जे जेना स्थाटपत कऽ ्ेबै तटहना ताही \nमुरामे रहत , ओहो इमहर -उमहर तक ै  िल , जकरा द्स तक ै  िल , क ृ पा -वषाा \nहोइ िलै।  \n    हम शत्रशक सामने नैइ िलाैं। हम एहन जगह पर बैसल िलाैं जतऽसऽ \nमाि ओकर पचिलुका भाग  ्ेख रहल ित्रलऐ। कान , कनपट्टी , गर्टन , क े श \nआ खोपा की कम आकषाक िलै -की फ ु रलै की ने मूड़ी कटनऐ घुमौलक। \nशरतिन्दर एहने सन सुन्द्रीक े  िन्दरमुखी कहने हा यत। हमरा बुझा यल जे-\nसम्पूणा िन्दरमा क े  ्ेखलाैं। क ं ठ सुखा गेल। आह ! शीतलताक ब्ला उष्माक \nएहसास टकआ  कऽ भेल, संगमे पाटन रहैत तऽ समुच्िा बोतल पी जैताैं। हम \nमूड़ी ्ोसर द्स घुमा लेलाैं आ आाँखख मूटन ले लाैं -जाटहसऽ िास टकि कम \nहोबा य। आिया लागल अइमे क ु न वैज्ञाटनक सत्य ि ै  वा मनोवैज्ञाटनक - ककरो \nद्स ्ेखने टपआस कोना लाटग जेतै , कारण तऽ टकि बुझल नैइ िल , मु्ा \nपररणाम साक्षात साम ने िल। सत्यक परीक्षणक हेतु नहं -नहं अप्पन मूड़ी \nएक बेर आरो उमहर घुमौलाैं। जेना -जेना िन्दरमुखी ्ेखाई ्ै जाइ \nिल , ओटहना एहसास होइ िल। एक ्ोसरे तरहक सनसनी ्ेहमे समा यल \nजाइ िल। कखनो काल जखन ओ पूरा मूड़ी क ु नो कारणवश घुमबै िल आ \nओकरा पूणारूपेण ्ेखै ित्रलऐ तऽ बुझाइ ि ल जेना टकि गरम िीज हृ्यक े  \nजगा रहल अइ। की ओ लोकोक्क्त - ’करेजा जरब तैं तऽ ने बनल ि ै ?’ फ े र \nपाटनक जरूरत बुझा यल सेहो एक टगलास वा एक लोिाक नैइ समुच्िा \nघैलक। मोन होइ िल अनवतर ्ेखखते रटहताैं , मु्ा से सम्भव नैइ िल।  \n    आटहरो वा , ई क ु न खेल टवधाता खेला रहला यऽ? हम  अप्पन मूड़ी घुमोलाैं \nतऽ ्ेखलाैं नचमता हमरे जकां आऊल -बाऊल मोन क े ने व्याक ु ल। सोिलाैं ओ \nटकआक हमरा ्ेखैत हा यत? हम की ओतेक सुन्द्र िी ? ओ एक पुरूख क े  \n्ेख रहल िल। माटिक तऽरमे महा्ेव नटहओ होउक तैओतऽ लोक माटिक  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमहा्ेव पूजैत अइ। ओ सोिैत हा यत-जे हम रूपक धनी िी। टवद्या आ  टवनय \nसेहो ओकरा हमरामे ्ेखाई ्ैत हेतै। बुत्रद्ध -टववेकशील स्वभाव सब नीक लगैत \nहेतै। िड़गर शरीर , हृष्ट-पुष्ट िीहे , कोना कहत जे हम नीक घरक नैइ \nिी ? बयस ओतनी िल जतेक ओकर। ओकरा बुझाइ हेतै जे हमरा रोम -\nरोमसऽ प्रकाश टनकत्रल रहला य। एक आकच्छिक िारूता ्ेख ग् -ग् होइत \nहा यत। ओ अप्पन शरीरक सौन्द्या आ हमरा शरीरक सौन्द्याक तुलना कऽ \nरहल हा यत। ओकरा हमरे जकां अप्पन सुन्द्रता तुि लगैत हेतै। ओकर \nसुन्द्रताक मुख्य ओकर मुखमंडल यानी \nआंखख , कान , नाक , गाल , क े श, कपार , भाैं आ ्ाढ़ी िलै। ओइमे यद् एको \nखराप होइ तऽ सब गुड़ गोवर भऽ जेतै , मु्ा हमर सुन्द् रता टनच्िासऽ ऊपर \nरोम -रोममे ओकरा झलक ै त हेतै। हमरा अंग -अंगसऽ ओकरा एक शक्क्तक \nआभास होइत हेतै। हमरा हृ्य पर ओकरा वीरताक आभास होइत हेतै। \nटकओ कतबो आभूषणसऽ सुसज्ज्जत होबा य खूनक डगडगीक परतर कऽ \nसक ै  ि ै  की ? ओकरा मोनसऽ मायाक भ्रम समाप्त भऽ गेल हेतै। सबहक \nजीवनमे टकओ ने  टकओ प्रथम पुरूख होइ ि ै । भऽ सक ै  ि ै  ताटह रूपमे  सबसऽ \nपटहने ओ हमरे ्ेखने होबा य आ ्ेखखते रहऽ िाहने होबा य। \n    जेना -जेना सुरपुर नज्ीक अबैत गेलै ओ मलीन होइत गेल। स्िेशन पर \nगाड़ी थम्हलै। ओ पलासक फ ू ल जकां मौला गेल। गाड़ीसऽ उतररते ऋतु \nपररवतान भऽ गेलै। कहां वसंतक िंि लता आ कहां पतझड़क उ्ासी। अप्पन \nजीवन एक पिहीन नग्न गाि बुझेलै। यात्रियोजीक मोनमे एहने सन टकि \n्ेख पिहीन नग्न गाि आ यल हेतै , ने तऽ गाि सऽ क ु न मतलब झांपल रहा य \nवा नग्न?  झांपन स्ा सुहागन।  \n    मु्ा वाह रे हम। हमतऽ अपने सुखमे मगन िलाैं। हम िन्दरमुखी क े  त्रसर \nटनच्िाकऽ प्रणाम क े लौ – हे सौन्द्या मूर्ति , अहां अटहना अबैत -जाइत , बाि - विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 23 \nघाि हमरा ्शान ्ैत रहब , हम धन्दय-धन्दय होइत रहब। ्ेवी आ ्ेवताक ्शा नमे \nएहने टकि पूणाता हेतै।  \n    गाड़ी फ ू णज गेलै। अिताइत , पिताइत नचमता आगा बढ़ल जा रहल \nिल , नहुए -नहुए डेग बढ़ा रहल िल। सुखी रा जक ु मार सन ओकरा नजरर पर \nएक पुरूख बैसल िलै। हमरा संग अपने एक अलग समस्या िल। हम अपने \nप्रेयसीक े  ्ेखऽमे बेहाल िलाैं। शत्रशमे िन्दरमाक सोलहो कला टवराजमान िलै \nआ हम ओकरा पर अत्रभभूत िलाैं।  \n    हमर ्ोसर मोन स्वयं हमरासऽ कहलक जे – ’अहां एको बेर ओकरा द्स \nतकबो नैइ क े त्रलऐ? कतेक किोि भेल हेतै ओकर मोनमे , अहांतऽ ओकर \nसब साज -सज्जा आ आभूषण बेकार कऽ ्ेत्रलऐ। ओकरामे की शत्रशसऽ कम \nलावण्य िलै ? ओकरामे अहांक े  क ु न गुण ्ेखाई ्ेलक , जे ओकरा पर मोटहत \nभऽ गेत्रलऐ?  टवआह भेल रटहतै तऽ पचतसऽ पुचितै – ”की हम सुन्द्र िी ?’ \nतऽ पचत सानत्वना ्ऽ कटहतै - ’अहां  संसारमे सबसऽ सुन्द्र िी ’, तऽ ओकरा \nसंतोष होइतै आ जऽ क ु रूपो पचत रटहतै तऽ ओकरा प्रेमसऽ िूचम त्रलतै य मु्ा \nनैइ आब ओ स्वयं अपना आपक े  कहत - हम अपना आंखखमे सम्पूणा संसारक \nसुन्द्रता भरने िी , हमर आंखख सुन्द्र अइ। हम सुन्द्र िी। ई संसार सुन्द्र \nअइ। संसारक सबटकि सुन्द् र अइ। संसारक सब जीव सुन्द्र अइ। यैह हमरा \nजीवनक सार अइ। बस।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.परमानन्द् लाल कणा -वैशाख मासक एका्शीक माहात्म्य -१ \n \n \n \n \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 25 \n \n \n \n \n \n 26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 27 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n 28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.अम्बात्रलका  क ु मारी - स्वातंत्र्योतर मैचथली कथाक टवकास  \n \nअम्बात्लका कु मार ी \nस्िातंत्र्योतर मैचिली किाक विकास \nमैचथलीमे मौत्रलक कथाक रिना बीसम शताब््ीक उतराद्धामे प्रारंभ \nभेल।स्वतंिाक पिात् जाटह कथाकार लोकटनक महत्वपूणा योग्ान अचि \nओ लोकटन िचथ --- पंटडत गोटवन्द् झा , क ु मार गंगानन्द् ससिह ,स्व. मनमोहन \nझा , उपेन्दरनाथ झा व्यास , प्रो उमानाथ झा , हररमोहन \nझा , मणण प् ् म, डॉ.कांिीनाथ झा टकरण आद् ।  \n डा. शैलेन्दर मोहन झा , स्व. योगानन्द् झा , सुधांशु शेखर िौधरी  , टववेच्य \nकथाकार सभक बा्क पीढ़ी में प्रो. मायानं् \nचमश्र, हंसराज , लत्रलत, राजकमल , राधाक ृ ष्ण  'बहेड़ प्रभास क ु मार िौधरी \nजीवकांत , डा. धीरेश्वर झा धीरेन्दर , सोम्ेव डा. राम्ेव झा , श्रीमती लीली \nरे, गंगेश गुजन , रामक ृ ष्ण झा टकसुन , ििानन्द् , उग्रानन्द्, रामानन्द् \nरेणु , नीरजा रेणु , शेफात्रलका वमाा , श्रीमती आद्या झा , बलराम , राजमोहन \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 29 \nझा , सुभा षिन्दर या्व , मन्दिेश्वर झा , रमेश, नारायणजी  , गौरीकान्दत िौधरी \nकान्दत त्रशवशंकर झा  'कान्दत ' श्रीमती गौरी चमश्र आद्क नाम उल्लेखनीय \nअचि।  \n स्वतंिता - प्राप्प्तसाँ पूवा आ पिात दुनू समयमे समस्यामूलक कथाक प्रणयन \nभेल। परंि स्वतंिता - प्राप्प्तक पिताक रिनामे भोग ल यथाथाक व्यापक \nचि ि ण  भेि ेि  । स म्प्रचत मा नवक  जीवनमे जे टक ि ु नीक  वा  अधला ह  बीचत \nरहलैक अचि लोकक मनोवृत्रत ककिवा दृचष्ट , पररच्छस्थचतक टववशता अथवा युग-\nपररवतानक कारणे जेना जेना ब् लाव आटब रहलैक अचि , ताटह सभक यथााथ \nओ प्रभावोत्पा्क चििण आजुक कथा सभमे भेिैि । आ जुक कथाकार \nमाि  'टववाहक पररचध में घेराएल नटह िचथ। अटपतु टहनका लोकटनमे \nपरम्परावा्ी दृचष्टकोणक अि ै त ब्लैत युगक संग ब्लेत मनोवृचत तथा \nलोकक त्रभन्दन-त्रभन्दन अवस्थामे पररवतानक टवत्रभन्दन रुपक चििण ्ेखबा मे \nअबैि।  \n प्रो. हररमोहन झाक टवत्रभन्दन कथामे पााँि पि ' कन्दयाक जी वन, टनकि \nपाहुन , ग्रामसेटवका , मयाा्ाक भंग ग्रेजुएि पुतोहु अलंकार - त्रशक्षा आद्क \nप्रमुख स्थान अचि , जाटहमे सुधारवा्ी दृचष्टकोण पररलणक्षत होइि । \nअन्दधटवश्वास, ओ रुटिवा् एवं अत्रशक्षाजन्दय रोगक स्थायी टन्ानक द्शामे \nटहनक एटह कथा सभक महत्त्वपूणा स्थान अचि । टहनक पााँि -पि सम्पूणा \nजीवनक दुख -सुखक चिि प्रस्तुत करैत जीवन -्शान पर आधाररत ई \nसवाेत्क ृ ष्ट' कथामे पररगणणत अचि ।  \n\"टकरणजीक ' मधुरमटन \"आ  'कोन महल नाम रखबै एकर \"मैचथलीक \nअनुपम टनचध मानल जाइत अचि । मधुरमटन टनम्नवगाक एकिा मटहला आ \nओकर रूग्न पचतक प्रचत प्रेमक आ्शा स्था टपत करैत अचि ।   30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनागेन्दर क ु मरक कथा संग्रह - दृचष्टकोण ( 1954), त्रशकार ( 1955)आ \nफलेना जामुन ( 1985) मे भेिैत अचि । हास्य व्यंग्यक माध्यसं सामाणजक \nक ु रीचत पर प्रहार करब टहनक टवत्रशष्टता रहल अचि।  \n व्यासजीक टबडम्बना ( 1952) कथा -संग्रहमे उत्क ृ ष्ट कथा सभ अचि। \nसामाणजक सम स्यासाँ प्रभाटवत व्यक्क्तक जीवन ओकर द्वं् तथा संघषा द्त्रश \nध्यान द्एबाक श्रेय सवाप्रथम बंगाल ओ अंग्रेजी कथा साटहत्यक ि ै । एकर \nप्रभाव व्यासजीक कथा सभ मे ्ेखल जा सक ै त अचि।  \nस्व. मनमोहन झाक रिना मूलतः  'करुणा सं भरल रहैत िटन। टहनक \nअश्रुकण  1949 ई. मे प्रकात्रशत भेलटन। तकर बा् वीरभोग्या , गंगापुि संग्रह \nप्रकात्रशत भेलटन। गंगापुि पर टहनका साटहत्य अका्ेमी पुरस्कार सेहो प्र्ान \nक यल गेलटन। टह नक  टक ि ु प्रमुख  क था  अचि  -- 'रुना ', झगड़ा , खखड़ कीक \nगप्प, आहत , िन्दरहार , राजगीर - यािा आद् जे मैचथली साटहत्यक अदद्वतीय \nरिना चथक । टहनक  अचधकांश कथामे पाररवाररक कलह , अकिात \nदुघािना , प्रक ृ चतक मानवीकरण , प्रेमक पावन स्वरुप आद् क ें  सहजता साँ \n्ेखल जा सक ै त अचि।  \nपािात्य कथाक टवन्दयासक ें  मैचथलीमे अनबाक श्रेय प्रो. उमानाथ झाक ेँ  जाइत \nिटन । टहनक रिनामे त्रशल्पक नवीन प्रयोग एवं मनो्शाक टवश्लेषण टवशेष \nरूपसाँ पररलणक्षत होइि। टहनक रेखाचिि  ' 1951  ई. मे प्रकात्रशत \nभेल, जकर  'आध घंिा ', माधवजी , ओटह द्नक यािा , नीलाम्बर , आद् \nकथा समस्या मूलक अचि , जे लोकक ्ैनखन्द्नी संबन्दध पर आधाररत \nउत्सुकता सं भरल आ प्रेरणा्ायक सन्द्ेश प्रेटषत करबाक सामर्थया अचि ।   विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 31 \nत्रसद्धहस्त कथाकार  योगानन्द् झाक  'आम खाएबाक मुाँह ' सामाणजक \nजीवनपर आधाररत अमर कथा थीक , जे घिना - संयोजनक े  रोिक बनबैत दू \nप्रेमी- हृ्यक ेँ  चमलयबाक स्तुत्य काज करैि ।  \nसुधांशु शेखर िौधरीक  'एक ससिघाड़ा एक िाय ' टनतान्दत वैयक्क्तक ओ \nअथााभावक प्रतीकात्मक रूप प्रस्तुत करबामे सफल भेल अचि , जे \nपररच्छस्थचतक प्रचतक ु लता द्त्रश संक े त करैि।  \n  \n स्वतंत्र्योतर मैचथली कथाकार लोकटनकमे लत्रलतक स्थान अग्रगण्य अचि। \nटहनक कथा  1950 ई. सं प्रकात्रशत होमए लागल जाटहमे टवटवध प्रकारक \nसामाणजक समस्याक सिीक चििण भेिैि। टहनक कथा सभमे मध्य एवं \nटनम्नवगीय जीवनक घूसखोरी आ भ्र ष्टािार चिि भेिैि। प्रचतटनचध कथाक \nरूपमे टहनक ओवरलोड क ें  ्ेखल जा सक ै ि। \"कथा - नायक ्ीनानाथ ्रोगा \nिचथ , जे अपराधक े  रोकबाक लेल प्रचतटनयुक्त िचथ। मु्ा ओ स्वयं ओटह \nअपराधमे त्रलप्त भ जाइत िचथ। ' लत्रलतक अन्दय कथामे \nमुक्क्त , रमजानी , क ं िटनया , प्रश्नचिह्न आद् प्रमुख स्था न रखैत अचि। अनमेल \nटववाहक पररप्रेक्ष्यमे त्रलखखल टहनक कथा  \n'जयगणेश ' हृ् यटव्ारक अचि ।  \n  \n प्रो. मायानन्द्क चमश्रक प्रचतटनचध कथा अचि -- गाड़ीक \nपटहया , िन्दर टवन्ददु, चमझाइत ्ीप आद् जे मनोवैज्ञाटनक टवश्लेषण , फ्लैशबैक \nआद् त्रशल्पगत आधुटनक प्रयोग पर आधाररत अचि। मध्यव गाक नेह -\nप्रेम, ओकर िूिैत सामाणजक मयाा्ा , अत्रभजात्य तथा संघषाशील जीवनक  32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटवटवध पक्षक ेँ  अपन कथाक क ें रमे रखलटन अचि , जे टहनक टवशेषता कहल \nजा सक ै त अचि।  \n  \nस्वातंत्र्योतर टवत्रभन्दन काल खंडक कथापर टबहंगम दृचष्ट ्ेला उतर कतेको \nचिि समक्ष अबैि , जे समाजक हेतु यक्ष -प्रश्न बनल अचि । एटह दृचष्टमे \nपूाँजीपचत ओ सामान्दय वगाक मध्य \nदूरी , बेरोजगारी , जमाखोरी , कालाबजारी , महगी , भ्रष्टािार , ्हेज - \nप्रथा, भूचम-टववा् , सीमा -टववा् , क्षेिीयवा् , जाचतवा् \nआरक्षण , साम्यवा् , अस्पृश्यता टनवारण , वगा- संघषा प्रचत स्पधाा \nभौचतकवा्ी मानत्रसक ता , टवरक्क्त , आक्रोश , आत्महत्या, राजनीचतक उथल \n-पुथल, नक्सलवा्ी , माओवा्ी प्रभृचत संगठनक आतंक समानान्दतर सरकार \nस्वरूप नैचतकवा् ह्रास , मानव - -मूल्यक अवमूल्यन ,अन्दतजाातीय टववाह \nसम्बन्दधक िूिन , पाररवाररक कलह , आपसी वैमनस्य , ईष्याा द्वेष  , राग \nटवराग , जनसंख्या - दृचष्ट, आर्थिक संकि , मनोवैज्ञाटनक ्वाव , प्रचतभाशाली \nयुवा पीढ़ीक हताश जन्दय वे्ना , टवज्ञानक िमत्कार , बेईमानी आ घुसखोरी \nबिैत ग्राफ , ईमान्द्ारक शोषण आ पाररवाररक ओ सामाणजक ्बावजन्दय \nओकर मानत्रसक असंतुलन , क ुं ठा , िास्ी बाह्याडम्बर , िाेंग पाखंड , िोरी -\nडक ै ती, अपहरण , बलात्का र खूनीखेल , त्रशक्षा- जगतक प्रचत टवत्रभन्दन स्तरपर \nउ्ासीनता वा अन्दयथा भाव , श्रचमक समस्या , बाल - मजदूरी ्ेहातसं शहर \nद्त्रश पलायन , नारी - उत्पीडन, नशा -पान , उ्ासीनता का अन्दयथाभाव \nआधुटनकताक िाकचिक्य मांग आ पूर्तिक मध्य खींिातानी , अपसंस्क ृ चत \nप्रचत आकषाण , चिर - संचित मयाा ्ा -प्रचतष्ठ क ें  चतलांजत्रल , पािात्य संस्क ृ चत \nआ भारतीय संस्क ृ चत ,चमचथलाक संस्क ृ चतमे प्रवेश आ तज्जन्दय टवक ृ त्क \nआटवभााव , अफसरशाही मचमला - मोक्मा , हल - विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 33 \nप्रपंि , धोखाधड़ी , जालसाजी , महत्वाकांक्षा , ्ेखा्ेखी , प्राक ृ चतक \nआप्ा  , महामारी ? मह ा मा री एड् स  एन्दस ी फै ला इि ीस  आ स् वा इन फ्लू सदृश \nसंक्रामक बीमारीक प्रकोप भूखमरी , आ एही प्रकारे अनन्दत समस्याक \nिक्रव्यूही धेरल -बेढ़ल मानव -समु्ाय , िाटह क ृ ष्ण करैत दृचष्टगत होइत अचि \n।\" \nसन्दिष ग्रन्ि सूिी:- \n1. श्रीश, डा. दुगाानाथ झा - मैचथली साटहत्यक इचतहास -भारती पुस्तक क े न्दर \n्रभंगा , 1986ई , पृष्ठ -187 \n2. झा , डा. वासुकीनाथ - संपा्क - मैचथली कथाक टवकास - साटहत्य \nअका्मी नई द्ल्ली ,2003ई , पृ०-46,47. \n 3. झा , डा. रमानन्द् झा रमण -संपा्क - मैचथली कथाक समाज - िेतना \nसचमचत , पिना , 2016ई . पृ०-38,39. \n4. चमश्र, डा. धीरेन्दर नाथ - मैचथली कथाक सामाणजक पररवता नक \nप्रभाव, पृ०-179, 180. \n- अम्बात्लका कु मार ी, शोधप्रज्ञ(JRF), विश्वविद्यालय मैचिली \nवििाग, ल० ना० चमचिला विश्वविद्यालय कामेश्वरनगर, दरिंगा। \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.लाल ्ेब कामत - अपिी खेत लऽ (लघुकथा)/ राज टकशोर चमश्र जीक  \nउगरास  \n \nलाल देब कामत \nअपटी खेत लऽ (लघुकिा)/ राज वकशोर चमश्र जीक उगरास \n१ \nअपटी खेत लऽ (लघुकिा) \n \nचमचथलांिल क े र एक गाममे गरीब सलमा बेगमक ेँ  बिौनीबाली अपन एकिा \nखन्ानी बकरी पोत्रसया ्ेने रहय। ओ सीखौने रहैक जे तोरा घर लग जे हमर \nद्या्क नौलखा खेत ि ै क , ताटहमे लागल जजात  उपिबैत रटहहेँ। से एकद्न \nटब्त होईत अपना कयल खेती साँ बकरी रोचम सलमाक े  उपराग ्ेलक ै  \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 35 \nलालिन। आई फ े रो मरूआ िेंसर िरर लेबाक बात िलेलटन गामपर आटब \nबाध साँ। लालिनक ' फौजी भाय सेहो कोनू साँ घुमैत ओटह खेतक आटड़पर \nकड़ीमे दूनू क ु ता लेने गेल । ओकरा सोझेमे हााँटकक े  बकरी मरू आ खेतमे \nहुलेलक सलमा। आब की होए! एतेक ठ े सी - टिठगरी ्ेखख पशु क ेँ  हाँक ै त \n,डाँिैत नविोत्रलया'क दू - िारर स्िीगणक े  ििका िराउर कयल मरूआ गाि \n्ेखौल। आटक टनयार -भाष अनुसारे जत्थामे अनेको नवजुबक लोकटन आ \nदू -िारर गोि मौटग मेहेर लागल गारर साँ होररयाबय। प्रचतक ू ल महौल ्ेखख -गचम \nलालिनक े  फौजी भाय िोिेय घरमुहान भेल। ता िाईटिल मेँ पड़ल प्रधानमंिी \nसड़क कातक बाभनक खेतमे टक्रक े ि खेलाइत लग बे्रा टक्रड़ाकमी सब सेहो \nपिोर करयबाला हजूममे चमज्झर होईत गेल। जहन टनबास गेिक भीतर धरर \nपहुंि गेला पिाईतो हंसेरी लोक सब नहहि घुमल आ टबक े ि साँ लो हाक गेि \nटपिय लागलैक ताँ कतेको बिोही तमशगीर बनल रहल। दू गोिेय टक्रक े ि बौल \nजुमाक ेँ  तीन मंणजला पर टनशाना साधैत जंगलाक कााँि झौहरा ्ेलक। ओम्हर \nएक आ्मी लाठी लेने ्ौडैत आयल आ ्ोकानक े  एस्बेस्िस फोटड़ पराएल। \nताटहघरर टकयो ्ेखलक एक पुत्रलस आ िौकी्ार मिरसाईटकल साँ एम्हरे  \nआटब रहल िलैक। हाथेपाथे सबटकयो औजक े  िाइरगाड़ी साँ आयल पजेबा \nलैत भा गल। पुत्रलस क ेँ पनडुचम घि ना  ् ेख य बनरझूला  जेबा क  ि लै। जुमा क ' \nद्न रहने एक घंिाक वा् फ े र आगू - आगु मोसलीम साफी ,तै पा ि ु मोह म्म्  \nइस्लाम ,सतार मंसुरी , अठासी अंसारी , करबेला बाला आ ई्गह िोल बला \nजलील मामू  सब अंिसंि बजैत ओटह ् 'के ' गेलैक। नविोत्रलया पर महजीतमे \nबैसकय बुईधटबिरी करैत गेल। जमीरूद्दीन क े र िेम्पूमे चिलकौर सलमाक ेँ  \nबैसबैत िाररगो युबक पंि संग होईत आगू बढ़ल। घोघरडीहा अस्पताल म \nभभिपन करैत भती भेल। ओतटह थानाक े  ्ारोगाजी टबयान त्रलखलक ै । \nनालीश ्र्जा होय साँ पूवा एक णजप्सी चितकबड़ा त्रसपाहीक संग एकता िौक \nसाँ कहिरी रस्ता होईत बड़ाबाबू बनरझूला धरर गस्ती पर जाईत रहचथ। \nफौणजक फोन भेला साँ थानाध्यक्ष महो्य ने गाड़ी ्ौड़ेलटन। दू द्नमे  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसामाणजक फ ै सला पंिायत साँ करैत सोलहनामा लगेबाक टन्ेश ्ेलटन। ताटह \nगामक कालीजी स्थान साँ बजरंग ्लक नवजुबक लोकटनक े  हिनी हाि पर \nप्र्शान सेहो भऽ गेलैक। टहन्दनू - मुसलमान ्ंगाक रूप ने भ 'जाय ,तेँ तत्काले \nघिना स्थलक े  टनररक्षणमे आयल िोिाबाबू आ हबल्ार साहेब अपना रहैत \n्ाहारण पर बैठारमे मचमलाक तसफीहा कयलटन। उमेर्राज समाजक पाँि \nलोकटन बुणझ गेलाह ई एकिा चिन्दनी लालक ' षड्यंिक ' िाल िी। पररघिना \nक ेँ  सम्हारैले रमजानक इफ्तार पािी लेल फौजी साहेबक ेँ  कहल गेल साढ़े पांि \nहजार िकाक सब पाकल फल अना ्ेल जाए।  \nलालिनक े  िोिभायक ेँ  खेतीबाड़ीमे अबूह लागटन ,मास्िरी करैतो पााँि कट्ठा \nटहस्सा बड़का कोलामे लेने रहय। से मनखप बिैया टपपरा वाली हाथे लगौनै \nिलैक। ओटह द्नक घिनाक मोन पटड़ते ्ेह शीहरर उठटन। सोझेसालमे \nखेतक ेँ  भरना लगेबाक टविार ठानने अपन टविारी साँ मन्दिणा कयल। टनठाही \nजररयाएल गप्प भेलै जे ओतुका अररयाक ेँ  बसयले िोिका कोला िालीस \nलाखमे बेिनामा कयल जाए। सयह कलेक आ प्राप्त जरसेमन साँ त्रभन्दने  महल \nबनाबी। मोजे मजक ु रमे शोर भ ' गेल जमीन टबक्री ि ै क। धरर अपिी खेत साँ \nिाण भेलैक ,मु्ा दू भाय प्राण गमबय लऽ अपन - अपन टहस्सा बक ु िने रहल।  \n \n२ \nराज वकशोर चमश्र जीक उगरास \nमैचथली साटहत्यक समकालीन आशु कटव श्री राजटकशोर चमश्र जीक कटवता \nसंग्रह -: मेघपुष्प, िानटन ,नवपात - नव बात , उपायन ,सप्तपणा ,नव घर \nउठय,- पुरान घर खसय ,प्रलय -पाश , िेमी , णजनगीक सोन सन पााँखख ,उबेर , \nकनक क्ली आ खंड काव्य -: जाँ जग जल नटह होइत ' क े र वा् आब \n'उगरास ' पाठकगण बीि आयल अचि। कटववर राजटकशोर जी टहन्द्ी \nसाटहत्य मेँ सेहो अपन रिना माध्यम साँ एक ्जान पोथी क संग धाख जमेलाह  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 37 \nअचि। हम एतय \" उगरास\" क े र ििाा करय िाहैत िी। एटह पोथीमे पृष्ठ \nसंख्या ११७ आ ्ाम तीन सय िाका ि ै क। पटहल संस्करण २०२३मेँ भारतमे \nमुटरत ि ै क जाटहक आई एस बी एन ९७८- ९३- ५९८०- १६३- ६ ि ै क , जे \nरचियता अपन गाम अड़ेर डीह पता साँ प्रकात्रशत करेबामे अपन बा इस गोि \nनव कटवता टवधा क ेँ  पाठकवृन्द् बीि रखलाह हन। सामाणजक समस्या आ \nपररवेशक चििण करैत श्री चमश्रजी मनुष्यक सोि ओ दृचष्टकोण क ेँ  समक्ष \nआनलटन अचि। पोथीमे त्रभन्दन-त्रभन्दन टवषय सभक े  समचष्टगत नीक प्रस्तुचत \nभेल िखन्दह। पाठकक े  पाठ - नव भारत , हम बेिी िलहुाँ.. , आद् मनुखक \nसंसार , िन्दरायण -३, हम मैचथली िी , अपैत मोन, साम्प्रचतक सप्तप्ी , नव \nणक्षचतज, अथा ग्रहण , मेघािन्दन अकास , तामस , श्रमजीवी, प्रौद्योटगकी -\nजुगक णजनगी , जीवन वृत, की भऽ गेलै एटह गाम क े ? , मनस् - क्षेि , \nगोबरपथनी, बनौआ, अनचिन्दहार होइत गाम , अहांग , दृचष्टकोण आ की \nबनबीही बौआ रौ ' खुब टवमशा करय लायक बुझाइत रहत। कटवजीक ई \nटवशेषता प्रथमत: बुझाएत जे ओ कटवता माध्ययमे नव - नव टवषयक े  पकड़ैत \nिचथ। ऐ ्शकमे भारत अपन टवकास पथ पर अग्रसर रटह टवश्वमे नाम \nबजेलक अचि। काव्य टहनक बढ़ सौष्ठव भेल िखन्दह। नव भारत मेँ पााँचत ्ेलटन \nअचि -: \nटवश्व -पिल पर भऽ रहल अचि , \nनवल - भारतक अभ्यु्य , \nपृर्थवी, मंगल , िन्दरमा पर , \nगूाँणज रहल कहि्क ' जय - जय। \n \nअंतररक्ष मे भारतवषाक , \nबाणज रहल अचि डंका , \nसगर जगत् क ेँ  रहल न कटनको , \nकहि्क सामर्थया पर शंका।   38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nशहरक े  अपेक्षा गामक रहन - सहन , रीचत-ररवाज आ नव उन्दमुखीकरण शुद्ध \nपररमल आ शांचतक प्रभृचत बुझल जाईि। मु्ा आब एहठाम सभ्य लोक \nसशंटकत रहय लागल ि ै क। नीक लोक कात लागल रहैि आ नवतुररया तुक ा  \nलोक अपन ्लवन्द्ीक बले बलय - बलैमे अगुआटगरी करैत ि ै क। कटवक \nहृ्य ई दृश्य ्ेखख दुःखी भेल िखन्दह। से एटह तरहेँ पााँचत गढ़लटन अचि -: \nगामक बग्ल िौड़ा  सबहक , \nबटन गेलैक अचि गोल , \nजतेक फसा् होइत अचि एतऽ , \nओकरे सबहक रोल।  \n \nसााँझू भरली अओढ़ मे , \nमुरगाक मासु , आ िाही ताड़ी , \nसभ मोिण्डक इएह टकर्ानी , \nकपिइ लैि गरीबक बाड़ी।  \nएक कटवता 'क भाव ि ै क अभाबीत णिगण गोइठा चिपरी आ गोबरपथटनक \nकाज करैत इंधन क े र काज लैत रहैि। म थल गोबर साँ ओटहमे भुसा संठईक \nमेरू्ण्ड बनाए सुखबैि। गोरहा पर अप्ग्न ्ेवताक प्रकिीकरण साँ ओटह आटग \nसाँ अन्दन त्रसध्् करैि , अन्दन ब्रह्म साँ जीनगी डेबैत ि ै क। टहन्ददू गैस त्रसलेंडर क ेँ  \nएटह आगू िुनौतीपूणा उपयोग करैि। से ई काज मजहबी आधार पर मुज्स्लम \nसमु्ाय मेँ पशुटवष्टा साँ तै यार इंधन क ेँ  टनषेध मानल गेलैक अचि। तैयो \nद्क्कत्ारीमे सब घरमे जरना रूपें प्रयुक्त होईि।  \nकटव क े  पााँचत रष्टव्य अचि ,यथा -: \nअचत शीत काल मे धुनी रमाबय , \nगोड़हनी पर उगैत अचि आटग , \nगोबरपथनीक हाथ साँ गोबरक   विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 39 \n्ेखखऔ ,भाग जाइत अचि जाटग।  \n \nगो- टवष्ठा मथैत गोबरपथनी, \nओटह मे चम जहर ओकर घाम , \nजेठ- दुपहररया , सुक्खल ्ेह , \nघोकिल जाइत ि ै  ओकर िाम।  \nसामजक अंचतम पांचत ठाढ़ अक ु शल श्रचमक वा मात्रलका जोन जे पत्थलतोर \nमेहनचत कय अपन जीनगी खपा ्ैत रहल ,मु्ा ओ आधुटनक सुख -सुटवधा साँ \nसवाथा वर्जित रहल। तेहन टनधान िीक जीवनक कदठनाए क ेँ  कटवक हृ्य \n्ेख लै त ि ै क। ई जे स्वरोजगार गाम -गाममे अ्ौ साँ पसरल अचि ,से गोबर \nटबिनीक वा अपन पोत्रसया पशुक कााँि गोबर साँ जे गोबर गैस प्लांि साँ एनजी \nउत्पा्न क े र प्रवन्दधन होईत वा ई सरकारी ओरीयाओन भेल रहैत जे कााँि \nगोबर बा गोव साँ आगेटनक खा् बनेबाक घरेलू क ु िीर उद्योग होईत ताँ लोकल \nफा र भोकल सफल कहाबैत। एखनो गोबरपथनी 'क इंधन , सौर ऊजाा आ \nगैस त्रसलेंडर पर ्ेहातमे भारी पड़ैत ि ै  -: \nटगरहथनी ,िूच्छल्ह मे गोड़हा साँ \nपजारर पकाबचथ पूआ - खीर , \nजे पथलक , से पात टबि ै त अचि , \nदुखा रहल ि ै  बााँटहक त्रसर।  \nऐ तरहेँ िेफरी जोड़ल नुआाँ आ टिनही कारा - हंसुली पटहर पौनी  पसाहीन क ेँ  \nकोनू िारा नै ि ै । स्वयंसहायता समुह क े  नाम पर फजी बैंक रात्रश टनकासी सं \nटकि बैंकक ्लाल अवश्ये मालामाल भेल। आ कर्जाा सधेबाक नोटिस साँ \nबीपीएल क े  ग्रूपमे पड़ल गरीब अक ा रण  फे ् रैतमे पड़ल। एह न जे टवर ूपता  \nसमाजमे ि ै , ताटह प्रसंग सूयाक टकरण जतय नटह जुमैत  य,ततय धरर कटवक \nणजगेसा ्ेखल गेल हन। कटवजी समाजमे बनाबिी ्ेखाैंस आ पचतयेनाई पर \nसं सेहो पर्ा उठ े बाक काज अपन रिनामे क े लाह अचि। यथा -:  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकाेंढ़ - करेज तोड़ऽ पर लागल  \nि ै  बुधना क े  ्ेआ् - बा् , \nसोझााँ मे ताँ नोरे-झोरे , \nमोन ि ै  , 'भऽ जाए बरबा् ' । \nराज टकशोर चमश्र जीक काव्य र िना बढ़ सौष्टव भेल िखन्दह। एक द्श अपन \nपोथी \"उगरास\" मे िन्दरायण -३ , प्रौद्योटगकी -जुगक णजनगी सन कटवता \nप्रगचतशील रिना आयल अचि त ्ोसर द्स टवटवध समस्या आ टन्ान द्स \nसेहो कलम िलौने िचथ। गत २३ मािा २०२४ क ेँ  सगर राचत ्ीप जरय मैचथली \nभाषा आ साटहत्य कथा गोष्ठी टनरम लीमे ऐ पोथीक लोकापाण समारोह पूवाक \nभेल रहय। ्शाक ्ीघाा मे बैसल हमहाँ ओटह क्षणक ेँ  साक्षी रही। श्रीमान चमश्र \nजी मातृभाषाक सेवामे सतत् अत्रभयानी बनल रहचथ ,से कामना रहत।  \n \n-लाल ्ेब कामत मो ० ७६३१३९०७६१ \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 41 \n२.५.रबीन्दर नारायण चमश्र -सीमाक ओटह पार (धारावाटहक उपन्दयास)  \n \nरबीन्र नारायि चमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास) \nहमर ससुर स्वगीय गणेश झा (पण्डौल डीहिोल)क िृचतमे , सा्र सत्रसनेह \nसमर्पित!  \n \nसीमाक ओवह पार  \n \nिारूकात मनोरम दृश्य िल । हररअर क ं िन नाना प्र कारक फ ू ल -फलसाँ \nसजल -धजल। पैर धररते लागल जेना सभ दुख हेरा गेल । आिया लागए जे \nएतए कोना आटब गेलहुाँ ? स भटक ि ु नव ला टग रह ल ि ल । स भस ाँ टवचि ि  \nबात ताँ ई रहैक जे जएह सोचिऐक सएह होमए लागैक । मोन भेल जे क े ओ \n 42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररचित भेटि जाइत जाटहसाँ एटहठामक टहसाब -टकताब बुझबामे म्चत होइत  \n। मोन लगैत। एकबेर व्यवच्छस्थत हेबाक बात ि ै क। तकर बा् कोनो चििता \nनटह । एतेक सुख -सुटवधा एटहठाम स्वतः सुलभ अचि । नीकसाँ समय \nकितैक। से सभ सोचिते रही टक ्ेखैत िी जे क े ओ हमरे द्स आटब रहल \nिचथ । नमगर -पोरगर , ्ेखबामे बेस भव्य । हमर समवयस्क े  बुझाइत िलाह \n। लग अटबते कहैत  िचथ - \n-मनोज! मनोज ! \nक े ओ हमर नाम लए चिकरर रहल िलाह । अकिात ओमहर ध्यान गेल । \nताबे ओ लगमे आटब गेल रहचथ । कहैत िचथ - \n\"हमरा चिन्दहलहुाँ ? हमिी अहााँक इसक ु त्रलआ ्ोस्त -शर्।\"  \n\"सएह कह । चिन्दहब टकएक नटह । \"  \n\" एकिा समय रहैक जे हम -अहााँ द्न -राचत संगे रही। संगे खेलाइ , संगे खाइ \n। समय -समयक बात होइत ि ै क । एटहठाम कटहआ अएलहुाँ ?” \n\"आटबए रहल िी । सोचिते रही जे क े ओ अपन लोक भेटि जइतचथ ताँ कनी \nम्चत भए जाइत ।\"  \n\"भाइ! एटहठाम ककरो , कोनो म्चतक काज नटह पड़त । सभिा अपने भए \nजाएत ।\" -हम हुनकर बात सुटन कए आश्वस्त भेलहुाँ ।  \nहमरा दुनूगोिेक गप्प ित्रलए र हल िल टक कानमे मधुर संगीत सुनाएल । \nटवद्यापचतक गीत आ एटहठाम ? हम ताँ आियामे पटड़ गेलहुाँ । ताबे गीतक स्वर \nआओर फररिा गेल िल - \n\" क े  पचतआ लए जाएत रे मोरा चप्रयतम पास ...\" \nगेटनहारसभक साैं्या ्ेखैत बनैत िल । एहन मनोरम दृश्य साइते ्ेखाइत \nअचि  । ह मर मोनमे उठै त शङ् क ा क ेँ शर् तारर गेलाह । कहैत िचथ - \n\" भाइ! अहााँ अपत्रसआाँत टकएक िी ? अखन की ्ेखत्रलऐक अचि। आगू \nबहु त टक ि ु ् ेख बैक  । एटह ठा म आएब स भक  वशक  नटह  आचि ,मु्ा जे आटब  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 43 \nगेल तकरा सुखे -सुख ि ै क। जे िाही ,जतेक िाही ,जखन िाही सभ सुलभ \nि ै क । एतए सुख -सुटवधाक अंबार ि ै क ।\"  \nताबतेमे ्ेखैत िी जे ए कझुंड एक साँ एक सुं्र कन्दयासभ नाचि -गाटब रहल \nिचथ । सामनेमे बड़ीिा साचमआना ओिाओल अचि । ओटहपर बहुत रास \nगणमान्दय लोकसभ बैसल आनंद्त भए रहल िचथ। गीत गबैत -गबैत \nकन्दयासभ बेसुचध िचथ । साचमआनामे बैसल श्रोतागण बीि -बीिमे थपड़ी \nपीटि रहल िचथ। क ै कबेर क ै कगोिे गीतक मधुरध्वटन सुटन कए आवेगमे उदठ \nजाइत िचथ आ टबना कोनो रोक -िोकक ेँ  कन्दयासभक संगे नृत्य करए लगैत \nि चथ। ह म ताँ ओटह  लोक मे नवा गन्दतुक  रह ी । ह मरा  लेल स भ टक ि ु \nअप्रत्यात्रशते िल । एहन रमनगर गीत ,एहन सुं्र -सुं्र कन्दया लोकटन आ \nम्मस्त श्रोतागण , संपूणा वातावरणक ेँ  जीवंत क े ने िल।  \n\" ई ताँ अद्भुत स्थान लाटग रहल अचि । हमसभ िी कतए ? एकर की नाम \nि ै क ?-हम पुित्रलअटन।  \n\"ई चथक द्व्यलोक ।\" -शर् बजलाह ।  \n\"से की ?\" \n\" ् ेखख ए रह ल चि ऐक  । टक ि ु द् नमे अपने स भि ा  बुणझ जेबैक  । अटह ठा म \nमृत्युक बा् पुण्यात्मासभक ेँ  स्थान भेिैत अचि।\"  \n\"मु्ा एटहठाम सभक ेँ  तीनिा आाँखख ्ेखख रहल िी। \" \n\"तेसर आाँखख ि ै क अन्दतदृाचष्ट । मृत्युलोकमे से सामान्दयतः बं् रहैत ि ै क। \nएटहठाम ओ स्वतः सटक्रय भए जाइत अचि ।\"  \n\"तेसर आाँखख ताँ महा्ेवक ेँ  होइत िटन।\"  \n\"हुनकर तेसर आाँखख खुजब ताँ टवनाशकारी होइत अचि । जखन संहार \nकरबाक होइत िटन ताँ ओकरा खोलैत िचथ । मु्ा एटहलोकक तेसर आाँखख  \nताँ अद्भुत अचि  । एक रा  रह ला स ाँ स भ भे् -टवभे् समाप्त भए जाइत अचि । \n्ेखैत नटह चिऐक , क े ना सभ अपनेमे मगन अचि।\"  \n\"ओ! ई ताँ बहुत नीक बात अचि ।\"   44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगप्पक क्रममे हमर ध्यान राटगनीपर ित्रल गेल ।  \n\"ह मरा  टक ि ु क ह लहु ाँ?-राटगनी बजलीह। औ बाबू! हम की बणजतहुाँ । हम ताँ \nिटकत रटह गेलहुाँ । सोिनो ने रटहऐक जे एना मोनमे अटबते ्ेरी ओ उपच्छस्थत \nभए जेतीह । हम ताँ ्ंग रही ।  \n\"हम ताँ अहींक बारेमे सोिैत रही ।\"  \n\" तैँ ने हम आटब गेलहुाँ ।\" \n\"मु्ा अहााँ रही कतए ?\" \nओ हमर मुाँह बकर -बकर ताकए लगलीह । कहबी ि ै क जे जीबी ताँ की -की ने \n्ेखी । मु्ा एटहठाम ताँ उल्िे बात ्ेखख रह ल िी । मरी ताँ की -की ने ्ेखी से \nिररताथा भए रहल अचि।  \nराटगनीसाँ फ े रो कटहओ भेंि होएत से ताँ सपनोमे नटह सोिने रही । मु्ा हुनकर \nिृचत ओटहना बनल रहए। आियाक गप्प ई अचि जे द्व्यलोकमे अएलाक \nबा् मृत्युलोकक बातसभ ओटहना मोन अचि । एकिा समय िल जे राटगनी \nआओर हम एकहु क्ष ण लेल फराक नटह होइ। इसक ु ल जेबाक लाथे घरसाँ \nटव्ा होइ । रस्तामे कटहओ गामक बाहर इनारपर ,कटहओ कलममे आ \nकटहओ धारक कातमे हमसभ बैसल गप्प मारैत रहैत िलहुाँ । ने भूख , ने \nटपआस। बस राटगनीक संगे रमल रही । क ै कद्न ओ आबएमे टवलंब कए \n्ेचथ । बाि तक ै त -तक ै त हालचत खराप रहैत िल । रा टगनी ि ोटड़ टक ि ु आओर  \nनीक नटह लगैत िल । हुनकर पैघ -पैघ आाँखख,िाकर ललाि ,गोर -नार ,नमगर \nहाड़ -काठ ्ेखैत बनैत िल । हुनका ्ेखखतटह पढ़ाइ -त्रलखाइ सभ टबसरा \nजाइत िल। ई बात कतेक द्न जााँतल रटहतैक ? इसक ु लक मास्िरसभक ेँ  \nपता लगलैक । काने -कान गामक लोकसभक ेँ  सेहो पता लगलैक । आ शुरु  \nभेल हमरसभक टवपत्रतक शंखला।  \nबहुतरास टबतलाहा बातसभ मोन पड़ए लागल । क े ना एकद्न हम आ राटगनी \nकानमे मोबाइल लगओने गीत सुनैत रेलवे फािक पार करैत काल तेजसाँ  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 45 \nिलैत रेनक िपेिमे आटब गेल रही। अपनो आिया होअए जे एतेक द्न \nटबतलाक बा्ो ओ घिनासभ ओटहना तह्जा अचि ,लगैत अचि जेना \nकाच्छल्हएक गप्प ि ै क । फ े र भेल जे बीतल बातसभमे की राखल ि ै क ? जखन \nएटहठाम आनं्क एतेक सामग्री स्वतः सुलभ अचि ताँ टकएक नटह ओहीमे \nरचम जाइ ।  \n-2- \n \nद्व्यलोकमे द्न -राचत नटह होइत िल । सभ समय एकटह रंग , जकरा जखन \nमोन भेल जाटग गेल ,जखन मोन भेल सुचत रहल। जे मोन होअए से  \nखाउ ,िीज -वस्तुक अंबार लागल रहैत िल । आम ,्ाररम ,समतोला , सेव \n,अंगुर िारुकात पथार लागल रहैत िल । खेनहारे नटह । मधुरक तरह -तरहक \nव्यंजनसभ यि -ति राखल िल । एतेक रास िीज -वस्तु कतएसाँ आबैक ,क े  \nबना बइ टक ि ु पता  नटह  ि त्रल रह ल ि ल । ई ह मरा  नटह  बुझएमे आबए जे \nएटहठामक लोकसभ कोन एहन नीक काज क े लाह जे एहन सुख -सुटवधा \nभोटग रहल िचथ ? हम सएह सोचि रहल िलहुाँ टक राटगनी सामनेमे ठाटढ़ \nभेल हाँत्रस रहल िलीह - \n\"सएह कह , अहााँक आ्चत कनीको सुधरल नटह । ऐहठाम अहााँ माथापच्िीमे \nलागल रहैत िी । ककरो एना ्ेखैत चिएक ?- से कटह ओ जोरसाँ हमर हाथ \nणझकलचथ आ हमरा  लेने आगू बटढ़ गेलीह ।  \nहमसभ गप्प कररते रही टक एकिा जहाज उतरलैक । राटगनी ओटह जहाज \nद्स बटढ़ गेलीह । जहाजक फािक खुजल आ ओटहमे साँ शर् बहरेलाह । \nशर् राटगनीक ेँ  ्ेखखते हाँसैत िचथ आ इसारासाँ अपना द्स बजबै िचथ । \nदुनूगोिे ओटह जहाजमे बैत्रस जाइत िचथ आ जहाज उटड़ जाइत अचि। ई सभ \nघि ना  ततेक  जल्् ीमे भेलैक  जे ह म ठा मटह  स भटक ि ु ् ेख ैत रटह  गेलहु ाँ । \nह मरा  ताँ ठक टव् ोर ला टग गेल । टक ि ु फु रेबे नटह  क रए। एस गरे ओटह ठा म \nजस -के -तस ठाढ़ रही टक अंतररक्षमे बड़ी जोर अबाज भेलैक ।   46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-जरुर कोनो नव घिना घिल अचि\" - िारुकात बौआ रहल आत्मासभ सोचि \nरहल िल। एटह आत्मा सभक खुबी िलैक जे ओकरासभक ेँ  ककरो समा् \n्ेबाक हेतु कोनो फोनक काज नटह पड़ैत िलैक। इिा करु आ ओटह \nआत्मासाँ सोझे संपक ा  भए जाएत। ततबे नटह , जखन जतए िाहचथ उटड़ जाचथ \n। कोनो सबारीक काज नटह पड़ैत िलटन ।  \nथोड़बे कालमे आकाशवाणी भेल - \n\"तोरा  अख न धरर पुरनक ा  आ् चतस भ नटह  ि ुि लह अचि। तेँ परेसानीमे पटड़ \nजाइत िह।\"  \n\"एटहमे हमर कोन ्ोष ? हमर मोनमे ओएह बातसभ घुचम रहल अचि । \nराटगनी ताँ हमरा बहुत मानैत िलीह , बहुत आवेशसाँ हमरा लग अएबो क े लीह \nआ टबना  टक ि ु क ह ने ि त्रल गेलीह । क टह  नटह  क तए गेलीह ?\" \n“ऊपर द्स ्ेखहक । ” \n\"ह मरा  ताँ टक ि ु नटह  ् ेख ा  रह ल अचि ।\" \n\"एना  ताँ नटह हेबाक िाही। अहााँक तेसर नेि लगैत अचि सटक्रय नटह भए \nरहल अचि नटह ताँ एहन प्रश्न नटह पुिए पड़ैत ।\" - -से कटह ओ अबाज लुप्त \nभए गेल । क तहु  टक ि ु नटह  ् ेख ा  रह ल ि ल । ऊपर, नीिा , साैंसे ्ेखबाक \nप्रयास क े लहुाँ । हम ऊपर तक ै त रही , टक ि ु-टक ि ु स ोि ैत रह ी आ ि त्रलतो रह ी। \nपरर णाम भेल जे हमर पैर कोनो टपिड़ स्थानपर पटड़ गेल आ हम टपिटड़ \nक ए ख त्रस  गेलहु ाँ । टक ि ु नटह  बुणझ स क त्रलऐक  जे क े मह र जा  रह ल ि ी । \nिारूकात अन्दहार गुज्ज रहैक । बीि -बीि मे क ै ठा म टक ि ु-टक ि ु अबा ज \nसुनबामे आबए। संभवतः मृतात्माक आवागमन भए रहल िल । खसैत -\nखसैत हम एकिा पहाड़क िीला पर अड़टक  गेलहु ाँ । ओतए टक ि ुगोि े पटह ने स ाँ \nह मर प्रतीक्षा  क ए रह ल ि ला ह  । टक ि ु- टक ि ु क ह ए ि ा ह ला ह । हु नक र भा षा  \nह मरा  टक ि ु बुझएमे नटह  आबए । ह म ओक रा  द् स  तक ै त रह ी आ ओ स भ \nह मरा  द् स । ओ स भ आपस मे टक ि ु गप्प क े लक । ओटह मे स ाँ एक गोि े  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 47 \nमैचथलीमे बाजल - \n\" अह ा ाँ बहु त था क ल लगैत ि ी । टक ि ु जलखै कए त्रलअ ने । फ े र घुमैत रहब \n। \" \n\"ठीक ि ै क ।\"  \nओ हमरा एकिा बड़का भोजनालयमे लए गेलाह जतए तरह -तरहक जलखै \nराखल िल । जे खाउ ,जते खाउ कोनो रोक -िोक नटह । ओटहठाम बहुत रास \nलोकसभ रहैक मु्ा ककरो भाषा बुझबे नटह कररऐक । सभ अपन -अपन \nपत्रसनक जलखै करबामे मस्त िल। जलखै क े लाक  बा् हमरा आैंघी लागए। \nई बात ओ बुणझ गेलाह आ हमरा लेने -लेने एकिा कोठरीमे पहुाँिा ्ेलाह । \nओटहठाम सुतबाकसभ व्यवस्था िलैक । हम ततेक थाकल रही जे ओतए \nजाइते टनन्दन पटड़ गेल । \n \n-3- \n \nटनन्दन िुितटह बीतल बातसभ मोन पड़ए लागल । हमर गाम िल मौजपुर । \nमौजपुर गाम क े  नटह जनैत िल । टकएक ? एटह लेल नटह जे ओटह गाममे \nबहुत पढ़ल -त्रलखल लोक िल ,एटह लेल नटह जे ओतए कोनो बहुत धनीक \nलोकसभ िलाह । असलमे ओ गाम इलाकामे आपसी सौहाद्याक हेतु प्रत्रसद्ध \nिल । गाममे सभ जाचतक लोक बसैत िलाह मु्ा कखनो लगबे नटह करैत \nजे एतेक जाचतक लोक एकटहठाम एतेक नीकसाँ रटह रहल ि चथ । सभ चमलल \nरहैत िल जेना नून पाटनमे चमत्रल जाइत अचि । जटहआक ्ाहा होइत \nतटहआक साैंसे गाम ्ाहापर अपन कबुलाक बद्धी िढ़ाबैत ,हािपर सााँझमे \n्ाहासभक चमलान ्ेखैत ,लाठी भजैत युवकसभक मनोरंजन ्ेखैत । की \nटहन्ददू,की मुसलमान सभ अपन जोर अजमाइस करैत। लगबे नटह करैत जे ई \nकोनो तरहेँ  ्ोसर धमाक पाबटन अचि । तटहना क ृ ष्णाष्टमी ,रामनवमी आ \nदु गा ापूजा मे मुस लमा नो पा ि ू नटह  रह ैत । जक रा  जे क ा ज ् ेल जा इत स े स ह षा  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकरैत ।  \nगाममे एक साँ एक लोक रहैत िलाह । ओटहमे चतरटपतक अलग पटहिान \nिलटन। नेनामे बहुत कष्ट सहलटन। हुनकर टपताक ेँ  जथा -पात नटह िलटन । \nबहुत मोस टकलसाँ गुजर होइत िलटन । मु्ा चतरटपत बहुत संस्कारी आ \nपररश्रमी िलाह । द्न -राचत मेहनचत कए आइए धरर पढ़लाह । तकरबा् \nगामेक इसक ु लमे मास्िरी करए लगलाह । इसक ु ल बा् जे समय बचि जाइत \nिलटन ताटहमे गामक गरीब बच्िासभक ेँ  पढ़बैत िलाह ,ततबे नटह \nओकरासभक ेँ  टकताब ,कााँपीक व्यवस्था धरर ओएह कए ्ैत िलाह। क ै कबेर \nघरनी िोकचथन - \n\"एना ताँ अहााँ हमरासभक ेँ  त्रभखमंगा बना ्ेब ।\"  \n\" एटह प्रचतभाशाली नेनासभक ेँ  आश्रय ्ेबासाँ बटढ़ कए कोनो पुण्य नटह भए \nसक ै त अचि । धन होइत ि ै क कथी लेल ?\" \n\"एटहना कबाइत पढ़ैत रह । जखन द्क्कचत होएत ताँ क े ओ काज नटह \nआओत । ई ओएह गाम ि ै क जतए हमसभ कतेको राचत पाटन पीटब सुचत \nजा इत ि लहु ाँ आ ला जे क क रो टक ि ु नटह  क टह  पबैत ि लहु ाँ । ता टह ठा म अह ा ाँ \nस्ाबता बााँटि रहल िी।\"  \nआओर चतरटपत हाँत्रस कए बातक ेँ  िारर ्ैत िलखखन। ओ बजैत -बजैत अपने \nिुप भए जइतचथ । चतरटपतपर कोनो असर नटह होइत िलटन ।  \nहम ,शर् आ राटगनी टनयचमत ओ टह इसक ु ल जाइत िलहुाँ। गामक पिबररआ \nकात एकिा पैघ पाकटड़क गाि िलैक। ओकरे औढ़मे इसक ु ल िलैत िल । \nएकमाि त्रशक्षक चतरटपत भोरसाँ सााँझ धरर लागल रहैत िलाह । इसक ु लक ेँ  \nक्रमशः इलाकामे प्रिार होइत गेलैक। गाम -गामसाँ टवद्याथीसभ जुिए लागल \n। मु् ा  ओतए स ा धनक  ना मपर टक ि ु नटह  ि लैक ,एकिा िारो नटह । एतेक \nसंघषा कए नेनासभक भटवष्य टनमााण हेतु चतरटपतक ेँ  कटहओ चििचतत नटह \n्ेखत्रलअटन ,टनरंतर प्रसन्दन रटहतचथ । क े  की कए रहल अचि ,क े  की कटह रहल  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 49 \nअचि  ता टह स भस ाँ टक ि ु लेना -्ेना नटह रहैत िलटन । अपन काज साँ मतलब \nरखैत िलाह ,अपना आपमे मगन रहैत िलाह ।  \nहुनकर प्र याससाँ कतेको नेनासभ गामक इसक ु लसाँ जुड़ल। जीवनमे आगू \nबढ़ल । नौकरी करबाक हेतुगाम िोटड़ -िोटड़ सहर द्स ित्रल गेल । गाममे \nझर सभ रटह गेल जे टनत्य नाना प्रकारक झञ्झटि करैत रहैत िल । \nओहीक्रममे चतरटपतपर ओ सभ आक्रामक भए गेल िल। ओना चतरटपत \nततेक सम्हारर कए िलए बला लोक िला ह जे ककरो हाथ नटह लागचथ । \nमु्ा राटगनीक प्रसंग हुनका बेबस कए ्ेने िल।  \nचतरटपत एटह इसक ु लक ेँ  स्थाटपत करबाक हेतु द्न -राचत लागल रहलाह । \nस रक ा री अचधक ा रीस भक ैँ क तेक ो ् ख ा ास् त ् ेला ह । मु् ा  टक ि ु नटह  भेल । ह ा रर \nकए पााँि कट्ठा खेत बेचि कए ओ इसक ु ल भवनक टनमााण क े लाह । शुरु मे \nतीनिा कोठरी बनल। दू िा पक्का आ एकिा फ ू सक । तकरबा्ो बहुत रास \nटवद्याथीसभ गािक िाहररमे पढ़चथ । इसक ु लमे आस -पासक तीनिा आओर \nत्रशक्षक स्वेिासाँ योग्ान ्ेबए लगलाह ,एटह उम्मी्मे जे आइ -ने-काच्छल्ह \nहुनकासभक ेँ  सरकारी नौकरी भए जेतटन । कालक्रमे सेहो भेलैक । \nइसक ु लक ेँ  सरकारी मान्दयता भेिलैक । ओटहमे स्थानीय नेता श्यामक बहुत \nयोग्ान रहटन । ओ आ चतरटपत कतेको द्न लाटग कए एटहकाजक ेँ  \nकरओलाह । इसक ु लक काज आगू बटढ़ते गेल । क्रमशः ओतए आओर \nकोठरीसभ बनल । माध्यचमक टवद्यालयसाँ बटढ़ कए ओ उच्ि टवद्यालय भए \nगेल। इलाकामे ओटह इसक ु लक नाम पसरर गे ल । नीक -नीक टवद्याथीसभ \nओटह इसक ु लमे नाम त्रलखाबक हेतु प्रयत्नशील रहैत िलाह । जखन नीक \nटवद्याथी रहतैक ताँ परीक्षाफलो नीक हेतैक। सएह होमए लागल । एटह \nप्रयासक सफलतासाँ चतरटपतक ेँ  समाजमे बहुत यश भेल ।  \nराटगनीक टपता चतरटपत बहुत यत्नसाँ अपन एकमाि संतानक पालन -पोषण \nकरै त िलाह। हमर टपता प्रभु हुनक े  ओटहठाम हर जोतैत िलाह । कतेको \nद्न हम हुनकासंगे खेतपर ित्रल जाइ । क ै कद्न चतरटपतक ओटहठाम सेहो  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबाबूकसंगे ित्रल जाइ। मु्ा हम ई बात नटह बुणझऐक जे राटगनीक संग गप्प -\nसप्प एतेक गहींर आ रसगर भए जाएत । मु्ा से भेल । क्रमशः नेन्दनेसाँ \nराटगनीक हम रासाँ आकषाण रहैक जे बटढ़ते गेल । जखन चतरटपत इसक ु ल \nिलबए लगलाह आ गामघरक नेना सभक ेँ  पकटड़ -पकटड़ कए ओटहमे लए \nजाए लगलाह ,ताँ हमहाँ इसक ु लक मुाँह ्ेखलहुाँ । ओटहसाँ पटहने इसक ु ल की \nहोइत ि ै क से सुननो नटह रहऐक ।  \nइस क ु लमे पटह ले द् न रा टगनी ह मरा  ् ेखख ते पा ि ू पटड़ गेत्रल। ह मह ाँ ताँ नेन्दने रही \n। ओकरासंगे खेलाइत -खेलाइत द्न बीचत गेल । ्ोसर द्न जखन अटहना \nसमय टबतैत रहए ताँ चतरटपतक ध्यान ओमहर गेलटन । राटगनी आ हमरा दुनू \nगोि ेक ेँ बैस ा  क ए टक ि ु पढ़बए लगला ह । हु नक ा  एटह  बा तस ाँ प्रस न्दनता  रह टन \nजे राटगनीक ेँ  इसक ु लमे मोन लगैत िटन । क ै कबेर राटगनी हमर सभ सबक \nबना ्ेचथ जाटहसाँ हम माररसाँ बचि जाइ । क ै क बेर हम हुनकर काज कए \nद्अटन । एटह तरहेँ हमरसभक पिाइ िलैत रहल ।  \nइसक ु लमे हमरसभक ्ोस्तीपर सभसाँ पटहने शर्क ध्यान गेलैक । भेलैक \nई जे टिटफनक समयमे हम दुनूगोिे गाितर बैसल गप्प करैत रही टक शर्क ेँ  \nटक ि ु टवद्या थीस भस ाँ झगड़ा  ह ोमए लगलैक । टक ि ुगोि े ओक रा  पीटि  रह ल ि ल \nताँ टक ि ु गोि े बि ा  रह ल ि ल । मु् ा  ब् मा स स भ ओतटह  नटह  रू क ल । ओ \nसभ राटगनीक ेँ  ्ेखखतटह अड़ -बड़ बाजए लागल । ताटहपर हमरा बहुत तामस \nभेल। हम ओकर गट्टा पकटड़ कए पिटक ्ेत्रलऐक । ताबतेमे आओर \nबच्िासभ ्ौड़ल । हल्ला सुटन चतरटपत सेहो अएलचथ । कहुना कए मामला \nशांत भेल ।  \nतकरबा् सभक ध्यान एमहर -ओमहर भए गेल । मु्ा शर् तकरबा्साँ टनत्य \nटिटफनकालमे हमरासभक लगीिमे आटब जाइत। अपनाभरर राटगनीक ध्यान \nआकर्षित करबाक प्रयास करैत ,मु्ा ओ सुनबे नटह करैक । एटह बातसाँ \nशर्क मोनमे बहुत तामस भेलैक आओर ओ तटहएसाँ राटगनीसाँ ब ्ला  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 51 \nलेबाक जोगारमे पटड़ गेल ।  \n-4- \n \nशर्क टपता श्याम ठीक े ्ार िलाह । सरकारी व्यवस्थाक ेँ  अपना टहतसाधन \nहेतु उपयोग करबामे ओ माटहर िलाह । क्रमशः हुनकर प्रभाव बढ़ैत गेल । \nओ क्रमशः बड़का नेता बटन गेलाह। अपन गाम लखनपुरमे कमे काल रहैत \nिलाह मु्ा जखन कखनो अटबतचथ ताँ ओटहठा म लोकक करमान लागल \nरहैत िल । लखनपुर आओर मौजपुर आसेपास िल । बहुत लोकक काज \nओ करबा ्ैत िलखखन ,जकर नटह होइत िलैक तकरो बोल -भरोस ्ए पोिने \nरहैत िलाह । तैँ हमरो गामक बहुत रास लोकसभ हुनकर प्रशंसक िल । \nक ह ब जे क ोनो टनःशुल्क  टक ि ु क रैत ि लखख न स े बा त नटह  । तैओ लोक  \nहुनकर व्य वहारसाँ खुश िलाह । कोनो परेसानी भेलापर हुनक े  लग जाइत \nिल । जाँ काज नटह होएत ताँ िाका बुड़त नटह । वापस कए ्ैत िलखखन। \nएटह बातसाँ हुनकर गणना इमान्द्ार लोकमे होइत िल । फ े र घी हेराएल ताँ \nकतए ? मौजपुरमे इसक ु लक स्थापनाक बा् कतेको युवकक ेँ  सरकारी ,टनजी \nकाज ओ धरबैत रहलाह ।  \nशर् अपन टपताक एकमाि संतान िलाह । श्यामक इिा रहटन जे ओ पटढ़ \nत्रलखख पैघ आ्मी बनचथ जाटहसाँ हुनकर यश बढ़टन । मु्ा शर्क लक्षण \nतेह न नटह  रह टन । इस क ु ल जेबे नटह  क रचथ आओर जाँ जेबो क े ला ह  ताँ टक ि ु-\nने-टक ि ु झञ्झटि  बेस ा टह  लेचथ । त्रशक्षक ोस भ बेस ी टक ि ु नटह  क ए पा बचथ । \nएकद्न श र्  इस क ु लमे ख ेलक  घंि ीमे रा टगनीक  बा ाँटह  पक टड़ लेलक  । टक ि ु-\nटक ि ु ओक र क ा नमे फु स फु स ेबो क एल । रा टगनीक  ता मस  ् ेख ैत बनैत ि ल । \n\" तूाँ ्ोबारा एहन गलती करबैँ ताँ ठीक नटह हेतौक ।\" -राटगनी बाजल ।  \n\" द् नभरर मनोजस ंगे ह ाँस ी ठट्ठा  क रैत र ह ैत ि ैँ स े टक ि ु नटह  आ ह म क नीक  \nिोटक ्ेत्रलऔक ताँ  कोन जुलुम भए गेलैक ? \"-शर् बाजल ।  \n\"बेसी तंग करबैँ ताँ हम मास्िर साहेबक ेँ  कटह ्ेबैक ।\"   52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"कटह ्ही । ओ हमरा की कए लेताह ? \" \nराटगनी कनैत मास्िर साहेब लग पहुाँचि गेत्रल । मास्िर क े ओ आन नटह चतरटपत \nि ला ह । ओ स भ बा त बुणझओ क ए शर ् क ेँ टक ि ु क ह ए नटह  ि ा ह चथ । मु् ा  \nिुपो नटह रहल भेलटन। आखख र ओ शर्  क ेँ बजओलचथ । चतरटपत टक ि ु \nकहचथन ताटहसाँ पटहनटह ओएह बाजए लागल - \n\" हम ताँ ओकरा बुझेबाक प्रयास कए रहल िलहुाँ जे ओकर द्न -राचत मनोज \nसंगे रहब उचित नटह अचि । एटहसाँ ओकर िटव खराप भए रहल ि ै क । ताँ \nउल्िे हमरे त्रसकाइत करए आटब गेत्रल।\"  \nआसपास ठाढ़ क ै किा टवद्याथी  ओकर बातक समथान क े लक। बात बढ़ैत गेल \nआओर श्याम सेहो एटह टववा्मे क ु द् पड़लाह । श्याम प्रभावशाली व्यक्क्त \nिलाह । हमर टपताक हुनका आगू की औकात िलटन । ओ हुनका अपना \nओटहठाम बजा कए कहलखखन - \n\"अपन बेिाक समािारसभ बूझल िौ टक नटह ?\" \n\"इसक ु ल जाइत ि ै क । द्न -राचत पढ़ाइमे ला गल रहैत ि ै क । मु्ा हम ताँ \nटकतोबो नटह जुिा पबैत चिऐक , सभिा चतरटपत बाबू करैत िचथन ।\"  \n\"िुप रह । पढ़ाइ करैत ि ै क । ओ नमरी गुण्डा भेल जाइत िौक ।\"  \n\"एेँ!” \n\"तेह न भगल क ए रह ल अचि  जेना  एक रा  टक ि ु बूझले नटह  ह ोइक  ।\" \n\"ह मरा  स ह ीमे टक ि ु नटह  बूझल अचि ।\" \n\"इसक ु लसाँ अपन बेिाक ेँ  टनका त्रल ले नटह ताँ बरबा् भए जेतौक । साैंसे \nगाममे बात पसरर गेल अचि । असगर हम कतेक बिा सकबौ ?\" \nश्यामक बा् सुटनतटह हमर बाबू बहुत परेसान भए गेलचथ। हुनका हमरा \nखखलाफ कहल गेल एक -एक शव्् वज्र जकााँ लगलटन । िातीमे ््ा उठल । \nहुनका जोरसाँ हृ्याघात भेल । ओ धराम ्ए खसलाह । जाबे  क े ओ टक ि ु \nबुझैत,टक ि ु क रैत ओ गुजरर गेला ह  । क नीक े  क ा लक  बा ्  हु नक र लह ा स   विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 53 \nआङनमे पड़ल िल ।  \n \n-5- \n \n \nब्रह्मस्थानमे साैंसे गामक लोकसभ आएल रहचथ । एकद्स लखनपुरक \nलोकसभ बैसल िलाह ताँ ्ोसर द्स मौजपुरक । दुनूगाम इलाकाक सुभ्यस्त \nगाममे मानल जाइत िल। बेसीलोकसभ नौकरी करैत िलाह । बाहरे रहैत \nिलाह। कटहओ -काल ,पाबटनए -चतहारे गाम आबचथ नटह ताँ नटहओ आबचथ । \nगामसभमे बेसी बूढ़ आ बच्िासभ ्ेखाइत। गामक युवकसभ बहररआ भए \nगेल िल । तेहन पररच्छस्थचतमे चतरटपत अपन पररवारक ेँ  संगे गामेमे रहैत िलाह \n। गुजर जोकर खेत -पथार रहटन। शांचतपूवाक समय टबता रहल िलाह । मु्ा \nई कांड हुनकर जीवनक ेँ  टहला कए राखख ्ेलक । सभिा व्यवस्था गड़बड़ा \nगेल । ओटहद्नक बैसारमे दुनूगामक लोक एकस्वरसाँ बजलाह - \n\"राटगनीक ेँ  मनोजक संग एटह तरहेँ मेल -जोल गामक प्रचतष्ठाक खखलाफ अचि \n। टहनकासभक ेँ  गाममे रहक होटन ताँ सुधरचथ , नटह ताँ गामसाँ बाहर कएल \nजाचथ ।\"  \nतकर बा् जे भेल से फ े रसाँ बाजक मोन नटह करैत अचि। सुनबै ताँ बहुत दुख \nहोएत । िलू ,कटहए ्ैत िी । ्ेखलहुाँ जे राटगनीक टपता चतरटपत ओकर झोिा \nपकड़ने चघिने जा रहल िचथ।  \n\"नाक किा ्ेलैं। \"  \n\" बा बू! ह मर टक ि ु अपरा ध नटह  अचि  । \" \n\"िुप रह क ु लिा नटहतन।\"  \n\"ह म टक ि ु गलत नटह  क ए रह ल ि ी । लोक स भ अनेरे ह मर पा ि ू पटड़ गेल \nअचि ।\"  \n\" तोरा ताँ लाज-धाख िौक नटह । पीटब गेलैं धो कए सभिा। मु्ा हमसभ  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएटह समाजमे िी आ रहब । बुझलही टक नटह ? नीकसाँ सुटन ले । नटह ताँ...।\" \nचतरटपत राटगनीक ेँ  कोठरीमे पिटक बाहरसाँ तालाबं् कए अड़बड़ बजैत खुरपी \nलेने खेतपर ित्रल जाइत िचथ। राटग नी असगर घरमे चिकरर रहल िचथ । \nक े बा रक  पा ि ू हु नक र मा ए ठा टढ़ ि चथ । ओह ो क ा टन रह ल ि चथ मु् ा  ला ि ा र \nि चथ । चतरटपत टक ि ु नटह  स ुटन र ह ल ि चथन। ओ एटह पा र-ओटहपार करए हेतु \nतैयार िचथ। माएक एटह व्यथाक ेँ  क े ओ बुझनाहर नटह अचि । राटगनीक करुण \nक्र ं ्न करैत रटह गेत्रल ।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 55 \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप -वि -वृक्ष \n \nकु मार  मनोज कश्यप \nिट-िृक्ष \nसाईटकल र ेंग क s िलेनाई त s घर स s बाहर -भीतर करैत -करैत सीख लेने \nरही ; मु्ा बाहर सड़क पर िलेबाक अवसर कटहयो भेटिते ने िल। बाबूजीक \nप्रकि -अप्रकि ड sर एहन जे साइटकल िलबै लै मााँगबाक   साधंस \nकहााँ ? बाबूजी ओटह द्न तेज ज्वरक कारण टबिान पर बेसुध आ यैह \nसुअवसर िल हमरा लेल! नहुएाँ -नहुएाँ साईटकल घर स s टनकाललहुाँ आ \nताबड़ -तोड़ पैडल मारब शुरू। थोड़ समय क े  अचधकतम सदुपयोग करै क े  धुन \nमे ईहो टबसरर गेलहुाँ जे ढ़लान पर पैडल नकहि मारल जा ईत ि ै ; अटपतु ब्रेक क े  \nउपयोग क ै ल जाईत ि ै  गचत टनयंिण खाचतर! पररणाम भेल जे साईटकल \nसमेत आेंघड़ा क s खसलहुाँ खता मे  ....... साईटकल क े  पुरान ररम वक्राकार \nभs  गेल से भेबे क ै ल ; िाबा स s िड़ -िड़ शोणणत बह s लागल! हम जोर -\nजोर स s कानय लागल रही  ..... एटह दुआरे नकहि जे िोि लागल रहै ; एटह \nदुआरे जे बाबूजीक   क्रोध स s आई क े यो बिा नकहि सकत। लोक सभ \n्ौड़ल।   उठा -पुठा क s घर लs गेल ..... हमरो आ साईटकलो क े !  \n  \n 56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहो -हल्ला सुटन   बाबूजी तलमलाईत कहुना बाहर एला।   ्ााँत टपसैत   की सभ \nबजला से सुनबाक होश त s हमरा नकहि रहल ;  मु्ा होश भेल तखन जखन \nगामक बु च्िो डाकडर घाव मे कोनो िनिनहा ्वाई लगा उजरा पट्टी बन्दहने \nरहचथ।   माय जााँघ पर सुतेने भरर माथ नाररयल तेल मलैत िलीह। आाँखख \nडबडबायल िलटन।  'जो रे िंडलबा ! कथी लै अपन प्राण ह sतs गेल िलैहैं। \nक े हन त्रसद्दचत  भेलौ!'  कहैत ओ   हमर कपाड़ पर स s िघरैत तेल अपन \nतरहत्थी स s पोि s लागल रहचथ।  \n  \nबाबूजी आब पायरे ऑटफस जाई लै सकाले घर स s बहराईत िचथ आ रचतगर \nआपस घुरैत िचथ। ओ िुिलाहा साईटकल गठ ु ल्ला घर मे यथावत पड़ल अचि।  \n  \n-सम्प्रचत: भारत सरकार  के  उप-सचिव , संपक ष: सी -11, िावर -4, िाइप -\n5, टक्वई  नगर  पूवा (द्ल्ली  हाि  के  सामने ), नई द्ल्ली -110023, # \n9810811850 ईमेल: writetokmanoj@gmail.com \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 57 \n२.७.प्रमो् झा 'गोक ु ल'-फोने पर फगुवा (लघु कथा)  \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nफोने पर  फगुिा (लघु किा) \n \n \nमाझ आङनमे भोरे भोर कौवाक े  क ु िरैत ्ेखखक े  चप्रया दूधमे त्रभजाक े  एकिा \nरोिीक िुकड़ा कौवाक आगााँमे फ े क ै त बजलीह - \n'उच्िैर बैसह ' आ कौवा ओकरा लपसे लोलमे भरर उटड़ गेल ।उड़ैत कौवाक े  \nओ ताधैर ्ेखैत रहलीह जाधैर ओ आाँखख साँ अलोटपत नै भ 'गेलटन ।जेना ओ \nहुनक े  सनेस ल 'क े  बुच्िीक पप्पा लग ल 'गेल होइन । तखने फोनक घंिी \nघनघना उठलै आ ओ लपटकक े  ब जलीह - हेल्लो ! क े  .. बुच्िीक पप्पा !!!  \n-- हाँ यै ! कोना िी !!  \n-- अहांँाँ टबना जेना रहकक िाही !ताहमे पाबैन चतहारक े  बड्ड अखरैये !  \n--से हम की करब ? अि े  कहते आइ की चिऐ ? \n- टकए ,फगुवा !!!  \n--त'खेलाने त्रलअ फोने पर !  \n- गे मैया ! से कोना ? \n- अपन दुनू समतोला सनक रसग र गाल आगााँ बढ़ाउते !  \n-- हैया त्रलअ बढ़ा ्ेलाैं !  \n 58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n- आल रङसे हम पोचत रहल रहल िी आ सगर ्ेह पर लाल पीयर हररयर \nअबीर चिटड़या रहल िी !  \n--हमहाँ --कने साबधाने रहब उिकबा द्यर सबसे !  \n- धत, ओ सब हमरा की करता ? अपने डरे सब सुिकल रहै िचथ !  \n-हाँ से ते अहााँ खेलक्क ै र िीहे!  \n- तकर माने ? \n- माने ताने टकि नै ।कने अहााँ अपन ओ टपयरगर गीत सुना द्अ ते !  \n- कोन गीत ? \n-कसमसक े  आङी मसैक गेलै ना ,टपया डााँरे पर घैला भसैक गेलै ना !  \n-आ धुर जो !!! टहनको रभसी अजगूते !  \n--हहा.. आब जाइ िी ्ोस सभक सङ े  खेलाइले !  \n-- जाउ ,फोन रखै िी !!  \n--राखख द्औ ! चप्र या हलसैत कड़ाही गै स पर िढ़ाक े  मालपूवा िानय \nलगलीह । \n \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप , मधुवनी (टवहार) ; फोन -9871779851  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 59 \n२.८.प्रणव झा - ऑटडयोलॉजी आ स्पीि लेंग्वेज पैथोलॉजी: बारहमा क े  बा् \nजीवटवज्ञान क े र टवद्याथी लेल कररयर टवकल्प  \n \nप्रिि झा \nऑवियोलॉजी आ स्पीि लेंग्िेज पैिोलॉजी: बारहमा क े  बाद जीिविज्ञान \nक े र विद्यािी लेल कररयर विकल्प \nसब गोिे क े  प्रणाम। आई हम जीवटवज्ञानक टवद्याथी क े  लेल 12मा क े  बा् \nएकिा एहन कररयर टवकल्प क े र बात क रहल िी जे बड्ड \nअसंतृप्त(अनसे िुरेिेड ) ि ै क आ जै मे रोजगार भेिबाक संभावना सौ प्रचतशत \nि ै क। एकिा एहन कोसा जकरा बा् अहााँ पच्िीस हजार से अढ़ाई लाख िाका \nमहीना तक कमा सक ै  िी। एकिा एहन कोसा जकरा बा् अहााँ नौकड़ी क \nसक ै  िी , अपन ज्क्लटनक िला सक ै  िी आ कोनो मेटडकल कॉलेज में \nप्रोफ े सर/क ं सल्िेंि सेहो बटन  सक ै  िी। हम बात क रहल िी ऑटडयोलॉजी \nआ स्पीि लैंग्वेज पैथलॉजी क े . जै टवद्याथी सबहक ियन नीि क े  माफ ा त \nएमबीबीएस कोसा में नै भ पाटब रहल ि ै न , या णजनकर ियन एमबीबीएस क े  \nलेल प्राइवेि मेटडकल कॉलेज में भ रहल ि ै न जेकर महरग फीस ्ेबा मे ओ \nसक्षम नै ि ै थ , आटक जे िाि , मूक -वचधर रोगी सबहक सेवा आ इलाज क े  \nलेल बहुत उत्साटहत ि ै थ आ ऐ क्षेि में कररयर बनाब िाहैत ि ै थ हुनका लेल \nई  एकिा बहुत नीक कररयर टवकल्प भ सक ै  अचि।   \n  \n 60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nऑटडयोलॉजी आ स्पीि लैंग्वेज पैथोलॉजी क े  पढ़ाई स्नातक स्तर पर संगे -\nसंग होइत ि ै क आ स्नातकोतर/ पीएिडी लेवल पर अ हााँ कोनो  एकिा क्षेि \nमें शोध करैत चियई। स्नातक आ स्नातकोतर स्तर पर ई बीएएसएलपी आ \nएमएएसएलपी क े  नाम से जानल जाइत अचि। \nबीएएसएलपी /एमएएसएलपी कोसा क े  बा् अहााँ श्रवण आ बाजाय \nसे  सम्बंचधत समस्या से ग्रत्रसत रोगी सबहक जांि /इलाज क सकय िी। \nयद्यटप कानूनी रुपे ऐ कोसा  क े  बा् अहााँ अपन नाम क े  आगा डॉक्िर नै लगा \nसक ै  िी। मु्ा यद् अहााँ मे एकरा ल क  बड्ड सेहंता अचि त अहााँ पीएिडी क \nक े  डॉक्िर सेलुिेशन सेहो लगा सक ै  िी।  \n  \nऑटडयोलॉणजस्ि  की करय ि ै थ : \n \n-         ऑटडयोलॉणजस्ि स्वास्र्थय प्रोफ े शनल्स होइत ि ै थ जे तकनीक आ \nअपन कौशल क े र उपयो ग क क े   श्रवण (टहयररिग ) सम्बन्दधीत समस्या \nटिटनिस आ अन्दय वचधरता समबन्दधीत समस्या क े र टन्ान में रोगी क े  सहायता \nकरई ि ै थ।  \n-         स्पीि लेंग्वेज पैथोलॉणजस्ि बाजाय से समबन्दधीत समस्या में रोगी क े  \nपरामशा ्ैत ि ै थ आ इलाज क े  माफ ा त हुनकर समस्या क े र टन्ान करई \nि ै थ।    \n-    रोगी सब क े  श्रवण आ वाक सम्बन्दधीत स्वास्र्थय समस्या आ ओकर उचित \nटन्ान लेल परापशा ्ैत ि ै थ।  \n-         मरीज क े  श्रवण सम्बन्दधीत उपकरण क े र आवश्यकता क े  जांि करय \nि ै थ आ उचित श्रवण उपकरण क े र प्रयोग लेल सुझाव ्ैत ि ै थ आ \nई  उपकरण सब क े  टफि एवं प्रोग्राम करबाक काज  करय ि ै थ ।  \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 61 \n-         एनआईसीयू में   नवजात क े र श्रवण आ बाजाय क े  क्षमता क मॉटनिर \nकरय मे आ उचित सहायता ्ेबाक काज करय ि ै थ।  \n-         नाना प्रकार क े र श्रवण सम्बन्दधीत िेस्ि जेना  Pure-Tone \nTesting,Speech Testing,Tests of the Middle \nEar,Auditory Brainstem Response  \n(ABR),Otoacoustic Emissions (OAEs),brainstem \nevoked response audiometry (BERA) आद्।  \n  \nऐ तरहें हम ्ेखय िी जे ऑटडओलॉजी आ स्पीि लैंग्वेज पैथोलॉजी कोसा क \nक े  कोनो टवद्याथी रोगी सबहक सेवा करबाक अपन सपना क े  पूरा क सकय \nि ै थ।   \n  \nरोजगार  क े र अिसर: \nबीएएसएलपी /एमएएस एलपी कोसा करबाक बा् अहााँ नाना तरहक \nसरकारी आ गैसरकारी संस्थान , ररहैटबत्रलिेशन सेंिर , यूटनसेफ , स्क ु ल -\nकॉलेज   आद् जगह पर काउ ं सेलर क े  रूप में नौकड़ी पाटब सकय िी। एकरा \nअलावा अहााँ मेटडकल कॉलेज , कॉपाेरेि अस्पताल , ईएनिी , नवजात \nअस्पताल /ज्क्लटनक में काज पाटब सकय िी जत एकर खूब आवश्यकता \nहोईत ि ै क। आ नै त ऐ सब ठाम फ्रीलांसर सलाहकार क े  रूप में सेहो अपन \nसेवा ् सकय िी। बहुते रास फामाास्युटिकल क ं पनी जे श्रवण -बाजाय \nसम्बन्दधीत यि बनबै ि ै थ सेहो  ऑटडयोलॉणजस्ि पेशेवर सब क े  हायर करय \nि ै थ। अहााँ उपर बतैल  जांि आ सलाह क े  लेल अप्पन स्वयं  क े  ज्क्लटनक \nसेहो फोत्रल सकय िी। अहााँ  1-2 लाखक िोि टनवेश से सेहो अप्पन \nज्क्लटनक फोत्रल सकय िी। एमएएसएलपी /पीएिडी क े  बा् अहााँ क े  कोनो \nमेटडकल कॉलेज में अत्रसस्िेंि प्रोफ े सर क े  काज सेहो भेंि सकय अचि आ \nअहााँ मेटडकल कॉलेज में पढ़ेबा क सपना सेहो पूरा क सकय िी ।   62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nभारत क े र मुकाबला मे यूरोप आ  अमेररकन ्ेश सब में ऑटडयोलॉणजस्ि आ \nस्पीि लेंग्वेज पैथोलॉणजस्ि क े  कमाई बहुत बेसी ि ै , अतः महत्वाकांक्षी िाि \nऐ कोसा क े  क क रोजगार लेल यूक े ,यूएस आद् ्ेश जाक नीक कमा सकय \nि ै थ । \n  \nबीएएसएलपी/एमएएसएलपी प्रोग्राम कहाँ  से करी आ ऐ मे प्रिेश क े र \nप्रविया: \nबीएएसएलपी िारर वषाक पाठ्यक्रम ि ै क जै मे िाररम वषा में आहाक \nइंिनात्रशप करबाक होइत ि ै क आ जै मे अहााँ क े  स्िाइपेंड भेंिनाई सेहो िालू \nभ जाइत ि ै क।  एमएसी (ऑटडयोलॉजी/स्पीि लैंग्वेज पैथोलॉजी ) या \nएमएएसएलपी २ वषाक पाठ्यक्रम ि ै क जकरा  बा् अहााँ 3 \nवषाक  पीएिडी  (ऑटडयोलॉजी/स्पीि लैंग्वेज पैथोलॉजी )क सकय िी।  \n  \nऑटडयोलॉजी आ स्पीि लैंग्वेज पैथोलॉजी पाठ्यक्रम में प्रवेश क े  लेल नाना \nसंस्थान द्वारा प्रवेश परीक्षा क े र आयोजन होइत ि ै क।  जागरूकता क े र कमी \nदुआरे ऐ परीक्षा सब में ियटनत भेनाई नीि क े  मुकाबले मे बड्ड हल्लुक \nिै क , बस अहााँ अपन एगारहमा -बा रह मा  क े  पढ़ा ई नीक  स े क री। टक ि ु स ंस्था न \nबारहमा क े  माक्सा क े  आधार पर सेहो प्रवेश ्ैत ि ै क। \nबीएएसएलपी /एमएएस एलपी क े  लेल टक ि ु प्रमुख  स ंस्था नक  स ूचि  टनच्ि ा  \n्ेल जा रहल अचि जत से 700 से  5000 रु वार्षिक तक फीस ् क ई कोसा \nक ै ल जा सकय अचि : \n  \n   विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 63 \n ऑल इंटडया  इंच्छस् ि ट्य ूि  ऑफ स् पीि  एन्दड टह यररिग मैस ूर: ऑटडयोलॉजी आ \nस्पीि लैंवेज पैथोलॉजी में ई भारतक नंबर एक संस्थान ि ै क आ टवश्व में सेहो \nई सातम स्थान रखय ि ै क। एतय ऑटडयोलॉजी आ स्पीि लैंवेज पैथोलॉजी \nक े  सभिा पाठ्यक्रम उपलब्ध ि ै क  \n अली या वर जंग नेशनल इंच्छस् ि ट्य ूि  ऑफ स्पीि , टहयररिग एंड टडसएच्छब्लिीज \nमुंबई: ई ्ेश क े र ्ोसार बड़का सरकारी संस्थान ि ै क जतय से अहााँ कम \nफीस में ऑटडयोलॉजी आ स्पीि लैंवेज पैथोलॉजी क े  कोसा सकय िी। एकर \nक्षेिीय संस्थान कलकता आ त्रसक ं ्राबा् में सेहो ई पाठ्यक्रम उपलब्ध ि ै क।  \n  \n पीजीआईएमआईर िंडीगढ़ : स्वा स्र्थय सेवा एवं शोध क े  लेल ्ेश क े  उत्क ृ ष्टम \nसंस्थान में से एक ऐ संस्थान में  700 रु वार्षिक क े  बड्ड सस्ता फीस में अहााँ \nबीएएसएलपी कोसा क सकय िी।  \n  \n जवा ह रला ल नेह रू  इंस् ि ीट्य ूि  ऑफ पोस् ि  ग्रेजुएि  मेटडक ल एजुक े शन एंड \nररसिा  \n जबलपुर मेटडकल कॉलेज  \n जेएनएम स्पीि एन्दड टह यररिग सेंिर , रायपुर  \n नेशनल इंच्छस् ि ट्य ूि  ऑफ स् पीि  एन्दड टह यररिग \n सीएमसी वेल्लोर  \n   64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबंधुगन आशा करय िी जे ई जानकारी अपने क े  लेल उपयोगी हैत।  अहााँ क े  \nकोनो प्रश्न पुिबाक होय अथवा टिपण्णी करबाक होय त  संपक ा  क सकय \nिी। इहो बताउ जे अपनेक ई लेख कहन लागल। आ की एकन लेख मै चथली \nपत्रिका मे एबाक िाटहए ? नमस्कार।  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 65 \n२.९.आिाया रामानं् मंडल -कथाकार/ टपया मोर बालक: महाकटव टवद्यापचत  \n \nआिायष रामानंद मंिल \nकिाकार/ वपया मोर बालक : महाकवि विद्यापचत \n१ \nकिाकार  \n-हे कचथ क रय िी . \n-एगो कथा त्रलख रहल िी . \n-हे अंहा क े  कोनो ्ोसर काज न हबे . जटहया से ररिायर क ै ली हय . तटहया से \nकटवता  -कथा त्रलख रहल िी . \n-त हम कोन काज करू . \n-दू  -िार लैइका क े  िीउशन क ै ला न पिबै िी .चतमनो तरकारी क े  ्ाम त \nटनकल जैतै . \n-हे हमरा ज्या्ा ्ेर बैठल न जाइ हय . कमर ््ा बि जाई हय . पैसा लेबै त \nपिाबे क े  न होतैय . \n-त कौपी टकताबे क े  ्ोकान क लू . \n 66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-उ त आउर भारी काज हय . बैठ क े  बेिू . कौपी टकताब खतम हो जैला पर \nफ े र खरी् क े  लाउ . इ सभ काज हमरा से न होतैय . \n-हं . इ सभ काज अंहा से न होइ अ  .खाली कटव गोष्ठी आ कथा गोष्ठी में \nजायल होइ अ . \n-अइमे त बराबर न जाय क े  होइ ि ै य . तीन िार महीना पर जाइ िी . \n-अंहा खाली खिे करै पर रहय िी .एक बार कटवता संग्रह िपाबै पर तीस \nहजार रुपैया खिा क ै ले रही . कहले रही टक सभ टबका जतैय . एको िा न \nटबकायल . सभ बांि रहल िी . आ पोथी ्ैइत क े  फोिो खींि क े  फ े सबुक पर \nपोस्ि करैत रहय िी . आ बडका कटव बनैत टफरै िी . पटहले कटह ररिायर होय \nदूं।सोन से ्ेह भरर ्ेव।खररक ै ि क े  रह गेली एगो सोन क े  त्रसकड़ी न ्ेल पार \nलागल।  \nआटब कहय िी टक कथा त्रलख रहल िी . \n-हं . इ कथा त्रलखला से टक होतैय . टक चमलतैय . \n-कथा से समाज आ ्ेश क े   ्शा आ द्शा बतबैत हय .अपना ्ेश मे \nवे् , पुरा ण , िृचत  -त कथा से भरल पुरल हय .  अइसे सभ्यता आ संस्क ृ चत \nक े  टनमााण होइ ि ै य . \nअंहा त अप्पन ्ा्ी  -नानी से खखस्सा माने कथा त सुनले होबैय . \n-हं . खुब सुनले िी . राजा रानी क े  खखस्सा . परी आ राक्षस क े  खखस्सा . राम  -\nरावण क े  खखस्सा .  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 67 \n-हं . ठीक े  कहली . राम  -रावण क े  खखस्सा . जनय चियै . इ खखस्सा पटहले पहल \nऋटष बाच्छल्मकी अप्पन  रामायण मे त्रलखलै रहय . बा् मे संत तुलसी ्ास \nरामिररत मानस मे . वोहे खखस्सा अंहा अप्पन नानी  -्ा्ी से सुनली . \n-हं . से बात हय . ऐते त हम सोिबै न क ै ली हय . \n-्ेखू . महर्षि वाल्मीटक आ संत तुलसी ्ास न त्रलखले रहचथन त आइ हम \nसभ राम  -रावण क े  कथा  -त  न जैनती. अयोध्या मे राम जन्दम भूचम पर \nबालक भगवान   राम क े  मंद्र न बनतैय . \n-हं .से त होइ ि ै य . \n-हे ! कथा   -कटवता पोथी से लोग पैसो कमाय ि ै य . जौ अंहा क े  पोथी \nलोगसभ क े  पिै मे   मन लगैय माने टक पसं् होय  . हमह   कथा संग्रह लायक \nकथा सभ त्रलख लेली ह य. संग्रह क े  नामो सोि लेली   रटनया त्रभखाररन  . िापे \nलेल प्रकाशन से बातो िल रहल हय . ऐहु मे लगभग तीस हजार रुपैया लागत . \n-त िपा लू . \n-हं . टबिार क ै ले िी . मािा  -2024 क े  सगर राचत ्ीप जरैय कायाक्रम मे पोथी \nक े  लोकापाण हो जाए . \n-हे ! तब त अंहा कथाकार   कहायब . \n-हे एगो बा त आउर कहं।  \n-कहं।  \n-हे ! फ े सबुक पर हमरो हाथ मे पोथी धैलवाला फोिो पोस्ि क ्ेबय।   68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ \nवपया मोर बालक : महाकवि विद्यापचत \nटपया मोर बालक ,हम तरूणण गे ! \nकौन तप िुकलाैं भेलौ जनटन गे  ! \nटपया मोर बालक .. \n  \nपटहरर लेल सखी ्चिन िीर  \nटपया क े  ्ेखैत मोरा ्गध शरीर  \nटपया लेल गो् क ै  िलली  बाजार  \nहटिया क े  लोग पूि े  क े  लागै तोहार  \nटपया मोर बालक .. \n  \nनहीं मोरा ्ेवर की नहीं िोि भाई  \nपूरब त्रलखल िल बलमु हमार  \nवाि क े  बिोटहया क े  तुहु मोरा भाई  \nहमरो समा् नैहर लेने जाय   विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 69 \nटपया मोर बालक ... \n  \nकही हुन बाबा क े  कीनै धेनु गाय  \nदुधवा टपआई क े  पोसत जमाई  \nभनही टवद्यापचत सुनहु बृजनारर  \nधयरज धैरहुं चमलत मुरारी  \nटपया मोर बालक ... \nई लोकचप्रय रिना मैचथली महाकटव टवद्यापचत क े  हय। भले ई भगवान क ृ ष् ण \nक े  बाल रूप आ हुनकर जवान गोटपका क े  प्रेम क े  व्यक्त गेल हय।   परंि \nकहल जाय हय टक अइ रिना मे महाकटव समाज में व्याप्त तत्कालीन स्िी \nक े  दु्ा शा क े  व्यक्त क ै लन हय।अइ रिना क े  भक्क्त रिना न मानल जाइत \nहय बच्छल्क सामाणजक रिना कहल जाइत हय।  \n               महाकटव टवद्यापचत क े  काल १३५०ई से १४५० ई हय। महाकटव \nसे पटहले से लेक े  वतामान तक क े  साटहप्त्यक इचतहास मे कोनो एहन घिना \nक े  उल्लेख न चमलय हय टक कोनो बालक क े  टबआह कोनो युवती से भेल \nहोय।जौटक बुि वर से बात्रलका टबआह क े  बहुत दृष्टांत चमलय हय। साटहप्त्यक \nइचतहास अइसे भरल हय।   त्रशव आ पावाती वोकरे स्वरूप   कहल जा सक ै य \nहय।बाल टबधवा क े  दु्ाशा से त मैचथली साटहत्य नोर झोर हय। चमचथला क े  \nसंस्क ृ चत में बात्रलका बधु टबआह आ बहु पत्नी  टबआह   प्रथा रहल हय।तब \nक े ना टपया मोर बालक ,हम तरूणण गे रिल गेल होयत।   70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n         वास्तव मे महाकटव टवद्यापचत क े  उक्त रिना टवशुद्ध रूप से भक्क्त \nरिना हय। महाकटव क े  सामाणजक रिना न हय। जाैं रहैत त  - \nटपया मोर बुढ़वा हम बात्रलका गे होइत ,न टक  \nटपया मोर बालक हम तरूणण गे । \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 71 \n३.पद्य \n \n३.१.मुन्दना जी- गजल \n३.२.राज टकशोर चमश्र -सोटनत  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.मुन्दना जी- गजल \n \nमुन्ना जी \nगजल \nआबक फागुन िैत लगैए  \nलोकक िात्रल भगैत लगैए  \n \nककरा पर मे करू भरोसा  \nटवश्वासी स ब ठक ै त लगैए \n \nिक्का बटन नर नारी नािय  \nजोकर ऐ सं बिैत लगैए  \n \nमुद्दा  टक ि ु नै ् ेशक  बा ंि ल \nमु्ाे सनक लठ ै त लगैए  \n \nवोिक बेर आंखख मुन्दनी धेने  \nसज्जन लाजे कठौत लगैए  \n \nमहंगाइक झिहे मारल  \nजी डी पी कहां घिैत लगैए  \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 73 \n \nमुरखाहा क े र िुनवा बेर  \nपढ़लहो त ' सिैत लगैए  \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज टकशोर चमश्र -सोटनत  \n \nराज वकशोर चमश्र \nसोवनत \n \nको नो मनुक्खक त्रश रा , धमनी क ेँ \nफो टड़ कऽ बहा ओल गेल रक्त , \nमा टि पर ला गल ला ल ्ा ग , \nनृशंसता लेल जे अचि अनुरक्त।  \n \nई ताँ ्ेहक संजी वनी , \nएटह तरलक रिना कएल ्ेवता , \nप्रा णक पुण्य -जल प्रवा हमा न , \nसजात ने मनुज , एता वता ।  \n \nएटह साँ रङल भूचम अशो त्रभ त, \nभो अङ् गर रा  क्षस क  क्रू रता  , \nक्र ो धा  प्ग्न स ाँ टन क स ल स् फु त्रल ङ् ग, \nसे ्ेखख क ु टप त िचथ ्ेवता ।  \n \n विदेह ३९१ म अंक ०१ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९१)|| 75 \nमत इरखा क मुह साँ बहरा इत , \nटब करा ड़ अप्ग्न क े र ज्वा ला , \nमनुजता क ई ब हल सो टन त , \nसज्ज्ज त असुर -शस्ि साँ डा ला ।  \n \nभा  ङ् गल बन्दधुत्वक  ला  ल ख ण् ड, \nई ्ा ग मनुजता पर प्रिण्ड।  \n \nसभ्यता क कतरल मा उस -कपि ड , \nअंचत म अन्दया य क े हेन त्रभ त्रस ण्ड। \n \nको नो भा एक खून , को नो मा एक खून , \nजे त्रस न्ददूर सन ,कएल मा ङ को नो सून।  \n \nणक्ष चत ज साँ मेिा ओल ला त्रल मा , \nई ,चि िल टप शा चि नी -का त्रल मा ।  \n \nलो भक तरुआरर साँ बहल त्रल धुर , \nिूिल सम्बन्दध को नो िूर -िूर।  \n \nमहा पा प -त्रस मा नक ला ल परर चध , \nसृचष्ट पर क्र ू रता , ्ेखलटन टव चध ।  \n \nमा या -ममता क ला ल लहा स , \nकऽ रहल बबारता अट्टहा स।  \n  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटव ना शक पा ड़ल भूचम -पुंड , \nसृजनक कि ल रु ं ड -मुंड।  \n \nमनुख लेल नटह उचि त अचि को नो तरहक कहि सा , \nकथमटप नटह कमाणा -वा िा , नटह हो अए मनसा ।  \n \nबा घ -ससि ह ताँ बुणझ ने सक ै त अचि , \nने टव वेक , ने ओकरा लो क ला ज , \n्ेवता बा ् ताँ मनुक्खे हो इत अचि , \nको ना क ' ओ कऽ सक ै ि ई का ज ? \n \nखसय ने सो टन त एक्कहु ठो प , \nकहि  सा साँ मनुजता हो यत लो प।  \n \nस्वगाक सुख भूगो ल मे , \nई भऽ सक ै त अचि संभव , \nकहि सा -मुक्त भऽ जा य अगर , \nई, क्षणभंगुर ,नश्वर भव। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n   \n \n  \n ","size_mb":3.14,"has_text":true},"Videha 392.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 392.pdf","name":"Videha 392.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-4935-0 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष १७ मास १९६ अंक ३९२)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nISBN 978-93-340-4935-0 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,चि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 392 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-१६) \n१.२.अंक ३९१ पर वटप्प ी  (पृ. १७-१८) \n२.गद्य \n२.१.प्रो दमन कुमार झा- नेपािमे मैधथिी नाटकक विकास आ परर ाम (पृ. \n२१-३४) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-जेठ मासक एकादशीक माहात्म्य (पृ. ३५-३९) \n२.३.अक्षजत कुमार झा- विकास सधमधत (पृ. ४०-५४) \n  \n \n२.४.िाि देि कामत-िघुकथा - पंचिेदीमे िवनयां/ नन्द्द वििास राय जीक \nपवहि कृधत: सिारी-पेटारी  (पृ. ५५-६२) \n२.५.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n६३-८६) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप-अिाः पतन (पृ. ८७-८८) \n२.७.प्रमोद झा 'गोकुि '- अप्रैि फूि (िीहवन कथा), लिक लिक (िघु \nकथा)  (पृ. ८९-९२) \n२.८.प्र ि कुमार झा- पोथी चचाा: \"प्रीधत कार  सेतु िान्द्हि\": सम्पादक - \nश्री आशीष अनधचन्द्हार (पृ. ९३-९८) \n२.९.अरविन्द्द गुप्ता- केदार िािूाः दीघा जीिन यािा, महान उपिस्ब्ि (पृ. ९९-\n१०५) \n२.१०.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- मावट िजा रहि अधि (पृ. १०६-१३९) \n२.११.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप -३८ (पृ. १४०-१४७)   \n \n२.१२.्रहुप कैप्ट (डा.) वि एन झा- अंतररि पयाटन के िै्ावनक दृधिको  \n(पृ. १४८-१७२) \n \n \n३.पद्य \n३.१.प्रमोद झा 'गोकुि ' श्रीमैधथिी चर मे (पृ. १७४-१७५) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-नि-पुरान  (पृ. १७६-१८०) \n३.३.आचाया रामानंद मंडि -माय/ मेघ/ िठ परि (पृ. १८१-१८७) \n३.४.प्र ि कुमार झा- नि युग िै (पृ. १८८-१९२) \n \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 1 \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३९१ पर विप्पणी   \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िचिन्तामणि \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िचिन्दतामणण िारर खण्डमे विभाणजत अचि- १. \nप्रत्यक्ष (सोझााँ-सोझी) , (२) अनुमान, (३) उपमान (तुलना क े नाइ) आ \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 3 \n(४) शब्द (मौखखक गिाही)। िैध ज्ञान प्राप्त करबाक ई िाररिा साधन \nऐ िारर खण्डमे अचि।  \nखण्ड एक \nप्रत्यक्ष \n \nगङ्गेशक आह्वान: त्रि मूर्ति त्रशि क आह्वानस ाँ ई ख ण्ड शुरू  ह ोइत \nअचि।आ तेँ आह्वानक विर्यपर ििाष शुरू होइत अचि। ई मानल जाइत \nअचि जे कोनो पररयोजनाक प्रा रम्भमे भगिानक आह्वानसाँ ई कायष पूणष \nहोइत अचि।  \n \nआपत्तिः जे कोनो आह्वान कोनो काज पूरा करबाक कारण अचि , से \nसकारात्मक बा नकारात्मक संगचतक माध्यम साँ स्थावपत नै कएल जा \nसक ै त अचि , वकएक ताँ एहनो भेल अचि जे कोनो आह्वानक वबना सेहो \nकोनो काज पूरा कएल गेल।  \nआपत्तक उतर: एकर कारण ई अचि जे ई आह्वान पूिष जन्दममे कयल \nगेल िल/ हएत।  \n \nआपत्तिः नै, ई ताँ घुमघुमौआ तक ष  अचि, आ ओनावहतो कोनो काज पूरा \nक े ना होइत अचि तकर अनुभिजन्दय कारण सभ आह्वानक ेँ  अनािश्यक \nत्रसद्ध करैत अचि। \nआपत्तक उतर: ई प्रमाण जे आह्वान कायष पूणष हेबाक कारण ि ै , तइमे \nदू िरणक अनुमान शाचमल अचि। पवहल , ई जे ई त्रशष्ट लोक द्वारा \nवनखन्ददत नै अचि िरन हुनका सभ द्वारा सेहो आह्वानसाँ कायष प्रारम्भ  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकएल जाइत अचि। तखन ई अनुमान लगाओल जा सक ै त अचि जे \nकाज पूरा भेनाइ फल अचि वकएक ताँ ई वनयचमत रूप साँ इच्छित अचि, \nआ आन कोनो फल उपलब्ध नै अचि। \n \nआपत्तः  ई तक ष  काज नै करत कारण ई पवहनेसाँ ज्ञात अचि जे \nआह्वानक अि ै तो काज पूणष भऽ सक ै त अचि , कारण -सम्बन्दध कोनो \nतक ष साँ स्थावपत नै कएल जा सक ै त अचि। \nआपत्तक उतर: हम सभ ऐ तक ष  (जे आह्वान कायष पूणष करबैत अचि) \nक समथषन लेल िैददक आदेशक आह्वान करैत िी। मुदा कोनो एहन \nिैददक कथन नै भेिैत अचि। से अनुमान कएल जा सक ै त अचि जे ऐ \nतरहक आह्वान सुसंस्क ृ त लोक सभ द्वारा शुरू कएल गेल आ कएल \nजाइत अचि।  \nप्राथषना देह (जेना प्रणाम), िाणी (गायन) आ मच्छस्तष्क (ध्यान) साँ \nहोइत अचि। मुदा कोनो ईश्वरमे विश्वास क े वनहार सेहो कायष सम्पन्दन कऽ \nलैत अचि , ताँ की ओ पूिष जन्दममे आह्वान/ प्राथषना  क े ने हएत? आ \nआह्वानक बादो कखनो काल कायष सम्पन्दन नै होइत अचि, से की ढेर \nरास बाधा ओइ साधारण आह्वानसाँ दूर नै भेल हएत ? \nऐ तरहक तक ष साँ प्रारम्भ भेल िल ई ग्रन्दथ, ७-८ सय बखष पवहने!  \n   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 5 \n(सन्ददभष: कालष एि पॉिर: एनसाइक्लो पीवडया ऑफ इच्छण्डयन \nवफलोसोफी , १९९३; सतीश िन्दर विद्याभूर्ण: अ वहस्री ऑफ इच्छण्डयन \nलॉणजक , १९२१) \nस्िीफन एि. वफत्रलप्स त्रलखै िचथ: \nचमचथलामे राखल गेल पञ्जी िंशािली अत्रभलेखसाँ पता िलैत अचि जे \nहुनक पत्नी आ तीनिा बेिा आ एकिा बेिी िल। एकिा बेिा िलखन्दह \nप्रत्रसद्ध न्दयाय लेखक, ि धषमान। गङ्गेश स्पष्ट रू पस ाँ अपन ज ीि नकालमे \nप्रत्रसत्रद्ध प्राप्त कयलवन, जकरा \"जगद -गुरु\" कहल जाइत अचि , जे \nहुनक समयक शैक्षणणक संस्थानक लेल \"प्रचतचित विश्वविद्यालय \nप्रोफ े सर\" क लगभग समकक्ष हएत। \nGenealogical records kept in Mithila suggest \nthat he had a wife and  three sons and a \ndaughter. One child was the famous Nyaya \nauthor, Vardhamana. Gangesa apparently \nachieved quite some fame during his lifetime, \nreferred to as \"jagad -guru,\" which would be \nthe rough equivalent of \"Distinguished \nUniversity Professor\" for the  educational \ninstitutions of his time. \n[Phillips, Stephen, \"Gangesa\", The Stanford \nEncyclopedia of Philosophy (Summer 2020 \nEdition), Edward N. Zalta (ed.), URL  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n= https://plato.stanford.edu/archives/sum202\n0/entries/gangesa/ ] \nगंगेश जगदगुरु ताँ रहचथ परमगुरु सेहो रहचथ आ परमगुरुक उपाचध \nवहनका अचतररक्त माि नूतन िािस्पचत (िृद्ध िािस्पचतक परिती) क ेँ  \nपिाचत जा कऽ प्राप्त भेलखन्दह। \nमुदा गंगेशक संगे जे अन्दयाय रमानाथ झा आ उदयनाथ झा अशोक \nक े लखन्दह से बीसम आ एक्क ै सम शताब्दीमे भेल आ तकर ष्ष्पररणाम \nस्िीफन वफत्रलप्स सन नैय्याचयक उठ े बा लेल अत्रभशप्त भेला। एतऽ \nअहााँक ेँ  सूचित करी जे स्िीफन वफत्रलप्स तत्त्िचिन्दतामणणक िारू \nखण्डक सम्पूणष अंग्रेजी अनुिाद क े वनहार पवहल व्यक्क्त िचथ [Jewel \nof Reflection on the Truth about Epistemology: \nA Complete and Annotated Translation of the \nTattva-cinta-mani, Bloomsbury Academic \n(2020)]। हुनका अलाबी िी.पी. भट्ट सेहो तत्त्ि चिन्दतामणणक \nिाररमेसाँ ३ खण्डक सम्पूणष अनुिाद २०२१ धरर कऽ लेने िचथ [ १. \nप्रत्यक्ष (सोझााँ-सोझी) , (२) अनुमान, आ (४) शब्द (मौखखक गिाही) ; \n(३) उपमान (तुलना क े नाइ)बााँकी िखन्दह [ Word The \nSabdakhanda of Tattvacintamani - With \nIntroduction, Sanskrit Text, Translation And \nExplanation (2 Vols Set) 2005; Perception The \nPratyaksa Khanda of The Tattvacintamani \n2012 (2 Vols Set); I nference the Anumana  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 7 \nKhanda of the Tattva Chintamani ( With \nIntroduction, Sanskrit text, Translation & \nExplanation ) (2 Vols Set) 2021 Published by \nEastern Book Linkers, Delhi]। \n \nHONOUR KILLING OF GANGESH \nUPADHYAYA (FIRST BY RAMANATH JHA, \nTHEN BY UDAYANATH  JHA 'ASHOK'  (A \nPARALLEL HISTORY OF MITHILA AND \nMAITHILI LITERATURE, WHY TODAY ITS \nNEED BEING FELT MORE INTENSELY?) \nI was not surprised, though I must have been \nwhen I saw a monograph on Gangesh \nUpadhyaya, whose copyright is being held by \nSahitya Akademi, the author of the monograph \nis Udayanath Jha ' Ashok'. I thought that \nUdayanath Jha ' Ashok', who has been given \nBhasha Samman also, by the same Sahitya \nAkademi, would do some justice. But truth and \nresearch seem elusive in Sahitya Akademi \nmonographs, at l east that I found in this \nmonograph.  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nI searched and searched through chapters, that \nnow the author will show courage. But the \nauthor like Ramanath Jha seems ashamed of \nthe roots and offspring of Gangesh Upadhyaya. \nHe tries to confuse the issue, but there i s no \nconfusion now at least since 2009. But in 2016 \nSahitya Akademi seems to carry out the \ncasteist agenda. Udayanath Jha mockingly \npretends to search his name, lineage etc, \nwhere nothing is there to search for, yet he \ncould not muster the courage, to tell  the truth, \nand ends up just repeating the facts in 2016 \nthat Dineshchandra Bhattacharya already has \npublished way back in 1958. \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya by \nProf. Ramanath Jha is being taken forward by \nSahitya Akademi, Delhi in a most hypocr itical \nway. \nRamanath Jha's obscurantism vis-a-vis Panji is \nevident from one example. The inter -caste \nmarriage in Panji was well known to him (but \nhe chose to keep the Dooshan Panji secret -  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 9 \nwhich has been released by us in 2009), and it \nwas apparent that th e great navya -nyaya \nphilosopher Gangesh Upadhyaya married a \n\"Charmkarini\" and was born five years after \nthe death of his father (see our Panji Books Vol \nI & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh \nChandra Bhattacharya writes in the \" History \nof Navya-Nyaya in Mithila\". (1958) \n\"The family which was inferior in social status \nis now extinct in Mithila----- Gangesha's family \nis completely ignored and we are not expected \nto know even his father's name-----...As there is \nno other reference to Gangesa we can assume \nthat the family dwindled into insignificance \nagain and became extinct soon after his son's \ndeath.\" [1958, Chapter III pages 96 -99), which \nis a total falsehood. He writes further t hat all \nthis information was given to him by Prof. R. \nJha, and he seemed thankful to him. \nThe following excerpt from Our Panji \nPrabandh (parts I&II) is being reproduced \nbelow for ready reference:  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n - \nमहाराज हरससिहदेि - चमचथलाक कणाषि िंशक। ज्योचतरीश्वर ठाक ु रक \nिणष -रत्नाकरमे हरससिहदेि नायक आवक राजा िलाह।  1294 ई. मे \nजन्दम आ 1307 ई. मे राजससिहासन। चघयासुद्दीन तुगलकसाँ  1324-\n25 ई. मे हाररक बाद नेपाल पलायन। चमचथलाक पञ्जी -प्रबन्दधक \nब्राह्मण, कायस्थ आ क्षत्रिय मध्य आचधकाररक स्थापक , मैचथल \nब्राह्मणक हेतु गुणाकर झा , कणष कायस्थक लेल शंकरदत्त, आ \nक्षत्रियक हेतु विजयदत्त एवह हेतु प्रथमतया वनयुक्त्त भेलाह। \nहरससिहदेिक प्रेरणासाँ - आ ई हरससिहदेि नान्दयदेिक िंशज िलाह , जे \nनान्दयदेि काणाषि िंशक १००९ शाक े मे स्थापना क े ने रहचथ- नन्ददैद शुन्दयं \nशत्रश शाक िर्े (१०१९ शाक े )... चमचथलाक पच्छण्डत लोकवन शाक े  \n१२४८ तदनुसार १३२६ ई. मे पञ्जी-प्रबन्दधक ितषमान स्िरूपक प्रारम्भक \nवनणषय कएलखन्दह। पुन  ितषमान स्िरूपमे थोडे बुत्रद्ध विलासी लोकवन \nचमचथलेश महाराज माधि ससिहसाँ १७६० ई. मे आदेश करबाए \nपञ्जीकारसाँ शाखा पुस्तकक प्रणयन करबओलखन्दह। ओकर बाद \nपााँणजमे (कखनो काल िर्णित १६०० शाक े  माने १६७८ ई. िास्तिमे \nमाधि ससिहक बादमे १८०० ई.क आसपास) श्रोत्रिय नामक एकिा नि \nब्राह्मण उपजाचतक चमचथलामे उत्पत्रत्त भेल। \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose \naround 1800 CE as per authen tic panji \nfiles. Sh. Anshuman Pandey [Gajendra Thakur \nof New Delhi provided me with digitized copies  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 11 \nof the genealogical records of the Maithil \nBrahmins. The panjikara -s whose families \nhave maintained these records for generations \nare often reluctant to allow others to pursue \ntheir records. It is a matter of 'intellectual \nproperty' to them. I was fortunate enough to \nreceive a complete digitized set of \npanji records from Gajendra Thakur of New \nDelhi in 2007. [Recasting the Brahmin in \nMedieval Mithila: Origins of Caste Identity \namong the Maithil Brahmins of North Bihar by \nAnshuman Pandey, A dissertation submitted in \npartial fulfilment of the requirements for the \ndegree of Doctor of Philosophy (History) in the \nUniversity of Michigan 2014]. \nLater these Panji Manuscripts were uploaded \nto Videha Pothi at  www.videha.co.in and \ngoogle books in 2009). \nThe so -called Maharajas of  Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of \nCornwallis, and there were so many in British \nIndia, but in Nepal there were none. In the \nannexure of our book (Panji Prabandh vol  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nI&II), we have attached copies of genealogy -\nbased upgradation orders (proof  of \nupgradation for cash). So, before 1800    CE, \nthere was no srotriya sub-caste in British India \nand there is no such sub -caste within Maithil \nBrahmins in Nepal part of Mithila even today. \nSrotriya before that referred to following some \neducation stream i n British India, in Nepal it \nstill has that meaning. \nORIGINAL PANJI REFERENCES ARE PLACED \nBELOW: \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK \n४९. \n१८८/२ िमषकाररणी  माण्ड\nर  \nिभवनयाम िाद\nन \nतत्त्िचििताम\nणण \nकारकगंगेश  \nिादनगंगेश\nक \nनााँई रत्नाकरक-\nमातृक (अज्ञात\n) \nगंगेश \n  िल्लभा भिाइ  माहेश्वर    विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 13 \n      जीिे    \n  \n२१//१० छादन सँ तत्ि  चि न्ताम णि  कार क जगद्गुरु  गंगेश \nिादनसाँ तत् ि चिन्द तामणण कारक  \nगंगेशक िल् लभा िमषकाररणी वपतृ  परोक्षे पञ्च िर्ष व् यतीते तत् ि \nचिन्द तामणण कारक गंगेशोत् प त्रत्त- िममकाररिी मेधाक सन् ता नक \nलावगमे छलन्न्ह \nछादन सँ तत्ि चिन्तामणि कारक म ōम ō गंगेश \n\"तत्ि चिन्तामणि कारक म. म. पा. गंगेशक विषयक लेख प्रािीन \nपञ्जीसँ उपलब्ध\"।। \nवपतृ पर ोक्षे पंि  ि षम व्यतीते गंगेशोत्पत्तिः तचत प्रािीन लेखनीय: \nकु त्रावप \nदेिानन्दद पञ्जी ३९-२ िादनसाँ जगदगुरू गुंरू गंगेश सुताय िभवनयामसाँ \nजयाददत्य सुत साधुकर पत्नी \nदेिानन्दद पञ्जी ३३९-३ जगदगुरू गंगेश सुत सुपन दौ भण्डाररसमसाँ \nहराददत्य दौ.।। पुि सुताि गोरा जणजिाल साँ जीिे पत्नी ए सुत सन्ददगवह \nभिेश्वर। अिस्थाने सुपन्ातृ हररशम्मष दाररचत क्िचित् जणजिाल ग्राम  \nदेिानन्दद पञ्जी ३०=५ िादनसाँ उपायकारक म.म. पा. िद्धषमान सुताि \nखण्डिलासाँ विश्वनाथ सुत त्रशिनाथ पत्नी गंगेश- म.म. िद्वषमान/  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुपन/ हररशम्मष \nGangesh, the author of the Tattvachintamani, \nwrote one text equivalent to 12,000 texts. Now \ncome to the fact mentioned in the Panji - it \nclearly states that Gangesh of \nTattvachintamani was born five years after the \ndeath of his father and he married a tanner, so \nwhy did Ramanath Jha hide this from Dinesh \nChandra Bhattacharya? Vardhamana, son of \nGangesh, calls \nGangesh sukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a famous \nscholar like Gangesh are not available today is \nclear from the example given above. Vasudev \nof Bengal was a classmate of  Pakshadhar \nMishra of Mithila, he came to study in Mithila, \npassed the  shalaka examination and received \nthe title of  sarvabhaum. Vasudeva memorised \nthe tattvachintamani of Gangesh and \nthe nyayakusumanjali karika  of Udayana. \nPakshadhar and other Mithila teachers did not \nallow writing (copying)  tattvachintamani. \nRaghunath Shiromani, a disciple of Vasudeva,  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 15 \ntook the right of certification after he defeated \nhis guru Pakshadhar Mishra in a scriptural \ndebate (shastrartha). The Navya Nyaya school \nwas founded in Na vadvipa by Vasudeva -\nRaghunath. Pakshadhar Mishra was a \ncontemporary of Vidyapati (distinct from the \nPadavali writer who was of the pre -\nJyotirishwar period) who wrote in Sanskrit \nand Avahatta. And the arrival of Mithila \nstudents of Bengal from Bengal stoppe d after \nRaghunath Shiromani. Gangesh Upadhyaya \nenjoyed 'param guru'  as well as  'jagad \nguru' titles, the highest titles of the time and as \nper Panji only Vacaspati Mishra II was the \nother person who enjoyed the title of  'param \nguru'. The extinction of Navya -Nyaya School \nfrom Mithila, as described above, was a \nrevenge of nature against the honour killing of \nGangesh Upadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story, \n'Shabdashastram' (based on the true Panji \nrecords of Gangesh Upadhyaya) was do ne by \nthe author Gajendra Thakur himself:  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \npublished as ' The Science of Words'   Indian \nLiterature Vol. 58, No. 2 (280) (March/April \n2014), pp. 78 -93 (16 pages) Published By: \nSahitya Akademi] \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your \nWhatsApp no to +919560960721 so that it can \nbe added to the Videha WhatsApp Broadcast \nList.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \nअपन  मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 17 \n१.२.अंक ३९१ पर विप्पणी   \nम ुन्न ा जी \n \nपेपरमेशी कलाक पयाषय ऐि-' मैचथली आलोिना '- सावहत्त्यक रिना \n- सामाणजक विडंिनाक व्याख्या चथक।जावह मे समाधाक संभाि ना सेहो \nवनवहताथष । आलोिना -रिनाक त्रशचथलताक ददग्दशषनक पयाषय बुझू। \nविगत १दशक मे प्रकात्रशत मैचथली आलोिनाक पोथी पढ़लोपरान्दत इ \nविश्वस्त क' सक ै  िी जे - एक भगाह ऐि। मैचथलीक बेसी आलोिना \nप्राय: िािुकाररता मे त्रलप्त िा ओत्रल सधेबाक सूि सन लागत। तीन \nदशक सं धुरझार विश्ले वर्त/व्याख्याचयत होइत मैचथलीक अपन एक \nमाि विधा - \" बीहवन कथा \" पूणषत: व्यिच्छस्थत भ' स्थावपत भ' िुकल \nऐि।मुदा आलोिकक दृचष्ट फरीि नै ,एकरा प्रचत दृचष्टहीन सन! माने \nआलोिक त्रलखै त' िचथ 21म सदी मे मुदा सोि आ विर्य िस्तु 19म \nस द ीक। ज ह न वक स ावह त्त्यक रि ना स द चत वकि ु द शक/सदीक आगां \nधरर प्रासंवगकताक संग स्थावपत करबाक मानदण्ड रखैि। मैचथलीक \nएहेन एकभगाह आलोिक/क ृ चत क ें  आलोिनाक श्रेणी मे जगह देल जा \nसक ै ि ? आवक एहेन लेखन क ें  उठल्लू बुणझ ढ़दठया/कचतया राखब \nकोनो बेजए ? \nवि देह पेटार : गजेन्र  ठाकु र क सहस्रबाढ़वन  (पवहल म ैचि ली ग्रावि क \nउपन्यास) पर वटप्पिी \nलक्ष्मि झा सागर \nई त तहलका मिा देत मैचथली सावहत्यक इचतहासमे यौ गजेन्दर बाबू! \nएहेन व्यस्त जीिनमे कखन आ कोना एत्ते लीखख लैत िी सेहो क ं प्यूिर  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपर? अहााँक ई क ृ चत अहााँक सावहत्त्यक यािाक अिचधक सिाेत्तम आ \nअनुपम काज अचि! हमर बधाइक संग अनन्दत शुभकामना !! \n \nश्यामानन्द िौधरी \nऐ नूतन सनेस लेल आभार।  \n \nदीपक गुप्ता, सम्पादक, न ेशन ल बुक ट्रस्ट \nनब प्रयोग, स्िागत। \n \nवनममला किम  \nबहुत नीक उपन्दयास बनल अचि हार्दिक बधाई अपने क े । \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 19 \n२.गद्य \n२.१.प्रो दमन क ु मार झा- नेपालमे मैचथली नािकक विकास आ पररणाम  \n२.२.परमानन्दद लाल कणष-जेठ मासक एकादशीक माहात्म्य \n२.३.अणजत क ु मार झा- विकास सचमचत  \n२.४.लाल देब कामत -लघुकथा- पंिबेदीमे धवनयां/ नन्दद विलास राय \nजीक पवहल क ृ चत: सखारी -पेिारी  \n२.५.रबीन्दद र नारायण  चमश्र-सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्दया स)  \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप-अध  पतन \n२.७.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- अप्रैल फ ू ल (बीहवन कथा), त्रलक त्रलक (लघु \nकथा) \n२.८.प्रणि क ु मार झा - पोथी ििाष: \"प्रीचत कारण सेतु बान्दहल\": \nसम्पादक - श्री आशीर् अनचिन्दहार \n२.९.अरविन्दद गुप्ता- क े दार बाबू  दीघष जीिन यािा , महान उपलच्छब्ध  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१०.रबीन्दद र नारायण  चमश्र- मावि बजा रहल अचि  \n२.११.वनमषला कणष - अत्ग्नत्रशखा खेप -३८ \n२.१२.ग्रुप क ै प्ि (डा.) वि एन झा - अंतररक्ष पयषिन क े  िैज्ञावनक \nदृचष्टकोण \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 21 \n२.१.प्रो दमन क ु मार झा- नेपालमे मैचथली नािकक विकास आ पररणाम  \n \nप्रो दम न  कु म ार  झा \nनेपालमे मैचिली नाटकक विकास आ पररिाम  \n \nभारतमे जखन मुसलमानक आक्रमण भेलै ताँ एवह ठामक लोक अपन \nसंस्क ृ चत एिं सावहत्य क ेँ  रक्षाथष ठाम ठाम भाग' लगलाह , जावहमे \nनेपाल , चमचथलासाँ लग रहलाक कारणे प्रमुख स्थान िल। सुरक्षाक \nदृचष्टएें ओ हहिदू राष्र िल। एवहठाम पवहनहुाँ साँ अबरजात िल।रक्त \nसम्बन्दधक डोर िल।चमचथलाक लेल तीथष िल। एवहपर - ओवहपर जायब \nिोल िपब सन िल। ने बोली िाणी मे कोनो अन्दतर , आ ने रहन सहनेमे \nकोनो त्रभन्दनता। सभ अपने सन बुझाइत लोक ओतहु अपने सन अनुभि \nकरैत िल। ने ओत कोनो आक्रमणक डर ,आ ने ओत वहन्ददू संस्क ृ चतक \nक्षचतक कोनो भय िलै। \nओवहठामक राजा क ला - संस्क ृ चत - सावहत्य अनुरागी िलाह। ओ \n 22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएवहठामक विद्वान लोकवनक ेँ  खूब आदर करैत िलाह। एवहठामक \nविद्वान लोकवन ओत अपना क ेँ  ग्लावनक अनुभि नवह करैत िलाह। \nअवपतु हुनका लोकवन क ेँ  राज दरबारमे स्थान देल जाइत िलवन। आर \nकी िावहयवन ? ओत वहनकालोकवनक ेँ  अपन संस्क ृ चतक रक्षा, \nसावहत्यक सम्मान आ ओवहठामक समाजक स्िीकायषता भेिलवन। \nजखन ई तीनू भेवि गेलवन ,ताँ हुनक प्रचतभा ओहू ठाम पल्लवित पुष्ष्पत \nहुअ लगलवन।  \n \nओवहठाम वहनका लोकवन क ेँ  तेहन ने उचित पररिेश भेिलवन जे ई \nलोकवन अपन ज्ञानसाँ सावहत्यक बखारी क ेँ  भरबामे लावग गेलाह। ओ \nलोकवन तते ने त्रलखलवन जे बक्सा पेिी क े  कहय सन्ददूक सन्ददूकिीमे \nअम्बार लगा देलचथन। जाँ आइयो ओवहमे वकयो हाथ देचथन ताँ एक साँ \nएक सावहत्त्यक मणण पवि लावग जेतवन। जे मैचथली सावहत्यक \nइचतहासक एक नि पन्दना क ेँ  उघारर देत। \n \nनेपालमे मैचथली भार्ाक प्रिार- प्रसारक मुख्य कारण िल चमचथलाक \nविद्वान लोकवनक ओवहठाम प्रिेश। एवह क्रममे 1324 ई मे यिन साँ \nपराणजत भ पञ्ञ्जक प्रत्रसद्ध बीजी पुरुर् म.म. हररससिह देि नेपालक \nजंगल मे शरणागत भेलाह। हुनका संग हुनक आत्रश्रत पच्छण्डत विद्वान \nलोकवन स ेह ो पांडुत्रलवपक स ंग नेपाल आवब गेलाह । आ ओतय \nभातगााँिक समीप अपन राज्यक स्थापना कयलवन आ मैचथली भार्ाक ेँ  \nतीव्र गचत साँ आगू बढ़ेलवन। एवहठामक अनुक ू ल पररच्छस्थचत पावब ओ \nलोकवनक सावहत्य सृजन मे लावग गेलाह। मल्लिंशीय शासक लोकवन  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 23 \nस्ियं सावहत्य प्रेमी िलाह। ओ लोकवन चमचथलासाँ विद्वान सभ क ेँ  \nआमंिण कय आश्रय सेहो दैत िलाह। तकर मुख्य कारण िल \nविद्यापचतक गीतक माधुयषता। हुनक गीतक माधुयषतासाँ बंगाल आ असम \nसेहो ओवहना प्रभावित िल। नेपालक राजालोकवन जे स्ियं संगीत \nममषज्ञ िलाह , मैचथली भार्ाक ेँ  माधुयषताक कारणे पूणष सत्कार \nकयलवन।विद्यापचतक काव्य प्रचतभाक प्रेरणा स्िरूप स्ितंि रूपसाँ \nमैचथली कविता ओ संगीतक विकास भेल। अ त्रभनयचप्रय नरपचत \nलोकवन नािकक रिना तथा ओकर वित्रभन्दन अिसर पर अत्रभनयक \nव्यिस्था सेहो करबाओल। जकर सम्पूणष श्रेय नेपाल उपत्यकाक \nमल्लिंशीय शासक लोकवनक ेँ  जाइत िवन। एवहठाम मैचथल विद्वान \nकवि - सावहत्यकार अपन कला एिं प्रचतभाक खूब प्रदशषन कयलवन। \n\"मैचथली भार्ाक ेँ  राजकीय प्रश्रय भेवि गेलासाँ विकासमे आओर तीव्रता \nआयल। पाि ू अत्रभनय चप्रय नरपचत लोकवन नाि कक रि ना तथा \nवित्रभन्दन अिसर पर तकर प्रदशषनक व्यिस्था सेहो कराओल। एवह दृचष्टएें \nकाठमांडू उपत्यका - भातगांि , पािन ओ काष्न्दतपुर शाखाक राजा \nलोकवनक दरबार मैचथली नािकक क ें र बवन गेल।\"  \n \n( मल्ल कालीन मैचथली नािक ,डॉ िन्ददेश्वर शाह, प्रकाशन - नेपाल \nराजकीय प्रज्ञा प्रचतिान , कमलादी , काठमांडू। पृि  - 29-30) \n \nएवहप्रसंग डॉ रामदेि झा जगज्ज्योचतमषल नामक विवनबंधक पूिष पीदठका \nमे त्रलखैत िचथ ---\"चमचथलाक सारस्ित धारा नेपालोन्दमुख भ क \nअनिरत प्रिहमान हो म लागल आ ओही संग आयल मैचथली भार्ा , \nमैचथलीगीत- काव्य आ नािक।चमचथलाक सावहत्य ओ संगीत साँ  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमल्लिंशीय नेपाल उपत्यका जेना गुंजायमान भ उठल । मैचथलीक \nविद्यापचत, विष्णुपुरी , अमृतकर , गोविन्दद, क ं सनारायन इत्यादद \nकविगणक कोमलकान्दत पदािलीक गाने माि नवह होइत रहल , \nचमचथलामे रचित नािकक अत्रभनये नवह होइत रहल अवपतु गीत ओ \nनािकक रूपमे मैचथलीक अजस्र सावहत्यक सजषना सेहो अठारहम \nशताब्दीक तृतीय िरण धरर अविराम गचतसाँ होइत रहल।\"  \n \n( जगगज्योचतमषल , विवनब न्दध , रामदेि झा , सावहत्य अकादेमी, नई \nददल्ली, 1995,पृ 10. ) \n \n \nम.म. हररससिह देिक मृत्यु क बाद हुनक दू बालक मानससिह देि आओर \nश्यामससिह देि लगभग सताइस िर्ष धरर राज्य कयलवन। हुनका \nलोकवनक राज्य कालमे मैचथल विद्वान सभक सम्पक ष  बनल रहल। \nश्यामससिह देिक पुि नवह िलवन ओ अपन पुिीक वििाह नेपालक \nप्रािीन राज पररिारक एक सम्बन्दधी जयभर मल्ल साँ करौलवन आ \nहु नका अपन उत्तराचधकारी सेहो बनौलवन।जयभरमल्लक पूिषज \nनान्दयदेिक आक्रमणक समय भावगक चमचथलामे बत्रस गेलाह। \nनान्दयदेिक समयसाँ श्यामससिह देिक समय धरर चमचथलामे रहल जयभर \nमल्लक पररिार स्िाभाविक रूपसाँ मैचथली भार्ी भ गेल िल।एकददस \nस्ियं मैचथली भार्ी , दोसर ददस मैचथल महारा जक उत्तराचधकारी \n,एहनमे मैचथली भार्ाक प्रचत अनुराग स्िाभाविक िल। एवह अनुरागक \nकारणे नेपालक राजदरबारमे मैचथलीक प्रचतिा बढ़ैत गेलै।   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 25 \n \nनेपाल उपत्यकाक तीनू शाखा भक्तपुर, पाि न आ काठमांडू , संगवह \nवहमालय तराइक चतरहुत क्षेि मोरंग , मकमानी, भगितीपुर , सप्तरी \nआदद क्षेि में सोलहम , सिहम आ अठारहम शताब्दी धरर मैचथली \nसावहत्यक खूब सजषन भेल।खासक खूब नािक त्रलखल गेल। संगवह \nचमचथला मे रचित नािकक अत्रभनयसाँ ओत मनोरंजनक अिसर प्रदान \nकयल गेल। नेपाल - भारतक ई सम्बन्दध माि कलाक क्षेिमे नवह \nभार्ाक क्षेि मे सेहो एक भ गेल िल।  \n \nमल्लिंशीय राजा लोकवन स्ियं नािकक रिना करैत िलाह।आ हुनक \nशासन कालमे सेहो विपुल मािा मे नािक रिल गेल , जे मैचथलाक्षर \nआ नेिारी भार्ामे उपलब्ध अचि। लगभग डेढ़ सय िर्ष धरर नेपालमे \nमैचथली नािकक लेखन आ मंिन होइत रहल। नािकक कथानक \nपौराणणक रहैत िल । मंिन विशेर् अिसर पर वनयचम त रूपसाँ कयल \nजाइत िल। एवह नािक सभमे सम्िाद आ गीत मैचथलीमे रहैत िल ,आ \nमंिीय वनदेश नेिारीमे कहल जाइत िल।  \n \nनािक मे गीत ,नृत्य आ संगीतक प्रधानता रहैत िल। अचधकांश \nनािकमे ई देखल गेल अचि जे नािककार वकयो आ गीतकार वकयो \nआन होइत िलाह। एकर प्रदशषन दरबार मे होइत िल। जत राजा \nलोकवन सेहो अत्रभनय करैत िलाह। नािक माि मनोरंजनक उद्देश्य साँ \nखेलाएल जाइत िल।  \n \nमल्ल नरेशक समयमे नेपाल मैचथली नािकक स्िर्णिम काल िल। मुख्य  26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरूपसाँ तीन राज्य ( भक्तपुर िा भातगांि , काष्न्दतपुर ि ा काठमांडू आ \nलत्रलतपुर आ पािन) मे जे एकर विकास भेल तावहपर संक्षे पमे प्रमुख \nनािकक स्मरण क ली -- \n \nभक्तपुर िा भातगांि  \n^^^^^^^^^^^^^^^^ \nमैचथली सावहत्य ओ सावहत्यकार क ेँ  संरक्षण देवनहार नेपालक ई प्रमुख \nराज्य चथक। एवहठाम पवहल मैचथली नािक विद्याविलाप विश्वमल्ल क \nआदेश साँ रिल गेल ,जकर अत्रभनय राजसभाक समक्ष भेल िल। एवह \nसमय धरर संस्क ृ त - प्राक ृ चत भार्ा आमजन साँ दूर भ रहल िल। \nसंस्क ृ त- प्राक ृ चत लोक क ेँ  बुझय मे कदठन भ गेल िलैक।आन जनभार्ा \nक ेँ  सावहत्त्यक मयाषदा प्राप्त नवह भेल िलैक। पररणामत  मैचथली \nवनबाषध रूपेँ बढ़ैत गेल। \nओकर बाद मैचथलीक महान उन्दनायक भेलाह राजा जगज्ज्योचतमषल। \nवहनक त्रलखल आ समयक प्रमुख नािक चथक - हरगौरीवििाह नािक , \nमुददतक ु िलयाश्व नािक, क ुं जविहार नािक।  \nएकर बाद वहनक पौि मैचथलीक सिाषचधक सेिा कयलवन। वहनक \nत्रलखल िओ गोि नािक प्रभाितीहरण नािक , नलीय नािक , \nमलयगंचधनी नािक , उर्ाहरण नािक ,पाररजातहरण नािक , मूलदेि \nशत्रशदेिोपाख्यान नािक नेपालक राष्रीय अत्रभलेखागार मे सुरणक्षत \nअचि।  \nवहनक पश्चात णजताचमि मल्लक समयमे िओ गोि नािक त्रलखल गेल। \nमदालसाहरण नािक , बरूचथनीहरण नािक , कालीय मथनोपाख्यान  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 27 \nनािक , महाभारत नािक , रामायण नािक , आ जैचमवन भारत नािकम।  \nवहनक पश्चात भूपतीन्दर मल्ल मैचथलीक पूणष अनुरागी िलाह।वहन क \nत्रलखल भार्ा नािक , गौरीवििाह नािक , माधिानल नािक , \nरूच्छक्मणीहरण नािक, उर्ाहरण नािक , क ं सिध िा क ृ ष्णिररत नािक , \nगोवपिन्दरोपाख्यान नािक , सम्बरासुरिधोपाख्यान नािक , \nजालंधरोपाख्यान नािक , मूलदेि शत्रशदेिोपाख्यान नािक , जैचमनी \nभारत नािकम , मुदाितीहरण नािक , विक्रमिररत नािक , \nश्रीखण्डिररत नािक , पद्मािती नािक , पशुपचत प्राष्भाषि नािक , \nविद्याविलाप नािक , उपलब्ध होइत अचि। \nएवह राज्यक अष्न्दतम राजा रंणजनमल्लक त्रलखल अनेक नािक प्राप्त \nहोइत अचि । वहनक प्रमुख नािक चथक - उर्ाहरण नािक , इन्दरविजय \nनािक , मानधान्दयूपाख्यान नािक, कोलासुरिधोपाख्या न नािक , \nअन्दधकासुरिधोपाख्यान नािक, ज लशाचयवि श्नि ाद ी स ृष्युपाख्यान ि ा \nमिाितार नािक , खििासुरिधोपाख्यान नािक , िाल्मीवक रामायण \nनािक , रुच्छक्मणीहरण नािक, क ृ ष्णिररत नािक , रामायण नािक , \nक ृ ष्णक ै लासिोपाख्यान नािक, । एकर अचतररक्त नओ गोि आओर \nनािकक ििाष अचि। ई नािक सभ राष्रीय अत्रभलेखागार , काठमांडू \nमे राखल पुस्तक सूिीक प्रथम भागमे भेिैत अचि।  \nअत  कहल जा सक ै त अचि जे भातगांिक राजा लोकवनक मैचथली \nनािकक विकासमे अविस्मरणीय योगदान अचि।  \n \nकाष्न्दतपुर ि ा काठमांडू \n^^^^^^^^^^^^^^^^^^^ \nनर ेंरमल्लक समयमे रामायण नािक ओ महाभारत नािक त्रलखल गेल।  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रतापमल्लक कालमे नलिररत एिं जगज्जयमल्लक समयमे अत्रभनय \nप्रबोध िन्दरोदयनािकक रिना भेल। वहनक े  समयमे त्रलखल िंशमणणक \nगीत ददगम्बर नािक खूब ख्याचत पौलक। \n \nलत्रलतपुर िा पािन \n^^^^^^^^^^^^^^^^ \nएवहठाम हररश्चंरनृत्यम नािक त्रलखल गेल, जकर प्रकाशन सन्दत \nअगस्िस कोनरे डी जमषवनसाँ 1891 ई मे प्रकात्रशत करबाओल। \n \nएवहतरहेँ कवह सक ै त िी जे नेपालमे मैचथली नािक ओ गीतक अजस्र \nभण्डार राष्रीय अत्रभलेखागार , काठमांडू मे स ुरणक्षत अचि । \n \n \nजखन मल्लिंशक पतन भेलैक आ राजा पृथ्िीनारायण शाह विजयी \nभेलाह ताँ च्छस्थचत प्रचतक ू ल भ गेलै। चमचथलासाँ सम्पक ष िुवि गेलै। \nएवहठामक नािक आ नािककार क ेँ  नेपाल जायब बंद क देल गेलैक। \n\"ितषमान राजा शाह एलान क देलवन जे मोगलान अथाषत ( मुगल िंशक \nशासन रहबाक कारणे भारत क ेँ  मोगलान कहैत िल। चमचथलाक \nअचधकााँश भाग मोगलानमे पिैत िलैक बााँकी नेपालमे) शेर् चमचथला \nसाँ जे निुआ अबैत अचि ओ करा बंद कयल जाय। वकएक ताँ ओ \nएवहठामसाँ अथष आ देशक भेद ष्नू ल जाइत अचि। संगवह ओ इहो \nकहलवन जे नेपालक नेिारी नािक े  देखल जाय।ओकरा लोकवन क े  जे \nहम देबै ओ देशेमे रहत।\"   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 29 \n \n(मैचथली लोकनायक विस्तृत अध्ययन एिं विश्लेर्ण , महेंर मलंवगया \nपृ 57।) \n \nहुनक एवह क ृ त्य साँ ष्नू देशक सम्बन्दध क ेँ  जोरगर झिका लगलैक। जे \nदूध पावन संग मीत्रल गेल िल , से एकाएक फावि गेल।  \nएकर बाद िीर शमशेर राणाक शासन आयल।वहनक शासन कालमे \nपुन  सांस्क ृ चतक ििा चििक ' लगल। वहनक दरबारमे भरतीय नािक \nआ नृत्यक प्रभाि बढ़ लागल। गीत, संगीत ,नृत्य आ नािकक विकास \nभेल।वहनक सम यमे नेपालमे पैघ संगीत सम्मेलन भेल, जे संगीतक संग \nसंग नािकक क्षेिमे पैघ हलिल उत्पन्दन कयलक। लगभग सभ दरबार \nनाि गान आ नािकक अत्रभनय स्थल भ गेल।बिी हसीना आ िोिी \nहसीना ,जे भारतीय िलीह से ओवहठाम खूब यश प्रचतिा अर्जित \nकयलवन। \n \nवहनक े  समयमे भरतीय रंगकमी क ेँ  प्रत्रशक्षण देबाक काज सेहो शुरूह \nभेल। जनरल डम्बर शमशेर राणा ,जे जनरलक पद त्यावग प्रत्रशक्षण \nप्राप्त कयलवन, से पश्चात रंगमंिक विकासमे लावग गेलाह।तवहना \nमाणणकमणण तुलाधर कलकत्ता मे नाय प्रत्रशक्षण पावब डबली ( \nआकाशतर) नािक करबाक श्रीगणेश कयलवन। बादमे गोपी शमशेर \nसेहो भार तमे प्रत्रशणक्षत भेलाह । वकि ु और प्रत्रशक्षक लोकवन ि लाह  , \nजेना - नानक चमश्र, नूरुद्दीन, बाला प्रसाद आदद , जे नेपालमे अत्रभनयक \nप्रत्रशक्षण देलवन , आ कालांतरमे राजा आ राणा दरबारक चथयेिर इंिाजष \nसेहो बनाओल गेलाह।   30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nराणा कालक बाद नेपालमे पंिायती व्यिस्था आयल। एवह कालमे \nएकिा आर समस्या उत्पन्दन भ गेलै। नािक प्रदशषन एिं प्रकाशन साँ पूिष \nसरकारी अनुमचत लेब आिश्यक भ गेलै। प्रदशषन साँ पूिष सरकारी तंि \nक ेँ  सूचित कयल जाइत िलै । अत्रभनय स्थल पर पुत्रलस िौकी साँ \nपुत्रलस पठाओल जाइत िलै। कहल जाइत िलै जे ई शाष्न्दत सुरक्षाक \nलेल पठाओल जा रहल अचि  । मुद ा ओकर तह मे वकि ु और बात रह ैत \nिलैक। ओकर मुख्य काज िलैक नािकक सम्िाद क ेँ  वनरीक्षण करब \n, जावहसाँ राजा आ व्यिस्था पर कोनो अनगषल बात नवह कहल जाय। \nजावहसाँ नािकक विस्तारमे कमी अयलैक। भारतसाँ जे नािकक दल \nजाइत िल , से कम भ गेलै। मवहला कलाकार सेहो अपना क ेँ  \nअसु रणक्षत अनुभि कर लागल। एवहसाँ पुन  एकबेर भारत - नेपालक \nबीि नािकक सम्बन्दध विि े द भ गेलै। एवहतरहेँ कवह सक ै त िी जे \nनेपालक सत्ताक संग मैचथली सावहत्य-संस्क ृ चतक उत्थान पतन होइत \nरहल।  \n \nच्छस्थचत सुधरलै आ नेपालमे सत्ता जखन जनताक हाथमे आयल , ताँ \nरंगमंि अपन रंगमे आवब गेल। जीिनाथ झा एहन कवि भेलाह जे सम्पूणष \nनेपाल क ेँ  अपन समसामचयक काव्य धारा संग जोिलवन। ई कहू जे \nओत ई क े िल स्ियं सावहत्यक प्रणयन नवह कयलवन अवपतु आनो आन \nविद्वान क ेँ  एवह ददस अग्रसर करबामे लावग गेलाह।तकरे पररणाम चथक \nजे ितषमान कालमे डॉ धीरेश्वर झा धीरेन्दद , प्रो भोलानाथ झा धूमक े तु, \nप्रो प्रफ ु ल्ल क ु मार ससिह मौन , श्री महेंर मलंवगया आदद अपन कमषक्षेि  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 31 \nनेपाले क े  बनओलवन। आ पुन  मैचथली सावहत्त्यक गचतविचध जोि \nपकिलक। एकरे पररणाम भेल जे नेपालीय सावहत्यकार लोकवन जेना - \nश्री रामभरोस कापवि ्मर , प्रो राजेन्दर विमल, रमेश रंज न, पमेश्वर \nकापवि आदद मैचथली ददस प्रिृचत भेलाह जे आइ मैचथलीक प्रचतचित \nसावहत्यकारमे पररगणणत िचथ।  \n \nभारत आ नेपाल मे एकिा अवनिायष नाम चथक महेंर मलंवगयाक , \nणजनकर प्रिुर नायक ृ चत क ेँ  देखला उत्तर सहजे विश्वास करब कदठन \nभ जाइत अचि जे ओ एतेक नािक कोना त्रलखलवन । हु नक अचधकांश \nनायक ृ चतक रिना -स्थल नेपाले चथक ।ओ त्रलखबे िा नवह कयलवन \nत्रलखबयबो कयलवन , मंिनो कयलवन आ करबेबो कयलवन एिं \nवनदेशनो कयलवन। हु नक वकि ु प्रमुख  नाय कृ चत चथक-- ओकरा \nआाँगनक बारहमासा, जुआयल क ं कनी, गाम नणि सुतय , काठक लोक, \nओररजनल काम , राजा सलहेस , कमला कातक राम , लक्ष्मण आ \nसीता , लक्ष्मण रेखा खच्छण्डत, एक कमल नोरमे , पूर् जाि वक माघ \nजाि , खखच्िवि , ि ुतह ा घैल, ओ खाली मुाँह देखै ि ै । ई सभिा क ै क बेर \nआ कै क ठाम ख ेलाएल गेल अचि । एकाङ्की: ि ूि ल तागक एकि ा ओर , \nलेिराह आन्दहरमे एकिा इजोत , गोनूक गबाह , हमरो जे साम्ब भैया , \n\"वबरजू , वबलिू आओर बाबू\" , मामा सािधान , देहपर कोठी खसा ददअ , \nनसबन्ददी, आलूक बोरी , भूतहा घर , प्रेत िाहे असौि , फोनक करामात , \nएकिा बतावह आयल िलय , मात्रलक सभ िल गेलाह , भार्णक \nदोकान , फगुआ आयोजन आ भार्ण , भूत, एक िुकिा पाप , मुहक \nकात, प्राण बिाबह सीता राम , ओ खाली घैल फोिय ि ै । ई स भिा \nमंचित भऽ िुकल अचि। २५ िा िौबविया नािक: िक्रव्युह , लिर पिर  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअहााँ बन्दद करू, बावढ़ फ े र औतय, एक घर कानन एक घर गीत , सेर पर \nसिा सेर , ई गुर खेने कान ि े देने , आब कहू मन क े हेन लगैए , नि घर , \nहमर बौआ स्क ू ल जेतए, बेिना गेलए बीतमोहना गबए गीत , मोि पर , \nककर लाल आदद। ई स भिा िौबविया िीथीपर खेलायल गेल अचि। ११ \nिा रेवडयो नािक: आलूक बोरी , ई जनम हम व्यथष गमाओल, नाकक \nपूरा , फिफविया काका आदद। ई सभिा िा पिना , दरभंगा आ नेपालक \nरेवडयो स्िेशनसाँ प्रसाररत भेल िवन। \nएकर बाद  एवह  क्षेि मे अपन वकि ु नायकृ चत ल क उपच्छस्थत भेलाह  \nरामभरोस कापवि ्मर , वहनक रानी िन्दरािती , एकिा आओर बसन्दत \n, मवहर्ासुर मुदाषबाद आदद प्रत्रसद्ध नािक प्रकात्रशत अचि। रमेश रंजनक \nनािक चथक - मुदाष , डोमकि आदद ताँ परमेश्वर कापविक ििकाल दशषन \nआ बाल नािक िौआरर बेस ख्यात पौलक। एवह नािकक सभक प्रदशषन \nवित्रभन्दन अिसर पर वित्रभन्दन संस्था द्वारा समय समय पर कयल जाइत \nरहल। ई जे झमिगर गाि अचि तकर सीर नेपालेमे अचि।  \n \nएतबे नवह , नेपाल राजकीय प्रज्ञा प्रचतिानक स्थापनाक बाद वनयचमत \nरूपेँ नाय समारोह होइत रहैत िल।जावहमे मैचथलीओ क नािक होइत \nिल। महेन्दर मलंवगया सेहो चमचथला नायकला पररर्द , जनकपुरधा म \nसाँ अपन िीमक संगे बराबरर जाइत रहलाह अचि।आ िाह िाही लूिैत \nरहलाह।  \n \nजखन भारतमे अररपन , पिना द्वारा अंतरराष्रीय नाय प्रचतयोवगता , \nआयोणजत भेल ताँ एहू ठाम नेपालक प्रचतवनचधत्ि देखल गेल। िठम-  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 33 \nसातम अंतरराष्रीय नाय प्रचतयोवगतामे सेहो ष्नू देशक नाय संस्था \nभाग लेलक। \n \n2000 ई मे एन. आइ. बी. ( नेपाल , इच्छण्डया, बंग्लादेश) संयुक्त रूपेँ \nआइ.ि ी. आइ. ( इंि रनेशनल चथयेि र इंस्ि ीयूि  ) क स्थापना कयलक। \nUNESCO द्वारा सम्पोवर्त एवह संस्थाक काज ि ै क चथयेिर साँ \nसंबंचधत वित्रभन्दन देशसाँ संिाद स्थावपत करब,आ सेचमनार एिं नाय \nसमारोह आयोणजत कराएब आ नािकक विकास करब। एही क्रममे \nपवहलबेर ई संस्था भारत - नेपालमे समान रूपेँ सवक्रय मैचथली नािकक \nस्तम्भ महेन्दर मलंवगया क ेँ  सम्मावनत कयलक, जे ष्नू देशक हेतु \nगररमाक बात चथक। ई संस्था रंगकमषक माध्यमे ष्नू देशक ेँ  एक सूिमे \nबंधने अचि।  \nतवहना 2004 मे  रमानंद युिा क्लब , जनकपुर नाय समारोहक \nआयोजन कयलक, जावहमे कलकत्ता, ददल्लीक संग चमचथलाक नाय \nसंस्था सभ भाग लेने िल।एहन कतेको उदाहरण अचि ,जेना युनाप ( \nनेपाल) जमघि , (मधुबनी) ,जावहमे ष्नू देशक नाय दल सम्मत्रलत \nभेल। \n \n2012 ई मे मैचथली लोकरंग ( मैलोरंग) , ददल्ली मे महेंर मलंवगया \nनाय महोत्सि कयने िल ,ताहूमे नेपालक नाय दल भाग लेने \nिल।  एवह महोत्सिक वित्रशष्ट अचतचथ नेपालक राष्रपचत डॉ रामिरण \nयादि िलाह जे अपन िक्तव्यमे कहने िलाह जे भारत - नेपालक जे \nसम्बन्दध अचि तकर क े न्दरमे ष्नू देशक रंगकमे अचि। \n  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएवहतरहें कवह  सक ै त िी जे नेपालमे मध्य कालमे जे नािकक न्दयाें पिल \nसे ितषमान काल धरर ओवह पर नािकक महल बनाओल जा रहल अचि। \nएखनो कतोक विद्वान नािक लेखन मे सवक्रय िचथ। ष्नू ठामक लेखक \nअपन लेखन सवक्रयतासाँ नािकक विकासक पाथेय बनल िचथ। एकर \nपररणाम संतोर्प्रद अचि से ताँ कहले जा सक ै त अचि । \n \n-प्रो दमन क ु मार झा, प्रोफ े सर एिं अध्यक्ष, विश्वविद्यालय मैचथली \nविभाग , ल. ना. चमचथला विश्वविद्यालय, दरभंगा।  \nमो.-- 7004760408. E-\nmail:- jhadaman32@gmail.com \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 35 \n२.२.परमानन्दद लाल कणष-जेठ मासक एकादशीक माहात्म्य \n \n 36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 37 \n \n \n 38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 39 \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n 40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.अणजत क ु मार झा- विकास सचमचत  \n \nअणजत कु म ार  झा \nविकास  सचमचत  \n \nआदशष लोक कॉलोनी मे पवहल बेर एहन घिना घिल िल जकर क े ओ \nकल्पना धरर नवह क े ने िल चथ एखन धरर। आदशष लोक कॉलोनीक \nसौहादषपूणष िातािरण सेहो अवह कॉलोनी क े र नामक अनुरुप िल। \nलगभग बीस -बाईस बरख पूिष एत्तह माि तारक गाि आ एकिा विशाल \nपोखरर िल। अवह शहर क े र अचधकांश धोबी कपिा धोबय लेल एत्तवह \nज ुि ैत ि ल। ह ाँ वकि ु लोग माि  मारय लेल स ेह ो एत्तह  ज ुि ैत ि लचथ। \nसुनसान रहबाक कारण लोग सााँझ क े  कहय ददन देखार सेहो इम्हर साँ \nवनकलनाई सुरणक्षत नवह बुझैत िलचथ। पसीबा सब तारक गाि पर साँ \nभरल डाबा उतारय आ दोकान सणज जाइत िल। माि मारनाहर सब \nस ेह ो एकर  आनन्दद  उठाबय आ फे र तास क द ौि  ि लै। वकि ु पुरान लोग \nसबहक कहनाम िखन्दह जे एत्तह मरघ वियो िल। अवह साँ सिले एत्तह \nक े र औद्योवगक क्षेि सेहो ि ै क जे वक एखन 'वबयाडा' क े र वनयंिण मे \nि ै क। एत्तह जमीन ओवह समय माविक मोल वबकाइत िल मुदा क े ओ \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 41 \nखरीदनाहर नवह । क े ओ नवह िाहैत िलचथ जे हुनकर मेहनत क े र कमाई \nपावन मे ित्रल जाइक। अवह िीरान जलमग्न इलाका मे वकनको \nभवि ष्यक कोनो संभािना नवह नजर आवब रहल िलवन। समय \nपररितषनशील ि ै क आ पररितषन प्रक ृ चत क े र वनयम ि ै क आ जे समय \nक े र गचत क ेँ  समणझ जाइत अचि िैह त्रसकन्ददर कहाइत अचि। \n \nधीया पुता रही त' पढ़ाओल जाइत िल जे अपन सबहक देश गामक \nदेश अचि अथिा कहू जे वकसानक देश अचि। क ृ वर् एत्तह क े र प्र मुख \nपेशा रह ल अचि  आ स त्य पुि ू त' देशक आत्मा गामे मे बसैत अचि। \nएहन बात नवह ि ै क जे रोजी रोिी क े  तलाश मे अथिा िाकरी लेल लोग \nप्रिासी नवह बनैत िलचथ। ओवह समय त ' साझी आश्रम होइत िलै तैँ \nतेहन सन चिन्दता नवह रहैत िलवन आ सबहक पररिार गामे मे रहैत \nिलवन। पाबवन चतहार मे  एहन परदेसी सब गाम त ' अवबते िलचथ। अवह \nक ेँ  अलािे कोनो भी काज प्रयोजन मे सेहो अपन उपच्छस्थचत सुवनखश्चत \nकरैत िलचथ। एक बात त ' तय िलै जे रोजगारक अिचध पूणष भेला पर \nअथाषत् ररिायर भेला पर लोग अपन गाम घुरर अबैत िल। मुदा काल \nिक्र क ेँ  क े  थाचम सक ै त अचि? समय क े  साथ-साथ  लोग सबहक सोि \nसेहो बदलैत गेलै। साझी आश्रम िूिय लागल आ धीरे -धीरे णजनका जेना \nसामथ्यष भेलवन अपन पररिार क ेँ  सेहो संग ल' जाय लगलवन। गामक \nच्छस्थचत सेहो बदललै आ माि खेती बारी पर वनभषर रहनाइ कदठन भ ' \nगेल। कखनो रौदी , त' कखनो दाही साँ बुझु जे वकसान सबहक कमर \nिूिय लाग ल। धीरे-धीरे वकसान सब मजदूर बनय लेल मजबूर भ ' गेलाह \nआ बहुत तेजी साँ गाम िोवि शहर क े र तरफ पलायन करय लगलाह। \nपूरा गामक व्यि स्था ि ौपि  ह ोबय लागल। स ि  पुि ू त' बुझाय लागल  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजेना गामक गाम िीरान भ ' गेल अचि। सब साँ पैघ गप्प त' ई िल जे \nआब ररिायरमेन्दि क ेँ  बाद लोग गाम आबय साँ परहेज करय लगलाह आ \nओत्तवह बसय लगलाह। जे सक्षम नवह िलचथ सेहो कहुना कजष साचध \nक' आसपास क े र शहर ओगरय लगलवन। एकर प्रमुख कारण िल \nधीया पुताक पढ़ाई त्रलखाई संग ओकर उज्ज्िल भविष्यक चिन्दता। एहन \nसन पररच्छस्थचत कोनो आपदा साँ कम नवह िल। \n \nसमय क ेँ  गचत बूझय िाला लोग सब आपदा क ेँ  अिसर मे कोनो \nपररिर्तित क ै ल जाइत ि ै क तावह कला मे वनपुण होइत िचथ आ ओ सब \nजाग्रत भेलाह। शहरी करण क े र दौि शुरु भेल आ गाि िृक्ष सब बेधिक \nकिाय लागल। डबरा आ खत्ता सब क ेँ  क े  पूिय बिका बिका पोखरर \nसब मे सेहो मावि भराय लागल। देखखते देखखते महानगर िाला खेला \nसब अ वह ठाम सेहो शुरु भ ' गेल। शहर मे जमीन खरीदबाक बेगरता \nलोग सब क ेँ  बुझाय लगलवन। कागज पर प्लािक नक्शा बनय लागल \nआ सगरो प्रॉपिी डीलर सब क ु क ु रमुत्ता जाँका उवग आयल। जावह जमीन \nक ेँ  लोग माविक मोल नवह लेबय िाहैत िलचथ तकर दाम सेहो देखखत \nदेखखते आकाश ठ े कय लागल। एक तरहें गामक जमीन बेचि शहर मे \nजमीन खरीदबाक जेना उजावह उदठ गेलै।  \n \nहम जावह आदशष लोक कॉलोनी क े र कथा कवह रहल िलहुाँ ओहो अही \nदौि मे आकार लेबय लागल िल। ओवह समय एकर नामकरण नवह \nभेल ि लै मुद ा वकि ु त' नाम रहले हेतैक जे हमरा नीँक जाँका नवह बूझल \nअचि। खैर ओकर कोन प्रयोजन जे लोग  एकरा खजुरबन्दनी कहैत िलै  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 43 \nआ वक धोवबया घाि ? तारक गाि सब किाय लागल आ कहुना रेलरे \nरेलर मावि भराय लागल। िारर गोिे चमत्रल क ' साझी कारोबार शुरु \nक ै लवन आ जमीन वबकाय लागल। मावि भराइक एिं लगले जमीन \nवबका जाइक। आई एक रेि मे त ' काच्छल्ह दोसर रेि मे। जेना जेना \nवबकाइक जमी नक रेि और बवढ़ जाइक। एहन तेजी त ' हर्षद मेहता क ेँ  \nसमय मे शेयर माक े ि क ेँ  सेहो नवह िलै। हम जखन जमीन रणजस्री साँ \nपवहने एत्तह जमीन देखय आयल िलहुाँ तखन हमरा जमीनक दशषन नवह \nभेल िल। बुझु जे पावन मे िाररिा खुट्टा गािल िल जे वक ओकर िौहद्दी \nिलै कहााँदन। हम मावि भरा य क े र प्रतीक्षा नवह क' सक ै त िलहुाँ कारण \nजावह तेजी साँ रेि भावग रहल िल हमर बजि गिबियबाक पूणष \nसंभािना िल। प्राः विडेन्दड फ ं डक लोन क े र सेहो एकिा सीमा िल। हम \nधिफिायल िलहुाँ आ बुझु जे भगिान भरोसे जमीनक नवह पावन क े र \nरणजस्री करा क ' एकलेखे गंगा नहा लेने िलहुाँ। ि ुट्टी स ेह ो ख त्म ि ल \nतैँ रेन पकवि अपन गंतव्य क े र लेल रिाना भेलहुाँ। \n \nलगभग ि: बरख बाद नौकरी साँ अिकाश प्राप्त कयलाक उपरांत हम \nअपन शहर मे घुरर अयलहुाँ। एहन नवह जे ि: बरखक बाद घुरल रही। \nसाल मे दू बेर त ' वनखश्चत रूप साँ अबैत िलहुाँ आ कखनो काल समय \nवनकात्रल अपन रणजस्री करायल पावनक ेँ  भीतर गािल िारु खाम्ह देखय \nलेल अबैत ि लहु ाँ । ह ाँ आब ओत्तह  मावि  भरा गेल ि लै। एक बेर  ि ुट्टी मे \nप्रयास कय बाउण्री िाला काज कहुना करबा लेने िलहुाँ। हमर बाउण्री \nक ेँ  पच्छिम तरफ एखनहु विशाल पोखरर मौजूद िल। वकराया पर एक \nठाम समय नीँक जाँका बीचत रहल िल मुदा एक राचत साओन मे बरखा \nिाला पावन घर मे घुत्रस गेल आ बहुत रास नोकसान भेल। ओवह क ेँ बाद  44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअपन एकिा िोि चिन बसेरा ठाढ़ करबाक वििार मोन मे जोर मारय \nलागल। अवह वििार क ेँ  मूतषरूप देबाक उपक्रम मे लावग गेलहुाँ। संयोग \nसाँ होम लोन सेहो भेवि गेल त ' गृह वनमाषण क े र कायष जोर पकवि लेलक \nआ एक ददन अपन घर मे प्रिेश करबाक शुभ मुहूतष सेहो आयल। आब \nएकरा माया कवह यौ अथि ा वकि ु आओर  मुद ा ई त' सत्य ि ै क जे अपना \nसाँ वनमाषण कराओल घर मे प्रिेश करबाक अनुभूचत वनस्संदेह सुखद \nहोइत ि ै क। अवह कॉलोनी क े र नामकरण हमरा आबय साँ लगभग दू \nबरख पवहनहे  भ' िुकल िल। हाँ आदशष लोक कॉलोनी एकर नाम पिल \nिल। लगभग आधा साँ बेसी कॉलोनी बत्रस िुकल िल। जे सब शुरु मे \nआयल िलचथ हुनका सब क ेँ  बड्ड तपस्या करय पिल िलवन। सिक \nकच्िी िलै आ बरसात मे लगभग डााँि भरर पावन लागल रहैत िलै। \nधीरे धीरे लोग सब मावि आ िाउर भरबा क ' कहुना िल य लायक रास्ता \nबनाबय मे सफल भेल िलाह। वबजली क ेँ  पोल नवह िलै त ' कहुना \nबााँस बल्लाक सहारा साँ तार घीचि क' आनल गेल िल। एत्तह महानगर \nिाला प्लान क ै ल प्लाहििग थोिबे होइत ि ै क। एत्तह त' बस कहुना मावि \nभरर क' जमीन बेिल गेल िल। वबजली , पानी एिं सिक सन बुवनयादी \nसुविधाक हेतु लोग दौिैत रहय। जेना जेना लोग गृह वनमाषण करैत गेलाह \nअवह कॉलोनीक क्रचमक विकास होइत गेल। हमर गृह प्रिेश साँ पूिष एत्तह \nसिक पर खरंजा भ ' गेल िल। गृह प्रिेशक उपरांत पवहल राचत हमरा \nमोन मे डर पैत्रस गेल जे कहीं हमर मकानक पिबररया वहस्सा पोखरर \nमे नवह भात्रस जाय। पिबररया खखिकी साँ हमर सबहक िौक पर \nअिच्छस्थत अवह शहरक नामी वगरामी विद्यालय सोझे देखाई पिैत िल। \nबुझु जे पोखरर क ेँ  एक वकनार पर हमर घर आ दोसर वकनार पर ओ  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 45 \nविद्यालय िल। एखनहु धोबी सब जुिैत िल आ नाि पर िवढ़ मलहा \nज ाल स ेह ो फे कै त ि ल माि  मारय लेल। ि दठ स ेह ो वकि ु गोि े ओत्तह \nघाि बना क ' क े ने िलचथ। सरस्िती पूजाक विसजषन सेहो अवह मे \nदेखबाक सौभाग्य भेिल। जावह पिबररया देिाल क ेँ  पावन मे भात्रस \nजयबाक भय भेल िल से भय साल भरर बाद वनपत्ता भ' गेल। \n \nअपन नौकरी क े  दौरान रान्दसफर पोच्छस्िंग क ेँ  िक्कर मे लगभग पूरा \nभारत ्मण भ ' गेल िल। हमर अष्न्दतम पोच्छस्िंग पुणे मे िल आ ओ \nशहर तेहन ि ै क जे एकबेर जे ओत्तह जाइत अचि चतनका लेल ओत्तह \nसाँ घुरर क' एनाइ मुत्श्कल । हमर सौभाग्य जे हमरा अपना णजला \nमुख्यालय मे आबय क े र अिसर भेिल आ हम पुणे सन शहर क े र माया \nजाल साँ वनकत्रल एत्तह आबय मे सफल भेलहुाँ। चमि िगष ई कवह डेराबय \nलगलाह  ज े लोग आगू दद स  बढ़ैत अचि  आ ह म कह ााँ द न पाि ू दद स  \nघुसक ु वनया कािय लेल बेहाल िलहुाँ। हमहूाँ दृढ़ प्रचतज्ञ िलहुाँ तैँ वकनको \nकोनो बातक प्रभाि हमरा पर नवह पिल आ एकददन हम अपने शहर मे \nअष्न्दिन्दहार जाँका ठाढ़ िलहुाँ। वनस्संदेह मोन मे बहुत रास शंका सेहो िल \nमुदा स मय क े र साथ सब शंका दूर होइत ित्रल गेल। अवहठाम आवब \nहमरा कोनो तेहन सन कष्ट नवह बुझायल से कहब कवनक झूठ होएत \nमुदा तैयो हमरा कोनो पश्चाताप नवह भेल वकएक त ' हम अपन शहर \nक े र िास्तविकता साँ पूणषतया पररचित िलहुाँ। ओनाहुतो हम कोनो ्म \nकवहयो नवह पोसैत िी जे मोने मोन अपन शहर क े र तुलना कोनो \nमहानगर साँ करी। हाँ न'ब पररिेश मे सामंजस्य बैसाबय मे कवनक समय \nलगनाइ स्िाभाविक बात ि ै क से हमरो लागल। वनस्संदेह अवह लेल \nकवनक बेसी पररश्रम धीया पुता क ेँ  करय पिलै। खैर आब त' हमहूाँ  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआनन्दद लोक कॉलोनी क े र अचधक ृ त बात्रशन्ददा भ' गेल िलहुाँ। अवहठाम \nआवब धीरे धीरे लोग सब साँ पररिय भेल आ मेल जोल बढ़ल। सब गोिे \nबड्ड चमलन सार आ पाबवन तेहार मे त ' एकदम घरैया माहौल। पवहल \nहोली हमरा लेल यादगार रहल। पुरना गाम घरक माहौल सन बुझायल। \nपुरुख सबहक एक िोली , मवहला सबहक सेहो अपन िोली आ धीया \nपुता सबहक उमर क ेँ  वहसाब साँ अनेक िोली पूरा कॉलोनी मे घूचम घूचम \nक' होली खेलाय मे मातल। सााँझखन एकठाम खानपान संग \nसांस्क ृ चतक आयोजन सेहो िल। दीया बाती मे सेहो बड्ड मेल जोल देखख \nमोन अत्रभभूत भ' उठल। िदठ मे त ' हम सब गाम ित्रल जाइत िी \nअन्दयथा एत्तहु बड्ड नीँक आयोजन रहैत ि ै क। वििाह शादी क े र अिसर \nपर पूरा काः लोनी एक पररिार जाँका बुझाइत अचि। सुख ष् ख मे सब \nएक दोसर क ेँ  लेल सहोदर जाँका ठाढ़ भेित। आब त' गामो घर पर एहन \nपररिेश भेिनाइ मुत्श्कल । एकिा कहबी ि ै क जे सब ददन होत न ' एक \nसमाना।अवह सदीक सब साँ पैघ िासदी कोरोना क ेँ  रुप मे आयल। लोग \nस्िप्नाें मे कवहयो एहन भयािह क्षण क े र कल्पना नवह क े ने िल। संपूणष \nलाः क डाउन साँ जे पररच्छस्थचत बनल से वक कवहयो वबसरल जा सक ै त \nअचि ? घर साँ वनकलनाइ मुत्श्कल िल। हमरो सबहक काः लोनीक \nसिक एकदम सूनसान िल। क े ओ ककरो घर नवह जाइत िल आ एहन \nमे माि मोबाइले फोन सब क ेँ  एक दोसर साँ जोवि क ' रखने िल।  \n \nमीवडया त' कोनो िीज क ेँ  ततेक न' भयािह रुप मे देखबैत अचि जे \nलोग सब डेरायल िल आ सबहक मनोबल िूवि रहल िलै। वनत्य एहन \nअनेको घिना क े र िणषन भेिैत िल जावह साँ बुणझ ओिैत िल जे  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 47 \nमानिता कलंवकत भ ' रहल अचि। अवह बात क ेँ  पूणषरूपेण नकारल त ' \nनवह जा सक ै त िल मुदा पूणषतया स्िीकार क रबा योग्य सेहो नवह िल। \nअवह बातक अनुभूचत हमरा तखन भेल जखन हम स्ियं कोरोनाक िपेि \nमे अयलहुाँ। हमर सबहक अवह आदशष लोक कॉलोनी मे संभित  हमहीं \nप्रथम व्यक्क्त िलहुाँ जे वक कोरोना पाः णजिीि घोवर्त भेल िलहुाँ । हम \nअपन समस्त पररचित क ेँ  अवह बातक सूिना अचत शीघ्र व्हाि ्स एप्प पर \nशेयर क' देलहुाँ तावक जे भी हमरा संपक ष  मे िलचथ से अपन जााँि करबा \nस कचथ। ररपोि ष अवबते ह म अपन ज रु रत केँ वकि ु स ामान आ लेख न \nसामग्री ल' क' अपन एकिा कमरा मे क ै द भ ' गेलहुाँ। हाँ अपन मोबाइल \nआओर िाजषर लेनाइ आखखर कोना वबसरर सक ै त िलहुाँ ? लगभग पन्दरह \nददन हम एकान्दत िा स मे रहलहुाँ मुदा पररिारक सब सदस्य आ \nकाः लोनी िासी हमरा एक पल क ेँ  लेल एकान्दत मे नवह रहय देलवन। \nलगातार फोनक माफ ष त सब हमर हौसला बढ़बैत रहलवन। जे बाजार क ेँ  \nतरफ जाइथ से एक बेर हमरा सब साँ पूचि लैत िलचथ जे कोनो समान \nमंगाबय क े  अचि वक नवह? आखखर हम कोना कहू जे मानि ता खत्म भ' \nरहल अचि। हमर कॉलोनी मे बहुत गोिा कोरोना साँ पीवित भेलाह मुदा \nसब एक दोसर क े र सहारा बनल रहलाह। कहबा मे हमरा कवनको \nष्विधा नवह भ ' रहल अचि जे विपत्रत्तक अवह क्षण मे सेहो हमरा सुखद \nअनुभूचत होइत रहल। समय िाहे सुख क े र होउक अथिा ष् ख क े र \nसबहक एकिा समय सीमा  होइत ि ै क। आम जन जीिन धीरे धीरे पिरी \nपर आबय लागल। जान माल क ेँ  जे क्षचत भेलैक तकर सही जानकारी \nभेिनाइ त ' मुत्श्कल अचि मुदा एकिा बात यथाथष ि ै क जे मानि समाज \nकेँ बहु त वकि ु त्रस ख ा क' गेल कोरोना।लाः क डाउन त' खत्म भेल मुदा \nबहुत ठाम खास क ' आइ िी सेक्िर मे िक ष  फ्रॉम होम क े र कल्िर जे  48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिालू भेल िल से एखनहु ित्रल रहल अचि। सरकार क ेँ  तरफ साँ हर \nसंभि प्रयास भेलै मुदा अपन देश मे एहन बयान वििाददत बवन जाय त ' \nकोनो पैघ गप्प नवह । थाि ी वपि ला स ाँ वकि ु भेलै स े त' नवह कहब तखन \nलाः क डाउन एिं िीकाकरण क े र असर वनखश्चत रूप साँ पिलै एकरा \nकन्दरोल करय मे। भले ह ी धीरे धीरे स ब वकि ु स ुि ारु  ढ़ंग स ाँ ि लय लगलै \nमुदा एकिा पैघ पररितषन स्पष्ट रूप साँ देखय मे आयल जे लोग सब भीि \nसाँ बााँिय क े र प्रयास मे फराक फराक रहय क े र अभ्यस्त भ' गेल िचथ। \nएहन मे ओ पवहने जाँका होली , दीपािली आ िदठ सन पिष त्यौहार मे \nउत्साह नवह र हैत अचि। हमर सबहक आदशष लोक कॉलोनी मे फ े र \nकवहयो पवहने सन डम्फा,ढोल आ झाल-मजीरा िाला होली नवह भेल। \nबस हैप्पी होली मे त्रसचमत भ' क' रवह गेलाह सब। दीपािली आ िदठ \nसेहो आब फीका भ ' गेल अचि।  \n \nअवह  कॉलोनीक वकि ु बुज ुगष लोकवन आपस  मे वि ि ार कयलवन ज े कोनो \nि ुट्टी केँ दद न एकिा सामूवहक बैसार क ै ल जाय। अवगला रवि ददन प्रात: \nकाल आठ बजे प्रोफ े सर साहेब क े र आिास पर ई बैसार होयब तय \nभेल। कॉलोनी क े र सदस्य सब काफी उत्सावहत िलचथ आ तकर प्रमुख \nकारण िल जे कोरोनाक प्राष्भाषि क ेँ  समय साँ कोनो तरहक सामूवहक \nआयोजन नवह भेल िल। वनयत चतचथ एिं समय प र सब गोिे जमा \nभेलवन। आजुक सभा क े र अध्यक्षता एक ियोिृद्ध व्यक्क्त कयलवन। \nहुनक आदेश पावब प्रोफ े सर साहेब सभा क ेँ  संबोचधत करैत कहलवन: \" \nआदशष लोक कॉलोनी क े र उपच्छस्थत सब सदस्य क ेँ  हार्दिक अत्रभनन्ददन। \nआजुक बैसार वकएक से जानय क े र उत्सुकता होयब स्िाभाविक । अवह  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 49 \nबीि अखख ल विश्व जावह िासदी क े र सामना कयलक से वकनको साँ \nि ुपल नवह  अचि । कमोबेश स ब गोि े अवह  स ाँ प्रभावि त भेलहु ाँ। ईश्वर के र \nक ृ पा साँ अपन सबहक कॉलोनी मे कोनो तेहन सन ष्खद घिना नवह \nघिल। अवह भीर्ण िासदी साँ त्रशक्षा लेब बहुत जरुरी अचि , विशेर् रुप \nसाँ स्ििता क ेँ  ल' क'। एहन मे  कॉलोनीक विकास साँ जुिल कायषक \nवनष्पादन हेतु एकिा विकास सचमचत बनबाक िाही।\" अतेक सुवनते \nउपच्छस्थत जन समूह कतषल ध्िवन साँ अपन सहमचत जनौलवन। दू िारर \nगोिे और अवह सभा क ेँ  संबोचधत कयलवन आ प्रोफ े सर साहेब क ेँ  सुझाि \nपर अपन सहमचत जनौलवन। पवहने त ' एकिा सचमचत क े र गठन भे ल \nजावह मे अध्यक्ष, सचिि , कोर्ाध्यक्ष एिं अन्दय पााँि गोि नितुररया अवह \nसचमचत मे रहय तावह पर सहमचत बनल। सिषसम्मचत साँ कॉलोनीक एक \nिररि सदस्य प्रोफ े सर साहेब क ेँ  अध्यक्ष, एकिा नियुिक क ेँ  सचिि आ \nबैंक मे कायषरत शमाष जी क ेँ  कोर्ाध्यक्ष बनाओल गेल आ संगवह पााँि \nिा नि युिक क ेँ  सेहो सहयोगक हेतु ओवह सचमचत मे राखल गेल। \nउपच्छस्थत लोकवन आ निगदठत सचमचत क े र सहयोग साँ सचमचतक वक्रया \nकलापक विर्य मे विस्तृत ििाषक उपरान्दत वनम्न वबन्दष् पर सहमचत बनल \n:- \n1. घरक क ू िा किरा पोत्रलचथन मे भरर क ' कोनो भी खाली प्लाः ि, \nनाली अथिा यि -ति -सिषि नवह फ े कल जाय। नगर वनगम साँ किरा \nउठाबय िाला जे गािी अबैत अचि तावह मे राखल जाय।  \n2. पानी िंकी क े र पाईप , ित एिं बरामदा साँ पानी सिक पर नवह \nखसाओल जाय।  \n3. परमानेन्दि िाहन पार्किग सिक पर नवह क ै ल जाय। बेर क ु बेर गली \nसाँ वनकलय मे काफी कष्ट क े र सामना करय पिैत ि ै क। कोनाें तरहें  50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसिक क े र अचतक्रमण नवह होएबाक िाही।  \n4. वबजली क े र पोल एिं ओवह पर स्रीि लाइि क े र व्यिस्था क ै ल जाय। \nअन्दहार आ लिकल तार साँ कखनो ष्घषिना क े र संभािना िल।  \n5. प्रचतमाह प्रत्येक घर साँ ₹ 100/- क' फ ं डमे जमा होयबाक िाही \nतावक साफ सफाई िाला काज करबाबय मे दद क्कत नवह होइक। \n6. कॉलोनीक सिक क े र ढलयबाक हेतु सबहक सहयोग साँ सचमचत \nिाडष पार्षद , नगर वनगम , विधायक एिं सांसद महोदय लग ज्ञापन दैत \nवनरन्दतर प्रयास क ै ल जाय। \nसचमचतक वक्रया कलापक जे प्रारुप तैयार भेल तावह पर सब गोिेक \nपूणषरूपेण सहमचत िलवन। अवगला बैसार एक महीना क े र बाद होएत \nसे तय भेल । कॉलोनीक जे व्हाि ्स एप्प ग्रुप िल िैह ई सचमचत उपयोग \nकरत ताहू पर सहमचत बवन गेल िल तैँ आजुक बैसारक विस्तृत ररपोिष \nसचिि महोदय अवह ग्रुप पर पोस्ि कयलवन।  \n \nआदशष लोक कॉलोनी क े र विकास सचमचत अपन कायष मे पूणष उत्साह \nसाँ लावग गेलाह। मात्रसक शुल्क जमा होबय लागल। घरे घरे जा क ' \nसबक ेँ  जागरुक करबाक अत्रभयान शुरु भेल। िाडष पार्षद क े र सहयोग \nसाँ नगर वनगम क े र कमषिारी साँ संपक ष  क ै ल गेल आ किरा उठाि िाला \nगािी अपन कॉलोनी मे वनयचमत रूप साँ आबय लागल। नाली सबहक \nसफाई करबाओल गेल आ ब्लीचििग पािडर क े र चििकाि भेल। \nनियुिक सबहक मेहनत रंग लावब रहल िल मुदा अवगला बैसार साँ दू \nददन पूिष प्रोफ े सर साहेब व्हाि ् स एप्प ग्रुप पर सचमचतक अध्यक्ष पद साँ \nत्याग पि  पोस्ि  कय स ब केँ अि ंत्रभत कय देलवन। वकनको वकि ु स मझ  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 51 \nमे नवह अयलवन जे आखखर वकएक ओ त्याग पि पोस्ि कयलवन? अपन \nपोस्ि मे ओ कोनो कारण क े र खुलासा नवह क े ने िलचथ। लोग सब फोन \nपर संपक ष  करबाक प्रयास क े लकवन मुदा ओ फोन नवह उठौलवन। \nबैसारक ददन लोग सब जमा भेल मुदा ओ नवह अयलाह। वनणषय भेल \nज े वकि ु गोि े हु नकर  घर ज ा क' बैसार मे उपच्छस्थत होबय लेल मना क' \nलाबचथ। बहु त प्रयास क उपरान्दत ओ अयलाह  मुद ा ओ वकि ु नवह बाणज \nरह ल ि लचथ। वकि ु बुज ुगष लोकवन ज ख न स मझेलखख न त' ओ सचिि \nमहोदय क ेँ  प्रचत अपन नाराजगी जावहर करैत कहलवन जे सचिि महोदय \nक ेँ  रहला साँ ओ अवह सचमचत मे नवह रहताह। लोग सब असमंजस मे \nिलचथ। आखखर एहन कोन कारण िलै जे सचिि महोदय साँ अतेक \nनाराज िलचथ ? प्रोफ े सर साहेब क ेँ बात सुवन जिाबी फायर करैत सचिि \nमहोदय जे कहलवन तावह साँ प्रोफ े सर साहेब क े र नाराजगी क े र कारण \nसबक ेँ  बूझय मे अयलवन। प्रोफ े सर साहेब क े र वकराया दार वनत्य अपन \nगािी सिक पर पाक ष  करैत िलाह एिं राचत वबराचत लोग सब क ेँ  परेशानी \nसेहो होइत िलवन। अवह बात क ेँ  ल ' क' सचिि महोदय िोवक देलखखन \nआ प्रोफ े सर साहेब क ेँ  रोख लावग गेलन। उपच्छस्थत सदस्य लोकवन \nसचिि महोदय क े र काज साँ संतुष्ट िलचथ तैँ सब सचिि महोदय क ेँ  \nहिाबय लेल तैयार नवह। सब बाजय लगलाह जे वनयम त ' सबहक लेल \nबनल िलै त ' अवह मे सचिि महोदय क े र कोन गलती ? प्रोफ े सर साहेब \nक ेँ  प्रचतिा पर पिलवन त ' ओ ओत्तह साँ उदठ विदा भेलाह। आब वक \nक ै ल जाय? कालोनी मे एकिा सेिावनिृत्त मास्िर साहेब िलचथ त ' लोग \nसब आग्रह कय हुनका अध्यक्ष वनयुक्त कयलाह आ सभा क े र \nकायषिाही आगू बढ़ल । मास भरर मे जे काज सब भेल िल तकर ििाष \nभेल आ कोर्ाध्यक्ष महोदय आमद खिष क े र ब्यौरा पवढ़ क ' सुनौलवन।  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअवह क े र उपरान्दत बैसार खत्म भेल मुदा व्हाि ्स एप्प ग्रुप पर घाेंघाउज \nशुरु भ ' गेल आ सााँझ होइत होइत प्रोफ े सर साहेब आ अन्दय िारर गोिे \nअवह ग्रुप साँ विदा लेलवन। कहबाक प्रयोजन नवह जे ओ सब गोिे \nजातीयता क े र आधार पर भेद भाि क े र आरोप लगा क ' अपना आप \nक ेँ  अलग थलग क' लेलवन। नबका अध्यक्ष महोदय अथाषत् मास्िर \nसाहेब सब गोिे साँ भेँि कय समझाबय क े र प्रयास त' कयलवन मुदा \nसफलता नवह भेिलवन। आदशष लोक कॉलोनी मे भेदभाि क े र बीज \nअंकु ररत ह ोबय लागल। फे र वकि ु गोि े ग्रुप ि ोि लवन। अवह  बेर ओ \nव्यक्क्त लोकवन िलचथ णजनका घरक ित, बरामदा अथिा पानी िंकी \nसाँ पावन सिक पर खसैत िल। एक तरहें दूगोला भ ' गेलै। णजनका \nसुधार कायष हेतु िोकल जाइत िल िैह ग्रुप िोवि दैत िलचथ। गजब \nतमासा ित्रल रहल िल। ददन राचत उकिा पैंिी होइत रहैत िल मुदा \nसचमचतक नियुिक सब दृढ़तापूिषक पररच्छस्थचतक सामना करैत अपन \nलक्ष्य प्रात्प्त लेल सतत् प्रयास करैत रहलाह। सबहक सोि एक समान \nत' भ' नवह  स कै त ि ै क। वकि ु गोि े अपन पाइप स ि क पर स ाँ ह ि बा लेने \nिलचथ। साल भरर मे विकास सचमचत द्वारा बहुत रास काज भेल। \nवबजली विभाग साँ पोलक आिंिन त ' भ' गेल मुदा आपसी तनातनी \nक े र कारण एकरा लगबाबय मे तीन वडवबया तेल जिल। एक गोिा अपन \nघरक दीिाल क े  सामने पोल गािय पर आत्म दाह क े र धमकी तक द ' \nदेलवन। अन्दत मे एकिा पोल वबजली विभाग िापस ल ' जाय लेल मजबूर \nभेल। पग पग पर बाधा िल मुदा सचमचत संघर्ष करैत रहल आ \nसमझबूझ क ेँ  साथ सतत् आगू बढ़ैत रहल। कॉलोनी मे नबका \nरान्दसफामषर से हो लागल आ संगवह पोल पर िैपर लाइि लावग गेल।  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 53 \nसचमचतक सदस्य सब क ेँ  अवह साँ न'ब ऊजाष भेिलवन आ हुनकर सबहक \nअथक प्रयास साँ कॉलोनीक सिक पास भ' गेल मुदा सिक ढ़लाई क े र \nसमय एकिा अलगे समस्या ठाढ़ भ' गेल। नाला वनमाषण लेल गड्ढा क े र \nकोन तरफ साँ काज शुरु क ै ल जाय तावह पर वि िाद भेल आ विभागीय \nजााँि क े र आदेश आवब जाय क े र कारण काज शुरु होबय मे विलम्ब भेल \nमुदा खुशी क े र गप्प जे कहुना काज शुरु भेल। आब प्रक ृ चत अपन रूप \nदेखौलक आ सप्ताह भरर जचम क ' बरखा होइत रहल। खरंजा उखिल \nिल। नाला लेल गड्ढा खोदल िल आ गली सब मे भरर ठ े हुन पावन जमा \nभ' गेल िल। काज बाचधत भेल से अलग च्छस्थचत क ु ल चमला क ' \nनारकीय भ' गेल िल। लगभग एक महीना बाद पुन: कायष शुरू भेल। \nनाला वनमाषण क े र बाद सिक पर मावि भराई क े र काज भेल। सिक \nढ़लाई लेल आब सोसलिग िाला काज शुरू भेल आ दठक े दार मैिेररयल \nखसायब शुरु क ै लक। एक ददन मजूर आ मसीन ल ' क' ढ़लाई क े र \nकाज शुरू करबाक लेल दठक े दार उपच्छस्थत भेल मुदा दोसर गुि अिंगा \nलगा देलक आ ओवह ददन काज शुरू नवह भ ' सकल। दोसर ददन सेहो \nिैह च्छस्थचत बनल आ काज शुरू नवह भ' सकल। विकास सचमचत बैसार \nक ै लक आ भारी संख्या मे लोग सब जुिल आ नगर वनगम िाला जुवनयर \nइंजीवनयर आ ठ े क े दार साँ कहल गेल जे या त' काज शुरु करु अन्दयथा \nमैिेररयल आ अपन तामझाम हिा क ' हमर सबहक सिक खाली करु। \nई धमकी कारगर रहलै एिं अवगला ददन सचमचत ओ मोहल्ला िासी क े र \nउपच्छस्थचत मे ई शुभ कायष शुरु भेल। धीरे धीरे काज अपन रफ्तार \nपकिलक। आरोप प्रत्यारोप सेहो िलैत रहलै। मनुक्खक स्िभाि होइत \nि ै क जा ओकर मोन लायक बात करैत रवहयौ त ' अहााँ साँ नीँक क े ओ \nनवह आ जाैँ ठााँवह पठााँवह सत्य बाणज ददयौ त' फ े र अहााँ सन अधलाह  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े ओ आन नवह। सुधारक काज होउक मुदा से आन लेल वकएक त ' \nअपन िेिर लोग क ेँ  नवह सूझैत ि ै क मुदा ओकर वनदान सेहो बहुत जरुरी \nि ै क। आन जे क रय से गलत आ हम जे करी सैह माि सही आ िोकला \nपर जाचतगत समीकरण देखब कहााँ धरर उचित ? विकास सचमचत \nबनलाक उपरान्दत आदशष लोक कॉलोनी मे विकासक काज त ' खूब भेल \nमुदा अवह क ेँ  लेल भारी मूल्य िुकाबय पिलै। जावह सुख सुविधा क े र \nकमी िलै से त ' पूर भेल मुदा अवह कॉलोनी क े र वनिा सी क ेँ  अपन \nसामाणजक समरसता एिं सौहादषपूणष िातािरण क े  ल ' क' जे गिष \nिलवन से िकनािूर भ ' गेल। सुख ष् ख मे सदैि एकजुि रहय िाला \nआदशष लोक कॉलोनी मे पवहल बेर एहन घिना घिल िल जे वकनको \nबेिी क े र वििाहक शुभ अिसर पर सचमचतक सचिि क ेँ  आमंिण नवह \nभेिल िलवन। कोनो भी समा ज मे आपस मे मतभेद भेनाइ कोनो बिका \nबात नवह ि ै क मुदा मनभेद वकन्दनहु उचित नवह। बेिी वििाहक शुभ \nअिसर पर अपन आशीर् देबय िाला लोगक भीि त ' िल आ उच्ि \nस्िर मे शहनाई सेहो बाणज रहल िल मुदा आदशष लोक कॉलोनी िाला \nओ पुरना उल्लास नदारद िल।  \n \n \n-अणजत क ु मार झा, मो० नं० 9472834926 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 55 \n२.४.लाल देब कामत -लघुकथा- पंिबेदीमे धवनयां/ नन्दद विलास राय \nजीक पवहल क ृ चत: सखारी -पेिारी  \n \nलाल देब कामत  \nलघुकि ा- पंिबेदीमे धवनयां / न न्द वि लास र ाय जीक पवहल कृ चत: \nसखारी -पेटारी \n१ \nलघुकि ा- पंिबेदीमे धवनयां  \nकोसी नदी ति पर बसल एक बरबरना गाम रहय। ओवह गामक \nसामाणजक संिालन लेल एक कचमिी बनल िल । तावह कचमिीक \nसप्तावहक वनयचमत बैसारमे विविध विर्य पर नजैर राखल जाए। इयह \n 56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबैसकी ओवह गामक आन गाम लेल सामूवहक पूजी रहैक। दणक्षण \nभागक गाममे मरि आ उतर कातक े  गाममे दरबार बालाक े  िल ती रहैय। \nग्राम विकास कचमिीक े  मुखखया दस विगहा अस्थापात बाला लोक \nआओर ओकर भवगनमान बौक ू  बाबू क ेँ  १५ वबगहा खेत जोतसीम रहैक। \nआरो श्रीमन्दत ५ वबगहा साँ ऊपरक े  असामी पंिैतीक े  वनयचमत स्रोता \nबनल रहैत िला। पंिपरमेश्वर लग दण्ड जररिानाक े  क ैं िा सुरणक्षत \nराखल जाइक। बैंक मेँ  खाता खुजेलाक बादो सालभररमे ई जरदगि \nलोकवन दशनामा िाका जम्मे नवह करैय। धनाई आ गरेश वििालक आब \nजे कोनो पनिैतीमे दच्छण्डत व्यक्क्त हेतई ताँ ओकर जामनी बवन \nपंिपरमेश्वर क े  िक्का िोिाएब। से रविददन किहरी पर धवनयां मशाला \nजजात राचतमे पूबारर बाध साँ उखवि जेबाक बुझारत भेल । सीताराम \nकहलक ै  यौ पंि लोकवन हमरा खेत साँ मामा िोलक लोक एक पुरूख \nआ वडहबार िोलक एक स्िी चमलक े  राचतखखन धवनगाि उखावि \nअनलक हन। तकर प्रमाण देब जे ललबा आ बालगोविन क े  आंगनबाली \nक ेँ  अपना धवन खेती नै रहैत ओकरा आंगनमे गमागम सुगन्दध धवनक े  \nअबैत ि ै क। रखबार संग दूगोिय जां ि लेल पठाओल गेल। बात ध्रूब \nसााँि वनकलल। आब सफ े द फ ु त्रस बजबाक कोनो लाथ नहहि रहने \nलालिा कहलक ै  हम गरीब लोक िी से जे दण्ड सुनाबै जाएब ,से अदा \nकरैक लेल तैयार िी। हुक ु म भेल २५१ िाका हाणजर कर! ओ आदेशक ेँ  \nपालन क े लक। दोसर ताँ धवनक घरक े  बौक ू  जीक जवनजात भऽ कऽ \nएहन जघन अ पराध क े लक,राचतमे घर सं बाहर वनकलल आ िोरी \nक े लक; तेँ डबल साँ जुमाषना आर्थिक मारर पिलैक । ओकरा नगद हाथमे \nनवह रहने समय ७ ददनक मोहल्लत िाहैत रहय। एक - एक व्यक्क्त ऐ  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 57 \nशमषनाक विर्यक े  पकिैत कोनू ओकर अपेणक्षत क ेँ  पााँिसय एकािन \nिाकाक े  जाचमनी बनय देखय िाहैत रहय। से गरे श गिौिी भेला आ \nधनाईजी सीताराम क ेँ  अपना ददस साँ अढाई सय िाका क्षचतपुर्ति दैत \nअपन वििारधारा क े र मजरौिी बढेलक। बालगोविन फ े र समय साँ ढौआ \nनवह दैत १५ ददनक ओरो समयक े  मोहल्लत मांगलक। आब ताँ पाँिक े  \nमुख्य लोक पर ग्रामीण सब दिाब बनौलक जे कोनू सािषजवनक काज \nदण्ड क े  पाय साँ हुअय ,से णजनका लग जतेक पाउना अचि से ततेक \nरात्रश अवबलम्ब बैंक कोर्मे जम्मा करी। आब धवनयााँक सुिादक संग \nगाममे सिषहारा िेतना जावग गेलैक।  \n२ \nन न्द वि लास र ाय जीक पवहल कृ चत : सखार ी-पेटारी \n \nनि  लेख नक नाम पर एम्ह र वकि ु काज  हु अय लागल अचि । वकि ु एह न-\nरहन रिनाकार लोकवन प्र गि भेलाह अचि जे अपन त्रलखल अपनेिा \nबुझैत िचथ , आनाें बुझय तकर परिाह नवह करैत रजनी सजनी करैि। \nतावह के  वि परीत एकि ा एह न ह स्ताक्षर ज े स ौभाग्यि स  वि वि ध अनि ुअल \nविर्य पर अपन कलम िलौलवन अचि। एकिा नि मैचथली पोथी रिना \nजगतमे \" सखारी -पेिारी\" क े र धमक सुनल गेल हन्। एवहबीि \nसावहत्यसेिी श्री नन्दद विलास जीक मैचथली भार्ा मेँ पोथी 'कथा संग्रह \n' क े र सगर राचत दीप जरय वनमषली कायषक्रममे पोथी लोकापषण भेल य। \nऐ पोथीक पवहल प्रकाशन २०१३ ई०मे भेल रहय,जकर पुन: संस्करण \nपल्लिी प्रकाशन साँ २०२४ मे भेल अचि। एवह पोथीमे १२१ गोि पृि ि ै , \nजकर वकमत भारू ० दू स य ि ाका ि ै । शव्द क पररचध अनुस ारे एवह मे वकि ु  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलघुकथा आ िेसी दीघष कथा देखल जाईि ,मुदा प्रकाशक वबहैन कथा \nकवह रहलाह अचि। वबहैन कथाक े  एक गररमा कम शव्दक होईि से \nनवह बुझाइि। सब कथा समाजमे अपन आभा अनुसारे संदेश दैत \nदेखाएल गेल ि ै क। ग्रामीण क्षेिमे बेिी 'क वियाह -दद्वरागमनमे \nवि द ाएकाल वकि ु स ंि यन कयल बौस्त स ख ारीमे स ांठल ज ाइत ि ै क। ई \nसखारी -पेिारी ग्रामीण लघु कलाक े  सेहो प्रतीक िी , जे त्रसकी - मूइज \nसाँ बनैत ि ै क। एवहक े  बीनयमे तरह- तरहक े  पीढ़ी दर पीढ़ी साँ चििकारी \nसीखैत चमचथलामे धरोहर रूपेँ सहेजने अचि ललना सब। से आजुक \nिात्रलका लोकवन लुरर वबसरल ित्रल जा रहल ि ै क। चमचथला पेंहििग आ \nह स्त त्रशल्प कला रू पें एवह  पौर ाणण क पैघ पौतीकेँ वबनबाक लुरर अक्षुण्ण  \nराखल आ सहेजबाक आिश्यकता अचि। जीिनोपयोगी िस्तुजात \nओररयाउन करैत धीयाक माय अपन मनोरथ पूर करय ले ई एकिा \nखुशीक प्रतीक सेहो प्रदर्शित करैि।  तावह  सखारी -पेिारी मेँ प्रो० \nहररमोहन झा 'क िर्िित क ृ चत कन्दयादान ओ दद्वरागमन \"पोथी सिणष \nसमाज सांठ ै त रहय ,सयह प्रिृत्रत्त क ेँ  सिषहारा समाजक बेिी वियाहमे \nआब सखारी -पेिारी 'क जगह रंक िा बिका काठक बाकसमे सांठ - \nउसार कयल जाईि *सखारी -पेिारी मेँ। एवह पोथीक े  कथाकार अपना \nपररिेशमे आ जीिनमे भोगल व्यथा क ेँ  खखस्सा बनाकय पाठकगण बीि \nपरसलवन हन। वहनक भार्ा शैली सेहो वनिि देहाती य ,जावहमे देशज \nशब्दक नीक विन्दयास कयल देखाईत अचि। वबहैन कथा -, लघुकथा साँ \nबढ़ैत अनेको कथा स्तरीय त्रलख िुकल िचथ -रायजी। आओर कतेको \nविधामे मैचथली पोथी सेहो वहनक पल्लिी प्रकाशन वनमषली साँ िवप \nिुकल िखन्दह , यथा -:  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 59 \nमरजादक भोज आ भरष्चतया (२०१८), सरस्िती पूजाक परसाद \n(२०२१), असल पूजा (२०२२) आ काव्य संग्रह मे िदठक डाला ओ \nहमर िारू धाम (२०१८) एिं एकांकी संग्रह -बवहनपा (२०२१) तथा \nपइत (२०२२) ओ एकिा संस्मरण -अपन भीतर (२०२१) मे , जावहमे \nस ाँ वकि ु पन्दना ख ाचतर  कतेको पुच्छस्तकाक द ज ाषमे पि ल ि ै क। \nसद्यप्रकात्रशत एवह पोथीमे कोनू कथाक क े न्दरीय शुभ संज्ञा 'सखारी -\nपेिारी ' नै ि ै क। मुदा पाठकक ेँ  असल बेिा, डॉक्िर बेिा , प्रोफ े सर बेिा \nआ वनपुतराहा त्रशर्षक पाठ पढ़ैत संिेदनशील लागत। आनाें त्रशर्षक साँ \nकथाक े गरहैन बढ़ रोिक आ अपील करैत बुझाइत अचि। रायजी अपन \nनि रिनाक तीनगोि पोथी मैचथली भार्ा मेँ आरो त्रलख रहलाह िचथ। \nएक वहन्ददीमे सेहो पुस्तक वनमाषण क े र योजना बना रहलाह हन। सावहत्य \nअकादमी धरर वहनक पोथीक पहुाँि भेल रहय। शुभ कामना रहत।नन्दद \nविलास राय जीक पवहल क ृ चत : सखारी -पेिारी  \n \nनि  लेख नक नाम पर एम्ह र वकि ु काज  हु अय लागल अचि । वकि ु एह न-\nरहन रिनाकार लोकवन प्रगि भेलाह अचि जे अपन त्रलखल अपनेिा \nबुझैत िचथ , आनाें बुझय तकर परिाह नवह करैत रजनी सजनी करैि। \nतावह के  वि परीत एकि ा एह न ह स्ताक्षर ज े स ौभाग्यि स  वि वि ध अनि ुअल \nविर्य पर अपन कलम िलौलवन अचि। एकिा नि मैचथली पोथी रिना \nजगतमे \" सखारी -पेिारी\" क े र धमक सुनल गेल हन्। एवहबीि \nसावहत्यसेिी श्री नन्दद विलास जीक मैचथली भार्ा मेँ पोथी 'कथा संग्रह \n' क े र सगर राचत दीप जरय वनमषली कायषक्रममे पोथी लोकापषण भेल य। \nऐ पोथीक पवहल प्रकाशन २०१३ ई०मे भेल रहय,जकर पुन : संस्करण \nपल्लिी प्रकाशन साँ २०२४ मे भेल अचि। एवह पोथीमे १२१ गोि पृि ि ै ,  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजकर वकमत भारू ० दू स य ि ाका ि ै । शव्द क पररचध अनुस ारे एवह मे वकि ु \nलघुकथा आ िेसी दीघष कथा देखल जाईि ,मुदा प्रकाशक वबहैन कथा \nकवह रहलाह अचि। वबहैन कथाक े  एक गररमा कम शव्दक होईि से \nनवह बुझाइि। सब कथा समाजमे अपन आभा अनुसारे संदेश दैत \nदेखाएल गेल ि ै क। ग्रामीण क्षेिमे बेिी 'क वियाह -दद्वरागमनमे \nवि द ाएकाल वकि ु स ंि यन कयल बौस्त स ख ारीमे स ांठल ज ाइत ि ै क। ई \nसखारी -पेिारी ग्रामीण लघु कलाक े  सेहो प्रतीक िी , जे त्रसकी - मूइज \nसाँ बनैत ि ै क। एवहक े  बीनयमे तरह- तरहक े  पीढ़ी दर पीढ़ी साँ चििकारी \nसीखैत चमचथलामे धरोहर रूपेँ सहेजने अचि ललना सब। से आजुक \nिात्रलका लोकवन लुरर वबसरल ित्रल जा रहल ि ै क। चमचथला पेंहििग आ \nह स्त त्रशल्प कला रू पें एवह  पौर ाणण क पैघ पौतीकेँ वबनबाक लुरर अक्षुण्ण  \nराखल आ सहेजबाक आिश्यकता अचि। जीिनोपयोगी िस्तुजात \nओरर याउन करैत धीयाक माय अपन मनोरथ पूर करय ले ई एकिा \nखुशीक प्रतीक सेहो प्रदर्शित करैि।  तावह सखारी -पेिारी मेँ प्रो० \nहररमोहन झा 'क िर्िित क ृ चत कन्दयादान ओ दद्वरागमन \"पोथी सिणष \nसमाज सांठ ै त रहय ,सयह प्रिृत्रत्त क ेँ  सिषहारा समाजक बेिी वियाहमे \nआब सखारी -पेिारी 'क जगह रं क िा बिका काठक बाकसमे सांठ - \nउसार कयल जाईि *सखारी -पेिारी मेँ। एवह पोथीक े  कथाकार अपना \nपररिेशमे आ जीिनमे भोगल व्यथा क ेँ  खखस्सा बनाकय पाठकगण बीि \nपरसलवन हन। वहनक भार्ा शैली सेहो वनिि देहाती य ,जावहमे देशज \nशब्दक नीक विन्दयास कयल देखाईत अचि। वबहैन कथा -, लघुकथा साँ \nबढ़ैत अनेको कथा स्तरीय त्रलख िुकल िचथ -रायजी। आओर कतेको \nविधामे मैचथली पोथी सेहो वहनक पल्लिी प्रकाशन वनमषली साँ िवप  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 61 \nिुकल िखन्दह , यथा -: \nमरजादक भोज आ भरष्चतया (२०१८), सरस्िती पूजाक परसाद \n(२०२१), असल पूजा (२०२२) आ काव्य संग्रह मे िदठक डाला ओ \nहमर िारू धाम (२०१८) एिं एकांकी संग्रह -बवहनपा (२०२१) तथा \nपइत (२०२२) ओ एकिा संस्मरण -अपन भीतर (२०२१) मे , जावहमे \nस ाँ वकि ु पन्दना ख ाचतर  कतेको पुच्छस्तकाक द ज ाषमे पि ल ि ै क। \nसद्यप्रकात्रशत एवह पोथीमे कोनू कथाक क े न्दरीय शुभ संज्ञा 'सखारी -\nपेिारी ' नै ि ै क। मुदा पाठकक ेँ  असल बेिा, डॉक्िर बेिा , प्रोफ े सर बेिा \nआ वनपुतराहा त्रशर्षक पाठ पढ़ैत संिेदनशील लागत। आनाें त्रशर्षक साँ \nकथाक े  गरहैन बढ़ रोिक आ अपील करैत बुझाइत अचि। असल बेिा \nकथामे -वनरमलीक पिबररया गाम िजनाक े  जीतन मुखखयक सफल \nजीिनक आदशष कथा िी। ओ मल्लाह जाचतक रहैत मात मारबाक जगह \nनीकिाह बनौनाई जनै त य। से गाम साँ वनतरोज अनरोखे वनमषली िीशन \nलग िाहक दोकान िलाबैत गैंहकीक जश बिोरने रहैत क ैं िा साँ रमना \nपरहक एक कठा जंगलाएल जमीन बसय ले एकलाख िाकामे अरजैत \nि ै । ििजी साहेबक कहल मावन िीनूं चधयापुता क ेँ  कन्दभेन्दि इसक ु लमे \nपढाबैत एकिारीक े  तीनमंजीला भिनमे पररणत कय लैत ि ै क। जीतने \nदूनूिा बेिा धरर इंजीवनयर आ बेिी हाईस्क ू लक त्रशणक्षका बना \nजाईि ,मुदा िाहक दोकानदारी िोरा दैि। तीनू संतानक व्यिच्छस्थत घरमे \nवियाहदान होईत ि ै क आ जमाए ओकर दरभंगा क े र बैंकमे कायषरत \nरहैि ,जे घर जमैया जाँका जाता आबत क े ने रहैि। जीतनक पच्छत्नक \nमृत्युक तीन मास बाद अपनो हुनका लकबारोग साँ ग्रत्रसत आर बी \nमेमोररयल मेँ जमायक े  सौजन्दय साँ भती हुअय पिैत ि ै । होस्पीिल साँ \nबेिी जमाय वनरमली आनलखखन ताँ तीनेददनक िाद दम तोईि दैत ि ै ।  62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगोपाल मास्िर जी ,ज े तानु भाय बवह नके  युशनो पढ़ेने रह चथन ;जीतन \nजीक आकच्छस्मक वनधनक े  खबेर सबक े  दैत तीलयुगा नदीक कि े रमे \nअंचतम संस्कार िादमे पक्की भोजक आयोजन थे तो भेलैक। मास्िर \nजीक कहबक े  प्रत्युत्तरमे सुकल हाथजोवि कहलक ै न -\" नै गुरूदेि ,हम \nदूनू भााँई बाबूजीक असल बेिा नै िी। हम सब बाबूजीक सेिा िहल \nकहााँ क े त्रलऐन। हमरा सभक हाथक एक वगलास पावनयाेँ कहााँ भेिलवन \nबाबूजीक ेँ  । असल बेिा ताँ हमर बवहन सुकनी आ बहनोई शंकरजी \nिचथन। जे बाबूजीक ेँ  सेिा सुश्रुर्ा क े लखखन।\" रायजी अपन नि रिनाक \nतीनगोि पोथी मैचथली भार्ा मेँ आरो त्रलख रहलाह िचथ। एक वहन्ददीमे \nसेहो पुस्तक वनमाषण क े र योजना बना रहलाह हन। सावहत्य अकादमी \nधरर वहनक पोथीक पहुाँि भेल रहय। शुभ कामना रहत।  \n-लाल देब कामत मो ० ७६३१३९०७६१ \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 63 \n२.५.रबीन्दर नारायण चमश्र-सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्दयास)  \n \nरबीन्र नारायि चमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास)  \nहमर ससुर स्िगीय गणेश झा ( पण्डौल डीहिोल)क स्मृचतमे, सादर \nसत्रसनेह समर्पित! \n-6- \nददव्यलोक सिष संपन्दन िल  । एतए स भवकि ु स्ि ि ात्रलत ि ल । \nनिागन्दतुकक ेँ  अवबतवह पररियपिसाँ लए कए समस्त सुख-सुविधाक \nव्यिस्था स्ित  भए जाइत िल । मुदा हमर अवहलोकमे अएला क ै क \nददन भए गेलाक बादो ने पररियपि बनल ,ने रहबा क  कोनो ठ े कान िल \n। ई बात अलग ि ै क जे हमरा कोनो कष्ट नवह भए रहल िल । कारण \nददव्यलोकमे ठाम-ठाम िौबविआ सभपर बहुत रास िीज -िस्तु सुलभ \nरहैत िल  ,ओवहना जेना कोनो नीक क्लबमे होइत अचि । तकर ऊपरो \nव्यिस्था रहैत िलैक जकर तुलना मृत्युलोकमे रहवनहार नवह कए सक ै त \nिचथ ,ओ सोचिओ नवह सक ै त िचथ जे एहनो होइत ि ै क। इएह चथक \nमृत्युलोक आ ददव्यलोकक अंतर । \n 64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुदा ददव्यलोकमे लोक अबैत अचि कोना ? की ओ सभ \nपुण्यात्मा िचथ? की ओ सभ ककरो क ृ पापाि िचथ  ? की एतहु \nहेराफ े री िलैत ि ै क ? वकि ु नवह  कवह  स कै त ि ी कारण  ह म स्ि यं एतए \nनि िी । एवहठामक तालपातरा बुझबामे वक ि ु स मय ताँ लगबे करत । \nहम से सभ सोचिते िलहुाँ वक आगूमे एकिा चिट्ठी आ एकिा \nिोिसन वपपही राखल देखाएल । चिट्ठी पढ़ए लगैत िी।  \n\" तोहर मृत्युलोकक फाइल हरा गेल अचि , तेँ तोहर विर्यमे \nवनण षय लेबामे वि लंब भए रह ल अचि  । ज ाबे वकि ु फै स ला नवह  ह ोइत \nअचि ताबे एवह वपपहीक ेँ  सम्हारर कए राखह। एकर बिन दबेलासाँ \nसमस्याक समाधान होइत रहतह।\"  \n\"मुदा हमरा बारेमे कवहआ धरर अंचतम वनणषय होएत आ से क े  \nकरत ?\" \n\"तूाँ बि मूखष िह । व्यथषक पििामे पिल रहबाक हेतु ताँ \nमृत्युलोक े  पयाषप्त अचि । तूाँ अखन ददव्यलोकमे िह । मानलहुाँ जे तोरा \nअखन ददव्यदृचष्ट नवह भेिलह अचि । तथावप वििार करहक , अपने अंतर \nबुझेतह।\"  \n\"मुदा ताेँ िह क े? सामने वकएक नवह आवब रहल िह ?\" \n\"फ े र ओएह बात? एवहठाम आगू -पाि ू वकि ु नवह  ि ै क। ज ख ने \nतोहर ददव्यदृचष्ट जावग जेतह ,सभ ्म अपने हवि जेतह ।\"  \n\"ओ!\"  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 65 \nहम उत्सुकतासाँ ओवह वपपहीक वबिला बिन दबओलहुाँ । \nमोनमे सोचिते  रह ी वक कै क दद न स ाँ रावगनीक वकि ु स माि ार नवह  भेि ल \nवक बिन दबबतवह रावगनीक ेँ  बहुत दूर ककरोसंगे रंग - रभसमे मस्त \nदेखैत िी ।  \n\"ओ क े  अचि ? -हम मोने मोन सोचि रहल िी । ताबते ओ \nदृश्य फररिाइत गेल । रावगनी आ शरद हमरा सामनेमे ठाढ़ हाँत्रस रहल \nिल ।  \n\" की बात ि ै क , मनोज ?\"-शरद बा जल ।  \n\"बात की रहतैक । हमरा ताँ एवहठामक ताल-पातरा वकि ु नवह  \nबुझा रहल अचि । तूाँ सभ एतेक मौजमे िह आ हमरा अखनो ओएह \nहाल अचि , से वकएक ?\"-हम बजलहुाँ । से सुवनतवह रावगनी जोरसाँ हाँत्रस \nदेलीह आ शरदक ेँ  संगे निैत - गबैत अदृश्य भए गेलीह। \"पवहने ताँ \nएकरासभक ेँ  एतेक झञ्झवि रहैक । आब ष्नूक ेँ  एतेक घेिजोिी क े ना \nभए गेलैक ? शरदसन फसादी ददव्यलोकमे कोना पहुाँचि गेल  ?\"- ई \nबातसभ हमर मोनमे उठ ै त रहल । मुदा ई सभ फररआएत क े ? मोन \nव्याक ु ल भए रहल िल । हम फ े रसाँ वबिला बिन दबओलहुाँ । \nएवहबेर बिन दबबतवह एकिा वबकराल रूपधारी पुरुर् उपच्छस्थत \nभेलाह। हम हुनका देखख तवह सकपका गेलहुाँ । हमर माथा जोरसाँ घुमए \nलागल । एहन भयािह लोकक कल्पना हमरा नवह िल । ई वपपही ताँ \nआफदक जवि बवन गेल । आब की करी ? \n\"अहााँ क े  िी?\"  66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\" एवहठाम प्रश्न -उत्तर करबाक परंपरा नवह  ि ै क । स भ वकि ु \nअपनवह होइि , वकि ु करए नवह  पि ैि  ।\" \n\"मुदा हमरा संगे एना वकएक भए र हल अचि ?\" \n\" हम िी महाकाल । हमर आदद -अंत क े ओ नवह देखलक। \nअह ााँ बेस ी बुझबाक ज ोगारमे नवह  पि ़ू  नवह  ताँ कष्टमे पवि  ज ाएब ।\" \nस ामनेमे वकि ु राख ल देख त्रलऐक । नाखन्दह ि ा पुवि आमे वकि ु \nिलैक । हम ओकरा हाथमे राखबाक प्रयास क े लहुाँ वक ओ अदृश्य भए \nगेल। हम अिाक ्  ओहीठाम बैत्रस गेलहुाँ । सामने िौकपर   तरह -तरहक \nिीज -िस्तु राखल िल । मोन भेल जे मालपुआ खइतहुाँ । तुरंते \nमालपुआ एकिा थारीमे राखल िल । भररमोन मालपुआ खेलहुाँ। िाह \nवपलहुाँ। ताबे बुझाएल जेना क े ओ  हमरा देखख हाँत्रस रहल अचि । \nओकरासभक हाथमे मादक गंधयुक्त हररअर क ं िन कोनो तरल िस्तु \nसाँ भरल वगलास िलै क । एहन मादक गंध   कथीक भए सक ै त \nअचि ?- मोने-मोन सोिाए । ताबते कतहुसाँ अबाज आएल - \n\"ई चथक ददव्यरस। \" \n\"ओ! हमरो भेवि सक ै त अचि की ?\" \n\"अहााँ ताँ अपने िाह पीबए लगलहुाँ ।\" \nदेखखते -देखखते ओ सभ ददव्यरसक भरर सीसी   पीवब गेल। \nतकरबादक दृश्य ताँ देखैत बनैत िल । मदमस्त, एक-दोसरसाँ एककार \nभेल सभ नाचि रहल िल ।   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 67 \n\"ई ताँ रावगनी लावग रहल अचि ।\" \n शरदकसंग ओकरा एतेक अंतरंग देखख हमर मोन जरर गेल। \nहम चिचिआ उठलहुाँ - \n\"रावगनी बस करू तमासा ।\" औ बाबू हम एतबे बजले िलहुाँ \nकी क े ओ जोरसाँ हमर गट्टा धेलक । कतबो कवहऐक ओ नवह िोिलक \n। \n\" अहााँ क े  िी आ हमरा एना वकएक धेने िी ?\" \n\"हम महाकालक दूत िी ।\"  \n\"मुद ा ह मरा ताँ वकि ु नवह  देख ा रह ल अचि  ।\" \n\"तकर समाधान अहााँक हाथक वपपही कए सक ै त अचि।\"  \nहम ओवह वपपहीक बीिक बिन नवह दबा कए कतका बिन \nदबा देत्रलऐक । लएह ,ई ताँ आओर गिबि भए गेल । हम कतए आवब \nगेलहुाँ? उलिैत -पलिैत कतहु अपने रूवक गेलहुाँ । ओवह ठाम कतहु  वकि ु \nनवह देखा रहल िल । िारूकात अन्दहार गुप्प। हमर वपपही से कतहु \nखत्रस पिल । ऊपर -नीिा   कतहु  वकि ु नवह  ि ल । स ामने एकि ा पोख रर \nसन बुझाएल । बहुत जोर वपआस लागल िल । हम पावन वपबाक हेतु \nआगू बढ़ैत िी । ताबतेमे भयाओन अबाज सुनाएल - \n\"खबरदार ! जाैँ आगू बढ़ब ताँ रौरब नक ष मे धत्रस जाएब।\" \n\"हमरा ताँ ई पोखरर बुझाएल, तैँ ओमहर जा रहल िलहुाँ।\"  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"ई अंधलोक चथक । एवह ठाम वकि ु स्पष्ट नवह  देख ाइत ि ै क, ने \nबुझाइत ि ै क ।\"  \n\"अहााँ क े  िी? अहााँक नाम की अचि आ हमरा एना वकएक \nपकिने जा रहल िी ?\" \n\"हम िी , प्रभु ।\" \n\"अहााँ ताँ हमर वपता िी।“ \n\"रहल होएब कवह ओ । मुदा आइ -काच्छल्ह हम महाकालक \nिाकरीमे िी । ओ अहााँक ेँ  बजओलचथ अचि।\" \n\"अहााँ कवहआ एमहर आवब गेलहुाँ ।\" \n\"अहााँ हमरासभक ेँ  असमयेमे िोवि गेलहुाँ । हम ई ष्ख बरदास \nनवह कए सकलहुाँ । थोिबे ददनक बाद हमहूाँ गुजरर गेलहुाँ।\" \n\"हम ताँ अहााँक वपण्डदानो नवह कए सकलहुाँ?\" \n\"आब तकर की माने  ि ै क? जखन अहााँ रहबे नवह क े लहुाँ ताँ \nवपण्डदानक कोन सबाल उठ ै त ि ै क ? फ े र वपण्डदानसाँ होइते की \nि ै क? एतेक गोिे जे अंधलोकमे बौआ रहल अचि से वकएक ? एवहमे \nकतेकोक ेँ  ओकर संतान सभ मरला पर जबार क े ने रहैक ,बैददकी श्राद्ध \nआ पता नवह की ,की क े ने रहैक। आ ढ़ाकक तीन पात । ओहोसभ \nओवह ना बफारर तोवि रहल अचि । असलमे मोन शुद्ध रवहतैक तखन \nने? अंत-अंत धरर हेराफ े री मे लागल रहलैक ।  वनदाेर् लोकक ेँ  सतबैत  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 69 \nरहलैक। एहन लोकक आओर भइए की सक ै त िलैक  ? गीतामे \nभगिान तैँ ने कहने िचथन जे अंचतम कालमे जे जेहन सोिैत रहत तेहने \nओकर गचत होएत ।\"  \n\" मुद ा ह मर ताँ वकि ु करू । अहााँ ताँ अपन लोक िी । अहााँ नवह \nमदचत करब ताँ क े  करत? वपतासाँ बवढ़ कए क े  भए सक ै त अचि?\" । \" \n\" एवहठाम मृत्युलोकक वहसाब नवह िलैत ि ै क । \"  \n\"ई कोन न्दयाय िी?\" \n\"न्दयाय-अन्दयायक वहसाब करए बला हम क े?\" \n\" ताँ क े  करत?\" \n\"महाकाल ! \n\"एेँ!\" \n\"आओर क े  करत?\" \nवकि ुकालमे ह म मह ाकालक दरबारमे उपच्छस्थत कएल गेलहुाँ। \n-7- \n\"सरकार ! हमरासाँ गलती भए गेल ।\"  70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तोरासाँ िारंबार एना वकएक भए रहल िह ? ई कोनो मृत्यु \nलोक नवह  चथकै क ज े ह ेराफे रीमे लागल रह बह  । एवह ठाम स भवकि ु \nस्ििात्रलत ि ै क । एमहर-ओमहर करबह ताँ तुरंते पकिल जेबह ।\"  \n\"मुदा हमरे संगे एना वकएक भए रहल अचि ?\" \n\"ई तोहर ्म िह । जे क े ओ एहन करत तकरा ओवहना हेतैक \n। \" \n\"मुदा क ै क गोिाक ेँ  ताँ बहुत सुखी देखैत िी ।\" \n\"इएह ने गिबिी करैत िह । सददखन अनक े  प्रचत सोिैत रहैत \nिह ।\"  \n\"एवह स भस ाँ बि बाक वकि ु व्याेंत कररऔक कारण  ह मर ा ताँ \nअपने से सभ होमए लगैत अचि ।\"  \n\"कहत्रलअह से तूाँ बुझलह नवह । एतेक ककरा समय ि ै क जे \nतोरामे लागल रहत। तोरा वपपही देत्रलअह । ओहीमे समाधान िलैक । \nतूाँ ओकर गलत-सलत बिन दबा दैत िलहक । ओ वनष्ष्क्रय भए गेल \nआ तोरा अंधलोकमे पिवक देलकह ।\"  \n\"आब की हेतैक ? वकि ु ताँ रस्ता वनकालबै नवह  ताँ ह म ताँ \nबौआइते रवह जाएब ।\"   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 71 \n\"से हम की करबह ? जेहन तो हर कमष हेतह ,तेहने ने भेितह। \nएवह ठाम ताँ पूि षज न्दमक कमषक वह स ाबे स भवकि ु फलाफल ह ोइत अचि  \n।\" \n\"\"हमर कल्याण करू । कोनो ऊपाय करू जावहसाँ हमरा \nनीकठाम जोगार लावग जाए।\"  \n\"जोगार.. .? कहत्रलअह से बुझलहक नवह ?एवहठाम जोगारक \nगुंजाइस नवह ि ै क । जे हेतैक से अपने हेतैक । ' \n\"मुदा कवह आधरर हेतैक ?\" \n\"तोहार फाइल हरा गेल अचि । तेँ वनणषयमे देरी भए रहल अचि \n। धैयष राखह । ताबे ई वपपही राखह । एवहमे कोड लागल ि ै क । ध्यानसाँ \nएकरा ि लवबअह  । ज ाँ फे र वकि ु गि बि  के लह  ताँ तूाँ ज ानह  आ तोह र  \nकाज जानए ।\"  \nहम वपपही   संगे बान्दहल कागजमे साँ  कोड पढ़ैत िी आ कोड \nसं ख्या एक दबा दैत िी। औ बाबू  ! भक दए इजोत भए गेल। िारूकात \nदेखाए लागल । महाकाल िाकर समेतं वबला गेल िलाह। आब \nबुझत्रलऐक जे ई वपपही क े हन उपयोगी अचि । जरूर महाभारत कालमे \nइएह िा एहने कोनो यंि व्यास संजयक ेँ  देने गेल रहचथन  ,नवह ताँ घरे \nबैसल ओ सभिा खखस्सा धृतराष्रक ेँ  कोना सुनाबचत ? आइ-काच्छल्हक \nिेलीिीजन भए सक ै त अचि ओकरे प्रचतक ृ चत होइक हकििा ओहीमे \nसाँ  वकि ु-वकि ु गुण  ज ेना-ने तेना हात्रसल कए लेने होचथ । जे होइ मुदा \nई अचि अजूबा यंि  , एवहमे कोनो सक नवह।   72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n सभसाँ कदठन िल एकर कोडक ेँ  मोन राखब । ओना पुिीमे \nस भवकि ु त्रलख ल ि लैक मुद ा ज ाैँ ओ हरा गेल हकिबा फावि गेल ताँ फ े र \nओएह लफिासभ शुरु भए सक ै त अचि ।  \nइजोत होइतवह हमरा लखनपुर आ मौजपुरक बीिमे बनल पुल \nदेखाएल   । ओतए वकि ुगोि े श्यामकेँ घेरर ज ोर -जोरसाँ नारा लगा रहल \nअचि ।  \n\"चतरवपत बाबू जजिदाबाद । चतरवपत बाबू अमर होचथ । \" \nचतरवपतक लह ास  लेने वकि ुगोि े घुचम रहल िलाह । श्याम \nहुनकासभक ेँ  हाथ-पैर जोरर रहल िचथ । मुदा क े ओ हुनकर सुवन नवह \nरहल अचि । पुलक ष्नूभाग पुत्रलस घेरने अचि । लगैत अचि जेना कोनो \nजबरदस्त कांड भए गेल अचि।  \nहमरा नवह रहल गेल । यद्यवप महाकालक िेतौनी हमरा मोने \nिल तथावप गामक बात िलैक ,नवह मोन मानलक  ,भेल जे जाँ एक बेर \nअपने जा कए देखख सकी ताँ बवढ़आाँ रहत  ,सही समािार भेित आ \nणजज्ञासा सेहो कए लेबैक । ई बुझेबे नवह करए जे चतरवपत क ेँ  एना \nवकएक भेलवन । ज रू र श्याम वकि ु झञ्झवि  के ने ह ोएत । अस ली बात \nताँ ओतवह पता लागत । मुदा जाएब कोना? हमरा ई बात नीकसाँ बूझल \nिल जे आब हम ओ मनो ज नवह चथकहु जे रावगनीसंगे इसक ु लक रस्तामे \nखेलाइत रहैत िल । जकर हाथ -पैरमे दम िल ,जे जखन जतए िाहए \nित्रल जाइत िल । आब ताँ हम की िी से अपनो नवह बुझाइत अचि । \nमहाकालक देल वपपही आ तकर गुप्त कोडक बले कतेक  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 73 \nक ु दब ? अपन हालपर अपने हाँसी लावग रहल अचि। एक मोन कहैत \nअचि - \n\"जखन अहााँक ई हाल अचि ताँ कथीक लौलमे पिल िी?\" \nदोसर मोन कहैत -\" जा धरर स्मृचत काज कए रहल अचि ,आ \nमोनमे भािनाक   संिार भए रहल अचि ताधरर अहााँ कोना बाँचि सक ै त \nिी  ? बाँचिओ कए कतए जाएब?संसारसाँ बाँचिओ जाएब मुदा अपने -\nआपसाँ? कोनो उपाय नवह ि ै क अपनासाँ बाँिबाक । \" \nफ े र मोन होइत -\"अहााँ ताँ स्ियं समस्या ठाढ़ क े ने िी? ने \nअहााँक ेँ  देह अचि ने माथ । लोकसभ ई बात बुणझओ रहल अचि । तखन \nअहााँक कोन दाचयत्ि शेर् रवह गेल जे एतेक व्यग्र िी?\" \nफ े र दोसर मोन कहैत -\"सबाल दाचयत्िक नवह ि ै क ?\" \n\"ताँ कथीक ि ै क?\" \n\"हमर अपने मोनमे एवह तरहेँ अन्दतद्वषन्दद होइत रहल, ताधरर \nजा धरर ओ लहास अदृश्य नवह भए गेल । की भेल , कोना भेल तकर \nणजज्ञासा बनले रवह गेल । \nएना दृश्य-अदृश्य होइत घिनाक्रमसाँ हम अिंत्रभत िलहुाँ। \nसभसाँ बेसी चििता महाकालक देल वपपही   रक्षा लए होइत िल । हमरा \nलगमे ताँ जे िल से ओएह िल आ जाँ ओ फ े र गुम भेल ताँ भगिाने \nमात्रलक । वपपही  कोड मोन रखबाक जतेक िेष्टा कररतहुाँ ततेक जल्दी  74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओ वबसरा जाइत िल । तेँ वपपहीसंगे   कोड बला कागजक ेँ  सम्हारर कए \nराखब बहुत जरूरी िल ।  \nवनश्चय ई वपपह ी वकि ु वि शेर् ि ल । कीस भ एकर वि शेर्ता \nिलैक से क े ओ   कहलक नवह  ,ने ओकरा संगे कोनो सूिी िलैक जे \nपवढ़ कए सभबात शुरुएमे बुणझ त्रलतहुाँ । इएहसभ सोिैत रही वक कोड \nसंख्या एक फ े रसाँ दबा गेल । फ े र ओएह पूल देखा रहल िल मुदा ओतए \nलोकक भीि  ि वि  गेल ि ल। चतरवपतक लह ास  लेने वकि ुगोि े \"रामनाम \nसत्य है\" कहैत बहुत आगू ित्रल गेल िलाह मुदा श्याम अखनो पूलक \nकातमे पुत्रलस बला सभसाँ गप्प कए रहल िलाह ।  मुदा ई की ? ओ ताँ \nबूढ़ लावग रहल िलाह । क े सो पावक गेल िलवन । समयक गचतक ताल -\nपातरा नवह  बुझा रह ल ि ल । ह मरा ताँ लागए ज ेना ह म वकि ुए कालपूि ष \nअपन गामसाँ अएलहुाँ अचि। मुदा एतबे कालमे एतेक पररितषन कोना \nसंभि भए सक ै त अचि  ? फे र भेल ज े ज रू र ओहू मे वकि ु रह स्य ह ेतैक \n। सोि -वििारक क्रममे वप पही   कोड संख्या नौ दबा गेलैक। औ \nबाबू! लगलैक जेना पुत्रलसक सायरन बाणज रहल अचि । रवह - रवह कए \nअबाज आबए लागल - \n\"की बात? हमरा वकएक बजओलहुाँ ?\" \n\"हम कहााँ ककरो बजओत्रलऐक?\" \n\"बेकारक बहस नवह करू। की पुिबाक अचि से बाजू नवह ताँ \nफ े र ई मौका नवह भेित ?\" \n\"श्याम एतेक जल्दी बूढ़ कोना लावग रहल अचि ?\"  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 75 \n\"लावग नवह रहल अचि , भए गेल अचि । मृत्युलोकक समयक \nगणना बहुत िोि ि ै क । ददव्यलोककक एकपलमे एतए कतेको बखष \nबीचत जाइत अचि ।\"  \n\"ओ़ ! ई ताँ अद्भुत अचि  ।\" \n\"जे अचि , से अचि , मुदा अहााँ कान खोत्रल कए सूवन त्रलअ। \nवपपहीक कोड सािधानीसाँ प्रयोग करू । आब अहााँ लग माि  दूिा \nअिसर अचि । तकरबाद की होएत से हमहूाँ नवह जनैत िी ।\" -से कवह \nओ अबाज लुप्त भए गेल । \n-8- \n  \nवपपही आ कोड बला कागजक ेँ  नीकसाँ रखलाकबाद सामने \nराखल बेंिपर सुस्ताइत िलहुाँ। ओवहठाम करेिक  -करेि ददव्यरस \nराखल िल । क े ओ   िौकीदारो नवह िलैक । जे जेमहर साँ आएल  एकिा \nसीसी उठ ओलक आ गिवक गेल । फ े र दोसर सीसी गिवक गेल । एवह \nतरहेँ सीसीपर सीसी ढ़ावि रहल िल । ददव्यरसक प्रभािसाँ   ओ सभ \nमस्तीमे निैत -गबैत आगू बवढ़ जाइत िल । िारूददस मनमोहक ओ \nमादक दृश्य िल । हमरा नवह रहल गेल। हम तरष दए हाथ बढ़ओलहुाँ \nआ सीसीक ेँ  अंदर क े लहुाँ। औ बाबू! जहााँ एकघाेंि भीतर भेल हेतैक वक \nसाैंसे देहमे जेना कर ेंि लावग गेल। आब होमए लागल जे रावगनी कहुना \nलगमे रहैत । हमहूाँ निैत -गबैत आगू बवढ़ जइतहुाँ । एतबा सोचिए रहल \nिलहुाँ वक सुनैत िी -  76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"की रावगनी , रावगनीक रि लगेने िी। एवहठाम कोनो लोकक \nकमी ि ै क जे अहााँ मृत्युलोक जकााँ भोकारर पारर रहल िी।\"  \nवकि ु स ोचि तहु ाँ,वकि ु बुणझचतऐक तावह स ाँ पवह ने एकि ा अद्भुत \nसुंदर तरुणी हमरा देखाइत िचथ । ओ देखैत साैंदयषक पराकािा िलीह \n। साैंसे देहसाँ जेना इजोत वनकत्रल रहल िलैक। कवह नवह विधाता कोन \nक्षणमे हुनका गढ़ने हेताह ? सुगंधसाँ संपूणष िातािरण महमह करैत िल \n। \n\"अहााँ क े िी ?\" \n\"हम िी ददव्यपुरक प्रत्रसद्ध राजनतषकी मंजुर्ा।\" \n\"ओ! अहााँक स्िागत अचि  ।\" \nमंजुर्ा ददव्यरसक दूिा सीसी अपने हाथे वनकालैत िचथ । \nएकिा सीसी अपने गि -गि अंदर कए लैत िचथ आ दोसर हमरा दैत \nिचथ।  \n\"हम ताँ क ै किा सीसी पवहनवह पीवब िुकल िी\"  \n\"कोनो बात नवह एकिा आओर सही ।\"  \nददव्यरस क अस र ततेक ज ोरद ार भेल ज े वपपह ी वकि ु स ोह  नवह  \nरहल । मंजुर्ाक संग रंग  -रभस करैत काल ओकर कोनो बिन दवब \nगेलैक । बिन की दबेलैक ,ज ुलुम भए गेलैक। आब ताँ ह मर ा वकि ु नवह  \nबुझाइत िल ,वकि ु नवह  देख ाइत ि ल।  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 77 \n\"आब की सोचि रहल िह । एतेक बुझा कए कहने रवहअह \nमुदा सीसीपर सीसी ढ़ारने  जाइत िलह । वपपही ताँ सम्हारर कए रखखतह \n।\" \n\"अहााँ क े  िी?\" \n\" चतरवपत , तोहर मास्िर ।\"  \n\"एवहठाम की कए रहल िी ? अहााँक ताँ लहास देखने रही। \nओवहददन पुल लग लोकक मेला लागल िल । सभ श्यामक ेँ  गररआ \nरहल िल । \"  \n\" ओ ताँ बहुत पुरान बात अचि ।\" \n\" ह मरा ताँ वकि ुए काल पूि ष ई देख ाएल ि ल ।\" \n\"िोिह ई गप्प -सप्प । क े ओ सुवन लेतह ताँ मोसवकलमे पवि \nजेबह ।\"  \n\"से वकएक ? ' \n\" ई अंधलोक चथक । एवहठाम हम तोरासाँ गप्प करबाक हेतु \nअचधक ृ त नवह िी ।\"  \n\"से वकएक ?\" \n\"बेसी कबाइत नवह पढ़ह । भागह ......\"  \n   78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-9- \n  \nअंधलोकमे िारूकात अन्दहारे -अन्दहार िल । एवहठाम साैंसे \nष्वनआाँक लोकसभ फ ाँ सल िचथ । हुनका लोकवनक आत्मा एवहठाम \nबौआइत रहैत अचि । ककरो शांचत नवह ,कोनो सुख नवह ,सभ \nपरेसान ,व्यग्र ,अभाि ग्रस्त । मृत्युलोकस ाँ देह  ताँ ि ुवि  गेलैक तथावप \nओकरसभक मोन ओतवह अिकल िल । एहन ठाम चतरवपत कोना \nपहुाँचि गेलाह? असलमे भेलैक ई जे अपने ओवहठामक क े ओ   वकरानी  \nअंधलोकक वहसाब -वकताब करैत िल। ओ बहुत ददनसाँ एवह काज क ेँ  \nकरैत -करैत काजमे मावहर भए गेल िल । सभक ेँ  ओकरापर विश्वास \nरहैक । तकरे ओ फएदा उठओलक आ घोिाला कए देलक । जाबे -जाबे \nबात ख ुज लैक ताबे ताँ बहु त वकि ु भए गेल ि ल। तख न की कएल ज ाए \n। ओकरा ताँ हिा देल गेल मुदा काज कोना ि लत? ताबते चतरवपत \nओतए पहुाँिलाह । जेबाक ताँ हुनका ददव्यपुरम रहवन मुदा महाकाल \nहुनकर इमान्ददार िवि देखख अंधलोकक तहसीलदार बना देलाह । \nईहो   एक तरहें   हुनकर वनयचत िल अन्दयथा ओ ददव्यलोक िोवि \nअंधलोक वकएक जइतचथ ? \nवपपही   बिन कवनको एमहर -ओमहर होइक आ हम कतएसाँ \nकतए फ े का जाइत िलहुाँ। एहन ताँ कवहओ नवह देखने रवहऐक । कतहु -\nने-कतहु हमरा बुझबामे ददक्कचत भए जाइत अचि आ अि ै ते \nवपपहीक ेँ  हम बौआ रहल िी\" - हम सएह सभ सोिैत अंधलोकक \nिौकपर ठाढ़ रही वक कोनो पररचितक अबाज सुनबामे आएल ।   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 79 \n\"अहााँ क े  िी?\" \n\" ई ताँ अहााँक ेँ  स्ियं बुझबाक िाही।\" \n\"बुझौअत्रल नवह बुझाउ । साफ -साफ कहू ।\"  \n\"इएह ताँ अहााँक ददक्कचत अचि । \" \n\"जखन से बुणझ रहल िी ताँ हमर रस्ता सोझरा वकएक नवह \nदैत िी ?\" \n\"ई हमर काज थोिे चथक ।\"  \n\"मुदा अहााँ िी क े?\" \n\"अन्दतदृषचष्ट\" \n\"से की भेलैक।\"  \n\"लएह । हम कहैत रही जे हम अहााँक प्रश्नक जबाब नवह िी \nकारण अहााँक लगमे हम िीहे नवह ।\"  \n\"कारण ?\" \n\" एवह प्रश्नक उत्तर ताँ वनयचतए दए सक ै त िचथ ।\"-एतबा \nकवह ओ ओवहठामसाँ लुप्त भए गेलाह । हुनका जाइत -जाइत ततेक \nप्रकाश भेल जे तकरे इजोतमे वपपही देखाएल । हम ओकरा लपवक \nलेलहुाँ । एवहबेर हम पक्का वनणषय क े लहुाँ जे वपपहीक ेँ  आब एमहर-\nओमहर नवह होमए देब।   80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"मुदा अहााँक िाहने की होएत?\" \n\" अहााँ िी क े?\" \n\" अहााँक वनयचत ।\" \n\"ओ ताँ अहीँक द्वारे हमरा ई सभ परेसानी अचि ।\" \n\"हमरा द्वारे वकएक होएत?\" \n\"तखन ?\" \n\"तखन की ?\" \n\"वकि ु ताँ स्पष्ट कररऔक ज ावह स ाँ ह मर आगूक रस्ता स ाफ \nहोअए । हम बुणझ सकी जे आब हमर गंतव्य की अचि । हम कतहु िैनसाँ \nरवह सक ै त िी वक एवहना बौआइत रहब ।\"  \n\"सभिा जखन अहीँ बुणझ जेबैक तखन वनयचत की भेलैक ?\" \n\"मुद ा वनयचतओक पाि ू ताँ कथुक ह ाथ ह ेतैक ।\" \n\"ि ै क वकएक नवह ? \" \n\" एना बुझौअत्रल नवह बुझाउ ।\" \n\"मावन त्रलअ जे हम अहााँक ेँ  बुझाए देब ताँ अहााँक ेँ  िैन \nहोएत ? नवह होएत ? अहााँ फ े र एकिा नि प्रश्नक संग ठाढ़ रहब।\"   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 81 \n\" से वकएक ?\" \n\"कारण अहााँक इएह वनयचत अचि ।\" \nओकर सबाल - जबाब सुवन हम वनरुत्तर भए गेलहुाँ । हमरा \nिगुन्दतामे देखख ओकरा दया आवब गेलैक । फ े र अपने बजैत अचि - \n\"वनयचत वकि ु नवह , अहीँक पूिष कमषक प्रचतवबम्ब अचि । एकरा \nअह ााँ वकि ु नवह  कए स कै त ि ी । ज े अह ााँ कए स कै त ि लहु ाँ से कए \nिुकल िी । आब ताँ ओ अपन काज कए रहल अचि ।\"  \n\"मुदा हमरा अवहसभ साँ मुक्क्त कोना भेित ? कोनो रस्ता \nहोइक ताँ कहू।\" \n\"रस्ता ताँ अन्दतदृषचष्टएसाँ भए सक ै त अचि।\" \n\"मुदा से हमरा कवहआ आ कोना भेित ?\" \n\"प्रतीक्षा करू ।\" \nसे कवह ओ अबाज लुप्त भए गेल । कतबो प्रयास क े लहुाँ ओ \nिापस नवह आएल , दोबारा ओकरा नवह सुवन सकलहुाँ । िारूकात \nएमहर -ओमहर   बौआइत रही । भेल जे जाबे हमर वहसाब नवह फररिा \nरहल अचि ,जाबे वनयचत हमर ददसा स्ियं नवह तय कए दैत िचथ ताबे \nएवह वपपहीक ेँ  सम्हारर कए राखी। एहीमे कल्याण अचि ।  \n\"सेहो तखने होएत जखन वनयचतक ेँ  से मंजूर होइक ।\"   82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसे  सुवनतवह मोन भेल जे ठोवह पारर कए कानी । कवहअवन - \n\"हे विधाता !  हमरापर दया करू । \"  \nमुदा हम असमथष भेल ओवहना अंधलोक िौराहापर ठाढ़ रवह \nगेलहुाँ । संभित  हमर इएह वनएचत होअए -?\" \n-10- \n  \nहम वपपहीक ेँ  सम्हारर कए रखबाक प्रण कए लेने रही मुदा \nओकरा रखखतहुाँ कतए? ने अंगा िल  ,ने जेबी ,ने बिुआ । एहनो समय \nहेतैक से नवह सोिने रही । हमही एतेक ष्वबधामे िी की आओरो \nलोकसभ अवहना परेसान अचि ?वकि ु कह ल नवह  ज ा स कै त अचि  । \nसुनने रवहऐक जे मृत्युसाँ जीिनक अंत भए जाइत अचि । जीिनक जे \nहोइत होइक मुदा समस्याक अंत ताँ नवहऐ होइत बुझा रहल अचि । \nमौजपुर हो िा लखनपुर सभगामक लोकसभ गाहे -बगाहे एतवह पहुाँचि \nगेलाह । बात ओतबे रवहतैक ताँ कोनो बात नवह । देश-विदेशक लोकसभ \nएवहठाम विद्यमान िचथ ,समयक घात -प्रचतघात सवह रहल िचथ । \nवकि ुगोि े एह नो ि चथ ज े एख नो मृत्युलोकमे अपन अर्ज ित अकू त \nसंपत्रत्तकक हेतु बेिैन िचथ । \nएहने एकिा व्यक्क्त िलाह   श्याम । कवह नवह कवहआ आ \nकोना अंधलोकक द्वाररपर पिल िचथ । रौद ,बसातसभ लावग रहल िवन \n। कोनो प्रकारक सुविधा नवह भेवि रहल िवन। िाही सभिा ,भेवि  वकि ु  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 83 \nनवह रहल िवन । वपआस ,भूख स ाँ ि ि पि ा रह ल ि चथ । स माधान वकि ु \nनवह । चतरवपत क ै क बेर अबैत-जाइत हुनका देखैत िचथ । हुनकर बा स \nअंधलोक े मे िवन । श्यामक दशापर हमरो दया अबैत रहैत अचि।  \nवपपहीक ेँ  बेर -बेर उलवि -पुलवि  कए वकि ु करबाक प्रयास मे \nरह ी । ह मरा बस मे आओर वकि ु ि लह ो नवह  । चतरवपत ज ाँ देख ेबो \nकररतचथ ताँ बेसीकाल िरका दैत िलाह । असलमे ओ अपने काजसाँ \nबहुत व्यस्त िलाह । महाकालक विश्वस्त हेबाक का रण सभिा \nस ंि ेद नशील फाइल हु नके  णज म्मा ि ल । वकि ुदद न पवह ने भेल धांधलीमे \nबहुतरास फाइलसभ एमहर -ओमहर भए गेल रहैक। तकर जााँि -\nपि ताल ि त्रलए रह ल ि ल मुद ा एख न धरर  वकि ु वनज गुत पता नवह  ि त्रल \nसकल । चतरवपते एहन व्यक्क्त िलाह णजनका हम जनैत ित्रलअवन,जे \nमहाकालक क ृ पापाि िलाह । मुदा  ओ ताँ सददखन अपन काजमे लागल \nरवहतचथ । ककरोसाँ,कथुसाँ, वकि ु लेना-देना नवह । जखन कखनो गप्प \nकरबाक प्रयास करी हुनकर संग ित्रल रहल अंगरक्षकसभ भयािह रूप \nधए लैत ।  हम सकपका जाइत िलहुाँ । चतरवपत काका हाँत्रस ददतचथ \nआ आगू बवढ़ जइतचथ। मोने -मोन सोिी जे चतरवपत ताँ एहन वनसोख \nनवह ि लाह  । कै क बेर इस ारास ाँ ओ वकि ु बुझेबाक प्रयास  कररतचथ मुद ा \nहम बुणझचतऐक तखन ने ? \nहमर ने कोनो बगए िल ने कोनो ठ े कान । कालक िशीभूत \nभए िारूकात बौआ रहल िलहुाँ । एवहना एकददन   एकिा िौक लग \nबैसल िलहुाँ । ओवहठाम एकिा मागषदशषक लागल िलैक जावहमे तीनिा \nददशासूिक पवट्टका िल । सभसाँ ऊपर ददस ददशा वनदेश करैत उज्जर \nरंगक पवट्टका िल जावहमे त्रलखल िल-ददव्यलोक  । बीिमे एकिा कारी  84 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरंगक पवट्टका िल जावहमे नीिा ददस जेबाक संक े त बनल िल आ \nओवहमे त्रलखल िल अंधलोक। सभसाँ नीिा िल हररअर आ वपअर \nरंगक पवट्टका जावहपर त्रलखल िल मृत्युलोक । मृत्युलोकक ददशा सोझे \nसामने देखा रहल िल । कहक माने जे ओवहठामसाँ एवह तीनूलोकमे \nगेवनहार लोकसभ गुजरैत िलाह । हम मोने -मोन स ोि लहु ाँ ज े ई ताँ अद्भुत \nि ौक अचि । वकएक ने एतवह  वकि ु काल बैस ल रह ी । भए स कै त अचि  \nज े वकि ु ि मत्कारे भए ज ाए, हमरो कोनो ठ े कान लावग जाए ।  \nओवहठाम िुक्कीमाली बैत्रस गेलहुाँ । बैसबाक \nक्रममे  वपपही   नौ नम्बरक बिन दवब गेलेक। औ बाबू तकरबाद ताँ \nवनरंतर   अबाज आबए लागल -\"महाकालक दरबारमे अहााँक स्िागत \nअचि । आ से ततेक तरहक भार्ामे   दोहराओल जाइक जे मैचथलीमे \nघोर्णा सुनबाक हेतु कतेको काल धरर प्रतीक्षा करए पवि रहल िल । \nसोिलहुाँ जे अगुताइ नवह । हम िुपिाप सुनैत रहलहुाँ । जहााँ मैचथलीमे \nघोर्ण ा भेलैक की तरष द ए बज लहु ाँुँ॒- \n\"हमरा ई कहू जे हमर हाथक वपपहीमे    की-की सुविधा अचि \nआ एकरा नीकसाँ क े ना िलाओल जा सक ै त अचि जावहसाँ एकर व्यापक \nउपयोग होइक ।\" \n\" एतेक ददनसाँ ई वपपही अहााँक हाथमे अचि आ अहााँ आब ई \nप्रश्न कए रहल िी ।\" \n\"हमरा माफ करू । हम बहुत परेसानीमे समय कावि रहल िी \n। कख नो वकि ु, कख नो वकि ु भए ज ाइत अचि  ।\"  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 85 \n\"स भक ज वि  अचि  अह ााँक वनयचत । एकरास ाँ पि ोि  ि ुि ब \nअसंभि चथक । ई वपपही अहााँक बहुत मदचत कए सक ै त िल । \nवनयचतिश अहााँ सेहो ठीकसाँ नवह कए पावब रहल िी ।\"  \n\"एकर स माधान वकि ु ि ै क वक नवह ?\" \n\"एवहठाम मौजपुर आ लखनपुर बला गप्प ताँ ि ै क नवह जे लोक \nदोसरक माचमलामे िांग अिबैत रहए। अहााँ इएह करबाक अभ्यस्त \nरहबाक कारण लगातार परेसानीमे पवि जाइत िी।\"  \n\"तखन की करी ?\" \n\" ध्यानसाँ सुनू । अहााँक वपपही एही लेल देल गेल अचि जे \nअंतरदृचष्ट सवक्रय हेबा धरर अपन समय सुखपूिषक वबता सकी । एवहमे \nसभ साधन ि ै क । एकर कोड हम बजैत जाइत िी , अहााँ ध्यानसाँ सभिा \nसुनैत जाउ । अहााँक सभ समस्याक समाधान अपने होइत रहत ।\"  \nतकरबाद ओ वपपहीमे देल गेल तरह -तरहक सुविधा आओर \nतकरा प्राप्त करबाक हेतु कोडक जानकारी देबए लगलाह। शुरुएमे \nकहैत िचथ - \n\" अहााँ ताँ एकबेर हेल्पलाइनक उपयोग कए िुकल िी। आब \nमाि दूिा अिसर अहााँक लग अचि । तकरबाद ई वपपही वनष्ष्क्रय भए \nसक ै त अचि । एवह बातसाँ सािधान रहब। \" तकरबाद ओ धराधर कोड \nबज ैत गेलाह  । मुद ा ह मरा ताँ वकि ु मोन नवह  रह ल \"-हम कहत्रलअवन।  86 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\" अहााँ एहन डपोरसंख कवहआसाँ भए गेलहुाँ । हम फ े रसाँ सभ \nवकि ु द ोह रा र ह ल ि ी ज ाँ अह ााँ एहू बेर  ध्यान नवह  रख लहु ाँ ताँ अह ााँक \nभगिाने मात्रलक । हमरा आनोठामक काज देखबाक अचि। दरबारमे \nबहुत लोकक णजज्ञासा आवब रहल अचि । हम अहींमे लिकल नवह रवह \nसक ै त िी ।\"  \nतकरबाद फ े र ओ कोडसभ आ तकर काज कवह गेलाह । हम सतक ष  \nरही । मुदा भेल ओएह । जते क प्रयास क े लहुाँ सभ व्यथष ित्रल गेल । \nतीनिा कोड माि ध्यानमे रहल  , शेर् सभ फ ु रष भए गेल। \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 87 \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप-अध  पतन \n \nकु म ार  म न ोज कश्यप \nअधिः पतन \n \nआई अखबारक सुखी मे आयल खबरर जे - -विदेश मे कम ऊआ बेिा क े  \nमाय-बाप क े  मरबाक जनतब भेिलै लहाश क े  सवि -गत्रल गेलाक बाद- \nसभ िौक -िौिाहा पर गमाष -गरम बहस क े  मुद्दा िलै। माय-बाप अपन \nपेि कावि एकमाि बेिा क े  पढ़ा -त्रलखा कs सुयोग्य बनेलक ै । बेिा नौकरी \nकरय अमेररका की गेलै ; ओतवह क े  भs कs रवह गेलै। बेिा -पुतोहू \nआजाद ख्याल क े  आ विदेशी संस्क ृ चतक रंग स s रंगल ..... बूढ़ माय-\nबाप क े  अपना संग राखब अपन स्ितंिता मे बाधक लगलै। पररणामत  \nबूढ़हा -बूढ़ही अपन फ्लैि मे बााँिल जीिन कािैत िलै। ष्भाषग्य एतबे \nनहहि , बूिही क े  तेहन लकबा मारलक ै  जे हाथ -पैर क े  संग -संग बोत्रलयो \nबन्दन भs गेलै। बूिहा ओकर सभ  पररियाष करैत िलै। बेिा क े  कतषव्य \nबस एतबा धरर िलै जे मास -दू मास पर फोन क s कs हाल -िाल पूचि \nलै। ष्भाषग्य क े  अतत  तखन भेलै जखन एक राचत बूिहा जे सूतलै से \n 88 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ े र उठलै नहहि। बूिही अथबल आ बौक ..... िावहयो क s स ाईत वकि ु \nकs नहहि पाओल हेतै आ अहुाँचिया कावि कs अंतत  ओहो  प्राण त्यावग \nदेने हेतै। फ्लैि स s सिाईन ष्गषन्दध पसरलै तखन पिोसी पुत्रलस क े  \nबजेलक ै  आ पुत्रलस क े बाि तोवि ष्नू नर-क ं काल बहार क े लक ै । \n \nअखबारक एवह खबरर पर खसैत मानवियता , लोवपत होईत मानिीय \nसंिेदना , पखश्चमी सभ्यता क े  अंधानुकरण, शहरीकरण स s अध  पतन \nहोईत संस्क ृ चत आदद नहहि जानी कतेको मुद्दा उठलै बहस मे  लोक अपन-\nअपन सुनल -देखल खखस्सा सभ सेहो सुनेलक ै , वकि ु लोक के  भाि ना \nनोर बवन कs स ेह ो ि घरलै। तकरा बाद  स भ वकि ु स ामान्दय स न भs गेलै। \nअखबार क े  ओ बत्रसया पन्दनो साईत कोनो आर काज मे आवब गेल हेतै।  \n-सम्प्रचत: भारत सरकार  के उप-सचिि , संपक म: सी -11, िािर -\n4, िाइप -5, वकदिई  नगर  पूिष  (ददल्ली हाि  के सामने ), नई ददल्ली-\n110023, # 9810811850  ईमेल: \nwritetokmanoj@gmail.com \n  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 89 \n२.७.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- अप्रैल फ ू ल (बीहवन कथा), त्रलक त्रलक (लघु \nकथा) \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \n१ \nअप्रैल ि ू ल (बीहवन  कि ा) \n \nकनडेररये हमरा ददस तावक नूनू अपना घर ददसका बाि पकिलक ते \nहम अकिकाक े  खूब जोरसे िोकार मारत्रलयै - त्रसताहल नवढ़या जकााँ \nमूह ाँ ि ुपाके  वकए भागल ज ाइ ि ेँ रे नुनुि ााँ ! ओह ो तुरु चि के  ख ूब ज ोरस े \nगारर पढ़ैत कहलक -गााँ ..मा .. स्स ःा.. सब क े ! रखै जाइ जो अपन \nदोस्ती यारी !! ने नाढ़ो बेल तर जेती,ने बेलक मारर भिा भि खेती !  \n-आखखर भेलौए की से ते कह !  \n-भोरे भोर बजा क े  कतौ लाल चमरिाइक बुकनी चमलौल शरित वपयौल \nगेल ए ते कतौ नोनगरहा िाह ! तहू से ही नै भरलै भोलिा कवनयााँक े  ते \nभैररयो वगलास झौिा नेिो गाररक े  वपया देलक ।उपरे परान रवह गेल \n।एमहर नात्रभसे ल क े  लोल तकक लहैर आ ओमहर बकररक वकदैन \nजकााँ मुहाँ क े ने क े ने प्रान आिन्दन भ' गेल ।आब तूाँ की करै ले बजबै ि ेँ  \n 90 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n? \n- ओह.. ! ओ सब आइ अप्रैल फ ू ल बनौलकौ तोरा ,हम माि भात \nखुएबौ ! जे सप्पत खुिालेँ । हाँसैत बाजल गोनू ।  \n२ \nत्लक त्लक (लघुकि ा) \n \nथाकल ठवहयायल रामधन ररक्साक घंिी िुन िुनिैत अपन झुग्गी मे \nपहुाँिल.घन्दिीक आबाज सुवन घरबाली रानी आ बेिा मगन दौवि क े  बाहर \nअयलै.बेिाक हाथ मे मधूरक वडब्बा पकिबैत रामधन कहलक ै- रे मगना \n! ले ई महािीरजीक परसाद चियौ , सब बैँि खोवि क े  खा त्रलहें . \nकथीक खुशी मे  महािीरजी क े  भोग लगौलक ै ये चमठाइ ? घरबाली एेँठ ै त \nपुिलक ै  .  \n-वपररचतयाक पररिा नीक नहैंत खुशी खुशी समापत भ ' गेलै तेँ, \nकबुलने ित्रलयै. \n- बड्ड ददब क े लक ै .महािीरजी कौहना नीक नहैंत पास करादैतथीन िाैंिी \nक े  .दीन रैत एकठााँि क' देने िलै पढ़ै खाचतर.  \n-अि े  ई ते कहौ प्रीतो ि ै  कत ? देखै नै चियै ओकरा !  \n- जैन नै की भ ' गेलैये िन मे ओकरा ! अखने फन पर वकओ वकि \nकहलक ै  वक तखन से मुरघोस लगौने ि ै .कतबो वकि पूि ै  चियै त ' बजबे \nनै करै ि ै  .ईहे जा क े  पूिौ ने तनी !  \nरामधन गुन्दधुन मे पररगेल. कहूाँ ई िाैंिा त'ने वकि कहलक ै  !ई बा त \nध्यान मे ऐबते मगन से किक अबाज मे पुिलक ै - \n-तूाँ वकि ते नै कहलहीहे रे मगना !   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 91 \n- हम नै वकि कहत्रलयैहे ददददया क े  हौ बाबू ! \n-तहन की भेलैहे जे एना क े ने ि ै  ? \n-ओकरे से पुिहक! साइत पररिा मे वकि भेलैये .  \n-एाँ..!पररिा मे की भेलै रौ ? वकि अक ै न ..हाँ..आइ मारवकि मे \nचधयापुताक भारी जलूस देखने ित्रलयै.सब नारा लगबै िलै त्रसवबएस्सी \nमुदाषबाद !आरो वकदैन वकदैन कहै िलै ..हाँ पेपर त्रलक त्रलक बन्दन करो! \nिोराें को सजा दो आरो वकदैन वकदैन .  \n-एकर मतलब ददददयाक पेपर क े च्छन्दसल भ' गेलैहे हौ बाबू !  \n- शुभ शुभ बाज तहूाँ ! \n- तहन ददददये पूचि लहक !  \n-हाँ िलै जल्दी ! \nमुरघोस लगौने प्रीतो भुइयााँ भुइयााँ पर िीि फ ै र रहल ित्रल आ मूिी \nडोला डोला क े  अपने हाथें ओकरा मेिैबतो जैत ित्रल. बेिीक  \nहाल देखख रामधनक काेंढ़ फ ै वि गेलै. ओ दौि क े  बेिी लग पहुाँिल  \nआ ओकर मूहाँ उठिैत व्यग्रता साँ पूि' लागल- \n-की भेलौ तोरा जे भेख एना बनौने ि ें  बे िू ! जत्ते दूर तक पढ़बें से हम \nपढ़ेबौ ष्न्दनू भाइ बहीन क े  .तोरा बाप क े  आर वकि ने िौ हाँ तहन ई \nररक्सा िौ ! देखै चिहीन ने .. कोनो चिन्दता नै कर, कह की भेलौ ? \nएतबा सुनैत देरी प्रीतोक धैयषक बान्दह िूवि गेलै.ओ फफ ै क फफ ै क क े  \nबापक गरा पक ै र कनैत बाजय लागत्रल - \n-हाँ हम सबिा बुझै चियै बाबू ! कोन धरानी ताें हमरा आरू क े  पढ़बै ि ' \nसे ककरो से चिपल नै ि ै  .तखन .. \n-तखन की गै ? \nपेपर लीक भ ' गेलाक कारने क े च्छन्दसल भ' गेलै पररक्षा .  92 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-ऐ ले तुाँ वकए चिन्दता करै ि ेँ  ?फ े नो पढ़ जैम क े  आ देखा दहीन ष्वनयााँ \nक े  जे गरीबक बच्िा मे कतेक दम होइ ि ै !हाँ एगो बात ते बुझा ई त्रलक \nत्रलक की होइ ि ै  गै ! \n- त्रलक त्रलक नै हौ बाबू ! \n-तहन की ? \n-पेपर लीक भ ' गेलैये.वबहुाँसैत बाजत्रल प्रीतो \n-तैयो नै बुझत्रलयौ ई अंरेजी बंरेजी . \n-ओह !नै बुझलहक ? प्राइिेि स्क ू ल बला अपन अपन खास बच्िा लग \nतीन घंिा पैहनै पहुाँिा देलक ै  पेपर . बस्स एक कान दू का न िाि ्सप पर \nपूरा अपन स्क ु लक बच्िा लग पहुाँिा देलक ै . आब बुझलहक ! \n- ओ!एेँ गै आ सरकार क ु िो नै कहलक ै  ओकरा आरू क े  ! \n-हाँ जााँि भ' रहल ि ै  जे पकरेतै से जहल जेतै  \n-बच्िा आरुक जीिन से खेलवनहार क े  इस्सर माफ नै करथीन. िल लैग \nजो बेिू फ े नो अपन तैयारी मे. वनसााँस िोिैत राम धन बाजल।  \n \n-प्रमोद झा 'गोक ु ल', दीप , मधुिनी (विहार) ; फोन -9871779851  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 93 \n२.८.प्रि ि  कु म ार  झा- पोि ी ि ि ाम: \"प्रीचत कार ि  सेतु बान्हल\": \nसम्पादक - श्री आशीष अनचिन्हार \n \nप्रि ि  कु म ार  झा \nपोिी ििाम  : \"प्रीचत कार ि  सेतु बान्हल\": सम्पादक - श्री आशीष \nअनचिन्हार \n 94 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n\"प्रीचत कारण सेतु बान्दहल\" पोथी श्री आशीर् अनचिन्दहार क े  संपादन मे \nप्रकात्रशत पोथी ि ै क जै मे ितषमान मैचथली सावहत्य जगत क े  दीत्प्तमान \nस्तम्भ दंपत्रत्त श्री गजेन्दर ठाक ु र आ श्रीमती प्रीचत ठाक ु र क े र मैचथली \nसावहत्य जगत क े  लेल क ै ल गेल योगदान आ पुरातन मैचथली वििाह आ \nपंजी पद्धचत क े  संरक्षण एिं संिधषन लेल क ै ल गेल प्रयास आ योगदान \nपर प्रकाश देल गेल अचि। क ु ल 478 पृि क े  एवह पुस्तक मे 32 िा \nसहयोगी लेखक सबहक आलेख , संस्मरण , साक्षात्कार, आलोिना \nआदद ि ै क जे संप्रचत   सा वहत्य, इचतहास , पिकाररता एिं अन्दय विधा साँ \nजुिल  ि ै थ। जेना िोि -पैघ बहुते रास नदी सभ चमत्रल कय समुरक \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 95 \nवनमाषण क े ने होय। ऐ मे से क ै  िा त संप्रचत मैचथली सावहत्य जगत क े  \nजनल मनल हस्ताक्षर ि ै थ।   \n  \nपोथी क े र विर्य-िस्तु क े  मोि मोि तीन िगष मे हम िगीक ृ त करय िाहब \n: - i) श्री गजेन्दर आ श्रीमती प्रीचत ठाक ु र क े र पाररिाररक जीिन क े  \nगाथा आ ओय सब से जुिल संस्मरण आदद।  ii) ऐ सावहत्यकार द्वय \nक े  द्वारा मैचथली सावहत्य एिं मैचथल संस्क ृ चत क े  द्योतक कागजात \nसबहक अनुिाद आ वडणजिाईजेशन क े  अचत महत्िपूणष काज मे योगदान \nआ ओकर यािा क े र गाथा आ iii) सावहत्यकार द्वय द्वारा क ै ल गेल \nकाज सबहक विर्य जेना पंजी प्रणाली आदद संबष्न्दधत विर्य सब पर \nआलेख आ ििाष ।  \n  \nऐ पुस्तक क े  वित्रभन्दन खंड एिं विर्य सूिी क े  शीर्षक क े र रूप मे वित्रभन्दन \nपारंपररक लोकगीत सबहक पंक्क्त देल गेल अचि जेना \"आजु जनकपुर \nमंगल भुप सभ आओल हे ..\"। संप्रचत हहिदी कथा लेखन विधा मे सत्य \nव्यास क े  लेखन मे सेहो एहन प्रयोग भेिईत ि ै क। ऐ तरहक प्रयोग \nपाठक मे विर्य-िस्तु आ पोथी  क े  ल क णजज्ञासा बढ़ाबै ि ै क। \n  \nअलग अलग सहयोगी लेखक द्वारा अपन -अपन शैली में उपरोक्त तीन \nिा मे से कोनो एक िा एक से बेसी िगष मे आलेख त्रलखल गेल अचि जे  96 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसावहत्यकार द्वय क े  सम्पूणष बेक्क्तगत आ सावहत्यक जीिन क े  वित्रभन्दन \nपहलू क े  समािेत्रशत करय अचि। लेख पढ़ई काल पाठक   क े  रूप मे \nकतेक रास नि -पुरान संदभष सभ मच्छस्तष्क क े  सोझा उपच्छस्थत भ जाइत \nि ै क। संगवह मैचथल ब्राह्मण पंजी प्रथा जेहन विर्य क े  प्रचत णजज्ञासा आ \nकम से कम ऐ विर्य पर सतही ज्ञान क े  संिार सेहो।  \n  \nआशीर् अनचिनहार आ मुन्दना जी आदद द्वारा सावहत्यकार द्वय क े  \nसाक्षात्कार हुनक मनोिृचत आ हुनक काज मे बेक्क्तगत रुचि आदद मे \nज ानय के  अि स र दैत ि ै क। वकि ू लेख क अपन स ंस्मर ण  द्वारा श्री गज ेन्दर  \nठाक ु र क े  पाररिाररक जीिन  क े  सेहो वनक चिि झीकने ि ै थ आ पाठक \nक े  ओवह संबंध मे रोिक जानकारी प्राप्त करबा मे सक्षम बनाबै ि ै थ। \n  \nआन आन आलेख , संस्मरण आ साक्षात्कार क े  अचतररक्त श्री जगदीश \nिंर ठाक ु र  ’अवनल’ आ डॉ ० क ै लाश क ु मार चमश्र द्वारा चमचथला पंजी \nप्रबंध पर त्रलखल आलेख पाठक क े र रूप मे हमरा लेल बेक्क्तगत रूप \nसे खूब रुचिगर आ उपयोगी लागल। सुश्री कल्पना झा क े  आलेख सेहो \nमोन के  ि ुलक आ गुद गुदेलक। एकठाम ओ कह य ि ै थ ज े एकि ा उमैर  \nभेला पर वकताब कीनैत डर होई ि ै न्दह जे नि पीढ़ी कहााँ कवहयो ओय \nपोथी क े  उल्िेतै पलितै। उल्िे ष्वनयााँ से वबदा भेला पर भ सकय अचि \nजे  हुनका उपराग दैन जे ई की जमा क क े  ध गेत्रलह अचि। मुदा हमर ऐ \nविर्य मे सोिनाइ अलग अचि आ जे वक हमर अपन अनुभि क े  आधार  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 97 \nपर अचि। हमर बाबा जे की संस्क ृ त क े  विद्वान िलाह आ एकिा \nठाक ु रबारी मे पुरोवहत। हम जखन नेने िलहु 9 -10 िर्ष क े  तखने \nस्िगषिासी भ गेल िलाह। हमरा याद अ चि हुनक पेिारा मे बोरा क े  बोरा \nभरर भरर क े  आध्यात्म आ धमष-संस्क ृ त क े र पोथी सभ िलईन्दह। सभ \nवकताब के  ह मर कक्का कबाि ी मे बेि  देलखख न मुद ा वकि ु कल्याण  \nविशेर्ांक , गीता आ पुराण हम िााँवि नेने रही (ओवह समय मे पुस्तक मे \nदेल गेल फोिो सबहक लोभे) । बाद मे नहु नहु ओई पोथी  सभ क े  \nपढ़ईत गेलहु त ओई सब मे हमरा रुचि आबय लागल। ओई समय मे \nहमर वििार -व्यिहार आ धमष-कमष मे हमर रुचि क े  आकार देबय मे ओय \nपुस्तक सबहक हम महत्िपूणष योगदान देखय िी। वपचतया लगा क े  हम \n7 भाई बवहन मे हमरे िा ओई पोथी सभ पर मोन गेल िल। अथाषत \nप्रोबेबत्रलिी त ओत्तौ 1/7ते िलई। तावह लेल हमर ई वििार अचि जे \nज ख न ह म कथा या कथेतर के  रू प मे वकि ु वि ि ार -स ंस्कार अथि ा वकि ु \nसूिना पोथी क े  आकार मे संरणक्षत करय िी , त कम्मे प्रोबेबत्रलिी सही \nमुदा वकि न वकि िांस रहय ि ै  जे अवगला पीढ़ी तक ओ   वििार -\nसंस्कार आ सूिना पहुंिय। ई पोथी सेहो एकिा कथे तर सावहत्य ि ै क \nज ै मे वि र्य पर  वकि ु रोि क लेख  त ि ै क तथावप वि र्क के  गूढ़ता के  \nकारण सब प्रकार क े  पाठक लेल मनोरंजक होय ई आिश्यक नवह। मुदा \nपुस्तक मे देल सूिना मैचथली सावहत्य जगत एिं मैचथल संस्क ृ चत ष्नु \nक े  लेल संरक्षणीय ि ै क। तावह लेल ऐ प्रकार क े  पोथी क े  संकल्पना \nसंयोजन एिं सम्पादन लेल श्री आशीर् अनचिन्दहार जी बधाई , प्रशंसा \nआ साधुिाद क े  पाि िईथ। चमचथला आ मैचथली से संबष्न्दधत \nसंस्था, कॉलेज आदद क े  पुस्तकालय मे ऐ तरहक पुस्तक क े  संग्रह \nहेबाक िावहए।   98 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nभौचतक रूप से सेहो पोथी नीक बनल अचि। पोथी क े र किर पेज , एकर \nकागत क े र क्िात्रलिी, फॉण्ि, फॉण्ि साइज़ , मुख्य आिरण आ पृि पेज \nक े र रंग संयोजन, वडज़ाइन, फॉरमेि आदद नीक गुणित्ता क े  बनल अचि \nजे पाठक क े  हाथ मे ल क पढ़े मे एकिा सुखदगर अनुभि कराबय ि ै क। \nपोथी डॉि कॉम क े  एकरा लेल सराहना क ै ल जा सकय अचि। पुन  ऐ \nपोथी लेल श्री आशीर् अनचिन्दहार जी, श्री गजेन्दर ठाक ु र जी आ श्रीमती \nप्रीचत ठाक ु र जी क े  खूब रास बधाई। \n  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 99 \n२.९.अर वि न्द गुप्ता- के दार  बाबूिः दीघम जीि न  यात्रा, महान उपलब्ब्ध \n \nअर वि न्द गुप्ता \nके दार  बाबूिः दीघम जीि न  यात्रा, महान उपलब्ब्ध \n  \nवनखश्चत रूपें दीघष जीिन यािा , महान उपलच्छब्ध। प्रभात फाउ ं डेशनक \nमुक े श जी हमरा फोन कयलवन आ ष्खद समािार देलवन जे हमर चप्रय \nमैचथली लेखक क े दार बाबू नवह रहलाह। ई खबरर अप्रत्यात्रशत नवह \nिल , वकएक ताँ ओ वि गत वकि ु बख षस ाँ द मास ाँ पीवि त ि लाह , जावह \nकारणे हुनका लेल घरसाँ बाहर वनकलब मु त्श्कल भऽ गेल िलवन। मुदा \nहमरा लेल ई समािार विनाशकारी िल। दरभंगा णजलाक नेहरा \nगाममे 3 अप्रैल, 1936  क ेँ  जन्दमल श्री क े दार नाथ िौधरी 2 अप्रैल, \n2024क सााँझ 88 िर्षक आयुमे अपन शरीर िोवि देलवन। ई घिना \n 100 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकोनो सावहत्य प्रेमीक लेल ष्खद अचि। हुनका बाद हुनक पररिारमे िृद्ध  \nपत्नी श्रीमती क ु मुद िौधरी आ दूिा बेिी क्रमश  वकरण आ अिषना \nिचथन। ममता गाबय गीत मैचथली भार्ाक पवहल िलचिि \nचथक। संगे  ६ िा उपन्दयास सेहो ओ त्रलखलवन। हमर पररिय श्री क े दार \nनाथ िौधरी जी साँ भेल जखन हम लहररयासरायमे रवह रहल िलहुाँ। \nजखन ओ अपन पवहल उपन्दयास िमेलीरानीक सृ जन \nकयलवन, ओ 2004मे एकरा प्रकात्रशत करबाक लेल ददल्ली आवब \nगेलाह। एवह पुस्तकमे राज्यक राजनीचतमे नैचतक पतनक ििाष कयल \nगेल अचि। हमर िोि भाय दीपक नेशनल बुक रस्िमे वहन्ददी सम्पादक \nिचथ ; तेँ ओ सभ हुनका साँ भेँि करबाक लेल हमर घर अयलाह। दीपक \nहुनका कहलकवन जे ई पुस्तक ए न. बी. िी . द्वारा प्रकात्रशत नवह होयत। \nहाँ, यदद ओ िाहैत िचथ ताँ राष्रीय पत्रिका 'साक्षी भारत' क प्रकाशक \nआ प्रधान सम्पादक बि भाइ सावहब अरविन्दद गुप्ताजी अपन पुस्तक \nप्रकात्रशत कऽ सक ै त िचथ। हुनका ई 'प्रस्ताि' पत्रसन्दन पिल। जखन \nहमरा कहल गेल ताँ हमरा सेहो एकिा क ु लीन व्यक्क्तक सेिा करबामे \nखुशी भेल आ हम राजी भऽ गेलहुाँ। पुस्तक तैयार कयल गेल आ अन्दतमे \nप्रकात्रशत भेल। हमरा सभ लग तखन आइएसबीएन सेहो नवह िल , तेँ \nई पुस्तक वबना आइएसबीएनक े  िपायल गेल िल। लोकसभ वकताब \nलऽ लेलवन आ तेँ संयोगसाँ हम प्रकाशक सेहो बवन गेलहुाँ। \n दू साल बाद  2006 मे हुनकर दोसर वकताब करार आयल। ई एकिा \nअलग भािसाँ त्रलखल गेल पुस्तक िल। उपन्दयास , जे जीिनक \nदाशषवनक पक्षक ेँ  उजागर करैत अचि, सामान्दय पाठकक लेल ददलिस्प \nनवह भऽ सक ै त अचि , मुदा गंभीर पाठकसभ एकर सराहना क े लवन।  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 101 \nअवगला साल  2007 मे िमेलीरानीक दोसर संस्करण वनकालय \nपिलवन। िमे लीरानी एते लोकचप्रय आ प्रत्रसद्ध भs गेल जे क े दार बाबूक ेँ  \nपुस्तकक दोसर संस्करण प्रकात्रशत करबाक लेल पाठक सभक \nदबािक सामना करय पिलवन। आ पाठक सभक भारी मााँग पर हुनका \nएकर दोसर भाग  'माहुर ' त्रलखऽ पिलवन। ई पुस्तक  2008 मे \nप्रकात्रशत भेल िल। 2011 धरर हुनक पुस्तक करारक ेँ  पुन  प्रकात्रशत \nकरय पिलवन। एवह बेर पुस्तकक आिरण बदत्रल देल गेल िल। जखन \nहम लेखकक घर जाइत िलहुाँ हम हुनका साँ भेँि करैत िलहुाँ। ओ हमरा \nअपन जीिनक घिना आ अनुभि बड्ड रोिक ढंगसाँ सुनाबैत िलाह। हम \nकवह सक ै त िी जे हुनक कथोपकथन शैली बड्ड अदद्वतीय िलवन। ओ \nअपन युिािस्थामे महन्दत मद न मोह न द ास ज ीक स ङ्ग बम्बइमे मैचथलीक \nपवहल िलचिि  'ममता गाबय गीत' क वनमाषणक कथा सुनाबैत िलाह \nआ दोसर अमेररका पलायन सवहत ष्वनया भररमे हुनक यािाक जे \nअनुभि िल सेहो सुनाबैत िलाह। वफल्मक कहानी लोक सभ लेल बड्ड \nरोिक अचि , तेँ हम हुनका वफल्म 'ममता गाबय गीत' के वनमाषणक \nकहानी पर उपन्दयास त्रलखबाक आग्रह कयलहुाँ। ओ कहलवन जे हुनक \nवकि ु अन्दय चमि  स ेह ो एह न अनुरोध कयने ि लाह । लेख न गम्भीरतास ाँ \nशुरू भेल आ ई हमरा लग संस्मरण  'अबारा नावहतन ' क रूपमे आयल। \nई 2012 मे प्रकात्रशत भेल ि ल। एवह  पुस्तकक प्रकाशनक स ङ्ग \nक े दार बाबू मैचथली सावहत्त्यक जगतमे आरो बेसी लोकचप्रयता प्राप्त \nकरय लगलाह। आब हुनकर वकताबक मााँग देशक सीमासाँ बाहर \nनेपालक मैचथली धरर िल। सम्भित  वफल्मक कहानीसाँ बेसी एवह \nपुस्तकमे िर्णित वफल्मक वनमाषणक कहानी लोक सभक ेँ  पत्रसन्दन पिलै। \nमैचथली भार्ा आ चमचथला ष्वनयाक सेिाक भािनासाँ िलचिि ब नेबाक  102 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलेल युिा सभक संघर्षक कथा एवह पुस्तकमे बड्ड रोिक रूपसाँ अंवकत \nअचि। एवह पुस्तकक कथा ई अचि जे एक ददन मैचथली -चमचथलाक सेिा \nकरैत काल एवह युिक सभक ेँ  कोना 'अबारा ' घोवर्त कयल गेल िल। \nएवह  उपन्दयास क अन्दत धरर वकि ु तथाकचथत मैचथली स ेि कक द ोह रा \nिररि पर अहााँ व्यंग्यात्मक भािसाँ भरर जायब। \nक े दार बाबूक लेखनक जादू आब साधारण पाठक िगषक ेँ  पार कऽ \nत्रशणक्षत लेखक आ सम्पादक सभ धरर पहुाँिल। कोलकातासाँ प्रकात्रशत \nपत्रिका चमचथला दशषनक सम्पादक श्री रामलोिन ठाक ु र हुनका अपन \nपत्रिका लेल एकिा धारािावहक उपन्दयास त्रलखबाक आग्रह कयलवन। \nक े दार बाबूक धारािावहक उपन्दयास 'हीना ' आब हुनक पत्रिका मे \nप्रकात्रशत होबऽ लागल। ई पुस्तक हुनक प्रिासक अनुभि पर आधाररत \nअचि जखन उपन्दयासक नाचयका सैन फ्रांत्रसस्कोसाँ वबहारक एकिा िोि \nगाममे अबैत िचथ। जखन एवह पुस्तकक प्रकाशनक बात आयल तखन \nलेखक हमरा स्मरण कयलवन। हीनाक पवहल संस्करण  2013 मे \nप्रकात्रशत भेल िल। दोसर ददस  'अबारा नवहतन ' लोकचप्रयताक सभ \nसीमा पार कऽ रहल िल। दरभंगा क े  हुनकर बहुत रास डॉक्िर दोस्त , जे \nमैचथली वकताब पवढ़कऽ थवक गेल िलाह , हुनका ई वकताब वहन्ददी मे \nउपलब्ध कराबय क े  आग्रह क े लवन। जखन ई खबरर हमरा लग आयल \nतखन हम तुरन्दत अनुजित क ु मार पररमल द्वारा एकर वहन्ददीमे अनुिाद \nकरौने िलहुाँ आ 2013मे ई पुस्तक सेहो प्रकात्रशत कयलहुाँ आ एवह \nतरहेँ वहन्ददी पाठकसभक णजज्ञासा शांत भेल। पुस्तक  'अबारा \nनवहतन ' क मैचथली संस्करण िपायल गेल आ दोसर संस्करण सेहो \nओही साल प्रकात्रशत भेल। एवह बीि, मैचथली भार्ाक लेल राष्रीय  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 103 \nपुस्तक न्दयास द्वारा गदठत एकिा सचमचत पिनामे आयोणजत अपन \nएकिा बैठकमे कतेको पुस्तक प्रकात्रशत करबाक वनणषय \nलेलक, जावहमे अबारा नवहतन सेहो एकिा िल। आ अन्दतत  ई पुस्तक \nएनबीिीसाँ 2016मे प्रकात्रशत भेल िल। आब कोलकाता च्छस्थत \nपत्रिका चमचथला दशषनक ेँ  फ े रसाँ क े दार बाबूक नि उपन्दयासक \nआिश्यकता पिलै। तखन  'अयना' प्रकाशमे आयल; उपन्दयासक ेँ  \nपत्रिकामे धारािावहक रूप देल गेलै। एवह उपन्दयासमे लेखक ददल्ली \nच्छस्थत देशक सबसाँ पैघ प्रकाशन गृहक मैचथली प्रकाशन गृहक प्रचत \nअपन कचथत दद्वधा भािक ेँ  स्पशष करैत िचथ। 2018मे ई पुस्तकक \nरूपमे प्रकात्रशत भेल िल। ई लेखकक अष्न्दतम पुस्तक सावबत भेल। \nएकर बाद क े दार बाबू अस्िस्थ अनुभि करय लगलाह , कारण ओ \nदमासाँ पीवित िलाह। हुनका लेल लेखन आब संभि नवह िल। \nअमेररका , यूरोप, ईरान, जापान आ हांगकांग सन देशक यािा \nसंस्मरणपर पुस्तक त्रलखबाक हुनक इिा ओवहना रवह गेलवन। एवह \nबीि बहु त रास वकताब आउि ऑफ चप्रिि भऽ गेल।  \"िमेलीरानी \" क \nतेसर संस्करण  2019 मे प्रकात्रशत भेल िल, जखन वक िाररम \nसंस्करण  2020 मे प्रकात्रशत भेल िल। माहुर  2019मे न्दयू \nकलेिरमे  (दोसर संस्करण ) प्रकात्रशत भेल िल। \"हीना \" क दोसर \nसंस्करण  2020 मे प्रकात्रशत भेल िल। ई िक्र लगातार िलैत रहैत \nअचि। ई सभ पुस्तक हमर ददल्ली च्छस्थत प्रकाशन गृह इंवडका \nइन्दफोमीवडया द्वारा प्रकात्रशत कयल गेल िल। \nहुनक प्रारच्छम्भक पुस्तक सभ बहुधा उमाकांत झा जी द्वारा संपाददत \nकयल गेल िल , जखन वक पुस्तक सभक प्रस्तािना भीमनाथ झा जी \nसन प्रख्यात विद्वान आ रामलोिन ठाक ु र सन गंभी र सम्पादक द्वारा  104 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nत्रलखल गेल िल। एवह पुस्तकक ब्लबषमे पद्मश्री डॉ. मानस वबहारी \nिमाष , प्रख्यात पिकार अरहििद मोहन आ सुजीत क ु मार झा  (आज तक \nफ े म), पूिष िररि भारतीय रेलिे अचधकारी कामेश्वर िौधरीक लेखन \nसेहो शाचमल अचि। प्रभात फाउ ं डेशनक अचधकारी मुक े श झा जी अपन \nपुस्तकक प्रिारमे बहुत सहयोग देलवन। स्िगीय महन्दत मदन मोहन दास \nजी क े  जेठ बेिा आशुतोर् क ु मार जी , आर कमलेश झा जी सेहो हुनकर \nवकताब क े  प्रिार क े ने िचथ। \nसमय-समय पर चमचथला ष्वनयााँक लोक हुनक सावहत्त्यक योगदान \nलेल सम्मान करैत रहलवन। 2013मे झारखण्ड मैचथली मंि , रााँिी द्वारा \nहुनका  'विदेह सावहत्य सम्मान ', 2016 मे 'प्रबोध सावहत्य \nसम्मान' आ 2016मे 'अबारा नवहतन ' पुस्तकक लेल  'क े दार \nसम्मान' साँ सम्मावनत कयल गेल िलवन। समय-समय पर क े दार \nबाबूक जीिन आ लेखनपर पत्रिका सभमे ििाष होइत रहल। हालवहमे \nश्री गजेन्दर ठाक ु र द्वारा सञ्चात्रलत आ संपाददत मैचथली क े र सबसाँ \nप्रचतचित ऑनलाइन पत्रिका  'विदेह ' हुनका पर क े खन्दरत एकिा \nविशेर्ांक प्रकात्रशत क े लक। ई अंक बाद मे चप्रिि रूपमे सेहो आवब गेल \nजे ओवह पर शोध करय बला िािक लेल सेहो उपयोगी अचि। बहुतो \nिाि हुनकर सावहत्य पर शोध सेहो कऽ रहल िवन। लत्रलत नारायण \nचमचथला विश्वविद्यालय सवहत वबहारक अन्दय विश्वविद्यालयमे \nस्नातकोत्तरमे हुनक पुस्तक सभक अध्ययन कयल जा रहल अचि। \nक े दार बाबू , जे अपन जीिनक तेसर िरणमे त्रलखनाइ शुरू \nकयलवन, मैचथली पाठक सभक बीि एहन लोकचप्रयता प्राप्त कयलवन \nजे विरले लोक प्राप्त करैत अचि। हुनकर लोकचप्रयता एहन अचि जे  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 105 \nपत्रिका मे या ििाष क े  दौरान विद्वान अक्सर हुनकर तुलना हास्य सम्राि \nहररमोहन झाक क ृ चतसाँ करैत िचथ। \nएहन महान सावहत्यकारक दूिा इिा हुनक जीिनकालमे पूरा नवह भऽ \nसकल आ ओ िल  'िमेलीरानी ' आ 'माहुर ' पर एकिा वफल्म या िीिी \nधारािावहक बनयबाक , जावह साँ दशषक आ पाठकक बीि व्यापक पहुाँि \nबनै आ एवह दूिा उपन्दयासक वहन्ददी आ अंग्रेजी भार्ामे अनुिाद होय। \nजीिनकालमे नवह , मुदा वनकि भविष्यमे हुनक ई इिा शीघ्रवह पूरा \nहएत से उम्मेद अचि। वनष्कर्षमे हम ई कहैत िाहैत िी जे हमरा एकिा \nपत्रिका सम्पादकसाँ वकताबक प्रकाशक बनेबाक श्रेय हुनका जाइत \nिवन। प्रणाम।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  106 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१०.रबीन्र नारायि चमश्र- मावट बजा रहल अचछ  \n \nरबीन्र नारायि चमश्र \nमावट बजा रहल अचछ  \n  \nपचिला िओ सालसाँ गाम नवह गेल रही। एवहसाँ पूिष भाचतजक \nवबआहमे ओतए सन् २०१८मे गेल रही। जाबे मा ए जीबैत िलीह ताबे ताँ \nओवहठाम जेबाक अथष बुझाइत िल। माएसाँ भेंि होइतवह सभ ष्ख \nवबसरा जाइत िल। ओवह समयमे ददल्लीसाँ गाम जाएब कोनो मामुली \nबात नवह रहैत िलैक। क ै कमास पवहनेसाँ तकर योजना बनैत िल। \nयािाक चतचथ वनधाषरणक बाद सभसाँ पवहने रेलिे विकि हेतु िीसनपर \nजा कए पााँचतमे घंिो ठाढ़ भए विकि लेल जाइत िल। बहुत बादमे जा \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 107 \nकए विकि लेबाक प्रवक्रयामे बहुत सुधार भेल। आब ताँ घरे बैसल \nआनलाइन विकि बवन जाइत अचि। विकि लेलाक बाद \nजेबाक , ओवहठाम जा कए रहबाक आ सक ु शल ददल्ली िापस हेबाक \nहेतु पयाषप्त िाकाक जोगार कएल जाइत िल। सामान्दयत  ओतए \nपररिा र सवहत गेलापर ओ सभ मास -दू मास हमर सासुरमे िा \nससुरजीक डेरापर रवह जाचथ। हुनका सभक ेँ  ओतए िोवि हम जल्दीए \nिापस भए जइतहुाँ। मास -दू मासक बाद पररिार आनबाक हेतु फ े र \nओमहर जाइ। िापसीमे सभगोिे संगे लौिी।  \nहमर ससुर सन् १९९७मे स्िगषबासी भए गेलचथ। हमर चमि \nलालबच्िा(स्िगीय विष्णुकान्दत चमश्र)  सन् २००९मे ित्रल जाइत \nरहलाह। सन् २०१५मे हुनकर वपता (स्िगीय िन्दरधर चमश्र) सेहो ित्रल \nजाइत रहलाह। हमर माएक सन् २०१६मे देहािसान भए गेलवन। सन् \n२०२०मे हमर सासु सेहो ित्रल जाइत रहलीह। एवह तरहेँ कालक्रमे गाम -\nघरसाँ लगाओक सूिसभ िूिैत ित्रल गेल।  आब गाम जा कए ककरासाँ \nभेंि करब ? ओना गाम कोनो खाली भए गेलैक से बात नवह ि ै क। नि -\nनि कोठासभ बवन गेल अचि। बहुत रास लोकसभ सेिावनिृत्रत्तक बाद \nगाम िापस आवब गेल िचथ। मुदा तेँ की ? एही गुन -धुनमे बहुत ददनसाँ \nरही। एमहर मुम्बईमे बत्रस गेल हमर चमि शल्लुजी (शैलेन्दर झा)क फोन \nआएल। ओवह समयमे हम अपन श्रीमतीजीक वफणजयोथेरेपीक हेतु \nअस्पताल गेल रही। ओ मािषमे गाममे अपन पौिक उपनयनमे भाग \nलेबाक हेतु आमंत्रित क े लवन। तकर बाद दू -तीन बेर फ े र आग्रह \nक े लवन, पुि ै त रहलाह जे हम विकि लेलहुाँ वक नवह। हमरा लागल जे \nओ नवह अपन मावि बजा रहल अचि , जाए पित। आखखर हम दरभंगा \nजेबाक हेतु १७ मािष २०२४क प्रथम श्रेणी एसीक विकि लए लेलहुाँ।  108 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिापसी यािाक विकि अखन नवह लेने रही। सोि -वििार करैत रही जे \nक े ना की करी? \n  \nदरभंगासाँ गाम िापस हेबाक विकि कवहआक ली ? गाममे \nउपनयन िलैक। एकादशी यज्ञ िलैक। प्रात भेने भोज होइतैक। \nदर भंगामे वकि ुगोि ेस ाँ भेंि  करबाक ि ल। स ंयोगस ाँ वनमषलीमे ओह ी \nलगपासमे २३ मािष कए  'सगर राचत दीप जरय ' सावहत्य-कथागोिी \nआयोणजत हेबाक िल। ई एकिा ष्लषभ अिसर िल। क ै कसालसाँ एवह \nकायषक्रममे भाग लेबाक इिा िल। सगर राचत दीप जरय कायषक्रम \nवनमषलीमे होएत आ डाक्िर श्री उमेश मंडलजी एकर संयोजक रहताह \nसे स्ियंमे पैघ बात िलहे। सगर राचत दीप जरय शवनददनक राचतमे होइत \nआ शोमददन फगुआ िल। फगुआमे ग्रेिर नोएडाक अपन घरपर पररिार \nसंगे रहबाक इिा िल। अस्तु , स भवकि ुकेँ वि ि ार करैत ि ापस ी \nयािाक हेतु २४ मािष २०२४क िायुयानसाँ विकि लेलहुाँ। ददनमे ११.४० \nबजे स्पाइस जेिक विमान दरभंगासाँ खुजबाक रहैक। तावह हेतु दू -घंिा \nपवहनवह हबाइ हड्डापर पहुाँिबाक हेतैक। वनमषलीसाँ दरभंगा भोरे सात \nबजे वबदा भए दरभंगा समयपर पहुाँिी तावह हेतु बहुत माथापच्िी क े लहुाँ। \n२३ मािष २०२४ कए दरभंगासाँ वनमषलीक हेतु दानापुर -जोगबनी \nइन्दिरसीिी एक्सप्रेसमे विकि बवन गेल। मुदा वनमषली -साँ-दरभंगा \nिापसीमे एहन कोनो रेनक पता नवह िलल जे हमरा दरभंगामे हबाइ \nजहाज पकिा सकए। तेँ वनमषलीसाँ दरभंगा िैक्सीसाँ पहुाँिबाक मोन \nबनओलहुाँ। ओही बीिमे डाक्िर कमलाकान्दतजीक फोन आएल। ओहो \nवनमषलीक सगर  'राचत दीप जरय 'क कायषक्रममे भाग लेबाक हेतु उत्सुक  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 109 \nबुझेलाह। मुदा हुनकर समस्या िलवन जे ओ राचतमे बेसी काल नवह रवह \nसकताह , वनमषलीसाँ जल्दीए लौवि जेताह। तेँ हुनका संगे जेबाक विकल्प \nठीक नवह बुझाएल। अंततोगत्िा , उमेशजी वनमषलीसाँ दरभंगाक हेतु \nिैक्सीक जोगार कए देबाक हेतु आश्वस्त क े लवन। एवह तरहेँ ष्नू ददसक \nविकिक ओररआन भए गेल। आब रहल रहबाक जोगार। संयोगसाँ \nपोस्िल प्रत्रशक्षण क े न्दर बेला पैलेस, दरभंगाक अचतचथ गृहमे मे हमरा \nरहबाक जोगार भए गेल। तकर त्रलखखत संपुचष्ट सेहो आवब गेल। आब \nताँ हम बहुत वनिेन िलहुाँ। \n  \n१७ मािष २०२४क वनयत समयपर, माने लगभग सबा बा रह बजे \nहम नई ददल्ली िीसनक प्लेिफामष नंबर पााँिपर पहुाँचि गेल रही। हमरा \nलग तीनिा सामान िल। रेनक ेँ  लवगतवह हम तीनू सामानक संगे एसी \nप्रथम श्रेणीक वडब्बा संख्या एि एकमे प्रिेश क े लहुाँ। ओवह वडब्बाक \nशुरुएमे हमर स्थान िल। थोिबे कालमे ओवहमे एकिा पररिार \nअएलचथ। ओ स भ ष्नू बेकती आ दूिा बच्िा रहचथ। तीनू शाचयका हुनक े  \nिलवन। हम वनखश्चन्दत भए अपन जगहपर ओलरर गेल रही , फोनमे \nलागल रही वक रेन खुणज गेल।  \nपवहने प्रथम श्रेणी एसी वडब्बामे विक्र े तासभ नवह देखाइत िल। \nमुदा एवह बेर ताँ रवह -रवह कए तरह -तरहक सामानसभ अबैत -जाइत \nरहल। हमहूाँ अपन पससिदक िीज िस्तु लैत रहलहुाँ। सामान्दयत  हम \nभोरुका पहरक बाद िाह नवह पीबैत िी। मुदा रेनमे तीन बेर िाह पीलहुाँ। \nआर वकि ु-वकि ु ख ाइत रह लहु ाँ। बि ी काल धरर ह मर स ह याि ी स भस ाँ \nगप्प-स प्प नवह  भेल। ओह ो स भ अपनामे मगन रह चथ। ह महू ाँ वकि ु- 110 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवकि ुमे लागल रह ी। ओ ष्नू बेकती आपस मे बहुत नीक मैचथलीमे गप्प-\nसप्प करचथ। एवह बातसाँ हम बहुत प्रभावित भेलहुाँ। असलमे ओ सभ \nझंझारपुरक लगीिक गामक रहचथ , मुदा क ै क सालसाँ ददल्लीमे रहैत \nिचथ। गाममे बहुत पैघ घर बनओने िचथ। तकरा हेतु रखबार रखने \nि चथ। गामपर बाबू रह ैत ि चथन एस गरे। माए वकि ु स ाल पूि ष पि पन \nसालक बए समे मरर गेलखखन। हुनका बेर -बेर एवह बातक हेतु ष्ख प्रकि \nसुवनअवन जे ओ अपन माएक ेँ  नवह बिा सकलचथ। क ु ल -चमला कए \nहमरा ओ सभ बहुत नीक लोक बुझेलचथ। हम हुनकर प्रशंसा क े त्रलअवन। \nतकर बाद ताँ ओ सहवि कए हमरे लग बैत्रस गेलचथ। हमरा रेनमे बहुत \nकम वनन्दन भेल। आखखर जेना -तेना राचत वबतल, भोर भेल। हमर \nसहयािी हमर सददखन ध्यान रखने रहचथ। बेर -बेर पुिचथ - \"कोनो काज \nहोअए ताँ कहब।\" \nदोसर ददन साढ़े नओ बजे हमसभ दरभंगा िीसनपर पहुाँचि गेल \nरही। ओवहठामसाँ आिोसाँ थोिबे कालमे पीिीसी अचतचथगृह पहुाँिलहुाँ । \nअचतचथगृहक रखबार बीरुक ेँ  फोन क े लहुाँ। ओ तुरंत उपच्छस्थत भए गेल। \nसूि नंबर तीनक ेँ  खोत्रल देलक। हम अपन सामानसभ ओवहमे रखबेलहुाँ। \nयद्यवप ओ कोठरी पुरान सन लगैत िल, मुदा ओवहमे सभ सुविधा िल। \nएसी , िीभी , मिरदानी लागल सुसञ्ज्जत पलंग , क ु सी िेबुल , सोफा। \nमोन गद -गद िल। बीरुक ेँ  ओवहठामक भोजनाददक व्यिस्थाक बारेमे \nपुित्रलऐक। ओ कहलक -\"हमरा एवहसभक जनतब नवह अचि। अपने \nस ंज यज ीस ाँ ि ा स ह ायक वनदेशकज ीस ाँ गप्प कए त्रलअ। ओएह स भ वकि ु \nकहताह।\"हम संजयजीसाँ गप्प क े लहुाँ। तकर बाद सहायक वनदेशकजी \nस ेह ो भेि लाह । हु नकास ाँ ज ानकारी भेि ल ज े ओवह ठाम प्रत्रशक्षुलोकवन  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 111 \nहेतु मेस िलैत अचि जावहमे िारू िाइम भोजन , जलखै , िाहक \nओररआन ि ै क। अचतचथलोकवन सेहो प्रचतददन २६० रुपया भुगतान कए \nओवह सुविधाक लाभ उठा सक ै त िचथ। भोरे सात बजे िाह , नओ बजे \nजलखै , एकबजे ददनुका भोजन , सााँझमे िाह आ राचतमे नओ बजे \nभोज न। स भवकि ुक ह ेतु २६० रुपया माि सस्ते ि ै क। मुदा फ ू ि -फ ू ि रेि \nनवह ि ै क। कहबाक माने जे यदद एक्को बेर खाएब ताँ २६० िाका लगबे \nकरत। तेँ हम ओवहठाम माि एकददन २२ मािष २०२४क भोरक िाहसाँ \nलए कए रतुका भोजन धरर क े लहुाँ । आन ददन एमहर -ओमहर घुमैत -\nवफरैत काज िलल।  \nअचतचथगृहमे व्यिच्छस्थत भेलाक बाद डाक्िर योगानन्दद झाजीक ेँ  \nफोन क े त्रलअवन- \n\"हम दरभंगा आएल िी। अपनेसाँ भेंि करए िाहैत िी।\"  \n\"ओ! बहुत हर्षक बात। अपने कतए ठहरल िी ?\" \n\"पीिीसी अचतचथगृहमे।\"  \n\"हम ताँ अखने अवबतहुाँ, मुदा हमर अंङनेमे एकगोिेक मृत्यु भए \nगेलवन अचि। हम कदठयारी जा रह िी। काच्छल्ह भेंि भए सक ै त अचि। \nभोरे मोन पावि देब।\"  \n\"ठीक ि ै क।\"  \nतकर बाद भीम बाबूक ेँ  फोन क े त्रलअवन। \n\"हम दरभं गा आएल िी। अपनेसाँ भेंि करए िाहैत िी।\"  \n\"ओ! रबीन्दर बाबू। बहुत भाग्यक बात। अपने जखन आबी, हम \nताँ घरेपर िी।\"  112 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हम आध -पौन घंिामे आवब रहल िी।\"  \n\"आएल जाओ।\"  \nफोन कवि गेल। हम तैयार रहबे करी। वबदा भेलहुाँ। पीिीसीसाँ \nबाहर वनकत्रल एकिा आिो १३० रुपयामे ठीक भेल जे हमरा भीम बा बूक \nओवहठाम पहुाँिा दैत। करीब आधा घंिाक बाद आिो लक्षमी \nसागार , पंिायत भिन लग पहुाँचि गेल। आब ओवहठामसाँ दणक्षन जेबाक \nरहैक , मुदा ओ दणक्षन ददस िोवि सगतरर बौआएल आ तमसाइओ गेल। \nबहुत मोसवकलसाँ अगल -बगल लोकसभक ेँ  पुचि कए ओ पंिायत \nभिनसाँ दणक्षन भीमबाबूक घरपर पहुाँिल। आिोबला िाका लेलक आ \nबिबिाइत ित्रल गेल। हम भीमबाबूक ओवहठाम पहुाँचि गेल रही। भीतर \nहोइतवह ओ स्ियं भेिलाह। हुनकर िोिपुि सेहो ओतवह रहचथ। थोिबे \nकालमे हुनकर श्रीमतीजी सेहो आवब गेलचथ। भीम बाबू आ हुनकर \nपररिारक लोकसभसाँ भेंि कए बहुत आनन्दद भेल। लगभग एकघंिा हम \nओवहठाम रहलहुाँ। ओवहक्रममे तरह-तरहक गप्प-सप्प होइत रहल। ओ \nपुिलाह - \n\"कतए रुकल िी ?\" \n\"पीिीसीमे।\"  \n\"से वकएक ? एतवह रवहतहुाँ।\" \nहम की कवहचतअवन ? िुप रवह गेलहुाँ। \nघंिा भररक बाद हम हुनकासभसाँ वबदा लेलहुाँ। दरभंगा िाबरक \nररक्सा क े लहुाँ। दरभंगा िाबरक हालचत पवहनोसाँ बेसी खराप बुझाएल। \nिारूकात क जगह अचतक्रमण भए िुकल अचि। तरह -तरहक  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 113 \nदोकानसभ खुजल अचि। प्रात भेने सुनत्रलऐक जे ओवह \nअचतक्रमणसभक ेँ  हिाओल जा रहल ि ै क। दरभंगा िाबर पहुाँचि सभसाँ \nपवहने एक वगलास लस्सी पीलहुाँ। तकर बाद दयाल भंडार पहुाँिलहुाँ। \nहमसभ जखन विद्याथी रही तखन दयाल भंडारक िुरा -दही बहुत नामी \nि ल। हमसभ ओवहठाम बरोबरर खाइ। ओवह स्मृचतक ेँ  फ े रसाँ जगओलहुाँ। \nमुदा दयाल भंडारक आब ओ हालचत नवह बुझाएल। आब ओवहठाम \nअथराक अथरा दही राखल नवह देखाएल। सामान्दय भात -दात्रल-\nतरकारीक भोजन बेसी गोिे करैत देखेलाह। हमहूाँ सएह खेलहुाँ। तकर \nबाद घुमैत -वफरैत अपन डेरा िापस पहुाँचि गेलहुाँ। \nपीिीसी च्छस्थत अपन डेरापर पहुाँिलाक बाद डाक्िर रमण \nझाजीक ेँ  फोन क े त्रलअवन। ओ पिनामे िलाह आ २२ मािष कए दरभंगा \nअओताह। ओही ददन हुनकासाँ भेंि करबाक मोन बनओलहुाँ। दोसर ददन \nभोरे पीिीसीक पररसरमे घुमए वबदा भेलहुाँ। ओवह पररसरमे बहुत रास \nविभागीय कमषिारी अचधकारी लोकवन प्रत्रशक्षण हेतु अबैत िचथ। मास-\nदू मास ओतए रहैत िचथ , प्रत्रशक्षण समात्प्तक बाद िापस अपन \nकायषस्थानपर ित्रल जाइत िचथ। ओवह पररसरमे प्रत्रशक्षणक सभिा \nसरंजाम अचि। िारूकात तरह -तरहक फ ू ल लागल अचि। भोरे -भोर \nप्रत्रशक्षु-लोकवनक ेँ  अपने हाथ बाढ़वन लेने स्ििता अत्रभयानमे लागल \nदेखलहुाँ। बहु त रास  प्रत्रशक्षुस भ व्यायाम करैत देख ेलाह । भोरे स ात बज े \nिाह पीलाक बाद ओ सभ अपन -अपन वकलासमे ित्रल जाइत िलाह। \nनओ बजे जलखै होइत िल। तकर बाद फ े र तरह -तरहक वकलास सभ \nि लैत रह ैत ि ल। ह मर डेराक लगीि ेमे प्रशीक्षुलोकवनक वकलास  ह ोइत \nिलवन। तेँ प्राथषनाक सस्िर गायन घरे बैसल सुनैत िलहुाँ। पररसरमे \nिहलैत काल एकिा हनुमान मंददर देखाएल। ओ मंददर प्राय  बंद पिल  114 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअचि। कतहु क े ओ नवह िल। मंददरमे ताला लागल िल। कवह नवह \nओवहमे पूजा होइतो अचि वक नवह ? कनीक े  फिकी िोिसन त्रशि मंददर \nसेहो देखाएल। ई मंददर सभ कवहआ बनल , क े  बनओलचथ, ितषमानमे \nएना उजरल -उपिल वकएक अचि से नवह बुणझ सकलहुाँ।  \n  \nभोरे िाह पीबाक हेतु पीिीसी पररसरसाँ बाहर वनकत्रल रेलिे \nगुमतीक आसपास बनल दोकानमे गेलहुाँ। ओतए नाखन्दहिा कपमे िाह \nदेल जाइत िल।  \n \"एतनीिा कपसाँ की होएत?\" -मोने-मोन सोिलहुाँ। कहत्रलऐक-\n\"तीन कप िाह दएह।\"  \nतकर बाद ओ बेरा -बेरी तीन कप िाह देलक। तकर बाद लागल \nजे िाह पीलहुाँ। ओतए किौरी िना रहल िल। तरकारीक सुगंध \nिारूकात पसरर रहल िल। हम दोकान बलाक ेँ  पुित्रलएक - \n\"जलखै तैयार अचि की ?\" \n\"अबस्स।\" \n\"तखन परत्रसए ददअ।\" \nएकिा चिपलीमे िओिा किौरी तरकारी हमरा आगूमे राखख \nदेलक। जे खा सकलहुाँ से खेलहुाँ। तकर बाद वनखश्चन्दत भए िापस अपन \nडेरापर आवब गेलहुाँ। योगानन्दद बाबूक ेँ  फोन लगओलहुाँ। घंिी बजैत रवह \nगेल, मुदा ओ फोन नवह उठाबचथ। थोिे कालक बाद फ े र फोन क े लहुाँ। \nतखनहु सएह भेल। आब की करी ? आजुक समयक की उपयोग कएल \nजाए ? स ोि लहु ाँ ज े ि ली आकाशि ाण ी। स ाइत वकि ुगोि ेस ाँ स ंपकष  भए  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 115 \nजाए। ई -ररक्शा पकवि दस चमनिक बाद आकाशिाणी भिन पहुाँचि \nगेलहुाँ। ओवहठामक हाल ताँ बेहाल िल। अचधकांश अचधकारी गायब \nिलाह। कोठरीसभ खुजल िल। क ु सीसभ राखल िल। मुदा ओवहपर \nबैसनाहरक कतहु अता -पता नवह। एकिा मवहला कमषिारीक ेँ  \nपुित्रलअवन- \n\"ई सभ कतए रहैत िचथ ?\" \n\"एही पररसरमे अिच्छस्थत स्िाफ क्िािषरमे।\"  \nओवहठामक पररच्छस्थचत देखख मोनमे बहुत आश्चयष आ ष्ख भेल। \nओहीठामसाँ फ े र योगानन्दद बाबूक ेँ  फोन क े त्रलअवन। एवह बेर ओ तुरंत \nफोन उठओलचथ आ कहलचथ - \n\"हमरा ताँ साफ े  वबसरा गेल िल, नवह ताँ भोरे प्रात  ्मण कालमे \nओमहरे आवब जइतहुाँ। अहााँ िी कतए?\" \n\"आकाशिाणी भिनमे। मुदा एत ए क े ओ अचि नवह। हम जल्दीए \nएतएसाँ अहााँसाँ भेंि करए वबदा होएब।\" \n\"ठीक ि ै क। अहााँ लहेररआसराय िािरपर ित्रल आउ। हम \nओतवह भेवि जाएब।\"  \nओवहठाम पााँि चमनि आर रुवक गेलाक बाद हम लहेररआसराय \nवबदा भेलहुाँ। ओतए वबदा हेबा साँ पूिष योगाबाबूक ेँ  फोन कए देत्रलअवन। \nतकर बाद ई -ररक्शा पकिलहुाँ । लहेरासराय िािरपर पहुाँिले िलहुाँ वक \nयोगाबाबूक फ े र फोन आएल। \n\"कतए पहुाँचि गेलहुाँ?\" \n\"हम लहेरासराय िाबरपर ठाढ़ िी।\"   116 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"लगेमे हनुमान मंददर ि ै क। ओतए ित्रल जाउ। आराम रहत। हम \nओतवह पहुाँचि रहल िी।\"  \nहम हनुमान मंददरमे जा कए दशषन क े लहुाँ आ ओतवह आरामसाँ \nबैत्रस गेलहुाँ। कनीक े  कालक बाद योगाबाबूक ेँ  हुलक ै त देखलहाँ। एहन \nसहज , सरल आ सौम्य व्यक्क्त िचथ योगाबाबू से ताँ अनुमान िलहे। \nतुरंत हमसभ ररक्सासाँ हुनका ओवहठाम वबदा भए गेलहुाँ। हम आ \nयोगाबाबू ररक्सापर बैसल रही , आपसमे मैचथलीक दशा आ ददशापर \nबचतआइत रही। \"मैचथली पोथी िपैत ताँ बहुत अचि मुदा क े ओ  ओकरा \nकीवन कए पढ़ए नवह िाहैत अचि। पोथीसभ मोफतमे उपहारस्िरुप \nबााँिल जाइत अचि। ई कोनो नीक लक्षण नवह अचि। एना कतेक ददन \nिलत ?\" मैचथलीक कतेक चििता करैत िलाह योगाबाबू।  \nथोिबे कालमे हम हुनका संगे कवबलपुर च्छस्थत हुनकर घर पहुाँचि \nगेल रही। हमरा तुरंत क ु सीपर बैसओलचथ। को लहरिक अनलचथ। होवन \nजे कतेक आग्रह कररअवन, की की ने खुअवबअवन। मुदा हमरा ताँ मंगलक \nव्रत रह ए। वकि ु ख ा नवह  स कै त ि लहु ाँ। योगाबाबूक घरेलु पुस्तकालयमे \nतरह -तरहक पुस्तकसभ भरल िल। ओ ओवहमे साँ तावक -तावक हमरा \nअनेक मूल्यिान पोथीसभ देलवन। करीब घंिा भरर हम ओवहठाम \nरहलहुाँ। बहुत आनन्दद भेल। हुनकर सहजरता , सरलता आ आत्मीयताक \nजतेक प्रशंसा कएल जाए से कमे होएत। तकर बाद हम ओवहठामसाँ \nवबदा लेलहुाँ। योगाबाबू बहुत दूर धरर हमरा अररआचत देलवन। ततबे \nनवह , दरभंगा िािर जा रहल एकिा युिकक मोिर साइवकलपर बैसा \nदेलवन जावहसाँ हम आरामसाँ दरभंगा िापस जा सकी।   विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 117 \nमोिर साइवकलसाँ थोिबे दूर गेलाक बाद हम उतरर गेलहुाँ। ररक्सा \nक े लहुाँ आ बलभरपुर वबदा भेलहुाँ। ओतए हमर ससुरकक वपत्रसऔत \nभाए रहैत िचथन। ओ पंडौल कालेजमे अंग्रेजीक प्राध्यापक रहचथ। \nबहुत पवहनेसाँ बलभरपुरमे दूमहला मकान बनओने िचथ। मुदा हमरा \nओवह मकानक अखखआस नवह भए रहल िल। बहुत ददन समय बीचत \nगेलैक ओतए गेला। हमर श्रीमतीजीक इिा रहवन जे हुनकर सभक \nहाल -िाल लेल जाए। हमरा एतबा अनुमान रहए जे हुनकर घर डाक्िर \nएन.पी. चमश्रक घरसाँ आगू जा कए कोनपर िवन। लोकसभसाँ पुि ै त \nजेना -तेना हम हुनकर घर तावक सकलहुाँ। घरक आगूमे ठाढ़ िलहुाँ। \nघरमे ओ िुहिु ही नवह बुझाएल। \"पता नवह की हाल िवन ?\" अगल-\nबगलक लोक कहलक जे हुनकर पत्नीक देहान्दत भए गेलवन। मुदा अपने \nजीबैत िचथ। हम घरक घंिी बजओलहुाँ ताँ एकिा बूढ़ बाहर भेलाह। \nकहैत िचथ - \n\"हम वकरायेदार िी।\"  \n\"ओ अपने िचथ वक नवह ?\" \n\"ओ अपने बच्िासभक संगे ददल्लीमे रहैत िचथ।\"  \nआब की करर तहुाँ? श्रीमतीजीक ेँ  सभिा समािार देत्रलअवन आ \nओवहठामसाँ तुरंत िापस भए गेलहुाँ। िापसीमे लगीिेमे कांग्रेस आवफस \nदेखाएल। मोन पवि गेल विद्याथी अिस्थाक सन् १९६८क ओ घिना। \nहमर गामक प्रत्रसद्ध आ यशस्िी समाजसेिी स्िगीय विश्वंभर झाजी \nहमरा तत्कालीन वबहार सकरकारक त्रशक्षा मंिी स्िगीय नागेन्दर झाजी \nह ेतु एकि ा चि ठ्ठी देने रह चथ। ओ ओवह  पि मे ह मरा वकि ु मद चत करबाक \nअनुशंसा क े ने रहचथन। हम कांग्रेस आवफसमे दस बजे राचत धरर  118 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमंिीजीक प्रतीक्षा करैत रहलहुाँ। तखन जा कए ओ अएलाह। हम हुनका \nलग गेलहुाँ आ चिठ्ठी देत्रलअवन। ओ चिठ्ठी खोत्रल कए पढ़लवन, वकि ु-\nवकि ु कह बो के लवन। स ाइत वकि ु आश्वास न देलवन। तकर बाद  ओ वकि ु \nनवह क े लाह। हम बािे तक ै त रवह गेलहुाँ। कवह नवह कोना हम एतेक राचत \nकए गाम िापस जा सकलहुाँ।  \n२० मािष २०२२क अनुज सुरेन्दरजीक संगे साढ़े दस बजे िैक्सीसाँ \nगाम वबदा भेलहुाँ। गाम जेबासाँ पवहने हम ष्नूगो िे सतलखामे अपन \nबवहनसाँ भेंि क े त्रलअवन। ओ हमरा लोकवनक स्िागतमे जान लगा \nदेलवन। भोजनमे सिार लगा देलवन। ततेक सामग्री िल जे हम दसो \nददनमे खा सवकतहुाँ वक नवह। बहुत मोसवकलसाँ ओकरा कम कएल। \nहमर बवहनक बेिी , नाचत सेहो रहचथ। सभगोिेसाँ नीकसाँ गप्प -सप्प \nभेल। जाइत काल ओ एकमोिा उ पहार पकिा देलवन। कतबो \nकहत्रलअवन जे िापसीमे हबाइ जहाजसाँ जेबाक अचि। एतेक सामान \nकोना जाएत ? मुदा ओ नवह मानलवन। ओकरा हमरा दैए कए मानलवन। \nतकर बाद हमसभ गाम वबदा भेलहुाँ। हमर बवहन हमरासभक ेँ  बिीकाल \nधरर रस्तापर ठाढ़ भए जाइत देखैत रवह गेलचथ।  \nगाम पहुाँचि अपन दरबाजापर जा इते उदास भए गेलहुाँ। आइ जाैँ \nमाए रवहतचथ ताँ की आनंद रहैत। अखन धरर दौवि गेल रवहतचथ। हुनका \nगोर लगने रवहतहुाँ। हुनकर आशीिाषद प्राप्त कए कतेक आनंददत भेल \nरवहतहुाँ? मुदा आब ओ कतए भेितीह ? इएह ताँ एवह ष्वनआक विचििता \nि ै क। जे गेल से फ े र घुरर नवह आओल। ष्वनआ िलैत रहल। इ एहसभ \nसोिैत रहलहुाँ। थोिेकाल अपना ओवहठाम बैसलाक बाद हमसभ \nशल्लुजीक ओवहठाम गेलहुाँ। दरबज्जेपर बरुआसभक मरबा बनल िल।  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 119 \nपााँििा बरुआक उपनयन संगे हेबाक िलैक। पवहने ददयादीमे जे सभसाँ \nजेठ से सभसाँ पैघ बरुआक गुरु होइत िलाह। हमरो गुरु ताही वनयमसाँ \nहमर वपचतऔत बाबा स्िगीय शक्क्तनाथ चमश्र भेल रहचथ। हमरासाँ िोि \nभाए (सुरेन्दरजी)क गुरु हमर बाबा (स्िगीय श्री शरण चमश्र) भेल रहचथ। \nमुदा पता लागल जे एवहठाम अपन -अपन पोताक हुनकर अपन बाबा \nगुरु बनल िचथन। साइत आब इएह परंपरा भए गेल होइक , हकिबा आब \nलोकक सोिक पररचध संक ु चित भेल जाइत होइक। ई को नो एक्क े-\nठामक बात नवह अचि। समाज बदत्रल रहल अचि। सभठाम पररितषन \nदेखाएत , नीको-अधलाहो। ओवहठाम थोिे काल बैसलहुाँ। शल्लूजी \nव्यस्तताक अि ै त फोनोसाँ हाल-िाल लेलवन। हमसभ थोिेकालक बाद \nत्रसनुआरा िोल च्छस्थत कमलाकान्दतजीक ओवहठाम हेतु वबदा भेलहुाँ। \nगामक रस्तामे, िौकपर आ आगूओ साैं से पक्काक घर बवन गेल अचि। \nअिेर िौकपर ताँ दोकान भरर गेल अचि। लगभग तीन सए दोकान \nसिकक काते -काते ित्रल रहल अचि। सुनबामे आएल जे अिेर हाि \nआब पुरने जगहपर लागत। बीिमे विष्णुपुरक मरिरामे लगैत िल।  \nकमलाकान्दतजीक ओवहठाम गजबक ेँ  स्िागत भेल। हुनकर \nआिास बहुत सुखद आ आकर्ष क अचि। मकानक मुख्यद्वाररपर \nकमलाकान्दतजीक नाम मोि -मोि अक्षरमे त्रलखल अचि। मकानमे \nअंग्रेजी आ देशी ष्नू तरहक शौिालयक व्यिस्था अचि। अचतचथक \nरहबाक हेतु फराक कोठरी िवन। अपन वनजी पुस्तकालयमे बहुत रास \nमैचथलीक पोथीसभ रखने िचथ। स्िगीय सुभर झाजीक बहुत रास \nवकताबसभ ओवह ठाम देखाएल। कमलाकान्दतजीक संगे गप्प -सप्पमे \nबहुत नीक लावग रहल िल। बीि -वबिमे तरह -तरहक जलखैसभ से \nित्रलए रहल िल। िाह -पान सेहो भेबे क े लैक। आब सुरेन्दरजी अगुता  120 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरहल िलाह । यद्यवप ओवहठामसाँ उठबाक मोन नवह कए रहल \nिल , तथावप मोन मारर कए वबदा भेलहुाँ। िापस शल्लूजीक ओवहठाम \nउपनयन देखलहुाँ। बीि-बीिमे पावन सेहो भए रहल िल। मौसम खराप \nभेल ज ा रह ल ि ल। तथावप गाममे वकि ुगोि ेस ाँ भेंि  के लहु ाँ। तकर बाद  \nहमसभ िापस दरभंगा हेतु प्रस्थान क े लहुाँ। रस्ता भरर पावन होइत रहल। \nहमसभ दरभंगा पहुाँिए बला रही वक शल्लुजीक फोन आएल।  \n\"भोजनक वबझो करा रहल चिअ।\"  \n\"हम सभ ताँ दरभंगा पहुाँचि रहल िी।\" \n\"एवहठाम आब भोजन हेतैक।\"  \n\"कोनो बात नवह। काच्छल्ह फ े र आएब।\" \nसे जावन हुनका प्रसन्दनता भेलवन। ददलीमोिसाँ पवहने फलसभ \nवबका रहल िलैक। बेस जुआएल क े रासभ दोकानमे देखाएल। िओिा \nक े रा कीवन लेलहुाँ। बाहर पावन झमाझम बरत्रस रहल िल। एहनमे राचतमे \nभोजन करबाक हेतु कतहु जाएब संभि नवह िल। राचतमे ओएह \nक े रासभ काज आएल। थोिबे कालमे हमसभ दरभंगा अपन डेरापर \nपहुाँचि गेलहुाँ। \nराचतभररक विश्रामक बाद आइ फ े र गाम ददस जेबाक तैयारीमे \nलावग गेलहुाँ। साढ़े दस बजेक आस -पास हमसभ गाम वबदा भेलहुाँ। \nकवपलेश्वर पहुाँचि सुरेन्दरजीक ेँ  महादेिक दशषनक इिा भेलवन। हमहूाँ \nदशषन करबाक हेतु कारसाँ उतरलहुाँ। िाहन िालक सेहो उतरर गेलाह। \nसभगोिे फ ू ल -बेलपात लए महादेिक दशषन करए संगे वबदा भेलहुाँ। हम \nआ िाहन िालक ताँ थोिबे कालक बाद बाहर भए गेलहुाँ। मुदा सुरेन्दरजी \nताँ जे मंददरमे पैसलाह से वनकलबाक नामे नवह ले चथ। थोिे काल ताँ  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 121 \nशांचतपूिषक हुनकर बाि तक ै त रहलहुाँ। तकर बाद हुनका ताकए लगलहुाँ। \nआखखर ओ गेलाह कतए ? तक ै त-तक ै त िारूकात घुचम गेलहुाँ। िाहन \nिालक कारमे िापस जाए लगलाह। तखन हुनका बामा कात एकिा \nिोिकी मंददरमे पूजा करैत देखलहुाँ। हुनका देखखतवह हम चिकरलहुाँ। ओ \nहमरा ददस न वह तकलाह। तकर बादो ओ आन -आन मंददरसभमे पूजा \nकरैत रहलाह। तखन कएले की जा सक ै त िल ? कारमे जा कए बैत्रस \nगेलहुाँ आ धैयषपूिषक हुनकर प्रतीक्षा करए लगलहुाँ। पन्दरह बीस चमनि \nआर ओवहना रहलहुाँ वक हहाइत -फ ु फाइत तमसाएल सुरेन्दरजीक ेँ  अबैत \nदेखलहुाँ- \n\"एही लेल हम ककरो संगे महादे िक पूजा हेतु नवह जाइत िी। \nपूजामे ताँ समय लवगते ि ै क।\" \n  \nकवपलेश्वरसाँ वनकत्रल थोिबे कालक बाद गाम पहुाँिलहुाँ। पता \nलागल जे शल्लुजीक ओवहठाम ब्राह्मण भोजन शुरु भए गेल अचि। \nतुरंत ओवहठामसाँ भोजन हेतु गेलहुाँ। दरबाजापर िेबुल -क ु सी लागल \nिल। लोकसभ सुविधानुसार भोजन करैत िला ह। हमहूाँसभ भोजन हेतु \nिेबुल -क ु सीपर बैसलहुाँ। िूरा -दही , तरकारी , रसगुल्ला, गुलाबजामुन \nखाइत -ख ाइत थावक गेलहु ाँ। तइओ स भ वकि ु नवह  स ठा स कलहु ाँ। \nपातपर बहु त वकि ू ि ुवि  गेल। भोज न स मात्प्तक बाद  तामक \nलोिा , डोपिा वबदाइमे भेिल। ओहीक्रममे सालाें बाद क ै क तरहक गप्प-\nसप्प भेल, कैकगोिेसाँ भेंि भेल। फ े र अपना ओवहठाम आवब पाररिाररक \nििाषमे भाग लेलहुाँ। आब सााँझ पररतए। िापस वबदा भेलहुाँ दरभंगा।  122 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवबदा हेबासाँ पूिष भगितीक ेँ  प्रणाम क े लहुाँ आ सात बजे अपन डेरापर \nथाकल-झमारल पहुाँचि गेलहुाँ। \n२२ मािष २०२४। आइ हमर यािाक पााँिम ददन िल। आइ दरभंगे \nरहबाक  िल। अजुका प्रमुख कायषक्रममे डाक्िर रमण झा जीसाँ भेंि \nकरबाक िल। आकाशिाणी भिन से जेबाक िल। अचतचथगृहक \nवहसाब -वकताब करबाक िल।  \n  \nभोरे स्नान-पूजा क े लाक बाद िाह पीबाक हेतु पीिीसीक मेसमे \nगेलहु ाँ। स ात बज ेस ाँ ि ाह  प्रारंभ भेल। प्रत्रशक्षु लोकवन वगलास  लैत \nिलाह , िपसाँ िाह ढा रर लैत िलाह। एकिा िपमे सामान्दय िाह \nिल , दोसरमे कनी कम चिन्दनी बला। जकरा जे पससिद होइ। हमहूाँ \nसामान्दय चिन्दनी बला िपसाँ िाह ढारलहुाँ। िाह संगे वबस्क ु िक प्रबंध सेहो \nरहैक। िाह पीलाक बाद िापस अपन डेरा आवब गेलहुाँ। नओ बजे फ े र \nओतए जलखै करए गेलहुाँ। जलखैमे पोहा , समतोला भेवि रहल िलैक। \nि ाह ो पीवब स कै त ि ी। प्रत्रशक्षुस भक स ंगे पााँचतमे लावग गेलहु ाँ। स भगोि े \nअपना-अपना हाथमे थारी , किोरी लेने ठाढ़ रहैत िल। मेसक बाररक \nबेरा -बेरी सभक थारीमे पोहा ढारैत जा रहल िलाह। लोकसभ आगू \nबढ़ैत जा रहल िल। एही तरहेँ कारोबार ित्रल रहल िल। हमहूाँ अपन \nथारीमे  पोहा लेलहुाँ, एकिा िोिसन समतोला लेलहुाँ आ िेबुलपर बैत्रस \nकए जलखै क े लहुाँ। तकर बाद िापस अपन कोठरी आवब गेलहुाँ। ताबे \nपीिीसीक कायाषलय खुणज गेल िल। हम आजुक िारू िाइम \nिाह , जलखै , भोजनक २६० रुपया जमा कए देत्रलऐक। पााँिददन \nरहबाक वकराया ८५० रुपया सेहो जमा करा देत्रलऐक। तकर बाद  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 123 \nसहायक वनदेशक (प्रशासन) श्री जय प्रकाशजीसाँ भेंि क े त्रलअवन आ \nओवहठाम हमर सुखद रहबाक ओररआन करबाक हेतु धन्दयिाद \nदेत्रलअवन। अपन उपन्दयास, 'ठ े हा परक मौलायल गाि'क एक प्रचत सेहो \nदेत्रलअवन। ओकर बाद पीिीसी पररसरसाँ बाहर वनकत्रल गेलहुाँ। \n  \nडाक्िर रमण झाजीसाँ फोनपर बात भए गेल र हए। ओ ददल्लीसाँ \nपिना होइत दरभंगा पहुाँचि गेल रहचथ। आब हुनकासाँ भेंि भए सक ै त \nअचि । से जावन हुनकर डेरा ददस वबदा भेलहुाँ। मोसवकलसाँ दस चमनिमे \nहुनकर डेरा लग ई -ररक्शा उतारर देलक। ओवहठामसाँ राजक ु मारगंज \nच्छस्थत हुनकर बीणा कमल अपािषमेंि देखा रहल िल। हम आगू बढ़लहुाँ। \nफ्लैिक घंिी बजवबतवह ओ तुरंत अपने बाहर आवब गेलाह आ बहुत \nआत्मीयताक संग भीतर लए गेलाह। ओवहठाम अनेक सावहत्त्यक \nविर्यपर ििाष भेल। अपन त्रलखल अनेक पोथीसभ देलवन। बहुत नीक \nजलखै भलैक। हुनकर पुिसाँ सेहो पररिय भेल। घंिा भरर ओवहठाम \nरवह बहुत आनखन्ददत भेलहुाँ। आब ओवहठामसाँ िलबाक िल। ओ बहुत \nदूर धरर अररआचत देलवन। तकर बाद िापस वबदा भेलहुाँ अपन डेरा पर। \nकाच्छल्ह वनमषली जेबाक िल। डेरापर पहुाँचि सामानसभ सररओलहुाँ। \nतकर बाद दूरदशषन खोललहुाँ। थोिे काल वनखश्चन्दतसाँ समय वबतओलहुाँ। \nबहुत नीक लावग रहल िल। एवह बेर यािाक दू भाग संपन्दन कए आब \nवनमषली 'सगर राचत दीप जरय ' कायषक्रममे भाग लेबाक हेतु काच्छल्ह \nर ेनस ाँ ज ेबाक ि ल। पररस र मे नीि ााँ प्रत्रशक्षुस भक वबद ाइ स मारोह क \nअिसरपर सांस्क ृ चतक कायषक्रम भए रहल िल। ओवहठाम भए रहल \nनृत्य-संगीत कायषक्रमक प्रचतध्िवन हमर कोठरी धरर स्पष्ट आवब रहल \nिल।   124 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२३ मािष २०२४। आइ वनमषली जेबाक िल। भोरे स्नान -ध्यान कए \nगुमती लगक दोकानपर िाह पीबाक हेतु बाहर वनकललहुाँ। ओतए \nपहुाँिैत िी वक दोकान बला कहैत अचि - \n\"दू ददनसाँ कतए ित्रल गेल रवहऐक, बाबा?\" \n\"गाम।\" \n\"ओ।\" \n\"तीन कप िाह दएह। तकर बाद जलखैओ दइए ददह।\"  \n\"ठीक ि ै क बाबा।\"  \nओ वगलासमे तीन कप िाह देलक। ओ कप की  िल बुझू जे \nिुकरी िल। तेँ ने तीन कप िाह त्रलऐक। \nवनखश्चत समयपर हम दरभंगा िीसन पहुाँचि गेल रही। दरभंगासाँ \nवनमषली जेबाक हेतु रेन दरभंगा िीसनसाँ एगारह बाणज कए दस चमनिपर \nखुणजतैक। मुदा रेन कोन प्लेिपामषपर लागत तकर उद्घोर्णा हेबे नवह \nकरैक। हम अपन सामानक संग प्ले िफामष संख्या एकपर पहुाँचि गेल \nरही। मुदा परेसान रही जे रेन कतए लागत , कह ीं ि ुवि ए ने ज ाए। कु लीस ाँ \nसेहो गप्प क े लहुाँ। ओ कहलक- \n \"एतवह रहू। रेन अएलाक बाद हम अपने आवब जाएब आ \nअहााँक ेँ  रेनमे िढ़ा देब।\" \nतकर बाद ओ वनपत्ता भए गेल। \"पता नवह ओ समयपर आवब \nसकत वक नवह ?\" -एही गुनधुनमे रही वक हमर ग्रामीण अशोकजी \nभेिलाह। हुनकासाँ ष्िप्पी क े लहुाँ। हुनकर भाए हैदराबाद जेचथन , मुदा \nरेन िओ घंिा विलंबसाँ अएबाक सूिना रहैक। हम सभ आसपासमे रही  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 125 \nवक रेन आवब गेल। सामानसभक संगे हम आगू ित्रल गेल रही। फ े र \nिापस इंणजन ददस अएलहुाँ। दू वडब्बाक बाद ह मर वडब्बा बी एक लागल \nिल। ओवहमे धरादर पैत्रस गेलहुाँ। जान -मे-जान आएल। पााँिे चमनिक \nबाद रेन खुणज गेल। हमर शाचयकापर क े ओ आर सुतल िल। ओकरा \nउठओलहुाँ। ओ अपन स्थानपर ित्रल गेल आ हम अपन शाचयकपर बैत्रस \nगेलहुाँ। सामने एकिा सहयािीसाँ गप्प-सप्प होमए लागल। ओ रेलिेमे \nअत्रभयंता रहचथ, काजसाँ घोघरडीहा जा रहल िलाह। हुनकासाँ बहुत \nरास जानकारी भेिल। ओवह इलाकामे क े ना गामक -गाम बिका -बिका \nमकान खाली पिल अचि , मात्रलकसभ बाहर रहैत िचथ। मकानक \nरक्षाक हेतु रखबारसभक ेँ  दस -बारह हजार मवहना दरमाहा दैत िचथ। \nहम पुित्रलअवन- \n\"अपने कतए रहैत िी ?\" \n\"गया।\" \n\"अहााँक ेँ गाममे घर अचि वक नवह ?\" \n\"अचि वकएक ने। अपने बनओने िी। मुदा िोिसन जावहसाँ \nगाममे जा कए अचधकारपूिषक ससम्मान अपन घरमे रहैत िी।\"  \n\"मकान बनबएमे कतेक खिष भेल ? \n\"अढ़ाइ लाख।\"  \n\"कवहआ बनओने रही ?\" \n\"पााँि िर्ष पूिष। आब यदद ओहन मकान बनाओल जाएत तखन \nपााँि लाख लावग सक ै त अचि। ओवह साँ कम नवह।\"  126 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम हुनकर बातसाँ बहुत प्रभावित रही। प्रिासीक हेतु गामक घरक \nहुनकर उदाहरण नीक बुझाएल। थोिे कालक बाद हुनकर िीसन आवब \nगेल रहवन। ओ घोघरडीहामे उतरर गेलाह। हम उमेशजीक ेँ  फोन \nलगओलहुाँ। ओ पुि ै त िचथ- \n\"कतए पहुाँिलहुाँ?\" \n\"घोघरडीहा।\"  \n\"ठीक ि ै क। हम वनमषली िीसन पहुाँ चि रहल िी\"  \nकनीक े  कालमे रेन वनमषली पहुाँचि गेल। हम सामान सवहत उतरर \nगेलहुाँ। हम ठामवह िलहुाँ वक देखैत िी उमेशजी एकगोिेक संगे दे -\nदनादन दे -दनादन वनमषली िीसनपर पहुाँचि रहल िचथ। हुनकर प्रसन्दनता \nदेखैत बनैत िल। एवह बेरक यािामे कतेकोगोिे भेिलाह , कतेको ठाम \nस्िागत भेल , मुदा ककरो आननपर एहन प्रसन्दनता नवह देखने रही। \nहमसभ सामानक संगे िीसनसाँ बाहर भेलहुाँ। ओ दूगोिे दूिा मोिर \nसाइवकलसाँ आएल रहचथ। एकिापर हमर सामान राखल गेल। दोसरपर \nहम उमेशजीक संगे बैसलहुाँ। मोसवकलसाँ दस चमनिमे हम वनमषली च्छस्थत \nहुनकर घर पहुाँचि गेल रही।  \nउमेशजीक घ रमे पहुाँचि लागल जेना अपन घर पहुाँचि गेल िी। \nिौकीपर नीकसाँ ओिाओल गेल साफ िमिम करैत तोसक , िदरर। \nहम ओतए बैत्रस आश्वस्त होइत िी वक ऊपरसाँ आदरणीय श्री जगदीश \nप्रसाद मंडलजी अबैत िचथ। हुनकर क ृ र्काय परंतु तेजोमय आनन \nदेखैत बनैत िल। हुनकर सहज , सरल आ भािुक व्यिहारसाँ बहुत \nप्रभावित भेलहुाँ। बिीकाल धरर आपसमे गप्प-सप्प होइत रहल। कवह \nनवह सक ै त िी जे हुनकासाँ भेंि क े लाक बाद कतेक आत्मीयताक  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 127 \nअनुभि भेल। हमर यािा सफल भेल। जगदीश बाबूक समस्त \nपररिार  'सगर राचत दीप जरय ' कायषक्रमक तैयारीमे लागल िल। \nअद्भुत दृ श्य ि ल ओ। स ाइते कोनो एह न पररि ार ह ोएत, जतए बच्िासाँ \nबूढ़ धरर एवह तरहेँ मैचथलीक सेिामे लागल होअए।  \nहमरा लोकवन थोिेकाल विश्राम क े लहुाँ। आब कायषक्रमस्थलपर \nजेबाक िल।  \n\"की पवहरी ? धोती क ु रता वक सिष -पैंि।\"  \n\"धोती-क ु रता बवढ़आाँ रहत।\" -जगदीश बाबू कहलचथ।  \n\"आ से जे मोन होवन , जावहमे आराम बुझावन।\" -उमेशजी \nबजलाह।  \nहम धोथी क ु रता लइए गेल रही। सएह पवहरबाक वििार कएल। \nतकर बाद हमसभ लगभग िारर बजे कायषक्रमस्थल हेतु वबदा भए \nगेलहुाँ। \n'सगर राचत दीप जरय 'क कथागोिी  'श्यामा क ं पलेक्स सह \nवििाह हॉल - वनमषली'मे आयोणजत िल। ओ पररसर बहुत नीकसाँ \nसजल -धजल िल। सुसञ्ज्जत मंि , तकर सामने  सएसाँ बेसीए क ु सी \nलागल िल। राचतमे विश्रामक हेतु सेहो उचित व्यिस्था कएल गेल िल। \nबेरा -बेरी लोकसभ आवब रहल िलाह। हमर ग्रामीण आ चमि आदरणीय \nडाक्िर कमलाकान्दत भंडारीजी आवब गेल रहचथ। तकर थोिबे कालक \nबाद आदरणीय श्री कामेश्वर िौधरीजी आइ.इ.एस. (सेिावनिृत्त) सेहो \nआवब गेलचथ। हुनकासाँ रेनेमे गप्प भेल िल। ताबे हम सकिी िीसन \nिवप गेल रही। आब ओ बहुत अफसोि करए लगलाह। हुनका सेहो \nकायषक्रममे भाग लेबाक मोन रहवन। ओ गामेमे रहबो करचथ। हम हुनका  128 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअपन कायषक्रमक पूिषसूिना नवह दए सकल रवहअवन। मुदा ओ जेना \nतेना पहुाँचिए गेलाह। असलमे ओ सु च्िा मैचथली प्रेमी िचथए, तावहपर \nअपन इलाकामे सेहो होइत िल , से जावन ओ अपनाक ेँ  नवह रोवक \nसकलाह।  \nलगभग सात बजे दीपप्रज्ज्िलनसाँ कायषक्रमक प्रारंभ भेल। तकर \nबाद भगिती गीत गाओल गेल। फ े र प्रारंभ भेल अचथचतलोकवनक \nस्िागतक कायषक्रम। फ े र एक्क ै सिा पुस्कक विमोिन भेल। ओवहमे \nकायषक्रममे हमरो दूिा उपन्दयास (ठ े हा परक मौलायल गाि आ \nपिाक्षेप)क विमोिन भेल। हम अपन कथा , गाि ,क पाठ सेहो क े लहॅँ। \nकायषक्रमक क्रममे स्थानीय झंझारपुर कालेजक प्रािायष \nआदरणीय डाक्िर नारायणजी आदरणीय श्रीजगदीश प्रसाद मंडलजीक ेँ  \nहुनकर पोथी कीवन कालेजक ददससाँ हुनका  साढ़े िौबीस हजारक िेक \nमंिपर प्रदान क े लवन। वनखश्चतरूपसाँ ई बहुत प्रशंसनीय काज भेल। \nकायषक्रमक अंतमे आदरणीय डाक्िर श्री अशोक अवििलजी अपन बात \nबहुत मार्मिक ढंगसाँ रखलचथ। कायषक्रममे भाग लेवनहार सभ \nकथाकारक ेँ  उत्सावहत क े लवन। आयोजक सवहत संयोजकक ेँ  सेहो \nधन्दयिाद देलवन। असलमे उमेशजीक सतत प्रयाससाँ कायषक्रम भेबो \nकएल बहुत नीक। कोनो तरहक ददक्कचत नवह भेल। \nजलखै , िाह , भोजन सभक उत्तम ओररआन िल। सभ \nरिनाकार , समीक्षक, आगन्दतुक विद्वानलोकवनक ेँ  यथोचित अिसर देल \nगेलवन, सम्मावनत कएल गेलवन। \nसगर राचत दीप जरय कायषक्रममे अनेक मूधषन्दय सावहत्यकार \nलोकवनसाँ भेंि भेल। राचत भरर िलए बला एवह ओवहठाम वबताओल  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 129 \nगेल आनन्ददपूणष क्षण सददखन मोन पिैत रहत। हमर सुख -सुविधा आ \nयथोचि त स म्मान ह ेतु ज े वकि ु स ंभि  ि ल स े उमेशज ी के लवन। \nआदरणीय डाक्िर श्री उमेश मंडलजी एिम् हुनकर समस्त सहयोगी \nलोकवनक ेँ  एवह हेतु हार्दिक आभार, धन्दयिाद। \nआब भोर भए गेल िल। कायषक्रम समाप्त भए गेल। हमरा िापस \nजेबाक िल। दरभंगा जा कए ददल्लीक हेतु हबाइ जहाज पकिबाक \nिल। उमेशजी पवहनेसाँ हमरा लेल िैक्सी ठीक कए देने रहचथ। हम साढ़े \nआठ बजे दरभंगा हबाइ अड्ढा पहुाँचि गेलहुाँ। ओतए पहुाँचि बहुत आश्वस्त \nभेलहुाँ। सही समयपर जहाज उवि गेल। हम वनखश्चत समयसाँ आध घंिा \nपवहने डेढ़ बजे ददल्ली हबाइ हड्डापर उतरर गेलहॅँ। एवह तरहेँ \nदरभंगा , अिेर डीह , वनमषलीक यािा बहुत सफलतापूिषक संपन्दन भेल।  \n  \n \n  \n 130 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 131 \n \n  \n 132 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 133 \n \n  \n  \n 134 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n  \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 135 \n \n \n \n 136 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 137 \n \n \n 138 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 139 \n \n \n  \n-रबीन्दर नारायण चमश्र, ग्रेिर नोएडा, 01 अप्रैल 2024 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n 140 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n२.११.वनममला किम - अग्ननत्शखा खेप -३८ \n \nवनममला किम (१९६०- ), त्रशक्षा - एम. ए., नैहर - खराजपुर , द रभङ्गा, \nसासुर - गोवढ़यारी (बलहा), ित्तषमान वनिास - रााँिी, झारखण्ड। झारखंड \nसरकार मवह ला एिं बाल विकास सामाणजक सुरक्षा विभागमे बाल \nविकास पररयोजना पदाचधकारी पदसाँ सेिावनिृत्रत्त उपरान्दत स्ितंि \nलेखन।  \n(अत्ग्न त्रशखा मूल वहन्ददी- स्िगीय णजतेन्दर क ु मार कणष, मैचथली अनुिाद - \nवनमषला कणष)  \n \nअग्ननत्शखा खेप -३८ \n \nपूि मकि ा \n \nराजा पुरूरिा क े  विणक्षप्त अिस्था  में सेनापचत िन साैं ल s कs आपस \nअबैत िचथ , आ हुनक चिवकत्सा प्रारंभ होइत अचि l \n                \n विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 141 \nआब आगू \n \nवकि ु दद न धरर मह ामात्य एवह  आशा में शास न करैत रह लाह  ज े हु नकर  \nसम्राि ठीक भ s जयचथन्दह, मुदा हुनकर आस िकनािूर भ s गेलवन। \nराजा ठीक नवह भेलाह , ओ ओवहना विणक्षप्त सन रहलचथ। अंतत  थावक \nहारर गेलाक बाद ओ महान विद्वान , ऋवर् लोकवन साँ पुिलचथ आ \nक ु लपचत ित्रशि क ेँ  आमंत्रित कs अपन समस्या हुनक सोझााँ राखख \nराजाक च्छस्थचतक विस्तृत वििरण देलखखन्दह हुनका । पुन  हुनका साँ s \nउचित परामशष मंगलचथ । कारण राज्य िलाबय लेल राजा रहब \nआिश्यक अचि, सब गो िे आपस में ििाष कय सिषसम्मचत साँ s वनणषय \nलेलचथ जे पुरूरिाक ज्येि पुि आयु क े  राज्यात्रभर्ेक कयल जाय। \nआयु क ेँ  क ु लपचत ित्रशि द्वारा श्रेि ऋवर् लोकवनक मागषदशषन में \nराज्यात्रभर्ेक कयल गेलवन।ओ राज्यक ससिहासन पर बैसलचथ। राज्य \nक ेँ  राजा भेिलखन्दह, मुदा ओ अनुभिहीन आ युिा िलाह । कतय िलाह \nअनुभिी िक्रिती सम्राि पुरूरिा! आ कतय िचथ हुनक युिा आ \nअनुभिहीन पुि आयु ?की ओ सम्पूणष धरती पर शासन क s सक ै त \nिचथ ?मुदा एतय महामात्य जे राज्यक अनन्दय भक्त आ पूणष अनुभिी \nिलाह हुनका सहयोग क े लचथ । ओ राजा पुरूरिाक शासन काल में \nहुनक प्रशासन देखने िलचथ! एतबवह नवह ओ सहयोगी रहल िलाह \nओवह शासन -प्रशासन क े ।ओ अपन सम्पूणष अनुभि लगा देलचथ \nनियुिक राजा आयु क े  द्वारा शासन व्यिस्था सुिारू ढंग साैं संिालन \nकरियिा में। ओ आयु क े  सुरक्षा देलचथ,आ ओवह मात्रि-वपतृहीन बालक \nक े  एकिा सक्षम सम्राि बनबाक प्रत्रशक्षण देमय लगलाह। \n  142 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n... \n \nराज ा पुरू र ि ा वकि ु दद न राज मह ल मे रह लाह , मुदा ओतहु ओ अजबे -\nअजब काज करैत िलचथ। कखनो जोर -जोर साँ हाँसs लगैथ, कखनो \nकानs लगैथ! कखनो कपिा फाि s लागचथ, तs कखनो उिषशीक चिि \nसाँ प्रेम-व्यिहार करs लागैत ि लाह । कख नो काल उपद ान के  स ेह ो ि ूबैत \nिलाह।ओ अपन चप्रयतमा बुणझ अश्लील काज करैत रहैत िलाह। एवह \nक े  अलािा ओ सददखन महल स s बाहर वनकलबाक प्रयास करैत \nिलचथ । एक ददन हुनका अिसर भेवि गेल िलवन ।ओ िोरा -नुका कs \nमहल साैं बाहर आवब गेलाह आ... कोनो अज्ञात लक्ष्य ददस विदा भs \nगेलचथ । \nजखनवह राजभिन में हुनकर अनुपच्छस्थचतक बोध भेलवन , अचत शीघ्र \nराजपुरुर् आ सभ कमषिारीगण हुनकर संधान में जुवि गेलचथ। ओवह \nसब ठाम हुनकर तलाश में अन्दिेर्क पहुाँचि गेल जतय कवनको संभािना \nहुनका सब क ेँ  लागल जे महाराजा भेवि सक ै त िचथ मुदा ओ नवह \nभेिलाह। नवह जावन धरती क े  कोन िोर पर ओ वबला गेलचथ। नवह जावन \nओ पृथ्िी पर िचथ  िा नवह , की जावन कोन काज लेल ओ कत  ित्रल \nगेलचथ। की जावन उिषशी क ेँ  तकबाक लेल स्िगष तs नवह ित्रल गेलचथ \n? \nथावक हारर क s सभ राज्य कमषिारी आ अचधकारीगण हुनक अन्दिेर्ण \nबंद कय ईश्वर पर हुनकर रक्षा क े  दाचयत्ि साैंवप राजकायष क े  संिालन \nमें त्रलप्त भय गेलचथ। एक ददन सेनापचत अपन त्रसपाही सभक संग \nक ु मार िन मे क्षेि-्मण पर गेल िलाह , तखन हुनकर दृचष्ट पूिष सम्राि  विदेह  ३९२ म अंक १५ अप्रैल २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९६ अंक ३९२)|| 143 \nराजा पुरूरिा पर अिक्क े  पिल।हुनका देखख ओ सब आश्चयषिवकत भ s \nगेलाचथ । हुनकर च्छस्थचत एतेक करुण िल जे सेनापचत करुणार भ s \nगेलचथ ।एकिा िक्रिती सम्राि आ हुनकर ई च्छस्थचत ! \nओ राजा क ेँ  अपना संग राजधानी अनबाक बहुत प्रयास क े लचथ , मुदा \nओ आबय लेल तैयार नवह िलाह , एतेक धरर जे िलैत रथ साँ s क ू दद \nगेलाह आ सरपि दौिय लगलाह। एवह क्रम मे हुनकर देह सेहो घायल \nभ' गेलवन। ठाम -ठाम स s शोणणत क े  धार िल -िला आयल \nिलवन।आब सेनापचत वििश भय गेलचथ। ओ असहाय िल चथ! करचथ \nतs कचथ करचथ ! ओह भगिान ! सेनापचत चििचतत ! आब की करबाक \nिाही ! पूिष सम्राि क ेँ  बाखन्दह कs सेहो नवह आवन सक ै त िलचथ , आखखर \nहुनकर कोन अपराध िलैन्दह जे बाखन्दह कs हुनका दण्ड देल जाय! आ \nओ बान्दहलाक उपरान्दत कतेक ददन राजमहल में रहताह तेकर कोन \nभरोस! कतेक ददन हुन का बाखन्दह कs राखल जा सकत! हा दैि! ई क े हेन \nदण्ड देलीयखन्दह! िक्रिती सम्राि िलाह आ आई हुनक ई ष्गषचत! ओ \nअपराधी नवह िचथ जे हुनका बाखन्दह कऽ आपस ल s गेल जाय । \nजखन ओ सभ राजा पुरूरिा क े  राजधानी ल s जयबा में सफल नवह \nभेलाह तखन ओ अपन सैवनक क े  राजमहल पठा क s राजसी पररधा न \nमंगिा लेलचथ आ कोनो तरहे बल प्रयोग कs राजा क े  ओ िस्ि पवहरा \nदेलचथ । राजा ओ िस्ि पवहरबा में कनेको रूचि नवह देखाओल , कारण \nहुनका ओ िस्ि पवहरिा में कवनको अत्रभरुचि नवह िलखन्दह। वकएक त s \nओ अपनहु क े  वबसरर गेल िलचथ । तखन आब हुनका िास्ते िस्िक \nकोन महत्ि िलैक !  हुनका िास्ते राजसी पररधान अथिा राजमहलक \nकोनहु महत्ि नवह िल। हुनका लेल िनक कठोर पाथरक भूचम आ \nराजमहलक कोमल आ गदगर आरामदायक पयंक में कोनहु अंतर नवह  144 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिलैक। िास्ति मे कहल जा सक ै त िलैक जे िन प्रांतक प्रस्तर भूचम \nहुनका लेल बेसी अनुक ू ल िल कारण ओतय उिषशीक आगमनक \nसं भािना िल।  \nएकर बाद राजपुरुर् लोकवन एकिा वनयम बनौलवन जे ओ सभ दू -िारर \nगोि सैवनक क ेँ  गुप्त रूपें हुनकर देखभाल हेतु िन में िोवि देलचथ। ओ \nसभ राजाक दृचष्ट में वबनु अयनवह गुप्त रूप साँs हुनकर रक्षा में तत्पर \nरहचथ , आ बीि -बीि मे हुनकर आिश्यक सेिा ओ लोकवन करचथ , आ \nस्िि िस्ि पवहरा दैत िलाचथ ।ओ हुनकर समय पर भोजनक वनयचमत \nव्यिस्था कs दैत िलचथ ।  \nमुदा राजा क ेँ  एवह सब में कोनो रूचि नवह िलखन्दह । हुनका नवह भोजन \nमें कोनो रूचि िलखन्दह आ ने िस्ि में ।हुनका भोजन आ िस्ि मे रूचि \nकम भs गेल िलखन्दह। तावह कारण हुनका कवनको रूचि नवह  िलखन्दह \nराज कमषिारी गणक एवह सेिा सत्कार में । अपन दैवनक कमष में राज \nकमषिारीक हस्तक्षेप हुनका रुिइत नवह िलखन्दह ।आ एक ददन एवह सेिा \nसाँ तंग आवब ओ ओवह िन क ेँ  सेहो िोवि देलचथ ।ओ एम्हर -ओम्हर \nभिकय लगलचथ । कखनहु कोनो िन में ित्रल जाइत िलचथ , आ \nकखनहु काल कोनो पोखरर  मे हेलैत रहैत िलाह। कखनहु कोनो नगरक \nराजमागष पर दृचष्टगोिर होइत िलाह । कखनहु उम्मत्त सन दौि लगबैत \nओ देखाइ पिैत िलचथ त s कखनहु कोनो नदीक कात मे भिक ै त भेिैत \nिलचथ ।एवह तरहेँ एक साल बीचत गेल।  \nएम्हर उिषशी साँ विरह भेलाक बाद हुनकर पवहल भेंि सरस्िती नदीक \nकात मे भेलवन, उिषशी हुनका दोसर साल में सेहो भेंि करबाक समय \nदेने िलाचथ , मुदा कतय ? - हाँ क ु रुक्षेि में मोन पिलखन्दह ।  विदेह  ३९२ म अंक ","size_mb":4.44,"has_text":true},"Videha 393.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 393.pdf","name":"Videha 393.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-6426-1 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष १७ मास १९७ अंक ३९३)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,चि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार/ सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 393 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-१५) \n१.२.अंक ३९२ पर वटप्प ी (पृ. १६-१६) \n२.गद्य \n२.१.कुन्द्दन क ा- िीहवन कथा-पंच-परमेश्वर (पृ. १८-१८) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-आषाढ़ मासक एकादशीक माहात्म्य (पृ. १९-२२) \n२.३.संतोष कुमार राय 'िटोही' केर डायरी 'िि यू टू' (पृ. २३-२४) \n  \n \n२.४.िाि देि कामत-पारो िनाम प्रधमिा/ घर-घुसरा/ ग्यारेन्द्टी: विहैन कथा \n(पृ. २५-३३) \n२.५.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n३४-५५) \n२.६.संतोष कुमार राय 'िटोही'- िघुकथा- सहोदर िवहन (पृ. ५६-५७) \n२.७.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-मातृशर म्  (पृ. ५८-१०१) \n२.८.वनमािा क ा- अग्ग्नलशिा िेप -३९ (पृ. १०२-१०६) \n३.पद्य \n३.१.मुन्द्ना जी- वकिु हाइकू  (पृ. १०८-१०९) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-नदीक िार (पृ. ११०-११२) \n३.३.आचाया रामानंद मंडि-अिीर सीता/ भािाथा/ केिि मानि (पृ. ११३-\n११७) \n३.४.डॉ. क्षियाउर रहमान जाफरी- जिन वपता ििाह (पृ. ११८-११९)   \n \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 1 \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२.अंक ३९२ पर विप्पणी   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र- नूतन अंक सम्पादकीय  \n \nकामेश्वर चौधरी जीक सनेस  \n \nकामेश्वर  चौधरी  जीक  सनेस  मैथिलीक  नव पद्य  संग्रह  अथि।  ऐ मे १.भक्ति \nगायन (हे गणपथि , मााँ शारदे !, हे ददनकर  दीनानाि !, हे क ृ ष्ण!, हे गङ् गे!, हे \nकाशी !, राम  अवधमे, हे जानकी !, हे सााँई!, हर हर महादेव ; २.लोकगीि \n(आह्वान; हािी  अगि  आ घोड़ा अगि ; माए-बेटाक  झगड़ा ; गीि ; मुञ्चेश्वर-\nगािा ; अयोध्या मे राम ; प्रश्न रामसाँ; सोहर ; मधु-जननी; आएल बसन्ि ; अहााँ \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 3 \nक ि ऽ नुकाएल  िी  राधा; गीि  साँ भरर दी  गगनक ेँ); आ ३.काव्यधारा (सनेस ; \nपप्पा , पूरी  गोल ककए ’?; इराक े ; आगााँ नाि , ने पािााँ पगहा ; हम घूथम रहल \nिी  कबकानेर ; हे स मय; ससनेह ; सम्वाद ; कवचार ; माए, जाइ थियौ ’; बड़की -\nबाड़ी; टेंडरक  मकहमा; टेसलफोन डायरी; भामिी ; कारी  रंगक  मकहमा; हेरा गेल \nगाम हमर ; किेक  दूर ; हमहीं सभटा ; चुनावक  शंखनाद ; आजुक  ददन ; प्रिम  \nयात्रा; पदापपण - बम्बई शहर ; व्यापारवाद ; नविुररया  मैथिल ; हम आब सलखब \nकी ? ; थमझा  गेल कडकबया; अनसोहााँि बरखा ; जलवायु पररविपन ; कवदेशरक  \nमेला; आत्माक  खोज) ऐ िीनू  (१.भक्ति गायन, २.लोकगीि आ \n३.काव्यधारा) क  सङोर  अथि।  \nबाल पद्य  सेहो  अथि  आ पयापवरणक  थचन्िा  सेहो।  कवदेशरक  मेला मोन पड़ै  \nिन्न्ह आ अनसोहााँि बरखा सेहो  आ से  ओ सलखै िथि - “माघ बररसबे  क रए/ \nभाए बाँटबे क रए/ बााँस कटबे  क रए”- कहैि  िलाह  हमर  दादा।  नविुररया  \nमैथिलक  उकटा -पैंची  हुनका  नै सोहाइि  िन्न्ह। वाद  सभमे  बाँटैि देश , असमिप  \nहोइि  लोक  आ व्यापारवादक  प्रकोप  ककवक ेँ एकटा  ट्रेण्ड नै वरन्  व्यापारवादक  \nएकटा  प्लान  स न बूझझ  पड़ै  िन्न्ह आ ओ क्षुब्ध िथि।  \nआजुक  ददन  कबिैि  िन्न्ह अकगला यात्रा लेल पेटी  सैंिैि।  किेक  दूर  आकब गेल \nिथि  जि ऽ स्वर  मुना गेल िन्न्ह।  \nकडकबयाक ेँ ओ द इ िथि  दीपक  सशखाक  कबम्ब। \nमुदा  धरिीक ेँ सोथध  रहल मानव, जे साैंसे  कवज्ञापन िाकप  रहल अथि , से  देन्ख \nओ क्षुब्ध िथि , से  आब ओ सलखिा  की ? \nआ ’आत्माक  खोज’ मे ओ दाशपकनक  स न िटस्ि  बकन जाइि  िथि - ’िटस्ि  \nभऽ गेल िी / समुद्रक  पाकन  जकााँ/ पहाड़क  आक ृ थि  जकााँ/ नदीक  प्रक ृ थि  \nजकााँ/ सूयपक  असभव्यक्ति  जकााँ/ चन्द्रक  मौसलकिा  जकााँ/ िरेगनक  दृथि  \nजकााँ/ गाि -वृक्षक  स्वभाव  जकााँ।’    \nकामेश्वर  चौधरी  जीक  स बल पक्ष  िन्न्ह यएह दाशपकनकिा।  जे ’अकगला यात्रा \nलेल पेटी  सैंिैि ’ ददन  कबिबाक  आ ’िरेगनक  दृथि  जकााँ’ िटस्ि  बनबाक  किा   4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबकन जाइि  अथि।  \nश्वेिाश्विार  उपकनषद  मे ईश्वरक  िुलना  जादूगरसाँ क एल गेल अथि , आ \nशंकराचायप  कहै  िथि  जे जकरा  जादूक  भेद  नै बुझल  िै  से  जादूगरक  करिबसाँ  \nआश्चर्यिि होइि  िथि।  मुदा  कामेश्वर  चौधरी  जीक  आत्माक  खोज स्प ि  करैि  \nअथि  जे ओ जादूक  क रि ब साँ आश्चर्यिि नै होइ िथि।   आब आशा क रब जे \nओ िटस्ि  हेबाक  कबम्बक ेँ अकगला संग्रहमे  आर आगााँ बढ़ाबथि , कारण  हुनकर  \nस बल पक्षक ेँ चीन्न्ह लेल गेल िन्न्ह। \n \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िचिन्तामणि \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िचचन्दतामणण चारर खण्डमे विभाणजत अचि - १. प्रत्यक्ष \n(सोझााँ-सोझी ), (२) अनुमान, (३) उपमान (तुलना क े नाइ) आ (४) शब्द \n(मौखखक गिाही )। िैध ज्ञान प्राप्त करबाक ई चाररिा साधन ऐ चारर खण्डमे \nअचि।  \nखण्ड एक  \nप्रत्यक्ष \n \nगङ्गेशक आह्वान: त्रिमूर्ति त्रशिक आह्वानसाँ ई खण्ड शुरू होइत अचि।आ तेँ \nआह्वानक विर्यपर चचाष शुरू होइत अचि। ई मानल जाइत अचि जे कोनो \nपररयोजनाक प्रारम्भमे भगिानक आह्वानसाँ ई कायष पूणष होइत अचि। \n \nआपत्तिः जे कोनो आह्वान कोनो काज पूरा करबाक कारण अचि , से \nसकारात्मक बा नकारात्मक संगचतक माध्यम साँ स्थावपत नै कएल जा सक ै त \nअचि , वकएक ताँ एहनो भेल अचि जे कोनो आह्वानक वबना सेहो कोनो काज \nपूरा कएल गेल।   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 5 \nआपत्तक उतर: एकर कारण ई अचि जे ई आह्वान पूिष जन्दममे कयल गेल \nिल / हएत।  \n \nआपत्तिः नै, ई ताँ घुमघुमौआ तक ष  अचि, आ ओनावहतो कोनो काज पूरा क े ना \nहोइत अचि तकर अनुभिजन्दय कारण सभ आह्वानक ेँ  अनािश्यक त्रसद्ध करैत \nअचि।  \nआपत्तक उतर: ई प्रमाण जे आह्वान कायष पूणष हेबाक कारण ि ै , तइमे दू \nचरणक अनुमान शाचमल अचि। पवहल , ई जे ई त्रशष्ट लोक द्वारा वनखन्ददत नै \nअचि िरन हुनका सभ द्वारा सेहो आह्वानसाँ कायष प्रारम्भ कएल जाइत अचि। \nतखन ई अनुमान लगाओल जा सक ै त अचि जे काज पूरा भेनाइ फल अचि \nवकएक ताँ ई वनयचमत रूप साँ इच्छित अचि, आ आन कोनो फल उपलब्ध नै \nअचि।  \n \nआपत्तः  ई तक ष  काज नै करत कारण ई पवहनेसाँ ज्ञात अचि जे आह्वानक \nअि ै तो काज पूणष भऽ सक ै त अचि , कारण -सम्बन्दध कोनो तक ष साँ स्थावपत नै \nकएल जा सक ै त अचि।  \nआपत्तक उतर: हम सभ ऐ तक ष  (जे आह्वान का यष पूणष करबैत अचि ) क \nसमथषन लेल िैददक आदेशक आह्वान करैत िी। मुदा कोनो एहन िैददक कथन \nनै भेिैत अचि। से अनुमान कएल जा सक ै त अचि जे ऐ तरहक आह्वान \nसुसंस्क ृ त लोक सभ द्वारा शुरू कएल गेल आ कएल जाइत अचि।  \nप्राथषना देह (जेना प्रणाम ), िाणी (गायन) आ मच्छस्तष्क (ध्यान) साँ होइत \nअचि। मुदा कोनो ईश्वरमे विश्वास क े वनहार सेहो कायष सम्पन्दन कऽ लैत अचि , \nताँ की ओ पूिष जन्दममे आह्वान/ प्राथषना  क े ने हएत? आ आह्वानक बादो कखनो \nकाल कायष सम्पन्दन नै होइत अचि , से की ढेर रास बाधा ओइ साधारण \nआह्वानसाँ दूर नै भेल हएत?  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nऐ तरहक तक ष साँ प्रारम्भ भेल िल ई ग्रन्दथ, ७-८ सय बखष पवहने ! \n  \n(सन्ददभष: कालष एच पॉिर : एनसाइक्लोपीवडया ऑफ इच्छण्डयन वफलोसोफी, \n१९९३; सतीश चन्दर विद्याभूर्ण : अ वहस्री ऑफ इच्छण्डयन लॉणजक, १९२१) \nस्िीफन एच . वफत्रलप्स त्रलखै िचथ: \nचमचथलामे राखल गेल पञ्जी िंशािली अत्रभलेखसाँ पता चलैत अचि जे हुनक  \nपत्नी आ तीनिा बेिा आ एकिा बेिी िल। एकिा बेिा िलखन्दह प्रत्रसद्ध न्दयाय \nलेखक , ि धषमान। गङ्गेश स्पष्ट रू पस ाँ अपन ज ीि नकालमे प्रत्रस त्रद्ध प्राप्त \nकयलवन, जकरा \"जगद -गुरु \" कहल जाइत अचि , जे हुनक समयक \nशैक्षणणक संस्थानक लेल \"प्रचतचित विश्वविद्यालय प्रोफ े सर\" क लगभग \nसमकक्ष हएत।  \nGenealogical records kept in Mithila suggest that \nhe had a wife and three sons and a daughter. One \nchild was the famous Nyaya author, Vardhamana. \nGangesa apparently achieved quite some fame \nduring his lifetime, referred to as \"jagad -guru,\" \nwhich woul d be the rough equivalent of \n\"Distinguished University Professor\" for the \neducational institutions of his time. \n[Phillips, Stephen, \"Gangesa\", The Stanford \nEncyclopedia of Philosophy (Summer 2020 \nEdition), Edward N. Zalta (ed.), URL  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 7 \n= https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/e\nntries/gangesa/ ] \nगंगेश जगदगुरु ताँ रहचथ परमगुरु सेहो रहचथ आ परमगुरुक उपाचध वहनका \nअचतररक्त माि नूतन िाचस्पचत (िृद्ध िाचस्पचतक परिती ) क ेँ  पिाचत जा \nकऽ प्राप्त भेलखन्दह। \nमुदा गंगेशक संगे जे अन्दयाय रमानाथ झा आ उदयनाथ झा अशोक क े लखन्दह \nसे बीसम आ एक्क ै सम शताब्दीमे भेल आ तकर दुष्पररणाम स्िीफन वफत्रलप्स \nसन नैय्याचयक उठ े बा लेल अत्रभशप्त भेला। एतऽ अहााँक ेँ  सूचचत करी जे \nस्िीफन वफत्रलप्स तत्त्िचचन्दतामणणक चारू खण्डक सम्पूणष अंग्रेजी अनुिाद \nक े वनहार पवहल व्यक्क्त िचथ [Jewel of Reflection on the \nTruth about Epistemology: A Complete and \nAnnotated Translation of the Tattva -cinta-mani, \nBloomsbury Academic (2020)] । हुनका अलाबी िी .पी. भट्ट \nसेहो तत्त्ि चचन्दतामणणक चाररमेसाँ ३ खण्डक सम्पूणष  अनुिाद २०२१ धरर कऽ \nलेने िचथ [१. प्रत्यक्ष (सोझााँ-सोझी ), (२) अनुमान, आ (४) शब्द (मौखखक \nगिाही ); ( ३) उपमान (तुलना क े नाइ)बााँकी िखन्दह [Word The \nSabdakhanda of Tattvacintamani - With \nIntroduction, Sanskrit Text, Translation And \nExplanation (2 Vols Set) 2005; Perception The \nPratyaksa Khanda of The Tattvacintamani 2012 (2 \nVols Set); Inference the Anumana Khanda of the \nTattva Chintamani ( With  Introduction, Sanskrit \ntext, Translation & Explanation ) (2 Vols Set) 2021 \nPublished by Eastern Book Linkers, Delhi]।  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nHONOUR KILLING OF GANGESH UPADHYAYA \n(FIRST BY RAMANATH JHA, THEN BY \nUDAYANATH JHA 'ASHOK'  (A PARALLEL \nHISTORY OF MITHILA AND MAITHILI \nLITERATURE, WHY TODAY ITS NEED BEING FELT \nMORE INTENSELY?) \nI was not surprised, though I must have been when \nI saw a monograph on Gangesh Upadhyaya, whose \ncopyright is being held by Sahitya Akademi, the \nauthor of the monograph is Udayanath Jha ' \nAshok'. I thought that Udayanath Jha ' Ashok', who \nhas been given Bhasha Samman also, by the same \nSahitya Akademi, would do some justice. But truth \nand research seem elusive in Sahitya Akademi \nmonographs, at least that I found in this \nmonograph. \nI searched and searche d through chapters, that \nnow the author will show courage. But the author \nlike Ramanath Jha seems ashamed of the roots and \noffspring of Gangesh Upadhyaya. He tries to \nconfuse the issue, but there is no confusion now at \nleast since 2009. But in 2016 Sahitya  Akademi \nseems to carry out the casteist agenda. Udayanath  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 9 \nJha mockingly pretends to search his name, lineage \netc, where nothing is there to search for, yet he \ncould not muster the courage, to tell the truth, and \nends up just repeating the facts in 2016 th at \nDineshchandra Bhattacharya already has \npublished way back in 1958. \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya by Prof. \nRamanath Jha is being taken forward by Sahitya \nAkademi, Delhi in a most hypocritical way. \nRamanath Jha's obscurantism  vis-a-vis Panji is \nevident from one example. The inter -caste \nmarriage in Panji was well known to him (but he \nchose to keep the Dooshan Panji secret - which has \nbeen released by us in 2009), and it was apparent \nthat the great navya -nyaya philosopher Gangesh \nUpadhyaya married a \"Charmkarini\" and was \nborn five years after the death of his father (see \nour Panji Books Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh \nChandra Bhattacharya writes in the \" History of \nNavya-Nyaya in Mithila\". (1958) \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila ----- Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nknow even his father's name -----...As there is no \nother reference to Gangesa we can assume that the \nfamily dwindled into insignificance again and \nbecame extinct soon after his son's death. \" [1958, \nChapter III pages 96-99), which is a total falsehood. \nHe writes further that all this information was \ngiven to him by Prof . R. Jha, and he seemed \nthankful to him. \nThe following excerpt from Our Panji Prabandh \n(parts I&II) is being reproduced below for ready \nreference: \n - \nमहाराज हरससिहदेि - चमचथलाक कणाषि िंशक। ज्योचतरीश्वर ठाक ु रक िणष-\nरत्नाकरमे हरससिहदेि नायक आवक राजा िलाह।  1294 ई  .मे जन्दम \nआ 1307 ई  .मे राजससिहासन। चघयासुद्दीन तुगलकसाँ  1324-25 ई  .मे \nहाररक बाद नेपाल पलायन। चमचथलाक पञ्जी-प्रबन्दधक ब्राह्मण , कायस्थ आ \nक्षत्रिय मध्य आचधकाररक स्थापक, मैचथल ब्राह्मणक हेतु गुणाकर झा , कणष \nकायस्थक लेल शंकरदत्त, आ क्षत्रियक हेतु विजयदत्त एवह  हेतु प्रथमतया \nवनयुक्त्त भेलाह। हरससिहदेिक प्रेरणासाँ - आ ई हरससिहदेि नान्दयदेिक िंशज \nिलाह , जे नान्दयदेि काणाषि िंशक १००९ शाक े मे स्थापना क े ने रहचथ - नन्ददैद \nशुन्दयं शत्रश शाक िर्े )१०१९ शाक े )... चमचथलाक पच्छण्डत लोकवन शाक े  १२४८ \nतदनुसार १३२६ ई  .मे पञ्जी-प्रबन्दधक िर ः्तमान स्िरूपक प्रारम्भक वनणषय \nकएलखन्दह। पुन  ितषमान स्िरूपमे थोडे बुत्रद्ध विलासी लोकवन चमचथलेश \nमहाराज माधि ससिहसाँ १७६० ई  .मे आदेश करबाए पञ्जीकारसाँ शाखा  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 11 \nपुस्तकक प्रणयन करबओलखन्दह। ओकर बाद पााँणजमे )कखनो काल िर्णित \n१६०० शाक े  माने १६७८ ई .िास्तिमे माधि ससिहक बा दमे १८०० ई .क \nआसपास (श्रोत्रिय नामक एकिा नि ब्राह्मण उपजाचतक चमचथलामे उत्पत्रत्त \nभेल। \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose around \n1800 CE as per authentic panji files.  Sh. \nAnshuman Pandey [Gajendra Thakur of New Delhi \nprovided me with digitized copies of the \ngenealogical records of the Maithil Brahmins. The \npanjikara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to allow \nothers to pursue their records. It is a matter of \n'intellectual property' to them. I was fortunate \nenough to receive a complete digitized set of \npanji records from Gajendra Thakur of New Delhi \nin 2007. [Recasting the Brahmin in Medieval \nMithila: Origins of Caste Identity among the \nMaithil Brahmins of North Bihar by Anshuman \nPandey, A dissertation submitted in partial \nfulfilment of the requirements for the degree of \nDoctor of Philosophy (History) in the University of \nMichigan 2014]. \nLater these Panji Manuscripts were uploaded to \nVideha Pothi at  www.videha.co.in and google \nbooks in 2009).  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nThe so -called Maharajas of Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis, \nand there were so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our \nbook (Panji Prabandh vol I&II), we have attached \ncopies of genealogy -based upgradation orders \n(proof of upgradation for  cash). So, before \n1800   CE, there was no srotriya sub-caste in British \nIndia and there is no such sub-caste within Maithil \nBrahmins in Nepal part of Mithila even today. \nSrotriya before that referred to following some \neducation stream in British India, in  Nepal it still \nhas that meaning. \nORIGINAL PANJI REFERENCES ARE PLACED \nBELOW: \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK \n४९. \n१८८ /२  चमषकाररणी  माण्डर िभवनयाम  िादन  \nतत्त्िचचितामणण \nकारकगंगेश \nिादनगंगेशक  नााँई रत्नाकरक-\nमातृक )अज्ञात(  \nगंगेश \n  िल्लभा भिाइ  माहेश्वर   \n      जीिे     विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 13 \n  \n२१ //१० छाद नसँ तत्ि चिन्ताम णि कार क ज गद्गुरु  गंगेश  \nिादनसाँ तत् ि चचन्द तामणण कारक  \nगंगेशक िल् लभा चमषकाररणी वपतृ परोक्षे प्च  िर्ष व् यतीते तत् ि चचन्द तामणण \nकारक गंगेशोत् पत्रत्त- िममकाररिी मेधाक सन् ता नक गावगमे छगहन्ह  \nछादन सँ तत्ि चिन्तामणि कारक म ōम ō गंगेश \n\"तत्ि चिन्तामणि कारक म गंगेशक विषयक गेख प्रािीन  . पा . म  .\n।।\"पञ्जीसँ उपगब्ध \nवपतृ पर ोक्षे पंि िषम व्यतीते गंगेशोत्पत्तिः इचत प्रािीन गेखनीयकु त्रावप : \nदेिानन्दद पञ्जी ३९ -२ िादनसाँ जगदगुरू गुंरू गंगेश सुताय िभवनयामसाँ \nजयाददत्य सुत साधुकर पत्नी  \nदेिानन्दद पञ्जी ३३९ -३ जगदगुरू गंगेश सुत सुपन दौ भण्डाररसमसाँ हराददत्य \nदौ .।। पुि सुताच गोरा जणजिाल साँ जीिे पत्नी ए सुत सन्ददगवह भिेश्वर। \nअिस्थाने सुपनभ्रातृ हररशम्मष दाररचत क्िचचत् जणजिाल ग्राम  \nदेिानन्दद पञ्जी ३० =५ िादनसाँ उपायकारक म .म  .पा .िद्धषमान सुताच \nखण्डिलासाँ विश्वनाथ सुत त्रशिनाथ पत्नी गंगेश- म.म .िद्वषमान /सुपन /\nहररशम्मष \nGangesh, the author of the Tattvachintamani, \nwrote one text equivalent to 12,000 texts. Now \ncome to the fact mentioned in the Panji - it clearly  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nstates that Gangesh of Tattvachintamani was born \nfive years after the death of his father and he \nmarried a tanner, so why did Ramanath Jha hide \nthis from Dinesh Chandra Bhattacharya? \nVardhamana, son of Gangesh, calls \nGangesh sukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a famous \nscholar like Gangesh are not available today is \nclear from the example given above. Vasudev of \nBengal was a classmate of Pakshadhar Mish ra of \nMithila, he came to study in Mithila, passed \nthe shalaka examination and received the title \nof sarvabhaum. Vasudeva memorised \nthe tattvachintamani of Gangesh and \nthe nyayakusumanjali karika  of Udayana. \nPakshadhar and other Mithila teachers did not \nallow writing (copying)  tattvachintamani. \nRaghunath Shiromani, a disciple of Vasudeva, took \nthe right of certification after he defeated his guru \nPakshadhar Mishra in a scriptural \ndebate (shastrartha). The Navya Nyaya school was \nfounded in Navadvipa by Vasud eva-Raghunath. \nPakshadhar Mishra was a contemporary of \nVidyapati (distinct from the Padavali writer who \nwas of the pre -Jyotirishwar period) who wrote in  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 15 \nSanskrit and Avahatta. And the arrival of Mithila \nstudents of Bengal from Bengal stopped after \nRaghunath Shiromani. Gangesh Upadhyaya \nenjoyed 'param guru' as well as 'jagad guru' titles, \nthe highest titles of the time and as per Panji only \nVacaspati Mishra II was the other person who \nenjoyed the title of 'param guru'. The extinction of \nNavya-Nyaya School fr om Mithila, as described \nabove, was a revenge of nature against the honour \nkilling of Gangesh Upadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story, \n'Shabdashastram' (based on the true Panji records \nof Gangesh Upadhyaya) was done by the author  \nGajendra Thakur himself: published as ' The \nScience of Words'  Indian Literature Vol. 58, No. 2 \n(280) (March/April 2014), pp. 78 -93 (16 pages) \nPublished By: Sahitya Akademi] \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ३९२ पर विप्पणी   \nप्रणि झा  \nआदरणीय संपादकमण्डल , विदेहक ३९२म अंक पढ़ल। ग्रुप क ै प्ि (डा.) वि \nएन झा क \"अंतररक्ष पयषिन क े  िैज्ञावनक दृचष्टकोण\" सन विर्य पर मैचथली \nमे लेख देख प्रसन्दनत भेल। ऐ तरहक विर्य पर विशेर्ज्ञ द्वारा प्रामाणणक \nमैचथली लेख क े र लेल डा ० झा आ विदेह दुनु बधाई क े  पाि ि ै थ। प्रमोद झा \n'गोक ु ल' क े  लघुकथा त्रलकत्रलक ितषमान मे परीक्षा क े  पचाष लीक क े  मामला \nआ ओकर गरीब आ सीचमत साधन बला िाि सब पर परय बला दुष्प्रभाि क े  \nगंभीरता क े  संजीदगी से उठाबै अचि। अणजत क ु मार झा क 'विकास सचमचत ' \nितषमान पररप्रेक्ष्य मे शहर, कस्बा सब मे विकत्रसत होइत कालोनी क े  \nविकासगाथा आ ओई संगे मानि समाज क े  बदलईत चमजाज क े  चच िण \nक्रबाक वनक प्रयास रहल। प्रो दमन क ु मार झा क 'नेपालमे मैचथली नािकक \nविकास आ पररणाम ' जानकाररपूणष लेख। क ु ल चमला क े  अंक मे िपल रचना \nसब खूब विविधता नेने रहल , विर्यिस्तु आ लेखन शैली दुनु रूप मे। सादर । \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 17 \n \n२.गद्य \n \n२.१.क ु न्ददन कणष - बीहवन  कथा-पंच -परमेश्वर \n२.२.परमान न्दद लाल कणष -आर्ाढ़ मासक  एकादशीक  माहात्म्य \n२.३.संतोर्  क ु मार राय  'बिोही ' क े र डायरी  'लि  यू िू ' \n२.४.लाल देब  कामत-पारो  बनाम प्रचमला/ घर-घुसरा / ग्यारेन्दिी: वबहैन  कथा \n२.५.रबीन्दर नारायण  चमश्र-सीमाक  ओवह  पार  (धारािावहक  उपन्दयास) \n२.६.संतोर्  क ु मार राय  'बिोही '- लघुकथा- सहोदर  बवहन  \n२.७.रबीन्दर नारायण  चमश्र-मातृशरणम् \n२.८.वनमषला कणष - अग्ग्नत्रशखा खेप  -३९ \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.क ु न्ददन कणष - बीहवन  कथा-पंच -परमेश्वर \n \nकु न्द न किम \nबीहवन कथा -पंि-परमेश्वर  \n \nपरमेसराक कान तक ओकर बेिा सावहल क े  अबण्डपनाक खखस्सा सब \nपहुाँचय लगलैक , मुदा बेिा पांजसाँ फ़ाणिल िलैक। परमेसरा क े  वहम्मत नवह \nिलैक जे बेिा क े  परतारर सवकतैक। परमेसरा क े  आभास होमय लगलैक जे \nशीघ्रवह ओकरा पंचैतीक सामना करय पड़तैक। एवह प्रकोपसाँ बचबाक लेल \nपरमेसरा क े  एकिा  उपाय सुझलैक। गामक पंचैती क े वनहार नेतासन \nलोकसबसाँ चमिता बढ़ा उहो अनका घ 'रक पंचैती करय लागल। आब ककरो \nबुत्ता नवह ि ै  ओकरा पर पंचैती बैसेबाक - परमेसरा आब \"पंच -परमेश्वर\" बवन \nगेल अचि!!  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n \n \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 19 \n२.२.परमानन्दद लाल कणष -आर्ाढ़ मासक  एकादशीक  माहात्म्य \n \n \n \n 20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 21 \n \n \n \n \n \n 22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 23 \n२.३.संतोर्  क ु मार राय  'बिोही ' क े र डायरी  'लि  यू िू ' \n \nसंतोष कु म ार  र ाय 'बटोही ' क े र डायरी 'गि यू टू' \n \n8-11-2016 \n \nनोिबंदी : कारी ददन  \n \nभारतक इचतहास मे नोिबंदी 'ब्लैक मनी' आओर 'नोि जालसाजी ' क ेँ  \nरोकिा मे कतेक सक्सेस भेल तकर मूल्ांकन अबै िाला इचतहास करतै। \nआठ निम्बर क ेँ  आठ बजे बेगैर पवहने बतौने प्रधानमंिी िीिी चैनल साँ इ \nकहलैन्दह जे 500 आओर 1000 नोि चलन मे आब नवह रहतै। इ ब्लैक मनी \n, नोि जालसा जी आओर आतंकिाद क ेँ  रोकिाक लेल जरूरी अचि। पूरा देश \nअिाक ्  रवह गेलै। ब्याह-उपनयनक समय ि े लै। 23 मई साँ 30 ददसम्बर क ेँ  \nबीच नोि बदलै लेल समय देल गेलै। हम िीिी खोत्रल कऽ बैठले रवह। सााँस \nबन्दन ज ेना भऽ गेल क्याक ताँ ह मरा लग 500 स ौि क वकि ु ह ज ार नोि  घर  मे \nपडड़ल िल। मायक मु  इला बाद गाम मे रह अ लगलहुाँ अचि। भरर राचत नीन्दन \nनवह भेल। योजना बनौलहुाँ वक कोना अइ संकि साँ पार पावब। अवगला ददन \nबैंक पहु ाँलहु ाँ ।बैंक ख ुलै स ाँ पवह ने बैंक केँ गेि  पर वकि ु ह ज ार लोकवन ज मा \nिलाचथ। पता चलल जे सौ िाका िाला नोि भेित , पर्च  ऊ स भको वकि ु-\n 24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवकि ु दैके  ि ै । तावह दुआरे दोसरो - तेसरो ददन आबऽ पड़त।हमरा ताँ आाँखख \nउनैि गेल इ जमघि देखख कऽ। कोनहुाँ धरानी रेलम -पेल क ेँ  बीच एक-दोसर \nक ेँ  धकलैत एक-दू ददन मे नोि बदलिेलहुाँ अचि। निका नो िपा रहल ि ै  \nआओर ददन समय लगतै।  \n \n500 आओर 1000 क े र पुरनका नोि बदला मे निका नोि , जमा -वनकासी \nमे ततेक  कम िाका वनकालै क ेँ  आदेश देल गेलै से बड़ लोकवन ब्याह -\nउपनयनक शुभ -मुहूतष क ै च्छन्दसल क े लाह । बहुते कााँच-क ु मार क ेँ  ब्याह रूवक \nगेलैन्दह। ब्याह रूकला साँ अरबो-खरबो क ेँ  वबजनेस चौपि भ गेलै। ब्याहक ददन - \nठ े कायल दुल्हा-दु ल्ह न माथा पीि लक। वकि ु लररका-लररकी संग भावग कऽ \nमंदद र मे ब्याह गेलाचथ। बैंक लाइन मे लावग कऽ कतेक लोकवन पूरा देश मे \nजान गमौलक। िोि धंधा करै िाला क ेँ  धंधा चौपि भ गेलै ,देहारी मजदूर क ेँ  \nदेहारी बन्दन भ गेलै, िोि -मोि  काम करै ि ाला मज दू र केँ काज  ि ुवि  गेलै। \nकम्पनी सभ बन्दन भ गेलै। निका नोि चलन मे अबै साँ पवहनवह साउथ इंवडया \nमे एकमुश्त एकिा लोकवन जमा क े ने पकड़ेलाह। \n \nहमरा मोने 'ब्लैक मनी' बन्दन नवह  भेलै। नोि  ज ालस ाज ी वकि ु कम भेल ह ेतै। \nपर्च  देशक अथष बेिस्था बेपिरी भ गेलै। लोक मानत्रसक , शारीररक आओर \nआर्थिक रूपे फीररशान भेलाह। बेरोजगारी क ेँ  आलम बवढ गेलै। क्रा इम क ेँ  \nग्राफ बवढ गेलै। कतेक मास धरर लोक बैंक -बैंक खेलैत रहलाह। णजनगी \nउस्सर खेत जकााँ भ गेलै सभहक। लाभ कम आओर हावन बेसी भेलै नोिबंदी \nसाँ। एहेन संकि काल मे णजनगी क ेँ  बााँचब कदठन भ गेल िल। भूखमरी बवढ \nगेल िल देश मे। त्रसया सुक ु मारी वबन ब्याहले रवह गेलीह। इ ददन भारतक \nइचतहास मे कारी दद न चथक। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 25 \n२.४.लाल देब  कामत-पारो  बनाम प्रचमला/ घर-घुसरा / ग्यारेन्दिी: वबहैन  कथा \n \nगाग देब कामत  \nपारो बनाम प्रचमगा/ घर -घुसर ा/ ग्यारेन्टी: वबहैन कथा \n१ \nपारो बनाम प्रचमगा  \nमीमांसा 'उपन्दयास ' आ बहुरानी 'वफल्म' एकिा पैघ समयक े  अन्दतराल साँ \nप्रकाशन ओ प्रसारणमे नहहि रहय। जखनवक मीमांसा 'वहन्ददी' पोथी \nचमचथलांचलक े  सावहत्य रत्न अनुपलाल मंडल जीक नामक एक पयाषय बना \nगेल ि ै क। अचतशय प्रशन्दनताक गप्प जे पचिला बरख हुनक अप्रकात्रशत \nआत्मकथा \"मंणजल और वकतनी दूर\" 512 पृिक िपलाक िाद आब \nमीमांसा उपन्दयास हुनकर नाती श्रीमान आददत्य क ु मार दास(भा.प्र.से.) \n 26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआओर सावहत्य संसद क े र आर. श्याम क ' संयोगे सुविज्ञ पाठक बीच आवब \nसकल अचि। नि ददल्ली साँ सन् 2023 मे 143 पृष्टक प्रथम संस्करण 'क \nदाम 395 िाका वनधाषररत कयल गेलैक। एवहक े  ISBN \n9788195994939 प्राप्त भेल ि ै क। सन् 1931 मेँ पवहल बेर मीमांसा \nबहराएल िल ,जावहक े  त्रसनेमाक चलचचि परदा पर वफल्माएल ' बहुरानी ' \nरूपेँ वनदेशक वकशोर साहू 40 क े र दशकमे समक्ष आनलवन। आई ओ दूनू \nगोिय ऐ धराधाम पर नहहि िचथ। दजषनाों उपन्दयास आ कथा संग्रह , जीिनी आ \nअनुिाददत पोथीक रचनाकार स्ि ० मंडल ज ीक लेख न शैली ह मरा अद्भुत \nलागैत अचि। मनुखक संभालक े  दउबरपन , पररिाररक जीिनक आदशष आ \nसमाजमे स्िंय रहैक महत्ताक ेँ  ओपन्दयात्रसक पािक माध्यम साँ बढ़ सूक्ष्मता \nपूिषक चचिण कयने ि चथ। नायक रुपेँ विजय ,नाचयका - मल्ल्लका ओ अरूणा \nआ ओकर माय मुख्य चररि चथक ै क , जावहक मादे ओवह पररिेशक जीिन्दत \nचचाष सददखन दशषक आ पाठकिृन्ददक े  मानस पिलक ेँ  झखझोरैत रहत। \nउनन्दयासक कथानक क ेँ  अकानबाक चेष्टा कयला पर अहााँ पाएब जे माक ष  \nएकमाि पोसुआ संतान अरूणा रहैत ि ै क, णजनकर वपता आ काका क ं बल \nददिंगत भेल रहैि। मुदा अरूणा मेधािी िािा रहने जचमन्ददार पृिभूचम क ' \nविजय संग वबयाहल जाईि। सेठ विजय त्रशणक्षत आ उदारिादी जुबक रहैत \nगाम समाजमे सुधार आनबाक लेल ग्रामोत्थान ,निका खूब उ ं चगर बान्दहक \nवनमाषण आ त्रशक्षाक अलख जगेबाक लेल बनारस साँ ब्रह्मचयष धरमक विदुशी \nमल्ल्लका राय क ों  आश्रममे राखख आनन्दद साँ विकासक काज करैत ि ै क। मुदा \nब्रह्मचयष पालनमे अकस्मात् व्यिधान होय िखन्दह।, से अंतरंग दृश्य युिा \nपाठकक े  विशेर् आकर्षण करैत बुझाइि। एवह पिकथामे सेठ विजय जीक \nस्िी रुपिती अरूणा एक अलग रूपमे समक्ष दे खाईि। ग्राम सुधारक े  िार्र्िक \nकायषक्रमक े  पश्चात बहुताों ग्रामीण साँ अरूजीक े  पररचय बढ़ैत िखन्दह। पड़सक े  \nएक 15-16 ियक्रमकए गरीब तरूणी जकर नाऊ पािषती रहैत ,साँ आत्मीयता  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 27 \nबढ़ैत ि ै न। एकददन एकिा अबला नारी हुनका बोझ अबैि आ अपनाक े  पारू \nक े र माय बताबैत ओकरा वबराम पवड़ जे बाक गप्प करैत िचथन। अरूणा जी \nओकरा जेष्ट बहीनददयादनी सदृश्य आदर मावन बहुरानी साँ पारू क ेँ  दरदक \nबेचैनीक समाद दैत इहो कहैत ि ै  ओकर बाबू डाकदर साहेबक े  बजाबे गेलचथन \nअचि। परंच फीस आ औखचध ले क ैं चा हाथमे नहहि रहने पांच पोंच चाहैत य। \nखुजरा नहहि रहने दस दैत िचथन आ वब ना संकोचे आरो आिश्यकता पड़ला \nपर मांगबाक बात सेहो बुझाबैत विदाह क े लकवन। ओवह पािषती क ेँ  त्रशशु पुि \nजनमलैत य। जहन डेढ़ सालक ओ बच्चा \"आनन्दद\" पारो संग बहुरानी \nओवहठाम दररोज आबऐक ताँ रूग्णािस्था मे अरूणा जीक े  बाललीला देखबैत \nआ बालक दूलार त्रसनेह करैत अपन कष्ट वबसरी जाइक। आ ओ बच्चा हुनका \nमा-मााँ सम्बोधन करै। सुन्दन गोदीमे की बच्चा साँ पररतृप्त हुनका होय आ अपन \nिाती पर सिाएक े  दुलारचथ -मलारचथ। बच्चा अपना माय साँ बेसी मालवकन \nअरूणाक ेँ  मा-मा कहैत परस्पर मानैत रहैक। िैद्यनाथ चमश्र 'यािी ' जीक पारो \nआ समाजमे एक पारो मािशी 'क जीिन च याष गचम देख ओवह नामे अचधक \nसहानुभूचत उमैर जाईत अचि। दोसर एक पारो िहीण दायक े  वियाह \nभेलासन्दता ओकर खुिौना बाला दूल्हा जी हाँसैत सासुर अयलापर िोिरत्रलस्ि \nदेखबैत कहलवन - अचधक वपिरल तबकाक बाहुल् प्रभािे नीक नाम िैश्यो \nसमाजमे ने राखने रही , हम अपना साँ िदठहारी नाम बद लैत पारो संग प्रचमला \nकर देलाैं। पारो तो अभािक पयाषय बुझल जाईि।  \n \n२ \nघर - घुसर ा \nघर - घुसरा मैचथली उपन्दयास बीिी . भास्कर जीक अनुपम रचना अचि। शेखर \nप्रकाशन पिना साँ 2019 मे प्रकात्रशत एवह पोथीमे 157 पृि ि ै क, जावहक \nदाम 200 िाका ि ै क। ऐ पोथीक उपन्दयासकार अपन बाबू स्ि ० बासुदेि ठाक ु र \nआ माय- फ ु लाों देिी आ ज्येि भाय लक्ष्मी ठाक ु र जीक े  स्मरण करैत समपषण  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकयलाह अचि। समाजसेिी श्री  बी.िी.भास्करजी गामघरमे रहैत एकिा \nस्िास््यकर्मिक रूपेँ अपन सेिा दैत , सावहत्यसेिी सेहो िचथ। वहनक रचना \nवहन्ददी जगतमे - चतरंगे की सौगन्दध, चतरंगा चीख उठा , दहेज का दुश्मन आ \nअवहल्ा उद्धार नािक खूब चचाष मे आयल रहवन। गूरू मवहमा ,अनेको \nअध्याग्त्मक पत्रिकामे वनबन्दध सेहो प्रकात्रशत भेल िखन्दह। कबीर चररत मानस \n(सातो कान्दड ) आ काव्य क ृ चत ओ संस्मरण , उपन्दयास प्रकाश्य क ृ चत िखन्दह। \nश्री भास्कर जी वबहार विश्वविद्यालय - मुजफ्फरपुर साँ वहन्ददी विर्यमे \nस्नातकोत्तर िचथ। महज एकिा कचोि व्यक्क्तगत जीिनमे रहलवन जे \nप्रत्रशणक्षत रहैत धरर त्रशक्षक नवह बना सकलाह हन्। वहनक कविता बढ़ सौष्टि \nहोई िखन्दह , से दरभंगा रेवडयो स्िेशन साँ बहुत पवहने प्रसारण भेल िलखन्दह। \nओवह उजाषिान लेखकक े  जनम फ ु लपरास (मधुबनी) मे 15 मई 1957 क ेँ  \nस्ि0 फ ू लो देिी आ बासुदेि ठाक ु र जीक घर भेल रहवन। हालवहमे वहनक \nदूगोि पोथीक लोकापषण - सुगापट्टी क े र भव्य कायषक्रममे िरेण्य सावहत्यकार \nश्री नारायण यादि जीक उपच्छस्थचतमे भेलवन अचि। सद्यप्रकात्रशत एवह घर - \nघुसरा मैचथली भार्ा मेँ पोथीक' प्रकाशकीय त्रलखैत शरविन्ददु चौधरी जी कहैत \nिचथ - \" वहनक प्रस्तुत उपन्दयास ' घर- घुसरा ' ग्रामीण अंचलक एकिा एहन \nकथा प्रस्तुत करैत अचि जे बरमहल घवित होईि मुदा ओकरा उद्घावित नहहि \nकयल जाईि। एवहमे प्रेम , करूणा , स्नेह , िात्सल् , त्याग आददक झलक \nताँ भेिते अचि, चमचथला'क माविक सहजता ,सुलभता ओ साोंधी सुगन्दध सेहो \nअदभुत रूपों दृचष्टगोचर होईत अचि। श्री भास्कर जीक उपन्दयास 'क शुभसंज्ञा \nएहन  आइन- वपड़ा बला बदनाम शव्द 'घर-घुसरा ' राखल गेल अचि ,जे एवह \nशव्दक उच्चारण जाैं निदम्पत्रत्त क े र बीच हाोंत्रसयो -चौलमे अधाांवगनी बाजी \nदैि ताँ धमषपचत अपन धरमक रक्षा नवह कय पररिार मोह त्यागैत गुदरीबबाजी \nधरर गोरखपुर जाए बना जाईि। से घर -घुसरा उपन्दयास पढ़ैत पाठकिगषक े  \nक्य, रोचकता आ विलक्षण प्रस्तुचतक प्रिाह अन्दतधरर अपन आभामे घीचने  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 29 \nरहल अचि। खूब मनलगू ई देहाती कथा सामाजक े  चचि 1980 क े  दशकमे \nलऽ जाईि।मुदा आब ओ 45 सालमे ग्रामीण क्षेि सेहो शहरी सभ्यताक \nवगरफ्तमे आवब गेल ि ै क। एवह पोथीमे जे वनठाही देशज शब्द सबक प्रयोग \nभेल अचि  स े मैचथली केँ णज याकेँ लागत लेल प्रयाप्त ि ै क। वकि ु मुर ण  ि ुवि  \nसाँ िास्तविक शव्दक अथष बोणझल अिश्य भऽ गेलैक। आ प्रकाशक प्रूफ \nदेखयमे चुकल अचि। ओना उपन्दयासकार अपना जनैत गाम -घरमे प्रयुक्त \nहोबय बाला लोकोक्क्त(मुहािरा) आ पौराणणक गीत साँ सम्पुणष कथामे सघन \nरूपेँ घाोंत्रसएने मातृभार्ाक शव्द आ िाक्यक ेँ  संरक्षण करेबामे पूणष समथष \nभेलाह अचि। यथा -: \nअन्दहरा क े  जगने की आ धधरा क े  तपने की ।\" अप ना मन क े  मौजी- बौह क े  \nकहलक ै  भौजी।\" ईतरक पानी भीतर गेल - च ुमा लै म ि ुबल गेल।\" स ौतीन \nशाल- मइरतो काल।\" मुनरा हेरै बाि - कखन हेतै भोज -भात \" हाय रे पुरख \nढ़ौह!\" तू धोईब हम मलाह - तोरा हमरा क ू न सलाह।\" गेल माघ उनतीस ददन \nबांकी।\" भेल वबयाह मोर करबह की!\" ई अंगुरी कािबइ तइयो अपने घाह...! \nगेलाह जऽ कािऽ - तहन सतुआईन कइए क े  एलाह।\"  \n\"हरबा जोतइते रामा फरबा हेरायल - कचथ ल' क े  जोतबई हर आब यौ।\" \nरबरल बविया आ इ देलकइ पलिवनयााँ ..... । चलइ मलवनयााँ िौड़ी - धरती \nधयकाबइ य...! भौजी गै मावन त्रलयौ हमरो बचवनयााँ से ना\" । देिरा हे नवह \nमानब तोहरो बचवनयााँ से ना \" । दुलहा वकयाक रूसल िी आवबक े  ससुराररमे \n- खीर पड़ोसल थारीमे ना।\" आहे कौने वनरमोवहया से ददनमा गुनेलक ै  से \nददनमा गुनौल क ै  , कौने वनरमोवहया लेने जाए। बड़ी रे जतन साँ हम धीया जीक े  \nपोसली से त्रसयाजीक े  पोसली -तकरो बैइमनमा लेने जाय।\" .. हौ जाचत \nजुलाहा ,नाम कबीरा ,िन -िन वफरै उदासी - जीि चेतािन बसुधा आए प्रगि \nभये आ कासी - हो साहेब िन -िन वफरै उदासी।\" तोरा गाम नणि जेलउ \nसुपररया हमरा गाम  चैल अइबते रे - जगदीश बवनयााँक े  बवहनोइ बनैबते कतेक \nसुपररया लइतों रे......!\" सरल सुपारी नणि लेबऊ रे , चिररया देबऊ रे  वबचतया  30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदेबऊ रे ....! \" एलई शुभक े  लगनमा शुभे रे शुभे । .... दुल्हा धीरे -धीरे \nचत्रलयऊ ससुर गत्रलया। ....बाउ लाबा चिररआउ - दाई वबचि -वबचि खाऊ....।  \nएक -वनरंजन ,दुचतया -चान ,तीन कोन मेदनी , चारू - चक्कर, पााँचो-पाण्डि , \nिठम - िदठहार ,सातम -पुर पताल , आठम -रतन, निम -ग्रह, दशम - अितार , \nएगारहम - हनुमान , बारह -विददया , तेरह - वनधान, चौदह - जनऊ , पन्ददरह - \nराजा पांि रोपे , सोलह -करे श्रृंगार, सिह - राजा सत्त करे , अठारहम्- रा जा \nभोज , उनीसम - कन्दया, बीसम -बर हि गई िौरी - जाए दे घर।\"  \nमन लागो मोर राम - फवकरी मे.. जो मन लागे राम भजन मों सो मन नहीं \nअमीरी मों... मोन.... \nकचथ रोपे कोना -कोनी कचथ चतनकोनमा - कथा बािे कचथ गेल - कचथ \nसक ु चुनमा।\" मािी नचनइयआं बोंग बजवनयााँ ... चुिी साजल बररयात  है... । \nसाम चको -साम चको अवबहे है... ढ़ेला फोवड़ -फोवड़ खइहे है....!  \n\" वबनु सत्संग वििेक न होई ? वबनु हररक ृ पा सुलभ नहीं सोई।।\" \nउपन्दयासकार ऐ कथाक नाचयका रुपों एक दुखखयारी नीलम क ेँ  कपारक लोक \nतावक चररि चचिण कयलवन अचि जे जीिन पयषन्दत कष्ट भोगैले अत्रभर्प्त \nिै क। मुदा ओकरा जीिनमे अनैचतक प्रशन्दनता होई ि ै क जे तत्कालीन \nसमाणजक व्यिस्थाक े  पोल फोलैत ि ै क। हम विशेर् रूपों भास्कर जीक शैलीक \nकायल िी। पााँचत ऐ तरहक रष्टव्य -: \n'नीलम' क ेँ  मोन पवड़ रहल िलैक सबिा। डरे देह शरद भेल जाइत रहैक , \nताबत कने दूरहहि साँ मोिर साइवकलक आिाज ओकरा कान मे पड़लैक। मोन \nमे कवन वहमैत बवढ़ गेलैक। भूतक डर भावग रहल िलैक। आिाज लग आवब \nगेलैक त नीलम कवन घुरर के  पाि ू देख लकै क। 'हेमकान्दत ' बाबू आवब रहल \nिलैक। नीलम क े  भेलैक जे कतौ बीमारी देखय जा रहल ि ै क ओ रास्ता \nिोइड़ क े  बगल साँ जाय लगलैक। मुरी झुक े ने, डबडबायल आंखख आर ओवहना \nझखाइत।   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 31 \nहेमकांत बाबू मोिर साइवकल क े  ' नीलमक' आगु आवन ठाढ़ कय देलक ै क। \nनीलम सेहो ठाढ़ भय गेलैक मुदा मुरी उठा क ेँ  देखबाक साहस नवह भेलइ \nओकरा।' हेमकांत बाबू देख रहल िलैक। नीलम क े  ठोर त्रसयाह भ ' गेल \nरहैक। आाँखख स नोर भभा - भभा खत्रस रहल िलैक नीलम क े । हेमका न्दतो \nबाबू'क आाँखख डबडबा गेलैक। कहुनाहहि नोर क े  रोवक सकलाह। दुनू माइिक \nमुरू त ज ेका ठाढ़ भेल रह ैक। वकि ु कह बाक वह म्मत नवह  ह ोखन्दह । \nउपन्दयासकार लोकवनक जे क ृ चत हम पढ़ने िी ,तावहमे देखल जे वकयो सुखान्दत \nतो वकयो दुखान्दत कथा गढ़ने िचथ। मुदा ओ कथामे सबसाँ त्रभन्दन जे बात \nबुझना गेल से िई - दुखी जीिन आरम्भ आ अन्दत सेहो दुखद। जहनवक \nउपन्दयास विधामे आरम्भ पािक े  सुखद िणषन साँ भेल ताँ आखररमे दुखद च्छस्थचत \nदेखौल जाईि। आओर कदाचचत दुखद कथा आरंभ हुअय तो समापन \nसुखमय फररि बुझाई पड़ैि। ऐ कथामे ब्राह्मण सरकारी डॉक्िर हेम जीक \nआ सिणष भूस्िामी  सुदेशर सोलवकन रूपिती वनलमक े  शोर्ण करैत देखल \nगेलैक। नेहराबाली ,बगहाबाली ,त्रशिाबाली, धत्तािाली विदाह करैतकाल \nअपन भुचमका आ दुल्हाक े  गोरलगी कराबैत सखी -बवहनफा सब सीता , \nफ े कनी,पुनम, कररयाही , सनेचरी आ मधुआ सब अपन -अपन दाचयत्ि \nवनमाहैत देखल गेल य। ऐ गाममे मधुआ ताँ ओहू  गाममे एवहनामक मयिुअर \nननैद आ ऐ गाममे हरेन ि ै  ताँ ओहू गाममे ऐनामक पुरुख िऐथइ ,जे निोददत \nदुल्हा चथकाह। खजुरी बजबैत नीलम क े  बाबूजी दनमा पोखैर पर क ु िी बना \nलेने रहैि ,णजनका साकठ रमचेलिा बढ़ मजाक उड़बैत रहै िखन्दह। सरौती \nबाली बाजल रहैक लीलम मादे - कहु त बेचारीक े  नौरी न बतरनी जेकां दशा \nभ' गेल ि ै । गीरहत क े र परती खेत तमनी सोनमा चौड़ीक ठ ु ठीबा पीपर लग \nजे घिना लूहलगई साँ भेलै से चारर घंिा पूिषवह पूिष पचत हेरन गोरकी लेल \nसरमजानक संग आयल िलैक ; जाैं तुरत खेतमे वकयो जेतैक ताँ एहन मूर्िित \nघिनाक े  िालल जा सक ै त रहय। से घर -घुसरा बतहाक े  आगमन साँ सब क े ओ \nतीन सालधरर वनपत्ता रहिाक आ तावह बीच नीलमाक चुमौन नििोत्रलया  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकमलाकात हेबाक प्रसंगिश चचाष जे पचत बठ े सर क े र िीिी रोग साँ अस्पताल \nमे आकच्छस्मक वनधन कबल भेल रहैक सन गप्प सरक्कामे लागल समय गुदश \nभेल हन्। पैनजाि साँ ईि -भट्ठा पर आतंकी हमलामे बचल हेरन ताँ कपारमे \nवबजली खाम्हक िक्कर साँ विणक्षप्तता अिस्था मे चाह दोकानदार देबन क े र \nक ृ पापाि बनल रहल। याददाश्त अवबते ओ गरीब रथ साँ दररभंगा घरमुहान \nभ' गेल रहैक। से पान काकी अपन रीतु क ेँ  खड़ौआ हायस्क ु लमे पढ़ैक चचाष \nधरर क े ने रहचथन। भास्कर जी वपिरल तबकामे बच्चीक े  पढ़ौनी  आ कमे \nउमेरमे बाल -वििाह करेबाक जमानाक खखस्सा कहने िचथ। तावह समय \nघरदेखखया सांझमे आबैचथ आ भोरमे लड़की ठ ों गा साँ परिल जाए।वियाहमे \nबराचत आबै ताँ दोसर ददन मरजाद रहैक। आजुक समयमे ई ऐचतहात्रसक कथा \nभ' गेल अचि।  \n \n३ \nग्यारेन्टी: वबहैन कथा \nरामपुर गाममे बूदुल िाडष सदस्य चु नाएल रहय। सीतापुर पंचायत 'क ई गाम \nआखरी िाड नं ० 14 पोर्क क्षेि कहाबय। संयोगिश दूबेर साँ अचतवपिड़ा \nआरक्षणमे अपने सोजातीक मुखखयाजी पदपर अभ्यथी जीतैत रहलैक। से \nमहत्िाकांक्षी 'जल नल योजना ' क ेँ  सफल बनेबाक ग्यारेन्दिी सरकारक मुख्य \nएजोंडामे रहैक। सुबे प्रदेशमे खू ब ऐ लेल विज्ञापनिाजी प्रखंडसाँ णजलाधरर \nभेलैक। सकल राजस्िक पचास प्रचतशत रात्रश अखबार -पत्रिका, रेवडयो -\nिीिी ० पर ग्यारेन्दिी पूरबक ख़चष भेल। नल साँ शुद्ध पेजल एक बूनो नै बहराएल! \nपराँच करोड़ाों िाका ग्यारेन्दिी क े र साँग अपव्यय भ' गेलैक। ऐ प्रकल्प क े र \nघोिाला - घपला पर  चचिता करैत कोशी क्षेिीय सामाणजक कायषकताष एक \nदरखास्त पिना -ददल्ली ठ े का देलक। ले बलैया आब की हो! उल्िे पुत्रलस  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 33 \nकोतबाल जााँचमे आयल आ पकररकय जहलमे ढुका देलक ै । आिेदक पर \nसरकारी काजमे अरंगाक आरोप जे ग्यारेन्दिीक संग लावग गेल िलैक।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.रबीन्दर नारायण  चमश्र-सीमाक  ओवह  पार  (धारािावहक  उपन्दयास) \n \nरबीन्र नारायि चमश्र  \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास)  \nहमर ससुर स्िगीय गणेश झा (पण्डौल डीहिोल)क स्मृचतमे , सादर सत्रसनेह \nसमर्पित! \n \n  \n-6- \n  \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 35 \nददव्यलोक सिष संपन्दन िल  । एतए स भवकि ु स्ि च ात्रलत ि ल । \nनिागन्दतुकक ेँ  अवबतवह पररचयपिसाँ लए कए समस्त सुख-सुविधाक व्यिस्था \nस्ित  भए जाइत िल । मुदा हमर अवहलोकमे अएला क ै क ददन भए गेलाक \nबादो ने पररचयपि बनल ,ने रहबाक   कोनो ठ े कान िल । ई बात अलग ि ै क \nजे हमरा कोनो कष्ट नवह भए रहल िल । कारण ददव्यलोकमे ठाम -ठाम \nचौबविआ सभपर बहुत रास चीज -िस्तु सुलभ रहैत िल  ,ओवहना जेना कोनो \nनीक क्लबमे होइत अचि । तकर ऊपरो व्यिस्था रहैत िलैक जकर तुलना \nमृत्युलोकमे रहवनहार नवह कए सक ै त िचथ ,ओ सोचचओ नवह सक ै त िचथ जे \nएहनो होइत ि ै क। इएह चथक मृत्युलोक आ ददव्यलोकक अंतर । \nमुदा ददव्यलोकमे लोक अबैत अचि कोना ? की ओ सभ पुण्यात्मा \nिचथ ? की ओ सभ ककरो क ृ पापाि िचथ  ? की एतहु हेराफ े री चलैत \nि ै क? वकि ु नवह  कवह  स कै त ि ी कारण  ह म स्ि यं एतए नि  ि ी । एवह ठामक \nतालपातरा बुझबामे वकि ु स मय ताँ लगबे करत । \nहम से सभ सोचचते िलहुाँ वक आगूमे  एकिा चचट्ठी आ एकिा िोिसन \nवपपही राखल देखाएल । चचट्ठी पढ़ए लगैत िी।  \n\" तोहर मृत्युलोकक फाइल हरा गेल अचि , तेँ तोहर विर्यमे वनणषय \nलेबामे वि लंब भए रह ल अचि  । ज ाबे वकि ु फै स ला नवह  ह ोइत अचि  ताबे एवह  \nवपपहीक ेँ  सम्हारर कए राखह। एकर बिन दबेलासाँ समस्याक समाधान होइत \nरहत ह।\"  \n\"मुदा हमरा बारेमे कवहआ धरर अंचतम वनणषय होएत आ से क े  \nकरत?\"  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तूाँ बड़ मूखष िह । व्यथषक पचड़ामे पड़ल रहबाक हेतु ताँ मृत्युलोक े  \nपयाषप्त अचि । तूाँ अखन ददव्यलोकमे िह । मानलहुाँ जे तोरा अखन ददव्यदृचष्ट \nनवह भेिलह अचि । तथावप विचार करहक , अपने अंतर बुझेतह।\"  \n\"मुदा ताेँ िह क े? सामने वकएक नवह आवब रहल िह ?\" \n\"फ े र ओएह बात ? एवहठाम आगू -पाि ू वकि ु नवह  ि ै क। ज ख ने \nतोहर ददव्यदृचष्ट जावग जेतह  ,सभ भ्रम अपने हवि जेतह ।\"  \n\"ओ!\" \nहम उत्सुकतासाँ ओवह वपपहीक वबचला बिन दबओलहुाँ । मोनमे \nस ोचच ते रह ी वक कै क दद न स ाँ रावगनीक वकि ु स माच ार नवह  भेि ल वक बि न \nदबबतवह रावगनीक ेँ  बहुत दूर ककरोसंगे रंग - रभसमे मस्त देखैत िी ।  \n\"ओ क े  अचि ? -हम मोने मोन सोचच रहल िी । ताबते ओ दृश्य \nफररिाइत गेल । रावगनी आ शरद हमरा  सामनेमे ठाढ़ हाँत्रस रहल िल । \n\" की बात ि ै क , मनोज ?\"-शरद बाजल ।  \n\"बात की रहतैक । हमरा ताँ एवहठामक ताल-पातरा वकि ु नवह  बुझा \nरहल अचि । तूाँ सभ एतेक मौजमे िह आ हमरा अखनो ओएह हाल अचि , से \nवकएक?\"-हम बजलहुाँ । से सुवनतवह रावगनी जोरसाँ हाँत्रस देलीह आ शरदक ेँ  \nसंगे नचैत - गबैत अदृश्य भए गेलीह। \"पवहने ताँ एकरासभक ेँ  एतेक झञ्झवि \nरहैक । आब दुनूक ेँ  एतेक घेिजोड़ी क े ना भए गेलैक ? शरदसन फसादी \nददव्यलोकमे कोना पहुाँचच गेल ?\"- ई बातसभ हमर मोनमे उठ ै त रहल । मुदा \nई सभ फररआएत क े ? मोन व्याक ु ल भए रहल िल । हम फ े रसाँ वबचला बिन \nदबओलहुाँ ।  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 37 \nएवहबेर बिन दबबत वह एकिा वबकराल रूपधारी पुरुर् उपच्छस्थत \nभेलाह। हम हुनका देखखतवह सकपका गेलहुाँ । हमर माथा जोरसाँ घुमए लागल \n। एहन भयािह लोकक कल्पना हमरा नवह िल । ई वपपही ताँ आफदक जवड़ \nबवन गेल । आब की करी ? \n\"अहााँ क े  िी?\" \n\" एवहठाम प्रश्न -उत्तर करबाक परंपरा नवह  ि ै क । स भ वकि ु \nअपनवह हो इि , वकि ु करए नवह  पड़ैि  ।\" \n\"मुदा हमरा संगे एना वकएक भए रहल अचि ?\" \n\" हम िी महाकाल । हमर आदद -अंत क े ओ नवह देखलक। अहााँ \nबेस ी बुझबाक ज ोगारमे नवह  पड़़ू  नवह  ताँ कष्टमे पवड़ ज ाएब ।\" \nस ामनेमे वकि ु राख ल देख त्रलऐक । नाखन्दह ि ा पुवड़आमे वकि ु ि लैक \n। हम ओकरा हाथमे राखबाक प्रयास क े लहुाँ वक ओ अदृश्य भए गेल। हम \nअिाक ्  ओहीठाम बैत्रस गेलहुाँ । सामने चौकपर   तरह -तरहक चीज -िस्तु \nराखल िल । मोन भेल जे मालपुआ खइतहुाँ । तुरंते मालपुआ एकिा थारीमे \nराखल िल । भररमोन मा लपुआ खेलहुाँ। चाह वपलहुाँ। ताबे बुझाएल जेना \nक े ओ  हमरा देखख हाँत्रस रहल अचि । ओकरासभक हाथमे मादक गंधयुक्त \nहररअर क ं चन कोनो तरल िस्तु साँ भरल वगलास िलैक । एहन मादक \nगंध  कथीक भए सक ै त अचि ?- मोने-मोन सोचाए । ताबते कतहुसाँ अबाज \nआएल - \n\"ई चथक ददव्यरस। \"  \n\"ओ! हमरो भेवि सक ै त अचि की ?\"  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"अहााँ ताँ अपने चाह पीबए लगलहुाँ ।\" \nदेखखते -देखखते ओ सभ ददव्यरसक भरर सीसी   पीवब गेल। \nतकरबादक दृश्य ताँ देखैत बनैत िल । मदमस्त , एक-दोसरसाँ एककार भेल \nसभ नाचच रहल िल ।  \n\"ई ताँ रावगनी लावग रहल अचि ।\" \n शरदकसंग ओकरा एतेक अंतरंग देखख हमर मोन जरर गे ल। हम \nचचचचआ उठलहुाँ- \n\"रावगनी बस करू तमासा ।\" औ बाबू हम एतबे बजले िलहुाँ की \nक े ओ जोरसाँ हमर गट्टा धेलक । कतबो कवहऐक ओ नवह िोड़लक । \n\" अहााँ क े  िी आ हमरा एना वकएक धेने िी ?\" \n\"हम महाकालक दूत िी ।\"  \n\"मुद ा ह मरा ताँ वकि ु नवह  देख ा रह ल अचि  ।\" \n\"तकर समाधान अहााँक हाथक वपपही कए सक ै त अचि।\"  \nहम ओवह वपपहीक बीचक बिन नवह दबा कए कतका बिन दबा \nदेत्रलऐक । लएह ,ई ताँ आओर गड़बड़ भए गेल । हम कतए आवब \nगेलहुाँ? उलिैत -पलि ैत कतहु  अपने रू वक गेलहु ाँ । ओवह ठाम कतहु  वकि ु नवह  \nदेखा रहल िल । चारूकात अन्दहार गुप्प। हमर वपपही से कतहु खत्रस पड़ल । \nऊपर -नीचा   कतहु वकि ु नवह  ि ल । स ामने एकि ा पोख रर स न बुझाएल । \nबहुत जोर वपआस लागल िल । हम पावन वपबाक हेतु आगू बढ़ैत िी । \nताबतेमे भयाओन अबाज सुनाएल -  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 39 \n\"खबरदार ! जाौँ आगू बढ़ब ताँ रौरब नक ष मे धत्रस जाएब।\" \n\"हमरा ताँ ई पोखरर बुझाएल, तौँ ओमहर जा रहल िलहुाँ।\" \n\"ई अंधलोक चथक । एवह ठाम वकि ु स्पष्ट नवह देखाइत ि ै क , ने \nबुझाइत ि ै क ।\"  \n\"अहााँ क े  िी? अहााँक नाम की अचि आ हमरा एना वकएक पकड़ने \nजा रहल िी ?\" \n\"हम िी , प्रभु ।\" \n\"अहााँ ताँ हमर वपता िी।“ \n\"रहल होएब कवहओ । मुदा आइ -काच्छल्ह हम महाकालक चाकरीमे \nिी । ओ अहााँक ेँ  बजओलचथ अचि।\" \n\"अहााँ कवहआ एमहर आवब गेलहुाँ ।\" \n\"अहााँ हमरासभक ेँ  असमयेमे िोवड़ गेलहुाँ । हम ई दुख बरदास नवह \nकए सकलहुाँ । थोड़बे ददनक बाद हमहूाँ गुजरर गेलहुाँ।\" \n\"हम ताँ अहााँक वपण्डदानो नवह कए सकलहुाँ?\" \n\"आब तकर की माने ि ै क ? जखन अहााँ रहबे नवह क े लहुाँ ताँ \nवपण्डदानक कोन सबाल उठ ै त ि ै क? फ े र वपण्डदानसाँ होइते की ि ै क? एतेक \nगोिे जे अंधलोकमे बौआ रहल अचि से वकएक ? एवहमे कतेकोक ेँ  ओकर \nसंतान सभ मरला पर जबार क े ने रहैक ,बैददकी श्राद्ध आ पता नवह की,की क े ने \nरहैक। आ ढ़ाकक तीन पात । ओहोसभ ओवहना बफारर तोवड़ रहल अचि । \nअसलमे मोन शुद्ध रवहतैक तखन ने ? अंत-अंत धरर हेराफ े री मे लागल रहलैक  40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n।  वनदाेर् लोकक ेँ  सतबैत रहलैक। एहन लोकक आओर भइए की सक ै त \nिलैक  ? गीतामे भगिान तौँ ने कहने िचथन जे अंचतम कालमे जे जेहन सोचैत \nरहत तेहने ओकर गचत होएत ।\"  \n\" मुद ा ह मर ताँ वकि ु करू  । अह ााँ ताँ अपन लोक ि ी । अह ााँ नवह  \nमदचत करब ताँ क े  करत? वपतासाँ बवढ़ कए क े  भए सक ै त अचि?\" । \" \n\" एवहठाम मृत्युलोकक वहसाब नवह चलैत ि ै क । \"  \n\"ई कोन न्दयाय िी?\" \n\"न्दयाय-अन्दयायक वहसाब करए बला हम क े?\" \n\" ताँ क े  करत?\" \n\"महाकाल ! \n\"एेँ!\" \n\"आओर क े  करत?\" \nवकि ुकालमे ह म मह ाकालक द रबारमे उपच्छस्थत कएल गेलहु ाँ। \n-7- \n\"सरकार ! हमरासाँ गलती भए गेल ।\" \n\"तोरासाँ िारंबार एना वकएक भए रहल िह ? ई कोनो मृत्यु लोक \nनवह  चथकै क ज े ह ेराफे रीमे लागल रह बह  । एवह ठाम स भवकि ु स्ि च ात्रलत ि ै क \n। एमहर -ओमहर करबह ताँ तुरंते पकड़ल जेबह ।\"   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 41 \n\"मुदा हमरे संगे एना वकएक भए रहल अचि ?\" \n\"ई तोहर भ्रम िह । जे क े ओ एहन करत तकरा ओवहना हेतैक । \"  \n\"मुदा क ै क गोिाक ेँ  ताँ बहुत सुखी देखैत िी ।\" \n\"इएह ने गड़बड़ी करैत िह । सददखन अनक े  प्रचत सोचैत रहैत िह \n।\" \n\"एवह स भस ाँ बच बाक वकि ु व्याोंत कररऔक कारण  ह मरा ताँ अपने \nसे सभ होमए लगैत अचि ।\"  \n\"कहत्रलअह से तूाँ बुझलह नवह । एतेक ककरा समय ि ै क जे तोरामे \nलागल रहत। तोरा वपपही देत्रलअह । ओहीमे समाधान िलैक । तूाँ ओकर \nगलत-सलत बिन दबा दैत िलहक । ओ वनष्क्ष्क्रय भए गेल आ तोरा \nअंधलोकमे पिवक देलकह ।\"  \n\"आब की हेतैक ? वकि ु ताँ रस्ता वनकालबै नवह  ताँ ह म ताँ बौआइते \nरवह जाएब ।\"  \n\"से हम की करबह ? जेहन तोहर कमष हेतह ,तेहने ने भेितह। \nएवह ठाम ताँ पूि षज न्दमक कमषक वह स ाबे स भवकि ु फलाफल ह ोइत अचि  ।\" \n\"\"हमर कल्ाण करू । कोनो ऊपाय करू जावहसाँ हमरा नीकठाम \nजोगार लावग जाए।\"  \n\"जोगार.. .? कहत्रलअह से बुझलहक नवह ?एवहठाम जोगारक \nगुंजाइस नवह ि ै क । जे हेतैक से अपने हेतैक । ' \n\"मुदा कवहआधरर हेतैक ?\"  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तोहार फाइल हरा गेल अचि । तेँ वनणषयमे देरी भए रहल अचि । \nधैयष राखह । ताबे ई वपपही राखह । एवहमे कोड लागल ि ै क । ध्यानसाँ एकरा \nच लवबअह  । ज ाँ फे र वकि ु गड़बड़ के लह  ताँ तूाँ ज ानह  आ तोह र काज  ज ानए \n।\" \nहम वपपही   संगे बान्दहल कागजमे साँ  कोड पढ़ैत िी आ कोड संख्या \nएक दबा दैत िी। औ बाबू  ! भक दए इजोत भए गेल। चारूकात देखाए \nलागल । महाकाल चाकर समेतं वबला गेल िलाह। आब बुझत्रलऐक जे ई \nवपपही क े हन उपयोगी अचि । जरूर महाभारत कालमे इएह िा एहने कोनो \nयंि व्यास संजयक ेँ  देने गेल रहचथन  ,नवह ताँ घरे बैसल ओ सभ िा खखस्सा \nधृतराष्रक ेँ  कोना सुनाबचत? आइ-काच्छल्हक िेलीिीजन भए सक ै त अचि \nओकरे प्रचतक ृ चत होइक हकििा ओहीमे साँ  वकि ु-वकि ु गुण  ज ेना-ने तेना हात्रसल \nकए लेने होचथ । जे होइ मुदा ई अचि अजूबा यंि  , एवहमे कोनो सक नवह।  \n सभसाँ कदठन िल एकर कोडक ेँ  मोन राखब । ओना पुचीमे \nसभ वकि ु त्रलख ल ि लैक मुद ा ज ाौँ ओ ह रा गेल हकिबा फावि  गेल ताँ फे र ओएह  \nलफड़ासभ शुरु भए सक ै त अचि ।  \nइजोत होइतवह हमरा लखनपुर आ मौजपुरक बीचमे बनल पुल \nदेखाएल   । ओतए वकि ुगोि े श्यामकेँ घेरर ज ोर -जोरसाँ नारा लगा रहल अचि \n। \n\"चतरवपत बाबू जजिदाबाद । चतरवपत बाबू अमर होचथ । \" \nचतरवपतक  लह ास  लेने वकि ुगोि े घुचम रह ल ि लाह  । श्याम \nहुनकासभक ेँ  हाथ-पैर जोरर रहल िचथ । मुदा क े ओ हुनकर सुवन नवह रहल  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 43 \nअचि । पुलक दुनूभाग पुत्रलस घेरने अचि । लगैत अचि जेना कोनो जबरदस्त \nकांड भए गेल अचि।  \nहमरा नवह रहल गेल । यद्यवप महाकालक चेतौनी हमरा मोने िल \nतथावप गामक बात िलै क,नवह मोन मानलक  ,भेल जे जाँ एक बेर अपने जा \nकए देखख सकी ताँ बवढ़आाँ रहत ,सही समाचार भेित आ णजज्ञासा सेहो कए \nलेबैक । ई बुझेबे नवह करए जे चतरवपत क ेँ  एना वकएक भेलवन । जरूर श्याम \nवकि ु झञ्झवि  के ने ह ोएत । अस ली बात ताँ ओतवह  पता लागत । मुद ा ज ाएब \nकोना? हमरा ई बात नीकसाँ बूझल िल जे आब हम ओ मनोज नवह चथकहु \nजे रावगनीसंगे इसक ु लक रस्तामे खेलाइत रहैत िल । जकर हाथ -पैरमे दम \nिल ,जे जखन जतए चाहए चत्रल जाइत िल । आब ताँ हम की िी से अपनो \nनवह बुझाइत अचि । महाकालक देल वपपही आ तकर गुप्त कोडक बले कतेक \nक ु दब ? अपन हालपर अपने हाँसी लावग रहल अचि। एक मोन कहैत अचि - \n\"जखन अहााँक ई हाल अचि ताँ कथीक लौलमे पड़ल िी ?\" \nदोसर मोन कहैत -\" जा धरर स्मृचत काज कए रहल अचि ,आ मोनमे \nभािनाक   संचार भए रहल अचि ताधरर अहााँ कोना बाँचच सक ै त िी  ? बाँचचओ \nकए कतए जाएब ?संसारसाँ बाँचचओ जाएब मुदा अपने-आपसाँ? कोनो उपाय \nनवह ि ै क अपनासाँ बाँचबाक । \" \nफ े र मोन होइत-\"अहााँ ताँ स्ियं समस्या ठाढ़ क े ने िी? ने अहााँक ेँ  देह \nअचि ने माथ । लोकसभ ई बात बुणझओ रहल अचि । तखन अहााँक कोन \nदाचयत्ि शेर् रवह गेल जे एतेक व्यग्र िी ?\" \nफ े र दोसर मोन कहैत -\"सबाल दाचयत्िक नवह ि ै क ?\" \n\"ताँ कथीक ि ै क?\"  44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हमर अपने मोनमे एवह तरहेँ अन्दतद्वषन्दद होइत रहल, ताधरर जाधरर \nओ लहास अदृश्य नवह भए गेल । की भेल , कोना भेल तकर णजज्ञासा बनले \nरवह गेल ।  \nएना दृश्य-अदृश्य होइत घिनाक्रमसाँ हम अचंत्रभत िलहुाँ। सभसाँ \nबेसी चचिता महाकालक देल वपपही   रक्षा लए होइत िल । हमरा लगमे ताँ जे \nिल से ओएह िल आ जाँ ओ फ े र गुम भेल ताँ भगिाने मात्रलक । वपपही  कोड \nमोन रखबाक जतेक चेष्टा कररतहुाँ ततेक जल्दी ओ वबसरा जाइत िल । तेँ \nवपपहीसंगे   कोड बला कागजक ेँ  सम्हारर कए राखब बहुत जरूरी िल ।  \nवनश्चय ई वपपह ी वकि ु वि शेर् ि ल । कीस भ एकर वि शेर्ता ि लैक \nसे क े ओ  कहलक नवह  ,ने ओक रा संगे कोनो सूची िलैक जे पवढ़ कए \nसभबात शुरुएमे बुणझ त्रलतहुाँ । इएहसभ सोचैत रही वक कोड संख्या एक \nफ े रसाँ दबा गेल । फ े र ओएह पूल देखा रहल िल मुदा ओतए लोकक भीड़ \nि वि  गेल ि ल। चतरवपतक लह ास  लेने वकि ुगोि े \"रामनाम स त्य ह ै\" कह ैत \nबहुत आगू चत्रल गेल िलाह मुदा श्याम अखनो पूल क कातमे पुत्रलस बला \nसभसाँ गप्प कए रहल िलाह ।  मुदा ई की ? ओ ताँ बूढ़ लावग रहल िलाह । \nक े सो पावक गेल िलवन । समयक गचतक ताल -पातरा नवह बुझा रहल िल । \nह मरा ताँ लागए ज ेना ह म वकि ुए कालपूि ष अपन गामस ाँ अएलहु ाँ अचि । मुद ा \nएतबे कालमे एतेक पररितषन कोना संभि भए सक ै त अचि  ? फ े र भेल जे \nज रू र ओहू मे वकि ु र ह स्य ह ेतैक । स ोच -विचारक क्रममे वपपही   कोड संख्या \nनौ दबा गेलैक। औ बाबू ! लगलैक जेना पुत्रलसक सायरन बाणज रहल अचि । \nरवह - रवह कए अबाज आबए लागल - \n\"की बात? हमरा वकएक बजओलहुाँ ?\" \n\"हम कहााँ ककरो बजओत्रलऐक?\"  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 45 \n\"बेकारक बहस नवह करू। की पुिबाक अचि से बाजू  नवह ताँ फ े र ई \nमौका नवह भेित ?\" \n\"श्याम एतेक जल्दी बूढ़ कोना लावग रहल अचि ?\" \n\"लावग नवह रहल अचि , भए गेल अचि । मृत्युलोकक समयक \nगणना बहुत िोि ि ै क । ददव्यलोककक एकपलमे एतए कतेको बखष बीचत \nजाइत अचि ।\"  \n\"ओ़ ! ई ताँ अद्भुत अचि  ।\" \n\"जे अचि , से अचि , मुदा अहााँ कान खोत्रल कए सूवन त्रलअ। \nवपपहीक कोड सािधानीसाँ प्रयोग करू । आब अहााँ लग माि दूिा अिसर \nअचि । तकरबाद की होएत से हमहूाँ नवह जनैत िी ।\" -से कवह ओ अबाज \nलुप्त भए गेल । \n-8- \n  \nवपपही आ कोड बला कागजक ेँ  नीकसाँ रखलाकबाद सामने राखल \nबोंचपर सुस्ताइत िलहुाँ। ओवहठाम करे िक  -करेि ददव्यरस राखल िल । \nक े ओ  चौकीदारो नवह िलैक । जे जेमहर साँ आएल  एकिा सीसी उठओलक \nआ गिवक गेल । फ े र दोसर सीसी गिवक गेल । एवह तरहेँ सीसीपर सीसी \nढ़ावड़ रहल िल । ददव्यरसक प्रभािसाँ   ओ सभ मस्तीमे नचैत -गबैत आगू बवढ़ \nजाइत िल । चारूददस मनमोहक ओ मादक दृश्य िल । हम रा नवह रहल गेल। \nहम तरष दए हाथ बढ़ओलहुाँ आ सीसीक ेँ  अंदर क े लहुाँ। औ बाबू! जहााँ एकघाोंि \nभीतर भेल हेतैक वक साैंसे देहमे जेना कर ोंि लावग गेल। आब होमए लागल  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे रावगनी कहुना लगमे रहैत । हमहूाँ नचैत -गबैत आगू बवढ़ जइतहुाँ । एतबा \nसोचचए रहल िलहुाँ वक सुनैत िी - \n\"की रावगनी , रा वगनीक रि लगेने िी। एवहठाम कोनो लोकक कमी \nि ै क जे अहााँ मृत्युलोक जकााँ भोकारर पारर रहल िी।\" \nवकि ु स ोचच तहु ाँ,वकि ु बुणझचतऐक तावह स ाँ पवह ने एकि ा अद्भुत स ुंद र  \nतरुणी हमरा देखाइत िचथ । ओ देखैत साैंदयषक पराकािा िलीह । साैंसे \nदेहसाँ जेना इजोत वनकत्रल रहल िलैक। कवह नवह विधा ता कोन क्षणमे हुनका \nगढ़ने हेताह ? सुगंधसाँ संपूणष िातािरण महमह करैत िल ।  \n\"अहााँ क े  िी?\" \n\"हम िी ददव्यपुरक प्रत्रसद्ध राजनतषकी मंजुर्ा।\" \n\"ओ! अहााँक स्िागत अचि  ।\" \nमंजुर्ा ददव्यरसक दूिा सीसी अपने हाथे वनकालैत िचथ । एकिा \nसीसी अपने गि -गि अंदर कए लैत िचथ आ दोसर हमरा दै त िचथ।  \n\"हम ताँ क ै किा सीसी पवहनवह पीवब चुकल िी\"  \n\"कोनो बात नवह एकिा आओर सही ।\"  \nदद व्यरस क अस र ततेक ज ोरद ार भेल ज े वपपह ी वकि ु स ोह  नवह  रह ल \n। मंजुर्ाक संग रंग  -रभस करैत काल ओकर कोनो बिन दवब गेलैक । बिन \nकी दबेलैक ,ज ुलुम भए गेलैक। आब ताँ ह मरा वकि ु नवह  बुझाइत ि ल,वकि ु \nनवह  देखाइत िल।   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 47 \n\"आब की सोचच रहल िह । एतेक बुझा कए कहने रवहअह मुदा \nसीसीपर सीसी ढ़ारने जाइत िलह । वपपही ताँ सम्हारर कए रखखतह ।\"  \n\"अहााँ क े  िी?\" \n\" चतरवपत, तोहर मास्िर ।\"  \n\"एवहठाम की कए रहल िी ? अहााँक ताँ लहास देखने रही। ओवहददन \nपुल लग लोकक मेला लागल िल । सभ श्यामक ेँ  गररआ रहल िल । \" \n\" ओ ताँ बहुत पुरान बात अचि ।\" \n\" ह मरा ताँ वकि ुए काल पूि ष ई देख ाएल ि ल ।\" \n\"िोड़ह ई गप्प -सप्प । क े ओ सुवन लेतह ताँ मोसवकलमे पवड़ जेबह \n।\" \n\"से वकएक ? ' \n\" ई अंधलोक चथक । एवहठाम हम तोरासाँ गप्प करबाक हेतु \nअचधक ृ त नवह िी ।\"  \n\"से वकएक ?\" \n\"बेसी कबाइत नवह पढ़ह । भागह ......\"  \n  \n-9- \n   48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअंधलोकमे चारूकात अन्दहारे-अन्दहार िल । एवहठाम साैंसे दुवनआाँक \nलोकसभ फ ाँ सल िचथ । हुनका लोकवनक आत्मा एवहठाम बौआइत रहैत अचि \n। ककरो शांचत नवह ,कोनो सुख नवह ,सभ परेसान ,व्यग्र ,अभािग्रस्त । \nमृत्युलोकस ाँ देह  ताँ ि ुवि  गेलैक तथावप ओकरस भक मोन ओतवह  अि कल ि ल \n। एहन ठाम चतरवपत कोना पहुाँचच गेलाह ? असलमे भेलैक ई जे अपने \nओवहठामक क े ओ  वकरानी अंधलोकक वहसाब -वकताब करैत िल। ओ बहुत \nददनसाँ एवह काज क ेँ  करैत-करैत काजमे मावहर भए गेल िल । सभक ेँ  \nओकरा पर विश्वास रहैक । तकरे ओ फएदा उठओलक आ घोिाला कए देलक \n। जाबे -ज ाबे बात ख ुज लैक ताबे ताँ बहु त वकि ु भए गेल ि ल। तख न की कएल \nजाए । ओकरा ताँ हिा देल गेल मुदा काज कोना चलत ? ताबते चतरवपत ओतए \nपहुाँचलाह । जेबाक ताँ हुनका ददव्यपुरम रहवन मुदा महाकाल हुनकर इमान्ददार \nिवि देखख अंधलोकक तहसीलदार बना देलाह । ईहो   एक तरहों   हुनकर \nवनयचत िल अन्दयथा ओ ददव्यलोक िोवड़ अंधलोक वकएक जइतचथ ? \nवपपही   बिन कवनको एमहर -ओमहर होइक आ हम कतएसाँ कतए \nफ े का जाइत िलहुाँ। एहन ताँ कवहओ नवह देखने रवहऐक । कतहु -ने-कतहु \nहमरा बुझबामे ददक्कचत भए जाइत अचि आ अि ै ते वपपहीक ेँ  हम बौआ रहल \nिी\" - हम सएह सभ सोचैत अंधलोकक चौकपर ठाढ़ रही वक कोनो \nपररचचतक अबाज सुनबामे आएल ।  \n\"अहााँ क े  िी?\" \n\" ई ताँ अहााँक ेँ  स्ियं बुझबाक चाही।\" \n\"बुझौअत्रल नवह बुझाउ । साफ-साफ कहू ।\"  \n\"इएह ताँ अहााँक ददक्कचत अचि । \"  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 49 \n\"जखन से बुणझ रहल िी ताँ हमर रस्ता सोझरा वकएक नवह  दैत \nिी ?\" \n\"ई हमर काज थोड़े चथक ।\"  \n\"मुदा अहााँ िी क े?\" \n\"अन्दतदृषचष्ट\" \n\"से की भेलैक।\"  \n\"लएह । हम कहैत रही जे हम अहााँक प्रश्नक जबाब नवह िी कारण \nअहााँक लगमे हम िीहे नवह ।\"  \n\"कारण ?\" \n\" एवह प्रश्नक उत्तर ताँ वनयचतए दए सक ै त िचथ ।\"-एतबा कवह ओ \nओवहठामसाँ लुप्त भए गेलाह । हुनका जाइत -जाइत ततेक प्रकाश भेल जे \nतकरे इजोतमे वपपही देखाएल । हम ओकरा लपवक लेलहुाँ । एवहबेर हम \nपक्का वनणषय क े लहुाँ जे वपपहीक ेँ  आब एमहर-ओमहर नवह होमए देब।  \n\"मुदा अहााँक चाहने की होएत?\" \n\" अहााँ िी क े?\" \n\" अहााँक वनयचत ।\" \n\"ओ ताँ अहीँक द्वारे हमरा ई सभ परेसानी अचि ।\" \n\"हमरा द्वारे वकएक होएत ?\"  50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तखन ?\" \n\"तखन की ?\" \n\"वकि ु ताँ स्पष्ट कररऔक ज ावह स ाँ ह मर आगूक रस्ता स ाफ ह ोअए । \nहम बुणझ सकी जे आब हमर गंतव्य की अचि । हम कतहु चैनसाँ रवह सक ै त \nिी वक एवहना बौआइत रहब ।\"  \n\"सभिा जखन अहीँ बुणझ जेबैक तखन वनयचत की भेलैक ?\" \n\"मुद ा वनयचतओक पाि ू ताँ कथुक ह ाथ ह ेतैक ।\" \n\"ि ै क वकएक नवहिॅ? \" \n\" एना बुझौअत्रल नवह बुझाउ ।\" \n\"मावन त्रलअ जे हम अहााँक ेँ  बुझाए देब ताँ अहााँक ेँ  चैन होएत? नवह \nहोएत ? अहााँ फ े र एकिा नि प्रश्नक संग ठाढ़ रहब।\" \n\" से वकएक ?\" \n\"कारण अहााँक इएह वनयचत अचि ।\"  \nओकर सबाल - जबाब सुवन हम वनरुत्तर भए गेलहुाँ । हमरा िगुन्दतामे \nदेखख ओकरा दया आवब गेलैक । फ े र अपने बजैत अचि - \n\"वनयचत वकि ु नवह , अहीँक पूिष कमषक प्रचतवबम्ब अचि । एकरा अहााँ \nवकि ु नवह  कए स कै त ि ी । ज े अह ााँ कए स कै त ि लहु ाँ स े कए च ुकल ि ी । \nआब ताँ ओ अपन काज कए रहल अचि ।\"   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 51 \n\"मुदा हमरा  अवहसभ साँ मुक्क्त कोना भेित? कोनो रस्ता होइक ताँ \nकहू।\"  \n\"रस्ता ताँ अन्दतदृषचष्टएसाँ भए सक ै त अचि।\" \n\"मुदा से हमरा कवहआ आ कोना भेित ?\" \n\"प्रतीक्षा करू ।\" \nसे कवह ओ अबाज लुप्त भए गेल । कतबो प्रयास क े लहुाँ ओ िापस \nनवह आएल , दोबारा ओकरा नवह सुवन सकलहुाँ । चारूकात एमहर -\nओमहर   बौआइत रही । भेल जे जाबे हमर वहसाब नवह फररिा रहल \nअचि ,जाबे वनयचत हमर ददसा स्ियं नवह तय कए दैत िचथ ताबे एवह \nवपपहीक ेँ  सम्हारर कए राखी। एहीमे कल्ाण अचि ।  \n\"सेहो तखने होएत जखन वनयचतक ेँ  से मंजूर होइक ।\"  \nसे सुवनतवह मोन भेल जे ठोवह पारर कए कानी । कवहअवन - \n\"हे विधा ता!  हमरापर दया करू । \"  \nमुदा हम असमथष भेल ओवहना अंधलोक चौराहापर ठाढ़ रवह गेलहुाँ \n। संभित  हमर इएह वनएचत होअए -?\" \n-10- \n  \nहम वपपहीक ेँ  सम्हारर कए रखबाक प्रण कए लेने रही मुदा ओकरा \nरखखतहुाँ कतए? ने अंगा िल  ,ने जेबी ,ने बिुआ । एहनो समय हेतैक से नवह  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसोचने रही । हमही एतेक दुवबधामे िी की आओरो लोकसभ अवहना परेसान \nअचि ?वकि ु कह ल नवह  ज ा स कै त अचि  । स ुनने रवह ऐक ज े मृत्युस ाँ ज ीि नक \nअंत भए जाइत अचि । जीिनक जे होइत होइक मुदा समस्याक अंत ताँ नवहऐ \nहोइत बुझा रहल अचि । मौजपुर हो िा लखनपुर सभगामक लोकसभ गाहे -\nबगाहे एतवह पहुाँचच गेलाह । बात ओतबे रवहतैक ताँ कोनो बात नवह । देश -\nविदेशक लोकसभ एवहठाम विद्यमान िचथ ,समयक घात -प्रचतघात सवह रहल \nि चथ । वकि ुगोि े एह नो ि चथ ज े एख नो मृत्युलोकमे अपन अर्ज ित अकू त \nसंपत्रत्तकक हेतु बेचैन िचथ । \nएहने एकिा व्यक्क्त िलाह  श्याम । कवह नवह कवहआ आ कोना \nअंधलोकक द्वाररपर पड़ल िचथ । रौद ,बसातसभ लावग रहल िवन । कोनो \nप्रकारक सुविधा नवह भेवि रहल िवन। चाही सभिा ,भेवि  वकि ु नवह  रह ल ि वन \n। वपआस ,भूख स ाँ ि ि पि ा रह ल ि चथ । स माधान वकि ु नवह  । चतरवपत कै क \nबेर अबैत-जाइत हुनका देखैत िचथ । हुनकर बास अंधलोक े मे  िवन । श्यामक \nदशापर हमरो दया अबैत रहैत अचि।  \nवपपहीक ेँ  बेर -बेर उलवि -पुलवि  कए वकि ु करबाक प्रयास मे रह ी । \nह मरा बस मे आओर वकि ु ि लह ो नवह  । चतरवपत ज ाँ देख ेबो कररतचथ ताँ \nबेसीकाल िरका दैत िलाह । असलमे ओ अपने काजसाँ बहुत व्यस्त िलाह \n। महाकालक विश्वस्त हेबाक कारण सभिा सं िेदनशील फाइल हुनक े  णजम्मा \nि ल । वकि ुदद न पवह ने भेल धांधलीमे बहु तरास  फाइलस भ एमह र -ओमहर \nभए गेल रहैक। तकर जााँच -पड़ताल च त्रलए रह ल ि ल मुद ा एख न धरर वकि ु \nवनजगुत पता नवह चत्रल सकल । चतरवपते एहन व्यक्क्त िलाह णजनका हम \nजनैत ित्रलअवन,जे महाकालक क ृ पापाि िलाह । मुदा ओ ताँ सददख न अपन \nकाजमे लागल रवहतचथ । ककरोसाँ ,कथुसाँ, वकि ु लेना-देना नवह । जखन \nकखनो गप्प करबाक प्रयास करी हुनकर संग चत्रल रहल अंगरक्षकसभ  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 53 \nभयािह रूप धए लैत ।  हम सकपका जाइत िलहुाँ । चतरवपत काका हाँत्रस \nददतचथ आ आगू बवढ़ जइतचथ। मोने -मोन सोची जे चतरवपत ताँ एहन वनसोख \nनवह िलाह । क ै क बेर इस ारास ाँ ओ वकि ु बुझेबाक प्रयास  कररतचथ मुद ा ह म \nबुणझचतऐक तखन ने ? \nहमर ने कोनो बगए िल ने कोनो ठ े कान । कालक िशीभूत भए \nचारूकात बौआ रहल िलहुाँ । एवहना एकददन   एकिा चौक लग बैसल िलहुाँ \n। ओवहठाम एकिा मागषदशषक लागल िलैक जावहमे तीनिा ददशासूचक \nपवट्टका िल । सभसाँ ऊपर ददस ददशा वनदेश करैत उज्जर रंगक पवट्टका िल \nजावहमे त्रलखल िल -ददव्यलोक  । बीचमे एकिा कारी रंगक पवट्टका िल \nजावहमे नीचा ददस जेबाक संक े त बनल िल आ ओवहमे त्रलखल िल \nअंधलोक। सभसाँ नीचा िल हररअर आ वपअर रंगक पवट्टका जावहपर त्रलखल \nिल मृत्युलोक । मृत्युलोकक ददशा सोझे सामने देखा रहल िल । कहक \nमाने जे ओवहठामसाँ एवह तीनूलोकमे गेवनहार लोकसभ गुजरै त िलाह । हम \nमोने-मोन स ोच लहु ाँ ज े ई ताँ अद्भुत च ौक अचि । वकएक ने एतवह  वकि ु काल \nबैस ल रह ी । भए स कै त अचि  ज े वकि ु च मत्कारे भए ज ाए, हमरो कोनो ठ े कान \nलावग जाए ।  \nओवहठाम चुक्कीमाली बैत्रस गेलहुाँ । बैसबाक क्रममे  वपपही   नौ \nनम्बरक बिन दवब गेलेक। औ बाबू तकरबाद ताँ वनरंतर  अबाज आबए लागल -\n\"महाकालक दरबारमे अहााँक स्िागत अचि । आ से ततेक तरहक \nभार्ामे  दोहराओल जाइक जे मैचथलीमे घोर्णा सुनबाक हेतु कतेको काल \nधरर प्रतीक्षा करए पवड़ रहल िल । सोचलहुाँ जे अगुताइ नवह । हम चुपचाप \nस ुनैत रह लहु ाँ । ज ह ााँ मैचथलीमे घोर्ण ा भेलैक की तरष द ए बज लहु ाँुँ॒-  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हमरा  ई कहू जे हमर हाथक वपपहीमे    की-की सुविधा अचि आ \nएकरा नीकसाँ क े ना चलाओल जा सक ै त अचि जावहसाँ एकर व्यापक उपयोग \nहोइक ।\"  \n\" एतेक ददनसाँ ई वपपही अहााँक हाथमे अचि आ अहााँ आब ई प्रश्न \nकए रहल िी ।\"  \n\"हमरा माफ करू । हम बहुत परेसानीमे समय कावि रहल िी । \nकख नो वकि ु, कख नो वकि ु भए जाइत अचि ।\"  \n\"स भक ज वड़ अचि  अह ााँक वनयचत । एकरास ाँ पि ोड़ ि ुि ब अस ंभि  \nचथक । ई वपपही अहााँक बहुत मदचत कए सक ै त िल । वनयचतिश अहााँ सेहो \nठीकसाँ नवह कए पावब रहल िी ।\"  \n\"एकर स माधान वकि ु ि ै क वक नवह ?\" \n\"एवहठाम मौजपुर आ लखनपुर बला गप्प ताँ ि ै क नवह जे लोक \nदोसरक माचमलामे िांग  अड़बैत रहए। अहााँ इएह करबाक अभ्यस्त रहबाक \nकारण लगातार परेसानीमे पवड़ जाइत िी।\"  \n\"तखन की करी ?\" \n\" ध्यानसाँ सुनू । अहााँक वपपही एही लेल देल गेल अचि जे अंतरदृचष्ट \nसवक्रय हेबा धरर अपन समय सुखपूिषक वबता सकी । एवहमे सभ साधन ि ै क \n। एकर कोड हम बजैत जाइत िी , अहााँ ध्यानसाँ सभिा सुनैत जाउ । अहााँक \nसभ समस्याक समाधान अपने होइत रहत ।\"  \nतकरबाद ओ वपपहीमे देल गेल तरह -तरहक सुविधा आओर तकरा \nप्राप्त करबाक हेतु कोडक जानकारी देबए लगलाह। शुरुएमे कहैत िचथ -  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 55 \n\" अहााँ ताँ एकबेर हेल्पलाइनक उपयोग कए चुकल िी। आब माि \nदूिा अिसर अहााँक लग अचि । तकरबा द ई वपपही वनष्क्ष्क्रय भए सक ै त अचि \n। एवह बातसाँ सािधान रहब। \" तकरबाद ओ धराधर कोड बजैत गेलाह । मुदा \nह मरा ताँ वकि ु मोन नवह  रह ल \"-हम कहत्रलअवन। \n\" अह ााँ एह न डपोरस ंख  कवह आस ाँ भए गेलहु ाँ । ह म फे रस ाँ स भ वकि ु \nदोहरा रहल िी जाँ अहााँ एहूबेर ध्यान नवह रखलहुाँ ताँ अहााँक भगिाने मात्रलक \n। हमरा आनोठामक काज देखबाक अचि। दरबारमे बहुत लोकक णजज्ञासा \nआवब रहल अचि । हम अहींमे लिकल नवह रवह सक ै त िी ।\"  \nतकरबाद फ े र ओ कोडसभ आ तकर काज कवह गेलाह । हम सतक ष  रही । \nमुदा भेल ओएह । जतेक प्रयास क े लहुाँ सभ व्यथष चत्रल गेल । तीनिा कोड \nमाि ध्यानमे रहल  , शेर् सभ फ ुरष भए गेल।  \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.संतोर्  क ु मार राय  'बिोही '- लघुकथा- सहोदर  बवहन  \n \nसंतोष कु म ार  र ाय 'बटोही ' \nगघुकथा- सहोदर बवहन  \n \nआजु बररयाती आयल ि ै  दालान पर । अस्सी -पच्चासी क े  लमसम बचतयाती \nहेतै। गीत -नाद भ रहल ि ै । िोिकी बवहन क े र आजु ब्याह हेतै। ब्याह भऽ \nगेलै। माय िाकाक डरे गरीब घर मे िोिकी क ेँ  ब्याह क े लकीन्दह। ब्याह मे \nआयल नीक-साँ-नीक सामान बड़की बरोबर बााँिलैथ। इ पवहल भदिा क े र \nगप्प ि े लैक। बवहनक ब्याहक आयल ससिगार -पेिार क ेँ  बााँिनै इ उचचत नवह \nिल। पररिार आओर समाज क े र सोझा मे एहेन इ पवहल घिना िलैक। इ \nअनथष भेल ि े लै अनुष्का संग।  \n \n\"हम खाना नवह बनेबौ । ओकरो कही । हम असगरे नवह बनेबौ ।\"  \nसावििी माय क ेँ  इ कहैत बजलीह।  \nअनुष्का िीचर रेहनिग क े र इंिनषल परीक्खा दऽक े  सात बजे शाम मे आयल \nिलीह। थाकल हारल िलीह। अवगला ददन सेहो परीक्खा िलैन्दह अनुष्का क े र \n, पर्च  सहोदर बवहन क े र इ बेिहार क े र कार णे आराम नवह भेिलैन्दह।  \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 57 \nहेबाक इ चाही ि े लैक जे सावििी आय भनसा बना कऽ राखख सक ै त िलीह। \nअनुष्का चुल्हा पजारलीह। खाना बवन कऽ तैयार भेल। सावििी भरर थारी \nक ै ढ़ कऽ खेलीह। सावििीबाई अनुष्काबाई साँ जलैत िलचथन्दह। सहोदर बवहन \nसाँ जलनै उचचत नवह कहल जा सक ै त अचि।  \n \nसावििी बाई इ सोचलाचथ जे नैहर साँ अनुष्काबाई क ेँ  कोना भगाबी । ओ अपन \nर्ड्यंि मे सफल भेलीह । पर्च  बेसी ददन धरर हुनकर नवह चललैन्दह। \nसावििीबाई अवगला बरख साँ िीचर रेहनिग करऽ लगलीह। ओ कात्रलज साँ \nथाकल हारल ऐलीह। अनुष्काबाई ओहीना हुनका संग बेिहार क े लक ै न्दह। आब \nओ उपदेश देमऽ लगलीह जे िोि बवहन क ेँ  ओना नवह करक चाही। बड़ बवहन \nबड़ होयत ि ै ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.रबीन्दर नारायण  चमश्र-मातृशरणम् \n \nरबीन्र नारायि चमश्र  \nम ातृशर िम ् \n \nबहुतददनसाँ कामाख्या भगितीक दशषन करबाक इिा िल।  \nसोमनाथ यािाक समयमे हमर  श्रीमतीजीक ठ े हुनमे समस्या भए गेल रहवन । \nतकरा ठीक हेबामे क ै कमास लावग गेलवन। समय लगलवन,मुदा उपचारसाँ \nबहुत सुधार भेलवन। जखन ओ फ े रसाँ िहलनाइ शुरू  कए देलवन ताँ एकददन \nकहैत िचथ - \n“आब हमसभ कामाख्या जेबाक कायषक्रम बना सक ै त िी। ” \n”ठीक ि ै क। आब जखन अहााँ सहमचत दए देत्रलऐक ताँ चलबे \nकरब। ” \nतकर बाद सरकारक इसंपदा िेबसाइिपर जा  कए गुिाहािीमे \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 59 \nरहबाक हेतु घरक उपल ब्धता जाँचैत रहलहुाँ। एकददन संयोगसाँ  नओ अप्रैलसाँ \nचौदह अप्रैल धररक रहबाक जोगार बुझाएल। बीचमे एगारह अप्रैल कए खाली \nनवह रहैक ।  नओसाँ चौदह अप्रैलक बीच मे अलग-अलग ताररखक हेतु चाररबेर \nआरक्षण करबए पड़ल। कारण एक्क े  कोठरी सभददनक हेतु उपलब्ध नवह \nरहैक। जे भेिल,जेना भेिल ओकरा तुरंत आनलाइन आरणक्षत करबा लेलहुाँ। \nतकर बाद गुिाहािी  जे बाक आ िापसीक हबाइ जहाजक विकि सेहो बनबा \nलेलहुाँ। तकर बादे हुनका कहत्रलअवन- \n“हेयै !  सुनैत िी। ” \n“की बात?” \n“एमहर आउ। देखखऔ ने की ि ै क। ” \nहुनको उत्सुकता भेलवन। हमर लैपिाप लग पहुाँचलचथ। हम हुनका \nगुिाहािीमे सीपीडब्लुडी अचतचथगृहमे कएल गेल रहबाक व्यिस्थाक \nजानकारी देत्रलअवन। ओ आश्चयषचवकत रहचथ जे एतेक जल्दी ई सभ कोना \nभए गेल। \nएगाराह अप्रैलक रहबाक व्यबस्था अखन करबाक िल। क ै किा \nविकल्प मोनमे अबैत िल। जेना वक ओवहददन कामाख्यामे  रवह जाइ,चीरो भाइ \nओवहठाम चत्रल जाइ,हकििा त्रशलांगमे रहबाक जोगार करी। एहीक्रममे नेिपर \nदेखैत रही वक त्रशलांगमे आयकर वि भागक अचतचथगृह हेबाक जनतब भेिल। \nसंबंचधत अचधकारीक फोन नंबर सेहो भेवि गेल। हम हुनका अपन जरुरचतक \nबारेमे त्रलखत्रलअवन। आश्चयष तखन भेल जे थोड़बे कालक बाद हु नकर सहमचत \nभेवि  गेल। एवह तरहेँ एगारह अप्रैल कए त्रशलांगमे रहबाक जोगार सेहो भए \nगेल। \nगुिाहािी आ त्रशलांगमे रहबाक जोगार भए गेल िल। दुनूददसका \nहबा इक जहाजक विकि सेहो भए गेल िल। आब कामाख्या भगितीक \nदशषनक जोगार करबाक िल। नओ अप्रैल कए गुिाहािी हबाइ जहाज साढ़े \nएगारह बजे पहुाँचैत। तकरबाद सभसाँ पवहने डेरा जेबाक होएत। ओवहठाम  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nव्यबच्छस्थत ह ेबाक बादे वकि ु आओर कएल ज ाएत। तेँ ओवह दद न कामाख्या \nभगितीक दशषनमे ददक्कचत भए सक ै त अचि। से सोचच हम दस अप्रैल कए \nकामाख्या भगितीक दशषन करबाक विचार क े लहुाँ। ओवहठाम दशषन करबाक \nहेतु  विशेर् दशषनपची आनलाइन सात ददन पवहने किनाइ शुरू होइत ि ै क। \nअस्तु, चारर  अप्रैल कए हम कामाख्या भगितीक विशेर्दशषनक हेतु \nआनलाइन वि कि  किओलहुाँ। तावह हेतु प्रचत यािी पााँच सए एक रुपया देबाक \nहोइत ि ै क। दुनूगोिेमे  एक हजा र दू रुपया आनलाइन भुगतान क े लाक बाद \nहमरसभक विशेर् दशषन विकि सेहो  कवि गेल। से ताँ भेल,मुदा दूददनक बाद \nहमर श्रीमतीजीक मोन खराप भए गेलवन। बो खार,खााँसी,आाँखख लाल कतेको \nतरहक त्रसकाइतसभ भए गेलवन । आब की करी? हम ताँ परेसान भए गेलहुाँ। \nहबाइ जहाजक विकि रद्द कराएब ताँ भारी घािामे पड़ब। एही समयमे बुझाएल \nजे हबाइ जहाजक विकि लेबा काल ररफ ं डे बल विकि लेबाक चाही जावहसाँ \nवकि ु गड़बड़ भेलापर रुपया िापस भए जाए। मुदा एवह बेर ताँ हम फ ाँ त्रस गेल \nरही। मोने-मोन माताक ेँ  गोहरेलहुाँ। आब जानह तूाँ हे माता!  \nतुरंत हुनका डाक्िर लग लए गेलहुाँ। हुनका आाँखख उदठ गेल \nरहवन,देहमे बोखार रहवन,सदी -खााँसी ताँ रहबे करवन। डाक्िरसभ दबाइ \nत्रलखलक। तुरंत दबाइ कीनलहुाँ। संयोग एहन भेल जे दोसरेददनसाँ हुनकामे \nबहुत सुधार होमए लगलवन। दूददनक बाद ताँ बारह आना ठीक भए गेलचथ।  \n“आब कोनो चचिता नवह। “-हम मोने -मोन सोचलहुाँ। \nतेसरददन भेने हुनकर हालचत बहुत सुधरर गेल रहवन,बोखार उतरर \nगेल रहवन,सदी -खााँसी से कम भए  गेल रहवन। आाँखख सेहो आब लाल नवह \nिलवन। आब लागल जे बचच गेलहुाँ। हमसभ प्रसन्दन रही। माताक ेँ  िारंबार \nधन्दयिाद देत्रलअवन । \nआखखर नओ अप्रैल आवब गेल। भोरे सातबजे हबाइ अड्डा पहुाँचबाक \nहेतु िओ बजे हमसभ अपन घरसाँ वबदा भए गेलहुाँ। सातबजे हबाइ अड्डा पहुाँचच  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 61 \nगेलहुाँ। धराधर सभिा का ज संपन्दन भए गेल। सामानसभ चेकइन भए गेल। \nदुनूगोिे सुरक्षाजााँचक बाद  हबाइ जहाजमे चढ़बाक हेतु संबंचधत द्वारर लग \nपहुाँचच गेलहुाँ। आब हमसभ वन चे न िलहुाँ। हबाइ जहाजक ेँ  उड़बामे घंिा भरर क \nसमय रहैक । ताबे विश्राम क े लहु,फोनपर गप्प-सप्प क े लहुाँ।  से सभमे लागले \nरही वक हबाइ जहाजमे बोर्डिग करबाक घोर्णा भेलैक। हमसभ तुरंत अपन \nपााँचतमे आगूए लावग गेल रही। देखखते -देखखते हमसभ अपन -अपन सीिपर \nबैत्रस गेलहुाँ। थोड़बे कालक बाद हबाइ जहाज सैकड़ाों यािीक संग उवड़ गेल।  \nजहाजक  उड़ैत काल खखड़ की बािे बाहर देखैत रहलहुाँ। क्रमश  धरती \nदूर भेल जाइत िल। चीज -िस्तुसभ वबला रहल िल। थोड़बेकालमे ताँ हमसभ \nचचरैओसाँ बेसी भए गेल रही। मस्त गगनमे हबाइ जहाजमे बैसल विचरण करैत \nरह ी। मुद ा नीच ााँ देख लास ाँ वकि ु नवह  देखख  पाबी। सभ वकि ु  जेना शून्दयमे \nविलीन भए गेल िल। साकारसाँ वनराकारक रुप्यान्दतरणक विहंगम दृश्य सद्य  \nउपच्छस्थत िल। \n९ अप्रैल २०२४क नओ बाणज कए दस चमनिपर ददल्लीसाँ उड़ल \nहबाइ जहाज ठीक साढ़े एगारह बजे गुिाहािी हबाइ अड्डापर उतड़ल। हमसभ \nसामान लए बाहर होइते काल उबेरक िैक्सी आरणक्षत करा लेलहुाँ आ बहुत \nआसानीसाँ एक घंिामे सीपीडब्लुडीक अचतचथगृह पहुाँचच गेलहुाँ। ओवहठामक \nमनेजरक ेँ  अपन आरक्षणक कागज देखओत्रलअवन।  ओवहठाम पााँच ददन \nरहबाक हेतु हमरा लग चाररिा आरक्षण पुरजी  िल,अलग -अलग ददनमे \nअलग-अलग कोठरी। से देखख कए मनेजर बजैत अचि - \n“अहााँ आरक्षण राचतमे क े ने रही की?” \nहम ओकरा इसारा बुणझ नवह सकत्रलऐक।  \n“नवह,नवह। आरक्षण ताँ ददनेमे क े ने रही।” \nओ ओवहमेसाँ एकिा कागज राखख लेलक ।  \n“आर कागजसभ बादमे दए देब। “ \nबादमे मनेजरक बातपर ध्यान गेल। असलमे जे अपने जेहन होइत  62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअचि तकरा सददखन तेहने सोचाइत ि ै क। ओ ताँ स्ियं पीबाक िल। बादमे \nओकरा क ै कबेर हम अन्दयकमषचारीक संग ओतवह पीबैत दे खख ऐक। \nगुिाहािी हबाइ अड्डासाँ डेरा अबैत काल िैक्सीबला साँ गप्प-सप्प \nक े लाक बाद लागल जेना एकरा संगे आवगलो यािाक जोगार लावग सक ै त \nअचि। हम ओकरा कहत्रलऐक - \n“हमरासभक ेँ  कामाख्या भगितीक दशषन  करबाक अचि। आनो \nमंददरसभ जेबाक अचि। तकर बाद काच्छल्ह  गुिाहािी  सहर   घुमबाक अचि। \nबादमे त्रशलांग आ चेरापुंजी सेहो जा सक ै त िी। की तूाँ हमरासभक ेँ  घुमा सक ै त \nिह? ” \n“वकएक ने? हमर ताँ काजे इएह चथक। ” \n“कतेक खचाष लागत?” \n“आइ कामाख्या भगितीक दशषन कराएब।  तकर बाद भुिने श्वरी \nभगिती आ आर जतेक पार लागत घुमा देब। ” \n“खचाष? ” \n“अठारह सए लागत। ” \n“ठीक ि ै क।  तूाँ एतवह रूवक जाह। हमहूाँसभ तैयार भए जाइत िी। \nफ े र वबदा होएब।” \nमंगल ददन रहबाक कारण  हमरालोकवनक उपास िल। तेँ भोजन \nताँ करबेक नवह िल। अस्तु,थोड़बे कालक बाद हमसभ तैयार भए गेलहुाँ। \nओना माता कामाख्या मंददरमे विशेर् दशषन पुरजी काल्हुक बनल िल,माने \nदस अप्रैलक भोरुका पहरक। मुदा हमसभ आइए  कामाख्या मंददर  वबदा भए \nगेलहुाँ।  \n“सभसाँ पवहने माताक ेँ  हाणजरी लगाओल जाए।“-हमसभ सोचलहुाँ।  \nलगभग आधाघंिाक बाद हमसभ कामाख्या मंददर लग पहुाँचच गेल \nरही। मंददरक बाहरे  एकिा पंवडतजीसाँ भोंि भेल।  हम हुनका कहत्रलअवन-  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 63 \n“दशषनक जोगार भए सक ै त ि ै क की? ” \n“भए जाएत ,मुदा एकहजार रुपया लागत। ” \n“कोनो बात नवह।  नीकसाँ दशषन करा देबैक ने?” \n“वनखश्चन्दत रहू। हमर वनत्यप्रचतक इएह काजे अचि। ” \nह म दु नूगोि े पंवडतज ीक पाि ू-पाि ू वबद ा भेलहु ाँ। ओ के ना-क े ना \nघुमबैत हमरासभक ेँ  कामाख्या मंददरक मूल भागमे लेने चत्रल गेलचथ जे \nगभषगृहक ठीक सामने िल। गभषगृहमे पााँचत लागल जाइत लोकसभक ेँ  हम \nदेखख रहल िलहुाँ। हमरासभक ेँ  पंवडतजी  ओतवहसाँ माताक पूजा करबओलचथ। \nतकर बाद  हमरासभक ेँ प्रसाद आ फ ू लक संग एकिा दोसर पंवडतजीक ेँ  सुनझा \nदेलवन।  ओवहसाँ पवहने हुनका  पााँचसए रुपया आर देल गेलवन। दोसर पंवडतजी \nहमरासभक ेँ  कात बािे लेने -लेने एकठाम ठाढ़ कए देलाह आ  अपने प्रसाद \nलए कए माताक गभषगृहमे चत्रल गेलाह। \n“अहााँसभ एतवह प्रतीक्षा करू। हम प्रसाद चढ़ा कए आवब रहल िी । \n“ \nजेबासाँ पवहने ओ हमरासभक ेँ  मंददरक देबालपर नाररयल फोड़बाक \nहेतु कहलवन। हम जोरसाँ ओकरा पिवक देत्रलऐक। असल मे नाररयलक पावन \nसामनेक देबालपर ढारबाक रहैक। मुदा ओकर पावन ताँ पवहने ख त्रस चुकल \nिल। एकिा बृद्धा अपन नाररयल फोड़बाक हेतु हमरा कहलवन। हम एवह बेर \nओकर तक ष  बुणझ गेल रवहऐक। ओकरा वहसाबेसाँ पिकत्रलऐक जावहसाँ ओ \nफ ु वि ताँ गेलैक,मुदा ओकर पावन बाहर नवह खसलैक,बााँ चल रवह गेलैक। ओ \nबहुत प्रसन्दन भेलीह आ अपने हाथे ओवह नाररयलक पावन देबालपर ढारर \nदेलवन। हमसभ पंवडतजीक बाि तावक रहल िलहुाँ। मुदा ओ कतहु देखेबे नवह \nकरचथ। मोन औना  गेल। ताबे हम पवहलुका पंवडतजीक ेँ  देखत्रलअवन।  ओ \nहमरासभक ेँ  आश्वस्त क े लवन। बादमे ओएह वकि ु-वकि ु आर पूजा करओलवन। \nकन्दयाभोज न ह ेतु वकि ु द ान करबाक ह ेतु उत्स ावह त के लवन। श्रीमतीजीक \nइिा देखैत हम िओसए रुपया  आर  एवह हेतु हुनका देत्रलअवन। आब हुनका  64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहाथक पूजा समाप्त भए गेल िल।  दोसरो पंवडतजी प्रसाद चढ़ा कए आवब \nगेल िलाह। हमसभ हुनकासाँ प्रसाद लए बाहर ददस बढ़लहुाँ। मंददरक बाहर \nबाघ लग दुनू बेकती फोिो चघचओलहुाँआ  माताक ेँ  फ े रसाँ प्रणामक कए हमसभ \nबाहर वबदा भए गेलहुाँ। \nपंवडतजीक सहयोगसाँ  कामाख्यामंददरमे भयाओन भीड़क अि ै त \nहमरा लोकवन आसानीसाँ  गभषगृहक बहुत लगीच(मुदा बाहरे) साँ भगितीक \nपूजा क े लहुाँ, बड़ीकाल धरर ओवह पररसरमे रवह  आओर पूजा -पाठसभ \nक े लहुाँ,माताक ेँ  गोहरेलहुाँ। हमर श्रीमतीजी एवहसाँ बहुत संतुष्ट रहचथ।  \nनिरािाक समय िल। ओवहठाम भक्तलोकवनक बहुत भीड़ िल। क ै कगोिे \nबाजचथ जे  हुनका दशषनमे भररददन लावग गेलवन। कहााँदवन विशेर्दशषनक \nविकिक अि ै त चारर -पााँच घंिा समय लावग रहल िल।  हुनकर स्िास््य से \nगड़बड़ेबाक डर िल।  तेँ हमसभ विशेर् दशषनक विकिक संग दस अप्रैलक \nफ े रसाँ दशषन करबाक प्रयास नवह क े लहुाँ।  \nमंददरमे बाहर आ भी तर सभक ध्यान आगन्दतुकसाँ अचधक साँ अचधक \nरु पैया णझि ब ि ल। ज करे देख ू स एह  तावह  लेल वकि ु ने वकि ु व्याोंत के ने ि ल। \nमंददरमे भीतर जाइत काल पंवडतजी ित्रलप्रदानक स्थान देखओलचथ। अखनहु \nओ स्थान रक्तरंणजत िल,चारूकात दुगांध कए रहल िल। कनीक े  फिकी \nवनदाेर् िागरसभ अपन जीिनक अंचतम क्षणक प्रतीक्षा कए रहल िल। हमरा \nमोनमे भेल जे धमषक नामपर भए रहल एवह अत्याचारक ेँ  प्रश्रय देब बहुत \nअन्दयायपूणष आ अमानिीय चथक। ई सभ अबस्स बंद हेबाक चाही। तखने \nजगन्दनमाता प्रसन्दन भए सक ै त िचथ। इएहसभ सोचैत हमस भ भुिनेश्वरी मंददर \nददस बवढ़ गेलहुाँ। \nथोड़बे कालमे हमसभ भुिने श्वरी मं ददर पहुाँचच गेल रही। ई मंददर \nकामाख्या भगितीक मंददरसाँ मोसवकलसाँ एक वकलोमीिर फिकी नीलां चल \nपिषतक आर ऊ ाँ च भागमे अिच्छस्थत अचि। एवहठाम चारूकातक िातािरण  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 65 \nबहुत सुरम्य अचि।  माता दुगाषक ेँ  समर्पित ई मंददर गुिाहािीक प्रमुख \nआध्याग्त्मक स्थानमे साँ एक मानल जाइत अचि। एतए अंबुबाची मेला बहुत \nभव्य तरीकासाँ मनाओल जाइत अचि। मंददरक िातािरण बहुत शांत िल। \nहमसभ बहुत नीक जकााँ दशषन क े लहु,थोड़ेकाल ओतए बैत्रस माताक आराधना \nक े लहुाँ। सामनेमे एक व्यक्क्त मंददरेमे माताक मूर्ति ददस माथ राखख सुतल \nरहचथ। मुदा ककरो ध्यान ओवहपर नवह रहैक। लोक आएल,लोक गेल मुदा \nओ ओवहना सुतल पड़ल रहल।  \nभुिनेश्वरीमंददरमे दशषनक बाद हमसभ निग्रह मंददर गेलहुाँ । \nिैक्सीबला  ताँ आरो ठाम लए जेबाक हेतु तैयार िल। मुदा हमही सभ तैयार \nनवह भेलहुाँ। बहुत थावक गेल रही। भोरे चाररए बजेसाँ गुआहािी जेबाक हेतु \nतैयारीमे लागल रह ी। तकर बाद स ाँ वकि ु ने वकि ु भइए रह ल ि ल।  \n“आब सोझे डेरा चलू। “-ओ कहल चथ। हमसभ थाकल -ठ े वहआएल \nअपन डेरा पहुाँचच गेल रही। आजुक उपलच्छब्धसाँ बहुत संतुष्ट रही,प्रसन्दन रही। \nजतबा सोचने रही तावहसाँ बेसीए  पावब गेल रही । \nदस अप्रैल २०२४क भोरे हमसभ तैयार भए गेल रही। भोरुका \nचाहक प्रतीक्षामे रही। अचतचथगृहक कमषचारीसभ सुतले रहए। कतहु ककरो  \nकोनो अता -पता नवह िल। चाहक ेँ  तक ै त हमसभ बाहर वनकललहुाँ। मुदा \nचारूकात ओएह माहौल िल। जेना सहरे सुतल होअए। बादमे आदरणीय श्री \nप्रेमकान्दत चौधरीजी कहलवन जे एवहठामक जीिन पद्धचतक बारेमे कहबी ि ै क -\nलाहे,ला ह े,माने ज े स भवकि ु  ह ेतैक मुद ा इतचमनानस ाँ,कोनो धरफरी नवह ,कोनो \nतनाओ नवह। थोड़े कालक बाद िैक्सी बला आवब गेल रहए। तेँ वबना चाह पीने \nहमसभ वबदा भए गेलहुाँ।  \nआइ सभसाँ पवहने उमानंद महादेिक दशषन करबाक योजना िल।  \nउमानन्दद ब्रह्मपुि नदीक बीचोबीच मोर द्वीप पर च्छस्थत प्रत्रसद्ध त्रशि मंददर अचि \n। कहल जाइत अचि जे उमानंद कोनो नदीक बीचमे अिच्छस्थत दुवनआक \nसभसाँ िोि द्वीप चथक।  एवह मंददरक ेँ  १६९४ ई. मे राजा  गदाधर ससिह क आदेश  66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपर बनाओल गेल िल , मुदा १८६७ मे भूक ं प साँ ई क्षचतग्रस्त भए गेल रहए। \nएवह  मंदद रमे वकि ु च ट्टान कि ल आकृ चत अचि , जे असचमया कारीगरक वनपुण \nकौशलक पररचायक चथक । ब्रह्मपुिमे पावन कम भए गेल िल। िैक्सीबला  \nिैक्सी क ेँ   बाउलेमे चला कए  हमरासभक ेँ  आगू धरर पहुाँचा देलक। तकर बाद \nओ उमानंद जाए बला स्िीमरक पता लगओलक।  हमसभ ओवह  स्िीमर पर \nपहुाँचैत िी। दूिा बृद्ध यािी पवहनेसाँ ओवहपर बैसल रहचथ। ओ एकिा वनजी \nस्िीमर िल। प्रचतव्यक्क्त एक ददसक  दूसए विकि िलैक । मुदा ओकर \nव्यिस्थापक चारू यािीक ेँ  दू हजारमे  उमानंद लए जाएत आ िापसो आनत। \nआर यािीक प्रतीक्षा नवह करए पड़त। हमसभ एवह ले ल  तैयार भए गेलहुाँ। \nओहो  दुनूगोिे अपन सहमचत देलखखन। तकरबाद स्िीमर खुणज गेल।  \nब्रह्मपुि नदीमे चलैत स्िीमरक बहुत आनन्ददमय दृश्य िल। चारूकात \nशांत आ मनोरम िातािरणमे आगू बढ़ैत स्िीमरक  दृश्य देखैत बनैत िल।  \nहमसभ मोसवकलसाँ पन्दरह चमनिमे उमानन्दद मंददर लग पहुाँचच गेल रही। स्िीमर \nरूवक गेल िल। ओवहपरसाँ उतरब आ तकर बाद करीब सादठिा सीढ़ी चढ़ब \nकनी कष्टकर काज िल। हमरोसाँ बेसी बएसक िलाह ओ दुनू यािी। बंगालक \nकोनो गामसाँ आएल िलाह। पत्नी हृदयरोगी िलखखन। तथावप उत्साहपूिषक \nसीढ़ी चवढ़ रहल िलाह। हमहूाँसभ हुनक े  संगे आगू बवढ़ रहल िलहुाँ।  बीच -\nबीचमे सुस्ताइतो िलहुाँ। मंददर पररसरमे पहुाँचच हमसभ बहुत प्रसन्दन \nरही,आनन्ददमे रही। ओवहठाम क ै किा मं ददर अचि। बेरा -बेरीसभमे दशषन \nके लहु ाँ। पंवडतज ी ह मरालोकवनकेँ वकि ु-वकि ु मंि  पढ़ओलवन,पूज ा \nकरबओलवन। हमसभ यथासाध्य दणक्षणा देत्रलअवन। तकर बाद बाहर वनकत्रल \nथोड़ेकाल बैसलहुाँ। कवह नवह सक ै त िी जे ओ क्षण कतेक आनन्दददायक िल। \nओवहठामसाँ उठबाक मोन नवह भए रहल िल। मुदा स्िीमरसाँ िापसी िल। \nबहुत काल नवह रवह सक ै त िलहुाँ। अस्तु,हमसभ थोड़ेकालक बाद िापस भए \nगेलहुाँ। स्िीमरपर उतरब आ चढ़ब दुनू मोसवकल काज िल। कारण तकर  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 67 \nकोनो नीक ओरर आन नवह िल। स्िी मर जेना -तेना खुिेसल िल। लगपासमे \nराखल पाथरसभक ेँ  पकवड़ ओवहपर पहुाँचबाक िल। जेना -तेना हमसभ िापस \nस्िीमरपर पहुाँचच गेल रही। ओ आब फ े र ब्रह्मपुि नदीमे िापसी यािापर चत्रल \nरहल िल। हमसभ एही  पृ्िीपर स्िगषक आनन्दद लए रहल िलहुाँ ,मंिमुग्ध \nिलहुाँ । ताबतमे स्िीमर बला अबाज देलक -  \n“उतरैत जाउ । “  \nघाि आवब गेल िल। हमसभ स्िीमरसाँ उतरलहुाँ।  िैक्सी बला \nहमरसभक प्रतीक्षा कए रहल िल। हमसभ िैक्सीपर बैत्रस आगू बवढ़ गेलहुाँ। \nआब हमरासभक ेँ  भूख लावग गेल िल। जलखै करब जरूरी िल।  \nतकर बादे आगू बढ़ब। से बात िैक्सीबला क ेँ  हम कवह देने रवहऐक। \nअस्तु,थोड़ेकालक बाद एकिा जलपान गृह  लग िैक्सी रुकल। हमसभ ओतए \nनीकसाँ जलखै क े लहु,चाह पीलहुाँ। िैक्सीबला  हमरसभक आग्रहपर अपन \nपससिदक जलखै -रसगुल्ला संगे चाह पीलक। हमसभ ओकर पससिदसाँ चवकत \nरही। मुदा बादमे पता लागल जे ओवहठाम इएह चलैत ि ै क। जलखै क े लाक \nबाद हमरासभक ेँ  आब फ ु रती आवब गेल िल। हमसभ िैक्सीपर बैसलहुाँ आ \nवबदा भेलहुाँ ब्रह्मपुि नदीक ओवहपार बनल डौल गोहबिद मंददरमे दशषनक हेतु।  \nएवह मंददरक वनमाषण करीब एकसए पचास साल पुिष कएल गेल िल। \nसन् १९६०मे एकर पुनर्निमाण कएल गेल। मंददरमे फगुआ आ जन्दमाष्टमीक \nसमय वित्रशष्ट आयोजन कएल जाइत अचि। एवहठाम पााँच ददन धरर फगुआक \nआयोजन होइत अचि। भगिा न क ृ ष्णक मंददर हेबाक कारणसाँ एवहठाम \nजन्दमाष्टमी ताँ बहुत नीकसाँ  मनाओले जाइत अचि। एवह मंददरमे प्रसादक रूपमे \nबहुत नीक खी र खेबाक अिसर भेिल। एहन नीक खी र हमरा गामक क ु ट्टीपर \nझूलामे बनैत िल,से मोन पवड़ गेल। खी र खे बाक लालच मे हम दोबारा प्रसाद \nलेलहुाँ। तकर बाद ओवहठामसाँ वबदा भेलहुाँ। \n उमानंद मंददरमे सीढ़ी चढ़बाक कारणसाँ हमर श्रीमतीजी थावक गेल \nरहचथ,माथ से दुखेनाइ शुरू भए गेल रहवन। हुनकर ददक्कचत बुझा रहल िल।  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतेँ आब बेसी नवह घुचम सक ै त िलहुाँ। तथावप घुरतीमे ित्रशि मंददर गेलहुाँ । \nबीचमे  बालाजी मंददर सेहो आएल। मुदा हमसभ एवहठाम नवह रुकलहुाँ।  कहल \nजाइत अचि जे ित्रशि मंददरक स्थापना ित्रशि  मुवन क े ने िलाह। एवहठाम \nहुनकर आश्रम िलवन। एवहठाम क ै किा जलधारा बहैत अचि जे आगू जा कए \nित्रशि नदी आ िावहनी नदीक रुपमे सहर ददस बवढ़ जाइत अचि। हमसभ \nएवहठाम दशषन क े लहुाँ, थोड़े काल सुस्तेलहुाँ आ िापस अपन डेरा ददस वबदा \nभए गेलहुाँ।  \nमंददरसभमे अबैत-जाइत काल गुिाहािी  सहरक वित्रभन्दन स्थानसभ \nसेहो देखैत गेलहुाँ। पुरान आकार -प्रकारक एवह सहरक लोकसभ  अपने \nओवहठाम जकााँ लगैत िल। आसामी भार्ाकक प्रचत बेस अनुराग ओवहठामक \nलोकसभमे देखाएल। वहन्ददी  अखबार तकलोपर नवह भेिल। सभठाम \nनामपट्टपर असचमआ भार्ामे वििरण त्रलखल िल।  स्थानीय लोकस भ \nआसामी भार्ामे गप्प क े लासाँ बेसी सहज देखाइत िल। की मधुबनी,दरभंगामे \nमैचथलीक िचषस्ि एवहना देखाइत अचि?उत्तर हमसभ जनैत िी।  \nत्रशलांग चेरापुंजीक यािा  \nपचिला दू ददनसाँ ओ िैक्सीबला  हमरा संगे काज कए रहल िल। \nक ु लचमला कए हमरा ओ ठीक आदमी बुझा एल । ओकर कार िोि जरूर \nिलैक ,मुदा ओ ठीक हालचतमे रहैक आ ओ चलवबतो नीक रहए। पहाड़पर \nिोि िाहन बेसी बवढ़आाँ होइत ि ै क। से सभ सोचच कए हम िैक्सीबला साँ \nत्रशलांग आ चेरापुंजी जेबाक बारेमे ओकर मंतव्य पुित्रलऐक। ओ ताँ जेना बािे \nतावक रहल िल।  \n“वकएक ने जाएब। “- ओ ि ुि ले बाज ल। \n“कतेक खचाष हेतैक ?” \n“यदद भोरे पााँच बजे वबदा होइ ताँ ओहीददन राचत धरर हमसभ \nगुिाहािी लौवि सक ै त िी। कतहु रहबाक प्रयोजन नवह होएत।  यदद से करी ताँ  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 69 \nिओ हजार लागत। ” \n“हमसभ बूढ़ चथकहुाँ। एक्क े  ददनमे चेरापुंजी गेनाइ ,भररददन ओतए \nघुमनाइ ,फ े र राचतएमे गुिाहािी लौवि गेनाइ संभि नवह अचि। मोन खराप भए \nजाएत तखन? फ े र हमरासभक ेँ  त्रशलांगमे रहबाक ओररआन अचि। ओवहठाम \nरूवक गेलासाँ सुस्ता लेब,त्रशलांग से घुचम लेब। दोसर ददन सााँझ धरर गुिाहािी \nलौवि जाएब। ” \n“तखन दू हजार आर लागत,माने दुनू ददनका भाड़ा  आठ हजार। ” \n“कोनो हरजा नवह। ” \nतकर बादो ओ हमरासभक ेँ  मनेबाक प्रयास करैत रहल जे हमसभ \nएक्क े ददनमे िापस भए जाइ । कहैत रहल -“त्रशलांगमे बहुत ददक्कचत \nि ै क,ओवहठामक पुत्रलस बहुत खच्चर होइत ि ै क। लोकोसभ कोना दवन,लग बे \nनवह करत जे अपने देश मे िी। हमरा ताँ ओ जगह एकदम नीक नवह लगैत  \nअचि। ओवहठाम खे बाक से बहुत ददक्कचत ि ै क। “ \nजखन ओ अपने बात दोहरबैत रहल ताँ हमसभ कहत्रलऐक - \n“कोनो बात नवह। जखन तोरा नवह जेबाक मोन िह ताँ हमसभ दोसर \nिैक्सी कए लेब। ” \nबात गड़बड़ाइत देखख ओ तुरंत तैयार भए गेल। मुदा पााँचसए रात्रि \nशुल्क अचतररक्त लेत। हमसभ सेहो मावन गेत्रलऐक। तकर कारण ई जे ओ \nहमरा लोक ठीक बुझाएल।  जाइत -जाइत ओ कहलक - \n“हम भोरे पााँच बजे आवब जाएब। अहााँसभ तैयार रहब। ” \n“ठीक ि ै क। ” \nओ चत्रल गेल। हमहूाँसभ अपन डेरा िापस आवब गेलहुाँ। मुदा डेरापर \nलौिलाक बाद हमर श्रीमतीजीक मोन बहुत खराप भए गेलवन।  माथ ददष,आर \nवकि ु,वकि ु स मस्यास भ भए गेलवन। दबाइ क े लचथ आ सूचत रहलचथ। मुदा \nहम चचितामे पवड़  गेलहुाँ। \n“एहन हालचतमे एतेक दूर कोना जा सकब?यदद मोन बेसी खराप  70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभए गेलवन तखन? ” \nहम िैक्सीबला क ेँ  फोन कए सभबात कहत्रलऐक। ईहो कहत्रलऐक जे \nकाच्छल्ह भोरे अपन घरसाँ वबदा होमएसाँ पूिष एकबेर हमरा फोन कए लेत। \nभोरे चाररबजे हम  उदठ गेलहुाँ। हमर श्रीमतीजे सेहो जगले रहचथ। \nस्िास््यक बारेमे पुित्रलअवन। कहलचथ -“आब हम ठीक िी,चत्रल सक ै त \nिी। ”हुनकर बात सुवन मोनमे बहुत उसास भेल। हम तुरंत िैक्सीबलाक ेँ  फोन \nक े त्रलऐक-“समयपर आवब जइअह। ” \n“ठीक ि ै क। ” \nहमसभ पााँच बजे भोरे तैयार भए गेल रही। एवह समयमे ओतए चाह  \nभेिबाक कोनो जोगार नवह िल। अस्तु,हमसभ डेरासाँ वनकत्रल गेलहुाँ। बाहर \nिैक्सीबला प्रतीक्षा कए रहल िल। हमसभ िैक्सीमे बैसलहुाँ आ त्रशलांग होइत \nचेरापुंजीक यािापर आगू बवढ़ गेलहुाँ। साैंसे सहर शांत िल। जेना सभ सुतले \nहोअए। ई ताँ  बुझाइए गेल िल जे भोरुका पहरमे एवहठाम देरीसाँ  कारबार \nशुरू होइत अचि। तेँ आब ओही वहसाबसाँ कायषक्रम बनाबी। थो ड़बे कालक \nबाद हमसभ मे घालयक सीमा लग आवब गेल रही। स ड़कक एक ददस आसाम \nआ दोसर ददस मेघालय। मेघालय मूलत  पहाड़ीपर बसल अचि। एवहठाम \nवक्रश्चन जनसंख्या बेसी अचि। तेँ साैंसे चचष देखाएल।  एकाधिा मल्स्जद सेहो \nदे खाएल,मुदा मंददर एकिा नवह देखाएल।  यदद कतहु रहबो कएल होएत ताँ \nहमर सभक यािामागषमे ताँ नवहए िल।  जेना -जेना हमसभ आगू बढ़ैत गेलहुाँ \nतेना-तेना जंगल -पहाड़सभ देखा रहल िल। चारूकात हररअर क ं चन दृश्य  \nलगैत िल। मौसम से बहुत नीक िल।  क्रमश  बेसी ठ ं ढ बुझा रहल िल। \nिैक्सीबला तेजीसाँ अपन िाहन चला रहल िल। ओ हमरासभक ेँ रस्तामे प्रमुख \nस्थानसभक बारेमे बतबैत जा रहल िल। लगभग साढ़े सात बजे भोरे हमसभ \nत्रशलांग च्छस्थत आयकर विभागक अचतचथगृह पहुाँचच गेल रही। ओवहठाम पवहने \nफोन कए देने रवहऐक। जाइते देरी चाह बवन  गेल। हमसभ चाह पीलहुाँ। थोड़े  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 71 \nकाल सुस्तेलहुाँ आ चेरापुंजीक लेल वबदा भए गेलहुाँ। \nत्रशलांगसाँ चेरापुंजीक सड़कमागषसाँ ५७ वकलोमीिर फिकी अचि। ई  \nयािा  अत्यंत मनोरम अचि । स ड़कक दु नूकात अद्भुत प्राकृ चतक स ाैंद यषस ाँ भरल \nअचि। थोड़े -थोड़े फिकी जलप्रपातसभ दे खा इत अचि। असलमे गु िाहािीसाँ \nत्रशलांगक याि ा अद्भुत प्राकृ चतक दृ श्य स भस ाँ भरल अचि । एक स ाँ एक दृ श्य \nसामने अबैत रह ल,ओकरा ह मस भ देख ैत रह लहु ाँ,वकि ुकेँ अपन मोबाइल \nक ै मरामे सुरणक्षत रखैत  गेलहुाँ। ओवह  मनोरम दृ श्यस भमे वकि ुक ि ारेमे एतहु  \nचचष करैत िी।  \n त्रशलांग सहरसाँ लगभग दसचमनिक बाद जमीनक सत हसाँ १९६६ \nमीिर ऊ ाँ चपर अिच्छस्थत अचि त्रशलांग वपक भ्यु प्िाइंि । ई स्थान बेसीकाल \nमेघसाँ आिाददत रहैत अचि। ओना मेघ ताँ सामान्दयत  एवह इलाकामे रवहते \nअचि। तेँ ताँ एवह प्रान्दतक नाम मेघालय राखल गेल अचि। एवहठामसाँ त्रशलांग \nसहरक ेँ  संपूणषतासाँ देखल जा सक ै त अचि। एवहठामसाँ बंगलादेशक सीमा सेहो \nदेखल जा सक ै त  अचि।  \nनोहशंगचथयांग जलप्रपात मेघालयक पूिी खासी पहाड़ी णजलाक \nमािसई गाममे अिच्छस्थत अचि , तेँ एकरा मािसई जलप्रपात सेहो कहल \nजाइत अचि। नोहशंगचथयांग जलप्रपातक पावन लगभग १०३३ फीिक \nऊ ं चाईसाँ खसैत अचि जे सात भागमे  विभाणजत भए जाइत अचि। अस्तु,एवह \nजलप्रपातक ेँ  सेिन त्रसस्िर फॉल्स सेहो कहल जाइत अचि।  \nसोहरा सर्कििक शुरुएमे चेरापूंजी सहर साँ करीब १५ वकलोमीिर दूर \nअिच्छस्थत मॉकडोक वडम्पेप िैली व्यू सड़कसाँ कनीक े  फिकी घािीक मनोरम \nदृश्य देखाइत अचि  । मॉकडोक वडम्पेप िैली व्यू चेरापूंजी क े  मौत्रसनराम \nणजला मे च्छस्थत अचि। हमसभ एवहठाम थोड़े काल रुकलहुाँ। सड़ कक कातमे \nमकइक भुट्टा वबका रहल िल। भूख लगले रहए। हमदुनू बेकती दूिा मकइक \nभुट्टा कीनलहुाँ। बड़ीकाल धरर ओकरा खा इत रह लहु ाँ आ ओवह ठामक अद्भुत \nसेहो दृश्यो देखैत रहल हुाँ।    72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवकनरेम  जलप्रपात मेघालयक पूिी खासी वहल्स णजलेमे चेरापूंजी साँ \nबारह वकलोमीिर फिकी  अि च्छस्थत एकिा आश्चयषजनक जलप्रपात चथक। ई \nमेघालयक पूिी खासी वहल्स णजला मे चेरापूंजीक लोकचप्रय आकर्षण \nथांगखरंग पाक ष क नामसाँ प्रत्रसद्ध सुंदर पाक ष क भीतर च्छस्थत अचि। एकर \nऊ ं चाई १००१ फीि अचि।  ई भारतक सातम  स भसाँ ऊ ं च जलप्रपात चथक। \nवकनरेम जलप्रपात तीन स्तरीय जलप्रपात िै क। ई जलप्रपात दू अलग -अलग \nधारामे पसरल िै क जे नीचााँ खसैत काल एक -दोसरमे चमत्रल कए आर तेजीसाँ \nआगू बवढ़ जाइत अचि।   \nएकबजे धरर हमसभ चेरापुंजीक आसपासक महत्िपूणष स्थानसभ \nघुमैत रहलहुाँ। िैक्सीबला बेर-बेर बंगला देश क क्षेिक ेँ  देखेबाक प्रयास करैत- \n“ओएह देखू। बंगला देश मे लाइि जरर रहल अचि। आइ \nओकरसभक पािवन ि ै क। तेँ उत्सि कए रहल होएत। ” \nआबसभक ेँ  बहुत भूख लावग गेल रहैक। िैक्सीबला हमरासभक ेँ  पूणष \nशाकाहारी भोजनालय  आर ोंज रूि ्स लए गेल। ओवहठाम बहुत भीड़ िल,मुदा \nव्यिस्थो गजब िल। लगबे नवह करैक  जे एतेक लोक एक्क े ठाम भोजन कए \nरहल अचि। सभसाँ पवहने पससिदक भोजनक पुरजी किा बक िल । हम ओवह \nखख ड़की लग गेलहुाँ। पुरजी कािएसाँ पवहने ओ मवहला पुिलक -“आधा घंिा \nप्रतीक्षा करए पड़त।” \n“कोनो बात नवह। ”  \n“हम ओकरा अपन पससिद बतत्रलऐक,लोकक संख्या कहत्रलऐक,आ \nओ तकर मूल् बता देलक। हम तुरंत आनलाइन भुगतान कए देत्रलऐक। ओ \nहमरा पुरजी दए देलक।  तकर बाद ओवह पुरजीक ेँ  एकिा मवहलाक ेँ  दख ए \nदेत्रलऐक। ओ हमर नाम त्रलखख लेलक  आ कहलक - \n“अहााँसभ बैत्रस जाउ। हम आधाघंिामे बजा लेब।  \nठीक आधाघंिाक बाद ओ मवहला हमर नाम ले लक। हमसभ तुरंत  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 73 \nओकरा लग पहुाँचैत िी । ओ हमरासभक ेँ  बैसबाक स्थान ददस इसारा करैत \nअचि।  हमसभ अपन सीिपर जा कए बैत्रस गेलहुाँ। तकर बाद ताँ एक साँ एक \nमवहला बाररकसभ घुमए लागल। तरह -तरहक भोजनक सामग्री प्लेिमे देने \nजाए। जे खाइ,जतेक खा इ। सभ बाररक मवहले ित्रल आ से अभूतपूिष \nव्यिस्थाक संग भोजन करा रहल िलीह। हमसभ भररपेि भोजन क े लहुाँ आ \nबहुत आश्वस्त भाओसाँ ओवहठामसाँ वबदा भेलहुाँ। ओतवहसाँ रामक ृ ष् ण आश्रमक \nभिन  सेहो देखा रहल िल। मुदा हमसभ ओतए जा नवह सकलहुाँ। आब िापस \nत्रशलांग वबदा हेबाक िल। हमसभ िैक्सीपर बैसलहुाँ। िैक्सीबला सेहो भोजन \nकए चुकल िल। ज ल्दीए िैक्सी तेजीसाँ िापसी यािा शुरू कए चुकल िल।  \nफ े र ओएह रमनगर दृश्यसभ देखैत -सुनैत लगभग चाररबजे हमसभ त्रशलांग \nच्छस्थत अपन अचतचथगृह  पहुाँचच चुकल िलहुाँ। \nराचतभरर त्रशलांग अचतचथगृह मे विश्रमाक बाद हमसभ भोरे चाह -\nजलखैक बाद लगभग नओ बजे त्रशलांगक हेतु िैक्सीसाँ वबदा भेलहुाँ। काच्छल्ह \nत्रशलांगसाँ चरापुंजी जेबाक क्रममे त्रशलांग आ ओकर आसपासक अचधकांश \nप्रमुख स्थानसभ देखखए लेने रही। आइ जाइत -जाइत सेहो हमसभ िाडष झील \nपहुाँचलहुाँ। एवह  झीलमे िररि  नागररकक  प्रिेश हेतु  माि  दस  रुपया  लगैत \nअचि।  हमसभ  बीस  रुपयामे  दूिा  विकि  लए कए एवहमे  प्रिेश क े लहुाँ। \nतत्कालीन आयुक्त सर  वित्रलयम िाडष क आदेशपर  कनषल हॉपहकिस   द्वारा एवह  \nझीलक वनमाषण  िर्ष  १८९४ मे कएल गेल िल।  एवह  झीलक चारूकात  बहुत  \nसुंदर -सुंदर  फ ू लसभ लागल अचि।  झीलक बीचमे  काठक पूल अचि  जावह  \nठामसाँ लोक अपने हाथे  पावनमे हेलैत  माि सभ केँ खुआ  सक ै त अचि।  झीलमे \nनौकायनक सुविधा  सेहो  अचि।  अनेक पयषिकसभ  ओवहठाम  घुमैत रहचथ।  \nहमहूाँसभ थोड़ेकाल ओतए बैसलहुाँ। वकि ु फोिो  चघचलहुाँ। तकर  बाद  हमसभ  \nत्रशलांगसाँ पन्दरह वकलोमीिर  फिकी  त्रशलांग-गुिाहािी  सड़कपर  अिच्छस्थत \nउचमयम झील लग रुकलहुाँ। २२० वकलोमीिरमे  पसरल  ई त्रशलांगक सभसाँ \nपैघ क ृ चतम झील चथक। एवह  क ृ चतम झीलक वनमाषण  ज लवि द्युत उतपन्दन  74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकरबाक  लेल कएल गेल िल।  चारू ददस पसरल त्रसल्िन पहाड़ी आर  हररयर \nखासी चीड़ िृक्ष एवह विशाल झीलक िैभिक ेँ  क ै क गुणा बढ़ा देने अचि।  \nफोिोमे उचमयम झीलक पावन हररअर  रंगक  देखाइत  अचि।  तकर \nकारण  अचि  उचमयम झीलक चारूकात  पसरल  बृक्षसभ,जकर  िाया  पावनमे \nपड़ैत रहैत  ि ै क । िैक्सीबलाक  इिा  रहैक  जे  हमसभ  कनी नीचााँ \nउतरी,झीलक  पावनमे  अथिा  ओवहसाँ सिले  ठाढ़ होइ  । तखन  ओकर िीवड यो \nबनाओल जाए।  मुदा  ओवहठाम  नीचााँ ददस  बहुत  ढलान रहैक,वहनकर  ठ े हुनमे \nसमस्या  रवहते  िखन्दह। कनीको संतुलन  वबगड़लापर  दुघषिना  भए सक ै त िल।  \nई बात ओ बुणझ नवह  रहल  िल।  हमसभ  थोड़े कालक बाद  ओवहठामसाँ वबदा  \nभए गेलहुाँ। आब सोझे  गुआहािी  जेबाक  िल।  िैक्सी  तेजीसाँ आगू बवढ़ रहल  \nिल।  ओएह  रस्ता,ओएह दृश्यसभ फ े रसाँ सामने  आवब रहल  िल।  हमसभ  \nतकर  आनंद  लैत आगू बढ़ैत रहलहुाँ। रस्तामे हम  िैक्सीबलाक ेँ पुित्रलऐक- \n“तोरा  मेघालय पुत्रलससाँ एतेक डर वकएक होइत  िह? तोरा  संगे  \nओवहठामक  पुत्रलस संगे  कोनो विशेर्  घिना  घवित  भेल अचि  की?” \n“की कहू?  कोरोना  बंदीक  समयमे  एकिा  वबहारक  यािीक ेँ त्रशलांग \nजाएब  जरूरी  रहैक।  हमर  एकिा  चमि  आग्रह क े लक। हम  ओकरा त्रशलांग \nपहुाँचाबक हेतु  तैयार  भए गेलहुाँ। ” \n“तखन? ” \n“ओकरा संगे  जखन  त्रशलांग सहरक  लगीच  पहुाँचलहुाँ तखन  पुत्रलस \nचारूकात  घेरने रहए।  तथावप वकि ु बहन्दना बना कए आगू बढ़लहुाँ,मुदा कनीक े \nआगू गेलाक बाद  पुत्रलस पकवड़ लेलक। तीन सए  रुपया  देलाक  बाद  \nमोसवकलसाँ िोड़लक।  मुदा  बात एतवह  समाप्त नवह  भेल। ओ पुत्रलस खच्चर  \nरहए।  दोसर  पुत्रलसक ेँ मोबाइलपर फोन कए देलक ैक। थोड़बे आगू गेल रही  \nवक दोसर  पुत्रलस हमरा  फ े र पकवड़ लेलक। ओहो  तीनसए  रुपया  मााँगलक। \nह म से  देबाक  हेतु  तैयार  नवह  रही।  ओकरा  पचिला  पुत्रलसक बात सेहो   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 75 \nकहत्रलऐक। कतबो बुझेबाक प्रयास क े त्रलऐक ओ अवड़ गेल। हारर  कए ओकरो  \nदूसए  रुपया  देत्रलऐक। मुदा  ओ बवढ़आाँ आदमी  वनकलल। हमरा  अपन \nमोबाइल नंबर त्रलखा देलक  आ कहलक -“आब कोनो समस्या  नवह  हेतह।  \nयदद  से  होइत  अचि  ताँ हमरा  फोन कए ददअह। ” ओकर बात सही  वनकलल। \nतकर  बाद  हमरा  कोनो परेसानी  नवह  भेल।  लाक डाउन अि ै त हम  ओवह  \nयािीक ेँ अपन गंतव्य धरर  पहुाँचा देत्रलअवन।” \nआब बुझाएल जे  िैक्सीबला  त्रशलांगमे वकएक डराइत िल।  एवह  \nतरहेँ गप्प-सप्प करैत  हमसभ  एक बजे  अपन अचतचथगृह  पहुाँचच गेल रही।  \nतकर  बाद  हमसभ  ओतए भोजन  क े लहुाँ आ मोनमे सफल  यािाक  संतुचष्ट \nभाओक संग  भररददन  विश्राम क े लहुाँ। \nिीरोभाइ(पंवडत श्री रत्नेश्वर चमश्र)  \nएवह बेरक कामाख्या यािाक दू िा अविस्मरणीय प्रसंग िल हमर \nवपचतऔत चीरो भा इसाँ सपररिार भोंि आ आदरणी य श्री प्रेम कान्दत चौधरीजी  \nहुनकर चमि  सहयोगी लोकवनसभसाँ भोंि-घााँि। हम अपनयािाक अंचतम दू \nददन एही सभ हेतु बचा कए रखने रही।  हम गुिाहािी  जेबाक कायषक्रम बनएसाँ \nपवहने चीरो भाइ(पंवडत श्री रत्नेश्वर चमश्र) क ेँ  फोन क े ने रवहअवन। ओ पचासो \nसालसाँ गुिाहािी मे रहैत  िचथ। ईहो बुझल िल जे ओ ओवहठाम कामाख्या \nमंददरसाँ जुड़ल िचथ। तेँ ओ माताक दशषनमे मदचत कए सक ै त िचथ। कायषक्रम \nजखन बवन गेल,विकि कवि गेल, गुिाहािी मे पााँच ददन रहबाक जोगार \nओवहठामक सीपीडब्लुडी अचतचथगृहमे भए गेल तखनो चीरो भाइक ेँ  फोन नवह \nक े त्रलअवन। कारण श्रीमतीजी कहलवन जे माताक दरबारमे जा रहल िी,ओ \nस्ियं दे खचथ न।ककरो वकि ु कह बाक काज  नवह । ओना ह मर एकि ा चमि  \nस्थानीय एक्साइज कचम श्नरक ेँ  हमरासभक ेँ  मदचत करबाक हेतु फोन कए \nदेलखखन। हमरा हुनकर मोबाइल नंबर सेहो दे लवन। हम हुन कासाँ गप्पो क े लहुाँ \n। मुदा हुनकर पैरबीमे कोनो जान नवह बुझाएल। तकर बाद हम िोड़ लहुाँ \nहुनकर चक्कर।   76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम सत्तरह माचष २०२४ कए जखन गाम जाइत रही तखन चीरो \nभाइक फोन आएल। \n “अहााँक गुिाहािी  यािाक कायषक्रम क े ना की भेल? हमसभ \nउत्सुकतासाँ बाि तावक रहल िी। “ \n“नओ अप्रैलक विकि किा लेने िी। अखन गाम जा रहल ि िॅ  \nओवहठामसाँ लौवि कए हम फोन करब। ” \nतकर बाद हम गाम गेलहुाँ,िापसो आवब गेलहुाँ,वकि ु स मयो बीचत \nगेल मुदा हम हुनका फोन नवह कए सकत्रलअवन। तकर कारण ताँ ऊपर त्रलखखए \nचुकल िी। ठीक नओ अप्रैल कए जखन हम कामाख्या मंददरमे रही हुनकर \nफोन आएल। मुदा हम चमसकाल बादमे देखत्रलऐक। कारण मंददरमे ततेक \nहल्ला होइत रहैक जे फोनक घंिी सुनबाक सबाले नवह होइत अचि। मंददर साँ \nपूजा क े लाक बाद जखन बाहर वनकललहुाँ तखन फ े र हुनकर फोन आएल। \nएवहबेर फोनसाँ गप्प भेल- \n“हमसभ गुिाहािी  आवब गेल िी । माताक दशषन करैत रही। तेँ फोन \nनवह देखख सकलहुाँ। ” \n“हम अहााँक ेँ  लेबाक हेतु कखन आउ। आनठाम वकएक ठहरल िी? \nहमरे ओवहठाम रहू। अपन घर अचि।कष्टे सही, संगे रहब,गप्प-सप्प करब।” \n“ से ताँ सत्ते। मुदा हमरा रहबाक नीक जो गार भए गेल अचि। तेँ \nतकर चचिताक बात नवह अचि। ओना हम अहााँक ओवहठाम अबस्स आएब। \nहमरो अहााँसाँ भोंि करबाक हेतु बहुत मोन लागल अचि। ” \n“ठीक ि ै क। हमरा फोन कए देब। हम अपन गाड़ीसाँ अहााँक ेँ  लए \nआनब।” \nचीरो भाइक आग्रहसाँ हम चवकत रही। ओना ओ हमर वपचतऔत \nभाइ िचथ,नेनेसाँ संगी सेहो िचथहे। मुदा एतेक साल बीचत गेलैक,कतेक \nतरहक बात भेलैक,तैओ ओ ओवहना भाओ रखने िचथ,अवपतु बेसी घवनष्टता  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 77 \nबुझा रहल अचि ,से सोचच अभीभूत रही। नओसाल पवहने भतीजीक वब आहमे \nगामपर हुनकासाँ भोंि भेल रहए सेहो कतेको सालक बाद से नवह मोन पवड़ \nरहल अचि।  ओ हमरा  गामक सं स्क ृ त पाठशालासाँ उत्तरमध्यमाक परीक्षा पास \nके ने रह चथ। थोड़ेक दद न गामेमे वकि ु-वकि ु के लचथ। एकददन अपन दोकानपर \nबैसल रहचथ वक हुनकर वपत्ती कहलखखन - \n“पढ़ो फारसी बेचो तेल,देखो भाइ वकस्मत क े  खेल।” \nबस ई बात हुनकर मोनमे गवड़ गेलवन। ओही समयमे गुिाहािी मे \nरहैत हुनकर सार  वकि ु काज स ाँ हु नका ओतए बज ओलखख न। बस ओवह \nअिसरक ेँ  फएदा उठबैत ओ गामसाँ गुिाहािी  वबदा भए गेलाह। तकरबाद जे \nओ गुिाहािी  गेलाह से पचास िर्षसाँ ओतवह िचथ। आब ताँ हुनका गुिाहािी मे \nदूमहला मकान िवन,एकिा विकत्रसत पररिार िवन । मधुबनीमे सेहो ओ मकान \nबनओने िचथ। सालमे एक -दू बेर मधुबनी ,गाम जाइते रहैत िचथ।  \nचीरो भाइक संघर्षक गाथा रोमांचक अचि। यद्यवप ओ संस्क ृ त पढ़ने \nरहचथ,तथावप मेहनचत कए अंग्रेजी त्रसखख कए सातमा धररक अंग्रेजी माध्यमक \nबच्च ास भकेँ स भ वि र्य ट्युशन पढ़बैत रह चथ। ई काज ओ सोलह साल धरर \nक े लचथ। मनुष्यक जीिनमे कखनो काल एहन घिना  घवित भए जाइत अ चि  \nजे  ओकर दशा आ ददशा बदत्रल दैत ि ै क। गुिाहािी मे एकबेर कोनो जाग होइत \nरहैक। ओवहमे हुनको पंवडतक काज हेतु आमंत्रित क े लकवन। ओ ओवहठाम \nगेबो क े लाह। ओवहमे हुनका एकािन िाका भेवितवन। मुदा ओवहठाम गेलाक \nबाद हुनका काज नवह देलकवन। क े ओ र्ड़यंि कए हुनकर नाम किबा \nदेलकवन। एवह बातसाँ हुनका बहुत कष्ट भेलवन। कारण ओ हुनकर संघर्षक \nसमय िल। एकािन िाका बहुत माने रखैत िल। हुनकर नाम एवह लेल कावि \nदेलकवन जे ओ त्रशक्षकक काज करैत िचथ,पंवडताइ नवह करैत िचथ। चीरो \nभाइ तुरंत ओवहठाम उपच्छस्थत पंवडतसभक ेँ  चुनौती देलखखन। बात बहुत गरमा \nगेलैक। दोसर ददन भेने फ े र ओहीठाम हुनका एकिा विद्वानसाँ भोंि  भेलवन। ओ \nसंस्क ृ तमे हुनकासाँ क ै किा प्रश्न पुिलखखन। चीरोभाइ सभिा प्रश्नक उत्तर  78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसही -सही दए देलखखन। हुनकर संस्क ृ तक ज्ञान  आ िुत्रद्धमत्तासाँ ओ बहुत \nप्रभावित भेलाह  हुनका पंवडताइ करबाक हेतु प्रेररत क े लाह। तकर बादे ओ \nपंवडताइ शुरू क े लवन जे अखन धरर चत्रलए रहल िवन।  अखनहु अपनो \nपंवडताइक काज कइए रहल िचथ। ओवहसाँ हुनका बहुत नीक आमदनी भए \nजाइत िवन।  \nगुिाहािी मे रहैत चीरोभाइ अपन क ै किा भाएसभक ेँ  नौकरी \nधरबओलवन। ओ सभ अपन -अपन क्षेिमे बहुत विकास क े लाह। अखनहु ओ \nअपन एकिा विधिा बेिी सवहत हुनकर  तीनिा संतानक पालन -पोर्ण कए \nरहल िचथ। ओ सभ बहुत नीक त्रशक्षा प्राप्त कए रहल िचथ। एक व्यक्क्त \nसंघर्ष कए अपन जीिनक ेँ  कोना पलवि सक ै त अचि तकर ए किा जीिंत \nउदाहरण िचथ चीरो भाइ। \nनओ अप्रैल २०२४ कए गुिाहािी  पहुाँचलाक बाद चीरो भाइक फोन \nकैक बेर अबैत रहल।  ओ आग्रहपर आग्रह करैत रहलाह जे हमरे ओतए \nरहू,एवहठाम एसी बला कोठरी अहााँक प्रतीक्षा कए रहल अचि। निरािा चत्रल \nरहल  िलैक। हुनका अपना घरमे ताँ पाठ करबेक रहवन,आनोठाम भरर ददनका \nव्यस्तता चत्रल रहल िलवन।  हम कहत्रलअवन जे गुिाहािी  घुमलाक बाद \nत्रशलांग जाएब,चेरापुंजी जाएब । तकर बाद गुिाहािी  लौिब। तखन \nअहााँसभसाँ अबस्स भोंि  करब। हम  १२ अप्रैलक एक बजे त्रशलांगसाँ िापस \nआवब गेल रही। तकर बाद भोजन कए विश्राम करैत रही वक चीरो भाइक फेर \nफोन आएल। ओ कहलाह - \n“हम सााँझमे आवब रहल िी। िापसीमे अहााँसभ संगे चलब। ” \n“अखन हमसभ बहुत थाकल िी। आइ कतहु गेनाइ सं भि नवह \nबुझाइत अचि। ओना अहााँ आबी ताँ स्िागत अचि।” \n“कोनो बात नवह। हम काच्छल्ह भोरे आठ बजे फोन करब।” \n“ठीक ि ै क। ”  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 79 \nभोरे  फ े र हुनकर फोन आएल। ओ नओ बजे िाहनक संगे अओताह। \nहमसभ ठीक नओ बजे तैयार रही। मुदा चीरो भाइक ेँ  अएबामे देरी भए गेलवन। \nिैक्सीबला  विलंभसाँ आएल िल। तकर बाद करीब  साढ़े  दस बजे ओ \nहमरसभक अचतचथगृ ह पहुाँचलाह। गेलहुाँ। बेस पैघ गाड़ी िल। हमसभ बाहरे \nप्रतीक्षा करैत रही। तुरंत गाड़ीमे बैत्रस हमसभ गप्प-सप्प करैत आधा घंिामे \nहुनकर आिासपर पहुाँचच गेलहुाँ। हमरासभक ेँ  देखखतवह चीरो भाइक समस्त \nपररिार हमरासभक स्िागतमे लावग गेलाह। हुनकर दुनू नाचतन,नाचत, \nपुतहु,बेिी,पत्नी सभगोिे ततेक प्रसन्दन रहचथ जकर िणषन करब मोसवकल। \nचीरो भाइ करीब घंिा भरर अपन सं स्मरण ,जीिनक संघर्ष गाथा सभ सुनबैत \nरहलचथ। कवह नवह सक ै त िी जे कतेक अपनत्िक भाओ िलवन हुनक र गप्प-\nसप्पमे । आब भोजन तैयार भए गेल िल। हमसभ भोजनपर बैसलहुाँ।  अनेक \nप्रकारक व्यंजनसाँ पररपूणष भोजनक आनन्दद लेलहुाँ। थवह-थवह भए गेल। पान-\nसुपारी सेहो भेलैक।  \nआब चलबाक उपक्रम शुरू भेल। \nएकिा बात त्रलख ब ताँ ि ुवि ए गेल। च ीरो भाइक क ु क ु रक अपनत्ि \nसेहो िणषनीय अचि। ओकरा भोजनमे विलंब भए गेल रहै क । तेँ ओ रुत्रस गेल \nिल। वब ज नवह रहल िल,भुवक नवह रहल िल। चुपचाप पड़ ल िल। ओकरा \nचीरो भाइ बहुत दुलार -मलार कए बऔसलवन। तकर बाद ओकरा अपने हाथे \nखुओलवन।  भोजन क े लाक बाद ओकरामे तेजी  आएल। ओ एमहर -ओमहर \nघुमए लागल। स भसाँ आश्चयष  तखन लागल जखन वबदा होइत काल ओ \nहमरासभसाँ पवहने िैक्सीबला क बगलमे जा कए बैत्रस गेल। ओ वकन्दनहु गाड़ी \nिोड़बाक हेतु तैयार नवह िल। बहुत मोसवकलसाँ ओकरा गाड़ीसाँ बाहर कएल \nगेल। तकर बादो ओ स्क ू िीपर जा कए बैत्रस गेल। हमसभ चीरो भाइक \nगाड़ीपर बैत्रस गेल रही। कतबो कहत्रलअवन जे हमसभ ओला कए चत्रल \nजाएब। मुदा ओ नवह मानलाह। हमरासभक ेँ  अपने गाड़ीसाँ वबदा कइए कए \nमानलचथ। वबदा होअएसाँ पवहने समस्त पररिारक संग फोिो चघचल गेल।   80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमरासभक ेँ  विदाइ सेहो देल गेल। तकर बादे हमसभ ओवहठामसाँ हुनक े  \nगाड़ीसाँ अपन डेरा ददस आगू बढ़लहुाँ। \nचीरो भाइ   हुनकर पररिारक सदस्यलोकवनक संग वबताओल गेल \nसमय हमर सभक गुिाहािी यािाक अविस्मरणीय क्षण िल। एहन \nअपनत्ि,स्िागत हेतु एतेक आतुरता आ   व्यिहारक ओ माधुयष आजुक \nसमयमे बहुत दुलषभ अचि। हमसभ अत्यन्दत प्रसन्दनतापूिषक हुनका ओवहठाम \nरहलहुाँ।  ओवहठामसाँ िा पस अएलाक बादो कतेक काल धरर हुनक े  लोकवनक \nचचाष करैत रहलहुाँ। असलमे चीरो भाइ एकिा सफल संघर्षक नायक िचथ। \nजीिनमे सभ तरहक उठा -पिक देखख -भोवग एकिा सुंदर आ प्रशंसनीय \nठ े कानपर पहुाँचच गेल िचथ,प्रशंसनीय उपलच्छव्ध प्राप्त क े ने िचथ। से ताँ जे िवन \nसे िवन ,ओ हृदयक बहुत उदार आ  भािुक व्यक्क्त िचथ। ईश्वर हुनका \nलोकवनक ेँ  एवहना सतत सुखी आ संपन्दन राखचथ सएह मनोकामना।  \nश्री आशीष अनचिन्हार \nओवह समयमे हम भुिनेश्वरी मंददरमे दशषन कए वनकत्रल रहल िलहुाँ। \nकरीब साढ़े चारर बाणज रहल िलहुाँ। हमर फ े सबुकपर पोस्ि कएल गेल \nकामाख्या भगिती मंददर लगक फोिो देखख श्री आशीर् अनचचन्दहारजी फोन \nक े लचथ- \n“फ े सबुकपर देखलहुाँ जे अपनेसभ कामाख्यामे िी। ” \n“आइए गुिाहािी  पहुाँचलहुाँ। कामाख्या भगितीक दशषन क बाद \nभुिनेश्वरी मंददरमे दशषन कए बाहर वनकत्रल रहल िी। ” \n“बहुत प्रसन्दनताक बात। कतए रुकल िी।” \n“गुिाहािी  च्छस्थत सीपीडब्लुडी अचतचथगृहमे।” \nगप्प-सप्प भइए रहल िल वक फोन कवि -कवि जाइ। पहाड़ी सभक \nकारण नेििक ष  िाचधत भए जाइत िल।  \n“बेर -बेर फोन कवि रहल अचि।  डेरा पहुाँचैत िी। फ े र गप्प करब।”  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 81 \nगप्पेक क्रममे ओ कहलवन जे भुिनेश्वरी मंददर दरभंगा महराजक \nबनाओल िवन।  सााँझमे डेरा पहुाँचलाक बाद हम अपन पता हुनका ह्वात्सएपपर \nपठा देत्रलअवन। ओ तुरंत त्रलखैत िचथ- \n“हम  अस्सी वकलोमीिर फिकी रंवगयामे रहैत िी। तथावप अपनेसाँ \nभोंि करबाक हेतु उत्सु क िी। की पता फेर एहन अिसर कवहआ भेित ?”  \n“हमरो अपनेसाँ भोंि करबाक बहुत इिा अचि।  हम चौदह ताररख \nभोंि -घााँिेक हेतु खा ली रखने िी।ओवहसाँ पूिष चेरापुंजी,त्रशलांग जेबाक अचि। ” \n“अिा अहााँ ओमहरसाँ िापस होउ। प्रयास करब जे हमसभ बीचमे \nकतहु भोंि करी। ” \nतकर बाद फोन कवि गेल।  हम चेरापुंजीसाँ लौिलाक बाद तेरह अप्रैल \nकए अनचचन्दहारजीसाँ भोंि  करबाक हेतु हम मोने -मोन कायषक्रम बनवबते रही \nवक हुनकर फोन आएल - \n“ह मरास भक भोंि  नवह  भए स कत। कायाषलयमे वकि ु ज रू री काज  \nआवब गेलैक अचि। तावहमे रविओ ददन व्यस्त रहब। ” \nकी कवहचतअवन? तकर बाद बड़ी काल धरर मैचथलीसाँ जुड़ल \nविर्यसभपर हमसभ चचष करैत रहलहुाँ। विदेह पत्रिकामे हुनकर अनेक सालसाँ \nकएल जा रहल योगदानक चचष ताँ भे बे कएल। वनखश्चत रूपसाँ अनचचन्दहारजी \nकतेको सालसाँ विदेह पत्रिकाक माध्यमसाँ आदरणीय श्री गजेन्दर ठाक ु रजी  आ \nहुनकर अन्दय सहयोगी लोकवनक संग बहुत महत्िपूणष काज कए रहल िचथ।  \nमैचथली गजलक क्षेिमे हुनकर योगदानक चचष होइते रहैत अचि। एमहर \nआदरणीय गजेन्दरजी आ हुनकर श्रीमतीजीसाँ जुड़ल सावहग्त्यक विर्यपर \n,प्रीचत कारण सेतु बान्दहल , नामसाँ पुस्तक संपाददत क े लवन अचि । एहन \nसृजनशील आ मैचथलीप्रेमीसाँ भोंि कए बहुत नीक लगैत। मुदा को नो बात \nनवह। ओ स्िस्थ  रहथु,एवहना सवक्रय आ सृजनशील बनल रहथु। आइ ने \nकाच्छल्ह भोंि हेबे करतैक। ओहुना विदेहक माध्यमसाँ ताँ हमसभ वनरंतर संपक ष मे \nरवहते िी।   82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचमचथगा  सांस्कृ चतक समन्िय सचमचत , गुिाह ाटी \n१० माचष २०२४ कए हमसभ गुिाहािी च्छस्थत अपन डेरापर िापस \nजाइत रही वक आदरणीय श्री कामेस्िर चौधरीजीक फोन आएल। गप्प -\nसप्पक क्रममे हम कहत्रलअवन जे गुिाहािीमे िी। ओ तुरंत कहैत िचथ - \n“प्रेमकान्दत चौधरीजीसाँ संपक ष  क े त्रलअवन वक नवह?” \nहुनकर नाम हमरो सुनल रहए। गुिाहािीमे मैचथलीक पुरान खाम्ह \nिचथ ओ। चमचथला सांस्क ृ चतक समन्दिय सचमचत , गुिाहािीक स्थापक अध्यक्ष \nरहचथ आ एक्क ै स िर्ष धरर ओवह पदपर रहलचथ। अखनहु पूिाेत्तर मैचथल \nपत्रिकाक संपादक िचथ। फोनपर सेहो एकाध बेर हुनकासाँ गप्प भेल अचि। \nतेँ हुनकासाँ भोंि ताँ करबाक िलहे। मुदा सोचने रही जे पवहने चेरापुंजीसाँ घुचम \nआबी। तकर बाद ई सभ कएल जेतैक। तावह हेतु १३,१४ अप्रैलक समय हम \nरखनो रही। फ े र भेल जे अपन कायषक्रमक जनतब पवहनेसाँ दए देबवन ताँ \nबवढ़आाँ रहत। हम ह्वात्सअपपर अपन कायषक्रमक जनतब हुनका देत्रलअवन। \nओ तुरंत उत्तरो देलवन। \nतेरह अप्रैलक भोरे सबाआठ बजेक आसपास आदरणीय श्री \nप्रेमकान्दत चौधरीजीक फोन आएल- \n“अपनेक कोना की कायषक्रम अचि?” \n“अखन ताँ हम अपन ग्रामीणक ओवहठाम जाएब। ओवहठामसाँ \nलौिलाक बाद    खाली रहब। काच्छल्ह सेहो भररददन खालीए िी। ” \n“अपनेक ग्रामीणक की नाम िवन ?” \n“रत्नेश्वर चमश्र”  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 83 \n“ओ हमरा जनैत िचथ वक नवह ?” \n“जवनते हेताह। ”आ से बात सही वनकलल। प्रेमकान्दत \nचऔधरीजीक ेँ  ओ नीकसाँ जनैत िचथन। ओएह नवह ,अवपतु गुिाहािीमे \nरहनाहर साइते क े ओ मैचथल हेताह जे हुनकर नाम नवह सुनने होअए। तकर \nकारण हुनकर मैचथली -चमचथलासाँ प्रेम चथक । हुनकर स्िभािसे बहुत \nचमलनसार अचि। ई सभ बात हमरा तखन बेसी नीक जकााँ बुझाएल \nजखन १४ अप्रैलक दुपहर बारह बजेक आसपास हमरासाँ भोंि कर ए ओ हमर \nसीपीडब्लुडी अचतचथगृह अएलाह। बेस नमगर -पोरगर धुआ ,गोर िणष   आ \nआकर्षक िवि। देखखतवह लागल जेना कतेक ददनसाँ पररचचत होचथ। हमसभ \nसोझे अपन कोठरी संख्या तीनमे चत्रल जाइत िी। प्रेमकान्दतजी अपन \nविणजहििग काडष देलवन। ओवहमे िर्णित हुनकर योग्यता ,अनुभि देखख चवकत \nरही। सम्मान  आ पुरस्कारक  ताँ जेना हुनकापर िर्ाष भेल िवन। अचतचथगृहमे \nचाहक हेतु पवहनेसाँ कहने रवहऐक।   ओ सभ चाह अनबो क े लक ,मुदा मीठ \nआ दुध बला चाह प्रेमकान्दतजी  वपबैत नवह िचथ। ओकरा हुनका हेतु    वबना \nदूधक चाह अनबाक हेतु कहत्रलऐक। प्रेमकान्दतजी  ओकरा स्ियं असचमआमे \nनीकसाँ बुझा देलखखन जे क े हन चाह बनेबाक ि ै क। से सभ सुवन कए जे ओ \nगेल से गेल। आधा घंिासाँ बेसीए समय बीचत गेल। हमरा बहुत संकोच भए \nरहल िल। मुदा कएले की जाइत ? ताबेमे ओकरा चाह अनैत देखत्रलऐक। \nप्रेमकान्दतजी  चौल करैत कहलखखन - \n“पत्ती आनए चाह बगान चत्रल गेल िलह की?” \nओ लजा गेल ,वकि ु उत्तर नवह दए सकलवन , चाह राखख कए चत्रल \nजाइत रहल। एवह बीच हमसभ अनेक विर्यपर गप्प -सप्प करैत रहलहुाँ। \nप्रेमकान्दतजीक चाह सदठ गेल िलवन। हमसभ ताँ  चाह  पवहने  वपवब लेने रही। \nआब भोजनक समय भए रहल िलैक। अचतचथगृहक भोजनालयसाँ भोजन  84 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकरबाक आग्रह कएल जा चुकल िल। हम प्रेमकान्दतजी क ेँ  सेहो भोजन \nकरबाक वनिेदन क े त्रलअवन। बहुत मोसवकलसाँ ओ तावह हेतु तैयार भेलाह। \nहमसभ संगे -संगे भोजन क े लहुाँ। आब करीब दू बाणज रहल िल। \nप्रेमकान्दतजीक ेँ  कायाषलय जेबाक िलवन। हमसभ हुनकासाँ गप्प-सप्पमे ततेक \nआनखन्ददत रही जे फराक हेबाक मोन नवह होअए। मुदा हुनका ताँ जेबाक \nिल वनहे। आखखर हुनका वबदा क े त्रलअवन। जाइत -जाइत ओ कहैत गेलाह जे \nसााँझमे हुनकर कायाषलयमे चमचथला सांस्क ृ चतक समन्दिय सचमचत , गुिाहािीक \nबैसार हेतैक। ओवहमे अपने दुनूगोिेक ेँ  अएबाक अचि।  \nहमसभ बहुत आतुरतासाँ सााँझक प्रतीक्षा कए रहल िलहुाँ। अपन \nमाविसाँ एतेक फिकी रवहओ कए गुिाहािी मे प्रेमकान्दतजी आ  हुनकर मैचथल \nचमिलोकवन मैचथली -चमचथलाक झंडा फहरओने िचथ से बहुत महत्िपूणष बात \nचथक। सााँझमे िओ बजे हमसभ जीएस रोडपर एबीसी पुत्रलस प्िाइंि लग \nप्रेमकान्दतजीक कायाषलय पहुाँचलहुाँ। प्रेमकान्दतजी  पवहनेसाँ ओतए िलाहे। \nचमचथला सांस्क ृ चतक समन्दिय सचमचत , गुिा हािीक ितषमान अध्यक्ष आदरणीय \nश्री सत्य नारायण साहुजी सेहो उपच्छस्थत रहचथ। सत्य नारायणजी बहुत योग्य \nव्यक्क्त िचथ। ओ पंजाब नेशनल बैकमे महाप्रबंधक( जीएम) क पदसाँ \nसेिावनिृत्त भेल िचथ। अपन सेिाकालमे ओ कतेको महत्िपूणष पदसभपर \nरहल िचथ। आसाम ग्रामीण विकास बैकक अध्यक्ष  सेहो रहल िचथ। एहन \nसुयोग्य व्यक्क्तसाँ भोंि होएब वनखश्चत रूपसाँ बहुत भाग्यक बात िल। ओवहठाम \nआठ-दसगोिे चमचथला सांस्क ृ चतक समन्दिय सचमचत , गुिाहािीक ितषमान आ \nभूतपूिष अचधकारी लोकवन कायषक्रममे भाग लेबाक हेतु आएल रहचथ । \nहुनकासभसाँ सेहो पररचय भेल। असलमे १४ अप्रैलक चौबीस सालपूिष \nचमचथला सांस्क ृ चतक समन्दिय सचमचत , गुिाहािीक स्थापना भेल िल। आइए \nओकर स्थापना ददिस िल। एतेक ददनसाँ बहुत रास परेसानीक अि ै त ई संस्था \nवनिाषद रूपसाँ चत्रल रहल अचि से गौरिक बात चथक। संस्थाक गचतविचधपर  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 85 \nआदरणीय प्रेमकान्दतजी आ   आदरणीय सत्यनारायणजी अपन -अपन बात \nरखलवन। आनो गोिे सेहो अपन विचार देलवन। ओही बीचमे ओ सभ हमरा \nदुनू बेकतीक पाग आ दोपट्टा पवहरा कए हार्दिक स्िागत क े लवन। स्मृचत चेन्दह \nसेहो देलवन। कायषक्रममे हमहूाँ अपन सावहग्त्यक यािाक बारेमे बजलहुाँ। चाह-\nपान भेलैक। फोिो चघचल गेलैक। तकर बाद सभगोिे बेरा -बेरी  ओवहठामसाँ \nवबदा भेलहुाँ। प्रेमकान्दतजी हमरा अचतचथगृह धरर िोवड़ देलवन। जाइत -जाइत \nकहलचथ - \n“ह म भोरे फे र आएब। अपनेक ह ेतु वकि ु उपह ार रख ने ि ी। आबए \nकाल वबसरा गेल। ” \nहम बहुत मना क े त्रलअवन । मुदा भोरे साते बजे ओ फोन क े लचथ- \n“हम दस चमनिमे आवब रहल िी। कनी रूवक जाएब। ” \nहमसभ हबा इ अड्डा जेबाक हेतु तैयार रही। मुदा हुनकर आग्रह िारब \nसंभि नवह बुझाएल। कनीक े  कालक बाद ओ हाथमे एकिा झोरा लेने आवब \nगेलचथ। हुनकर स्नेहपूणष उपहारक ेँ  सम्हारर कए रखलहुाँ।कनी काल हमसभ \nगप्पो क े लहुाँ।आब समय समाप्त भए रहल िल। हुनकासाँ वबदा लेब अवनिायष \nभए गेल िल। अस्तु ,हमसभ िैक्सीपर बैत्रस गेलहुाँ। प्रेमकान्दतजी हमरासभक ेँ  \nप्रणाम क े लवन। कवह नवह सक ै त िी कतेक आत्मीय आ भािपूणष िल हुनकर \nव्यि ह ार। वकि ु ताँ वि शेर्ता हु नकामे ि वनह े ज े एतेक लोकचप्रय ि चथ,सेहो \nएतेक ददनसाँ। अंत-अंत धरर ओ हमरासभक लगीचमे रहलचथ। िैक्सीपर बहुत \nदूर धरर बवढ़ गेल  रही। मुदा प्रेमकान्दतजीक प्रेमपूणष व्यिहारसाँ अत्रभभूत \nरही ,आनखन्ददत रही। मोनमे एकिा संतुचष्ट भाओ िल जे हमरसभक ई यािा \nमाता कामाख्याक असीम अनुक ं पासाँ बहुत सफल आ आनन्दददायक रहल। \n२३।०४।२०२४  86 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 87 \n \n 88 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 89 \n 90 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 91 \n 92 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 93 \n  \n 94 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 95 \n 96 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 97 \n 98 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 99 \n \n \n \n 100 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 101 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n 102 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.वनमषला कणष - अग्ग्नत्रशखा खेप  -३९ \n \nवनममगा किम (१९६०- ), त्रशक्षा - एम. ए. , नैहर - खराजपुर , द रभङ्गा, \nसासुर - गोवढ़यारी (बलहा) , ित्तषमान वनिास - रााँची, झारखण्ड। झारखंड \nसरकार मवहला एिं बाल विकास सामाणजक सुरक्षा विभागमे बाल वि कास \nपररयोजना पदाचधकारी पदसाँ सेिावनिृत्रत्त उपरान्दत स्ितंि लेखन । \n(अग्ग्न त्रशखा मूल वहन्ददी- स्िगीय णजतेन्दर क ु मार कणष , मैचथली अनुिाद - \nवनमषला कणष ) \n \nअग्ग्नत्शखा खेप -३९ \n \nपूिमकथा \n \nराजा पुरूरिा राजभिन साँ पलायन क s गेल िचथ आ जंगल -जंगल भिवक \nरहल िचथ ओ । उिषशी साँ s भोंि करबाक प्रतीक्षा मे िचथ, णजनका साँs पूर्णिमा \nक े  ददन एक साल बाद क ु रुक्षेि मे भोंि करबाक िचन भेिल िवन । \n                \nआब आगू \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 103 \nसमयक पक्षी अपन पााँखख फड़फड़ाबैत उड़ैत रहल राजाक उन्दमत्तता मों कनेको \nसुधार नवह भेलैन्दह, अवपतु हुनक प्रमत्तता धीरे-धीरे बवढ़ते चत्रल गेलखन्दह। एम्हर \nओ कतेको बेर आत्मघात करबाक अनेकानेक प्रयास क े लचथ। एक बेर ओ \nएकिा पहाड़क ऊ ाँ च त्रशखर पर चवढ़ गेलचथ आ ओवह ऊपर स s ओ िलांग \nलगा देलचथ मुदा आश्चयष ओ एकिा खूब विशाल नदी मों खत्रस पड़लचथ। ओ \nनदी संभित  वगरर क े  चरण प्रक्षालन करैत बवह रहल िल। पावन मों ख सिाक \nकारण हुनका पर कोनो प्रचतक ू ल प्रभाि नवह पड़लखन्दह, ओ नदीक बहाि मों \nबहैत रहलचथ । \nनदीक बहाि संग बहैत ओ अचेत भ s गेल रहचथ। जखन हुनक चेतना िापस \nअयलखन्दह अपनाक ेँ  नदीक ति पर पावब ओ बहुत दुखखत भय गेलचथ। हृदय मों \nमृत्यु क ेँ  चुनबाक विचार पुन  जागृत भेलैखन्दह। आब ओ नदीक गहराई मों चत्रल \nगेलाह आ अपन हाथ -पैर वनष्क्ष्क्रय िोवड़ देलचथ,मुदा विधना क े  बुझलक ! \nनदीक तीव्र प्रिाह साँ बवह गेलाह आ पुन  किार पर पहुाँचच गेलाह | \nएक-दू नवह अनेको बेर ओ मृत्यु क े  िरण करिाक एहन प्रयास क े लचथ ,मुदा \nमृत्यु हुनका लग नवह आवब सकल। उिषशी क े  विरह मों ओ जीबय नवह चाहैत \nिलाह , मुदा विधना हुनका विरहक ज्िाला मों विदग्ध क s जीवित राख s चाहैत \nिल। तावह कारण ओ जीवित िलचथ , उिषशी क े  वियोग मों विदग्ध ओ जीवब \nरहल िलचथ , उिषशीक प्रेमक स्मरण करैत हुनक विरहाग्ग्न मों जड़इत ओ \nअपन जीिन व्यतीत क s रहल िलचथ - विणक्षप्त सन! \nसमय ओवह ना व्यतीत होइत रहल आ अवगला सालक ओ पूर्णिमा राचत सेहो \nआवब गेल जखन हुनका क ु रुक्षेि मों उिषशी साँ s भोंि करबाक िलवन। ई िैह \nपूर्णिमा क े  राचत िल ! गगन मंडल साँs ज्योत्स्ना क े र पीयूर् पृ्िीक आाँचर \nक ेँ  अनिरत ससिचचत क s रहल िला। नमषदा -सरस्ितीक ओ संगम \nस्थल विशाल सत्रलल क े  रूप धयने िल। दृचष्ट सीमा पयांत नीर क े  अतुल \nभंडार ! \nचााँद सs प्रस्फ ु वित भेल चााँदनी नदीक जल पर प्रचतहबिवबत भय रजत क े   104 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nविशाल भंडारक भ्रांचत प्रस्तुत कs रहल िल । \nिातािरण नीरि िलैक , नदी क े  जल साैं शीतल भेल हिा सेहो मंद गचत साँ \nचलैत रवह -रवह क s ओतवह किार पर बैसल  पुरू रि ाक देह  केँ ि ूवब ज ाइत \nिलैक आ हुनक सम्पूणष शरीर त्रसहरन साँ s भरर जाइत िलैखन्दह। मुदा हुनका \nएवह पर कनेको ध्यान नवह िलखन्दह। ओ एवह िातािरण! आ िातािरण क े  \nसंग स्ियं अपना क े  विस्मृत क s चुकल िलाह। ओ अपना क ेँ  चचन्दहबा मे सेहो \nसक्षम नवह िलाह।णजनकर अतीत उज्ज्िल िलवन , हुनकर ितषमान पूणषत  \nअन्दह ार मों डूबल ि लवन। ओ माि  अपन भवि ष्यक प्रचत आश्वस्त ि लाह । \nअवहना वनजषन िन मों भिक ै त कोनो सुकाल मों क ु नो वनजषन अंधकार भरल \nमागष अथिा क ु नो अन्दय स्थान िा नदी ति पर विरह मों जरर -जरर क s भस्मीभूत \nभेनाई िवन हुनक लेख मों! यैह त s िवन हुनक भविष्य ! \nअतीत एक पराक्रमी सम्राि क े  रूप मों इचतहास मों स्िणाषक्षर मों अंवकत भय \nचुकल िवन! ितषमान उिषशी क े  संग अिूि प्रेम -कथा कवह रहल ि ै क - जे जन -\nमानस क े  प्रत्येक िगष क े  जीह पर अंवकत ि ै क! मुदा भविष्य! संभित: ओ \nहुनक अंधकारमय जीिन क े  क ु नो वनजषन त्रसयाह गुफा मों धक े लिा हेतु त्रलए \nआतुर ि ै क ! \nपुरूरिा संगमक कात मे बैसल यैह सब बात क े  सोचच उिषशी क े  कल्पना मों \nवनमग्ण िलाह। मुदा अचक्क े  हुनक विचार श्रृंखला भूक ं प मों िूिैत मीनार \nसदृश ध्िस्त भ s गेलखन्दह। \nहठात् हुनक दृचष्ट नदी मों बहैत एक मानि आक ृ चत पर क ों वरत भs गेल िलखन्दह। \nअपन हृदय मों अचक्क े  उपणज आयल क ु नो अदृश्य विचार क े  िशीभूत भय ओ \nनदी मों क ू दद गेलचथ। \nजकर भविष्य अंधकारमय होय भला ओकरा की अपन मृत्युक भय होइत \nि ै क । पुरूरिा त s माि एकिा शरीर िलचथ ! एहन शरीर जे आत्माहीन अचि \n! शि माि! हाँ! हुनकर माि शरीर िलधरातल पर!  जे आत्मा ओवह शरीर क े   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 105 \nसुचारू रूप साँ s देखैत िल आ ओकरा अपन प्रेम साँs, मेधा साँs थपवक-थपवक \nगचतमान कएने िल! ओ त s उिषशीक संग गमन क े लक स्िगष क े  ददशा मों ! \nउि षशी के  वि च ार मों वनमग्न ओ फु स फु स ाह ि  भरल स्ि र मों मुख  स ाैं वकि ु \nअस्पष्ट सन ध्िवन वनकालैत अपन हाथाों मों एक वनश्चल मानि शरीर उठौने ति \nपर आवब गेलचथ l ध्यान सs आब ओकरा ओ देखलचथ ! \n\"अरे! ई त एकिा क ु नो सुंदर युिती िचथ ...... \" \nचवकत भय पुरूरिा ध्यान स s ओकर मुख देख s लगलचथ। ओ एकिा सुन्ददर \nयुिती िलीह , वकि ु पररचच त स न बुझेलवन, मुदा ई स्पष्ट नवह भेलवन जे ई क े  \nिचथ। हुनका अपन जीिन मे माि दू िा स्िीक वनकिता भेिल िलवन - एकिा \nउिषशी णजनका लेल हुनकर हृदय मों एखनहु अपार प्रेम िवन , आ दोसर जे िल \nक े  माध्यम साैं पुरूरिाक प्रेम प्राप्त करिा क े  प्रयास कएने रहचथ -दानि राज \nक े त्रश क े  पुिी! संभित  हुनकर नाम चचिसेना िलवन ! \nहाँs ....िैह... िै ह... िैह....त... िचथ ... ई.... युिती ... मुदा ओ जीवित िचथ \nवक नवह ? णजज्ञासािश अपन हाथ साँs हुनकर नारीक स्पशष क े लचथ। स्पशष सs \nनाड़ीक स्पंदन क े  अनुभूचत भेलवन,अरे! ई एखनहुाँ जीवित िचथ ! आब ओ \nवकि ु आश्वस्त भेलचथ। मुद ा तख न एकि ा द ोस र  स ोच  हु नका धs लेलकवन! \nएवह सुंद रीक प्राणरक्षा करिाक प्रयास ओ करचथ अथिा नवह! हकििा हम \nवहनकर प्राणरक्षा करी!मुदा जाँ ओ फ े र साँs प्रेमालाप प्रारम्भ करय लागचथ \nतखन की होयत ! \nनवह -नवह! ई संभि नवह अचि! जे िस्तु आब हमरा लग बचल नवह अचि , ओ \nकतबहु प्रयास करिा स s की हम हुनका द s सक ै त चियखन्दह! भला कोना \nसम्भि होयत ई! नवह! हम नवह बचाएब! वहनकर मरब नीक! मुदा जाँ s ककरो \nजीिन देब संभि अचि , तखन एकिा मनुक्खक रूपमे हमरा सभक ेँ  प्रयास \nअिश्य करबाक चाही - जीिन बचेिाक ! वहनकर जीिन वहनका स s दूर जा \nरहल िखन्दह ,ओकरा लग अनबाक प्रयास करबाक चाही! हाँs वहनकर चेतना \nआपस अनबाक प्रयास करबाक चाही! ई सोचच पुरूरिा ओवह युितीक फ ू लल  106 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपेि क ेँ  जोर साँs दबा देलचथ । पेि पर जोर पररतवह नाक -मुंह स s पावनक \nअजश्र श्रोत फ ू वि गेल। \nक्रमशिः \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 107 \n३.पद्य \n \n३.१.मुन्दना जी - वकि ु हाइक ू \n३.२.राज  वकशोर  चमश्र-नदीक  धार \n३.३.आचायष  रामानंद  मंडल-अिीर  सीता / भािाथष / क े िल मानि  \n३.४.डॉ. णियाउर  रहमान  जाफरी - जखन  वपता िलाह  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  108 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.मुन्दना जी - वकि ु हाइक ू \n \nम ुन्ना ज ी \nवकछु ह ाइकू  \n१ \nबनू र क्षक \nबिाउ ने मैचथगी  \nनाआं रहत  \n \n२ \nकाज करू ने  \nउपहास क े वनहार \nभावग जायत \n \n३ \nसवक्रय रहू \nसबह क सुनू ने \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 109 \nअपन करू  \n \n४ \nविश्वक बात \nम ैचथगी म े त्गखू \nत्सनेह ी बनू \n \n५ \nजन वहत मे  \nहुअए सब काज  \nप्रसन्नहोउ \n \n(अन्तर  र ाष्ट्र ीय ह ाइकु  दद िस पर  प्रस्तुत।) \nअपन मंतव्य  editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  110 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज  वकशोर  चमश्र-नदीक  धार \n \nराज वकशोर चमश्र  \nनदीक धार  \nऊपर साँ जखन खसबा क रहैक , \nताँ कतेक उत्सा ह िलैक नदी मे ? \nलगैइए नवह जे गचत क लेल वक ओ \nएतेक उता हुल भेल िल सदी मे । \n \nपा थर साँ लड़ैत, मा वि क ेँ  फो ड़ैत, \nनी चााँ पड़ा एल बढ़ैचत गेत्रल , \nदुनु का त सा क्षी गा ि -पा त, \nगतषक अनुरा ग मे आन्दहर भेत्रल । \n \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 111 \nजौ बनक जो श , सर्पि नी चा त्रल , \nलेने आाँखख मे चच ि समुरक , \nचच त्त चेहा एल, मो न औना एल, \nसुनैत बा त नवह को नो चम िक । \n \nनी र नवह , उन्दमा दक रस ओ, \nजे वप वब -वप वब ित्रल मद-मा तल, \nनैहर िो वड़ प्री तम घर जा एचत , \nमो न वप री चत बड़ जााँ तल। \n \nका नन-पथ पर नेहक गी त , \nथखम्ह -थखम्ह गा वब रहल बसा त , \nसुर -मे-सुर अचि चम ला रहल , \nबा िे -बा िे गा िक पा त । \n \nअाँिकल नवह , नवह भिकल कत्तहु, \nलह ा लो ि  अचि  भेत्रल तरङ्वग ण ी , \nपा वन क तृष्णा भेलैक नवह चत रवप त , \nभेिलै क आगााँ कतेको संवग नी । \n \nनहूाँ-नहूाँ चथ र हो इत गेत्रल , \nपहुाँचत्रल जखन धरा तल पर, \nयथा थष-रूप देखल जखन ,ताँ \nउत्तरदा चय त्ि आएल नद पर। \n \nवह मक्षेि साँ आएत्रल बस्ती दद स,  112 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउदेम -फ े क्िरी , गा म-नगर, \nगरी बी , बेमा री , वप आस ,पी ड़ा , \nणज नगी क असल समस्या अहगर । \n \nचच ड़ैअक लो ल क ेँ  ठ ं ढा जलक भेिलैक सुक ू न, \nघवड़ आरक मुह मे फ ाँ सल हरर णक िा ङक खून । \n \nनदी क मच्छस्त ष्क मे गेलै ई बा त, \nपा ओल पशु-गाेँ त , कचरा -करकि , \nमृतकक मा वि क अच्छस्थ -क ुं भ, \nजजा चत लेल आ ' वप आसल मक ष ि । \n \nती थषक शंखना द ,फ े क्िरी क सा यरन, \nआ' सुखल गरी बक खेत , \nपा वन ओकर मु दा चा ही सभ क ेँ  , \nउपयो गक अपन-अपन ि ै  नेत । \n \nओ अपन मो क्षक तैआरी मे, \nवक एक त' समुर िलै आब थो ड़बे दूर , \nउमंग,दा चय त्ि ,वन िाष ण -पद , \nओकर णज नगी क अरुदा ओत्तवह पूर । \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n   विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 113 \n३.३.आचायष  रामानंद  मंडल-अिीर  सीता / भािाथष / क े िल मानि  \n \nआिायम रामानंद मंडग  \nअिीर सीता/ भािाथम/ क े िग मानि \n \n \n१. \nअिीर सीता \n \nह म  भूचम ज ा सीता। \nबनगहुं जानकी सीता।  \nजनकनंददनी सीता।  \nराम दुगारी सीता।  \nमैचथगी सीता।  \nसीता गुम नाम  सीता। \n 114 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम रही िीर सीता।  \nिाये ह ाथ उठै गी धनु सीता। \nरिग स्ियंबर गेग सीता। \nभेगहुं राम संग सीता।  \nिीर राम संग िीर सीता।  \nसीताराम से राम जानकी सीता।  \nगक्ष्मि करै रखिारर िीर सीता। \nक े ना रािि गडे अिीर सीता। \nसतीत्ि परीक्षा दे अिीर सीता। \nवनिामत्सत भेग अिीर सीता। \nिीर सीता बनग अिीर सीता। \nआइओ दागग जाइ अ सीता।  \nरामा आइओ ब नय अिीर सीता। \n \n \n \n \n \n२. \nभािाथम \n \nह म  शास्त्राथम नै भािाथम बुझै छी। \nह म  सीता म इया नै बवह ना बुझै छी। \nह म  शास्त्राथम नै भािाथम बुझै छी। \nह म  चम चथगा र ाज  नै म ाइट बुझै छी।  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 115 \nह म  शास्त्राथम नै भािाथम बुझै छी। \nहम बज्जजका अंवगका नै स्थान खोजै छी।  \nहम शास्त्राथम नै भािाथम बुझै छी। \nहम बाभन शोल्हकन नै सम्मान खोजै छी।  \nह म  शास्त्राथम नै भािाथम बुझै छी। \nहम शब्दाथम नै रामा भािाथम कहै छी।  \nह म  शास्त्राथम नै भािाथम बुझै छी। \n \n \n \n \n \n३. \nक े िग मानि \n \nमानैय छी ईश्वर  \nवित्भन्न प्रािी बनैगै हैय। \n \nसुग्गा म ैना कौआ \nवित्भन्न रुप बनैगै हैय। \n \nगाय भैंस बकरी  \nवित्भन्न रुप बनैगै हैय। \n \nमानि जानिर चिवडया  \nवित्भन्न रुप बनैगै हैय।  116 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nजगिर थगिर नभिर  \nवित्भन्न रुप बनैगै हैय। \n \nसुग्गा म ैना कौआ \nदेखते पवहिाने हैय।  \n \nगाय भैंस बकरी \nदेखते पवहिाने हैय  \n \nमानि जानिर चिवडया  \nदेखते पवहिाने हैय।  \n \nजगिर थगिर नभिर  \nदेखते पवहिाने हैय।  \n \nबाभन क्षत्त्रय सोगकन \nदेखतेनै पवहिाने हैय।  \n \nबाभन क्षत्त्रय सोगकन \nदेखते मानि गागैय हैय।  \n \nजानैय छी ईश्वर \nरामा क े िग मानि बनैगै हैय।  \n  विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 117 \n \n \nरिनाकार -आिायम रामानंद मंडग , सीतामढी।  \nमो -9973641075. \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  118 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.डॉ. णियाउ र रहमान  जाफरी - जखन  वपता िलाह  \n \nडॉ. णियाउर रहमान जाफरी  \nजखन वपता छगाह  \n \nजखन वपता दुवनयााँ मे िलाह  \nतेँ हमरा अपन वपताजी मोन नवह पड़ल \nकवहयो समय नवह भेिल  \nजावहसाँ हम हुनकर पलंगक कातमे बैत्रस सकब  \nहुनकर दुख आ  \nसुख जावन सक ै त....  \nवपता आइ नवह िचथ तों  \nभाि उमवड़ रहल अचि  \n विदेह  ३९३ म अंक ०१ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९३)|| 119 \nआाँखख मे नोर नवह रोवक सक ै त िी  \nफ े सबुक पर बहुत रास कविता पोस्ि कयल गेल अचि  \nएतेक पाइ अंचतम संस्कारक भोज मे खचष भेल  \nवक ओकर ििाःिॅःंक तक  \nवपता क े  जान बचिाक लेल  \nनवह भेल िल...  \nसच बाजाैं जखन मनुख सामने  \nरहैत िचथ  \nतखन ओकर प्रेम मरर जाइत ि ै क  \nजेना मरर जाइत िचथ  \nमजबूत हृदय स शोक आ संिेदना...  \n \n-डॉ. णियाउर रहमान जाफरी , ग्राम पोस्ट माफी , िाया -अस्थािां, णजगा \nनागंदा वबहार 803107 , मोबाइग नं 9934847941  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":4.62,"has_text":true},"Videha 394.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 394.pdf","name":"Videha 394.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-6969-3 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष १७ मास १९७ अंक ३९४)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 394 at www.videha.co.in   \n \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. २-१२) \n१.२.अंक ३९२ पर वटप्प ी (पृ. १३-१३) \n२.गद्य \n२.१.मानेश्वर मनुज- िेि-मैधथिी कथा मे विभूधत आनन्द्द (पृ. १५-२४) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-सािन मासक एकादशीक माहात्म्य (पृ. २५-२९) \n२.३.प्र ि झा- एआईआईएसएर मैसूरक यािा (A tour to AIISH \nMysore) (पृ. ३०-४०) \n  \n \n२.४.िाि देि कामत-नरेन्द्दर झा जीक स्मर  (पृ. ४१-६८) \n२.५.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र-सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n६९-१३) \n२.६.सुमन धमश्र- प्रेम (पृ. ४५-७७) \n२.७.प्रमोद झा 'गोकुि'-मजदूरक व्यथा (िीहैन कथा) (पृ. ७८-७९) \n२.८.वनमािा क ा- अग्ननलशिा िेप -४० (पृ. ८०-८४) \n \n३.पद्य \n३.१.प्रमोद झा 'गोकुि'-सत्त की फूलस (पृ. ८६-८७) \n३.२.राज वकशोर धमश्र-कौआ (पृ. ८८-९१) \n३.३.आराया रामानंद मंडि -रुपिती/ अंवगका िज्ज्जका/ भासा के न \nिांवटयो  (पृ. ९२-९९)   \n \n३.४.कल्पना झा -अनुधरत  (पृ. १००-१०१) \n३.५.अखििेश ठाकुर- भारत हम्मर देश (पृ. १०२-१०३) \n \n \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 1 \n१.१.गजेन्दद र ठाकु र- नूतन अंक सम्पादकीय   \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्वचिन्तामणि \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िचिन्दतामणि िारर खण्डमे विभाणजत अचि - १. प्रत्यक्ष \n(सोझााँ-सोझी) , (२) अनुमान , (३) उपमान (तुलना क े नाइ) आ (४) शब्द \n(मौखखक गिाही)। िैध ज्ञान प्राप्त करबाक ई िाररटा साधन ऐ िारर खण्डमे \nअचि।  \nखण्ड एक \nप्रत्यक्ष \n \nगङ् गेशक आह्वान : त्रि मूर्ति त्रशि क आह्वान स ाँ ई ख ण् ड शुरू  होइत अचि ।आ तेँ \nआह्वानक विर्यपर ििाष शुरू होइत अचि। ई मानल जाइत अचि जे कोनो \nपररयोजनाक प्रारम्भमे भगिानक आह्वानसाँ ई कायष पूिष होइत अचि।  \n \nआपत्तिः जे कोनो आह्वान कोनो काज पूरा करबाक कारि अचि , से \nसकारात्मक बा नकारात्मक संगचतक माध्यम साँ स्थावपत नै कएल जा सक ै त \nअचि , वकएक ताँ एहनो भेल अचि जे कोनो आह्वानक वबना सेहो कोनो काज \nपूरा कएल गेल। \nआपत्तक उतर: एकर कारि ई अचि जे ई आह्वान पूिष जन्दममे कयल गेल \nिल/ हएत।  \n \nआपत्तिः नै , ई ताँ घुमघुमौआ तक ष  अचि, आ ओनावहतो कोनो काज पूरा क े ना \nहोइत अचि तकर अनुभिजन्दय कारि सभ आह्वानक ेँ  अनािश्यक त्रसद्ध करैत \nअचि।   2 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआपत्तक उतर: ई प्रमाि जे आह्वान कायष पूिष हेबाक कारि ि ै , तइमे दू \nिरिक अनुमान शाचमल अचि। पवहल , ई जे ई त्रशष्ट लोक द्वारा वनखन्ददत नै \nअचि िरन हु नका सभ द्वारा सेहो आह्वानसाँ कायष प्रारम्भ कएल जाइत अचि। \nतखन ई अनुमान लगाओल जा सक ै त अचि जे काज पूरा भेनाइ फल अचि \nवकएक ताँ ई वनयचमत रूप साँ इच्छित अचि, आ आन कोनो फल उपलब्ध नै \nअचि।  \n \nआपत्त: ई तक ष  काज नै करत कारि ई पवहनेसाँ ज्ञात अचि जे आह्वानक \nअि ै तो काज पूिष  भऽ सक ै त अचि , कारि -सम्बन्दध कोनो तक ष साँ स्थावपत नै \nकएल जा सक ै त अचि।  \nआपत्तक उतर: हम सभ ऐ तक ष  (जे आह्वान कायष पूिष करबैत अचि) क \nसमथषन लेल िैददक आदेशक आह्वान करैत िी। मुदा कोनो एहन िैददक कथन \nनै भेटैत अचि। से अनुमान कएल जा सक ै त अचि जे ऐ तरहक आह्वान \nसुसंस्क ृ त लोक सभ द्वारा शुरू कएल गेल आ कएल जाइत अचि।  \nप्राथषना देह (जेना प्रिाम) , िािी (गायन) आ मच्छस्तष्क (ध्यान) साँ होइत \nअचि। मुदा कोनो ईश्वरमे विश्वास क े वनहार सेहो कायष सम्पन्दन कऽ लैत अचि , \nताँ की ओ पूिष जन्दममे आह्वान/ प्राथषना  क े ने हएत? आ आह्वानक बादो कखनो \nकाल कायष सम्पन्दन नै होइत अचि , से की ढेर रास बाधा ओइ साधारि \nआह्वानसाँ दूर नै भेल हएत? \nऐ तरहक तक ष साँ प्रारम्भ भेल िल ई ग्रन्दथ, ७-८ सय बखष पवहने!  \n  \n(सन्ददभष: कालष एि पॉटर: एनसाइक्लोपीवडया ऑफ इच्छण्डयन वफलोसोफी , \n१९९३; सतीश िन्दर विद्याभूर्ि: अ वहस्री ऑफ इच्छण्ड यन लॉणजक , १९२१)  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 3 \nस्टीफन एि. वफत्रलप्स त्रलखै िचथ:  \nचमचथलामे राखल गेल पञ्जी िंशािली अत्रभलेखसाँ पता िलैत अचि जे हुनक \nपत्नी आ तीनटा बेटा आ एकटा बेटी िल। एकटा बेटा िलखन्दह प्रत्रसद्ध न्दयाय \nलेखक , ि धषमान । गङ् गेश स् पष्ट रू पस ाँ अपन  जीि न कालमे प्रत्रस त्रद्ध प्राप्त \nकयलवन , जकरा \"ज गद -गुरु\" कहल जाइत अचि , जे हुनक समयक \nशैक्षणिक संस्थानक लेल \"प्रचतचित विश्वविद्यालय प्रोफ े सर\" क लगभग \nसमकक्ष हएत।  \nGenealogical records kept in Mithila suggest that \nhe had a wife and three sons and a daughter. One \nchild was the famous Nyaya author, Vardhaman a. \nGangesa apparently achieved quite some fame \nduring his lifetime, referred to as \"jagad -guru,\" \nwhich would be the rough equivalent of \n\"Distinguished University Professor\" for the \neducational institutions of his time. \n[Phillips, Stephen, \"Gangesa\", The St anford \nEncyclopedia of Philosophy (Summer 2020 \nEdition), Edward N. Zalta (ed.), URL \n= https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/e\nntries/gangesa/ ] \nगंगेश जगदगुरु ताँ रहचथ परमगुरु सेहो रहचथ आ परमगुरुक उपाचध वहनका \nअचतररक्त माि नूतन िािस्पचत (िृद्ध िािस्पचतक परिती) क ेँ  पिाचत जा \nकऽ प्राप्त भेलखन्दह।  4 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुदा गंगेशक संगे जे अन्दयाय रमानाथ झा आ उदयनाथ झा अशोक क े लखन्दह \nसे बीसम आ एक्क ै सम शताब्दीमे भेल आ तकर दुष्प ररिाम स्टीफन वफत्रलप्स \nसन नैय्याचयक उठ े बा लेल अत्रभशप्त भेला। एतऽ अहााँक ेँ  सूचित करी जे \nस्टीफन वफत्रलप्स तत्त्िचिन्दतामणिक िारू खण्डक सम्पूिष अंग्रेजी अनुिाद \nक े वनहार पवहल व्यक्क्त िचथ [ Jewel of Reflection on the \nTruth about Epistemology: A Complete and \nAnnotated T ranslation of the Tattva -cinta-mani, \nBloomsbury Academic (2020)] । हुनका अलाबी िी.पी. भट्ट \nसेहो तत्त्ि चिन्दतामणिक िाररमेसाँ ३ खण्डक सम्पूिष अनुिाद २०२१ धरर कऽ \nलेने िचथ [ १. प्रत्यक्ष (सोझााँ-सोझी) , (२) अनुमान , आ (४) शब्द (मौखखक \nगिाही) ; ( ३) उपमान (तुलना क े नाइ) बााँकी िखन्दह [Word The \nSabdakhanda of Tattvacintamani - With \nIntroduction, Sanskrit Text, Translation And \nExplanation (2 Vols Set) 2005; Perception The \nPratyaksa Khanda of The Tattvacintamani 2012 (2 \nVols Set); Inference the Anumana Khanda of the \nTattva Chin tamani ( With Introduction, Sanskrit \ntext, Translation & Explanation ) (2 Vols Set) 2021 \nPublished by Eastern Book Linkers, Delhi]। \nHONOUR KILLING OF GANGESH UPADHYAYA \n(FIRST BY RAMANATH JHA, THEN BY \nUDAYANATH JHA 'ASHOK'  (A PARALLEL \nHISTORY OF MITHILA AND  MAITHILI \nLITERATURE, WHY TODAY ITS NEED BEING FELT \nMORE INTENSELY?)  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 5 \nI was not surprised, though I must have been when \nI saw a monograph on Gangesh Upadhyaya, whose \ncopyright is being held by Sahitya Akademi, the \nauthor of the monograph is Udayanath Jha ' \nAshok'. I thought that Udayanath Jha ' Ashok', who \nhas been given Bhasha Samman also, by the same \nSahitya Akademi, would do some justice. But truth \nand research seem elusive in Sahitya Akademi \nmonographs, at least that I found in this \nmonograph. \nI searched  and searched through chapters, that \nnow the author will show courage. But the author \nlike Ramanath Jha seems ashamed of the roots and \noffspring of Gangesh Upadhyaya. He tries to \nconfuse the issue, but there is no confusion now at \nleast since 2009. But in 2016 Sahitya Akademi \nseems to carry out the casteist agenda. Udayanath \nJha mockingly pretends to search his name, lineage \netc, where nothing is there to search for, yet he \ncould not muster the courage, to tell the truth, and \nends up just repeating the fact s in 2016 that \nDineshchandra Bhattacharya already has \npublished way back in 1958. \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya by Prof. \nRamanath Jha is being taken forward by Sahitya  6 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nAkademi, Delhi in a most hypocritical way. \nRamanath Jha's obscurantism  vis-a-vis Panji is \nevident from one example. The inter -caste \nmarriage in Panji was well known to him (but he \nchose to keep the Dooshan Panji secret - which has \nbeen released by us in 2009), and it was apparent \nthat the great navya -nyaya philosopher Gangesh \nUpadhyaya married a \"Charmkarini\" and was \nborn five years after the death of his father (see \nour Panji Books Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh \nChandra Bhattacharya writes in the \" History of \nNavya-Nyaya in Mithila\". (1958) \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila ----- Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to \nknow even his father's name -----...As there is no \nother reference to Gangesa we can assume that the \nfamily dwindled into insignificance again and \nbecame extinct soon after his son's death. \" [1958, \nChapter III pages 96-99), which is a total falsehood. \nHe writes further that all this information was \ngiven to him by Pr of. R. Jha, and he seemed \nthankful to him.  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 7 \nThe following excerpt from Our Panji Prabandh \n(parts I&II) is being reproduced below for ready \nreference: \n - \nमहाराज हरससिहदेि - चमचथलाक किाषट िंशक। ज्योचतरीश्वर ठाक ु रक ििष -\nरत्नाकरमे हरससिहदेि नायक आवक राजा िलाह।  1294 ई. मे जन्दम \nआ 1307 ई. मे राजससिहासन। चघयासुद्दीन तुगलकसाँ  1324-25 ई. मे \nहाररक बाद नेपाल पलायन। चमचथलाक पञ्जी -प्रबन्दधक ब्राह्मि, कायस्थ आ \nक्षत्रिय मध्य आचधकाररक स्थापक , मैचथल ब्राह्मिक हेतु गुिाकर झा , किष \nकायस्थक लेल शंकरदत्त , आ क्षत्रियक हेतु विजयदत्त एवह हेतु प्रथमतया \nवनयुक्त्त भेलाह। हरससिहदेिक प्रेरिासाँ - आ ई हरससिहदेि नान्दयदेिक िंशज \nिलाह , जे नान्दयदेि कािाषट िंशक १००९ शाक े मे स्थापना क े ने रहचथ- नन्ददै द \nशुन्दयं शत्रश शाक िर्े (१०१९ शाक े )... चमचथलाक पच्छण्डत लोकवन शाक े  १२४८ \nतदनुसार १३२६ ई. मे पञ्जी-प्रबन्दधक ितषमान स्िरूपक प्रारम्भक वनिषय \nकएलखन्दह। पुनः ितषमान स्िरूपमे थोडे बुत्रद्ध विलासी लोकवन चमचथलेश \nमहाराज माधि ससिहसाँ १७६० ई. मे आदेश करबाए पञ्जीकारसाँ शाखा  \nपुस्तकक प्रियन करबओलखन्दह। ओकर बाद पााँणजमे (कखनो काल िर्िित \n१६०० शाक े  माने १६७८ ई. िास्तिमे माधि ससिहक बादमे १८०० ई.क \nआसपास) श्रोत्रिय नामक एकटा नि ब्राह्मि उपजाचतक चमचथलामे उत्पत्रत्त \nभेल। \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose around \n1800 CE as per authen tic panji files.  Sh. \nAnshuman Pandey [Gajendra Thakur of New Delhi \nprovided me with digitized copies of the  8 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ngenealogical records of the Maithil Brahmins.  The \npanjikara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to allow \nothers to pursue their records. It is a matter of \n'intellectual property' to them. I was fortunate \nenough to receive a complete digitized set of \npanji records from Gajendra Thakur of New Delhi \nin 2007. [Recasting the Brahmin in Medieval \nMithila: Origins of Caste Identity among the \nMaithil Brahmins of North Bihar by Anshuman \nPandey, A dissertation submitted in partial \nfulfilment of the requirements for the degree of \nDoctor of Philosophy (History) in the University of \nMichigan 2014]. \nLater these Panji Manuscripts were uploaded to \nVideha Pothi at  www.videha.co.in and google \nbooks in 2009). \nThe so -called Maharajas of  Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis, \nand there were so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our \nbook (Panji Prabandh vol I&II), we have attached \ncopies of genealogy -based upgradation orders \n(proof of upgradation for cash). So, before  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 9 \n1800   CE, there was no srotriya sub-caste in British \nIndia and there is no such sub-caste within Maithil \nBrahmins in Nepal part of Mithila even today. \nSrotriya before that referred to following some \neducation stream i n British India, in Nepal it still \nhas that meaning. \nORIGINAL PANJI REFERENCES ARE PLACED \nBELOW: \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK \n४९. \n१८८/२ िमषकाररिी  माण्डर  िभवनयाम  िादन  \nतत्त्िचिितामणि \nकारकगंगेश  \nिादनगंगेशक  नााँई रत्नाकरक -\nमातृक (अज्ञात) \nगंगेश \n  िल्लभा  भिाइ  माहेश्वर   \n      जीिे    \n  \n२१//१० छादन सँ तत्व  चिन्ताम णि कार क ज गद्गुरु  गंगेश \nिादनसाँ तत् ि  चिन्द ता मणि कारक  \nगंगेशक िल् ल भा िमषकाररिी वपतृ  परोक्षे पञ्च िर्ष व् य तीते तत् ि चिन्द ता मणि  10 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकारक गंगेशोत् पत्रत्त- िममकाररिी मेधाक सन् ता नक गावगमे छगहन्ह  \nछादन सँ तत्व चिन्तामणि कारक म ōम ō गंगेश \n\"तत्व चिन्तामणि कारक म. म. पा. गंगेशक ववषयक गेख प्रािीन \nपञ्जीसँ उपगब्ध\"।। \nवपतृ पर ोक्षे पंि व षम व्यतीते गंगेशोत्पत्तिः तचत प्रािीन  गेखन ीय: कत्ावप \nदेिानन्दद पञ्जी ३९-२ िादनसाँ जगदगुरू गुंरू गंगेश सुताय िभवनयामसाँ \nजयाददत्य सुत साधुकर पत्नी  \nदेिानन्दद पञ्जी ३३९-३ जगदगुरू गंगेश सुत सुपन दौ भण्डाररसमसाँ हराददत्य \nदौ.।। पुि सुताि गोरा जणजिाल साँ जीिे पत्नी ए सुत सन्ददगवह भिेश्व र। \nअिस्थाने सुपनभ्रातृ हररशम्मष दाररचत क्िचित् जणजिाल ग्राम  \nदेिानन्दद पञ्जी ३०=५ िादनसाँ उपायकारक म.म. पा. िद्धषमान सुताि \nखण्डिलासाँ विश्वनाथ सुत त्रशिनाथ पत्नी गंगेश - म.म. िद्वषमान/ सुपन/ \nहररशम्मष \nGangesh, the author of the Tattvachintamani, \nwrote one text equivalent to 12,000 texts. Now \ncome to the fact mentioned in the Panji - it clearly \nstates that Gangesh of Tattvachintamani was born \nfive years after the death of his father and he \nmarried a tanner, so why did Ramanath Jha hide \nthis from Dinesh Chandr a Bhattacharya? \nVardhamana, son of Gangesh, calls  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 11 \nGangesh sukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a famous \nscholar like Gangesh are not available today is \nclear from the example given above. Vasudev of \nBengal was a classmate of  Pakshadhar Mishra of \nMithila, he came to study in Mithila, passed \nthe shalaka examination and received the title \nof sarvabhaum. Vasudeva memorised \nthe tattvachintamani of Gangesh and \nthe nyayakusumanjali karika  of Udayana. \nPakshadhar and other Mithila tea chers did not \nallow writing (copying)  tattvachintamani. \nRaghunath Shiromani, a disciple of Vasudeva, took \nthe right of certification after he defeated his guru \nPakshadhar Mishra in a scriptural \ndebate (shastrartha). The Navya Nyaya school was \nfounded in Na vadvipa by Vasudeva -Raghunath. \nPakshadhar Mishra was a contemporary of \nVidyapati (distinct from the Padavali writer who \nwas of the pre -Jyotirishwar period) who wrote in \nSanskrit and Avahatta. And the arrival of Mithila \nstudents of Bengal from Bengal stoppe d after \nRaghunath Shiromani. Gangesh Upadhyaya \nenjoyed 'param guru' as well as 'jagad guru' titles, \nthe highest titles of the time and as per Panji only \nVacaspati Mishra II was the other person who  12 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nenjoyed the title of 'param guru'. The extinction of \nNavya-Nyaya School from Mithila, as described \nabove, was a revenge of nature against the honour \nkilling of Gangesh Upadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story, \n'Shabdashastram' (based on the true Panji records \nof Gangesh Upadhyaya) was do ne by the author \nGajendra Thakur himself: published as ' The \nScience of Words'  Indian Literature Vol. 58, No. 2 \n(280) (March/April 2014), pp. 78 -93 (16 pages) \nPublished By: Sahitya Akademi] \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 13 \n१.२.अंक ३९२ पर वटप्पिी   \nलक्ष्मण झा ’सागर’ \nिाह , बहुत नीक अंक। सादर आभार!!  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.गद्य \n \n२.१.मानेश्वर मनुज - लेख -मैचथली कथा मे विभूचत आनन्दद  \n२.२.परमा नन्दद लाल किष -सािन मासक एकादशीक माहात्म्य  \n२.३.प्रिि झा - एआईआईएसएि मैसूरक यािा ( A tour to AIISH \nMysore) \n२.४.लाल देब कामत -न रेन्दद र झा जीक स्म रि  \n२.५.रबीन्दद र न ारायि  चमश्र-सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्दयास)  \n२.६.सुमन चमश्र - प्रेम \n२.७.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-मजदूरक व्य था (बीहैन कथा)  \n२.८.वनमषला किष - अग्ननत्रशखा खेप -४० \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 15 \n२.१.मानेश्वर मनुज - लेख -मैचथली कथा मे विभूचत आनन्दद  \n \nम ान ेश्वर  म न तज  \nगेख-म ैचिगी किा म े वव भूचत आन न्द \n \nएवह विशाल भारत िर्ष मे संस्क ृ तक उत्तराचधकारी वहन्ददीय जकरा संग सतत \nउदूष रहल , िोवि आन कोनो भार्ा नवह बनल। संस्क ृ त ब्राह्मि आ कमषकांडी \nपंवडतक भार्ा िल , जावह राह पर एखनो मैचथली ठाढ़ अचिय तैं ई ब्राह्मि \nआ कमषकांडी पंवडतक रीचत रेिाज , रहन - सहन , बोली-बानी पर अटकल आ \nठहरल अचि , आ ई सामंतक भार्ा बवन गेल अचि।  \nमैचथली भार्ा मे राजकलम िौधरी , धूमक े तु राजमोहन झा आ जीिकान्दतक \nबाद  कथा लेखन मे जावह िारर लेखकक नाम प्रमुखता साँ लेल जाइत अचि \nओ नाम , अशोक, त्रशिशंकर श्रीवनिास , विभूचत आनन्दद आ रमेशक िवन। ई \nएक संयोग माि अचि जे एवह िारू कथाकार मे सब ब्राह्मि ििषक िचथ , \nजकरा ऊ ाँ च्ि िगष कहल जाइत ि ै क। आन िगष आ मजदूर ििष मे सेहो अनेक \nकथाकार िचथ , जे अनेक जाचतक िचथ। ओ सब एकसंग आपस मे जुटल \nनवह िचथ। हुनका सबहक रहन - सहन आ चित्तिृत मे समानता थोि मुदा \nवित्रभन्दनता अनेक िवन। एवह भार्ाक बीि ओ लोकवन अप्पन अलग पहिान \nनवह बना सकलचथ अचिय प्रयत्नरत अिश्ये िचथ मुदा ओवह विन्ददु पर नवह \nपहुाँि पौलवन अचि , जावह विन्ददु पर  ब्राह्मि लोकवन पवहने साँ स्थावपत िचथ। \n 16 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवकि ुगोटे एवह भार् ाक स हारा स ाँ वि त्रभन्दन  क्षेि  मे ऊाँच्ि  पद  पर स्थावपत भऽ \nिुकल िचथ , यथा लेक्िरर , प्रोफ े सर आ राज्य ओ क े न्दर सरकारक वित्रभन्दन \nविभाग मे अचधकाररक रूप मे। विश्वविद्यालय मे प्रािायषक अनुशासवनक पद \nपर सेहो बहुतगोटे  स्थावपत भऽ गेल िचथ। मुदा ओ सब ओवह पद पर डेरायल \n- डेरायल रहैत िचथ आ अपना आप क ेँ  घुसपैदठया बुझैत िचथ। ओ अपना \nशब्द आ िाक्य क ेँ  हचथयार बना लिऽ ताँ िाहैत िचथ , मुदा जावह स्थान पर \nपहुाँिक िाही तावह स्थान पर पहुाँिऽ साँ रवह जाईत िचथ। राजकमल िौधरी , \nधूमक े तु, राजमोहन झा  आ जीिकान्दतक िादक िृत्त मे जे िारर गोट नि लेखक \nआवब गेलाह अचिय ओहो ब्राह्मि ििषक िचथ आ कमषकांडी पंवडतक सहारा \nसाँ ठाढ़ िचथ। सहारा देिऽिला िलवन आ िचथ सिषश्री सुरेन्दर झा सुमन , पंवडत \nिन्दरनाथ चमश्र अमर , डॉक्टर रामदेि झा आ प्रोफ े सर भीमनाथ झा। ई लोकवन \nतत्सम् शब्दक माजल खेलािी िलचथ आ िचथय यैह हुनका लोकवनक \nमैचथली भार्ा मे वित्रशष्टताक हचथयार िलवन आ िवन। कनटेन्दट वहनका \nलोकवनक कमजोर िलवन आ िवनय मुदा शब्दरूपी हचथयारक धार तेज \nिलवन आ िवन। प्रारम्भ मे विभूचत आनन्दद अपना वििार पंथक आधार अलग \nरखने िलचथ , मुदा बाद मे दरभंगा मे रवह हुनक े  लोकवन साँ समझौता कऽ \nलेलवन।  \nउपयुषक्त व्यक्क्त साँ अलग विभूचत आनन्ददक भार्ाक जे विशेर्ता अचि ओ \nभार्ा बेनीपट्टी, विस्फी , मधिापुर , क्यऊटी, हररलाखी , बासोपट्टी आ जयनगर \nपुररसकक जनभार्ा अचि , जावह पररसर साँ विद्यापचत , िन्ददा झा , राजकमल \nिौधरी , मायानन्दद चमश्र आ लत्रलत अपना समय मे कोनो ने कोनो रूपे जुिल \nिलचथ , आ ओवह त्रलस्ट मे एक नि नाम वनःसंदेह विभूचत आनन्ददक जूवट \nजाईत िवन। मायानन्दद चमश्र आ राजकमल िौधरीक सासुरक गाम ओही \nपररसर मे िलवन।  \nविभूचत आनन्दद कोनो राजघराना मे नवह बच्छल्क एक सामान्दय मध्यिगीय  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 17 \nक ृ र्क पररिार मे जन्दम लेने िचथ । मारकण्डे प्रिासीक पररिार मे सम्बन्दध \nस्थावपत भेलाक बाद चमचथला चमवहर साप्तावहक , पटन मे िाएल रहलचथ। \nतावह समय ओवह पत्रिका क ेँ  लोक बि गम्भीरताक संग पढ़ैत िलैक। मैचथली \nकथाक आन्ददोलन सगरर राचत दीप जरय क ेँ  कमजोर पिैत देखख ष्जखन - \nतखनर्् पत्रिका लऽ कऽ ठाढ़ भेलचथ। सहयो गी भेलवन ज्योत्सना िंरम् , दमन \nक ु मार झा आ हीरेन्दर क ु मार झा। पूिषहुाँ पत्रिकाक संिालन ओ संपादनक \nकाजक अनुभि िलवन मुदा ष्जखन - तखनर्् आन्ददोलन तावह रूपे ित्रल नवह \nसकलवन। जेना मैचथलीक असफल आन्ददोलन मे राजमोहन झाक आरम्भ क ेँ  \nराखल जा सक ै त िचथ , तवहना वहनकर ष्जखन - तखनर्् आन्ददोलन क ेँ । \nआन्ददोलनक सबसाँ बिका असफलताक कारि , स्िेिा साँ जुिैत लोक क ेँ  \nओ स्थान नवह दऽ सकलचथ आ िपैत महत्िपूिष पुस्तकक जााँि - पिताल \nकऽ, ओकर खंडन , विखंडन , समीक्षा आ आलोिना करऽ साँ रवह गेलचथ। \nकोनो नि वििार ओ दृचष्टक संग ने ककरो ठाढ़ कयलचथ िा स्ियं ठाढ़ भे लचथ। \nजे कायष विविध क्षेि मे किीन्दर रिीन्दर क े लवन ओ कायष वक क े ओ चमचथला मे \nकऽ सकलचथ । एखनुका पररच्छस्थचत मे रोजगारक लेल जावह संख्या मे लोक \nदोसर राज्य मे जा अपमावनत होईत िचथ तावह दृचष्टएाँ चमचथला क ेँ  मयाषददत \nकरऽ साँ पवहने वबहारक विर्य सोिक प्रयोजन ि ै । वबहा र क ेँ  मयाषददत करक \nदृचष्टएाँ भोजपुरी भार्ी, मैचथली भार्ी साँ एक डेग आगू बवढ़ गेल िचथ। मीवडया \nक्षेि   खीश क ु मार आ राजकमल झा एक आशाक ज्योचत जगिैत िचथ।  \nविभूचत आनन्ददक कथा मे दूरादरिज्जा , घर - आाँगन, नौररन - खिासनी साँ \nलऽकऽ चििै - िुनमुन तक दृचष्टगत होई अचि। ररिग बान्दह  आ बावढ़ सेहो िवन \nआ काम - क्रीिाक ताँ सहजे प्रिूरता िवन , मुदा कथा आ कविता दुनू \nविधा   वहनक लेखन श्रेि िवन। वहनका नीक कहक अत्रभप्राय ई नवह जे आनक \nलेखन खराप िवन , मुदा वहनका लेखन मे ओ सब तत्ि िवन जे कोनो रिना \nक ेँ  न्दयून होबऽ साँ बिबैत ि ै क। लौवकक भार्ा मे शास्िीयता भरऽ मे वहनक \nकथा सफल भेल अचि।   18 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएवह स ाँ आगााँ स ेहो स ोि ैत ि ी जे हुन का वि र् य वकि ु स ोि ी। याद  अबैत अचि  \nवहनकर ओ िेहरा जखन , एक बेर दरभंगा स्टेशनक प्लेटफ ॅ मष पर भेँट भऽ गेल \nिलचथ। हम मुम्बई यािा मे दरभंगा मे पिन एक्सप्रेस पकिक प्रतीक्षा मे \nिलहुाँ। रेलक नोकरी मे िलहुाँ, अपने पर रेल - यािी क ेँ  सुरणक्षत यािा \nकरािक भार िल , मुदा ओतऽ स्ियं यािी बवन ठाढ़ िलहुाँ। मोन मे मैचथली , \nमैचथलीक लेखक आ मैचथलीक वकताब सब िल। एवह भूचम साँ यैह लोभ , \nशब्दक आकर्षि आ नि सावहत्यक ऊपज। जीिन पयषन्दत बाहरे - बाहर \nरहलहुाँय कलकत्ता, सूरत। घुरर - वफरर मुजफ्फरपुर अएलहुाँ जताँ साँ नौसेना मे \nबहाली भऽ गेल। आन्दरप्रदेशक विशाखापट्टनम् होईत गुजरातक जामनगर \nपहुाँिलहुाँ आ तकर बाद क े रलक कोचिन। टे’ननिग खतम भेलाक बाद कोचिन , \nगोिा आ मुम्बईक यािा होईत रहल आ भ्रमिक प्रयाप्त अिसर भेटैत रहल। \nसददखन अपना भार्ा - बोत्रलक तुलना ओवह सब भार्ा - बोली साँ करैत \nरहलहुाँ। मोन मे सददखन मैचथत्रलए रहैत िल , मैचथली भार्ा , मैचथलीक \nपत्रिका, मैचथलीक लेखक आ मैचथलीक वकताब। दरभंगा स्टेशन पर हुनका \nसाँ एकतरफा अपन व्यथा कहैत रहत्रलयवन आ ओ िूपिाप सुनैत रहलचथ। \nजावह समय विभूचत आनन्दद चमचथला चमवहर मे धुरझार िपै त िलचथ तावह \nसमय उपयुषक्त लेल नाम , अशोक, त्रशिशंकर श्रीवनिास आ रमेशक कतौ \nअता - पता नवह िलवन। एक आध रिना कतौ िवपयो जाईत िल हेतवन ताँ \nतकर क े ओ नोवटस नवह लैत िलवन। ओ पटना मे रहैत रहचथ आ चमचथला \nचमवहर ओतै साँ िपैत िलैक। वहनकर वियाहक प्रसंगक आ अन्दय वनजी \nबातसब सेहो समा िार रूप मे चमचथला चमवहर मे अबैत िलै। ई मैचथली \nअकादमी , पटना मे काज कयलचथ , तकर बाद मास्टरी मुगेरक कोनो स्क ू ल \nमे, आ अंत मे प्रोफ े सरी पंडौल मे। पंडौल मे कायषरत रवहतो दरभंगा क ेँ  गवह \nकऽ पकिने रहलचथ। दरभंगा मे आिायष सुरेन्दर झा सुमन , पंवडत िन्दरनाथ \nचमश्र अमर क संग भीमनाथ झा आ रामदेि झाक बोलिाला िलवन।  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 19 \nबोलिालाक तात्पयष सावहत्य अकादेमी , ददल्ली, मैचथली अकादमी , पटना आ \nिेतना सचमचत , पटनाक संग मैचथलीक अन्दय मान्दयताप्राप्त संस्था ओ चमचथला \nविश्वविद्यालय , दरभंगा मे ! पिकाररता आ सवहत्य मे क े ओ िोट होचथ िा \nपैघ, भाई शब्द साँ एक दोसरा क ेँ  सम्बोचधत करैत गौरिक अनुभि कयल \nजाईत ि ै क, तैँ भीमनाथ झा, चमचथला चमवहर मे सबहक भाई यानी भीमभाई \nभऽ गेल िलचथ। ओना ताँ विश्वविद्यालय मे एलाक बादो ओ हुनका भाइए \nकहैत िलवन , मुदा संगतुररया बनौलवन हुनकर बेटा - भाचतज क ेँ । अमरजीक \nआ रामदेि  झाक आि ास  वकि ु दू र रहक कारि , हुनकर संतान सब साँ सेहो \nअपेक्षाक ृ त दूर रहलचथ। तावह समय दरभंगा मे सावहत्यकारक दू स्क ू ल िलैत \nरहैकय एक सुरेन्दर झा सुमन स्क ू ल आ दोसर क ृ ष् िकांत चमश्र स्क ू ल। \nक ृ ष्िकान्दत चमश्रक िैदेही सचमचत आ िैदेही पत्रिका पर हुनकर पूिषज बलदेि \nचमश्र आ उमेश चमश्रक सं ग अग्रज जयकान्दत चमश्रक िाप िलवन। िैदेही साँ \nअलग - अलग समय मे सुरेन्दर झा सुमन , िन्दरनाथ चमश्र अमर संग सोमदेि , \nरमानन्दद रेिु आ हंसराज जुटल िलचथ। ओ समय मैचथली क ेँ  सावहत्य \nअकादेमी मे प्रदेशक हर्षगान आ अष्टम अनुसूिी मे प्रिेशक अत्रभयानक िलै। \nवहन्ददी मे माि धमष युग, साप्तावहक वहन्ददुस्तान आ साररका पत्रिका बहार होईत \nिलैकय जावह मे िपब आसान नवह िलैकय तैँ चमचथला क्षेिक रिनाकार \nिैदेही ददस मुिैत िलचथ। िैदेही एक मात्रसक पत्रिका आ स्थावपत मंि िलैक। \nबैदेही सचमचत िोवि , बैदेही पत्रिकाक बोलिाला अन्दयिो िलैक , कारि \nरिानाक ियन  ओवह पत्रिका मे बि गम्भीरताक संग होईत िलैक। चमचथला \nचमवहर मे िपला साँ लेखक क े  जतेक लोक नवह जनैत िलैक तावह साँ बेसी \nिैदेही , मात्रसक मे िपला साँ जनैत िलैक। चमि लोकवन साँ जखन - तखन \nअनायासे भेंट घााँट करैत विभूचत आनन्दद ष्जखन - तखनर््ए गृह पत्रिकाक \nशुरूआत कयलवन। समय प र मात्रसक तनख्िाह नवह भेटलाक कारि \nप्राध्यापक लोकवनक हाल बेहाल रहैत िलवन , तैँ ष्जखन - तखनर्् क ेँ  \nअवनयचमत कालीन होयब स्िभाविक िलैक , तैओ एवह पत्रिका मे  20 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवपरीओवडकल होिक कोनो गुि नवह िलैक आ ई एक संग्रहक रूप मे िपैत \nरहलैक। ष्जखन - तखनर्् आन्ददोलन ताँ वकन्दनहु नवह कवह सक ै त ित्रलयैक। \nस्मृचत मे अबैत अचि , एक बेर हम हुनकर दरभंगाक डेरा पर गेल िलहुाँ। एक \nबेर आरो दमन क ु मार झा अप्पन स्क ू टर पर बैसा कऽ हुनका डेरा पर लऽ गेल \nिलचथ। िाह वपयौलाक बाद ज्योत्सना िन्दरम , कवनयााँ जकााँ धोकचि कऽ \nसामने रूमक द्वारर पर बैस गेलचथ। कोनो सावहत्कार साँ प्र त्यक्ष रूप साँ हमरा \nगप्प - सप्प नवह होईत िल। वकनको विर्य ओतनी बात जनैत िलहुाँ जतेक \nबात कतौ - कतौ िपल पबैत िलहुाँ। अपना मोने हुनका कथाकार मानऽ साँ \nअसमंजस मे िलहुाँ। काठ संग्रहक पक्ष आ विपक्ष मे कतौ - कतौ पुरस्कार \nप्राप्त साँ पवहनहाें आ बादो  िाताषलाप होईत िलैक। जेना सब बेर पुरस्क ृ त \nपोथी पर वििाद ठाढ़ होईत ि ै कय ओवहओ पर भऽ रहल िलै। वकओ कहैत \nिलचथ जे सहानुभूचतक आधार पर वहनका पुरस्कार देल गेलवन अचि ताँ क े ओ \nकहैत िलवन जे सानत्िनाक आधार पर। जावह व्यक्क्तक प्रिार होईत ि ै क \nतावह व्यक्क्तक दुष्प्रिार सेहो ओही अनुपात मे होईत ि ै क।  जीि क ेँ  भ्रुि रूप \nमे स्थावपत होयब आवक श्रृचष्टक वनमाषि , एक घटनाक आ संयोग माि ि ै क। \nतवहना लेखनक सफलता आ विफलता एक घटनेक रूप मे आकच्छस्मक ढंग \nसाँ होईत ि ै क आ तवहना पुरस्कार इत्यादद। कहल जाईत ि ै क जे पुरस्कारक \nलेल पैरिी करब िर्जित ि ै क , मुदा पैरिी ताँ प्रिूरता साँ काएल जाईत ि ै क। जे \nजीतल सैह त्रसकन्ददर , बि पुरान मोहािरा ि ै क। सावहत्य आ पुरस्कार सेहो \nराजनीचत साँ बंचित नवह अचि। िलक नामे ि ै क राजनीचत। जे िल करब नेवह \nजनैत अचि ओ राजनीचत करब नवह जनैत अचि। एवह सब वििादक बीि हम \nष्काठर्् संग्रह पढ़लहुाँ। ओ कोनो विन्ददु पर हमरा दऽब नवह  लागल। \nमूल्ांकनक आधार ताँ वहन्ददी कहानी सब िल। ओवह बटखरा पर ष्काठर्् ताँ \nखरा उतरबे काएलय संगवह अन्दय लेखकक पिताल करक प्रेरिा सेहो ओवह \nसंग्रह साँ भेटल आ प्रायः सब कथा लेखक क ेँ  पढ़ैत - गुनैत मोन वहनका संग  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 21 \nआन  आरो तीन  न ाम पर आवब अटवक गेल। वकि ु ख् याचत न ाम जे वहन्दद ीओ मे \nअपन डंका बजा लेने िचथ ओ वहनका सबहक नामक संग कतौ ठाढ़ नवह \nहोईत ि चथ। वकि ु गोटेक कहब ि वन  जे, जैह मैचथली मे नीक रिना करैत \nिचथ िैह वहन्ददी मे सेहो नीक रिना कऽ सक ै त िचथ , आ वकि ुक कहब ि वन  \nजे दू भार्ा मे रिना करब असम्भि ि ै क , कारि क ु म्हार जे ितषन बनबैत ि ै क \nओकर सुन्दद रता मथल मावट पर वनभषर करैत ि ै क। तैँ कोनो कथाकार भार्ा \nरूप , दू मावट पर महारत हात्रसल नवह कऽ सक ै त अचि। दोसर ददस कतौ - \nकतौ भार्ा मे ताँ लिर रहैत ि ै क मुदा कन्दटेन्दट एहन विलक्षि रहैत ि ै क जे \nसफलता मे िारर िान्दद लावग जाइत ि ै क। मैचथली कथा पर नाटवकयता , गप्प \nआ व्यंनय ;खखधांस कथा क ेँ  कथा बनऽ साँ बंचित राखख दैत ि ै क आ त्रशल्प - \nशैलीक अि ै तो कथा असफल भऽ जाईत ि ै क।  \n \nधूमक े तुक कथा मे दशषन आ राजमोहन झाक कथा मे मनोिैज्ञावनक \nमनोभािना भरल रहैत िवन। जीिकान्दतक कथा मे मजल भार्ा आ लौवकक \nपक्ष प्रिल होईत िवन। हररमोहन झाक संग एखनो कतेको कथाका र कथा मे \nगप्प एना आवब जाईत िवन , जे ओ गप्पे रवह जाईत ि ै क , कथा नवह बवन \nपबैत ि ै क। कथा मे बात होईत ि ै क , मुद ा त्रस फष  बाते न वह होईत ि ै क। वकि ु \nदोर् विभूचत आनन्ददक कथा मे सेहो अबैत िवन , जेना कोनो कथा मे दादी - \nनानीक खखस्सा जकााँ ठाढ़ करैत िचथ , मुदा ओवह दोर् क ेँ  नकारल जा सक ै त \nि ै क। ओना ताँ मोपाशां आ िेखिक बाद मौत्रलकता आ श्रेिताक दृचष्ट साँ सब \nकथा क ेँ  खाररज कायल जाईत ि ै क। तवहना कविताक एक अलग क्षेि ि ै क। \nवफक्सन ताँ मन गढ़ंत होईत ि ै कय असल  क्लात्रसक्क ताँ कविता  होईत ि ै क। \nबहुत ददन साँ हम देख रहल िी जे मैचथलीक संग आन कतेको भार्ा मे क विता \nरामायि आ महाभारत या पुराि आओर आन ग्रन्दथक पाि साँ जोवि कऽ \nकहल जायत, जे आधुवनक कविताक क्लात्रसक्स क ेँ  भंग करैत ि ै क। एक \nमंिीय कविता पाठ   एहन े स न  वकि ु कवि ता पढ़ैत वहन का हम देख त्रलयवन ।  22 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएक कवि कहैत िचथ जे हम भारतीय कविता क ेँ  आाँखख मूवन कऽ पवहिावन \nलैत िी। भारतीय कविता मे क ू वट - क ू वट कऽ कायरता भरल रहैत ि ै क। जे \nपुरूर् सीता क ेँ  एहन कठोर प्रतािना देलचथ ओ पुरूर् मयाषदा पुरूर्ोत्तम भऽ \nगेलचथ। जे ितषमान जीिनक भािभूचम पर मानि जीिनक जीिक \nभािना   ऊजाष भरैत ि ै क िैह क्लात्रसक्स ि ै क। कविता एक कदठनतक विधा \nि ै कय एकरा त्रसफ ष  शब्दक ज्ञान साँ नवह अकानल जा सक ै त ि ै क। यािी \nनागाजुषनक मैचथली कविता सेहो शब्दक ओझरहैट   अथष पर झांप ;अिरोध \nलगा दैत िवन , मुदा िैह बात वहन्ददी कविता   अप्पन प्रखरता ;अथष तरूआररक \nधार जकााँ मानि मच्छस्तष्क पर प्रहार करैत ि ै क। \nमैचथली कविता   विभूचत आनन्दद की । यािी नागाजुष नक प्रचतवनचध , एखन तक \nक े ओ ठाढ़ नवह भेल िचथ। अत्रभव्यक्क्त आ िक्तव्यक नाम पर फकिा पढ़ल \nजाईत अचि। कतेको ताँ कौआली जकां िाक्यु ठाढ कऽ दैत िचथ। वहनकर \nकविता   कथा सदृश प्रखरता लणक्षत नवह होईत िवन , मुदा लौवकक भािभूचम \nआ बोलिाल साँ उठ ै त शब्द क ेँ  ई िुम्िक जकां पकवि लैत िचथ। गद्य आ पद्य \nदू अलग क्षेिक विधा ि ै क। कोनो व्यक्क्त दुनू क्षेि   महारत प्राप्त कऽ लेचथय \nई असम्भि नवह ताँ आसानो नवह ि ै क , मुदा जीिकान्दतजी एकर अपिाद िचथ। \nओना ओ ताँ िलचथ मैचथलीक कथाकार आ कवि , मुदा वहन्ददी संग आनो \nभार्ा   घवटत िोट साँ िोट घटना आ िोट साँ िोट कवि िा ले खकक विर्य \nसूिना अपना पास सुरणक्षत रखैत िलचथ।  \nरामधारी ससिह ददनकर कतौ कहने िचथ जे क े म्पस ;महाविद्यालयय \nविश्वविद्यालय   सावहत्यक हत्या भऽ जाईत ि ै क। ओतऽ वडग्री आ वडपलौमा \nबटाईत ि ै क। ढाकी - ढाकी नम्बर आ माक्सषशीट बटाईत ि ै क , जे रोजगार \nददयािक काज करैत ि ै क। आिायष आ  प्रािायष सररपहुाँ अपना आप क ेँ  महान् \nमानऽ लगैत िचथ। हुनकर नजरर सददखन अपना पीएिडी आ डीत्रलट पर \nरहैत िवन। ओ ओही नजरर साँ सावहत्याें आ सावहग्त्यको क ेँ  देखैत िचथ। जेना  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 23 \nमुखष िालिाज प्रचतवनचधक हाथ   देश आवब जाईत ि ै क , तवहना वििेकहीन \nव्यक्क्तक हाथ  न्दयायालय सेहो कखनो का ल आवब जाईत ि ै क आ ओ सांि \nजकां एमहर ओमहर ढाही मारैत िलैत ि ै क। एवह क्रम   भीमनाथ झा एक \nलेख   अत्यन्दत अशोभनीय बात, ई कवह गेल िचथ जे सावहत्यकार बनऽ सऽ \nकदठन प्रोफ े सर बनब ि ै क। सावहत्कार बनक मापदंड , कतौ वडग्री आ \nवडपलोमा नवह बटाईत ि ै क। माक्सषक सेहो कतौ जरूरत नवह पिै त ि ै क। \nसावहत्यकार बनक मापदंड कोनो संस्था फोत्रल अध्यक्ष आ सचिि बनब आ \nपुरस्कार बांटि सेहो नवह ि ै क। सावहत्यकार एक वनरपेक्ष ईकाई ि ै क , जकरा \nलेल एक कठोर मुदा अत्रलखखत सग्म्िधान ि ै क। ओ एतेक सूक्ष्म ि ै क , जे \nएखन तक ओकरा कतौ बाजल आ त्रलखल नवह गेलैक अचि। लेखकक \nकदठन पररश्रम  आ अनुभि , जखन उत्कर्ष पर पहुंिैत ि ै क , तखन लेखक क ेँ  \nस् ि तः ओवह वन यम आ त्रस द्धान्दतक अन ुभूचत होईत ि ै क। वकि ु गोटे  ई गुि \nशुरूए साँ आवब जाईत ि ै क, जकरा जन्दमना कहैत ि ै क।  \nई मैचथली सावहत्यक दुभाषनय अचि , जे सब पीएिडी , वडलीटधारी आ \nप्राध्यापक अपना - आप क ेँ  सावहत्यकार सेहो कहऽ लगैत िचथ , आ हुनकर \nसगा - सम्बन्दधी हुनकर प्रिार तक करऽ लगैत िवन। पाश्चात्य सावहग्त्यक \nएक संग सम्पूिष भारतीय सावहत्य क ेँ  खाररज करैत िचथ , मुद ा वकि ु रि न ा \nजकर वकि ु अथाे बुझऽ स ाँ हम ि ा हमस ि  अस मथष ि ीय बुकर प्राईज भेट \nजाईत ि ै क। शब्द संियन आ भार्ा   सेहो गुि हो ईत ि ै क, मुदा असल िीज \nहोईत ि ै क कन्दटेन्दट। एक नीक लेखक लेल त्रसफ ष  त्रलखनाईए आिश्यक नवह \nि ै क। नीक लेखकक लेल भ्रमि सेहो बि आिश्यक ि ै क। भारत एक विशाल \nदेश ि ै क। बि भारी विविधता एवह देश   ि ै क... सांस्क ृ चतक साँ लऽ कऽ \nव्यिहाररक रीचत - रेिाज तक। तवहना समानता सेहो ि ै क। विश्व क भौगोत्रलक \nज्ञान  ताँ वकि ु गोटे केँ ि वन , मुदा अनुभूचत , वबना विश्वभ्रमि क े ने नवह भऽ \nसक ै त िवन। बड्ड आसानी साँ विभूचत आनन्दद सेहो कतौ कवह दैत िचथ जे \nअपसांस्क ृ चत बाहर साँ अबैत ि ै क आ ई कहऽ साँ रवह जाईत िचथ, जे ओ सब  24 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nददन घरे   घुरमुररया खेलाईत रहलचथ। हुनकर कथा   नाखन्दहटा चििै \nआकाश  क्रीिा िा काम - क्रीिा करऽ ित्रल जाईत िवनय मुदा पीरामीडक \nदेश नवह जाईत िवन कारि ओ स्ियं ओतऽ नवह गेल िचथ।  \nएक पुस्तक   ;उपन्दयास   िेखि िोट - िोट जीिजन्दतुक स्िभािक ििषन कऽ \nएक विलक्षि रिना तैयार कऽ देने िचथ। डॉक्टर िलचथ , मुदा जीिन पयषन्दत \nवबना फीस क े  रो गी क ेँ  देखैत रहलचथ आ िः सौ कथा त्रलखख देलचथ। आिार \n- वििार आ रहन - सहनक वहसाब साँ चमचथला बनारसे साँ शुरू कऽ जाईत \nि ै क। बनारस नवह ईलाहाबादे साँ ! प्रेमिन्ददक गोदान पढ़ऽ लागब ताँ शब्द साँ \nिाक्य साँ आ कन्दटेन्दट साँ कखनो मोन नवह भरत , सददखन पवढ़ते रहक मोन \nहोयत आ एताँ पाखंडी स्तुचतगान मे लागल िचथ।  \nई बात नवह ि ै क जे हररमोहन झाक गप्पक प्रभाि विभूचत आनन्ददक लेखन मे \nनवह िवन। गप्पक प्रभाि हुनक े  पुि राजमोहन झा मे कवनको नवह िवन आ \nओ जन्दमना लेखक िचथ। अनका िाया या िििाया मे रवह क े ओ सावहग्त्यक \n;सावहत्यकार नवह भऽ सक ै त िचथ। एक चमि कतौ िलै त - िलैत कहैत \nिलचथ जे विभूचत आनन्दद कतौ - कतौ अपना लेखन   एना समझािऽ लगैत \nिचथ , जेना पाठक मुखष होईक आ ओ महाविद्वान। लेखक अप्पन पक्ष रखैत \nि ै क। ओकरा विद्वताक घमंड नवह होईत ि ै क। क े म्पसक ज्ञान सावहत्य हाँता \nहोईत ि ै क। त्रशक्षक साक्षर करैत ि ै क सावहत्यक ज्ञान नवह दैत  ि ै क। कतौ \nपढ़लहुाँ अचि जे बंगाल  बच्िे साँ सावहत्यक संस्कार भरर देल जाईत ि ै क। ई \nबात त्रसफ ष  बंगालक विर्य वकयाक कहल जाईत ि ै क ।  \nउपयुषक्त बात सब हमरा अप्पन मोनक बात अचि।  \n \n-मानेश्वर मनुज , आदशष नगर कॉलोनी , गोशाला रोड , मधुबनी - 847211 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 25 \n२.२.परमानन्दद लाल किष -सािन मासक एकादशीक माहात्म्य  \n \n 26 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 27 \n \n \n 28 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 29 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 30 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.प्रिि झा - एआईआईएसएि मैसूरक यािा ( A tour to AIISH \nMysore) \nएआईआईएसएि म ैसूर क या्ा (A tour to AIISH Mysore) \n \nप्रिा म सभ  \nगोटे क े । की \nअहााँ सब  के \nबुझल अचि  \nजे \nडबल्ूएिओ  के द्वारा सन  2018 मे जारी  क ै ल गेल एकटा ररपोटष  के अनुसार  \nभारत मे मोटामोटी 6.3% लोक श्रिि  संबंधी  अक्षमता सब  सं  ग्रत्रसत ि ै थ। \nपि ुलका जनगिना  क े र अनुसार  देश  मे श्रिि  अक्षमता(वहयररिग \nवडसेवबत्रलटी) मे 5.8% के दर  से  आ िाक  अक्षमता (स्पीि  वडसेवबत्रलटी) मे \n7.5% के दर  से  िृत्रद्ध भ रहल अचि।  देश  के अलग अलग क्षेि  सभ   मे जै \nतरहें  से  ध्िवन  प्रदूर्ि  क े र स्तर  बढईत जा रहल अचि , आ जै तरहक  \nजीिनियाष (लाइफ स्टाइल ) लोक सभ  अपना  रहल ि ै थ (ज़ोर के हल्ला-\nगुल्ला बला संगीत  सुननई , ईयर फोन  क े र अत्यचधक उपयोग आदद ), वनकट  \nभविष्य  मे श्रिि  संबंधी  समस्या क े  आर  बेसी  बढ़बाक संभािना  सेहो  ि ै क। \nउपरोक्त आाँकिा ई इंवगत करय अचि  जे देश  मे ितषमान  आ भविष्य  मे \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 31 \nऔवडयोलोणजस्ट  आ स्पीि  लैंगिेज़  पैथोलोणजस्ट  क े र आिश्यकता  ठीक ठाक \nरहतैक, स्िाइत  अय क्षेि  मे कररयर  क े र वनक  संभा िना  देखाइत  ि ै क। खास  \nक के ओय विद्याथी  सबहक  लेल णजनका  सभ  मे मानि  सेिा  के कररयर  क े र \nरूप  मे िुनबाक  प्रबल इिा  होइन  आ जे कोनो  कारि  िश  मॉडनष  मेवडत्रसन \nअथिा  आल्टनेट मेवडत्रसन  के कोनो ’ अन्दय विधा  मे प्रिेश  नहीं  पावब सकने  \nहोइथ। यद्यवप ितषमान  मे लोक सभ  मे ऐ तरहक वि कार सभ  के ल क बेसी   \nजागरूकता  नवह  ि ै क, मुदा  वकएवक माचमला लोकक संिाद कौशल सं  जुिल  \nि ै क, ऐ पर जागरूकता  क े र दरकार  त ि ै हे । ऐ विर्य  पर हमार  पवहलुका लेख  \nके सेहो  संदभष  लेल जा सकय  अचि  जे ‘विदेह ’ के 391म  अंक मे िपल  \nअचि।   \n \nआई हम एआईआईएसएि  मैसूर  के विर्य  मे वकि  ििाष  करब , जे िाक  आ \nश्रिि  संबंधी  विकार  सबहक  वनदान  के लेल दणक्षि  एत्रशया के नंबर  1 आ \nविश्व  के शीर्षस्थ  10 टा संस्थान  मे शाचमल ि ै क। भारत सरकारक  ई संस्थान , \nसांसक ृ चतक  महत्ता बला शहर  मैसूर  मे अिच्छस्थत ि ै क। \n \nसंिार  विकार  सबहक  क्षेि  में प्रमुखता  राखय  बला ऐ संस्थान  क े र स्था पना  9 \nअगस्त , 1965 के अखखल  भारतीय  आयुर्ििज्ञान संस्थान  के अंग  क े र रूप  में \nक ै ल गेल िल।   डॉ. मार्टिन  एफ. पामर, वनदेशक , इंस् टीट्यूट ऑफ \nलोगोपेवडक्स , विचिटा , क ं सास , यूएसए  1963 में भारतक दौरा क े ने  िलाह  \nआ मैसूर  में लॉगोपेवडक्स  क े र एकटा संस्थान  स्थावपत करबाक  पैरिी  क े ने \nिलाह।  \n \nऑल इंवडया इंस् टीट्यूट ऑफ लोगोपेवडक्स  के शुरुआत  9 अगस्त , 1965 के \nभेल िल  आ ई एकर  पवहल कमषिारी  क े र रूप  में डॉ एन  रथना  के संगे  राम \nमंददर  (एकटा भारा परहक इमारत) में काज क े नाइ शुरू  क े ने िल।  डॉ.  32 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबी.एम. राि  के बाद  में एकर पवहल वनदेशक  क े र रूप  में वनयुक्त क ै ल गेल \nिलइन  ।  \n \nभारतक तखुनका  राष्रपचत  डॉ० एस ० राधाक ृ ष्िन  25 जुलाई, 1966 के \nमैसूरक  महाराजा द्वारा दान  मे लेल गेल 22 एकि  भूचम पर संस्थान  क े र भिन  \nके त्रशलान्दयास क े ने िलाह।  \n \nमैसूर  विश्वविद्यालय  से  संबद्धता  प्राप्त करबाक  पश्चात, संस्थान  एम.एससी  \n(िाक  एिं  श्रिि ) पाठ्यक्रम 2 अक्टूबर, 1966 के शुरू  क े ने िल  जे देश  में \nअपन  तरहक पवहल पाठ्यक्रम िल।  ऐ संस्थान  के 10 अक्टूबर, 1966 के \n\"ऑल इंवडया इंस् टीट्यूट ऑफ स्पीि  एंड वहयररिग\" नाम  से  पंजीक ृ त क ै ल \nगेल िल।  \n \n \nसंस्थान  मे वडप्लोमा, स्नातक , स्नातकोत्तर आ पीएिडी  स्तर  के सब  चमला \nक 16 टा पाठ्यक्रम संिात्रलत  क ै ल जाइत अचि  जे िाक (स्पीि ), \nश्रिि (वहयररिग) आ वित्रशष्ट त्रशक्षा (स्पेशल  एडुके शन ) के डोमैन  के \nपाठ्यक्रम ि ै क।   \n \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 33 \nभारत मे िाक  आ श्रिि  संबंधी  रोगी  सबहक  पुनिाषस  मे ऐ संस्थान  के योगदान  \nअग्रिी  रहल अचि।  एत्त सं  प्रत्रशणक्षत विशेर्ज्ञ (अलूमनाई ) आई देश  के \nअलग-अलग भाग मे क्लीवनक आ अस्पताल  सभ  मे अपन  सेिा  द  रहल ि ै थ। \n। देश  के त्रभन्दन त्रभन्दन भाग मे  बाजब आ श्रिि  संबंधी  वनदान  के लेल कै टा \nने   त्रशक्षि  आ चिवकत्सा  संस्थान  एत्त सं  प्रत्रशणक्षत िि  सभ  द्वारा स्थावपत \nक ै ल गेल ि ै क  आ ओतय एतुक्का अलूमनाई  प्रत्रशक्षि  आ चिवकत्सा  के \nकाज क रहल ि ै थ।  \n \n 34 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंस्थान  मे अकादचमक  नििग  \nआ नैदावनक (क्लीवनकल) \nनििग  दू  टा अलग अलग खंड , \nक्रमश: नैचमर्म  खंड  आ \nजयिामराजा  खंड  मे \nस्थावपत ि ै क। समूिा   क ैं पस \nसाफ़सुथरा , आ गाि -िृक्ष  से  \nभरल ि ै क जे एतय आबय \nबला आगंतुक सभ  के एकता \nसुखदगर   िातािरि  क े र \nअनुभूचत  दैत  ि ै क। लाल \nलेटेराइट मावट पर संस्थान  के \nमाली सब  वनक  प्रयोग क े ने \nि ै थ आ सुंदर  सुंदर  फ ू ल आओर सजािटी  गाि  के अलािा  अहााँ के एत्त नाना  \nप्रकारक फल आ और्धीय  गुि  बला गाि -िृक्ष  जेना  कटहर , नेमो , डाभ, \nिीक ू , मरीि , अपराणजता आदद  देखय  लेल भेंट जायत। कलम विचध  से  कटहर  \nआ िीक ू  के िोट -िोट  गाि  मे सेहो   फर देखय  लेल भेंट जयत ।  \n \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 35 \nक्लीवनकल नििग  बड्ड बेहतर   तरीका से  \nस्थावपत  क ै ल ि ै क आ  रोगी सब , खस  \nक के  िोट  बच्िा  सभ  के सुविधा  आ \nहुनका  सभ  के रमनगर  िातािरि  दै  के  \nध्यान मे राखख  के बनाओल  गेल ि ै क। \nक्लीवनकल िाडष  मे एकटा बोडष पर न जैर  \nपडला पर हमर ध्यान अटवक गेल िल  \nजै मे बेस्ट  मदर  क े र नाम  अंवकत िल।  \nडॉ० प्रिीि  हमर सबहक  णजज्ञासा के \nशांत करैत बतेलाह जे बच्िा  सभ  मे \nिाक  आ श्रिि  संबंधीत  विकार  के दूर  \nकरबा  के लेल एकटा लंबा रीटमेंट  देनाई  \nरहय िै , जै मे चिवकत्सक  आ \nअत्रभभािक दुनु  के धैयष, बुचधयारी आ आत्मविश्वास  देखाबय  क े र आिश्यकता  \nहोइत ि ै क। रोगी के ठीक हेबा मे हुनकर  अत्रभभािक सबहक  भूचमका \nमहत्िपूिष  होइत ि ै क। स्िाइत  संस्थान  सब  साल  अपन  बच्िा  के सबसे  नीक  \nजेका  पररियाष  करय िाली  माय के बेस्ट  मदर  के इनाम  दैत  ि ै क जै से  \nअत्रभभािक सभ  मे रोगी के देखभाल  के ल क प्रेरिा  आ सकारात्मकता  \nजागय। ई प्रयोग हमरा  सभ  के बहुत अजगुत आ नीक  लागल िल।   \n \n 36 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nऔवडयोलोजी विभाग  मे वििरि  करैत हमरा सभ  के कै टा अनुभि  भेल। \nश्रिि  संबंधीत  ददक्कत के डायगनोज  करय लेल कै टा ने   टेस्ट  आ मशीन  \nसबहक  जनतब  भेंटल संगे  संग  ऐ विकार  सभ  के दूर  करबा के लेल  लगाबय \nजाय बला िोट  िोट  यंि  सभ  सेहो   देख s लेल भेंटल। प्रो० नागरकर  सर  \nबतेलैथ जे ई  वडिाइस  सब  बड्ड महरग  ि ै क आ तावह दुआरे  बहुत रास  गरीब \nरोगी सब  एकरा नै  कीवन  पाबय ि ै थ ।  स्िाइत  वकि  सरकार (उदाहरि  के \nलेल क े रल सरकार ) गरीब मरीज  सभ  के ई उपलब्ध करिा  रहल  अचि , मुदा  \nतैयो ददक्कत ई ि ै क जे एहन  रोगी सब  से  यदद  ई अनिोका  मे हेरा जाय, या \nऐ मे  वकि ु खराबी   आवब जाय त फ े र रोगी एकर  उपयोग िोवि  दैत ि ै क आ \nहुनक समस्या पुनः  यथाित  भ जाय ि ै न।  सर इहो बतेने िलाह जे डीआरडीओ  \nसेहो ऐ तरहक वडिाइस  क े र सस्त  विकल्प  बनौलक अचि मुदा हुनक तकनीक  \nपुरान हो ई क े  िलते ओ एतेक रेलेिेंट  नई भ सकल अचि ।   \n \nस्पीि  पैथोलॉजी विभाग  मे क ै  टा ने  चिवकत्सक  और  रोगी सभ से भेंट भेल।  \nडॉक्टर सब  प्रो० नागरकर  सर  के रीटमेंट  मैथोडोलोजी आ रोगी सब  मे होन \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 37 \nबला सुधार  के संबंध मे  ब्रीफ़ क े लइथ। संस्थान  मे िोट चिन  ईएनटी  विभाग  \nसेहो ि ै क जावह से वक ईएनटी  विशेर्ज्ञ से  रोगी सभ लेल संबन्न्दधत  परामशष \nलेल जा सकय।  यद्यवप एत्त सजषरी  क े र व्यिस्था  नै ि ै क आ एत्त क े  ईएनटी \nविशेर्ज्ञ के ओटी के लेल मैसूर  मेवडकल कॉलेज से  एमओयू भेल ि ै क।  \n \nस्पेशल  \nएजुक े शन \nिाडष  मे जा क \nहमरा  सभ क े  \nएकटा \nसुखदगर  \nआओर \nखुशनुमा  \nअनु भि  \nभेंटल। पूरे \nिाडष  क े र \nफशष पर यि  ति  अङ् ग्रेज़ी वहन्ददी आ कन्दनड भार्ा  के अक्षर आ शब्द सभ क े  \nउक े िल गेल िल , जै से बच्िा सभ ओय  अक्षर \nसभ क े  बाजनाय आ चिन्दहनाई सीख सकय । \nबुतरु सभ क े   खेलय  क ू दय लेल खेलौना आ झूला  \nआदद  क े र वनक व्यिस्था  िल।   \n \n \n \nओतुक्का त्रशणक्षका हमरा सभ क े  बतेलैथ जे बुतरु \nसभ क े  संगे संग हुनक  अत्रभभािक सभ क े  सेहो एत्त िोट  िोट  हस्तकला \n 38 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबला काज त्रसखाओल जाय अचि आ हुनका सभ क े  एत्त प्रिास क े  दौरान ई \nकाज कराओल जाय अचि । ऐ  तरहक साकारात्मक  प्रयोग सबहक खूब  \nप्रभाि  बुतरु सबहक सुधार  मे पिई ि ै क। ओ इहो बतेलीह जे हमरा  सभ क े   \nभेंट मे देल गेल  नोटबुक , कागज के पेन , कागज के गुलदस्ता  आदद  येह बुतरु \nआ हुनक अत्रभभािक  द्वारा बनाओल गेल िल।  ओ इहो बतेलीह जे संस्थान  \nपयाषिरि  आ प्रदूर्ि  क े  ल क गंभीर अचि आ एक बेर  प्रयोग मे आबय बला  \nप्लाच्छस्टक क े र िस्तु सबहक प्रयोग  एत्त नै  के बराबर  होइत ि ै क।  \n \nसंस्थान  मे एकटा पैघ सन  लाइब्रेरी सेहो ि ै क जै मे िाक  आ श्रिि  विज्ञान \nसवहत  ईएनटी  सजषरी , मनोविज्ञान आदद  विर्य सबहक बहुत रास  पोथी, \nपत्रिका आ जरनल  आदद  उपलब्ध ि ै क। बताओल गेल जे ऐ लाइब्रेरी  के \nशुरुआत  अमेररकन  प्रोफ े सर डॉ. मार्टिन  एफ. पामर द्वारा दान  मे दे ल पोथी \nसभ से क ै ल गेल िल।  \n \nसंस्थान  मे प्रिास  के दौरान  कनाषटक  क े र कतेक रास  पारंपररक  भोजन  क े  \nखेबाक अिसर  भेंटले िल संग मे खेला क े  बाद  देल जाय बला  पान -खजूर  \nत अद्भुते िल।   \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 39 \nऐ संस्थान  \nक े र विर्य मे \nथोिे -बहुत \nत्रलखबाक \nहमार  मूल \nउद्देश्य िाक  \nआ श्रिि  \nसंबंधी  \nददक्कत \nस बहक \nविर्य  मे थोिे -बहुत जागरूकता  पसारब आ  जीिविज्ञान  पढ़s बला बच्िा जे \nमानि  सेिा /चिवकत्सा  क े र क्षेि  मे अपन  कररयर  बनब िाहई ि ै थ, हुनका \nकररयर  विकल्प  क े र रूप   मे ऐ विधा  के विर्य मे जनताब देनाई अचि।  तावह \nदुआरे जाैं अहांक आस -पास  यदद  िाक  या श्रिि  संबचधत  व्याचध से  ग्रत्रसत \nबुतरु होय णजनकर  कतौ इलाज ित्रल रहल होइन त हुनका ऐहन  संस्थान  \n(आरो क ै  टा ि ै क) से  इलाज के लेल प्रेररत क सकय िी , संगे संगजै बच्िा \nसभ क े  एडचमशन  एमबीबीएस  सन कोसष मे कोनो कारि से नै भ पावब रहल \nिईन्दह हुनका  कररयर क े  ऐ सभ विकल्प क े  विर्य मे बता सकय िी। ओना \nई बतेने  िलय िी जे ऐ संस्थान मे वित्रभन्दन पाठ्यक्रम सभ मे प्रिेश , प्रिेश  \nपरीक्षा के आधार पर  होइत ि ै क जकरा लेल आिेदन  फरिरी -मािष  के महीना \nमे क ै ल जाय ि ै क।  \n \n 40 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nएखन बस एतबे।  आशा करय िी जे अहााँ सभ क े  ई वििरि  रोिक  आ \nउपयोगी लगल होय। धन्दयिाद ! \n \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 41 \n२.४.लाल देब कामत -न रेन्दद र झा जीक स्म रि  \n \nगाग देब कामत  \nनरेन्र झा जीक स्मरि  \nभरकाली भगिती 'क क ृ पा साँ कोइलख गाममे माय स्ि० सुशीला झा आ बाबू \nस्ि ० शुभ नारायि झा जीक घर २ त्रसतम्बर १९६२ क ेँ  एक निजात त्रशशु क ेर \nजन्दम भेल िलखन्दह। ओवह बच्िाक िदठहारी नाम राखल गेल रहैक नरेन्दर झा \n। नरेन्दर पढबा - त्रलखबामे मेधाबी रहचथ। हुनकर भाय योग नारायि झा , प्रो० \nशेर् नारायि झा , डां0 अमरेन्दर नारायि झाक सदैत मदैत भेटैत रहलवन। \nगुि साँ भरल एवह चमचथला लाल क े र वििार रहवन जे मैचथली वफ ल्म वनमाषि \nकय चमचथलांि लमे एकटा एच्छक्टंग इन्दस ट्युच् यूट ख ोली। मुद ा घरक लोक \nहुनका भारतीय प्रशासवनक सेिामे देखय िाहैत िलैन। ददल्ली जिाहर लाल \nयूनिरत्रसटी साँ वहस्री विर्यमे पोस्ट ग्रेज्यूएशन कयलान्दतर ओ ग्रामीि क्षेिक \nनाट्य कलाकार आ मैचथली भार्ामे मीठकण्ठक े  गीतगा यक नरेन्दर २००२ मे \nबम्बई आवब फन्दटुस चफ़ल्ममे काज कयल। नरेन्दर झा एच्छक्टंगमे वडप्लोमा कोसष \nकरय एस आर सी सी. में सेहो १९९२ मे नाम त्रलखौने रहचथ। नम्हर देहगर -\nदसगर रहने मााँडसलिगमे औफर भेटतवह खूब िमकलाह। तकरिाद टीिी. क े  \n२० टा साँ बेसीये शो मे नीक स्थान बनेबाक का ज सिषविददत भेलैक। ऐ \nउपलच्छब्ध क ेँ  देखैत आ स्िामी स्रधानन्दद जीक वहन्ददी चफ़ल्म मे कन्दया भ्रूिहत्या \n 42 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े र विरूध्द अहम भूचमका लेल कपिा 'क मानल मानल कम्पनी एमरल्ड \nइन्दटरनेशनल हुनका ब्रान्दड एम्बेसडर सेहो बनौने िलखन्दह। िालीिुड आओर \nटेलीिीजन 'क क्षेिमे मानल मानल कलाका र नरेन्दर मस्तमौला वफतरतक े  \nशक्स , अत्यन्दत मृदुभार्ी रहैथ ,जे वहन्ददीए टा नवह िरन् तचमल , तेलुगू आदद \nदणक्षि भारतीय भार्ामे त्रसनेमा जगतक े  अन्न्दिनहार नै िलाह। हैदर - रईस \nक े र टीिी ० त्रसररयलमे राििक े  अचत प्रभािी वकरदार वनभेला साँ खूब यश \nक ृ र्ति पसरल िलखन्दह। विशाल भारद्वा जक े  वफल्म ' हैदर ' आ शाहरूख खानक े  \n'रईस ' एहन िर्िित भेलैक ,जावहमे ओ खुब अपन नाह बजौलवन। ओना ताँ \nओ ' हमारी अधुरी कहानी ' मोहनजोदिो , शोरगुल आओर फोसष -२ मे \nप्रभािशाली अत्रभनय दशषकक े  देखौने िलाह। हुनकर रािििला आ टीिी \nिैनल लाइफ ओक े  पर ' हिि ' त्रसररयलमे बाप जीक अत्रभनेता रूपेँ घर-घरमे \nविशेर् पवहिान खासकय स्िी िगषमे आ चधयापुता सभक बीि अलग \nचिन्दहपवहिीन भेल रहैक। जीबी अय्यैर क े र वहन्ददी िलचिि ' सांतला ' \nइम्तीयाज पंजाबीक े  'फ ं टुश' श्याम बनेगलक' नेताजी सुभार्िन्दर बोस ,संजय \nससिहक ' कच्िी सिक , शेखर झाक - इक दस्तक आ राज माउली क े र तेलगू \nवफल्म - ििपचत आ यमडौलाक े  अचतररक्त टीिी धारािावहक -इचतहास , \nक े प्टन हाउस,सी आई डी आवफसर ,क्याेंवक सास भी बहू थी , रािि ,ि ून ा है \nआशमान ,िीफ आफ बगदाद ,ली है हमने शपथ , आन दोसरो धारािावहकमे \nशसक्त भूचमका वनभेने रहचथ। सेंसरिोडष क े र सीओ २००७ मे हुनका वियाहक \nलेल प्रपोज कयने िलीह , जे २०१५ मेँ पंकजा ठाक ु र साँ ५२ सालक ियसमे \nवििाह भेल िलखन्दह। तीने सालक िाद हुनकर हाटष अटैक साँ अपन वफल्म \nहाउस मुम्बईमे वनधन भऽ गेलखन्दह। श्रीदेिी चथक वनधनक े  िोकर साँ िालीिुड \nउबरलो नवह रहय ता एकायक खबैर चिररयाएल जे मधुबनी णजलाक एक \nनायब त्रसता रा गुजैर गेलाह। वबहारी कलाकार सुशान्दत ससिह राजपुतक े  वनधन \nददन स्ि ० नरेन्दर झा 'क मोन पवि गेल रहय। शत् शत् नमन!   विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 43 \nनरेन्दर झा जीक स्मरि  \nभरकाली भगिती 'क क ृ पा साँ कोइलख गाममे माय स्ि० सुशीला झा आ बाबू \nस्ि ० शुभ नारायि झा जीक घर २ त्रसतम्बर १९६२ क ेँ  एक निजात त्रशशु क ेर \nजन्दम भेल िलखन्दह। ओवह बच्िाक िदठहारी नाम राखल गेल रहैक नरेन्दर झा \n। नरेन्दर पढबा - त्रलखबामे मेधाबी रहचथ। हुनकर भाय योग नारायि झा , प्रो० \nशेर् नारायि झा , डां0 अमरेन्दर नारायि झाक सदैत मदैत भेटैत रहलवन। \nगुि साँ भरल एवह चमचथला लाल क े र वििार रहवन जे मैचथली वफ ल्म वनमाषि \nकय चमचथलांि लमे एकटा एच्छक्टंग इन्दस ट्युच् यूट ख ोली। मुद ा घरक लोक \nहुनका भारतीय प्रशासवनक सेिामे देखय िाहैत िलैन। ददल्ली जिाहर लाल \nयूनिरत्रसटी साँ वहस्री विर्यमे पोस्ट ग्रेज्यूएशन कयलान्दतर ओ ग्रामीि क्षेिक \nनाट्य कलाकार आ मैचथली भार्ामे मीठकण्ठक े  गीतगा यक नरेन्दर २००२ मे \nबम्बई आवब फन्दटुस चफ़ल्ममे काज कयल। नरेन्दर झा एच्छक्टंगमे वडप्लोमा कोसष \nकरय एस आर सी सी. मे सेहो १९९२ मे नाम त्रलखौने रहचथ। नम्हर देहगर -\nदसगर रहने मााँडसलिगमे औफर भेटतवह खूब िमकलाह। तकरिाद टीिी. क े  \n२० टा साँ बेसीये शो मे नीक स्थान बनेबाक काज  सिषविददत भेलैन। ऐ \nउपलच्छब्ध क ेँ  देखैत आ स्िामी स्रधानन्दद जीक वहन्ददी चफ़ल्म मे कन्दया भ्रूिहत्या \nक े र विरूध्द अहम भूचमका लेल िस्ि 'क जानल मानल कम्पनी एमरल्ड \nइन्दटरनेशनल हुनका ब्रान्दड एम्बेसडर सेहो बनौने िलखन्दह। िालीिुड आओर \nटेलीिीजन 'क क्षेिमे जानल - मानल कला कार नरेन्दर मस्तमौला वफतरतक े  \nशक्स , अत्यन्दत मृदुभार्ी रहैथ ,जे वहन्ददीए टा नवह िरन् तचमल , तेलुगू आदद \nदणक्षि भारतीय भार्ामे त्रसनेमा जगतक े  अन्न्दिनहार नै िलाह। हैदर - रईस \nसन टीिी ० त्रसररयलमे राििक े  अचत प्रभािी वकरदार वनभेला साँ खूब यश \nक ृ र्ति पसरल िलखन्दह। विशाल भारद्वा जक े  वफल्म ' हैदर ' आ शाहरूख खानक े  \n'रईस ' एहन िर्िित भेलैक ,जावहमे ओ खुब अपन नाह बजौलवन। ओना ताँ \nओ ' हमारी अधुरी कहानी ' मोहनजोदिो , शोरगुल आओर फोसष -२ मे \nप्रभािशाली अत्रभनय दशषकक े  देखौनवह िलाह। हुनकर रािििला आ टीिी  44 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिैनल लाइफ ओक े  पर ' हिि ' त्रसररयलमे बाप जीक अत्रभनेता रूपेँ घर-घरमे \nविशेर् पवहिान खासकय स्िी िगषमे आ चधयापुता सभक बीि अलग \nचिन्दहपवहिीन भेल रहैक। जीबी अय्यैर क े र वहन्ददी िलचिि ' सांतला ' \nइम्तीयाज पंजाबीक े  'फ ं टुश' श्याम बनेगलक' नेताजी सुभार्िन्दर बोस ,संजय \nससिहक ' कच्िी सिक , शेखर झाक - इक दस्तक आ राज माउली  क े र तेलगू \nवफल्म - ििपचत आ यमडौलाक े  अचतररक्त टीिी धारािावहक -इचतहास , \nक े प्टन हाउस,सी आई डी आवफसर ,क्याेंवक सास भी बहू थी , रािि ,ि ून ा है \nआशमान ,िीफ आफ बगदाद ,ली है हमने शपथ , आन दोसरो धारािावहकमे \nशसक्त भूचमका वनभेने रहचथ। हुनकर क े प्टन हाउस , िय हनुमान , आम्रपाली \nधारािावहक फ े र सं देखबाक मोन होइत अचि। सेंसरिोडष क े र सीओ २००७ मे \nहुनका वियाहक लेल प्रपोज कयने िलीह , जे २०१५ मेँ पंकजा ठाक ु र साँ ५२ \nसालक ियसमे वििाह भेल िलखन्दह। तीने सालक िाद हुनकर हाटष अटैक साँ \nअपन फामष हाउस मुम्बईमे वनधन भऽ गेलखन्दह। श्रीदेिी जीक वनधनक े  शो क \nसाँ िालीिुड उबरलो नवह रहय ता एकायक खबैर चिररयाएल जे मधुबनी \nणजलाक एक नायब त्रसतारा गुजैर गेलाह। वबहारी कलाकार सुशान्दत ससिह \nराजपुतक े  वनधन ददन स्ि ० नरेन्दर झा 'क मोन हरसठ े  पवि गेल रहय। शत् शत् \nनमन!  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 45 \n२.५.रबीन्दद र न ारायि  चमश्र-सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्दयास)  \n \nरबीन्र नारायि चमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारावावहक उपन्यास)  \nहमर ससुर स्िगीय गिेश झा (पण्डौल डीहटोल)क स्मृचतमे , सादर सत्रसनेह \nसमर्पित!  \n-11- \n  \nहम वपपही   कोड नंबर दू दबा देत्रलऐक।   गजब भए गेल। \nहम  तुरंते दद व्यपुरक िौकपर ठाढ़ रही । राजनतषकी ददव्यरसक सीसी   लए \nस्िागत कए रहल िलीह ।  \n 46 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमरा ददस ददव्यरसक सीसी   बढ़बैत कवह रहल िचथ - \n\"अहााँ कतए ित्रल गेलहुाँ? ओवह ददन अिक्क े  अहााँक ेँ  देखलहुाँ । \nसोिैत रही जे अहााँ संगे  कतहु िली वक ताबते अहााँ वबनु कहने -सुनने िंपत \nभए गेलहुाँ ।\" \n\" व्योमरस असर कए गेल रहए ।\"  \n\" अहााँ फ ु त्रस बजैत िी । ई कोनो लखनपुरक    तािी नवह ि ै क जे \nवपबतवह माथा बेकाबू भए जाए । \" \n\"हम ताँ अहींक ेँ  तक ै त रही वक वपपही बटन एमहर-ओमहर भए गेल \n।\" \n\"िलू जे भेलैक , से भेलैक ।  अहााँ थाकलो लगैत िी । आब िैनसाँ \nददव्यरस वपबू। फ े र अपन महल लए िल ब ।\" \nहम राजनतषकीक बातसाँ बेस प्रभावित भए जाइत िी। जतेक \nसोमरस वपबैत गेलहुाँ,ततेक जोस अबैत गेल । तकरबाद की भेल से की कहू ? \nहम राजनतषकी मंजुर्ासाँ गप्प कए रहल िी । नि -नि अनुभि भए \nरहल अचि । जे िीज खेबाक इिा होइत अचि से स्ितः उपच्छस्थत भए जाइत \nअचि । ददव्यरस पीवब ह मसभ पलंग ददस बढ़ैत िी । ताबतेमे \nगलतीसाँ वपपहीक  बटन नंबर एक दवब जाइत ि ै क । आ हमर सपना सपने \nरवह जाइत अचि। लएह  ,ई कतए आवब गेलहुाँ ।  मंजुर्ा कतए ित्रल गेलीह। \nहमरा मोनमे एतेक भय वकएक लावग रहल अचि  ? िारूकात एतेक अन्दहार \nवकएक ि ै क  ? ककरासाँ पुिबैक। टीसनपर ठाढ़ रेलगािी क वडब्बा जकााँ \nएवहठाम सभक ध्यान गंतव्यपर अचि । जकरे देखू सएह परेसान लगैत  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 47 \nअचि।  मुदा ई स्थान अचि कोन  ? बेर-बेर भ्रम भए रहल अचि ।   लागल जेना \nपवहनहुाँ हम एतए आवब िुकल िी । एतवह कतहुाँ चतरवपत देखाएल रहचथ \n। िारूकात ततेक अन्दहार रहैक जे ककरो अखखआसब बहुत मोसवकल िल । \nआखखर एना अचि वकएक ? \nअंधलोकमे  सोिलोपर ,कहलोपर मनोिांचित िस्तुजात प्राप्त \nकरबाक व्याेंत नवह बुझाइत अचि । तेँ एतुका रहवनहारसभ वनरंतर हाहाकार \nकरैत देखल जा सक ै त िचथ । हम सहायता हेतु वपपहीक बटन दबबै बला \nिलहुाँ वक कतहु कनी इजोत देखाएल ,ओवहना जेना अन्दहररआ राचतमे \nभगजोगनी  होइक । ध्यान दए देखैत िी ताँ चतरवपत हाँसैत देखेलाह ।  \n\" तूाँ फ े र एतवह आवब गेलह?\" \n\"की कहू , वकि ु-ने -वकि ु गि बि ी भइए जाइत ि ै क जावहस ाँ हम \nयि -ति बौआ रहल िी।\"  \n\" ई सभ वनयचतक खेल ि ै क ।\"  \n\"अहााँ वकि ु मद चत न वह कए स कै त ि ी?\" \n\"ई सभ क्षेि महाकालक अधीन अचि । ककरा कखन की  \nहोएत, नवह होएत , के ओ आओर न वह तय कए स कै त अचि । हमहूाँ वकि ु न वह \nकए सक ै त िी ।\"  \nहम चतरवपत क ेँ  गोर लगबाक हेतु आगू बढ़ैत िी वक  हमरा हुनका \nबीिमे एकटा देबाल बवन जाइत अचि ।   हम आब  हुनका नवह देखख पबैत िी \n। ऊपर ददस देखैत िी ताँ क े ओ   जोरसाँ ठहाका लगबैत देखेलाह । \n\"अहााँ के?\"  48 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हम महाकाल ।\" \nहम सकपका गेलहुाँ । हुनकर रौर रूप अखन धरर नवह देखने रही । \nददव्यलोक ,अंधलोक,मृत्युलोक सभ हुनकर जीहसाँ लह-लह करैत बहरा रहल \nिल । आ हम  ? हम ताँ लगैत िल जेना आच्छस्तत्िहीन भेल हुनक े मे समावहत \nिी ।  \n\"वकि ु बुणझ रहल ि हक?\" \n\"ददन -राचत अपने आच्छस्तत्िक वफवकर  करैत -करैत कतहुाँ \nपहुाँिलह? पहुाँिबो नवह करबह।\" \nहम वकि ु कहबाक प्रयास  करैत ि ी मुद ा बकारे न वह फु वट रहल अचि  \n। गुम्म पवि जाइत िी । ओ अपने कहैत िचथ - \n\"इएह ने कहए िाहैत िह जे तोहर अन्दतदृषचष्ट वकएक नवह सवक्रय \nभए रहल अचि ?\" \n\"से अहााँ कोना बुझत्रलऐक?\" \nहमर प्रश्न सुवनतवह  ओ वबन ा वकि ु कहन े अदृश्य भए गेलाह। \nधन्दय कही एवह वपपहीक ेँ  जे हमरा वकि ुओ बुझाइत अचि ,देखाइत \nअचि । जाँ ई वपपही नवह रहैत तखन की होइत। कतहु ढ़ेप जकााँ पिल रवहतहुाँ \n। अपना  भरर वपपहीक ेँ  स म्हारर कए राख ी मुद ा हालते तेहन  ि ल जे वकि ु-ने -\nवकि ु अन ट भइए जाइत ि ल । के न ा-ने -केना ओकर बटन नंबर तीन दवब \nगेलैक। लएह हम ताँ लखनपुर आओर मौजपुरक बीिमे च्छस्थत  िौकपर ठाढ़ \nिी। िौकक बीिेमे एकटा बिकाटा पवट्टकापर त्रलखल अचि -\"चतरवपत \nिौक। “ हमरा बिी जोरक ेँ  हाँसी लावग गेल । हाँसी ततेक जोरक िल जे िौकक  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 49 \nआसपास गेवनहार लोकसभ थकमका गेलाह । साइवकल   सबारसभ \nसा इवकलसाँ उतरर गेलाह । बसिालक बसमे ब्रेक लगा देलक । िारूकात जेना \nअफरा -तफरीक माहौल भए गेल । \nजे भेल से भेल मुदा एतबा आब बुणझ गेत्रलऐक जे  एवह \nवपपहीक  तीनटा बटन बेस काजक अचि । नंबरएकसाँ अंधलोक ,नंबर दूसाँ \nददव्यलोक आओर तीनसाँ मृत्युलोकमे पहुाँिल जा सक ै त अचि । \nिौकक दृश्य  देखख दंग भए गेलहुाँ । लगबे नवह करए जे ओएह गाम \nअचि । िौक लग एकटा इनार िलैक जतए हमसभ पावन वपबाक हेतु ठाढ़ \nहोइत िलहुाँ । सटले एकटा पाकविक गाि िलैक । ओकर िाहविमे हमसभ \nबैत्रस कए सुस्ताइत िलहुाँ । हम की देखलहुाँ आ आब की देखख रहल िी। पूरा \nपररदृश्य बदत्रल िुकल अचि । हम  िौकपर ठाढ़ चतपवहआपर िढ़ैत िी। \nओकरा कहत्रलऐक जे मौजपुर िलह। हम लाख कवहऐक ओ वकन्दनहुाँ तैयार \nनवह भेल । ररक्सा बला डरा कए भावग गेल ।  \nपैरे-पैरे हमसाैंसे मौजपुर घुचम गेलहुाँ । एकहुटा चिन्दहार लोक नवह \nभेटल। आश्चयष होअए जे ई ओएह गाम अचि की ? ई ओएह जगह अचि जतए \nहम बाबूसं गे अपन मात्रलकक खेतपर जाइत िलहुाँ ? कनीक आओर  आगू \nबढ़लहुाँ ताँ इसक ु लक स्थानपर विशालकाय भिन िल । ई की अचि  ? मोनमे \nउत्सुकता  भेल । ककरासाँ की पुचितहुाँ? \nआगू बवढ़ गेलहुाँ । लखनपुरक सीमामे ित्रल रहल िलहुाँ। ऐवहगाममे \nताँ मौजपुरोसाँ बेसी पररितषन लगैत िल । महले -महल देखाइत िल ।  मुदा \nएकटा पररचित लोक नवह । ई की भए गेल एवहगाम सभक ेँ ?  50 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाैंसे इलाकामे   माि पाकविक गाि े टा भेटल जे ओतवह ,ओवहना \nठाढ़ िल।  पररितषन ओकरोमे भेलैक । ओकर असार -पसार बवढ़ गेल \nिल  , तथावप पवहिानमे आवब जाइत िल।  \n-12- \n  \nथाकल-हारल हम पाकवि गाि तर सुस्ता रहल िलहुाँ वक एकटा  \nस्नेहचमत्रश्रत अबाज सुनैत िी - \n\"मनोज कोना िी ? बहुत ददन बाद िापस अएलहुाँ ।\"  \n“सही कवह रहल िी भाइ ! हम ताँ एमहर बि उम्मीद लगा कए \nअएलहुाँ जे अपन गाम ददस जा रहल िी , सभसाँ भेंट-घााँट होएत । पुरना दोस्त \nसभ भेटताह।  काका, काकी, बाबा, मास्टर साहेब सभ भेटताह , मुदा \nएवहठाम ताँ दृष्ये बदत्रल गेल अचि।  एकहुटा पुरना लोक नवह देखा रहल अचि \n। अहााँक ेँ  ठामवह देखख बहुत संतोर् भेल । अहााँ चिखन्दहओ गेलहुाँ । हमर अएनाइ \nसाथषक भेल । आओर हाल -िाल कहू ।\"  \n\"भाइ! हम की कहू? हम कोनो गचत -मचत मे िी ।\"  \n\"से की ?\" \nबेसी ददन णजनाइओ ठीक नवह । अहााँ ताँ जल्दीए ित्रल गेलहुाँ । \nक्रमशः आओरो लोकसभ ित्रल गेलाह । हमही खुट्टा जकााँ ठामवह ठाढ़ िी \n। लगैि जेना भगिानक ेँ  हमर खाता वबसरा गेलवन।    मुक्क्तक कोनो रस्ते नवह \nदेखा  रहल अचि । िाहे -अनिाहे जे  -से सवह रहल िी ,स माधान  वकि ु न वह \nकए सक ै त िी । \"-से बजैत -बजैत हुनकर आाँखखसाँ नोर ढ़बर-ढ़बर खसए  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 51 \nलागल । गािक पातसभ जोर -जोरसाँ वहलए लागल । लागल जेना  अन्दहि \nउदठ गेल। हुनकर दुख देखख मोनमे बहुत कष्ट भेल  । सोि -वििारमे पवि गेलहुाँ। \nई गाि सररपहुाँ ओवहना अचि । कतेको लोक आएल , कतेको लोक गेल मुदा \nई एस गरे स भवकि ु स वह रहल अचि । रौद ,बसात ,अन्दहि ,िर्ाष सभमे िाती \nतनने ठाढ़  अचि ।   गामक सीमापर गामक पवहिान बिओने अचि । मुदा \nएकर दुख बुझनाहर क े ओ   नवह अचि।  इएह स भ स ोि ैत रही वक पाि ूस ाँ \nक े ओ  बाजल - \n\" तूाँ व्यथष कावन रहल िह । क े-क े  ने एवहठामसाँ ित्रल गेल। तूाँ की \nिह ? तुहूाँ जेबह । समय आबए दहक ।\" \n\"अहााँ क े  िी? \" \n\"हम िी महाकाल ।  \" \n\"जहन  अहााँकेँ स भ वकि ु बुझल अचि  ताँ हमर कष्ट वकएक न वह हरर \nलैत िी ।\"  \n\" हम ककरो वकि ु न वह करैत ि ी । स भ वकि ु स् ि यं भए रहल अचि  \n। समय सभपर भारी  पिैत अचि ।\"  \n\"तखन की करू ?\" \n\"समयक प्रतीक्षा ।\"  \nमहाकालक बात सुवन  पाकविक गाि शांत भए गे ल । ओकर िाहरर \nगहींर भए गेलैक । ओकर डाररसभ नहूाँ -नहूाँ वहलए लागल । पातसभक \nवहलब-डोलब फ े र शुरु भए गेल ।  52 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम ओवहठामसाँ िलबाक उपक्रम करए लगलहुाँ । \n\"कतए ि ललहुाँ । एतेक दद न पर अपन  गाम अएलहुाँ आ वबन ा वकि ु \nखेने  - पीने जा रहल िी । कवनको काल बैसू । गप्प -सप्प करू । बहुत रास \nबातसभ पेटमे फ ु त्रल रहल अचि । ककरा कहबैक ? संयोगसाँ अहााँ भेंट भेलहुाँ \n।\" \n\" से ताँ सही कवह रहल िी । मुदा एवहठामक हाल देखख , अहााँक \nच्छस्थचत देखख मोन उदास भए गेल अचि ।\"  \n\"एकवह ददनमे अहााँक ई हाल अचि । हमर सोिू । क े ना सालक -\nसाल सभ देखैत रहलहुाँ , सुनैत रहलहुाँ । आ सेहो वबना को नो अिलंबक ेँ  ।“ \nपाकविक गािक आिेश देखख हम ठमवक गेलहुाँ । डेग आगू नवह \nबढ़ल । एवहगाममे क े ओ  ताँ बााँिल अचि जकरा हमरा लेल दरेग अचि । जकरा \nहमरा देखख  कए वकि ु कहबाक,मोनक कष्ट बटबाक इिा भेलैक ,नवह ताँ साैंसे \nगाम घुचम अएलहुाँ ,कतहुाँ कोनो अपनत्ि नवह । ककरो कोनो मतलब नवह । \nएकटा आओर विचिि बात देखत्रलऐक जे लोकसभ अपन -अपन ओसारापर \nहाथ बारर कए बैसल अचि ,की घरमे नुकाएल अचि । एहन ताँ नवह िल अपन \nगाम? \n\"ठीक ि ै क । हम आब तखने जाएब जखन अहााँ कहब।\"  \nसे सुवन पाकविक गाि बहुत प्रसन्दन भेलाह । कहलाह - \n\"अहााँ हमरे डाररपर आवब जाउ । दुनूगोटे िैनसाँ गप्प करब।\" \nहम पाकविक गािक डाररपर बैत्रस  गेलहुाँ । नीिा रहबाक कोनो \nफएदो   नवह िल । गामक हृदय पथरा गेल िल। कम  साँ कम एवह गािमे  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 53 \nहररअरी बााँिल िल । काठ -कठोर भेल मनुक्खसाँ ई पाकविक गाि बेसी \nजीिंत लावग रहल िल।  \nदुनूगोटेक ाँ  गप्प करैत देखख एकटा सुनगा सेहो लगीिेमे आवब कए \nबैत्रस गेल । \n\"भाइ! श्यामक घरक की हाल ि ै क?\"-हम पुित्रलऐक। \n\"हाल की रहतैक। अपना समयमे ओकर जे प्रताप िल  से ताँ अहााँ \nदेखनवह रवहऐक ।   अहााँसभ ताँ कनी जल्दीए ित्रल गेलहुाँ । तकर बाद श्याम \nबहुत वकि ु के लक। न ि का स रकारमे ओकर न ेतावगरी ि मवक गेलैक। \nबिका ,बिका लोकसभक ेँ  अपना गाममे अड्डा लागल रहैत ि ल। वकि ु-वकि ु \nददनपर बैसार सेहो होइत रहैत िल । गीत -नाद आ कवह नवह की -की होइत \nिल । श्याम एवहसभक खूब फएदा उठओलक आ अक ू त धन -संपत्रत्त संग्रह \nक े लक। मुदा अन्दयाय ओ अनीचत बेसी ददन कतहु फबैक ? सएह ओकरो \nमामलामे भेलैक । कतबो प्रयास क े लक,बेटा नवह उणजएलैक । ददन -राचत दारू \nपीने बुत रहैत िलैक ।  इलाकाक कन्दयासभक ेँ  तंग क े ने रहैत िलैक \n। नेतासभक डरे पुत्रलस ,थाना सभ असहाय रहैक। लोकमे \nिावहमाम ,िावहमाम मचि गेल।\"  \n\"फ े र की भेलैक?\" \n\" की होइतैक । लोकसभ मौकाक ताकमे रहए ।  एकराचत श्याम \nघरमे सुतल रहए । ओकर दूटा िाकर सेहो लगक को ठरीमे रहैत िलैक । \nकोना -ने -कोना ओ सभ बदमास सभसाँ चमत्रल गेलैक।\"  \n\"आओर की भेलैक ?\"  54 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"की होइतेक । एकराचत स ुतलेमे दु न ू ि ाकर वकि ु बद मास स ंगे \nओकर नरेठी दावब बहुत रास संपत्रत्त लए िंपत भए गेल।\"  \n\" ई ताँ बि खराप भेलैक ।\" \n\"अख न  की स ुन लह । अख न  ताँ बहुत वकि ु स ुन ब बााँवकए ि ह ।\" \n\"तखन की भेलैक पाकवि भाइ ?\" \nहमरा दुनू गोटेक ेँ  गप्पमे टोकारा दैत सुनगा बाजल  -\"पाकवि \nभाइ! बदमाससभ िाकरसंगे चमत्रल कए श्यामक ेँ  वकएक मारलक ै  से ताँ अहााँ \nकहबे नवह क े त्रलऐक । \n-तोरा बुझल िह ताँ बजैत वकएक नवह िह? - पाकविक गाि बाजल \n। \nठीक ि ै क । हमरा जे बुझल अचि से कहैत िी ।-सुनगा बाजल ।  \n\"लूट-पाट करब ताँ एकटा संयोग िलैक । असलमे एवह र्ियंिमे \nक े ओ आओर नवह, शरद स्ियं साचमल  िल।\"  \n\"िी ! िी ! की कवह रहल िी ?\"- पाकविक गाि बाजल ।  \n\"जहन नवह बुझल अचि ताँ सुनू ताँ सही ।\"-सुनगा कहलक ै क । \n\"ठीक ि ै क बाजह ।\"- पाकविक गाि बाजल ।  \n\"श्यामक बेटा शरद कतहुाँ वबआह करए िाहैत िल । ओ कन्दया \nदोसर जाचतक रहैक । मुदा रहैक बहुत सुंददर , पढ़ल-त्रलखल। शरद बहुत  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 55 \nप्रयास क े लक जे श्याम मावन जाचथ । ओकर वबआह पत्रसनक कवनआाँ साँ \nकरए देचथ मुदा श्यामक ेँ  ताँ वगरवगवटआ सबार रहैक । ओ अवि गेल ।\" \n\"तखन की भेलैक ?\"-हम बजलहुाँ । \n\"ओ कवनआ क े  िल ज करासाँ शरद वबआह करए िाहए ?\"-हम \nकहत्रलऐक । \n\"रावगनी ?\" -सुनगा बाजल ।  \n“रावगन ी शरद केँ न वह पत्रस न्दद  करैक । तैओ शरद  ओकर पाि ू पि ल \nरहैक । रावगनीक वपता चतरवपतक ेँ  श्याम बहुत फज्जचत कए देने रहैक जावहसाँ \nदुखी भए ओ रावगनीक ेँ  इसक ु ल गेनाइ िोिा देलक ै क , आ घरमे नजरिंद कए \nदेलक ै क ।\"-सुनगा बाजल।  \n\"तोरा एतेक बात क े ना बूझल िह ? -हम पुित्रलऐक । \n\"अहााँक तावहसाँ की मतलब? -सुनगा कहलक ै क । \n\"तकर बाद की भेलैक ? \n\"शरद ताँ एवह प्रयासमे रहए जे रावगनीक ेँ  ओकरे घरसाँ अपहरि \nकरबा ली , मुदा श्याम तावह हेतु तैयार नवह होइक । लठ ै तसभक ेँ  शरदपर \nनजरर राखए हेतु लगा दे ने रहैक । एवह बातसाँ क ु वपत भए शरद श्यामक ेँ  \nबदमास लगा देलक ै क जावहसाँ ओ डरा जाचथ ।  राचतमे जखन बदमाससभ \nपहुाँिल ताँ ओकरसभक इिा श्यामक ेँ  मारबाक नवह रहैक, माि ओकरा डरा \nदेबए िाहैत रहए आ एकटा  सादा कागजपर आैंठा वनसान लेबए िाहए । \nश्याम तकर बहुत वबरोध क े लक ै क आ उचिते क े लक ै क । एवह तरहेँ सादा \nकागजपर आैंठा वनसान लए  की पता ओकरसभटा धन -संपत्रत्त हरवप  56 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलैत?  तावह अंदेसासाँ  ओ अपन लाइसेंसी बंदूक वनकालए लागल। \nबदमाससभ ई देखखतवह ओकर माथपर लगीिेमे राखल समाठ पटवक देलक ै क \nआ ओ ओतवह धम्मसाँ खसल से खसले रवह गेल ,उदठ नवह सकल । \nमाथपरहक िोट िलैक। न श फावट गेलैक। जाबे अस्पताल पहुाँिल ताबे ताँ \nसभ खतम िल । श्यामक एवह तरहेँ अकाल मृत्य भए गेलैक । मुदा पाप \nकहीं  चिपलैए। शरद पकिल गेल । क ै क ददन पुत्रलसक हाजचतमे बंद रहए । \nतकरबाद सुनबामे  आएल जे ओतवह ओकरा पुत्रलस बड्ड मारर मारलक ै  । मारर \nत्रभतररआ रहैक । अस्पताल जाइत-जाइत ओ दम तोरर देलक ।\"  \nएतबा बाणज सुनगा फ ु रष दए उवि गेल । हमहूाँ आैंघा गेल रही । ओतवह \nसुता गेल ।  \nहमरा एतेक बात मोन  नवह िल । बहुत ददन भेलैक आ फ े र आब \nस्मृचतओ ठीक नवह  रवह गेल अचि । मोन विभ्रचमत भए जाइत अचि । समयक \nदोर् । पाकविक गािक आाँखखमे नोर फ े र डबडबा गेल िल ।  हमरा दुखी होइत \nदेखख ओ बजलाह - \n\" अहााँ दुखी जुवन होइ । ई ताँ हमर प्रारब्ध अचि ।  क े ओ की \nकरत? जे क े ने िी से ताँ भोगबे ने करबैक ।\" \n\"अहााँ ताँ सभददन सभक ेँ  उपकारे क े लहुाँ । थाकल-वपआसल \nलोकसभक ेँ  विश्राम करबाक हेतु िाहरर करैत रहलहुाँ । तैओ  अहााँ कमषक \nफलक बात करैत िी ।  \n'कोनो एक्क े  जन्दम थोिे होइत ि ै क । ई ताँ जन्दम-जन्दमान्दतरक वनरंतर \nिलैत कालिक्र चथक। कवह नवह कखन क े  कतए पटका जाएत ?\" \nमुदा एकरसभक वहसाब क े  करैत अचि ?\"  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 57 \n\"कवह नवह , हम कोनो पंवडत िी जे से सभ बुझबैक ।  एवहसभक \nगिना ताँ महाकाले लग हेतवन ।\" \nहमरसभक गप्प ित्रलए रहल िल वक हमर वपपही   घंटी बाजए \nलागल । एना ताँ कवहओ नवह भेल िल । आनददन हम डराइत -दराइत एकर \nबटन दबबैत िलहुाँ आ कतए -साँ-कतए पहुाँचि जाइत िलहुाँ । आइ ई अपने \nबाजए लागल । मनुक्खक मोन जकााँ ई वपपही बहुत रहस्यात्मक बुझा रहल \nअचि । हम अकबकाएल गािक डाररसाँ नीिा उतरए लगलहुाँ वक \nवपपहीसाँ   अबाज आबए लागल-\" \n\"महाकालक ओवहठाम अहााँक ेँ  बजाहवट अचि । शीघ्र पहुाँिू ।\" \nहम पाकविक   गािक ेँ  प्रिाम कए आगू बढ़लहुाँ । हमरा लागल जेना \nपाकवि भाइ हाथ वहला -वहला कए वि द ा कए रहल ि चथ । वकि ु कवहओ रहल \nिचथ ,संभितः फ े र अएबाक हकार दए रहल िचथ । कनीक े  कालमे हम \nअंतररक्षमे विलीन भए गे लहुाँ । \nहम महाकालक नामेसाँ डराइत िलहुाँ । आब ताँ प्रत्यक्ष सामना होमए \nबला िल से सोचिएक मोनमे बोखार लगैत िल। मोने -मोन हनुमान िालीसा \nपढ़ए लगलहुाँ । हमर ई हाल देखख   महाकाल जोरसाँ हाँत्रस देलाह । हुनका एना \nहाँसैत देखख  हम थकमका  गेलहुाँ । \n\"एतेकटा स ृचष्टमे स दद ख न  वकि ु-ने -वकि ु होइते रहैत ि ै क। ई कोन ो \nआइ शुरु भेलैक अचि से बात नवह । एकर कथा अनादद -अनंत कालसाँ ित्रल \nरहल अचि आ ित्रलते रहतैक।  तूाँ एवहसभपर बेसी नवह सोिह ।\"  \n“हमरा अहााँ बजओने रही ।\"  58 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हम वकएक ककरो बजेबैक । लोक स्ियं अपने बनाओल \nमकरजालमे फ ाँ सल रहैत अचि।\" \n\" हम से नवह बुणझ सकत्रलऐक। \" \n\"बुणझए जेबहक ताँ कोन तीर मारर लेबह । ई समय ि ै क। स्ियं अपन समाधान \nकरतैक ।\" -से कवह महाकाल अंतरध्यान भए गेलाह  \n  \n-13- \n  \nहमर मृत्युलोक िोिला कतेक ददन भेल से आब अपनो मोन नवह \nअचि । तथावप हम एखनधरर बौआ रहल िी। बौआ हमहीटा रहल िी से बात \nनवह ि ै क । श्याम,रावगनी ,शरद ,चतरवपत आ कवह नवह कतेको गोटे एहने हालमे \nिचथ िा हमरोसाँ खराप हालमे िचथ ।  हम बच्िा रही ताँ माए खखस्सा कहैत \nकाल उल्कासभक रहस्य बतबैत िलीह जे ओ सभ वपतर िचथ जे अपन \nिंशजक हाल -िाल जानबाक हेतु पृथ्िीपर अबैत िचथ । से आब \nसद्यः  देखख - सुवन   रहल िी। समय ओ स्थानक सीमाक ओवह पार बहुत रास \nअदृश्य ओ दृश्य िस्तुसभ अचि जकरा जानबाक साधन ने हमरा  लोकवनक \nपास अचि ने बैज्ञावनकसभक ेँ  । ओहोसभ एवहना अटकारैत रहैत िचथ। \nकख न ो वकि ु,कख न ो वकि ु स माि ार लए उपच्छस्थत भए जाइत ि चथ । मुद ा \nएवह सृचष्टक रहस्य जवहनाक तवहना अचि । औ बाबू ! जखन से सोिैत िी ताँ \nचििता मे पवि  जाइत ि ी । हम की बुझबैक आ जाँ वकि ु बुणझए जाएब ताँ स े \nजानबाक हेतु क े  बैसल अचि ? सभ ताँ महाकालक िक्करमे फ ाँ त्रस यि-ति \nबौआ रहल अचि। आ पृथ्िीपर लोकसभ श्राद्ध भोज खेबामे मस्त रहैत िचथ  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 59 \n। स ृचष्टमे स भ वकि ु महाकालक अधीन  अचि  । मन ुक्ख क जीि न  ताँ जेन ा \nएकटा जरैत आवगक  लुत्ती होअए। क्षिेमे क्षिाक। आ एतनी काल लेल \nहमसभ कवह ने की  -की झञ्झवट क े ने घुमैत रहैत िी। क े ओ  महल बनबएमे \nलागल िी ताँ क े ओ  मंिी बनए हेतु परेसान िी । ककरो डक ै ती करैत देखैत \nिी ताँ क े ओ  हत्यासन जघन्दय अपराध करैत िचथ । ि ै  ने विचिि बात ? कतेक \nओररआनसाँ हमसभ अपना  आपक ेँ  रखैत िलहुाँ । सुख -सुविधाक कतेक \nिीज -िस्तुक जोगार करबाक हेतु एंिी -िोटी एक क े ने रहैत िलहुाँ ।  सभ \nठामवह रवह गेल । आब वकि ु अपन ा स ंगे न वह  अचि ,जे अचि से वनयचत माि \nकवह सक ै त िी । सभ महाकालक प्रभािक अधीन िचथ ।  \nओवह राचत झमाझम गीत -नाद  होइत रहल । पाकविक गाि ,सु नगा \nसंगवह  कतेको लोक नाना प्रकारक भेर् -भूर्ा  पवहरने -ओढ़ने नृत्य करैत मस्त \nिलाह । की माहौल  िल ? जखन जेहन  रूप -रंग िाहए बना लैत िल । \nगौआाँसभ ताँ सोचिओ नवह सक ै त िल जे एहनो होइत ि ै क।  मौजपुर आ \nलखनपुर गामक लोकसभ ओवह समय एकटा श्राद्धक भोज खा रहल िलाह \nवक पृथ्िीक भीतर भ याओन विस्फोट भेल । पृथ्िी जोर -जोरसाँ वहलए लागल \n। िारूकातसाँ अबाज आवब रहल िल -भूक ं प,भूक ं प । लोकसभ खेनाइ िोि -\nिोवि भागल। क े ओ   वकि ु न वह बुणझ रहल ि ल जे ई आकच्छस्म क स ंकट कोन ा \nभेल आ एकर समाधान की कएल जाए ? पाकविक गाि ,सुनगा आ \nआओरसभ गीत -नाद िोवि ठमवक गेलाह। सभ िक ु आए ल एक-दोसर ददस \nदेखख रहल िलाह।  \nसंयोगे जे भोज अंचतम िरिमे िल । भोज िोवि भागैत लोकसभ \nपाकविक गाि लग  पहुाँिले िल वक  श्याम पाकविक गािसाँ नीिा उतरलाह। \nकनी कालक बाद शरदक संग रावगनी सेहो उतरलीह। एकटा आओर \nक े ओ  उतरल  जे चिन्दहा नवह रहल िल। गौआाँ सभ एकरासभक ेँ  देखख परेसान  \nिल   । ओ सभ भावग  रहल िलाह आ श्याम अबाज दए हुनका सभक ेँ  बजा  60 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरहल िलाह।  -औ अहााँसभ अनेरे परेसान भए रहल िी । हम एही गामक \nश्याम िी।\"  \n\" अहााँ हमरासभक ेँ  मूखष बना रहल िी । श्यामक ेँ  मरला एकयुग \nभए गेलेक।-क े ओ गौआाँ बाजल । \n\"पवहने हमर बात सुवन ताँ त्रलअ । फ े र जे ठीक बुझाए से करब ।\" \nश्याम कवहए रहल िलाह वक शरद आ रावगनी सेहो तखन  ओतए \nठाढ़ भए हुनकर बात सुनए लगलाह ।  गामक लोक वकि ु न वह बुणझ रहल ि ल \n। मुदा पाकविक गाि पर बैसल सुनगा सभटा बुणझ गेल ।  \n\"हम एकरासभक ेँ  नीकसाँ िीखन्दह रहल िी।\"-सुनगा बाजल।  \n\"तू लाल बुझक्कर िह ।\" -पाकविक गाि बाजल । \n\" एवहमे कोन बुचधआरीक बात भेलैक । हमरा देखाइत  अचि ताँ \nदेखैत िी , सुनाइत अचि ताँ सुनैत िी । गौआाँसभक ेँ  से वकएक देखल -सुनल \nनवह होइत िवन , से ओ जानचथ ।\" -सुनगा बाजल ।  \n\"मुदा ई सभ एतेक ददनक बाद एमहर वकएक आएल अचि ? -\nपाकविक गाि पुिलक ।  \n\"आएल थोिे ि ै क । बौआ रहल ि ै क ।\" -सुनगा बाजल।  \nअपना गाममे एवह तरहक उठापटक होइत हमरो नवह रहल गेल । \nमहाकालक ेँ  मोनवह मोन प्रिाम कए उम्हरे विदा भेलहुाँ । ओवहठाम अखनो \nओवहना िावहमाम मिल िल ।  पाकविक गािसाँ सटले श्मशान िल । सभक \nसारा जसक े  तस िल । कतहुाँ कोनो   गिबिीक वनसान नवह बुझा रहल िल  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 61 \n। सभक मर लापर भोज -भात सेहो भेल िल । क ै क -क ै क ददन धरर मंि सभ \nफ ु काइत रहल िल । तैओ ढ़ाकक तीन पात ।  ककरो िैन नवह अचि । ककरो \nकोनो ठौर नवह भेटल  अचि । हे ! श्याम ताँ फसादी िलाह मुदा चतरवपत ताँ \nतेहन नवह रहचथ । ओ वकएक बौआ रहल िचथ  ? हुनकर सदगचत वकएक नवह \nभेल? ककर की गचत होएत वक ि ु न वह कहल जा स कै त अचि । \n\"मनोज ! फ े र तूाँ सोि-वििारमे पवि गेलह ।\"  \nहम अपन नाम सुवन अकिका गेलहुाँ ।  \n\"के?\" \n“महाकाल!” \nफ े र कहैत िचथ -“ घबिा नवह । जे देखा रहल िह से देखख लएह ।  जे \nनवह बुझाइत िह सेहो बुणझए जेबहक ।\"  \n“आब कवहआ बुझबैक?” \n\"से हम की कवहअह ? हमरा लगमे आइ -काच्छल्ह-परस ू वकि ु न वह \nहोइत अचि , सभ अनादद -अनंत अचि । प्रारब्धसाँ िशीभूत भए स्ितः घवटत \nभए रहल अचि ।\"  \nसे कवह जोरसाँ ठहाका पािैत ओ लुप्त भए गेलाह । \nताबे हम पाकवि गािक आओर लगीि पहुाँचि गेल रही । ओवहठाम \nबेस गहमा -गहमी िल । मौजपुर ,लखनपुर सवहत आन  -आन गामक \nलोकसभ एकत्रित भ ए आपसमे ििष कए रहल िलाह। सभक ेँ  महासंकटक \nआभास होइत िलवन ।   पाकवि  गाि  अपन े ततेक दु ख ी ि लाह जे वकि ु  62 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटोकार देबाक च्छस्थचतमे नवह रहचथ। गाम -गामसाँ उपच्छस्थत लोकसभ वनिषय \nके लाह जे ज्योचतर् ीजीस ाँ परामशष कएल जाए। ओ वकि ु ताँ कहताह । \n\" सत्य कवह रहल िी । हुनक े साँ परामशष कएल  जाए।“-\nगौआाँसभ एकस्िरसाँ बाजल । \n  \n-14- \n  \nज्योचतर्ीजी गामक प्रचतचित विद्वान िलाह । काशीसाँ संस्क ृ तमे \nबहुत रास पढ़ाइ क े ने रहचथ ।  ज्योचतर्मे ताँ हुनका महारत िल । इलाका \nभररक लोकसभ अपन भविष्य जानबाक हेतु हुनका ओतवह अबैत िल । \nहुनकर पररिार मूलतः काशीक  बासी िलाह। कवह नवह क ै क पुस्त पवहने ओ \nसभ मौजपुरमे आवब कए बत्रस गेलाह। मौजपुरबासीसभ हुनकर पररिारक \nपालन -पोर्ि करैत िलाह । ताहीसाँ हुनकर गुजर होइत रहल अचि । कोनो \nिच्िाक जन्दम भेलापर वटप्पवन ओएह बनबैत िलाह । ककरो कोनो ग्रह शांत \nकरबाक होइक ताँ अनुिान ओएह करबैत िलाह । एवह तरहसाँ ओ गामक हेतु \nअवनिायष  भए गेल ि लाह । गाममे स भ वकि ु ठीक रहए तावह हेतु ओ स मय-\nसमयपर अनुिानो करैत रहैत िलाह जावहमे गाम -गामसाँ लोक आवब कए \nयथासाध्य योगदान करचथ ।  ज्योचतर्ीजीक असली नाम साइते क े ओ   जानैत \nरहल होएत । सभ हुनका ज्योचतर्ीजी कवह कए जानैत िल ,बजबैत िल ।  \nइलाकाभरर क लोकक भविष्य  ताँ ओ तय करैत िलाह मुदा \nअफसोिक बात ई िल  जे हुनकर अपन भविष्य डमाडोल  रहवन । जखन  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 63 \nितषमाने नवह तखन भविष्य  कतए साँ अबैत? एकददन  हुनका त्रसलौटपर भांग \nवपसैत देखख महाकालक ेँ  बिी जोरसाँ हाँसी लावग गेलवन । ओ कहैत िचथ- \n\" ज्योचतर्ीजी की बात ि ै क ? आइ दुपहररएसाँ भााँग घोटए लगलहुाँ \n।\" \n\"अहााँ क े  िी? आइ व्यंनय करबाक हेतु हमही भेटलहुाँ?\" \n\"हमर पररिय पुिबाक काज नवह अचि । अपने बुझा जाएत जे हम \nकी िी ।\" -से कवह महाकाल ठहाका पािैत आगू बवढ़ गेलाह ।  \nज्योचतर्ीजीक पररिारमे क े ओ   नवह िल । कहब से वकएक ? तकर \nििाष फ े र करब । असगर रहैत  -रहैत कखनहु काल हुनकर मोन उदद्वनन भए \nजाइ िलवन ताँ ओ पाकविक गाि तरमे सुस्ताइत िलाह । ओतवह घंटो बैसल \nरवहतचथ । फ े र क े ओ  भेट जइतवन ताँ ओकरा संगे िापस ित्रल अवितचथ ।  \nओवहददन  साैंसे गामक लोकसभ पाकविक गािलग बैसल \nज्योचतर्ीजीक ेँ  घेरर लेलक । सभक एक्क े  प्रश्न जे एना वकएक भए रहल \nअचि  । आन  बेर ताँ ओ वकि ु-ने -वकि ु स माधान  कए लोककेँ स ंतुष्ट कए वि द ा \nकए दैत ि लाह मुद ा एवहबेर हुन का वकि ु न वह फु रा रहल िल । एहन विचिि \nदृश्य ओ ने कवहओ सुनने िलाह ने देखने। सभसाँ विचिि बात ताँ ई रहैक जे \nकतहु क े ओ  देखा नवह रहल िलैक । तखन ई सभ कोना भेल आ वकएक \nभेल ? \nज्योचतर्ीजीक ेँ  चििचतत देखख पाकविक गािक ेँ  नवह रहल गेलैक । ओ \nबाणज उठल- \n\"की बात ि ै क ज्योचतर्ीजी ? आइ बहुत परेसान बुझा रहल िी ।\"   64 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\" की कहू? कवह कए हेबे की करत ? \n\"बेसी गुम्म -सुम्म नवह रहू । अहााँ ताँ हमरासाँ सभबात करैत िलहुाँ । \nगप्प-स प्प करैत रहलास ाँ आओर वकि ु होइक न वह होइक वकि ुकाल लेल मोन \nताँ हल्लुक भइए जाइत अचि।\" \n\"बात ताँ अहााँ लाखटकाक कवह रहल िी । मुदा आजुक समस्याक \nस माधान  वकि ु फु रा न वह रहल अचि  । जाैँ वकि ु न वह कहबै ताँ गाैँि ास भक \nहमरापरसाँ विश्वास टुवट जेतेक।\" \n“जे हेबाक ि ै क से हेबे करतैक । भािी क े ओ रोवक सकल अचि जे \nअहााँ एतेक चििचतत िी । जे बुझाइए से कवहऔ , जे नवह बुझाइए से \nमहाकालपर िोवि ददऔ ।\"  \n“ई गौआाँसभ बुझैक तखन ने ।  \" \n\" बुझबे करतैक, नवह बुझतैक ताँ समय तकर इलाज करतैक । अहााँ \nबेिैन नवह रहू ।\"  \nहमरासभक ेँ  एवह तरहेँ गप्प करैत  सुवन कए सुनगाक ेँ  नवह रहल \nगेलैक । ओ बाणज उठल- \n\"श्याम, रा वगनी , शरद , चतरवपत आओर क े - क े  कवह नवह सभ ताँ \nएहीठाम ठाढ़ अचि । से ज्योचतर्ीजीक ेँ  नवह देखा रहल िवन ?\" \n\"देखैतवन ताँ एवहना बेिैन रवहतचथ ।\"  \n\"तखन कथीक ज्योचतर् जनैत िचथ ?\"  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 65 \n\"बेसी फटर -फटर नवह करह । कोनो उपाय होइ ताँ कहक, नवह ताँ \nकमसाँ कम आवगमे घी देबाक काज नवह करह। ई ज्योचतर् जनैत िचथ कोनो \nब्रह्मवपशाि नवह पोसने िचथ जे बीतल बातसभ बुझचथन।\"  \n\"लएह, अहााँ ताँ तमसा गेल लगैत िी । हम ताँ स ाफे  स भ वकि ु देखख  \nरहल ि ी । ओ न वह वकि ु बुणझ रहल ि चथ तावहमे हमर कोन  द ोर् ?\" \nपाकवि गािसाँ सटले श्मशान िल । ओतवह \nशरद ,चतरवपत ,रावगनी ,श्याम,प्रभुसभ अपन -अपन सारा साँ प्रकट भए रहल \nिचथ । संगे एकटा बृद्धा सेहो देखा रहल िचथ। सुनगाक ेँ  सभटा देखा रहल \nिलैक । ओ पाकविक गािसाँ पुिलक -\"भाइ! सभक ेँ  ताँ िीखन्दह रहल िी मुदा \nओकरासभक संगे ई बुढ़ी क े  िचथ ? वहनका ताँ कवहओ नवह देखने चिअवन ।\"  \n\"वहनका कोना चिन्दहबहुन । ई ताँ एवहगाममे कवहओ रहबे नवह \nक े लीह?\" \n\"मुदा िचथन क े ?\" \n\"ज्योचतर्ीजीक पत्नी िचथन । बहुत पवहने नैहरेमे मरर गेलखखन । \nवबआह भेले रहवन । गाममे हैजा फ ै त्रल गेलैक । साैंसे  गाम घरहंज भए गेलैक \n। ज्योचतर्ीजी वबआह कए गाम आएले िलाह वक हुनका समािार भेटलवन \n। जाबे  -जाबे ओतए पहुाँि लाह ताबे कवन आक प्राि  ि ुवट गेल िलवन \n। तवहआसाँ बेिारे एवहना िचथ । लोक बहुत बुझओलकवन जे वबआह कए \nत्रलअ । मुदा ओ नवह मानलखखन , अवि गेलखखन ।\"  \n\"असली बात आइ बुझलहुाँ । ज्योचतर्ीजीक ेँ  पता लगतैक जे ओकर \nघरबाली एतवह मरिा रहल अचि ताँ ओकर की हाल हेतैक ?\"  66 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तूाँ कवहओ नवह सुधरबह । हमसभ कोनो ओकर ठीका लेने  \nचिऐक ? जे होइत ि ै क से देखैत रहह । वनचमत्त मािं भि सव्यसाचिन । गीतामे \nई बात भगिान ओवहना नेने कवह देलखखन। हमरे -तोरे लेल कहने हेचथन । \nव्यथष बात सभसाँ जाँ माथाक ेँ  ओझरओने रहबह ताँ कवहओ शांचत नवह हेतह ।\"  \n\" भाइ! हमरा नवह बूझल िल जे अहााँक ेँ  गीताक एतेक गहींर ज्ञान \nअचि ।\"  \n\" तूाँ अपन सोिह । हमर चििता िोिह ।\"  \n\"से की ?\" \n\" सभटा कवहए देबह ताँ तूाँ करबह की ? समय आबह दहक सभटा \nबात अपने फररिा जाएत।\"  \n“पाकवि भाइ ! आश्चयषक बात अचि जे अखन धरर अहााँ हमरा नवह \nिीखन्दह सकलहुाँ । \" \n\" जाए दएह । हम अपनेक ेँ  नवह िीखन्दह सकलहुाँ ताँ तोहर कोन \nबात?\" \nपाकविक गािक बात सुवन सुनगा जोरसाँ ठहाका पािलक। \nज्योचतर्ीजी एवह ठहाका सुवन ठकवबदरो लावग गेल।  \n\" सुनगा आ एहन ठहाका । ई ताँ बि रहस्यात्मक बुझा रहल अचि \n। “-ओ माथ पकवि   कए बैत्रस गेलाह । \n-15-  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 67 \n  \nसुनगा िल बि गुनकारी । ओकरामे पता नवह कतएसाँ एतेक बुत्रद्ध \nरहैक । भू त,ितषमान ,भवि ष् य स भ वकि ु देख बाक,बुझबाक सामथ्यष  रहैक । \nकवह नवह कतेक  ददनसाँ ओ ओवह पाकवि गािपर बैसैत िल । पाकवि गाि \nसेहो विशेर् िल , मुदा सुनगा जकााँ नवह । सुनगा ताँ कमाल िल । ओकरा \nसभहक खखस्सा बूझल िलैक ,मोनो िलैक । मुदा एवह बातक जानकारी \nलोकक ेँ  नवह रहैक । माि ज्योचतर्ीजी ई बात जनैत िलाह । असलमे ओकरेसाँ \nपरामशष हेतु ओ पाकवि  गाि तर अबैत रहल ि लाह । पाकवि  गाि  स ेहो वकि ु-\nवकि ु स ुन ैत ि ल। मुद ा कै क बेर स ुनगा तेहन  भार् ाक उपयोग करैत जे ओकरा \nवकि ु न वह बुझाइक। ओ स ोि ए जे स ुनगे चथक,एवहना टरष ,टरष करैत होएत । \nमुदा बात   से नवह  रहैक । रहस्यसाँ भरल ई सुनगा  आखखर अचि \nकी? ज्योचतर्ीजीक ेँ  ई बात क ै क बेर मोनमे खटकवन । मुद ा स माधान  वकि ु \nनवह फ ु राइन । क े  करैत समाधान  ? रहस्यमयी एवह संसारक गप्प ताँ लोक \nबुणझए नवह पबैत अचि आ ई सुनगा ताँ पता नवह क े  अचि आ वकएक एही \nगािपर बैसल रहैत अचि ? ज्योचतर्ी जी ई बात सोिैत रहैत िलाह । चिितन \nकरैत रहैत िलाह। गामक लोकसभ हुनका एवह हालचतमे देखख सोिैत जे ओ \nबौराएल िचथ । हुनकर उपयोवगता ताँ लोकक ेँ  तखने बुझाइत िलैक जखन \nओ स भ वकि ु परेस ान ीमे पि ैत ि ल ,नवह ताँ हुनका क े ओ  देखनाहरो नवह रहैत \nि ल । ज्योचतर् ीजी वकि ु ख ेलाह वक राचतमे भुख ले सुचत रहलाह सेहो ककरो \nअखखआस नवह रहैत िलैक । बाह रे गाम  ! \nलोक सोिैक जे ओ सुनगा अचि । ज्योचतर्जी सेहो सएह सोिचथ से \nबात नवह ि ै क मुदा ओकर असत्रलयत   हुनको नवह बूझल रहवन । रहबो कोना \nकरैत? ओ कखन सुनगाक रूपमे रहैत आ कखन दोसर रूपमे से क े  \nदेखलक ? ओएह हाल पाकविक गाि क रहैक । ओ गाि ताँ कवहआ कतए \nसुखा गेलैक । कोनो ठीक े दार जारवन हेतु साैंसे गािक ेँ  क्रमशः पांवग देने रहैक  68 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n। टाकाक लोभ जे नवह करा दैक । एहन उपकारी िल पाकविक गाि जतए \nसाैंसे गाम वक इलाकाक लोक आवब कए विश्राम करैत िल । तकरो लोभी \nठीक े दार नवह िोिने िल । पररिाम भेल जे ओ गाि वनठ्ठाह सुखा गेल । मुदा \nवकि ुए दद न मे ि मत्कार भेलैक । की भेलैक? ओवहगािमे नि -नि   पातसभ \nवनकत्रल गेलैक । देखखते -देखखते गािक डाररसभ ओवहना बक्क्तआर भए \nगेल,िारूकात पसरर गेल।   वकि ुगोटेकेँ ई अन स ोहात लगलैक ,बजबो करैक \nजे एना कोना भेलैक  जे सुखाएल गाि एकदमसाँ हररआ गेल  । मुदा आएल \nपावन ,गेल पावन बाटे वबलाएल पावन बला गप्प भेलैक । ककरा फ ु रसचत  रहैक \nजे एतेक अन्दिेर्ि करैत रहत । लोक सभ बात वबसरर जेबाक अभ्यस्त होइत \nअचि । सएह भेलैक। सभ मावन लेलक जे ई गाि बाँचि  गेल । िलू ,नीक े  भेल \n। फ े रसाँ ओकर िाहररक आनंद  लेब । मुद ा भेलैक ताँ वकि ु आओर । ने ओ \nसुनगा िल  आ ने ओ गाि ।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 69 \n२.६.सुमन चमश्र - प्रेम \n \nसतम न  चम श्र \nप्रेम \nहमर नाम चथक अच्युत । वििाहक उपरान्दत आइ पवहल बेर हम आ हमर पत्नी \nमुंबईक नबका घर मे प्रिेश क ’ रहल िी । वििाह साँ दू मास पवहने हम ई  घर \nवकराया पर लेने रही , तावक दुनू गोटेक ऑवफस लग पिय । हम अपने कायषरत \nरही एकटा जमषन -मूलक कम्पनी मे जेकर ऑटोमोबाइल पाटष सभक वबक्रीक \nकाज रहै । मुद ा ई न ोकरी लेबाक पाि ू उद्देश्य रहय मायान गरी मे त्रस न ेमाक \nपटकथा लेखक बनबाक । बूंद -बूंद साँ सागर बनैत अचि , सैह मानत्रस कता साँ \nनोकरी पकिबाक पश्चात चिट -फु ट न ाटक त्रलख ैत रहलहुाँ ि ुट्टी स भक दद न  । \n  \n 70 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहर्ष साँ कहैत िी जे हमर संवगनी तारा सेहो एकटा लेखक आ पिकार िचथ । \nहुनका साँ हमर पवहल भेट भेल िल पचिला बरखक राष्रीय पुस्तक मेला \nमे, जत’ हुनकर पवहल कविता संग्रहक विमोिन हेबाक िल । हम त ’ िलहुाँ \nसावहत्यप्रेमी, स े हम पवहन े हुन कर वकि ु कवि ता राष् र ीय-स्तरक पत्रिका सभ \nमे पढ़ने रही त ’ बुझल िल जे बहुत क्रांचतकारी लेखखका िचथ ।  \n  \nमुंबई विश्वविद्यालय साँ भार्ा सावहत्य साँ स्नातकोत्तर क’ अखैन एकटा पैघ \nपत्रिका मे सह -सम्पादक िलचथ । हुनकर कविता सभमे हमरा रु चि त ’ बेस \nिल मुदा जखन हुनका पुस्तक विमोिनक मंि पर कविता धुरझार पाठ करैत \nदेखलहुाँ त’ थपरी बजबैत -बजबैत कखैन हमरक हृदय मे वहलकोर सेहो उदठ \nगेल, से हमरा एवह आधा घण्टाक क्रम मे पता नवह िलल । एवह घटना साँ \nपवहने हम वििाह करबाक कखनो सोिने नवह रही , वकएक त’ हमरा साँ जेठ \nभाइ अरविन्दद अखन तक वबयाह नवह कयने िलाह । मुदा तारा साँ भेट \nक’ हमर एवह ब्रह्मियषक प्रचतज्ञा चिन्दन-त्रभन्दन भ’ गेल । हुनका साँ गप्प भेल । \nहमर नाटक सभ जे हमरा एतेक ददन व्यथे बुझाइत िल , से तारा पढने रहचथ \nपत्रिका सभ मे । हुनका नाटकक वकरदार सभ सेहो मोन िलवन  ! \n  \nहुनकर फोन नम्बर प्राप्त भेल त ’ दैवनक ददनियाष मे धीरे -धीरे हुनका साँ गप्प-\nशप्प स ेहो जुवड गेल । वकि ु दद न ुक पश्चात वपताजी के  कहत्रलयैन  पूरा घटन ा \n। वपताजी बेरा -बेरी कहलचथ, \n\"धुर  ! पत्नी साँ वकओ काजक प्रेरिा लैत अचि  ? क े हन नपुंसक सन्दतान सभ \nभेल हमर .. तकर बादो , जआें अहााँ ई बणजतहुाँ जे कन्दया सुन्दनरर ि ै  आ हमर  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 71 \nपौि िकिक गोरनार हैत त ’ वबयाह करबै मे हमरा कोनो ददक्कत -परेशानी \nनवह होएत । मुदा सावहत्यक धारा पर जआें ल ’ जाएत ई लवडकी अहााँक े  आ \nअहााँ अपन नोकरी िोवड देलहुाँ त ’ हम एकटा आर संतान घर मे नवह \nराखब - सावहत्य साँ अहााँक घर नवह िलत, आ अहााँक कवनया क े  हम वबयाहक \nपश्चात ई पिकार बला काज नवह कर देबैन - कहने रही जे नाटक सभ त्रलखब \nबन्दद करू , वकि ु ठोस  काज पर ध्यान  दद यौ !\" \n  \nहुनकर गप्प साँ हमरा मोन पिल वक हमरा एवह साँ पवहने वििाहक इिा \nवकएक नवह भेल । हमर मुाँहक स्िाद वबगवि गेल ई सभ गप्प सुवन क े , मुदा \nहमरा सुखी िैिावहक जीिनक विर्य सभ मे वपताजीक दृचष्टकोि कखनो \nउचित नवह बुझाइत िल । कारि जे हम तीनू भाय िोटे साँ बहुत घरेलू नहिसा \nदेखैत -देखैत पैघ भेल रही । हमरासाँ िारर बरख पैघ िचथ राजीि आ दू बरख \nपैघ िचथ अरविन्दद । हम तीनू गोटेक समक्ष वपताजी हमर मााँ क े  बहुत मारचथन्दह \n। पवहने मारबाक कारि पूि ै त िलहुाँ भाइ सभ साँ , फ े र पैघ होइत-होइत \nमारबाक बहन्दना   । भोर मे िाह नवह भेटै साँ ल ’ क’ तरकारी मे नून कम -\nबेसी , सभ ददन हमर मााँ क े  हाथ-पैर-माथ सभटा लहुलूहान रहैत िल। आतंक \nएतबे जे वपताजी क े  घर पर उपच्छस्थत रहैत राजीि आ अरविन्दद भाइसभ \nकख नो मााँ क े  घाओ सभ पर मलहम सेहो नवह लगेलखखन्दह । हम तखनो मााँ \nसे बेसी प्रेम करैत रही , त’ गरम पावन साँ हुनकर हाथ-पैर सभ सेदद ददयैन । \nमााँ बहुत कष्ट मे रहैत िलीह, दहेज अपेक्षा साँ कम भेटइक कारि हमर बाबा-\nदाइ सभ कखनो हमर मााँ क े  प्रेम -दुलार नवह देलखखन्दह । हमरा त ’ आश्चयष \nहोइत िल जे तीनू सन्दतान पुि कोना भ ’ गेलवन  - हमरे पडोसी गाम मे दूटा \nबेटी होइते कवनयााँ क े  जरा देलक ै ! एवह साँ हमरा लगैत िल जे मााँ जेना-तेना \nबचि गेलचथ  !  72 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nजखन हम पन्दरह बरखक रहहुाँ त ’ एक बेर रोटी गरम नवह भेटला साँ वपताजी \nमााँ क े  बहुत बजलखखन्दह । पूरा मोहल्ला ठाढ़ िलै तमाशा देखै लेल , मुदा \nमध्यस्थता करबाक हेतु वकयो आगू नवह आयल रहय । कारि जे वपताजी \nक े तबो वनदषयी िलखखन्दह , मुदा वपताजी क े  पुत्रलस मे हेबाक कारिे क े करो मााँ \nक े  ई कष्ट कोनो अनािश्यक कष्ट नवह बुझाइत िलवन । एवह मे मोहल्ला क े  \nमवहला मंडली सेहो पररच्छस्तचथक अनुरू प गांधारी बवन गेल िलीह ।  \n  \nई घटना साँ हमरा बेस तामस िढ़ल , आ सभक सामने हम वपताजी क े  \nकहत्रलयैन जे जआें हुनका बुते हमर मााँ नवह सम्भरैत िचथन त ’ हम हुनका \nल’ क’ मातृक वबदा भ ’ जायब । वपताजी जे एतेक तमसाएल िलचथ से हमरा \nक्रोध मे बजैत देखख सन्दन रवह गेल िलाह । एकर बाद साँ  घर मे माररपीट आ \nझगडा- झपटी मे कमी अिश्य भेल । मुदा मााँ क ेँ  जत’ एक ठाम गिष होयत \nि ै लन , ततै हमरा कहैत रहलचथ , \"वपताजी साँ फ े र कखनो एना ऊ ाँ ि आबाज \nमे गप्प नवह करब  ! क्रोध घर-पररि ार वकि ु न वह देख ैत ि ै , िनक आवग जेकााँ \nसभटा नाश कय दैत ि ै ...\" \nहम हुनका आश्चयष साँ देखलहुाँ आ पुित्रलयैन , \"बाबूजी अपन पुत्रलसक नोकरी \nआ बाबा-दाइ सभ क े  एतेक नीक साँ देखलखखन्दह , अहााँ संग एना वकएक करैत \nिचथ  ?\" \n  \nमााँ हमर माथक िंपी करैत बजलचथ, \"अपन माए क े  प्रचत सभक बहुत प्रेम \nरहैत ि ै , बौआ ! अहााँक वपताजी क े  सेहो रहवन आ हुनकर बाबूजी क े  सेहो ।  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 73 \nमुदा अपन माए आ बांकी स्िीसभ संग दू प्रकारक व्यिहार होएत ि ै  ! एकटा \nपुरुख आदशष सन्दतान , आदशष वपता क े  संग-संग जखन -तखन हाथ उठबै िला \nपचत सेहो भ ’ सक ै त अचि  ! समाज स्िीक ई च्छस्थचत होएबा मे बहुत योगदान \nदेने अचि । पुरुख अपन पररिार क े  कोना रखैत अचि से जआें समाज मे \nइज्जचतक मापदंड  हुअय, त’ रामराज्य मे जनक पुिी सीता क े  लि -क ु शक \nपालन -पोर्ि जंगल मे करबाक च्छस्तचथ नवह होयतवन ...\" \n  \n\"...से जआें अहााँक हमर चिन्दता भेल त’ मोन राखब ई ददन  वक कोना अहााँक \nइिा होएत अचि जे हमर मााँ क े  नीक साँ रखबाक िाही । सम्बन्दध क े  वहसाब \nसाँ मवहला सभ संग व्यिहार मे अं तर नवह करब । \" \n  \nपररिामस्िरूप ई भेलै जे राजीि भाइ जे एतेक ददन वपताजीक तरफदार \nरहलाह , चतनकर वबयाह मे वपताजी पंरह लाख नगद , एकटा फोडष क े  \nिरपवहया आ नोएडा मे एकटा दू बेडरूमक फ्लैट लेलखखन्दह । सेहो \nतखन , जखन भौजी अपनो काज करैत िलचथ  ! पढ़त्रल-त्रलखत्रल नोकरी \nकरैत पुिी  तकर बादो प्रायः कन्दयागत क े  बोझे बुझाइत िलखखन्दह । सभटा \nवडमांड कजाष ल ’ क’ पूरा भेल आ वििाह सेहो सम्पन्दन भेल  ! वपताजी आ \nराजीि भाइ दुनू गोटेक मुाँह िपिप करैत िलवन  ! राजीि भाइ तेकर बाद \nवपताजीक काबषन कॉपी बवन गेलाह । पवहने   िओ मासक बाद भौजीक \nसरकारी नोकरी बंद करौलचथ । फ े र जखन भौजीक हाथ मे अपन कमायल \nपाइ समाप्त भ ’ गेलवन त ’ फ े र िैह दुदषशा  ! मुदा भौजी आ मााँ मे एतेक अन्दतर \nअिश्य िलवन जे नोकरी िोडबाक तीन मास क े  भीतर राजीि भाइक ई \nअिस्था देखख भौजी अपन वपताक दहेज़ मे देल अपाटषमेंट साँ राजीि भाइ क े   74 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवनकात्रल देलखखन्दह आ पुनः नोकरी िालू क ’ लेलचथ । तेकर बाद राजीि भाइ \nहमर सभक घर मे उपहासक पाि बवन गेलाह जे अपने पत्नी पर वहनकर \nकोनो जुइत नवह िलैत िवन । तेकर जिाब मे भाइ वपताजीक यैह कहलखखन्दह \nजे भौजी मााँ जेकााँ सहनशील नवह िचथ, अलग खाढी साँ िचथ  ! \n  \nअरनििद भाइ क े  सेहो घरक माहौल साँ असरर प िलवन । वपताजीक भय साँ \nकखनो मााँ-वपताजीक झगडा मे मध्यस्थता नवह करैत िलचथ , मुदा हुनकर \nपढाइ बेस प्रभावित भेलवन । एवह नहिसक माहौल मे भविष्य मे जीिन बेस \nकदठन होएत से सोचि क ’ अरनििद भाइ इन्दटर साँ कखनो घर लगहक कोनो \nवडग्री लेबाक इिा नवह रखलचथ । की होली आ  की ददिाली , कखनो अरनििद \nभाइ घर नवह एलाह । एक बेर फोन पर गप्प भेल त ’ कहलचथ, \n\"अच्युत  ! मोन बड्ड पडैत अचि घर मुदा कॉलेज मे शांचत बुझाइत अचि । \nवििाह करबाक सेहो इिा नवह अचि , बहुत तनाि ि ै  एवह मे  !\" \n  \nकद -काठी मे अरनििद भाइ बेस नम्मा -िौडा भ ’ गेल िलाह , से वपताजी सेहो \nआब हुनका साँ कने डेराइत िलखखन्दह । अरनििद भाइ पर कखनो वपताजी \nवििाह हेतु विशेर् दबाि नवह देलखखन्दह । अरनििद भाइजी एकांतता मे णजबैत \nरहलाह ।  \n  \nआ एहने रहतहुाँ हम, जआें तारा साँ भेट नवह भेल रवहतय ! \n   विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 75 \nअखैन तारा संग नबका घर मे प्रिेश क े लहुाँ त ’ पाि ू दद स  भोचतयाएल ध्यान  \nपुनः क ेखन्दरत भेल ितषमान पर । तारा अपत्रसआाँत िलचथ सामान सभ क ेँ  गर \nलगबै मे, मुदा हमर मोन कनेक बेिैन िल । हम हुनका हाथ पकवड सोझे \nसोफा पर ल ’ गेलहुाँ आ स ाँगे बैस  रहलहुाँ । तारा केँ एवह स ाँ वकि ु आन ंद  \nभेटलवन , हमरा ददस मुच्छस्कआइत   बजलचथ, \"  वकि ु गप्प करबाक मोन  \nअचि  ?\" \n  \nहम हुन का ददत्रस तक ै त जिाब देत्रलयैन , \" हाँ, सुनू ने  ! अहााँ हमरा साँग रहब \nआब, ई न वह बूझब जे प्रस न्दन  र ख बाक काज ि ुि े  अहींक अचि  । अहााँ के  \nसेहो प्रसन्दन राखब हमर दाचयत्ि भेल - जआें नीक नवह लागत हमर \nकहल, त’ अि श्य बाजब । हमरा स ाँ अहााँक वकि ु अत्रभलार् ा-अपेक्षा बुझै मे \nकमी हुअय त’ हमरा अहााँ सोझे बताएब । हम अहााँक भािना क े  जआें कखनो \nठ े स पहुंिायब त ’ हमरा सुधारबाक अिसर देब , ठीक ने  ?\" \n  \nतारा ध्यान साँ हमरा ददत्रस देखख क ेँ  हमर गप्प सुनैत िलचथ । माथ उपर-वनच्िां \nडोला क ेँ  सहमचत दैत रहचथ मुदा हमरा टोकलचथ नवह, एकटक देखैत रहलचथ \n। \n  \nहम आगू बजलहुाँ, \"अहााँ हमरा कहने रही जे अहााँ क े  खेनाइ बनबय अबैत \nअचि , मुदा अहााँ सेहो काज करैत िी । सप्ताह मे िओ ददन औवफसक काज \nकयलाक बाद मोन नवह लागत भनसाघर मे । अबूह बुझाएत । अहााँक पता \nअचि वक हमरा खेनाइ बनबय नवह अबैत रहय , मुदा एवह बेर घर गेलहुाँ त’ मााँ  76 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाँ सीख लेलहुाँ दात्रल, रोटी, भात, भुणजया आ वकि ु तरकारी बन ायब । पवहन े \nजेकााँ मैगी बनेबाक च्छस्थचत नवह रहत । अपना दुनू गोटा संगे खेनाइ \nबनाएब , बतषन माजब , घर सजाएब । गप्प -शप्प सेहो भ ’ जाएत आ अहााँ संग \nकनेक बोनस समय भेटत सभ ददन । \" \n  \nतारा आब हमर हाथ पकडैत ल ’ गेलचथ हमर वबयाह कालक पररिार सभ क ेँ \nफोटो फ्र े म लग । हमर ददस पुनः तक ै त आब तारा बजलचथ, \"अहााँक मााँ हमरा \nकहलचथ वबयाह काल मे जे हमर बेटा जेकााँ नोकरी बहुतो लोक करैत \nअचि , पढ़ाइ मे सेहो ठीक -ठाक िल , मुदा एकरा साँ बवढया हृदय नवह हैत \nकोनो पुरूख क े  । यदद प्रेम व्यिहार मे नवह उतरैत अचि त ’ से प्रेम \nनवह  ! अच् युत केँ हमरा बाजय न वह पडल वक वकि ु भन स ाघरक कला स ेहो \nसीखख लेचथ , अपने आवब क े  सीखलचथ । अपन बाबूजी साँ झगवि क ेँ  अहााँक \nपररिार साँ वबयाह मे कोनो दहेज नवह लेल जाएत से सुवनखश्चत क े लचथ । से \nहमर आशा अचि जे अच्युत अहााँक विशेर् ध्यान रखतचथ आ अहााँ सेहो हुनकर \nनीक साँ ध्यान राखब । \" \n  \nहम फोटो फ्र े म देखैत िी इ गप्प सुनैत । फोटो मे मााँ वपताजी सटल \nिलचथ , संग -संग हंसैत सेहो िलचथ , मुदा हुनकर बीि मे कोनो प्रेम नवह \nबुझाइत िल । हम अनायासे तारा क ेँ  ददस फ े र साँ देखैत चियैन , त’ हुनकर \nआाँखख मे जे प्रेम बुझाइत िल से ने हम पवहने कखनो अपन घर  मे देखने रही \nमााँ-वपताजीक बीि , ने एवह साँ पवहने कवहयो ताराक आाँखख मे । अन्ददर साँ बेसी \nपौरुर् सेहो बुझाएल । आनखन्ददत भ ’ हम हुनका अपना ददत्रस घीिैत बजलहुाँ, \n\" िलू , अपना सभ खेनाइ बनबैत िी आब  !\"  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 77 \n  \n-सुमन चमश्र , सीवनयर ररसिष फ़ े लो  (आिविक जैिभौचतकी ), इंवडयन \nइंस् टीट्यूट ऑफ साइंस  (IISc), बेंगलुरु।संपक ष - 9100810651 E-\nmail-  snmishra8320@gmail.com   \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  78 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-मजदूरक व्यथा (बीहैन कथा)  \n \nप्रमोद झा 'गोकतग' \nमजदूरक व्यिा (बीहैन किा)  \n \n \n- आवहरेबा! बैसले ि ै ? जेतै नै  काम पर!!उठौ झपत्रसना आ नहा धोइ आबौ \n। गरि ुन्दन ीक ि टन ी आ मि ़ुि ाक रोटी राख ल ि ै ! \n-रौदा क े हन ि ै  से ने देखै ि ै !  \n- मतलब काम पर नै जेतै!  \n-नै जेबै ते पााँि परानीक पेट कोनाक े  भरतै! \n-त' जाउ! \n- हाँ जाइ चियै! \n- एना भािी मोन से वकए बोलै ि ै  ? \n-कामे ि ै  बड उकि ़ू! \n- से की करतै ! भागे मे जहन घून लागल ि ै  तहन .. \n- ठीक े  कहै ि ै  ई। क ै लखखना टनटनमा कामे करैत करैत बीिे िहर पर लुढ़ैक \nगेलै। उठा पुठाक े  डागदर लग ल'गेलै ते कहलक ै  'णजयादा लू लैग वगया है ' \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 79 \nआ वकि ुए काल मे द म तोवि  देलकै  । \n- गै माइ !तहन नै जाउ! परान बिे ते लाख उपाय । \n- से कहूाँ भेलैए। िाल बच्िाक पेटक सिाल ि ै  । जेबीमे दूगो वपयौज राखख \nदौ।  \n- जाउ तहन ,मुदा सम्हैररये क े  रहतै । \n-अपना जनैत ते .. तहन .. \n \n-प्रमोद झा 'गोकतग', दीप,म धतव न ी (वव ह ार ), फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  80 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.वनमषला किष - अग्ननत्रशखा खेप -४० \n \nवनममगा किम (१९६०- ), त्रशक्षा - एम. ए. , नैहर - खराजपुर , द रभङ् गा, \nसासुर - गोवढ़यारी (बलहा) , ित्तषमान वनिास - रााँिी, झारखण्ड। झारखंड \nसरकार मवहला एिं बाल विकास सामाणजक सुरक्षा विभागमे बाल विकास \nपररयोजना पदाचधकारी पदसाँ सेिावनिृत्रत्त उपरान्दत स्ितं ि लेखन।  \n(अग्नन त्रशखा मूल वहन्ददी - स्िगीय णजतेन्दर क ु मार किष , मैचथली अनुिाद - \nवनमषला किष)  \n \nअग्ननत्शखा खेप -४० \n \nपूव मकिा \n \nराजा पुरूरिा नदी मे बहल जाइत चििसेना क े  वनकात्रल बाहर अनलचथ , आ \nहुनकर पेट क े  पावन बाहर वनकालिाक प्रयास कर s लगलचथ। \n                \nआब आगू \n \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 81 \nपेट पर जोर पररतवह नाक -मुंह स s पावनक अजश्र श्रोत फ ू वट गेल। ओ \nदेखलवन जे आब पेट सामान्दय भ s गेल अचि मुदा सााँस ? ओ वकएक नवह \nिलैत अचि! ओ बहुत प्रयत्न साँ s हुनकर मुख खोत्रल अपन मुख हुनकर मुख \nपर राखख देलचथ आ फ े र जोर -जोर स ाँ फु कय लागलचथ। वकि ु प्रयास क बाद  \nश्वसन वक्र या प्रारम्भ भs गेल मुदा आाँखख? ओ संभित: बन्दन रहबाक शपथ \nलेने िल।ओ धीरे -धीरे हुनकर क े श,ललाट आ संपूिष शरीर पर कपिा क ेँ  ऊपर \nस s अपन हाथ क े  स्पशष स s गरमाहट देि ाक प्रयास  करय लगलाह। वकि ु \nसमयक बाद हुनकर आाँखख सेहो खुणज गेलवन ।  \n\"हम...हम कतय िी...क े ...अहााँ......क े... चथकहुाँ...\"- ओवह युितीक मुख \nसाँs क्षीि स्िर प्रस्फ ु वटत भेल।  \n\"अहााँ एवह धरती पर सरस्िती आ नमषदा क े  संगम पर िी! आ हम ?...हम िी \nएक अत्रभशप्त प्रेमी!\" - पुरूरिा हुनकर प्रश्नक उत्तर देलचथ | \nओ आिाज चिन्दहलचथ आ ओवह व्यक्क्त ददस ध्यान साँ s ताकय लगलीह जे \nहुनकर जीिन दाता  बवन आओल िल , फ े र हर्ष साँs पुलवकत भs गेलीह । \n\"अहााँ... अहााँ... पुरूरिा ... चथकहुाँ ! ... उिषशीक प्रेमी!\" \n\"हाँ! अहााँ सत्य चिन्दहलहुाँ\" - पुरूरिा खखन्दन भाि साँ s उदास होइत प्रत्युत्तर \nदेलचथ ।  \n\"ओह हम कतेक सौभानयशाली िी जे अपन अंचतम क्षि मे अपन चप्रयतम \nक े  दशषन प्राप्त कs रहल िी \" - युितीक मुखमण्डल प्रसन्दनता साँ s िमवक \nगेल । \n\"नवह -नवह , हम...हम अहााँ सs प्रेम नवह करैत िी! तखन हम अहााँक प्रेमी \nकोना बवन सकब\"! - पुरूरिा घबराइत बजलाह।  \n\"हम तs करैत िी! नवह!नवह! चििता जूवन करु! आब हमरा अहााँक प्रचत कोनो \nनलावन , आक्षेप अथिा आपत्रत्त नवह अचि। हम अहााँ क ेँ  कोनो उपालंभ नवह \nद s रहल िी , हम आब अहााँ साँs प्रिय -यािना नवह करैत िी। मुदा आब \nहमरा अपन जीिनक लक्ष्य प्राप्त भ s गेल अचि । हम आब जीवित रहब! आ  82 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम अपन जीिनक अंत धरर! जा धरर जीवित रहब ता धरर हम अपन एवह \nशरीर क ेँ  अहााँक धरोहर मावन कs राखब आ एकर  देखभाल करब\" - युिती \nदृढ़ स्िर मे बजलीह ।  \n\"ई अहााँ कचथ कवह रहल िी! नवह!नवह! एहेन बात सब हमरा साँs नवह कहू\" \n- पुरूरिाक मुाँह साँs घबिाहट भरल भयभीत आिाज वनकलल ।  \n\"अहााँ जाैं सुनs नवह िाहैत िी त s नवह सुनू , मुदा आब हम िाया जकााँ अहााँक \nपाि ू रहब, हर संभि सेिा करब! हमरा अहााँक प्रेम एवह जनम में प्राप्त नवह \nभेल क ु नो बात नवह , मुदा अवगला जनम में अहााँक प्रेम अिश्य प्राप्त करब। \nजाँs एवह जीिन में चमलन नवह भेल ओकर पश्चाताप नवह , मुदा अवगला जनम \nमें होयत अपन चमलन!\" - चििसेना हाँसय लगलीह ।  \n\"चििसेना , हम...हम अहााँ साँ कवहयो प्रेम नवह कs सक ै त िी। हम...हम अपन \nजान साँs बेसी उिषशी साँ s प्रेम करैत िी , ओ हमर चप्रयतमा िचथ। हमर \nचप्रयतमा! हमर जीिन सहारा!...हा..!हा...! हम... उिषशी क े ... प्रेमी... हम \nउिषशी क े  प्रेमी िी....\"  \nपुरूरिा एक उिाल मारर क s ओतह स s भावग गेलचथ।चििसेना हुनका ददत्रश \nविस्मय साँs देखैत रहलीह। हुनकर एहेन दशा देखख दु:ख स s कातर भेल \nचििसेनाक आाँखख साँ s नोर टपकय लागल। अपन आाँखख साँ s नीर िर्ाष करैत \nचि ि स ेन ा ओवह दद शा में प्रस्थान  के लचथ जावह दद शा मे पुरू रि ा वकि ु क्षि  \nपवहने विदा भेल िलाह।  \nवकि ुए दू र गेला उपरान्दत चि ि स ेन ा के  दृ चष्ट पथ में पुरूरिा आवब गेलचथ। हुनकर \nच्छस्थचत देखख चििसेना क े  हृदय पीिा साैं विह्वल भ s गेल। हुन क स मक्ष वकि ु \nदू री पर एकटा पैघ पीपरक गाि  ि ल।ओकर डावढ़ न द ी के  पावन  के  ि ूबैत \nिल।ओवह गाि क े  वनकट ओ िेतनाहीन भ s कs भूचम पर पिल िलचथ । \nहुनकर अिेतन शरीर मृत शरीर जकााँ भूचम पर पिल ि ल। िातािरि एकदम \nनीरि शान्दत आ क ु नो तरहक स्िर साैं s मुक्त िल।पूर्ििमा क े  राचत हेबाक  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 83 \nकारिे िातािरि शुभ्र पूिष िन्दर क े  िन्दर -ज्योत्सना क े  धिल प्रकाश स s \nप्रकात्रशत भs रहल िल।रात्रि क े  प्रथम प्रहर व्यतीत भs गेल िल।एवह कारिे \nकतहु कोनो जीि क े  गचतमानताक िा हलिल क े  क ु नो चिन्दह नवह िल। पक्षी \nगि क े  कलरि गान तक मौन िल। चििै -िुनमुनी पयषन्दत अपन नीि में वनरा -\nवनमनन िल ।ओ सभ अपन -अपन नीि में वनरा वनमनन भय स्िप्नलोक में \nवििरि क s रहल ि ल। कतहु आन  जागृत कु न ो मान ि  के  वकि ुओ चि न्दह न वह \nिल , कतहु कोनो िन्दय प्राणिक हलिल नवह देखा इत अथिा सुनाइत \nिल।त्रििेिीक किाि पर पूिष नीरिता व्याप्त िल।  \nप्रथम चििसेना क े  ह्रदय में वििार ऐलवन पुरूरिा क े  वनकट जा क s हुनकर \nवकि ु स ेि ा स ुश्रुर् ा करचथ। हुन क मस् तक के  अपन  अंक में भरर कोि  के  तवकया \nबनाबचथ जावह स s पुरूरिा वनरा देिी क े  सुखद आनंद ल s सकचथ। ओ अपन \nह्रदय क े  इिापूर्ति हेतु आगू जयिाक प्रयास कररते रहचथ वक एतबवह में अपने \nनेि क े  समक्ष उज्जिल िमकदार रोशनी क े  झमकार देखख थमवक गेलीह।  \nअिक्क े  ओवह मौन पररिेश मे िण्र -ज्योत्सना क ेँ  िुनौती दैत प्रकाशक तीव्र \nवकरि पुंज क्षि भरर लेल दसो ददशा क ेँ  रोशन क s देलक । तखन ओ \nप्रकाशक वकरि धीरे -धीरे त्रसक ु वि कs आश्चयषजनक रूप साँs अद्भुत स ाैंद यष \nमयी रमिी में पररित भ s गेल। ओ धीरे-धीरे आगू बढ़s लगलीह। ओ रमिी \nधीरे -धीरे आगू बढ़ैत रहलीह....बढ़ैत रहलीह आ आवब गेलीह पुरूरिा क े  \nवनकट! हुनकर अत्यंत वनकट!  \nवनकट आवब ओ ददव्य सुंदरी पुरूर िा क े  भूचम पर वनश्चेष्ट अिस्था में पिल देखख \nअपन कोमल हाथ स s हुनकर मष्तक , उन्दनत ललाट, कपोल आ ओझरायल \nजटाजूट बनल क े श क े  स्नेह पूिषक मंद -मंद सोहराबैत रहलीह।हुनकर हाथ \nपुरूरिा क े  शरीर क े  अंग -अंग पर सरक ै त रहल , आ दुनू आाँखख स s दहो -बहो \nनोर बहैत रहल। .ओवह मौन पररिे श मे करुि रस साँ भरल ध्िवन तरंग \nगुंजायमान होबय लागल । ओ करुि स्िर में विरह गीत गावब रहल िलीह।  \nवकि ु क्षि क उपरान्दत पुरू रि ाक न ेि  स् ि यमेि  फु णज गेलवन , वकि ु क्षि  धरर  84 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआश्चयषिवकत भ s ओवह सुन्ददरी ददस तक ै त रहलाह , फ े र बहुत प्रसन्दन भ s \nहुनकर मुाँह साँ चित्कार वनकत्रल गेलवन- \n \n\"उिषशी... अहााँ... अहााँ... आवब गेलहुाँ... चप्रयतमे!... अहााँ ित्रल एलहुाँ... ओह \nचप्रयतमा..... अहााँ हमर समक्ष िी!.....चप्रयतमा अहााँ हमर समक्ष िी! की हम \nअहााँ क ेँ  देखख रहल िी! हम अहीं क ेँ  देखख रहल िी! अथिा की ई हमर माि \nस्िप्न अचि ! अहााँ सत्ते हमरा वनकट िी ? अहााँ वकि ु तs बाजू चप्रयतमा!\" \nउिषशी उदासी भरल करुि हाँसी हाँसैत गंभीर भ s बजलीह - . \n\"हाँ चप्रय, हम कहने रही जे अवगला साल क ु रूक्षेि मे अिश्य भेंट करब ! आइ \nओ ददन अचि , हम अपन ििन अनुरूप एतय आवब गेल िी। हम ििन भंग \nनवह क े लहुाँ।\" \nकवन क दू र पर  एकटा घन गर ि ृक्ष के  पाि ू नुकायल चििसेना हुनक चमलन क े  \nप्रत्यक्षदशी िलीह।  \nक्रमशः \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 85 \n३.पद्य \n३.१.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-सत्त की फ ू त्रस \n३.२.राज वकशोर चमश्र-कौआ \n३.३.आिायष रामानंद मंडल -रुपिती/ अंवगका बज्ज्जका/ भासा क े  न बांवटयो  \n३.४.कल्पना झा-अनुचित  \n३.५.अखखलेश ठाक ु र- भारत हम्मर देश  \n \n \n \n \n \n  86 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-सत्त की फ ू त्रस \n \nप्रमोद झा 'गोकतग' \nसत की फू त्स \n \nसत्त की फ ू त्रस \nलिैत रहलै ढूत्रस  \nआब डर होइि ै  \nकहूाँ डेग ने जाइ हूत्रस। \nडगमग डगमग टाङ करै ि ै  \nरवह रवहक े  पयर भरै ि ै  \nदेह कपै ि ै  जग हसै ि ै  \nतदवप ने  भय ,माि एतबे  \nकहुाँ डेग ने जाइ हूत्रस। सत्त की.. \nश्रम स्िेद बवह टघरै ि ै  \nवटकासन साँ एाँिी \nहारर मानत नै  \nइहो बिका रगरी  \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 87 \nददनमान ददस तावक तावक  \nवगरहत करै ि ै  काना फ ु स्सी। सत्त वक .. \nतार तार िसन साँ  \nभेल अनचिन्दहार  \nपेट खलपट पीठक े  पार \nनोनिरैन घाम पीवब  \nवपयास चमझाबय बुढ़बा  खस्सी। सत्त की .. \nआाँखखक सोझााँ कखनो \nधसल आाँखख घरनीक \nआतष स्िर चधया पुताक  \nदूध दूध भूख भूख  \nकरै हृदय िलनीक  \nबुत्ता जगा उघय इंटा \nउवियबैत भानयभुस्सी। सत्त वक .. \nदेि वपतर गोहरा क े  थाकल  \nश्रीसूक्तक पाठ से पाकल  \nभानयक भाग सिक पूल तर िाखल  \nयतन कयलो उत्तर थाले माखल  \nथाकल आब पीवब पीवबक े  श्रम लस्सी।सत्त की .. \n \n-प्रमोद झा 'गोकतग', दीप,म धतव न ी (वव ह ार ), फोन -\n9871779851अपन \nमंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  88 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज वकशोर चमश्र-कौआ \n \nराज वकशोर चमश्र  \nकौआ \nकौ आ तो हर का उ ाँ-का उ ाँ, \nआब नी क लगैत अचि , \n \nतो हर सो िब -सो ि , \nबि सटी क लगैत अचि ।  \n \nताेँ ताँ ने हो इ ि ेँ  वह न्दनू, \nआ' ने ताेँ मुसलमा न, \n \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 89 \nदहेज लेल ने का टर ,ने  \nको जगरा क भा र -िुमा न।  \n \nदणक्ष ि -पथ नवह िा म - मा गष, \nताेँ ने ब्रा ह्मि, ताेँ ने शूर , \nएक्कवह ग्रहक िा सी भऽ कऽ , \nधेलकहु ने पक्षपा ती -क्षुर । \n \nका री भेलेँ ताँ नी ग्रो नवह , \nगरदवन गो र ,ताँ ताेँ नवह अङरेज, \nतो रा मे न े को न ो रङ् ग-भेद , \nबवढ़ आाँ िौ नस्लिा द -परहेज। \n \nका ग -का ग मे कहााँ देखत्रल औ, इरखा -द्वेर् ? \nमा रर -मरौ अत्रल ,खून -खूना मय , फौ दा री -क े श। \n \nजेहने अफ्री का , तेहने युरो प , \nका गत्िक नवह चम त्रस ओ भरर लो प।  \n \nजुग-जुग साँ िौ एक्कवह स्िभा ि , \nक े हनो हबा क नवह को नो प्रभा ि।  \n \nनवह ि ेँ  गरी ब , नवह ि ेँ  अमी र, \nअथषशा स्िक ताेँ ताँ ि ेँ  मा ही र। \n \nिा यस , नवह तो हर प्रजा चत मे ,  90 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभेलैक संख्या क वि स्फो ट , \nप्रक ृ चत क अनुक ू ल गा मी ताेँ , \nने नमहर , ने ताेँ िो ट। \n \nगंगा गेलेँ असना न करय, \nताँ ताेँ पी लेँ महकल पा वन , \nअनुभि तो हर कहलकौ ,नी र  \nपी बी नी क साँ िा वन ।  \n \nरे कौ आ! प्रक ृ चत क असली बौ आ ! \nितुरो ि ेँ  आ' ि ेँ  बुचध आर, \nमा दा का ग डा इवन ने जो वग वन , \nने ओकर सा मा णज क बवह ष्का र।  \n \nमत्यष लो क क ेँ  नी क साँ बुझलेँ, \nताेँ असंग्रही , ताेँ िी तरा ग, \nका गभुसुण्डी क िंशज!  तो रा , \nभेटअओ ख ी र वक मि ़ुआ-सा ग।  \n \nक ं िन - नपि जर -बंधन क ेँ, \nकौ आ ताेँ ने ि ेँ  गुला म , \nस्िा धी नता क े  सा धक ताेँ , \nस्ििन्ददता क िा ही ने दा म।  \n \nने िा ही तो रा भी ख -दा न ,  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 91 \nने नुका -चि पी , बस का उ ाँ  -का उ ाँ, \nने कौ वि आ -का दर ,ने देखल तो रा  \nकरैत कखनो डा उ ाँ  -डा उ ाँ । \n \nने गुटबन्ददी , ने रा जनी चत , \nने पूरब -पचि म क े  लिा इ , \nने हा हुचत ने स्िा थी प्रिृत्रत्त , \nने बैत्रस करब अपनवह बिा इ।  \n \nने प्रक ृ चत -संसा धन पर क ु ठा रा घा त , \nकएलेँ ने प्रदूवर् त जल-मा वट -बसा त।  \n \nताेँ ताँ प्रक ृ चत क ि ेँ  सपूत, \nमुदा स्िा थष -त्रस त्रद्ध मे क े  अचि पा गल? \nप्रदूर्ि -धुंध मे ग्रह क ेँ  धक े त्रल , \nतो रो बना देलकौ क अभा गल।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  92 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.आिायष रामानंद मंडल -रुपिती/ अंवगका बज्ज्जका/ भासा क े  न बांवटयो  \n \nआिायम रामानंद मंडग  \nरुपवती/  अंवगका बज्जजका/ भासा के न  बांवियो \n \n \n  \n१ \nरुपवती  \n  \nरुपिती  तोहर रुप  \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 93 \nबेचमसाल  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर मुखरा  \nपूनम  िान  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर क े श \nकारी   नावगन  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर भाैं \nतीर  कमान  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर आंख  \nखंजनक  आंख  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर नाक  \nसुनगाक  िाेंि  िौ।   94 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nरुपिती  तोहर दांत  \nअनारक  दाना  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर यौिन  \nइलाहाबादी  लताम िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर मेरू  \nससिह  समान  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर पांि  \nगुलाबक पंखुरी  िौ।  \n  \nरुपिती  तोहर िाल  \nवहरिीक  िाल  िौ।  \n   विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 95 \nरुपितीक  रुप  पर \nरामा वनहाल  िौ।  \n  \n  \n  \n२. \nअंवगका बज्जजका \n  \nअंवगका बज्ज्जका मैचथली से  \nहो गेल गायब। \n  \nचमठगर  बोली  मैचथली के \nहो गेल गायब। \n  \nअंवगका आदद  कवि  रहे \nसरहपा  भे गेल गायब।  96 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nबज्ज्जका  आदद  कवि  रहे  \nगयाधर  भे गेल गायब। \n  \nमैचथली  बोली जनगिना  में \nहो गेल गायब। \n  \nमानक  देलक  मैचथली के \nबोली के गायब। \n  \nभार्ा   राजनीचतक  तीर  से  \nमैचथली हो गेल घायल। \n  \nकात्रलदास बनल  मैचथली के \nविद्वान  काटइत  बइठल डालक। \n   विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 97 \n संबरधन  लेल मैचथली के \nरामा बोली के बलबरधन।  \n  \n  \n३. \nभासा के न  बांवियो \n  \nभासा  के, \nसरहद  मे न  बांवटयो। \n  \nमैचथली के, \nबज्ज्जका अंवगका मे न  बांवटयो। \n  \nमैचथली के, \nसंसक ृ त  -असंसक ृ त  मे न  बांवटयो। \n   98 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमैचथली के, \nरार  मानक  मे न  बांवटयो। \n  \nमैचथल के, \nऊ ं ि -नीि  मे न  बांवटयो। \n  \nमैचथल के, \nबाभन  सोलकन  मे न  बांवटयो। \n  \nमैचथल के, \nि ूत अि ूत मे न  बांवटयो। \n  \nचमचथला के, \nबज्ज्जकांिल अंवगकांिल  मे न  बांवटयो। \n  \nभासा  के,  विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 99 \nरामा सरहद  मे न  बांवटयो। \n \n \nरिनाकार -आिायम रामानंद मंडग , सीतामढ़ी। \nमो -9973641075. \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  100 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.कल्पना झा-अनुचित  \n \nकल्पना झा \nअन तचित \n \nघऽर ,घरारी खेत बेि क  \nजुवन करु कन्दयादान यि , \nहम धीया अवहक अंश िी  \nजुवन बुझु अपनाक आन यि , \nबाबु, कक्का, भैया हमर  \nददयौ अवह बात पर चधयान यि , \nत्रशणक्षत भ हम नाम क े लुं \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 101 \nराखु एकर मान यि , \nडेग डेग पर लक्षचमवनयां कहलेिं , \nजुवन करु आबो अपमान यि , \nसंस्कारक हऽम िी वगरह धेने  \nराखु चमचथला क मान यि , \nटका क कोन इ रीत बलन अचि  \nतोरु अवह दुकान क े  तहने हेतय समाधान यि , \n \n-कल्पना झा, बोकारो , झारखंड  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n  102 || ववदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.५.अखखलेश ठाक ु र- भारत हम्मर देश  \n \nअहखगेश ठाकतर  \nभारत हम्मर देश  \nभारत हम्मर देश महान , सुनािई िी ओक्कर गुिगान।  \nजेक्कर माटी में हम खेल्लाैं , करईिी ओक्कर मवहमा क े  बखान।।  \nगंगा माय जेक्कर िरिन क े  पखारत , सीमाक रक्षा करैत वहमालयराज।  \nविश्वगुरु ब नय भारत अप्पन , करब ऐहन काज।।  \nअल्लग - अल्लग बाजब हम्मर, अल्लग - अल्लग राजक बासी िी।  \nतैयो हम सब एक िी , मां भारतीक सपूत कहाअई िी।।  \n विदेह  ३९४ म अंक १५ मई २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९७ अंक ३९४)|| 103 \nजत्त ईद वक्रसमस ददिाली , सब चमलक मनाबई िी।  \nहोली आ लोहरी में सेहो , खूब हुरदंग मिाबई िी।।  \nराम रहीम बुद्ध ईसा आ नानक , सबहक हम सम्मान करब।  \nऊ ं ि नीि जाचत पात बीसररक ,रहब संगे हम सब चमत्रलजुली क।। \nऐहन िचथ माय भारती , धन - धान्दय से भरई िथ सबहक घर।  \nहमहूाँ अहांक शान में माय, कटाय देब अप्पन सर।।  \n-अखखलेश ठाक ु र (एम ए त्रशक्षा शास्ि) , हेडमास्टर (एम एस \nगंगापुर) , समस्तीपुर , वबहार , भारत । \nमोबाइल नंबर -9934241820, ईमेल \nआईडी  athakurrcm@gmail.com \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":2.95,"has_text":true},"Videha 395.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 395.pdf","name":"Videha 395.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-7344-7 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९५ म अंक ०१ जून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर् ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै \nकएि जा सकैत अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार/ सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and cu lture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and documents e -published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 395 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \nनर ेन्दर झा विशेर् ांक \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय- नरेन्द्र झा- रपि ररन \nधरत रंरि भान  (पृ. २-६) \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ. १०-२८) \n२.२.नरेन्द्दर झाज ीक संक्षिप्त परररय (पृ. २९-३४) \n२.३.कल्पना झा- \"अनुशीिन\"क अनुशीिन आिश्यक (पृ. ३५-\n४३) \n  \n \n२.४.मुन्द्नी कामत- धमधथिा-मैधथि केर रहविकासक शुभप्रिंतक \nश्री नरेन्द्दर झा  (पृ. ४४-५०) \n२.५.वहतनाथ झा- आत्मविश्वासक प्रेर ास्रोत डा. प्रो. पन्द्ना झा \n(पृ. ५१-५८) \n२.६.अक्षजत कुमार झा- धमधथिाक अथाशास्िी: श्री नरेन्द्दर झा  (पृ. \n५९-६४) \n२.७.डॉ. िनाकर ठाकुर- श्री नरेन्द्दर झा-धमधथिाक आर्थिंक पि \nरिवनहार वकन्द्तु ऐधतहालसक विभ्रम उत्पन्द्न केवनहार िेिक (पृ. \n६५-७२) \n२.८.अशोक- धमधथिा मैधथिी आ नरेन्द्दर िािू (पृ. ७३-७८) \n२.९.िक्ष्म  झा सागर- श्री नरेन्द्दर झाज ी: हमरा नज ररमे (पृ. ७९-\n८४) \n२.१०.ज गदीश रन्द्दर ठाकुर 'अवनि'- की धथक धमधथिा की िधथ \nमैधथि (पृ. ८५-८८)   \n \n२.११.जीिन धमश्र- अद्भुत देश धमधथिा (धमधथिा राइजजिंग: \nप्रकाशनस, एिन िरर, हमरा नजररस, हमर सूरना सवहत) (पृ. ८९-\n१४८) \n२.१२.प्र ि झा- नरेंदर झा: सीए, मैधथि आर्थिंक-सामाक्षजक \nिेिक आ धमधथिा अलभयानी (पृ. १४९-१५६) \n२.१३.रमेश- धमधथिाक अथाव्यिस्थाक विरि व्याख्या करैत \nिेिक: नरेन्द्दर झा , सी.ए. (पृ. १५७-१६८) \n२.१४.मिुकांत झा - नरेन्द्दर झा लिखित धमधथिाक आर्थिंक \nसंररनापर प्रकालशत पुस्तक-एक ऐधतहालसक दस्तािेज (पृ. १६९-\n१७३) \n२.१५.शैिेन्द्दर धमश्र- श्री नरेन्द्दर झा : धमधथिाक  अथातंिक ज ानकारी \nरिवनहार एकटा विशेष् अथाशास्िी (पृ. १७४-१८०) \n२.१६.डॉ कैिाश कुमार धमश्र- अथातंि ओ भ्रष्टारार: नरेन्द्दर झा केर \nपोथी स, विषय िस्तु आ व्यिक्त केर व्यिक्तत्ि पर प्रिंतन (पृ. १८१-\n१९४)   \n \n२.१७.आशीष अनधरन्द्हार- कुपोवषत मैधथिी भाषा-सावहत्य िेि \nएकटा अवनिाया पौधष्टक तत्ि: नरेन्द्दर झा  (पृ. १९५-२०१) \n \n विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 1 \n१.१.गज ेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पा्कीय  \nनरेन्द्र झा \nचपल  चरन  चचत  चंचल  भान \nसैसव जौवन ्रसन भेल। दुहु ्ल -बलहि ्न्द्-परर गेल।।  \nकबहुुँ बाुँधए कच कबहुुँ हबथार। कबहुुँ झाुँपए अुँग कबहुुँ उघार।। \nथ ीर नयान अथथ र हकछु भेल । उरज  उ्य -थल लाललम ्ेल।।  \nचपल चरन , थचत चंचल भान। जागल मनलस ज मुद्त नयान।।  \nहवद्यापथत कि करु अवधान। बाला अंग लागल पंचवान।।  \n[सैसव आ जौवनक भेंट भेल। दुनूक  ्ल - बजरर गेल बलमे द्वन्द द्व  \nकखनो ओ अपन कच )क े श )बान्दिै छथथ , कखनो फलका \n)हबथार )्इ छथथ।  क खनो अपन अंगक ेँ  झाुँपै छथथ, कखनो \nउघारर ्इ छथथ    \nथीर नयन आब अथथर भऽ गेलन्न्दि। उरोजक उ्य -ल ललौन स् थ\nभऽ गेल छन्न्दि   \nचरण चपल छन्न्दि; आ थचत्त चंचल सन भान भऽ रिल अथछ। \nमनलसज )काम्ेव )मुद्त नयन )नयान )मे  जागल छथथ।  \nहवद्यापथत किै छथथ - संयम )अवधान- रोकटोक )राखू। बालाक  \nअंगमे पाुँचू वाण )मनलसज माने काम्ेवक )लागल छन्न्दि। ] \n(ज्योथतरीश्वर पूवव  मिाकहव  हवद्यापथत) \nनरेन्दर झा अपन  आत्मकथ्य ’चपल  चरन  थचत  चंचल  भान ’ \n(अंथतका, जनवरी -जून  २००९) नामसुँ ललखने  छथथ।    2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसन्  १९३४, भूकम्प भेलै  थमथथलामे , सिस्रबाढ़हन  ्ेखाइ पड़ल  रिै \nहकछु बखव पहिने , हकछु अनिोनी  िेतै, से  लोक  अन्ाजने  रिै। \nआ तिी भूकम्पमे नरेन्दर झा क े र बाबाक घर  धराशायी भऽ गेलन्न्दि \nआ ओ सभ  अपन  नव -घराड़ी बनेलन्न्दि, पुरखाक  खुनायल  \nपोखहड़क  ्थछनबाड़ी  भीड़पर।  आ ओिी नव  घराड़ीपर  जन्दम \nभेलन्न्दि नरेन्दर झा क े र २२ लसतम्बर १९३४ क ेँ । गाम तरौनी।  \nफ े र लशव  ससिंिक समयमे  करमिे मूलक  श्रोलिय ब्राह्मणक ओ चचव  \nकरै  छथथ  जे  तथ्यात्मक रूपेँ गलत  अथछ जुँ ब्राह्मणक उपजाथतक  \nरूपमे  स्रोलिय केँ ्ेखी। िुँ वे्पाठीक ेँ श्रोलिय किल  जाइ  छै, आ \nसे  सम्पूणव भारत/ नेपालमे  आ से  अखनो।   \nमिाराज िरससिंि्ेव - थमथथलाक कणावट वंशक। ज्योथतरीश्वर \nठाकुरक वणव -रत्नाकरमे िरससिंि्ेव नायक आहक राजा छलाि। \n१२९४ ई  .१३०७मे जन्दम आ  ई  .मे राजससिंिासन। थघयासुद्दीन \n१३२४तुगलकसुँ -२५ ई  .मे िाररक बा् नेपाल पलायन। थमथथलाक \nपञ्जी-प्रबन्दधक ब्राह्मण, कायस्थ आ क्षलिय मध्य आथधकाररक \nस्थापक , मैथथल ब्राह्मणक िेतु गुणाकर झा, कणव कायस्थक लेल \nशंकर्त्त, आ क्षलियक िेतु हवजय्त्त ऐ िेतु प्रथमतया हनयुक्त्त्त \nभेलाि। िरससिंि्ेवक प्रेरणासुँ - आ ई िरससिंि्ेव नान्दय्ेवक वंशज \nछलाि , जे नान्दय्ेव काणावट वंशक १००९ शाक े मे स्थापना क े ने \nरिथथ - नन्द्ै् शुन्दयं शलश शाक वर्षे )१०१९ शाक े ...) थमथथलाक \nपण्डित लोकहन शाक े  १२४८ त्नुसार १३२६ ई  .मे पञ्जी-\nणवय क े लन्न्दि। पुनः वतवमान प्रबन्दधक वतवमान स्वरूपक प्रारम्भक हन विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 3 \nस्वरूपमे थोिे बुलि हवलासी लोकहन थमथथलेश मिाराज माधव \n१७६०ससिंिसुँ  ई .मे आ्ेश करबाय पञ्जीकारसुँ शाखा पुस्तकक \nप्रणयन करबओलन्न्दि। ओकर बा् पाुँजजमे )कखनो काल वर्णिंत \n१६०० शाक े  माने १६७८ ई  .१८००वास्तवमे माधव ससिंिक बा्मे  \nई.क आसपास )य नामक एकटा नव ब्राह्मण उपजाथतक श्रोलि\nथमथथलामे उत्पलत्त भेल। [थमथथलाक  पञ्जी प्रबन्दध खडि १ आ २ \nरष्टव्य (जीनोम  मैपपिंग आ जीहनयोलोजजकल  मैपपिंग, २००९, \n२०१२, गजेन्दर ठाकुर, पञ्जीकार हवद्यानन्द् झा, नागेन्दर कुमार \nझा)] \n \nफ े र राधाकृष्णक भक्त्त हिनकर  बाबा पोखररक  भीड़पर  मन्न्द्र \nबनाबऽ  चिै छला , मु्ा राघोपुरक  पछवारर  ड्योढ़ी (कानववाललसक  \nस्थायी बन्द्ोबस्त ्रभंगा  राजक ेँ भेटल  रिै, जे  वास्तवमे  जमीन्द्ार \nछलाि , जजनका  लोक  अज्ञानतावश राजा , मिराजा  इत्याद् किै \nछन्न्दि; आ स्थायी बन्द्ोबस्तक जमीन्द्ारक अन्दतगवत माररते रास  \nवसूली  एजेडट / गुमाश्ता सभ  बिाल  छल  जकरा  ड्योढ़ी इत्याद् \nकिल  जाइत  अथछ।) रोक लगेलकन्न्दि से  क े स-फौ्ारी  भेल  जइमे  \nहिनकर  जेठ  हपत्ती भगीरथ  झा आ बहिया गनौरा  लड़ाइमे  अगुआ \nरिथथ।  आ हिनकर  वैष्णव गुरुबाबा  ककरो पोखररमे  माछ नै  मारऽ \n् इ छलन्खन्दि, हकयो मलाि  चोरा -नुका  कऽ पैलस  गेल  तुँ ईिो \nपाहनमे  पैलस  कऽ ओकरा भगबैत छलाि।  \nनरेन्दर झा ्रभंगासुँ १९५४ ई. मे आई कॉम क े लन्न्दि, फ े र बी.कॉम  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े लन्न्दि। ्रभंगामे  हकछु द्न  लक्ष्मण झा (प्रलसि लखन  झा) संगे  \nथमथथला -मैथथलीक  काज  क े लन्न्दि। तिी बीच  सुनीथत  कुमार चटजी  \nआ थमथथला  ररसचव  इन्दस्टीट्यूटक चचाव  अबैत अथछ, आ थमथथलाक  \nसंस्कृत पण्डित लोकहन  संग  सुनीथत  कुमार चटजीक  अशोभनीय  \nव्यविार , लक्ष्मण झा क े र उलिन  आ सुनीथत  कुमार  चटजीक  \nस्पष्टीकरणक चचव  िोइत अथछ। आ फ े र कलकत्ता (आब \nकोलकाता ) मे रहि, अगस्त १९५६ सुँ सी .ए. क े र तैयारी शुरू  \nक े लन्न्दि आ १९६६ क जनवरीमे  चाटविव  अकाउडटेडट (सी .ए.) भऽ \nगेला , फ े र कलकत्ता द्ल्ली  िोइत १९७५ ई सुँ स्थायी रूपेँ \nपटनावासी  भऽ गेला।  तिी बीच  ३ जुलाई  १९५९ केँ पन्दना झा संगे  \nहववाि  भेलन्न्दि। १९६४ ई. मे पत्नी हबिार हवश्वहवद्यालयसुँ \nमनोहवज्ञानमे बी.ए. (ऑनसव ) क े लन्खन्दि। १९६५ ई. मे पत्नी सेिो  \nकलकत्ता आहब गेलन्खन्दि। १९९७-९८ मे हृ्य  रोगक ऑपरेशन  \nभेलन्न्दि आ थमथथला  मैथथली  लेल  सहिय  काज  नै  कएल  िेतन्न्दि से  \nबुझना  गेलन्न्दि। से  लेख  ललखब  शुरू  क े लन्न्दि आ आकाशवाणी  \nपटनाक  मैथथली  कायविम ’भारती’ मे भाग लेब  शुरू  क े लन्न्दि। \nअखन  धरर हिनकर  आ हिनकर  पत्नीक हनम्न पोथी  सभ  छहप  गेल  \nछन्न्दि, जे  हिनकर  अनुमथतसुँ हव्ेि  पेटारमे  पी .िी.एफ. फामेटमे \nhttp://www.videha.co.in/pothi.htm सलिंक पर  \nउपलब्ध  अथछ (Psycho Social Stress and \nSchizophrenia 2003 केँ छोहड़ कऽ जे  उपलब्ध  नै  भऽ \nसकल। )   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 5 \nनरेन्द्र झा  \nथमथथलाक आर्थिंक हवकास )०२००) , थमथथलाक जनप्ीय \nहवकास )२००५) , थमथथला मे जल -संसाधन ओ प्रबन्दधन )२००६) , \nहवकास ओ अथवतंि )२००८) , पररभ्रमण )२०१२) , अथवतंि ओ \nभ्रष्टाचार  )२०१२) , स्मृथत )२०१३) ; Mithila Rising \n(2014); चपल चरन थचत चंचल भान )२०२१)।  \nपन्द्ना झा \nPsycho Social Stress and Schizophr enia \n2003; अनुभूथत )लघुकथा संग्रि )२००९ , अनुशीलन )हनबन्दध \nसंग्रि )२०१२ , अलभलार्षा )लघुकथा संग्रि ) (२०२१)। \nपटनाक  मैथथली  संस्था  ’चेतना  सथमथत ’ केँ ओ ’अचेतना  सथमथत ’ \nकिै छथथ , ऐ संस्थाक  काजे  सभ  तेिने छै। हुनका  कलकत्ता, जकरा  \nओ थमथथला -मैथथलीक  कमवभूथम किै छथथ , छुटबाक दुख  छन्न्दि, \nओ प्रबोध बाबू, बाबू सािेब  चौधरी , सुख्ेव  ठाकुर, श्रीकान्दत \nमडिलक ेँ मोन  पाड़ै  छथथ , ओ सभ  आब नै  छथथ।  वीरेन्दर  मल्ल्लक \nअपन  प्रज्वललत  मैथथली  साहित्यक रचना  छोहड़ कमवकाडिमे \nओझरायल  छथथ।  असगरे  रामलोचन  ठाकुर की-की करताि \n(चपल  चरन  थचत  चंचल  भान  २००९ मे ललखल  गेल  आब \nरामलोचन  ठाकुर सेिो  स्वगीय  भऽ गेल  छथथ। )। पत्नी पन्दना झा \nआ अनुज  अग्ननपुष्प आ कुणालक ेँ कलकत्ता सुँ पटना  लऽ  \nअनलन्न्दि जतऽ  मैथथलीक  काज  नहिये सन  िोइत अथछ। पन्दना झा \nसंघक  काज  मे लागल  रिै छथथ  (आब ओिो स्वगीय ), अग्ननपुष्प  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपलिका  ’संवा् ’ कुिरर कऽ हनकालल  रिल  छथथ , कुणाल  मैथथली  \nनाटक  सीररयल  हनकालैमे  लागल  रिै छथथ।  जजबैत  जी  थमथथला  \nराज्य नहिये बहन  सकतहन।  \nविप्पणी: नरेन्दर झा जी  क े र पोथीमे  ्ेल  पररचयमे  हुनकर  मायक \nनाम  नै  भेटल  तेँ पररचयमे  नै  ्ेल  जा  सकल।  \nपुनश्च: हव्ेिक  नरेन्दर झा हवशेर्षांक ई-प्रकालशत भेलाक  बा् श्री \nकुणाल  जी  नरेन्दर झा जी  केँ हवशेर्षांक मुहरत  करा  कऽ ्ेलन्खन्दि। \nक े ्ारनाथ चौधरी  हवशेर्षांक बेरमे सेिो  श्री अरहवन्द् गुप्ता जी  हव्ेि  \nई-पलिकाक  सलिंक क े ्ारनाथ चौधरी  जी  केँ ्ेने  रिथथन्दि, आ ई-\nपलिकाक  हवशेर्षांक मुहरत  करा कऽ सेिो।  सभ  गोटेक आभार। \nअपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 7 \nनरेन्द्र झा विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत हवशेर्षांकक सं्भवमे \n२.२.नरेन्द्र झाज ीक स ंजक्षप्त पररच य \n२.३.कल्पना झा- \"अनुशीलन\"क अनुशीलन आवश्यक  \n२.४.मुन्दनी कामत- थमथथला -मैथथल क े र चहुहवकासक शुभचचिंतक \nश्री नरेन्द्र झा \n२.५.हितनाथ झा- आत्महवश्वासक प्रेरणास्रोत िा. प्रो. पन्दना झा \n२.६.अजजत कुमार झा- थमथथ ल ाक अथ वशास्िी: श्री नरेन्द्र झा \n२.७.िॉ. धनाकर ठाकुर- श्री नरेन्द्र झा-थमथथलाक आर्थिंक पक्ष \nरखहनिार हकन्दतु ऐथतिालसक हवभ्रम उत्पन्दन क े हनिार लेखक \n२.८.अशोक- थमथथ ल ा मैथथ ल ी आ नरेन्द्र बाबू \n२.९.लक्ष्मण झा सागर- श्री नरेन्द्र झाज ी: िमरा नज ररमे  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१०.ज ग्ीश च न्द्र ठाकुर 'अहनल '- की थथक थमथथला की छथथ \nमैथथल  \n२.११.जीवन थमश्र - अद्भुत ्ेश थमथथ ल ा )थमथथ ल ा राइजज िंग: \nप्रकाशनसुँ एखन धरर, िमरा नजररसुँ िमर सूचना सहित) \n२.१२.प्रणव झा- नरें्र झा: स ीए, मैथथल आर्थिंक-सामाजजक \nले खक आ थमथथला अलभयानी \n२.१३.रमेश- थमथथलाक अथवव्यवस्थाक हवरल व्याख्या करैत \nल ेखक: नरेन्द्र झा, सी.ए.  \n२.१४.मधुकांत झा- नरेन्द्र झा लल न्खत थमथथ ल ाक आर्थ िंक \nसंरचनापर प्रकालशत पुस्तक -एक ऐथतिालसक ्स्तावेज  \n२.१५.शैल ेन्द्र थमश्र- श्री नरेन्द्र झा : थमथथ ल ाक  अथ वतंिक ज ानकारी \nरखहनिार एकटा हवशेर्षज्ञ अथवशास्िी \n२.१६.िॉ क ै लाश कुमार थमश्र- अथ वतंि ओ भ्रष्टाच ार: नरेन्द्र झा केर \nपोथी सुँ हवर्षय वस्तु आ व्यक्ति क े र व्यक्तित्व पर चचिंतन  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 9 \n२.१७.आशीर्ष अनथचन्दिार- कुपोहर्षत मैथथली भार्षा-साहित्य लेल \nएकटा अहनव ायव पौथष्टक तत्व : नरेन्द्र झा \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनरेन्द्र झा विशेर्ांक \n२.१.प्रस्तुत हवशेर्षांकक सं्भवमे \nप्रस्तुत विश ेर्ांकक संदभषमे \n1 \n2008 सुँ एखन  धरर   हव्ेि  http://videha.co.in/ द्वारा \nजे हवशेर्षांक सभ आएल अथछ तकरा तीन चरणमे बाुँहट सक ै त छी। \nपहिल चरण  2008सुँ जनवरी  2015 धरर जाहिमे हवर्षय \nआधाररत हवर्षेर्षांक सभ प्रकालशत भेल आ मधुपजीपर सेिो \nहवर्षेर्षांक प्रकालशत भेल। एक्म प्रारंलभक हवर्षेर्षांक \nसभमे  \"हवशेर्षांक\" नाम नहि लीखल गेल छै मु्ा ओहिमे ओिन \nरचनाक बेसी स्थान ्ेल गेल छै सायास रूपें  (िम-1 सुँ 12)। \n्ोसर चरण भेल  2015 सुँ लऽ कऽ एखन धरर जाहिमे माि \nजीहवत लेखकपर हवशेर्षांक प्रकालशत करबाक हनणवय लेल गेल \nआ इम्िर पथछला बखव एहिमे संस्था आ पि-पलिकापर हवशेर्षांक \nप्रकालशत करबाक सेिो हनणवय लेल गेल िम - 13 एवं  14, \n20 सुँ 30)। \nतेसर चरण भेल पथछला सालमे  हव्ेिक संपा्क द्वारा  \"हनत नवल  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 11 \nलसरीज \" प्रकालशत करबाक (एकर हववरण अलगसुँ ्ेल गेल \nअथछ)। \nहव्ेि द्वारा  'जीवैत लेखकपर हवशेर्षांक शुरू कएल गेल \nछल  2015 सुँ जे हवलभन्दन नामसुँ िोइत आब \"विदेहक जीवित \nमैचिलकमी, संगीतकमी, सावहत्यकार-सम्पादक आ \nरंगमंचकमी -रंगमंच -वनदेशक पर विशेर्ांक शंखला \" नामसुँ \nजानल जाइत अथछ। मैथथलकमीसुँ िमर सभिक आशय जजनकर \nकाज थमथथला -मैथथली -मैथथली लेल कोनो माध्यमसुँ भेल िो। ओ \nसंगठनकताव सेिो भऽ सक ै  छथथ, आन भार्षाक लेखक सेिो। \nतहिना संगीतकमी मने गीत-संगीतसुँ जुड़ल लोक।  हनच्चा एहि \nसभ चरण क े र हवस्तृत सूचना िमबि रूपें ्ेल जाएत।  \nहव्ेिक हवशेर्षांक सभ लेल िम ओिनो लोक सभ लग आलेख \nलेल जाइत छी , हुनका सूचना ्ैत छी जे हक िमर, हव्ेि या गजेन्दर \nठाकुरक धुर हवरोधी छथथ। दू -चारर लोक कहि सक ै  छथथ जे िमरा \nसूचना नहि भेटल , तऽ हुनकासुँ िमर आग्रि जे कमसुँ कम ओ \nअपन ह्वाटसएप आ फ े सबु क क े र मैसेज \nब ाक्त्स (इनब ाक्त्स) ्ेखथथ। िमर एहि प्रयासक प्रथतफल हव्ेिक \nआन हवशेर्षांक संगे एहूमे ्ेखाइ पड़त से उम्मे् अथछ। \n20 द्संबर  2023 क ेँ  हव्ेि नरेन्दर झा जीक ऊपर हवशेर्षांक \nप्रकालशत करबाक साववजहनक घोर्षणा क े लक आ प्रस्तुत अथछ ई \nहवशेर्षांक। एहि सूचनाक ेँ  एहि सलिंकपर ्ेन्ख सक ै त छी-घोर्षणा।  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nश्रीमती पन्दना झा  लेन्खका छथथ आ श्री नरेन्दर झा जीक पत्नी \nसेिो। मैथथलीमे ्ंपथत लेखक क े र जे अवधारणा छै ताहिमे ईिो \nएकटा छथथ। तऽ अइ हवशेर्षांक क े र अवसरपर िमरा लोकहन \nश्रीमती पन्दना ज ीक हकछु रच नापर च च ाव स ेिो रान्ख रिल  छी। \nउद्येश्य अतबे जे हव्ेिक पाठक एहि अंकमे नरेन्दरजीक संग \nपन्दनोजीक ेँ  जाहन सकथथ। \nएहि हवशेर्षांकसुँ पहिने हव्ेि 30 टा हवशेर्षांक प्रकालशत कऽ \nचुकल अथछ आ एहिठाम आब िम कहि सक ै त छी जे ई एकटा \nचुनौतीपूणव काज छै। अनेक संकट क े र सामना करए पड़ैत अथछ \nलेख एकट्ठा करएमे। मु्ा संगहि ईिो िम किब जे संकटसुँ बेसी \nिमरा लग समथवन अथछ। िुँ, ई मानएमे िमरा कोनो द्क्त्कत नहि \nजे जतेक लेख क े र उम्मे् क े ने रिैत छी िम ततेक नै आबैए, जतेक \nलोक लल खबाक लेल गछैत छथथ से सभ अंत- अंत धरर आहब चुप्प \nभऽ जाइत छथथ। आ एकर कारणो छै, हकनको ई लागै छहन जे \nआनपर ललखब से िम अपने रचना हकए ने लीन्ख लेब , हकनको \nलग पोथथए नै रिै छहन , जखन हक िम सभ यथासंभव पाठकक ेँ  \nहवकल्प रूपमे पोथीक पी .िी.एफ फाइल सेिो ्ेबाक लेल तैयार \nरिैत छी। हकयो हव्ेिक समावेशी रूपसुँ दुखी छथथ , तुँ हकनको \nथमिक ेँ  हव्ेिसुँ द्क्त्कत छहन तुँइ ओ नहि ्ेता। एकरो िम संकटे \nबुझै थछयै जे सभ फ े सबुकपर लंबा-लंबा लेख वा कमेंट टाइप कऽ \nलै छथथ सेिो सभ हव्ेि लेल िाथसुँ ललखल पठाबैत छथथ। जे सभ  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 13 \nकहियो काल फ े सबुकपर टाइप कऽ लीखै छथथ थतनकर आलेख \nिम सभ टाइप कररते छी। खएर पहिने किलहुुँ जे संकटसुँ बेसी \nसमथवन अथछ तुँइ आइ पहिलसुँ लऽ कऽ तीसम  (संस्था \nसहित ) हवशेर्षांक धरर पहुुँचलहुुँ िम। आन हवशेर्षांक लेल इएि \nबात मानू।  2008 सुँ लऽ कऽ 2024 क एखन धरर  31 टा \nहवशेर्षांक प्रकालशत भेल मने बखवमे दू टासुँ कनी कम। हनन्िते \nसमथवन बेसी भेटल िमरा। जखन हक हव्ेिक ई एकतीसो \nहवशेर्षांक क े र अलावे आन अंक िरेक पंरि द्नपर (मासमे दू \nबेर) लगातार प्रकालशत भइए रिल अथछ। एकर अथतररक्त्त ईिो \nबात संतोर्ष्ायक अथछ जे हव्ेिक िरेक व्यक्क्त्तपरक हवशेर्षांक \nअलभनं्नग्रंथ िेबासुँ बाुँथच गेल अथछ। मुख्यधारा जकाुँ हव्ेिक ेँ  \nअलभनं्नग्रंथ नहि चािी। अलभनं्नग्रंथ अहू दुआरे नै चािी जे \nओहिसुँ लेखक वा जजनकापर हनकालल गेल छहन थतनकामे \nसुधारक गुंजाइश खत्म भऽ जाइत छै। तुँइ हव्ेिक हवशेर्षांकमे \nआलोचना -प्रसंशा सभ भेटत। \nनरेन्दर झाज ीक रच ना व ा हुनकर अव ्ानक ऊपर कतहुुँ हकछु \nप्रकालशत भेल िो तकर संख्या बहुत कम िएत कारण कमसुँ कम \nिम ओकरा अवलोकन करबासुँ वंथचत छी। बहुत संभव नरेन्दर \nझाजीक ऊपर ललखल गेल िो मु्ा िमिीं नै ्ेख सकल िोइ, एिन \nण्स्थथतमे पाठक-आलोचक िमरा सूथचत करथथ िम अपन सूचनाक ेँ  \nसुधारर लेब। एहि सं्भवमे िम कहि सक ै  छी जे हव्ेिक ई प्रस्तुत \nहव शेर्षांक एिन पहिल प्रयास अथछ जाहिमे ई बुझबाक प्रयास  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकएल अथछ जे नरेन्दर झाजीक रचना क े िन छहन। ई अलग बात जे \nिम सभ कतेक सफल वा असफल भेलहुुँ से पाठक किता। एहि \nहवशेर्षांक क े र शुरूआत हव्ेिक आने हवशेर्षांक जकाुँ अथछ। संगे-\nसंग ई िम ने तुँ उम्रक वररष्ठता क े र पालन करैए आ ने रचनाक \nगुणवत्ताक। िुँ, एतेक धेआन जरूर राखल गेल छै जे पाठकक \nरसभंग नहि िोइन आ से हवश्वास अथछ जे रसभंग नै िेतहन। पहिने \nहव्ेिक सभ अंक नागरी, थतरहुता आ ब्रेल ललहपमे प्रकालशत िोइत \nछल आब एहिमे क ै थी, नेवाड़ी , एवं आइ .पी.ए .ललहप सेिो जोड़ल \nगेल अथछ , मने एखन हव्ेि कुल छि ललहपमे प्रकालशत िोइए। \nएकर अथतररक्त्त हव ्ेिक हकछु अंक रंज ना )नेवारी क े र एक आर \nरूप) , ब्राह्मी, खरोष्ठी, उदूव , थतब्बती एवं थतब्बती -उमे ललहपमे सेिो \nछपल अथछ। कुल थमला कऽ ्ेखी तुँ हव्ेि बारि ललहप अपना \nलेल रखने अथछ जाहिमेसुँ कुल छि टा ललहपमे हव्ेि लगातार \nप्रकालशत भऽ रिल अथछ।  \n2 \nपाठक जखन एहि हवशेर्षांकक ेँ  पढ़ताि तुँ हुनका वतवनी ओ \nमानकताक अभाव लगतहन। वतवनीक गलती जे थथक से सोझे -\nसोझ िमर सभिक गलती थथक जे िम सभ संशोधन नै कऽ \nसकलहुुँ मु्ा ई धेआन रखबाक बात जे हव्ेि शुरुएसुँ िरेक वतवनी \nबला लेखकक ेँ  स्वीकार करैत एलैए। तुँइ मानकता अभाव \nस्वाभाहवक। एकर बा्ो बहुत वतवनीक गलती रिल गेल अथछ जे  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 15 \nहक िमरे सभिक गलती अथछ।  मैथथ ल ीमे हकछुए एिन पलिका \nअथछ जकर वतवनी एकरंगक रिैत अथछ आ ई हुनक खूबी छहन मु्ा \nजखन ओिो सभ कोनो हवशेर्षांक हनकालै छथथ तखन वतवनी तुँ \nठीक रिैत छहन मु्ा सामग्री अथधकांशतः बलसये रिैत छहन। \nऐथतिालसकताक दृथष्टसुँ कोनो पुरान सामग्रीक उपयोग वर्जिंत नै छै \nमु्ा सोथचयौ जे  72-80 पन्दनाक कोनो चप्रिंट पलिका िोइत छै \nताहिमे लगभग आधा सामग्री साभार रिैत छहन, तेसर भागमे \nल ेखक केर हकछु रच ना रिैत छहन आ च ाररम भागमे हकछु नव  \nसामग्री रिैत छहन। मु्ा िमरा लोकहन नव सामग्रीपर बेसी जोर \n्ैत थछयै। एकर मतलब ई नहि जे वतवनीमे गलती िोइत रिै। िमर \nकिबाक मतलब ई जे संपा्क-संयोजकक ेँ  कोनो ने कोनो स्तरपर \nसमझौता करिे पड़ैत छै से चािे वतवनीक िो हक, मुराक िो हक \nहवचारधारक िो हक सामग्रीक िो। िमरा लोकहन वतवनीक स्तरपर \nसमझौता कऽ रिल छी मु्ा कारण सहित। चप्रिंट पलिका एक बेर \nप्रकालशत भऽ गेलाक बा् ्ोबारा नै भऽ सक ै ए (भऽ तुँ सक ै ए मु्ा \nफ े र पाइ लाहग जेतै) तुँइ ओकर वतवनी यथाशक्क्त्त सिी रिैत छै। \nइंटरनेटपर सुहवधा छै जे बीचमे  (इंटरनेटसुँ चप्रिंट िेबाक \nअवथध ) ओकरा सिी कऽ सक ै त छी मु्ा सामथग्रए बलसया रित तुँ \nसिी वतवनी रहितो नव अध्याय नै खुजज सकत तुँइ िमरा लोकहन \nवतवनी बला मुद्दापर समझौता क े लहुुँ।   िमरा लोकहन \nकएलहन , कयलहन ओ क े लहन तीनू शुि मानैत छी, एतेक शुि \nमानैत छी एक ै  रचनामे तीनू रूप भेहट जाएत। आन शब््क लेल  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएिने बूझू। \nउम्मे् अथछ जे पाठक हव्ेिक आने हवशेर्षांक जकाुँ एकरा पढ़ताि \nआ पहढ़ एकर नीक-बेजाएपर अपन सुझाव ्ेताि। जुँ अिाुँ अइ \nहवशेर्षांक क े र PDF पहढ़ रिल छी तुँ कोनो शब्् वा पाुँथत \nअंिरलाइनमे वा हबना अंिरलाइनक ेँ  नीला वा कोनो रंगक ्ेखाए \nतुँ बुजझ ललअ जे ओहिमे सलिंक ्ेल गेल छै रेफरेंस लेल आ तकरा \nल्क्त्लक करबै तुँ ओ सलिंक खुजज जाएत। कोनो-कोनो फोटोमे सेिो \nसलिंक ्ेल गेल छै। पाठक एहि माध्यमसुँ कम समयमे रेफरेंस \nसभिक अध््यन कऽ सक ै  छथथ। मु्ा चप्रिंटमे प्रकालशत पोथीमे ई \nसुहवधा नै रित। अइ कारणसुँ भऽ सक ै ए जे पाठकक ेँ  एहि पोथीक \nहकछु पाुँथत प्रच लल त नै बुझेतहन। ज ाहि ठाम सल िंक ्ेल  गेल  छै ताहि \nठामक पाुँथतक हकछु शब््क बीच  बेस ी स्थ ान छूटल  छै। ओकरा \nएक पाुँथत बना पढ़ी से आग्रि। िम चाहितहुुँ तुँ सभ सलिंक वा थचिक ेँ  \nएकठाम ्ऽ सक ै  छलहुुँ मु्ा िमर सोच अथछ जे पाठकक ेँ  एक ै  ठाम \nतकव आ सबूत भेटहन। \nहव्ेिक द्वारा जीवैत लेखक ओ संस्थाक हवशेर्षांक शृखंलामे \nप्रकालशत भेल आन हवशेर्षांक सभिक ललस्ट एना अथछ (एहिठाम \nजे अंकक ललस्ट ्ेल गेल अथछ ताहि अंकपर ल्क्त्लक करबै तुँ ओ \nअंक खुजज जाएत )। जे हवशेर्षांक क े र हव्ेिक सलिंक छै ठीक तकर \nहनच्च ा एहि हकछु हव शेर्षांकक पोथ ी.क  म क े र चप्रिंट आॉन हिमांि \nसलिंक अथछ जाहि ठाम पाठक एकरा आॉनलाइन कीहन सक ै  छथथ -  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 17 \n  \n1) िाइकू हवशेर्षांक म अंक 12, 2008 जून  15 \n2) गजल हवशेर्षांक म अंक 21,  2008 नवम्बर 1 \n3) हविहन कथा हवशेर्षांक म अंक 67, 2010 अक्त्टूबर 1 \n4) बाल साहित्य हवशेर्षांक म अंक 70, 2010 नवम्बर 15 \n5) नाटक हवशेर्षांक द्सम्बर2010 15 म अंक 72 \n6) समीक्षा हवशेर्षांक \n7) नारी हवशेर्षांक 2011 माचव  01 77म अंक \n8) अनुवा् हवशेर्षांक  )पद्य भारती-गद्य)97म अंक \n9) बाल गजल हवशेर्षांक हव्ेिक अंक म अंक 111,  अगस्त 1\n2012 \n10) भक्क्त्त गजल हवशेर्षांक म अंक 126, 2013 माचव  15 \n11) गजल आलोचना  142 समीक्षा हवशेर्षांक-समालोचना -\nम, अंक 2013 नवम्बर 15 \n12) काशीकांत थमश्र मधुप हवशेर्षांक  जनवरी  1 म अंक 169\n2015  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n13) अरहवन्द् ठाकुर हवशेर्षांक 189 अंक 2015 नवम्बर 01 \nhttps://store.pothi.com/book/गजेन्दर-ठाकुर-\nसम्पा्क-हव्ेि -अरहवन्द्-ठाकुर-हवशेर्षांक/ \nहव्ेिक अरहवन्द् ठाकुर हवशेर्षांक क े र पोथी रूप \"स्वतंिचेता  -\n \"कृथतत्व-व्यक्क्त्तत्व :अरहवन्द् ठाकुरक े र नामसुँ प्रकालशत भेल। \n14) जग्ीश चन्दर ठाकुर अहनल हवशेर्षांक  2015 द्सम्बर 01\n191 अंक \nhttps://store.pothi.com/search/?q=गजेन्दर%2\n0ठाकुर \n15) हव्ेि सम्मान हवशेर्षा क- 200म, भाग-1, \n15 अप्रैल 2016 \n16) हव्ेि सम्मान हवशेर्षाक- 205म, भाग-2, 1 जुलाई  2016 \n17) मैथथली सी  -अल्बम गीत संगीत हवशेर्षांक /.िी.217 म \nअंक 2017 जनवरी  01 \n18) मैथथली वेब पिकाररता हवशेर्षांक-313म अंक  जनवरी  1\n2021 \n19) मैथथली बीिहन कथा हवशेर्षांक-2,  माचव  1 म अंक 317 विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 19 \n2021 \n20) रामलोचन ठाकुर हवशेर्षांक 319 अंक 2021 अप्रैल 01 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -रामलोचन -ठाकुर-हवशेर्षांक/ \n21) राजनन्द्न लाल ्ास हवशेर्षांक  अंक 2021 नवम्बर 01\n333 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-हव्ेि -राजनन्द्न -लाल -्ास -हवशेर्षांक/ \n22) रवीन्दर नाथ ठाकुर हवशेर्षांक 348 अंक 2022 जून  15 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-हव्ेि -रवीन्दरनाथ -ठाकुर-हवशेर्षांक/ \n23) क े ्ारनाथ चौधरी हवशेर्षांक 352 अंक 2022 अगस्त 15 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -क े ्ार-नाथ -चौधरी -हवशेर्षांक/ \n24) प्रेमलता थमश्र 'प्रेम' हवशेर्षांक  अंक 2022 नवम्बर 01\n357 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra- 20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nthakur-editor-हव्ेि -प्रेमलता-थमश्र-प्रेम-हवशेर्षांक/ \n25) शरद्न्ददु चौधरी हवशेर्षांक 358 अंक 2022 नवम्बर 15 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -शरद्न्ददु-चौधरी -हवशेर्षांक/ \n26) \"कला -हवमशव हवशेर्षांक (सन्द्भव- संजू ्ास , कृष्ण कुमार \nकश्यप, शलशबाला , एस .सी .सुमन आ श्वेता झा चौधरी )\" \n15 अप्रैल 2023 अंक 368 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -कला -हवमशव -हवशेर्षांक-सन्द्भव-संजू -\n्ास -कृष्ण-कुमार-कश्यप-शलशबाला -एस -/ \n27) अशोक हवशेर्षांक 369 अंक 2023 मइ 1 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -रचनाकार -अशोक-हवशेर्षांक/ \n28) रामभरोस \nकापहड़  'भ्रमर' हवशेर्षांक 15 मइ 2023 अंक 370 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -राम-भरोस -कापहड़ -भ्रमर-हवशेर्षांक/  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 21 \n29) थमथथला स्टूिेंट \nयूहनयन  (MSU) हवशेर्षांक 1 जून  2023 अंक 371 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -थमथथला -स्टूिेडट-यूहनयन -एम-एस -\nयू-हवशेर्षांक/ \n30) लक्ष्मण झा सागर \nहवशेर्षांक (15 नवम्बर  2023 अंक 382) \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-हव्ेि -३८२-म-अंक-१५-नवम्बर -२०२३-\nलक्ष्मण-झा-सागर -हवशेर्षांक/ \n3 \nविदेहक जीवित विशेर्ांक शंखलामे वकनकर चयन हो तावह \nलेल मोिा -मोिी वनच्च ाक वकछु ब िंदुक पालन कएल ज ाइत \nअचछ-  \n1) लगभग पाुँच-छि मास पहिनेसुँ हव्ेि अपन पाठकक ेँ  सुझाव \n्ेबा लेल लेल सूचना ्ैत अथछ।  \n2) आएल सुझावमे सुँ हव्ेि माि जीहवत लेखकक ेँ  चयन करैत \nअथछ। संस्था सेिो वतावमनमे जीवंत िेबाक चािी।   22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n3) सभ जीहवत मैथथलकमी , संगीतकमी , साहित्यकार-सम्पा्क \nआ रंगमंचकमी -रंगमंच -हन्ेशकक बीचमे हुनकर लेखन / काज \nएवं आचरणक साम्यता ्ेखल जाइत अथछ। जाहि लेखकक \nलेखन / काज ओ आचरणमे बे सी साम्यता (कम फाुँक) भेटैए \nतेिन छि टा नाम चयहनत िोइत अथछ। \n4) छि नाम एलापर ई तुलना कएल जाइत छै जे ई छिो \nमैथथलकमी , संगीतकमी , साहित्यकार-सम्पा्क आ रंगमंचकमी-\nरंगमंच -हन्ेशक अथवा संस्थाक ेँ  रचना ललखबाक वा समाजजक \nकाज क े लाक एवजमे समाजसुँ की भेटलहन। \n5) जजनका सभसुँ कम भेटल बुझाइत अथछ ताहि तीन \nमैथथलकमी , संगीतकमी , साहित्यकार-सम्पा्क आ रंगमंचकमी-\nरंगमंच -हन्ेशक ,-संस्थाक ेँ  अहगला चरण लेल रान्ख लैत छी। \n6) एहि तीन चयहनत जीहबत \nमैथथलकमी , संगीतकमी , साहित्यकार-सम्पा्क आ रंगमंचकमी-\nरंगमंच -हन्ेशकक वा संस्थाक रचना , काज , हुनक उद्येश्य आद्क \nबीचमे परस्पर तुलना कएल जाइत अथछ आ , \n7) अंथतम रूपसुँ हव्ेि द्वारा नाम चुहन सालक अंतमे घोर्षणा \nकएल जाइत अथछ आ हनयत समयपर ई हवशेर्षांक हनकालबाक \nप्रयास करैत छी। एकर मतलब ई भेल जे पाठकक ेँ  सुझाव ्ेबाक \nसूचना िरेक बखवक अप्रैल-मइ धररमे चलल जाइत छहन।   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 23 \nप्रश्न उदठ सक ै ए जे हक उपरक हनयम एिन छै जाहिमे अंथतम रूपसुँ \nसभ सुयोनय जीहवत लेखक क े र चयन समयपर भ़ऽ जेतहन? तऽ \nएकर उत्तर छै- नै। हव्ेिक पाठक लग सेिो अपन सीमा छहन। \nमु्ा अिी सीमाक संगे िमरा सभक ेँ  अपन यथासाध्य श्रेष्ठ ्ेबाक \nछै आ मैथथली लेल एकटा एिन रस्ता बना ्ेबाक छै जाहिसुँ आबए \nबला  500-600 बखवक साहित्य हव्ेिक लीकसुँ प्रेरणा पाबए। \nअिी हवचारक संग हव्ेि ओिन जीहवत लेखकपर अपन धेआन \nसेिो क ें हरत कऽ रिल अथछ जे हक सुयोनय छथथ मु्ा जजनकापर \nहव्ेिक हवशेर्षांक कोनो कारणवश नहि प्रकालशत भऽ सकल। \nएकर नाम भेल हव्ेिक \"हनत नवल लसरीज\"। एहि नव हवचारक \nमुख्य पबिंदु एना अथछ-  \n1) हव्ेिक संपा्क गजेन्दर ठाकुर एकटा कोनो जीहवत लेखक वा \nकलाकारपर एकाग्र आलोचना करता मने ओहि लेखक क े र \nउपल्बध सभ साहित्यपर। एहि पोथीक भार्षा मैथथली अथवा \nअंग्रेजी कोनो एक भार्षामे रित। एहि पोथीक पहिल रूप ई-बुक \nक े र रूपमे आएत आ प्रयास रित जे एकर चप्रिंट सेिो आबए जे हक \nपररण्स्थथतपर हनभवर करतै। \n2) लेखक वा कलाकार क े र चुनाव संपा्क अपन रुथच वा हव्ेि \nटीमक रुथच क े र हिसाबें करता। \n3) एहिमे ओिने लेखक वा कलाकार क े र चयन संभव िएत \nजजनकर उपल्बध िरेक पोथीक  PDF रूपमे हव्ेिक माध्यमसुँ  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाववजहन क भेल  छहन। कल ाकार ल ेल  यूट्यूब एव ं आन स ाइट स ेिो \nमान्दय िेतै। \n4) एहि पररयोजनाक लेल चयहनत लेखक वा कलाकारपर काज \nसंपा्क क े र समय क े र अनुसारे िेतै। तुँइ एकर समय सीमा किब \nसंभव नहि।  \nहनत नवल लसरीजमे एखन धरर प्रकालशत पोथीक सूची एना अथछ - \n1) Rajdeo Mandal- Maithili Writer (ई चप्रिंट रूपमे \nसेिो प्रकालशत भेल अथछ) \n2) हनत नवल सुभार्ष चन्दर या्व ई चप्रिंट रूपमे सेिो प्रकालशत )\nभेल अथछ, संगे -संग ई चप्रिंट आॉन हिमांि रूपमे सेिो अथछ) \nhttps://store.pothi.com/book/गजेन्दर-ठाकुर-हनत -\nनवल -सुभार्ष-चन्दर-या्व / \nएकर अथतररक्त्त हव्ेिक वतवमान अंक सभमे धारावाहिक रूपें \n\"हनत नवल सुशील \" आ \"हनत नवल द्नेश थमश्र सेिो  \"\nप्रकालशत भऽ रिल अथछ आ दूनूक पोथी रूप जग्ल््ये आएत।  \n4 \nई तुँ भेल  ज े काज  िम स भ कऽ स कल हुुँ तकर हव व रण मु्ा हकछु \nएिनो घोर्षणा छै जे हक िम सभ नै कऽ सकलहुुँ जेना 2016 मे  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 25 \nिम सभ परमेश्वर कापहड़ , कमला चौधरी आ वीरेन्दर मल्ल्लक \nहवशेर्षांक क े र घोर्षणा कइयो कऽ नहि प्रकालशत कऽ सकलहुुँ। \nपाठक एहि घोर्षणाक ेँ  एहि सलिंकपर ्ेन्ख सक ै  छथथ- सूचना  बा्मे \nहव्ेिक \"वीरेन्दर मल्ल्लक हवशेर्षांक) \"जे हक प्रकालशत नै भऽ \nसकल )लेल वीरेन्दर मल्ल्लक जीक साक्षात्कार जे नबोनारायण \nथमश्रजी से हव्ेिक म अंकमे प्रकालशत भेल पाठक एकरा 337\nएहि सलिंकपर पहढ़ सक ै  छथथ- 337 अंक 2022 जनवरी  1 \n2017 मे हव्ेि  \"नेपालक वतवमान मैथथली \nसाहित्य\" हवर्षयक हवशेर्षांक हनकालबाक  नेयार  क े ने छल  जे  एख\nन  धरर पूरा  नहि भऽ सकल  अथछ।  \nतेनाहिते हव्ेिक \"साहिग्त्यक भ्रष्टाचार हवशेर्षांक \"िमरा लोकहन \nएखन धरर नै प्रकालशत कऽ सकलहुुँ अथछ। एकर घोर्षणा िम \nमे क े ने रिी। 2019 एहि घोर्षणाक फ े सबुक सलिंक ्ेखू। \nतेनाहिते हव्ेिक 'थमथथला हवकास परर र्ष््\" हवशेर्षांक क े र घोर्षणा \nकइयो कऽ नहि प्रकालशत कऽ सकलहुुँ अथछ। एकर घोर्षणा िम \nजुलाई  2023 मे क े ने रिी। एहि घोर्षणाक फ े सबुक सलिंक ्ेखू। \n \n \n  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररशशष्ट-1 \n \nपररशशष्ट-2 \n \n विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 27 \nपररशशष्ट-3 \nहव्ेि  अपन  कोनो अंकमे \"साहिग्त्यक भ्रष्टाचार हवशेर्षांक\" \nहनकालत  )सलिंक कमेंटमे) ताहि लेल  अपने  सभसुँ हनम्नललन्खत \nहवर्षयपर आलेख  आद् चािी। \n1.साहित्य, कला  एवं  सरकारी  अका्मीः- \n)क) पुरस्कारक  राजनीथत  \n)ख) सरकारी  अका्ेमीमे पैसबाक  गैर-लोकतांलिक  हवधान  \n)ग) सत्तागुट आ अका्मी क े र काजक  तौर-तरीका \nघ) सरकारी  सत्ताक छद्म हवरोधमे  उपजल  तात्काललक समानांतर  \nसत्ताक कायवपिथत )1985सुँ एखन धरर) \nङ) अका्ेमी पुरस्कारमे  पाइ फ ै क्त्टरः थमथक  वा  यथाथव  \n2.व्यक्क्त्तगत साहित्य संस्थान  आ पुरस्कारक  राजनीथत  \n3.प्रकाशन जगतमे  पसरल  भ्रष्टाचार आ लेखक  \n4. मैथथलीक  छद्म लेखक  संगठन  आ ओकर प्ाथधकारी  सभिुँक \nआचरण  \n5.मैथथली  हवभागमे  पसरल  साहिग्त्यक भ्रष्टाचारक हवहवध  रूपः - \n)क) पाठ्यिम \n)ख) अध्ययन-अध्यापन \n)ग) हनयुक्क्त्त \n6. साहिग्त्यक पिकाररता , ररव्यू, मंच , माला , माइक आ \nलोकापवणक  खेल -तमाशा \n7.लेखक  सभिुँक जन्दम-मरण शताब््ी क े र चुनाव , क ै लेंिरवा् आ  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतकरा पाछूक राजनीथत  \n8.्ललत  एवं  लेन्खका सभिुँक संगे  भे्-भाव  आ ओकर शोर्षणक \nहवहवध  तरीका \nउपरक  हवर्षयक अथतररक्त्त जुँ हकयो साहिग्त्यक भ्रष्टाचारक कोनो \nनव  हवर्षयपर ललखए  चािथथ  तुँ ओकरो स्वागत रित।  \nपररशशष्ट-4 \n \n  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  \n विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 29 \n२.२.नरेन्द्र झाज ीक स ंजक्षप्त पररच य \nनरेन्द्र झाजीक संक्षिप्त पररचय \nएहिठाम प्रस्तुत अथछ नरेन्दर झाजीक  संजक्षप्त पररचय। एहि \nपररच य केर हकछु तथ्य पहिनेस ुँ स ाव वज हनक छै। अथधकांश तथ्य \nहव्ेि द्वारा जुटाओल गेल अथछ।  \n \nनाम- नरेन्दर झा \nजन्दम थतथथ : 22 लसतंबर  1934, अनन्दत चतु्वशीक  द्न  \nहपता: हवद्यावाचास्पथत  पं. उपेन्दर झा \nजन्दमस्थान: तरौनी  )्रभंगा) \nस्थायी पता: झा एडि एसोलसएट्स , 406-407, ग्रैडि प्लाजा  \n 30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ्र े जर रोि, पटना - 800001 )हबिार) \nलशक्षा: CA (जनवरी -1966) \nवृलत्त: CA \nनरेन्दर झा जी  क े र पररवारक  अन्दय स्स्य: \nपत्नी: पन्दना झा )ररटायिव प्रोफ े सर एवं  लेन्खका) \nछोट भाए: अग्ननपुष्प )मैथथली  लेखक ) \nपुिी: नीललमा  \nपुि -1: राजीव  कुमार झा \nपुि -2: संजीव  कुमार झा \nप्रकालशत कृथत मौललक : कोलकत्तेसुँ चाटविव एकाउटेंटेक हिग्री आ \nओतहि ्स  वर्षव अपन  पेशाक संगहि थमथथला  ्शवन , थमथथला  \nथमहिर, समय -साल  आ अन्दय पलिकामे थमथथलाक  उद्योग-धंधा आ \nअथवव्यवस्थापर  हनयथमत लेखन।  थमथथला -मैथथलीक  आन्द्ोलन आ \nसांस्कृथतक गथतहवथधमे  संलनन।  1976 सुँ पटनामे  अपन  पेशासुँ \nजुड़ल  रिैत मैथथली  पि-पलिका आ आकाशवाणी  पटनासुँ \nथमथथलाक  अथवव्यवस्था  आ अथवतंि पर  लेखन  आ हनम्न पोथीक  \nप्रकाशन )पोथीमे  सलिंक ्ेल  गेल  अथछ, ताहिपर ल्क्त्लक कऽ पाठक  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 31 \nपोथी  धरर पहुुँथच सक ै छथथ )- \n1. थमथथलाक आर्थिंक हवकास (2000) \n2. थमथथलाक जनप्ीय हवकास (2005) \n3. थमथथला मे जल संसाधन ओ प्रबंधन (2006) \n4. हवकास ओ अथवतंि )2008) \n5. अथव तंि ओ भ्रष्टाचार )2012) \n6. पररभ्रमण )2012) \n7. स्मृथत )2013) \n8. Mithila Rising (2014) \nएकर अथतररक्त्त नरेन्दर झा अपन आत्मकथ्य 'चपल चरन थचत \nचंचल भान ' शीर्षवकसुँ अंथतका पलिका )जनवरी -जून  2009) लेल  \nललखने  छलाि जे  बा्मे अंथतक े प्रकाशन द्वारा \"अपना  नजरर  मे\" \nनाम पोथीमे  संकललत  भेलै।  \nसंस्थागत  सेवा - अनेक संस्थासुँ जुड़ल  छलाि जाहिमे बाबू सािेब \nचौधरीक  संग  सहिय  सियोगी रिला ि। बा्मे पटना  एलापर  सेिो \nअनेक संस्थासुँ जुड़लाि।  मैथथली  लेखक  संघक  स्थापना  क े लाि \nआ अिी मैथथली  लेखक  संघक  अध्यक्ष रूपमे  बेसी  ख्यात भेलाि। \nहिनक े कारणसुँ गजेन्दर ठाकुर मैथथली  लेखक  संघ  क े र वेबसाइट  \nसेिो बनेलाि।  हकछु बखव ई वेबसाइट  गजेन्दरजीक  खचवपर  चलैत  \nरिलै  बा्मे गजेन्दरजी  एहि वेबसाइटक ेँ ब्लाग रूप  ्ऽ ्ेलाि जकर  \nसलिंक अथछ  32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nhttps://maithililekhaksangh.blogspot.com/  \nनरेन्दर झाजीक  सहिय  सियोगसुँ मैथथली  ललटरेचर  फ े स्टीभल क े र \nशुरूआत  भेल  जे  जकर  प्रथम संस्करण  पटनामे  भेल।  बा्मे इएि \nललटरेचर  फ े स्टीभल क े र आन-आन संस्करण  सफलता  पूववक  \nहवलभन्दन शिरमे भऽ रिल  अथछ। संगहि आनो संस्था  सभ  द्वारा आब \nहवलभन्दन ललटरेचर  फ े स्टीभल भऽ रिल  अथछ। \nसम्मान आ पुरस्कार : \n1. शेखर सम्मान )2006) \n2. वैद्यनाथ  थमश्र 'यािी' सम्मान )2019)\n \nनामः पन्दना झा \nज न्दम थतथथ : अप्रैल, 1946 \n विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 33 \nमृत्यु- 15 फरवरी  2024 \nहपता: स्व. शुभनारायण  चौधरी  \nजन्दमस्थान: दुलारपुर  )्रभंगा) \nस्थायी पताः झा एडि एसोलसएट्स , 406-407, ग्रैडि प्लाजा  \nफ्र े जर रोि, पटना - 800001 )हबिार) \nलशक्षा: हबिार हवश्वहवद्यालय , मजफ्फरपुरसुँ मनोहवज्ञानमे प्रथतष्ठाक \nसं ग स्नातक आ कलकत्ता हवश्वहवद्यालयसुँ वर्षव 1967 मे एम.ए. \nपटना  हवश्वहवद्यालयसुँ मनोहवज्ञानमे पी.एच .िी.। \nवृलत्तः मगध हवश्वहवद्यालयक  जे .िी. महिला मिाहवद्यालय, पटनामे  \nस्नातकोत्तर मनोहवज्ञानक प्राध्याहपका आ हवभागाध्यक्ष। वर्षव \n2008 मे मिाहवद्यालय सेवासुँ  हनवृत्त। \nप्रकालशत कृथत मौललक : 1965 सुँ अद्यावथध हवलभन्दन पि- \nपलिका , स्माररका, कथा -संग्रि, अलभनन्द्न ग्रंथ आद्मे मौललक , \nअनूद्त  कथा , आलेख , हनबंध , साक्षात्कार, पोथी -समीक्षा आद् \nप्रकालशत। पटना  आकाशवाणी  आ दूर्शवन  सुँ समय -समय  पर  \nकथा , हनबंध , साहित्य- चचावक  प्रसारण , आ हनम्न पोथीक  \nप्रकाशन )हकछु पोथीमे  सलिंक ्ेल  गेल  अथछ, ताहिपर ल्क्त्लक कऽ \nपाठक पोथी  धरर पहुुँथच सक ै छथथ )-  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n1. Psycho Social Stress and Schizophrenia \n(2003) \n2. अनुभूथत )2009, कथा  संग्रि) \n3. अनुशीलन  )2012, हनबंध संग्रि) \n4. अलभलार्षा )2021, कथा  संग्रि) \nसंस्थागत  सेवा - हवलभन्दन साहिग्त्यक, सांस्कृथतक , सामाजजक  \nसंस्था  मे सहिय  सियोगी।  \nसम्मान आ पुरस्कार - \n1. श्री जानकी  सम्मान )2014, मैथथली  महिला संघ , पटना ) \n2. यािी सम्मान )2016, थमथथलांचल  हवकास  पररर्ष्, \nलिेररयासराय , ्रभंगा) \n3. थमथथला  हवभूथत  सम्मान )2016, अन्खल भारतीय थमथथला  \nसंघ , नई द्ल्ली) \n  \nऐ रचनापर  अपन मंतव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 35 \n२.३.कल्पना झा- \"अनुशीलन\"क अनुशीलन आवश्यक  \n \nकल्पना झा \n\"अनुश ीलन\"क अनुश ीलन आिश्यक \nपन्दना जीक  \"अनुभूथत \" सुँ प्रारम्भ भेल  \"अनुशीलन \" आ \"अलभ\nलार्षा\" धररक साहिग्त्यक यािाक अवलोकन  करैत एक बातक \nअफसोच  भ' रिल  अथछ, एक्त्कहि शिर पटनाक  हनवासी  रहितहुुँ \nिमरा हुनका  सुँ भेंट, हुनकर  लेखनीक  माध्यम सुँ भ' रिल  अथछ।\n सशरीर  भेंटघाुँट कहियो नहि भ' सकल।  भेंटघाुँटक िम मे गप्पे\n गप्प मे बहुत  हकछु बुजझतहुुँ। हुनकर  व्यक्क्त्तत्वक सभ  आयाम सुँ\n पररथचत  िोइतहुुँ। खैर जे -से।  \n 36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएमिर हव्ेि  टीम ज खन  \"नरेन्दर झा हवशेर्षांक\" हनकालबाक  घोर्ष\nणा कएलहन , तखन  नरेन्दर झा जीक  अिाांहगनी पन्दना झाक साहि\nग्त्यक अव्ान  पर  ललखबाक  बात सेिो  सुनबामे  आएल।  ्ेखलहुुँ,\n पन्दना झाक पोथी  सभ  हव्ेि  साइट  पर  उपलब्ध  अथछ। झट सुँ \nिाउनलोि  क े लहुुँ। \nसभ  सुँ पहिने  पन्दना जीक  \"अलभलार्षा\" पढ़लहुुँ। नीक लागल।  \nहवशेर्ष प्रभाहवत भेलहुुँ एहि कारणेँ जे  सभ  टा मनोवैज्ञाहनक आधा\nर  पर  ललखल  कथा  सभ  अथछ उक्त्त पोथी  मे। ओना  तुँ कोनो  क\nथा  मे मनोहवज्ञान रहिते छै, मु्ा मनोवैज्ञाहनक आधार पर  ललखल\n कथा  मे पािक  मन :ण्स्थथतक थचिण , भावनात्मक पक्ष पर  हवशे\nर्ष फोकस , सामान्दय कथा  सुँ लभन्दन तरिक हनन्िते। मनोहवज्ञान \nचूुँहक िमर अपन  हवर्षय सेिो  रिल  अथछ, तुँ स्वाभाहवक े  बेसी  मो\nन  सुँ पढ़लहुुँ। पािक  मोन  मे पैसबाक  रचनाकारक  प्रयास केँ भाुँ\nहफ सकलहुुँ। आ्रणीय  भीमनाथ  झा जी , पोथीक  'भूथमका' मे \nअपन  बात राखैत किलहन  अथछ \"मनोहवज्ञानक लशजक्षका प्रो. प\nन्दना झा व्यक्क्त्त ओ समाजक  अध्येता सेिो  रिलीि अथछ। अध्येते\n टा नहि हनरीजक्षका सेिो।  हनरीक्षणक संग  ई ओकरा मे अबैत प\nररवतवनक  रेखांकन  करैत चलैत  छथथ -\nशब््थचि रचैत  जाइत  छथथ।आ  ओहि मे प्राण फूहक ्ैत छथथ।  \nओकर प्रत्येक हिया-\nकलाप  अिाुँक मोन  पर  ठोकर मारैत अथछ।\" अक्षरशः सत्य कि विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 37 \nलहन  अथछ आ्रणीय।  सभटा  कथाक  सभ  पािक  चयन  पन्दना \nजी  समाजक  अध्ययन करैत, लोकक  मानलसकताक  हनरीक्षण क\nरैत कएने  िोएतीि, से  स्पष्ट दृथष्टगोचर भेल  पोथी  पढ़ैत  काल।  को\nनो  छोटो सन  घटना , कोनो  पररण्स्थथत केँ कथाक  रूप  ्ेब, हिनक\nर  लेखन  कौशलक  पररचायक  अथछ। जेना  पोथीक  पहिल  कथा , \n\"बिन्दना\"क नायक बैजूक  संग  भेल  घटना।  एहि तरिक घटना  ्े\nखबालेल  तुँ बहुत  लोक  ्ेखैत रिैत अथछ, मु्ा कतेक लोक  ्ेख\nलथथ  आ हबसरलथथ , सएि  हिसाब  रिैत छैक। आ ओएि घटना  \nसंवे्नशील  लोक  केँ बहुत  हकछु सोचबा  लेल  हववश  करैत छै। मु\n्ा बहुत  हकछु सोचलाक  बा्ो, ओहि पररण्स्थथतक शब््-\nथचि  खींचब  सभक  बुत्ताक बात नहि। संवे्नशील  िोएब कोनो  र\nचनाकारक  मूल  गुण अथछ, आ ई गुण स्पष्ट ्ेखाएल  िमरा, हिन\nकर  ललखल  कथा  सभ  पढ़ैत  काल।  \nएकटा हवशेर्ष बात ध्यान ्ेबा योनय इिो अथछ, जे  हिनकर  पहिल  \nकथासंग्रि \"अनुभूथत \"क बात हुअए  पकिंवा \"अलभलार्षा\"क बात \nहुअए।  हबनु  प्रयोजनक  कोनो  प्रसंग घुलसया  क' कथा  केँ नमिर  \nकरबाक प्रयास नहि कएल  गेल  अथछ। किबाक माने  पाठकक  ब\nहुमूल्य समय  बेरबा्  करबाक आरोप  नहि लगा  सक ै त अथछ के\nओ हिनका पर।  जखन  हक मनोहवज्ञान आधाररत कथा  सभ  मे पा\nिक मानलसक  ण्स्थथतक थचिण  करैत अनगवल  प्रलाप  करबाक \nस्कोप भरपूर  रिैत छै रचनाकारक  समक्ष।  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकथासं ग्रि \"अनुभूथत \" वास्तव  मे रचनाकारक  अनुभूथतएक  संग्रि\n थथक।  जाहि  मे अपन  हवचार , अपन  भावनाक  अलभव्यक्क्त्त सिज\n, सरल  भार्षा मे ्ेखबा लेल  भेटल।  चािे ओ \"अनमोल  आनन्द्\"\n मे अपन  पाुँच सुँ बारि बरखक नाथत -\nनाथतन  आ पोताक  संग  हबताओल  अनमोल  पल  क े र अनमोल  अ\nनुभूथत  िोइन पकिंवा \"असामान्दय के\" सन  संवे्नशील  कथा  हुअए\n। सभटा  अपन  अनुभूथतएक  अलभव्यक्क्त्त छहन।  \"अनुभूथत \" नाम\nकरणक पाछाुँक कारण सेिो  इएि छलहन , जे  हिनका कथाक  पा\nि सभक  संग  जीबाक  अवसर  भेटल  छहन।  घहटत घटना  हिनकर  \nहृ्य  केँ प्रभाहवत कएलकहन।  \nपन्दना जीक  \"अनुभूथत \" पढ़ब  शुरु  कररतहि, नजरर  गेल  \"समपवण\n\" पर।  सामान्दयतः जेना  िोइत छै, सभ  सुँ पहिने  नजरर  जाइते  छै \n\"समपवण \" पर।  से  नजरर  पहड़तहि, मोन  मे छहप  गेल  जेना।  \"सम\nपवण -\nओहि सभ  व्यक्क्त्त ओ पाि  केँ, जजनका  सुँ कथा  ललखबाक  प्रेरणा\n भेटल \" बहुत  नीक  लागल , हवशेर्ष लागल , उथचत  लागल , हृ्यत\nल  सुँ ललखल  शब्् लागल।  सामान्दयत: रचनाकार  लोकहन  अप्पन\n खास  लोक  केँ समर्पिंत करैत छथथ , से  ्ेखल  छलए , तैँ आर हव\nशेर्ष लागल।  अपन  कथाक  पाि  सभक  प्रथत थैंकफुल  िोएब, हिन\nकर  हवनम्रताक द्योतक छहन।   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 39 \nवास्तव  मे हिनकर  लेखनीक  माध्यम सुँ हिनकर  व्यक्क्त्तत्व सुँ परर\nथचत  िोएब बड़ सिज  छहन  पाठकक  लेल।  जेना  हिनकर  स्वीकारो\nक्क्त्त \"कच्छप गथतए लेखन  चलैत  रिल।  संग  लागल  गृिणी आ \nप्राध्याहपकाक ड्यूटी बड़ कड़गर छल , तैँ लेखन  प्रहिया के अवा\nध गथत नहि ्' सकललयै \" सुँ स्पष्ट अथछ जे  ई अपन  सभ  जजम्मे\n्ारी  कतेक हनष्ठाक संग  हनभाबैत  जीवन  हबतओलहन।  िमरा लेखेँ\n ई बेसी  मित्वपूणव बात! अवाध  गथतए साहिग्त्यक आव्ान  ्ैत \nजुँ ्ोसर  जजम्मे्ारीक अविेलना  िोइतहन, से  अनुथचते  बात िोइत\nहन।  \nदुनू  कथासंग्रि \"अनुभूथत \" आ \"अलभलार्षा\" पढ़ला  उत्तर \"अनु\nशीलन \" पढ़लहुुँ। ई बेसी  उपयोगी  पोथी  बुझाएल।  ई पोथी  हनबंध\n-संग्रि अथछ। मु्ा हनबंध -\nसंग्रि बुजझ एकरा उबाउ सन  पोथी  नहि बूझब क े ओ। रुथचकर  हव\nर्षय सभ  अथछ एहि पोथी  मे। संगहि  एक े िथमक मित्वक सेिो  अ\nथछ ई पोथी  \"अनुशीलन \" जाहि  मे नारी -\nलेखन  सुँ संबंथधत  साहित्य-\nहवमशव  सेिो  भेटत। मनोहवज्ञान संबंधी  आलेख  सभ  सेिो  भेटत। \nजेना  \"आत्मित्या:मानलसक  हवकृथत \" आ \"बाल  अपराध :सामा\nजजक  अलभशाप \" सन  आलेख।  \nपन्दना जीक  एहि हनबंध  संग्रि \"अनुशीलन \"क पहिल  हनबंधक  च\nचाव  मोिन भारद्वाज  जी  अपन  आलेख  \"साहित्य आ साहित्य दृथष्ट 40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"क अन्दतगवत करैत छथथ।  हुनकर  किब छहन -\n\" साहित्य हकएक ललखल  जाए \"- ई वाक्त्य प्रश्न मूलक  अथछ। ए\nहि वाक्त्य सुँ अनेक  वाक्त्य जनमैत  अथछ। साहित्य हकएक आव\nश्यक अथछ, साहित्य की अथछ, ककरा लेल  अथछ, आद् आद्।\" \nआगाुँ ओ किलहन  अथछ --\"साहित्य-\nलेखन  थचपड़ी  पाथब  नहि अथछ। किबाक लेल  साहित्य ललखा  रि\nल  अथछ, हकन्दतु ओहि मे साहित्य-\nदृथष्ट नहि छैक। साहित्यकार लेल  अुँन्खगर िोएब जरूरी  छैक।\" \nएिी ण्स्थथतक प्रथतहिया थथक  पन्दना झाक ई पोथी  \"अनुशीलन \"\n। एहि मे साहित्य अथछ। साहित्य-\nदृथष्टक आवश्यकता पर  जोर  अथछ। \nपन्दना झा जीक  एक टा वक्त्तव्य सेिो  अवलोकनाथव  प्रस्तुत करैत \nछी,जाहि  सुँ \"अनुशीलन \"क अनुशीलन  करबाक इच्छा सभक  मो\nन  मे सिजहि  जागृत  िोएत। \"साहित्य आ समाज  मे अन्दयोन्दयाश्र\nय संबंध  छैक। एकक हबना  ्ोसरक  पररकल्पना  नहि कएल  जा  \nसक ै त अथछ। मनोहवज्ञान तुँ साहित्य आ समाज  दुनूक  अलभन्दन अं\nग अथछ। तैँ समाज , पररवार  आ व्यक्क्त्त केँ प्रभाहवत करए बला  \nहकछु मनोवैज्ञाहनक तथ्य केँ िम \"अनुशीलन \"क माध्यम सुँ उप\nण्स्थत करबाक प्रयास कएल  अथछ।\"  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 41 \nहनबंध  संग्रि \"अनुशीलन \"मे संकललत  सभटा  आलेख  साथवक  आ\n उपयोगी  हवर्षय सुँ संबंथधत  अथछ। एक द्स  प्राचीन  भारतीय सं\nस्कृथत मे नारी , समाजक  सशक्क्त्तकरण मे मैथथल  महिलाक  योग\n्ान , बेटी:सृजन  आ संघर्षवक रूप , आधुहनक  मैथथली  कथा  मे ना\nरी, सन  अनेक  हवर्षय पर  साहित्य-\nहवमशव  आधाररत आलेख  अथछ। ओतहि फ ै शन:एक आवश्यकता,\n थधया पूताक  फूलस  बाजब , कामकाजी  महिला :सुहवधा -\nअसुहवधा , हवद्याथी  आ अनुशास निीनता , िीनताक भावना  एवं  त\nकर  हन्ान , सन  आलेख  समाजोपयोगी  हवर्षय पर  आधाररत अथछ\n। \nहबना  कोनो  लाग -\nलपेट  केँ िमर स्पष्ट मत अथछ,जे  पन्दना जीक  साहिग्त्यक यािा भ\nले  छोटे रिलहन  मु्ा रिलहन  हनस्सन।  तीनू  पोथी  अपना  अपना  ज\nगि पर  बहुत  नीक।  पठनीय  ओ संग्रिनीय । मु्ा जुँ सभ  सुँ नीक\n पोथी  चुनबाक  गप्प करी , तुँ िम \"अनुशीलन \" केँ चुनब।  ई पोथी\n सभ  केँ पढ़बाक  चािी। चािे ओ ललखनािर  िोइथ हक पढ़नािर , \nमाने  लेखक /पाठक  सभ  लेल  समान  रूप  सुँ उपयोगी  लसि  िेतहन\n। \nएकटा गप्प आरो कहिए ्ेब ठीक। मोनक  बात मोन  मे हकएक रा\nखी। ई तुँ सववहवद्त  अथछए, िरेक व्यक्क्त्तक, िरेक रच नाकारक  \nअपन  फराक दृथष्टकोण िोइत छै। समाज  मे घहटत घटनाक  अव 42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलोकन  करबाक, ओहि पर  मंथन  करबाक,अपन  नजररया  िोइत \nछै। ओहि हवर्षय पर  हकछु ललखबाक , अपन  लशल्प िोइत छै, अप\nन  शैली  िोइत छै। आ अपन  अपन  स्थान  पर  सभ  सिीए  रिैत अ\nथछ, एहि बात केँ सेिो  नकारल  नहि जा  सक ै त अथछ। िम अपन  \nबात रान्ख रिल  छी। िमरा हिसाब  सुँ \"माता क्त्वथच्हप...\"क लश\nप्रा आ \"एक टा आर सथमधा \"क गायिीक न्खस्सा (अलभलार्षा \nकथासंग्रि सुँ) केँ एकटा लभन्दन द्शा ्ेल  जा  सक ै त छलए।  हन\nस्सं्ेि दुनू  पािक  जीवन  मे घहटत घटना  झकझोरने  िेतहन रचना\nकार केँ, तखने  एकरा  अपन  कथाक  हवर्षय बनओलहन  अथछ। मु\n्ा एहि हवर्षय केँ एकटा एिन सं्ेश  ्ैत कथा  बुनबाक  प्रयास स\nमाजक  लेल  बेसी  हितकर भ' सक ै त छलए , जाहि  मे माि सम\nस्या सुँ जुझैत  आ फ े र िारर माहन , जान  ्ेब टा उपाए  नहि ्ेखा\nओल  जाइत।  समस्या  सुँ जुझैत  ओहि सुँ बिरेबाक उपाए  कररत\nथथ , कथाक  मुख्य पाि।  ओना  बेटीक प्रथत हनष्ठुर समाज क थचिण\n सेिो  बहुत  हकछु सोचबा  लेल  हववश  तुँ कररते अथछ। संगहि  ण्स्थ\nथत मे सुधार  लेल  जागरूक  सेिो  करैत छै लोक  क ेँ । तथाहप  िमरा \nबुझाएल  जेना  कथा  केँ ्ोसर  मोड़ सेिो  ्ेल  जा  सक ै त छलैक।  \nओना  एहि ठाम िमरा इिो बात स्पष्ट करब आवश्यक अथछ जे , जे\nना  अथधकतर महिला  साहित्यकारक रचना  माि स्िीक शारीररक\n-\nमानलसक  पीड़ा  केँ 'िाइलाइट ' करबा पर  ्ेखैत छी (जकरा  साहि विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 43 \nग्त्यक भार्षा मे स्िी हवमशवक  संज्ञा ्ेल  जाइत  अथछ) तेना  पन्दना \nजीक  रवैया  नहि ्ेखाएल।  हकछु कथा  छोहड़, स्िी केँ हनरीि  प्रा\nणी ्ेखएबाक प्रयास करैत नहि ्ेखएलीि  िमरा। सत्य किी तुँ \nमाि स्िीक दुख  पर  फोकस  करब नीक  बात अथछओ नहि। स्िी\nक जीवनक  अपन  मित्व छै, अनेक  सुख  सेिो  छै। कखनो  स्िी िो\nएबा पर  गौरव -बोध कएहनिारर  स्िी-\nपािक  न्खस्सा सेिो  हुअए।  स्िी िोएब, मतलब  माि दुख  भोगब,\n से  अहवश्वसनीय  सन  बात भेल  आ पुरुख  मतलब  महिला  के दुख\n ्ेमएबला , प्रताहड़त करएबला , सेिो  ओतबे अहवश्वसनीय।  \nपन्दना जीक  साहित्य मे हवहवध  हवर्षयक समावेश  छहन।  जे  ्ेन्ख/\nपहढ़  िम तुँ बड़ आह्लाद्त भेलहुुँ। हिनकर  रचना  संसार  लेल  अंग्रे\nजीक  शब्् \"remarkable\" एक्म उपयुक्त्त बुझा रिल  अ\nथछ िमरा। बेसी  सुँ बेसी  लोक  पन्दना जीक  रचना  पढ़थथ , गुनथथ , \nलाभान्न्दवत िोइथ , िमर कामना ! \nअपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.मुन्दनी कामत- थमथथला -मैथथल क े र चहुहवकासक शुभचचिंतक \nश्री नरेन्द्र झा \n \nमुन्द्नी कामत- संपकष-ददल्ली \nचमचिला-मैचिल के र च हुविकासक श ुभचच िंतक श्री नरेन्द्र झा \n्रभंगा जजलाक तरौनी गाम अपन हवभूथत  सब लेल अपन ्ेश \nआऽ हव्ेशो मऽ प्रलसि अथछ। बाबा 'यािी'क ई जन्दमभूथम अथछ \nजतए माहटक कण-कणमे साहित्य बसैत अथछ। ओहि गामक \nलोगक क्षेि चािे जे िोए अपन मातृभार्षा, अपन समाज , अपन \nक्षेि लेल चचिंतन स्वभाहवक अथछ। िमर अहि बातक उ्ािरण छैथ \nआ्रणीय श्री नरेन्दर झा आऽ हु नकर ई अनमोल \nकृथत \" थमथथलाक आर्थिंक हवकास \" हिनकर कमव क्षेि कलकत्ता \nरिल आऽ व्यवसाथयक क्षेि चाटविव एकाउन्दटेन्दट। अथत व्यस्तताक \n विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 45 \nबा्ो अपन मातृभार्षा सुँ प्रेम आऽ अपना समाज लेल चचिंतनक \nपररणाम ई पोथी अथछ। \nलशखा प्रकाशन सुँ प्रकालशत पोथी  \" थमथथलाक आर्थिंक \nहवकास \" केँ माध्यम सुँ पोथी संगे िमर पहिल पररचय श्री नरेन्दर \nझा सुँ भेल। हुनकर हवचार सुँ भेल। हुनका अनुसार \" कोनो राज्य \nछोट िोए अथवा पैघ से मित्त्व नै अथछ, मित्वपूणव बात ई अथछ जे \nओऽ आर्थिंक रूपे सुदृढ़ िोए\"। हुनकर अहि तरिक हवचार माि सुँ \nथमथथलांचलक हवलभन्दन पररवेश सोझाुँ  मे नाथच उठैत अथछ। जखन \nआर्थिंक संपन्दनताक बात करैत छी तुँ अहि क्षेिक लोग सबसुँ पाछाुँ \n्ेखाइत अथछ। लोग अपन शारीररक बूत्ता पर जजनगीक चाक घुरा \nरिल अथछ। आन्खर स्वतंिताक बा्ो हकयाक हबिार अखैन तक \nपछुआएल  रिल । अहि पर थच न्दतन स्व भाहव क अथछ। \" मैथथलीक \nआर्थिंक हवकास \" नामक ई पोथी अपना मऽ समस्या संगे \nसमाधानो समेटने अथछ।  \nपोथीक पहिल अध्यायमे न्ी घाटी पररयोजनाक बात हवस्तृत रूपेँ \nक ै ल गेल अथछ। जकर तित हबिारक िास्ी क ेँ  कारण किैए बला \nअल्िर न्ी सब आऽ ओहि न्ी सबपर बान्दिल गेल बान्दि। जे पाहन \nक ेँ  सदुपयोग लेल बनाउल गेल, माने कृहर्ष आऽ हबजली उत्पा्न \nिेतु हवलभन्दन पररयोजना शुरू क ै ल गेल। करोड़ो लागत सुँ शुरू \nकोशी, कमला , गंिक, मिानन्द्ा, लखन्ेई आद् पररयोजना सभ \nशाथमल अथछ। कतेको पररयोजना अखनो फाइल मऽ चैल रिल  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअथछ आऽ कतेको शुरू भऽ थप पड़ल अथछ। अहि सब \nपररयोजनाक लाभ हबिारक जनता क ेँ  कतेक भेटल आऽ भेट रिल \nअथछ से वैि जानत जकर फसल अखनो रौ्ीमे जैर जाइत अथछ \nआऽ अखार मऽ बैि जाइत अथछ। पररयोजना क ेँ  नाम पर \nराजहनथतक खेलक गवाि अथछ ई पोथी।  \n्ोसर अध्याय जनसंख्या एवं आर्थिंक हवकास अथछ जकर तित \nआर्थिंक हवकासमे कृहर्षक योग्ान, कुहटर एवं लघु उद्योग। \nउद्योगीकरण मऽ चीनी थमल , सुती  वस्ि उद्योग, कागज \nथमल , बरौनी खाद्य कारखाना आद् क ेँ  हवस्तृत वणवन क ै ल गेल \nअथछ। सम्पूणव पोथी कऽ थमथथलांचल क्षेि क ेँ  ्शा आऽ द्शाक \nररपोट कहि सक ै त छी। हक भेल, हक िेबाक चाहि आऽ हक भऽ \nरिल अथछ अकर पूणव हववरण अहि पोथी मऽ समाहित अथछ। श्री \nनरेन्दर झा क ेँ  ई पोथी थमथथलांचलक सजीव थचिण अथछ। लेखक \nक ेँ  लेखनी मनलनगू संगे कतेको प्रश्न ठार करैत ओहि पर मंथन \nलेल रोक ै त अथछ। \nलशखा प्रकाशन सुँ प्रकालशत हिनकर ्ोसर पोथी \" थमथथला मे \nजल संसाधन ओ प्रबन्दधक\" अथछ। अहि पोथी मऽ पहिने गंिक \nन्ीक ेँ  उद्भव, हवकास आऽ अहि कछाइरमे बास क े हनिार लोगक \nवणवन क ै ल गेल अथछ। ग्रामीन सबक ें  न्ी सुँ िोए बला िाभ -\nिाहनयक वृत्तान्दत अथछ ई पोथी। ऐना नैं जे नेपाल सुँ हबिार अबैए \nबला न्ी सब हबिार लेल अलभशाप अथछ, न्ी आऽ पाहन तुँ युगो - विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 47 \nयुग सुँ जीवनक वर्ान बैन कलकल बिैत रिैत अथछ। न्ीक माहट \nपाहन सुँ ससिंथचत मानव जीवन पोसा एत आहब रिल अथछ। जखन \nिम कोनो न्ी संगे मशीनीकरण करैत छी, ओकर बिैत धार क ेँ  \nबन्दिैत छी तुँ ओिो अपन मयाव्ा लाुँथघ ्ैत अथछ। जकर पररणाम \nहवनाशक िोइत अथछ। गामक गाम भालस जैत अथछ आऽ न्ी \nजीवन ्ाथयनी कलंकनी बैन जाइत अथछ। मानव अपन क ै ल कृथत \nक ेँ  स्वयं अपने वाणी सुँ झाुँहप ्ैत अथछ। गंिक न्ी कहियो \nथमथथलांचलक जीवन ्ाथयनी छल। जखन अबैत छल िररयाली \nलबैत छल , आऽ जैत खन अपन उपजाउ माहट सबठाम उझैल \nजाइत छल। पर इिो न्ी संगे नीत पररयोजनाक खेल िोइत रिल। \nबेर -बेर अकरा बान्दिल समटल गेल। काज साथवक रूपेँ नै भेल। \nकतऽ चूक भेल हक िेबाक चाहि आऽ की भेल अहि सब बातक \nएगो ररपोटव रूपें श्री नरेन्दर झा अपन पोथी मऽ ललखने छैथ। अहि \nपोथी मऽ हबिारक प्राचीन आऽ वतवमान दुनू न्ीक चचाव क ै ल गेल \nअथछ। क े तेको नाम िमरा पहिल बेर सुनल। कतेको न्ी मित्विीन \nभऽ गेल, कतेको अखनो अपन छोट आऽ लसकुरैत धारा क ेँ  चुपचाप \n्ेख रिल अथछ। ई पोथी अिाुँ क ेँ  थचन्दतन लेल मजबूर करैत अथछ। \nल ेखक थमथथ ल ांच ल  में पाहनक अम्बारक बीच  ज ल  हव द्युतक च च ाव \nकरैत छथथ । अहि क्षेिमें ज ल  हव द्युतक हव शाल  स ंभाव ना आऽ \nसाधन अथछ मु्ा हनयथत नै अथछ। सरकार सुँ सब बेर माि \nआश्वासन भेटैत अथछ कायव अखनो धरातले पर आेंघराएल अथछ।  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nश्री नरेन्दर झा जी अपन अहि पोथीमे न्ीक पाहन क ेँ  समुथचत \nउपयोग कोना कऽ िम अकरा वर्ान बना सक ै त छी आऽ अहि पर \nअपना क्षेि में कतेक काज भेल तकर सुन्द्र व्याख्यान प्रस्तुत क े ने \nछैथ। मैथथली मऽ अहि तरिक पहिल पोथी िमरा पढ़बाक अवसर \nथमलल। अहि पर हबिार सरकार द्वारा कतेको पररयोजना सब ऐल \nमु्ा बात वैि भेल  -\" ऐल पाहन , गेल पाहन , फाटल ्रैर िरैल \nपाहन। \" ज्याैं आजा्ीक बा् अखैन तक कोनो सरकार अहि पर \nअपन हनष्ठा आऽ ईमान्ारी सुँ काज करैथ तुँ अहि क्षेिक आर्थिंक \nसंकट बहुत ि् तक कम भऽ सक ै त। \nहिनकर एगो और पोथी अथछ  -\" थमथथलाक जनप्ीय \nहवकास \" इिो लशखा प्रकाशन सुँ प्रकालशत अथछ। ई पोथी \nबाहढ़, सुखाड़ आऽ बेरोजगारी सुँ लिालोट थमथथला लोकक \nजीजीहवर्षा क ेँ  समर्पिंत अथछ। प्रत्येक व्यक्क्त्तक कोना आर्थिंक \nहवकास भऽ सक ै त अथछ अहि बातक हववरणात्मक एगो शोध पि \nअथछ ई पोथी। अहिमे \nपूर्णिंया, अरररया , हकसनगंज , कहटिार, सिरसा , सु पौल , मधेपुरा\n, खगहड़या, बेगुसराय , ्रभंगा , मधुबनी , समस्तीपुर , मुजफ्फरपुर\n, वैशाली , चम्पारण आद् जजलाक सम्पूणव इथतिासक वणवन \nलेखक क े नें छैथ। ओहि जजलामे रिै बला लोगक आर्थिंक \nण्स्थथत, गली , शिर, सड़कक ण्स्थथत पर चचाव क ै ल गेल अथछ।  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 49 \nहिनकर एगो और पोथी  \" हवकास ओऽ अथवतं ि\" जे अंथतका \nप्रकाशन सुँ प्रकालशत अथछ। मैथथली आं्ोलन आऽ सांस्कृथतक \nआलोड़न सुँ सहिय रूप सुँ संबि आं्ोलन कमी ओ रंगकमी क ेँ  \nसमपवण क े र ललखल गेल अथछ। ओहि पोथी सब सुँ अलग अहि \nपोथीमें थमथथला राज आऽ राजनीथतक चचाव क ै ल गेल अथछ। \nमैथथली भार्षा लेल एकजुटताक आह्वान क ै ल गेल अथछ। मैथथली \nसेवी संस्था सब सुँ थमथथला राज्यक मांग कऽ बेर -बेर रखबाक \nमांग क ै ल गेल अथछ। थमथथलाक हवकास  -मागवमे थमथथलांचलक \nसमन्न्दवत हवकास , आर्थिंक हवकास, उद्योग आद् क ेँ  चचाव करैत \nछथथ। लेखक अपन सब पोथी मऽ थमथथलांचलक सब रूप मऽ पृष्ठ \nभूथम ठार करैयमे पूणवत: समर्पिंत ्ेखा रिल छैथ। आियवक बात \nतुँ इ अथछ जे ई सब पोथी ललखबाक एक ्शक सुँ बेसी समय \nहबतलाक बा्ाें हबिार आऽ थमथथलांचलक ण्स्थथत अखनो वैि अथछ \nजे ई पोथी ललखबाक समय छल। अखनो हबिार संगे राजनेता \nसबिक वैि खेल चैल रिल अथछ। अखनो अतए क ेँ  जनता भूखल \nनांगट अथछ। पलायनक बाट पर हबिार आऽ थमथथलांचलक क्षेि \nअपन मातृभूथम लेल नोर बिा रिल अथछ। अकर कारण हक अथछ \nतकर जबाब सेिो लेखक अपन एगो और पोथी  \" अथवतंि ओऽ \nभ्रष्टाचार\" मऽ हवस्तृत रूपसुँ ्ेने छैथ। थमथथलाक वंथचत समाजक \nलोकसभक ें  समर्पिंत ई सब पोथी संग्रिनीय अथछ। लोकतंि आऽ \nराज्य तंि क ेँ  बीच हपसाइत थमथथलाक उल्लेख क े ल गेल अथछ। \nभ्रष्टाचार मऽ ललप्त उच्च प्ाथधकारीक सबिक पररणाम इ भेल जे  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहबिार माि अखनो धैर मजदूरक राज्य बैन रैि गेल। हिनकर अहि \nहवधा क ेँ  वैचाररक शोध पि कहि सक ै त छी। अहि मऽ कोनो \nकल्पना नै अथछ।्ेखल ,भोगल व्यथा क ेँ  हवस्तृत ररपोटव सोझाुँ में \nराखल गेल अथछ। जे मैथथली साहित्य लेल अमुल्य नीथध साहवत \nिैत। भहवष्य मऽ जखन थमथथलांचलक इथतिासक बात िैत तऽ \nिमरा पूणव हवश्वास अथछ जे अहि सब पोथी क ेँ  जरूर पलटल जैत। \nभगवती हिनकर लेखनी क ेँ  अहिना धरगर रखैत संगे स्वस्थय आऽ \n्ीघावयु रखैत अहि कामना संगे हवराम ्ैत छी। \nअपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।    \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 51 \n२.५.हितनाथ झा- आत्महवश्वासक प्रेरणास्रोत िा. प्रो. पन्दना झा \n \nवहतनाि झा-संपकष-09430743070 \nआत्मविश्वासक प्रेरणास्रोत डा. प्रो. पन्द्ना झा \nसाहित्य ओ समाज  आ एहि दुनूक  हवलभन्दन अंग मनोहवज्ञान अथछ। \nमनोहवज्ञानक प्राथथमक लक्ष्य िोइत अथछ, आचार -हवचारक  वणवन , \nव्याख्या, भहवष्यवाणी तथा  पररवतवनक  आिट। मूल  रूपसुँ \nमनोवैज्ञाहनक प्राणीक मानलसक  एवं  शारीररक हियाक अध्ययन \nकरैत अथछ। एहिमे जीवन  रक्षा सम्बन्दधी लभन्दन-लभन्दन प्रकारक \nअवयवक  रचना  एवं  कायवक मनन  अथत आवश्यक अथछ। एकरा जुँ \nआर हवस्तार  क' किी तुँ मनोवैज्ञाहनकक लक्ष्य मानलसक  \nअसन्दतुलन  अथवा  भावनात्मक कदठनतासुँ ग्रलसत लोकक  सोचक  \nअध्ययन आ ओकर हन्ानक  परामशव  ्ेब। िम एतय उपयुवक्त्त बात \nएहि िेतुएुँ किल जे  मैथथली  साहित्यमे, थमथथला  समाजमे  आ \nहवश्वहवद्यालयक  लशक्षणमे िमरा लोकहनक  बीच  एक एिन महिला \n 52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछलीि , जे  मनोवैज्ञाहनकक दृथष्टएुँ साहित्यमे अपन  स्थान बनौलहन , \nसामाजजक  संस्थामे  बहढ़-चहढ़  क 'हिस्सा लेलहन  आ \nहवश्वहवद्यालयमे  मनोहवज्ञानक प्राध्याहपका बनलीि  आ \nहवभागाध्यक्षक प्सुँ सेवा  हनवृत्त भेलीि।  \nिा. पन्दना झाक जन्दम ्रभंगा जजलाक  दुलारपुर  गाममे रामनवमी  \nद्न  1946 मे भेलहन।  कलकत्ता हवश्वहवद्यालयसुँ एम.ए., पटना  \nहवश्वहवद्यालयसुँ पीएच .िी. एवं  मगध हवश्वहवद्यालयक  जे . िी. \nमहिला मिाहवद्यालयमे प्राध्याहपका छलीि। हिनक पथत श्री नरेन्दर \nझा एफ.सी .ए. जे  मैथथली  लेखक  संघक  अध्यक्ष छथथ  आ आर्थिंक \nहवर्षयक पोथी क लेखक  छथथ।  िा. पन्दना झा पथत संग  मीलल  \nसाहिग्त्यक सामाजजक  गथतहवथधमे  आ स्वतंि रूपसुँ सेिो \nसामाजजक , सांस्कृथतक संस्था   'मैथथली  महिला संघ ' पटनाक  \nप्रारम्भहिसुँ स्स्य , सथचव , उपाध्यक्ष, अध्यक्ष एवं  परामशव  ्ािीक \nप्क ेँ सुशोलभत  करैत ओहि संस्थाक ेँ सकारात्मक गथत प्र्ान  \nकयलहन।  \n'अनुभूथत ' (2010)आ 'अलभलार्षा' (2021) हिनक दू गोट \nकथा  संग्रि आ एक हनबन्दध संग्रि  'अनुशीलन ' ( 2012) \nप्रकालशत कृथत छहन। 1965सुँ ई ललखब  प्रारम्भ कयलहन  आ \nहवलभन्दन पि-पलिका )थमथथला  ्शवन , थमथथला  थमहिर, लशखा, \nकथा  पुष्प, कणावमृत, घर-बािर), स्माररका, अलभनन्द्न ग्रन्दथ \nआद्मे प्रकालशत िोबय लगलहन  आ आकाशवाणी  पटनासुँ कथा , \nआलेख  आद् प्रसाररत िोइत छलहन , हकन्दतु पहिल  पोथीक   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 53 \nप्रकाशन लेखन  प्रारम्भक पैंतालीस  वर्षवक बा् भेलहन।  \nएतेक ्ीघव अवथधक  लेखनमे  जे  दुनू  पोथीमे  कथा  संकललत  छहन , \nओकर संख्या माि तैंतीस  अथछ। कथा -लेन्खकाक ई \nस्वीकारोक्क्त्त, हकछु कथा  जे  पि-पलिकामे प्रकालशत छलहन , भेहट \nनहि सकलहन।  मु्ा जतबा  छहन , मनोहवज्ञानक कथाक  रूपमे  \nमैथथली  साहित्यक हवलशष्टतम कृथतमे हिनकहु कृथतक स्थान \nसुरजक्षत रित से  अथग्रम पंक्क्त्तक कथा  लेन्खकाक रूपमे।  \nिा.प्रो.भीमनाथ  झा हिनक कथा  सभक  सफलताक  हवर्षयमे किैत \nछथथ  - 'िा.पन्दना झाक कथाक  सफलताक  एक प्रधान कारण थथक  \nसंतुलन।  एको टा घटना आ एको टा उक्क्त्त सं्भविीन  नहि, बाइली  \nनहि। मनोवैज्ञाहनक कथामे  एहि चूकक  आशंका बेसी  छैक। िमरा \nसे  कतहु नहि अनुभव  भेल।  जैं  से  नहि छैक, तैं सभ  कथा  साइजमे  \nछैक।... 'हिनका अपन  लशल्प छहन , अपन  पाि छहन , अपन  भार्षा \nछहन , अपन  वातावरण  छहन आ तकरा संग  अपना  ढंगे घुलै -थमलै  \nछथथ।  पािक मनमे पैलस  ओकर ऊिापोि, ओकर व्यथा-कथा , ल ' \nलैत  छथथ  आ पाठकक सोझाुँ ध' ्ैत छथथ। \" \nहिनक कथा  प्रेम आधाररत मानलसक  असंतुलनपर  अथछ, असिाय \nनारीक  कतवव्य चेतनाक  हनवविनमे  अबैत बाधाक तोड़बाक प्रयास \nतुँ अथछ, मु्ा समाजक  कुदृथष्टक हवश्लेर्षण अथछ, पेनफ़्र ें िक \nसकारात्मक पक्षक सेिो कथा  अथछ, पुरान  पीढ़ीक जे  समाजमे  \nहव रूपता पसरल  छलैक , ओकरा नव  पीढी कोना पुनरावृलत्त करैत \nअपन  पूववजक  क ै ल गलत  काजक ेँ चेतेबाक  संग  अपन  जीबाक   54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्वयं बाट तक ै त कथा  अथछ। )\"बाबू! िम कोनो नव  काज  त 'नहि \nक 'रिल  छी ?लोक  किैत छै नेनापर  वातावरण  आ \nआनुवांलशकताक  प्रभाव पड़ैत छै। संभवतः  एिी दुआरे  िम अिाुँक \nवंश  परम्पराक पुनरावृलत्त क' रिल  छी। भहवष्यमे िम अिाुँक \nभावना  आ प्रथतष्ठाक ध्यान राखब। )जुँ मानी तुँ) अिाुँक बेटी- सुधा  \nपृष्ठ 35), ्ललत  नारीक  सािसक  कथा  अथछ, मध्यमवगवक \nआपसक  अहवश्वासक  बढ़ैत कारणक कथा  अथछ, हिनक कथामे  \nस्िी पाि प्रमुख िोइत अथछ आ ओ हपतृसत्तात्मक परम्परासुँ \nप्रत्यक्ष आ परोक्ष दुष्प्रप्रभावक आशंकासुँ जुझैत  अथछ, \nआत्मित्याक मूल  कारणक तिमे जा  कथाक  सृजन  मित्वपूणव \nछहन , अंतजावतीय  हववाि  आ पुन र्विंवािपर स्िीक पक्षक लेल  \nओतबे जरूरी , जतबा  पुरुर्ष पक्षक लेल  आद् तैंतीसो  कथामे  \nमनोवैज्ञाहनकक जे  ्ाथयत्व छैक समाजक  लेल  ओ कथाक  रूपमे  \nअपन  समाज  लग  रान्ख ्ेलहन  अथछ, साहित्यानुरागीक लेल  \nकथाक  हवलशष्टता तुँ अथछए, संगहि मनोवैज्ञाहनक सोच  समाजक ेँ \nप्रगथतशीलता द्स  ल ' जाइ त अथछ। हिनक कथाक  हवर्षयमे \nअनलकांतक  कथनक ेँ सेिो रेखांहकत करैत अपने  लोकहनक  समक्ष \nरान्ख रिल  छी- 'िमरा हवश्वास  अथछ जे  मैथथली  कथा  प्रेमी \nलोकहनक  बीच  हनिये पन्दना झाक 'अनुभूथत 'क समस्त कथाक  \nव्यापक स्वागत िेतहन। मैथथल  स्िीक संघर्षवक जे  वृतान्दत एत' \nभेटैत अथछ, ई पथछला  चालीस -पचास  सालक  परम्पररत मैथथल  \nजड़ताक ेँ तोड़ैत, सम्बन्दधक नकली  मयाव्ाक ेँ भंग करैत, अपन   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 55 \nपहिचान  गढ़क संगहि स्िीक आत्महनभवरताक शुरुआतक \nलशलालेख  थथक। \" \nिा. पन्दना झाक तेसर  पोथी  आ हनबन्दध संग्रिक एक माि पोथी  \nछहन \"अनुशीलन ', जाहिमे सिि गोट हवहवध  हवर्षयक हनबन्दध \nअथछ। जेना  स्वयं  लेन्खका अपन  आत्मकथ्यमे किलहन  अथछ \n'अनुशीलनक  आलेख  सभ  हवलभन्दन पलिकामे प्रकालशत, \nआकाशवाणी , दूर्शवनसुँ प्रसाररत आ गोष्ठीमे पररचर्चिंत अथछ।\" \nस्वाभाहवक  अथछ, जाहि हवर्षय आधाररत हनबन्दधक माुँग भेल  \nिेतहन, ओकरे पुस्तकाकार रूपमे  एकर प्रकाशन कयलहन।  \nआकाशवाणी  िो वा  दूर्शवन , पलिका िो वा  पररचचाव , हिनक \nआलेख  मनोहवज्ञान आधाररत माुँगल गेल  िेतहन, आ से  छहनिे एहि \nसंग्रिमे।\" \"साहित्य हकयैक ललखल  जाय \" एहि संग्रिक पहिल  \nहनबन्दध अथछ। एहि हनबन्दधपर अपन  हटप्पणी करैत प्रलसि \nआलोचक  मोिन भारद्वाज  किलहन  अथछ- \"ई वाक्त्य प्रश्नमूलक \nअथछ। एहि एक वाक्त्यसुँ अनेक प्रश्न जनमैत  अथछ। साहित्य \nहकयैक आवश्यक अथछ, साहित्य की अथछ, ककरा लेल  अथछ, \nआद्-आद्। मैथथलीमे  एक टा शब्् अथछ अुँन्खगर। हवर्षयक ेँ \nपकहड़हनिारक ेँ अुँन्खगर किल जाइत  छैक। साहित्यकारक लेल  \nअुँन्खगर िोयब जरूरी  अथछ। मैथथली  साहित्यकारमे ऊहिक अभाव  \nसभ  द्न  रिल अथछ, आइ हकछु बेलसए  भ' गेल  अथछ। साहित्य-\nलेखन  मु्ा थचपड़ी  पाथब  नहि अथछ। किबाक लेल  साहित्य ललखा  \nरिल  अथछ, हकन्दतु एहिमे साहित्य दृथष्ट नहि छैक।तैं आइ आन्दिर  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलोकक  बौक साहित्यक भरमार अथछ। एिी ण्स्थथतक प्रथतहिया \nथथक  पन्दना झाक ई कृथत।\" एहि संग्रिक रचनाक ेँ मोटा-मोटी दू \nकोहटमे मोिन भारद्वाज  रखलहन  अथछ- पहिल , साहित्य हवमशव  आ \n्ोसर , ज्ञान-हवज्ञान तक ओकर हवस्तारक  संक े त।\" \nनारी  हवर्षय क ें हरत हिनक एहि संग्रिमे प्राचीन भारतीय संस्कृथतमे \nनारी , सामाजक  सशक्क्त्तकरणमे मैथथल  महिलाक योग्ान , \nआधुहनक मैथथली  कथामे  नारी , कामकाजी  महिला: सु हवधा -\nअसुहवधा , नारी  लेखनक  कथा -द्शा आद्। ्ोसर  प्रकारक \nहनबन्दधमे फ ै शन: एक आवश्यकता, धीया-पूताक फूलस  बाजब , \nिीनताक भावना  आ तकर हन्ान , आत्मित्या: मानलसक  हवकृथत  \nआद्। \nिम हिनक एहि संग्रिक एक -एक हनबन्दधक हवस्तारमे  नहि जाय , \nहिनक सभ  हनबन्दधमे तत्कालीन समाजमे  स्िीक शोर्षणक \nहवद्वत्तापूणव हवश्लेर्षण करैत, उ्ारवा्ी  दृथष्टकोणक सकारात्मक \nपिलूपर  आहब आलेखक ेँ समाप्त कयलहन  अथछ, जे  एहि पोथीक ेँ \nपठनीय  आ संग्रिणीय बनबैत अथछ। हिनक कथा  िो वा  हनबन्दध, \nशब्् ओतबे भेटत, जतेक  जरूरी।  हनरथवक  शब्् एको टा नहि। \n\"बेटी: सृजन  आ संघर्षवक रूप \"मे जे  हिनक हनष्कर्षव छहन , हिनकहि \nशब््मे ्ेखल  जाय  - \"बेटी िो या बेटी दुनूक  सवाांगीण  हवकास  \nलेल  पाररवाररक  संरक्षण आ सियोग आवश्यक िोइत छैक। \nआवश्यकता छैक बेटीक ेँ सामाजजक , शारीररक आ मानलसक  ्ंशसुँ \nबचेबाक।स्िीक ेँ ्ेवीक  रूपसुँ मुक्क्त्त ्' जुँ एक माि मानवीय  रूप   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 57 \n्ेल  जाय  आ सवाां गीण रूपें  हवकलसत  िोबय ्ेल  जाय  त' ओ \nसृथष्टक, सृजनकती , संरजक्षका आ धरतीक ेँ स्वगव  बनबयवाली  \nस्वयंलसिा  साहबत  िेतीि।\" \nसे  ई माि कथा  आ हनबंधे टा मे नहि, अपन  सामाजजक  जीवनमे  \nसेिो नारीक े र मित्व समाजमे  अपन  हवद्या, आत्महवश्वास, संघर्षव आ \nस्वतंि रूपेँ सोचक  सभद् न वकालत  करैत रिलीि, ओकर एक टा \nमाि उ्ािरण ्ैत हिनक सिभाहगतासुँ मैथथली  महिला संघ , \nपटनाक  संस्था  अपन  लक्ष्य प्राप्त करक द्स  अग्रसर भ' समाजमे  \nअपन  स्वतन्दि अण्स्तत्व बनयबामे सक्षम भेल  अथछ। हिनक हवचार  \nएहि रूपमे  अथछ- \"मैथथली  महिला संघक  स्थापनासुँ मैथथल  महिला \nलोकहन मे आत्महवश्वास आयल।  ओ स्वछन्द्-स्वतन्दि भेलीि। \nकायविम कयलहन  अपना  ्मपर -भार्षा, हवचार  आ गीत-ना्  सब  \nहकछु। नचलीि -गओलीि आ बकार फुटलहन।  फगुआ-थमलन , \nसावन  थमलन , स्थापना  द्वस , जानकी  अवतरण  द्वस  आयोजजत  \nकयलीि। मैथथली  भार्षी नेना - भुटका लेल  थचिकला  आ मैथथली  \nबजबाक  प्रथतयोहगता िोइए। मैथथली  महिला संघक  बैसारमे  \nमैथथली  बाजब  अहनवायव  कयल  गेल , मैथथली  बाजब  शुरू  भेल।  \nअलभयान जारी  अथछ। \"हिनक साहित्यक सृजन  आ सामाजजक  \nसंस्थामे  सहियता  ्ेखैत, मैथथली  महिला संघ , पटना  द्वारा \"श्री \nजानकी  सम्मान\", थमथथलांचल  हवकास  पररर्ष्, लिेररयासराय , \n्रभंगा द्वारा  'यािी सम्मान' आओर अन्खल भारतीय थमथथला  \nसंघ , नई द्ल्ली द्वारा 'थमथथला  हवभूथत  सम्मान' सुँ हवभूहर्षत क ै ल  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगेल  छहन। चेतना  सथमथत , पटना  हिनका 'चेतना  सथमथतक  \nताम्रपिसुँ सम्माहनत करैत 2022मे जे  वाचन  कयने छल  ओ एतय \nउिृत कय रिल  छी- \"मैथथली  भार्षा -साहित्यक हवकास  एवं  \nसंरक्षणक लेल  स्ा  आन्द्ोललत रिहनिारर, महिला समाजक  \nसामाजजक  सहियता  आ आत्महवश्वासक प्रेरणा-स्रोत, सिज -\nसरल  व्यक्क्त्तत्वक धनी , प्रबल इच्छा शक्क्त्तक समाजसेवी , \nमनोहवज्ञानक यशस्वी  प्राध्याहपका, परम  उपकारी , उ्ारमना , \nमृदुभार्षी, 'अनुशीलन ', 'अनुभूथत 'आ  'अलभलार्षा 'संग्रिक \nयशस्वी लेन्खका िा. प्रो. पन्दना झाक कर-कमलमे  ई ताम्रपि सा्र  \nससम्मान  समर्पिंत।\" \nमनोहवज्ञान हवर्षयक अंग्रेजीमे हिनक एक पोथी   'Phycho -\nSocial-Stress and Schizophrenia प्रकालशत छहन जे  \nबहुचर्चिंत भेलहन।  सरस्वतीक  आराथधका- साथधका  िा. पन्दना \nझाक ेँ एहि वर्षव)2024)क स रस्वती  पूजेक  राथत)अंग्रेजी तारीख \n15.02.2024) हवद्या्ाथयनी अठित्तरर वर्षवक आयुमे अपने  लग  \nबजा  लेलन्खन।  \n  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  \n \n \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 59 \n२.६.अजजत कुमार झा- थमथथ ल ाक अथ वशास्िी: श्री नरेन्द्र झा \n \nअक्षजत कुमार झा, संपकष-यज ुआर-9472834926 \nचमचिलाक अिषशास्री: श्री नरेन्द्र झा \nहव्ेि  अपन  हवशेर्षांक लेल  नामक चुनाव  करयमे बहुत साकांक्ष \nरिल  अथछ। थमथथला -मैथथली  लेल  समर्पिंत जीहवत  व्यक्क्त्तत्व जेना  \nहक साहित्यकार-सम्पा्क, संगीत  कमी, रंगकमी, संस्था  ओ अन्दय \nक्षेिक मैथथल  कमीक ेँ सम्माहनत करबाक एिन अनुपम प्रयास \nहनस्सं्ेि सरािनीय  काज  अथछ। मैथथलीमे  साहित्यकारक कमी \nकहियो नहि रिल  अथछ। साहित्यक हवलभन्दन हवधामे  खूब ललखल  \nगेल  अथछ मु्ा जाहि हवधापर  सबसुँ कम ललखल  गेल  अथछ ताहिमे \nआजीवन  धुरझार ललखैत  रिलहन  अथछ श्री नरेन्दर झा जी।  िुँ, \nआर्थिंक हवर्षयपर ललखय  वाला  क े र संख्या आंगुरपर  गनल  जा  \nसक ै त अथछ। कहवता , कथा -किानी, उपन्दयास, संस्मरण , यािा \nएवं  अन्दय सब  हवधापर  त' प्रचुर साहित्य भेटत मु्ा ई हवर्षय नहि \n 60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजाहन  हकएक उपेजक्षत रहि गेल ? वतवमान  इन्दटरनेटक ेँ युगमे सेिो \nअपना  ्ेशमे ्ैहनक  अखबार बड्ड चावसुँ पढ़ल  जाइत  अथछ। मु्ा \nपढ़य बलामे  हकछु राजनीथतक  खबरर पढ़ैत छथथ , त' हकछु माि \nखेलसुँ जुड़ल  समाचार।  हकछु हफल्मसुँ जुड़ल  पढ़ैत छथथ , त' हकछु \nशेयर बजारसुँ जुड़ल।  किबाक तात्पयव जे  सबिक पसन्द् अलग -\nअलग  छन्न्दि । ओना एक बेर बॉलीवुि  क े र मिा नायक अथमताभ \nबच्चन अपन  हपता िररवंश  राय बच्चनसुँ पूछने  रिथथ जे  ओ कखन \nसमझ ताि जे  आब हुनका  आओर हकछु पढ़बाक आवश्यकता नहि \nछन्न्दि अथावत् ओ पूणवरूपेण  लशजक्षत भ' गेल  छथथ।  जवाबमे  िररवंश  \nराय बच्चन बाजल  रिथथ जे  कोनो एकटा ्ैहनक अखबार उठाउ आ \nपहिल  पन्दनासुँ शुरु  करैत अन्न्दतम पन्दना धरर पूरा  पहढ़ जाउ  आ जाैँ \nसब  समझमे  आहब जाय  त' बूझब जे  आब पढ़ाई पूणव भेल।  \nवास्तवमे  ई संभव  नहि जे  कोनो भी व्यक्क्त्त सब  हवर्षय क े र \nजानकार  िोइथ। सुगमतापूववक  जे  समझमे  आहब गेल  ताहिमे रुथच  \nबेसी  रिैत छैक आ अथवशास्ि समझय  लेल  ओहि हवर्षय क े र \nअध्ययन बहुत जरुरी  छैक। िम ई हकन्दनहु नहि कहि रिल  छी जे  \nअन्दय हवधा  लेल  अध्ययन जरुरी  नहि। \nथमथथ लामे  मिाप्रलय क े र साल  1934केँ 22 लसतंबर  तरौनी  गाममे \nहिनकर जन्दम भेल  छलहन।  म. म.परमेश्वर झा क े र वंशज  हवद्या \nवाचस्पथत  पं० उपेन्दर झा क े र पुि नरेन्दर झा जी  क े र प्रारंलभक पढ़ाई \nगामक स्कूलमे भेल  छलहन  आ पाुँचम कक्षासुँ ्रभंगामे अपन  \nहपताक आश्रम अथावत् गुरुकुलमे  रहि पढ़लहन।  सन् 1954मे  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 61 \nजखन  आइ.कॉम क े र परीक्षा ्ेल  भ' गेल  छलहन  तखन िा० \nलक्ष्मण झा क े र संपकवमे  अयलाि। ओ ्रभंगामे 'थमथथला  मंिल ' \nसंस्था  क े र माध्यमसुँ थमथथला  मैथथली  लेल  काज  क' रिल  छलथथ।  \nहुनकासुँ ्ीजक्षत भ' \"पाया आन्द्ोलन\"सुँ जुहड़  गेलाि। थमथथला  \nमैथथली  आन्द्ोलन लेल  एत्तहिसुँ बीजारोपण  भेलहन।  हिनका संग  \nहिनकर अथवशास्ि क े र गुरु  िा० लक्ष्मी नारायण  ससिंि सेिो \nछलन्खन्दि। ई थमथथला  छाि संघक  सथचव  बहन गेल  छलाि। सन् \n1956मे बी.कॉम परीक्षा पास  कय सी . ए. क े र पढाई करबाक िेतु \nकलकत्ता हव्ा  भेलाि। कलकत्ता पहुुँथच छािावासमे  शरण लेलाि  \nआ एत्ति अहबते प्रोफ े सर प्रबोध नारायण  ससिंिसुँ भेँट क े लहन जे  हक \nओहि छािावास  क े र पासेमे  रिैत छलथथ।  थमथथला  मैथथलीक  जे  \nबीजारोपण  ्रभंगामे भेल  छलहन  तकरा अंकुररत िोबय लेल  एत्ति \nअनुकूल  पररवेश  भेटलहन।  प्रोफ े सर सािेब हिनका 'थमथथला  संघ ' \nक े र बैसारमे  आबय लेल  किलन्खन आ ओहि बैसारसुँ ई बड्ड \nप्रभाहवत भेलाि। कलकत्तामे थमथथला  मैथथली  आन्द्ोलन आ \nराजेन्दर छाि हनवास  एक ्ोसर  के पूरक  अथछ। हिनकर पररचय  \nबाबू सािेब चौधरी , िररिंर झा 'थमथथलेंदु ', राज  नन्द्न लाल  ्ास  \nएवं  अन्दय थमथथला  हवभूथत  सबसुँ भेलहन।  एक तरफ सी . ए. क े र \nपढ़ाई आ ्ोसर  तरफ थमथथला  मैथथली  अलभयान । सी . ए. क े र \nआर्टिंकललसप लेल  हिनका द्ल्ली जाय  पड़लहन  आ लगभग  \nअढ़ाई बरख अहि सबसुँ दूर  रिय पड़लहन।  सन् 1962मे पुन : \nकलकत्ता अयलाि आ सी . ए. क े र तैयारीमे लाहग  गेलाि। किबाक  62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रयोजन नहि जे  थमथथला  मैथथली  लेल  अपन  कतवव्य सेिो हनमािैत \nरिलाि। अन्दततः सन् 1966मे सी . ए. बहन गेलाि आ जाहि \nऑहिट फमवमे काज  लसखैत  छलथथ  ओिीमे पाटवनरलशप  भेहट \nगेलन।  सन् 1975 धरर कलकत्तामे रिलाक  उपरान्दत सपररवार  \nपटना  चलल  अयलाि आ ' झा एंि एसोलसएट्स  ' क े र नामसुँ अपन  \nफमव खोलल  काज  करय लगलाि।  \nहवद्याथी जीवनसुँ  जे  थमथथला  मैथथली  लेल  समर्पिंत भेल  छलथथ  से  \nअचानक  कोना ण्स्थर भ' सक ै त छलाि। पटना  आहब चेतना  \nसथमथतक  आजीवन  स्स्यता लेलहन  मु्ा माि हवद्यापथत पवव  \nसमारोि , साहिग्त्यक गोष्ठी आ थमथथला  हवभूथत  सबिक जयंतीसुँ \nहिनका अपन  उद्देश्यक प्राग्प्त क े र लक्ष्य मुग्श्कल बुजझ पड़लहन।  \nिा० लक्ष्मण झा क े र उद्देश्य छलहन  एक समृि  थमथथला  राज्य आ \nहुनक े सुँ प्रभाहवत भ' ओ अहि समरमे  कू्ल  छलथथ।  मोनमे \nहनराशा  भेनाइ स्वाभाहवक  छलहन  हकएक त' थमथथला  मैथथलीक  \nकोनो भी संस्थाक ेँ पास  थमथथलाक  आर्थिंक हवकास  हवर्षयपर ने \nत' कोनो हवजन  छल  आ ने अहिसुँ संबंथधत  कोनो कायविम। ई \nबात हिनका स्ैव  टीस  मारैत छलहन  मु्ा अपन  उद्देश्य िेतु समर्पिंत \nरिलाि आ कोना थमथथला  पहिने जुँका आर्थिंक रूपसुँ समृि  िोअय \nताहि लेल  शोधपरक  आलेख  ललखैत  रिलहन।  पटना  \nआकाशवाणीसुँ 'भारती' कायविममे भाग लैत  रिलाि। सन् \n1997-98मे हृ्य रोगसुँ ग्रलसत भेलाि आ आपरेशन  क े र बा् \nसहिय  रुपसुँ थमथथ ला -मैथथलीक  अलभयानमे जुड़ल  रिनाइ हिनका  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 63 \nलेल  संभव  नहि छलहन।  तखन जा  क' लेखन  क े र माध्यमसुँ \nथमथथला  मैथथलीक  सेवा  मोन प्राणसुँ करय लगलाि।  मैथथलीक  \nहवलभन्दन पलिका सब  लेल  त' ललन्खते छलथथ  आब पुस्तक \nललखबाक  काजमे  लाहग  गेलाि।  \nद्ल्लीसुँ प्रकालशत 'अंथतका' पलिकामे एकटा स्तंभ रिैत छलै  \n'अपना  नजररमे '। अहिमे हवलभन्दन साहित्यकार सबिक संजक्षप्त \nआत्मकथा रिैत छलै।  जनवरी -जून  2009 क े र अंकमे 'चपल  \nचरण  थचत  चंचल  भान ' नामसुँ नरेन्दर झा जी  क े र आत्मकथा छपल  \nछलहन।  अंथतकामे छपल  चयहनत  आत्मकथाक संकलन  क े ्ार \nकानन  जी  क े र संपा्नमे  सन् 2021मे प्रकालशत भेल  छल।  अहिमे \nसेिो हिनकर संजक्षप्त आत्मकथा संकललत  छल।  अहिक ेँ पढ़लासुँ \nहिनकर व्यक्क्त्तत्व आ जीवन  संघर्षवसुँ पररथचत  भेनाई सिज  भ' \nजाइत  अथछ। सन् 2000मे 'थमथथलाक  आर्थिंक हवकास ', सन् \n2005मे 'थमथथलाक  जनप्ीय  हवकास ', सन् 2006मे \n'थमथथलामे  जल  संसाधन  ओ प्रबंधन', सन् 2008मे 'हवकास  ओ \nअथव  तंि' सन् 2012मे दूटा पोथी  'पररभ्रमण' एवं  'अथवतंि ओ \nभ्रष्टाचार', सन् 2013मे 'स्मृथत' एवं  सन् 2014मे 'Mithila \nRising' प्रकालशत भेल  छलहन।  सबसुँ खुशी क े र गप्प जे  \nउपयुवक्त्त सब  पुस्तक पाठक सबिक लेल  'हव्ेिक  पेटार 'मे \nसुरजक्षत अथछ। हवद्याथी जीवन सुँ थमथथला -मैथथली  आन्द्ोलन लेल  \nएक समर्पिंत सेनानीक ेँ रूपमे  अपन  अतुलनीय  योग्ान ्ैत \nरिलहन।  िा० लक्ष्मण झा जी  क े र संग  थमथथला  राज्यक जे  सपना   64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ेखलाि से  एखन धरर मूतव रूप  नहि ल ' सकल  अथछ मु्ा जहिया \nकहियो ई स्वप्न साकार  िेतैक त' अपन  सबिक थमथथला  राज्य \nपूणवरूपेण  समृि  राज्य कोना बहन सक ै त अथछ तकर संपूणव  \n'हवजन ' अपन  लेखनी  क े र माध्यमसुँ पुस्तकाकार स्वरूपमे  आबय \nवाला  पीढ़ीक ेँ मागव्शवन करत ताहिमे लेश  माि सं्ेि नहि। \nआर्थिंक दृथष्टसुँ थमथथला  पुन : स्वावलंबी  बहन सकय  ताहि लेल  \nसतत् अध्ययनशील रिलहन।  पेशासुँ चाटविव एकाउंटेंट आ \nअथव शास्ि क े र गिन अध्ययन क े र कारण हिनक शोधपरक  आलेख  \nसबिक संकलन  थमथथलाक  एक अमूल्य हनथध अथछ। जेना  हक \nहिनकर एक पोथीक  शीर्षवक 'स्मृथत' आ ्ोसर  क े र शीर्षवक \n'पररभ्रमण'सुँ स्पष्ट पररलजक्षत िोइत अथछ जे  ई दुनु  अलग  फ्लेवर  \nक े र कृथत छन्न्दि। 'स्मृथत'मे कुल  आठ थमथथला  मैथथलीक  सुपुि  क े र \nहवर्षयमे अपन  संस्मरण ललखने  छथथ  आ 'पररभ्रमण'मे यािा \nवृतान्दत। अपन  वंशक  परंपरा  क े र ध्वज  ई स्ैव  फिराबैत रिलहन  \nअथछ। माि इएि नहि अहपतु हिनक अिाांहगनी स्व० पन्दना झा आ \nअनुज  अग्नन पुष्प सेिो माुँ मैथथली  क े र सेवामे  समर्पिंत रिलहन।  \nईश्वरसुँ इएि प्राथवना अथछ जे  ई स्वस्थ  रिथथ आ िा० लक्ष्मण झा \nजी  क े र सान्न्दनध्यमे ्ेखल  हिनकर समृि  थमथथला  राज्य वाला  \nस्वप्न सेिो साकार  िोउक। \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 65 \n२.७.िॉ. धनाकर ठाकुर- श्री नरेन्द्र झा-थमथथलाक आर्थिंक पक्ष \nरखहनिार हकन्दतु ऐथतिालसक हवभ्रम उत्पन्दन क े हनिार लेखक \n \nडॉ. धनाकर ठाकुर  \nश्री नरेन्द्र झा-चमचिलाक आर्ििंक पि रखवनहार वकन्द्तु \nऐचतहाशसक विभ्रम उत्पन्द्न क े वनहार लेखक \n्ा्ा भाई नौरोजी  भारतक आजा्ी  लेल  आवश्यक आर्थिंक पक्ष \nरखहनिार छलथथ  तऽ नरेन्दर झाक ेँ िम ओहिना थमथथलाक  राज्य \nबनक लेल  आर्थिंक पक्ष रखहनिार किब। िमरा हुनकासुँ भेंट \nकहियो भेल  िो तऽ मोन राखय लेल  कोनहुुँ चचाव  स्मरणीय नहि \nनहि हकन्दतु िम हुनक  अथधकांश पोथी  सभ  पढ़ने  छी। \nजखन  नरेन्दर झाक कोलकातासुँ 'थमथथला  चैम्बर ऑफ कॉमसव ' \nऔर पलिका 'श्रीथमथथला' आबय लागल   से  िमरा नीक लागल।  \nकहटिारमे एक प्राध्यापक िा. एस .के झा  )प्रलसि लेखक  \n'व्यासजी ' क पुि) क पोथी  'इकानॉथमक िेररटेज  आफ थमथथला ' \n्ेखलहुुँ तऽ बेसी  प्रसन्दनता भेल  छल  हकन्दतु ओइसुँ अथधक \n 66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रसन्दनता नरेन्दर झाक थमथथला  राज्य हनमावणक आर्थिंक पक्ष ्ेन्ख \nभेल  जे  िम बहुत जल््ी में कतहुुँ उल्टौलहुुँ। बा्मे नरेन्दर झा जीक  \nआलेख  सभ  पुस्तक रूपमे  सेिो आएल , साधुवा्  एहि सारस्वत  \nकायव लेल।  \nथमथथला  वाजणज्य  छाि पररर्ष् )स्थाहपत  26.1.2001, \nकोलकाता  राजेन्दर छािावासमे ) वा  थमथथला  वाजणज्य  पररर्ष् जे  \nबा्मे भेल  मु्ा अपन  स्वरूप  नहि लऽ  सकल।  िमिीं सभ  नहि \nकऽ सक ै त छी भनहि इच्छा िो जाहि लेल।  एहि हवधा  लेल  नरेन्दर \nझा सन  अनेकानेक  व्यक्क्त्तत्व चािी। बा्मे थमथथलामे  आर्थिंक \nमंचक  गठन ्लससिंिसरायमे  अथवशास्िी िा. रामभरत ठाकुरक \nओतऽ िम 31.12.2022 क क े लहुुँ। \n2000 में छपल  नरेन्दरजीक  पोथी  ’थमथथलाक  आर्थिंक हवकास ' \nिम नहि पहढ़ पयलहुुँ। \n'थमथथलाक  जनप्ीय  हवका स ' 2005 मे छपल  लगैत  अथछ \nलेखक  तावत् कोलकातासुँ पटना  आहब गेल  िेताि कारण एहिमे \nवैि जजला  सभ  अथछ जाहिक ें पं. ताराकांत झा स्वीकार  क े लाि। \nनरेन्दर झाजीक  सारस्वत  अव्ान  पर  क े न्न्दरत क े वल अनुमान  \nलगाओल  कारण थमथथला  राज्य अलभयान लेल  थमथथलाक  नक्त्शा \nिमरहि द्वारा मेकन , राुँचीक वैज्ञाहनक िा. अशोक कुमार घोघरिीिा \nवासी  द्वारा बनबाओल  गेल  छल।  तारा बाबू गंगाक ्जक्षण \nथमथथलाक  भाग हकन्दनहुुँ नहि मानलाि  तऽ बनबा ्ेल  हकन्दतु िम \nअपन  पहिल  बनाओल  थग्रयसवनक सवेक्षण आधाररत नक्त्शा ्ेवघर   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 67 \nतक मानैत-चलबैत  रिलहुुँ जे  कहियो हबिार-झारखंिक नक्त्शा \nकाहट-जोहड़  साहट  बनौने  छलहुुँ जे  आब बहुप्रचाररत  अथछ। तथाहप  \nथमथथलाक  जनप्ीय  इथतिासमे सामग्री अनेक स्रोतसुँ जुटायल  \nगेल  अथछ आओर ऐथतिालसक मित्वक संगहि आर्थिंक हववेचनाक  \nसंग  उन्दनयनक मागव सेिो बताओल  गेल  अथछ। पोथीक  नाम जरूर  \nगलत  अथछ। मिाजनप्ीय  अवधारणा  बौि जातक  कथाक  सोलि  \nमिाजन प्सुँ आयल  हकन्दतु थमथथला  तहियो कोनहुुँ सोलिमक  \nअनेक जनप्मे  एक नहि स्कन्द्-पुराणक  समयसुँ भारतवर्षवक एक \nहवलशष्ट भू-भौथतक क्षेि अथछ जे  कहियो मिाजनप्  हकछु \nजनप्क  जोड़सुँ भेल।  नाम भनहि हव्ेि  वा  थमथथलासुँ ललच्छवी -\nवृल्ज्ज  भेल  हकन्दतु स्ैव  मगधसुँ फराक हकन्दतु सांस्कृथतक जीवनमे  \nअंगक ें समेटने  एतेक जे  ओ हनकटतम मगधसुँ ओहिना अलग -\nअलग  रिल  जेना  संगममे  गंगा-यमुनाक पाहन  जे  भनहि हकछुए \nदूरमे  एक भय जाए।  अंग थमथथलाक  संगहि स्ैव  रिल  ओ 1774 \nसुँ राजनीथतक  रूपसुँ पटना  वा  1912सुँ हबिारमे रहितहुुँ मैथथल , \nने हबिारी भेल  नहिए कहियो िोयत जे  एक्म सटीक  राज्यक \nमाुँगक आधार अथछ। एकर संगहि हवद्वान  लेखक  थमथथलांचल  ओ \nथमथथलाक  समानाथी  उपयोग क े लाि जे  क े वल शुि थमथथला  िेबाक \nचािी। \n2006 मे छपल  हिनक पोथी  'थमथथला  मे जल  संसाधन  ओ \nप्रबंधन' मे द्नेश  थमश्रजीक सं्भव  यद् ठीकसुँ लेल  गेल  िोयत तऽ \nतकर हनष्कर्षव बिराएत जे  बाहढ़क संग  जी नाइ श्रेयस्कर अथछ, पैघ  68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबाुँध हवनाशक  कारण। \n2008 क छपल  'हवकास  ओ अथवतंि 'क शीर्षवक अपूणव अथछ। ई \n'थमथथलाक  हवकास  ओ अथवतंि 'क रूपमे  अपूवव  िोइत। एक-दू \nलेख  िंकल आद्क थमथथला  पर  प्रभाव जुँ ललखल  जाइत  हकन्दतु \nलेखक  मेिनथतसुँ बुँचैत हकछु बेतरतीब लेखसभक  संग्रि पोथीक ें \nबना ्ेलाि जाहिमे एकसुँ एक ऐथतिालसक मैथथली  कायवकताव \n)उपेन्दर झा, िा. लक्ष्मण झा, बाबू सािेब चौधरी , िा. प्रबोध \nनारायण  ससिंि) पर  नीक संस्मरणात्मक लेख  भार्षा ओ संगठन  लेल  \nहकन्दतु िंकल जकाुँ पोथीक  शीर्षवकसुँ अपच।  ओना मखानसुँ जूट  \nतक, सूयवमुखीसुँ कुलसयार  तक )एत गन्दना वा  ईख पर  िमर आपलत्त \nअथछ; अरररया जजला  तकमे कुलसयारगाुँव स्टेशन छैक जतक  \nबगलक  स्टेशन रेणुक गाम लसमरािा  जे  आंचललक  हिन्द्ी नहि \nमैथथली  लीन्ख हिन्द्ीक भार्षाइ साम्राज्यवा्क ेँ बढ़ौलाि। एकरा \nजयकांत  थमश्र prostitution of language ठीकहि िमरा \nकिने छलाि जहिया 14.12.1994क ओ िमरा संगे  \nफारहबसगंजसुँ  पूर्णिंया बससुँ जाइत  छलाि)। \nनरेन्दर झाक जनप्ीय  पोथीमे  जे  अरररया , सुपौल , पूर्णिंया कहटिार \nआद्क जे  सटीक  वणवन  अथछ से  मधुबनीक नहि। सेपल  थमशनरीसुँ \nसुपौल  जकाुँ मेरीगंज , रानीगंज  वा  पूसा  हफललप्स  आफ यूएसए  क \nनहि ताहक पयलहुुँ हकन्दतु ए जी  फोब्सवक हववरण  नीक लागल।  \nकोशी 220 सालमे  110 हकलोमीटर  पूब गेलीि। 1731मे िमर \nजन्दमस्थली फारहबसगंजमे  बिैत छलीि , की कहियो मधुबनी  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 69 \nटपतीि से  तऽ द्नेश  थमश्रजीक सं्भवमे  सेिो नहि तऽ अथवशास्िी \nनरेन्दर झाजीकमे  नहिए भेटत। िुँ, पलायन  पर  लेख  अथछ हकन्दतु \nहनयोजनमे  ओ कतहुुँ दूर  ्ेश वा  प्रान्दत हक अमत्यव सेनक  'पोवटी  \nइकानॉथमक्त्स' क कालािांिीक आम अकालमे  कोलकाताक  जकाुँ \nकोशी-कमला  बाहढ़मे पंजाबसुँ आब क े रल ओ दुबई तक नहि \nजाइत  छथथ।  'फ्लि इकानॉथमक्त्स' तऽ अथवशास्िी नरेंर  झाक \nलेखन  िेबाक छल  िम तऽ 'फ्लि पाललहटक्त्स'क संक े त ्ेब \nबलुआ  पररवारक ें  कमला  ओ आब 'कमल ' पलायन ? \nहिनक  पोथी  'अथवशास्ि ओ भ्रष्टाचार '(2012 मे प्रकालशत) मे \nआशानुरूप  एकर चचाव  अथछ जे  2008 क कुशिा टूटक बा्हु \nकहियो ओ चुनावी   मुद्दा निीं बनल।  'फ्लि स्क ै म' क े ना भेल  वा  \nकोशी प्रोजेक्त्टक 'स्क ै म गाथा ' जरूर   द्नेश  थमश्रक मेिनथत \nलेखनक  अथवशास्िीय उपेक्षाक आरोप  िमर रित थचहकत्सकीय \nहन्ान  जकाुँ। जतय  लेख  दुखी छथथ  न्ी  जोड़  पररयोजना  नहि \nभेल  द्नेश  थमश्र एकरा अव्याविाररक  मानैत बाहढ़क संग  जजसक े \nबात किताि। \nनरेन्दर बाबू सेिो हबनु बाररस  बाहढ़ मानलाि  अथछ जाया  िम कहियो \nएक कहवतामे  िोने छी, एहि बेर बर्षाव नहि भी ्ी गाम गाम भालस  \nगेल।  2008-11 बीच  ललखल  अनेक लेखक  संकलन  बहुलांश  \nथमथथलाक  बाहढ़ कृहर्ष प्रधान राज्य अथछ जतय  दू थतिाई कखनहुुँ \nकृहर्ष आधाररत। उद्योग मरणासन्दन।  \nहकछु लेख  वैजश्वक ण्स्थथत ्ेखबैत। अमेररकी राष्रपथत बराक  70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओबामाक चुनाव  ओ भारतमे मनमोिनी चुनाव  जतय  सूचना  \nअथधकार रहितहुुँ भ्रष्टाचार जे  स्ाचार  माहन लेल  गेल  संस्थागत  \nभए गेल।  लोकपाल  धोखापाल  सलाि।  \nआशावा्ी  लेखनीमे  पूर्णिंया बेलसनक  तेल  संभावनासुँ  पयवटन  \n,चौरक , उद्योगक हववरणात्मक  हवश्लेर्षण अथछ हकन्दतु ्ोसर  \nऔद्योहगक बेगुसराय  कत? कृहर्ष, न्ी , हबजली , पलायनसुँ  आगाुँ \nसड़क , रेल  पर  चचाव  नीक हकन्दतु पुरान  भेल  जाहि पर  युवा  पीढ़ीक \nअथवशास्िी आगाुँ आबथथ।  \n1934 क जन्दमल नरेन्दर झा सेिो कोलकाता  लक्ष्मणवा्ी तऽ सैि \nने किताि जजनक  'थमथथला  हवल  राइज ' क छाप हिनक 2014क \n'राइजजिंग थमथथला ' पोथी  जे  बहुत सुन्द्र प्रस्तुथत हकन्दतु की \n22.1.1954 क आसनसोल  हगरफ्तारीक बा् सीधे  हुनकहि , ' \n'आइ एडि .... हिमांि..' ई नहि क े वल गलत  अंग्रेजी )'आइ' \nबा्में ललखल  जाइत  छैक) गलतबयानी  2014 में प्रकालशत पोथी  \nलेल  सेिो।  \nसे  हक ठीक े ओहि के बा् थमथथाल  लेल  कोनो आन्द्लोन हकनको \nद्वारा नहि भेलै ? \n1992 सुँ िम अपने  थमथथलाक  राज्य लेल  कायवरत छी। िा. \nलक्ष्मण झाजीक ेँ 1956 में आं्ोलन  छोड़लाक  बा् ओहि \nपझाएल  आहगक ेँ सुनगेहनिार  छी )बीचक  भार्षाक आं्ोलन  वा  \n्रभंगा समस्तीपुर  बड़ी रेल  बनेबाक आं्ोलन  राज्य लेल  आं्ोलन  \nनहि छल  जेना  हक कथतपय लेखक  माहन लेलाि )। िमरा ओहि  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 71 \n1992क समय  राज्य आं्ोलनकारी  कोनहुुँ संगठन  नहि भेटल  \nबण्ल्क हबना नाम लेने  िा. सुरेश्वर  झा एक पोथीमे  िमर एहि कायव \nको हवरोध  में ललखलन्न्दि हकन्दतु स्वयं सेिो बा्मे एहि कायव में \nमनोयोगसुँ कु्लाि। 20.9.1992क राुँची एक्त्सप्रेसमे िमर ्ीघव \nलेख  'छोट राज्य हवकास  लेल  आवश्यक' संभवतः  1956 क बा् \nथमथथला  राज्य हवर्षयक पहिल  लेख  िोयत आओर 1994 क \nसाइकल  यािाक बा् 35.10.1994क हिन्ददुस्तान ्ैहनकमे दू \nकायवक \"थमथथला  राज्य की माुँग के ललए  साइहकल  यािा पूरी \", \nफ े र चारर  कायवक 2.11.1994 क 24 जजलाें  वाले  पृथक ् थमथथला  \nराज्य के ललए  आन्द्ोलन की सुगबुगािटआओर  8.1.1995 में \nिमरहि द्वारा बनायल  थमथथला  राज्य संघर्षव सथमथत  ्वारा  27.3 \n1995क िाक-बंगला  चौरािा पर  चुनचुन  थमश्र, उ्यशंकर थमश्र \nआद् द्वारा धरना  एंकर फोटो समाचार  आयाववत्तव ्ैहनक में \n28.3.1995 क छपल  एिन कोनहुुँ 1956 उपरांत  अधुना \nसंगठनक  कायव जकर  अध्यक्ष नाते घोर्षणा िा. जयकांत  थमश्रक \nिमरहि द्वारा 8.1.1996क मधुबनीमे िमरहि जमीन  पर  भेल  ्ोसर  \nअन्दतररान्ष्रय मैथथली  सम्मेलनक  अन्न्दतम सिमे भेल  छल।  \nिम प्रारंभहिसुँ आर्थिंक हवकास  लेल  थमथथलाक  राज्य लेल  माुँग \nकरैत रिलहुुँ जे  अन्दतररान्ष्रय मैथथली  पररर्ष् क 1993सुँ लगातार  \nप्रस्तावसुँ स्पष्ट िैत। \n)पं. ताराकांत झा थमथथलाक  गौरव , मैथथलीक  उन्दनायक हकन्दतु \nथमथथलाक  राज्य आं्ोलनमे  िमरहि द्वारा 2000 ईस्वीमे  आनल   72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगेलाि जेना  ओ स्वयं 7 अगस्त 2000 क पिमें \nललखलाि ,\"अिाुँक पि पाहब , थमथथला  राज्य संबंधी  घोर्षणा-प्रेस \nकांफ्र ें स माध्यमसुँ कर ्ेल .\" \nिा. जयकांत  थमश्र सेिो 20.11.1994 क िमरहिसुँ सिमत भऽ \nपओलाि जखन  िम किललयन्न्दि जुँ राज्य नहि िैत तऽ मैथथली  \nभार्षा नहि बाुँचत)। हकनकहुुँ ई िमर आत्मप्रशंसा लाहग  सक ै त \nअथछ हकन्दतु ई क े वल एक सत्य अथछ। हव्ेिक  15 अगस्त 2024 \nहवशेर्षांकमे तारा बाबूक स्वललन्खत पि सेिो एहि हवर्षयमे भेटत। \n1992 तक से  रिल  िो तकर बा् हकछु जरूर  भेल  तें 2000 सुँ \nएिन नीक पोथी  सभ  हिनक कलमसुँ लगातार  हनकलल  जकर  \nस्वीकरण  िोयबाक छल  से  नहि भेल  तें िमरा 'पेनी  तीत' लागल  \nओना साैंसे  स्वाद्ष्ट। \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 73 \n२.८.अशोक- थमथथ ल ा मैथथ ल ी आ नरेन्द्र बाबू \n \nअशोक -संपकष-8986269001  \nचमचिला मैचिली आ नरेन्द्र  ा ू \nथमथथला -मैथथलीक  चचव -वचव  आ जागरण  तऽ उन्दनैसम शताब््ीक \nअंतमे शुरू  भऽ गेल  छल  मु्ा थमथथला  राज्य आ मैथथली  भार्षा \nआन्द्ोलन ्ेशक स्वाधीनताक  बा्क पररघटना  थथक।  यद्यहप एकर \nचचव -वचव  स्वाधीनतासुँ हकछु पूववपििंसुँ शुरू  भऽ गेल  छल।  नरेन्दर बाबू \nलल खैत छथथ  \" २७ जुलाइ  १९५२केँ िा. लक्ष्मण झाक अध्यक्षतामे \n्रभंगा नगर  भवनमे  आयोजजत  ्रभंगा मजदूर  सम्मेलन  दू गोट \nप्रस्ताव मैथथलीमे  स्वीकृत कएल।  प्रथम प्रस्ताव छल  भार्षाक \nआधारपर  थमथथला  तथा  अन्दय प्रांतक हनमावण। एतहिसुँ प्रारंभ \nिोइछ थमथथला  राज्यक आन्द्ोलन एवं  थमथथला -मैथथलीक  \nसवाांगीण  हवकासक  िेतु प्रथम राजनैथतक  प्रयास\" ओ ईिो ललखने  \nछथथ  जे  \" मैथथल  मिासभा १९५१ मे सववप्रथम  थमथथला  राज्यक \nमाुँग क े लक- मिाराजा  ्रभंगाक नेतृत्वमे जे  स्वतः प्रस्तावक संगे  \nमरर गेल।  जमीं्ारी  प्रथाक अंतक आशंकासुँ चचिंथतत भऽ अपन  \nनेतृत्व बरकरार  रखबाक िेतु ई मिराजी  प्रस्ताव छल।  अपन  नेतृत्व \n 74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरखबाक िेतु १९५२ क े र संस्ीय  चुनावमे  ्रभंगा मिराज  ठाढ़ सेिो \nभेल  रिथथ मु्ा जमानत  जब्त भऽ गेलहन। \" \nनरेन्दर झा वर्षव १९५४ ई. मे जखन  ओ ्रभंगामे इंटर कामसवक  छाि \nरिथथ , थमथथला -राज्यक प्रथम उद्घोर्षक िा. लक्ष्मण झाक संपकवमे  \nएलाि। थमथथला  आ मैथथली  काजक  प्रथत हुनका  िा. लक्ष्मण झा \nआ िा. लक्ष्मी नारायण  ससिंिसुँ प्रेरणा भेटलहन।  पहिल  काज  पाया \nआन्द्ोलनमे भाग लेलहन।  सुरसंिसुँ जयनगर  तक नेपाल  हबिारक \nसीमा -रेखासुँ सटल  दूनू  बगलक  गामक जनमानससुँ  पायाक \nऔथचत्यपर चचाव  क े लहन। सात  गोटेक टोली  छल  जकर  नेतृत्व िा. \nलक्ष्मण झा कऽ रिल  छलाि। ओ ्रभंगामे छाि लोकहनक  बीच  \nथमथथला -मैथथलीक  काजमे  तत्पर रिैत छलाि। १९५६ मे सी .ए \nपढ़बाक िेतु कोलकाता  )ओहि समय  कलकत्ता) चलल  गेलाि। \nओतऽ प्रो. प्रबोध नारायण  ससिंिक हनकट संपकवमे  एलाि। ओतहु \nथमथथला -मैथथलीक  हवलभन्दन काजमे  अपन  सहिय  योग्ान ्ेलहन।  \nएिी संग  हवलभन्दन पि-पलिकामे लेख  सभ  लीखऽ  लगलाि।  १९७५ \nमे सी . ए क े र व्यवसायमे  पटना  एलाि। झा एंि एसोलशएट  क े र \nनामसुँ हिनक प्रलसि फमव छहन। आ एखन धरर ई पटनेमे  छथथ।  \nपहिने िम हिनका मैथथलीक  कहव  अग्ननपुष्पक जेठ  भाइक ेँ रूपमे  \nजनैत  छललयहन।  भेंट-घाुँट हवलभन्दन आयोजन  सभमे  िोइत छल।  \nमु्ा जखन  िम वर्षव १९९१ ई. मे पटनाक  'पाटललपुि  सेन्दरल  को-\nआपरेहटभ  बैंक'क प्रबंध हन्ेशक  रूपमे  प्स्थाहपत  भेलहुुँ तऽ  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 75 \nनरेन्दर झाजीसुँ संपकव  बहढ़ गेल।  एकर कारण ई भेल  जे  बैंकक \nमुख्यालय एस .पी वमाव  रोिमे 'म्नधारी  भवन 'मे रिैक आ ओिी \nभवनमे  हिनकर ऑहफस  सेिो रिहन। ओिीठाम 'समकालीन  \nजनमत ' क े र कायावलय  सेिो रिए जाहिमे अग्ननपुष्प कायवरत \nरिथथ। दूनू  भाइसुँ एहि कारणे हनकटता बहढ़ गेल।  ओकर बा्सुँ \nिम सभ  हवलभन्दन साहिग्त्यक-सांस्कृथतक गथतहवथधमे  संग -संग  \nरिऽ लगलहुुँ। २००६ ई. मे जखन  प्रलसि साहित्यकार रमानाथ  झा, \nकाशीकांत थमश्र 'मधुप ' आ काञ्चीनाथ झा 'हकरण'क जन्दम \nशताब््ीक अवसरपर  हवशेर्ष समारोि  करबाक हनणवय भेल  तऽ एहि \nिेतु एक संस्था  बनल  'प्रथतमान' नामसुँ राजमोिन  झा ओकर \nअध्यक्ष नरेन्दर झा कोर्षाध्यक्ष आ िम सथचव  भेलहुुँ। आयोजन  \nसफलता  पूववक  संपन्दन भेल।  नरेन्दर बाबू आ अग्ननपुष्पजीक  ओहिमे \nबहुत सियोग रिल।  जखन  मैथथली  लेखक  संघ  बनल  तऽ नरेन्दर \nझा ओकर अध्यक्ष भेलाि आ हवनो्  कुमार झा मिासथचव।  लेखक  \nसंघ  कायविम सभ  करऽ लागल।  आब नरेन्दर बाबूक 'झा एंि \nएसोलशएट  क े र कायावलय  फ्र े जर रोिक ग्रांि प्लाजामे  आहब गेल  \nरिए। लेखक  संघक  ओ कायावलय  सेिो बहन गेल।  ओतहि मासमे  \nएक बेर रचना  गोष्ठीक आयोजन  हुअऽ लागल  रिै। वर्षव २०१४ मे \nजखन  पटनाक  साहित्यकार सभक  द्वारा मैथथली  ललटरेचर  \nफ े स्टीभल आयोजजत  करबाक हनणवय भेल  तऽ एहि िेतु संस्थाक  \nरूपमे  सियोग करबाक लेल  मैथथली  लेखक  संघ  सिर्षव तैयार भेल।  \nपटनामे  ई फ े स्टीभल १२ द्सम्बरसुँ १४ द्सम्बर धरर वर्षव २०१४  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ १२ फरवरीसुँ १४ फरवरी  धरर वर्षव २०१६ मे आयोजजत  भेल  \nरिए। आयोजन  सथमथतक  अध्यक्ष रूपमे  नरेन्दर बाबूक सिभाहगता  \nआ पररश्रम हबसरए  बला  नहि अथछ। हुनकर  संपूणव  पररवारक  \nसियोग एहिमे प्रसंशनीय रिल।  नरेन्दर बाबूक पत्नी प्रलसि \nकथाकार  िा. पन्दना झा कला , लशल्प ओ व्यंजन  मेला  लेल  महिला \nसंघक  स्स्य सभक ेँ उत्साहित क े लहन। ्ोसर  बेर स्माररकाक \nसंपा्न  क े लहन। \nनरेन्दर बाबूक थमथथला -मैथथलीक  काजमे  आजीवन  संलननता  ओ \nसहियताक  संग  ्ोसर  मित्वपूणव पक्ष अथछ हुनक  थमथथला  राज्यक \nऔथचत्य लेल  साहित्येतर लेखन।  एहि सं्भव मे हुनक  पोथी  \n'थमथथलाक  आर्थिंक हवकास ', 'थमथथलाक  जनप्ीय  हवकास ', \n'थमथथलामे  जल  संसाधन ', 'हवकास  ओ अथवतंि ' एवं  'Mithila \nRising' केँ ्ेखल  जा  सक ै त अथछ। एकर अथतररक्त्त हुनक  \n'अथवशास्ि ओ भ्रष्टाचार', 'पररभ्रमण' एवं  'स्मृथत' पोथी  सेिो \nप्रकालशत अथछ। थमथथला  राज्य आन्द्ोलनक ेँ सैिांथतक  आधार \n्ेबाक लेल  जेना  िा. लक्ष्मण झा, िा. लक्ष्मीनारायण ससिंि, प्रो. \nहवद्यापथत ससिंि हवलभन्दन पोथी  सभ  ललखलहन , ओिी कड़ीमे ओकर \nबा् िमरा जनैत  नरेन्दर झा अबैत छथथ।  नरेन्दर बाबू मानैत छथथ  जे  \nजे  एहि क्षेिक हवकास  लेल  थमथथला  राज्य बनब आवश्यक अथछ। \nवर्षव २००५ मे ललखल  हनबंधमे ओ किैत छथथ  ' हवकासक  पटरीसुँ \nथमथथला  पूणवतः नीचा  उतरर चुकल  अथछ। जातीय  जोड़ -तोड़,  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 77 \nअपराध , अपिरण , हफरौती, रंग्ारी  हवकलसत  भेल।  तखन \nहवकासक  ्र २.७५ अथछ जे  राष्रीय औसतसक  आधासुँ कम। \nऔद्योहगक हवकास  लगभग  शून्दय। एहि राज्यमे ६५००० उद्योग \nबीमार। रोजगारक  अवसरमे  वृलि्र  एक फीस्ी।  एिए प्रथत \nव्यक्क्त्त प्रथतवर्षव हबजली  खपत ५० यूहनट , जे  पंजाबमे  ५०० यूहनट \nतथा  राष्रीय औसत  ३५० यूहनट। भूथम सुधारमे  असफलता  \nहपछड़ापनक  पैघ कारण। ७० प्रथतशत मजदूरक ेँ कोनो काज  नहि। \nराज्य सरकार  माि क ें र सरकारपर  हनभवर।  उद्यथमता हवकास  \nनरा््।  बाहढ़ हनयंिणपर  भाखड़ा-नांगल  पररयोजनासुँ  बेसी  खचव  \nभऽ चुकल  तथाहप  सप्तकौलशकी यजना  लटकले।  हवकासक  \nमुद्दापर झारखंि अलग  राज्य बनल।  थमथथलाक  हवकास  सेिो \nतखनहि संभव। ' आइसुँ करीब बीस  वर्षव पूववक  ण्स्थथतसुँ आजुक  \nथमथथलाक  तुलना  करी तऽ ई ्ेखबामे आओत जे  हकछु क्षेिमे जेना  \nहबजली , सड़क  ओ हवथध  व्यवस्था  क्षेिमे सुधार  तऽ भेल  अथछ मु्ा \nनव -नव  समस्या उत्पन्दन सेिो भेल  अथछ। शराबबं्ीक कारण \nओकर अवैध  व्यापार  आ ताहि कारणे उत्पन्दन गाम सभमे  बढ़ैत \nअपराथधक  गथतहवथध , कृहर्ष क्षेिमे मजदूरक  अभाव , रोजगार  लेल  \nअथधकांशक पलायन  आद् ण्स्थथतक ेँ िमशः गंभीर बना रिल  \nअथछ। आर्थिंक उ्ारीकरण  क युगमे कृहर्ष क्षेिमेक उपेक्षाक प्रथत \nनरेन्दर बाबू थचन्दता व्यक्त्त करैत छथथ।  ओ किैत छथथ  जे  'थमथथलाक  \nआर्थिंक हवकास  गामक हवकाससुँ  साक्षात जुड़ल  अथछ। ग्रामीण \nहवकास  कृहर्ष पशुपालन , मत्स्यपालन, कुटीर एवं  लघु  उद्योगक  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहवकासपर  हनभवर  छैक। ओतए एहि कायवक लेल  आधारभूत \nसंसाधनक  उपलब्धता तथा  ग्रामीण रोजगार  सेिो आवश्यक। \nएहिसुँ ग्रामक हनधवनता  दूर  िएत एवं  कायाकल्प िएत। ई भू-भाग \nकृहर्ष प्रधान क्षेि अथछ। कृहर्ष आधाररत उद्योगक हवकास -हवस्तारसुँ \nग्रामीण हवकास  िएत। कारण ग्रामीण बेरोजगा रीक ेँ दूर  करब एवं  \nअथवव्यवस्थामे  सुधार  अनबाक क्षमता कृहर्ष आधाररत उद्योगमे \nसमाहित अथछ।' \nनरेन्दर बाबूक पत्नी िा. पन्दना झा मनोहवज्ञानक प्रोफ े सर रिथथ। \nहकछु द्न  पूवव  हुनक  ्ेिावसान  भेलहन  अथछ। हुनक  दू टा कथा  \nसंग्रि 'अनुभूथत ' आ 'अलभलार्षा' प्रकालशत अथछ। 'अनुशीलन ' \nनामसुँ हनबंध संग्रि सेिो छहन। अपन  कथा  सभमे  ओ एहि \nपुरुर्षतंिी समाजमे  स्िीक उपेक्षाक ेँ मनोहवश्लेर्षात्मक ढंगसुँ \nकथात्मक अलभव्यक्क्त्त क े ने छथथ।  \nिमरा लगैत  अथछ जे  वतवमानमे  अथवा  भहवष्योमे जे  व्यक्क्त्त \nथमथथला  राज्यक लेल  सोच  हवचार  करता हुनका  नरेन्दर बाबूक पोथी  \nसभक ेँ पढ़ब आवश्यक िेतहन। से  नहि क े वल हुनक  दृथष्टक ेँ फहड़च्छ \nकरतहन  अहपतु राजनीथतक -अथवशास्िक दृथष्टसुँ संपूणव  ्ेशक एहि \nक्षेिक हवलभन्दन हवचारधाराक ेँ बुझबामे सेिो म्थत भेटतहन।  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 79 \n२.९.लक्ष्मण झा सागर- श्री नरेन्द्र झाजी: िमरा नजररमे  \n \nलक्ष्मण झा सागर, संपकष-9903879117 \nश्री नरेन्द्र झाजी : हमरा  नजररमे  \nिम हिनकर नामसुँ पररथचत  रिी सत्तररक ्शकसुँ थमथथला  \nथमहिरक माध्यमे। हिनक आर्थिंक सम्बन्न्दधत लेख  बेसी  काल  \nथमहिरमे छपैत रिहन। िम वाजणज्यक  छाि रिी तेँ िमरा हिनकर \nलेख  पढ़यमे नीक लागल  करय। प्रभाहवत िोइत रिी। उपकृत \nिोइत रिी। हिनका बारेमे ई बुझल  छल  जे  चाटविव एकाउन्दटेन्दट छथथ।  \nतहिया थमथथला  भररमे आुँगुर पर  हगनल  सी  ए रिथथ। सुहनयै  जे  सी  \nए बनब तहिया बर दुरुि  काज  रिै। तेँ हिनका प्रथत नीक धारणा \nबनल  छल  मोनमे।  \nईिो बुझल  छल  जे  हिनकर गाम तरौनी  छहन आ सासुर  दुलारपुर  \nछहन। ई नै बुझल  छल  जे  हिनक हबयाि स्व. बाबूसािेब चौधरी  जी  \nअपना  गाममे करेने  छलन्खन। से  बा्मे पता चलल।  ईिो बुझल  \n 80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछल  जे  श्रीमती पन्दना झा हिनक पत्नी छथथन  आ श्री अग्ननपुष्प \nहिनक अनुज़ छथथन।  पन्दना झाजी  मैथथली  साहित्यक एकटा नीक \nकथाकार  छथथ  आ हिनक रचना  आ आलेख  सेिो िमरा थमहिरमे \nपढ़ल  छल।  अग्ननपुष्प मैथथलीक  एकटा नीक कहव  छथथ।  \nअग्ननपीढ़ीक एक अन्दयतम स्तम्भ छथथ।  \nश्री नरेन्दर झाजीसुँ िमर पहिल  भेंट आ पररचय  9/1, खेलात  घोर्ष \nलेन , मैथथली  आटव प्रेस, कलकत्ता 700006 अथावत् श्री बाबूसािेब \nचौधरी  जीक  प्रेसमे भेल  छल।  अवसर  छल  नरेन्दर झाजीक  हव्ाइ  \nगोष्ठी। ओ अपन  व्यवसाय  )सी  एक प्रैक्त्टीस) कलकत्तासुँ पटना  \nलय  गेल  छलाि। पटनामे  हिनकासुँ पूवव  श्री रामेश्वर ठाकुर जीक  \nऔहफस  मेससव  ठाकुर वैद्यनाथ  एयशव एंि कम्पनी छल।  हिनक \nकम्पनीक नाम छल  झा एंि एसोलसयेट , फ्र े जर रोि,पटना  जे  एखनो \nअथछ। \nओहि गोष्ठीमे अन्खल भारतीय थमथथला  संघ , कलकत्ताक हकछु \nगणमान्दय लोक  सभ  नरेन्दर झाजीक  व्यक्क्त्तत्व आ कृथतत्व पर  \nअपन  हवचार   रखै जाइ  गेलाि। अंतमे चौधरी  जी  भाव  हवह्वल  िोइत \nअपन  बात रखलहन।  पन्दना झाजी  सेिो उपण्स्थत छलीि। िम हुनक े \nलग  बैसल  रिी। िम सभ  गोटेक वक्त्तव्यसुँ एहि हनष्कर्षव पर  आयल  \nरिी जे  नरेन्दर बाबू  थमथथला  मैथथलीक  लेल  समर्पिंत व्यक्क्त्तत्व \nछथथ।  थमथथला  संघक  मेरु्ंि रिथथ। बड़ सज्जन  आ नीक लोक  \nछथथ।  संघक े आर्थिंक सियोग अपनो  करैत छलथथ  आ ्ोसरोसुँ  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 81 \nकराबैत रिथथ। एको पाइ ई घमंि नै जे  िम सी  ए छी। सभ  गोटेक ें \nआ्र सम्मान ्ैत रिैत छथथ।  ओ अपन  संबोधनमे  सभ  गोटेक ें \nभावुक  बना ्ेलहन।  किलहन  जे  कलकत्ता िमरा जीवनक े  नव  द्शा \nहन्ेश  ्ेलक  अथछ। िम मैथथल  छी। िमर मातृभार्षा मैथथली  थथक।  \nिम अपन  पहिचान  मैथथली  बाजज  कऽ कायम रान्ख सक ै त छी। \nिमरा जीवन  भरर अपन  भू भार्षाक प्रथत प्रेम आ सेवा  करबाक \nप्रेरणा कलकत्तेसुँ प्राप्त भेल  अथछ। बहुत ्ेर धरर बजैत  रिलाि। \nसब  बात मोन नै अथछ। ई समय  छल  1974 ई.। \nहुनकासुँ ्ोसर  बेर िमर भेंट िोइत अथछ मैथथली  ललटरेचर  \nफ े स्टीभल, पटनामे।  ओ पटना  जा  कऽ थमथथला  मैथथलीक  \nहवकासक  काजमे  लाहग  गेल  रिथथ। पटनाक  मैथथली  सेवी  संस्था  \nसभक  अपन  मैथथलीक  साहित्यकारक प्रथत उपेक्षा भाव  हिनका \nबड़ अखरलहन।  ओ श्री हवनो्  कुमार झा )सरकार )क संग  थमललक े \nमैथथली  लेखक  संघक  स्थापना  क े लहन। एहि मित्वपूणव काजमे  \nहिनका दुनू  गोटेक संग  ्ेबय वाला  पटनाक  हकछु नामचीन  \nसाहित्यकार लोकहन  सेिो रिथथ। हवचार  भेलै  जे  आने भार्षाक पवव  \nजेकाुँ मैथथली  साहित्यक पवव  सेिो मनायल  जाय।  संगमे  रिथथन  \nपन्दना झाजी  आ अग्ननपुष्प। अग्ननपुष्पजीक चेिरा हवकृत  ्ेन्ख \nिमरा थचन्दियमे भाुँगठ भेल  छल।  अपने  किलहन  ई मुंशी छथथ।  \n्ेखैत नै थछयहन जे  अपन  शरीर क े िन बना लेने  छथथ  पी-पी कऽ। \nिमरा सिीमे हुनका  ्ेन्खक े बड़ दुख भेल।  एक बेर हिनकासुँ \nद्ल्लीक एम एल  एफ़मे सेिो भेंट अथछ। पववक  ई तेसर  आयोजन   82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछल  द्ल्लीमे। नरेन्दर जी  िमरा ्ेखलहन।  बड़ प्रसन्दन भेल  रिथथ। \nभरर आयोजन  जखन  तखन भेहट जाथथ।  आ पुथछ लेल  करथथ  जे  \nजलपान  भेलै ? भोजन  भेलै ? एिन आपकता ्ेखल  नहि। \nपन्दना जी  सेिो आुँन्ख लऽ  कऽ परेशान  छलीि। पटनाक  मैथथली  \nमहिला मंचसुँ जुड़ले  टा नै बहुत सहिय  रूपेँ स्थाहपत  भय गेल  \nछलीि। नरेन्दर बाबू अपने  सेिो खूब बेसी  स्वस्थ  नै लगलाि।  िमरा \nपुछलहन  स्व. बाबूसािेब चौधरी  जीक  पुि हवद्यापथत चौधरीक  \nबारेमे। हुनक  बथचया  सभक  कन्दया्ानक बारेमे। हुनक  बेटा सभक  \nनोकरीक  बारेमे। िम किललयहन  जे  कन्दया्ान सभ  तऽ भय गेल  \nछै। बेटा एकटा छै नोकरी  तक ै त। अपने  यद् कतहु लगबा  द्थतयहन \nतऽ नीक रहितै। स्पष्ट जवाब  ्ेलहन  जे  चौधरी  जी  ककरा ककरा ने \nनोकरीमे  लगेलहन  मु्ा, अपन  बेटाक लेल  हकछु नै क े लहन। िम के \nिोइत छी हुनकर  बेटाक े नोकरी  लगेहनिार।  किैत छथथ  जे  अिाुँ \nखराब नै मानब असलमे  चौधरी  जी  मनुक्त्ख नै मिा मानव  छलाि। \n्थधथच  छलाि। हुनका  सन  लोक  िैब बड़ कदठन काज  अथछ। िमर \nमानब अथछ जे  थमथथलाक  कोनो भार्षा अलभयानीक े एतेक हनष्ठुर नै \nिेबाक चािी। मैथथल  समाज  कृतघ्न समाज  अथछ। अिाुँ भूखे मरर \nजायब  तऽ हकयो ई नै कित जे  अिा, बड़ पैघ त्यागी छलाि। बड़का \nईमान्ार  छलाि। उल्टे कित जे  बड़ बेकूफ छलाि। संकोची  \nछलाि। अरे, भूखे हकयो मरर सक ै त अथछ?आब िमरा पर  बरसय  \nलगलाि।  किलहन  जे  िम अिाुँक े किने रिी जे  चौधरी  जीक   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 83 \nबिकाबामे नै आयब। खूब मोन लगा  कऽ पढ़ल  करू।  थमथथला  \nमैथथलीक  झंिा उठौने गुजर  नै िैत। सी  ए बहन जायब  तऽ नीक \nनोकरी  भेटत। तकर बा् जे  मोन िैत से  करैत रिब। मु्ा, अिाुँ \nिमर बात नै मानलहुुँ। खैर, आब चचिंते कय के की? लागल  छी बड़ \nबहढ़याुँ लागल  रहू।  नरेन्दर बाबू हनरपेक्ष लोक  छथथ।  िमरा लागल  \nजे  ई व्यक्क्त्त मिान छथथ।  िमर शुभथचन्दतक छथथ।  एिन लोक  \nअपना  समाजमे  कय गोटे छथथ ? अगाध हवद्वान  छथथ।  हिनक \nहवद्वता  जानबाक  लेल  आवश्यक अथछ हिनक थमथथलाक  आर्थिंक \nण्स्थथत पर  ललखल  गतगर मोटगर पोथी  सभ  पढ़नाइ।  बाहढ़क \nसमस्या आ हन्ान  पर  ललखल  आ एिन आरो हकछु  मित्वपूणव \nहबर्षय पर  ललखल  हिनक पोथी  )ग्रन्दथ) सभ  पढ़बाक बेगरता अथछ \nसुधी  पाठक लोकहनक  लेल।  \nएकटा घटनाक सेिो िम चचाव  करय चािैत छी। थमथथला  ्शवन )नव  \nपयावय)क एक अंकमे कायवकारी सम्पा्क श्री रामलोचन  ठाकुरजी  \nश्री नरेन्दर झा, श्रीमती पन्दना झा आ श्री अग्ननपुष्पक रचना  छाहप \n्ेने  रिथथ। िम एकर प्रथतवा्मे श्री नथचक े ता जीक ें एकटा खानगी \nपि ्शवनक पता पर  ्ेने रहियहन जे  मैथथली  साहित्य एतेक ्ररर  \nभय गेल  अथछ की जे  एक अंकमे एक्त्क े पररवारक  तीन गोट \nसाहित्यकारक रचना  छापल  जाइये।  रामलोचन  ठाकुर जी  ओहि \nपिक ें ्ोसर  अंकमे छाहप ्ेलहन  अहवकल।  जेना  हक ठाकुर जी  \nिमरा बा्मे किलहन  जे  नरेन्दर बाबू हुनका  फोन क े लन्खन जे  ई \nअिाुँक संपा्कीय  चूक  भेल  अथछ। आ तकर बा् ठाकुर जी  फ े र  84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकहियो एिन भूल  नै क े लहन। िमरा कचोट  भेल  आ नरेन्दर बाबूक \nप्रथत आ्र आ श्रिा बहढ़ गेल।  आइ काण्ल्ि तऽ लोक  िमरा गारर \nपहढ़ कऽ ्रबज्जा  लगा  द्तथथ।  \nमतलब  जे  नरेन्दर झाजी  एकटा नीक सी  ए, एकटा नीक \nहनबन्दधकार, एकटा नीक हटप्पनीकार , एकटा नीक मैथथली  \nअलभयानी , एकटा नीक संस्मरण ललखहनिारे  टा नै छथथ  बण्ल्क \nएकटा नीक लोक  सेिो छथथ।  थमथथला  मैथथलीक  लेल  समर्पिंत \nएिन व्यक्क्त्तत्वक मैथथल  समाजक  लोक  कहियो कोनो संज्ञान नै \nलेलकहन।  ने कोनो सम्मान ने कोनो पुरस्कार  हिनका ्ेल  गेल।  \nिमरा परम  खुशी भेल  जे  हव्ेि  टीम हिनका पर  क े न्न्दरत एकटा \nहवशेर्ष अंक हनकालल  रिल  अथछ। िम श्री नरेन्दर झाजीक  स्वस्थ  \n्ीघावयु िेबाक कामना करैत छी! हव्ेिक  टीमक प्रथत िार््िंक \nआभार व्यक्त्त करैत छी!!  \nअपन  मंतव्य editorial.ऽtaff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 85 \n \n२.१०.ज ग्ीश च न्द्र ठाकुर 'अहनल '- की थथक थमथथला की छथथ \nमैथथ ल  \n \nज गदीश  च न्द्र ठाकुर  'अवनल'-संपकष-8789616115 \nकी चिक चमचिला की छचि मैचिल \nमैथथलीमे  एिेन पोथीक  संख्या नगडय अथछ जाहिमे थमथथला  आ \nमैथथलक  सम्बन्दधमे सभ  दुथष्टसुँ जानकारी  योनय पयावप्त सामग्री \nिोइ, एहि अभावक  पूर्तिं करैत अथछ आ्रणीय श्री नरेन्दर झा जीक  \nपोथी  'थमथथ लाक  आर्थिंक हवकास '। एहि पोथीमे  हनम्नललन्खत \nहवन्ददु आ हवर्षय सभपर  बहुत रास  जानकारी  उपलब्ध कराओल  \nगेल  अथछ: \n1. नाम , क्षेिफल आ आर्थिंक हवकासक  सम्भावना।  \n2. पररयोजना - जाहिमे सग्म्मललत अथछ कोशी पररयोजना , गडिक \nपररयोजना , बागमती पररयोजना , कमला  न्ी  पररयोजना  आद्। \n3. न्ी - बूढ़ी गडिक, मिानं्ा न्ी  आद्। \n 86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n4. जनसंख्या  एवं  आर्थिंक हवकास।  \n5. जजलावार  जंगलक  हववरण : एहिमे कहटिार, खगहड़या, पूवी -\nपन्िमी चम्पारण, पूर्णिंयाक जंगल  क्षेिक जानकारी  ्ेल  गेल  \nअथछ। \n6. उद्योगीकरण एवं  आर्थिंक हवकास : एकरा अंतगवत चीनी  उद्योग, \nकागज़ उद्योग, िस्तकरघा उद्योग,लघु , कुटीर एवं  ग्रामोद्योग, पयवटन  \nउद्योग, कसी्ा  उद्योग, कृहर्ष आधाररत उद्योगक  हववरण  ्ेल  गेल  \nअथछ। पयवटन  उद्योगक अंतगवत ससिंघेश्वर स्थान , बाल्मीहक आश्रम, \nकुशेश्वर झील , मोटी झील  आद्क वणवन  उपलब्ध कराओल  गेल  \nअथछ। कृहर्ष आधाररत उद्योगक अन्दतगवत मशरूम  )कुकुरमुत्ता ), \nनाररयल , क े रा, तमाकुल , सूयवमुखी , जूट , चाि आद्क खेतीक \nसम्बन्दधमे अवसर , उपलण्ब्ध आ संभावनाक  हववरण  ्ेल  गेल  \nअथछ। \n7. थमथथलांचलमे  व्यापारक  अन्दतगवत यातायातक साधन , 246 \nमील  धरर ण्स्थत 18 टा सिकक आ 161 मीलमे  ण्स्थत आठटा \nसड़कक  हववरण  ्ेल  गेल  अथछ। \n8. 'ऊजाव ' क अन्दतगवत 10478 गाममे हव द्युथतकरणक हववरण  \nअथछ। \n9. थमथथलाक  अन्दतगवत श्रम शक्क्त्तक हववरण  ्ेखल  जा  सक ै त \nअथछ। \n10. पोथीमे  सरकारक  असंतुललत  आर्थिंक नीथत , ओकर \nदुष्पररणाम,ओहिमे आवश्यक संशोधनक  आवश्यकता, चर्चिंत  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 87 \nअथवशास्िी अमत्यव सेनक  कल्याणकारी अथवव्यवस्थामे  योग्ानक \nवणव न आद् अथछ। \n11. थमथथलांचलमे  संचार  सेवाक  ण्स्थथतक वणवन  अथछ। \nलेखक  श्री नरेन्दर झा ्रभंगा , द्ल्ली आ कोलकातामे  अध्ययन \nक े ने छथथ , कोलकातासुँ सी  ए क े र हिग्री प्राप्त क े ने छथथ  आ हकछु \nवर्षव ओतहि अपन  पेशाक संग  'थमथथला  ्शवन ' आ 'थमथथला  \nथमहिर'मे थमथथलाक  उद्योग-धंधा आ अथव -व्यवस्थापर  हनयथमत \nलेखन  करैत आएल  छथथ , मैथथली -आन्द्ोलन आ सांस्कृथतक \nगथतहवथधमे  रमल  रिैत आएल  छथथ , थमथथलाक  अथवव्यवस्थापर  \nआकाशवाणी , पटनाक  लेल  लेखन  करैत आएल  छथथ , तें हिनक \nई पोथी  सामान्दय लोकक  जानकारीक  लेल , छाि-लशक्षक, \nशोधाथी , आं्ोलनकमी , हवलभन्दन योजना  आ परर योजनासुँ \nसम्बंथधत कमवचारी , अथधकारी, राजनेता  आ सरकारमे  हवलभन्दन रुपें  \nसंलनन  हवलभन्दन कोहटक लोक  सबिक लेल  उपयोगी बनल  अथछ। \nपोथीमे  कतेक तरिक आंकड़ा आ सारणी  द्वारा हववरण  प्रस्तुत भेल  \nअथछ जे  अद्यतन ण्स्थथतक समावेशक  अपेक्षा करैत अथछ। हबिारक \nहवकासक  लेल  थमथथलांचलक  हवका स  आवश्यक अथछ, आ \nथमथथलांचलक  हवकासक  लेल  एहि ठामक श्रम-शक्क्त्त आ उपलब्ध \nअन्दय संसाधनक  समुथचत  उपयोग करैत उपयुक्त्त योजना -\nपररयोजना  द्वारा बं् पिल  थमल  सभक े पुनजीहवत  कए, नव -नव  \nकल -कारखानाक  स्थापना  कए रोजगारक  पयावप्त अवसरक  सृजन  \nकएल  जा  सक ै त अथछ, जाहि अलभयानमे ई पोथी  पथ -प्र्शवकक  88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकाज  क' सक ै त अथछ। \n  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 89 \n२.११.जीवन थमश्र - अद्भुत ्ेश थमथथ ल ा )थमथथ ल ा राइजज िंग: \nप्रकाशनसुँ एखन धरर, िमरा नजररसुँ िमर सूचना सहित) \n \nजीिन चमश्र (संपकष-8830819713) \n \nअद्भुत देश  चमचिला (चमचिला राइजजिंग: प्रकाशनसँ एखन धरर, \nहमरा नज ररसँ हमर सूच ना सवहत) \n \nआगू बढ़बा स ुँ पहिने स्पष्ट कऽ ्ी ज े नरेन्द्र झाज ीक पोथ ी थमथथ ल ा \nराइजज िंग केर हकछु अंश ल ऽ, ओकर मैथथली अनुवा् कऽ ओहिमे \nज े हकछु स ूच ना छूटल  भेटल  स े िम ज ोहड़ ्ेल हुुँ अथछ। पाठक एकर \nअनुवा् मानथथ वा हक आले ख से हुनकर इच्छा छहन। \n \nथमथथला प्राचीन अथछ कारण एकर संबंध जनक -्ाशवहनक राजा , \nयाज्ञवल्क्त्य-्ाशवहनक/कानून हनमावता , मंिन, वाचस्पथत , उ्यन , \n 90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगंगेश, वधवमान आ पक्षधर, सदृश मिान नाम स अथछ। भारतीय \n्शवन क े  लगभग 5000 वर्षवक इथतिास दुहनया क े  सब सं पुरान \nइथतिास मे से एक छै जबहक एकर भूथम क े  भूवैज्ञाहनक गठन \nलगभग िेढ़ लाख साल पुरान छै । ई पृथ्वी क े  नवीनतम स्तर से \nएक छै । मु्ा िम सब आब एकटा गंभीर संकट सं गुजर रिल छी। \nआब 75 साल भ गेल अथछ जे िम सब स्वतंि भ गेलहुं , मु्ा \nएखनो द्ल्ली/पटना सत्ता स कष्ट उठा रिल छी । िम सब पहिने \nस बेसी कष्ट उठा रिल छी, कारण जे िमर सबिक आशा पूरा नहि \nिोइत अथछ आ सब सरकार से अपमान भेटए जतय िमरा सब क े  \nअण्स्तत्व मे गररमा एबाक अपेक्षा छल। िम सब आइ हपछड़ल छी \n-गरीब, अज्ञानी आ कमजोर, दुहनया के तेज ी स  आगू बढ़ैत राष्टर के \nलेल ्या क े  वस्तु बनल छी । िमरा क ेँ  पड़ोसी सभ नीचाुँ ्ेखैत \nअथछ जे िमरा सभक ेँ  बेकार आ कमजोर बुझैत अथछ । थमथथलाक \nलोकक कोनो थचन्दता ककरो नहि बुझाइत अथछ । जे किैत छथथ \nजे थमथथला , राज्यक रूप मे  अपन ्म पर ठाढ़ नहि भ' सक ै त \nअथछ, हुनका अपन एखन धरर अहवकलसत आ उपेजक्षत प्राकृथतक \nसंसाधन मे  अपार संभाहवत धन क ेँ ध्यान मे  राखय पड़तहन। जे \nअपन लोक क ेँ  आत्महनभवर आ समृि नहि बना सक ै त अथछ हुनका \nसे यैि संभव जे ओ थमथथला क े  हबिार राज्य आ भारतीय संघ कए \nएकटा अनाथ संपलत्त घोहर्षत करथथ । िम सब अपन हवशाल \nसंभाहवत धन क े  नाली मे  जेबाक बात तक से सचेत नहि छी। \nिमरा सब क े  पटना आ द्ल्ली क े  \"शासक\" क े  सतमाय व्यविार  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 91 \nक े  सामना करय पहड़ रिल अथछ। थमथथला क े  हबिार राज्य स \nअलग आ ओकरा पूणव राज्य बना ्ेब ओकर अन्दन, स्वास्थ्य, \nआवास , लशक्षा आ गरीबी समस्या क े  एकमाि समाधान अथछ। \nराज्य बनलाक बा् थमथथलाक लोक हवशाल न्ी से बरिमलसया \nनिर बना सक ै त छथथ आ सब मौसम मे  फलसल ले उपयोगी बना \nसक ै त छथथ । गंिक, बागमती, कमला , बलान , कोसी , मिानं्ा \nआ ओकर सिायक न्ी सब क े  वश मे  करला सं बाढ़ पर हनयंिण, \nअनेक मिामारी क े  प्रसार सं बचाव, खाद्य फसल मे  वृलि, संचार \nमे  सुधार आ घरेलू आ व्यावसाथयक उपयोग क े  लेल सस्ता \nज ल हव द्युत क े  आपूर्तिं िोयत। राज्यक रूप मे  थमथथलाक \nव्यविायवता पर कोनो सं्ेि नहि। बहुतो लोक एखनो मानैत छथथ \nआ किैत छथथ जे भारतीय संघक भीतर स्वायत्त राज्यक रूप मे  \nथमथथला मे  एतेक संसाधन नहि अथछ जे अलग राज्य बनी सकय। \nथमथथला मे  एिन लोक छथथ , हुनका कम बुझल छहन से संभव \nमु्ा हुनकर संसाधन हुनकर आकारक कोनो आन राज्य सुँ कम \nनहि छहन । िमर लोक आ िमर प्राकृथतक संसाधन- जमीन , \nपिाड़ी, जंगल आ न्ी , जानवर िमर सबिक धन अथछ। िम \nदुभावनयवश एहि हवशाल संभाहवत संसाधनक बीच गरीबी आ \nअज्ञानताक जीवन जीबैत छी । ई एकटा गंभीर समस्या अथछ जाहि \nपर िमरा सब क े  तत्काल ध्यान ्ेबय क े  जरूरत अथछ। \n \nपररचय   92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nथमथथला क े  उत्तर मे हिमालय, ्जक्षण मे गंिक, पूवव मे कोसी आ \nपन्िम मे गंिक द्वारा सीमाबि भौगोललक क्षेि क े  रूप मे जानल \nजाइत अथछ। ई पूवव स पन्िम तक लगभग 180 मील आ उत्तर \nस ्जक्षण तक 125 मील अथछ , क्षेिफल मोटा-मोटी 22500 \nवगवमील अथछ। एहि मे  पन्िम चंपारण , पूवी चंपारण , \nमुजफ्फरपुर , िाजीपुर , सीतामढ़ी , मधुबनी , ्रभंगा , समस्तीपुर , \nबेगूसराय , खगहड़या, हकशनगंज , पूर्णिंया, सिरसा , अरररया , \nमधेपुरा आ नौगाथछया )उत्तर भागलपुर) क े  आधुहनक जजला अथछ, \nजे लगभग 18914 वगव मील क े अथछ। हबिार मे  आ नेपाल मे  \n4853 वगव मील अथावत मोरंग , सप्तरी , मिोतरी, सलाविी , रौतिट, \nबारा आ पसाव जजलाक जजला। ई अक्षांश २५’३० उत्तर आ २७'५० \nआ ्ेशांतर ८३'८० पूवव आ ८८' ७ ई के बीच  ण्स्थ त छै । बृि्् \nहवष्णुपुराण )थमथथला खडि) )८,५०० ई. पूवव  मे)  एहि भूथमक \nवणवन अथछ । पसाव , बारा, रौतिट, सलाविी , मिोतारी, सप्तरी आ \nमोरंग मे  गोरखा लोकहनक अपन जमीनक क्षेिफल लगभग \n5000 वगव मील िोयत। ई व्यवस्था अंग्रेज लोकहन द्सम्बर १८१६ \nमे  सुगौली मे  संथध कए गोरखा लोकहनक पक्ष मे  क े ने छलाि, \nकारण एहि काल मे  भारत आ यूरोप मे  अंग्रेज पर कदठन ्बाव \nछल। तहिया सुँ िमर भूथम जे आब तराई क े  नाम सुँ जानल जाइत \nअथछ, जे िमर जीवन रेखा अथछ , मु्ा आब नेपाल ्ेश भेल। इ \nएकटा मूल्यवान आ उत्पा्क संपलत्त छै जे न्ीक क े  शीर्षव पर छै,  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 93 \nिमर जल आ जल -हव द्युत के आपूर्तिं ल ाइनक, गोरखा क े  नीचा \nतराई इत्याद् िमरा सब क े  पिाड़ी पर जेबा स रोक ै त अथछ जकर \nहबना िम सब अपन न्ी क े  ऊपर बांध नै क सक ै त छी या पाथर \nस सड़क क े  मरम्मत नै क सक ै त छी। थमथथला मे  खेती हबना न्ी \nक े  वश मे  क े नै नै सुधरर सक ै त अथछ जे सब हिमालय स उतरैत \nअथछ। िमर उद्योग के हव कास  िमर ज ल हव द्युत के भहव ष्य पर हनभवर \nछै । थमथथला अहनवायव रूप स कृहर्ष क्षेि अथछ, तइयो एकर \nऔद्योहगक संरचना पूवव मे  काफी हवकलसत छल । ई पूरा क्षेि \nऔद्योहगक पररदृश्य स पूणव रूप स समाप्त भ गेल अथछ। जनसंख्या \nक े  तेजी स बढ़ोत्तरी आ एकर अत्यथधक बोझ पूरा क्षेि क औसत \nराष्टरीय स्तर स  बहुत नीच ा धक े ल ्ेलक । िास्ी ई छै हक एहि \nक्षेि के िमर राष्टरीय योज नाकार कहियो स ीध नज र स  नै ्ेखल क, \nभले िी एकरा मे  समृि आर्थिंक क्षेि िोय क े  लगभग सब \nआवश्यक क्षमता छै, ज ेना हक पूव व मे  छल ै । कें ्र आ राज्य स रकार \nदुनू द्स स सबटा योजना आ पररयोजना शुरू भेलाक बा्ो इ क्षेि \nकोनो हवशेर्ष ध्यान आकर्र्षिंत करबा मे  असफल रिल अथछ। \nआजा्ी स पहिने लगभग ओतहि अथछ जतय छल। बहुतो लोक \nएखनो मानैत छथथ आ किैत छथथ जे भारतीय संघक भीतर \nस्वायत्त राज्यक रूप मे  थमथथला मे  एतेक संसाधन नहि अथछ । \nथमथथला मे  िमरा सब क े  एिन लोक भेटैत अथछ, मु्ा हुनका सब \nक े  ई कम बुझल छहन जे थमथथला क े  संसाधन कोनो आन \nसमआकारी राज्य क े  संसाधन स कम नै छै। 5।6 करोड़ व्यक्तिक  94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n)जनगणना 2011) आ 25000वगव मीलक हवस्तारक जमीनक \nटुकड़ा जे उपजाऊ गा् सं ढकल अथछ जे सब सं नीक फसल ्ेबा \nमे  सक्षम । हनयथमत अंतराल पर न्ी सब साल भरर हिमालय सं \nस मु्र धरर पाहन ल  ज ाइत अथछ ज े पूरा ज मीन के सस िंच ाई आ िर \nघर के ल ेल  ज ल हव द्युत के व्यव स्थ ा करय ल ेल  पयावप्त अथछ, रेलवे \nटरेन, टराम कार आ बस क े  संग-संग छोट आ पैघ उद्योग क े  लेल \nसेिो पयावप्त अथछ । थमथथला मे  उद्योगक अभाव वा गरीबी कहियो \nसंसाधनक अभाव मे  नहि िोइते । द्ल्ली आ पटना मे  शासक \nनहि चािैत छथथ जे थमथथला हवकलसत िो। तकनीकी उन्दनथत \nसद्खन सामान्दय शैजक्षक आ आर्थिंक प्रगथत क े  संग चलैत अथछ \n। थमथथला गरीब अथछ आ ओकर गरीबीक कोनो समानांतर नहि, \nप्रथत व्यक्ति आय अल्प अथछ। जीवन स्तर दुहनया क े  सब स हनचला \nस्तर मे  अथछ। कौतुिल क े  बात ई छै हक ई अत्यथधक गरीबी \n\"भरलपूरल संसाधन\" क े  बीच मे  छै। एकर आर्थिंक जीवन क े  \nवैज्ञाहनक अध्ययन करब जरूरी छै ताहक पररण्स्थथत मे  सुधार लेल \nउपाय सुझायल जाय । लगभग लाख वर्षव पूवव जाहि क्षेि क े  िम \nसब थमथथला क े  नाम स जनैत छी ओ ओहिना अण्स्तत्व तक नहि \nछल । ई स मु्रक ओ भाग छल  ज े हिमाल यकेँ हव न्दध्यस ुँ अल ग कए \nअरब सागरसुँ बंगालक खाड़ीमे  थमलैत छल। ताहि सुँ पहिने सेिो \nहिमालय स्वयं अण्स्तत्विीन छल, ई हवन्दध्य सुँ बहुत बा् मे  आयल \nछल आ जखन हक एकर ऊ ुँ चाई पविंध्य सुँ बेसी अथछ| गंगेहटक \nमै्ान हिमालयसुँ छोट त अथछए संगहि एहिसुँ जन्दमल सेिो अथछ  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 95 \n। गंगा, गंिक, कोसी आद् न्ी हिमालय सुँ ्जक्षण द्स बिैत \nछल। पिाड़ सॅं गा् आहन ्जक्षण आ बा् मे  पूवव द्स अपन बाट \nमे  जमा क' ्ेलक । न्ी माहट मे  उववरता बिाल करबा लेल गा् \nआ ओकरा ससिंचाई लेल पाहन अनैत अथछ । बाहढ़ ल' क जाइत \nछथथ जे जीवन -सम्पलत्तक ेँ  नष्ट करैत अथछ । थमथथलाक मै्ानक \nसामान्दय ढलान उत्तर सुँ ्जक्षण आ फ े र ्जक्षण-पूवव द्स अथछ उत्तर \nमे  जंगल आ पिाड़ी अथछ। उत्तरी पिाड़ी पर मिाभारत आ चुररया \nश्रृंखला अथछ । मिाभारत समय क े  कतेको स्थानक ऊ ुँ चाई आ \nजलवायु पूवव मे  ्ार्जिंसलिंग , काललम्पाेंग, कुसेआेंग आ पन्िम मे  \nनैनीताल , अल्मोड़ा, ्ेिरादून , मसौरी , लशमला आद् सुँ तुलनीय \nअथछ। जयनगर सुँ ३० मील उत्तर-पूवव आ हनमवली सुँ ४० मील \nउत्तर-पन्िम उ्यपुरगढ़ी लगभग ६००० फीट ऊ ुँ च अथछ । एकर \nतुलना ्ार्जिंसलिंग, मकवानपुरगढ़ी स क ै ल जाय सक ै  छै, आ \nअमलेखगंज स १५ मील दूर िररिरपुरगढ़ी , बैरगहनया स ४५ मील , \nससिंधुलीगढ़ी सीतामढ़ी स ५५ मील , धरान बाजार क े  उत्तर मे  \nपिाड़ी जोगबनी स ३० मील आ फ े र नक्त्सलबारी स २५ मील दूर \nई स ब स्थ ान छै ज े पयवटन कें ्र, स्वास्थ्य ररसॉटव आ बाजार मे  \nहवकलसत क ै ल जेबाक चािी। मिाभारत पट्टी मकवानपुरगढ़ी क े  \nतीन अलग -अलग मे  बंटल अथछ-जेकरा थचसपानी गढ़ी , ससिंधुल \nगढ़ी आ उ्यपुरगढ़ी सेिो किल जाइत अथछ। \n \nथमथथलाक माहट या त बलुआिी, िोरास , मथतयार, थचहकनी या  96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउसार अथछ । बलुआिी रेतीला ्ोमट अथछ जाहि पर रब्बी फसल-\nगहूम , जौ , ्ाल , बीआ तेल फलसल सब नीक उगैत अथछ। मक्त्का \nआ अन्दय भ्ई फसल जे बहुत बेसी नमी सिन नहि क सक ै त \nअथछ, सेिो एहि पर पनपैत अथछ, कारण ई फालतू पाहन जल््ी \nसोन्ख लैत अथछ । िोरास माहट आ बालुसुँ बनल िल्का ्ोमट \nअथछ । ई जाड़क चाउरक संग-संग भ्ाई आ रब्बी फसलक लेल \nसेिो उपयुि अथछ। एक साल मे  दू-तीन बेर बोआओल जाइत \nअथछ। महटयार एकटा \"क्त्लेवी\" माहट अथछ जे नीक मािा मे  नमी \nबरकरार रखैत अथछ । जाड़क चाउर लेल ई सबसुँ नीक िोइत \nअथछ, थचकनी माटी सेिो महटयार सुँ माहटक िल्का िोइत अथछ \nएहि मे  बालु क े  थमश्रण िोइत अथछ। भ्ई फसल थचकनी माटी \n\"अपलैंि\" पर आ जाड़क चाउर नीचाुँ पड़ल थचकनी माटी पर \nउपजैत अथछ । उसर माहट मे  नमक'क फूल िोइत अथछ जकरा \nरेथ )रेत) किल जाइत अथछ । ई पूरा क्षेि मे  हवतररत अथछ । \nएकर व्याविाररक रूप स खेतीबाड़ी क लेल कोनो उपयोग नहि \nअथछ। ्जक्षण आ पूवव मे  बलुआिीक प्रधानता अथछ । बुरिी गंिक \nक े  ्जक्षण मे  ई क्षेि अपन बलुआिी माटी पर उगल बहुमूल्य रब्बी \nफसल क े  लेल सुप्रलसि छै । कोसी पट्टी मे  बलुआिी माहट \nउपजाऊ नहि िोइत अथछ । माहटक एकटा आओर वगीकरण अथछ \nधनिर आ भीठ मे  । धनिर नीचाुँक जमीन अथछ जाहि पर धानक \nखेती िोइत अथछ आ भीठ अथव िोइत अथछ उभड़ल जमीन जाहि \nपर रब्बी फसल उपजैत अथछ। इांट आ माहटक बतवन बनेबा मे  माहट  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 97 \nक उपयोग िोइत अथछ। न्ीक तल मे  साधारण बालू खूब भेटैत \nअथछ । एकर उपयोग जोड़ाई काज करबा मे  िोइत अथछ। भूथम \nक े  माललकाना छोट हवखंिन सं जमीन क े  गुणवत्ता सीथमत भ जाई \nछै मु्ा जं एकर प्रबंधन सिकारी या सामूहिक आधार पर क ै ल \nजाय त खेतक क े  आकार बढ़तय। माहटक संरक्षण, ससिंचाई, खा्, \nबीज आ औजार क े  सुधार क े  लेल संसाधन उपलब्ध िोयत। फसल \nक बेितर योजना बनेबाक गुंजाइश रित। खेती-बाड़ीक पयववेक्षण \nआसान िोइत। कीट आ आवारा जानवर सं फसल क े  सुरक्षा क े  \nव्यवस्था बेितर िोयत। \n \nन्ी एवं न्ी घाटी पररयोजना  \n \nथमथथला न्ी स भरल अथछ बुझु जे मछिर वला जाल जे ना एक \n्ोसर स जुड़ल अथछ। एकर कारण ई क्षेि क े  'तीरभुक्ति' (न्ी \nहकनार क े  भूथम) किल गेलै । गंिक, बुरिी गंिक, बागमती, \nकमला , बालन , थतलजुगा , कोसी , क ं काई, मे ची , बालसुन , \nमिान्ी )मिानन्द्) न्ी आ ओकर सिायक न्ी हिमालय मे  उदठ \nथमथथला आ आगु बिैत अथछ । पन्िम सुँ आगू बढ़ैत िमरा लोकहन \nक ेँ  गंिक, बुरिी गंिक, बागमती, कमला , थतलजुगा )लियुग) आ \nकोसी भेटैत अथछ। एहि प्रमुख न्ी सभ मे  जुहड़ बिैत अनेक छोट-\nछोट न्ी अथछ । ई सब हिमालय मे  उठैत अथछ आ एकल वा \nसंयुि रूप सुँ हवलभन्दन हबन्ददु पर गंगा मे  खसैत अथछ। गंिक  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n)स्ाहनरा वा सालग्रामी) , पन्िम मे  अंथतम आ कोसी, सबसुँ \nपूवी , कोनो एक न्ी नहि अथछ। ई दुणु हिमालयी न्ीक दूटा \nप्रणाली थथक । एहि मे  सुँ प्रत्येक मे  एक संख्या-पारंपररक रूप \nसुँ सात-न्ी िोइत अथछ जे पिाड़ सुँ आगू मै्ान ्जक्षण मे  पहुुँचबा \nसुँ पहिने एकल धारा बनबैत अथछ। दुनू व्यवस्था गंिक आ कोसी \nगठन मे  एतेक समान अथछ जे एकर धारण नाम सेिो एक समान \nअथछ। गंिक व्यवस्था 'सप्तगंिकी' (सात गडिक) क े  नाम सुँ \nजानल जाइत अथछ आ मै्ान मे  पहुुँचबा सुँ पहिने अंथतम संगम \nक ेँ  'लिवेणी ' (तीन प्रणाली) किल जाइत अथछ। कोसी प्रणाली \nक े  'सप्तकौस्की' (सात कोसी) क े  नाम स जानल जाइत अथछ \nआ एकर अंथतम संगम क े  'लिवेणी ' क े  नाम स सेिो जानल जाइत \nअथछ। ई दुनू प्रणाली हिमालय मे  नेपाल पर लगभग 8000फीट \nपर घाटी द्वारा एक ्ोसरा सुँ अलग अथछ । गंिक प्राचीन काल मे  \nस्ानीरा क े  नाम सुँ जानल जाइत छल। वैद्क आयव द्वारा गंिक \nउत्तर पूवी भारत क े पुनप्रावग्प्त क े  संबंध मे  शथपथ ब्राह्मण )1000 \nई।पू।) मे  एहि न्ी क े  सबस पुरान सं्भव भेटैत अथछ। मध्यकाल \nमे  जखन शालेग्राम लशला )गोल कारी पाथरक टुकड़ा) क े  हवष्णु \nक े  प्रतीक क े  रूप मे  पूजा िोबय लागल छल तखन गंिक क े  \nशालग्रामी किल गेल छल हकयाक त एकर धार मे  शालग्राम लशला \nप्रचुर मािा मे  भेटैत अथछ| एकरा शालग्रामी गंिक सेिो किल \nजाइत अथछ। गंिक हिमालय क े  मध्य क्षेि मे  उठै छै जेकर \nजलग्रिण क्षेि १४, ६१२ वगव मील क े  छै । सात धारा एकजुट भ'  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 99 \nपिाड़ी मे  न्ी बनबैत अथछ । ई न्ी थतब्बत क े  धौलाहगरी पिाड़ी \nमे  अपन उत्पलत्त स 7620 मीटर क े  ऊ ं चाई स उतरैत अथछ । ई \nस्थ ान स ुप्रलस ि पकिंव ्ंती गज ेन्द्रमोक्ष स ुँ ज ुड़ल  अथछ। \n \nगंिक न्ी क े  पूवी भाग मे  लिवेणी क े  सामने थमथथला क े  पन्िम \nचंपारण जजला मे  वाल्मीहक नगर कस्बा ण्स्थत अथछ। ई थमथथला \nआ नेपाल क े  बीच लगभग 18।5 हकमी।, वाल्मीहक नगर क े  नीचा \nआ आगू लगभग 80 हकमी।, न्ी थमथथला आ उत्तर प्र्ेश क े  बीच \nसीमा बनबैत अथछ। लिवेणी मे  एकर जलग्रिण क्षेि ३५,४७० वगव \nहकलोमीटर आ लिबेनी आ सोनपुर क े  बीच न्ी क े  अथतररि \nजलग्रिण क्षेि ४१८८ वगव हकलोमीटर छै । न्ी क े  कुल जलग्रिण \nक्षेि क े  माि १३ प्रथतशत भारत मे  ण्स्थत छै । संक े त छै हक न्ी \nबहुत िल्का ढलान स बिय छै । \n \nबुरिी गंिक-सोमे श्वर पिाड़ी क े  पन्िमी छोर मे  बुरिी गंिक उभरैत \nअथछ जाहि मे  पिाड़ मे  900 वगव मील क े  जलग्रिण क्षेि अथछ। \nई पन्िम चंपारण जजला क े  बगिा मे  गाम हवश्वमपुर क े  नज्ीक \nएक चौ र लग अबै छै। ई पन्िम चंपारण , पूवी चंपारण \nमुजफ्फरपुर , ्रभंगा , समस्तीपुर , खगहड़या आ बेगूसराय जजला \nिोइत ्जक्षण आ ्जक्षण पूवव मे  बिैत अथछ । एकर मै्ान मे  २७० \nमील लम्बा घुमाव्ार छै । ई खगहड़या लगगंिक मे  थमलल जाइए \nआ थमथथला क े  सब स नमिर न्ी मे  स एक अथछ। एहि क्षेि मे   100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरेलवे क हवकास स पहिने इ एकटा मित्वपूणव व्यापाररक मागव क \nकाज करैत छल । ्हिना कात एकर एकमाि सिायक न्ी धनौती \nअथछ जे चंपारणक झील मे  उठैत अथछ । एकर बायां हकनार क े  \nपिाड़ी स छोट-छोट धारा छै । एहि गंिक लेल 'बुिी' (पुरान) \nउपनामक व्याख्या करब कदठन अथछ । हनस्सं्ेि एकर उद्देश्य \nएकरा स्ाहनरासुँ अलग करब छल । \n \nबागमती-बागमती नेपाल घाटी क े  उत्तर पूवव मे  गोसाईनाथ ऊ ं च \nपिाड़ी ल गपिाड़ मे  उठै छै ज े स मु्र तल  स  २६३०५ फीट ऊपर छै \nआ एकर जलग्रिण क्षेि १७०० वगव छै । एकरा व्याघमवती )बाघक \nभरमार) क े  नाम सुँ सेिो जानल जाइत अथछ। हिमालय मे  अत्यंत \nअसमान भूथम सति स बिैत ई आवाज जरूर करैत छल आ एकर \nतट पर तराई जंगल मे  बाघ क े  भरमार छल । पहिने एकर तट पर \nदू टा राजधानी शिर छल -नेपाल क काठमांिू आ थमथथ ल ाक \nलस मराव न । स द्यो बा् काठमांिू एखनो नेपाल  के राज धानी \nबनल अथछ जाहि मे  घाटी क े  आगू क े  हवशाल जमीन शाथमल अथछ \nजखन हक लसमरावन गढ़ सीमा पर खंििर मे  अथछ, एकरा नेपाल \nमे  पहवि न्ी क े  रूप मे  मानल जाइत अथछ जेना िम सब एतय \nगंगा क े  व्यविार करैत छी । ई बारिमासी न्ी अथछ जे झरना द्वारा \nपोसल जाइत अथछ । भारी बरखा क े  बा् ई जल््ी धार करै छै, \nएकर तेज धारा ऊपरी भाग मे  सात मील तक चलै छै । ई तराई \nक्षेि क े  जजला रौतिट आ सलाविी क े  बीच क े  सीमा बनाबैत अथछ  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 101 \nआ सीतामढ़ी , मुजफ्फरपुर आ ्रभंगा जजला स गुजरैत अथछ। \nएकर थमलन कुशेश्वरस्थान क े  ्जक्षण-पूवव मे  बेलािी मे  कोसी स \nिोय छै । ई सीतामढ़ी-रक्त्सौल रेल लाइन क े  धेंग रेलवे स्टेशन \nलगसबसे पहिने प्रवेश करै छै । \n \nकमला -कमला न्ी हिमालय क े  मिाभारत श्रृंखला मे  उ्यपुर \nजजला क े  सागरमाथा क्षेि स उत्पन्दन िोइत अथछ, जे \nलसन्दधुललयागढ़ी क े  नज्ीक 1200 मीटर क े  ऊ ं चाई पर, नेपाल मे  \nअथछ। धनुर्षा जजला क े  जनकपुर क्षेि मे  पहुुँथच तराई मे  20 मील \nबिैत अथछ। कमला समय समय पर अपन मागव ब्लल ्ेलक आ \nचारर अलग -अलग मागव 'क अण्स्तत्व ज्ञात । संजक्षप्त वणवन एहि \nतरिेँ अथछ : बछराजा धार-कमला जयनगर 'क पन्िमक बहुत \nनज्ीक बिैत छल। मधुबनी स पन्िम सेिो बिैत छल मु्ा ्रभंगा \nमे  न्ी शिर स तीन हकलोमीटर पूब स गुजरैत छल ।  \n \nपटघाट)पैट घाट) कमला-जयनगर क े  पूब स शुरू भ क कमला क े  \nजयनगर - सकरी रेल मागव स राजनगर स्टेशन तक चलैत छल आ \nफ े र ्जक्षण द्स मोड़ लैत लोिना रोि रेलवे स्टेशन स पन्िम मे  \nसकरी -हनमवली रेल लाइन पार क तखन कमला बलथरवा गामक \nसमीप 'थतल्युगा' मे  जुहड़ गेल आ न्ी' क ई 189 हकलोमीटर \nलंबा मागव पटघाट कमला क े  नाम सुँ जानल जाइत छल। सकरी \nकमला -पटघाट कमला कहियो अपन स्थान पर नहि रिल ।  102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nजीवछ कमला -कमला 1930 मे  मोिनपुर गामक समीप अपन \nमागव ब्लल लेलक। 1896-97 क े  अभूतपूवव रौ्ी मे  ्रभंगा \nमिाराज कमला क े  ओहि पार 6 टा अस्थायी गेट लगा ्ेलन्खन \nआ ओकर पाहन क े  न्ी क े  पुरान आ पररत्यि चैनल मे  मोहड़ \n्ेलन्खन , जतय स हकसान सब क े  खेती ले जल भेटल। एहि तरिें \nओ 9000 िेक्त्टेयर धानक फसलक बचत क े लहन। मई 1901 मे  \nओ 3 हकमी जोड़लहन। निर मे  बेसी जोड़ से 42 गाम मे  धान क \nफसल क फाय्ा भेल। ओिी वर्षव ओ कमलाक सम्पूणव प्रवाि क ेँ  \nन्ी ' क ओहि पार माहटक बान्दि लगा कए जीवछक पुरान न्ी मे  \nमोहड़ ्ेलहन आ नीक रबी सुरजक्षत कयलहन। एहि पररयोजना कए \nराजा निर क नाम स जानल जाइत अथछ।  \n \nजीवछ -जीवछ क े  उत्पलत्त दुधैल क े  पूवव मे  एकटा चौर स िोइत \nअथछ जे बेनीपट्टी थाना क े  ्जक्षण मे  अथछ। एकर पहिल धारा \nदुधैल सं शुरू भ हबरखौली आ कायमचक गाम क े  पार क बेला \nमिल लग ्रभंगा शिर तक पहुंचैत अथछ आ ्रभंगा सं उत्तर-पूवव \nमे  बिैत अथछ । एकटा आर धारा ओहि चौर सुँ शुरू िोइत अथछ \nजे ससिंथघया )बेनीपट्टी) िोइत चलैत अथछ, िनुमाननगरक जलवाड़ा \nमे  प्रवेश करैत अथछ। न्ी ससिंथघया-हबरौल द्स बिैत कमला सुँ \nथमलैत अथछ। ई आगू फुहिया गामक पूवव मे  करेि सुँ जुड़ैत अथछ। \nकरेि-्रभंगा जजला मे  बागमती क े  करेि किल जाइत अथछ। ई  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 103 \nलसरहनया गाम क े  पन्िम मे  समस्तीपुर-्रभंगा रेल लाइन क े  \nनज्ीक बिैत अथछ। एकरा छोटी बागमती क े  नाम स जानल \nजाइत अथछ। ई खुटौना गाम क े  पन्िम मे  जीवछ मे  थमलैत अथछ \nआ आगू बढ़ैत अथछ आ थतलकपुर गाम मे  कमला मे  थमलैत \nअथछ। \n \nन्ीक अधवारा समूि -एहि स मूि मे  पन्द्रि टा छोट-छोट न्ी अथछ \n। \n \nबालन आ भूतिी बालन-उ्यपुर गढ़ी क े  ्जक्षण-पन्िम पिाड़ी मे  \nबालन उठैत अथछ आ मुखसारी मे  मै्ान मे  पहुुँचैत अथछ। पिाड़ी \nमे  एकरा गगन खोला क े  नाम सुँ जानल जाइत अथछ। नेपाल मे  \nपैर पिाड़ी क े  ठीक लग बहुत छोट-छोट धार एकरा जोहड़ कए \nन्ीक आकार ्ैत अथछ । \n \nकोसी या कमला क े  हवपरीत थतलयुग शांत आ हन्ाेर्ष अथछ । \nबनैली -श्रीनगर एस्टेट द्वारा हनर्मिंत 14 मील लंबा बाहढ़ सुरक्षा \nतटबंध, जहिया सं क्षथतग्रस्त भ गेल छल आ आब कोसी भ गेल \nअथछ । \n \nकोसी क े  जलग्रिण क्षेि लगभग ७४,५०० वगव हकलोमीटर छै । \nएहि मे  स लगभग 85 प्रथतशत थतब्बत मे  आ शेर्ष भाग थमथथला  104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमे  अथछ। न्ीक कुल लम्बाई ४६८ हक।मी। जाहि मे  248 हकमी \nथमथथला मे  बिैत अथछ। ई नेपाल घाटी क े  पूवव हिमालय मे  आ \n्ार्जिंसलिंग क े  पन्िम मे  ससिंगाललला श्रृंखला क े  पन्िम मे  पसरल \nकतेको धारा मे  उठैत अथछ। पिाड़ी मे  मुख्य धारा सूयव कोसी, \nअरुण आ तामार छै आ ई तीनाें कोसी प्रणाली क े  सबसें मित्वपूणव \nन्ी छे जेकरा सप्तकौलसकी , सात कोसी क े  नाम सें जानल जाय \nछै । सूयव, अरुण , तामार अपन सिाथयकाक पाहन ल ' क' स मु्र \nतल सुँ लगभग 3000 फीट ऊपर लिवेणी मे  अबइत अथछ आ \nएकटा एकल धारा बनबैत अथछ जकरा सप्तकौलसकी नाम सुँ \nजानल जाइत अथछ जे ्जक्षण द्स थमथथलाक मै्ान मे  बिैत \nअथछ। मिान्ी )मिानन्द्)-मिान्ी कुसेआेंग )पन्िम बंगाल) क े  \nपूवव मे  हिमालय क े  मिा्ीमव पिाड़ी पर उठैत अथछ । न्ीक क े  \nआपस मे  संपकव -भारत सरकार क े  जल संसाधन हवभाग 1980 \nमे , जल क े  अंतर-बेलस न स्थ ानांतरण के ल ेल  राष्टरीय पररप्रेक्ष्य \nयोजना तैयार क े लक। 1982 मे  भारत सरकार पररप्रेक्ष्य योजना \nके आधार पर व्यव िायवता अध्ययन तैयार करय के ल ेल  राष्टरीय ज ल  \nहवकास एजेंसी )एनिब्ल्यूिीए) क े  स्थापना क ै लक ै, जेकरा मे  बाढ़ \nक े  पानी क े  निर आ भंिारण बेलसन क े  नेट वकव बना क, उत्पा्न \nक े  अलावा, कमी वाला बेलसन मे  स्थानांतरण क े  कल्पना क ै ल गेल \nछै मु्ा एखन धरर एहि पररयोजना पर काज नहि भ सकल अथछ।  \n \nखेती  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 105 \n \nथमथथला क े  आर्थिंक जीवन मे  कृहर्ष क े  मित्व पर जोर ्ेबय क े  \nजरूरत नै िोयत। ई आर्थिंक व्यवस्थाक मुख्य रीढ़ थथक । असल \nमे  कृर्षक समृलि थमथथलाक समृलिक पयावय थथक । क्षेि क े  \nअथवव्यवस्था मे  कृहर्ष क े  स्थान स्पष्ट रूप स सामने छै : )i) रोजी -\nरोटी क े  स्रोत- ८८ प्रथतशत स अथधक काजकाजी आबा्ी सीधा \nखेती मे  जुरल छै आ जं ओिो जे अप्रत्यक्ष रूप सं कृहर्ष पर हनभवर \nछै, जोरल जाय त उपरोि प्रथतशत आर बेलस भ जायत। हवकलसत \n्ेशक मे  कृहर्ष पर हनभवर काजकाजी आबा्ी क े  अनुपात थमथथला \nक े  अनुपात से बहुत कम छै, असल मे  जतेक हवकलसत ्ेश अथछ, \nराष्टरीय उत्पा्न मे  कृहर्ष क हिस्स ा ओतबे छोट अथछ। )iii) खाद्य \nक े  आपूर्तिंकताव-ई कृहर्ष छै जे क्षेि क े  आबा्ी क े  पोर्षण करैत छै। \n)iv) उद्योगक क े  समथवन करैत छै- कृहर्ष न क े वल आबा्ी क े  \nबण्ल्क ओकर हनमावण उद्योगक क े  सेिो कच्चा माल सं पोर्षण करैत \nछै। उपरोि क े  अलावा थमथथला मे  कृहर्ष क े  काफी सामाजजक आ \nआर्थिंक मित्व छै। कृहर्ष कमी मजबूत आ आत्महनभवर लोक िोइत \nछथथ । समाजक रीढ़ आ सामाजजक आ राजनीथतक ण्स्थरताक \nअंग थथक । एतबे नै, उद्योग वला रोजगार क े  तुलना मे , जे \nऔद्योहगक कें ्र मे  भीड़ प्रदूर्षण क े  कारण, स्वास्थ्य क े  नुकसान \nपहुंचाबै छै , कृहर्ष खुला िवा वला पेशा छै आ स्वास्थ्य प्र्ान करय \nछै। थमथथला 'क बहुत उपजाऊ जमीन बहुत नीक स सम्पन्दन अथछ \nआ एहि क्षेि मे  पैघ संख्या मे  अनाज'क फसल , तरकारी आ  106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफल क खेती िोइत अथछ। एकटा शोधकताव ई क्षेि मे  उपजल \nजाय व ला ५६ तरि क े  अनाज, ्लिन , फल आ तरकारी क े  फसल \nक े  हगनती छै मु्ा समृि संभावना'क बावजू् हकसान ओकरा लेल \nउथचत ्ाम सुरजक्षत नै करा सक ै  छै। एकर कारण छै हक क्षेि क े  \nअथधकांश गाम साल क े  अथधकांश भाग दुगवम िोय छै । बहुत रास \nगाम एिन अथछ जतय बरखा आ बाहढ़ क े  कारण जून सं द्संबर \nतक जेनाय संभव नपििं अथछ। एहि इलाका क े  अथवव्यवस्था क े  \nएकटा पैघ बढ़ावा भ सक ै त अथछ यद् पररविन आ गाम-घर मे  \nसंचारक सुहवधा नीक भ सकल। पररविन आ संचार सुहवधा क े  \nकमी क े  कारण वस्तु आ व्यक्ति क े  अइ क्षेि मे  आ बािर आवागमन \nपर भारी द्क्त्कत छै आ एकर पररणामस्वरूप आर्थिंक गथतहवथध \nबहुत कम स्तर पर संचाललत िोयत छै। थमथथला मे  फसलक \nहवस्तृत श्रृंखलाक उत्पा्न िोइत अथछ। एहि मे  खाद्य फसल गैर-\nखाद्य फसल पर प्रधानता अथछ आ एहि क्षेिक कुल खेती योनय \nक्षेिक लगभग चारर-पाुँचम हिस्सा अथछ, फसल क ेँ  भ्ै )शर् \nऋतुक फसल) अगिनी )जा ड़क फसल)आ रबी )वसंत फसल) \nमे  वगीकृत कयल गेल अथछ । चाउर िमर सबसुँ मित्वपूणव फसल \nअथछ । ई क्षेिक अग्रणी फसल अथछ । गहूम : ई अहगला मित्वपूणव \nफसल अथछ आ आब मुख्य भोजन अथछ । िररत क्ांथत क े  \nपररणामस्वरूप उपज मे  काफी बढ़ोतरी भेल अथछ। प्रथत एकड़ \nउपज 62 पाउंि अथछ जे अन्दय ्ेशक मुकाबले सबस कम अथछ। \nजौ : ई खाद्य फसल स बेसी नग्ी फसल अथछ हकयाक त एकर  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 107 \nउपयोग बीयर बनेबा मे  िोइत अथछ। एकर खेती 6 प्रथतशत खेती \nयोनय क्षेि मे  िोइत अथछ । मक्त्का : ई कम इलाका मे  मुख्य \nभोजन सेिो अथछ। एकर खेती 12 प्रथतशत खेती योनय क्षेि मे  \nिोइत अथछ। प्रथत एकड़ उपज 625 पाउंि अथछ अन्दय खाद्य फसल \nअथछ खेसारी , चना , मुंग, रिरी, मसुरी , उरा् , कुथी , सैम , थचन , \nकोिो, जनेर , मटर आद्। थमथथलाक लोकक लेल ्लिन बहुत \nमित्वपूणव खाद्य प्ाथवक गठन करैत अथछ। क्षेि क े  शाकािारी \nआबा्ी क े  प्रोटीन क े  सेवन लेल ्ाल पर हनभवरता छै । जमीनी \nउववरता क े  बिाल रिबाक लेल फसल क े  रूप मे  ्लिाुँ उगाएल \nजायत छै। गन्दना : थमथथला गन्दना क े  मूल घर त अथछ मु्ा कहियो \nएकर सबस पैघ उत्पा्क छल। जूट : जूट थमथथलाक रेशाक \nफसल थथक , उच्च नक् मूल्यक कारणेँ 'गोल्िन फाइबर'क नाम \nसुँ जानल जाइत अथछ। कहटिार, अरररया , हकशनगंज , पूर्णिंया, \nमधेपुरा आ सिरसा मित्वपूणव उत्पा्न क्षेि अथछ । चाि : 1992 \nस हकशनगंज जजला मे  चाि क उत्पा्न भ रिल अथछ। उत्पाद्त \nचाि क े  गुणवत्ता क े  तुलना ्ार्जिंसलिंग क े  चाय सं आसानी सं कएल \nजा सक ै त अथछ। थतलबीज : थमथथला मे  उगाओल सरसाें, अलसी , \nआद्। तम्बाकू : समस्तीपुर जजला थमथथला मे  सबस पैघ तम्बाकू \nउत्पा्क क्षेि अथछ। एतय उत्पाद्त तम्बाकू क े  पत्ता बहुत ि् तक \nखाइ वला छै आ लसगरेट हनमावण क े  लेल उपयुि नै छै। थमथथला \nतरकारी स काफी समृि िेबाक ्ावा क सक ै त अथछ, उपजाओल \nतरकारी अथछ बैगन , जझगुनी , खीरा, करइला , कुमिर,  108 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक्ीमा,सजमजण )लौकी) , रामजझगुनी , सीम , कोबी, बंधकोबी, \nटमाटर, गाजर मुरई , मुहनगा आद्। धन्दनी, मे थी, मचावई आ लिसुन \nसेिो अथछ। तेतैर, करोना फर, धािी, कुतरूम खट्टा मसाला क े  रूप \nमे  प्रयोग िोइत अथछ। बीच मे  और्षधीय पौधा तुबी, गुररच , कटैया, \nब्राह्मी आद् अथछ जलीय पौधाक खाद्य उत्पा्क मे  मखान, \nससिंघरा, भेंट, क े सौर आद् अथछ । पान आ सुपारी सेिो उगाओल \nजाइत अथछ । मे ि्ी क े  पात क े  उपयोग महिला सब िाथ क े  रंग \n्ेबय लेल करैत छथथ , घर क े  फूस क े  लेल कतेको तरिक खरि \nआ खरिी क े  उपयोग करैत छथथ। चटाई बनेबा मे  मोथा आ पटर \nक उपयोग िोइत अथछ। एहि ठाम हवलभन्दन प्रकारक रतालूक खेती \nिोइत अथछ आ ओ अथछ अल्हुआ, सुथानी , औरी, खमिौर आद् \nदू तरिक खरबूजाक खेती िोइत अथछ। एकटा क े  िररयर भेला पर \nक ं कारी आ पाकल पर फुटी किल जाइत छैक। ्ोसर क े  नाम \nतरबूज छै आ न्ी क े  हकनारे क े  रेतीला माटी पर एकर खूब खेती \nिोय छै । थमथथला मे  आम, कटिर, क े रा, अमरू् , खजूर , सुपारी , \nकरंजा , संतरा , नींबू , खरबूजा , खीरा , अनार , अंजीर , शरीफा, \nपपीता , लीची , बैर आद् अनेक फल क े  उत्पा्न िोइत अथछ। \n'फलक राजा ' क े  नाम सुँ जानल जाय वाला आम, भारी मािा मे  \nआ नीक गुणवत्ता मे  उगाओल जाइत अथछ। आम आ क ेरा एहि \nक्षेि लेल पैघ कारोबारी वस्तु बहन गेल अथछ। थमथथला क े  गाम \nहनन्ित रूप स गाछी स घेरल अथछ। 2012 मे  मुजफ्फरपुर जजला \nमे  लगभग 2100 हकसान मोतीपुर , मीनापुर आ कांटीक 76 गाम  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 109 \nकए 1200 िेक्त्टेयर जमीन मे  जैहवक लीची क खेती क े लथथ \nअथछ। थमथथला मे  माछ सबसुँ बेसी मूल्यवान खाय योनय वस्तु \nअथछ । एकर मित्व आओर बहढ़ गेल अथछ कारण परंपरागत रूप \nस थमथथलाक लोक माछ छोहड़ कोनो आन शाकािारी भोजन नहि \nलैत छथथ । लगभग िर गाम मे  एक स बेसी पोखरर अथछ आ \nकतेको एिन ल ोक अथछ ज े अपन घरक आगू व ा पाछू मे  पोखरर \nरान्ख सक ै त अथछ, खोद् सक ै त अथछ । िमर कृहर्ष उत्पा्न क े  एगो \nमित्वपूणव हवशेर्षता ई छै हक ई पूणव रूप स फसल उत्पा्न स बनल \nअथछ। फसल मे  खाद्य फसलक प्रधानता अथछ। िर पांच खेती \nिेक्त्टेयर मे  चाररटा खाद्य फसल मे  पड़ैत अथछ। िालांहक कुल \nबोयल गेल क्षेि क े  चारर-पांचम हिस्सा खाद्य फसलक क े  तित \nआबै छै, मु्ा आम तौर पर इ अफसोस क े  बात छै हक हपछला 50 \nसालक मे  खाद्यान्दन क्षेि क े  अपन खपत क े  लेल सेिो पयावप्त नहि \nछै। थमथथला मे  फसल उत्पा्न मे  सब स गंभीर ्ोर्ष अथछ जे सब \nफसल क प्रथत िेक्त्टेयर एक समान रूप स कम पै्ावार भेटैत \nअथछ। ई एक े  बेर मे  िमर सबिक कमी क े  व्याख्या करैत अथछ, \nिमर खेती क े  अक्षमता क े  ्शावबैत अथछ आ िमर कृहर्ष जनमानस \nक े  गरीबी क े  लेल जजम्मे्ार अथछ। थमथथला मे  कृहर्ष उत्पा्न कम \nिेबाक समस्या बहुत जहटल समस्या अथछ आ एकरा कोनो एक \nकारण सुँ नहि किल जा सक ै त अथछ । ्ोसर द्स ई एकल वा \nसंयोजन मे  संचाललत अनेक कारणक पररणाम  थथक । कृहर्ष \nउत्पा्न क े  वृलि क े  मं् करय वाला कारक छै: )i) मानवीय कारक  110 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n- िमर हकसानक क े  अलशक्षा आ अज्ञानता आ ओकर रूहढ़वा्ी \nदृथष्टकोण। ई सब हुनका खेती क े  आधुहनक तकनीक अपनाबय क े  \nबाट मे  बाधा पहुंचैत अथछ। )ii) तकनीकी-आर्थिंक कारक-\nअथतररि जनशक्ति छै; बेितर बीज, खा् आ पौधाक क े  सुरक्षा क े  \nअभाव ; पुरान औजार ; ससिंचाई क े  सुहवधा क े  कमी; पयावप्त हवत्तक \nअभाव ; उत्पा्क हनवेशक अभाव ; हवपणन सुहवधाक अभाव ; आ \nकृहर्ष अनुसंधानक उपेक्षा। )iii) संस्थागत कमी -दू लसिांतक \nपाठ्यक्म छोट आकार आ हबखड़ल माललकाना आ ्ोर्षपूणव भूथम \nअथधग्रिण प्रणाली छै। थमथथला मे  कृहर्ष उत्पा्कता बढ़ेबाक लेल \nएकटा बहुत व्यापक उपायक आह्वान कयल गेल अथछ । थमथथला \nमे  उपरोि हवस्तार सुँ भूथम नीथतक तीनू उद्देश्य मित्वपूणव अथछ । \nजमीन आ सुरक्षा पर काज करबाक स्वतंिता, अपन श्रमक फल \nभोगबाक स्वतंिता मित्वपूणव अथछ। जतय आय  मे  तीव्र \nअसमानता रिल अथछ ओतय समानता क े  बहुत मित्व ्ेल जाइत \nअथछ। प्रथत आ्मी उत्पा्कता जेना सब प्रथत एकड़ कम अथछ आ \nओकरा बढ़ेबाक अथछ। पैघ संख्या मे  खंहित माललकाना अथछ। \nजमीं्ारी क े  उन्दमूलन अपने आप मे  थमथथला क े  खेती क े  लेल \nपयावप्त नै छै जे ओकरा भोगय पड़ैत छै। इ स्वतः कृहर्ष मे  सुधार \nआ उत्पा्कता मे  वृलि नहि क सकय छै। उपहवभाजन आ \nहवखंिन क े  बुराई स एखन धरर हनपटयक े  अथछ। जमीं्ार क े  \nहकराये्ार क े  माि सरकार क े  हकराये्ार मे  ब्लला स िम सब \nआधुहनक कृहर्ष तकनीक क े  शुरूआत नै क सक ै त छी। आवश्यकता  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 111 \nअथछ थमथथला मे  कृहर्ष'क समस्त संगठनात्मक पैटनवक पूणव \nपुनर्निं्ेशन । ई बुझनाई जरूरी छै हक जमीन्द्ारी व्यवस्था क े  \nउन्दमूलन से कृहर्ष प्रगथत आ समृलि नै भेटत भूथमिीन कृहर्ष मजदूर \nक े  दु्वशा स व्यथथत मिसूस करी क े  मिात्मा गांधी क े  करीबी \nसियोगी आचायव हवनोबा भावे ई भूथम-उपिार आन्द्ोलन शुरू करी \nक े  एकरा 'भू्ान यज्ञ' किलक ै  । एहि मे  समाजक ्बल वगवक \nप्रथत ओकर कतवव्यबोध क ेँ  अपील कए जमीन माललक सुँ जमीनक \nउपिार संग्रि करब िोइत छैक। एहि तरिें एकलित जमीन भूथमिीन \nमजदूर मे  बाुँटल जाइत अथछ । 1951 मे आचायव हवयोनोबा भावे \nयज्ञ क े  लेल जमीन क े  चं्ा संग्रि क े  लेल अपन भ्रमण शुरू क े ने \nछलाि। आन्द्ोलन शुरू मे  काफी उत्साि उत्पन्दन क े लक । भू्ान \nस थमटी के गठन भेल  आ कें ्र आ राज्य स रकार एकरा अपन \nसलक्य समथवन ्ेलक अथछ। त्नुसार हबिार राज्य मे  भू्ान \nअथधहनयम पाररत भेल जाहि स जमीन -उपिार आ भूथमिीन मजदूर \nमे  ओकर हवतरण मे  सुहवधा िोए। हबिार मे  इ आं्ोलन सफल \nरिल अथछ जे असगर 20।88 लाख एकड़ जमीन ्ान मे  अथछ। \nजाहि मे  ्रभंगाक मिाराज जमीनक पैघ ्ाता मे  सुँ एक छलाि। \nएहि आन्द्ोलनक नैथतक आ आर्थिंक बहुत पैघ मित्व अथछ । मु्ा \nतथ्य ई छल जे हकसानक हवशाल वगव क ेँ  जमीन पर कब्जा नहि \n्ेल गेल छल  । \n \nकृहर्ष श्रम- थमथथला मे  कृहर्ष श्रमक समस्या अथछ । कृहर्ष श्रथमकक  112 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपंक्ति तेजी सुँ बढ़ैत रिल अथछ । ्ोसर द्स हुनकर आर्थिंक ण्स्थथत \nलगातार हबगड़ैत रिल अथछ। ई थमथथला मे  सब'स बेसी उपेजक्षत \nवगव छथथ।  \n \nकृहर्षक मशीनीकरण-ई सववहवद्त तथ्य अथछ जे एहि मशीन युग \nमे  सेिो थमथथलाक हकसान मुख्यतः आद्म औजार आ यंि पर \nहनभवर छथथ। एकर पररणाम अवश्य कृहर्ष अक्षमता अथछ । ई ज्ञात \nतथ्य छै हक मुख्य रूप स मशीनीकरण क े  माध्यम स पन्िम क े  ्ेश \nमे  कृहर्ष क्ांथत लानल गेल छै । ्ेश मे  वतवमान मे  पसरल 'िररत \nक्ांथत' मे  योग्ान ्ेबय वाला कारक असल मे  मशीनीकरण \nरिल अथछ। \n \nउद्योग \n \nथमथथलाक अथवव्यवस्था पुरना जमाना मे  स्वावलम्बी छल। एहि \nक्षेि मे  लगभग िर आवश्यक वस्तुक उत्पा्न िोइत छल । \nसमाजक एकटा हवशेर्ष वगव एहि काज मे  लागल छल आ एहि \nहवशेर्ष वगवक हनवावि समाजक जजम्मे्ारी छल । एहि सब वस्तुक \nहबक्ी सं कमाई हुनका लोकहनक लेल पयावप्त छलहन , मु्ा थब्रहटश \nवाजणण्ज्यक उपहनवेशक आ हुनक मशीनी उत्पा्क आगमन सं \nएहि क्षेिक िस्तलशल्प वस्तु आ उद्योग नाश िोमय लागल। \nथमथथला क्षेि क े  लोक क े  कम आम्नी क े  एकटा मित्वपूणव कारण  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 113 \nखेती पर बेसी हनभवरता अथछ । यद् आबा्ी क े  हकछ हिस्सा क े \nखेती सं गैर-कृहर्ष क े  काज मे  ब्लल जाए त लोक क े  िालत मे  \nसुधार िोएत। कृहर्ष आ अन्दय आम्नी स्रोत मे  कोनो टकराव नै \nछै। असल मे  एक ्ोसर क े  समथवन करैत अथछ । उद्योग कृहर्ष \nव्यवसाय क े  खा्, कीटनाशक , कृहर्ष उपकरण आ उपकरणक क े  \nआपूर्तिं करैत छै आ कृहर्ष ब्ला मे  औद्योहगक हवकास क े  लेल \nश्रम शक्ति आ कच्चा माल क े  आपूर्तिं करैत छै। एकटा बढ़ैत कृहर्ष \nअनेक वस्तुअक क े  लेल बाजार प्र्ान करैत छै, एकर अलावा , \nजेना जेना हकसान समु्ाय क े  आय बढ़त, ओकर मांग तृतीयक \nउद्योगक क े  लेल बढ़त। कोनो क्षेि मे  औद्योगीकरण क े  पैटनव \nआंलशक रूप सं संसाधन संप्ा  क े  अनुसार हनधावररत क ै ल जायत \nछै। थमथथला क्षेि मे  खहनज भंिार नहि अथछ तइयो कृहर्ष कच्चा \nमाल क े  आधार पर औद्योगीकरण क े  आगू बढ़ाओल जा सक ै त \nछल। एक बेर कृहर्ष आधुहनक भ गेलाक बा् आ कृहर्ष उत्पा्न \nबढ़ला पर कृहर्ष उत्पा्क क े  प्रसंस्करण क े  लेल पैघ पैमाना पर \nप्रसंस्करण उद्योगक क े  आवश्यकता िोयत जेना चीनी थमल, पेपर \nथमल , जूट थमल , सब्जी आ फल क े  हिब्बाबं्ी, कोल्ि स्टोरेज, \nआटा, चावल , ्ालल , तेल , तम्बाकू, चाि आद्। एहि बात पर जोर \n्ेबय क े  जरूरत नपििं जे आधुहनक प्रसंस्करण उद्योग क े  अभाव मे  \nआधुहनक कृहर्ष क े  कायम नहि राखल जा सक ै त अथछ। वतवमान मे  \nहकसान बाजार मे  ्ाम क पूरा लाभ नहि पाहब रिल छथथ। एक \nबेर जखन ओ एहि उत्पा् क प्रोसेससिंग क आयोजन करर लेताि त  114 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहुनका बाजार मूल्य क पूरा लाभ भेट सक ै त छल । कृहर्ष व्यवसाय \nिमर लोक क े  पूणव रूप स संलनन नै करत ओ कृशेतर अथावत िेयरी, \nमुगी, सुअर पालन , बकरी पालन , भेड़ पालन आद् क े  आयोजन \nक अपन आम्नी क े  ऊ ं च क सक ै त छल । थमथथला क्षेि मे  अपन \nअसंख्य पोखरर, न्ी , चौर , मोइन आ अन्दय मे  मत्स्य पालन क े  \nहवकास क े  पैघ संभावना अथछ। कृर्षक आम, लीची , क े ला, अमरू् \nआ अन्दय कतेको उद्याहनक उत्पा् क े  खेती से अपन आय मे  काफी \nवृलि क' सकय छै। ई क्षेि मखाना क े  खेती क े  लेल हवलशष्ट रूप स \nउपयुि छै । एकरा आधुहनक बनेबाक जरूरत अथछ। पारम्पररक \nउद्योग मे  थमथथलाक सबसुँ पुरान लशल्प बढ़ईहगरी, धातु आधृत \nउद्योग, बुनाई , लसलाई , जूता चप्पल उद्योग, चटाई , गद्दी बनेनाइ \nअथछ । ऋनवे् मे  हिनका लोकहनक उल्लेख अथछ। युजुवे् एकर \nअथतररि , टोकरी बने हनिार, सोनार , आभूर्षण कलाकार, िाथी \nरखहनिार)मिथ) , शराब बने हनिार क े  सं्र्भिंत करैत अथछ। \nजातक आ कौहटललयाक अथवशास्ि संक े त करैत अथछ जे चीनी आ \nगुर बनेबाक कला एतय 2500 वर्षव पूवव जानल जाइत छल। एहि \nक्षेिक पारंपररक उद्योग अखैन हपछड़ल अथछ । जल पररविन \nव्यापारी सब लेल नीक पररविन साधन छल। एतय बहुत प्रारंलभक \nकाल सुँ नाव आ जिाज बनैत छल। वणवरत्नाकर हवलभन्दन प्रकारक \nनाव आ ओकर हवलभन्दन भागक जानकारी ्ैत अथछ। कपड़ा उद्योग \n: अपन घर मे  थमथथलाक महिला एखनो चक्ी पर बेितरीन सूत \nक े  उत्पा्न क रिल छथथ। साधारण पहिया पर बैसल ई महिला  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 115 \nआ छाया्ार गाछक नीचा बुनकर िमर जरूरत क े  कपड़ा उपलब्ध \nछल आ कने बेलस हनयावत लेल तैयार छल । प्राकृथतक भूरा रंग क े  \nकोकटी रंग जे पहिने साववभौथमक रूप स प्रयोग कयल गेल , आब \nगायब भ गेल अथछ । िर पररवार क े  अपन चरखा से पेट भरय लेल \nअपन -अपन कपास क े  पौधा )बैंग) िोइत छैक। ई लूरर मारर कए \nिमरा सब क े  पन्िमी भारत क थमल पर हनभवर बनेबाक िर संभव \nप्रयास क ै ल गेल अथछ। बतवन उद्योग-थमथथला मे  पहिने एकटा ्ेशी \nउद्योग छल, जे बतवन आ अन्दय घरेलू सामान तैयार करैत छल। ई \nवस्तु सब 'हब्ारी ' नामक धातु हवशेर्ष सुँ बनल छल। ई धातु तांबा \nआ कुछ अन्दय स्थानीय सामग्री क े  साथ जस्ता थमला क े  तैयार क ै ल \nजाय छलै । ई उद्योग मुख्यतः 'कासेरा ' कल ाकारक िाथ  मे  कें द्रत \nछल । 'कुम्िार' नामक जाथत हवशेर्ष छल जे नीक गुणवत्ताक \nमाहटक बतवन तैयार करैत छल, आ अथधकांश गरीब आ एतय धरर \nजे  कम मध्यम आय समूिक पररवार एहि माहटक बतवनक उपयोग \nहनत्य उपयोगक लेल करैत छल। मोसनाई आ छपाई उद्योग -\nबुकानन थमथथलाक कुटीर उद्योग मे  तैयार हनम्नललन्खत रंगक \nहववरण ्ेलहन अथछ जे हनम्नललन्खत अथछ -कक् े ज )गिरे भूरा), \nअगरी )भूरा), उड़ा )चब्रिंजल), िबसी )खून लाल) , शतारे )िल्का \nभूरा), असमानी , फख्ता )ब्लू थमक्त्स ऐश कलर) आ लशशािा \n)फ े यर ब्लू)। रंग-रोगन उद्योग समस्त थमथथला क्षेि मे  थछहड़याएल \nछल आ जे एहि मे  लागल व्यक्तिक लेल कहियो रोजी-रोटीक \nमुख्य स्रोत छल। रेशमी कपड़ा, सूती कपड़ा आ आन कतेको वस्तु  116 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक ेँ  रंगल गेल। एहि कुशल मजदूर सभक ेँ  'रंगरेज ' किल जाइत \nछल। ससिंदूर या ससिंदूर उद्योग-हववाहित मैथथल/बंगाली महिला \nअपन कपार क े  ऊपर ससिंदूर क े  प्रयोग करैत छथथ। ई सुिाग , \n्ाम्पत्य क े  सुख् अवस्था क े  बोध करबै छै । एकर प्रयोग व्यक्ति \nमुख्य रूप स धार्मिंक संस्कार आ पूजा मे  सेिो छै । थमथथला मे  दू \nतरिक ससिंदूर तैयार कयल गेल -एकटा पूर्णिंया मे  आ ्ोसर \n्रभंगा क्षेि मे । मु्ा धीरे-धीरे यूरोपीय व्यापारी हव्ेशी सं ससिंदूर \nआयात करय लगलाि जाहि सं एहि उद्योग क े  पतन भेल। 19म \nशताब््ी धरर एहि ठाम ससिंदूर तैयार िोइत छल । जूट बैग उद्योग-\n19वीं स्ी तक लगभग पूरा पूर्णिंया आ हकशनगंज जजला मे  बहुत \nरास लोक छल जे एहि जूट बैग )पटक बोरा) उद्योग मे  लागल \nछल। 'कच ', 'भीम', आ 'राजवंसी ' जाथत क े  लोक एहि उद्योग मे  \nहवशेर्ष रूप सुँ लागल छलाि। कागज उद्योग- कागज जूट -गू्ा आ \nहकछु अन्दय स्थ ानीय स ामग्री स ुँ तैयार िोई छल । ज ूट के गुणव त्ता \nक े  आधार पर एकर दू हकस्म छल- 'मुन्दयासी' आ 'कोशा'। पहिने \nहकशनगंज जजला मे  'कगहिया' नामक लोक 'क एकटा हवशेर्ष \nवगव छल। ई लोक उत्तम गुणवत्ताक कागज बनेबा मे  हवशेर्षज्ञ \nछलाि । 1877 क आसपास 30 िजार लोक एहि उद्योग मे  \nलागल छलाि। बुनाई आ बुनाई उद्योग-ई थमथथलाक बहुत पुरान \nउद्योग अथछ। एहि क्षेिक लगभग अस्सी प्रथतशत महिला लोकहन \n'तकुरी' 'चरखा 'क सिायता सं कपड़ाक धागा तैयार करैत \nछलीि , जोल्िा' जाथत छल जे सूतक कपड़ा तैयार करैत छल।  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 117 \nथमथथला मे  कुटीर उद्योग बहुत हवकलसत छल आ थमथथला उत्कृष्ट \nकपड़ा क े  लेल प्रलसि छल। हवश्व प्रलसि 'मलमल ' के कें ्र मधुबनी \nजजला मे  उत्पन्दन भेल छल। एहि क्षेि'क एहि भागक माहट \nकपासक खेती लेल बहुत अनुकूल छल आ एतय भारी मािा मे  \n'कोकटी' कपासक खेती िोइत छल। भौरा, कपलसया आ पंिौल \nपहिने एकर पैघ केन्द्र छल  । पुरान पूर्निंया जज ल ा मे  स ेिो ई खरव ा, \nनेिनगर , िंगरखोरा आ गाेंगुररव ा स न गामक कें ्र मे  तैयार िोइत \nछल। गुण ओतेक मिीन नहि छल आ एकरा 'खस ' किल जाइत \nछल । ्रभंगा , मुजफ्फरपुर , चंपारण , बेगूसराय आ पूर्णिंया मे  \nकच्चा आ मोट गुणवत्ता वाला कपड़ा क उत्पा्न िोइत छल। \nकरटोया आ मिानन्द् क े  ऊपरी क्षेि मे  पहिने 'चापल ' नामक \nजाथत हवशे र्ष छल, एहि जाथत क े  लगभग अस्सी पररवार एकटा \nहवशेर्ष प्रकार क े  कपड़ा बुनैत छल जेकरा 'चेक ' किल जाइत छल , \nस्व ्ेश आ च रखा आन्द्ोल ेन एहि गौरव  के हकछु गथत ्ेल क। \nआजा्ी बा् 'क काल मे  सरकार एहि सब उद्योग क े  उत्थान क े  \nकोलशश नै क े लक। सिंजी आ कम्बल बुनब -थमथथला मे  सिंजी \nआ कम्बल बुनबाक प्राचीन परंपरा अथछ। चंपारण जजला सिंजी \nक े  उत्तम गुणवत्ता क े  लेल प्रलसि छल। गरेरी जाथत क े  लोक क े  \nमुख्य व्यवसाय बर् पालन आ कम्बल बनेबा मे  छल। चंपारण, \nमुजफ्फरपुर , ्रभंगा आ कहटिार कम्बल लेल प्रलसि छल। \nलकड़ीक काज - कमर जाथत क े  लोक क े  रोजी-रोटी क े  मुख्य स्रोत \nबढ़ईगीरी छल। टेबुल , कुसी , खाट, ्ीवान आ कृहर्ष आ घरक  118 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमान एतय बनै छल। थमथथला मे  ई उद्योग चारू कात थछहड़याएल \nछल मु्ा हवशेर्ष रूप सुँ मुजफ्फरपुर आलीशान सौन्द्यव सुँ हनर्मिंत \nपालकी आ खरखररयाक लेल प्रलसि छल। बाुँसक काज- भवन \nहनमावण , टोकरी, पंखा , सरकी , चटाई आद् मे  बाुँसक प्रयोग िोइत \nछल। घरक छोट-छोट सामान जेना थछट्टा, सुप , कोहनया , पैना , \nढाकी, चंगेरा आद् सेिो तैयार कयल जाइत अथछ। एहि पेशा मे  \nबेसीतर समाज कए गरीब जाथत सब लागल रिैत छल। मुख्य \nकच्चा माल , बाुँस एतय प्रचुर मािा मे  भेटैत छल। बहुत रास \nबाुँसक िथथयार सेिो क े  एकटा हवशेर्ष वगव गोथध द्वारा बनाओल \nजाइत छल। गोधीक मुख्य पेशा छल माछ मारब आ एहि लेल ओ \nलोकहन अनेक प्रकारक बाुँस जहनत िथथयार आ बांस िथजाल \nबनबैत छलाि। थमथथला मोठी सुँ बनल पेन)लेख) लेल प्रलसि \nछल। सुन्द्र पहटया आ सीतलपटी सहबना -घास आ मोठी द्वारा \nतैयार िोइत छल। एहि वस्तु सभक ेँ  तैयार करबाक असली हवशेर्षज्ञ \nथतवान आ गंगोट छलाि । लोिार- ई एहि क्षेिक सबसुँ पुरान पेशा \nमे  सुँ एक छल । प्राचीन काल मे  सेिो गाम मे  लोिाक उपयोग \nव स्तु अथ ावत छूरी, तलवार , क ैं ची, भाला , गुप्ती, खंजर , बरछा, \nभाला ,गरांस , िसुआ आद् बनैत छल। एहि पेशा मे  लागल व्यक्ति \nबेसीतर लोिार नामक जाथत क े  छल। ई वंशानुगत पेशा छल आ \nएकर हनमावण पररवार मे  सभक मे ल से िोइत छल । सररसोपािी \nआ पंिौल सरोट्टा आ चाकू लेल प्रलसि छल । िाजीपुर जजला क े  \nलावापुर उच्च श्रेणी क े  लोिा क े  िथथयार क े  लेल प्रलसि छल।  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 119 \nराजनगर आ खजौली सेिो लोिा-उत्पा्क लेल प्रलसि छल। लाि \nआ चूड़ी उद्योग-एतय अलग-अलग साइज आ हिजाइन क े  सुं्र \nआ सजावटी चूड़ी आ क ं गन बनै छल। थमथथलाक लड़की आ \nमहिला लोकक लेल चूड़ी सबसुँ पैघ आभूर्षण अथछ । थमथथला मे  \nहववाहित महिलाक चूड़ी पहिरबाक प्रथा अथछ । लिेररयागंज आ \nनरिन अप न उच्चतम गुणवत्ता 'लिठी ' लेल प्रलसि छलाि। मुख्य \nरूप स एहि पेशा स जुड़ल लोक \"निरी ' नाम ्ेल गेल। चमड़ा \nबनेबाक ्ेशी हवथध आ साधारण चमड़ा क बतवन क उपयोग पूरा \nथमथथला क्षेि मे  मोची द्वारा पररवार क इकाई क रूप मे  जूता \nचप्पल उद्योग क े  अथतररि ढोल, थमर्ंग , पखावाज , नगाड़ा , \nतबला , िमरू , ढोलक आद् वाद्ययंि मे  सेिो चमड़ाक प्रयोग िोइत \nछल। सकरी लग सगरपुर चमड़ाक काज लेल प्रलसि छल। \nपुर्णिंया, समस्तीपुर , ्लससिंगसराय , सीतामढ़ी आ पंिौल सेिो \nच मड़ा उद्योग के बहुत मित्व पूणव कें ्र छल । । च ाउर आ तेल  थमल - \nधान थमथथलाक मुख्य फसल रिल अथछ आ ताहि लेल धान थमल \nएहि क्षेिक पारंपररक उद्योग रिल अथछ। पहिने धान-कुटब िाथक \nश्रम सुँ िोइत छल। चाउर-कुटेबाक मुख्य उपकरण ढ़ेकी आ \nउखारी-समाथक उपयोग िोइत छल। बहुत द्न स एहि क्षेि मे  \nतीसी ,अंिी, थतल आ महुआ क े  रूप मे  पूरा क्षेि मे  पसरल तेल \nथमल क े भरमार छल। पहिने 'कोल्हू' क े  उपयोग तेल हनकालय \nलेल िोइत छल , एकर उप उत्पा् क े  उपयोग पशु-भोजन क े  लेल \nकयल जाइत अथछ। कुटीर आधार पर एहि उद्योग क मित्व कम  120 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभ गेल अथछ आ अपेक्षाकृत पैघ पैमाना पर धीरे-धीरे एकर मित्व \nबहढ़ गेल अथछ मु्ा ओ थमथथला से बािर अथछ । धातु हनमावण \nउद्योग-थमथथला मे  धातु हनमावणक लंबा इथतिास अथछ । सब बेसी \nस ब पारंपररक आ ज्ञात धातु के अपन हनमावण आ हव पणन कें ्र \nएहि क्षेि मे  छल। ओहि ठाम 'फूलिी ' वा सोन/चानीक बनल \nभोजनक थारी आ कप बनैत छल । लोिा क े  हपघलबै आ ढ़ालल क े  \nबहुत रंग क े  वस्तु बनेबाक कला लोिार सब क े  लेल प्राचीन काल \nस ज्ञात/सुप्रलसि छल। चाकू, तलवार आ कृहर्षक औजार बनबैत \nछलाि , सोना , चानी आ थमलश्रत धातुक आभूर्षण तैयार करबा मे  \nसोनार/लोिार कुशल छलाि। एहि उद्योग कए एकर उथचत हवकास \nलेल िर तरि क म्् क जरूरत अथछ। उपरोि उद्योगक अथतररि \nबीड़ी हनमावण, मक्त्खन, घी आ क्ीम उद्योग, टाइल्स आ इांट उद्योग, \nमधुमक्त्खी पालन आ मधु उद्योग, गुर खंिसारी उद्योग, बटन उद्योग \nआद् थमथथलाक सबसुँ पुरान लशल्प आ कुटीर उद्योग छल। एहि मे  \nस अथधकतर उद्योग हवत्त आ हवपणन क सुहवधा क अभाव मे  \nसुस्त अथछ। कुटीर उद्योग स ऊपर ओ उद्योग आ लशल्प अथछ जे \nसामान्दय तौर पर कारीगर क घर मे  चलैत अथछ । हुनकर काज मे  \nप्रायः पररवारक स्स्य द्वारा सिायता भेटैत छहन । ई संभव जे ई \nपूरा समय क े  काज नै िो या ओ कारीगर मूलतः खेती वला िो तs \nखाली समय मे  एकरा सिायक व्यवसाय क े  रूप मे  आगू बढ़ाबै \nक े  काज छै । कुटीर उद्योग मे  हबजली क उपयोग नहि िोइत अथछ \nआ उपयोग मे  अबैत औजार सेिो आसान अथछ । थमथथला क े   विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 121 \nकुटीर उद्योग क े  अध्ययन स पता चलैत अथछ जे ई सब नीक िालत \nमे  नै अथछ। हकछु मरर गेल  अथछ, हकछु स ुस्त अथछ आ तइयो \nहकछुए गोटे अपना केँ ज ीबैत रखबाक ल ेल  स ंघर्षवरत छैथ  । कुटीर \nउद्योग सब क े  हकछु द्क्त्कत अथछ : )क) आर्थ िंक स ुहव धा के \nअभाव , कारीगर क े  गरीबी आ ऋण सुहवधा क े  समस्या )ख) \nसंगदठत हवपणन क े  अभाव जे कारीगर क े  पूणवतः हबचौललया क े  \n्या पर फ ें क ्ैत अथछ। )ग) अकुशल तरीका आ उत्पा्न क े  उच्च \nलागत जेकरा सं लाभ क े  मामूली अंतर रिय छै। )घ) कारीगर क े  \nअलशक्षा, अज्ञानता एवं असंरक्षण जहनत अकुशल मानवीय \nकारक। एहि ्ोर्ष क े  दूर करय क े  लेल एकटा व्यापक योजना \nआवश्यक छै। थमथथला क्षेि मे  औद्योहगक क्षेिक काजकाज \nसंतोर्षजनक नहि रिल अथछ । कारण छल जे हुनकर औद्योहगक \nक्षेि नीक सं चयन नपििं कएल गेल । आर्थिंक हवचार स बेसी \nराजनीथत क प्रभाव स्थान हनधावररत करैत छल । सब राज्य मे  लघु \nउद्योग सेवा संस्थान क स्थापना क ै ल गेल अथछ। इ संस्थान छोट \nउद्योगक क े  तकनीकी सलाि ्ैत छै। एकर अलावा कुटीर आ लघु \nउद्योग मे  ई सब क े  बीच सिकारी सथमथत क े  गठन क े  प्रोत्साहित \nकरै ले छै । सरकार ्ेशक प्रत्येक जजला मे  एक-एकटा जजला \nउद्योग कें ्र बनेबाक हनणवय ल ेल क अथछ। एहि योज ना क पाछु \nहवचार अथछ जे जजला क भीतर एकटा छत क नीचा एकटा \nकायावलय उपलब्ध क ै ल जाए जे नव औद्योहगक इकाइ क स्थापना \nलेल सबटा आवश्यकता कए पूरा करत। एकर क्षेिीय हवकास ले  122 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमडिल कायावलय , बैंक आ हवशेर्ष हव त्तस ंस्थ ान यथ ा लस ि्हब, \nनाबािव सं घहनष्ठ संबंध िोयत। मु्ा व्यवस्था क े  बावजू् खगहड़या, \nमधेपुरा , पुर्णिंया आ सिरसा मे  नै छै, जबहक चंपारण पूवव/पन्िम \nमुजफ्फरपुर आ बेगूसराय औद्योहगक रूप स हपछड़ल जजला छै । \n \nथमथथला क्षेि मे  दू टा औद्योहगक क्षेि हवकास प्राथधकरण एकटा \n्रभंगा मे  आ ्ोसर मुजफ्फरपुर मे  छल । ्रभंगा औद्योहगक \nक्षेि हवकास प्राथधकरणक स्थापना 1976 मे  भेल आ एकर \nसंचालन क्षेि ्रभंगा, मधुबनी , समस्तीपुर , बेगूसराय , पुर्णिंया, \nहकशनगंज , सुपौल , कदठिार, सिरसा , मधेपुरा आ अरररया छल \n। एहि यूहनट सबिक मुख्य उत्पा्न कािव बोिव , ्वाई , \nएल्युथमहनयम, खा्, ्ाल , मैिा थमल, आ अन्दय आवश्यक वस्तु \nछल । एकर अलावा रामनगर , बेथतया, रक्त्सौल, मोथतिारी, \nसीतामढ़ी , मुजफ्फरपुर , िाजीपुर , मधुबनी , झंझारपुर , समस्तीपुर , \nबरौनी ,बेगूसराय , सिरसा , पुर्णिंया आ कहटिार मे  औद्योहगक क्षेि \nअथछ। यद्यहप औद्योहगक क्षेि आ औद्योहगक क्षेि हवकास \nप्राथधकरणक क े  स्थापना योजनाबि आ भौगोललक रूप सं \nसंतुललत तरीका सं अइ क्षेि क े  औद्योहगक हवकास क े  प्रस्ताहवत \nउद्देश्य सं क ै ल गेलय आ मु्ा ओकर उपलण्ब्ध हनम्न स्तरीय रिल। \nसूती िैंिलूम उद्योग-िस्तकरघा हवशेर्ष प्रकार से कपड़ा हनकलय छै \nजे पैघ स्तर पर उत्पा्न क े  लेल उपयुि नै छै। िाथ स बनल कपड़ा \nक े  बहुत लोक थमल मे  बनल कपड़ा स बहुत बेितर मानै छै, ई  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 123 \nगमी मे  ठंिा, जाड़ा मे  गरम, आ पसीना सोखै मे  नीक मानल \nगेल । पूंजी सिायता आ कुशल हन्ेशन मे  बुनकर क े  संगठन सं \nहुनकर हकछु द्क्त्कत दूर भ सक ै त अथछ। यद् िैंिलूम उद्योग क े  \nम्् क े  लेल सब संभाहवत िेग लेल जाय त एकर सभ'क आर्थिंक \nजीवन मे  सम्मानजनक स्थान क े  आश्वासन ्ेल जा सक ै त अथछ। \nकुल थमला क ' थमथथला मे  36580 िस्तकरघा अथछ। मुख्यतः \nधोती, चा्र , लुंगी , गमछा, प्ाव कपड़ा , सजावट क े  लेल कप ड़ा \nआद् क े  उत्पा्न करैत छथथ, बुनकर क े  सूत क े  आपूर्तिं क े  लेल \nपंिौल सिकारी कताई थमल क े  स्थापना हबिार सरकार क े  तरफ \nसं भेल छल मु्ा आब ओ संचाललत नपििं अथछ। थमथथला पेंपटिंग-\nथमथथला क े  अदद्वतीय योग्ान अथछ आ आधुहनक दुहनया मे  \nथमथथला पेंपटिंग क े  नाम हवकलसत भेल अथछ। ई हवशेर्ष प्रकार क े  \nथचिकला कहिया आ कोना अण्स्तत्व मे  आयल से हनन्ित रूप स \nनै कहि सक ै त छी मु्ा एतेक हनन्ित अथछ जे ई कला बहुत प्राचीन \nमूल क े  अथछ आ एकर शुरुआत थमथथला क े  प्राचीनतम संस्कृथत \nस ' भेल अथछ। तांलिक रूप सब से एकर सम्बन्दध एकर प्राचीनताक \nसूचक अथछ। थमथथला क धार्मिंक मान्दयता आ लोक एहि थचिात्मक \nलोक कला क े  हवलभन्दन माध्यम स जीहवत रखने अथछ । िर हवलशष्ट \nथचिक एकटा कथा िोइत छैक । भले थमथथला समस्त पूवी भारत \nमे  स बस े प्रारंलभक आयव केन्द्र मानल  ज ाय, मु्ा थमथथला क े  लोक \nलशव आ शक्ति क े  )हुनकर सब रूप में) समर्पिंत उपासक बनल \nरिल अथछ। थमथथला मे  सब संप्र्ायक सामाजजक कायव सुँ पहिने  124 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएक प्रकारक थचिकला िोइत अथछ जे अररपन नाम सुँ जानल \nजाइत अथछ। थमथथला मे  कोनो सामाजजक कायव , हबना अररपन \nपेंपटिंग क े  सोचल नहि जा सक ै त अथछ । अररपनक प्रकार कायवक \nअनुसार लभन्दन िोइत अथछ । अररपन धरती, लकड़ीक तख्ता, पूजा \nस्थल , कागज पर रेखांहकत कयल जाइत अथछ आ सब अवसर \n)जन्दम सुँ मृत्यु धरर) लेल कयल जाइत अथछ। कोिबर मे  सात \nगोल अररपन बनैत अथछ जाहि मे  माछ, बाुँस, पोखरर आद्क \nथचिण हववाि , चतुथी , दद्वरागमन , मुंिन, उपनयन आद् थचि मे  \nकयल गेल अथछ।महुऔका कन्दया'हववाि क े  लेल प्रमुख थचिकला \nअथछ। थमथथला मे  थचिकला महिला लोक द्वारा अनाद् काल स \nसंरजक्षत अथछ। अथधकांश तांलिक रेख स्वरूप बनावट प्रतीकात्मक \nअथछ मु्ा अथधकांश प्रथतमान प्राकृथतक वस्तु जेना फूल, पात , \nगाछ, माछ, मोर , साुँप, स ूयव आ च न्द्रमा, ्ेवी -्ेवी , िलधर , \nसफाईकमी , भररया )वािक) आद्क प्रथतहनथधत्व करयवला \nआकृथत अथछ। महिला द्वारा बनाओल थचिक प्रेरणा मुख्यतः \nधार्मिंक अथछ । अनाद् काल सुँ एहि क्षेि मे  हिन्ददू धमव आ लोक-\nबौि धमव सुँ ल' क' लोकथप्रय लोक-कथा धरर अनेक तरिक \nमान्दयता क े  आत्मसात कयल गेल अथछ। माहटक ्ेबाल पर बनल \nथचि पुस्तक जकाुँ अथछ, दृश्य लशक्षा जाहि सुँ प्राचीन मिाकाव्य, \nसाम्प्र्ाथयक थमथक आ पकिंव्ंती सीखल जाइत अथछ। लगभग \nतीन िजार वर्षव स थमथथलाक महिला सब हिन्ददू ्ेवी-्ेवता क े  भक्ति \nथचि बना रिल छथथ। तखन ई किब कोनो अथतशयोक्ति नहि जे ई  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 125 \nकला भारतीय सभ्यताक सबसुँ वास्तहवक पक्षक अलभव्यक्ति \nथथक । भारत आ हव्ेश मे  ई पेंपटिंग क े  गिन मांग भ गेल छै आ \nअब॑ पन्िम क े  हनजी संग्रिकताव आ संग्रिालय मुख्य रूप स जापान \nमे  एकर बेसी मित्व छै। थमथथला पेंपटिंग क े  पहिल बेर भारत \nसरकार द्वारा 1970 मे  मान्दयता भेटल छल जखन मधुबनी जजला \nके जज तव ारपुर गाम के श्रीमथत ज ग्म्बा ्ेव ी के भारत के राष्टरपथत \nद्वारा सम्माहनत कयल गेल छल। एिी से यूरोप आ अमे ररका, \nजमवनी , फ्रांस, पोलैंि , िेनमाकव, कनािा, िंगरी आ अन्दय मित्वपूणव \nजगि पर प्र्शवनी क े  आयोजन संभव भेल । लसक्त्की लोक कला-\nथमथथला क्षेि सांस्कृथतक पुनज वन्दम के कें ्र छल  आ भव्य आ \nसुरुथचपूणव कला आ लशल्प लेल प्रलसि छल। लोक कला क े  \nबहुहवध कृथत मे  लसक्त्की कृथत रोचक परंपरा क े  उजागर करै छै, \nहवलभन्दन क्षेि क े  कृहर्ष समाज मे  गरीब महिला सब अनाज क े  \nभंिारण क े  लेल माइट संगे गहूम आ चावल क े  भूसा थमला क \nअनाज रखबा  ले गो्ाम सब तैयार करै छैथ। कुश द्वारा बनाओल \nगेल रंगीन आ सुन्द्र लेख क े  प्रयोग गामक लोक मे  सामान्दय प्रथा \nछल। ई बात सब मानई छल जे कन्दया क े  हववाि स पहिने लसक्त्की \nक े  ई कला क े  जनबा'क चािी । हववाि योनय कन्दया सब अपन \nबुजुगव स ई कौशल प्राप्त करैत अथछ । हववािक बा् कहनयाुँ क ेँ  \nस्वयं आ संगहि अपन माय आ ्ा्ी द्वारा तैयार कयल गेल हवलभन्दन \nरंगक वस्तु क ेँ  सासुर ल जेबाक परंपरा छल आ एहि सुँ ओहि \nपररवार मे  हुनकर अत्यंत सम्मान िोइत छहन। आ ओकर गुण- 126 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ोर्षक तुलना ओिी घरक आन पुतहु सभक रचना सुँ कयल जाइत \nअथछ। एहि तरिें सासुर मे  कहनयाुँक पररवारक मान ओकरा द्वारा \nआनल लसक्त्की वस्तुक हनष्पा्न, बारीकी आ रंगक चटक अनुसार \nनापल जाइत छलई। यैि कारण अथछ जे ई लशल्प बथच गेल अथछ \n। सोनाक लसक्त्की घास जे मानसून मे  प्रचुर मािा मे  उगैत अथछ, \nओ एक तरिक नमिर तना बला घास अथछ जे थमथथलाक बंजर \nभूथम मे  भेटैत अथछ। बरसात क े  मौसम मे  ई अपन पूरा बढ़ोत्तरी \nतक पहुुँची जाय छै आ घास क े  ऊपरी भाग जेकरा मे  फूल िोय \nछै, ओकरा िटा क े  शेर्ष भाग क े  पातर-पातर टुकड़ा मे  बाुँहट क े  \nसाल भर संरजक्षत क'क े  लसक्त्की क े  वस्तु बनाबै क े  काज क ै ल \nज ाय छै । गामक महिल ा स ब स ामान्दयतः एकरा हकछु मित्व पूणव \nरंग जेना लाल , कारी, नीला , िररयर आद् सुँ रंगैत छथथ, । पुरान \nजमाना मे  महिला प्राकृथतक वनस्पथत स' रंग तैयार करैत छलीि \nजेना पात सं िररयर रंग, लाल फूल सं लाल आद्। एकर अथतररि \nपौती , मौनी , धौकुली , िगरा, चंगेरी , कोलसया , पनबट्टी, हबरिरा \nसेिो बनैत छल। थमथथलाक लसक्त्की रचना लोक नारीक भावना 'क \nअलभव्यक्ति थथक । लसक्त्की कायव क े  थमथथला क े  लोक क े  जीवन \nस घहनष्ठ संबंध कतेको पीढ़ी स व्यापार क े  जीहवत रखने अथछ। \nएक प्रयास भेल जे एहि सुन्द्र लसक्त्की लोक-कला क े  एकटा उद्योग \nक े  रूप मे  पुनर्निंमावण आ हवकास आ महिला सब क े  \nव्यावसाथयकरण ले ल तैयार कयल जाय । मजणगाछी )्रभंगा) \nआ स ुरस ं् )मुज फ्फरपुर) मे  पहिने स ुँ एिी उद्देश्य स ुँ एकटा केन्द्र  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 127 \nस्थाहपत भ' गेल छल। पटना क े  लोक-कला आ लशल्प संग्रिालय \nएहि मिान राष्टरीय धरोिर )ल ोक-कला) क े  दुलवभ आ अदद्वतीय \nनमूना क े  पुनः संकलन आ संरजक्षत करय क े  पूरा कोलशश क रिल \nअथछ। थमथथला क्षेि क े  उपज लसक्त्की घास स बनल लशल्प क े  26 \nजनवरी 2013 क े  नई द्ल्ली मे  गणतंि द्वस परेि मे  प्र्र्शिंत \nकयल गेल। खा्ी उद्योग-अना् काल स खा्ी उद्योग क े  प्रधान \nकुटीर बनल छल उद्योग थमथथला मे  मधुबनी मलमल कपड़ा क े  \nहनमावण के प्रलस ि कें ्र छल , आ भारत आ हव्ेश क े  लोकथप्रय \nबाजार मे  एकर कोक्ति मलमल )खा्ी-रेशम) क े  अपन अलग \nस्थान छल। थमथथलाक एहि सबसुँ लोकथप्रय कपड़ाक तुलना मे  \nउच्च गुणवत्ताक हव्ेशी कपड़ा सेिो तुच्छता मे  राखल गेल । खा्ी \nआ गाम उद्योग क े  तरि-तरि'क समस्या'क सामना कर s पड़ै छै \nआ स्ैव सर कार क े  िाथ स सतमाय व्यविार भेटई छै। हबिार क े  \nशास न थमथथ ल ा के खा्ी स ंस्थ ान के छूट के अनुमथत नै ्'क \nथमथथला सहित राज्य क े  सब टा खा्ी आ गाम उद्योग क े  नष्ट क \n्ेलक। चीनी उद्योग-थमथथला क्षेि गन्दना उत्पा्न लेल सुप्रलसि \nअथछ । एहि क्षेिक माहट सेिो एहि लेल उपयुि अथछ । पूवी \nचंपारण , पन्िम चंपारण , मुजफ्फरपुर , सीतामढ़ी , ्रभंगा , \nमधुबनी , समस्तीपुर एवं पुर्णिंया जजला सब मे  भारी मािा मे  गन्दना \nहनकलैत अथछ। नीक बीया नहि भेटैत अथछ। जमीन गोबर 'क \nभूखल अथछ। बाहढ़ आ रौ्ीक बेर-बेर आबय सं हुनकर मुनाफाक \nसंभावना खराब भ जाइत छहन। शुरू मे  गुर-खडिसरी उद्योग छल।  128 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमु्ा थमथथला क्षेि मे  चीनी उद्योग क े  पुनगवठन आ पुनजीहवत \nकरबाक वास्तहवक श्रेय इंहिया िेवलपमेंट क ं पनी क े  जेबाक चािी \nजे 1900-01 मे गन्दना क े  खेती क े  लेल मुजफ्फरपुर मे  अतािर \nआ अग्रैल इंहिगो फ ै क्त्टरी खरी्ने छल। चीनी उद्योग क क्षेि मे  \nएकटा बहुत मित्वपूणव हवकास 1937 क कानून छल , जे हबिार \nचीनी कारखाना हनयंिण अथधहनयम क नाम स जानल जाइत \nअथछ। एहि अथधहनयम क अनुसार प्रत्येक कारखाना क चारू कात \nहकछु क्षेि गन्दना क खेती ल ेल  आरजक्षत आ आरजक्षत छल , जेकरा \nसंबंथधत कारखाना ले खरी्ब बाध्य छल । अथधकांश फ ै क्त्टरी लग \nव्यक्तिगत जमीन या पट्टा पर ्ेल गेल जमीन छल जाहि पर ओ \nसब स्वयं गन्दना क े  खेती करैत छलाि। नीक द्न मे  ई चीनी \nकारखाना बेंत उगाबय वाला क े  एिवांस ्ैत छल। थमथथला क्षेि मे  \nसोलि टा चीनी कारखाना छल आ ओ सब अथछ : उत्तर हबिार \nचीनी थमल , बाघा ,सुगौली चीनी थमल , िनुमान चीनी थमल , \nमोथतिारी िररनगर चीनी थमल , चंपारण चीनी थमल , लौररया , न्दयू \nस्व्ेशी थमल , नरकहटयागंज , मोतीलाल प्मपत चीनी थमल , \nमझौललया , मोतीपुर चीनी कारखाना , मुजफ्फरपुर , सीतापुर चीनी \nकारख़ाना , गोरौल , बेलसंि चीनी कारखाना , रेगा, ्रभंगा चीनी \nकम्पनी, लोिट , ्रभंगा चीनी , सकरी , रैयाम चीनी क ं पनी, \nसमस्तीपुर सेंटरल शुगर क ं पनी समस्तीपुर, ् न्दयू इंहिया शुगर थमल, \nिसनपुर , बनमनखी सिकारी चीनी थमल पुर्णिंया। 1974-75 मे  \nहबिार सरकार राज्य मे  चीनी उद्योग क पुनरुिार आ चौतरफा  विदेह ३९५ म अंक ०१ ज ून २०२४ (िर्ष १७ मास १९८ अंक ३९५) नरेन्द्र झा विशेर्ांक|| 129 \nहवकास लेल क ं पनी अथधहनयम 1956 क तित हबिार राज्य चीनी \nहनगम लल थमटेि कए हनगथमत करर ्ेल क। हनगम पन्द्रि टा च ीनी \nक ं पनी क े  अपन हनयंिण मे  ल लेलक। एहि क्षेिक र्याम, लोिट , \nसकरी , समस्तीपुर , गोरौल , बनमनखी , लौररया , मोतीपुर , गुरारू \nआ सुगौली मे  चीनी कारखाना हनगम द्वारा अपन कब्जा मे  लेल \nगेल। हनगम  एहि क ं पनी सब कए गलत तरीका स प्रबंथधत क े लक \n। चीनी क ं पनी बं् भ गेल । करीब छि लाख गन्दना उत्पा्क आ \nउद्योगक 40 िजार मजदूर , क े  ऊपर थमथथला क े  एहि पैघ उद्योग \nबं् भेला पर सीधा असर परल। जूट उद्योग -थमथथलाक माहट जूट \nउत्पा्न लेल बहुत उपयुि अथछ। ्ल्ल , न्ी आ प्राकृथतक बाहढ़ \nसं बनल पैघ खाई सं काटल जूट क े  लेल नीक प्रोसेससिंग वाटर \nचैम्बर उपलब्ध करायल गेलय। थमथथला मे  प्राचीन काल सुँ जूट \nकपड़ा तैयार करब बहुत प्रचललत छल। जूट हनमावता पहिने मिीन \nजूट कपड़ा बुनैत छलाि, जेकर उपयोग सामान्दयतः समाजक गरीब \nवगव करैत छल। जूट क े  टाट क े  कौशल क े  बहुत मांग बनल रिलै । \nसीमेंट फ ै क्त्टरी जे जूट-बैग क मुख्य ग्रािक छल, आब कम बबाव्ी \nक कारण ससिंथेहटक बैग तैयार करैत अथछ। थमथथला क्षेि मे  तीन \nटा जूट फ ै क्त्टरी अथछ-एकटा मुिापुर )समस्तीपुर जजला) मे  आ \nदूटा थमल कहटिार मे । रामे श्वर जूट थमल'क स्थान अनुकूल","size_mb":2.73,"has_text":true},"Videha 396.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 396.pdf","name":"Videha 396.pdf","text":"ISBN 978-93-340-7795-7 (Book) \nISSN 2229-547X(online) \n  \n \n�वदेह ३९६ म अंक १५जून२०२४ (वषर् १७ मास १९८ अंक \n३९६) \n[�वदेह(since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004)www.videha.co.in \n] \n \n�वदेह मै�थल� सा�हत्य आन्दोलन: मानुषी�मह संस्कृताम् \n \n�वदेह-प्रथम मै�थल� पा��क ई-प�त्रका \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन-प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisc iplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, li terature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of lite rary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and docu ments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 396 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \nभार्ाविद् रामाितार यादि विशेर् ांक \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय- िैय्याकर ाराया , शब्द \nप्रमा  (न्द्याय): ् ान आ तत्त्ि मीमांसा: भाषाविद् रामाितार \nयादि  (पृ. २-५१) \n२.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृ. ५४-७३) \n२.२.रामाितार यादिजीक संक्षिप्त परररय (पृ. ७४-८३) \n२.३.भीमनाथ झा- 'तवहया 'केँ तवहयाक' रािि - श्री रामाितार \nिािू (पृ. ८४-९१) \n  \n \n२.४.उदयनाराय   लसिंह 'नधरकेता '-रामाितार यादि जी -जेना हम \nहनका धरन्द्हने िलियवन (पृ. ९२-१००) \n२.५.िीरेन्द्दर झा 'मैधथि'-भाषा िै्ावनक प्रो. डा. रामाितार यादि  \n(पृ. १०१-१०४) \n२.६.राम रैतन्द्य िीरज- भारोपीय भाषा पररिारिाद आ भाषा दशान \n(पृ. १०५-११८) \n२.७.डॉ. िनाकर ठाकुर- ध्िवनवि्ानी प्रो. डा. रामाितार यादिक \nअनुसार ि ारत्नाकरक भाषा मैधथिी (पृ. ११९-१२४) \n२.८.अयोध्यानाथ रौिरी - धमधथिा-मैधथिीक मूि स्तम्भ: प्रा. डा. \nरामाितार यादि  (पृ. १२५-१३६) \n२.९.डॉ. लशि कुमार धमश्र- प्रोफेसर डा. रामाितार यादि ओ हनक \nवििि  अनुसंिान तकनीक (धमधथिा भारती शोि पलिकाक \nसंदभामे)  (पृ. १३७-१४४) \n२.१०.केदार कानन -विद्वानक सत्संग-कथा  (पृ. १४५-१५२)   \n \n२.११.संतोष कुमार धमश्र-ओ िाद कवहया आओत (पृ. १५३-१५५) \n२.१२.कवि राजीि झा 'एकान्द्त'-\"वहस्टोररओ्रहाफी ऑफ मैधथिी \nिेक्क्‍टसको्रहाफी\"केर मनोिै्ावनक आ आिोरनात्मक व्याख्या \n(पृ. १५६-१७४) \n२.१३.शैिेन्द्दर धमश्र- डॉ रामाितार यादि : मैधथिी भाषा - \nसावहत्यक असाध्य काज सािििा एकटा वनष्काम कमायोगी (पृ. \n१७५-१८६) \n२.१४.कुन्द्दन कुमार क ा- डा. रामितार यादिस, पवहि भेंटक \nसंस्मर  (पृ. १८७-१९०) \n२.१५.आशीष अनधरन्द्हार-विलशष्ट आिेि संरयन केर सामान्द्य \nपरररय  (पृ. १९१-१९९) \n \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 1 \n१.१.गजेन्द्र ठाक ु र - नूतन अंक सम्पा्कीय   \nिैय्याकरणाचायष , शब्द प्रमाण  (न्याय): ज्ञान आ तत्त्ि \nमीमांसा : भार् ाविद ् र ाम ाितार  याद ि \nवैय्याकरणाचायय  लोकननक  मत  अछि  जे शब््-ब्रह्मण बा स् फोट \nअन्न्दतम सत्य  अछि  आ ऐ नवश्वक ननमायणक  कारण  सेहो  शब््-\nब्रह्मण अछि।  शब््-ब्रह्मणक  ने  कोनो  आद् अछि  ने  अन्दत, ई सभ  \nठाम  उपस्स् ित अछि , ई कोनो  काज  करबामे  स्वयं  सक्षम अछि  आ \nसभ  घटनाक  ई द्रष्टा अछि।  आत्मा जखन  अपनाक ेँ  ऐ शब्् \nब्राह्मणसँ एकीक ृ त  भेनाइ  बुझि  जाइए, मुक्त भऽ जाइए। \nशब््-ब्रह्मण अछि  ध्वनन ससद्धान्दत, जे शब्् आ वस्तु दू  भागमे  बँ नट \nगेल , मु्ा  दुनू  भाग एक  ्ोसराक  समानान्दतर।  शब्् चारर  भागमे  \nबँनट गेल , (१) परा  (२) पश्यन्न्दत, (३) मध्यमा  आ (४) वैखारी।  \nपरा  स्स् िछतमे शक्क्त आ शक्क्तमानमे पूणय ता्ात्म्य अछि।  \nपश्यन्न्दतमे काल  जुनि  गेल  आ ई सभ  शब्् आ वस्तुक स्रोत अछि।  \nपश्यन्न्दत अछि  प्रणव (ॐ) जकरा  प्रछतभा से हो  क है  छिऐ , पश्यन्न्दत \nसभ  शब््क स्रोत अछि  आ प्रछतभा सभ  अियक ; मु्ा  पश्यन्न्दत आ \nप्रछतभा एक्क े अछि , मात्र तक य  लेल  फराक  अछि।  मध्यमा  स्तरपर \nशब्् आ वस्तुक अन्दतर छचन्दहल जाइत अछि , आ शब््क क्रम \n् े खबामे अबै त अछि , मु्ा  अखनो  ध्वनन मस्स्तष्क धरर  सीछमत  \nअछि।  वैखारी  स्तरपर शब्् वस्तुक बोध करबैत  अछि  आ कण्ठ,  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ाँत, मूधाय , झजह्वा आद्सँ  छचन्न्दहत होइत  अछि  आ बहराइत  अछि।  \nप्रारम्भमे शब्् ब्रह्म रहैत  अछि  सत्, जइमे  छचत, आनन्द्, ज्ञान, \nइच्छा, नक्रया  सभ  अछि , स्वातंत्र्य शक्क्त आ काल  सेहो  अछि।  फ े र \nसत  अपनाक ेँ  काल  क े र  म्छत  सँ  नवभाझजत करऽ  चाहैए  आ छचत \nआ आनन्द् अलगसँ  अबैए, फ े र छचत् सँ  ज्ञान आ आनन्द्सँ इच्छा \nबहराइए।  आ सत् बनन  जाइए पश्यन्न्दत, िअ  नवछधसँ ; सत्, छचत, \nआनन्द्, ज्ञान, इच्छा आ नक्रयासँ।  पश्यन्न्दत स्स् िछतमे शब्् आ वस्तु \nबड्ड महीन  रहैए , आ एक  ्ोसरामे  छमज्िर  रहैए।  मध्यमामे  शब्् \nआ वस्तु अलग -अलग  ् े खार होइ ए, मु्ा  उत्पन्दन अखनो  नै  होइए।  \nमु्ा  वैखारी  मे  शब्् आ वस्तु दू  अलग -अलग  धारामे  उत्पन्दन होइए।  \nभाषाक  सभसँ  िोट  भाग कोन  अछि ? वणय, प् (शब््) बा वाक्य ? \nमीमांसक  वणयक ेँ , नैय्याछयक  प् केँ  आ वैय्याकरणाचायय  वाक्य  केँ  \nभाषाक  इकाई  मानै  िछि।  \nगंगेश उपाध्यायक  तत्त्वछचन्दतामझण चारर  खण्डमे नवभाझजत अछि - \n१. प्रत्यक्ष (सोिाँ -सोिी ), ( २) अनुमान , ( ३) उपमान  (तुलना  \nक े नाइ , सादृश्य ) आ (४) शब्् (मौन्खक  गवाही )। वैध ज्ञान प्राप्त \nकरबाक  ई चाररटा  साधन  ऐ चारर  खण्डमे अछि।  प्रत्यक्ष, अनुमान , \nउपमान  आ शब््सँ अनुभव  प्राप्त होइए।  गंगेश उपमानक ेँ  \nन्दयायशास्त्रमे एकटा  समुछचत  स् िान  द्येलन्न्दह, शब््ािय तकबाक  \nनवछधक  रूपमे ।    विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 3 \nआ अही  भाषाक ेँ  बान्दहबाक प्रयास  भेल , व्याकरण  द्वारा। मीमांसक  \nकहै  िछि  जे शब्् आ ओकर  अियक  संग  सम्बन्दध आद्-अनन्दत \nकालसँ  अछि , ई बहरायल  नै  अछि  आ तटस् ि अछि।  प्रारस्म्भक \nमीमांसक  ईश्वरमे नवश्वास नै  कर ै  िला  मु्ा  वे्मे  नवश्वास कर ै  िला।  \nबौद्ध भाषाक ेँ , वे्क  भाषाक ेँ  से हो , मानवीय  काल्पननक  रचना , \nनवकल्प, मानैत  िछि।  जाक  ड े रीडा बौद्ध आ मीमांसकक  बीच सेतु  \nबनै  िछि।  ओ भाषाक  प्रारम्भ लेखन  कलामे  मानैत  िछि  मु्ा  तइसँ  \nओ नागाजुयनसँ  दूर  आ भतृयहररक  व्याकरण  नवचारसँ  लग  आनब जाइ \nिछि।  ओना  ड े रीडा बौद्ध सन  भाषाक ेँ  आ्शयवा्ी बनेबाक  नवरुद्ध \nिछि , आ नवषयननष्ठताक  पक्षधर िछि।  \nपारम्पररक  व्याकरण  आ आधुवनक  भार्ाविज्ञानक बीच \nतुल नात्म क  अध्ययन-  जजयान  ली  आ ककिंग ममिंग ली  \n[माननवकी  आ नव् े शी भाषा संकाय , सशयान  प्रौद्योनगकी \nनवश्वनवद्यालय, शान्दसी सशयान , चीन ] [ सशक्षा, प्रबंधन, वाझणज्य \nआ समाज  पर  अंतरायष्रीय सम्मेलन  (ईएमसीएस  २०१५) पृ. २८७-\n२९१] \nपारम्पररक  व्याकरण  \nसबसँ  प्राचीन व्याकरणक  रूपमे , पारम्पररक  व्याकरणक  उत्पसि \n१५म  शताब््ी ईसा  पूवयमे  भेल  िल , जानहमे  यूनानमे  प्लेटो आ \nअरस्तू आ भारतमे  पाझणनी  नामक  संस्क ृ त नवद्वान िलाह।  नवसभन्दन \nरोमन  आ प्रारस्म्भक ईसाई  युगक  लेखक  लोकनन  सेहो  पारम्पररक   4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nव्याकरणमे  योग्ान  ् े लनन, मु्ा  पारम्पररक  व्याकरणकार  सभ  \n१८म  शताब््ीमे सबसँ  प्रभावशाली रूपेँ  सलखब  प्रारम्भ कयलनन , \nओइ समयक  जखन  अङ्ग्र ेजीक ेँ  एकटा  अलग  भाषाक  रूपमे  \nगम्भीरतासँ लेल  जाय  लागल  िल , ने  नक  मात्र एकटा  आन  \nस् िानीय  भाषाक  सन।  पारम्पररक  व्याकरणक  नवशेषताक ेँ  एना  \nछचसत्रत कयल  जा सक ै त  अछि।  पनहल , व्याकरणक  एकटा  मुख्य \nनवशेषता ई अछि  जे सामान्दयतः  अिय  पर  आधाररत  अछि।  \nपारम्पररक  व्याकरणक  अनुसार , वाक्य  शब््क एकटा  समूह  अछि  \nजे पूणय नवचारक ेँ  व्यक्त कर ै त  अछि।  पारम्पररक  व्याकरण  प्रायः \nएकर  अिय  आ अिय  सँ  रूप  धरर  नवश्लेषण कर ै त  अछि।  भाषा \nसशक्षणक दृछष्टकोणसँ पारम्पररक  व्याकरण  भाषाई घटनाक  \nव्यवस्स् ित वणयन  ननह  ् ै त अछि।  ई प्रायः सतह  स्तर पर  वणयन  ् ै त \nि ै क  आ प्रायः कोनो  वाक्यक  नवश्लेषण अलग -िलग  कर ै त  ि ै क  \nने  नक  प्रवचन स्तर पर  । आ कखनो -कखनो  ई नबना  वणयन  स्तरक  \nसेहो  होइत  ि ै क , तेँ ई सशक्षकक ेँ ओइ भाषाक  संतोषजनक  नववरण  \nननह  ् ै त ि ै क  जे ओ पढा रहल  िछि , आ िात्रक ेँ ओनह  भाषाक  \nपयायप्त नववरण  ननह  ् ै त ि ै क  जकरा  ओकरा  ससखबाक  \nआवश्यकता  ि ै क।  पारम्पररक  व्याकरण  सामान्दयतः  मौन्खक  \nभाषापर  नवचार  आ अध्ययन  कयने  नबना  सलन्खत भाषाक  वणयन  \nकर ै त  अछि।  आ संगनह , ई सलन्खत केँ  मौन्खक  रूपसँ  भ्रछमत कर ै त  \nअछि , मु्ा  जेना  नक  हम  जनैत  िी , मौन्खक  भाषाक  प्रणाली \nसलन्खत भाषासँ  नक ि ु  ह् धरर  सभन्दन अछि।  तेँ पारम्पररक  व्याकरण   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 5 \nिात्र सभ  लेल  मौन्खक  संचारक  तंत्र प्राप्त ननह  कऽ  सक ै त  अछि।  \nआ पारम्पररक  व्याकरण  आक ृ छत नवज्ञान आ वाक्यनवन्दयासक ेँ  \nएकटा  प्रमुख स् िान  ् ै त अछि , पारम्पररक  व्याकरणमे  ले क्क्सस  आ \nध्वनननवज्ञानक उपचार  बहुधा  अपयायप्त होइत  अछि।  एकर  \nनुकसानक  बावजू्, पारम्पररक  व्याकरण  भाषा सशक्षण, नवद्यालय  \nव्याकरणक  लेल  बहुत  मूल्यवान  अछि , आ बहुत  रास  लोक  अखनो  \nमानैत  िछि  जे ई एकटा  कायायत्मक , सुरुछचपूणय , समय -सम्माननत  \nतरीका  अछि  जे लोकसभक ेँ  भाषाक  नवषयमे  की  जानबाक  चाही  \nसे  ससखाबैत  अछि | \nआधुननक  भाषानवज्ञान \nआधुननक  भाषानवज्ञानक आरम्भ स्स्वस भाषानव्् फर्डिनेल डी \nसॉसर  (१८५७-१९१३) सँ  भेल  िल , झजनका  प्रायः 'आधुननक  \nभाषानवज्ञानक जनक ' आ 'एकटा  एहन  अनुशासनक  ननपुण ' \nकहल  जाइत अछि , जकरा  'आधुननक ' बनाओल  जाय  (क ु लर  \n१९७६:७)। आधुननक  भाषानवज्ञान भाषाई अध्ययनक  नवज्ञान \nअछि।  आधुननक  भाषानवज्ञानक अनुसार , भाषा एकटा  प्रणाली \nअछि  आ व्याकरणक ेँ  कोनो  ननन्ित  भाषाक  व्यवस्स् ित वणयनक  \nरूपमे  मानल  जाइत अछि , चाहे  ओ सलन्खत वा मौन्खक  हो।  \nव्याकरण  नवतरण  मान् ं डक  अनुसार  सतह  संरचना  तत्व सभक  \nनवतरणात्मक नवश्लेषणक ेँ सेहो  सं्र्भित कर ै त  अछि।  सं गनह , \nआधुननक  व्याकरणमे  ध्वन्दयात्मक आ शब््ािय घटकक  सेहो  ध्यान  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nराखल  जाइत अछि।  सामान्दयतः  आधुननक  व्याकरणक  मूल्यां कन  \nवतयमा नमे  प्रयोज्यता, सरलता , पूणयता, स्पष्टता, आ नवरोधाभासक  \nअभावक  आधार  पर  कयल  जाइत अछि।  आधुननक  व्याकरण  \nवणयनात्मक  व्याकरण , संरचना  व्याकरण , कायायत्मक  व्याकरण , \nपररवतयनकारी -जननात्मक  व्याकरण  (प्रकरण व्याकरण ) आ बहुत  \nरास  अन्दय व्याकरणसँ  प्रारम्भ होइत  अछि।  \nवणयनात्मक  व्याकरण : वणयनात्मक  व्याकरण  वणयन  कर ै त  अछि  जे \nकोनो  भाषा वास्तवमे कोना  बाजल  आ सलखल  जाइत अछि  आ ई \nवणयन  ननह  कर ै त  अछि  जे कोनो  भाषाक ेँ  कोना  बाजल  वा सलखल  \nजाय।  वणयनात्मक  व्याकरणक  अनुसार , एनहमे  कहल  गेल  अछि  जे \nभाषण भाषाक  मूल  रूप  अछि , आ बाजल  आ सलखल  भाषामे  \nअन्दतर अछि।  फ्राइज एकटा  प्रछतछष्ठत व्याकरणनव्  िछि , हुनक  \nक ृ छत 'अमेररकन  इ ं स्ललश रामर ' एकटा  प्रससद्ध क ृ छत अछि।  हुनक  \nअनुसार , सभ  शब््क ेँ दू  भागमे  वगीक ृ त कयल  गेल  अछि : \nनवषयवस्तु  शब्् आ कायायत्मक  शब््, पारम्पररक  व्याकरण  जकाँ  \nवाणीक  ्स  अलग -अलग  भाग ननह।  नवषयवस्तु  शब्् ओनह  \nशब््क ेँ सन्द्र्भित कर ै त  अछि  जकर  नवभक्क्त होइत  अछि  आ जकर  \nशान्ब््क अिय  होइत  अछि , जेना  संज्ञा, नक्रया , नवशेषण आद्। \nकायायत्मक  शब्् ओ शब्् ि ै क  जे संरचना , ननधायररती , अधीनस् ि  \nसंयोजन , सहायक  आ जोर्ार  शब्् तैयार  करबामे  महत्वपूणय \nभूछमका  ननमहाबैत  ि ै क।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 7 \nसंरचनात्मक  व्याकरण : संरचनात्मक  व्याकरण  पारम्पररक  \nव्याकरणसँ  एक्म  सभन्दन अछि।  एकर  ब्ला  जँ व्यक्क्तगत शब्् \nआ ओकर  काल्पननक  अिय  या  वाक्यमे  एकर  वाणीक  अंश-कायय  \nपर  ध्यान क े न्न्दद्रत कयल  जाय  तँ संरचनात्मक  व्याकरण  संरचनाक  \nसमूह  - ध्वनन, रूप , शब्् समूह , वाक्यांश  - िोट  सँ  पैघ इकाइ  धरर  \nकाज  करय  पर  क े न्न्दद्रत अछि।  संरचनात्मक  व्याकरण  शब््ािय केँ  \nसेहो  ् े खैत अछि  (यद्यनप  एकर  नक ि ु  पूवयवती अछधवक्तालोकनन  \nएकर  अन् े खी करबाक  प्रयास  कयलनन ), मु्ा  ई शब््ािय अियपर , \nवाक्यनवन्दयास  पर  जोर  ् ै त अछि।  अिायत्, संरचनात्मक  व्याकरण  \nवाक्यनवन्दयास  पैटनय  द्वारा कएल  गेल  अियक  नवश्लेषण कर ै त  ि ै क  \nजे मॉफीम  आ शब्् एक  ्ोसरक  सं ग  बनबैत  ि ै क , पैटनय  जेना  \nबहुवचन  रूप , संशोधक -नक्रया  या  संशोधक -नवशेषण कनेक्शन , \nनवषय -नवधे य  कनेक्शन  आद्सँ  बनै त ि ै क।  \nआक ृ छत नवज्ञान आ वाक्यनवन्दयास  पर  सामान्दय  जोरक  अछतररक्त, \nसंरचनात्मक  व्याकरण  तीन  नवशेष रूपसँ  उपयोगी  नवश्लेषणात्मक \nतकनीक  नवकससत  कयलक : परीक्षण फ्र े म, तत्काल घटक  \nनवश्लेषण, आ वाक्य  सूत्र। टेस्ट फ्र े म नवशेष रूपसँ  स्क ू लसभमे  \nव्याकरण  पढाबैमे  सहायक  रहल  अछि।  \nसंरचनात्मक  व्याकरणक  नोकसान  ननम्नानुसार  अछि :-  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nई भाषाक  व्याकरझणक  प्रणालीक अपूणय वणयन  प्रस्तुत कर ै त  अछि , \nआ व्याकरणात्मकताक  अनंत  श्ृंखलाक  ननमायणक  लेल  आवश्यक  \nननयम  प्र्ान ननह  कर ै त  अछि।  \nई रूपात्मक  आ रूप -ध्वन्दयात्मक ननयमसभपर  अत्यछधक  भार  ् ै त \nअछि , मु्ा  शब््ािय सम्बन्दधपर कनेकबे  ध्यान ् े ल गेल , जेना  \nपारम्पररक  व्याकरणमे  अछि।  \nई वाक्यक  सतहक  संरचना  आ कते को  गहींर  सामान्दयीकरणक  \nगलत  ननमायणक  वणयन  कर ै त  अछि।  \nसंरचनात्मक  व्याकरण  वाक्यक  व्याकरझणकता  आ \nव्याकरणात्मकताक  नडरी  ननधायररत  करबाक  लेल  एकटा  मान्ण्ड \n् ै त अछि।  आ ई स्पष्ट समि  आ सही  उपयोगक  गार ं टी ् े बाक लेल  \nपयायप्त स्पष्टीकरण ननह  ् ै त अछि।  एनहसँ  सशक्षािी त्रुनट कऽ  सक ै त  \nिछि।  \nएनहमे  अियक  उपचारक ेँ  शाछमल  ननह  कयल  गेल  अछि , मु्ा  यद्  \nअियक ेँ  ध्यान मे  ननह  राखल  जायत  तँ कोनो  व्याकरझणक  \nनवश्लेषणक कोनो  उपयोग  ननह  होयत।  \nई आओर  दूटा  महत्वपूणय क्षे त्रक लेल  संतोषजनक  आधार  प्र्ान \nननह  कर ै त  अछि : रचनात्मक  नवश्लेषण आ व्यावहाररक  \nभाषानवज्ञानमे  अनुवा्।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 9 \nपररवतयनकारी - जननात्मक  व्याकरण  Transformational- \ngenerative Grammar: पररवतयनकारी -जननात्मक  \nव्याकरण , टीजी व्याकरण , नॉमयन , चोम्स्की द्वारा नवकससत  कयल  \nगेल  अछि।  ई १९५७ मे  प्रकट भेल  जखन  भाषानवज्ञानमे एकटा  \nक्रांछत भेल।  नक ि ु  भाषानवज्ञानीक अनुसार , टीजी व्याकरण  \n[Transformational-generative Grammar] \nपारम्पररक  व्याकरण  आ संरचनात्मक  व्याकरणक  योग्ानक  \nसंश्लेषण अछि।  जतय  धरर  संरचनात्मक  व्याकरणक  सवाल  अछि , \nचोम्स्की अपन  व्याकरणक  पनहल  चरणक  रूपमे  आईसीए  \n(तत्काल घटक  नवश्लेषण)क  पुनर्निमायण  कयलनन , मु्ा  ओ बहुत  \nआगू बढला ह  आ अपन  कते को  चरणसँ  गुजरल  औपचाररकतामे  \nसटीकताक  माँगक ेँ  पूरा  कयलनन  जेना - शास्त्रीय ससद्धां त, मानक  \nससद्धांत, नवस्ताररत ससद्धांत, आ संशोछधत  नवस्ताररत ससद्धांत। \nपनहल  चरण - प्रछतननछध क ृ छत, ' वाक्यात्मक  \nसंरचना '[Syntactic Structure], ई सं्भय  मुक्त संरचना  \nद्वारा उत्पाद्त वाक्यसभक  अनंत  समूहसँ  सम्बन्न्दधत अछि।  ई मूल  \nपररवतयनकारी  ननयम  बनबैत  अछि।  ्ोसर  चरण - प्रछतननछध क ृ छत \n'वाक्यनवन्दयासक  ससद्धांतक पहलू '[Aspects of the \nTheory of Syntax ] क  स ङ्ग्ग, मूल  वाक्यनवन्दयास  \nससद्धान्दतक ेँ व्याकरणक  एकटा  सामान्दय  ससद्धां त धरर  नवस्ताररत \nकयल  गेल  अछि  जानहमे  स्वरनवज्ञान आ शब््ािय सम्म्मसलत अछि।  \nवाक्यनवन्दयासक  आधार  गहींर  संरचना  ि ै क , आ सतह  संरचना   10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nघटना , जेना  स्वर, शब्् क्रम आ नवषय -ि ं ्।  नवस्ताररत ससद्धांतक \nचरणमे , एतऽ ध्यान व्यक्क्तगत व्याकरणसँ  सावयभौछमक  \nव्याकरणमे  पररवर्तित भऽ गेल  अछि।  एनह  चरणमे , सभ  \nपरर वतयनकारी  ननयमक ेँ  मात्र एकटा  ननयममे  घटा ् े ल जाइत ि ै क।  \nसंगनह  एनह  चरणमे , बाधाक  सावयभौछमक  सूत्रीकरण  नवकससत  \nकयल  जाइत अछि।  अतः टीजी व्याकरणक  लाभ  ई अछि  : पनहल , \nई वास्तवमे वाक्यनवन्दयास  स्वरनवज्ञान, शब््कोश आ शब््ाियक ेँ \nजोि ै त  अछि।  तेँ ई प्रणाली भाषाक  समर  अवधारणा  ् ै त अछि।  \nआओर  ई तंत्र कोनो  आन  व्याकरझणक  मॉडलक  तुलनामे  बेसी  \nसटीक  आ बेसी  पूणय अछि।  ्ोसर , टीजी व्याकरण  भाषाक  बेसी  \nनकफायती  आ व्यवस्स् ित वणयन  ् ै त ि ै क , ई ननयमक  एकटा  \nप्रणाली प्र्ान कर ै त  ि ै क  जे अनंत  संख्यामे  व्याकरझणक  वाक्यक  \nननमायणक  अनुमछत  ् ै त ि ै क।  पारम्पररक  व्याकरणक  नवपरीत , \nटीजी व्याकरणमे  कहल  गेल  ननयम  बहुत  स्पष्ट आ औपचाररक  \nरूपसँ  स्पष्ट अछि।  तेसर , टीजी व्याकरण  हमरा  सभक ेँ  बहुत  स्पष्ट \nरूपसँ  ् े खबैत अछि  जे ई एकटा  पैघ सामान्दयीकरण  शक्क्तक ेँ \nसंसाछधत  कर ै त  अछि।  ई अन्दतर्निनहत संरचना  आ ननयछमतताक ेँ  \nसेहो  स्पष्ट करबामे  सक्षम  अछि , जकरा  पारम्पररक  व्याकरण  आ \nसंरचनात्मक  व्याकरणक  व्याकरणनव्  अन् े खी कयलनन  अछि।  \nचाररम , टीजी व्याकरण  गहींर  संरचनाक  स्तर पर  भाषाक  बीच \nभाषाई सावयभौछमकता  आ नवश्लेषणक अस्स्तत्वक ेँ स्वीकार  कर ै त  \nअछि।  ..संरचनात्मक  व्याकरणक  अनुसार , प्रत्येक भाषा एकटा   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 11 \nव्यक्क्तगत संर चना  प्रस्तुत कर ै त  अछि।  मु्ा  टीजी व्याकरण  \nस्वीकार  कर ै त  अछि  जे सभ  भाषाक  वणयनमे  समान  सामान्दय  रूप  \nआ एक  प्रकारक  ननयम  होइत  अछि।  ई पूवय सावयभौछमकता  केँ  \nसं्र्भित कर ै त  अछि।  आ ओ सभ  सामान्दय  श्ेणी आ गहींर  संरचना  \nसेहो  प्रस्तुत कर ै त  अछि  आ ई मूल  सावयभौछमकताक ेँ  सं्र्भित कर ै त  \nअछि , आ टीजी व्याकरणक  अं छतम  लाभ  ई अछि  जे ई \nव्याकरझणकता  आ व्याकरणात्मकताक  स्तरक  धारणाक ेँ  छचछित  \nकऽ  सक ै त  अछि  जे मूल्यांकन , परीक्षण आ त्रुनट नवश्लेषणक \nक्षेत्रमे अपररहायय  अछि।  \nफ ं क्शनल रामर -कायायत्मक  व्याकरण  एम .ए.के . हैसलड े  द्वारा \nबनाओल  गेल  िल।  १९५० मे  एकरा  व्यवस्स् ित व्याकरण  कहल  \nगेल  िल।  कायायत्मक  व्याकरणमे , अियक ेँ  एनह  उद्देश्यक रूपमे  लेल  \nजाइत अछि  जे वक्ता चाहैत  िछि  जे सुनननहार  बुिछि।  एतय  \nकोनो  वाक्यक  अिय  ओकर  काययक  समान  होइत  अछि।  कायायत्मक  \nव्याकरणक  उद्देश्य अिय  आ शब््क प्रासंनगक नवकल्पक  सीमाक  \nअध्ययन  करब  अछि।  आ भाषाक  कायायत्मक  दृछष्टकोणक  एकटा  \nमहत्वपूणय नननहतािय  एकर  सं्भय  अछि।  माने  कायायत्मक  व्याकरण  \nसं्भयक ेँ  ध्यानमे  रखै त अछि , आ ई भाषानवज्ञानक ेँ समाजशास्त्र \nद्स  लऽ  जाइत अछि।  ओ संस्क ृ छत आ समाजमे  प्रासंनगक \nनवशेषता सभक  व्यवस्स् ित अध्ययन  छिक , जे ओनह  सन्द्भयक \nननमायण  कर ै त  अछि  जानहमे  भाषाक  प्रयोग कयल  जाइत अछि।  \nकायायत्मक  व्याकरणक  अनुसार , सभटा  शब््क ेँ ओपन  सेट  आ  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक्लोज्ड सेटमे  नवभाझजत कयल  जा सक ै त  अछि।  ओपन  सेट  संज्ञा, \nनक्रया , नवशेषण आ नक्रयानवशेषण  अछि ; ओ शान्ब््क शब्् वा \nसामरी  शब्् अछि।  .. कायायत्मक  व्याकरणमे  समूह  आ वाक्यांश  \nदूटा  अलग -अलग  अवधारणा  अछि।  समूह  शब््क नवस्तार अछि , \nजखन  नक  वाक्यांश  खण्डक संपीिन  अछि।  वाक्यांश  नवशेष रूपसँ  \nपी.पी.केँ  सं्र्भित कर ै त  अछि ; कायायत्मक  व्याकरणमे  संरछचत  आ \nकायायत्मक  लेबल  सेहो  अछि।  संरचनात्मक  लेबल  तत्वसभक \nसंरचनाक  प्रक ृ छतक ेँ सं्र्भित कर ै त  अछि , जखन  नक  कायायत्मक  \nलेबल  खण्डसभक वाक्यात्मक  काययक ेँ  सन्द्र्भित कर ै त  अछि।  \nआधुननक  भाषानवज्ञान आ पारम्पररक  व्याकरणक  बीच अन्दतर \nभाषानवज्ञान वणयनात्मक  अछि  नन् े शात्मक ननह : अछधकांश  \nआधुननक  भाषानवज्ञान वणयनात्मक  अछि , नकएक  तँ ई वणयन  \nकरबाक  प्रयास  कर ै त  अछि  जे लोक  वास्तवमे की  कहैत  िछि , ननह  \nनक  लोकक ेँ  की  कहबाक  चाही।  ई भाषाक  वणयन  ओकर  सभ  \nपहलूमे  कर ै त  अछि , मु्ा  'शुद्धता'क  ननयम  ननधायररत  ननह  कर ै त  \nअछि।  ई पछिला  शताब््ीमे भाषाक  अध्ययनक  नवपरीत  अछि।  ई \nअछधकांशतः  नन् े शात्मक िल।  पारम्पररक  व्याकरण  लोकसभक ेँ  \nभाषाक  उपयोग  क े ना  करब  बतबैत िल।  स्क ू लक  सशक्षकक ेँ \nरखरखावक  लेल  अपन  कतयव्यक  रूपमे  ् े खबाक चाही।  एकर  \nब्ला  ओ सभ  पययवेक्षक  आ तथ्यक असभलेखकताय  बनब  पससन्दन \nकरत , मु्ा  न्दयायाधीश  ननह।  हुनकर  मानब  िनन  जे प्राक ृ छतक  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 13 \nभाषण (संकोच , अपूणय उच् चारण, गलतफहमी  आद्) मे  जे नक ि ु  \nहोइत  िै क  ओकर  वणयन  हुनकर  नवश्लेषणमे कयल  जेबाक  चाही।  \nओ सभ  बुझि  सक ै त  िछि  जे फ ै शनक  प्रभावक कारणेँ  एक  \nप्रकारक  भाषण ्ोसरक  तुलनामे  सामाझजक  रूपसँ  बेसी  स्वीकायय  \nप्रतीत होइत  अछि।  मु्ा  एनहसँ  हुनका  ई ननह  सोचय  पितनन  जे \nसामाझजक  रूपसँ  स्वीकायय  नवनवधता आन  सभ  नकस्मक  स् िान  लऽ  \nसक ै त  अछि , अिवा  पुरान  शब्् हर्म  नव  वा नवपरीत  सँ  नीक  \nहोइत  अछि।  ओ सभ  भाषा आ भाषाक  उपयोगमे  पररवतयनक ेँ  \nएकटा  स्वाभानवक आ ननर ं तर  पूवायरहक  पररणाम  मानत , मु्ा  \nकोनो  एहन  चीजक  ननह  जकरा  डरबाक  चाही।  भाषा पररवतयनक ेँ  \n् े खल जेबाक  चाही  आओर  वर्णित कएल  जेबाक  चाही।  मु्ा , ई \nएनह  बातसँ  इनकार  ननह  कर ै त  अछि  जे भाषाक  ननयम  होइत  अछि।  \nएना  स्पष्ट रूपसँ  होइत  अछि  ननह  तँ हम  सभ  एक  ्ोसरक ेँ  ननह  \nबुझि / बुिा  सकब।  ्ोसर  द्स , कोनो  एकल  ननयम  या  \nअसभव्यक्क्त आवश्यक  रूपसँ  स्ाक  लेल  ननह  रहैत  अछि।  \nभाषानवज्ञान बाजल  जायवला  भाषाक ेँ  प्रािछमक  मानैत  अछि , \nसलन्खतक ेँ ननह : अतीतमे , व्याकरणनव्  सलन्खत शब््क महत्वपर \nबेसी  जोर  ् े लनन  अछि , आंसशक  रूपसँ  एकर  स् िाछयत्वक  कारण।  \nध्वनन ररकॉर्डिगक  आनवष्कारसँ  पनहने  क्षणभं गुर उच् चारणक \nसामना  करब  कदठन  िल।  पारम्पररक  शास्त्रीय सशक्षा सेहो  \nआंसशक  रूपसँ  ्ोषी िल।  लोकसभ  शास्त्रीय कालक  'सवयश्ेष्ठ  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलेखक 'क  उपयोगक  अनुसार  भाषाक ेँ  ढालबा  पर  जोर  ् े लनन  आ \nई लेखक  मात्र सलन्खत रूपमे  अस्स्तत्वमे िलाह।  \nयद्यनप , तथ्यक रूपमे , नक  हम  सामान्दय  रूपसँ  मानव  वाणीक  \nइछतहासक  नवषयमे  सोचैत  िी  जे व्यक्क्तगत वक्ता, बाजल  \nजायवला  भाषाक  भाषाई अनुभव  प्रािछमक  घटना  छिक , आ \nलेखन  एकर  कमोबे श अपूणय प्रछतनबम्ब छिक।  हम  सभ  पढनाइ  \nससखबासँ  पनहने  भाषण बुिनाइ  सीखैत  िी , आ सलखनाइ  \nससखबासँ  पनहने  बजनाइ  सीखैत  िी।  हम  सभ  जतेक  पढ ै त िी  \nओनहसँ  बेसी  भाषा सुनैत  िी  आ सलखबासँ  बेसी  बजै त िी।  बाजल  \nजायवला  भाषा सामान्दयतः  सलन्खत भाषासँ  बेसी  लचीला  होइत  \nअछि।  ई भाषाई नवकास क  ने तृत्व कर ै त  अछि , जखन  नक  सलन्खत \nभाषा बेसी  बा  कम  अं तराल  पर  ओकर  अनुसरण  कर ै त  अछि।  \nबाजल  जायवला  भाषाक ेँ  कते को  कारणसँ  प्रािछमक  माध्यम  \nमानल  जाइत अछि।  बाजल  जायवला  भाषा ऐछतहाससक  रूपसँ  \nसलन्खत भाषासँ  पनहने  होइत  अछि।  ्ोसर  शब््मे, ई सलन्खत \nप्रणाली अस्स्तत्वमे अयबासँ  बहु त पनहनेसँ  अस्स्तत्वमे िल।  \nआइयो  बहुत  रास  सुनवकससत  भाषामे  एखन  धरर  सलन्खत प्रणाली \nननह  अछि।  आनुवं सशक  रूपसँ  बच्चा सभ  सलखब  सीखबासँ  पनहने  \nसद्खन  बाजब सीखै त  अछि।  आन्दहर बच्चासभक ेँ बाजब \nससखबामे  कोनो  कदठनाई  ननह  होइत  ि ै क  मु्ा  बनहर  बच् चासभक ेँ \nबहुत  कदठनाई  होइत  ि ै क।  एनहसँ  पता चलैत  अछि  जे दृछष्टक चैनल   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 15 \nओतेक  महत्वपूणय ननह  अछि  जेना  कोनो  भाषा सीखबामे  ध्वननक \nचैनल।  \nमु्ा , ई सलन्खत भाषाक  महत्वसँ  इनकार  करबाक  लेल  ननह  अछि , \nजकर  अपन  लाभ  अछि  जे बाजल  जायवला  भाषाक  ननह  अछि।  \nपनहल , सलन्खत भाषाक  स ङ्ग्ग, सन्द् े शक ेँ अन्दतररक्षमे लऽ  जाय  \nसक ै त  अछि।  मानव  आवाज मात्र कानक  शॉटक  भीतर  प्रभावी \nहोइत  अछि।  सलन्खत भाषाक  म्छत  सँ , ..हम  नवशाल  स् िान  पर  \nसं् े श भेज आ प्राप्त कए  सक ै त  िी।  ्ोसर  जे सलन्खत भाषाक  \nस ङ्ग्ग सन्द् े शक ेँ समयक  माध्यमसँ  लऽ  जायल  जा सक ै त  अछि।  \nबाजल  जायवला  शब्् 'मरर  जाइत अछि ', मु्ा  एकटा  सलन्खत \nसन्द् े शक ेँ उत्पा्नक क्षणसँ  बहुत  आगू, बहुधा  पीढीसँ  पीढी आ \nएक  संस्क ृ छतसँ  ्ोसर  संस्क ृ छतमे  प्रेनषत कयल  जा सक ै त  अछि।  \nतेसर , मौन्खक  सं् े श नवक ृ छतक  अधीन  होइत  ि ै क , या  तँ \nअनजानमे  (जखन  उ्ाहरणक  लेल  गलतफहमीक  कारण ) बा \nअन्दयिा।  ्ोसर  द्स , सलन्खत सं् े श ठीक  ओनहना  रहैत  अछि  चाहे  \nएक  हजार  साल  बा् पढल  जाय  या  ्स  हजार  मील  दूर।  \nबाजल  जायवला  उच् चारण सलन्खत वाक्यक  स ङ्ग्ग बहुत  रास  \nसामान्दय  नवशेषता सािा  कर ै त  अछि , मु्ा  ओ काफी  अन्दतर सेहो  \nप्र्र्शित कर ै त  अछि।  एनह  लेल  भाषानव्क  मानब  िनन  जे बाजल  \nजायवला  रूप  आ सलन्खत रूप  अलग -अलग  प्रणालीसँ सम्बन्न्दधत \nअछि  यद्यनप  ओ ओवरलैप  भऽ सक ै त अछि।  ससस्टमक  अलग - 16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअलग  नवश्लेषण करबाक  चाही : पनहने  बाजल  जाइत अछि , फ े र \nसलखल।  \nभाषानवज्ञान पारम्पररक  व्याकरणसँ  एनह  लेल  सभन्दन अछि  जे ई \nभाषासभक ेँ  लैनटन -आधाररत  ढाँचामे  बाध्य ननह  कर ै त  अछि : \nअतीतमे , बहुत  रास  पारम्पररक  पाठ्यपुस्तक सभ  ननस्सन्द् े ह ई \nमानलक  अछि  जे लैनटन  एकटा  सावयभौछमक  रूपर े खा प्र्ान कर ै त  \nअछि  जानहमे  सभ  भाषा नफट होइत  अछि , आ अननगनत  स्क ू ली \nबच् चा अङ्ग्र ेजीक ेँ  नव् े शी पैटनयमे  बाध्य करबाक  अियहीन  प्रयाससँ  \nभ्रछमत भऽ गेल  अछि।  उ्ाहरणक  लेल , कखनो -कखनो  ई ्ावा \nकयल  जाइत अछि  जे जॉन  लेल  सन  वाक्यांश  'ड े नटव क े स 'मे  \nअछि।  मु्ा  ई स्पष्ट रूपसँ  असत्य  अछि , नकएक  तँ अङ्ग्र ेजीम े  \nलैनटन -प्रकारक  क े स  ससस्टम  ननह  अछि।  अन्दय समयमे , लैनटन  \nढाँचाक  प्रभाव बेसी  सूक्ष् म होइत  ि ै क , आ तेँ बेसी  भ्रामक होइत  \nि ै क।  बहुत  रास  लोक  गलत  तरीकासँ  नक ि ु  लैनटन  श्ेणीक ेँ \n'प्राक ृ छतक' मानय  लगलाह  अछि।  उ्ाहरणक  लेल , सामा न्दयतः ई \nमानल  जाइत अछि  जे भूत, वतयमान  आ भनवष्यक  लैनटन  कालक  \nनवभाजन  अपररहायय  अछि।  तैयो  बेसीकाल  एहन  भाषासभसँ  भेँट \nहोइत  अछि  जइमे  ई तीन  सुव्यवस्स् ित काल  भे् ननह  होइत  अछि।  \nनक ि ु  भाषामे  कोनो  नक्रयाक  अवछधक ेँ  व्यक्त करब  बेसी  महत्वपूणय \nअछि , चाहे  ओ एकटा  फराक  काज  हुअय  बा ननरन्दतर होइबला  \nकाज , नै  नक  कोनो  काजक ेँ  समयमे  ताकब।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 17 \nएकर  अछतररक्त, नक ि ु  संरचनापर  ननणयय  प्रायः लैनटन  मूलक  \nननकलैत  ि ै क।  उ्ाहरणक  लेल , लोकसभ  बेसीकाल  तक य  ् ै त \nिछि  जे 'नीक  अंरेजी ' स्स्प्लट इननफनननटव  [स्स्प्लट \nइननफनननटवमे  कोनो  नक्रया  नवशेषण बा नक्रया  नवशेषण वाक्यां श \n\"टू\" आ \" इननफनननटव  \" घटकमे  फराक  कएल  जाइत अछि ] सँ  \nबचैत अछि  जेना  to humbly apologize वाक्यां शमे , जतय  \nto apologize क े र  'नवभाजन ' कयल  जाइत अछि  humbly \nद्वारा। ई नवचार  जे स्स्प्लट इननफनननटव  गलत  अछि  से  लैनटन  पर  \nआधाररत  अछि।  शुद्धतावा्ी लोकनन  जोर  ् ै त िछि  नक , चूँनक  \nलैनटन  इननफनननटव  मात्र एकटा  शब्् अछि , एकर  अं रेजी  समकक्ष  \nएक  शब््क यिासंभव  नज्ीक  होयबाक  चाही।  भाषानव् लेल  \nएक  भाषाक ेँ  ्ोसर  भाषाक  मानकसँ  तुलना  कऽ  ननणयय  करब  \nअकल्पनीय  अछि।  ओ लोकनन  एनह  धारणाक  नवरोध  कर ै त  िछि  \nजे कोनो  एकटा  भाषा आन  सभ  लेल  पयायप्त रूपर े खा प्र्ान कऽ  \nसक ै त  अछि।  ओ सभ  एकटा  सावयभौछमक  ढाँ चा स् िानपत करबाक  \nप्रयास  कऽ  रहल  िछि , मु्ा  ई मानव  जाछत द्वारा उपयोग  कयल  \nजायवला  अछधकांश  भाषासभ  द्वारा सािा  कयल  गेल  \nनवशेषतासभ  पर  आधाररत  होयत।  \nसारांश  \nयद्यनप  आधुननक  भाषाई आ पारम्पररक  व्याकरणक  बीच बहुत  \nअन्दतर ि ै क , मु्ा  समकालीन  व्याकरझणक  नवश्लेषणमे  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनन् े शात्मक रूपसँ  ननह  बस्ल्क वणयनात्मक  रूपसँ  कयल  गेल  \nअछधकांश  काज  जेना  ओटो जेस्परसेन , डब्ल्यू. नेल्सन  फ्रांससस आ \nहेनररक  पौत्स्मा सन  नवद्वान द्वारा, पारम्पररक  व्याकरण  भाषामे  \nसलखल  गेल  िल।  कोनो  आधुननक  व्याकरणक ेँ  बुिबाक  लेल , आ \nशैलीगत  नवश्लेषणक  स्तर पर  लेखन  वा सानहत्यक  नवषयमे  \nवस्तुतः सभटा  चचायक ेँ  बुिबाक  लेल , पारम्पररक  व्याकरणसँ  \nननकालल  गेल  शब््ावलीक समि  होयबाक  चाही , यद्  सम्पूणय \nप्रणालीक ननह।  \n- झजयान  ली  आ ककिग  ममिग  ली  \nनेपालक  मैथिली  भार्ा  पाठ्यपुस् तक  लेल  रामाितार  यादि \nजीक  मैथिली  व्याकरणक  आधार पर  बनाओल  मानक  \nउच्चारण आ लेखन  शैली  \nमैछिलीमे  उच् चारण तिा  लेखन  \n१.पञ्चमाक्षर आ अनुस्वार: पञ्चमाक्षरान्दतगयत ङ्ग, ञ, ण, न  एवं म  \nअबैत अछि।  संस्क ृ त भाषाक  अनुसार  शब््क अन्दतमे जानह  वगयक  \nअक्षर रहैत  अछि  ओही  वगयक  पञ्चमाक्षर अबै त अछि।  जेना - \nअङ्ग्क  (क  वगयक  रहबाक  कारणे  अन्दतमे  ङ्ग् आएल  अछि। ) \nपञ्च (च वगयक  रहबाक  कारणे  अन्दतमे ञ् आएल  अछि। )  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 19 \nखण्ड (ट वगयक  रहबाक  कारणे  अन्दतमे ण् आएल  अछि। ) \nसन्न्दध (त वगयक  रहबाक  कारणे  अन्दतमे न् आएल  अछि। ) \nखम्भ (प वगयक  रहबाक  कारणे  अन्दतमे म् आएल  अछि। ) \nउपयुयक्त  बात मैछिलीमे  कम  ् े खल जाइत अछि।  पञ्चमाक्षरक \nब्लामे  अछधकांश  जगहपर  अनुस्वारक  प्रयोग ् े खल जाइि।  \nजेना - अंक , पंच, खंड, संछध , खंभ आद्। व्याकरणनव्  पस्ण्डत \nगोनवन्द् िाक  कहब  िनन  जे कवगय , चवगय आ टवगयसँ  पूवय अनुस्वार \nसलखल  जाए तिा  तवगय आ पवगयसँ  पूवय पञ्चमाक्षर े सलखल  जाए। \nजेना - अंक , चंचल , अंडा, अन्दत तिा  कम्पन।  मु्ा  नहन्द्ीक ननकट  \nरहल  आधुननक  लेखक  एनह  बातक ेँ  ननह  मानैत  िछि।  ओलोकनन  \nअन्दत आ कम्पनक  जगहपर  सेहो  अंत आ क ं पन  सलखैत  ् े खल \nजाइत िछि।  \nनवीन  पद्धछत नक ि ु  सुनवधाजनक  अवश्य ि ै क।  नकएक  तँ एनहमे  \nसमय  आ स् िानक  बचत होइत  ि ै क।  मु्ा  कतोकबेर  हस्तलेखन  वा \nमुद्रणमे अनुस्वारक  िोटसन  नबन्ददु स्पष्ट ननह  भेलासँ  अियक  अनिय  \nहोइत  सेहो  ् े खल जाइत अछि।  अनुस्वारक  प्रयोगमे उच् चारण-\n्ोषक  सम्भावना  सेहो  ततबए ् े खल जाइत अछि।  एत्िय  कसँ  \nलऽकऽ  पवगयधरर  पञ्चमाक्षर े क प्रयोग करब  उछचत अछि।  यसँ  \nलऽकऽ  ज्ञधररक अक्षरक स ङ्ग्ग अनुस्वारक  प्रयोग करबामे  कतहु  \nकोनो  नववा् ननह  ् े खल जाइि।   20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.ढ आ ढ : ढक  उच् चारण \"र् ह \"जकाँ  होइत  अछि।  अतः जतऽ \n\"र् ह \"क  उच् चारण हो  ओतऽ मात्र ढ सलखल  जाए। आनठाम  \nखासल  ढ सलखल  जएबाक  चाही।  जेना - \nढ = ढाकी , ढ े की, ढीठ, ढ े उआ, ढङ्ग्ग, ढ े री, ढाकनन , ढाठ आद्। \nढ = पढाइ, बढब, गढब, मढब , बुढबा, साँढ , गाढ, रीढ , चाँढ, \nसीढी , पीढी आद्। \nउपयुयक्त  शब््सभक ेँ ् े खलासँ  ई स्पष्ट होइत  अछि  जे साधारणतया  \nशब््क शुरूमे  ढ आ मध्य  तिा  अन्दतमे ढ अबै त अछि।  इएह  ननयम  \nड आ िक  सन्द्भय सेहो  लागू  होइत  अछि।  \n३.व आ ब : मैछिलीमे  \"व\"क  उच्चारण ब कएल  जाइत अछि , मु्ा  \nओकरा  ब रूपमे  ननह  सलखल  जएबाक  चाही।  जेना - उच् चारण  : \nबैद्यनाि , नबद्या, नब , ् े बता, नबष् णु, बंश, बन्द्ना आद्। एनहसभक  \nस् िानपर  क्रमशः वैद्यनाि , नवद्या, नव , ् े वता, नवष् णु, वं श, वन्द्ना \nसलखबाक  चाही।  सामान्दयतया  व उच् चारणक लेल  ओ प्रयोग कएल  \nजाइत अछि।  जेना - ओकील , ओजह  आद्। \n४.य  आ ज : कतहु -कतहु  \"य \"क  उच्चारण \"ज\"जकाँ  कर ै त  \n् े खल जाइत अछि , मु्ा  ओकरा  ज ननह  सलखबाक  चाही।  \nउच् चारणमे यज्ञ, जद्, जमुना , जुग, जाबत, जोगी, जदु , जम  आद्  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 21 \nकहल  जाएवला  शब््सभक ेँ क्रमशः यज्ञ, यद् , यमुना , युग , याबत , \nयोगी , यदु , यम  सलखबाक  चाही।  \n५.ए आ य  : मैछिलीक  वतयनीमे  ए आ य  दुनू  सलखल  जाइत अछि।  \nप्राचीन वतयनी - कएल , जाए, होएत , माए , भाए, गाए आद्। \nनवीन  वतयनी - कयल , जाय , होयत , माय , भाय , गाय  आद्। \nसामान्दयतया  शब््क शुरूमे  ए मात्र अबैत अछि।  जेना  एनह , एना , \nएकर , एहन  आद्। एनह  शब््सभक स् िानपर  यनह , यना , यकर , \nयहन  आद्क  प्रयोग ननह  करबाक  चाही।  यद्यनप  मैछिलीभाषी  \nिारूसनहत  नक ि ु  जाछतमे  शब््क आरम्भोमे \"ए\"केँ  य  कनह  \nउच् चारण कएल  जाइत अछि।  \nए आ \"य \"क  प्रयोगक  प्रयोगक  सन्द्भयमे प्राचीने पद्धछतक \nअनुसरण  करब  उपयुक्त  मानन  एनह  पुस्तकमे  ओकर े  प्रयोग कएल  \nगेल  अछि।  नकएक  तँ दुनूक  लेखनमे  कोनो  सहजता  आ दुरूहताक  \nबात ननह  अछि।  आ मैछिलीक  सवयसाधारणक  उच् चारण-शैली  यक  \nअपेक्षा एसँ  बेसी  ननकट  ि ै क।  खास  कऽ  कएल , हएब  आद् \nकछतपय  शब््क ेँ क ै ल , हैब  आद् रूपमे  कतहु -कतहु  सलखल  जाएब \nसेहो  \"ए\"क  प्रयोगक ेँ बेसी  समीचीन  प्रमाझणत कर ै त  अछि।  \n६.नह , हु  तिा  एकार , ओकार  : मैछिलीक  प्राचीन लेखन -परम्परामे \nकोनो  बातपर  बल  ् ै त काल  शब््क पािाँ  नह , हु  लगाओल  जाइत  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nि ै क।  जेना - हुनकनह , अपनहु , ओकरहु , तत्कालनह , चोट्टनह, आनहु  \nआद्। मु्ा  आधुननक  लेखनमे  नहक  स् िानपर  एकार  एवं हुक  \nस् िानपर  ओकारक  प्रयोग कर ै त  ् े खल जाइत अछि।  जे ना- हुनक े , \nअपनो , तत्काले, चोट्टे, आनो  आद्। \n७.ष तिा  ख : मै छिली  भाषामे  अछधकांशतः  षक  उच्चारण ख हो इत \nअछि।  जेना - षड्यन्दत्र (खियन्दत्र), षोडशी (खोिशी ), षट ् कोण \n(खटकोण ), वृषेश (वृखेश), सन्दतोष (सन्दतोख) आद्। \n८.ध्वनन-लोप  : ननम्नसलन्खत अवस् िामे  शब््सँ ध्वनन-लोप  भऽ \nजाइत अछि : \n(क )नक्रयान्दवयी प्रत्यय अयमे  य  वा ए लुप्त भऽ जाइत अछि।  \nओनहमेसँ  पनहने  अक  उच्चारण ्ीघय भऽ जाइत अछि।  ओकर  आगाँ \nलोप -सूचक  छचि  वा नवकारी  (' / ऽ) लगाओल  जाइि।  जेना - \nपूणय रूप  : पढए (पढय ) गेलाह , कए  (कय ) लेल , उठए (उठय ) \nपितौक।  \nअपूणय रूप  : पढ' गेलाह , क ' लेल , उठ' पितौक।  \nपढऽ गेलाह , कऽ  ले ल , उठऽ पितौक।  \n(ख)पूवयकासलक  क ृ त आय  (आए) प्रत्ययमे य  (ए) लुप्त भऽ \nजाइि , मु्ा  लोप -सूचक  नवकारी  ननह  लगाओल  जाइि।  जेना -  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 23 \nपूणय रूप  : खाए (य ) गेल , पठाय  (ए) ् े ब, नहाए  (य ) अएलाह।  \nअपूणय रूप  : खा गेल , पठा ् े ब, नहा  अएलाह।  \n(ग)स्त्री प्रत्यय इक  उच् चारण नक्रयाप्, संज्ञा, ओ नवशे षण तीनूमे  \nलुप्त भऽ जाइत अछि।  जेना - \nपूणय रूप  : ्ोसरर  मासलनन  चसल  गेसल।  \nअपूणय रूप  : ्ोसर  मासलन  चसल  गेल।  \n(घ)वतयमान  क ृ ्न्दतक अन्न्दतम त लुप्त भऽ जाइत अछि।  जेना - \nपूणय रूप  : पढ ै त अछि , बजैत अछि , गबैत अछि।  \nअपूणय रूप  : पढ ै अछि , बजै अछि , गबै अछि।  \n(ङ्ग)नक्रयाप्क  अवसान  इक , उक , ऐक  तिा  हीकमे  लुप्त भऽ \nजाइत अछि।  जेना - \nपूणय रूप : छियौ क , छियैक , िहीक , िौक , ि ै क , अनबतै क , होइक।  \nअपूणय रूप  : छियौ , छियै , िही , िौ , िै , अनबतै, होइ।  \n(च)नक्रयाप्ीय  प्रत्यय न्दह, हु  तिा  हकारक  लोप  भऽ जाइि।  \nजेना - \nपूणय रूप  : िन्न्दह, कहलन्न्दह, कहलहुँ , गेलह , ननह।   24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअपूणय रूप  : िनन , कहलनन , कहलाौँ , गेलऽ , नइ , नझञ , नै।  \n९.ध्वनन स् िानान्दतरण : कोनो -कोनो  स्वर-ध्वनन अपना  जगहसँ  \nहनटकऽ  ्ोसरठाम  चसल  जाइत अछि।  खास  कऽ  ह्रस्व इ आ उक  \nसम्बन्दधमे ई बात लागू  होइत  अछि।  मैछिलीकरण  भऽ गेल  शब््क \nमध्य  वा अन्दतमे जँ ह्रस्व इ वा उ आबए तँ ओकर  ध्वनन \nस् िानान्दतररत भऽ एक  अक्षर आगाँ आनब जाइत अछि।  जेना - शनन  \n(शइन ), पानन  (पाइन ), ्ासल  ( ्ाइल ), मानट  (माइट ), क ाि ु  \n(काउि ), मासु (माउस ) आद्। मु्ा  तत्सम शब््सभमे ई ननयम  \nलागू  ननह  होइत  अछि।  जेना - रस्श्मक ेँ रइश्म आ सुधांशुक ेँ  सुधाउ ं स  \nननह  कहल  जा सक ै त  अछि।  \n१०.हलन्दत(््)क  प्रयोग : मै छिली  भाषामे  सामान्दयतया  हलन्दत \n(््)क  आवश्यकता  ननह  होइत  अछि।  कारण  जे शब््क अन्दतमे अ \nउच् चारण ननह  होइत  अछि।  मु्ा  सं स्क ृ त भाषासँ  जनहनाक  तनहना  \nमैछिलीमे  आएल  (तत्सम) शब््सभमे हलन्दत प्रयोग कएल  जाइत \nअछि।  एनह  पोिीमे  सामान्दयतया  सम्पूणय शब््क ेँ मैछिली  \nभाषासम्बन्दधी ननयमअनुसार  हलन्दतनवहीन  राखल  गेल  अछि।  मु्ा  \nव्याकरणसम्बन्दधी प्रयोजनक  लेल  अत्यावश्यक स् िानपर  कतहु -\nकतहु  हलन्दत ् े ल गेल  अछि।  प्रस्तुत पोिीमे  मछिली  लेखनक  \nप्राचीन आ नवीन  दुनू  शैलीक  सरल  आ समीचीन  पक्षसभक ेँ \nसमेनटकऽ  वणय-नवन्दयास  कएल  गेल  अछि।  स् िान  आ समयमे  \nबचतक  स ङ्ग्गनह  हस्त-लेखन  तिा  तकननकी  दृछष्टसँ सेहो  सरल   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 25 \nहोबऽवला  नहसाबसँ  वणय-नवन्दयास  छमलाओल  गेल  अछि।  वतयमान  \nसमयमे  मैछिली  मातृभाषीपययन्दतक ेँ  आन  भाषाक  माध्यमसँ  \nमैछिलीक  ज्ञान ले बऽ  पनिरहल  पररप्रेक्ष्यमे लेखनमे  सहजता  तिा  \nएकरूपतापर  ध्यान ् े ल गेल  अछि।  तखन  मैछिली  भाषाक  मूल  \nनवशेषतासभ  क ु म्ण्ठत ननह  होइक , ताहूद्स  लेखक -मण्डल सचेत  \nअछि।  प्रससद्ध भाषाशास्त्री डा. रामावतार  या्वक  कहब  िनन  जे \nसरलताक  अनुसन्दधानमे  एहन  अवस् िा नकन्दनहु  ने  आबऽ ् े बाक \nचाही  जे भाषाक  नवशेषता िाँ हमे  पनड जाए। हमसभ  हुनक  \nधारणाक ेँ  पूणय रूपसँ  स ङ्ग्ग लऽ  चलबाक  प्रयास  कएलहुँ  अछि।  \nपोिीक  वणयनवन्दयास  कक्षा ९ क  पोिीसँ  नक ि ु  मात्रामे सभन्दन अछि । \nननरन्दतर अध्ययन , अनुसन्दधान  आ नवश्लेषणक कारणे  ई \nसुधारात्मक  सभन्दनता आएल  अछि।  भनवष्यमे आनहु  पोिीक ेँ  \nपररमार्जित कर ै त  मै छिली  पाठ्यपुस्तकक  वणयनवन्दयासमे  पूणयरूपे ण  \nएकरूपता  अनबाक  हमरासभक  प्रयत्न रहत।  \nकक्षा १० मैछिली  लेखन  तिा  पररमाजयन  महेन्दद्र मलं नगया / धीर े न्दद्र \nप्रेमर्षि संयोजन - गणेशप्रसा् भट्टराई । \nप्रकाशक  सशक्षा तिा  खेलक ू ्  मन्दत्रालय, पाठ्यक्रम नवकास  \nक े न्दद्र,सानोदठमी , भक्तपुर। \nसवायछधकार  पाठ्यक्रम नवकास  क े न्दद्र एवं जनक  सशक्षा सामरी  \nक े न्दद्र, सानोदठमी , भक्तपुर।  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपनहल  संस्करण  २०५८ बैशाख (२००२ ई.) । \nयोग्ान : सशवप्रसा्  सत्याल , जगन्दनाि अवा, गोरखबहादुर  ससिह , \nगणेशप्रसा् भट्टराई, डा. रामावतार  या्व , डा. राजेन्दद्र नवमल , डा. \nराम्याल  राक े श , धमेन्दद्र नवह्वल, रूपा  धीरू , नीरज  कणय , रमेश  \nरञ्जन । \nभाषा सम्पा्न- नीरज  कणय , रूपा  िा  । \nमैथिली  अकादमी , पटना द्वारा वनधाषररत  मैथिली  लेख न-शैली  \n१. जे शब्् मैछिली -सानहत्यक  प्राचीन कालसँ  आइ धरर  जानह  \nवियनीमे  प्रचसलत अछि , से  सामान्दयतः  तानह  वियनीमे  सलखल  जाय - \nउ्ाहरणािय - \nग्राह्य \nएखन  \nठाम  \nजकर , तकर  \nतननकर  \nअछि   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 27 \nअग्राह्य \nअखन , अखनन , एखेन , अखनी  \nदठमा , दठना , ठमा  \nजेकर , तेकर  \nछतनकर।  (वैकस्ल्पक रूपेँ  राह्य ) \nऐि , अनह , ए। \n२. ननम्नसलन्खत तीन  प्रकारक  रूप  वै कस्ल्पकतया  अपनाओल  \nजाय : भऽ गेल , भय  गेल  वा भए गेल।  जा रहल  अछि , जाय  रहल  \nअछि , जाए रहल  अछि।  कर ' गेलाह , वा करय  गेलाह  वा करए  \nगेलाह।  \n३. प्राचीन मैछिलीक  'न्दह' ध्वननक स् िानमे  'न ' सलखल  जाय  सक ै त  \nअछि  यिा  कहलनन  वा कहलन्न्दह। \n४. 'ऐ' तिा  'औ' ततय  सलखल  जाय  जत' स्पष्टतः 'अइ' तिा  \n'अउ' सदृश  उच् चारण इष्ट हो।  यिा - ् े खै त, िलैक , बौआ, िौक  \nइत्याद्। \n५. मैछिलीक  ननम्नसलन्खत शब्् एनह  रूपे  प्रयुक्त होयत : जैह , सैह , \nइएह , ओऐह , लैह  तिा  ् ै ह।  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n६. ह्र्सस्व इकारां त  शब््मे 'इ' के  लुप्त करब  सामान्दयतः  अराह्य  \nछिक।  यिा - राह्य  ् े न्ख आबह , मासलनन  गेसल  (मनुष्य  मात्रमे)। \n७. स्वतं त्र ह्रस्व 'ए' वा 'य ' प्राचीन मैछिलीक  उद्धरण आद्मे  तँ \nयिावत  राखल  जाय , ककितु  आधुननक  प्रयोगमे वैकस्ल्पक रूपेँ  'ए' \nवा 'य ' सलखल  जाय।  यिा :- कयल  वा कएल , अयलाह  वा \nअएलाह , जाय  वा जाए इत्याद्। \n८. उच्चारणमे  दू  स्वरक  बीच जे 'य ' ध्वनन स्वतः आनब जाइत अछि  \nतकरा  लेखमे  स् िान  वैकस्ल्पक रूपेँ  ् े ल जाय।  यिा - धीआ, \nअढ ै आ, नवआह , वा धीया , अढ ै या , नबयाह।  \n९. सानुनाससक  स्वतंत्र स्वरक  स् िान  यिासंभव  'ञ' सलखल  जाय  \nवा सानुनाससक  स्वर। यिा :- मै ञा , कननञा , नकरतननञा  वा मै आँ , \nकननआँ , नकरतननआँ।  \n१०. कारकक  नवभक्क्िक  ननम्नसलन्खत रूप  राह्य :- हािक ेँ , हािसँ , \nहािेँ , हािक , हािमे ।  'मे ' मे  अनुस्वार सवयिा  त्याज्य छिक।  'क ' \nक  वैकस्ल्पक रूप  'क े र ' राखल  जा सक ै त  अछि।  \n११. पूवयकासलक  नक्रयाप्क  बा् 'कय ' वा 'कए ' अव्यय  \nवैकस्ल्पक रूपेँ  लगाओल  जा सक ै त  अछि।  यिा :- ् े न्ख कय  वा \n् े न्ख कए।  \n१२. माँ ग, भाँग आद्क  स् िानमे  माङ्ग, भाङ्ग इत्याद् सलखल  जाय।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 29 \n१३. अद्धय 'न ' ओ अद्धय 'म ' क  ब्ला  अनुसार  ननह  सलखल  जाय , \nककितु  िापाक  सुनवधािय  अद्धय 'ङ्ग' , ' ञ', तिा  'ण' क  ब्ला  \nअनुस्वारो सलखल  जा सक ै त  अछि।  यिा :- अङ्ग्क , वा अं क , \nअञ्चल वा अंचल , कण्ठ वा क ं ठ। \n१४. हलं त  छचि  ननअमतः  लगाओल  जाय , ककितु  नवभक्क्तक संग  \nअकारांत  प्रयोग कएल  जाय।  यिा :- श्ीमान्, ककितु  श्ीमानक।  \n१५. सभ  एकल  कारक  छचि  शब््मे सटा  क ' सलखल  जाय , हटा  \nक ' ननह , संयुक्त  नवभक्क्तक हेतु  फराक  सलखल  जाय , यिा  घर  \nपरक।  \n१६. अनुनाससकक ेँ  चन्दद्रनबन्ददु द्वारा  व्यक्त कयल  जाय।  पर ं तु \nमुद्रणक  सुनवधािय  नह  समान  जनटल  मात्रापर अनुस्वारक  प्रयोग \nचन्दद्रनबन्ददुक ब्ला  कयल  जा सक ै त  अछि।  यिा - हहि  क े र  ब्ला  \nकहि।  \n१७. पूणय नवराम  पासीसँ  ( । ) सूछचत  कयल  जाय।  \n१८. समस्त  प् सटा  क ' सलखल  जाय , वा हाइफ े नसँ  जोनि  क ' , \nहटा  क ' ननह।  \n१९. सल अ तिा  द्अ शब््मे नबकारी  (ऽ) ननह  लगाओल  जाय।  \n२०. अंक  ् े वनागरी रूपमे  राखल  जाय।   30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२१.नक ि ु  ध्वननक लेल  नवीन  छचन्दह बनबाओल  जाय।  जा' ई ननह  \nबनल  अछि  ताबत एनह  दुनू  ध्वननक ब्ला  पूवयवत् अय / आय / \nअए/ आए/ आओ/ अओ सलखल  जाय।  आनक  ऎ वा ऒ सँ  \nव्यक्त कएल  जाय।  \nह ./- गोनवन्द् िा  ११/८/७६ श्ीकान्दत ठाक ु र  ११/८/७६ सुर े न्दद्र िा  \n\"सुमन \" ११/०८/७६ \nजजयान  ली  आ ककिंग ममिंग ली  सलखैत  िछि - \nअछधकांश  आधुननक  भाषानवज्ञान वणयनात्मक  अछि , नकएक  तँ ई \nवणयन  करबाक  प्रयास  कर ै त  अछि  जे लोक  वास्तवमे की  कहैत  \nिछि , ननह  नक  लोकक ेँ  की  कहबाक  चाही।  ई भाषाक  वणयन  ओकर  \nसभ  पहलूमे  कर ै त  अछि , मु्ा  'शुद्धता'क  ननयम  ननधायररत  ननह  \nकर ै त  अछि।  ई पछिला  शताब््ीमे भाषाक  अध्ययनक  नवपरीत  \nअछि।  ई अछधकांशतः  नन् े शात्मक िल।  पारम्पररक  व्याकरण  \nलोकसभक ेँ  भाषाक  उपयोग  क े ना  करब  बतबैत िल।   \nमु्ा  गोनवन्द् िा , श्ीकान्दत ठाक ु र  आ सुर े न्दद्र िा  \"सुमन \" राह्य -\nअरा ह्य ्ऽ कऽ  शुद्धता आ अशुद्धताक ननणयय  ्ऽ ्ै िछि।  \nरामावतार  या्व  से हो  \"अ र े फ े र े न्दस रामर  ऑफ मैछिली \" मे  किौ -\nकिौ  मानकता  आद्क  आधारपर  ननणयय  ् ै त बुिाइत  िछि।  \nअ रेफ े रेन्स ग्रामर  ऑफ मैथिली   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 31 \nऐ पोिीक  पृष्ठ १२ पर  रामावतारजी  सूछचत  कर ै त  िछि  जे नक ि ु  \nशब््क नाकक  मेलसँ  उच्चारण तिाकछित  मानक  मैछिलीक  \nलक्षण कहल  जाइत अछि  जकरा  मैछिलीक  ब्राह्मण उपभाषा सेहो  \nकहल  जाइत अछि।  पृ. ३७६ पर  रामावतारजी  सूछचत  कर ै त  िछि  \nजे ओ नक ि ु  असशझक्षत/ अद्धय-सशझक्षत ब्राह्मण युवाक ेँ  पनहने  ् े खने \nिछि  जे 'ननम्न' जाछतक  उमेरगर  लोक  केँ  \"ताेँ\" सँ  सम्बोछधत \nकर ै त  िछि , मु्ा  आब (१९९६ मे ) से  ब्ायस्त नै  कएल  जाइत अछि।  \nसुभाष  चन्दद्र या्व  सलखै  िछि -मै छिलीक  वै याकरण  सभ  संस्क ृ ताह  \nआ कहिद्आह  व्याकरझणक  ढाँ चा तै यार  कयलनन।  ओ सभ  ्सलत  \nमैछिलीक  नवसशष्टता आ सभन्दनता कें  नवचार -योलय  ननह  बुिलनन।  \nडॉ. रामावतार  या्व  एकमात्र एहन  भाषाशास्त्री िछि  जे एनह  पर  \nिोि े  नवचार  कयने  िछि।  ... एक  बेर  अनुरह  नारायण  ससन्दहा \nसामाझजक  सं स् िान , पटना  मे  एकटा  काययक्रम  भेल।  क े न्दद्रीय भाषा \nसंस् िान , मैसूर  एनह  काययक्रमक  आयोजन  कयने  िल।  काययक्रमक  \nमूल  छचन्दता मैछिली  भाषाक  नवकास  िल।  नवकास  कोना  हो , \nतानहपर  अनेक  वक्ता अपन -अपन  वक्तृता ् े लनन।  डॉ. मे घन  प्रसा् \nसेहो  अपन  नवचार  रखलनन।  हुनक  भाषा मे  ओतेक  आ्रसूचकता  \nननह  िलनन , जतेक  नवद्वत समूह  कें  अपेक्षा रहनन।  फल  ई भेल  जे \nहुनक  भानषक  स्खलन  लेल  भाषणक  नबच्चनह मे  बहुत  \nअसशष्टतापूवयक हुनकर  हँसी  उिाओल  गेल।  ई दृश्य हमरा  नवचसलत  \nकयने  िल  आ एनह  तरहक  भानषक  असनहष् णुताक प्रछतकार हम   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतत्क्षण कयने  रही।   [पचपननया  मैछिली  -सुभाष  चन्दद्र या्व ; \nगुलो : कला  आ भाषा, २०२२ मे  संकसलत ] \nसुभाष  चन्दद्र या्व  सलखै  िछि - \"डॉ. रामावतार  या्व  एकमात्र \nएहन  भाषाशास्त्री िछि  जे एनह  पर  िोि े  नवचार  कयने  िछि। \" आ \nसे  सत्य  िै  कारण  ओ िोि े  नवचार  तँ क े ने  िछि।  मु्ा  से  पयायप्त नै  \nअछि।  \nअ र े फ े र े न्दस रामर  ऑफ मै छिली  मे  पनहल  अध्याय  मैछिली  \nव्याकरणक  सय  सालक  इछतहास , ्ोसर - ध्वननक व्यवस् िा आ \nसलनप , तेसर - संज्ञा, चाररम - सवयनाम , पाँचम - नवशेषण, िअम - \nनक्रया , सातम - नक्रया -नवशेषण, आठम - मुख्य आ गौण वाक्य  \nप्रकार  आ नौम  अध्याय - सरल  आ छमश् वाक्यक  वाक्य -नवन्दयास  \nआ शब््ािय नवज्ञान पर  आधाररत  अछि।  \nफ्राइज सलखै  िछि  -Prescriptive and scholarly \ngrammars belong to a \"prescientific era\"; ... \nthe new approach- the application of two of \nthe methods of structural linguistics,  \ndistributional analysis and substitution \nmakes it possible to dispense with the usual \neight parts of speech.[ Ch. Fries - The \nStructure of English. London, 1959]  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 33 \nएन . एम . राये वस्का  सलखै  िछि - सी . फ्राइज शब्् सभक ेँ  चाररटा  \n\"रूप -वगय\"मे  वगीक ृ त कर ै त  िछि , जे सं ख्या द्वारा ननर््िष्ट अछि ; आ \n\"प्रकायय  शब््\"क  पन्दद्रह समूह , जे अक्षर द्वारा ननर््िष्ट अछि।  \nअसभव्यक्क्तक चारर  प्रमुख भाग (संज्ञा, नक्रया , नवशेषण, \nनक्रयानवशेषण ) जे फ्राइजक ्जय सामरीमे  प्रछतस् िापनक प्रनक्रया \nद्वारा स् िानपत कयल  गेल  अछि , एनह  तरहेँ  संख्याक ेँ  िो नि  कोनो  \nनाम  ननह  ् े ल गेल  अछि : वगय १, वगय २, वगय ३, वगय ४।  चारर  वगय \nमोटा -मोटी  ओनहसँ  मेल  खाइत अछि  जकरा  अछधकांश  \nव्याकरणनव्  संज्ञा आ सवयनाम , नक्रया , नवशेषण आ नक्रयानवशेषण  \nकहैत  िछि , यद्यनप  सी . फ्राइज नवशेष रूपसँ  पाठकक ेँ  ओनह  \nकिनक  अनुवा्  करबाक  प्रयासक  नवरु द्ध चेतावनी  ् ै त िछि  जे \nओ पुरान  व्याकरझणक  शब्् पुस्तकमे  ् े खैत िछि।  प्रकायय  शब््क \nसमूहमे  ननहये  क े वल  उपसगय  आ संयोजन  होइत  ि ै क , वरन् नक ि ु  \nनवसशष्ट शब्् सेहो  होइत  ि ै क  जकरा  बेसी  पारम्पररक  व्याकरणनव्  \nएकटा  नवशेष प्रकारक  सवयनाम , नक्रयानवशेषण  आ नक्रयाक  रूपमे  \nवगीक ृ त कर ै त  िछि।  \n[MODERN ENGLISH GRAMMAR, N. M. \nRAYEVSKA, \nhttp://web.krao.kg/2_inostran/english/3.p\ndf]  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमैछिली  व्याकरणमे  लोक  की  बजै िछि  (नववरणात्मक ननअम ) क े र  \nसंग  हुनका  की  बजबाक  चाही  (नन् े शात्मक ननअम ), दुनु  ् े खल \nजाइत अछि।  आधुननक  मैछिली  व्याकरणमे  एकर  समावेश  हे बाक  \nचाही।  औपचाररक  आ अनौपचाररक  भाषा (जेना  क्रमशः उपन्दयास  \nआ शोध-ननबन्दध), क्षेत्रीय आ आर्ििक -सामाझजक  भे् आ \nनन् े शात्मक ननअमक  स्स् िछतक अध्ययन   समाज -भाषा-भानषकी  \nकहबैत  अछि।  \nरामावतार  या्व  वाछचक  मैछिलीपर  एकटा  संरचना  अपन  \nव्याकरणमे  प्रस्तुत  क े ने  िछि।  \nनई ददल्ली  विश्व पुस् तक  मेला  २०२४- भार्ा  पैिेललयनमे  \nरामाितार  यादि आ योगेन्र प्रसाद  यादि जीक  आदमकद  \nपोस्टर  \n \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 35 \n \nगंगेश उपाध्यायक  तत्त्िथचन्तामजण \nगंगेश उपाध्यायक  तत्त्वछचन्दतामझण चारर  खण्डमे नवभाझजत अछि - \n१. प्रत्यक्ष (सोिाँ -सोिी ), ( २) अनुमान , ( ३) उपमान  (तुलना  \nक े नाइ ) आ (४) शब्् (मौन्खक  गवाही )। वैध ज्ञान प्राप्त करबाक  \nई चाररटा  साधन  ऐ चारर  खण्डमे अछि।  \nखण्ड एक  \nप्रत्यक्ष \nगङ्ग्गेशक  आह्वान: सत्रमूर्ति सशवक  आह्वानसँ ई खण्ड शुरू  होइत  \nअछि।आ  तेँ आह्वानक नवषयपर  चचाय शुरू  होइत  अछि।  ई मानल  \n 36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजाइत अछि  जे कोनो  पररयोजनाक  प्रारम्भमे भगवानक  आह्वानसँ \nई कायय  पूणय होइत  अछि।  \nआपसिः  जे कोनो  आह्वान कोनो  काज  पूरा  करबाक  कारण  अछि , \nसे  सकारात्मक  बा नकारात्मक  सं गछतक  माध्यम  सँ  स् िानपत नै  \nकएल  जा सक ै त  अछि , नकएक  तँ एहनो  भेल  अछि  जे कोनो  \nआह्वानक नबना  सेहो  कोनो  काज  पूरा  कएल  गेल।  \nआपसिक  उिर : एकर  कारण  ई अछि  जे ई आह्वान  पूवय जन्दममे \nकयल  गेल  िल / हएत।  \nआपसिः  नै , ई तँ घुमघुमौआ  तक य  अछि , आ ओनानहतो  कोनो  काज  \nपूरा  क े ना  होइत  अछि  तकर  अनुभवजन्दय कारण  सभ  आह्वानक ेँ \nअनावश्यक  ससद्ध कर ै त  अछि।  \nआपसिक  उिर : ई प्रमाण जे आह्वान कायय  पूणय हेबाक  कारण  िै , \nतइमे  दू  चरणक  अनुमान  शाछमल  अछि । पनहल , ई जे ई सशष्ट लोक  \nद्वारा ननन्न्द्त नै  अछि  वरन  हुनका  सभ  द्वारा सेहो  आह्वानसँ कायय  \nप्रारम्भ कएल  जाइत अछि।  तखन  ई अनुमान  लगाओल  जा सक ै त  \nअछि  जे काज  पूरा  भेनाइ  फल  अछि  नकएक  तँ ई ननयछमत  रूप  सँ  \nइस्च्छत अछि , आ आन  कोनो  फल  उपलब्ध नै  अछि।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 37 \nआपसि : ई तक य  काज  नै  करत  कारण  ई पनहनेसँ  ज्ञात अछि  जे \nआह्वानक अि ै तो  काज  पूणय भऽ सक ै त  अछि , कारण -सम्बन्दध \nकोनो  तक य सँ  स् िानपत नै  कएल  जा सक ै त  अछि।  \nआपसिक  उिर : हम  सभ  ऐ तक य  (जे आह्वान कायय  पूणय करबै त  \nअछि ) क  समियन  ले ल  वै द्क  आ् े शक आह्वान कर ै त  िी।  मु्ा  \nकोनो  एहन  वैद्क  किन  नै  भेटैत अछि । से  अनुमान  कएल  जा \nसक ै त  अछि  जे ऐ तरहक  आह्वान सुसंस्क ृ त  लोक  सभ  द्वारा शुरू  \nकएल  गेल  आ कएल  जाइत अछि।  \nप्राियना ् े ह (जेना  प्रणाम), वाणी (गायन ) आ मस्स्तष्क (ध्यान) \nसँ  होइत  अछि।  मु्ा  कोनो  ईश्वरमे नवश्वास क े ननहार  सेहो  कायय  \nसम्पन्दन कऽ  लै त  अछि , तँ की  ओ पूवय जन्दममे आह्वान/ प्राियना  क े ने  \nहएत ? आ आह्वानक बा्ो कखनो  काल  कायय  सम्पन्दन नै  होइत  \nअछि , से  की  ढ े र रास  बाधा ओइ साधारण  आह्वानसँ दूर  नै  भेल  \nहएत ? \nऐ तरहक  तक य सँ  प्रारम्भ भेल  िल  ई रन्दि, ७-८ सय  बखय पनहने ! \n(सन्द्भय: कालय  एच पॉटर : एनसाइक्लोपीनडया  ऑफ इस्ण्डयन \nनफलोसोफी , १९९३; सतीश  चन्दद्र नवद्याभूषण: अ नहस्री ऑफ \nइस्ण्डयन लॉझजक , १९२१)  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्टीफन  एच. वफललप्स  सलखै  िछि : \nछमछिलामे  राखल  गेल  पञ्जी वंशावली  असभलेखसँ  पता चलै त  \nअछि  जे हुनक  पत्नी आ तीनटा  बे टा आ एकटा  बेटी िल।  एकटा  \nबेटा िलन्न्दह प्रससद्ध न्दयाय  लेखक , वधयमान।  गङ्ग्गेश स्पष्ट रूप सँ  \nअपन  जीवनकालमे  प्रसससद्ध प्राप्त कयलनन , जकरा  \"जग्-गुरु \" \nकहल  जाइत अछि , जे हुनक  समयक  शै क्षझणक संस् िानक  ले ल  \n\"प्रछतछष्ठत नवश्वनवद्यालय प्रोफ े सर\" क  लगभग  समकक्ष  हएत।  \nGenealogical records kept in Mithila \nsuggest that he had a wife and three sons \nand a daughter.  One child was the famous \nNyaya author, Vardhamana. Gangesa \napparently achieved quite some fame \nduring his lifetime, referred to as \"jagad -\nguru,\" which would be the rough \nequivalent of \"Distinguished University \nProfessor\" for the educational institutions \nof his time. \n[Phillips, Stephen, \"Gangesa\", The Stanford \nEncyclopedia of Philosophy (Summer 2020  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 39 \nEdition), Edward N. Zalta (ed.), URL = \nhttps://plato.stanford.edu/archives/sum 2\n020/entries/gangesa/ ] \nगंगेश जग्गुरु  तँ रहछि  परमगुरु  से हो  रहछि  आ परमगुरुक  उपाछध \nनहनका  अछतररक्त मात्र नूतन  वाचस्पछत (वृद्ध वाचस्पछतक परवती ) \nकेँ  पिाछत  जा कऽ  प्राप्त भेलन्न्दह। \nमु्ा  गंगेशक  संगे  जे अन्दयाय  रमानाि  िा  आ उ्यनाि  िा  अशोक  \nक े लन्न्दह से  बीसम  आ एक्क ै सम  शताब््ीमे भेल  आ तकर  \nदुष्पररणाम  स्टीफन नफसलप्स सन  नैय्याछयक  उठ े बा लेल  असभशप्त \nभेला।  एतऽ अहाँक ेँ  सूछचत  करी  जे स्टीफन नफसलप्स \nतत्त्वछचन्दतामझणक चारू  खण्डक सम्पूणय अं रेजी अनुवा्  क े ननहार  \nपनहल  व्यक्क्त िछि  [Jewel of Reflection on the \nTruth about Epistemology: A Complete and \nAnnotated T ranslation of the Tattva -cinta-\nmani, Bloomsbury Academic ( 2020)]। हुनका  \nअलाबी  वी.पी. भट्ट सेहो  तत्त्व छचन्दतामझणक चाररमेसँ  ३ खण्डक \nसम्पूणय अनुवा्  २०२१ धरर  कऽ  लेने  िछि  [१. प्रत्यक्ष (सोिाँ -\nसोिी ), ( २) अनुमान , आ (४) शब्् (मौन्खक  गवाही ); ( ३) \nउपमान  (तुलना  क े नाइ )बाँ की  िन्न्दह [Word The \nSabdakhanda of Tattvacintamani - With  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nIntroduction, Sanskrit Text, Translation \nAnd Explanation ( 2 Vols Set) 2005; \nPerception The Pratyaksa Khanda of The \nTattvacintamani 2012 (2  Vols Set); \nInference the Anumana Khanda of the \nTattva Chin tamani ( With Introduction, \nSanskrit text, Translation & Explanation ) \n(2 Vols Set) 2021 Published by Eastern Book \nLinkers, Delhi]। \nHONOUR KILLING OF GANGESH \nUPADHYAYA (FIRST BY RAMANATH JHA, \nTHEN BY UDAYANATH JHA 'ASHOK' (A \nPARALLEL HISTORY OF MITHILA AND  \nMAITHILI LITERATURE, WHY TODAY ITS \nNEED BEING FELT MORE INTENSELY?) \nI was not surprised, though I must have \nbeen when I saw a monograph on Gangesh \nUpadhyaya, whose copyright is being held \nby Sahitya Akademi, the author of the \nmonograph is Udayanath Jha ' Ashok'. I  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 41 \nthought that Udayanath Jha ' Ashok', who \nhas been given Bhasha Samman also, by the \nsame Sahitya Akademi, would do some \njustice. But truth and research seem elusive \nin Sahitya Akademi monographs, at least \nthat I found in this monograph. \nI searched and searched through chapters, \nthat now the author will show courage. But \nthe author like Ramanath Jha seems \nashamed of the roots and offspring of \nGangesh Upadhyaya. He tries to confuse the \nissue, but there is no confusion now at least \nsince 2009. But in 2016 Sahitya Akademi \nseems to carry out the casteist agenda. \nUdayanath Jha mockingly pretends to \nsearch his name, lineage etc, where nothing \nis there to search for, yet he could not \nmuster the courage, to tell the truth, and \nends up just repeating the facts in 2016 that \nDineshchandra Bhattacharya already has \npublished way back in 1958.  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya \nby Prof. Ramanath Jha is being taken \nforward by Sahitya Akademi, Delhi in a \nmost hypocritical way. \nRamanath Jha's obscurantism vis -a-vis \nPanji is evident from one example. The \ninter-caste marriage in Panji was well \nknown to him (but he chose to keep the \nDooshan Panji secret - which has been \nreleased by us in 2009), and it was apparent \nthat the great navya -nyaya philosopher \nGangesh Upadhya ya married a \n\"Charmkarini\" and was born five years \nafter the death of his father (see our Panji \nBooks Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh \nChandra Bhattacharya writes in the \n\"History of Navya -Nyaya in Mithila\". \n(1958)  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 43 \n\"The fa mily which was inferior in social \nstatus is now extinct in Mithila ----- \nGangesha's family is completely ignored \nand we are not expected to know even his \nfather's name -----...As there is no other \nreference to Gangesa we can assume that \nthe family dwindled i nto insignificance \nagain and became extinct soon after his \nson's death.\" [ 1958, Chapter III pages 96-\n99), which is a total falsehood. He writes \nfurther that all this information was given \nto him by Prof. R. Jha, and he seemed \nthankful to him. \nThe following  excerpt from Our Panji \nPrabandh (parts I&II) is being reproduced \nbelow for ready reference: \nमहाराज  हरससिह् े व - छमछिलाक  कणायट  वंशक।  ज्योछतरीश्वर \nठाक ु रक  वणय-रत्नाकरमे  हरससिह् े व  नायक  आनक  राजा  िलाह।  \n1294 ई. मे  जन्दम आ 1307 ई. मे  राजससिहासन।  छघयासुद्दीन  \nतुगलकसँ  1324-25 ई. मे  हाररक  बा् नेपाल  पलायन।   44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछमछिलाक  पञ्जी-प्रबन्दधक ब्राह्मण, कायस् ि  आ क्षसत्रय मध्य  \nआछधकाररक  स् िापक , मैछिल  ब्राह्मणक हेतु  गुणाकर  िा , कणय  \nकायस् िक  ले ल  शं कर्ि , आ क्षसत्रयक हेतु  नवजय्ि  एनह  हेतु  \nप्रिमतया  ननयुक्ि  भेलाह।  हरससिह् े वक  प्रेरणासँ- आ ई हरससिह् े व  \nनान्दय् े वक वंशज िलाह , जे नान्दय् े व काणायट  वंशक  १००९ शाक े मे  \nस् िापना  क े ने  रहछि - नन्द् ै् शुन्दयं शसश शाक  वषे (१०१९ शाक े )... \nछमछिलाक  पस्ण्डत लोकनन  शाक े  १२४८ त्नुसार  १३२६ ई. मे  \nपञ्जी-प्रबन्दधक वतयमान  स्वरूपक  प्रारम्भक ननणयय  कएलन्न्दह। पुनः  \nवतयमान  स्वरूपमे  िोड े  बुसद्ध नवलासी  लोकनन  छमछिले श  महाराज  \nमाधव  ससिहसँ  १७६० ई. मे  आ् े श करबाए  पञ्जीकारसँ  शाखा \nपुस्तकक  प्रणयन करबओलन्न्दह। ओकर  बा् पाँझजमे  (कखनो  \nकाल  वर्णित १६०० शाक े  माने  १६७८ ई. वास्तवमे माधव  ससिहक  \nबा्मे  १८०० ई.क  आसपास ) श्ोसत्रय नामक  एकटा  नव  ब्राह्मण \nउपजाछतक  छमछिलामे  उत्पसि भेल।  \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose \naround 1800 CE as per authentic panji files. \nSh. Anshuman Pandey [Gajendra Thakur of \nNew Delhi provided me with digitized \ncopies of the genealogical records of the \nMaithil Brahmins. The panjikara -s whose \nfamilies have maintained these records for  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 45 \ngenerations are often reluctant to al low \nothers to pursue their records. It is a matter \nof 'intellectual property' to them. I was \nfortunate enough to receive a complete \ndigitized set of panji records from Gajendra \nThakur of New Delhi in 2007. [Recasting the \nBrahmin in Medieval Mithila: Origin s of \nCaste Identity among the Maithil Brahmins \nof North Bihar by Anshuman Pandey, A \ndissertation submitted in partial fulfilment \nof the requirements for the degree of \nDoctor of Philosophy (History) in the \nUniversity of Michigan 2014]. \nLater these Panji Man uscripts were \nuploaded to Videha Pothi at \nwww.videha.co.in and google books in \n2009). \nThe so -called Maharajas of Darbhanga \nwere permanent settlement zamindars of \nCornwallis, and there were so many in  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nBritish India, but in Nepal there were none. \nIn the anne xure of our book (Panji \nPrabandh vol I&II), we have attached \ncopies of genealogy -based upgradation \norders (proof of upgradation for cash). So, \nbefore 1800   CE, there was no srotriya sub-\ncaste in British India and there is no such \nsub-caste within Maithil Brahmins in Nepal \npart of Mithila even today. Srotriya before \nthat referred to following some education \nstream in British India, in Nepal it still has \nthat meaning. \nORIGINAL PANJI REFERENCES ARE \nPLACED BELOW: \n \n \n  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 47 \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK \n४९. \n१८८/२ चमयकाररणी  माण्डर वभननयाम  िा्न  \nतत्त्वमचितामझण \nकारकगंगेश  \nिा्नगंगेशक  नाँई  रत्नाकरक -\nमातृक  (अज्ञात) \nगंगेश \n  वल्लभा भवाइ माहेश्वर   \n      जीवे   \n  \n२१//१० िा्नसँ  तत्व छचन्दतामझण कारक  जगद्गुरु  गंगेश \nिा्नसँ  तत् व छचन्द तामझण  कारक  \nगंगेशक  वल् लभा चमयकारर णी नपतृ परोक्षे पञ्च वषय व् यतीते तत् व \nछचन्द तामझण  कारक  गंगेशोत् पसि - चमयकाररणी  मेधाक  सन्द तानक  \nलानगमे  िलन्न्दह \nिा्न  सँ  तत्व छचन्दतामझण कारक  म ōम ō गंगेश  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तत्व छचन्दतामझण कारक  म . म . पा. गंगेशक  नवषयक  ले ख  प्राचीन \nपञ्जीसँ उपलब्ध\"।। \nनपतृ परोक्षे पंच वषय व्यतीते गंगेशोत्पसिः इछत प्राचीन लेखनीय : \nक ु त्रानप \n् े वानन्द् पञ्जी ३९-२ िा्नसँ  जग्गुरू  गुंरू  गंगेश सुताय  \nवभननयामसँ  जयाद्त्य  सुत  साधुकर  पत्नी \n् े वानन्द् पञ्जी ३३९-३ जग्गुरू  गंगेश सुत  सुपन  ्ौ भण्डाररसमसँ  \nहराद्त्य ्ौ.।। पुत्र सुताच  गोरा  जझजवाल  सँ  जीवे पत्नी ए सुत  \nसन्द्गनह  भवेश्वर। अत्रस् िाने सुपनभ्रातृ हररशम्मय  ्ाररछत क्वछचत् \nजझजवाल  राम  \n् े वानन्द् पञ्जी ३०=५ िा्नसँ  उपायकारक  म .म . पा. वद्धयमान \nसुताच  खण्डवलासँ नवश्वनाि सुत  सशवनाि  पत्नी गंगेश- म .म . \nवद्वयमान/ सुपन / हररशम्मय  \nGangesh, the author of the \nTattvachintamani, wr ote one text \nequivalent to 12,000 texts. Now come to the  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 49 \nfact mentioned in the Panji- it clearly states \nthat Gangesh of Tattvachintamani was \nborn five years after the death of his father \nand he married a tanner, so why did \nRamanath Jha hide this from Dines h \nChandra Bhattacharya? Vardhamana, son \nof Gangesh, calls Gangesh \nsukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a \nfamous scholar like Gangesh are not \navailable today is clear from the example \ngiven above. Vasudev of Bengal was a \nclassmate of Pakshadhar Mishra of Mithila, \nhe came to study in Mithila, passed the \nshalaka examination and received the title \nof sarvabhaum. Vasudeva memorised the \ntattvachintamani of Gangesh and the \nnyayakusumanjali karika of Udayana. \nPakshadhar and other Mit hila teachers did \nnot allow writing (copying) \ntattvachintamani. Raghunath Shiromani, a \ndisciple of Vasudeva, took the right of  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ncertification after he defeated his guru \nPakshadhar Mishra in a scriptural debate \n(shastrartha). The Navya Nyaya school was \nfounded in Navadvipa by Vasudeva -\nRaghunath. Pakshadhar Mishra was a \ncontemporary of Vidyapati (distinct from \nthe Padavali writer who was of the pre -\nJyotirishwar period) who wrote in Sanskrit \nand Avahatta. And the arrival of Mithila \nstudents of Bengal from Benga l stopped \nafter Raghunath Shiromani. Gangesh \nUpadhyaya enjoyed 'param guru' as well as \n'jagad guru' titles, the highest titles of the \ntime and as per Panji only Vacaspati Mishra \nII was the other person who enjoyed the \ntitle of 'param guru'. The extinction of \nNavya-Nyaya School from Mithila, as \ndescribed above, was a revenge of nature \nagainst the honour killing of Gangesh \nUpadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story,  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 51 \n'Shabdashastram' (based on the true Panji \nrecords of Gangesh Upadhyaya ) was done \nby the author Gajendra Thakur himself: \npublished as 'The Science of Words'  Indian \nLiterature Vol. 58, No. 2 (280) (March/April \n2014), pp. 78-93 (16  pages) Published By: \nSahitya Akademi] \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be \npart of Videha www.vi deha.co.in -send \nyour WhatsApp no to + 919560960721 so \nthat it can be added to the Videha \nWhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंतव्य  \neditorial.staff.videha@gmail.com पर  पठाउ। \n \n \n  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभार् ाविद ् र ाम ाितार  याद ि विशेर् ांक  \n२.१.प्रस्तुत नवशेषांकक सं्भयमे  \n२.२.रामावतार या्वजीक संझक्षप्त पररचय \n२.३.भीमनाि िा - 'तनहया 'क ेँ  तनहयाक ' राखल - श्ी रामावतार \nबाबू \n२.४.उ्यनारायण ससिह 'नछचक े ता '-रामावतार या्व जी -जेना हम \nहुनका छचन्दहने िसलयनन  \n२.५.धीरे न्द्र ि ा 'मैछिल '-भाषा वैज्ञाननक प्रो. डा. रामावतार या्व \n२.६.राम चै तन्दय धीरज - भारोपीय भाषा पररवारवा ् आ भाषा ्शयन \n२.७.डॉ. धनाकर ठाक ु र - ध्वनननवज्ञानी प्रो. डा. रामावतार या्वक \nअनुसार वणयरत्नाकरक भाषा मै छिली  \n२.८.अयोध्यानाि चौधरी - छमछिला -मैछिलीक मूल स्तम्भ: प्रा. डा. \nरामावतार या्व   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 53 \n२.९.डॉ. सशव क ु मार छमश् - प्रोफ े सर डा. रामावतार या्व ओ हुनक \nनवलक्षण अनुसंधान तकनीक (छमछिला भारती शोध पसत्रकाक \nसं्भयमे)  \n२.१०.क े ्ार कानन -नवद्वानक सत्संग-किा  \n२.११.संतोष क ु मार छमश् -ओ बा् कनहया आओत  \n२.१२.कनव राजीव िा 'एकान्दत'-\"नहस्टोररओराफी ऑफ मैछिली \nलेक्क्सकोराफी\"क े र मनोवै ज्ञाननक आ आलोचनात्मक व्याख्या  \n२.१३.शैल ेन्द्र छम श्- डॉ रामाव तार या्व : मैछिली भाषा - \nसानहत्यक असाध्य काज साधवला एकटा ननष्काम कमययोगी  \n२.१४.क ु न्द्न क ु मार कणय - डा. रामवतार या्वसँ पनहल भ ें टक \nसंस्मरण  \n२.१५.आशीष अनछचन्दहार-नवसशष्ट आलेख सं चयन क े र सामान्दय \nपररचय  \n  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.प्रस् तुत विशेर् ांक क  स ंद भषम े \n1 \n2008 सँ  एखन  धरर   नव् े ह http://videha.co.in/ द्वारा \nजे नवशेषां क सभ आएल अछि तकरा तीन चरणमे बाँ नट सक ै त िी।  \nपनहल चरण  2008सँ जनवरी  2015 धरर जानहमे नवषय \nआधाररत नवषेषांक सभ प्रकासशत भे ल आ मधुपजीपर सेहो \nनवषेषांक प्रकासश त भेल। एक्म प्रार ं सभक नवषेषांक \nसभमे  \"नवशेषांक \" नाम ननह लीखल गेल ि ै  मु्ा ओनहमे ओहन \nरचनाक बेसी स् िान ् े ल गेल ि ै  सायास रूप ें  (क्रम-1 सँ  12)। \n्ोसर चरण भे ल  2015 सँ लऽ कऽ एखन धरर जानहमे  मात्र \nजीनवत लेखकपर नवशेषांक प्रकासशत करबाक ननणयय लेल गेल \nआ इम्हर पछिला बखय  एनहमे सं स् िा आ पत्र -पसत्रकापर नवशेषांक \nप्रकासशत करबाक सेहो ननणयय ले ल गेल क्रम - 13 एवं 14, \n20 सँ  30)। \nतेसर चरण भे ल पछिला सालमे नव् े हक संपा्क द्वारा  \"ननत नवल \nससरीज \" प्रकासशत करबाक  (एकर नववरण अलगसँ  ् े ल गेल \nअछि )। \nनव् े ह द्वारा 'जीवैत लेखकपर नवशेषांक शुरू कएल गेल  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 55 \nिल  2015 सँ जे नवसभन्दन नामसँ होइत आब  \"विदेहक जीवित \nमैथिलकमी , संगीतकमी , सावहत्यकार -सम्पादक आ \nरंगमंचकमी -रंगमंच -वनदेशकपर विशेर्ांक शंखला \" नामसँ  \nजानल जाइत अछि। मैछिलकमीसँ हमर सभहक आशय झजनकर \nकाज छमछिला -मैछिली -मैछिली ले ल कोनो माध्यमसँ भेल हो। ओ \nसंगठ नकताय सेहो भऽ सक ै  िछि , आन भाषाक ले खक सेहो। \nतनहना संगीतकमी मने गीत -संगीतसँ जुिल लोक।  ननच् चा एनह \nसभ चरण क े र नवस्तृत सूचना क्रमबद्ध रूप ें  ् े ल जाएत।  \nनव् े हक नवशेषांक सभ लेल हम ओहनो लोक सभ लग आलेख \nलेल जाइत िी , हुनका सूचना ् ै त िी जे नक नव् े ह या गजेन्दद्र \nठाक ु रक धुर नवरोधी िछि। दू -चारर लोक कनह सक ै  िछि जे हमरा \nसूचना ननह भेटल , तऽ हुनकासँ हमर आरह जे कमसँ कम ओ \nअपन ह्वाटसएप आ फ े सबुक क े र मैसेज \nब ाक्स (इनब ाक्स ) ् े खछि। हमर एनह प्रयासक प्रछतफल नव् े हक \nआन नवशेषां क संगे एहूमे  ् े खाइ पित से उम्मे् अछि।  \n20 द्संबर  2023 केँ  नव् े ह प्रो. डा. रामावतार  या्व  जीक ऊपर \nनवशेषांक प्रकासशत करबाक सावयजननक घोषणा क े लक आ प्रस्तुत \nअछि ई नवशेषांक। एनह सूचनाक ेँ  एनह सलिकपर ् े न्ख सक ै त िी -\nघोषणा। \nएनह नवशेषांकसँ पनहने नव् े ह  31 टा नवशेषांक प्रकासशत कऽ \nचुकल अछि आ एनहठाम आब हम कनह सक ै त िी जे  ई एकटा  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचुनौतीपूणय काज ि ै । अने क सं कट क े र सामना करए पि ै त अछि \nलेख एकट्ठा करएमे। मु्ा सं गनह ईहो हम कहब जे सं कटसँ बेसी \nहमरा लग समियन अछि।  हँ , ई मानएमे  हमरा कोनो द्क्कत ननह \nजे जतेक लेख क े र उम्मे् क े ने रहैत िी हम ततेक नै आबैए , जते क \nलोक सलखबाक लेल गि ै त िछि से सभ अंत - अंत धरर आनब चुप्प \nभऽ जाइत िछि। आ एकर कारणो ि ै , नकनको ई लागै िनन जे  \nआनपर सलखब से हम अपने रचना नकए ने लीन्ख ले ब , नकनको \nलग पोछिए नै  रहै िनन , जखन नक हम सभ यिासंभव पाठकक ेँ  \nनवकल्प रूपमे  पोिीक पी .डी.एफ फाइल सेहो ् े बाक लेल तै यार \nरहैत िी।   नकयो नव् े हक समावेशी रूपसँ दुखी िछि , तँ नकनको \nछमत्रक ेँ  नव् े हसँ द्क्कत िनन तँइ ओ ननह ् े ता। एकरो हम संकटे  \nबुिै छियै जे सभ फ े सबुकपर लं बा -लंबा लेख वा कम ें ट टाइ प कऽ \nलै िछि सेहो सभ नव् े ह लेल हािसँ सलखल पठाबैत िछि। जे सभ \nकनहयो काल फ े सबुकपर टाइप कऽ लीखै िछि छतनकर आलेख \nहम सभ टाइप कररते िी। खएर पनहने कहलहुँ जे संकटसँ बेसी \nसमियन अछि तँइ आइ पनहलसँ  लऽ कऽ तीसम  (संस् िा \nसनहत ) नवशेषांक धरर पहुँचलहुँ हम। आन नवशेषां क लेल इएह \nबात मानू।  2008 सँ लऽ कऽ  2024 क एखन धरर  32 टा \nनवशेषांक प्रकासशत भेल मने  बखयमे दू टासँ  कनी कम। ननन्िते  \nसमियन बेसी भेटल हमरा। जखन नक नव् े हक ई बिीसो नवशेषां क \nक े र अलावे आन अंक हर े क पंद्रह द्नपर  (मासमे दू बेर ) लगातार \nप्रकासशत भइए रहल अछि। एकर अछतररक्त ईहो बा त  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 57 \nसंतोष्ायक अछि जे नव् े हक हर े क व्यक्क्तपरक नवशेषांक \nअसभनं्नरंि हेबासँ बाँछच गेल अछि। मुख्यधारा जकाँ नव् े हक ेँ  \nअसभनं्नरंि ननह चाही। असभनं्नरंि अहू दुआर े  नै चाही जे  \nओनहसँ लेखक वा झजनकापर ननकालल गेल िनन छतनकामे  \nसुधारक गुंजाइश खत्म भऽ जाइत ि ै । तँइ नव् े हक नवशेषांकमे  \nआलोचना -प्रसंशा सभ भेटत। \nप्रो. डा. रामावतार  या्व  जीक रचना वा हुनकर अव्ानक ऊपर \nक तहु ँ नक ि ु  प्रक ासशत भेल  ह ो तक र  स ंख्य ा बहु त क म  ह एत क ार ण \nकमसँ कम हम ओकरा अवलोकन करबासँ वं छचत िी। बहुत \nसंभव  प्रो. डा. रामावतार  या्व  जीक ऊपर सलखल गेल हो मु्ा \nहमहीं नै ् े ख स कल होइ , एहन स्स् िछतमे पाठक -आलोचक हमरा \nसूछचत करछि हम अपन सूचनाक ेँ  सुधारर ले ब। एनह सं ्भयमे हम \nकनह सक ै  िी जे  नव् े हक ई प्रस्तुत नवशेषांक एहन पनहल प्रयास \nअछि जानहमे ई बुिबाक प्रयास कएल अछि \nजे प्रो. डा. रामावतार  या्व  जीक रचना क े हन िनन। ई अलग बात \nजे हम सभ कते क सफ ल वा असफल भे लहुँ से पाठक कहता। \nएनह नवशेषां क क े र शुरूआत नव् े हक आने नवशेषांक जकाँ अछि। \nसंगे -संग ई क्रम ने तँ उम्रक वररष्ठता क े र पालन कर ै ए आ ने रचनाक \nगुणविाक। हँ , एतेक धेआन जरूर राखल गेल ि ै  जे  पाठकक \nरसभंग ननह होइन आ से नवश्वास अछि जे रसभंग नै हेतनन। \nप्रो. डा. रामावतार या्वजी नेपालक मैछिलीक ेँ  प्रछतननछधत्व कर ै  \nि छि  तँ नक ि ु  आल ेख न ेपाल  द्स स ँ स ेह ो आएल  अछि  तँइ भाषा  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस ंबंधी नक ि ु  बात ्े खल  जाए जे नक  म ात्र भार तीय  पाठक  ल ेल  \nअछि - \n1) भारतीय पाठक कोनो लेखक लेल जेहन आ्रसूचक शब््क \nप्रयोग ् े खै त-पढ ै त एलाह अछि से नेपालक आलेखमे भे नटयो \nसक ै ए आ ननहयो भे नट सक ै ए। आ नेपालक मैछिली लेल ई \nसामान्दय बात भेलै ।  \n2) भार तीय  पाठक स भक ेँ  नक ि ु  शब््क  अि य न नह  ल गतनन  आ एनह  \nलेल हुनका नव् े हपर उपलब्ध नेपालीय मैछिली मैछिली सानहत्यक ेँ  \nपढए पितनन।  \n3) फान्दटक ेँ  ब्लबामे सेहो बहुत रास द्क्कत भे ल ि ै  जानहपर \nहम सभ का ज कऽ रहल िी।  \n4) नेपालमे  नवक्रमी संवत चलैत ि ै । तँइ जइ ठाम संवत ि ै  \nतानहमेसँ  57 घटा ् े ने अं रेजी बखय आनब जाएत।  \nपनहने नव् े हक सभ अं क नागरी , छतरहुता आ ब्रेल सलनपमे  प्रकासशत \nहोइत िल आब एनहमे क ै िी , नेवािी , एवं आइ.पी.ए. सलनप सेहो \nजोिल गेल अछि , मने एखन नव् े ह क ु ल िह सलनपमे  प्रकासशत \nह ोइए। एक र  अछतरर क्त नव्े ह क  नक ि ु  अं क  रं जन ा (न े वार ी क े र  एक  \nआर रूप) , ब्राह्मी, खरोष्ठी, उदूय , छतब्बती एवं  छतब्बती-उमे सलनपमे  \nसेहो िपल अछि। क ु ल छमला कऽ ् े खी तँ  नव् े ह बारह सलनप अपना  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 59 \nलेल रखने अछि जानहमेसँ क ु ल िह टा सलनपमे  नव् े ह लगातार \nप्रकासशत भऽ रहल अछि।  \n2 \nपाठक जखन एनह नवशेषां कक ेँ  पढताह तँ हुनका वतयनी ओ \nमानकताक अभाव लगतनन। वतयनीक गलती जे छिक से सोिे -\nसोि हमर सभहक गलती छिक जे हम सभ संशोधन नै कऽ \nसकलहुँ मु्ा ई धेआन रखबाक बात जे नव् े ह शुरुएसँ हर े क वतयनी \nबला ले खकक ेँ  स्वीकार कर ै त एलैए। तँइ मानकता  अभाव \nस्वाभानवक। एकर बा्ो बहुत वतयनीक गलती रहल गेल अछि जे  \nनक हमर े  सभहक गलती अछि।   म ैछि ल ीम े नक ि ु ए एह न  पसत्रक ा \nअछि जकर वतयनी एकर ं गक रहैत अछि आ ई हुनक खूबी िनन मु्ा \nजखन ओहो सभ कोनो नवशेषां क ननकालै  िछि तखन वतयनी तँ  \nठीक रहैत िनन मु्ा सामरी अछधकांशतः बससये रहैत िनन। \nऐछतहाससकताक दृछष्टसँ कोनो पुरान सामरीक उपयोग वर्जित नै ि ै  \nमु्ा सोछचयौ जे  72-80 पन्दनाक कोनो मप्रिट पसत्रका होइत ि ै  \nतानहमे  लगभग आधा सामरी साभार रहैत िनन , तेसर भागमे  \nल ेखक  क े र  नक ि ु  र चन ा र ह ैत ि नन  आ चारर म  भागम े  नक ि ु  न व \nसामरी रहैत िनन। मु्ा हमरा लो कनन नव सामरीपर बेसी जोर \n् ै त छियै। एकर मतलब ई ननह जे वतयनीमे  गलती होइत रहै। हमर \nकहबाक मतलब ई जे संपा्क -संयोजकक ेँ  कोनो ने कोनो स्तरपर \nसमिौता करहे पि ै त ि ै  से चाहे वतयनीक हो नक , मुद्राक हो नक  60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवचारधारक हो नक सामरीक हो। हमरा लोकनन वतयनीक स्तरपर \nसमिौता कऽ रहल िी मु्ा कारण सनहत। मप्रिट पसत्रका एक बेर \nप्रकासशत भऽ गेलाक बा् ्ोबारा नै भऽ सक ै ए  (भऽ तँ सक ै ए मु्ा \nफ े र पाइ लानग जे तै ) तँइ ओकर वतयनी यिाशक्क्त सही रहैत ि ै । \nइ ं टरनेटपर सुनवधा ि ै  जे बीचमे  (इ ं टरनेटसँ मप्रिट हेबाक \nअवछध) ओकरा सही कऽ सक ै त िी मु्ा सामछरए बसस या रहत तँ  \nसही वतयनी रनहतो नव अध्याय नै  खुझज सकत तँइ हमरा लोकनन \nवतयनी बला मुद्दापर समिौता क े लहुँ।   हमरा लोकनन \nकएलनन , कयलनन ओ क े लनन तीनू शुद्ध मानैत िी , एतेक शुद्ध \nमानैत िी एक ै  रचनामे  तीनू रूप भेनट जाएत। आन शब््क ले ल \nएहने बूझू।  \nउम्मे् अछि जे पाठक नव् े हक आ ने नवशेषांक जकाँ एकरा पढताह \nआ पनढ एकर नीक -बेजाएपर अपन सुिाव ् े ताह। जँ  अहाँ  अइ \nनवशेषांक क े र  PDF पनढ रहल िी तँ कोनो शब्् वा पाँछत \nअंडरलाइनमे वा नबना अंडरलाइनक ेँ  नीला वा कोनो र ं गक ् े खाए \nतँ बुझि सलअ जे ओनहमे सलिक ् े ल गेल ि ै  र े फर ें स लेल आ तकरा \nक्क्लक करबै  तँ  ओ सलिक खुझज जाएत। कोनो -कोनो फोटोमे  सेहो \nसलिक ् े ल गेल ि ै । पाठक एनह माध्यमसँ  कम समयमे र े फर ें स \nसभहक अध्य्यन कऽ सक ै  िछि। मु्ा मप्रिटमे प्रकासशत पोिीमे ई \nसुनवधा नै  रहत। अइ कारणसँ  भऽ सक ै ए जे पाठकक ेँ  एनह पोिीक \nनक ि ु  पाँछत प्रचसल त न ै बुि ेतनन । जानह  ठाम  सल िक  ्े ल  गेल  ि ै  तानह  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 61 \nठाम क  पाँछतक  नक ि ु  शब््क  बीच बेस ी स्ि ान  ि ू टल  ि ै । ओक र ा \nएक पाँछत बना पढी से आरह। हम चानहतहुँ तँ सभ सलिक वा छचत्रक ेँ  \nएकठाम ्ऽ सक ै  िलहुँ मु्ा हमर सोच अछि जे पाठकक ेँ  एक ै  ठाम \nतक य  आ सबूत भेटनन।  \nनव् े हक द्वारा जीवै त लेखक ओ संस् िाक नवशेषांक शृखंलामे  \nप्रकासशत भेल आन नवशेषांक सभहक सलस्ट एना अछि  (एनहठाम \nजे अंकक सलस्ट ् े ल गेल अछि तानह अं कपर क्क्लक करबै तँ ओ \nअंक खुझज जाएत )। जे नवशेषांक क े र नव् े हक सलिक ि ै  ठीक तकर \nनन च्चा एनह  नक ि ु  नवशेषांक क  पोि ी.क  म क े र मप्रिट आॉन नडमांड \nसलिक अछि जानह ठाम पाठक एकरा आॉनलाइन कीनन सक ै  िछि - \n1) हाइक ू  नवशे षांक 12 म अंक , 15 जून 2008  \n2) गजल नवशे षांक 21 म अंक ,  1 नवम्बर 2008 \n3) नवहनन किा नवशे षांक 67 म अंक , 1 अक्टूबर 2010 \n4) बाल सानहत्य नवशे षांक 70 म अंक , 15 नवम्बर 2010 \n5) नाटक नवशे षांक 72 म अंक 15 द्सम्बर2010  \n6) समीक्षा नवशे षांक  \n7) नारी नवशे षांक 77म अंक 01 माचय 2011  \n8) अनुवा् नवशे षांक (गद्य -पद्य भारती) 97म अंक   62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n9) बाल गजल नवशे षांक नव् े हक अंक 111 म अंक , 1 अगस्त 2012 \n10) भक्क्त गजल नवशे षांक 126 म अंक , 15 माचय 2013  \n11) गजल आलोचना -समालोचना -समीक्षा नवशेषांक 142 म , अंक 15 \nनवम्बर 2013 \n12) काशीकांत छमश् मधुप नवशे षांक 169 म अंक 1 जनवरी 2015  \n13) अरनवन्द् ठाक ु र नवशे षांक 01 नवम्बर 2015 अंक 189  \nhttps://store.pothi.com/book/गजेन्दद्र-ठाक ु र -सम्पा्क -\nनव् े ह-अरनवन्द्-ठाक ु र -नवशे षांक / \nनव् े हक अरनवन्द् ठाक ु र नवशे षांक क े र पोिी रूप \" स्वतंत्रचेता- अरनवन्द् \nठाक ु र: व्यक्क्तत्व-क ृ छतत्व\" क े र नाम सँ प्रकासशत भेल।  \n14) जग्ीश चन्दद्र ठाक ु र अननल नवशे षांक 01 द्सम्बर 2015 अंक 191  \nhttps://store.pothi.com/search/?q=गजेन्दद्र%20ठाक ु र  \n15) नव् े ह सम्मान नवशे षा क - 200म , भाग-1, 15 अप्रैल 2016 \n16) नव् े ह सम्मान नवशे षा क - 205म , भाग-2, 1 जुलाई  2016 \n17) मैछिली सी.डी./ अल्बम गीत संगीत नवशे षांक - 217 म अंक 01 \nजनवरी 2017  \n18) मैछिली वेब पत्रकाररता नवशे षांक -313म अंक 1 जनवरी 2021  \n19) मैछिली बीहनन किा नवशे षांक -2, 317 म अंक 1 माचय 2021   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 63 \n20) रामलोचन ठाक ु र नवशेषांक 01 अप्रैल 2021 अंक 319  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-रामलोचन -ठाक ु र -नवशे षांक / \n21) राजनन्द्न लाल ्ास नवशे षांक 01 नवम्बर 2021 अंक 333  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\nनव् े ह-राजनन्द्न-लाल -्ास -नवशे षांक / \n22) रवीन्दद्र नाि ठाक ु र नवशे षांक 15 जून 2022 अंक 348  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\nनव् े ह-रवीन्दद्रनाि-ठाक ु र -नवशे षांक / \n23) क े ्ारनाि चौधरी नवशे षांक 15 अगस्त 2022 अंक 352  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-क े ्ार-नाि -चौधरी-नवशे षांक / \n24) प्रेमलता छमश् 'प्रेम' नवशे षांक 01 नवम्बर 2022 अंक 357  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-प्रेमलता-छमश्-प्रेम-नवशे षांक / \n25) शरद्न्ददु चौधरी नवशे षांक 15 नवम्बर 2022 अंक 358  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-शरद्न्ददु-चौधरी -नवशे षांक / \n26) \" कला -नवमशय नवशे षांक  (सन्द्भय- संजू ्ास , क ृ ष् ण क ु मार  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकश्यप , शसशबाला , एस .सी .सुमन आ श्वेता िा चौधरी )\" \n15 अप्रैल 2023 अंक  368 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-कला -नवमशय -नवशे षांक -सन्द्भय-संजू -्ास -क ृ ष् ण-क ु मार -\nकश्यप -शसशबाला -एस -/ \n27) अशोक नवशे षांक 1 मइ 2023 अंक 369  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-रचनाकार -अशोक -नवशे षांक / \n28) रामभरोस कापनि  'भ्रमर' नवशे षांक  15 मइ  2023 अंक  370 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-राम -भरोस -कापनि -भ्रमर-नवशे षांक / \n29) छमछिला स्टूड ें ट यूननयन  (MSU) नवशे षांक  1 जून  2023 अंक  371 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-छमछिला -स्टूड े ण्ट-यूननयन -एम -एस -यू -नवशे षांक / \n30) लक्ष् मण िा सागर नवशे षांक  (15 नवम्बर 2023 अंक  382) \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-३८२-म -अंक -१५-नवम्बर-२०२३-लक्ष् मण-िा -सागर -\nनवशे षांक / \n31) नर े न्दद्र िा नवशे षांक (1 जून  2024 अंक  395)  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 65 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-thakur-\neditor-नव् े ह-३९५-म -अंक -१-जून -२०२४-नर े न्दद्र िा-नवशे षांक / \n3 \nविदेहक जीवित विशेर्ांक शंखलामे वकनकर चयन हो तावह \nलेल मोटा -म ोटी वनच्चाक  वक छु कबिंदु क  पाल न क एल  ज ाइत \nअथछ- \n1) लगभग पाँच -िह मास पनहनेसँ नव् े ह अपन पाठकक ेँ  सुिाव \n् े बा ले ल लेल सूचना ् ै त अछि।  \n2) आएल सुिावमेसँ नव् े ह  मात्र जीनवत लेखकक ेँ  चयन कर ै त \nअछि। सं स् िा से हो वतायमनमे जीवंत हेबाक चाही।  \n3) सभ जीनवत मैछिलकमी , संगीतकमी , सानहत्यकार -सम्पा्क \nआ र ं गमं चकमी -र ं गमंच-नन् े शकक बीचमे हुनकर ले खन / काज \nएवं आचरणक साम्यता ् े खल जाइत अछि। जानह लेखकक \nलेखन / काज ओ आचरणमे  बेसी साम्य ता (कम फाँ क ) भेटैए \nतेहन िह टा नाम चयननत होइत अछि।  \n4) िह नाम एलापर ई तुलना कएल जाइत ि ै  जे ई िहो \nमैछिलकमी , संगीतकमी , सानहत्यकार -सम्पा्क आ र ं गमं चकमी -\nर ं गमंच-नन् े शक अिवा संस् िाक ेँ  रचना सलखबाक वा समाझजक \nकाज क े लाक एवजमे  समाजसँ की भेटलनन।   66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n5) झजनका सभसँ कम भेटल बुिाइत अछि तानह तीन \nमैछिलकमी , संगीतकमी , सानहत्यकार -सम्पा्क आ र ं गमं चकमी -\nर ं गमंच-नन् े शक ,-संस् िाक ेँ  अनगला चरण लेल रान्ख लैत िी।  \n6) एनह तीन चयननत जीनबत \nमैछिलकमी , संगीतकमी , सानहत्यकार -सम्पा्क आ र ं गमं चकमी -\nर ं गमंच-नन् े शकक वा सं स् िाक रचना , काज , हु नक उद्येश्य आद्क \nबीचमे परस्पर तुलना कएल जाइत अछि आ , \n7) अंछतम रूपसँ नव् े ह द्वारा नाम चुनन सालक अं तमे घोषणा \nकएल जाइत अछि आ ननयत समयपर ई नवशेषांक ननकालबाक \nप्रयास कर ै त िी। एकर मतलब ई भेल जे पाठकक ेँ  सुिाव ् े बाक \nसूचना हर े क बखयक अप्रैल -मइ धररमे  चसल जाइत िनन।  \nप्रश्न उदठ सक ै ए जे  नक उपरक ननयम एहन ि ै  जानहमे  अंछतम रूपसँ  \nसभ सुयोलय जीनवत लेखक क े र चयन समयपर भ़ऽ जे तनन ? तऽ \nएकर उिर ि ै - नै। नव् े हक पाठक लग से हो अपन सीमा िनन। \nमु्ा अही सीमाक संगे हमरा सभक ेँ  अपन यिासाध्य श्ेष्ठ ् े बाक \nि ै  आ मैछिली लेल एकटा एहन रस्ता बना ् े बाक  ि ै  जानहसँ आबए \nबला  500-600 बखयक सानहत्य नव् े हक लीकसँ प्रेरणा पाबए। \nअही नवचारक संग नव् े ह ओहन जीनवत लेखकपर अपन धेआन \nसेहो क ें नद्रत कऽ रहल अछि जे नक सुयोलय िछि मु्ा झजनकापर \nनव् े हक नवशेषांक कोनो कारणवश ननह प्रकासशत भऽ सकल।  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 67 \nएकर नाम भेल नव् े हक \"ननत नवल ससरीज\"। एनह नव नवचारक \nमुख्य कबिदु एना अछि - \n1) नव् े हक संपा्क गजेन्दद्र ठाक ु र एकटा कोनो जीनवत लेखक वा \nकलाकारपर एकार आलोचना करता मने  ओनह ले खक क े र \nउपलब्ध सभ सानहत्यपर। एनह पोिीक भाषा मैछिली अिवा \nअंरेजी कोनो एक भाषामे रहत। एनह पोिीक पनहल रूप ई -बुक \nक े र रूपमे आएत आ प्र यास रहत जे  एकर मप्रिट से हो आबए जे नक \nपररस्स् िछतपर ननभयर करतै ।  \n2) लेखक वा कलाकार क े र चुनाव संपा्क अपन रुछच वा नव् े ह \nटीमक रुछच क े र नहसाब ें  करता।  \n3) एनहमे ओहने लेखक वा कलाकार क े र चयन सं भव हएत \nझजनकर उपलब्ध हर े क पोिीक  PDF रूपमे नव् े हक माध्यमसँ  \nसावयजननक भे ल िनन । क ल ाक ार  ल ेल  य ूट्यूब एवं आन  स ाइट स ेह ो \nमान्दय हेतै।  \n4) एनह पररयोजनाक लेल चयननत लेखक वा कलाकारपर काज \nसंपा्क क े र समय क े र अनुसार े  हेतै । तँइ एकर समय सीमा कहब \nसंभव ननह।  \nननत  नवल  ससरीजमे  एखन  धरर  प्रकासशत पोिीक  सूची  एना  अछि\n (पनहनेक  नवशेषां क  सभमे  ई क्रम ननह  िल , एनहठा म  संशोछधत  \nआ पूणय सूची  अछि )-  68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n1. Rajdeo Mandal- Maithili Writer (2022) \n2. JAGDISH PRASAD MANDAL - Maithili Writer \n(2023) \n3) ननत नवल सुभाष चन्दद्र \nया्व  (2023)(ई मप्रिट आॉन  नडमां ड रूपमे  सेहो  अछि ) \nhttps://store.pothi.com/book/गजेन्दद्र-ठाक ु र -ननत -नवल -\nसुभाष -चन्दद्र-या्व / \n4) ननत नवल सुशील  (2023, संशोछधत  2024) \nएकर अछतररक्त नव् े हक वतयमान अंक सभमे धारावानहक रूप ें  \n\"ननत  नवल द्नेश छमश् \" सेहो प्रकासशत भऽ रहल अछि जकर \nपोिी रूप जम्ल््ये आएत।   \n4 \nऊपर  भेल  जे क ाज ह म  स भ क ऽ स क ल हु ँ तक र  नववर ण म ु्ा नक ि ु  \nएहनो घोषणा ि ै  जे  नक हम सभ नै  कऽ सकलहुँ जेना 2016 मे  \nहम सभ परमेश्वर कापनि , कमला चौधरी आ वीर े न्दद्र मक्ल्लक \nनवशेषांक क े र घोषणा कइयो कऽ ननह प्रकासशत कऽ सकलहुँ। \nपाठक एनह घोषणाक ेँ  एनह सलिकपर ् े न्ख सक ै  िछि - सूचना  बा्मे  \nनव् े हक \"वीर े न्दद्र मक्ल्लक नवशेषां क\" (जे नक प्रका सशत नै भऽ \nसकल) लेल वीर े न्दद्र मक्ल्लक जीक साक्षात्कार जे नबोनारायण \nछमश्जी से नव् े हक 337म अं कमे प्रकासशत भे ल पाठक एकरा \nएनह सलिकपर पनढ सक ै  िछि - 1 जनवरी 2022 अंक 337   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 69 \n2017 मे  नव् े ह \"नेपालक वतयमान मैछिली \nसानहत्य \" नवषयक  नवशेषां क  ननकालबाक  नेयार  क े ने  िल  जे एख\nन  धरर  पूरा  ननह  भऽ सकल  अछि।   \nतेनानहते नव् े हक \"सानहम्त्यक भ्रष्टाचार नवशेषांक\" हमरा लोकनन \nएखन धरर नै प्रकासशत कऽ सकलहुँ अछि। एकर घोषणा हम \n2019 मे क े ने रही।  एनह घोषणाक फ े सबुक सलिक ् े खू । \nतेनानहते नव् े हक  'छम छि ल ा नवक ास  परर ष््\" नवशेषांक क े र घोषणा \nकइयो कऽ ननह प्रकासशत कऽ सकलहुँ अछि। एकर घोषणा हम \nजुलाई  2023 मे क े ने  रही।  एनह घोषणाक फ े सबुक सलिक ् े खू । \n \n \n \n \n \n \n \n  70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररसशष्ट-1 \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 71 \nपररसशष्ट-2 \n \nपररलशष्ट -3 \nनव् े ह अपन कोनो अं कमे  \"सानहम्त्यक भ्रष्टाचार  नवशेषांक\" \nननकालत (सलिक कम ें टमे ) तानह लेल अपने सभसँ ननम्नसलन्खत \nनवषयपर आलेख आद् चाही।  \n1.सानहत्य , कला एवं सरकारी अका्मीः - \n(क) पुरस्कारक राजनीछत  \n(ख) सरकारी अका् े मीमे पैसबाक गैर -लोकतांसत्रक नवधान  \n(ग) सिागुट आ अका्मी क े र काजक तौर -तरीका  \n 72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nघ) सरकारी सिाक िद्म नव रोधमे  उपजल तात्कासलक समानांतर \nसिाक काययपद्धछत ( 1985सँ एखन धरर)  \nङ्ग) अका् े मी पुरस्कारमे पाइ फ ै क्टरः छमिक वा यिािय  \n2.व्यक्क्तगत सानहत्य संस् िान आ पुरस्कारक राजनीछत  \n3.प्रकाशन जगतमे पसरल भ्रष्टाचार आ लेखक  \n4. मैछिलीक िद्म लेखक सं गठन आ ओकर प्ाछधकारी सभहँक \nआचरण  \n5.मैछिली नवभागमे पसरल सानहम्त्यक भ्रष्टाचारक नवनवध रूपः - \n(क) पाठ्यक्रम  \n(ख) अध्ययन -अध्यापन \n(ग) ननयुक्क्त \n6. सानहम्त्यक पत्रकाररता , ररव्यू, मंच , माला , माइक आ \nलोकापयणक खेल -तमाशा  \n7.लेखक सभहँक जन्दम -मरण शताब््ी क े र चुनाव , क ै ल ें डरवा् आ \nतक र ा पाि ू क  र ाजन ीछत \n8.्सलत एवं  ले न्खका सभहँक सं गे भे् -भाव आ ओकर शोषणक \nनवनवध तरीका  \nउपरक नवषयक अछतररक्त जँ नकयो सानहम्त्यक भ्रष्टाचारक कोनो \nनव नवषयपर सलखए चाहछि तँ ओकरो स्वागत रहत।  \n  \n  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 73 \nपररसशष्ट-4 \n \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n 74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.रामाितार यादिजीक संजिप्त पररच य \nएनहठाम प्रस्तुत अछि  प्रो. डा. रामावतार या्व  जी क े र संझक्षप्त \nपररचय।  एनह  परर चय क  नक ि ु  तथ्य  स ावयजनन क  ि ै  एवं नक ि ु  \nजुटाओल गेल अछि , पाररवाररक तथ्य  आ फोटो सभ \nस्वयं  रामावतार  जीक सौजन्दयसँ भेटल अछि।  ननच् चा नहनकर \nनाममे  नवसभन्दन सलिक सभ यिा नवकीपीनडया , गूगल स्कालर आ द् \n् े ल गेल अछि तानहपर क्क्लक क े लासँ ओ पन्दना सभ खुझज जाएत। \nएनह पररचयमे स्वाभानवक तौरपर भाषानवज्ञान आ ध्वनननवज्ञानक \nअन ुरू पे प्रतीक छचि  स भ ल गाएल  गेल  ि ै  (नक ि ु  प्रतीक छचि  फॉण्ट \nब्लाबक क्रममे हनट गेल अछि तानह लेल पाठक सभसँ क्षमाप्रािी \nिी)।  \n \nनाम - प्रो. डा. रामावतार या्व  \nजन्दम छतछि : 10 ससतंबर 1942 \nमाता : स्व. जामवती ् े वी या्व  \nनपता : स्व. प्रभु या्व \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 75 \nगाम: मुिीबा , नव् े ह नगरपासलका -5, धनुषा , जनकपुर , मधेश \nप्र् ेश, नेपाल  \nलशिा : \n1) M.A, अंरजी , 1964, क ाठम ांडू, \n2) पोस्ट-रेजुएट नडप्लोमा ( Teaching English as a \nForeign Language), नवलायत , 1971 \n3) एम.नफल (भाषानवज्ञान), अमेररका , 1977 \n4) पी.एच.डी (भाषानवज्ञान), अमेररका , 1979 \n5) Postdoctoral Research as a Senior \nFulbright Visiting Scholar, USA (1989) \n6) Alexander von Humboldt Foundation \nPostdoctoral Senior Visiting Scholar, \nGermany (1983 -84, 1989, 2000 -2001, 2013, \n2018) \nप्रक ालशत क ृ थत: (एनह ठाम  नक ि ु  पोि ीम े ओक र  सल िक  ्े ल  गेल  \nअछि तानहपर क्क्लक करबै तँ ओ पोिी खुझज जाएत) - \n1. Maithili Phonetics and Phonology, Mainz \n(Germany): Selden Und Tamm, 1984 \n2. A Reference Grammar of Maithili , Berlin \n& New York: Mouton de Gruyter, 1996 [Also \npublished by Munshiram Manoharlal, New  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nDelhi, 1997] \n3. A Facsimile Edition of a Maithili Play: \nBhūpatīndramalla's Parśurāmopākhyāna  \nnāṭaka, Kathmandu: B. P. Koirala India \nNepal Foundation, 2011 \n4. मैछिली आलेख सञ्चयन ( 1989-2015), जनकपुरधाम , \nमैछिली नवकास कोष , 2016 \n5. Elegy Written in a Royal Courtyard: A \nFacsimile Edition of Jagatprakāśamalla ’s \nGītapacaka, New Delhi: Adroit Publishers, \n2018 \n6. Historiography of Maithili Lexicography \n& Francis Buchanan's Comparative \nVocabularies: Facsimile Edition of the \nBritish Library, London Manuscript, \nDarbhanga: Maharajadhiraja Kameshwar \nSingh Kalyani Foundation, 20 22. \nKameshwar Singh Bihar Heritage Series 23 \n7. मैछिली आलेख सञ्चयन ( 2015-2022), मधुबनी (नबहार , \nभारत) , अनुप्रास प्रकाशन, 2022 \n8. मध्ययुगीन मैछिली नाट्य र गीछत क ृ छतहरूको भाषावैज्ञाननक \nवणयन -नवश्लेषण, काठमाडाौं , न ेपाल  स ङ्ग्गीत ति ा न ाट्य प्रज्ञा  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 77 \nप्रछतष्ठान, 2023 (नेपाली)  \n9. Critical Edition of MSS. of Three Medieval \nSanskrit and Maithili Plays, Janakpurdhām: \nMaithili Vikāsa Koṣa, (In Press). \nऊपरक सूचीक अछतररक्त 1976-2023 क े र बीच प्रो. डा. \nया्वजीक 95 टा शोधपत्र जे नक मै छिली एवं भाषानवज्ञानसँ  \nसंबंछधत अछि से Nepal, India, USA, UK, and \nGermany आद् ् े शमे  प्रकासशत भेल अछि।  \nिृलि- प्रध्यापन, शैजिक योजना एिं व्यिस्िापन:  \nसत्रभुवन नवश्वनवद्यालय, क ाठम ांडू (न ेपाल )म े  प्रध्य ापन स ँ अवक ाश \nलेलाक बा् आ तकरा बा् नेपाल सरकाक नवसभन्दन शैझक्षक -\nप्रशासननक प्पर अपन से वा ् े लाह। शैझक्षक -प्रशासननक प् क े र \nसूची एना अछि - \n1) Director, Curric ulum Development \nCentre, Tribhuwan University, Kirtipur, \nKathmandu, 1990-1992. \n2) Member, National Education \nCommission, HMG / Nepal 1991-1993. \n3) Executive Director, National Centre for \nHigher Secondary Education, 1992-1993. \n4) Director -General, Curriculu m  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nDevelopment Centre, Ministry of \nEducation, Keshar Mahal, Kathmandu, \n1995-1997. \n5) Member -Secretary, High Level National \nEducation Commission, HMG / Ministry of \nEducation, Kathmandu, 1997-1998. \n6) Joint Secretary, Ministry of Education, \nKeshar Mahal, Kathmandu, 1999. \n7) Executive Director, National Centre for \nEducational Development, MOES, \nSanothimi, January 2000-September 2000. \n8) Former Vice -chancellor, Purbanchal \nUniversity, Biratnagar, Nepal 2007-2011. \nडा. रामाितार जी क े र पररिारक अन्य सदस्य :  \nपत्नी: ननरूपमा या्व  \nपुत्री: उषा या्व (नवद्यालय सशक्षक , क ाठम ांडू, नेपाल सरकार)  \nपुत्र: डा. नवजय या्व MBBS, MD (Internal \nMedicine), DM (Cardiology) \nFellowship/Super Specialisation in Cardiac \nElectrophysiology at the AIG Hospitals, \nHyderabad, India (2023 onwards)  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 79 \nपुत्रवधु: डा. सररता या्व MBBS, MD \n(Ophthalmology), Fellowship for MS in \nOphthalmology at the Kedia Eye Hospital, \nBirgunj, Nepal (2022 onwards) \nसम्मानः  \n1) British Council Scholarship Award, 1970- \n1971, UK \n2) Fulbright-Hays Scholarship Award, 1974- \n1979, USA \n3) K ing’s Medal: Mahendra Vidyābhūs ̣aṇa \nPadaka, 1982, Kathmandu, Nepal \n4) Alexander -von-Humboldt Language \nScholarship Award, October 1982 - January \n1983, Bonn, Germany \n5) Alexander -von-Humboldt Postdoctoral \nResearch Fellowship Award, 1983 - 1984, \nBonn, Germany \n6) British Council Visitor Award, London, \n1989, UK \n7) Senior Fulbright Visiting Scholar, Council \nfor International Exchange of Scholars, \nWashington DC, USA, 1989  80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n8) Alexander-von-Humboldt Senior Visiting \nResearch Fellowship Award, 1989, Bonn, \nGermany \nRoyal Nepal Academy P āsāṅg Lhāmu \nPrajnā Puraskāra- 1996, Kathmandu, Nepal \n9) Baidyanātha -Siyādevi Foundation \nMaithili Award- 1999 CE, Janakpur, Nepal \n10) Alexander -von-Humboldt Senior \nVisiting Research Fellowship Award, 2000 - \n2001, Bonn, Germany \n11) Mithilā  Ratna, Internationa l Maithili \nConference, Chennai, India, 2008 \n12) Mithilā  Vibhūti, Vidyāpati \nSevā Saṁsthāna, Darbhanga, India, 2011 \n13) Government of Nepal Nepāla Vidyāpati \nMaїthilī Anusandhāna Puraskāra - 2068/ \n2011 CE, Kathmandu, Nepal \n14) Alexander -von-Humboldt Senior \nVisiting Research Fellowship Award, 2013, \nBonn, Germany \n15) Alexander -von-Humboldt Senior \nVisiting Research Fellowship Award, 2018,  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 81 \nBonn, Germany \n16) Nepal Academy Nepāla \nPrajnā Bhāṣā Puraskāra-2074/2017 CE, \n2017, Kathmandu, Nepal \n17) Pahila  Śabdakośakāra Pa ṇḍit \nBhavanātha Miśra Sāhitya  Śikhara \nSammāna- 2017, 2017, Sahityā ṅgana, \nJhanjharpur, Bihar, India \n18) Nepal Music & Drama Academy Nepāla \nMusic & Drama Praj nā Puraskāra-\n2074/2017 CE, 2018, Kathmandu, Nepal \n19) Cetanā  Samiti Tāmrapatra Sammāna \n(Bronze Citation Honor), 2019, Patna, India \n20) Dr. Dhīrendra Sāhitya  Saṁskr̥ti \nPuraskāra 2077, 2022, Maithilī Vikāsa Koṣa, \nJanakpurdham, Nepal \n21) स द्गृह स्ि  स ंत जगन्दन ाि  चौधर ी शोध स म्म ान -2024 (जय -\nराम शोध सं स् िान , सुलतानपुर द्वारा)  \n \n \n  82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररिारक सदस्य सभक थचत्र - \n \nथचत्र1-वनरूपमा यादि  \n  \nथचत्र 2-प्रो.डा. रामािातार यादि एिं वनरूपमा यादि  \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 83 \n \nप्रो. डा. रामाितार यादि  \nऐ रचना पर अपन \nमंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n 84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.भीमनाि झा - 'तवहया'क ेँ  तवहयाक ' राखल - श्री \nर ाम ाितार  बाबू \n \nभीमनाि झा -संपक ष -7482066855 \n'तवहया'केँ  तवहयाक ' राखल - श्री रामाितार  बाबू \nसंयोग  एकर े  कहै  ि ै ।  ई संयोग  ककरो  सौभालय  भ' जाइ ि ै ।  ताहूसँ  \nआगाँ जाक ' तानहमे  नक ि ु क ेँ  तँ गौरव  बढा ्ै ि ै ।  ओकरा  भारी  बना  \n्ै ि ै ।  श्ी रामावतार  बाबूक  सहपाठी  होयबाक  जनहयासँ  हम  \nअनुभव  कर ' लगलहुँ  अछि , तनहयासँ  अपन  ओजन  बनढ गेल  सन  \nबुिना  जाइि।  मु्ा , हम  बुिै  िी , अपनेक ेँ  सहजेँ  ई बात बुिबामे  \nननह  आयल  होयत।  'जनहयासँ ' माने  की ? जनहयासँ  सह पाठी \nछिकनन  तनहए  सँ  ने ! तखन  जनहयासँ  हम  अनुभव  कर ' लगलहुँ  की  \nभेलै ? मु्ा , असल  बात सैह  भेलै ।  सहपाठी  िसलयनन  1958-60 \nसत्रमे, तकर  अनुभव  कर ' लगलहुँ  ओकर  पचास -पचपन  वषयक  \nबा्सँ।  \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 85 \nघटना  एना  ि ै ।  1958 मे  गामक  हाइ  स्क ू लसँ  मै नरक  सेक ें ड  \nनडवीजनसँ  पास  क ै लहुँ।  नपतृहीन  रही।  ते हन  क्यो  मागय्शयक  ननह।  \nररजल्ट भेना  नक ि ु ए द्न  भेल  िलै  नक  ककरौिक  पीसा  ऐला।  \nबुिलनन  तँ खुशी भेलनन।  कहलनन - कास्ल्ह चलू , आर .के . \nकालेजमे  नाम  सलखा  ्ै िी।  कहसलयनन - एखन  तँ नम्बरो-तम्बरो \nननह  ऐलैए।  स्क ू लसँ  एस .एल .सी .सेहो  ननह  लेलहुँ  अछि।  पाइयो -\nकौिी  हािपर  ननह  अछि।  आगाँ की  करबाक  अछि , सेहो  ननह  बुिै  \nछिऐ।  तखन  कोना  चलू ? कहलनन - आगाँ पढब, से  तँ ननिय  अछि।  \nकहसलयनन - सेहो  ननिय  ननह  अछि  जे ननह  पढब, पढब तँ कोना  \nपढब? तानहपर  कहलनन - पढू  तँ अबस्से। अइ बयसमे  कोन  नोकरी  \nहैत ? नाम  सलखैबाक  छचन्दता ननह  करू।  मप्रिससपल हमर  अपेझक्षत \nिछि।  तत्काल एको  पाइ ने  लागत।  कोनो  कागज -पत्रक काज  \nननह।  बा्मे  सभटा  जमा  क ' ् े बै। पीसा  एक  नहसाबे  बलजोरी  हमरा  \nमधुबनी  ल ' गेला।  मप्रिससपल साहेब  (प्रो.अरुण  क ु मार  ्ि )क  \nआवासपर  जा, हुनकासँ  गप क ', हमरासँ  ओतनह  एक  ्रखास्त \nसलखा , ताहीपर  ऑडर  करबा  लेलनन।  पीसा  कॉलेज  ल ' जाक ', \nनबना  एको  पाइ ् े ने, आइ.ए.मे  हमर  नाम  सलखा  ् े लनन।  हमर  रौल  \nनम्बर पाँच भेल।  माने , चारर  गोटे हमर  पीसोसँ  तेज ननकलला।  \nफामयपर  ऐस्च्छक नवषय  सलख ' पि ै  िलै।  हमरा  तकर  ज्ञान ननह।  \nपीसो  अङ्गर े जी पढल  ननह।  एकटा  पररछचत  प्रोफ े सरक ेँ पुिलछिन।  \nओ हमरासँ  मैनरकक  नवषय  पुिलनन , ररजल्ट पुिलनन।  पीसा  \nकहलछिन  जे सोि  नवषय  कनहयनु।  ओ कहलछिन - तखन   86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसससभक्स , साइकोलोजी , मैछिली  रान्ख लेिु।  हम  भरर  ् े सलऐ। \nसससभक्स  आ मैछिली  तँ मैनरकमे  पढल  िलो , साइकोलॉजी  की  \nभेलै , से  ननह  बुिसलऐ।  बा्मे  जाक ' बुिसलऐ  जे सससभक्स  \nसाइकोलॉजी  मैछिलीक ेँ  ताइ द्न  कहल  जाइ चूिा  ्ही  चीनी  तिा  \nसससभक्स  लौझजक  मैछिलीक ेँ  पान  बीिी  ससगर े ट।  माने  ई दुनू  रुप  \nसभसँ  सोि , माने  नवद्यािी  भुसकौल।  \nकॉलेजमे  नवद्यािीक  संख्या  बुिबैक ? ओनह  बै चमे  एक  वगयमे , फस्ट \nइयर  आट ् यस टामे  दू  हजार  िात्र, तनहना  सेक ें ड  इयरमे  तिा  ताही  \nअनुपातमे  नडगरीक  दूनू  वषयमे ।  भोर  िौ  बजेसँ  साँि  िौ  बजे धरर  \nलगातार  क्लास  चलै त।  मुख्य सभ  नवषयमे  तीन -तीन  सेक्शन।  \nसंस्क ृ त िोनिक 'आट ् यसक सभ  नवषयमे  दू  सेक्शन  तँ अबस्से। साौँसे  \nकॉलेज  गनगनाइत।  \nहमर  रौल  नम्बर जेँ नक  5 िल , तेँ सभ  नवषयमे  'ए' सेक्सन  भेटल।  \nहम  ते जगर तँ रही  ननह , सहछमलुओ  ननह  रही , ्ब्बू रही , चुपचाप \nजाइ-आबी। तेँ छमत्रमंडली  कोनो  िल  ननह।  अपनो  सेक्शनक  िात्र \nसभसँ  घननष्ठता ननह।  ओइ समयमे  एनुअल  इलजाछमनेशनक  \nररजल्ट पटनाक  नहन्द्ी-अङ्गर े जीक ् ै ननक  पत्र सभमे  प्रकासशत होइ , \nसभ  पास  नवद्यािीक  नामसँ।  (हमरासँ  एक  वषय पूवयक  बैच, माने  \n1957 धरर  मैनरकोक  ररजल्ट अखबारमे  नामेसँ  अबैक , 1958 सँ  \nरॉल  नम्बर िप ' लगलै क।  मु्ा , इ ं टरमे नाम  िपब  जाररए  रहलै। )  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 87 \nफस्ट नडवीजनरक  नाम  योलयताक्रमसँ  नबहार  युननवर्सिटीक  सभ  \nकॉलेज  छमलाक ' समेनकत  रूपमे  एक े  ठाम  रहैक।  मन्दत्रेश्वर िा  \n(सी .एम .कॉलेज )क  नाम  फस्ट नडवीजनरक  सलस्टमे  सभसँ  ऊपर  \nरहनन।  (ज्ञातव्य जे तनहया  नबहार मे  दुइएटा  युननवर्सिटी  रहै , पटना  \nयुननवर्सिटी  आ नबहार  युननवर्सिटी। ) से क े ण्ड आ िडय  नडवीजनसँ  \nपास  नवद्यािीक  नामावली  'कॉलेज  वाइज' िपै।  अपन  नाम  \nआर .के .कॉलेजक  सेक ें ड  नडवीजनरक  सलस्टमे  भेनट गेल  तँ ताहीसँ  \nहम  सन्दतुष्ट भ' गेलहुँ।  तकर  बा् फस्ट नडवीजनरक  समेनकत  सलस्ट \n्ेख' लगलहुँ , जानहमे  आर .के .कॉलेजसँ  िौ  नक  सात  गोटे मात्र \nअभरला।  दू  हजार  िात्रमे  एतबे फस्ट नडवीजन।  तानहमे  जे नाम  \nमन  पि ै त  अछि  से  ई रामावतार  या्व , बालेश्वर ठाक ु र , माक य ण्ड े य \nिा , महेन्दद्र नारायण  कणय  आ दू -तीन  गोटे रहछि  आरो।  ओनह  साल  \nअठारह  प्रछतशत ररजल्ट भे ल  रहै।  कह क  काज  ननह  जे \nआर .के .कॉलेजक  दू  हजार  िात्रमे  फस्ट नडनवजनर  सभ  वास्तवमे \nक े हन  मे धावी  रहल  हेता ! \nतकर  बा् ्ीघय अन्दतराल। ओनह  बीच रामावतारजी  अपन  द्शा \nननन्ित  कयलनन , प्रछतभाशाली रहबे  करछि , अवसरो  भे टैत गेलनन , \n् े श-नव् े शमे पढलनन -पढौलनन , भाषानवज्ञानमे नवशेषज्ञता प्राप्त \nकयलनन , शोध-अनुसन्दधानमे  अन्दतरायष्रीय नाम  भे लनन , एक -पर -\nएक  उत्क ृ ष्ट रन्दि आ शोधप्रबन्दधक लेखन -प्रकाशन कयलनन , \nअनेको  महत्त्वपूणय नवलुप्त पाण्डु सल नपक ेँ  तानक  सम्पाद्त क '  88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसोिाँ  अनलनन।  फलत : समस्त  प्रबुद्ध मैछिल  समाजक  बीच ई \nचुनल  शीषयस् ि नवद्वन्दमझणमालाक एक  ्ाना  मानल  जाय  लगला।  \nमु्ा , गौरवक  कारण  एतबे टाक  हेतु  ननह , अनपतु एनहसँ  बेसी , कहू  \nबीस  एनह  ल 'क ' िनन  जे नहनक  अछधकसँ  अछधक  काज  मैछिली  \nभाषासँ  सम्बद्ध िनन , मैछिली  सानहत्यपर  िनन , छमछिलाक  हेतु  \nिनन ; अङ्गर े झजयोमे िनन  तँ तकर  नवषय  मै छिलीए  छिक ै  आ \nमैछिलीयोमे  तँ िननहेँ।  सभ  जनै  िी  जे सम्प्रछत ई शीषय श्ेणीक \nभाषावै ज्ञाननक िछि , जे छमछिला -मैछिलीक  खुट्टाक ेँ नवश्वभाषाक \nअध्ययन -संसारमे  मजगूतीसँ  गािने  िछि।  \n्ोसर  द्स  एक  हम  िी  जे जतबो पढलहुँ  से  पढ' पिल  तेँ, जतबे \nजे सलखलहुँ  से  सलख ' पिल  तेँ। मु्ा , सौभालयसँ  रहलहुँ  जेँ नक  \nअक्षर-संसारमे , तेँ घर -बाहरक  गछतनवछध, चालचूल , चहल -पहल , \nखासक ' मैछिली  सम्बन्दधी तँ कानमे  पनिते  आनब रहल  अछि।  ताही  \nससलससलामे  रामावतार  या्वक  प्रशस्स्त सुनब  स्वाभानवक े िल , \nएम्हरो आ जनकपुर  यात्रामे सेहो।  मु्ा  ई वैह  छिका  \nआर .के .कॉलेजवला , तनह  द्स  ध्यान ननह  गेल  िल।  'छमछिला  \nछमनहर 'मे  रही , तनहएक  बात छिक  जे एक  बेर  माक य ण्ड े यजी \n(सहरसा  कॉलेजक  प्रोफ े सर आ हमर  बैचक  एक  फस्टनडनवजनर) \nगप्पक क्रममे  नहनक  आ महेन्दद्र नारायण  कणय  (जे तनहया  अनुरह  \nनारायण  ससिह  समाज  अध्ययन  संस् िानक  डाइर े क्टर िला )क  चचाय \nकयलनन  आ कहलनन  जे चलू  कणयजीसँ  भेट करबै  िी।  तखन   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 89 \nजाक ' ननिय  भेल  जे नवख्यात रामावतारजी  तँ हमर  क्लासमेटेवला  \nछिका।  तकर  बा्सँ  जानह  कोनो  सभामे  ई रहछि  आ हमरा  बजबाक  \nअवसर  भेटय  तँ सम्बोधनमे  'छमत्रवर' कनह  नहनको  नाम  लेब ' \nलगसलयनन।  मु्ा  नहनक  नवद्विा आ प्रसससद्धक धाह  ते हन  सहजोर  \nरहनन  जे लग  जाक ' कनहयो  गप करबाक  वा पररचय  ् े बाक साधंस  \nननह  होइ  िल।  एकाध  बेर  'छमत्रवर' सुनन  ई अनठा  ् े ने होछि  से  \nसम्भव छिक , मु्ा  अकच्छ भ' गेल  हेता  तँ एक  द्न  ई \nआर .के .कालेजक  छमत्र (सं योगसँ  हमरो  छमत्र) डॉ.् े वेन्दद्र िाक ेँ  \nपुिलछिन  जे क्यो  भीमनाि  िा  हमरा  'छमत्रवर-छमत्रवर' कहै  िछि , \nसे  के  छिका  ओ? अहाँ  छचन्दहै छियनन ? कनव ता-तनवता बनबै  िछि  \nसे  बेस , मु्ा  हम  हुनक  छमत्र कनहया  भेसलयनन ? ओम्हर, ् े वेन्दद्र बाबू \nतँ अपनहहि  गप्प-सम्राट, से  तेना  क ' हमरा  ्' कहने  हेछिन  जे \nनहनको  भेल  हेतनन  जे ईहो  क्यो  अछि ! रामावतारो  बाबू हुनक  \nचकमामे  आनब गेला।  तकर  बा् दुनू  गोटे पहुँचल  रही  महेन्दद्र \nमलंनगया  समा रोहमे  द्ल्ली, जे 8-9 द्सम्बर 2018 ई.केँ  भेल  \nरहै।  ओनहमे  पनहने  रामावतार े  बाबू टोकलनन  बहुत  स्ने हसँ।  ते हन  \nआत्मीय रूपमे  गप क ै लनन  जे हम  तँ पानन -पानन  भ' गेलाौँ । खूब \nफ ै लसँ  हमर  नाम  सलन्ख, अपन  हस्ताक्षर क ' अपन  पोिी  'मैछिली  \nआलेख  संचयन ' ् े लनन।  कालेज -जीवनक  संस्मरण , अपन  \nअध्ययन  आ काययक  नवषयमे  तिा  नाना  प्रकारक  आनो  स्नेहससक्त  \nगप सुनबै त  रहला।   90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतकर  बा्सँ  तँ क ाठम ांडू आ जनकपुरोसँ  फोनपर  क ु शल -समाचार  \nरहरहाँ  लैत  रहै  िछि  तिा  छमछिला -मैछिलीक  घर -बाहरक  गप कहैत  \nरहै  िछि  आ हम  तृप्त होइत  रहै  िी।  कहबाक  मन  होइए  जे कही , \n'ससखैत  रहै  िी ', मु्ा  अपना केँ  रोनक  लै  िी  एनह  कारणे  जे हुनक  \nगूढ भाषानवज्ञानक नवषयक ेँ  बुिबो  लेल  ज्ञानक जे स्तर चाही , से  \nहमरा  कत '? ' मैछिली  आलेख  संचयन 'क  ्ोसर  खण्ड अनुप्रास \nप्रकाशन मधुबनीसँ  2022 मे  ऐलनन।  प्रकाशक  श्ी नवद्यािीजीक ेँ  \nखासक ' हमरा  पहुँचा  ् े ब' लेल  कहलछिन।  \nजून  2023 मे  श्ीमती नवभा िाक  एक  वृहत् समारोहमे  भाग लेब ' \nजनकपुर  गेलाौँ।  ईहो  क ाठम ांडूस ँ खासक ' ओही  लेल  आयल  िला।  \nदू  द्न  धरर  लगभग  संगनह  रहलाौँ ।  एकसर े  आयल  िला , तेँ \nपररवारसँ  भेट ननह  करा  सकला।  तकर  अपसोच  व्यक्त कयलनन।  \nअपन  सम्पाद्त बहुत  नवसशष्ट, बहुमूल्य  रन्दि A Facsimile \nEdition of a  Maithil Play: \nBhupatindramalla's \nParasuramopakhyana—natak क  शाही  संस्करण  \nहमरा  सनेसमे  ् े लनन , से  की  सलन्खक ' ् े लनन  से  बुिबै ?  \nWith warmest personal regards to Prof. \nBhimnath Jha- Ramavatar Yadav. Janakpur, \nNepal, June 12, 2023.  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 91 \nजखन  कखनो  नहनक  मैछिलीक  अनुसन्दधान परक  ले ख  तिा  उक्त \nपोिी  पढ ै िी  तँ दू  प्रकारक  भावना  मनमे  एक्क े बेर  उठ ै ए, \nरामावतारजीक  नाम  तँ शार्ावतारजी  हैब  उछचत िलनन  आ हमर  \nनाम  अबुसद्धक भीमाकार  पहािजी ! \nएही  दुनू  ध्रु वक बीच मै छिली  न्खलन्खलाइत रहछि।  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ। \n \n \n \n \n \n  92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.उ्यनारायण ससिह 'नछचक े ता '-रामावतार या्व जी -जेना हम \nहुनका छचन्दहने िसलयनन  \n \nउदयनारायण ससिंह  'नथचक े ता'-संपक ष -9434050218 \nरामाितार यादि जी -जेना हम हुनका थचन्हने छललयवन  \nरामावतार  या्व  जी सँ  पनहल  साक्षात् भेल  िल  1978 मे  जखन  \nहम  इसलनॉय  नवश्वनवद्यालय मे  एक  सेमेस्टर  ले ल  सलिगनवस्स्टक \nइं स्स्टट्यूट प्रोराम मे  शोधरत  िात्र के  रूप  मे  गेल  रही।  हमरो  शोध-\nकायय  अंछतम  चरण  मे  िल  द्ल्ली नवश्वनवद्यालय के  भाषानवज्ञान \nनवभाग मे  आ' हुनको  िीससस  लगभग  समाम्प्त के  सूचना  ् ै त िल।  \nता धरर  ओ एम .फील . त क ै ये  नेने  िला  मु्ा  तखन  क ें सास  \nनवश्वनवद्यालय के  लॉर ें स  क ौं पस  सँ  ओ डॉक्टर े ट नडरी  के  अंछतम  \nचरण  मे  िला।  हम  बहुत  आियय  चनकत  भेल  िलहुँ  अहू  लेल  जे \nजखन  भारतो  मे  साधारणतया  क्यो  प्रायोनगक  ध्वनननवज्ञान पर  \nचचाय ननह  क ' रहल  िल , तखन  क ें सास  के  जनयल  मे  हुनकर  \nमहत्वपूणय ननबंध , 'A Fiberoptic Study Of Stop \n विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 93 \nProduction In Maithili' िनप  चुकल  िल  'क ें सास  \nवर्किग पे पसय  इन  सलिम्लवस्स्टक्स' के  चाररम  वॉल्यूम  में  - जतय  वणयन  \nिलै  एनह  तरहक : \" A fiber optic study was made \nto investigate the temporal course and \nwidth of the glottis during the production of \nfour types of Maithili stops in initial, medial \nand final positions. The results show that \nthe voiced -voiceless distinction correlates \nwith the adduction -abduction gesture of \nthe larynx. The study also suggests that \nglottal width is the key factor for aspiration \nand that sounds w hich are produced by a \ncombination of vibrating vocal cords and \naspiration should, in fact, be called 'voiced \naspirated' consonants.\" \nहमर  ज्ञानतः मैछिली  नकयैक , नहन्न्द्यो मे  भररसक  एहन  अध्ययन  \nक्यो  ननह  क ' रहल  िल।  हँ , ई बात अवश्ये कहब  जे आगाँ चसल  \nकय  श्द्ध े य डॉ सुभद्र िा  जी के  सुपुत्र डॉ प्रभाकर िा  पेररस  मे  एही  \nतरहक  काज  कयने  िला  - सोरबोन  में  क ै ल  डॉ मुनीश्वर िा  के  \nमैछिली  कें  आर  आगाँ बढबै त। मु्ा  जे बुिलहुँ  (बुिबा  मे  द्क्कत \nत िलै हे  नकयै क  त हमर  नवषय  िलै  अन्दवय अिायत  ससन्दटैक्स आ'  94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमाज -भाषा-नवज्ञान। तखन  हम  त चाौंकबे  करब।  भ ें ट करबाक  \nइच्छा िलै  - मु्ा  हम  क ' रहल  िलहुँ  एडवां स् ड कोसय  यहां  सब  \nनवषय  मे  - बनायडय  कॉमरी  के  'भाषाजगतक  सावयभौमता ' \n(Language Univ ersals), जॉर्जिया रीन  के  'भाषा-\nव्यवहार -नवज्ञान' (Pragmatics), जेरी  सैडॉक  के  \n'भाषानवज्ञानक तक य प्रणाली' (Linguistic \nArgumentation) आ' नवश्वख्यात पाझणनीय  नवशेषज्ञ जॉजय \nकाडाेना  के  'इ ं नडयन  रामे नटकल  रेनडशन ' - मु्ा  ओ त ओिरल  \nिला  ननरीक्षामूलक  ध्वननशास्त्रक  अत्याधुननक  प्रयुक्क्त के  क्षेत्र \nमे।  पनहल  ्शयने  आर  चमत्क ृ त क ' ् े बय बाला  िल  - हमरा  ज्ञानतः \nएहन  कोनो  मैछिली  के  नवद्वान ननह  िछि  जे नहनका  सँ  बे सी  प्रभावी \nढ ं ग सँ  अंरेजी  तिा  जमयन  मे  अपन  बात कें  अं तरायष्रीय फोरम  मे  \nरान्ख सक ै  िछि।  तनहये  सँ  हम  नहनकर  नक्रयाक मय  कें  नीक  जकाँ  \n् े खैत पढ ै त बुिैत  रहलहुँ।  \nरामावतार  जी अध्यापक  के  रूप  मे  प्रससद्ध अं रेजी भाषा आ \nसानहत्य  के  जानकार  िला  - सत्रभुवन नवश्वनवद्यालय आ पाटन  \nकॉलेज  मे  पढौने  िलछि।  मु्ा  क ें सास  नवश्वनवद्यालय के  प्रसशक्षण \nहुनका  ्झक्षण एसशयाई  ् े श सभक  प्रमुख ध्वनन-नवज्ञानी  बना  \n् े लकनन।  मु्ा  नहनक  नवसशष्टता ईहो  जे ओ मात्र नीरस  भाषाचायय  \nननह  िला , सानहत्यो  के  क्षे त्र मे  ओ एकटा  प्रछतछष्ठत नाम  िछि।  \nअन्दततः पूवाां चल नवश्वनवद्यालयक क ु लपछत  सेहो  ननयुक्त  भेला।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 95 \nहुनक  मूल  पोिी  जे हुनका  ख्याछतक  शीषय पर  ल ' गेलनन , से  िल : \nजमयनी  के  श्ेष्ठ प्रकाशन De Gruyter Mouton संस् िा  द्वारा \nिपल  A Reference Grammar of Maithili \n(1996) आ' ताहू  सँ  पनहने  Selden and Tamm प्रकाशन \nसंस् िा  सँ  िपल  Maithili Phonetics and \nPhonology ( 1984)। ् े श-नव् े शक भाषानवज्ञान सम्बन्दधी \nपत्र-पसत्रका मे  पचासो  आलेखक  प्रकाशन द्वारा ओ मैछिलीक  \nनवसशष्टताक ेँ उजागर  क े लनन।  मैछिली  ध्वननशास्त्र आ मैछिलीक  \nसं्भय  व्याकरण  1पर  काजक  अलाबे  2000 ई. मे  लं्नसँ  \nप्रकासशत भारतीय  आययभाषा  पुस्तक मे  संकसलत  नहनकर  मैछिली  \nभाषा संबंधी  आलेख  नवशेष उल्लेखनीय  िलनन।  नेपाल  राजकीय  \nप्रज्ञा-प्रछतष्ठानसँ पासाङ्ग ल्हामु  प्रज्ञा-पुरस्कारसँ  सम्माननत  भेल  \nिला।  \nएनह  बीच मे  रामावतार  जी कतेको  महत्वपूणय बात सब  कहलनन  \nजकरा  द्सस  हम  सभक  ध्यान आक ृ ष्ट करय  चाहब।  मै छिली  भाषा-\nभाषी पर  आयोझजत  तीन  द्वसीय  छमछिला  कला  सानहत्य  आ \nनफल् म महोत्सव  28 द्सम्बर 2018 मे  ओ सहरसा  के  रमेश  चन्दद्र \nिा  मनहला  कॉ लेज  सभागारमे  कहने  िला  जे मैछिली  भाषामे  \nप्रािछमक  सशक्षा भेनाई  बहुत  जरूरी  अछि।  छमछिला  छमरर  मे  एकर  \nनीक  नववरण  हमसब  पढननह  िी।  समारोहक ेँ  संबोछधत  कर ै त  \nभाषावै ज्ञाननक के  रूप  मे  डा. रामावतार  कहने  िला  जे अंतरायष्रीय  96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्तर पर  मैछिली  भाषाक  व्यापक  स्तर पर  प्रससदद्व अछि । मु्ा  अपने  \nघरमे  माने  अपने  भूभागमे  मै छिलीक  स्स् िछत कमजोर  भ' गेल  अछि।  \nहुनकर  कहब  िलनन  जे हमसभ  अपन  भाषाक  प्रयोग कम  आ \n्ोसर  भाषाक  प्रयोग बेसी  कर ै त  िी।  एहन  स्स् िछतमे प्रािछमक  \nसशक्षामे मैछिली  भाषाक ेँ  शाछमल  क े नाय  बहुत  जरूरी  भ’ गेल  \nअछि।  एनह  पर  हमरा  सब  कें  गहन  मचितन  करबाक  जरूरी  अछि  आ' \nसंगनह  मैछिली  भाषाक ेँ  अपन  ् ै ननक  झजनगीक  व्यवहारमे  आनयक े  \nननतांत  आवश्यक  अछि।  हुनकर  कहबाक  तात्पयय िलनन  जे \nसानहत्यक -सांस्क ृ छतक  गछतनवछध होइत  रहै ' आ' एहन  तरहक  \nआयोजनसँ  भाषाक  पकि  मजबूत  होयत।  मै छिली  भाषा हमर  \nअपन  भाषा अछि  आ हमरा  सभक ेँ  एनह  पर  गवय हो यवाक  चाही।  \nएम्हर 2021 के  ् ै ननक  भास्कर  ररपोटय  क ै लक  जे रामावतार  जी \nकहलनन  जे मैछिली  भाषा माध्यम  सँ  नेपाल  में  राजकाज  क  \nशुरुआती  प्रनक्रया के  शुभारम्भ भ' गेल।  नबहार  सरकार  तिा  \nछमछिलांचल  पि ु आ रही  सक ै त  अछि  मु्ा  नेपाल  तीव्र गछतएँ आगा \nबनढ रहल  अछि।  ्निभंगा  के  महाराजा छधराज  लक्ष्मीश्वर ससिह  \nसंरहालय  के  प्रमुख डॉ. सशव क ु मार  छमश् के  कहब  िनन  जे प्रो. \nरामावतार  या्व  सँ  हुनका  ई जानकारी  भ ें टल िनन  जे लौंलवेज  \nकमीशन  आफ नेपाल  तकर  अनुशंसा  क ' ् े ने अछि  जे नेपालक  \nदूटा  प्र् े श मे  राजकाज  क े र  भाषा के  रूप  मे  मै छिली  आ' भोजपुरीक  \nप्रयोग शीघ्र हैत।  धरती  पर  भररसक  पनहल  बेरर  कोनो  सरकार  एकर  \nप्रनक्रया प्रार ं भ क ' रहल  अछि।  सभक  कहब  िलनन  जे भरसक   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 97 \nएकर  सकारात्मक  प्रभाव नबहार  सरकार  पर  सेहो  पनि  सक ै त  \nअछि।  मैछिली  सानहत्य  सं स् िान  क  सछचव  भैरव  लाल  ्ास  क  \nकहब  िलनन  जे नेपाल  मे  जानह  तरहक  ननणयय  लेल  गेल  अछि , \nतानह  सँ  ईहो  भ' सक ै ि  जे आब भारत  सरकार  सेहो  मैछिली  कें  \nशास्त्रीय भाषा के  ्जाय ् े बय मे  राजी  भ' जाओत। \n 2019 मे  कोरोना  सँ  पनहने  रामावतार  जी के  आर  एकटा  वक्तव्य \nहमसब  सुनने  िी।  रमेश  िा  मनहला  महानवद्यालय  मे  आयोझजत  \nकला  सानहत्य  तिा  नफल् म महोत्सव  मे  2018 के  द्वंगत मैछिली  \nसानहम्त्यक  प्रछतभा - प्रफ ु ल्ल क ु मार  ससिह  मौन , मोहन  भारद्वाज, \nडा.प्रे मशंकर ससिह , आद् कें  श्द्धांजसल अर्पित कर ै त  ओ कहलनन  \nजे ज्या ें आम  आ्मी  जेना  मैछिली  भाषा बाजल  जाइत अछि  तनहना  \nओ बाजैत आ' सलखैत  रहता  तखन  मै छिली  नहीं  मरती  - हमर  \nधरोहर  नवलुप्त ननह  हैत।  अपन  र े फ े र ेंस  रामर  मे  या्व  जी बि  स्पष्ट \nरूप  सँ  जॉजय अब्राहम छरयसयनक  ओनह  बात कें  ्ोहराइने  िछि  जतय  \nओ मैछिली  भाषा आ' सानहत्यक  गहन  अध्ययनक  बा् ओ \nउल्लेख कर ै त  िछि : Maithili is a language and not \na dialect. It is the custom to look upon it as \nan uncouth dialect of unta ught villagers, \nbut it is in reality the native language  of \n(millions of) people who can neither speak \nnor understand either Hindi or Urdu  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nwithout greatest difficulty. \nAlexander von Humboldt Foundation मे  \nहुनकर  जे गररमामय  शोध-समय  बीतलनन  ओतय  यूरप  के  श्ेष्ठ \nभाषानव् लोकनन  के  साि  ओ काज  कयने  िला  - कय  गोटे मैछिल  \nसे  जानै  िछि ? माइन्दज़ के  प्रख्यात Institut for Indologie, \nजे नक  Johannes Gutenberg-University Mainz \nमे  िै , ओतहुका  नवद्वान् Prof. Georg Buddruss के  संग  \nओ काज  कयने  िला , संगनह  भारत  अध्ययनक  एकटा  प्रमुख क ें द्र \nनकएल  क  Seminar f or Allgemeine und \nIndogermanische Sprachwissenschaft, जे नक  \nओतहुका  Christian-Albrechts-University Kiel के  \nअंतगयत अछि , ओतहु  ओ िला।  ओि ' आचायय  वेनयर  कविटर  आ' \nजॉन  पेटसयन  के  साि  ओ काज  कयने  िला  पोस्ट डाक्टरल  के  \nसमय।  2018 मे  अं रेजी  सानहत्य  के  क्षे त्र मे  प्रकासशत हुनक  काज  \n- Elegy written in a Royal Courtyard - A \nFacsimile Edition of Jagatprakasamalla ’s \nGitapancaka ( जकरा  एड्रोइट प्रकाशन िापने  िल ) से हो  \n् े खबैत अछि  जे सानहत्यो  मे  हुनक  रूछच  िलनन।  एम्हर ओ एकटा  \nनव  पोिी  पर  काज  क ' रहल  िछि  - a critical edition of \nan early 18th-century Maithili play मैनुस्स्क्रप्ट \nजे नक  भूपतींद्र मल्ल  के  रचना  िलनन , तकरा  पर  काज  क ' रहल   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 99 \nिछि।  भक्तपुर शैली  के  नेपालमण्डल  मे  सोडष  स्ी  के  मैछिली  \nनाटक  के  stagecraft क े हन  होइ  िलै  तकरो  पर  ओ काज  कयने  \nिछि।  नेपाल -प्रां तक इछतहासकार  आ भाषा-नवद्वान लोकनन  क  \nलेल  एकटा  बुिौअसल  जकाँ  ई बात काज  कर ै त  अछि  जे \nनेपालमंडलक  क्षेत्र मे  - जतय  शासक  आ आम  जनता  ने वारी  बजैत \nिल , ओतय  मध्यकाल  मे  कोना  एकटा  भारतीय -आयय  भाषा- \nअपन  सानहम्त्यक  असभव्यक्क्त कें  प्रछतछष्ठत क ' पौलक  एकटा  \nअत्यंत शक्क्तशाली आ मजबूत  साधनक  रूप  मे  तकर  आनवभायव \nभेलै  - एनह  क े र  नन्ानक  रूप  मे  रामावतार  जीक े  नवतम  काज  मे  \nप्रयास  कयल  गेल  िनन।  ई नेपाल -छतरहुत  कनेक्शन  कोना  बनल , \nआओर  भूपछतन्दद्र मल्ल  (1696-1722) जकाँ  मैछिली  नाटककार  \nकोना  आनवभूयत भेला  ई तकर े  ऐछतहाससक -राजनीछतक -भानषक  \n्लील  बनन  सकत  से  हम  नवश्वास कर ै  िी । \nअंत मे  क े हन  क े हन  अपमानजनक  पररस्स् िछत के  भीतर  सँ  मात्र \n'मधेशी ' हैबाक  कारण ें  एहन  महान  व्यक्क्तत्व कें  जीवन  व्यतीत \nकरय  पिल  िलनन , तकर  एकटा  ममयस्पशी  नववरण  पाठक  ् े न्ख \nसक ै त  िछि  हुनक  ्ीघय ननबंध  'ऑन  बीइ ं ग मधेशी ' मे।  जे \n'मधेशनामा ' मे  प्रकासशत भेल  िल।  ्झक्षण एसशया ई ् े शक पुनः  \nपुनः  नवभाजन  सँ  कतेको  प्रछतभाशाली व्यक्क्त कें  हम  सब  छमसल  \nकय  दूर  नकनार  क ' कय  रखने  िी  से  हम  अपन  बारम्बार बांलला् े श, \nनेपाल , श्ीलं का तिा  पानकस्तान  भ्रमण के  माध्यम ें  ् े खने िी  -  100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअपन  कते को  छप्रय अफ़ग़ान  िात्र सँ  से हो  जानने  िी।  तौं हमरा  \nप्रसन्दनता भे ल  ई जानन  कय  जे ई-नव् े हक  एकटा  नवशे षांक  बह रा  \nरहल  अछि  जे नक  छमत्रवर रामावतार  या्व  जी जकाँ  व्यक्क्तत्व पर  \nसमर्पित  अछि।  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 101 \n२.५.धीरे न्द्र ि ा 'मैछिल '-भाषा वैज्ञाननक प्रो. डा. रामावतार या्व \n \nधीरेन्र झा  'मैथि ल ' (संपक ष - ज नक पुर ) \nभार्ा िैज्ञावनक प्रो. डा. रामाितार यादि  \nजनकपुर  उद्योग-वाझणज्य संघक  सभा  हॉल  प्राङ्ग्गन । ओ एकटा  \nप्लास्स्टक बला  क ु सीपर  बैसल  रहछिन।  काँख  तर  जाँतल  \nप्लास्स्टक फाइल  रहनन।  अंतरायन्ष्रय मैछिली  सम्मे लन  ओतऽ \nआयोजन  िलै ।  काययक्रम  होबऽसँ  पनहननह  ओ उपस्स् ित िलाह।  \nहमहूँ  तनहना  सकाले  पहुँछच  गेल  िलहुँ।  हम  हुनका  ् े खसलयनन , \nमु्ा  नीक  जकाँ  पररचय  ननह  िल  तँइ काते -कात  ठाढ िलहुँ।  \nओ नक ि ु  बजै त िलन्खन।  मैछिली  शब््, वाक्य  आ भाषा नवज्ञान \nसंबंधी  नवषय -वस्तु ककरो  बुिबैत  िलन्खन।  हमरो  मन -मस्स्तषक \nहुनक े  शब््पर टाङ्गल िल।  चीन्दहजान ननह  रनहतो  हुनक  प्रभाव \nहमरापर  बढ ै त जा रहल  िल।  हमरो  ननह  रहल  गेल।  हम  ससरर  कऽ  \n 102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहुनका  बगलमे  ठाढ भऽ गेलहुँ।  भाषा आ शब्् जे हुनका  मूँ हसँ  \nननकसल  रहल  िलनन  से  गंभीर  ओ भररगर  हमरा  अनुभव  भेल।  हम  \nरुछचपूवयक  हुनकर  बात सूनऽ  लगलहुँ।  \nअपन  बात रखैत  क्रममे  ओ कहलन्खन  जे \"लोक  हमरा  ब्राह्मण \nबुिैत  अछि।  िछि , अछि , क े लन्खन, बजलाह , चसल  गेलाह , की  \nकहबाक  अछि , आद्-आद् शब्् जँ कोनो  अनजान  व्यक्क्त सुनैत  \nिछि  तऽ हमरा  'बाभन  िै  की ?' से  प्रश्न कऽ  ् ै त अछि।  रामावतार  \nया्व  तऽ बाभन  भाषापर  जोर  ् ै त िछिन।  ओ तऽ बाभनक ेँ  समिय  \nकर ै  िछिन।  ओ तऽ बाभन  प्रभानवत व्यक्क्त िछि। \" अपनेसँ  ई \nबात ओ बजलन्खन। तहन  हम  बुझि  गेलहुँ  जे इएह  व्यक्क्त डा. \nरामावतार  या्व।  हमर  मोन  प्रसन्दन भऽ गेल।  बहुत  द्नसँ  ई बात \nमोनमे  घुररआइत  िल।  बहुत  द्नसँ  डा. साहेबसँ  भ ें ट करबाक  \nननयार  िल।  कतऽ  भेटताह , कोना  भेटताह ? एनह  तरहक  बात \nहमरा  मोनमे  बहुत  द्नसँ  खे सल  रहल  िल।  हमरा  मोनमे  एकटा  \nअलग  प्रकारक ेँ खुशीक  तर ङ्ग्ग उदठ बैसल।  नहनकासँ  नक ि ु  बात \nकरबाक  चाही  आ नक ि ु  झजज्ञासा रखबाक  चाही -एनह  तरहक  बात \nहमरा  भीतर  उत्पन्दन भेल।  \nप्रो. डा. रामावतार  या्व  असाधारण  व्यक्क्तमेसँ एक  िछि।  \nअंरजीक  नवद्वान िछि।  सुप्रससद्ध भाषावै ज्ञाननक िछि।  मैछिली  \nभाषापर  अनेक  शोध-अनुसंधान  क े ने  िछि।  भाषा की  िै ? कोन  \nठाम  कोना  बाजल  जाइत िै ? शब्् कोना  सलखल  जाए? शब््क  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 103 \nउच् चारण कोना  कएल  जाए? मैछिली  कतऽ , कोन  तरहे  बाजल  \nजाइत अछि ? एनह  सभ  पररवतयनक  पािा  कारण  की  िै ? एनह  \nतरहक  सभ  नवषयपर  स्वयं  सलखल  पोिीमे  चचय क े ने  \nिछिन।ब्राह्मण -का यस् िक  भाषा एवं अन्दय जाछतक  भाषामे  फरक  \nरहल  जकर  उल्लेख ओ क े ने  िछिन।  हुनका  अनुसार  भाषामे  \nजगहक  अनुसार  फरक  होइत  ि ै क।  बाजब फरक  होइत  ि ै ।  मु्ा  \nलीखलमे  एकरूपता  हेबाक  चाही।  अं रेजी, कहि्ी, नेपाली  वा अन्दय \nभाषाक  व्याकरण  जकाँ  मैछिलीक  सेहो  ि ै ।  मैछिली  समृद्ध भाषा \nि ै ।  शब््- व्याकरण  आन  भाषासँ  पैघ ि ै ।  नेपालीमे - उहाँ  आइसक्नु  \nभयो ' आ्रसूचक  वाक्य  जेना  होइत  ि ै क  तनहना  मैछिलीमे  'ओ \nआनब गेलाह ' शुद्ध बाजल  जेतै आ तनहना  सलखल  जेतै। ई ननह  जे \n'ऊ अलै ', ' ऊ आनब गेलै ' ' ऊ एलै ', ' ऊ एलन्खन' इत्याद् \nकनफ्यूजन  बात नबल्क ु ल ननह  हेबाक  चाही।  एनह  तहक  बात हुनका  \nमूँहसँ  बेर -बेर  सुनबाक  अवसर  भेटल।  \nओ स्पष्ट क े लन्खन - \"भाषा ब्राह्मण वा अन्दय ककरो  खरी्ल  नै  ि ै ।  \nसज्िा  संपछत  ि ै ।  भाषोक  जाछत अनुसार  बाँट-बखरा  जे क े यो  करऽ  \nचाहै  िछि  ओ नीक  ननह  िछि।  ब्राह्मण समु्ायमे  मैछिलीक  शुद्धता \n् े खल गेल  अछि।  नीक  बातक ेँ  अनुशरण  करबाक  चाही।  जबर्स्ती \nहम  इएह  शब्् बाजब वा सलखब  जे नकयो  कहै  िछि , नीक  ननह  \nभेल।  मैछिली  शब््कोश िै , व्याकरण  िै , भाषानवज्ञानक शोधपत्र \nिै , काव्य , ननबंध , नाटक , उपन्दयास , किा , इछतहास  लगायत  \nअनेक  तरहक  पोिी  ि ै ।  हमरा  लोकननक ेँ  अध्य्यन करबाक  चाही। \"  104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओ ईहो  बातपर  जोि  ् े लन्खन जे \"मैछिली  भाषी फ ु ट-फ ु नट कऽ  \nमगही -मगही  अनाप -सनाप  बात क े ननहार  नीक  बात नै  भेलक ै ।  ई \nदुभायलय  जे एनह  तरहक  बात क े ओ कर ै  िछि  वा चेष्टा कर ै  िछि।  \nमैछिलीमे  व्यक्क्त पािा  आ्रसूचक  शब्् ि ै ।  जेना - \nबाबू लेल -- बाबू आनब गेलाह  / आउ \nमाय  लेल -- माय  आनब गेलीह  / आ \nसमछध  लेल -- समछध  आनब गेलाह  / आएल  जाओ \nजमाए  लेल -- जमाय  आनब गेलछि  / आउ \nबौआ लेल -- बौआ आनब गेलै  / आउ \nसभ  के  लेल  एकनह  तरहक  शब््-वाक्य  ननह  होइत  ि ै क।  ससखबाक  \nप्रयास  करी।  नीक -नीक े  होइत  ि ै ।  हमरा  बाजब ननह  भेल  तऽ \nगोबर -मानट  छमिरा  ् े बै, से  सोच  जे क े ओ कर ै  िछि  से  नीक  ननह  \nभेलै।   प्रो. डा. रामावतार  या्व जीक ेँ  तानह  द्न  हम  नीक  जकाँ  \nछचन्दहसलयनन।  मैछिली  भाषानवज्ञानक ओ जननी  िछि  नेपालक  \nपररप्रेक्षमे । \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ। \n  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 105 \n२.६.राम चै तन्दय धीरज - भारोपीय भाषा पररवारवा् आ भाषा ्शयन  \n \nराम  चैतन्य धीरज  (संपक ष - 6203681693) \nभारोपीय  भार्ा  परर िारिाद आ भार्ा  दशषन  \nमैछिली  भाषा नवज्ञान आ धरर  ओही  भारोपीय  भाषा पररवारसँ  \nसंगदठत  आ ननधायररत  अछि  जे हमर  भाषाक ेँ  गुलामीक  जंजीरमे  \nतेना  जकनि  ् े लक  जे आइयो  रहरहाँ  कहि्ी मैछिलीक ेँ  अपन  बोली  \nकनह  धनकयाबैत  रहैत  अछि।  भारत  सरकार  एकरा  संनवधानक  \nअष्टम अनुसूचीमे  स् िान  ् े लक , तकर  बा्ो कहि्ी भाषाक  राजनीछत  \nमैछिलीक ेँ  अपन  बोली  कहबासँ  बाज ननह  अबैत अछि।  ई मानल  \nजे संस्क ृ तसँ  मैछिलीक  नवकास  भेल  अछि , जखन  नक  ई तथ्य \nयिािय  ननह  ि ै क , तिानप  मै छिलीक  तद्भव संस्क ृ तसँ  नवकससत  \nअछि  से  मानैत  िी।  नवश्वक कोनो  एहन  भाषा ननह  जकरामे  नक ि ु  \nने  नक ि ु  ध्वनन सा म्य ननह  हो , तँ एनह  दृछष्टसँ कोनो  राष्र वा क्षेत्र \n 106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवशेषक  स्वाधीन भाषा अस्स्मताक ेँ नकारर  ननह  सक ै त  िी।  आ तेँ \nभाषा मचितनक  जे आयाम  ननधायररत  होइि , ओ टूटैत रहल  अछि।  \nसंरचनावा्ी  दृछष्टकोणक  मानब  िल  जे जँ एनह  दृछष्टक ेँ नवश्व मानव  \nरहण  कऽ  सलअए  तँ भे्क  समस्या  समाप्त भऽ जाएत। ई \nसवयनवद्त  अछि  जे ई प्रयोग साम्राज्यवा्ी शक्क्त अंरजी  तं त्र \nप्रार ं भ क े लक  आ एनह  दृछष्टकोणसँ नवश्वमे दू  टा नवश्व युद्ध भेल  आ \nअंततः प्रत्येक राष्र साम्राज्यवा्ी शक्क्तसँ संघषय  कऽ  स्वयं क ेँ  \nस्वाधीन क े लक।  अपन  भाषा-सं स्क ृ छत, नवचार  ओ व्यवहारक ेँ  \nसमृद्ध क े लक।  आइ राष्र भाषा तिा  एकर  नववेक  स्वाधीन अछि  \nतिा  पैघ माि  िोटक ेँ  खाइत अछि , ई मान्दयता क्षे त्रीय भाषाक  \nसमक्ष बनल  अछि।  कहि्ीक  मानससकता  जे भारोपीय  भाषा-\nपररवारसँ  ननधायररत  िल , एखनो  धरर  अपन  स्वभावसँ मुक्त ननह  \nभेल  अछि।  माने  कहि्ी अं रेझजयतक  सशकार  अछि।  \nकी  मै छिली  एनह  पररवारक  संग  जीनवत रनह  सकत ? हमरा  जनैत  \nआब मै छिली  साम्राज्यवा्ी मानससकताक  गुलामी  खटबाक  लेल  \nतैयार  ननह  अछि।  एकर  स्वतंत्र इछतहास  दृछष्ट ि ै क  तिा  अवधारणा  \nआ नवचारक  आयाम  ि ै क , जानहसँ  एकर  ऐछतहाससक  संस्क ृ छत \nलोकभाषा  आ वे्भाषाक  व्यवहार  सामंजस्यमे  सुरझक्षत अछि।  वे् \nभाषक  समानान्दतर  लोक  भाषा चल  जकरा  ॠगवे्मे  मानुषी  भाषा \nकहल  गेल  अछि।  कालक्रममे  इएह  मै छिली  भाषाक  नामसँ  प्रससद्ध  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 107 \nभेल।  साम्राज्यवा्ी सोचक  जंजीर  टूनट रहल  अछि  आ एकरा  समर  \nरूप ें  तोनि  ् े बाक हम  आरही  िी।  तानह  ले ल  ननरपे क्ष अनुसंधानक  \nआवश्यकता  ि ै ।  संरचनावा्ी  तोता र टंतसँ  ई संभव  ननह।  हम  \nतुलनात्मक  भाषा नवज्ञानक ेँ समीचीन  मानैत  िी  मु्ा  एकरा  \nअंरेझजयतसँ  मुक्त होबऽ  पितै ।  \nनवचार  सभमे  होइत  अछि , मु्ा  सृछष्ट वा उत्पछत सं्भें  नवचार  वा \nझजज्ञासा सभमे  ननह  होइत  अछि।  आ जँ होइतो  अछि  तँ झजज्ञासाक \nसमाधान  स्वयंमे  सभ  ननह  होइत  अछि।  ओकरा  ले ल  कोनो  सशक्षक \nवा नवशेषज्ञसँ ज्ञान सलअ  पि ै त  ि ै क।  स्वयंमे  झजज्ञासा आ स्वयंमे  \nसमाधान  नवरले  मानवमे  होइत  अछि।  वस्तुतः नवचारक  प्रनक्रया \nझजज्ञासा वा प्रश्न तिा  समाधान  वा उिरमे  नननहत  होइत  अछि।  तेँ \nनवचारक  वा वैज्ञाननक प्रक ृ छत रूपसँ  नवरले  होइत  िछि।  माने  ्शयन  \nवा नवज्ञान नवरले  होइत  अछि।  ्शयन  कोनो  प्रकारक  झजज्ञासाक \nसमाधान  चे तना वा प्रक ृ छत सं्भयमे  अपन  चेतन  नववे कसँ  कर ै त  \nअछि , तँ नवज्ञान ्शयनक  ज्ञानक ेँ ननरीक्षण-परीक्षण तिा  \nअनुसंधानसँ  व्यवहाररक  बनबै त अछि।  तें नवचारक  प्रनक्रयामे संसार  \nअछि  आ एकर  नक्रया -प्रछतनक्रया अछि।  \nचेतना  स्वयं  नवचार  प्रनक्रयामे आनब ्ाशयननक  आ वै ज्ञाननक होइत  \nअछि  तिा  अपन -अपन  ज्ञानसँ संसारक ेँ  सहज  आ पार्शी बनबैत  \nअछि।  नवशेषज्ञ तिा  नवचारकमे  अंतर  होइत  अछि।  नवशे षज्ञ अपन   108 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवषय  तकर  सीछमत  होइत  िछि  तँ नवचारक  ्शयन  आ नवज्ञान तक  \nनवस्तृत। हमरा  जनैत  मै छिली  भाषामे  भाषोत्पछत सन  गूढ आ \nरहस्यात्मक  नवषयक ेँ  नकयो  नै  सोििौलनन  अनपतु एनह  नवषयपर  \nहमहीं  नव  रूपसँ  नवचार  क े लहुँ।  एनह  सं्भयक ेँ   'मन  आ भाषोत्पछत' \nमे  ् े खल जा सक ै त  अछि। 1 हमरा  जनै त भाषाक  उत्पछत नवचार  \nप्रनक्रयाक स् फोट छिक।  पनहने  आकस्स्मक  रूप ें  भाषाक  नवचार  \nमनमे  आएल  आ तत्पिात  क्रछमक  रूप ें  ई स्वरयं त्रसँ असभव्यक्त \nभऽ अनुसंधानक  क्रममे  आक ृ छत-प्रक ृ छत रहण  कर ै त , संसारक ेँ  नाम  \nरूप  प्रक ृ छतमे ब्सल  ् े लक।  पनहने - हे , हो , हेयो , हेय  आद् \nसंबोधनक  उ ् चारण भेल  हएत। 2 \nमात्र मूँ हसँ  उच् चररत शब्् भाषा ननह  छिक , अनपतु शरीरक  ऐन्न्दद्रक \nनक्रयासँ  कएल  गेल  व्यवहार -नवचार  भाषा छिक।  तेँ भाषाक  दू  रूप  \nहोइत  अछि - वाछचक  तिा  काछयक।  उच् चारण ननयम  काछयक  \nभाषाक  पररणाम  छिक।  चेतना  सभ  नक्रया  भानषक  होइि।  भाषा \nअपन  अव्यक्तावस् िामे काछयक  रहैि , मु्ा  व्यकतावस् िामे  ई \nभानषक  भऽ जाइत अछि।  अिायत  चेतनाक  कायय  भाषा रूपमे  व्यक्त \nहोइ त वाछचक  भऽ जाइत अछि।  वाछचक  भाषामे  ध्वननक महिा  \nसभसँ  बेसी  भऽ जाइत अछि।  नकएक  तँ ध्वननएँ वणय-स्वर तिा  \nअक्षर समूहसँ  भाषामे  आक ृ त भऽ जाइत अछि।  तें ध्वननक \nआकार -प्रकार, जे प्राणवायुसँ  ननधायररत  होइत  अछि - ओ \nमात्राबलक  सं ग  स्वरूपक  ननमायण  कर ै त  शब््मे रूपां तररत  भऽ  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 109 \nजाइत अछि।  एनहसँ  ध्वनन शास्त्र एवं व्याकरण  ननर्मित होइत  \nअछि।  अिायत  ध्वनन प्रभाग एवं वाक्य  प्रभागक ननमायण  होइत  \nअछि।  अस्तु भाषा नवज्ञान एही  प्रभागमे असभव्यक्त होइत  चसल  \nजाइत अछि।  \nप्रो. डा. रामावतार  या्व  वस्तुतः नवचारक  ननह  अनपतु नवचार  \nकएल  गेल  भाषा संरचनाक  वै ज्ञाननक  उपस् िापन  ्ऽ मैछिली  \nभाषाक ेँ  नवश्वपटलपर अनबाक  प्रयास  क े लनन  जानहसँ  नवश्व \nसंरचनावा्ी  भाषाक  ननकट  मैछिली  सेहो  नवस्तार पौलक।  \nअंरेजीमे  मै छिली  ध्वननक ननरीक्षण-परीक्षण कऽ  ओही  पर ं परामे  \nएकर  सं्र्भित नवश्लेषण कर ै त  समर  मैछिली  व्याकरण  आ एकर  \nअवधारणाक ेँ  ई आयाम  ्ेलनन।  \nमु्ा  एनह  नवश्लेषणक आधार  रहल  संरचनात्मक  भाषाक  \n(structured language) स्वरूप आ नवकास , जकरा  \nअंरजीक  नवद्वान अपन  कल्पनाक  नवछध-ननयममे  पार ं पररक  स्वरूप \n् े लनन।  अं रजी  नवद्वान भारोपीय  भाषा पररवारक  सं रचनावा्ी  \nदृछष्टकोणक ेँ स् िानपत क े लनन  आ एही  पर ं परामे  कछित  आधुनन क  \nभारतीय  भाषाक  नवकास  ् े खौलनन  आ ई मानलनन  जे एनह  भाषा \nपररवारक  जननी  कोनो  एकटा  भाषा हएत।  प्रायः ई मानन  लेलनन  \nजे जननी  भाषा संस्क ृ त अछि  आ एही  भाषासँ  भारोपीय  भाषा \nपररवारक  नवकास  भेल  अछि।  आधुननक  भारतीय  भाषाक   110 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवकासक  सं्भयमे  एनह  नवचारक  मान्दयता अछि  जे वैद्क  संस्क ृ तसँ  \nलौनकक  संस्क ृ त आ क्रमशः प्राक ृ त तिा  अपभ्रंश होइत  आधुननक  \nभारतीय  भाषाक  नवकास  भे ल  अछि।  एनहमे  मै छिली  भाषाक  सं्भय  \nसंस्क ृ त, मागधी  प्राक ृ त आ अपभ्रंशसँ जुिल  अछि।  एकर  उपलब्ध \nसाक्ष्य लोक  व्यवहार  तिा  नवचार  ननह  अनपतु ओनह  पुस्तक सभसँ  \nलेल  गेल  अछि  जे पुस्तक कोनो  व्यक्क्त वा व्यक्क्त-पर ं परामे  \nसलखल  गेल  अछि।  जन  व्यवहार  आ नवचारक  आधारपर  भाषोत्पछत \nएवं एकर  नवकासक ेँ  मोजर  ननह  भेटल।  जमयन  भाषा ्ाशयननक  \nलुडनवग  नवटजेन्दसटीन (Ludwig Wittgenstein) सलखैत  \nिछि  जे -if we had to name anything which is \nthe life of the sign, we should have to  say \nthat it was its use . 3 ई उपयोनगतावा्ी  नवचार , \nसंरचनावा्ी  नवचारक  एकमात्र चुनौती  िल , जे शब््क प्रयोग \nव्यवहार  एवं उपयोनगतापर  आधाररत  होइि , कहैत  अछि।  तानह  \nकारणे  कोनो  प्रकारक  अमूतय  नवछध-ननयममे  नवकासक ेँ  ् े खेबाक \nनव -नव  क्षमता ननह  होइत  अछि।  ई एकटा  ननयममे  मूतय  स्वरूप ननह  \nरनह  जाइत अछि।  सं गनह  ई पर ं पराक  रूपमे  नव  मचितन , मनन  आ \nनव  चेतनाक  आधार  ननह  बनन  पबै त अछि  तेँ Ludwig \nWittgenstein पर ं परासँ  स् िानपत ननयमक ेँ  अमूतय  नवधान  मात्र \nकहैत  िछि।  \"A rule is an abstract entity\" 4 एकर े  \nअध्ययनमे  मनुष्य  अपन  ऊजायक ेँ  नष्ट कऽ  लैत  अछि।  नव  दृछष्टक \nनवकास  वा मूतय  नवचार  जे व्यवहार  ससद्ध होइत  अछि , तकर  नवकास   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 111 \nसंभव  ननह।  ई ईहो  सलखैत  िछि  जे \"the scientific \nframework is not appropriate everywhere, \nand certainly not for philosophical \ninvestigations.\" 5 तें नव  अवधारणा  वा कोनो  नव  खोज \nकोनो  खास  ननयमसँ  प्रछतबंछधत ननह  होइत  अछि  अनपतु नव  \nपररकल्पनाक  संग  एकटा  मागय  बनबै त अछि , जकर  नवचार  आ \nव्यवहार  जन -समूहक  भाषा व्यवहार  होइत  अछि।  \nवस्तुतः प्रो. डा. रामावतार  या्व  संरचनावा्ी  भाषा पर ं परामे  हमर  \nनवचार  आ ्शयनक ेँ  ् े खलनन  आ तेँ नहनका  हमर  तक य  आ प्रमाण \nप्रछतक ू ल बुिा  पिल नन -\"Dhiraj's claim may tend to \ntacitly imply that the grammatical system \nof the New Indo -Aryan language Maithili \nhad indeed intruded and/or influenced the \nstructure of the grammar of the Old Indo -\nAryan Vedic. Sanskrit of the Rgveda. Lately, \nin contradistin ction to contemporary \nknowledge on the probable time of the \norigins of the New Indo -Aryan languages, \nincluding Maithili, Dhiraj ( 2019: 127) has \nunabashedly reiterated his earlier \nuntenable position and additionally erred  112 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ninto claiming about the existence o f \nMaithili\" 6 \nवस्तुतः आमलोक े  जकाँ  नवद्वानक दृछष्ट अपने  ज्ञानक अनुशीलनमे  \nहोइत  अछि , तेँ ओ अपने  ज्ञान-नवज्ञानसँ ्ोसरोक ेँ  ् े खै त िछि  आ \nमतखंडन  कर ै त  िछि।  प्रो. डा. या्व  हमरा  सं्भयमे  जे नक ि ु  \nसलखलनन  ओ नहनक  संरचनावा्ी  दृछष्टक प्रछतकबिब छिक  जखन  नक  \nहमर  दृछष्ट मैछिली  भाषाक  नवकास  सं्भे - 'भाषाक  स्वरूप तिा  \nमैछिली  भाषाक  नवकास ' मे  स्पष्ट अछि  जे ॠगवे् कालमे  ज्ञान-\nनवज्ञानक भाषा वैद्क  संस्क ृ त िल , जकरा  हम  लेख्य  अवराही  \nभाषा कहने  िी , तिा  बोलचालक  भाषा एकर  समानान्दतर  लोक  \nभाषा िल , जकरा  हम  संभाष्य  अवराही  भाषा कहने  िी।  ओनह  \nसमयमे  संभाष्य  अवराही  भाषा लेख्य अवराही  भाषासँ  सवयिा  \nस्वतंत्र िल। 7 \nहम  ' ओ ना  मा  सी  धं' आलेखमे  ईहो  स्पष्ट क े ने  िी  जे ई ॠगवे्क  \n'एम  ससद्ध ं' सँ  नवकससत  अछि।  'एम  ससद्ध ं', 'ॐ नमः  ससद्धम् > \nओ ना  मा  सी  धं'। इएह  वैद्क  संस्क ृ तसँ  लोौनकक  सं स्क ृ त तिा  \nमैछिली  भाषाक  नवकास  छि क।  एनह  ज्ञानक नवकास  छमछिले मे  \nभेल।  तेँ ससलेट  पकि ै त  काल  ् े वनागरी सलनपक  प्रार ं भमे ओ ना  मा  \nसी  धं' सँ  होइत  िल।  हम  स्वयं  एकर  गवाह  िी।  माने  तत्समसँ   \nमैछिली  तद्भवक नवकास  भेल  अछि।  ओ ना  मा  सी  धं नवशुद्ध ्शयन   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 113 \nछिक  आ प्रार ं सभक अक्षर ज्ञान छिक।  व्याकरणक  उत्स छिक।  \nअसभप्राय  ई जे व्याकरणक  उत्पछत ्शयनसँ  भेल  अछि , प्रत्येक \nध्वननक अपन  ्शयन  होइत  ि ै । 8 तेँ नव  पररकल्पना  भाषाक  क्षे त्रमे \n्शयन  छिक  आ एकरासँ  अलग  व्याकरण  काययरूप  कोनो  तरहें  \nअलग  ससद्ध ननह  अछि।  तेँ कोनो  टा नव  पररकल्पना  अपन  ्ाशयननक  \nअनुसंधान  तक य  आ प्रमाणेक आधारपर  कर ै त  अछि।  हम  ॠगवे्मे  \nव्यवहृत तात्कालीन  लोक  भाषा (संभाष्य  अवराही  भाषा)क  \nपचास  टा शब्् जे प्रिमे मण्डलसँ  लेल  गेल  अछि  संगनह  अही  \nमण्डलमे  'यो '  संबोधनक  प्रयोगक  आधार े पर अपन  मैछिली  भाषा \nदृछष्टक ेँ स् िानपत क े ने  िी , जे वैचाररक  प्रभावमे भाषा ्शयन  छिक , \nव्याकरण  ननह। 9 हमर  दृछष्ट संरचनावा्ी  भाषा नवज्ञान ननह , अनपतु \nभाषा ्शयन  अछि , जानहमे  नव -नव  अनुसंधानक  तेवर  बनल  रहैत  \nअछि।  हमरा  जनैत  भाषा ्शयनक ेँ  व्याकरणक  आवश्यकता  अही  \nलेल  पि ै त  अछि  जे शब्् वा वाक्यक  उपास् िापन  शुद्धता हो।  ननह  \nतऽ भाषा ्शयनक ेँ  व्याकरणक  कोनो  आवश्यकता  ननह  अछि।  \nई सवयनवद्त  अछि  जे ॠगवे ् वा अन्दयवे्क  भाषा व्याकरण  ससद्ध \nननह  अछि  आ व्यवहारक  भाषा पुश्त ्र पुश्त लोक  मूँहसँ  \nहस्तां तररत होइत  अछि , ईहो  कोनो  व्याकरण  ससद्ध ननह  िल -तखन  \nव्याकरणक  संरचनाक  आधारपर  भाषा ्शयनक  कसौटी  कोना  \nमानी  आ कोना  भारोपीय  भाषा पररवारक  नवकासक ेँ  समीचीन  \nमा नी।  वे ्क ेँ जनबाक  लेल  व्याकरण  बहुत  बा्मे  बनल , मु्ा  भाषा  114 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्शयनेमे  वे् अछि , जकर  भावात्मक साक्षात्कार शब्् ्शयनमे  नननहत  \nअछि।  मै छिली  भाषाक  नवकास  हमरा  जनैत  तत्सम > प्राक ृ त > \nअपभ्रंश होइत  ननह  अनपतु तत्समसँ  सीधे  मैछिली  तद्भवमे भेल  \nअछि  आ ् े शजसँ तत्सम सेहो  बनल  अछि ।10 हमरा  लेल  \nमहत्वपूणय भाषा ्शयन  अछि , छघसल -नपटल  तिाकछित  भाषा \nनवज्ञान ननह।  नबररि , हाि , काठ , पीठ आद् शब््क नवकास  सीधे  \nवृक्ष, हस्त, काष्ठ, पृष्ठ आद् तत्सम शब््सँ भेल  अछि , ननह  नक  \nएकरा  लेल  कोनो  प्राक ृ त वा अपभ्रंश चक्रायल।  जनहना  तत्समसँ  \nमैछिली  तद्भव शब््क नवका स  भे ल , तनहना  नव् े शी शब््सँ मैछिली  \nनव् े शज शब््क नवकास  सेहो  भेल।  जेना - ्रोगासँ  ्रोगा, नजरसँ  \nनजरर , पोस्टकाडयसँ  पोस्टकाट, स्टेशनसँ  टीशन  आद्। \nहमरा  जनैत  ॠगवे् कालमे  वैद्क  संस्क ृ त ज्ञान-नवज्ञान तिा  राज -\nकाजक  भाषा रहल  हएत।  एकर  समानान्दतर  मानुषी  भाषा (जकरा  \nबा्मे  मैछि ली  भाषा) कहल  गेल , से  िल।  तेँ मैछिलीक  नवकास  \nमानुषी  भाषासँ  भेल , कहल  जेबाक  चाही।  वस्तुतः मैछिली , \nछमछिला  आ मैछिलक  नवकास  एकर  अपन  भूगोल  संस्क ृ छत, नवचार  \nएवं व्यवहारसँ  भेल  अछि  तेँ मै काले  सशक्षाक अनुसार  एकर  \nनवश्लेषण ननह  हेबाक  चाही।  ईहो  सवयनवद्त  अछि  जे संस्क ृ त \nसंस्का र  कएल  गेल  भाषा छिक  जे तात्कालीन  लोक  भाषाक ेँ  धातु, \nउपसगय  तिा  प्रत्ययसँ संस्कार  कऽ  संस्क ृ त बनाओल  गेल।  तेँ ई \nकनहयो  जन -सामान्दयक  उपयोगक  भाषा ननह  रहल।  नवद्यापछत स्वयं   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 115 \nएकरा  स्वीकार  कर ै त  कीर्तिलतामे  सलखलनन  अछि  जे- \nसक्कयवानी  बहुअ  न  भावय , पाउअ रस  को  मम्म  न  पाबय , \n् े ससल  बयना  सभ  जन  छमट्ठा, तेँ तैसन  जम्पओ अवहट्ठा \nअिायत  संस्क ृ त बहुजनक ेँ  नीक  ननह  लगैत  अछि।  प्राक ृ त ममयक ेँ  \nव्यक्त ननह  कऽ  पबैत अछि।  ् े सी बाषा सभक ेँ  मीठ  लगैत  अछि।  \nतेँ एहने  सन  अवहट्ठ भाषाक ेँ  जन्दम ्ऽ रहल  िी।  स्पष्ट अछि  जे \nसंस्क ृ त असभजात्यक  भाषा रहल  अछि।  तेँ मै छिली  भाषाक  \nसं्भयमे  मै काले  सशक्षा यिािय  ननह  अछि।  \nई मानल  जे मैछिली  भाषाक  सं्भयमे  अं रेजी नवद्वान बहुत  नक ि ु  \n् े लनन , मैछिलीक  उद्भव आ नवकासक  सं्भयमे  प्रो. डा. या्व  जानह  \nभारोपीय  भाषा पररवारक  आधारपर  हमर  पररकल्पनासँ  असहमछत  \nजतौलनन , वस्तुतः ई नहनक  भ्रामक दृछष्टकोण छिकनन।  कोनो  \nनवज्ञान ्शयनेसँ  प्रार ं भ होइत  अछि  तेँ छमछिला , मैछिल  आ मैछिलीक ेँ  \nएही  आधारपर  र े खांनकत  करबाक  चाही।  एही  र े खां कनसँ  नव  \nअवधारणा  आ चेतनाक  नवकास  संभव  हएत।  \nप्रत्यक पररकल्पनामे  एकटा  नवज्ञान नननहत  होइत  अछि।  ओना  \nनवज्ञानक आधार े पररकल्पना  छिक , तेँ नवज्ञानक ेँ अन् े खा ननह   116 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकरबाक  चाही।  उपनन ष्् जे नवज्ञानक ेँ पराभौछतकी  मानैत  अछि  \n11 आ भाषाक ेँ  ध्वनन एवं नवचारसँ  संक्श्लष्ठ कर ै त  अछि   12। माने  \nनवज्ञान आ भाषा एकटा  परा  भौछतकी  अवधारणा  छिक , जे अंततः \nचेतना  आ एकर  भानषक  नवशेषताक ेँ  स्वीकार  कर ै त  अछि  आ मानै त  \nअछि  जे नवज्ञान चेतना  छिक  आ आ एनह  चेतनासँ  भाषात्मक \nसंसारक  उत्पछत अछि  13। तेँ एक  वा अनंत  भाषे ्शयनक  प्रछतपाद्य \nछिक।  हमरा  जनैत  भाषा जँ ननह  होइतैक  तँ संसार  अव्यक्त \nरनहतैक  तिा  सभ्यता -संस्क ृ छत नामक  कोनो  अवधारणा  ननह  \nहोइतैक।  तेँ समर  बौसद्धक आनं्  भाषाक  अंतभायवमे  नननहत  अछि , \nजे कमय  रूपमे  रूपांतररत  होइत  अछि।  एकरा  व्याकरणसँ  ननह  भाषे \n्शयनसँ  बूिल  जा सक ै त  अछि।  \nकोनो  भाषाक ेँ  समर  रूपेँ  ओकर  सानहत्यसँ  ननह  बूिल  जा सक ै त  \nअछि , अनपतु जनबोध  आ जनसरोकारसँ  बूिल  जा सक ै त  अछि।  \nसानहत्यमे  व्यक्क्तक भाषा, वस्तु तिा  भावात्मक दृछष्ट होइत  अछि , \nजखन  नक  जनसरोकार मे  समर  सभ्यता  आ संस्क ृ छत। वैद्क  \nसंस्क ृ त वा लौनकक  संस्क ृ त जन  सरोकारक  भाषा ननह  छिक  \nअनपतु ज्ञान-नवज्ञानक भाषा छिक  तेँ एकर  संबंध  सीधे  नवद्वान वगयसँ  \nभऽ जाइत अछि , जखन  नक  सामान्दय  जनक  दृछष्ट, नवचार  आ व्वहार \nएकर  मौसलक  धारामे  ननह  रहैत  अछि , तेँ एकरासँ  सामान्दय  जनक ेँ  \nकोनो  संवा्  ननह  रहल।  अस्तु, व्याकरण  जे वे्ोक  ननह  रहल , \nओनह  आधारपर  हम  व्याकरण  संरचनाक  महत्व कतेक  ्ी- विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 117 \nनवचारणीय  अछि।  हमर  पररकल्पनामे  प्रमाण अछि , तक य  अछि  जे \nचेतनाक  गुणीभूत भाषा दृछष्टक ेँ व्यक्त कर ै त  अछि।  अस्तु, \nव्याकरणक  नववशता अछि  जे ई भाषाक ेँ  शुद्धता दृछष्टसँ सुधारर  \nसक ै त  अछि , मु्ा  जन्दम ननह  ्ऽ सक ै त  अछि।  \nहमरा  जनैत  व्याकरणोक  आधार  ्शयन  ताकब  आवश्यक , जानहपर  \nव्याकरण  संख्या  आ् े शमे अछि।  ओना  व्याकरण  कछित  शुद्धताक \nसाम्राज्य बने बाक  दृछष्ट अवश्य राखै त अछि , मु्ा  प्रक ृ छतक \nसापेझक्षक  ननयम  एकर  नवरुद्ध अछि , तेँ शुद्धताक साम्राज्य ननह  बनन  \nपबैत अछि।  एना  नकएक , तानह  लेल  व्याकरणक ेँ  बुिबासँ  पूवय \nएकर  ्शयनक ेँ  बूिब  आवश्यक।  व्यक्क्तननष्ठ पर ं पराक  आधारपर  \nकस्ल्पत भारोपीय  भाषा पररवार  एहन  संरचनावा्ी  अवधारणा  \nहमरा  जनैत  दद्वतीय नवश्वयुद्धक बा् े अप्रासांनगक भऽ गेल।  भाषाक  \nनव  दृछष्ट भाषा ्शयनसँ  फरर च्छ होअए  लागल , जे नवश्वक ेँ एकटा  \nनव  दृछष्ट ् े लक  आ साम्राज्यवा्ी कहिसाक  नवरुद्ध स्वाधीनता आ \nशांछतक  नव  चेतना  ् े लक।  प्रो. डा. या्वक ेँ  एनह  द्शामे  सोचबाक  \nचाही  आ शां छत एवं मुक्क्तक सं वा्क ेँ  पुनः  ्ासत्वक जंजीर  ननह  \n् े बाक चाही।  \n संदभष - \n1. भाषा नवचार आ मैछिलीक प्राची न सानहत्य (राम चैतन्दय धीरज , पृष्ठ 11- 118 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n28) \n2. तत्रैव \n3. The Blue and Brown Books (पृष्ठ-4) \n4. Philosophical Investigations (पृष्ठ 185) \n5. तत्रैव (पृष्ठ 240) \n6. Historiography of Maithili Lexicography & \nFrancis Buchanan’s Comparative Vocabularies \n(Fascimile E dition of the British Library London \nManuscript) Edited by Ramawatar Yadav ( पृष्ठ 17-\n18) \n7. मैछिली भाषाक वैचाररक अस्स्मता (राम चैतन्दय धीरज , पृष्ठ 116-124) \n8. भाषा नवचार आ मैछिलीक प्राचीन सानहत्य (राम चैतन्दय धीरज , पृष्ठ 78-\n84) \n9. मैछिली भाषाक वैचाररक अस्स्मता  (राम चैतन्दय धीरज , पृष्ठ 124) \n10. भाषा नवचार आ मैछिलीक प्राचीन सानहत्य (राम चैतन्दय धीरज , पृष्ठ 25-\n28) \n11. तैसि र ीय ोपनन ष्् (प्रि म  एवं स प्तम  अन ुवाक ) \n12. तत्रैव \n13. तत्रैव \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ। \n  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 119 \n२.७.डॉ. धनाकर ठाक ु र - ध्वनननवज्ञानी प्रो. डा. रामावतार या्वक \nअनुसार वणयरत्नाकरक भाषा मै छिली  \n \nडॉ. धनाक र  ठाक ु र  (संपक य - 9843376861) \nध्िवनविज्ञानी प्रो. डा. र ाम ाितार  याद िक  अनुस ार  \nिणषरत्नाकरक भार्ा मैथिली  \nध्वनननवज्ञान भाषाक  एकटा  शाखा छिक  जकरा  नवषयमे  सामान्दय  \nजनक  ज्ञान सीछमत  रहैत  अछि।  डा.रामा वतार  या्व  एनहपर  काज  \nकएलन्न्दह आओर  मै छिलीपर  सेहो।  तेँ हुनक  नाम  हमहुँ  सूनलहुँ।  \nपढबाक  संयोग  अनायासनह  भेल , कारण  ई हमर  नवषय  ननह  अछि , \nतिानप  अपन  मातृभाषाक ेँ  उपेझक्षत कोना  क ' सक ै  िी।  मातृभाषा  \nलेल  क े ओ नक ि ु ओ क े लन्न्दह ओ आ्रणीय  िछि।  एनह  क्रममे  हमरा  \nहुनकासँ  मात्र एक  बेर  भेँट क ाठम ांडू म े उनैसम  अन्दतररान्ष्रय \nमैछिली  सम्मेलनक  उपरां त भेल  िल  14 अप्रैल 2009 ई. क ेँ । \nअन्दतररान्ष्रय मैछिली  पररष्क  सशष्टमं डलक ेँ नेपालक  महामनहम  \n 120 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउपराष्रपछत परमानन्द् िासँ  भेँट करबाक  िल  जानहमे  \nअन्दतररान्ष्रय मैछिली  पररष्क  ननवतयमान  अध्यक्ष डा. भुवनेश्वर \nप्रसा् गुरुमैता  आ' नवननयुक्त  अध्यक्ष डा. कमलकां त  िाक  सं ग  \nडा. रामावतार  या्व   सेहो  िलछि।  बहुत  बात आब हमरा  या्  ननह  \nअछि , मु्ा  डा. रामावतार  या्वक  एकटा  बात स्मरण जरूर  अछि  \nजे ओ गुरूमैताजीक ेँ  कहलन्खन्दह जे गुरुमैताजी , \"वणयरत्नाकरक  \nभाषा मै छिली  अछि \"। \nहमरो  तँ यै ह  बूिल  िल  जे ओ मैछिलीक  पनहल  पोिी  उपलब्ध \nअछि  आओर  यै ह  डा. रामावतार  या्व  सेहो  मानै त  िछि।  एकर  \nचचय डा. या्व  अपन  पोिी  \"A Reference Grammar of \nMaithili'क  पृष्ठ संख्या  13 पर  कएलनन  अछि।  एनह  प्रसंग \nपनहनहुँ  कतोक  ठाम  अनेक  नवद्वान् लोकनन  द्वारा कएल  गेल  अछि।  \nतत्कालीन  समय  जँ नवश्वकोश होइतैक  तँ तकर  खोज अवश्य भे ल  \nरहैत  आ' तखन  मै छिली  क्लाससकल  भाषामे  आनब जाइत। मु्ा , \nई  मैछिली  वा अन्दय प्राक्मैछिली  भाषा मध्य  नवद्वान् लोकननक  बीच \nअद्यावछध नववा्क  नवषय  बनल  अछि।  गुरुमैताजी  कम  बजैत िछि , \nनक ि ु  ननह  बजलाह  वा चलैत  कालमे  ननह  सुनलाह  नकन्दतु एक  बात \nजरूर  जे डा. रामावतार  या्वक  अनुसार  वणयरत्नाकरक  भाषा \nमैछिली  अछि  आओर  हमरासन  सामान्दय  लोकक  लेल  यै ह  पयायप्त। \nआब हुनक  पोिी  'A Reference Grammar of  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 121 \nMaithili' पर  नक ि ु  नवचार  कएल  जाए। अंरेजीमे  सलखल  \nकरीब  चारर  सए  पृष्ठक ई पुस्तक एकटा  सं्भय  रन्दि छिक।  एनह  \nपोिीक  पनहल  अध्याय  मैछिली  व्याकरण  सान्द्र्भिक एक  \nशताब््ीक परम्परापर अछि  जे जाजय अब्राहम छरयसयनक  \n1881ई.क  सलखल  व्याकरणसँ  प्रारम्भ होइत  अछि।  पिात्  आर . \nिा  -1955ई., बालगोकवि्  िा  'व्यछित ' 1966 ई., पं.गोनवन्द्. \nिाक  1966ई., डी. िा  1976 ई., वाई. िाक  1979 ई., \nभैरवलाल  ्ास  आ' आनन्द्  छमश् मैछिलीक  व्याकरण  सलखलन्न्दह \nजकरा  सभक  चचाय प्रस्तुत पुस्तकमे  भेल  अछि।  \nएनह  पोिीमे  आठ स्वर ओ 26 व्यंजनक  नवस्तारसँ  वणयन  नवभृत \nअछि।  ध्वननवैसशष्ट्य एनह  पोिीक  क े न्दद्र अछि  आओर  ई ससद्ध कर ै त  \nअछि  जे मै छिली  नहन्द्ी वा बंगलाक  बोली  ननह  अनपतु पृिक ्  भाषा \nछि क।  संभवतः  अं नगका , जकरा  छरयसयन  पूवयमे  'छिका  छिकी : \nकहलन्खन्दह हम  ्झक्षणी मैछिली  नामकरण  ् े ल, से  आब  स्वीकार  \nभय  चुकल  अछि  तकरा  संग  मगही  ओ नगपुररया  मैछिलीक  \nबोलीक  कसौटीपर  ताकल  जा सक ै त  िल।  \nएकर  ्ोसर  अध्यायमे  ध्वनन-तं त्र आओर  सलनपपर  अछि  जे अलग  \nअध्यायक  नवषय  अछि।  सल नप छमछिलाक्षर  बं गला  जकाँ  प्रचसलत \nभेल  जा रहल  अछि  जखन  नक  एनहमे  62% अन्दतरक सं्भय  ् े ल \nगेल  अछि।  संज्ञा ओ सवयनामपर  अलग  अध्याय  अछि  नकन्दतु ओकरा   122 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवशेषणक  अध्यायमे  छमिरा  ् े ल गेल  अछि।  मै छिलीमे  संज्ञाक \nचारर  सलिग - पुसलिग , स्त्रीसलिगक अछतररक्त नपुंसक  सलिग  संस्क ृ ते \nजकाँ , आओर  चाररम  उभयसलिगी  चचाय भे ल  अछि।  मु्ा , आधुननक  \nमैछिलीमे  सलिग -भे ् समाप्त भेल  जा रहल  अछि।  तनहना  एकवचन  \nओ बहुवचनक  प्रायः ननहए  जकाँ  अछि।  मै छिलीमे  संस्क ृ तनह  जकाँ  \nआठ कारक  प्रारस्म्भक वैयाकरण  द्वारा आनल  गेल , मु्ा  संबोधनक ेँ  \nएत' फराक  ननह  ् े खाओल गेल  अछि।  कमय  ओ सम्प्र्ानक  बीच \nअन्दतर ननहए  जकाँ ।  मै छिलीमे  सवयनाम  पुरुष , सम्मान , वचन  ओ \nकारक  ले ल  अछि , सलिग  लेल  ननह।  तीन  पुरुषमे  ्ोसर , तेसर  लेल  \nआ्र-अपने , अहाँ , ता ें क्रमश: उच्चतम, उच् च ओ मध्य  सम्मानसँ , \nतूँ असम्मानसँ।  तेसर  पुरुषक  आ्रक  लेल  ओ सब  लोकनन  संग  \nअना्र  लेल  उ सभ  / ओ सब।  'अं'केँ  नवनवध प्रकारक  नवशेषण \nमानल  गेल  अछि  -एक , पनहल , आधा, साढ े , ्ोसर , दूनू।  नवशेषण \nमैछिलीमे  वचन  ओ कारक  भे् ननह  कर ै त  अछि ; सीछमत  सलिगभे्  \nकर ै त  अछि।  सभटाक ेँ  लगाए  बहुवचन  बना  सलअ।  नक्रयाक  \nअध्यायमे  नक्रयाक  मोहाबरा  लय  लेल  गेल  अछि।  नक्रयाक  लक्षण \nमैछिलीक ेँ  भारतक  आन  बाँकी  भारतीय -आयय  भाषा सभसँ  फराक  \nएक  भाषाक  रूपमे  स् िानपत कए  ् ै त अछि।  वचन  ओ सलिग  मैछिली  \nलेल  नवसशष्ट ननह।  पाँ च भावक , सम्मानक  संग , नक्रयाप्क  अछत \nसाियक  ओ पठनीय  नवश् नववेचना  प्रस्तुत पोिीमे  कएल  गेल  \nअछि।   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 123 \nनक्रयानवशेषणक  अध्यायमे   पार्टिकल  तनहना  जे लेखक  स्वीकार  \nकर ै त  ि छि।  नक्रयानवशेषणक  पररभाषा  मैछिलीमे  कदठन  अछि  \nतिानप  नवभे् वर्णित अछि।  युक्क्त, अन्दतर्विरोध, गौणप् अछधक  \nआद् प्रकारक  एतनह  नववरण  नीक  जकाँ  भेटै त अछि।  वाक्य  ओ \nवाक्यरचनाक  दू  अध्यायक ेँ  सं गमे  राखल  जा सक ै त  िल।  वाक्यक  \nनवनवध प्रकारक  वणयन  अछि।  मैछिलीमे  ज्ञापक वा नडक्लेर ेनटव \nवाक्यांश  बहुधा  जानहमे  कताय  ओ कमय  दूनू  नक्रयाक  ननयं त्रण कर ै त  \nअछि।  अभद्र भाषा व्यवहारमे  अछि  नकन्दतु कान  मूनन  सलअ , लेखक  \nकहैत  िछि।  मैछिलीमे  कताय , कमय , नक्रयाक  वाक्य  रचनाक्रम  \nसामान्दयतः  अछि  नकन्दतु सुभद्र िाक  सं्भय  लेल  गेल  अछि  वक्ताक  \nमोतानबक  शब््क्रम रान्ख सक ै त  िी , नकन्दतु आर . पी या्वक  \nएनहपर  असहमछत  िनन।  नकारात्मक  समेत  अने क  प्रकारक  \nकारणात्मक  वाक्यरचनाक  नवस्तार पोिीमे  भेटत। मैछिलीमे  \nनवनवध भावक  समन्दवय  संभव  अछि।  जोनि  सलअ , तोनि  सलअ।  \nनवनवध प्रकारक  वाक्यखं डक , उपयोगी  जानकारीसँ  भरल  पोिी  \nअछि।  \nसभ  अध्यायपर  नोट  आओर  सं ्भय रन्दि- सूचीक  सं ग  नाम  ओ \nभाषाइ सूची  एनह  काययक ेँ  वर े ण्य बना  ् ै त अछि  नकन्दतु अंरेजी  \nव्याकरणक  पाररभानषक  शब््ावली वै याकरण  सभ  लेल  बोधगम्य; \nनकन्दतु, हमरा  सन  पाठक  लेल  अबोधगम्य। ओतनह  जँ मैछिली  \nअनुवा्  एहन  तकनीकी  शब््क रहैत  तँ सुगम  होइत।  तनहना  एकर   124 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअनुवा्  मै छिली मे  अपेझक्षत जानहमे  कोष्ठमे अंरेजीमे  एहन  शब्् \nजरूर  होअए।  सं गनह  एकटा  संझक्षप्त अध्याय  मैछिली  व्याकरणक  \nनवसशष्टतापर सेहो  जे सभ  अध्यायमे  आएल  जरूर  अछि  नकन्दतु \nएतेक  नवस्तारमे नबसरा  जाइत अछि।  \nअपन  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 125 \n२.८.अयोध्या नाि चौधरी - छमछिला -मैछिलीक मूल स्तम्भ: प्रा. डा. \nरामावतार या्व  \n \nअयोध्यानाि चौधरी (संपक ष - ज नक पुर ) \nथमथिला -म ैथिल ीक  म ूल  स् तम्भ: प्रा. डा. रामाितार यादि  \nहम  गौरवान्न्दवत िी  जे हमरा  प्रा. डा. रामावतार  या्व  प्रछत अपन  \nश्द्धा आ सम्मान  प्रकट करबाक  सुअवसर  प्राप्त भेल  अछि।  हमरा  \nअहू  बातक  गौरव  होइए  जे जानह  हाई  स्क ू लक  ओ नवद्यािी  िलाह , \nताही  स्क ू लक  नवद्यािी  कालातंर  मे  हमहुँ  रहलहुँ।  अिायत  मधुबनी  \nझजलान्दतगयत श्ी बी. के . एस . उच्च नवद्यालय , जटुसलया  जे \nछमछिलाक  प्रससद्ध नवद्वान लोकननक  दूटा  गाम  मनहनािपुर  आ \nजा ें कीक  ननकटस् ि  अछि।  हमरा  अहू  बातक  गौरव  होइए  जे हमरा  \nदुनू  गोटेक  गाम  एक े  नगरपासलकामे  पि ै त  अछि।  अिायत  नेपालक  \nधनुषा  झजलान्दतगयत नव् े ह नगरपासलका।  हमरा  अहू  बातक  गौरव  \nहोइए  जे हमरा  हुनक  साहचययसँ  य्ाक्ा  नबसभन्दन नवषयक  नवसशष्ट \n 126 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nज्ञान प्राप्त होइत  रहैए।  हमरा  अहू  बातक  गौरवबोध  होइए  जे ओ \nजानह  मूल  नवषयक  प्राध्यापक रहलाह , हमहुँ  ओही  मूल  नवषयक  \nसशक्षक रहलहुँ , अिायत  अंरेजी।  हमरा  अहू  बातक  गौरवबोध  होइत  \nरहैए  जे हुनका  पन्िमी  ् े श सभमे  जाए जतेक  नवश्् अध्ययन  आ \nतासलम  प्राप्त करबाक  सुअवसर  भेटल   िन्न्दह से  नवरले  व्यक्क्तत्वक ेँ \nप्राप्त होइत  िनन।  \nजेना  हुन कर  दुलयभ  योलयता  तनहना  हुनकर  दुलयभ  भालय।  योलयता  \nअनुक ू ल  ओ सब  द्न  उच्च स्तरीय  सरकारी  ओह्ा  पर  नवराजमान  \nरहलाह।  ओ मूल  रूपमे  अत्यन्दत यशस्वी  प्राध्यापकक रूपमे  \nसत्रभुवन नवश्वनवद्यालय, क ाठम ांडूम े  करीब  तीस  वषय धरर  नेपाल  \nसरकारक  सेवामे  रहलाह।  तकर  बा् अवकाशप्राप्त करबाधरर  \nनेपाल  सरकारक  अनेक  अछत प्रछतछष्ठत प्सबक ेँ  सुशोसभत  \nकयलनन।  \nजनहना  हुनकर  दुलयभ  योलयता , जनहना  हुनकर  दुलयभ  भालय  तनहना  \nहुनकर  दुलयभ  क ृ छतत्व। हमरा  जनैत  हुनक  एक -एकटा  क ृ छत मैछिली  \nभाषा-सानहत्यक  हेतु  अनमोल  धरोहर  अछि।  मै छिली  भाषा-\nसानहत्यक  इछतहास  अनन्दत समय  धरर  गवय कर ै त  रहत।  \nजमयन , अंरजी  आ मै छिलीमे  मोटगर  आ महत्वपूणय रंि  \nसलन्खनहारक ेँ  समीक्षा आ नटप्पणी सलखबाक  फ ु सयछत कतय ?  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 127 \nएकबेर  हम  अपन  किा -संरह  \"एकटा  हेरायल  सम्बोधन \" बास्ते \nनटप्पणी (blurb) सलखबाक  अनुरोध  कयसलयनन।  तानह  पर  ओ \nजबाब ् े लनन - नटप्पणीक कोन  प्रयोजन? ओ त' जकरा  ननह  क े ओ \nजनैत  ि ै क , तकरा  बास्ते ि ै क।  आ फ ु सयछतक  अभाव ् े खा ननह  \nसलन्ख सकलाह।  ्ोसर  बेर  हम  अपन  गीत-गजल  सं रह  \"चली  ... \nनक ि ु  गुनगुनाली \" हेतु  पुन : अनुरोध  क ै ल।  मु्ा  अहू  बेर  हमरा  \nननराश  करब  हुनका  ठीक  नै  बुिेलनन।  आ' से  जे ओ सलखलनन  से  \n् े खल जाय --\"कते कहु  महान्  कनव -आलोचक  लोकननक  मतेँ  \nकनव -सजयक  ओ कनव -व्यक्क्तक दू  फराक  फराक  स्वत्वमे परस्पर \nसाम्य -मूलकताक  ता्ात्म्यकताक अभाव रहैत  अछि ; मु्ा  ई उक्क्त \nअयोध्यानािक  गीत-गजल  सभमे  चररतािय  ननह  होइत  अछि।  \nअयोध्यानाि -गीत / गजल -शतीमे  संगृहीत  गीत / गजल  सभक  \nई सटीक  नवशेषता रहल  अछि  जे जनह ना  सरल , मृदुभाषी , \nकलुषतानवहीन  कनव -व्यक्क्तत्व तनहना  सहज , अक ृ सत्रम, मृदुल , \nआह्ला्पूणय, एवम् लसलतगर  अभ्यियना -ने होरासँ  पररपूणय  आ मूक  \nउद्व े ग, ननरीहता , वे्ना , तिा  ननश्िल  सुकोमल  प्रेम-भावसँ  सराबोर  \nकनव -सजयक  सृझजत  मै छिली  गीत-गजल  सभ।  जनहना  स्स्मतभाषी \nकनव -व्यक्क्तत्व तनहना  सर्जित गीतसभमे  एकहुगोट  हरफ  फाझजल  \nननह।  हमर  ई दृढ  धारणा  अछि  जे शीघ्रनह ई ममयस्पशी  गीत-\nगजलसभ  जनसाधारण  मैछिलक  लोककण्ठमे  स् िायी  बास  पाओत \nआ ओलोकनन  अनायासनह  एकरा  गुनगुनाब ' लगताह।  मै छिली  \nगीत नवधाक  श्ेष्ठता प्रछतस् िानपत करबाकहेतु  अयोध्यानाि   128 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nधन्दयवा्क पात्र छिकाह \"। \nओ (रामावतारजी ) जानह  नवषय  आ नवधा पर  कलम  चलबैत  िछि  \nसे  ड े ग समधानल  रहैत  िनन।  हम  कनहसलयनन  जे अपनेक  भाषा \nएक्म 'श्ोसत्रय' भाषा होइत  अछि , तानह  पर  ओ नकक्ञ्चत \nमुस्क ु राइत  रनह  गेलाह  आ हम  हुनक  सामथ्यय पर  चनकत  रनह  गेलहुँ।  \nई सवायछधक  गौरवक  नवषय  छिक  जे आब अवका शप्राप्त भेला  \nउपरान्दत, जीवनक  उतराद्धय मे , ओ सम्पूणय समय  लगा  मातृभाषा  \nमैछिलीक  सेवामे  समर्पित  िछि।  हुनक  अत्यन्दत कष्टसाध्य सलखल  \nआलेखक  हेतु  पटनासँ  प्रकासशत होबयबला  नामी  पसत्रका'छमछिला  \nभारती 'क  हेतु  संपा्क  सशव क ु मार  छमश् जी तिा  मधुबनीसँ  \nप्रकासशत होबयबला  नामी  पसत्रका'अनुप्रास'क  हेतु  ्ीप \nनारायण 'नवद्यािी ' जी केँ  अपन -अपन  पसत्रकाक  पनहल  पृष्ठ पर  \nप्रछतष्ठानपत करबाक  मनोकांक्षा  आ व्यर प्रतीक्षा रहैत  िनन।  हुनक  \nबहुआयाछमक  व्यक्क्तत्व पर  जाौं आलेख  सलखल  जाए त' एकटा  \nमोटगर  नकताबक  रूप  रहण  करत।  तौं हुनक  ननबन्दधकार व्यक्क्तत्व \nपर  मात्र एकटा  ननबन्दध के  आधार  बना  नक ि ु  सलखबाक  सोच  बनौने  \nिी।  हुनक  मै छिली  आलेख  सञ्चयन  भाग एक  आ दू  मै छिली  भाषा-\nसानहत्यक  अनमोल  ननछध  िनन  जानहमे  क्रमश: सोलहटा  आ नौटा  \nअछत उच् च-स्तरीय  आलेख  संगृहीत  ि ै क।  एक -एकटा  आलेख  पर  \nजाौं नवचार  क ै ल  जाए त' ओनह  मे  प्रयुक्त सन्द्भय सू ची ् े न्ख लेखक   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 129 \nकोन  नवछध ओतेक  पुस्तक, पत्र-पसत्रका आद् उपर  कएने  होएताह , \nफ े र ओकर  अध्ययन -अनुशीलन  कएने  होएताह  आ तखन  कतेक  \nसमय  लगा  लेखन -संपा्न  कएने  होएताह  से  सोछच  चनकत  भ' \nजाइत िी।  लेखक  ननिय  नवसशष्ट धन्दयवा्क  पात्र िछि  आ हम  \nपाठक  लोकनन  स्वत: आभारसँ  नतमस्तक  भ' जाइत िी।  कोनो  \nआलेख  ककरोसँ  कम  ननह।  हुनक  ननबन्दधसब मे  पाँ चटा बात \nअत्यन्दत प्रभानवत कर ै त  अछि।  पनहल -भाषा सौष्ठव। ्ोसर -दुलयभ  \nजानकारी।  तेसर -सकारात्मक  भाव बा आशावाद्ता। चाररम -\nननष्कषय बा उपसं हार।  पाचम -अत्यन्दत लाम  सन्द्भय सूची।  सन्द्भय \nसूची  अन्दतगयत आधासँ  बेशी रंि  अंरेजी  भाषाक  रहैत  िनन  जानहमे  \nओ अपन  अंरेजी  भाषाक  नवश्् ज्ञान क े र  व्यापक  उपयोग  कय  \nदुलयभ  आ नवीनतम  जानकारी  ्य  पाठकक ेँ  मंत्रमुलध कएने  रहैत  \nिछि।  आब हम  एनह  सभ  नवशेषताक ेँ  संझक्षप्त रूपेँ  रान्ख रहल  िी - \n1. भाषा सौष्ठव \nडा.या्वक  नवसभन्दन आलेख  सभमे  नक ि ु  य्ा -क्ा  प्रयुक्त \nपास्ण्डत्यपूणय आ ठ े ठ शब्् सभ  द्स  हमर  ध्यान आक ृ ष्ट भेल  त' \nहमरा  भेटल -उपो्घात, बेआसलस , संगृहीत , अनुसंछधत्सु , \nवैदुष्यपूणय, अन्दत्यानुप्रास, अन्दतर-अनुप्रास, पूवयनह , अनुसन्दधेत्सु, \nअनुसन्दधाता, खगता, दुई , तीनन , धन्दयवा्ाहय, ननष्प्रयोजनीय, \nप्रयोजनवशात्, प्रयोक्ता, नेहोरा , हरफ , प्राक्कलन, अक्षुण्ण,  130 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअद्यतन आद्-आद्। हुनक  तत्सम-बहुल  शब््क प्रयोग ् े न्ख एक  \nद्न  प्रश्न कयसलयनन  जे अपने क  भाषा आम  लोकक  हेतु  कदठन  \nबुिना  जाइि।  तानह  पर  ओ जबाब ् े लनन  जे भाषाक  स्तर के  \nखसेबाक  काज  हम  नकन्दनहु  ननह  क ' सक ै त  िी।  इएह  त' ओकर  \nननजत्व आ सौन्द्यय  ि ै क।  अं रेजी  भाषा सेहो  कतेक  रूप  मे  बाजल  \nआ लीखल  जाइत अछि।  स्वयं  इ ं ललौं डक नवसभन्दन प्रान्दतमे नवसभन्दन \nप्रकारसँ  अं रेजी व्यवहृत होइत  अछि।  परन्दतु आर .पी. साउन्द डक \nखास  आ नवशेष महत्व ि ै क  ने।  अमेररकन  आ आस्रेसलयन  \nअंरेजीक  त' बाते ि ोि ू । तनहना  मैछिली  भाषा नवसभन्दन क्षेत्र मे  \nनवसभन्दन रूप  मे  लीखल  आ बाजल  जाइत ि ै क।  मु्ा  ि ै क  त' सब  \nमैछिलीए।  कने क  मे हनत  कयलासँ  लोक  स्तरीयता  प्राप्त क ' \nसक ै त  िछि।  \nहुनक  ननबन्दध सभ  एकपर  एक  उपरर -जुपरर  िनन।  सब  ओहने  \nव्यापक  आ श्म-साध्य।  तौं हम  दृष्टान्दत स्वरूप हुनक  एकमात्र \nननबन्दधक चचय करय  चाहब , मु्ा  हमरा  डर  अछि  जे हुनक  अछधकांश  \nकथ्यक ेँ यिावत -यिारूप  ननह  रान्ख हम  ननह  रनह  सक ै त  िी।  तकर  \nकारण  आशय  पूणय रूपसँ  स्पष्ट पररलझक्षत करबाक  समस्या।  एखन  \nहुनक  महत्वपूणय क ृ छत \"मैछिली  आलेख  सञ्चयन \" भाग दू  हमरा  \nहाि  मे  अछि।  हमरा  कहबाक  अछि  एनहमे  प्रयुक्त ्ोसर  ननबन्दध \n'नेपा लक  भाषा नीछत  आ मै छिली ' (p.19) मा् े ।  विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 131 \n2. दुलयभ  जनतब  \nनेपालमे  ई. 1950सँ  ई. 1990 धरर  पंचायती  व्यवस् िा कालखंडमे  \nसशक्षा आ भाषा प्रछत तत्कालीन  सरकारक  क े हेन  संकीणय  आ \nहास्यास्प् नीछत  िलैक  तकर  नक ि ु  दुलयभ  जनतब  एनह  आलेखमे  \nएना  भेटैत अछि।  ओकर  नीछत  िलैक -एउटै भाषा, एउटै भेष, एउटै \nधमय , एउटै ् े श। एउटै अिायत  एक े टा। आब अिय  स्पष्ट अछि।  सशक्षा \nतनहआ  नक ि ु  खास  व्यक्क्तक हेतु  मात्र आवश्यक  बूिल  जाइत \nिलैक।  ् े खल जाय - \"Education was discouraged, \neven prohibited except for sons of the \ngovernment officials. (Hugh B. Wood 1958: \n429)\" \nआब भाषाप्रछतक सरकारी  रबैया  तत्कालीन  नेपालक  सरकारक ेँ  \nप्रस्तुत Education in Nepal: Report on the \nNepal National Education Planning \nCommission (NNEPC) प्रछतवे्नक नक ि ु  मुख्य बूं्ापर \nध्यान ् े ल जाए- \"Local dialects and tongues, \nother than standard Nepali, should  be \nvanished from the school and playground \nas early as possible in the life of the child. \n(NNEPC, p. 92)\"  132 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"If the younger generation is taught to use \nNepali as the basic language, then other \nlanguages will gradually disappear, and \ngreater national strengt h and unity will \nresult. (NNEPC, p. 93)\" \nआब एनहपर  नवद्वान डा. रामावतार  या्वक  स्पष्ट, दू  टूक  प्रछतनक्रया \n् े खल जाय - \"ई प्रछतवे्न नेपाली -इतर  भाषा सभक ेँ  नेपाल  राष्रक \nअमूल्य  धरोहर  (Language-as-Resource) ननह  मानन  \nएक  गोट समस्या  अिायत  (Language-as-Problem) बूझि  \nअल्पमत भानषक  अछधकारक ेँ  (Language-as-Right) न्दयून \nप्राक्कलन करबाक  ्ोषक  भागी अछि। \" \n3. सकारात्मक  भाव / आशावाद्ता \nओना  आब स्स् िछत ब्ललै क  अछि।  वतयमान  मे  'नेपालमे  \nमैछिली 'क  गररमाक  चचय कर ै त  हुनक  स्वर मे  आशावाद्ताक  \nिलक  भेटैत अछि - \"मै छिली  नेपालक  ्ोसर  सवायछधक  बाजए \nजाए वाला  एक  गोट समृसद्धशाली  ओ प्राचीन भाषा अछि।  ई भाषा \nनेपालमे  प्रािछमकसँ  लए  नवश्वनवद्यालय स्तर धरर  पढाओल  जाइत \nअछि।  नेपाल  सरकारक  सञ्चार माध्यममे  एनह  भाषामे  समाचार  \nवाचन  से हो  होइत  अछि।  वस्तुत: सम्पूणय आययभाषा  मध्य  मराठीक ेँ   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 133 \nिोनड  मै छिली  सवायछधक  पुरान  भाषा अछि।  बेसी  ननह  त' कम  स ' \nकम  12 सय  बषय पूवयनहसँ  एनह  भाषाक  सलन्खत सानहत्य  एखनहुँ  \nअक्षुण्ण अछि।  आ, नवम  शताब््ीसँ लए  अठारहम  शताब््ी धररक  \nमैछिली  भाषाक  हस्तसलन्खत पाण्डुसल नपस भ अद्यतन नेपालक  \nरान्ष्रय असभलेखालयमे  सं गृहीत  एवम् अनुरझक्षत अछि।  ई \nसवयनवद्त  अछि  जे एतनहसँ  पाण्डुसल नप सभक  िायाप्रछत  ल ' जाए \nकए  भारतीय , जमयन , अङ्गर े ज, फ्र े न्द च, तिा  इटासलयन  नवद्वान सभ  \nनवश्वप्रससद्ध भेल  िछि। \" \n4. उपसंहार  / ननष्कषय \nमैछिली  भाषाक ेँ  नेपालक  मधेस -प्र् े शमे सरकारी  कामकाजक  \nभाषा बनाओल  जयबाक  जे चचय चसल  रहल  अछि  तानह  मा् े ओ \nकहैत  िछि  जे तानह  उि र्ाछयत्वक  सफल  ननवायह  एवम् \nकायायन्दवयनक  हेतु  मैछिली  नवद्यमान  स्स् िछतमे पूवयरूपे ण  अशक्त \nअछि , असक्षम अछि।  हुनक  कहब  िनन  जे सशक्षा, स्वास् थ्य, क ृ नष, \nवन , मत्स्यपालन , नवज्ञान, प्रनवछध, वाझणज्य, कानून , प्रशासन, \nव्यवस् िापन, वातावरण , ऊजाय, कम्प्यूटर, संचार  आद् अने क  \nक्षेत्रमे नवसभन्दन स्तरक  मैछिलीमे  प्रवीण ्क्ष जनशक्क्तक \nआवश्यकता  एकाएक  मुह  बानब क ' ठाढ भ' जाएत। तौं ओ मै छिली  \nअनुरागीजनसँ  आरह  कर ै त  िछि  जे ओलोकनन  एनह  मा् े गम्भीर \nछचन्दतन-मनन  करछि  एवम् एनह  पुनीत  कायय  द्स  प्रवृत भए  134 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्िछचिसँ  आगाँ बढछि।  हुनक  गम्भीर छचन्दता आ सुिाव  हुनक े  मुहे  \nसुनल  जाए-\"अन्दतत:, हम  नवतुरक  झजज्ञासु मैछिली  अनुरागी  तिा  \nअनुसन्न्दित्सु युवक -युवतीसँ  नवनम्र अनुरोध  कर ' चाहब  जे \nओलोकनन  मै छिली  भाषा-सानहत्यक  गम्भीर अध्ययन -अनुसन्दधान  \nद्सस  उन्दमुख होछि , उत्प्रेररत होछि।  हम  स्पष्ट रूपे ण  ् े न्ख रहल  िी  \nजे मैछिली   भाषा-सानहत्यक  नवनवध क्षे त्र मे  अनुसन्दधानक  जे उच्च \nमानक  स्तर अद्यावछध स् िानपत भ' चुकल  अछि  तकर  क ु शल  \nसंवाहक  भए तानह  स्तरीय  काययक ेँ  ननरन्दतरता प्र्ान करबाक  हेतु  \nनव  पीढीक  लोक  ने  त' तत्पर िछि  आ ने  प्रवीण प्रतीत होइत  \nिछि।  सम्भवत: आजुक  प्रछतस्पधायपूणय वैझश्वकरणक यु गमे  हुनका  \nई काज  ननष्प्रयोजनीय बुिना  जाइत ि ै न्न्दह। हमरा  जननतेँ  ई \nएकगोट  छचन्दताक नवषय  छिक।  आ, जनकपुर  तिा  लग -पासक  \nक्षेत्रमे मैछिलीक  प्रयोक्ता वा कहू  जे उपभोक्ता लोकनन  नवसभन्दन \nव्यापाररक  प्रयोजनवशात् सञ्चार माध्यममे  एनह  भाषाक  जानह  \nस्वरूपक  प्रयोग वा कहु  जे क ु प्रयोग कर ै त  िछि  से  त' गम्भीर \nछचन्दताक नवषय  अछिए। \" डा. या्व  सन  ननभीक  आ स्पष्टवक्ता \nभेटब कदठन।  आ की  ननह  ? \n5. लाम  सन्द्भय सूची  \nकोनो  आलेख  तै यार  करबासँ  पनहने  डा. या्व  कते क  नकताब  \nसभक , पत्र-पसत्रकाद्क संगोर  कर ै त  िछि  से  प्रत्येक आलेखक   विदेह ३९६ म  अंक  १५ जून  २०२४ (िर्ष  १७ मास  १९८ अंक  ३९६) भाषाविद् रामाितार यादि विशेर्ांक || 135 \nअन्दतमे ् े खल जा सक ै ए।  ओ आवश्यकतानु सार  नव् े शी छमत्र \nलोकननसँ  से हो  सन्द्भय-सामरी  सभ  उपलब्ध कएल  कर ै त  रहैत  \nिछि।  जेना  उपयुयक्त  आलेखमे  तेरहटा  अंरेजी  नकताबक  आ \nचाररटा  मै छिली  नकताबक  उल्लेख अछि।  एनह  मैछिली  आलेख  \nसञ्चयन  भाग दूमे  पनहल  आलेखमे  सोलहटा , ्ोसरमे  सत्रहटा, \nतेसरमे  सत्रहटा, चाररममे  पौंतीसटा , पाचममे  िब्बीसटा , िठममे  \nबाइसटा , सातममे  उन्दनहिररटा , आठममे  चाौं तीसटा, नवममे  \nसौंछतसटा  सन्द्भय सूचीक  उल्लेख अछि।  एनह  समुद्रमेसँ  कोनाक ' \nओ आवश्यकतानुसार  िोटका  आ बिका  माि  ऊपर  कर ै त  िछि  से  \nओएह  जानछि।  परन्दतु ई सहज  बोधगम्य अछि  जे बहुत  समय  \nलगा ', बहुत  श्मपूवयक  अपन  काययसम्पा्न  कर ै त  होएताह।  \nडा. रामावतार  या्व  एकटा  अछत नवसशष्ट भाषावैज्ञाननक, \nअन्दतरायन्ष्रय ख्याछतप्राप्त प्राध्यापक, नवरल  ननबन्दधकार, क ु शल  \nप्रशासक त' िछिहे , ओ व्यक्क्तगत, पाररवाररक  आ सामाझजक  \nजीवनमे  जानह  मूल्यबोध  आ शालीन  व्यवहारक  पररचय  ् ै त रहैत  \nिछि  तकर  शब््श: वणयन  हमरा  कदठन  बुिा  रहल  अछि।  हम  हुनक  \nनवसशष्ट, बहुमुखी  आ व्यावहाररक  ज्ञानसँ असभप्रेररत आ अनुप्राझणत \nहोइत  रहैत  िी।  ओ नबरासी  बषयक  िछि।  ओ दुनू  पारक  नवका  \nपीढीक  नक ि ु  रचनाकारक  प्रछतभासँ आशान्न्दवत िछि  आ चाहैत  \nिछि  जे ओलोकनन  आर  अध्ययनशील  भए, नवशेष समपयणभावसँ  \nअपन  रचनाशीलताक  पररचय  ् े छि। हम  सेहो  हुनक  आशय  पर  जोर   136 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n् ै त  बैद्यनाि  छमश्' यात्री'जीक  नक ि ु  शब्् \"नवतुररया  आगाँ \nआबिु  आब\" सापटी  लए  अपन  कथ्यक ेँ नवराम  ् े बए चाहैत  िी।  \n  \nसंपा्कीय  नटप्पणी- एनह  आलेखमे  रामावतारजीसँ  संबं छधत ","size_mb":3.72,"has_text":true},"Videha 397.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 397.pdf","name":"Videha 397.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-8313-2 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisc iplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, li terature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of lite rary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and docu ments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 397 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. १-४) \n१.२.अंक ३९५ आ ३९६ पर वटप्प ी (पृ. ५-१६) \nगद्य \n२.१.आशीष अनधरन्द्हार- AI एिं मैधथिक ताम-झाम  (पृ. १८-१९) \n२.२.आराया रामानंद मंडि - अशोक िावटका मे सीता संग िाताा भाषा िनाम \nमानुषी भाषा (मैधथिी)रामाितार यादिजीक संक्षिप्त परररय (पृ. २०-२१) \n२.३.िािदेि कामत - डॉ० (प्रो०) कमि कांत झा: एक व्यिक्तत्ि/ मायानंदके \nहेरैत दृधि (पृ. २२-२६) \n  \n \n२.४.प्रमोद झा 'गोकुि'- रवनया, (कथा) (पृ. २७-३१) \n२.५.प्रेमशंकर झा पिन- सभ गु क िान- फिक राजा आम (पृ. ३२-३५) \n२.६.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा -कृतघ्न (पृ. ३६-३७) \nपद्य \n३.१.विजय कुमार धमश्र \"श्री विमि\"- कहिखन्द्ह शकुनी मामा (हास्य कविता) \n(पृ. ३९-४१) \n३.२.मुन्द्ना जी- गजि (पृ. ४२-४३) \n३.३.संतोष कुमार राय 'िटोही'- दोसर गांिी  (पृ. ४४-४५) \n३.४.मानेश्वर मनुज- जे अहा,/ िोक िानी (पृ. ४६-५९) \n \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 1 \n१.१.गज ेन्द् र ठाकु र - नूतन अंक सम्पा्कीय   \n११७ म सगर राति दीप जरय , दरभंगा (आयोजक हीरेन्द्र झा आ अशोक \nकु मार मेहि ा) \nसाहित्य अका् े मीक मैथिली परामर्श्ातृ सथमथतक अध्यक्ष (आब भूतपूर्श) \nअर्ोक अहर्चलक दृथि सगर राथत ्ीप जरय पर पड़ल आ ओकरा हगड़बाक \nप्रयासमे िीर े न्दर झा क ेर ब्लैकमेललिंग क े र शर्कार ओ सिर्श भेला आ टैगोरक \n१५० म जयन्दती र्र्शक साहित्य अका् े मीक कायशक्रम जे द्ल्लीक एकटा \nसंस्िा करबेने  रिय क े र हगनती सेिो कर ै त नम्बरमे िेरफ े र करबाक अपराध \nक े लन्न्दि, जकरा ओ चलाकी बुझैत छथि। मैथिली परामर्श्ातृ सथमथतक \nअध्यक्ष बनलाक बा् लोकमे  ऐ तरिक प्रर्ृशि ् े खल गेल छ ै , जकर शर्कार \nराम् े र् झा भेला , जे र्ोधक लेल ख्यात रिथि ; चन्दरनाि थमश्र अमर \nभेला , जजनकर पहिल फ े जक आन्द्ोलनी योग्ान झँपा गेलन्न्दि , आब \nनथचक े तापर ई ग्रिण लागल छन्न्दि। िीर े न्दर झा ऐ लगा तेसर बेर ई क ु क ृ त्य \nक े लन्न्दि अथछ, जइमे ऐ बेर कमल मोिन  झा आहक थमश्र चुन्दनू सेिो  हुनकर \nसंग ् े लन्खन्दि। िँ सि-सियोजक अर्ोक क ु मार मेिता मु्ा ऐ क ु क ृ त्यमे \nहुनकर संग नै  ् े लन्खन्दि। \nभेलै की? \nपूर्श हनयोजजत र्डयंत्र जइमे अर्ोक अहर्चलक योग्ान ऊपर किल गेल \nअथछ, मे िीर े न्दर झा क ेँ  सगर राथत ्ीप जरय क े र सि-आयोजक बनाओल गेल \n(स्पि रूपसँ कहि ् े ल गेलन्न्दि जे नम्बरमे िेरफ े र नै  करता), फ े र कमल मोिन \nझा आहक थमश्र चुन्दनूक ेँ  तैयार राखल गेल। मु्ा सभ चोररमे एकटा हनर्ान \nछ ु हटते छ ै । अध्यक्ष मिो्य हबना कोनो प्रस्तार् एने  धड़फड़ीमे बाजज ् े लन्खन्दि \nजे अहगला गोष्ठी पटना आ तकर अहगला द्ल्ली (जतऽ साहित्य अका् े मीक  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुख्यालय अथछ) मे िएत , आ फ े र गप सम्िारलन्खन्दि जे से तकर हनणशय \n(द्ल्लीक) पटनामे कएल जायत। कमल मोिन झा आहक थमश्र चुन्दनू तैयार े -\nतैयार रिथि , फटाकसँ चोररक रजजस्टर आ ्ीप लेलन्न्दि िीर े न्दर झा सँ आ \nहनल शल ज् ज ापूर् शक िँसबाक प्रयास करै त (मु् ा िँसी तँ छोड़ू  िास्यक पात्र लगै \nछथि) फोटो थिचबेलन्न्दि। \nप्रतिकार की हुअय? \nई ऐ लगा िीर े न्दर झा क े र तेसर गलती अथछ से हुनका तीन सगर राथत लेल बैन \nकएल जाय , कमल मोिन झा आहक थमश्र चुन्दनूक ई पहिल गलती अथछ से  \nहुनका एक सगर राथत लेल बैन कएल जाय। उपस्स्ित लोकक बहु -संख्या \n११८ म सगर राथतक आयोजक  ताकथि। अहगला सगर राथतक नम्बर ११८ \nरिय आ तकर प्रचार हुअय , जइसँ साहित्य अका् े मीक मै थिली परामर्श्ातृ \nसथमथतक अध्यक्ष ई क ु कमश करबाक हर्र्यमे सोथचतो डराथि। \nनि  सावहत्य अकादेमीक मैति ली परामशषदाि ृ सतमति क अध्यक्ष आ \nसदस्य लोकवनक कु कृ त्य \nनर् साहित्य अका् े मीक मैथिली परा मर्श्ातृ सथमथत अपन प्रचारमे पुरना \nसथमथतक लेल ई श्लोक पढ़लन्न्दि:  \nय्ा य्ा हि धमशस्य ग्लाहनभशर्थत भारत।  \nअभुत्िानमधमशस्य त्ात्मानं  सृजाम्यिम्॥४.७ \n(श्रीम्भागर््गीता)  \nजखन -जखन धमशक नार् आ अधमशक उत्िान प्रारम्भ िएत िे भरत , तखन-\nतखन िम आयब (र्रीर धारण करब)। आ से ततेक  अधमश भेलै जे नथचक े ता  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 3 \nआ हुनकर टीम अर्तार लेलक।  \nआ क े लक की? \nमासो नै  हबतलै पहिल बैसकीमे मोनोग्राफ , अनुर्ा् आद्क बँटर्ारा भेलै आ \nटीमक स्स्य सभ अपने मे सभटा असाइनमेण्ट बाँहट लइ गेल , अपना-अपनी \nआ लगुआ -भगुआमे, नथचक े ताजी ् े खैत रहि गेला , र्रन सियोगे क े लन्खन्दि। \nसमानान्दतर धाराक ेँ  स्कोर पहिनहियो र्ून्दय रिै, अर्तारी पुरुर् सभ तकरा \nर्ून्दये रखलन्न्दि। \nपुरस्कारक राजनीति  \nनारायणजी ्ाहड़मक ब्ला अनार शलखलन्न्दि आ बाल साहित्यकार ओ छथि \nनै, पुरस्कार लेल बाल साहित्य शलखलन्न्दि। मुन्दनी कामतक चुक्का हर्् े ि \nपेटारमे उपलब्ध अथछ , नारायणजी ओइ पोिीक ेँ  पढ़िु आ हनणशय लेिु जे  की \nओइ पोिीक सोझाँमे हुनकर पोिी ठठ ै  छन्न्दि। आ जँ अन्दतरात्मामा नै  छन्न्दि तँ  \nिीर े न्दर झा/ कमल मोिन झा आहक थमश्र चुन्दनू सन हनलशज्जतासँ पुरस्कार \nलेिु , िमर अथग्रम र्ुभकामना। आ जँ अन्दतरात्मा नै  मानै  छन्न्दि तँ ्ल्लसँ  \nबािर आबिु।  [हर्् े ि अंक ३९७ सम्पा्कीय ] \n[थमर्े ल फोको ( Foucault)क \"अनुर्ासन संस्िा\" बा मनोर्ैज्ञाहनक \nबाटशन आ ह्वाइटिेडक \"गैसलाइटटिंग\" दुनूक लक्ष्य एक्क े  छ ै । थमर्े ल फोकोक \n\"अनुर्ासन संस्िा\" अथछ , सोझाँ बलाक ेँ  अनुर्ासनमे आनू आ तइ लेल \nसभक ेँ  आपसेमे लड़ाउ, हकछ ु क ेँ  पुरस्क ृ त करू आ जे अनुर्ासनमे नै  अबैए \nतकरा आस्ते-आस्ते माहुर द्यौ। गैसलाइटटिंगमे सोझाँबला क ेँ  हर्श्वास \nद्आओल जाइत अथछ जे अिाँ जे यिास्स्िथतक हर्रोध कऽ रिल छी से कोनो \nहर्रोध नै , ई तँ सभ कऽ रिल अथछ, अिाँ तँ हर्रोधक नामपर हर्रोध कऽ रिल \nछी आ से अपन कमी नुक े बा लेल। ऐमे समाजमे र्तशमान आधारभूत कमीक  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसिायता सेिो ले ल जाइत अथछ , आ आस्ते-आस्ते टारगेट बताि भऽ जाइत \nअथछ बा पलायन कऽ जाइत अथछ।  \nथमर् े ल  फोकोक सभट ा हडसीस्लल नर ी इंस्ट ीट्य ूर् न \"अनुर् ासन संस्िा\" ज ेना \nसाहित्य अका् े मी , मैथिली अका्मी , मैथिली भोजपुरी अका्मी , आ \nसाहित्य अका् े मी द्वारा मान्दयता प्रालत कथित शलटेर े री असोशसये र्न सभ मूल \nधारा लग छ ै ।  सगर राथत ्ीप जरय क ेँ  थमर्े ल \nफोकोक पररभाहर्त  हडसीस्लल नर ी इंस्ट ीट्य ूर् नमे अनबाक प्रयास बहु त द् नसँ \nकएल जा रिल छ ै ।]  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 5 \n१.२.अंक ३९५ आ ३९६ पर हटलपणी  \nअंक ३९५ आ ३९६ पर विप्पणी \nकल्पना झा, पिना  \nहर्् े ि - नर े न्दर झा हर्र्े र्ांक (०१.०६.२०२४)- सद्यः प्रकाशर्त हर्् े िक \"नर े न्दर \nझा हर्र्े र्ांक\" , जे हर्् े िक ३९५ म अंक आ तीसम \"हर्र्े र्ांक\" \nअथछ,हनस्सं् े ि प्रर्ं सनीय ओ सरािनीय काज अथछ हर्् े िक। एहि सरािनीय \nकाज लेल साधुर्ा् हर्् े ि टीम क ेँ  !  \n१५/०६/२००८ कऽ प्रकाशर्त \"िाइक ू  हर्र्े र्ांक\" सँ र्ुरु भेल हर्् े िक \nहर्र्े र्ांक -यात्रा गजल हर्र्े र्ांक ,बीिहनकिा, बाल -\nसाहित्य,नाटक ,समीक्षा,अनुर्ा् , बाल गजल ,भक्क्त गजल ,गजल \nआलोचना -समालोचना -समीक्षा हर्र्ेर्ांक सन ,साहित्त्यक हर्धा ओररएं टेड \nहर्र्े र्ांक सभ प्रकाशर्त कर ै त अनर्रत चशल रिल अथछ।  \nव्यक्क्त-हर्र्े र् पर पहिल हर्र्े र्ांक का र्ीकान्दत थमश्र 'मधुप' जी पर एक \nजनर्री २०१५ कऽ प्रकाशर्त भेल। इिो हर्र्े र्ांक प्रर्ं सनीय मु्ा अहू सँ बेसी \nप्रर्ं सनीय काज अथछ जीहर्त लेखक पर हर्र्े र्ांक प्रकाशर्त करब। जकर \nर्ुरुआत भेल अरहर्न्द् ठाक ु र जी पर हर्र्े र्ांक हनकालब सँ। पीठ े  लागल \n्ोसर जग्ीर् चंर ठाक ु र 'अहनल 'जी पर प्र काशर्त भेल।  \nहर्् े ि द्वारा जीर्ैत लेखक पर हर्र्े र्ांक प्रकाशर्त करबाक हर्चारक जतेक \nप्रर्ं सा कएल जाए कम िोएत। ई हर्र्ेर्ांक सभ हनस्सं् े ि हर्् े ि क ेँ  एकटा \nसफल \"ई मैगजीन\"क रूप मे स्िाहपत करबा मे  सिायक भेलए। रामलोचन \nठाक ु र हर्र्े र्ांक आ रर्ीन्दरनाि ठाक ु र हर्र्े र्ांक प्रकाशर्त िोएबा  सँ पहिने  \nओ दुनू गोटे स्र्गीय भऽ गेलाि ,तकरा खराप संजोग किबाक चािी। मु्ा \nआगाँ क े ्ारनाि चौधरी हर्र्े र्ांक ओ स्र्यं पूरा पढ़ने  छलाि ,एिन Ashish \nAnchinhar जीक पोस्ट सँ जनतब भेटल छलए। ई र्ास्तर् मे संतोर्क \nबात भेल।   6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े ्ारनाि चौधरीक उपरान्दत प्रेमलता थमश्र 'प्रेम' जी , र्र द्न्ददु चौधरी \nजी ,किाकार अर्ोक सर ,राम भरोस कापहड़ \"भ्रमर\"जी आ लक्ष् मण झा \n'सागर ' जी पर हर्र्े र्ांक हनकालल गेल आ स्र्ाभाहर्क े  बात जे ओ सभ \nअपना उपर हर्र्े र्ांक पहढ़ संतोर्क अनुभर् कएलहन।  \n\"क े ्ारनाि चौधरीजी क ेँ  संपूणश रूपेँ जनबाक लेल हर्् े िक हर्र्ेर्ांक पहिल \nआ एखन धररक एकमात्र मा ध्यम छ ै  पाठक लेल।\" ई किब छहन आर्ीर् \nजीक। एहि सँ अनुमान लगा सक ै त छी ,जे ई हर्र्े र्ांक सभ हनकाशल कतेक \nमित्र्पूणश काज कऽ रिल अथछ हर्् े ि टीम। मित्र्पूणश ्स्तार्ेज सन जोगा \nकऽ राखएबला काज अथछ सभटा। एखन धरर प्रकाशर्त जतेक हर्र्े र्ांक \nअथछ,से सभटा मित्र्पूणश अथछ ,ओहि व्यक्क्त क ेँ संपूणश रूपेँ जनबाक \nलेल ,जहनका पर हर्् े ि हर्र्े र्ांक हनकालल गेल अथछ।  \nिमहूँ हकछ ु  हर्र्े र्ांक लेल सियोग कऽ सकशलयहन ,से संतोर्क बात िमरा \nलेल। एक टा सािशक काज मे सियोग क े लहुँ ,से भार् आबैए मोन मे। हर्् े िक \nसंग जुडथि आ सािशक काज मे सियोग करथि सभ साहित्यकमी ,से आग्रि \nिमर। \nने  आत्मप्रचार,ने  हर्् े िक प्रचार।नीक काजक सरािना िेबाक चािी।  \nप्रणि झा \nहर्् े ि  के ३९५ म अंक नर ें र झा  हर्र्े र्ांक क े  रूप मे बिरायल। हर्शभन्दन पेर्ा \nसे जुडल लेखक आ पाठक लोकहन अपन अनुभर् , मन्दतव्य आ हर्चार नई \nखाली श्री नर ें र झा क े  मैथिली लेखन क े  हर्र्य मे रखलाि अथछ अहप तु मैथिली \nमे आर्ििंक आ आन आन हर्र्य पर लेखन , थमथिला क े  आर्ििंक पररस्स्िथत \nआ श्र ी नरे ् ्न्  ज ी के  परर र् ार  आ व्यक्क्तगत ज ीर् न परर चय सहित हु नक \nअधाांहगनी डॉ० पन्दना झा क े  अका्थमक आ लेखकीय पररचय पर सेिो खूब \nशलखलइि। बेस ई सब आलेख हर्शभन्दन पाठक र्गश मे पढ़ल सेिो गेल िेतय। \nई र े खांहकत करय छ ै क जे हर्् े ि  क े  संपा्क मण्डल नर ें र झा  हर्र्े र्ांक \nहनकालबा क े  जै उद्देर् से हनयाराने  छलाि से फलीभूत भेलइन।   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 7 \n \nश्रीमती कल्पना झा अपन लेख \"अनुर्ीलन\"क अनुर्ीलन आर्श्यक , क े  \nमाध्यम से श्रीमती पन्दना झा क े  लेखकीय पररचय हुनक लेखनी क े  अंर् क े  \nमाध्यम से बड्ड सुन्दनर रूप मे क े शलि अथछ। सुश्री मुन्दनी कामत जी क े  लेख \nसेिो सारगर्भिंत लागल आ ओ श्री नर ें र झा क े  पोिी पर चचाश क े  माध्यम से  \nलेखक क े  लेखकीय हर्र्य र्स्तु पर इजोररया ् ै त छिीन। डॉ ० धनकर ठाक ु र \nक े  आलेख सूचना आ समालोचना से भरल आ पठनीय छ ै क। श्री आर्ीर् \nअनथचन्दिार क े  सुगदठत व्यंग आलेख अहिना रिल की -् े खन मे छोटन लगे \nचोट कर े  गंभीर। - सीथमत र्ब्् मे श्री आर्ीर् अनथचन्दिार हर्र्े र्ांक लेखक क े  \nलेखकीय पररचय ् ै त , ् े र् -हर्् े र् मे हर्ज्ञान , अिशर्ास्त्र, मानहर्की आद् क े  \nहर्शभन्दन हर्धा मे कायशरत मैथिल बुशिजीर्ी सब क े  उकटइत आ व्यंग र्ाण \nछोड़ईत नै  खाली सफल आलोचना क क े  हनक ै ल जाय छ ै ि अहपतु ऐ र्गश क े  \nपाठक मे अपन हर्र्य र्स्तु पर मैथिली मे  लेखन क े  लेल प्रेरणा क े  एकटा \nबीया सेिो रोपबा मे सफल िोइत छ ै ि एिन िमर मन्दतव्य अथछ। \nरमेश \nश्री राजीर् एकान्दत द्वारा ,बहुत नीक समीक्षा/आलोचना , डा. रामार्तार \nया्र्क चर्चिंत पोिीक कयल  गेल अथछ। आलोच्य पोिीक जाहि हबन्ददु \nसबिक आलोचना ,प्रस्तुत कयल गेल अथछ ,से सब आलोचना - हबन्ददु, असंगत \nनटििं अथछ। मैथिलीक बोली 'अंहगका'(आ थग्रयसशनक 'थछक्का थछक्की')क \nउत्पशि, ' भार्ाक रुप मे ', ' मैथिलीक संग िेबाक ' ' अ-तथ्य ' शलखब ,कटु \nआलोच्ये नटििं, थमथिला -मैथिलीक लेल 'अहितकारी आ अकल्याणकारी \nसेिो' अथछ। 'हिस्टोररयोग्राफी औफ मैथिली ले क्क्जकोग्राफी 'क 'क े न्दरीय \nहर्र्य ' नटििं बनब, पोिीक आ प्रश्नगत पोिीक 'नामकरण 'क, 'मित्र् आ \nप्रासंहगकता' िटा ् ै त अथछ। अइ मे ,ने  त' ' हिस्टोररयोग्राफी'( मैथिली \nर्ब््कोर्क एखन धररक इथतिास -लेखनक अद्यतन हर्श्ले र्ण आ तकर \nशसिांत हनरुपण) पर हर्र्े र् हकछ ु  शलखायल ,आ ने  एखन धररक मैथिली  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n'लेक्क्जकोग्राफी'( मैथिली र्ब््कोर् हनमाशण -हर्ज्ञानक स्स् िथत अिर्ा \nसैिान्न्दतक हर्श्लेर्ण)क प्रसंग मे ,हर्र्े र् शलखायल...( ?),तखन त ' मात्र \n'बुचानन क े  र्ब््कोर् ' िार्ी रिल ,पोिी पर.. ? ..आ थिहटर् उपहनर्े र्र्ा्ी \n'भारोपीय भार्ा शसिांत ' ( मैथिलीक उत्पशिक सन्द्भश मे) त ' समिशक \nछथिए,डा.या्र्! से कोनो 'नर् आ नीक बात ' नटििंएं  अथछ! तखन,त' \nपोिीक संग ,हिनकर भार्ार्ास्त्रीय हर्चार(मैथिलीक उत्पशि आ हर्कासक \nसन्द्भश मे) सेिो आलोच्ये अथछ! क ु ल्लम मे ,श्री राजीर् एकान्दतक प्रकाशर्त  ई \n'आलोचना -आलेख ', बेसी तक श संगत अथछ! \n \nकल्पना झा पिना \n \nडॉ. र ामार् तार  या् र्  ज ीक व्यक्क्तत्र्  ओ कृ थतत्र्  सँ परर थचत िोएबाक इच्छु क \nलोकक लेल 'हर्् े ि 'क ३९६ म अंक \"भार् ाहर् ् ् र ामार् तार  या् र्  हर् र् ेर् ांक\" \nसँ नीक कतहु हकछ ु  उपलब्ध िेतहन ,से संभार्ना नगण्ये बुझू । जेना हक \nआर्ीर् अनथचन्दिा र जी एहि हर्र्े र्ांक क े र पहिल लेख \"प्रस्तुत हर्र्े र्ांकक \nसं्भश मे\" किलहन अथछ ,ताहि सँ तँ सएि बुझाइत अथछ। आर्ीर् जीक \nर्क्तव्य अथछ \"प्रो. डा. रामार्तार या्र् जीक रचना र्ा हुनकर अर््ानक \nऊपर कतहु हकछ ु  प्रकाशर्त भेल िो तकर संख्या बहुत कम िएत कारण कमसँ \nकम िम ओकरा अर्लोकन कर बासँ र्ंथचत छी।\" ओना आगाँ ओ इिो \nस्र्ीकार कर ै त छथि जे \"बहुत संभर् प्रो. डा. रामार्तार या्र् जीक ऊपर \nशलखल गेल िो मु्ा िमिीं नै  ् े ख सकल िोइ।\"  \n \nने पालक मैथिली क ेँ  प्रथतहनथधत्र् कएहनिार डॉ. रामार्तार या्र् जीक \nव्यक्क्तत्र्क सभ आयाम पर चचाश ् े खबालेल भेटल एहि हर्र्े र्ांकक लेख  \nसभ मे। सभ आयाम मतलब नीक/बेजाए सभ। हर्् े ि द्वारा एखन धरर \nप्रकाशर्त हर्र्े र्ांक सभ जकाँ इिो अंक एकटा मित्र्पूणश ्स्तार्ेज सन  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 9 \nअथछ। आ हर्् े िक अपन जे काज करबाक र्ै ली छ ै क ,ताहि र्ै लीक तित इिो \nअंक मात्र अशभनन्द्न ग्रन्दि नहि बनल अथछ। ई तँ सर्शहर्द्त अथछए जे कोनो \nमनुष्य सर्शगुणी नहि िोइत अथछ। तँ से कोनो व्यक्क्त िोइि हक संस्िा, गुण-\n्ोर् दुनूक चचाश िोइत रिल अथछ हर्् े िक हर्र्े र्ांक सभ मे।  \n \nहर्् े ि टीमक ई कायश र्ै ली बहुतो लोकक लेल प्रेरणाक स्रोत सेिो बहन सक ै त \nअथछ। 'बहन सक ै त अथछ' नहि,बनबे टा करत ,से किबाक चािी। एहि तरिक \nकाजक उपयोहगता सभ आ यु र्गशक लोकलेल रित। अनन्दत काल धरर। जा \nधरर मैथिली भार्ा जीबैत रित । लेखक ,संपा्क र्ा कोनो तरिक साहित्त्यक \nगथतहर्थध सँ  जुड़ल लोक सँ ल ' क' ररसचश स्कॉलर धरर , सभलेल उपयोगी \nशसि िोएत। \n \nउक्त हर्र्े र्ांक मे पाठक क ेँ  डॉ. रामार्तार जीक र्ै क्षजणक उपलस्ब्धक \nजनतब तँ भेटबे करतहन  संगहि हुनकर साहित्त्यक, सामाजजक , व्यार्िाररक \nगथतहर्थध पर शलखल लेख सेिो भेटतहन। डॉ. रामार्तार या्र् जीक हर्द्वता \nसँ पाठक पररथचत िोएताि हिनकर प्रकाशर्त क ृ थतक नमिर सूची ् े न्ख। जाहि \nमे हिनकर शलखल 95 टा र्ोधपत्र ,जे हक मैथिली एर्ं भार्ाहर्ज्ञान सँ संबंथधत \nअथछ, से Nepal, India, USA, UK आ Germany आद् ् े र् मे \nप्रकाशर्त भेल अथछ ,सेिो सन्न्दनहित अथछ। हिनकर हर्स्तृत र्ृशि-क्षेत्रक संग \nहिनका प्रालत सम्मानक नमिर सूची ् े न्ख स्पि भ' रिल अथछ , जे र्ास्तर् मे  \nडॉ. रामार्तार या्र्जी थमथिला रत्न छथि।  \n \nने पाल सरकारक हर्शभन्दन र्ै जक्षक-प्रर्ासहनक प्पर अ पन सेर्ा ् े हनिार डॉ. \nरामार्तार या्र् जीक प् -प्रथतष्ठा ् े न्ख हुनकर रचना र्ा हुनकर व्यक्क्तत्र्क \nमात्र गुणगान करब हर्र्र्ता नहि बुझाएल एहि हर्र्ेर्ांक लेल लेख \nशलखनािर सभक। ् े खलहुँ जे ,ताहि तरिक लेख कम अथछ। कोनो पशत्रका  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलेखक आ पाठकक बीच सेतुक काज सेिो कर ै ए ,जखन कोनो हर्द्वान पर एहि \nतरिक काज िोइत अथछ तखन। एिन किब छहन आर्ीर् जीक।  \n\"अंततः िर े क हर्द्वान जनते-जना्शन लेल िोइत छथि आ तेँ जनता -जना्शन \nक ेँ  ओहि हर्द्वान सभ सँ हकछ ु  ने  हकछ ु  अपेक्षा रहिते छ ै ।\" एहि संपा्कीय \nनोटक संग संतोर् क ु मार थमश्र (जनकपुर) जीक लेख प्रकाशर्त करब \nप्रर्ं सनीय अथछ। संतोर् जी शलखैत छथि , \n\"आ्रणीय डा रामार्तार या्र् नहि तऽ ओ िमरा सँ  \nहकछ ु  पुछला आ नहि िमरा हकछ ु  किबाक मौका भेटल।हुनकासँ भ ें ट करबाक \nइच्छा मनमे लागले रहि गेल। एक बेर बहुत प्रयास कएलाक बा् िमरा हुनकर \nफोन नं . उपलव्ध भेल , फोन कएशलयहन। ओ व्यस्त छलथि। बात नहि भेल।  \nओ 'बा्मे भेटब ' किलन्खन। फ े र ओ बा् कहिया आओत , नहि जाहन।\"  \n \nतहिना कहर् राजीर् झा 'एकान्दत' जीक लेख या्र् जीक पोिी \n\"Histography of Maithili Lexicography  & Francis \nBucanan's cpmparative Vocabularies\" पर समीक्षात्मक \nलेख अथछ। एकान्दत जीक किब छहन ,\" सि किी तऽ अइ समस्त पोिी  मे  \nइथतिासक नामे बुकाननक र्ब््कोर् आ बाँकी डाटा संग्रिक अथतररक्त \nसािशक आयाम मात्र बुकाननक आलोचनात्मक व्याख्या टा अथछ। लेखक \nनूतन अन्दर्ेर्णक दृथि आ क्षमताक प्र्र्शन नहि कऽ सकलाि अथछ।\"  \n \nएहि \"भार् ाहर् ् ् र ामार् तार  या् र्  हर् र् ेर् ांक\" मे हिनकर  कृ थत सभ के िन \nछहन,ताहू पर चचाश  अथछ ,हकछ ु  आलेख संस्मरणात्मक अथछ। हकछ ु  \nसमीक्षात्मक आ पररचयात्मक सेिो। मतलब खटमधुर सुआ् सँ युक्त अथछ \n'हर्् े ि 'क ई हर्र्े र्ांक। ठाम ठाम पर ललिंक सभ संलग्न अथछ जकरा खोशल \nक' कोनो पर्टिंक ु लर हर्र्य पर हर्स्तृत हर्र्रण ् े खल जा सक ै ए। क ु न्द्न \nक ु मार कणश जी अपन आलेख \"डा. रामर् तार या्र्सँ पहिल भ ें टक संस्मरण\"  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 11 \nमे एकटा र्ीहडयोक ललिंक साझा क े लहन अथछ । ललिंक पर जा क हुनका नीक \nजकाँ सुहन सक ै त छथि पाठक। हुनका ् े न्ख सक ै त छथि - \n \nhttps://www.youtube.com/watch?v=TrnRTpwHD\nbk&t=4s \n \nधीर े न्दर झा 'मैथिल ' जीक आलेख सेिो संस्मरणे छहन।  \n \nहुनकर सान्न्दनध्य मे हकछ ु ओ समय जे हबतौलक ,से हुनकर हर्द्वता सँ प्रभाहर्त \nभेल ,एिन कइअक टा संस्मरणात्मक आलेख पहढ़ अनुभर् कएलहुँ िम। \nधीर े न्दर जीक र्ब्् छहन - \"भार्ा आ र्ब्् जे हुनका मूँिसँ हनकशल रिल \nछलहन से गंभीर ओ भररगर िमरा अनुभर् भेल।\"  \n \nडा रामार्तार या्र् जीक किब छहन ,\"भार्ा िाह्मण र्ा  अन्दय ककरो खरी्ल \nनै  छ ै । सज्झा संपथत छ ै । भार्ोक जाथत अनुसार बाँट -बखरा जे  क े यो करऽ \nचािै छथि ओ नीक नहि छथि।\" धीर े न्दर जीक आलेख मे उ्धृत।  \n \nभीमनाि झा जीक संस्मरण \" 'तहिया'क ेँ  तहियाक' \nराखल - श्री रामार्तार बाबू\" पहढ़ बाल्यकालहि सँ हुनकर प्रथतभार्ाली \nिोएबाक जनतब भेटै त छ ै  लोकक ेँ । भीमनाि जीक र्ब्् मे - \n\"प्रथतभार्ाली रिबे करथि ,अर्सरो भेटैत गेलहन ् े र् -हर्् े र्मे पढ़लहन -\nपढ़ौलहन , भार्ाहर्ज्ञानमे हर्र्े र्ज्ञता प्रालत कयलहन , र्ोध -अनुसन्द धानमे \nअन्दतराशष्रीय नाम भेलहन।फलत: समस्त प्रबुि मैथिल समाजक बीच ई चुनल  \nर्ीर्शस्ि हर्द्वन्दमजणमालाक एक ्ाना  मानल जाय  \nलगलाि।\"  \n  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउ्यनारायण लसिंि 'नथचक े ता' जी अपन आलेख  \"रामार्तार या्र् जी -जेना \nिम हुनका थचन्द िने  छशलयहन\" मे किलहन अथछ - 'िमरा ज्ञानतः एिन कोनो \nमैथिली क े  हर्द्वान नहि छथि जे हिनका सँ बेसी प्रभार्ी ढ ं ग सँ अंग्रेजी तिा \nजमशन मे अपन बात क ें  अंतराशष्रीय फोरम मे रान्ख सक ै  छथि।\" \nआगाँ कहि रिल छथि - 'िमर ज्ञानतः मैथिली हकयैक , हिन्न्द्यो मे भररसक \nएिन अध्ययन क्यो नहि क' रिल छल। िँ , ई बात अर्श्ये किब जे आगाँ \nचशल कय श्रि े य डॉ सुभर झा जी क े  सुपुत्र डॉ प्रभाकर झा पे ररस मे एिी \nतरिक काज कयने  छलाि।\"  \n \nक े ्ार कानन जी अपन लेख \" हर्द्वानक सत्संग-किा\" मे रामार्तार या्र् \nजीक संग भेल पत्राचारक चचाश कर ै त शलखैत छथि -\"हुनका सन भार्ार्ास्त्री , \nमृदुभार्ी , सुलेख मे शलखनािर हर्द्वानक संसगश मे अक्षरक माध्यमे ,पत्र \nपशत्रकाक आ्ान प्र्ानक माध्यमे िम जुड़ल रिलहुँ से हनन्ित रूपेँ िमर \nसौभाग्य थिक।\" \n \nर्ै लेन्दर थमश्र जीक आलेख \"डॉ रामार्तार या्र् : मैथिली भार्ा - साहित्यक \nअसाध्य काज साधर्ला एकटा हनष्काम कमशयोगी\" मे हुनकर मृदु स्र्भार् \nओ एकटा जागरूक अशभभार्कक गुण , आ या्र् जीक मैथिली भार्ा ओ \nसाहित्यक प्रथत माियश आ ्ाथयत्र् भार्क पररचय भेटैत अथछ।  \n \nराम चैतन्दय धीरज ,डॉ.धनाकर ठाक ु र,डॉ. शर्र् क ु मार थमश्र  सभ गोटाक लेख \nस्तरीय,जनतब युक्त बुझाएल।  \n \nठीक े  किलहन अथछ अयोध्यानाि चौधरी जी - जहिना हुनकर दुलशभ योग्यता , \nजहिना हुनकर दुलशभ भाग्य तहिना हुनकर दुलशभ क ृ थतत्र्। िमरा जनै त हुनक \nएक-एकटा क ृ थत मैथिली   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 13 \nभार्ा -साहित्यक िेतु अनमोल धरोिर अथछ। मैथिली भार्ा -साहित्यक \nइथतिास अनन्दत समय धरर गर्श कर ै त रित। \n \nलालदेि कामि  \nप्रो० डॉ० राम अर्तार या्र् हर्र्े र्ांक मा् े  \nपथछला बरख अिाशत् २० द्सम्बर २०२३ ई० क ेँ  हर्् े ि इन्दटरने ट मैथिली पाजक्षक \nपशत्रका मेँ मैथिली भार्ा ममशज्ञ प्रोफ े सर (डॉक्टर) रामार्तार या्र् जीक उपर  \nहर्र्े र्ांक हनकलबाक िोर्णा भेल रिय। से १५ जून २०२४ क ेँ  नुतन अंक -\n३९६ समय पर बिरायल अथछ। एहि भहगरि पररयास लेल हर्् े ि टीमक ेँ  \nसाधुर्ा् ् ै त छीयैन। एहि हर्र्यमे चयहनत कयल गेल अने का ें  हर्द्वतजनक े  \nआलेख - रचना पढबाक सौभाग्य प्रालत भेल। र्र े ण्य साहित्यकार श्री गजेन्दर \nठाक ुर जीक सम्पा्कीय आ प्रस्तुत हर्र्े र्ांक 'क सं्भशमे श्री आशर्र् \nअनथचन्दिार जीक े  रपट सँ हर्र्े र् जनतब पाठकगण क ेँ  भेटैत छ ै न। हर्् े िक \nसमार्ेर्ी योजना सँ समान्दय पाठकक ेँ  प्रर्न्दनता िोयब सोभाहर्क छ ै क। सन् \n२००८ सँ २०२४ धररमे ३२ गोट हर्र्े र्ांक मूलतः हनकलल अथछ। पहिल \nचरणमे २००८ सँ जनर्री २०१५ धरर हर्र्ेर्ांक क े र नामकरण शलखल नटििं \nगेलैक । ्ोसर चरणमे २०१५ सँ एखनधरर जीर्ीत लेखक उपर हर्र्े र्ांक \nप्रकाशर्त भेल अथछ। ते सर चरणमे नीत नर्ल शसरीज़ रूपेँ हनकालल गेल \nअथछ। थमथिला - मैथिली लेल जे उत्क ृ ि काज करय बाला संस् िा , र ं गमंच - \nर ं गकमी , संगीतकमी , साहित्यकार - सम्पा्क सब भेलाि अथछ ; हुनका \nक ृ थतत्र् पर हर्र्ेर्ांक श्रृंखला हनकालबाक पहिल पररयास ई -पशत्रका 'हर्् े ि ' \nमैथिली पाजक्षक म भेल िन् । एहि संग कोनू व्यक्क्त क े र हर्र्यमे पाठकक ेँ  \nसमेहकत रूपेँ हर्स्तृत जनतब पेयबाक यिेि काज मानल जायत। प्रो ० (डॉ०) \nरामार्तार या्र् जी क रचना ओ हुनकर अर््ान 'क उपर अध्ययन लेल \nर्ंथचत रिी , से प्रथतपूर्तिं हर्् े ि जून दद्वतीय अंक कयलक अथछ। ने पालक \nरिहनिार मैथिली भार्ा हर्र्े र्ज्ञक े  मा् े  संर्त् क े र उल्लेख भेटत , संर्त् मे सँ   14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n५७ अंक हनिटाए क ेँ  अंग्रेजी ईस्र्ीक सन्  सिज रूपेँ जाहन जाएब। एहि ले \nउजगुजेबाक नहििं  रित। र्तशनी ओ मानकीकताक र्व्् र्ोधमे हकछ ु  अन्दतर \nसेिो पाठक अनुभर् कर ै त िोथि , हकयाक तँ तीने  कोस पर पाहन -र्ाणी मेँ \nहकछ ु  अन्दतर आहब जाइत छ ै क। व्याकरजणक दृथिये समुन्दनत मैथिली भार्ाक े  \nआधार पर जँ र्ुिता पकहड़ क ेँ  चलब तँ थमथिलाक मातृर्ाणी तीन भाग सँ  \nबेशसयेमे फ ु हट जाए त। पथछम भागक भार्ाक ेँ  बक्ज्जका बोली आ पूरब ्थछन \nकोनाक बाजबक ेँ  अंहगका र्ाणी कहि समृि मैथिलीक ेँ  खंहडत कयल जाइछ। \nमु्ा सबसँ हनर्न ठ ें ठी मैथिली भार्ा बाजब - शलखब छ ै क ,जे आर्ा्ी \nअनुसार े  सर्ाशथधक ् े ख पड़ ै त य। हर्् े िक हर्र्े र्ता रिल अथछ जे एहिमे अखैन \nधरर कोनूटा हर्र्े र्ांक अ शभनन्द्न ग्रन्दि बनय सँ बाँचल अथछ। तेँ एहि बाबत \nआलोचना - प्रर्ं सा सब किु पढ़ ै क अर्सर भेटैत छ ै क। ने पालक प्रथतहनथधत्र् \nकरयबाला प्रो ० या्र् जीक े  ने पालमे भार्ा हर्ज्ञानी रूपेँ अथधकतर लोक \nकमतर आँ क ै त छन्न्दि। डाक्टर सािेर्क ेँ  ने पाल अथधराजमे हुनकर भार्ाहनथत \nकारणेँ पसीन नटििं कयल जाइत छहन। मु्ा भारत - ने पाल 'क चोहटक हर्द्वान \nलेखकगण हुनका हर्र्यमे द्लक गटििंरपन सँ हनम्न तथ्य पाठक लेल परशस \nअथधगम बोध मुल्यांकन कयलहन। यिा -: प्रो० भीमनाि झा जी शलखलन्न्दि \n- 'तहिया'-क ेँ  तहियाक' लागल - श्री राम अर्तार बाबू। आगू कर ै त छथि - \n१९५८-६० सत्रमे सिपाठी छशलयहन ,से तकर अनुभर् भेल ५०-५५ बरखक \nबा्। सेक ें ड हडर्ीजन सँ  मैहरक पास भेल रिी। ककरौल बाला पीसाजी िमर \nआई ए म ें  आर क े  कालेजमे नाम हबनु टांगते पतरक े  शलखा ् े लहन प्प्रिंशसपल \nसािब सँ कहि क ेँ । प्प्रिंशसपल प्रो० अरूण क ु मार ्ि जीक े  हबना एकोपाई ् े ने  \nधरर िमर नामांकन भ ' गेल। र्ा् म ें  सबटा प्रहक्रया पुरा कयल। धरर रौल नं ०-\n५ ए' सेक्र्न भेटल रिय। ओई समयमे िमर हर्र्य -: शसशभक्स \n,प'साक्लोजी आ मैथिली क ेँ  लोक चूरा ्िी चीनी क े र मेल बूझैक। कला \nसंकायक े  दू िजार हर्द्यािी परीक्षािी मेँ सँ मात्रे पाँच छ नाम प्रिम श्रेजणमे \nरिैक,जाहिमे एक नाम रामार्तार या्र् जीक े  सेिो अखबारमे छपल रिहन।  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 15 \nता हबिारमे मगध आ पटना यूहनर्र्सिंटी मात्रे रिैक। िमरा तँ दद्वतीय श्रेणी सँ \nउिीणश िेबाक सौभाग्य प्रालत भेल छल। रामार्तार जी ् े र् हर्् े र्मे पढ़लहन - \nपढ़ौलहन। भार्ा हर्ज्ञानमे हर्र्े र्ता प्रालत क े लहन। र्ोध अनुसंधानमे अ न्दतर \nराष्रीय नाम भेलहन , एक पर एक उत्क ृ ि ग्रन्दि आ र्ोध प्रर्न्द धक' लेखन \nप्रकार्न कयलहन। अनेका ें  मित्र्पूणश हर्लुलत पाण्डुशलहपक ेँ  ताहक सम्पाद्त \nक' सोझा अनलन्न्दि। तेँ समस्त प्रर्ुध्् मैथिल समाजक बीच ई चुनल शर्र्शस्ि \nहर्द्वन्दमजणमालाक एक ्ाना मानर् जाए लगलाि अथछ। थमथि ला मैथिलीक \nखुटाक ेँ  हर्श्व भार्ाक अध्ययन संसारमे मजगुथत सँ गाड़ने  छथि।\" \nश्री उ्य नारायण लसिंि 'नथचक े ता ' - रामार्तार या्र् जी - जेना िम हुनका \nथचन्दिने  छलयहन आलेखमे एकठाम शलखने  छथि -\" िमरा ज्ञानत: एिन कोनू \nमैथिलीक े  हर्द्वान नटििं छथि जे हिनका सँ बेसी प्रभार्ी ढ ं ग सँ अंग्रेज़ी तिा \nजमशनमे अपन बातक े  अन्दतराशष्रीय फोरममे रान्ख सक ै  छथि। अध्यापक रूपमे \nओ शत्रभुर्न हर्श्व हर्द्यालय आ पाटन कालेज मेँ पढ़ौने  छलथि। मु्ा क ें सास \nहर्श्व हर्द्यालयक े  प्रशर्क्षण हुनका ्जक्षण एशर्याई ् े र्मेयक प्रमुख ध्र्हन -\nहर्ज्ञानी बना ् े लकहन। ओ मात्र भार्ाचा यश टा नहि साहित्यो क्षेत्रमे एकटा \nप्रथतथष्ठत नाम छथि। पूर्ाांचल हर्श्वहर्द्यालयक क ु लपथत सेिो हनयुक्त भेला। \" \nधीर े न्दर झा 'मैथिल '- \" िम जनकपुर उद्योग र्ाजणज्य संिक सभा िौलमे \nएक अन्दतराशष्रीय मैथिली सम्मेलनमे कायशक्रम सँ पूर्शहि उपस्स्ित डॉ ० \nरामार्तार या्र् जी क ेँ  पहिल खेप एक गोटे सँ ललास्स्टक क ु सी पर बैसल गलप \nकर ै त ् े खशलयैन ओहि सँ पहिले परीचय नटििं रिने  , हुनक भ ें टक अशभलार्ी \nरिी। मैथिली र्व्् , र्ाक्य आ भार्ा हर्ज्ञान संबंधी हर्र्य र्स्तु ककरो बुझबैत \nरिथिन।ओ गम्भीर आ भररगर हुनका मुँि सँ हनकलल आर्ाज िमरा \nकणशथप्रयता आ ज्ञानर्धशक लागल। प्रसंग उठल छलैक - िाह्मण कायस्िक \nभार्ा एर्ं अन्दय जाथतक भार्ामे फक श  रिल ,जकर उल्लेख ओ कर ै त जगिक \nअनुसार े  मैथिली भार्ामे फरक िोइते छ ै क। मैथिली समृि भार्ा अथछ । अपन \nबात रखैक क्रममे ओ जे लोक िमरा बाभन बुझैत अथछ। ताहि अनजान  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nव्यक्क्त क' किैत छथि- िम िाह्मण क ेँ  मजगूत नटििं कर ै त छी, िम तँ किैत \nछी हिन्द्ी, अंग्रेजी , ने पाली र्ा आन भार्ा ' क व्याकरण जकाँ मैथिशलक सेिो \nछ ै क। तेँ र्ुि र्व्् शलखनाई आ बाजब पैि बात छ ै क। \" राम चैतन्दय धीरज \nजीक े  किन - \"िमरा जनै त आब मैथिली साम्राज्यर्ा्ी मानशसकताक गुलामी \nखटबाक लेल तैया र नटििं अथछ। एकर स्र्तंत्र इथतिास दृथि छ ै क , तिा \nअर्धारणा आ हर्चारक आयाम छ ै क ; जाहिसँ  ऐथतिाशसक संस्क ृ थत \nलोकभार्ा आ र्े् भार्ाक व्यर्िार सामंजस्यमे सुरजक्षत अथछ।\"  \nडॉ० धनाकर ठाक ु र क े र किब छहन - \" ध्र्हनहर्ज्ञान भार्ाक एकटा र्ाखा \nनीक, जकरा हर्र्यमे सामान्दय जनक े  ज्ञान सीथम त रिैत अथछ। डाक्टर \nरामर्तार या्र् एहिपर काज कयलहन आओर मैथिली पर से िो। ओ र्णश \nरत्नाकरक भार्ा मैथिली मानै त छथि।।\"  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 17 \nगद्य \n \n२.१.आर्ीर् अनथचन्दिार - AI एर्ं मैथिलक ताम -झाम \n२.२.आचायश रामानं ् मंडल - अर्ोक र्ा हटका मे सीता संग र्ाताश भार्ा बनाम \nमानुर्ी भार्ा (मैथिली)रामार्तार या्र्जीक संजक्षलत पररचय  \n२.३.लाल् े र् कामत - डॉ० (प्रो०) कमल कांत झा: एक व्यक्क्तत्र्/ \nमायानं ्क े  िेर ै त दृथि \n२.४.प्रमो् झा 'गोक ु ल'- रहनयाँ (किा) \n२.५.प्रेमर्ंकर झा पर्न - सभ गुणक खान - फलक राजा आम  \n२.६.कुमार मनोज कश्यप - लिुकिा -क ृ तघ्न \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.आर्ीर् अनथचन्दिार - AI एर्ं मैथिलक ताम -झाम \n \nआशीर् अनतिन्द्हार \nAI एिं मैतिलक िाम -झाम \n \n30 जूनक ेँ  िर े क बखश World Social Media Day मनाएल जाइत छ ै  \nआ िम एहि तथ्यक ेँ  अपन पोिी \"मैथिली र्ेब पत्रकाररताक इथतिास\"मे ् े ब \nहबसरर गे ल छी। आ तँइ िम सोचलहुँ जे आजुक द्नमे िम एहि बातक ेँ  अनै त \nAI माने  Artificial Intelligence आ मैथिलक ताम -झामपर बात \nकरी। ओना िम अपन पोिीमे AI पर शलखने  छी।  \n \nमैथिल ताम -झामसँ िमर मतलब जे AI खास कऽ फ े सबुकक AI एलाक \nबा् बहुत रास मित्र्ाकांक्षी लोक अपन फ े सबुकक र्ॉलपर AI द्वारा अपन \nबायो (पररचय) पोस्ट कऽ रिल छथि आ एना ् े खाबै छथि जेना ओ दुहनयाँक \nनोटेबल पस्ब्लक फीगर िोथि। िम र्तशमानक एहि AI उजाहिक ेँ  मैथिलक \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 19 \n्िेज बला मानशसकतासँ जोहड़ कऽ ् े न्ख रिल छी। ्िेजक माक े ट जेना मात्र \nअफर्ािपर चलै छ ै  जे फल्लाँक ेँ  एतेक तँ फल्लाक ेँ  एतेक भेट लै आ एहि \nअफर्ािेसँ ई माक े ट हर्स्तृत भऽ गेल छ ै । तेनाहिते AI क े र माक ेँ ट मैथिलक \nअफर्ािेसँ चलत। \n \nमु्ा िमरा सभक ेँ  जनबाक अथछ जे ई AI क े करो बार े मे कोना जानै  छ ै । पहिल \nबात तँ ई जे AI क े करो बार े मे हकछ ु  नै  जानै  छ ै । AI क ेँ  क े करो बार े मे जने बाक \nलेल हकछ ु  र्ब््क प्रयोग कर ऽ पड़ ै त छ ै । जकरा एकटा उ्ािरणसँ जानू। माहन \nशलअ िम AI मे ् े शलयै \"आर्ीर् अनथचन्द िार\"। आब एहि ठाम AI तुर ं त \nकित जे िम आर्ीर् अनथचन्दिारक बार े मे नै  जानै  छी , अिाँ सिायता करू। \nआब AI मे आर्ीर् अनथचन्दिारसँ संबं थधत हकछ ु  तथ्य द्यौ जे ई गजलकार \nछथि। फल्लाँ जगिक छथि , हिनकर ई प्रक ृ थत छहन। आब AI नाम, गजल , \nजगि आ प्रक ृ थतक र्ब््क आधारपर एकटा लेख तैयार कऽ ् े त। लेखो \nएक्म खुर् करऽ बला रित। आब जखन हकयो जखन AI मे आर्ीर् \nअनथचन्दिारक बार े मे जानऽ चाितै तँ ओकरा पहिने सँ फीड भेल तथ्यक आलेख \nभेहट जेतै। कोनो लोकसँ संबंथधत तथ्य जतेक बेर AI लग जेतै आलेख \nओतेक र्ुि िोइत चशल जेतै। ई भेलै AI क े र काज।  \n \nएहि ठाम अबैत -अबैत अिाँ सभ बुजझ गेल िेबै जे AI क े करो बार े मे हकछ ु  नै \nजानै  छ ै । फ े सबुक जतेक लोक अपन AI बायो पोस्ट कऽ रिल छथि ओहिमेसँ \n100 % अपने सँ AI क ेँ  ् े ल तथ्यपर ्ऽ रिल छथि। आ एकरा गंभीरतासँ  \nलेबाक जरूरथत नै  छ ै ।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.आचायश रामानं ् मंडल - अर्ोक र्ाहटका मे सीता संग र्ाताश भार्ा बनाम \nमानुर्ी भार्ा (मैथिली)रामार्तार या्र्जीक संजक्षलत पररचय  \n \nआिायष रामानंद मंडल  \nअशोक ि ावि का मे सीि ा संग ि ाि ाष भार्ा बनाम मानुर्ी भार्ा (मैति ली) \n \nबाल् मीहक रामायण क े  अनुसार - \n \nअिं ह्यथततनुिैर् र्ानरि हर्र्े र्तः।  \nर्ाचं चो्ािररष्याथम मानुर्ीथमिं संस्क ृ ताम्।।१७। \n \nएक त िमर र्रीर अत्यंत सूक्ष् म िय, ्ोसर िम र्ानर छी। हर्र्े र्तः र्ानर \nिोक े  िम इ ंिा मानर्ोथचत संस्क ृ त -भार्ा मे बोलबैय।  \n \nयद् र्ाचं प्र्ास्याथम दद्वजाथतररर् संस्क ृ ताम। \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 21 \nरार्णं मन्दयमाना मां सीता भीता भहर्ष्यथत।।१८ \n \nपर ं तु एिन कर े  मे एकटा बाधा िय, जाौं िम दद्वज क े  भांथत संस्क ृ त -र्ाणी क े  \nप्रयोग करबैय त सीता िमरा रार्ण समझ क े  भयभीत िो जतैय।  \n \nअर्श्यमेर् र्क्तव्यं मानुर्ं  र्ाक्यमिशर्त्।  \nमया सान्दत्र्थयतुं र्क्या नान्दयिेयमहनन्न्द्ता। \n।१९।। \n \nएिन ्र्ा मे अर्श्ये िमरा र्ोइ सािशक भार्ा क े  प्रयोग कर े  क े  चािी जे \nअयोध्या क े  आसपास क े  साधारण जनता बोलैय िय ,न त इ सती साध्र्ी \nसीता क े  िम उथचत आश्वासन न ् े  सकब। \n \nिनुमान जी संस्क ृ त आ अयोध्या क े  लोक भार्ा क े  लेल मानुर् भार्ा क े  प्रयोग \nक ै लै ितन। संस्क ृ त क े  लेल हर्द्वान मनुर् क े  भार्ा आ साधारण लोग क े  लेल \nमानुर् (लोक) भार्ा।अइमे थमथिला आ थमथिला भार्ा क े  कोई चचाश न िय।  \n \n-गीता प्रेस,गोरखपुर -बाल् मीहक रामायण क े  आधार पर।  \n \n-आचायश रामानं ् मंडल सीतामढ़ी , मो -9973641075 \nऐ रिनापर अपन \nमंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.लाल् े र् कामत - डॉ० (प्रो०) कमल कांत झा: एक व्यक्क्तत्र्/ \nमायानं ्क े  िेर ै त दृथि \n \nलालदेि कामि  \nडॉ० (प्रो०) कमल कांि झा: एक व्यक्तित्ि/ मायानंदक े  हेरैि दृति \n१ \nडॉ० (प्रो०) कमल कांि झा: एक व्यक्तित्ि \nप्रशसि साहित्यकार डॉक्टर - प्रोफ े सर कमलकान्दत झा'क जनम मधुबनी \nजजलान्दतगशत कलुआिी प्रखंडक े  िररपुर डीिटोलमे २९ माचश १९४३ ई०मे भेल \nछलहन। मु्ा ओ रिैत छलाि जयनगर क े र र्ाडश नं ० १३ मेँ। हुनक रचना \" \nगाछ रूसल अथछ\" लेल २०२० क े  साहित्य अका्मी पुरस्कार लेल कोराना \nकालमे चयहनत भेलहन। मु्ा हुनका ई गौरर्र्ाली पुरस्का र लेल गेलहन १८ \nशसतम्बर २०२१ मेँ, ऐ ले थमथिलांचल मे बढ खुर्ी पसरल रिय। ओ \nजयनगरक े  आयश क ु मार पुस्तकालय क े र ज्योत्सना मंडल 'क सहक्रय स्स्य \nरिथि। ओडी बी कालेज जयनगरक े  नौकरी सँ १ अप्रील २००३ क ेँ  सेर्ाहनर्ृि \nभेल रिथि। मैथिली भार्ा साहित्य आ थमथिला राज्य हनमाशण आन्द्ो लन लेल \nभारत - ने पाल क ' लोकक बीच हर्र्े र् रूपेँ चचाश मे छलाि। भारत - नेपाल \nअन्दतराशष्रीय मैथिली पररर््क े  अध्यक्ष प् पर रिैत खूब यर्स्र्ी छलाि। \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 23 \nने पाली भार्ा 'क पोिीक मैथिलीमे अनुर्ा् करने  रिथि। मधुबनी जजलाक े  \nभाजपाई बीच चर्चिंत पुरूर् ऐ लेल छलाि जे ओ राष्रीय स्र्यं सेर्क संि क े र \nजजजला संिचालक रहि चुकल छलाि। कमल बाबूक अने का ें  पोिी प्रकाशर्त \nभेल छन्न्दि। हुनक किा पाठ र्ाचन र्ैली बढ़ हनमन िोईत छलन्न्दि। िम \nलोिनाक हकरणजी स्मृथत कायशक्रम आ छजनाक 'सगर राथत ्ीप जरय ' \nकिा गोष्ठी मे  आमात जाथतय सुचक किा प्रसंग टोकने  रहियन्न्दि। ओहि दू \nभेंटक बा् सम्पक श  नहििं भेलाि। हर्गत ३० मई २०२४ कए ८२ बरखक \nर्हिक्रममे द्ल्ली स्स्ित मैक्स अस्पतालमे हनधन भ ' गेलहन। ओ अपना पाँछा \nधमशपत्नी ७५ र्र्ीय र्ैल झा , पुत्र क्रमर्: रमेर् झा आ रत्ने र् झा पुत्री - \nअनीता भरल पूरल पररर्ार छोहड़ गेलाि। हर्नम्र श्रिांजशल अर्पिंत!  \n \n२ \nमायानंदक े  हेरैि दृति  \nप्रशसि मैथिली गीतकार मयानं ् थमश्र 'क जन्दम सिरसा जजलाक आब सुपौल \nजजलाक े  बनै हनयां गाममे १७ अगस्त १९३४ ई०मे माय दुगाश ् े र्ी आ हपता पं ० \nबबुनन्द्न थमश्र जीक े  िर भेल छलहन। ओ सन्  १९५० क े  ्र्कमे लेखन काज \nआरम्भ कयने  छलाि। बहुमुखी प्रथतभाक धनी  थमश्रजी पटना चौपाल \nकायशक्रम आ र्ा्मे सिरसा आकार्र्ाणी सँ  जुटल रिलाि। कालेजमे  \nअध्यापन कर ै त हर्द्यापथत नगरमे रिैत छलाि। मीठक ं ठ सँ अपन मातृक \nगामक हकतशन मंडली सँग भजन गायन लेल परोपट्टामे प्रशसशि पर्ने  छलाि। \nमयानं ् जीक ेँ  १९९८ मे मंत्र पुत्र उपन्दयास(१९८६) क ृ थत पर साहित्य अका्मी \nपुरस्कार आओर २००२ मे प्रर्ोध साहित्य सम्मान भेटल रिहन। मंत्र पुत्र क े र \nहिन्द्ी संस्करण सेिो बिराएल रिैक। हुनका पररर्ार मे पस्त्न आ एक पुत्री \nतिा तीन पुत्रमे जेष्ठ श्री हर्द्या नं ् थमश्र छथि। ओ पान खेबाक आ हुनक \nग्रामीण सांस् स्र् ० गुणानन्द् जी हब ड़ी सेर्न करयक े  र्खगर लोकमे सुमार  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरिथि। आ ओ नर् लोकक ेँ  नर्का पान पात तिा पुरान लोकहनक ेँ  पुरना पान \nपातक न्खक्ल्ल िास्यर्र् ् ै त छलथि। मैथिली आ हिन्द्ी 'क हर्र्य सँ एम. ए. \nकरने  छलाि। र्योर्ृि साहित्यकार मयाबाबूक बेसी द्न सँ रूग्णार्स्िा मे ८२ \nर्रखक उमेरमे र्हनर्ार भोरखनक े  ३१ अगस्त २०१३क ेँ  पटना स्स्ित इन्न्द्रा \nगांधी आयुर्र्िंज्ञान संस्िान मेँ अंथतम सांस लेलहन। ओ प्रोफ े सर िररमोिन \nबाबूक रचना सँ अथधक प्रभाहर्त छलाि । आ ओ ओिी धराशपर अपन किा \nलेखनक श्रीगणेर् कयलहन। सन्  १९५१ ई० मे 'भांग'क लोटा ' नामक पहिल \nकिा संग्रि मैथिली पोिी प्रकाशर्त करौ ने  छलाि। हुनक प्रकाशर्त मैथिली \nकिा संग्रि -: आठ किाक संग्रि आहग, मोम आ पािर (१९६०), खोता आ \nथचड़ ै  (१९६५) तिा १३ किाक सं ग्रि चन्दर हबन्ददु१९८३ मेधारार्ाहिक रूप सेँ \nथमथिला थमहिरमे ;र्ा्मे १९८८ म पुस्तकाकार चर्चिंत क ृ र्तिं छन्न्दि। हुनक ' \nद्र्ान्दतर ' और ' अर्तार ' काव्य संग्रि छहप चुकल छन्न्दि। ओ अपन गजल \nसंग्रि गीतल नामक सेिो प्रकाशर्त करौने  रिथि। हुनक १९६० मे हबिारर पात \nपािर प्रकाशर्त उपन्दयास हर्धा मे पोिी यिा , प्रिम र्ै लपुत्री च , स्त्रीधन , \nसूयाशस्त,आ ठकनी क े र अथतररक्त हिन्द्ी भार्ामे - सोने  की थचहड़यां (१९६७) \n,मांहट क े  लोग , पुरोहित सेिो हर्ख्यात भेलहन। मयाबाबुक बे सीतर पोिीक ेँ  \nद्ल्ली 'क प्रशसि राजकमल प्रकार्न रुथच पूर्शक छापलक। मैथिली \nसाहित्यक इथतिास, भारतीय परम्पराक भूथमका , अशभव्यंजना , मैथिली गद्य - \nपद्य संग्रि,गद्य हकरण आ हकसुन रचनार्ली 'क माध्ययम सँ साहित्यमे अथमट \nछाप छोड़लहन । मैथिली भार्ा 'क संरक्षण आ संर्धशन लेल जीर्नपयांत \nमैथिली अशभमानी जेकाँ संिर्शरत रिलाि। हुनक ई अर््ान मैथिल समाज \nहबसरर नटििं सक ै त छथि। प्रो० मयानं ् थमश्र आधुहनक साहित्यकार -गद्यकार \nरुपमे प्रथतथष्ठत भेलाि, मु्ा ओ रिथि मूलतः कहर्। हुनक िंशसक बजैत ' किा \nअ्भूत ओ हर् लक्षण छन्न्दि। श्रि े य ललीत आ राजकमल क े र सँग मयानन्द् \nबाबूक शत्रमूर्तिं छहर् रचना जगतमे िर्म चर्चिंत िोईत रित । खोता थचड़ ै  मे \nहपछरल तबकाक लोकक कायशर्ैलीक चाररशत्रक रूपेँ शलखबाक काज  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 25 \nकयलहन। स्र् ० थमश्रजी यर्स्र्ी शर्क्षक आ प्राध्यापक क े र संगहि र े हडयो \nकायशक्रम मेँ अबैत रिलाि। थमथिलाक े  जातीय ऐथतिाशसक तथ्य महिन तरिेँ \nपांच िजार र्रखक िाल लोक कोना रिैत छलथि ,तकर ठोस प्रमाण रखैत \nसमाज र्ास्त्रीय हर्श्लेर्ण समक्ष आनलहन। अंन्खगर लोकक बीच सँ आयल \nहुनका हर्र्यमे किन हकछ ु  एहि प्रकारक े  छन्न्दि -: प्रो०(डॉ०) पंचानन थमश्रक ेँ  \nअपन बाबूजी सँ हु नका मा् े  जनतब भेल रिहन जे - १९४९ मे िररमोिन बाबूक \nप्रभार्क प्रचंड प्रतापे प्रिम - प्रिमे मैथिलीमे 'िम र े ल ् े खब ' नामक एकटा \nगद्य रचना किात्मक र्ैलीमे शलखने  रिथि जे िाई स्क ू लक र्ार्र्िंक पशत्रकामे \nछपल रिहन। ओहि प्रकार्न - प्रोत्सािनक कारणेँ 'भांगक लोटा 'क \nअथधकांर् क िा १९४९-५० ई० मे शलखलन्न्दि । श्री रमाकांत राय 'रमा ' जीक े  \nकिब भेल छन्न्दि -\" एक टाका मूल्यक ९२ पृष्ठक र ं गीन काडशर्ोडक कर्र ४ \nपृष्ठक संग भांगक लोटा \"िास्य व्यंग\" क े र पाँचगोट गल्पक संग्रि मैथिली \nपोिीमे थछििर पृष्ठ पाठ्य सामग्री पाठक लेल १९५० हर्र्ाि पंचमीक े  र्ै् े िी  \nप्रकार्न हर्भाग - लालबाग , ्रभंगा सं प्रकाशर्त जे नागेश्वर कला मंद्र \nसुपौल (भागलपुर) सँ  बिरायल छलैन। जाहिमे भांगक लोटा , िोली काका \nशसने मा ् े खलन्न्दि, लजकोटर , पाहुनक पहुनाइ आ मधुबाला नटििं ्ाइ! किा \nबेर् धमक क े र संग ्रभंगा साहित्यक र्ातार्रणमे रमणीय छल। श्री उपेन्दर  \nलाल रािी जीक किब छलैन - कोमल भार्क सरस , मधुर कहर् , नहर्न रीथतक \nप्रयोगर्ा्ी कहर्ताक आन्द्ोलनकिाश आ चतुमुशखी प्रथतभार्ान साहित्यकार \nछलाि प्रो ०(डॉ०) मयानन्द् थमश्र। श्री परमानन्द् प्रभाकर जीक े  नजैरमे - \nअशभव्यंजना दद्वमाशसक पशत्रकाक सम्पा्क मायाबाबू उच्च कोहटक कहर् तँ  \nछलािे , उच्च कोहटक गजलकार आ गीतकारक संग - संग नीक स्र्र िोयबाक \nकारणेँ गाहबतो बड़ नीक छला। डॉ ० भीमनाि झा हिनका सम्बन्द धमे हकछ ु  \nनर् बात किै छथि -\" उपन्दयास िो किा िो ,हनर्न्द ध िो , समीक्षा िो, संस्मरण \nिो- जकरा छ ू लहन ,सभमे आर बेसी चमक आहन ् े लहन।\" डॉ ० योगानं ् झा  \nकिैत छथि -\" माया बाबूक हनर्ंध रचनाक सर्ाशथधक प्रर्स्त कोहट साहित्यक  26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआलोचना सँ सम्बन्द ध रिलहन। एहि कोहटक हनबंध सभमे ओ मैथिली किा , \nकहर्ता ओ आलोचना हर्धा सभक र्स्तु स्स्िथत पर दृथि हनपेक्ष कर ै त \nओकरामे नर्ीन ओ युगानुरूप पररर्तशनक आग्रिी ् े न्ख पड़ ै त छथि। ऐ ्ौडमे  \nश्री  क े ्ार कानन जीक े  किन क ेँ  साझा करब परम करतब बूझैत छी। हुनक \nकिनाम ् े लहन -: हुनका सँ िमरा तँ पाररर्ाररक सािचयश भेटल अथछ । ओ \nसुपौलमे प्रशसि संगीतज्ञ पं० नागेश्वर झा उफ श  नागरी झा नाना जीक साहनध्यमे \nबालपने  सँ दुलारू रिलाि आ हर्शलयम िाईस्क ू ल सँ मैहरक पास कय आ गूक \nपढाय लेल ्रभंगा गेल छलाि। कोसीक प्रचंड ताण्डर् बीच हुनक माय \nमायानं ् जेष्ठ पुत्र आ ्ोसर संतान पुत्री सती क े  जन्दमक ड े ढ़ बरर्क र्ा् मरर \nगेलहन। नानाजीक संगे परोपट्टामे कीतशन गाथयकी कर ै त अपन पररथचथत बना \nलेने  रिथिन। पं ० रिु झा र्ास्त्रीय संगीतक शर्क्षक सँ र्ुभ मा गश्र्शन \nिाईस्क ू ल म ें  शर्क्षा ग्रिण कर ै त हर्र्ेर् अर्सर भटहन। माम हकसुन जीक \nस्िाहपत कयल (१९४३) पुस्तकालयमे हिन्द्ी मैथिली आ बंगलाक अनु्ीत \nपोिी अने का ें  हर्धाक अध्ययन करना ले उपलब्ध रिहन। माम से िो िाईस्क ू ल \nक' शर्क्षकक े  अथतररक्त पुरोहितक काज कय हिनका लेल मधुर लाबथि। ओ  \nहपतृक ू ल आ मातृक ू लमे सबसँ जेठ भैयारी छलाि। \nर्ाक्चातुयश,प्रत्युत्पन्दनमथतत्र् ,प्रथतभा सम्पन्दन रिथि। शर्र्ीर क ु मार ्ास सँ  \nहुनका बालपन्दन सँ मिर्र्िं लागल रिहन। साहित्य अका्मी िालहिमे एक \nकायशक्रम आयोजजत हुनका व्यक्क्तत्र् पर सफलता पूर्शक कट याने  रिय। \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 27 \n२.४.प्रमो् झा 'गोक ु ल'- रहनयाँ (किा) \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nरवनयााँ (किा) \n \nभोरुकर्ा अछ ै ते अिल भोर े  रहनयाँ अङ ै ठी मोर कर ै त हबछौन पर उदठक े  बैशस \nरिल।भेर भ 'क े  अगल बगल सूतल बेटी कथमयाँ आ बेटा म्नाक गाल पर \nअपन िाि सिलबैत दुनू भा य बहिनीक छहर् हनिारय लागशल।हकछ ु  कालक \nलेल जेना ओ हबसरर गेशल जे एते सकाल ओ हकएक उठशल अथछ ? द्र्ार् \nपर टाङल िड़ी द्स जै हक नजैर गेलै हक ओ िरबराक े  हबछौन पर से उतरर \nगेशल आ लाहग गेल अपन हनि: काज मे।  \nमूिंँँ िाि धोक े  ढूकशल कीचन मे । िांइ िांइक े  आटा सनलक आ पराठा \nबनाक े  रान्ख ् े लक ै  आ तै पर से आलू सीमक भुजजया सेिो बनाक े  रान्ख \n् े लक ै ।दुनू भाइ बिीनक लंच बक्समे सेट क ' क े  पाहनक बोतल सहित बस्तामे \nसौंतक े  हनश्ििंत भै गे शल आ बसातक झा ें का जकाँ बाि रूम मे  ढुहक गेल। \nहकछ ु ए कालमे निा सोनाक े  पूरा तैयार भै क े  हनकलशल आ एनाक सामने  ठाढ़ \nभै अपन क े र् िकर ै त खूब जोर से बाजशल -तोरा दुनू भाइ बिीन क े  स्क ू ल नै \nजेबाक छौ जे एखैन तक गुलहबया हनन्दन मे मातल छ ेँ  !! ठ ु नक ै त दुनू भाइ \nबिीन एक े  सङ ि ें हङिैत बजलै -कने  आर सूत' ् े  ने  गै! \n- बेस ते तूँ सब सूतबे कर आ िम जाइ थछयौ काम पर!  \n- से कते समय भेलैिे गै ? \n- सात बजै छौ ! \n 28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-बाप र े ! रौ म्न , उठ ै  जल््ी! लेट िोइ छौ!! आठ बजैत बजै त ते इस्क ू ल \nगाहड़यो हुरहुर ै ल चल अबै छ ै ।चलै िाली िाली तैयार िोइले!  \nिोड़बो काल नै  बीतल िेतै हक दुनू भाइ बिीन इस्क ू ल ड्र े स मे सजज धजजक े  \nहपठ पर र्स्ता ल्ने  माइक सामने  आहबक े  ठाढ़ भै गेशल। दठठोली कर ै त माइ \nदुनू से पूथछ बैसलै -निेबो सोने बो कर ै  जाइ गेलिी हक ओहिना तैयार भ ' क े  \nटुपसे आहब खेल ें  दुनूटा!  \n- िँ निेशलयैये गै! \n- बेस ते दुनू भाइ बहिहनक बस्तामे लंच बक्स पाहन सहित सेट क 'क े  र ै ख ् े ने  \nथछयौ, मोन पाहड़क े  खा लै जैिें  आ ता एगोक े  परौठा अचार जड़ े  खा क े  पैन \nपीले!  \n- नै  गै, गाड़ी आहब गेलै! बाइ .. किैत फ ु द्दी जकाँ उहड़क े  दुनू भाइ बिीन गाड़ी \nमे जाक े  बैशस रिल।जा धैर गाड़ी आँ न्खसे परोछ नै  भेलै ता धैर रानी ओिी \nद्स एक टक ् े खैत रिल।  \nथधया पुता स्क ू ल चल गेलै।उनै टक े  िड़ी द्स तकलक ते साढ़ े  आठ बजै छलै। \nचाौंहक उठल ओ। मलहकनी किने  छलै सर्ेर े  अबैले। नािक मे झार सुनब। \nआं न्ख नचाक े  िरमे हबखरल र्स्तुजात द्स ् े खलक आ ्रर्ाजामे ताला \nलगाक े  हब्ा भै गेल अपन रोजगार पर।  \nरास्तामे ओकरा ् े खक े  आटो बला िारन पर िारन बजा रिल छलै मु्ा ओकरा \nिाि ् े खाक े  रोक ै क सािस नै  भेलै। कारण ऐबती जैतीक हकराया चालीस \nरपैया िोइ छ ै ।एतेमे ते भैर महिनाक एकटा बच्चाक इस्क ू लक फीस भ' जेतै ,तेँ \nमोन मसोशसक े  रहि गेल। कने  द्क्कत क े ला से छाौंड़ा छाौंड़ी पहढ़ शलन्खक े  \nअपन अपन पयर पर ठाढ़ कहुना भै जाइ सैि बहूत। सोचैत सोचैत ओकर \nआँ न्ख नोरा गेलै आ ओ पलहटक े  ताकय लागशल अपन अतीत द्स।  \nबाउ सेिो मर े  मजूरी कर ै  छलै ,मु्ा सान से अपन पररर्ारक हनमेरा कर ै  \nछलै।चारर भाइ बिीनक बीच िम एसगर े  छशलयै। कतौ से अबै छलै ते हकछ \nने  हकछ सने स अहनतेटा छलै।् े िरर पर पयर रन्खते िमरा थचकर लगै छलै -  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 29 \nकतौ िमर रहनयाँ बेटी छ ेँ  गै!! \n- िैया थछय' िौ बाबू! हकछ लेबिक ? \n- एक लोटा ठ ं डा पैन लेने  आ ! आ ल ' जो अपन र्स्तुनमा ! सब तूर े  बाहट \nखोहटक े  का लै जैिें !  \n- किी थछय' से िौ?? \n- समोसा आ चटनी। नीक लगै छौ ने !  \n-िँ िौ, लाबि लाबि!  \n- िे ले! सब भाइ बिीन थमल बैटक े  खैिेँ आ िे माइयोक े  क े  हिस्सा लगाक े  \n् े बिी! \n- आ तूँ नै  लेबिक? \n- िम ्ोकाने  पर खा क े  पैन पी लेशलयौ बेटू!  \n- बेस ते लाबि! आ , एकटा बात बुझलिक बाबू!  \n- की गै? \n- िम अपना हकलास मे फस्ट क े शलयििे।  \n- र्ाि र्ाि! तखनते िमरा लेल बड़का खुर्ीक द्न भेलौ।नीक निौंत मोन \nजौंतक े  पढ़ ै  शलखै जो ! आगाँ  इस्सर छिीन ,आर िम की कहियौ! आँ न्ख भरर \nएलै ठकन क े । कान्दि परिक गमछी से आँ न्ख पोछ ै त रानी से भराशयल स्र्र मे \nपुछलक ै - माइ कत' छौ तोिर ? \n-तोर े  पाछाँमे ते ठाढ़ छि! \n-एँ  …पाछाँ िूररक े  ् े खलक ठकन ते आँ न्ख मे आँ न्ख गड़बैत अनुराग भरल \nस्र्र मे बाजल - एकरा नजैर भैर ् े खैले आँ न्ख िमर हर्कल आ ई कल बल \nपाछाँ मे गुदुर गुदुर बात सुनै  छलै !  \n-बाप बेटी ते क ै िन ्ीब हपयरगर गप कर ै  छ लै ,तै बीच िम की क ै रथतयै ? \n-िँ सेिो बात ई ठीक े  किै छ ै ! \n-एगो बात पुथछयै एकरा ? \n-िँ पुछौ!  30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n- एकर आं ँँन्ख हकए लोरा गेल छलै ? \n-किबै एकरा तखन बुझतै!  \n-हबन किने  बुझबै से हक कोनो िम अगरजानी जनै  थछयै!  \n-ते सुनौ ! \n-किौ! \n- यैि जे रहनयाँ पढ़ ै  शलखै मे चन्दसगैर छ ै,ओना छाौंड़ो सब कोनो कम नै  छ ै । तै  \nपर से मिगाइ द्न पर द्न असमान छ ू ने  जा रिल छ ै । ऐ स्स्िथत मे कोनाक े  \n् े िारी मजूरीक ्म पर िम एकरा सबक े  पढ़ े बै शलखेबै। भैर पेट अन आ भैर \n् े ि र्सन पर ते आफ् छ ै ।मजूरक थधयो पुता मजूर े  िोइ छ ै । गरीब आ बाँझ \nमौगीक मनोरि मे मे कोनो अंतर नै । िँ तखन बात रिलै रहनयाँक े  । सेिो कोनो \nकमाउ र्र ताहकक े  अंक लगा द्यै , एक छ ु ट्टी!नाम ने  िम रखशलयै रानी करम \nते अपने  संग ् े तै। \n-एते हकए सोचै छ ै  एखने  से ! जेिन समय साल औतै से ् े खल जेतै।  \nसे ठीक े  बाउ क े  किना सच भेलै।हबयािक ्स बरीस तक सबटा ठीक े  ठाक \nरिलै खाली बीच बीच मे कहियो काल ्ारू पीहबक े  उधम मचाब ' लगै छलै \nआ फ े र नर्ाँ टुटला पर सब ठीक े  ठाक।  \nमू्ा द्न पर द्न नर्ाँ बहढ़ते गेलै।नर्ाँ मे चूर भ ' क े  िद्दौ बखत मारर पीट आ \nकलि ते आब आम बात भ ' गेलै ्ोसर बात कोनो गैर मौगी संग द्ग ्ाहनस \nसेिो रि' लगलै । कमाइ धमाइ जे िोइ छलै से  नर्ां आ ओइ मौगीक पाछाँ  \nलुटबय लगलै। अंतमे िारर िाहक क े  िमिीं किशलयै जे आब दूटा मे एकटा \nकरौ ई! तै पर जबाब ् े लक ै  ओ - बौलौ! नर्ाँ पानी आ क ु करम छोहड़क े  िमरा \nलग रिौ या नै  ते जाउ ओिी धा ें थछया लग जा क े  आनन्द् करौ! र््ाशस्तक सीमा \nआब िमर पार भै गेल अथछ।एसगरो िम पैल लेब दुनू बु्रुक क े ।  \nसे जे ईर पर ओइ द्ना गेलै से छौ महिना पर िूररक े  एलै ,सेिो छन ले। िर मे \nजे हकछ बनल छलै से खा पी लेलक ै  आ थधया पुताक गाल पर िाि फ े र ै त \nचैल ् े लक ै  अपन मंजजल पर।िमहूँ हकछ नै  किशलयै आ किबे की क ै रथतयै ?  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 31 \nक ु क ू रचैल गरोसलािा आत्माक े  नीक बेजाय िोड़ े  बुझबामे अबै छ ै । िमहूँ ठाहन \nलेने  छी जे  थमिनत मजूरी क ' क े  दुनू भाइ बिीन क े  नीक से नीक शर्क्षा ् क े  \nअपन पैर पर ठाढ़ क ै येक े  ्म लेबै।।खािे ऐ र्ास्ते िमरा द्न राथत िर े  िर \nकाम हकएक कर ' पड़ ै । \nसोचैत सोचैत सोिे मे  आगाँ बहढ़ गेशल।पाछाँ से जखन मशलहकनी टोकार \nमारलक ै  तखन कतौ से सुथध िुरलै ।् े न्खयौ मशलहकनी गेटे पर ठाहढ़ छलै आ \nिम सोिे मे आगाँ भागल जा रिल छलीयै। मार बाढ़ ै न ऐ जरलािा मोनक े !  \n- कत' आगाँ बरिल जा रिल छलिी ? मैलक ै न पुछलक ै  \n- नमस्ते माँजी ! कोनाक े  कहू अिाँ क े? \n- किबेँ नै  ते बुझबै कोना? \nआद् से अंत तक खेरिा सुनबैत सुनबैत रहनयाँ मशलहकनीक चरन पकहड़क े  \nफफहक फफहक क े  कानय लागशल। मशलहकनी ओकर पीठ पर िाि फ े र ै त \nआस्र्ार्न भरल स्र्रमे किय लगलै - कोनो प्चिंता नै  कर! तोिर मनकामना \nभगर्ान पूरा करिून आ सिायता कर ै ले ते िम सब थछयौिे। आ िँ िे! ओइ \nलुच्चाक े  आइ तारीख से टप ' नै  ् े ! \n- से कोना क े  िैतै माँजी ! हबयािी ते  िम ओकर े  थछयै ने ! रानीक बात सुहन \nमशलहकनी अर्ाक भै गेशल।  \n-प्रमो् झा 'गोक ु ल', ्ीप ,मधुर्नी (हर्िार) , फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.प्रेमर्ंकर झा पर्न - सभ गुणक खान - फलक राजा आम  \n \nप्रेमशंकर झा पिन  \n \nसभ गुणक खान- फलक राजा आम \n \nहकयैक किल जाइत अथछ आमक ें  फलक राजा , जखन हक फल त क ु नो रिय \nस्र्ास्थ्य बधशक िोइत अथछ। मु्ा आमक हकछ ु  हबर्े र् गुण , र ं ग-रूप , स्र्ा् आ \nअनहगनत हकस्मक कारण , एहि अमृत फल आमक ेँ , फलक राजा किल \nजाइत अथछ। भारतीय आम अपन स्र्ा्क कारण दुहनया भररमे जानल जाइत \nअथछ। जखनहक थमथिलाक आम अपन  अनहगनत हकस्मक कारण जग जाहिर \nअथछ, कारण एहिठाम आमक ें  एकटा मुख्य फसल क ें  रूप मे ् ेखल जाइत \nछल। एतय तीन -चारर मिीना लोकक ेँ  एकटा अनमना रिैत छलै , जे आमक \nगाछी मे  खोपड़ी-मचान बना क ें  आमक ओगरर्ाहि कर ै त छल। दुहनया भरर मे \nलगभग १५०० सँ ज्या्ा आमक हकस्म अथछ , जाहिमे १००० सँ बेसी हकस्म \nअक े ला भारत मे अथछ। ताहिमे मुख्य रूप सँ प्रचशलत लगभग १२ हकस्म क ें  \nआम अथछ, जकरा पूरा भारत मे  जानल जाइत अथछ। जखनहक सबसँ बे सी \nथमथिला मे आमक सैकरो एिन हकस्म अथछ जकरा बाहक ठामक लोक नहि \nजनै त अथछ। थमथिला मे हकछ ु  मनपसं् भररपेटा आमक हकस्म अथछ , जेना \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 33 \nगुला बखास, हकर्नभोग , र्ोबजा , लरुबा , बम्बई, कलकशिया , फजूशल , \nजर्ालू आ माल्ि (सपेता) जकरा द्ल्ली एनसीआर मे लंगड़ा किल जाइत \nअथछ। एकरा कलमी आम किैत छी , कारण एकर कलम लगाओल जाइत \nअथछ। एकर अलार्ा बहुतो प्रकारक र्रिी(हबजू) आम , जे आँ दठ रोपला सँ \nिोइत अथछ जाहिमे सजमहनया , शसनुरर या, रोिहनया, कररअम्बा, धूमनािा, \nथमसररया , सोनिा, थिबिा, बरबररया , र्क्करथचहनया , परोररया आ क े रर्ी \nहकछ ु  प्रमुख र्रिी आम अथछ , जे लगभग सम्पूणश थमथिलामे भेहट जायत। \nथमथिला मे आमक प्रचुरताक कारणे सीजन मे लोक अन्दन सँ बेशस आम खाइत \nछथि, आ अपना ओहिठाम किल जाइत अथछ जे पन हपयाई मे र्रिी आ कलो \nमे कलमी। एकर अलार्ा र ं ग आ गुणक कारण थमथिलाक ें  अलग -अलग गाम \nमे अलग अलग नामक र्रिी आम भेहट जायत। आमक उपयोग क े र्ल फलक \nतौर पर नहि िोइत अथछ एकरा सँ साल भररक आचार , अमोट आ आथमल \nबनायल जाइत अथछ , संगे आमक सीजन मे चटनी , खटथमट्ठी, पन्दना, र्े क , \nजूस आ क ौंडी बनायल जाइत अथछ । बहुत सब्जी मे स्र्ा् बढ़ाबय लेल कांच \nआमक उपयोग िोइत अथछ। आम सँ िोमयर्ाला फाय्ा फलक राजा \nिोयबाक कारणे आममे और्धीय गुण आ अने क तत्र् िोइत अथछ , जे नीक \nिेल्ि लेल रामर्ान अथछ। आम खायला सँ  ्स टा फाय्ा िोइत अथछ। \n१.क ौं सर सँ बचार् आम मे उपलब्ध एं टीऑक्सीड ें ट कोलोन , ल्यूक े थमया प्रोस्टेट \nक ौं सर सँ बचार् म ें  फाय्ामं् िोइत अथछ. एहिमे क्यूस ें हटन , अस्त्रागार, \nएस्रागाशलन आ हफसेहटन जेिन कतेक चीज िोइत अथछ जे  क ौं सर सँ बचार् \nमे म््गार िोइत अथछ। २. आँ न्ख रित चमक ै त आम मे हर्टाथमन ए \nअत्यथधक िोइत अथछ, जे आँ न्खक लेल उपयोगी अ थछ, जाहिसँ रोर्नी बनल \nरिैत अथछ। ३. कोलेस्रॉल हनयथमत रखर्ा मे म््गार आम मे हर्टाथमन सी \nआ फाइर्र खूब िोइत अथछ , जाहिसँ कोलेस्रॉल संतुशलत करर्ा म ें  म्् \nभेटैत अथछ। ४. त्र्चाक लेल फाय्ामं् आमक गुद्दा क ें  चेिरा पर लगेला सँ \nहनखार अबैत अथछ आ हर्टाथमन सी , संक्रमण सँ बचार् कर ै त अथछ। ५. पाचन  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहक्रया ठीक रखैत अथछ आम मे एिन कतेको एं जाइम िोइत अथछ जे प्रोटीन \nक ें  तोर ै क कायश कर ै त अथछ। एहिसँ भोजन जल््ी पथच जाइत अथछ , संगहि \nएहिमे उपस्स्ित साइहरक एशसड, टरटैररक एशसड र्रीरक अं्र क्षारीय तत्र्क ें  \nसंतुशलत बनाकय रखैत अथछ। ६. मोटापा कम कर ै त अथछ आमक आँ दठमे जे \nर्ोन िोइत अथछ ओ चरबीक ेँ  कम करय में  म््गार िोइत अथछ। संगे एकटा \nचीज ध्यान ् े बाक अथछ जे आम खेला सँ  भूख कम लगैत अथछ , जाहिसँ  \nओर्ेरडाइटटिंग क ें  खतरा कम भय जाइत अथछ। ७. रोग प्रथतरोधक क्षमता \nबढ़बैत अथछ आम खेला सँ रोग प्रथतरोधक क्षमता बढ़ ै त अथछ। ८. र्ा रररक \nक्षमता बढबैत अथछ आममे हर्टाथमन इ बहुत पायल जाइत अथछ जाहि कारण \nआमक ें  र्ारररक क्षमता बढ़ाबय र्ाला फल किल जाइत अथछ। ९. स्मरण \nर्क्क्त तेज कर ै त अथछ जजनका हबसरबाक आ्त छहन हुनका ज्या्ा आम \nखेबाक चािी जाहिसँ स्मरण र्क्क्त बढ़त, कारण आममे ग्लूटाथमन एशसड \nपायल जाइत अथछ जे  स्मरण र्क्क्त बढ़बैत अथछ संगे कोशर्का सेिो सक्रीय \nभय जाइत अथछ ताहि गभशर्ती महिला क ें  आम खायबाक सलाि ् े ल जाइत \nअथछ १०. गरमी सँ बचार् कर ै त अथछ यद् जेठक दुपिररया मे िर सँ बािर \nहनकलबाक रिय त ' पहिने  एक हगलास आमक रस पीहर्क ें  हनकलू , जाहिसँ  \nअिाँक े  गरमी कम लागत आ र्रीर मे  पाहनक संतुलन बनल रित। इ त ' भेल \nआमक फाय्ा , जखनहक आँ दठ सँ  सेिो अनहगनत फाय्ा अथछ , याहन \nआमक, आम आ आँ दठक ्ाम। आँ दठक उपयोग जकरा मधुमखी, भंर्रा आ \nकोनो हबर् र्ाला कीड़ा मकोड़ा क ें  कटलाक बा् पीसक ें  लगेला सँ ््श कम \nभय जाइत अथछ। एकर अलार्ा आमक आँ दठक उपयोग मुँिक रोग , कफ, \nर्ात आ मधुमेिक लेल गुणकारी अथछ। इ क े र् झर ै  आ रुसी मे सेिो बहुत \nफाय्ा कर ै त अथछ। एतेक गुण भेलाक बा्ो , आम हकछ ु  लोकक लेल \nनुकसान् े ि छहन। जजनका मधुमेि क ें  शर्कायत छहन ओ आम सँ बेसी आमक \nआँ दठ क ें  सूखा क े  ओकर चूणश बनाक ेँ  ओकर सेर्न करथि जाहिसँ फाय्ा \nिेतहन। एक बात िमेर्ा  ध्यान राखय परत जे आम खेलाक तुर ं त बा् पैन नहि  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 35 \nपीर्ाक चाहि। आमक धार्मिंक आ आध्यात्त्मक मित्र् आमक गाछ, जे फल \n् े र्ाक संग कतेको धार्मिंक आ आध्यात्त्मक मित्र् सँ जुड़ल अथछ। हबना \nआमक पल्लर् आ लकड़ी क ें  कोनो धार्मिंक अनुष्ठान संभब नहि अथछ। संगहि \nजीबैत मे त ' लोक आमक फल , लकड़ी  आ पल्लर् क े  उपयोग कररते अथछ \nमरलाक बा् सेिो अंथतम संस्कार मे आमक लकड़ी क ें  सबसँ बेसी उपयुक्त \nमानल जाइत अथछ। थमथिला मे त ' आमक फसल एकटा उत्सर्क रूप लय \nलैत छल , कारण गाम सँ दूर र्िर मे रियर्ाला लोक क ें  आमक महिनाक \nइन्दतज़ार रिैत छहन। जखन ओ गमी छ ु ट्टी मे गाम आहर् आमक गाछी मे बैशस \nगाछ सँ खसल र्रिी आमक स्र्ा् लैत छथि। अपना ओहिठाम आमक गाछी \nपर कतेक किा , कहर्ता आ गीत सुनै त आहर् रिल छी। जाहिमे रटर्िंर नाि \nठाक ु र जीक गीत \"िमरा टुहटगेल कानक र्ाली आमक गाछी मे\" प्रायः सभ \nमैथिल जरूर सुनने  छथि। िमरा याद् अथछ ने नपन मे जखन गाम मे रिी त ' \nबाबा मैथिली पुत्र प्र्ीपजीक गीत \"चलै चल गे बहिना , एलै आमक महिना , \nबड़का कलम बरबररया गाछ पर झूला लगा क े  झूलना\" सुनै त छलौ। आब \nबाबा मैथिली पुत्र प्र्ीप नहि रिला मु्ा हुनकर इ गीत , आ बरबररया आमक \nगाछ अखनो हुनकर गाम क ै िर्ार क ें  ्जक्षणर्ारी कात बड़का कलम मे ठारि \nएहि रचना क गर्ाि अथछ। आम , आमक गाछ आ आमक लकड़ीक बा् \nआमक पिा सेिो बहुत गुणकारी अथछ। १० ग्राम आमक पिाक ें  छािमे \nसूखाक ें  ओकरा आधा सेर पैन मे तभक े लाक बा् जे काढ़ा बनय तकरा सेर्न \nक े ला सँ मधुमेि मे चमत्कारी असर ् े खबैत अथछ। अतेक खूबी रिलाक बा्ो \nलोक आब आमक कलम कम लगबैत अथछ , पुरना गाछ कहट रिल अथछ. \nनर्का लोक नर् गाछी लगेबा मे असमिश छथि। ताहि आब जरूरत अथछ जे  \nअपना जीर्न म ें  सभ गोटे क ें  एकटा आमक गाछी , नै  त' कम सँ कम ५ टा \nआमक गाछ लगेबाक संकल्प लेबाक चािी। जाहिसँ संतुलन बनल रिय।  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.क ु मार मनोज कश्यप - लिुकिा -क ृ तघ्न \n \nकु मार मनोज कश्यप \nलघुकि ा-कृ ि घ्न \nमांसल   सा ें टल ् े ि , अढ़ाई फीट लम्बा , चुस्त बलर्ाली र्े र सनक   जमशन \nर्े फडश टॉमी अबैत जाईत बात -बटोिी क े  नजरर बरबस   अपना द्स आक ृ ि \nकs लैछ ....... आ कालीबाबू क े  सीना गर्श सँ चौड़ा! भोर -साँ झ टिलाबैत \nबामा िाि स s ओकर फीता पकड़ने  आ ्ाहिना िाि मे िण्टर।   िण्टर रखैत \nछलाि आर्ारा क ु क्क ू र सभ क े  िाँकई लै जे टॉमी स s ईष्याश र्ा जे िोई, ् े न्ख \nकs झाऊ ँ-झाऊ ँ करय लागै।   ओकरा सभ क े  भूकबा पर टॉमी पर े र्ान आ तौं \nकालीबाबू क े  मुँि सs कहुखन ओहि क ु क्क ू र सभ लै अर्ाच्य किा सेिो बिरा  \nजाईन।   टॉमी   जखन आगू हूमैच क s बढ़ ै त हुनका बलप्रयोग कर ै क लेल \nबाध्य कर ै न तखन हुनकर  गौरर् आर बहढ़ जाईन ओकर बल पर। जखन टॉमी \nकोनो बाट चलैत लोक द्स लपक ै  आ लोक ड े रा क s भागय तखन कालीबाबू \nभारी आर्ाज मे  'नो टॉमी ! डा ें ट बी थमस् चर्स' कहि ओकरा रोकथिन आ \nमुस्स्कया कs लोक क े  आश्वस्त करथिन जे आिाँ सुरजक्षत छी। अपन एकमात्र \nसंतान क े  ऑस्रेशलये मे िर -गृिस्िी बसा लेलाक बा् टॉमी   कालीबाबू क े  सून \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 37 \nजीर्न मे एकटा   नर् -हर्िान अनलकहन आ   तहिया सs हुनकर द्न -दुहनयाँ \nसभ ओकर े  मे समाहित। \nओिो  द्न सामान्दये   जकाँ टॉमी क े  टिलाबैत रिैि हक नटििं जाहन को म्िर \nसs एकटा बानर अकस्मात   खा ें-खा ें  कर ै त आक्रमण क े  मुरा मे हुनका द्स \nझपटल।   टॉमी संभाहर्त खतरा क े  अं्ाजलक आ अपन जोर ् े खा हुनका \nिाि स s फीता छोड़ा क्षण मे हनपिा! हनःसिाय कालीबाबू जार्त हकछ ु  \nसोथचतथि हक    तार्ते मे आर्ारा क ु क्क ु र   क े  झ ंड टूहट पड़ल र्ानर पर आ \nओकरा  भगा क s छोड़लक। कालीबाबू क े  कतहु स s जान मे जान \nएलैन - पौंटक जेब स s रूमाल हनकाशल चुि -चुिायल पसेना त s पोछलहन मु्ा \nछाती तेज धड़हकते रिलहन।  \nओ टॉमी क े  हबसरर आब ओहि तिाकथित आर्ारा क ु क्क ू र सभ क े  अपने  िाि \nसs  खुअबैत छ ै ि, ओकर े  सभ संगे खेलाईत छथि आ ओ   सभ हिनकर गलपो \nबुझैत छ ै न ..... मानै त छ ै न। अनर्रत जीर्न क े   लेल एक टा सिारा \nतs चािी !!! \n  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n \n३.१.हर्जय क ु मार थमश्र \"श्री हर्मल\" - किलन्न्दि र्क ु नी मामा (िास्य कहर्ता) \n३.२.मुन्दना जी- गजल  \n३.३.संतोर् क ु मार राय 'बटोिी '- ्ोसर  गांधी \n३.४.माने श्वर मनुज- जे अिाँ/ लोक बानी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 39 \n३.१.हर्जय क ु मार थमश्र \"श्री हर्मल\" - किलन्न्दि र्क ु नी मामा (िास्य कहर्ता) \n \nवि जय कु मार तमश्र \"श्री वि मल\" \nकहलन्न्द्ह शकु नी मामा (हास्य कवि ि ा) \n \nिर -िर युि क हबगुल बजा्ी , \nताकी ्हिन नटििं बामा । \nकय कनफ ु सकी पासा सजा्ी  \nकिलन्न्दि र्क ु नी मामा ।। \n \nिमर े  सॅ उप् े र् लेल सभ , \nकी ? िमर े  हबसरर सक ै या । \nएखनहुं टी. भी. जखने - तखने \nिमर े  नाम जपैया -- 2 \n 40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगाम -- चौबट्टी , र्िर --चौरािा \nबाँॅहि फरकार्थि गामा --2 \nिौ र ं ग्ारीक टैक्स पचार्ि , \nकिलन्न्दि र्क ु नी मामा ।। \n \nरुनझ न काकी गलप फररक्षार्थि \nछलहुं सुनै त मिा भारत ।  \nनटििं जनलहुं जे नर्की कहनयाँॅ  \nअंगने  किा पसारत ।  \nबूहढ बेलना ताकथि नर्का , \nबहुआशसन फ े कथि तामा ।। \nधन्दय अटििं र्ीरांगना नारी , \nकिलन्न्दि र्क ु नी मामा ।। \n \nयुग-युग सॅ अथछ क ु सीक महिमा \nबड़-बड़ रुप ् े खाओल , \nकहियो बेटा बापक दुश्मन , \nकहियो भाय फररक्षाओल -2 \nिमर समाज क ने ता बड़ बुझनुक , \nजटििं- तटििं करथि िंगामा । \nमहिमा सद्खन क ु सीक गार्थि  \nकिलन्न्दि र्क ु नी मामा ।। \n \nआ्र्श गुरु अखररयल चेला , \nसम्बन्दध एिन नहि पायब । \nठ े का- पट्टी करी पढाई क ,  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 41 \nजे बहन परत बनायब --2 \nचेला सिजटििं हकरहकट खेलय  \nहपकहनक तास शसने मा--2 \nहडग्री सॅ नहि बंथचत रिबि , \nकिलन्न्दि र्क ु नी मामा ।। \n \nपाण्डर्-कौरर् पासा फ ें कथि , \nतासक नहि तखन व्यर्िार । \nआबो जतय क े ओ जूआ खेलथि , \nर्क ु नी ओहि मे भेटता ठाढ ।  \n \nकहियो क ु ताश- बंडी-धोती , \nकहियो पहिर पैजामा --2 \nबनलो काज हबगारर रिल छथि  \nिर - िर र्क ु नी मामा ।।  \n \n  \nअपन मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n \n \n \n  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.मुन्दना जी- गजल  \n \nमुन्द्ना जी \nगजल \nअिीं स बनल दुरी आ अिीं सँ त ' मोि ऐछ \nमु्ा दुनूक प्रेम बुझू एखनो  अजोि ऐछ  \nजुहन करू कोनो साँठ माँठ सब क े र सोझाँ मे \nहृ्य क े  भीतर ् े खू प्रेम क े र खोि ऐछ  \nलोक क े र दुहर्धा मे फाँसल छी िम आ अिाँ  \nनै  ् े खाइए सीर मु्ा दूर तक बोि ऐछ  \nडर िोइए लुहट लेत कखनो चुिार कोनो  \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 43 \nकतबो छी हबसर ै  अबै अिीं क े र सोि ऐछ \nदुसै ऐछ गाौंर्ा समाज टोक ै  िरबैया सब  \nहृ्य मे मात्र अिीं क े र अबैत जोि ऐछ  \nपरा गेल आब लोक लाज हकयो नै  ् े खाइए  \nभेल हृ्य पातर प्रेम िमर लोि ऐछ  \n(सरल िार्णिक िणष- १७) \n  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.संतोर् क ु मार राय 'बटोिी '- ्ोसर गांधी  \n \nसंि ोर् कु मार राय 'बिोही ' \n \nदोसर गांधी \n \nइ नहि बुझल अथछ , तँ बुजझ शलअ \n् े र्क आब हकछ ु  नहि बचलै यौ बाबू !  \nरार्न मुफ्त थमलतै ताहि पर हटकल छ ै  \nगरीब जनता क े र भाग्य अइ ् े र् मे ।  \n \nफ ुँ शसयाौंि क ेँ  गलप पर लोकतंत्र हबक े लै \nसंहर्धान क े र आब हकछ ु  मोजर नहि रिलै  \nधरम क े र नाम पर ् े र् आब बँटेलै  \nर्ासन -प्रर्ासन सभ महटयेलै ।  \n \nसुनबा मे आयल जे आब हकछ ु  नीक िेतै  \nसंहर्धान क े र संस्कार िेतै \nऋग्र्े्क मंत्र उच्चारणक बीच उद्घोर्णा िेतै \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 45 \nछदठयार मनौल जेतै आब फ े र  \n'्ोसर गां धी ' क े र जनम िेतै।  \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.माने श्वर मनुज- जे अिाँ/ लोक बानी  \n \nमानेश्वर मनुज \nजे अहााँ/ लोक बानी \n१ \nजे अहााँ \nआजुक राथत  \nअिाँक या् मे \nडुबल रिलाौं  \nअखबार म ें \nएक नाम ् े खलाौं  \nआिला् सँ सबहकछ ु  \nजानक कोशर्र् करऽ लगलाौं  \nएक आखर पर जा नजरर अटहक गेल  \nिोरीक लगाथतक बात छल ओ  \n \nहर्श्वास भऽ गेल  \nओ र ं गक बात अिाँक अनुपस्स्िथत मे \n विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 47 \nकोनो यात्राक प्रसंग नहि छल  \nओतँ अिाँक एहि दुहनया सँ \nअंथतम यात्राक छल।  \n \n1971 सँ लऽकऽ जून एखन तक  \nसब बात अिाँक प्रसंग \nदृथिप टल पर नचैत छल  \nभलेिी अिाँ क ेँ  ् े खैत नहि छलाौं \nप्रथतद्न ...  \nमु्ा या् तँ अिाँक ेँ \nसब द्न कर ै त छलहुँ।  \n \nपहिल बेर  \nअिाँक मूर्तिं ् े र्ाल पर \nछायाक रूप मे ् े खने  छलाौं  \nकामाख्या मंद्रक दृश्य ...  \nतकर बा् तँ सब बातक  \nव्याख्या िोबऽ लागल छल  \nअिाँक हर्र्य \nजीर्न जीर्क हर्र्य  \n \nअिाँक पररर्ार मे तँ आरो लोक छलै  \nअिाँक द्या्नी बड़का बाबूक कहनयाँ \nअमीन सािबक कहनयाँ \nबौआसीन, बौआजीक बहिन  \nमु्ा बड़ चटगर बात सब   48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकिैत छल अिाँक प्रसंग \nआ अिाँक ननद्क प्रसंग \n्ाईजीक कानक प्रसंग  \nशसहकन सुन्द्ररक असिमथत  \nअपने  र्रक संग सुतक प्रसंग  \nअिाँक पररसरक हकछ ु  लोक ... \n \nअिाँ अगना मे \nगलप - सलप कर ै  छलाौं \nअपनो हर्र्य ...  \nएक िाट मे बाि  \nआ बकरीक प्रसंग \nहर्यािक पूर्श लिी जकाँ अिाँ \nचतर ै त छलाौं \nमु्ा हबयािक बा्  \nिरहक गेलाौं  \nजेना गाछ - र्ृक्ष िरहक जाइत छ ै क \nसासुर आहब  \nननद् आ हपथतयौत द्योरक  \nप्रेमलीला ...  \nसब द्न चलैत छलै  \nरजनी ताहि द्न रजहनए छल  \nननद् छो हड़ रजनी  \nअिीँक ् े ि दृथि ् े ख \nअिीँ द्स मुड़ल ...  \nप्रेमलीला अहििंक छल   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 49 \nर्ा अिाँक संग बलजोरी  \nलीला द्ना ें  मे ठाढ़ भऽ जाइत छल  \n \nबुधना कर ै त छल बात ...  \nबड़ चटकार सँ किैत छल  \nकोतरा सेिो किैत छल ...  \nआपसी झगड़ा - झंझटक हर्र्य  \nकान पकहड़, उठबैत, बैसबैत छलयहन अिाँ \nक ु मार नम्बर्ार क ेँ \nजजनका नामक संग लागल छलहन , कान्दत \nमु्ा रजनी पर नजरर  \nअिाँक ् े खने  छलहुँ, डम्िायल सन , िमहूँ \n \nअिाँ िमरो नजरर ् े ख  \nकिैत छशलयै आं गन मे  \nजे िम नै  छी क ु मारबार  \nअिाँक मोने  िम अंतयाशमी छलाौं \nसब बात सबिक जाहन जाइत छलाौं  \nकी ई हबनु अनुभर् सँ संभर् छलै  \n \nसि तँ ई छल जे  \nरसोइ िरक ् े र्ाल पर ठाढ़ भऽ  \nअिाँक स्त्री - रूप ् े खने  छलाौं  \nछाया मे अंग - प्रत्यंग ् े खने  छलाौं \nहकन्दतु ओ बात तँ छल \nकल्पनाक बात !   50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nसब द्न अिाँ \nिमरा ्ऽ बजैत छलाौं , हकछ ु  ने  हकछ ु \nअपनो ्ऽ अंगना मे  \nसु्ामा सँ किैत छशलयै अिाँ \nओ सब बात िम सुनै त छलाौं  \nबािर ्रर्ज्जा सँ  \nव्याख्या आ हर्र्ेचनाक  \nकोनो प्रयोजन नहि छल  \n \nअपना बेटा सँ चोरा कऽ \nिमरा कान मे किने  छलाौं अिाँ हकछ ु \nजे अिाँक भेल छल अॅपर े र्न  \nआब फ े र सँ नहि बहन सक ै त छलहुँ \nअरो बच्चाक माय अिाँ \nनहूँ - नहूँ बाजब \nनहूँ - नहूँ खाएब अिीं िमरा \nशसखौने  छलहुँ \nमु्ा िमरा नाम क ेँ  दुसने  छलाौं \nएिन कतौ नाम भेलै आ  \nर्तशमान सँ अथधक सुन्द्र भहर्ष्य छल \nअिाँक नजरर पर , तेँ \nपररर्तशन आ संर्ोधनक बात छल  \nअिाँक मोन मे \nिमरा अलपन एक सुन्द्र नाम  \nराखक चािी, की ई बूढ़सन   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 51 \nहनन्िते अपना मोन मे अिाँ \nिमर एक सुन्द्र नाम  \nिमरा चेिराक संग गढ़ ै त छलाौं  \nअपना मोन मे !  \n \nकल्पना जे छल अपूणश  \nतकरा पूणश करऽ चािैत छलाौं  \nिम जाइत छलाौं बेर - बेर गाम  \nअिाँक े  िोइत छल जेना \nअिाँ अथधकार सँ बं थचत भऽ रिल छलाौं \n \nजे बात सोचैत छलहुँ अिाँ \nओ िमरा सँ पुष्पा आ काथमनी \nसंग हकर्ोर आ कमल सेिो  \nकिैत अबैत छल  \nजे िमर हबयाि भऽ गेल अथछ  \nसे सब बात अटििंक मुँि सँ सुहन \nओ सब किैत छल  \nतैओ अिाँ किैत छशलयै , दूनू ...  \nपुष्पा आ काथमनी सँ जे \nतोिर दूनूक हबयाि करा ् े बौ  \nिमरा लेल एक गढ़ल नर् आ  \nसुन्द्र नाम सँ ;िमर ३ \n \nअिाँक मोन मे िम अिाँक छलाौं \nर्ा छलाौं पुष्पा ओ काथमनीक  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमु्ा छलाौं जरूर  \nओ तँ अथछ आन बात \nजखन थिचैत छलाि ओ  \nअिाँक ेँ  अन्दिार िर मे मद्रा पीहब \nपल्ला क े र्ा ड़क दुनू फ ु जले छलै  \nआ अिाँ पल्ला शभरबक प्रयास कर ै त छलाौं \nबात व्यिश िमरा सँ थछपबैत छलहुँ \nजखन िम बर ं डा बैस भोजन कर ै त छलाौं  \nलजाइत , लजाइत पुछ ै त छलाौं ...  \nहकछ ु  चािबो करी \nिम अिाँक मोनक बात जनै त छलहुँ \nिम कहि ् ै त छलाौं  \nअहिक मोनक बात ... नै  ! \nअिाँक मोन िर्र्िंत भऽ जाइत छल  \nिाँ कहि ्ीतहुँ \nतँ की अिाँ िथम जैतहुँ \nर्ा ओ थिचनाई छोहड़ द्तथि  \nअिाँक बाँहि, अन्दिार द्स धीचऽ सँ \nभऽ जाइत िास्य बड़का ठाढ़  \nअिाँ तक ै त छलहुँ साकांक्ष \nिमरा नजरर द्स  \nजे की अथछ िमरा नजरर पर  \nर्ैि तँ बात छल िमरा नजरर पर  \nजे बात छल अिाँक नजरर पर  \nिम जखन कऽ लैत छलाौं  \nअलपन नज रर हनच्चा  विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 53 \nअिाँ क ेँ  स्र्तन्दत्र छोहड़ ् े बऽ ला \nकारण ओ छल  \nजीर्न जीर्क एक सुनर समय  \n \nजतेक जे अिाँक हर्र्य  \nिम जनै त छलहुँ  \nताहि सँ बेसी अिाँ \nिमरा ्ऽ जनै त छलहुँ  \nआ जतेक जे अिाँ िमरा ्ऽ  \nसोचैत छलहुँ \nतािी सँ बेसी िम अिाँ ्ऽ \nसोचैत छलहुँ !  \n \nजानक बाते की िोइत छ ै क जीर्न मे  \nदू रोटी  ठोकब \nखायब आ खुआयब \nहकछ ु  नोन अनोन रोटी खायब  \nहकछ ु  नोन अनोन \nजीर्न जीयब !  \n \nजीर्न मे लयार  \nकर ै त अथछ क े ओ \nमेररनड्राइर् आ चौपाटी पर  \nद्ना्ाहनस  \nतँ क े ओ कर ै त अथछ \nअन्दिारो िर मे चोरा कऽ  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचोर जकाँ क े र्ाड़ शभरा कऽ।  \nअिाँ ् े खैत छलाौं जे  \nिमरा ् े िक िड्डी झलहक रिल छल  \nबजैत छलहुँ ...  \nजहिना छलाौं , तहिना छी \nकहनको ् े ि पर  \nमांस नहि आएला  \n \nबच्चा जन्दम ् े र्ऽ काल  \nजनानीक ् े िक सम्पूणश िड्डी क ेँ \nतोहड़ ् े बऽ सन ््श िोइत छ ै क  \nमु्ा अिाँक मोन मे \nआर बच्चा जनमाबक बात छल  \nकिैत छशलयै दुपिररयामे  \nभोजन - साजन क े लाक बा्  \nआब िम जन्दमाब छोहड़ ् े लाौंिाँ \nनै  तँ िम आरो नै  जन्दमशलतहुँ \nताहि बातक अपसोच छल अिाँक मोन मे \nअॅपर े र्न भेलाक बा्ो !  \nओ बात अिाँ चोरा कऽ रखने  छलाौं \nअपना मोन मे। \nओ बात िमहूँ ् े र्ालक ओइ पार सँ  \nसुनै त छलहुँ \nअिाँ बजैत छलहुँ जे ...  \nअिाँ जन्दमाब बन्द् कऽ ् े ने  छी \nई नै  बजैत छलहुँ जे ...   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 55 \nई अथधकार अिाँ सँ छीन लेल गेल अथछ  \nिम भल मानुर्  \nकी अिाँ मनुर्ी \nभार्ना तँ ् े ि मे \nसमाने  रूप सँ उठ ै त छ ै क \n्र्ाओ कऽ रखबै तैओ  \nकोनो ने  कोनो रूप मे  \nभार्नाक धुँआँ  तँ उदठते छ ै क \nअपना मोनक बात क ेँ  ्बा \nअिाँ काथमनी आ पुष्पा सँ किैत छशलयै \nतोिर सबिक हबयाि करा हुनका ;िमरा सँ \nभऽ जायब िम हनन्िन्दत \nकाथमनी छल भऽ गेल हब याि जोगरक  \nताहि द्न कम्मे उमेर मे  \nकऽ ् े ल जाइत छलै हबयाि  \nपुछनिो छलथि अिाँक र्र िमरा सँ \nक े िन अथछ अिाँक िर - द्वार \nमु्ा ई सब बात अथछ पुरान  \nिालहि मे अिाँ सँ भ ें ट कयने  छलाौं \nहबसरर गेल छलाौं अिाँक नाम  \nपुछने  छलहुँ अिाँ सँ तऽ \nअिाँ किने  छलहुँ, सहबता \nर्ाइत अिाँ हबसरर गेल  छलहुँ \nअपनो नाम सासुर मे  \nकारण सासुर मे बेटाक मायक  \nनामे अिाँ क े  सोर पाड़ ै त छल सब  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिमरा जनै त अिाँक नाम तँ छल \nउमा, कात्यायनी, गौरी , काली सन हकछ ु  \nमु्ा पुछलो पर अिाँ चोरा लेने  छलहुँ  \nअलपन नाम आ कहि ् े ने  छलहुँ  \nकोनो नर्तुरक नाम  \nबहुत द्न तक अपनो नामक  \nउच्चारण नै  क े ने \nअर्श्ये अपनो नाम हबसरा जाइ छ ै  \nआ अपना नाम सँ बेसी \nपूतहुक नाम मोन मे रिै छ ै  \nजकरा पर आस लगा बैसल जाइ छ ै  \n्ऽ ् े बक जन्दम संतानक !  \nकतेको प्रशसि लेखकक  \nपहढ़ चुकल छी कतेको किा  \nसियोग प्रालत करक पड़ोस सँ \nजखन नै  छलै सरोगेटक  \nकोनो व्यर्स्िा ! \nमधुश्रार्जणक किा मे  \nगौरी ्ाइक बा त \nगौरी ्ाई खेलाहड़  \nगौरी ्ाइक भाहगन  \nगौरी ्ाइक नन्ोइस  \nगौरी ्ाइक ननद्  \nअिाँ जकरा जे किैत छशलयै  \nिँस्सी मे हबयािक बात \nओ सत्य जाहन   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 57 \nगीरि बान्न्दि लेने  छल \nिास्य रस मे िमर े  सँ पुछला पर \nओ सब बात उगशल ् े ने  छल  \nजे ओ मोन मे रखने  छल  \nओ छल अत्यन्दत आकर्र्िंत \nमु्ा िम नै  जुटा पौने  छलहुँ \nहकछ ु  आगाँ बहढ़ प्रस्तार् राखक \nजखन ओ स्र्यं चशल गेल छल  \nअन्दिार िर मे िमरा सामने \nद्वारर फोशल बाँ हि पसारने \n \nबात बहुत आगाँ बहढ़ गेलै  \nसमय की आ्मीक ेँ  ्ोसर मौका ् ै  छ ै  \nओ अलपन अलग िर बसौलक  \nओ दू बच्चाक जन्दम ् े लाक बा्  \nओ एतेक तँ सािस कयने  छल \nदुनू सँ पैर िमर छ ु औने  छल  \nअपनो िरक कोनटा सँ हनकशल  \nपैर छ ू  िमर स्पर्श कयने  छल  \nिम सुनने  छलौ अिाँक क ु मार क ेँ \nकिैत छलै हकओ ...  \nताेँ लऽ लेलाँ , तूँ कऽ लेलाँ \nसोझ संबोधन बड़ आकर्र्िंत कर ै  छ ै \nदूर - ्राज सँ  \nजेँ क े ओ ककरो मैसेस मे किै छ ै \nर्ा किै छ ै  फोन पर ठाहि - पठाहि  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिम जनै त छलाौं  \nओ िमरो सँ करऽ चािैत छल  \nबहुत रास बात  \nमु्ा िम लजाइत छलहुँ  \nओ नहूँ - नहूँ कतराइत छलहुँ \nजहिना िम कोनो बातक  \nकोनो जर्ाब नै  ् ै  छशलयै  \n \nअिाँ अपने  मोन क ेँ \nअनका मोन मे लऽ गेल छलै  \nआ िुमा - िुमा कऽ सब बात  \nकर ै त छलहुँ \nजीर्न आ जगत मे उपस्स्िथतक  \nयैि रहि जाइत छ ै क इहपटाफ  \nजे अिाँ, अिींटा छी !  \n \n२ \nलोक बानी \n \nसाहित्य क े  क्लाशसक्स बनर्क लोभ मे  \nकिीं लोक बानी ने  मरर जा ।  \nलोकबानी  मरर जा यत तऽ लोको मरर जा यत आ \nजँ लोक े  मरर जा यत तऽ साहित्ये मरर जा यत \nसंसार शसक ु हड़ रिल अइ।   विदेह  ३९७ म अंक ०१ जुलाई २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९७)|| 59 \nउपन्दयास किा मे आ किा लिुकिा मे  \nसमहट रिला । मिाकाव्य काव्य मे \nआ काव्य चुटक ु ला अंत्याक्षरी मे। \nगुणर्िा क े  त्याहग संपा्क अलपन  \nसामथ्यशक अनुसार र्ब्् संख्याक मांग  \nकर ै त छथि, कारण र्े र् पृष्ठ पर सामग्री \nसमाहित िोबक रिै छ ै \n \nिमर ई भार्ात्मक कहर्ता जाहन - बुजझ \nकऽ एक नमिर आकार अस्ख्तयार कयने अइ।  \nमोन भरर भोजन आ मोन भरर  \nपठन - पाठनक आकाँक्षा अइ। \nबड़ नीक लगैत अइ जखन कोनो आभा  \nमरास सऽ कोनो सुर्ान्दतक फ े सबुक पर  \nकॉमेन्दट कर ै  छ ै?- सुर्ांत ई उपना म ककर  \nभऽ रिल छ ै , तोिर तऽ भऽ गेलौ तूँ अन - मन \nबाबुए पर गेल छाँ। \n \nदूर - ्राज सऽ संर्ा्क ई भार्ा अपनापनक  \nकतेक एिसास करबैत छ ै  ई सम्पूणश अिशक संग \nद्माग पर प्रिार कर ै  छ ै । प्रथतहर्म्र्क बो छार कर ै  छ ै । \nपिा: -मानेश्वर मनुज, आदशष नगर कॉलोनी , गौशाल रोड, मधुबनी - \n847211 \nअपन मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":1.46,"has_text":true},"Videha 398.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 398.pdf","name":"Videha 398.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-8966-0 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास १९९ अंक ३९८)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि-प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि” जाििृत्त \n'विदेह' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 398 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृ. १-२०) \n१.२.अंक ३९७ पर वटप्प ी (पृ. २१-२१) \nगद्य \n२.१.वनमािा क ा-अग्ननलशिा िेप -४१ आ ४२ (पृ. २३-२९) \n२.२.आराया रामानंद मंडि - िुड़िक िेटा आ्ाकारी (पृ. ३०-३२) \n२.३.िािदेि कामत-मैधथिी काव्य सं्रहह : नवह रहतै आि गाम (पृ. ३३-३६) \n  \n \n२.४.कल्पना झा - ३२म- ३५म शताब्दीक मैधथिीक नेंओक सािी कोिर घर \nतैयार  (पृ. ३७-४१) \n२.५.डॉ. कैिाश कुमार धमश्र- \"प्रीधत कार  सेतु िान्द्हि\": सम्पादक - श्री \nआशीष अनधरन्द्हार  (पृ. ४२-४८) \n२.६.आभा झा-भाषा आ संस्कृधतक िैक्षिक प्रसार िेि दत्तधरत्त ठाकुर \nपररिार  (पृ. ४९-५३) \n२.७.प्र ि कुमार झा- पोथी रराा : \"प्रीधत कार  सेतु िान्द्हि\": सम्पादक - \nश्री आशीष अनधरन्द्हार (पृ. ५४-५७) \n२.८.परमानन्द्द िाि क ा- भादि मासक एकादशीक माहात्म्य (पृ. ५८-६३) \n२.९.प्र ि कुमार झा- द धमस्टेक (पृ. ६४-७५) \n२.१०.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा-अप्ििंजि (पृ. ७६-७७) \n२.११.डॉ प्रदीप कुमार पिड़ा- मैधथिी भाषा पररिार (पृ. ७८-८२) \n२.१२.कुन्द्दन क ा-िीहवन कथा-जय कमिा/ पुिारर सि टोिा (पृ. ८३-८४)   \n \n२.१३.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृ. \n८५-१०२) \nपद्य \n३.१.सुप्रसन्द्ना झा- क्षजनगी ऐह धथक (पृ. १०४-१०५) \n३.२.राज वकशोर धमश्र- महानगर  (पृ. १०६-१०८) \n \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 1 \n१.१.गजेन्ददर ठाकुर- नूतन अंक स म्पादकीय  \n१ \nससद्धान्दत \nमार्क्सवादक अलाबे आन ्मकालीन स्द्धान्त राजनीतत्ँ दूर रहल। मुदा \n्मकालीन स्द्धान्त ्भ राजनीततमे तँ नै  मुदा दर्सनमे क्रान्न्त ्न आनन \nद े लक।  \nमार्क्सवाद ्ामाजजक यथाथसक ओकालतत कर ै त अति आ द्वन्द्वात्मक \nप्रणालीक ेँ  अपन व्याख्याक आधार बनबैत अति।  \nफ्रायड ्भ मनुर्कखक ेँ  रहस्यमय मानै त ितथ। ओ ्ानहत्त्यक क ृ ततक ेँ  \n्ानहत्यकारक नवश्लेषण लेल चुनै त ितथ तँ नव फ्रायडवाद जैनवकक बदला \n्ाांस्क ृ ततक तत्वक प्रधानतापर जोर द ै त द े खबामे अबैत अति।  \nनव -्मीक्षावाद क ृ ततक नवस्तृत नववरणपर आधाररत अति।  \nआब दर्सनमे गजणत आ नवज्ञान मैथेमेनिकल लॉजजक धरर ्ीतमत रनह गेल। \nदर्सनक आगमन  (नवर्े ष्ँ ्ामान्य ) आ ननगमन  (्ामान्य्ँ  नवर्े ष ) क \nअध्ययन प्रणाली नवश्लेषणात्मक प्रणाली दद् बढ़ल।  \nअस्स्तत्ववाद, मानवतावाद , प्रगततवाद, रोमेन्न्िस्ज्म , ्माजर्ास्रीय \nनवश्लेषण ई ्भ ्ां श्लेषणात्मक ्मीक्षा प्रणालीमे ्त्ममसलत भऽ अपन \nअस्स्तत्व बचेने  अति। ्ाइको -एने सलस्् वैज्ञाननकतापर आधाररत रहबाक \nकारण द्वन्दात्मक प्रणाली जेकाँ अपन अस्स्तत्व बचेने  रहत।   2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउत्तर आधुननकतावादी दृति कोण - नवज्ञानक ज्ञानक ्मपूणसतापर िीका , ्त्य-\nअ्त्य, ्भक अपन -अपन दृतिकोण्ँ वणसन , आत्म-क े न्न्ित हास्यपूणस आ \nनीक -खराबक भावनाक रनह -रनह खतम होएब , ्त्य कखन अ्त्य भऽ \nजाएत तकर कोनो ठ े कान नै , ्तही तचन्तन , आर्ावाददता तँ ननहए अति मुदा \nननरार्ावाददता ्ेहो नै , जे अति  तँ ्े अति बतहपनी , कोनो चीज एक तरहेँ \nनै  कएक तरहेँ ्ोचल जा ्क ै त अति - ई दृतिकोण , कारण , ननयन्रण आ \nयोजनाक उत्तर पररणामपर नवश्वा् नै , वरन ्ांयोगक उत्तर पररणामपर बेर्ी \nनवश्वा्, गणताांसरक आ नारीवादी दृतिकोण आ लाल झांडा आददक \nनवचारधाराक ्ांगे प्रतीकक रूपमे हा् -पररहा् , भूमांडलीकरणक कारण्ँ \nमुख्यधार्ँ अलग भेल कतेक ्मुदायक आ नारीक प्रश्नक ेँ  उत्तर आधुननकता \n्ोझाँ अनलक। नवचारधारा आ ्ावसभौतमक लक्ष्यक ई नवरोध क े लक मुदा \nकोनो उत्तर नै  दऽ ्कल। उत्तर आधुननकतावादी नवचारक जाक ड े रीडा \nभाषाक ेँ  नवखस्डडत कऽ ई स्द्ध क े लन्न्ह जे नवखस्डड त भाग ढ े र रा् नवसभन्न \nआधारपर आसित अति आ नबना ओकरा बुझने  भाषाक अथस हम नै  लगा \n्क ै त िी।  \nप्रत्यक्षवादक नवश्लेषणात्मक दर्सन वस्तुक नै , भानषक कथन आ \nअवधारणाक नवश्लेषण कर ै त अति।  \nनवश्लेषणात्मक अथवा तार्किक प्रत्यक्षवाद आ अस्स्तत्ववादक जन्म नवज्ञानक \nप्रतत प्रततनक्रयाक रूपमे भेल। ऐ्ँ नवज्ञानक दद्वअथी नवचारक ेँ  स्पि कएल \nगेल।  \nप्रघिनार्ास्रमे चेतनाक प्रदत्तक प्रदत्त रूपमे अध्ययन होइत अति। अनुभूतत \nनवसर्ि मानस्क नक्रयाक तथ्यक ननरीक्षण अति। वस्तुक ेँ  ननरपेक्ष आ नवर्ुद्ध \nरूपमे द े खबाक ई माध्यम अति।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 3 \nअस्स्तत्ववादमे मनु ष्य-अनह मार मनुष्य अति। ओ जे नकि ु  ननमासण कर ै त \nअति ओइ्ँ पृथक ओ नकि ु  नै अति , स्वतांर होयाबा लेल असभर्प्त अति \n(्ारस)।  \nहेगेलक डायलेस्र्किर्क् द्वारा नवश्लेषण आ ्ांश्लेषणक अांतहीन अांतस््ांबांध \nद्वारा प्रनक्रयाक गुण ननणसय आ अस्स्तत्व ननणसय करबापर जोर द े ल गेल।  \nर्कवान्िम स्द्धान्त आ अन्रिेन्िी तप्रस्न््पल ्ेहो आधुननक तचन्तनक ेँ  \nप्रभानवत कएने  अति। द े खाइ पड़एबला वास्तनवकता्ँ दूर भीतरक आ \nबाहरक प्रनक्रया ्भ र्क्र्कत -ऊजासक िोि तत्वक आदान -प्रदान्ँ ्मभव \nहोइत अति। अननन्ितताक स्द्धान्त द्वारा स्स्थतत आ स्वरूप , अन्दाज्ँ  \nननन्ित  करए पड़ ै त अति।  \nतीन्ँ बेर्ी डाइमेन््नक नवश्वक पररकल्पना आ स्िीफन हॉनकन््क “अ \nतिफ नहस्री ऑफ िाइम ” ्ोझे भगवानक अस्स्तत्वक ेँ  खतम कऽ रहल अति \nकारण ऐ्ँ भगवानक मृत्युक अवधारणा ्ेहो ्ोझाँ आएल अति।  “गॉड” \nपार्ििकल नवश्वक प्रारमभक व्याख्याक प्रया् अति।  \nपोस्िस्रर्कचरल मेथोडोलोजी भाषाक अथस , र्ब्द, तकर अथस , व्याकरणक \nननअम ्ँ नै  वरन्  अथस ननमासण प्रनक्रया्ँ लगबैत अति। ्भ तरहक व्यक्र्कत , \n्मूह लेल ई नवसभन्न अथस धारण कर ै त अति। भाषा आ नवश्वमे कोनो अन्न्तम \n्मबन्ध नै  होइत अति। र्ब्द आ ओकर पाठ क े र अन्न्तम अथस वा अप न नवसर्ि \nअथस नै  होइत अति। आधुननक आ उत्तर आधुननक तक स , वास्तनवकता , ्मवाद \nआ नवचारक आदान -प्रदान्ँ आधुननकताक जन्म भेल।  \nनव -वामपांथी आन्दोलन फ्राां्मे आएल आ ्वसनार्वाद आ अराजकतावाद \nआन्दोलन ्न नवचारधारा ्ेहो आएल। ई ्भ आधुननक नवचार -प्रनक्रया \nप्रणाली ओकर आस्था -अवधारणा्ँ बहार भेल अनवश्वा्पर आधाररत िल।   4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ े र पाठमे नुकाएल अथसक स्थान -काल ्ांदभसक पररप्रेक्ष्यमे व्याख्या र्ुरू भेल \nआ भाषाक ेँ  खेलक माध्यम बनाओल गेल - लांगुएज गेम  (नविगेन््िाइन )।  \nपूँजीवादक जन्म भेल औद्योनगक क्रान्न्त्ँ आ आब पोस्ि इन् डस्स्रयल \n्माजमे उत्पादनक बदला ्ूचना आ ्ांचारक महत्व बनढ़ गेल अति।  \nइततहा् तँ नै  मुदा परमपरागत इततहा्क अन्त भऽ गेल अति। राज्य , वगस, \nराष्र, दल , ्मा ज , पररवार , नै ततकता , नववाह ्भ फ े र्ँ पररभानषत कएल \nजा रहल अति। मारते रा् पररवतसनक पररणाम्ँ , नवखांनडत भए ्न्दभसहीन \nभऽ गेल अति कतेक ्ांस्था।  \nतमक े ल फोकौ कहै ितथ - ज्ञान आ ्त्य बनाओल जाइत अति। ड े लीयूज आ \nगुिारी कहै ितथ जे हम ्भ इच्छा ऐ द्वार े  कर ै  िी कारण हम ्भ इच्छा  मर्ीन \nिी।  \nतमखैल बैखनिन भाषाक ेँ  ्ामाजजक नक्रयाक रूपमे लै ितथ। रू्क रूपवादी \nनवचारक ्ानहत्यक ेँ  मार भाषाक नवसर्ि प्रयोग मानै  ितथ।  \nजीन फ्रान्कोइ् सलयोिाडस कहै ितथ - ्त्यक आ इततहा्क ्त्यता मार \nआभा्ी अति। बौड्रीलाडस कहै ितथ - नवज्ञापन आ दूरदर्सन ्त्य आ \nआभा्ीक बीच भेद मेिा द े ने  अति। दुनू उत्तर आधुननकताक मुख्य नवचारक \nितथ।  \nलाकानक नवर्े षता िन्न्ह जे ओ फ्रायडक पद्धततक भानषकी अनुप्रयोग \nक े लन्न्ह अति। ओ कहै ितथ जे अचेतनताक ्ांरचना भाषा ्न ि ै । जखन \nबच्चा भाषा ्ीखैए तखन ओकरा एकिा चेन्ह लेल एकिा र्ब्द स्खाओल \nजाइ ि ै । इच्छा , रुनि आ आन ई तीनिा तथ्य लाकान नीक जकाँ राखै ितथ। \nइच्छा आवश्यकता आ माांगनाइ दुनू अति मुदा एकरा ऐ दू रूपमे नवखांनडत नै   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 5 \nकएल जा ्क ै त अति। आनक वणसनमे रुनि आ ररर्कतता अबैत अति। नवषय \nअथसक क्षजणक प्रभाव अति आ ई आन ्न हएत जखन ई आभा्ी हएत आ \nरुनिक कारण बनत , ज इ्ँ इच्छाक उदय हएत।  \nउत्तर उपननवेर्वादक तीन नवचारक ितथ - होमी भाभा (फोको आ लाकान्ँ \nलग) , गायरी चक्रवती स्पीवाक (फोको आ ड े रीडा्ँ लग) आ एडवडस ्ईद \n(फोको्ँ लग) जे उपननवेर्वादीक पूवसक धूतसताक , सर्तथलता आददक \nधारणाक लेल कएल गेल कायस आ स्द्धाांतीकरणक व्याख्या कर ै  ितथ।  \nर े मडड नवसलयम्क ्ांस्क ृ ततक अध्ययन ्ानहत्यक आर्थिक स्स्थतत्ँ ्मबन् ध \nद े खबैत अति।  \nनव इततहा्वाद इततहा्क र्ब्दर्ास्र आ र्ब्दर्ास्रक ऐततहास्कताक \nतुलना कर ै त अति।  \nएलीन र्ोवाल्िर मनहला लेखनक मानस्क , जैनवक आ भाषायी नवर्े षताक ेँ  \nतचन्न्हत कर ै  ितथ।  \nस्मोन डी. बेवोइर नारीक नारीक प्रतत प्रततबद्धतामे वगस आ जाततक ेँ  (जकर \nबादक नारीवादी स्द्धाांत नवरोध क े लक) बाधक मानै  ितथ।  \nवजीननया वुल्फ नारी लेखक लेल आर्थिक स्वतांरता आ ननजताक ेँ  आवश्यक \nमानै  ितथ। नहनकर नवचारक ेँ  क्रान्न्तकारी नै  मानल गेल।  \nमेरी वोल्स्िोनक्रा फ्ि नारी सर्क्षामे क्रान्न्त आ औतचत्यक सर्क्षाक ेँ  ्त्ममसलत \nकरबापर जोर द े लनन।  \nनव ्मीक्षा - इसलएि कनवतामे भावनाक प्रधानताक नवरोध क े लन्न्ह आ एकरा \nगएर वैयक्र्कतक बने बाक आग्रह क े लनन। नवम्ैि आ वडसस्ले कहलनन जे  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकनवक उद्देश्य वा ऐततहास्क अध्ययनपर ्मीक्षा आधाररत नै  रहत।  ई \nपाठकपर पड़ल भावनात् मक प्रभावपर ्ेहो आधाररत नै रहत कारण ्े ्ापेक्ष \nअति। ओ आधाररत रहत वास्तनवक र्ब्दर्ास्रपर।  \nनफसलप स्डनी्ँ अां ग्रेजी ्मीक्षाक प्रारमभ द े न्ख ्क ै  िी - ओ कनवताक ेँ  \n्ौन्दयस, अथस आ मानवीय नहतमे द े खलन्न्ह।  \nजॉन ड्राइडन - प्राचीन ्ानहत्यमे नै ततक प्र वचनपर आ एकर लाभ -हाननपर \nनवचार क े लनन।  \n्ैमुअल जॉन्न ्े र्क्नपअरक नािकमे हास्य आ दुखद तत्वपर सलखलन्न्ह।  \nरू्ोक रोमाांर्वाद मनुर्कखक नीक हेबापर र्ां का नै  कर ै ए (र्कलास्कल \n्मीक्षक र्ां का कर ै  ितथ मुदा नव -र्कलैस्कल कहै ितथ जे मानव स्वभाव्ँ \nदूनषत अति मुदा ्ांस्था ओकरा नीक बना ्क ै ए) मुदा ्ांगे ई कहैए जे ्ांस्था \n्भ दूनषत अति आ मार दूनषत लोकक मदतत कर ै ए।  \nआधुननक स्स्थततवाद -्ानहत्यक अवस्स्थततपर कोनो प्रश्न तचन्ह नै - पर \n्ांरचनावाद प्रहार क े लक आ तकरा बाद लेखक स्वयां सलखल िेकस्िक \nनवश्लेषण करबाक अतधकार गमेलक। उत्तर ्ांरचनावाद कहलक जे ्ानहत्य  \nओइ्ँ आगाँक वस्तु अति जे ्ांरचनावाद बुझैए।  \nउत्तर-्ांरचनावादक एकिा प्रकार अति उत्तर आधुननकताक।   उत्तर \n्ांरचनावाद कहलक जे ्ानहत्यमे ्ांरचना ्ांस्क ृ तत आ स्द्धान्त मध्य कायस \nकर ै त अति जत्तऽ नकि ु  भाव आ ्ोच वांतचत अति जे ननरन्तरताक नवरोध \nकर ै ए।  \nनवखडडनवाद आ उत्तर आधु ननकता उत्तर ्ांरचनावादक बाद आयल।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 7 \nउत्तर उपननवेर्वाद उपननवेर्क नव रूपक ेँ  नै मानै ए आ अव्यवस् थाक स्द्धाांत \nजेना अ्फल उद्देश्यक ेँ  उतचत पररणाम नै  भेिबाक कारण मानै ए।  \n्ांरचनावाद दतमत कर ै बला पािात्य व्यवस् था आ ्माजपर चोि कर ै ए आ ऐ \n्ँ मार्क्सवादक ेँ  बल भेिलै (अलथूजर)।  आधुननकतावादी -स्स्थततवादी, नव \n्मीक्षा, ्ांरचनावाद आ उत्तर ्ांरचनावादक बाद नवखडडनवाद आ उत्तर \nआधुननकतावाद आयल जकरा नवलन्मबत पूँजीवाद कहल गेल (फ्र े डररक \nजेन्न)।  \n१९७० ई.क बाद आधुननक र्ब्द एकिा स्द्धाांतक रूप लऽ लेलक ्े उत्तर -\nआधुननक र्ब्द पाररभानषक भेल जकर नजररमे लौनक क महत्वपूणस नै  रहल। \nआधुननक काल धररक ्भ जीवन आ इततहा् अमहत्वपूणस भेल आ खतम \nभेल। ई स्द्धाांत भेल इततहा्ोत्तर , नवका्ोत्तर आ कारणोत्तर। ्त्य आ \nआप्ी जुड़ावक महत्व खतम भऽ गेल।  \nजादुइ वास्तनवकतावादमे वास्तनवक स्स्थततमे जादुइ वस्तुजात घोस्आओल \nजाइत अति। रचनाकार ऐ त रहक प्रयोग कऽ वास्तनवकताक ेँ  नीक जकाँ \nबुझबाक प्रया् कर ै  ितथ।  \nउत्तर आधुननक पािात्य बुजुसआ दृश्य -िव्य मीनडयाक प्रयोक कऽ अ्मता , \nअन्याय आ वांतचतक अवधारणाक ेँ  मार र्ब्द कहै ितथ जे ्मता , प्रात्प्त आ \nन्यायक लगक र्ब्द अति। गरीबी जे पािात्यमे ्मस्या नै  अति ्े आ इ \nभारत आ ने पालमे पैघ ्मस्या अति।  \nउत्तर आधुननकता नारीवादक आ मार्क्सवादक नवरोधमे अति आ एकर \nनारीवाद आ मार्क्सवाद   नवरोध क े लक अति। जेना ऐततहास्क नवश्लेषणक \nपक्षमे मार्क्सवाद अति आ ओइ्ँ ओ अपन स्द्धाांत फ े र्ँ ्र्र्कत क े लक \nअति , ्ांरचनावाद -उत्तर-्ांरचनावाद आ उत्तर आधुननकतावादक पररप्रेक्ष्यमे।  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमार्क्सवाद लौनकक पक्षपर जोर द ै त अति मुदा तेँ ई उपयोनगतावाद आ \nचावसकक दर्सनक लग नै  अति , कारण उपयोनगतावाद आ चावसकवाद मार \nर्ारीररक आवश्यकताक ेँ  ध्यानमे रखैत अति। नारीवादी दृतिकोण ्ेहो उत्तर \nआधुननकतावादक यथास्स्थवादक नवरोध क े लक अति कारण यावत ्े खतम \nनै  हएत ताधरर नारीक स्स्थततमे ्ुधार नै  आओत।  \nड े रीडाक नवखडडन पद्धतत ऊ ँ च स्थान प्राप्त रचना/ लेखक क ेँ  नीचाँ लऽ अनै त \nअति आ ननचुलकाक ेँ  ऊपर।  \nरोलेडड बाथे् सलखै ितथ जे जखन क ृ तत रचनाकार्ँ पृथक भऽ जाइए आ \nओकर नवश्लेषण स्वतांर रूपेँ होमए लगै ि ै  तखन क ृ तत महत्वपूणस भऽ जाइए \nजकरा ओ रचनाकारक मृत होएब कहै ितथ।  \nउत्तर-्ांरचनावाद ्ांरचनावादक ्मपूणस आ ्ुगदठत हेबाक अवधारणाक ेँ  \nमानि द े लक।  \n्ौ्रक भाषा स्द्धान्त - बाजब/ सलखब , वास्तनवक ्मएक ्ानहत्य वा \nऐततहास्क पररप्रेक्ष्यक र्ब्दर्ास्र , महत्वपूणस कोनो क ृ तत वा मनुर्कख अति , \nमहत्ता एकिा भाव अति , वास्तनवक ्मएमे भाषा वा एकर ऐततहास्क \nपररप्रेक्ष्य; मुदा एकरा ्ेहो ड े रीडाक नवखडडन स्द्धान्त उल्िा -पल्िा करए \nलागल।  \nनारीवादी दृतिकोण कहैए जे ्भिा स्द्धाांत पुरुष द्वारा बनाओल गेल ्े ओ \nस्द्धाांत पूणस व्याख्या नै  कऽ ्क ै ए।  \n्रल मानवतावाद ऐ स्द्धाांत ्भक नवरुद्ध आएल मुदा ई ्ेहो एकिा स्द्धाांत \nबनन गेल। ्ाथसक ्ानहत्यक ननमासण एकर अन्तगसत भेल।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 9 \nमनोनवश्लेषण आ द्वन्द्वात्मक पद्धतत जकाँ फ ु नकयामा आ ड े रीडाक नवश्लेषण \n्ेहो ्ांश्लेनषत भऽ ्मीक्षाक लेल स्थायी प्र ततमान बनल रहत।  \nतँ ्ानहत्य आदर्सवादी , प्रक ृ ततवादी, यथाथसवादी, मानवतावादी , \n्ामाजजकतावादी वा अनुभवक ेँ  महत्व द े मयबला ज्ञाने न्न्िय -यथाथसवादी \nहुअयअ। बा प्रयोजनमूलक हुअय , ऐमे उपयोनगतावाद , प्रयोगवाद, \nव्यवहारवाद, कारणवाद , अथसनक्रयावाद आ फलवाद ्भ ्त्ममसलत अति।  ई \n्भ्ँ आधुननक दृतिकोण अति।  \nजुसलया नक्रस्िोवाक अनु्ार े  बेिा अपनाक ेँ  माय्ँ दूर कर ै त अति , मुदा बेिीमे  \nओ लय , ओ गुण रनहते ि ै  ्े ओ दूर होइतो माय्ँ , ्ांस्क ृ तत्ँ लग रहैत \nअति। जुसलया नक्रस्िोवाक पुरुख , आ ओकर ए ं ठीक कारण यएह अति।  \nजूसलया नक्रस्िोवा अपन प्रस्तुतत \"वडस, डायलॉग एडड नोवल\"मे इडिर -\nिेर्कस्िुअसलिी माने  अन्तर -पाठ्यताक ्ांकल्पना द े लन्न्ह , मने कोनो पाठ \nएकिा द े बारमे बन्न नै  रनह ्क ै ए। ्े ओ पाठक ेँ  ्ांकलन कहै ितथ। पाठ \nअभ्या् आ उत्पादनक नवषय अति। ्े पनहने ्ँ ्माज -्ांस्क ृ ततक पाठ आ \n्ानहत्त्यक पाठ दू तरहक स्वर ननकालैत अ ति। नवचारधाराक ्ांघषस आ \nतनावक ेँ  पाठ ्मानहत कर ै त अति। जुसलया नक्रस्िोवाक अनुद ै र्घयस ्मबन्ध \nबला धूरीमे ्ोझे लेखक आ पाठकक बीच वातास होइ ि ै । माने सलफाफक \nबौस्तु आ सलफाफपर सलखल पता क े र बीच ्ोझे वातास होइ ि ै । मुदा जुसलया \nनक्रस्िोवाक उध्वासधर ्मबन् ध बला धूरीमे  \"पाठ\" मूलधाराक ्ानहत्य ्ांगे  \n्ेहो आ एकिा िोि कालावतधमे भेल घिनाक बीच वातास कर ै त अति।   माने  \nपाठ आ ओकर ्न्दभसक बीच वातास होइ ि ै , एक लेखकक पाठ दो्रक \nलेखकक पाठ ्ांग वातास कर ै ए। ई दुनू धूरी जखन एक दो्राक ेँ  कािैए तखन \nर्ब्द बा पाठ उत्पन्न होइए जइमे कम्ँ कम एकिा  आर पाठ पढ़ल जा \n्क ै ए। जुसलया नक्रस्िोवा बोली -बानीक ेँ  यथावत राखबाक आ नकि ु  पाठ , जे   10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमनुर्कख्ँ अलग अति , क े र रूपमे लेखकक अतधकार आ कतसव्यक वणसन \nकर ै त ितथ। जूसलया नक्रस्िोवाक प्रस्तुतत \"वडस , डायलॉग एडड नोवल\" \nतमखाइल बाखततनक ्ांकल्पनाक ेँ  आगाँ बढ़बैत अति। ्ांगनह जुसल या \nनक्रस्िोवा भाषाक ्ांक े त आ प्रतीकक रूपमे ्ेहो नवश्लेषण कर ै त ितथ। \nजखन बच्चा ्ांक े तक रूपमे , लय्ँ गप कर ै त अति तँ ओइमे ्ांरचना नै  होइ \nिै , अथस नै  होइ ि ै । मुदा जखन ओ पैघ होइए तँ ओकरा अपना आ आनमे \nअन्तर बुझाइ ि ै , ओ बाजऽ लगैए आ अङना्ँ बहराइए। आ तकरा बाद ओ \nअपनाक ेँ  मा य्ँ दूर कर ै ए। मुदा ओ लाक्षजणक ्ँ एकदममे दूर नै होइए वरन् \nलाक्षजणक आ प्रतीकात्मकक बीचमे झुलैत रहैत अति। लाक्षजणक स्री गुण , \n्ांगीतमय , कनवता आ लय ्ँ  युर्कत ; आ प्रतीकात्मक पुरुष गुण , नवतध आ \n्ांरचना्ँ युर्कत रहैत अति। ्े चलतचर आददमे मनहलाक र्रीरक आ ओकर \nनकरदारक  जे अवमूल्यन पुरुष द्वारा कएल जाइत अति ्े मायक र्रीर द्वारा \nओकर अस्स्तत्वक खतराक डर अति। मुदा बेबी चाइल्ड अपन माय्ँ लग \nरहैत अति ्े  ओ लाक्षजणक स्री गुणी , ्ांगीतमयी , कनवता आ लय ्ँ बेर्ी \nयुर्कत रहैत अति , ्े ओ मायक ेँ  अस्वीकार तँ कर ै त अति मुदा ओकर े ्ँ \nअपनाक ेँ  पररभा नषत कर ै त अति। जाक ड े रीडा योनन क े न्न्ित नवखडडनात्मक \nस्द्धान्त्ँ नारीवादी नवचारधारामे जे हस्तक्षेप कर ै  ितथ तकर कोने ल ्मथसन \nकर ै त ितथ आ गायरी चक्रवती स्पीवाक स्वागत। नकि ु  दार्सननक नवचारधारा \nजइ प्रकार्ँ योनीक ेँ  अप्रत्यक्ष रूपेँ महत्व दइए ततऽ ड े रीडा द्वारा योनन -क े न्न्ित \nदृतिकोणक ्ीमाक प्रतत ध्यानाकषसण एकिा ्ाथसक हस्तक्षेप अति आ तइ्ँ  \nप्रतीकक घिकक फ े र्ँ एकिा प्रनक्रयाक अन्तगसत पररभाषा द े ब ्मभव भेल \nअति। ड े रीडा आप्मे होइबला ्मवादक गुणनखडडक अ्मभाव्यताक ेँ  \nद े खबै ितथ , ओकरा ्रल नै  कएल जा ्क ै ए। ्े स्री क ेँ  अनुमान आ ज्ञानक \nवस्तुक रूपमे नै  द े खल जेबाक चाही। पुरुषत्वक ्ापेक्ष नारीवादक ेँ  नै  द े खबाक \nचाही वरन्  नारीवाद लेल एकिा अलगे मोहाबरा बने बाक खगता अति। ्े  \nपाठ, ड े रीडा कहै ितथ , मोिामोिी एकिा राजनै ततक कायस अति जे र्क्र्कत - विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 11 \n्मबन्ध बा तकरा लेल होइत वातासक रूपमे परर भानषत कएल जा ्क ै ए। मुदा \nड े रीडापर आरोप अति जे ओ नारीक अबाजक ेँ  पुरुष द्वारा अतधगृहीत करबाबय \nचाहैत ितथ , नारीक एतेक यत्न्ँ जे बकार फ ु िल िन्न्ह , जे ओ अपना लेल \nबाजज रहल ितथ , ्े अतधकार ओकरा्ँ िीनऽ चाहैत ितथ। ड े रीडाक ेँ  \nमनहलाक ददन -प्रततददनक होइत ्मस्या आ र्क्र्कतहीनता ्ँ कोनो मतलब नै  \nिन्न्ह। ड े रीडा नवखडडनात्मक पद्धततक ेँ  नीक आ धनात् मक रूपमे लइ ितथ आ \nनारीवादक ेँ  अस्स्तत्वक तत्त्वमीमाां्ाक/ तक स क द्व ै धक रूपमे राखैत ितथ , जेना \nपुरुष स्री। ड े रीडा पािात्य दर्सनक क े न्ि आधाररत ्ांरचनाक मोहक ेँ  उघार \nकर ै त ितथ।   ्ौस्योरक भाषानवज्ञा न्ँ प्रेररत ्ांरचनावाद ्ाांस्क ृ ततक \nअस्स्तत्वक वैज्ञाननक नवश्लेषणक प्रया् कर ै त अति। लेवी स्रॉ्क \n्ांरचनात्मक मानव नवज्ञान ्एह लोकगाथा लेल कर ै त अति। तनहना \n्ानहत्यमे गद्य आ पद्य लेल ्ांरचनात्मक नवश्लेषणक प्रया् कएल जाइत \nरहल अति। मुदा ड े रीडा एकरा उघार कर ै त ितथ , ्ांरचनावाद अपन नवश्लेषण \nलेल एकिा ठो् आधार ताक ै त अति , व्यवस्थाक बाहर एकिा क े न्ि जइ्ँ  \nओ एकर वैज्ञाननक नवश्लेषण कऽ ्कय , मुदा ्े मार दार्सननकक आभा् \nमार अति। माने  कोनो लोकगाथाक कोनो स्थायी बा ननधासररत ्ांरचना क े ना \nभऽ ्क ै ए। ्े लोककथा बा लोक गाथाक ्ांरचनाक अध्य यन करबा लेल \nअहाँक ेँ  ओ नवचार बा ओ क े न्ि , जकर आधारपर अहाँ एकर नवश्लेषण करऽ \nचाहैत िी , ननधासररत करऽ पड़त। ड े रीडा कहै ितथ जे कोनो ्ांरचना लेल \nओकर ्ांकल्पना -नवचार आवश्यक अति , फ े र िुकड़ी -िुकड़ी जोनड़ कऽ अहाँ \nओकरा बनायब। मुदा नबनु अन्त ्ोचने  ्ांरचना ्मभवे नै  अति। आ  ्े \n्ानहत्यमे ्ेहो अति। यावत अहाँ कोनो रचना लेल एकिा स्वयांस्द्ध अथस नै  \nतानक लैत िी ओकर ्ांरचना अहाँ नै  तानक ्क ै  िी , कारण अथस माने  अन्त \nओकर ्ांरचनाक ं  ननधासररत कर ै त अति। ्े ्ांरचनावादीक ेँ  अथस पनहननहये्ँ \nपता रहै ि ै  आ तखने  ओ ओकर नवसभन्न अांग आ तकर आप्ी ्मबन्ध क ेँ  \nनवश्लेनषत कऽ ्क ै ए। आ यएह नवश्लेषण्ँ पनहले ज्ञात स्वयांस्द्ध अथस अति  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nड े रीडाक क े न्ि। आ ड े रीडा कहै ितथ जे यएह ननधासररत कर ै त अति जे पाठक \n्ांरचना क े ना बनत , कोन अांगक ेँ  लेल जायत आ कोन अांगक ेँ  िोड़ल जायत। \n्े जखन हम ्ानहत्यक ्ांरचनाक नवश्लेषण कर ै त िी तँ ओकर अथस  आ \nओकर प्रभावक गप कर ै त िी तँ हम ओइ ्ांरचना्ँ ओइ तत्त्व ्भक ेँ  \nतचन्हबाक , फराक करबाक प्रया् कर ै त िी जे ओइ प्रभाव लेल उत्तरदायी \nअति , ्े ओइ ्मभानवत पैिनसक ेँ  हम िोनड़ द ै त िी जे ओ प्रभाव नै  आनत। \n्े ई क े न्ि आरस्मभक स्थल अति ्ांरचनाक ेँ  बुझबाक हेतु। मुदा ई नवश्लेष णक ेँ  \n्ीतमत ्ेहो कर ै त अति। कारण क े न्ि अपनाक ेँ  स्स्थर रखबाक लेल \nस्तरीकरणक ननमासण कर ै त अति , आ ओकरा पर ननयांरण कर ै त अति। आ ई \nअथसक पूवस ज्ञान पाठकक पूवस इततहा् आ ्मकालीन आलोचना स्द्धान्त \nआ नवचारधारापर ननभसर ्ेहो कर ै त अति , ईहो ्भ तँ ्ांस्क ृ ततक अांग अति \nतखन क े ना एकरा ्भक ेँ  ्ांरचना्ँ दूर राखल जाइए जे एकरा ्भक ेँ  ्ीतमत \nकर ै ए मुदा अपने  एकरा ्भ्ँ ्ीतमत नै होइए ? ्े अपन नवश्लेषणक आधार \nकोनो स्थायी क े न्िक ेँ  बनायब एकिा नुस्खा द े ब ्न अति आ ई प्रततनक्रयावादी \nबा यथास्स्थततवादी स्स्थतत अति। आ ऐ ्ँ मानक आ गएर -तुलनात् मक स्वतांर  \nअथस ननकालबाक मार इच्छा स्द्ध होइए। ्े ई भ्रम जे हम ्ां रचना तानक \nरहल िी भ्रमे अति , वास्तवमे अहाँ पाठ्य ्ामग्री्ँ ्ांरचनाक ननमासण कऽ \nरहल िी।  \n्े ड े रीडाक उत्तर ्ांरचनावादमे ्ेहो क े न्िक नबना प्रारमभ नै  भऽ ्क ै त अति \nमुदा ओ ऐ स्द्ध नै  भेल स्वयांस्द्धक नवखडड नात्मक नवश्लेषणक आधारपर \nओइ क े न्िक ेँ  दो्र क े न्ि द्वारा स्थानापन्न कर ै त अति मुदा ई नव क े न्ि ्ेहो \nस्थायी नै  रहत।     \nतनहना ्ौस्योर ( Saussure) अपन प्रतीक स्द्धान्तमे प्रतीकक \nनवश्लेषण कर ै त ितथ जे कोनो र्ब्द जेना नबलानड़ - नबलानड़ अति कारण ओ  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 13 \nनकि ु  आन नै  अति। ्े र्ब्द अति प्रतीक तचन् ह आ जकरा ओ दर्ासबैत अति \n्े अति बौस्तु/ प्रतीक। मुदा ड े रीडा कहै ितथ जे  अहू लेल पनहने  एकिा \n्ांकल्पना आनऽ पड़ ै त अति। आ जँ अहाँ  प्रतीक तचन्हक ेँ  ननरपेक्ष बना द े ब जे  \nओकर कोनो प्रतीक्ँ ्मबन्ध नै  ि ै , जे स्वयांमे एकिा स्वतांर ्ांकल्पना अति \nआ कोनो प्रतीक/ बौस्तु्ँ ओकर कोनो प्रत्यक्ष ्मबन् ध नै  ि ै , मुदा तखन ई \n्ांकल्पना ्भ प्रतीक तचन्हक ेँ  पार कऽ जायत आ नकि ु ओ ्ूतचत नै  करत। \nआ जँ हम प्रतीक आ प्रतीक तचन् हक ेँ  एर्कक े  मानी तँ प्रतीक तचन् हक जनड़येपर \nचोि पहुँचत।  \n्े ्ौस्योरक स्द्धान्त तकासधाररतक नवपक्षमे अति जखन ओ कहैत अति \nजे प्रतीक तचन्हमे अहाँ प्रतीकक कोनो लक्षण नै  द े खू। मुदा जखन ओ कहैत \nितथ जे प्रतीक तचन्ह प्रतीकक ेँ  लजक्षत करबा लेल मार प्रयुर्कत होइत अति \nआ तेँ ओकर अधीन अति ओ तक स  आधाररत स्द्धान्तक पक्षमे बुझाइत ितथ। \n्े ड े रीडा कहैत ितथ जे प्रतीक आ प्रतीक तचन्हक ई स्पि भेद मान्य नै  अति , \nआ प्रतीकक ेँ  प्रतीक तचन्हक ऊपर द े ल वरीयता ्ेहो उनिेबाक खगता अति।  \nप्रतीक तचन्हमे अथस पनहननहये्ँ नवद्यमान नै  रहै ि ै । आ पूणस अथस कोनो एकिा \nप्रतीक तचन्हमे नै भेित। ्े पाठक ेँ  अहाँक ेँ  घोर -मट्ठा करऽ पड़त , आ ई अनन्त \nखोज दद् अहाँक ेँ  धक े ल त। ्े ई प्रतीक तचन्ह दो्र प्रतीक तचन्ह्ँ अपन \nअन्तरक आधारपर प्रतीक ननधासरण कर ै त अति , जतेक बेर्ी अन्तर ततेक लग \nअहाँ प्रतीक्ँ होइ िी। मुदा ई कनहयो नै हएत जे अहाँ ्भिा अन्तर तानक \n्कब। मुदा प्रतीक तचन्हमे बारमबारता हेबाक चाही , तखनो जखन एक प्रतीक \nतचन्ह सभन्न प्रतीकक ननधासरण कर ै त अति। आ ऐ लेल ओइ प्रतीक तचन्हक \nसलन्खत इततहा् जानब आवश्यक। ्े  प्रतीक तचन्ह नवसभन्न अथस आ कखनो \nकाल उल्िा अथस ्ेहो द े त।   14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्लेिो - प्लेिो कहै ितथ जे कोनो कला नीक नै  भऽ ्क ै ए नकए तँ ई ्भिा \nअ्त्य आ अवास्तनवक अति। प्लेिोक ई नवचार स्पािास्ँ एथ ं ् क ्ैन्य \n्ांगठनक न्यूनताक ेँ  द े खैत द े ल नवचारक रूपमे ्ेहो द े खल जएबाक चाही।  \nड े रीडा सलखै ितथ जे प्लेिो्ँ  ्ौस्योर ( Saussure) आ लेवी स्रॉ् धरर \n्भ सलखलाहा्ँ ऊपर बजलाहाक ेँ  राखै ितथ , कारण सलखब एकिा माध्यम \nअति , अ्ल चीज तँ वाणी अति।   ्ौस्योर सलन्खत रूपमे उच्चारण रुनिपर \nध्यान ददयाबैत ितथ। मुदा ड े रीडा कहै ितथ जे ओ ्भ नवर्े षता जे वाणीमे  \nि ै  ्े लेखनमे ्ेहो ि ै । आगाँ ओ कहै ितथ , प्रतीकक नवलुत्प्त वाणीमे \nनवचारक प्रत्यक्ष रहबाक भ्रम उत्पन्न कर ै ए। मुदा जँ  बाजल वाणीक ेँ  हम र े कॉडस \nकऽ कय ्ुनी तँ ओहो  सलखल अक्षर ्न प्रतीकक शां खले अति , जइमे \nनवसभन्न प्रतीकक ेँ  ओकर एक -दो्राक अन्तर ्ँ तचन्हल जा ्क ै ए। आ \nलेखन ्ेहो ्ामान्य लेखन आ तचर्ँ बुझा कऽ कएल लेखन , ऐ दू तरहेँ भऽ \n्क ै ए। 'अपन अवस्स्थततक तत्त्वमीमाां्ा ' एकर ्भक पािाँ अति। पािात्य \nदर्सनक 'अपन अवस्स्थततक तत्त्व मीमाां्ा 'मे जे मुख्य अति ्े  अति ्द्यः \nअनुभव - मुदा नवखडडनवाद कहैत अति जे एहेन कोनो अनुभव परा -भाषा \nस्तरपर नै  होइत अति , कारण ई अनुभव भाषाक माध्यमे्ँ तचन्हल जाइत \nअति। फ े र ई जे द ै वीय चेतना्ँ  हम परम ्त्यक ेँ  बुझैत िी मुदा नवखडडनवाद \nकहैत अति जे ई मार ्जसकक ्ृ जन अति। फ े र ईहो जे कोनो बौस्तुक पािाँ \n्त्य नुकायल अति , मुदा नवखडडनवाद कहैत अति जे  तेहन कोनो स्वतांर \nअस्स्तत्व नै  होइ ि ै , ्भिा ननमासण आ पुनर्निमासण व्यवस्था द्वारा होइ ि ै । ्े \n्ौस्योरक स्वतः उपस्स्थतत नकि ु  नै  अति कारण ्भिा व्यवस्थाक अन्तगसत \nननर्मित अति।  \nडेरीडा कहैत ितथ जे तक स  ऐ ्भिा दार्सननक तचन्तनक आधार अति , ्े कोनो \nअन्न्तम ्त्य आ नवश्वात्माक पररकल्पना द े ल जाइत अति जे ्वसज्ञानी अति।  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 15 \nमुदा ड े रीडा कहै ितथ जे ओ स्द्ध नै  भेल क े न्िक ेँ  कखनो गॉड , कखनो नवचार \nआ कखनो नवश्वात्मा कहल गेल आ ओ अपना्ँ नीचाँ नवसभन्न स्त रक ननमासण \nक े लक। ्े धमस गॉडक ेँ  परम ्त्य मानलक आ मनुर्कख आ आन रचनाक ेँ  ओ \nअपूणस आ नवरोधी; आ ई ्भिा क े न्ि बनल जे अपना नह्ाबे नवचार -व्यवस्था \nबने बाक दावा क े लक। मुदा एकरा ्भक ेँ  व्यवस्था्ँ ऊपर हेबाक चाही। ्े \nगॉडक स्वतांर रूप्ँ धमसक बाहर उपस्स्थतत हेबाक चाही। उत्तर ्ांरचनावादी \nनवखडडनवाद एहेन कोनो परा्त्यक उपस्स्थततक ेँ  आभा्ी मानै त अति , आ \nउत्तर ्ांरचनावादी एकरा भाषाक स्द्धाांतक पररणाम मानै त अति । ्े ऐ \nप्रतीक तचन्ह ्भक आप्ी खेलमे नकि ु  अथस कोनो नवचारधाराक हस्तक्षेप्ँ \nउच्च स्थान प्राप्त कर ै त अति आ ओकर दो्र अथस तकर पा िाँ जेबा लेल \nधक े ल द े ल जाइत अति। स्वतांरता , गणतांर , न्याय आदद ्न नवचारधारा \nहमरा ्भक जजनगीक भाग िी मुदा लागैए जे ओइ ्भ्ँ  हमरा ्भक \nजजनगीक बहुत रा् अथस ननकलल मुदा अन्वेषणक उपरान्त ओ ्भ दो्र \nनवचार्ँ बहार भेल बुझायत। कोनो ्ांकल्पना एहेन नै अति जइमे  \nदो्र   नवचार क अवर्े ष नै  भेिय।  \n\"गै्लाइटििग\"क प्रततकारमे अबैत अति स्िोरी ्ाइ ां ् , कोन कथा ्ुने ला्ँ  \nलोक आ ्माजपर की अ्र पड़त , ई ओइ आधारपर पूवस-नवश्लेषण कर ै त \nअति।आ स्िोरी ्ाइ ां ् ्ेहो ्एह कहैए , जे कथा ्ुनायत ्े करत राज , आ \nजे जत्ते कथा ्ुनाओत ्े तत्ते आगाँ बढ़त।  \n\"जे ्ुनबैए न्खस््ा ्े राज कर ै ए ऐ ्ां्ारपर\" - होपी अमेररकी कबीलाक \nलोकोक्र्कत।  \nकाव्यक भारतीय विचार: मोक्षक लेल कलाक अवधारणा , जे ना निराजक \nमुिा द े खू। ्ृजन आ नार् दुनूक लय द े खा पड़त। स्थायी भावक गाढ़ भऽ \n्ीजझ कऽ र् बनब - आ ऐ ्न कतेक र्क ्ीता आ राम अनुभव क े लन्न्ह   16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n(द े खू वाल् मीनक रामायण)। क ृ ष् ण भारतीय कमसवादक सर्क्षक ितथ तँ ्ांगमे  \nरस्क ्ेहो। कलाक स्वाद लेल र् स्द्धाांतक आवश्यकता भेल आ भरत \nनाट्यर्ास्र सलखलन्न्ह। असभनवगुप्त आनन्दवधसनक ध्वन्यालोकपर भाष्य \nसलखलन्न्ह। भामह ६अम र्ताब्दी , दडडी ्ातम र्ताब्दी आ रुिि ९अम \nर्ताब्दी, एकरा आगाँ बढ़ े लन्न्ह । र् स्द्धान्त : भरत :- नािकक प्रभाव्ँ \nर्क उत्पसत्त होइत अति। नािक कथी लेल ? नािक र्क असभनय लेल आ \n्ांगे र्क उत्पसत्त लेल ्ेहो। र् कोना बहराइए ? र् बहराइए कारण  \n(नवभाव), पररणाम  (अनुभाव ) आ ्ांग लागल आन वस्तु  (व्यसभचारी)्ँ। \nस्थायीभाव गाढ़ भऽ ्ीजझ कऽ र् बनै ए , जकर स्वा द हम लऽ ्क ै  िी। भट \nलोलि :- स्थायीभाव कारण -पररणाम द्वारा गाढ़ भऽ र् बनै त अति। \nअसभने ता -असभने री अनु्न् धान द्वारा आ कल्पना द्वारा र्क अनुभव कर ै त \nितथ। लोलि कनवक ेँ  आ ्ांगमे िोता -दर्सकक ेँ  महत्व नै  द ै  ितथ। र्ौनक :- \nर्ौनक र्ानुभूतत लेल दर्सकक प्रदर्सनमे पैस् कऽ र ् लेब आवश्यक बुझै \nितथ , घोड़ाक तचरक ेँ  घोड़ा ्न बूजझ र् लेबा ्न। भटनायक कहै ितथ जे \nर्क प्रभाव दर्सकपर होइत अति। कनवक भाषाक ेँ  ओ सभन्न मानै त ितथ। \nर््ँ िोता -दर्सकक आत्मा , परमात्मा्ँ मेल कर ै ए। र्क आनन्द अति \nस्वरूपानन्द। आ ऐ्ँ होइत अति आत्म -्ाक्षात्कार। र् स्द्धान्त िोता -\nदर्सक -पाठक पर आधाररत अति। ई िोता -दर्सक -पाठकपर जोर द ै त अति।  \nध्वनन स्द्धान्त: आनन्दवधसन ध्वन्यालोक - ्ानहत्यक उद्देश्य अथसक ेँ  परोक्ष रूपेँ \nबुझाएब वा अथस उत्पन्न करब अति। ई स्द्धान्त द ै त अति परोक्ष अथसक \n्ांरचना आ कायस , र् माने  ्ौन्दयसक  अनुभव आ अलांकारक स्द्धान्त। \nआनन्दवधसन काव्यक आत्मा ध्वननक ेँ  मानै त ितथ। ध्वनन द्वारा अथस तँ परोक्ष \nरूपेँ अबैत अति मुदा ओ अबैत अति ्ु्ांगदठत रूपमे। आ ऐ्ँ अथस आ \nप्रतीक , ई दूिा स्द्धान्त बहार होइत अति। ऐ्ँ  र्क प्रभाव उत्पन्न होइत \nअति , ऐ्ँ र् उत्पन्न होइत अति । न्याय आ मीमाां ्ा ऐ स्द्धान्तक नवरोध  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 17 \nक े लक , ई दुनू दर्सन कहैत अति जे ध्वननक अस्स्तत्व कतौ नै  अति , ई पररणाम \nअति अनुमानक आ ्े पनहननहये्ँ लक्षणक अन्तगसत अति। आ ्े ्भ र्ब्द \nद्वारा वर्णित हएब ्मभव नै  अति।  \nस्फोि स्द्धाांत: भतृसहरीक वाकपदीय कहैत अति जे र्ब्द आनक वा र्कयक अथस \nस्फोि द्वारा ्ांवानहत अति। वणस स्फोि्ँ वणस , पद स्फोि्ँ र्ब्द आ वार्कय \nस्फोि्ँ वार्कयक ननमासण होइत अति। कोनो ज्ञान नबनु र्ब्दक ्मबन् धक \n्मभव नै  अति। ई भारतीय दर्सनक ज्ञान स्द्धान्तक एकिा भाग बनन गेल। \nअथसक ्ांप्रेषण अक्षर, र्ब्द आ वार्कयक उत्पसत्त नबन ्मभव अति। स्फोि \nअति र्ब्दिह्म आ ्े अति ्ृजनक मूल कारण। अक्षर , र्ब्द आ वार्कय ्ांग-\n्ांग नै  रहैए। बाजल र्ब्दक फराक अक्षर अपनामे र्ब्दक अथस नै अति , र्ब्द \nपूणस हएबा धरर एकर उत्पसत्त आ नवनार् होइत रहै ि ै । स्फोिमे अथसक ्ांप्रेषण \nहोइत अति मुदा तखनो स्फोिमे प्रात्प्त  ्मए वा ्ांचारक कालमे अक्षर , र्ब्द \nवा वार्कयक अस्स्तत्व नै  भेल रहै ि ै । र्ब्दक पूणसता धरर एक अक्षर आर नीक \nजकाँ क्रम्ँ अथसपूणस होइए आ वार्कय पूणस हेबा धरर र्ब्द क्रम्ँ अथसपूणस \nहोइए। ्ाांख्य, न्याय,  वैर्े नषक , मीमाां्ा आ वेदान्त ई ्भ दर्सन स्फोिक ेँ  नै \nमानै त अति। ऐ ्भ दर्सनक मानब अति जे अक्षर आ ओकर ध्वनन अथसक ेँ  \nनीक जकाँ पूणस कर ै त अति। फ्राां्क जाक ड े रीडाक नवखडडन आ प्रबाक \nस्द्धान्त स्फोि स्द्धान्तक लग अति।  \nअलांकार स्द्धान्त : भामह अलांकारक ेँ  ्मा्ोक्र्कत कहै ितथ जे आनन्दक \nकारण बनै ए। दडडी आ उद्भि ्ेहो अलांकारक स्द्धान्त क ेँ  आगाँ बढ़बै ितथ। \nअलांकारक मूल रूप्ँ दू प्रकार अति , र्ब्द आ अथस आधाररत आ आगाँ \n्ादृश्य-नवरोध , तक स न्याय, लोकन्याय , काव्यन्याय आ गूढ़ाथस प्रतीतत \nआधारपर। मममि ६१ प्रकारक अलांकारक ेँ  ७ भागमे बाँिै ितथ , उपमा माने  \nउदाहरण , रूपक माने  कहबी , अप्रस्तुत माने  अप्रत्यक्ष प्रर्ां ्ा, दीपक माने   18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवभाजजत अलांकरण , व्यततर े क माने  अ्मानता प्रदर्सन , नवरोध आ ्मुच्चय \nमाने  ्ांगबे।  \nऔतचत्य स्द्धान्त: क्षेमेन्ि औतचत्य नवचार चचासमे औतचत्यक ेँ  ्ानहत्यक मुख्य \nतत्व मानलन्न्ह। आ औतचत्य कतऽ हेबाक चाही ? ई हेबाक चाही पद , वार्कय, \nप्रबन् धक अथस, गुण, अलांकार , र् , कारक , नक्रया, ललिग , वचन , नवर्े षण, \nउप्गस, ननपात माने  फाजजल , काल , द े र् क ु ल , व्रत, तत्व, ्त्व माने  \nआन्तररक गुण , असभप्राय, स्वभाव, ्ार -्ांग्रह, प्रततभा, अवस्था, नवचार, \nनाम आ आर्ीवासदमे।  \nिॉम स्िोपाडसक र े नडयो नािक  “इन द ने निव स्िेि ” आ ओइपर आधाररत \nहुनकर नािक  “इस्डडयन इ ां क” र् स्द्धान्तक नवस्तृत चचास कर ै त अति। जॉन \nक े जक  “्ोनािाज एडड इडिरल्यूड ् ् ” मे ्ेहो र् स्द्धान्त आधाररत धुन \n्भ अति। ्ांगे ररचा नबस्वाल  “Analysis of John Donne's \nPoetry in the Light of Bharata's Rasa -Theory” \nसलखलन्न्ह जे कनव क ु लगुरु का सलदा् ्ांस्क ृ त नवश्वनवद्यालय , रामिेक्ँ \nप्रकार्त अति।  \n तमर्े ल फोको ( Foucault)क \"अनुर्ा्न ्ांस्था\" बा मनोवैज्ञाननक \nबािसन आ ह्वाइिहेडक \"गै्लाइटििग\" दुनूक लक्ष्य एर्कक े  ि ै । तमर्े ल फोकोक \n\"अनुर्ा्न ्ांस्था\" अति , ्ोझाँबलाक ेँ  अनुर्ा्नमे आनू आ तइ लेल \n्भक ेँ  आप्ेमे लड़ाउ , नकि ु क ेँ  पुरस्क ृ त करू आ जे अनुर्ा्नमे नै  अबैए \nतकरा आस्ते -आस्ते माहुर ददयौ। गै्लाइटििगमे ्ोझाँबला क ेँ  नवश्वा् \nददआओल जाइत अति जे अहाँ जे यथास्स्थततक नवरोध कऽ रहल िी ्े कोनो \nनवरोध नै , ई तँ ्भ कऽ रहल अति , अहाँ तँ नवरोधक नामपर नवरोध कऽ रहल \nिी आ ्े अपन कमी नुक े बा लेल। ऐमे ्माजमे वतसमान आधारभूत कमीक  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 19 \n्हायता ्ेहो लेल जाइत अति , आ आस्ते -आस्ते िारगेि बताह भऽ जाइत \nअति बा पलायन कऽ जाइत अति।  \nतम र्े ल  फोक ोक  ् भि ा नड् ीस्प्ल न र ी इांस्ि ीट्यूर्न  \"अन ुर्ा् न  ् ांस्था\" ज ेन ा \n्ानहत्य अकाद े मी , मैतथली अकादमी , मैतथली भोजपुरी अकादमी , आ \n्ानहत्य अकाद े मी द्वारा मान्यता प्राप्त कतथत सलिेर े री अ्ोस्ये र्न ्भ मूल \nधारा लग ि ै । ्गर रातत दीप जरय क ेँ  तमर्े ल फोकोक पररभानषत \nनड् ीस्प्ल न र ी इांस्ि ीट्यूर्न म े अन बाक  प्रया्  बहुत  दद न ् ँ क एल  ज ा र हल  ि ै ।  \n२ \nससद्धान्दतोत्तर (पोस्ट-थ्योरी) \nउत्तर-नवखडडनवादमे पोस्ि -थ्योरी (स्द्धान्तोत्तर) आयल।  \nबी्म र्ताब्दीक र्ुरुहेमे रू्मे रूपवाद र्ुरू भेल। ओ लोकनन ऐ नवश्वा्क ेँ  \nअस्वीकार कर ै त ितथ जे लेखकक नवश्वदृतिक असभव्यक्र्कत ्ानहत्यक रचना \nिल , वरन्  ओ मानै त ितथ जे  ई अति एकिा कानून र्ास्त प्रणाली। हुनका \n्भक लेल सर्ल्प आ रूप कथावस्तु्ँ बेर्ी महत्व रखैत अति। ओ ्भ \nमनोवैज्ञाननक ्मालोचना आ लेखकक जीवनी बा भोगल यथाथसक आधारपर \nरचना सलखल जाइ ि ै , ऐ दुनू धारणाक ेँ  नै  मानै त ितथ। ओ ्ानहत्यक प्रतत \nवैज्ञाननक दृतिकोणक ओकालत कर ै त ितथ आ मानै त ितथ जे ्ानहत्त्यक \nभाषा ्ामान्य भाषा्ँ अलग होइत अति , ओकर अलग स्वतांर अस्स्तत्व होइ \nि ै  आ ओक र नवश्लेषण स्वतांररूप्ँ हेबाक चाही नै  नक लेखकक जीवनमे ई \nभेलै , ओ भेलै ; बा मनोनवश्लेषणक आधारपर माने  ऐ ्ानहत्यमे हैमलेि अपन \nकर्ककाक हत्या कर ै मे नहचनकचाइत अति मुदा अनकर हत्या कर ै मे ओ नै  \nनहचनकचाइत अति कारण ओ स्वयां नपताक हत्या करऽ चाहैत िल आ \nकर्ककाक हत्या क े नाइ ओ करा अपन हत्या क े नाइ ्न लगैत ि ै  (फ्रायड); ऐ  20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतरहक मनोनवश्लेषणक आधारपर नै वरन्  ्ानहत्त्यक भाषाक जे पाठ ि ै , \nतकर आधारपर एकर नवश्लेषण हेबाक चाही।  \nफ्राां्क अल्बिस कामू जीवनक अयुर्कतता , जइमे ्ांकि आ भ्रम चारूकात \nप्रल ि ै , मे आस्थाक ्ा ं गर लऽ लऽ चलैबलाक ेँ  “दार्सननक आत्म हत्या” \nक े ननहार कहै ितथ। (१९४२) ्ुर्ीलक ्ानहत्यमे अहाँक ेँ  कत्तौ ्ुर्ील द्वारा \nऐ तरहक दार्सननक आत्महत्या नै  भेित। एकिा कलाकारक आत्महत्यामे \n्ेहो नै ।  \nफ्राां्क दार्सननक रोलेडड बाथ्् ्ानहत्य रचनाक बादक स्स्थततक ेँ  लेखकक \nमृत्यु कहै ितथ , आ कहै ितथ जे पाठ लेखकक की उद्देश्य रहै ओइ्ँ नै  वरन्  \nपाठक ओकर की व्याख्या कर ै ए , तइ्ँ ननधासररत होइए। (१९६७) \nफ्राांस्् फ ु क ु यामा कहै ितथ जे पन्िमक उदार -गणतांर नवरोधी नवचारधारा \n(माने  ्ामयवाद आ गणतांर ) क ्ांघषस्ँ ननकलल अन्न्तम नवका्क्रम अति , \nआ नकएक तँ आब एर्कक े िा नवचारधारा अति तेँ ई इतत हा्क अन्त अति। \n(१९९२) \nपाठकक ेँ  कोनो रचना नीक लगै ि ै  आ कोनो रचना नीक नै लगै ि ै , आ तेँ \n्ानहत्यक ्मीक्षा पाठक करत कोनो वाद नै । नव -नव स्द्धान्त पुरनक े  \nस्द्धान्त ्भक नूतन रूप अति , नव ढ़ ां ग्ँ पुरनक े  स्द्धान्त ्भक ररतमकर्क्ांग \nआ ररपैक े जजिग कएल जाइत अति। रचनाक पाठ मार  महत्त्वपूणस अति, \nओइले कोनो वाद नै  चाही। आ ऐ तरहे तार्किक प्रत्यक्षवाद आ नव तार्किक \nप्रत्यक्षवाद क दृतिकोण दद् पोस्ि -थ्योरी आयल अति।  \n \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 21 \n१.२.अांक ३९७ पर निप्पणी \nप्रणि कुमार झा \nनवद े ह ३९७म अांक पढ़ल। प्रमोद झा 'गोक ु ल ' क े र 'रननयाँ ' (कथा) एकिा \n्ामान्य कथा अति मुदा ऐ तरहक कथा पाठक क े  ्ामने  बेरमबेर एनए \nमानवीय ्ांवेदना क े र पुनर्ांचार होइत िईक। प्रेमर्ां कर झा पवन क े  आलेख \n-्भ गुणक खान - फलक राजा आम - पनढ़ मोन मधुरमय भ गेल। बच्चा रही \nत अपन गामक गा िी मे आ िहमोत्तरा -्ागरपुर आमक गािी मे , ्ुग्गा दीदी \nक े  आमक गािी , जलधारी कलम , मे कतेको कतेक आमक भेरायिी द े खइत \nिलीयई। कलमी आ ्रही दुनु प्रकार क े ।आब कहाँ ओ नामो ्ब याद रहल। \nमहानगरीय जजनगी मे त आब 5 -7 िा नकस्म द े ख लेल ्ैह बहुत िईक। मुदा \nऐ आलेख माध्यम ्े कतेको  आमक नाम फ े र ्े जजह पर चढ़ल। लेख मे \nआमक भोज्य गुण क े र ्ेहो बखान िईक। ई भेल त ननक गप्प , मुदा हमर \nमानब अति जे  ऐ प्रकार क े  भोज्य या तचनकत््कीय गुण यदद ले ख मे द े ल जा \nरहल होय त ्ांग मे लेखक क े र ्ांजक्षप्त पररचय हेबाक चानहए (यदद ओ \nतचनकत््ा या भोजन नवज्ञान ्े जुड़ल व्यक्र्कत िईथ) अन्यथा र्ोध क े  र े फ े र ं ् \nद े बाक चानहए जेकरा आधार पर भोज्य या तचनकत््कीय गुण क े  वणसन क ै ल \nगेल , जै ्े लेख बे्ी औथ ं निक होय। नवजय क ु मार तमि \"िी नवमल\" क े  \nकनवता कहलन्न्ह र्क ु नी मामा आ मुन्ना जी क े  गजल गुदगुदाब s बला िल।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n \n२.१.ननमसला कणस -अत्ग्नसर्खा खेप -४१ आ ४२ \n२.२.आचायस रामानां द मांडल - बुड़बक बेिा आज्ञाकारी  \n२.३.लालद े व कामत -मैतथली काव्य ्ांग्रह : ननह रहतै आब गाम  \n२.४.कल्पना झा - ३२म - ३५म र्ताब्दीक मैतथलीक न ं ओक ्ाक्षी कोबर घर \nतैयार  \n२.५.डॉ. क ै लार् क ु मार तमि - \"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\": ्मपादक - िी \nआर्ीष अनतचन्हार  \n२.६.आभा झा -भाषा आ ्ांस्क ृ ततक वैजश्वक प्र्ार लेल दत्ततचत्त ठाक ु र \nपररवार  \n२.७.प्रणव क ु मार झा- पोथी चचास : \"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\": ्मपादक - \nिी आर्ीष अनतचन्हार  \n२.८.पर मानन्द लाल कणस - भादव मा्क एकादर्ीक माहात्मय  \n२.९.प्रणव क ु मार झा- द तमस्िेक  \n२.१०.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा -अछििजल  \n२.११.डॉ प्रदीप क ु मार पबड़ा - मैतथली भाषा पररवार  \n२.१२.क ु न्दन कणस -बीहनन कथा -जय कमला/ पुिारर ्ब िोला  \n२.१३.रबीन्ि नारायण तमि - ्ीमाक ओनह पार (धारा वानहक उपन्या्)  \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 23 \n२.१.ननमसला कणस -अत्ग्नसर्खा खेप -४१ आ ४२ \n \nवनमषला कणष (१९६०- ), सर्क्षा - एम. ए. , नै हर - \nखराजपुर , दरभङ ् गा, ्ा्ुर - गोनढ़यारी (बलहा) , वत्तसमान ननवा् - \nराँची, झारखडड। झारखांड ्रकार मनहला एवां बाल नवका् ्ामाजजक \n्ुरक्षा नवभागमे बाल नवका् पररयोजना पदातधकारी पद्ँ ्ेवाननवृसत्त \nउपरान्त स्वतांर लेखन।  \n(अत्ग्न सर्खा मूल नहन्दी- स्वगीय जजतेन्ि क ु मार कणस , मैतथली अनुवाद - \nननमसला कणस)  \nअग्ननसिखा खेप -४१ आ ४२ \n४१ \nपूिष कथ ा \nउवसर्ी अपन वचन अनुरूप क ु रुक्षेर म ं  आनब गेल िलतथ पुरूरवा ्ाौं भ ं ि करवा \nहेतु । पुरूरवाअत्यांत प्र्न्न भेलतथ हुनका अपना ्मक्ष द े न्ख। कननक दूर पर \nएकिा घनगर वृक्ष क े  पाि ू  नुकायल तचर्ेना हुनक तमलन क े  प्रत्यक्षदर्ी \nिलीह।  \n \nआब आगू \n 24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"उवसर्ी... अहाँ... अहाँ... आनब गेलहुँ... तप्रयतमे!... अहाँ चसल एलहुँ... ओह \nतप्रयतमा..... अहाँ हमर ्मक्ष  िी!.....तप्रयतमा अहाँ हमर ्मक्ष िी! की हम \nअहाँ क ेँ  द े न्ख रहल िी! हम अहीं क ेँ  द े न्ख रहल िी! अथवा की ई हमर मार \nस्वप्न अति ! अहाँ ्त्ते  हमरा ननकि िी ? अहाँ नकि ु  त s बाजू तप्रयतमा!\" \nउवसर्ी उदा्ी भरल करुण हँ्ी हँ्ैत गांभीर भ s बजलीह - . -हँ तप्रय, हम \nकहने रही जे अ नगला ्ाल क ु रूक्षेर म ं  अवश्य भ ं ि करब ! आइ ओ ददन अति , \nहम अपन वचन अनुरूप एतय आनब गेल िी। हम वचन भांग ननह क े लहुँ।  \n\"अहाँ हमरो अपना ्ांग नकएक ननह ल s जाइत िी तप्रयतमे ? अहाँ हमरा \nनवरह -ज्वाला म ं  नवदग्ध करवा हेतु एत s नकएक िोनड़ क s चसल जाइत िी ? \nहम अहाँ ्ँ नवरह मे  मरर रहल िी। अहाँ क े  नवरह म ं  हम एतह धधनक रहल \nिी। अहाँ नबनु हम जीब s म ं  अ्मथस िी। हम मरबाक प्रया् कर ै त िी , मुदा \nमृत्यु तक हमरा लग ननह अबैत अति। हमरा ननह बुझना जाइत अति जे एहेन \nकोन र्क्र्कत अति जे हमरा जीनवत रान्ख रहल अति ,आ ओ नकएक हमरा \nमृत्यु वरण करवा ्ाौं रोनक  रहल अति। मुदा हम आब ननह जीबय चाहैत िी , \nआब हमरा अपना ्ांग ल s चलु तप्रयतमे! \"तप्रयतम! जीवन म ं  त s हमहूँ प्र्न्न \nननह भ s ्क ै त िी अहाँक नबनु , मुदा हमर नकि ु  ्ीमा अति। हम अपन प्राण \nक े  पररत्याग ननह क s ्क ै त िी ,ओनहना हम अहाँ क ेँ  र्ारीररक रूप ्ँ s कोना \nक s स्वगस लs जा ्कब। स्वगसक अतधपतत इन्ि ितथ , हुनक अनुमतत नबनु हम \nअहाँ क े  स्वगस ननह ल s जा ्कब। ओहुना इन्ि अहाँ क ेँ  ओतय कनहयो द े खय \nननह चाहतथन आ अहाँ क ेँ  पुनः धरती पर फ े क द े ल जायत\" - उवसर्ीक एक -\nएकिा र्ब्द करुण ददस ्ँ s भीज गेल िल। \"हँ , अहाँ ्त्ते कहलहुँ तप्रये , हमर \nननयतत  क े  लेख अति जे नबरहात्ग्न म ं  नवदग्ध होइत तड़नप -तड़नप दुख ्हैत \nरहब। अहाँ एनह म ं  नकि ु  ननह क 's ्क ै त िी , हमर कि कम करवा हेतु ?\" \n- पुरूरवा कानै त पुिलन्खन। \"हँ तप्रये! हम लाचार िी! हम लाचार िी तप्रये  \n!आ हमहूँ अहाँक दोषी िी। जँ  हमरा ई बुझल रहैत जे  हमर नवरह म ं  अहाँक \nभनवष्य एहन भs जायत त s हम कनहयो अहाँ ् s प्रणय याचना करवा हेतु  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 25 \nएनह धरती पर ननह आनबतहुँ। हम स्वयां ददन -रातत अहाँ क े  प्रेम म ं  तड़नप -तड़नप \nददवा -रासर व्यतीत कररतहुँ मुदा अहाँक ननकि ननह अनबतहुँ। एखनहुँ हम अहाँ \nनबनु ्ुखी ननह िी , हम अपन ्मय ददस म ं  नबताबै त िी। ओनहना पनहनहुँ हम \nरनहतहुँ मुदा अहाँक लग ननह अनबतहुँ। अहाँक स्स्थतत हमरा ् s ननह द े खल \nजा रहल अति\" - उवसर्ी कानन रहल िलीह। \"ननह तप्रये! एना ननह कहू! अहाँ \nहमर अतीत क े  अलांक ृ त क े ने  रही! महक प्रेम ्े s हमर जीवन म ं  ब्ांत आयल \nिल! जीवन ्फल उल्लस्त भेल िल!तप्रयतमे  ! लोक गवस ् s कहैत िल \nजे पुरूरवा क े  उवसर्ी भेिलतथ ! तप्रये! भनवष्य म ं  लोक धरती पर गवस ्ाौं  कहत \nपुरूरवाक प्रेम उवसर्ी ्ाौं िल!स्वगस अप््रा उवसर्ी ्ाौं ! ्वस्ुन्दरी अप््रा \nउवसर्ी ् s प्रेम भs गेल िल \" - आब पुरूरवा कने  मुस्क ु रायल िलतथ । ओ \nउवसर्ी क े  अपना आललिग न म ं  ्मेनि हुनका पर अननगनत चुमबन क े  वषास क s \nद े लतथ। \"अहाँ अपन ई क े हन दर्ा बनौने  िी तप्रयतम ? अहाँ क ेँ  एनह हालत मे \nद े खब हमरा ्हन ननह भ s रहल अति। अहाँ पनहने  जेकाँ ननह िी। अहाँ की \nिलहुँ आ कतथ बनन गेलहुँ ? एतेक पररवतसन! की अहाँ वैह चक्रवती ्म्राि \nिी! जकर आवश्य कता स्वगस तक क े  िल!आ आब अहाँ पृथ्वीक र्ा्न तक \nननह ्महारर पानब रहल िी! ओहो अहाँ िोनड़ द े लहुँ!की अहाँ क ेँ  अपन राज्यक \nअपन प्रजाक कनेको तचन्ता ननह अति ?\" उवसर्ी स््क ै त बज लीह । \"ननह \nतप्रय, हमर स्स्थतत आब कनहयो ननह ्ुधरर ्क ै त अति। तप्रयतमे! आब कोनो \nकाज हमरा ्ाौं  ननह भ s ्क ै त अति। हम अहरननसर् अहाँक नवरह ्ँ तड़पैत \nकखनहुँ कल्पनालोक म ं  नवचरण कर ै त अहाँ ्ाौं प्रणय ननवेदन कर ै त \nिी ,कखनहुँ अहाँ ्ांग रा् रचाबैत बने  बन घुमइिी।आ कखनहुँ काल हम \nअहाँक अनु्ांधान कर ै त नवस्तृत वान प्राांत म ं  भिक ै त िी। आब अहाँ क ेँ  िोनड़ \nने  हमरा नकि ु  मो न पड़ ै त अति आ ने मोन पाड़य चाहैत िी\" - पुरुरवा अपन \nस्स्थततक ्िीक नवश्लेषण क े लनन। \"हम अहाँ क ेँ  एकिा ्ममतत ददय \nतप्रयतम! अहाँ हमर प्रस्ताव स्वीकार करब ?\" उवसर्ी पुिलन्खन। पुरुरवा - \n\"जँ स्वीकार करवा योग्य होयत तखन हम अवश्य करब। अहाँक कोनो  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रस्ताव क ेँ  हम कनहयो अस्वीक ृ त क े लहुँ ? कहू, अहाँ की कह s चाहैत िी ?\" \n\"जँ अहाँ हमरा आप् प्राप्त करय चाहैत िी , तखन एनह वास्ते अहाँ गांधवसराज \nनवश्वव्ु क े  आराधना करू। जँ अहाँ क े  आराधना ्ाौं ओ प्र्न्न होयताह \nतखन ओ हमरा अहाँ क े  ्ाौंप द े ताह\" - उवसर्ी राजा क ेँ  आर्ाक नकरण \nद े खौलनन। जँ...जँ ई ्ांभव अति तखन हम कास्ल्हये ्ँ s स्वयां हुनकर \nआराधना प्रारमभ करब - आ्क ओनह क्षीण नकरण क े  झलक पानब पुरूरवा \nक ेँ  ह्रदय प्र्न्नता ्ाौं लहनक गेलनन । -हँ! अपना ्बहक तमलन क े  आब यैह \nएक िा मागस र्े ष अति , कारण आब हम अहाँ ्ँ s भ ं ि करबाक लेल धरती \nपर ननह आनब ्कब , हमरा लेल धर ती पर एबाक ्भ द्वार बन्न भ ऽ गेल \nअति।अहर्निर् हम अने क प्रहरी क े  मध्य घे रायल रहैत िी। हम कतहु अ्गर \nननह जा ्क ै त िी। हमरा पर अने क प्रततबांध लागल अति\" -उवसर्ी आब अपन \nस्स्थततक ्ांग ्मस्या क े  ्ांपूणस जानकारी अपन तप्रयतम क े  स्पि रूप ् s \nद े लतथ हुनका ्ामान्य स्स्थतत म ं  द े न्ख कs। \"त s...त s...आब बरख म ं  एक \nरातत लेल अबैत िी ्ेहो ननह आएब ?\" - पुरूरवा आियसचनकत भ s \nपुिलन्खन। -ननह तप्रयतम , हम आब ननह आनब ्क ै त िी। हँ! जँ s गांधवस \nराजा प्र्न्न भ s क s अहाँ क ेँ  हमरा ्ाौंप द े ताह , तखन हम प्र्न्नतापूवसक \nआनब क s अहाँ क े  ्मक्ष उपस्स्थत रहब।का रण तखन हमरा पृथ्वी पर एबा \nम ं  कोनो रोक -िोक ननह रहत। तखन हम आनब जायब अहाँ  लग। तखन त s \nब् अपना ्ब रहब!अपन प्रेम रहत!आ रहत अपना ्भक उज्जवल \nभनवष्य!\" - उवसर्ी पुरूवास क ेँ  आललिगन म ं  लैत बजलीह। नकि ु  क्षण पनहने  \nउवसर्ी क े  द्वारा द े खाओल आ्क क्षीण प्रकार् आब ददव्य नक रण बनन \nपुरूरवाक हृदय क ेँ  प्रकासर्त क s द े ने  िलनन। \"हँ! अहाँक प्रस्तावक कारणेँ \nहमर हृदय म ं  आ्क नकरण उत्पन्न भ s गेल अति , आब हम प्र्न्न िी \n!...बहुत....बहुत.....प्र्न्न!\" - पुरूरवा प्र्न्नतापूवसक मुस्क ु राइत बाजलतथ \n। आब प्र्न्न भ s ओ अपन तप्रयतमा क ेँ  अपन ्ुदृढ़ आ ललिगन मे बान्न्ह \nलेलनन। ओ उवसर्ी क े  आललिगनबद्ध क s प्रेमालाप करय लगलाह , हुनकर अांग - विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 27 \nप्रत्यङ ् ग क े  प्रेम ्s भरल स्पर्स कर ै त चुमबन लेमय लगलाह । उवसर्ी ्ेहो \nहुनकर प्रेम क े  ओनहना प्रेम ्ां s प्रत्युत्तर दs रहल िलीह पुरूरवा अपन \nउज्जवल भनवष्य क े  कल्पना म ं  उनब -डूनब रहल रहल िलाह मुदा उवसर्ी क े  \nहृदय क े  स्स्थतत! ओ त s मार हुनकनह बुझल िलनन! कारण ओ द े वलोकक \nअप््रा िलीह! ्ाधारण मनुर्कख ननह! मुदा पुरूरवा हुनकर द्वारा द े खाओल \nगेल स्वर्णिम आ्क नकरण क ेँ  अपन हृदय म ं  स्थानपत कय पूणसतः प्र्न्न \nिलाह । आब ओ दुनू डूनब गेल िलतथ अपन बहु  प्रतीजक्षत प्रणयरा् म ं  । \nपररवेर्क कोनो चहल -पहल ्ँ s अनसभज्ञ-अनजान भेल दुनू गोिे एक दू्र \nक े  आललिगन बद्ध कएने  एक -दू्रा म ं  मग्न िलतथ । एक -दू्र म ं  तमसित भय \nहुनक श्वा् -प्रश्वा् क े  ध्वनन नवतचर अनुभूतत करा रहल िल! अपन श्व्न \nक े  ध्वनन हुनका ्ब क े  एकिा ्ममोह क भाव ् s भरर रहल िल ! र्रीर क े  \nअांग एक दो्रा क े  ि ू  रहल िल! आ वातावरण म ं  प्रस्फ ु नित भ s रहल िल \nमार हुनका लोकननक रततक्रीड़ा जननत अस्पि आनां द पूररत ध्वनन!  \n४२ \nकथा एखन धरर \nउवसर्ी क े  पुरूरवा ्s भ ं ि होयत ि ै क आ ओ दुनू गोिे प्रेमालाप म ं  ननमग्न भय \nजायत ितथ । हुनक  तमलन तचर्ेना नुका क s द े ख रहल ितथ।  \n \nआब आगूू \nदूर पर ठाढ़ तचर्ेना स्स्थर दृति ् s पुरूरवा आ उवसर्ीक एनह अनुपम आ \nअपूवस तमलन नवस्स्मत भय द े न्ख रहल िलीह। हुनक प्रगाढ़ प्रणय द े न्खतनह \nहुनक हृदय ईष्यासक ज्वाला ्ाौं धधनक उठल। आब ओ अपन दुभासग्य पर \nदृतिपात क े लतथ।ओ हो अहर्निर् पुरूरवाक ओनह अक्षत प्रेम प्राप्त करवा लेल \nतरस् रहल िलीह। पुरूरवाक प्रणय म ं  डूनब ओहो अपन तन -मन क े  ्ुतध -\nबुतध नब्ारर द े ने  ितथ। ददन -रातत नवरहक वेदना ् s ्ांतप्त रहतथ। जखन  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनवरहक वेदना ्हबाक क्षमता ्माप्त भय गेलन्न्ह , तखन पीड़ा ्ाौं व्याक ु ल \nभय ओ मृत्यु क ेँ  वरण करबाक प्रया् क े लतथ । मुदा ओ मृत्यु क ेँ  वरण करबा \nम ं  ्फल ननह भेलतथ , ननयतत क े  हुनक मृत्यु स्वीकार ननह भेलन्न्ह! हुनक \nप्राण रक्षा कय लेल गेल! ओहो नकनका द्वारा! हुनक अपन तप्रयतम क े  \nद्वारा!अपन तप्रयतम क े  आललिगन म ं  आबद्ध ओ मृत्यु क े  मुख ् s आप् जीवन \nक े  द्वार पर पहुँतच गेलतथ। मुदा आब नवधना क े  ई क े हेन लेख अति!जानह पुरुष \nक े  ओ अपन प्राण ् s बे्ी प्रेम कर ै त ितथ , जकरा लेल ओ अपन जीवन क े  \nत्याग करवा हेतु तत्पर रहतथ ओ दो्रक आललिगन म ं  ्ुख क े  तलार् म ं \nितथ।भाग्यक क े हन नवड ां बना ! पुरूरवाक प्रेम अप्राप्य वस्तु क े  प्रतत ि ै न्न्ह, आ \nओ ्हज प्राप्त ितथ मुदा हुनका दद् पुरूरवा क े  कननको दृति ननह जाइत \nि ै न्न्ह। अलभ्य वस्तु प्राप्त करवाक कामना म ं  पुरूरवा अ्ाध्य कि ् s \nव्याक ु ल ितथ। मुदा तचर्ेना!ओ त s कोनो अलभ्य वस्तु प्रात्प्त क े  कामना \nननह क े लतथ ! जे ्ाध्य िल ओ स्वयां ओकर े  प्रात्प्त क इच्छा कर ै त ितथ! मुदा \nहुनका वास्ते ओ लभ्य वस्तु अलभ्य भय गेल। लभ्य क े  प्रात्प्त हुनका लेल \n्ांभव ननह रहल।्ेहो ओकरा लेल अप्राप्य भ ' गेल अति।्ाध्य वस्तुक \nप्रात्प्त ्ेहो अ्ांभव अति। एहना स्स्थतत म ं  आब हुनकर की हेतै भनवष्य ? \n्ममुख मार एकिा प्रश्नतचन्ह ठाढ़ अति।  ओ बहुतो काल धरर ्ोचैत \nरहलीह।ओहो नवरह -वेदना ्ँ s रस्त िलीह , मुदा हुनकर वेदना क ेँ  बुझय बला \nनकयो ननह िल , हुनकर नवरह ज्वाला तमझायत कोना ? हुनकर तप्रयतम हुनक \n्मक्ष िनन , मुदा ओ नहनका दद् एक बेर घुरर क ऽ तक ै त ननह िनन । ननह \nजानन भाग्य मे नवधाता की सलखने  ितथ ?्ृति कतास कतथ चाहैत ितथ ? \nतचर्ेना आब आर बे्ी पीड़ा ्हन ननह क s ्कलीह , हुनक चेतना नवलुप्त \nभय गेलनन। ओह चेतनाहीन भ s क s भूतम पर खस् पड़लीह। … रासर क े  \nअांततम प्रहर म ं उवसर्ी क े  अत्यांत दुखी हृदय ् s नवदा कएला क े  बाद पुरूरवा \nननकिस् थ कोनो उपयुर्कत स्थान क े  अन्वेषण म ं  प्रस्थान कs गेलातथ । एकिा \nएहन स्थान जे ्ुरजक्षत आ ननरापद होन्न्ह , जतय ओ ननर्विर्घन आराधना क s  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 29 \n्कतथ गांधवसराज नवश्वाव्ु क े  । नदीक कात मं  एक ्ुरजक्षत स्थान द े न्ख ओ \nति पर नकि ु  मुलायम घा् , पत्ती एवां नकि ु  लकड़ी एकसर कय िोि ्न \nपणसक ु िी बनौलनन । एक ददनक मेहनततक  बाद हुनकर क ु िी तैयार भ s गेलनन , \nजतय ओ र्ाांततपूवसक बैस् क s ननर्विर्घन तपस्या क s ्क ै त िलतथ।आब \nपणसक ु िी तैयार भेलाक उपरान्त ओ नदीक जल म ं  प्रवेर् क े लतथ। स्नान \nक े लाक उपरान्त ओ पणसक ु िी म ं आ्न लगा बैस् गेलाह , आ ध्यानमग्न भय \nतपस्या म ं  लीन भ s गेलाह। अपन ्मपूणस ध्यान ओ गांधवस-राज नवश्वव्ु म ं  \nक े न्न्ित क s तपस्या म ं  लीन भ s गेलतथ।ओ एनह कठोर तपस्या म ं अपन तन -\nमन क े  ्ुतध नब्ारर द े लनन। खैर , अपना क ेँ  नवस्मृत कय ओ गांधवस -राज \nनवश्वव्ु क े  ध्यान मे लीन भ s गेल िलतथ ।  \n \nक्रमिः \n \n \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n२.२.आचायस रामानां द मांडल - बुड़बक बेिा आज्ञाकारी   30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nआचायष रामानंद मंडल \nबुड़बक बेटा आज्ञाकारी \nखोक्ी गाांव मे एगो ्मृद्ध नक्ान रामबचन महतो रहलन।वो बी् नबघा \nजमीन क े  जोतननया रहलन। हुनका दू गो बेिा रहैन।  \nबड़का बेिा बेर्ी न पढ पायल। खींच खाांच क े  मैनरक पा् रहय। र्ुरूये ्े \nबड़ बेिा मनोहर अपन बाप क े  खेती गृहस्थी म ं  ्ांग पूर े  लागल।  \nअट्ठारह उमेर पूर ै त मनोहर क े  नबआह पड़ो् गाांव बराही क े  ्मृद्ध नक्ान \nचसलतर मांडल क े  बड़की बेिी ्ुनीता ्े भेल रहय। ्ुनीता ्ुन्दर आ ्ुर्ील \nरहय। वो मृदुभाषी आ व्यावहाररक रहय।अपन ्ा ् क े  खूब ्ेवा \nकरय।एकरा ्े एगो पोतो भेल रहय। पोता नकर्न बड ्ुांदर रहय। घर म ं  \n्भक े  दुलुरुआ रहय।  \nिोिका बेिा मनोर ां जन प्रततभावान रहय। पनहला नकला् ्े इ ां िर ्ाांइ् तक \nफस्ि क ै लक।वोकरा बाद आइ आइ िी क क े  अमे ररका मे इ ां जजननयर क े  नौकरी \nकर े  लागल। क ां पनी मे काज कर ै त अमेररकी  लैइकी ्े प्रेम नबआह क \nलेलक।रुपयो पै्ा घर े  न भेजे।फोन ्े कनहयो काल माय  -बाप ्े बात क \nलेबे।  \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 31 \nएनी माय  -बाप बुढ भे गेल।्ारा खेती गृहस्थी क े  काज मनोहर कर े  ्ांगे बाप \nमाय क े  ्ेवा ्ु््ास करय। रामबचन महतो नबमार पड़ गेलन।  \nगाांव क े  दो् मनहम   रामबचन महतो क े  द े खे आबय त हाल चाल पूि े ।एकिा \nददन मनोहर अपन बाप क े  गोर जतैत रहय।ओही ्मय रामबचन महतो क े  \nदो् राम ननहोरा राय आयल।  \nमनोहर बाजल  -गोर लगैय तियो राम ननहोरा काका। क ु ्ी पर बइठा।  \nराम ननहोरा बाजल  -ननक े  रहा मनोहर।  \nफ े र रामबचन महतो ्े रामननहोरा राय बाजल  -नकहो रामबचन नक हाल चाल \nहौअ। \nरामबचन महतो बाजल  -ठीक े  िी।  \nराम ननहोरा राय  -बड़का बेिा क े  नक हाल चाल हौअ।  \nरामबचन महतो खुर् होइत बाजल  -बड ननक।वो त खानदान क े  नाउ उच्च क \nद े लक।हमर पुतोहुओ अमेररकी हय आ बेिे वाला क ां पनी म ं  काज कर ै त \nहय।बेिो क े  अमेररका मे  नागररकता भ ं िे वाला हय।वोहो अमेररकन हो जायत।  \nराम ननहोरा राय बाजल  -हां। मनोर ां जन त उजजया गेलौअ।आ मनोहर क े  लेल \nनक ्ोच लोहु हय।  \nरामबचन महतो बाजल  -हो।एकरो पढाबे क े  लेल नक न क ै ली। एकरा त पढ े  \nमे मने  न लागैय। खींच खाांच क े  मैनरक त पा् क गेल। एकरा खेती गृहस्थी \nम ं  लगा द े सलय।इहे ्ारा खेती गृहस्थी द े खय हय। इहे अइ जमाना मे बुड़बक \nरह गेल।   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nराम ननहोरा राय बाजल  -हो रामबचन।एना न बोला।द े खा ,तू एगो ननक नक्ान \nिा।आनब बुढ भे गेला।पर ां च मनोहर पूरा खेती गृहस्थी ्ांभाल लेलको। पनहले \nही जेका ढ े र दू ्ौ मन धान गेहूां उपजा लेउ िौ।घर अन्न ्े भरल रहैय \nिौअ।हां। रुपया पै्ा क े  कननका  तांगी रहौअ िौअ।नक्ानी मे इ त रहैय ि ै य।  \nरामबचन महतो बाजल - हो राम ननहोरा। खेती गृहस्थी म ं  आनब नक राखल \nहय।लनड़का फनड़का पढ सलख क े  द े र् नवद े र् म ं  रहय ि ै य ,कमाई ि ै य ,अपना \nपररवार क े  त द े खैय ि ै य ,वोहे ननक रहय ि ै य।नाम गाांव होय ि ै य।आनब गाांव \n्माज वोकर े  ननक कहय िय।  \nराम ननहोरा राय बाजल  -हो परद े सर्या आन्खर परद े सर्ये होय ि ै य।   हो। झूठ े  \nप्रततष्ठे  म ं  लोग मातल रहय हय।द े खा।पाांच बरर् भे गेलो मनोर ां जन क े  \nअमेररका गेला। कनहयो दू गो रुपयो भेजलको हय।घुतमयो क े  कनहयो अलौ \nहय। लोग प्रततष्ठे  प्राण गांवैय हय। \nरामबचन महतो बाजल  -ठीक े  कहे िा हो रा म ननहोरा।कम ्े कम मनोहर \nआां न्ख क े  ्ामने  त रहय हय।खुब ्ेवा ्ु्ु्ास कर ै य हय। भले ्माज क े  \nनजर म ं  बुड़बक हय पर ां च बड आज्ञाकारी हय।  \nपोता नकर्न आनब पिना मे रनह क े  कमपिीर्न क े  तैयारी कर ै य हय।  \n-आचायस रामानां द मांडल , ्ीतामढ़ी।मो  -9973641075 \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 33 \n \n२.३.लालद े व कामत -मैतथली काव्य ्ांग्रह : ननह रहतै आब गाम  \n \nलालदेि कामत \nमैथथली काव्य संग्रह : नवह रहतै आब गाम \n \nकनववर िी राजनकर्ोर तमि क ृ त मैतथली कनवता ्ांग्रह ' ननह रहतै आब गाम \n' ्द्य:प्रकासर्त पोथीमे क ु ल १२२ पृष्ठ आ २९ गोि आधुननक कनवता \nअति ,जानहक दाम २०० िाका राखल गेल ि ै क। एनह वषस २०२४ मेँ इ पोथी \nभारतमे प्रकासर्त भेल अति ,जकर कनवजी स्वयां प्रकार्को ितथ। पनहल \nकनवता 'क सर्षसक \"ननह रहतै आब गाम\" क े ए पोतथक नामाकरण करल \nगेल अति। ऐ पोथीमे रचनाकार िी राजनकर्ोर तमि जी आम जनमा नज् \nलेल तचन्ता प्रकि कर ै त ि ै थ। भारतक े  आत्मा गाममे ब्ैत अति आ तेँ एनह \nद े र् क ेँ  क ृ नष प्रधान द े र् कहल जाइत ि ै क। गाम द े हातक े  जे ब्ाबि अदौ ्ँ  \n्ांरचनात्मक रहल ,्े आब उजनड़ - उपनि रहलैक अति। तकर कारण भेलैक \nजे गामक िीमन्त आ नवद्वतजन तथा नोकरी पेर्ा लोक नगरमे जा ब्ैत  \nअति। द े हातक लोक र्हर पर भाड़ बढ़ े ने  ि ै क जे पलायन क े ने  अति ्े दूरस्थ \nरनहतो गामक जुततहार बनल रहबाक ततकड़म लगेने  रहैत अति। पर ां च गामोक \n 34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनकि ु  भजगर लोक अपन वैभव ्ँ बाहरी दखलांदाजी क े र नवचारधाराक काि \nकायसमे पार ां गत रहैि। गामक अपेक्षा र्हरमे लोक अतधक ्ुनवधाभोगी बनै त \nि ै क ,तेँ गामोक जत्था खरका कय नगर - कस्वा कात जा ब्ैत अति। ओतय \nडीह नकनब ्घन पॉ् इलाकामे महाग मोर्नकल रहैि। कम िाका बला जँ  \nजमीन कीननया ं  लैत ितथ तँ  एकतल्ला मुकाम पड़ो्क अपेक्षाक ृ त झुझुआन \nआ वायुमुर्कत रहैत फरफड़ाइत रहैत ि ै क ,तेँ स्वास्थ्यक लेल प्रततक ू ल होइि। \nर्हर तँ  क ां क्रीिक िाल बनन गेल अति। पैघ ईमारतक े  गरमी ,पर्कका ्ड़क \nगरमी , नवजली - कारखानाक गरमी ्ां मानव जीवन ्ाां्तमे उबडुब कर ै त \nि ै क। तैयो लोक र्ुद्ध ग्रामयजीवन ्ँ जेना उनबकय पड़ोस्क ्ां रा् ्ँ  ्ेहो \nअक्रान्त भ' ग्रामभावना त्यानग पड़ाइत रहल अति। ई जे नव ्मस्या ्ांकि \nबनल जा  रहल ि ै क , तानह प्र्ांग कनववर िी तमिजी तचन्न्तत द े खेलाह अति। \nयथा, हुनक ्ीरजल रचनाक पाँतत द े खल जाए -: रहतै ्हर ,रहतै नै  गाम , \nभीड़, प्रदूषण, रहतै जाम। र े बानड़ रहल ि ै  नगर गाम क े , की बाँचत ? ब् रहत \nनाम क े , अस्स्तत्व मेिाबय पर ि ै  लागल , ्हर क े  पाि ू  लोक ि ै  लागल। \nगामक रहवा्ी ्ुधांग लोकक जे धनगर खेती रहय ,ओनहमे नवल्डर अपन \nप्रभुत्व जमाल लेलक ै क आ बाड़ी - झाड़ीमे लोक डीहकात मकई , ्ागर , \nतरकारी उपजबै ,पर्ुक े  बथान बने ने  ि ै क ,्े ्ब जगह ि े कने  ि ै क आई \nजेनरल स्िोरक ्ाईनवोडस । रजमा ,रहररया , राहैर दासल 'क स्वयां उत्पादन \nकर ै त िल ्े आब हर्ठ े  दोकान ्ँ दासलक पाक े ि बे ्ाहय पड़ ै त ि ै क। मोि \nअनाजमे जने र महत्वपूणस स्थान रखैत ि ै क ,्े लोक जतय उबजाबैत रहय \n,तानहठाम तँ स्िेर्नरीक ' दोकान आ स्िूनडयो - फोिोस्िेिक े  र्ोप द े खल \nजाइि। चर - चाँचर ्ँ अने क तरहक माि ,िृगहार फल , मखान \n्ौरकी ,नबर्ाांढ़ आ कोइचला आदद पबैत रहय ,जतय आब स्िेनडयम बनन गेला \n्ँ अपने  गाम आब अन्न् चनहार द े खाईत ि ै क। गामो आब तमननर्हर बनन रहल \nि ै क। एनह ज्वलांत ्मस्या बात कनव आतस भावे गाबैत ितथ -: .......... उजनड़ \nजेतै ्ब गाम , ्हर नै द े तै घरारी , हर्दिया लेतै बीत - बीत , बँचतै ननह बाड़ी  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 35 \n।............ कनव महो दय ग्रामयजीवन मे जे द े खलन्न्ह ,प्रदुषण ्हर प्रर रहल \nि ै क , द े हाती गाढ़दुलार बाला ्नहष् णु लगावक े  जगह चारुभर ्ँ गाम पर \nप्रहार द े खल गेल ि ै क आ कल्पना कर ै त ई जे ्न्न्नकि भनवष्यमे गाम र्हर -\nअहारमे पररणत द े खाओत। जनहना नगरक लोकमे क ू ल वांर् ,िोला बा्ीक , \nग्रामीत भावना , ्ामाजजकता ननह रहैि ,तनहना गामोक जीवन ओही ढरासपर \nआनब रहल ि ै । तेँ नर्कर्ा - चौहद्दी मेँ  सलखल भेित गाम ,मुदा भनवष्यमे ग्राम \nभावना उपनि गेल रहत आ एकाांगी जीवन ्ँ लोक मतलब राखत। गामक \nमधुमय रहन - ्हन प्रभानवत भ ' रहल अति ,तकरा बचेबाक उपाय क े  \nकरत ? गामो द े हातमे आब गीध  ,द े ्ीकौवा ,बगरा -फ ु दी ,न्खखीर - ननढ़या \nनटहि द े खा रहल अति। ओकरो ्भक े  ्ाां् पर आफद क े ने  रहल \nकावसनमोनोआर्क्ाइड गै् , उमेर आबै ्ँ पनहने  लोक बुढ़ आ बेराम भ ' \nजाइि।जल जां गल हररयाली प्रकल्प क ' मुँह दु्ैत बे ्ीतर योजना कागते पर \n्ु्मपन भ ' जाई य। ्रकारी धनरासर् 'क बनरबाँि  क े र खेलवेल चलल \nअति। एकनह मैदानक े  भरयक े  नामपर मानिकरण तँ ओनह खे्रालमबर पर \nतलाव(रजोखरर) ननमासण गजगज द े खाएल ि ै क। कनव जी 'जूलुम भ ' रहल \nिै ' कनवतामे अपन मन:स्स्थतत प्रकि कयलनन अति -: ....... ्ोनीत पीब ' \nखेलैत मलांगा काबसनमोनोआर्क्ाइड गै् , ्ाांर्ा ं  पर ि ै  आफद क े ने , नगड़ने  \nजाइ ि ै  ्भक वए्।........ दो्र पाँतत ििवय : - घर े  - घर ि ै  ओकर े  हकार \n, पचलो अन्न ्ँ धोनन - ढ़ े कार। प्रदुषण धाह ्ँ धीपर अमबर , धरती क े  त ' \nप्रथमनह नां वर । एनह तरहेँ कनव जीक कनवता जेना -: खेती नबनु ्भ ्ुन , \nमनोपीड़ा , आएल मधुमा् , ्ज्जन जन ्ँ भेँि कदठन थीक , जीत , जजनगीक \nनव रीतत , भ्रम, खेतक उपराग , स्वबल , भूतक नगरी , भ' गेलैक अति भोर , \nजन्मभूतम, पुरान ओ आधुननक , हम जजनगीक े  भररया िी , माँनि - गाि , बूजझ, \nकापर , नव जुगक ्ांबां ध तरु , भारतक बात , नकए पो्ू अव्ाद ?, कसलजुग , \n्ुन्ना , भारतवषस , ओ नकि ु  तानक रहल ितथ , स्न् धु घािी ्भ्यता -प्रथम \nभाग, स्न् धु घािी ्भ्यता दद्वतीय भाग , हम ननह बनब भाग्य क े र चाकर ,  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्ारगभीत ओ प्रेरणादायक ि ै क। ्माजमे ई पोथी एक नव चेतनाक ्ांचार \nकर ै त अलख जगाएत। मुदा मैतथली पोथीक प्रतत जन ्रोकार कम \nद े खाईि ,नवर्े षकय कनवताक पोथी उपन्या्क अपेक्षा म पढ़ल जाईि ्े  \nएक पृ थि ्मस्या िी। कनव िी तमिजी नवनवध नवषयपर नव - पुरान \n्मस्याक ्माधान लेल अपन कनवताक े  हतथयार बनौलाह अति। हम नहनक \nकनवता रूतच पूवसक मनन कयल। नहनक पन्दरह गोि कनवताक पोथी बहराएल \nिन्न्ह, जानहमे एक खडड काव्य ्ेहो प्रकासर्त भेल अति।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 37 \n२.४.कल्पना झा - ३२म - ३५म र्ताब्दीक मैतथलीक न ं ओक ्ाक्षी कोबर घर \nतैयार  \n \nकल्पना झा \n३२म- ३५म िताब्दीक मैथथलीक नेंओक साक्षी कोबर घर तैयार \n \nमैतथली भाषा -्ानहत्य मे गजेन्ि ठाक ु र एवां प्रीतत ठाक ु रक योगदानक \nआलोचनात्मक नववेचन बला पोथी \"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\" \nRedefining Maithili क लेखकीय प्रतत प्राप्त भेल। पोथी द े न्ख मोन \nप्र्न्न भ' गेल। बहुत नीक नडजाइन कएल गेल अति। िपाइ ,कागज क े  \nर्कवासलिी ्भ नकि ु  बहुत नीक। पढ़बामे ्ुगम , ्भ बए्क \nलोकलेल(फॉन्िक कारणेँ)। एनह पोथीक ्भ ्ँ बड़का नवर्े षता वा \n 38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआकषसण कनह ्क ै त िी ,जे हमरा ठीक े  बड्ड आकर्षित कएलक ,ओ अति \nमैतथली लोकगीतक नकि ु  पाँततक माध्यम ्ँ  पोथी मे ्ांकसलत लेख ्भ क ेँ  \nक ै िगराइज करब। एकहक िा गीतक पाँतत एकहक िा खांडलेल आ ्े  \nयथोतचत चुनाओ , गज्जब..जेना ---- \n \nआजु जनकपुर मांगल भुप ्भ आओल हे....अनुक्रम लेल  \n \nप्रथम गणेर् पद गाओल द े वता मनाओल हे.......्ांपादकीय लेल  \n \n्भिा गीतक बोल बे जोड़ चुनलनन अति।  \n \nबनही मे मुँनगया जनतम गेल बनही लतरर गेल हे......  \nपीपरक पात अका्नह डोलए र्ीतल बहए ब्ात यौ... . \nपनहल पहर गौरी पूजल.....  \nतोड़लनन धनुष कठोर हे पररिन चलू ्न्खया....  \nकवन नगर क े  ्ेनुररया ्ेनुर बेचे आयल र े  आहे कवन नगर क े  क ु मारी तधया \n्ेनुर बे्ाहल हे....  \nकरमी क े  लत्ती जकाँ लतरथु पुर ै न जकाँ प्रथु हे......  \n \nजतबा मोिामोिी पढ़लहुँ/द े खलहुँ पोथी , तानह ्ँ ई अनुमान ्े हो भेल ,जे  \n्ांपादक महोदय रचनाकारक क्षमताक अनुरूपेँ हुनका ्ँ ओनह नवषय पर \nसलखबाक आग्रह क े लनन आ तानह मे ्फल भेलाह। कहबाक माने  ्ांपादकक \nकाज बड़ क ु र्लता ्ँ क े लनन अति। जेना एकिा स्ने माक डाइर े र्किर क ेँ  हाथ \nमे रहैत ि ै ,एर्किर ्ँ कोना नीक ्ँ नीक काज सलअए , तनहना एकिा \n्ांपाद कक महत्वपूणस रोल रहैत ि ै  एनह तरहक पोथीक प्रकार्न मे। हमरा \nमोन अति कनहयो ्ांपादक महोदय ई बात अपन फ े ्बुक पोस्ि मे कहने   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 39 \nिलतथ \"ई पोथी हमर ्ांपादन कलाक परीक्षा हएत।\" तँ ्े हमरा तरफ ्ँ \n्ांपादक जी 'नवथ- नडस्स्िांर्कर्न' उत्तीणस भेलाह अति ,एनह परीक्षा मे। ई \n्र्ििनफक े ि हम  ओनहना ननह द े सलअनन अति। पोथी जे ्भ पढ़ताह/पढ़तीह \n्भ हमर बात ्ँ ्हमतत रखताह/रखतीह।  \n \nजे सलनपक जानकार ितथ हुनका ्ँ सलनप ्ां बांधी लेख सलखबौलनन ,जे \n्माजर्ास्त्रक ज्ञाता ितथ हुनका ्ँ दूषण पञ्जी पर नवस्तृत नववरण बला \nआलेख। ई ्ांपादकीय कौर्ल भेल। ्ांपादकीय कौर्लक ्ां ग ्ांपाद क \nआर्ीष अनतचन्हार जीक सलखल ्ांपादकीय आ मैतथली तचरकथा क े र \nप्रारस्मभक इततहा् (2002 ्ँ 2016) ्ेहो पाठक क ेँ  ्हजनह प्रभानवत \nकरतनन।  \n \n\"मैतथली तचरकथा क े र प्रारस्मभक इततहा्\" आलेख ्ाथसक ्ूचना ओ \nतथ्यक आधार पर सलखल गेल अति ,जे एनह पोथी क ेँ  इततहा्क पोथी ्न \nमहत्वपूणस बनबैत अति। तनहना पोथीक पनहल खडड \"पीपरक पात अका्नह \nडोलए र्ीतल बहए ब्ात यौ....\"क अन्तगसत स्याराम झा '्र् ' जी द्वारा \nसलखल \"करौि फ े र ै त गामक ननदर्सक:क े . एन. िी.\" मे गजेन्ि ठाक ु र जीक \nनपता ,क ृ पानन्द ठाक ु र जी ्ँ जुड़ल अने का ं  प्र्ांग पढ़ ै त नब -नब जनतब \nभेितनन पाठक क ेँ । जे इततहा्े ्न महत्वपूणस। जानह मे गजेन्ि ठाक ु र जीक \nपाररवाररक एवां ्ामाजजक पृष्ठभूतम ्ँ नीक जकाँ अवगत होइत , हुनकर गाम \nम ं हथक इततहा् -भूगोल,्भ नकि ु  ्ँ पररतचत भ ' ्क ै त ितथ पाठक। \nजखन मधुबनी 'जजला ' ननह ,'अनुमांडल ' िलए , तखनुक पररवेर् ्ँ ल ' क ' \nगाौँआ-घरुआक बीच क े . ए न. िी.क ख्यातत ,पुस्तकालय प्र्ांग , फ ु िबॉलक \nप्र्ांग, गुरु -सर्ष्य ओ ्ेवा-व्रत धररक चचास भेित। आलेखक अन्त मे ्र् \nजी भावुक होइत जे सलखलनन अति -\"मुदा कचोिक बात जे एनह चर्चित गुरु -\nसर्ष्यक ेँ  ्ामाजजक रूपेँ जेहन मान -्ममान भेिब वाांतित िलनन , जकर ई  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलोकनन ्भ तरहेँ अतधकारी िलाह ; ्े भेनि ननह ्कलनन।\"्े ठीक े  \nकचोिक बात!  \n \nपोथी मे दू -तीन िा ्ाक्षात्कार ्भ ्ेहो द े ल गेल अति ,जकरा माध्यम ्ँ \nरचनाकार दमपततक नवजन बुझबा मे ्ुगमता हेतनन पाठक क ेँ । गजेन्ि ठाक ु र \nजीक ्ाक्षात्कार मुन्ना जी द्वारा लेल गेल िलए ,्न्  2011 मे ,्ेहो द े ल गेल \nअति एनह पोथी मे।पुरान ्ाक्षात्कार ्ँ  पाठक हुनक ओनह ्मयक \nकतमिमेन्ि आ हुनकर एखनुक एस्र्किनविी एवां कतमिमेन्ि मे ्ामयता तानक \n्कताह ,्े उद्देश्य िनन ्ांपादकक । ्ांगनह नबका ्ाक्षात्कार ्ेहो द े ल गेल \nअति ,जे आर्ीष अनतचन्हार द्वारा ई -मेलक माध्यम ्ँ लेल गेल अति। ्ांगनह \nआर्ीष अनतचन् हार द्वारा ई-मेलक माध्यम ्ँ लेल गेल प्रीतत ठाक ु र जीक \n्ाक्षात्कार ,जे ्ांभवत: प्रीतत ठाक ु रक पनहल आ एखन धररक एकमार \n्ाक्षात्कार ्ेहो िनन ,एनह पोथी मे पनढ़ ्क ै त ितथ पाठकगण।  \n \nएकर अततररर्कत इ ां िरने ि , पञ्जी, र्ब्दकोर् , सलनप , ्ांपादन , ्ानहत्य, नव \nलेखक क े र प्रोत््ाहन आदद बहुत नवषय पर बहुत रा् स्तरीय लेख ्भक \n्ांकलन अति ई पोथी।  \n \nबहुनवधानवद रचनाकार एवां युवा परकार िी गजेन्ि ठाक ु र जी आ नहनक \nअद्धाांनगनी,मैतथलीक पनहल तचरकथाक लेन्खका प्रीतत ठाक ु र ,नकि ु  एहन \nक े लतथ जे मैतथली भाषा -्ानहत्य लेल पनहल काज िलै ,आ एहन -एहन पनहल \nकाजक ्ूची  नमहर िनन नहनका लोकननक। हुनकर ्भ काजक ्ूचना \nभेितनन पाठक क ेँ  एनह पोथी मे। ्ांगनह नवसभन्न लोक द्वारा ओनह काजक \nमूल्याांकन कर ै त आलेख ्भ ्ेहो भेितनन। एनह पोथी मे हुनकर कएल \nकाजक गुणगान मार ननह अति। नीक/बे जाए ्भ बातक चचास द े खल जा \n्क ै ए।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 41 \n \nजबरदस्त तरीका ्ँ नबगुल ब जा द े ल गेल अति -\"म ं हथ गाम , क ृ पानन्द \nठाक ु रक अांगना मे बैस् एखन धरर जे अहाँ ्भ पढ़लहुँ ,्े मार प्रस्तावना \nिल। आब एनहठाम ्ँ ड े ग उठा रहल ितथ द ां पतत रचनाकार 22म र्ताब्दीक \nमैतथली ्ानहत्त्यक कोबर लेल जे पूणसतया ्जज क ' तैयार िनन खा् नहनक े  \nलेल। इएह कोबर घर ्ाक्षी बनत नव नव योजना पररयोजनाक।इएह कोबर \nघर ्ाक्षी बनत भाषा -्ानहत्य क े र स्ने हक। इएह कोबर घर ्ाक्षी बनत \nओनह न ं ओ क े र जानह पर ठाढ़ हएत 32म -35म र्ताब्दीक मैतथली........\" ई \nर्ब्द िनन \"प्रीती कारण ्ेतु बान्हल\" पोथीक ्ांपादक आर्ीष अनतचन्हार \nजीक।  \n \nप्रतीक्षा रहत एनह कोबर घर ्ँ क े हन नव -नव योजना -पररयोजना बहराइत \nअति ,तकर।  \nकरमी क े  लत्ती जकाँ लतरथु पुर ै न जकाँ प्रथु हे......  \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.डॉ. क ै लार् क ु मार तमि - \"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\": ्मपादक - िी \nआर्ीष अनतचन्हार  \n \nडॉ. कैलाि कुमार थमश्र \n\"प्रीथत कारण स ेतु बान्दहल\": स म्पादक - श्री आिीर् अनथचन्दहार \nहमरा हाथ मे हाडस बॉडड कॉपी आनब गेल अति \"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\" \nनामक पोथी क े र। एनह पोथी क े र ्ांपादक ितथ िी आर्ीष अनतचन्हार। पोथी \nक े र कवर पेज , एकर कागत क े र र्कवासलिी , फॉडि , फॉडि ्ाइज़ , मुख्य \nआवरण आ पृष्ठ पेज क े र र ां ग ्ांयोजन , नडज़ाइन , फॉरमेि अलग -अलग नवषय \nहेतु मैतथली लोकगीत क े र आखर ्ँ नवसभन्न खडडक नामकरण इत्यादद एनह \nपोथी क े  नवसर्ि आ ्ांग्रहणीय बनबैत अति। जजज्ञा्ा बनढ़ गेल ने ? यैह ि ै क \nएनह पोथी क े र नवसर्िता। द े खू कने  नामकरण:  \n \nनवषय ्ूची क े र ना म ि ै क: आजु जनकपुर मांगल भुप ्भ आओल हे .. \nप्रथम गणेर् पद गाओल द े वता मनाओल हे .. : अतय आर्ीष अनतचन्हार जी \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 43 \nअपन बात एनह पोथीक ्ांपादक क े  रूप मे रखैत ितथ।  \nबनहीमे मूँनगया जनतम लेल बनही लतरर गेल हे .. : अतय ्ांपादक महोदय \nगजेन्ि ठाक ु र आ प्रीतत ठाक ु र द्वारा कएल गेल नकि ु  ओहन काज ्भ ्भहक \n्ूची द े ने  ितथ जे काज मैतथली भाषा लेल पनहल ि ै । काजक ्ूची ्िीक , \nइमानदारी ्ँ ्भ बातक चचस कर ै त अति। क े ना एक व्यक्र्कत अपन \nजीवन्ाथी क े र ्हयोग ्ँ अ्मभव क े  ्ांभव बना लैत अति तकर र े खातचर \nतथक ई अांर्।  \nउपरोर्कत नामकरण तँ खडड ्ँ  पूवसक अति , खडड क े र ना माांकरण तँ आब \nननमन तरहेँ होइत अति  \n: \nखडड -1 : पीपरक पात अका्नह डोलय र्ीतल बहए ब्ात यौ ..। एनह \nखडड मे गजेन्ि जीक नपता , हुनक पाररवाररक एवां ्ामाजजक नववरण द े ल \nगेल ि ै क।  \nखडड -2 : पनहल पहर गौरी पूजल ..।: एनह खडड मे प्रीतत ठाक ु र क े र काजक \nआलोचना 10 गोिे द्वारा भे ल अति जे ्ानहत्य , इततहा् , परकाररता एवां \nअन्य नवधा ्ँ जुड़ल लोक ितथ।  \nखडड -3 : तोड़लनन धनुष कठोर हे पररिन चलू ्न्खया ..: एनह खडड मे \nगजेन्ि ठाक ु र क े र काजक आलोचना 29 गोिे क े ने  ितथ। ओना हमर मानब \nअति जे  गजेन्ि जी मैतथली ्ांस्क ृ तत आ ्ानहत्य क े र एहेन मनीषी ितथ \nजज नका पर 29 आलेख झुझुआन लगैत अति। नहनका पर 29 आलेखक \nबात े ि ोड़ू 29 पोथी सल खब, ्ेहो न्यून होयत। जे  गोिे गजेन्ि जीक अवदान \n्ँ पररतचत िी ्े  हमर बातक अथस लगा लेने  हएब ! ्े जे  हो , अनह खांड क े  \nगांभीरता ्ँ पढ़ल जयबाक चाही आ अनह पर अतधक ्ँ अतधक ्मालोचना \n्ाथसक ददर्ा मे  होबाक चाही जानह ्ँ आरो पक्ष पर आ अगर क ु नो पक्ष कम \nसलखल गेल अति , क ु नो तथ्य , बात , प्र्ांग आदद ि ु नि गेल ि ै क , तकर \nननराकरण होबाक चाही ।   44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nउपरोर्कत बात भेल तीन खडडक। एकरा अलावे जे इडड े र्क् इत्यादद द े ल गेल \nि ै क , ्ांपादक महोदय जे अपन बातक ्ार ्ांक्षेप सलखैत ितथ ताहू ् भ मे \nगीतक आखर े  ननह प्रथम पांक्र्कत ि ै क। तकर उदहारण द े खल जाय:  \n \nकवन नगर क े  ्ेनुररया ्ेनुर बेचे आयल र े  आहे कवन नगर क े  क ु मारी तधया \n्ेनुर बे्ाहल हे ..।: अतय भेिैत अति गजे न्ि ठाक ु र आ प्रीतत ठाक ु रक ्ांपूणस \nव्यक्र्कतगत पररचय। ई ऐना भेल जेना नववाह मे नवतधक माद े  जखन ्ेनु र बेचे \nबला अबैत अति त ओ लड़की क े र नववाह क े र प्रथम ड े ग भेल। आगाक \nनवस्तार होइत रहैत ि ै क। ्ेनुर जीवन ्ां ग आगा बढतैक जोड़ी तकर गाथा \nकहैत ि ै क । ई प्रयोग कतेक नूतन , कतेक तमतथला क े न्न्ित , कतेक लोक र ां ग \n्ँ भरल अथवा उमिाम भेल ि ै क। एक एक आखर क े ना अमृत प्रमाजणत \nभऽ रहल  ि ै क! पाठक बूझऽ लगैत अति जे आब ई बात प्रगाढ़ हेतैक , घरक \nनवस्तार हेतैक , जोड़ी क े र वांर् वृक्ष बढतैक। कतेक ्हज ि ै क अथसक बाि \nताकब!  \n \nकरमी क े  लत्ती जकाँ लतरथु पुर ै न जकाँ प्रथु हे ..: अतय ्ांपादक महोदय \nअथासत िी आर्ीष अनतचन् हार जी अपन ्ार ्ांक्षेप एनह पोथीक नवषय मे \nसल खैत ितथ। एनह नामकरण मे बहुत नकि ु  ्ांग ्ानहत्य भनवष्य मे आरो \nउन्नत हो , ओनह मे नाना तरहक नव लेखन , नव स्वर , नव ्फ ु िन , नव चेतना \nहोइक ; मैतथली ्ानहत्य आ ्ांस्क ृ तत भारत क े  कहैत अति नवश्व ्ानहत्य मे \nअपन नाम स्थानपत करय , अपन ड ां का बजबए तकर र्ां खनाद ि ै क।  \n \n490 पृष्ठक ई पोथी जकर अँगर े जी क े र िैग लाइन एकर अथस आरो फररिा \nद ै त ि ै क - Redefining Maithili - िी गजेन्ि ठाक ु र क े र मैतथली \n्ानहत्यक नवसभन्न नवधा पर योगदान , हुनक ई -पसरका - नवद े ह क े र ्तत  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 45 \nप्रकार्न , तथाकतथत मुख्यधारा ्ँ धक े ल द े ल गेल अथवा ततरस्क ृ त \n्ानहत्यकार आ हुनक रचना क े  प्रकासर्त करब , अतधक ्ँ  अतधक पाठक \nधरर ल जाएब , ्ांगनह नकयोक अगर सलखैत ितथ आ नवद े ह लग िपबाक हेतु \nभेजैत ितथ तँ हुनक रचना क े  नबना क ु नो पूवासग्रह क े  िापब ; आ गजेन्ि जीक \nएनह ्ाांस्क ृ ततक यारा मे हुनक पत्नी प्रीतत ठाक ु र क े र पररवाररक ्ांग -्ांग \n्ानहत्त्यक ्ाहचयस। ई पोथी जनहया ्ँ  हमरा भेिल अति तनहया ्ँ  हमारा \nमोन मे गजेन्ि जीक ्ांग -्ांग आर्ीष अनतचन्हार लेल ्ममान पनहने  ्ँ \nअतधक भऽ गेल अति। गजेन्ि जी अतबे ्ँ  ननह रुक ै त ितथ। नहनकर िीम \nक ु नो ्ानहत्यकार अगर चौर कमस मे लागल ितथ आ ओ कतबो पैघ नकयैक \nननह ितथ , ततनका प्रमाण ्ांग ्मा जक ्मक्ष अनै त ितथ। ई नहममत ्बहक \nवर् क े र बात ननह ि ै क ! जे पाठक ्ब हमर कथ्य पनढ़ रहल िी ्े ्ब बूजझ \nगेल हेबैक जे क े  कतऽ आ कोना ्ानहत्य चोरी क े र नवधा मे लागल िलाह \nजजनका गजेन्ि जी क े र िीम हरदा बजा द े लकनन!  \n \nकहबाक अथस ई जे गजेन्ि जी मैतथली ्ांस्क ृ तत अथवा तमतथ लाम क े र अने क \nपक्ष पर नबना कोनो क ु नो तरहक ्रकारी अथवा ्ांस्थागत आर्थिक ्हयोग \nक े  तमर्न मोड पर काज कऽ रहल ितथ। द े ख रहल िी जे  कनौ्ी भरर काज \nक े ला ्ँ आ ्फलता ्ँ लोक आत् म श्लाघा मे बताह भऽ जाइत ितथ , मुदा \nचर ै वेतत-चर ै वेतत क े र नाद लगबैत गजेन्ि जी अपन यारा मे लागल ितथ।  \n \nहमर पररचय नहनका अथासत गज ं ि जी ्ां ग 2007 -08 ्ँ अति। पोथीक \nपन्ना उनिबैत काल हम जेना एक -एक क्षण क े  स्मरण करय लगलहुँ। भोगल \nअतीत क े  वतसमान मे द े खैत ्भ बातक अख्या् कर ै त गेलहुँ। हम तानह ्मय \nनाथस ईस्ि भारत पर गहन काज कर ै त रही। गज ं ि जी हमरा बेर -बेर सल खबा \nलेल आग्रह करतथ। हम सलखय लगलहु। एक नव आ रचनातमक ्मबांध बनय \nलागल। मैतथली ्ानहत्य , ्ां्ार आ लेखन ्ँ स्ने ह होमय लागल। फ े र  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलोकक आलेख , अने क पक्ष पर नवचार , नवचार आ आलेख क े र अतत वैज्ञाननक \n्मायोजन एनह पोथी मे एक नव फॉरमेि , नव ्ोच , नव प्रयोग ्ांग लागल। \n्भ आलेख क े र अक्षर-अक्षर मे गजेन्ि जी व्याप्त ितथ आ ्ांग ितथन हुनक \nपत्नी िीमती प्रीतत ठाक ु र। एकर महत्त्व आरो पैघ भ जाइत ि ै क जखन पता \nचलैत अति जे पोथी क े र ्ारथी अथासत ्ांपादक िी आर्ीष अनतचन्हार जी \nितथ जे  हमरा जनतब ्ँ 18 वषस ्ँ गजेन्ि जी , हुनक पररयोजना आ नवद े ह \n्ँ 100 प्रततर्त ्मपसण भाव ्ँ जुड़ल ितथ। ्ांपादक ्ही अथस मे एनह \nपोथी रूपी प्रदर्सनी अथवा exhibition क े र र्कयूर े िर ितथ। र्कयूर े िर \nनकयैक ? नकयैक तँ अलग -अलग नवषय आ टबिदु पर अलग -अलग नवद्वान \nअथवा रर्ो्स प्सन्् क े  ताकब , हुनका ्ँ बात करब , आ लेख सलखा लेब \nबहुत दुष्कर  कायस तथक। उदहारण क े र लेल हमरा दूषण पांजी पर सलखबा लेल \nकहने िलाह। हम एनह नवषय पर ननह सलखय चाहैत रही। द् ददन धरर \nआर्ीष जी ्ँ  वातासलाप होइत रहल आ अांततः आर्ीष जी हमरा बुझा द े लनन \nजे हमर े  सलखक चाही एनह नवषय पर। पररणाम ई भेल जे पञ्जी नवधा पर \nहमर ज्ञान बढ़ल आ एकर वै ज्ञाननकता, लोक पक्ष , लोक द्वारा र्ास्रक दोख \nदूर करबाक प्रयोग आ प्रमाण, पञ्जी क े र यथाथस आ थोथेबाजी , पञ्जी प्रबांध \n्ँ ्मबांतधत भ्रान्न्त , स्री मनोदर्ा , भनवष्य हेतु पञ्जी क े र व्यवहार , \nतमतथलाक अन्य जातत मे पञ्जी क े र स्कोप , नडजजिल युग मे पञ्जी आदद \nअने क टबिदु पर जेना हमर भक खुजय लागल। हमरा ई भान भेल जे पांजी पर \nजेना खोजी प्रवृसत्त क े र काज या त ्ाफ े  ननह भेल ि ै क अथवा बहुत नगडय \nकाज भेल ि ै क। तमतथला ्माजक दपसण भऽ ्क ै त अति पांजी पर नव खोजी \nर्ोध जँ उत्तम र्ोधकतास क्षीर -नीर -्मभाव क े र वैज्ञाननकता आ प्रमाजणकता \nपर काज करतथ ! ्े क े  करत ? नकयो ने  नकयो अवश्य करताह। करक चाही। \nजकरा अहाँ अपन थाती मनै त िी ओकर कतेक गह धरर जनै त िी ? ओकर \n्ब पक्ष बुझबाक प्रया् क े ने  िी। जकरा नवज्ञान कहैत िी तानह मे नवज्ञान \nकतेक अति ? जकर प्रमाजणकता क े र इततहा् पर ढोल आ गाल बजा रहल  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 47 \nिी ्े कतेक प्रमाजणक अति ? पांजी क े  स्रीगण क े र स्थान क े  द े बाक कोसर्र् \nक े लनन आ क े  ्ब ओकरा ख़ाररज क े लाह ? नकयैक ख़ाररज भेल ? राजा आ \nहुनकर लनगय -भनगया ्ब एकर कतेक नवका् क े लाह आ कतेक गतस मे लऽ \nगेलाह ? अने क प्रश्न जे भले यक्ष प्रश्न लगैत हो, तकर उत्तर भेि ्क ै त अति। \nमुदा काज करऽ पडत। जकर नींव गजे न्ि जीक िीम बना चुकल अति  \n \nहमरा स्वीकार करबा मे कोनो र्ां का ननह अति जे हम जेना -जेना गजेन्ि जीक \nकाज ्भ पढ़ ै त िी तेना -तेना हमरा अपन अज्ञानता क े र भान भेल जा रहल \nअति! \"माधब - तुम ्मान आरो ननह दो्र!\" यैह उक्र्कत गजेन्ि जी लेल \nउतचत बुझना जा रहल अति हमरा।  \n \nएनह पो थी मे ्भ नकि ु  भेित - फोिो , तथ्य आ ननह जानन की -की! अगर \nफ़ोकि मे पढ़य चाहैत िी तँ ललिक ्ँ  पनढ़ ्क ै त िी। मुदा एनह पोथी क े र \nपढ़बाक मजा पन्ना उलनि -उलनि क चाहक चुश्की ्ांग ि ै क। पोथी पढ़बाक , \nओकर ्ज्जा द े खबाक आनन्द ्ही अथस मे परमानन्द ि ै क। ्े तखन बुझबैक \nजखन पढ़बैक। अथवा  जजनका ्भक े  पोथी भेिल िनन ्े ्भ कहता।  \n \nपोथी मे अतेक लोकक आलेख अति आ ्भक नाम लेब ्ांभव ननह , तँइ \nनकनको नाम ननह लऽ रहल िी। एक बात मुदा कहब , ई पोथी जोगा कऽ \nरखने  अति बात , नवचार आ आलोचना (्मालोचना ) अपन तमतथलाक ्भ \nजातत , वगस, ्मुदाय , ललिग , आ भौगोसलक एवां ्ाांस्क ृ तत क पररवेर् क े र \nलोकक। एक बात आरो , जे पहननह कनह चुकल िी - ्भ ठाम गजेन्ि जी \nअपन पत्नी ्ांग नवद्यमान ितथ। नवद्यमान होबाक अथस भेल जे अपन लेखन \nकमस , मैतथली भाषा , भाषा क े र अने क स्वरुप , ्ानहत्य, मैतथली ्ांस्क ृ तत आ \nज्ञान परमपरा ्ांग ितथ। एक -एक परमपरा पर बको ध्यानां  बला दृति रखने  \nितथ। ज्ञान परमपरा मे ज्ञानी बनल ठाढ़ ितथ। अनह दमपततक उपस्स्थतत अगर  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगांभीरता ्ँ द े खबैक तँ लागत जेना ई तमतथलाक ज्ञान परमपरा क े र नव्य \nनै यातयक होतथ ; ्वसतांरस्वतांर आ ्ब पर ध्यान लगेने । ्ब नवषय नहनक \nननद े र् ्ँ ्ांचासलत भऽ रहल अति। क ु नो नवद्व े ष , क ु नो गुिवाजी , क ु नो \nक्षेरवाद, क ु नो जाततवाद अथवा ्ांकीणसता कतहुँ ननह भेित। नकताबक USP \n(Unique Selling Price) ि ै क एक ्मर्पित , अन्वेषी, प्रयोगर्ील आ \nप्रमाजणक ्ांपादक क े र Curation जानह कायस  मे आर्ीष अनतचन्हार जी \nअपन दक्षता प्रमाजणत कएलनन अति। हमरा तँ ईहो लगैत अति जे एनह अतत \nमहत्वपूणस काजक ्मपादन आर्ीष अनतचन्हार ्ँ बनढ़याँ नकयोक ननह कऽ \n्क ै त िल। एक एक टबिदु क े  पढ़ब , नवषय क े र चयन , ओकर अनुक्रमाजणका \nक े र ननमासण , लोकगीत ्ँ ्ब टबिदु लेल गीतक चयन , अलग  अलग टबिदु पर \nसलखबाक लेल नवद्वान क े र चयन , हुनका ्ब ्ांग तारतमय स्थानपत करब , \nलेख लेब , ओकरा ्जेब , फ े र माला जकाां गुथब बहुत दुष्कर काज ि ै क जकर \n्वसिेष्ठ ्ांपादन ई क े लनन अति।  \nएखन अतबे  \nर्ुभम भूयात \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 49 \n२.६.आभा झा -भाषा आ ्ांस्क ृ ततक वैजश्वक प्र्ार लेल दत्ततचत्त ठाक ु र \nपररवार  \n \nआभा झा \nभार्ा आ स ंस्कृथतक िैश्विक प्रस ार लेल दत्तथचत्त ठाकुर पररिार  \nनहन्दीमे कतौ पढ़ल िल - \n \nजीवन हम ं  भूलता नहीं तीन ही क े  प्यार ्े  \nमाता , मातामही औ मातृभाषा ज्ञान ्े।  \n \nएतय हम माताक बाद मातामही नकऐक , नपतामही नकऐक ननह , एनह नववाद \nम ं  ननह जा मातृभाषाक गौरवपूणस स्थान मारक े ू ूां र े खाांनकत करए जा रहल \nिी। एनह क्रममे भारतेन्दु हररिन्िक - ननज भाषा उन्नतत अहै ्भ उन्नतत को \nमूल- ्ेहो मोन पाड़ ै त चली आ प्रमुख रूप्ॅं मोन पाड़ी मैतथलीक  प्रक ृ त कनव \n्ीताराम झाक े ू ूां ,जे सलखने  ितथ - \n 50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n\" पनढ़ सलन्ख क ' जे ननह बजै ितथ ननज भाषा मैतथली  \nमन होइि जे जझिुका रगनड़ , कान दूनू ए ं दठ ली।\"  \n \nकनववरक े ू ूां ई सलखबाक आवश्यकता नकएक पड़ल हेतनन , तखने  न जखन \nओ द े खन े हेतथन  त थाक तथत  पढ़़ुआ ल ोक नन क े ू ूां नहन्द ी- अांग्रेजी ि ॅं िैत, तधया-\nपुताक े ू ूां अपिुड े ि बनयबाक क्रममे मातृभाषाक ननरादर कर ै त , अपन \nजनड़क े ू ूां नब्रर फ ु नगी पर चढ़बाक सलल्ा पो्ैत! ई स्स्थतत तखननह \nअबैत ि ै , जखन सर्क्षा ्तही होइ ि ै , अपन भाषा आ ्ांस्क ृ ततक प्रतत गौरव -\nबोधक स्थान पर हीनता ग्रन्न्थ मनमे जनड़ जमौने  रहैत ि ै क।  \nअपन मूल , अपन भाषा टकि वा पर ां पराक प्रतत हीनभावनाक ई स्स्थतत तखननह \nिलैक , ्े ननह ,आबो ि ै क। कारण की , वैजश्वक दुननयाांक योग्य अतधकारी \nबनबा लेल अांग्रेजीक ्वाेच्चताक मानस्क दा्ता , नकि ु -नकि ु  नववर्तो \nकहल जा ्क ै ि। मुदा जे नडग्री आ सर्क्षामे ,पद आ चरररमे ,लाभ आ गौरवमे \nअांतर बुझैत अति ओ रोजी - रोिी लेल आन नवषय वा भाषाक आिय लैतो \nअपन माय आ मातृभाषाक प्रतत कमसमय ननष्ठा रखैत अति , यथार्क्र्कत ओकर \n्ांरक्षण- ्ांवधसन आ ्ममान लेल प्रयत्न कर ै त अति।  \n \nप्रश्न उदठ ्क ै ि -एतेक भूतमकाक प्रयोजन की ? प्रयोजन मार एतबनह जे  \nहम र े खाांनकत कए ्की गजेन्ि ठाक ु र जीक कतृस त्वक े ू ूां जे नबनु हो हल्ला \nअपन भाषा लेल अभूतपूवस योगदान द े बामे दत्ततचत्त ितथ , ्द े ह उपस्स्थतत्ॅं  \nयथार्क्र्कत बचैत नवद े ह ई -पसरकाक ्मपादन कर ै त , ्मयोतचत तार्किक \nलेखकीय आवदान्ॅं उपक ृ त कर ै त , प्राचीन कालक उपयोगी ्ामग्रीक \n्ांरक्षण कर ै त , अपन भाषा आ सलनपक े ू ूां ्ामान्य आ ददव्याांग दुहूक लेल \n्ुलभ बनबैत वस्तुत: -गजे जकाू ूां अपन बाि पर ननभसय चलैत जा रहल \nितथ। हुनक आ हुनक अधासङ ् नगनीक नवषयमे जे नकि ु  ्मय - ्मय पर  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 51 \nनवसभन्न लेखक द्वारा सलखल गेल आलेखक ्ांचयन कए आर्ीष \nअनतचन्हारक ्मपादनमे एकिा वृहत् पोथी आयल जकर उद्देश्य अति हुनक \nकतृसत्व क नवसभन्न पक्षक े ू ूां एकठाम आनन पाठकक ्हूसलयत।पोथीक नाम \nअति -प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल।  \n \n्भ्ॅं पनहने  नामेक गप! जानन ननह ्मपादक पोथीक नाम की ्ोतच \nरखलनन , मुदा हमरा बुझायल जे मातृभाषाक प्रेमक कारण जे भाषाक \nमहाणसव पर कनवता ,कथा ,लेख , ्मपादन , पञ्जी नवषयक र्ोध ,सलनप क \nप्र्ार, सलप्यांतरण आदद अनेक मजगूत खामहक आधार पर जे मजगूत ्ेतु \nबनौलनन ,हुनक जीवन वृत्तक नवषयमे लोकक े ू ूां ज्ञान होमय ,ओनह ्ेतु पर \nचसल आगाू ूांक बाि अन्वेषण कए ्कय। अस्तु ,एनह नवषयमे प्रामाजणक \nगप तऽ ्मपादक े  नक लेखक स्वयां कनह ्क ै  ितथ।  \n \nआब पोथीक नवषयमे ्ांजक्षप्त नवचा र करब। जे  नक ई नवसभन्न वर े डय लेखक \nगण द्वारा गजेन्ि ठाक ु र एवां हुनक ्हगातमनी प्रीतत ठाक ु रक मैतथली ्ानहत्य \nएवां मैतथल ्ांस्क ृ तत लेल द े ल गेल अवदान नवषयक लेखक ्ांग्रह अति , तौं \nस्वभावत: एनहमे प्रर्ां ्ात्मक तथ्यक प्रधानता अति। गोिेक लेखमे एकाध \nठाम प्रश्न अवश्य अति, मुदा ओ तरकारीमे नून बरोबरर। ्त्ताइ् िा लेख \nगजेन्ि ठाक ु रक व्यक्र्कतत्व आ क ृ ततत्वक ऊपर अति , जानहमे नवद े ह नडजजिल \nपुस्तकालयक नवसर्िता , इ ां िरने ि मैन रूपमे गजेन्ि ठाक ु रक स्मरण , पञ्जी \nप्रबांधन ्ांरक्षणमे नहनक भूतमका ,पसरका , कोर् आ ्ानहत्त्यक क ृ ततक \nमूल्याांकन आदद नवषयक ्नवस्तर उल्लेख अति। दू िा ्ाक्षात्कार ्ेहो अति , \nगप-र्पमे मुन्नाजीक प्रश्नावलीक उत्तर फ ै ल्ॅं द े ने  ितथ लेखक , मुदा ईमेलक \nमाध्यम्ॅं आर्ीष अनतचन्हारक ्ाक्षात्कारमे प्रश्नक आकार पैघ आ उत्तर \nअत्यांत ्ांजक्षप्त ्ांतुसलत। ई गप ्ही अति जे वस्तुत: काज करबाक इच्छा \nरखै  बला लोक आलोचना प्रत्यालोचना्ॅं दूर एकननष्ठ काज कर ै त रहैत अति ,  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआत्मप्रर्ां ्ाक खगता ओकर े  पड़ ै  ि ै  जकरा स्वयां पर नवश्वा् ननह रहैत ि ै क।  \nलेख ्भक नवषयमे नवस्तृत नववेचन कए हम पाठकक उत््ुकता कम \nकरबाक मांर्ा ननह रखैत िी। पाठक स्वयां पढ़तथ , आन -आन लेखक \nलोकननक गजेन्ि ठा क ु रक नवषयमे मांतव्य जानतथ , नवद े ह पुस्तकालयमे \nिहलतथ - बूलतथ आ अपन मत बनबतथ।  \n \nहॅं, पोथीक दो्र खडडमे जतय प्रीतत ठाक ु रक रचना ्ां्ार पर आधृत लेख \n्भ अति , अवश्य कनेक बूलय -िहलय चाहब। ई अत्यांत हषसक गप जे मैतथली \nतचरकथाक रूपमे नहनक योगदान , जे एनह क्षेरमे प्रथम मान ल जाइि , \nअत्यतधक लोकतप्रय आ तौं प्रर्ां स्त अति। एकिा स्रीक े ू ूां नीक जकाू ूां \nबूझल रहैत ि ै क जे तधया पुताक े ू ूां कोन चीज बेर्ी आकर्षित करतै। ताहू \nपर ओ स्री जॅं ्ांवेदनर्ील हो , ्ानहत्त्यक रुतच - प्रवृसत्त रखैत हो आ \nतचरकलाक र्ौकीन हो तखन तऽ बालोपयोगी ्ामग्री ननस््ांद े ह एबे  िा करतै। \nबाल मनोनवज्ञानक े ू ूां ध्यान रखैत प्रीतत जी तचरकथाक रूपमे प्राचीन \nजनिुतत आ लोककथा्ॅं ्ेहो पररतचत करबैत ितथ आ अनुवादक क्रममे \n्ेहो बाल -्ानहत्येक े ू ूां प्रमुखता द ै त ितथ। नहनक रचना - ्ां्ार पर आठ \nगोि महत्त्वपूणस लेख पोथीमे ्मानहत अति। ्त्य कही तऽ हुनक र चनाददक \nनवर्े षता बुझबा लेल ई लेख ्भ पयासप्त अति। जे नकि ु  अनद े खार रनह जाइि \nओ आर्ीष अनतचन् हारक लेख - मैतथली तचरकथाक प्रार ां सभक इततहा् आ \nहुनकनह द्वारा लेल प्रीतत जीक ्ाक्षात्कार्ॅं द े खार भए जाइत अति। हॅं , अहू \n्ाक्षात्कारमे प्रश्नकतास बेकिा कऽ प्रश्न पुि ै त ितथ  आ प्रीतत जी नानप -तौसल \nकऽ उत्तर द ै त ितथ। तचरकार प्रीततजी अपन र्ब्द्ॅं बेर्ी तूसलका्ॅं भाव \nव्यकञ्जत कर ै त ितथ आ अपन नवसर्ि स्थान बनबैत ितथ।  \n \nओना हम उनिा क्रम्ॅं चसल रहल िी , तथानप पनहल खडडक े ू ूां िानड़ कथ्य \n्माप्त करब अनुतचत होयत।ओ अति स्याराम झा ्र् क े र लेख -क रोि  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 53 \nफ े र ै त गामक ननदर्सक क ृ पानन्द ठाक ु र। ्त्य पूिी तऽ ओनह लेखमे \nतात्कासलक पृष्ठभूतमक ्ांग क ृ पानन्द ठाक ु र जीक चाररसरक दृढ़ताक जे वणसन \nअति ओ ्ांक े तक अति गजेन्ि ठाक ु रक व्यक्र्कतत्वक आधारक। बाढ़नह पूत \nनपता क े र धमे - ई कहबी लेखक अनु्ार ्ाथसक भेल अति नहनक पररवा रमे।  \n \nआ अन्तमे जॅं आर्ीष अनतचन्हारक ्मपादनक गुरुतर दातयत्वक जॅं चचस ननह \nहो तऽ काज अपूणे रनह जायत। अपन दू दू िा नवस्तृत लेख , ्ाक्षात्कार , तचर \n्ांग्रह आ ्ांयोजनक ्ां ग आन आन रचनाकार्ॅं लेख लय ओकरा िपबाक \n्भिा काज नीक जकाू ूां ननमाहैत ओ ्ाधुवादक अतधकारी ितथ। \nकोरो नाकलमे बेर्ी काज आनलाइन करबाक कारण आँ न्ख लांबा आनलाइन \nपाठ्य ्ामग्री पढ़बाक अनुमतत ननह द ै त अति , तौं पोथी रूपमे ्ामग्री पानब \nहम व्यक्र्कतगत रूप्ॅं लाभान्न्वत भेलहुू ूां आ हमरा ्न अने क लोक लेल \nई लाभकारी स्द्ध भेल होयत। गतगर पोथी , स्पि िपाइ ,पैघ ्ुपाठ्य फोन्ि \nआ गांभीर लेख ्भ्ॅं ्ांयुर्कत ई पोथी पठनीय आ मननीय अति।लेखक \nलोकननक असभनां दन , गजेन्ि ठाक ु र जीक हुनक ्ाइल ं ि काज लेल वधासपन \nआ ्ांपादक मांडलक प्रतत धन्यवाद।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.प्रणव क ु मार झा- पोथी चचास : \"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\": ्मपादक - \nिी आर्ीष अनतचन्हार  \n \nप्रणि कुमार झा \nपोथी चचाष  : \"प्रीथत कारण स ेतु बान्दहल\": स म्पादक - श्री आिीर् \nअनथचन्दहार \n\"प्रीतत कारण ्ेतु बान्हल\" पोथी िी आर्ीष अनतचन्हार क े र ्ांपा दन मे \nप्रकासर्त पोथी ि ै क जै मे वतसमान मैतथली ्ानहत्य जगत क े  दीत्प्तमान स्तमभ \nद ां पसत्त िी गजेन्ि ठाक ु र आ िीमती प्रीतत ठाक ु र क े र मैतथली ्ानहत्य जगतक \nलेल क ै ल गेल योगदान आ पुरातन मैतथली नववाह आ पांजी पद्धतत क े  ्ांरक्षण \nएवां ्ांवधसन लेल क ै ल गेल प्रया् आ योगदा न पर प्रकार् द े ल गेल अति। क ु ल \n478 पृष्ठ क े  एनह पुस्तक मे 32 िा ्हयोगी लेखक ्बहक आलेख , \n्ांस्मरण , ्ाक्षात्कार , आलोचना आदद ि ै क जे ्ांप्रतत ्ानहत्य , इततहा् , \nपरकाररता एवां अन्य नवधा ्ँ जुड़ल ितथ। जेना िोि -पैघ बहुते रा् नदी ्भ \nतमसल कय ्मुिक ननमासण क े ने  हो। ऐ मे ्ँ क ै  िा त ्ांप्रतत मैतथली ्ानहत्य \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 55 \nजगत क े  जानल -मानल हस्ताक्षर ितथ। पोथी क े र नवषय -वस्तु क े  मोि मोि \nतीन वगस मे हम वगीक ृ त करय चाहब : - i) िी गजेन्ि आ िीमती प्रीतत ठाक ु र \nक े र पाररवाररक जीवन क े  गाथा आ ओनह ्भ ्ँ जुड़ल ्ांस्मरण आदद। ii) \nऐ ्ानहत्यकार द्वय द्वारा मैतथली ्ानहत्य एवां मैतथल ्ांस्क ृ तत क े  द्योतक \nकागजात ्बहक अनुवाद आ नडजजिइजेर्नक अतत महत्वपूणस काज मे \nयोगदान आ ओकर यारा क े र गाथा आ iii) ्ानहत्यकार द्वय द्वारा क ै ल गेल \nकाज ्बहक नवषय जेना पांजी प्रणाली आदद ्ांबन्न् धत नवषय ्ब पर आलेख \nआ चचास। \n \nऐ पुस्तक क े  नवसभ न्न खांड एवां नवषय ्ूची क े  र्ीषसक क े र रूप मे नवसभन्न \nपार ां पररक लोकगीत ्बहक पांक्र्कत द े ल गेल अति जेना \"आजु जनकपुर मांगल \nभुप ्भ आओल हे..\"। ्ांप्रतत टहिदी कथा लेखन नवधा मे ्त्य व्या्क \nलेखन मे ्ेहो एहन प्रयोग भेिैत ि ै क। ऐ तरहक प्रयोग पाठक मे नवषय -वस्तु \nआ पोथी क े  लऽ कऽ जजज्ञा्ा बढ़ाबै ि ै क। अलग -अलग ्हयोगी लेखक \nद्वारा अपन-अपन र्ैली म ं  उपरोर्कत तीन िा मे ्े कोनो एक वा एक ्े बे्ी \nवगस मे आलेख सलखल गेल अति जे  ्ानहत्यकार द्वय क े  ्मपूणस व्यक्र्कतगत \nआ ्ानहत्यक जीवन क े  नवसभन्न पहलू क े  ्मावेसर्त कर ै त अति। लेख पढ़ ै  \nकाल पाठक क े  रूप मे कतेक रा् नव -पुरान ्ांदभस ्भ मस्स्तष्क क े  ्ोझा \nउपस्स्थत भऽ जाइत ि ै क। ्ांगनह मैतथल िाह्मण पांजी प्रथा जेहन नवषय क े  \nप्रतत जजज्ञा्ा आ कम ्ँ कम ऐ नवषय पर ्ामान्य पाठक लेल ्तही ज्ञान \nक े  ्ांचार ्ेहो। आर्ीष अनतचनहार आ मुन्ना जी आदद द्वारा ्ानहत्यकार \nद्वय क े  ्ाक्षात्कार हुनक मनोवृतत आ हुनक काज मे व्यक्र्कतगत रुतच आदद मे \nजानबाक अव्र द ै त ि ै क। नकि ु  लेखक अपन ्ांस्मरण द्वारा िी गजेन्ि \nठाक ु रक पाररवाररक जीवन क े  ्ेहो नीक तचर जझकने  ितथ आ पाठक क े  \nओनह ्ांबांध मे रोचक जानकारी प्राप्त कर े बा मे ्क्षम बनाबै ितथ।  \n  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआन -आन आलेख , ्ांस्मरण आ ्ाक्षात्कारक अततररर्कत िी जगदीर् चांि \nठाक ु र ’अननल ’ आ डॉ ० क ै लार् क ु मार तमि द्वारा तमतथला पांजी प्रबांध पर \nसलखल आलेख पाठक क े र रूप मे हमरा लेल व्यक्र्कतगत रूप ्ँ खूब रुतचगर \nआ उपयोगी लागल। ्ुिी कल्पना झाक आलेख ्ेहो मोन क े  ि ू लक आ \nगुदगुद े लक। एकठाम ओ कहै ितथ  जे एकिा उमरर भेला पर नकताब कीनै त \nडर होइत िनन जे नव पीढ़ी कहाँ कनहयो ओनह पोथी क े  उलिेतै पलिेतै। उल्िे  \nदुननयाँ ्ँ नबदा भेला पर भऽ ्क ै त अति जे हुनका उपराग द ै न जे ई की जमा \nकऽ कऽ धऽ गेलीह अति। मुदा हमर ऐ नवषय मे ्ोचनाइ अलग अति आ जे  \nनक हमर अपन अनुभवक आधार पर अति । हमर बाबा जे नक ्ांस्क ृ तक नवद्वान \nिलाह आ एकिा ठाक ु रबारी मे पुरोनहत। हम जखन ने ने  िलहु 9-10 वषस क े  \nतखने  स्वगसवा्ी भऽ गेल िलाह। हमरा मोन अति हुनक पेिार मे बोराक बोरा \nभरर भरर कऽ आध्यात् म आ धमस-्ांस्क ृ त क े र पोथी ्भ िलनन। ्भ नकताब \nक े  हमर कर्कका कबाड़ी मे बेच द े ल न्खन मुदा नकि ु  कल्याण नवर्ेषाांक , गीता \nआ पुराण हम िाँनि ने ने  रही (ओनह ्मय मे पुस्तक मे द े ल गेल फोिो ्बहक \nलोभे)। बाद मे नहु -नहु ओनह पोथी ्भ क े  पढ़ ै त गेलहुँ तँ ओनह ्ब मे हमरा \nरुतच आबय लागल। ओनह ्मय मे  हमर नवचार -व्यवहार आ धमस-कमस मे हमर \nरुतच क े  आकार द े बय मे ओनह  पुस्तक ्बहक हम महत्वपूणस योगदान द े खै  \nिी। नपततया लगा क े  हम 7 भाई बनहन मे हमर े  िा ओनह पोथी ्भ पर मोन \nगेल िल। अथासत प्रोबेबसलिी त ओत्तौ 1/7 िलै। तानह लेल हमर ई नवचार \nअति जे  जखन हम कथा या कथेतर क े  रूप मे नकि ु  नवचार -्ांस्कार अथवा \nनकि ु  ्ूचना पोथीक आकार मे ्ांर जक्षत करय िी , त कममे प्रोबेबसलिी ्ही \nमुदा नकि ु  ने  नकि ु  चाां् रहय ि ै  जे  अनगला पीढ़ी तक ओ नवचार -्ांस्कार आ \n्ूचना पहुँचै। ई पोथी ्ेहो एकिा कथेतर ्ानहत्य ि ै क जै मे नवषय पर नकि ु  \nरोचक लेख तँ ि ै क तथानप नवषयक गूढ़ता क े  कारण ्ब प्रकार क े  पाठक \nलेल मनोर ां जक होइ ई आवश्यक ननह। मुदा पुस्तक मे द े ल ्ूचना मैतथली \n्ानहत्य जगत एवां मैतथल ्ांस्क ृ तत दुनु क े  लेल ्ांरक्षणीय ि ै क। तानह लेल  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 57 \nऐ प्रकार क े  पोथी क े  ्ांकल्पना ्ांयोजन एवां ्मपादन लेल िी आर्ीष \nअनतचन्हार जी बधाई , प्रर्ां ्ा आ ्ाधुवाद क े  पार ितथ। तमतथला आ मैतथली \n्े ्ांबांतधत ्ांस्था , कॉले ज आददक पुस्तकालय मे ऐ तरहक पुस्तकक ्ांग्रह \nहेबाक े  चाही। \n \nभौततक रूप ्ँ ्ेहो पोथी नीक बनल अति। पोथी क े र कवर पेज , एकर \nकागत क े र र्कवासलिी , फॉडि , फॉडि ्ाइज़ , मुख्य आवरण आ पृष्ठ पेज क े र \nर ां ग ्ांयोजन , नडज़ाइन , फॉरमेि आदद नीक गुणवत्ता क े  बनल अति जे पाठक \nक े  हाथ मे लऽ क ऽ पढ़ऽ मे एकिा ्ुखदगर अनुभव कराबैत ि ै क। पोथी डॉि \nकॉम क े  एकरा लेल ्राहना क ै ल जा ्कय अति। पुनः ऐ पोथी लेल िी \nआर्ीष अनतचन् हार जी , िी गजेन्ि ठाक ु र जी आ िीमती प्रीतत ठाक ु र जी क े  \nखूब रा् बधाइ। \n \nई आलेख नवद े हक अांक  392, 15 अप्रैल 2024 क ेँ  प्रकासर्त भेल िल \nमुदा  वतसमान अांकक ्ांग ्ेहो द े ल जा रहल अति। जानह्ँ पाठक लग एक ै  \n्ांग चारर िा पाठककीय एक पोथीपर पढ़बाक लेल भेितनन (्ांपादक)।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.परमानन्द लाल कणस - भादव मा्क एकादर्ीक माहात्मय  \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 59 \n \n \n \n \n \n \n \n 60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 61 \n \n \n \n \n \n \n \n 62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 63 \n \nअपन मांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n 64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.९.प्रणव क ु मार झा- द तमस्िेक  \n \nप्रणि कुमार झा \nद थमस्टेक \n \nहॉस्िल क े  अपन ड े रा म ं  बै्ल , र ज न ी यूट्यूब पर  एक ि ा ् ज ेर्न  वीनडयो द ेख \nरहल िसलह। वीनडयो मे हुनक े  गामक दृश्य दृतिगोचर भेल। गाम मे उत््व क े  \nमाहौ ल ्न द े खना जा रहल िल। दू ददन पनहने  यूपीए््ी स्नवल ्ेवा \nपरीक्षा क े  अांततम पररणाम आयल िल जै मे रजनी क े  चयन भारतीय \nप्रर्ा्ननक ्ेवा अथासत आईएए् क े  लेल भेल िल। आठ बरष भ गेल िल \nरजनी क े  घर -पररवार आ गाम ्े कोनो ्ांपक स  नै  िल। नकयौ कोनो खोज \nख़बर लेनहार नै जे रजनी जीनव तो ि ै क की मुइल गेल। मुदा यूपीए््ी मे \nहुन क र  चयन  क े  ् म ाचार  ि ुत  गतत  ् े ् ाौं् े प् रर  गेल  ि ल । यूपीए् ् ी म े \nचयननत उममीदवार क े  पूरा जन्मक ुां डली मीनडया आ ्ोर्ल मीनडया द्वारा \nखांघासल लेल जाइत ि ै क। रजनी क े  अपन गाम ्े  िूिल तार ्ेहो ऐ पररणाम \nक े  बाद मीनडया आ ्ोर्ल मीनडया द्वा रा जोनड़ द े ल गेल िल।  पूरा गाम आ \nओकर पररवार खुर्ीयाली मना रहल अति , ्ाक्षात्कार द ै त \nअति , यूट्यूब, िीवी पर बाइि द रहल अति। ्भ नकयौ खोजज खोजज क े  \nओकरा ्े अपन ्ांबांध ननकासल रहल अति। चाहक चुस्की लैत ई वीनडयो \nद े ख रजनीक आँ न्खक कोना ्ँ कोरह फानि जय अति। एक बूांद नोर हुनक \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 65 \nचेहरा ्े िघरईत चाहक प्याली मे खस् पड़ल िल। ई खुर्ी आ ्ांघषसक नोर \nअति। हुनका याद अबैत अति अपन अतीतक ओ पल , जखन हुनक जजनगी \nमे घुप्प अनहार भ गेल िल।जजनगी मानु जेना ्माप्ते भ गेल िल। यैह ्र \n्माज जे आई हुनक ्फलता पर नातच रहल अति ओय ्मय मे रजनी क े  \nतचन्हऽ ्े, अपनाबऽ ्े मना क द े ने  िल।  \nतमतथला क े  एकिा ्ुदूर गाम मे रजनी अपन पररवार ्ांगे रहय िसलह। माँ -\nबाबू, भाई -बनहन , नपत्ती -नपततयाइन ्र-्माज , ्भ िल रजनी क े  जीवन \nमे। बाबू गामे मे रनह खेती -नक्ानी करय िलाह। तरकारी क े  खेती करय \nिलाह आ बथान पर माल ्ेहो पो्ने  िलाह। गाम मे एकिा  िोि्न पर्कका \nक े   घर। \nओनह रातत रजनी अपन कापी आ नकताबक ्ांग ओिाओन पर बै ्ल िसलह \n। ओ पढाई म ं  बहुत होर्गर िसलह । हुनक पररवार ्ेहो ओकरा ्ँ बड आर्ा \nरखैत िल। ओकर नपता कहैत रहइथ , \"हम ्ब त अनहना रनह गेलहु मुदा \nहमर ्पना अति जे तोरा ्भ क े  एक ददन बड़का अफ्र बनै त द े खी। \" \nमु दा नकर्ोरावस्थाक उमांग म ं अर्क्र होर्गर बच्चा ्भ ्ेहो लीक ्े उतरर \nजाय अति आ कोनो गलती क दय अति। वैह गलती कखना ं  काल तमस्िेक \nक े  रूप मे द े खल जाय अति आ कखना ं  वैह ब्लांडर कहल जाय अति। ई ्ांजोग \nपररस्स्थतत आ लोकक नजररया पर ननभसर करय अति।  \nलड़कपन क े  उमइर मे रजनी ्ेहो एक िा लड़का ्ँ प्रभानवत भऽ गेल िल। \nलड़कपन क े  आकषसण क े  प्रेम बुझबा क े  गलती क ने ने िल। आई रजनी \nनकताब कॉपी ल क बै्ल त िसलह मुदा आई हुनक ध्यान पढ़ाई मे नै  लानग \nरहल िल। जेना हुनक र्ाांत मन क े  ्रोवर मे नकयौ बेरमबेर ढ े पा फ ं क क े  \nजलतर ां ग उत्पन्न क रहल िल। नकि ू  ददन ्े ओ िौ ड़ा रजनी क े  अपन प्रेम \nपार् मे जकड़ने  जा रहल िल। रजनी क े  बेरम बेर आई दुपहर मे ईस्क ू ल क े   66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनिनफन बे ररया मे भेल गप्प ्भ मोन पड़ी रहल िल आ हुनक मोन बेरम बेर \nकोनो ननणसय तक पहुँच जाय चाहय िल।  \nहाई ईस्क ू ल मे निनफन क े  ्मय िल। गािक िाँह म ं  ओ िौड़ा रजनी \n्ांग  बै्ल अति। रज नी अपन नकताब मे नजैर गाड़ने  िसलह  आ ओ िौड़ा \nओकरा ्ांग बै्ल बततया रहल िल। ओ िौड़ा , रजनी पर धीर े -धीर े  प्रभाव \nजमा रहल िल आ अपन जाल फ ं क रहल िल।  \nओ िौड़ा : (मुस्क ु राइत \" (रजनी , अहाँ हमर बात बुझैत िी न ? अहाँ ्ांग हमर \nजीवन ्गर रातत जकाँ ्ुांदर होयत। \" \nरजनी : (लजा कऽ \" (हमरा ई ्ब बातक ननह बुझल अति। हमर पररवार \n्माज हमरा ई ्ब गप्प क े  पर्मिर्न ननह द ै त अति। \" \nओ िौड़ा : (स्नेहपूवसक \" (रजनी , हमरा लेल ्ब ्ँ  पैघ अहाँक ेँ  प्रेम अति। \nअहाँक पररवार आ ्माज कतबो कठोर हो , मुदा हमरा ्ांग भानग \nजाउऽ , तखन हम दुनू तमलकऽ ्ब ्ँ दूर जाकऽ रनह  ्क ै त िी। \" \nरज नी : (्ांकोच कर ै त \" (मुदा , हमरा बाबूजी आ मायजी क े  िोनड़ \nक     ऽ...?\" \nओ िौड़ा : (आश्वस्त कर ै त \" (रजनी , अहाँक बाबूजी आ मायजी ्ददखन \nअहाँक खुर्ी चाहैत ि ै थ। अहाँ हमरा ्ांग रही , तऽ हमरा दुनू क ेँ  खुर्ी भेित। \nअहाँ हमरा पर नवश्वा् करू। हम दुनू ्ांग -्ांग रहब , अपन ्पनाक दुननया \nबना ्कब। \" \nरजनी : (उत््ुकता ्ँ \" (हमरा एतेक ्ाह् कहाँ ्ँ आयत ? हमरा डर लानग \nरहल अति। \"  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 67 \nओ िौड़ा : (अनकझा कर ै त \" (डर की ? हम अहाँक ्ांग िी। अहाँ हमरा पर \nनवश्वा् राखू। हम अहाँक ्बिा ्पना पूरा करब। अहाँक ेँ  कखनो दुख ननह \nहोयत। \" \nरजनी : (धीर े -धीर े  प्रभानवत होइत\" (तऽ हम अहाँक ्ांग कत जायब ?\" \nओ िौड़ा : (खुर् होइत \" (हमरा ्ांग ददल्ली चलू। ओतय हमर मतमयौत भाय \nितथ। हुनक नबजने ् िईक। ओ हमर  मद ै त करता। हम दुनू ्ांग-्ांग \nरहब , आ खुर्ी ्ँ जीब ्कब। \" \nरजनी : (्ोचैत \" (मुदा , हमर पररवार ...?\" \nओ िौड़ा : \"रजनी , ्ोचू नक अहाँक खुर्ी म ं  अहाँक पररवार ्ेहो खुर्ी \nपाओत। अहाँ हमरा पर नवश्वा् करू। हमरा ्ांग चलू , हम दुनू अपन जीवन \nखुर्ी ्ँ नबताएब। \" \nरजनी : (धीर े -धीर े  ्हमत होइत\" (ठीक अति , हम अहाँक ्ांग चलऽ लेल \nतैयार िी। \" \nरजनी ओ िौड़ा क े  चालाकी ्ँ  प्रभानवत भऽ कऽ ओकरा ्ांग भागऽ लेल \nतैयार भऽ जाइत अति। एतय ्ँ ओकर जीवनक नािकीय मोड़ र्ुरू होइत \nअति।  \nअनगला ददन ्ाौं्े गाम मे हबीराों उठय अति जे फलनमा क े  बेिी कोनो नवधमी \n्ांगे भागी गेल। पररवार मे कन्ना -रोहि प्रल अति। ्माज मे नकि ू  गोिे \nएकरा राजनै ततक एां नगल द रहल िल त नकि ू  गोिे मातमला क े  चिकार लऽ \nलऽ क े  नाइर े ि क रहल िल। जतेक मुँह ततेक बात। नक ि ु  ्हृदय लोक \nपररवार क े  ्ेहो ्महारर रहल िलाह। हारर दारर क पररवार क े  लोक थाना मे  \nएफ़आईआर कऽ क े  बै् गेल िलाह।   68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएमहर रजनी क े  जीवन जल्दीए नारकीय होमय बला िल। र े ल मे बै्ल रजनी \nभनवष्य क े र ्ुनहला ्पना द े ख रहल िसलह ्े जल्दीए एकिा भयावह \nरा्दी मे पररवर्तित भ गेल िल।   \nस्िेर्न पर उतरला क े  बाद ओ िौड़ा रजनी क ेँ  एकिा कच्ची कालोनी क े  तांग \nगली ्े होइत एकिा कोठरी म ं  ल क पहुांचइत अति।  ओनहठाम स्गर े ि आ \nदारू क े  नर्ा मे मत्त  एकिा दलाल पहले ्ँ ठाढ़ िल। रजनी आियस आ भय \n्ँ चारू कात तक ै त अति। वास्तव मे ओ िौड़ा एकिा मानव तस्कर ग्रुप क े  \n्ांगे काज क रहल िल।   \nरजनी  :ई अहाँ हमरा कत्त ल क आनब गेलहु ? ई जगह हमरा ठीक नै  बुझना \nजाय अति।  \nओ िौड़ा : (अत्ग्नसर्खा ्मान आँ न्ख ्ँ \" (अब तोरा बुझा पड़त , अ्ल म ं  \nहम प्रेम ध्रेम  नकि ू  नहीं बुझय िी , हमरा पै्ा ्ँ मतलब अति। \" \nरजनी : (आँ न्ख भरल, काँपैत \" (तु हमरा धोखा द े ल ं!  हमरा घर िोनड़ अएला \n्ँ पनहने  तु एनह ्ब नकएक ननह कहल ं ?\" \nओ िौड़ा  (ननदसयी हँ्ी ्ांग  \" (ह ह ह ह  ....चुप रह !हमरा पै्ाक प्रेम \nअति। तोरा जकाँ भोला-भाला लोकक इस्तेमाल कऽ कऽ हमरा पै्ा तमलैत \nअति।\"  \nरजनी : (नोर े  झोर े  होइत \" (हमरा नकएक ? हम तऽ तोरा ्च् चा प्रेम कर ै त \nिलहुँ ।\" \nओ िौड़ा : (गांभीर स्वर म ं \" (प्रेम ? ईह  ! हमरा लेल प्रेम एकिा खेल अति , जे  \nहम अपन फायदाक लेल खेलैत िी। \"  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 69 \nरजनी : (हथ जोड़ ै त \" (प्लीज , हमरा िोनड़ द े ऽ। हम घर वाप् जेबाक चाहैत \nिी। हम तोरा कखनो नकि ननह कहब। \" \nओ िौड़ा : (ननदसयता्ँ \" (चुप !एकरा अपन नकस्मत मान आ एनह कोठरी म ं \nरहऽ। अब तऽ ्ब खेल खतम भऽ गेल िौ। \" \nओ िौड़ा , रजनी क ेँ  दलालक हाथ ्ाौंनप द ै त अति आ बाहर ननकसल जाइत \nअति। रजनी क ेँ  कोठरी म ं  बां द कऽ द े ल जाइत अति। ओ ज़ोर ज़ोर ्े तचतचया \nरहल िसलह , मुदा नकयौ ्ुनननहार ननह।  \nरजनी : (कोठरी क ेँ  द े वाल पर माथ ठोक ै त \" (बचाउ !नकयौ हमरा बचाउ !\nहमरा एतऽ ्ँ ननकलऽ ददयऽ।\"  \nकोठरी म ं गूँजैत आवाज आ रजनीक कन्नारोहि क े   स्वर, मानु कोठरी क ेँ  \nदरद ्ँ भरर द े ने  होय। कोठरीक बाहर दलाल कऽ ठहाका आ ओ िौड़ा कऽ \nननदसयी हँ्ी अबै िल। रजनी ननरार् भऽ कऽ कोठरी म ं  बै् क े  महाद े व क े  \nगोहार कर लागल िसलह।  \nरजनी : \"हे महाद े व  !हमरा एतऽ ्ँ ननकालहऽ। हमर अपराध क्षमा करह।  \nओकर आवाज कोठरी क ं  अँधार म ं  नवलीन भऽ गेल िल , मुदा रजनीक आर्ा \nखत्म ननह भेल िल।  \nरजनी क े  क ै  ददन ओनह काल कोठरी मे नबतल ्े ननह जानन। ्ाइत ओकरा \nतस्करी क े  माध्यम ्े कोनो दो्र द े र् ल जेबाक योजना बानन रहल िल। ऐ \nबीच मे  ओकरा हर तरहक प्रतारणा द े ल जा रहल िल। ्ाइत अपन भाग्य ्े \n्मझौता क क े  पररस्स्थतत क े  स्वीकार करबाक लेल तैयार क ै ल जा रहल \nिल। मुदा एनह बीच मे महद े व चमत्कार क े लन्खन। एकिा एनजीओ आ \nददल्ली पुसल् क े  ज््बाइ ां ि ऑपर े र्न ्े ओय नबस्ल्ड ां ग पर िापा पड़ल। मानव  70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतस्कर ्भ क े  धर -पकड़  भेल। रजनी ्नहत क ै  एक िा नकर्ोरी ्भ क े  ओत्त \n्े र े ्र्कयू क ै ल गेल िल। ्त्त मोन ्े क ै ल गुहार क े  महाद े व अवश्ये ्ुनय \nिथीन। रजनी मोने  मोन महाद े व क े  कोनि कोनि आभार प्रकि क रहल \nिसलह।   \nरजनी अँधार कोठरी ्ँ बाहर ननकलबाक बाद , एनजीओक कायासलय म ं  \nबै्ल िसलह। हुनक चेहरा पर  राहत आ छचिता दुनू द े खाइत द रहल िल। \nएनजीओक अतधकारी आ पुसल्क अतधकारी ओकरा ्ँ बात कऽ रहल िल।  \nएनजीओक अतधकारी : (्हानुभूततपूणस स्वर म ं \" (रजनी , अहाँ आब ्ुरजक्षत \nिी। हम अहाँ  क ेँ  ्ुरक्षाक ्ाथे अहाँक गाम लऽ जाएब , अहाँक पररवार ्ँ  \nतमलायब। \" \nरजनी : (नोर ्ँ भरल आँ न्ख ्ँ \" (आभार !हम घर जाय लेल लालातयत िी। \nहम अपन पररवार ्ँ भ ं ि करऽ चाहैत िी।\"  \nपुसल्क अतधकारी : (्हजता ्ँ \" (रजनी , अहाँक नहममतक प्र्ांर्ा कर ै त \nिी। अहाँ जे दुख ्हलहुँ , तकरा लेल न्याय भ ं ित। अपराधी ्भ क े  जहल \nहेतैक। आब अहाँ क े  नकयौ पर े र्ान नै  करत ्े ननश्िित रहू। \" \nरजनी : (डराइत \" (मुदा , हमर पररवार आ ्माज हमरा स्वीकार करत ?\" \nएनजीओक अतधकारी : (दृढ़ता ्ँ  \" (नकएक नै ? अहाँक पररवार आ ्माज \nअहाँ क ेँ  अपन जीवन मे नव र्ुरुआत करऽक ेँ  मौका द े त। ई ्मय अहाँक \nअति , रजनी। अहाँ क ेँ  भगवान दोबारा मौका द े लक अति। \" \nरजनी : (दृढ़ता ्ँ \" (हम हार ननह मानब। हम अपन ्पना पूरा करब आ \n्माज क ेँ  द े खायब जे एकिा गलती जीवन क ेँ  ्माप्त ननह कर ै त अति। \"  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 71 \nरजनीक चेहरा पर नवा उममीदक झलनक रहल िल । एनजीओ आ पुसल्क \n्हयोग ्ँ , ओ अपन भनवष्यक नव पन्ना सलखबाक लेल तैयार िसलह। \nनबहार पुसल् क े  ्हयोग ्े एनजीओ आ ददल्ली पुसल् रजनी क े  हु नक गाम \nवाप् ल क पहुांचल िल।  \nरजनी , एनजीओक अतधकारीक ्ांग गामक चौक पर पहुांचल िसलह। गामक \nलोगक बीच खु्ुर -फ ु ्ुर भ रहल िल  , आ ्ब नकयो ओकरा द े ख रहल \nिल।  रजनीक आँ न्ख मं  नोर आ पिाताप द े खल जा ्कय िल । रजनी क े  \nर े ्र्कयू क े  खबर िेलीनवज़न आ अखबार क े  माध्यम ्े गाम मे पनहने हे  पहुँच \nगेल िल। गाम मे र ां ग -र ां गक नपहानी आ बात बनाओल जा रहल िल। -नवधमी \n्ांग भानग गेल िाौंडी , आवारा अति  .......पता नै  कतेक ्ांगे की की क ु कमस \nक े ने  हैत ....िाौंडी क ु लकलांनकनी ननकलल ......ओकर धमस आ र्रीर ्ब दूरर \nभ गेल ि ै क ......्माज मे एहन एहन क े  आिय द े ने  ्माज भ ू्रि भ \nजायत ....हे नै  िोि उमरर िल गलती भ गेले एकिा अव्र ्ुधरऽ क े  द े बाक \nचानहए  ...आदद....आदद। अस्तु रजनी क े  आबय ्े पनहने हे गाम मे पांचायत \nबै्ल िल , जै मे ई ननणसय ्ुना द े ल गेल िल ्े रजनी क े  पररवार ओकरा ्े \n्भिा नाता तोनड़ द े त। गाम मे ओकरा कोनो आिय नै द े ल जेतय  अन्यथा \nरामस्ने ही )रजनी क े  नपता (क े  पररवार ्नहत गाम िोड़ऽ पड़त। रजनी क े  \nमाय बहुत नगड़नगड़यल िसलह मुदा पांचक ननणसय पर ओकर कोनो प्रभाव नै  \nपड़ल िल।   \nराम स्ने ही : (दुखी आ नववर् स्वर म ं \" (हमरा माफ कऽ द े , रजनी। ्माजक \nदबाव म ं  हमरा ई ननणसय लेबऽ पड़ल। \" \nरजनी : (नोर ्ँ भर ल , ददसनाक स्वर म ं \" (बाबूजी , अहाँ ्भ हमरा एतेक \nआ्ानी ्ँ नकएक त्यानग रहल िी ? हम अहाँक बेिी िी , हमरा ्ँ गलती \nभेल , मुदा हम ्ीन्ख लेलहुँ। \"  72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nराम स्ने ही : (काांपैत आवाज म ं \" (हमरा ्माजक ननणसय मानऽ पड़त। हम \nअहाँक नपता िी , मुदा ्माजक दबाव भारी अति , ्र -्माज क े  िोनड़ \nज ूीवन नै  चसल ्कय अति। \" \nरजनी : (नवलाप कर ै त \" (बाबूजी , अहाँ ्भ हमरा एकिा अव्र दऽ ददय। \nहम अहाँ ्भक भरो्ा िूिऽ ननह द े ब। \" \nराम स्ने ही : (नोर भरल आँ न्ख ्ँ \" (रजनी , हमरा पाि ु  िोनड़ कऽ चल जा। \nभगवान तोरा ्ाथ रहतथ। \" \nरजनी : (दृढ़ता आ ्ांवेदनर्ीलता ्ँ \" (ठीक ि ै , बाबूजी। हम बुझय िी  \n्माजक दवाब। जखन ्माजक दवाब मे राम जी क े  ्ीता माता क े  त्याग \nकरऽ पड़ल िल त अहाँ त ्ाधारण मनुखे िी। हम प्रततज्ञा कर ै त िी जे  अहाँ  \n्भ एक ददन हमरा पर अवश्य गवस करब । \" \nरजनी क े  माय क े  कनयत कनयत दाँती लानग गेल िल। मुदा कठोर ्माज \nक े  हृदय नै प्ीझल। अांततः रजनी एनजीओ  अतधकारी आ पुसल् क े  ्ांगे \nवाप् घूरर गेल िल।  \nएनजीओक अतधकारी : (दृढ़ता ्ँ \" (रजनी , अहाँक ्ांघषस आ ्ाह् \nप्रर्ां ्नीय अति। अगर ्माज अहाँ क ेँ  ननह अपनाबऽ चाहैत अति , कोनो बात \nननह। हमरा ्भ क े  ्ांस्थान अहाँ ्न बच्चा ्भ क े  लेल आन व्यवस्था क े ने \nि ै क। \" \nरजनीक आँ न्ख म ं  नोर , मुदा चेहरा पर दृढ़ता आ आर्ा क ेँ  झलक िल। ओ \nअपन नपताक पैर ि ू  कऽ नवदा लैत अति। एनजीओक अतधकारीक ्ांग \nचलैत -चलैत ओ नव जीवनक तरफ बढ़ ै त अति। गामक लोगक बीच  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 73 \n्न्नािा , मुदा रजनीक ्ाह् आ दृढ़ता ओकर भनवष्य क ेँ  नव ददर्ा द े बाक \nक े  प्रयोग मे िल।  \nएनजीओक अतधकारी ओकरा ददल्ली क े  ए किा अनाथालय म ं  दान्खला ददया \nद े ने  िल। रजनी ओय अनाथालय मे  रनह अपन अतीतक गलती पर पिताइत \nिसलह , मुदा ओ जीवन क े  नव ददर्ा द े बय क े  प्रया् क रहल िसलह। रजनी \nओय अनाथालय क े  ्ीमा मे रनह ददन नबताबऽ लागल िसलह। एकिा ्रकारी \nनवद्यालय मे हुनकर नाम इ ां िर मे सलखा द े ल गेल िल। ईस्क ू ल , पढ़ाई आ \nअनाथालय क े  काज , ब् एतबे तक रजनी क े  जीवन ्ीतमत भऽ क े  रनह गेल \nिल।  \nएनहना दू वषस बीत गेल िल। वी क े  पररणाम आयल त दू वषस मे पनहल 12\nबेर रजनी क े  चेहरा पर मुस्कान ने ने  आयल िल। माननवकी स्रीम मे रजनी \nअपन जोन मे िॉप क े ने  िसलह। पररणाम द े ख क े  रजनी क े  चेह रा पर मुस्कान \n्ांगे आां न्ख मे  नोर ्ेहो आनब गेल िल जे  िघरर कऽ ओकर गाल पर पहुँच \nगेल िल। ओकर अनाथालय क े  हॉस्िल मे खुर्ी मनाओल गेल। ्भिा बच्चा \nआ भोलाांनियर ्ब हुनका बधाई द े ने  िल।  \nरजनी क े  स्क ू ल मे ्ेहो ्ममान कायसक्रम आयोजजत भेल िल जै मे सर्क्षा \nमांरी रजनी क े  हुनक उपलस्ब्ध पर ्ममाननत करबा क े  लेल आयल िलाह। \nरजनी क े  लेल ई गवस क े  क्षण िल मुदा ओकरा ्ाझा करबाक लेल ओकर \nपररवार रजनी ्ांग नै  िल। रजनी आई अपन माय बाबू आ भाई बनहन क े  \nतम् क रहल िसलह।  \nसर्क्षा मांरी \" :रजनी , अहाँक ्ांघषस आ ्मपसण प्रेरणादायक अति। अहाँक \n्फलता हमरा ्ब हक लेल गवसक नवषय अति। ई लड़की ्भ मे एकिा नव \n्र्क्र्कत आ प्रेरणा क े  ्ांचार करत ई हमर नवश्वा् अति। जीवन मे अहाँ खूब  74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n्फल बनी आ द े र् क े  नवका् क े  लेल काज करी ई हमर ्भक र्ुभकामना \nअति। \" \nएत्त ्े आब रजनी क े  ्ांघषस एकिा नव मोड ल लेने  िल। रजनी ददल्ली \nनवश्वनवद्यालय म ं  प्रवेर् लऽ लैत अति आ यूपीए््ीक तैयारी र्ुरू कर ै त \nअति। ओ आब अपन पैर पर ठाढ़ भऽ गेल िसलह। ददल्ली नवश्वनवद्यालय क े  \nहॉस्िल मे रनह फ्रीलान्् वक स  कर ै त ओ अपन पढ़ाई जारी राखय अति , ओ \n्ांघषस कर ै त अति , मुदा हार ननह मानै त अति। ऐ बीचे ओकर बीए , एमए पूरा \nभ जाय ि ै क मुदा यूपीए््ी  क े  लेल ्ांघषस अनवरत जारी ि ै क।  \nअांततः महाद े व क े  क ृ पा ्े ओहो ददन आबय ि ै क जखन रजनी क े  चयन \nयूपीए््ी क े  स्नवल ्ेवा परीक्षा मे भऽ जाय ि ै क। रजनी अपन हॉस्िल म ं  \nबै्ल अति आ यूपीए््ी पररणाम द े खैत अति। ओ ्फल भऽ जाइत \nअति।  \nआय यूट्यूब पर  गाम क  वीनडयो द ेखैत  र ज न ी क े  म ोन  बहुत ्दस ि ै क।  \nिीवी ररपोिसर \" :रजनी , गामक बेिी , आइ IAऽ बनन गेल ितथ। पूरा गाम \nखुर्ीयाली मना रहल अति। \" \nरजनीक माता -नपता\" :हमर रजनी , हमर गवस अति। ओकरा ्ांग हम्ब जे  \nक े लहुँ , ओकरा लेल हम र्र्मिदा िी आ माफी माँ गैत िी। मुदा हमर बेिी हमरा \nलग जे प्रततजज्ञा क े ने  िसलह ्े  आई पूरा क े सलह अति \" \nरजनी अपन न्खड़की ्ँ बाहर द े खैत अति। ओकर चेहरा पर ्ांतोष आ गवसक \nमुस्कान अति।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 75 \nरजनी )मोने  मोन\" :(हम एकिा पैघ गलती कएने  िलहुँ , मुदा भगवान हमरा \nबचा लेलनन। ्माज हमर गलती क ेँ  एकिा अपराध जकाँ द े खलक , मुदा हम \nअपन गलती ्ँ ्ीखलहुँ आ भगवानक द्वारा द े ल अव्र क ेँ  ्दुपयोग क ै ल। \nहे महाद े व  !एहन गलती कोनो लड़की ्े नै होमय ददहऽ। आ जाौं ककरो ्े \nएहन गलती भऽ जाय त ओकर रक्ष रन्खहऽ। ओकर गलती क े  ’द \nतमस्िेक ’ तक ्ीतमत करबाक ्ामथ्यस आ उदारता तोरा मे िह ; नै  त ्माज \nत लड़कपन क े  तमस्िेक क े  ब्लांडर ्ानबत करबाक लेल ्ददखन ठाढ़ रहय  \nि ै क \" \nरजनी जानय ि ै क जे  ओकर ्ांघषसक कहानी एकिा प्रेरणाक स्रोत अति , जे  \nचाहे ्माज कतबो कठोर नकएक ननह हो , मेहनत आ ्मपसण ्ँ कोनो \nमांजजल पावल जा ्क ै त अति। रजनीक जीवनक ्ांघषस आ ्फलता ्बहक \nलेल प्रेरणा बनय आ ओ लोक ्ेवक बनन द े र् क े   लोक क े  ननक ्े ्ेवा क \n्कय यैह आर्ा र जनी क े  आां न्ख मे चमनक रहल िल।  \n-      प्रणव क ु मार  झा )08.07.2024( \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१०.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा -अछििजल  \n \nकुमार मनोज कश्यप \nलघुकथ ा- अछ िंजल \nएमहर स्क ू ल क े  ि ु टी क े  घां िी की बाजल ; ्भ बच्चा अपन-अपन वस्ता ्मेिैत \nबेिोह घर दद् पड़ायल। चौड़ तक पहुँतचते एका -एक पैघ -पैघ बुन्नी ्ांग \nनिर्ककर बरर्ब र्ुरू ! सभजबा ् s बचबा लेल ्भ आओर जोड़ ् s दौड़ ै त-\nदौड़ ै त एकिा घर लग जा क्षजणक नवरमल त s मुदा अिोपक घर जानन फ े र \n् s पड़ाइते रहल। अस्थमा पीनड़त ओकर ्ाँ् फ ू ल s लगलगलै आ तौं आगू \nदौड़बा मे अक्षम .... नववर् ओतनह ठाढ़ रनह गेल ओ। गामक बाहर ई अिोप \nक े  घर ि ै  आ मैयाँ कहै ि ै  जे ओकर िाँहा ं  ् s लोक ि ु आईत ि ै !  प्राण-रक्षाक \nवा धमस -रक्षा ...... एक दद् पोखरर दो्र दद् ईनार  ...... महान धमस -\n्ांकि !  अनाया्े ओ मू्लाधार बरखा बुन्न ् s अपना क े  आर बचेबाक \nप्रया् मे दाबा पर चनढ़ भीतक द े वाल मे ्नि गेल। ताबते  आँ गन ् s एकिा \nस्रीगण क े  ्ूप ओढ़ने  अपना दद् अबैत द े न्ख ओ ड sर े  थड़-थड़ कापय \nलागल। लगलै ओ गांजन करतै जे हमर दाबा ढ़नह जैत आ एत s ् s बैला द े त। \nओ ड े राईत -ड े राईत दाबा ् s स्वयां ननचा उतररते रहै नक ओ स्री बजलै  - \n'बाऊ! बलू अँगना  मे अ्ोरा पर आ जाऊ .... नहयाँ नइ ां  बाँचब .... बोदरर \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 77 \nभs जैब। ड े राऊ नइ ां  ....... अपना घर जा क े  गांगा -जल िीनि पनवर हो \nजैब ! जान बचल त s लाख उपाय ! आहाँ आऊर ्ुक ु मार लोक भीजब \nत s बेराम भ s जैब। ' ओ नबनु नकि ु  बजने  ओनह स्री क े  द े ल ्ूप ओनढ़ \nझिकार ै त ओकर पाि ू -पाि ू  ओ्ारा पर  चनढ़ मोख पजजया क s ठाढ़ भs गेल। \nबाहर झहर ै त बरखाक बून्न आ अांत् मे हाौंड़ ै त मैयाँ क े  कथन  .... ननर्विकार \nओ अपलक र्ून्य मे ताक ै त रनह गेल ! \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.११.डॉ प्रदीप क ु मार पबड़ा - मैतथली भाषा पररवार  \n \nडॉ प्रदीप कुमार पबड़ा \nमैथथली भार्ा पररिार \n \nआजुक ्मय म ं  मैतथली भाषा म ं  रार ठनल अति । की मैतथली मार एक \nभाषा तथक ? जी ननह ! मैतथली भाषा ननह , भाषा पररवार तथक । भाषा \nपररवार ओनह भाषा क े  कहल जाइत अति , जेकरा ्ऽ भाषा ्मूह जन्म लइत \nअति । मैतथली ्ऽ बांगला , मैतथली ्ऽ ओ नड़या, मैतथली ्ऽ अ्तमया भाषा \nक े  जन्म भेल अति । त ं ऽ मैतथली क े  नवद्वान लोकनन बांगला , ओनड़या, \nअ्तमया क े  जननी कहैत अति । जननी कोना ननह कहत ? जां ऽ हम सलनप \nक े  गप्प करी , तखन नकि ु  अांतर ्ऽ मैतथली सलनप , बांगला सलनप , अ्तमया \nसलनप म ं  ्मानता अति , तऽ नकि ु  अांतर ्ऽ बांगला ्ऽ  ओनड़या सलनप म ं  \n्मानता अति ।  \nआब प्रश्न उठ ै त अति जे मैतथलीये नकयेक जननी ? ई्ा ्ऽ कयेक हजार \nवषस पूवस मैतथली भाषी क्षेर, बांगलाभाषी क्षेर , ओनड़या भाषी क्षेर अ्तमया \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 79 \nभाषी क्षेर आ र्ुमह क्षेर (वतसमानक बांगलाद े र्) तमला कऽ एक राष्र िल । \nनाांओ िल आनव द े र्, आ ्म्रािक नाांओ िल बसल । जननक राजधानी \nमधुबनीक बाबुबरही प्रखांड क े रऽ बसलराजगढ़ म ं  िल । बसलराजगढ़क गभस म ं \nअखना ं  ्ब इततहा् दबल अति , आ उखाड़नाहरक बाि जोहतत अति ।  \nराजा बसल क े  िओ ्ांतान िल । अां ग , बांग, कललिग , र्ुमह आ औि । जानह म ं  \nअांग ्ब्ऽ पैघ आ राज काज दक्ष ताक कारण ं  नपताक ल्िहा्न पर आ्ीन \nभेलाह । बांग क े  टहिस््ा म ं  बांगाल , कललिग क े  नहस््ा म ं  वतसमानक आ्ाम , \nर्ुमह क े  नहस््ा म ं  र्ुम ह प्रद े र् अथासत आधुननक बांग्लाद े र्, औि क े  नहस््ा म ं  \nवतसमानक ओनड़्ा आ पौडड्रक नहस््ा म ं  पौस्डड्रया अथासत वतसमानक पूर्णियाां \nगेल ।  \nबहुतरा् नवद्वान ओनड़्ा क े  कललिग कहने अति , मुदा कललिग उनड़्ा क े  कहने \nितथ । मुदा ओि ्ऽ ओनि् , ओनड़ष, ओनड़र्ा, उनड़्ा आ भाषा ओनिया , \nओनड़या, उनड़या बनल अति ।  \nज्ञातव्य होइ जे अांग, बांग, कललिग , र्ुमह, पौडड्र आ औि राज्यक क े न्ि अांग \nअथासत बसलराजगढ़ िल । और िओ राज्यक जननी बसलराजगढ़ तथक । \nबसलराजगढ़क भाषाक नाांओ मैतथली तथक , तखन मैतथली माय आ पाांच भाषा \nम ं  बचल तीन भाषा बांगला , अ्तमया , आ ओनड़या क े रऽ जननी तऽ मैतथलीये \nभेल । पौस्डड्रया आ बसलराजगढ़क भाषा एकनह तथक । पस्च्छमी बांगाल आ \nपूवी बांगाल ( बां गलाद े र्) क े रऽ भाषा एकनह तथक । तखन एमहर बचल मैतथली \nमाय क े रऽ तीन भाषा बांगला , उनड़या आ अ्तमया ।  \nबसलराजेगढ़ अांग तथक । प्रमाण अांग पर मगधक र्ा्न । बसलराजगढ़क \nखुदाई म ं  मगधकासलन मृडडभाांड आदद ्ब तमलल िल । मुदा आधुननक \nनवद्वान लोकनन भागलपुरक े  नबना प्रमाणे अांग कहैत इतरातत ितथ । जे गल त \nअति ।  \nअांग पर इक्ष्वाक ु क चढ़ाई क ै यलन्न्ह, आओर वो पूब्ह म ं  कोर्ी, पस्च्छम म ं  \nगांडनक , उत्तर म ं  नहमालयक तराई आ दजक्षण म ं  गांगा धररक जमीन जीतलक ,  80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ ननमी नाांओक पुर क े  इ अनह प्रद े र्क राजा बनौलक , जे नवद े ह राज्यक \nस्थापना क ै यलक । तानह क े  बाद भागलपुर मासलनी प्रद े र् ब नन गेल । आ अांग \nवांर् चांप, चांपा नाांओक नगर ब्ौलक । जे मासलनी प्रद े र्क राजधानी बनल \n। \nआब प्रश्न उठ ै त अति, जे जांऽ नहमवन ्ऽ ्ांथाल अथासत औिक ्ीमा धरर \nअांग िल तखन भाषा मैतथली कोना ? \nकालक्रम बदलल तऽ र्ा्को बदलल । बसलराजगढ़ ्नहत चांपा पर मगधक \nकब्जा भाषा माग्धी , कालाांतर  म ं  पालक कब्जा । तानह क े  बाद बांगालक \nकब्जा । मुगलकाल म ं अकबरक कब्जा , अकबरक जमींदार कनासिवांर् जे \nततरहुत राज्य क े  स्थापना क ै यलक । भाषाक नाांओ ततरहुततया राखल आ \nसलनप क ै थी िल । आजुक नवद्वान तमतथलाक्षर क े  ततरहुता सलनप कहै ्ऽ ननह \nअघाइत ितथ । तऽ आब प्रश्न उठ ै त अति  जे गांगाक दजक्षणी भाग म ं  ततरहुत \nतऽ ननह िल तखन मांदारक सर्लालेखक सलनप आ ्होदराक सलनप एकनह \nनकयेक तथक ? जांऽ पालकासलन राजाक ्मय म ं  सर्लालेख वा ओनह ्ऽ \nपनहलक े  राजाक ्मय क े  सर्लालेख तथक , तखन स्पि होइत अति जे  क ै थी \nततरहुता सलनप तथक ।  \nकनासिवांर् क े  बाद ओईनबार वांर् , ओईनबार वांर् क े  बाद खांडवाल वांर् आओल \n। तानह क े  बाद तमतथले ननह ्मुच्चा भारत अांग्रेजजयाक गुलाम भऽ गेल ।  \nआब आबैत िी मैतथली नाांओ पर । ्न 1801 ई ० म ं  अांग्रे ज नवद्वान कॉलिुक \nअनह मधुर भाषाक नाांओ मैतथली कहलक । बस््...एतनह ्ऽ मैतथलीक र्रु \nतैयार ।  \nमैतथलीक प्रथम र्रु िो सरय बाभन - दरभांगा महाराज ्न 1810 ई ०म ं  ्ोतत \nबाभन क े  भागलपुर म ं  बै्ार क ै यलन्न्ह । अनह बै्ार म ं  दरभांगा महाराज \nबाभन क े  ्ुच्चा मैतथल घोनषत कयलन्न्ह आ ्ोतत बाभनक बोली क े  मानक \nमैतथली । प्रमाण 1949 ई ० म ं  कनविेष्ठ बाबा नागाजुसन अपना कनवताक \nमाध्यमे नवरोध जतौ लन्न्ह । तऽ हुनका यातना ्ेहो तमलल िलन्न्ह । ओ  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 81 \nअपना कनवताक माध्यमे तमतथला क े  ्ब जाततक ्ाथ बाध -बोन , माांिी -\nमच्छर ्ब क े  मैतथल कहने  ितथ । जांऽ पढ़बाक हुऽए तऽ िीमान ददलीप \nक ु मार झा द्वारा रतचत बाबा नागाजुसनक तमतथला नाांओक पोथी म ं  िीमान \nददलीप क ु मार झाजी बहुत ्ुां दर नववेचना कयने  ितथ ।  \nजखन भागलपुरक ्भा म ं  खांडवा ्ऽ आबै बाला लोक अपनेआप क े  मैतथल \nघोनषत कऽ लेलक , तखन मधेपुराक जमींदार िीमान स्व ० बी पी मांडल क े  \nनपता वा बाबा 1811 ई ० म ं  बै्ार कऽ ्ोलकन महा्भा क े  गठन कयलन्न्ह \nआ ्ोलकनक बोली आ मूल मैतथली क े  अांनगका घोनषत कयलन्न्ह  । अनह \nप्रकार े  मैतथलीक प्रथम र्रु बाभन बनल । तखनो मूल मैतथली म ं  रचना ननह \nबन्न भेल । बाांकाक तेज नारायण क ु र्वाहा अप्पन रचना लऽ कऽ दरभांगा \nप्रे् म ं  आओल । चूांनक अथासभाव म ं  दरभांगे म ं  प्रे ् िल आ वो प्रे् दरभांगा \nमहाराज क े  िल । पररणाम तेज नारायण क ु र्वाहा क े  बे ईज्जत कऽ कऽऽ \nपठाओल गेल । मैतथली खांनडत भेल । दो्र रचना ज्वाला प्र्ाद ्ाह जे  \n्ाइत ने पाल ्ऽ लऽ कऽ आओल हुनको मानक क े  दुहाई दऽ कऽ बेईज्जत \nकऽ कऽऽ पठाओल गेल । पररणाम वकज्जका क े  जन्म भेल । तानह क े  बाद \nआनग म ं  घी द े लक पांनडत राहुल ्ाांक ृ त्यायन जे ओहो बाभने  िल । वो मै तथली \nक े  तीन भाग क े  नबनु प्रमाणे तीन भाषा कनह द े लक आ अप्पन रचना म ं  रतच \nद े लक । ओनह ्ऽ पनहले सलन्खत म ं  मैतथली नाांओ क े  स्वा नकि ु  ननह िल \n। ते्र र्रु तमतथला राज माां गनाहर तथक । जे अपना नीज स्वाथस लेल \nतमतथला माांगै  ितथ , मुदा वो तमतथला लेल ्मर्पित ननह रहल आ ननह अ ति । \nचूांनक तमतथला राज्य भाषा क े  नाांओ पर माांगल जाइत अति । तानह क े  खांडन \nहेतू नबहार ्रकार ते्र र्रु बनन अांनगका अकादमी क े  गठन कऽ मैतथली क े  \nतोड़बाक काज कयलक अति ।  \nिीमान कनव एकाांत राजीब झा अप्पन नव रचना म ं  कहलतथ जे अांनगका , \nवकज्जका मैतथली भाषा पररवारक ्दस्य तथ क । तखन हम हुनक अनह कथन \nक े  खांडन कर ै त िी । कारण अां नगका आओर वकज्जका मै तथलीक मूल तथक ।  82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतमतथला ्माज रस्ि द्वारा प्रकासर्त आ िीमान आचायस रामानां द मांडल द्वारा \nसलन्खत पोथी राननयाां सभखाररन म ं भाषा क े  ननह बांनियौ म ं  लेखक स्पि कहने \nितथ जे इ भाषा मैतथली तथक ै क ।  ननह नक वकज्जका ।  \nअांत म ं  मैतथली भाषा पररवार तथक । इ बांगला , ओनड़या, अ्तमया भाषाक \nजननी तथक । ्ोततपुररया तऽ मूल मैतथली क े  बोली मार तथक । अस्तु  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 83 \n२.१२.क ु न्दन कणस -बीहनन कथा -जय कमला/ पुिारर  ्ब िोला  \n \nकुन्ददन कणष \nबीहवन कथा-जय कमला/ पु ारर स ब टोला \n१ \nबीहनन कथा -जय कमला  \n\"जय कमला माइ , क 'ल गड़ाई ्ुफल कररहैथ , बड़ मनोरथ्ँ क 'ल गड़ े लहुँ \nअति\" \"पप्पा , अपना गाममे त बागमतत बहैत ितथन त कमला माइ क े  \nनकयएक गोहरबैत तियैक ?\" \"को्ी -कमला हमर ्बहक जीवन दातयनी \nितथन ताएँ  हुनक े  गोहरबैत तियै\" \"तखन त जय गांगा कनहयौ , द े र्क जीवन \nदातयनी वएह ितथन\" \"बौआ , गांगा क े  महात्मय मे कोनो र्ां का ननह मुदा जेना \nनहन्दी क े  वेग मे मैतथली नबला रहलीह तनहना जँ नै  मोन राखबैन्ह त गांगाक \nवेग मे को्ी कमला गांडक बागमतत नबला जेतीह !!\"  \n२ \nबीहनन कथा -पुिारर ् ब िोला  \nमोहल्लाक लोक क ृ तज्ञता भाव्ँ हरीर् बाबू दद् द े न्ख रहल िलन्खन , अतेक \nबड़का हानकम होइतहु चाईबा्ा्ँ ठ ं ठ मधुबनीक अरररया ्ां ग्राम आयल \nितथन बाल्खा आ दूरस्थ ्मबन् धी भुिक ु नक े  मृत्योपराांत पुिारर लेल , ्ेहो \nपररवार ्नहत। गरीब गुरबा ्मबन्धी वा बाल्खाक ेँ  क े  मोन रखैत  ि ै  ? \n 84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबेचारी नवधवा त क ृ तज्ञतावर् दबल जा रहल िलीह। हरीर् बाबू कहैत रहतथन \nजे िाद्ध म ं  ि ु टीक बड़ अभाव िल मुदा पलखैत होइतनह भागल अयलहुँ। मुदा \nताबात हरीर् बाबू क े  िोिका बेिा बाजज उठलैक \"तमलना हो गया तो जल्दी \nचसलए , तमतथला हाि घूमने  म ं  भी 3 घां िे लग ं गे \"  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 85 \n२.१३.रबीन्ि नारायण तमि - ्ीमाक ओनह पार (धारावानहक उपन्या्)  \n \nरबीन्दर नारायण थमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्दयास) \nहमर ््ुर स्वगीय गणेर् झा (पडडौल डीहिोल)क स्मृततमे , ्ादर ्स्ने ह \n्मर्पित!  \n-16- \n  \nज्योततषीजीक ेँ  जखन नीन्न िुिलनन तँ ्ाौं्े द े हमे फोक े -फोका भए \nगेल िल । ओ हो्मे ननह िलाह । कीओ ओनहठाम्ँ जाइत काल हुनका \nगािक जनड़मे आ ं ठगल द े खलक । ओ तचतचआएल -\"दौड़ ै त जाउ ! जुलुम भए \nगेल  !' \nद े न्खते-द े न्खते लोकक करमान लानग गेल ।  \n्भ एक -दो्र्ँ पुति रहल िल -\"की भेल ?की भेल ?\" \n 86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े  ककरा की कहैत ?सभतररआ बात तँ ककरो ननह बूझल िल ।  \nलोक्भ उठापुठा कए हुनका लगीचक एकिा घरमे लए गेल । हवा \nक े लक । पानन नपओलक । कनीकालमे ओ आँ न्ख खोललाह ।  \n\"एतेक ददनक बाद  तोरा द े खलहुँ । हम तँ धन्य भए गेलहुँ।\"  \n\"की द े खसलऐक ?\"-लोक्भ पुिनन । मुदा ओ आँ न्ख उल्िा द ै त \nिलाह । ्भ भयभीत  िल ।  एक -दो्रक कानमे फ ु ्फ ु ्ा रहल िल ।  \n\"लगैए , कोनो ऊपरी हवा लानग गेलनन ।।  \nक े ओ  कहैत -\"गेल घर ितथ।\"  \nएनह तरहेँ बड़ीकाल  धरर धमाचौकरी चसलते रहल ।  \nज्योततषीजीक पत्नी नबआहक थोड़बे  ददनक बाद मरर गेलतथन । \nहुनकर   ्भिा ्ेहन्ता धएले रनह गेलनन । मररतनह ओ प्रचांड रूप धेलनन । \nमहाकालोक ेँ  ओकरा ्महारब मो्नकल भए गेलनन ।  \n\"एहन तँ आइ धरर ननह भेल िल । आब की होएत ?\" \nमहाकालक ेँ  एनह तरहेँ छचिततत द े न्ख हुनकर ्तचब बाजल - \n\"्रकार ! बहुत पर े ्ान बुझाइत िी ।\"  \n\"हौ! की कनहअह ? एकिा तेहन ने  उफािू आनब गेसल जे ्महररए \nननह रहल  अति ?\"  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 87 \n\"ओ क े  तथक  जे अहूँ ्ँ ननह ्महरर रहल अति ? एहन आदमीक ेँ  तँ \nअवश्य द े खबाक चाही ।\" \n\"द े न्खए कए की कए लेबह ? अखन ओकरा द े खनाइ र्ुभ  ननह \nहोएत । ओ एखन  बहुत उग्र अति ।\"  \n अपना भरर महाकाल अपन ्तचवक ेँ  बुझेबाक बहुत चेिा क े लाह \nमुदा ओकरो मोन ओतनह अिनक गेल रहैक । ओ महाकालक बात ननह \nमानलक । चसल गेल ओकरा लगीचमे। औ बाबू !  ओ तँ आनग उगसल रहल \nिसल । ओकर हृदयक ताप जेना चारूकात अत्ग्नवषास कए रहल िल । आब \nकी होएत ? महाकाल ठहाका पाड़लाह ।  \n\"कहने  रनहअह जे बँतच कए रहह पर ां तु तूँ हमर बात ननह मानलह \n। आब भोगह । “ \nमहाकाल बाजजए रहल िलाह नक ओ हुनकर ्तचवपर तचतचआ \nउठसल - \n\" मूखस! तूँ हमर दुख ननह बूजझ ्कलह । आइददन्ँ तूँ  ्ुग्गा भए \nजाह ।\"  \n्े कनह ओ क्रोधमे आनग्न भेल हुांकार भरलक । चारूदद्ामे \nप्रलय्न दृश्य भए गेल। द े वता ,गांदभस ्भ  छचिततत भए गेलाह।  \n\"महाकालक ेँ  एना ननह करबाक चाहैत िलनन । -क े ओ  बाजल ।  \n\"्े की हुनका हाथमे िलनन । ओ तँ मार ननयततक नह्ाब ्ाफ \nकए रहल िलाह ।\" -दो्र बाजल ।  \n\"मुदा आब की होएत ?\"-ते्र बाजल ।   88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"ननयततक ेँ  गोहराओल जाए । तखने  ्ाइत मातमला ्ोझरा ्कत \n।\"-पनहल बाजल ।  \n\"तँ द े खैत की िी । चलै चलू ननयततक ेँ  प्राथसना करी ननह तँ प्रलय \nभए जाएत ।  \n्ाौं्े  ्माज क लोक तमसल  कए ननयततक ओतए नवदा भेलाह। \nएमहर महाकालक ्तचव हुनका गोहराबए लागल -\"हमरा बचाउ । हमरा्ँ  \nबहुत भारी गलती भए गेल । जँ अहाँ ननह मदतत करब तँ क े  करत  ? अहाँ तँ  \n्भनकि ु  जनै त िी ,्वसर्क्र्कतमान िी।\"  \n\"क े ओ ्भनकि ु  ननह जनै त अति । ई तोहर भ्रम िह। हम तँ तोरा \nचेतेसलअह मु दा तूँ अपन जूतत चलेलह तखन आब हमरा की कनह रहल \nिह ? \" \n्े ्ुननतनह ओ आओर  जोर -जोर्ँ कानए लागल । महाकालक ेँ  \nबहुत दया आनब गेलनन। ओ बजैत ितथ -- \n\"ठीक  ि ै क  । त ोर ा ् ुग्गा त ँ बन नह पर त ह म ुद ा हम  त ोर ा अद्भुत  \nर्क्र्कत दए द ै त तिअह जानह्ँ तँ भूत , वतसमान आ भनवष्य  ्भ बुजझ , द े न्ख \n्क बह ।\" \n'्े तँ ठीक ि ै क मुदा ्ुग्गा  बनन कए हम कोना जजअब , हमर जीवन \nतँ व्यथस भए जाएत ?  मोनक  ्भ ्ेहेन्ता धएले रनह जाएत।\"  \n\"राततमे तँ अपना  नह्ाब्ँ जे चाहबह ्े बनन जा ्क ै त िह मुदा \nददनभरर ्ुग्गेक रूपमे रहए पड़तह  । एकिा आओर बात।\"  \n\"की ?\"  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 89 \n\"ककरो ई बात कनहअहक ननह । जाौँ ई  बात ककरो पता लागल तँ \nतोहर ्भिा र्क्र्कतओ  चसल जेतह आ ्ही  माने मे ्ुग्गे रनह जेबह ।\"  \n\" ्रकार ! हम नकएक ककरो कहबैक ।  अहाँ हमर एतेक उपकार \nक े लहुँ तकरा हम कोना ्धा ्कब ?\" \n\"्भ चीज वाप् ननह कएल जाइत ि ै क । जे तोरा हाथमे िह ्े  \nकररअह ।  \" \n\"जे आज्ञा ्रकार !\" \nएतेक बात भेलाक बा दो ्ुग्गाक ेँ  माथपर छचिताक धारी बनले रहए \nजे महाकालक ेँ  पढ़ ै त द े री ननह भेल ।  \n\"की बात ि ै क ? आबो तोरा पर े ्ान द े न्ख रहल िी ?\" \n\"कहबामे लाज होइत अति मुदा अहाँक ेँ  ननह कहब तँ ककरा \nकहबै ? क े  बूझत हमर बात ?\" \n\"फररिा कए बाजह । एतेक ्मय हमरा ननह अति ?\" \n\"हम रहब कतए ?\" \n\"जतए मोन होअए, उनड़ जेबह , एनह्ँ नीक बात की होएत ? -्े  \nकनह महाकाल हँस् द े लाह । ्ुग्गा नकि ु  बाजल ननह मोने -मोन बहुत दुखी \nरहए ।  महाकाल ई बात बुझलाह । कहैत ितथ  -नीलमजण पवसत  तोर े  कब्जामे \nरहत।\" -्े कनह महाकाल लुप्त भए गेलाह ।  \n-तनहआ्ँ ई ्ुग्गा ओनह पाकनड़ गािपर बै्ल रहैत अति। \nबुझसलऐक ने  बात ।   90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुदा ई पाकनड़क गाि कम रहस्यात्मक ननह अति । ननह तँ ्ुग्गा्ांगे  \nएकर एहन घिजोड़ी थोड़ े  रनहतैक ।  \n-17- \n  \nओनह ददन   गामक लोक्भ ज्योततषीजी लग ्माधान लेल गेल \nिल मुदा हुनका अस्तव्यस्त द े न्ख   ककरो नकि ु  रस्ते ननह फ ु राइक \n। ज्योततषीजीक हालतत ठीक ननह रहनन । ओ \nअद्धसमूर्क्षित  अवस्थामे  नवमला ,नवमला बाजैत  रहतथ । द े हपर ्ाौं्े  फा ं का्भ \nभए गेल रहनन।  \n\"नहनका क े ओ   अनगनबान मारर द े लकनन अति । -क े ओ  बाजल ।  \n\"हमरो ्एह बुझा रहल अति ।\" -दो्र बाजल ।  \n\"हमरा तँ नकि ु  आओर बुझा रहल अति । -ते्र बाजल । एनह \nतरहं  ्भ अपन -अपन अनुमान लगा रहल िल। मुदा ज्योततषीजी नकि ु  \nकहबाक स्स्थततमे ननह रहतथ । लोक्भ उठापुठा कए ज्योततषीजीक ेँ  घर लए \nअनलक ।  वैदक ेँ  बजा अनलक । वैद हुनका द े न्खतनह बाजज उठल -\"नहनका \nकोनो नवमारी थोड़ े  िनन । ऊपरी हवा लानग गेलनन अति ।\"  \n\"तकर इलाज की ि ै क ?\" \n\"्े हमरो ननह बूझल अति।\"   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 91 \nवैद वाप ् चसल गेलाह । ज्योततषीजी ्ुतत गेल रहतथ मुदा \nबड़बड़ े नाइ  रुकबे ननह करनन। लोको ्भ क्रमर्ः चसल गेल । कतेक काल \nधरर बै्ल रहैत । ्ाँझ भए गेल । घरमे नडनबओ ननह ले्ल  गेल िल ।  \nज्योततषीजीक ेँ  अ्गर रहब कोनो नव गप्प ननह िलैक । मुदा \nओनहददन ओ बहुत अस्वस्थ रहतथ । ओनह  ्मयमे हुनका कोनो हो् \nननह  रहनन ।  ककरो ने  ककरो ओतए रहक चाहैत िल। मुदा क े  रहैत  ? ्भ \nझोड़ा झानड़ नवदा भए गेल । अ्लमे वैदक बात   ्ुनन ्भ डरा गे ल । तथानप \nककरो रहब   उतचत िलैक। मुदा ई तथक स्वाथी ्ां्ार ।  ्ांकिमे लोकक \nअपन िाहा ं  ्ांग ननह द ै त अति ।  \nई दृश्य  नवमला द े खलतथ । हु नकर उग्रता आओर बनढ़ गेल। ओ \nभयाओन वेग्ँ आएसल आ ज्योततषीजीक ेँ  उठा -पुठा कए लेने  चसल गेसल ।  \n  \n-18- \n  \nओनहददन ्ुग्गा महाकालक द े ल नीलमजण पवसतपर बै्ल िलाह । \nई एहनठाम िल जतए्ँ ्भलोक द े खाइत िल । ओनहठाम मौ्म \n्दररकाल ्ोहनगर रहैत िल । ्ुनवधाक अांबार लागल   िल मुदा तानह \nनह्ाबे ओतए लोक े  ननह िल । ए्गर ्ुग्गा िाँय -िाँय कर ै त रहैत िल। ओ \n्ोचलक जे ककरो तँ एतए रहबाक चाही जानह्ँ गप्पो -्प्प करब आ बेर -\nक ु बेर मदततओ होएत ।  तानह उद्यश्य्ँ ओ मांजुषा लग गेल । रातुक ्मय \nरहए । ओकरा इच्छाधारी वरदान रहैक। जतेक ्ुांदर बनन ्क ै त िल ,्े बनन \nगेल । रा जनतसकी मांजुषा ओकरा द े न्खतनह आकर्षित भए गेलतथ आ ्ुग्गा  92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनकि ु  कहैत ,ननवेदन कर ै त तानह्ँ पनहने  अपननह ओकरा लग ्हनि  कए आनब \nगेलीह । ्ुग्गाक मोन तँ गद -गद रहैक। मोने -मोन महाकालक ेँ  प्रणाम क े लक \n। \n \"धन्य िी अहाँ जे हमरा आइ एहन नीक  ददन द े खबाक अव्र \nभेिल।\" -्ुग्गा ्ोचलक।  \nमांजुषा ्ुग्गाक बात मानन ओकरा  ्ांगे नीलमजण पवसतपर   आनब \nगेलीह । चारूकात ्ुन्न ,कतहु क े ओ   ननह ,्े द े न्ख हुनका मोनमे छचिता भेलनन \n। फ े र भेलनन जे भए ्क ै ए आओर लोक्भ फिकी होइक । \nओना  एक  नह्ाबे एकाांत तँ नीक े  रहत। खूब र ां ग -रभ् करब । ्ुग्गा ददनक \n्मयमे उनड़ कए पाकनड़ गािपर चसल अबैत आ ्ाँझ होइतनह नीलमजण \nपवसतपर   चसल जाइत आ मांजुषाक ्ांगे   आनां द मनाबतत । एनह तरहेँ बहुत \n्मय बीतत गेल।  \nएक  रातत ्ुग्गा राजक ु मारक भेषमे मांजुषाक ्ांगे प्रेमालाप कए \nरहल िल नक   लगीचेमे मधुरस्वर ्ुने लैक । ्ुग्गा बाहर ननकसल द े खलक तँ \nद े न्खते रनह गेल । बे ् पैघ ्ा तमआना लागल िल । ओनहमे जबरदस्त \nमहनफल ्जल िल । लगैत िल जेना कोनो र्हर े  उदठ  कए आनब गेल अति। \nराततभरर नाच -गान चलैत रहल । ्ुग्गाक ेँ  बुझेबे  ननह कर ै क जे ई ्भ क े  अति \nआ एनहठाम क े ना आनब गेल । ओ एही ्ोचमे रहए नक मांजुषा ्ेहो बाहर \nआनब गेलीह ।  मांजुषा बाहर अनबतनह ओकरा्भक ेँ  तचन्न्ह गेसल । ओ अपनो \nतँ एकर े  ्भक मांडलीमे काज कर ै त िसल। आब ओकरा  छचिता होमए लगलैक \nजे जँ  ओ ्भ  एकरा द े न्ख लेलक तँ की होएत ? कारण ओ तँ नवना ककरो \nकहने  ्ुनने  ्ुग्गा्ँ मोनहत भए ओकरा ्ांगे  चसल आएल  रहैक ।   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 93 \nई ्ां्ार रहस्यमयी अति । ककरो नकि ु ,ककरो नकि ु  बूझल \nि ै क  ,्ांपूणस ज्ञान ककरा ि ै क ?  इएह कारण अति जे एक -्ँ एक \nपांनडत,नवद्वान एक -दो्रपर आक्षेप कर ै त रहैत ितथ। जखन ्ुग्गा नीलमजण \nपवसत  पर गेल तँ ई थोड़ े  ्ोचने  िल जे ई बात ि ै क। ओकरा लगलैक जे ्ाौं्े  \nनीलमजण पवसत ओकर े  नाम कए महाकाल चसल गेलाह । ओ जे चाहत \nकरत ,जेमहर चाहत घुमत आ कनह ने  की  की...। ्ांयोगपर - ्ांयोग होइत गेल \n। ने  मांजुषा ओकर ्ांग अनबततथ  ने  ओतेक ओझरमे ओ पड़ ै त । ओनहरातत \nमांजुषाक ेँ  जखन लगीचेमे नाच -गानक ध्वनन ्ुनबामे आएल तँ ओ बाहर \nननकसल द े खए लगलीह ।  ओनहमे मांजुषाक पररतचत लोक तँ िलाहे मुदा नकि ु  \nएहनो लोक िलाह जे पनहलबेर ओनह  कायसक्रममे आ एल रहतथ।  \n भेलैक ई जे र्रद ,ततरनपत ,रानगनी ,श्याम,प्रभु्भ गोिे ओनहददन \nश्मर्ानमे बै्ल  आ्पा् होइत   घिनाक्रम द े न्ख रहल िलाह नक \nज्योततषीजीक पत्नी नवमला हुनका लदने -फदने  आनब गेसल। ओ ततेक \nक्रोतधत रहए जे ककरो नकि ु  पुिबाक ्ाह् ननह भेलैक । ्भ ओकरा   ्ांगे  \nनवदा भए गेल । ओकरा्भक ेँ  एकाएक ओनहठाम्ँ हिला्ँ एकिा र्ून्यता \nअएलेक जानह कारण ओतए नबरड़ो  उदठ गेल । क ै क गोिे ओनह नबरड़ोक ेँ  \nद े खलक  ,मुदा अ्ली बात तँ क े ओ   ननह बूजझ ्कल ,ने  द े न्ख ्कल ।  \nओ ्भ  नवदा भए गेल । चलैत -चलैत कतहु ्ु्स्तेबाक इच्छा \nभेलैक तँ नीलमजण पवसतपर रुनक गेल । ओनहठाम ना च-गान चसलए रहल िल \n। ओतए खेबा -पीबाक इ ां तजाम ्ेहो िलैक । तानह  बात्ँ ओकरा्भक ेँ  बहुत \nमदतत भेलैक । ओ ्भ गीतनाद ्ुनलक ,खेलक ,नपलक आ ्ातमआनाक \nपाि ू मे अड़नक गेल ।  \n  \n  94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-19- \n तृत्प्तवोधक अभावमे जन्म -जन्म्ँ लोक बौआ रहल अति। \nएनह अांतहीन याराक कनहओ अांत होइतो ि ै क  नक ननह ? की एनहना तघरनी \nजकाँ लोक घुररआइत एनह  लोक्ँ ओनह  लोक बौआइत रहैत \nअति ? क े ओ  एनह बातक ेँ  फररिा ननह पानब रहल अति । अपनेक ्ुतध  ननह \nि ै क तँ अनकर अिकर की रहतैक ? जीवनभरर नानाप्रकारक सलप््ाक \nवर्ीभूत भए तकर प्रात्प्त हेतु प्रयत्नर्ील रहैत अति आ ताहीमे लागले रहैत \nअति की महाकालक  घां िी बाजज जाइत अति। फ े र र्ुरु होइत अति अांतहीन \nयारा जकर गांतव्यक कोनो पता ककरो ननह रहैत ि ै क । जखन ककरो ननह \nरहैत ि ै क तँ हमर े  कतए्ँ होइत ? हमहीिा ननह ्मस्त जीव -जन्तुक इएह \nहाल अति। ननयततवर् ्भ चसलते जा रहल अति ।  \nओनह दुघसिनामे हमर मृत्यु भए गेल । लोक ्ोचने  होएत  जे   हमर \nखेल खतम मुदा ्े थोड़ े  होइत ि ै क । खेल चसलते रहल । पता ननह कोन -\nकोन लोक्ँ हम गुजरर रहल िी। ककरा -ककरा ्ँ ने  भ ं ि भए रहल अति । \nततरनपत ,र्रद ,श्याम,मांजुषा आ कनह ने  क े -क े  बौआ रहल अति ।  \nओनह ददन हम इएह ्भ ्ोचैत रही नक ्ुग्गा हमरा ्ामने मे आनब \nकए िरस करए लागल।  \n\"की बात ि ै क ? बहुत बाजज रहल िह ।\"  \n\"पाकनड़ भाइ बजा रहल ितथ । कहलाह जे जतए होतथ कहबनन \nजे कनीको काल हेतु आनब जातथ । नकि ु  जरुरी  बात करबाक िनन ।\"  \nहम ्भकाज िोनड़ पाकनड़ गाितर पहुँतच गेलहुँ । जेठक दुपहररआ \nरहैक । गामक क ै कगोिे ओनहठाम ्ुस्ता रहल िलाह । हमरा पहुँतचतनह  मेघ  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 95 \nलानग गेल । पाननक फ ु हाड़ा ख्ए लागल । एनह  मा्मे एहन वषास कमे द े खल \nजाइत अति। मुदा एनह्ँ लोक्भक ेँ  बहुत राहत भेलेक । घामे -प्ीने  लोक \nरानहमाम कए रहल िल । तेहनमे वषास होएब ,मेघ लागब   आओर हवो बहए \nलागब बहुत ्ुखद भेल । हमरा पाकनड़तर ठाढ़ क े ओ   ननह द े खलक ,द े न्खओ \nननह ्क ै त िल।  \nहम पाकनड़क गाि लग पहुँचले रही नक ्ुग्गा हमर स्वागत करए \nहेतु अएलाह ।  \n\"बड़ नीक क े लहुँ जे आनब गेलहुँ । पाकनड़ भाइ बहुत बेकल ितथ । \n्दररकाल अहींक चचास कर ै त रहलाह । हम बुझेबो कररअनन जे ओ जहन \nगिलाह अति तँ अएबे करताह मुदा हुनका जेना बेचैनी भए गेल रह नन \n।- हमरा्भक ेँ  गप् प कर ै त द े न्ख पाकनड़क गाि्ँ अबाज आएल।  \n\"अपने मे गप्प कर ै त रहब नक एमहरो आएब ?\" \n\"अहीँ्ँ भ ं ि करए आएल िी ।\"  \n \"आउ, आउ, हम बािे  तानक रहल िलहुँ ।\" - पाकनड़क गाि \nबाज ए ल गल ाह॒ । \n\"कोनो खा् बात ?\" \n\"हमरा अहाँ लेल भने  खा् बात ननह होइक मुदा ज्योततषीजीक \nलेल तँ जरूर े  खा् बात ि ै क ?\" \n\"की भेलैक , ्े तँ कहू ।\"   96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओनहददन ज्योततषीजी बेकल भेल हमरा लग आएल रहतथ। अपन \nपत्नीक नवयोग्ँ ओ कनहआ्ँ दुखी ितथ । हुनका बार े मे जननतनह ततेक \nआवेग भेलनन जे ओ दुन्खत पनड़ गेलाह।\"  \n\"तखन ?\" \n\"तखन की । हुनका द े खनाहर क े ओ   ननह िल । हुनकर पत्नी \nनवमला ता बे  बौआइत ओतए  पहुँतच गेसल आ ततेक उग्र भए गेसल जे  की \nकहू? ्भक ्ीिीपीिी गुमम िलैक ।\"  \n\"एना नकएक भेलेक ?\" \n\"नवमलाक मरलो युग बीतत गेल मुदा ओ एखनो ज्योततषीजीक बाि \nतानक रहल अति । अतृप्त , अर्ाांत भेल बौआइत रहैत अति ।\"  \nओकरा र्ाांत करबाक नकि ु  व्या ं त भए ्क ै त ि ै क नक ननह ?\" \n\" ्ुनै त िी जे गया जा कए प्रेतर्ीलापर नपडडदान क े ला्ँ मुक्र्कत \nभए जाइत ि ै क ।\"  \n\" हमरा  तँ एनह  बातमे बहुत जान ननह लानग रहल अति। गयामे तँ \nआन धमसक लोक नपडडदान ननह कर ै त ितथ तँ हुनका्भक की होइत \nअति ? की ओ ्भ प्रेते रनह जाइत ितथ  ? फ े र एकरा लेल गया जेतैक \nके ? एकरा क े  ि ै क ,जे ्े ्भ करतैक ?\" \nतौँ ने  अहाँक ेँ  बजओलहुँ अति । ज्योततषीजी हमर बहुत ्ेवा क े ने \nितथ ।  हमरो नकि ु  कतसव्य बनै त अति ।  ज्योततषीजीक ेँ  जनहआ्ँ नवमला्ँ  \nभ ं ि भेलनन दुनूगोिेक पर े ्ानी बनढ़ गेलनन । नवमला तँ ततेक उग्र भए गेल \nितथ जे महाकालो छचितामे पनड़ गेल ितथ ।  हुनका र्ाांत करबाक भार ओ  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 97 \nहमरा द े लतथ आ ईहो कहला जे अहाँ हुनकर वांर्ज तिअनन। अहीं ई काज \nकरी तँ उत्तम।\"  \n\"मुदा हम हुनकर वांर्ज िी तकर कोन प्रमाण ?\" \n\"महाकालक ेँ  ककर प्रमाणक काज अति ? ओ तँ स्वयां प्रमाण \nितथ।\"  \n\"्े तँ ठीक मुदा हमर जजज्ञा्ा तँ स्वभानवक आ उतचत अति । \nजखन हम हुनकर टपिडदान करए जेबैक तँ मोनमे िद्धाक भाव तँ जरुरी अति \nआ ्े तँ तखने  आएत जखन ्त्य बात हम बुझने रहब । अन्हारमे तीर \nचलओलाक कोनो फएदा ननह भए ्क ै त अति ।\"  \n-अहाँ हमर बातपर नवश्वा् करू । हमहूँ कोनो आइ्ँ ई ्भ ननह \nद े न्ख, ्ुनन रहल िी। जखन महाकाल स्वयां बाजज रहल ितथ तँ अनह पर प्रश्न \nननह उठक चाही ।\"  \n\"्बाल प्रश्नक ननह अति , मोनक ेँ  मनाएब बहुत जरुरी अति , ननह \nतँ हुनका्भक मुक्र्कत होनन ननह होनन हम तँ आओर ओझड़ा जाएब । अखन \nधरर हम ओनहना बौआ रहल िी , कहीं बौआइते ननह रनह जाइ ।\"  \n\"ओना बात तँ अहाँ वाजजब कए रहल िी ।\"  \nठीक ि ै क ।  पता लगबैत िी जे  क े ना की भए ्क ै त ि ै क। फ े र गप्प \nकरब ।\"  \nहमर पाकनड़क गाि ्ांगे गप्प चसलए रहल िल नक लागल जेना \nलगीचेमे ठनका खस् रहल अति । चारूकातक भयाओन अन्हड़ उदठ गेल । \nलाखो तारा ्भ चमकए लागल । लगलैक जेना एकनह ्ांगे हजारो ्ूयस उनग  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगेल हो । एहन पररस्स्थततक कल्पना हम ननह क े ने  रही  । मुदा पाकनड़क गािक ेँ  \nई बूझल िलनन । ओ वार ां बार हमरा चेता रहल िलाह । हमहूँ   की कररतहुँ । \nमोनक ेँ  ्ांतुि करबाक प्रया् कए रहल िलहुँ । एहन माहौलमे क े ओ   हमरा \nपकनड़ कए जोर्ँ धर्कका द े लक । हम बे्ुध भए गेलहुँ । जखन हो् भेल \nतँ  हमरा लागल जेना कतेको ्ए बखस पाि ू  चसल गेलहुँ।  \n-20- \nहम मुक ुां दपुरक द े बाल लग ठाढ़ िलहुँ ।   हमर माता  -नपता कतहुँ ्ँ  \nआनब रहल िलाह। हुनकर स्वागत हेतु नकि ु  आओर लोक्भ आनब गेल \nरहतथ । हमरा द े न्खतनह ओ ्भ तचकरर   उठलाह -\"मनोज ! एतेक ददन तूँ \nकतए चसल गेल िलह  ? हम्भ कनहआ्ँ तोहर बाि तानक रहल िी ।\"  माए \nबहुत र्ीघ्रता ्ँ हमरा दद् बढ़लीह। लगेमे नपच्छड़ रहैक। हुनकर ्ांतुलन \nनबगनड़ गेलनन। ओ धराम दए ख्लीह । हुनकर दनहना पैरमे चोि लानग गेलनन \n। हम दौनड़ कए हुनका पकनड़ लैत िी । पाि ू ्ँ हमर नपता अबैत ितथ। \nहम्भ हुनका प्रणाम कर ै त िी । ्ामने  एकिा चाह -पानक दोकान पर \n्ुस्तेबाक हेतु बैस्  जाइत िी ।  ओनह दोकानपर बै्ले िलहुँ नक एकिा तचठ्ठी \nकतहुँ ्ँ ख्ैत अति  - \n\"आब बुझेलह नक आबो ननह बुजझ ्कलह ? इएह ितथ \nज्योततषीजी आओर हुनकर पत्नी नवमला ।  \" \nतचठ्ठी पनढ़ कए हमरा ्भिा बात मोन पड़ए लागल ।  पूवसजन्मकक \nबातक ेँ  एना ओदारर कए रान्ख द े व महाकालेक वर्क बात िल । हुनका लेल \nकी कास्ल्ह आ की आइ । ओ ्मयक ्ीमाक ओनहपार ठाढ़ ितथ। हमहूँ \nअहाँ ओही अनादद -अनां तक भाग िी । कालक प्रवाहमे हम्भ ओनहना बनह \nरहल िी जेना धारक तेज प्रवाहमे कोनो कागतक नाओ उबजुबाइत गसल  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 99 \nजाइत हो , क ै क बेर ओनहपार पहुँतच जाइत हो । हमहूँ ्भ ्एह िी । कखन \nिी ,क े हन िी  ,्े मार एकिा ्ांयोग अति । ्भ महाकालक चक्र िनन । \nलोक आएत ,लोक जाएत मुदा ई कालचक्र ननर ां तर  चसलते रहत । तौँ ने  आइ \n्द्यः मुक ुां दपुरक ई दृश्य द े न्ख पानब रहल िी ।  \nज्योततषीजीक ेँ  तनहओ लोक ओही नाम्ँ जनै त िलनन।  ओ \nगजणतक प्रकाडड नवद्वान िलाह । इ्क ु ल्ँ ्िले एकिा पैघ मांदद र िल । \nहम पहुँचले रही नक ओनह मांददर्ँ नकि ु गोिे बाहर होइत तचतचआ रहल \nिलाह  -\" जय महाकाल ! जय महाकाल  !\" \nहुनका लोकननक हाथमे म्ाल िल जे अने क र ां गक प्रकार् उत्पन्न \nकए रहल िल । ्भक आगू ,आगू अत्यांत ्ुांदरर युवती िलीह ,ततनका पाि ू -\nपाि ू  पचा्ो गोिे  चसल रहल िल। हमरापर प्रकार्   पनड़तनह ओ तचतचआ \nउठलीह - - \n\"आउ, आउ । अहाँ बहुत ्मय लगा द े सलऐक ।\"  \n\"अहाँ क े  िी ?\" \nहम िी एनहठामक राजक ु मारी ननर्ा । \"-्े कनह ओ \nअपना्ांगे   हमरा अपन रथपर बै्ा लेलतथ   आ कहैत ितथ -चलू,अहाँक ेँ  अपन \nराजमहल द े खबैत िी ।\"  \nहम हुनकर ्ांगे नवदा भए गेलहुँ । पाि ू -पाि ू  हुनकर अांगरक्षकक \nदल चसल रहल िल ।  \n\"मुदा हम अहाँक ेँ  ननह तचन्न्ह रहल िी ।\"   100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हम तँ कनहआ्ँ अहाँक बाि तानक रहल िी । अहाँक ेँ  कोना मोन \nपड़लहुँ ्एह आियस लानग रहल अति ।\"  \n\"हम तँ एनहठाम महाकालक आद ेर् मानन अएलहुँ अति।\"  \n\"जेना आएल होइ । अएबाक अएबे क े लहुँ  मुदा हमर ्भ गतत कए \nद े ल हुँ ।\" \n\" ्े  की ?\" \n\"आब की कहू ? जखन अहाँक ेँ  नकि ु  मोने  ननह अति तँ ्भ बेकार \nतथक ।\"  \n\" अवश्य कहू । भए ्क ै त अति एहूमे महाकालेक क ु ि ु  फ े री होइक \n।\" \n\"्े तँ ि ै क े  । ननह तँ एना हेबे नकएक कररतैक ?\" \nहम्भ गप्प कइए रहल िलहुँ नक मह -मह  कर ै त ्रबत  लए हुनकर \n्ेनवका आनब गेलीह ।  ननर्ा  अपने  हाथे भरल नगला् हमरा पकड़ा द े लतथ । \nहम दुनूगोिे गि -गि कए ओकरा पीनब गेलहुँ। ओह ! अद्भुत  स्वाद  ि ल  । \nददव्यर्ो्ँ बे्ी मादकता्ँ भरल  िल। ्े नपबतनह हमरा जे भेल ्े कहब \nमो्नकल ।  हम मदहो् भए गेलहुँ । आ ननर्ा ,ओ तँ  ततेक प्र्न्न िलीह \nजकर वणसन करब कदठन ।  ्ांभवतः ओ एनह  र्पानक अभ्यस्त िलीह ।  \n\"ई की तथक।\"  \n\"हद े  भए गेल । हम -अहाँ तँ ई ्दररकाल नपबैत िलहुँ।\"   विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 101 \n\"एेँ! हमरा तँ नकि ु  मोन ननह पनड़ रहल अति । पनहने  तकर नकि ु  \nव्या ं त करू ।\" \n\"अगुताइ ननह । जखन आनबए गेलहुँ अति तँ ्भिा ्ुनवधा होएत \n। एनहठामक ्भ्यता आ नवज्ञान बहुत आगू अति।\"  \n\"ओ हमरा  तँ आब बहुत आनां द लानग रहल अति ।\"  \nइएह तँ मुक्र्कतर्क नवर्ेषता तथक।\"  \n एकिा बात बुझसलऐक जे चाहे नाम जे होइक ,स्वाद जेहन होइ ,मुदा \n्भलोकमे कोनो -ने -कोनो र्पानक पर ां परा अति। पृथ्वीक मददरा वा अपना \nओनहठामक ताड़ी  भने   ददव्यर््ँ फराक होउक ,टकिवा एनहठामक मुक्र्कतर् \nहो ,काज ् भ एकनह र ां गक कर ै त अति । लोक एकरा पीनब कए नब्रभोर \nभए जाइत अति आ जे मोनमे गड़ल रहैत ि ै क तकरा ननकासल उ्ा्क \nअनुभूतत कर ै त अति ।  \nहम अने को लोक्ँ गुजरर गेलहुँ । ओनह  बीचमे हजारो ्ालक अन्तर \nिल । मुदा जतनह गेलहुँ लागैत रहल जेना ्भनकि ु  एखने  भेल होअए । की \nनवतचरता तथक ्े बुझब मो्नकल अति। ्ांभवतः वैज्ञाननक्भ ्ेहो एही \nरहस्यक ्ोझराबएमे  लागल रहैत ितथ ।   मुदा महाकालक एनह रहस्यक ेँ  \nबुझनाइ ्ोझ बात ननह ि ै क । एतबा तँ तय बात अति जे कोनो  लोक \nहोइ, महाकालक प्रभाव्ँ क े ओ   बाँचल ननह अति ।  \nमुक्र्कतर् पीनब कए हम बे्ुध भेल राजक ु मारी ननर्ाक ्ांगे  गप्प \nकर ै त  -कर ै त कखन ्ुतत रहलहुँ नकि ु  ननह बुझसलऐक । भोर े  ओ फ े र ओनह \nमांददर जाइत रहतथ तँ हमरो उठओलतथ। हम बहुत आलस्यमे िलहुँ । तथानप \nजल्दी  -जल्दी तैयार भए हुनक े  ्ांगे   मांददर नवदा भेलहुँ । ननर्ाक ्ांगे हुनकर  102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्पह्लार ्भक हुजुम चसल रहल िल । मांददर लग पहुँचले रही नक  लागल \nजेना आ्ेपा् ठनका ख्ल   । ठनकाक अबाज्ँ हतप्रभ   हम ठामनह \nथमनक गेलहुँ । आँ न्ख खोलैत िी तँ द े खैत िी जे महाकालक मांददरक ्ामने मे \nओ स्वयां ठाढ़ कहैत ितथ - \n\"तूँ एनहठाम आएल िलह की करए आ कए की रहल िह ?\" \n\"हमरा तँ नकि ु  ननह बुझा रहल अति ।  \" \n्े कनह हम   महाकालक मांददर  दद्  बढ़लहुँ।  \nमहाकाल हमरा दद् बढ़ए लगलाह नक ननर्ा बीचमे आनब गेलीह ।  \n\"अहाँ हमर ्ोहागक ेँ  हमरा्ँ ननह तिनन ्क ै त िी ।\"  \n\"हम ककरो नकि ु  ननह कर ै त िी । ्भ ननयततक खेल तथक ।\"  \n\"ननयततक ेँ  कतहु आनठाम पठाउ , हम अपन ननयतत स्वयां तय करब \n।\" \n\"एहनो कहीं भेलैक अति ?\" \n\"एनहबेर ्एह हेतैक । \" \n्े कनह ननर्ा हमरा लेने  मांददर्ँ नबना पूजा  क े ननह चसल जाइत रहलीह \n। महाकाल कतए गेला ,नकएक गेला नकि ु  पता ननह चसल ्कल ।  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 103 \n \nपद्य \n \n३.१.्ुप्र्न्ना झा- जजनगी ऐह तथक  \n३.२.राज नकर्ोर तमि - महानगर  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.्ुप्र्न्ना झा- जजनगी ऐह तथक  \n \nस ुप्रस न्दना झा \nश्वजनगी ऐह थथक \n \nएक ्ांगीत , \nएक ताल , एक लय  \nएक तथरकन , \nक ां दील झांझावात ्ां  \nमोनक े  हिा कनन  \nहँस् सलअ  \nगानब सलअ , \nआ नकि नीक  \n्ोतच सलय , \nनकयेक तां  \nजीवन अपन प्रवाह मे  \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 105 \nचलैत अइि ्तत  \nअहाक े  मोनक द े हरी ्ां  \nहुनका तमस्यो भरर नय अइि मतलब , अहाां ननर ां तर बहैत  \nएनहमे जजनगीक े  थाह ननह पानब ्कब , \nएक जजजजनवषा , एक गुांज  \nअहाक े  अांतर मे जजनगी क े  प्रतत होमक चाही , \nतहने  नवषमता ्ां ्ामांजस्य बै्ा ्क ै त िी , \nप्रततक ू लता मे अनुक ू लता  \nआनन ्कय िी  \nघुप्प अन्हररयो मे \nइजोरक असभलाषा रान्ख ्क ै त िी , \nई जजनगी तिक ै  कोना  \nहाथ पर हाथ द ै  \nननश्िित भ ्कय िी  \nएक नकरण , \nएक ज्योतत ्तत , \nअमाव्ो म उठबाक कल्पना कर ै त , \nहाां ई जजनगी तथक ै  \n \n-श्रीमती स ुप्रस न्दना झा, जोधपुर, राजस्थान \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n  106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज नकर्ोर तमि - महानगर  \n \nराज वकिोर थमश्र \nमहानगर  \n \nमहा नगर मे कतेको अति नगर , \nक ां क्री ि -गा ि ्घन अति ्गर।  \n \nहेरा इत ,बौ आइत , ढहना इत लो क , \n्भ ्ँ ्भ अति अनतच न्हा र , \nगो र , क ु ल , आ' गा म ननह एत्त , \nएत ' पा इ, पद , जो गा ड़ , रो जगा र ।  \n \nव्या पा रक ई नव रा ि डी ह , \nरो जगा रक ्ुांदर नां दन बन , \nस्वप्नलो क नो करी क े  आ ' \nअलका पुरी मे क ु बेरक धन।  \n \n विदेह ३९८ म अंक १५ जुलाइ २०२४ (िर्ष १७ मास  १९९ अंक ३९८)|| 107 \nमेरो स्िेर्न पर बड्ड भी ड़ , \nधराे नह ला गल अस्पता ल मे लो क , \n्ड़क पर रक ,आॕ िो क जा म , \nर े ड-ला इिक ठाँ '-ठाँ ' रो क -िो क।  \n \nबुसद्ध जी वी ,आ' िमजी वी ्ेहो , \nस् मपो जज अम , तँ िम -भत्ता पर भा षण, \nज्यो तत षा चा यसक आिम फ ू जल , \nओ बुझा बतथ ग्रह लो कनन क अनुर्ा ्न।  \n \nबी ् िक े  प्लेि िो ला -भिूरा \nवेन् डर बेचैि फ ु ि -पा थ पर , \nफा इव-स्िा र हो िल मे ओएह , \nदद्व हजा र लगभग मा थ पर।  \n \nउ्नल अल्हुआ नो न ्ांगेँ , \nमहग बड़ ला नग रहल अति हो िल , \nनड जज िल दुनन आ महा नगर मे , \nगूगल पर जाँ च करू फ ू ड-पो िसल।  \n \nपा नन  नब का इत अति , को न्ख नब का इत अति , \nनब का रहल अति रौ द -ब्ा त , \nअपनो लेल ननह ्मय ि ै  लो क क े , \nगा ड़ी क स्िी अररि ग पर भो जन -भा त।  \n \nभा वना - ्ांवेदना क ेँ ,  108 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकी न लेने  अति िा का , \nभा ओ-भी ख मँनग ते रनह जेता , \nएतय नथुनी का का ।  \n \nमहा नगर क े  कौ ओ हो इत ि ै क बड़ चला क , \nिो िो बा त पर भऽ जा इत ि ै  एतय तला क।  \nभन्ा घर तरल स्ि घा ड़ा ्न  \nमेरर नड अनक नक चेन मे बनल मो मो ज , \n \nगा मक ना िक ्न नुर्ककड़ ना िक  \nकनाू  ि -प्ले्क , ्ेहो बेजो ड़।  \n \nमहा नगर अति ्हरक जांगल , \nक े ्रर -ची ता टहि ्क अगा ध , \nर्ाां तत पूत नी लक ां ठ , कपो त खग , \nऋनष -मुनन आओर क ु नि ल व्या ध।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":2.61,"has_text":true},"Videha 399.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 399.pdf","name":"Videha 399.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-9310-0 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि-प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि” जाििृत्त \n'विदेह' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह: प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि ररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकैत िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त परररय आ अपन स्कैन कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार / सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक  िेि-आकााइि/ थीम-आिाररत िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार, ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन / प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / सं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and cu lture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and documents e -published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 399 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्।  \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि:-  \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-१) \n१.२.अंक ३९८ पर वटप्प ी (पृष्ठ २-३) \nगद्य \n२.१.वनमािा क ा-अग्ननलशिा िेप ४३ (अंधतम भाग) (पृष्ठ ५-९) \n२.२.आराया रामानंद मंडि-धमधथिािाद!  (पृष्ठ १०-१८) \n२.३.िािदेि कामत-मैधथिी पोथी रराा : तेँ ओ िजिैए/ मरुिा िेती \nिाभकारी य/ देशके िवनक िोकक लशिा प्रेम जागि/ एकटा आत्मकथा \n(पृष्ठ १९-२८) \n  \n \n२.४.संतोष कुमार राय 'िटोही'- सासुर मीठगर आओर तीतगर (पृष्ठ २९-३०) \n२.५.प्र ि झा- कािरक्र [मैधथिी कथा] (पृष्ठ ३१-३९) \n२.६.संतोष कुमार राय 'िटोही'- डायरी - 'िि यू टू' (पृष्ठ ४०-४२) \n२.७.संतोष कुमार राय 'िटोही'- िघुकथा: रश्मा िािा िािा (पृष्ठ ४३-४५) \n२.८.परमानन्द्द िाि क ा- आक्षिन मासक एकादशीक माहात्म्य (पृष्ठ ४६-\n५१) \n२.९.डॉ योगानन्द्द झा- सनेस: एक वटप्प ी (पृष्ठ ५२-५६) \n२.१०.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा- साौंदया प्रेम (पृष्ठ ५७-५८) \n२.११.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृष्ठ \n५९-७२) \nपद्य \n३.१.डॉ. क्षजयउर रहमान जाफरी-ई पयााप्त नवह िि/ िहत प्रयासरत (पृष्ठ \n७४-७५)   \n \n३.२.राज वकशोर धमश्र-दलिद्दर  (पृष्ठ ७६-७९) \n३.३.संतोष कुमार राय 'िटोही'- िेतक आरर पर (पृष्ठ ८०-८१) \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 1 \n१.१.गज ेन्दद र ठाकु र- न ूतन  अंक सम्पाद कीय  \nसूच न ा \nहितनाथ झाक लेखन ग्राम इततिास आ आन रचनाक संग पाठक एवं \nलेखकक बीच एकटा जरूरी िस्तक्षेप लेल ख्यात अति। हवदेिक ४०५म अंक- \n०१ नवम्बर २०२४- हिनकापर एकटा संस्मरण -अंक रित , जँ अिाँ लग \nहितनाथ जीसँ संबंतित कोनो रचना बा नीक -खराप अनुभव हुअय तँ से \neditorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ३९८ पर हटप्पणी  \nहनत नवल सुशील पर  \nआशीर् अनचचन्दहार \n \nसुशीलजीक िाथमे गजेन्द्र ठाक ु र द्वारा ललखल \"हनत नवल सुशील \"नामक \nपोथी पहुँतच गेलहन एवं ओ ओकरा पह़ि रिल ितथ। ई िमरा सभ लेल खुशीक \nबात जे िमरा लोकहन अपन अग्रजक मूल्ांकन हुनका सभक ेँ  जीहबतेमे कऽ \nरिल तियहन आ िमर अग्रज सभ ओकरा अपन आँखखए देखखयो रिल ितथ।  \nनबो नारायण तमश्र जीक ें  सुशील जी पोथी आहब जेबाक सूचना देलखखन।  \nनीक-बेजाए क े र कोनो हगनती नहि अति िमरा लग मुदा मैतथली साहित्यमे \nहवदेि द्वारा एकटा युगांतकारी घटनाक हनवााि लगातार दस बखासँ भऽ रिल \nअति जे हवदेिसँ पहिने नै भेल िल।  \nअहगला बखा एकटा आर हनत नवल पाठकक  िाथमे रितहन आ ई िमर \nहवश्वास अति जे मैतथली ओहि हनत नवल द्वारा अपन एकटा बहुत चर्चित मुदा \nअवडेरल मणण लग पहुँचत। सददखन अपडेट रिबाक लेल जुड़ल रिी हवदेिसँ।  \nलक्ष्मण झा सागर \nबरका बरका देि वाला सभक ें  हवदेि अयना देखाय देलक अति। िार्दिक बिाइ \nहवदेि !! \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 3 \nअभि लार् ठाकु र  \nहवदे िक सभ काया स्तुत्य अति ! \n \nनबो नारायण चमश्र \nिार्दिक बिाई  \n \nउदय चन्दर झा विनोद \nखुशी भेल। गजेन्द्र जी अवडेरल काज करैत ितथ। अलभनन्द्दन दुनू गोटेक।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n२.१.हनमाला कणा -अग्ननलशखा खेप ४३ (अंततम भाग)  \n२.२.आचाया रामानंद मंडल -तमतथलावाद!  \n२.३.लालदेव कामत -मैतथली पोथी चचाा : तेँ ओ बजलैए/ मरुवा खेती \nलाभकारी य/ देशक े  िहनक लोकक लशक्षा प्रेम जागल/ एकटा आत्मकथा  \n२.४.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- सासुर मीठगर आओर तीतगर  \n२.५.प्रणव झा - कालचक्र [मैतथली कथा]  \n२.६.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- डायरी - 'लव यू टू ' \n२.७.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- लघुकथा: चश्मा वाला बाबा  \n२.८.परमानन्द्द लाल कणा - आणश्वन मासक एकादशीक मािात्म्य  \n२.९.डॉ योगानन्द्द झा - सनेस: एक हटप्पणी  \n२.१०.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा - साौंदया प्रेम  \n२.११.रबीन्द्र नारायण तमश्र- सीमाक ओहि पार (िारावाहिक उपन्द्यास)  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 5 \n२.१.हनमाला कणा -अग्ननलशखा खेप ४३ (अंततम भाग)  \n \nवनमषला कणष (१९६०- ), लशक्षा - एम. ए. , नैिर - \nखराजपुर , दरभङ ् गा, सासुर - गोह़ियारी (बलिा) , वर्त्ामान हनवास - \nराँची , झारखण्ड। झारखंड सरकार महिला एवं बाल हवकास  सामाणजक \nसुरक्षा हवभागमे बाल हवकास पररयोजना पदातिकारी पदसँ सेवाहनवृलर्त् \nउपरान्द्त स्वतंत्र लेखन।  \n(अग्नन लशखा मूल हिन्द्दी - स्वगीय णजतेन्द्र क ु मार कणा , मैतथली अनुवाद - \nहनमाला कणा)  \nअग्ननभशखा- खेप ४३ (अंचतम िाग)  \n४१ \nपूिष कथा \nपुरूरवा अपन तन -मन क े  सुति हबसारर ध्यानमनन भय गंिवाराज हवश्ववसु क े  \nतपस्या में हनमनन भय जायत ितथ।  \n \nआब आगू \nएक बेर पुरूरवा लसद्धासन में जे बैसलतथ , ओ बैसलहि रहि गेलाि। एकर बाद \nत s ददन - रातत , मास आ बरस बीत s लागल। एहि तरिे कतेको वषा बीतत गेल। \n 6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओ तपस्यालीन रितथ , ओहि काल में तचत्रसेना अिर्निश हु नकर सेवा करैत \nरिलीि। तचत्रसेनाक परम लक्ष्य िलतथ पुरूरवा ! ओ अपन जीवनक अन्न्द्तम \nलक्ष्य पुरूरवाक सेवा बना लेलतथ। अनेकाें वषा ई क्रम चलैत रिल। जेना \nपुरूरवा अपन तन -मन क े  सुति हबसारर तपस्या में लीन रिलतथ तहिना \nतचत्रसेना अपन तन -मन क े  सुति हबसारर पुरूरवाक सेवा में लीन रितथ। \nकतेको वषाक उपरान्द्त कालक्रम में तचत्रसेना प्रक ृ तत क े  क्र ू र आघात स s \nआक्रांत क्षत-हवक्षत भय मृत्युदेवी क े  प्राप्त भेलीि।मृत्युदेवी क े  आललिगन में \nबन्द्िा क s हुनक उपालंभ , प्रवंचना , यातना ,हवरि -वेदना सब हकिु  हवलीन भ s \nगेलहन । सत्य अति मृत्यु सँ s पैघ सुखक कोनो तत्व नहि अति! मृत्यु सब \nदुखक अंत िोइत ि ै क !  \nएहि सब घटना सँ अनलभज्ञ पुरूरवाक तपस्या हनबााि चलैत रिलहन । कतेको \nवषा व्यतीत भेलाक उपरांत गंिवा राज हवश्ववसु हुनक समक्ष प्रगट भेलखखन \n। जखन गंिवा राज हवश्ववसु अपन कोमल िाथ स s पुरूरवाक संपूणा शरीर क े  \nस्पशा क े लतथ,तखन ओ पूणातः स्वस्थ भ s गेलातथ। हुनकर शरीर पहिने सन \nस्वस्थ आ सुदशान भ s गेल िलहन , कारण! गंिवाराज क े  िस्तकमल स s \nहुनकर संपूणा शरीर पर अमृतवषाा भ s रिल िल! गंिवाराज प्रसन्द्न भ s कs \nबजलाि - \"वरदान माँगू वत्स! िम अिाँ सँ अत्यंत प्रसन्द्न िी!\"  \n\"िमरा उवाशी  चािी गंिवाराज। िमरा िमर उवाशी आपस द s ददअ , अिाँ सँ s \nिमर एकमात्र आग्रि यैि अति\" - पुरूरवा गंिवाराज सँ अनुरोि क े लतथ।  \n'राजन् , अिाँ असंभव वरदान माँहग लेलहुँ! भले अिाँ क े  दृति में क्षीण माँग \nअति ई ,जे आिाँ मँगलहुँ , मुदा िमरा वास्ते ई दान असंभव अति। ई दान देनाई \nिमर सामर्थया सँ s बािर अति। उवाशी क े  हवषय में कोनो हनणाय क े नाई िमर \nअतिकार क्षेत्रक सीमा सँ s बािर अति। िँ ! एकर स्थान पर िम अिाँ क ेँ  ई \nअग्नन-स्थली द s रिल िी। एहि में प्रज्वललत अग्नन क े  अिर्निश प्रज्वललत \nराखब। उवाशी क े  नामक जाप करैत ददन -रातत एहि में आहुतत दैत रिब! जा \nिरर एहि अग्ननक ु ण्ड क े  ज्वाला प्रज्वललत रित , आ जा िरर अिाँ जीहवत रिब  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 7 \nता िरर आहुतत दैत रिय पड़त। अपन मृत्यु उपरान्द्त अिाँ सब हकिु हबसरर \nजाएब । अिाँ क ेँ  कनेको स्मरण नहि रित जे अिाँ क े  तथकहुँ अथवा अिाँ \nकहियो उवाशी सँ s प्रेम कएने रिी। अपन मृत्यु  उपरान्द्त अिाँ गंिवा लोक क े  \nसुशोलभत करब।\"  \nगन्द्िवाराज पुरूरवा क ेँ  आशीवााद दैत एक गोट अग्नन -स्थली देलखखन।  \nपुरूरवा गन्द्िवाराजक िाथ सँ s अग्नन-स्थली लऽ लेलतथ , मुदा एतेक कदठन \nदीघा तपस्याक फलस्वरूप वरदानक रूप में हुनका जखन उवाशी क ेँ  नहि देल \nगेलहन तखन ओ अत्यं त क्रोतित भ s गेलातथ। अग्नन -स्थली में प्रज्वललत \nअग्ननक ु ण्ड क े  अग्नन हुनक हृदय में जा क s प्रचण्ड क्रोिक ज्वाला रूप में \nप्रज्वललत भ s गेलहन। आ ओहि क्रोि क े  प्रभाव में उतचत -अनुतचतक हबना \nकोनो हवचार क े ने ओ गंिवा राज क े  किय लगलाि - \n\"िम एहि अग्नन स्थली क े  ल s कs की करब गंिवाराज ? ई िमर कोन प्रयोजन \nलसद्ध करत? िम एहि अग्ननक ु ण्ड क े  अग्नन हकएक प्रज्वललत राखब ? हकएक \nिम अग्ननक ु ण्ड क े  अिर्निश प्रज्वललत रखबा िेतु हनरंतर आहुतत दैत रिब ? \nउवाशीक हवयोग में स्वयं िमर जीवन अिर्निश प्रज्वललत अग्ननक ु ण्ड बनल \nअति! जाहि में सभ ददन  हवति क े  लेख स s िमर हवदनि प्राणक आहुतत \nिहवष्यान्द्न बहन अपाण िोइत अति। िमर हृदय अग्ननलशखा सम प्रज्वललत भय \nउवाशीक आगमन क े  मागा प्रकालशत कएने अति। जाहि स s उवाशी क े  आगमन \nभेला पर हनर्विघ्न ओ स्वयं िमर नेत्रपथ में दृश्य भ s जाइथ। तेँ िमरा कहनको \nआवश्यकता नहि अ ति एहि अग्ननस्थली क े ।\" - ई कहि ओ ओहि अग्ननस्थली \nक ेँ  भूतम पर फ े हक देलतथ । अग्ननस्थली भूतम पर खलस खण्ड -खण्ड भय तितरा \nगेल िल ! आ ओहि संग खण्ड -खण्ड भय गेल िल पुरूरवाक उवाशी स s \nतमलन क े  आस! \nसंभवत: जीवन पयान्द्त अग्ननक ु ण्ड में आहुतत यदद ओ दैत रहिततथ तखन मृत्यु \nउपरांत गंिवा बहन उवाशी स s हुनक तमलन भ s जा सक ै त िल , मुदा आब त s \nपुरूरवाक संपूणा आस तिन्द्न -लभन्द्न भ s गेलहन lअग्ननस्थली फ ें हक पुरूरवा  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउन्द्मर्त्-प्रमर्त् सन ददशािीन एक अपररतचत मागा पर प्रस्थान क s गेलतथ।  \nगंिवाराज अग्नन -स्थली द s अंतध्याान भय गेल िलाि । पुरूरवाक नै राश्य \nजहनत क्रोि देखवा िेतु हुनका क्षण भरर रुकवा क े  पलखतत किाँ िल! आ \nने टूटल अग्ननस्थली क े  खण्ड चुनवा क े  हुनका आवश्यकता िलहन।  \nहु न क वीर त ा  आ अद्भुत  शा सन -संचालनक यश कीर्ति गंगाक हवशुद्ध हनमाल \nजल सन तीनू लोक में प्रवाहित भ s र ि ल  ि ल । हु न कर  अद्भुत  शा सन , पराक्रम \nआ वीरताक कथा इततिास आ पुराण में प्रमुखता स s अपन स्थान बनौने अति \n। जा िरर सूया चन्द्रमा रित , ई िरती रित , ई हवस्तृत व्योम बनल रित हुनक \nयशकीर्त ि अक्षुण् ण  र ि त । युग-युग तक हुनक पराक्रम क े  सम्मान संगे हुनकर \nबिादुरी क े  बखान लोक -बेद करैत रित। पुरूरवा आ उवाशी क े  प्रेम कथा क े  \nगायन मात्र प्रेमीजन नहि ,सामान्द्य जनता आ आम समाज क े  मानव सेिो प्रेम \nक े  प्रततष्ठा बतबय आ ओकर मित्व प्रततपाददत करवा िेतु करत। पुरूरवा आ \nउवाशी क े  प्रेम कथा अमर भय गेल। \nमुदा प्रेमसँ व्यतथत हुनक जीवनक अंततम अवस्था में हुनक स्स्थतत की भेल \nिलैक , ई प्रश्न सददखन हुनक अंिकार मय जीवन सन कतहु ने कतहु \nअतीतक गिन अंिकार में स्स्थर नुकायल रिल। ओ सददखन अंिकार क े  \nकज्जल काललमा युक्त यवहनका स s झाँपल रिल एन -मेन हुनक अन्द्िार \nजीवन सन । हकयो नहि देखख सकल , क े ओ नहि बूणझ सकल।एते िरर जे \nहुनक समकालीन राजा हुनक अपन वंशज सेिो प्रे मक प्रतत हुनक अनुरागक \nवणान नहि क े लतथ।  \nइततिास हुनक अंततम तमसातिन्द्न जीवन क ेँ  काललमा युक्त शब्द दय अपना \nमें समाहित करबाक सािस नहि जुटा सकल। एहि सँ जनमानस क े  अंतस में \nदृ़िता सँ s बसल हुनकर सक्षम प्रशासक आ बिादुर योद्धा क े र िहव पूणातः \nकलंहकत भ s जाइत। संभवतः ए हि भय क े र कारण इततिास सेिो हुनक \nजीवन क े र ओहि अमा पक्ष क े  वणान नहि कय मौन रिल। मात्र पुरूरवाक \nजीवन क े र िवल पक्ष क े  वणान कएल जाइत रिल जाहि साौं हुनकर उज्वल  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 9 \nयश कीर्ति पर काललमाक कहनयाें िब्बा नहि बुझना में अबइन ।  \nपुरूरवाक जीवन सददखन अग्ननलशखा सम रिल। एकटा अग्नन लशखा जे संसार \nक ेँ  प्रकालशत करैत रिल - क ु शल प्रशासक क े  रूप में! एकटा वीर योद्धाक रूप \nमें! देवता लोकहन क े  सिायक बहन मानव जातत क े र सम्मान ब़िेलक! \nपृर्थवीलोकक सम्मान क ेँ  सम्पूणा लत्रलोक में प्रसाररत क े लक! मुदा एहि \nअग्ननलशखा पर जखन स्वगा क े  स्वाथा ललप्सा रू पी काललमा व्याप्त िोमय \nलागल , तखन ई अग्नन लशखा स्वयं पुरूरवाक जीवन क े  भस्मीभूत कय देलक!  \n \nइतत  \n \n(समाप्त ) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.आचाया रामानंद मंडल -तमतथलावाद!  \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nचमचथलािाद!  \n(प्रवीण नारायण चौिरी  आ आचाया रामानंद मंडल क े  वाद -हववाद।इजोत \nवाह्टस ग्रुप पर चैटटिग।)  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nकहनक जवाब ताक ू  तः  \n१. अपन तमतथला समाज मे राजनीतत क े  अथा हक रहि गेल अति ? \n२. नेता आ जनप्रततहनति क े ना चुना रिल अति ? \n३. समाज आ सावाजहनक सरोकार पर क े कर हनगरानी देखख रिल िी ? \n४. एहि अकलबेरा (अराजक राजनीततक गन्द्डमगोल व्यवस्था) मे 'मैतथली -\nतमतथला ' अथाात् 'तमतथलावाद ' सँ कतेक लोक ताल्लुक रखैत अति ? \n५. समाज आ पररवार मे हवखन्द्डन सँ क े िेन दूरगामी असर पड़ैत अनुमान \nलगबैत िी ? टकिवा क े िेन उपरव आ हिन्द्सा क े  हवद्यमान दुरावस्था स्पि देखाय \nला गल अति ? \nणजवन्द्त समाज मे मुंि बाहबकय ठा़ि हकिु मित्वपूणा प्रश्न सब पर सक्षम आ \nसामर्थयावान हवद्वत् समाज क ेँ  तचन्द्तन करिे टा पड़त।  \nदेखने िोयब - वोट क े  संख्या अपन पक्ष मे पाड़बाक लेल १-२% \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 11 \n(अल्पसंख्यक) अगड़ा जातत (एललट्स , प्रबुद्धजन, आदद) क ेँ  अपन मूल गाम -\nठाम सँ उपहटकय प्रवास स्थल पर जाय कोहुना रोजी -रोटी कमेबाक आ \nपररवार क ेँ  बचेबाक बाध्यकारी पररस्स्थतत तथाकतथत 'समाजवादी आ \nसामाणजक न्द्याय वला राजनीतत ' करहनिार 'भूराबाल साफ करो ' कहिकय \nकय देलक। एकर दुष्पररणाम यैि भेल ि ैक जे आब समाज मे कोनो बात \nलेल हकयो क े करो रोकटोक आ िंट -दबार न आब अनुशासन आ सुसभ्यता \nलेल लशक्षक अथवा पैघ अलभभावक लोकहन तियोपुता क ेँ  िंटय -दबारय नहि \nि ै क। कारण ओ 'सामाणजक न्द्याय ' तेना अपन रंग देखा देलक ै क समाज क ेँ  \nजे नीतत -नैततकता गेल भाँड़ मे , सब अपनहि स्वच्छन्द्दता मे आकन्द्ठ मस्त \nअति। तथाहप , तचन्द्तन चलैत रिबाक चािी। तेँ ई सवाल राखल अति।  \nकास्ल्ि एकटा मंच पर खुलेआम चुनौती दैत किललयैक जे एखन त हिन्द्सक \nरनगड़ मात्र ट्रेलर देखख रिल िी , हकिु वषा (मात्र ५ सँ १० वषा) मे अिाँ \n'रक्तरंजना ' देखब। रक्तक िार बियवला जनसंघषा क े ना प्यासल दृति सँ \nिमर तमतथला  समाज क ेँ  ग्रास बनबय लेल ताहक रिल अति से ओ दूर... हकिु \nदूर पर ठा़ि ओ काल िमरा ओहिना नजरर पहड़ रिल अति। आगामी पी़िी \nलेल तचन्द्ता बह़ि रिल अति। पलायन सँ पहिने सँ टूटल , हकिु समय बाद \nजनसंघषा मे समाज क ेँ  फ ँ सैत एखनहि देखख रिल िी। तचन्द्तन तेँ बह़ि रिल \nअति।  \nतमतथलावा द णजन्द्दाबाद!!  \nअपन मौललक संस्कार क ेँ  शीघ्राततशीघ्र बचबय जाउ।  \nिररः िरः!!  \nआचाया रामानंद मंडल - \nसमाजवाद आ सामाणजक न्द्याय क े  हवरोि इिे िय तमतथलावाद।  \nतब त समाजवादी आ सामाणजक न्द्याय क े  लेल तमतथलावाद पर हवचार \nकरनाइ आवश्यक िो जाइ िय। सिन्द्यवाद।  \nआचाया रामानंद मंडल -  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतमतथलावाद क े  लसद्धांत क े  बारे मे बताउ। तमतथलावाद क े  जनक कोन ितन।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nतमतथलावाद क े  लसद्धान्द्त बहुत सिज अति। जनक समाजवाद एकर मूल \nआिार िी। समाज मे हकयो क े करो बारर नहि सक ै त अति। सभक श्रमदान \nक ेँ  परस्पर उपयोग मे आहन सौिाराताक बन्द्िन मे कलसकय ब न्द्िायल समाज , \nजे तमतथलाक सामान्द्य संस्कार आ जीवन पद्धतत मे समाहित अति। डोमक \nचंगेरा -कोहनयाँ , क ु म्िारक अहिबात -पुरिर , मालीक मौर , सोनारक सोन , \nकमारक वेदी , चमारक रसनचौकी , नौआक िोम -सामग्री, बाभनक मंत्रपाठ , \nिोहबनक सोिाग , आददक जरूरत एकटा हववाि संस्कार लेल आवश्यक \nबनाय ल गेल अति , ठीक तहिना तमतथलाक समस्त कमा -लसद्धान्द्त मे एक-\nदोसरक रक्षा प्रतत वचनबद्धताक नीतत रिल अति। आजुक अथाप्रिान युग मे \nजातीय कमा आ जातत -पाँततक कोनो मयाादा -सीमा नहि बतच जेबाक कारण \nआिुहनक व्यविार अनुसार समाजक वगीकरण करैत चारर मूल वणाक आिार \nपर व्यवस्थापन करब जरूरी अति।  \nमन्द्थन एहि सब हवन्द्दु पर कररयौक  \nलोकतंत्र मे लोक द्वारा चुनल गेल सरकार लोकहित मे बनायल गेल संहविान \nमुताहबक चलायल जाइत ि ै क। एतय दुइ गो बात पर गौर करू - लोकहित मे \nबनायल गेल संहविान आ लोक द्वारा चुनल गेल सरकार , संहविान मे समय -\nसमय पर संशोिन करैत लोकहित क े  सिी मूल्ांकन जरूरी ि ै क , जँ से नहि \nभेल त दुघाटना तय अति।  \nआइ िालत एिेन अति जे लोकहित कम जाततहित -िमाहित आददक चचााक \nआिार पर लोकमत (अलभमत) प्राप्त कय जनप्रततहनति चुनल जाइि। \nलोकहित क े  सवाोपरर लसद्धान्द्त लेल लड़हनिार कोनो उम्मीदवार क ेँ  पाटी हट कट \nनहि दयकय करोड़ाें रुपया खचा करबाक क ु ब्बत रखहनिार अतिकांश िनक ु बेर \nक ेँ  चुनाव लड़बैत ि ै क। ओहि जनप्रततहनतिक कोनो माइन -मोजर सदन मे \nनहि रहि पाटी लाइन पर चलब ओकर नीयतत बहन जाइत ि ै क। संहविान  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 13 \nप्रदर्त् पाटी हवशेषातिकार 'खहिप ' मानू हवशेष हवषय लेल मात्र नहि , सब हवषय \nपर लागू रिल करैत ि ैक। कोनो जनप्रततहनति अपन क्षेत्र आ लोकक \nप्रततहनतित्व कतेक कय पबैत अति से देखखते िी। एिेन स्स्थतत मे वास्तहवक \nलोकतंत्र चलल या कोनो प्राइवेट ललतमटेड कम्पनीक सरकार चलल ? हक ई \nतिहटश सम्राज्यक ईस्ट इंहडया कम्पनी जेकाँ वतामान लोकतांलत्र क सरकार \nचलब नहि भेलैक ? मन्द्थन एहि हवन्द्दु सब पर कररयौ।  \nलोकहित क े  लसद्धान्द्त सुपररभाहषत ि ै क , स्वयं प्रक ृ तत द्वारा ई पररकल्पना पर \nसंसार हटकल अति जे पैघ -िोट सब तमललजुलल रहू। जीव क े  आिार जीव \nिेतय , लेहकन आिार योनय सजातीय जीव हकन्द्नहुं नहि िेतैक। मानव कदाहप \nमानव क ेँ  नहि खाय। लेहकन वतामान 'सामाणजक न्द्याय ' मे 'भूराबाल साफ \nकरो ' वला लोक आओत आ 'मसीिा ' किाओत , ओकरा 'समाजवादी \nिाराक राजनेता ' मानल जायत। आब बताउ! एिेन स्स्थतत मे क े िेन समाजक \nहनमााण िोयत आ ओहि ठामक प्रजाक हित क े ना िोयत ? मन्द्थन एहि सब \nहवन्द्दु पर कररयौक।  \nिररः िरः!!  \nआचाया रामानंद मंडल - \nिम त सोचैत रिली िय हक कोनो आिुहनक सामाणजक चचितक क े  हवचार िय \nतमतथलावाद। परंतु इ त मनुस्मृतत वा मनु संहविान पर आिाररत वणा -व्यवस्था \nवा वणााश्रम आिाररत तमतथलावाद िय।वा तमतथलावाद क े  खोल मे िाह्मणवाद \nिय। िाह्मणवाद समाजवाद आ सामाणजक न्द्या य हवरोिी लसद्धांत िय।क ृ षक \nजनक आ िरती पुत्री सीता क े  तमतथलावाद से दूरे रखूं।अइला हक इस दूनू \nसवामान्द्य ितन। सिन्द्यवाद।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nिाह्मणवाद , मनुवाद , मनु संहविान , वणाव्यवस्था , वणााश्रम िमा क े  पररभाषा \nअपनेक दृति मे हक अति ताहि पर िम कोनो हवचा र नहि थोपब आदरणीय \nमिानुभाव।   14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपरञ्च ई तथाकतथत समाजवाद आ सामाणजक न्द्याय क े  बात किल त बताउ \n७५ वषा क े  स्वतंत्र भारत मे अपने गैर -िाह्मण मे लशक्षा आ रोजी -रोजगार सँ \nलैत वगीय अन्द्तर क ेँ  क े ना सम्बोिन िोइत देखलहुँ ? \nआर, एहि ७५ वषा मे रक्तरंजना (जातत -िमा मे हवखखन्द्ड त समाज मे \nजनसंघषा) क े  प्रत्यक्ष तस्वीर हक बुझबैत अति अिाँ क ेँ ? भूराबाल त साफ \nभ' गेल। आइ समाज क ेँ  ददशाहनदोश करयवला आिार नव संहविान सँ \nसमस्याक कतेक हनदान भ ' सकल अति ? \nआचाया रामानंद मंडल - \nिमर अंिा क े  हवचार समानान्द्तर िारा क े  हवचार िय। समानान्द्तर रेखा आपस \nमे न तमलय िय। परंतु गणणतज्ञ क े  मानव िय हक समानान्द्तर रेखा अनंत टविदू \nपर तमलय िय। सिन्द्यवाद।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nआर, ई नीक सँ याद राखू - लोकतंत्र मे लोक क े  संख्या गण्य िोइत ि ै क। \nिाह्मणक संख्या मुठ्ठी भरर ि ैक , सेिो पलायन उपरान्द्त गाम -के-गाम खाली \nकय देलक। कास्ल्ि तमतथलावाद क ेँ  चलबय लेल ओ िाह्मण क ेँ  िह्माजी क े  \nपावर भेहट जेतैक से समझ जँ मन मे अति त अपन लशक्षा -दीक्षा आ बौलद्धक \nक्षमता पर पुनर्विचार करब। चलबाक त अति भारतीय संहविानहि अनुसार , \nवैि व्यवस्था , वैि हवचार आ वैि तथाकतथत समाजवाद आ सामाणजक न्द्याय , \nआरक्षणक राजनीतत , िार्मिक उन्द्माद , आदद।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nकोन वैज्ञाहनक समानान्द्तर रेखा क े  अनन्द्त हवन्द्दु पर तमलय िय किलकय ? \nकोन ठाम प़िललयैक ई गणणत सर ? \nहवचार क े  तमलन हवन्द्दु व्यक्क्त अनुसार नहि िोइत ि ै क। दशान किैत ि ै क जे \nहवचार मे समानता आ लभन्द्नता देश , काल व पररस्स्थतत अनुसार िोइत ि ै क। \nअिाँ जे हकताब प़िलहुँ , जाहि सामाणजक पररकल्पना मे लागल िी , ताहि मे \nवैचाररक लभन्द्नता रहितो लोकतमलन तय हवषय ि ैक। समाज सँ बािर न अिाँ  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 15 \nआ न िम। असगरे लोक फ े हफयाकय मरर जायत।  \nआचाया रामानंद मंडल - \nजी। मिाहवद्यालय मे प्रोफ े सर सािब क े  किब।वोिो बीए ससी मे।वोना अंिा \nकोन हवषय से पढले िी।आ अपने क ं िा क े  बासी िी जानकारी देब।  \nआचाया रामानंद मंडल - \nसमानान्द्तर रेखा अनंत टविदू पर तमलैय ि ै य। एगो पररकल्पना िय।पढैले \nितन।स्व भैरव झा ,स्व अलभमन्द्यु झा । गोयनका कालेज , सीताम़िी। \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nिम गणणत हवषय क े  लश क्षक रिल िी। हवराटनगर मे अंग्रेजी आवासीय \nहवद्यालयक पूवा लशक्षक आ वतामान मे हनयाात प्रबन्द्िक (हनजी संस्थान) मे \nकायारत िी। जनक -जानकीक सन्द्ततत 'मैतथल ' िी। आत्महवद्याक \nआश्रयदाता भूपाल जनक मैतथलक प्रजा तेँ मैतथल िी। ओना भूराबाल क े  \n'बा ' िी।  \nआचाया रामानंद मंडल  - \nजी। मनुष्य एकटा सामाणजक प्राणी िय।अइ मे कोनो संदेि न िय। परंतु \nसमाज पर कोनो व्यक्क्त आ समुिे शासन करय िय।तै कोनो वाद क े  जन्द्म \nिोय िय। राजतंत्र वा प्रजातंत्र।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nप्रजातंत्र क े  पररभाषा त स्पिे अति। भोरे ललखने िी। प्रजाक मत सँ \nजनप्रततहनति  क े ना चुनाइत अति आ प्रजाहितक बात करैत कोना संहविान \nतैयार करैत अति , आ पाटी सँ हटकट व लोक सँ मत प्राप्त करबाक मूलािार \nआइ करोड़क-करोड़ टका व बाहुबल कोना ि ै क , णजतलाक बादो ओकर बात \nसदन मे कतेक चलैत ि ैक आ क े ना प्राइवेट ललतमटेड कम्पनी जेकाँ गवनोन्द्स \nचलैत अति , सब बात पर ललखने िी। प्रजाहित लेल पररकस्ल्पत संहविानक \nदायरा सँ प्रजाक कतेक हित भ ' रिल ि ैक , कतेक हवकास देखख रिल िी , \nसारा हवन्द्दु पर प्रकाश देल अति।   16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआचाया रामानंद मंडल - \nभूराबाल त हबिार िोइत नेपाल चल गेल िय।वोना भूराबाल चार गो जातत क े  \nसंणक्षप्ताक्षर िय।िां बुरा लगय ि ै य जेना अन्द्य जातत समूि क े  सोल्िकन वा \nरार। सिन्द्यवाद।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nसोल्िकन या रार सामन्द्ती युग क े  देन तथक सर। अपनेक भारतवषा मे बुद्धकाल \nआ पिातत काल मे यैि सामन्द्ती व्यवस्थाक आिार रिल अति। मुगलकाल \nव तिहटशकाल सेिो ओहि सामन्द्ती (बररया) क े  माध्य म सँ अपन राज \nचलेलक। सामन्द्तवादक शब्द लोकतंत्र मे अवैि घोहषत अति। वतामान \nसंहविान मे जाततसूचक सामन्द्तक प्रयोग कयल शब्द दण्डनीय अपराि \nतथक ै क। कथी लेल तघसल -हपटल हवन्द्दु पर आइयो णजहब रिल िी अपने \nसमान बुलद्धजीवी ? \nआचाया रामानंद मंडल - \nजी त राजेतंत्र।इ िाह्मणवाद क े  अनुक ू ल िय।राजा हवष् णु क े  अवतार िोइ िय। \nजेकरा प्रजातंत्र हवखंहडत करय िय।आहब राजतंत्र असंभव िय।  \nआचाया रामानंद मंडल - \nबात त सिी किय िी। परंतु सामंती क े । वोिी सामंती क े  लेल न समाजवाद \nआ सामाणजक न्द्याय इलाज िय।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nइलाज खाली शब्द मे ? आ हक व्यविारो मे ? समाजवाद त देखबे कयल जे \nक े ना अपन आ अपन सन्द्तान व पररजनक हित मात्र कयलक। जमीन पर ७५ \nवषा क े  पररणाम नहि देखख रिल िी की ? आ हक बस अन्द्ठा रिल िी ? \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nसमाज मे रियवला िाह्मणवाद क े  पीड़ा क े ना भोगलक ? हकिु प्रकाश दी , \nिमर अध्ययन लेल। कारण समाज मे िाह्मणक वचास्वक कोनो प्रभाव िमरा \nजीवनकाल (५१ वषा) मे िम नहि देखख पेलहुँ , या फ े र स्वयं िाह्मण िोयबाक  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 17 \nकारण िमर नजरर एहि ददश नहि गेल िोयत। क ृ पया समझाबी िमरा।  \nआचाया रामानंद मंडल - \nपररवारवाद।हक राजतंत्रीय व्यवस्था पररवारवाद न िय।  \nवणावाद हक पररवा रवाद न िय।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nउर्त्र गोलमटोल देला सँ काज नहि चलत सर। स्पि रेखांहकत करू। ७५ वषा \nक े  ई समाजवाद आ सामाणजक न्द्याय क े  पररणाम ७०% प्रजाक लेल पलायन \nरोग क े ना देलक ? \nआचाया रामानंद मंडल - \nिम त ६४बा साल मे िी।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nिँ , तेँ न िम अिाँ  सँ अनुभव प्राप्त करय लेल प्रकाश ददयए वास्ते आग्रि \nकयल।  \n६४ वषाक सूयाोदय देखहनिार जाहि कोनो समाज क े  वालसन्द्दा िोइ , कहू जे \nिाह्मणवाद क े  पीड़ा समाज क ेँ  क े ना पीहड़त कयलक? \nआचाया रामानंद मंडल - \nउर्त्र कोनो गोल मटोल न िय। िाह्मणवाद से कोनो ज्यादा गोल मटोल िो  \nसकय िय।आइ पूरा समाज िाह्मणवाद से पीहड़त िय।आ ओकर प्रततकार से \nिाह्मणवाद पीहड़त िय।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nऊपर क े  वाताा बेर -बेर प़िी। अपने क ेँ  अपन दृति कतेक फररच्छ आ दूर िरर \nकतेक देखबाक सामर्थया हवकलसत भेल अति से स्वतः पता चलल जायत। िमर \nशुभकामना। तमतथ लावाद क े  अथा हवक ृ त करबाक क ु क्त्सत प्रयास लेल कोनो \nिन्द्यवाद नहि। जमीन पर भेटब , समाज क े  असललयत आँखखक सामने \nदेखाकय , उदािरण दैत अिाँ सँ बात करब। प्रणाम!  \nआचाया रामानंद मंडल -  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतमतथलावाद क े  अथा अंिा संकीणा आ क ु क्त्सत क देलीय।िम त तमतथलावाद \nक े  आिुहनक सामाणजक लसद्धां त क े  देखेला रिली िय। परंतु अंिा क े  हवचार \nसे पता चलल हक शराब पुरनक े  िय शीशी नया िय। तमतथलावाद क े  आड़ मे \nअंिा तमतथलावासी से षड्यंत्र क रिल िी। िमरा बड़ा दुख िय।  \nप्रवीण नारायण चौिरी - \nक्षमा करब। वाताा अन्द्त कय देने िी। अिाँ पूवााग्रिी आ क ु खन्द्ठत हवचारिाराक \nलोक बुझा रिल िी। कहियो भेहटयेकय समाजक हवलभन्द्न लोक व वगा क ेँ  \nदेखाकय प्रत्यक्ष वाताा नीक रित।  \nआचाया रामानंद मंडल - \nउल्टा बात न करू।बाघ आ बकरी वाला कथा अंिा जनते िोयब।िम आिुहनक \nहवचार क े  िी। अंिा पुरातन हवचार क े । लोग अब बुतियार िय। लोग अंहु क े  \nिमरो हवचार क े  अकांतय आ हनणाय लेतय।कोनो क े  झांसा मे न अतय। चािे \nिम िोहु आ अंिा। सिन्द्यवाद।  \n-आचाया रामानंद मंडल , सीताम़िी।मो  -9973641075 \nऐ रचनापर अपन \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 19 \n२.३.लालदेव कामत -मैतथली पोथी चचाा : तेँ ओ बजलैए/ मरुवा खेती \nलाभकारी य/ देशक े  िहनक लोकक लशक्षा प्रेम जागल/ एकटा आत्मकथा  \n \nलालदेि कामत - मैचथली पोथी चचाष : तेँ ओ बजलैए/ मरुिा खेती \nलािकारी य/  देशक े  धवनक लोकक भशक्षा प्रेम जागल/ एकटा \nआत्मकथा    \n१ \nमैचथली पोथी चचाष : तेँ ओ बजलैए  \nिालहिमे १०४ लेखकक रचना िपल घरेलू अिावार्षि क पलत्रका ' देसील वयना \n' दशम हवशेषांक पढलहुँ अति ,तँ सिजे श्री आनन्द्द मोिन झाजी मोन पहड़ \nगेलाि। िड़री - अंिराठा़िी हनवासी कहव श्री झा जीक े  १०४ पृष्ठक ग़ज़ल \nसंग्रि 'क मैतथली भाषा मेँ एक अदभुत पोथी \" तेँ ओ बजलैए \" नवारम्भ \nप्रकाशन मिुबनी सँ २०२३ म बिराएल रिय। एहि नव पोथीमे ८६ गोट ग़ज़ल \nि ै क। जाहिक दाम दू सय टाका अति , जे अपन पाँचो िोटे बहिन यथा - जया , \nअपणाा , भव्या , हवजया आ शैलजा क ेँ  सलसनेि समर्पित कयने ितथ।  \nमिुबनी णजला 'क चर्चित चन्द्देश्वरस्थान - िरड़ी गाममे आनन्द्द मोिन जीक \nजन्द्म १४ माचा १९७२ ई० क ेँ  स्व० मंजूला देवी  आओर स्व० चन्द्र मोिन झा \nजीक े  घर भेलहन। ओ साइंसमे ग्रेज्यूएशन आ बी. एड ० कयने ितथ। अपना \nगाममे बहुताें हवद्याथी हिनका सँ पह़ि नीजी जीवनमे आगू बढलैक से सुजश \nतँ पसरले िलहन ,मुदा ताहू सँ बेसी प्रसार भेल िखन्द्ि झा जीक े  हवहवि मँच पर \nगजलकार रूपेँ। अपन लसरजल गजलक पो थी सँ पूवाहि नव कहवताक मैतथली \n 20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपोथी ' ई नहि तथक िमर प्राथाना ' - सन् २०२० मे प्रकालशत करेबामे \nअगुएलाि । तमतथलांचल सवाांगीण हवकास संस्थान , बेनीपट्टी द्वारा २०२२ मे \nहिनका तमतथला गौरव सम्मान प्राप्त भेलहन। ओहि सँ पूवा अपना नामे \nपुरस्कार रूपेँ राजभाषा सम्मा न आ मैतथली सेवी सम्मान सेिो अजीत कय \nचुकल ितथ।  \nपोतथक आवरण पृष्ठ सज्जा ब़ि आकषाक पाठकक ेँ  देखमे आओत। \nहनलाकाशमे अनहगनत चकमक करैत तारा क े र बीच साहिग्त्यक तचत्र \nकोयललक देख पड़ैि , जकरा तमतथलाक ललना जिांतत तुषाररक लालटरेस \nनैका साड़ी बेसम्िार पहिरल देखाईि। आनन्द्द  मोिन जीक एिने कोइललक \nक ू क सन तमठगर वाणीमे रसाएल रमनगर ग़ज़ल सामाणजक चररत्र सभक ेँ  \nतचन्द्िेबामे सक्षमता देखाबैि। ग़ज़ल मैतथली साहित्यमे रचै संग पूवा आनन्द्द \nगुरूजी हिन्द्दी मे उदूा - फारसीक तजा पर रचना करैत काव्य गोष्ठीमे प्रस्तुतत \nिरर दैत रिलाि आ थोपरी भेटैत र िलहन। एहि उत्सािविान सँ ओ अपन \nनेनपनक े  साहित्यक अलभरुतच क ेँ  आरो पररष्कार करैत आगू ड ें ग बढौलाि \nअति। हिनका स्वयं पर चोहटक गजलकार बशीर बर ,मुन्द्नवर राणा , हनदा \nफाज़ली, अहनरुद्ध लसन्द्िा , सुनील तंग इनायतपुरी , शकील अिमद मोइन , \nवसीम बरेलवी , बुलद्धनाथ तमश्र, अहनल लसि ि , िातीन जावेद एवम् गुलरेज \nशिजाद आददक रचनािर्मिता 'क असैर िखन्द्ि। आनन्द्द जीक े  गजल 'क \n'यूएसपी' वैचाररकताक े  कायल प्रलसद्ध साहित्यकार सवाश्री तारानंद हवयोगी \nजी , रमेश जी , कथाकार अशोक जी , लशवशंकर श्रीहनवासजी , हवनोद जी , \nअरटविद ठाक ु र जी आ कमल मोिन चुन्द्नू जी सेिो ितथ। आन गजलकारक े  \nमतला आ बिर सँ िंहटकय हिनक ग़ज़ल रचना अकहवता जँका सरल ओ \nहनिि स्वस्थ कर्थय समस्यामुलक िोई िखन्द्ि जे एकहि गजलमे अनेकाें \nसमस्या आ तकर समािान ददश संक े त करैत ि ैक। गजल मुख्यत: नायक - \nनातयका अथाात स्री - पुरुषक बीचक प्रेमभावक े  गिींरपनक े  अन्द्त:वाताा \nिो ईि ,जकरा अन्द्तरवाताा रूपेँ पाठक बीच समक्ष कयल जाइि। मुदा आनन्द्द  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 21 \nजीक ग़ज़ल समाज , राष्ट्र आ हवश्वमे पसरल अहनयतमतता ओ संकटक े  \nहनदान कोना िोय , ताहि लेल एक हवमशा दैत अति। तेँ हिनक गजलक प्रशंसा \nनवतूरक अमल झा , मैतथल प्रशांत , अक्षय आनन्द्द , गुंजनश्री , बालमुक ुं द \n,कमलेश प्रेमेन्द्र ,नवल श्री , सुतमत तमश्र, राघव रमण , अनुराग तमश्र आदद \nकरैत रिलैन अति। जाहि िाराक ग़ज़ल आनन्द्द मोिन जी रचैत सामाणजक \nहवर ूपत ा , मूल्क स्खलन , सर्त्ा क उद ्ण् ड सो भा व आओर  ज न त ा क बेवशीकेँ  \nस्वर देबामे एहि हविाक ेँ  माध्यम बनौलहन से नीक हवषय तथक , मुदा गज लक े  \nसेित लेल हिनका गजलक े  आलोचना करैत आलशष अनतचन्द्िार , प्रदीप पुष्प \n, दीप नारायण हवद्याथी सन गजलकार यक्ष प्रश्न उठबैत रिल। ओना सामान्द्य \nपाठकगक ेँ  हिनक रचनामे जनवादी बुझाएत। यथा - \n...., .,.,..., माथे झुकौने ठा़ि अदौ सँ रिल मुदा  \nसंतान ओकर नटिि झुकतै तेँ ओ बजलैए  । \n \nदाहब देबै आवाज समय ओ चललए गेलै  \nसभ रीतत -रेवाज बदलतै तेँ ओ बजलैए।  \nदोसर एकटा हृदय क ेँ  िुबय बाला पाँतत रिव्य -: \n \nअकाल बाटमे ओना गेलैए  \nक ु मूदनी रौदमे मौला गेलैए ।  \n \nपताका गाहड़ जे एलै शिर सँ  \nसे अपने गाम में गाममे बौआ गेलैए। ............  \n \nऐ तरिेँ हकसानक अव नतत आ िहनकक े  उन्द्नतत पर हिनक बेखौफ कलम सेिो \nचललहन अति -: \n......... टाटा - हबड़ला पहिल पृि पर   22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकततया गेल हकसानक बात ।  \n \nपैरक त 'र सँ िरती घुसकल  \nआर करैत िी चानक बात ।.... ...... \n \nजहिना समाजमे असमानता व्याप्त ि ै क आ देशक े  आजादी 'क अमृतकाल \nहबतलोपर संहविान 'क अनुसारे  राष्ट्रीय लक्ष्य रिल अति समानता हुअय! \nसे एखनोिरर नटिि भेलैक अति। आनाें - आनाें लक्ष्य प्राग्प्तक ददसामे सरकार \nस्तर पर काज प्रगततमे अति। हिना लेखक हवरादरीमे सेिो पक्षपातक - द्वेष \nभाव देखल जाईि ,ताहिक े  सुिारबाक यथेि पररयास आनन्द्द मोिन जी \nकयलहन ,तकर िम प्रशंसा करैत िी। पाँततक ग़ििैन एिन हनम्न भेल िखन्द्ि -\n: \n........ हनज जीवन तँ रिलै हबनु अनुशासनक ेँ  \nअनका लए लसद्धान्द्त ललखलक ै  कहवतामे।  \nअगड़ा - हपिड़ा , बाभन - सोलकन माथामे  \nसमरस स 'र - समाज ललखलक ै  कहवतामे।  \nसरकारी खचाा पर हवश्व भ्रमण क ' क' \nसर्त्ा मुदााबाद ललखलक ै  कहवतामे।  \n२ \nमरुिा खेती लािकारी य  \nएकटा एिन जजात जे तमतथला प्रक्षेत्रमे साहबक े  जमाना सँ खेती -बारी िोइत \nआहब रिल अति जे गररबािा मनुखक मुख्य भोजन िोइक। एहिक लाल ढेसर \nमेँ भैटक दाना सन मिीन अन्द्न कए सरकारी स्तर पर मोटा अनाज किल \nगेलैक अति। उ ँ च्च पोषण क्षमता बाला ऐ जजातक े  क म पाहन आ कमे खाद \nसँ नीक पैदावार लेल जाइि। अनेकाें तरिक बेमारी सँ जकरल लोक मरुआ \nतचकस सँ करगर रोटी बनाए कय खातथ तँ गम्भीर रोग सँ मुक्त रित। मरूवा  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 23 \nक े  दोसर नाऊ रागी आ नाचनी सेिो िी। ई शक्क्तशाली अनाज -बुतात आई \nकास्ल्ि नीक िोटलोमे सुपर फ ु ड रूपेँ िहनक लोक बीच जानल जा इि। ई रोग \nप्रततरोिक क्षमताक ेँ  बढेबामे सिायक िोईि । गभावती स्रीक ेँ  हनयतमत रूप सँ \nमरूआक े  खाद्य पदाथा आिार लेबाक चािी। मरुआक उपयोग रोटी - चाउरक े  \nरुपमे कयल जाईि। एहिक े  क े क , पुटडिग आ तमठाय सेिो बनाउल जाईि। \nऔषि ीय गुण  सँ परर पूण ा मड़़ुआमे पो षक त त्व आ रेशा  ख ुब रिैि। ई \nकोलेस्ट्रॉल स्तरक े  हनयन्द्त्रण कऽ , िड्डी क ेँ  सक्कत बनाबैि। आओर तचनी \nरोगक कारनीक े  लेल खाद्यमे ब़ि नीक मानल गेल ि ैक। मरूआ (रागी) क े र \nदानामे प्रोटीन ९.१० प्रततशत , काबाोिाइड्रेट ७०-७५ प्रततशत , वसा ३ \nप्रततशत ,खनीज लवण - २.३ प्रततशत , क ै ल्ल्सयम ०.३३ प्रततशत  लोि आ \nहबटाईमीन सँ सेिो प्रचूर मात्रा मे भरल बताउल गेल य l एहिक खेती -बारी \nलेल जल हनकासयुक्त बलुआिी दोमट जमीन मृदा ले सवाोर्त्म िोइए। खेतीक \nलेल िर आ िैरो सँ गिींर जोतकोर आ चौकी देनाई आवश्यक िोइि। \nहकयारीमे मरूआ 'क बीया पारैत काल ओहिमे क ै प्टान थीरम वा बवेस्टी न \n२.५ ग्राम प्रतत हकलो उपचाररत करब हनिायत जरूरी ि ै । बौगक लेल दू \nफसललमे एक तँ फागुन मास आ दोसर अखार -साउनमे उपयुक्त समय \nिोईि। खखच्चा हबरार उखाहड़ कय २०-२५+ १५ सेमी० पर गब (एक गाि) \n२-३ सेमी० गिीरमे गारेए -रोपय पड़ैत ि ै । ऐ क ृ हष लेल अलसितचत भीठ खेतमे \nउवारक ६०: ४९: २५ हकलोग्राम प्रतत िेक्टेयर यूररयाक अदिा हिस आ \nफास्फोरस , पोटाश क े र पुरा मात्रा रोपनी सं पहिले देल जाईि , आ यूररया \n(नेत्रजन) क े र शेष मात्रा देल जेबाक िोयत। रोपहनक २५-३० ददनकवाद \nचौकी (पाटा) देलाक उपरांत तिटबाक िोएत। खरीफ समयमे तँ पटौनीक \nखगता नहि रिैि , मुदा जलविाउ क े र उतचत ओररयान हनश्तुहक कयल जेबाक \nचाहियेक। घास - जंगलाि क ेँ  कमठौन सँ बांचय लेल खासकय क ेँ  चौरगर \nपताक खर पतवार बेसी तोपने जाए तँ २-४ डी० -०.६ हकग्रा० सहक्रय तत्व \nक ेँ  ४०० ललटर जलमे घोइरक े  रोपानी अथवा बाउगक े  २० -२५ ददन पर प्रतत  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिेक्टेयर तिटल (स्प्रै ) जाए। सुखल पोडर सेिो ओहि नामेक बजारमे उपलहि \nरिैि ,जकरा िाउर वा बालू (रेत) मेँ फ ें टकय साविानी पूवाक उहड़या देला सँ \nलशघ्रहि लाभ िोईि। ऐ फलसल संगहि अन्द्तरवती जजात जेनाहक दलिनमे \nरािरर , सोयाबीन ,खेरिी , तेबखा उपजाओल जा सक ै त ि ै क। फलसल चक्रमे \nजजात (अन्द्न) मरूआ - जव/ बदाम/ सररसब ,मौसेरी , खेसारी , \nतचकना ,मोटर -क े राउ लेल जाइत ि ै क। औसत दाना उत्पादन २०-२५ क्क्वंटल \nप्रतत िेक्टेयर उबजा भऽ जाईि। ओहि सँ सुखल मवेशी चाराक उत्पादन ४०-\n५० क्क्वंटल िरर िरेक िेक्टर पाँिा पुईर जाइि। एहि अवशेस सँ इांिन आओर \nघुरा सेिो िोइि जे प्रगततशील हकसा न लेल आवश्यक ओररयान िी। ऐ सबसँ \nिररयरी पशुचारामे उत्पादन १५०-२०० क्क्वंटल प्रतत िेक्टेयर िोइत ि ै क। \nमरूआ लारी भारी िोइि ,ओहि हनशन्द्न डाँट सँ पर्त्ी बिारकय हबरबा ,दौरी \n,घोड़ा आदद वस्तु लशल्पकार आ घरेलू जहनजात लोकहन बनाबैत तमतथला \nिाटमे हवपणन कय रिलैक िन् आ नगदी आम दनी कमा लैत अति। मरूआक े  \nउन्द्नत प्रभेद एम भी -२०८ आ अति। अगस्ता लेल भी एल -३४८,भी आर -\n७०८ आ पचता खेतले बाक ु ला , ए-४०४ , भी एल -३५२ नंबर प्रभेद \nअनुशंलसत कयल गेल य। ऐ मोटदानाक खेतीमे सरकारी स्तर पर आिुहनक \nहकसान लेल १०० प्रततशत अनुदान देल जाईि। संगहि आत्मा ० कतमटी  सँ \nप्रलशक्षण सेिो हकसान पाठशालामे देल जाईि। वतामानमे ई एकटा फायदामंद \nउद्योग तथक ,जे लागत सँ कतेको गुणा बेसी आर्थिक स्स्थतत सम्िरैत ि ै ।  \n३ \nदेशक े  धवनक लोकक भशक्षा प्रेम जागल \nवेदान्द्ता ग्रूपक माललक श्री अनील अग्रवाल भारतमे आक्सफोडा सँ पैग \nयूहनवर्सिटी बनाबय चािैत ितथ। एहि लेल २१००० कड़ोर टाकाक े  \nआवश्यकता भ ' सक ै त ि ै क। से एतेक रालश अपन स्वेच्छा सँ दान करबाक \nएलान हनश्चय स्वागत योग य। ऐ ग्रुपक े  माललक अपन जीवनक ७५ प्रततशत \nकमाय सँ शैणक्षक काजक े  बढौताि। एिन आरो िहनक लोक हवहवि क्षेत्रमे  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 25 \nआगू आहब दान करतथ ,आ नीक काज गरीब क िीत लेल करय । सन् २०२२ \nमे १.१६१ करोड़ टाका दान भारतमे करहनिारक जै जै भेल रिय। एच सी एल \nक े र माललक लशव नादर अपन टेक्नोलॉजी 'क संस्थापक ितथ जे हवर्त्ीय वषा \n२०२३ म २,०४२ कड़ोर टाका भारतमे दान कयलहन। एहिक े  औसत रूपें देखल \nजाए तँ ५.६ करोड़ दान मानव जाएत। २०२२ केर बनसहत ७६ प्रततशत \nअतिक अथाात ३ करोड़ बेलसये िोईि। हवप्रो क े र अजीम प्रेमजी २९२३ मेँ \n१७७४ करोड़ रू० क े  जे २०२२ क े र तुलनामे २६७ हफसदी अतिक भेल ि ैक। \nई भारतीय व्यापाररक प्रमुख िस्ती मानल जाई ितथ। ररलायंस इंडस्ट्रीज क े र \nमुक े श अंबानी -: परोपकार मदमे ३७६ करोड़ टाका लेलतथन। ओ ररलायंस \nफाउण्डेशन सँ लशक्षा आ स्वास्र्थय खातीर दान करैत रिलाि अति। क ु मार \nमंगलम हबड़ला २८७ करोड़ परोपकारी में खचा कयलहन िन। गौतम अदानी \n२८५ करोड़ दान देमयबालख अमीर लोक ितथ ,जे अडानी समुिक े  संस्थापक \nअध्यक्ष ितथ। बजाज पररवार २०४२ करोड़ दान कयलतथ ,जाहिमे २६४ करोड़ \nटाका लशक्षा मद्दमे देखले गेलैक। अनील अग्रवाल पहिलहुँ किने िी ,ओ \nबेदान्द्ता सँ ितथ आ २४१ करोड़ टाका द ' चुकल रितथ। नन्द्दन हनलेकणी १८९ \nकरोड़ टाका सँ दानखातामे योगदान करैत इन्द्फोलसस क े र सि संस्थापक \nिैलसयत सँ आठम नम्बर पर आयल रितथ। हफलेन्द्राफी क े र रोिणी नीलेकणी \n१७० करोड़ द' क ेँ  महिला मे सबसँ आगू रिलीि। सबसे कम उमेरक कामत \nबन्द्िू ११० करोड़ दान देलहन , को -फाउ ं डर ३७ बखाक जीरोिाक े  नीखील अपन \nभाय नीतीश कामतक े  संग दान सुतचमे स्थान पौलहन। रतनजी टाटा तँ सबसँ \nपैग दानवीरमे ितथये। टाटा ग्रुप कम्पनी 'क हनमााणकताा  जमशेदजी टाटा \nअपन जीवनमे १९२ हवललयन डॉलर दान कयने ितथ। ७३ वषीय साहवत्री \nजजिदल भारतक े  सबसे अमीर महिला मे जानल जाइि जे राजनीततज्ञ सेिो \nितथ , जे op णजन्द्दल समूि क ' एमररट्स चेअर क े र सम्माहनत पद पर रिैत \nखेल में रूतच रखैत ितथ। ८२ वषीय साइरस पुणाबाला भारतक े  भीतर \nवैक्सीन  हवका स के र  पहि ल े व्यक्क्त  ि तथ ज े प्रतत तष्ठत  सीर म ईन्द्सट्य ूच् यूट  कें   26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदुहनयां क े र कोहवड - १९ टीका क े  खखताब लेल नाम कमेबाक काज कयलाि। \n५९ वषीय क ु मार हबरला -आददत्य हबरला समूि क े  नेतृत्व करैत ि ै थ ,ई \nकागत , सीमटी , एल्ूतमहनयम कमोहडटी क्षेत्रमे बोडा आईहड या एवं दूरसंचार \nसँ संबंि राखख कमोवेश दान करैत रिैत ितथन , जाहि सं देश आगू बहढ रिल \nअति।  \n४ \nएकटा आत्मकथा \nमंणजल और हकतनी दुर ' आत्मकथा वषा - २०२१ मेँ ५१२ पृष्ठ'क टििदी पोतथक \nप्रकाशन -साहित्य संसद , क ै लाशपुरी एक्सटेंशन नई ददल्ली -११००४५ सँ \nभेल अति। एहि ग्रन्द्थक े  दाम ९९५ टाका य । त्यागक मूर्ति साहित्य रत्न पंहडत \nअनुप लाल मंडल जीक ेँ  हबिारी स्स्मताक दोसर प्रेमचंद किल गेल िखन्द्ि। मात्रे \nअपर प्राइमरी पास कय तीन टाका प्रतत मास दरमािा पबैत लोअर प्राईमरी \nस्क ू ल'क गुरुजी अनुप लाल मंडलजी एक इन्द्टर कॉलेजक े  व्याख्याता पदिरर \nअपन लगनलशलता सँ बहन नव हपह़िक ेँ  पढैक प्रतत ललक संदेश रुपेँ िोहड़ \nगेलाि िन्। हुनक अनेकाें तमत्रगण आ सरक ु टुम आग्रि क े लकहन जे आब \nअपने बैठाररमे आत्मकथा ललखखयौ। ओ साहित्यकार रूपेँ १९२६ सँ अनवरत \nललखैत आहब रिल िलाि। सन् १९७७ मेँ आत्मकथा 'क पांडुललहप तैयार \nकयलहन जे हुन का परोक्ष भेलासन्द्ता एहि अनुपम रचनाक े  हुनक नाती श्रीमान \nआददत्य दासजी िपेबाक काज अरुण नारायण जीक े  माध्यम सँ कयलहन। \nमुदा अरूणजी पुस्तक िपै सँ पूवा एकबेर अशुग्ध्द दुर नटिि क ऽ सकलाि से \nमुरण त्रुहट पाठकक ेँ  अखरैत ि ै । संस्क ृ त शब्द - वाक्य क े र शुग्ध्दकरण \nमैतथली सा हित्य सेवी श्री तारानंद हवयोगी जी कयने ितथ। जनवरी २०२१ मेँ \nपोथी बाबत अरूण जी प्राक्कथन ,लेखकक े  दू शहद  सँ पुवा पोथीमे ललखल \nपाठक बीच परोसलहन िन्। ई पोथी समपाण लेखकक े  बन्द्िू - भोला पासवान \nशास्त्री क ेँ  कयल गेल य। पोथीक े  भारत सरकार क े  isbn . \n९७८८१९४४५७७५६ प्राप्त ि ै क ,जे मिुबनी णजलाक े  स्थानीय प्रातिकार  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 27 \nक्षेत्रक हविान पाषाद द्वारा अनेकाें हवद्यालयमे उपलब्ि करोओल गेल ि ै क। \nसाहित्य ,कला आ संस्क ृ तत क ेँ  दीघा कालिरर संजोगबाक सुव्यवस्स्थत \nपररपाटी जे अंग्रेजी शासनकालमे िलै से आजाद हबिार म हनरंतर िारासाए \nिोइत चलल गेल ि ै क । १९४० ई० मे मंडल जीक े  उपन्द्यास ' मीमांसा ' पर \nओहि समय क े र बहुचर्चित हफल्मकार हकशोर साहूजी सफल ' बहुरानी हफल्म \n' हिन्द्दी मे बनौने रितथन। मुदा अनेको पोथी 'क रतचयता स्व ० मंडलजीक े  \nमृत्युक चारर दशक बादे समाज क ' बीच चचाा सँ हनपर्त्ा कयल गेलैक। अनुप \nबाबू क े र लेखनीक प्रतत चचिता करहनिार वररष्ठ कथाकार चन्द्र हकशोर \nजायसवाल , रामिारी लसिि ददवाकर , आलोचक सुरेन्द्र नारायण यादव आ \nकोसी अंचलक चैतन्द्य युवा लेखक श्रीिर करूणाहनति आ देवेन्द्र क ु मार देवेश \nक्षुब्ि  ि तथ। ल गि क ६० सँ अति क उप लशषाक मे हवभक्त एहि आत्मकथामे \nलेखक अपन खुद क े  जीवन आ हबिारक एक पैघ कालखंडक सम्पूणा रंगतक ेँ  \nदशाौने ितथ। अपना जीवन संघषाक े  व्याख्यातयत कयने िलाि आ ताहि प्रसंग \nगांिी ,टैगोर अरटविद ,मिर्षि रमण , प्रेमचंद ,आ हनराला सँ अंतरंग भेंट भेलाक \nसंदभा क ेँ  जीवंत रू पेँ कलमबद्ध कयने ि ै क । सन् १९३४ क े र बड़का भुमकम \n, पत्रकाररता ,क ै वर्त् समाजक े  पलत्रका (क ै वता कौमुदी ) आ हफल्म जगतक े  \nअपन भोगल अनुभव क ेँ  हवस्तार सँ ललखलखन्द्ि। से अपना समयक े  ई एकटा \nएिन दस्तावेज थीक ,जे हबिारक साहिग्त्यक , राजनीततक आ सामाणजक \nजीवन क ेँ  आलोहकत करैि।  \nएहि आत्मकथामे जतरा , रेखातचत्र , संस्मरण , खखसक्कर ,कहवहृदय आ \nअनुप जीक औपन्द्यालसक मन: स्स्थतत एकदमसँ िरती पर उतरल बुझाईि। \nओ तमतथलांचल आ मगि सँ आगू राजस्थान िरर अध्यापक बहन लशक्षाक \nअलख जगौने रितथ। अनुपबाबु पहिले २२ उपन्द्यास ललखकय वादमे कथाकार \nभेलाि। हुनक 'उपदेश  की किाहनयां ' चारर खण्डमे आ 'उपहनषद की \nकिाहनयां ' दू खंडमे ललखलखन्द्ि । हुनक बिादूर टेटनक े  किानी खूब चचाामे \nरिहन। पँचामृत -पाँच एकांहक 'क संकलन , पत्र गुच्छ ,गद्य मानस आओर  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकाव्यालंकार - प्रवेलशका नायक संकलन सेिो रिहन। रहिमन सुिाक े  सम्पादन \nिरर कयने िलाि। मा ० रघु वंश प्रसाद लसिि - व्यक्क्तत्व और क ृ ततत्व, \nमुसोललनी का बचपन , श्रीअरटविद आ मिर्षि रमणक े  जीवनी पाठक बीच मुख्य \nरूपेँ आयल रिहन। स्व ० रघुबंश बाबू क ेँ  हुनका हनदालीय हनवााचन कायामे सेिो \nस्थाहपत कांग्रेसीक हवरूद्ध चुनावी प्रयत्न 'क चचाा असरदार भेलहन। ओ \nतौंतालीस  वखाक वयक्रममे व्यक्क्तगत सत्याग्रिमे जिल गेला , तँ ओतय सँ \nमाथटनकी ददा आजन्द्म बेसािने अयलाि। संत सोभावक वादमे भेलाक \nउपरांत एक बेर पुनः गरीबी दुर करैक परम उद्देश्य सँ ,आ युगान्द्तर साहित्य \nमंदीर प्रकाशन संस्था ओ पोथीक भागलपुर दोकानमे बेटाक े  जकरल कजाा सँ \nमुक्त करय लेल देश आजादी 'क वाद १९५१ ई० मे हबिार राष्ट्रभाषा पररषदमे \nलगरपन सँ प्रकाशन अतिकारी बनलाि। हकयाक तँ हुनकर पाररवाररक \nपृष्ठभूतम समान्द्य हनम्न मध्यवगीय हकसानक रिहन। नेपाल बोडरक े  भीतर \nहुनका बहुत जमीन देल जाइत रिहन ,मुदा ताहूक े  खोजपुिारर नै रखलखखन। \nश्रद्धेय अनुप बाबूक तीन उपन्द्यास अप्रकालशत रहि गेल िलहन। ओ क े वट \nमिासभा सँ क ै वता (माहिष्य) जाततक ेँ  जोड़य चािैक िेतु अपना पोथीक स्टाल \nिरर कायाक्रम स्थल पर आदरणीय सरयू बाबू (पोखराम) क े र संघत सँ लगौने \nरितथ। दद ० ११-१०-१८९६ म लबो मंडल जीक े  जे अनुप पुत्र जन्द्म लेने रिैन से \n२१ ददसंबर १९८२; क ेँ  अपन जन्द्मभूतम समेली (कहटिार) मे रिैत एहि िरािाम \nसँ सदालेल उदठ गेलाि।  \nहुनकर आत्मकथा पढक लललसा हुअय तँ पाठक अपना गामेक हवद्यालयमे \nपोथीक खोज क ' सक ै त ितथ।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 29 \n२.४.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- सासुर मीठगर आओर तीतगर  \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बटोही' \nसासुर  मीठगर  आओर  तीतगर  \n \nमाय आओर बाबूजीक मुइलाक बाद बटोिी बपटुगर आओर मयटुगर भ गेल \nिलाि। प़िवाक लेल कोन काज नहि क े लातथ। चप्पल फ ै क्ट्री मे राततक \nअनिार मे लॉर ें स रोड मे जायत िलाि। पह़ि -ललखख कऽ िाहकम तऽ नहि बहन \nपउला , परञ्च मािटर भऽ गेलाि। हबिार सरकार क े  नून -रोटी खायत भेलैन्द्ि \nजे अपन कहनया क े  सेिो मािटर बना ली। अथाक जुग ि ै । टाकाक पूि ि ै । \nघर मे आमदनी ऐलाि सँ नीक िेतै। कहनया क ेँ  एम ए करौलातथ। आब \nसोचलातथ जे कहनया क े  मास्टरनी बनाबी।  \n \nतय क े ल गेल जे रूणा डी एल एड करतीि। डी एल एल क ेँ  फामा भरलीि। \nओई मे पास भेलीि आओर टीचर ट्रेटनिग कॉलेज मे नाम ललखौलीि। कालेज \nजाय लगलीि , परञ्च काहन -खीणझ कऽ जायत िलीि। कारण जे बउआ कोरा \nमे िलैन्द्ि। सप्ताि मे कम -सँ-कम दु आओर तीन टा क्लास कोनहु िरानी पूरा \n 30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकरैत िलीि। रुणा क ेँ  अपन माय कोनहु सियोग नहि  करवा क ेँ  मोन बनौने \nिलीि। रुणा कालेज जाय सँ पहिने भनसा कक े  जायत िलीि आओर \nकालेज सँ आहब कऽ भनसा बनाबैत िलीि। मायक भनसा बनाबै मे हकनको \nिाथ नहि बँटाबैत िलीि। माय नहि जेना रुणा क े र सासु िलतथन्द्ि। बटोिी \nक े र माय हुनकर ब्याि भेलाक पाँच मास बादे मरर गेलीि। पतोहू क े र  सुख \nहुनका नहि भेलैन्द्ि।  \n\"बउआ नहि रिैत िौ , जल्दी आबिी\" , रुणा क ेँ  माय फोन पर किलतथन्द्ि। \nपरञ्च रुणा अखन नहि आहब सक ै त िलीि। मिुबनी सँ कोरहिया िॉल्ट क े र \nलेल ट्रेनक सुहविा ि ै । बस आओर आटो नहि चलैत ि ै । हुनका आइ डीएमयू \nिुहट गेलैन्द्ि।  \n \n \nरुणा िबोडकार मारर क कानऽ लगलीि । माय माय नहि सासु भेल िलीि \nरुणा लेल। अयांश बाबा लग कतेक नीक खेलैत ितथ।परञ्च माय क ेँ  ई \nबेविार ठीक किल जेतै ? जे बेटी क े र नीक िोयत नहि देखख सक ै त अति। \nबटोिी सासुक ई बेविार सँ तंग भ गेलाि। एक ददन आटो मे सभ सामान \nभरलाि आओर सासुर क ेँ  ततलांजलल द देलतथन्द्ि। बटोिी क ेँ  कोनहुँ इज्जत \nनहि रिलैन्द्ि सासुर मे।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 31 \n२.५.प्रणव झा - कालचक्र [मैतथली कथा]  \n \nप्रणि झा \nकालचक्र [मैचथली कथा] \nदू बज्जी रातत क े  समय िल। बािर पूस क े  दुलकाबय बला ठ ं ढी बसात बहि \nरिल िल। रोड पर जाड़ से दुलक ै त क ु क ु र क े  भाौंकब आ कानब क े  डरावना \nअवाज आहब रिल िल। सिरसा लसटी अस्पताल क े  आकस्स्मक तचहकत्सा \nहवभाग अथाात इमजेंसी मे आने ददन जेका चारर -पाँच टा मरीज पड़ल िल। \nलसररयस पेसेंट सभ क े  देख सुहन आ क ं डीशन क े  स्स्थर क क े  जूहनयर डॉक्टर \nसभ वाडा से चलल गेल िल। आब वाडा मे उ जरका ड्रेस पहिरने एकटा 40 -\n45 वरष उमैर क े  नसा िललि आ 20 -22 वषाक एकटा नवयुवक \nक ं पाउ ं डर(पुरुष नसा)। क ु सी पर बैसल दुनु बततयाइत समय काहट रिल \nिलाि। जाड़ से बचऽ लेल दुनु वाडा बॉय से चाि मंगा क े  चािक चुस्की लैत \nपुनः गहपयाबऽ लागल िलाि।  \nिम देवाल पर टांगल हडजाइनर  घड़ी िी जे हटक -हटक -हटक -हटक करईत \nअनवरत चलायमान िी आ आई अिाँ क े  ई कथा बांतच रिल िी। जहिया से \nई हवभाग चालू भेल अति ताहिए से िमरा ऐ देबाल पर टाँहग देल गेल अति। \nसाइत ऐ अस्पताल क े  माललक काली बाबू क े  च्वाइस से िमरा हकनल गेल \nिल। इमजेंसी क े  हृदयहवदारक वातावरण मे जतऽ कतेको क े  रुकल समय \n 32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएकबार पुनः चलल पड़य ि ैक त कतेको क े  समय सददखन लेल रुहक जाय \nि ै क, िमरा सन सुंदर मनोरम घड़ी क े  नै जाहन की सोतच कऽ टाँहग देल गेल \nिेतैक। साइत अनवरत चलबाक लेल। साइत एर्त् आब बला क े  एकटा भरोस \nदेबाक लेल। कतेक समय से देख रिल िी। कतेको नसा आ मेहडकल स्टाफ \nआयल कतेको गेल। हनत ददन इमजेंसी क े  एक से बहढ क एक क े स देखय \nिी , अनवरत हटक हटक क क े  चलईत। गमी मे ििा क े  चलईत पंखा एखन \nशांत िल , मुदा िम जेना ओकरा कहि रिल िललयई जे चलनाई क े  मतलब \nभेल अनवरत चलनाई , हनयत चालल से। ई नै जे कखनो ििा क े  घूमऽ लागल \nआ कखनो  एक्दम्मे शांत। िम समय क े  दूत िी , तै अनवरत चलय िी , नै \nमौसम क े  लेल रुकय िी आ नै मृत्यु क े  लेल।  \nहकिु एमिर -आम्िर , गाम -घरक चचाा करइत करइत खखस्सा अस्पताल क े  \nहकि डॉक्टर आ साथी नसा क े  गॉलसप पर पहुंचल। कोनो डॉक्टर संग कोनो \nनसा क े  लसफस क े  चचाा भेल िल जै पर प्रो ़िा हबहूँलस उठल िललि। नहु नहु \nबजललि , बौआ ताें ऐ सब मे नय पड़ीि। मोन से अपन नौकरी पर ध्यान \nलगाबऽ। फ े र ओ नहुए नहुए आजु रातत ड्यूटी पर तैनात डॉक्टर लेल बाजल \nिललि -देखखि , आई राइत ई टटीबा ड्यूटी पर िौ , रातत बेकारे नै जाय किीं।  \n-हकए काकी ?- ओ नब युवा क ं पाउ ं डर पुिल क ै । \n-अरे ओ दारू पी क े  मातल रिय ि ै  भोरे से। कोनो काज ठीक से नै आबय \nिय। पता नै क े  डॉक्टर बना देलक ै  एकरा। पक्का चोरी चकारी से डॉक्टर \nबनल िेतैक। - नहुए नहुए प्रो़िा नसा पुनः बाजल िललि।  \n-मुदा आब साइत कोनो इमजेंसी नै आबय। तै बौआ ताें काहन काल चािे त \nसुस्ता ले।    विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 33 \n-नै काकी! ठीक ि ै । अटिि कहन काल आराम कऽ ललय।  \n-अरे ल ले कहन काल टेबुले पर माथ राखख क े  झपकी। एर्त् कोन \nठ े कान, कखन क े  मरऽ लेल आहब जाय ।- प्रो़िा पुनः बाजल िललि।  \nआजूक रातत मे अजबे मनहूलसयत बुझना जा रिल िल। शिरक एकटा िोड़ \nपर बनल अस्पताल क े  मनहूस क े जुएल्टी   मे अपशक ु नी कोनो नब बात त \nिल नै। कन्द्ना -रोिट , िाती हपटईत लोक , चीखम -तचल्ली , तामस , झगड़ा-\nलफड़ा, हवकलांगता , मृत्यु,  कतेको त देखल अति िमर , डॉक्टर , नसा आ \nवाडा बॉय सभ क े  संग। स्वाइत डॉक्टर , नसा आ वाडा बॉये जेका िमरो आब ई \nसब मनहूस नै लागे िल। भऽ सकय ि ै क जे मनुखक मो न मे वेदनाक एकटा \nकोटा िोइत िोई , जे चािे त ककरो िीरे िीरे  खचाा िोइत िोइक आ की तेजी \nसे। शुरू शुरू मे त िमरो िोई िल जे क े करो मुईला क े  कहनक े  काल बाद ई \nसभ चािक कप क े  संग गहपयाईत आ दठदठयाइत कोना क े  देखा जाय ि ै क! \nमुदा हकिु मृत्यु देखला पांिा त िमहू आब ई अपशक ु नी भाव से मुक्त भऽ \nगेल िी आ एकर सबिक दठठोली पर मुस्स्कया लैत िी।  \nमुदा तैयो आजुक ई सदा रातत हकिु बेलसए अपशक ु नी बुझना जा रिल िल। \nखखड़की क े  कोनो फ ु जल भाग से िहन िहन क अबईत घुप अनिार देखा रिल \nिल। दूर बाट पर लागल भेपर लाइट क े  मरकरी भूकभाक क रिल िल। दूर \nतक क ु िेस आ चु प्पी पसरल िल , एहि सबिक बीच मे क ु क ु रक भूकब आ \nकानब गजबे भुततया सीनक पटकथा ललखख िल। प्रो़िा नसा क ु सी पर बैसल \nओङ ् घाय लागल िलीि। नवयुवक एक बेर पुनः रोगी सबिक ठािर लेबऽ \nलेल वाडा मे राउ ं ड लेबऽ लागल।  \nिमर सूईया अनवरत अपन गतत से   हटक -हटक करइत घुतम रिल िल। \nिोटकी सूईया आब 3 आ 4 क े  बीच मे िल आ अपन मंथर गतत से  4 ददस \nब़िल जा रिल िल। कहनकबे काल मे दूर से मंददरक घंटी , मल्स्जदक  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअजान , बस-गाड़ी क े  पाें-पाें , रोगी क े  पररजन सबिक अफरातफरी देखबा \nसुनबा मे आबय बला िल , आने ददन जेका। मुदा एखन त हवशुद्ध चुप्पी \nपसरल िल , जेकरा क ु क ु रक आवाज  बीच बीच मे तोरर रिल िल। हवशुद्ध \nचुप्पी सेिो कखनो काल क े  बड्ड डेरबऽ बला िोइत िईक।  \nदुनु नसा आब अनमनायल आ हनश्श्चित सन भ गेल िलतथ। नवल भोर क े  आस \nमे िमर सूइया सेिो अनवरत ब़िल जा रिल िल। मुदा ई की !! अचानक े  से \nदेखय िी जे हकि लोक बदिवास सन भेल दौगइत ककरो स्ट्रेच र पर ल क \nआहब रिल अति। बड्ड गंभीर एक्सीड ें ट क े  क े स ि ै क साइत। िे दैब! ई त \nकाली बाबू िथीन। ऐ अस्पताल क े  माललक। एकटा टैक्सी ड्राइवर आ संग मे \nपुललस ल क आयल िल। पिातत घरऽक लोक सेिो पहुंचइत जाइत गेल \nिलाि , माय -बाबू -पत्नी। कानईत हबलखइत। -िे भगवती! ई हक भेल! पटना \nएयरपोटा लेल हनकलल िलाि हक आिे घंटा बाद ई अनिोनी भऽ गेलय िे \nमाई।  \nकाली बाबू बेिोश स्ट्रेचर पर पड़ल िलाि। साौंसे देि शोणणत से लथपथ भेल \nिल , सांस ठीक से चलल नई रिल िल।  \nनवयुवक क ं पाउ ं डर फ ु ती क े  संग हुनका बेड पर लेटा कऽ ऑक्सीज़न लगा \nदेलक ै । माथ पर जर्त् से शोणणत बहि  रिल िल तर्त् , टटिचर आयोहडन आ \nरसायन युक्त कॉटन लगा क दबा क े  राखने िल।  \nवाडा बॉय क े  भाहग क े  डॉक्टर क े  बजाबऽ लेल किने िल।  \nडॉ रघुवंशी भागल भगल रूम से आयल। युवा क ं पाउ ं डर ओकर मुँि से दारू \nक े  मिक मिसूस क े ने िल। -काकी सहिए किय िललि.... सार ड्यूहटयो मे \nपीबय ि ै क।- मो ने मोन ओ सोचलक।   विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 35 \nमुदा काली बाबू क े  ई िाल मे देख क े  ओकरो हनशा उतरर गेल िल। मोन आ \nिाथ दुनु क ं हपत भऽ रिल िल ओकर।  \nसीहनयर नसा   बाजललि -सर! हिनका तुरंत इंटूबेट करबाक िेतइक। सांस \nठीक से नहि चलल रिल ि ै क। ब्लड मे ऑक्सीज़न क े र स्तर हगरल जा रिल \nि ै क। \nमुदा डॉ रघुवंशी क े  इंटूबेट क े नाइ आहबते नै िल। आ एमिर ’गोल्डेन आवर ’ \nक े  एक एक कीमती तमनट जे जान बचाबऽ लेल मित्वपूणा िोइत ि ै क से \nबीतल जा रिल िल।  \nऐ हक्रहटकल समय मे ओ ककरो कोना कहितई जे िमरा ई इंटूबेशन नै आबय \nअति जे इमरजेंसी मे जान बचेबाक पहिल कदम ि ै क। ओ सांस नली मे \nघुसबय बला पाईप लऽ कऽ प्रयत्न शुरू क े लक। आ संगे आन सीहनयर डॉक्टर \nएहनस्थीलसया ,सजारी आ हक्रहटकल क े यर क े  सीहनयर डॉक्टर क े  बजाबऽ लेल \nकिलक। युवा क ं पाउ ं डर आनन -फानन मे सभटा आवश्यक फोन क देलक। \nसाौंसे अस्पताल मे काली बाबू क े  एक्सीड ें ट क े  समाचार पसरर गेल िल। 15िे \nतमनट मे सभटा सीहनयर डॉक्टर आहब गेल िल।  \nऑक्सीज़न क े  स्तर 0 पर िल आ िड़कन क े  ग्राफ सेिो स्ट्रेट लाइन देखा \nरिल िल।  \nडॉ० र घुवंशी अंबुबैग से सा ंस न ल ी मे घुसा यल  गेल  ट्य ूब से सा ंस द  र ि ल  \nिल। एमिर क े जुएल्टी मे शुभचचितक लोक सबिक भीड़ जमल जा रिल \nिल। अंततः काली बाबू क े  बचाओल नै जा सकल  िल। वाडा मे कन्द्नारोिट \nपसरर गेल िल। जै रंग लोग तै रंग क े र खुसुर फ ु सुर सेिो भऽ रिल िल। \nमातम क े  बीच लोक सब काली बाबू क े  जीवन क े  अपना अपना तरि से याद  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकऽ रिल िल। िमहु कनी काल लेल काली बाबू क े  अतीत मे चलल गेल \nिलहु।  \nसिरसा णजला क े  एकटा गाम में काली कांत क े  जनम भे ल िल । माई -बाप \nनाम राखने िलाि काली कांत मुदा नेनपन मे गामक लोक हुनका \"कररया\" \nकहि सम्बोतित करैत िल। साइत ऐ तरिक सम्बोिन क े  चयन मे सामाणजक \nपररस्स्थतत क े  सेिो योगदान रिय ि ै क।  हुनकर हपता जी िाई स्क ू ल में पीउन \nिलाि। हुनकर एक मात्र सपना िल हक हुनकर बेटा एक ददन डॉक्टर बहन \nजाए। काली कांत क े  हपता सब हकिु करय लेल तैयार िलाि , जै से हुनकर \nबेटा डॉक्टर बहन सकय।  \nकाली कांत मैहट्रक पास कएला क े  बाद एक प्रलसद्ध कोचचिग संस्थान में \nनामांकन करेलक। कररया एक सािारण िात्र िल। मुदा बाबूजी क े  इच्छा \nआ बल भरोसे मेहडकल क े  तैयारी शुरू क े लक। मुदा दू बेर अपना भरर प्रयास \nक े ला क े  बादो सरकारी सीट पर एमबीबीएस में प्रवेश नहि भेंट सकल। हपिड़ा \nवगा क े  कोटा में सेिो नै। लेहकन कररया क े  हपता िार मानहनिार नहि िलाि। \nओ अपना बेटा क े  डॉक्टर बनय क े  णजद्द में अंततः एकटा प्राइवेट मेहडकल \nकॉलेज में नामांकन क रा देने िलखखन।  \nकाली कांत आब ओहि प्राइवेट मेहडकल कॉलेज में एमबीबीएस क े  प़िाई शुरू \nक े लक। मुदा ओकर ध्यान मेहडकल प़िाई सँ बेसी माक ो टटिग आ एडतमशन \nप्रोसेस में लागल िल। दोसर साल सँ ओ एडतमशन प्रोसेस में लाहग गेल। \nमेनेजमेंट आ एजेंट संगे तमल हवद्याथी सबक े  एडतमशन  करा कऽ कतमशन \nकमाय लागल िल।  \nसमय क े  संग-संग, काली कांत एकरा अपन व्यवसाय बना नेने िल। अपन \nव्यवसाय में ओकरा सफलतो भेटलइक। संगहि ओ एमबीबीएस कोसा सेिो  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 37 \nकोनो तरिे पूरा क े लक। ओकर हपता बहुत खुश िलाि जे हुनकर बेटा डॉक्टर \nबहन गेल। ओकर माता जी सेिो खुश िललि जे हुनकर बेटा प़िाईए क े  समय \nसँ कमाई करय लागल िल आ खूब कनेक्शन बना लेलक अति।  \nकाली कांत एडतमशन काउ ं लसललिग आ प्लेसमेंट हबजनेस में तेजी सँ ब़िय \nलागल िल। ओ खूब पाई कामाय लागल। ओ ऐ िंिा में एना क डूबी गेल \nिल हक नैततकता क े  सेिो हबसरर गेल। ओ मेहडकल प्रवेश \nपरीक्षा, काउ ं लसललि ग आ एडतमशन में अनैततक आ अनुतचत प्रयोग मे सेिो \nलाहग गेल िल।  \nलोक सभ , जे ओकरा \"कररया\" किैत िल , आब ओकरा \"काली बाबू\" किै \nलागल िल। िीरे -िीरे ओ अपन क्षेत्र में बहुत प्रलसद्ध आ गणमान्द्य व्यक्क्त भ \nगेल िलाि। ओ सिरसा में एकटा मल्टीस्पेशल्टी लसटी अस्पताल बनाओल। \nजै से हु नक व्यवसाय आ प्रलसलद्ध दुनु मे आर बेलस वृलद्ध भेल िल।  मुदा , हुनक \nकारोबार में बहुत रास  अनैततकता िल , जेकर कारणेँ  क ै  टा अक ु शल डॉक्टर \nसभ मेहडकल लसस्टम में शातमल भऽ रिल िल।  \nएक बेर काली बाबू क े  हपताजी हुनका टोकनेिो िलाि  , \"बेटा , िम अिाँ क े  \nडॉक्टर बनबय चािैत िलहुँ , मुदा अिाँ अपन राि बदलल लेलहु अति। ई िन -\nसंपलर्त् आ प्रलसलद्ध क े  संग नैततकता आ इंसाहनयत सेिो मित्त्वपूणा अति।\"  \nकाली बाबू , हकि क्षण लेल अपन हपता क े  ई शब्द सुहन ठमहक गेल िलाि। \nओ सोचय लगल िलाि , हक की ओ सचमुच डॉक्टर बनल अति या एकटा \nिंिेबाज ? ओकर मन में सवा ल उठल। मुदा , काली बाबू क े  नाम आ कमाई \nक े  तृष्णा हुनका अनैततकता क े  एहि बाट पर आगू ब़िबैत रिल िल।   38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवतामान मे घूरल त देखय िी जे हक्रहटकल क े यर क े  क ं सल्टेंट क े  नजरर डॉ ० \nर घुवंशी के  एस्क्ट हवट ी पर  गेल । ओ देख ल ा  ज े इंट ूबेशन  ट्य ूब सा ंस न ल ी \n(ट्रेहकआ) क े  बदला मे खाना क े  नली (इसोफ ै गस) मे घुसाओल ि ै क।  \nवाडा मे पसरल कन्द्नारोिट क े र बीच मे हक्रहटकल क े यर क ं सल्टेंट िमरा नीचा \nमे राखल क ु सी पर आहब बैस गेला आ संक े त से डॉ ० रघुवंशी क े  बजेलखखन।  \nपुिलखखन - सर क े  कोन  स्स्थतत मे आनल गेल िल.... की क ं डीशन िल ... \nआदद आदद .. \nअंत मे किलखखन -डॉ० र घुवंशी! ट्य ूब सि ी ज गि  न ै ि ल  आ अि ा ँ अंबु के न े \nजा रिल िललए। अिाँ इमरजेंसी मेहडकल ऑहफसर िी आ अिाँ एखन िरर \nट्य ूब सा ंस न ल ी मे घुसेन ा इ न ै सीख न े ि ी! अि ा ंक मुँि  से द ा रू  के  मि क आहब \nरिल अति! अिाँ ड्यूटी पर दारू पीबय िी ? \nआखखर अिाँ एमडी कोना क े लहु आ अिां क े  ऐ मित्वपू णा पोस्ट लेल सेलेक्ट \nकोना क ै ल गेल ? \nडॉ० रघुवंशी मुँि लटकौने ठा़ि िल। ओ हकि नै बाजल। मुदा ओकर माथा \nमे हनखश्चते हकिु पररघटना चलतचत्र जेका घुमल िल जेकर प्रभाव िम ओकरा \nचेिरा पर देख नेने िललयई।  \nडॉ० रघुवंशी क े  एमबीबीएस आ  पीजी एड ् तमशन क े  जोगाड़ काललए बाबू त \nलगेने िलखखन हबना कोनो मेररट क े  ततकड़म से। आ कालचक्र क े  प्रभाव \nएिन जे काललए बाबू हिनका एहि पद लेल सेिो सेलेक्सन क े ने िलाि क ै एक \nटा मेररटोररयस डॉक्टर क े  ऊपर वररयता द क े , हकएहक त डॉ ० रघुवंशी हुनक \nएकटा िनाढ्य क्लाइंट क े  लड़का िलय।   विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 39 \nिम आ ई वाडा क े  देवाल बहुत रास क े स देख ने िललयइ आई िरर ऐ क े जुएल्टी \nमे। नाउम्मीद क े स क े  जीबीतो आ बहुत क े स मे मररतो। कतेको \nडॉक्टर , नसा , पररजन क े  देखने िी मरीज क े  णजयाबऽ लेल जी जान \nलगाबइत। मुदा आजुक घटना ऐ सब से अलग िल। ऐ अस्पताल क े  माललक \nअपनहि अस्पताल मे समय पर सिी इलाज नै तमलने मृत्यु क े  प्राप्त  \nभेलाि।   कदातचत ऐ कालचक्र क े  रचना काली बाबू स्वयं क े ने िलाि।  \n-     प्रणि कु मार  झा  [राष्ट्रीय परीक्षा बोडष, नई ददल्ली 20.07.2024] \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- डायरी - 'लव यू टू ' \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बटोही' \nडायरी - 'लि यू टू' \n \nअप्रैल , 2017 \n \nदुगाा सप्तशती पाठ : चैती दुगाा पूजा  \n \nकलश स्थापन भऽ गेलै आजु । कमला सँ जल भरर कऽ सभ हकयो \nलौलहकहिन। 2017 साल क ेँ  माचा मे सृति क ेँ  जन्द्म भेल िल। ई िमर पहिल \nसंतान ितथ। सृति क े र असली नाम 'अपराणजता ' तियैय। माँ दुगाा क े र नाम \nतियैय अपराणजता। माँ दुगाा क े र नाम िम अपन बेटी क ेँ  लेल चुनलाौं। इ मरर \nकऽ जी गेलीि। तौं एकर नाम अपराणजता रखलहुँ अति। पूरा माथा तिला \nलेलहुँ िम। जेना पुरहित तिला लैत ितथ। पीयर रंग मे रंगलािा िोती , लाल \nगमिा , उजरा गंजी पेिेन क ेँ  िम पठ ै त बनलहुँ अति। गाम मे पठ ै त बनवाक ई \nिमर पहिल अवसर िल। मोन भीतर सँ िरखखत िल। पोथी अपना लग नहि \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 41 \nिल। अलखदेव बाबा सँ पोथी मांहग कऽ पाठ करवाक हनश्चय क े लहुँ।  \n \nणजनगी क े र ई पहिल अनुभव िल ई िमरा लेल। माँ दुगाा क ेँ  आह्वान क े लाक \nबाद कील , कवच , अगाला क े र पाठ करैत अंत मे  आरती पर खतम करैत िलहुँ \n। दुगाा सप्तशती पाठ करै मे बड़ मेिनत ि ै । सभ पठ ै त पाठ कऽ लैत िलाि , \nतब िमर पाठ खत्म िोयत िल। िम , अजीत काका , कौशलजी पाठ करैत \nिलहुँ। परमेश्वर बाबा , मुखखयाजी बाबा आओर सहुररया गामक पठ ै त सभ \nतमलल कऽ दुगाा सप्तशती क े र पाठ करैत िलाि।  \n \nअप्रैल , 2017 \n \nमिेपुर : संघत चौक  \n \nजयप्रकाश नारायण क ेँ  संग झंझारपुर िोयत मिेपुर पहुँचलहुँ । ई महिशाम \nरोड तियैय। संघत चौक सँ आगाँ । ददल्ली पस्ब्लक स्क ू ल िम आहब गेलहुँ \nअति। प्रेमजी एकाउ ं टेंट ितथ आओर सुरेन्द्र नाथ तमश्र अई हवद्यालय क े र \nडायरेक्टर ितथ। िम ददल्ली सँ एला क बा द  घर  पर  ट्य ूशन  प़िा  र ि ल  ि ल हु ँ, \nपरञ्च ओई सँ णजनगी आगाँ नहि बह़ि रिल िल। िम बेरोजगार माहफक \nिलहुँ।  \n \nसंघत चौक पर डीपीएस क ेँ  िात्रावास चलल रिल िल। रिवाक बेवस्था बहन \nगेल आओर खेनै क े र बेवस्था सेिो भ गेल । संघत चौक सँ अपन णजनगी क े र \nफ े र सँ शुरूआत क े लहुँ िम। दद लीप झा जी क े र ओ मकान िलैन्द्ि। आओर \nसमस्तीपुर क े र वाडान ि े लैक। पठन -पाठन क े र णजनगी। तीन मासक बाद \nडीपीएस क े र चप्रिलसपल बनौल गेल। शुरूआत मे टीचर क े र गुटबाजी बड़ \nहफररशान क े लक। नवीं -दसवीं क ेँ  गणणत पढाबै क े र परीक्षण भेल। नवीं -दसवीं  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक ेँ  हवद्याथी खूब हफररशान क े लक।  कारण ई नहि जे िमरा गणणत पढौल नहि \nिोएत िल। कारण ई िल जे हकिु लशक्षक हवद्यालय पर िावी िल आओर \nओ कोचचिग क े र चक्कर मे िमरा हफररशान करावैत िलाि जे संतोष जी िमर \nकोचचिग नहि बन्द्न करा ददऐ । बड़ -बड़ खखस्सा भेल ओति। हवद्याथी आओर \nहकिु लशक्षक क ँ  बीच अलग टाईप क े र ररश्ता  बहन गेल िलैक। मिौल खराब \nभ गेल रिै। अई मिौल क ेँ  सुिारनै जरूरी ि े लैक। एक क ेँ  बाद दोसर , फ े र \nतेसर लशक्षक क ेँ  इस्क ू ल सँ बािरर क े लहुँ। बड़-बड़ राजनीतत भेलै। दू बेर \nमिेपुर थाना क ेँ  सामना क े लहुँ। इस्क ू ल क ेँ  हवद्याथी क ेँ  तोड़वाक षड्यंत्र हकिु \nलशक्षक क े लक। हकिु हवद्याथी नेशनल पस्ब्लक स्क ू ल , डीएवी आओर आन -\nआन हवद्यालय चलल गेल। परञ्च िम डीपीएस क ेँ  मिौल ठीक करवा मे सफल \nभेलहुँ। िात्रावास क े र वाडान सेिो भेलहुँ। क े  सी लसन्द्िा आओर आर डी शमाा \nक े र गणणत िम प़िा रिल िलहुँ। गणणत िमर नीक िल।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 43 \n२.७.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- लघुकथा: चश्मा वाला बाबा  \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बटोही' \nलघुकथा: च श्मा िाला बाबा \n \n\" इ नीक तियैय जे ताें चश्मा लगाबैत ि ें  । आजुक समय मे मोबाइल \nआयलाक बाद तियोपुता क ेँ  आँखख क ेँ  रोशनी कम भ रिल ि ै  \" , ई \nबडबडायत काका दालान ददस गेलाि।  \n \nतिया पुता सभ मोबाइल देखवा मे पररक गेल अति। िमर बेटा अयांश \nमोबाइल मे घुसल रिैत अति। माय क ेँ  कोनो काज रिैत ि ै न्द्ि , तँ ओ शुरुआत \nमे अपन काज हनकालै लेल मोबाइल तियापुता क ेँ  दैत ितथन्द्ि। बाद मे \nमोबाइल क ेँ  चस्का लगलाक बाद तियापुता मोबा इल लेल माय -बाप क ेँ  \nफीररशान क दैत ि ै ।  \n \nसंयुक्त पररवार क ेँ  हवघटनक बाद एकल पररवार मे बच्चा क ेँ  िरहनिार हकयो \nनहि रिैत ि ै । पहिने पररवार क ेँ  सभ लोकहन तमली कऽ तियापुता क ेँ  कोरा -\n 44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकन्द्िा लैत ि े लैक। नाखन्द्िटा सँ तियापुता तचरै -चुनमुन क ेँ  खखस्सा -पीिानी दादी -\nनानी सँ सुहन कऽ भूलायल रितत िलाि। परञ्च आजु समय बदैल गेल ि ै  । \nमोबाइल क ेँ  हबना हकयो नहि रैि सक ै त अति।  \n \n\" की भेलि ? अयांश क ेँ  आँखख देखौलक ? लािन लऽ जािक। \" , काका \nपुिलातथ।  \n\"लािन लऽ जेबै। टाका क ेँ  जुगाड कऽ रिल तियैय। अति तँ पाँचो िजार \nटाका ददयौ , न ? \" , िम प्रत्युर्त्र देलल यैन्द्ि।  \n \nकाका किलाि अति , \" िम कोनो कमैत िी । घर बैसला दस बरख भ गेल। \nिमरा टाका कतऽ सँ औत ? वृद्धा पेंशन सरकार समय पर नहि दैत ि ै  जे बौंक \nखाता मे सँ पाँचो सै टाका तोरा दैततअि ।\"  \nिम किललयैन्द्ि , \" क्या राम क ु मार भैय्या एक्को टा टाका कलकर्त्ा सँ नहि \nभेजैत अति ?\" \n \nकाका िबोडकार मारर कऽ कानऽ लगलाि। नाखन्द्िटा तियापुता जकाँ नोर \nआँखख सँ बिऽ लगलैन्द्ि।  \n \n\" ओ सार सभ िमरा घसल अठन्द्नीयो नहि दैत अति। वृद्धा पेंशन क े र एकटा \nमात्र सिारा अति। सार सभ क ेँ  अपनो पुत ि ै न्द्ि। िमरे जकाँ भीख मंगताि। \n\" . काका बजलाि ।  \n \nअयांश क ेँ  आँखख लाल भ गेल ि ै । ओ दू -दू घंटा तक मोबाइल देखैत रिैत \nअति। शॉटा वीहडयो आओर रील क ेँ  जमाना आहब गेल ि ै । इंस्टाग्राम पर लोक \nफ े मस भ रिल ितथ। सब्सक्राइबर क ेँ  संख्या बहढ रिल ि ै । लोक फ े सबुक पर \nफे मस भ र ि ल  ि ै । यूट्य ूब पर  वीहडयो  अपल ो ड कऽ र ि ल  ि ै । ल ा इक आओर  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 45 \nशेयर भ रिल ि ै ।  \n \nअंिराठाढी क ेँ  डाक्टर आँखख मे डालै वाला एकटा ललक्वीड िमरा देलक। िम \nबाइक पर चहढ कऽ गाम ददस हवदा भेलहुँ ।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.परमानन्द्द लाल कणा - आणश्वन मासक एकादशीक मािात्म्य  \n \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 47 \n \n \n \n \n \n \n \n 48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 49 \n \n \n \n \n \n \n \n 50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 51 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n 52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.९.डॉ योगानन्द्द झा - सनेस: एक हटप्पणी  \n \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 53 \n \n \n \n \n \n \n 54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 55 \n \n \n \n \n \n \n 56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 57 \n२.१०.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकथा - साौंदया प्रेम  \n \nकु मार  मन ोज  कश्यप \nलघुकथा- साौंदयष प्रेम \n \nओ ओहि झमटल भालसाररक गाि त sर साँझ चारर बजे हनत्य आहब क s \nठा़ि भs सामने फ्लैट क े  बालकनी क े  एक टक हनिारय। देर -सबेर लगभग \nओहि काल एकटा नवयौवना अटनिद्य सुंदरी बालकनी मे आबय - िोअल \nकपड़ा पसारय वा सुखल कपड़ा समेटय लेल वा एिने सन कोनो काज िेतु \n.... एहि बात स s मुदा हनहफक्र जे दूर स s क े यो ओकरा हनिारर रिल ि ै । \nनवयौवना क े  बालकनी स s चलल गेलाक बादो ओ कतेक काल ओहिना गाि \nत sर बालकनी ददस टकटकी लगेने ठा़ि रिै .... फ े र आपस चलल जाई। ओ \nओहि नवयौवना क े  ने जनैत ि ै  आ ने कहियो आमने -सामने भेल ि ै । बस \nओहिना ओकर अप्रततम साौंदया ओकरा मोहि त आ हवस्स्मत क े ने ि ै  आ ओ \nहबनु आयास हबनु नागा हनत्य सायं काल ओहि गाि त sर स s नवयौवनाक \nएक झलक पाहब तृप्त ... हनश्श्चित घर घुरर जाय। कतेको मास स s ई प्रहक्रया \nअनवरत चलैत रिलै ... ने कनेको कम्म ने बेसी!  \n \n 58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओहि ददन घहटत एकटा िोट -िीन सन घटना मुदा अप्रत्यालशत पररणाम मे  \nपररणत भ s गेलै .... नवयौवना बालकनी मे कथू स s ठ े स लाहग मुँिें भरर \nखलस पड़लै। देखखते एकर मुँि स s टीस बिरेलै आ िाथ अनचोक े  आगू बह़ि \nगेल रिै जेना ओ ल sगे मे िोई आ ई ओकरा सम्िारर लेतै! मुदा दोसरे पल \nनवयौवना क े  उदठ क s ठा़ि िेबा लेल कोनो सिारा क े  टटोलैत देखख अवाक े  \nनटिि  सून्द्न पहड़ गेल! मोन झूर -झूमान भ s गेल रिै! फ े र हबनु कोनो हवलम्ब \nक े ने ओकर डेग अनायासे आपस घुरर गेल रिै साईत फ े र कहियो ओत s घूरर \nकs नटिि एबाक संकल्प सहित! ओ नवयौवना कोनो घटना -दुघाटना स s \nअनलभज्ञ अपन काज मे हनमनन! मुदा गाि परिक तचड़ै -चुनमुन्द्नीक कलरव \nध्वहन कान फाड़ने िलै ! \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 59 \n२.११.रबीन्द्र नारायण तमश्र - सीमाक ओहि पार (िारावाहिक उपन्द्यास)  \n \nरबीन्दर नारायण चमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्दयास) \nिमर ससुर स्वगीय गणेश झा (पण्डौल डीिटोल)क स्मृततमे , सादर  सलसनेि \nसमर्पित!  \n-21- \n  \nमुक ुं दपुर सिरक अपन इततिास अति । एतए एक सँ एक राजा \nभेलाि ।  प़िाइ-ललखाइ ,नृत्य -संगीतमे एहिठामक लोक माहिर िल । \nवच्चासभक हवशेष ध्यान राखल जाइक ,कारण एहिठामक जनसंख्या बहुत \nकम िल । मिाकालक चेतौनीक  बाद िमर कान ठा़ि भेल । बहुत \nमोसहकलसँ हनशासँ  जान िोड़ा कए िम भोरे -भोर मिाकालक मंददरक \nकरोटमे बनल इसक ु ल पहुँतच गेलहुँ । ओहिठाम िमरा ज्योततषीजी ,हुनकर \nपत्नी हवमला भेटलीि। ओ सभ िमरा देखख बहुत प्रसन्द्न रितथ ।  किए \nलगलाि - \n\"िमसभ कतेक हनिोरा क े लहुँ , कतेक मनेलहुँ जे अिाँ कतहु नहि \nजाइ , िमसभ आब बू़ि भए गेल िी , िमरासभक सेवा करू मुदा अिाँक ेँ  \n 60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहनशाक संगे तेिन ने रमलहुँ जे हकिु सुि -वुि नहि रिल ।  आब आहबए कए \nकी िोएत ? िमरा सभक ेँ  अपन हकिु नहि अति , देिो नहि।\"  \n\"से कोना भए सक ै त ि ै क ?\" \n\"सएि सत्य ि ै क बौआ । मिाकालक महिमा अपरंपार िहन ।\"  \n\"की क े ना भेलैक , से तँ बुणझऐक ?\" \n\"की करबै बु णझ कए?\" \n\"िम एतेक दूरसँ एिी लेल आएल िी ।\"  \n\"भने मिाकालक शरणमे गेल िलहुँ । ओतहि चलल जाउ।  अपने \nसभटा बुणझ जेबैक।\"  \nहुनकासभक ेँ  एहि तरिेँ उदास देखख िमरा मोनमे बहुत कि भेल । \nमुदा कइए की सक ै त िलहुँ  ? जतहि जाइत िी रिस्यक नव शंखला शुरु भए \nजाइत अति । िम ओहिठामसँ मिा कालक मंददर ददस पैरे हवदा \nभेलहुँ।  रस्तामे  अपना  गामक क ै क गोटे देखेलाि । िमरा देखखतहि सभ \nतचकरए लागल॒ - \n“आउ, आउ, अिाँ ऐन मौकापर आहब गेलहुँ ।\" - िम हुनकर सभक \nबात सुहन ओतहि ठमहक गेलहुँ ।  \n\"की सोतच रिल िी ?\" \nऊपरसँ अबाज आएल ।  \n\"अिाँ क े  िी आ िमर पिोड़ हकएक क े ने िी ?\"  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 61 \n\" बेरर-बेरर ई बात हकएक बुझबए पहड़ रिल अति ? िम मिाकाल \nिी । िम ककरो पिोड़ नहि करैत िी ।\"  \n\"तखन ?\" \n\"सभ अपने िमर प्रभावसँ उलट -पलट िोइत रिैत अति आ लगैत \nि ै क जे ओकरा क े ओ पिोड़ कए रिल ि ै क।\"  \n\"अिाँक बात बूझब िमर वशमे नहि लाहग रिल अति।\"  से सुहनतहि \nमिाकाल जोरसँ ठिाका पाड़ै त  किलाि - \n\"तखन नीकसँ बुणझए लएि ।  \" \nमिाकाल से बाणज लुप्त भए गेलाि ।  मिाकालक ेँ  जाइते एहिठाम \nघहटत घटनासभ एक -एक कए सामने आबए लागल ।  \n-22- \n  \nमुक ुं दपुरक एकटा िोट गाममे ज्योततषीजी   आ हबमलाक  िम \nएकमात्र संतान िलहुँ । बहुत प्रेमसँ ओ सभ िमर लशक्षाा देलाि। प़िाइ \nसमाप्त  िोइतहि  िम राजाक ओहिठाम नौकरी  लाहग गेल। राजाक एकमात्र \nबेटी िल हनशा। जेिने देखबामे सुंदर  ,तेिने हवनम्र व्यविार । लगबे नहि करैत \nजे ई राजपररवारक अति । राजा -रानी अपन एकमात्र संतानक िेतु  सभतरिक \nसुहविाक अंबार लगओने रिैत िलाि । कोनो तरिक रोक -टोक नहि । जे \nचाित हनशा  से बुझू राजाज्ञा भए गेल। बहुत दुलारसँ हनशा पालल गेलीि। \nराजा -रानी करबो की कररततथ ? लाख प्रयास क े लतथ बेटा नहि भेलहन । तखन \nजे भगवान देलखखन तािीसँ संतोष क े लाि ।   62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकिबी ि ै क जे कोनो वस्तु एकहिसाबेसँ नीक िोइत ि ै क। राजा -\nरानी अपन एकमात्र संतान िेतु सुख -सुहविा जुटबैत रिलतथ। एतबा िरर तँ \nठीक िल । मुदा   ओ  सभ ओकर णजद्दक आगू अनुतचत मांग सेिो मानैत \nगेलाि । जँ ओकरा मोनमे हकिु बात आएल तँ कोनो िालततमे िेबाक \nचािी  ,चािे पररणाम जे िोइक।  एकतरफा दुलारसँ ओ णजद्दी भए  गेलल ।  \nराजाक ओहिठाम िम काज प्रारंभ  क े लहुँ । शुरुमे हकिु बुझबे नहि \nकररऐक । िमर काज सोझे मिारानी देखैत िली । हुनकर मिलक देखभालक \nणजम्मेदारी िमरा देल गेल । सैकड़ाें कमाचारी ओतए मिारानीक सुख -\nसुहविाक व्यवस्थामे  लागल िल। िमरा जे काज देल   जाइत से िम मनोयोग \nपूवाक करी कारण िमरा कोनो आओर सािन नहि िल । नौकरी करब एकटा \nअहनवायाता िल । \nिम हनत्य भोरे काजपर जाइ । िमर िाहकम िलाि  -श्याम। ओ \nराजमिलक प्रमुख व्यवस्थापक िलाि ।  श्यामक संगे हुनकर पुत्र शरद सेिो \nकहिओ -काल  आहब जाइत िलाि। ओहि  समयमे शरद िमर हपताक \nइसक ु लमे गणणतक हवद्याथी िलाि । प़िाइ -ललखाइक पद्धतत  आइ-कास्ल्िसँ \nअलग िल । एक बेर जे हवद्या थी अबैत से पूरा लशक्षा लेलाक बादे ओतएसँ \nजाइत। ताहि िेतु ओकरा सभप्रकारक सुहविा देब राजाक णजम्मा  िोइत िल \n। शरद प़िाइमे   नीक करए लागल । ताहिसँ प्रसन्द्न  भए ज्योततषीजी ओकर \nनामे िात्रबृततक जोगार िेतु राजा लग प्रस्ताव पठओलाि। राजा \nज्योततषीजीक ेँ  बजओलखखन आ शरदक बा रेमे सभ बातक जानकारी \nलेलाि।  हुनका मोनमे शरदसँ भेंट करबाक उत्सुकता भेलहन । ओ इसक ु लमे \nसमाद देलखखन जे शरदक ेँ  अहगला मंगल ददन भोरे दरबारमे आनल जाए । \nराजाज्ञा िल । हुनका एबेक िलहन ,से अएलाि।   विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 63 \nसंयोगसँ िमहूँ ओिीठाम हकिु काजसँ गेल रिी । हनशा आ रानी \nसेिो सभामे उपस्स्थत  रितथ । ओना सामान्द्यतः ओ सभ राज्यसभासँ फराक े  \nरिैत िलीि मुदा ओहिददन राजा स्वयं हुनकोसभक ेँ   बजओने रितथ । शरदक \nप्रततभाक समाचार दूर -दूर िरर पसरर  गेल िल । ओ लगातार अपन कौशलक \nपररचय दैत रिैत िलाि जाहि कारणसँ राजा सेिो प्रभाहवत भेलतथ आ \nहुनकासँ भेंट करबाक णजज्ञासा भे लहन । शरदक ेँ  राजसभामे अहबतहि हनशाक \nध्यान हुनकापर गेलहन । शरद जतबे प़िबामे तेजगर िलाि ततबे सुन्द्नर । \nपहिले  भेंटमे हनशाक ेँ  ओ आकर्षित कए लेलतथ।  \nराजा हुनकासँ बड़ीकाल िरर गप्प करैत रिलाि । हुनका \nबारेमे   तरि -तरिक जानकारी लैत रिलाि । अंतमे हनशा हुनका कानमे हकिु \nकिलखखन   । राजा िँसए  लगलाि । असलमे हनशा चािैत िली जे शरद \nराजमिलमे नौकरी करतथ  मुदा तत्काल ई संभव नहि िल कारण  शरदक \nलशक्षा अखन चललए रिल िल । हनशा अहड़ गेलखखन । िारर कए राजा शरदक \nहपता श्यामक ेँ  अपन मिलमे भेंट करबाक िेतु बजओलतथ।  राजाक बात नहि \nमानबाक कोनो प्रश्ने न हि िल। श्याम तैयार भए गेलाि । बीचक रस्ता \nहनकालल गेल जाहिसँ शरदक प़िाइओ चलैत रिहन आ राजाक इच्छोक \nसम्मान भए जाहन । राजाक इच्छा  की,असलमे तँ हनशाक णजद्द िल जकरा \nआगू राजाक कोनो तक ा  नहि चलैत िल।  \nतय ई भेल जे ददनभरर ओ इसक ु ल जेना जाइत ितथ से जाइते \nरिताि । साँझमे रा जमिाल अओताि आ घंटा -दूघंटा हनशाक ेँ  प़िबामे मदतत \nकरताि । ई काज शुरु तँ भए गेल मुदा हनशा शरदक ेँ  क ै क ददन कोनो -कोनो \nबिन्द्ना   बना कए ततेक देरी कए देतथ जे हुनका अपन घर वापस जाएब \nमोसहकल भए जाए । तखन ओ की कररततथ ? ओतहि राजमिलमे हुनका \nएकटा कोठरी दए देल गेल।  ओिीमे रहि  जातथ ।  शरद एसगर कोना रहिततथ \n। तेँ हुनक हपता सेिो हुनक े  संगे राजमिलेमे रिए लगलाि ।   64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nराजाक एतेक लगीचमे रिबामे हुनका डर   िोहन । कारण जँ कोनो \nबातपर ओ हबगहड़ गेलाि तँ जानो जा सक ै त िल । लगमे रिलापर   एिन \nसंभावना बह़ि गेल िल । मुदा कररततथ की  ? हनशा राजाक दुलारु  बेटी । \nहुनका क े  रोक -टोक करैत ? जखन मोन िोहन शरदक ेँ  बजा लेतथ आ \nओकरासंगे रंग -रभस करैत रहिततथ । जखन ओ इसक ु ल चलल जाइत  तँ िमरा \nबजा लेतथ । िम ददनभरर हुनक े  लग हकिु -हकिु करैत रिी । राजा -रानीक ेँ  ई \nसभ पता रिहन। हुनकर जासूससभ   सददखन  िमरासभक पिोड़ करैत रिैत \nिल आ राजा -रानी क ेँ  सूचना दैत रिैत िल।  \n-23- \n  \nकालचक्र तेिन घुमल जे मुक ुं दपुरक आस्स्तत्वे संकटमे पहड़ गेल \n। संपूणा अंतररक्ष   वारंबार हिलल रिल िल । मिाप्रलयक दृश्य उत्पन्द्न भए \nगेल िल ।  देखखतहि -देखखतहि   बहुत जोर अन्द्िड़ आएल । साौंसे मुक ुं दपुरमे \nिरहबरड़ो  मतच   गेल। जकरे देखू ,सएि भाहग रिल िल। अन्द्िड़कसंगे वषाा से \nजोर पकड़ने िल । देखखते -देखखते  चारूकात पाहन भरर गेल । लोकसभ \nत्राहिमाम , त्राहिमाम कए रिल िलाि मुदा ककरो ,कतहु ससरबाक व्याेंत नहि \nिल । िालतत ततेक खराप भए गेल जे एकहि सिरमे एकठामसँ दोसर ठाम \nजेबा िेतु नाओक काज पड़ए   लागल । क ै क ददन िरर   एहि प्रलयकारी दृश्यक \nअंत िेबाक कोनो लक्षण नहि िल। मुक ुं दपुरमे लोक सभ एिन हवतचत्र दृश्य \nपहिने नहि देखने रितथ । िम राजमिलमे आएल रिी से वापस नहि जा \nसकलहुँ । शरद हकिु काजसँ बािर गेल रितथ से घुरल नहि रितथ। जखन \nअन्द्िड़ आएल तँ इसक ु लमे हकलास चलल रिल िल। हव द्याथीसभ यत्र -तत्र \nभलसआ गेल ।     विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 65 \nज्योततषी जी आ हुनकर पत्नी हवमला मिाकालक मंददर  ददस \nभागल रितथ ,मुदा से मिाकालक ेँ  मंजूर िोहन तखन ने ? ओ सभ कतए \nगेलाि ,की भेलहन हकिु पता नहि चलल सकल। पता लगहबतो क े  ? एहि तरिेँ \nप्रलयकारी अन्द्िड़ आ वषाासँ साौंसे सिर बहि गेल। राजमिालक ेँ  बचेबाक सभ \nप्रयास व्यथा चलल गेल ।  \nसिरक बीचमे पाकहड़क गाि िल । अन्द्िड़मे ओ जहड़सँ उखहड़ \nजिाँ -तिाँ फ े का गेल।  लगातार वषाासँ मुक ुं दपुर सिर हनपर्त्ा भए गेल । कतहु \nहकिु नहि बाँचल । ई एकटा संयोगे िल जे पाकहड़ गाि अन्द्िड़मे दिाइत \nक े ना-ने -क े ना  िमर गाम लग पहुँतच गेल । एहि प्रलयक चचा ददव्यलोकमे सेिो \nभेल । िेबेक रिैक । कोनो मामुली काण्ड तँ रिैक नहि जे अंठा देल जाइत। \nमिाकाल िाल -चाल लेबए हवदा भेलाि । सभक ध्यान ओना हुनक े पर िलहन \nकारण ओ कखन कोन पल्टी लेताि आ क े मिर प्रलय भए जाएत तकर कोन \nठ े कान? \nओहि  प्रलयमे उतिआइत , खसैत -पड़ैत पाकहड़क गाि मौजपुर आ \nलखनपुरक सीमापर जा कए अड़हक गेल। मुक ुं दपुर सिरक कतेको जीव -\nजन्द्तु ओिी गािक संगे चलल आएल । आओर जे आएल से आएल कतेको \nलोकक आत्मा सेिो ओिी  गािपर अड़कल िल  ,मुक्त नहि भए सकल \nिल ,सेिो  सभ ओहि  गािक डाररसभ पर लटकल रहि गेल । क े  ककरा मुक्त \nकरैत ?  तेिन भारी  प्रलय भेल  जे ककरो हपण्डदानो नहि भए सकल । \nअनकर कोन कथा , ज्योततषीजी आ हुनकर पत्नी सेिो ओिी गािक डाररपर \nभुखल -हपआसल पड़ल िलाि ।  \nसंयोगसँ मिाकालक ध्यान पाकहड़क गािपर पड़लहन।  \n\"की बात अति , अिाँ बहुत परेसान िी ।\" - पाकहड़ गािक ेँ  \nअपलसआँत देखख मिाकाल ब जलाि ।   66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\" जहिआसँ    मुक ुं दपुरमे प्रलय भेल िम घुतमए रिल िी । कतहु \nठौर नहि भेटल । जेना -तेना मौजपुर लग ठिरर गेलहुँ। तखनसँ ओहिना िी। \nिमर जे िाल भेल अति से अिाँ देखखए रिल िी । अिाँसँ की झाँपल अति \n। \" \n\"चचिता नहि करू । जहिना हवनाश  देखललऐक अति , तहिना \nसृजनो  देखबैक ।  -से कहि मिाकाल हवलुप्त भए गेलाि।  \nआश्चयाक गप्प तथक जे एतेक झंझावातमे पाकहड़क गाि बँतच गेल \nआ मौजपुरक अनुक ू ल  वातावरणमे फ े रसँ िररआ गेल।  \n-24- \n  \nकिल जाइत अति जे समय  क ै कटा समस्याक इलाज स्वयं कए दैत \nअति । समय हबतलापर कतेक  रास बातसभ हबसरा जाइत अति । लोक नव -\nनव कल्पनाक सृजनमे व्यस्त भए जाइत अति । सएि एतहु भेल ।  पाकहड़क \nगाि आ ओहिपर बैसल तमाम जीव -जन्द्तुसभ अपन दुखसभ हबसरर जीवनक \nव्याेंतमे लाहग गेल। सुनगा कोनो एसगरे तँ रितथ नहि ,ओहि गािपर कतेको \nआत्मा लटकल िल । सभ कोनो -ने -कोनो रूपमे मौजपुर आ  आसपासक \nगाममे जन्द्म लेलाि ।  \nमिा कालक चक्र आगू घुमल ।  \nपाकहड़ गाि लग बैसले -बैसल िमरा पूवा  जन्द्मक इततिासक \nजानकारी भेटल ।  िम एहि बातसँ आश्वस्त भेलहुँ जे ज्योततषीजी आ हुनक \nपत्नी हवमला िमर पूवा जन्द्मक माता -हपता ितथ । हुनकासभक  हपण्डदान  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 67 \nकरबाक िेतु िम गया प्रस्थान क े लहुँ। ताबे समय बहुत बदलल गेल ि ल । गया \nजेबाक िेतु बहुत रास सािन भए गेल  िल । िबाइ जिाजक तँ ओतए \nअंतरराष्ट्रीय अड्डा भए गेल िल । रेलगाड़ी ,बस सँ सेिो बहुत रास यात्रीसभ \nओतए  अपन पूवाजक हपण्डदानक िेतु अबैत ितथ ।  \nिम गया हबदा भेलहुँ । कोना जाएब गया ? िम ई सोतचते रिी हक \nमिाकालक स्वर सुनबामे आएल - \n\" िद भए गेल । अिाँक ेँ  कोन पाँच िाथक देि अति जकर चचिता \nकए रिल िी ।  \n\"तखन ?\" \n\"तखन की ? िमरे संगे चलू ।\"  \n\"जे आज्ञा।'' \nिम मिाकालक संगे हकिुए कालमे गया पहुँतच गेलहुँ। मोनोसँ बेसी \nतेज हिनकर चालल िल ।  \n\"आब की सोतच रिल िी ?\" \n\"की कहू । िम तँ गुम्म िी ।\"  \nमिाकाल ठिाका पाड़ ए लगलाि । किैत ितथ - \n“आओर जे िोइ मुदा अिाँ िी बेस रमनगर लोक  । \"  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"एहिमे िँसबाक कोन गप्प भेलैक ? िम तँ पाकहड़क गाि आ \nताहिपर बैसल सुनगाक ेँ  एतए देखख परेसान िी आ अिाँ ठिाका पाहड़ रिल िी \n। \" \nिमर मिाकालक संग चचााक ेँ  पाकहड़क गाि बहुत ध्यानसँ सुनैत \nरितथ । किैत ितथ - \n\"िम तँ अिींक मदतत लेल आएल िी । सुनगाक ेँ  अिाँक बहुत चचिता \nभेलैक । किए लागल तँ सोचलहुँ जे हकएक ने हकिु मदतत करी । आखखर \nिमर पुरान संगी िलाि ज्योततषीजी आ अिाँ िमरे किलापर हुनकर टपिडदान \nकरबाक िेतु आएल िी ।\"  \n“सुनगो आएल ितथ ? कतहु देखा नहि रिल ितथ ।\"  \nिम एतबा  बाजले रिी हक पाकहड़क गािपर सुनगा टाँय -टाँय करए \nलगलाि  -\"िम बैसल -बैसल उहब रिल िलहुँ तँ कनी अपन संवंिीसँ भेंट \nकरबाक िेतु चलल गेल रिी । -सुनगा बजलाि।  \n\"ओ क े  ितथ?\" \n\"अपने बुणझ जेबैक । से कहि सुनगा उहड़ गेलाि । िम थाहक  गेल \nरिी ।  पाकहड़क गाि ई बात बुझलाि । किैत  ितथ - \n\" कनी काल एतहि  िािररमे सुस्ता ललअ । फ े र आगूक काज करब \n।\" \n\"एहि रौदमे सुनगा कतए चलल गेलाि ?\" \n\"ओकर सासुर एतहि ि ैक ने ।\" -से कहि ओ िँसए लगलाि।   विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 69 \nिमरो हुनका िँसैत देखख िँसा गेल ।  \n\"कतए ि ैक ओकर सासुर ?\" \n\"अहूँक ेँ  खोि -बेि करबाक बहुत आदतत अति । - से कहि ओ िमरा \nदणक्षण ददस इसारा क े लाि ।  \n-25- \n गया पहुँतचतहि ओहिठामक पंडासभक ेँ  आपसमे  घाेंघाउज करैत देखललऐक । \n\" ई िमर जजमान ितथ । हिनकर क ै क पुस्त िमरा ओहिठाम आहब \nरिल ितथ ।\" -एकटा पंडा बाजल ।  \n\"की बात करैत िि । बाबा सभक बटबाराक बाद ओ सभ िमरा \nसभक जजमान भए गेल रितथ ।\" -दोसर पंडा बा जल ।  \n\"तूँ दुनूगोटे जाहन -बुणझ कए झूठ बाणज रिल िि । ई सभ तँ िमर \nजजमान ितथ। हिनकर हपता िमरे ओहिठाम आएल रितथ। नहि हवश्वास िोअ \nतँ खातामे देखख लएि ।\" -तेसर पंडा बाजल । तीनूमे झगड़ा नहि फररिाइत \nरिैक हक टीसनपर ठा़ि दलाल सभ िाथमे लठ्ठ लेने दौड़ल ।  \n\"तोरासभक हनत्यक इ एि लफड़ा रिैत िि । आइ सभददन िेतु \nएकरा खतम कए दैत तिअि ।\" -क े ओ दलाल बाजल आ लाठी लेने आगू \nब़िल । पंडासभ इएि ले ओएि ले भागल।  दलालसभ ओकरासभक ेँ  खखिाहड़ \nरिल िल । एहि दृश्यक ेँ  देखख िम ओहिठामसँ घसकबाक जोगार मे रिी । \nताबते मे एकटा दलाल िमर गट्टा िेलक ।  \n\" क े  िी? आ कत ए सँ अएलहुँ अति ?\"-ओ बजैत अति ।   70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिम की कहिततऐक ? ददन -रातत तँ ओ सभ भूतेक काज करैत रिैत \nिल । ओकरा हकिु अखखआस भेलैक । िमर पैर ददस देखलक । िमर पैर \nउल्टल िल । देिक कोनो अर्त्ा -पर्त्ा नहि । ओ डरा कए भागल आ भाहगते \nरहि गेल  ,घुरर नहि तकलक । जाइत  -जाइत पंडासभक घर लग पहुँ चल । \nतीनूपंडा सरदार  पंडालग खाता खोलने िलाि । तीनू खातामे िमर पूवाजक \nनाम रिहन । आब की िोइत । सरदारपंडा किलखखन जे िमिी एहि जजमानक \nकाज करब । हुनकर आगू क े ओ   हकिु नहि बाणज सकल ।  सरदार पंडा िमरा \nकिैत ितथ - \n\"ई सभ अखन अनाड़ी ि ै क । िम अिाँक टपिडदान स्वयं कराएब । \nमुदा खचाा बेसी लागत । ” \n\"कतेक लगतैक ?\"-िम बजलहुँ ।  \n“एतए  हपण्डदान कोनो एकठाम िोइत ि ैक से बात नहि ि ै क । साौंसे \nशिारमे ठाम -ठाम कतेको स्थान तचखन्द्ित कएल गेल अति जतए तरि -तरिक \nमंत्र पह़ि-पह़ि मृत व्यक्क्तक प्रेतयोहनसँ मुक्क्तकिेतु हपण्डदान कएल जाइत \nअति। “ \nसरदारपंडा एतबा  बाजले रितथ क े  दलाल िाँफ ै त   ओतए पहुँचल । \nसरदार पण्डाक ेँ  िमरासँ गप्प करैत देखख ओ तचकरल  - \n\"भागू , भागू ।\"  \n\"की भेलैक ?\" \n\" देखख नहि रिल तिऐक  जे िमरा पुति रिल िी ?\" \n\"फररिा कए बाजि । बुझौअल नहि बुझाबाि ।\"   विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 71 \n\" अिाँ साफ े  सदठआ गेलहुँ ।  देखैत नहि तिऐक जे एकर पैर उल्टल \nि ै क? देिक कतहु अता  -पता नहि ि ैक  ? ई तँ साक्षात   प्रेत अति ।\"  \nसे सुहनतहि सरदार पंडा  भागल । ओ भाहगए रिल िल हक कहि \nनहि किाँसँ  एकटा साँ़ि तचकरैत -भोकरैत ओकरा सामनेमे आहब गेल । साँ़ि \nसरदारपण्डाक ेँ  उठा कए पटहक देलक।  ओकरा दाँती लाहग गेलैक । आसपास \nलोकसभ आहब गेल । ओ  तीनू पंडा सेिो आहब गेल।  \n\" ई अतिओ बहुत दुि । ददन -रातत बैमानीमे लागल रिैत अति । \nलएि आब , भोगि। ''-एकटा पंडा बाजल ।  \n\" एकर कोन दोष ? िमिीसभ ने एकरा मौका देललऐक। आपसमे \nफररिा ललतहुँ तखन एना थोड़े िोइत ।\" -दोसर पंडा बाजल ।  \n\"बँतच गेलहुँ । एहिमे तँ बड़ लफड़ा ि ै क ।\" -तेसर पंडा बाजल ।  \nअिाँसभ क े िन लोकसभ िी । पहिने हिनकर इलाजक ओररआन \nकरू , फ े र घमरथन करैत रिब ।\" -ओहिठाम उपस्स्थत  भीड़मे सँ क े ओ  बाजल \n। \nलोकसभ सरदारपंडाक ेँ  उठापुठा कए घर पहुँचा देलक।  \nताबे िमहुँ ओतए पहुँतच गेलहुँ । ओतए  सुनगा पहिनेसँ पहुँचल रितथ।  \n\"अिाँ कखन अएलहुँ ?\"-िम पुिललऐक ।  \n\"अिाँक ेँ  तँ पाकहड़ भाइ किनहि िल । “ \n\"नहि मोन पहड़ रिल अति । अिीँ कहि ददअ।\"   72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n“ई िमर सासुरक लोक ितथ ।  \" \nसुनगाक बात सुहन कए िमरा आओर हकिु नहि फ ु राएल।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 73 \nपद्य \n३.१.डॉ. णजयउर रिमान जाफरी -ई पयााप्त नहि िल/ बहुत प्रयासरत  \n३.२.राज हकशोर तमश्र -दललद्दर  \n३.३.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- खेतक आरर पर  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.डॉ. णजयउर रिमान जाफरी -ई पयााप्त नहि िल/ बहुत प्रयासरत  \n \nडॉ. जजयउर रहमान जाफरी -ई पयाषप्त नवह छल/ बहुत प्रयासरत \n१ \nई पयाषप्त नवह छल \n \nहुनका लग सब हकिु िलहन  \nरूप , सौन्द्दया , लाललत्य  \nशैली , आवाज  \nध्वहन, संगीत  \nिाँ जननतंत्र नहि िल  \nआ बस एहि अनुपस्स्थततक कारणेँ  \nओकर सब हकिु बनब  \nफीका पहड़ गेल िल  \nएहि समस्त स्स्थतत मे  \nजे हुनका लग राखल गेल िलहन  \nमेल फीमेल सें पृथक  \nदोसर क े  कॉलम में...  \n \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 75 \n२ \nबहुत प्रयासरत \n \n \nओ कहियो डाक्टर लग नहि गेलीि  \nओ कहियो चेक नहि क े लक  \nअपन ब्लड प्रेशर  \nओकरा कोनो जरुरत नहि िलैक  \nखाली पेट पर  \nचीनीक टेस्ट कराबए लेल  \nहुनका कोनो हवश्राम स्थल नहि िलहन  \nजाड़, गमी, वषाा  \nओिी गािक नीचाँ काहट लैत िलीि  \nकहियो खाँसी नहि भेलहन  \nमौसम कहियो हु नका पर अपन वचास्व नहि देखौलक  \nओ आददवासी महिलाक  \nपालन -पोषण नहि भेल  \nकोनो टा सेठक घर  \nवन भूतम नदी  \nई सभ ओकर ददन -रातत िल  \nई सबटा ओकर िह्मांड िल...  \n-ग्राम/ पोस्ट - माफी, िाया - अस्थिान, जजला नालंदा वबहार 803107  \n9934847941 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।    76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज हकशोर तमश्र -दललद्दर  \n \nराज वकशोर चमश्र \nदभलद्दर \n \nजी णा क ु रता पर चेफरी कतेको , \nठा म -ठा म ओकर िो ती फा टल , \nदरर रता क अति तच त्र बना ओल , \nखो पड़ी क चा र पर पन्द्नी सा टल।  \n \nदा ना हब नु ओकर डेकची मे , \nिुच्छ े  उति आ रिल ि ै  अदिन , \nअिा ङ -भा ओ क े  जरनहि हब ना , \nभऽ रिलैक अति रा वण -दिन।  \n \nतच ड़ै सेिो हब िने िो एत , \nहक िुओ तऽ अन्द्नक दा ना , \nिो एत ने उपा सल , क ं ठतर, \nरा न्द्िल ककरो सा ना ।  \n \nभूखल पशु पगिा तो हड़ क ' \nचरर क ' आएल िो एत घा स , \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 77 \nमुदा दलल द्दर क े  हन जगुते , \nआइयो भेल िेतैक उपा स।  \n \nओकर बा ड़ी पर कबजा क े लक ै , \nगा मक दला ल , मिा जन , \nचक्रवृलद्ध बेआजक चक्रव्यूि , \nउठ े लक ै  खो पड़ी क झा झन। \n \nबाँ चल ि ै  ओकर देिक ठठरी , \nआ' दरर रता क अलभ शा प , \nसो हन त सूखल ,पाँ जर पचकल , \nअँतड़ी मे बुभुक्षा क े  हव ला प। \n \nअन्द्न तँ एखनो उपजले िो एत , \nमुदा हन रसल ओक्कर अङना , \nको न -को न दरबज्जे हन कलस जा इत ितथ , \nहन त्य देहव अन्द्नपूणाा ? \n \nबजा रवा द आ अथा -व्यवस्था , \nओकर अपन ि ै  दा ओ -पेँच , \nिन -वंचक आ ' दला ल सहप ण्डे , \nस्वा था लस लद्ध लेल कतेको मेच ।  \n \nअथा-तंत्रक को नो दुघाटना मे , \nपसरल ओकर ि ै  अस्स्थ ,लल िुर , \nिड्डी तच बबैत अथा -हप शा च सभ,  78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसो हन त पी बैत बुणझ मिु -मिुर।  \n \nखो पड़ी क टा टक टूहट पर , \nअति टका -टुक ु रक षड्यंत्र ,ढी ठ , \nअपरा िी सँ ला गल रक्त -दा ग  \nदरर रता क बनल ओ लस द्ध -पी ठ। \n \nदलल दरा क े  तँ भऽ चुकल ि ै , \nिन सँ सम्मो िन -मा रण -उच्चा टन , \nकिलतथ न जो तखी -'नहि लक्ष्मी -यो ग , \nने देखबे मुिथरर पो खरर आ -पा टन। ' \n \nउदा स डी ि पर बैसल अति भूखक बेता ल , \nदी नता क फ ु टल अति ओतए बेस पता ल ।  \n \nअस्स्थ -टपि जर पर णज नगी क मुदाा , \nउघने जा रिल अति , \nभूखक अग्नन सँ उठल िुआँ क े , \nसुँघने जा रिल अति ।  \n \nपूवा-जन्द्मक पा प बुझअओ  \nहक अपन हन ष् फल कमा ?मा \nहक भा गक दो ख बुणझ लल अओ , \nआहक अथातंत्र पर शमा ? \n \nठ ं ढा एल चुल्िा , झमा न तसला ,  विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 79 \nको नो अथा -था बति कक बनल लश का र , \nघरक टूटल क े बा ड़ कऽ रिल अति , \nदरर रता क सुंदर लसि गा र।  \n \nभूख नहि अति ककरो गुला म , \nजी त नहि सकला ि क ृ ष् ण -रा म।  \n \nतँ , की करतैक दलल दरा िा ? \nबुभुक्षा लेल त ' समा न नृप -रंक, \nन्द्या य करथु जग -भा नय -हव िा ता , \nदी न पर हक ए भूखक आदङ ् क ? \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n३.३.संतोष क ु मार राय 'बटोिी '- खेतक आरर पर   80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'बटोही' \nखेतक आरर पर  \n \nखेततिर खेतक आरर पर पडल अति  \nखेत क ेँ  हनिार रिल अति  \nबरखा नहि भऽ रिल ि ै  \nबाउल हबया सुखा रिल ि ै  \nरौदी िोयतै अइ बेर ।  \n \nआलू अइ बेर चालीस ि ै  \nप्याज पचास टैप गेलै  \nसभ तरकारी  \nदाम चढल ि ै  \nखेततिर काहन रिल अति  \nतियापुता की खेतै अइ बेर ।  \n \n विदेह  ३९९ म अंक ०१ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ३९९)|| 81 \nदरैर फाहट गेल ि ै  खेत मे  \nब्लॉहकया हबया , ट्रैक्टर , जन क े र  \nदाम ऊपर नहि िेतै  \nबरखा -बुन्द्नी क े र नाम नहि ि ै  \nिरती माय हपयासल रितीि अइ बेर।  \n \nतचरै -चुनमुन हपयासले रितै  \nपोखैर मे माि कोना णजतै  \nदेखखहनिार नहि हकयो ि ै  \nखेततिर मरलै हक णजयै ि ै  \nअतिया पर जेबे करतै अइ बेर।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":3.35,"has_text":true},"Videha 400.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 400.pdf","name":"Videha 400.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-340-9728-3 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०० म अंक \n १५ अगस्त २०२४ \n(िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \n\"अन्तर् ाषष्ट्र ीय मैथिली परर् र् द्\" पर्  कें वित  \n[विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर् ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।    \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to tran slate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers an d poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews,  and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to s ales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 400 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अथि :-  \n१.०.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-४) \n१.१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे (पृष्ठ ५-२३) \n१.२.परररय  (पृष्ठ २४-२५) \n१.३.अंतराष्ट्रीय मैधथिी पररषद् केर गठनक प्रमाक्ष क इधतहास (पृष्ठ २६-\n६१) \n१.४.रा,रीक पवहि अंतरााष्ट्रीय मैधथिी सम्मेिन केर वििर  वहतनाथ झा \nद्वारा  (पृष्ठ ६२-६८)   \n \n१.५.अन्द्तरााष्ट्रीय मैधथिी पररषद् केर क्षजिा , राज्य आओर ओकर कायाकताा \nकेर वििर  (पृष्ठ ६९-८७) \n१.६.अन्द्तरााष्ट्रीय िनाम अन्द्तरराष्ट्रीय केर संदभामे संस्था एिं अन्द्य देशमे एकर \nउपस्स्थधत (पृष्ठ ८८-९५) \n१.७.अन्द्तरााष्ट्रीय मैधथिी पररषद् आओर धमधथिा केर नि रेतना  (पृष्ठ ९६-\n६२२) \n१.८.अन्द्तरााष्ट्रीय मैधथिी पररषद् आओर विलभन्द्न जाधत केर समन्द्िय (पृष्ठ \n६२३-६२५) \n१.९.अंतरााष्ट्रीय मैधथिी पररषद एिं सावहत्य (पृष्ठ ६२६-६३०) \n१.१०.अन्द्तरााष्ट्रीय मैधथिी पररषद् आओर वि् ान (पृष्ठ ६३१-६३३) \n१.११.अन्द्तरााष्ट्रीय मैधथिी पररषद् किा एिं समाज समाज (पृष्ठ ६३४-६३५) \n१.१२.अंतराष्ट्रीय मैधथिी पररषद्क धमधथिा जागर  यािा 1-100 (पृष्ठ \n६३६-१११८)   \n \n१.१३.अंतराष्ट्रीय मैधथिी पररषद्क धमधथिा जागर  यािा 101-200 (पृष्ठ \n१११९-१३६०) \n१.१४.अंतराष्ट्रीय मैधथिी पररषद्क धमधथिा जागर  यािा 201-286 (पृष्ठ \n१३६१-१६११) \n१.१५.अंतराष्ट्रीय मैधथिी पररषद् द्वारा धमधथिाक विद्याियमे जागर  (पृष्ठ \n१६१२-१६१९) \n१.१६.मैधथिी पररषद् द्वारा धमधथिाक िाहर कएि गेि जागर  (पृष्ठ १६२०-\n१८११) \n१.१७.रा,रीमे िनाकर ठाकुर द्वारा कएि गेि काजक वििर  (पृष्ठ १८१२-\n१८७३) \n१.१८.साप्तावहक ई-गोष्ठीक सूरी (पृष्ठ १८७४-१८९७) \n१.१९.एक संस्मर  (पृष्ठ १८९८-१८९९) \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || 1 \n१.०.गजेन्ि ठाकु र् - नूतन अंक सम्पादकीय  \n \nविद े हक ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ \"अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  \nपरर्षद ्\" पर् क ें वित अथि। ऐ लेल  विम्ि विषयपर् ले खक  सभसँ \nआलेख  आमंत्रित कएल  गेल  िल।  \n१) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् क े र् गठिक प्रमरणिक इथतहरस।  \n२) अन्तर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् क े र् णिलर , र्रज्य आ ओकर् \nकरयाकतरा  क े र् वििर्ि। \n३) अन्तर्राष्ट्रीय बिरम अन्तर्र्रष्ट्रीय क े र् संदभामे  संस् िर एिं अन्य \nद े शमे एकर् उपस्स् िथत। \n४) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् आ थमथिलर  क े र् िि चे तिर। \n५) अन्तर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् आ वित्रभन्ि िरथत  क े र् समन्िय। \n६) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् द्वरर्र भे ल  वित्रभन्ि आं दोलि  आ \nतकर् लेखर -िोखर  एिम् ओकर् प्रभरि। \n७) मैथिलीक ेँ अष्टम अिुसूचीमे स् िरि आ अन्तर्राष्ट्रीय मैथिली  \nपरर्षद ् क े र् प्रयरस। \n८) अन्तर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् क े र् र्रििैथतक दृथष्टकोि। \n९) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ्: र्रष्ट्रिरद आ धमा विर्पेक्षतर क े र् \nसंदभामे।  \n१०) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् आ सरवहत्य। \n११) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् आ पि-पत्रिकर।  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१२) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् आ विज्ञरि। \n१३) अन्तर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् आ कलर।  \n१४) अन्तर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् आ समरि। \n१५) अन्तर्राष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् आ ओकर् भविष्ट्य। \n१६) आर्ो कोिो विषय।  \n\"विद े ह द्वरर्र एक बेर्मे कोिो एकटर िीवित संस् िर, पत्रिकर बर  \nसंस् िर-पोिी-पत्रिकरसँ िुड़ल  स्ियंसेिीक समग्र मूल्यरक ं ि \nशंखलर \" \nविअम: \n१) संस् िर क ै टे गर्ी- संस् िरक करि मरलर  आदद  पवहर् े िरइ, \nपत्रिकर-स्मररर्कर आदद  िपेिरइ, िे मरि र् े कॉर्ा बिे बरले  हुअय, िै \nहुअय। संस् िर द्वरर्र िरथतिरदी  कट्टर्तर िै बढ़रओल  िे बरक शता  \nर्हत, संस् िर पॉक े ट सं स् िर िै हेबरक  चरही आ िीवित हेबरक  \nचरही। \n२) संस् िर-पोिी-पत्रिकरसँ िुड़ल  स्ियंसेिी क ै टे गर्ी- लेखक -\nप्रकरशकसँ इतर् आि िे लोक  पोिी-पत्रिकर क े र् वबक्री कऽ \nअपि िीिय-यरपिक संग मैथिलीक  प्रचरर्मे सहरयक िथि, \nसंगमे संस् िर (र् ं गमंच सं स् िर सवहत ) सभसँ सम्बन्न्धत स्ियंसेिी, \nथतिको मूल्यरंकि विद े ह विशेषरंक विकरत्रल कऽ कर्त। \n३) पत्रिकर क ै टेगर्ी- मैथिलीक  कोिो पत्रिकरक ऊपर् विद े ह \nविशेषरंक प्रकरत्रशत  कर्त। मुदर  ऐले ल  ओइ पत्रिकरक सभ अंक \nविद े हपर् र्रउिलोर् लेल  ओइ पत्रिकरक संपरदक  बर  कॉपीर्रइट  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || 3 \nधरर्क द े तर, से शता  अथि। \nचयि प्रवक्रयरक विअम \"विद े हक िीवित लेखक -सम्परदक, \nआन्दोलिी, सरिािविक िीिि िीविहरर्, कलर -संगीत -\nर् ं गमंचकमी आ र् ं गमंच-विद े शक पर् विशेषरं क शंखलर \"क चयि \nप्रवक्रयरक विअम सि अथि। \nविअम: \n१) लगभग  परँ च-िह मरस पवहिेसँ विद े ह अपि परठकक ेँ सुझरि \nद े बर ले ल  लेल  सूचिर द ै त अथि। \n२) आएल  सुझरिमेसँ विद े ह मरि िीवित लोकक  चयि कर् ै त \nअथि।  \n३) ऐ सभ लोकक  लेखि / करि एिं आचर्िक सरम्यतर द े खल  \nिरइत  अथि। णििकर् लेखि / करि ओ आचर्िमे बेसी  सरम्यतर \n(कम फरँ क) भेटैए ते हि िह टर िरम चयवित होइत  अथि। \n४) िह िरम एलरपर् ई तुलिर  कएल  िरइत  िै िे ई िहो गोटेक ेँ \nलेखि / करिक एििमे समरिसँ की भेटलवि।  \n५) णििकर सभसँ कम भेटल  बुझरइत  अथि तइ  तीि लोकक ेँ \nअवगलर  चर्ि लेल  र्रखख ले ल  िरइत  अथि। \n६) ऐ तीि चयवित िीवित लोकक  र्चिर, करि आ उद्देश्य \nआददक  बीचमे  पर्स्पर् तुलिर  कएल  िरइत  अथि।  \n७) अंथतम  रूपसँ विद े ह द्वरर्र एकटर िरम चुवि सरलक  अंतमे  \nघोषिर कएल  िरइत  अथि आ वियत समयपर् ई विशेषरं क  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nविकरलबरक  प्रयरस कएल  िरइत  अथि। \n \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || 5 \n१.१. प्रस्तुत विशेर्ांकक  संदर्षमे  \n \n1 \nविद े हक ई 400म अं क अथि। \n2008 सँ एखि  धरर्  विद े ह http://videha.co.in/ द्वरर्र \nिे विशेषरं क सभ आएल  अथि तकर्र तीि चर्िमे बरँवट सक ै त \nिी।  \nपवहल  चर्ि 2008सँ िििर्ी 2015 धरर् िरवहमे विषय \nआधररर्त विषेषरंक सभ प्रकरत्रशत भे ल  आ मधुपिीपर् सेहो \nविषेषरंक प्रकरत्रशत भेल।  एकदम  प्ररर् ं त्रभक विषेषरं क सभमे \n\"विशेषरंक\" िरम िवह लीखल  गेल  िै मुदर  ओवहमे ओहि \nर्चिरक बेसी  स् िरि द े ल  गेल  िै सरयरस रूप ें  (क्रम-1 सँ 12)।  \nदोसर् चर्ि भेल  2015 सँ लऽ  कऽ एखि  धरर् िरवहमे मरि \nिीवित लेखकपर्  विशेषरंक प्रकरत्रशत कर्बरक वििाय लेल  गेल  \nआ इम्हर् पथिलर  बखा  एवहमे सं स् िर आ पि-पत्रिकरपर् विशेषरंक \nप्रकरत्रशत कर्बरक सेहो वििाय लेल  गेल  क्रम- 13 एिं 14, 20 \nसँ 32)। \nतेसर् चर्ि भे ल  पथिलर  सरलमे  विद े हक संपरदक  द्वरर्र \"वित \nििल त्रसर्ीि\" प्रकरत्रशत कर्बरक (एकर् वििर्ि अलगसँ द े ल  \nगेल  अथि)। \nविद े ह द्वरर्र 'िीिै त लेखकपर्  विशेषरंक शुरू  कएल  गेल  िल   6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n2015 सँ िे वित्रभन्ि िरमसँ होइत  आब  \"विद े हक िीवित \nमैथिलकमी , संगीतकमी , सरवहत्यकरर्-सम्परदक आ र् ं गमं चकमी-\nर् ं गमंच-विद े शकपर् विशेषरंक शंखलर \" िरमसँ िरिल  िरइत  \nअथि। मै थिलकमीसँ हमर् सभहक आशय णििकर् करि \nथमथिलर -मैथिली -मैथिली  लेल  कोिो मरध्यमसँ भे ल  हो। ओ \nसंगठिकतरा सेहो भऽ सक ै िथि, आि भरषरक ले खक  सेहो। \nतवहिर संगीतकमी  मिे गीत -संगीतसँ िुड़ल  लोक।   विच् चर एवह \nसभ चर्ि क े र् विस्तृत सूचिर क्रमबद्ध रूप ें  द े ल  िरएत।   \nविद े हक विशेषरंक सभ लेल  हम ओहिो लोक  सभ लग  आलेख  \nलेल  िरइत  िी, हुिकर सूचिर द ै त िी िे वक हमर्, विद े ह यर \nगिेन्ि ठरक ु र्क धुर् विर्ोधी िथि। दू -चररर् लोक  कवह सक ै िथि \nिे हमर्र सूचिर िवह भेटल , तऽ  हुिकरसँ हमर् आग्रह िे कमसँ \nकम ओ अपि ह्वरटसएप आ फ े सबुक क े र् मैसेि ब रक्स \n(इिब रक्स) द े खथि।  हमर् एवह प्रयरसक प्रथतफल विद े हक आि \nविशेषरंक सं गे एहूमे द े खरइ  पड़त  से उम्मे द अथि। \nफर्िर्ी 2024 मे विद े ह \"अंतर्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् विशेषरंक\" \nप्रकरत्रशत कर्बरक सरिािविक घोषिर क े लक आ प्रस्तुत अथि ई \nविशेषरंक। एवह सूचिरक ेँ एवह ललिंकपर् द े खख  सक ै त िी-घोषिर।  \nपोिीक रूपमे  तँ संस् िरक उपर् करि भेल  ि ै । पत्रिकर सभमे सेहो \nथिटपुट रर्पोटा िर सं स् िर सभहक सूची ब लर  आलेख  सभ िपैत \nर्हलैए। मुदर  एखि  धरर् कोिो पत्रिकर कोिो संस् िरपर् विशेषरंक \nप्रकरत्रशत कर्बरक ई दोसर् प्रयरस अथि। पवहल  प्रयरस सेहो  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || 7 \nविद े हे द्वरर्र भेल  िल  \"थमथिलर  स्टूर् ें ट यूवियि (MSU) \nविशेषरंक 1 िूि 2023 अंक 371\" क े र् रूपमे ।   \nअंतर्रष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ्पर् प्रस्तुत विशेषरंकमे आले ख  कम आ \nसंस् िरक सदस्य (विशेषतः धिरकर् ठरक ु र्) सभ द्वरर्र प्रदत \nइथतहरस , एकर् वक्रयरकलरप आदद  बेसी  भेटत।  एकर् मरिे ई भेल  \nिे ई विशेषरंक अंतर्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् क े र् करिक कच्चर \nथचट्ठर भेल  एवह विशेषरंक आधरर्पर् भविष्ट्यमे एवह संस् िरक \nमूल्यरं कि कएल  िेतै । मरिे ई शुद्ध रूपसँ इथतहरस  भे ल।  ओिर \nएवह इथतहरसक ेँ क्रमबद्ध र्खबरक  प्रयरस कएल  गेल  अथि मुदर  \nवकिु  इथतहरसक  वििर्िक प्रतीक्षरमे िी आ भविष्ट्यमे एकर्र \nिोड़ल  िरएत।  संगवह िेिर वक संस् िर आधररर्त ई दोसर् े \nविशेषरंक अथि तँइ हमर्र लग  एकर् कोिो वििगुत स्िरूप िै \nअथि मुदर  उम्मेद अथि िे सं स् िरपर् कोिो पत्रिकर विशेषरं क \nप्रकरत्रशत कर्ऽ तकर् स्िरूपक बरिगी एवह विशेषरंकमे भेटत।  \nएवह विशेषरंकसँ पवहिे विद े ह 32 टर विशेषरं क प्रकरत्रशत कऽ \nचुकल  अथि आ एवहठरम आब  हम कवह सक ै त िी िे ई एकटर \nचुिौतीपूिा करि ि ै । अिे क सं कट क े र् सरमिर कर्ए पड़ ै त अथि \nलेख  एकट्ठर कर्एमे। मुदर  सं गवह ईहो हम कहब  िे सं कटसँ बेसी  \nहमर्र लग  समिाि अथि। हँ, ई मरिएमे हमर्र कोिो ददक्कत िवह \nिे ितेक  लेख  क े र् उम्मेद क े िे र्हैत िी हम ततेक  िै आबैए , \nितेक  लोक  त्रलखबरक लेल  गि ै त िथि से सभ अंत - अंत  धरर्  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआवब  चुप्प भऽ िरइत  िथि। आ एकर् करर्िो िै, वकिको ई \nलरगै  िवि िे आिपर् त्रलखब  से हम अपिे र्चिर वकए िे लीखख  \nलेब , वकिको लग  पोथिए िै र्है िवि, िखि  वक हम सभ \nयिरसंभि परठकक ेँ विकल्प रूपमे  पोिीक पी.र्ी.एफ फरइल  \nसेहो द े बरक ले ल  तैयरर् र्हैत िी।  वकयो विद े हक समरिेशी रूपसँ \nदुखी  िथि, तँ वकिको थमिक ेँ विद े हसँ ददक्कत िवि तँ इ ओ िवह \nद े तर। एकर्ो हम संकटे बुझै  थियै िे सभ फ े सबुकपर् लंबर -लंबर  \nलेख  िर कम ें ट टरइप कऽ लै  िथि सेहो सभ विद े ह लेल  हरिसँ \nत्रलखल  पठरबैत  िथि। िे सभ कवहयो करल  फ े सबुकपर् टरइप \nकऽ लीखै  िथि थतिकर् आलेख  हम सभ टरइप करर्ते िी। खएर् \nपवहिे कहलहुँ िे संकटसँ बेसी  समिाि अथि तँइ आइ पवहलसँ \nलऽ  कऽ 33म (सं स् िर सवहत ) विशेषरं क धरर् पहुँचलहुँ हम। आि \nविशेषरंक लेल  इएह बरत  मरिू। 2008 सँ लऽ  कऽ 2024 क \nएखि  धरर् 33 टर विशेषरं क प्रकरत्रशत भे ल  मिे बखामे  दू  टरसँ \nकिी बेसी।  विखिते समिाि बेसी  भेटल  हमर्र। िखि  वक \nविद े हक ई तैंतीसो  विशेषरंक क े र् अलरिे  आि अं क हर् े क पंिह \nददिपर् (मरसमे दू  बेर्) लगरतरर् प्रकरत्रशत भइए र्हल अथि। \nएकर् अथतरर्क्त ईहो बरत  संतोषदरयक  अथि िे विद े हक हर् े क \nव्यक्क्तपर्क विशेषरंक अत्रभिंदिग्रंि हेबरसँ बरँ थच गेल  अथि। \nमुख्यधरर्र िकरँ विद े हक ेँ अत्रभिंदिग्रंि िवह चरही। अत्रभिंदिग्रंि \nअहू दुआर् े िै चरही िे ओवहसँ लेखक  िर णििकरपर् विकरलल  \nगेल  िवि थतिकरमे सुधरर्क गुंिरइश खत्म भऽ िरइत  ि ै । तँइ  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || 9 \nविद े हक विशेषरंकमे आलोचिर -प्रसंशर सभ भेटत।  \nपवहिे विद े हक सभ अं क िरगर्ी, थतर्हुतर आ ब्रेल त्रलवपमे \nप्रकरत्रशत होइत  िल  आब  एवहमे क ै िी, िेिरड़ी, आइ.पी.ए., \nिेिरर्ी, र् ं ििर (िेिरर्ी क े र् एक आर् रूप ), ब्ररह्मी, खर्ोष्ठी, उदूा , \nथत ब्बती एिं थतब्बती-उमे त्रलवप सेहो िोड़ल  गेल  अथि। क ु ल \nथमलर  कऽ द े खी  तँ विद े ह बरर्ह त्रलवप अपिर लेल  र्खिे अथि \nिरवहमेसँ द े ििरगर्ी आ थमथिलरक्षर् (थतर्हुतर) त्रलवपमे विद े ह \nलगरतरर् प्रकरत्रशत भऽ र्हल अथि। \n2 \nपरठक िखि  एवह विशेषरं कक ेँ पढ़तरह  तँ हुिकर ितािी ओ \nमरिकतरक अभरि लगतवि।  ितािीक गलती  िे थिक से सोझे-\nसोझ हमर् सभहक गलती  थिक िे हम सभ संशोधि िै कऽ \nसकलहुँ मुदर  ई धेआि र्खबरक  बरत  िे विद े ह शुरुएसँ हर् े क \nितािी बलर  लेखकक ेँ  स्िीकरर् कर् ै त एलैए।  तँइ मरिकतर अभरि \nस्िरभरविक। एकर् बरदो  बहुत  ितािीक गलती  र्हल गेल  अथि िे \nवक हमर् े सभहक गलती  अथि।  मै थिलीमे  वकिु ए एहि पत्रिकर \nअथि िकर् ितािी एकर् ं गक र्हैत अथि आ ई हुिक खूबी  िवि \nमुदर  िखि  ओहो सभ कोिो विशेषरंक विकरलै  िथि तखि  ितािी \nतँ ठीक र्हैत िवि मुदर  सरमग्री अथधकरंशतः  बत्रसये र्हैत िवि। \nऐथतहरत्रसकतरक दृथष्टसँ कोिो पुर्रि सरमग्रीक उपयोग िर्ििंत िै \nिै मुदर  सोथचयौ िे 72-80 पन्िरक कोिो प्प्रिंट पत्रिकर होइत  िै  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतरवहमे  लगभग  आधर सरमग्री सरभरर् र्हैत िवि, तेसर् भरगमे \nलेखक  क े र् वकिु  र्चिर र्हैत िवि आ चररर्म भरगमे वकिु  िि \nसरमग्री र्हैत िवि। मुदर  हमर्र लोकवि  िि सरमग्रीपर् बेसी  िोर् \nद ै त थियै। एकर् मतलब  ई िवह िे ितािीमे गलती  होइत  र्है। हमर् \nकहबर क मतलब  ई िे संपरदक -संयोिकक ेँ कोिो िे कोिो \nस्तर्पर् समझौतर  कर्हे पड़ ै त िै से चरहे ितािीक हो वक, मुिरक \nहो वक विचरर्धरर्क हो वक सरमग्रीक हो। हमर्र लोकवि  ितािीक \nस्तर्पर् समझौतर  कऽ र्हल िी मुदर  करर्ि सवहत।  प्प्रिंट पत्रिकर \nएक बेर् प्रकरत्रशत भऽ गेलरक  बरद  दोबरर्र िै भऽ सक ैए (भऽ तँ \nसक ै ए मुदर  फ े र् परइ लरवग  िेतै ) तँइ ओकर् ितािी यिरशक्क्त \nसही र्हैत ि ै । इ ं टर्िेटपर् सुविधर िै िे बीचमे  (इ ं टर्िेटसँ प्प्रिंट \nहेबरक  अिथध) ओकर्र सही कऽ सक ै त िी मुदर  सरमथग्रए बत्रसयर \nर्हत तँ सही ितािी र्वहतो िि अध्यरय िै खुणि  सकत  तँइ हमर्र \nलोकवि  ितािी बलर  मुद्दरपर् समझौतर  क े लहुँ।  हमर्र लोकवि  \nकएलवि , कयलवि  ओ क े लवि तीिू शुद्ध मरिैत िी, एतेक  शुद्ध \nमरिैत िी एक ै र्चिरमे तीिू रूप  भेवट िरएत।  आि शब्दक ले ल  \nएहिे बूझू।   \nउम्मेद अथि िे परठक विद े हक आिे विशेषरं क िकरँ एकर्र \nपढ़तरह  आ पवढ़ एकर् िीक-बेिरएपर् अपि सुझरि द े तरह। िँ \nअहरँ अइ विशेषरंक क े र् PDF पवढ़ र्हल िी तँ कोिो शब्द िर \nपरँथत अंर्र्लरइिमे िर वबिर अंर्र्लरइिक ेँ िीलर  िर कोिो र् ं गक \nद े खरए  तँ बुणझ  त्रलअ िे ओवहमे ललिंक द े ल  गेल  िै र् े फर् ें स लेल  आ  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n11 \nतकर्र क्क्लक कर्बै तँ ओ ललिंक खुणि  िरएत।  कोिो-कोिो \nफोटोमे सेहो ललिंक द े ल  गेल  ि ै । परठक एवह मरध्यमसँ कम \nसमयमे र्ेफर् ें स सभहक अध््यि कऽ सक ै िथि। मुदर  प्प्रिंटमे \nप्रकरत्रशत पोिीमे ई सुविधर िै र्हत। अइ करर्िसँ भऽ सक ै ए िे \nपरठकक ेँ एवह पोिीक वकिु  परँथत प्रचत्रलत िै बुझेतवि।  िरवह \nठरम ललिंक द े ल  गेल  िै तरवह  ठरमक परँथतक वकिु  शब्दक बीच  \nबेसी  स् िरि िू टल  ि ै । ओकर्र एक परँ थत बिर पढ़ी से आग्रह। हम \nचरवहतहुँ तँ सभ ललिंक िर थचिक ेँ एकठरम दऽ  सक ै िलहुँ मुदर  \nहमर् सोच अथि िे परठकक ेँ एक ै ठरम तक ा आ सबूत  भे टवि। \nविद े हक द्वरर्र िीिै त लेखक  ओ संस् िरक विशेषरंक शखंलरमे  \nप्रकरत्रशत भेल  आि विशेषरंक सभहक त्रलस्ट एिर अथि \n(एवहठरम िे अं कक त्रलस्ट द े ल  गेल  अथि तरवह  अंकपर् क्क्लक \nकर्बै तँ ओ अं क खुणि  िरएत )। िे विशेषरंक क े र् विद े हक ललिंक \nिै ठीक तकर् विच्चर एवह वकिु  विशेषरंकक पोिी.क  म क े र् प्प्रिंट \nऒन वर्मरंर् ललिंक अथि िरवह ठरम परठक एकर्र ऒिलरइि \nकीवि सक ै िथि [ल िंक- \nhttp://www.videha.co.in/videha.htm आ \nhttp://www.videha.co.in/pothi.htm ]- \n1) हरइक ू विशेषरं क 12 म अं क, 15 िूि 2008  \n2) गिल  विशेषरं क 21 म अंक,  1 ििम्बर् 2008  \n3) विहवि किर विशेषरंक 67 म अंक, 1 अक्टूबर् 2010  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n4) बरल  सरवहत्य विशेषरंक 70 म अंक, 15 ििम्बर् 2010 \n5) िरटक विशेषरं क 72 म अंक 15 ददसम्बर्2010 \n6) समीक्षर विशेषरंक \n7) िरर्ी विशेषरंक 77म अंक 01 मरचा 2011 \n8) अिुिरद विशेषरंक (गद्य-पद्य भरर्ती) 97म अंक \n9) बरल  गिल  विशेषरंक विद े हक अंक 111 म अंक, 1 अगस्त \n2012 \n10) भक्क्त गिल  विशेषरंक 126 म अंक, 15 मरचा 2013  \n11) गिल  आलोचिर -समरलोचिर -समीक्षर विशेषरंक 142 म, \nअंक 15 ििम्बर् 2013 \n12) करशीकरंत  थमश्र मधुप विशेषरं क 169 म अंक 1 िििर्ी \n2015 \n13) अर्विन्द ठरक ु र् विशेषरंक 01 ििम्बर् 2015 अंक 189 \nhttps://store.pothi.com/book/गिेन्ि-ठरक ु र्-\nसम्परदक-विद े ह-अर्विन्द-ठरक ु र्-विशेषरं क/ \nविद े हक अर्विन्द ठरक ु र् विशेषरं क क े र् पोिी रूप  \"स्ितंिचेतर- \nअर्विन्द ठरक ु र्: व्यक्क्तत्ि-क ृ थतत्ि\" क े र् िरमसँ प्रकरत्रशत भेल।  \n14) िगदीश  चन्ि ठरक ु र् अविल  विशेषरं क 01 ददसम्बर् 2015 \nअंक 191 \nhttps://store.pothi.com/search/?q= गिेन्ि%2\n0ठरक ु र् \n15) विद े ह सम्मरि विशेषरक- 200म, भरग-1, 15  अप्रैल  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n13 \n2016 \n16) विद े ह सम्मरि विशेषरक- 205म, भरग-2, 1  िुलरई  \n2016 \n17) मैथिली  सी.र्ी./ अल्बम गीत  संगीत  विशेषरं क- 217 म \nअंक 01 िििर्ी 2017 \n18) मैथिली  िे ब पिकररर्तर विशेषरंक-313म अंक 1 िििर्ी \n2021 \n19) मैथिली  बीहवि किर विशेषरंक-2, 317  म अंक 1 मरचा \n2021 \n20) र्रमलोचि ठरक ु र् विशेषरंक 01 अप्रैल 2021 अं क 319 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-र्रमलोचि-ठरक ु र्-विशेषरं क/ \n21) र्रििन्दि लरल  दरस  विशेषरंक 01 ििम्बर् 2021 अंक \n333 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-विद े ह-र्रििन्दि-लरल -दरस -विशेषरं क/ \n22) र्िीन्ि िरि ठरक ु र् विशेषरंक 15 िूि 2022 अंक 348 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-विद े ह-र्िीन्ििरि-ठरक ु र्-विशेषरंक/ \n23) क े दरर्िरि चौधर्ी विशेषरं क 15 अगस्त 2022 अंक 352 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra- 14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nthakur-editor-विद े ह-क े दरर्-िरि-चौधर्ी-विशेषरं क/ \n24) प्रेमलतर थमश्र 'प्रेम' विशेषरं क 01 ििम्बर् 2022 अंक \n357 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-प्रेमलतर-थमश्र-प्रेम-विशेषरंक/ \n25) शर्ददन्दु चौधर्ी विशेषरंक 15 ििम्बर् 2022 अंक 358  \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-शर्ददन्दु-चौधर्ी-विशेषरंक/ \n26) “कलर -विमशा विशेषरं क (सन्दभा- संिू दरस , क ृ ष्ट् ि क ु मरर् \nकश्यप, शत्रशबरलर, एस.सी.सुमि आ श्वेतर झर चौधर्ी)” 15 \nअप्रैल 2023 अंक 368 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-कलर -विमशा-विशेषरंक-सन्दभा-संिू-\nदरस -क ृ ष्ट् ि-क ु मरर्-कश्यप-शत्रशबरलर-एस-/ \n27) अशोक विशेषरंक 1 मइ 2023 अंक 369 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-र्चिरकरर्-अशोक-विशेषरंक/ \n28) र्रमभर्ोस करपवड़ 'भ्रमर्' विशेषरं क 15 मइ 2023 अंक \n370 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-र्रम-भर्ोस-करपवड़-भ्रमर्-विशेषरंक/ \n29) थमथिलर  स्टूर् ें ट यूवियि (MSU) विशेषरंक 1 िूि 2023  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n15 \nअंक 371 \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-थमथिलर -स्टूर् े ण्ट-यूवियि-एम-एस-\nयू-विशेषरंक/ \n30) लक्ष् मि झर सरगर् विशेषरंक (15 ििम्बर् 2023 अंक \n382) \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-३८२-म-अंक-१५-ििम्बर्-२०२३-\nलक्ष्मि-झर-सरगर्-विशेषरं क/ \n31) िर् े न्ि झर विशेषरंक (1 िूि 2024 अंक 395) \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-३९५-म-अंक-०१-िूि-२०२४-िर् े न्ि-\nझर-विशेषरं क/ \n32) भरषरविद ् र्रमरितरर् यरदि विशेषरंक \nhttps://store.pothi.com/book/gajendra-\nthakur-editor-विद े ह-३९६-म-अंक-१५-िूि-२०२४-\nभरषरविद ्-र्रमरिरतरर्-यरदि-विशेषरं क/ \n3 \nविद े हक िीवित विशेषरं क शंखलरमे  वकिकर् चयि हो तरवह  ले ल  \nमोटर-मोटी विच् चरक वकिु  बबिंदुक  परलि  कएल  िरइत  अथि- \n1) लगभग  परँ च-िह मरस पवहिेसँ विद े ह अपि परठकक ेँ सुझरि  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nद े बर ले ल  लेल  सूचिर द ै त अथि। \n2) आएल  सुझरिमेसँ विद े ह मरि िीवित लेखकक ेँ  चयि कर् ै त \nअथि। सं स् िर से हो ितरामिमे िीिंत हेबरक  चरही। \n3) सभ िीवित मै थिलकमी , संगीतकमी , सरवहत्यकरर्-सम्परदक \nआ र् ं गमंचकमी-र् ं गमं च-विद े शकक बीचमे  हुिकर् लेखि / करि \nएिं आचर्िक सरम्यतर द े खल  िरइत  अथि। िरवह लेखकक  \nलेखि / करि ओ आचर्िमे बेसी  सरम्यतर (कम फरँ क) भेटैए \nतेहि िह टर िरम चयवित होइत  अथि। \n4) िह िरम एलरपर् ई तुलिर  कएल  िरइत  िै िे ई िहो \nमैथिलकमी , संगीतकमी , सरवहत्यकरर्-सम्परदक आ र् ं गमं चकमी-\nर् ं गमंच-विद े शक अििर संस् िरक ेँ र्चिर त्रलखबरक िर समरणिक \nकरि क े लरक एििमे समरिसँ की भेटलवि।  \n5) णििकर सभसँ कम भेटल  बुझरइत  अथि तरवह  तीि \nमैथिलकमी , संगीतकमी , सरवहत्यकरर्-सम्परदक आ र् ं गमं चकमी-\nर् ं गमंच-विद े शक,-संस् िरक ेँ अवगलर  चर्ि लेल  र्रखख लै त  िी। \n6) एवह तीि चयवित िीवबत  मैथिलकमी , संगीतकमी , \nसरवहत्यकरर्-सम्परदक आ र् ं गमं चकमी-र् ं गमं च-विद े शकक िर \nसंस् िरक र्चिर, करि, हुिक उद्येश्य आददक  बीचमे  पर्स्पर् \nतुलिर  कएल  िरइत  अथि आ, \n7) अंथतम  रूपसँ विद े ह द्वरर्र िरम चुवि सरलक  अं तमे घोषिर \nकएल  िरइत  अथि आ वियत समयपर् ई विशेषरंक विकरलबरक  \nप्रयरस कर् ै त िी। एकर् मतलब  ई भेल  िे परठकक ेँ सुझरि द े बरक  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n17 \nसूचिर हर् े क बखाक  अप्रैल-मइ धरर्मे चत्रल िरइत  िवि। \nप्रश्ि उदठ सक ै ए िे वक उपर्क वियम एहि िै िरवहमे अंथतम  \nरूपसँ सभ सुयोग्य िीवित लेखक  क े र् चयि समयपर् भ़ऽ \nिेतवि? तऽ  एकर् उत्तर् िै- िै। विद े हक परठक लग  सेहो अपि \nसीमर िवि। मुदर  अही सीमरक संगे हमर्र सभक ेँ अपि \nयिरसरध्य श्रेष्ठ द े बरक िै आ मैथिली  लेल  एकटर एहि र्स्तर बिर  \nद े बरक िै िरवहसँ आबए  बलर  500-600 बखाक  सरवहत्य \nविद े हक लीकसँ प्रेर्िर परबए।  अही विचरर्क सं ग विद े ह ओहि \nिीवित लेखकपर्  अपि धेआि सेहो क ें वित कऽ र्हल अथि िे \nवक सुयोग्य िथि मुदर  णििकरपर् विद े हक विशेषरं क कोिो \nकरर्ििश िवह प्रकरत्रशत भऽ सकल।  एकर् िरम भे ल  विद े हक \n\"वित ििल त्रसर्ीि\"। एवह िि विचरर्क मुख्य बबिंदु एिर अथि- \n1) विद े हक संपरदक  गिेन्ि ठरक ु र् एकटर कोिो िीवित लेखक  \nिर कलरकरर्पर् एकरग्र आलोचिर  कर्तर मिे ओवह लेख क क े र् \nउपलब्ध सभ सरवहत्यपर्। एवह पोिीक भरषर मैथिली  अििर \nअंग्रेिी कोिो एक भरषरमे र्हत। एवह पोिीक पवहल  रूप  ई-बुक  \nक े र् रूपमे  आएत  आ प्रयरस र्हत िे एकर् प्प्रिंट से हो आबए  िे \nवक परर्स्स् िथतपर् विभार् कर्तै ।  \n2) लेखक  िर कलरकरर् क े र् चुिरि संपरदक  अपि रुथच  िर विद े ह \nटीमक रुथच  क े र् वहसरब ें कर्तर। \n3) एवहमे ओहिे लेखक  िर कलरकरर् क े र् चयि संभि हएत   18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nणििकर् उपलब्ध हर् े क पोिीक PDF रूपमे  विद े हक मरध्यमसँ \nसरिािविक भेल  िवि। कलरकरर् लेल  यूट्यूब  एिं आि सरइट \nसेहो मरन्य हेतै।  \n4) एवह परर्योििरक लेल  चयवित ले खक  िर कलरकरर्पर् करि \nसंपरदक  क े र् समय क े र् अिुसरर् े हेतै । तँइ एकर् समय सीमर \nकहब  संभि िवह।  \nवित ििल त्रसर्ीिमे एखि  धरर् प्रकरत्रशत पोिीक सूची एिर अथि \n(पवहिे क विशेषरंक सभमे ई क्रम िवह िल , एवहठरम संशोथधत  \nआ पूिा सूची अथि)- \n[ललिंक-\nhttp://www.videha.co.in/investigation.ht\nm , http://www.videha.co.in/videha.htm \nआ http://www.videha.co.in/pothi.htm ]- \n1. Rajdeo Mandal- Maithili Writer (2022) \n2. JAGDISH PRASAD MANDAL - Maithili \nWriter (2023)  \n3) वित ििल सुभरष चन्ि यरदि (2023)(ई प्प्रिंट आॉि वर्मरंर् \nरूपमे  सेहो अथि) \nhttps://store.pothi.com/book/गिेन्ि-ठरक ु र्-वित-\nििल-सुभरष-चन्ि-यरदि/ \n4) वित ििल सुशील  (2023, संशोथधत  2024) \nएकर् अथतरर्क्त विद े हक ितामरि अंक सभमे धरर्रिरवहक रूप ें   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n19 \n\"वित  ििल ददिेश थमश्र\" सेहो प्रकरत्रशत भऽ र्हल अथि िकर् \nपोिी रूप  िल्ल्दये आएत।    \n4 \nऊपर् भेल  िे करि हम सभ कऽ सकलहुँ तकर् वििर्ि मुदर  \nवकिु  एहिो घोषिर िै िे वक हम सभ िै कऽ सकलहुँ िेिर \n2016 मे हम सभ पर्मेश्वर् करपवड़, कमलर  चौधर्ी आ िीर् े न्ि \nमक्ल्लक विशेषरं क क े र् घोषिर कइयो कऽ िवह प्रकरत्रशत कऽ \nसकलहुँ। परठक एवह घोषिरक ेँ एवह ललिंकपर् द े खख  सक ै िथि- \nसूचिर बरदमे  विद े हक \"िीर् े न्ि मक्ल्लक विशेषरंक\" ( िे वक \nप्रकरत्रशत िै भऽ सकल ) लेल  िीर् े न्ि मक्ल्लक िीक सरक्षरत्करर् \nिे िबोिरर्रयि थमश्रिी से विद े हक 337म अंकमे प्रकरत्रशत भे ल  \nपरठक एकर्र एवह ललिंकपर् पवढ़ सक ै िथि- 1 िििर्ी 2022 \nअंक 337 \n2017 मे विद े ह \"िेपरलक  ितामरि मै थिली  सरवहत्य\" विषयक \nविशेषरंक विकरलबरक  िेयरर् क े िे िल  िे एखि  धरर् पूर्र िवह \nभऽ सकल  अथि।   \nतेिरवहते विद े हक \"सरवहल्त्यक भ्रष्टरचरर् विशेषरंक\" हमर्र लोकवि  \nएखि  धरर् िै प्रकरत्रशत कऽ सकलहुँ अथि। एकर् घोषिर हम \n2019 मे क े िे र्ही। एवह घोषिरक फ े सबुक ललिंक द े खू।  \nतेिरवहते विद े हक 'थमथिलर  विकरस परर्षद ्\" विशे षरंक क े र् \nघोषिर कइयो कऽ िवह प्रकरत्रशत कऽ सकलहुँ अथि। एकर्  20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nघोषिर हम िुलरई  2023 मे क े िे र्ही। एवह घोषिरक फ े सबुक \nललिंक द े खू।  \nपरर्शशष्ट -१ \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n21 \nपरर्शशष्ट -२ \n \n \nपरर्शशष्ट -३ \nविद े ह अपि कोिो अं कमे \"सरवहल्त्यक भ्रष्टरचरर् विशेषरंक\" \nविकरलत  (ललिंक कम ें टमे) तरवह  लेल  अपिे सभसँ विम्ित्रलखखत \nविषयपर् आलेख  आदद  चरही।  \n1.सरवहत्य, कलर  एिं सर्करर्ी अकरदमीः - \n(क) पुर्स्करर्क र्रििीथत \n(ख ) सर्करर्ी अकरद े मीमे पैसबरक  गैर्-लोकतरंत्रिक विधरि \n(ग) सत्तरगुट आ अकरदमी  क े र् करिक तौर्-तर्ीकर \nघ) सर्करर्ी सत्तरक िद्म विर्ोधमे उपिल  तरत्करत्रलक समरिरंतर्  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसत्तरक करयापद्धथत (1985सँ एखि  धरर्) \nङ) अकरद े मी पुर्स्करर्मे परइ फ ै क्टर्ः थमिक िर यिरिा \n2.व्यक्क्तगत सरवहत्य संस् िरि आ पुर्स्करर्क र्रििीथत \n3.प्रकरशि िगतमे  पसर्ल भ्रष्टरचरर् आ लेखक  \n4. मैथिली क िद्म लेखक  संगठि आ ओकर् पदरथधकरर्ी \nसभहँक आचर्ि \n5.मैथिली  विभरगमे पसर्ल सरवहल्त्यक भ्रष्टरचरर्क विविध रूपः - \n(क) परठ्यक्रम \n(ख ) अध्ययि-अध्यरपि \n(ग) वियुक्क्त \n6. सरवहल्त्यक पिकररर्तर, रर्व्यू, मंच, मरलर , मरइक आ \nलोकरपािक  खेल -तमरशर  \n7.लेखक  सभहँक िन्म-मर्ि शतरब्दी क े र् चुिरि, क ै ल ें र्र्िरद \nआ तकर्र परिू क र्रििीथत \n8.दत्रलत एिं ले खखकर  सभहँक संगे भेद -भरि आ ओकर् \nशोषिक विविध तर्ीकर \nउपर्क विषयक अथतरर्क्त िँ वकयो सरवहल्त्यक भ्रष्टरचरर्क \nकोिो िि विषयपर् त्रलखए चरहथि तँ ओकर्ो स्िरगत र्हत। \n \n \n \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n23 \nपरर्शशष्ट- ४ \n \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n \n \n \n \n \n \n  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.परर्चय  \n \nएवहठरम प्रस्तुत अथि \" अंतर्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ्\" क े र् \nसंणक्षप्त परर्चय। एवह परर्चयक अथधकरंश तथ्य सरिािविक \nअथि िकर्र एवहठरम अपिर अिुरूप  प्रस्तुत क े लहुँ अथि। एवह \nसंस् िरक ेँ \"AMP” क े र् िरमसँ से हो िरिल  िरइए। एवह पोस्टर्मे \nअंतर्र्रन्ष्ट्रय बदलर  सही शब्द \"अंतर्रष्ट्रीय\" पढ़ल  िरए से \nआग्रह।\n \nथचि- 1 \nस् िरपिर- 19-20 िूि 1993 \nसंस् िरपक- र्ॉ.धिरकर् ठरक ु र्  \nिृथत- लरभर्वहत आ गैर् र्रििीथतक सं गठि \nउद्येश्य- थमथिलर -मैथिलीक  सिरां गीि विकरस  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n25 \nउपस्स् िथत- संपूिा द े श एिं वकिु  विद े शमे । \nएवह सं स् िरसँ िुड़ल  व्यक्क्तत्ि र्र. कमलकरं त  झर एिं भुििेश्वर् \nप्रसरद गुर्मै तर दूिू गोटक विधि अही बखा  (2024)मे भेल  \nअथि। ई अं क दूिू गोटरक ेँ िमि कर् ै त अथि। \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.३. अंतर् ाष्ट्र ीय मैथि ली परर् र् द् के र्  गठनक प्रमाणि क \nइथतहास \n \nअंतर्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षदक स् िरपिर ददिस आषरढ़ी अमरिस्यर \n20.6.1993क मध्यरह्न करल  अथि। संभरििर तखि  अत्रभिीत \nमुहूता  िल  11:55 पूिराह्नसँ  12:51 अपर्रह्न तक  (उदय  थतथिक \nअिुसरर् ओिर तरबत  आषरढ़ शुक्ल पक्षक प्रथतपदर भय गेल  \nिल ), 19 -20 िूि 1993क र्र धिरकर् ठरक ु र् पर्रमशी \nथचवकत्सक, इस्परत अस्पतरल द्वरर्र श्यरमली, र्रंचीक प्रेक्षरगृहमे \nप्रिम अन्तर्र्रष्ट्रीय मै थिली  सम्मेलि आहूत  िल  मे कि-सेलक  \nमैथिली  संगठि भरर्ती- -द्वरर्र िकर् पृष्ठभूथम अप्रैल  1992सँ \nबिैत  अथि। \nर्ॉ धिरकर् ठरक ु र्क र्रयर्ीक पन्िरसँ  मरलूम  होयत  िे 37 \nिषाक अिस् िरमे मेवर्कल क्षेिमे 1977मे अपि बिरओल  \nिेशिल मेवर्कोस आगेिरईिेशिक करिमे ओ अथत  व्यस्त र्हैत \nिलथि  द े श भरर् सरं गठविक करयामे अपि िु ट्टी लय  घुमै त आओर् \nिौकर्ीमे सेहो ई 3 मे मेवर्त्रसि सि प्रमुख विभरगमे सीवियर् \nक ं सलट ें ट िलथि , भरर्त सर्करर्क उपक्रम मे कि त्रलथमटेर्, \nर्रंचीक इस्परत अस्पतरलमे. दर्भं गर मे वर्कल कॉलेिसँ  \nMBBS 1978, MD,1985, DCH 1987  बरलर्ोगमे क े िे \nणििक पै तृक घर् समौल  मधुबिी णिलरमे  िल  वकन्तु \nफरर्वबसगंि (अर्रर्यर णिलर )क िन्म आओर् मैवरक  तक  पढ़रइ  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n27 \n- िरवह करर्िसँ पूर्र थमथिलरक  र् े ल भ्रमि बच्चवहसँ।   \n29.2.1992- वबहरर् लोकसेिर  आयोग द्वरर्र मैथिलीक ें  ऐस्िक \nविषयसँ  हंटेिरइ र्रंची एक्सप्रेस द ै विकमे विर्ोधमे हुिक \nपोस्टकरर्ा त्रलखिरइ - उपसंपरदक  र्रमएकबरल  लसिंह 'वििीत'क \nपेपर्  कबटिंगक संग आवब  भ ें ट ओ हूिक शुरू  कएल   ‘मैथिली  \nविकरस परर्षद’क मीबटिंग लेल  आमंिि। एकरध मीबटिंगक बरद  \nसवक्रयतर। एवह बीचमे  हम (र्र धिरकर् ठरक ु र्) र्रं ची िर बरहर् \nकतहु  वकिु  क े लहूँ हमर् मोिमे मै थिली  सिरर् भेल  र्हलीह। \n29.2.1992-20.6.1993क हमर् र्रयर्ीक टरईम लरइि  \nसंक े त द े त िे कोिर की भेल  िकर् बरद  अिे क फोटो। \nविश्लेषिरत्मक अध्ययि वकयो कय सक ै त िथि। \n29.2.1992  मैथिली  वबहरर् लोकसेिर  आयोग पर्ीक्षरसं लरलू  \nप्रसरद मुख्यमंिी वबहरर् द्वरर्र हँटरओल  गेलमरचा  1992 -र्रंची \nएक्सप्रेस द ै विकमे एकर् विर्ोधमे र्र धिरकर् ठरक ु र्क एक \nपोस्टकरर्ामे मैथिलीक ें  वबहरर्क दोसर् र्रिभरषर बिेबरक  मरंग \nसेहो(तखि  झरर्खंर् से हो वबहरर्वह िल )िे अप्रै ल शुरूमे  \nप्रकरत्रशत भेल  लोकिरिी  स्तम्भमे। \n6-7.4.1992 अमृतसर्- एिएमओ \n8.4.1992 िम्मू - एिएमओ \n9.4.1992 िैष्ट् िोद े िी  \n10.4.1992 पवटयरलर  - एिएमओ  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n11.4.1992 लुथधयरिर -  एिएमओ \n12.4.1992 पवटयरलर -  एिएमओ \n13.4.1992 चंर्ीगढ़-  एिएमओ \n14-15.4.1992 त्रशमलर-  एिएमओ \n15.4.1992 सहरर्िपुर्-  आर्.एस.एस \n16.4.1992 द े हर्रदूि - एिएमओ \n17.4.1992 हरर्द्वरर्  \n18.4.1992 आगर्र - एिएमओ \n18.4.1992 ग्िरत्रलयर् - एिएमओ \n19.4.1992 झरँसी-  एिएमओ \n20.4.1992 र्ीिर - एिएमओ \n20.4.1992 सतिर - पररर्िररर्क \n21.4.1992 भरगलपुर् - एिएमओ \n24/25.4.1992 र्रंची- हमर् र् े र्र के-164 श्यरमलीमे र्रं ची \nएक्सप्रेसक उपसंपरदक  र्रमएकबरल  लसिंह 'वििीत,( पीतरम्बर् \nचौधर्ी एिं लक्ष् मि झर संगपीतर ) भ ें ट कर् पेपर् कबटिंग लय  \nअयलरह  ।  हुिकर द्वरर्र बिरओल  मैथिली  विकरस परर्षदमे \nसल्म्मत्रलत होब  कहलरह  िे हम असमंिसक संग स्िीकरर् क े लहूं  \n। हमर्र 1974 ई मे दर्भंगर मेवर्कल कॉलेिक  मैथिल  मेससं \nएवह लेल  विकरत्रल द े ल  गेल  िल  िे हम कहिे ित्रलयै क िे मेसमे \nसभ िरथतक  मै थिल  खरइथि।  हुिक र्वि  29 अथप्रल 1992क \nघृत  भंर्रर्, र्रंची विश्वविद्यरलय सरमिे बैसरर्क आमन्िि  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n29 \nस्िीकरर् कएल।  29.4.1992 िीििमे पवहले  बेर् कोिहूँ मैथिली  \nबैसरर्मे 3.5.1992 र्रंची घृत  भंर्रर्मे िरिकी ििमी 10 मई \n1992क मिे बरक प्रस्तरि द े ल।  \n   \n(र्विददि हरलरंवक  एिएमओक बैसरर्क लेल  पटिरमे र्हय के \nिल ) | वििीतिी  सीतरमरतर  पर् एकटर लेख  त्रलखय लेल  \nकहलखखन्ह िे हम त्रलखिे र्ही आओर् ओवह ददि \n10.5.1992क र्रंची एक्सप्रेसक र्विक कॉलममे  िपल  िल .  \nिरिकी ििमी सेहो र्रंचीमे पवहल  बेर् वििीतिी आदद  द्वरर्र \nमिरओल  गेल  िल  | \n9-10.5.1992 पटिर - एिएमओ  बैसरर् \n11-12.5.1992- समौल  (थमथिलर )क हमर् कक्कर मधुकर् \nठरक ु र् कल्यरिी  \nकरंग्रेस (1954 िििर्ीक )थमथिलर  र्रज्यक मरंगक लेल  अपि \nआसिसोल  िेलक  अिुभिक बखरि  क े लवि \n6.7.1992 र्रँची,िगर्िरिपुर्,कोढ़ी करलोिी  -मेवर्कल  क ै म्प- \nमेकोि  30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n12.7.1992 र्रँची- िरमकोम - एच.के. झरक र् े र्र, मैथिली  \nविकरस परर्षद ् बै ठक- 'यदद   \n `हमर् िक्तृत्िशक्क्त आ तरर्किंकतरक िरुर्त तँ (ददल्ली ) \nिरयब  अपि कर्तिंत्ि बुणझ '  (प्रधरिमं िी , गृहमं िीसँ समय लेलर  \nपर् वििीतिी आदद  फोि कर्तरह।) \n26.7.1992 र्रँची- श्यरमली वििीतिी आददक  अष्टम अिुसूची- \n1992 लेल  ददल्ली  यरिर  \n पर् रर्पोटा। लत्रलत उर्रंि, ििमंिीक ेँ ओतय  ठहर्बरक \nसुविधर,चतुर्रिि थमश्रक किि \"20 टरकर िोट पर् आओर् \nसंविधरिमे आवब  की हैत  िरऊ संस्क ृ त पढू,आदद। ” \n2.8.1992  र्रंची, धुिरा, सेक्टर् II, हिुमरि मंददर् - \nपीतरम्बर्िीक विचरर् समस्त मै थिल   \n संगठि सम्मेलि र्रंचीमे ििम्बर्मे हो \n8-11.8.1992 कोलकरतर    \n8-11.8.1992 कोलकरतर -  भ ें ट बरबू  सरहेब  चौधर्ीसँ \n8-11.8.1992 कोलकरतर    \n15.8.1992 र्रंची - कमलु  झर र् े र्र   \n20.8.1992  र्रँची बैसरर् \n21.8.1992 बोकरर्ो-  मैथिली  िोवड़ संविधरिमे \nिेपरली ,कर ें किी,मणिपुर्ीक ेँ शरथमल   \n कर्य पर् वििीतिी कहलवि  िे आब  मै थिली  ले ल  \nर्रििीथतक गथतविथध सरवहल्त्यकसँ बेसी  आिश्यकतर  अथि;  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n31 \nथमथिलर  र्रज्यक मरं ग कएल   \nिरय; थमथिलर  मुक्क्त मोचरा सि र्रििीथतक संगठि बिरओल  \nिरय \n22.8.1992 बोकरर्ो - तुलर  बरबूक  सं ग सेक्टर् XII स्क ू लमे \nचचरा | \n23.8.1992 बोकरर्ो - थमथिलर  सरंस्क ृ थतक परर्षद परर्सर्मे \nबैसरर् \n26.8.1992 र्रंची िैि मंददर् -शरकरहरर्पर् बैठक   -र्ॉ.र्ीसी \nिैि , सफदर्िंग  \n अस्पतरल, ददल्लीक    \n26.8.1992 र्रँची,िगर्िरिपुर् -  कोढ़ी करलोिी ,  \n2.9.1992- र्रँची - मरँक वटप्पिी-\"आब  क े िल वििीतिीसँ \nबरत  होइत  िौ।\" \n6.9.1992 र्रंची- आर्ोग्य भिि; आर् एम सीएच- भ ें ट \nमर.भरस्कर् र्रि, अखखल  भरर्तीय  \n संगठि मं िी, भरर्तीय िििरसी कल्यरि क ें ि । \n9.9.1992 र्रंची- शंकर्र्रि चव् हरि, गृह मंिी कहलरह   िे \nझरर्खंर् बित  \n13.9.1992 र्रंची आर् एम सीएच  \n20.9.1992 र्रंची- वििीतिी आवब  गेलरह  मुदर  पीतरम्बर्,मदि, \nवििोदरिन्द िवह ;   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमैथिल  िरि संघक बैसरर् लेल  णिलर  स्क ू ल िवह िर सकलरह  \nवकएक त  मदििी िवह आयल  िलरह  | \n20.9.1992 र्रंची एक्सप्रेसमे िपल  हमर् लेख  विकरस लेल  \nिोट र्रज्यक गठि िरंििीय (थमथिलर  र्रज्य) - िीचरमे कलम  सँ \nिरमसभ त्रलखल  िे आसिसोलमे  1954 मे वगर्फ्तरर् भेल  \nिलरह  णििक िरम बरदमे  2010 मे हमर्र 80 िषीय िरर्रयि \nथमश्र , लरलबरग़ , दर्भंगर कहलरह  यिर महरिीर् लसिंह,,भीठ \nभगिरिपुर्, चंिकरंत  झर, बर्सरम,पिकरर् किकिी, मिीगरिी, \nहेर्म्बिरि ठरक ु र्, र्रमिगर्, र्वहकर लगक  णििकरस हम बरदमे  \nभ ें ट क े त्रलयैखन्ह।“, \nिरर्रयि थमश्र  कहलरह  वक मुख्यमं िी श्रीक ृ ष्ट् ि लसिंह कहलखखन्ह \n“इस र्ब्बे को कटिर दीणिये  आसिसोल  प्लेटफरमा िंबर् 1 पर् \nपुत्रलस घेर्रमे ओसभ र्हलरह। . प्रस्तरिक प्रस्तरि समयक ख़तम  \nभेलरक  उपर्रन्त हुिकरसभक ेँ िोड़ल  गेल। ”  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n33 \n \n24.9.1992 र्रँची - णिलर  विद्यरलयमे बैसरर् \n27.9.1992 र्रँची, के-164 वििीतिी, सुर् े न्ि परठक, लेखरिन्द \nझर, वबन्द े सर् झर   34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअयलरह  -ििगििर विभरग पर् क े स कर्ी  - ए के झर बोकरर्ो \nर्रष्ट्रीय मै थिली  सम्मेलिक ले ल  तै यरर् भेलरह  ; ििर्रि आइ शुरू  \nभेल -सुर् े न्ि परठक ििगििरक आंकड़रक सूचिर फोि पर् द े लरह  \n; र्रमििमीसँ िरिकी ििमी धरर् थमथिलरमे  पदयरिर  ले ल  \nवििोबरिीक उत्तर्रथधकरर्ी बरलविियिीक  शुभकरमिर '; \n30.9.1992 यरिर - र्रँचीमे िपरओल  ‘िरगू मैथिल   धीर्’ \nपम्पलेट बर्ौिीसँ बँटिरई प्ररर्म्भ (बोकरर्ोमे क े ओ पम्पलेट लेब  \nलेल  िवह अयलरह )  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n35 \n  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n1-4/10/1992 फरर्वबसगंि \n5.10.1992  रेि \n6.10.1992 कन्हौली-समौल  - दुगरा  विसिाि  \n7.10.1992  दर्भंगर – ‘िरगू मैथिल   धीर्’ पम्पले ट \n8.10.1992 र्रँची -  खखचड़ी  बिर-खर  थमथिलर  र्रज्यक \nविश्वरथमत्रिय (कौत्रशवकय)  \n विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n37 \n विमरािक स्िप्ि \n11.10.1992 र्रंची  ,गरंधीिगर् - पीतरम्बर्िीक ेँ  घर् बैसरर्; \nर्रज्यपुस्तकरलय बैसरर्  \nिवह गेलहूँ . आई मुं बईमे, अिुि सुमिक  कोिरगर्र िोवड़, बरबू  \nसरहेब  चौधर्ी केँ 18 अक्टूबर्क  बैसरर्क लेल।  \n12.10.1992 र्रँची -थमथिलर  क्षेिमे 1934/1883/1988 \nक भूकम्पमे समरितर  र्रथतमे   \n सोचर गेल  \n17.10.1992 र्रंची, श्यरमली- स्िवििरस,-खरदी  भंर्रर्, \nगरंधीिगर् बरबूसरहेब  चौधर्ीसंग \n18.10.1992 र्रँची – HEC, विश्वम्भर्िी र् े र्र ; बरलक ृ ष्ट् ि \nस्क ू लक बैठक ,र्ॉ यूसी झरक ेँ  \n अध्यक्षतरमे बरबूसरहेब  चौधर्ी संग सभर/बैसरर् । \n18.10.1992 बोकरर्ो- बरबू  सरहेब  चौधर्ी के एमएसपी, एक े \nझर आिरसमे बैठक  \n१८.१०.१९९२  बोकरर्ो- बरबू  सरहेब  चौधर्ी संग  सभर Mithila \nsanskritik  \n parishad me । \n१९.१०.१९९२  धिबरद - बरबू  सरहेब  चौधर्ी संग बैसरर् । \n२०.१०.१९९२ बोकरर्ो -बरबू  सरहेब  चौधर्ी । \n24.10.1992 संबलपुर्- संबलेश्वर्ी दशाि  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n24.10.1992 संबलपुर्  \n25.10.1992 बुलरा  \n26.10.1992 सुिरबेड़र- भौिीक  दशाि \n27.10.1992 विशरखरपतिम  \n28.10.1992 करकीिरर्र \n29.10.1992 विियिरड़र \n29.10.1992 गुंटूर् \n30.10.1992 गुंटूर् \n31.10.1992 ब्रह्मपुर् \n1.11.1992 भुििेश्वर् \n2.11.1992 कटक- बीिेपी  र्रष्ट्रीय करयासथमथत  बैसरर्- \nक ै लरशपथत  थमश्र -भरर्तक  \n र्रज्य पुिगाठि पर् बरत , बंशीधर् सोिी सँ भ ें ट  \n4.11.1992 गुट्टीगर्र , पखिम लसिंहभूथम त्रशविर् _मेकोि \n5.11.1992 र्रँची श्यरमलीक एकटर घर् -एकटर लड़कर  केँ \nकरर्टिंर् े ि स िप्पड़ मरर्ल  िे एकटर लड़की  केँ   \n अभितरस तं ग कर् ै त िल  \n6.11.1992 रेि \n7.11.1992 ददल्ली  -गब्बू,थतमरर्पुर् \n8.11.1992 ददल्ली  –वििय  झर फरमेसी कॉलेिमे   पवहल  बेर् \nप्रिरस \n9.11.1992 ददल्ली  - वििय  झरक ेँ र् े र्र  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n39 \n10.11.1992 ददल्ली  फोि पर् गप्प Baijujeesan , \" बूढ़र  \n(बरबू  सरहेब  चौधर्ी) केँ  दुःख   \n हेतैखन्ह यदद  अहरँ आ  वििय  झर झगड़ब  - र्रथत  रुकब   \nथतमरर्पुर् \n11.11.1992  ददल्ली  र्रत्रि प्रिरस वििय  झरक ेँ र् े र्र \n8-12/11/1992 ददल्ली  दद्वतीय विश्व एर््स सम्मे लि_होटल  \nअशोक_10/11/1992 मवहलरआ ें  को वहन्दू िीिि  \n पद्धथत अपिरिर चरवहए\"- आधुविकर सभमे  खलबली  \n13.11.1992 अिमेर् \n13-15/111992 ियपुर् 13म- अिीतर कॉलोिी  ;14म \nझोटिरड़र; 15म अशोक र् े र्र \n14-15/11/1992  ियपुर् भरर्ती भििमे 14म क बैठक  \n14-15/11/1992 ियपुर् 15म त्रिपोत्रलयर- बीएि  \nझर(िीएसआई) क विदरई; ‘मैथिल   \n वहतसरधि ‘फ े र् विकरलू  \n16.11.1992 आगर्र सीवियर् बॉयि  हॉस्टल _र्रिक ु मरर् \nगुप्तर विश्व एर््स ददिस ददसंबर्  1 पर् एिएमओ केँ  \n करि शुरू  कर्क ेँ आश्वरसि द े लक  \n16.11.1992 ग्िरत्रलयर् \n16-17/11.1992 ग्िरत्रलयर् \n17.11.1992 रेि  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n18.11.1992 बोकरर्ो कवि करल  बवहि र् े र्र अमर् े न्ििीक संग \n18.11.1992 बोकरर्ो  अमर् े न्ििी \n22.11.1992 र्रंची  घृत  भण्र्रर् \n29.11.1992 र्रंची  णिलर  पुस्तकरलय - विद्यरपथत  स्मरर्क \nसथमथत  सँ बर त  कर्य – \n एक सथमथत  banaol Subodh chaoudhary, \nShardanaand Jha,   lekhanand Jha, \nSurendra  Pathak, Madan Jha k - मैथिली   \nविकरस परर्षद मैथिली  हेतु  करया कर्य आ  विद्यरपथत  स्मरर्क \nसथमथत  सरंस्क ृ थतक करया; र्रिक ु मरर् थमश्र बैं कर्क  1001 ,दरि \nमुदर  स्िीक ृ त मरि 101 रु पैयर क े त्रलयै खन्ह। वििीतिी,वबन्द े श्वर्िी \n,ख ण्र्ूर्ी- र्रज्य पुिगाठि पर् 37 र्रज्यक सं ग थमथिलर  ( बर्ौिी \nर्रिधरिी) र् यर्ीमे िोट;  \n5.12.1992 र्रयपुर् मेवर्कल कॉलेिमे  एर््स र्ोकिरम पर् \nव्यरख्यरि \n५.१२.१९९२ चर्ौ दर  \n6.12.1992  िीएमसी  िरिरिरस िरगपुर्मे   बैसरर्- \nअयोध्यरमे िि इथतहर स -रुि अितरर् \n7-9.12.1992 और् ं गरबरद \n10.12.1992 बस  - रेि \n11.12.1992 हुबली  \n12.12.1992 गोिर  बोम  िीसस चचा गेट पर् एएसआई पलक े   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n41 \nतकल  प्लरक िरवहमे  \n गोिरक बसिरइ  मैथिलसँ त्रलखल  िल  सह्यरवि खं र् स्क ं द \nपुर्रिक अिुसरर्  \n बकिंतु हंटर लेल  गेल  िल  िे हम 1982मे द े खिे  िलहूँ \n13.12.1992 थमर्ि \n13.12.1992 सरंगली  िीक बैसरर् \n14.12.1992 िरगपुर् र्ॉ.क े लकर् भोििक सं ग स्टेशि पर् \n15.12.1992 िमशेदपुर् फ ु लदरई  र् े र्र आददत्यपुर्-बस -र्रंची  \n20.12.1992 र्रंची र्रज्य पुस्तकरलय  बैसरर् \n20.12.1992 र्रंची आर् एम सीएच \n25.12.1992 बोकरर्ो \n27.12.1992 बोकरर्ो क बैसरर् 27th के Mithila \nSanskritik parishad एमएसपी मे \n3.1.1993 र्रँची र्रज्य पुस्तकरलय महरसंघक संविधरि पढ़ ै त \nमैथिलीक  त्रशखर् विकरयक  \n संविधरिक प्रररूप; \n3.1.1993 र्रंची मुर्रबरदी भेटल  सी.एस.झर-थमथिलरक  ज्ञरि \nanhd ईमरिदरर्ी पर् िोर्- \n थमथिलर  अमीर् भय िरय िर संस्क ृ थत बचरबय  ? पुिल्ह \nओ ahank locus satndi kee? Ahan ke \nsangthan banbaybalaa? Kahliyainhi  je  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nmithila sangh k padadhikaree chhthi \nhunka sn sampark me chhee je o aabthi \nnahi t Bhartk saat nagrik ke adhikar chhai \nje o sangthan banabay se banayab. । \n3.1.1993 र्रंची आर्एमसीएच \n7.1.1993 रेि  \n8.1.1993 रेि \n9-10.1.1992 सोलरपुर् \n11.1.1993 लरतुर् \n१२.१.१९९३ अम्बेिोगरई \n12.1.1993 लरतुर् \n13.1.1993 मे वर्कल कॉलेिमे  हमर् लं बर  यरिर क लेल  पुिे \nक िरि द्वरर्र सम्मरवित करयल  गेल  \n13-14.1.1993 मुम्बई \n15.1.1993 रेि \n16.1.1993 िरमिगर् \n16-17.1.1993 र्रिकोट \n17.1.1993 अहमदरबरद  \n18.1.1993 उदयपुर् \n१९.१.१९९३ िोधपुर् \n२०.१.१९९३ बीकरिेर् \n21.1.1993 ददल्ली  वििय झर केँ  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n43 \n22.1.1993 ददल्ली  गिेश केँ \n23.1.1993 ददल्ली  गब्बू केँ \n24.1.1993 आगर्र \n24.1.1993 ग्िरत्रलयर् \n25.1.1993 झरंसी \n26.1.1993 सतिर \n30-31.3.1993 बोकरर्ो \n2.2.1993 रेि \n3.2.1993 ब्रह्मपुर् \n४.२.१९९३ करकीिरर्र \n5-6.2.1993 विशरखरपटिम् एआईएसटील  थचवकत्सर \nसम्मेलि \n५-६.२.१९९३ विशरखरपटिम् \n७-८.२.१९९३ सुिरबेड़र \n6.2.1993 विशरखरपटिम् चौधर्ीिी र् े र्र पर् बै क ु ण्ठस भ ें ट , \nमैथिल  संघ केँ पुििीवित  \n कर्बरक लेल  गप्प क े लवि \n9.2.1993 विशरखरपटिम् \n१०.२.१९९३ गुंटूर् \n११.२.१९९३ क ु िूाल \n12.2.1993 हैदर्रबरद   44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n13.2.1993 िरर् ं गल \n14.2.1993 र्रिमुण्री  दत्तरिे होसबोले  केँ सं ग, हुिकर गप्प \nकर्बरक वटप्स आदद  सुझरि  \n द े लवि। \n15.2.1993 ब्रह्मपुर् \n16.2.1993 कटक \n17.2.1993 िमशेदपुर् \n21.2.1993 र्रँची अमर् े न्िणिक बोकरर्ोमे 27.28 Feb, k \nअखखल  भरर्तीय करयाकतरा   \n सम्मेलिक स् िगि ििेऊ चलते   िहीं mani \nRanchime Antarrashtriya सम्मेलि क विचरर् \nआयल  CCL me kintu Bindeshwar Jha \nkahlanhi apanhi MECONme Bhartik dwara \nkaroo. Sambhavtah Yelugu wa panjabi k \nantarrashtriy maithili sammelan k \nsamachar Do ordarshan par dekhi mon \nbhel je kiyaik nahi antarrashtriy ho. Nela s \nlok abiye hetah antarrashtriy bhay jayat  \n28.2.1993 र्रंची र्रज्य pusyalkalay me baisar \n1.3.1993 र्रंची बैंक  र्क ै टी ,बीओआई  \n7.3.1993 र्रँची सुमिणि द े र्र श्यरमली होत्रल थमलिमे  \nअंतर्र्रष्ट्रीय सम्मे लिक बत    विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n45 \n sweekrit \n14.3.1993 र्रँची गरमीिी र् े र्र भरर्ती बैसर्विवित्िी, \nसुमििी,वबन्द े श्वर्िी, र्रथतमे   \n एचईसी विश्वम्भर्िी केँ  िीक बत  \n21.3.1993 र्रंची -सुर् े श झर 'अिीत' र् े र्र- वििीतिी,आईएि \nझर,शंकर्झर,मदि,पीतरम्बर्  \n ठरक ु र् ,मुर्लीधर्िी,पी \nपरठक,सुमि,वगर्ीशिी,बबिंद े श्वर्िी \n25.3.1993 बोकरर्ो \n26.3.1993 बोकरर्ो \n26.3.1993 बोकरर्ो \n27.3.1993 त्रसन्दर्ी \n28.3.1993 धिबरद  बी  झर बी .आई.टी \n4.4.1993 Ranchi Ispat libraray baisar IN \nझर,बीक े झर,सुमििी \n8.4.1993 रेि \n9-10.4.1993 पटिर र्ॉ. िग्गन्िरि थमश्र क पि पीएम \nकोइर्रलर िरम \n१०.४.१९९३ समौल  \n11.4.1993 दर्भंगर ?अभ्यरस िगा \n11.4.1993 दर्भंगर  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१२.४.१९९३ ििकपुर्धरम िेपरल  \n१३.४.१९९३ करठमरण्र्ौ िेपरल  \n१५.४.१९९३ करठमरण्र्ौ िेपरल  \n१६.४.१९९३ करठमरण्र्ौ िेपरल  \n16.4.1993 करठमरर्रौँ TUTH भ्रमि \n17.4.1993 करठमरं र्ू िेपरल -संस्क ृ थतक कमाकरर्रम िेपरल  \nमैथिल  समरिक \n१८.४.१९९३ िीर्गंि-र्क्सौल —पटna - िेपरल  \n24.4.1993 र्रं ची र्रिेन्ि भिि,HEC विद्यरपथत पिा \nगरमीिी,सुमि,बबिंद े श्वर् गरयर \n25.4.1993 Ranchi I.N.jha dera - विद्यरपथत स्मक ा \nमीबटिंग RIADA lag-र्ॉ गुिेश्वर् झर,  \n पर्मरिद थमश्र एक े झर,िेक े थमश्ररएटसी.; \n29.4.1993 रेि \n30.4.1993 रेि \n१.५.१९९३ मुम्बई \n२.५.१९९३ मुम्बई सहद  \n3.5.1993 रेि  \n4.5.1993 मेवर्कल कॉलेिमे  और् ं गरबरद बैसरर् \n५.५.१९९३ त्रभलरई \n५.५.१९९३ त्रभलरई \n6.5.1993 र्रयपुर् अविल  किाित लेलक   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n47 \n6.5.1993 र्रयपुर् शोभकरंत  झरक र् े र्र पर् बैसरर् \n७.५.१९९३ वबलरसपुर्  \n७.५.१९९३ वबलरसपुर्  \n8.5.1993 िमशेदपुर् \n9.5.1993 िमशेदपुर् सुर् े श झर संगे \n16.5.1993 र्रँची रर्यरर्र, लैग  विद्यरपथत स्मर्क बैसरर् \n20.5.1993 र्रंची बैसर्मे वििीत,सुर् े न्ि परठक,पीतरम्बर् \nपरठक,शंकर् झर, लेखरिंद   \n झर,मदि \n22.5.1993 र्रंची अशोकिगर्-विमालर  झर \n23.5.1993 र्रँची गथमणिद े र्र भरर्ती बैसर्-सीसीएलमे  र्ॉ. \nिगन्िरि थमश्र bhent;  \n आर्ोग्य भििमे िगदरििद झर’क भ ें ट;अशोकिगर् \n27.5.1993 र्रँची ? ? वििीत,आईएि झर,लक्ष् मि \nर्ौतिी,,पीतरम्बर् ठरक ु र्, पी परठक,  \n सुमि,कमलिरर्रयि \n30.5.1993 र्रँची िरमकोम  क े झर र् े र्र वििीतिी \n2.6.1993 र्रँची हर्मू सुर् े न्ि परठकद े र्र-के.एि.झर, महरकरंत  \nथमश्र, लेखरिंद , 1993। \n3.6.1993 र्रँची वििीत, र् े मू, कमलू , एमर्ी झर, \nप्पिक,झरिी(सुर्क्षर)  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n5.6.1993 बोकरर्ो  र्रिी झर संगे \n6.6.1993  बोकरर्ो \n10.6.1993 र्रँची बैसर्मे पिक,र् े मू,वगर्ीशिी,वबन्द े श्वर्,बी  \nझरक,पीएि झर आ बहरर्स  \n क े िल IN झर \n11.6.1993 र्रंची सर्किंट हरउस  गमीिी संगे र्रमचन्ि \nपुर्बे,मंिी s bhent, \n12.6.1993   र्रं ची सीसीएल ,सीएमपीर्ीआईएल \nसीसीएल (एसक े चुधर्ी िवह भेटलरह ),  \n सुबंश  बबौ , सीएमपीर्ीआईमे  महरिद बरबू  \n13.6.1993 र्रं ची विमालिी  र् े र्र सरधिर, मवहलर  बैसरर्-IN झर \n,चौधर्ी र्विन्ि र्रय,  \n विश्वम्भ्रिी सपटिीक-अगरेर्र आदद।  \n19-20.6.1993 र्रँची मेकॉि श्यरमली  सभरगरर् प्रिम \nआन्तर्रष्ट्रीय  \n मैथिली  सम्मेलि , उपस्स् ित 27 संगठि द्वरर्र पवहले  \nपठरओल  9 िरम (अंतर्र्रष्ट्रीय/ विश्व मैथिली  संगठि; \nअंतर्र्रष्ट्रीय/ विश्व मैथिल  संगठि /सभर/ परर्षद  अं तर्र्रष्ट्रीय \nमैथिली  विकरस परर्षद)मे अंतर्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् क \nस्िीक ृ थत ओ गठि  20.6.1993 कर्ीब मध्यरह्न करल।  Pahil \ndin 19.6.1993 k  saanjhk satra  bhel kintu \n11-1 bala 20.6.1993 k bhel.  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n49 \n \nअंतर्र्रष्ट्रीय/विश्व मैथिली  संगठि  \nअंतर्र्रष्ट्रीय/ विश्व मैथिल  संगठि /सभर/ परर्षद, \nअंतर्र्रष्ट्रीय मै थिली  विकरस परर्षद \n 50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n51 \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n53 \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n 54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n55 \n \n  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nआई आषरढी अमरिस्यर यरिी अंतर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षदक \nस् िरपिर ददिस अथि - १९९३ में आिुक ददि ...कतेक  व्यस्त \nहमसब  िलन्हू- र्रंचीमे प्रिम अंतर्र्रन्ष्ट्रय मै थिली  सम्मलेिक \nआयोिि िल - र्ॉ. ियकरंत  थमश्र, बर बु  सरहेब  चौधर्ी , करठ \nमरंर्ू स अमर् े श िरर्रयि झर, गंगर प्रसरद आदद  आवब  चुक्ल \nिलरह  हमर्र सि िि मै थिली  करयाकत्तरा क बुलरबर  पर्- मुदर  \nभरर्ती क टीम लरग्ल ि ल  ददि र्रथत आइ तक  की िवह भेल - \nगरम-गम अ मै प पहुचल  २४ एहेि मै थिली  सम्मलेि , सैकड़र ें \nबैसरर्, मैथिली  केँ आ ठ म अिुसूची मे स् िरि.. मुदर  थमथिलर  िवह \nबिल  अन्च्ह, इम्हर् िर उम्हर् एतहु  भरर्ती त्रशथिल अथि - एहोइ \nबेर् वपक्क्िक से हो ह्नवह भे ल  हम्ह्नु आब  ओते क िवह कय सक्ब \nओिर आईओ मुज़फ़्फ़पुार् अिे क स शवि ददि मीथतन्ग लेल  बरत  \nक े लन्हू आ दर्भं गर सरंझ आ र्वि सौर्रठ लेल  पर्सू मीथतन्ग भेल  \nिल  मधुपुर्मे ८ त्रसस्तम्बर् क प्ररंतीय सम्मेलि हयत  करि बढल  \nअथि - कोिो कोिो कयाकतरा  िू  टलो  िथि िू  टलो  वकयै क \nसोचक चरही- हम सब  ककर्ो िवह िोर्ल अथि-  मुदर  संगठि क \nवहसब -वकतरब  आ , अिुशरशि र्खैत करि क्बरालर  युिर आगरि \nआबथि  थमथिलरमे  एकर् े कमी छ्हैक , बुत्रद्ध एत  ५ सरल्क बच्चरक ेँ \nसेहो िरई क मुदर  वबि  कदम  तरल  केँ मरि सन्ग िवह चल्तैक आ \nआन्दोलि िवह होयत ’क्क्कयो ककर्ो िेतर मरिरथि एकतर् \nआिश््कतर िवह मुदर  करया कत्तरा िरूर् बिरती  आ करया कत्तरा  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n57 \nकोिो मज़्ददूर् िवह िरई क - अ मै प मे सब  अथधकरर्ी पैघ \nकयाकर्तर ि थि- सन्ग भ ें ट कर्ब, अपि विचरर् र्खब , वििाय केँ \nमरन्ब. आव् स्श्यक अथि िवह त  एवहिर स् िपिर ददिस होथतओ  \nर्हत आ करि कतहू  िरमल  र्ह्त. िब -िब िगह लोक  चरही \nसमय द े ब्बलर लोक  चर ही, गप्प द े इबलर  िवह िे घटर भरर् समय \nिवह दय  सकथि.. समय मुल््िरि िरई क .. मुदर  चरही \nथमथिलरक  सीमर िोट भेल  िरर्हल थच अमै प सीमर बन्धक करि \nक े लक िे कवहयो िवह भे ल  ५० सरल  स मैथिलीमे  ओझर्यल \nआन्दोलि केँ थमथिलर  आन्दोलि मे ब द ्ल ब रक प्रयस क े लक \nपवहले  थमथिलर  तखि  अओर् र् वकिु- एकर् उलटर  भेलक  करर्ि \nमैथिली  केँ प्रथतष्ठरमे एतेक  झ्हन्झत भेल  गरम गरम लोक  चरही - \nथमथिलक  सब  णिलर  मे चर ही- िवह णिलरमे  अथधक िथि, \nओतयस  िर वह णिलमे  कम ओत  लोक  केँ िे बर क चरही समय \nदयक  एहेि लोक  संपक ा कर्थि \n(19.6.2012) \n \n19-20 िूि 1993 क दूिू ददि िल   आषरढ़ी अमरिस्यर िकर्र \nअंतर्र्रष्ट्रीय मै थिली  परर्षद ् अपि स् िरपिर ददिस मिैत अथि (िे \n27 िूि 2014 मे आयत ) तिरवप आइ 19 िूि ( 1993 क \n19 िूि के यरद  ददयरबैत  अिी िखि  र्रं चीमे प्रिम अं तर्र्रष्ट्रीय \nमैथिली  सम्मे लिमे  पं. ियकरंत  थमश्र, बरबूसरहेब  चौधर्ी सि  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमहरर्िी  हमर्र सि एक अज्ञरत  युिक क कॉल  पर् आयल  \nिलरह - 27 संगठि, िेपरल  क बहुत  र्रस प्रथतविथध.. सरँझक \nउद्घरटि वहिकर दूिू ियोिृद्ध द्वरर्र आ फ े र् थमथिलरक  क ृ वष-\nउद्योगीकर्ि पर् पूिा सीएमर्ी, बीसीसीएल , सीएस झरक \nअध्यक्षतरमे िकतरमे आ श्रोतरमे  अिेक   इ ं िीवियर् क  \nओएचपी प्रस्तुथत; फ े र् दोसर् सि थमथिलरमे  र्ोिगर् पूिा \nसीएमर्ी,  एि सीसीएल , , एम  एि  झरक  अध्यक्षतरमे----आ  \n20.6 k  भोिि  पूिा  अंतर्र्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ्क  स् िरपिर \nिरवहमे िेपरल  क सी ए अमर् े श झर क तक ा ियकरंतबरबूक े  चुप्प \nकय द े लक - के कहैत   अथि मैथिल  अंतर्र्रष्ट्रीय िवह?)---------\n-- सुखद  अंत   भेल  पर्मरिन्द थमश्र, पूिा प्रधरि िि संर्क्षक , \nवबहरर् थमथिलर  क पयरािर्ि पर् बिलरह , एक े झर, बोकरर्ो \nिैिरवहक सुलबहतर   पर् आ यरद  िवह कतेक  सि - िकर् \nरर्पोर्टिंग िे 3 इ ं िीवियर् क े लरह ओहीमे  एक िीएम भय रर्टरयर् \nक े लरह(क े क े ठरक ु र्, कवटहरर्र् िरसी), 2  आि \nएिीएम/र्ीिीएम ििी मेकॉि मे.. की उत्सरह िल  \nस्िगतरध्यरक्ष एिक े गरमी क (णििक बेटर  अथमत  आ पुतोहु  िषरा \nवबहरर्मे र्ीआईिी अिी) वकयरइक िवह बित   थमथिलरमे  \nमरध्यथमक इस्परत सं यंि...-----अध्यक्ष सुर् े श झर 'अिीत ( आब   \nPatliputra colony, पटिर  me) ex GM,SAIL, ex \nDIRECTOR, NIFFT आ वहिक क पत्िी र्रिी भौिी( \nश्रीिगर् ड्यो ढ़ी क बेटी  ) क उत्सरह- वकयो मैथिलरिी  ओहेि  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n59 \nआइ धर्ी िवह भेटलीह  21 सरल  मे.. बेस   एलएि  लसिंह सुमि \n(मणझयरम), बीक े झर) गोई थमश्रर लगमर  आब  लक्ष्मीिगर्, \nदर्भंगरमे)..वबन्द े श्वर् झर, सब  MECON SAIL क भरर्तीक \nसदस्य  लेल   एक  उत्सि   िल  - ि भुतो  िर भविष्ट्यती...र्रं ची \nशहर् क थमथिलर  पुर्ोधर र्रम एकबरल  लसिंह 'वििीत' ( िे हमर्र \nथमथिलर  करि s िोर्लरह अप्रैल 1992 मे)। .इन्ििरर्रयि झर, \nलेखक  थमथिलर  ददगदशाि  आ ही िरिी कतेक  लोक  लरगल  \nिलरह  -- घिघोर् लग्ि  मे ई महरलग्ि भेल  िल  _ शरयद   ओ \nगरर्मर 26 अंतर्राष्ट्रीय मैथिल  मे फ े र् दोहर्ोल िवह िर सकल ...--\n--------- -हम िैज्ञरविक स्तर् स  ग्ररमीि स्तर् मे उतर्ी \nगेलहुि (णििकर लेल  थमथिलर  पवहिे ओ बुझथि  ).......  स् िरवपत  \nसंगठिक असह्योग एएमपी के र्हलै क.. एएमपी ग्ररउ ं र् िक ा \nक े लक  आ आई सब  पैघ मैथिल  संगठि अथि _ एकर् हिरर्र ें \nकरर्कर्त्तर करटैत  िरथत  आ क्षे ि सब  भरगमे िथि  .. \nलक्ष्य दूर् अथि  लेवकि  .. धीर्ि धय र्हू, भेटह मुर्रर्ी... \nिब-लोक  िब  संगठि क दौर् हम 1994 स  द े खी  र्हल िी _ \nणििकर एएमपी क मदद  कर्क िलै न्ही ओ एक अल्पिीिी \nसंगठि बिौलरह  ... \nयैह  गथत  विर् ं तर् चली  र्हल अथि..ई एक  सं गठि त  िवह भे ल  \nस्ियमवप    अिेक संगठिक सं गठि   िरूर् भय गेल  अथि आ \nितय  कवहयो वकयो मैथिल  200 सरल  मे िवह पिहुचलह   60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nAMP  ओतहु   गेल  संगठि लेल ... \nवकिु  लोक  िु टल रह..( अलग  अलग  कर्ि स्- वकयो बेइमरि के \nसंग द े लखखि , वकयो स्ियम बेइमरि भेलरह  त  वकयो हमर्र \nआर्एसएस के बुणझ  भगलरह   कोिो िरमपं िी गुरु  द्वरर्र िहखि  \nकी हम कवहयो भेद  िवह कयल  – एहेि लोक  ििर्ल सेक्र े टर्ी \nतक  भेलरह  टी भेद  के क े लक? \nव्यक्क्तगत हमर् हरवि भेल  िरूर्  २ प्रमोशि गेल ..अपि \nअपर्ीिररर्क िीिि ले वकि  लोक  स्िेह द े लह  _ वकिु    गररर्यो \nद े वकि भगिरि गीतर  म ें कहैत िठी विस्िैगुिो: भििुाि: (िकह ि \nकी ओ समसम ें द्वन्द्व  अपिरक े कहैत  िथि  आ भरर् गीतर  में \n'समरि और् विपर्ीत' s  ऊपर् उठक बरत  कर्ी िठी ).. \nआंदोत्रलत  YUVA  लक्ष्य स  भटकी िवह। \n (१९.६.२०१४)  \nहम 1993 में थमथिलर  महरसंघ के पुििीवित कर्क प्रयरस \nपवहले  क े लन्हु_लेवकि  ओकर्पदरथधकरर्ी ओकर् सरमिे िहीं \nअयलरह _तखि  िब  सं गठि (अंतर्र्रन्ष्ट्रय मैथिली  परर्षद ् ) \nसम्मेलि; बिर  बिरयल  गेल _ िखि  कोिो पुर्रि पत्रिकर (प्रिरस \nभ ें टक संपरदक  लूटि  ठरक ु र् स्िीक ृ थत दय  600 रुपये  लय  हँवट \nतखि  मैथिली  संद े श विकरलक  कोत्रशश क े लहुं _ लेवकि  आब  \nसब  लोक  िब  संगठि चरहैत  िथि एएमपी के इि ु क असंतुष्ट \nमैथिल  परर्षद बिर प्रयोग कय चूकल  कल  िथि असफल _हमर्र \nिेतरवगर्ीक शौक कवहयो िवह र्हल लेवकि  वकिू  लोक  इम्हर्  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n61 \nहमर्र परिरँ बदिरम  कर्य लेल  पड़ल  िथि (हुिक े ओवहसँ \nफिीहत  हेतै खन्ह अं ततः)।करस्ल्ह हमर्र कहल  गेल _ हम असगर् े \nपवड़ िरयब - एकःचन्िः तमः  हन्न्त ि च तरर्र शतै  र्वप (एक \nचन्िमर अन्धकरर् दूर् कर् ै त अथि, िवह वक सैकड़र ें तरर्र )।( one \nmoon removes darkness not 100s of stras). \n(9.7.2016) \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.४. र्ााँचीक पवहल अंतर्ाषष्ट्रीय मैथिली सम्मेलन क े र् वििर्ि \nवहतनाि झा द्वार्ा \n \nवहतिरि झर-संपक ा-09430743070 \n र्रँचीक पवहल  अं तर्राष्ट्रीय मैथिली  सम्मेलि  \n      अंतर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षदक तत्िरिधरिमे पवहल  दद्व-\nददिसीय अं तर्राष्ट्रीय मै थिली  सम्मे लि र्रँचीक श्यरमली हॉल , में \nमैथिली  आ थमथिलरक  सम्पूिा विकरस हेतु  द े श-विद े शक कर्ीब \nसत्तरइससँ अथधक े मै थिली  सं स् िर आ संगठिक प्रथतविथधक  \nसवक्रय सहभरवगतरक  संग प्रस्तरि िे पररर्त भेल  से थमथिलरक  \nप्रशस्त इथतहरसक  एक मीलक  परिर् सरवबत  भे ल  आ अंतर्राष्ट्रीय \nमैथिली  परर्षदक दूर्दर्शिंतरक सिाि प्रशंसर कयल  गेल  । \n    एवह आहूत  सम्मेलिमे िे प्रस्तरि पररर्त क ै ल गेल ,ओवहमे \nप्रमुख  अथि- \n01.महरमवहम र्रष्ट्रपथतसँ आग्रह कयल  गेल  िे संविधरिक धरर्र \n347क आलोकमे  तेइस  मै थिली  भरषी णिलरमे  शरसकीय करयाक  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n63 \nमरन्यतर द े ल  िरय। \n02.महरमवहम र्रष्ट्रपथतसँ मरँग कयल  गेल  िे मैथिली  सवहत  \nर्रिस् िरिी , र्ोगर्ी भरषरक ेँ संविधरिक अष्टम अिुसूचीमे शरथमल  \nक ै ल िरय । \n03.थमथिलरक  पौर्रणिक एिं ऐथतहरत्रसक स् िल( स् िलक िरम \nप्रस्तरिमे अं वकत अथि)पर् पूिातः  िशरबन्दी कयल  िरय , िेपरल  \nसीमरक सटल  होयबरक  करर्ि । \n04 थमथिलरक  क ृ वष आधररर्त औद्योवगकीकर्ि हेतु  विश्व बैं क , \nविश्व स्िरस् थ्य संगठि,यू.एि. र्ी. पी.आदद  विश्व संगठिक \nसहरयतरमे  विधाितम भरगक विकरस हेतु  पूर्र ध्यरि द े ल  िरय एिं \nथमथिलर  क्षेिीय विकरस प्ररथधकरर् गदठत  हो । एिं अिेक \nसमस्यरक समरधरि हेतु  िरमोल्लेख  ओवह प्रस्तरिमे कयल  गेल  । \n05 विद े शमे र्हविहरर् िि-र् े णिर् ें ट मैथिलक ेँ थमथिलरमे  उद्योग \nलगरयबरक  हेतु  विशेष सुविधर प्रदरि कयल  िरय। \n06 भरर्त सर्करर्सँ अिुर्ोध कयल  गेल  िे समस्तीपुर्सँ बड़ी  \nलरइिक  सुविधर भरयर ियिगर् ििकपुर् तक  प्रदरि कयल  िरय \n। \n07 इि ु क विद्यरिी हेतु  िेपरलमे  मैथिली   मरध्यमसँ पर्ीक्षर \nद े बर/लेबरक  सुविधर प्रदरि कयल  िरय। \n08.क े न्ि सर्करर् द्वरर्र मधुबिी एिं फरर्वबसगंिमे आधुविक \nसंयंि सवहत  िेपरलक  िरगरर्कक हेतु  हॉस्स्पटल खोलल  िरय  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n,िरवहसँ भरर्त-िेपरल  मैिीक ेँ आर् सुदृढ  कयल  िर सक ै ि । \n         थमथिलर   र्रज्यक गठिसँ लय  , संविधरिमे मैथिलीक  \nस् िरि , दहेि  प्रिरक उन्मूलिसँ लय  आर्ििंक विकरसक अत्यन्त \nमहत्िपूिा पहलूपर् विचरर् -विमशा भेल  िल  । \n        उपयुाक्त करया लेल  अिेक उपसथमथतक  गठि भेल  ,िे \nतन्मयतरपूिाक थमथिलर  एिं मै थिलीक  विकरसमे लरवग  गेलरह।  \n   मरि एक गथतविथधक हम एतय  उल्लेख  कर्य चरहब   'मैथिली  \nिरगर्ि पदयरिर 'क । \n       बबिंद े श्वर्  झर करयरालय  प्रभरर्ी अंतर्राष्ट्रीय मैथिली  \nपरर्षदकक एवह विथमत्त पि िे विगात भे ल  । \n                 मै थिली  िरगर्ि पदयरिर  (16.10.1993 -\n26.10.93) \nबंधुिर्,    \n    अंतर्राष्ट्रीय मैथिली  परर्षदक गठि मैथिली  आ थमथिलरक  \nसिरांगीि विकरस लेल  भे ल  अथि। एवह हेतु  िखि  प्रिरसी मैथिल  \nिुटल  िथि तखि  थमथिलरक  मरँवटपर् हलचल  वकयै क िवह । \n  एवह हेतु  िरगर्ि यरिरक आयोिि अथि िरवहमे र्र. धिरकर् \nठरक ु र् संयोिक प्रिम अंतर्राष्ट्रीय मै थिली  सम्मेलि,र्रँची एिं श्री \nशंगेश थमश्र करिपुर् विम्ित्रलखखत करयाक्रमसँ पदयरिर  कर्तरह \nिरवहमे अथधकरथधक संख्यरमे सल्म्मत्रलत होइ । \n16.10.1993 कोइलखमे  भगिती पूिि एिं सरं ध्यमे मीबटिंग \nहोयत।   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n65 \n17 .10.93 सँ 27 .10.93 धरर्क पदयरिरक  गरम अथि - \nर्रमपट्टी, र्रंटी, सौर्रठ, सतलखर ,अर् े र्, पर्सौिी, बर्हर, बेिीपट्टी, \nत्यर ें ि, खखर्हर्, हसुआर्, उमगरँि, बरसोपट्टी, \nकमलपुर्,मलमल ,कलुआही , कर्मौली,उिौली , र्रििगर्, \nमंगर्ौिी आ अंथतम  ददि मधुबिीमे  एक ददिसीय मैथिली  \nकरयाकतरा -सम्मेलिक स् िरि गंगरसरगर् पोखरर् समय 12 बिे  \nददि । \n     प्रिम अंतर्राष्ट्रीय मैथिली  सम्मे लिक सम्पूिा गथतविथधक \nिितब  तत्करलीि मै थिली  पत्रिकर बरगमती  दरमोदर् टरइम्स \n(सम्परदक पंचरिि थमश्र)मे िपल  िल  ,तैं  हम एतय  पुिर्रिृत्रत्त \nिवह कर्य चरहैत  िी आ िैह अविकल  एतय  प्रस्तुत कय र्हल िी \n। िषा 01.अंक 02 िुलरइ  1993 । \n                    ----------------------------------- \nर्रँचीक पवहल  अंतर्र्रष्ट्रीय मै थिली  सम्मेलि \n             ------------------------------------------------ \nर्रँचीक श्यरमली कम्युविटी हॉलमे  आयोणित  दू  ददिसीय पवहल  \nअंतर्र्रष्ट्रीय मै थिली  सम्मेलिमे सिासम्मथतसँ संविधरिक आठम \nअिुसूचीमे मैथिलीक  स् िरि थमथिलरं चलमे  ददतीय  र्रिभरषर \nपदपर् मैथिलीक  स्िीक ृ थत, मरध्यथमक पर्ीक्षरमे मैथिलीक  \nअवििरया त्रशक्षि आओर् ऐथतहरत्रसक स् िल रूपमे  सीतरमढ़ी  , \nविक्रमत्रशलर ,द े िघर्, मुंगेर्,विस् फी ,उच् चैठ ,मवहषी , अहल्यरस् िरि  66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n,गौतमक ु ण्र्,िरिगंगर ,गरंर् े श्वर्स् िरि ,कवपलेश्वर् ,ठरढ़ी-समौल  \n,फरर्वबसगंि,त्रसकलीगढ़ आददक ें पयाटि स् िल घोवषत  कय \nतदिक ू ल  विकरसक पुर्िोर् मरँ ग कयल  गेल  । \nएवह प्रथतविथध सम्मेलिमे िेपरल  ,अमेरर्कर ,पखिम बं गरल  \n,उड़ीसर ,उत्तर्प्रद ेशक अथतरर्क्त बोकरर्ो , पटिर ,िमशेदपुर् \n,मुंगेर्,सीतरमढी  ,मधुबिी ,दर्भंगर ,समस्तीपुर्, हज़रर्ीबरग \n,घरटो, झुमर्ीथतलैयर, वगर्ीर्ीह,सहर्सर ,भरगलपुर् आदद  स् िरिक \nमैथिली  संस् िर  ओ मैथिली  प्रे मी शरथमल  भेल  िलरह  िरवहमे \nप्रमुख िथि र्ॉ ियकरन्त थमश्र ,बरबू  सरहेब  चौधर्ी ,िटरशंकर् \nदरस  ,शेफरत्रलकर िमरा ,अमर् े श िरर्रयि झर ,अमर् े न्ि क ु मरर् झर \n,भोलरिरि  झर, वहतिरि झर आदद  । \nथमथिलरंचलक  आर्ििंक ओ सरमरणिक पुिर्ििंमराि लेल  थमथिलरमे  \nक ृ वष आधररर्त औद्योवगकर्ि ,र्ोिगरर् ,पयरािर्ि ,पटौिी ओ \nबरवढ़  वियं िि ,कल  करर्खरिर, र् े ल सुविधर विस्तरर् , प्रिरसी \nमैथिलक  सहभवगतर  सड़क पि विकरस ,भूक ं प आदद  आर्ििंक \nसंर्चिरत्मक विषयपर् सरर्गर्भिंत शोधपूिा विचरर् व्यक्त कयल  \nगेल  िरवहमे प्रमुख िक्तर रूपमे  श्री चन्िशेखर् झर पूिा अध्यक्ष ओ \nप्रबंध विद े शक ,वबहरर् खविि  विगम ,BCCL विमाल  क ु मरर् गरमी \n,िर्ीय उपविद े शक ,पर्मरिन्द थमश्र पूिा अध्यक्ष पयरािर्ि \nपरर्षद,र्ॉ गुिेश्वर् झर ,वििय क ु मरर् खरि  ,ब्रि वकशोर् झर \nआदद।  \nसमरिक ेँ आधुविक विचरर्धरर्र ओ सुविधर उपलब्ध कर्यबरक  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n67 \nलेल  स्िी त्रशक्षर ,िरर्ी समस्यर,थमथिलरक  लोकोपचरर्, िैज्ञरविक \nवििे चि ,कलर  ,दहेि  उन्मूलि ,स्िरस् थ्य आदद  विषयपर् अत्रभमत \nद े विहरर्मे प्रमुख िलरह  िटरशंकर् दरस  ,र्ॉ िरइ झर,शेफरत्रलकर \nिमरा , गौर्ी थमश्र ,सरधिर खरं  ,विमालर  झर ,अमर् े न्ि क ु मरर् झर \nआदद  । \nमैथिलीक  ितामरि भरषरगत  स्स् िथतक प्चिंति मििमे र्ॉ ियकरन्त \nथमश्र ,बरबू  सरहब  चौधर्ी, र्रम इकबरल  लसिंह, र्ॉ इन्ि क ु मरर् \nचौधर्ी लूटि  ठरक ु र् आदद  । \nएवह समरर्ोहक स्िरगत अध्यक्ष विमाल  कुमरर् गरमी ,ओ \nसंयोिक र्ॉ धिरकर् ठरक ु र् िलरह।  सम्मेलिमे पररर्त प्रस्तरिक ेँ \nवक्रयरन्न्ित कर्िरक लेल  कतेको  उप सथमथतक  गठि कयल  गेल  \nिे र्रँची स्स् ित मुख्यरलयमे सहयोग लैत  िरंथित करि ददस  \nअग्रसर् होइत  र्हत। \nसम्मेलिक अध्यक्ष र्ॉ सुर् े श झर अिीत  ओ र्रिी झरक \nवक्रयरशीलतर सँग लक्ष् मी िरर्रयि लसिंह सुमि ,पूिरािंद परठक \nआददक  सहभवगतर  विलग  परर्त्रशष्ट अथि। \nप्रिरसक भेँट(कलकत्तर)क संपरदक  लूटि  ठरक ु र् ,थमथिलर  \nपरर्क्रमर (दर्भं गर) अविल  क ु मरर् झर, बरगमती  दरमोदर् टरइम्स \n(हिरर्ीबरग) क संपरदक  मिोि क ु मरर् झर मै थिली  पि पस्स्िक \nददससँ प्रथतविथधत्ि कयिे िलरह  । \nएवह अिसर्पर् सेिर थमथिलर  द्वरर्र प्रदशािी लगरओल  गेल  िल   68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n,थमथिलर  सरंस्क ृ थतक परर्षद बोकरर्ो अपि उल्लेखिीय  \nउपलस्ब्ध सथचि प्रस्तुत कयिे िल  । \nमैथिल  समरि ,कठमरंर्ुक प्रथतविथध अमर् े श िरर्रयि झर \nबतौलवि  िे एवह बर्खक  अं त धरर् िेपरलमे  एवह कोवटक सम्मेलि \nआयोणित  कयल  िरओत  । \n                        ( सरभरर् : बरगमती  दरमोदर् टरइम्स ) \n                       (ओवह समय र्रँची वबहरर् े क अं ग िल  ।) \n \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n69 \n१.५. अन्तर् ाषष्ट्र ीय मैथि ली परर् र् द् के र्  णजला, र्ाज्य आओर् \nओकर् कायषकताष क े र् वििर्ि  \n \nअंत र्र्रन्ष्ट्रय मै थिली   परर्षद ्       सदस्यतर  प्रपि  \nिरम--------------------------------------------------------------\n----------------- मोबरइल  िम्बर्- --------------------- \nईमेल  -----------------------------------------------------------     \nफोटो ------------------- \nव्यिसरय ----------------------------------------------------\nशैक्षणिक योग्यतर ------------------------------------------ \nवपतर / पथत  कर िरम --------------------------------------------\n---- \nिन्मथतथि --------------------------------------- िन्मस् िरि ----\n------------------------------------------    \nइ मेल  यदद  हो ---------------------------------------------------\n-------------------------------------- \nपतर - स् िरिीय – \nपतर  स् िरई ------------   \nसुझरि – \nएकर्र भरर्  फोटो खींथच  च् हरटसप यर इमेल  कर्ी \nसदस्यतर शुल्क-  िरर्षिंक १००/ आिीिि  १०००  रूपए    70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nUnion Bank of India, Shyamali, Ranchi    \n“Antarrashtriy Maithili Parishad “  S/B  \nA/C no. 480102010871415   \n \nAnd inform-    \n Dr. Dhanakar Thakur  on  Mo.  \n9430141788 ( whatsap/Telegram), \n9843376861   \nor email  dhanakar@gmail.com  \nBharatiya Mithila: \nMadubani Jila \nJaynagar, office secretary –Ramesh Jha  s/o \nLate Dr. Kamalkant Jha 9934098844 \nKapildev Kunwar, 9709522795 \nNarayan Yadav , -9939041116, Mithila Bal \nParishad (AMPk ekai) \nMadhubani - Pramod K Jha 7294926351, \nMithila Rajya S angharsh Samiti (AMPk \nekai) \n¬Dr. Gaya Prasad  Chaudhary 9431287158 \nJhanjharpur -A.K.Jha, advocate - विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n71 \n9631882130 \nAnanad K.Jha -9939041881,Katha Kumbh, \n(AMPk ekai) \nRampur-Sarisaopahi-Kalpkavi Umesh N \nKarn 8298055586- Mithilakshar Pracharini \nSabha  (AMPk ekai)  \nBenipatti- Kamal K Jha-9431628775 \nKaruna Bisaul -Via – Harlakhi- Madan Jha \n“Ghutnu babu”  7739795105 \nAkaur-Benipatti -Kameshwar Yadav -\n9199965475 , AMiP \nVill. Manharpur, Via - Harlakhai - Umesh K \nMandal 9572027820-  \nBagmatipur (Darbhanga) Jila \nRajiv Karn 9122308865 \nPrabhat Pratihast  9431474362 \nRambhadra Jha, 8579956015 \nMithileshwar Jha-9431858367 \nDr. Mamta Jha 9431329992,Mithila \nVidyarthi Parishad(AMPk ekai) \nDr. Dilip K Jha, Mithila Rajy Nirman  72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nSamiti(AMPk ekai) 943121930, Amlendu \nShekhar Pathk, MRNS(AMPk ekai),  \nNarmadeshwar Tiwary -Udyog Mithila \n933453992 \nPunyanand Jha, Mithila vyavsayee Manch -\n9431414087 \nAshwini Chaudhary, Mithila Patrakar \nManch, 8271581858 \nMukesh Jyotishi-7909077982 \n \nAkhilesh, Mithila Patrakar Manch (AMPk \nekai),9955704969 \nAnil Mishra,Mithila  Adhivakta Manch, \n(AMPk ekai) 9471498394 \nShobha Thakur, Mithila Mahila Manch, \n(AMPk ekai) 7050040846 \nPunyanad Jha, Mithila Vyavsayee Manch, \n(AMPk ekai) \nDr. Shravanji Shastri Mithila Sanskrit \nparishad Manch, (AMPk ekai)9431471653 \nSunil Thakur 9122335645, AMIP \nVill- Keoti,  Balaji-9006485697,AMIP  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n73 \n \n \nGandakipur(Samastipur) Jila \nVill- Dhurlakh(Kishanpur), Dr. Parmanand \nLabh 8292203799 ( Mithila Shiksha \nManch,AMP k ekaae) \nDalsing  Sarai - \nPK Jha Prem 7903675756, ( Mithila Shiksha \nManch . MithilaManthan,Alapur -AMPk \napt sangthan) \nUjiarpur- Md.Rahat hussain - 843461334, \nMithila Muslim Manch (AMPk ekai) \nBesandidih, Singia/Madhepura -Upedra \nPd. Yadav-9771292868 \nThahra Gopalpur(Vaini),Via - Pusa Rd. - \nRamkumar Jha, AMiP- 9430514809 \n \nKhudirampur(Muzaffarpur)Jila \n \nRamesh Thakur 7654348141 \nDr.Madan Mishra 9661886405  74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nShardanad  Jha, 9430555852,AMiP \nIndranath Jha, Mithila Sanskrit \nParishad(AMPk ekai) \nAmarnath Jha, Maithili Shikshak Manch \n(AMPk ekai) 7903121450 \nVishnukant Jha  9334909576  \nPraveen Mishra -  9430439020  \nIndranath J ha, Mithila Sanskrit Parishad \nParishad(AMPk ekai) \n9835048753 \n \nSitamarhi Jila \nDr. Basant K Mishra-9006012634 \nManechowk -Devkant Jha \n \nVaishali Jila- \nJandaha -Pawan Kumar Jha 9931627966 \nMahnar ,Vill. Thanpur,Manoj  Kumar \nYadav,AMIP-9939172149 \nBegusarai Jila \nSushant s/o Prof.Gaurinath Jha ‘Bhaskar -, \n9905219391  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n75 \nVill.P.o. Gaura – s/o Ashok Kr. Pathak -\n8298879628 \nSimariaghat ,Sarvmangala Peeth, \nKalisthan, -Dinesh Kumar Singh ,AMIP  \n9430418898  \nTeghra- Randhir-9771825413 \nKhagaria Jila  \nPrabhakar Jha -9934685055 \nDharmendra Yadav -9431418151  \n \nMunger Jila \nAnmol Jha  9431267985 \nJamalpur- Dr. Martand Mishra 7870007858 \nVill. Dashrathpur - DNJha 9504905672 \nVill. Kuangarhi,Via- Tarapur- Brahmannad \nJha \nShekhpura Jila - Satyanarayan Singh  \n9931413079 \nBhagalpur Jila – \nMihir K Jha ‘Suman’-9199807493 \nJayprakash Jha 9431498171  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nMahesh Jha 9934779819 \nAlok Yadav 9234828161 \nSabour –Ramashankar dutt Jha,  Manit \nMishra-99318874132 \nJhandapur( Bihpur) -Awadhesh Paswan -\n9934651532 \nThana Bihpur - Dr. Subodh  Paswan -\n9955902144 ,AMIP \nBanka Jila \nManoj Jha 9576209178, 7488676014 \nSaharsa Jila \nDr.Lalpari Devi-9431627473 \nArvind Kumar ‘Neeraj’-9304851913 \nDr. Ranjit-9471408611 \nDr.Vinay Chaudhary-9835878200 \nVivekanand Jha-9939123309,AMIP, \n \nBangaon - Suman Samaj 9122300063, \nMRSS(AMPk ekai) \nBibhuti 9507842832-Yuva Mithila(AMPk \nekai) \n  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n77 \nSupaul Jila \nHemkant Yadav, MRSS ( AMPk ekai) \n9471214880 \nS. N. Yadav 9431091486 \nBalram Thakur 9472497388, AMIP,  \nVill. Hulas-Kailash Yadav 9431244415 \nHulas- Munnaji- 06471-250647, 244475 \nMadhepura Jila \nDr.Arun Yadav 8544377101 \nDr Ashok K Yadav 9431084535- \nMRSS(AMPk ekai) \nSigheshwar Yadav 8969754895-, AMIP \nKatihar Jila  \nNarayanji Jha-9431260030,   \nRandhir Mihra 94312297 \nPurnea Jila \nBM Thakur 9431625223 \nPravin Jha -9430005803 \nDr. Rameshwar Mishra--9430969181 \nKishanganj  Jila   \nGopalji Mishra-9431232333  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nArariya Jila \nSitaganj(Forbesganj)-Mangan Mishra \n9973269906 \nVill. Ramai -Sudhir Nath Mishra - \n9471176875,AMIP,  \nDr. Kapileshwar Pd. Sinha-9304269788 \nK  N.  Yadav 9955999170 \nMeryganj(Raniganj)-Abhay Shankar Jha \n9334842306 \n \nMaithili speaking Jharkhand \nGodda Jila \nSarvjeet Jha,9430187728 \n \nDeoghar Jila \nO.P.Mishra-9835174005 \nDr. Vijay Shankar -9431943949 \nBabhangam-Radhakant Tiwary -\n9931155287 \nDumka Jila \nDr.B. K.Mishra- 9431547719 \nGauirkant Jha 9431150184  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n79 \nPakur jila \nDr. Seetaram Singh-9431367869 \nJamtara Jila \nMahendra Choudhary-9431518727 \nJHARKHAND \nRanchi jila- \nSushil K Mishra 9835351268 \nAjay Jha 7004780580 \nSanat Kr Jha 9934344018 \nSuresh Mallik 9431358478 \nPushpa jha  9304797318 \nChandraprakash Jha,0651-2240698 \nDr. Guneshwar Jha-9430115978, \nD.Mishra,IAS(retd.), 9431180424, \nKK Thakur 9431396932 \nMaheshwar Sah-9835111528 \nGanga Pd.  Yadav 9431073279 \nBishwambhar Jha-9431109737 \nDr. Madan Jha 9431597175 \nS.K.Jha  9031272003 \n K.K.Thakur 9431354640  80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nDr. Radhakant Mishra-9431371538, \nDr. R.K. Jha 9431187262,  \nChandradev Jha  0651-2482032 \nMahidhar Jha- 9939505223 \nRadhakant Jha,0651- 2290031 \nSripati Yadav(Pahlwanji) -9608397141 \nFulhasan PP \nGanganath Jha-9470944772 \nSatish Chandra Mishra -9470522414, 0651- \n2461831 \nRudrakant/Abhay-9835334045,/ \n9431350465 \nSanjesh Mohan  Thakur-\n9431577530,0651,Mithikla Seva Manch \n(AMPk ekai) \nSanjay-8051670111 \nHemkant- 9934205532 \nVineetji-8102344372 \nR C Jha, -9431747551 \nBindeshwar Jha, 9709128672 \nMK Mishra, Morhabadi 9431585015 \nKamal Kishore Thakur 9955158246  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n81 \n \nMURI \nShyamanand Jha- 9234444019, \nK.D.Sahu-06522-222845 \n \nSaraikela-Kharsawan Jila \nGanga Sharma, 9431111645 \nAmarnath Jha-9470126679 \nShankar Jha ‘Shastri’- 9431067121 \nSK Jha ‘Bhagwanji’-9430735907 \nGopiraman Chaudhary-9334804564 \n \nJamshedpur jila \nAshok ‘Abichal’ 9006056324 \nRabindra Chaudhary 8986813982 \nLaxman Jha 9431302272 \nPramod Jha- 9334612826  \nAmlesh Jha- \nKrishnmurari Jha- 9199296606 \nM.C. Madhukar-9431183951 \nPavan Jha-  8051067660  82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nJatashankar Jha- 9431330577 \nAmarjeetnath Mishra -9334207606 \nRajiv Jha9431183708 \nKailsh Jha, AMIP-9431345366  \nRajesh Jha,AMIP-8409200807 \nBokaro Jila \nAmirinath Jha ‘Amar’-9431586643  \nB.N. Jha -9304741698 \nK.K.jha- 8986872662 \nDhanbad Jila \nD.Jha 9431121936 \nNK das 9234718522 \nSibes K. Jha 9525174683 \nPravin Jha- 8877251821 \nS.K.Jha ‘Netaji-9431119008 \nAshish Jha, S.K.Jha ‘Netaji-9431119008 \nPrsamod K Jha 9430766379 \nSINDRI \nMintu 9308092985 \nNIRSA-Khagesh Thakur-9386326429 \nMEDININAGAR Jila-S. N. Jha \nKhunti jila  -R. Mishra- 9431546629  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n83 \n \nBIHAR \n \nPatna- Narendra Kr. Jha 9835067866 \nUmanath Mishra-9939099036 \nAmlendu Mishra-9507917247 \nNabendu Jha- 9431881763, \n \nW.B.-Asansol -AN jha 832750098 \nPoonam Jha \n \nArunachal Pradesh-Dr.Ashok Kr.Jha \n \n \n \nCHHATTISGARH \n Bhilai- S.N.Mahto,9934914944 \nRaipur-S.N.Pathak, \nUgresh Jha- 8251030001 \nU.P. \nP.C.Thakur- 9415419421  84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nKK Mishra -8318409641 \nLucknow-R. C. Mishra-9450359853 \nVaranasi -A.K.Mishra-9415393600 \nPrayagraj-Bidhukant Mishra  9935048865 \nUP_NCR \nGreater  NOIDA -Santosh Jha  7678305262 \nGatinath Jha- 9899644565 \nKhora -Pt. Basukinath Jha-9350112184 \nNOIDA- BK Jha-9650250274 \n \nDELHI_NCR \nTN jha Mandavali  9899239807 \nJatashankar Mishra- Dwarka -9717996280 \nKK Mishra Dwarka  -9868963743 \nKislay-Mithila Kala Manch (AMPk ekai) \n8051662207 \nKeshav jha -9818574662 \nPt. Ranjit jha  9999887118 \nV K Jha, Yuva Mithila (Ampk ekai) -\n9971219520 \nAnil Sah—9958085330 \nGhanshyam Thakur_9313581106  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n85 \nSuman Thakur,Kirari8750655008, \nRAJASTHAN—Jaipur  \nAshok Thakur,-8107209740 \nMAHARASHTRA -Mumbai \nAmit Jha  9930767440 \nShailendra K Jha 9820858184 \nPUNE-  \nArjun Mandal, 9324287814 \nDhirendra jha, 9422035017, 020-26691296 \nSunil Kumar jha, e -mail:jhasunil@gmail. \ncom \nHarshwardhan Mishra-9970255688 \nGOA \nSC Thakur-9823019733 \nUmesh Kr.Karn- 9423835004 \nBaby  d/o LNS Suman 7875240717 \nKarnatak \nBangalore \nAmaranth Jha, 9845202215 \nVicky- Secy AMP, BNg8884514433 \nAnil Mishra-9470960731, 8861640746  86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nSanjay - 9886944791 \n \nTelangana- \nHyderabad \nVinod Mishra-9912058009 \nJyotiprakash lal-9885909461 \nAndhra Pradesh \nVisakhapattanam \nVikashchandra J 8309425351 \nTamil Nadu \nManoj J- 9600176471 \nShankar Jha 044- 24793280( \n \nNEPAL \nNepaliya Mithila \nJanakpurdham- \n Gram-Marari,Jilla-Sirha -Prof.Umesh \nKr.Jha’Lalan’, \nKathmandu/Biratnagar-RamrijhanYadav,  \n9430558266 \nRajbiraj -Karuna Jha \nYahoogroups-  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n87 \nMithilapremi@ yahoo.co.in \nMithila_vasi@yahoo.co.in \n \nUSA \nCalifornia, CA 92633(USA)- Dr.Manikant \nThakur  \nmanithakur@sbcglobal.net \nPhoenix,AZ 85048(USA)- A.Jha’Bakshi’-\njha_amar@yahoo.com \n \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.६. अन्तर्ाषष्ट्रीय बनाम अन्तर्र्ाष्ट्रीय क े र् संदर्षमे संस्िा एिं \nअन्य देशमे एकर् उपस्स्िथत \n \nNEPAL \nNepaliya Mithila \nJanakpurdham-Rajeshwar Sah \nMaithil(Nepali),-00977-041-521083, 523083, \n9744020604 \nGram-Marari,Jilla-Sirha -Prof.Umesh \nKr.Jha’Lalan’, \nKathmandu/Biratnagar-RamrijhanYadav,  \n9430558266 \nRajbiraj -Karuna Jha \nYahoogroups- \nMithilapremi@ yahoo.co.in \nMithila_vasi@yahoo.co.in \nUSA \nCalifornia, CA 92633(USA) - Dr.Manikant \nThakur  \nmanithakur@sbcglobal.net \nPhoenix,AZ 85048(USA) - A.Jha’Bakshi’-\njha_amar@yahoo.com  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n89 \nUK \n1. Antarrashtriy Maithili \nParishad_Ranchi 20.6.1993 and its affiliates \nviz.(Bold running) \n2. Mithila Rajya Sangharsh Samiti (21 -\n23/12/1994 MRSS Niyamavali banawl, \nChunchun Mishra visited Ranch i \nresidence. At Chetna Samiti \nbuilding_Patna,  Paush Shukl \n7,2051(8.1.1995) (Mithila Rajya sangharsh \nSamiti founded  with Jaikant babu as its \npresident( though could not be declared by \nme when Vivekand GSecy Chetana samiti \nhad hot words with me when he ask ed all \nto go work for Yugeshwar Jha, candidate \nfrom Benipatti and I could declare his \nname only on 8.1.1996 at Madhubani in II \nAntarrashtriy Sammelan)_ Sammelan \nMadhubani _I_8 -9.6.2014, Rajnagar_II \n20.4.2016 \n3. Maithili Sandesh_ 13.10.1994_first  90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ncopy released__40  issues published  \n4. Mithila Patrakar Manch_conceived in \n1995, first function Darbhanga  22.6.2017  \n5. Mithila Vanijya Chhatra Parishad_ \nRajendra Chhatravas, Kolkata_26.1.2001 \n6. Mithila Vidyarthi Parishad_ \nSaharsha_Falgun Shukl 2,2061(12.3.2005)_  \nadhiveshan Jalan College, DBG_26 -\n27.8.2015 \n7. Mithila Sewa Manch (Ranchi_ 2008) \n8. Mithila Party banak \nchahee(31.3.1996),_1.4.1996 12 \nvidhansabha , 3 loksabhak sambhav \nummedvar(Jhanjharpur-Dr.Jaykant \nMishra, Madhubani -Dr. Dhanakar \nThakur,Darbhanga- Udayshankar Mishra) -\nAbhash Chatterjee, retd IAS k vicharneek \nlagal je bahut purv pratyashee k ghoshna \nho.  16.2.1996 s hamar divorce case \nMadhubani me open bhay gel aa yojna \nchaupt_ 3.4.1996_Bhartiya Mithila Janta \ncongress/Dal/Party/Parishad- BMJ  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n91 \nParishad neek r aht . 8.6.1997_ Abhash \nChatterjee k sahmati Mithila Hindu \nDemocratic Party banbay lel_ antatahy \nghoshit bhel _ Mithila Vikas Party  \n(Muzaffarpur Vishnukantji s \nvichar_4.10.2008, Kajubabu dera,Lalit \nMohanThakur s Arariya  me \nvichar_18.12.2007,  Patna Pustak  mela me \nbanal 13.12.2008), je antatah Akhil  Bhartiy \nMithila Party (17.9.2010 regd)_(since \n23.6.2013, Bihat cut off  from AMP ) tahi lel \nfer, \n9. Aadarsh Mithila Party( 26.3.2014 \nregd. 56/2014/PPS -II), Begusarai_II \nadhiveshan_24-25.3.2017 \n10. Mithila Kala \nManch_Devghar_24.11.2013  \n11. Mithila Rajya Nirman Samiti, \nJhanjharpur,Bhadav Krishan \n5,2070(25.8.2013)I, madhepur_28.9.2013, \nMadhepura_II_15.12.2013,  92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nDarbhanga_III_22-23.12.2015 \n12. Mithila Bal Parishad, Chakia, \nBegusarai_14.12.2013 \n13. Mithilakshar Prach arini \nSabha_Darbhanga_23.12.2013 \n14. Yuva Mithila_ Bangao, \nSaharsa_Baishakh Shukl 9,2072(24.4.2015), \nDelhi_24.4.2016 \n15. Katha Kumbh _ 1.3.2015, \nRahua(Madhubani) \n16. Mithila Sanskrit Parishad_  Chaitr \nShukl 11,,2073(17.4.2016), Udghatan \nYajynavalkya Chhtra vas, KSSDU, \nDarbhanga \n17. Udyog Mithila_ \nSimariaghat_25.11.2015 sweekriti , \nUdghatan ,Darbhanga_ Chaitr Shukl \n11,,2073(17.4.2016) \n18. Mithila Adhwakta Manch_2.10.1994, \nChadraprakashji,Ranchi,  kintu udghatan \nLaheriasarai court,  Darbhnaga_16.10.2016 \n19. Mithila Shiksha  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n93 \nManch_Simariaghat_25.11.2015 sweekriti. \n16.10.2016, Misartola  Darbhanga. Pratham \nkaryakram, \n20. Mithila Mahila \nParishad_Darbhanga_20.10.2016 pratham \nkaryakram \n21. Mithila Vyavsayee Manch_ \nDarbhanga_20.10.2016  pratham \nkaryakram \n22. Mithila M uslim Manch_ \nPatepur(Samastipur)_20.11.2016, First \nconference 20.7.2017 \n23. Mithila Dalit Manch(under process) \n24. Maithili Shikshak \nSangh_Muzaffarpur_ 26.3.2017 k vichar \n25. Vachaspati  Pustakalay_Ranchi \n_8.3.2012 \n26. Mithila Sahityakar \nParishad_31.3.2017 k Ghoshana  \nBuddhinath Jha, Bokaro,9471158641, \nAbhay Shankar Jha, Raniganj(Araria)  94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n7259612553, Dilip J Madhubani \n9430989449 \n27. Santhal Pargana Mitra Mandal ¬¬_(at \nRanchi level) -Bisua(New Year 14 April \nheld once) \n28. Purnea Mitra Mandal_(at Ranchi \nlevel)-Holi Milan held once in Vandana’s \nhouse \n29. Saharsa  Mitra Mandal_(at Ranchi \nlevel)- 28.1.2006_Nageshwar Jha dera, Holi \nMilan held once in Bariatu and Laxminath   \nGosai n jayanti in my house \n30. Tirhut  Mitra Mandal_(at Ranchi \nlevel)- Holi Milan held once(8 ..2.2011?)  in \nHarmu in Trivediji’s house \n31. Samastipur  Mitra Mandal_(at Ranchi \nlevel)- Holi Milan held once in Madhukam \n32. Mithila Adhivakta Lipik Manch - \nMadhubani 26.4.2018 \nFounded/ Revived other organizations \n(than AMP units) by Dhanakar Thakur \n1. Maithili Manch,  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n95 \nHarmu_Founded_21.12.199 7(jahi me  bad \nme Jharkhand hamra dwara 2000 me jodal \ngel) \n2. Vidyapati  Smarak Samiti, Rranchi \n_Revived_by sending 217 postcards  on \n31.12.1993 and calling a meeting at the \nresidence of IN Jha in Jawaharnagar \ncolony, Ranchi on 16.1.1994 \n3. Maithil Sangh, Chennai_Founded_ _ \n21.1.1996 at Hotel Annapurna, Nr.Chennai \nEgmore station ( had visited door to door \nduring 18-21,1995 at Velankini etc. staying \nat the IIT, Chennai as a guest of Shrish \nChoudhary for it) \n4. Mithila Sa nskritik Parishad, \nVisakhapattanam _revived_6.2.1993, \n15.6.2002 \n \nअपि मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com \nपर् पठरउ। \n  96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.७. अन्तर् ाषष्ट्र ीय मैथिली परर् र् द् आओर्  थमथि ला के र्  नि \nचेतना  \n \n \nप्रथतज्ञर- \nसिाशक्क्तमरि पर्मेश्वर् एिम अपि पूिािसभक स्मर्ि कए हम \nप्रथतज्ञर कर् ै त िी वक हम अंतर्रष्ट्रीय मैथिली  परर्षद ् क करयाकतरा  \nिी आओर् अपि थमथिलरक  पविि धमा, संस्क ृ थत तिर भरषरक \nसंग अपि र्रष्ट्रक सिरांगीि उन्िथतक लेल  सभ करया हम \nप्ररमरणिकतरसं वि:स्िरिा अपि बुत्रद्धमत्तरसं तिर ति मि धि \nपूिाक आिन्म कर् ै त र्हब।  \nिय थमथिलर।  िय मैथिली।  \nA)  AMP Conferences: &   MWTC  Summary \nof the Antararshtriya   Maithili \nSammealanas (International Maithili \nConferences)  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n97 \nand Mithila/Maithili Workers' Training \nCams (MWTC) by the Antarrashtriy \nMaithili Parishad(AMP)  \nSummary of the Antarrashtriya Maithili \nSammelanas by the Anatrarrashtriya \nMaithili Parishad \nNo. Date/s Place/s Theme/s Chief \nGuest/s CONVENOR/s \nI  June 19-20, 1993   (Ashadi Amavasya,         \n2050 Vikram    Samvat)  Ranchi\n Mithila’s   Industrialisation; Flood \ncontrol and irrigation; \nEnvironment \n protection, Small-scale industries; \nDowry prohibition, Status o f Maithili, \netc.Antarrashtriy Maithili Parishad, \nfounded on 20.6 Dr. Jaikant Mishra \nBabusaheb Choudhary \nCS Jha \nMN Jha \nParmanad Mishra  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nAmresh N Jha Bharati \nDr .Dhanak \nr Thakur, \nDr.Suresh Jha ‘Ajit’, NK \nNo.Dates \nGami, LN Singh’Suman’ \nII Jan. 07-08,1996 Madhubani  \n Mithila’s Industrialisation; Flood \ncontrol and  irrigation; Earthquake \nprotection, Small -scale industries; Mithila \nRajya Sangharsh  Samiti President  Dr J K \nMishra was declared (by AMP president Dr \nDhanakar Thakur) Pradeep Maitiliputra \n(Bhogendra Jh a in the audience, did not \ncall him as the election was  eminent and \nhad not called any political leader)\n Dr..Dhanakar Thakur ,Shringesh \nMishra.Chunchun Mishra \nIII Apr. 13-16, 1997     Nepali Mithil  \n( Marar ,Sirha, Lahan, Janakpurdham)   \n Kavi Goshthi-Marari , \nVidaypati Parv, Lahan  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n99 \nRaja Salhesh Mahotsav - Sirha was made \nState festival Ramlakhan Ram ,Rambilas \nYadav, Dy. Speaker,  Parliament, Nepal, \nPt.Sundar Jha ’Shshtri’ , Indranand \nJha,USA   Umeshchandra Jha ‘Lalan; \nIV Dec. 27-28, 1997 Rourkela  Floods in \nMithila  Dinesh K Mishra, Pt.Sundar Jha \n‘Shshtri, Janakpur \nIndranand Jha,USA Prafull Chandra Jha \nV  Apr. 14-15, 1998  Katihar   \nTarique Anwar,MP Narayan Jha \nVI Dec. 26-27, 1998 Chennai Agni \nshapath for Maithili in VIII Schedule, Good \nnumber from Nepal Sahaji, ONGC, \nIndranand Jha,USA \nDinesh Ch Thakur, Patna Chandrakumar \nThakur \nVII Jan. 08-09, 2000    Jamshedpur\n Flood control  and industrialization \nin Mithila   Bhogendra Jha, \nRadhananadan Jha,Dinesh K Mishra,  100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nArvind K Sinha(Film \ndirector),.Dr.B.P.Singh. Dr Ka mlakant \nBhandari,  Dr.Devendra Jha,etc Pashupati \nJha,Arun K Jha \nVIII Dec. 23-24, 2000   Biratnagar \n(Nepali Mithila)   Tourism in Mithila \nregion(Nepal and Bharat),I Demanded of \nMithila state in Nepal before great leaders  \nrural ladies in despite curfew-like situation\n Jhalanath Khanal(later PM,Nepal);  \n.Teekaram Panthi Bhanubhakt \nPokhrelRamnarayna Yadav, Mahesh \nRegmi, Rameshchandra PaudelI Ramrijhan \nYadav \nIX Nov. 10-11, 2001   Saharsa   \nRoadmap of  Mithila State  in India \n Amrendra  Mishra \nDr.Shrishtidhar Jha, \nDr. Mayanad Mishra, Rameshchandra \nsingh Mohan Yadav \nX Feb. 01-02, 2003   Dhanbad \n Maithili in JPSC ,  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n101 \nMithila State  in India  demanded \n Pashupatinath Singh, Baccha Thakur, \nChhotelal marandi Dr.Vidyanath Jha’Vidit’\n Yaduvir Jha \nXI    Nov. 22-23,2003    Dalsingsarai\n Maithili in VIII Schedule  \nRamlakhan Ram ‘Raman’ Satyanarayan \nmahto \nXII Oct.02-03,2004  Muzaffarpur\n Leaders of many parties supported \nMithila State, Muzaffarpur  be renamed \nKhudirampur Tarakant Jha, \nDr C P Thakur,  \nDevesh Shukla, Bijendra Choudha ry, \nSuresh Sharma Jaunarayn Nishad, \nHarendra Kumar Vishnuknt Jha \nXIII Sept.24-25,2005  Jaipur 100 \nyears of Maithili Journalism Girdhari \nLal Bhargava Klicharan Sarraf Dr.Jaikant \nishra  Dr.Mahendra Narayan Ram,Suman \nSharma Ashok Kumar  102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nThakur,Gandhwari \nXIV May 27-28,2006   Simariaghat\n Clean Ganga Movement, \nKumbh there in 2012 demanded\n Swami Chidatmanji Dr.C.P. Thakur, \nRajendra Singh Ashok Kumar \nThakur,Gaura \nXV Jan.6-8, 2007    Bangalore\n Mothertongue protection Dr.U R.  \nAnanathamurthy Prof.Krishna Kumar, UK\n Dr.Dhankar Thakur, Ghanshyam \nMishra,   Radheshyam Mishra, BN Jha \nXVI Nov.4-5,2007 Goa    Maithili & \nKonkani,Goa’s establishment by Maithils\n BK Jha,Ujjawal Mishra Umesh \nNarayan Karn \nXVII April 27-28,2008 Purnea  \nSeminar -Harimohan Jha,Mithila's flag \ndecided  Dr.Birendra Mohan \nThakur \nXVIII Dec.21-22,2008 Delhi Koshi floods, \nFor Mithila State  dharna Gaurishankar  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n103 \nRajhans, Prabhat Jha, Sanjay Jha, Anil \nMishra Kripananad Jha (left \nunceremoniously) \nBhavesh Nandan \nXIX  April 12-13,2009   Kathmandu\n Mithila state in  N epal, Historic \nprocession for it ,PM,Nepal  announced \nstates  on language  and ethnicity; PM, \nPrachanda \nJayprakash Gupta Mahendra Paswan \nDr.Ramavtar Yadav,  Parmeshwar Kapadi \nDhirendra Premarshi  Ramrijhan \nYadav \nXX Dec..20-21,2009  Kanpur     Seminar \non  Surendra Jha 'Suman'  Shriprakash \nJayswal  Premkant Jha \nXXI Apr  24-25, 2010   Araria\n Seemanchal nai Purvi Mithila Md. \nIsrail Rain,MLC  LN Mehta,MLA\n Sudhirnath Mishra \nXXII Jan.  29-30, 2011   Mumbai  104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n Seminar on Yatriji, Mahila Sammelan \n Raj K. Purohit, Pres ident, BJP, \nMumbai  Chakradhar Jha(left later on) \n  XXIII  June  25-26, 2011  Jaynagar   \nMithila State Baleshwear Bharti, MLC, \nRamlakhan Ram 'Raman'  MLA, \nBinod N Jha, MLA, Umashakar  Gupta, \nMLA, Arun \nShankar Pd. MLA  Dr.Kamalkant Jha \nSatish Chandra Mishra \n  XXIV  June.26-27, 2012 Seetaganj  \n(Forbesganj)  \n Mithila  State Action Committee formed; \nA big delegation from Nepal _Karuna Jha, \nDr SN Jha etc.  LN Mehta Sudhirnath \nMishra \n XXV December 22-23, 2012  \nMadhepura  Mithila State   \nDr.Ashok K Yadav Yogi Janak  Kushwaha \nXXVI Nov. 23-24,2013 Deoghar  Mithila \nstate   Krishnanand Jha OP Mishra \nXXVII Dec. 22-23, 2014 Darbhanga   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n105 \nMithila state in India and  Nepal  \nRamchandra Jha. ex- Minister, Nepal  PC \nThakur,Jalwad \nXXVIII   April 15-16,2017  Mumbai\n Several seminars   Amit \nMishra \nXXIX  Nov. 25-26, 2017 Janakpurdham \n  Rajeshwar Sahu Nepali \nXXX  Aug.11-12,2018 Ranchi  Silver \nJubilee  Kamal Kishor Jha \nXXXI  Dec .16-17,2018 Bhagalpur Mithila \ndemanded with Ang which remained \nalways with Mithila. Dr.Leelachand \nSaha,VC Mihirmohan Jha ’Suman’ \n XXXII Dec.25-26,2019  Bisfi Vidyapati\n Mithila state Haribhushan Thakur \n'Bachaul' Rajiv Karn \n XXXIII April 24-25,2022 Mahishi  \n Mithila state Dr. Shrishtidhar Jha \n Krishnakumar Jha \n      106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nJharkhand State  AMP  conferences \nI    Deoghar                                  24.8.2003 \nII  Bokaro                                      4 .4.2004 \nIII  Jamshedpur                             5.3.2006 \nIV  Bokaro                                     4.4.2010 \nV  Jamshedpur                             19.9.2010 \nVI  Sindri                                       14.9.2013 \nVII  Bokaro                                    21.8.2016 \n \nMithila Mahotsav, Jamshedpur - Jan 27 -28, \n2008, March 30-31, 2013 \nSummary of  Maithili  Workers Training \nCamps (MWTCs) of Antarrashtriy M aithili  \nParishad  \n \n \n Mithila/ Maithili  Workers Training \nCamps (MWTCs) of Antarrashtriy Maithili  \nParishad \n \nSummary of  Mithila/ Maithili Workers \nTraining Camps  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n107 \nNo.     Dates   Place    District   \nTrained No. Convenor  \n1 April   01-04, 2001    Jaynagar\n Madhubani     31 Dr.Kamalkant \nJha \n2 May   04 -06, 2002 \n .Ajnaul,Dalsingsarai Samastipur \n 24 Satyanarayn Mahto \n3 May    08-11, 2002      Sukhsena\n Purnea  26 Lalit Rang \n4 June     27-30, 2003 Ugna \n(Bhawanipur)   Madhubani   15 Dr. \nJishnudutt Mishra \n5 Sept.    12-15,   2003  Narayanpatti   \n Madhubani   35 Mohan jha \n6 May     07-10, 2004  Ranchi\n Ranchi 12 Dr.Dhanakar Thakur \n7 Sept.  24-27, 2004   Manechowk  \n Sitamarhi   25 Umakant Jha \n8 Oct.   22-25, 2004     Kuangarhi      \n Munger  72 Brahmanand Jha  108 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n9 Oct.    24-27, 2004    Dumaria-  Motia \n Godda   91 Keshav Mohan \nThakur \n10 April     22-24 , 2005 Ranchi     \n Ranchi      32 Dr.Dhanakar Thakur \n11 Dec.   22-24, 2005   Hulas (mother \nExpired  \nat Ranchi on 24.12.2005)  Supaul  31  \nKrishna Jha 'Munna' \n12 May  25-28, 2006   Simariaghat   \nBegusarai 23 Sarvamangala Ashram \n13 Oct.   9-12, 2006     Parsa   \n Madhubani  9 Dr. PKP Pandit \n14 Dec. 6-9,  2008 Ranchi Ranchi\n 9 Dr.Dhanakar Thakur \n15 May 23-26, 2009 Jhandapur \n Bhagalpur 10 Vinay Tarun \n16 Aug  30-Sept.2, 2009 Nanaur  \n Madhubani  4 Akhilesh Jha \n17 Sept. 17 -20, 2009    Bhairabsthan   \n Madhubani  22 Anand K Jha \n18 Nov. 1- 4, 2009    Dhamiapatti विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n109 \n Madhubani  32 Dr.Kamalkant \nJha \n19 Dec.  23-26, 2009       Burari Delhi\n 20 Ghanshyam Thakur \n20 Apr.        1 -4, 2010     Khora\n NOIDA 29 Rambhadra Jha \n21 May  8-11, 2010 Akaur      \n Madhubani  34 Kameshwar \nYadav \n22 Feb.26-27, Mar.15-16 ’11  Dalsing \nSarai    Samastipur  24 P K Jha \n'Prem \n23 Dec. 24-27, 2011    Vidyapatinagar  \n Samastipur   8  Ganesh Giri \n24 Jan  17-20, 2012       Sarisabpahi \n Madhubani  19 Umesh N Karn \nKalpkavi \n25 March    6-13, 2012  Ranchi\n Ranchi 17 Dr. Dhanakar Thakur \n26 March  23-26, 2012 Raniganj   \n Araria  36 Abhayshankar Jha  110 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n27 April    5-8,2012 Munger Munger\n 26 Mithila Parishad \n28 April 28-30, 2012  Padma\n Madhubani  26 Baidyanath  \nThakur \n29 May12-15,2012 Gandveeshwar\n Madhubani  27 Ashok K Jha \n30 June 22,24-26,2012   Saurath\n Madhubani  18 Shambhunath \nPanda \n31 Aug 10-13, 2012 Tarauni Darbhanga \n 17 Vijay K Jha \n32 Oct. 25-28,2012   Jhanjharpur\n Madhubani 13 Anand K Jha \n33 Oct. 25-28, 2012    Madhepur \n Madhubani  18 Dr. Umesh \nThakur \n34 Nov.10-13, 2012  Pupari\n Seetamadhi  8 Vijay    Kumar \nThakur \n35 Nov.11-14, 2012   Benipatti\n Madhubani  4 Kamal Kishor  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n111 \nJha \n36 Nov.11-14, 2012  Dhakjari\n Madhubani  13 Ugreshchandra \nJha \n37 Nov.11-14, 2012  Madhubani \n Madhubani  5 Pramod K Jha \n38 Nov.11-14, 2012    Rahika\n Madhubani  11 Nilambar Jha \n39 Jan 26-29, 2013  Gauda Begusarai\n 26 Ashok K Thakur \n40 Jan 26-29, 2013  Teghra Begusarai\n 10 Randhir \n41 Jan 26-29, 2013 Rani Begusarai 26\n Ashok Pathak \n42 April12-14,2013 Pindaruch Darbhanga  \n 13 Shivshankar Choudhary,Ex \nMilitry School,WB \n43 Oct 26-28,2013 Barbetta\n Samastipur 12 Dr.Sudishtha \nChoudhari \n44 Jan22-25,2014 Rajbiraj(Nepal) 112 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n Saptari 31 Karuna Jha \n45 Feb 8-11,2014 Roopnagar\n Darbhanga 30 Gandhiji \n46 Apr12-17,2014 Bande\n Samastipur 14 Pandeji \n47 April 13-18,2014 Patori\n Samastipur 20 Keshav  \n48 May 10-13,2014 Akha Samastipur\n 21 Shivshankar Choudhary \n49 June 9-12,2014 Singhwada\n Darbhanga 36 Rajeev Karn \n50 June 12-15,2014 Ojhoul Darbhanga\n 7 Amlendu Mishra \n51 July 12-15,2014 Fulhar\n Madhubani 19 Umesh K. \nMandal \n52 Aug21-24,2014 Bhramarpur\n Bhagalpur 19 Deepak Mishra \n53 Aug24-27,2014 Bangaon Saharsa\n 21 Suman samaj \n54 Aug 27-30, 2014 Kothia\n Madhubani 41 Anand K Jha  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n113 \n55 Aug 30-Sept2,2014 Nabada\n Darbhanga 19 Dr.Mamta Jha \n56 Sept 6-9,2014 Manoharpur\n Madhubani 8 Umesh K \nMandal \n57 Sept.6-9,2014 Saharghat\n Madhubani 6 Umesh K. \nmandal \n58 Sept.7-10,2014 Gangour\n Madhubani 21 Umesh K. \nMandal \n59 Sept.9-12,2014 Kamlapatwadi\n Madhubani 29 Ghutanu Jha \n60 Sept. 12-15,2014 Mahinathpur\n Madhubani 20 Swtalambaar \nJha \n61 Sept. 15-18,2014 Kalapatti-\nSisbair Madhubani 21 Bhola \nMishra \n62 Sept. 18-21,2014 Ramai\n Araria 26 Sudhirnath Jha  114 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n63 Sept.21-24,2014 Kewati Darbhanga\n 14 Balaji \n64 Oct.2-6,2014 Darbhanga\n Darbhanga 8 Rajeev Karn \n65 Dec. 13-16, 2014 Alapur Begusarai\n 29 Acharya Sudheer \n66 Dec. 28-31, 2014 Jamalpur Munger\n 12 Dr.Martand Mishra \n67 Jan.16-19, 2015 Mahanpur, Harlakhi\n Madhubani 16 Umesh K \nMandal \n68 Feb 26-March 1,  2015 Rahua\n Madhubani 9 SS Jha' Rahi' \n69 Apr 28- May 1, 2016 Shambhuad\n Madhubani 11 Dr. Dhanakar \nThakur \n70 Sept 17-20,2016 Patsa\n Samastipur 41 Manoranjan \nMishra \n71 Nov. 19-22, 2016 Thanpur  \nVaishali 15 Manoj K Yadav \n72 Nov.22-25, 2016 Bhatgama विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n115 \n Samastipur 31 Sushant Mishra \n73 Dec.28-31, 2016 Hariharpur\n Darbhanga 22 Dr. Ma nikant \nThakur \n74 Nov 26 -27,’16 & Feb.17 -18,17\n Vidyapati Colony G.  NOIDA 9\n Santosh Jha \n75 June 22-26, 2017 Chahuta\n Darbhanga 9 Rajeev Karn \n76 July 22-26, 2017 Simri Darbhanga\n 4(1613) Sanjay pathak \n77 Jan 21-24, 2019 Singhwada\n Darbhanga 6 Rajeev karn \n78 19.7-22.11.2020 E-Google meet \n 5 \n Dhanakar Thakur \n79 29.11.20-14.2.21 E-Google meet \n 2 Dhanakar Thakur \n80 22-25.3.2021 Pindaruch Darbhanga\n 7 Sitesh Choudhary \n81 25-28.3.2021 Kasraur Darbhanga 116 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n 3 Dr..Mamta Jha \n82 21.2.-23.5.2021 E-Google meet \n 2 Dhanakar Thakur \n83 30.5.-12.9.2021 E-Google meet \n 2 Dhanakar Thakur \n84 19.9-19.12.2021 E-Google meet \n 1 Dhanakar Thakur \n85 26.12.21-20.3.22 E-Google meet \n 1+(1 II) Dhanakar Thakur \n86 26.3-30.5.2022 E-Google meet \n 1(III) Dhanakar Thakur \n87 24-27.6.2022 Delhi Univ.Campus \n 6 Ripunjay Thakur \n88 17-20.11.2022 Dhanga\n Madhubani 19 Awadhkishior \nJha \n89 20-24.11.2022 Bakarpur,Kudhani\n Muzaffarpur 8 SanjayThakur \n90 16-19.1.2023 Sijhua Araria\n 6 Dineshlal Deo \n91 23-26.1.2023 Narhi\n Madhubani 6 Kapil Jha  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n117 \n92 27-30.1.2023 Dalsingsarai\n Samastipur 10\n Dr.U.K.Choudhary \n \n93 5.6.2022-1.1.2023 E-Google meet \n 1(II) Dhanakar Thakur \n94 8.1.23.-15.1.2023 E-Google meet \n 1(III) Dhanakar Thakur \n95 16.1.23.-19.1.2023 Sembhuad\n Madhubani     4 Gulab Thakur \n96 19.1.23.-23.1.2023 Ladari\n Darbhanga 9 Prakashchandra \nJha \n97 24.1.23.-26.1.2023 Godda\n Godda 4 Sarvjit Jha \n98 22-.23,27-28.1.2023 Jhajha Jamui\n 11 Rajendra Kumar \n99 28.-31.1.2023 Barauni Begusarai\n 1 Shreedham \n100 17.-20.2.2023 Kalikapur\n Madhubani 10 Bipin Jha  118 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n101 25.-28.2..2023 Taralahi Darbhanga\n 3 Rampukar Rai \n102 21-24.3.2023 Samaul\n Madhubani 5 Rajkumar \nChoudhary \n103 27-30.3.2023 Birsaiar\n Madhubani 6+1(II), \n Praveenshekhar Jha \n104 23-26.8.2023 Bisfi Madhubani\n 12 Shivshankar Yadav \n105 28-31.8.2023 Dalsingsarai\n Samastipur 5 \nTotal 1758 PK Jha’Prem’ \nDharna \nFor Mithila Rajy \nPatna- 27.3.1995, 22.5.2010 \nDarbhanga- 3.2.1997, 3.8.2009,21.3.2023 \n(by MRSS) \nDelhi -22.12.2008, 22.12. 2009, 10.12.2010, \n10.12.2012(by MRSS), 23.11.2015 \nMadhubani- 10.7.2009,21.4.2023 \nDalsingsarai- 27.11.2011  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n119 \nKusheshwardham- 13.10.2012 \nBenipur, DBG 30.1.18,Chakka Jam by AMiP  \nBokaro- 30.1.2018, \nDharna at Ranchi for the Second language \n( Dwitiy Rajbhasha) Maithili in Jharkhand \nstate    \n1. Birsa Chowk, Ranchi 11.3.2011 \n2. Rajbhavan Ranchi  11.9.2011 \nDistributed -  Maithil Sandesh  magazine \n40 issues till Feb 2018(213000 copies)  \nLakhs of pamphlets  and posters for \nMithila  state and Maithili in Census etc \n \nAMP Executive Meetings(Apart From \nAMSs): An Update \nDate/s Place Guest Remarks  \n9.8.1996 Darbhanga   \n23.7.1999 Kathmandu   \n13.3.2005 Begusarai Tarakant Jha  \n13-14.6.2009 Jaynagar   \n9.9.2012 Dalsing Sarai    120 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n22.7.2017 Jaynagar   \n17.11.2022 Jaynagar   \n \n \n  (B)  List Presidents and Secretaries of \nAMP \nList of Presidents & Secretaries of the AMP \nPresident From To Secretary From\n To \nConvenor- BHARATI \nRepresented by Dr.Dhanakar Thakur\n 20.6.1993 7.1.1996         \n( of seven organisations, 1.Chetana Samiti, \n2.AB Mihtila Sangh,Kolkata, 3. Mithila \nSanskritik Parishad, Bokaro \n4. Mithila Samiti, Kanpur, 5. Vidyapati \nSeva Sansthan, Darbhanga, 6. Nepal \nMaithili Sam aj, Kathmandu, 7. Maithili, \nUSA but none took it seriously \n                                                           \nDr.Dhanakar Thakur12.4.1997 8.1.1996\n 12.4.1997 ------ --- ---  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n121 \nDr. Bhubaneshwar Prasad Gurumaita\n 13.4.1997 12.4.2009 Umesh Jha \n‘Lalan’ 13.4.1997  \n   Dr.Satyanarayan Mahto \n  \n   Kripanand Jha(but left \nAMP unceremoniously after 26.6.2011) \n 12.4.2009 \nDr. Kamalkant Jha 13.4.2009 30.5.2024\n Ramrijhan Yadav 13.4.2009 ---- \n   Premkant Jha 26.6.2011\n 31.3.2016 \n   Umesh Mandal 1.4.2017\n 31.3.2020 \n   Naryan Yadav 1.4.2020  \nDr.Ashokn 'Avichal' 2.6.2024   \n  \n-----     Names announced but not worked at \nall have not been mentioned. Some who \nstarted work but left midway are also \nmarked as ----  122 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  (C)   The  Prime -movers of the AMP (who \ninitiated /helped  and estab lished different \nunits    - State-wise / District wise in \nMithila alphabetically)   \nThe  Prime-movers of the AMP \n(Who initiated and/ or worked or helped \nsubstantially to establish different units by \norganizing any program (alphabetically \ndifferent States  & UTs and district -wise in \nMithila) \nBIHAR \nMAGADH,  Patna —  N K Jha, Purushottam \nJha, Gaya — Dr. Gopalkrishan Jha \nMITHILA \nAraria— Lalit Mohan Thakur \nForbesganj— Dr.Niytananad Lal \nDas,.Mangan Mishra,Sudhirnath Mishra \nRaniganj— Abhayshankar Jha \nBegusarai— Swamni Chidatmananadji , \nGaurinath ‘Bhaskar’, Dineshanand  Singh \nBhagalpur —  Vinay Tarun, Mihir Mohan \nJha ‘Suman’, Subodh Paswan  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n123 \nDarbhanga —  Mithileshwar Jha, Rajiv \nKarn, Dr. Mamta Jha, R K Jha, Kasraur,  \nAmlendu  \nShekhar Pathak, Dr.Dilip Kumar Jha, Anil \nMishra, N Tiwary, Shobha Thakur, Sunil \nThakur,  Majhaura, Gandhiji, Mahinam, \nBalaji, Keoti \nKatihar— Narayan Jha \nKhagaria —Prabhakar Jha \nMadhepura—Yogi Janak, Dr. Ashok \nKumar, Ashok Mehta, \nMadhubani— Chunchun Mishra, Rahika, \nPramod Kumar Jha,Chakdah, Umesh \nNarayn Karn ‘Kalpkavi’, Rampur \nJaynagar —  DR. Kamalkant Jha, Kapildeo \nKunwar,Narayan Yadav, Satishchandra \nMishra,  \nNarar, \nJhanjharpur—  Anand Kumar Jha, Arun \nKumar Jha, \nBenipatti— Kamal Kumar Jha,  124 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nMadanchnadra  Jha, Karuna -Bisaul, \nUmesh \nMandal, Manaharpur , Ratneshwar  Jha, \nChampa Parjuari \nMunger— Dr Martand Mishra, Jamalpur \n Muzaffarpur — Vishnukant Jha,  Dr. \nMadan Mishra,  Suresh Kumar Rai \n Purnea—BM Thakur.Pravin \n Saharsa— Krishananad Jha,Suman Samaj, \nLN Jha \n Samastipur—Shardindu Jha, , Dr \nParmanad Labh, Dhurlakh, Ram Kumar     \nJha, Thahra Gopalpur, Premjeet Jha, \nHarirpur Eloth \nDalsingsarai— Satyanarayn Mahto, Ajnaul,  \nP.K. Jha, ‘Prem’, Dr. Rahat  \nHussain,Dr.U.K.Chpodhary \nPatori —   Rajkumar Pandey \nRosera-— Umesh N Choudhary \nSupaul— Kailsh Yadav, Hulas \nVaishali – Manoj Kumar Rai, Mahnar  \nCHHATTISGARH — Raipur —   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n125 \nSurendranath Pathak, Ugresh Jha \nDELHI—  Premchand Jha, Kripanand Jha \nGOA  —  Umesh Narayan karn \nHARYANA —  Bhimsingh \nMaithil,Hassanpur, Ballabhgarh - \nChandrabhan Sharma \nJHARKHAND— \nCHHOTANAGPUR \nBokaro-— Tulanand Mishra, Nagina \nPrasad Mahto Amirinath jha ‘Amar’ \nDhanbad — Dhirendra Jha, Pravin Jha, \nPramod Kumar Jha, SK Jha ‘Netaji’ \nSindri —Mintu Mishra, Ajanta Jha, \nJamshedpur —  Dr Ashok ‘Avichal’, Dr \nRabindra K Chaudhary, Pashupati Jha, \nArun K Jha,  \nPawan K Jha, Pankaj K Jha, Rajiv Jha, MC \nMadhukar, Gopiraman Choudhary, \nLaxman Jha, Pramod  Kumar Jha, \nKrishnamurari Jha \nRanchi —  Ramekbal singh’Vineet’, Subodh  126 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nChaudhary, Dr Suresh Jha ‘Ajit’, Rani Jha , \nN K  \nGami, Bindeswar Jha, L,N, Singh ’Suman’, \nBK Jha (Lagma)  BK Jha(Manpaur),  Dr. \nGuneshwar Jha, Indranarayn Jha,  Dr \nRadhakant Mishra, Ajay Jha, Kamalkishor \nJha, Dharmeshwar Jha,  Chandrapraksh \nJha,Sushil k Mishra, Pushpa Jha, Dhirendra \nMishra, Maheshwar Sah, Srripat Yadav, \nSanjesh Mohan Thakur, Abhay \nJha,Hemkant J, Sanat Kumar Jha, Anil \nMishra (Muri), \nSaraikela Kharsawan— Shankar Jha Shstri, \nS K Jha Bhagwanji ,Gopiraman \nChoudhary, Ganga Sharma, Amaranth Jha, \nSANTHAL PARGANA/ MITHILA \nGodda—Sarvjeet Jha \nDeoghar—Omprakash Mishra, Usha Jha, \nDr. Vijay Shankar \nDumka- Gaurkant Jha \nKARNATAKA—Bangalore — Radheshyam \nJha, Ghanshyam Jha, BK Jha, Amrendra  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n127 \nJha,  \nDr.P.P. Jha,  Harshwardhan Mishra \nMAHARASHTRA — Mumbai —   Amit \nMishra, Shailendra Jha, \nPune —   Arjun Mandal \nRAJASTHAN— Jaipur — Ashok Kumar \nThakur \nTAMIL NADU —  Chennai—  Chandra \nKishor Thakur \nU.P— Greater NOIDA-Santosh Jha \nKanpur —  Shringesh Mishra, Premkant \nJha, P. C. Thakur \nPrayagraj —  Dr.Jaikant Mishra, Vidhukant \nMishra \nW.B. —Kolkata—   Dayanath Jha, Pravin \nChoudhary, Ramakant Jha.   \nUSA—Amarnath Jha‘Baks hi; Dr.Maniknt \nThakur Indranand Jha, M.D. Jha,   \nNEPAL— MITHILA  \nJankpurdham— Rajeshwar Sahu Maithil \n(Nepali)  128 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nMarri— Umesh K Jha’Lalan; \nRajbiraj—  Karuna Jha \nNon-Mithila— Kathmandu/Biratnagar- \nRamrijan Yadav \n \n  (D)  LIST OF THE AMP AFFILIATED \nORGANISATIONS (UNITS) \nMithila related  Organisations founded by \nDr. Dhanakar Thakur  \n \nSl. Organization             Conceived idea\n Est. Remarks \n1 Antarrashtriy Maithili Parishad As \nRashtriya in 1992 Ranchi,20.6.1993\n 33  sammelans by 2022 \n2 Mithila Rajya Sangharsh Samiti  \n (21-23/12/1994 MRSS Niyamavali \nwrote when Chunchun Mishra visited my  \nRanchi residence.* Dr. Jaikant Mishra  as \nits president( though could not be declared \nby me when Vivekand Jha, GSecy Chetana \nsamiti had hot words with me when he  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n129 \nasked all to go work f or Yugeshwar Jha, \ncandidate from Benipatti and I could \ndeclare his name only on 8.1.1996 at \nMadhubani in II Antarrashtriy Sammelan)\n Patna, Chetna samiti 8.1.1995,Paush \nShukl 7,2051 I_8-9.6.2014, Rajnagar_II_ \n20.4.2016 \n3 Mithila Adhwakta Manch 2.10.1994, \nChadraprakashji,Ranchi Laheriasarai \ncourt,  Darbhnaga_16.10.2016  \n4 Maithili Sandesh 13.10.1994_first \ncopy released 41 issues by 2023  \n5 Mithila Patrakar Manch\n 1995/21.6.2017 XI Vinay Tarun \nPuraskar given by 2022  \n6 Mithila Vanijya Chhatra Parishad \nchanged t o Mithila Vaniya Parishad on \n26.1.2021  \n 26.1.2001 Rajendra Chhatravas, \nKolkata  E meeting 26.1.2021  \n7 Mithila Vidyarthi Parishad 130 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n Saharsha_Falgun Shukl \n2,2061(12.3.2005) \n(Second Saturday of March) \n adhiveshan Jalan College, \nDarbhanga_26-27.8.2015  \n8 Akhil Bhartiya Mithila Party  \nMithila Party _should be formed I wrote  \n(31.3.1996),_1.4.1996_ 12 Vidhan Sabha , 3 \nloksabhak probable candidates \n(Jhanjharpur-Dr.Jaykant Mishra, \nMadhubani-Dr. Dhanakar Thakur, \nDarbhanga- Udayshankar Mishra) - The \nidea of Abhash Chatterjee, retd IAS seemed \ngood that much ealy the names of \ncandidates be announced . On 16.2.1996 \nmy divorce case was opened at Madhubani \nand the planning was  gone_ \n3.4.1996_Bhartiya Mithila Janta \nCongress/Dal/Party/ Parishad - BMJ \nParishad will be better  . 8.6.1997_ Consent \nof Abhash Chatterjee  for  the formation of \nMithila Hindu Democratic Party _  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n131 \nMithila Vikas Party  (Muzaffarpur \nVishnukantji _4.10.2008, Kajubabu \nresidence,Lalit MohanThakur  Arariya  \nconsented_ 18.12.2007,   \n \n lastly was formed  as Mith ila Vikas \nparty on 13.12.2008 (the Second Saturday \nof December)at Patna Pustak Mela, a \nchapter in the political a chapter in the \npolitical history of Mithila. but could not \nbe registered which was finally registered \nas Akhil Bhartiya Mithila party ( \nRegistered with ECI 17.9.2010 6 \ncandidates in 2010 general elections Since \n23.6.2013, Bihat cut off  from AMP )and so \nAadarsh Mithila party formed  \n9 Mithila Sewa Manch Ranchi_2008 \n  \n10 Vachaspati  Pustakalay Ranchi  \n8.3.2012 will be transferred anywhere I \nstay permanently in the end Books  132 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ngiven to Ripunjay Thakur for starting at \nDelhi, Magazines given to Rajasthan \nMithila Parishad, Jaipur for MAITHIL \nHITSADHAN  PATRIKALAYA  \n11 Aadarsh Mithila party  26.3.2014 ( \nRegd. 56/2014/PPS-II), Begusarai_II \nadhiveshan_24-25.3.2017  \n12 Mithilakshar Pracharini Sabha\n Jamshedpur,31.3.2013\n Sammelan,Darbhanga_23.12.2013  \n13 Mithila Rajya Nirman Samiti \n Jhanjharpur,Bhadav Krishan \n5,2070(25.8.2013, Fourth Sunday of \nAugust) I_, Madhepur_28.9.2013, \nMadhepura_II_15.12.2013, \nDarbhanga_III_22-23.12.2015  \n14 Mhila Kala Manch\n Devghar_24.11.2013, Fourth Sunday \nof November   \n15 Mithila Sishu Parishad  Chakia, \nBegusarai_14.12.2013 (Second Saturday of \nD)    विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n133 \n16 Mithila Bal Parishad  \nNanaur_31.8.2009  (5th/last  Monday of \nAugust)   \n17 Katha Kumbh  \n Rahua(Madhubani)1.3.2015(First \nSunday of March),  XVI Dalsigsarai \n31.7.2023  \n18 Yuva Mithila Delhi_14.1.2007(as \nYouth of Mithila) -Guests  BP Singh, AC Jha, \nAN Jha, Chaturanana Mishra. Mahabal \nMishra, Bangao, Saharsa_Baishakh \nShukla 9,2072(24.4.2015) \n(Fourth Sunday of April)\n Delhi_14.1.2007,24.4.2016 \n19 Udyog Mithila\n Simariaghat_25.11.2015 sweekriti\n Inauguration ,Darbhanga_ Chaitr \nShukl 11,,2073 (17.4.2016) ,Third Sunday of \nApril  \n20 Mithila Sanskrit Parishad \n Inauguration Yajynavalkya  134 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nChhtravas, KSSDU, Ch aitr Shukl 11,,2073 \n(Estd.17.4.2016), , Third Sunday of April   \n21 Mithila  Adhivakta Manch \n Laheriasarai Court 16.10.2016, Third \nSunday of October  \n22 Mithila Shiksha Manch\n Simariaghat_25.11.2015 decision\n Misartola  Darbhanga. First \nProgramme, \n16.10.2016,Third Sunday of October  \n23 Mithila Mahila Parishad \n Darbhanga,20.10.2016First \nprogramm \n Darhar,10.1.2019 \n24 Mithila Vyavsayee Manch \n Darbhanga, 20.10.2016, First meeting  \n25 Mithila Muslim Manch \n Patepur(Vaishali). 20.11.2016, Third \nSunday of November At the Janta Minority \nCollege, Ujiarpur(Samastipur) \nI conference_20.7.2017 \n II Conference_3.9.2009  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n135 \n26 Maithili Shikshak Sangh\n Muzaffarpur 26.3.2017   \n27 Mithila Sahityakar Parishad\n 31.3.2017   \n28 Mithila Adhivakta Lipik Manch -\n Madhubani 26.4.2018   \n29 Mithila Dalit Manch   \n Mehdauli,Bhagwanpur, Barauni, \n2,10.2019  \n30 Saharsa  Mitra Mandal\n 28.1.2006_Nageshwar Jha residence, \nAshok Vihar,Ranchi  Holi Milan held \nonce in Bariatu and Laxminath Gosain \njayanti in my house \nE meeting in 28.1.2022 \n31 Purnea Mitra Mandal Holi Milan \nwas held once in Vandana Jha’s \nhouse,Ranchi   \n32 Santhal Pargana Mitra Mandal\n Bisua(New Year 14 April held once, \nShivdurga Mandir, Nr AG Office,Ranchi  136 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n E meetings on 14.4.2022,14.4.2023 \n33 Samastipur Mitra Mandal  Holi Milan \nheld once in Madhukam,Ranchi   \n34 Tirhut Mitra Mandal   Holi milan at \nManoranjan Trivedi's house in Harmu \n E meetings on 8.2.2022, 8.2.2023 \n \n35 Mithila Adhyatm Parisha Mahishi \n25.4.2022   \n36 Mithila Arthik Manch\n Dalsingsarai,31.12.2022   \n \n \nFounded/ Revived other organizations  \n(than AMP units) \n1. Mithila Sanskritik Parishad, \nVisakhapatanam, revived_6.2.1993, \n15.6.2002 \n2. Vidyapati  Smarak Samiti, Ranchi  by \nsending 217 postcards  on 31.12.1993 \nrevived by calling a meeting at the \nresidence of IN Jha in Jawaharnagar  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n137 \ncolony, \n    Ranchi on 16.1.1994 \n3. Maithil Sangh, Chennai - Had visited \ndoor to door during 18 -21,1995 at \nVelankini etc. staying at the IIT, Chennai as \na guest of Shrish Choudhary \n    Founded_ 21.1.1996 at Hotel Annapurna, \nNr.Chennai Egmore station \n4. Jharkhand Maithili  Manch, \nHarmu,Ranchi- Founded_21.12.1997 (in \nwhich word  Jharkhand was added by me \nsuggesting to Subodh Choudhary in  2001) \n \n \n \n \nMithila Jagaran Yatras 1 -265 by Dr \nDhanakar Thakur \n \n \nथमथिलर  िरगर्ि यरिर  138 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रस्तरििर - र्मरिन्द झर ‘र्मि‘ \nिरगर्ि यरिर:    अध्यरय   \n1. मैथिली  िरगर्ि पदयरिरक  उद्देश्य क ु म्भकिी िीिमे मरतल  \nमैथिलक ेँ िगरएब \n2. िे ितए िी, उपलब्ध संसरधिसँ विकरसमे योगदरि करू  \n3. थमथिलरक  अविकरसक लेल  सबसँ बेसी  दोषी  क्षेिक िेतर \n4. आइ इथतहरस  पढ़एबरक  िवह, बिएबरक  आिश्यकतर अथि \n5. मैथिलीक  विकरस मरगाक बरधर  अथि उच् चिगीय मरित्रसकतर \n6. आब  स्ितं ितर संग्ररमक अिा अथि विर्क्षर्तरसँ संग्ररम \n7. क े सर-क े सीसँ तबरह  अथि गरम \n8. िेतर, पुत्रलस एिं अपर्रधीक बीच  की अन्योन्यरश्रय सम्बन्ध \nअथि \n \nश्री ठरक ु र् िी \nिमस्करर्।  \nवकिु मन्तव्य एवह प्रकरर् ेँ अथि- \nथग्रयसािक उपेक्षरक कोिो औथचत्य िवह। र्मरिन्द क ु मर् चेतिर \nसथमथतक  अध्यक्ष 1993.95 अिथधमे िलरह।  िखि  अहरँ क \nबैसरर् भेल  िल।  ओवह समयमे भरर्ती मण्र्ि पुस्तकरलय \nस् िरवपत िवह भेल  िलैक।  थग्रअसािक दू  टर क ृ थतक \nसम्परदि/प्रकरशि हम कएलहुँ अथि।  हमर् प्रयरसे ँँ प्रकरत्रशत \nभेल  अथि। ‘गीत  दीिरभिी ओ गीत  िेबरर्क(1885) एिं  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n139 \nमैथिली  व्यरकर्ि( दोसर् संस्कर्ि 1909)। पवहलक  प्रकरशक \nहम स्ियं िी, व्यरकर्ि चेतिर सथमथत  प्रकरत्रशत कएलक  अथि। \nदूिूक अिुिरदक प.ँं श्री गोविन्द झर िथि।  \nकलकत्तर विश्वविद्यरलयमे ‘मैथिली  चेयर्’ स् िरपिरक पृष्ठभूथम \nअिरिश्यक विस्तरर्मे अथि। ब्रिमोहि ठरक ु र्क र्रयर्ी प्ररयः \nप्रकरत्रशत  िवह िवि।  \nसंविधरिमे मैथिली  ।  \nभिदीय, \nर्मरिन्द झर ‘र्मि‘ \nपटिर, 14.02.2012 \n \n \nिरगर्ि यरिर:    अध्यरय  १ \nमैथिली  िरगर्ि पदयरिरक  उद्देश्य क ु म्भकिी िीिमे मरतल  \nमैथिलक ेँ िगरएब \nअिेकहु प्रकरर्क िरहिक उपयोग ददि-र्रथत करर्तहुँ मिुष्ट्य सि \nदद्वपरद प्ररिी यदद  अिबल  िवह होअए तँ सरमरन्यतः द ै िखन्दि \nकरयामे पएर्बहिं चलैत  अथि। मुदर , यरिरक अिाबहिं कोिो विशेष \nअन्तर्ििंवहत उद्देश्यसँ गन्तव्यधरर् पहुँँंचब होइत  अथि आ \nपदयरिरक सरमरन्य तत्पुरुषीय अिा पएर्सँ कोिो विशेष \nगन्तव्यक भरि मरि अबैत  अथि।   140 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुदर  ‘अन्यपद प्रधरिो बहुब्रीवह’ िकरँ िस्तुतः  एकर् भरि, एक \n‘द े ित्ि’ िकरँ अदृश्य रूपसँ प्रस्तुत भए िरइत अथि आ तेँ कोिो \nतीिायरिरक बोध  ‘पदयरिर’सँ ध्िवित होइत  अथि। \nएवह द े िभूथम भरर्तक तँ कि-कि पविि अथि तरहूमे  थमथिलर  \nितऽ वक परिाती आ फ े र् हुिकवह रूप  िगज्िििी सीतर  स्ियं \nअितीिा भए मैथिली  कहौलखन्ह, ओतु क्कर पदयरिरक ेँ ँँ मैथिली  \nिरगर्ि पदयरिरक  िरमसँ अत्रभवहत कए, विशेषतः यरिर \n(दशमी -विियदशमी)क बीच  कएल  गेल  एवह पदयरिरक महत्त्ि \nसहिबहिं विशेष भए िरइत अथि।िँ ई ध्यरिकर्ी िे एकर् उद्देश्य \n‘िरगर्ि’ अथि - ‘मैथिलीभरषीक , िे क ु म्भकिी िीिमे सुतल  \nिथि आहुिकर लेल  िे वक ‘मैथिलीक ’ िरमसँ िरिरविध \nसरमरणिक, सरंस्क ृ थतक िर र्रििीथतक करया पर्मरिा िर \nस्िरिािशहुँ कर् ै त अएलरह  अथि। ओिर िे सुतल  िथि ओ तँ उदठ \nिएतरह, आिे क ु म्भकिा िकरँ होथि, र्रक द े लहँँुपर् ओहो उदठ \nिएतरह,तकर् प्रयत्ि हो मुदर  िे अन्ठरक े ँँ घसमोवड़ पड़ल  िथि, \nसुतक  िरटक कएिे िथि ,ओ वकन्न्हु िवह िगतरह , भलवह  एहि \nदिािरथधक पदयरिर वकएक िे भए िरओ। \nदीपरिलीक  सुखर्रत्रि वबिर विियक ेँ िवह मिरओल  िरइत  \nअथि।आ विियक लेल  युद्ध आिश्यक एिं युद्धक लेल  अस्ि-\nशस्ि चरही आएवह लेल  भगितीक िन्दिर आहुिक सरमरणिक \nअितरर् हेतु  िरगर्ि चरही। \nआिुक युगमे युद्ध िर संघषाक अिेक रूप  ि ै क, खेतक  उपि  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n141 \nबढ़ौिरइसँ अपि अस्स्मतरक र्क्षरक हेतु  संघषाक लेल  सरवहत्य, \nपि-पत्रिकरसँ प्रचरर्सँ लएक ँ िितरंत्रिक पद्धथतसँ अपि \nन्यरयसंगत अथधकरर् प्ररप्त कर्बर धरर्। विकरसक सन्दभामे \nथमथिलर  विश्वक विधाितम भरग अथि, ितए विश्वक सिराथधक \nक ु शरग्र बुत्रद्धक व्यक्क्त र्हैत अएलरह  अथि। औपविषददक \nयरज्ञिल्क्य-मैिेयी-गरगी िर ऐथतहरत्रसक िरचस्पथत-अयरची-\nशंकर्क बरत  िोवड़ओ द े ल  िरए तँ एवह शतरब्दीमे सेहो वपतरसँ \nपुि क ु लपथतक  पद  थमथिलबहिंक लोक  ग्रहि कए लेिे  िथि। \nथमथिलरक  सरदठ हिरर् िगा वकलोमीटर्मे कर्ीब िह कोवट लोक  \nबसैत  िथि अिरात् प्रथत िगा वकलोमीटर् हिरर् लोक  ितेक  वक \nविश्वक कोिहु ग्ररमीि क्षे िक आबरदी  घित्ि िवह अथि। एतए  \nसएमे तीस  मरि हस्तरक्षर् कर्बरमे सक्षम िथि।’(१९९१िे \n२॰११मे बवढ़क ँ ए कर्ीब पैंतरलीस  प्रथतशत भेल ) मवहलर  सरक्षर्तर \nतँ तरहूसँ कम (२॰११मे अिुमरितः ४॰प्रथतशत अथि।),भिवह \nहुिकर लोकविक  ‘अरर्पि’ विश्वस्तर्ीय कलर  प्रथतयोवगतरमेँे \nबरिी  मररर् लेअए।  विद्युत  आपूर्तिं एतेक  दयिीय िे कतबो  \nवबिली  िर्रएब, औसत  बरन्हल मरत्रसक शुल्कसँ बहुत  कमेक \nिर्त। सबटर  चीिी थमल  बन्ि भेल , पंर्ौलक कपड़र थमल  िवह \nचलल , बर्ौिीक खरद  करर्खरिर सेहो बन्द भए गेल , कवटहरर्क \nिूट थमल  एिं दर्भंगरक पेपर् थमलक  किर पुर्रि भेल।  मुदर  \nउद्योगक िरम पर् ‘बेकरर्ी उद्योग’ आ ‘िोट उद्योग’ उठरिपर्  142 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअथि।गरम धरर् फोि-एस.टी.र्ी. अिश्य पहुँँँँंथच गेल  अथि, \nकरर्ि ‘मरइक्रोिेि’ लेल  पुल -सड़क-र् े ल िवह बिबए  पड़ ै त ि ै क। \nस्क ू ल-अस्पतरल आब  गरमहुँमे अथि, भिवह ओवहमे ब्लैकबोर्ा-\nवकतरब  िवह, िरि िथि तँ त्रशक्षक िवह, त्रशक्षक िथि तँ िरि \nिवह, दूिू िथि तँ िप्पर् िवह, स्िरस् थ्य क े न्िमे कमाचरर्ी \nथचवकत्सक भेवटयो िरथि तँ दिरई िवह, ििसंख्यरक घित्िक े ँँ \nद े खैत  बीमरर्क संख्यरक सहिबहिं अिुमरि कए सक ै त िी।एतबर  \nदुगाथतक  बरदहु  कतहुसँ  आन्दोलिक सुगबुगी  द े खए -सुिएमे िवह \nअबैत  अथि, िेिर वक सम्पूिा क्षेिपर् मर्िौर् िीवट द े ल  गेल  हो।  \nमुदरा  भए गेल  हो। िस्तुतः एहेि लोकक  भरषरक े ँँ बहुत  \nदशकधरर् संिैधरविक मरन्यतर िवह भेटल  तँ कोि आिया?(िे \n८.१.२॰॰४क भरर्तक र्रिपिमे अथधसूथचत  भेल।  )िे मैथिली  \nकरयाकतरा    ,िेतर, पटिर-ददल्ली मे अिशि-धर्िर द ै त र्हैत िथि, \nओहो सुतलवह  िकरँ िथि। हुिकर ई िवह बूझल  ि ै खन्ह िे एकर् \nवििाय ददल्लीक  ‘बोट  क्लब’ पर् िवह, थमथिलरक  ‘िोटर्शक्क्त’ \nपर् होएतै क।  \n एवह द े िभूथम भरर्तक तँ कि-कि पविि अथि तरहूमे  थमथिलर  \nितऽ वक परिाती आ फ े र् हुिकवह रूप  िगज्िििी सीतर  स्ियं \nअितीिा भए मैथिली  कहौलखन्ह, ओतुक्कर पदयरिरक ेँ ँँ मैथिली  \nिरगर्ि पदयरिरक  िरमसँ अत्रभवहत कए, विशेषतः यरिर \n(दशमी -विियदशमी)क बीच  कएल  गेल  एवह पदयरिरक महत्त्ि \nसहिबहिं विशेष भए िरइत अथि।िँ ई ध्यरिकर्ी िे एकर् उद्देश्य  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n143 \n‘िरगर्ि’ अथि - ‘मैथिलीभरषीक , िे क ु म्भकिी िीिमे सुतल  \nिथि आहुिकर लेल  िे वक ‘मैथिलीक ’ िरमसँ िरिरविध \nसरमरणिक, सरंस्क ृ थतक िर र्रििीथतक करया पर्मरिा िर \nस्िरिािशहुँ कर् ै त अएलरह  अथि। ओिर िे सुतल  िथि ओ तँ उदठ \nिएतरह, आिे क ु म्भकिा िकरँ होथि, र्रक द े लहँँुपर् ओहो उदठ \nिएतरह,तकर् प्रयत्ि हो मुदर  िे अन्ठरक े ँँ घसमोवड़ पड़ल  िथि, \nसुतक  िरटक कएिे िथि ,ओ वकन्न्हु िवह िगतरह , भलवह  एहि \nदिािरथधक पदयरिर वकएक िे भए िरओ। \nदीपरिलीक  सुखर्रत्रि वबिर विियक ेँ िवह मिरओल  िरइत  \nअथि।आ विियक लेल  युद्ध आिश्यक एिं युद्धक लेल  अस्ि-\nशस्ि चरही आएवह लेल  भगितीक िन्दिर आहुिक सरमरणिक \nअितरर् हेतु  िरगर्ि चरही। \nआिुक युगमे युद्ध िर संघषाक अिेक रूप  ि ै क, खेतक  उपि \nबढ़ौिरइसँ अपि अस्स्मतरक र्क्षरक हेतु  संघषाक लेल  सरवहत्य, \nपि-पत्रिकरसँ प्रचरर्सँ लएक ँ िितरंत्रिक पद्धथतसँ अपि \nन्यरयसंगत अथधकरर् प्ररप्त कर्बर धरर्। विकरसक सन्दभामे \nथमथिलर  विश्वक विधाितम भरग अथि, ितए विश्वक सिराथधक \nक ु शरग्र बुत्रद्धक व्यक्क्त र्हैत अएलरह  अथि। औपविषददक \nयरज्ञिल्क्य-मैिेयी-गरगी िर ऐथतहरत्रसक िरचस्पथत-अयरची-\nशंकर्क बरत  िोवड़ओ द े ल  िरए तँ एवह शतरब्दीमे सेहो वपतरसँ \nपुि क ु लपथतक  पद  थमथिलबहिंक लोक  ग्रहि कए लेिे  िथि।  144 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nथमथिलरक  सरदठ हिरर् िगा वकलोमीटर्मे कर्ीब िह कोवट लोक  \nबसैत  िथि अिरात् प्रथत िगा वकलोमीटर् हिरर् लोक  ितेक  वक \nविश्वक कोिहु ग्ररमीि क्षे िक आबरदी  घित्ि िवह अथि। एतए  \nसएमे तीस  मरि हस्तरक्षर् कर्बरमे सक्षम िथि।’(१९९१िे \n२॰११मे बवढ़क ँ ए कर्ीब पैं तरलीस  प्रथतशत भेल ) मवहलर  सरक्षर्तर \nतँ तरहूसँ कम (२॰११मे अिुमरितः ४॰प्रथतशत अथि।),भिवह \nहुिकर लोकविक  ‘अरर्पि’ विश्वस्तर्ीय कलर  प्रथतयोवगतरमेँे \nबरिी  मररर् लेअए।  विद्युत  आपूर्तिं एते क दयिीय िे कतबो  \nवबिली  िर्रएब, औसत  बरन्हल मरत्रसक शुल्कसँ बहुत  कमेक \nिर्त। सबटर  चीिी थमल  बन्ि भे ल , पंर्ौलक कपड़र थमल  िवह \nचलल , बर्ौिीक खरद  करर्खरिर सेहो बन्द भए गेल , कवटहरर्क \nिूट थमल  एिं दर्भं गरक पे पर् थमलक  किर पुर्रि भेल।  मुदर  \nउद्योगक िरम पर् ‘बेकरर्ी उद्योग’ आ ‘िोट उद्योग’ उठरिपर् \nअथि।गरम धरर् फोि-एस.टी.र्ी. अिश्य पहुँँँँंथच गेल  अथि, \nकरर्ि ‘मरइक्रोिेि’ लेल  पुल -सड़क-र् े ल िवह बिबए  पड़ ै त \nि ै क। स्क ू ल-अस्पतरल आब  गरमहुँमे अथि, भिवह ओवहमे \nब्लैकबोर्ा-वकतरब  िवह, िरि िथि तँ त्रशक्षक िवह, त्रशक्षक िथि \nतँ िरि िवह, दूिू िथि तँ िप्पर् िवह, स्िरस् थ्य क े न्िमे कमाचरर्ी \nथचवकत्सक भेवटयो िरथि तँ दिरई िवह, ििसंख्यरक घित्िक े ँँ \nद े खैत  बीमरर्क संख्यरक सहिबहिं अिुमरि कए सक ै त िी। एतबर  \nदुगाथतक  बरदहु  कत हुसँ  आन्दोलिक सुगबुगी  द े खए -सुिएमे िवह \nअबैत  अथि, िेिर वक सम्पूिा क्षेिपर् मर्िौर् िीवट द े ल  गेल  हो।   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n145 \nमुदरा  भए गेल  हो। िस्तुतः एहेि लोकक  भरषरक े ँँ बहुत  \nदशकधरर् संिैधरविक मरन्यतर िवह भेटल  तँ कोि आिया?(िे \n८.१.२॰॰४क भरर्तक र्रिपिमे अथधसूथचत  भेल।  )िे मैथिली  \nकरयाकतरा    ,िेतर, पटिर-ददल्लीमे  अिशि-धर्िर द ै त र्हैत िथि, \nओहो सुतलवह  िकरँ िथि। हुिकर ई िवह बूझल  ि ै खन्ह िे एकर् \nवििाय ददल्लीक  ‘बोट  क्लब’ पर् िवह, थमथिलरक  ‘िोटर्शक्क्त\n’ पर् होएतैक।  \n \n \n \n \n \n1992क दुगरा  पूिरक समय वितरर्त ‘िरगू मैथिल  धीर्’ पचरामे \n 146 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआह्वरि कएल  गेल  िल  िे मैथिली  करयाकतरा  अपि-अपि क्षेिमे-\nर्रमििमीसँ िरिकी ििमीक बीचक  अिथधमे िििरगर्ि हेतु  \nपदयरिर कर्थि। सम्भितः ओवह बीच  बहुत  लोक  थधयर-पुतरक  \nपर्ीक्षर, परर्ििक वििरह-ििउ आददमे  अििर अपि िोकर्ीमे \nव्यस्त र्हैत िथि तेँ एहि मरिल  गेल  िे दुगरापूिर  आ फगुआक \nसमय पदयरिरक हेतु  समीचीि र्हत। एहि कोिहु आह्वरिक \nमहत्त्ि तर’ सैद्धरन्न्तक भरषिवह िकरँ र्हतै क िरधरर् क े ओ \nउदरहर्ि िवह प्रस्तुत कर्ए। प्ररर्म्भवहमे िखि  पदयरिरक तैआर्ी \nचलैत  िल , पिरचरर्-सूचिरदद विगात कर्बरक समय शंकरशील  \nिलहुँँँँं, वििीतिी बिलरह  ‘िखि  प्रयोगबहिं अथि, तखि  की \nशंकर?’ प्रयोगक बरदवह  कोिो विष्ट्कषा पर् पहुँँँँंचब सम्भि \nहोएत।  इस्परत पुस्तकरलयरध्यक्ष आ अंतर्रष्ट्रीय   मैथिली   \nपरर्षदक करयरालय  मंिी वबन्द े श्वर् झर बिलरह - ‘बुझू  िे गरम-घर् \nघुमए-वफर्ए िरइत  िी।’  \nतरित  मैथिली  आन्दोलिक अिुभिी करयाकतरा     श्रृंगेश थमश्र \nकोिो करयािश करिपुर्सँ र्रंचीआएल  र्हथि, िरतराक क्रममे  \nकहलखन्ह -‘हम संग द े बै।’ एक आएक एगरर्ह भेलहुँँँँं। \nविशेषरूपेँ ई िरवि िे ओ िृद्ध आ अिुभिी िथि, हमर्र तँ \nपदयरिरक लेल  चयवित क्षेिक (मधुबिी णिलरक  उत्तर्ी भरग) \nिितब  िगण्यवह अथि। िन्म फरर्वबसगंि, त्रशक्षर र्रँची-दर्भंगर, \nप्रत्रशक्षि बम्बई, िोकर्ी र्रँची। ई बरत  दोसर् भेल  िे एकर् \nअथतरर्क्त द े शक प्ररयः सब  िगर्-उपिगर्क कइएक खेप  यरिर  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n147 \nकए आएल  िी। मुदर , ई विर्म्बिवह थिक िे समयरभरि आ \nयरतरयरतक  समुथचत  सुविधरक अभरिक करर्ि अपि गरम \nमधुबिी णिलरक  समौल  एिं मरतृक  कोइलख  िोवड़ सम्भितः \nकोिो आि गरमक िीक िकरँ बरटहु  बूझल  हो, यद्यवप क्षेिक \nअिेकहु गरममे अिेक सम्बन्ध सेहो अथि।  \n2. िे ितए िी, उपलब्ध संसरधिसँ विकरसमे योगदरि करू  \nअपि दू  दशक (१९७॰-१९९२)क र्रयर्ीक उन्टौलर पर् ज्ञरत भेल  \nिे सम्भितः दुगरापरठ  एकवह स् िरि पर् स्स् िर् भए कर्ी, तेँ हमर्हु \nसि भ्रमिशील व्यक्क्त र्रँची िर दर्भंगरक अथतरर्क्त मरि एक-\nएक बेर् िगन्िरिपुर्ी (१९७३मे) आ असमक गोलरघरट , \nवर्ब्रूगढ़मे(१९८९ मे) दुगरापूिर  द े खिे  िी। लोहर्दगर एिं \nलगपरसक  गरममे कहक चरही ‘ििदुगरा’ एक बेर् \n(१९८॰मे)द े खबरक  अिसर् भेटल  िल , िििरसी बन्धुक हेतु  \nमेवर्कल क ै म्पमे गेल  आ तवहिर कवटहरर्मे बरवढ़  सहरयतरक  हेतु  \n१९८७मे गेल  िलहुँँँँं त द े खिे  िलहुँँँँं।ओतयसँ फरर्वबसगंि \nधरर् र् े लिे स्टेशि सब  पर् बैसरओल  गेल  मूर्तिं। िन्मस् िली \nफरर्वबसगंि आ गरम समौलहुँमे विगत सरल (१९९२ मे) हम पूिर \nद े खबरक  विचरर्सँ गेल  िलहुँँँँं आ एवहिर मधेपुर्र-सहर्सर \nणिलरक  पूिर द े खक  विचरर्सँ र् े लमरगासँ गेल िलहुँँँँं । एवह \nर् े लमरगामे विशेषतः मधेपुर्र-सहर्सर णिलरक  पूिर आ मेलर  एक \nउत्सि-त्योहरर् होइतहुँ वफल्मी िरच-गरिसँ क्रमशः प्रभरवित  148 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहोइत  गणिकरक िृत्यक करर्िसँ मोि खखन्ि भए गेल  िल।  \nअपि गरमहुँँँँंमे विसिाि मेलरमे  ‘बरइिी’के ँँ िचैत द े खख  \nप्रबन्धक (अपि वपथतऔत )केँ कहत्रलयैखन्ह-‘व्यक्क्तगत रूपसँ िे \nचन्दर द े बरक बरत  िे हम कहिे िलहुँँँँं से आब  वकन्िहु िवह \nद े ब। कवहओ कोिो िीक करि िर कोिो िरिक ेँ ँँ फरमा भर्बरक \nलेल  िर वकतरबक  लेल  सहरयतरक  िरूर्थत होइक तँ त्रलखी। \nिरचस्पथतक र्ीहपर् सेहोँे इएह सब  होअए तँ भिवह हम पूिरक \nसमय बरहर्बहिं र्हैत िी।’ लगैत  अथि िे िीिि भरर्क थमथिलर क \nदुगरापूिर  द े खबरक  कोटर एकवह पदयरिरमे पूर्र भए गेल।  \nभगितीक क ृ परमरि कहक चरही िे १३८वकलोमीटर्क पदयरिर \n१॰ ददिमे हमर्र सि व्यक्क्तक द्वरर्र िे र्रँचीमे र् े र्रसँ अस्पतरल-\nपुस्तकरलय धरर् एक वक.मी. प्रथत ददि मोल्श्कलसँ चलैत  \nअथि,पूर्र भए गेल।  रेिसँ एतेक  ददिमे दस  प्ररन्तक मेवर्कल \nकरलेिक  प्रिरस कए घूरर् आएल  र्वहतहुँँँँं। अिेक व्यक्क्तक \nलेल  ई दूर्ी िगण्य होहतहुँँँँं हमर्र लेल  बहुत  बे सी िल।  \nवििोबरिी अपिर िीििमे ६॰ हिरर् वकलोमीटर् पदयरिर \nकएलवि  आ एक िमाि ९॰ हिरर् वकलोमीटर् चत्रल चुकल  िथि। \nई बरत  हमर्र कोइलख  वििरसी मोहि भूदरिी कहलखन्ह िे स्ियं \n४ ििम्बर् १९९३सँ र्रमेश्वर्म् धरर्क ‘गोर्क्षर विचरर् पदयरिर’ पर् \nविकलल  िलरह।  ओ ददसम्बर् १९९३क दोसर् सप्तरहमे र्रँची बरटे  \nगेल  िलरह।  \n२३िििर्ी १९८१ कऽ वििोबर िीसँ पििरर्मे हमर्र प्रत्यक्षतः  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n149 \nआशीिराद भेटल  िल।  \n \nआचायष वबनोबा र्ािे  (११.९.१८८५-१५.११.१९८२) \nहुिक उ़त्तर्रथधकरर्ी बरल  वििय र्रँची त्रशक्षर प्रसरर् हेतु  \nपदयरिरमे  (१९९२)मे  आएल  िलरह  आ दुखखत  पड़लर  पर् हुिक \nथचवकत्सर लेल  हमर्र बिरओल  गेल  िल।  गत  िषा हम हुिकर \nअपि पदयरिरक  विचरर्सँ अिगत कर्ओिे िलहुँ। उत्तर्मे ओ \nत्रलखिे िलरह -‘थमथिलरमे  पदयरिर  की कल्पिर बहुत  ही अिी  \nहै। हरर्दिंक ििसम्पक ा के त्रलए पदयरिर  के अलरिर  दूसर्र उत्तम \nसरधि िहीं।’ \nकोइलखमे  पठरओल  पिक पर् बरलविियिीक  शुभकरमिर \nद े खख  श्रीमोहि भूदरिी कलशस् िरपिक ददि(१६.१॰.१९९३ \nक)हमर् आगमिक प्रतीक्षर कउ र्हल िलथि।  \n’िििी िन्मभूथमि स्िगरादवप गर्ीयसी’केँ िवितहुँ हम अपि \nिििीक ेँ सदस  कष्टबहिं द े ल  एवह लेल  िे िन्मभूथम भरर्तमरतरक \n  150 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसेिरमे लरवग  सकी। दर्भंगर १९७३-८५क बीच  र्हैत गरम सरलमे  \nएकरध ददि आ ओहो र्रथतभरर्क लेल  िरइत  िलहुँ। ’एक \nव्यक्क्तक बत्रलदरिसँ परर्िरर्, एक परर्िरर्क बत्रलदरिसँ एक \nगररमष् एक गररमक बत्रलदरिसँ एक समरि आ एक समरिक \nबत्रलदरिसँ िँ र्रष्ट्रक उत्िरि हो’- ि एहि करि िीथतसंगत  \nकहल  गेल  अथि। \nअपि मरए लग , अपि गरममे दुगरापूिरक  त्योहरर्  अभीष्ट \nहोऐबरक  चरही मुदर  आब  बरहर् र्हविहरर्क ेँ इहो क्रमशः िू वटए \nर्हल ि ै क,विशेषकए थमथिलरमे ।  बं गभरषी विियरदशमीमे आ \nिििषा (िुड़शीतल )मे िँ गुरुिि  लग  िवह िरए सकतरह  तँ \nपिहँँु अिश्य त्रलखैत िथि। एवहिर पखिम भरर्तीय दीपरिलीमे।  \nमरिल  भरड़र बवढ़  गेल  अथि मुदर  की िोकरर्हरर्र मैथिल  \nपोस्टकरर्ा गरम िवह त्रलखख सक ै त िथि? िस्तुतः आधुविक \n(कु)त्रशक्षरक प्रभरिसँ हमर्रलोकवि क्रमशः भरििरशून्य भेल  \nिरए र्हल िी। \nिििरगर्िक उद्देश्यसँ पदयरिरक  आर्म्भक ले ल  हम \nकोइलख  गरमक ेँ ँँ चयि कएलहुँ।तकर् करर्ि िल  िे एतुक्कर \nभिकरली  मखन्दर् (भगितीस् िरि )थमथिलरमे  सिराथधक िरग्रत \nमरिल  िरइत  िथि। द े रसर् आकषाि मरतृक  भे लरक  करर्ि अपि \nशैशिकरलक  प्रिम अिुभूथत आ विशेषतः एवह भगितीस् िरिक   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n151 \nपरिरँ एकटर शर्ीफर गरिक फ ू ल। \n \nमरतृभूथमक  रूपमे  आसेतु  वहमरचल  एवह पुण्यभूथमक कल्पिर \nअत्रशणक्षतहुँक मोिमे र्रमेश्वर्म्-बदर्ीिरि-पुर्ी-द्वरर्करधरमक रूपमे   \nप्रथतथष्ठत अथि। एवह पर् यिरशक्क्त विचरर् करर्तहुँ ‘िे ितए  िी, \nिरवह ठरमक िी, से ओवहठरमक ििविमराि, उपलब्ध संसरधि \nआ ििबलसँ कर्ी।’ एवह बीिमंिक  िरगर्ि-िरप आब  कर्बरक \nअथि। थमथिलर  मरि भरर्तक िवह अवपतु  विश्वक विधाितम भरग \nभए गेल  अथि। तरवह  लेल  सेहो एकर् विकरसमे अपि वकिु  \nयोगदरिक लेल  हम अपिवह णिलरक  उत्तर्ी भरगक पदयरिर  \nप्रतीक रूपमे  कएल।  दोसर् बरत  िे ई द े शक सीमरिती क्षेि अथि  152 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतेँ एकर् (पदयरिरक ) प्रभरि िेपरलक  थमथिलर  पर् सेहो पड़तै क, \nएहि विश्वरस कएल  िरइत  अथि। \nकलशस् िरपिरक ददि (१६.१॰.१९९३) भगिती िन्दि-\nस्मर्िसँ ओतवह  संध्यरमे प्रिम बैसरर् गरमक गिमरन्य लोकविक  \nउपस्स् िथतमे भेल।  पूिा प्रधरिरध्यरपक चन्िशेखर् झरिीक \nसभरपथतत्िमे अंतर्रष्ट्रीय मै थिली  परर्षदक ग्ररम सथमथत  बिल।  \nकोइलखमे  स्िीक ृ त कन्यर विद्यरलय दू  महरर्िीक उठर-पटकमे  \nर्रििगर् चत्रल गेल  िल।  आब  ओतय  दोसर् विद्यरलय बिए तरवह  \nलेल  सरमूवहक प्रयरस कर्बरक प्रस्तरि स्िीक ृ त भे ल। (िे आब  \nपुबररर् टोलमे  बवि गेल  अथि) \nदोसर् ददि (१७.१॰.१९९३)प्ररतःकरल  ग्ररमीि द्वरर्र \nभगितीक फ ू ल आशीिरादक रूपमे  ग्रहिक ँ ए पदयरिर  प्ररर्म्भ \nकएलहुँ। मोहि भूदरिीिी पैर्मे घरि अि ै त भरर् ददि संग \nद े लखन्ह। ई दोसर् बरत  िे पूिा विधरारर्त चररर् िि, िे संग द े बर  \nलए  िलरह , िवह पहुँँँँंथच सकलरह।  एक युिर संिीि ठरक ु र् \nअिेक िषा बरद  र्रििगर्मे एक बैसरर्मे भेटलरह  से कहलरह  वक \nओ र्रंटी तक  सं ग िलरह।  \nर्रँचीक क ं पक ं पीक प्रथतक ू ल हरड़रहरड़ी र्ौदमे पवहल  संणक्षप्त \nपड़रओ पर्सरमे सरिाक गप्प भेल।  सूचिरक अभरिमे र्रमपट्टीमे \nबैसरर् िवह भेल , यद्यवप मै थिलीक  एक िरकल  त्रसपरहीसँ िरतराक  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n153 \nसुयोग अिश्य भेटल।  \n3. थमथिलरक  अविकरसक ले ल  सबसँ बेसी  दोषी  क्षेिक \nिेतर \nर्रमपट्टीसँ र्रँटीक पदयरिरक  क्रममे गरिक िरहरर् िीक \nलरगल  करर्ि र्ौद ती क्ख िल।  अथधकतर् गरि सम्भितः बबूर्क \nिलैक  वकएक तँ ओकर्रमे पैघ-पैघ करंट िलैक।  भूदरिीिीसँ \nपुित्रलयै खन्ह-‘की कोिो दोसर् उपयोगी गरि र्ोपब ठीक िवह \nर्वहतैक?’ ओ बिलरह  ‘िल  तँ सीसो, मुदर  ओकर्र लोक  करवट \nलेलक  आ बरँ चल ई करंट।‘ एवह मिोिृत्रत्तक कोि उपरय अथि? \nकोिो गरममे प्रिेश कर्बरक संग िरकपर् रूमरल  लए  लेब  \nआिश्यक भए िरइत  िल।  ई थमथिलरक  गर्ीबी, वपिड़रपि एिं \nव्यरिहररर्क बुत्रद्धक अभरि द्योतक लरगल।   \nभूदरिीिी बिलरह  िे स्ियं वििोबर िी एवह दुगान्ध पर् कहैत  \nिलरह - ‘थमथिलरक  गरम आवब  र्हल अथि।’ भूदरिी कहलखन्ह िे \nथमथिलबहिंमे दणक्षि ददत्रश समस्तीपुर् लऽग  सर् ैसर आदद  गरम \nचत्रल िरऊ, वकएक दुगान्ध भेटत।  महरत्मर गरँधीक प्रभरिसँ \nकवहओ भूदरिीिी सेहो ‘खुर्पी आन्दोलि’ गरम-घर्मे चलौिे  \nिलरह।  भोर्-सरँझ शौचरदद  ले ल  बरध -बोि ददत्रश िरएबरक  करल   154 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहरिमे लोटरक  संग खुर्पी लएक ेँ से हो चलै त  िलरह।  मरिल  िे \nसुलभ  शौचरलयक  युगमे सेहो सब  गरममे सबहक  ले ल  ई \n(शौचरलय ) कदठि अथि। मुदर  खुर्पी तँ संगमे र्रखखए सक ै त \nिी। स्िरस् थ्य र्क्षरक लेल  ई ततबे  आिश्यक अथि ितेक  वक \nपयरािर्ि र्क्षरक लेल  गरि। िंँँ फलदरर् िवहयो भेल  तँ \nसीसोक ँ ँे परंवगक ेँ िरर्वि तँ बवि सक ै त अथि। थमथिलरमे   घर् े-\nघर् गैसक उपलस्ब्धमे कइएक युग लरवग  िरएत।  ओिर ई एक \nभूगभा िैज्ञरविक तथ्य उद्घरवटत भए र्हल अथि िे थमथिलरक  उिार् \nभूथमक िीचरँ पेरोत्रलयम पदरिाक  भं र्रर् ि ै क। ई बरत  दोसर् िे \nथमथिलरक  िेतर लोकविक  र्रििीथतक दुबालतर  एिं इिरशक्क्तक \nअभरिक करर्िसँ सघि उत्खिि कतहु  िवह भेल।   ई तथ्य अथि \nवक थमथिलर ,मैथिली  आइ िँ अविकत्रसत अथि तँ एकर्र लेल  \nसबसँ बेसी  दोषी  एवह क्षे िक िेतर लोकवि  िथि, िे एवह क्षे िक \nशोषि तँ कर् ै त र्हलरह, मुदर  एकर् विकरसक ले ल  कवहओ \nविष्ठरपूिाक आिरि िवह उठौलखन्ह। \nभूदरिीिीक एक पुर्रि थमि सरइवकलसँ मधुबिी िरए र्हल \nिलरह।  वकिु  करल  संग चललरह  आ िीििक अपि उपलस्ब्ध \nसुिेबरक  क्रममे कहलखन्ह िे खरदी  आन्दोलिक युगमे हुिकर \nअिेक पुर्स्करर् भेटल  िलखन्ह।  \nभूदरिक क्रममे र्रििगर् ददत्रशक एक िमीन्दरर्क ओतय  \nिबदास्ती आथतथ्यक लेल  अन्ततोगतत्िर परँ च एकड़ िमीि  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n155 \nदरिमे लेलथि।  आइ तेँ तँ वििोबरक व्यक्क्तत्िबरलर िे क े ओ \nव्यक्क्त अथि, िे खरदी  भंर्रर्क ओ बरबतबहिं र्हल। सरम्यिरद आ \nिक्सलिरदक िरम पर् बहिंसरक मरहौल  अथि। अिेक पैघ \nभूस्िरमी अपि िमीि बचबय  लेल  कम्युविष्ट परटीक िेतर भए \nगेलरह।  परर्िरमतः रूस  िकरँ कम्युविज्मक टरयर् बम  बरणि  \nगेल।  सर्करर्ीकर्िसँ प्ररयः समस्त खरदी  भंर्रर् क्रमशः बन्द \nहोइत  गेल।  थमथिलरक  अबलरक  िीिि आधरर् खरदी  िल , िीिर \nगेलखन्ह। ई वबसरर् िरइत  गेलरह  िे खरदी  िस्ि िवह, विचरर् थिक, \nआ से विचरर् आब  समरप्तप्ररय अथि।  \nभूदरिीिी बतौलरह  िे वििोबरिी लग  कवहओ एक विद े शी \nपिकरर् आएल  िलरह।  ओ पुििे िलथिन्ह, भरर्तक सबसँ पैघ \nिमीन्दरर् के? हंसैत  वििोबर उत्तर् द े िे िलथिन्ह -‘वििोबर।’ आ \nसबसँ गर्ीब? फ े र् उत्तर् िलै खन्ह ‘वििोबर।’ ५८ लरख  एकड़ \nभूदरि लए  वििोबर द े शक सबसँ पैघ िमीन्दरर् भेलथि  मुदर  सब  \nिमीि बरंवट  द े बरक करर्िसँ सबसँ गर्ीब। \nभूदरिीिी बतौलथि  िे वििोबरिीक ेँ कवहओ िे हरुिी \nकहलथिन्ह िे अहरँ कपड़रक िूतर  पवहर्ी िर चप्पल िरवहमे \nफीतरसँ पैर् बरखन्ह सकी। वििोबरक एक त्रशष्ट्यक ेँ वकिु  द े र्क लेल  \nसहयरिीक रूपमे  परवब  उत्सरह बढ़ल  मुदर  हुिकर पै र्मे घरओ  156 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिलखन्ह तेँ हम आग्रह कएत्रलयैखन्ह िे अहरँ आगरँ टेम्पोसँबवढ़ \nर्रँटीक विकट हमर् प्रतीक्षर कर्ी। \nवकिु  दूर् आगू हमर् वपथतऔत  ज्येष्ठ भरए र्र. उमेश ठरक ु र् \nमोटर् सरइवकलसँ भ ें ट कर्ए अएलरह।  कहलखन्ह िे हम तँ \nकोइलखसँ  आवब  र्हल िी। एकसर् े द े खख  ओ उत्सरहिद्धाि \nकर्ओलखन्ह। कवहओ र्बीन्ििरि गरँधीिीक ेँ कहिे िलथिन्ह-\n‘िदद  तोर् र्रक सुिे क े उ िर आसे, तबे  एकलर  चलो , एकलर  \nचलो  र् े ।’ र्बीन्ििरिक अत्रभप्ररय िलखन्ह यदद  अहरँक बरत  क े ओ \nिवह मरिय, तिरवप अहरँ एकसर् े चलू , कवहओ सम्पूिा द े श \nअहरँक परिू-परिू  चलत।  \nिे तँ हम गरँधी िी िे वििोबर िे ई कल्पिर कर्ी िे थमथिलर  \nहमर् परिरँ चलए  आ िे हम एवह पर् विश्वरसबहिं कर् ै त िी िे क े ओ \nककर्ो परिरंँँ चलथि।  एतबर  अिश्य अपे क्षर अथि वक अपि \nउद्देश्यक प्ररल्प्तक लेल  अपि आँखख, करि खोत्रल लोक  चलैत  \nर्हए। उद्देश्य चरहे विकरसक हो अििर मोक्षक िर पर्मरिाक। \nर्रँटीक मरगामे चबहच्चरसँ बरहर् लसिंघरर् द े खल।  थमथिलरक  \nअिरह िलसम्पदरमे लसिंघरर्, मरि, मखरिक  फसत्रलक अिन्त \nसम्भरििर अथि। एवह पर् आधररर्त गृह आ लघु  उद्योगक सेहो। \nमुदर  एवह पर् ध्यरि द े विहरर् क े ओ िवह िथि।  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n157 \n’सेिर थमथिलर ’क क ु टी र्रँटी लग  द े खल  आ पवहिहु \nमोतीपुर्मे द े खिे  िलहुँ। सेिर िस्तुतः ‘सेल्फ इम्पलरयर् िीमेि \nएसोत्रसएशि’क संणक्षप्त रूप  प्रिम अक्षर् सबहक  अथि। द े खल  \nिरए तँ िस्तुतः सेिर इएह अथि, ककर्ो आत्मविभार् बिरएब।  \nगरँधीक चर्खर मवहलर  लोकविक ेँ आत्मविभार् बिौलक , आइओ \nसीकीं-मौिी, अरर्पि, कोहबर्क थचिकलर  िर मखर िक \nस्िीटवर्सक आिश्यकतर कोिो दरि अिुदरि िर चन्दरसँ \nअथधकबहिं अथि। \nर्रँटीमे १७ अक्टूबर् १९९३क संध्यरकरल दुगरास् िरिमे एक \nिीक बैसरर् भेल  िरवहमे गरमक प्रबुद्ध लोकवि  अपि क्षेि आ \nभरषरक विकरसक ले ल  कइएक विचरर् र्खलखन्ह। ओतए  मैथिली  \nकलरक  विकरसक लेल  एक गोट िींक संस् िरि बिए, तकर् \nप्रस्तरि भेल।  लगपरसक  अिेक गरममे मैथिली  कलरक  क े न्ि \nअथि, ‘मधुबिी प ें बटिंग्स’क िरमसँ िे विश्वविख्यरत भए चुकल  \nअथि। मुदर  एखिहु  कलरकरर्क ेँ प्रोत्सरहि आ आिीविकरक हेतु  \nबहुत  कम करि कएल  गेल  ि ै । \nर्र. सच्चििी अपि संस् िरि सब  द े खौलथि -र्रत्रिमे \nशयिकरलमे  योग सं स् िरिक िोट-िोट िरिर सबहक  िेदपरठ \nसुवि गद्गद ् भए गेलहुँ। हुिक सुझरओ िलखन्ह िे एकगोट िीक  158 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंस् िरि बिरओल  िरए िरवहमे थमथिलरक  विविध पक्षक संग्रह \nहो, िकर् प्रकरशि विभरग सब  तर्हेँ सक्षम हो, आ थमथिलरक  \nतीिास् िली, लोकगीत , कलर , संस्करर् आददक  विषयमे त्रिभरषी \n(मैथिली , वहन्दी आ अङर् े िीमे) प्रकरशि हो। \n१८ अक्टूबर् १९९३क पदयरिरक  क्रममे मधुबिी शहर्क \nउत्तर्ी िोर् परर् कए सौर्रठक ले ल  बढ़ ै त करल  सभरगरिी िएबर  \nकरल  अपि २॰ िषा पवहलुकर  बरतक  स्मर्ि भए आएल।  \nसभरगरिीक महत्त्ि कवहओ िर्-सन्धरिक लेल  उत्क ृ ष्ट िलैक , \nएकवहठरम सब  क े ओे भेवट िएतरह , बर्-बरर्यरती संग। बर् \nतरकएमे  लोक  पर् े शरि िवह होइत  िल।  ओवह समय िर्क \nयोग्यतर ओकर् क ु लशील  आ िरक ् प्रगभल्लतर िलै क।  ब्ररह्मि \nलग  भूथम िर धि र्वहतबहिं िवह िलखन्ह, त्यरग आ अपरर्ग्रहक \nप्रथतमूर्तिं िलरह , अयरची थमश्र सि विद्वरि। िे ब्ररह्मि भूथमपथत  \nभए गेलरह , सएह भूथमहरर् भे लरह , ई हमर् व्यक्क्तगत  मरन्यतर \nअथि। \nमैथिलक  वििरह पद्धथत एते क सुरुथचपूिा  आ न्यूितम व्ययसँ \nहोमएबरलर  िल  िे संध्यरमे तय  कएल  िर्क र्रथतमे वििरह वबिर  \nकोिो झंझवटक होइत  िलैक।  आइ ओवह सभरगरिीक \nप्ररसंवगकतर पर् प्रश्िथचह्न लरवग  गेल।  ई ‘बर्क िवह बड़दक  हरट \nअथि’सँ लएक ेँ वििोद दुआक  खोिी  ‘पर्ख’ करयाक्रमक मसरलर   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n159 \nबवि भेल  अथि। \nिरवह वहन्दी पि-पत्रिकरमे सभरगरिी उपहरसक स्तम्भ र्हैत \nअथि हुिकर सबक ेँ ई वकएक िवह सुझैत  ि ै खन्ह िे आब  \nअिेकरिेक समरि ‘िर्-िधू थमलि  समरर्ोह’ द े शभरर्मे आयोणित  \nकए र्हल िथि। मरिल  िे सभरगरिीमे आब  योग्यतरक स् िरि पर् \nव्यिस् िरपक गप्प होइत  अथि, मुदर  मैथिलबहिं िवह, आि कोि \nसमरिमे थतलकक  बरत  प्ररिथमकतर पर् िवह र्हैत अथि? \nसौर्रठमे बरबर  सोमिरिक दशाि कएलहुँ। मखन्दर्क िीिा-\nशीिा अिस् िर पर् दुःख  भेल।  मुखखयर  िीलरम्बर्िीक प्रयरससँ \nगरमक एक िोट मुदर  िींक गोष्ठी भेल।  हम कहत्रलऐखन्ह िे \nहमर्वह गरम(समौल )क धरर् े झर कवहओ सभरक पर्म्पर्र प्ररर्म्भ \nकएिे िलरह।  ओ तँ सौर्रठवहमे र्वह गेल  िलरह , मुदर  हम एते क \nदूर्सँ मरि एक बरत  कहिरक लेल  अएलहुँ अथि, िे ‘कतहुँ \nककर्ो विकरस अपि शक्क्त आ उपलब्ध सरधिक बल  पर् होइत  \nि ै क’ तेँ ‘अंतर्र्रन्ष्ट्रय मैथिली  परर्षद ्’क ग्ररम सथमथतक  ‘विकरस \nकोष’मे अगऊ ँ क धरि, गहूँम िमर करू  आ िते क परइ संग्रह \nहोएत , कमसँ कम ओतेक  अहींक ग्ररमक प्रिरसीसँ हमर्रलोकवि \nिमर कर्बरएब। गोष्ठीमे प्रस्तरि भेल  िे एक ‘स्लुइस गेट’ हो \nतरवक  अिेकरिेक गरमक आर्ििंक उत्िरि हो आआिरगमिक  160 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nव्यिस् िर होइत।  \nिीलरम्बर् झर अपि एक ग्ररमीिक सं ग अवगलर  पड़रओ \nर्वहकर धरर् संग द े लखन्ह। बतौलथि  िे कवहओ लत्रलतबरबू  आएल  \nिलरह।  बहुत  आिेदि भेटलखन्ह िे ओ अपि सथचिक ेँ र्रखए \nलेल  द े लथिन्ह। सथचिक ेँ कहलथिन्ह िे आिेदि अपिर संगमे \nर्रखख बैसथि।  बरदमे  भरषिक क्रममे वहिकर द े खरए  बिलथिन्ह \nिे ई सौर्रठ सि पविि स् िलीक विकरसक मरं ग कएलखन्ह अथि। \nहम स्ियं चन्दरक हेतु  वर्ब्बर लए  द े शभरर्मे घूमब।  वकिु  ददि बरद  \nवकिु  इ ं िीवियर् अएलरह।  कोिो उद्योगपथतक सौिन्यसँ \nपोखरर्क िीिरे द्धरर् भे ल।  धमाशरलर  बिल।  हमर्र िीक लगैत  िँ \nलत्रलत बरबू  सभरक समय आवब  स्ियं अपि चन्दर दए  सब  \nआगन्तुकसँ िमर कर्बर आ स्ियं कोदररर् लए  िमरलोकक  सं ग \nश्रमदरिसँ ई करया कर्बौिे र्वहतथि। \n4. आइ इथतहरस  पढ़एबरक  िवह, बिएबरक  आिश्यकतर \nअथि \nर्वहकरमे मैथिलीसेिी  चुिचुि थमश्र अएलरह।  ियिगर्सँ \nददल्ली  धरर् ‘थमथिलर  र्ि’ विकरलिे िलरह  आ ददल्लीमे  १९९२मे \nअविखितकरलीि  अिशि कएलखन्ह। सर्करर्क संग भेल  \nसमझौतरक  आधरर् पर् दर्भंगर आकरशिरिीसँ सप्तरहमे तीि \nददि मैथिली मे समरचरर् प्रसरर्ि आर्म्भ भेल  - मंगल , िृहस्पथत,  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n161 \nशवि ददि (संध्यर ६ बिे )। हमर्रसँ भ ें टक एक ददि पूिा \nचुिचुिबरबूक  श्वसुर् स्िगीय भए गेल  िलथिन्ह। मुदर  ओ \nलोकसभक ेँ  कहलथिन्ह-‘मर्ए बरलर  तँ मरर् गेलरह , िँ आइ \nहुकहुकहँँु कर् ै त र्वहतथि तँ मै थिलीक  मीबटिंगक ेँ िोवड़ हम िवह \nिइतहुँ।’ आिश्यकतर अथि एवह प्रकरर्क दृढ़विियी \nकरयाकतराक।   \nर्वहकरक चैक पर् िुक्कड़ सभर भेल।  मरध्यथमक विद्यरलयक \nप्ररधरिरचरया द े िेन्ि अध्यक्ष िलथि।  क्षोभ व्यक्त कर् ै त ओ \nबिलरह  िे विद्यरलयसँ मरतृभरषर  पिसँ मैथिली  हटर द े ल  गेल  आ \nथमथिलरमे  कोिो प्रथतवक्रयर िवह भेल।  वकिु  व्यक्क्तसँ आर् ं भ भेल  \nसभरमे लोक  क्रमशः अबै त  र्हलरह फलतः  सभरक रुप  पैघ भए \nगेल।  सभरक पिरत  ज्ञरत भेल  िे सभरमे िमर भेल  युिक \nलोकवि  खूब  उत्ते णित िलथि  वकन्तु समरिमे वहिकर लोकविक ेँ \nवकयो ददशर -विद े श द े विहरर् िवह िथि। \nर्रथतमे स्ितंितर सेिरिी र्रिेन्ि थमश्रिीसँ गप्प भेल।  \nमैथिलीक ेँ अष्टम् अिुसूचीमे सल्म्मत्रलत िवह कएलरसँ ओ बहुत  \nक्षुब्ध िलरह।  मैथिलीसँ सौथति िकरँ व्यिहरर् सर्करर्क ि ै क, \nसरमरन्य भरषर सबक ेँ मरन्यतर भेटलै क  मुदर  अपि त्रलवप, \nव्यरकर्ि र्हैत मैथिली  उपे णक्षत र्वह गेल। (िे िरिपे यी सर्करर् \nद्वरर्र ८.१.२॰॰४केँ भरर्तक र्रिपिमे अथधसूथचत  भेल। )  162 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओ बतौलथि  िे १९३४मे कलकत्तरक ‘होली  र्े परक ा’मे \nअर्बसँ आएल  एक मुक्स्लम िेतर कहिे िल  िे अर्बमे गोकशी \nिवह होइत  अथि िखि  वक भरर्तमे एखि  धरर् ई अपकमा चत्रल \nर्हल अथि।  \nअपि बरल्यरिस् िरमे ओ वपतरिीक  सन्दूकसँ सरत  रुपैयर  \nचोर्र मधुबिीमे अपि मरमरसँ धोती -क ु तरा-तौिी ब िबौिे िलरह  \nआ कर्चीमे झंर्र लगर  सरैंसे गरम घूमल  िलरह  िरवहसँ लोक  \nहुिकर िरँ लन्टीयर् बुझखन्ह। दरदर  ५-७ घर्मेचर दए  कहिे \nिलथिन्ह िे वकिु  कर्, अङ्गर्े ि िवह िएतौक।  मधुबिीमे  \nहफीमक दोकरि पर् वपक े बटिंग क े लर पर् पुत्रलस िरपड़ द े िे \nिलैखन्ह। ११ अगस्त १९४२क ककर्ौड़क अविरुद्ध थमश्र र्वहकरमे \nमीबटिंगक अध्यक्षतर क े लथि। गरमक चै कीदरर् रर्पोटा क े लक।  \nर्वहकरसँ बेिीपट्टी त्रि तरर् तोड़ल  गेल।  एवह करिमे \nतेििरर्रयि झर, िैद्यिरि झर, िरगेश्वर् थमश्र (अकौड़) सब  \nिलरह।  िरर्न्ट भेल -कलकत्तर भरवग गेलरह  तऽ  उन्िरिक द े िव्रत \nथमश्र कहथिन्ह िे बड़रबरिरर्मे मै थिलक  बीच  करंग्रेसक करि \nकरू।  र् े ढ़ िषाक बरद  गरम अएलरह।  (िेल्हिरर्क) हरर्िंशझर, \nदरमोदर् झर, लखि  झर आदद  करयाकतरा  िलरह।  \nपुिः क्षोभक सं ग बिलरह -‘ितामरिमे शरसि िरमक चीि \nिवह अथि, िेतर भ्रष्ट भए गेल  िथि। आिरदीक  बरद  हम  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n163 \nसमरििरदी भेलहुँ, सूर्ि बरबू  सबहक  संग, मुदर  आब  िवह िी। \nगयरमे वपतृ पक्षक समय मुक्स्लम तुष्टीकर्ि लेल  हुिकर लोकविक  \nअंतर्रष्ट्रीय सम्मेलि पर् कर्ोड़र ें रुपयर  ई सर्करर् फ ू कलक आ \nवहन्दूक गरड़ी पर् २५॰ रुपयर  टैक्स लगरओल  गेल।  \nिगन्िरििीक र्रििीथत परइक बल  पर् चलै त  ि ै खन्ह। पवहिे िकरँ \nलोक  भूखसँ िवह मर् ै त अथि मुदर  थमथिलर  आि प्ररंतक अपेक्षर \nएखिहँँु दरर्ि अथि।’ \nर्वहकरसँ सतलखर  होइत  अर् े ड़ लेल  पदयरिरक  क्रममे १९ \nअक्तूबर् १९९३क सतलखरक  विियिरि झर संग द े लथि।  इिर  \nिल  िे र्र. सुभि झरसँ भ ें ट कर्ी मुदर  विियबरबू  हुिक गरम \nिरगदहसँ घूरर्कए बतौलथि  िे ओ प्रयरग गेल  िथि। \nअर् े ड़क मरध्यथमक विद्यरलयमे त्रशक्षक लोकवि  भेटलरह।  \nप्रधरिरचरयाक अध्यक्षतरमे बैसरर् भेल।  मैथिलीक  इथतहरस -\nविकरस पर् गोष्ठी िीक र्हल। हम कहत्रलअखन्ह िे आब  इथतहरस  \nपढ़ े बरक िवह, बिेबरक  आिश्यकतर अथि आ चन्िगुप्त वबिु \nचरिक्यक कोिर बितरह ? एवहमे त्रशक्षक िगाक भूथमकर \nसिराथधक महत्त्िपूिा अथि। \nअर् े ड़क बर्ही टोलमे  सतलखरमे  द े ल  पूड़ी-तर्करर्ी खएबरक  \nलेल  एक घर्क आगरँ र्रखल  चैकी पर् बैसलहुँ। श्रृं गेशिी घर्क  164 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमवहलरसँ परवि द े बय ले ल  कहलथिि  तँ ओ बिलीह  मरि परविए \nवकयै क? हम कहत्रलयैखन्ह िे भोिि तऽ  संगमे अथिए। थमथिलरमे  \nअथतथि-सत्करर्क पर्म्पर्र अथत  गर्ीब घर्हुँमे एखिहुँ विद्यमरि \nअथि। बढ़ई  टोलक  बहुत  र्रस व्यक्क्त श्रृंगेशिीक सरइवकलक  \nआगरँ टरंगल  पोस्टर् ‘थमथिलर  र्ि’ द े खख  िमर भेलरह  (सरइवकल  \nसरमरि ढ़ोएबर  ले ल  श्रृं गेशिी संगमे लए  लेिे  िलरह ) आ \nओवहमेसँ क े ओ बिलरह - ‘लरलूिी  िे कर् ै त िथि से ठीक िवह, \nहमर्र सबहक  भरषर थिक मैथिली  िकर् विकरस आ मरन्यतर \nअिश्य भेटबरक  चरही।’ \nअर् े ड़सँ पर्सौिीक धूर् बहुत  पैघ (लम्बर) अथि। सोहरस \nगरमक पवहले  एक मुसलमरि  भेटलथि।  हुिकरसँ पुित्रलयै खन्ह-\nपर्सौिी कते क दूर्? ओ वकिु  विस्स्मत होइत  बिलरह - ‘एहेि \nशर्ीर् कपड़र,िूतर  आ अहरं पैदल ! िवह वकिु  तँ सरइवकल  लए  \nत्रलतहुँ। दूर् अथि, मुदर  र्रथत धरर् पहुँथच िरएब , सोझे बढ़ ै त िरऊ।\n’ ओ की िरिए गेलरह  िे हम पैदल  वकएक िी? आ फ े र् िरवह \nर्रस्तरसँ हमर् कतेको  बन्धु-बरन्धब पैर् े चलब  अपि वियथत मरवि \nलेिे  िथि, ओवह मरगासँ िँ हम एक ददि पैर् े चललहुँ  तँ कोि \nअििा? \nओतवह  भेटलरह  पर्सौिीक महररुि झर। श्रृं गेशिीक \nसरइवकलक  सरइि बोर्ा बहुत  ध्यरिसँ ओ पढ़िे िलथि  आ हमर्  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n165 \nद े ल  पचरा पवढ़ ओ बड़ी  करल  धरर् कइएक सुझरओ द े लखन्ह। ओ \nस्ियं मैथिली  अकरदमी ,पटिरमे करयार्त िथि। वकिु ए ददि पूिा \nहमर्र ज्ञरत भेल  िल  िे मैथिली  अकरदमीक  अिुदरि र्रज्य \nसर्करर् बन्द कए द े लक  अथि आ तंँँ वकिु  उत्क ं ठर िल , एकर् \nकरर्ि ििबरक। \nिे सर्करर् ‘भोिपुर्ी भिि’क लेल  आर्र शहर्मे िमीि \nअिुदरि द े लक  अथि आ िकर् मुख्यमं िी सबसँ अपि मरतृभरषर  \nभोिपुर्ीमे बिैत  िथि, ओ यदद  मैथिलीक ेँ प्ररन्तीय लोक  सेिर \nआयोगसँ हटेबरक  क ु चेष्टर कर् ै त िथि तँ एकर् अिा भेल  िे \nसर्करर् िरतीय  अगड़रवहक बरद  भरषरयी वििरद ठरढ़क ँ ए अपि \nर्रििीथतक स्िरिा त्रसद्ध कर्बरमे लरगल  अथि। सत्तरक लेल  \nिितरमे त्रभिरउि पवहिे अङर् े ि कर् ै त िल  मुदर  ओ क्रम चत्रल \nर्हल अथि। \n(मैथिली  सम्बन्धी वबहरर् सर्करर्क आद े शक ेँ िखि पटिर \nउच् च न्यरयरलय २॰॰४ मे  विर्स्त कए द े लक  तँ र्रबड़ी द े िीक \nिेतृत्िक र्रन्ष्ट्रय िितर दलक  सर्करर्  सिरेच्च न्यरयरलयमे \nअपील  कए द े लक।  मुदर  िीथतश सर्करर् ओवह अपीलक े  ँँ \n२॰॰७ मे आपस कए लेलक  आ मैथिली  वबहरर् लोक  सेिर \nआयोगक पर्ीक्षरमे फ े र्सँ आवब  गेल। )  166 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n6. मैथिलीक  विकरस मरगाक बरधर  अथि उच्चिगीय \nमरित्रसकतर \nसोहरस गरमक युिर ििबुल  होदर  कहलखन्ह िे विगत \nचुिरओमे १२॰॰ िोट भोगेन्ि बरबूक ेँ भेटल  िलखन्हमुदर आगरँ िवह \nभेटतखन्ह। ओ कहैत  िथि ‘द े शक बहुत  समस्यर ि ै क आ अहरँ \nलोकविक ेँ मरि अपि सड़क सुझैत  अथि।’ भोगेन्ि बरबू  तँ \nददल्ली -पटिर र्हैत िथि, ओ की बुझतरह  िे सरलमे  परँच मरस \nहुिक गरम समे त अिेक गरम टरपू बिल  र्हैत अथि आ गमीक \nददिमे एवह लम्बर र्रस्तरसँ बटोही  कोिर चलैत  होएतरह ? \nििबुल  पुिः कहलथि  िे पथिलर  सरल  कहल  गेल  िे किा \nमरफ कए द े ल  गेल।  मुदर  आब  फ े र् िसूली  आर्म्भ भेल  अथि। \nओ सरतम  कक्षरक िरि िल।  मुदर  पढ़रइ िोड़ए पड़लैक  आ \nआब  कहुिर खेती -पिरर्ीसँ वििराह कर् ै त अथि। \nपर्सौिी पहुँचै त र्रथत भए गेल।  दुगरापूिरक  पण्र्रलमे पैघ \nमीबटिंग भेल।  हम प्रश्ि उठरओल  िे विश्वबैंकक अिुदरिसँ \nवबहरर्मे तीि परँ लीटे किीक करँ लेि  खुित।  मुदर  ओ सीिरि, \nगोपरलगंि  आ पलरमूमेँे।  की थमथिलरक  ििबुल  होदरक ेँ एहि \nव्यरिसरथयक त्रशक्षरक िरूर्थत िवह िखन्ह?  \nहमर् स्पष्ट कहब  िल  िे मैथिली  िस्तुतः सरमरणिक आ  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n167 \nशैणक्षक दृथष्टसँ वपिड़ल  सरमरन्यििक भरषर थिक। तिरकथित \nबड़कर  लोक  तँ वहन्दी, अङर् े िी सब  पवढ़ ले तरह।  मुदर  ओ सब  की \nकर्त? आ तेँ एवह आन्दोलिक िेतृत्ि ओही िगाक हरिमे \nिएबरक  चरही। हमर्र तँ इहो कखिहु  लगैत  अथि िे समरिक \nउच् चिगीय लोक  अंतःकर्िसँँे मैथिलीक  प्रगथतक आकरंक्षी िवह \nिथि। करर्ि, तखि  सीथमत  िोकर्ीक लेल  होबयबरलर  \nप्रथतयोवगतरमे हुिक थधयर-पुतर क चयिक ेँ तिरकथित िोटकर \nघर्क थधयरपुतर  वकिु  बेसी  कदठि कए द े तखन्ह। घर्मे मैथिलीक  \nस् िरि पर् वहन्दी बिबरक  दोसर् अत्रभप्ररय की भए सक ै त अथि? \nिस्तुतः उच् चिगीय मरित्रसकतर मै थिलीक  विकरसक मरगाक \nबरधक  अथि। \nहमर् समिाि सभरक अध्यक्ष सेिरवििृत प्रधरिरचरया \nर्रमक ृ ष्ट् ि झर सेहो कएलखन्ह। हुिक कहब  िलखन्ह िे मैथिली  \nसबहक  भरषर थिक, थमथिलरक  मुसलमरिहुँ मै थिलीयबहिं बिैत  \nअथि। र्रत्रिविश्ररम हम हुिकवह ओवहठरम कएल।  अपि अिेकहु \nअिुभि सुिबैत  बिलरह  िे िस्तुतः िेतर लोकवि  चरहैत  िथि िे \nसड़क िवह बिए, क्षेिक विकरस िवह हो अन्यिर हुिक िोट बैं क \nसमरप्त भए िएत खन्ह। ओ एक कम्युविस्ट िे तरक किि उद्धृत  \nकएलखन्ह णििक किि िलखन्ह, ‘स्लुइस गेट’ बिलर  पर् \nपर्िुआरर् गरमक लोक  सम्पन्ि भए गेलरह  आ हम हररर् गेलहुँ।’  168 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nर्रमक ृ ष्ट् ि बरबू  र्रथतमे थमथिलरक  प्रत्रसद्ध क्ररन्न्तकरर्ी योगेन्ि \nशुक्लक कइएक किर सुिौलखन्ह। ओ एक बेर् हुिक मुक्तरपुर्क \nस्क ू लमे आएल  िलरह।  शुक्लिीक ेँ स्िरि कर्बरक िलखन्ह। ओ \nएक िरिक ेँ चरपरकल  चले बरक  ले ल  कहलथिन्ह, मुदर  योगेन्ि \nबरबू  मिर कर् ै त कहलथिन्ह, ‘अपि करि ओ स्ियं एखि  कए \nसक ै त िथि। पर्रश्रयी व्यक्क्तक ेँ र्हैत द े श स्ितन्ि कदरवप  िवह \nहोएत। ’ िरि लोकवि  अपिरमे चन्दरकए वकिु  टरकर हुिकर \nद े लथिन्ह तँ ओ ओकर्र र्रखख लेलखन्ह कहैत,’िे ई द े शक करि \nआओत। ’ \n१९.१॰.१९९३क भोर् े िखि  बर्हर लेल  विदर भेलहुँँँँं तँ \nगरमक दू  स्िीगि हमर्र लोकविक ेँ द े खख  बरत  कर् ै त िलीह।  \n‘र्रथतमे वहिकर लोवकि  िीक बरत  पूिर मण्र्पमे कहलथिन्ह। \nघर्मे आब  हमर्ो बच् चर,अपि भरषरक ेँ िोवर्, पतर  िवह कोि \nभरषरमे बिैत  अथि।’ गरमक विपट अत्रशणक्षत मरतर  लोकविक  \nमुहसँ ई बरत  सुवि आत्मविश्वरस बढ़ल  आ लरगल  िे ई पदयरिर  \nव्यिा िवह िरएत।  \nबर्हर गरममे प्रिेशक पवहले  िुतर  खोलए  पड़त।  एक मिदूर् \nबरिल  िे एवह गरममे सब  वकिु  ि ै क आ वकिु ओ िवह तरत्पया िे \nपैघ-पैघ व्यक्क्त िथि। सरंसद  भोगेन्ि झर आ कोल  इखन् र्यरक \nचेयर्मैि एस. के. चैधर्ी एही गरमक िथि। पूिा र्रिदूत सी. एस.  विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n169 \nझरक मरतृक  िखन्ह। मुदर  विकरसक िरम पर् उक्त मिदूर्क \nव्यिर क े ओ बुझिरहर् िवह। एकटर विद्यरिी कहिे िल  िे सड़क \nविमरािक मरगामे वकिु  मुसलमरिक  घर् बरधक  अथि। वहिकर \nलोकविक  घर् सड़कक करतमे  िखन्ह आ िँ सड़क बिरओल  गेल  \nतँ वहिकर लोकविक  घर् उिवड़ िएतखन्ह। तेँ सड़क िवह \nबिरओल  िरइत  अथि। मुदर  भोगेन्िबरबू कहैत  िथि िे अपि \nगरमक विकरस कर्ब तँ लोक  बरहर्मे बरित  िे अपिर गरमक \nलेल  करि कर् ै त िथि। हमर्र लगैत  अथि एहेि स्स् िथतमे हुिकर \nसि व्यक्क्तत्िबरलर िेतर अपि वििराचि क्षेि कतहुँ दोसर् े प्ररन्तमे \nबिवबतथि  तँ िीक र्वहतखन्ह। एखि  तँ हुिकवह परटीक समिाि \nपर् वबहरर्क सर्करर् वटकल  अथि। सड़क विमरािसँ आिो गरमक \nहमर्र सि बटोहीक ेँ बरट  सुगम भए सक ै त ि ै क। \nपतर  चलल  िे कोल  इ ं वर्यर चेयर्मैि एस. के. चैधर्ीिीक \nवपतरिी  (िे दर्भं गरमे एक सरमरन्य पदरथधकरर्ी िलथि )क \nप्रयरससँ अर् े ड़-पर्सौिीक कच् ची सड़क कवहओ बिल  िल।  \nहुिक पुि आइ भरर्तक शीषा करयापरलक  पदरथधकरर्ी लोकविमे  \nिथि मुदर  ओवह कच्ची सड़कक ेँ पक्की िवह कर्बर सकलरह।  \nत्रशिमखन्दर् पर् भेल  मीबटिंगमे खसैत  कन्यर विद्यरलयक ेँ द े खख  हम \nसुझरओ द े त्रलअखन्ह िे िरिकी ियन्ती (िैशरख  शुक्ल ििमी)क \nअिसर् पर् श्रमदरिसँ एकर् िीिरेद्धरर् कर्रए एकर् उद्घरटिक  170 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलेल  चैधर्ीिीक ेँ बिरओल  िरए। एवह पर् क े ओ बिलरह  िे ओ \nपवहल  बेर् गरम आएल  िलरह  तँ एवह विद्यरलयक पुिविमरािक \nआश्वरसि द े िे िलरह।   \nओ वबसरर् गेलरह  तरवहमे  हुिक दोष  िवह पीढ़ीक दोष  अथि। \nिस्तुतः आइ द े शमे िँ वकिु  िीक बरं चल  अथि तँ ओ चैधर्ीिीक \nवपतरिीक  पीढ़ीक द े ि थिक आ िे वकिु  विक ृ थत द े खै त  िी, ओ \nहुिकबहिं पीढ़ीक अथि, ओिर ई बरत  दोसर् भे ल  िे िखि  कखिो  \nगत  शतरब्दीक िठम-सरतम  दशकक  व्यक्क्त बैसतरह  तँ ितामरि \nयुिर पीढ़ीक ेँ अकमाण्यतरक लेल  कोसै त र्हतरह। हमर्र दृथष्टएं \nस्िरधीितरक बरद  िे पीढ़ी द े शक शरसि-सूि संभरर्लक, दोषी  \nमूलतः  ओकर् े मरिक चरही। \nथमथिलरक  विषयमे ई ओतबवह  सत्य आ मै थिलीक  विषयमे \nसेहो। एक युिक णिज्ञरसर कएलखन्ह, िे १९७१ आ १९८१मे \nमैथिलीभरषीक  संख्यर िखि  शून्य बतरओल  गेल  तखि  मैथिली   \nसंगठि कतए  िल ? हम कहत्रलअखन्ह ’एकर् ििरब ओएह सब  \nद ै त िएतरह  िे ओवह समय मैथिलीक  परग पवहर्िे िलरह। ’ हमर् \nसंगठि (मैथिली  विकरस परर्षद ् िे १९९३मे अंतर्रष्ट्रीय मै थिली  \nपरर्षद बवि गेल ) िर हम १९९२सँ एवह क्षेिमे सवक्रय िी। भरर्त \nसर्करर्क ििगििर महरर्णिस्ररर् त्रलखलखन्ह अथि िकर् िबरब  \nिे१९९१क भरषरयी आं कड़र एखि  तैआर् िवह भेल  अथि।   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n171 \n(िे । मैथिलीभरषीँेक  १९९१मे ७७,६६,९२१ आ २00१मे \n१,२१,७९,१२२ र्हल आ २0११क १,३५ ,८३ ,४६४  अथि ।) \n7. आब  स्ितं ितर सं ग्ररमक अिा अथि विर्क्षर्तरसँ सं ग्ररम \n२॰.१॰.१९९३क बर्हरसँ कटै यर गरममे ििसम्पक ा कर् ै त \nबेिीपट्टी पहंचलहुँ। पूिा मंिी र्र. िैद्यिरि झरिीक ेँ हमर् पि भेटल  \nिलखन्ह। मुदर  ओ िरकल -विर्रश मोिसँ बिलरह ,णििकर लेल  ई \nपैघ अत्रभयरि अथि ओ तँ सुतल  िथि। चुिरओक समय िरथतक  \nिरम पर् बंवट  िरइत  िथि। \nबेहटरमे  अपि एक सहपरठीक बर्हरबरली  भरउिसँ १५ \nसरलक  बरद  भ ें ट भेल  िे अपि गेरूआतर्सँ हमर् पठरएल  \nकवहयोक े एक पोस्टकरर्ा विकरत्रल कहलीह , ’बौआ , यैह बेर्-बेर् \nपढ़ ै त िी।’ र्रंची लौटलरक  बरद  ओवह भौिीक िरम पठरओल  \nपरंती  प्रस्तुत अथि - \nभौिी! हम घुर्ी अएलहुँ \nपदयरिर  पूर्र कए, चरलीस  कोसक- \nकोइलख -सौर्रठ-उच् चैठ-फ ु लहर् \nकलिर -र्ोकहर्-गंगर सरगर्  172 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपैर्क घरओ िवह, गँहीर् अथि मोिक सि \nअहरँक एक युगक बरद  भेल  दशािहुँ, \nअथधक सुविधरदरयक र्ेªलसिंगसँ  \nघरि तँ भरर् िरएत  मुदर  मोिक... \nर्रखख लेब  एवह पिक ेँ \nगेरुआ  तर् \nफ े र् कवहओ भेटलर  पर् कहब  \nपढ़ ै त िी एकर्बहिं बेरर्-बेरर् \nिीक होइत  कवहतहुँ अहरँ \nत्रलखब िवह यरित् \nक े ओ र्हत िर र्हती \nथमथिलरमे  विर्क्षर्। \nमुदर  की होएत  पवढ़-पढ़रक ेँ \nयदद  थमथिलहँँुक बेटी  हेतीह   विदेह ४०० म अंक १५ अगस्त २०२४ (िर्ष १७ मास २०० अंक ४००) \"अन्तर्ाषष्ट्र ीय मैथिली परर्र् द्\" पर् कें वित || \n173 \nविलोम -सीतर ..  \n‘अस्स्त कः िरक ् विशेषः?’ \nकोिो भगितीक सुवि \nभगितीक क ृ परसँ \nकवहओ ककर्ो करत्रलदरस भेिरइ सम्भि \nमुदर  आइ सब  विलोम  अथि... \nकरर्ि अहरँ सि प्रोफ े सर्हुँ \nददओर्हुँक ेँ िवह \nिथि र्रकखरिहँक दुश्मि... \n आ एकर् बरद  िगथतमे  अपि एक वपथतयौत  बवहविक  घर् \n२॰ सरलक  बरद  द े खलहुँ।  उच् चैठ दुगरास्","size_mb":25.13,"has_text":true},"Videha 401.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 401.pdf","name":"Videha 401.pdf","text":" \n \nISBN 978-93-341-1933-6 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक  िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.i n) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features tra nslations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books,  send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 401 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-१) \n१.२.अंक ४०० पर वटप्प ी (पृष्ठ २-२) \nगद्य \n२.१.श्याम प्रकाश झा- टेवनया -िफुआ (मैधथिी कथा) (पृष्ठ ४-११) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा- मैधथिी एक लसिंहाििोकन (पृष्ठ १२-१८) \n२.३.आरा या रामानंद मंडि - महाकवि विद्यापधत आ महारानी िखिमा देिी: \nप्रेम प्रसंग! (पृष्ठ १९-२७)   \n \n२.४.आशीष अनधरन्द्हार- अरविन्द्द ठाकुराः अन्द्हार एिं िाराक विरुद्ध (पृष्ठ \n२८-३०) \n२.५.संतोष कुमार राय 'िटोही'- मकान मालिक: वकराया घर (एकटा \nसंस्मर ) (पृष्ठ ३१-३३) \n२.६.संतोष कुमार राय 'िटोही'- उच्रैठ भगिती केँ दशान (यािा-िृत्तांत) \n(पृष्ठ ३४-३८) \n२.७.प्र ि झा- इंटर/िारहमा के िाद जीिवि्ानक विद्याथी के कररयर \nविकल्प (पृष्ठ ३९-६५) \n२.८.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा - ओवह पार (पृष्ठ ६६-६७) \n२.९.प्रदीप कुमार मंडि 'पिड़ा'- मैधथिी फूििारी धथक (पृष्ठ ६८-७४) \n२.१०.प्रमोद झा 'गोकुि'- नौक (पृष्ठ ७५-७७) \n२.११.मुन्द्ना जी- िीहवन कथाकें वििादक नै संिादक िगता िै (पृष्ठ ७८-\n८१)   \n \n२.१२.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृष्ठ \n८२-९५) \nपद्य \n३.१.प्रदीप कुमार मंडि 'पिड़ा'- गे मम्मी ताें वकयेक कानै िेंऽ? (पृष्ठ ९७-\n९८) \n३.२.प्रमोद झा 'गोकुि'- धतरंगा  (पृष्ठ ९९-१००) \n३.३.प्र ि झा- २०४७ मे हमर सपना के भारत (पृष्ठ १०१-१०२) \n३.४.राज वकशोर धमश्र- श्मशानक फूि (पृष्ठ १०३-१०६) \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 1 \n१.०.गजेन्द्र  ठाक ु र - नूतन अंक  सम्पाद क ीय  \nदिनेश क ु मार ममश्र, आइ.आइ.टी. खड़गपुरसँ ससविल इन्जीवनयररङ मे बी. \nटेक. १९६८मे आ स्ट्रक्चरल इन्जीवनयररङमे एम.टेक. १९७०मे। मममिलाक \nबाविक एक्स्ट्पटट। मममिलाक मोटा -मोटी सभ धारपर वकताब प्रकासशत। \nउत्तर वबहार की व्यिा किा (१९९०), कोसी - उम्र क ै ि से सजा -ए-मौत तक \n(१९९२) बंदिनी महानंिा (१९९४), बोया पेड़ बबूल का - बाि वनयंत्रण का \nरहस्ट्य (२०००), बगाित पर मजबूर मममिला की कमला निी (२००४), \nभुतही निी और तकनीकी झाड़ - फ ू क (२००५), दुई पाटन क े  बीच में - \nकोसी निी की कहानी (२००६) तिा बागमती की सद्ग मत (२०१०)। \nपूिटपीदिका: दिनेश क ु मार ममश्रक 'दुइ पाटन क े  बीच मे ' कोसी निीक \nऐमतहाससक आत्मकिा िीक , ओ मममिलाक आन धार सभक ऐमतहाससक \nआत्मकिा सेहो सलखने छमि जेना बन्न्िनी महानन्िा, बागमती की सद्गमत!, \nदुइ पाटन क े  बीच में.. (कोसी निी की कहानी) , न घाट न घर , बगाित पर \nमजबूर मममिला की कमला निी , भुतही निी और तकनीकी झाड़ -फ ूं क, \nThe Kamla River and People On Collision Course, \nBhutahi Balan - Story of a ghost river and \nengineering witchcraft, Refugees of the Kosi \nEmbankments। दिनेश क ु मार ममश्र मममिलाक नै छमि मुिा \nमममिलाक सभ धारक किा ओ सलखने छमि , हम सभ हुनका प्रमत क ृ तज्ञ \nछी आ हुनकर  ऋणसँ मममिलािासी कवहयो उऋण नै भऽ सकता । दिनेश \nक ़ु मार ममश्रक सभटा पोिी आब हुनकर अनुममतसँ उपलब्ध अमछ वििेह \nआकाटइिमे । \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पिाउ।  \n \n \n  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ४०० पर वटप्पणी \nश्रीनारायण झा, कोलकाता  \nमप्रय सम्पािक महोिय, वििेहक अंक सभ समय स भेटैत रहैये। एतििट \nधन्यिाि। मममिलाक्षर मे वििेहक सम्पूणट पोिी पििाक सुविधा लेल सेहो \nबहुत रास धन्यिाि। \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 3 \nगद्य \n२.१.श्याम प्रकाश झा- टेवनया -लफ ु आ (मैमिली किा) \n२.२.परमानन्ि लाल कणट- मैमिली एक ससिंहािलोकन  \n२.३.आचायट रामानंि मंडल - महाकवि विद्यापमत आ महारानी लन्खमा िेिी: \nप्रेम प्रसंग! \n२.४.आशीष अनमचन्हार- अरविन्ि िाक ु रः अन्हार एिं धाराक विरुद्ध \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बटोही '- मका न मासलक: वकराया घर (एकटा \nसंस्मरण)  \n२.६.संतोष क ु मार राय 'बटोही '- उच्चैि भगिती क ेँ  िशटन (यात्रा-िृत्तांत) \n२.७.प्रणि झा- इंटर/बारहमा क े  बाि जीिविज्ञानक विद्यािी क े  कररयर \nविकल्प \n२.८.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकिा- ओवह पार \n२.९.प्रिीप क ु मार मंडल 'पिड़ा'- मैमिली फ ू लिारी मिक  \n२.१०.प्रमोि झा 'गोक ु ल'- नौक \n२.११.मुन्ना जी- बीहवन किाक ें  वििािक नै संिािक खगता छ ै \n२.१२.रबीन्र नारायण ममश्र- सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास)  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.श्याम प्रकाश झा- टेवनया -लफ ु आ (मैमिली किा) \n \nश्याम प्रकाश झा \nटेवनया-ल फु आ (मैथिली किा ) \n  \nिषट : उन्नैस सय मछयासी  \nगाम : कोसी आ नेपालक बगलबला इलाकाक कोनो गाम  \nभूममका :  \nबीस िषट पूिट , गामक दूटा िस -बारह ियसक छौड़ा चोरीक इल्जाममे \nमारर खाइसँ बँचैले गामसँ पवहने कहुना पटना  पहुँचल आ फ े र क्रमशः दिल्ली \nआ कलकत्ताक रैन पकवड़ ओतहुसँ परा गेल छल। नाम छ े लै टोनी आ \nलफ्फ ू । \nप्रिासक िौरान जतए टोनी दिल्लीमे वपत्तीक संग रवहकऽ पंजाबी \nस्ट्टाइलसँ माउस रान्हब ससखलक तँ लफ्फ ू  अप्पन मामक संग बंगाली \nरसगुल्ला बनौनाइ आ ममिका िही पउड़ैक कला कलकत्तेमे  ससखलक। \nकालान्तरमे जखन चोरीबला घटनाक ेँ  गाौंआँ सभ वबसरर गेलै , दुनू िोस्ट्त गाम \nआवबकऽ, नबका बाजारमे अगल -बगल माउस -भात आ ममिाईक पैघ \nिोकान खोलने छल जे वक ित्तटमानमे पूरा इलाकामे प्रससद्द अमछ। टोनीसँ  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 5 \nटोवनया आ टोवनयासँ टेवनया कवहया भेलै से गप बुझब बड़ भारी गप छ ै  मु िा \nओही िरम्यान लफ्फ ू  सेहो लफ ु आ कहाबए लागल छल। बाजार भररमे वक \nपूरा परगन्नामे बसल आि िस गाममे दुनू िोस्ट्तक स्ट्िादिष्ट खेनाइ आ \nममिाईक खूब चचाट रहए।  \nएवह किाक नायक ने तँ टेवनया अमछ आ ने लफ ु आ , मुिा किाक \nअन्त तक दुनू गोटाक विशेष भूममका पािकगणक समक्ष जरूर आवब \nजाएत । \nघटना क्रम- जाड़क भोर। जनिरी मास अप्पन अन्न्तम यात्रापर छल \nआ क ु हेस लागल भोर रहइ। गामक लोक सभ जाबे उदिकऽ चाह \nवपबताह, ताबे भोरे -भोर पूरा गाममे जेना हरवबराो ममच गेल। गप ई पसरल \nरहए जे स्ट्िगटिासी मास्ट्टर साहेबक बेटी कोनो विजातीय छौड़ाक संगे उड़हरर \nगेलइ। आनन -फाननमे छोट -मछन भीड़ मास्ट्टर साहेबक िरबज्जापर जमा \nभऽ गेल छल। भीड़क नेतृत्ि बोल्गाबाबू करै छलाह। \nभीड़क मांग छ े लै जे मास्ट्टर साहेबक विधिा (बरहमपुर िाली) सभक ेँ  \nसामने आवब ई उड़ल गपक स्ट्पष्टीकरण िमि आ बेटीक ेँ  प्रस्ट्तुत करमि। \nबोल्गाबाबू गामक सभसँ मानल उमचतिक्ता। गप गिै मे , गप पीबैमे , गप \nसुनैमे , गप सुँघैमे , गप मचबबैमे आ गप बजैमे हुनकर परतर वकयो नइ कऽ \nसक ै त अमछ। असली नाम राधाकान्त ममश्र मछऐन्ह मुिा ओ िािी बुल्गावनन \nस्ट्टाइलमे रखै छ ै ि तेँ सभवकयो धीरे -धीरे हुनका िोल्गाबाबू कहए \nलगलन्खन। गाम भररमे ओ ज्ञान बाँटब आ पनचैती करबक अलािा कोनो \nकाज नइ करैत छमि। पूरा परगन्नामे हुनका समाजक आ िेशक वनयम -\nकानून बुझै आ ओवहपर चलैबला मनुक्ख मानल जाइत छल। गाममे उिल \nकोनो झगड़ा -झाँटीमे पनचैती करैले या तँ हुनका हकार िऽ कऽ बजाओल \nजाइत छ ै न्ह आ नवह तँ ओ स्ट्ियं आवब घाेंससया जाइत छमि।  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nघरक भीतर िरबज्जा न्खड़की स भ बन्न क े ने बरहमपुरिाली दुखी \nमोन डर आ आशंका चलैत अप्पन मुड़ी गाेंतने बैसल छलीह। हुनका जखने \nअपन बेटीक वकरिानी पता चललैन तँ ओ अप्पन एक हरबाहाक ेँ  पवहने \nअपना नैहर दिस वििा कऽ िेने छ े लन्खन , अपन छोट भाए अमरबाबूक ेँ  \nबजबैले। अमरबाबू खानिानी धनाढ्य छलाह जवनका सौंकड़ो बीघा खेती \nयोग्य जमीन छ ै न्ह आ बािमे पटना दिल्लीसँ लऽ कऽ वििेश धररमे मखानक \nकारोबार करए लगलाह जावहमे नीक नाम कमेने छमि। गाड़ी -घोड़ाक कोनो \nकमी नवह छ े लैन्ह आ अपने बुलेट मोटरसाइवकल चलौनाइ बड़ पससन्न \nछलैन्ह। िस साल पवहनवह बवहनोईक , अिाटत् मास्ट्टर साहेबक अकस्मात् \nवनधन क े र बाि, अमरबाबू अपन जेि विधिा बवहन लेल संकटमोचन छला \nआ बड़की िायक ेँ  कोनो समािपर धरफड़ाएल गाम अबैत छलाह। हाल \nम़िलहालमे ओ अपन मैवरक पास भवगनी लेल कोनो योग्य िरक ताक ै क \nससलससलामे बवहनक सासुर बेसी आबैत -जाइत रहैत छलाह।  \nिस बजैत -बजैत ने तँ भीड़ िरबज्जापरसँ ट स -मस भेल आ ने \nबरहमपुरिाली बहरेली। बोल्गाबाबूक नेतृत्िमे भीड़क आरोप \nप्रत्यारोप, मास्ट्टर साहेबक घरसँ भतिरीक प्रस्ट्तािना , समाजक बिलैत \nस्ट्िरुप, नबका जमानाक छौड़ा -छौड़ी स बहक उच्ृं खलता, बेटीक मािपर \nबापक साया नइ होइक दुष्प्प्रभाि, लड़कीक नाना गामक नीच आचरणक \nकिा वपहानी  सभ गप -सप्पमे बेर -बेर चसल रहल छल। एक -आध गोट \nसज्जन बीच -बीचमे अपन डेरा जा कऽ अपन जरूरी काज सभक ेँ  सम्हारर \nपुन: आपस आवब गप -सप्पमे भाग लऽ लमि , गप-सप्प सुनए लगमि।  \nबोल्गाबाबू तीन घन्टा धरर िाि रहलाह मुिा एक इंच वहलबो तक ने \nक े लाह। समाजपर बड़का आफत जे आवब गेल रहए । हुनका सन \nआिमी , ओ जँ वकछु नइ करताह तँ फ े र क े  करताह?  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 7 \nहैया सलअह। ग्यारह बजे अचानक अमरबाबू अपना भवगनीक ेँ  \nबुलेटपर बैसौने क े तौसँ अनायास अितररत भेलाह। संगमे एकटा िोसर \nमोटर साइवकलपर तीनटा चेला -चपाटी सेहो आएल छ ै न्ह। िरबज्जापर मोटर \nसाइवकल लगा कऽ आ अपन भवगनीक ेँ  घरक भीतर पिा कऽ ओहो भीड़ \nदिस मुखामतब होइत बोल्गाबाबूक ेँ  नेता बुझैत बजलाह - \n\"प्रणाम बोल्गाबाबू! की हाल चाल यौ ? आइ अहाँ सभ एतेक \nगोटासँ हमर बवहनक िरबज्जापर वकए एलाौं ?\" \nबोल्गाबाबू िोड़ेक न्खससयाइत बजलाह- \n\"अमरबाबू। अहाँक ेँ  गाममे ई क ु कमट सभ होइत रहैत होएत। हमरा \nसभ ले ल ई कलंक अमछ जे मास्ट्टर साहेब सन महात्मा आिमीक क ु मारर \nबेटी एकटा छौड़ा संगे भावग जाय। छौड़ीक ेँ  बाहर बजवबयौ आ पूमछयौ जे \nक े तए आ क े करा संगे गेल रहए?\" \nअमरबाबू सेहो कनी तमसाइते बजलाह - \n\"बोल्गाबाबू, अहाँ सम्मावनत लोक छी आ वबना कोनो साक्ष्य \nके, वबना वकछु बुझने , एहेन लांछन लगेनाइ अहाँक ेँ  शोभा नइ िैत अमछ। हम \nअपना संगे अपन भवगनीक ेँ  काल्ल्ह रामत एकटा नीक किा लेल मातृक लऽ \nकऽ गेल रही। आइ ओकरा लड़काक बाप मायक ेँ  िेखेला-सुनेलाक बाि लऽ \nकऽ एलाौं हेँ।\" \nिरअसल अमरबाबू गाम दिस आबैत काल रास्ट्ता भरर सोचैत -\nसोचैत , भवगनीक ेँ  गायब होइक व्याख्या लेल , एकटा नब कहानी गिने \nछलाह। भीड़क संग अमरबाबूक कहानीपर कोनो विश्वास नइ छ े लइ। मुिा \nबोल्गाबाबू छोवड़ क े करो एतेक साहसो नइ होइत रहै जे अमरबाबू जकाँ \nपैरुखबला लोकक बातक ेँ  कावट हुनकर विरोध कररतन्न्ह। भीड़मे चाररटा तँ \nएहेन सज्जन छलाहे जे पवहने कोनो -ने-कोनो का जसँ अमरबाबूसँ क ृ पान्न्ित \nभेल छलाह। मुिा बोल्गाबाबू तँ बोल्गाबाबू छमि। वबना एक-एक टा चीज  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफररछौने मावन क े ना लेताह ? िोड़ेकाल धरर िाि -प्रमतिािक िौर अवहना \nचलैत रहल।  \nबारह बजैत -बजैत अमरबाबू कवनयेँ आिाज़ कड़ा क े लैन्ह- \n\"हे यौ बोल्गाबाबू! अहाँ ओवहना वबना मतलबक बातक ेँ तीरै  छी। \nअहाँक ेँ  कोनो काज नइ हएत मुिा हमरा अमछ। अखन हमरा लागल अमछ \nभूख। आइ हम वनयारर कऽ आएल छ े लाौं जे बाज़ारपर टेवनया िोकानक \nमाउस भात खाएब मुिा अहाँ एम्हर एहेन घाना पसारने छी जे पूरा मूड \nख़राब भऽ गेल। एक तँ अहाँ क ु तक ट मे लागल छी िोसर जे एतबो नइ बुझा \nरहल अमछ  जे सामनेबला भूखल - वपयासल अमछ , दूरसँ आएल अमछ आ \nओकर की हाल हेतइ। “ \nअमरबाबूक आिाज़क कड़कड़ता सुवन बोल्गाबाबू िोड़ेक सकिम \nभेलाह। भीड़मे सेहो समिटन कम भेल जाइत छ े लैन्ह। आब हुनका वकछु \nफ ु रेबे ने करन्न्ह। मोने-मोन अपना संग आएल लोक सभपर तामस सेहो \nउि ै त रहैन्ह जे बाँकी लोक सभ वकए बौक भेल अमछ। आ ईहो डर होइत \nछ े लैन्ह जे अन्तमे कहीं सभटा िोख हुनक े पर ने चवि जान्न्ह। \nअमरबाबू व्यापारी लोक छमि। सामनेबलाक ल्स्ट्िमत फट -िे बुझझ \nजाइ छमिन। ओ िोसर रास्ट्ता पकड़लैन्ह। आिाज़मे िोड़ेक ममिास आनैत \nघोषणा क े लन्खन- \n\"हम जा रहल छी बाजारपर खाइ लेल । बोल्गाबाबू अहाँ एकटा काज \nकरू। हमरा संगे बाजारपर भोजन करैले चलू। भोजन सेहो हेतै आ गप -सप्प \nसेहो हेतइ। आ जे ई बात स्ट्िीकार नइ अमछ तँ िाि रहू िरबज्जापर जाबे \nहम भोजन करर कऽ आबैत छी बाजारसँ। “ \nबोल्गाबाबू असमंजसमे पवड़ गेलाह। हुनकर मनःल्स्ट्िमत बुझझ \nअमरबाबू हाि पकवड़  बोल्गाबाबूक ेँ  अपना बुलेटपर पाछाँमे बैसा कऽ अपन  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 9 \nदूटा चमचा संगे बाजार दिस वििा भेलाह। माउस भातक लोभमे भीड़सँ \nचारर टा महानुभाि सेहो अपना घरासँ साइवकल लेने बाजार दिस वििा बवि \nगेलमि। कनीकाल लेल सबहक स्मरणसँ छौड़ीक भगनाइ बला गप उतरर \nगेल छ े लइ। \nटेवनया माउस -भात रान्हैमे उस्ट्ताि छल। अमरबाबू ओकर रेगुलर \nग्राहक छ े लन्खन, खुश होइपर पाँच टका ऊपरसँ िैत छ े लन्खन। ओ हुनका \nिेखैत िेरी , सभ गोटा लेल िीकसँ टेबबुल -क ु सी लगौलक , बवियाँसँ \nसाँदिकऽ िारीमे भात आ बड़का कटोरीमे माउसक िेिस्ट्िा क े लक। \nमाउसक गन्धसँ सभ गोटाक स्मरण शक्क्त क्षीण भेल जाइत रहए। \nकनीकाल चुप्पीक संग खाइत खेनाइ खेलाक बाि , बोल्गाबाबू पुन: मुद्दापर \nआवब गेलाह। हुनकर बुसद्ध अमरबाबूक व्याख्या मानैले एकिम्मे तैयार नइ \nछ े लैन्ह। अमरबाबू घाम-पसीनाक ेँ  पोछ ै त, माउस भात खाइत , हुनकर सभ \nबातक जिाब िैत रहलन्खन। \nखेनाइक बीचमे अचानक एकटा नि आगंतुक आवबकऽ अमरबाबूक ेँ  \nनमस्ट्कार क े लकवन आ ओ आगाँ बवि गेलाह। बोल्गाबाबूक ेँ  जेना आँन्ख आ \nकान िाि भऽ गेलैन्ह। पुछलन्खन- \n\"अमरबाबू ! अहाँ ऐ सज्जनक ेँ  क े ना मचन्हैत मछऐ? हमर एकटा \nजमीनक मुकिमा वहनका संगे चसल रहल अमछ। “ \nअमरबाबूक ेँ  एकटा और मौका अपना दिस अबैत िेखेलैन्ह। ओ \nमौकाक ेँ  लपक ै त बजलाह- \n\"तँ अहाँ हमरा कवहयो तँ कवहताौं। अहाँ अमरक ेँ  अप्पन लोक बुझबे \nनइ क े सलऐ।“ \nआ बजैत -बजैत मुँह सेहो बना लेलैन्ह। फ े र कनी रूवककऽ बजलाह - \n\"अहाँ मचन्ता जुवन करू। अहाँ अप्पन ई काज भेले टा बुझझयौ। आब \nअहाँक ई मुद्दा जल्ल्िये फररया जाएत।“  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबोल्गाबाबूक मोन प्रसन्न भेलैन्ह। मुकिमा पाँच सालसँ बेसी टाइमसँ \nचलैत छ े लैन्ह। अमरबाबूक ेँ  गप सुनलाक बाि अचानक मन हल्लुक लागए \nलगलैन्ह आ खेनाइमे सुआि आरो बवि गेल छ े लैन्ह। आब हुनका \nअमरबाबूक कहानीपर धीरे -धीरे बेसी विश्वास हुअ लागल छ े लैन्ह। एक-एक \nकौरक बाि , हुनकर बहस आ बतमत रीक क्षमता जेना क्षीण भेल जा रहल \nछ े लैन्ह। बाँकी लोक तँ अहुना मुड़ी गाेंतने खाइत रहमि। जीहपर ढनमनाइत \nमाउसक सुआि , जीहक स्ट्िर उत्पमतबला प्रक ृ मतक ेँ  गरिवनया िेने जाइत \nरहए। \nअमरबाबूक ेँ  झजद्दपर टेवनया बोल्गाबाबूक बाटीमे एकबेर आर गरमा -\nगरम चुसता परसस िेलक ै । बाटीसँ ल ऽ कऽ चुसता चुसैत -चुसैत जे कनी -\nमनी सन्िेह बोल्गाबाबूक मनमे रवह गेल छ े लैन्ह, सेहो शनैः शनैः वबला गेल \nरहए। भरर इच्ा भोजन क े लाक बाि जखन ढकार लैत सभवकयो टेवनयाक \nहोटलसँ बहराइ गेलाह तँ अमरबाबू वनन्िन्त छलाह जे आब समस्ट्या टसल \nगेल अमछ मुिा ओ पक्का खेलाड़ी आिमी छमि । समस्ट्याक ेँ  समूल नष्ट \nक े नाय जरूरी बुझैत छमि। पानक िोकान दिस बिैत सभ गोटाक ेँ  \nकहलन्खन- \n\"अहाँ सभ एना वकए धड़फड़ाइ छी ? टेवनया िोकानक माउस -भात \nखेलाक बाि जे लफ ु आ अवहिामक ममिका िही आ रसगुल्ला जँ नइ खेलक \nसे की खेलक। “ \nमोन तँ सभक ेँ  होइते रहइ। उपरे-ऊपर हुनका सभक ेँ  कनी-मनी मना \nक े लाक बाि, अमरबाबू झजद्द कररकऽ सभ गोटाक ेँ  लफ ु आक िोकान लऽ \nगेलाह आ भरर इच्ा िही -रसगुल्लाक भक्षण करबेलन्खन। बोल्गाबाबूक \nसंग गामक ई पाँच छह गोटाक ेँ  तँ आइ जेना भोज -भातक लॉटरी लावग गेल \nछ े लैन्ह। ममष्ठान भक्षणक बाि वबना पानक पूणट क े ना मानल जाए? से फ े र \nझ़ुण्ड पानक िोकान दिस बवि गेल। पान खाइत -खाइत एक स्ट्िरमे सभ  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 11 \nगोटा भोरक घटनाक ेँ  सन्िभटमे अमरबाबूक व्याख्यानपर सहममत िेखाबए \nलगलाह आ गामक जे लोक सभ ओतए नइ छलाह हुनका सभक ेँ  अवह \nउत्पन्न भ्रम लेल िोषारोवपत करए लगलाह। एक सज्जन तँ उत्सावहत होइत \nअमरबाबूक भवगनीक ेँ  बेस सुशील , बेस सुन्िर आ पिाइमे चन्सगर मधया \nबतबैत ओकरा लेल दूटा नीक किा सेहो बता िेलन्खन।  \n  \nसाँझ होइत -होइत गाममे पसरल भोरक बात बाजारमे पसरल टेवनया \nिोकानक माउस आ लफ ु आ िोकानक िही -रसगुल्लाक सुआिमे डूमम कऽ \nपूणट रूपेँण वबला गेल रहए। अन्तमे जखन सभ गोटाक उिर सन्तुमष्ट  आ पान \nभक्षण क े र बाि िै िै भऽ गेलाह , सभक ेँ  नमस्ट्कार-पाती क े लोपरान्त \nअमरबाबू अपना बवहन लेल एकटा सन्िेश सलन्ख बोल्गाबाबूक हािमे \nिेलन्खन आ मोटर साइवकल स्ट्टाटट कऽ अपना गाम दिस वनन्िन्त भऽ कऽ \nवििा भेलाह। गामक लोक पैिल आ साइवकलपर बसस अपना -अपना घर \nदिसक रस्ट्ता पकड़लैन्ह। \nएम्हर टेवनया -लफ ु आक ेँ  ई नय बुझल छ े लै जे ओकरा दुनूक कारण \nगामपर आइ एकटा बड़का फसाि होइत -होइत रूवक गेल रहए।  \n-श्याम प्रकाश झा, सशक्षा : बी टेक क ं प्यूटर इंजीवनयररिंग। व्यिसाय \n: मैनेजजिंग डायरेक्टर नेटस्ट्पाय इंवडया प्राइिेट सलममटेड क पि पर \nकायटरत, पुणे। \nअपन मं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पिाउ।  \n \n \n \n \n  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.परमानन्ि लाल कणट- मैमिली एक ससिंहािलोकन  \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 13 \n  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 15 \n  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 17 \n  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पिाउ।  \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 19 \n२.३.आचायट रामानंि मंडल - महाकवि विद्यापमत आ महारानी लन्खमा िेिी: \nप्रेम प्रसंग! \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nमहाकवि विद्यापथत आ महारानी लखिमा देिी: प्रेम प्रसंग! \n  \nमहाकवि विद्यापमत आ महारानी लन्खमा िेिी क े  प्रेम प्रसंग क े  बारे मे पं \nगोवििंि झा अपन क ृ मत विद्यापमतक आत्मकिा मे चचाट क ै ले हतन आ \nजनकवि बैद्यनाि ममश्र यात्री अपन कविता लन्खमा मे। परंच इ कविता \nआलोचक  -समालोक से उपेझक्षत रहल हय।अइ कविता मे यात्री महाकवि \nविद्यापमत आ महारानी लन्खमा िेिी क े  प्रेम क े  मचसत्रत क ै ले हतन। महारानी \nलन्खमा िेिी मममिला क े  आइनिार िंशज राजा सशि ससह क े  पत्नी आ \nमहाकवि विद्यापमत िरबारी कवि रहलन। राजा सशिससिंह   (१४१२ई-\n१४१६ई) बंगाल -जौनपुर सल्तनत क े  कर भुगतान न करे क े  कारण मुगल \nआक्र ं ता सामंत  इब्रावहम शाह से युद्ध मे मारल गेलन। परंतु हुनकर लाश \nतक न ममलल।आवक युद्ध से भागक े  कहीं छूप गेलन। इमतहास मे एकर  20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nखुलासा न हय।कहल जाइ हय वक युद्ध क े  िखैत राजा सशिससिंह क े  राय से \nमहाकवि विद्यापमत सुरक्षा दृमष्ट से महारानी लन्खमा िेिी क े  साि \nराजबनौली  (नेपाल) मे चल गेलन।महाराज क े  गायब होयला क े  बाि \nमहारानी लन्खमा िेिी क े  सावनध्य मे मममिला क े  शासन क े  बागडोर \nसंभालैन।मचत्रा कविता  संग्रह मे संकसलत जनकवि बैद्यनाि ममश्र यात्री जी \nक े  कविता- \n लन्खमा। \nकवि कोवकलक कल  -काकसलक रसमंजरी  \nलन्खमा, अंहा छसल हैब अद्भ़ुत स ुन्िर ी \nरुष्ट होइतहुं रुपसी  \nकवह िैत वकयो यदि अहां क े  विद्यापमतक कवि -प्रेयसी \nअहां अपने मौन रवहतहुं  \nकहवनहारक मुिा भ जी जइतैक   सत्यानाश! \nमावनत मिन ईह  ! \nसुवनत मिन सशिससिंह तअ मघचिा सलतमिन जीह ! \nदित मिन भकसी झाेंझाय तुरंत  \nक दित मिन कविक आिागमन सहसा बंदि  \nअहूं अन्त:पुरक भीतर   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 21 \nबाररक ौं  अन्न-पावन \nसुभग सुंिर कविक धररतहुं ध्यान  \nबूवढ बवहवकरनीक द्वारा \nकोनो लािें  \nआहांक ें  ओ पिवबतमि संिेश  \n(संगवह संग जु ल्फीक दुइटा क े श!) \nविपुल िासंती विभिक े र बीच विकससत भेली  \nकोनो फ ू लक लेल \nलगबिुन ग क्याौं कतेको नागफ े वनक बेढ \nमुिा तौं भ्रमर हैत वनराश? \nमधु  -महोत्सि ओकर चलतेइ एवहना सदिकाल ! \nकहू की करमिन क्याौं भूपाल िा नभपाल \nअहां ओमहर  \nहम एम्हर छी \nबीचमे व्यिधान  \nराजमहलक अमत विकट प्रा कार  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुरझक्षत अन्त:पुरक संसार  \nवकिंतु हम उििैत छी \nकोखन कतहुं जं  \nिेिना -विह्वल अपन ई आंन्ख \nअहींटाक ें  पावि सजवन िावढ चारू दिस  \nविस्मय विमोवहत क ं िसं बहराय जाइछ ईस ! \nन्खन्न भ अलसाई जनु धवन \nिारर जनु दिय अन्न वकिंिा पावन \nव्यिट अपनवह उपर काौंखन करर जनु असभरोष  \nविमध विडन्म्बत बात ई ,एवहमे ककर की िोष ? \nनवह कदिन खेपनाइ कहुना चारर िा छौ मास  \nिेवि,सपनहुंमे करर जनु हमर अनविश्वास  \nअवहिंक मधुमय भािनासं पुष्ट भय \nप्रमतभा हमर \nरचना करत से काव्य  \nजावहसं होएताह प्रसन्न नरेश   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 23 \nपुवन हमरो दुहुक ममलनाइ होएत   \nसन्ख सहज संभाव्य  ! \n  \nअहांक ें  कवि पििमततमि संिाि  \nपावि आश्वासन अहां तत्काल अनशन छावड़ \nहोइतहुं किंमचत प्रक ृ मतस्ट्ि! \nमनोरंजन हेतु   \nहंसक ममिुन अंवकत क िेखवबतए  \nकोनो नौड़ी , \nकोनो नौड़ी आवब गावबक ौं  सुनबैत  \nओही मप्रयकविक वनरुपम पिािसल \nजावहिंसं होइत अहांक े र  \nकान दुनू वनरमतशय पररतृप्त! \nमचत्त होइत तृप्त! \nघृणा हो इतए महराजक ऊपर  \nमधक मधक!  24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्ट्ियं अपने \nएकसं बवढ एक एहन  \nवनरूपम गुणसुंिरी शत  -शत वकशोरीक ें \nविविध छल -छ ं िसं \nवकिंिा प्रतापक प्रिलतासं \nपकवड़ कए मंगिाय  \nअन्न -जल भूषण  -िसन श्रृंगार सामग्री ढेर लगाय \nसुरझक्षत अन्त:पुरक एवह अरगड़ामे  \nबनौने छमि क ै कटा रवनिास  \nबंिी सशविर सन डेरासभक क्रम  -पात \nएकक ें  िोसराक संग नवह रहइ जावहसं मेल  \nचक्रचासल चलैत छमि तावह लेल  \nकखन करमिन ककर आिर िा ककर सम्मान   \nघटौमिन ककर कखन दिनमान   \nअही चचिंतामे सिए लागल रहए हमरासभक जीजान  \nमहराजक चरण सम्िाहन करैमै   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 25 \nसफल होइछ  \nएक मासक सभतर जे दुई रामत  \nपुण्यभागा सुहाससनी असभशप्त से िेिांगना \nनवह मिक स्ट्त्रीगणक जामत! \nअभागसल क ै  गोट होएत एहन जकरा  \nछूवब छावब कनेक \nिेने छमिन पुवन अनिाय \nमने ओसभ गाछसं तोड़लाक उत्तर  \nकने िकरल लतामक िुरड़ी जकां हो  \nएम्हर -ओम्हर पड़ल पांडुर \nकोनो अवगमुत्तुक वनमटम वनि ु रताक प्रतीक! \nसुनई छी ,राजा मिका नारायणक  अितार  \nकरिाक चाही हुनक जय  -जयकार  \nवकिंतु भगिान सेहो  \nक्षीरसागर मध्य \nएवहना आड ् गिाल रमच विचरैत छमि?  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nइच्ानुसार करैत छमि असभसार  - \nआइ ककरो  \nकाल्ल्ह ककरो \nइंदिराक ें  बाध्य भ की एवहना \nअनका बनाब अ पड़इ छवन ह्रियेश? \nतुमैत एवहना तूर  \nजाइत होएि अहां बहुतो दूर  \nभािनाक अनन्त पि दिस  \nएकसरर चुपचाप   \nतुमैतू अवहना तूर ! \nविद्यापमतक कविताक हे मचरउत्स ,हे मचर वनझटरी ! \nलन्खमा,अहां छसल हैि अद्भ़ुत स ुंिर ी! \n  \n                      मचत्रा \n                -जनकवि बैधनाि ममश्र यात्री \n                  पटना। जनिरी ,१९४५.  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 27 \nप्रस्ट्तुत कविता मे जनकवि यात्री महाकवि विद्यापमत क े  प्रेमाक ु ल -विरहाक ु ल \nप्रेमी क े  रूप मे आ महारानी लन्खमा क े  राजवकला मे बंि प्रेयसी क े  रूप मे \nमचसत्रत क ै लन हय। जनकवि यात्री इ कविता महाकवि विद्यापमत आ \nमहारानी लन्खमा क े  आल्त्मक प्रेम क े  िशैलैन \n हय िा कपोल कल्ल्पत प्रेम क े  इ त शोध क े  विषय जान पड़ैय।आवक \nलेखकीय मैिुन हय जेना वक मैमिली सावहत्य मे पायल जाइत हय।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.आशीष अनमचन्हार- अरविन्ि िाक ु रः अन्हार एिं धाराक विरुद्ध \n \nआशीर् अनथचन्द्हार \nअर विन्द्द  ठाक ु र ः अन्द्हार  एिं धार ाक  विरु द्ध ... \nअरविन्ि िाक ु र धाराक विरुद्ध छमि। धाराक विरुद्ध माने विकासक धाराक \nविरुद्ध नवह, यिाल्स्ट्िमत, लोभ -लालच , नीचता आदिक जे धारा छ ै  तकर \nविरुद्ध छमि। अनेक उिाहरण पािक लग हेतवन हम सेहो एकटा िऽ रहल \nछी। \nमैमिली भाषामे जवहया -जखन कोनो खास चीजसँ मचमित पुरस्ट्कारक \nघोषणा होइत छ ै । लेखक िगट ओही चीजपर लावग जाइत छमि। टटका \nउिाहरण अमछ बाल सावहत्य एिं अनुिाि सावहत्य क े र। जवहयासँ अकािेमी \nएवह दू विधापर पुरस्ट्कारक घोषणा क े लक ै । एवह दू विधामे अप्रत्यासशत \nढंगसँ लेखक िगट एलाह। \nपािक एकरा नीक बात कवह सक ै  छमि मुिा नीक तखन मानल जेतै जखन \nवक ई दूनू (बाल एिं अनुिाि) अपन वनज लेखक तैयार करत। ितटमानमे  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 29 \nहालमत ई छ ै  जे लेखक िगट जँ मूल पुरस्ट्कारसँ अपनाक ेँ  चुक ै त िेन्ख लै छमि \nतँ ओ बाल सावहत्य आ अनुिाि क े र पोिी छपा लैत छमि। \nिो सर शब्िमे कही तऽ मूल पुरस्ट्कारसँ चुकलाक बाि ओ बाल या अनुिाि \nपुरस्ट्कारक ेँ  अपन अंमतम शरणस्ट्िली मावन बैसैत छमि। मैमिलीमे बाल एिं \nअनुिाि पुरस्ट्कार जतेक िेल गेलैए तकर 90 प्रमतशत भाग एहने पुरस्ट्कार \nप्राप्तकताट सभ छमि जे वक मूल रूपसँ ने बाल सावहत्यकार रहल छमि आ ने \nअनुिािक। \nबहुत बड़का-बड़का लेखक एवहमे टुटल छमि। अमधकांश लेखक अपन मूल \nविधा, मूल प्रक ृ मत छोवड़ एवह बाल एिं अनुिािमे लागल छमि जे नै मूल तऽ \nकहुना बाल या अनुिाि पुरस्ट्कार भेवट जाए। जेना वक हम बहुत पवहनेसँ \nबहुत बेर कहैत एलहुँ अमछ जे अरविन्ि िाक ु र क े र मूल विधा िा मूल प्रक ृ मत \nआलोचना -समीक्षा छवन (आ शायि पवहल बेर हमहीं कहने छी)। \nअपन रचनाकालक पवहल भागमे ई कविता ओ किा संग डटल रहलाह तऽ \nिोसर भागमे आन विधाक संग आलोचना एिं समीक्षामे एलाह (किेतर गद्य \nक े र नामसँ)। इएह अंतर अरविन्ि िाक ु रक ेँ  आन लेखकसँ अलग करैत \nछवन। अरविन्ि िाक ु र क ेर मूल प्रक ृ मत बाल िा अनुिाि सावहत्यक नवह \nछलवन तऽ ओ ओवहमे जबरिस्ट्ती नवह एलाह। ई लौल नवह क े लाह जे नै मूल \nतऽ कमसँ कम बाल िा वक अनुिाि पुरस्ट्कार भेवट जाए।  \nएकर उन्टा ओ आलोचना विधाक ेँ  पकड़लाह, ओवह विधाक ेँ  जकरा बहुतो \nलेखक पुरस्ट्कारक चक्करमे छोवड़ िैत छमि , अनिा िैत छ मि िा ओकर \nस्ट्िरूप बिसल गिगिी आलोचना कऽ िैत छमि। जँ मैमिली सावहत्य क े र \nितटमान समयक ेँ  िेखल जाए तावहमे ई घटना बहुत साहसी घटना छ ै । आ \nवनन्ित तौरपर अरविन्ि िाक ु र अपन िास्ट्तविक युिा लेखक सभ लेल \nआिशट सावबत हेताह।   30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n(हमर आबऽ बला पोिी 'अरविन्ि िाक ु रः अन्हार एिं धाराक विरुद्ध' क े र \nभूममका क े र अंश , ई पोिीक तात्कासलक नाम अमछ। संशोधन सेहो भऽ \nसक ै ए।-आशीष अनमचन्हार) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पिाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 31 \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बटोही '- मकान मासलक: वकराया घर (एकटा \nसंस्मरण)  \n \nसंतोर् क ु मार  र ाय 'बटोही' \nमकान माललक: वकराया घर  (एकटा संस्मरण)  \n \nसशक्षक रूप मे जवहया सँ बहाल भेलहुँ अमछ, तवहया सँ दूटा मकान मासलक \nसँ पाला पड़ल अमछ। िररभंगा मे रही तँ ओतऽ मकान मासलक राजपूत \nछलाह। इस्ट्क ू ल सँ तीन ममनट क ेँ दूरी पर डेरा छल। इस्ट्क ू ल क ेँ  आओर \nसशक्षकगण अइ पक्ष मे नवह छलाह जे जावह गाम मे इस्ट्क ू ल रहए ओही गाम \nमे डेरा सलअ। परञ्च फटफवटया गाडी चलबैत हमरा नीक नवह लगैत छल। \nइस्ट्क ू ल सँ दूर रहला सँ समय पकड़ै मे सेहो दिक्कत होयत छ ै । \n \nनिटोल मे रहलाह सँ ई भेल जे ओए गामक भोज -भात मे नत भेंटअ \nलागल। जन्मदिन मनौल जायत छल , वबयाह होयत छल वक वकयो बैक ुं ि \nधाम जायत छल सभ मे न्यौता भेटैत छल। भोज खाऽकऽ हम मने मोटगर \nभऽ गेल रही। हमर मधयापुत सेहो भोज -भात खायत छल। कवहयो ई \nमहसूस नवह भेल जे आन गाम मे छी। वबयाह आऔर मरण मे टाका \nलेवनहार हमरे वनयुक्त करैत छलाह ग्रामीण। िेर रामत तक ओई काज मे हम \nवफररशान होयत छलहुँ। कवहयो वहसाब -वकताब मे गड़बड़ी नवह भेलै।   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nमकान मासलक क ेँ  हम चाचा कहैत छसलयैन्ह। हमर मधयापुता बाबा कहैत \nछलैन्ह। बेटा वबजली विभाग पटना मे सी ए छलैन्ह । रजनीश पािवन मे \nआओर अिकाश मे घर अबैत छलाह। एक -दूटा जन हमेशा खटैत छलैन्ह \nहुनका िलान पर। गाय पोसने छलाह। गाय क ेँ  सेिा लेल बलहािाली \nआओर ओकर घरिाला वनयुक्त छलाह। जसी गाय दूध बेसी िैत छलैक। \nिही दूध क े र हुनका घर मे कोनहुँ कमी नवह छल। रजनीश लेल घी बना -\nबनाकऽ रखैत छलाह।  \n \nहम हुनकर िलान मे सपररिार रहमत छलहुँ।  चारू दिसा सँ िीिार सँ घेरल \nछल। िलान क ेँ  सोझा मे धातरीम , लताम , आम , फ ू ल, नींबू आओर लीची \nक े र गाछ छल। बगल सँ सड़क जायत छल। सड़क क ेँ  पन्िम मे पोखरर \nछल। ई राजपूत क े र मुहल्ला छलैक। \n \nिलान क ेँ  िक्क्खन मे दू सै मीटर दूरी पर पैक्स भिन छ ै । इस्ट्क ू ल जेबाक दूटा \nरस्ट्ता छल। एकटा - िाडट सिस्ट्य लालजी क ेँ  घर क ेँ  बगल धरर आओर \nिोसर - सीताराम डीलर क ेँ  जनवितरण क े न्र सँ होयत वनसशहारा िाला सड़क \nदिस।  \n \nिलान मे मग्रल लागल छल। िीिार मे सेहो मजबूत गेट लागल छलैक। \nअंगना आओर िलान क ेँ  बीच सेहो गेट छलैन्ह। अंगना मे बािरूम छलैन्ह। \nबािरूम नीक क हल जा सक ै ए। अंगना क ेँ  पछ ै त उत्तर मे मालअ घर छ े लैन्ह। \nमालअ घरक पछ ै त उत्तर मे राजपूतक क ु लिेिी क ेँ  मंदिर बनल छ ेलैह। \n \nअरवििंि क ुँ िर जी बारह बीघा जमीन क े र मासलक छमि। गाछी कलम ढेर \nछन्न्ह। आम गाछ फरैत छलैन्ह। चारर कट्ठा मे मकई लगौने छमि। तीन कट्टा  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 33 \nमे जनेर आओर गाय ले ल घास उपजा रहल छमि।बाकी मे रबी आओर \nखरीफ फसल उपजाबैत छमि। सचेष्ट खेमतहर छमि अरवििंि क ुँ िर जी। \nसीताराम डीलर सँ सरकारी अनाज सेहो उिाबैत छमि। खेती बड़ मोन सँ \nकरैत छमि। बड़ मेहनमतया छमि िो।  \n \nहम वकराया लेटे सँ िेने हेबैन्ह , परञ्च क ु नो सशकायत नवह । एकटा दिल्ली \nकेँ तेखंड मे मकान मासलक छलाह जे विहनसरे सुतले मे िरबाजा \nखटखटाबैत छलाह वकराया लेल। िररभंगा क ेँ  मिारपुर मे छात्रािास क ेँ  \nमासलक ससद्धेश्वर साहु वकराया लेल कवहयो वफररशान नवह क े लक। आओर \nकोनहु आन चीज लेल सेहो वफररशान नवह क े लक। शक ू रपुर , दिल्ली मे \nभैरिा जी मकान मासल क सेहो कवहयो टाकाक लेल वफररशान नवह क े लक। \nआब हम सपररिार दुल्लीपट्टी , जयनगर मे रहैत छी । मकान मासलक तँ \nछमि , परञ्च हुनकर कवनया अबनी-बटगबनी बाजैत छमि।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.संतोष क ु मार राय 'बटोही '- उच्चैि भगिती क ेँ  िशटन (यात्रा-िृत्तांत) \n \nसंतोर् क ु मार  र ाय 'बटोही'  \n \nउच्चैठ भगिती क ेँ  दशषन (यात्रा-िृत्ांत) \n \nआि बजे छोटकी बस मे बैस गेल रही हम सपररिार। दुल्लीपट्टी क ेँ  हनुमान \nमंदिर सँ बस आगा बवि  रहल छ े लैक। सािन क ेँ  मास मछयैय। जयनगर \nकमला मे जल भरर कऽ काँिररया सभ कवपलेश्वर बाबा क ेँ  चिाबै लेल \nसड़क क ेँ  बायाँ भाग चसल रहल छ ै । काँिररया संग डीजे िाला गाड़ी सेहो \nचसल रहल छ ै । सड़क क ेँ  वकनारे दुनू तरफ पंडाल बनल छ ै । हम जै बस मे \nरवहका क ेँ  ओर जा रहल छी तँ िेख रहल छी - सड़क क ेँ  दुनू ओर गामे-गामे \nपोखरर , निी, नहर चापाकल िगैरह -िगैरह सँ पाईप सड़क पर आयल छ ै । \nकाँिररया क ेँ  नहाय क े र लेल। जखन काँिररया सभ चलैत -चलैत गरमा \nजायत छमि आओर पाएर पाकऽ लगैत छन्न्ह , तँ ओ पाईप क े र पावन मे \nनहा लैत छमि। िेख रहल मछयैय वकयो -वकयो पंडाल  लगा कऽ प्लाल्स्ट्टक \nक ेँ  वगलास मे रसना घोरर -घोरर क ें  काँिररया सभ क ेँ  वपला रहल छमि। वकयो \nपुरी -तरकारी आओर खीर/ सिई न्खला रहल छमि।  \n \nलोहा पीपर सँ पवहने बडका पंडाल मे सािन मास मे सशि भक्क्त सँ सानल  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 35 \nगीत बैज रहल छ ै  - ' चल रे काँिररया सशि क ेँ  धाम ।\" \n \nकलुआही सँ आगा पंडा ल मे सशि भक्क्त सँ सानल प्रोग्राम भ रहल छ ै । \nगिैय्या सभ आयल छ ै । एकटा गािै िाली लडकी सेहो स्ट्टेज पर दिखाई \nिेलक। एकटा पंडाल मे भांग क ेँ  वपसाइत िेखसलयै। भक्त सभ गाँजा वपब \nकऽ मस्ट्ती मे चसल रहल छमि। नाचैत - झूमैत बारह बरख सँ पच्चीस बरख \nक े र लड़का -लड़की बेसी िेखा रहल  अमछ। \n \nहमरा लग हमर दुनू बेटी बैसल छ े लीह। अयांश अपन मायक कोरा मे बैसल \nछलैक। रूणा गाड़ीए मे सँ काँिररया सभक िीवडयो बना रहल छलीह। \nआजुक मौसम वकछु नीक छ ै । जाय बेर मे मेघ लागल छलैक। रौिा नवह \nछलैक। कलुआही मे बस लगभग बीस ममनट रोवक िेलक ै । हम वफररशान भ \nगेलहुँ। \n \n\"बोल बम का नारा है , बाबा एक सहारा है।\" ई कहैत काँिररया सभ आगा \nबवढ रहल छमि। गेरूआ आओर पीयर िस्ट्त्र पवहरने छमि ओ सभ। मािा पर \nसशि क े र नामक पट्टी पवहरने छमि काँिररया सभ। \n \nदुल्लीपट्टी सँ आगा सड़क क ेँ  दुनू ओर सभ मंदिर पर डीजे बाझज रहल छ ै । \nमैमिली , भोजपुरी आओर वहन्िी मे  सशि भक्क्त क े र गीत बाझज रहल छ ै  । \nमंदिर क ेँ  सजौल गेल छ ै । काँिररया सभ पंडाल मे आओर मंदिर मे िावक \nगेला पर सुस्ट्ताइत छमि। \n \nगरीबी , बेरोजगारी , मँहगाई बिलाक बाि बाबा क ेँ  िरबार मे काँिररयाक \nसंख्या बरखे-बरखे बवि रहल छ ै । पंरह सँ तीस बरख क ेँ  लोकवन बाबा \nभोलेनाि क ेँ िरबार मे काँिर लऽकऽ बेसी जा रहल छ ै । हम सपररिार  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरवहका आयलाक बाि बस सँ उतैर गेलहुँ अमछ। बेनीपट्टी बाला बस लगले \nछल। पवहने अयांश आओर रुणा बस मे चढल तत्पिात् अक्षरा, अपराझजता \nआओर हम चढलहुँ अमछ। बस बेनीपट्टी दिस िौड़ रहल छ ै । ई अरेर िाना \nमछयैय । ई धगजरी मछयैय।  बस बेनीपट्टी िाना सँ पवहनवह उतारर िेलक।  \n \nसडक पार करैत छलहुँ वक आटो िाला हाक िैत छलैक -\" बसैिा....बसैिा \n....।\" \nहम कहसलयै -\"नवह...हम उच्चैि भगिती क ेँ  िशटन करिाक लेल जायब ।\" \nआटो िाला कहलक -\" बैसल जाउ । हम जेबै दुगाट मंदिर ।\" हम सपररिार \nबैस गेलहुँ आटो मे। ए क सिारी पर बीस टाका लेलक। मधयापुता फ्री मे। \nरवहका सँ बेनीपट्टी क ेँ  एक सिारी पर चालीस रुपया बस िाला लेलक। \nदुल्लीपट्टी सँ रवहका क ेँ  सैि रुपया बस िाला लेलक। \n \nहम सपररिार उच्चैि भगिती क े र गेट लग उतैर गेलहुँ। दुनू तरफ िोकान छ ै । \nअँचरी, डाली, नाररयल , फ ू ल, अगरबत्ती, फ ू लक माला, प्लाल्स्ट्टक लोटा \nजल चढाबै लेल भेट रहल छ ै । ममिाई , पतरका मचउरा , चीनी क ेँ  मक ै य्या \nलरू , िगैरह वबकायत छ ै । नाश्ता पावन क ेँ  िोकान सेहो छ ै । हम आओर रुणा \nगेटे लग माँ भगिती क े र चढाबै लेल डसलया , अंचरी , फ ू ल, फ ू लक माला, \nससन्दूर, नाररयल, अक्षत, अगरबत्ती आओर लोटा ललेलहुँ अमछ। पोखरर मे \nलोटा मे जल भरर कऽ ऊपर अवबते छलहुँ वक एकटा बारह -तेरह बरखक \nछौड़ा लग आवब कऽ कहलक -\"भगिती क े र गेट बन्न भऽ जेतैन्ह जल्िी \nचलू। \" हम बुझझ गेसलयै ई कोनो पंडा क े र बेटा मछयैय।  \n \nआगा बढलहुँ तँ पौंतीस-चालीस बरखक पंडा भेट गेल । ओ कहलक -\" \nनाररयल  फोवड़ सलअ ।\" हम हँ मे मािा वहलौलहुँ । उ छोटका पंडा कहअ \nलागल चलू हम पूजा करा िमत छी। हम कहसलयै -\" तोरा सँ पूजा नवह  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 37 \nकरायब , हमरा अपने पूजा मंत्र अबैत अमछ।  \n \nरुणा क ेँ  कहसलयै -\" अहाँ जाकअ माँ भगिती क ेँ  चिा दियौन्ह डसलया \nमेहेक सभ वकछु। \" ओ मंदिर मे प्रिेश क े लीह  । प्रिेश लेल गेट छोट छ ै । ओ \nअंिर गेलीह। हम अपन मधयापुता दुआरे बाहरे छलहुँ। रुणा नवह वनकललीह \nतँ हम हाक िेसलयै -\" ओ बाहर वनकललीह। हम िेखललीयै जे डसलया \nवबल्क ु ल खाली छ ै  । पुछसलयै -\" नाररयल क े र परसािी की भेल।\" ओ \nकहलीह -\" ओ पंडा छौरा साौंसे नाररयल ध ' रखलक ।\" तीनू  मधयापुता क ेँ  \nएक िोसर क ेँ  हाि मे हाि पकडा क ेँ  हम दुनू परावन फ े र मंदिर मे प्रिेश \nक े लहुँ। मंदिर मे िेखसलयै जे पंडा छौरा क ेँ  माय सेहो िझक्षणा सभ सँ मांवग \nरहल छ ै । \n \nपंडा छौरा कहैत छ ै  - \" आजु चाररटा साौंसे िाला नाररयल भेल। \" ताबत \nिेखसलयै एकटा जनानी ओकरा सँ नाररयल  मांवग रहल छ ै । हमहुँ कहसलयै -\n\" हमर नाररयल की क े लही। ला हमर नाररयल। \" ओ नवह िैत छल । हम \nगेरमेलहु तँ वनकासल क ेँ  िेलक। हम आओर रुणा नाररयल लऽकऽ बाहर \nवनकललहुँ। सभ मंदिर मे जल आओर फ ू ल िगैरह चढेलहुँ। पंडा सभ \nिझक्षणा क ेँ  नाम पर टाका लेल वफररशान करैत छ ै । मंदिर पर ओ सभ कब्जा \nक े ने छमि। पीढी िर पीढी मंदिर क ेँ  ओ सभ आस्ट्िा क े र नाम पर िोकान \nबनौने अमछ। घर पररिार ओही सँ ओकरा सभ क ेँ  चलैत छ ै ।अक ू त संपमत क ेँ  \nओ मासलक बवन जायत अमछ। हम अहाँ िगा रहल छी आस्ट्िा क े र नाम पर। \n \nिेखसलयै एकटा फोटोग्राफर घुमम रहल छ े लैक। ओ हमरा लग आवब कऽ \nफोटो खींचेिाक आग्रह करअ लगलाह। हम सपररिार एकटा फोटो क्क्लक \nकरिा लेलहुँ। आब जलपान िोकान दिस गेलहुँ । एकटा जलपान गृह मे बैस \nगेलहुं सभ वकयो । घर सँ लायल जलपान खाऽ कऽ पौंतीस टाकाक दुटा  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्लेट हम सभ चबा गेलहुँ। पाँच टा छोटका पूरी एकटा प्लेट मे छल।  \n \nआब मवनहारा िोकान दि स घुमैत वकछु वकछु हम सभ वकनलहुँ अमछ। हम \nसपररिार गेट दिस आवब गेलहुँ अमछ। गेट पर एकटा भीखमंगा आओर \nमासलन मे झगड़ा भऽ रहल छलैक। मासलन भीखमंगा क ेँ  क े श नोमच लेलक ै  \nआओर िापर मारलक ै । भीखमंगा वबखवनया - वबखवनया गारर िऽ रहल \nछलैक मासलन क ेँ  । \n \nहम सपररिार आटो पकवड़ कऽ दुल्ली पट्टी क े र दिस वििा भेलहुँ। रवहका मे \nआयलहुँ तँ िेखसलयै प्रचंड रौि उवग गेल छ ै । काँिररया सभ कवपलेश्वर बाबा \nक ेँ  जल चढाबै लेल जा रहल छ ै । काँिररया सभ क ेँ  रौि लावग रहल छ ै । \nपाएर पावक रहल छ ै  तबो आगा बवढ रहल छ ै । हम सभ डेरा पर आवब गेलहुँ \nअमछ। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 39 \n२.७.प्रणि झा- इंटर/बारहमा क े  बाि जीिविज्ञानक विद्यािी क े  कररयर \nविकल्प \n \nप्रणि झा \nइंटर/बारहमा क े  बाद जीिविज्ञानक विद्यािी क े  कररयर विकल्प  \nिसिीं पास कएला क बाि जखन विद्यािी एगारहम िा इंटर प्रिम िषट कक्षा \nमें प्रिेश लैत अमछ, त ओ अपन-अपन च्िाइस आ िसिीं में प्राप्त अंक क े र \nअनुसार कोसटक चुनाि करैत छमि। जीिविज्ञान विषय अपने वकएक चुनलहुँ \nअमछ? एवह प्रश्न क े र उत्तर में बहुतो विद्यािी क ें  सुनल हेबई वक \"डॉक्टर \nबन' चाहैत छी\"। मुिा , एवह कररयर क े  लेल अत्यमधक फोकस , सही \nमागटिशटन , उच्चतम स्ट्तर क े र प्रमतस्ट्पधाट, न्यूनतम सफलता िर , आ पयाटप्त \nधन क े र आिश्यकता होइत अमछ। एहन में , बहुतो विद्यािी वबना सटीक \nयोजना क े र एवह रेस में िौवड़ जाय छमि। जेकर पररणाम होइत छ ै क जे \nअमधकांश विद्यािी रेस मे बड्ड पाछा छूवट जाय छ ै ि आ एमहर आमहर बौख \nजाय छ ै ि। बहुतो क े  सम्हरईत सम्हरईत बड्ड अबेर भऽ जाय छ ै क आ ओ \nविद्यािी जीिन मे अपन पररश्रम आ प्रमतभा क े  अनुक ू ल कररयर प्राप्त करऽ \nमे अक्सरहाँ असफल या आंसशक सफल भऽ पबय छ ै क। ता वह लेल ई \nआिशकाय अमछ जे जखन विद्यािी िसमा पास क े ला उत्तर आगु क े  पिाई \nजीि विज्ञान विषय क े  संग करय क े  वनयारय छ ै ि, त पररश्रम आ लगन क े  \nसंग अध्ययन क े  संगवह विद्यािी आ शुभचचिंतक क े  हुनक बौसद्धक आ  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआर्ििंक क्षमता, पररिेश, तैयारी, एररया ऑफ इन्टरेस्ट्ट आदि क े  ईमानिारी \nसे समीक्षा करैत कररयर क े  अन्य विकल्प क े र खोज सेहो गंभीरता से करबा \nक े  चावहए आ प्लान बी राखबा क े  चावहए जै से विद्यािी क े  समय आ \nमनोबल बेसी खराप नै होय आ विद्यािी अपन क्षमता आ प्रमतभा अनुसार \nअपन कररयर यात्रा क े  लेल समय पर सही मागट क े  चुनाि कऽ सकय। \nितटमा न समय मे एमबीबीएस क े  अलािे भी जीि विज्ञान क े  विद्यािी लेल \nकररयर क े  बहुत रास अन्य विकल्प छ ै क , जेकर सही समय पर \nचुनाि , फोकस्ट्ड अध्ययन, सही संस्ट्िा क े  चुनाि आदि से विद्यािी अपन \nपेशेिर जीिन मे वनक कररयर बना सकय अमछ।   अस्ट्तु, एवह विषय पर \nजीि विज्ञान क े  विद्यािी क े  लेल वकछु कररयर विकल्प पर चचाट करऽ \nचाहब।  \nएमबीबीएस (MBBS) \nएमबीबीएस शुरू सँ एक सिाबहार पाठ्यक्रम रहल अमछ। जकर मांग हरिम \nरहल , हरिम रहत। कहे क े  मतलब जे 100% रोजगार क े  गारंटी बला \nकोसट। एवह समय भारत में एमबीबीएस क े र एक लाख नौ हजार से वकछु  \nबेसी सीट अमछ। ए वह में आधा से बेसी सीट प्राइिेट मेवडकल कॉलेज में \nअमछ, जकर फीस प्रमतिषट  10 लाख सँ  50 लाख तक होइत अमछ। \nसरकारी कॉलेज क े  बात करी त एखन 386 टा सरकारी कॉलेज िेश भरर \nमे अमछ जै मे क ु ल 55905 सीट उपलब्ध छ ै क। मुिा ऐ मे से क े न्रीय \nपूल, राज्य कोटा (डोममसाइल) , विसभन्न िगट क े  आरझक्षत कोटा आदि क े  \nलफड़ा आदि क े  कारण अलग अलग राज्य आ िगट क े  विद्यािी क े  लेल \nउपलब्ध सीट क े  संख्या ऐ आंकड़ा से बड्ड कम रहय छ ैक आ अलग अलग \nरहय छ ै क। अमधकांश राज्य सरकार क े  सीट क े  85% तक ओवह राज्य क े  \nविद्यािी  लेल सुरझक्षत रहय छ ैक। वबहार मे एखन 13 टा मेवडकल कॉलेज  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 41 \nमे एमबीबीएस क े  क ु ल मात्र 1615 सीट उपलब्ध छ ै क। त आँकड़ा से ई \nस्ट्पष्ट िेखल जा सकय अमछ जे सगर िेश क े  मुकाबला मे वबहार मे सरकारी \nसीट अखनहु कतेक कम छ ै । स्ट्िाइत वबहारक एकटा सामान्य िगट क े र छात्र \nक े  लेल सरकारी सीट मे बड्ड बेसी प्रमतस्ट्पधाट छ ै क। जखन की बेसी काल \nसेिा सब मे आजुक लोक प्राइिेट सेिा क े  सरकारी क े  ऊपर िरीयता िैत \nछ ै ि, सरकारी इसक ु ल (जावन बुझझ क े  चरमरायल व्यिस्ट्िा क े  कारण) क े  \nऊपर प्राइभेट इसक ु ल क े  िरीयता िैत छ ै ि , तिावप सरकारी मेवडकल \nकॉलेज लेल एतेक मारामारी क े  पाछा जे कारण छ ै  से प्राइभेट क े  मुकाब ला \nमे बड्ड कम फीस आ मोटामोटी प्राइिेट मेवडकल कॉलेज क े  मुकाबला मे \nएखनहु बेसी वनक गुणित्ता (बेसी विद्वान ़ि ै कल्टी आ रेवनिंग मे वनक क े स \nलोड उपलब्ध होबाक कारण )। एखनो वकछु सरकारी कॉलेज मे मेवडकल \nक े  पिाई बीसो हजार से कम क े  फीस मे संभि छ ै क।   ितटमान मे सरकारी \nआ प्राइिेट कॉलेज में प्रिेश लेल NEET-UG परीक्षा होइत अमछ। यद्यवप \nप्रिेश क े र प्रवक्रया अलग अलग छ ै क, क े न्रीय काौंसेसलिंग जे एमसीसी \nकराबय छ ै क, राज्य क े  मेवडकल काउ ं सेसलिंग आ प्राइिेट मेवडकल कॉलेज \nसबहक अंत मे फ्री राउ ं ड काउ ं सेसलिंग आदि। एकटा सामान्य छात्र क े  जत्त \nस रकारी सीट लेबऽ लेल  क्िासलफाइड  720 में सँ  600-650 अंक लाब \nजरूरी अमछ , ओवह िाम प्राइिेट मेवडकल कॉलेज मे न्यूनतम अंक प्राप्त कऽ \nक े  क्िासल़िाई क े ने सेहो प्रिेश भेट जाय छ ै क मुिा ओकरा लेल अत्यमधक \nपाई क े  जोगार राख़ऽ परय छ ै । यद्यवप वनक प्राइभेट मेवडकल कॉलेज मे \nप्रिेश लेल सेहो 400 से ऊपर अंक लेनाई आिश्यक छ ैक। नीट मे \nक्िासल़िाई करबाक लेल अंक ससस्ट्टम नै अवपतु पसेंटाइल ससस्ट्टम छ ै क। ऐ \nससस्ट्टम मे छात्र क े  िास्ट्तविक स्ट्कोर क े  स्ट्िान पर ओकर सबहक तुलनात्मक \nअध्ययन होइत छ ै क। अिाटत मावन लेल जाय जे 2 लाख विद्यािी मे अहाँ \nक े र स्ट्कोररिंग डेि लाख विद्यािी से कम अमछ , त 50 पसेंटाइल क े  मानक क े  \nअनुसार अहाँ क्िासलफाइ नै भेलहु मुिा एही परीक्षा मे दू लाख आर नॉन - 42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nससररयस विद्यािी बैस जाय त आहाँ िैह परीक्षा मे ओवह अंक पर \nक्िासल़िाय भऽ जेबय। वकएवक ितटमान मे करीब 15 लाख विद्यािी ऐ \nपरीक्षा मे बैसई छ ै , त करीब सािे सात लाख ऐ एक लाख िस हजार सीट \nलेल क्िासलफाय करय छय.... आ एहन मे ई अक्सर होय छय से एक लाख \nक े  अंिर आबऽ बला बच्चा सब क े  एडममशन नई होय (पाई क े  अभाि मे) \nआ सािे सात लाख रौंक बला क े  एडममशन भेंट जाय छय। अतः विद्यािी आ \nगार्जिंयन सभ क े  ई सब बात क े  ध्यान मे राकबाक चावहए। \nएमबीबीएस में प्रिेश प्रविया \n1. नीट ( NEET) परीक्षा \nभारत में एमबीबीएस पाठ्यक्रम में प्रिेश लेल नीट ( NEET - \nNational Eligibility cum Entrance Test)  परीक्षा पास \nकरब अवनिायट अमछ। ई एक अन्खल भारतीय स्ट्तरक परीक्षा अमछ जे \nनैशनल टेल्स्ट्टंग एजेंसी ( NTA) द्वारा आयोझजत होइत अमछ।  \n2. पात्रता मानिंड \n शैक्षणणक योग्यता : बारहिीं में जीि विज्ञान, रसायन विज्ञान, आ \nभौमतक विज्ञान में न्यूनतम  50% अंक (एससी/एसटी/ओबीसी \nलेल 40% अंक)। \n आयु: परीक्षा क े  समय न्यूनतम आयु 17 िषट होबाक चाही।  \n3. परीक्षा क' पैटनट  \nनीट परीक्षा एक पेन -पेपर आधाररत परीक्षा होइत अमछ \nजे  3 घंटा  20 ममनटक होइत अमछ। एवह परीक्षा में वनम्नसलन्खत विषय सभ \nसँ प्रश्न पूछल जाइत अमछ:  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 43 \n भौथतक विज्ञान: 45 प्रश्न \n रसायन विज्ञान: 45 प्रश्न \n जीि विज्ञान (बॉटनी आ जूल ॉजी): 90 प्रश्न \n क ु ल  प्रश्न: 180 प्रश्न \nप्रत्येक सही उत्तर लेल 4 अंक ि'ल जाइत अमछ आ प्रत्येक गलत उत्तर \nलेल 1 अंक कटब 'ल जाइत अमछ।  \n4. कट -ऑफ स्ट्कोर \nनीट परीक्षा में कट -ऑफ स्ट्कोर हर साल बिलैत रहैत अमछ। सामान्य िगट \nलेल 50 पसेंटाइल आ आरझक्षत िगट लेल  40 पसेंटाइल होइत अमछ। मुिा \nजेना वक उपर कहल गेल कट ऑफ स्ट्को र एडममशन क े  कोनो गारंटी नै \nछ ै क, ओवह लेल बड्ड वनक रौंक अििा मचक्कन पाई भेनाई आिश्यक अमछ। \n5. काउ ं ससलिंग प्रवक्रया \nनीट परीक्षा में प्राप्त अंकक आधार पर काउ ं ससलिंग प्रवक्रया होइत \nअमछ, जइमें अहाँ विसभन्न मेवडकल कॉलेज में सीट प्राप्त करऽक लेल \nआिेिन करैत छी। काउ ं ससलिंग प्रवक्रया वनम्नसलन्खत चरण सभ में होइत \nअमछ: \n पंजीकरण : नीट काउ ं ससलिंग लेल ऑनलाइन पंजीकरण करु।  \n चॉइस वफललिंग: अहाँक पसंिक कॉलेज आ कोसट क े र चयन करु। \n। \n सीट आिंटन: नीट रौंक आ उपलब्ध सीटक आधार पर सीट \nआिंटन होइत अमछ।   44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n दस्तािेज सत्यापन: सीट आिंटनक बाि आिश्यक िस्ट्तािे जक \nसत्यापन करु। \n प्रिेश: सत्यापनक बाि कॉलेज में प्रिेश लेल शुल्क जमा करु।  \nएमबीबीएस करबाक बाट मे ददक्कत :  \n1. उच्च प्रमतस्ट्पधाट \nएमबीबीएस में प्रिेश लेल अत्यमधक प्रमतस्ट्पधाट होइत अमछ। लाखाें छात्र \nनीट परीक्षा में भाग लैत अमछ , मुिा सीममत सीटक कारण बहुतो छात्रक \nप्रिेश नवह भ' पाबैत अमछ। \n2. उच्च शुल्क \nप्राइिेट मेवडकल कॉलेजक फीस बड्ड बेसी होइत अमछ , जे सभ पररिार लेल \nिहन करब संभि नवह होइत अमछ। सरकारी कॉलेज में सीट बड्ड कम होइत \nअमछ, जइमें प्रिेश लेल बड्ड उच्च स्ट्कोर चाही। \n3. लंबा समय  \nएमबीबीएस पाठ्यक्रम पूरा करऽ आ एकटा स्ट्िा वपत विशेषज्ञ मचवकत्सक \nबनबाक लेल लगभग  8-10 िषट लवग जाइत अमछ , जइमें  5.5 िषटक \nएमबीबीएस पाठ्यक्रम आ  3 िषटक पीजी ( DNB/MD/MS/PG-\nDiploma) कोसट शाममल अमछ।  \n4. मानससक आ शारीररक िबाि  \nएमबीबीएस क े  िौरान आ मचवकत्सक बनबाक क्रम में अहाँक मानससक आ \nशारीररक िबाि सँ गुज रऽ पड़ैत अमछ। लंबा अध्ययन समय , इंटनटसशपक \nिौरान रामत रामत भर जागब , आ मरीजक झजम्मेिारी सँ जुड़ल िबाि अहाँक \nमानससक आ शारीररक स्ट्िास्ट््य पर असर क सक ै त अमछ।  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 45 \nसमाधान \n1. उमचत तैयारी आ मागटिशटन  \nनीट परीक्षा लेल उमचत तैयारी आ मागटिशटन बड्ड महत्िपूणट अमछ। अहाँ नीट \nपरीक्षा लेल कोचचिंग संस्ट्िान सँ सहायता ल' सक ै त छी आ वनयममत रूप सँ \nमॉक टेस्ट्ट ि ' सक ै त छी। \n2. विकल्पक योजना बनाबऽ \nएमबीबीएस क ' अमतररक्त अन्य मचवकत्सा आ बायोलॉजी सँ संबंमधत \nपाठ्यक्रमक विकल्प राख ' बड्ड महत्िपूणट अमछ। अहाँ \nबीडीएस , बीएएमएस , बीएचएमएस , बीपीटी , बीिीएससी आदि पाठ्यक्रम \nसभ क ' सेहो विचार करू।  \n3. आर्ििंक योजना बनैबऽ \nएमबीबीएस पाठ्यक्रम लेल आर्ििंक योजना बनेनाइ अमत महत्िपूणट अमछ। \nऐ मे गार्जिंयन क े र भूममका बड्ड महत्िपूणट भऽ जाय अमछ। सशक्षा लोन क े  \nविकल्प क े र विचार करू, कमाई अनुसार शुरुए से ऐ क े  लेल बचत विकल्प \nपर घंभीरता से काज  आ सरकारी छात्रिृसत्त(यदि एलीजीबल छी त) लेल \nक े  जुगाड़ पर ध्यान िेबऽ क े  िरकार राहत । \n  \nविदेश सँ एमबीबीएस \nकतेको िेश में एमबीबीएस पाठ्यक्रम में प्रिेश भारत सँ सस्ट्ता आ सरल \nअमछ। रूस , जॉर्जिंया, नेपाल, बांग्लािेश, वफलीपींस , यूक्र े न, आदि प्रमुख \nिेश अमछ। मुिा , भारत में प्रैल्क्टस करऽ लेल  FMGE टेस्ट्ट पास करऽ \nपड़ैत अमछ, जकर सफलता िर 8% से  24% क े र आसपास रहय अमछ।  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवििेश में एमबीबीएस करब भारतीय विद्यािी सभक लेल एक आकषटक \nविकल्प भऽ सक ै त अमछ, विशेष रूप सँ जखन भारत में मेवडकल कॉलेज \nसभ में प्रिेश लेल कदिन प्रमतस्ट्पधाट आ उच्च शुल्कक सामना करऽ पड़ैत \nअमछ। वििेश में एमबीबीएस करबाक विकल्प विसभन्न कारण सँ उपयुक्त \nभऽ सक ै त अमछ , जइमें आसान प्रिेश प्रवक्रया , कम फीस , आ उच्च \nगुणित्ता िाली सशक्षा शाममल अमछ। एेंि हम वििेशी एमबीबीएस कायटक्रम \nआ ओकरा सँ जुड़ल प्रवक्रया क े  विस्ट्तार सँ िेखब। \nविदेश में एमबीबीएस करबाक लाभ  \n1. प्रिेश प्रविया आसान: भारतक तुलना में वििेश में एमबीबीएस में \nप्रिेश पेनाय अपेक्षाक ृ त आसान होइत अमछ। ऐ क े  लेल नीट \n(NEET) क्िासलफाई करऽ आिश्यक अमछ, मुिा कट -ऑफ \nअंक कम होइत अमछ , जेना वक उपर व्याख्या क ै ल गेल अमछ। \n2. कम  फीस: भारत में प्राइिेट मेवडकल कॉलेजक तुलना में बहुतो \nवििेशी विश्वविद्यालय में फीस कम होइत अमछ। \n3. उच्च गुण ित्ा िाल ी लशक्षा: बहुतो वििेशी विश्वविद्यालय में \nविश्वस्ट्तरीय सुविधाएं आ सशक्षण मानक होइत अमछ, जे छात्र क ेँ  \nउत्क ृ ष्ट मचवकत्सा सशक्षा प्रिान करैत अमछ। मुिा प्रिेश से पवहने ई \nसभ सुवनन्ित कऽ लेबा क े  चावहए । \n4. अंतर र ाष्ट्र ीय अनुभि: वििेश में पिाई करऽ सँ छात्र क ेँ  एकटा नि \nसंस्ट्क ृ मत आ भाषा क ेँ  अनुभि होइत अमछ, जे विद्यािी क े  बेसी \nआत्मवनभटर आ आत्मविश्वासी बनबैत अमछ। \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 47 \nविदेश में एमबीबीएस करबाक प्रविया  \n1. सही  िेश आ विश्वविद्यालय क े  चयन \nवििेश में एमबीबीएस करऽ लेल सही िेश आ विश्वविद्यालय क े  चयन करब \nमहत्िपूणट अमछ। वकछु लोकमप्रय िेश जेिाँ भारतीय छात्र एमबीबीएस करऽ \nजाइत अमछ , में शाममल अमछ:  \n रूस : सेंट पीटसटबगट स्ट्टेट यूवनिर्सिंटी , कजान फ े डरल यूवनिर्सिंटी \n चीन: चाइना मेवडकल यूवनिर्सिंटी , झेझजयांग यूवनिर्सिंटी  \n यूिे न: बोगोमोलेट् स नेशनल मेवडकल यूवनिर्सिंटी , कीि मेवडकल \nयूवनिर्सिंटी \n जॉर्जिंया: ल्त्बसलसी स्ट्टेट मेवडकल यूवनिर्सिंटी , बटुमी शोटा \nरूस्ट्तािेली स्ट्टेट यूवनिर्सिंटी \n बंगलादेश : ढाका मेवडकल कॉलेज , राजशाही मेवडकल कॉलेज  \n नेपाल :  सत्रभुिन विश्वविद्यालय , कािमाण्डू \nविश्वविद्यालय, मझणपाल , बी पी कोइराला मेवडकल कॉलेज , नेपालगंज \nमेवडकल कॉलेज आदि   \nसही क ॉल ेज चुनबा मे एफ़एमजीई मे भूक ाल  क े  प्रद शषन एक टा घटक  \nभऽ सकाय अमछ। ऐ आंकड़ा क े  िेखऽ आ ररसचट करऽ लेल राष्प्रीय परीक्षा \nबोडट क े  िेबसाइट पर ई सलिं क िेखू \n: https://natboard.edu.in/stats   \n \n  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n2. प्रिेश लेल पात्रता मानिंड \nवििेशी विश्वविद्यालय में प्रिेश लेल सामान्य पात्रता मानिंड वनम्नसलन्खत \nभऽ सक ै त अमछ: \n शैक्षणणक योग्यता : बारहिीं में जीि विज्ञान, रसायन विज्ञान, आ \nभौमतक विज्ञान में न्यूनतम 50% अंक। \n NEET परीक्षा : भारत सँ वििेश में एमबीबीएस \nकर' लेल NEET परीक्षा पास करब अवनिायट अमछ। \n आयु: प्रिेशक समय न्यूनतम आयु 17 िषट होबाक चाही।  \n3. आिेिन प्रवक्रया \n आिेदन पत्र: चयवनत विश्वविद्यालयक िेबसाइट पर जा कऽ \nआिेिन पत्र भरू। \n आिश्यक दस्तािेज : पासपोटट , शैक्षझणक प्रमाणपत्र, \nNEET स्ट्कोर काडट, जन्म प्रमाणपत्र, मचवकत्सा प्रमाणपत्र, आ पासपोटट \nसाइज फोटोग्राफ।  \n आिेद न शुल्क : विश्वविद्यालयक वनयमक अनुसार आिेिन शुल्क \nक े र भुगतान करू। \n दस्तािेज सत्यापन: सभ आिश्यक िस्ट्तािेजक सत्यापन \nकराऊ। \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 49 \n4. प्रिेश पत्र प्राल्प्त \nसभ िस्ट्तािेज आ शुल्क जमा करबाक बाि , विश्वविद्यालय प्रिेश पत्र जारी \nकरैत अमछ। प्रिेश पत्र ममलबाक बाि, अहाँ क ेँ  िीजा आिेिन प्रवक्रया शुरू \nकर' पड़त। \n5. िीजा प्रवक्रया \n िीजा आिेदन: संबंमधत िेशक दूतािास या िाझणज्य दूतािास में \nछात्र िीजा लेल आिेिन करू।  \n आिश्यक दस्तािेज : प्रिेश पत्र , पासपोटट , शैक्षझणक \nप्रमाणपत्र, िीजा आिेिन पत्र, आ िीजा शुल्क। \n िीजा साक्षात्कार: वकछु मामलामें िीजा साक्षात्कार हो सक ै त \nअमछ। \n6. यात्रा आ आिास \n वटक ट बुकक िंग: िीजा ममलबाक बाि , अहाँ अपन यात्रा क' वटकट \nबुक करू।  \n आिास: विश्वविद्यालय या वनजी आिास क ' प्रबंध करू। \n7. विदेश में पढाई शुरू  क र ब \n ऑररएंटेशन : विश्वविद्यालय द्वारा आयोझजत ऑररएंटेशन प्रोग्राम में \nभाग सलय। \n लशक्षण सत्र : वनयममत कक्षाआें आ प्रयोगशालाआें में भाग \nलय' शुरू करू।  \nऐ सभ प्रवक्रया क े  लेल एकटा वनक एजेंट क े र हेल्प लेल जा सकय  अमछ।  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुिा एहु मे सािधानी रखबाक िरकार अमछ। वकए त बहुतो एजेंट सभ \nफजीिाड़ा सेहो करय छ ै क।   \nभारत में प्रैक्क्टस करबाक लेल  FMGE (Foreign Medical \nGraduate Examination) \nवििेश सँ एमबीबीएस करबाक बाि , भारत में मचवकत्सा प्रैल्क्टस करबाक \nलेल FMGE (Foreign Medical Gradu ate \nExamination) पास करब अवनिायट अमछ। एकरा बािे अहाँ क ेँ  राष्प्रीय \nमचवकत्सा आयोग ( NMC) या राज्य मेवडकल काउ ं ससल  द्वारा पंजीकरण \nप्राप्त होइत अमछ। FMGEक पास िर लगभग 8 -24% होइत अमछ , जे \nपरीक्षा क' कदिनाई क' िशटबैत अमछ। \nFMGE क े  लेल तैयारी \n पाठ्यिम: भारतीय मच वकत्सा पाठ्यक्रमक अनुसार तैयारी करू। \n परीक्षा पैटनष : परीक्षा में 300 बहुविकल्पीय प्रश्न होइत अमछ, जे \nदू  भाग में विभाझजत होइत अमछ। परीक्षा मे पास होमय लेल कम से कम \n150 अंक प्राप्त क े नाइ अवनिायट छ ै क। \n संकाय : मचवकत्सा क े  मानक टेक्ट बुक जेना हेररसन आदि क े  \nसघन  अध्ययन करू। नीक कोचचिंग संस्ट्िान सँ मागटिशटन प्राप्त करू। \nएत्त ई क्क्लयर क े नाय आिश्यक अमछ जे बहुत रास एजेंट आ कोचचिंग सेंटर \nबला सब ए़िएमजीई क े  नाम पर विद्यािी आ गार्जिंयन सभ क े  िकइ \nछ ै क, बगटलाबय छय , दू नंबर तरीका से पास करबाक प्रलोभन िेत.... \nपरीक्षा मे घपला क े  बात करत ... आदि आदि... ई सब बात क े  अनसुना क \nिी आ ससलेबस क े  अनुसार तैयारी करी.....बेहतर वक कोसट क े  िौराने ई  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 51 \nतैयारी शुरू कऽ िी... वकएवक ई तैयारी नीट -पीजी मे भी काज \nिेत।  संस्ट्िागत रूप से ई परीक्षा कड़ाई से पूणट पवित्रता क े  संग स्ट्ितंत्र आ \nवनष्प्पक्ष रूप से लेल जाय छ ै क जै मे भारत क े  एमबीबीएस एक्क्जट परीक्षा \nक े  ससलेबस अनुसार प्रश्न आबय छ ै क। वकछ असामाझजक तत्ि (अफसोस \nवक जै मे क्िासलफाइड डॉक्टर सभ सेहो शाममल छ ै क) ऐ मे \nधांधली, इंपशाोनेशन, किाचार क े  खूब प्रयास करय छ ै क, जेकरा मे से बहुतो \nक े  संस्ट्िान द्वारा िेर-सिेर प कवड़ए लेल जाय छ ै क, जेकरा बाि चोर एजेंसी \nसभ क े  वकछ होय नै होय विद्यािी क े  कररयर चौपट भऽ जाय छ ै क , तावह \nलेल दू नंबरी मागट से बमच क रवह , आ सही से तैयारी क े ला पर परीक्षा मे \nसफलता भेटबे करत। ए़िएमजीई परीक्षा क े  विषय मे विस्ट्तृत जानकारी \nएनबीईएमएस क े  िेबसाइट पर ऐ पेज पर प्राप्त क ै ल जा सकय अमछ \n: https://natboard.edu.in/viewnbeexam?exam=f\nmge \n विदेश में एमबीबीएस करबाक सीमा  \n1. संस्क ृ थत आ भार्ा में अंतर : वििेश में अध्ययन करबाक क्रम में \nभाषा आ संस्ट्क ृ मत क े र अंतर सँ सामंजस्ट्य बैिाबऽ कदिन होइत \nअमछ। नयका पररिेश आ भाषाक समाझऽ में समय लगैत \nअमछ, जै सँ शुरुिामत समय में कदिनाई होइत अमछ।  \n2. एफएमजीई परीक्षा : वििेश सँ एमबीबीएस कऽ कऽ भारत में \nप्रैल्क्टस करबाक लेल FMGE परीक्षा पास करब अवनिायट अमछ। \nएकर पास िर बहुत कम होइत अमछ , जकरा कारण सँ बहुतो \nविद्यािी क े  कदिनाई होइत अमछ। \n3. लागत : जखनवक वकछु िेश में एमबीबीएस फीस कम होइत \nअमछ, ओतवह क ु ल ममलाक खचट (रहब , भोजन , यात्रा, आ अन्य  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nखचट) बहुत रास होइत अमछ। इ खचट बहुत विद्यािी आ पररिारक \nलेल भार होइत अमछ।  \n4. स्िास््य सेिा लसस्टमक अंतर : कई एक बेर वििेशक मेवडकल \nसशक्षा आ स्ट्िास्ट््य सेिा प्रणाली भारतीय प्रणाली सँ सभन्न होइत \nअमछ। एकरा कारण भारतीय संिभट में मचवकत्सकीय प्रैल्क्टस क े  \nिौरान कदिनाई भऽ सक ै त अमछ, ए़िएमजीई परीक्षा क े  तैयारी मे \nभी कदिनाई भऽ सकय अमछ।  \n5. पररिार सँ दूरी : वििेश में अध्ययन करबाक कारण पररिार आ \nममत्र सँ दूरी होइत अमछ, जे मानससक आ भािनात्मक चुनौती िाि \nकरैत अमछ। \n3. बीएएमएस ( BAMS), बीएचएमएस ( BHMS), बीयूएमएस \n(BUMS) \nितषमान भारतीय पररप्रेक्ष्य में बीएएमएस , बीएचएमएस, आ \nबीयूएमएस क े र  महत्त्ि \nजकरा डॉक्टर बनबाक इच्ा अमछ आ जँ एमबीबीएस  में सफलता नवह \nभेटैत अमछ , त ओ बीएएमएस (बैचलर ऑफ आयुिोदिक मेवडससन एंड \nसजटरी) , बीएचएमएस (बैचलर ऑफ होम्योपैमिक मेवडससन एंड \nसजटरी) , आ बीयूएमएस (बैचलर ऑफ यूनानी मेवडससन एंड सजटरी) सन \nिैकल्ल्पक पाठ्यक्रम क े र चयन कऽ सक ै त छमि। आयुिोि, होम्योपैिी , आ \nयूनानी मच वकत्सा प्रणाली भारतक प्राचीन मचवकत्सा पद्धमत अमछ जे हालवह \nमें अत्यमधक लोकमप्रयता प्राप्त क े लक अमछ। \nनीट आधाररत एडममशन आ कटऑफ   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 53 \nएवह पाठ्यक्रम में प्रिेश लेल नीट (NEET) परीक्षा में अपेक्षाक ृ त कम \nअंक पर सेहो एडममशन भेटैत अमछ। जँ छात्रक नीट स्ट्कोर एमबीबीएस लेल \nपयाटप्त नवह अमछ, त ओ एवह िैकल्ल्पक मचवकत्सा पद्धमत क े र पाठ्यक्रम \nलेल प्रिेश ल सक ै त छमि। \nआयुिोि क े र बिैत प्रचलन (BAMS) \nआयुिोदिक मचवकत्सा प्रणाली क े र मांग काफी बिल अमछ , विशेष रूप सँ \nआधुवनक समाज में। बीएएमएस क े र बाि छात्र आयुिोदिक मचवकत्सक क े र \nरूप में प्रै ल्क्टस कऽ सक ै त छमि, आ कतेको राज्य में विशेष प्रसशक्षण \nप्राप्त(मब्रज कोसट) कऽ क े  छात्र मॉडनट मेवडससन सेहो प्रैल्क्टस करऽ में सक्षम \nहोइत छमि। ितटमान में , आयुिोदिक औषमध आ उपचारक प्रमत जनमानस में \nभरोसा आ आकषटण बिल अमछ , जे बीएएमएस क े र लोकमप्रयता मे िृसद्ध  \nकऽ रहल अमछ। \nहोम्योपैमिक आ यूनानी मचवकत्सा क े र विकल्प (BHMS, BUMS) \nहोम्योपैिी आ यूनानी मचवकत्सा पद्धमत क े र प्रमत सेहो विश्वास बवि रहल \nअमछ। बीएचएमएस क े र बाि होम्योपैमिक मचवकत्सक क े र रूप में प्रैल्क्टस \nक सक ै त छी, आ बीयूएमएस क े र बाि यूनानी मचवकत्सक क े र रूप में  कायट \nक सक ै त छी। भारतक ग्रामीण आ शहरी क्षेत्र में एवह मचवकत्सकीय पद्धमत \nक े र प्रमत विश्वास आ उपयोवगता बिल अमछ। \nसीमा आ चुनौमत  \nहालाँवक, एवह पाठ्यक्रम क े र बाि आयुिोदिक, होम्योपैमिक , आ यूनानी \nडॉक्टरक मान्यता भेटैत अमछ , मुिा एकर भविष्प्य क े र संभािनाएँ आ \nचुनौ ती सेहो अमछ। आधुवनक मचवकत्सा प्रणालीक तुलना में \nआयुिोि, होम्योपैिी , आ यूनानी मचवकत्सा क े  वकछु हि तक कम िैज्ञावनक  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रमाण आ सीममत अनु संधानक आधार पर मचवकत्सक क े र कम रुझान \nभेटैत अमछ। एवह सँ इ सलाह िेल जाइत अमछ जे एवह क्षेत्र में सफलता \nलेल उच्च अध्ययन आ विशेषज्ञता प्राप्त करऽ क े  प्रयास करबाक चाही। \n4. बीडीएस (BDS) \nड ें टल साइंस में कररयर क े र विकल्प  \nबीडीएस (बैचलर ऑफ ड ें टल सजटरी) एकटा उत्क ृ ष्ट  विकल्प अमछ, खास \nकऽ ओ छात्र लेल जे ड ें वटस्ट्ट (िाँतक डॉक्टर) बन' चाहैत छमि।  \nप्रिेश प्रवक्रया आ कटऑफ \nबीडीएस में प्रिेश लेल सेहो नीट ( NEET) क े र माध्यम सँ परीक्षा िेल \nजाइत अमछ। एवह पाठ्यक्रम में एडममशन लेल वकछु कम अंक पर सेहो \nप्रिेश भेट सक ै त अमछ, खास कऽ जे छात्र  एमबीबीएस क े र कटऑफ में \nनवह आबैत छमि। \nकररयर विकल्प आ संभािनाएँ \nबीडीएस क े र बाि , अप्पन ड ें टल क्क्लवनक खोलल जा सक ै त अमछ, या \nकतेको सरकारी आ वनजी अस्ट्पताल में ड ें टल सजटन क े र रूप में कायट \nक' सक ै त छी। बीडीएस क े र बाि छात्र एमडीएस (मास्ट्टर ऑफ ड ें टल \nसजटरी) क े र पाठ्यक्रम सेहो कऽ सक ै त छमि , जे एवह क्षेत्र में विशेषज्ञता \nप्रिान करैत अमछ आ बेहतर कररयर विकल्प खोलेत अमछ। \nसीमा आ चुनौमत  \nयद्यवप, बीडीएस क े  बाि जॉब क े र अिसर वकछु सीममत होइत अमछ , आ \nएकर आरंसभक सैलरी सेहो कतेको बार अपेक्षाक ृ त कम होइत अमछ। विशेष  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 55 \nरूप सँ जँ पररिार में  पवहनवह सँ स्ट्िावपत क्क्लवनक नवह अमछ, त नि \nक्क्लवनक स्ट्िावपत करऽ में समय आ पूंजीक आिश्यकता होइत अमछ। \nतिावप, जँ अपन क्क्लवनक सफलतापूिटक स्ट्िावपत क लेल जाइत अमछ त \nएवह क्षेत्र में कमाई आ प्रमतष्ठा दूनू बिबाक संभािना अमछ। \n5. बीपीटी (BPT) \nवफणजयोिेरेपी क े र क्षेत्र में उभरैत कररयर  \nबीपीटी (बैचलर ऑफ वफझजयोिेरेपी) आजुक बिलैत जीिनशैली में एकटा \nउभरैत कररयर विकल्प अमछ। \nप्रिेश प्रवक्रया आ कररयर मागट \nबीपीटी क े र चारर िषटक कोसट पूरा करऽ क े  बाि , छात्र कतेको ओिाोपेवडक \nअस्ट्पताल, स्ट्पोट्टस मेवडकल सेंटर , या पुनिाटस क ें र में का यट कऽ सक ै त \nछमि। वफझजयोिेरेवपस्ट्ट क े र मांग बढैत जा रहल अमछ , खास कऽ \nक ं धा, घुटना , पीिक ििट , आ रॉमा ररहैवबसलटेशन में , संगवह न्यूरल \nरोग , पक्षाघात, पारवकनसन आदि रोगी क े  बीच सेहो। संगवह खेल -क ू ि \nआदि क े  प्रमतयोवगता बििा क े  कारण स्ट्पोट्टस क े  क्षेत्र मे सेहो \nवफझजयो िेरेवपस्ट्ट क े  मांग मे तेजी आवब रहल अमछ।  \nएमपीटी क े र बाि अिसर  \nबीपीटी क े र बाि छात्र एमपीटी (मास्ट्टर ऑफ वफझजयोिेरेपी) क े र पाठ्यक्रम \nसेहो पूरा कऽ क े  विशेषज्ञता प्राप्त कऽ सक ै त छमि। ई विशेषज्ञता छात्रक \nकररयर क े  आओर उन्नमत प्रिान करैत अमछ आ विशेषज्ञ वफझजयोिेरेवपस्ट्ट \nक े र रूप में कायट करबाक अिसर प्रिान करैत अमछ।  \nसीमा आ चुनौमत   56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवफझजयोिेरेपी क े र क्षेत्र में सफलता प्राप्त करऽ लेल व्यक्क्तगत प्रयास आ \nवनरंतर सीखबाक प्रिृसत्त जरूरी अमछ। एकर अलािा , एमबीबीएस जेकाँ ई \nक्षेत्र समाज में समान प्रमतष्ठा नवह पाबैत अमछ, शुरुआती सैलरी या कमाई \nबड्ड कम सेहो भऽ सकाय अमछ , मुिा लगातार ससखबाक आ मेहनत \nकरबाक प्रिृसत्त से आगाँ वनक कररयर बवन सकाय अमछ वकए त वनक \nवफझजयोिेरेवपस्ट्ट क े र मांग आ उपयोवगता बिलैत समय में वनरंतर बवि रहल \nअमछ। \n6. बीिीएससी (BVSc) \nिेटनरी साइंस में कररयर क े र संभािना  \nबीिीएससी (बैच लर ऑफ िेटनरी साइंस) एकटा शानिार विकल्प \nअमछ, खास कऽ ओ छात्र लेल जे पशुपालन आ मालजाल क े र िेखभाल में \nरुमच रखैत छमि।  \nप्रिेश प्रवक्रया आ कररयर मागट \nबीिीएससी  कोसट मे प्रिेश क े  लेल 12िी क े  अंक अििा नीट -यूजी स्ट्कोर \nअििा संस्ट्िा क े  प्रिेश परीक्षा क े  आधार पर होय छ ैक। बीिीएससी क े र \nकोसट पूरा करऽ क े  बाि , िेटनरी डॉक्टर क े र रूप में सरकारी आ वनजी \nअस्ट्पताल, पशु मचवकत्सा क ें र, या अपन िेटनरी क्क्लवनक खोलऽ क े  काज \nकऽ सक ै त छी। \nबिैत मांग आ अिसर  \nभारत में पशुपालन आ डेयरी उद्योग क े र विकास सँ िेटनरी डॉक्टरक मांग \nसेहो बिल अमछ। ग्रा मीण क्षेत्र में पालतू पशु क े र िेखभाल आ मचवकत्सा \nसेिा क े र जरूरत वनरंतर बवि रहल अमछ। एवह क्षेत्र में कएल गेल सेिा  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 57 \nसमाज आ आर्ििंक दृमष्टकोण सँ महत्त्िपूणट अमछ। संगवह शहरी क्षेत्र मे सेहो \nक ु क ु र-वबलाई आदि पोसबाक चलन बिल जै से शहरी क्षेत्र मे सेहो िेटनरी \nडॉक्टर क े र माँग बवढ रहल छ ै क। \nसीमा आ चुनौमत  \nयद्यवप, कतेको छात्र िेटनरी डॉक्टर बनऽ में रुमच नवह िेखबैत छमि , खास \nकऽ समाज में िेटनरी डॉक्टरक प्रमत बनल वकछु टैबू क े र कारण। \nतिावप, जँ ई क्षेत्रक प्रमत सही रुमच आ समपटण अमछ, त' ई एकटा सफल \nआ सम्मानजनक कररयर सावबत भऽ सक ै त अमछ। \n7. बीएएसएलपी ( BASLP) \nऑवडयोलॉजी आ स्पीच पैिोलॉजी क े र बढैत कररयर  \nबीएएसएलपी (बैचलर ऑफ ऑवडयोलॉजी एंड स्ट्पीच लौंग्िेज पैिोलॉजी) \nक े र कोसट एवह क्षेत्र में उभरैत कररयर क े र प्रतीक अमछ। \nप्रिेश प्रवक्रया आ कररयर विकल्प \nबीएएसएलपी क े र पाठ्यक्रम पूरा करऽ  क े  बाि, छात्र ऑवडयोलॉझजस्ट्ट आ \nस्ट्पीच पैिोलॉझजस्ट्ट क े र रूप में कायट कऽ सक ै त छमि। एवह क्षेत्र में \nविशेषज्ञता प्राप्त कऽ क े  छात्र अस्ट्पताल, मचवकत्सा क ें र, आ शैक्षझणक \nसंस्ट्िान में कायट कऽ सक ै त छमि। \nबेरोजगारी क े र कम संभािना  \nएवह क्षेत्र में विशेषज्ञ क े र कमी अमछ, जेकरा कारण बेरोजगारी क े र संभािना \nबड्ड कम अमछ। छात्र एवह पाठ्यक्रम क े र बाि एमएएसएलपी (मास्ट्टर ऑफ \nऑवडयोलॉजी एंड स्ट्पीच लौंग्िेज पैिोलॉजी) आ डॉक्टोरल कोसट कऽ क े  \nआओर विशेषज्ञता प्राप्त कऽ सक ै त छमि।  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसीमा आ चुनौमत  \nहालाँवक, एवह क्षेत्र में कायट कर ' लेल विशेष धैयट आ सटी कता क े र \nआिश्यकता होइत अमछ, विशेष क ' बच्चा आ िृद्ध लोकवनक इलाज में। \nएकरा अमतररक्त, एवह क्षेत्र में विकास आ अनुसंधान क े र अभाि सेहो वकछु \nहि तक सीममत अिसर पैिा करैत अमछ।  \nऑवडयोलॉजी आ स्ट्पीच पैिोलॉजी क े  विषय मे हमर अन्य आलेख ऐ सलिंक \nपर पिल जा सकय अमछ  \n8. बीएससी नर्सिंग एिं बीएससी इन एलाइड मेवडकल साइंस  \nनर्सिंग आ एलाइड मेवडकल साइंस में कररयर क े र संभािना  \nबीएससी नर्सिंग आ एलाइड मेवडकल साइंस क े र कोसट बिलैत स्ट्िास्ट््य \nसेिाक संरचना में एकटा सशक्त कररयर विकल्प क े र रूप में उभरर रहल \nअमछ। \nप्रिेश प्रवक्रया आ कररयर विकल्प \nबीएससी  नर्सिंग क े र पाठ्यक्रम पूरा कर' क' बाि, छात्र अस्ट्पताल, नर्सिंग \nहोम , आ अन्य मचवकत्सा संस्ट्िान में नसट क े र रूप में कायट क' सक ै त छमि। \nमेवडकल टेक्नोलॉजी क े र विविधता  \nएलाइड मेवडकल साइंस में बीएससी/एमएससी क े र पाठ्यक्रम \nरेवडयोग्राफी, कार्डिंयोग्राफी, मेवडकल लैब \nटे क्नोलॉजी, एनेस्ट्िेससयोलॉजी , आ ऑपरेशन मियेटर टेक्नोलॉजी जेकाँ \nविशेषज्ञता प्रिान करैत अमछ। ई कोसट पूरा कऽ  क े  छात्र अस्ट्पताल आ \nमचवकत्सा क ें र में तकनीकी विशेषज्ञ क े र रूप में कायट कऽ सक ै त छमि।  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 59 \nबिैत मांग आ भविष्प्यक संभािना \nनर्सिंग आ एलाइड मेवडकल साइंस क े र क्षेत्र में भारतक बिल जनसंख्या आ \nस्ट्िास्ट््य सेिा क े र आिश्यकता सँ एवह क्षेत्र में विशेष मांग उत्पन्न भेल \nअमछ। जँ छात्र एवह क्षेत्र में विशेषज्ञता आ अनुभि प्राप्त करैत छमि, त ओ \nएवह क्षेत्र में एकटा सफल आ स्ट्िायी कररयर बना सक ै त छमि। \nसीमाएँ आ चुनौमतयाँ \nयद्यवप, नर्सिंग क े र क्षेत्र में कायट समय आ शारीररक -मानससक चुनौतीपूणट \nहोइत अमछ। एकर अलािा , एलाइड मेवडकल साइंस क े र क्षेत्र में कररयर क े  \nशुरुआती में अपेक्षाक ृ त कम सैलरी होइत अमछ , मुिा समयक संग संग \nविशेषज्ञता आ अनुभि सँ ई समस्ट्या दूर भऽ सक ै त अमछ। \n  \nजीिविज्ञान विद्यािी क े र लेल  अन्द्य पाठ्यिम \n1. बीफामाट ( B.Pharma) \n पाठ्यिम अिथध: 4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: अलग-अलग संस्ट्िान क े र अलग -अलग प्रिेश \nपरीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : फामाटससस्ट्ट , फामाटस्ट्युवटकल उद्योग में \nअनुसंधान एिं विकास , ििा विवनमाटण , गुणित्ता वनयंत्रण, ड्रग \nइंस्ट्पेक्टर, मेवडकल अंडरराइटर।  \n प्रमुि संस्िान: एम्स दिल्ली , बनारस वहिंदू यूवनिर्सिंटी \n(BHU), जाममया हमििट , दिल्ली।  60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n2. बैचलर ऑफ नेचुरोपैिी एंड योगा ( BNYS) \n पाठ्यिम अिथध: 5.5 िषट (4.5 िषट पिाई + 1 िषट इंटनटसशप)  \n प्रिेश परीक्षा: NEET, अन्य संबंमधत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : नेचुरोपैमिक डॉक्टर , योग प्रसशक्षक, सरकारी \nआ वनजी अस्ट्पताल, िेलनेस सेंटर , स्ट्पा आ ररसॉटट।  \n प्रमुि संस्िान: राजीि गांधी यूवनिर्सिंटी ऑफ हेल्ि \nसाइंसेज , कनाटटक , स्ट्िामी वििेकानंि योग अनुसंधान संस्ट्िान, बौंगलोर।  \n3. बीएससी/बीटेक इन बायोटेक्नोलॉजी  \n पाठ्यिम अिथध: 3-4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: JEE Main, संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : बायोटेक्नोलॉजी ररसचट , बायोफामाटस्ट्युवटकल \nक ं पवनयां, क ृ वष बायोटेक्नोलॉजी , जीनोममक्स , प्रोवटओममक्स, औद्योवगक \nजैि प्रौद्योवगकी। \n प्रमुि संस्िान: भारतीय प्रौद्योवगकी संस्ट्िान ( IIT), दिल्ली \nविश्वविद्यालय, जेएनयू , बायोटेक्नोलॉजी विभाग ( DBT)। \n4. बायोइन्फोमोवटक्स  \n पाठ्यिम अिथध: 3-4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : बायोइन्फोमोवटक्स िैज्ञावनक , डेटा \nविश्लेषक, बायोइन्फोमोवटक्स सॉफ्टिेयर डेिलपर , शोधकताट।   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 61 \n प्रमुि संस्िान: जिाहरलाल नेहरू यूवनिर्सिंटी ( JNU), दिल्ली \nविश्वविद्यालय, भारतीय प्रौद्योवगकी संस्ट्िान (IIT)। \n5. बायोस्ट्टैवटल्स्ट्टक्स \n पाठ्यिम अिथध: 3-4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : बायोस्ट्टैवटल्स्ट्टसशयन, डेटा विश्लेषक, अनुसंधान \nिैज्ञावनक, फामाटस्ट्युवटकल क ं पवनयाें में विश्लेषक। \n प्रमुि संस्िान: भारतीय सांल्ख्यकी संस्ट्िान ( ISI), दिल्ली \nविश्वविद्यालय, पुणे विश्वविद्यालय। \n6. माइक्रोबायोलॉजी  \n पाठ्यिम अिथध: 3-4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : माइक्रोबायोलॉझजस्ट्ट , अनुसंधान \nिैज्ञावनक, फामाटस्ट्युवटकल आ बायोटेक्नोलॉजी क ं पनी , खाद्य आ पेय \nउद्योग, पयाटिरण एजेंसी  \n प्रमुि संस्िान: दिल्ली विश्वविद्यालय, जिाहरलाल नेहरू \nविश्वविद्यालय (JNU), बनारस वहिंदू विश्वविद्यालय (BHU)। \n7. बायोक े ममस्ट्री \n पाठ्यिम अिथध: 3-4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा।  62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n क ै ररयर विकल्प : बायोक ै ममस्ट्ट, अनुसंधान \nिैज्ञावनक, फामाटस्ट्युवटकल आ बायोटेक्नोलॉजी क ं पनी , पयाटिरण \nएजेंसी , खाद्य आ पेय उद्योग। \n प्रमुि संस्िान: दिल्ली विश्वविद्यालय, जिाहरलाल नेहरू \nविश्वविद्यालय (JNU), बनारस वहिंदू विश्वविद्यालय (BHU)। \n8. लाइफ साइंस  \n पाठ्यिम अिथध: 3-4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : लाइफ साइंवटस्ट्ट , ररसचट \nअससस्ट्टेंट , फामाटस्ट्युवटकल आ बायोटेक्नोलॉजी क ं पवनयां , सशक्षण। \n प्रमुि संस्िान: दिल्ली विश्वविद्यालय, जिाहरलाल नेहरू \nविश्वविद्यालय (JNU), ट ाट ा इंस्ट्ट ीट्यूट  ऑफ फं डाम ेंट ल रर स च ट (TIFR)। \n9. बीटेक इन एग्रीकल्चर \n पाठ्यिम अिथध: 4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: JEE Main, ICAR AIEEA। \n क ै ररयर विकल्प : क ृ वष इंजीवनयर , क ृ वष िैज्ञावनक, खाद्य सुरक्षा \nअमधकारी , अनुसंधान िैज्ञावनक, क ृ वष उद्योग में प्रबंधन। \n प्रमुि संस्िान: भारतीय क ृ वष अनुसंधान संस्ट्िान \n(IARI), पंजाब क ृ वष विश्वविद्यालय ( PAU), तममलनाडु क ृ वष \nविश्वविद्यालय (TNAU)। \n10. डेयरी टेक्नोलॉजी   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 63 \n पाठ्यिम अिथध: 4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: ICAR AIEEA, संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : डेयरी टेक्नोलॉझजस्ट्ट , डेयरी प्लांट  \nमैनेजर , गुणित्ता वनयंत्रण अमधकारी, डेयरी उद्योग में अनुसंधान आ \nविकास।  \n प्रमुि संस्िान: राष्प्रीय डेयरी अनुसंधान संस्ट्िान \n(NDRI), कनाटटक डेयरी साइंस कॉलेज , गुजरात क ृ वष विश्वविद्यालय। \n11. फ ू ड टेक्नोलॉजी \n पाठ्यिम अिथध: 4 िषट \n प्रिेश परीक्षा: JEE Main, ICAR AIEEA। \n क ै ररयर विकल्प : फ ू ड टेक्नोलॉझजस्ट्ट , गुणित्ता वनयंत्रण \nअमधकारी , अनुसंधान िैज्ञावनक, खाद्य उद्योग में प्रबंधन। \n प्रमुि संस्िान: भारतीय खाद्य प्रसंस्ट्करण प्रौद्योवगकी संस्ट्िान \n(IIFPT), नेशनल इंस्ट्ट ीट्यूट  ऑफ फू ड ट ेक्नो लॉज ी एंट र प्रेन्यो र सशप एंड \nमैनेजमेंट ( NIFTEM), दिल्ली विश्वविद्यालय। \n12. बीपीएड (B.P.Ed) \n पाठ्यिम अिथध: 2-4 िषट (वडप्लोमा आ वडग्री कोसट) \n प्रिेश परीक्षा: संस्ट्िागत प्रिेश परीक्षा। \n क ै ररयर विकल्प : शारीररक सशक्षा सशक्षक , स्ट्पोट्टस \nकोच , वफटनेस रेनर , स्ट्पोट्टस एडममवनस्ट्रेशन।  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n प्रमुि संस्िान: लक्ष्मीबाई राष्प्रीय शारीररक सशक्षा संस्ट्िान \n(LNIPE), इंदिर ा गांधी इंस्ट्ट ीट्यूट  ऑफ वफझज कल एज ुके शन एंड स्ट्पो ट ्टस  \nसाइंसेज ( IGIPESS), दिल्ली। \nक रर यर  विक ल्प क ोना चुनी? \n1. अपन पहचान करू:  पवहल आ महत्िपूणट किम अमछ अपन शक्क्त \nआ कमजोरी क े  पवहचान कऽ लेब। ई बुझबाक कोससस करू जे \nअहाँ क े र रुमच  कमि मे अमछ , अहाँक एट ीट्यूड (स्ट्िभाि) आ \nटेम्परामेंट (ममजाज) क े हन अमछ , आ अहाँ कतेक प्रमतस्ट्पधाट \n(क ं पटीशन) करबाक क्षमता रखैत छी। ई आत्ममूल्ांकन अहाँक \nकररयर विकल्प चुनबा में मिि करत।  \n2. उपलब्ध विकल्पक विचार करू:  अपन पहचानक बाि , उपलब्ध \nकररयर विकल्प पर विचार करू। बुझू जे कोन -कोन क्षेत्र में अहाँक \nरुमच , योग्यता आ ताकत क े  उपयोग भऽ सक ै त अमछ। विकल्पक \nबहुत छ ै क जेना वक ऊपर िणटन क ै ल गेल छ ै क, तेँ सोमच -समझ \nकऽ विश्लेषण करब जरूरी अमछ।  \n3. रर सोसेज क े  ध्यान र ािू: कररयर विकल्प चुनऽ सँ पवहने, अहाँक \nररसोसोज (सं साधन) क े  ध्यान में रखबाक आिश्यकता अमछ। \nएकरा में अध्ययनक सुविधा , गाइड ें स, समय आ धनक ल्स्ट्िमत \nप्रमुख अमछ। जँ अहाँक लग पिाई क े  लेल पयाटप्त समय, उमचत \nगाइड ें स आ आर्ििंक संसाधन अमछ , त ई विकल्प अहाँक लेल \nसही अमछ। अन्यिा, एहेन विकल्प चुनबाक प्रयास करू जे अहाँक \nितटमान ल्स्ट्िमत क े  संग-संग भविष्प्यक योजनाक अनुक ू ल होइ। \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 65 \n-     प्रण ि क ु मार  झा [र ाष्ट्र ीय पर ीक्षा बोडष, नई \nददल्ली  10.08.2024] \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.क ु मार मनोज कश्यप - लघुकिा- ओवह पार \n \nक ु मार  मनोज कश्यप \nल घुक िा- ओवह पार  \nशहर मे टाउनसशप बसस रहल छलै। िेखािेखी ओहो एकटा प्लॉट बुक \nकरा लेलक एम्हर -ओम्हर स s जोगाड़ क s कs। सोचलक कहुना ने \nकहुना दूईयो कोिलीक मकान बना लेत त s मकान वकराया बचतै । आ \nओवह बचत स s धीरे -धीरे आगू घर सेहो बवन जेतै। घर बनबै क े  ओ \nवनयार आ जोगाड़ -व्याेंत कररते छल वक अकस्मात् सुदूर शहर मे \nरांसफर क े  आिेश भेटलै। अपना भरर जतेक जे वकछु क s सक ै त छल \nसे क े लक; मुिा रांसफर रूवक नवहिं सकलै। दूरस्ट्ि हेबाक पररिार क े  संगे \nलs जेबाक अमतररक्त कोनो द्वारा छलै नवहिं!  आ तौं घर बनेबाक योजना \nपर तत्काल विराम लगाबय पड़लै। सोचलक जे परती भूमम मे ताबत \nवकछु गाछ े  लगा दियै जावह स s जमीनो सुरझक्षत रहै आ दू पाई क े  \nसम्पसत्तयो िाि भs जाय।   \n   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 67 \nओ कॉलोनी आब नीक जकाँ बसस वक गेलै ; शहरक पॉश कॉलोनी मे \nवगनती छ ै!  एम्हर एकरो सेिावनिृमत क े  समय लवगचा गेल छ ै  तौं आब घर \nबनेबाक सुर -सार करय लागल  ...... भागा-िौड़ी कs कs घरक नक्शा \nपास करेलक , िीक े िार संग तय -तशवफया क s कs अगाऊ तक \nिs िेलक ै । मुिा बखेड़ा िाि भेलै गाछ काट s काल ......  पुसलस जूमम \nगेलै जे हररयर झजबैत गाछ आहाँ नवहिं काटबा सक ै त  छी। ओ कतबो \nपुसलस संगे बहस क े लक मुिा कोनो फायिा नवहिं। आब दुइये टा रस्ट्ता \nछलै - कोटट स s गाछ कटबाक आिेश करबाब s िा जमीन यिाल्स्ट्िमत \nरहs िै। दुनू विकल्प -भई गमत साँप छुछुन्नरर क े री- सन ! माि पकवड़ \nओ ओतवह बैसस गेल। वकछु फ ु रा नवहिं रहल छलै। \nआई भोरे लोक जागल त s ओतs ने कोनो गाछ ; ने कोनो गाछक डारर -\nपात बाँचल। सभ अचंसभत ; एक िोसरा स s पूछारर करैत जे राता -राती \nई सभ की आ कोना भ s गेलै?!!  \nओ बाहर गामक हररजन बस्ट्ती मे घर -घर घुमम रहल छल  .....  एकरा \nबाि िानो पर त s जेबाक छ ै ! \n-क ु मार  मनोज कश्यप, सम्प्रथत: भारत  सरकारक उप -समचि , संपक ष : सी -\n11, टािर -4, टाइप -5, वकििई नगर पूिट  (दिल्ली हाट क े  सामने ), नई \nदिल्ली-110023, # 9810811850,  ईमेल  : \nwritetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.९.प्रिीप क ु मार मंडल 'पिड़ा'- मैमिली फ ू लिारी मिक \n \nप्रद ीप क ु मार  मंडल  'पिडा' \nमैथिल ी फू ल िार ी थिक  \n \nहररयाणा क े  फरीिाबाि नगर सऽ सटल बरखल गांि क े  लग में प्रक ृ मत क े  \nमनमोहक बनाबट क े  बीच , अरािली पहाड़ीक श्रृंखलाक कोरा में बसल \nबरखल झील एकगोट मान ि वनर्मिंत झील मिक । अवह झील क े  वकछ्छ ै र में \nबैदि सुमन गांिक जीिन क े  यादि कऽ , अपना आंन्ख सऽ कमला -करेह \nजकां कखनाें झरझर तऽ कखनाें िेगिती लोर झहराबैत अमछ ।  \nसुमन वकछु दिन पवहले गांि सऽ पवहल बेरर कमाई लेए परिेश आओल \nअमछ । से ओकरा एतऽ मोन नवह लागैत अमछ । नगर में क ं क्री टक मकान \nबीच रहनावह , क ं क्रीटे वनर्मिंत सड़क पर चलनावह, ओकरा मोन क े  हरिम \nविचसलत करैत अमछ । ओतबवह नवह िो गांिक इसक ू लक जीिन , महीस \nचराबैत काल चरिाहक संग टाइर गुल्ली(गुल्ली डंडा) , गि्हा गुर कान, \nकबड्डी आदि खेल खेलाइत छल । आ कतऽ इ िक ट  शॉप में बारह घंटा \nखटनावह , ओकरा मोन क े  िापस गांि जेबाक लेल उद्वेसलत करैत छल । से \nिो छुट्टी क े  दिन अवह िाम प्रक ृ मत क े  अप्पन मोनक दुख कहबाक लेल चसल  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 69 \nआबैत अमछ । से िो आइयो आओल आ अवह झील क े  वकनार में बैदि , \nझीलक पावन क े  कावन कावन अप्पन मोनक गप्प कहैत अमछ । \nओम्हर सऽ अप्पन मप्रय सहेली गुंजा क े  संग राधा सेहो प्रक ृ मत क े  अवह \nरमणीक स्ट्िलक आनंि लेबऽ लेल आबैत अमछ । एकाएक राधाक नजरर \nसुमन पर पड़ैत अमछ । िो रुवक सुमन क े  सलहारऽ लागैत अमछ । राधा क े  \nएकाएक रुकनावह गुंजाक े  चवकत कऽ िेलक । िो राधा क े  नजरर क े  लक्ष्य \nकऽ कऽऽ िेखऽ लागल जे राधा की िेखैत अमछ । िो िे खैत अमछ जे राधा \nक े  नजरर सुमन पर जा कऽ अटकल अमछ । िो राधा क े  िेह क े  डोलबैत \nकहैत अमछ- ए राधा ।  \nऊ ं ...! \nक्या िेख रही है ? \nिो िेखो ।  \nक्या ? \nिह लड़का वकतना सुंिर है ? \nहां तो..! ब्याहेगी उससे ? \nभक्क.....! \nतो वफर क्या िेखना ? चल आगे चलते हौं ।  \nरुक न यार ! िोड़ा गौ र से िेखने िो । अरे लगता है िह लड़का रो रहा है ।  \nतो रोने िे ।  \nनहीं रे ! लगता है वकसी मुसीबत में है । चल न चलकर िेखती हूं ।  \nराधा गुंजा क े  डेन पक ै ड़ कऽ डेवनयाबैत सुमन क े  लग जाइत अमछ , आ \nओतऽ िाि भऽ सुमन क े  िेख गुंजा सऽ कहैत अमछ - \nिेख रो रहा है न ।  \nतो चुप करा िे न । \nराधा सुमन क े  कनहा पर हाि राखैत अमछ । सुमन अपना हाि सऽ राधा क े  \nहाि झटका सऽ हटा िैत अमछ , आ अकचका कऽ िाि भऽ जाएत अमछ आ  70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआंन्खक लोर पोछऽ लागैत अमछ । सामने दू गोट अंजान लड़की क े  िेन्ख \nिोड़े असहज महसूस करैत अमछ । राधा पुछ ै त अमछ - \nक्या हुआ ? \nक ु छ नहीं । \nक्याें रो रहे हो ? \nगांि का याि आ गया । \nगांि का....? \nजी !  \nकहां क े  हो ? \nजी , वबहार क े  । \nवबहार क े ....? \nहां...! \nवबहार क े  वकस झजले से हो ? \nजी , िरभंगा । \nराधा चाौंक कऽ पुछ ै त अमछ- िरभंगा क े  वकस प्रखंड से हौं आप ? \nजी , बहेड़ी को जानते हौं आप ? \nमौं भी वबरौल की हूं ।  \nसुमन क े  चे हरा पर खुशी आबैत अमछ । इ खुशी अवह लेल नवह आओल जे \nहुनका गांिक लग क े  लड़की हुनका संगे गप्प करैत अमछ । खुशी अवह लेल \nआओल जे हुनका मातृभूमम क े  छी । िो खुशी मुरा में राधा सऽ पुछ ै त अमछ - \nवबरौल में कतऽ घर भेल ? \nनेऊरी जानते हो ? \nजी , कोना नवह जानब ? ओतऽ कवहयो हािी डीह क े  राजा हरबा क े  गि रहै, \nआ िो अपना भाई बरबा क े  िो गि िेने छल । ओएह ने गि नेऊरी ? \nअच्ा तो जनाि इमतहास भी जानते हौं ? \nमहोिया ! हम अहां एकवह मावट -पावन परक छी , एकवह हिा सऽ सांस लऽ  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 71 \nअतेक गो भेलाौंह । दून्नू में पवहचानाें भेल , तखनो अहां वहिंिीये बाजै मिकीह \n। इ उमचत नवह ।  \nअरे साहब ! आप वबहार में नहीं हररयाणा में हौं । हररयाणा में वहिंिी बोलना \nपड़ेगा । \nवकयेक ? \nयहां वहिंिी हीं चलता है । \nनवह महोिया , एतऽ वहिंिी नवह हररयाणािी चलैत अमछ । \nहमरा हररयाणािी नवह आबैत अमछ ।  \nआब भेल ने । एह दुभाटग्य अमछ वबहारी क े  । अपनाें संग आन बनैत अमछ । \nराधा जखन अप्पन शब्ि सुनलक , तऽ बुझहू जे ओकरा वबजलीक कर ें ट \nलावग गेल । ओकरा वहया में प्रेम वहलोर मारऽ लागल । मुिा सुमन क े  मूंह \nसऽ वनकलल अप्पन शब्ि िो शब्ि नवह छल, जे राधा बुझझ लेलीह । िो \nअपना मोन क े  संयममत करैत बजलीह - गांि क े  भाषा बुरबक आिमी बाजैत  \nअमछ । \nमहोिया ! पवहले अप्पन नांओ बताऊ । \nजी , राधा । बहुत प्यारा नांओ अमछ । आ वहनकर ? \nगुंजा ! तपाक सऽ गुंजा बजलीह ।  \nबहुत नीक नांओ अमछ । \nहां ! हमरो माई -बाऊ रखलक ै  मछहो, तऽ सुंिरो हेत्तै ने । \nअच्ा अंहू वबहारे क े  मिकीह ? \nहां ! \nअवह बेरर राधा बजलीह । वकयेक तऽ सुम न क े  राधा क े  छोवड़, कोनो आन \nसऽ गप्प करब, राधा क े  नीक नवह लागैत छल । से िो पुछलक जे वहिंिी में \nकी िोष अमछ ? \nवहिंिी में िोष नवह अमछ । वहिंिी , वहिंिी पट्टी में एकटा संपक ट  भाषा मिक । \nसंपक ट  भाषाक अिट होइत अमछ जे , दू आन भाषा -भाषी क े  बीच ओहन  72 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभाषाक प्रयोग, जे दून्नू जानैत होइ । वकयेक तऽ िो एक िोसर क े  भाषा \nनवह जानैत अमछ । अतः काम काज वनकालबाक हेतू संपक ट  भाषाक प्रयोग \nक े एल जाइत अमछ । \nवहिंिी तऽ राष्प्रभाषा मिक ? गुंजा बजलीह ।  \nजी , नवह । वहिंिी राष्प्रभाषा नवह मिक । मुिा राष्प्रक कामकाजी भाषा मिक \n। \nसे वकयेक ? \nजखन िेश में आ जािीक आंिोलन चलैत छल , तखन वहिंिी पट्टी क े  लोक \nवहिंिी क े  संपक ट  भाषा बना कऽ आंिोलन संबंधी गप्प गवपयामत छलाह । \nवकयेक तऽ भारत अनेक भाषाक भाषी िेश छी । उिाहरण में वबहारे क े  \nसलयऽ । तखन वबहार में चारर भाषा बाजल जाइत छल । मैमिली , मगही , \nसंिाली आ छपरवहया । आब इ चारो भाषा एक वबहार में बाजल जाइत \nछल । तवहना यू ० पी०, मध्यप्रिेश, दिल्ली अिाटत जतेक दुर धरर मोगल \nराज कयलक , ओवह क्षेत्र क े  संपक ट  भाषा वहिंिी भेल । \nवबहारो में अंवगको बोललो जाई छ ै  । गुंजा बजलीह ।  \nअंवगका कोनो भाषा नवह मछहो । जेकरो इ षड्यंत्रकारी अंवगका कहै मछहो \nिो मुल मैमिली मछहो । आब िेखी लोहो - \nगंगा क े  उत्तर गंगा क े  िझक्षण \nलोहो लोहो , सलहो  \nभेल्लै, होल्लै होल्लै, होलो  \nसन ससनी  \nछ ै  छ ै \nमछक्क ै  मछक्क ै \nछ ै क्का मछक्का \nमछक्की मछक्की \nछोहो छोहो , मछहो   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 73 \nइ जे बोली में समानता मछहो , इ समानता संिाल सीमा रो मधुबनी धरर \nबोललो जाई छ ै  । इ स मानता बाला बोली मममिला क े  बहुजनक बोली मछहो \n। जेकरो लोक ि े ठ्ठी कहै मछहो । इ बोली मैमिली क े  सबसऽ प्रचसलत बोली \nमछहो ।  \nहां ! ताें सही बोलै छोहो । अवह भाषा क े  ि े ठ्ठी कहलो जाइ छ ै  । गुंजा \nबजलीह ।  \nि े ठ्ठी, ि ु ठ्ठा, ि ूं ठ्ठ क े  मतलब होइत अमछ झकरल, मखरल सबसऽ पुरान । जे \nिेखै में क ु रुप लागै । जेना कोनो पुरान गाछ । जावह क े रऽ िांवि पात टुवट \nजाइत अमछ । तखन िो गाछ िेखै में क ु रुप आ नाना प्रकारक व्यामध सऽ \nवपवड़त रहैत अमछ । ओएह ि े ठ्ठी कहाबैत अमछ । मुिा मैमिली क े  इ बोली \nजेकरा लोक ि े ठ्ठी कहैत अमछ िो ि े ठ्ठी नवह हररयर अमछ । मुिा भाषा पर \nएकामधकार पाबै लेल जे षड्यंत्र भेल, ओवह सऽ इ बेमार बुझाइत अमछ । \nपररणाम दू -चारर लोक आ वबहार सरकार अवह क े  अंवगका बना िेलक अमछ \n। \nइ बताना छ ै  जे मैमिली क े  कतेक बोली छ ै  ? गुंजा बजलीह ।  \nकोनो भी भाषा क े  बहुतो बोली होइ छ ै  । ओवह बोली क े रो ओवह भाषाक े  \nउपभाषो कहलो जा इ छ ै  । जेना- मैमिली क े  बोली - नेपाली, सोमतक बोली , \nसुरजापुरी , ि े ठ्ठी । ि े ठ्ठी दू प्रकार रो छ ै । जावह क े  बीचोबीचो गंगो माय बोहै छ ै  \n। अिाटत गंवगया माय क े  िमछणी बोली क े रो उत्तर क े  लोक गंगपररया आ \nिमछणो क े रो लोक गंगपररये कहै मछहो ।  \nअच्ा एक बात बताना छ ै  । गुंजा बजलीह ।  \nकी ? \nएतऽ कतऽ रहना छ ै  । \nएस जी एम नगर ।  \nओ...! हमहाें सभ्हे ओतही रहै मछहो । आब अपने भाषा में बमतयाना छ ै  ।  \nअच्ा एक गप्प बताऊ ? राधा बजलीह ।   74 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकी ? \nएकवह गांि में सोलकन क े  सभ्ह जामत में बोली सभन्न -सभन्न वकयेक अमछ ? \nजेना - छै, हय, हमत, होल्लै, भेल्लै, \nनवह बुझलाौंह ? \nनवह । \nजावह प्रकारे बवगया में रंग वबरंग क े  फ ू ल होइत अमछ, तवहना एकवह गांि में \nमैमिली क े  रंग वबरंग बोली अमछ । हां ! मैमिली फ ू ल नवह , '' फ ू लिारी \nमिकीह'' । \n-प्रिीप क ु मार मंडल 'पिड़ा', बाऊजीक नांओ - श्री लक्ष्मण मंडल, मायक \nनांओ - श्रीमती मंगली िेिी, गांि - पिड़ा (इनाई), डाकघर - अरगा , प्रखंड \n- बहेड़ी, झजला - िरभंगा, वपनकोड - 847105 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 75 \n२.१०.प्रमोि झा 'गोक ु ल'- नौक \n \nप्रमोद झा 'गोक ु ल ' \nनौक  \n \nभोरमे सुरुजक ललका चक्का वनकलै से पवहनै राजाक वनन्न टूवट जाइ \nछलै,से आइ जखन दिनकरक ललकी वकररन न्खरकी िने पू -झात खेलाय \nलगलै तखन जाक े  टुटलै।पजड़ाक दुनू कात नि वबिावहता पत्नीक े  तकलक \nते ओ वनपत्ता । मोन खाौंझा उिलै। कहूते इहो कविता हद्द छमि।अपने सङ  \nहमरो उिा दितमि ते की होइतवन ? चुप्पे चाप वगरिैन बनैले ससरर गेली। घर \nसे बहराइत िेरी औझका ब्रेवकिंग न्यूज ते हमहीं बनब! तैसे हुनका की ? \nधरफराक े  राजा िेह पर से ओिना हटाक े  चारू कात वनहारलक ते िेखैए \nटेबुल पर वगलासमे पावन आ कपमे छसलयैल चाह अपन स्ट्िभाि भवफयैबोक \nछोवड़  चुकल अमछ। आब की करत ओ ? उत्तर भेटलै चाहक े  बेससनमे फ े वकक े  \nपावन ढकोसू! फ े र मोन कहलक ै  से ते बड्ड बेस ।मुिा , भोरका चाह फ े कनाइ \nकहुँ आजुक दिन खोचाह ने क 'दिए ! आन्खर करू की ? सरायल चाह \nघाेंटलो ते नै जायत!फ े कबहक किीले ? कवनयाँक े  जा क े  कहूनगे जे यै कने \nगरमाक े  दिय! भीतरसे टोकार मारलक ै  -नै हौ बाबू! क े  वबिनीक खोताक े  \nखोचारय ? भैया आ बाबू अङनेमे हेताह!मम्मीक े  ते नै कोनो डर मुिा भैया  76 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ बाबू …??? \nएतबा सोचैत िेरी मोन फकसे रवह गेलै।जे हेतै से हेतै।सामना ते करैयेक े  \nपड़तै।जँ आब कवनयाें विलम्ब क े लाौं ते आफि भ'जायत ।बाबू ते जे से  भैया \nटावह माररये िेताह।हुनको बाबूक सामने हमरा सतबै मे खूब मजा अबै \nछ ै न।तेँ िरबज्जा फोसल बाहर भैए जाइ सैह नीक।  \nजैह ओ सोचने छल सैह भेलै।ओसारा सँ वनच्चाँ उतरैत िेरी भैया इसारा \nकरैत बाबूसे कहलखीन -उदिते गेल अहाँक राजा बेटा बाबू!  \n- िाह!िाह !! गुलवबया वनन्न टूवट  गेलह की? हद्द करै छह तहूँ ! कहहते ई \nबेर कहूंँँ मनुखक उि ै  मछयै? \n-सुतली रामत तक परहैत सलखैत रहैत हेतै ,तेँ भोरमे मोन असकता गेल \nहेतै।प्रमतयोगी परीक्षा पास क े नाइ आइ क ै ल ऐ लोकक लेल कतेक कदिन \nभ' गेलैए से नै बुझहै मछयै! भैया हमर बचाब मे बजलाह।  \n- जँ से बात छ ै  ते नै कोनो बात। मुिा , दिन मे ते कखनो पोिी उनटबैत नै \nिेखै मछयै? \n- अहाँ भैर दिन इस्ट्क ू ल मे रहै मछयै आ भैया आफीस मे ,तखन कोना क े  \nिेखब! मम्मी से पूमछ सलयौ जे हम भररयो दिन की सब करैत रहै छी!राजा \nनम्र होइत बाजल।  \n-ओ ते तोरे पक्ष लेिून! गजोधर बाबू बजलाह।  \n- तखन हम अपन स फाइ मे की कहू!  \n- हौ बाबू! कहै सुनैक बात नै।ई आरक्षणक जिाना मछयै।चालीस पचास \nबला बाजी मारर लैत छ ै  आ अस्ट्सी नब्बे बला मूहँ तैकते रवह जाइत आमछ।तेँ \nमेहनत जममक े  करह आ अपन सम्यक लक्ष्य पाबह! अन्यिा समय अछ ै ते \nकोनो िोसर बाट धय लैह।  \n-एना नै उत्साह भंग कररयौ बाबू! लगन सील अवहना रहतै ते कतौ ने कतौ \nबाजी माररये लेतै।जाित उमेर छ ै  ताबत लागल रहय दियौ। बेसी चचिंता जँ \nकपार पर लिबै त ने अइ पार रहत आ ने ओइ पार।   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 77 \n-आन तरहक किूक चचिंता हम कहाँ िै मछयै हौ! मात्र एतबे कहै मछयै जे \nकोनो तरहे बेरा पार कर! समय क े हन दुरकाल जा रहल छ ै  से नै िेखै  छहक! \nसुविधा बला ते सरकारी नोकरीले सलल्लो सलल्लो भेल छ ै  आ असुविधा \nबलाक लेल ते सगरो अन्हारे अन्हार। \n-हँ से ते िीक े  कहै मछयै।एखन ते अहाँ सोलहो कला ल' क े  मछयै आ कतेक \nदिन समहारबै। मुिा मुिा एखन से सब सोचक नै छ ै ।मेहनतक फल भगिान \nिेिीन।जो रौ बौिा चाह पीवबक े  फ्र ेस भ , जो! कवनयाँ हािमे कप लेने िावि \nछिून। \nमूड़ी उिाक े  राजा क े श झटकारलक आ वबिा भ ' गेल भनसा घरक ओसारा \nपर चाह वपबैले। कवनयाँक हािसे चहक कप लैत उलहन भरल स्ट्िरमे ओ \nबाजल -अपना सङ े  हमरो उिा दिताौं से नै! जे सूमतक े  उि ै त िेरी एतेक रमैन \nआ महाभारत हमरा सूनय पड़ल।  \n-से ह म की कररताौं ! रैमतयो भैरते अहाँ पैिते सलखते रहै मछयै। भोरहरबमे \nजाक े  सूतल छलाौं ,तखन हम कोनाक े  उिा दिताौं!िोसर बात जँ अहाँक वनन्न \nहम तोवड़ दिताौं ते हमहूँ तोरे समय पर बाहर वनक ै ल पवबताौं! ऐ पर राजा \nमुसवकया िेलक।  \n--प्रमोि झा 'गोक ु ल', िीप,मधुिनी (विहार) , फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  78 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.११.मुन्ना जी- बीहवन किाक ें  वििािक नै संिािक खगता छ ै \n \nमुन्द्ना जी \nबीहवन किाक ें  वििादक नै संिादक िगता छै  \nउस्ट्सर भूमम आ बांझ स्ट्त्री क ें  लोक उपेझक्षत बूझैए।आ बांझ पुरूष ? पते \nनै।सांच त ' छ ै  जे ओ दुनू बेकसूर ऐछ।कसरर छ ै  ओहोन लोकक दृमष्ट आ \nज्ञान मे जे ओकरा हीन दृमष्टएं िेखैए। बेसी खन बस्ट्तुक खाेंट होइ सं बेसी \nदुसबाक प्रिृमत िोषी होइछ।आ कखनो काल ओहोन विचार हीनक मगजक \nसुन्नपना सेहो।कखनो अहंकार त ' कखनो स्ट्िािट मे अन्हरएल। \nमैमिली सावहत्यक अिौ सं अपन कोनो विधा नै रहै ।प्रयासो नै कएल गेल \nरहै।प्रारम्भ सं बीसम सिीक निम िशक धरर आयात ,नकल,उधार- पौंच सं \nकाज चलैत रहलै।आइयो एक ै सम सिी मे बीहवन किाक ें  अमतररक्त सब \nविधा नकल िा आयामतत छ ै ।भा रतीय किा सावहत्यक विधाक आधार \nअंग्रेजी सावहत्य छ ै ।ओना ओहो बांग्ला सावहत्य माध्यम सं मैमिली मे \nपैसल।अंग्रेजी किा सावहत्यक शुरुआत उपन्यास लेखन सं भेल ।कालान्तरे \nखगतािश शॉटट स्ट्टोरी एलै।इएह भारतीय भाषा सावहत्य मे कहानी \n,गल्प,किा नाम सं सलखाइत रहलै।इएह किा फरर छा मैमिली मे स्ट्ितंत्र \nविधाक रूपमे स्ट्िावपत भेलै।पांचम - छिम िशक मे वहन्िी मे कहानी सं \nआओर छोट रचनाक खगता बूझैलै।त ' ओ सब ममनी कहानी पछाइत लघु \nकहानी सलखैत......लघुकिा पर ल्स्ट्िर भ' सकल।  \nमैमिली बलाक ें  अपन कोनो उवह नै।ओ ओकर नकल क े नाइ शुरू \nकएलवन।नीक चीजक अनुकरण बे जए नै मुिा अंधानुकरण अनसोहांत \n,ज्ञान हीन आ खतरनाक सन। मैमिलीक तत्कालीन स्ट्िघोवषत विद्वान  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 79 \nरचनाकार सब नकल त ' क े लवन मुिा विधागत ओहो शाटट स्ट्टोरी रहल।यानी \nकिाक कायान्तरण आ नामान्तरण मात्र। \nबीसम सिीक अंमतम िशक मे विश्व किा सावहत्य पुन: हल चल \nमचौलक।आ आब खगतािश 1 50,100 आ 50 शब्िक किा सलखिाक \nप्रयास भेलै ।मैमिली सावहत्यक तत्कालीन युिा रचनाकार मैमिली मे सेहो \nएहेन रचना विधा क ें  खगता अकानलवन।1988 मे मोन मे आयल \nअिधारणा 1991 मे प्रस्ट्फ ु वटत आ 1995 मे सिटसम्ममत सं बीहवन किा \nनामक नि मुिा मैमिलीक अपन स्ट्ितंत्र विधाक सूत्रपात भैल।जकरा 20 \nशब्ि सं 100 शब्िमे सलखबाक प्रािधान भैल।ऐ मे बीहवन किाक किा \nतत्ि ( आरम्भ,आरोह आ चरम)क अवनिायटता हो।इ कोनो वनबंध , \nसंस्मराणादि नै हो।एकर अंत वनष्प्कषट सं नै हो।वनष्प्कषट पािक पर ।यानी \nopen ended. \n1995 मे जहन मैमिली मे बीहवन किा विधाक पिापटण भेलै त हन किा \nविधा स्ट्िावपत भ' चुकल रहै।तहन मैमिली किा सावहत्य मे अंग्रेजी \nविधागत लघुकिा ( short story) आ तकर आगू बीहवन किा विधा \n(Seed Story)।ओइ बीच कोनो जग्गह बांचल नै रहै।ओना ओ िेखाउ ं स \nिा नकल सं वकछु मछटफ ु ट रचना किाक कायान्तरण आ नामान्तरण क ' \nलघुकिा नामे आयल छलै।  \n1995 सं मैमिली मे बीहवन किा सलखब प्रारम्भ भेल ।तहन तीन मास पर \nआयोझजत किा गोष्ठी मे बीहवन किा पाि होमय लागल।आ ओ क्रम जारी \nरहल।पछामत पत्र- पसत्रका मे बीहवन किा पिाओल जाय त ' संपािक सब \nनाम बिसल छपबाक क ु क्त्सत प्रयास करमि।2003 मे जीिटता िेखौलवन \nगाम - घर साप्तावहकक संपािक श्री रामभरोस कापवड़ भ्रमर।ऐ मे श्री \nराजक \" िात्सल् \" बीहवन किाक ें  बीहवन किा नाम सं प्रकासशत क ' \n।तकर पछामतयो संपािक सब विधान्तरण क ' छपबाक अनसोहांत काज \nकरैत रहला।   80 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवििेह इ पाझक्षक संपािक- गजेन्र िाक ु र, अपन 62म अंक ,अगस्ट्त 2010मे \nमुन्ना जीक बीहवन किा  ' वनपुतराहा ' छपलक।तखन लेखकक भीड़ मे \nचाल चुल शुरू भेलै।अक्तूबर 2010 अंक -68 वििेहक बीहवन किा \nविशेषांक ( अमतमि संपािक - मुन्ना जी) बहराइते मैमिली सावहत्य जगत मे \nभू चाल आवब गेल।तकर बाि ऐ पर खोि िेि शुरू भेल।आब ध्यान पड़लवन \nकिाक छ ें ट लघुकिा , ओइ सं शुरू भेल ए कर तुलना। हुनका सबहक \nअबोधपन आ हास्ट्यास्ट्पि जे अंग्रेजीक Miniature पररिारक सिस्ट्य \nबीहवन किा ( seed story) आ किा ,लघुकिा, गल्प, कहानी।सब \nshort story पररिारक सिस्ट्य ।क संग तुलना वकए ? तुलना त' एक \nपररिारक सिस्ट्य िा समकक्ष मे होइत।बीहवन किा सन सशक्त आ स्ट्ितंत्र \nविधा क ें अल्स्ट्तत्ि हीन आ मुंह दुब्बर सं तुलना।हास्ट्यास्ट्पि ।आब इ क्रम \nबिैत रहलै। पटना सं प्रकासशत घर - बाहर ,अप्रैल- जुन -2012मे आयल \nआलेख- बीहवन किा संसार ।आब यिाित चलैत रहल।ओकर पछामत \nसोशल मीवडया जहन सवक्रय भेलै तहन ऐ पर ओलिा िोलिा ,उकटा \nपौंची।आ एकरा वनरस्ट्त करिाक फतिा संग समृद्ध भेल इ विधा।प्रमत रोधक \nअल्ग्न रूप िेखल गेल 5जनिरी 2019 क ें  मैमिली - भोजपुरी अकािमी , \nदिल्ली द्वारा आयोझजत बीहवन किा गोष्ठी पर।वकछु गैर सावहत्यकार अपन \nआकाक इशारा पर धरना - प्रिशटन आ आत्मिाह पर उतरर गेलाह।हमरा \nसबक ें  हंसी लागय जे जं सावहत्य सं कवनको  सरोकार रवहतवन त ' एहेन \nविभत्स काज नवहए सोमचतमि।ओना नौटंकी बला लोक त ' नौटंकीये \nकरत।  \nएिं प्रकारौं बीहवन किा सीिी िर सीिी बिैत सब वकछु फररछा अन्हार सं \nइजोत मे आयल।एक पेवड़या सं उच्च पि पर आवब मोकाम दिस बिैत \nमैमिलीक एक मात्र अपन स्ट्ितंत्र विधाक रूपमे स्ट्िावपत भेल।आब वििाि \nक े वनहार सब िस लेलवन।  \nवििािक समय ओरा गेलै।आब आिश्यक छ ै क रचनाकारक पािकक बीच  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 81 \nसंिािक।जावह सं  ऐ विधाक सब कमी ,कमजोरी रेखांवकत क ' आओर पुष्ट \nबनाओल जा सकय। एकर शुरूआत 11अगस्ट्त 2024 क ें  OPC-6,WR \nLane,वनकट इंवडया गेट पर आयोझजत विमशट सह बीहवन किा पाि सं \nभेल ।जावह मे एकर विसभन्न पक्षक कमी क ें  सोझां रान्ख ओइ पर विचार \nभेल। सबसं प्रमुख विन्दु छल जे एकर तय मापिण्ड सं बाहर जा वकछु  \nरचनाकार स्ट्टीकर बीहवन किाक लगा िै छमिन।मापिण्डक पालन \nमहत्िपूणट आ रचनाकारक पवहल कतटव्य ।पर जोर िेल गेल। आ आगुओ ऐ \nबात पर ध्यानाकर्षिंत करैत रहबाक खगता जावन साकांक्ष रहबा पर बल िेल \nगेल।इ वनश्तुकी मानू जे जखने कोनो काज िशगरिा हेतै त ' ओवह काजक ें  \nमछवड़एब स्ट्िाभाविक। \nआब जन जनक मगज आ िोड़ पर बैसल ऐ विधाक ें  ओकर तय मापिण्ड \nपर वनयंसत्रत रान्ख आगू बिैत जायब समिेत झजम्मेिारी ऐछ।सब ममसल \nसंिािहीनता क ें  दूर क ' संिाि स्ट्िावपत करैत एकटा श्रेष्ठ आ लोकमप्रय \nविधाक रूपमे सिाोपरर स्ट्िान पर ल ' जाइ।आ िैझश्वक स्ट्तर पर मैमिली किा \nविधाक बांझपनक ें  दूर क ' उस्ट्सर जमीन मे आयल हररयरीक ें  बनौने रही।  \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  82 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१२.रबीन्र नारायण ममश्र- सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास)  \n \nरबीन्द्र नारायण थमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्द्यास) \nहमर ससुर स्ट्िगीय गणेश झा (पण्डौल डीहटोल)क स्मृमतमे , सािर सससनेह \nसमर्पिंत!-रबीन्द्र नारायण थमश्र \n-26- \nगया आवब तँ गेलहुँ मुिा एवहिाम वपिंडिान मोसवकल बुझा रहल \nछल । हमरा िेन्खतवह जकरे िेखू घर बंि कए लैत छल । फल्गुमे तँ लोकक \nममस पवड़ रहल छल । तरह -तरहक लोक आ ततबे तरहक पंडासभ \nवपतरसभक ेँ  वपिंडिान करेबामे व्यस्ट्त छलाह। जखन कोनो पंडा हमरा लग \nिाि हेबाक हेतु तैयार नवह भेल तँ िावक कए हम एसगरे प्रेतसशलापर चवि  \nगेलहुँ । औ बाबू! एवहिाम पैर   धररतवह चारूकातसँ प्रेतसभ हमरा दिस  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 83 \nिौड़ल । जेना क ु क ु रक ेँ  िेन्ख कए िोसर क ु क ु र भुकए लगैत छल,सएह हाल \nहमर भए गेल। चारूकातसँ प्रेतसभ हमरा गोसलआ लेलक।  \nगजब हाल छल । गयामे वनत्य एतेक वपण्डिान होइत रहैत अमछ \nतिावप प्रेतसभ एतवह रने-बने बौआ रहल अमछ । भूतक पिार लागल अमछ \n। पंडासभ जे एतेक मंत्र  -तंत्र करैत रहैत छ ै क तकर कोनो फएिा नवह बुझा \nरहल अमछ । सभ भूत तँ िामवह पड़ल अमछ । प्रेतसशलापर कनीक े  आगू \nबिले रही वक एकटा बेस सुन्नर ,गोर -नारर स्ट्त्रीक ेँ  जोरसँ मुड़ी झारैत िेखलहुँ \n। चारूकातसँ पंडा ओकरा   घेरने ममरचाइक झाेंका िए रहल छल । मंत्र पवि \nरहल छल। तैओ ओ स्ट्त्री काबूमे नवह आवब रहल छलैक । \n\"बड़ जोरगर प्रेत पैसस  गेल छ ै क ।\"-पंडा बाजल ।  \n\"वकछु कररऔक , हमसभ बहुत  परेसान छी ।\" -ओवह स्ट्त्रीक पमत \nबाजल ।  \n\"िेन्खए रहल छी जे माममला कतेक कदिन अमछ । अपना भरर \nप्रयास तँ कइए रहल छी। वकछु अहूँ कररऔक ।\" \n\"जे कही , से करबाक हेतु हमसभ तैयार छी । मुिा एकरा \nप्रेतिाधासँ मुक्त कराउ।\" \nपण्डासभ तरह-तरहसँ ओवह स्ट्त्रीक भूत झाड़बाक व्याेंतमे लागल \nछल । हम प्रेतसशलापर ऊपर चिए लगलहुँ । कनीक े  आगू बिल छलहुँ की \nसुग्गाक अबाज बुझाएल ।  सरिार पंडा बँमच गेलाह । संयोगसँ समयपर \nइलाज भए गेल ।  हम ओहीसभमे व्यस्ट्त भए गेल रही ।-सुग्गा बाजल ।  \n\" कतेक दिनपर एकटा नीक समाचार भेटल ।\"   84 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"आब अहाँ आइ रूवक जाउ । काल्ल्ह हम हुनक े  पिा िेबवन । ओ \nअहाँक काज करा िेताह ।\" \n\"िीक छ ै क ।\" \nहम सुग्गाक बात मावन िापस होइत रही वक ओवह स्ट्त्रीक ेँ एकटा \nपण्डाक संगे जाइत िेखलहुँ । \n  \n-27- \n  \nदिनभररक धमाचौकरीसँ हम बहुत िावक गेल रही । पूिटजक ेँ  मुक्क्त \nकरबाक जोगारमे कहीं हमही ने मुक्त भए जाइ। कवनको सक्क नवह लावग \nरहल छल । साौंसे गयामे हमर प्रचार भए गेल छल ।  क े ओ  हमरा अपना \nओवहिाम रहए िेबाक हेतु तैयार नवह छल । हारर कए हम पाकवड़क गाछक \nशरणमे चसल गेलहुँ ।  \n\" अहाँ अनेरे बौआ रहल छी । सोझे हमरा लग आवब जएल करू \n।\" \n\"सोचने रही जे कोनो धमटशालामे चसल जाइ मुिा सभ फटक बंि \nकए लैत अमछ । सभक ेँ  हमरासँ डर होइत छ ै क ।\" \n\"हम अहाँक ेँ  परेसान िेन्ख सुग्गाक ेँ  पिओने रही ।\" \n\"ओ तँ भेटल रहए । सरिार पंडाक हालचाल कहैत रहए।\"   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 85 \n\"आओर वकछु नवह कहलक?\" \n\"चचाो नवह क े लक ।\"  \n\"सएह कहू ?\" \n\"बात की रहैक?\" \n\" बात की रहतैक । सरिार पंडाक ेँ  िलालसभ तत मारर मारलक \nजे ओकर अंमतम हालमत भए गेल।  संयोग एहन भेलैक  जे महाकाल \nओवह समयमे आएल रहमि । हम हुनका गोहरेलहुँ  जे एकर वकछु क ररऔक \n। हमर बात मावन ओ सरिार पण्डाक जान बँचा तँ िेलन्खन मुिा ईहो \nकहलाह जे ई बेसीदिन नवह चलत । बहुत तँ छ मासमे एकर छुट्टी भए \nजेतैक।\"  \nहम िाकल -ि े वहआएल पाकवड़क गाछ लग पहुँचलहुँ। ओ हमरा \nलेल चाह -पानक ओररआन क े ने छलाह । \n\"अहाँ ई सभ कोना क े सलऐक?\" \n\"तावहसँ अहाँक कोन मतलब? चाह पीबू आ आराम करू। काल्ल्ह \nिेखल जेतैक ।\"  \nसुग्गा अपन सासुर चसल गेल । रामतभरर हम आ पाकवड़ भाइ गप्प \nकरैत रवह गेलहुँ । \n\"सरिार पण्डा क े  छ ै क से बुझलहक?\" \n\"हम कोना बुझबैक ?\"  86 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"ई पूिट जन्ममे श्याम छल । मरलाक बाि बहुत दिनधरर \nअंधलोकमे पड़ल रहल।  ओवहिाम मतरवपत भेटलन्ख न। ओएह जेना -ने-तेना \nएकरा पैरबी कए गया पिा िेलन्खन । मुिा चासल , प्रक ृ मत बेमाए, ई तीनू \nसंगे जाए । सएह एकरो संगे लागू होइत अमछ। जेहने फ ँ चावड़  ई पवहने \nरहए , तेहने रवह गेल ।\" \n\" सुग्गा कवह रहल छल जे सरिार पण्डा ओकर सासुरक लोक \nछ ै क ।\" \nसे सुवन ओ हँसस कए कहैत छमि - \n\"एखन िाकल छह । सुमत जाह । काल्ल्ह गप्प करब । \n  \n-28- \n  \nप्रातभेने हम फ े र प्रेतसशला पहुँचलहुँ । ओतए  पहुँमचतवह कतहुसँ \nमधुर ध्िवन सुनाएल। वकछु िेखा नवह रहल छल । वकछु बुझेबे नवह करए जे \nबात की मिक ? खैर! आगू बिलहुँ । जँ-जँ प्रेतसशलापर आगू बिैत गेलहुँ \nमधुर ध्िवन ततेक स्ट्पष्ट होइत गेल । हमरा आगू -पाछू क े ओ  कतहु नवह \nछलाह । मोनमे कनी -मनी डरो होइत छल वक सुग्गा िेखाएल । हमरा जान -\nमे -जान आएल ।  \n\"की बात छ ै क भाइ । परेसान लावग रहल छी ।\"   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 87 \n\"औ! कखनसँ मधुर ध्िवनक अबाज सुवन रहल छी मुिा \nक े ओ  िेखा नवह रहल अमछ।  काल्ल्ह तँ बहुत रास प्रेतसभ एवहिाम घुमम \nरहल छलाह ।  कवह नवह आइ ओ सभ कतए वनपत्ता भए गेलाह?\" \n\"सभ अंधलोक चसल गेलैक अमछ । ओवहिाम सभक उपल्स्ट्िमत \nहेतैक तकरबािे कतहु जा सक ै त अमछ । ऊपर जैओ ने सभटा अपने बुझा \nजाएत ।\"  \n\"कतेक ऊपर जइऔ । आब तँ डरो लावग रहल अमछ।\"  \n\"डर किीक लावग रहल अमछ ?\" \n\"से हम अपनो नवह  बुझझ पावब रहल छी तँ अहाँक ेँ  की जबाब िेब \n।\" \nहमसभ गप्पमे लागले छलहुँ की पाकवड़क गाछ सहटल \nप्रेतसशलाक लगीचमे आवब गेलाह । पाकवड़ गाछक ेँ  िेन्ख मोन हल्लुक भेल \nमुिा ई नवह बुझझ सकसलऐक जे ई गाछ होइतहु एना क े ना चसल वफरर रहल \nअमछ? \n\" वकछु सुवन रहल छी वक नवह ?\"-पाकवड़क गाछ बजलमि।  \nहम जाौँ -जाौँ उपर जाइ मधुर ध्िवनक अबाज बविते गेल। लागल \nजेना बहुत दूर क े ओ   गावब रहल अमछ -\" ओ जाने बाले हो सक े  तो लौट क े  \nआना... सुग्गा ओवह गीतक ेँ  सुवन कए भाि विभोर भए गेलमि । मुिा हमरा \nचचिंता होइत छल जे एहन करुणस्ट्िरमे एहन एकांत स्ट्िानपर क े  गावब रहल \nअमछ? \nहमर मोनक बात ओ बुझझ गेलाह ।   88 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"अहाँ अपन काजपर ध्यान दिअ । आओर बातसभ साँझमे गप्प \nकरब ।\"  \n\"ई कहू जे हमरा ने िेह अमछ ने कोनो अंग , तावह हालमतमे हम \nवपण्डिान कोना करबै?\" \n\"ई बात जे आब फ ु रा रहल अमछ से पवहने वकएक ने सोचलहुँ । \nअहाँ जे छी से कोनो  आइए तँ नवह भेलहुँ अमछ ।\" \n\"की बात छ ै क, आइ अहाँक ेँ  बहुत तामस भए रहल अमछ?\" \n\"तामस की होएत कपार । सासुर गेलहुँ जे कनी चैनसँ रहब । \nतीिाो कए लेब । मुिा ओवहिाम तँ िोसरे लफड़ा भेल अमछ। िलालसभ \nसरिार पण्डाक ेँ  वपवट िेलक ै, तवहआसँ ओ रवह -रवह कए बड़बड़ाइत रहैत \nछमि । ककरा -ककरा िीक करबै ।\"  \n\"बात तँ सही कहैत छी । बेसी परेसानी कइओ कए की होइत \nछ ै क? जे हेबाक सएह होइत छ ै क ।\"  \nकनीक आगू बिलहुँ तँ काल्ल्ह बला मौगीक ेँ  फ े र ओवहना \nिेखसलऐक । ओ सभ रामतभरर मंत्र -तंत्रमे लागल छल तैओ भूतक छाया \nओकरापरसँ नवह हटल रहैक । हम आगू बिैत गेलहुँ। सुग्गा पाकवड़क \nगाछक संगे  हमरा मिमत हेतु चलैत रहलाह । कहुना -कहुना कए हम \nप्रेतसशलाक सशखर धरर पहुँमच गेलहुँ । \n जेिक दुपहररआ छलैक ।  टहाटही रौि छल । घामे -पसीने हम \nबेहाल रही । पाकवड़क गाछ अपन छाहरर चारूकात पसारर िेलाह । सुग्गा \nसेहो गीत गाबए लागल -\"पंछी जपए हररनाम वबररछ पर ।\"   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 89 \n\"हमरा नवह र हल गेल । भबा कए हँसी लावग गेल ।\" \n\"की बात छ ै क भाइ! बहुत जोरसँ हँसस रहल छी ।\"  \n\"ई पराती गाबक समय छ ै क ?\" \n\"समयक वहसाब हमरा -अहाँपर िोड़े लागू होइत छ ै क?\" \n\"से वकएक ?\" \n\"जाबे हम अहाँ िेहसँ बान्हल छलहुँ ताबे नेनासँ बूि होइत रहलहुँ \n। सदिखन समयक प्रभािमे रहलहुँ । आब की होएत ?\" \n\"ई तँ अहाँ विमचत्र बात कवह रहल छी, सुग्गा भाइ! \" \n\"हमरा होइत छल जे अहाँक ेँ  अपन सीमा पता अमछ।\" \n\"आइ तँ अहाँ रहस्ट्यात्मक बातसभ कए रहल छी ।\" \n\"हिे भए गेल । हम तँ ओएह कवह रहल छी जे बस्ट्तुतः हम -अहाँ \nछी । हमसभ समयक सीमाक ओवह  पार छी । तेँ ने साौंसे गयामे क े ओ \nवपण्डिान करेबाक हेतु तैयार नवह भेल ।\"  \nसुग्गाक बात सुवन -सुवन हमर माि जोर -जोरसँ टन कए लागल । \nहम िामवह बैसस गेलहुँ। हमरा अपससआँत िेन्ख सुग्गा हमर लगीचमे आवब \nगेलाह । पाकवड़क गाछक पातसभ जोर -जोरसँ वहलए लागल । हम वकछु \nनवह बुझझ रहल छलहुँ । \n-29- \n   90 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरामतमे पाकवड़क गाछ े पर  रवह गेलहुँ । भोरे   वनन्न टुटल तँ सुग्गा \nपाकवड़क गाछपर बैसल हररस्मरण कए रहल छलाह। चारूकातक माहौल \nहुनकर मधुर ध्िवनसँ मनोरम भए रहल छल । सूयट भगिानक तेज भोर \nहोइतवह प्रखर भए गेल छल । सुग्गाक भजन सुवन पाकवड़क गाछक पात -\nपात आनंिमे झ़ुमम रहल छल । एहन नीक भोर सभदिन  होअए । हुनकर \nभजन समाप्त भेलवन । ताबे क े ओ  भफाइत चाह लए उपल्स्ट्ित भेल । \n\"चाह वपवब सलअ ।\" -सुग्गा बजलाह ।  \n चाहक संगे गप्प-सप्प सेहो शुरु भेल ।  \n\"हमरा नवह बूझल छल जे अहाँ एतेक नीक गबैआ छी।\"  \n\"अहाँक ेँ  बुझले की अमछ? \" से कवह ओ भभा कए हँसस िेलाह । \nहमरा लोकवनक ेँ  हँसी िट्ठा करैत िेन्ख पाकवड़क गाछ  सेहो लावड़ िेलमि।  \n\"की बात छ ै क? आइ भोरे -भोर बहुत प्रसन्न लावग रहल छी। \nलगैत अमछ सासुरमे बहुत मान -िान भेल अमछ ।\" \n\"संयोगसँ हमर सारर आवब गेल रहमि । गप्प -सप्पमे समय  नीकसँ \nकवट गेल ।\"  \n\"आब खोललहुँ ने असली रहस्ट्य । तौँ एतेक मधुर गीत वनकसल  \nरहल अमछ । \" \n\"अहाँक ेँ  तँ बुझले अमछ ।\" \nओ हँसस िेलाह । फ े र हमरा दिस इसारा करैत कहैत छमि -  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 91 \n“अपन वपपही सम्हारू । हम एकरा कतेक दिन धरर धेने रहब ?\" \nसे कवह ओ दिव्यशक्क्तसँ पूणट वपपही हमरा हािमे पकड़ा िेलाह । \nहम आियटचवकत रही जे ओ एतेकदिन धरर ओकरा क े ना रखने रहलाह  । \nहमरा तँ वबसरा गेल छल जे हमर वपपही हुनक े  लगमे अमछ ।  \nप्रेतसशलाक सशखरपर वपपहीमे   गजबक ेँ  चमक लावग रहल छल । \nहमरा मोन  भेल जे एकर कोड नम्बर पाँच िबा कए िेखैत छी । एक -दू -तीन \nतँ कए बेर िेन्ख चुकल छी । हम सएह  करैत छी। से कररतवह हमरा मुँहसँ \nवनकसल गेल  -\"अद्भ़ुत,आि यट! चारूकात अनेकानेक ग्रह.नक्षत्र,तारा मंडल \nसभक शंखला  ओतए  वनकलैत िेखा रहल छल । दिव्यलोक ,अंधलोक \nसवहत तमाम ग्रह नक्षत्रसभ ज्योमतमटय भए रहल छल । लगैत छल जेना \nसमस्ट्त सृमष्ट एकाकार भए  गेल अमछ । एहन  अद्भ़ुत दृ श्यक कल्पना हम र ा \nनवह छल मुिा से हम सद्यः िेन्ख रहल छी । \nमतरवपत ,शरि,श्याम,मंजुषा ,रावगनी ,वनशा, ज्योमतषीजी , विमला , प्र\nभु,सभ  एक-एक कए प्रेतसशलापर उपल्स्ट्ित भए गेलाह। आगू -आगू \nमहाकाल चसल रहल छलाह।  सभ मुक्क्तक कामनासँ प्रेतसशलापर हाकरोस \nकए रहल छलाह। से िेन्ख महाकाल जोरसँ हँसलमि।  \n\"ककरा -ककरा मुक्त करबह ? \" -से कवह ओ  जोरसँ  िहाका \nिेलाह । जाबे हम वकछु बुझझ सवकतहुँ ओ वनपत्ता भए गेलाह । \nहम बहुत परेसान भए गेलहुँ । वपपही   कोड नंबर ९ िबा िेसलऐक । \nतुरंत कतहुँ सँ अबाज आबए लागल - \n\"ई अहाँक अंमतम प्रयास अमछ । जँ फ े र एना करब तँ ई वपपही \nस्ट्ितः बंि भए जाएत।\"   92 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"हमरा वपपही वनयमसभ वबसरा गेल छ ल । आब एहन गलती नवह \nहोएत ।  \" \nलागल जेना एकाएक सभ वकछु वबला गेल । हम पाकवड़क गाछ \nपर सुग्गा लग पहुँमच गेलहुँ । \nहमरा परेसान िेन्ख पाकवड़क गाछ कहए लगलाह  - \n\"हमरा बुझाइत  अमछ अहाँ बुते वपण्डिान नवह पार लागत।\" \n\"हम अपनहुँ नवह बुझझ पावब रहल छी जे आब की करी , कोना \nकरी ? एतेक प्रयास कए प्रेतसशलाक सशखर धरर गेलहुँ । ओवहिाम तँ साौंसे \nसृमष्टए आगू आवब गेल । ककर- ककर वपण्डिान हम करब ।\" \n\" अनकर  गप्प छो ड़़ू । पवहने अपन वपण्डिान तँ कर बा सलअ । \"-\nहुनकर बात सुवन हम गुम्म पवड़ गेलहुँ ।  \n\"पण्डोसभ सएह कवह रहल छमि ।\"  \n\"अच्ा जे हेतैक , से हेतेक  । आब साँझ पवड़ रहल छ ैक। चाह -\nपान करू । आराम करू। काल्ल्ह िेखल जेतैक । \nताबे  गरम -गरम चाह आवब गेल । हम सभ चाह वपनाइ शुरु क े लहुँ \n। एकाएक सुग्गा भभा कए हँसए लगलाह । \n\"की भेल?\" \n\"की कहू? हमर सारर तँ पछोड़ धए लेने छल । बहुत मोसवकलसँ \nएवहिाम आवब सकलहुँ।   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 93 \n\"हम ई गप्प नवह  बुझझ पावब रहल छी जे अहाँ सभ \nके छी? कखनो सुग्गा बवन जाइत छी। कखनो पाकवड़क गाछ भए जाइत \nछी । कखनो सासुर चसल जाइत छी । आन्खर  एकर रहस्ट्य की छ ै क?\" \n-हम र  स भक छो ड़़ू । अहाँ अपने के  छी स े बुझ ल अमछ? हाि-पैर \nवकछु छवन नवह आ चललाह अमछ वपण्डिान करए?- सुग्गा चौल क े लक । \n  \n-30- \n  \nसाँझमे हम  ,सुग्गा आ पाकवड़क गाछ गप्प-सप्प करैत रही। \n\"अहाँ दुनू अपन रहस्ट्य वकछु खोलबै वक संगे लेने चसल जाएब ?\"-\nहम पुछसलऐक ।  \n\"अच्ा सुनू । ई बात बहुत पुरान अमछ । हमर नाम छल रूप राय \n। भैयारीमे हम जेि रही । हमर सभक वपता मुक ुं िपुर सहरमे मानल व्यापारी \nछलाह । सभ तरहेँ संपन्न रहमि।  क्रमशः हम जबान भेलहुँ । हमर वबआह \nमुक ुं िपुरक लगीचेमे  एकटा बेस  प्रमतमष्ठत पररिारमे तय भेल । धूमधामसँ \nवबआह भए गेल । बररआती वबआह करा कए िापस जाइत रहए ।   संगे \nकवनआ सेहो रहैक । मुक ुं िपुरसँ कनीक े  फटकी सभ सुस्ट्ता रहल छल । \nसंयोगसँ एकटा महात्मा  ओतए ध्यान करैत रहमि । बररआती सभ वकछु \nलफड़ा क े लक । महात्माजीक ध्यान टूवट गेलवन । ओ बहुत क्र ु द्ध भए गेलमि \n। क्रोधसँ हुनकर आँन्ख लाल-लाल भए रहल छल । ओ तामसे व्यग्र छलाह \n। हमसभ हुनका बहुत नेहोरा क े लहुँ मुिा ओ शांत  नवह भेलाह। आ \nतुरंत  हमरा श्राप िए िेलाह   94 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"तोरा  लोकवनक दुष्टताक फल अिश्य भेटतौक ।\" -महात्मा \nबजलाह । ओ कमण्डलसँ पावन वनकासल कहैत छमि- \n\"आइ दिनसँ तूँ िामवह पाकवड़क गाछ भए जेबह । \" \nताबते कवनआ सामने आवब गेसल।  \n-सरकार माफ कए दिऔक । धोखासँ गलती भए गेलेक। हमसभ \nअहाँक ेँ  नवह मचन्न्ह सकलहुँ । हमरा उपर िया करू । हम ए तेकटा झजनगी \nकोना काटब ?\"- से कवह  निकवनआ जोर -सोरसँ कानए लगलीह । \nमहात्माजीक ेँ  िया आवब गेलवन । \n\"हमर श्राप तँ िापस नवह भए सक ै त अमछ। एकरा पाकवड़ गाछ \nबनए सँ आब क े ओ  नवह बचा सक ै त अमछ । तूँ दिव्यलोकमे राजनतटकी भए \nओतवह सुख करबह । कालान्तरमे तोहरसभक फ े र भेंट होएत ।\"  \n\"हमरा सभसँ बहुत गलती भेल । हमर उद्धार कोना होएत ?\"-से \nकवह हम  हुनकर पैर पर खसस पड़लहुँ।  \n-तूँ इच्ाधारी भए जेबह , इच्ानुसार अपन िेह बिसल लेबह। \nजतए चाहबह आवब जा सक ै त छह। कालान्तरमे तोरे गामक एकटा बच्चा \nतोहरसभक उद्धार करत।\" -से कवह ओ महात्मा लुप्त भए गेलाह । \nबररआतीमे हाहाकार ममच गेल । ने ओतए  बर छल ने  कवनआ । बरक \nभाएक सेहो अता -पता नवह रहैक । िेन्खते-िेन्खते मुक ुं िपुरमे एकटा  पाकवड़ \nगाछक उिय भेल । तवहआसँ ओ गाछ गामक समस्ट्त घटनाक जीिंत गबाह \nबवन अपन ऊद्धारक प्रतीक्षा कए रहल छल। ओकरा एवह बातक ध्यान नवह \nरवह गेल रहैक जे ओ बा लक क े  अमछ जे ओकर उद्धार करत । क्रमशः समय  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 95 \nसंगे रमम गेल । बात तँ विमचत्र छलैक े । पाकवड़क गाछ चसल -वफरर रहल \nछल। सुग्गामे सभटा चेतना छलैक । एवह हि धरर ओ बुझैत छल जे सासुर \nपहुँमचतवह सभक ेँ  मचन्न्ह गेलैक । मुिा ओ तखन पकड़ा गेल जखन फ े र \nसुग्गाक भेख धए सासुरसँ िापस होइ त रहए ।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  96 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n३.१.प्रिीप क ु मार मंडल 'पिड़ा'- गे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ? \n३.२.प्रमोि झा 'गोक ु ल'- मतरंगा \n३.३.प्रणि झा- २०४७ मे हमर सपना क े  भारत  \n३.४.राज वकशोर ममश्र - श्मशानक फ ू ल \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 97 \n३.१.प्रिीप क ु मार मंडल 'पिड़ा'- गे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ? \n \nप्रद ीप क ु मार  मंडल  'पिडा' \nगे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ? \n \nगे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ ? \nहम छी सुतल तोरे को रा, \nिागक नोआं बनल मतरंगा  \nिेखही क े हन भेल भाग्य मोरा । \n \nहम शहीि सरहि पर भेलाौं  \nघावहल बवन वगरलाौं हम धरा  \nिस -िस क े  एकसरे मारलाौं  \nदुश्मन िेह बरसेलाौं अंगोरा ।  \n \nकर गौरि हमरा पर मैयो  \nपुत कपुत नवह भेलौ तोरा , \nगे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ ? \nहम छी सुतल तोरे कोरा ।  \n \nबाऊक आंन्ख लोराएल लागै छ ै \nबवहन दुलारी हकड़ै ओसारा ,  98 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े करा बान्हबै हाि हौ भैया ? \nराखी रेशम क े  डोरा ।  \n \nभाई सहोिर सेहो रोबय छ ै  \nकहै भैया छोवड़ गेला , \nगे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ ? \nहम छी सुतल तोरे कोरा ।  \n \nहंसस रहल मोर प्राण पखेरू  \nविहुंस रहल छौ अत्मा मोरा , \nखुशी सऽ माता  िेशक ऊपर \nप्राण वनछाओर भेल मोरा । \n \nहम छी िीर भारत भूमम क े  \nहमरा सऽ नवह क े यो बरका , \nगे मम्मी ताें वकयेक कानै छ ें ऽ ? \nहम छी सुतल तोरे कोरा ।  \n \n-प्रिीप क ु मार मंडल 'पिड़ा', बाऊजीक नांओ - श्री लक्ष्मण मंडल, मायक \nनांओ - श्रीमती मंगली िेिी, गांि - पिड़ा (इनाई), डाकघर - अरगा , प्रखंड \n- बहेड़ी, झजला - िरभंगा, वपनकोड - 847105 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 99 \n३.२.प्रमोि झा 'गोक ु ल'- मतरंगा \n \nप्रमोद झा 'गोक ु ल ' \nथतरंगा  \n \nविजयी विश्व मतरंगा हम्मर \nयुगयुगान्तर तक फहरायत। \nघर आङन नि निी पहाड़ \nसमुरोमे सगर्ििंत लहरायत ।।  \nअिट कोवट चालीस जनक प्रण  \nध्िजमे प्राण भारतक अनुखन। \nजे ढीि डीि िेखौत पीिो पाछाँ  \nहरब प्राण तवहखन तकर तत्क्षण।। \nध्िजमे समावहत मातृभूमम वहत  \nउर्जिंत उर्मिंत उत्सर्जिंत गािा । \nहररत भररत सुरसभत भीत रवहत  \nजलमध तरंवगत उच्ल यश मािा ।।  \nगंगा यमुना सरस्ट्िती सम शोसभत  \nभारत माताक हाि हमर मतरंगा।  \nचन्िन रोली फ ू ल लै पूजब सतत   100 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिन्िे मातरम क े र जय ध्िवन संगा।। \n \n-प्रमोि झा 'गोक ु ल', िीप,मधुिनी (विहार) , फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पिाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 101 \n३.३.प्रणि झा- २०४७ मे हमर सपना क े  भारत  \n \n \nप्रणि झा \n२०४७ मे हमर सपना क े  भारत  \nसपना क े  भारत क े हन होय \nअनमन हमरे जेहन होय  \nस्ट्िच्, सुंिर आर खुशहाल  \nभेंटये जत्त सबक े  नेह दुलार।  \n  \nकलकल निी आ  सुंिर िन  \nसुंिर धरती आर गगन  \nनीक नीक  स्ट्क ू ल, वनम्मन घर \nभेटय खुशी   जत्त दुवनया भैर ।  102 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरंग रंग भोजन , कपड़ा लत्ता \nइस्ट्क ू ल जाय सब मधया पुत्ता \nज्ञान वििेक में सबपर भारी \nखेल क ू ि में रहब अगारी। \n  \nज्ञान विज्ञान क े र  बात जत्त होय  \nशोध आ खोज दिन रामत जत्त होय  \nनै ककरो होय वकनको भय  \nसत्या, न्याय क े  होय  सदिखन जय।  \n  \nदुवनया मे भेटय मान सम्मान  \nहम्मर  भारत िेश महान ।  \n-      प्रणि झा [राष्प्रीय परीक्षा बोडट 13.08.2024] \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 103 \n३.४.राज वकशोर ममश्र - श्मशानक फ ू ल \n \nराज वकशोर थमश्र \nश्मशानक  फू ल  \nओ तँ सुंिर फ ू ल छ ै, \nहँसब, मुसुका एब ओकर स्ट्िभा ि , \nमसा न ओकर जन्म -स्ट्िा न ,मुिा  \nअघो री सन नवह छ ै  मनो भा ि ? \n \nमच ता क मच रर ङ बसा त लऽ , \nसुक ु मा र पँखुड़ी पर धऽ सौँतल, \nवन शा भा ग रा मत मे धधक ै त \nश्मशा न-अल्ग्न क धा ह एेँिएेँल। \n \nहँसमुख पुष्प्प अमछ ,प्रत्यक्षिशी , \nनश्वर जी िक िेहक अंत, \nजगतमो ह मे लो क सम्मो वह त , \nकपटी , धूतट, ज्ञा नी , धनमंत।  \n  104 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिेहक छा उर क ेँ  एक्कवह रंग, \nभस्म भऽ गेल सभटा अलङ।  \n \nश्मशा न मे वन त्य जरैत अमछ , \nअसभ मा न ,कवह ओ धन-सेआख , \nसुंिर सुक ु मा र ला िण्य रूप , \nकवह ओ हिक ं डा , रुतबा , धा ख। \n \nवि मध करी सन कदि आरी सभ , \nमृत िेहक करमि औपचा रर कता , \nमो हक टुटैत जमल आिरण , \nअखरैत वक नको मृतक -रर क्तता । \n \nओ क ु सुम , हँसअओ \nवक मना बअओ  शो क ? \nकऽ की रहल अमछ , \nअपेक्षा लो क? \n \nवन त्य हो इत अमछ एक्कवह बा त, \nजगतक अमछ जे असल यिा िट , \nिेन्ख रहल अमछ श्मशा नक फ ू ल, \nझज नगी क जे सद्यः फसल ता िट।  \n \nअमच आक छा उर आ मच रा इन गंध , \nओ फ ू ल आब भऽ गेल बैरा गी , \nसुख -दुः ख क े  सम भा ओ मो न मे ,  विदेह ४०१ म अंक ०१ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०१) || 105 \nभुिन मे ककरो वक ओ न वह भा गी । \n \nओही फ ू लक बन्धु-बा न्धि सभ, \nअमछ जे सभ उगल को नो आन िा म , \nमो वह नी -मा ला , को नो भा षण -मंच पर , \nको नो सभा गा र , को नो बा बा धा म।  \n \nश्मशा नक फ ू ल भऽ कऽ , \nहँसब नवह ओ छो ड़लक, \nकवह ओ सुनैछ झौ हरर ,कवह ओ \nसमिा ओन संग ढो लक।  \n \nओ ने तां सत्र क, ओ ने अघो री  , \nश्मशा न सँ ओकरा नवह को नो स्ट्िा िट , \nवब हुँसैत फ ू ल , भऽ गेल अमछ ज्ञा नी , \nिेन्ख -िेन्ख मत्यट लो कक यिा िट। \n \nिेन्ख रहल अमछ , ओतय सत्य क ेँ  ओवह ना घूमैत, \nलो कक मो न क ेँ  पवि त्र हो इत , छ ै  जकर अपैत। \n \nउवड़ आइत मा या ,िेह-छा उर संग , \nवन ि ु र सत्य प्रत्यक्ष, \nओत्तक फ ू ल क ेँ  को न दुवि धा ! \nखुझज गेल छ ै  ज्ञा नक अक्ष । \n \nमसा न मे क ु सुमम त ओ फ ू ल !   106 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसस न्ख लेलक अमछ झज नगी क री मत , \nवन र्ििं का र भऽ वब हुँसैत रहैछ, \nआ' ओत्तहु परसैत रहैत अमछ प्री मत । \n \nओ ,मृत्यु-घा ट पर ,झज नगी क फ ू ल, \nहँसैत -वब हुँसैत आ' मम टबैत शूल।  \n \nक ु सुमक नेत्र कतेक सुंिर छ ै  ? \nवब हुँसल मुखक ला िण्य, \nमरघट मे उिा सी क प्रभा ओ त ' \nओकरा पर छ ैक नगण्य। \n \nओ तँ ओना अमछ जगतसाौं ियटक प्रमत वन मध , \nिेन्ख रहल अमछ झज नगी क अन्न्त म परर मध । \n \nवन त मृत्यु िेखैत मसा नक फ ू ल, \nहँसैत अमछ ,मुसुका इत अमछ , \nझज जी वि षा छ ै  तेहेन ओकरा मे , \nझज नगी लेल औना इत अमछ ।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n   \n \n  \n ","size_mb":2.56,"has_text":true},"Videha 402.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 402.pdf","name":"Videha 402.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-2705-8  (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक: \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.v ideha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also fe atures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 402 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-३०) \n१.२.अंक ४०१ पर वटप्प ी (पृष्ठ ३१-३१) \nगद्य \n२.१.उमेश मण्डि- सगर राधत दीप जरय- ११८ (पृष्ठ ३३-३९) \n२.२.परमानन्द्द िाि क ा-काधतक मासक एकादशीक माहात्य (पृष्ठ ४०-\n५०) \n२.३.आराया रामानंद मंडि -उत्तर विहार अथाात धमधथिा राज्य (पृष्ठ ५१-५२)   \n \n२.४.मुन्द्ना जी- िीहवन कथाक विकास मे संपादक, आिोरकक योगदान  \n(पृष्ठ ५३-५८) \n२.५.संतोष कुमार राय 'िटोही'-रािी (संस्मर ) (पृष्ठ ५९-६१) \n२.६.संतोष कुमार राय 'िटोही'-मैधथिी सावहत्य मे समािोरक केँ कमी \n(पृष्ठ ६२-६५) \n२.७.प्र ि झा-फैधमिी एडॉप्शन प्रो्रहाम (FAP): धरवकत्सा लशिा में \nनिारार आ ्रहामी  भारत में स्िास््य सेिाक िढािा (पृष्ठ ६६-७०) \n२.८.रिीन्द्दर नाराय  धमश्र- सीमाक ओवह पार (िारािावहक उपन्द्यास) (पृष्ठ \n७१-७७) \nपद्य \n३.१.प्रदीप कुमार मंडि 'पिड़ा'-दुिक ऋ !/ सजनी िोवड़ गेिीह मोरी \nगाम!  (पृष्ठ ७९-८२) \n३.२.प्रमोद झा 'गोकुि'- मामी कत मोर (पृष्ठ ८३-८४)   \n \n३.३.प्र ि झा- िादि आई फेर तू आयि ििही हमरा आ,गन (पृष्ठ ८५-\n८६) \n३.४.राज वकशोर धमश्र-साम्प्रधतक पररिेश (पृष्ठ ८७-९०) \n३.५.संतोष कुमार राय 'िटोही'-परेमक डोर (पृष्ठ ९१-९२) \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 1 \n१.०.गजेन्द्र  ठाकु र - नूतन अंक सम्पाद कीय  \n१ \n११८ म सगर राति दीप जरय २१ ससिम्बर २०२४, फुलपरास अनुमण्डलक \nरिनसारा गामक उत्क्रतमि मध्यविद्यालय पररसर, (बलान -तिलयुगा -वबहुल \nकथागोष्ठी)मे २२ ससिम्बरक भोरमे सम्पन्न भेल। संयोजक आयोजक \nरहतथ  राजीि कुमार , दुगाानन्द मण्डल आ सिि कुमार राय। ११९म सगर राति \nदीप जरय ददसम्बर २०२४ मासमे श्री गोसााँइ मण्डलक संयोजकत्क्िमे \nसहरसामे हएि।  \n \n  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 3 \n \n \n \n \nहाँ ८-१० गोटे सावहत्क्य अकादेमी द्वारा घोविि सलटेरेरी एसोससयेिन, चेिना \nसतमतिमे ११९म कथा गोष्ठी कऽ लेलवन, एकटा बेससये संख्या आ से उतचिे, \nअस्सी-अस्सी हाथक सावहत्क्यकार सभ छतथ, ऐ बीच मे माररिे रास कथा \nगोष्ठी केने छतथ, से १२९ म नम्बर सेहो राखि सकै छला।  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nआ अवगला गोष्ठी ददल्ली नै लऽ जा कऽ गौहाटी लऽ गेला कारण \nरहल  विदेहक  अंक ३९७ क सम्पादकीय। आब गौहाटीसाँ ददल्ली जायि \nहुनकर सभक गोष्ठी, २-४ गोटे गौहाटी आ ददल्ली मे सेहो जुवटये जाइ जेिा। \nसावहत्क्य अकादेमी आ ओकर कतथि सलटेरेरी एसोससयेिन सभ अपनाकेँ \nहाँसीक पात्र बनवबिे रहै छतथ, िएर। रचनाकार अिोक  सभन-सभनाउज क \nगप केलखन्ह जे आब सगर राति दीप जरय केँ ओपन कऽ देल जाय, जेना \nविद्यापति पिा ओपेन अतछ सभक लेल। सावहत्क्य अकादेमी द्वारा घोविि \nसलटेरेरी एसोससयेिन , चेिना सतमतिक ओना मुख्य काज विद्यापति पिे छै \nसे ओकर मंचपर ई घोिणा उतचिे छल। मुदा संयुक्ि पररिारसाँ फराक भऽ \nअसगर कथा गोष्ठी करेबाक कारण कनी अनछज्जल लागल। ओ कहलखन्ह \nजे कथा गोष्ठी रैलीक बौस्िु नै अतछ, ऐ मे क्िासलटी ििने आओि जिन \nनीक समीक्षा हएि आ स्िर बढ़ि, मुदा रमानन्द झा रमण अपन आलेि \nसभमे सुिायल मुख्य धारा द्वारा आयोजजि पुरनका सगर राति दीप जरय मे \nकतथि मुख्य धाराक कथाकार द्वारा समालोचना नै सहबाक गप तचकरर-\nतचकरर कऽ केने छतथ, आ जाँ क्िासलटी बढ़ल रवहिै िाँ कतथि मुख्यधाराक \nकथा सभ पीअर कपीि आ सुिायल नै रवहिै। िएर.. सभन-सभनाउजक \nबाद ओपेन युगक पवहल कथा गोष्ठी सावहत्क्य अकादेमीक सलटेरेरी \nएसोससयेिनक दफ्िरमे ओ सभ िुरु कइये देलखन्ह िाँ िुभकामना , आ  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 5 \nसभन-सभनाउजक बादक दोसर आ िेसर गोष्ठी जे गौहाटी आ ददल्लीमे \nहोइबला अतछ िइ लेल सेहो अतिम िुभकामना भने ओकर नम्बर १२० आ \n१२१ ओ सभ रािथु बा नै। क्िालटी बढ़खन्ह आ सावहत्क्य अकादेमीक \nमैतथली प्रभागक प्रकािन सभमे आगााँ क्िासलटी आबय आ ओकर अनुिाद \nसभ आगााँ हाँसीक पात्र नै बनय िू  लेल िुभकामना कारण ऐ सावहत्क्य \nअकादेमीक असाइनमेण्टजीिी कथाकार/ कवि/ िोधकिाा सभ अपनाकेँ \nमैतथलीक प्रतिवनतध सावहत्क्यकार कहै छतथ आ िकर स्िर ििेक वनम्न होइ \nछै जे हमरा सभकेँ की-की नै सुनऽ पड़ैए। ओना अन्िजाालसाँ आब ई िाँ \nभेलैए जे आन भािा-भािी ई धरर बूझ गेलैए जे मैतथलीक सुिायल \nमुख्यधाराक सावहत्क्य आब तमिेल फोको  पररभाविि   \"अनुिासन \nसंस्था\"  जेना  सावहत्क्य अकादेमी आददपर मात्र वनभार अतछ, मुदा से \nप्रतिवनतध मैतथली सावहत्क्य नै तछऐ। \n  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 7 \n  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 9 \n  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 11 \n \n \n \n  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ \nसावहत्य अकादेमीक मैथिली प्रभागक एकटा आर काण्ड \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 13 \n \n१९२३ आ १९२४ मे मात्र िीनटा नीक सावहत्क्यकारक जन्म भेल रहखन्ह,  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरामकृष्ण झा वकसुन, अजणमा ससिंह आ प्रबोध नारायण ससिंह। सावहत्क्य \nअकादेमी नीक आयोजन कऽ रहल अतछ, िएह दस टा लोक जे सभन \nसभनाउजक बादक कथा गोष्ठीक समथाक छतथ, अू मे िोधपूणा पेपर सभ \nपढ़िा। िाँ की चारू ददस अन्हार अतछ? नै, ऐ सलस्टमे ओही इलाकाक \nअरविन्द ठाकुर छतथ जे बारल छतथ, से रीढ़क हड्डी बला सावहत्क्यकारक \nबनब बन्न नै भेल छै। \nगोविन्द झा १९२३, योगानन्द झा १९२३, उमानाथ झा १९२३, जटािंकर दास \n१९२३, राजेश्वर झा १९२३, पोद्दार रामाििार अरुण १९२३, मदनेश्वर तमश्र \n१९२४, अमोघ नारायण झा \"अमोघ\" १९२४, मतिनाथ तमश्र मिंग \n१९२४, आनन्द तमश्र १९२४, ई लोकवन सेहो १९२३ आ १९२४ मे जन्म लेने \nछलाह। डॉ. सर आिुिोि मुिजी १९२४ मे आ म. म. परमेश्वर झा सेहो \n१९२४ मे मृि भेला,  जवहया वहनकर सभक बच्चा सावहत्क्य अकादेमीक \nमैतथली प्रभागक अध्यक्ष नतचकेिा जी सन बनिखन्ह बा केदार कानन जी \nसन रामदेि झा, चन्रनाथ तमश्र अमर आ नतचकेिा सन सभक तप्रय हेिखन्ह \nिाँ वहनको सभक िििार्ििंकी जयन्िी/ पुण्यतितथ मनाओल जेिखन्ह आ फेर \nसम्मेलन/ सेमीनार सावहत्क्य अकादेमी आयोजजि करबे करि, ऐ मे अिेक \nहरबड़ेबाक कोन गप। \nनीचााँ उपरका दुनू वििय पर विदेहक दूटा पुरान सम्पादकीय सेहो देल जा \nरहल अतछ। \nविदेह अंक ३६८ क सम्पादकीय \nददल्ली सावहत्क्य अकादमीक प्रख्याि मैतथली विभाग परामिादात्री सतमति \n(२०२३-२०२८) \n१० मे ६ ब्राह्मण + १ नि-ब्राह्मणिादी आ समानान्िर धाराक एक्कोटा गएर- विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 15 \nसिणा लेिक नवह छतथ, जे गि १५ बिा सऽ सीतमि आर्थिंक संसाधनक \nअछैि मैतथली लेल जान-प्राण अरोपने छतथ। नतचकेिा जीक ई परामिादात्री \nसतमति एसलट अतछ , आ ई अगड़ा-वपछड़ा दुनूक एसलट लेल काज \nकरि , सावहत्क्यमे जे एसलट छतथ से कतिआयले रहिा, राजदेि मण्डल जीक \nरचना जूरी बाड़ने छतथ से बाड़ले रहि। समानान्िर धाराक सावहत्तकार \nलोकवन लेल ई ििराक अलामा अतछ आ से हुनका दुन्ना काज करय \nपड़िवन। \nसलस्टः \nउिावकरण िान  (मृि भेलाक बाद आब नीिा झा*) , सुभािचन्र \nयादि , प्रमोद कुमार झा, देििंकर निीन , िारानन्द वियोगी, विद्यानन्द \nझा , रमण कुमार ससिंह, अजय झा, िीणा ठाकुर, नतचकेिा।  \n*कोष्ठकक वििरण अद्यिन अिस्था अतछ। \nविदेह अंक ३९७ क सम्पादकीय \n११७ म सगर राति दीप जरय, दरभंगा (आयोजक हीरेन्र झा आ अिोक \nकुमार मेहिा) \nसावहत्क्य अकादेमीक मैतथली परामिादािृ सतमतिक अध्यक्ष (आब भूिपूिा) \nअिोक अविचलक दृति सगर राति दीप जरय पर पड़ल आ ओकरा \nवगड़बाक प्रयासमे हीरेन्र झा केर ब्लैकमेसलिंग केर सिकार ओ सहिा भेला \nआ टैगोरक १५० म जयन्िी ििाक सावहत्क्य अकादेमीक कायारम जे \nददल्लीक एकटा संस्था करबेने रहय केर वगनिी सेहो करैि नम्बरमे हेरफेर \nकरबाक अपराध केलखन्ह, जकरा ओ चलाकी बुझैि छतथ। मैतथली \nपरामिादािृ सतमतिक अध्यक्ष बनलाक बाद लोकमे ऐ िरहक प्रिृसत्त देिल  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगेल छै , जकर सिकार रामदेि झा भेला , जे िोधक लेल ख्याि \nरहतथ ; चन्रनाथ तमश्र अमर भेला, जजनकर पवहल फेजक आन्दोलनी \nयोगदान झाँपा गेलखन्ह, आब नतचकेिापर ई िहण लागल छखन्ह। हीरेन्र झा ऐ \nलगा िेसर बेर ई कुकृत्क्य केलखन्ह अतछ, जइमे ऐ बेर कमल मोहन झा आवक \nतमश्र चुन्नू सेहो हुनकर संग देलखिन्ह। हाँ सह-सहयोजक अिोक कुमार \nमेहिा मुदा ऐ कुकृत्क्यमे हुनकर संग नै देलखिन्ह। \nभेलै की? \nपूिा वनयोजजि िडयंत्र जइमे अिोक अविचलक योगदान ऊपर कहल गेल \nअतछ, मे हीरेन्र झा केँ सगर राति दीप जरय केर सह-आयोजक बनाओल \nगेल (स्पि रूपसाँ कवह देल गेलखन्ह जे नम्बरमे हेरफेर नै करिा), फेर कमल \nमोहन झा आवक तमश्र चुन्नूकेँ िैयार रािल गेल। मुदा सभ चोररमे एकटा \nवनिान छुवटिे छै। अध्यक्ष महोदय वबना कोनो प्रस्िाि एने धड़फड़ीमे बाजज \nदेलखिन्ह जे अवगला गोष्ठी पटना आ िकर अवगला ददल्ली (जिऽ सावहत्क्य \nअकादेमीक मुख्यालय अतछ) मे हएि, आ फेर गप सम्हारलखिन्ह जे से \nिकर वनणाय (ददल्लीक) पटनामे कएल जायि। कमल मोहन झा आवक \nतमश्र चुन्नू िैयारे-िैयार रहतथ, फटाकसाँ चोररक रजजस्टर आ दीप लेलखन्ह \nहीरेन्र झा साँ आ वनलालज्जापूिाक हाँसबाक प्रयास करैि (मुदा हाँसी िाँ छोड़ू \nहास्यक पात्र लगै छतथ) फोटो तघचबेलखन्ह। \nप्रतिकार की हुअय? \nई ऐ लगा हीरेन्र झा केर िेसर गलिी अतछ से हुनका िीन सगर राति लेल \nबैन कएल जाय, कमल मोहन झा आवक तमश्र चुन्नूक ई पवहल गलिी अतछ \nसे हुनका एक सगर राति लेल बैन कएल जाय। उपस्स्थि लोकक बहु-संख्या \n११८ म सगर रातिक आयोजक िाकतथ। अवगला सगर रातिक नम्बर ११८  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 17 \nरहय आ िकर प्रचार हुअय, जइसाँ सावहत्क्य अकादेमीक मैतथली परामिादािृ \nसतमतिक अध्यक्ष ई कुकमा करबाक विियमे सोतचिो डरातथ। \nनि सावहत्क्य अकादेमीक मैतथली परामिादािृ सतमतिक अध्यक्ष आ सदस्य \nलोकवनक कुकृत्क्य \nनि सावहत्क्य अकादेमीक मैतथली परामिादािृ सतमति अपन प्रचारमे पुरना \nसतमतिक लेल ई श्लोक पढ़लखन्ह: \nयदा यदा वह धमास्य ग्लावनभािति भारि। \nअभुत्क्थानमधमास्य िदात्क्मानं सृजाम्यहम्॥४.७ \n(श्रीमदभागिदगीिा) \nजिन -जिन धमाक नाि आ अधमाक उत्क्थान प्रारम्भ हएि हे भरि, ििन -\nििन हम आयब (िरीर धारण करब)। आ से ििेक अधमा भेलै जे \nनतचकेिा आ हुनकर टीम अििार लेलक। \nआ केलक की? \nमासो नै वबिलै पवहल बैसकीमे मोनोिाफ, अनुिाद आददक बाँटिारा भेलै आ \nटीमक सदस्य सभ अपनेमे सभटा असाइनमेण्ट बााँवट लइ गेल, अपना -\nअपनी आ लगुआ-भगुआमे, नतचकेिाजी देिैि रवह गेला , िरन सहयोगे \nकेलखिन्ह। समानान्िर धाराकेँ स्कोर पवहनवहयो िून्य रहै, अििारी पुरुि \nसभ िकरा िून्ये रिलखन्ह। \nपुरस्कारक राजनीति  \nनारायणजी दावड़मक बदला अनार सलिलखन्ह आ बाल सावहत्क्यकार ओ  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछतथ नै, पुरस्कार लेल बाल सावहत्क्य सलिलखन्ह। मुन्नी कामिक चुक्का \nविदेह पेटारमे उपलब्ध अतछ, नारायणजी ओइ पोथीकेँ पढ़थु आ वनणाय लेथु \nजे की ओइ पोथीक सोझााँमे हुनकर पोथी ठठै छखन्ह। आ जाँ अन्िरात्क्मामा नै \nछखन्ह िाँ हीरेन्र झा/ कमल मोहन झा आवक तमश्र चुन्नू सन वनलाज्जिासाँ \nपुरस्कार लेथु, हमर अतिम िुभकामना। आ जाँ अन्िरात्क्मा नै मानै छखन्ह िाँ \nदलदलसाँ बाहर आबथु। [विदेह अंक ३९७ सम्पादकीय] \n[तमिेल फोको (Foucault)क \"अनुिासन संस्था\" बा मनोिैज्ञावनक \nबाटान आ ह्वाइटहेडक \"गैसलाइटटिंग\" दुनूक लक्ष्य एक्के छै। तमिेल \nफोकोक \"अनुिासन संस्था\" अतछ, सोझााँबलाकेँ अनुिासनमे आनू आ िइ \nलेल सभकेँ आपसेमे लड़ाउ, वकछुकेँ पुरस्कृि करू आ जे अनुिासनमे नै \nअबैए िकरा आस्िे-आस्िे माहुर ददयौ। गैसलाइटटिंगमे सोझााँबला केँ विश्वास \nददआओल जाइि अतछ जे अहााँ जे यथास्स्थतिक विरोध कऽ रहल छी से \nकोनो विरोध नै, ई िाँ सभ कऽ रहल अतछ, अहााँ िाँ विरोधक नामपर विरोध \nकऽ रहल छी आ से अपन कमी नुकेबा लेल। ऐमे समाजमे ििामान \nआधारभूि कमीक सहायिा सेहो लेल जाइि अतछ , आ आस्िे-आस्िे \nटारगेट बिाह भऽ जाइि अतछ बा पलायन कऽ जाइि अतछ। \nतमिेल फोकोक सभटा वडसीस्ललनरी इंस्टीट्यूिन \"अनुिासन संस्था\" जेना \nसावहत्क्य अकादेमी, मैतथली अकादमी , मैतथली भोजपुरी अकादमी , आ \nसावहत्क्य अकादेमी द्वारा मान्यिा प्रालि कतथि सलटेरेरी असोससयेिन सभ \nमूल धारा  लग छै।  सगर राति दीप जरय केँ  तमिेल \nफोकोक पररभाविि  वडसीस्ललनरी इंस्टीट्यूिनमे अनबाक प्रयास बहुि \nददनसाँ कएल जा रहल छै। \n   विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 19 \nगंगेश उपाध्यायक तत्त्िथिन्द्तामणि \nगंगेि उपाध्यायक ित्त्ितचन्िामजण चारर िण्डमे विभाजजि अतछ- १. प्रत्क्यक्ष \n(सोझााँ-सोझी) , (२) अनुमान , (३) उपमान (िुलना केनाइ) आ (४) िब्द \n(मौखिक गिाही)। िैध ज्ञान प्रालि करबाक ई चाररटा साधन ऐ चारर िण्डमे \nअतछ। \nखण्ड एक \nप्रत्यक्ष \n \nगङ्गेिक आह्वान: सत्रमूर्ििं सििक आह्वानसाँ ई िण्ड िुरू होइि अतछ।आ िेँ \nआह्वानक विियपर चचाा िुरू होइि अतछ। ई मानल जाइि अतछ जे कोनो \nपररयोजनाक प्रारम्भमे भगिानक आह्वानसाँ ई काया पूणा होइि अतछ। \n \nआपत्तिः जे कोनो आह्वान कोनो काज पूरा करबाक कारण अतछ, से \nसकारात्क्मक बा नकारात्क्मक संगतिक माध्यम साँ स्थावपि नै कएल जा \nसकैि अतछ, वकएक िाँ एहनो भेल अतछ जे कोनो आह्वानक वबना सेहो \nकोनो काज पूरा कएल गेल। \nआपत्तक उतर:  एकर कारण ई अतछ जे ई आह्वान पूिा जन्ममे कयल गेल \nछल/ हएि। \n \nआपत्तिः नै, ई िाँ घुमघुमौआ िका अतछ, आ ओनावहिो कोनो काज पूरा \nकेना होइि अतछ िकर अनुभिजन्य कारण सभ आह्वानकेँ अनािश्यक ससद्ध \nकरैि अतछ। \nआपत्तक उतर: ई प्रमाण जे आह्वान काया पूणा हेबाक कारण छै, िइमे दू \nचरणक अनुमान िातमल अतछ। पवहल, ई जे ई सिि लोक द्वारा वनखन्दि नै \nअतछ िरन हुनका सभ द्वारा सेहो आह्वानसाँ काया प्रारम्भ कएल जाइि अतछ।  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nििन ई अनुमान लगाओल जा सकैि अतछ जे काज पूरा भेनाइ फल अतछ \nवकएक िाँ ई वनयतमि रूप साँ इस्िि अतछ, आ आन कोनो फल उपलब्ध नै \nअतछ। \n \nआपत्त: ई िका काज नै करि कारण ई पवहनेसाँ ज्ञाि अतछ जे आह्वानक \nअछैिो काज पूणा भऽ सकैि अतछ, कारण -सम्बन्ध कोनो िकासाँ स्थावपि नै \nकएल जा सकैि अतछ। \nआपत्तक उतर: हम सभ ऐ िका (जे आह्वान काया पूणा करबैि अतछ) क \nसमथान लेल िैददक आदेिक आह्वान करैि छी। मुदा कोनो एहन िैददक \nकथन नै भेटैि अतछ। से अनुमान कएल जा सकैि अतछ जे ऐ िरहक \nआह्वान सुसंस्कृि लोक सभ द्वारा िुरू कएल गेल आ कएल जाइि अतछ। \nप्राथाना देह (जेना प्रणाम), िाणी (गायन) आ मस्स्िष्क (ध्यान) साँ होइि \nअतछ। मुदा कोनो ईश्वरमे विश्वास केवनहार सेहो काया सम्पन्न कऽ लैि \nअतछ, िाँ की ओ पूिा जन्ममे आह्वान/ प्राथाना  केने हएि? आ आह्वानक \nबादो किनो काल काया सम्पन्न नै होइि अतछ, से की ढेर रास बाधा ओइ \nसाधारण आह्वानसाँ दूर नै भेल हएि? \nऐ िरहक िकासाँ प्रारम्भ भेल छल ई िन्थ, ७-८ सय बिा पवहने! \n  \n(सन्दभा: काला एच पॉटर: एनसाइक्लोपीवडया  फ इस्ण्डयन वफलोसोफी, \n१९९३; सिीि चन्र विद्याभूिण: अ वहस्री  फ इस्ण्डयन लॉजजक, १९२१) \nस्टीफन एच. वफसललस सलिै छतथ:  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 21 \nतमतथलामे रािल गेल पञ्जी िंिािली असभलेिसाँ पिा चलैि अतछ जे \nहुनक पत्क्नी आ िीनटा बेटा आ एकटा बेटी छल। एकटा बेटा छलखन्ह प्रससद्ध \nन्याय लेिक , िधामान। गङ्गेि स्पि रूपसाँ अपन जीिनकालमे प्रसससद्ध \nप्रालि कयलवन, जकरा \"जगद -गुरु\" कहल जाइि अतछ, जे हुनक समयक \nिैक्षजणक संस्थानक लेल \"प्रतितष्ठि विश्वविद्यालय प्रोफेसर\" क लगभग \nसमकक्ष हएि। \nGenealogical records kept in Mithila suggest that \nhe had a wife and three sons and a daughter. One \nchild was the famous Nyaya author, Vardhamana. \nGangesa apparently achieved quite some fame \nduring his lifetime, referred to as \"jagad -guru,\" \nwhich would be the rough equivalent of \n\"Distinguished University Professor\" for the \neducational institutions of his time. \n[Phillips, Stephen, \"Gangesa\", The Stanford \nEncyclopedia of Philosophy (Summer 2020 \nEdition), Edward N. Zalta (ed.), URL \n= https://plato.stanford.edu/archives/sum2020/e\nntries/gangesa/ ] \nगंगेि जगदगुरु िाँ रहतथ परमगुरु सेहो रहतथ आ परमगुरुक उपातध वहनका \nअतिररक्ि मात्र नूिन िाचस्पति (िृद्ध िाचस्पतिक परििी) केँ पछाति जा \nकऽ प्रालि भेलखन्ह। \nमुदा गंगेिक संगे जे अन्याय रमानाथ झा आ उदयनाथ झा अिोक केलखन्ह \nसे बीसम आ एक्कैसम ििाब्दीमे भेल आ िकर दुष्पररणाम स्टीफन  22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवफसललस सन नैय्यातयक उठेबा लेल असभिलि भेला। एिऽ अहााँकेँ सूतचि \nकरी जे स्टीफन वफसललस ित्त्ितचन्िामजणक चारू िण्डक सम्पूणा अंिेजी \nअनुिाद केवनहार पवहल व्यक्क्ि छतथ [Jewel of Reflection on \nthe Tru th about Epistemology: A Complete and \nAnnotated Translation of the Tattva -cinta-mani, \nBloomsbury Academic (2020)]। हुनका अलाबी िी.पी. भट्ट \nसेहो ित्त्ि तचन्िामजणक चाररमेसाँ ३ िण्डक सम्पूणा अनुिाद २०२१ धरर कऽ \nलेने छतथ [१. प्रत्क्यक्ष (सोझााँ-सोझी) , (२) अनुमान , आ (४) िब्द \n(मौखिक गिाही); (३) उपमान (िुलना केनाइ)बााँकी छखन्ह [Word \nThe Sabdakhanda of Tattvacintamani - With \nIntroduction, Sanskrit Text, Translation And \nExplanation (2 Vols Set) 2005; Perception The \nPratyaksa Khanda of The Tattvacintamani 2012 (2 \nVols Set) ; Inference the Anumana Khanda of the \nTattva Chintamani ( With Introduction, Sanskrit \ntext, Translation & Explanation ) (2 Vols Set) 2021 \nPublished by Eastern Book Linkers, Delhi]। \nHONOUR KILLING OF GANGESH UPADHYAYA \n(FIRST BY RAMANATH JHA, THEN BY \nUDAYANATH JHA 'ASHOK'  (A PARALLEL \nHISTORY OF MITHILA AND MAITHILI \nLITERATURE, WHY TODAY ITS NEED BEING FELT \nMORE INTENSELY?) \nI was not surprised, though I must have been  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 23 \nwhen I saw a monograph on Gangesh Upadhyaya, \nwhose copyright is being held by Sahitya \nAkademi, the author of the monograph is \nUdayanath Jha ' Ashok'. I thought that Udayanath \nJha ' Ashok', who has been given Bhasha Samman \nalso, by the same Sahitya Akademi, would do \nsome justice. But truth and research seem elusive \nin Sahitya Akademi monographs, at  least that I \nfound in this monograph. \nI searched and searched through chapters, that \nnow the author will show courage. But the author \nlike Ramanath Jha seems ashamed of the roots \nand offspring of Gangesh Upadhyaya. He tries to \nconfuse the issue, but there  is no confusion now \nat least since 2009. But in 2016 Sahitya Akademi \nseems to carry out the casteist agenda. Udayanath \nJha mockingly pretends to search his name, \nlineage etc, where nothing is there to search for, \nyet he could not muster the courage, to te ll the \ntruth, and ends up just repeating the facts in 2016 \nthat Dineshchandra Bhattacharya already has \npublished way back in 1958. \nThe honour killing of Gangesh Upadhyaya by \nProf. Ramanath Jha is being taken forward by \nSahitya Akademi, Delhi in a most hypo critical  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nway. \nRamanath Jha's obscurantism  vis-a-vis Panji is \nevident from one example. The inter -caste \nmarriage in Panji was well known to him (but he \nchose to keep the Dooshan Panji secret - which has \nbeen released by us in 2009), and it was apparent \nthat the great navya -nyaya philosopher Gangesh \nUpadhyaya married a \"Charmkarini\" and was \nborn five years after the death of his father (see \nour Panji Books Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh \nChandra Bhattacharya writes in the \" History of \nNavya-Nyaya in Mithila\". (1958) \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila ----- Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to \nknow even hi s father's name -----...As there is no \nother reference to Gangesa we can assume that \nthe family dwindled into insignificance again and \nbecame extinct soon after his son's death. \" [1958, \nChapter III pages 96 -99), which is a total \nfalsehood. He writes further  that all this \ninformation was given to him by Prof. R. Jha, and \nhe seemed thankful to him.  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 25 \nThe following excerpt from Our Panji Prabandh \n(parts I&II) is being reproduced below for ready \nreference: \n - \nमहाराज हरससिंहदेि - तमतथलाक कणााट िंिक। ज्योतिरीश्वर ठाकुरक िणा-\nरत्क्नाकरमे हरससिंहदेि नायक आवक राजा छलाह। 1294 ई. मे जन्म \nआ 1307 ई. मे राजससिंहासन। तघयासुद्दीन िुगलकसाँ 1324-25 ई. मे \nहाररक बाद नेपाल पलायन। तमतथलाक पञ्जी-प्रबन्धक ब्राह्मण, कायस्थ आ \nक्षसत्रय मध्य आतधकाररक स्थापक, मैतथल ब्राह्मणक हेिु गुणाकर झा, कणा \nकायस्थक लेल िंकरदत्त, आ क्षसत्रयक हेिु विजयदत्त एवह हेिु प्रथमिया \nवनयुक्त्त भेलाह। हरससिंहदेिक प्रेरणासाँ- आ ई हरससिंहदेि नान्यदेिक िंिज \nछलाह , जे नान्यदेि काणााट िंिक १००९ िाकेमे स्थापना केने रहतथ- नन्दैद \nिुन्यं िसि िाक ििे (१०१९ िाके)... तमतथलाक पस्ण्डि लोकवन िाके \n१२४८ िदनुसार १३२६ ई. मे पञ्जी-प्रबन्धक ििामान स्िरूपक प्रारम्भक \nवनणाय कएलखन्ह। पुनः ििामान स्िरूपमे थोडे बुसद्ध विलासी लोकवन \nतमतथलेि महाराज माधि ससिंहसाँ १७६० ई. मे आदेि करबाए पञ्जीकारसाँ \nिािा  पुस्िकक प्रणयन करबओलखन्ह। ओकर बाद पााँजजमे (किनो काल \nिर्णिंि १६०० िाके माने १६७८ ई. िास्ििमे माधि ससिंहक बादमे १८०० ई.क \nआसपास) श्रोसत्रय नामक एकटा नि ब्राह्मण उपजातिक तमतथलामे उत्क्पसत्त \nभेल।  \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose around \n1800 CE as per authen tic panji files.  Sh. \nAnshuman Pandey  [Gajendra Thakur of New \nDelhi provided me with digitized copies of the  26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ngenealogical records of the Maithil Brahmins.  The \npanjikara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to \nallow others to pursue their records. It is a matter \nof 'intellectual property' to them. I was fortunate \nenough to receive a complete digitized set of \npanji records from Gajendra Thakur of New Delhi \nin 2007. [Recasting the Brahmin in Medieval \nMithila: Origins of Caste Identity among the \nMaithil Brahmins of North Bihar by Anshuman \nPandey, A dissertation submitted in partial \nfulfilment of the requirements for the degree of \nDoctor of Philosophy (History) in the University of \nMichigan 2014]. \nLater these Panji Manuscripts were uploaded to \nVideha Pothi at  www.videha.co.in and google \nbooks in 2009). \nThe so -called Maharajas of  Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis, \nand there were so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our \nbook (Panji Prabandh vol I&II), we have attached \ncopies of genealogy -based upgradation orders \n(proof of upgradation for cash). So, before  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 27 \n1800   CE, there was no srotriya sub -caste in \nBritish India and there is no such sub-caste within \nMaithil Brahmins in Nepal part of Mithila even \ntoday. Srotriya before that referred to following \nsome education stream i n British India, in Nepal \nit still has that meaning. \nORIGINAL PANJI REFERENCES ARE PLACED \nBELOW: \nDOOSHAN PANJI- THE BLACKBOOK \n४९. \n१८८/२ चमाकाररणी  माण्डर िभवनयाम छादन \nित्त्िचचिंिामजण \nकारकगंगेि  \nछादनगंगेिक  नााँई रत्क्नाकरक-\nमािृक (अज्ञाि) \nगंगेि \n  िल्लभा भिाइ माहेश्वर   \n      जीिे   \n  \n२१//१० छाद नसँ तत्ि थिन्द्तामणि कार क जगद्गुरु  गंगेश \nछादनसाँ ित्क् ि तचन् िामजण कारक \nगंगेिक िल् लभा चमाकाररणी वपिृ परोक्षे पञ्च ििा व् यिीिे ित्क् ि तचन् िामजण  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकारक गंगेिोत्क् पसत्त- िमषकाररिी मेधाक सन्द् तानक लावगमे छलहन्द्ह \nछादन सँ तत्ि थिन्द्तामणि कारक मōमō गंगेश \n\"तत्ि थिन्द्तामणि कारक म. म. पा. गंगेशक विर्यक लेख प्रािीन \nपञ्जीसँ उपलब्ध\"।। \nवपतृ पर ोक्षे पंि िर्ष व्यतीते गंगेशोत्पत्तिः तथत प्रािीन लेखनीय: कु ्ावप \nदेिानन्द पञ्जी ३९-२ छादनसाँ जगदगुरू गुंरू गंगेि सुिाय िभवनयामसाँ \nजयाददत्क्य सुि साधुकर पत्क्नी \nदेिानन्द पञ्जी ३३९-३ जगदगुरू गंगेि सुि सुपन दौ भण्डाररसमसाँ हराददत्क्य \nदौ.।। पुत्र सुिाच गोरा जजजिाल साँ जीिे पत्क्नी ए सुि सन्दगवह भिेश्वर। \nअत्रस्थाने सुपनभ्रािृ हररिम्मा दाररति क्ितचि् जजजिाल िाम \nदेिानन्द पञ्जी ३०=५ छादनसाँ उपायकारक म.म. पा. िद्धामान सुिाच \nिण्डिलासाँ विश्वनाथ सुि सििनाथ पत्क्नी गंगेि- म.म. िद्वामान/ सुपन/ \nहररिम्मा \nGangesh, the author of the Tattvachintamani, \nwrote one text equivalent to 12,000 texts. Now \ncome to the fact mentioned in the Panji - it clearly \nstates that Gangesh of Tattvachintamani was born \nfive years after the death of his father and he \nmarried a tanner, so why did Ramanath Jha hide \nthis from Dinesh Chandr a Bhattacharya? \nVardhamana, son of Gangesh, calls  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 29 \nGangesh sukavikairavakananenduh. But the \nconspiracy under which the poems of a famous \nscholar like Gangesh are not available today is \nclear from the example given above. Vasudev of \nBengal was a classmate of  Pakshadhar Mishra of \nMithila, he came to study in Mithila, passed \nthe shalaka examination and received the title \nof sarvabhaum. Vasudeva memorised \nthe tattvachintamani of Gangesh and \nthe nyayakusumanjali karika  of Udayana. \nPakshadhar and other Mithila tea chers did not \nallow writing (copying)  tattvachintamani. \nRaghunath Shiromani, a disciple of Vasudeva, \ntook the right of certification after he defeated his \nguru Pakshadhar Mishra in a scriptural \ndebate (shastrartha). The  Navya Nyaya  school \nwas founded in Na vadvipa by Vasudeva -\nRaghunath. Pakshadhar Mishra was a \ncontemporary of Vidyapati (distinct from the \nPadavali writer who was of the pre -Jyotirishwar \nperiod) who wrote in Sanskrit and Avahatta. And \nthe arrival of Mithila students of Bengal from \nBengal stoppe d after Raghunath Shiromani. \nGangesh Upadhyaya enjoyed 'param guru' as well \nas 'jagad guru' titles, the highest titles of the time \nand as per Panji only Vacaspati Mishra II was the  30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nother person who enjoyed the title of  'param \nguru'. The extinction of Navya-Nyaya School from \nMithila, as described above, was a revenge of \nnature against the honour killing of Gangesh \nUpadhyaya and his family. \n[Translation of the Maithili Short Story, \n'Shabdashastram' (based on the true Panji \nrecords of Gangesh Upadhyaya) was do ne by the \nauthor Gajendra Thakur himself: published as \n'The Science of Words'   Indian Literature Vol. 58, \nNo. 2 (280) (March/April 2014), pp. 78 -93 (16 \npages) Published By: Sahitya Akademi] \n  \n-Gajendra Thakur, editor, Videha (be part of \nVideha www.videha.co.in -send your WhatsApp \nno to +919560960721 so that it can be added to the \nVideha WhatsApp Broadcast List.) \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 31 \n१.२.अंक ४०१ पर वटलपणी \nप्रिि कु मार  झा \nपवहले मैतथली मे राष्रभक्क्ि (पेरीओवटक)गीि, गजल , कवििा कम देिs \nमे आबाय (भs सकय अतछ ई हमर भ्रम होय)। मुदा वडजजटैजेिन के ऐ युग \nमे आई बहुि लोग राष्रभक्क्ि केर भािना के मैतथली छंद मे वपरोबाक \nप्रयास कs रहल छैथ। ओना अपना के कावबल बुझावनहार लोक ऐ िरहक \nप्रयोग के खिद्दांस करैि सेहो िूब देिल जाय छैथ (रचनात्क्मक आलोचना \nके स्थान पर)। मुदा जैह सैह। सावहत्क्य सृजन के एकटा मूल स्िांि:सुिाय \nछैक से भेटबाक चावहए। आई देि वनक लगल जे विदेह के 401म अंक मे \nसेहो 3 टा राष्रभक्क्ि के भाि से भरल छंद प्रकासिि भेल छैक, जे प्रायः \nस्ििन्त्रिा ददिस के इदा-वगदा सलिल गेल हेिइक। एकटा हमरो ददस से \nसलिल बाल कवििा छैक। \n \nश्याम प्रकाि झा आ प्रदीप कुमार मंडल 'पिड़ा ' के खिस्सा मनोरंजक \nलागल। पी एल कणा के आलेि बराबरर देिय छी। टॉवपक सबहक िीिाक \nरोचक लागय अतछ।मुदा आलेि सब तिरहुिा मे सलिल रहय छइक िावह \nसे हमरा सान अज्ञानी लोक पवढ़ नै पाबय अतछ। तिरहुिा मे सलिनाई ि बड्ड \nवनक गलप, मुदा जौ देिनागरी मे सललयंिररि सामािी सेहो उपलब्ध होय ि \nबेसी लोक िायद पवढ़ सकि। मुन्ना जी के लेि सूचनापरक लागल। \n-प्रणि कुमार झा, +91-9312240126 \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n \n२.१.उमेि मण्डल- सगर राति दीप जरय- ११८ \n२.२.परमानन्द लाल कणा-कातिक मासक एकादिीक माहात्क्य \n२.३.आचाया रामानंद मंडल -उत्तर वबहार अथााि तमतथला राज्य \n२.४.मुन्ना जी- बीहवन कथाक विकास मे संपादक, आलोचकक योगदान  \n२.५.संिोि कुमार राय 'बटोही '-रािी (संस्मरण) \n२.६.संिोि कुमार राय 'बटोही '-मैतथली सावहत्क्य मे समालोचक केँ कमी \n२.७.प्रणि झा-फैतमली एडॉलिन प्रोिाम (FAP): तचवकत्क्सा सिक्षा में \nनिाचार आ िामीण भारि में स्िास््य सेिाक बढ़ािा \n२.८.प्रदीप कुमार मंडल 'पिड़ा '- मैतथली फूलिारी तथक \n२.९.रबीन्र नारायण तमश्र- सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास) \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 33 \n२.१.उमेश मण्डल- सगर राथत दीप जरय - ११८ \n \nउमेश मण्डल \nसगर राथत दीप जरय - ११८ \n'सगर राति दीप जरय 'क ससिम्बर मासक कथागोष्ठी फुलपरास \nअनुमण्डलक रिनसारा गामक उत्क्रतमि मध्यविद्यालय पररसरमे ददनांक \n21.09.24क संध्या 6:30 बजे आरम्भ भऽ सभनसर 6:30 बजेमे सम्पन्न \nभेल। 'बलान -तिलयुगा -वबहुल कथागोष्ठी'क नामसाँ ऐ आयोजनक उद्घाटन \nकेलैन श्री गोसााँय मण्डल, श्री बैजनाथी राम, श्री कमलेि झा, श्री जगदीि \nप्रसाद मण्डल, श्री नारायण यादि, श्री राजदेि मण्डल, श्री रामचन्र राय, \nश्री रामविलास साहु, श्री झौली पासिान, डॉ. योगानन्द झा, श्रीमिी िीला \nससिंह आ श्री चन्रेि। स्िागि केलैन श्री दुगाानन्द मण्डल आ सुश्री िसिप्रभा \nिथा मंच संचालन केलैन श्री राम विलास साहु आ उमेि मण्डल। उद्घाटन \nसत्रक पछाति पोथी लोकापाण भेल। कुल आधा दजान पोथीक लोकापाणमे \nश्री जगदीि प्रसाद मण्डलक दू गोट कथा संिह रमि: 'अठहत्तररम \nस्ििंत्रिा ददिस' आ 'सहोदर भाय ', डॉ. सिि कुमार प्रसादक 'राग -विराग ' \nकवििा संिह , श्री दुगाानन्द मण्डल 'चक्षु' समालोचना , श्री राजदेि \nमण्डलक 'तमट्टी और चाक' उपन्यास आ सुश्री पल्लिी मण्डल िथा सुश्री \nअंजली ठाकुरक सम्म्मसलि कवििा संिह- 'ज़िन्दगी को हमने ़िूम वकया' \nछल।   34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nऐ िरहेँ रमि: िेसर सत्र अथााि् कथा-सत्रक आरम्भ भेल। एक विसिष्ठ \nअध्यक्ष मण्डलक चयनक पछाति कथा पाठ िुरू भेल। कुल साि पालीमे दू \nदजानसाँ बेसी कथाक पाठ भेल आ पदठि कथासभपर समीक्षा सेहो होइि \nरहल। अध्यक्ष मण्डलमे प्रससद्ध कथाकार श्री नारायण यादि, श्री कमलेि \nझा , श्री रामेश्वर प्रसाद मण्डल, श्री नन्द विलास राय आ श्री झौली पासिान \nरहैथ। पदठि कथाक वििरण वनम्नांवकि अतछ। \nऐगला आयोजन हेिु कुल िीन गोट प्रस्िाि आएल। पवहल, श्री गोसााँय \nमण्डलक 'सहरसा ' लेल , दोसर श्री राम कृष्ण पराथीक 'बेनीपट्टी' लेल आ \nिेसर श्री आलोक कुमारक 'मझौरा ' लेल। सिासम्मति वनणाय भेल जे \nऐगला आयोजन सहरसामे हुअए। अि: ऐगला आयोजन ददसम्बर मासमे \nश्री गोसााँइ मण्डलक संयोजकत्क्िमे सहरसामे होएि। \nकथा पाठ केर वििरण वनम्नांवकि अतछ, संगवह वकछु फोटोिाफ सेहो \nसंलग्न अतछ- \n1. श्री राम चन्र राय- माफी  \n2. पं. सिि कुमार तमश्र- मुकाबला  \n3. श्री झौली पासिान- हम घराड़ी नवह बेचब \n4. श्री नन्द विलास राय- छुिाकेँ के पुिा \n5. श्री परमानन्द राय- बबाादी  \n6. श्री जगदीि प्रसाद मण्डल- बीस बिाक बाद \n7. श्री राम विलास साहु- स्िरोजगार  \n8. श्री मानि अनीि मण्डल- सभसाँ पैघ के? \n9. श्री रविभूिण कुमार- तचन्िा \n10. श्री चन्रेि- जरैि सलाइक काठी  \n11. श्री विप्रकान्ि मण्डल- हॉस्स्पटल \n12. श्री संिोि कुमार राय- घरक चौकैठ \n13. सुश्री पल्लिी मण्डल- अपने आाँखिये देिब  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 35 \n14. सुश्री िसिप्रभा- अंवकिाक वबआह \n15. डॉ. पंकज कुमार प्रभाकर- जजतिया  \n16. डॉ. योगानन्द झा- चपला  \n17. श्री गौरी िंकर साह- िुिहाल विद्यालय \n18. श्री सत्क्य नारायण व्यास- पररस्स्थति \n19. श्री जगदीि मण्डल- मृत्क्यु भोज \n20. श्री नारायण यादि- एडभांस  \n21. श्री श्रिण कुमार मण्डल- टोलक सरपंच  \n22. श्री रामेश्वर प्रसाद मण्डल- अनमोल सहानुभूति  \n23. श्री राजदेि मण्डल- वबहुल  \n24. श्री दुगाानन्द मण्डल- तमस्टर नो  ल \n25. डॉ. उमेि मण्डल- पाइक गुण \nसगर राथत दीप जरय पवहल सँ ११८ धररक किा या्ा \n१. मुजफ्फरपुर, २१.०१.१९९०, प्रभास कुमार चौधरी ; २. डेओढ़, \n२९.०४.१९९०, जीिकान्ि; ३. दरभंगा , ०७.०७.१९९०, डॉ. भीमनाथ झा, \nप्रदीप मैतथली पुत्र, विजयकान्ि ठाकुर; ४. पटना , ३.११.१९९०, गोविन्द झा, \nदमनकान्ि झा; ५. बेगुसराय , १३.०१.१९९१, प्रदीप वबहारी; ६. कवटहार , \n२२.०४.१९९१, अिोक; ७. निानी , २१.०७.१९९१, मोहन भारद्वाज; ८. \nसकरी , २२.१०.१९९१, प्रो. सुरेश्वर झा, डॉ. राम बाबू ; ९. नेहरा , \n११.१०.१९९२, ए.सी. दीपक; १०. विराटनगर , १४.०४.१९९२, जीिेन्र जीि; \n११. िाराणसी , १८.०७.१९९२, प्रभास कुमार चौधरी ; १२. पटना , \n१९.१०.१९९२, राजमोहन झा ; १३. सुपौल - १, १८.१०.१९९३, केदार कानन ; \n१४. बोकारो , २४.०४.१९९३, बुसद्धनाथ झा; १५. पैटघाट , १०.०७.१९९३, डॉ. \nरमानन्द झा 'रमण' ; १६. जनकपुर , ०९.१०.१९९४, रमेि रंजन; १७. \nइसहपुर , ०६.०२.१९९४, डॉ. अरविन्द कुमार 'अक्कू'; १८. सरहद ,  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२३.०४.१९९४, अतमय कुमार झा; १९. झंझारपुर , ०९.०७.१९९४, श्यामानन्द \nचौधरी ; २०. घोघरडीहा , २२.१०.१९९४, डॉ. नारायणजी ; २१. बहेरा , \n२१.०१.१९९५, कमलेि झा; २२. सुपौल (दरभंगा) , ०८.०४.१९९५, कमलेि \nझा ; २३. काठमांडू , २३.०९.१९९५, धीरेन्र प्रेमर्ििं; २४. राजविराज , \n२४.०१.१९९६, रामनारायण देि ; २५. कोलकािा (रजि जयंिी , \n२८.१२.१९९६), प्रभास कुमार चौधरी; २६. मवहिी, १३.०४.१९९७, डॉ. \nिारानन्द वियोगी/ रमेि प्रायोजजि; २७. िरौनी , २०.०६.१९९७, \nिोभाकान्ि; २८. पटना , १८.०७.१९९७, प्रभास कुमार चौधरी ; २९. \nबेगूसराय , १३.०९.१९९७, प्रदीप वबहारी; ३०. िजौली , ०४.०४.१९९८, प्रदीप \nवबहारी ; ३१. सहरसा , १८.०७.१९९८, रमेि ; ३२ पटना , १०.१०.१९९८, श्याम \nदररहरे ; ३३. बलाइन ; नागदह , ०८.०१.१९९९, पदम सम्भि; ३४. भिानीपुर , \n१०.०४.१९९९, डॉ. जजष्णु दत्त तमश्र; ३५. मधुबनी, २४.०७.१९९९, ससयाराम \nझा 'सरस ', डॉ. कुलधारी ससिंह; ३६. अन्दौली, २०.१०.१९९९, कमलेि झा; \n३७. जनकपुर , २५.०३.२०००, रमेि रंजन ; ३८. काठमांडू , २५.०६.२०००, \nधीरेन्र प्रेमर्ििं; ३९. धनबाद , २१.१०.२०००, श्याम दररहरे एिं रामचन्र \nलालदास ; ४०. वबटठो , २१.०१.२००१, डॉ. अक्कू, प्रो.विद्यानन्द झा; ४१. \nहटनी (घोघरडीहा), १९.०५.२००१, प्रो. योगानन्द झा/अजजि कु.आजाद; \n४२. बोकारो , २५.०८.२००१, वगररजानन्द झा 'अधानारीश्वर', तमतथला सा. \nपररिद्; ४३. पटना , वकरणजयंिी , ०१.१२.२००१, अिोक, चेिना सतमति , \nपटना ; ४४. रााँची, १३.०४.२००२, कुमार मनीि अरविन्द; ४५. भागलपुर , \n२४.०८.२००२, धीरेन्र मोहन झा; ४६. पटना , (विद्यापति भिन पटना), \n१६.११.२००२, अजजि कुमार आजाद ; ४७. कोलकािा , २२.०१.२००३, \nकणागोष्ठी, कोलकािा ; ४८. िुटौना , ०७.०६.२००३, डॉ. महेन्र नारायण \nराम ; ४९. बेनीपुर, २०.०९.२००३, कमलेि झा; ५०. दरभंगा , २१.०२.२००४, \nडॉ. अिोक कुमार मेहिा; ५१. जमिेदपुर , १०.०७.२००४, डॉ. रिीन्र कुमार \nचौधरी ; ५२. रााँची, ०२.१०.२००४, वििेकानन्द ठाकुर ; ५३. देिघर ,  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 37 \n०८.०१.२००५, श्याम दररहरे एिं अविनाि; ५४. बेगूसराय , ०९.०४.२००५, \nप्रदीप वबहारी; ५५. पूर्णिंयााँ, २०.०६.२००५, रमेि ; ५६. पटना , \n०३.११.२००५, अजीि कुमार आजाद ; ५७. जनकपुर (नेपाल) , \n१२.०८.२००६, रमेि रंजन ; ५८. जयनगर , ०२.१२.२००६, नारायण यादि ; \n५९. बेगूसराय , १०.०२.२००७, प्रदीप वबहारी; ६०. सहरसा , २१.०७.२००७, \nवकसलय कृष्ण; ६१. सुपौल -२, ०१.१२.२००७, अरविन्द ठाकुर; ६२. \nजमिेदपुर , ०३.०५.२००८, डॉ. रिीन्र कुमार चौधरी; ६३. रााँची, \n१९.०७.२००८, कुमार मनीि अरविन्द; ६४. रहुआ संिाम (मधुबनी) , \n०८.११.२००८, डॉ. अिोक अविचल ; ६५. पटना , कथा गंगा -३, \n२१.०२.२००९, अजजि कुमार आजाद/ चेिना सतमति ; ६६. मधुबनी, \n३०.०५.२००९, ददलीप कुमार झा; ६७. समस्िीपुर, ०५.०९.२००९, रमाकान्ि \nरय 'रमा '; ६८. सुपौल - ३, ०५.१२.२००९, अरविन्द ठाकुर; ६९. जनकपुर , \n०३.०४.२०१०, राजाराम ससिंह 'राठौर '; ७०. कवबलपुर (दरभंगा) , \n१२.०६.२०१०, डॉ. योगानन्द झा; ७१. बेरमा (झंझारपुर) , ०२.१०.२०१०, \nजगदीि प्रसाद मण्डल, स्थानीय सावहत्क्य प्रेमी; ७२. सुपौल , ०४.१२.२०१०, \nअरविन्द ठाकुर; ७३. मवहिी, कथा राजकमल , ०५.०३.२०११, विजय \nमहापात्र; ७४. हजारीबाग , १०.०९.२०११, श्याम दररहरे; ७५. पटना , हीरक \nजयन्िी, १०.१२.२०११, अिोक एिं कमलमोहन 'चुन्नु'; ७६.चेन्नै, \n१४.०७.२०१२, विभा रानी ; ७७. दरभंगा , वकरण जयन्िी, ०१.१२.२०१२, \nअरविन्द ठाकुर ; ७८. घनश्यामपुर, ०९.०३.२०१३, कमलेि झा; ७९. औरहा \n(लौकही) , १५.५.२०१३, उमेि पासिान ; ८०. वनमाली (सुपौल) , \n३०.११.२०१३, उमेि मण्डल, स्थानीय सावहत्क्य प्रेमी; ८१. देिघर , (वबजली \nकोठी, बम्पासटॉन, देिघर) , २२.०३.२०१४, ओम प्रकाि झा; ८२. मेंहथ, \n(झंझारपुर) , कथा बौध ससद्ध मेहथपा, ३१.०५.२०१४, गजेन्र ठाकुर; ८३. \nसिुआ -भपवटयाही , ३०.०८.२०१४, नन्द विलास राय/फागुलाल साहु/सूरज \nनारायण राय 'सुमन '; ८४. बेरमा (मधुबनी), २०.१२.२०१४, सििकुमार  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतमश्र, स्थानीय सावहत्क्य प्रेमी; ८५. भागलपुर , (श्याम कुंज, द्वाररकापुरी \nभागलपुर) , ०४.०४.२०१५, ओम प्रकाि झा ; ८६. लकसेना (मधुबनी) , \n२०.०६.२०१५, राजदेि मण्डल 'रमण', सत्क्यदेि 'सुमन ' ; ८७. वनमाली \n(सुपौल) , १९.०९.२०१५, उमेि मण्डल, स्थानीय सावहत्क्य प्रेमी ; ८८. मध्य \nविद्यालय- डिराम (बेनीपुर), ३०.०१.२०१६, कमलेि झा, अमर नाथ झा ; \n८९. लौकही , २६.०३.२०१६, उमेि पासिान एिं प्रेम कुमार साहु; ९०. \nलक्ष्मीवनयााँ (मधुबनी), १८.०६.२०१६, राम विलास साहु , स्थानीय सावहत्क्य \nप्रेमी; ९१. गोधनपुर (मधुबनी) २४.९.२०१६, दुगाानन्द मण्डल; ९२. निानी \n(मधुबनी), ३१.१२.२०१६, अजय कुमार दास 'वपन्टु'; ९३. रिनसारा \n(घोघरडीहा) , २५.०३.२०१७, राजदेि मण्डल , स्थानीय सावहत्क्यानुरागी ; \n९४. लौफा (मधेपुर), २४.०६.२०१७, डॉ. योगेन्र पाठक वियोगी, स्थानीय \nप्रेमी ; ९५. जलसैन डुमरा (मधुबनी) , ०९.९.२०१७, नारायण यादि ; ९६. \nधबौली (लोकही) , १६.१२.२०१७, राधाकान्ि मण्डल ; ९७. बेरमा \n(लिनौर) , २४.३.२०१८, कवपलेश्वर राउि, बेरमा िामिासी ; ९८. ससमरा \n(झंझारपुर) , १६.६.२०१८, डॉ. सिि कुमार प्रसाद ; ९९. मुरहद्दी, (बड़की \nटोल) , २२.९.२०१८, प्रो. प्रीिम वनिाद , १००. वनमाली (िेरापंथ भिन), \n२२.१२. २०१८, उमेि मण्डल, निरत्क्न िेंगानी, मनीि जालान ; १०१. \nजझटकी (मधुबनी), ३०.३.२०१९, भारि भूिण झा ; १०२. मझौरा , \n(मधुबनी), २९.०६.२०१९, जय प्रकाि मण्डल, आलोक कुमार ; १०३. \nरामपुर (मधुबनी), २८.९.२०१९, उमेि नारायण कणा 'कल्प कवि' ; १०४. \nिलम नगर -महदेिा (लौकही) , १४.१२.२०१९,प्रेम कुमार साहु,उमेि \nपासिान ; १०५.दरभंगा (सीिायन सभागार) , १३.०२.२०२१, कमलेि झा ; \n१०६. हटनी (घोघरडीहा , मधुबनी), २५.०९.२०२१, लालदेि कामि ; १०७. \nबेलहा (फुलपरास) , २५.१२.२०२१, जीिकान्िक स्मृतिमे, उमेि मण्डल, ई. \nिैलेन्र मण्डल; १०८. मधुरा (मधुबनी), २६.०३.२०२२, डॉ. श्रीिंकर झा; \n१०९. ननौर (मधुबनी), २५.०६.२०२२, प्रदीप पुष्प; ११०. सोनििाा  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 39 \n(लौकही) , २४.०९.२०२२, अिेलाल िास्त्री, स्थानीय सावहत्क्य प्रेमी; १११. \nरहुआ संिाम (मधुबनी) ३१.१२.२०२२, अिोक अविचल; \n११२ म सगर राति दीप जरय सहुररया (अन्धराठाढ़ी) मे २५ माचा २०२३, \nरामचन्र राय। \n११३ म सगर राति दीप जरय २४ जून २०२३ नहरी, िुटौना ; सस्च्चदानन्द \nसल्हैिा , नारायण यादि।  \n११४ म सगर राति दीप जरय ३० ससिम्बर २०२३, मधुबनी जजलाक नरवहया \nबाजार ; राम विलास साहु आ िम्भू सुभाि साहु। \n११५ म सगर राति दीप जरय ३० ददसम्बर २०२३, बेरमा गाम (मधुबनी); श्री \nब्रह्मानन्द प्रसाद, श्री कवपलेश्वर राउि। \n११६ म सगर राति दीप जरय २३ माचा २०२््४, सुपौल जजलाक वनमालीक \nश्यामा कम्पलेक्स सह वििाह हॉल; डॉ. उमेि मण्डल आ अखिलेि कुमार \nचौधरी।  \n११७ म सगर राति दीप जरय २९ जून २०२४, एम.एम.टी.एम. कॉलेज \nसभागार , दरभंगा ; अिोक कुमार मेहिा आ हीरेन्र कुमार झा। \n११८ म सगर राति दीप जरय २१ ससिम्बर २०२४, फुलपरास अनुमण्डलक \nरिनसारा गामक उत्क्रतमि मध्यविद्यालय पररसर, बलान -तिलयुगा -वबहुल \nकथागोष्ठी; राजीि कुमार , दुगाानन्द मण्डल आ सिि कुमार राय। \n११९म सगर राति दीप जरय- ददसम्बर २०२४ मासमे श्री गोसााँइ मण्डलक \nसंयोजकत्क्िमे सहरसामे हएि। \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n  40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.परमानन्द लाल कणा-कातिक मासक एकादिीक माहात्क्य \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 41 \n \n \n \n \n \n \n \n \n  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 43 \n \n \n \n \n \n \n  44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 45 \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 47 \n \n \n \n \n \n \n \n \n  48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 49 \n \n \n \n \n \n \n \n \n  50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 51 \n२.३.आचाया रामानंद मंडल -उत्तर वबहार अथााि तमतथला राज्य \n \nआिायष रामानंद मंडल  \nउतर विहार अिाषत थमथिला राज्य \nतमतथला मे तमतथला राज्य वनमााण के लेल बाि -वबचार होइि रहय हय। \nपरंच मिसभन्निा पायल जाइि हय। तमतथला के नक्िा पर वििाद \nहय।कवहयो तमतथला राज्य वनमााण आंदोलन में भारि नेपाल सीमा पर \nअिस्स्थि पाया िोड़ो असभयान चलल रहय।असभयो कुछ तमतथला राज्य \nअसभयानी भारि आ नेपाल स्स्थि तमतथला के समेवकि तमतथला राज्य \nवनमााण के बाि करैि हय।ि कोई बंगाल आ झारिंड के कुछ भाग नया \nतमतथला राज्य वनमााण में चाहैि हिन। जे उतचि न हय। प्राकृतिक तमतथला \nआवब तछन्न सभन्न हय। जेना आवब प्राकृतिक भारि संभि न हय,िवहना \nप्राकृतिक तमतथला संभि न हय। \n     एकटा बाि आउर के नेपाल मे तमतथला राज्य न बन के मधेि राज्य बन \nगेल।िोइसे सीि लेबे के आिश्यकिा हय। आखिर कैला न तमतथला राज्य \nबनल। मधेि राज्य बनला पर भी िहां के बासी के धीया सीया से प्रेम कम  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nन हय। असल मे िो राजनीतिक आ सामाजजक विरोध के कारण तमतथला \nराज्य न बन के मधेि बन गेल।आवब लोग के समझे के चाही वक आवब \nराजिंत्रात्क्मक विचार लागू न हो पायि।चाहे िो जनक राज्य कैला न \nहो।भारिो मे आवब राम राज्य न चलि। \n         कुछ विचारक सांस्कृतिक तमतथला राज्य के बाि करैि हिन िोहो \nआवब न चलि। ििामान समय मे संिैधावनक िा राजनैतिक राज्य के वबचार \nहोय के चाही। ििामान मे जे तमतथला राज्य वनमााण के बाि हो रहल हय िो \nपक्षीय जान पड़ैि हय।िो सिापक्षीय होय के चाही।सभ िगा के साझेदारी \nहोय के चाही। सिासम्मति होय के चाही। \n         ििामान वबहार सरकार प्रिासवनक रूप से वबहार के दो भाग में बांवट \nदेलय हय। उत्तर वबहार आ दजक्षण वबहार। दजक्षण वबहार मे विकास के \nज्यादा काज हो रहल हय। िास्िि मे उिर वबहारे तमतथला हय।जे वपछड़ल \nहय। \n     वनष्किाि: संिैधावनक आ राजनीतिक रूप से तमतथला राज्य के लेल \nउत्तर वबहार उपयुक्ि हय। तमतथलािासी उत्तर वबहार के तमतथला राज्य \nबनाबे के मांग वबहार सरकार आ भारि सरकार से करे के आिश्यकिा \nहय।सभ तमतथलािासी के तमतथला राज्य के लेल संिैधावनक संघिा के \nआिश्यकिा हय। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 53 \n \n२.४.मुन्ना जी- बीहवन कथाक विकास मे संपादक, आलोचकक योगदान  \n \nमुन्द्ना जी \nिीहवन किाक विकास मे संपादक, आलोिकक योगदान \n \nकलम वनजीि होइछ किनो रूवक सकैछ।ओकर स्याही सूखि किनो \nओकर जजनगी स्याह क' सकैछ।  \nअहां ि' सजीि छी।अपन उतचि आ उच्च विचार सवरय रािू।अहांक \nआेंगरी विराम नै सलए। \nउपरोक्ि पांति सं उत्क्साह िधान करै छलाह संपादक लोकवन।मुदा पसत्रका मे \nछपिा बेर बीहवन कथा क जगह लघुकथा सलखि प्रसन्न तचत्त। \nभ' जाइ छलाह।इ स्स्थति छल बीहवन कथा विधाक प्रारस्म्भक अिस्था मे। \n \nकोनो रचना आ रचनाकारक पवहचानक आधार होइछ ओकर प्रकासिि \nरचना।आ ओिै सं मूल्ांकनक बाट बनैछ।जकर पवहल दातयत्क्ि होइछ \nसंपादकक।।  \nअंिेजी सावहत्क्य अपन मूल रचना लेल प्रख्याि।वहन्दी सावहत्क्य अंिेजी  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसावहत्क्य सं प्रेररि आ मैतथली सावहत्क्य वहन्दी सं आिाददि सन।लेिके मे \nसं ि' संपादक।िें मैतथलीयो संपादक वहन्दी बलाक तचलका ' लघुकथाक ' \nनाम ि'र दबल बीहवन कथा कें कतियबैि रहलाह। \nििा- 2003 मे अपन संपादकीय धमाक वनिाहन करैि पवहल बेर गाम- घर \nसालिावहकक संपादक श्री रामभरोस कापवड़ भ्रमर। श्री राजक \" िात्क्सल् \n\" बीहवन कथाकें बीहवन कथा नामे छपिाक जीिटिा देिौलवन। \nफेर िुन्यिा। \n2008 मे तमतथलांगन,ददल्लीक पवहल अंकमे मुन्ना जीक बीहवन कथाकें \nबीहवन कथा नामे छपलवन संपादक श्री रविन्र दास ' सुमन जी ' \n2010 मे विदेहक संपादक श्री गजेंर ठाकुर विदेह इ पाजक्षकक अंक-62मे \nमुन्ना जीक बीहवन कथा -' वनपुिराहा ' छपलवन।िकर पछाति मैतथली \nलेिकक बीच ऐ विधाक प्रति वनन्न िूजल आ जजज्ञासा िुरू भेल। \nआ अही ििा अक्िुबर (2010)कें विदेहक अंक-67,बीहवन कथा वििेिांक \nअवबिे मैतथली सावहत्क्य मे भूचाल आवब गेल।आ चारू भर मचल \nहरवबराे।वकछु नकलची लेिक सब कहनाइ िुरू केलवन-इ सब लघुकथाक \nनाम बदसल देलवन।जहन वक सोलह आना सांच छै जे मैतथली मे विधाक \nनकल ि' अंिेजी सावहत्क्यक विधा सं भेलै।ओि' जे िॉटा स्टोरी छै सएह ि' \nमैतथली मे कथा नामे सलिाइए।ओकर कायान्िरण आ नामान्िरण क' \nलघुकथा नामे मैतथलीयो मे वकछु ददन िथाकतथि कथाक लेिन भैल रहै। \nसांच इ छै जै ओहो ओही कथा पररिार यानी िाटा स्टोरीक सदस्य \nछल।मैतथली कथा संिह मे अंिेजी मे सलिल रहैछ ' Collection of \nShort Story.आ मैतथली मे प्रकासिि लघुकथा संिह मे सेहो अंिेजी मे \nसलिल रहैछ -' collection of short story. विधागि दुनू एकवह \n।कायान्िरण आ नामान्िरण मात्र। \n \nआब इ नेपाल सं ददल्ली होइि पटना पहुंतच संपादककैं जगौलक।अप्रैल -  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 55 \nजुन2012  \nमे चेिना सतमतिक पसत्रका \" घर- बाहर \" संपादक श्री बासुकीनाथ झा \nद्वारा मुन्ना जीक आलेि छपल।िीिाक छल \" बीहवन कथा संसार \" \nइ सब अल्प कासलक िा िात्क्कासलक प्रकािन छल।2010 सं अद्यािदद \nमात्र विदेह मे वनरन्िरिा बनल रहल। \n2012 सं वकिन कारीगरक संपादन मे बहराइि \" तमतथलांचल टुडे\"क सब \nअंक मे बीहवन कथा प्रकासिि होइि रहल। \nजिेक संपादक बीहवन कथाक विकास मे योगदान केलवन िावह मे एकटा \nमहत्क्िपूणा नाम ऐछ श्री मुकेि दत्त जीक।तमतथलांगन,ददल्लीक पसत्रका सं \nसंपादक रूपें जुड़ला पछाति सब अंक मे बीहवन कथाकें भारी संख्या मे \nउपस्स्थति रहैए।ओना ओइ भीड़ मे वकछु अनािश्यक /वनरथाक रचना द' \nरचनाकार अपन उपस्स्थति सेहो दजा करौलवन।से प्रारस्म्भक अिस्था \nछल।आब संपादकक संपादन काया पररपक्ििा दिाबैए।आ अपन \nवनश्िनिाक द्योिक बवन सोझां ठाढ़ ऐछ।वहनक संपादन मे 2021 मे \nतमतथलांगनक \" बीहवन कथा वििेिांक \"बहरा चुकल ऐछ जे ऐ विधाक \nविकासक एकटा महत्क्िपूणा उपलस्ब्ध कें रूपमे वगनल जा सकैए। \n \nपवहने मैतथलीक संपादक सब िथाकतथि लघुकथाक बोझ िर अपनो आ \nबीहवन कथाकें सेहो दावब जीिन गािा केने छलाह।5 जनिरी 2019कें \nमैतथली - भोजपुरी अकादमी , ददल्ली द्वारा आयोजजि अखिल भारिीय \nबीहवन कथा विमिा सह गोष्ठी सं सबहक आंखि िुजलवन।आ ऐ विधाक \nपांखि िूजल।  \n2020 मे संपादक श्री रमानन्द झा रमण \" घर- बाहर \" मे मुन्ना जीक \nबहुि रास बीहवन कथाकें छपलवन।ओना िकर पछाति कने गरबराइि \nदेिएल । \n2021 मे एक अंकमे डा.प्रमोद कुमारक बीहवन कथाकें बीहवन कथा नामे  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ डा.आभा झाक बीहवन कथाकें लघुकथा नामे छपलवन।ओना आब ऐ \nद्वन्दिा सं बहरएल देिाइ छतथ। \n2020 मे बीहवन कथाक मांजल ,लोकतप्रय रचनाकार , संपादक श्री \nघनश्याम घनेरो जीक संपादन मे बहार होइ बला पसत्रका \" पकठोस\"क सब \nअंक बीहवन कथा सं पाटल रहै छल। \nअही ििा राजविराज ,नेपाल सं प्रकासिि सालिावहक \" तमतथला \",संपादक \nश्री दैिैन्र तमश्र जी,अद्यािदद सब अंक मे बीहवन कथाकें वनरन्िर प्रकासिि \nक' अपन संपादकीय धमा आ जीिटिाकें कायम रिने छतथ। \nएिन धरर बीहवन कथा गोटा गोटी प्रकासिि होइि रहल।एकरा विराट रूप \nदेलवन विदेहक संपादक श्री गजेंर ठाकुर जी।विदेह इ पाजक्षकक अंक-\n317(माचा 2021) बीहवन कथा वििेिांक -2 वनकासल।ऐ मे करीब िीन \nदजान बीहवन कथाकारक रचना संग देि - विदेि सं उवड़या,पंजाबी ,नेपाली , \nसंस्कृि आ अंिेजीक ऐ समकक्ष विधाक वनश्िन/ महत्क्िपूणा रचना/ \nआलैिकैं स्थान द' एकटा संपुि वििेिांक सोझा अनलवन।जै ऐ विधाक \nलेल मीलक पाथर सावबि भैल। \nअही ििा यानी 2021 मधुबनी सं मैतथली पुनजाागरण प्रकाि ,मैतथली \nदैवनक संपादक अजयनाथ िास्त्री आ सहयोगी सतचदानंद सच्चू जीक द्वारा \nबीहवनकथा वनयतमि प्रकािन होइि रहल। \n2022 मे कवि एकांि राजीि झा जीक संपादन मे तमतथला समाज रस्ट, \nददल्लीक पसत्रका \" तमतथला समाज \" मे बीहवन कथा आ आलेिकैं \nप्रमुििा सं स्थान देल जाइि रहल। \nअही ििा सं मैसाम ,ददल्लीक पसत्रका \" अपूिाा \" संपादक द्वय- संजीि \nससन्हा, उज्ज्िल कुमार झा द्वारा बीहवन कथा प्रचुर मात्रा मे छापल जाइि \nरहल।  \n \nििा 2023 सं समददया तमतथला पटना मैतथली दैवनक,संपादक - सतचदानंद  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 57 \nसच्चू एकर सावहम्त्क्यक पन्ना पर बीहवन कथाक उपस्स्थति दजा करबैि \nरहलाह।  \nअही ििा केदार कानन जी द्वारा संपाददि आ सुपौल सं प्रकासिि भारिी- \nमंडन अपन युिा वििेिांक मे लघुकथा /बीहवन कथा स्िम्भ मे करीब आधा \nदजान युिा बीहवन कथाकारकें स्थान देने छलाह। \n2024 मे सहरसा सं प्रकासिि सालिावहक सहिा तमतथला मे संपादक श्री \nवकसलय कृष्ण जी बीहवन कथा प्रकािन मे अपन उपस्स्थति दजा करौलवन। \nअही ििा लाल दासक जयन्िी पर वनकल' बला स्माररका मे संपादक श्री \nसंजीि िमा बीहवन कथाकें स्थान देबाक ससनैह आ जीिटिा देिौलवन । \n \nमैतथलीक एक मात्र अपन स्ििंत्र विधा बीहवन कथाक वनश्िनिा आ \nलोकतप्रयिा सं होइि पसार देखि मैतथलीक अतिररक्ि अन्यान्य भािाक \nसंपादक सैहो प्रमुििा सं स्थान दै छतथ। \n2015 सं पटना सं प्रकासिि वहन्दी दैवनक- दैवनक जागरण आ 2016 सं \nपटना सं प्रकासिि दैवनक भास्कर अपन सावहम्त्क्यक अंकमे बीहवन कथा \nमूल भािा मैतथली मे प्रकासिि करैि रहै छतथ। \nश्री योगराज प्रभाकर जीक संपादन मै पवटयाला,पंजाब सं प्रकासिि - \nलघुकथा कलि लघुकथा महा वििेिांक 2017 पवहल अंक सं अद्यािदद \nवहन्दी अनुददि रचना, आलैि प्रकासिि करैि रहलाह। \n2018 मे लघुकथा टाइम्स पछाति लघुकथा िृि नामै आदरणीया कान्िा \nराय जीक संपाद न मे लघुकथा िोध केन्र, भोपाल सं बहराइि ऐ पत्र मे \nवहन्दी अनुददि बीहवन कथा आ छपैि रहली। \n2024 ,भागलपुर सं वहन्दी 'दैवनक अंग भारि ' मे डा. श्वेिा जीक \nसावहम्त्क्यक संपादन मै मूल मैतथली मे छपैए बीहवन कथा। \nउपरोक्िक अतिररक्ि \nसूया वकरण भुिनेश्वर द्वारा विनय दास  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबांग्ला मे संपादक - बेबी कारफमाा \nनेपाली - गोरिा पत्र द्वारा गौरी आदद मे बीहवन कथाकें स्थान द' दूर आ \nआन भािा भािी धरर ऐ विधा आ मैतथलीक पसार मे महत्क्िपूणा योगदान दै \nबला सब संपादककैं आत्क्मीय आभार! \n \nसमालोचक: - \nजवहना िुरू मे संपादकक हाल छलवन िवहना ऐ विधाक एिेक विकासक \nबादो समालोचकक उदासीनिा िटकै बला ऐछ।  \nसम्प्रति मैतथलीक िररष्ठ समालोचक श्री रमानन्द झा रमण द्वारा डा. प्रमोद \nकुमारक \" कनकीरबा ' पर विस्िार सं सलिल गेलै ।िकर अतिररक्ि श्री \nगजेंर ठाकुरक वकछु आलैि विदेह पर प्रकासिि ऐछ। \nिेि िून्य । \n \n \n \n \n \n \n \nइ पन्ना मैतथलीक समालोचकक उदासीनिा दूर होइन आ अपन कलम सं ऐ \nविधाकैं आओर समृद्ध करैि िकर बाट जोहैि........िाली ऐछ। \nअपन मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।    \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 59 \n२.५.संिोि कुमार राय 'बटोही '-रािी (संस्मरण) \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'िटोही' \nराखी (संस्मरि) \n \nअपराजजिा डेढ़ बरि केर भेल छलीह। रािी पाविन आवब गेल छलैह। \n2018 म' केर गलप अतछ। आब अपराजजिा केकरा रािी बान्हि ? एकरा \nिाँ भाय नवह छै। मोन मे बड़ चचिंिा भेल। अपना साँ बेसी चचिंिा रुणा केँ चचिंिा \nदेिसल यैन्ह जे बेटा नवह छैन्ह। चचिंिा अइ दुआरे नवह होयि छलैन्ह जे \nमुिाम्ग्न केँ देि । चचिंिा अइ दु आरे छलैन्ह जे अपराजजिा केकरा रािी \nबान्हि ? अड़ोससया -पड़ोससया जनानी सभ दबल मुाँह बजैि रहैि छलीह जे \nरुणा केँ बेटीए छै, बेटा नवह छै । इ गलप सीधा करेजा मे जाऽकऽ धक सन \nलावग  जायि छलै। इ िेहेन दरद छलैन्ह जेकर ईलाज ि छलै, परञ्च अइ मे \nविज्ञान आओर भाग्य साँ बेसी सूझबूझ केँ जरूरि छलैन्ह। \n \nअइ बेर अपराजजिा आरि केँ रािी बान्हलक। आरि एकर मौसेरा भाई \nछलै। आरि कुरिा पवहरने छै आओर अपराजजिा फ्राक । रुणा अपराजजिा \nकेँ हाथ साँ आरि केँ माथ मे चानन केर टीका लगा देलतथन्ह। आरि हाथ साँ \nचानन केँ पोछै केँ प्रयास केलक। चानन भरर माथा मे लभैर गेलै। रुणा  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआरि केँ माथा साँ चानन केँ पोतछ देलकै। रुणा फेर आरि केँ माथा मे चानन \nलगा देलकै। छोटका ललेट मे रािी रािल छेलै । अपराजजिा केँ हाथ साँ \nआरि केँ कला ई पर रािी बाखन्ह देलतथन्ह। आओर ललेट मे रािल एकटा \nरसगुल्ला आरि केँ खिया देलतथन्ह। आरि ओवकया-ओवकया के िाय \nलागल।  \n \nरुणा केँ आाँखि मे अिनो चचिंिा देिल जा सकैए। हमरा अपन बवहन सभ \nयाद आवब गेल । हमरा िीवन टा बवहन अतछ - अवनिा बड़की बवहन, फूलो \nमैतथली बवहन आओर चंरकांि छोटकी बवहन। िीनो जयपुर मे रहैि छतथ। \nजिन ददल्ली मे रहैि छलहुाँ िाँ जयपुर कुनो-कुनो बरि जाऽकऽ रािी बन्हा \nआवबि छलहुाँ। गाम पर जिन िीनू बवहन मे साँ वकयो रहैि छल िाँ रािी \nबान्हैि छल। एक बेर रािी पाविन मे जयपुर मे छलहुाँ , िाँ बवहन केँ सिी \nसभ सेहो रािी बान्हने छल। भाई-बवहन केँ ई बड़का पाविन तछयैय। हमरा \nबवहन केँ कमी नवह अतछ आओर हमरा बवहन केँ भायक कमी नवह छै। \n \nअक्षरा रुणा केँ पेट मे छलीह। रुणा वनराि नवह भेल छलीह। मोन मे छलैक \nजे बेटा हेबे करि। 22 निंबर, 2018 मे अक्षरा रुणा केँ जनम लेलीह। अइ \nबेर ओ वनराि भेलीह। परञ्च आिा अिनो धरर बााँचल छलैन्ह। 2021 मे \nिीन निंबर केँ अयांि केर जनम भेलै। अयांि दस मासक भेल रहै। रािी \nपाविन आवब गेल छल। हम दररभंगा मे पदस्थावपि \nछलहुाँ। सपररिार ओिै छलहुाँ। अपराजजिा आओर अक्षरा नहा धोऽ कऽ \nरािी बान्है लेल िैयार छतथ। रुणा अयांि केँ नहा धोऽ कऽ कपड़ा पवहरा \nकऽ अनलातथ। छोटका ललेट मे दूटा रािी रािल छै। अपराजजिा आओर \nअक्षरा बारी-बारी साँ अयांि मे माथा मे चानन केलातथ आओर रािी भाई केँ \nकला ई मे बान्हलातथ। रािी बान्हलाक बाद अयांि केँ रसगुल्ला दुनू बवहन  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 61 \nखियौलातथ अपनो िेलातथ। रुणा केँ आाँखि मे संिोि देखि सकैि छी। \nओकरा माथा पर साँ चचिंिा केँ लकीर छूमंिर भ गेल छै। \n \n-संतोर् कु मार  र ाय 'िटोही' , ग्राम - मंगरौना , पोस्ट - गोनौली, भाया \n- अंधराठाढ़ी, णजला - मधुिनी, विहार सम्प्रथत - त्शक्षक   \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.संिोि कुमार राय 'बटोही '-मैतथली सावहत्क्य मे समालोचक केँ कमी \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'िटोही'  \n \nमैथिली सावहत्य मे समालोिक क ेँ  कमी \n \nमैतथली सावहत्क्य आददकालीन सावहत्क्य अतछ। विद्यापति साँ लऽकऽ अिन \nधरर ढेर रास पोथी सलिल गेल। मैतथली सावहत्क्यक सभ विधा मे सलिल \nजा रहल अतछ। टाकाक कमी कवहयौन्ह की ईमानदार प्रयासक कमी \nमैतथली मे पत्र-पसत्रकाक कमी अतछ। लोकक सावहत्क्य मे रुतच सेहो कम \nभेलैन्ह अतछ। उत्तर आधुवनक काल मे हम अहााँ जीवि रहल छी। औिन \nटाकाक बेसी महत्क्ि बवढ गेलैए। समाजिाद पर पूाँजीिाद हािी भ गेल छै। \nसभ वकयो 'आनंद ' िोजबा मे लागल छतथ। जत्ते टाका रहिै ओिेक मौज \nमस्िी केल जा सकैए ई अिधारणा विकससि भऽ रहल छै।भौगोसलकरण केँ \nअई तघच्चम-तिरा मे सावहत्क्य सेहो वपसा रहल छतथ। टाकाक अभाि मे \nरचना सभ पड़ल अतछ। ओकर मुरण नवह भऽ रहल छै। बाजारिाद ििेक ने \nबवढ़ गेलैए जे आमजन आओर सावहम्त्क्यक प्रेमी टाकाक जेब साँ वनकालै मे \nिेरह बेर सोचैि छतथन्ह। \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 63 \n'सगर राति दीप जरय' सावहम्त्क्यक गोष्ठी मे जे कथाक िाचन होयि छै, \nिेकर ित्क्क्षण समीक्षा केल जायि छै। ई समीक्षा हमरा कवहयो पचल नवह। \nसमीक्षा केर आधार की होयि छै एकरे कोनहुाँ अिा-पिा नवह रहैि छै। \nफुससयाैंह केर कथाक समीक्षा होयि छै। समीक्षा केँ आधार कथा केर ललॉट \nयानी कथािस्िु, पात्र, देिकाल आओर िािािरण , संिाद , भािा - िैली , \nलेिन -िैली , उद्देश्य िगैरह-िगैरह हेिाक चाही। परञ्च मैतथली भािा केर \nआलोचक सभ कथािस्िु केँ कथाकार वकया चुनने होयतिन्ह अई पर कोनहुाँ \nविचार नवह करैि छतथन्ह। देिकाल आओर िािािरण केँ आधार पर कथा \nकेर समीक्षा नवह भऽ रहल छै। मैतथली सावहत्क्य मे काल-विभाजन नवह केल \nगेल औिन धरर। देििा मे ई आवब रहल अतछ जे राजकमल चौधरी, \nयात्रीजी , हररमोहन झा, उिा वकरण िान, जगदीि प्रसाद मंडल िगैरह-\nिगैरह कथाकार सलिलातथ आ ओर सलि रहल छतथ, परञ्च हुनकर \nसावहत्क्य पर एकटा नीक सावहम्त्क्यक समीक्षा निका समयानुकूल नवह भऽ \nरहल छै। \n \nपात्र कथा केँ प्राण होयि छै। पात्रक चुनाि कथाकार कोन उद्देश्य साँ \nकेलतथन्ह आओर पात्रक चासल-चलन ओइ कथािस्िु केँ अनुसार किअ \nवटकैि छै, पात्र केँ वहसाब साँ भािा केर अदायगी करैि छतथन्ह। िब्द केर \nचुनाि कथाकार पात्र केँ वहसाब साँ कोना करैि छतथ एकर समीक्षा हेिाक \nचाही।  \n \nदेिल जायि अतछ जे आलोचक मैतथली भािा मे टाट लगाबै केर प्रयास \nकरैि छतथ जे वहन्दी आओर अंिेजी भािा मैतथली मे घुसस रहल छै। ई कहनै \nनीक गलप नवह तछयैय। आजु अंिेजी अिेक आगा बवढ गेल अतछ ओकर \nपीछा मे वकछु काज भ रहल छै। अंिेजी िब्दकोि मे फारसी, अरबी आओर \nदोसर भािा केर िब्द जोडल जा रहल छै ,िें ओकर स्िीकारोक्क्ि बवढ रहल  64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछै। हम अहााँ टाट लगाबैि रहु। \n \nकथा केर औिन धरर विभाजनक कोनहुाँ पररपाटी विकससि नवह भेल अतछ \nिा मैतथली सावह त्क्य केँ आलोचक अइ पर मौनी बाबा बनल छतथ। \nकथािस्िु, देिकाल आओर िािािरण केर आधार पर सेहो कथा केर \nसमीक्षा केल जेिाक चाही। कथा ऐतिहाससक, सामाजजक , पौराजणक , \nपूाँजीिादी अतछ िगैरह-िगैरह एकर विभाजन हेिाक चाही। से मैतथली केर \nआलोचक अइ वििय पर विचार नवह रिैि छतथ। समीक्षक कहअ लगैि \nछतथ हम ठीक साँ नवह सुनसलयै ओ की कथा पढलातथ। हमरा जंिबे ई \nअनदठयौनै भेलै। वकयो कहअ लागैि छतथ कथा हमरा पसंद नवह भेल । यौ \nविद्वज्जन कथा अहााँ केँ पसंद केँ लेल िोड़े सलिल जायि छै। अहााँ \nकथाकार साँ असहमि भऽ सकैि छी, परञ्च अहााँ केँ लेल ओ कथा नवह \nसलिैि छतथ। ओ अपना लेल सलिैि छतथ। अपन मोनक िृम्लि लेल कथा \nसलिैि छतथ । हुनकर मोन मे कोनहुाँ बाजारिाद हािी नवह रहैि छै। हाँ, वकछु \nकथाकार बाजारिाद केँ दृतिकोण साँ कथा केर ललॉटक सृजन करैि छतथ। \n \nमौसलक गप ई तछयैय जे जिन कथाकार कथा सलिैि छतथ िाँ हुनका जेहन \nमे कथा सलििाक वकछु उद्देश्य िाँ रहैि छखन्ह,परञ्च सलििाक रम मे \nकिेक बेर वनयंत्रण नवह रहैि छै। कथा कोनहुाँ ददस ससैर जायि छै। अइ मे \nकथाकार कोनहु दोि नवह छै। वकया िाँ कथा जिन ओ सलिअ लगैि छतथ \nिाँ कोनहुाँ सााँचा नवह रहैि छै। ओ ससफा सलिैि छतथ। किेक बेर सलिैि-\nसलिैि भससया जायि छतथ , परञ्च ओ कथा कथा रहैि छै। कथा \nकथाकारक फसल तछयैय । ओ नीक आओर िराब भ सकैए । \n \n'सगर राति दीप जरय' कथा गोष्ठी केर उद्देश्य नीक छै जे एकटा मंच केँ \nऊपर आओर नीचा बैस क अिेक मैतथली सावहम्त्क्यक लोकवन कथा केँ  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 65 \nसुनैि अतछ आओर पोथीक लोकापाण होयि छै। परञ्च अपन कथा पवढकऽ \nसुइि रहब आओर दोसरक कथा सुनबे नवह करब इ गप नवह पातच रहल \nअतछ। वकछु लोकवन मंच पर कब्जा केने रहैि छतथ इ हमर आरोप अतछ, से \nनवह हेिाक चाही। नवह िाँ मैतथली सावहत्क्यक विकास रुवकए जेिै। मैतथली \nसावहत्क्य केँ पत्र-पसत्रकाक विकासक लेल ससफा गलपे टा होयि अतछ, कोनहुाँ \nअइ लेल ठोस रस्िा नवह बनौल जायि अतछ। \n  \n-संतोर् कु मार  र ाय 'िटोही' , ग्राम - मंगरौना , पोस्ट - गोनौली, भाया \n- अंधराठाढ़ी, णजला - मधुिनी, विहार सम्प्रथत - त्शक्षक \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.प्रणि झा-फैतमली एडॉलिन प्रोिाम (FAP): तचवकत्क्सा सिक्षा में \nनिाचार आ िामीण भारि में स्िास््य सेिाक बढ़ािा \n \nप्रिि झा \nफ ै थमली एडॉप्शन प्रोग्राम (FAP): \nथिवकत्सा त्शक्षा में निािार आ ग्रामीि भारत में स्िास््य सेिाक \nिढािा \nनेिनल मेवडकल कमीिन (NMC), जे पूिा में मेवडकल काउंससल  फ \nइंवडया (MCI) कहल जाइि छल, िामीण भारि में उत्क्कृि स्िास््य सेिा \nप्रदान करबाक लेल योग्य तचवकत्क्सक केर वनयुक्क्ि लेल वनरंिर प्रयासरि \nअतछ। एवह ददिा में , नेिनल मेवडकल कमीिन ( NMC) द्वारा \nअगस्ि 2019 में फैतमली एडॉलिन प्रोिाम (FAP) केर िुभारंभ कएल \nगेल , जे  2021-22 सत्र साँ एमबीबीएस छात्र-छात्रा सभक नि आधाररि \nतचवकत्क्सा सिक्षा (CBME) पाठ्यरम में समावहि कएल गेल अतछ। \nराष्रीय तचवकत्क्सा आयोग (NMC) द्वारा प्रारंभ कएल गेल पररिार \nअपनाइब कायारम ( FAP) एक रणनीतिक पहल अतछ, जे तचवकत्क्सा \nसिक्षा में पररिार-केंवरि देिभाल आ दीघाकासलक रोगी संबंध सभक \nसमािेि कऽ रहल अतछ। एवह कायारमक िहि, तचवकत्क्सा छात्र सभ केँ \nदीघाकासलक रोगी संबंध सभ साँ वनपटऽ के व्यािहाररक अनुभि भेटैि  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 67 \nअतछ, जे हुनक क्क्लवनकल कौिल आ पररिारक गतििीलिा केँ बुझऽ में \nमदद करैि अतछ। \nई कायारम समि सिक्षा प्रदान करबाक मॉडल पर आधाररि अतछ, रोगी -\nकेंवरि दृतिकोण केँ प्रोत्क्सावहि करैि अतछ, आ संिाद , सहानुभूति , आ टीम \nिका जेकााँ महत्क्िपूणा सॉफ्ट स्स्कल्स केँ विकससि करैि अतछ, जे प्रभािी \nतचवकत्क्सा प्रैस्क्टस लेल आिश्यक अतछ। \nFAP क े र उद्देश्य आ प्रारूप: \nफैतमली एडॉलिन प्रोिाम केर उद्देश्य िामीण क्षेत्र में प्राथतमक तचवकत्क्सक \nकेर सेिा उपलब्ध कराएब आ एमबीबीएस छात्र-छात्रा सभ के समुदाय के \nिास्िविक जीिन आ हेल्थ ससस्टम केर अनुभि प्रदान कराएब अतछ। एवह \nकायारम में, प्रत्क्येक छात्र-छात्रा अपन एमबीबीएस अध्ययन केर बीच मे  में \nपााँच टा पररिारक दातयत्क्ि लैि छतथ, जावह में ओ पररिारक सामान्य \nस्िास््य केर वनगरानी करय छतथ, स्िास््य संबंधी समस्याक समाधान दैि \nछतथ, आ तचवकत्क्सा सुविधा प्रालि करबाक ददिा में सहयोग करय छतथ। \nFAP केर प्रारंभ महात्क्मा गांधी इंस्टीट्यूट  फ मेवडकल साइंसेज \n(MGIMS), सेिािाम िधाा  केर \"सेिािाम मॉडल\" स' भेल छल। एवह \nकायारम में छात्र-छात्रा के िुरूआि में 15 ददनक कैंप द्वारा गांधी आश्रम में \nनैतिक सिक्षा प्रदान कएल गेल छल, जेकर बाद ओवह समुदाय में ओ जाऽक \nअपन अध्ययन करैि गेलईथ। सेिािाम मॉडल केर आधार पर , एवह \nकायारम में छात्र-छात्रा कऽ पररिारक सामाजजक आ सांस्कृतिक पहलू \nसभ पर ध्यान देल जा रहल अतछ, जै से समुदाय स्िास््य व्यिस्था पर \nअनुकूल प्रभाि होय। एवह प्रकार साँ, FAP  िामीण क्षेत्रक स्िास््य सेिा \nप्रणाली में सुधार करबाक ददिा में एकटा महत्क्िपूणा डेग अतछ।  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nFAP के र  वियान्द्ियन आ िुनौथत सभ: \nFAP केर कायाान्ियन केर बीच मे किेको चुनौति सभक सामना करऽ \nपड़ल अतछ। वििेि रूप साँ समय आ संसाधन केर अभाि। कोरोना \nमहामारी केर समय मे, कईएकटा प्रतिबंधक कारण साँ 27 घंटा केर बजाए \nमात्र 21 घंटा केर समय देल गेल। िथावप, एवह कायारम में छात्र-छात्रा \nसभ के घरे-घर जाऽक पररिारक स्िास््य जांच, एनसीडी (जेना उच्च \nरक्िचाप, मधुमेह, आ मोटापा) केर स्रीटनिंग, आ स्िास््य सेिा प्रदान \nकरबाक अिसर भेट रहल अतछ। \nकिेको िामीण क्षेत्र में, स्िास््य केंर आ तचवकत्क्सा सुविधा के अभाि \nअतछ, आ लोक सभक बीच मे स्िास््य संबंधी ज्ञानक सेहो कमी अतछ। एवह \nस्स्थति में, FAP  के माध्यम से  छात्र-छात्रा के िास्िविक जीिन केर \nअनुभि होइि अतछ आ ओ िामीण क्षेत्रक समस्या सभ के  लऽग साँ देिैि \nछतथ। एवह कायारम साँ िामीण क्षेत्रक लोक सभ में स्िास््य सेिाक \nउपयोग आ स्िास््य ज्ञान में सुधार संभि अतछ। \nFAP क े र प्रभाि आ संभािना सभ: \nFAP केर माध्यम साँ छात्र-छात्रा नै िाली अपन क्क्लवनकल कौिलक \nसुधार कऽ सकय छतथ, अवपिु पररिारक संग मजबूि संबंध सेहो बनबैि \nछतथ। ऐ साँ ओ अपन संिाद कौिल, सहानुभूति , आ टीमिका में प्रिीणिा \nप्रालि कऽ सकय छतथ। एवह कायारम केर माध्यम साँ छात्र-छात्रा आ \nसमुदायक बीच एकटा समझ आ विश्वास के अटूट संबंध बनैि अतछ, जे \nओिुक्का लोक सभक स्िास््य सेिा में सुधार आ स्िास््य जागरूकिा के \nबढ़ाबैि अतछ।  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 69 \nसेिािाम , केएमसी मैंगलोर , आ अन्य स्थानसभ में FAP केर सफलिा साँ \nप्रेररि भऽ क, भारिक किेको मेवडकल कॉलेज सभ एवह कायारम के \nअपन पाठ्यरम में िातमल कऽ रहल अतछ। एवह प्रकारक कायारम साँ \nिामीण क्षेत्रक लोक सभ में स्िास््य केर प्रति जागरूकिा बढ़ि, आ \nतचवकत्क्सक केर सेिा िामीण क्षेत्र में सहज उपलब्ध होइ के संभािना मे \nसेहो िृसद्ध हेिइक। \nकायषिमक लाभ: \n1. निािार क े  अिसर: FAP तचवकत्क्सा महाविद्यालय सभ केँ अपन \nपाठ्यरम में निाचार आ िास्िविक दुवनया केर अनुभि पर \nआधाररि नि सिक्षण वितध सभ के  समािेि करबाक अिसर \nप्रदान करैि अतछ। \n2. समुद ाय संग संिंध मजिूत करि: ई कायारम तचवकत्क्सा संस्थान \nसभ आ समुदायक बीच संबंध मजबूि करैि अतछ, जे संभाविि \nरूप साँ बेहिर समुदाय स्िास््य पररणामक ददस लऽ जेिै। \nभविष्यक ददशा: \n1. अनुसंधान आ मूल्ांकन: ई क्षेत्र पररिार-केंवरि तचवकत्क्सा सिक्षा \nआ रोगी पररणामक प्रभािकाररिा पर अनुसंधानक अिसर प्रदान \nकरैि अतछ, जे प्रमाण-आधाररि सुधारक ददिा देिा सकैि अतछ। \n2. वडणजटल उपकरि आ टेत्लमेवडत्सनक उपयोग:  वडजजटल \nउपकरण आ टेसलमेवडससनक उपयोग कऽ कायारमक पहुाँच आ \nलचीलापन बढ़ाओल जा सकैि अतछ , जइ साँ िचुाअल पररिारक \nइंटरैक्िन आ व्यापक सहभावगिा सम्भि भऽ सकाय अतछ अतछ।  70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n3. दीर्षकात्लक अध्ययन: FAP कऽ प्रभाि मूल्ांकन हेिु \nदीघाकासलक अध्ययनक आयोजन कऽ सक्षम डेटा प्रदान कऽ \nसकैि अतछ, जे कायारमक सुधार आ विकासक ददिा में सहायक \nससद्ध होयि। \nवनष्कर्ष: \nFAP तचवकत्क्सा छात्र-छात्रा कऽ िामीण क्षेत्रक जीिनिैली आ स्िास््य \nसमस्या सभक प्रति जागरूक करैि अतछ। एवह कायारम केर माध्यम \nसाँ, छात्र-छात्रा में आत्क्मविश्वासक िृसद्ध होइि अतछ आ ओ पररिारक सदस्य \nसभक स्िास््य देिभाल केर बेहिर सलाह देबाक क्षमिा प्रालि करैि छतथ। \nएवह प्रकार, FAP तचवकत्क्सा सिक्षा में निाचारक माध्यम साँ िामीण क्षेत्रक \nस्िास््य सेिा में सुधार आ \"सबके लेल स्िास््य\" केर लक्ष्य प्रालि करबाक \nददिा में महत्क्िपूणा भूतमका वनमावह रहल अतछ। \nएकटार अलािा , FAP  केर द्वारा कएल गेल स्िास््य सिक्षा आ सेिा साँ \nिामीण क्षेत्रक लोक सभक स्िास््य व्यिहार में सकारात्क्मक बदलाि देिा \nरहल अतछ, जे भविष्य में स्िस्थ समाजक वनमााण में सहायक होयि। \n{िोध संदभा:  National Board of Examinations Journal \nof Medical Sciences (NBEJMS),  Indian Journal of \nCommunity Medicine (Wolters Kluver)} \n[प्रणि झा, राष्रीय परीक्षा बोडा, नई ददल्ली] \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 71 \n२.८.रबीन्र नारायण तमश्र- सीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्यास) \n  \n  \n  \n  \n  \n  \n  \nरिीन्द्र नारायि थमश्र \nसीमाक ओवह पार (धारािावहक उपन्द्यास) \nहमर ससुर स्िगीय गणेि झा (पण्डौल डीहटोल)क स्मृतिमे, सादर सससनेह \nसमर्पिंि!-रिीन्द्र नारायि थमश्र \n -31- \nप्राि भेने हम फेर प्रेिसिला ददस विदा भेलहुाँ । साैंसे गया घुतम \nगेलहुाँ । केओ  हमरा वपण्डदान करेबाक हेिु िैयार नवह भेल। पणडासभ िरा \nदए हमरा तचखन्ह जाइि छल । हमरा देखििवह ओ सभ तचकरए लगैि-\n\"भागू ! भागू ! प्रेि घुतम रहल अतछ ।\" \n 72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n चलैि -चलैि फल्गु नदी धरर पहुाँतच गेलहुाँ । ओवहठाम िाँ िाली \nबालुए  -बालु देिाएल। पावनक किहु कोनो लेि नवह । बुझेबे नवह करए जे \nलोक एकरा नदी वकएक कहैि छैक। आगू बढ़ैि छी । हुंजक-हुंज प्रेिसभ \nघुतम रहल छल । संभििः वपिृपक्ष प्रारंभ भए गेल छल । दूपहर होइि-\nहोइि साैंसे फल्गु नदी भरर गेल। टस साँ मस होएब मोसवकल। पंडासभ \nअपन जजमानसभक संगे व्यस्ि छलाह । मुदा हमरा ददस ककरो ध्यान नवह \n। अस्िव्यस्ि,असोथवकि  बीच फल्गुमे ठाढ़ रही वक ककरो अबाज \nसुनाएल - - \n\"ओवह काि चसल जाह । ओिवह दसरथक टपिंडदान भेल रहवन । \nिोरो काज बवन जेिह। बालुए-बालुए हम ओवहकाि पहुाँचैि छी । पण्डासभ \nिरह -िरहक मंत्र पवढ़ रहल छतथ । कैकटा पण्डा आपसमे झगड़ा कए रहल \nछतथ । \nहम ओवहकाि पहुाँचले रही वक एकटा महात्क्माजी आाँखि मुनने \nध्यानस्ि बैसल छलाह । हुनकर आाँखि लाल-लाल छल । ओ पैरसाँ माथ \nधरर भस्म रगड़ने छलाह । माथामे जटा सााँप जकााँ चारूकाि पसरर रहल \nछल । फल्गुक बालुपर  कवह नवह किनसाँ ओ पड़ल छलाह । हम हुनकर \nलगीचमे गेले रही, हमरा वबना देिने ओ बाजए लगलाह - \n\" आवब गेलह । अएनवह छलह । हमर िचन िृथा नवह जा सकैि \nछल । आब िोरे हाथे सभक मुक्क्ि होएि ।\" \n\"पवहनवह हमर अपन मुक्क्ि िाँ होअए । \" \n\"मूिा ! एिेक ददनसाँ बौआ रहल छह, एिबो नवह बुजझ सकलह जे \nहमर आ आन वकछु नवह होइि अतछ । ई फााँक स्िवनर्मिंि अतछ । सभ मुक्ि \nहेिैक िाँ िूाँ बैसले  थोड़े रहबह । स्ििः मुक्ि भए जेबह।\"  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 73 \n\"अहााँ के छी? हमरा कोना जनैि छी ।?\" \n\"लएह , फेर ओएह बाि? जे कहैि तछअह से ध्यान साँ सुनह \n। एवहठामसाँ दस डेग पस्िम ददस जाह । एकटा िमघैल मावटमे गारल \nभेटिह । ओकरा लेने सोझे मझौल चसल जाह ।\" \nहम सएह करैि छी । दस डेग पाछू  ददस जइिवह कनीक ऊाँचगर \nजगह बुझाएल । ओकरा पैरसाँ कोररअवबिवह एकटा िमघैल भेटल । ओ \nबेस भररगर छल । बाहरसाँ नीकसाँ मुनल छल। कहुना कए हम ओकरा बाहर \nतघचलहुाँ । ओकरा कान्हपर धररिे छी वक फेर अबाज भेल- \n\"एकरा अपन गामक सीमाक पार लए जाह । एवहमे सभक \nमुक्क्िक समाधान अतछ ।\" पाछू देिैि छी िाँ ओ महात्क्माक कोनो अिा-\nपिा नवह छल । \nपाकवड़क गाछ  ओवह महात्क्माकेँ तचखन्ह गेल रहतथ आ चचिंतििो \nरहतथ जे कहीं हमू ाँ हुनकर लपेटमे ने आवब जाइ। इएह महात्क्मा वहनकर ई \nगति केने रहतथ । मुक्क्िओ हुनके करेबाक रहवन। से रस्िा ओ हमरा \nदेिओलतथ ।  फल्गुक बालुसाँ कहुना कए बाहर भेलहुाँ । पाकवड़क \nगाछ   आ ओवहपर बैसल सुग्गा भेटलाह। ओ सभ सभटा देखि रहल छलाह। \n\"आब एिए एकहु क्षण रुकनाइ ठीक नवह \"-सुग्गा बजलाह । \n\"सही कवह रहल छी \"-पाकवड़क गाछ कहैि छतथ । \nहम िमघैलकेँ सम्हारर कए रिैि छी आ हुनका सभक संगे विदा \nभए जाइि छी । िीनू गोटे रातिएमे मझौल पहुाँचलहुाँ। गामक सीमक \nओवहपार एकटा धार छल । धारसाँ सटले परिी छल । थोड़बे कालमे घनघोर  74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nििाा होमए लागल । आब की करी? वकछु फुरेबे नवह करए । एिबेमे \nआकाििाणी भेल - \n\" मनुक्ि किएसाँ आएल आ किए चसल जाइि अतछ? ई प्रश्न \nहजाराें सालसाँ अनुत्तररि अतछ । ई बाि नवह छैक जे एकर समाधानक \nप्रयास नवह भेलैक । किेको लोक अपन-अपन िरीकासाँ एवह रहस्यक \nव्याख्या करबाक प्रयास केलाह । मुदा सही की अतछ, ककर बािमे बेसी दम \nछैक से कहब बड़ मोसवकल काज अतछ । जवहना जीिन सत्क्य अतछ िवहना \nमृत्क्यु सेहो अकाट्य सत्क्य अतछ । जे जन्मल से मरि । मुदा िकर बाद? की \nओकर आस्स्ित्क्ि सभददनक हेिु मृत्क्युक संगे समालि भए जाइि अतछ, आ \nकी फेरसाँ ओकर जन्म होइि छैक ? वनणाायक रूपसाँ वकछु नवह कहल जा \nसकैि अतछ। पाकवड़क गाछ हो,ओवहपर बैसल सुग्गा हो टकिंिा िूाँ \nस्ियं ,सभ स्ििःप्रेररि एवह संधानमे लागल रहलह । महाकालक प्रभािसाँ \nकिए-किए नवह गेलह । कोन-कोन पररस्स्थतिसाँ ने गुजरलह । महाकाल \nमहान छतथ। हुनकवह प्रभािसाँ सृतिमे रचना ओ संहारक शंिला अनिरि \nचसल रहल अतछ,चसलिे रहि । परिीपर उगल नि पम्हसभ पौधक रूप धरि \n। सृजन मुक्क्िदायक तथक । युग-युगसाँ बौआइि मृिात्क्मासभ ओवह नि \nसृजनसाँ एकाकार भए मुक्ि भए जेिाह। \nिकैि की छह? एवह िमघैलमे रािल बीआकेँ साैंसे परिीमे छीवट \nदहक । एहीमे साँ  बौआइि आत्क्मासभक मुक्क्िक रस्िा वनकलि । \nओकरसभक रुपांिरण भए जेिैक । नूिन वकसलय बवन ओ सभ सृतिमे \nसुि ओ समृसद्धक आकार िहण करि। \" \nसे सुवन हमर आाँखि प्रसन्निासाँ चमवक उठैि अतछ । हम सएह \nकरैि छी । िमघैलकेँ िोसल दैि छी । ओवहमे रािल बीआकेँ साैंसे परिीमे \nछीवट दैि छी । देखििवह-देखििवह संपूणा पररदृश्य बदसल जाइि अतछ ।  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 75 \nसाैंसे परिी   हररअर कंचन लगैि छल  । युग-युगसाँ बौआइि अिृलि,अिांि \nआत्क्मासभकेँ िांति भेटैि अतछ,ओ सभ नि रूपमे अंकुररि भए सृतिमे \nसुि ,स्मृसद्धक प्रिीक बवन जाइि छतथ । \nसगिरर नूिन जीिनक सृजन भए गेल छल । हमर अन्िदृाति जावग \nचुकल छल । हम आब नीकसाँ बुजझ गेलहुाँ जे सभ वकछु मोनेक फेर अतछ । \nददव्यलोक,अंधलोक सभ मोनेमे अतछ। जेहन सोचबैक िेहने भए जाइि \nअतछ । एकवह मोनमे की-की ने बसैि अतछ । जाधरर हम अपनासाँ हवट कए \nनवह सोचबैक िाबिे बौआइिे रहब । िेँ िाँ हमरा नीलमजण \nपिािपर सभ  वकछु देिा रहल छल , कारण हम ििन सभ वकछुसाँ पृथक \nभए जाइि छलहुाँ । दृति जाँ सोझरा गेल िाँ  इजोिे -इजोि  नवह िाँ \nसूयािहण   जकााँ ददनोमे अन्हार। ददव्यलोक जीिनक सकारात्क्मकिाक \nपररचायक तथक जावहसाँ िांति,सुि आओर आनंदक अनुभि होइि अतछ । \nअंधलोक नकारत्क्मकिाक प्रतिरूप अतछ । ओवहठाम अिांति,दुि आओर \nिनाि भरल  रहैि अतछ  । अंधलोकसाँ ददव्यलोकक यात्रा -िमसो मा \nज्योतिगामयक कल्पनाकेँ अनुिरण करैछ। ऐवह यात्राक हेिु स्ियंकेर स्ियंसाँ \nसाक्षात्क्कार जरूरी अतछ । मनुक्ि अपन सोचक आंिररक प्रिृतिकेँ बदसल \nकए जीिनक ददिा स्ियं वनधााररि कए सकैि अतछ ।  ईहो बुझबामे \nआवब गेल जे आखिर वपपही आओर वकछु नवह हमरे वनणानयात्क्मक िुसद्ध \nअतछ जकरा बले हम वकछु प्रालि कए सकैि छी । एही बलेँ पाण्डि \nमहाभारिक युद्ध जीति गेलाह । एकरे अभािमे रािण सन महाबली \nसभवकछु हारर गेल । वपपहीक कारण सुविधा,असुविधा दुनू भेल ।  हमरा \nजनैि असुविधा बेसी भेल।  नवह िाँ भने हम रेल दुघाटनाक बाद \nझञ्झवटसभसाँ हवट गेल रही । मुदा वनयति नि-नि समस्या गढ़ैि रहल । \nददव्यलोक,अंधलोक , मुकुंदपुर ,मौजपुर आ कवह नवह किए किए घुमबैि  76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरहल ,की-की देिबैि रहल । हम ओकर हाथक िेलौना छलहुाँ, आओर वकछु \nनवह। िैँ ने मररओ कए कवहओ चैन नवह रवह सकलहुाँ । \nफरीछ भए रहल छल । गाममे स्त्रीगणसभ परािी गावब रहल \nछलीह । हमरा लेबाक हेिु एकटा विमान आएल । ओवहमे पवहने \nसाँ तिरवपि ,िरद ,श्याम,मंजुिा ,रावगनी ,वनिा , ज्योतििीजी,विमला ,प्रभु,सभ \nबैसल छलाह । ओवह विमानक पररचालन महाकाल स्ियं कए रहल छलाह \n। सभ भूि,ििामान ,भविष्यक ओझरसाँ मुक्ि भए गेल छलाह । \n-32- \n  \nओवह राति हमरा बहुि नीक वनन्न भेल । एकवह वनन्ने पराि भए \nगेल । टनिंवरि अिस्थामे भोरहरबामे  सपना देिए लगलहुाँ । सपना सीनेमाक \nरील जकााँ बड़ीकाल धरर चलैि रहल। कवह नवह कहााँसाँ पाकवड़क गाछ आ \nओवहपर गलप करैि सुग्गा आवब गेल । मौजपुरक परिीक हररअरी देखि हम \nकिेक प्रसन्न भेल रही । कैक बेर हम बड़बड़ाइिो छलहुाँ । लगमे केओ  नवह \nछल। एकाएक फोनक घंटी बाजल  । मोबाइलक घंटी सुवन हमर \nआाँखि िुजज जाइि अतछ । किहु वकछु नवह देखि हम विस्स्मि छी । ने आब \nपाकवड़क गाछ छल ने सुग्गा किहु देिाएल ।  कनीकालमे जिन भक्क \nटुटैि अतछ िाँ पिा लागल जे ई िाँ मात्र सपना छल। एकटा एहन सपना जे \nहमर मोनकेँ झकझोवड़ कए राखि देलक। \nकोना हम कैक पुस्ि पवहनेक दुवनआमे पहुाँतच गेलहुाँ ? मुकुंदपुरमे \nराजकुमारी संगे हमर फेरसाँ भेल भेंट केहन सोहनगर लगैि छल । पूिाजन्ममे \nज्योतििीजी आ विमला हमर मािा-वपिा छलाह से बाि सोतच िाँ हम अिनो \nरोमांतचि छी।  असलमे जन्म-जन्मक सबंध चलैि रहैि अतछ जे हम कैक  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 77 \nबेर बुजझ नवह पबैि छी आ आश्चयाचवकि होइि रहैि छी जिन \nकेओ  अप्रत्क्यासिि हमर ित्रु-तमत्र बवन जाइि छतथ । ओहोसभ अपन पूिा \nजन्मक बवकऔिाक समाधान करैि रहैि छतथ ।   \nभोरे -भोर हम इएहसभ सोतच  रहल छलहुाँ वक फोनक घंटी बाजज \nगेल छल । रावगनी फोन पर रहतथ । कहैि छतथ- \"बाबूजी हमरसभक \nवबआह हेिु स्िीकृति दए देलतथ ।\" \n\"ििन ?\" \n\"ििन की । िुभस्य सिघ्रम।\" \n(समाप्त) \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n  78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n \n३.१.प्रदीप कुमार मंडल 'पिड़ा '-दुधक ऋण!/ सजनी छोवड़ गेलीह मोरी \nगाम!  \n३.२.प्रमोद झा 'गोकुल '- मामी कि मोर \n३.३.प्रणि झा- बादल आई फेर िू आयल छलही हमरा आाँगन \n३.४.राज वकिोर तमश्र-साम्प्रतिक पररिेि \n३.५.संिोि कुमार राय 'बटोही '-परेमक डोर \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 79 \n३.१.प्रदीप कुमार मंडल 'पिड़ा '-दुधक ऋण!/ सजनी छोवड़ गेलीह मोरी \nगाम!  \n \nप्रद ीप कु मार  मंडल 'पिडा' \nदुधक ऋि!/ सजनी छोवड गेलीह मोऱी गाम! \n \n१ \nदुधक ऋि!  \n \nनवह जनमौली बाघ जनानी \nगीदड़ घर घर पोसने अतछ, \nकुत्ता बवन कौरा वनत्क्य िाकै \nिंवह अतधकार गमौने अतछ । \n \nलाठी मोटका चार में िाेंसल  \nसमुच्चा झोल लगौने अतछ, \nनवह अतछ देह में कुबति ओकरा \nिंवह अतधकार गमैने अतछ । \n \nध्िज तमलल जे हाथ फहराबऽ \nसाखन्ह नुका कऽ रिने अतछ, \nनवह वनकसि सड़क पर केयो  80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिंवह अतधकार गमौने अतछ । \n \nरािल लुक्का के जराओि ? \nआस पर आस लगौने अतछ, \nहेरर रहल अतछ बाट उद्धारक \nिंवह अतधकार गमौने अतछ । \n \nके भरि हुंकार हक लेल ? \nझुट्ठे के पाग पवहरने अतछ, \nनवह नीज ससर बान्हि मुरेठ्ठा ? \nिंवह अतधकार गमौने अतछ । \n \nतधक्कारै छी हम मैतथलानी के \nिो केहन पुत्ता जनने अतछ, \nभलमानुि नवह पुत्त प्रदीप \nिो 'दुधक ऋण' पचौने अतछ । \n \n२ \nसजनी छोवड गेलीह मोऱी गाम! \n \nसजनी छोवड़ गेली मोरी गाम ! \n \nनवह हम ओकरा हांटल दबारल \nनवह कयलाैंह अपमान, \nबंटिारा लेऽ हुरे मचा कऽ \nकऽ गेलीह बदनाम ।  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 81 \n \nसजनी छोवड़ गेलीह मोरी गाम ! \n \nराति में भेल वकछु कहासुनी \nभोरे भरलक उड़ान, \nहम वक जावनयै अवहना उड़िीह \nरुसिीह मोरी परान । \n \nसजनी छोवड़ गेलीह मोरी गाम ! \n \nकंचन संओ सुंदर छखन्ह काया \nमूंह छखन्ह मुरि समान, \nघरक कला में बड़ फूरिगर \nिंवह घमंडक वगयान । \n \nसजनी छोवड़ गेलीह मोरी गाम ! \n \nचू ं ओरर हम हेरर थकलाैंह \nतमलल नवह हमर जान, \nकहै प्रदीप जा बैठऽ घर में \nनवह छऽ ओ नरवगयान । \n \nसजनी छोवड़ गेलीह मोरी गाम । \n \n \n  82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-प्रदीप कुमार मंडल 'पिड़ा ', बाऊजीक नांओ - श्री लक्ष्मण मंडल, मायक \nनांओ - श्रीमिी मंगली देिी, गांि - पिड़ा (इनाई), डाकघर - अरगा , प्रिंड \n- बहेड़ी, जजला - दरभंगा , वपनकोड - 847105 मो०- 9771245676 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 83 \n३.२.प्रमोद झा 'गोकुल '- मामी कि मोर \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल' \nमामी कत मोर \n \nचान अहााँ चान \nचढ़ल मचान  \nमानल महान \nसिि केर सान \nहमू ाँ नै आन \nभारि के ज्ञान \nिेदक विज्ञान \nविश्वक गुमान \nछोड़ब नै पछोर \nछी अटहिंक चकोर \nभए जाउ बरु भोर \nचवढ़ के रहब कोर \nमामा पर सबके जोर \nजुवन करु बेसी सोर   84 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगाम एलाैं हम िोर \nकहु मामी कि मोर ? \n-प्रमोद झा 'गोकुल ', दीप ,मधुिनी (विहार), फोन -9871779851 \nअपन मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 85 \n३.३.प्रणि झा- बादल आई फेर िू आयल छलही हमरा आाँगन \n \nप्रिि झा \nिाद ल आई फे र  तू आयल छलह ी ह मर ा आँगन \n  \nबादल आई फेर िू आयल छलही हमरा आाँगन, \nआ बरसस के चसल गेलही ; \nहम िोहर आभारो नै जिा सकलहु ! \nिोहर बुन्नी से अपन गमछो नै सभजा सकलहु ! \n  \nिू बड्ड व्यस्ि छलवह सबहक लयास मेटाबऽ मे। \nमुदा काइल्िन िू फेर आवबहें। \nबााँवह िोसल करबाक अतछ िोहर स्िागि, \nआ सभजेबाक अतछ िोहर बुन्न्न से अपन िन मन। \nबंद करऽ के अतछ िोहर बुन्न्न के अपन मुट्ठी मे \nआ झूतम के करबाक अतछ प्रेम से िोहर आसलिंगन। \n  \nपुछबाक अतछ ई प्रश्न िोहर कारी घट से \nसुवन रहल छवह न रे कररया बदरी ? \nकोना लऽ आबय  छहीं िूाँ मरुभूतमयो मे हररयरी ?  86 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवक मेटा सकय छहीं वपयास ओहो अभागल सभ के \nसुिायल अतछ कंठ जेकर सदद से, कईएक जनम से। \n  \nभेंट सकि की सभके कोनो ददन िोहर बुन्नीक वहस्सा \nआनंददि हेिईक की सभटा मनुक्िक जीिनक खिस्सा! \nके छैक जे चोरा लैि अतछ सब बेर िोहर  मेघ के ? \nइन्र छैक, कोनो दानि आ वक कोनो आन देििा \nआ वक ऐ पापक भागी सेहो छी हम मनुक्िे टा ! \n  \nसुनही न, िू आवबहें, फेर आवबहें हमरा आाँगन \nअपन बुन्नी से सभजावबहें हमरा  सबहक िन मन। \n  \n-      प्रणि झा [राष्रीय परीक्षा बोडा] \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 87 \n३.४.राज वकिोर तमश्र-साम्प्रतिक पररिेि \n \nराज वकशोर थमश्र \nसाम्प्रथतक पररिेश \nबसा ि मे नवह नेहक स्पंदन, \nअसभ्य सन अतछ भेल नृिंस, \nकी कू  हा ल चा रू का िक ? \nवि िा दक दद न-दद न बढ़ल िंि। \n \nबी हरर किेको ठा म-ठा म , \nनुका एल ओवह मे वब िधर व्या ल, \nधो पचट मे जाँ पड़ल पएर िाँ \nवक न्नहु नवह छो ड़ि ओ का ल। \n \nदद ना दद िी अतछ घूतम रहल, \nसहर -गा म मे िुंभ-वन िुंभ , \nजा वन ने की करिै समा ज केँ ?  88 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअतछ धेने हा थ मे गरल-कुंभ। \n \nसंिा दक स्िर मे नवह तम ठा स , \nिड्यंत्रक अतछ गुरुत्क्िा किाण, \nिकुनी क चौ सरर अड्डा पर , \nबड़ दुलाभ अतछ सज्जन-दिान।  \n \nए.सी ,टी िी , फ्री ज आ की नवह , \nसुवि धा के अतछ सजल बजा र, \nमुदा दुयाे धन के िी ि-महल मे, \nवि श्वा सघा िक छै उपचा र? \n \nटका -टुकुर , उपभो क्िा िा द, \nअथािंत्रक उपवन िेििा द , \nजे पछुएला , पा छू रहला , \nएवह हो ड़क वक छुए छतथ अपिा द। \n \nसमा नक साैं दया, \nकड़कड़ौ आ टा का , \nमो हपा ि मे, \nफाँसलतथ का का ? \n \nजो रे दसल दरा हा ! \nछौ फूटल करम, \nबूझलए नवह िाेँ , \nएवह जुगक मरम।  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 89 \n \n'भा िना ' तथ क एिन मूढ़िा , \nसभ सुि धेने रुपैआ , \nवब नु कैँचा ककरा के पूछय? \nपा इये साँ बा बू-भैआ। \n \nटा का साँ छैक भरल जज लेबी मे तम ठा स, \nपंचित्क्ि मे भऽ गेल छै लछमी के िा स। \nदुगाति छै ओवह जज नगी क जकरा नवह छदा म, \nएवह दुवन आ मे िऽ कफनो के लगैि छै दा म। \n \nसम्बन्ध नवह , बाँटबा रा क का गि, \nसम्हा रर क' रिै छतथ भैआरी , \nबाँवट जा इि अतछ बन्धुत्क्ि पवह ने, \nििन िेि सिवब घबा , बा ड़ी । \n \nलुटा रहल अतछ अपन अरुदा , \nपी कऽ मदद रा , भा ङ, \nक्षजण क सुिक लेल लो क वक छु, \nगमबैछ आङ-समा ङ। \n \nवट कली टूटल, लहठी फूटल, \nगरा साँ उिरल मंगलसूत्र, \nअठो ङरक उिरर -समा ठ टूटल, \nमयाा दा भा ङ्गल यत्र-कुत्र। \n  90 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमिलब साँ मिलब छै लो कक, \nवि ना ि बा द िां ति 'अिो कक'? \n \nमृत्क्यु -घा टी मे अतछ को ना , \nउिरर गेल अपना पन? \nदया ,मा नििा , ममिा वब नु,नु \nरव्ये साँ जी िन-या पन? \n \nदसे अििा र साँ चलि ने का ज ,यौ भगिा न! \nदुवन आ मे फवड़ गेलैए बड़का -बड़का हेमा न । \n \nफाेँ क भेल जा रहल परर िेि, \nअनुरा ग बेगर की रहि िेि? \n \nसो ना -चा नी ,अमूल् धा िु, \nसभ अतछ बा हरक अलंका र, \nमो न िाँ सुिले रवह ए जा एि, \nजाँ नवह बहि सस नेहक धा र। \n \nदेहे बसल अतछ , मन-हृदय , \nओकरा चा ही भा िक नी र, \nवप री ति साँ अगधल मो न जे, \nअनेरो चमकि ओहन िरी र। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ४०२ म अंक १५ सितम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०१ अंक ४०२) || 91 \n३.५.संिोि कुमार राय 'बटोही '-परेमक डोर \n \nसंतोर् कु मार  र ाय 'िटोही'  \nपरेमक डोर  \n \nई िीतच-िावन किेक ददन धरर चलिै ? \nपाथर ददल सचहाैं कवहयो वपघलिै ? \n \nबेदम भेल छी अइ मदा साँ आब हम, \nओकरा छािी पर दासल केँ दररिै ? \n \nसमय आवब गेलैए वहसाब-वकिाब केर, \nमसुएल रहला साँ आब काज नवह चलिै। \n \nठगा गेल छी हम बड़ अहााँ साँ, \nएना कनखि मारला साँ नवह चलिै । \n \nबुढ़ भेलहुाँ अहााँ केँ नाक लगले अतछ , \nअहााँ केँ बुझिा मे हमरा की लगिै !  92 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nकी ठाट-बाट अहााँ केँ रैह गेल अतछ ? \nसभटा वबका गेलै आब केँ बकसिै ? \n \nवफररिान नवह करू हमरा आब साजन \nनीक लागि देिैि हमर अतछया धधकिै ? \n \nतचन्हार-देिार भेलहुाँ अहााँ सभिरर, \nकवनयो लाज आब पुरिा केँ नवह बचिै ! \n \nपरेमक डोर आब आओर नवह िोवड़यौ, \nमुइला बादो हमर-अहााँक ससनेह तमटिै ? \n \n-संतोर् कु मार  र ाय 'िटोही' , ग्राम - मंगरौना , पोस्ट - गोनौली, भाया \n- अंधराठाढ़ी, णजला - मधुिनी, विहार सम्प्रथत - त्शक्षक \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":4.15,"has_text":true},"Videha 403.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 403.pdf","name":"Videha 403.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-3377-6  (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.v ideha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also fe atures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 403 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-१३) \n१.२.अंक ४०२ पर वटप्प ी (पृष्ठ १४-१४) \nगद्य \n२.१.परमानन्द्द िाि क ा-पुरुषोत्तम मासक एकादशीक माहात्य (पृष्ठ १६-\n२५) \n२.२.आराया रामानंद मंडि -धमधथिा -मैधथिी:असमंजस स्स्थधत (पृष्ठ २६-\n२८) \n२.३.मुन्द्ना जी-िीरिा िोक (कथा) (पृष्ठ २९-३८)   \n \n२.४.संतोष कुमार राय 'िटोही'-घरक रौकैठ (कथा) (पृष्ठ ३९-४१) \n२.५.संतोष कुमार राय 'िटोही'-पािाती केर शपथ (िारािावहक नाटक)  \n(पृष्ठ ४२-४५) \n२.६.प्र ि झा-वडप्िोमा इन फामेसी एस्जजट एजजाधमनेशन वनयमन, २०२२ \n(पृष्ठ ४६-५०) \nपद्य \n३.१.प्रमोद झा 'गोकुि'-वकए भेिह ताों मनुज? (पृष्ठ ५२-५३) \n३.२.प्र ि झा-अम्मि (पृष्ठ ५४-५५) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-अन्द्हार स, इजोत (पृष्ठ ५६-५९) \n३.४.संतोष कुमार राय 'िटोही'-उर्मिंिाक विदरोह (िारािावहक िण्ड-\nकाव्य)  (पृष्ठ ६०-६२) \n   \n \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 1 \n१.०.गज ेन्द्र  ठाकु र - नूतन अंक सम्पाद कीय   \n१ \nमिमिलािे बाढ़िक प्रकोप आइ काल्हि खूब अमि िुदा तकर अि ै त साढ़ित्य \nअकादेिीक िैमिली प्रभागक कागची काययक्रि सभ चललये रिल अमि। \nलोक सभक सिस्यासँ  साढ़ित्य अकादेिीक िैमिली प्रभागक ेँ  कोनो \nसरोकारे नै ि ै , कोठली आ दफ्तरेिे अन्तराय ष्ट्रीयीय स्तरक गोठी ी सभ भज इाइ \nिै, अलभलेखने तँ करबाक ि ै , िुदा तै ढ़करदानीक अलभलेखन एतज कएल \nइा रिल अमि।  \n२.१ \nसिानान्तर धाराक लोकक ेँ  सतक य  रिबाक आवश्यकता अमि। िैमिली \nसाढ़ित्यिे ब्राह्मणवादी प्रवृलि अमि बा नै, ऐपर इल्डिया िैबीटेट सेडटरक \nभारतीय भाषा ििोत्सव िे १२ साल पढ़िने ििर उिर अन्य प्रमतभागी िाने \nनमचक े ता, देवशंकर नवीन आ ढ़वभा रानीसँ लभन्न िल। ििर उिर िल इे \nइँ आकाशवाणी दरभंगाक गप करी तँ उिर िँ अमि िुदा सप्तरी आददक \nएफ.एि.क गप करी तँ उिर नै अमि ; इँ एन.बी.टी. , सी.आइ.आइ.एल., \nसाढ़ित्य अकादेिीक िैमिली प्रकाशन/ काइ देखब तँ उिर िँ अमि िुदा \nढ़वदेिक गद्य-पद्य-अनुवाद आददक संकलन देखब (ढ़वदेि सदेि १-३६, ऐ िे \nढ़वदेि सदेि २८ अनूददत साढ़ित्यक संकलन अमि - पी.िी.एफ.देखू ढ़वदेि \nपेटारिे http://www.videha.co.in/videha.htm पर)  तँ \nउिर नै अमि। इँ घर बािर , भारती -िडिन, अंमतका, मिमिला दशयन आददक ेँ  \nदेखब तँ उिर िँ अमि आ ढ़वदेिक ेँ  देखब तँ उिर नै अमि। ई ढ़वदेििे \nअलभलेखखत सेिो भेल।  \nआ आइयो ििर उिर सएि अमि , िाने िधुबनी -दरभंगा बनाि सिरसा -\nसुपौल -कोसी िुख्य धाराक ब्लैकिेलर सभक ढ़करदानी मि ऐ।  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअरढ़वन्द ठाक ु र इी क ेँ  आ िाररते रास आनो लोकक ेँ  बहुत रास लोकपर आ \nबहुत रास बात पर आस्िा िलखन्ि , ढ़किुपर ताधरर (हुनकापर ढ़वदेि \nढ़वशेषांक ढ़नकलबा काल धरर) आस टुटलो िलखन्ि , ढ़किुपर आगाँ इा कज \nटुटलखन्ि इकर एकटा साधारण ढ़ववरण आगाँ देल इा रिल अमि। ढ़किु  \nसाढ़ित्यकार साढ़ित्य अकादेिीक एक चडिाल चौकरी द्वारा सम्िाढ़नत भेल , \nढ़किु दोसर द्वारा , ढ़किु दुनू द्वारा ; आ पुनः लसद्ध भेल इे ओ लोकढ़न इे \nिधुबनी -दरभंगा बनाि सिरसा -सुपौल -कोसी करै िला से िुख्य धाराक \nब्लैकिेललिंग टेक्ननक िात्र अमि। सम्पादकीय आ लेखकीय प्रमतबद्धता \nरखबा लेल सिानान्तर  धाराक लोकक ेँ  सतत सतक य  रिबाक आवश्यकता \nअमि। अरढ़वन्द ठाक ु र इी दुनू ग्रुप द्वारा बारल िमि से सिरसा -सुपौल -\nकोसी करैबलाक िुँिपर सिधानल चिेटा अमि , ढ़किु गोटे रेट बिबैले िद्म \nकरै िमि िुदा ढ़किु लोक ढ़बकाऊ नै िोइ िमि। \n२.२ \nसंपादकक  दाययत्िबोधः संदर्ष अंयतका, गौरीनाथ  एिं  अरविन्द्द ठाकु र  \nफ े सबुक वतयिानक साढ़ित्य पलत्रका अमि। ओना  इंटरनेटक आन  िाध्यि स\nढ़ित फ े सबुकपर िैमिली  साढ़ित्यक ेँ पसारबाक श्रेय ढ़वदेिे क े र ि ै । फ े सबुकप\nर  बहुत रास  बात िोइत रिैत ि ै । ताइा-\nताइी सिाचार  ई इे अंमतका पलत्रकािे िपल  अनुवाद  सभक संग्रि अंमतक े \nपलत्रकाक संपादक गौरीनाि  (पढ़िने अनलकांत नािसँ  रिमि) बिररया बसा\nतक नािसँ  पोिी प्रकालशत भेल।  एढ़ि पोिीक पोस्टपर अरढ़वन्द  ठाक ु रइी \nअपना  द्वारा कएल  आ अंमतकािे प्रकालशत अनुवाद  नै  िेबाक वा ओकर  चचय  \nनै  िेबाक बात उठ े लाि। अरढ़वन्दइीक ेँ उिर दैत  संपादक गौरीनाि  नकारर  दे\nलाि  इे अंमतकािे अरढ़वन्दइीक  अनुवाद  प्रकालशत भेल  िढ़न।  आ ताढ़िपर \nअरढ़वन्द इी फ े सबुकपर अंमतकािे प्रकालशत अनुवाद भेल रचनाक फोटो  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 3 \nसढ़ित एक ढ़टप्पणी  \nदेलाि । ओढ़ि ढ़टप्पणीिे ढ़वदेिक चचय  सेिो िल।  ढ़वदेिक अरढ़वन्द ठाक ु र \nढ़वशेषांक 01 नवम्बर  2015 अंक 189 िे प्रकालशत भेल  रिए। एढ़ििे हुन\nकासँ ढ़किु प्रश्नो पूिल  गेल  रिढ़न  इाढ़ििेसँ एकटा अंमतका पलत्रकाक ऊपर\n िल।  ओढ़ि सियिे इे हुनक  उिर िलढ़न  से उनत  ढ़वशेषांकिे िपल।  ढ़वदे\nि अपन  पाठक लेल  अरढ़वन्दइीक  ई ढ़टप्पणीक ेँ फ े सबुकसँ लज  कज एढ़ि अं\nकिे दज  रिल  अमि इाढ़िसँ भढ़वष्ट्रीयिे पाठक लग  सभ तथ्य सािने  रिै। ओ\nना  पाठक इढ़नते  िेता इे ओिी ढ़वशेषांकिे अरढ़वन्दइीसँ  \"िैमिली  साढ़ित्त्य\nक राइनीमतिे  सरिसा-\nसुपौल  पीठ\"पर सेिो प्रश्न भेल  रिढ़न।  अरढ़वन्दइी  ओढ़ि सियिे एक तरि\nसँ एढ़ि प्रश्नेक ेँ खाररइ  क े ने रिमि। इे साढ़ित्य क े र सइग पाठक िमि से ढ़व\nदेि द्वारा पूिल  गेल  प्रश्नक िित्व 2024 िे बूझि सक ै िमि। अरढ़वन्दइी  \nचािमि तज एक बेर फेर  एढ़ि प्रश्न सभक उिर दज  सक ै िमि। ढ़वदेिक अर\nढ़वन्द  ठाक ु र ढ़वशेषांक क े र पोिी रूप  \"स्वतंत्रचेता- अरढ़वन्द \nठाक ु र: व्यक्नतत्व-\nक ृ मतत्व\" क े र नािसँ  2020 िे प्रकालशत भेल।  तज आउ पिी अरढ़वन्दइीक\n ई टटका ढ़टप्पणी इे अंमतका पलत्रकाक संपादकक ऊपर अमि। एढ़ि ढ़टप्प\nणीक ेँ देबाक  एकटा लाभ  ईिो इे भढ़वष्ट्रीयिे कोनो  लोक  एकटा संपादकक \nकी आ क े िन दामयत्वबोध िोइत िै से इाढ़न  सकताि। पाठक तारतम्यता  ले\nल  ढ़वदेिक उनत  ढ़वशेषांक सेिो पिमि- \n  \nगौरीनाि  Gouri Nath  उफ य अनलकांत इी, \nसंपादक, अंमतका \nििोदय,  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअिां झूठ  बाझइ रिल  िी अिवा सांच कें िांढ़प रिल  िी अिवा दुनू  ढ़क्रया ए\nके संग कए अपन  अपराध कें िेटाबै लेल  बात कें गोललआए  रिल  िी।अिां\nक प्रत्युिर सं एकटा संपादकक रूप  िे अिांक क्षिता आ झइम्िेदारी  पर  सं\nदेिक प्रश्नचचिंि त ठाि िोइते अमि, व्यक्नत रूप  िे सेिो अिांक अढ़वश्वसनीय\nता प्रकट िोइत अमि। \n'अंमतका' िे ििरा द्वारा अनुददत  किासभ सं संबंमधत ििर सूचना   पर अिां\nक अज्ञानइढ़नत प्रत्युिर ढ़नराशाइनक  अमि।प्रििदृष्टया ओकरा सरसरी  न\nइर सं देखख ,अिां कें अपन  स्नेिाधीन िाढ़न , िि दू  पंक्नत ललखख  िंलस कए टा\nरर देलहुँ।ढ़कन्तु  तेकर बाद  सूतल -बैसल  प्रत्येक क्षण िे अिांक पंक्नत -- \n\"ििरा स्मरण  िे अिांक अनुददत  किा एखनो  नढ़ि आ ई ििर स्मरण  क े र \nसीिा भ' सक ै त अमि।\" -- बेर-बेर घुररआइत रिल , ििरा बेधैत-\nििैत रिल , ििरा बेचैन  कए देलक।िि  सदा -\nआनंदी लोग  िी, तखनो  बेधलक।िी  त िनुष्ट्रीये।अपिान आ ढ़वश्वासघात सि\nब कदठन  िोइ ि ै ।िन िे ई चचिंता सेिो अभरल  इे इे कोय ओढ़ि ढ़टप्पणी-\nप्रमतढ़टप्पणी कें देखने  िेता,मतनका  िन  िे ई भाव आएल  िेतढ़न इे अरढ़वन्द  \nठाक ु र अपन  नाि  नै  रिलाक  चलते  व्यमित िमि अिवा आनक  नािसभक  \nउहलेख  देखख  िाि सं इरर रिल  िमि।िि स्वयं कें एिन क्षुद्रता सं िुनत  िानै\n िी,तें लोकक  भ्रि तोड़बा लेल  ई पोस्ट करब आवश्यक बुिाएल।  \nई अिांक स्मरणक  सीिा नै , अपन  स्मरण  कें यत्नपूवयक सीिा िे राखबाक  \nचतुरता  अमि।अलग  बात इे कोय सिुद्र अिवा पिाड़ कें अपन  स्मरणक  सी\nिा सं बािर कए ददअए  त तढ़ि सं सिूद्र अिवा पिाड़क अल्स्तत्व पर कोनो\nटा कढ़नओटा  संकट आसन्न  नै  िोइ ि ै ।िं,संबद्ध स्मरणकतायक स्मरण -\nशक्नत आ ओकर  िानसक उपचारक  बेगरता ददस  संक े त अवश्य करै ि ै । \nअन्यिा ई क े ना संभव भेलै  इे 'िानुस ' किा- विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 5 \nसंग्रिक इे किाकार 'बकलिखुद ' िे -- \n\".....अरढ़वन्द  ठाक ु र इैसे क ु ि ढ़गने -\nचुने  से िी आत्िीय और करीबी िोने का लाभ  मिला .....\"--\n ललखैत  अमि,से 'अंमतका'क संपादकक रूप  िे अरढ़वन्द  ठाक ु रक प्रकालशत\n-\nप्रिाझणत रचनात्िक  योगदान  कें अपन  आत्ििुग्धता िे 'स्मरणक  सीिा' सं \nबािर कए ददअए ? \n'अंमतका' आ 'गौरीनाि ' लेल  ििर स्नेि आ सतत पैरोकारी  िैमिली  िे िि\nरा खलनायक  बनैने  रिल ,तखनो  ििर आस्िा नै  िगिगाएल।(#ढ़वदेि द्वारा \n2015 िे लेल  ििर साक्षात्कारक एकटा अंश द्रष्टव्य) आस्िा िगिगाएल \nत 'अंमतका' आ 'गौरीनाि 'ढ़िक करतब  सं।दुभायग्य ! \nअढ़ि िािला  कें बिाएब ईिो कारण सं आवश्यक बुिाएल  इे अिांक झइम्िे\nदारी -\nढ़विीन उिर िात्र ििरा सं संबद्ध नै ,अंमतका कें रचनात्िक  योगदान  देढ़निार  \nसंपूणय रचनाकार  सिाइक अपिान , अविेलना  आ उपेक्षा सं इुड़ल अमि।\nढ़कए त प्रकारान्तर सं अिां ई सेिो कढ़ि रिल  मिऐ इे 'ललस्ट ' सं बारल  ओ \n'दइयन सं बेसी नाि ', ओढ़ि लोकढ़नक  तुलना  िे झइनकरसभक  नाि  अिांक\n 'ललस्ट ' िे िै, िेय आ दोयि  दइायक िमि। \nअिां अपन  ढ़नइी  रचना  िे की ललखै  िी, से अिांक िइी। ढ़कन्तु लेखकलो\nकढ़नक  योगदानढ़ि  पर  अल्स्तत्व ग्रिण करढ़निार  पलत्रकाक कोनो  संपादक \nद्वारा लेखकक  योगदान  कें नकारब , अविूल्ित  करब (आ से ओकर  इीढ़वत\n रढ़ितढ़ि) अिवा 'स्मरणक  सीिा' सं बािर कए देब  इेतबे अक्षम्य आ अनै\nमतक िै, तेतबे ढ़नन्दनीय  आ अस्वीकायय सेिो। \nआ िं! सिा िात्र व्यक्नत, प्रमतठी ान,ढ़गरोि अिवा शासने  टाक नै  िोइ िै, अ 6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवसरपरस्ती आ व्यावसामयकताक सेिो िोइ िै आ अिांक प्रत्युिर देखलाक\n बाद  ििरा आब शंका नै  रिल  इे \"पत्िर तले  दबी  दूब  उफ य प्रवासी पररन्दे  \nका िौसला \" अइुका तारीख  िे अढ़िसभ िे सं कोनो  ने  कोनो  सिाक 'प्रमत\nबंध' िे हुअए, ने  हुअए,  ओकर  दबाव  िे अवश्य ि ै । \nप्रिाणक रूप  िे अंमतका िे िपल  ििरा द्वारा अनुददत  चारर  टा किाक प्रिि\n पृठी क फोटोसभ संलग्न अमि।ििर फाइलक  अनुसार  एक अिवा दू  टा औ\nर  अनूददत  किा अंमतका िे िपल  िेबाक चा िी।एकरासभक दशयन करू  आ \nअपन  स्मरण  कें नीक  सं िांट-\nिपट कररऔ,लज्जइत  कररऔ  इे ओ अिां कें एना  सावयइढ़नक िंच पर धो\nखा  ढ़कए दए  रिल  ए। \nShri Dharam Raman Singh Raman Kumar \nSingh  ,संयुनत संपादक, अंमतका  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 7 \n  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 9 \n  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 11 \n  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 13 \n \n  \n अपन िंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ४०२ पर ढ़टप्पणी \nरबीन्द्र नारायण यमश्र \nएढ़ि बेरक ढ़वदेिक संपादकीय पिलहुं।अपनेक किन स्पष्ट ,अद्भुत आ \nप्रशंसनीय अमि। \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 15 \nगद्य \n२.१.परिानन्द लाल कणय -पुरुषोिि िासक एकादशीक िािात्य \n२.२.आचायय रािानंद िंिल-मिमिला -िैमिली:असिंइस ल्स्िमत \n२.३.िुन्ना इी -बीचला लोक (किा)  \n२.४.संतोष क ु िार राय 'बटोिी'-घरक चौक ै ठ (किा) \n२.५.संतोष क ु िार राय 'बटोिी'-पावयती क े र शपि (धारावाढ़िक नाटक) \n२.६.प्रणव िा-ढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इट एग्इामिनेशन ढ़नयिन , २०२२ \n \n \n \n \n  16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.परिानन्द लाल कणय -पुरुषोिि िासक एकादशीक िािात्य \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 17 \n  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 19 \n  20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 21 \n  22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 23 \n  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 25 \n \n \nअपन िंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n  26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.आचायय रािानंद िंिल-मिमिला -िैमिली:असिंइस ल्स्िमत \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nयमयथला -मैयथली : असमंजस स्थथयत \n  \nपढ़िले मिमिला। मिमिला राजय ढ़निायणी असिंइस िे िय। कोनो प्राक ृ मतक \nमिमिला राजय ढ़निायण क े  ढ़वचार िे िय।वो भारतीय आ नेपाली मिमिला  क े  \nबात करैत ितन।अइ क े  लेल अतीत िे िा लक्ष्िण िा आ अन्य पाया तोड़ो \nआंदोलन क ै लन।त कोई इेना अंतरराष्ट्रीयीय िैमिली पररषद क े  संरक्षक िा \nधनाकर ठाक ु र उिर बंगाल आ िारखंि क े  क ु ि भाग मिला क े  मिमिला \nराजय ढ़निायण क े  ढ़वचार रखैत ितन।परंच दुनु ढ़वचार सािमयक न िय। \nभारत आ नेपाल ल्स्ित मिमिला क े  एनकीरण क े  लेल सुगौली संमध क े  रद्द \nकरे क े  िोतैय इे अंग्रेज़ आ नेपाल सरकार क े  बीच भेल िय।इ एगो \nअंतरराष्ट्रीयीय िािला िय।अइ पर नेपाल कढ़ियो सिित न िोयत आ एगो \nनया ढ़ववाद खड़ा िो इायत।  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 27 \nदोसर बंगाल क े  उिर भाग आ िारखंि क े  क ु ि भाग, दो राजय क े  िािला \nबनत।वो राजय क ै ला सिित िोयत। \nराजय पुनगयठन क े  िािला क ें द्राधीन िोइ ि ै य परंच प्रस्ताव क े  राजय ढ़वधान \nिंिल से पाररत िोनाइ आवश्यक िोइ ि ै य। एकटा ल्स्िमत इ िोइ ि ै य ढ़क \nराजय िे राष्ट्रीयपमत शासन िोइ।अइ ल्स्िमत िे संसद राजय पुनगयठन ढ़वधेयक \nक े  पाररत कर सक ै य ि ै ।परंच राष्ट्रीयपमत शासन लागू करनाइ टेिी खीर िय। \nअइ ल्स्िमत िे उतर ढ़बिार क े  मिमिला राजय ढ़निायण क े  िांग उमचत िोयत। \nकारण ढ़क वतयिान ढ़बिार सरकार प्रशासढ़नक रूप से ढ़बिार क े  उिर ढ़बिार \nआ दझक्षण ढ़बिार िे बांट देलय िय। यिा  -उिर ढ़बिार ग्रािीण बैंक आ \nदझक्षण ढ़बिार  ग्रािीण बैंक। उिर  ढ़बिार  ढ़वद्युत प्रामधकर ण आ द झक्षण ढ़बिार  \nढ़वद्युत प्रामधकर ण। के न्द्रीय सर कार  द झक्षण ढ़बिार  के न्द्रीय ढ़वश्वढ़वद्याल य गया \nक े  ढ़निायण क ै ले िय।अइ ल्स्िमत िें क ें द्र सरकार आ ढ़बिार सरकार से इायइ \nिांग क ै ल इा सक ै य िय। उिर ढ़बिार क े  सासंद आ ढ़वधान िंिल सदस्य \nसरकार पर दबाव बना सक ै य िय।अइ प्रकार उिर ढ़बिार क े  मिमिला राजय \nबना क े  मिमिला राजय क े  सपना पूरा भ सक ै य िय। \n आढ़ब िैमिली। प्राक ृ मतक िैमिली खंि खंि िे बंटल िय। इेना क े न्द्रीय वा \nिानक िैमिली , पच्छिी िैमिली वा बज्जइका दल्च्छणी िैमिली वा अंढ़गका। \nकोनो सा ढ़ित्यकार पच्छिी िैमिली क े  ढ़गरल िैमिली वा बोली किैत ितन त \nकोनो दल्च्छणी िैमिली क े  मिका मिकी कढ़ि क े  अपिाढ़नत करैत ितन। \nसरकार बज्जइका आ अंढ़गका क े  अलग-अलग करे पर तुलल िय त िानक \nिैमिली साढ़ित्यकार भंढ़गआयल िय।सभ काललदास क े  चेला बनल \nितन।पाग -दुपट्टा क े  खेल खेलैत ित न। हुनका िैमिली क े  ढ़वकास आ \nसंवद्धयन से कोनो ितलब न िय।वो अलभयो िैमिली ििासभा क े  पाररत \nप्रस्ताव क े  मिमिला क े  कानून बुिैत ितन। आढ़ब ििरा सभ क े  सिेढ़कत  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिैमिली बनाबे क े  पड़त। िैमिली क े  लभन्न -लभन्न रूप क े न्द्रीय \nिैमिली , पच्छिी िैमिली आ दल्च्छणी िैमिली क े  िान साढ़ित्य िें स्िान देबे \nक े  पड़त। असिंइस से उबरू। \nआउ मिमिला  -िैमिली क े  ढ़वकास आ सम्बद्धयन क े  लेल मिलइुल कर िेग \nबिाउ। \nइय मिमिला !इय िैमिली ! \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 29 \n२.३.िुन्ना इी -बीचला लोक (किा)  \n \nमुन्द्ना ज ी \nबीचला लोक (कथा)  \n \nवाि!आइ त' इतरा सुफांढ़ट ढ़नकलल! तीन ददन सं बौआ -टौआ क ें  खाली \nिाि घर घुरर इाइ! लगैए आइ परोपट्टाक िए सब मचलका इन्ि देनाइ बन्न \nक' देलक ै ए! अपन अन्न पाढ़न खा कते ददन ढ़नििब ? पढ़िने इाढ़ि गली , \nिोिहला िे पएर दी घोघतढ़नया बाली सब सेिो कढ़ि ददए -\"फहलां गाि \nबाली क े  बेटा भेलैए! \"इाउ ने धनगर आ सिंगर दुनू ि ै ! खाेंइिा , िोरा -\nिपटा सब भरर देत! मधया पुता सेिो पिोड़ लाढ़ग सुना ददए -\" ओकरा घर \nिे बेटा एलैए , चलू ओकरे दुरा पर इिघट इितै! \"यै िइयां आब  इनी \nइामत क े  मचलका नै िोइ ि ै? \nधौर िेतै ढ़कए नै , ऐ तोर िे सबटा िाैंड़ीए भफएल िलै! \n \nबेटा सुढ़नते ,ढ़िइड़बा-ढ़िइड़नीक झुडि ढोल, िरिुढ़नया ल ' ि़ूढ़क इाइ ओिी \nअंगना! रिै त' सबटा ढ़िइड़नीये साया, साड़ी आ ब्लौइ पढ़िरने! ढ़कयो \nढ़कयो सलवार सिीइ िे आ ओिनी ओिने! ओिी िे सं ढ़कयो ढ़कयो झइन्स ,  30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटीशटय पढ़िरने, बाबरी ि ं टेने ढ़िइड़बा भ' इए! आ बांकी सबटा इनी \nइामतक भेष िे िाती बिेने ऐन िेन िौगीए बुझू! सांच िे त ' इ सब ने स्त्री \nने पुरूष , बीचला लोक , भगवानक िांग देल! िुदा सिाइ िे रिै बसै लए \nकपड़ा लिा आ बोल सं पाढ़नगर! देिगर आ दुधगर सेिो! पए रक घुंघरू सं \nलोकक िोन िररया दान , धान आ पाइ ल ' घर घुरए !  \n \nमिमिला िे बेटाक इन्ि पर लोकक िोन िर्षिंत क े नाइ पिररयाक काइ \nिल! इ इस्लाि धिय िानढ़निार ' पिार' इामतक एकटा वगय पेशाक रूप िे \nअपना लेने िल! इ सब झुडि बना गािे गािे पता करैत रिैत िल -' कोन \nघर बेटा इन्ि ले लक! \"एकरो रेवाइ िे आने पौराझणक रेवाइ सन कान्या \nबारल रिै िलै! कोनो घर कान्या इन्िक खबरर पाढ़ब ओ घर बाढ़ग चलए. \nइखन की एकर पुरूष झुडि िोन बिटारै लए ढ़किु सदस्य क ें  घघरी पढ़िरा \nस्त्री वेश िे नचबैए िाने राइ नतयकी सं लोक नतयकी धरर , पेशा िे सेिो स्त्री \nक े  नचएब सिा इ क ें  बेसी पलसन्न.मिमिला िे लौडिा नाचक प्रिा नै \nरिलैए.कबुला पाती िे िदठक घाट पर आंचर पर नटुआ नचएब िोइ ढ़क \nढ़ववाि दान िकरबाइी नाच करतै पुरूष आ स्वांंंग स्त्रीक.आ ताढ़ि सिाइ \nिे बेटी इन्ि पर ओकरा िनहुस बुित.गभयढ़ि इांच लग सं ओकर प्रताड़ना \nसं सिाइ एकभगाि सन भेल इाइि.एक ददस बेटी इन्ि पर बान्ि आ \nदोसर ददस इीवनक संपूणयता आ ढ़क िोन बिटारबाक प्रिुख साधन बेटीये , \nस्त्री.यांलत्रक ढ़वकासें परम्पराक िोइत पतन सं सािाझइक सरोकार सेिो \nभारल सन. आढ़क लोक ढ़वकासक गमत नव नव रूमच िे पररवर्तिंत भ ' \nरिल. ढ़िइड़ा नाच सेिो तढ़ि रूमचक संक े त मिक.आ आब ढ़िइड़ा सिाइ \nसेिो तेइी सं ढ़वकलसत भ' रिल.  \n \nिय... िय तूं सब आङन िे कत' घूसल अबै ि ें? \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 31 \nबाबा ,तिसाइ ढ़कए िी? की भेल अिां क ें  धीरइ धरू ने.िि सब कोनो \nिुइरा बाली नै इे िोन आ देिक िनोरंइन क ' िेका,इेबी िील क ' घर घुरा \nदेब.  \n \nिय ताें त' बताि इकां गप्प करै ि ें, ििरा की लालबिी बला बस्तीक \nगांिढ़क बुिै ि ें  इे एना लोढ़िएने इाइ ि ें? \n \nनै यौ बाबा , िि सब अिांक सनक देखख क ें  चौल करै िलाैं.िि सब ढ़क \nकोनो कोठा बाली िी इे इिान , देि, धरि सब बेमच क ' पेट भरब.  \nिि सब अिीं सब सन िाय बापक, इश्वरक िांग सं ि ें गएल मचलका मिक. \nसे इश्वरक गलती की ििर सबिक कतयव्य दोष, नै इाढ़न.एकढ़ि कोखखक \nढ़कयो सोि ढ़कयो टेि क े  त ' पररवार , सिाइ राखखए लै ि ै . िुदा ओिी \nकोखखक बीचला लोक िाने नै बेटी ने बेटा क े  लोक िोन िारर बिटारर \nदैए.आ तिन िि सब िए बाप, सर सिाइक ननिंहुिल एकटा नव सिाइक \nअंग िोइ िी.आ ओिी मतरस्क ृ त सिाइक िंसी ठठ्ठा िे समिलात भ' इीवन \nगुदस्त करैत रिै िी. \n \nिी त' ििहुँ सब िनुनखे , सकलल सुरमत , देि गात सं अिीं सन एकरंगािे. \nिुदा प्रक ृ मत प्रदि इे सृइनधर्ििंता तकरा सं वंमचत.सिाइक लेल अशपृश्य \nत' नै िुदा क ु ड़क ु ट सन. सेिो अयोग्यता त' प्रक ृ मतयेक देल. कोनो बलात् \nव्यवहृत वस्तु इात त' नै ने िि सब. तिन बाबा एना ढ़िजइो ढ़कए ? \n \nऐ ढ़िइड़ा इामतक एत' कोन खगता ?.ििरा घर त' पोती आयल , पोता नै \nने! तिन किीक िंसी खुशी. इो ताें सब आन दुआरर ,आन टोल , गाि. \nताक ु त कर गे नवइात बेटा आ घरन्दार घर. ताें ढ़कन्नरवा सब ििरा बखलस \nदे ,नेिोरा करै िीयौ. ताें स ब नाच गान कर तोिर सएि काइ ने! इो धन  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंपमत अरइ पेट पोस! \n \nबाबा, िि सब ढ़कन्नर नै , ढ़िइड़ा िी, ढ़िइड़ा. िुदा ढ़कन्नर इामतक गुण \nसेिो अंगेइने िी, पेट पोस' लेल. ढ़कन्नर त ' सृमष्टक आददये काल सं िल , \nवनवासीक रूप िे. इाढ़ि िे नर नारी दुनू फराक िल. इे स्वगय लोक िे नतयक \nन तयकी ( नचढ़नया) रूप िे उपल्स्ित रिै िल. रािायण - ििाभारत सब काल \nिे नचढ़नया ढ़नमिि रिल. िुदा ढ़िइड़ा प्रक ृ मतए सतएल एिेन इीवात्िा ऐि \nइे ने नर िल आ ने नारी.कालान्तर िे लेखक सब ढ़कन्नर आ ढ़िइड़ा क े  \nओढ़िना मिझ्िर क ' देलक इेना सबटा वनस्पमत घी भेल िालिा आ सबटा \nवालशिंग पाउिर सफ य  किए लागल.पौराझणक ग्रन्ि जयोमतष शास्त्र फररिौने \nऐि इे \" - कोनो स्त्री िे चन्द्रिा , िंगल आ सूययक लग्ने गभयधारण \nिोइि.शारीररक संबंध िे वीययक अमधकामधक उपल्स्िमत सं बेटा, रनतक \nअमधकामधक सं बेटी आ दुनूक सिान उपल्स्िमत सं नपुंसक वा ढ़िइड़ा \nमचलका इन्ि लैि .ओना ढ़वज्ञान तकरा नै िानैए.ढ़वज्ञानक अनुसार \nगभयधारणक ढ़वकासक क्रि अवरुद्ध भेला सं मिलावटी इननांग \n(intersex) क े  संभावना बनैि.एकर कारण िे संबंधक अढ़नयमितता, \nदवाइ सेवनक उनटा प्रभाव , क्रोिोइोि िे एनस- वाइक इग्गि एकाकी \nउपल्स्िमत आदद िोइि. बाबा, एकटा बात ढ़गरि बाखन्ि  ललयय इे इन्िक \nसिय सब बच्चा ढ़िइड़ा नै रिैि.लसरखारी सं सब पुरूषे सन रिैि , िुदा \nअढ़वकसीत इननांग रिैि, टेस्टोरेनक अभाव सं िाती त' ढ़वकसीत िोइि \nिुदा अढ़वकसीत ललिंग उपल्स्ित रिैि. करीब अस्सी प्रमतशत एिेन मचलका \nसइयरीक पिामत कोनो एक रुप पबैि. ढ़किु सफल ऑपरेशन सं पूणय त: \nपुरूष वा पूणयत; स्त्री काय िे सेिो नवइीवन पौलक.  \n \nिय ,सुन ! िि कोनो स्क ू लक कक्षा िे नै बैसल िी. ताें तिन सं इमतिास, \nभूगोल , ढ़वज्ञान पिेने इा रिलें. तोिर सबिक इश्वरक िांग सं सिाझइक आ  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 33 \nिानलसक ल्स्िमत दारूण िौ से बुिै िी. िुदा आब की अंग्रेइी शासकक \nसिा िोड़े ि ै  इे तोरा सबक ें  उभयललिंगी दइाय आ अमधकार िीढ़न क ें  \nननसली की अपराधीक श्रेणी िे द ' देने िलै. तोिर एतेक भाषण सं \nझइज्ञासा भेल इे ताें नाच गान िे िगन रिै बाली इ ढ़वलशष्ट ज्ञानी कोना \nभेलें? \nबाबा! िि पूरे िाइ स्क ू ल पिने िी, आ अपन िंइेड़क िेट िी.अपन आ \nसिूि सदस्यक अमधकार आ ज्ञान प्रात्प्तक वास्ते स्क ू ल, कॉलेइ , कचिरी \nआ िंत्रालयक चनकर कटैत रिै िी....! सिाचार चैनलक पैनल सदस्य िी!  \n \nबाबाक झइज्ञासा शान्न्त पिामत ओकर खून िे नव उइाय प्रवाढ़ित \nभेलै ,आंलशक चिक बढ़िया गेलै.िलसैत बाझइ उठल -\" िं बाबा िं, अहं क े  \nइेना ििर सबिक झइन गीक दुख ददयक खखस्सा बुिले ऐि! आब कह इे \nिि सब सबिक सुख - दुख िे सियोगीये , िुदा शायद अंग्रेइबा सब रिै \nउनटा खोपड़ीक . इिन अवसान अबै ि ै  तिन अिंकार बिै ि ै  आ बुलद्ध घटै \nि ै . तें ने 1871 िे इ सब एकभगाि कानून पास क ' ििरा सब क ें  \nअपरामधक इनइामत \" इरायि \"क े  श्रेणी िे द' देने िल. बुझू ओ सब ििर \nसोन मचड़ै सन भारत क े  कािधेनु गए बुझि दुढ़ि दुढ़ि खए , से भेल \nिाललक.इिन की िि सब िांढ़ग चांढ़ग खाइ. फ े रो िंसाब' खेलाब ' इाइ से \nभेलाैं ओकरा नइरर िे अपराधी. धढ़न कह सुभाष , खुदीराि आ गांधी बाबा \n....सब क ें  इे ओइ कलिुिां सब सं देश क े  आइादी ददयौलढ़न.तिन 1951 \nिे अपन सरकार ििरा सब क ें  से िो ' इरायि ' सं आइाद करा सिाइ िे \nरढ़ि नाच - गान क ' पेट भरर इीवाक अवसर देलक.  \n \nसिाइक ओलवा दोलवा सं कढ़ियो िि सब खखन्न नै िोइ िी. इे सिाइ \nअपन संगतुररया क े  नै बखसैए से ििर सबिक कोना िएत ? िि सब त' \nप्रक ृ मतए बारल सन. बाबा एकटा बात ध्यान राखब , बरू िि सब बारले सिी  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिुदा असिाझइक नै. देिक भूख बरू नै इगौ िुदा पेटक भूख त ' लगबे करै \nि ै . ताढ़ि लए त' नाच गाने क ' िि सब अिां सबिक नइरर िे रिै िी. \nअिींक सिाइ इकां ििरो सिाइ िे इिन संख्या वृलद्ध िोइत गेलै तिन कते \nलोक बधइये िांढ़गतै? सुनने िे बै इे खगता आढ़वष्ट्रीकारक इननी िोइि.त' \nििहं सब गुरूक आदेशे बस, येन , रेिलाइट पर िपड़ी पारर अियक इुटान िे \nइुढ़ट इाइ िी. \n \nआि सिाइ सं बरू बारले िुदा ििर कमतएल बेरएल लोकक सेिो एकटा \nसंगदठत सिाइ त' ऐमिए. सिाइ की? इएि ने इे एक फरीकक,एक इीव \nवगयक सािुदामयक झइनगी इीवाक सिूि.त' ििहं सब की एकरवा िोड़े रिै \nिी. इेना अिांक सिाइ इामत , धिय, वगय िे बांटल िुखखया , सरपंच, \nिाझिन्इन शासन त 'र ढ़नििैए तढ़िना ििहं सब अपन देवीक सिूि िे बांट \nबखरा भ ' सािूढ़िक झइनगी इीवै िी यै ने यौ.ििर सिूि चारर वगय िे \nसंगदठत ऐि! सब वगयक अपन अपन देवी िमिन. \nपढ़िल बुचरा ,ऐ वगय िे कने ढ़पताि, पुरूषाि आ उग्र सदस्यक प्रवेश रिैि.इ \nदेवी सेिो काली िाय इकां उग्र त' ओ ऐ सिूिक शांमत भंग नै िोि' देमिन , \nइएि लोक िान्यता ि ै क. \nदोसर नीललिा , इ संयमित, संतुललत इीवन इीयय वाली देवीक सिूि \nऐि.!ऐ िे स्त्रैण सदस्य सबिक प्रवेश देल इाइि. इे राब दुआब नै , अपना \nक ें  दाढ़ब राख ' वाली सदस्य िोइि.तेसर सिूि इाढ़ि देवीक िोइि ओ \nकिबैि िनसा, इाढ़ि िे एिेन सदस्य क ें  राखल इाइि इे इीवन सं \nअगुताइि नै, अपन इीवन िे ढ़किु नव करबाक आतुर िोइि.आ चाररि \nसिूि िोइि िंसा देवीक.ऐ िे हुनकर प्रवेश िोइि इे सदस्य उिांत िोइि. \nझइनकर पोन , िोन आ इीि एक ठाि ढ़टक क ें  नै रढ़ि पाबए.एक सिूिक \nसदस्य क ें  दोसर सिूिक सदस्य सं कोनो राग द्वेष नै रिैि.िुदा इे इाढ़ि \nसिूि वगयक सदस्य तकर ढ़नयिक बन्िन िे बान्धल सन बुझू.अिीं सबिक  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 35 \nपंचायतक िुखखया इकां ििरो सिूिक प्रिुख नायक किबैि.सब सिूिक \nनायक मि लल इुलल एकटा गुरूक चयन करैि.ििर सिाइक ढ़कयो सदस्य \nप्रमतभाशाली , बलशाली , िेधावी ढ़क उइड्ड िो, गुरूक अपिान नै करैि.िि \nसब खोपड़ी खपा ढ़क िोपड़ी बइा इे धन अर्इिंत करै मियै ने बाबा ओ \nसबटा गुरूक चरण िे अर्पिंत क' दै मियै. से कररयौ ढ़कए ने , उएि ििर \nसबिक पालक आ उएि अलभभावक. \n \nऐ फाहगुन शुनलपक्ष िे वार्षिंकोत्सव ऐि, ऐ अवसर पर सब सिूिक \nसदस्य एक ढ़नधायररत इगि पर उपल्स्ित िोइि.सब अपन लिंगा- चुनरी , \nइेवर सं सुसज्जइत, सझइ धझइ , दुल्हिन बढ़न आयल ऐि. गुरूक \nआदेशानुसार इ पवय ढ़ववाि अनुठी ानक पवय मिक.ऐ ददन सबिक सािुढ़िक \nढ़ववािक स्वांग रचाओल इाइि.सबिक एकढ़िटा वर िोइत िमि ' \nअरवण'. गाि, शिर सं बिरी इग्गि, सुनसान सन , अरवण देवताक प्रमतिा \nलगाओल गेल ऐि! शमियाना िे लाइट आ िी. इे सं चकिक आ गनगन \nकरैत दृश्य!  \nसब ढ़िइड़ा गण पमतयानी बना, धुप दीप इरा ' अरवण' देवताक अराधना \nिे बैलस गेल. नायक द्वारा पूइन , िवनक संग सबिक लसनूरदानक रेवाइ \nपूणय भेल.आब सब नाच गान करैत िषाेहलास िे रमि गेल ऐि! इ त्योिार \nसांि सं भोर धररक िोइि. भोरूकवा िे गुरूक आज्ञा िोइते ' अरवण' \nदेवताक िूर्तिं तोढ़ड़ फोढ़ड़ नष्ट क' देल इाइि. तढ़ि संग सब वधुगण अपन \nअपन चुड़ी फोइर,सेनुर िेटा , िंगल सूत्र तोढ़ड़ वैधव्य धारण क' लैि.रंग \nढ़वरंगा साड़ी, ब्लाउइक इग्गि उइरा साड़ीक पररधान िे आढ़ब इाइि. िुदा \nढ़वलापक प्रिा नै ि ै . कींवदन्न्त ऐि इे - ििाभारत काल िे ढ़िइड़ा गण \nवनवासी िल. ओइ ठाि एकरा सब क ें  राक्षसक उत्पात भेलै.इकरा सं \nसंघषय क' अइुयन पुत्र ' अरवण' आइाद करौलढ़न . तें इ सब रक्षक बुझि \nअपन पमत स्वीकार क ' लेलक.िुदा अरवण ,युद्धभूमि िे लड़ैत ओिी ददन  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिृत्यु गमत क े  प्रात्प्त क' लेलढ़न.ओइ ददन सं इ , एकददना पावढ़न िनेवाक \nरेवाइ आइ धरर ढ़नरन्तरता बनौने ऐि!  \n \nआइ सबिक इुटान एकठाि भेल ऐि , पूरा चुप्पी िुदा िोन अशान्त सन! \nशान्न्तक िृत्यु सं सब िोने िोन खुश भेल ऐि ,इए दढ़ि एकरा त ' िोक्ष \nिेतै.गै ढ़बन्दा,ओना िोड़े पैट िेतौ चप्पल, इुिा ला ने.आ सब मिलल लिाश \nक ें  चप्पल, इुिा सं पीटैत किैए- इो... इो गै फ े र एम्िर नै अढ़बिें, इनमििें \nत' िनुनख भ ' क ें ! गै ढ़करझणया ताें ढ़कए नोर बिबै ि ें,पोि! नै त ' इ फ ेरो \nएम्िरे घुरर औतौ.पुन: शान्न्त पसरर गेल ऐि!अधरमतये िे लिाश क ें  खेत िे \nआनल गेल. ढ़िन्दु धिय िाढ़नतो लिास इरएब असगुन बुिल इाइि. ढ़कयो \nबिरी बला लोकक दशयन सं एकरा िोक्ष नै भेटतै तें चुपचाप खामध िे द ' \nिांढ़प चल. िना इे अढ़गला इन्ि िे िनुनख िोउ , नर - नारी ढ़किो िुदा \nबीचला लोक नै.  \nआइ चारू भर खुशीक च 'प उनार गप्प पसरल ि ै .सब ढ़िइड़ाक करेइा सुप \nसन भेल बुझू.ओना ढ़नणयय सिाइक िो ढ़क न्यायालयक साियक े  बुझू.इ \nढ़नश्तुढ़क बुझू इे सब ढ़नणयय सब पर लागू नै िोइि.आ ढ़क एना कह इे सब \nबात सं सब लाभान्न्वत नढ़ि िोइि. िुदा तै सं ढ़क आइ 15 अप्रैल 14 ििर \nसबिक इीवनक इमतिास स्वणयक्षार सं ललखल सन! ढ़कए त' अझुक े  ददन \nसवाेच्च न्यायालय ििरा सब क ें  ढ़पिड़ी इामतक श्रेणीक बराबर आरक्षणक \nघोषणा कएलक! आब पिल ललखल क ें  नोकरी िे इग्गि सुढ़नखित सन. \nओना पढ़िनढ़ियो सं ििर लोक सब लशक्षक, प्रोफ े सर, पाषयद आदद त ' भेले \nि ै .िुदा आब अमधकार संग िेतै.िं अमधकारक बात पर िोन पड़ैए वषय-94. \nइढ़िया िि सब टी.एन. शेषण क ें  नामच गाढ़ब िोन बिटारने रिी.उएि त ' \nपढ़िल बेर ििरा सब क ें  ढ़वमधवत ितामधकार प्रयोगक अमधकार \nददयौलढ़न.ओइ सं पढ़िने ििरा सब क ें  ितदानक ने कोनो अमधकार िल आ \nने को नो सरोकार.आब.. आब ििहं सब सरकार भ ' सक ै  िी आ ििरो  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 37 \nसबिक सरकार बढ़न सक ै ए इेना एखनहु धरर अिां सबिक ऐि! बाबा \nआेंघाइ िीयै की? \nिोल , िरिुढ़नया आ िाि िाइक नेने साड़ी ,सिीइ बालीक िंइेड़ अनचोक े  \nबुच कु न  कन काक आंगन  िें ि़ूढ़क गेल । \n \nकढ़निां घोघ तनैत ,बुच्ची सम्िारैत ,नुकबैत  कोठरी ध ' लेलढ़न।काकी िाती \nढ़पटैत-रौ दैब रौ दैब पोता - पोता रटलाैं त ' एलीि भगवती। तै पर सं \nढ़िइड़ाक झुडि।। \n \nक्षणढ़ि िे सगरो टोल दलिललत!स्त्री गणक िेंइ अंगना सं दुरा धरर सोिरर \nगेल िल।पिररयाक इग्ग्ि ढ़िइड़ा देखख उत्सुकता दुन्ना।फरिाइस क ' क े  \nगीत सुनै गेल।  \nनाच -गानक बीच कनका काकी क े  एक िइार िम्िबैत ललयय ढ़किु कपड़ा \nलिा इोढ़ड़ ढ़वदा करू। \nयै िां इ लौि एक िइार आओर मिला द' देिुन।  \n \nगै िए गै िए,इेना बेटा इनिल िोइ!  \nिां,बेटा- बेटी नै ,िए िेबाक सुख िर्षिंत क े लक! \n \nढ़िइड़बाक िुखखया आओर पांच सए लगा घुरबैतकिलक -\"िइयां,िे इ \nआशीष। \n\" बेटीये से ने बेटा ,बेटी सम्िारू त ' इग चलतै।\"  \n \n-मुन्द्ना ज ीक सावहत्त्य क य ात्रा कथ ा ल ेखनसं प्रार म्र् र्ेल  छल . पवहल  \nकथ ा \"मवनय ाडर \" झ ंझ ार पुर क कथ ा गोष्ठी (1993) मे पाठक संग। \nपवहल  प्रकाशनाथ ष कथ ा \"थि ीकार \" कणाषमृत (1994), दोसर प्रदीप  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवबहारीक संपादन मे सझझया संगोर \"र्रर रा यत र्ोर� मे (१९९७)। \nतकर अयतररक्त विदेह, यमयथलांगन....मे. ओइ बीच बीहवन कथा विधा \nफररछाब ' मे ल ागल  आब ओ पावि  धऽ ल ेल क तखन पुन: कथ ा \nददस.... क्रमश: । अपन तेरहम आ वहजडा जीिन पर ललखल ििका \nकथा!  \nअपन िंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 39 \n२.४.संतोष क ु िार राय 'बटोिी'-घरक चौक ै ठ (किा) \n \nसंतोर् कु मार  र ाय  'बिोही ' \nघरक चौक ै ठ (कथा)  \n \nई नीक किल इा सक ै ए या खराब से तँ बादक गप मियैय , परञ्च इनानी \nक ेँ  घरक दिलीइ नांघक चािी ? ई एकटा प्रश्न अमि। िि अई प्रश्नक उिर \nखोझइ रिल िी। गप ई मियै इे ििरा ससुराल सँ एकटा बारि -तेरि सालक \nबमचया इे ििरा सैर लगतीि िायक िर सँ घर सँ बाध ददस भगलीि। \nहुनकर िाय हुनका पीिा सेिो िलीि। ओ भागैत भागैत निर पार करैत \nिपराढी क ुँ आढ ददस आढ़ब गेलीि। हुनकर िाय देखलढ़कढ़ि न इे ओ निर \nपार क गेलीि तँ ओ ई भरोस पर पीिा करनै िोढ़ि देलमिन्ि इे घर वाढ़पस \nआढ़ब इेतीि िढ़नषा। सांि भ गेल िल। अनिार सेिो भ गेलै। िढ़नषा घर \nवाढ़पस नढ़ि भेलीि। ओ िपराढी िे कतौ भरर रामत रैि गेलीि। रढ़ववारक \nददवस ि े लैक। िि िुट्टी पर िलहुँ। सोिवार क ेँ  इस्क ू ल गेलहुँ। ििरा ढ़किु \nनढ़ि इानकारी िल इे ओ िपराढी िे िमि। िेरा पर एलाि बाद रुणा \nकिलीि इे िनीषा क ेँ  देखललयै ।  \nिि उिर देललयै नढ़ि।  \n \nआब ओ सभटा खखस्सा किअ लगलीि। सोिवार क ेँ  हुनकर िाय \nदुहलीपट्टी , शीलानाि , क ुँ आढ सेलीबेली , येननिंग चौक नरार , नरार कोठी \nचौक , िहुआ आदद इगि िनीषा क ेँ  खोझइ लेलमिन्ि। िनीषा कतौ नज़र \nनढ़ि पिलीि। िपराढी िे इत ओ रामत िे रुकल िलीि। ओई घरक आदिी \nकिलक ै न्ि ओकरा येननिंग चौक पर िोढ़ि ऐलीयै। बस िे ओकरा बैठा  40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदेललयै। ओ किलक इे कलुआिी इायब। रुणा क ेँ  िाय बारंबार फोन करअ \nलगलीि इे िनीषा तोरा लग िौ। ओकरा बुिल ि ै  इे इीइा  िपराढी िे \nिािटर िमि। िंगलवार क ेँ  िि सी एल िे िलहुँ । आब ई िािला इनानी ए \nतक नढ़ि रिलै। िदय क ेँ  सेिो किल गेलै। िुन्नीदेव लसिंि आओर हुनकर भा ई \nसेिो अइ िािला िे शामिल भेलाि अमि। इयनगर िाना िे लसन्िा ललखौल \nगेल आओर सभ तरर खोइने शुरु भेल। ढ़बरौल , खइौली , कलुआिी , \nबरदेपुर , फ े र सँ िपराढी, क ुँ आर, लशलानाि , दुहलीपट्टी , सेलीब्रेट , येननिंग \nचौक नरार , कोठी चौक नरार , िहुआ, िररयाली , गोराई , इयनगर , \nलक्ष्िीनगर, राइनगर , िधुबनी। परञ्च िनीषा क ेँ  कतौ खोइखबर नढ़ि।  \n \nिाय क ेँ  आओर पररवारक लोकढ़न , अरोलसया परोलसया , सिाइ , गािक \nलोकढ़न क ेँ  की िालत िोयतै से तँ किल नढ़ि इा सक ै ए। लिकी की घर सँ \nढ़नकलला क ेँ  बाद कतेक सुरझक्षत रिैत ि ै  से तँ िि अिाँ इानते िी। ओिी \nददन सँ ििरा ठीक सँ ढ़नम्न नढ़ि भेल । बुधवार क ेँ  िि इस्क ू ल गेलहुँ \nढ़वद्यािी सभ सँ पुिललयै , लशक्षक सभ क ेँ  बीच िनीषा लक गप \nक े ललयै।परञ्च कतौ क ु नो खबर नढ़ि।  \n \nपता लागल इे घर सँ भागलाि सँ पढ़िने िनीषा इिर सेिो खाने िलीि। \nअस्पताल िे बि रुपया खचाय भेलै ओकरा बचाबै िे। ओ बैच गेलीि। ओिी \nसँ पढ़िने हुनकर बढ़िनक ढ़बयािक कइाय सभ िेबे करै। आब प्रश्न ई उठ ै त ि ै  \nइे बारि तेरि बरखक बचाय िाहुर नया खेने रिै। ओ ढ़कया ढ़फररशान  भेल \nरिी। कोरढ़िया िॉहट पर कतेक लोकढ़न ढ़कनको टेंशन भेला पर येन सँ कढ़ट \nक ेँ  िरर इायत अमि। ई घटना कोरढ़िया िे िोयत रिैत ि ै । ककरो क ं ठ दबा \nक ेँ  िारर दैत ि ै, ककरो आढ़ग लगा क िारर दैत ि ै । लफ ं गा िौरा सभ गुिती \nपर भांग गाइा, दारू पीढ़ब क िोटर सा इढ़कल सँ स्टंट करैत रिैत  ि ै । ढ़किु \nिौरा मिना िपटा सेिो करैत अमि। देसी कटा सेिो रखैत अमि। नेपाल सँ  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 41 \nदारु सप्लाई िोयत ि ै । लशक्षा क ेँ  स्तर ढ़नम्न ि ै । पाररवाररक बनावट ठीक \nनढ़ि ि ै । िोरा िोटी वाला कांि िोयते रिैत ि ै । ढ़किु िौरा कतेक बेर इेल \nइाक आढ़ब गेल अमि।  \n \nिनीषा ददिागी रूप सँ सिी नढ़ि किल इा सक ै  ए ढ़कया तँ ओ यदद सिी \nरितीि तँ घरक दिलीइ सँ बािर नढ़ि भगतीि। िायक िर सँ लोक घर सँ \nिोिे भाढ़ग इायत ि ै । रुमच गेल , िायक िारर-गारर आशीवायद िोयत ि ै । \nइनानी लेल घर सँ बािर सुरक्षा नढ़ि ि ै । बािर नोमच क खाय वाला सभ \nबैसल ि ै । ई तँ हुनकर िाय बालक धिय बुझियौ इे ओ िधुबनी सँ सिी \nसलाित बरािद भ गेलीि। येननिंग चौक पर इै बस िे चढल रिै संयोग इे \nएकटा नीक इनानी भेंट भ गेलीि िनीषा क ेँ । बारि तेरि बरखक असगरे \nलिकी क े  देखख क इनानी बुझि गेलीि इे ओ घर सँ ढ़नकले गेल ि ै । ओ \nअपना संगे सिस्तीपुर ओकरा नेने गेलीि। ओ तँ पटना इेबाक गप क रि ल \nिलीि , परञ्च ओ इनानी बलइोरी ओकरा अपने संग ल गेलीि। फ े र नीरा \nसँ िधुबनी नेने एलीट िनीषा क ेँ । घरक लोकक ढ़फररशान सिझिए क॓ ओ \nिनीषा सँ घरक फोन नंबर लेलीि। ओ इनानी फोन पर िनीषा क ेँ  िाय क ेँ  \nसभ गप किलमिन्ि। िनीषा सँ सेिो गप करा देलमिन्ि। िनीषा घर आढ़ब \nगेलीि।  \n \n-संतोर् कु मार  र ाय  'बिोही ' , ग्राम - मंगरौना , पोथि - गोनौली , र्ाया \n- अंधराठाढी , झजला - मधुबनी, वबहार -८४७४०१ मोबाईल नं॰ \n6204644978; सम्प्रयत - लशक्षक।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.संतोष क ु िार राय 'बटोिी'-पावयती क े र शपि (धारावाढ़िक नाटक) \n \nसंतोर् कु मार  र ाय  'बिोही '  \nपािषती क े र शपथ  (धारािावहक नािक)  \n \n(नेपथ्य िे पावयती , ििादेव, नंदी, नारद , भनत , भक्नतन, एकटा िोट \nबालक आओर बाललका , आओर सिाइ िमि। िंच सइाउल गेल ि ै ।  िंच \nक ेँ  दृश्य क ै लाश पवयत िाढ़फक ि ै ।) \n \n \nपवहल दृश्य \n \n( ििादेव आओर पावयती अपन -अपन आसन पर बैसल िमि।नंदी क े र \nप्रवेश।) \n \nनन्दी : तीनू लोकक स्वािी ििादेव आओर िाता पावयती क ेँ  सेवक नन्दी क ेँ  \nतरफ सँ साष्टांग प्रणाि ! \n(नंदी िाढ़ट िे िाती क ेँ  बल सुमत रिैत िमि आओर दुनू  िाि इोरर कज \nििादेव आओर िाता पावयती ददस बिा दैत िमि। ) \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 43 \nििादेव आओर पावयती (एक े  संगे आशीवायद क ेँ  िुद्रा िे िाि बिाबैत) : इुग-\nइुग इीवअ पुत नन्दी।  \n \nििादेव : देश-दुढ़नया क ेँ  की िाल ि ै  पुत्र नन्दी ? \n \nनन्दी : पृथ्वी पर अपराध बढ़ि गेल अमि। इनानी क ेँ  ऊपर इुहि  बेसी बढ़ि \nगेल अमि। बलात्कार घटना बढ़ि गेल अमि। गोली कांि बढ़ि गेल अमि। \nबात- बात िे नवयुवक सभ बंदूक -ढ़पस्तौल ढ़नकालल लैत अमि। प्रेि प्रसंग \nिे ित्या बढ़ि गेल ि ै । \n \nपावयती : सोशल िीढ़िया दुआरे ित्या आओर आत्िित्या सेिो बेसी भज \nरिल अमि।  \n \nििादेव : िँ, देवी ! सोशल  िीढ़िया क ेँ  दुआरे अपराध बढ़ि गेल ि ै । बंगाल िे \nिानटर क ेँ  संग घटना घढ़ट गेलै। घोर अपराध !!! \n \n( नारद क े र प्रवेश) \nनारद : ििादेव आओर िाय पावयती क े र इय। स्वािी भूलोक िे अनिय भज \nरिल ि ै । इनानी क ेँ  पािा िदय ढ़नधो कज पड़ल ि ै । िाय पावयती एकर ढ़नदान \nक े ल इाउ , नढ़ि तँ अनिय भज इेतै। \n \nपावयती : िे नारद ! एकर ढ़नदान तँ ििादेव करताि। इखन रावण , \nभस्मासुर , क ं स, ढ़िरडयाक्ष, िरणकलशपु वगैरि क ेँ  ििादेवइी, ब्रह्माइी, \nढ़वष्ट्री णुइी मिलल कज नष्ट क े लामि । \n \nििादेव : देवी ! एकर ढ़नदान िेतै । धीरइ राखु।   44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nपावयती : आब कतेक धीरइ राखी ििादेव ! इ खन िदय सभ नंग्टे घर सँ \nढ़नकलतै तखन अिाँ ढ़किु करबै ? इनानी क े र दुदयशा देखख कज िि \nकारुझणक भज रिल िी।  \n \nनारद : ििादेव ! िाय पावयती क े र गप्प सुनल इाउ । \n \nििादेव : पापी क ेँ  पापकियक ढ़नदान िेतै। पापक घैला भरअ ददयौ देवी ! \nबाललका क े र ित्या कखनहु उमचत नढ़ि किल इेतै।  \n \nनारद : ििादेव देर भज रिल अमि। िि घुमि -घुमि कज देखख रिल मियैय \nबैइनाि धािक नगरी देवघर अमि । आओर ढ़बिार प्रदेश िे बाबा रिलाक \nबादो इनानी क ेँ  लेल कोनहु सुरक्षा नढ़ि ि ै ।  \n \nपावयती : ििादेव इ गप्प ठीक नढ़ि किल इायत ।अिाँ धेयान नढ़ि दैत \nमियैय। अगर आबो धेयान नढ़ि देबै तँ िि खुदे ब्रह्माइी आओर देवी \nसरस्वती सँ ऐ ढ़वषय पर गप्प करअ लेल ब्रह्मलोक इायब ।  \n \n( पावयती आसन पर सँ उदठ कज ब्रह्मलोक ढ़वदा भेलीि । नारद इी सेिो \nढ़वदा भेलाि। क ै लाश पवयत पर लसफ य  ििादेव आओर नन्दी रैि गेलाि।) \n \nनारद : इय िाय पावयती की।( इ किैत नारद ढ़वदा भेला ि अपन बाबूइीक \nब्रह्मलोक।)  \n \n(पदाय ढ़गर गेल आओर पढ़िल दृश्य क े र अवसान) भेल।)  \n   विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 45 \n-संतोर् कु मार  र ाय  'बिोही ' , ग्राम - मंगरौना , पोथि - गोनौली , र्ाया \n- अंधराठाढी , झजला - मधुबनी, वबहार -८४७४०१ मोबाईल नं॰ \n6204644978; सम्प्रयत - लशक्षक।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.प्रणव िा-ढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इट एग्इामिनेशन ढ़नयिन , २०२२ \n \nप्रणि झा \nवडप्लोमा इन फामेसी एस्जजि एजजायमनेशन वनयमन, २०२२ \nवतयिान ढ़वश्व क े  पररप्रेक्ष्य िे देखल इाय त फािायस्युढ़टकहस एकटा ढ़वस्तृत \nआ बहुआयािी स्कोप बला कारोबार आ रोइगार क े  क्षेत्र ि ै क। नाना प्रकार \nक े  दवाई, टीका आदद क े  शोध, ररसचय, िेनुफ़ े नचररिंग, िाक े नटिंग आ ढ़वतरण \nएकटा पैघ इकोलसस्टि ि ै क । एकर सबसे िोट इकाई ि ै क \nकेमिस्ट & ड्रगीस्ट  अिायत दवाई क े  दोनाक चलेनिार। अपना देश आ \nराजयक ढ़नयिानुसार ई दवाई दोकान चलेढ़निार सभ क े  न्यूनति िी.फािय \nअिायत फािेसी िे ढ़िप्लोिा क े  योग्यता राखनाई आढ़नवायय ि ैक। िुदा बहुतो \nलोक ढ़बना ऐ पात्रता क े  सेिो अनका ढ़िग्री बजले आ नै त ड्रग इंस्पेनटर से \nसेनटिंग कज क े  दवाई दोकान चला रिल ि ै ि। \nएकटा आन सिस्या ऐ क्षेत्र िे इे ढ़पिला दु -एक दशक िे बिल अमि ओ \nअमि गोबरििा इेकाँ फ ु इल फािाय कॉलेइ सब इै िे पिाई ललखाई सािे \nबाईस भज रिल ि ैक। खाली पाई बजले एिमिशन आ ढ़िग्री बांटल इा रिल \nि ै क। ढ़कएढ़क दवाई सुइया आ िेढ़ि कल ईक्नवपिेंट एकटा संवेदनशील \nवस्तु िीक आ एकर सोिा प्रभाव लोकक स्वास्थ्य आ शरीर पर पड़ई ि ै क \nताढ़ि दुआरे ई िामिला संवेदनशील ि ै क। िामिला क े  गंभीरता क े  ध्यान िे  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 47 \nराखैत क ें द्र सरकार फािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया क े  तत्वाधान िे एकटा \nनव कानून बनेलक अमि इकरा -ढ़िप्लोिा इ न फािेसी एल्ग्इट \nएग्इामिनेशन ढ़नयिन , 2022- नाि देल गेल ि ै क।  \nढ़िप्लोिा इन फािेसी ( D.Pharm) एकटा दद्ववषीय पूणयकाललक कोसय \nिी, इे ढ़वद्यािी क ेँ  अस्पताल, सािुदामयक फािेसी आ अन्य फािायस्युढ़टकल \nक्षेत्र िें काइ करबाक लेल तैयार करैत अमि। ई कोसय इंटर (बारि िा) \nढ़वज्ञान ढ़वषय से पिल ढ़वद्यािी कज सकय ि ै ि। एढ़ि कोसय क े  पूरा करबाक \nबाद , ढ़वद्यािी अपन कररयर क े  नाना तरिक सावयइढ़नक आ ढ़नइी क्षेत्र िें \nढ़वकलसत कज सक ै त िमि। सरकारी अस्पताल , सािुदामयक स्वास्थ्य \nक ें द्र, शैझक्षक संस्िान, ढ़नइी अस्पताल , ड्रग स्टोर, फािायस्युढ़टकल क ं पनी \nआ ररसचय एइेंसी िें D.Pharm पास कयढ़निार ढ़वद्यािी क े  लेल \nरोइगारक अवसर भेंट सकय अमि। सरकारी अस्पताल , सेना आ रक्षा सेवा \nिें क ै  टा पद उपलब्ध अमि, इखन की ढ़नइी क्षेत्र िें फािायलसस्ट, प्रोिनशन \nएनइीनयूढ़टव , एनाललढ़टकल क े मिस्ट आ ररसचय ऑढ़फसर क े र पद पर काइ \nकज सक ै त अमि। ढ़िप्लोिा इन फािेसी पास कयढ़निार ढ़वद्यािी अपन \nअध्ययन क े  आगा बिेबाक लेल  B.Pharm आ ओकर बाद स्नातकोिर \nढ़िग्री क े  पिाई कज सक ै त िमि। फािायस्युढ़टकल अध्ययनक संगढ़ि कानून \nक े र क्षेत्र िें सेिो अपन कररयर बनाबय क े  लेल ढ़वद्यािी ढ़वचार कज सक ै त \nिमि। \n  \nवडप्लोमा इन फामेसी एस्जजि एजजायमनेशन वनयमन, 2022: \nफािेसी एनट , 1948 (8 ऑफ 1948) क े र धारा 10 आ 18 द्वारा प्रदि \nशक्नतक प्रयोग करैत , फािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया, क ें द्रीय सरकारक \nस्वीक ृ मत सँ \"ढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इट एग्इामिनेशन ढ़नयिन, 2022\"  48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nला गू कएलक अमि। एढ़ि ढ़नयिनक िुख्य उद्देश्य अमि इे ढ़िप्लोिा इन \nफािेसी ( D.Pharm) कोसय पूरा कएने ढ़वद्यािी इे राजय फािेसी \nकाउ ं लसल िें पंइीकरण लेल आवेदन करैत िमि, ओ सभ फािेसी लशक्षा \nआ व्याविाररक प्रलशक्षणक संगढ़ि अपन कतयव्य आ झइम्िेदाररक ेँ  \nव्यावसामयकता सँ ढ़नभाबय  िे सक्षि िोमि। ढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इट \nएग्इामिनेशन ( DPEE) क े र िुख्य उद्देश्य अमि इे पंइीकरण लेल आवेदन \nकयढ़निार उम्िीदवारक फािेसी लशक्षा आ व्याविाररक प्रलशक्षणक \nअनुपालनक पुमष्ट करब। एढ़ि एग्इामिनेशन सँ पास भेलाक बाद , ढ़वद्यािीक ेँ  \nऔषमध ढ़वतरण आ अन्य फािेसी प्रैल्नटस क े र कोर क ं पेटेंसीक संगढ़ि \nअनुशासन , सत्यढ़नठी ा, ढ़नणययशक्नत, कौशल , ज्ञान आ सीखबाक उत्साि क ेँ  \nपुनः पुमष्ट कएल इाइत अमि इै से ढ़क ओ अपन कतयव्य आ झइम्िेदारीक \nढ़नवायि व्यावसामयकता सँ कज सकमि। \n  \nएढ़ि ढ़नयिनक लागू िोयबाक बाद , खाली ओढ़ि उम्िीदवा र क े र पंइीकरण \nफरिालसस्ट क े  रूप िे कएल इाएत झइनका लग िान्यता प्राप्त ढ़िप्लोिा \nइन फािेसी कोसय आ एल्ग्इट एग्इामिनेशन िें सफलता प्राप्त करबाक \nप्रिाण पत्र िोयत। ई ढ़नयिन पढ़िने सँ पंइीक ृ त फािायलसस्ट पर लागू नढ़ि \nिोयत। \n  \nढ़नयिक अनुसार , -ढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इ ट एग्इामिनेशन \n(DPEE) क े र उद्देश्य अमि ढ़क इे उम्िीदवार राजय फािेसी काउ ं लसल िें \nपंइीकरण लेल आवेदन करैत िमि , ओ सभ फािेसी लशक्षा आ व्यापक \nव्याविाररक प्रलशक्षण काययक्रि िे न्यूनति सैद्धान्न्तक आ व्यविाररक ज्ञान  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 49 \nअर्इिंत कज लेबाक पुमष्ट करमि इे ढ़िप्लोिा इन फा िेसी \n(D.Pharm) कोसय िें फािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया द्वारा धारा 12 \nतित िान्यता प्राप्त संस्िान िें लशक्षा प्राप्त कएल गेल िोय। \nढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इट एग्इामिनेशन पास करबाक बाद , उम्िीदवार \nक ेँ  फािायलसस्ट क े र रूप िें पंइीकरण लेल फािेसी एनट, 1948 क ेर धारा \n32(2) क े र शतयक अनुसार पंइीकरण कएल इाएत। पंइीकरणक लेल \nआवेदन राजय फािेसी काउ ं लसल क े  रझइस्यार क े  क ै ल इा सकय \nअमि, संगढ़ि फािेसी एनट क े र धारा 46(2)(g) अनुसार ढ़नधायररत शुहक \nआ दस्तावेइ संलग्न करबाक दरकार रित।  \nफािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया आ राजय फािेसी काउ ं लसल सभक ेँ  लेल -\nढ़िप्लोिा इन फािेसी एल्ग्इट एग्इामिनेशन ( DPEE)- क े र \nसंचालन , पररणाि प्रकालशत करबाक आ पररणािक प्रमतललढ़प प्रदान \nकरबाक झइम्िेदारी आयुर्विंज्ञान राष्ट्रीयीय परीक्षा बोिय (NBEMS) क े  देल \nगेल अमि  NBEMS क े र भूमिका परीक्षा संचालन , पररणाि प्रकालशत \nकरबाक आ पररणािक प्रमतललढ़प फािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया आ सभ \nराजय फािेसी काउ ं लसल सभक ेँ  िस्तांतररत करबाक अमि। ढ़िप्लोिा इन \nफािेसी एल्ग्इट एग्इामिनेशन (DPEE)- क े र पढ़िल परीक्षा एनबीईएिएस \nद्वारा एढ़ि साल अिायत 2024 िे लेल इेबाक संभावना ि ै क इकरा लेल \nआवेदन  क े  प्रढ़क्रया पूणय क ै ल गेल ि ैक। \nफािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया सिय-सिय पर एल्ग्इट एग्इामिनेशन आ \nओकर पाठ्यक्रिक योइना घोढ़षत करत। उम्िीदवार एक वषय िें दू बेर \nएग्इामिनेशन िें शामिल भज सक ै त िमि, या इेतेक बार परीक्षा िोयबाक \nयोइना घोढ़षत कएल गेल िोय। परीक्षा तीन पेप रक िोयत, इकरा अंतगयत \nफािायस्युढ़टनस, फािायकोलॉइी, फािायकोग्नोसी, फािायस्युढ़टकल  50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े मिस्यी, बायोक ै मिस्यी, िॉल्स्पटल आ नलीढ़नकल फािेसी , फािायस्युढ़टकल \nजयूररस्प्रुि ें स आ ड्रग स्टोर िैनेइिेंट ढ़वषय शामिल िोयत। परीक्षा क े र भाषा \nअंगरेइी िोयत आ प्रत्येक पेपरक अवमध तीन घंटाक िोयत। उम्िीदवारक \nपास िोय लेल प्रत्येक पेपर िें 50% अंक प्राप्त करब अढ़नवायय अमि। \nउिीणय िेबाक लेल एकढ़ि प्रयास िें तीनाें पेपर पास करब इरूरी \nअमि, लेढ़कन परीक्षा िें शामिल िोबाक प्रयासक संख्या पर कोनो प्रमतबंध \nनढ़ि अमि। सफल उम्िीदवार क ेँ  पं इीकरण आ अभ्यासक पात्रता \nप्रिाणपत्र इारी कएल इाएत ि ै क, इे ऐ कानून क े  लागू भेलाक बाद राजय \nफािेसी काउ ं लसल िें पंइीकरण िेतु प्रस्तुत करब अढ़नवायय ि ै क। \nलोक रोइगारक लेल चारर सौ बीसी से एििर आििर इोगार लगा क े  गलत \nतरीका से अलग अलग क्षेत्र िे घुलस इाय िईि िुदा हुनका िे ओढ़ि पेशा \nक े  लेल नै सक्षिता रिय ि ैक आ नै तन्ियता। एकर नोकसान इनता क े  \nभोगज परय ि ै क। इखन ढ़क लोक िेिनत करय त सोि रास्ता से सेिो \nलक्ष्य प्राप्त क ै ल इा सकय य। फािायस्युढ़टकल ढ़िल्स्यब्यूशन सिुदाय \nस्वास्थ्य प्रणाली िे एकटा िित्वपूणय घटक ि ै क। ताढ़ि लेल ई आवश्यक \nअमि इे ऐ तंत्र िे अक्षि लोक सब क े  घुसबा से रोकब। ई कानून एढ़ि क े  \nधन िे राखख क े  आनल गेल अमि। परीक्षा क े  ढ़वषय िे ढ़वस्तृत इनतब \nफािेसी काउ ं लसल ऑफ इंढ़िया क े  \nवेबसाइट https://www.pci.nic.in/ आ एनबीईएिएस क े  \nवेबसाइट https://natboard.edu.in/viewnbeexam?exa\nm=dpee पर प्राप्त क ै ल इा सकय अमि।   \n-प्रणव िा, राष्ट्रीयीय परीक्षा बोिय, नई ददहली  \n अपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 51 \nपद्य \n \n३.१.प्रिोद िा 'गोक ु ल'-ढ़कए भेलि ताें िनुइ? \n३.२.प्रणव िा-अम्िल  \n३.३.राइ ढ़कशोर मिश्र-अन्िार सँ इइोत \n३.४.संतोष क ु िार राय 'बटोिी'-उर्ििंलाक ढ़वद्रोि (धारावाढ़िक खडि-\nकाव्य) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.प्रिोद िा 'गोक ु ल'-ढ़कए भेलि ताें िनुइ? \n \nप्रमोद झा 'गोकु ल ' \nवकए र्ेल ह ताों मनुज ? \n \nइे चराबमि सासुरिे बकरी  \nसैि किाबमि परि बुमधयार \nवैि किाबमि किबैका बड़का \nआरक पदबी भेल फकलसयार ।  \nअवसर देखख सुतारमि गोटी  \nसेखी बघारमि रिढ़न ठािे चोटी  \nपरदोष ढ़निारब हुनक बपौटी  \nअप्पन धरर राखमि टुटले टोटी ।  \nिुिंंँ िे राि बगल िे िूरी \nअँतड़ी घुरिल बििैर िाि \nिाि पाग कान्ि दुपट्टा ओकरे \nमतलक भाल पुर्णिंिाक साि । \nतोिर भाग िे घोर अिावस \nददन दुपिरर अस्त सुरुइ   विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 53 \nिस्त भय भोगि सबटा \nढ़कएक भेलि ताें िनुइ ? \n-प्रिोद िा 'गोक ु ल', दीप ,िधुवनी (ढ़विार), फोन -9871779851 \nअपन िंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.प्रणव िा-अम्िल  \n \nप्रणि झा \nअम्मल \nइे खाय अमि गुटका  \nभज इाय अमि गलचुटका।  \nइे खाय अमि पान  \nदै अमि सभ क े  ज्ञान। \nइे पीबय अमि चाय  \nतरोताइा भज इाय।  \nरोइ ढ़पबय इे दारू  \nभज इाय अमि बीिारू।  \nइे पीबय अमि पाढ़न  \nबनल रिय अमि इुआढ़न।  \nपैघ क े  करय इे आदर \nपाबय नेिक चादर।  \nइे पोिी पढय अमि \nज्ञान ओकर बिय अमि। \nभोरे करय इे ध्यान   विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 55 \nिोय ओकर किाण।  \nइे िेिनत करय अमि \nआगा ओ बिय अमि। \nनेि बढाबय अमि इे \nनेिे पाबय अमि ओ। \nताकय इे िंच िाला \nबुझु दाल िे काला ।  \nचलु आब िि इाय िी  \nघुरर -ढ़फरर क े  आबय िी। \n  \n-      प्रणव िा [राष्ट्रीयीय परीक्षा बोिय] \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.राइ ढ़कशोर मिश्र-अन्िार सँ इइोत \n \nराज वकशोर यमश्र \nअन्द्हार सँ इजोत \nन भ सँ ता ढ़क र िल  अमि उड़़ुगण, \nअन्िा र-का इर सँ पो तल वसुधा , \nअवढ़न क देि पर चिल को ना कज , \nइिर आसुरी ? ओ िलल दुद्धा ।  \n \nएकरे बेआेँत िे बैसल अमि , \nमत मि र-षड्यंत्रक अपन इो गा ड़, \nउइरा िंत्रक स्वर ओिरा एल, \nखो ललक भरि अपन व्या पा र।  \n \nफाेँ फ कटैत अमि ,िो नक सी धा , \nढ़न शा चर सा मध रिल ढ़न इ ध्येय , \nघुरिी ला गल धवल -तंत्र क ेँ, \nमि पल इो मत को ना िो एत प्रिेय ?  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 57 \n \nखञ्इ-खो िड़ सन अमि इइो त, \nअमि प्रभा िी न, भज गेल अिबल , \nिो नक को न अधो गमत ओनकर ? \nदुबकल , बैसल अमि ओ कलबल।  \n \nई करर आ-तंत्रक को नो अनुठी ा न् , \nझइ नगी पर ढ़व ध्नक चलल वा ण।  \n \nदद वा इेना अलभ शप्त भेल िो अए , \nध्वां त साँ ि िे रिैत अमि काँ च, \nअन्िा रक सबतरर सइल िञ्च, \nिेतै रा मत का पा लल क मत मि रर आ ना च ।  \n \nिो एत उइो र प्रमत क्षा रत, \nसा िथ्यय क फ े र करत संधा न, \nदुढ़न आँ ओकर भरो से सूतल , \nकरत नव दद नक अनुसंधा न।  \n \nएिी अन्िा र िे गम्िरा एल , \nभी तरे -भी तर इइो त, \nमत मि र-इलमध िे फ े रो सँ, \nउतरत को नो पो त ।  \n \nअन्िा रक सघन बो न िे , \nगिकत इो मत क चा नन ,  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसरलस इ सूँघत अरुण -ढ़क रर न , \nचिकत वसु धा -आनन।  \n \nइइो तक धवल शृङ ् गा र सँ, \nझक्ष मत इक सइत पुबरर आ िुि, \nसंघषयक लस नुरर आ अङ ् गरा ग सँ, \nपो िल देखख , खग बा इत 'क ू ि'। \n \nप्रका शक ििा सिुद्र िे, \nतमि स्त्रा क अल्स्ि -ढ़व सइयन, \nआएल ओ बेर , अरुणा भ सँ , \nसृमष्ट -उदयक िो एत सइयन। \n \nनभ िे इइो तक काेँ िी फ ू टल, \nअन्िा रक का री का इर िूटल ।  \n \nपुनस्िाय ढ़प त उद्यो त िे, \n \nअन्िा र-प्रलय सँ उबरल धरणी , \nझइ नगी क नवल दद वसक सृइन , \nमत मि रक भेल गो दा न -वैतरणी ।  \n \nकरर आ-झुम्िढ़ड़ खूब खेला एल , \n \nका लक को नो तंत्र, \nसियक को नो िुि अमि चिकल ,  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 59 \nउत्िा नक ई िंत्र । \n \nदद वसक उजइर दप -दप आन न , \nपा ड़ल ओढ़ि पर इइो तक चा नन। \n \nपाँ खख खो लल नभ िे उड़ल अमि , \n \nबिल दूर खगरा इ , \nसुनबैत व्यो ि क ेँ  ,लभ नसर ई , \nतमि स्त्रा सँ भेटल स्वरा इ। \n \nभो रक साैं दयय-यय पसा िढ़न िे, \nला गल अमि खख लल प्रसून , \nऊइाय -पा ग िे बो ड़ल अमि , \nअमि मि ठगर का ल्हि सँ दून।  \n \nिूढ़ब क' दद वा ऊगल अमि , \nअनुभवक ठ े ि पर ठा ि , \nदद वस झइ अत झइ नगी पूणय, \nबुझि तहुँ आओत अन्िा र। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.संतोष क ु िार राय 'बटोिी'-उर्ििंलाक ढ़वद्रोि (धारावाढ़िक खडि-\nकाव्य) \n \nसंतोर् कु मार  र ाय  'बिोही '  \nउर्मिलाक विरोह  (धारािावहक खण्ड-काव्य) \n \n \nसखख ! क े  बुित ििर बमतया  ! \nक े ना बीतैत अमि ििर रमतया । \nिाि िे की ललखलामि ढ़बधना ? \nकी  अधरि  भेल कोन   ददना ? \n \n \n         गौड़ी पुइलहुँ ििादेव पुइलहुँ । \n         ब्रिि पुइलहुँ शढ़नदेव पुइलहुँ।  \n         सखख ! साइन भेल ििर परदेश ।  \n         ििहुँ चललतहुँ वन पढ़िर साधुवेश।  \n \n  विदेह ४०३ म अंक ०१ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०३) || 61 \nनढ़ि देखलामि एक बेर ढ़फरर ई आँखखक नोर ।  \nलखनक ढ़िया भेल पािर टुटल नेढ़ियाक िोर ।  \nिधु िास ढ़बतल साउन ढ़बतल िाघ भेल बड़ कठोर।  \nदरद उठल ढ़िया िे फाढ़ट रिल अमि अंग पोर -पोर !  \n \n \n      सखख ! िरर रिल उर्ििं संदेश पठाउ  लखन क ेँ  ।  \n       कतेक ददन आओर लगतखन्ि वन िे बलि क ेँ  ? \n      अगर पमत धरि िोयत ि ै  तँ पत्नी - धरि नढ़ि ? \n      भाय लेल क े लामि   ििरा लेल कोनहुँ करि नढ़ि।  \n \n \n \n \nई भवन ,ई साइ-सजइा,ई तोशक, ई िखिल ।  \nलखन ढ़बन िि रा लेल मिश्री -िेवा भेल गरल ।  \nसखख ! एकटा पोखरर खुनाउ लेब इलसिामध ।  \nनढ़ि रखवाक रिखन्ि संगे तँ  ढ़कयाक क े लामि शादी । \n \n \n            सीता बढ़िन वन गेलीि   इेठ क े र संग । \n            िि की कज दमतयैन्ि हुनकर किय भंग ? \n            एक बेरर तँ ििरो िौका दैमतयै यौ ढ़निाे िी। \n            उर्ििंला क े र चरण स्पशय करैत अमि बटोिी। \n \n  62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-संतोर् कु मार  र ाय  'बिोही ' , ग्राम - मंगरौना , पोथि - गोनौली , र्ाया \n- अंधराठाढी , झजला - मधुबनी, वबहार -८४७४०१ मोबाईल नं॰ \n6204644978; सम्प्रयत - लशक्षक। \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":3.41,"has_text":true},"Videha 404.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 404.pdf","name":"Videha 404.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-4504-5  (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक \n४०४) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.v ideha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also fe atures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 404 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-७) \n१.२.अंक ४०३ पर वटप्प ी (पृष्ठ ८-८) \nगद्य \n२.१.परमानन्द्द िाि क ा-आर्थिंक वटप्स (पृष्ठ १०-१७) \n२.२.आराया रामानंद मंडि -अलभिाषा आ वििाद/ उत्तर विहार अथाात \nधमधथिा राज्य: पुनगाठन (पृष्ठ १८-२२) \n२.३.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा -जिफा,फी (पृष्ठ २३-२४)   \n \n२.४.प्रदीप कुमार मंडि \"पिड़ा\"- कुटमैती (पृष्ठ २५-३१) \n२.५.प्र ि झा-पप्पू पेंटर (पृष्ठ ३२-४३) \n२.६.महाकान्द्त प्रसाद- भािरर/ फाितू  (पृष्ठ ४४-४४) \nपद्य \n३.१.प्रमोद झा 'गोकुि'-देशक रौकीदार  (पृष्ठ ४६-४७) \n३.२.आराया रामानंद मंडि - कोशी कमिा के िाढ़ (पृष्ठ ४८-४९) \n३.३.राज वकशोर धमश्र-ऑनिाइन सेिा कम्पनीक सेिक (पृष्ठ ५०-५३) \n३.४.कैिाश कुमार धमश्र- इजोतक अन्द्हार घर (अनूददत) (पृष्ठ ५४-५७) \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 1 \n१.०.गज े न्द् र  ठ ा क ु र- न ू त न अ ं क  स म् पा दक ी य   \n१ \nअन्द्त जा ल भे ल स ा इ ब र  स् पे स ।   \nमु दा खतर ा ओत्त ौ अछ ि, व ा इ र स , स् पै म, मा ल व े य र, स् पा इ व े य र, ट्र ो ज न \nह ॉ स स  आ व ॉ मस क खतर ा । \nव ा इ र स  अछ ि र क्त ब ी जी, अपने ई ए क स ँ  दो स र  प्र ो ग्र ा म ब ह ा र क र ै ए, \nओना ईहो अपने अछ ि प्र ो ग्र ा म। छ स स् ट म , स् ट ी ल्थ, फ ा इ ल आ \nपो ली मॉछ फ स क व ा इ र स  ए क र प्र क ा र भे ल। \nव ॉ मस स े ह ो  व ा इ र स  सन  प्र ो ग्र ा म अछ ि जे ने ट व क स स ँ  पस र ै ए ।  \nट्र ो जन ह ॉ स स  ब ड़ े क ला मी, ला गत जे क र त ईर घ ा ट क क ा ज मु द ा \nकऽ दे त व ी र घ ा ट क क ा ज। स् पा इ व े य र अछ ि जा स ू स  जे व्यछ क्त बा \nस ंगठ नक  जा स ू स ी  क र ै ए । मा लव े य र अछ ि ऐ स भक क  मा ने व ा इ र स , \nव ॉ मस, स् पा इ व े य र आ ट्र ो जन ह ॉ स स क  स छ म् मल न जे ने ट व क स क \nक म् ् य ू ट र क ेँ नु क स ा न  पहु ँ चा ब ै ए । क ो नो फ े क ची जक ेँ छ क नब ा क-\nब े स ा ह ब ा क  ले ल अज्ञ ा त लो क क ेँ पठ ा ओल ब े छ ह स ा ब  ई-पत्र भे ल स् पै म। \nए ण्ट ी व ा य र स  ऐ स भप र  लगा म लगब ै ए । फ ा य र व ा ल ह ै क र बा क्र ै क र \nस भक ेँ  अहाँ क क ं् य ू ट र बा ने ट व क स क पर आक्रमण बा अछ ि क ा र क ेँ \nर ो क ब ा ले ल छ क ला क दे ब ा र अछ ि। \nआ अन्द्त मे ह मर ए छ थक ल ह ै क र, जे अछ ि ह ै क र बा क्र ै क र स भक  \nब ा प, जे अहाँ क भल ा इ ले ल अहाँ क ए ण्ट ी व ा य र स आ फ ा य र ब ा लक ेँ \nत ो ड़ ब ा क प्र य ा स क र ै ए, आ जँ से  भऽ गे लै तँ ए ण्ट ी व ा य र स आ \nफ ा य र ब ा लक ेँ आर मजगो त ा क र ै ए नी क प्र ो ग्र ा छ मंगस ँ आ त खन फ े र \nअट ैक क र ै ए । ब ु छ ि य ौ मॉक छ िल क र ै ए । \n२ \nए क ट ा अपन िछ व ब ना उ, जक र ा स ँ  नी क लो क प्रेम क र ै ए आ जे \nय ो ग् य अछ ि क मस ठ अछ ि।  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमु दा जे ना जे ना अहाँ आ गाँ ब ढ़ब, स मय  ब ी त त ह मर ा स भम े स ँ  \nब ह ु त क अपन मो नक िछ व दू छ ित ह े ब ऽ ला गै िछ न्द्ह आ से  ह ो इ ए ओइ \nगप स भप र  ध्य ा न दे ला स ँ  जे दो स र  ह मर ा छ व िय मे की स ो चै ए बा \nब ा जै ए । मु दा ओ अपन िद्म ज्ञान बा क छ ह य ो क ा ल नी क ो ज्ञान बा \nक ह ू जा नक ा र ी तँ दऽ स क ै  िछ थ मु दा की ओ ह मर अपन िछ व बा \nय ो ग् य त ा ह मर ा दऽ स क ै  िछ थ, नै व र न् ओ ब े श ी क ा ल त क र उनट ा \nक र ै िछ थ। मा त ा-छ पता आ छ श क्ष क स े ह ो  क खनो क ा ल अना य ा स  ऐ मे \nस छ म् मछ लत भऽ जा इ िछ थ। स ंगी -स ा थी , सर -स मा ज आ स म् ब न्द्ि ी \nस े ह ो ।  ओ कम बा ब े श ी स ु न्द्दर अछ ि, ओक र गछ ण त ओइ ब च् चा स ँ \nनी क-अि ला िै, ओइ त े ज बा ब ु ड़ ब क क ेँ दो स् त ब ना उ बा नै ब ना उ, \nओक र े दु आ र े हम सभ  छ जत लौं बा ह ा र लौं । ह ु नक र छ क्र य ा क ला प आ \nब ो ल ई सभ  क र ै ए, मु दा से  त खने ह ए त ने जखन अहाँ त इ प र \nक ा न-ब ा त दे ब ै । \nस फ लत ा  जे व ा स् त व मे सफ लत ा ह ो इ, छ ब नु क म् प्र ो मा इ जब ला स फ लत ा , \nत इ स ँ  अहाँ क आ त् मछ व श्व ा स आ गाँ ब ढ़त । अस फ लत ा  लो क क ेँ \nह त ो त् स ा छ ह त त खने क र त जखन ओ व ा स् त व मे अस फ लत ा  ह ो इ । \nजे क्स ड े र ी ड ा क छ व खण्ड न व ा द क त े क स ा छ ह त् य क ेँ नी चाँ स ँ  ऊ पर लऽ \nगे ल आ क त े क केँ ऊ पर स ँ  नी चाँ । तँ चो छ र कऽ कय र चना त् म क \nस ा छ ह त् य छ लखब आ त इ पर छ मश े ल फ ो क ो क छ ड स ी ् ली नर ी  इ ं स् ट ी ट् य ू श न \nस भसँ  \nपु र स् क ा र ले ब मूल् य ले ब स फ लत ा  भे ल आ छ क स फ लत ा ? आ स ु भा ि  \nचन्द्र य ा द व सन  स ु श ी ल  सन  छ जनगी भछ र अड़ ना इ आ त क र मूल् य \nचु क े ना इ भे ल स फ लत ा  आ छ क अस फ लत ा ?  \nतँ अपन आ त् मछ व श्व ा स ब ने ने र ह ू, अनु श ा स न  अछ ड ग र ा खू। य ो ग् य त ा मे \nस भछ दन  व ृ छ ि क र ै त रहू, जे एक छ दन ए ह े न ब ी त य जे अहाँ क  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 3 \nय ो ग् य त ा मे क ो नो व ृ छ ि नै भे ल तँ ब ु ि ू ओ छ दन ब ब ा द भऽ गे ल। आ \nछ स् थतप्र ज्ञ ब नू, आ त् मछ व श्व ा स र ा खू। आ जँ अहाँ मे ई सभ  गु ण अछ ि \nतँ अहाँ स मा ना न्द्तर ि ा र ा क लो क िी, अहाँ क स् व ा गत अछ ि। \n३ \nभो र े स क ा ले  उठ ू, घ र क क ा ज स े ह ो  करू, ऐ स ँ  अहाँ जब ा ब दे ह आ \nआ त् मछ नभस र भऽ स क ब ।  स मस्या  ए ला प र स ह ा य त ा  मां गै स ँ  ला ज नै \nकरू आ दो स र ा क  स मस्या मे  दो स र ा क ेँ  स े ह ो  स ह ा य त ा  क रू । \nश छ क्त श ा ली दु श् मनक स ो ि ाँ  ठ ा ढ़ भे ना इ क छ ठ न अछ ि, ऐ ले ल चा ह ी \nस ा ह स , नी क-अि ला क फ छ र च् ि दृ छ ि आ स त् य, आ अन्द्य ा य क \nछ खल ा फ क खनो ह छ थय ा र नै र ा खू। छ चछ च य े ला स ँ  छ क य ो नै स ु न त, \nकऽ कय दे खा उ, क न्न ा र ो ह ट आ उपर ा गा-उपर ा गी स ँ  छ क िु नै ह ए त, \nकऽ कय दे खा उ, जे भा िण दै िी से  क र ब ो क रू ।  \nअन्द्त जा लपर स े ह ो  ब ह ु त र ा स  खर ा िै, ने फ े क न्द्य ू ब ना उ नछ ह य े \nपस ा रू , अन्द्त जा लक अपर ा ि ी स भसँ  ब चू। \nअपना स ँ  क मजो र आ िो ट क ेँ ड र ा उ नै, ओक र ा प्र त ा छ र त नै करू, जे \nछ क य ो अहाँ स ंग  ई क र ै ए त क र छ खल ा फ छ श क ा इ त क रू । \nजय पु र-फ ु ट ( नक ली पए र), कम ि ु ँ आ ब ल ा चु ल्हा सन  स मा ना न्द्त र \nस ा छ ह त् य स े ह ो  अन्द्व े िण, छ नष् क ा म क मस आ छ ब नु पा इ/ पु र स् क ा र क \nला लचक क ए ल जा र ह ल अछ ि ज इ स ँ  हम सभ  नी क स मा ज  \nब ना ब ी आ गाँ ब ढ़ा ब ी । \nस भम े  छ क िु ई लम ह ो इ िै, जे ना छ पपह ी ब जे ब ा क ई लम। जँ छ व श्व ास  \nनै ह ु अय तँ ओइमे फ ू छ क कऽ दे छ खय ौ । ओइले ल क ए क ब खस क \nप्र छ श क्ष ण क आ व श् य क त ा ह ो इ िै । त छ ह ना लो क नृ त् य, ना च मे स े ह ो  िै \nआ लक ड़ ी आ मा छ ट स म् ब न्द्ि ी ई लम स े ह ो  िै । ओइ क ला क स म् मा न \nक रू । \nओही छ व क ा स क  स् व ा गत करू जइ स ँ  पय ा व र ण नि नै ह ो इ त अछ ि,  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजत े क गा ि क ा ट ै िी त इ स ँ  दस  गु ण ा गा ि रोपू। \nअस गर  क ा ज क र ै मे डर ला गै ए, िो ट ो स ँ  िो ट ो क ा ज? मु दा से  सभ  \nक ा ल नै भे ट त, सभ  क ा ल ने स ंगे  भे ट त ने स मथस ने ।   \nभूत केँ छ ब स छ र  जा उ, ई नी क ह ु अय त खनो, बा अि ला ह ु अय \nत खनो । \nछ क िु स ंगी  स ा थी  आ स ंगठ न  अहाँ क ेँ दु खी क र ै िछ थ, त ा मस  उठ ब ै \nिछ थ, ह त ो त् स ा छ ह त क र ै िछ थ, ह ु नक ा छ ब दा क र ब ा क स मय  आ छ ब \nगे ल। नी क छ दन अखनो आ ब ै ब ल अछ ि, अि ला स मय  क छ ह य ा ि छ र \nचल त । अि ला स मय मे  स ी खल  छ श क्ष ा दू र गा मी ह ो इ त अछ ि जइ स ँ  \nहम अपन गलती नै दो ह र ा ब ी । क ा जक ब ी च छ व र ा म दऽ छ चन्द्त न \nक र ब स े ह ो  आ व श् य क, गा म, सर -क ु ट ु म, दो स -मही म ओइठ ा म ए ना इ-\nगे ना इ स े ह ो  आ व श् य क । \nछ ब ह ा छ र क ब ा द पछ नस ो खा  दे खब ा ले ल तैय ा र र ह ू । सभ  छ दन ह ए त \nजा दू । आ से  ह ए त जखन अहाँ सभ  छ दन क ो नो ने क ो नो ए क्क ो \nगो ट े क स ह ा य त ा  क र ी । स दा  अपन छ व च ा र क ेँ छ लछ ख कऽ जमा क र ै त \nर ह ू । जलखै छ ब नु ना गा क े ने करू, स ा त -आठ घ ण्ट ा स ू त ू , भो ज न \nए ह े न करू जे श र ी र ले ल स् व ा स् ् य क ा र ी  ह ु अय । मो न त ै य ो उचट ऽ \nला गय तँ ध्य ा न लगा उ, छ चत्र ब ना उ, पढ़ ू, स ंगी स ँ  गप करू, घ ू मू \nछ फ रू, स ंगी त पर  ना चू। \n \nजी व न अमू ल्य अछ ि, ए क र सभ  क्ष ण क प्र छ त स म् मा न र ा खू। छ ब नु \nछ श क ा इ त क मे ह नछ त करू आ से  त खन तँ आ र ो करू जखन ऐ स ँ  \nअस फ लत ा  प्र ा ् त ह ु अय । दे खल स पना  मा ने लक्ष्य छ दस  सभ  छ दन \nएक ड े ग, आ ओ जँ मनो र ंजक ला गय तँ ब ु ि ू जे अहाँ स मा ना न्द्त र \nि ा र ा क लो क िी, अहाँ क स् व ा गत अछ ि।  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 5 \n४ \nक ठ ह ँ स ी , आ ँ छ ख िछर नै गे ल, त ा मस क ेँ  नु क े ब ा ले ल, ई खु श ी नै \nदे खे लक, ई ह ा स् य क छ ण क ा स ु नला क  ब ा दक ह ा स् य ह ँ स ी  नै िल, ई \nदो स र ा क ेँ  स ंगी  ब ना ब ै ब ला ओक र ा छ व श्व ा स छ दआ ब ै ब ला जे ओ ह मर ा \nले ल खतर ा नै अछ ि से  ह ँ स ी  नै िल। व ृ ि आ ब े मा र क स ह ा य त ा  \nक र ब ा क चा ह ी, य ु ि आ प्र ा क ृ छ त क आ पदा स ँ  प्र भा छ व त लो क आ दे श क \nमदछ त क र ब ा क चा ह ी, ई क छ ह य ो छ नर थस क नै ह ए त । अहाँ क स ो ि ाँ  \nस् पि लक्ष्य ह े ब ा क चा ह ी, पछ र श्र म आ लगनस ँ  ओ प्र ा ् त स े ह ो  ह ए त । \nअन्द्य ा य ी आ कि पहु ँ चे छ नह ा र क प्र छ त ब जना इ स ी खू , मा नव त ा क प्र छ त \nछ नष् क ा म भा व स ँ  स े व ा  क े छ नह ा र क प्र छ त क ृ त ज्ञ ह ौ । छ दव्यां ग लो क क \nप्र छ त ह मर ा स भक ेँ  ध्य ा न र ा खब ा क चा ह ी, ह ु नक ा प्र छ त स ंव े दनश ी ल  \nर ह ब ा क चा ह ी । छ दव्यां क लो क छ दव्यां गत ा क अल ा ब े स े ह ो  ब ह ु त र ा स  \nगु ण स ँ  छ व भू छ ित िछ थ, ह मर ा से  दे खब ा क चा ह ी, आ ह ु नक ा अप न \nअछ ि क ा र भे ट छ न त इ मे स ंग  दे ब ा क चा ह ी । छ व श्व स् व ा स् ् य  स ंग ठ न क \nअनु स ा र  छ व श्व मे पन्द्र ह प्र छ त श त लो क छ दव्यां ग िछ थ। भा र त मे पछ ह ल \nब े र २००१ मे छ दव्यां ग लो क क गण ना भे ल जे मा त्र २.१ प्र छ त श त \nअछ ि, ई प्र छ त श त छ व श्व ा स य ो ग् य नै अछ ि। स ह क मी , स ंगी  स ा थी  सन  \nब नब ा क द्व ा ब अहाँ पर स छ दखन  र ह त, मु दा अहाँ ओइ दव ा ब मे नै \nआ उ। अपन व्यछ क्त त् व छ व क छ स त क रू । \nह ँ स ी - ठ ट्ठ ा ले ल अपन जा न गमे ना इ नी क गप नै । \nखे त मे र स ा य छ नक  पदा थस व ा त ा व र ण क ेँ दू छ ित क र ै त अछ ि। जै छ व क \nपदा थस क उपजा छ ब नु र स ा य छ नक  पदा थस क ह ो इ त अछ ि, ई ब े श ी \nस् व स् ् य क ा र ी  आ चहट गर ह ो इ त अछ ि। \nछ जनक ा मे आ त् म-स म् मा नक भा व कम िछ न्द्ह ओ नी क अनु भव क र ै \nले ल दो स र ा क  मा न्द्य त ा क आव श् य क त ा पड़ ै त अछ ि। फ े स ब ु क पर  पो स् ट \nकऽ कय ला इ क गा नै ब ला ले ल ई गप अछ ि। क त े क घ ट ना घ छ ट त  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभे ल अछ ि जइ मे स े ल्फ ी लै क ा ल व्यछ क्त खि ा इ मे खछ स  पड़ लछ थ, \nिा त स ँ  खछ स  पड़ लछ थ आ मृ त् य ु भऽ गे लछ न्द्ह। हँ मु दा स े ल्फ ी क े र \nप्र य ो ग अहाँ नी क उद्द े श् य जे ना ब े ट ी स ंग  स े ल्फ ी आ छ दक रू पमे कऽ \nस क ै  िी।   \nस मय क  महत्व ब ु ि ू, फ ा लत ू स भा  स छ मछ त , खा स  कऽ प्र छ त छ क्र य ा व ा द ी \nस छ मछ त -स ंस् था  अहाँ क ब ह ु त स मय  खर ा प कऽ स क ै त  अछ ि। क खनो \nछ नयत स मय स ँ  नै पहु ँ छ च स क ी  तँ दु ख व्यक्त क े ना इ नै छ ब स रू ।  \nपा इ ह मर ा स भक ेँ  प्र क ृ छ त स ँ दू र कऽ दे ने अछ ि। क ना ड ा क  मू ल  \nइ छ ण्ड य न अब े ना क ी  क ब ी ला  जे  ह ु नक ा  स भ ले ल आ र छ क्ष त  छ र ज व स  \nओड ा ना क मे  र ह ै ए  पय ा व र ण क  ले ल क त े क  स ु न्द्दर  स ु न्द्दर  लो क ो छ क् त  \nब ने ने  अछ ि  ’त खन जखन आ छ खर ी  गा ि क छ ट  जा य त , आ  स भ  \nि ा र मे  मा ह ु र  दऽ दे ल जा य त , त खन जखन गो ट -गो ट  माँ ि अह ाँ  \nमा छ र  दे ब , त खने  अहाँ  ब ू छ ि  स क ब  जे  अह ाँ  पा इ  नै  खा  स क ै  िी । ’ \nस ा मा न्द्य जी व न जी ब ू जइ स ँ  पय ा व र ण क ेँ नु क स ा न  नै ह ो इ, प्र क ृ छ त स ँ \nजु छ ड़ कऽ र ह ू ।  \nएक दो स र ा स ँ  छ मछ ल जु छ ल कऽ र ह ू, मनु क्खे टा नै, मा ल-जा ल, छ च ड़ ै \nचु नमु नी, स भसँ , प्र क ृ छ त स ँ ि ा र स ँ ।  \n \nआ से  जँ अछ ि तँ ब ु ि ू जे अहाँ स मा ना न्द्तर ि ा र ा क लो क िी, \nअहाँ क स् व ा गत अछ ि। \n५ \nछ क य ो स म् पूण स नै ह ो इ ए मु दा नी क ब नब ा क प्र य ा स तँ क ै य े स क ै  ि ी । \nह मर ा स भक ेँ  स त् य व ा दी, इ मा नदा र आ दय ा लु ब नल र ह ब ा क प्र य ा स \nक र ब ा क चा ह ी । ई स ंस ा र  र ह ब ा य ो ग् य ए क ट ा नी क स् था न ब नल \nर ह य त क र प्र य ा स स भक ेँ  क र ब ा क चा ह ी ।  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 7 \nह मर ा स भक ेँ  खूब पढ़ ब ा क चा ह ी, नव नव ची ज छ स खै त  र ह ब ा क \nचा ह ी । \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठ ा उ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१ .२.अंक  ४०३  पर  छ ट ् पण ी  \nप्र ण व  क ु मा र  ि ा \nट्र ां स जें ड र  व ा  छ ह जड़ ा  व ा  छ क न्न र  क े  छ व िय  मे  ह महू  अक् स र  स ो च य  \nिी, जखन र े ड  ला इ ट  पर  आ  छ क  ट्र े न आ छ द मे  मां गई त  दे खय  ि ी  \n।  ए क ा ि  ब े र  छ क ि छ लखब ा क  इ च् िा  भे ल।  मु दा  नै  छ लख ल।  स ा इ त  \nअछ ह  दु आ र े  जे  ह मर ा  अपनो  ऐ  स मु दा य  स े  स ा मंजस् य  आ  स ंव ा द नै  \nर ह य  अछ ि। मु दा  मो न मे  र ह य  अछ ि जे  छ व छ भन्न पे श ा  आ  र ो जगा र  \nद्व ा र ा  ऐ  स मु दा य  क े  लो क  क े  स े ह ो  स मा ज क े  मु ख्य  ि ा र ा  मे  \nजो ड़ ल।  जा य ।  स ु प्र ी म क ो ट स  क े  2014 क े  छ नण स य  ए छ ह  क े  ब ा ट  मे  \nए क ट ा  प्र य ा स  िल ह े त य ।  मु न्न ा  जी  ऐ  छ व ि य  पर  छ ल ख ब ा क  प्र य ा स  \nक े ला  त ै  ले ल ब ि ा ई ।  ह ु नक  ले ख  स े  इ ह ो  स ू चना  पर  प्र क ा श  प ड़ ल  \nजे  अंग्र े जक  जमा ना  मे  ऐ  स मु दा य  क े  चो र -उचक्क ा  क े  श्र े ण ी  मे  \nर ा खल  गे ल िल।  आ  इ ह ो  जे  ट्र ां स जें ड र  स मु दा य  क े  लो क  स भ  क े  \nभो ट र  छ लस् ट  मे  जो ड़ ब ा क  क ा ज स े ह ो  य स स् व ी  मु ख्य चु ना व  आ य ु क् त  \nट ी  ए न श े िन क े  िै न।  \nस ा दर  \n-प्र ण व  क ु मा र  ि ा , अनु भा ग अछ ि क ा र ी, र ा ष् ट्र ी य  पर ी क्ष ा  ब ो ड स, न ई  \nछ दल्ली, \nदू र भा ि (क ा य ा ल य ): 011-45493034 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठ ा उ।  \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 9 \nगद्य \n२ .१.पर मा नन्द्द ला ल क ण स-आ छ थस क  छ ट ् स  \n२ .२.आ चा य स  र ा म ा नंद मंड ल -अछ भल ा िा  आ  छ व व ा द/ उ त्त र  छ ब ह ा र  अथा त  \nछ मछ थल ा  र ा ज् य : पु नगस ठ न  \n२ .३.क ु मा र  मनो ज क श् य प - लघ ु क था-जलफ ाँ फ ी \n२ .४.प्र दी प क ु मा र  मंड ल \"पब ड़ ा \" - क ु ट मै त ी \n२ .५.प्र ण व  ि ा-प् पू पें ट र  \n२ .६.महा क ा न्द्त प्र स ा द-  भा लछ र / फ ा लत ू  \n \n \n \n \n  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ .१.पर मा नन्द्द ला ल क ण स-आ छ थस क  छ ट ् स  \nआ छ थ स क  छ ट ् स  \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 11 \n \n \n \n \n \n  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 13 \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 15 \n \n \n \n \n \n \n  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 17 \n \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठ ा उ।  \n \n \n \n \n  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ .२.आ चा य स  र ा म ा नंद मंड ल -अछ भल ा िा  आ  छ व व ा द/ उ त्त र  छ ब ह ा र  अथा त  \nछ मछ थल ा  र ा ज् य : पु नगस ठ न  \n \nआ चा य स  र ा मा न ं द म ं ड ल  \nअछ भल ा िा  आ  छ व व ा द / उत्तर  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थ ला  र ा ज् य : प ु नग स ठ न \n१ \nअछ भल ा िा  आ  छ व व ा द  \n  \nय ु व ा  ले छ खक ा  अछ भल ा िा  (िा) क े  मै छ थल ी  स ा छ ह त् य  महा स भा  द्व ा र ा  \nमै छ थल ी  य ु व ा  स म् मा न  -२०२४ छ व व ा छ दत  र ह ल।   छ व व ा द क े  क ा र ण  इ  \nर ह ल छ क  अछ भल ा िा  ब छ ज् जक ा  भा िी  ह त न आ  ए क र  घ ो िण ा  व ो  क ो नो  \nमै छ थल ी  मंच पर  क ै ले  र ह लन। स म् मा न स मा र ो ह  स े  पछ ह ले  \nस ा छ ह त् य क ा र  स ह  स ंपा दक  उ ज् जव ल क ु मा र  ि ा  ए गो  फ े स ब ु क  पो स् ट  \nमे  क ह ै त  ह त न  छ क  ह ु नक  मा त ृ भा िा  मै छ थल ी  िछ न जक र ा  छ व द्व ा न   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 19 \nलो क छ न पछ ि मी  मै छ थल ी  क ह ै त  िछ थ।  पर ंत ु  व ो  जो  ह ु नक  पह पो थ ी  \nमें  छ लखल  अछ भल ा ि ी  क े  दृ ि ां त  दै त  ि त न जे  व ो  छ ब ल्क ु ल उल ट  \nहय - \nमै छ थल ी  ह मर  व ा स् त छ व क  रू प मे  स े ह ो  मां क  भा िा  अछ ि। ह मर ा  मां क  \nस ंग । मा नक  मै छ थल ी । मे  ब छ त अय ा ब ा  मे  स त त  ब ो ि  ह ो इ त  र ह ै त  अछ ि  \nजै  ह म अपन पर ंपर ा  स ंग ब छ त य ा  र ह छ ल िी  आ  ओ ह मर ा  उज ा  दै त  \nर ह ै त  अछ ि। \n     मु दा  ह मर । प छ र व े श क ।  जे  भा िा  अ छ ि स े । छ गरल।  अछ ि आ  \nजक र ा  आ इ  क ा छ ल्ह। ब छ ज् जक ा ।  क ह ल जा इ त  िै ।  \n  इ ंह ा  मा न क  मै छ थल ी  आ  छ गरल भा िा  ब छ ज् जक ा  व ा  पछ ि मी  मै छ थल ी  \nछ व चा र ण ी य  ह य ।  \n    ओ िौं ड़ ी  पो थी  में  ले छ खक ा  छ लखै त  ह त न  ह मर  अपन  जे  भा िा  \nअछ ि मै छ थल ी  त क र  ए क  छ व छ श ष्ठ  ।  ब ो ली ।  अछ ि ।  \nअइ मे  ले छ खक ा  पछ ि म ी  मै छ थ ली  क े  मै छ थल ी  क े  श ै ली  न क ह  क े  \nब ो ली  क ह ै त  ह त न।  \n    पछ ि मी  मै छ थल ी  क्ष े त्र  स ी त ा मढ़ ी  क े  ब े ट ी  ह ो इ त ो  ले छ खक ा  क े  \nमा त ृ भा िा  मा नक  मै छ थल ी  ह य  न  छ क  पछ ि मी  मै छ थल ी ।  पछ ि मी  मै छ थल ी  \nह ु नक र  पछ र व े श क । छ गरल।  ब ो ल ी  ह य ।  आ ि य स  इ  छ क  अछ भल ा ि ा  \nलछ लत  ना र ा य ण  छ मछ थल ा  छ व श्व छ व द्य ा लय  क े  मै छ थल ी  छ व क ा स  आ  \nस म् ब ि स न क ो र  क मे ट ी  मे  स दस् य  मनो नी त  क ै ल  गे ल ह य ।   20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nह ु नक र  स ा छ ह त् य  पछ ि म ी  मै छ थ ली  श ै ली  क े  क ो छ ट  मे  न अब ै त  ह य ।  \nअंतत ः  मै स ा म द्व ा र ा  मै छ थल ी  य ु व ा  स म् मा न  -२०२४ स े  स म् म ा छ नत  क ै ल  \nगे लन। \n  \n२ \nउत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  : प ु नग स ठ न \nछ ब ह ा र  छ व ि ा नस भा  क े  चु ना व  आ छ ब  नज दी क  ह य । इ  चु ना व  २०२५ मे  \nह ो य त । पर ंच ह मर  छ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नमा ण  क े  क ा ज अि र  में  \nह य ।स भसे  पछ ह ला  क ा ज ह य  छ मछ थल ा  र ा ज् य  क े  स ी मां क न। क ु ि  \nछ व चा र क  प्र ा क ृ त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  ह य  जे  आ छ ब  स मय ा नु क ू ल  न  ह य ।  \nपा य ा  त ो ड़ ो  आ ंदो लन र ा ष् ट्र  छ व र ो ि ी  क ृ त् य  ह य । ए क र ा  स ंव ै ि ा छ नक  \nछ नदा न क े  ले ल स ु गौ ली  स ंछ ि  पर  पु न छ व स च ा र  क र े  क े  ह ो त ै य ।  प र ं त ु  \nने पा ल अइस न  क ा ह े  चा ह त  आ  क े न्द् र ी य  स र क ा र  ने पा ल आ  भा र त  \nछ व व ा द क ा ह े  पै दा  क र त ।  \n        क ु ि छ व चा र क  उत्त र  ब ंगा ल आ  ि ा र खं ड  क े  क ु ि भा ग छ मल ा  \nक े  छ मछ थल ा  र ा ज् य  चा ह ै त  ह य । इ ह ो  स मय ा नु क ू ल न ह य ।  र ा ज् य  \nपु नगस ठ न क े  अछ ि क ा र  क े न्द्र ी य  स र क ा र  मे  छ नछ ह त  ह य  पर ंच र ा ज् य  \nपु नगस ठ न ह े त ु  र ा ज् य  स र क ा र  स े  पा छ र त  प्र स् त ा व  आ व श् य क  ह य । त  \nबं गा ल आ  छ ब ह ा र  अइस न क ा ज क ा ह े  क र त । आ  अइ  छ दश ा  में  \nछ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नमा ण ी  क ा ज क र े  में  अस मथस  ह य ।  \n        छ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नमा ण  क े  स ा मछ य क  छ व चा र  इ  ह य  छ क  छ मछ थल ा  \nर ा ज् य  छ नमा ण  क े  उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थ ला  र ा ज् य  स ी मां क न आ   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 21 \nर ा ज् य  स र क ा र  द्व ा र ा  छ मछ थल ा  र ा ज् य  क े  प्र स् त ा व  दे व े  क े  ले ल उपय ु क् त  \nह य ।  क ा र ण  र ा ज् य  स र क ा र  प्र श ा स छ नक  रू प स े  छ ब ह ा र  क े  उत्त र  \nछ ब ह ा र  आ  दछ क्ष ण  छ ब ह ा र  में  ब ां ट  दे ले  ह य ।  उत्त र  छ ब ह ा र  आ  दछ क्ष ण  \nछ ब ह ा र  ग्र ा मी ण  ब ैं क  आ  छ व द्य ु त  आ पूछ त स  प्र ा छ ि क र ण ।  क े न्द्र ी य  स र क ा र  \nस े ह ो  दछ क्ष ण  छ ब ह ा र  क े न्द्र ी य  छ व श्व छ व द्य ा लय  गया  क े  छ नमा ण  क  दे ले  \nह य । इ  आ ि ा र  उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  क े  मां ग क े  \nमजब ू त  क  र ह ल ह य ।  \nछ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नमा ण  क े  ले ल ए गो  क ा ज य ो जना  पर  छ व चा र  \nअपे छ क्ष त  ह य । \n१.व त स मा न र ा जनी छ त क  दल क े  उत्त र  छ ब ह ा र  छ स् थत र ा जन ी छ त क  ने त ा  \nअपना  चु ना व  घ ो िण ा  पत्र में  उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ म छ थल ा  र ा ज् य  \nछ नमा ण  क े  घ ो िण ा  ह े त ु  दृ ढ़  स ं क छ ल्पत  ह ो य । जे  र ा जनी छ त क  दल  क े  \nघ ो िण ा  पत्र  में  छ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नमा ण  क े  घ ो िण ा  न  ह ो य  व ो क र ा  \nचु ना व  प्र त् य ा श ी  क े  स मथस न न क ै ल जा य ।  \n२.छ मछ थल ा  र ा जनी छ त क  दल छ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नम ा ण  क े  घ ो िण ा  क र ें  \nव ा ला  दल स े  गठ ब ंि न क े  चु ना व  लड़ े ।  \n३. व त स मा न उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  क े  छ व ि ा न मंड ल \nस दस् य  छ व ि ा न मंड ल मे  उ त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  क े  \nप्र स् त ा व  पा छ र त  क र ा ए  अन्द्य थ ा  ह ु नक र  छ ब र ो ि  क ै ल जा य ।  ह ु नक ा  \nचु ना व  में  क दा छ प स मथस न न  क ै ल  जा य । ४.उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  \nछ मछ थल ा  र ा ज् य  स् त र ी य  क ा य स क ा छ र ण ी , छ जला  स् त र ी य  क ा य स क ा छ र ण ी  आ  \nप्र खंड  स् त र ी य  क ा य स क ा छ र ण ी  क े  गठ न  क ै ल  जा य ।  क ा य स क ा छ र ण ी  में  \nस भ व गस  क े  प्र छ त छ नछ ि त् व  दे ल जा ए ।   22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n     उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  छ नमा ण  क े  ले ल स ह ज मा गस  \nछ मल त  आ  उत्त र  छ ब ह ा र  अथा त  छ मछ थल ा  र ा ज् य  क े  स पना  पूरा  \nह ो य त । \n  \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 23 \n२ .३.क ु मा र  मनो ज क श् य प - लघ ु क था-जलफ ाँ फ ी \n \nक ु मा र मनो ज क श् य प \nलघ ु क था-जल फ ाँ फ ी \nदव ा ई  दो क ा न पर  स ाँ ि -पहर क े  भी ड़  त s ओहू  छ दन स ा मा न्द्य े   जक ाँ  \nिलै क; मु दा  छ क िु  खा स  िलै क  त s ओछ ह  पाँ च -िः  स ा ल क े  ने ना   क े  \nदव ा ई-दो क ा नदा र  त क  अपन ब ा त  पहु ँ चे ब ा क  प्र य ा स  जा छ ह  मे  ओ  ब े र-\nब े र  छ नष् फ ल भ s र ह ल िलै क ।   ओ क त ब ो  िड़ पब ा क   प्र य ा स  क र ै त  \nिल मु दा  दो क ा नक  क ा उण्ट र  त क  नछ ह ं  पहु ँ च  पब ै त  ि ल।  आ  त ैं  \nदो क ा नदा र क  ध्य ा न अपना  छ दस  आ क ृ ि  क र ब ा  मे  ब ा र म् ब ा र  अस फ ल  \nभs र ह ल िल।    स भ गछ ह ंक ी   ' पछ ह ले  हम' क े  प्र य ा स  मे  िल।  \nओक र ा  छ दस  क े  ध्य ा न दे ओ।  मु दा  ए क  जन क े  ध्य ा न त खन गे लै  \nओक र ा  छ दस  जखन ओछ ह  ने ना  क े  िड़ पब ा क  प्र य ा स  मे  ओक र  \nह ा थक  ब ै ग ख स ै त - खस ै त  ब चल ै ।  ओ  खौं ि ा   गे ल  - \" ह े  क ी  \nछ ियौ ? छ क य ै  ए ना  ब ा नर  जक ाँ  िड़ पै  िैं  ? स ंच -मंच  ठ ा ढ़ र ह ब ैं  स े  \nनछ ह ं ह ो ई  िौ  ?\" \n   24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n - \" ह मर ा  अचर ज क ी नय आ य ल िी  \" - स ंय त  स् व र  मे  ब ा छ ज ओ \nने ना  अपन मु ट्ठ ी  खो ली  दे ने  र ह ै  जा छ ह  मे  छ क िु  छ स क्क ा  िलै ।  \n - \"अचर ज ???!!!!!\" स भक  मु ँ ह  स s ए क्क े  ब े र  य ै ह  श ब्द ब ह र े लै ।  \n - \" ह ँ ।  य ै ह  क ह ल क ै  ड ा क्ट र .. जे  ह मर  भै य ा  क े  अचर जे  ब च ा  \nस क ै त  िै ।  त ैं  ह म अपन  चु छ क य ा क  स भ ट ा  पा ई  ल s कs अचर ज  \nलई  लै  ए लह ु ँ  ह ैं ।  जल्दी  स s अचर ज द s छ दय  ह मर ा .. .. . . भै य ा  क े  \nखु ए ब ै  त s ओ नी क े  भ s जे त ै ! मा य -ब ा ब ू  स भ ब ड़  क नै त  िै । \"  \n  \nक्ष ण े  मे  पूरा  दो क ा न मे  मर घ ट  स न  स ु न्न   पस छ र  गे ल िलै ।    मु ँ ह  \nस भक  अव ा क  र छ ह त ो   आ ँ छ खक  क ो र   िल-िला  गे ल र ह ै  ।  \n  \n-क ु मा र  मनो ज  क श् य पम् स म् प्र छ त: भा र त  स र क ा र क  उप -\nस छ चव , स ंपक स : सी -11, ट ा व र-4, ट ा इ प-5, छ क दव ई  नगर  पूव स  ( छ दल्ली  \nह ा ट  क े  स ा मने ), नई  छ दल्ली-110023; # 9810811850;  ई मे ल: \nwritetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठ ा उ।    \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 25 \n२ .४.प्र दी प क ु मा र  मंड ल \" पब ड़ ा \"- क ु ट मै त ी \n \nप्र दी प  क ु मा र  म ं ड ल \"पब ड़ ा \"  \nक ु ट म ै त ी \nपूस  मछ ह ना क  व ो  छ दन , स ु रू ज ए क  स ् त ा ह क  ब ा द नभ में  दे खा ओल  \n।  लो क -ब े द, मा ल-जा ल, छ चड़ ै-चु नमु न्न ी  स ब  र ौ दक  आ नंद लै त  ि ल  \n।  र ा ि ा  अपना  ब ा ब ा  आ ने  छ पता  क े  छ पता  स ंग  छ त ला स ंक्र ा छ त क  चु ड़ ा -\nमु र ह ी  लऽ क ऽ  अपना  दी दी  आ ने  छ पता क  ब छ ह न क े  ओछ ह ठ ा मक  \nजा इ त  िली ह  ।  स ु मन  मै छ ट्र क क  िा त्र  िल ।  मा चस  में  ओ क र  \nपर ी क्ष ा  िल ।  व ो  खछ ट य ा  पर  ब ै ठ  स ड़ क  क ा त  में  पढ ै त  िल ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  स ु मन क े  पढ़ ै त  दे ख , छ क िु  दे र  रू छ क , मो ने  मो न  \nस ों चऽ ला गल ।  ओह ! क त े क  स ंस् क ा र ी  िौ र ा  िै  ।  दे खै  में  त ऽ  \nक ो नो  गरी ब ह े  क े  ब े ट ा  लगै  िै  ।  व ो  पो त ी  क े  क ह ऽ  ला गल ।  \nदे खही  ! त ों  पढ़ ब ी ह ी  ए ना  ।  दे खी  क े त े  मो न लगा  क ऽ पर ह ै  िै  ।  \nर ा ि ा  स ु मन क े  दे ख मो ने मो न स ों चऽ लगली ह  ।  ओह ! क त े क  स ु न र  \nिै  इ  लड़ क ा  ।  श् य ा म व र न , चौ र गर िा त ी , क स ल दे ह  र ा ि ा  \nमो ने मो न स ु मन पर  मु ग् ि  भऽ  गे ली ह  ।  र ा ि ा  क े  ब ा ब ा  स ु मन क े  ल ग  \nजा  क ऽ पु िऽ  ला गल - ब ौ आ, त ों  क े क र  ब े ट ा  िो ह ो  ? \nस ु मन चे ह ा  क ऽ ओक र ा  दू न्न ू  छ दछ श  त ा क लक  ।  पछ ह ले  र ा ि ा  क े  \nब ा ब ा  क े  दे खल क , त ा छ ह  क े  ब ा द र ा ि ा  आ  स ु मन क े  न जछ र  छ मल ल  \n।  जखन दू न्न ू  क े  नज छ र  छ मल ल त ऽ क नी  दे र  दू न्न ू  ए क  दो स र ा  क े  \nदे खते  र छ ह  गे ल  ।  व ा स् त व  में  दू न्न ू  महा क  स ु ंदर  िल  ।  र ा ि ा  गौ र   26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nव ण स  क े  िली ह , ओक र  मु खमंड ल चा न स न चमक ै त  िल ।  \nक जर ा र ी  नै न , ठ ा ढ़ ना क  आ  पा त र -पा त र  ठ ो र  मा नू  स र ग स ऽ  \nअ् स र ा  ि र त ी  पर  उत र ल िल ।  त े ह ने  स ु ंदर  स ु मन  िल ।  \nचमक छ त  नज छ र , चा क र  मां घ , मु खमंड ल स ऽ स ु य स क  आ भा  चमछ क  \nर ह ल िल ।  त खन  दू न्न ू  ए क  दो स र ा  क े  छ क य े क  नछ ह  दे खत ? \nओछ ह  नै न छ मल ा प रुपी  त ंर ा  क े  र ा ि ा  क े  ब ा ब ा  त ो ड़ ै त  ब ा जला ह  -  \nब ौ आ  त ो र े  क ह ै  छ ियौ  ।  क े क र  ब े ट ा  िो ह ो  ? \nस ु मन र ा ि ा  क े  नज छ र  स ऽ  नज छ र  ह ट ा  ब ा जल - जी, श्र ी  र त ी चन \nमड़ र  क े  ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  - ओ..!  त ऽ त ों  र त ी चन क े  ब े ट ा  छ िह ी  ।  \nस ु मन - जी  ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  - क े ऽ  भा ई  छ िह ी  ? \nस ु मन - दू  भां ई  ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  - त ों  िो ट  छ िह ी  क ी  न म् ह र  ? \nस ु मन - जी, िो ट  ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  - ब ड़  भा ई  क ी  क र ै  िौ  ? \nस ु मन - ओनस स  ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  - आ  त ों .. ? \nस ु मन - ह में  मै छ ट्र क  में  छ ियै  ।  अछ ह  ब े छ र  पर ी क्ष ा  दे ब ै  ।  \nर ा ि ा  क े  ब ा ब ा  - मै छ ट्र क  में  छ िह ी  ।  ए ना ह ी  मो न लगा  क ऽ पऽढ़ ।  \nह े  दे खै  छ िह ी , त ो ह र  मा य -ब ा प ब ो ई न दु ख क ऽ  क ऽऽ  त ो र ा  स ब क े  \nपढ़ ब ै  िौ  ।  \nस ु मन - जी  ।  \nब ु ढ़ब ा  अते क  ब ा छ ज ओ आ गु  ब ढ़ऽ ला गल ।  स ु मन क े  ओछ ह  ब ु ढ़ब ा  \nक े  ग् प नी क  नछ ह  ला गै  िल ।  व ो  चा ह ै त  िल जे  इ  ब ु ढ़ब ा  क ख न   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 27 \nए त ऽ स ऽ चछ ल जा इ  ।  \nबुढ़ब ा  आ गु  आ गु  आ  र ा ि ा  पा िु  पा िु  स ु मन  क े  छ लह ा र छ त  गंत व्य छ द छ श  \nचछ ल गे ला ह  ।  ओक र ा  दू न्न ू  क े  गे ला क  ब ा द स ु मन प ढ़ा ई  िो छ ड़  \nस ों चऽ ला गल , इ  लड़ क ी  क त ऽ  क े  छ ियै  ? क े क्क र  ब े ट ी  छ ियै  ? इ \nब ु ढ़ब ा  ओक्क र  क े  छ ियै  ? स ु मन  क े  छ दमा ग में  घ ु छ र  छ फ छ र  र ि े  आ ब ऽ  \nला गल ।  व ो  पढ़ नां ई  िो छ ड़  ट ह लऽ ले ल छ नक छ ल गे ल ।  \nछ क िु  छ दनक  ब ा द स ु मन  स ा ई छ क ल  स ऽ  र ा ि ा  क े  गां व क  ब ा ि  क े र ऽ  \nस ड़ क  स ऽ  अपना  ब ड़ क ी  ब छ ह न ओछ ह ठ ा म जा इ त  िल  ।  र ा ि ा  \nअपना  खे त  में  स ा ग त ो ड़ ै  िली ह  ।  चूंछ क  र ा ि ा  क े  खे त  स ड़ क े  \nक ा त  में  िल  ।  व ो  स ु मन क े  दु र े  स ऽ आ ब ै त  दे छ ख स ड़ क  पर  आ छ ब  \nगे ली ह  ।  स ु मन नज दी क  आ ओल  त ऽ  र ा ि ा  क े  दे छ ख ओक र  \nस ा ई छ क ल अपने -आ प रुछ क  गे ल ।  स ु मन क े  रुछ क त े  र ा ि ा  ब जल ी ह  \n- क त ऽ  जा ई  छ ियै  ? \nस ु मन - दा य  ओछ ह ठ ा म ।  \nर ा ि ा  त ा छ ह  क े  ब ा द चु प भऽ गे ली ह  ।  स ु मन छ क िु  दे र  रुछ क  आ गु  \nब ढ़ऽ ला गल ।  पु नः  र ा ि ा  ब जली ह  -  जा ई  छ ियै  ? \nस ु मन - छक, क ो नो  क ा म ? \nर ा ि ा  - अहां  क े ह न  मर द छ ियै  ? \nस ु मन - छ क य े, छ क  भे ल ? \nर ा ि ा  - छ क  भे ल्लै  ? ् य ा र  भे ल्लै  ।  र ा ि ा  त ु नछ क  क ऽ  ब जली ह  ।  \nस ु मन इ  ग ् प स ु छ न मो ने मो न ह छ िस त  भऽ ब ा जल - स ां चे  ।  \nर ा ि ा  - स ां चे  नछ ह  त ऽ  ि ु ठ्ठे  ।  \nस ु मन - ह महू ं अहां  स ऽ  ब ह ु त े  ् य ा र  क र ै  िी  ।  \nर ा ि ा  - चु पू ।  ् य ा र  क र ै  छ ियै  ।  मर द क ह ू ं ए त े  ड े र े लै  ? \nस ु मन स क पक ा ए  ला गल ।  व ो  क ो ना  न छ ह  स क पक ा ए त  ? ए क गो ट  \nगरी ब  ल ड़ क ा , लड़ क ी  स ऽ पर े म क े  ग् प क र ै त  अछ ि ।  (पर े म ,  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछ पर ी त, छ स ने ह , ने ह  इ  स ब  छ ब ह ा र क  भा िा  मै छ थल ी , मगह ी  आ  \nभो जपु र ी  क े र ऽ नी ज श ब्द छ थक  ।  ् य ा र , मो ह ब्ब त  छ ह ंद ी, उदू स  क े  \nश ब्द छ थक  । ) क ो नो  लड़ क ा -लड़ क ी  क े  पर े म छ मछ थल ा  में  प्र छ त ब ंछ ि त  \nअछ ि ।  त खन गरी ब , मजदू र क  छ ि य ा-पु त्त ा  त ऽ ड े र ै ब े  क र त  ।  प र ं त ु  \nछ ह म् मत क ऽ  स ु मन  ब ा जल - नछ ह, ड े र ा ई  क ह ां  छ ियै  ।  ह महू ं अह ां  \nस ऽ ् य ा र  क र ै  िी  ।  आ ई  लव  य ू  ।  \nर ा ि ा  - स ां च में .. . ? \nस ु मन - स ां च क ह ै  िी  ।  \nर ा ि ा  - आ ब  क ा इ ल छ मल ब  ।  क छ ह  क ऽ  श र मा ई त  भा छ ग गे ली  ।  \nस ु मनो  अ् पन स ा ई छ क ल ब ढ़ा  ले लक  ।  \nआ ब  स ु मन आ  र ा ि ा  र ो ज छ मल ऽ ला गल ।  र ंग छ ब र ंगी  ग ् प गछ पआ ए  \nला गल ।  अछ ह  ब ी च दू न्न ू  ए क  दो स र  क े  नां ओ जा नऽ ला गल ।  \nए क  छ दन स ु मन  आ  र ा ि ा  ओछ ह  ब ा ि  में  ब ड़ क  गा ि  में  स छ ट  क ऽ  \nठ ा र  भे ल िल ।  स ु मन  र ा ि ा  स ऽ ब ा जल - र ा ि ा .. ! \nर ा ि ा  - ऊ ं.. .! \nस ु मन - ए क  ग् प क ह ौं  ? \nर ा ि ा  - आ ब  त ऽ ह म त ऽन  आ  मो न  स ऽ अहां क े  िी  ।  आ ब ह ु  ड र ै  \nछ ियै  ? \nस ु मन - छ क  ह मर  ् य ा र  ब ा लु क  ढ़े र ी  त ऽ नछ ह  छ ियै  ? \nर ा ि ा  इ  ग ् प स ु छ न चे ह ा  उठ ली ह  ।  व ो  स ु मन  स ऽ ब जल ी ह  - अह ां  \nक ी  ब ा जै  छ ियै  ? \nस ु मन - स ां चे  क ह ै  िी  ।  \nर ा ि ा  - ह म नछ ह  ब ु ि लौं  ।  \nस ु मन - ह म गरी ब  क े  ब े ट ा , अहां  मा त ब र  क े  ब े ट ी  ।  क ी  गरी ब  आ  \nमा त ब र  में  क ु ट मै त ी  भऽ स क ै  िै  ?  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 29 \nर ा ि ा  - छ क य े  नछ ह  ह े त ै  ? ह मर  मा य -ब ा ऊ  नछ ह  त ै य ा र  ह े त ै , त ऽ  \nअपना  आ र  भा छ ग क ऽ क त ौ  चछ ल जइ ब ई ।  छ चंता  छ क य े  क र ै  छ ियै  ? \nस ु मन - र ा ि ा  ! भा छ ग त ऽ जइ ब ई , मु दा  र ह ब ै  क त ऽ  ? ठ ी क  िै , \nस ब  दु ख उठ ा  क ऽ ह म अपना  ओछ ह ठ ा म लऽ जा ए ब  ।  ले छ क न छ क  \nह मर ा  ओछ ह ठ ा म अहां  र छ ह  पइब ई  ? \nराि ा  - मर स .. ! छ क य े क  नछ ह  र ह ब ै  ? \nस ु मन - अहां  ह मर  ् य ा र  छ ियै  ।  ह म अहां  क े  ि ो खा  न छ ह  दऽ स क ै  \nिी  ।  ह मर ा  ओछ ह ठ ा म अहां  क े  घ ा स ों  छ िलऽ पड़ त  ।  मा ल क े  \nगो ब र ो  क र स ी  क र ऽ पड़ त  ।  आ  दो स र  क े  खे त  में  ब ो ई नो  क र ऽ  \nपड़ त  ।  र ा ि ा  ह म अहां क े  क छ ह ओ छ चक्क न नों आ ं नछ ह  दऽ पा ए ब  ।  \nगह ना  गु छ ड़ य ा  क े क र ा  क ह ै  िै  ।  नों आ ं  फ ा छ ट  जा ए त  त ऽ छ पऔ न  \nस ा छ ट  क ऽ पे न्द्हऽ  पड़ त  ।  \nर ा ि ा  - ह मर ा  स ब  मंजू र  िै  ।  मु दा  ह म अहां  छ ब ना  नछ ह  र छ ह  स क ै  \nिी  ।  ह मर ा  भा ग में  इ ् ए ह े  छ लखल  िै  त ऽ  ह महीं  ने  भो गब ै  \nस ु मन - नछ ह  र ा ि ा  ।  ई  ह मर ा  स ऽ नछ ह  ह े ए त  ।  ह मर ा  छ ब स छ र  \nजा ऊ  ।  \nर ा ि ा  - अहां  पगला  गे छ लय ै  क ी  ? \nर ा ि ा  क े  इ  व चन स ु छ न  स ु मन  क े  आ ंछ ख स ऽ  नो र क  ि ा र  ब ह ऽ  \nला गल ।  व ो  अ् पन गरी ब ी  पर  पित ा ए  ला गल ।  स ु मन क े  क ा नै त  \nदे छ ख र ा ि ा  ब जली ह  - स ु मन , अहां  ए ना  छ क य े  क ा नै  छ ियै  ? क ी  \nअहां क े  र ा ि ा  पर  छ व श्व ा स  नछ ह  य ऽ ? \nस ु मन - ह मर ा  र ा ि ा  पर  खु ब  छ व श्व ा स  िै  ।  मु दा  छ क स ु न  मजब ू र  िै  \n। \nर ा ि ा  क े  चा ह त  छ क स ु न  छ थक, आ  छ क स ु न  क े  चा ह त  र ा ि ा  ।  छ क  \nर ा ि ा  आ  छ क स ु न  ए क  भऽ पा ओल  ।  नछ ह  ! ब े चा र ी  र ा ि ा  छ क स ु न  क े  \nइ ंत जा र  में  जी व न गु जा छ र  दे ली ह  ।  मु दा  छ क स ु न क छ ह  क ऽ  त ऽ गे ल ,  30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमु दा  ब ह ु र ल नछ ह  ।  छ क स ु न क े  नछ ह  ब ह ु र ना छ ह , ओक र  म जब ु र ी  िल  \n।  स ु मन ब ा जल - र ा ि ा, अहां  ह मर ा  छ ब स छ र  जा ऊ  ।  ह म अहां  क े  \nजो गरक  नछ ह  िी  ।  पु नः  आ ंछ ख स ऽ लो र  ि ह र ा ब ऽ ला गल  ।  \nर ा ि ा  - स ु मन , नछ ह  क ा नू  ।  स ब  ठ ी क  भऽ जे त ै  ।  चु प  भऽ जा ऊ  \n।  अपना  ह ा थ स ऽ र ा ि ा  स ु मन क े  आ ंछ खक  लो र  पो िै त  ब ा जली ह - \nस ु य स  उगना ई  ब न्न  क ऽ दे त य , चा न अपन इ जो र  दे ना ई  ब न्न  क ऽ  \nदे त य  ।  मु दा  ह म अहां  क े  नछ ह  िो छ ड़  स क ै  िी  ।  व ो  श ै र  ब ा जली ह  \n- \nअहीं  ह मर  छ दन , अहीं  र ा छ त  छ ियै  ।  \nअहां  िी  दी पक , ह म ब ा छ त  छ ियै  । ।  \nस ु मन चु प भऽ  आ ंछ खक  लो र  पो िै त  ब ा जल -  र ा ि ा, इ  स ब  क ह ै  में  \nआ स ा न िै , क र ै  में  ब ड़  क छ ठ न  ।  ह म  अहां क े  फ े र  क ह ै  िी  ।  घ र  \nपर  जा  क ऽ अहां  ब छ ढ़य ा  स ऽ स ो चब ै  ।  चल ू  ब ह ु त े  दे र  भऽ गे लै  ।  \nस ु मन स ा ई छ क ल ओर  ब ढ़ल आ  र ा ि ा  र ा य -गो ट  क े  अढ़  में  नु क ा  \nअपना  खे त  छ दछ श  चछ ल गे ली ह  ।  \nर ा छ त  में  र ा ि ा  छ ब स् त र  पर  गे ली ह  ।  मु दा  ओक र ा  आ ंछ ख  स ऽ  नी न्न  \nक ो श  भछ र  दू र  िल  ।  ओक र ा  र छ ह  र छ ह  स ु मन क े  ब ा त  य ा छ द आ ब ै त  \nिल ।  र ा ि ा  ह मर ा  ओछ ह ठ ा म अहां  क े  घ ा स ों  छ िलऽ पड़ त , दो स र  क े  \nखे त  में  ब ो ई नो  क र ऽ पड़ त  ।  नछ ह  ! नछ ह  !!  ह म ए ह न  क ा म नछ ह  \nक र ब ै  ।  ह मर ा  ब ा प क े  क ् थी  क े  क म् मी  िै  ? ह मर ा  ब ा प क े  खे त ी  \nजऽन ब ऽन क र ै  िै , आ  ह म जइ ब ई  दो स र  क े  खे त  में  ब ो ई न क र ऽ  \n।  नछ ह  ह म  ए ह न क ा म नछ ह  क र ब ै  ।  पु नः  स ु त ब ा क  प्र य ा स  ।  नी न्न  \nक ो श  भछ र  दु र  ।  स ु मन ह मर ा  स ऽ ् य ा र  क र ै  िै , स च् चा  ् य ा र  ।  \nह म अछ ह  ् य ा र  क े  क े न्न ा  ठ ो क र ै ब ै  ? पु नः श ां त, आ ंछ ख स ऽ नी न  दू र  \n।  पु नः  मा थ में  स ु मन  क े  ग ् प उभर ना छ ह  ।  नछ ह , ब ा प  र े  !  ह म   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 31 \nए ह न क ा म नछ ह  क र ब ै  ।  व ो  ठ ी क्क े  क ह लक ै , ह मर  ् य ा र  ब ा लु क  ढ़े र ी  \nछ ियै  ।  क े छ नयें  ह ा व ा  में  उछ ड़  जे त ै  ।  पु नः  श ां त , पु नः  भा व ना  में  \nब ह ना छ ह  ।  मा य  ब ा ऊ  खे त  ब े च क ऽ  मो ट गर द ह े ज  इ ् ए ह  ले ऽ ने  ग नै  \nिै, जे  ओक र ा  ब े ट ी  क े  क छ ह य ो  दु ख नछ ह  ह े त ै  ।  मा य  ब ा ऊ  व र  क े  \nखा नदा न दे खै  िै  ।  ओक र  चा छ ल चल ा ब ा  दे खै  िै  ।  ओक र ा  \nओछ ह ठ ा म अपना  ब े ट ी  क े  स ु ख खो छ ज , त ब  छ ब य ा ह ै  िै  ।  नछ ह  ! ह म  \nओछ ह  गरी ब  स ंग नछ ह  भा गब  ।  ओहो  त ऽ खो छ लय े  क ऽ क ह लक ै  जे  \nह मर ा  भु छ ल जा ऊ  ।  \nस ों चै त  स ों चै त  नछ ह  जा छ न र ा ि ा  क े  आ ंछ ख  क े  नी छ नयां  र ा नी  क ख न  \nचु मऽ ला गल ।  व ो  र ा ि ा  क े  आ ंछ खक े  चु मै त  चु मै त  नछ ह  ज ा छ न क ख न  \nस ु त ा  दे लक  ।  इ  ग ् प र ा ि ो  क े  नछ ह  मा लू म ।  \nभो र  भे ल , र ा ि ा  उठ ली ह  ।  अंगना  में  ओक र  ब ा ब ा  आ छ ब  ब ा जल -  \nगरी ब ह ा  ब े ट ा  क ह ीं  पढ़ लक ै  ह न ।  गरी ब ह ा  ि ु ठ्ठे  क े  स पना  दे खै  िै  \n।  र ा ि ा  ट ो क ै त  ब जली ह - छ क  भे लऽ  ब ा ब ा  ? आ र े  ओछ ह  गां ओ  क े  \nर त ी चनमा  ब े ट ा  पढ़ न ां ई  िो छ ड़  क ऽ पर दे श  क मा ई  ले ऽ भा छ ग गे लै  ।  \nर ा ि ा  मो ने  मो न स ो चल ी ह  ।  चल  ब छ ढ़य ा  भे लै  ।  ह मर  पा िु  िु ट ल  \n।  पु नः  ओक र ा  मा थ में  स ु मन क े  क ह ब  य ा छ द आ ब ऽ  ला गल ।  \nर ा ि ा  ह म गरी ब  छ ियै  ।  मा त ब र  आ  गरी ब  में  क ु ट मै त ी  नछ ह  ह ो य  िै  \n।  ह ां .. .!  व ो  ठ ी क्क े  क ह ल क ै, मा त ब र  आ  गरी ब  में  क ह ू ं  क ु ट मै त ी  भे लै  \n।  अगर  भइयो  जा इ  िै , त ऽ क ी  व ो  छ ट क ै  िै  ।  नछ ह  !  व ो  ब छ ढ़य ा  \nक य लक ै  ।  छ ब य ा ह  क े  ब ा द क ु िों  ह े ब त ै , ओछ ह  स ऽ प छ ह छ लय े  व ो  \nह मर ा  स ऽ दू र  भऽ गे लै  ।  भगव ा न व ो  जत ऽ र ह ै , ओक र ा  खु श  \nर छ खय ो ह ो  ।  \n-प्र दी प क ु मा र  म ं ड ल \"पब ड़ ा \" ; 9 7 7 1 2 4 5 6 7 6  \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ .५.प्र ण व  ि ा-प् पू पें ट र  \n \nप्र ण व  ि ा \nप् प ू  प ें ट र  \nछ व जय  छ दल्ल ी  मे  ए क ट ा  स र क ा र ी  महक मा  मे  छ पिला  1 5  व िस  स े  \nक ा ज क र ई  िला ह ।  अखन ि छ र  क े  क मा ई  स े  जे  पा ई  जमा  क े ने  \nिला ह  त ै  स े  ए ब र ी  छ नया र ने  िला ह  जे  गा म पर  ए क ट ा  स ु न्न र  घ र  \nब ना ब ी ।  य ो जन ा  अनु स ा र  छ व जय  ए क  मछ ह ना  क े  िु ट्ट ी  लऽ  क ऽ गा म  \nए ला ह  आ  घ र  ठ ा छ न ले ने  िला ह ।  ओना  त  छ व जय  ई ए मआ ई  पर  \nश ह र  मे  स े ह ो  ए क ट ा  फ् लै ट  लऽ  ने ने  िै थ मु दा  ए क ट ा  पै घ  आ  \nस ु स छ ज् जत  घ र क  क ा मना  गा म पर  पूरा  क र ई  चा ह य  िला ह ।  गा म \nपर  स ा ढ़े  त ी न क ट्ठ ा  क े  पै त ृ क  घ र ा ड़ ी  िल जै  मे  पु र ना  मक ा न  \nिल।  गा म मे  खपड़ ै ल क े  ई  अंछ त म छ नस ा नी  मे  स े  ए क  िल जे  \nआ ब  खछ स  पड़ ल िल।  ओक र े  स् था न पर  आ ब  न य ा  मक ा न  \nब ना ओल  जा  र ह ल अछ ि।    आ ि ु छ नक  व ा स् त ु क ला , छ ड जा इ न  आ  स ा ज -\nस ज् जा  स ंगे ।  छ व जय  क े  ब र ब स े  य ा द आ छ ब  गे ल िल जे  ने नप न  मे  \nमैं य ाँ  ह ु नक ा  अछ लय ा -ि छ लय ा  पर  ि ु लब ऽ क ा ल फ क ड़ ा  पढ य  \nिलछ खन.. . अछ लय ा  गे , ि छ ल य ा  गे , गो ला  ब ड़ द खे त  खा य  िौ  \nगे .. .. .पु र ा न घ र  खस े .. . नव  घ र  उठ े ।  ओ स ो चय  ला गल िला ह  जे   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 33 \nठ ी क े  त  क ह य  िै , पु र ा न घ र  क े  ए क छ दन ख स ब ा क  र छ ह त े  िै क  आ  \nओक र े  ऊ पर  नव  घ र क  स ृ जन  ह ो इ त  िै क ।  \n् ला स् ट र  भे ला  क े  ब ा द जखन इ ंट ी छ र य र , आ  र ंगा ई -ढो र ा ई  क े  ब ा त  \nए लई  त  लो क  स भ  क ै  ट ा  ना म स ू ि े लक  जै  मे  स े  ए क ट ा  ’प् पू ह ी र ा  \nइ ंट ी छ र य र  ए ं ड  स े नी ट र ी ’ स े ह ो  िल जे  क ै  ट ा  लो क  स ू ि े ने  िल ।  \nदलछ स ंह  स र ा य  ब जा र  मे  ना मी  िल।  \nछ व जय  आ न - आ न दो क ा न पर  मो ल -मो लई  क र ै त  ’प् पू ह ी र ा  इ ंट ी छ र य र  \nए ंड  स े नी ट र ी ’ क े  दो क ा न पर  स े ह ो  पहु ंचल ा ।  \nस ू य स क  चक म क  प्र क ा श  दो क ा न क  र ंगी न क ा चस ँ  फ ू छ ट  र ह ल िल।  \nदो क ा नक  ब ा ह र ी  छ ह स् स ा  चमचम क र ै त  आ ि ु छ नक  छ ड जा इ नस ँ  स ज ल  \nिल।  श ी श ा स ँ  ओि र ा  र ह ल र ौ दक  छ क र न आ ँ छ खक ेँ  स म् मो ह क  ला छ ग  \nर ह ल िल।  \nछ व जय  अंदर  प्र व े श  क े ला ह ।  दो क ा नक  भी त र क  स जा व ट  आ क िस क  आ  \nस ु स छ ज् जत  िल।  दे व ा ल पर  र ं ग-छ ब र ंगा  आ  छ व छ भन्न छ ड जा इ न क े  \nट ा इ ल्स क  नमूना  लगा ओल  िल।  ओछ ह  ट ा इ ल्स क  चमक  आ  र ंगक  \nस ंगम दे ख छ व जय  प्र भा छ व त  आ  ख़र ी दा र ी  ले ल स क ा र ा त् मक  भे ल  \nिला ह  ।  \nदो क ा नक  ब ी चमे  ए क ट ा  स जल -स जा ओल  क ा उंट र  िल , जक र ा  पर  \nछ व छ भत्र प्र क ा र क  स ैं पल्स  र ा खल  िल।  क ा उंट र क  पा िाँ , श े ल्फ मे  \nछ स ंक , श ा व र  ह े ड , ब ा थ ट ब  आ  अन्द्य  प्र स ा ि न आ  स े नी ट र ी  स ा मग्र ी  ढंग \nस े  स जा  क े  र ा खल  िल।  क ा उंट र  क े  ऊ पर  दह ी न  क ो न मे  ब न ल  \nपा थर क  ए क ट ा  िो ट  स न पूज ा घ र  मे  लक्ष्म ी - गण े श क  मु छ त स  स् था छ प त  \nिल।  लक्ष्म ी जी क  मु छ त स  स् व छ ण स म आ  आ भा य ु क्त  िल , स ंगछ ह  गण े श ज ी क   34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमु छ त स  श्व े त  आ  स ो म् य  ला छ ग र ह ल िल।  ि ू पक  स ु गंि  पूर ा  दो क ा न मे  \nपस ै र  र ह ल िल।  ि ू पक  स ु गंि  आ  दी पक  मि ु र  प्र क ा श  व ा त ा व र ण  \nक े  पछ व त्र  ब ना  र ह ल  िल आ  दो क ा नक  श ो भा  ब ढा  र ह ल िल।  \nक ा उंट र  पर  ब ै स ल दो क ा नदा र  क ह लक , \" आ उ स र क ा र  ब ै स ु ।  क ी  \nस े व ा  क र ी  स े  ह ु क ु म  क छ र य ौ । \"  \nछ व जय  ब जल ा ह  -  ह मर ा  अपन मक ा न ले ल ट ा इ ल्स  चा ह ी , फ्रंट  \nदे व ा ल ले ल , फ श स  ले ल , भा नस घ र  ले ल , ब ा थरू म-पै ख़ा ना  ले ल अल ग  \nअल ग, आ ि ु छ नक  छ ड जा इ न आ  र ंग मे ।  स ंगह ी  य छ द अहां क  दा म आ  \nस ा मा ग्र ी  रुछ चगर  ला गल त  स े नी ट र ी  आ इ ट म स भ स े ह ो  ले ब ा क  \nअछ ि। \nदो क ा नदा र  अपन अनु भव क  ि लक  दे खब ई त  क ह ल क , \" दे खू  \nब ा ब ू, ह मर ा  लग ट ा इ ल्स क  अने क  प्र क ा र  अछ ि। जइ में  \nछ स र े छ मक , पो स स ली न , छ व ना य ल, आ  मो जे क  ट ा इ ल्स  आ छ द अछ ि। ह र े क  \nट ा इ ल्स क  अपन -अपन छ व श े िता  अछ ि। जे ना  छ स र े छ मक  ट ा इ ल् स  \nमजब ू त  आ  छ ट क ा ऊ  ह ो इ त  अछ ि , आ  पो स स ली न ट ा इ ल् स  श ो भा क  \nदृ छ ि क ो ण स ँ  उत्त म ह ो इ त  अछ ि. .. .इ त् य ा छ द.. .. .इ त् य ा छ द ।  ए ह ी  प्र क ा र े  \nट ा इ ल्स  स भ  क े  खा छ स य त  ब त ा ब ई त  ओ ह े ल्पर  क े  स ं गे  दे व ा ल पर  \nना ना  प्र क ा र  क े र  ट ा इ ल्स  क े  पै ट नस  लगा  क  छ व जय  क े  दे खा ब ऽ  \nला गल।  \"  \nछ व जय  ओय  मे  स े  छ क ि स ैं पल  फ ा इ नल क र ब ा क  ले ल स े ले क्क्ट  क ऽ  \nने ने  िलह।   \nत ा  दो क ा नदा र  अपन मा क े छ ट ंग अनु भव  क े  दे खब ै त  क ह लक  \"ह मर ा  \nलग नै  खा ली  ट ा इ ल्स , अछ पतु  छ स ंक , ब ा थट ब, श ा व र  ह े ड , आ  अउर ो   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 35 \nब ह ु त  र ा स  प्र स ा ि न आ  स े नी ट र ी  क े  स ा मग्र ी  आ ि ु छ नक  छ ड जा इ न मे  \nभें ट  जै त । ” \nछ व जय  पु िलक  - \"पें ट् स क  स मा न आ  छ व क ल्प स भ स े ह ो  अछ ि  \nअहाँ क  लग  क ी ?\" \nदो क ा नदा र  मु स् क ु र ा इ त  उत्त र  दे लक  -  \"ह ँ  ब ा ब ू , ह मर ा  लग स भ  \nप्र क ा र क  पें ट् स  अछ ि। जे ना  छ क , ए छ क्र छ लक  पें ट् स , ऑय ल ब े स् ड  \nपें ट् स , ए म् मल  पें ट् स , आ  व ा ट र  ब े स् ड  पें ट् स ।  अल ग -अल ग र ंग आ  \nश े ड् स  मे  उपल ब्ि  अछ ि। आ  ह मर ा  लग प्र ा इ मर , पु ट्ट ी, आ  छ व छ भत्र  \nप्र क ा र क  छ फ छ नश र  आ छ द पें छ ट ंग मे  जे  भी  स ा मा ग्र ी  क े  आ व श् य क त ा  \nह ो इ त  िै क  स भ ट ा  छ नक  क्व ा छ लट ी  मे  आ  उछ चत मूल् य  पर  उपल ब्ि  \nअछ ि। अहाँ क ेँ  जत्त े  स ु न्न र  आ  छ ट क ा ऊ  पें छ ट ंग चा ह ी , ओक र  ले ल  \nह मर ा  लग स ब  स ा मग्र ी  अछ ि। स ंगछ ह  ऐ  स भ  क ा य स  ले ल छ नक  \nप्र छ श छ क्ष त  आ  अनु भव ी  क ा र ी गर स े ह ो  अछ ि। अहाँ  चा ह ी  त  क ा जक  \nठ े क ा  स े ह ो  दऽ स क य  िी । \"  \nए छ ह  ब ी च ग्र ा ह क  क े  स ा क ा र ा त् मक  ह ा व भा व  क े  अनु भव  क र ै त  अनु भव ी  \nदो क ा नदा र  छ व ज य  क े  ले ल चा ह  मँ गव ा  ने ने  िल।  \nछ व जय, चा य क  छ स प ले इ त , पूि लक  - अहाँ क  स ा मग्र ी  स भ मे  स े  \nछ क ि ह मर ा  पछ स न  पड़ ल आ  ह मर ा  लगय य  जे  ह मर  आ व श् य क त ा  \nक े  अनु स ा र  अछ ि , त ा छ ह  दु आ र े  ले ल जा  स क य  अछ ि ।  मु दा  ई  \nब त ा उ, अहाँ क  स े व ा  क त्त े क  उत्त म अछ ि ? \nदो क ा नदा र  मु छ स् क य ा इ त  ब जला ह  - \"ह मर ा  ले ल ग्र ा ह क क  स ंत ु छ ि  \nस भसँ  पै ग गप अछ ि। ह मर ा  लग प्र छ श छ क्ष त  आ  क ु श ल त क नी छ श य न  \nअछ ि, जक र ा  ट ा इ ल्स , व ा लपे प र  लगे ब ा क  छ नक  अनु भव  िै क ।  आ   36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक खनो  क ो नो  स मस्या  भे ल , त  ह म त त् क्ष ण  स मा ि ा न क र ब ा क  ले ल \nउपल ब्ि  र ह य  िी ।  अहाँ  ऐ  छ व िय  मे  चौ ह द्द ी  मे  क क र ो  स े  पूछ ि  \nस क य  िी ।  पें छ ट ंगक  ले ल स े ह ो  ह मर ा  लग क ु श ल क ा र ी गर िछ थ , जे  \nघ र क  स ा ज - स ज् जा  क ेँ  स ु ंदर  ब नब ै त  िछ थ।  ह मर ा  स् व य ं ऐ  क ा ज मे  \n2 0  व िस  स े  ब े स ी  क े  अनु भव  अछ ि।\"  \nओतऽ  दो क ा न ब ला  छ ह नक र  आ व श् य क त ा , चा ह त, अपन अनु भव , प्र स् त ा व  \nआ छ द पर  छ व मश स  क र ै त  ब ा त  जखन दा म पर  ए लई , त  दो क ा नब ला  \nक ह लक  जे  ओना  त  ह म अपन स ा मा ग्र ी  स ब  पर  ग्र ा ह क  क े र  छ ह स ा ब  \nस े  5 -1 0 %  त क  क े  िू ट  दै त  छ िए क  मु दा  अहाँ  ले ल  1 5 %  क े  \nफ् लै ट  छ ड स् क ा उंट  क ऽ  दे ब ।  ब ाँ छ क  स छ व स स  य छ द  अहाँ  लै  िी  त  \nस छ व स स  क े  ले ल  ओना  अहाँ जे दा म  द दी  से  ह मर ा स् व ी क ा र, ह म  \nअपना  छ दस  स  अपन छ फ क् स  र े ट  क े  5 0 %  छ ड स् क ा उंट  अहाँ  क े  दै  \nिी । \nई  स ु छ न  छ व जय  अक चक ा इ त  पूि ला ह  -ह मर ा  पर  ए त्त े क  उदा र त ा  \nछ क ए क  य ौ ? \n-स र  लगई  य  अहाँ  ह मर ा  छ चनह लह ु  नै ! ह म प् पू पें ट र , 7-8 व िस  \nपछ ह ने  छ दल्ली  मे  अहाँ  स े  भें ट  ह ो इ त  िल  - दो क ा नब ला  उत्त र  मे  \nब ा जल िल।  \nछ व जय  अपन स् मृ छ त  पर  ज़ो र  दै त  छ क ि  य ा द क र ऽ  लग ला ह ।  फ े र  \nह ु नक ा  य ा द आ छ ब  गे ल िल  ’प् पू पें ट र ’।  जखन ओ  छ दल्ली  क े  \nए क ट ा  क ा लो नी  मे  छ क र ा य ा  क े  घ र  पर  र ह य  िल ा ह  त  प् पू पें ट र  स े  \nक खनों  क ा ल भें ट  ह ो ई  िल नौ आ  दो क ा न पर  क े श  क ट ा ब ऽ क ा ल।  \nपे श ा  स े  पें छ ट ंग  क े  क ा ज क र ै त  ब ा जय  मे  फ ंचा छ ड़ ।  ब क र  ब क र   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 37 \nफ ा ल-ड ीं ग ह ाँ क ै त ।  ए क ब े र  छ व जय  क े  अपन छ क र ा य ा  ब ला  मक ा न क े  \nर ंग-ढ़ो र  आ  में ट े नें स  क े  क ा ज क र े ब ा क  िल।  प् पू स े  पहचा न ि ल  \nत  ओक र े  क ा ज दे ने  िलछ खन।  जा  ि छ र  क ा ज भे ल िल , छ व जय  क े  \nओक र  ब क र -ब क र  ि े लऽ पड़ ल िल।  मु दा  क ा ज ओ  ब ड् ड  छ च क्क न \nक े ने  िल।  \nछ व जय  चा ह क  छ स प लै त  क छ न क ा ल ले ल  अती त  मे  चछ ल गे ल  \nिला ह ।  प् पू क ा ज क र य  क े  ब ी च मे  स छ दखन खु चु र  खु चु र  पा ई  \nमां गय।  आ ई  ई  ले ल  त  क ा इ ल्ह  ओ  ले ल।  छ क ि  ने  छ क ि  ि ू  ला ग ले  \nर ह य ।  छ व जय  ओक र ा  ब ू ि ब ै त  र ह इ थ मनी  मे ने जमें ट  क े  छ व िय  मे  -\nदे खहक  त ों  ए त्त े क  ट ा क ा  क े  र ो ज क मा य  िह ।  मछ ह ना  मे  22 छ दन  \nक ा ज भे ट लऽ त  मछ ह ना  क े  ब ु ि ह क  जे  ए त्त े क  ट ा क ा  ह ो य  िै क ।  जे  \nछ दह ा ड़ ी  क मा ई   िह क  स े  ओछ ह  छ दन नै  उड़ ा  दी ।  \nओ ग् प छ दय इ  जे  ’ए ह ! ह म त  पा ई  क े  पा ई  नै  ब ु ि य  िी  ए ना  \nउड़ ब य  िी  त  ओना  उड़ ब य  िी ।  ब े ट ा  क े  ब ड् ड े  मे  उि ा र  ल क े  \nए त्त े क  भो ज भा त  क े ने  र ह ी - छ ि य ा-पूत ा  क े  छ नत छ दन क े  ए त्त े क  ट ा क ा  \nक ु ड़ क ु ड़ े  नमक ी न मे  खचस  क  दय  िी ’.. .. . इ त् य ा छ द इ त् य ा छ द । \nछ व जय  क ह छ थन जे  छ ि य ा  पूत ा  क े  छ क त ा ब  क ॉ पी  इ स क ु ल ब स् त ा  स भ  \nमे  क त े क  खचस  क र य  िह क ।  त  ओ  मछ ट य ा ब य  जे  जरू र त  पर  \nस ा ल मे  ए क ब े र  क ी छ नए  दै त  िी ।  \nछ व जय  क ह छ थन जे  दे खह   त ो र े  ला भ ले ल क छ ह  र ह ल िी ।  ह म स ब  \nिी  मही नब ा र ी  दर मा ह ा  ब ला  लो क  मछ ह ना  क े  अंत  मे  ट ा क ा  भें ट य  \nअछ ि आ  जत े क  आ मदनी  अछ ि ओछ ह  छ ह स ा ब े  खचा  क े  ब जट  ब ना ब य  \nिी ।  जत ब े  क मा ई  अछ ि ओछ ह  मे  आ पछ त्त -छ व पछ त्त  आ  पईघ  क ा ज   38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nले ल छ क ि पा ई  क े  प्र ो छ व ज़न क  क े  चल य  िी ।  त ो र ो  क म ा ई  ब े जा  नै  \nिह ।  मछ ह ना  मे  य छ द 2 0 -2 5  छ दन क ा ज भें ट य  ह े त ऽ त  1 5 -20  \nह जा र  क मा ई  भए  जा य त  ह े त ौ क ।  जौं  अपन  क मा ई  आ  खचा  क े  \nस ह ी  स े  व्यव स् था  र ा खब ह क  त  उि ा र -पैं च स े  ब चब ह ।  आ  आ पछ त्त -\nछ व पछ त्त  मे  स े ह ो  ह ौ स ला  ब नल र ह त ौ क .. .  आ छ द आ छ द।  मु दा  छ व जय  \nक े  ब ा त  ओक र ा  ले ल ि न स न।  \nओ क ा ज क े लक  आ  गे ल।  क छ ह य ो  क ा ल ए छ ह ना  छ व ज य  स े  र स् त ा  \nछ ब र स् त ा  भें ट  भऽ जा य ।  ब र ि दू  ब र ि ब ा द दु छ नयाँ  मे  क ो र ो ना  ना मक  \nमहा मा र ी  पस छ र  गे ल िल जे  पूरा  म ा नव  जा छ त  मे  त्र ा छ ह -त्र ा छ ह  मचा  \nदे ने  िल।  अपन  दे श  स े ह ो  ए क र  चपे ट  मे  आ य ल।  त ै  पर  स े  \nस र क ा र  क े  गलत त र ी क ा  स े  ए क र ा  ह ें ड ल क र ब .. .ऐ  क े  ब ह ु त  दु ख द  \nप्र भा व  दे श  भछ र  क े  अल ग अल ग श ह र  मे  क ा ज क र य  ब ला  प्र व ा स ी  \nमजदू र  स भ पर  पड़ ल िल।  ए क  ब ै गे  र ा त ा  र ा त ी  लॉ क  ड ा उन लगा  \nदे ल गे ल िल।  क ा ज -ि ंि ा, र े ल-ब स  घ ो ड ा -गा ड़ ी  स ब  ब ंद ।   छ दह ा ड़ ी \nमजदू र सभ  पर ई फ र मा न आ फ ै त ब छ न के खस ल  िल। छ दह ा ड़ ी \nपर पछ र व ा र प ो स य  ब ला  सभ  के छ क िु ए छ दन मे खे ना य पर आ फ ै त  \nह ो य ला गल।  प् पू पें ट र के  पछ र व ा र स े ह ो  ऐ  से  अिू त नै र ह ल \nिल। भु खल छ पय ा स ल  क ा ज से  च् य ु त मज़दू र क  ह ां ज क  ह ां ज ट ो ली  \nस भ पछ र व ह न क े  अभ ा व  मे  जछ ह ना  त छ ह ना  ट्र क -ट े मपु- ठ े ला  स ा य क ल  \nपै र े  जे क र ा  जे ना  स ू ि ल छ ब दा  ह ो ब य  ला गल गा मक  छ दस , जे  जी ब  त  \nक ो दो ह ो  खा  क े  गा म मे  र छ ह  ले ब ।  ए छ ह  ब ी च ए ह न भय ा नक  छ र व स स  \nपल ा य न दे ख छ क ि र ा ज् य  स र क ा र  आ  स् व य ंस े व ी  स ंस् था  स ब  स े ह ो  \nछ क ि पछ र व ह न क े  व्यव स् था  चा लू  क े लक , जत्त  भय ा नक  मा र ा -मा र ी  क े  \nदृ श् य ।  प् पू पें ट र  स े ह ो  गा म भा छ ग जे ब ा क  भाँज लगब ऽ ला गल।  \nमु दा  जे ब ी  मे  ए क ट ा  ट ा क ा  नै ।  त खन ओ छ व जय  ब ा ब ू  ल ग स ह ा य त ा   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 39 \nले ल पहु ंचल  िल।  ओ अपन  दय छ नय छ स् थछ त  ब त े ने  िल  आ  छ क ि  \nआ छ थस क  मदद क े  गो ह ा र  लगे लक  छ व जय  लग।  \nछव जय  त  पछ ह ने  ओक र ा  लग  छ नक -ब े जा य  क े  ले क्चर  ि ा र ला ।  फ े र  \nअपनो  क ो छ व ड  क े  भय ा नक  छ स् थछ त  स े  भछ व ष् य  क े  लऽ  क ऽ  आ श ंछ क त  \nिला ह ।  त था छ प ह जा र  ट ा क ा  प् पू क े  दऽ दे लछ खन।  ओ  छ व जय  क े  \nप् पू स े  अंछ त म भें ट  िल।  \n6-7  ब र ि क े  ब ा द आ ई  प् पू  पें ट र  स े  भें ट  भऽ र ह ल िल।  मु द ा  \nओ प् पू  आ  आ जू क  प् पू  क े  ह ु छ लय ा  मे  ब ह ु त  पछ र व त स न िल।  क त्त  \nओ गु ट क ा  छ चब ा ब इ त  स नछ ट ट ह ी  स न गा ल चु ट क ल ब े त र त ी ब  गंदा  मे  \nस ा नल क पड़ ा  पछ ह र ने  प ् पू पें ट र  आ  क त्त  ई  छ चक ना य ल चे ह र ा , मु ह  \nमे  पा न दब ौ ने , छ त लक  क े ने , स् त्र ी  क ै ल अंगा -पें ट  पछ ह र ने  प् पू। स् व ा इ त  \nछ व जय  ओक र ा  नै  छ चन्द्ह  पे ने  िला ह ।  \n  \nओ छ व स् मछ य त  ह ो इ त  ब ा जल ा ह - ’प् पू ह ौ ! अर े  ब ा ह ! गा म आ छ ब  क े  त  \nब ड् ड  छ नक  प्र गछ त  क े ला ह  अछ ि। त ो र ा  स े  क ो र ो ना  मे  ला स् ट  भें ट  \nभे ल िल त क र ा  ब ा द ह मर ा  क ो नो  जा नक ा र ी  नै  िल। ’ \nप् पू ब ा जल - क ो र ो ना  लॉ क ड ा उन क े  स मय  ह मर ा  घ र  व ा पस  अए ब ा  \nले ल मजब ू र  ह ो ए ब  प ड़ ल।  खा य  पर  आ फ ै त  िल।  ओ छ दन ह मर ा  \nले ल ब ड् ड  भय ा व ह  िल।  छ क ि  स ह ा य त ा  अहू ँ  स ऽ  भें ट ल  आ र  क त्त ौ  \nक त्त ौ  स े  स ह य ो ग मां छ ग ह म आ न  आ न मज़दू र क  स ंगे  गा मक  ले ल  \nछ ब दा  भे ल िलहु ।  छ दल्ली क  स ड़ क  पर  अनछ गनत  लो क  अपन अपन  \nघ र  पहु ँ चऽ  ले ल स ं घ िस  क र ै त  िल।  ह महु  ओछ ह  य ा त्र ी  स मू ह  में  \nश ा छ मल  भऽ गे ल र ह ी ।  ओ य ा त्र ा  ब ह ु त  ददस ना क  िल।  लो क  लो क   40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े  स ंग  ठ ा ढ़ ह ो इ त , ि क्क ा-मु क्क ी  क र ै त, छ पय ा स ल आ  भूख ल र छ ह , ह म  \nअपन गा म क े  लछ गच पहु ंचल  र ह ी ।  मु द ा , स ी मा  पर  ह मर ा  स भक ेँ  \nर ो छ क  ले ल गे ल।  स र क ा र क  आ दे श  िल जे  स ब  मजदू र क ेँ  \nक्व ा र ंट ा इ न में  र ा खल  जा ए ।  क्व ा र ंट ा इ न स ें ट र  में  व्यव स् था  ब ड् ड  \nछ नक  नै  िल।  ह मर ा  स भक ेँ  ए क ट ा  िो ट -िो ट  क ो ठ र ी  में  र ा खल  \nगे ल।  खा ना -पी ना  क ह ु ना  क ऽ भें ट य  िल।  त खन ब स  स मय  \nपु र ब ा क  इ ंत जा र  क र ै त  िलहु ँ ।  मन  में  ए क ट ा  ड र  स े ह ो  ला गल ि ल  \nजे  क ह ीं  ह मर ो  क ो र ो ना  नछ ह  भऽ गे ल ह ो ए ।  ओ छ दन दह श त  आ  \nमजब ू र ी  स े  भर ल छ दन िल - प् पू क े  स् व र  ममा ह त  िल ।  \nअंतत ः  क्व ा र ंट ा इ नक  अव छ ि  खत् म भे ल।  ह मर ा  घ र  जा ए  दे ल गे ल।  \nह मा र ह ृ दय  में  खु श ी  िल।  मु दा , श र ी र  था क ल आ  क म जो र  िल।  \nई  स मय  ह मर ा  स ब क ेँ  दे ह  त ो छ ड़  दे लक  मु दा  मो न क े  मजब ू त  \nब नौ लक ।  ह म भछ व ष् य  में  फ े र  स ँ  अपन पै र  पर  ठ ा ढ़ ह ो ए ब  स े  आ स  \nब चल  िल।   ई य ा त्र ा ह मर ा छ जनगी भछ र ले ल य ा द र ह त । \nप् पू आ गाँ  ब ा जला ह  - घ र  पहु ँ चल ा  पर  ह मर  छ स् थछ त  ब ह ु त  खर ा ब  \nिल।  मु दा  ि ी र े-ि ी र े  ह म गा म में  अपन  क ा ज  श ु रू  क े लह ु ँ ।  श ु रू  में  \nह म र ंगा ई -पु त ा ई  क े  क ा ज क र ै त  र ह ी ।  मे ह नत  आ  इ मा नदा र ी  स ँ  \nक ा ज क  ऽ  र ह ल िलहु ँ ।  ि ी र े -ि ी र े  ल ो क  ह मर  क ा ज क े  स र ा ह न ा  \nक र ऽ लगल।  ह मर  क ा ज क े  ह ु नर  त  अहाँ  छ दल्ली  मे  दे ख ने ह े  \nिछ लय ई ।  मु दा  स मय  आ  पा ई  क े  ह म छ नक  स े  भै लू  आ  उपय ो ग  नै  \nब ु ि य  िछ लय ई ।  क ो र ो न ा  क े  ई  य ा त्र ा  ह मर ा  स मय  आ  पा ई  क े  भे लू  \nब ु ि य  ले ल खू ब  स मय  दे लक ।  क्व ा र ंट ा इ नक  अव छ ि  मे  ई  स ब  \nछ व चा र  मो न मे  खूब  चल ल।  ह म अ ह ाँ  स ँ  पै स ा क  आ  स मय  क े  \nप्र ब ंि न क े  ब ह ु त  महत्व पूण स  पा ठ  छ स खल ह ु ँ ।  ह म  अहाँ क  ब ा त  क े  म न   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 41 \nमें  र ा छ ख क ऽ ि ी र े -ि ी र े  पै स ा  ब च ा ब ऽ लगलहु ँ ।  ह म र  मो न  मे  छ व चा र  \nिल जे  ह म अपन ए क ट ा  स् था य ी  दु क ा न खो छ ल क  क ा ज क र ी ।  \nश ु रू  मे  क छ न छ दक्क त  त  िल मु दा  छ दल्ली  घ ू छ र  क े  जे ब ा क  क छ ह य ो  \nदो ब ा र ा  म ो न मे  नै  आ य ल।  ब ा ब ा  छ ब स् क मा  क े  क ृ पा  स े  ि ी र े  ि ी र े  \nक ा ज ब ढ़े  लगल।   ह मर ा लग  जे लड़ क ा सभ  िल, ओक र ा  स ब  क े  \nक ा ज छ स खा ब ऽ लगलहु ँ ।  ि ी र े -ि ी र े  ह म र  ए क ट ा  ट ी म ब छ न  \nगे ल, जक र ा  स ंग ह मर  क ा ज आ र ो  ब ढ़य  ला गल।  \nप् पू क े  चे ह र ा  पर  गव स क  भा व  िल , जखन ओ अपन ट ी म आ  \nक ा जक  व्या ख्या  क ऽ र ह ल  िल।  \nप् पूज ी  आ गाँ  क ह य  ला गल - ठ ी क े  क ह य  िछ लय ई  अहाँ  छ व जय  ब ा ब ू ! \nजे  मे ह नत , लगन आ  क मस ठ त ा  स े  क मस  क र य  िय , ए क छ दन भगव ा न  \nओक र ा  अव श् य े  त ा क य  िथी न।  भग व ा न ह मर ो  ए क ट ा  ए ह ने  स न  \nस् व छ ण स म अव स र  दे ला ह ।  ह ी र ा  ब ा ब ू , जे  आ र  ब ी  क ॉ ले ज क  प्र ो फ े स र  \nिला ह, ओ छ र ट ा य र  भे ला ह  आ  अपन  स े व ा क  पै स ा स ँ  ए क ट ा  स ु ंदर  घ र  \nब ना ब ऽ चा ह ै त  िला ह ।  ओ ह मर  क ा ज दे खल ा ह  आ  ह मर ा  पर  \nभर ो स ा  क र ै त  अपन घ र क  पूरा  इ ंट ी छ र य र  क े  क ां ट्र ै क्ट  दे ला ह ।  ह म  \nस भ छ मछ ल क ऽ  ह ु नक र  घ र  क े  ए ना  स जे लह ु ँ  जे  ओ ह मर ा  स ँ  ब ह ु त  \nप्र भा छ व त  भे ला ह ।  ह ु नक  मो न मो त ा छ ब क  आ ि ु छ नक  स ा ज स ज् जा  ब ला  \nघ र  ब नल जे  ह ु न क  गा म भछ र  आ  आ ब ई त  जा इ त  पछ थक  स ब ह क  \nप्र श ंस ा  पा ब य  ला गल।  ह ी र ा  ब ा ब ू  ह मर ा  स े  ब ड् ड  प्र स न्न  भे ला ह ।  \nछ व जय  क े  प् पूक  आ ँ छ ख  में  मे ह नत  आ  लगन क  फ ल पा ब य  क े  \nप्र स न्न त ा  आ  उत्स ा ह क  ि लक  स ा फ  दे खा  र ह ल िल।   42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप् पू आ गाँ  ब ा जल - ह ी र ा  ब ा ब ू  ब ड़ ा  ज्ञ ा नी  आ  अनु भ व ी  लो क  िई थ  \nआ  त छ ह ना  आ ि ु छ नक  स ो च र ा खय  िछ थ।  लंब ा  स े व ा  क े  ब ा द छ र ट ा य र  \nभे ल िला ह ।  खूब  छ नक  पा ई  भें ट ल िल  छ र ट ा य र में ट  पर ।  घ र  \nब ना इ य े  ले ल ा ह ।  ह ु नक  स ो च िल जे  छ ि य ा - पूत ा  मे  पा ई  ब ां ट ब  त  \nत ी र ी-छ मर ी  क  दे त ।  त ा ह ी  दु आ र े  ओ श े ि पा ई  क े  क ो नो  ब ी जने श  मे  \nइ न्द्व े स् ट  क र य  चा ह य  िला ह , जै  स े  ए क ट ा  ब ी जने श  स े ह ो  ठ ा ढ़  ह ो य  \nक ा  छ क ि  लो क  क े  र ो जगा र ो  भें ट े ।  स् व ा इ त  ह ी र ा  ब ा ब ू  ह मर ा  ए क ट ा  \nप्र स् त ा व  दे लछ थन।  ओ ह मर ा  दु क ा न क े  छ व स् त ा र  क र य  ले ल छ नव े श  \nक र ब ा क  प्र स् त ा व  दे लछ थन।  ह मर ा  ले ल ई  प्र स् त ा व  स् व ी क ा र  क र ब  \nएकट ा  नी क  अव स र  िल।  \nई  स ा ि े दा र ी क  फ लस् व रू प , ’ प् पू ह ी र ा  इ ंट ी छ र य र  आ  स ै छ नट र ी ’ \nदो क ा नक  स् था पना  भे ल - प् पू गव स  स ँ  क ह ला ह ।  ह मर  द ो क ा न आ ब  \nदलछ स ंह  स र ा य  क े  श्र े ष्ठ  इ ं ट ी छ र य र  आ  स ै छ नट र ी  स े व ा क  ले ल प्र छ स ि  \nअछ ि। आ ि ु छ नक  छ ड जा इ ने  स ँ  स जा ओल  घ र क  छ नमा ण  में  ह मर  ट ी म  \nआ  दु क ा नक  ना म अग्र ण ी  अछ ि। स े  त  अपने  पता  लगे न ह े  ह े ब ै क ।  \nह मर  स फ लत ा  क े  स फ र  क े  नी व  जै  छ व चा र  स े  प ड़ ल त क र  \nस ू त्र ि ा र  ह म अछ ह ंक  मा नय िी , आ  ह ी र ा  ब ा ब ू  ओय  नी व  पर  ए क ट ा  \nस ु ंदर  भव न क े  छ व स् त ा र  दे ला ह ।  ह म  छ व पछ त्त  क े  स मय  अहाँ  द्व ा र ा  \nक ै ल गे ल  आ छ थस क  मदद  क े  स े ह ो  क ो ना  क  छ ब स र ब  त ा ह ी  दु आ र े  अ ह ाँ  \nक े  स े व ा  मे  5 0 % क े  िू ट  क े  प्र स् त ा व  दे लह ु  अछ ि।  \nछ व जय  प् पू क े  स फ लत ा  क े  प्र े र क  क था  स ु छ न ब ह ु त  प्र भा छ व त  \nभे ला ह, स ंगछ ह  आ ई  ह ु नक ा  अपना  पर  स े ह ो  गव स  भऽ  र ह ल  िल जे  ऐ  \nस क्स े स  स् ट ो र ी  मे  ओहो  ए क ट ा  प्र भा व ी  पा त्र  िई थ।  मो ने  मो न अपना   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 43 \nक े  श ा ब ा स ी  दे ब य  लगला ह ।  स ंगछ ह  इ ह ो  स ो चय  लगला ह  जे  क र ल  \nि र ल क छ ह य ो  ने  क छ ह य ो  फ ली भूत  ह ो इ त  िै क ।  त खन  ने  ह मर ा  आ ई  \nघ र क  इ ं ट ी छ र य र  ले ल ए त े क  स स् त ा  स ौ दा  क े  प्र स् त ा व  भें ट ल  अछ ि।  \nअस्त ु ।  त क र ा  ब ा द छ व जय  दो क ा नदा र  स ंगे  स मा न  आ  स े व ा  स ब ह क  \nछ लस् ट  फ ा इ लन क र य  ला गला ल।  इ छ त ।  \n  \n-      [प्र ण व  क ु मा र  ि ा, र ा ष् ट्र ी य  पर ी क्ष ा  ब ो ड स  नई  छ दल्ली, द ु गा प ू जा 2 0 2 4 ] \n  \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ .६.महा क ा न्द्त प्र स ा द-  भा लछ र / फ ा लत ू  \n \nमहा क ा न्द्त  प्र स ा द \nभा लछ र / फ ा लत ू  \n१ \nभा लछ र \n-मी त  य ौ , फ र मा न क क र ा  क ह ै  िै क ? \n-य ौ  मी त , ह मर ा  नछ ह  ब ु ि ल अछ ि। चल ु  गु रुजी  स ँ  पूि ै  िी ।  \n-सर , फ र मा न क क र ा  क ह ै .. .  ।  \nई-छ श क्ष क ो श  पर  क ा ज क र ै त  गु रुजी  भा लछ र  भ गे ला ह ।  मा थ पर  \nपस े ना क  ब ु न्न  अभ छ र  ए लै क ।  \n \n२ \nफ ा लत ू \nह म ह ु न क ा स ँ  छ जगा स व श  पु िछ लय छ न - 'अहाँ  ह मा र ा  मा दे  क ी  स ो चै  \nिी?' \n'अहु ँ  क ो नह ु  स ो चब ा क  ची ज िी '- ओ क ह लछ न।  \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।  \n \n \n \n  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 45 \nपद्य \n३ .१.प्र मो द ि ा  'गो क ु ल'-दे श क  चौ क ी दा र  \n३ .२.आ चा य स  र ा मा नंद मंड ल - क ो श ी  क मल ा  क े  ब ा ढ़  \n३ .३.र ा ज छ क श ो र  छ मश्र-ऑनला इ न स े व ा  क म् पनी क  स े व क  \n३ .४.क ै ला श  क ु मा र  छ मश्र- इ जो त क  अन्द्ह ा र  घ र  (अनू छ दत ) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३ .१.प्र मो द ि ा  'गो क ु ल'-दे श क  चौ क ी दा र  \n \nप्र मो द  ि ा  ' गो क ु ल' \nद े श क  चौ क ी दा र  \n \nह े  र ौ  ब जर  खस ु व ा  \nअड़ ी ब ा  ड क ह ा  !  \nभै  जो  त ों  खब र दा र  \nघ र  घ र  त ो ह र  खब ै र  लै ले  \nस न्न ि  िौ  दे श क  चौ क ी दा र ।  \nजा छ त  जा छ त क  आ ँ क ड़ ा  छ ह ट  क ै क े  \nअब्ब ल जो र गर स ंख्या  व ल छ फ ट  क ै क े  \nब नय चा ह ै  िेँ  त ों  व ड़ क ा  ह व लदा र  \nजनत ा  ह ा थ अर पे ना  स ा ि ल  \nमजा  चखौ त ौ  चौ क ी दा र ।  \nखा  पी छ ब क े  ढे क ै र  र ह ल िेँ  \nब े ट ा  ब े ट ी क  स ंग ह े क ै र  र ह ल िेँ  \nपा नक  छ खल्ली  क चै र  र ह ल िेँ  \nगरी व क  मा थ चछ ढ़ मखै र  र ह ल िेँ   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 47 \nत ै पर  स े  आ ंछ ख त ड़ ै र  र ह ल िेँ  \nरे भ्र ि ा चा र क  स र दा र  !  \nक े ओ भा ङ  गा जा मे  मस्त  \nक े ओ जे लक  दो ह ा छ र  नपै मे  व्यस् त  \nमा न मय ा दा  र ा ज् य क  क र ै मे  पस्त  \nलड़ ा  चर ा क े  र ा ज स ु ख पब ै क  अभ्य स् त  \nखा छ ि  अपनछ ह ं खो ि लह  ह ो इ ले  अस्त  \nअपर ा ि  छ श र ो मछ ण  स र दा र  !  \nह त् य ा  लू ट क  ि मा ल मचल  जत  \nड ा क ा क  आ क ा क  क मा ल जत  \nअपह र ण  छ फ र ौ त ी क  स त् क ा र  जत  \nव ला त् क ार क  भर मा र  ब े स ु मा र  जत  \nनछ ह ं ब नय दे ब  ह म अपन स े  छ व ह ा र ।  \nघ र  घ र  त ो ह र  खब ै र  ले ले  \nस न्न ि  िौ  दे श क  चौ क ी दा र ।  \n-प्र मो द ि ा  'गो क ु ल', दी प,मि ु व नी  (छ व ह ा र ), फ ो न -9 8 7 1 7 7 9 8 5 1 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  पठ ा उ।  \n \n \n \n \n \n \n  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३ .२.आ चा य स  र ा मा नंद मंड ल - क ो श ी  क मल ा  क े  ब ा ढ़ \n \nआ चा य स  र ा मा न ं द म ं ड ल  \nक ो श ी  क मल ा  क े  ब ा ढ़  \n  \nह ो  ब ा ब ा  भो ले  श ंक र ।  \nजट ा  मे  र ो क ा  भय ंक र - \nछ ह मा लय  स े  छ नक लै त  जलि ा र ।  \nछ मछ थल ा  पड़ ल ब ी च मंि ि ा र ।  \n  \nह ो  ब ा ब ा  ऋछ ि अगस् त् य ।  \nत ी न चु र  मे  पी  जा ।  \nक ो श ी  क मल ा  क े  ब ा ढ़।  \nछ मछ थल ा  पड़ ल ब ी च मंि द ा र ।   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 49 \n  \nह ो  ब ा ब ा  भो ले  श ंक र ।  \nपूज ा  ह ो इ  िौ  भय ंक र ।  \nजट ा  में  र ो क ा  ब ा ढ प्र लय ंक र ।  \nछ मछ थल ा  ड ू ब  जय त ो  स मंदर ।  \n  \nह ो  ब ा ब ा  ऋछ ि अगस् त् य ।  \nपूज ा  ले इ िा  त ु  छ पतृ पक्ष । \nपी  जा  ब ा ढ जे क ा  स मंदर ।  \nछ मछ थल ा  ड ु ब  जय त ो  स मंदर ।  \n  \nह ो  ब ा ब ा  भो ले  श ंक र ।  \nहो  ब ा ब ा  ऋछ ि अगस् त् य ।  \nछ मछ थल ा  ब चा ब ा  ब ा ढ स मंदर ।  \nक र े  र ा मा  प्र ा थस ना  अगस् त् य  श ंक र ।   \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।  \n  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३ .३.र ा ज छ क श ो र  छ मश्र-ऑनला इ न स े व ा  क म् पनी क  स े व क  \n \nर ा ज छ क श ो र  छ मश्र \nऑनला इ न स े व ा  क म् पनी क  स े व क  \nक ा  न स ँ  स ट ल  मो  ब ा  इ ल ओक र , \nमो  ट र स ा  इ छ क  ल -पै ड ल पर  ट ा  ङ , \nमो  न मे  लक्ष्य क  ठ ाँ  क त े क ो  , \nस मा  न ब ँ ट ै त  अछ ि ब छ न स मा  ङ ।  \n \nमहा  नगर क  पूब  मे  क खनो  , \nक खनो  ब स् त ी  क ो  नो  ि त ा  ल , \nखे छ ल र ह ल ओ छ ि  छ ि  र  क ो  ना  , \nक ा  जक  पा  िाँ  ब नल ब े त ा  ल।  \n \nस् नो  -पा  उड र क  मो  ट र ी  क ो  नो  , \nक ो  नो  पै क  क ए ल ,जओ-आ ट ा  , \nट ू थ- पे स् ट, मस ल्ला  , क े क क  छ ड  ब्ब ा  ,  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 51 \nअगर ब त्त ी  , पा  दु क ा  -ब ा  ट ा  ।  \n \nनो  न -ह र छ द स ँ  ए ना  -क क ब ा  , \nदब ा  इ , जक र ा  ि े ने  िै  ल क ब ा  ।  \n \nने ना  -भु ट क ा  ले ल आ इ स क्र ी  म , \nक ो  नो  गृ छ ह  ण ी  क  ऑड स र  ह छ र  अर  स ी  म।  \n \nअछ त्र  क  आ श्र म छ द स  छ श  ष् य  क ो  नो  , \nक मण्ड ल मे  भर ने  गंग ो  दक , \nक म् पनी  क मस चा  र ी  ,चा  नन ,गङ्गौ  ट, \nआ' पहु ँ चा  र ह ल अछ ि मो  दक ।  \n \nमो  न ओक र  िै  अपछ स  आ ँ त , \nआ छ ब  ने  जा  इ  स े व ा  -आ दे श, \nमो  ह ल्ला  , स े क्ट र, क ा ॅ  लो  नी  , \nर ौ  द छ क ं व ा  ला  गल क ु ह े स ।  \n \nमो  ट र स ा  इ छ क  लक  पा  िाँ  मे , \nमे \n \nि ए ण्ड  पर  र ा  खल  ब ड़ क ा  मो  ट ा  , \nि ाँ  उ -ि ाँ  उ क ऽ  क ु क ू र  उठ लै  , \nब ढ़ल गली  मे  पो  छ ि क ऽ पो  ट ा  ।  \n \nजे  आ दे श  ह ो  इ  क म् पनी  क े ,  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपर फ् य ू म स ँ  लऽ क ऽ र ङ -र ा  ग , \nह ी  ट र , ट ो  स् ट र , ए अर- ् य ू र ी  फ ा  य र , \nपा  छ र  जा  त  स ँ  लऽ  क ऽ  पा  ग।  \n \nअथस-त ंत्र क  क मस य ो  गी  , \nत ी  त ल अछ ि ओ घ ा  म स ँ , \nस मा  न दे लक , आ ब  ट ा  क ा  चा  ह ी  , \nक म् पनी  क  छ न छ दस  ि  दा  म स ँ ।  \n \nमहा  नगर क  क ंक्र ी  ट -जंगल, \nदो  गे  -दो  गे , प्र ि ा  न ब ा  ट , \nओक र  ि ो  र ा  मे  स मा  न दे छ ख क ', \nला  गत  मा ॅ  ल ,गा  मक  ह ा  ट ।  \n \nभो  र े  स ँ  ,जखन क ौ  आ  ड क ल , \nआ' स े  आ ि ा  र ा  छ त  , \nब छ ह  त े  र ह ै त  अछ ि क ा  य स क त ा  , \nक छ ट  त े  क मस -जजा  छ त  ।  \n \nब जा  र क  नू त न पर म् पर ा  स भ , \n \nउपभो  क्त ा स ब ह क  खगत ा  अनंत , \n \nट ा  क ा  क  ब े ओँ त , खचस क  ब े ओँ त , \nछ ज नगी  िै  महा  नगर क  जी  व ंत ।   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 53 \n \nक क र ो  ची  जक  िै क  ब े गरत ा  , \nक क र ो  भे छ ट  गे ल िै  र ो  जगा  र , \nजी  व न -श ै ली  ब दछ ल र ह ल िै , \nपस छ र  र ह ल िै  खूब  ब जा  र ।  \n \nओक र  घ ा  म मे  नव  चा  ण क्य क , \nछ ल खल  गे ल अछ ि अथस -नी  छ त  , \n \nनव  प्र ो  ड क्ट  ले ल लो  क क  त ृ ष् ण ा  , \nखूब  ब ढ़ल अछ ि ओछ ह  स ँ  प्र ी  छ त  ।  \n \nखूब  अर जू ,जू खूब  खर चू , \nइ ए ह  अछ ि नव्य उपभो  क्त ा  व ा  द , \nपूव स क  स ंग्र ह -मनो  व ृ छ त्त  , \nअछ ि भे ल जा  र ह ल ओ अपव ा  द।  \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।  \n \n \n \n \n \n \n \n  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३ .४.क ै ला श  क ु मा र  छ मश्र- इ जो त क  अन्द्ह ा र  घ र  (अनू छ दत ) \n \nक ै ला श  क ु मा र  छ मश्र \nइ जो त क  अन्द् ह ा र  घ र  (अन ू छ दत ) \n \nह ा न क ां ग (दछ क्ष ण  क ो छ र य ा  क े र  प्र थम स ा छ ह त् य क ा र  छ जन क ा  2 0 2 4  \nक े र  स ा छ ह त् य  क े र  नो ब े ल पु र स् क ा र  भे ट ल िछ न)  \nमै छ थल ी  अनु व ा द आ  पा ठ - डॉ क ै ला श क ु मार छ मश्र \n \nओइ छ दन उई -ड ों ग मे  \nपा ला  खस लै क  \nआ  ह मर  दे ह , ह मर  आ त् मा क  स ंगी  \nखस ै त  नो र क  ट घ ा र  स ंग  छ स ह छ र  उठ ल।  \n \nचछ ल जा ऊ  अहाँ ।  \n \nअहाँ  स ं क ो च क ' र ह ल िी ? \nअहाँ  क े ह न स पना  दे छ ख र ह ल िी , क ी  मंड र ा  र ह ल अछ ि ? \nफ ू ल जक ां  ज गमगा इ त  दु महला  घ र   विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 55 \nत क र  नी चा  ह म स ी खने  िी  व े दना , \nआ  ए खन ि छ र  अिू त  आ नन्द्द क  भूछ म छ दस  \nछ नपट  अमरू ख जक ां  ए क  ह ा थ ब ढ़ा  दे ने  र ह ी ।  \n \nचछ ल जा ऊ ।  \n \nअहाँ  क े ह न छ दव ा स् व प्न  दे ख र ह ल िी ? अपन र स् त ा  ि रु।  \n \nस मृ छ त  क े र  ए क ट ा  स् ट्र ी ट  लैं प पर  ब नै त  दे छ ख क ' ह म च लल र ह ी ।  \nओत' ह म उपर  आ  ला इ ट श े ड  क े र  भी त र  दे खने  र ह ी  \nए क  अन्द्ह ा र  घ र  िलै क । \nइ जो त क  अन्द्ह ा र  घ र \n \nअक ा स  छ नश ा  अन्द्ह ा र  िलै क  आ  ओछ ह  अन्द्ह ा र  मे  \nर ह य ब ला  छ चर ई  चु नमु न अपन दे ह क  भा र  क े  त् य ा गै त  फ ु र स  स  उ छ ड़  \nगे ल ।  \nक त े क  ब े र  ह मर ा  मर ' पड़ त  जा छ ह  स  ह महु  ओछ ह ना  फ ु र स  दछ न उछ ड़  \nजा ई? \nछ क य ो क  ह मर  ह ा थ नछ ह  पक छ ड़  स क ै  ।  \n \nइ  स पना  क त े क  छ पय र गर िै क ? \nक ु न स् मृ छ त  अते क  च क मक  क र ै त  िै क ? \n \nपा ला, मा य  क े र  आ ंगु र क  पो र  जक ाँ  \nह मर  छ ब खर ल भौं म क े  नो चै त  \nजमल  गा ल क े  नो चै त  क ो छ र य ब ै त   56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ  फ े र ो  ओही  स् था न  क े  थपथपब ै त  ।  \n \nचछ ल जा उ , जल्दी  जल्दी  अपन र स् त ा  ि रु ।  \n \nPitch-Black House of Light क छ व त ा  क े र  अंग्र े जी  रू प  \nHan Kang \n \nThat day in Ui-dong \nsleet fell \nand my body, companion to my soul \nshivered with each falling tear. \n \nGet on your way. \n \nAre you hesitating? \nWhat are you dreaming, hovering like that? \n \nTwo-storey houses lit like flowers, \nbeneath them I learned agony \nand towards a land of joy as yet untouched \nfoolishly reached out a hand. \n \nGet on your way. \n \nWhat are you dreaming? Keep walking.  विदेह ४०४ म अंक १५ अक्टूबर २०२४ (िर्ष १७ मास २०२ अंक ४०४) || 57 \n \nTowards memories forming on a streetlamp, I \nwalked. \nThere I looked up and inside the lightshade \nwas a pitch-black house. Pitch-black \nhouse of light \n \nThe sky was dark and in that darkness \nresident birds \nflew up casting off the weight of their bodies. \nHow many times would I have to die to fly like \nthat? \nNobody could hold my hand. \n \nWhat dream is so lovely? \nWhat memory \nshines so brightly? \n \nSleet, like the tips of mother’s fingers, \nraking through my dishevelled eyebrows \nstriking frozen cheeks and again \nstroking that same spot, \n \nHurry up and get on your way.  \nअपन म ंत व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर  प ठ ा उ।    \n \n  \n ","size_mb":2.36,"has_text":true},"Videha 405.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 405.pdf","name":"Videha 405.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-5972-1 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०५ म अंक (हितनाथ झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष \n१७ मास २०३ अंक ४०५) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and sh are their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also fe atures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 405 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-२) \n१.२. विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ झा हिशेषाांक)  पर वटप्प ी (पृष्ठ ३-११) \nविदेहक ४०५ म अंक -वहतनाि झा- विशेर्ांक \n१.प्रस्तुत विशेषांकक संदभामे  (पृष्ठ १४-३३) \n२.परररय  (पृष्ठ ३४-५३) \n३.भीमनाथ झा-वहतनाथ झाक िंशाििी (पृष्ठ ५४-५५) \n   \n \n४.कल्पना झा - मैधथिी सावहत्यक परम्परा आ विकास स, पररधरत करिैत \nअधि मैधथिी इधतहासक रेिांकन (पृष्ठ ५६-७५) \n५.आशीष अनधरन्द्हार- स्थानि ाना , नगरि ाना , ्रहामि ाना  (पृष्ठ ७६-८३) \n६.श्री विनयानन्द्द झा-िैदुष्य कल्पतरु कोइिि (पृष्ठ ८४-९१) \n७.डा.िनाकर ठाकुर -कोइिि  (पृष्ठ ९२-९४) \n८.डॉ कैिाश कुमार धमश्र-सारस्ित पररराधयका -कोइिि  (पृष्ठ ९५-९९) \n९.पंवडत भिनाथ झा-कोइिि  (पृष्ठ १००-१०३) \n१०.श्री लसयाराम झा 'सरस ''कोइिि '- ्रहाम गाथाक वििि  अलभिेि \n(पृष्ठ १०४-१०६) \n११.प्रो. महेशिाि दास –कोइिि  (पृष्ठ १०७-१०८) \n१२.श्रीमती नीिम झा-लििे ी (पृष्ठ १०९-११०) \n१३.डा. िनाकर ठाकुर –लििे ी (पृष्ठ १११-११२)   \n \n१४.उदय रन्द्दर झा विनोद -िेि -रेि (अनुशीिनक एक वििि  िानगी) \n(पृष्ठ ११३-११४) \n१५.कुमार विक्रमाददत्य-गद्य सं पद्य िररक सजान केर िेिा जोिा प्रस्तुत \nकरैत पोथी-िेि रेि (पृष्ठ ११५-१२२) \n१६.कल्पना झा -िेि -रेि  (पृष्ठ १२३-१२७) \n१७.डा. आभा झा -भाषांतर क उत्कृष्ट प्रयास -कविता शम्भु िादिक (पृष्ठ \n१२८-१३२) \n१८.डा. कीर्तिंनाथ झा-शम्भु िादिक कविता क्षजनगीक रोशनी (पृष्ठ १३३-\n१३४) \n१९.केदार कानन -कविता शम्भु िादिक नि स्िर, नि संिान (पृष्ठ १३५-\n१३७) \n२०.कुमार मनीष अरविन्द्द-कविता शम्भु िादिक हजारीिाग पररसरक \nविलशष्ट सुगन्न्द्िस, महमहाइत कविता सभकें पढ़ैत (पृष्ठ १३८-१४३) \n२१.उज्जिि कुमार झा- मैधथिी सावहत्यक सशक्त हस्तािर वहतनाथ झा \n(पृष्ठ १४४-१५०)   \n \n२२.आभा झा -समृलि ददलश िढ़ैत िाि -सावहत्यमे राजापोता ििगरक \nमजगूत हस्तिेप (पृष्ठ १५१-१५४) \n२३.िक्ष्म  झा सागर- धमधथिा मैधथिीक वहतैषी वहतनाथ झाजी (पृष्ठ \n१५५-१५८) \n२४.प्रिी  कुमार झा- सोशि मीवडयाक सदुपयोगस, ररटायरमेंटक िाद \nिनि सावहत्यकार वहतनाथ झा (पृष्ठ १५९-१६४) \n२५.नाराय  झा -वहतनाथ झाक जीिन ओ सावहत्य (पृष्ठ १६५-१७२) \n२६.डॉ. कैिाश कुमार धमश्र-वहतनाथ झा समर्पिंत पाठक केर साकांि \nप्रधतवनधि (पृष्ठ १७३-१७७) \n२७.आशीष अनधरन्द्हार- पाठकीय वििा एिं वहतनाथ झा (पृष्ठ १७८-१८१) \n२८.आशीष अनधरन्द्हार-हम वहतनाथ झाकेँ कोना धरन्द्हलियवन (पृष्ठ १८२-\n१८५) \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 1 \n१.०.गज ेन्द्र  ठाकु र - नूतन अंक सम्पाद कीय  \nप्रस्तुत अछि विद े हक ४०५म अंक जे अछि - वहतनाथ झा - विशे षांक। ऐमे \nअछि - \n१.प्रस्तुत विशे षांकक संदर्भमे  \n२.परिचय  \n३.र्ीमनाथ झा-वहतनाथ झाक िंशािली  \n४.कल्पना झा- मैछथली सावहत्यक पिम्पिा आ विकास सँ परिछचत किबैत \nअछि मैछथली इछतहासक ि े खांकन  \n५.आशीष अनछचन्हाि- स्थानिर्भना , नगििर्भना , ग्रामिर्भना \n६.श्री विनयानन्द झा-िैदुष्य कल्पतरु कोइलख  \n७.डा.धनाकि ठाक ु ि -कोइलख  \n८.डॉ क ै लाश क ु माि छमश्र-सािस्ित परिचाछयका -कोइलख  \n९.पंवडत र्िनाथ झा -कोइलख  \n१०.श्री ससयािाम झा 'सिस ''कोइलख '_ ग्राम गाथाक विलक्षर् असर्लेख  \n११.प्रो. महेशलाल दास -कोइलख  \n१२.श्रीमती नीलम झा-सििेर्ी  \n१३.डा. धनाकि ठाक ु ि -सििेर्ी  \n१४.उदय चन्र झा विनोद -लेख -ि े ख (अनुशीलनक एक विलक्षर् बानगी)  \n१५.क ु माि विक्रमाददत्य-गद्य सं पद्य धरिक सजभन क े ि लेखा जोखा प्रस्तुत \nकि ै त पोथी-लेख ि े ख  \n१६.कल्पना झा-लेख -ि े ख  \n१७.डा. आर्ा झा -र्ाषांतिर्क उत्क ृ ष्ट प्रयास -कविता शम्र्ु बादलक  \n१८.डा. कीर्तिनाथ झा-शम्र्ु बादलक कविता जजनगीक िोशनी  \n१९.क े दाि कानन -कविता शम्र्ु बादलक नि स्िि , नि संधान  \n२०.क ु माि मनीष अिविन्द -कविता शम्र्ु बादलक हजािीबाग परिसिक \nविसशष्ट सुगन्न्धसँ महमहाइत कविता सर्क ें  पढ़ ैत  2 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२१.उज्जिल क ु माि झा - मैछथली सावहत्यक सशक्त हस्ताक्षि- वहतनाथ झा \n२२.आर्ा झा -समृसि ददसश बढ़ ै त बाल -सावहत्यमे िाजापोता बलगिक \nमजगूत हस्तक्षेप \n२३.लक्ष् मर् झा सागि- छमछथला मैछथलीक वहतैषी वहतनाथ झाजी  \n२४.प्रिीर् क ु माि झा - सोशल मीवडयाक सदुपयोगसँ  रिटायिम ें टक बाद \nबनल  सावहत्यकाि वहतनाथ झा  \n२५.नािायर् झा -वहतनाथ झाक जीिन ओ सावहत्य  \n२६.डॉ. क ै लाश क ु माि छमश्र -वहतनाथ झा समर्पित पाठक क े ि साकांक्ष \nप्रछतवनछध \n२७.आशीष अनछचन्हाि- पाठकीय विधा एिं वहतनाथ झा  \n२८.आशीष अनछचन्हाि-हम वहतनाथ झाक ेँ  कोना छचन्हसलयवन \n \nवहतनाथ झा क े ि लेखन सुखायल मू लधािाक लेखनक स्िाथी प्रिृसिसँ सर्न्न \nअछि आ तइ कािर्सँ ओकि विषय सेहो सर्न्न अछि आ से समानान्ति \nधािाक प्रिृसिसँ लग अछि।  \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 3 \n१.२. विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ झा हिशेषाांक)  पर विप्पणी \n \nप्रणि  कु मार  झा \n \nवि द े ह 405म अंक , वहतनाथ झा विशे षांक , एक समृि आ विस्तृत अंक \nअछि जे मै छथली सावहत्य क े  विसर्न्न आयामक सजीि प्रदशभन कि ै त अछि। \nएवह विशे षांक मे क ु ल 28 टा आलेख , संस्मिर् , विश्लेषर् आदद समावहत \nअछि , जे विसर्न्न क्षेिक विद्वान लोकवन द्वािा सलखल गेल अछि। ई बात \nविशे षांक क सफलताक संक े त कि ै त अछि। एवह लेल सिभप्रथम विद े ह क े  \nसंपादक मंडल आ विशे षांक क े  समर्पित प्रछतर्ागी लेखक सर् क े  हार्दिक \nबधाइ। \n \nविशे षांकक अध्ययन क्रम मे हम क ु ल अट्ठाईस आलेख सर् मे सँ किीब \nआधा पढ़लहँ। हि े क लेखक विसर्न्न क्षेिक िछथ , तावह सँ स्िार्ाविक रूपे \nसब िचना अलग -अलग सुिास आ स्िादक संग प्रस्तुत अछि , जे \nविशे षांकक िोचकता आ िैविध्यताक संग पोवषत कि ै त अछि। विशे षांकक \nमाध्यम सँ कइएक नि िा कम जानल गोटे सँ  लेखकीय परिचय र्ेल , जेना \nप्रो० महेश लाल दास , उदय चंर झा विनोद , क ु माि विक्रमाददत्य, क ु माि \nमनीष, उज्ज्िल क ु माि झा , लक्ष् मर् झा सागि आदद।  \n \nडॉ. आर्ा झा क े ि िचना “र्ाषांतिर्क उत्क ृ ष्ट प्रयास - कविता शम्र्ु \nबादलक ” अनुिाद क े ि एकटा विद्याथी क े  रूप मे विशे ष रूपे उपयोगी आ \nिोचक लागल। डॉ. क ै लाश क ु माि छमश्र क े ि लेख “सािस्ित परिचाछयका: \nकोइलख ” सािगर्र्ित अछि आ 2018 म ें  गामक ड े मोग्राफी संगवह ग्राम \nजीिन क े  संजक्षप्त मुदा समग्र रूपे प्रस्तुत कि ै त अछि। कोइलख गामक नाम \nसँ हमिा पवहलुक े  परिचय िल , जखन हम पंडौल हाई स्क ू ल म ें  िही। इ ं टि  4 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्क ू ल प्रछतयोवगता म ें  एवह गामक बच्चा सर् क े  पुिस्क ृ त होयबाक चचाभ हम \nखूब सुनने  िलहँ। सुनय िसलयै जे एवह गामक बच्चा स र् पि र्गिती क े  \nविशे ष आशीिाभद िहय ि ै क।  \n \nविशे षांकक विसर्न्न आलेख आ वहतनाथ झा क े ि पुस्तक \"कोइलख\" सँ ई \nबात प्रमाजर्त होइत अछि। मुदा दोसि े  ओि द े खी तऽ क ै लाश जी क े  लेख सँ \nज्ञात होइत अछि जे  ितभमान ( 2018) म ें  गामक साक्षिता 60% सँ कम \nअछि। डॉ. धनाकि ठाक ु ि सेहो अपन ले ख म ें  एकि चचाभ कएने िछथ। \nक ै लाश जी क े  अनुसाि ई चचिता क े  विषय अछि। हम कहैत िी जे ई \nआश्चयभक विषय अछि। मानल जे ई गामक प्रछतर्ा पि र्गिती क े ि विशेष \nक ृ पा अछि , तऽ 40% लोक पि एतबो क ृ पा नवह र्ेल होयत जे ओ साक्षि \nर्ऽ सकय! यदद एतेक विर्ूछत सँ सम्पन्न गाम मे एतेक लोक वनि क्षि अछि, \nतऽ ई स्पष्ट अछि जे ई विर्ूछतगर् सम्पूर्भ ग्राम -समाज क े ि सशक्षा दीक्षा क े  \nप्रछत या तऽ गंर्ीि नवह िहलाह अछि अथिा हनका म ें  ई सामर्थयभ नवह िल \nजे ऐ आबादी क े  कम सँ कम साक्षि बना सकछथ।  \n \nएवह विषय पि गंर्ीि चचितन आिश्यक अछि। यदद गामक साक्षिता 95-\n100% िवहतै , तऽ िाष्रीय आ अंतिाभष्रीय स्ति पि छमछथला क े  आदशभ \nग्रामक रूप मे ई गाम बेसी प्रर्ािशाली होइत। प्रो ० महेश लाल दास सेहो \nअपन लेख म ें एवह ददस इ ं वगत कि ै त सलखने  िछथ जे “पुस्तक मे ब्राह्मर्ेति \nजाछत क े  कोनो उल्लेख नवह अछि। संर्ितः एवह िगभक अपेजक्षत विकास \nनवह र्ेल  हअऽ अथिा तुलनात्मक दृछष्टये कम विकास र्ेल हअऽ , लेवकन \nअवहठामक जनसंख्याक कोनो परिचय आ उल्लेख एवह परिचयात्मक \nपुस्तक मे नवह अछि। ई पूिा कोइलख नवह बुझाइत अछि: माि ित्नगर्भ क े  \nदशभन बुझाइत अछि। ” कदाछचत पुस्तकक उद्देश्य ित्नगर्भ क े  िर्भन माि \nिल , मुदा ई परिच चाभ तऽ चसलये गेल जे ग्राम जीिन क े  िर्भन कोनो लेख या  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 5 \nपुस्तकक माध्यम सँ होय तऽ ओ समग्रता म ें  होय , नवह वक एकाग्रता मे। \nतखने  पाठक गर् , विशे ष रूपे ओ पाठक जे ग्राम जीिन नै  जीने  िछथ , \nछतनका समक्ष ग्राम जीिन क े  िास्तविक छचि प्रस्तुत र्ऽ सक ै त अछि।  \n \nक ु माि विक्रमादद त्य, गद्य सँ पद्य धरिक सजभन क े ि लेखा जोखा प्रस्तुत कि ै त \nपोथी-लेख ि े ख क े  माध्यम सँ मैछथली सावहत्यक कतेक िास पुस्तकक \nसंजक्षप्त परिचय आ साि द ै त िछथ। कल्पना झा क े ि पाठकीय समीक्षा , \nलक्ष् मर् झा सागि क े ि संस्मिर् , क ु माि मनीष आ अिविन्द क े ि कविता \nशम्र्ु बादलक अनुिाद आ आस्िादन पि परिचचाभ , सर्क अपन -अपन \nविशे ष फ्लेिि अछि। प्रिीर् क ु माि झा क े ि आलेख “सोशल मीवडयाक \nसदुपयोग सँ रिटायिम ें टक बाद बनल सावहत्यकाि वहतनाथ झा ” सेहो \nरुछचगि लागल। प्रिीर् जी स्ियं सेहो सोशल मीवडया क े  मावहि िछथ आ \nवहतनाथ झा क े ि सावहत्त्यक जीिन आ साक्षात्काि क े माध्यम सँ बुजुगभ आ \nयुिा पीढ़ी दुनू लेल संद े श द ै त िछथ। युिा लेल वहतनाथ जी अपन \nसाक्षात्काि म ें  संद े श द ै त िछथ जे अपना सर्क ेँ  सद ै ि अपन परििािक \nआर्ािी िहबाक चाही। पारििारिक जुडाि कायम िहला सँ र्ाषा आ \nसंस्क ृ छत क े  समृसि कायम िहत। समाज म ें  परििाि टूवट िहल अछि। ले खक \nक े  आलोचना क े  अिसि बुझबाक चाही। सकािात्मक पक्ष क े  बेसी द े खाबी। \nएवह सबक ेँ  सोशल मीवडया पि सेहो अमल म ें  लयबाक लेल प्रयासित िही। \nप्रिीर् जी वहतनाथ जी क े  बहाने  सँ रिटायि बुजुगभ क े  सोशल मीवडया क े  \nसदुपयोग क े  मागभ द े खाबैत िछथ जे एकि उपयोग , र्ाषा, सावहत्य, समाज \nके समृसि लेल क ै ल जा सक ै त अछि आ नवह वक क ु ख्यात ‘व् हाट ् सएप \nअंकल ’ बवन अफिाह , गलत जानकािी , िैमनस्य आदद पसािबा म ें  आ \nघवटया क ं टेन्ट द े खबा मे। \n \nअपन छमछथला क े  सर्टा गाम आदशभ गाम बनय , एवह स्िप्न क े  साकािताक  6 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआकांक्षाक संग अइ विशे षांक सँ जुडल सर् लोक क ेँ  एक बेि पुनः  बधाइ। \nजय छमछथला।  \n \n-प्रर्ि क ु माि झा, िाष्रीय पिीक्षा बोडभ, नई ददल्ली  \n \nकल्पना झा, पिना  \n \nविद े हक वहतनाथ झा विशे षांक पढ़लहँ। एक बेि फ े ि सँ विद े ह टीम ई ससि \nकि ै त द े खा पडलछथ जे विद े हक विशे षांक सर् असर्नन्दन ग्रन्थ नवह िहैत \nअछि। विद े हक विशे षांक सर्मे कोनो व्यक्क्त  िा संस्था , जे हअए तावह पि \nनीक- बेजाए दुनू पक्ष पि वनधोख सलखल द े खलहँ। आ से हनकि पोथी सँ \nल ' क' हनकि व्यक्क्तत्ि धरि, सर् पक्ष पि। \n \nआशीष अनछचन् हाि जीक सलखल \"हम वहतनाथ झाक ेँ  कोना छचन्हसलयवन\" \nलेखमे आछमि खान क े ि वफल् म पी.क े  क े ि डायलॉग पि सलखल कविताक \nप्रसंग आ ओवह संबंछधत फ े सबुक पोस्ट आ पोस्ट पि कएल गेल कमेन्ट क े ि \nमाध्यम सँ परिचय - प्रसंग िोचक लागल।  \n \nआशीष अनछचन् हाि जीक अन्य दूटा लेख \"स्थानिर्भना , नगििर्भना , \nग्रामिर्भना (छमछथलाक संदर्भमे)\" आ \"पाठकीय विधा एिं वहतनाथ झा\" \nसेहो संलग्न अछि एवह विशेषांकमे। \"पाठकीय वि धा एिं वहतनाथ झा\"मे \nपाठकीय, समीक्षा, आलोचना एिं समालोचनाक एक्कवह गोिक िवहतह \nकोना एक दोसिा सँ सर्न्न अछि , से फवडिाओल गेल अछि।  \n \nवहतनाथ झा जीक पोथी सर् पि चचाभक गप्प किी , तँ सर् सँ बेसी लेखक \nसंख्या \"कविता शम्र्ु बादलक\" पोथी पि अर्िल । जावहमे क े दाि कानन  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 7 \nजीक \" कविता शम्र्ु बादलक नि स्िि , नि संधान\" डा. कीर्तिनाथ झा \nजीक \"शम्र्ु बादलक कविता जजनगीक िोशनी\" , क ु माि मनीष अिविन्द \nजीक\"कविता शम्र्ु बादलक हजािीबाग परिसिक विसशष्ट सुगन्न् धसँ  \nमहमहाइत कविता सर्क ें  पढ़ ै त\" आ डॉ. आर्ा जीक \"र्ाषांतिर्क उत्क ृ ष्ट \nप्रयास -कविता शम्र्ु बादलक\" सं लग्न अछि।  \n \nतवहना \"कोइलख\" पोथी पि सेहो कइअक टा लेख अर्िल। जावह मे डॉ. \nक ै लाश क ु माि छमश्र जीक \"सािस्ित परिचाछयका -कोइलख\" आ श्री \nससयािाम झा 'सिस ' जीक सलखल \" 'कोइलख ' - ग्राम गाथाक विलक्षर् \nअसर्लेख\" विशे ष रूप सँ उल्लेखनीय अछि। नािायर् झा जीक सलखल \n\"वहतनाथ झाक जीिन ओ सा वहत्य\" नमहि आलेख िवन , मुदा उबाऊ नवह \nिवन। डॉ.आर्ा झा जीक दुनू लेख \"समृसि ददसश बढ़ ै त बाल -सावहत्यमे \nिाजापोता बलगिक मजगूत हस्तक्षेप\" आ \"र्ाषांतिर्क उत्क ृ ष्ट प्रयास -\nकविता शम्र्ु बादलक\" सनगि िवन।  \n \nप्रिीर् क ु माि झा जीक लेख \"सोशल मीवडयाक सदुपयोगसँ रिटायिम ें टक \nबाद बन ल सावहत्यकाि वहतनाथ झा\" मे वहतनाथ जीक जीिन यािाक \nछचिर् िवन। तर्थयपिक लेख। नीक लेख।  \n \n\"वहतनाथ झा समर्पित पाठक क े ि साकांक्ष प्रछतवनछध\" एवह शीषभक सँ \nसलखल लेखमे डॉ. क ै लाश क ु माि छमश्र जीक कहब िवन -- \"वहतनाथ जी \nमैछथली सावहत्य आ िचनाक ें  हमिा जनै त एक  \nसमर्पित पा ठक िछथ। ई गुर् दुलभर् गुर् र्ेल आजुक समयमे जखन लोक \nहें ज बना िचना सलख आ ओकिा प्रकासशत किबा मे अपससयान्त िछथ। \nवकनको लग आनक िचना पढ़बाक समय नवह िवन। वहतनाथ जी मुदा की \nनि आ की पुिान , सब िचनाक ें  गुरुक ु ल पिम्पिा क े ि िेदपाठी जकाँ धोखइत  8 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिहैथ िछथ।\" आगाँ ओ कि ै त िछथ -- \"मुदा हमिा कखनो काल लगैत अछि \nजे वहतनाथ बाबू र्ािािेशी आ समािेशी पाठक िछथ। ई बात अगि सत्य \nि ै क तँ वहनका लेल र्ले जे हो , सावहत्य लेल नीक बात नवह र्ेल! समर्पित \nपाठक क े  अपना आपमे हंस जकाँ व्यक्क्तत्ि विकससत किक चाही। हंस \nव्यक्क्तत्ि क े ि अथभ र्ेल क्षीि-नीि -समर्ाि।\" वहन कि कहब गलत नवह \nबुझाएल हमिा।  \n \nश्री ससयािाम झा 'सिस ' जीक सलखल \" 'कोइलख ' - ग्राम गाथाक \nविलक्षर् असर्लेख\" जे अछि , से एकटा िोट -सन लेखमे बहत बात समेटन े  \nसन बुझाएल। एक्कवह पैिाग्राफमे पोथीक विषय -िस्तु कोना समेवट लेलवन \nसे एकटा दृष्टान्त प्रस्तुत अछि -- \"एवह पोथीमे एक वहठाम पाठक लोकवनक ेँ  \nकोइलखक इछतहास , र्ूगोल , अद्यतन जनसंख्या ( किीब 8500/2011) \nसवहत 'पारिजात हिर् क े ि क ृ छतकाि म.म. उमापछत उपाध्याय ( 16 म ें  \nशताब्दी), मैछथली सावहत्यक आद्य दू प्राध्यापक-पं. (प्रो.) खुद्दी झा एिं पं \nबबुआजी छमश्र (कलकिा वि.वि.क े ि प्रथम ओ दद्वतीय  िि े ण्य सशक्षक), \nशास्िाथभ मातभण्ड पं लुट्टी झा, िानी चन्रािती (बनै ली िाजक िाजिानी आ \nछमछथलाक अत्साधािर् समाजसेविका) , श्रीकांत ठाक ु ि विद्यालंकाि \n(मैछथली अकादमी. पटनाक पवहल अध्यक्ष तथा आयाभितभ , प्रदीप, \nविश्वछमि , आज , िािार्सी , द ै . स्ितंि सन -सन अने को पिक प्र. \nसम्पादक), पं. (महाकवि) काशीकांत छमश्र 'मधुप, पं. (प्रो.) जयद े ि छमश्र, \nपं. हरिनाथ छमश्र (33 िषभ धरि विधायकी , तखन सांसदो , प्रख्यात स्ितंिता \nसेनानी एिं वबहािक स्िास् र्थय मंिी -1952-57 िहैत डी.एम.सी.एचक ेँ  \nव्यिस्स्थत छचवकत्सा महाविद्यालय बनबौवनहाि) , डॉ. र्िनाथ छमश्र \n(एम.आि.सी.पी. इ ं ग्लैण्ड, एफ.आि. सी.पी.एफ.ए.आइ.एम.एस. लंदन -\nएतबा सुयोग्य पवहल मैछथल डाक्टि) , योगानन्द झा (मैछथली अकादमी \nपटनाक वनद े शक एिं र्लमानुस सन कालजयी उपन्यास ओ उड ै त िंशी  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 9 \nकथा संकलनक िचनाकाि) , आइ.पी.एस. छमवहि क ु माि झा. महान \nकथाकाि घूमक े तु आ पद्मश्री डॉ. मोहन छमश्र प्रर्ृछत मैछथल ित्न सर्सँ र्ेँट-\nपरिचय र्ए सकतवन। लेखकक प्रयास स्तुत्य अछि।\"  \n \nतवहना श्रीमती नीलम झा आ डा. धनाकि ठाक ु ि जीक वटप्पर्ी “सििेर्ी\" \nपोथी पि जे अछि , से कम शब्द मे नीक विििर् अछि। उक्त पोथीक \nसंदर्भमे। समग्रतामे कही तँ पूिभमे प्र कासशत विद े हक अन्य विशषांक जकाँ \nइहो विशे षांक पठनीय ओ संग्रहर्ीय अछि। वनस्संद े ह!  \n \nज गद ीश चन्द्र  ठाकु र  'अवनल ' \n \nविद े हक 405म अंकमे श्रीवहतनाथ झा विशे षांक प्रकासशत र्ेल अछि।  \n \nएवहमे 28टा आलेखक माध्यमसँ कवि -लेखक -समीक्षक-अनुिादक श्री \nवहतनाथजीक व्यक्क्तगत, पारििारिक आ  सामाजजक आ िचनात्मक \nगछतविछधक महत्िपूर्भ विििर् प्रस्तुत कयल गेल अछि।  \nवहनक पोथी कोइलख , लेख -ि े ख , िाजा पोता बलगि , कविता :शम्र्ू \nबादलक अछतरिक्त सम्पाददत पोथी सििेर्ी आ मैछथलीक इछतहासक \nि े खांकन --एवह सर् पोथीपि विसर्न्न विद्वान लोकवन द्वािा विचाि आ \nसमीक्षा प्रस्तुत कयल गेल अछि।  \n \nपोथी 'कोइलख 'पि श्री विनयानन्द झा , डा. धनाकि ठाक ु ि , डा.क ै लाश \nक ु माि छमश्र, पं. र्िनाथ छमश्र,ससयािाम झा 'सिस ', प्रो. महेश लाल दास , \nउज्ज्िल क ु माि झा , नािायर् झा आ आशीष अनछचन्हािजी द्वािा प्रस्तुत \nआलेख सुछचत कि ै त अछि जे एवह पोथीमे लेखक द्वािा कोइल ख गामक \nविषयमे बहत िास जानकािी द े ल गेल अछि तथावप बहत जानकािीक  10 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअर्ाि सेहो अछि एवह पोथीमे।एवह अर्ािक पूर्ति हेतु आशीष अनछचन्हाि \nजीक महत्िपूर्भ आलेख 'स्थान िर्भना , नगििर्भना ,ग्रामिर्भना' पथ \nप्रदशभकक काज कितवन।  \n \nकल्पना झा आ नािायर् झाक आलेखमे 'मैछथली इछतहासक ि े खांकन ' \nपोथीक ें  बहत महत्िपूर्भ कहल गेल अछि। श्री उदय चन्र झा 'विनोद ', \nक ु माि विक्रमाददत्य, कल्पना झा,डा. आर्ा झा सर् गोटेक आलेख पवढ़ \nलगैत अछि जे पोथी 'लेख -ि े ख 'मे नि -पुिान िचनाकािक 58 टा पोथीपि \nजे आलेख प्रस्तुत कयल गेल अछि से समीक्षा कम अछि , पाठकीय \nप्रछतवक्रया बेसी अछि। पोथी 'सििेर्ी ' मे 'सििेर्ी सम्मान 'सँ सम्मावनत \nिचनाकाि लोकवनक विषयमे आ हनक िचनापि जे विििर् प्रस्तुत र्ेल \nअछि तकि प्रशं सा कयल गेल अछि नीलम झा , नािायर् झा आ डा. \nधनाकि ठाक ु िजीक आलेखमे। पोथी 'िाजा पोता बलगि ' मे प्रकासशत 46 \nटा बाल कविताक प्रशं सा कयल गेल अछि उज्जिल क ु माि झा ,आर्ा झा \nआ नािायर्क आलेखमे।  \n \nपोथी 'कविता : शम्र्ू बादलक ' मे वहन्दीक कवि शम्र्ू बादलक 29 टा \nवहन्दी कविताक मैछथलीमे जे अनुिाद र्ेल अछि तावह अनुिादक प्रशं सा \nकयल गेल अछिडा. आर्ा झा , डा.कीर्ति नाथ झा, क े दाि कानन आ क ु माि \nमनीष अिवििदजीक आलेखमे । श्री लझ्मर् झा 'सागि ', प्रिीर् क ु माि झा , \nनािायर् झा आ आशीष अंछचन्हाि प्रस्तुत आलेखक दपभर्मे वहतनाथ झाक \nजीिनी द े खाइत अछि।  \n \n'विद े ह 'क ई विशे षांक र्ाइ वहतनाथ झाक ें  मैछथलीक लेल एकटा समर्पित \nपाठक, नीक कवि -लेखक -सम्पादक-अनुिादक आ र्विष्यक नीक \nसमीक्षकक रूपमे प्रस्तुत कि ै त गाम -गाथाक पूर्भताक लेल औि पोथी  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 11 \nप्रस्तुत किबाक आग्रहक संग समीक्षा-आलोचनाक क्षेिमे नीकसँ विसशष्ट \nक े ि यािाक लेल प्रेरित कि ै त िवन। 'विद े ह ' ई विशे षांक प्रस्तुत कि ै त ई \nर्िोस द ै त अछि जे 'विद े ह ' विना कोनो पूिाभग्रह क े ि मैछथलीमे सर्हक \nसावहत्त्यक विसशष्ट योगदानक ें  महत्िपूर्भ मानै त अछि आ ओवह योगदानक ें  \nजन -जन धरि पहँचयबाक लेल प्रछतबि अछि।  \n \n-जगदीश चन्र ठाक ु ि 'अवनल ', सम्पक भ  : 8789616115 \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  12 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nविदेहक ४०५ म अंक -वहतनाथ झा - विशेर्ांक \n \n१.प्रस्तुत विशे षांकक संदर्भमे  \n२.परिचय  \n३.र्ीमनाथ झा-वहतनाथ झाक िंशािली  \n४.कल्पना झा- मैछथली सावहत्यक पिम्पिा आ विकास सँ परिछचत किबैत \nअछि मैछथली इछतहासक ि े खांकन  \n५.आशीष अनछचन्हाि- स्थानिर्भना , नगििर्भना , ग्रामिर्भना \n६.श्री विनयानन्द झा-िैदुष्य कल्पतरु कोइलख  \n७.डा.धनाकि ठाक ु ि -कोइलख  \n८.डॉ क ै लाश क ु माि छमश्र-सािस्ित परिचाछयका -कोइलख  \n९.पंवडत र्िनाथ झा -कोइलख  \n१०.श्री ससयािाम झा 'सिस ''कोइलख '_ ग्राम गाथाक विलक्षर् असर्लेख  \n११.प्रो. महेशलाल दास -कोइलख  \n१२.श्रीमती नीलम झा-सििेर्ी  \n१३.डा. धनाकि ठाक ु ि -सििेर्ी  \n१४.उदय चन्र झा विनोद -लेख -ि े ख ( अनुशीलनक एक विलक्षर् बानगी)  \n१५.क ु माि विक्रमाददत्य-गद्य सं पद्य धरिक सजभन क े ि लेखा जोखा प्रस्तुत \nकि ै त पोथी-लेख ि े ख  \n१६.कल्पना झा-लेख -ि े ख  \n१७.डा. आर्ा झा -र्ाषांतिर्क उत्क ृ ष्ट प्रयास -कविता शम्र्ु बादलक  \n१८.डा. कीर्तिनाथ झा-शम्र्ु बादलक कविता जजनगीक िोशनी  \n१९.क े दाि का नन-कविता शम्र्ु बादलक नि स्िि , नि संधान  \n२०.क ु माि मनीष अिविन्द -कविता शम्र्ु बादलक हजािीबाग परिसिक \nविसशष्ट सुगन्न्धसँ महमहाइत कविता सर्क ें  पढ़ ै त \n२१.उज्जिल क ु माि झा - मैछथली सावहत्यक सशक्त हस्ताक्षि वहतनाथ झा  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 13 \n२२.आर्ा झा -समृसि ददसश बढ़ ै त बाल -सावहत्यमे िाजापोता बलग िक \nमजगूत हस्तक्षेप \n२३.लक्ष् मर् झा सागि- छमछथला मैछथलीक वहतैषी वहतनाथ झाजी  \n२४.प्रिीर् क ु माि झा - सोशल मीवडयाक सदुपयोगसँ  रिटायिम ें टक बाद \nबनल सावहत्यकाि वहतनाथ झा  \n२५.नािायर् झा -वहतनाथ झाक जीिन ओ सावहत्य  \n२६.डॉ. क ै लाश क ु माि छमश्र -वहतनाथ झा समर्पित पाठक क े ि साकांक्ष  \nप्रछतवनछध \n२७.आशीष अनछचन्हाि- पाठकीय विधा एिं वहतनाथ झा  \n२८.आशीष अनछचन्हाि-हम वहतनाथ झाक ेँ  कोना छचन्हसलयवन \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  14 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.प्रस्तुत वि शेर्ांकक संद र्षमे \nप्रस्तुत विशे षांकक  संदर्भमे  \n1 \n2008 सँ  एखन  धरि  विद े ह  http://videha.co.in/ द्वािा जे  \nविशे षांक  सर्  आएल  अछि  तकिा  तीन चिर्मे  बाँवट सक ै त िी।   \nपवहल  चिर्  2008सँ  जनििी  2015 धरि  जावहमे  विषय  आधारित  \nविशे षांक  सर्  प्रकासशत र्ेल  आ मधुपजीपि  सेहो  विशे षांक  प्रकासशत र्ेल।  \nएकदम  प्राि ं सर्क विशे षांक  सर्मे  \"विशे षांक \" नाम नवह लीखल  गेल  िै  \nमुदा  ओवहमे ओहन िचनाक  बेसी  स्थान द े ल  गेल  िै  सायास  रूप ें (क्रम-1 सँ  \n12 क े ि अछधकांश)। \nदोसि  चिर्  र्ेल  2015 सँ  लऽ  कऽ एखन  धरि  जावहमे  माि  जीवित  \nलेखकपि  विशे षांक  प्रकासशत किबाक  वनर्भय लेल  गेल  आ इम्हि पछिला  \nबखभ  एवहमे संस्था  आ पि -पसिकापि  वि शे षांक प्रकासशत किबाक  सेहो  \nवनर्भय लेल  गेल  क्रम- 13 एिं  14, 20 सँ  32)। \nतेसि  चिर्  र्ेल  पछिला  सालमे  विद े हक  संपादक  द्वािा \"वनत निल  \nससिीज \" प्रकासशत किबाक  (एकि  विििर्  अलगसँ  द े ल  गेल  अछि )। \nपाठक लेल  विद े हक  हि े क विशे षांक  पाँच  स्ति , पाँच  स्िाद  िखने  अछि  - \n1) पसिका  विशे षांक क े ि स्िाद , 2) आलोचनात्मक पोथीक स्िाद , 3) \nशोध ग्रंथक स्िाद , 4) सावहत्य अकादमी  द्वािा प्रकासशत मोनोग्राफ क े ि \nस्िाद  आ ई पाँचम  स्िाद  सर्सँ  वििल  अछि  5) जँ  विद े हक  विशे षांकमे  \nकोनो एहन िचनाकाि  चयवनत  होइत िछथ  जजनकि  पछत िा  पत्नी सेहो  \nिचनाकाि  िछथन  तँ विद े ह  अपन वि शे षांकमे दूनूक ेँ मूल्ांकन  कि ै त अछि।  \nउदाहिर्  लेल  विद े हक  लक्ष् मर् झा 'सागि ' विशे षांक  आ नि े न्र झा \nविशे षांक  द े खल  जा  सक ै ए। विद े ह  अपन अंक लेल  सागिजी  आ नि े न्र झाक \nचयन  क े ने िल  मुदा  सागिजीक  पत्नी शै ल  झा 'सागि ' सेहो  िचनाकाि  \nिछथन  तँ लक्ष् मर् जी  बला  विशे षांकमे  शै लजीक  िचनाकमभपि  सेहो  विचाि   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 15 \nर्ेल  आ तेनावहते नि े न्र झाजीक  पत्नी पन्ना झा कथाकाि  से  नि े न्र झा \nविशे षांकमे  पन्नाजीक िचनाकमभपि  सेहो  विचाि  र्ेल।  ई विचाि  िा  घटना \nसंपूर्भ  मैछथली  सावहत्यमे नवह र्ेल  िल  हमिा  जनै त , से  माि  विद े ह  द्वािा \nसंर्ि  र्ेल।  जँ  हम गलत  होइ तऽ सूछचत  किी  हम अपन ज्ञानक ेँ सुधारि  \nलेब।   \nसावहत्य अकादमीक  कछथत मोनोग्राफ तँ आइ धरि  बहतो लेखकपि  \nप्रकासशत नवह र्ऽ सकल  अछि।  एहन परिस्स्थछतमे विद े ह  एकटा नि  बाट \nबना कऽ मैछथली  लगमे  िाखख  द े ने अछि।  पाठक चाहछथ  तँ एवह विशे षांक  \nसर्मेसँ  आनो स्िाद  तावक सक ै  िछथ।  \nजँ  अहाँ अइ विशे षांक  क े ि PDF पवढ़ िहल  िी  तँ कोनो शब्द िा  पाँछत \nअंडिलाइनमे  िा  वबना अंडिलाइनक ेँ  नीला  िा  कोनो ि ं गक (कािी  ि ं ग िोवड ) \nद े खाए  तँ बुजझ सलअ  जे  ओवहमे ललिक  द े ल  गेल  िै  ि े फि ें स  लेल  आ तकिा  \nक्क्लक किबै  तँ ओ ललिक  खुजज  जाएत।  कोनो-कोनो फोटोमे सेहो  ललिक  द े ल  \nगेल  ि ै ।  पाठक एवह माध्यमसँ कम समयमे  ि े फि ें स  सर्हक  अध््यन कऽ \nसक ै  िछथ।  मुदा  चप्रिटमे प्रकासशत पोथीमे ई सुविधा  नै िहत।  अइ कािर्सँ  \nर्ऽ सक ै ए जे  पाठकक ेँ एवह पोथीक वकि ु  पाँछत प्रचसलत नै बुझे तवन। जावह  \nठाम ललिक  द े ल  गेल  िै  तावह ठामक पाँछतक वकि ु  शब्दक बीच  बेसी  स्थान \nि ू टल  ि ै ।  ओकिा  एक पाँछत बना पढ़ी से  आग्रह। हम चावहतहँ  तँ सर्  ललिक  \nिा  छचिक ेँ  एकठाम दऽ  सक ै  िलहँ  मुदा  हमि  सोच  अछि  जे  पाठकक ेँ एक ै \nठाम तक भ आ सबूत  र्ेटवन। एकटा आि  बात ई जरूिी  नवह िै  जे  एक लेखक  \nलेल  हम एक ै टा ललिक  प्रयोग किी।  ओहन लेखक  जजनका  बाि े मे बहत िास  \nललिक  िै  गूगलपि  हनकि  नाम जखन  एक बेिसँ  बेसी  अबैत अछि  तँ हमि  \nप्रयास िहैए  जे  हनकि  नाम सर्मे  अलग -अलग  ललिक  लगा  दी।  तँइ पाठक \nजखन  एक ै नामक बहत िास  ललिक  द े खछथ  तँ ई मावन लेछथ  जे  हनका लग  \nि े फि ें सक  र्ंडाि  पहँचल  िवन।  \nविद े ह  द्वािा 'जीिैत  लेखकपि  विशे षांक  शुरू  कएल  गेल  िल  2015 सँ  जे   16 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nविसर्न्न नामसँ  होइत आब \"विदेहक  जीवित  मैथथलकमी , संगीतकमी, \nसावहत्यकार-सम्पादक आ रंगमंचकमी -रंग मंच-वनदेशकपर  विशेर्ांक \nशंखला \" नामसँ  जानल  जाइत  अछि।  मैछथलकमीसँ  हमि  सर्हक  आशय \nजजनकि  काज  छमछथला -मैछथली -मैछथली  लेल  कोनो माध्यमसँ र्ेल  हो। ओ \nसंगठनकताभ  सेहो  र्ऽ सक ै  िछथ , आन र्ाषाक लेखक  सेहो।  तवहना \nसंगीतकमी  मने गीत-संगीतसँ  जुडल  लोक।  वनच्चा एवह सर्  चिर्  क े ि \nविस्तृ त सूचना  क्रमबि रूप ें द े ल  जाएत।   \nविद े हक  विशे षांक  सर्  लेल  हम ओहनो लोक  सर्  लग  आलेख  लेल  जाइत  \nिी , हनका सूचना  द ै त िी  जे  वक हमि  (आशीष अनछचन्हाि), विद े ह  या \nगजेन्र ठाक ु िक धुि  वििोधी  िछथ।  दू -चारि  लोक  कवह सक ै  िछथ  जे  हमिा  \nसूचना  नवह र्ेटल , तऽ हनकासँ  हमि  आग्रह जे  कमसँ  कम ओ अपन \nह्वाटसएप आ फ े सबुक क े ि मैसेज  ब ाक्स (इनब ाक्स) द े खछथ।  हमि  एवह \nप्रयासक प्रछतफल विद े हक  आन विशे षांक  संगे  एहूमे द े खाइ  पडत से  उम्मेद \nअछि।  \n3 अगस्त 2024 केँ विद े ह  वहतनाथ झा जीक  ऊपि  एकटा संस्मिर्क  अंक \nप्रकासशत किबाक  सािभजवनक  घोषर्ा क े लक। एवह सूचनाक ेँ  एवह ललिकपि  \nद े खख  सक ै त िी -घोषर्ा। चूँवक  संस्मिर्  अंकक घोषर्ा र्ेल  िलै  तँइ एवहमे \nपाठकक सुझाि  बला  बाध्यता हमिा  लग  नवह िल।  मुदा  जखन  हम एकि  \nस्िरूप  वनधाभिर्  किऽ  लगलहँ  तऽ कतहँ ने कतहँ ई विशे षांक े सन  र्ऽ गेल।  \nपाठक चाहछथ  तऽ एकिा  नकारि  सक ै  िछथ  मुदा  हम एकिा  विशे षांक े मावन \nलेबाक  लोर्  कऽ िहल  िी।  एवह विशे षांकमे  द े ल  गेल  आलेखमेसँ  लगर्ग  \nआधा कतहँ ने कतहँ प्रकासशत र्ेल  ि ै ।  एवहठाम ईहो हम कहऽ चाहब  जे  \nएखन  धरिमे  इएह वहतनाथजी  बला  अंक एहन अछि  जावहमे  वकि ु  बेससए  \nपुिना  आलेखक  उपयोग र्ेल  अछि।  कािर्  अतबे जे  एकटा नीक संकलन  \nबवन सकए।  मुदा  ई हमि  अपन र्िोस  अछि  जे  पुिना  आलेखक  िचनाकाि  \nसेहो  जखन  अपन लेख  एवह विशे षांकमे  पढ़ता तँ हनका अपने नि  बुझेतवन,  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 17 \nलगतवन  जे  ई आलेख  अही विशे षांक  लेल  सलखल  गेलैए।  पुिान  आलेख  \nसर्मे  जावह  पसिकामे  लेख  प्रकासशत िै  तकि  नाम संगे  सार्ाि  िै  एिं  जे  \nफ े सबुकसँ  लेल  गेल  तावहमे \"फ े सबुकसँ  सार्ाि \" सलखल  र्ेटत, जावहमे  \nवकि ु  नवह लीखल  गेल  से  नि  आलेख  अछि।  फ े सबुकपि  बहत िास  वटप्पर्ी \nसेहो  र्ेटल  हमिा  मुदा  ओ माि  पोथी पहँचनामा  िलै  तकिा  नवह लेल  गेल।  \nसंगवह  बहत िास  वटप्पर्ी कवितामे  िलै  तकिो  नवह लेल  गेलै  एवह अंक \nलेल।  \nएवह विशे षांकसँ  पवहने विद े ह  33 टा विशे षांक  प्रकासशत कऽ चुकल  अछि  \nआ एवहठाम आब हम कवह सक ै त िी  जे  ई एकटा चुनौतीपूर्भ  काज  ि ै ।  \nअने क संकट  क े ि सामना  किए  पड ै त अछि  लेख  एकट्ठा किएमे । मुदा  संगवह  \nईहो हम कहब जे  संकटसँ  बेसी  हमिा  लग  समथभन  अछि।  हँ, ई मानएमे \nहमिा  कोनो ददक्कत नवह जे  जतेक  लेख  क े ि उम्मेद क े ने िहैत  िी  हम ततेक \nनै आबैए, जतेक  लोक  सलखबाक  लेल  गि ै त  िछथ  से  सर्  अंत- अंत धरि  \nआवब चुप्प र्ऽ जाइत  िछथ।  आ एकि  कािर्ो  िै , वकनको ई लागै  िवन  जे  \nआनपि  सलखब  से  हम अपने िचना  वकए ने लीखख  लेब , वकनको लग  पोछथए \nनै िहै  िवन , जखन  वक हम सर्  यथासंर्ि  पाठकक ेँ विकल्प  रूपमे  पोथीक \nपी.डी.एफ फाइल  सेहो  द े बाक लेल  तैयाि  िहैत  िी।   वकयो विद े हक  \nसमािेशी  रूपसँ  दुखी  िछथ , तँ वकनको छमिक ेँ  विद े हसँ  ददक्कत िवन  तँइ ओ \nनवह द े ता। एकिो  हम संकटे  बुझै छियै  जे  सर्  फ े सबुकपि  लंबा -लंबा  लेख  \nिा  कम ें ट टाइप कऽ लै  िछथ  सेहो  सर्  विद े ह  लेल  हाथसँ  सलखल  पठाबैत \nिछथ।  जे  सर्  कवहयो काल  फ े सबुकपि  टाइप कऽ लीखै  िछथ  छतनकि  \nआलेख  हम सर्  टाइप करिते  िी।  खएि  पवहने कहलहँ  जे  संकटसँ  बेसी  \nसमथभन  अछि  तँइ आइ पवहलसँ  लऽ  कऽ 34म (संस्था  सवहत ) विशे षांक  \nधरि  पहँचलहँ  हम। आन विशे षांक  लेल  इएह बात मानू। 2008 सँ  लऽ  कऽ \n2024 क एखन  धरि  34 टा विशे षांक  प्रकासशत र्ेल  मने बखभमे  दू  टासँ  \nकनी बेसी।  वनखश्चते समथभन  बेसी  र्ेटल  हमिा।  जखन  वक विद े हक  ई  18 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचाौंतीसो  विशे षांक  क े ि अलािे  आन अंक हि े क पंरह  ददनपि  (मासमे  दू  बेि ) \nलगाताि  प्रकासशत र्इए िहल  अछि।  एकि  अछतरिक्त ईहो बात \nसंतोषदायक  अछि  जे  विद े हक  हि े क व्यक्क्तपिक विशे षांक  असर्नं दनग्रंथ \nहेबासँ  बाँछच  गेल  अछि।  मुख्यधािा  जकाँ  विद े हक ेँ असर्नं दनग्रंथ नवह चाही।  \nअसर्नं दनग्रंथ अहू दुआि े  नै चाही  जे  ओवहसँ  लेखक  िा  जजनकापि  वनकालल  \nगेल  िवन  छतनकामे सुधािक  गुंजाइश  खत्म र्ऽ जाइत  ि ै ।  तँइ विद े हक  \nविशे षांकमे  आलोचना -प्रसंशा सर्  र्ेटत। \nपवहने  विद े हक सर् अंक नागिी , छतिहता आ ब्रेल सलवपमे प्रकासशत होइत \nिल आब एवहमे क ै थी , ने िाडी , एिं आइ.पी.ए. सलवप सेहो जोडल गेल \nअछि , मने  एखन विद े ह क ु ल िह सलवपमे प्रकासश त होइए। एकि अछतरिक्त \nविद े हक वकि ु  अंक ि ं जना (ने िािी क े ि एक आि रूप) , ब्राह्मी, खिोष्ठी, उदूभ , \nछतब्बती एिं छतब्बती-उमे सलवपमे सेहो िपल अछि। क ु ल छमला कऽ द े खी तँ \nविद े ह बािह सलवप अपना लेल िखने  अछि जावहमेसँ क ु ल िह टा सलवपमे \nविद े ह लगाताि प्रकासशत र्ऽ िहल अछि।  \n2 \nपाठक जखन  एवह विशे षांकक ेँ पढ़ताह तँ हनका ितभनी  ओ मानकताक \nअर्ाि  लगतवन।  विदेह  मूल तः शब्दमे विर्क्तत सिा  कऽ ललखैत  अथि  \nसंगवह मैथथली  मानक र्ार्ा आ मैथथली  र्ार्ा सम्पादन पाठ्यक्रम लेल  \n“र्ार्ापाक” नामक अपन ददशावनदेश  सेहो रखने  अथि  मुद ा ओवहमे \nिपए  बला  लेखक  लेल  स्ितंत्रता िै  जे  ओ कोन रूपमे  ललखै  िथथ , माने \nजे  विदेह  शुरु एसँ हरेक  ितषनी  बला  लेखकक ेँ  स्िीकार करैत  एलैए।  तँइ \nमानकता अर्ाि स्िार्ाविक। विदेह  सर् ितषनी  आ स्िरूपक सम्मान \nकरैत  अथि।  तथावप  ितभनीक  गलती  जे  छथक से  सोझे -सोझ  हमि  सर्हक  \nगलती  छथक जे  हम सर्  संशोधन  नै कऽ सकलहँ।  मैछथलीमे  वकि ु ए  एहन \nपसिका  अछि  जकि  ितभनी  एकि ं गक िहैत  अछि  आ ई हनक खूबी  िवन  मुदा  \nजखन  ओहो सर्  कोनो विशे षांक  वनकालै  िछथ  तखन  ितभनी  तँ ठीक िहैत   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 19 \nिवन  मुदा  सामग्री अछधकांशतः बससये  िहैत  िवन।  ऐछतहाससकताक  दृछष्टसँ \nकोनो पुिान  सामग्रीक उपयोग िर्जित  नै ि ै ।  हमहूँ सर्  कि ै त छियै , मुदा  \nसोछचयौ  जे  72-80 पन्नाक कोनो चप्रिट पसिका  होइत िै  तावहमे लगर्ग  \nआधा सामग्री सार्ाि  िहैत  िवन , तेसि  र्ागमे लेखक  क े ि वकि ु  िचना  िहैत  \nिवन  आ चारिम  र्ागमे वकि ु  नि  सामग्री िहैत  िवन।  हमिा  लोकवन  नि  \nसामग्रीपि  बेसी  जोि  द ै त छियै।  एकि  मतलब  ई नवह जे  ितभनीमे  गलती  होइत \nिहै।  हमि  कहबाक मतलब  ई जे  संपादक -संयोजकक ेँ  कोनो ने कोनो स्तिपि  \nसमझौता  किहे  पड ै त िै  से  चाहे  ितभनीक  हो वक, मुराक  हो वक विचािधािक  \nहो वक सामग्रीक हो। हमिा  लोक वन ितभनीक  स्तिपि  समझौता  कऽ िहल  िी  \nमुदा  कािर्  सवहत।  चप्रिट पसिका  एक बेि  प्रकासशत र्ऽ गेलाक  बाद  दोबािा  \nनै र्ऽ सक ै ए (र्ऽ तँ सक ै ए मुदा  फ े ि पाइ लावग  जेतै ) तँइ ओकि  ितभनी  \nयथाशक्क्त सही  िहैत  ि ै ।  इ ं टिने टपि  सुविधा  िै  जे  बीचमे  (इ ं टिने टसँ  चप्रिट \nहेबाक अिछध ) ओकिा  सही  कऽ सक ै त िी  मुदा  सामछग्रए बससया  िहत  तँ \nसही  ितभनी  िवहतो  नि  अध्याय नै खुजज  सकत  तँइ हमिा  लोकवन  ितभनी  बला  \nमुद्दापि समझौता  क े लहँ। हमिा  लोकवन  कएलवन , कयलवन  ओ क े लवन तीनू \nशुि  मानै त िी , एतेक शुि  मानै त िी  एक ै िचनामे  तीनू रूप  र्ेवट जाएत।  \nआन शब्दक लेल  एहने बूझू। उम्मेद  अछि  जे  पाठक विद े हक  आने विशे षांक  \nजकाँ  एकिा  पढ़ताह आ पवढ़ एकि  नीक-बेजाएपि  अपन सुझाि  द े ताह। \nविद े हक  हि े क अंक विद े ह  िेबसाइटपि  र्ेटत आ एकि  अलािे  गूगल  बुक्स \nGoogle Books  आ आक भ इर्.क  म archive.org पि  सेहो  र्ेटत। \nतँइ स्िार्ाविक  रूपसँ  विशे षांक  सेहो  तीनू प्लेटफामभपि  र्ेटत। पाठक गूगल  \nबुक्स Google Books पि  विद े हक  Videha eLearning  पि  जा  \nकऽ विद े हक  अंक पवढ़ सक ै  िछथ  ओिवह  संपादक  गजेन्र ठाक ु ि \nGajendra Thakur पि  क्क्लक कऽ बहत िास  पोथी पवढ़ सक ै  िछथ।  \nतवहना पाठक आक भ इर्.क  म archive.org पि  जा  कऽ गजेन्र ठाक ु ि \nGajendra Thakur सचभ  किछथ  हनका विद े हक  अंक सवहत  ओ सर्   20 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपोथी र्ेवट जेतवन  जे  विद े हपि  द े ल  गेल  ि ै ।  एकि  माने ई र्ेल  जे  माि  \nविद े हक  अंक े नै आनो-आनो पोथी सर्  र्विष्यमे बाँचल  िवह  जेतै।  संगवह  \nविशे षांक  सर्हक  चप्रिट रूप  वकनबाक लेल  ओकि  पोथी रूपक  ललिक  \nपोथी.क  म Pothi.com पि  द े ल  गेल  ि ै ।  पाठक पोथी.क  म Pothi.com \nपि  जा  कऽ गजेन्र ठाक ु ि Gajendra Thakur  सचभ  किछथ  हनका \nविद े हक  विशे षांक  सवहत  बहत िास  पोथी र्ेवट जेतवन  वकनबाक लेल।  \nपाठक द े िनागिीमे  गजेन्र ठाक ु ि आ िोमन  क े ि Gajendra Thakur \nदूनू  सचभ  किछथ  से  हमि  आग्रह िहत।  कािर्  द े िनागिी  आ िोमन  दूनूमे  \nसंपादक  अपन एकाउ ं ट बने ने िछथ  आ अपन सुविधासँ  दूनू  एकाउ ं टसँ \nविद े हक  अंक आ पोथी अपलोड  क े ने िछथ।  एवहठाम हम पवहने विद े हक  \nललिक  द े ब आ ठीक ताही संगे  एवह विशे षांकक  पोथी.क  म Pothi.com \nक े ि चप्रिट आॉन वडमांड बला  ललिक  द े ने िी  जावह  ठाम पाठक एकिा  \nआॉनलाइन  कीवन सक ै  िछथ।  विद े हक  द्वािा जीिैत  लेखक  ओ संस्थाक \nविशे षां क शृखंलामे  प्रकासशत र्ेल  आन विशे षांक  सर्हक  सलस्ट  एना अछि  \n(एवहठाम जे  अंकक सलस्ट  द े ल  गेल  अछि  तावह अंकपि  क्क्लक किबै  तँ ओ \nअंक खुजज  जाएत )।  \n1) हाइक ू विशे षांक  12 म अंक, 15 जू न 2008  \n2) गजल  विशे षांक  21 म अंक, 1 निम्बि  2008  \n3) विहवन  कथा विशे षांक 67 म अंक, 1 अक्टूबि 2010  \n4) बाल  सावहत्य विशे षांक  70 म अंक, 15 निम्बि  2010  \n5) नाटक विशे षांक  72 म अंक 15 ददसम्बि  2010  \n6) समीक्षा विशे षांक   \n7) नािी  विशे षांक  77म अंक 01 माचभ  2011  \n8) अनुिाद  विशे षांक  (गद्य-पद्य र्ािती ) 97म अंक  \n9) बाल  गजल  विशे षांक  विद े हक  अंक 111 म अंक, 1 अगस्त 2012  \n10) र्क्क्त गजल  विशे षांक  126 म अंक, 15 माचभ  2013   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 21 \n11) गजल  आलोचना -समालोचना -समीक्षा विशे षांक  142 म, अंक 15 \nनिम्बि  2013  \n12) काशीकांत छमश्र मधुप विशे षांक  169 म अंक 1 जनििी  2015  \n13) अिविन्द  ठाक ु ि विशे षांक  01 निम्बि  2015 अंक 189, विद े हक  \nअिविन्द  ठाक ु ि विशे षांक  क े ि पोथी रूप  \"स्ितंिचेता - अिविन्द  ठाक ु ि: \nव्यक्क्तत्ि-क ृ छतत्ि\" क े ि नामसँ  प्रकासशत र्ेल।  \n14) जगदीश  चन्र ठाक ु ि अवनल  विशे षांक  01 ददसम्बि  2015 अंक \n191, पोथी.क  म pothi.com \n15) विद े ह  सम्मान विशे षाक - 200म, र्ाग-1, 15 अप्रैल 2016  \n16) विद े ह  सम्मान विशे षाक - 205म, र्ाग-2, 1 जुलाई  2016  \n17) मैछथली  सी .डी./ अल्बम गीत संगीत  विशे षां क- 217 म अंक 01 \nजनििी  2017  \n18) मैछथली  िेब  पिकारिता  विशे षांक -313म अंक 1 जनििी  2021  \n19) मैछथली  बीहवन कथा विशे षांक -2, 317 म अंक 1 माचभ  2021  \n20) िामलोचन  ठाक ु ि विशे षांक  01 अप्रैल 2021 अंक 319, पोथी.क  म \npothi.com \n21) िाजनन्दन  लाल  दास  विशे षांक  01 निम्बि  2021 अंक 333, \nपोथी.क  म pothi.com \n22) ििीन्र  नाथ ठाक ु ि विशे षांक  15 जून  2022 अंक 348, पोथी.क  म \npothi.com \n23) क े दािनाथ  चौधिी  विशे षांक  15 अगस्त 2022 अंक 352, पोथी.क  म \npothi.com \n24) प्रेमलता छमश्र 'प्रेम' विशे षांक  01 निम्बि  2022 अंक 357, \nपोथी.क  म pothi.com \n25) शिददन्दु  चौधिी  विशे षांक  15 निम्बि  2022 अंक 358, पोथी.क  म \npothi.com  22 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n26) “कला -विमशभ  विशे षांक  (सन्दर्भ- संजू  दास , क ृ ष् र् क ु माि कश्यप, \nशसशबाला , एस .सी .सुमन  आ श्वेता झा चौधिी )” 15 अप्रैल 2023 अंक \n368, पोथी.क  म pothi.com \n27) अशोक विशे षांक  1 मइ 2023 अंक 369, पोथी.क  म \npothi.com \n28) िामर्िोस  कापवड 'भ्रमि ' विशे षांक  15 मइ 2023 अंक 370, \nपोथी.क  म pothi.com \n29) छमछथला  स्टूड ें ट यूवनयन (MSU) विशे षांक  1 जून  2023 अंक \n371, पोथी.क  म pothi.com \n30) लक्ष् मर् झा सागि  विशे षांक  (15 निम्बि  2023 अंक 382), \nपोथी.क  म pothi.com  \n31) नि े न्र झा विशे षांक  (1 जून  2024 अंक 395), पोथी.क  म \npothi.com \n32) र्ाषावि द ् िामािताि  यादि  विशे षांक  1 जून  2024 अंक 395, \nपोथी.क  म pothi.com \n33) अन्तिाभष्रीय मैछथली  परि षद ् विशे षांक  15 अगस्त 2024 अंक 400, \nपोथी.क  म pothi.com \nएवह सलस्टमे  1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, 15 एिं  16 विद े हक  स्ितः  संख्याक  \nवहसाब  बला  विशे षांक  अछि।  ओतवह 2 आ 19 क्रम संख्याक  विशे षांक  \nमुन्नाजीक संयोजनमे  प्रकासशत र्ेल  अछि।  शे ष सर्  बाँचल  विशे षांकक  \nसंयोजन  आशीष अनछचन्हाि द्वािा र्ेल  अछि।  2015 मे विद े हक  संपादक  \nलग  आशीष अनछचन्हाि द्वािा जीवित  लेखकपि  विशे षांक  वनकालबाक  \nप्रस्ताि िाखल  गेल  आ संपादकक  सहमछतक  बाद  ई एखन  धरि  एकटा \nनमहि  िस्ता  बना चुकल  अछि।  पुनः 2022 मे आशीषे अनछचन्हाि द्वािा \nविद े ह  लग  संस्थाक ऊपि  विशे षांक  प्रकासशत किबाक  प्रस्ताि िाखल  गेल  \nआ संपादकक  सह मछतसँ  एखन  धरि  दू  संस्थापि  अंक वनकसल  चुकल  अछि।   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 23 \nविद े हक  निाचाि  अतबे नवह अछि , एक बेि  फ े ि 2023 मे आशीष \nअनछचन्हाि द्वािा विद े ह  लग  दू  टा विचाि  िाखल  गेल  1) लेखक -प्रकाशकसँ \nइति  आन जे  लोक  पोथी-पसिका  क े ि वबक्री कऽ अपन जीिय -यापनक संग  \nमैछथली  पोथीक प्रचािमे सहायक  िछथ  छतनको ऊपि  विशे षांक  प्रकासशत, \nएिं  2) मैछथलीक  कोनो पसिकाक  उपि  विद े ह  विशे षांक  प्रकासशत हो। एहू \nदूनू  क ै टेगिी लेल  संपादकक  सहमछत  अछि  आ वनकट र्विष्यमे विद े हक  \nमाध्यमे पाठक लग  नीक विशे षांक  पहँचत।  आशीष अनछचन्हाि द्वािा \nसंपाददत  पोथी 'प्रीछत कािर्  सेतु  बान्हल' जे  वक छमछथला  ओ मैछथलीक  \nसंिधभनमे  गजेन्र ठाक ु ि एिं  प्रीछत ठाक ु िक योगदानक  आलोचनात्मक ग्रंथ \nअछि  तावहमे संकसलत  सशिशं कि  श्रीवनिास  जीक  एक शोध आलेख  मैछथली  \nपसिकामे  व्यक्क्तपिक विशे षांकक  इछतहास  अछि  आ ओवह इछतहासमे  विद े ह  \nविशे षांक  कोन ठाम अछि  तकि  मूल्ाक ं न र्ेटत संगवह  ओही आलेखमे  \nश्रीवनिास  जीक  मोतावबक जीवितेमे  अपन मूल्ाक ं न पवढ़ लेब  कोनो लेखक  \nलेल  कोनो सम्मानसँ  बेसी  महत्िपूर्भ अछि।  मैछथलीक  बहत िास  पाठक \nविद े हक  जीवित  लेखक  विशे षांकक ेँ मूल्िान  मानै िछथ  ('प्रीछत कािर्  सेतु  \nबान्हल’ मे कीर्तिनाथ झा, कल्पना झा, प्रर्ि क ु माि झा, धनाकि  ठाक ु ि \nआददक  आलेख ), ओतवह वकि ु  पाठक विद े ह  विशे षांकक ेँ सावहत्य अकादमी  \nपुिस्कािसँ  बेसी  महत्िपूर्भ मानै िछथ  ('प्रीछत कािर्  सेतु  बान्हल’ मे \nलक्ष् मर् झा 'सागि 'जीक  आलेख ) यद ्वप विद े ह  सावहत्य अकादमी  \nपुिस्कािक  आलोचना  कि ै त अछि  मुदा  अकादमी  द्वािा पुिस्काि  िोवड  जे  \nप्रकाशन एिं  आन काज  िै  तकि  प्रसंशा सहो  कि ै त अछि।  तथावप जँ  \nवकि ु ओ  पाठक विद े ह  विशे षांकक ेँ कोनो सम्मान-पुिस्काि  िा  वक सावहत्य \nअकादमी  पुिस्कािसँ  बेसी  महत्िपूर्भ मानै िछथ  तँ ई विद े ह  लेल  वनखश्चते \nप्रेिर्ादायी बात ि ै ।  \n3 \nविद े हक  जीवित  विशे षांक  शृं खलामे  वकनकि  चयन  हो तावह लेल  मोटा-मोटी  24 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवनच्चाक वकि ु  वबिदुक  पालन  कएल  जा इत अछि - \n1) लगर्ग  पाँच -िह  मास  पवहने सँ  विद े ह  अपन पाठकक ेँ सुझाि  द े बा लेल  \nलेल  सूचना  द ै त अछि।  \n2) आएल  सुझािमेसँ  विद े ह  माि  जीवित  लेखकक ेँ  चयन  कि ै त अछि।  \nसंस्था  सेहो  िताभमनमे  जीिंत  हेबाक चाही।  \n3) सर्  जीवित  मैछथलकमी , संगीतकमी , सावहत्यकाि -सम्पादक आ \nि ं गमंचकमी -िं गमंच -वनद े शकक बीचमे  हनकि  लेखन / काज  एिं  आचिर्क  \nसाम्यता द े खल  जाइत  अछि।  जावह  लेखकक  लेखन / काज  ओ आचिर्मे  \nबेसी  साम्यता (कम फाँक) र्ेटैए तेहन िह  टा नाम चयवनत  होइत अछि।  \n4) िह  नाम एलापि  ई तुलना  कएल  जाइत  िै  जे  ई िहो  मैछथलकमी , \nसंगीतकमी , सावहत्यकाि -सम्पादक आ ि ं गमंच कमी-ि ं गमंच -वनद े शक अथिा  \nसंस्थाक ेँ िचना  सलखबाक  िा  समाजजक  काज  क े लाक एिजमे  समाजसँ  की \nर्ेटलवन।  \n5) जजनका  सर्सँ  कम र्ेटल  बुझाइत अछि  तावह तीन मैछथलकमी , \nसंगीतकमी , सावहत्यकाि -सम्पादक आ ि ं गमंचकमी -ि ं गमंच -वनद े शक,-\nसंस्थाक ेँ अवगला  चिर्  लेल  िाखख  लैत  िी।  \n6) एवह तीन चयवनत  जीवबत  मैछथलकमी , संगीतकमी , सावहत्यकाि -\nसम्पादक आ ि ं गमंचकमी -ि ं गमंच -वनद े शकक िा  संस्थाक िचना , काज , हनक \nउद्ये श्य आददक  बीचमे  पिस्पि  तुलना  कएल  जाइत  अछि  आ, \n7) अंछतम रूपसँ  विद े ह  द्वािा नाम चुवन  सालक  अंतमे घोषर्ा कएल  जाइत  \nअछि  आ वनयत समयपि  ई विशे षांक  वनकालबाक  प्रयास कि ै त िी।  एकि  \nमतलब  ई र्ेल  जे  पाठकक ेँ सुझाि  द े बाक सूचना  हि े क बखभक  अप्रैल-मइ \nधरिमे  चसल  जाइत  िवन।  \nप्रश्न उदठ सक ै ए जे वक उपिक वनयम एहन ि ै  जावहमे अंछतम रूपसँ सर् \nसुयोग्य जीवित लेखक क े ि चयन समयपि भ़ऽ जेतवन ? तऽ एकि उिि ि ै - \nनै । विद े हक  अपन सीमा  िै  आ वि द े हक पाठक लग  सेहो  अपन सीमा  िवन।  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 25 \nमुदा अही सीमाक सं गे हमिा सर्क ेँ  अपन यथासाध्य  श्रेष्ठ द े बाक ि ै  आ \nमैछथली लेल एकटा एहन िस्ता बना द े बाक ि ै  जावहसँ आबए बला 500-\n600 बखभक सावहत्य विद े हक लीकसँ प्रेिर्ा पाबए। अही विचािक संग \nविद े ह ओहन जीवित  लेखकपि अपन धेआन सेहो क ें वर त कऽ िहल अछि जे \nवक सुयोग्य िछथ मुदा जजनकापि विद े हक विशे षांक कोनो कािर्िश नवह \nप्रकासशत र्ऽ सकल। एकि नाम र्ेल विद े हक \"वनत निल ससिीज\"। एवह \nनि विचािक मुख्य वबिदु एना अछि - \n1) विद े हक  संपादक  गजेन्र ठाक ु ि एकटा कोनो जीवित  लेखक  िा  \nकलाकािपि  एकाग्र आलोचना  किता  मने ओवह लेखक  क े ि उपलब्ध सर्  \nसावहत्यपि।  एवह पोथीक र्ाषा मैछथली  अथिा  अंग्रेजी कोनो एक र्ाषामे \nिहत।  एवह पोथीक पवहल  रूप  ई-बुक क े ि रूपमे  आएत आ प्रयास िहत  जे  \nएकि  चप्रिट सेहो  आबए जे  वक परिस्स्थछतपि वनर्भि  कितै।   \n2) लेखक  िा  कलाकाि  क े ि चुनाि  संपादक  अपन रुछच  िा  विद े ह  टीमक \nरुछच  क े ि वहसाब ें  किता।  \n3) एवहमे ओहने लेखक  िा  कलाकाि  क े ि चयन  संर्ि  हएत जजनकि  \nउपलब्ध हि े क पोथीक PDF रूपमे  विद े हक  माध्यमसँ सािभजवनक  र्ेल  \nिवन।  कलाकाि  लेल  यूट्यूब एिं  आन साइट  सेहो  मान्य हेतै। \n4) एवह परियोजनाक  लेल  चयवनत  लेखक  िा  कलाकािपि  काज  संपादक  \nक े ि समय  क े ि अनुसाि े  हेतै। तँइ एकि  समय  सीमा  कहब संर्ि  नवह।  \nवनत निल  ससिीजमे  एखन  धरि  प्रकासशत पोथीक सूची  एना अछि  (पवहने क \nविशे षांक  सर्मे  ई क्रम नवह िल , एवहठाम संशोछधत  आ पूर्भ सूची  अछि )- \n1. Rajdeo Mandal- Maithili Writer (2022) \n2. JAGDISH PRASAD MANDAL - Maithili Writer \n(2023)  \n3) वनत निल  सुर्ाष  चन्र यादि  (2023)(ई चप्रिट आॉन वडमांड रूपमे  सेहो  \nअछि )  26 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nhttps://store.pothi.com/book/गजेन्र-ठाक ु ि-वनत-निल -\nसुर्ाष -चन्र-यादि / \n4) वनत निल  सुशील  (2023, संशोछधत  2024) \nएकि अछतरिक्त विद े हक ितभमान अंक सर्मे धािािावहक रूप ें  \" वनत निल \nददने श छमश्र\" सेहो प्रकासशत र्ऽ िहल अछि जकि  पोथी रूप जत्ल्दये  \nआएत।   \nएवहठाम ईहो स्पष्ट कऽ दी  जे  विद े ह  विशे षांक  िा  वनत निल  ससिीज  क े ि \nचयन  लेखकक  शुरूसँ  लऽ  चयन  हेबाक समय  धरिक  आकलन  अछि।  मावन \nसलअ  विद े ह  विशे षांक  िा  वनत निल  ससिीजमे  चयवनत  र्ेलाक  बाद , \nविशे षांक  िा  पोथी प्रकासशत र्ऽ गेलक  बाद  जँ  चयवनत  लेखकमे  नै छतक \nस्तिपि  कोनो विचलन  अबैत िवन  तँ आन लोकक  संगे  विद े हो  हनकि  वििोध  \nकित।  फ े िो स्पष्ट कऽ दी  जे  हमिा  लोकवन  माि  नै छतक स्ति  क े ि बात क े लहँ \nअछि , विचािधािा  िा  आन कोनो स्तिक  नवह। विद े ह  लेल  उिि -दजक्षर्, \nपूिब -पखश्चम, आकाश-पाताल  सर्  विचािधािा  अपने िै  बशते वक ओ \nछमछथला , मैछथली  आ मैछथलक  वहतमे हो। \n \n \n4 \nऊपि  र्ेल जे काज हम सर् कऽ सकलहँ तकि विििर् मुदा वकि ु  एहनो \nघोषर्ा ि ै  जे वक हम सर् नै  कऽ सकलहँ जेना 2016 मे हम सर् पिमेश्वि \nकापवड, कमला चौधिी आ िीि े न्र मक्ल्लक विशे षांक क े ि घोषर्ा कइयो \nकऽ नवह प्रकासशत कऽ सकलहँ। पाठक एवह घोषर्ाक ेँ  एवह ललिकपि द े खख \nसक ै  िछथ - सूचना  बादमे विद े हक \"िीि े न्र मक्ल्लक विशे षांक\" (जे वक \nप्रकासशत नै र्ऽ सकल) लेल िीि े न्र मक्ल्लक जीक साक्षात्काि जे \nनबोनािायर् छमश्रजी से विद े हक 337म  अंकमे प्रकासशत र्ेल पाठक एकिा \nएवह ललिकपि पवढ़ सक ै  िछथ - 1 जनििी 2022 अं क 337  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 27 \n2017 मे विद े ह  \"ने पालक  ितभमान  मैछथली  सावहत्य\" विषयक  विशे षांक  \nवनकालबाक  ने याि  क े ने िल  जे  एखन  धरि  पूिा  नवह र्ऽ सकल  अछि।    \nतेनावहते विद े हक \"सावहत्त्यक भ्रष्टाचाि विशे षांक\" हमिा लोकवन एखन \nधरि नै  प्रकासशत कऽ सकलहँ अछि। एकि घोषर्ा हम 2019 मे क े ने  िही। \nएवह घोषर्ाक फ े सबुक ललिक द े खू । \nहमिा  लोकवन  पं. गोविन्द झाजीपि  कोनो काज  नवह कऽ सकलहँ  से  दुख  \nआजीिन  िहत।  एहन नवह िै  जे  हमिा  लोकवन  प्रयास नवह क े लहँ मुदा  कोनो \nठामसँ  उत्साह नवह र्ेटल।  10 अक्टूबि 2020 फ े सबुकपि  हम सर्सँ  \nआग्रहो क े ने िवहयवन  मुदा ...। एवह घोषर्ाक फ े सबुक ललिक  दे खू । \nतेनावहते विद े हक  'छमछथला  विकास  परि षद ्\" विशे षांक  क े ि घोषर्ा कइयो \nकऽ नवह प्रकासशत कऽ सकलहँ  अछि।  एकि  घोषर्ा हम जुलाई  2023 मे \nक े ने िही।  एवह घोषर्ाक फ े सबुक ललिक  द े खू । \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  28 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररलशष्ट-1 \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 29 \nपररलशष्ट-2 \n \n \nपररलशष्ट-3 \nविद े ह अपन कोनो अंकमे \"सावहत्त्यक भ्रष्टाचाि विशे षांक\" वनकालत \n(ललिक कम ें टमे) तावह लेल अपने  सर्सँ वनम्नसलखखत विषयपि आलेख \nआदद चाही।   \n1.सावहत्य, कला एिं सिकािी अकादमीः - \n(क) पुिस्कािक िाजनी छत \n(ख) सिकािी अकाद े मीमे पैसबाक गैि -लोकतांसिक विधान  \n(ग) सिागुट आ अकादमी क े ि काजक तौि -तिीका  \nघ) सिकािी सिाक िद्म वििोधमे उपजल तात्कासलक समानांति सिाक \nकायभपिछत ( 1985सँ एखन धरि)   30 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nङ) अकाद े मी पुिस्कािमे पाइ फ ै क्टिः छमथक िा यथाथभ  \n2.व्यक्क्तगत सावहत्य संस्थान आ पुिस्कािक िाजनीछत  \n3.प्रकाशन जगतमे पसिल भ्रष्टाचाि आ लेखक  \n4. मैछथलीक िद्म लेखक संगठन आ ओकि पदाछधकािी सर्हँक आचिर्  \n5.मैछथली विर्ागमे पसिल सावहत्त्यक भ्रष्टाचािक विविध रूपः - \n(क) पाठ्यक्रम \n(ख) अध्ययन-अध्यापन \n(ग) वनयुक्क्त \n6. सावहत्त्यक पिकारिता , रिव्यू, मंच , माला , माइक आ लोकापभर्क खेल -\nतमाशा \n7.लेखक सर्हँक जन्म -मिर् शताब्दी क े ि चुनाि , क ै ल ें डििाद आ तकिा \nपाि ू क िाजनीछत  \n8.दसलत एिं लेखखका सर्हँक संगे र्ेद -र्ाि आ ओकि शोषर्क विविध \nतिीका  \nउपिक विषयक अछतरिक्त जँ वकयो सावहत्त्यक भ्रष्टाचािक कोनो नि \nविषयपि सलखए चाहछथ तँ ओकिो स्िा गत िहत।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 31 \nपररलशष्ट-4 \n  32 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \nनोि - विद े ह  विशे षांक  जावह  खंडमे  अहाँ सर्  ई सूचना  पवढ़ िहल  िी  तकि  \nनाम िै  \"प्रस्तुत विशे षांकक  संदर्भमे \" मुदा  हि े क विशे षांकक  एवह खंडमे  \nवकि ु  ने वकि ु  सर्न्नता र्ेटत जकि  कािर्  अछि  जे  र्ूतकालमे  जे -जे  हम \nसर्  काज  क े ने िी  तकिा  सर्क ेँ  फ े सबुक िा  आन ललि कक ेँ ताकब \nसमयसाध्य  काज  िै  तँइ हमि  आग्रह िहतवन  पाठक िगभसँ  जे  निीनतम  आ \nसंशोछधत  सूचना  लेल  ओ जावह  समयमे  तकता तावह समयक  अंछतम विद े ह  \nविशे षांकक  ई खंड  द े खछथ।  उदाहिर्  लेल  मानू जे  कोनो पाठक फिििी  \n2025 मे विद े ह  विशे षांकक  कोनो पुिानई  खंड  पढ़लछथ  आ हनका ओवहमे \nकोनो गल ती बुझना गेलवन  तऽ ओकि  संशोछधत  रूप  पढ़बाक लेल  विद े हक  \nवहतनाथ झा विशे षांकमे  आएल  एवह खंडक ेँ  पढ़छथ। हनकि  समस्याक  \nसमाधान  र्ऽ जेतवन।  तेनावहते एखन  जे  वहतनाथ झा बला  खंडमे  जे  वकि ु   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 33 \nसुधािबाक  िहत  से  हम सर्  2025 मे आबऽ बला  विशे षांकमे  संशोछधत  \nकऽ पिसबै।  इएह क्रम िै  आ लगैए  जे  लगर्ग  एक-दू  बखभमे  हम एवह \nपन्नाक अंछतम स्िरूप  पावब लेब।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.पररचय  \nएहिठाम प्रस्तुत अछि हितनाथ झाजी क े र संक्षिप्त पररचय।  एहि पररचय क े र \nअछिकांश तथ्य पहिनेसँ सार्वजहनक ि ै । हकिु तथ्य जुटाओल  गेल  अछि आ \nफोटो सभ स्र्यं हितनाथ झाजीक सौजन्यसँ भेटल  अछि। \n \nछचत्र- 1 \nनाम-हितनाथ झा \nजन्म छतछथ : 6 जून 1956 \nमाता : भागीरथी देर्ी \nहपता : स्र्. तारानाथ  झा (1933 मे मैछथली  भाषाक िस्तललखित पलत्रका \n\"प्रभात\" क े र संपादक ) \nस्थान : कोइलि , पुबारर टोल , मिुबनी \nभाइ- प्रो. भीमनाथ झा एर्ं स्र्. छमत्रनाथ झा \nलशिा : स्नातक (हर्ज्ञान) \nर्ृलि: र्रीय बैंक प्रबंिकक रूपमे  सेर्ाहनर्ृत  \nहितनाथ जी क े र पररर्ारक अन्य सदस्य : \nपत्नी : श्रीमती नीरू  झा \nसंतान : श्री िनंजय झा (पुत्र), श्रीमती रीतू  झा(पुत्री) \nप्रकालशत क ृ छत मौललक : (एिन िरर हितनाथजीक जतेक पोथी प्रकालशत  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 35 \nभेलहन  ताहिमेसँ अछिकांश हर्देि पोथी डाउनलोडपर  रािल  गेल  अछि आ \nएहिठाम जे पोथीक ललस्ट देल  गेल  अछि ताहिमे पोथीक नामपर क्ललक \nकरबै  तँ ओ पोथी िुक्षज जाएत)- \n1) मैछथली  इछतिासक रेिांकन  (संग संपादन -डा. चंद्रेश्वर कर्व, 2003) \n2) कोइलि  (ग्रामगाथा, ग्राम इछतिास, 2017) \n3) लत्रर्ेर्ी (लत्रर्ेर्ीकान्त ठाक ु र साहित्य सम्मानसँ सम्माहनत \nसाहित्यकारक ऊपर  आलेि  संकलन , 2020) \n4) लेि  रेि  (पोथी प्रसंग, पाठकीय, 2023) \n5) कहर्तााः शम्भु बादलक  (शम्भु बादलक  हििंदी कहर्ताक मैछथली  अनुर्ाद, \n2023) \n6) राजापोता  बल गर  (बाल  कहर्ता संग्रि,2024) \nसम्मान- पं.बबुआजी छमश्र मेमोररयल  ट्रस्ट, कोइलि   द्वारा सम्माहनत  36 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nचित्र- 2-िाम दिससँ - (स्ि.चमत्रनाथ झा), हिता (िां.तारानाथ झा), \nमाँ- भागीरथी िेिी, (प्रो.भीमनाथ झा), हितनाथ झा (बैसल)।  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 37 \n \nचित्र- 3-हितनाथ झा ( I.Sc क े र समय)  38 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nचित्र- 4-हितनाथ झा ित्नीक सांग  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 39 \n \nचित्र- 5-हितनाथ झा ित्नीक सांग  40 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nचित्र- 6-सिरर िार  (हितनाथ झा, श्रीमती नीरू झा सांगमे िुत्र एिां \nिुतोहु ) \n विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 41 \n \n 42 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nछचत्र- 7,8, 9 एर्ं 10- हितनाथ झाजी हर्लभन्न कायवक्रममे। \nहकिु छचत्र स्र्. तारानाथ  झा जी द्वारा संपाददत  िस्तललखित पलत्रका \n\"प्रभात\" क े र जतेक उपलब्ि प्रछत अछि तकर  मुिपृष्ठक देल  जा रिल  \nअछि। अगस्त 1934 और  अलटूबर  1934 क कर्र  ददबार  िा गेलैक।  \nपहिल  उपलब्ि अंक अप्रैल 1933 क सेिो। अप्रैल 1933 क कर्रमे \nभीमनाथ झा ललिने  िछथ।  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 43 \n  44 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 45 \n \n 46 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 47 \n \n  48 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 49 \n  50 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 51 \n  52 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 53 \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  54 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.र्ीमनाथ झा-वहतनाथ झाक िंशािली  \n \nर्ीमनाथ झा-संपक भ -7482066855 \n \nवहतनाथ झाक िंशािली  \n (मूल  - खौआड े  नाहस , गोि -काश्यप) \n \nबीज  प्रजापछत1, िाचस्पछत 2, गर्पछत3-सुत  शसशधि 4 \nतवनक गदाधि 5, हरिमजर् 6, ित्नपाजर्7 विद्वद्वि \n \nद े िाददत्य8 - तनय पाँखू 9 - सुत  र्ूले 10, तवनकि  \nिाम 11, तदनु  निलसिह 12क सुत  लिशमाभ 13 बुधिि 14 \n \nतवनक उमापछत15, तवनक िमापछत 16,तवन सु त हरिहि 17 \nिहछथ  गुर्ाकि 18, तवनक बुसिकि 19, नािायर् 20 िि  \n \nपुवन वनकाि 21, आ कमल 22, गुर्ाकि 23, ब्रह्मदि झा24 \nसुत  गोसाइ ँ 25, पुवन िेर्ीदि 26क सुत  बबुआ झा27 \n \nतवनक तनय श्रीनाथ28क सुत  िछथ  तािानाथे 29  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 55 \nमाससक  पि  'प्रर्ात' चलौलवन  अपना हाथे \n \nतवनक तीन सुत  र्ीम-छमि -वहतनाथ30 छथकछथ आ \nवहतनाथहक धनञ्जय31, तवनक हृधान32 दुलरुआ  \n \n'रितु '31 नामक वहतनाथक िछथन  सशजक्षता कन्या \nसुत  प्रत्यूषक माय बनसल  ओहो िछथ  धन्या ।। \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  56 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n४.कल्पना झा- मैथथली सावहत्यक परम्परा आ विकास सँ परर थचत \nकरबैत अथि मैथथली इथतहासक रेखांकन  \n \nकल्पना झा \nमैथथली  सावहत्यक परम्परा आ विकास  सँ पररथचत  करबैत  अथि  : \nमैथथली  इथतहासक रेखांकन  \n \n\"रिटायिम ें ट  क े ि बाद  वकि ु  लोक  मैछथलीमे  कथा-कविता  सलखऽ  लागै  िछथ  \nजे  वक माि  पुिस्काि  ओ मंचक  लेल  होइत ि ै ।  एकि  विपिीत  वहतनाथ झा \nरिटायिम ें टक  बाद  अपन लेखन  लेल  ग्राम इछतहास  एिं  पाठकीय सलखब  \nचुनलाह  जे  वक एकटा अवनिायभ  काज  िै  सावहत्य लेल। \" ई कहब िवन  \nआशीष अनछचन्हाि जीक।  आ इएह बात (मंच -माइक-मालाक  फ े िामे नवह \nपडब) आदिर्ीय  वहतनाथ सि  केँ विसश ष्ट बनबैत िवन।  वनष्काम कमभ मे \nलीन  बुझाइत िछथ।  ना काहू से  दोस्ती (मतलब  अछतशय बला , जे  घातक \nहोइत अछि ) ना काहू से  बैि ....इएह िछथ  वहतनाथ सि।  चाहे  वहनका \nफ े सबुक पोस्ट क े ि माध्यम सँ  जानबाक  चेष्टा किी  िा  प्रत्यक्ष र् ें टघाँट किी ,  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 57 \nवहनकि  एहने प्रक ृ छत दृछष्टगोचि होएत। सर्क  संग  छमिित , सर्क  लेल  \nसौम्य। \n \nजखन  विद े ह  टीम द्वािा वहतनाथ झा जी  पि  विशे षांक  प्रकासशत किबाक  \nघोषर्ा कएल  गेल , तँ वहतनाथ जीक  एखन  धरिक  सावहत्त्यक यािा  \n(प्रकासशत पोथी) पि  नजरि  खखिौलहँ।  संयोगिश  हमिा  लग  वहनकि  सर्टा  \nपोथी पवहनवह सँ  उपलब्ध िलए।  आ सद्यः प्रकासशत \"िाजापोता  बलगि \" \nएखनवह  प्राप्त र्ेलए।  हजािीबाग  वहनकि  वनिास  स्थान िवन  आ हमि  \nवपताजी  सेहो  हजािीबाग  मे बसस  गेल  िछथ।  तँ एकटा विशे ष  आत्मीयता \nअनायासे  बुझाइत अछि  वहतनाथ सि  सँ।  आ एही आत्मीयताक परिर्ाम , जे  \nर् ें टघाँटक क्रम मे पोथी र्ेवट जाइत  अछि।  वहतनाथ झा जीक  पवहल  पोथी, \nजे  डॉ. चन्र े श्वि कर्भ जीक  संग  वहनकि  सम्पादकत्ि मे प्रकासशत र्ेल , से  \nअछि  \"मैछथली  इछतहासक  ि े खांकन \" बखभ  2003 मे प्रकासशत र्ेल  िलए  ई \nपोथी। तदुपिान्त दोसि  पोथीक विषय  चुनलवन , अपन गाम कोइलखक  \nप्रसंग वकि ु  जनतब  संछचत  किब , जे  ग्रामगाथा \"कोइलख \" क रूप  मे \nपाठकक हाथ मे एलवन  2017 मे। ई पोथी सिाभछधक  लोकछप्रय र्ेलवन , \nवहतनाथ झा जीक।  ततेक जे  लगले  दोसि  संस्किर्  सेहो  प्रकासशत र्ेलवन  \nएवह पोथीक। तेसि  पोथी िवन , सििेर्ी  आ चारिम  लेख -ि े ख  (पोथी-प्रसंग), \nपाचम  पोथी एकटा अनुिाद  पोथी िवन , कविता :शम्र्ु बादलक  आ िठम  \nपोथी िवन  बालकविता  संग्रह िाजा पोता बलगि।  यद्यवप संख्यात्मक रूपेँ  \nवहनकि  िचना -संसाि  िृहत  नवह िवन  मुदा  गुर्ात्मक रूपेँ  द े खल  जाए  तँ \nिृहिि  िवन  वहनकि  िचना  संसाि।  एक सँ  बवढ़ क' एक पोथी सर्।  सर्  \nसर्न्न सर्न्न विषय  िस्तुक  पोथी सर्।   \n \nवहनकि  पवहल  पोथी \"मैछथली  इछतहासक  ि े खांकन \" विशे ष  महत्िपूर्भ पोथी \nिवन । कोयलाक  खान  सँ  चुवन  चुवन  क' हीिा  वनकासल  अनलवन  अछि  जेना ,  58 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतेहने सन  बुझू। पोथी मे संलग्न  सर्टा  आलेख  ऐछतहाससक  दस्तािेज  सन  \nअछि।  पोथीक पवहल  लेख  \"मैछथली  सावहत्यक र्ूछमका\" सलखबालेल  प्रो. \nजयद े ि  छमश्र जी  एतेक िास  तर्थय कोना कलेक्ट कएने होएताह, हम तँ तावह \nसोच  मे पवड गेलहँ।  कतेक मेहनछत सँ  ई शोधपिक  लेख  हमिा  सर्क  सोझाँ  \nपिसल  गेल  अछि , से  पढ़ ै त काल  स्पष्ट बुझा जाएत।  विस्तृत  विििर्  अछि , \nमैछथली  सावहत्यक आिम्र् कोना आ कवहया र्ेल , तकि।  मैछथली  \nसावहत्यक मध्ययुग, आधुवनक युग, क्रछमक एकि  गछतविस्ताि  कोना र्ेलैक  \nआ प्रत्येक युगक सावहत्त्यक वि कासक  संग  सामाजजक  कोन प्रचेष्टा कोन \nरुपेँ  संक्श्लष्ट िल , से  सर्टा  तर्थय र्ेटत। \n \nिास्ति  मे सावहत्य सेहो  इछतहासे  तँ अछि ; विशे ष  रूप  सँ  कथा सावहत्य। \nकािर्  नाम-गाम िोवड , सर्टा  सत्ये तँ सलखल  जाइत  अछि  लेखक  द्वािा। \nजावह  काल , परिस्स्थछत आ िाताििर्क  कथानक पि  कथा बूनल  जाइत  \nअछि  तावह सँ  पाठक स्ितः  जुवड  जाइत  अछि  आ ओवह समयक  सामाजजक  \nपरिस्स्थछत सँ , संगवह  कोनो पािक  जाछत /िगभ  विशे ष  सँ  नीक जकाँ  परिछचत  \nर्' जाइत  अछि।  अप्रत्यक्ष रुपेँ  िा  कही िोचक  ढ ं ग सँ  सामाजजक  इछतहास  \nबुझबाक हअए तँ तावहलेल  कथा-सावहत्य जावह  मे उपन्यास सेहो  संलग्न  \nअछि , पढ़बाक चाही।  उदाहिर्  स्िरूप  उषावकिर्  खान  जीक  'हसीना  \nमंजजल ' उपन्यासेक गप्प किी  तँ ई पोथी द े श-विर्ाजनक  समय  क े ि स्स्थछत-\nपरिस्स्थछत सँ  परिछचत  करिते  अछि , प्रर्ावित एकटा चुडीहारिन  (लहेिी  \nसमाजक ) क परििािक  खखस्सा  सँ , ओवह जाछत -विशे षक  िहन -सहन , सोच -\nविचाि , सर्टा  बुझबा मे सहायक  होइत अछि , पाठकक लेल।  सामाजजक  \nपरिस्स्थछतक संग  लोकक  मानससकता  मे समयक  संग  आवब िहल  \nपरिितभनक  झलक  सेहो  र्ेटैत िै  सावहत्य मे। तैँ सावहत्य केँ समाजक  दपभर्  \nकहल  जाइत  अछि।  \"सामाजजक  जीि  मनुष्यक हृदयक  घात-प्रछतघात, \nआशा-आकांक्षा, शोक-विह्वलताक  जेहन  मार्मिक छचिर्  तत्कालीन सावहत्य  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 59 \nमे उपलब्ध होइि , तेहन अन्यि नवह।\" ई कहब िवन  प्रो. जयद े ि  छमश्र \nजीक।  लेखक  एकटा संस्क ृ तक श्लोकक चचाभ  कि ै त िछथ  - \n \n\"गाि : पश्यन्न्त घ्रार्ेन िेद ै : पश्यन्न्त पंवडता:। \nचाि ै : पश्यन्न्त िाजान : च क्षुर्भयाभछमति ो जना :।।\" \n \nआ ओ कहैत िछथ  जे  एकटा सावहत्यकाि  द े खैत  अछि  हृदय  सँ।  कोनो \nस्स्थछत-परिस्स्थछत केँ अपन हृदयक  आँ खख  सँ  द े खख  ओकिा  लौवकक  सिल  \nर्ाषा मे रूप -िस -गंधक शब्दािली  मे गाँछथ सामान्य लोकक  सोझाँ  पिसैत  \nिछथ  एकटा सावहत्यकाि।  काव्य मे िा  सावहत्यक अन्यान्य विधा  मे। अस्तु, \nसावहत्य- सृजन  मे र्ाषा एिं  र्ाि  दुनू  समान  रूप  सँ  महत्िपूर्भ ि ै क।  प्रो. \nजयद े ि  छमश्र जी  अपन आलेख  \"मैछथली  सावहत्यक र्ूछमका\" मे स्िीकाि  \nकएलवन  अछि , जे  अन्य र्ाषाक सावहत्य जकाँ  मैछथसलओ  सावहत्यक \nआिम्र् लोक -सावहत्य सँ  र्ेल।  मुदा  लेखक  \"डाक-घाघ\" प्रर्ृछतक िचना  \nकेँ लोक  सावहत्यक प्राचीनतम उदाहिर्  मानबालेल  तैयाि  नवह िछथ।  \nहनकि  कहब िवन , िस्तुतः  ई क े ओ नवह कवह सक ै त अछि , जे  उपलब्ध \nलोक  सावहत्यक िचछयता  के िलाह , कवहआ िचना  कएलवन।  वनम्नसलखखत  \nलोक -िचना  पि  विचाि  किबाक  बात कएलवन  अछि  लेखक  -- \n\"चन्ना मामा आ आ \nिस  क ु ससआि  ला।  \nक े िा के र्ाि  ला  \nफोका मखान  ला  ।।\" \n \nएहन िचना  सर्  कवहआ हमिा  लोकवनक  माए-बवहवनक क ं ठ मे आवब \nवनिास  कएलक  तकि  लेखा -जोखा  इछतहासो  नवह िाखख  सकल।  एकि  \nिचछयता  के िलाह , तकिो  अटकि  लगाएब  असंर्ि।  अतएि  एवह प्रकािक  60 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिचना  केँ अनादद  एिं  अपौरुषे य कहबा मे कोनो दुविधा  नवह। एकटा गीतक \nपाँछतक चचाभ  कएलवन  अछि  लेखक  -- \nवपआ पिद े श  गेल  \nपोखरि  खुनाए  गेल  \nिोवप  गेल  ने मुआ अनाि ... \n \nएवह प्रकािक विशुि  लोक -िचना  मैछथली  मे पूर्भ रूपेँ  संिजक्षत नवह अछि।  जे  \nलोक -िचना  उपलब्ध अछि , वनस्संद े ह ओकि  कलेिि  प्रचूि मािा  मे बदलल  \nि ै क।  िठम -सातम  शताब्दी मे पूिाांचल , यथा छमछथला , बंगाल , आसाम  आ \nउडीसा  प्रर्ृछत प्रान्त मे प्रायः एक्कवह र्ाषा बाज ल  जाइत  िल।  इएह कािर्  \nछथक जे  चयाभपद  मे मैछथली , बंगला , उवडया प्रर्ृछत अपन र्ाषाक रूपसादृश्य  \nद े खख  दािा  उपस्थावपत कएल  जाइत  अछि , जे  ई िचना  मूलतः  हमि े  र्ाषा मे \nअछि।  यथाथभ ई अछि  जे  चयाभपदक  र्ाषा सन्न् धकालीन र्ाषा अछि।  जावह  \nमे उपयुभक्त प्रत्येक र्ाषा-र्ाषी अपन प्रछतवबम्ब द े खख  सक ै त अछि।  \nआं चसलक  र्ाषा सावहत्यक विकासक्रम  छमछथला  मे वकि ु  सर्न्न प्रकािक \nिहल , एवह तिक  चचाभ  र्ेटल  \"मैछथली  इछतहासक  ि े खांकन \" शीषभक आलेख  \nमे। बंगाल , आसाम  सन  पडोसी  प्रान्त सँ  आगत िाि  लोकवन  जखन  सशक्षा \nग्रहर् क' अपना गाम वफिछथ , तखन  ददमाग  मे ल ' जाइथ  शास्िी य ज्ञान-\nविज्ञान वकन्तु जजह्वा पि  ल ' जाइथ  मैछथली  कवि  लोकवनक  गीत। यद्यवप \nमध्ययुग मे छमछथला , बंगाल , आसाम , उडीसाक  मध्य यातायातक अने क \nउपाय िल  मुदा  ओ उपाय सर्  आसान  नवह िल।  महानन्दा एिं  कौसशकी \nनदी  पाि  क' पैदल  िा  बैलगाडीक  सहािा  लेब  आिश्यक िल , एहन चचाभ  \nर्ेटल  उक्त आले ख  मे। \n \nआगाँ कवह िहल  िछथ  लेखक , जे  मध्ययुगीन छमछथला  मे द ै ियोग  सँ  शतशः \nवनबन् ध ग्रन्थ वनर्मित र्ेल।  एवह वनबन् ध ग्रन्थ सर्क  उद्देश्य िल  जन्म सँ   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 61 \nमिर्  पयभन्त लोक  जीिनक  याितो  व्यापािक सम्बन्ध मे श्रुछत-स्मृछतक \nआधाि  पि  विछध -वनषे धक व्यिस्था किब।  जेना  फससल  क े ि चारूकात  लोक  \nकाँट क ू सक बेढ़ लगबैत  अछि , वकि ु  तेहने सन।  विधमी  द्वािा वनत्य निीन  \nआक्रमर्क िाताििर्  मे समाजक  हेतु वनबन्धनक किच  अत्यािश्यक \nिलैक।  प्रो. जयद े ि  छमश्र जी  सावहत्यक अध्ययन ओवह युगक सामाजजक , \nिाजनीछतक  एिं  सांस्क ृ छतक परिमण्डल केँ नीक जकाँ  स्मिर्  िाखैत  \nकएलवन  अछि।  ले खक  कवह िहल  िछथ , डाक-घाघक िचनािली  सँ  \nज्योछतिीश्वि धरि  अबैत-अबैत हमिा  लोकवन  दोसि  दुवनयाँ  मे प्रिेश कए \nजाइत  िी।  मध्ययुग मे आवब प्राचीन युगक स्िच्छन्दताक बदला  मे अने क \nप्रकािक वनयमबिता  द े खबा  मे आओत।विषय - िस्तुक  चयन  मे, िचना  शै ली  \nमे, जतए  प्राचीन कालक  कवि  स्ितं ि  िलाह , ओतवह मध्ययुगक कवि  \nलोकवन  बन्धन वनयमक अधीन र्ए गेलाह।  विचािर्ीय  अछि  जे  \nज्योछतिीश्विक िर्भ  ित्नाकि  यथाथभत: काव्य-ग्रन्थ नवह, काव्य िचनाक  हेतु \nसहायक  ग्रन्थ थीक। \n \nज्योछतिीश्वि सँ  लए  मनबोध धरि  प्रायः िचना  प्रर्ाली एक ि ं गक िल।  ओना \nमध्ययुगक सावहत्याकाश मे वनस्सन्द े ह विद्यापछत सर्  सँ  द े दीप्यमान नक्षि \nिछथ , से  स्िीकाि  कि ै त जयद े ि  जी  कहलवन  अछि , जावह  प्रकाि ेँ विद्यापछत \nमध्ययुग केँ प्रछतवनछधत्ि कए सक ै त िछथ , तावह प्रकाि ेँ अन्य कोनो व्यक्क्त \nनवह कए सक ै त िछथ।  वहनका विषय  मे सर्  सँ  महत्िपूर्भ िस्तु  थीक वहनक \nकाव्यक स्ितः  सौन्दयभ। विद्यापछतक बाद  प्रादुर्ाभि र्ेल  श्री चैतन्यद े िक। \nयदद  छमछथलाक  र्ािधािा  श्री चैतन्यद े ि केँ प्रर्ावित कएलक  तँ वनस्सन्द े ह \nश्री चैतन्यद े िक र्ािधािा  मैछथल  कवि  गोविन्द दास  केँ प्रर्ाविते नवह \nअनुप्राजर्त कएलक।  मनबोधक समय  केँ जयद े ि  जी  मध्ययुगक अन्न्तम \nसीमा  मावन िहल  िछथ।  एकि  कािर् , जे  वहनक र्ाषा प्रायः िएह  थीक जे  \nहमिा  लोकवन  आइओ बाजैत  िी।  जँ  विषय -िस्तुक  दृछष्टएँ आ िर्भनात्मक  62 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिचनाशै लीक  दृछष्टएँ विचाि  कएल  जाए  तँ ित्नपाजर्, र्ानुनाथ, हषभनाथ धरि  \nकेँ मध्युगीन िचछयता  मानए पडत। ओना एखनह  एहन कतेक कवि  िचछयता  \nिछथ  जे  िछथ  तँ ि तभमान समय  मे वकन्तु हनक मनोदशा , हनकि  िचना  शै ली  \nपूर्भतः मध्ययुगीन िवन।  एहन ितभमान  कवि  मध्ययुगक प्रसाि बुझल  जा  \nसक ै त िछथ।  गद्य सावहत्यक प्रर्ययन आधुवनक युगक एक आिश्यक अंग \nथीक। सिल  स्िच्छ  गद्य हाथ मे अएबाक बाद  कविताक  र्ाषा से हो  बदलल।  \nकथा सावहत्यक वनमाभर् तँ सहजवह  होमए लागल।  जवहना  गद्य अथिा  कथा \nसावहत्यक क्षेि मे तवहना काव्यक क्षेि मे आधुवनक युगक अपन अिदान  \nि ै क।  ई अिदान  थीक प्रधानतः र्ािनात्मकताक रूप  मे। मैछथलीक  क्षेि मे \nआधुवनकताक प्रकाश विलम्ब  सँ  आएल , कािर्  मध्ययुगीन प्रिृसि  छमछथला  \nमे आिश्यकता सँ  अछधक ददन  धरि  व्याप्त िहल।  फलत : छमछथलाक  िहन - \nसहन , र्ोजन -िसन , संस्क ृ छत-सावहत्य सर्  वकि ु  बहत ददन  धरि  मध्ययुगीने \nिहल।  छमछथला  मे आधुवनकताक प्रथम दीप  छग्रयसभन साहेब  ल ' क' \nअएलाह।  वहनक मैछथली  क े स्टोमेथी, िैष् र्ि  र्जनािली , वबहािी  र्ाषाक \nव्याकिर्क प्रकाशन सँ  मैछथली  र्ाषा एक प्रकािक  आसर्जात्य केँ प्राप्त \nकएलक।  संगवह  मैछथल  लोकवन  बुझलवन  जे  \"िजनी -सजनी \" कवह जावह  \nमातृ र्ाषाक िचनाक  अिहेलना  कि ै त आएल  िी , तकिा  मे वकि ु  तर्थय \nअिश्य ि ै क , अन्यथा सात  समुर  पाि  सँ  आएल  छग्रयसभन साहेब  अपाि  \nपरिश्रम कए एवह िचना  सर्क  उिाि  वकएक करितछथ  ? \n \nमैछथलीक  आधुवनक एिं  अत्याधुवनक युगक प्रछतफलनक वनदशभन  कविताक  \nअछतरिक्त हमिा  लोकवन  कथा-सावहत्य, विशे षत : लघुकथा  सावहत्य मे पावब \nसक ै त िी।  लघुकथा  सावहत्य ितभमान  युगक लोक  केँ प्रर्ावित किबा  मे बेस  \nसफल  होएत। कािर्  ितभमान  समय  मे लोकक  लग  समयक  अर्ाि  ि ै क।  \nमैछथली  नाटकक माद े जयद े ि  जी क कहब िवन , जे  मैछथली  नाटक अद्यािछध \nपौिाजर्क  अथिा  सामाजजक  विषय -िस्तु  सँ  उपि  नवह उदठ सकल  अछि।   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 63 \nआशा अछि  मैछथलीक  सावहत्यकाि  लोकवन  एवह िुवटक  परिमाजभनक  ददस  \nध्यान द े ताह। प्रो. जयद े ि  छमश्र जीक  कहब िवन  जे  मैछथली  सावहत्यक \nितभमान  धािा  विद्यापछत पिभक  अनुष्ठान सँ  प्रचूि  बल  पओलक  अछि।  कोनो \nसावहत्य केँ जाबत  जनमतक , जनमानसक  समथभन , स्नेह नवह प्राप्त हेतैक, \nताबत ओकि  सिाांगीर्  विकास  संर्ि  नवह ि ै क।  उदाहिर्  स्िरूप  मैछथलीक  \nकवि  ििीन्र  जी  अपन लेखन  आ गायनक बलेँ  स्ियं  सेहो  अपाि  ख्याछत \nप्राप्त कएलवन  आ मैछथली  र्ाषा केँ सेहो  जगजजआि  कएलवन , से  माि  \nविद्यापछत पिभक  अनुष्ठानक बदौलछत।  द े श र्रि  मे एहन कोनो स्थान नवह \nहोएत, जतए  जागरूक  मैछथल  लोकवन  िहैत  होछथ आ विद्यापछत पिभक  \nअनुष्ठान नवह होइत हअए। ओना ध्यान िाखब  आिश्यक, जे  एवह तिहक  \nबात लेखक  द्वािा सन् 2003 सँ  पूिभक  स्स्थछत द े खैत  कहल /सलखल  गेल  \nअछि।  आब विद्यापछत पिभ  - अनुष्ठानक ि ं ग-रूप  सर्न्न प्रतीत र्' िहल  अछि।  \nआब आयोजनकताभ  सर्क  बीच  ओ सामंजस्य  नवह िहल , मातृर्ाषाक लेल  \nओ अनुिाग  प्रायः विलुप्त  होइत जा  िहल  अछि।  खैि ...जे -से।   \n \nआब गप्प किब  पोथीमे संकसलत  दोसि  लेख  क े ि, जे  प्रो. आनन्द छमश्र जीक  \nसलखल  िवन।  शीषभक अछि  \"मैछथली  गद्यक विकास \" जकि  शुरुआत  \nकएलवन  अछि  लेखक , र्ाितीय  आयभ र्ाषाक विकास -क्रम सँ।  आगाँ \nआयभर्ाषा पि  स्थानीय र्ाषा सबहक  प्रर्ािक बात सेहो  कि ै त िछथ  \nलेखक।  संस्क ृ तक विशाल  शब्द र्ंडाि  मे आयेति  र्ाषाक शब्दािलीक  \nमािा  यथेष्ट अछि।  कालानुसाि  र्ाषाक स्िरूप  \"लोक -र्ाषा\"आ \"ग्रन्थ-\nर्ाषा\"क रूप  मे सिभमान्य  र्ेल।  ग्रन्थ र्ाषा विद्वान लोकवन  द्वािा अपन \nज्ञान-विज्ञानक िावहनी  बनाओल  गेल , आ क्रछमक परिष्क ृ त होइत \n\"संस्क ृ त\" नाम सँ  असर्वहत र्ेल।  800 ई. सँ  1200 ई. धरि  मैछथलीक  \nउद्भि  युग मानल  जाइि , एहन प्रो. आनन्द छमश्र जी  उल्लेख  क े लवन अछि  \nउक्त आलेख  मे। मौखखक  पिम्पिा आ लेखन  पिम्पिाक योगदान  सँ  कोनो  64 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nर्ाषाक विकास  होइत िहल  अछि।  मौखखक  पिम्पिा मैछथलीक  विकासक्रम  \nपि  बहत प्रर्ाि िोडलक।  अपना छमछथला  मे व्रत-कथा, दन्त-कथा, \nलोकगाथा , लोककथा  बाँचबाक  पिम्पिा िहल  अछि।  मौखखक  पिम्पिाक \nपश्चात् लेखन  पिम्पिाक चलती  र्ेल।  लेखन  पिम्पिाक सर्  सँ  पुिान  िचना  \nज्योछतिीश्वि ठाक ु िक िर्भित्नाकि  केँ मानल  जाइत  अछि।  ज्योछतिीश्विक \nसमय  चौदहम  शताब्दीक प्रािस्म्र्क दशक  कहल  जाइि।  \n \nमध्यकाल मे मैछथली  गद्य िचनाक  प्रधान क्षेि िहल  नाटक। बेसी  नाटक सर्  \nने पाल  तथा असम  मे सलखल  गेल।  प्राचीन एिं  मध्यकालीन मैछथली  गद्य \nसंिचना  पि  संस्क ृ तक र्िपूि  प्रर्ाि द े खा  पड ै ि।  गद्य मे काव्यात् मकता बेसी  \nिहला  सँ  सिभजन  - बोधगम्यताक अर्ाि  सेहो  िहलैक।  मैछथलीक  आधुवनक \nकाल , उन्नै सम शताब्दीक उििािभ  सँ  प्रािम्र् मानल  गेल  अछि  लेखक  द्वािा। \nएवह काल  मे गद्य लेखनक  गछत तीव्र र्ेल।  गद्य मे तर्थय एिं  स्िरूप , दुनू  क्षेि \nमे विविधताक  समािेश  द े खबा  मे आएल।  आधुवनक कालक  चतुमुभखी  \nविकासक  परिचायक  िलए  विसर्न्न पि -पसिकाक  चलन।  उपन्यास, कथा, \nनाटक, वनबंध, यािा  संस्मिर्  सर्  सलखख  मातृर्ाषानुिागी  लोकवन  मैछथली  \nगद्य-र्ंडाि  केँ र्िबाक  प्रयास मे अग्रसि  र्ेलाह।  एवह सँ  मैछथली  गद्य प्रगछत \nपथ पि  र ुतगछतएँ बढ़ ै त द े खा  िहल  अछि।  एवह तिहेँ  मैछथली  गद्यक विकास -\nक्रमक विििर्  िवन  प्रो. आनन्द छमश्र जीक  आलेख  मे। \n \n \n\"िाजनीछतक  दृछष्टकोर् सँ  छमछथला  र्ू-र्ागक अस्स्तत्ि नगण्यप्राय अछि , \nमुदा  आइयो एतुक्का अपन स्ितंि  सांस्क ृ छतक आ सामाजजक  विसशष्टता \nि ै क।  आ तकि  मूल  प्राचीनकाल मे प्रछतछष्ठत छमछथलाक  दीघभकालीन  \nसांस्क ृ छतक पिम्पिा अछि।  मैछथली  काव्यक सन्दर्भ मे पिम्पिा शब्द सँ  जावह  \nक्रमबि सावहत्त्यक विकासक  बोध होइत अछि , से  छथक िस्तुतः   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 65 \nविद्यापछतक पिम्पिा। मुदा  विद्यापछत अपनवह जावह  पिम्पिाक चिमोत्कषभ \nिलाह , से  िल  िैददक  लौवकक  संस्क ृ छतक पािस्परिक  सत्म्मलन आ आ \nसंघषभ  सँ  बनल  समन्न्ित सांस्क ृ छतक पिम्पिा।\" ई बात कहलवन  अछि  प्रो. \nित्ने श्वि झा जीक , अपन आलेख  \"मैछथली  काव्य - विकासक  ऐछतहाससक  \nपृष्ठर्ूछम\"मे। प्रो. ित्ने श्वि जी  अपन आलेख  मे छमछथलाक  िैददक  आ \nलौ वकक पिम्पिाक गप्प कि ै त, छमछथलाक  आदद  सावहत्यक प्रस्फ ु टन लोक -\nकविताक  गप्प कि ै त िछथ।विद्यापछत  सँ  पूिभ  लोककाव्यक वनमाभता \nससिाचायभ , डाक-घाघक संग  बहसंख्य  अनाम िचनाकािक  योगदान  पयभन्त \nक े ि चचाभ  कएलकवन  अछि।  लेखकक  कहब िवन , \"जे  हो..मैछथली  काव्यक \nचिमोत्कषभ िला ह विद्यापछत ( 1360 सँ  1448 ई.)\" आ ई बात \nसिभस्िीकायभ  अछिए।  पोथीक पवहल  आलेख  मे प्रो. जयद े ि  छमश्र जी  सेहो  \nकहलवन  अछि  \"मध्ययुगक सावहत्याकाश मे वनस्सन्द े ह विद्यापछत सर्  सँ  \nद े दीप्यमान नक्षि िछथ \" िास्ति  मे संस्क ृ तक विद्वान िवहतहँ  विद्यापछत \n'द े ससल  बयनाक' शिर्ागत  र्ए अपन पदािलीक  माध्यम सँ  अपना संग  \nमैछथली  काव्यो के अमि  कए द े लवन।   \n \nआगाँ लेखक  कहलवन  अछि  \"आचायभ  िमानाथ  झा मैछथली  काव्य विकासक  \nदुइएटा  युग मानलवन  अछि  -- विद्यापछत युग आ चन्दा झा युग। चन्दा झा ( \n1831 सँ  1907 धरि )क युग आिम्र् होयबा सँ  पूिभ  धरि  कोनो ने कोनो \nरूप  मे विद्यापछतएक पिम्पिा चलैत  िहल।  हनकि  बाद  मैछथलीक  सिाभछधक  \nप्रछतर्ाशाली कवि  र्ेलाह  महाकवि  गोविन्द दास।  उमापछत उपाध्याय, \nिामदास , िमापछत , लाल  कवि , लोचन  आदद  विद्यापछतक पिम्पिाक वकि ु  \nप्रससि  कवि  र्ेलाह , मुदा  क्रछमक रूपेँ  काव्यक माध्यम सँ  लोकसससिक  \nअर्ीष्ट ि ू टए  लागल  आ आब पस्ण्डत समाजक  मनोि ं जनाथभ  िीछतकाव्य \nसलखल  जाए  लागल \" जावह  सँ  स्पष्ट होइत अछि  जे  कालक्रमेर् कोना \nकाव्यधािा अपन ददशा  बदलैत  िहल  अछि।  आधुवनक मैछथली  काव्य आ  66 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसावहत्यक विकासक  प्रस्थान वबन्दु चन्दा झा मानल  जाइत  िछथ।  मुदा  हनक \nजन्म सँ  पचास  िषभ  पूिभ  मनबोध िी छत काव्य पिम्पिाक विरुि  ( िीछतकाव्य, \nजकि  आइ धरि  'िजनी -सजनी  काव्य' कवह उपहास  कएल  जाइत  अछि ) \nक ृ ष् र्जन्म लीखख  प्रबन् ध काव्य लेखनक  पिम्पिाक आिम्र् क े लवन आ \nिस्तुतः  मनबोध जावह  काव्य व्यात्प्तक र्ूछमका तैयाि  कएलवन , तावह \nआधाि  पि  चन्दा झा मैछथली  र्ाषाक िामायर्  महाकाव्य सलखलवन।  एहन \nउल्लेख  ित्ने श्वि जीक  आलेख  मे र्ेटल।  चन्दा झा मैछथली  काव्य मे आनो \nरूपेँ  आधुवनक युगक प्रितभक र्ेलाह।  मुक्तक काव्यक हनकि  पिम्पिा केँ \nआगू आगू बढ़ौवनहाि  प्रमुख कवि  र्ेलाह  यदुिि , मधुि , सीतािाम  झा, र्ुिन , \nयािी , विनीत , मधुप, वकिर् , मोहन, सुमन , मजर्पद्म, अर्ु, व्यास, अमि , \nमाक भ ण्ड े य, गोपेश, वनिक ुं श, वकसुन , आदद।  िस्तुतः  चन्दा झा सँ  जे  युग \nआिम्र् र्ेल  तकिा  प्रयोगधमी युग कहल  जा  सक ै त अछि  आ प्रत्येक नि  \nकवि  कोनो ने कोनो प्रयोगक संग  अपन कविता  ल ' उपस्स्थत होइत \nिहलाह।  प्रो. ित्ने श्वि छमश्र जी  द्वािा द े ल  मैछथली  काव्य - विकासक  \nऐछतहाससक  पृष्ठर्ूछमक ई संजक्षप्त विििर्  अध्ययनकताभ आ \nअध्यापनकताभक लेल  विशे ष  उपयोगी ससि  होएत। िस्तुतः  ई सं पूर्भ  पोथीए \nअध्ययन-अध्यापन कएवनहाि े क लेल  अछि।   \n \n\"मैछथली  पसिकाक  तीस  िषभ , तीस  वबन्दु\" कट-टु-कट गप्प अछि  मैछथली  \nपसिकाक  संदर्भ  मे। सन् 1971 सँ  2000 धरिक  मध्य पसिका  प्रकाशनक \nक्रम मे जे  पापड बेलए  पडल  हेतवन प्रकाशक- संपादक  सर्  केँ, तावह पि  \nअपन अनुर्िी  नजरि  खखिौलवन  अछि  लेखक  प्रो. र्ीमनाथ झा जी।  आ \nनीि -क्षीि विििर्  द ' द े लवन  अछि  पाठकक सोझाँ ।  एवह नीि -क्षीि विििर्  सँ  \nिस्तुस्स्थछतक जनतब  हेतवन पाठक - लेखक - संपादक  सर्  िगभक  लोक  क ेँ । \nसंगवह  वकि ु  ससखखओ  सक ै त िछथ , आगाँ एवह क्षेि मे उतिवनहाि  लोकसर्।  \nवकि ु  छप्रपेयि े शनक संग  उतिताह , से  संर्ि।  कहबाक माने सिभजन  वहताय  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 67 \nलेख  बुझाएल  हमिा।  प्रो. र्ीमनाथ झा जीक  एवह गप्प सँ  सहमछत  िखताह  \nसमस्त  मैछथलजन --\"ई जवनतो  जे  पसिका  नवह चलत , अथभ दण्ड सँ  क ु हरि \nउठब, लेख  जुटएबामे  एडी-चोटीक  पसेना  एक किए  पडत.....तथावप हमिा  \nलोकवन  हाथ पि  हाथ ध' बैसस  कहाँ िहैत  िी  ? बुजझतो जे  एवह नदी  मे \nअथाह पावन ि ै क ....तैयो धिाधरि  नदी  मे क ु ददते जा  िहल  िी  हमिालोकवन।  \nएवह ललक  केँ की कहबैक ? बतहपवनए ने ? यैह बतहपनी तँ पसि का केँ \nजजया  क' िखने  अछि।  यैह बतहपनी िखने  अछि  मैछथली  केँ जजया  क' \nसेहो। \" \n \n\"मैछथली  मे कथाक आिम्र् संस्क ृ तक आख्यान-उपाख्यानक अनुिाद  सँ  \nहोइत अछि।  अथिा  एना कही जे  संस्क ृ तक विशाल  र्ंडाि  सँ  नीछतपिक  ओ \nउपद े शात्मक आख्यान आददक  अनुिाद - सह  - अनुकिर्  कि ै त पंवडत \nलोकवन  मैछथली  कथाक र्ूछम तैयाि  कएलवन। \" ई बात कवह िहल  िछथ  डॉ. \nविर्ूछत  आनन्द जी , अपन \"एक ै सम शताब्दीमे प्रिेश कि ै त मैछथली  कथा\" \nशीषभक लेख  मे। बहत नीक, फवडिाएल  विििर्  मैछथली  कथा संबंधी।  \nसमय  समय  पि  कोन कोन तिहक  कथा-काल  िहल , तिह  तिह  क े ि कथाक \nप्रस्थान आ अिसानक  चचाभ।  कखनो  कथा-लेखन  मे आएल  तेजी , माने \nवबहावड सन  स्स्थछत, तँ कखनो  गछत सामान्य िा  सामान्यो सँ  मन्द। डॉ. \nविर्ूछत  आनन्द जी  कहैत िछथ  जे  लगर्ग  1920 ई. धरि  बहत वकि ु  स्पष्ट \nर्' चुकल  िल।  आख्यान आख्याछयकाक स्थान मौसलक  चचितन  ल ' लेने  \nिल।  यथाथभ बाज ' लागल  िल।  र्ाषा आ सशल्प पनगी िोड ' ला गल  िहए।  \nताधरि  एकटा नब चचितन , कथा आ उपन्यासक चचितन  आिम्र् र्' गेल  \nिलए।  1921 मे अनूप छमश्र एकिा  दू  फाँक क' फिाक  कएलवन।  आ एकि  \nबाद े मैछथली  कथा- रूप  आ उपन्यास-रूप  मे अपन अपन फिाक  अस्स्तत्ि मे \nआएल।  \n  68 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"मैछथली  नाटकक स्िरूप  ओ स्स्थछत\"क विििर्  द े बाक उपक्रम ततेक \nिमर्गि  तिीका  सँ  कएल  गेल  अछि , डॉ. अिविन्द  क ु माि लसिह  झा जी  द्वािा \nजे  रुछचकि  सेहो  लगतवन  पाठक क ेँ । 'काव्येषु नाटक ं िम्यम्' आ 'नाट्यं िेद ं  \nतु पंचमम्' क उल्लेख  सँ  आलेख  क े ि शुर्ाि ं र् कएलवन  अछि  लेखक।  आगाँ \nजनतब  द े लवन  अछि , जे  र्ाितीय  नाट्य शास्िानुसाि  नाटक मूल  रूप  सँ  दू  \nकोवट मे विर्क्त अछि  -- रूपक  ओ उपरूपक।  रूपकक  दस  र्ेद  अछि , \nजावह  मे नाटक प्रमुख अछि।  एकटा िोट  सन  आलेख  मे सर्टा  तर्थय \nसमावहत  अछि।  मैछथली  नाटकक श्रीगर्ेश चौदहम  शताब्दी मे र्ेल , जकि  \nप्रािस्म्र्क स्िरूप , संस्क ृ त मे संिाद  आ मैछथली  गीत छमसश्रत नाटकक रूप  मे \nर्ेल।  एवह तिहक  पवहल  नाटक 'धूिभसमागम ' प्रहसन छथक, जे  दू  अंक मे \nविर्क्त अछि।  बहत बात सँ  अनसर्ज्ञ िलहँ  हम। ई पोथी पढ़बाक क्रम मे \nजनतब  र्ेल  जे  मैछथली  नाटकक विकास  छमछथलाक  अछतरिक्त ने पाल , \nआसाम  ओ बंगाल  मे सेहो  र्ेल।  कहल  जाइि  जे  मैछथली  नाटकक माध्यमेँ \nज्योछतिीश्वि जावह  मैछथली  नाट्य सावहत्यक न ें ओ द े लवन , तकि  सिाभछधक  \nविकास  ने पाल  मे र्ेल।  ने पाल  मे मैछथली  नाटकक जे  शृं खला  स् थावपत र्ेल , \nतकि  श्रेय मल्ल  िंश  केँ द े ल  जाएत।  मल्ल  िाजा  लोकवन  द्वािा मैछथली  \nनाटकक हेतु जे  सत्प्रयास कएल  गेल ; तकि  साम्राज्य र्ातगाँि , काठमांडू, \nबने पा आ लसलतपुि  मे र्ेल।  चारू  क े न्र छमलाए  लगर्ग  एक सए  मैछथली  \nनाटक सलखल  गेल।  सोलहम  शताब्दी आबैत आबैत आसाम  मे सेहो  मैछथली  \nनाटकक विकास  र्ेल , जकिा  'अंकीया नाट' कहल  गेल।उद्देश्य िल , \nिैष् र्ि  धमभक प्रचाि प्रसाि।  जकि  प्रििभक  शं कि  द े ि  िहछथ।  नाटकक एकटा \nप्रिृसि  आन र्ाषा-सावहत्यक उत्क ृ ष्ट नाटक सर्क  मैछथली  अनुिाद  किब  \nसेहो  छथक। एवह मे संस्क ृ त, वहन्दी, अंग्रेजी, बंगला  ओ फ्र ें च सावहत्यक \nउत्क ृ ष्ट नाटक सँ  मैछथली  नाट्य सावहत्यक शृं गाि  किबाक  प्रयास र्ेल।  \nएकटा नब प्रयास र्ेल  मैछथली -सावहत्यक अन्य विधा  (उपन्यास, कथा, \nकाव्य)क क ृ छत केँ नाट्य रूपान्तिर् किब।  जे  मंचन क दृछष्टएँ बड सफल   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 69 \nर्ेल।  \n \n26 जनििी  1948 मे आकाशिार्ी  पटनाक आ 2 फिििी  1976 मे \nआकाशिार्ी  दिर्ंगाक  स्थापना सँ  मैछथली  ि े वडयो नाटकक शुरुआत  र्ेल।  \nएकि  अछतरिक्त मैछथली  नाट्य सावहत्य केँ र ुतगछतएँ आगाँ बढ़एबाक श्रेय \nमैछथली  नाट्य ि ं गमंच  केँ सेहो  ि ै क।  कलकिा  आ पटना एवह क्षेि  मे अग्रर्ी \nिहल  अछि।  पटनाक 'चेतना  सछमछत ' आ 'अरिपन ' सन  संस्था नाट्य विधा  \nकेँ समृि  किबा  मे सहयोगी  िहल  आ समाजक  सिाांगीर्  विकासक  मागभ \nप्रशस्त कि ै त िहल  अछि।  एवह आलेखक  माध्यम सँ  लेखक  नाटककाि  \nलोकवन  केँ नीक सुझाि  सेहो  द ' िहल  िछथन।  लेखकक  कहब िवन , जे  \nनाटककाि  केँ ि ं गमंच  आ उपलब्ध साधन  केँ ध्यान िाखैत  नाटक सलखबाक  \nचाही।  शहि  मे जे  सुविधा  ि ै क , तकनीकी साधनक  उपलब्धता ि ै क , से  \nग्रामीर् मंच  केँ नवह ि ै क।  तैँ शहिी  मंच  केँ ध्यान िाखख  सलखल  नाटक \nग्रामीर् मंच  पि  सफल  नवह र्' सक ै त अछि।  नाटककाि  लोकवन  लेल  \nएकटा आिो  सलाह  अछि  उक्त आलेख  मे, जे  नाटकक प्रकाशन सँ  पूिभ  \nओकि  मंचन  किब  आिश्यक। कािर्  मंचनक  क्रम मे िुवट  पि  बेसी  ध्यान \nजाइत  िै , तँ स्िार्ाविक े  जे  परिमाजभनक  अिसि  सहजवह  र्ेवट सकतवन  \nनाटककाि  सर्  क ेँ । बंगालक  नाटककाि  वगिीशचन्र  घोषक सलखल  अस्सी  \nटा सँ  बेसी  नाटकक लेल  हनकि  प्रेिर्ा िहलवन  हनकि  स्िस्थावपत ि ं गमंच  \n'ने शनल  छथएटि ' ( पिाछत  ग्रेट ने शनल  छथएटि ) िास्ति  मे ि ं गमंच  \nनाटककािक  जनक  िा  प्रििभक  होइि।  \n \nडॉ. अशोक क ु माि मेहता जी  \"मैछथली  उपन्यासक विकासक्रम \"क प्रसंग \nसलखैत , आिम्र् सँ  बखभ  2002 धरिक  उपन्यास लेखन  पि  दृछष्टपात \nकएलवन  अछि  आ से  वहनकि  खूब  गहींि गि , फवडिाएल  दृछष्टपात बुझाएल  \nहमिा।  ई लेख  पढ़ ै त सर्टा  स्पष्ट र्' जेतवन  पाठकक ेँ । मैछथली  उपन्यास  70 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलेखन  कोना आि ं सर्क कालक  संकट  सँ  जुझैत , विगत  शताब्दीक दोसि  \nदशक  मे जनादभन  झा 'जनसीदन 'क उपन्यास \"वनदभयी  सासु \"क संग  \n\"शसशकला \"क सहाि े  वनर्मित र्ेल  आ समयक  संग  लोकछप्रयताक सी ढ़ी \nचढ़ ै त पूर्भत: विकससत  र्ेल , विस्तृत  र्ेल , से  सर्  वकि ु  फवडिाएल  बुझना \nजेतवन  पाठक क ेँ । आ एवह तिहेँ  मैछथली  उपन्यास लेखनक  एकटा \nगौििशाली  सुदीघभ  पिम्पिाक स्थापना र्ेल।  तदुपिान्त विगत  शताब्दीक \nिठम , सातम  आ आठम दशक  मे उपन्यास लेखनक  पि ं पिा  उत्क ृ ष्टताक \nसशखि  धरि  पहँचल।  मुदा  शताब्दीक अन्त होइत-होइत कोना संक्रमर्क \nचपेट  मे आवब मृतप्राय होइत चसल  गेल , से  सर्  कालक ेँ  िगीक ृ त कि ै त बहत \nनीक लेख  सलखलवन  अछि  अशोक सि।  नीक एवहलेल  कहलहँ , जे  लेख  \nकिह  उबाऊ नवह लगतवन  पाठकक ेँ । अनािश्यक तत्ि एकटा नवह। माने \nकखनोकाल  लेखक ेँ  सुदीघभ  किबालेल  एवह तिहक  चूक  र्' जाइत  िवन  \nलेखकक  द्वािा। से  नवह द े खा  पडल।  आि ं सर्क काल , वनमाभर् काल , विकास  \nकाल , विस्ताि  काल  आ संक्रमर् काल , एवह तिहेँ  िगीक ृ त कि ै त मैछथली  \nउपन्यासक विकासक्रमक  उल्लेख  कएलवन  अछि  डॉ. आशोक क ु माि मेहता \nजी।  िगीक ृ त सर्  कालक  महत्िपूर्भ उपन्यासक चचाभ , सं गवह संबंछधत  \nउपन्यासकािक  चचाभ  कि ै त तर्थयात्मक लेख  सलखलवन  अछि।  जावह  सँ  सर्  \nिगभक  पाठक लार्ान्न्ित होएताह। \n \nडॉ. दमन  क ु माि झा जीक  सलखल  लेख  \"मैछथली  बालसावहत्य  : एक \nअिलोकन \"मे बालसावहत्य  ओ बाल  सावहत्य सलखवनहाि  सावहत्यकाि  \nसंबंछधत  तर्थय तँ जे  अछि , से  अछिए।  एकटा नब जनत ब र्ेटल  जे  अरुन् धती \nद े िीक  सलखल  \"छमछथलाक  विदुषी  मवहला \" मैछथलीक  पवहल  जीिनी  \nपुस्तक छथक, जे  1936 ई. मे प्रकासशत र्ेल  अछि।  नािी  सशक्षा मे सर्ददन  \nपि ु आएल  छमछथला  मे 1936 ई. मे मवहले  द्वािा मवहलागर्क  परिचय  युक्त \nपोथी िपब  सामान्य बात नवह िल।  ई गौिि  जीिनीए  सावहत्य केँ िै क जे   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 71 \nएकि  पवहल  ग्रन्थक लेखक  मवहला  र्ेलीह।  ई बात बुजझ आह्लाददत र्ेलहँ।  \nबहत नीक बात कहलवन  अछि  दमन  जी , जावह  सँ  हमि  अक्षिशः सहमछत  \nअछि।  जे  सावहत्यक मुख्य उद्देश्य छथक समाज  केँ असत्पथ सँ  िोकब  तथा \nसत्पथ पि  बढ़बाक प्रेिर्ा द े ब। एकि  सर्  सँ  बेसी  प्रयोजन नेने केँ ि ै क , \nकािर्  ओकि  मस्स्तष्क कोिा  कागत िहैि , ओवह पि  जैह  सलखख  द े बैक सैह  \nअछमट र्' जेतैक।  दोसि  गप्प, बाल  सावहत्यक बीज  मुख्य रूप  सँ  लोकगीत  \nआ लोककथा  मे ताकल  जा  सक ै त अछि।  छमछथला  मे ने नाक लेल  अने क \nप्रकािक लोककथाक  प्रचलन िहल  अछि।  जेना  बवगया बला  प्रचसलत \nखखस्सा  हमिा  मोन पड ै ए। तवहना लोकगीत  सर्  सेहो  ने नाक लेल  \nपारििारिक  आ सामाजजक  महत्िक अछि।  बहत िास  ने नागीत शै क्षजर्क \nमहत्िक सेहो  अछि।  बालसावहत्यक  िचना  लेल  बाल  मनोविज्ञान बूझब \nआिश्यक िवन  िचनाकाि  लेल।  बाल  मनोविज्ञान सँ  परिचये  माि  नवह, पूर्भ \nजनतब  आिश्यक तत्ि िवन  बाल  सावहत्यकाि  लेल।  उपलब्ध बाल  \nसावहत्यक चचाभ  कि ै त ई जनतब  द े लवन  अछि  लेखक , जे  एखन  अछधकांश \nबाल  सावहत्य पद्ये रूप  मे द े खबालेल  र्ेटत। मैछथली  बालकथा  मे अछधकांश \nअनूददते  र्ेटत। मौसलक  बाल  कथा संग्रहक संख्या  अत्यल्पे अछि  एखनहँ।  \nतवहना बाल  उपन्यास, बाल  एकांकी संग्रहक संख्या  सेहो  संतोषजनक  नवह \nकहल  जा  सक ै ए। बाल  जीिनी  हअए वक वनबंध, संस्मिर् , मैछथली  बाल  \nसावहत्य मे सर्  विधाक  िचना  संख्यात्मक दृछष्टएँ कम तँ अछि।  मुदा  एहनो \nनवह जे  नगण्ये अछि।  समय  समय  पि  बाल  पसिका  सेहो  प्रकासशत होइत \nिहल  अछि।  बाल  पसिका  मे वकि ु  महत्िपूर्भ पसिकाक  चचाभ  कएलवन  अछि  \nदमन  जी । जेना  सशशु नामक पसिका , बटुक बाल  पसिका , जे  सर्  सँ  \nदीघभजीिी  पसिका  र्ेल।  धीयापूता नामक बाल  पसिका  आ ने ना-र्ुटका \nनामक पसिकाक  संग  बाल -छमछथला , फोल्डि  बाल  पसिकाक  चचाभ  द े खलहँ  \nदमन  जीक  लेख  मे। कहबाक माने बाल  सावहत्यक अर्ाि  नवह द े खा  पड ै त \nअछि।  आिश्यकता िै  उपलब्ध बाल  सावहत्य केँ द े खबाक , गुनबाक,  72 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमीक्षक लोकवन  केँ एवह ददस  ध्यान द े बाक। \n \n\"मैछथली  लोक  सावहत्य\" आलेखक  शुर्ािम्र् प्रेमचन्र पंकज  जी  'लोक ' \nआ 'िेद ' परिपाटीक  फवडिौट  कि ै त कएलवन  अछि।  आगाँ लोक  सावहत्यक \nिगीकिर्  कि ै त सुस्पष्ट विििर्  प्रस्तुत कएलवन  अछि।  मैछथली  लो क \nसावहत्य केँ एवह तिहेँ  िगीक ृ त कएल  गेल  अछि  लेखक  द्वािा - लोकगाथा , \nलोककथा , लोकनाट्य, लोकगीत , वपहानी, कहबी आ िचन।  लोक  \nसावहत्यक सिभमान्य  परिर्ाषा  द े ब कदठन एिं  दु :साध्य कहलवन  अछि  \nलेखक।  सामान्य जीिनक  मुक्ताकाश ओ धितीक  बीच  गहन जीिनानुर्ूछत  \nसँ  परिपूर्भ  गीत, ऐछतहाससक  सांस्क ृ छतक गाथा, पािम्परिक कथा, अनुर्ि  \nससि  कहबी, बुसि  मापक बुझौअसल , िहस्यमय  मंिादद  सँ  जे  लोक  सिस्िती  \nअितरित  होइि , तकि े  प्रर्ािलीक  नाम छथक लोक  संस्क ृ छत, जकि  जाग्रत \nरूप  लोक  सावहत्यक रूप  मे द े खाइत  अछि , ई कहब िवन  प्रेमचन्र पंकज  \nजीक।  मूल  रूप  सँ  लोक  सा वहत्य, चाहे  ओ लोकगाथा  हअए वक लोककथा  \nिा  लोकगीत , वकििा  कहबी, वपहानी, िचन , सर्टा  मौखखक े  पिम्पिा रूप  मे \nएक युग सँ  दोसि  युग धरि  अपन अस्स्तत्ि बनओने िहल  अछि।  छमछथलाक  \nलोकसावहत्यक  अन्तगभत मुख्य रूप  सँ  प्रेम, शौयभ, त्याग, धमभ ओ नीछत \nविषयक  िर्भन  र्ेटत। पािवन -छतहाि , पूजा - व्रत, द े िी - द े िता , पिी -दानि  \nआददक  अस्स्तत्ि लोककथाक  सुदीघभ  पिम्पिाक कािर्ेँ  बाँचल  अछि।  समय  \nसमय  पि  वकि ु  गर्मान्य द्वािा एवह लोककथा  सर्क  संकलन  कएल  गेल , \nजे  सांस्क ृ छतक अध्ययन हेतु एकटा ठोस  काज  कहल  जाएत।  अपन \nछमछथला , लोक  सावहत्यक मामला  मे समृि  मानल  जाएत।  चा हे ओ \nलोकगीतक  बात हअए वक लोककथाक , लोकगाथा  वकििा  लोकनाट्य। \nवपहानी, कहबी तँ सहजवह  छमछथलाक  पवहचाने  अछि।  बात बात मे लोक  \nकहबीक प्रयोग कि ै त िहैए।  िचन  क बात किी  तँ डाक, घाघ, र्ड्डिी आददक  \nिचन  प्रससि  अछि।  आिश्यकता अछि  लोक  सावहत्यक िैज्ञावनक अध्ययन  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 73 \nहेतु मौखखक  एिं  र्ौछतक सामग्री सर्क  संकलन  कएल  जेबाक।  एवहलेल  \nयोजनाबि  प्रयासक बेगिता  अछि।  \n \nछमछथलाक  विविध  लोककलाक  जनतब  द ै त एकटा महत्िपूर्भ आलेख  अछि  \nज्योत्सना चन्रम् जीक  \"छमछथलाक  लोककला \" जावह  मे लोक  छचिकला  तँ \nप्रमुख अछिए , संगवह  मूर्तिकला, जनौ  कला , बांति  ( एक जाछत  विशे ष ) \nद्वािा  बाँसक  कमची  कावट-ि े वब , ओवह सँ  ढाकी, पछथया, ढक आददक  \nवनमाभर् किबाक  कलाक  चचाभ  सेहो  कएलवन  अछि।  क ु म्हािक ि ं ग-वबि ं गक \nबासन  आ मूर्ति गढ़ब, लहेिी  िगभ  द्वािा बनाओल  लहठी  छमछथलाक  \nलोककलाक  अन्तगभत आबैत अछि।  लोहाि  िगभक  कला , छमछथलाक  \nिस्िकला  ( खादीिस्ि ) सर्क  चचाभ  कएल  गेल  अछि।  संगवह  एवह \nलोककला  सर्क  महत्ि आ ितभमान  समय  मे एवह लोककला  सर्क  समाज  \nमे की-क े हन स्स्थछत-माँग-पूर्ति-संर्ािना  अछि , से  सर्टा  पहलू  पि  ज्योत्सना \nचन्रम् जी  अपन विचाि  द े लवन  अछि।  \n \nअपन मातृर्ाषा मैछथली  के उपेजक्षत होएबाक आन्तरिक पीडा द े खा  पडतवन \nपाठक केँ, पंचानन  छमश्र जीक  सलखल  एकहक शब्द मे। झािखण्ड ओ \nछमछथलाक  एिं  संस्क ृ छतक अन्त: सम्बन् ध पि  बहआयामी दृछष्टकोर् द े खाएल  \nलेखकक।  वहनकि  आलेख  \"अबुअ ददशुममे  ठौि  तक ै त मैछथलजन \" मे। \nठीक े कहलवन  अछि  लेखक , \" कहखन  लगैि  ग्लोबलाइजेशनक  सिाभछधक  \nप्रर्ाि मैछथले  पि  पडल  अछि। \" मैछथले  द्वािा  मैछथलीक  उपेक्षा, अपन \nवनजत्ि  वबसि ै त  जेबाक  उपक्रम सँ  आहत िछथ  लेखक।  \"एवह वबसिबाक  \nव्याछध सँ  स्िस्थ किबालेल  झािखण्ड मे गहे गहे मैछथली  संस्था  ठाढ़ जरूि  \nअछि  मुदा  ओ सर्  वनर्लिप्त ओ वन:स्पृह र्ािेँ  पएि  िोपने  अछि \" ई कहब \nिवन  पंचानन  छमश्र जीक।  झािखण्ड मे र्ोजपुिी  आ मगहीक समान  \nमैछथलीक  उपस्स्थछत िवहतह , जागरूकता , चेतना  ओ संसलप्तताक  अर्ाि  मे  74 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम सर्  पि ु आएल  जा  िहल  िी , से  चचिताक  विषय।  आ एकि  कािर्  एतबे \nअछि  जे  मैछथलीक  प्रछत हीनता, ग्लावन ओ असंपृक्तताक र्ाि  व्यािहारिक  \nस्ति  पि  ददनानुददन  बढ़ ै त जा  िहल  अछि।  मैछथली  र्ाषा व्यिहाि , प्रयोग ओ \nददनचयाभक  कलेिि  सँ  तीव्र गछतएँ दूिस्थ  र्ेल  जा  िहल  अछि।  वकि ु  आँ कडा \nसर्  सेहो  द े ल  गेल  अछि  लेखक  द्वािा, माने तर्थयपिक, शोधपिक  आलेख  \nिवन।  जे  विद्याथी सर्लेल  उपयोगी ससि  हेतवन। झािखण्डक सम्पूर्भ \nजनसंख्याक  अठािह  प्रछतशत छमछथला  मूल  ओ मैछथलर्ाषी  िछथ , 1991 \nक जनगर्नाक  अनुसाि।  1905 मे जॉजभ  छग्रयसभनक र्ाषायी सिेक्षर् मे \nएखनुक  गोड्डा, द े िघि  ओ साहेबगंज  जजला  केँ मैछथली  र्ाषी क्षेि मानल  गेल  \nिल।  वििोधार्ास  एहन जे  सिाभछधक  मैछथलीर्ाषी  क्षेि मे अिस्स्थत विनोबा  \nर्ािे  विश्वविद्यालयक  अधीन एक्कह टा महाविद्यालय  मे मैछथली  विर्ाग  \nकायभित  नवह अछि।  आइ प्रयोजन अछि  मैछथल  जागिर्  ओ मैछथली  संस्था  \nसर्क  वक्रयाशीलताक। तखनवह  स्स्थछत सुधरि  सक ै त अछि।  \n \nपोथीमे संलग्न  सर्टा  आलेख  स्तिीय  अछि , जनतब  युक्त लेख  सर् , मुदा  \nिपाइ  आ कागतक क्िासलटीक  मामला  मे बड्ड कमजोि ! इएह बात माि  \nखटकल  पोथी पढ़ ै त काल।  \"मैछथली  इछतहास क ि े खांकन \" पोथीक कन्टेन्ट \nजेहन  जबिदस्त  अछि , जँ  एवह पोथीक प्रकाशन पि  वकि ु  अछतरिक्त पाइ \nलगाओल  जाइत , तँ सोन  मे सुगंध  बला  बात र्' जाइत।  टाइवपिग छमस्टेक \nबहत ठाम अर्िल , जे  र्ोजन  कि ै त काल  मुह मे पडल  आँ कि  सन  \nअनकट्ठल लावग  सक ै त िवन  पाठक क ेँ । ओना जेहन  स्तिीय  लेख  सर्क  \nसं कलन  अछि  ई पोथी, तकिा  द े खैत  माि  एकटा कमजोि  पक्ष, पोथी केँ \nकमजोि  ससि  नवह क' सकत।  ज्ञानवपपासु ज्ञानाजभन लेल  पवढ़ए लेताह  आ \nप्रेम सँ  पढ़ताह। पोथीक उपयोवगता विद्याथी िगभ  लेल  तँ सहजवह  बड्ड बेसी  \nिखन्हहेँ; सामान्य पाठकक लेल  सेहो  उपयोगी ससि  हेतवन। जे  क े ओ मैछथली  \nसावहत्यक पिम्पिा आ विकास  सँ  परिछचत  नवह िछथ  ओ संक्षेप मे परिछचत   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 75 \nर्' सक ै त िछथ , ई पोथी पवढ़। \n \nएहन स्तिीय  पोथी, पाठकक सोझाँ  पिसबालेल  संपादकद्वय  श्री चन्र े श्वि \nकर्भ आ श्री वहतनाथ झा जीक ेँ  साधुिाद !! \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  76 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n५.आशीर् अनथचन्द्हार- स्थानिणषना, नगरिणषना , ग्रामिणषना \n \nआशीष अनछचन्हाि-संपक भ -8876162759 \nस्थानिर्भना , नगििर्भना , ग्रामिर्भना (छमछथलाक  संदर्भमे ) \nदजक्षर् र्ाितक  संस्क ृ त सावहत्यमे \"स्थलपुिार् \" नामक वि षय र्ेटैत िै  \nजावहमे  कोनो तीथभ अथिा  मंददि  संबंछधत  जानकिी  िहैत  ि ै ।  संस्क ृ तक सर्  \nधार्मिक ग्रंथ सर्मे  तीथभ एिं  नगिक  िर्भन  र्ेवटते िै  से  चाहे  संजक्षप्त रूपमे  \nहो िा  वक विस्ताि  रूपमे।  तेनावहते आधुवनक कालमे  द े शी सिकाि  एिं  \nविसर्न्न संगठन  द्वािा स्थानक विििर्  सेहो  िैज्ञावनक तिीकासँ  एकि  कएल  \nजाइत  ि ै ।  मैछथलीक  विद्वान एिं  लेखक  डॉ. क ै लाश क ु माि छमश्र जी  संगठन  \nलेल  छमछथलाक  वकि ु  गामक अध््यन क े ने िछथ  आ ओकि  विििर्  \nआधुवनक ओ िैज्ञावनक तिीकासँ  िखने  िछथ।  \nएवह प्रकािक विििर्  संस्क ृ ते नवह हि े क र्ाषामे र्ेटैत िै  कम िा  वक बेसी।  \nमैछथली  सावहत्य क े ि बात किी  तऽ सर्सँ  पवहने ज्योछतिीश्वि क ृ त \nिर्भित्नाकिक  बात हएत जावहमे  ओ बहत िास  चीजक  िर्भन  क े ने िछथ।  \nएखन  धरि  जे  िर्भित्नाकि  रूप  हमिा  सर्हक  सामने मे  अछि  से  ओकि  \nखंवडत  पांडुसलवपक  ि ै ।  तथावप ओकि  प्रथमे कल्लोल  (मने पवहल  अध्याय)  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 77 \nक े ि नाम िै  \"नगििर्भना \"। मने एवह कल्लोलमे  नगिसँ  संबंछधत  हि े क \nवनजीि -सजीि  चीजक  छचिर्  र्ेल  िै  जावहमेसँ  अंछतम र्ागक वकि ु ए  िर्भन  \nर्ेटैत िै , शुरू  आ बीचक  र्ाग अनुपलब्ध ि ै ।  हमि  अनुमान अछि  जे  अही \nखंडमे  शायद  ग्रामिर्भना सेहो  िहल  हेतै। ई माि  हमि  अनुमान अछि  से  \nअनुमान हम अइ लेल  कऽ पावब िहल  िी  जे  जखन  ज्योछतिीश्वि पूिा  \nसंसािक  िर्भन  कऽ द े लखखन  तखन  ओ ग्राम िर्भन  नवहए िोडने  हेता। \nतथावप हम अपन अनुमान लेल  िर्भित्नाकिक  बनािट  ओ पैटनभ पाठकक \nसामने  िाखब।  िर्भित्नाकिक  बनािट  ओ पैटनभक बात किी  तँ हमिा  \nसमझसँ  सर्सँ  पवहने डा. काञ्चीनाथ झा 'वकिर् ' एकि  िर्भित्नाकिक  \nबनािट  ओ पैटनभक बात कि ै त एवह पोथीक ेँ गद्य नवह काव्यग्रंथ मानै िछथ।  \nआब हम अही बनािट  ओ पैटनभक बात कि ै त ई बात िाखब  जे  िर्भित्नाकिमे  \nग्राम िर्भ ना सेहो  िहल  हेतै। जँ  िर्भित्नाकिक  बनािट  ओ पैटनभ द े खबै  तऽ ई \nसामने  अबैत अछि  जे  जावह  कल्लोलमे  जकि  िर्भन  शुरू  र्ेलै  तावहसँ  \nसंबंछधत  चीजक  सेहो  र्ेल  ि ै ।  हम जे  अनुमान कऽ िहल  िी  तकि  आधाि  \nग्रंथ 1998 मे सुनीछत  क ु माि चटभजी  आ बबुआ छमश्र आ सावहत्य अकादमी  \nद्वािा पुनःप्रकासशत िर्भित्नाकि  अछि।  एवहसँ  इति  आनो संपादकक  \nसंपादनमे  प्रकासशत र्ेल  अछि  आ से  हमि  अपन व्यक्क्तगत पुस्तकालयमे  \nसेहो  अछि।  मुदा  दुख  जे  संगमे  नवह अछि।  तँइ हम जे  अनुमान कऽ िहल  िी  \nसे  यदद  हमि  अग्रज सर्  द्वािा कएल  गेल  हेतवन तऽ हमि  एवह आलेखमे  \nकएल  गेल  दाबी  स्ितः  ओवह अग्रज  लेल  सुिजक्षत र्ऽ जेतवन  (हम ई बात \nतखनो  लीखख  िहल  िी  जखन  वक हमिा  बूझल  अछि  जे  कछतपय लेखक  \nप्रकाशन िषभक ेँ  पाि ू  िा  आगू कऽ अपन-अपन व्यक्क्तगत वहत सधने  िछथ )। \nएवह पोथीक दोसि  कल्लोल  िै  नाछयकािर्भना  तावहमे नायक, दुगभ , सखी  \nआददक  िर्भन  िै  माने नाछयकासँ  जुडल  चीजक  िर्भ न। तेनावहते हि े क \nकल्लोलक  इएह बनािट  ि ै ।  तेसि  कल्लोल  जखन  प्रर्ात िर्भन  शुरू  होइत \nिै  तकि  संगे  दुपहि , साँझ , िाछत , जाड , गमी, िषाभ  सर्हक  िर्भन  एक ै संग   78 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nि ै ।  बात अतबे नवह िै , िर्भित्नाकिक  बनािट  ओ पैटनभ बहत महीन िै  जेना  \nपाँचम  कल्लोकमे  िन , उपिन , सिोिि , पोखरि  सवहत  पिभतक  िर्भन  सेहो  िै  \nमुदा  तावह संगे  सातम  कल्लोलमे  पिभतिर्भना  सेहो  ि ै ।  मुदा  पाँचम  आ \nसातम  कल्लोलक  पिभतिर्भना  दूनूमे  बहत अंति  ि ै ।  िन  संगे  जे  पिभत  िै  \nतावहमे पिभतमे  िन , गाि  आ तावहसँ  संबंछधत  िर्भन  िै  तँ सातममे  तीधभ, नदी  \nसंगे  पिभतक  नाम सवहत  िर्भन  िै  एकि  मतलब  ई जे  िर्भित्नाकि  बनािट  \nओ पैटन े नवह िै  बस्ल्क सुवनयोजजत  आ तार्किक पैटनभ ि ै ।  आ हम अपन \nअही एकमाि  तक भ क आधािपि  ई कवह िहल  िी  जे  \"िर्भित्नाकिक  पवहल  \nकल्लोल  नगििर्भनामे  'ग्रामिर्भना' िहल  हेतै।  \nिर्भित्नाकिक  बाद  विद्यापछत क ृ त र्ूपरिक्रमर् क े ि चचाभ  उपयुक्त िह त। ई \nअछि  संस्क ृ त पोथी मुदा  दू  कािर्सँ  हम एकिा  महत्िपूर्भ मानै िी  पवहल  जे  \nएवहमे जनकद े श  अथाभत छमछथलाक  स्थानक िर्भन  सेहो  अछि  दोसि  जे  \nजनकद े शक  िर्भन  कि ै त काल  गामक नाम सेहो  लेल  गेल।  र्ने ओ आजुक  \nग्रामगाथा नै अछि  मुदा  ग्रामगाथा विधा  जँ  अपन उत्स िर्भित्नाकि  आ \nर्ूपरिक्रमर् ग्रंथ सर्मे  ताकए तँ ददक्कते की िै ? ई र्ूपरिक्रमर् कोन \nविद्यापछत क े ि िवन , सिस  गीत बला  वक धमभग्रंथ बला  से  वििाद  शोधकताभ \nमध्य हेतवन। डा. काञ्चीनाथ झा वकिर्  एिं  गजेन्र ठाक ु ि अलग -अलग  \nविद्यापछतक उपस्स्थछत मानै िछथ।  बहत िास  विद्वान गीत बला  आ धमभग्रंथ \nबला  दू नूक ेँ एक ै मानै िछथ।  हम ओवह वििादसँ  बछच  माि  र्ूपरिक्रमर्पि  \nअपन बात िखने  िी।  र्ूपरिक्रमर्क बादक  संस्क ृ त ग्रंथ सर्मे  सेहो  तीथभक \nउल्लेख  स्थान िर्भनक  रूपमे  अछि।  महाकाव्य सर्मे  सेहो  ई स्थान िर्भन  \nपद्य रूपमे  आएल  अछि।  क ु ल छमला  कऽ ग्रामगाथा नामक विधा  स्थान \nिर्भनक  एक र्ाग छथक। \nअही क्रममे ईहो सूछचत  किी  जे  र्िनाथ  झा जीक  एक लेख  \"छमछथलाक  \nपञ्जी आ ओकि  संिक्षर्क ददशामे  श्री गजेन्र ठाक ु ि\" वहसाब ें  पञ्जी आन \nसूचनाक  संगे  तात्कालीन गामक विििर्  अछि।  ई आलेख  हमि े  द्वािा  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 79 \nसंपाददत  पोथी 'प्रीछत कािर्  सेतु  बान्हल' मे संकसलत  अछि , जे  वक \nछमछथला  ओ मैछथलीक  संिधभनमे  गजेन्र ठाक ु ि एिं  प्रीछत ठाक ु िक योगदा नक \nआलोचनात्मक ग्रंथ अछि।  \nअंग्रेज एलाक  बाद , अंग्रेज अछधकािी  सर्  द्वािा ठाम-ठामक जे  गजेवटयि  \nसलखल  गेलै  से  बहत िास  सूचनाक  संगे  सलखल  गेलै।  संस्क ृ त आ मैछथलीक  \nस्थल  पुिार्मे  माि  तीथे वक िन -उपिन -सिोििक  िर्भन  र्ेटत जखन  वक \nगजेवटयिमे  ओवह ठामक उद्योगसँ लऽ  कऽ र्ौगोसलक  बनािट , सामाजजक  \nसांस्ख्यकी, र्ौछतक विशे षता , लोकक  प्रिृछत आदद  सर्  र्ेटत। स्िार्ाविक  \nरूपसँ  एवह गजेवटयिक  र्ाषा अंग्रेजी अछि  आ बेसी  उपयोगी अछि।  ओना \nखंड -खंड  रूपमे  पाठक उपलब्ध जजला  िा  स्थानक गजेवटयि  पवढ़ सक ै त \nिछथ  तथावप हम वबहाि  सिकाि  द्वािा प्रकासशत आ विसर्न्न सं पादक  द्वािा  \nसंपाददत  Bihar district gazetteers सर्क ेँ  पढ़बाक सुझाि  \nद े बवन। \nमैछथलीक  आधुवनक कालमे  गद्यक प्रचलन बढ़ल  आ हमिा  जनै त  लेख  रूपमे  \nवनखश्चते गामक विििर्  पुिान  पसिका  सर्मे  प्रकासशत र्ेल  हेतै। एवह ठाम \nहम अपनाक ेँ अक्षम मानै िी  जे  ओ पुिान  पसिका  सर्  हमिा  \nनजरिक  सामने  अथिा  एहन कोनो बेसी  ि े फि ें स  नवह अछि।  तथावप चन्दा \nझाक ग्राम व्युत्पसि विचाि , महामहोपाध्याय पंवडतपिमेश्वि  झाक \"छमछथला  \nतत्ि विमशभ \"मे सेहो  छमछथलाक  वकि ु  गाम, तीथभक चचभ  ि ै ।  प्रो.िमानाथ  \nझाक सरिसि  मवहमा, नामक वनबंध सेहो  उपलब्ध ि ै ।  मैछथलीमे  जेहन  आ \nजतेक  लेखन  पुि नो समयमे  र्ेल  िै  तावह वहसाब ें  वनश्चते गामक ऊपि  आिो  \nबेसी  सलखल  गेल  हेतै। शोधकताभ सर्सँ  आग्रह जे  एवह वबिदुपि  आि  बेसी  \nइजोत  द े छथ। हमिा  जहाँ  धरि  मोन पवड िहल  अछि  र्ािती -मंडन नामक \nपसिकाक  अंक-4 मे र्ीमनाथ झा द्वािा मधुबनी जजलाक  सावहत्यकािक  \nपरिचय  द े ल  गेल  िहै  (बखभ  मोन नवह पवड िहल  मुदा  1999 सँ  पवहने क े ि \nअंक िै  ई)। एक तिहें  ईहो स्थानगाथा क े ि नमूना अछि।   80 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपोथी आ वनबंध दूनू  छमला  कऽ यदद  द े खी  तऽ वहिदीमे  डा. श्रीकान्त झा \nसलखखत  चैनपुि  गामक इछतहास  (2003), प्रकासशत र्ेल , संगवह  2007 \nई.मे विनयानं द  झा द्वािा सलखल  वहिदीमे  मंगिौनी  गामक इछतहास  सेहो  \nआएल।  मैछथलीमे  जगदीश  छमश्रक 'निटोलक  उत्पसि कथा' (2007) \nप्रकासशत र्ेल।  डा. वकशोिनाथ  झा क विट्ठो गामक परिचय  पोथी रूप  मे \n2008 ई. मे प्रकासशत र्ेल।  2010 मे गजेन्र ठाक ु ि अपन उपन्यास \n'स॒हस्र॑  शीषाभ॒' मे अपन गाम म ें हथ क े ि नाम बौि  ससि  मेहथपासँ  जोडलछथ  \nआ बादमे  31 मइ 2014 केँ जखन  गजेन्र ठाक ु ि अपन गाम मेहथमे 'सगि  \nिाछत  दीप  जिए ' क े ि आयोजन  क े ने िहछथ  तखन  ओकि  नाम 'कथा बौि  \nससि  मेहथपा' िखने  िहछथ।  2015 ई.मे पंवडत गोविन्द झाक सात  ि े खा  \nसात  ि ं ग इसहपुि  गाथा,िामचन्र  छमश्र मधुकिक  ग्राम गाथा नरूआि ,अजुभन  \nझा वनिालाक  छचकना  गामक इछतहास , क े दाि  काननक \nसुपौलाख्यान ,प्रो.लसलतेश  छमश्रक हमि  गाम (िनगाम ) आदद  प्रकासशत \nहेबाक सूचना  अछि।  वहतनाथ झा द्वािा सलखल  \n\"कोइलख \" (2017),  वगिीश  चंरक  सलखल  'सशिनगि  ग्रामगाथा' \n(2017), आ र्ैििेश्वि  झाक 'लालगंजक  इछतहास ' (2017)   सेहो  \nप्रकासशत र्ेल  अछि।  2018 मे चन्र े शक माउ ँबेहटक गाथा, डा.यदुिंश  \nछमश्रक गजहिा  ग्राम, 2019 मे डा.बीि े न्र झा िछचत  दुल्लीपट्टीक इछतहास  \nग्रंथ, 2019 मे फ े सबुकपि  छमछथलेश  क ु माि झा द्वािा \"बेनीपट्टी परिसिमे  \nलेखन \" नामसँ  बहत िास  खंडमे  जानकािी  द े ल  गेल  अछि  जे  वक \nस्थानगाथाक नीक नमूना अछि।  विद े ह  368 म अंक 15 अप्रैल 2023 मे \nउदयनाथ  झा 'अशोक' जीक  आलेख  'गामक नामकिर् : एक \nपरिशीलन ' प्रकासशत र्ेल  अछि  जे  ग्रामगाथाक शोधकताभ सर्  लेल  एकटा \nनीक स्रोत अछि।  बखभ  2023 मे मजर्कांत झा द्वािा संपाददत  आ विद्यापछत \nसेिा  संस्थान, दिर्ंगा  द्वािा प्रकासशत 'छमछथलाक  गाम' सेहो  एक नीक \nपुस्तक अछि  जावहमे  लगर्ग  80-85 टा गामक विििर्  लेख  रूपमे  अछि   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 81 \n(ओही बखभक  विद्यापछत पिभ  समािोहमे  लोकार्पित)। अही क्रममे गजेन्र \nठाक ु ि एिं  प्रीछत ठाक ु िक योगदानक ेँ ि े खांवकत  कि ै त हमि े   द्वािा  संपाददत  आ \nफिििी  2024 मे प्रकासशत पोथी 'प्रीछत कािर्  सेतु  बान्हल' मे ससयािाम  \nझा 'सिस ' द्वािा सलखल  म ें हथ गामक विििर्  आएल  अछि  जावहमे  \nसंपूर्ाभताक  संग  म ें हथ गामक विििर्  पाठक लेल  द े ल  गेल  ि ै ।  अगस्त \n2024 वह मे विद े श्वि नाथ झा 'विकास ' (फ े सबुकपि  BJ Bikash) द्वािा \n\"बेनीपट्टी 0 KM\" नामक पोथी आएल  अछि।  विद े श्वि बेनीपट्टीमे ि वह कऽ \nपिकारिता  कऽ िहलाह  (इ ं जीवनयिक  िाि  िहलाक  बादो ) तँइ ई पोथी \nवकि ु  बेससए  तर्थयात्मक हएत से  हमिा  उम्मेद अछि।  अक्टूबि 2024 मे डा. \nउषा चौधिी  द्वािा सलखल  'हमि  गामक मावट (पंचोर्  ग्राम गाथा) आदद  \nप्रकासशत र्ेल।  14 निम्बि  2024 केँ विद्यापछत पिभ  समािोहमे  एक बेि  फेि  \nमजर्कांत झा द्वािा संपाददत  आ विद्यापछत सेिा  संस्थान, दिर्ंगा  द्वािा \nप्रकासशत 'छमछथलाक  गाम खंड -2’ लोकार्पित र्ेल  अछि  (ई सूचना  \nविशे षांक  प्रकासशत र्ेलाक  बादक  अछि  जकिा  14 निम्बिक ेँ लेखमे  \nसंशोछधत  कएल  गेल )। \nओना तऽ मैछथलीक  हि े क विधामे  एक ै समान  बेमािी  सर्  पसिल  िै  तख न \nग्रामगाथा विधा  वकए ि ू टल  िहत।  मैछथली  आत्मकथा एिं  ग्रामगाथा दूनू  \nविधामे  एक समान  बेमािी  अछि  से  सर्  वकि ु  नीक े कहब। आत्मकथामे \nलेखक  माि  अपन संघषे  सलखता  चाहे  ओ उधािीक  संघषभ  वकए ने हो आ \nअपन नीचता  नुका लेता  से  नीचता  चाहे  जगजावहि  वकए ने हो। तवहना \nग्रामगाथामे स र् अपन गामक नीक े लीखै  िछथ  र्ने ओवह गाममे हजाि  \nखिापी  वकएक ने हो। ई संक े त विधाक  वहसाब ें  उछचत  नवह। एवह पक्षक ेँ \nद े खैत  'प्रीछत कािर्  सेतु  बान्हल' मे ससयािाम  झा 'सिस ' द्वािा सलखल  \nम ें हथ गामक विििर्  एकटा नीक लेख  अछि  जावहमे  गामक अधलाहो  पक्षक ेँ \nसंतुसलत  रूपे  पाठक लग  द े ल  गेल  ि ै ।   \nएवहसँ  इति  हम एकटा आिो  बात मानबाक पक्षधि िी , जेना  अंग्रेजक  82 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसलखल  गजेवटयि  सर्मे  उद्योग-धंधाक आददक  विििर्  िै  तेनावहते ओहन \nपोथी जावहमे  आर्थिक िा  स्थान विशे षक  कोनो प्रिृछतक िर्भन  हो तकिा  हम \nस्थान गाथा िा  ग्राम गाथा विधा  मानबाक पक्षधि िी  आ एवह वहसाब ें  हम \nिाम  दयाल  िाक े श (ने पाल ) क े ि अंग्रेजीमे छमछथलाक  ऊपि  सलखल , शैलेन्र \nक ु माि झा द्वािा अंग्रजीमे आर्थिक लेखन , नि े न्र झा द्वािा सलखल  मैछथलीमे  \nछमछथलाक  स्थान विशे षक  आर्थिक पक्ष, सशि  क ु माि छमश्र द्वािा छमछथलाक  \nविसर्न्न गामक सशक्षा पिछत , आ हालवहमे  अिनीन्र क ु माि झाक सलखल  \nअंग्रेजी पोथीक ेँ सेहो  ग्राम गाथा मानै त िी।  एवह ठाम हम पोथीक नाम नवह \nलीखल।  पाठक हमि  फ े सबुकपि  जा  कऽ उक्त अंग्रेजी पोथीक विििर्  \nद े खख  सक ै  िछथ।  वकि ु  पोथी विद े हपि  सेहो  सािभजवनक  ि ै ।  \nएकि  कािर्  ई जे  मैछथलीमे  सलखल , वहिदीमे  सलखल  िा  वक अंग्रेजीमे \nसलखल  कोनो स्थान गाथा, ग्राम गाथा संपूर्भ  नवह अछि।  संपूर्भ  नवह हेबाक \nमतलब  ई जे  कोनो पोथीमे गामक परिचय  माि  अछि  तऽ वकि ु मे  ओवह \nगामक वकि ु  प्रतापी लोकक  चचभ  तऽ वकि ु मे  गामक वकिदिं ती  सर्हक  \nसंकलन  अछि।  तवहना अंग्रेजीमे सलखल  पोथी सर्मे  तर्थय सर्  अछि  मुदा  \nओवह स्थान-गामक विषयमे  जे  सिस  बात िै  से  गाएब र्ेटत। तँइ मैछथलीक  \nपाठक लेल  ग्रामगाथा नामधािी  पोथीसँ  लऽ  स्थानक आर्थिक-समाजजक  \nसर्  विषय  बला  पोथी पढ़ए पडतवन तखने  हनका लग  एक स्थान िा  वक \nएक गामक विषयमे  संपूर्भ  जानकािी  आवब सकतवन।  खेदक  विषय  ई जे  \nग्रामगाथा वक स्थानगाथा मुख्यतः इछतहास -र्ूगोल , अथभ-समाजशास्िसँ  \nजुडल  विषय  अछि  आ मैछथलीमे  एवह विषयपि  अछधकांशतः सावहत्यकाि  \nसर्  कलम  चलबै  िछथ , तथावप वकि ु  ने वकि ु  नीक तर्थय आ संकलन  \nआवबए जाइत  ि ै ।  अतबे संतोषक  बात अछि।  \nहम जनै त  िी  जे  एवह आलेखमे  आएल  सूचना  संपूर्भ  नवह अछि , बहत िास  \nवनबंध ओ पोथीक नाम ि ू टल  हेतै। पाठक ओ विद्वान सर्सँ  आग्रह जे  ि ू टल  \nसूचना  दऽ  एवह आलेखक ेँ  संपूर्भ  बने बाक ददशामे  आगू आबछथ।  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 83 \nओना कहबाक तऽ नै चाही  मुदा  प्रसंगिश  कही जे  जनििी  2015 मे \nफ े सबुकपि  हम सूचना  द े ने िही  जे  हम अपन आत्मकथा \"हम अनछचन्हाि \nकोना र्ेलहँ \" क े ि नामसँ  लीखब।  तकिा  हम अपन पोस्ट रूपमे  कवहयो \nकाल  द ै त िहलहँ।  हम अपन एवह आत्मकथामे अपन गामक ऊपि  सेहो  \nसलखबाक  प्रयास कऽ िहल  िी , समाजक  ऊपि  सेहो।  बादमे  हम अपना \nऊपि  लीखब।  जते  नीक िा  वक अधलाह  िै  से  हम दऽ  िहल  िी , आ से  \nफ े सबुकपि  सािभजवनक  र्ेल  िै , चोिा -नुका कऽ नवह। मुदा  एखन  एकिा  \nमाि  सूचना  मानल  जाए।  ई आछधकारिक  तखन  बनत जखन  हम ओकिा  \nलेख  रूपमे  िा  पोथी रूपमे  आनब। फ े सबुकपि  द े ल  गेल  पोस्ट सर्  पाठक \nललिकपि  जा  कऽ पवढ़ सक ै  िछथ - \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-1                                                                                                                        \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-2 \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-3                                                                                               \nआशीष अनछच न्हािक आत्मकथा र्ाग-4                                                                                       \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-5                                                                        \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-6                                                                                        \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-7 \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-8 \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-9 \nआशीष अनछचन्हािक आत्मकथा र्ाग-10 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  84 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n६.श्री विनयानन्द्द झा-िैदुष्य कल्पतरु कोइलख \n \nश्री विनयानन्द झा-संपक भ -8877374666 \nिैदुष्य कल्पतरु कोइलख  \nकोइलख  छमछथलाक  एकटा प्रशस्त  गाम अछि।  यदद  हम ितभमान  \nकोइलखक  बात किी  तऽ ई वबहािक  वकि ु  गाम मे सँ  एक अछि  जतय  विद्या \nिैर्ि  विस्तािक  हि े क शाखा  पसिल  अछि।  आ ई उपलस्ब्ध माि  उच्चे जाछत  \nसर्  धरि  सीछमत  नवह अछि  जे  एकिा  छमछथलाक  अन्य उच्च जाछतक  \nशै क्षजर्क रूपसँ  वनपुर् गाम सर्क  तुलनामे  विसशष्ट बना द ै त अछि।  \nछमछथलाक  आन पैघ गामक विपिीत , एवहमे मखन्दि आ क ु ण्डक बहतायत \nनवह अछि।  आन पैघ गामक तुलनामे  एवह ठाम पोखरिक  संख्या  अपेक्षाक ृ त \nकम अछि  जे  सङ ् क े त द ै त अछि  जे  गामक मुख्य र्ूछम अपेक्षाक ृ त ऊ ँ चाइ पि  \nअछि।  छमछथलाक  बावढ़ ग्रस्त गाम सर्मे , पोखरिक  बाहल्सँ  आिासीय  \nपरिसिक  ऊ ँ चाइ बढ़बाक संर्ािना  िहैत  ि ै ।  \nगाम मे दूटा  प्राचीन मखन्दि अछि  जे  गामक पखश्चम दजक्षर् मे स्स्थत अछि।  \nदुनू  मखन्दिक बीच  गामक ेँ मधुबानीसँ  जोडयिला  सडक  अछि।  सडकक  \nउििमे  एकटा सशि  मखन्दि अछि  जकिा  स्थानीय रूपसँ  \"िनखण्डी महाद े ि \"  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 85 \nकहल  जाइ त अछि।  यद्यवप गाम मे मंददिक  संख्या  जनसंख्याक  तुलना  मे \nनगण्य िल , मुदा  मंददि  गामक लोकक  आध्यात्त्मक आ सांस्क ृ छतक \nगछतविछधक ेँ  ओवह तिहेँ  आकर्षित नवह कऽ सकल  जेना  लगक  द े िी  मंददि  \nकि ै त िल।  \nकोइलख  मधुबनी िोडक  दजक्षर्मे र्रकाली  मखन्दि अछि  जकि  मूर्तिक ेँ \n\"कोवकलाक्षी\" क रू पमे िर्र्ित  कयल  गेल  अछि  आ ई पाल  युगक कािी  \nग्रेनाइटसँ बनल  अछि  जे  गामक \"मोवन\" ( जल -प्रिाह गड्ढा/खाई ) सँ  \nवनकलैत  अछि  (\"कोइलख \" वहतनाथ झा द्वािा, छप्रयदशी प्रकाशन, पटना, \n2017, पृष्ठ-18 पि  र्ीमनाथ झा )। र्ीमनाथ झा आ गामक आन \nलोकवनक  अनुसाि , ओहीठामक िासुद े ि  झा नामक व्यक्क्तक ेँ र्ेटलखखन  \nआ हनका अपन छप्रय द े िताक  रूपमे  स्िीकाि  क े लाह। \nर्ीमनाथ झा (ऊपि ), दमन  क ु माि झा (ये मधुबनी है, मधुबनी, 2003, पृ. \n30) आ गामक अन्य लोकवनक  अनुसाि  गामक पूिभ  नाम िासुद े िपुि  िल।  \nबादमे  र्रकाली  कोवकलाक्षीक नामपि  एवह गामक ेँ कोइलख  नामसँ  जानल  \nगेल।  कोवकलाक्षीसँ क्िैलख  तखन  कोइलख।  \nकोइलखक  संस्क ृ त विद्वान सर्  सेहो  कोइलखक  लेल  क्िैलख  सलखैत  आवब \nिहल  िछथ।  मुदा  कोवकलाक्षीसँ क्िैलखमे  परििर्तित  हएब प्रस्तुत लेखकक  \nलेल  ओतेक संगत  नवह बुझना जाइत  अछि  जतेक  वक स ंस्कृ तवि द ् सर्  द्वािा \nकोइलखक  लेल  कोइलखक  क ृ सिम  संस्क ृ तकिर्  कऽ \"क्िैलख \" लीखब।  \nअथाभत्, संस्क ृ तक विद्वान सर्  'क्िैलख ' एवह लेल  नवह सलखैत  िछथ  जे  ई \nएकि  प्राचीन नाम 'कोवकलाक्षी' क अपभ्रंश अछि , बस्ल्क एवह लेल  सलखैत  \nिछथ  जे  एकि  तत्कालीन नाम 'कोइलख ' िल , जकिा  संस्क ृ तमे क ृ सिम  \nरूपसँ  'क्िैलख ' क रूपमे  कहल  जा  सक ै त अछि।  जँ  एकि  नाम \nिासु द े िपुिक  बाद  \"कोवकलाक्षी\" र्ेल  िहैत  तँ संस्क ृ तक पंवडत सीधे  \nकोवकलाक्षी सलखतछथ  ने वक \"क्िैलख \"। जेना  वक सरिसिक ेँ  सषपभ  सलखल  \nजाइत  अछि  ने वक सरिषप  या मंगिौनी  लेल  मंगलिनी  सलखल  जाइत  अछि   86 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nने वक मंगििनी।  \nजखन  स ंस्कृ तवि द ् कोइलख  लेल  क्िैलख  सलखैत  िछथ  तँ ई ध्िन्यात्मक \nरूपसँ  कोवकलाक्षीक तुलनामे  कोइलखक  वनकट अछि।  जखन  कोनो \nमैछथली  'क्िैलख ' क उच्चािर्  कित  तँ ई 'क्िैइलख ' होयत। जखन  \nकोवकलाक्षी क े ि अपभ्रंश \"क्िैलख \" नै र्ऽ कऽ \n\"कोइलाक्िी >कोइलखी >कोइलख \" हेतै। प्रस्तुत लेखक  एवह बातसँ  \nसहमत  िछथ  जे  कोइलख  कोवकलाक्षीसँ लेल  गेल  अछि।  मुदा  एवह बातसँ  \nसहमत  नै िछथ  जे  क्िैलख  कोवकलक्षीसँ बनल  अछि।  \nर्िनाथ  झा (पटना/रूपौली ) द्वािा रुरयामलक  नाम पि  सलखल  पाण्डुसलवप \nकल्ार्पुि  लग  लदौिा  (समस्तीपुि ) गामसँ  प्राप्त र्ेल  िल  जावहमे  \nछमछथलाक  वकि ु  द े िस्थलक  िर्भन  अछि।  एवहमे र्गितीपुिक  र्ुिने श्विक \nबाद  कोइलखक  र्रकाली  कोवकलाक्षीक रूपमे  िर्र्ित  िछथ।  \"हनकि  \n(र्ुिने श्विक) दशभन  कऽ ओवहठामसँ  उििमे  कोवकलाक्षीक पूजा  करू।  \nओवहठाम र्रकालीक  रूपमे  एकटा सौम्यरूपा द े िी  िछथ  जे  तीनू लोकक ेँ  \nकल्ार्  किऽ  िाली  िछथ \" \nदृ ष्ट्ि ा ततोप्युदीच्यां िै  कोवकलाक्षीं च  पूजयेत्। \nर्रकालीं  सौम्यतिां  िैलोक्यिा र्कारिर्ीम्।। \nर्रकालीक  एवह मखन्दिक पखश्चममे कमला  नदीक  एकटा मृत धािा  अछि  \nजकिा  लक्ष् मर्ा सेहो  कहल  जाइत  अछि।  एकि  पखश्चममे मोतीपुि  टोल  \nअछि , जे  एकटा िोट -िोट  बस्ती अछि  जावहमे  बेसी  लोक  बसैत  िछथ  जे  \nसमयक  सङ ् ग मुख्य बस्तीसँ  पलायन  कऽ गेल  िलाह।  एकि  पखश्चममे फ े िसँ  \nकमलाक  प्राचीन मृत धािा  अछि।  मंददिक  पखश्चममे मोतीपुि  टोलाक ेँ  िोवड  \nआन कोनो ददशामे  कोनो प्राचीन बस्ती नवह अछि।  मंददिक  उिि  आ \nदजक्षर्मे कोनो प्राचीन आिासीय  क्षेि नवह अवपतु बाध (क ृ वष र्ूछम) आ \nगािी  अछि।  मखन्दिक ठीक पूिभमे  एकटा िोट  क ु ण्ड अछि।  एवह क ुं डक पूिभमे  \nएकटा सडक  अछि  जे  उििमे  ग्रामीर् क्षेि ददस  जाइत  अछि  आ पूिभमे  गाम  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 87 \nस्स्थत अछि।  ई सडक  दजक्षर्मे पोखरिक  दजक्षर्-पूिी  र्ागक समीप  पूिभ  \nददशामे  जाइत  अछि  आ जकि  उििमे  मुख्य कोइलख  बस्ती अछि।  \nर्गितीस्थान  स्स्थत एवह क ु ण्डक पूिभ  सडकक  पाि  एकटा विद्यालय  आ \nएकि  मैदान  अछि , तकि  बाद  सिकािी  अस्पताल , पुस्तकालय  आदद  अछि।  \nविद्यालय  परिसिक  उििमे  खादी  र्ंडाि  अछि  आ एकि  उििमे  एकटा ब्राह्मर् \nपरििाि  आ ओवह परििाि  द्वािा बसायल  वकि ु  आन जाछतक  आिासीय  \nपरिसि  अछि।  मखन्दिक पूिभ  आ उिि -पूिभमे  उपिोक्त सर्  वनमाभर् बीसम  \nशताब्दीक पूिाभिभक  अछि।  एकि  मतलब  ई अछि  जे  बीसम  शताब्दी सँ  पवहने \nएवह दूटा  मंददिक  लग  कोनो बस्ती नवह िल  आ एकि  वनमाभर् वनजभन  स्थान \nपि  क ै ल गेल  िल।  \nऊपि  िर्र्ित  िनखण्डीनाथ महाद े िक  पुिातात्विक  अध्ययन र्िनाथ  झा \n(कोइलख , पृ. 121-22) कयने िछथ।  एवहमे दूटा  सशिललिग  स्थावपत अछि।  \nछमछथलामे  समाछध  पि  सशिललिग  स्थावपत किबाक  प्रथा अछि।  दूटा  \nसशिललिगक ेँ  एक सङ ् ग िखलासँ  लेखकक ेँ  ई प्रतीत होइत अछि  जे  ई कोनो \nधनी दम्पछतक समाछध  पि  बनल  मखन्दि अछि।  \nलेखकक  अनुसाि  दुनू  मखन्दिक स्थापना काल  चौदहम  शताब्दीक बादक  \nमानल  जा  सक ै त अछि  वकएक तँ उपलब्ध स्रोतक आधाि  पि  कोइलख  \nगामक उत्पसिक काल  चौदहम  शताब्दीसँ पवहने क नवह मानल  जा  सक ै त \nअछि।  कोइलखक  ज्ञानी आ प्रछतर्ाशाली लोकक  उपलस्ब्धक गर्ना तािा  \nगनबाक जकाँ  अछि।  एवह गामक विद्वान सर्क  उपलस्ब्ध आ एतऽ के \nशै क्षजर्क-सांस्क ृ छतक संस्थानक  गछतविछध  पि  वहतनाथ झाक ग्रन्थ \n\"कोइलख \" मे सुन्दि  र्ाषा मे विस्ताि  सँ  िर्र्ित  अछि।  तेँ एकि  पुनिािृसि  \nअथभहीन अछि।  \nकोइलखमे , जतय  कवि  काशी कान्त छमश्र कवि  चूडामजर्  बनलाह , ओतवह \nकथाकाशमे धूकक े तु चमक ै त िलाह।  जहाँ  न्यायशास्िमे उन्नै सम शताब्दीमे \nिाजा  झा सन  विलक्षर् न्यायविद िलाह , बीसम  शताब्दीमे न्यायमूर्ति सौम्य  88 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसस्च्चदानन्द झा जे  मधुबनी शहिक  सावहत्त्यक सांस्क ृ छतक जीिनक  \nहृदयगछत  िछथ।  जहाँ  मनोज  मनुज  एकटा प्रर्ाविष् र्ु कलाकाि  िछथ , ओतऽ \nनि े न्र झा सन  होनहाि  असर्ने ता अपन िोट  जीिनमे  िजत  पटल  पि  अछमट \nिाप  िोडलवन।  जहाँ  मोहन झा सनक  बहजन  वहतायक प्रछत िचनबि  \nयायािि  र्ूदान  कायभकताभ िलाह , ओतवह शोर्कान्त आजाद  एहन ने ता \nिलाह  जे  अपन जीिन  समाजक  सेिामे  समर्पित कऽ द े ने िलाह।  एवह \nगामक ेँ गंगाद े िी  (िानी  चन्रिती ) क े ि जन्मस्थल हेबापि  गिभ  अछि , जे  \nअियस्क  अिस्थामे  वििाह  आ िैधव्यक  प्रात्प्त र्ेलाक  बादो  दुखसँ  \nअविचसलत  िवह  कऽ कोइलखसँ  काशी धरि  अने क धार्मिक आ शै क्षजर्क \nसंस्थानक  जननी  आ कीर्ति ध्िजक  िाहक  िछथ।  ने क े िल  िानी  चन्रिती  \nसन  बेटी सर्  अवपतु पुििधू  सर्  सेहो  विसर्न्न क्षेिमे उत्क ृ ष्टता प्राप्त कयने \nिछथ , जावहमे  गौिी  छमश्रा, िार्ी  छमश्रा, क ु सुमलता  द े िी  आ फ ु लेश्विी द े िी  \nउल्लेखनीय  िछथ।  \nआजुक  मैछथली  सावहत्यक चचाभ  कि ै त िी  तँ जहाँ  र्ीमनाथ झाक व्यक्क्तत्ि \nशालीनताक  सागि  सन  गहींि  अछि , ओतवह हनक सावहत्य माउ ं ट एिि े स्ट  \nअछि।  हनक पुि  दमन  क ु माि झा सेहो  अपन लेखनसँ  बौसिक  जगतमे  अपन \nविसशष्टता स्थावपत कयलवन , जावहसँ  हनक क ु लक मयाभदा  मे िृसि  र्ेल।  \nगामक प्रगछतक लेल  कोइलखक  विश्वकमाभ समाजसँ  वनकलल  विलायत  \nवनिासी  मोतीलाल  ठाक ु िक महान योगदान  सिाहनीय  अछि।  \nकोइलखक  प्रत्येक परििाि  थोकमे समाजक ेँ  विर्ूछत  प्रदान कि ै त अछि।  \nएतऽ माि  दू  टा उदाहिर्  अछि।  नाहस  मूलक  पस्ण्डतप्रिि उमादिक  तीनटा \nपुि  िलाह , िाजा , अपूि  आ खुद्दी जे  क्रमशः न्याय, ज्योछतष आ व्याकिर्मे  \nअपन समयक  अग्रर्ी विद्वान िलाह  आ एवह धमभग्रन्थ सर्  लेल  कोइलखक  \nअन्न्तम महामनीषी िलाह।  एकवह िंशक  गोिधभन  झाक तीनटा बेटा सेहो  \nिल , दूटा  आई. पी. एस . आ एकटा प्रोफ े सि/चप्रिससपल , सङ ् गवह एकटा \nपोता आई. ए. एस .। सोदिपुरिए  मूलक  बबुआजी  (श्रीक ृ ष् र्) छमश्राक बेटा  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 89 \nआ पोता इ ं जीवनयि , डॉक्टि, प्रोफ े सि, प्रशासक आ िाजने ता  बवन गेलाह , जे  \nसर्  उच्च श्रेर्ीक िलाह।  बबुआजी  छमश्रा स्ियं  उच्च कोवटक ज्योछतषी \nिलाह  आ कलकिा  विश्वविद्यालय  मे मैछथलीक  प्रोफ े सि के रूप  मे खुद्दी \nझाक उििाछधकािी  बनलाह।  सुनीछत  क ु माि चटजीक  सङ ् ग ओ \nिर्भित्नाकिक  पवहल  संस्किर्क  सम्पादन कयलवन।  हनक पुि  सर्मे  \nर्िनाथ  छमश्रा वबहािक  शीषभ छचवकत्सक  िलाह।  बबुआजी  छमश्राक \nइ ं जीवनयि  पुि  अवनरुि  छमश्राक पुि  मोहन छमश्र सेहो  छचवकत्सामे उच्च \nश्रेर्ीक छचवकत्सक  िछथ  जे  कालाजाि  नामक वबमािीक  क्षेिमे अपन विशे ष  \nयोगदानसँ  वबहािक ेँ  गौि िान्न्ित कयने िछथ।  बबुआजी  छमश्राक दोसि  पुि  \nहरिनाथ  छमश्र अपन िाजनीछतक  क ु शाग्रता, शुिता , शालीनता  आ कौशल  जे  \nप्रदशभन क े लवन से  वििल  अछि।  \nएवह क्रममे बेलाौंचे  काको मूलक  बंधुद्वय उमानाथ झा आ िमानाथ  झाक नाम \nलेल  जा  सक ै त अछि  जे  क्रमशः असर्यात्न्िकी आ प्रशासवनक क्षेिमे  अपन \nदक्षताक प्रदशभन कऽ गामक ेँ गौििान्न्ित क े लवन। \nिानी  चन्राितीक  र्ाइ पस्ण्डत गीतानाथ झाक पुि  िीि े न्र नाथ झा स्ियं  \nएकटा बहआयामी प्रछतर्ा िलाह  जकि  व्यक्क्तत्िसँ गामक लोक  एिं  हनक \nवहत-अपेजक्षत चमत्क ृ त क े ने िल।  वहनक सब  बेटा विसर्न्न सेिामे  अपन \nयोगदानसँ  गाम आ नाहस  क ु लक नाम प्रशस्त क े लाह। हनकि  जेठ  बेटा \nप्रर्ात क ु माि झा अपन पढ़ाइक समयमे  एक शानदाि , मृदुर्ाषी , छमि  \nअनुिागी  व्यक्क्त िलाह , सङ ् गवह अपन बीमा क ं पनी के सेिा  के दौिान  एक \nक ु शल प्रशासक आ एक क ु शल पॉसलसी  वनमाभता सेहो  िलाह।  हनकि  \nआकषभक व्यक्क्तत्ि, िाक्पटुता, आ नीक स्िर्ाि  हनका कायाभलयक  आन  \nकमभचािी  आ सेिा  प्राप्तकताभ सर्  लेल  छप्रय बना द े लक।  \nहम कोइलखक  प्रािस्म्र्क विद्वान सर्क  उपलस्ब्धक विषयमे  पयाभप्त \nजानकािी  नवह िखैत  िी।  उन्नै सम शताब्दी के उििाधभक  विद्वान मुख्य रूप  सँ  \nएवह लेल  जानल  जाइत  िछथ  वक पवहने क दू  पीढ़ीक ियोिृि  लोक  मे एहन  90 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबहत लोक  िलाह  जे  हनका द े खने  या सुनने  िलाह।  एहनमेसँ  वकि ु  \nव्यक्क्तत्िक उल्लेख  ऊपि  कयल  गेल  अछि , शे ष वकि ु  प्रमुख नाम \nवनम्नसलखखत  अछि - छमिकि  झा, लुट्टी झा, वगरिधािी  झा, िार्ी  झा, \nकाशीनाथ झा, सशिनं दन  ठाक ु ि, इन्रनाथ झा, पं. बबुए छमश्रा, पं. डोमाई \nछमश्रा, श्रीकांत ठाक ु ि विद्यालंकि , िेदानं द  झा, कार्तिक े य झा, जयद े ि  छमश्रा, \nयोगानं द झा, सुन्दिकांत  झा, दमनकांत  झा, गोिधभन  झा, छमवहि  क ु माि झा, \nशं कि  क ु माि झा, सुधीि  क ु माि झा आदद।  \nएवह लोक  सर्क  उपलस्ब्ध आ योगदानक  लेल  वहतनाथ झाक पुस्तक \n\"कोइलख \" द े खल  जा  सक ै त अछि।  यद्यवप एवह पुस्तकक लेखक  स्ियं  \nएकटा बौंक कमभचािी  िलाह , मुदा  मैछथली  सावहत्यमे हनकि  योगदान  \nमहत्िपूर्भ अछि।  हनकि  लेखन  शै ली  सिल , स्पष्ट आ प्रर्ािी अछि।  \nझािखण्डमे मैछथली  सावहत्यक प्रसािमे हनकि  योगदान  सिाहनीय  अछि।  \nओही कोइलख  पुस्तकक परिसशष्टमे दमन  कुमाि  झा गामक सावहत्यकाि , \nकलाकाि  आ विद्वानक सेहो  उल्लेख  कयने िछथ , जावहमे  नि  पीढ़ीक उर्ि ै त \nव्यक्क्तत्ि सेहो  शाछमल  अछि।  एवह सूचीक  आधाि  पि  ऊपि  िर्र्ित  वकि ु  \nप्रमुख नाममे बालक ृ ष् र् झा, अरुर्  क ु माि झा अरुर् , विद्यापछत ठाक ु ि, \nकामेन्रनाथ झा 'अमल ', विद्यापछत झा, लक्ष् मीनािायर्  चौधिी , हि े क ृ ष् र् \nझा, श्रीनािायर् झा, िाजेन्रनाथ  झा, अमिनाथ  छमश्रा, हीि े न्र क ु माि झा, \nप्रफ ु ल्ल कोलाख्यान , वनशांत चौधिी , संजय  क ु न्दन, शुर् ें दु शे खि , अंशुमन \nसत्यक े तु आ छमवहि  झा विद े ह  िछथ।   \nवहतनाथ झा (उपयुभक्त, पृष्ठ 24, अठािहम  शताब्दीक न्यायविद क ृ ष् र्दि  \nझाक िर्भन  कि ै त िछथ  जे  1730 ई.मे जन्मल  िलाह  आ 1825 मे 95 \nिषभक  आयुमे हनक वनधन र्ऽ गेल  िलवन।  हनक तीनटा सशष्यक नाम \nवहतनाथ झा द्वािा बच्चा झा, बबुआ झा आ चुम्बे झाक रूपमे  द े ल  गेल  अछि।  \nएतऽ वहतनाथ झाक ेँ गलत  जानकािी  द े ल  गेलवन  वकएक तँ बच्चा झाक जन्म \nमाचभ  1860 मे र्ेल  िलवन।  बबुआ झा आ चुम्बे झा सहोदि  र्ाइ िलाह।   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 91 \nचुम्बे झा आ बच्चा झा समकालीन  आ छमि  िलाह  आ दूनू  बीच  अर्ेद  \nछमिता  िलवन।  बबुआ झा चुम्बे झाक पैघ र्ाय िलाह  मुदा  उम्रमे अतबो \nअंति  नवह िलवन  जे  ओ  पैघ नवह िलाह  जे  1825 मे मृत क ृ ष् र्दि झाक \nसशष्य बवन सकछथ।  \nदमन  कुमाि  झा, माससक  पसिका  बटुक (प्रयाग, मई, 1965)मे माक भ ण्ड े य \nझा गोस्िामी  द्वािा सलखखत  कोइलखक 75 विद्वानक सूचीक ेँ  कोइलख  पोथी \n(पृष्ठ 193) आ 'ये मधुबनी है', पृष्ठ-31) पुनः प्रस्तुत क े लवन अछि।  एवह \nसूचीक  अछधकांश विद्वानपि  कोइलख  नामक पुस्तकमे प्रकाश नवह द े ल  गेल  \nअछि । \n(फ े सबुकसँ  सार्ाि , मूल  आलेख  वहिदीमे  िल , जकिा  लेखकक  सहमछतसँ  \nविद े ह  लेल  मैछथली  अनुिाद  र्ेल।  ई अनुिाद  मूलतः  AIbharat क े ि \nमशीनी अनुिाद  अछि  जावहमे  जे  वकि ु  गलती  र्ेटलै  से  विद े ह  लेल  आशीष \nअनछचन्हाि दिािा  संशोछधत  र्ेलै।  ई अनुिाद  मूल  जकाँ  गंर्ीि  नवहए िवह  \nगेल  अछि  तथावप ले खकक  र्ािना  पाठक धरि  पहँछचए  जेतवन  से  उम्मेद \nअछि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  92 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n७.डा.धनाकर  ठाकु र -कोइलख  \n \nडा.धनाकि  ठाक ु ि-सं पक भ-9430141788 \nकोइलख  \nश्री वहतनाथ झाक स्िग्रामगाथा \"कोइलख \" द े खबाक  आइ सुअिसि  \nर्ेटल।  अपन मातृक आ बवहनक सासुिक  कािर्  र्ूला -चलता  आकषभर् \nपवहनवहसँ  िल।  कोइलख  छमछथलाक  वकि ु  मुख्य गाममे एक अछि  जतय  \nपांवडत्यक पिम्पिासँ  आधुवनक अंग्रेजी सशक्षर्मे संक्रमर्सँ  व्युत्पन्न \nअने कानेक विर्ूछत  पि  क े खन्रत ई पोथी अपन संकलन  लेल  साधुिादक  पाि  \nअछि।  कोईलख  पि  क े खन्रत अने क लेख  सेहो  यैह प्रछतवबिवबत कि ै त अछि  \nजावहमे  दमन  क ु माि झाक लेख  पुस्तकसँ  अछधक जतय  परिपूरित  अछि  \nसुमनजीक  कोईलखक  अनुर्ि  बनबैत अछि  वकयैक कोइलख  उदाहिर्ीय  \nजावह  र्ाि  पि  पुस्तक बढ ै त त कोनह गाँि  लेल  ई संग्रहर्ीय पोथी होइत \nप्रेिक त अछिए।  सावहत्य अकादमी  पुिस्कािप्राप्त मैछथलीक  ससपाही  \nर्ीमनाथ झा पि  पन्ना नवह होएब पुस्तकक अपूर्भता ददस  सं क े तक र्नवह  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 93 \nओ लेखकक  अग्रज नाते पक्षपात डि े  िोवड  द े ल  गेल  िा  हनक लेखा ें  सम्पूर्भ \nकयल  गेल  हो। बबुआजी  छमश्रक 1918 मे ब्रजमोहन ठाक ु िक संग  \nकोलकाता  विश्वविद्यालयमे  मैछथली  अनबाक चचाभ  अयबाक िल।  िानी  \nचन्राितीक  अलािे  हमि  माए सन  अने क आओि  कोइलख  बेटी पि  ध्यान \nजेबाक  िल।  गामक आँ कडा गामक परिचय  लेल  पयाभप्त आमुख  नवह \nबनबैत अछि।  कोइलख  सामाजजक  जीिनमे  अिदान  जेना  एक संगे  \nबरियातीक  सं गवह छमछथला  - मैछथलीक  अस्स्मताक िक्षा लेल  अिदान  पि  \nचचाभ  अयबाक िल।  एहन-एहन वकि ु  कमी िवहतहँ  लेखक  प्रशं साक \nअछधकािी  जे  प्रयासमे िवहतहँ  हनक मोनमे बसल  गाम पृष्ठ पि  उतरि  चुकल  \nअछि।  \nओना त कोइलखमे  दू  टा जीिो  माइल  अछि  एकि  आ कहत सर्  वकि ु क  \nक े न्र अछि  र्गिती  स्थान। वहतनाथ झाक गाँि  पि  सलखल  210 पृष्ठक \nपोथीक आििर्क ें  ओ द े खेबाक  िल  वकन्तु ई िवह  गेल  द े खबैत  अन्तहीन बाट \nmiles to go before I sleep जकाँ  वगनबैत नामी-वगिामी  लोक  आ \nसर्ा -सछमछतक  चचाभ।  जे  पढताह ई पोथी पकवड लेताह  संस्क ृ ताह आ \nअंग्रेजजया दूनू  जीिो  माइल।  1835क मेकालीय  शुरू  र्ेल  क ु सशक्षा दू  पीढ़ीक ेँ \nअििोध  िवहतहँ  शे ष पवड गेल  आ ओ संस्क ृ त पीठ वबला  गेल  जे  एकवह \nसमय  शताछधक महामहोपाध्य िखैत  िल।  ई गाम कोनो तिहेँ  आन जकाँ  \nश्रेय लैत  िहल  से  बात अलग।  हरिबाबू  मंिी  र्ेलाह  शोर्ाबाबू आजादवहि  िवह  \nगेलाह  गाम धरि  सीछमत।  सूचीबि  सूचना   कोनहँ गाम लेल  ईष्याभक बात तें \nहम एवह गामवहिक दू  पोल  लेलहँ  जे  प्रतीक अछि।  \nजे  एहेन विद्वानलोकवनक  गाम ओकि  साक्षिता माि  59.70%। गनाओल  \nबडका लोकमे  क े िल  िीरूबाबू  गामक र्ेलाह।  \nर्ाितक  गाम टूटत त की कोइलखहँक  बाँचत।  उमापछतक गाम सुमनसँ  \nयोगानन्द मधुप र्ीमनाथ तक उत्पन्न केलक  मैछथलीक  ग्रहर्क समय  \n'प्रर्ात' वकन्तु की प्रर्ात र्ेल ? 1933 -34 दू  साल  र्रिमे  कीर्तिमान  94 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्थावपत कएलक  आ कालकलवित  र्ेल  जेना  आन सैकडा ें  मैछथली  पसिका।  \nकािर्  वहतनाथजी  नवह तावक पओलाह  वकन्तु अमिजी  सलखने  िछथ  (ओवह \nआसपास ) 1936 मे ओवडशा प्रान्त गदठत र्ेल  त किीब  150 ओवडया \nपसिका  वनकलय  लागल  (आ चसलयो  िहल  िै ) हमहूँ त ओवह कोइलखसँ  \n17.10.1993 सँ  पदयािा  शुरू  क े ने िलहँ  मैछथलीक  िक्षा लेल  िृि  मोहन \nर्ूदानी  आ बालक  संजीि  ठाक ु ि माि  हमिा  सन  बसलक  िागि  सन  संग  िाँटी  \nतक गेलाह।  ओवह ददन  गामक चारि  पाँच  सौ  लोक  दुगाभपाठ  िोवड  दोसि  \nगाम तक आ ओवह गामक दोसि  तक त ई पोथी वहतनाथजी  नवह दोसि  \nप्रान्त िा  द े शक आवब एवह जीिो  माइल  सँ  सलखैत।  जे  िछथ  सर्  जएताह  \nज़नाब, मि  मछमऔत नि ें र  क ु माि झा वकन्तु अहाँक ई पोथी िवह  जायत।  \nहमिा  पता अछि  अने क गाम सलखलखन्ह  आ सलखख  िहल  िछथ  वकन्तु सब  \nजोडलवहि  छमछथला  नवह होयत यदद  स र् छमछथला  लूल  नवह हेतैक नीलक ं ठ \nतक ै त सीमोल्लंघन  कि ै त पूजजत  सन्नध शस्ि  ि ु पाओल  शमीिृक्षसँ उतािल  \nचाही  जे  बतौनाइ कोनह एहन कोनह पोथीक युगधमभ। \nर्ीमनाथजी  अहाँक अग्रज र्ेलाक  कािर्  42म क्रममे नवह आबछथ से  \nलेखकीय  धमभक विरूि  (यैह बात डा. गर्ेश्वि झा हमि  अपन बवहनोइक ें \nकोनह एहन क्रममे हमि  नाम िोडय  पि  कहने िलखखन्ह )। \nलेखक  काफी श्रम कय उिम  प्रस्तुछत कयलखन्ह जे  मैछथलीक  विकासक  \nअने क महत्िपूर्भ आयाम सजक्षत क े लक अछि  तें ई सर्  लेल  पठनीय। \n(फ े सबुकसँ  सार्ाि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 95 \n८.डॉ कै ल ाश कु मार थमश्र-सारस्ित पररचाथयका-कोइलख  \n \nडॉ. क ै लाश क ु माि छमश्र- संपक भ -8076208498 \n \nसािस्ित  परिचाछयका :कोइलख  \nर्ाितीय  पिम्पिा गामक पिम्पिा छथक। हमिा  लोकवन  आइ शहि  आ \nमहानगि  ददस  र्ावग िहल  िी।  ओतवह बसस  जाइत  िी।   मुदा  महानगिोक  \nजीिनमे  गामक ेँ तक ै त िी।   ओतह गामेक स्िरूपक ेँ  द े खख  कs जीबैत  िी।  \nकोनो पाबवन-छतहाि  अथिा  उत्सि  गामे जकाँ  मनबैत िी  ,गामे क स्मिर्मे  \nलीन  र्s कs मनबैत िी।   आखखि  की ि ै क  गाममे ? की ि ै क  ओकि  उत्सि  \n? गाम आइयो वकयैक एतेक प्रासंवगक लगैत  अछि  ? हम लगर्ग  तीस  \nिषभसँ  मानिशास्िक  िाि -रूपमे  , गामक ेँ बुझिाक  प्रयास कs िहल  िी।   \nजवहया  कवहयो गाम जाइत  िी  ,ससखबाक  हेतु जाइत  िी।   गामक प्रत्येक \nव्यक्क्त हमिा  लेल  कोनो यूवनिर्सिटी  प्रोफ े सिसँ  कम नवह िछथ , अवपतु \nअछधक िछथ।  ओ वकताबी बात नवह ,अवपतु जीिनक  अनुर्ि  ,गामक \nपिम्पिा ,इछतहास  आ विशे षता  इमानदािीसँ  कहैत िछथ।  ओ कथा िाचक  \nनवह ,यथाथभ वििेचक  होइत िछथ।   हम बुझैत िी  - प्रत्येक गाम एक स्ितंि  \nइकाइ छथक। ओ सिभसम्पन्न अछि।    96 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवकि ु  गोटा गामक अध्ययनक ेँ िोमांछचत  बना द ै त िछथ।  ई ओना द े खबा  , \nसुनबा  आ पढ़बामे नीक लगैत  अछि  ,वकन्तु यथाथभसँ  दूि  होब ' लगैत  अछि।   \nहम मुदा  गामक ेँ गामेक नजरिसँ  द े ख s चाहैत  िी।   \nएही कडीमे एक नाम छथक वहतनाथ झाक।  ओ बौंक अछधकािी  िहल  िछथ।  \nमधुबनी जजलाक  कोइलख  गामक वनिासी  िछथ।   विद्वान वपताक सन्तान \nछथकाह।  सावहत्य अकाद े मी पुिस्कािसँ  सम्मावनत डॉ0 र्ीमनाथ झाक \nअनुज  छथकाह।  मैछथली  र्ाषा-सावहत्य , इछतहास  आ कलामे  गंर्ीि  \nअसर्रुछच  िखैत  िछथ।   वहनका अपन गाम ,ओवह ठामक लोकक  \nइछतहासपि  गिभ  िवन  तथा तकिा  ओ संसािक ेँ  अिगत  किब s चाहैत  िछथ।   \nकोइलख  ऐछतहाससक  समयसँ  आइ धरि  सर्  क्षेिमे अपन सन्तछतक \nयोगदानसँ  यशक र्ागी िहल  अछि।   सशक्षा आ विकासक  कोनो क्षेि \nप्रशासन ,पुसलस  ,न्याय ,तंि ,व्याकिर् ,गजर्त ,ज्योछतष ,छचवकत्सा  \n,असर्यांसिकी  ,सावहत्य ,संतपिम्पिा , िाजनीछत  ,सामाजजक  कायभ आददमे  \nएवह गामक लोकक  अर्ूतपूिभ  योगदान  िहल  अछि।   एवह दृछष्टसँ कोइलख  \nसन्तानगर्ाभ िहल  अछि।  एही उद्देशसँ लगर्ग  साल  र्रिसँ   सामग्री एकि  \nकिबामे  ओ लावग  गेलाह  ,जकिा  210 पृष्ठक पोथीक रूप  द े लवन।   पोथीक \nनाम छथक -कोइलख।   \nएवह पोथीक ेँ चारि  र्ागमे बाँवट कs पढ़ल  जा  सक ै त अछि  -कोइलखक  पूिभ  \nख्याछतप्राप्त सन्तछत,  ितभमान  ख्याछतप्राप्त सन्तछत ,कोइलखमे  कायभित  \nसंस्था  एिं  संगठन  तथा परिसशष्ट।  परिसशष्टमे िौ  विद्वानक लेख  संकसलत  \nअछि।  सर्  कोइलखसँ  सम्बि  अछि।  ओकि  िाचन  आनन्द द ै त अछि।  \nसर्मे  ज्ञान अछि  ,कोइलखक  मवहमा अछि।   कतह अछतशयोक्क्त नवह \nअछि।   \nपोथी पढ़बा काल  लागत  जे  प्रत्येक पाठक जेना  कोइलखेक  होछथ ,जे  \nलेखकक  र्ािनाक  संग  स्ियंक ेँ जोडने  चलैत  िछथ।   एवह गाममे पुरुष  तँ \nएकसँ  एक धुि ं धि  र्ेिे  कयलाह  अछि  , मवहला  सेहो  अनुकिर्ीय  िछथ।    विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 97 \nविशे ष  रूपेँ  दू  मवहला  - िानी  चन्रािती  तथा श्रीमती गौिी  छमश्रक उल्लेख  \nएवह बातक ेँ प्रमाजर्त किबा  लेल  पयाभप्त अछि  जे  ई गाम सर्  क्षेिमे आगाँ \nिहल  अछि।   एक बात जे  मनक ेँ दुखी  कि ै ि  से  ई जे  एहन पैघ गाम ,एहन \nप्रजातांसिक  गाम ,एहन ऐछतहाससक  गाम छथक कोइलख  ,तथावप ब्राह्मर् \nिोवड  आन जाछतक  कोनो व्यक्क्त सफलताक  झंडा कोनो क्षेिमे वकयैक ने \nगावड सकल  िछथ  ? एवह विषयपि  छचन्तन आिश्यक अछि।  एवहमे सुधाि  \nकिबाक  शीघ्र आिश्यकता अछि।   यद्यवप श्री मोतीलाल  ठाक ु ि एक माि  \nदुलभर्  ित्न छथकाह जे  बिही  जाछतसँ  िछथ।   ने ने सँ पढ़बामे संस्कािी  िहछथ।  \nकाका वहनका पढ़ोलवन।  इ ं जीवनयि  बनलाह।  फ े ि इ ं ग्लौंड चल  गे लाह।  वकि ु  \nददन  नौकिी  ,फ े ि अपन व्यिसाय  शुरू  कयलवन।  संसािक  अने क द े शमे \nवहनक व्यिसाय  पसिल  िवन।  NRI बवन गेल  िछथ  , तैयो गामसँ  लगाि  \nिवन।  गामक अने क प्रकािक सामाजजक  कायभमे संलग्न  िहैत  िछथ।  आब दू  \nमवहलाक  विषयमे।  पवहल  मवहला  कोइलखक  पुिी  छथकीह , दोसि  पुतोह।  \nवहतनाथजी  द्वािा दुनू  मवहलाक  उल्लेख  नीक लागल।   हनक मनमे मवहलाक  \nप्रछत सम्मान िवन  ,तकि  तकि  परिचायक  ई छथक।  िानी  चन्राितीक  नै हिक  \nनाम गंगा िलवन।   हनक वििाह  बनै ली  (पूर्र्िया)क िाजा  पद्मानं द लसिहक  \nपुि  क ु माि चंरानं द  लसिहसँ  र्ेलवन  ,तावहसँ  वहनक नाम चन्राितीक  रूपमे  \nपरििर्तित  र्s गेलवन।   ई जखन  पन्रहे िषभक  िलीह  तखने  पछतक वनधन \nर्s गेलवन।   वकन्तु ई धैयभशीला  बनसल  िहलीह  आ अपन योग्यता ,कायभ-\nक ु शलता , चतुिता  एिं  इच्छाशक्क्तक बलपि  िाजकाजक  संचालन  \nसफलतापूिभक  कि ै त िहलीह  तथा यशक र्ागी बनलीह।  कोइलखमे  फ्री \nछमड ् ल स्क ू ल ,मायक नामपि  पोखरि  ,वपताक नामपि  मखन्दिक वनमाभर् \n,द े िघि  ,र्ागलपुि  ,वििध्याचल  आ काशीमे अने क कीर्ति कयलवन।  वहनक \nकाजसँ  प्रसन्न र्s िाइ -सिाय  वहनका िानीक  सम्मानसँ  सम्मावनत कयने \nिलाह।   दोसि  मवहला  श्रीमती गौिी  छमश्र अपन छचवकत्सक  पछतक संग  \nविद े श  गेलीह  ,ओतयसँ  वडग्री हाससल  कयलवन।  छमछथला  प ें वटिग आ  98 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकलाकाि  लेल  कयल  गेल  वहनक योगदानक ेँ के नवह जनै त  अछि  ? \nएवह प्रकाि ेँ पारिजात -हिर्क  िचछय ता म.म.उमापछत उपाध्यायसँ ल s कs \nपद्मश्री डॉ0 मोहन छमश्र तथा ससने मा  आ छथयेटिक  दुवनयाँमे  नि े न्र झा \nधरिक  यशोगान आ क ृ छतत्िसँ कोइलख  गाम यशक र्ागी बनै त िहल  अछि।   \nज्ञानक पिम्पिामे संस्क ृ त विद्वानसँ  आिम्र् र्s कs संस्क ृ त िाङ ् गमयक \nविसर्न्न शाखा -उपशाखा  -न्याय ,दशभन  ,धमभशास्ि  ,व्याकिर् ,ज्योछतष \n,तन्ि ,िेद  आददपि  झंडा गाड ै त मैछथली  ,अंग्रेजी ,विज्ञान सर्  विषयमे  एवह \nगामक लोक  वनष् र्ात होइत गेलाह  अछि  एिं  कोइलख  गौििमय  होइत गेल।    \nवहतनाथ झाक बौंक अछधकािी  होयब सेहो  एवह पोथी लेल  नीक सावबत  \nर्ेल।  कोना ? से  एना जे  ई प्रत्येक व्यक्क्तसँ  संबंछधत  सूचनाक ेँ  बहत \nसंक्षेपमे , तर्थयपिक आ ईमानदािीसँ  िर्भन  कयने िछथ।  पाठकक ेँ एको \nशब्द बेसी  अथिा  विषयक  सीमासँ  बाहि  नवह लगैत  ि ै क।  कविचूडामजर्  \nकाशीकांत छमश्र मधुप सेहो  मूलतः  एही गामक िासी  िलाह।   प0 सुि े न्र झा \nसुमनक ेँ  कोइलखक  सम्बन्धमे पवढ़ कs गामक प्रछत सहज  प्रेम होबs लगैत  \nि ै क।   \nकोइलखमे  आठ मखन्दिक संग  मक्स्जद  आ  ईदगाह  सेहो  अछि।  जल  -\nप्रबंधनक हेतु एक ै स पोखरि  अछि।  स्क ू ल ,पोस्टऑवफस  सर्  अछि।   \n8648 लोकक  आिादीिाला  गाम 1937 परििािमे  विर्क्त अछि।  \nकोइलख  सन  गाममे 59.70 प्रछतशत साक्षिता छचन्ताक विषय  छथक। आबो \nजँ  एवह ठामक लोक  चाहछथ  तँ एवह स्स्थछतक ेँ ठीक कs सक ै त िछथ।   \nकोइलखक  प्रसंग सलखैत  डॉ0 र्ीमनाथ झा कहैत िछथ  - \" सै कडो  िषभ  पूिभ  \nगामक पखश्चम होइत बहैत लक्ष् मर्ा नदी  लग  कोइला  मोवनक खोदाइ  कि ै त \nकाल  बौिकालीन  करिया  ग्रेनाइट पाथिक  अष्टर्ुजी ,अद्भुत र्ंवगमािाली  \n,लगर्ग  तीन फीटक र्र कालीक  जीिन्त  मूर्ति उखडल  जे  गामक ससिपुरुष  \nप0 िासुद े ि  झाक इष्टद े िीक रूपमे  मान्य र्ेल।  वहनक अथिा  कोनो पूिभक  \nिासुद े िक  नामपि  गामक नाम \" िासुद े िपुि  \" िल  ,जे  पिाछत  कोवकलाक्षी  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 99 \n(र्रकाली )र्गितीक  नामपि  क्िैलख   र्ेल  आ बादमे  कोइलख  र्s गेल।  \nडॉ0 र्ीमनाथ झाक कर्थयसँ बहत वकिु  किबाक  स्कोप बनै त ि ै क।  एवहमे \nबज्रमान बौसिक  प्रिेश र्s जाइत  अछि।  कहब अनुछचत  नवह होयत जे  \nकोइलाबीि  मलाहक  द े िता  िछथ  ,तंिक  द े िता  िछथ।   र्गिती  कतह \nबौितंिक  द े िी  तँ ने छथकीह !  वकन्तु ई शोधक विषय  छथक।  \nकोइलखक  मवहमा अनन्त अछि।   एवह गाममे बहत वकि ु  र्ेलैक  अछि  आ \nआगाँ  बहत वकि ु  किबाक  प्रयोजन ि ै क।   ई गाम ऐश्वयभशाली आ गुर्ी \nअछि।   एवह ठामक विद्वान आ सम्पन्न ग्रामीर् उिम  काज  वबना कोनो \nसिकािी  सहायतोक   कs  सक ै त िछथ।   लेखकक  अनुसाि  अने को \nव्यक्क्तक समािेश  पोथीमे नवह र्s सकलवन  अछि।   ओ प्रायः दोसि  \nखण्डमे एकि  पूर्ति किछथ।   वकि ु  संस्था  , यथा खादी  र्ण्डाि, पुस्तकालय  \nआददक ेँ पुनजीवित  कयल  जा  सक ै त अछि।   सशक्षाक प्रसाि सर्  जाछत -\nिगभक  लोकमे  कयल  जा  सक ै ि।   गाम एवह तिहेँ  विद्विा  आ सम्पन्नताक \nयािामे  सद ै ब  आगाँ बढ़ ै त जायत।   \nहमि  वपता स्ि 0 िामनन्दन छमश्र गाँधीिादी  िलाह।  खादीक  नौकिीक  \nआि म्र् ओ कोइलख  खादी  र्ण्डािसँ कयने िहछथ।  ओ कोइलखक  लोकक  \nप्रशं सा कि ै त अघाछथ नवह।  पता नवह वकयैक ,हमिो  ई पोथी पवढ़ कs वकि ु  \nएहने अनुर्ि  र्ेल  जेना  अपने गामक विषयमे  पवढ़ िहल  िी।  एवह अनुर्ि  \nलेल  एक बेि  फ े ि पोथीक लेखकक ेँ  बधाइ।  \n(सार्ाि  :छमछथला  दशभन  2018) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  100 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n९.पंवडत र्िनाथ झा -कोइलख  \n \nर्िनाथ झा -संपक भ -7766055128 \nकोइलख  \nपुस्तकक नाम-  कोइलख । लेखक -सम्पादक  श्री वहतनाथ झा। प्रकाशक- \nछप्रयदशी प्रकाशन, 217, पाटलीपुि कॉलोनी, पटना - 800013. प्रकाशन \nिषभ - 2017 ई., प्रात्प्तस्थान- (1) श्री वहतनाथ झा, जयप्रर्ा नगि, मािखम \nकालेज क े  वनकट, बडकागाँि िोड, हजािीबाग - 825301. मो. \n9430743070, ईमेल  hitnathjha@gmail.com (2) प्रो. \nर्ीमनाथ झा, िपकी पड िी, (पंचायत र्िन से दजक्षर्), लक्ष् मीसागि, \nदिर्ंगा -846009 (3) जानकी पुस्तक क े न्र - गोशाला चौक, मधुबनी -\n847211. मूल् 400.00. मुरक चप्रिटिेल, टािि, दिर्ंगा। पृष्ठ संख्या - \n210. सजजल्द।   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 101 \nवििेच्य पुस्तक  कोइलख  गामक सािस्ित पिम्पिाक इछतहास थीक। एवहमे \n39 ददिंगत एिं  6 जीवित व्यक्क्तक परिचयक संग हनक क ृ छतक सूचना \nसंक्षेपमे द े ल गेल अछि। आिम्र्मे  कोइलख क प्रसंग आचायभ सुि े न्र झा \nसुमन एिं प्रो. र्ीमनाथ झा उद्गाि द े ल गेल अछि।  कोइलख  मे अिस्स्थत 7 \nटा संस्थाक परिचयक संग एक सशिमखन्दि िनखण्डीनाथ महाद े ि मखन्दिक \nपुिातात्विक महवि  पि एक आमत्न्ित आलेख अछि। परिसशष्ट र्ागमे \nआचायभ सुि े न्र झा सुमन, मोहन र्ािद्वाज, पं. बलद े ि छमश्र ज्यौछतषी, प्रो. \nर्ीमनाथ झा, प्रो. वि द ्यापछत ठाकु ि  एि ं डा. द मन कु माि  झाक एक एक \nआलेख अछि।  \nहमिा जनै त पुस्तक क ें  द े खबाक दूटा दृछष्ट होइत ि ै क - पवहल जे , जे अछि , \nसे क े हन अछि? जे नै  ि ै क तकि चचे कोन? सलखबाक लेल तँ बहत वकि ु  \nि ै क! एखवन एतबे सँ सन्तोष।  \nमुदा दोसि दृछष्ट होइत ि ै क जे आि की की िहबाक चाही।  \nस्पष्ट अछि जे पवहल दृछष्ट टकसाली समीक्षा छथक, जतए ममत्ि नै  िहै ि ै क, \nदोसिक बेटाक गुर् -दोषक वििेचन जकाँ। मुदा दोसि प्रकाि क दृछष्ट अपन \nिस्तुक ें  द े खबाक ददशा थीक।  \nपवहल प्रकािक दृछष्टमे पुस्तक बड नीक अछि। एहू दृछष्टमे हम कने  \nउमापछतक परिचय पि रुकब। एकटा शुसिवनर्भयकाि पगौलीमूलक \nधमभशास्िी उमापछत िलाह। एकिा फरििाएब आिश्यक। कािर् जे  \nिाघिलसिहक कालमे जे उमापछत िलाह हनक सलखाओल एकटा  \nव्यिस्थापि हमिा लग अछि। गोक ु लनाथक गुरु धमभशास्िी उमापछत िहछथ। \nआ तखवन शुसिवनर्भय सेहो हनक े  िचना र्ए सक ै त अछि।   102 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकोइलख क एकटा आि महामहोपाध्याय र्ैयन शमाभ र्ेटैत िछथ। \nपद्मानन्दविनोद नाटकमे र्िाम ग्रामक िासी म.म. मधुसूदन छमश्र सलखैत \nिछथ जे  कोइलख  गामक िासी र्ै ्यन झाक दौवहिक पौि लीलानन्द लसिह \nिहछथ आ हनक े  दौवहिक दौवहि कवि म.म. मधुसूदन छमश्र िहछथ।  \n \nपद्मानन्दविनोद नाटकम्, अंक- 5, पृ. 29  \nिस्तुतः बनै लीक िाजा दुलाि लसिहक एक वििाह  कोइलख क सरिसब मूलक \nचतुर्ुभज झाक पुि र्ैयन झाक कन्यासँ र्ेल िल, जवनक पुि िहछथ  िाजा \nसिाभनन्द लसिह आ महािाज िेदानन्द लसिह। हनका महामहोपाध्याय कहल \nगेल अछि। ओवह र्ैयन झाक अन्िेषर् होएबाक चाही। हनक िचना सेहो \nहनक िंशज लोकवनक घिमे र्ेवट सक ै त अछि।  \nएखवन हम आशा कि ै त कि ै त िी जे एतबा तँ संकसलत र्ए गेल आिो काज \nहोइत िहत।  \nदोसि दृछष्टसँ द े खला पि वक ि ु  वनिाशा हाथ लगैत अछि। पुस्तकक शीषभक \nथीक- कोइलख । माि सािस्ित इछतहास कोनो गामक सम्पूर्भताक द्योतक  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 103 \nनै  र्ए सक ै त अछि। एक पृष्ठ पि सास्ख्यकीय सूचना दए द े लासँ लेखक \nकतभव्य समाप्त नै  र्ए जाइत अछि। जँ पुस्तकक शीषभक मे सािस्ित \nइछतहासक संक े त कए द े ल गेल िहैत तँ उछच त होइत। मुदा एतए गामक \nइछतहास संक े छतत अछि। गामक इछतहास -लेखन मे गामक सर् जाछतक \nलोकक विििर् होएबाक चाही। कतेक हलुआइ, कतेक िाजछमस्िी, कतेक \nगिैया आि आि गुनी लोकवन, अपन अपन काजमे विसशष्ट लोक सर् \nजाछतमे र्ेवट जेताह। सर्टाक सिेक्षर्क अपेक्षा ि ै क। कोन कोन मूलक \nब्राह्मर् एतए िहैत िछथ हनक सामाजजक आ ऐछतहाससक आ पुिातात्विक \nपरिप्रेक्ष्यमे कोइलख क ें  द े खल जएबाक चाही। गाममे कोन कोन पूज्य थान \nसर् अछि, गाममे कोन कोन नामसँ डीह अछि, सर्टाक सिेक्षर् अपेजक्षत \nि ै क।  कोइलख क बाधमे सेहो कतेको डीह होएत। कमलाक एकटा धािाक \nकि े िमे बसल गाम, जतए सँ पालकालक अिशे ष सर् र्ेटैत अछि, ओवह \nडीह सर्क नाम संकसलत िवहतैक।  \nज ें  वक एकि नामकिर् सोझे “कोइलख ” कएल गेल अछि त ें  एतेक िास \nअपेक्षा अछि, अव्यात्प्त दोष आवब जाइत अछि। \nअस्तु, जे अछि से नीक अछि। मावन सलय जे ई  कोइलख क सािस्ित \nइछतहास थीक। तखवन पुस्तक द े खख मोन आह्ला ददत र्ए जाइत अछि। एकि \nपठनीयता ि ै क। सुन्दि िपाइ आकषभक अछि।  \n             (फ े सबुकसँ  सार्ाि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  104 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१०.श्री लसयाराम झा 'सरस ''कोइलख '- ग्राम गाथाक विलक्षण \nअलर्लेख \n \nश्री ससयािाम  झा 'सिस '-संपक भ -9931346334 \n'कोइलख '; ग्राम गाथाक विलक्षर् असर्लेख  \nहमिा  सर्  मैछथली  र्ाषा-सावहत्यमे कथा, कविता , उपन्यास, वनबंध, \nसंस्मिर्  एिं  जीिनी  इत्यादद पढ़ि  बेसी  पससन्न कि ै त िी।  ई सर्  विधा  \nअपेक्षाक ृ त बेसी  सलखलो -िचलो  जाइत  अछि।  हालक  एक-ड े ढ़ दसकमे  \nबालसावह त्यपि िा  गजल  ओ विज्ञान-कथादद  ददस  सेहो  पूिाभपेक्षा अछधक \nिचना  िचब  द े खना  जाइि  । सैह  बात अनुिाद -सावहत्यहमे द े खल  जा  सक ै ि।  \nमुदा  एक टा प्रिृसिक  रूप ें (जे  एखन  स्थावपत नवह र्ए सकल  अछि ) ग्राम-\nगाथाक लेखन -प्रकाशन बेस  महत्िक िस्तु  कहल  जा  सक ै ि।  स्थानीयता \nओ आं चसलकताप ि  डॉ. मजर्पदमक  एक टा विसशष्ट आलेख  हमिालोकवनक ेँ   \nद े खबाक  सुयोग  र्ेटल  अछि।  वकितु स्थानीयताक ेँ नब स्िरूप  ओ नब कलेबि  \nदए  ठाढ़ किबाक  विलक्षर् प्रयास कएलवन  अछि -श्री वहतनाथ झा। श्री झा \nबौंकक उच्चाछधकािी  िलाह  आ सेिावनिृछतक  बाद  हजािीबागक  बासी  र्ए, \nपवहनहँसँ  बेसी  िचनाशील  द े खा  पड ै त िछथ।  प्रसंगिश  मोन पावड दी  जे   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 105 \nस्िनामधन्य प्रर्ास क ु माि चौधिीक  उपन्यास 'निाि ं र् ' क े ि प्रकाशन इएह \nवहतनाथजी  (छप्रयदशी प्रकाशन, पटना) कएने िलाह  आ मूलरूप ें  कोइलखे  \nग्रामक बासी  छथकाह ई। \nकहबाक प्रयोजन नवह जे  छमछथलाक  वकि ु  अछत विसशष्ट गामसर्क  सूचीमे  \nसरिसब -पाही, मंगिौनी , वबसफी , लोहना  लालगंज , र्िानीपुि  (पडौल ), \nढ ं गा हरिपुि , वपण्डारुच, ठाडी, लसिहिाि , सतलखा , सौिाठ , िनगाँि , मवहषी, \nििगाँि , धमदाहा , चम्यानगि, श्रीनगि, भ्रमिपुि  आददक  संग  कोइलखोक  \nनाम अग्रर्ी अछि।  आिो  कछतपय नाम अछि  मुदा  हम एतय दृष्टांतरूप ें \nवकि ु ए  नामक चचभ  कएल  अछि।  वकितु से  ई नाम सन  की हेतुएँ प्रससि  अछि  \n? \nठीक तकि े  उिि  द ै त अछि  ई पुस्तक 'कोइलख '। ई र्रकाली  कोवकलाक्षी \nद े िीक  तीथभस्थलीक  रूप ें प्रससि  गाम छधक। डॉ. र्ीमनाथजीक  पाँती रष्टव्य \nछथक :-- \n\"जय  - जय  र्रकासल  पिमेश्वरि , जय  कोइलख  द े िी।  \nविश्वम्मि उि  पि  जवनकि  पद , तवनक चिर्  हम सेिी  ।।\" \nएवहपि  पुस्तकक गरिमा  क ै क गुर्ा एवह कािर्े  बवढ़ गेल  अछि  जे  \nकोइलखक  महिाक ेँ  ि े खांवकत  कि ै त  ज्योछतषाचायभ  बलद े ि  छमश्र, आचायभ  \nसुि े न्र झा सुमन  आ मोहन र्ािद्वाज  सन -सन  ददग्गजक िचना  परिसशष्ट रूपेँ  \nशाछमल  र्ेल  अछि।  तवहना, क ै क ठाम  आ कैक संदर्भमे  कवि  पुंगि  \nकाशीकान्त छमश्र मधुपक काव्यमय वटप्पर्ी सर्  सेहो  समावहत  र्ेल  अछि।  \nएवह पोथीमे एकवहठाम पाठक लोकवनक ेँ  कोइलखक  इछतहास , र्ूगोल , \nअद्यतन जनसंख्या  ( किीब  8500/2011) सवहत  'पारिजात  हिर्  क े ि \nक ृ छतकाि म.म. उमापछत उपाध्याय (16 में शताब्दी), मैछथली  सावहत्यक \nआद्य दू  प्राध्यापक-पं. ( प्रो.) खु द्दी झा एिं  पं बबुआजी  छमश्र (कलकिा  \nवि .वि .क े ि प्रथम ओ दद्वतीय िि े ण्य सशक्षक), शास्िाथभ  मातभण्ड पं लुट्टी झा, \nिानी  चन्रािती  (बनै ली  िाजक  िाजिानी  आ छमछथलाक  अत्साधािर्   106 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमाजसे विका ), श्रीकांत ठाक ु ि विद्यालंकाि  (मैछथली  अकादमी . पटनाक \nपवहल  अध्यक्ष तथा आयाभितभ , प्रदीप, विश्वछमि , आज , िािार्सी , दै . स्ितंि  \nसन -सन  अने को पिक  प्र. सम्पादक), पं. ( महाकवि ) काशीकांत छमश्र \n'मधुप, पं. (प्रो.) जयद े ि  छमश्र, पं. हरिनाथ  छमश्र (33 िषभ  धरि  विधायकी , \nतखन  सांसदो , प्रख्यात स्ितंिता  सेनानी  एिं  वबहािक  स्िास्र्थय मंिी -\n1952-57 िहैत  डी.एम.सी .एचक ेँ  व्यिस्स्थत छचवकत्सा महाविद्यालय  \nबनबौवनहाि ), डॉ. र्िनाथ  छमश्र (एम.आि .सी .पी. इ ं ग्लैण्ड, एफ.आि . \nसी .पी.एफ.ए.आइ.एम.एस . लंदन -एतबा सुयोग्य पवहल  मैछथल  डाक्टि), \nयोगानन्द झा (मैछथली  अकादमी  पटनाक वनद े शक एिं  र्लमानु स  सन  \nकालजयी  उपन्यास ओ उड ै त िंशी  कथा संकलनक  िचनाकाि ), \nआइ.पी.एस . छमवहि  क ु माि झा. महान कथाकाि  घूमक े तु आ पद्मश्री डॉ. \nमोहन छमश्र प्रर्ृछत मैछथल  ित्न सर्सँ  र्ेँट-परिचय  र्ए सकतवन।  लेखकक  \nप्रयास स्तुत्य अछि।।   \n(सार्ाि  : अरिपन  ,झािखण्ड छमछथला  मंच  ,िाँची  , स्मारिका 2018) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 107 \n११.प्रो. महेशलाल दास –कोइलख  \n \nप्रो. महेशलाल  दास   \nकोइलख  \nलोकछप्रय बौंकसभ  वहतनाथ झा जी  क े ि सद्यः प्रकासशत मैछथली  पुस्तक एक \nबैसारि  मे पढ्य के आनन्द पाओल।  वहतनाथ जी  बहत बहत बधाई। अवह \nपुस्तक क े ि लेखन  मे \" प्रोत्सावहत कयवनहाि \" मे अहाँ हमिो  नाम लेलहं  \nअछि , तै लेल  अशे ष आर्ाि  आ धन्यिाद। पुस्तक नीक लागल  : साधुिाद।  \n\"कोइलख \" सुनने  िही , द े खने , जानल  नय िही।  िामपट्टी तक गेल  िही।  \nशब्दक अथभ ध्िवन प्रर्ािो से  आर्ाससत  होइत ि ै कः  अंग्रेज़ी मे \nonomatopoeia कहैत ि ै ।  तै वहसाबे  \" कोइलख \" जे ना  कोयला  \nिाउि  सनक  र्ाि  उत्पन्न कि ै त : मुदा  अवहठाम तँ कोयला  के जगह  हीिा  के \nखान  द े खना  बुझना गेल।  कोइलख  हीिा  के खान  : एक पि  एक विद्या गुर् \nसम्पन्न विर्ूछत  सब  सबहक  गाम: एकि  नाम \" मजर्ित्नम पुिम्\" कि ै  के \nलोर्  र् ऽ जाइत  ! \nमुदा  समाजशास्िीय  दृछष्ट सँ  पुस्तक औि  वकि  माँवग िहल  जकाँ  बुझना \nगेल।  गामक संजक्षप्त परिचय  मे अपने सलखने  िी  जे  गाम मे मखन्दिक संख्या  \n८ औि  मक्स्जद, ईदगाह  के संख्या  एक- एक। वनखश्चत रूप ें गाम में वहन्दू  108 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुक्स्लम दूनु  धमाभिलन्म्बयो िछथ  । तवहना वहन्दू समाज  में कइएक जाछत  िर्भ  \nके लोकवन  िहैत  हेताह। पुस्तक में मुसलमान  औि  ब्राह्मर्ेति जाछत  क कोनो \nउल्लेख  नवहि अछि।  संर्ितः  अवहिगभक  अपेजक्षत विकास  नवहि र्ेल  हअऽ \nअथिा  तुलनात्मक दृछष्टये कम विकास  र्ेल  हअऽ, लेवकन  अहू तर्थयो के \nउल्लेख , कािर्  एिं  ितभमान  अिस्था  के संग  अपेजक्षत। बुझना जाइए  एवह \nगामक लगर्ग  दू -छतहाई जनसंख्या ें  के कोनो परिचय  आ उल्लेख  अवह \nपरिचयात्मक पोथी में नवहि अछि  । ई पूिा  कोइलख  नवहि बुझाइत अछि  : \nमाि  ित्नगर्भ के दशभन  बुझना जाइत  अछि।  \nतौं बुझना जाइत  अछि  जे  अहाँ के शीघ्र दोसि  संस्किर्  सलखऽ   आ िापऽ  \nपिय  जावह  में ब्राह्मर् विर्ूछत  के संगवह  संग  गामक अन्य वनिासी  िगाों  के \nदशा  ददशा  के परिचय  होय। पूिा  \" कोइलख \" तखन  द े खाओत  औि  \nचमकत।  पुनः पुनः साधुिाद  । \n(फ े सबुकसँ  सार्ाि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 109 \n१२.श्रीमती नीलम झा-लत्रिेणी \n \nश्रीमती नीलम  झा \nसििेर्ी   \nहमिा  सििेर्ी  पोथी के पढ़बाक  सौर्ाग्य र्ेटल।  एवह में सििेर्ी  सम्मान सँ  \nसम्मावनत मैछथली , वहन्दी उदूभ , एिं  बंगलाक  सावहत्यकाि  लोकवनक  परिचय  \nद े बाक हि  संर्ि  प्रयास कयल  गेल  अछि।  संपादकीय  लेखन  कोनहँ पोथीक \nस्तम्र् बूझल  जाइत  अछि।  संपादकीय  मे झािखंड  प्रद े श क े ि सावहत्यकाि  \nएिं  हनका सँ  जुडल  सावहत्यक संस्थान क े ि योगदानक  विशे ष  रूप  सँ  \nपरिचय  विस्ताि  सँ  द े ल  गेल  अछि।  झािखंड  प्रद े श मे मूलवनिासी  जनजातीय  \nसमुदायक  संग  मैछथली  र्ाषी क े ि एक विसशष्ट पहचान  अछि।  एवह बात क े ि \nबखूबी  वनिाभह  कयल  गेल  अछि।  झािखंड  प्रद े श मे मैछथली  र्ाषाक ेँ दद्वतीय \nिाजर्ाषा  क े ि दजाभ  र्ेटल।  एवह कायभ मे िाजसर्ा  संसद  डा० सि  कामेश्वि \nलसिह  क े ि चचाभ  र्ेल।  िाष्रीय एिं  अन्तिाष्रीय स्ति  पि  आयोजजत  मैछथली  \nसम्मेलनक  संबंध  मे विस्तृत  जानकािी  द े ल  गेल  संगवह  झािखंडक  अन्य \nसावहत्यकािक  लोकवनक  चचाभ  आओि  हनका सँ  जुडल  सावहत्यक \nसंस्थानक  योगदान  क े ि चचाभ  कयल  गेल।  'गागि  मे सागि ' समेटबाक  प्रयास \nकयल  गेल  अछि।  संपादकीय  लेखन  अछत उिम  र्ेल  अछि।  एवह पसिका  मे \nविशे ष  रूप  सँ  श्री र्ीमनाथ झा जी  द्वािा श्री बुसिनाथ  झाजीक  सलखल   110 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमैछथली  मे गौिि  ग्रन्थ 'ॐ महार्ाित 'क अठािहो  पिभक  विस्ताि  रूप  प्रस्तुत \nकयलखन्ह से  अनुकिर्ीय  अछि।  श्री नािायर्  झा द्वािा क ु माि मनीष अिवििद  \nआ ससयािाम  झा सिसजीक  छचिर्  कयलखन्ह सेहो  बहत प्रशं सनीय अछि।  \nधीि े न्र नाथ छमश्र द्वािा विद्यानाथ झा 'विददत ' क े ि मैछथली  सावहत्य विशे ष  \nरूप  सँ  हनकि  उपन्यास सावहत्य लेखन  मे योगदानक  विस्ताि  पूिभक  लेखन  \nप्रशं सनीय अछि।  सुशील  क ु माि जी  द्वािा शं र्ु बादल  जीक  काव्य संग्रह \n'शं र्ु बादल  की चुनी  हई कविताएँ  'एिं  अन्य काव्य संग्रह क े ि सविस्ताि  \nपरिचय  बहत सिाहनीय  अछि।  हनकि  काव्य विषय  विशे ष  रूप  सँ  शोषर्, \nजुल् म आ यातना क े ि प्रछतकाि आ जनविरोहक  ि े खांकन  माि  नवह बस्ल्क \nप्रछतकाि क े ि जन विरोही  रूप  मे बदलबाक  प्रयास कयल  गेल।  विशे ष  रूप  सँ  \nजनपक्षधिता सँ  जन  विरोह  धरि  क े ि चचाभ  कयल  गेल  अछि।  ितन  शमाभ, \nगर्ेश चन्र िाही , िाक े श ठाक ु ि  एिं  डा. फिहत  हसैन  'खुशददल ', जय  \nगोवबिद  छमश्र जीक  लेखन  अत्यंत प्रर्ािी अछि।  एतेक नीक पोथी हमिा  \nपढ़बाक सौर्ाग्य प्राप्त र्ेल  जावह  लेल  संपादक  महोदय  एिं  हनकि  समस्त  \nटीम के साधुिाद।  \n(फ े सबुकसँ  सार्ाि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 111 \n१३.डा. धनाकर  ठाकु र  –लत्रिेणी \n \nडा. धनाकि  ठाक ु ि-संपक भ -9430141788 \nसििेर्ी  \nवहतनाथ झाक संपादकत्िमे  िपल  \"सििेर्ी \" मे मैछथली , वहिदी -उदूभ ,बंगलाक  \nसावहत्त्यकािक परिचय  सििेर्ी  र्ेटत जावह  सावहत्यनदमे गोता लगेबाक  \nवकनकहँ मोन हैत। ओना ई सर्  सावहत्यकाि  सम्मावनत र्ेल  िछथ  \nसििेर्ी कांत ठाक ु ि सावहत्य सम्मानसँ  जावह  मे सत्म्मसलत िछथ  मैछथलीक  \nक ु माि मनीष अिविन्द , विद्यानाथ झा 'विददत ', 2020 मे स्िगीय  र्ेल  \nपंचानन  छमश्र, अपन सिस  गीत िचना  ओ मंच  गायन लेल  प्रससि  ससयािाम  \nझा 'सिस ', मैछथली  मे महार्ाित  सलखवनहाि  बुद ्छथनाथ झा,; वहन्दी क \nसशिदयाल , लसिह  'सशिदीप ', शम्र्ू बादल , र्ाित  यायािि ; बंगलाक  \nअमलसेन  गुप्त, अजजत  क ु माि बनजीक  स़गवह उदूभक  अब्दुल अलीम  \nमुशीरुल  होला  \"अली  मुनीि \", आओि  फिहत  हसैन  खुशददल।  \nद े खल  जाय  त वहन्दी उदूभ  सलप्यांतिसँ  एकवह र्ाषा, तें हम सििे र्ी  कहलहँ , \nचाहू  त' सावहत्त्यक \"चौबवटया \" सेहो  नाम िाखल  जा  सक ै त िल  िा  आगाँ  112 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमस्त  र्ाितीय  र्ाषाक अन्त:ससलला  सिस्ितीित  संस्क ृ त एवह कोवटमे \nआबय से  हम कामना कि ै त िी।  \nपोथीक प्राि ं र्मे झािखण्डक मैछथली  संगठनक  चचाभ  सेहो  अछत एकि  प्राि ं र् \nअन्तििाष्रीय मैछथली  परि षद ् सँ  होइत अछि , 1993 मे िाँचीसँ  प्रथम \nसम्मेलन  प्रािम्र् र्य 2020 धरि  एकि  32म सम्मेलन  र्य चुकल  अछि ( \nझािखण्ड मे 2000मे जमशे दपुिमे  सातम , 2003 मे धनबादमे  दशम , \n2013मे द े िघिमे  26म आओि  फ े ि 2018मे िाँचीमे  तीसम  अन्तििाष्रीय \nमैछथली  सम्मेलन  र्ेल  आओि  2008 एिं  2013 मे छमछथला  महोत्सिक  \nअछतरिक्त सात  टा प्रान्तीय सम्मेलन  र्ेल - 2003मे द े िघि , 2004 मे \nबोकािो , 2006 मे जमशे दपुि , 2010 मे बोकािो  आओि  जमशे दपुि , \n2013मे ससन्दिी  आओि  2016मे बोकािो )। सांगठवनक  दबाब , धिना  \nप्रदशभन आदद  चलते  मैछथलीक े  र्ाजपाक  झािखण्ड सिकाि  दोसि  िाजर्ाषा  \nबनौलक।  आठम अनूसूचीमे  मैछथलीक े  अनबामे झािखण्डक योगदानक  \nजवहया  सत्य आकल न होयत अन्तििाष्रीय मैछथली  परिषदक  काज   \nझािखण्डमे धुिी  बवन र्ेटत। \nअंक संग्रहर्ीय अछत विशे षतः  मैछथली  महार्ाितक  विषय  सूची  एवह महान \nकायभक संक े तक अछि।  समस्त  सििेर्ी  सम्मावनत सावहत्यकािक  िचनाक  \nविहंगम  दृश्य बतबैत अछि  जे  हनका सर्क ें  सावहत्त्यक कसौटी  पि  नीक \nजकाँ  कसस  सम्मावनत कयल  गेल।  \nहजािीबाग  शहिक  सावहत्त्यक गाथा लेल  ई पोथी सद ै ि  याद  कयल  जाएत  \nजे  आनहँ शहि  लेल  प्रेिक होयत जकि  सोच  कोइलख  ग्रामगाथा सलखवनहाि  \nएकि  संपादक  वहतनाथ झाक ई उच्चति  सृछष्ट कहायत।  \n(फ े सबुकसँ  सार्ाि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 113 \n१४.उदय चन्द्र झा विनोद -लेख -रेख (अनुशील नक एक वि ल क्षण \nबानगी) \n \nउदय चन्द्र झा 'विनोद '-संपक भ -9430827472 \nलेख -ि े ख   (अनुशीलनक  एक विलक्षर् बानगी) \nसन्तोषक बात अछि  जे  पोथी-प्रकाशनक स्स्थछत मैछथली  मे आब कमजोि  \nनवह िहल।  हमिा  सनक  द े हाती सँ  सेहो  प्राप्त पुस्तक मे सँ  अने क अपदठत \nिवह  जाइत  अछि।  नि -पुिान  िचनाकािक  पुस्तक लगाताि  आवब िहल  अछि  \nमुदा  तकि  सम्यक समीक्षा नवह र्' पबैत अछि।  समालोचनाक  अर्ाि  मे \nनीक-बेजाय  बेियबाक  काज  शे ष िवह  जाइत  अछि।  कहबाक प्रयोजन नवह \nजे  समीक्षा एक विशे ष  काज  छथक आ तकिा  लेल  पढबाक प्रिृसि  संग  \nवििेचना -विश्लेषर्  किबाक  योग्यता चाही।  कािछयिी  प्रछतर्ा कने मने \nनै सर्गिक होइि  अिश्य मुदा  समीक्षा किबाक  योग्यता अर्जित क ै ल जाइि।  \nमैछथली  मे समालोचना  विधाक  दुबभलताक  कथा जावन  नवह कवहया सँ  कहल  \nजाइत  िहल  अछि।  अपि  आचायभ  िमानाथ  झा हम सर्  अद्यािछध अर्जित \nनवह क'सकल   िी।  \nएवह विधा  मे प्रयास नवह र्ेल  अछि  से  बात नवह। मोहन र्ािद्वाज  कयलवन ,  114 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिमानन्द झा िमर्  कि ै त आवब िहल  अछि , तािानन्द वियोगी  धमक द े लवन  \nअछि  मुदा  अपेजक्षत मािाक  एखनो  प्रतीक्षा अछि।  अछधक छिटफ ु टे  प्रयास, \nउपलस्ब्ध नवह कोनो खास।  प्रसन्नताक बात छथक जे  सोशल  मीवडयाक \nप्रतापे एवह ददशा  मे प्रयास होइत िहैत  अछि।  एहने एक प्रयासक प्रछतफल \nछथक वहतनाथ झाक सद्यःप्रकासशत पुस्तक लेख -ि े ख।अपन  गाम कोइलखक  \nसािस्ित  साधकक  विषयक  पुस्तक कोइलख  वहनक अध्ययनशीलता आ \nक्षमताक परिचय  द े ने िल।  एवह पुस्तक मे संकसलत  िस्तु  के एक ठाम पढने \nसे  र्ाि  आि  पुष्ट र्ेल  अछि।  विसशष्ट र्ेल  िछथ  लेखक , बड काजक  काज  \nकयलवन  अछि।   \nलेख -ि े ख  यद्यवप समीक्षाक पोथी नवह र्' सकल  अछि  तथावप संतािन  नूतन \nपुस्तक आ एक पसिकाक  आत्यन्न्तक परिचय  िचनाकािक  िृि  आ \nपरिछधक  उिम  विस्ताि  द े बा मे सिभथा  समथभ  र्ेल  अछि।  र्ाषा आ कर्थयक \nउपस्थापन विलक्षर् अछि , विश्लेषर्ो  अछि  थोड-बहत, व्यापक अनुशीलन  \nअछि।  वहनक दृछष्ट जे  वनकाल  बाहि  कयलक  अछि , तकिा  जावह  व्यिस्थाक \nसंग  िखलक  अछि  आ जतबा  वनष्पसि द े बा मे जहाँ -तहाँ समथभ  र्ेल  अछि  से  \nवनश्चयतः श्लाघनीय। कहबाक जे  ढ ं ग िवन , वहनक लेखकक  जे  ि ं ग िवन  \nतकि  हम प्रशं सा कि ै त िी।  एहने लोक  नीक समालोचक  होइत अछि।  \nसंतुलन  चाही  अन्यथा द े खखते  हेबै जे  कतबा लोक  गोििाद  आ क्षेििाद  मे \nबाजझ अपना लेखकक  संग  समीक्षाक श्राि क' बैसैत  िछथ।  छमििि  \nलसलतेश  छमश्र के पोथी-प्रसंग पवढ मोन कचवक  उठल।  पुस्तकक स्िागत  \nआ हमि  आशीष कािर्  से  िोवड  आि  वकि ु  द े बाक योग्यता कहाँ। \n(फ े सबुकसँ  सार्ाि ) \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 115 \n१५.कु मार  वि क्रमादद त्य-गद्य सं पद्य धररक सजषन क े र लेखा जोखा \nप्रस्तुत करैत पोथ ी-लेख रेख  \n \nक ु माि विक्रमाददत्य -संपक भ -7631713526 \nगद्य सं  पद्य धरिक  सजभन  क े ि लेखा  जोखा  प्रस्तुत कि ै त पोथी-लेख  ि े ख  \nआजुक  समय  मे समय  वनकासल  पोथी पढ़ब जतबे  कदठन अछि  ओवहयो सं  \nबेसी  दुष्कि अछि  ओवह पोथी पि  नीक बेजाय  सलखब  । मैछथली  मे समीक्षा \nआ समालोचनाक  स्स्थछत ककिो  सं  नुकाओल  नवह अछि  । ओहो मे नीक \nसलखब  तं आसान  अछि  मुदा  मैछथली  मे कोनो लेखनी  मे कमी द े खायब  माने \nओवह लेखक  िा   कवि  सं  सीधा  दुश्मनी मोल  लेब  । ितभमान  शताब्दी धरि  \nअबैत- अबैत मैछथली  सावहत्य मे सर्  विधा  आब अपन उन्नयन पि  गिभ  \nकिबाक  स्स्थछत मे अछि  । मैछथली  सावहत्य मे उपन्यास, कथा, नाटक, \nकविता , वनबंध, संस्मिर् , आत्मकथा, जीिनी , लसलत  वनबंध, गाम-\nनगिगाथा  सर्  विधा  मे उन्नछत र्ेल  अछि  । \nएवह पोथी मे लेखक  प्रायः सर्  विधा  मे अपन समीक्षात्मक दृछष्ट डालबाक  \nप्रयास क े ने िछथ  । मैछथली  सावहत्य िसे -िसे  सर्  विधा  मे अपन पएि  पसारि  \nिहल  अछि  । प्रकाशन सं  पाठक धरि  र्ने मूल्  खचभ  क’ कें बेचबाक  आ  116 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपढबाक प्रिृछत नवह जागल  होमय मुदा  प्रयोगधर्मिता, र्ाषांति , कर्थय, सशल्प \nमे निीनताक  बोध स्िार्ाविक  रूपे  अकानल  जा  सक ै त अछि  । \nआलोचना - समालोचनाक  काज  दुरूह  िै  वकएक तं हि े क दृछष्ट सं  धैयभपूिभक  \nकाज  श्रमसाध्य होइत अछि  । कोन चीज  समाज  कें दशा  ददखाओत  िा  ओ \nसमाज  कें ग्राह्य अछि  एकि  वनधाभिर्  आिश्यक होइत अछि  । एवह लेल  \nआिश्यक अछि  पोथी क े ि अन्दि घुसस  कें तर्थय कें बहाि  आनब ।ई पोथी \nसर्  छमथकीय धािर्ा  कें तोवड कें सोझा  आओल  अछि  जावह  मे लगर्ग  \nसर्  ज्ञात विधाक  पोथी समीक्षा के’ल  गेल  अछि  ।वहतनाथ झा जी  एवह \nपोथी मे विगत  दु -तीन दशकक  क ृ छत क े ि सावहत्त्यक वििेचन  आ विश्लेष र् \nक े ने िछथ  ।वहनक तर्थय क े ि उपस्थापनक ढ ं ग विशे ष  रूप ें परिचयात्मक अछि  \n। जतय  नि -पुिान  सर्  लेखक  क े ि क ृ छत एक ठाम पि  द े खाि  पडत ।विसर्न्न \nठाम पि  वहनक खोजज  दृछष्ट सं  असर्र्ूत लेखनी  वहनक पोथी कें आन पोथी \nसं  फिाक  कि ै त ि ै क  । \nक ु ल अठ्ठािन टा पोथी कें एक ठाम बाखन्ह कें िाखल  गेल  अछि  एवह पोथी मे \n।नौ गोट उपन्यास, आठ गोट कथा संग्रह, एक टा नाटक, उन्नीस गोट \nकविता  संग्रह, दु  टा वनबंध संग्रह, पाँच  टा संस्मिर् , िः  टा समीक्षा क े ि \nपोथी, एक टा आत्मकथा, एक टा जीिनी , एक टा लसलत  वनबंध, एक टा \nव्यंग्य, तीन टा नगिगाथा  आ एक टा पसिका  क े ि सुन्दि ताक बखान  अछि  ई \nपोथी ।वकि ु  पोथी दु  तीन दशक  क े ि पाि  सेहो  जाएत  अछि  ई जेना  बंगट \nबाबूक अंगि े जी  उपन्यास र्नवहि काया मे िोट  होइत मुदा  आइ सं  सौ  \nबिखक  पवहलुका  समाजक  छचिर्  अपने आप मे महत्िपूर्भ अछि  । \nनन्दीपछत दासक  ई हास्य उपन्यास मैछथल  लोकक  नज़रि सं  साफ े  दूि  अछि  \nमुदा , एही पोथी क े ि माध्यमे दोसि  हरिमोहन  झा कें तँ अकानल  जा  सक ै त \nअछि  ।लेखक  सलखैत  िछथ  जे  ई पोथी समाजक  क ु प्रथा पि  जबदभस्त  प्रहाि \nकि ै त अछि।एवह  पोथी मे हास्य तँ अछिये , चुर्न  सेहो , घुटन सेहो , चचितन - \nमनन सेहो  । येह अछि  समीक्षक क े ि परिपक्व्ताक पहचान  । चूँवक  लेखक   विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 117 \nमैछथली  मे बहत ददन  सं  सवक्रय िछथ  तें वहनकि  परिपक्ि  नज़रि सं  सर्  \nवकि ु  फह्फह द े खाि  पड ै त अछि  । \nउपन्यास कोनो कालखंडक  िर्भन  होइत अछि  । नीक उपन्यास ओकि े  \nकहल  जाइत  अछि  जावह  मे पाठक कें अपनत्ि बोधक र्ाि  साफ़  झलक ै त \nहोमय। समीक्षाक पोथी जखन  सलखल  जाइत  अछि  तें एकि  ध्यान अिश्य \nिाख ल  जाइत  अछि  जे  कोन पोथीक चयन  क े ल जाय  । तावह मे लेखक  \nवनपुर् िछथ  । क े दािनाथ  चौधिी  क े ि उपन्यास अयनाक चयन  तें लेखक  क े ने \nहेताह ।अपन समीक्षाक क्रम मे ओएवह पोथी क े ि चचाभ  कि ै त सलखैत  िछथ  \nछमछथलाक  सामाजजक  – आर्थिक- सावहत्त्यक- सांस्क ृ छतक व्यथा कथा प्रेम \nअनुिाग - वििागक  सछचि  छचिर् , ह्रास होइत सर्भयता  संस्क ृ छतक इछतिृछत , \nहाहाकाि  कि ै त जीिनक  ममभस्पशी कथाक िर्भन  ठीक ओहने जेहेन  \nअयनाक प्रछतच्छवि द े खाि  पड ै त अछि  । आगाँ ओ सलखैत  िछथ  वबनु कोनो \nकाट िाँटक , वबनु कोनो क ृ सिमताक  र्ानक, वबनु कोनो आयात वनयाभतक \nसलखल  गेल  अछि  ई उपन्यास ज किा  एवह पोथी क े ि माध्यमे सावहत्त्यक \nपुष्टता प्रदान के’ल  गेल  अछि  ।आगां ओ सलखैत  िछथ  जे  अयना उपन्यासक \nशब्द लासलत्य  अद्भुत अछि  । वनखश्चते जावह  कथा आ उपन्यासक शब्द \nलासलत्य  नीक होइत अछि  से  उपन्यास नीक े टा नवह दीघभकासलक  होइत \nअछि  ।एवह पोथी क े ि माध्यमे क े दािनाथ  चौध िी  क े ि िर्भन  कि ै त लेखक  \nसलखैत  िछथ  जे  मैछथली  क े ि पवहल  ससने मा  “ममता गाबय गीत”लेखक  आ \nवनमाभता क े दािनाथ  चौधिी  िछथ  से  महत्िपूर्भ । समीक्षा क े ि एक पहलू  ईहो \nहोइत अछि  सूचना  सम्प्रेषर्-से  एवह पोथी मे ठामे ठाम झलक ै त अछि  । \nवहतनाथ झा जीक  छधयान मडि  उपन्यास पि  साफ  ि ै न।  र्ने सुर्ाषचंर  \nयादि  जी  मडिक  बहन्ने गारि  कें सेहो  उिरित  कयने िछथ  आ ओ िेह  सलखने  \nिछथ  जे  ओ सुनने  िछथ।  मुदा , इशािा  मे कहय सं  र्ी काज  चसल  सक ै त \nिल।  मडिक  मुख्य विन्दु अछि  अविश्वास  आ संद े ह  जकिा  लेखक  स्पष्ट \nकि ै त अछि।  वनखश्चत रूपे  ई काज  एकटा सुयोग्य समीक्षक क े ि बुते ही संर्ि   118 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअछि।  छमच्छामी दुक्कडम उपन्यास क े ि समीक्षा काल  मे वहनक लेखनी  क े ि \nआिम्र् होइत अछि  हनका र्ेटल  कीर्तिनािायर् सम्मान कालक  संस्मिर्  सं  \nजे  चेतना  सछमछत  क े ि मंच  सं - जे  महत्िपूर्भ अछि  मनीष अिविन्द  जीक  \nपरिचयक  लेल।  आगाँ ओ एक आददिासी  लडकी  क े ि कथाक िर्भन  क े ने \nिछथ  जे  आददिासी  होइता ें अवहिसाक  पुजािी  अछि।  तवहना ओ नामिि  \nलसिहक  कथन क े ि चचाभ  क े ने िछथ  जावह  मे हनक मुँह सं  वनकलल  िाक्य \nकतेक आह्लाददत कि ै त अछि।  आश्रयर्ी की यह शाम अविस्मिर्ीय  है। \nसमीक्षक आ पाठक मे बड पैघ अंति  होइत ि ै क  । समीक्षक गुर् -दोषक  \nवििेचना  कि ै त अछि  आ आम पाठक माि  लेखकक  दृछष्ट, लेखकक  व्यापक \nसोच , लेखन  शै ली , विषयक  ज्ञान, शब्दक चयन , संप्रेषर्ीयता, सत्यक \nवनकटताक िाताििर्  वनमाभर् आददक  समािेशक  संग  उपयुक्त विधा  कें \nचुवन -ओवह विधामे  पाठक लग  अपन िचना  कें जं  लेखक  ठीक ढ ं ग सं  पिसस  \nद ै त अछि  आ पाठक कें पढ़बाक उत्सुकता जगबैत  अछि , ओकिा  जं  पाठक \nसुरुछचपूिभक  ग्रहर् क लैत  अछि , तखने  र्ेलाह  लेखक  सफल।  तवहना नीक \nसमीक्षकक काज  सर्  सं  पवहने नीक पोथी क े ि चयन  अछि  एवह विशाल  \nसमुन्दि  मे जे  अनिित  बढ़ल  जा  िहल  अछि।  तकि  बाद  नीक सं  पवढ़ कें \nमहत्िपूर्भ वबिदु  कें बहाि  आनब। कोन तत्ि मे सम्पूर्भ वकताबक साि  पैसल  \nअछि  ओकिा  फरििायब।  पंकज  पिाशिक  जलप्रान्ति क े ि समीक्षाक क्रम मे \nवहतनाथ झा जी  सलखैत  अछि  जे  ई वकताब नवह दस्तािेज  अछि  जतय  एक \nएक शब्दक महत्ि अछि , एतय एको टा िाक्य नवह बेसी  अछि  आ नवह \nकम। एवह तिहक  उपमा पोथी कें नीक सं  मथलाक  बाद े द े ल  जा  सक ै त \nअछि।   \nएवहना वहनक समीक्षाक कलम  खाली  पेज  पि  खूब  चललवन  अछि।  र्िेश  \nचंर  सशिांशुक  उपन्यास सोनछचड ै या  मे वहनक कलम  सुखान्त  कहैत रुक ै त \nअछि  तं धीि े न्र क ु माि झाक उपन्यास उििािभ  मे कोटभक गप्प कि ै त रुक ै त \nअछि।    विदेह ४०५ म अंक (हितनाथ  झा हिशेषाांक) ०१ निम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०५) || 119 \nतवहना वहनक दृछष्ट ददलीप  झा जी  क े ि उपन्यास ससिाउि  पि  ई कहैत रुक ै त \nअछि  जे  ई उपन्यास पलायन  िोकबाक़  एक सफल  कर्थयात्मक संग  क़ ृ वष \nक्षेि मे तकनीकक दृछष्ट सं  सक्षम सशजक्षत युिकक  एवह ददस  प्रेिर्ा जगेबाक  \nसुंदि  प्रयास िवन।  \nजखन  वहनक कथा दृछष्ट कें द े खब  तँ पोथी चयनक  उत्क ृ ष्टता नीक जकां  \nजगजजयाि  होइत अछि  ।वहनक पोथी चयन  एवह दृछष्ट सं  फिाक  अछि  की \nफलना  सावहत्यकाि  बहत पोथी सलखने  िछथ  तें हनक े पोथी पि  सलखब  \n।गपाष्टक क े ि अगि  बात किी  तँ ओ दमनकान्त झा जी  क े ि िवन  जे  हनक \nपवहल  आ अंछतम पोथी अछि  ।एवह पोथी क े ि चचाभ  कि ै त ओ आकाशिार्ी  \nपटना आ दिर्ंगा  क े ि चचाभ  मोन पाड ै त िछथ  जावह  मेकोनो महत्िपूर्भ बात \nकें हास्यक पुट दय  श्रोताक लेल  मनोि ं जन  प्रस्तुत क ै ल जाइतअछि  ।ओवह \nचचाभ  मे प्रो हरिमोहन  झा, पंवडत चन्रनाथ छमश्र अमि , डॉ र्िनाथ  छमश्र, प्रो \nशं कि  क ु माि झा आ दमनकान्त झा महत्िपूर्भ गप्प क े वनहाि िल  । \nदमनकान्त झा जी  क े ि एवह पोथी मे आठो कथा पि  हास्यक स्पष्ट मुहि  \nलागल  अछि  । \nछग्रर्ांसक  चचाभ  कि ै त ई र्ीमनाथ झा जी  क े ि िक्तव्य सलखैत  िछथ  जे -\n'बहतो लोक  एहन िछथ , जजनका  कहबा लेल  वकि ु  िवनहो  तँ समाजक  डि ें  \nआ वक िोच ें  मुँह सीनवह  िह ' चाहैत  िछथ।  मुदा , सावहत्यकाि  जे  होयत, से  \nचुप  नवह िहत , मुँह खोलबे  कित , साहसपूिभक  अपन र्ािना  कागतपि  \nउतािबे  कित।  अमलजी  से  कयलवन  अछि।  बाजज  तँ सक ै त अछि  सर् , मुदा  \nकहय थोडक ें अबैत ि ै क।  जकिा  कहयाक लूरि  ि ै क , ओकि  बात फा ें क नवह \nजाइत  ि ै क , लोक  वबच्चेमे िोवड  के उदठ नवह सक ै त ि ै क।  से  जँ  उदठ गेल  तँ \nबूझू कह' नवह अयलैक।  हम नवह बुझेत िी  जे  अपने एवह संग्रहक कथा \nसर्क ें  पढ़ब शुरू  किि  तँ वबच्चेमे उदठ जायब।  नवह उदठ सकब  । आ, \nसम्पन्न कयलाक  बाद  मनमे वकि ु  अबस्से  घुिघुिाय  लागत।  से  र्ेल  तँ म' \nगेलाह  लेखक  सफल  । पढ़लापि  अपनहँ मानब जे  अमलजीक  कथा वनमभल   120 || विदेह  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिवन -एकदम  झकझक, पािदशी  ।'िस्तुतः  वहनक कथा एवह वबिदु  क े ि आस  \nपास  मे घुमैत अछि  ।समीक्षक क े ि नज़रि एलेक्शनक ड्यूटी सं  आशादीप  \nकथाधरि  मे कर्थय मे विश्वसनीयता  पि  पड ै त अछि।  \nओवहना वहनक नज़रि अमिनाथ  जीक  कबकब कथा संग्रह पि  वबनु ने मो क े ि \nबहत बात कवह जाइत  अछि  ।मुदा  छमिताक  बन्हन पुिनो  पोथी कें वहनक \nसोझाँ  आनने अछि  से  समीक्षक अपने स्िीकाि ै त  अछि  ।मंतोवडया(महें र \nनािायर्  िाम ) , छचिांगदा (र्िेश  च न्र द ् सशिांशु ) , वकि ु  नवह कहब(िीि ें र  \nझा), ई फ ू लक गुलदस्ता (ऋवष िसशष्ठ)सं  सोनू  क ु माि झा क े ि गस्सा  धरि  मे \nजतेक  कथा अछि  सर्  पि  वहतनाथ ","size_mb":5.99,"has_text":true},"Videha 406.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 406.pdf","name":"Videha 406.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-6195-3 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vid eha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge ab out \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also feat ures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 406 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय (पृष्ठ १-१३) \n१.२. अंक ४०४ पर वटप्प ी (पृष्ठ १४-१७) \nगद्य \n२.१.डॉ.क्षियाउर रहमान जाफ़री- मैधथिी प्रिंि काव्य हरिहाक िेटी मे \nफजिुर रहमान हाशमीक दृधि (पृष्ठ १९-२८) \n२.२.प्र ि झा - आपातकािीन धरवकत्सा आ इंटेंलसि केयर में \nआर्टिंवफलशयि इंटेलिजेंस आ मशीन िर्निंग (पृष्ठ २९-३६)   \n \n२.३.संतोष कुमार राय 'िटोही'- मंगरौना (िारािावहक उपन्द्यास) (पन्द्दरहम \nिेप)  (पृष्ठ ३७-३९) \n२.४.मनोज झा मुिक्त- हार्दिंक शुभकामना!! (पृष्ठ ४०-४५) \n२.५.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा - आसक फूि (पृष्ठ ४६-४७) \n२.६.प्र ि झा- सत्यवनष्ठाक संस्कृधत (पृष्ठ ४८-४९) \n२.७.कुन्द्दन क ा- दू टा िीहवन कथा- नाम/ िही (पृष्ठ ५०-५१) \n२.८.परमानन्द्द िाि क ा- तुिसीक माहात्म्य (पृष्ठ ५२-५४) \n२.९.आराया रामानंद मंडि - मैधथिी शैिी पर वििाद (पृष्ठ ५५-५६) \n२.१०.आशीष अनधरन्द्हार - डा. रामदेि झा , रंदरनाथ धमश्र अमर एिं \nउदयनाराय  लसिंह नधरकेता (पृष्ठ ५७-५९) \nपद्य \n३.१.प्रमोद झा \"गोकुि\"- वनज अस्स्तत्िक िाधतर (पृष्ठ ६१-६२)   \n \n३.२.राज वकशोर धमश्र- िोक -क्षजनगी (पृष्ठ ६३-६६) \n३.३.संतोष कुमार राय 'िटोही'- उर्मिंिाक विदरोह (िण्ड-काव्य दोसर िेप) \n(पृष्ठ ६७-६८) \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 1 \n१.०.गजेन्द्र ठाकुर- नूतन अंक सम्पादकीय   \nParallel Literature in Maithili and Videha Maithili \nLiterature Movement \n \nT.K. Oommen writes in the \"Linguistic Diversity\" \nChapter of \"Sociology\", 1988, page 291, National \nLaw School of India University/ Bar Council o f \nIndia Trust book: \"... the Maithili region is found \nto be economically and culturally dominated by \nBrahmins and if a separate Maithili State is \nformed, they may easily get entrenched as the \npolitical elite also. This may not be to the liking \nand advantag e of several other castes, the \ntraditionally entrenched or currently ascendant \ncastes. Therefore, in all possibility the latter \ngroups may oppose the formation of a separate \nMaithili state although they also belong to the \nMaithili speech community. This ty pe of \nopposition adversely affects the development of \nseveral languages.\" \n  \n \nT.K. Oomen further writes: \"... even when a \nlanguage is pronounced to be distinct from Hindi, \nit may be treated as a dialect of Hindi. For \nexample, both Grierson who undertook the classic  2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nlinguistic survey of India and S. K. Chatterjee, \nthe national professor of linguistics, stated that \nMaithili is a distinct language. But yet it is \ntreated as a dialect of Hindi\". (Ibid, page 293) \n \nParallel Literature \nThe references to parallel lit erature are found in \nVedas, where Narashanshi is referred to as \nparallel literature. \n \nParallel Literature in Maithili \nThe need for parallel literature in Maithili arose \ndue to the constant onslaught on literature and \ndignity by the Public and Private Acade mies, for \nexample, Maithili -Bhojpuri Akademi of Delhi, \nMaithili Akademi of Patna, Sahitya Akademi of \nDelhi, Nepal's Prajna Pratishthan, all of which are \ngovernment Academies. In addition to these \nAcademies, the onslaught on Maithili Literature \nand dignity was constantly done by the so -called \nliterary associations which were recognised by \nthe Sahitya Akademi and were the main tool for \nusurping all the literary space meant for this \nlanguage. Besides these, the funding to these \nand other parochial associations  and  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 3 \norganisations led to the presentation of an \ninterface in the name of Maithili, which was \nmediocre and non-representative. \n \nThe Book of Bihari Literature (Abhay K. Editor) \n \nThis book contains five translations from non -\nrepresentative Maithili short sto ries into English \nby Vidyanand Jha. Nagarjun (Maithili's Yatri) and \nUsha Kiran Khan are from the Hindi quota \nthough both got the Sahitya Akademi prize from \nthe Maithili quota. Vibha Rani and Rajkamal \nChaudhary are from the Maithili quota though \nboth wrote in Hindi also. \n \nThis book is edited by Abhay K. who has read \nSamskrit only up to high school. Yet he pretends \nto translate Arthashastra directly from Samskrit \ninto English. I am Kovid in Samskrit and from \nthe quality of the translation, I can presume that \nhe has used some intermediary language in \ntranslating Samskrit texts into English. It is a \nmatter of ethics to acknowledge the source. \n \nVidyanand Jha's translation is below par, for \nexample, he has no inkling what would be the  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nEnglish word for 'olak sanna' , and there are \nplenty of such instances. I have some \nsuggestions for him: First, read A Bird's Eye \nView on Mithila by Rajnath Mishra, it mentions \nall the terms for which you could not find English \nequivalents. Then go to the Videha archive \n(www.videha.co.in) and look for Umesh Mandal's \nPicture Dictionary containing vegetation, animals \nand skill sets of Mithila, here you will find the \nactual photographs too. Further, under A Parallel \nHistory of Maithili Literature (Videha \nwww.videha.co.in), you will find sa mple English \ntranslations of some Maithili short stories. \nTherefore, what Vidyanand Jha is presenting as \nexotic is the original thing of the Maithili \nLanguage (but not that of Maithili literature, as \nwas two decades ago). Interestingly his choice of \nshort stories reminds me of Contemporary Maithili \nShort Stories (Maithili short stories translated into \nEnglish) edited by Murari Madhusudan Thakur \nand published by the Sahitya Akademi in 2005. It \nseems that the stories in this selection are \nleftover material fr om that collection. Rip Van \nWinkle awoke after two decades but Vidyanand \nJha is still in slumber not realizing the changes  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 5 \nthat have happened during the period. \n \nIf you compare the translation of this selection \nvis-a-vis the English translation of Latin Am erican \nSpanish literature, you would be able to \nunderstand the difference. \n \nBut these types of selections are not known for \ntheir literary excellence, Harper Collins publishes \nthese types of selections for five -star hotels and \nAirport lounges. The publishe rs announced this \nbook on March 22, 2022. So, in 6-7 months, you \nwill get old materials only. \nThe Bride: The Maithili Classic Kanyadan by \nHarimohan Jha (1908 -1984) translated into \nEnglish by Lalit Kumar (Assistant Professor, \nDepartment of English, Deen Day al Upadhyaya \nCollege, University of Delhi) - Harper Perennial \n(Harper Collins Publishers) \n \nI had pre-ordered the book, which was scheduled \nto be delivered to my kindle account on the 1st \nof December 2022, but the delivery date was \npostponed, and it was deli vered to my account \non the 14th of December 2022. \n  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nWhen Maithili was recognised by the Sahitya \nAkademi (National Academy of Letters - of India) \nway back in 1965, Late Ramanath Jha stated \nthat his Maithili language is saved now (Maithilik \nVartman Samasya, Ramanath Jha). \nSh. Harish Trivedi has committed the same \nmistake. In his foreword Harish Trivedi writes- “In \nHindi, the language to which Maithili is the \nclosest (and of which it was indeed an integral \npart until it was granted recognition as a \nseparate lang uage by the constitution in 1993) \n….”  \n \nHarish Trivedi refers to the inclusion of Maithili in \nthe eighth schedule of the constitution of India. \nHere the year mentioned should be 2003 instead \nof 1993. Moreover, Maithili was a separate \nlanguage in 2003, 1993 , and 1965 and during \nthe time of pre-Jyotirishwara Vidyapati. The status \ngranted to Maithili by Sahitya Akademi and the \nConstitution of India, on the other hand, \nstrengthened the hands of the obscurantist \nelements like Ramanath Jha, Shardananda Jha \n(he is  not a famous person but why I have \ntaken his name, I will explain it later) and others  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 7 \nwho gaslighted Harimohan Jha. Harimohan Jha’s \nKhattar Kakak Tarang, Pranamya Devata, \nRangshala and Charchari all these books were \neligible for the Sahitya Akademi Award initiated in \n1966 for Maithili (because of recognition given to \nMaithili by Sahitya Akademi in 1965. But a \nphilosophy treatise was awarded the prize in \n1966, this philosophy book itself is a horrific one, \nand if one has read the book to understand the \nnuances of Indian Philosophy, then he will have \nto unlearn first to be able to grasp the \nphilosophical concepts from a new book on \nIndian Philosophy. In 1967 no award was given \nfor the Maithili Language. \n \nRamanath Jha’s obscurantism vis -à-vis Panji is \nevident from one example (because Lalit Kumar \nalso seems to have followed in his footstep, \nthough he gives credit for his ignorance to some \nother writers). He was casteist, conservative and \nconfused. The inter -caste marriage in Panji was \nwell known to him (but he  chose to keep the \nDooshan Panji secret - which has been released \nby us on google books in 2009), and it was \napparent that the great navya -nyaya philosopher \nGangesh Upadhyaya married a \"Charmkarini\" and  8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nwas born five years after the death of his father \n(see our Panji Books Vol I & II available at \nhttp://videha.co.in/pothi.htm ). Sh. Dinesh Chandra \nBhattacharya writes in the \"History of Navya -\nNyaya in Mithila\". \n \n\"The family which was inferior in social status is \nnow extinct in Mithila - Gangesha's family is \ncompletely ignored and we are not expected to \nknow even his father's name.\", which is a total \nfalsehood. He writes further that all this \ninformation was given to him by Prof. R. Jha. So \nhow would this casteist -conservative-confused \nallow the award to be given to Sh Harimohan \nJha? So, the Sahitya Akademi saved the Maithili \nLanguage by recognizing it, as asserted by Prof. \nR. Jha, is wrong and so is the assertion made \nby Sh. Harish Trivedi. \nMr Lalit Kumar is a young person, but he is \nbeing misused by some obscurantist elements, \nwho gaslighted Harimohan Jha. Harimohan Jha \nstopped writing in Maithili following the recognition \nof it by Sahitya Akademi and was awarded the \nSahitya Akademi prize for his autobiography in \n1985, after his death, which means nothing.  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 9 \n \nMr Lalit Kumar writes - “Yoganand Jha’s \nBhalmanusha (1944) and Shardananda Jha’s \nJayabara (1946) attack such social divisions that \nplayed a decisive role in marriages.” Yoganand \nJha’s Bhalmanusha (1944) was indeed a  \npathbreaking novel, but Shardananda Jha’s novel \nwas reactionary. Prof Radha Krishna Choudhary \nrightly observes- “Yoganand Jha’s ‘Bhalamanusa’ \ndeals with the social problems connected with \nthe problem of marriage. As a reply to this \nnovel, Shardanand Jha wrote a second-rate novel \n‘Jayabara,’ having little literary merit. \n(RADHAKRISHNA CHOUDHARY A Survey of \nMaithili Literature) \n \nMr Lalit Kumar for his Panji -related ignorance \ngives credit to Mm. Parmeshwar Jha’s ‘‘Mithila \nTattva-Vimarsha.” Prof Radha Krishna Choudhary \nrightly observes- “Mm. Parmeshwar Jha’s ‘Mithila \nTattva-Vimarsha’ is the history of Mithila in \nMaithili prose and is based mainly on tradition. \nMm. Mukunda Jha Bakshi’s ‘Mithilabhashamaya \nItihas’ gives an account of the Khandawala \ndynasty. From t he point of view of modern \nMaithili prose, these two works are important,  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nthough from the historical point of view, are \nunreliable. (RADHAKRISHNA CHOUDHARY A \nSurvey of Maithili Literature) \n \nThe following excerpt from Our Panji Prabandh \n(part I&II) is being  reproduced below for ready -\nreference: - \nमहाराज हरस िंहदेव- समसिलाक कर्णाट विंशक। ज्योसिरीश्वर ठाकुरक \nवर्णण-रत्नाकरमे हरस िंहदेव नायक आसक राजा छलाह। 1294 ई. मे \nजन्म आ 1307 ई. मे राजस िंहा न। सिया ुद्दीन िुगलक ँ \n1324-25 ई. मे हासरक बाद नेपाल पलायन। समसिलाक पञ्जी-\nप्रबन्धक ब्राह्मर्ण, कायस्ि  आ क्षसिय मध्य आसधकासरक स्िापक , \nमैसिल ब्राह्मर्णक हेिु गुर्णाकर झा, कर्णण कायस्िक  लेल शिंकरदत्त, \nआ क्षसियक हेिु सवजयदत्त एसह हेिु प्रिमिया सनयुक्त्त्त भेलाह। \nहरस िंहदेवक प्रेरर्णा ँ- आ ई हरस िंहदेव नान्यदेवक विंशज छलाह, जे \nनान्यदेव कार्णाट विंशक १००९ शाकेमे स्िापना  केने रहसि- नन्दैद \nशुन्यिं शसश शाक वर्षे (१०१९ शाके)... समसिलाक पसडिि लोकसन \nशाके १२४८ िदनु ार १३२६ ई. मे पञ्जी-प्रबन्धक विणमान \nस्वरूपक प्रारम्भक सनर्णणय कएलसन्ह। पुनः विणमान  ्वरूपमे िोिे \nबुसि सवला ी लोकसन समसिलेश महाराज माधव स िंह ँ १७६० ई. मे \nआदेश करबाए पञ्जीकार ँ शाखा पुस्िकक प्रर्णयन करबओलसन्ह। \nओकर बाद पाँसजमे (कखनो काल वसर्णणि १६०० शाके माने १६७८ \nई. वास्िवमे माधव स िंहक बादमे १८०० ई.क आ पा ) श्रोसिय \nनामक एकटा नव ब्राह्मर्ण उपजासिक समसिलामे उत्पसत्त भेल। \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 11 \nSo, the Srotriyas as a sub -caste arose around \n1800 CE as per authentic panji files. \n \nSh. Anshuman Pandey [Gajendra Thakur of New \nDelhi provided me with digitized copies of the \ngenealogical records of the Maithil Brahmins. The \npañjīkara-s whose families have maintained these \nrecords for generations are often reluctant to \nallow others to pursue their records. It is a \nmatter of ‘intellectual property’ to them. I was \nfortunate enough to receive a complete digitized \nset of pa ñjī records from Gajendra Thakur of \nNew Delhi in 2007. [Recasting the Brahmin in \nMedieval Mithila: Origins of Caste Identity among \nthe Maithil Brahmins of North Bihar by Anshuman \nPandey, A dissertation submitted in partial \nfulfilment of the requirements for the degre e of \nDoctor of Philosophy (History) in the University of \nMichigan 2014]. Later these Panji Manuscripts \nwere uploaded to google books in 2009).  \n \nThe so -called Maharajas of Darbhanga were \npermanent settlement zamindars of Cornwallis, \nand there were so many in British India, but in \nNepal there were none. In the annexure of our \nbook (Panji Prabandh vol I&II), we have attached  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ncopies of genealogy -based upgradation orders \n(proof of upgradation for cash). So, before 1800   \nCE, there was no srotriya sub -caste in B ritish \nIndia and there is no such sub -caste within \nMaithil Brahmins in Nepal part of Mithila even \ntoday. Srotriya before that referred to following \nsome education stream in British India, in Nepal \nit still has that meaning.  \nMr Lalit Kumar further tries to put his agenda by \nwriting “Harimohan choose a middle ground in \nhis reformist agenda.” He gives laughable \nreasons for his contention viz. “he espouses the \nsignificance of local traditions, languages, scripts, \neducation system, and moral values” thereby \nmeaning that these are conservative values! \n \n(All the referred books are available for free pdf \ndownload from the link http://videha.co.in/pothi.htm \n) \nVIDEHA MAITHILI LITERATURE MOVEMENT \nAND A PARALLEL HISTORY OF MAITHILI \nLITERATURE \n \nTherefore, the missing portions, the ignored and \nnon-represented aspects of society, started to be  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 13 \nchronicled. It led to the depiction marked by the \nrichness of vocabulary and experiences and was \na revolution in literature and art as far as people \nspeaking Maithili are concerned. The quality now \nhas not remained mediocre. The real power of \nthe Maithili language was realised by the native \nspeakers, mediocrity was replaced by excellence. \nThis attempt at the writing of History of Parallel \nLiterature for the Maithili Language arose as the \nmediocre agency (private and governmental) \nfunded so-called mainstream literature, which has \nno readership, and no acceptance among the \nspeakers of Maithili continued to be presented by \nthese Akademies as representative literature. The \nmediocre interface of Maithili literature was \npresented by the government radio and television \nstations also. Literary journals like Museindia \n(www.museindia.com ) & Publishers like Har per \nCollins were also used for their sinister design. \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.२.अंक ४०४ पर टिप्पणी \nरेवतीरमण झा \nआदरणीय संपादक महोदय , मैटिलीक ई-पटिका टवदेहक ४०४म \nअंकमे आचायय श्री रामानंद मंडलक आलेख ' टमटिला-मैटिली : \nअसमंजसक टथिटत' पढ़लहुुँ। \nसभसुँ पटहने अपनेक संपादक मंडलकेँ धन्द्यवाद द ' दी जे आचायय \nमंडलजीक मैटिलीक पच्छमी बोली अिात बटजजकामे टलखल \nरचनाकेँ अपन पटिकामे थिान द' देने छी।एटहना आगू मैटिलीक \nदटिणी बोली अिात अंटगकाके सेहो देब ,से आशा करै छी।ई \nध्यातव्य जे केन्द्री य मैटिली िेिोमे मैटिलीक अलग -अलग बोली \nछै।जेना श्रोटतय बोली ,आम ब्राह्मण आ कायथिक बोली तिा एटहस' \nइतर वगयक बोली।जकरा ठेठ शब्दमे सोलकनक भाषा कहल जाइ \nछै। टमटिलाक कुजरा(मुसलमान)क भाषा सेहो मैटिलीक बोली \nछी।हमरा जनैत ओहू बोली सभमे टलखल रचानाकेँ मैटिली पटिका \nसभकेँ थवीकारक चाही।एटहस ' मैटिली सभ जन टमट्ठा \nहेतै।समाजक हर वगय मैटिलीके अपनेतै।हम आचायय मंडलजीकेँ \nसेहो एटह लेल धन्द्यवाद दै छी जे ओ जबरदथती अपना उपर \nमानक मैटिली नटह िोटप,ओटह िेिक आम लोकक भाषा (पटच्छमी \nबोली)मे रचना करै छटि।एटहस' ओटह िेिक लोकमे जरूर अपन \nमातृभाषाक प्रटत आवेस जगतै। \nअथतु,हम मंडलजीक टवचारसुँ पूणय सहमटत रखै छै। मैटिली भाषाक \nिेिीय टवथतार आ आम जनक समियन लेल मैटिलीक समथत \nबोलीके ल 'क' चलब आवश्यक छै।एटहस ' मैटिलीक पाठकक \nसीमाक टवथतार त ' हेबे करतै।संगटहं संपूणय मैटिली भाषी िेि मे \nलोकभाषाक माध्यमस ' टशिाक मागय सेहो प्रशथत हेतै।  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 15 \nदोसर बात जे टमटिला राजयक टनमाणक हेतु आब अपन पुरान \nआधार के बदलब जरूरी छै। मैटिली भाषी िेिक टजला \nदेवघर ,गोड्डा,दुमका , साटहबगंज आटद झारखंडमे चटल गेल छै। \nप्रथताटवत टमटिला राजयमे शाटमल करब तकनीकी रूप स' आब बेसी \nकटठन छै।ओना डा० जयकांत टमश्र टमटिला राजयक समियन बाथते \nओहू िेिक दौरा कयने रहटि।मुदा से झारखंड बनैस ' पटहने।जे \nटकछु- आब जखन अपन भाषा , बोलीक आधार पर बिै लेल \nउताहुल अटछ,त' मैटिली भाषाक नाम पर राजयक टनमाण कटठन आ \nअव्यावहाटरक अटछ।तेँ उत्तर टबहार के अलग टमटिला राजय बनायब \nताटकयक अटछ।ओहुना टमटिलाक एक प्रचटलत नाम टतरहुतके \nमुजफ्फरपुर कटमश्नरी अपना जगह बचाक' अखनहु रखने अटछ। \nअखनहु ई टतरहुत कटमश्नरी कहबैयै।एकर अटतटरक्त टमटिलाक नाम \nटवदेह सेहो अटछ।ई पटिम चंपारण तक अटछ।पूजय बापू अपन \nआत्मकिामे एकर उल्ले ख कयने छटि।ओ जखन पटहल \nबेर(१९१७) टबहारक यािा पर आयल रहटि त ' ओ चंपारण पहुंटच \nटलखने रहटि जे हम टवदेह भूटम पहुंटच गेलहुुँ।तेँ टमटिला राजयक \nपटिमी सीमा त' टनधाटरत अटछये।एकरा गंगा आ महानंदाक पार \nशेष मैटिली भाषी िेि धटर ल ' जयबाक हेतै।नेपालक टमटिला \nराजय ,नेपालक नागटरक पर छोट़ि टदयौ। \nआचायय मंडलजीक टवचारमे एकेिा बात हम जो़िै छी जे टमटिला \nराजयक मांग लेल हमरा सभकेँ उत्तर टबहार के अटतटरक्त दटिण \nटबहारक संपूणय मैटिली भाषी िेि के शाटमल करबाक चाही ।एटहस' \nगंगा पारक भागलपुर ,बांका,मुंगेर, जमुई आटद टबहारक िे ि सेहो \nशाटमल भ' जाएत।जहाँ धटर बंगाल आ झारखंडक मैटिली भाषी \nिेिके एटहमे शाटमल करबाक बात छै,त' एटह लेल केन्द्र सरकार \nपर दबाव बनाएल जाए।बांकी लेल टबहार सरकार पर ।एटहमे एटह  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिेिक जनताक मांग त ' आवश्यक अटछये ।जन प्रटतटनटध सभक \nभागीदारी सेहो ब़ि महत्वपूणय अटछ ।कारण टवधानमंडल आ संसदमे \nजनताक आबाज बटनक ' ओएह ठाढ़ हेताह। \nशुभकामनाक संग, भवदीय , \n-रेवतीरमण झा, कैटलफोटनयया(अमेटरका)  सुँ \n \nप्रणव कुमार झा \nपरमानंद लाल कणय जी टवदेह के पुरना अंक पर हमर मन्द्तव्य के \nसंज्ञान मे लैत एबरी टतरहुता मे टलखल लेख के देवनागरी संथकरन \nसेहो देलाह अटछ , से देख प्रसन्नता भेल। टकछ कॉमन आटियक \nटिप देलाह अटछ से टकछ साधारण मैटिली पाठक के लेल उपयोगी \nहेतईक, टजनका बुझल छल टतनका लेल टरमाइन्द्डर। संजोग से ऐ \nअंक मे हमरो एकिा किा जे प्रकाटशत भेल ओकर किानक \nटिनाटन्द्सयल टलिरेसीए के इदय -टगदय घूमइत छैक। कैलाश जी \nकोटरयाई नोबल पुरथकार टवजेता के कटवता के मैटिली अनुवाद \nदेलाह , थवागत। नोबेल टवजेता संप्रटत टवश्व मे कै त्तरहक भाव के \nकै तरहे टलखय छय आ अंतराष्ट्रीय अनुवाद द्वारा कोना कोनो \nरचना सभ के टवथतार भेिय छै , ऐ से ई एकिा संकेत भेिय \nछय।  \nअलग टमटिला राज के शुरू मे हम कोनो टवशेष समियक नै \nरहलहु, आ एकर पटरकल्पना के ल क समय समय पर हमर \nकतेक प्रश्न आ संशय रहल अटछ। मुदा यटद टपछला एक दशक मे \nटमटिला िेि के प्रटत सरकार के रवैया आ एटह बीच टमटिला िेि \nमे आयल राजनैटतक आ आटियक सामाटजक जागरण (नहुए -नहुए \nसही) के बाद टमटिला के साियक टवकास लेल अलग टमटिला  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 17 \nराजय के आन कोनो टवकल्प नजरो नै आबय अटछ। आचायय \nरामानन्द्द मंडल , अपन लेख मे ऐ मादे टलखलइि अटछ जे आगामी \nटबहार टवधानसभा चुनाव 2025 लगटचया गेल अटछ आ जौं िेि के \nनेता, टसटवल सोसायिी आटद एटह उटचत समय मे संगटठत भऽ \nपुरजोर प्रय्न  करय त संभव अटछ जे ई माँग साकार होय। कदर \nआ राजय सरकार के सेहो चाटहए टक बेहतर प्रशासन आ िेि के \nटवकास लेल ऐ टदशा मे सकारात्मक प्रयास करय , साइत ऐ से \nहुनक पाप टकछ कम होय। टवपि के सेहो िेि के एकिा पइघ \nआबादी के माँग के सकारात्मक मुद्दा बनेबाक चाटहए। अलग राजय \nके माँग के संगे एकर भटवष्ट्य के आटियक राजनैटतक योजना आ \nगटतटवटध पर सेहो टवचार टवमशय होइत रहबाक चाटहए। बाँटक होइहे \nवही जो राम रटच राखा। \n\"कोशी कमला के बाढ़\" कटवता हृदय के छूलक। \n-प्रणव कुमार झा, अनुभाग अटधकारी, राष्ट्रीय परीिा बोडय , नई \nटदल्ली, \nदूरभाष (कायालय): 011-45493034 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य  \n२.१.डॉ.टियाउर रहमान जािरी - मैटिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेिी \nमे फजलुर रहमान हाशमीक दृटि  \n२.२.प्रणव झा- आपातकालीन टचटकत्सा आ इंिदटसव केयर मद \nआटियटफटशयल इंिेटलजदस आ मशीन लटनयंग \n२.३.संतोष कुमार राय 'बिोही'- मंगरौना (धारावाटहक उपन्द्यास) \n(पन्द्रहम खेप) \n२.४.मनोज झा मुटक्त- हाटदयक शुभकामना!!  \n२.५.कुमार मनोज कश्यप - लघुकिा- आसक फूल \n२.६.प्रणव झा- सत्यटनष्ठाक संथकृटत \n२.७.कुन्द्दन कणय- दू िा बीहटन किा- नाम/ बही \n२.८.परमानन्द्द लाल कणय- तुलसीक माहात्म्य \n२.९.आचायय रामानंद मंडल - मैटिली शैली पर टववाद  \n२.१०.आशीष अनटचन्द्हार- डा. रामदेव झा , चंरनाि टमश्र अमर एवं \nउदयनारायण टसंह नटचकेता  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 19 \n२.१.डॉ.टियाउर रहमान जािरी - मैटिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेिी \nमे फजलुर रहमान हाशमीक दृटि  \n \nडॉ.टियाउर रहमान जािरी  \nमैटिली प्रबंध काव्य हरवहाक बेिी मे फजलुर रहमान हाशमीक \nदृटि  \n \nमैटिली साटहत्यक इटतहासमे आचायय फजलुर रहमान हाशमी जीक \nनाम प्रिम मुटथलम कटवक रूपमे प्रटतटष्ठत अटछ | श्री हाशमी जीक \nजन्द्म 09 जनवरी 1942 कद पिनाक बराह (पिना )नामक थिान \nपर भेल छल , मुदा भारत आ पाटकथतानक बंिवाराक बाद ओ \nटबहारक बेगूसरायमे शरण लेलटन। हुनक टपताजीक पाँच भाइ \nछलटखन, जाटहमे सुँ चाटर भाइ पाटकथतान केर कराची आ लाहौर \nचटल गेल छलटखन । मुदा ई छोि बच्चा हाशमी अपन टपता \n’सलीमउद्दीन फातमी ”क ई कटह कऽ रोटक देल गेलैक जे हम सभ \nभारत छोट़ि कऽ कतहुं नटह जायब। जे भगवान पाटकथतानक छैटि  20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसैह भारतक भगवान सेहो छैटि। ओ हमरा सबहक रिा सब ठाम \nकरैत छटि, तखन अपन देश छोट़ि कऽ की फायदा ? टपताजी \nहुनकर बातसुँ एतेक प्रभाटवत भेलाह जे एटह देशमे रहबाक दृढ़ \nटनणयय लऽ लेलटन। फजलुर रहमान हाशमीक मातृभाषा उदूय \nछलटन। पढ़ल-टलखल पटरवार छल। हुनका एतय सुँ नदीम आ \nकारवां जैसन पटिका प्रकाटशत होइत रहल , बादमे टहन्द्दी पटिका \n’एक-एक क़तरा’ सेहो प्रकाटशत होमय लगल छल आ ’आज’ सेहो.. \nटहन्द्दीक एकिा महत्वपूणय राजनीटतक आ साटहटत्यक पटिका ’दूसरा \nमत’ केर प्रकाशन हुनकर बेिा ए.आर आजाद द्वारा कयल जा रहल \nअटछ। ई पटरवार एखनहुं साटहटत्यक अटछ। टहनक बहुतो बेिा-बेिी \nआ भाइ सभ रचनाकार छटि। \nश्री हाशमी उदूयमे पढ़ने छलाह। टहनकर अपन घरकद छोट़ि \nमैटिलीक अपभ्रंश रूप सम्पूणय इलाकामे बाजल जाइत छल। घरमे \nई भाषा बजनाइ मना छलैक। कारण गामक अटशटित वगयमे अइ \nभाषाक प्रयोग होइत छल तेँ ई मानटसकता टवकटसत भऽ गेल छलै \nटक ई भाषा कम पढ़ल टलखल लोकक भाषा अटछ। मुदा श्रीमान \nहाशमीकेँ एटह भाषासुँ बहुत प्रेम छलटन. गामक लोकक संग ओ यैह \nभाषा बजैत छलाह।टवद्यापटतक देटसल बयना सब जन टमट्ठा जकाँ \nहुनका ई भाषा बाजब आ सुनब बहुत पसीन छलटन. यद्यटप ई भाषा \nमैटिली नटह छल मुदा मैटिलीसुँ बहुत टमलैत जुलैत छल। हुनकर \nभाइ गुलाम मोहीउद्दीन चाँद कहैत छलाह टक एक टदन जखन ओ \nओटह भाषामे गप शुरू कयलटन तं हुनका बहु त फिकारल गेल \nछलटन, मुदा ओ उतारा देलटन टक इहो एकिा भाषा अटछ आ कोनो \nनव भाषा सीखला पर कोनो नोकसान नटह होइत छैक। हाशमी \nमैटिली भाषी नटह रटहतहुं मैटिली भाषा आ साटहत्य पढ़य लगलाह।  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 21 \nश्री हाशमी मैटिलीमे टनरंतर लेखन आ प्रकाशन शुरू कयलटन.हुनक \nआवाजमे एकिा जादू छलटन , तद उदूय मुशायराक संग हुनका मैटिली \nकटव सम्मेलनक सेहो दूर -दूर सं आमंटिण आबैत छल।. \nआकाशवाणी दरभंगा आ पिनामे टनयटमत रूपसं प्रथतुटत देबय \nलगलाह। आ बहुत कम समयमे टहन्द्दी आ उदूय मैटिली कटवक \nरूपमे हुनकर प्रटसटि पसटर गेल टहन्द्दीमे जखन बाल कटवता , \nलघुकिा लेख आ गजल  टलखैत छलाह, ओतटह उदूय मे गद्य आ \nकटवता दुनू मे पावंदी सुँ टलखैत छलाह।ओटह समयक प्रटसि उदूय \nपटिका ’बीसवीं सदी ’ मे प्रकाटशत होयब गौरवक टवषय छलै। हुनक \nरचना ओतय टनरंतर प्रकाटशत होइत छल। उदूय पटिका उमंग मे \nप्रकाटशत टहनकर गीत - \n \nअपन जीह के असर टदयौ  \nभले कटठन हो, ओकरा मोम मे बदटल टदयौ  \n \nकतेको थकूलमे एकिा प्राियनाक रूपमे गाओल जाइत छलैक। \nमैटिलीक जादू हुनका पर एतेक काज केलकटन जे वषय 1996 मे \nहुनका अपन कृटत अब्दुल कलाम आजाद लेल साटहत्य अकादमी \nपुरथकारसुँ सम्माटनत कयल गेल। एतबे नटह, साटहत्य अकादमीक \nसलाहकार सटमटतक सदथय सेहो छलाह , आ साटहत्य अकादमीक \nछहसुँ बेसी पोिीक मैटिली अनुवाद कयलटन , जाटहमे टफराक \nगोरखपुरी, मीर ताकी मीर आटदक प्रटसि जीवनी शाटमल \nअटछ.पाठ्यक्रम लेल टवज्ञानक टकताब सेहो टलखलटन जे टबहार \nसरकारक टशिा टवभाग सं मंजूर छल, आ थकूलमे पढ़ाओल जाइत \nछल। टहनक मैटिली रचना सेहो पाठ्यक्रममे शाटमल कयल गेल। \nआइयो टबहार बोडयक मैटरक क्लास मे टहनक कटवता ’िमयसक चाय ’  22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपढ़ाओल जाइत अटछ.हुनक मैटिली साटहटत्यक टवकास पर कतेको \nलोक पीएचडी केलटन.वतयमानमे नवल टकशोर महतो टमटिला \nटवश्वटवद्यालय दरभंगासुँ मैटिली साटहत्य पर पीएचडी कऽ रहल  \nछटि।टहनक कटवता संग्रह ’रटश्म रटश’ आ टहन्द्दी गजलक पोिी \n’मेरी नींद तुम्हरे सपने ’ टहन्द्दीमे प्रटसि अटछ, मुदा मैटिली मे \n’टनमोही’ आ ’हरवहाक बेिी’क रचना टहनक अपार प्रटसटि प्रदान \nकेलक अटछ टनमोही मैटिली कटवता 1977 मे समरवाल टप्रंटिंग \nप्रेस, लखनऊसुँ प्रकाटशत भेल छल. हरवाहक बेिी हुनक दोसर \nकृटत अटछ , जे सीताक जन्द्मसुँ शुरू होइत अटछ.एटह रचनामे \nसीताक वन गमनक टचिण एटह तरहेँ कयल गेल अटछ जे पढ़ैत \nकाल नोर टनरंतर बहय लगैत अटछ.एटह कृटतमे सीताक जन्द्म सुँ \nलऽ कऽ परलोकमे प्रथिान धटरक किा समेिल गेल अटछ। रामक \nपरम्परा आ टशिाचा रक पालन करैत सीताक माताक रूपमे \nदेखाओल गेल अटछ।  \nमैटिली खंडकाव्य हरवाहक बेिीमे अयोध्या पहुुँचला पर माता \nसीताक थवागत जाटह तरहेँ होइत छैक, एहन अद्भुत घिना संभवतः \nकोनो आन रामकाव्य मे भेिब कटठन अटछ।श्री हाशमी इथलाम धमय \nसं संबंटधत छलाह। इथलाम धमयमे सेहो ओ हजर त मोहम्मदक \nपटरवार सं आयल छलाह , एकर बादो हुनका टहन्द्दू धमय पर गहीर \nअध्ययन छलटन। रामायण , गीता आ महाभारतक गंभीरतापूवयक \nअध्ययन केने छलाह। दूर -दूर सुँ हुनका प्रवचन लेल बजाओल \nजाइत छलटन। हुनका भीतर अपन वक्तृत्व कौशल सं लोक के \nबान्द्हबाक अद्भुत िमता छलटन. \n \nश्रीराम मे संबंध टनवाहक अद्भुत िमता छलटन। हुनका भरत आ  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 23 \nकैकेयीक प्रटत ओटहना प्रेम छटन जेना कौशल्या आ लक्ष्मणक प्रटत \nछलटन।आदशय पटत , आदशय पुि आ आदशय भाइक गुण राममे \nटवद्यमान छलटन। रावणक प्रटत सेहो हुनका हृदय मे कोनो घृणा \nनटह छलटन ओ बेर-बेर लक्ष्मणसं बहुत टकछु रावणसं सीखबा लेल \nकहैत छटि, आ रावणकेँ मारलाक बाद, राजय ओकर भाइकेँ देलाक \nबाद वापस अयोध्या आटब जाइत छटि। रामायणक ऐहध बहुतो \nसंवेदनशील घिनाक वणयन श्री फजलुर रहमान हाशमी केर काव्य \nसंग्रह हरवहाक बेिीमे कयल गेल अटछ। \nमैटिलीशरण गुप्त एकिा टवटशि उद्देश्यक संग राम काव्य साकेतक \nरचना कयने छलाह , आ ओ उद्देश्य छल उटमयलाक टवरहक वणयन \nकरब. गुप्त जीक साकेतक बाद राम काव्यक लेखकक ध्यान \nउटमयला पर प़िलैक,मुदा सीताक एकिा पि सेहो रामक कटवतामे \nहेरायल छल। सीता राजा जनकक बेिी छलीह , मुदा सीताक सरल \nजीवनमे कतहु राजकुमारीक चटरि नटह भेिल।फजलुर रहमान \nहाशमी एटह पोिीक भूटमकामे टलखने छटि- एटह पोिीक माध्यमे हम \nसभ सीताक टनजीकरण कएने छी.आइ हम जानकी जीकद राजाक \nबेिी माटन कऽ जे अटधकार छीनने छी से घुरा रहल छी। \n \nखण्ड काव्य हरवाहक बेिीक किा सीता के जन्द्मसुँ शुरू होइत \nअटछ. मैटिलीक प्रटसि कटव श्री हाशमी एटह हरवाहक बेिी मे \nटलखैत छटि - \n \nहर जोटत रहल अटछ हरवहा \nभदिल एक सुता सुनयनी  \nवैह सुता बटढ़ कऽ कहौलटन \nजग मे सीता जनक नंटदनी   24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआगू सभ टशिाचारक पालन करैत ओ सीताक सौन्द्दययक वणयन \nकरैत छटि - \n \nसूरज जयोटत जकाँ मुखमंडल \nआुँटख छलैक टहमकर के समान \nजे देखल ओ बा टज उठल \nएहन देखलहूुँ नटह आन \nकटव थिाटपत करैत छटि जे राजा जनककेँ सीताक रूप मे बेिी \nतं भेिलटन, एटह संसारकेँ सीता सन थिी सेहो भेिलटन, टजनकर \nआदशयक पालन करैत थिी पूणय भऽ जाइत छटि।एटह कटवक शब्द \nमे- \n \nराजा पौलक पुिीअप्पन \nजग पौलक इटतहास \nबरखाक हटरयाली सुँ टफर \nहटरयर भेल सब घास  \n \nराम कटवता के पारखी श्री हाशमी कहबाक प्रयास केलटन टक \nजनकक घरमे माँ सीताक आगमन हुनकर टकछु पुण्यक पटरणाम \nछैक। \n \nपुण्यक फल पुण्य होइत छैक  \nआ पापक फल पाप \nमहा पुण्यक बल पर बनलटन \nजनक जानकीक बाप   विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 25 \n \nसीता पैघ भऽ गेल छटल आ सभिा टपता जकाँ राजा जनक सेहो \nअपन बेिीक टववाहक टचन्द्ता मे छलाह। जखन प्रटतज्ञा कऽ नेने \nछलाह जे कयो धनुष उठायत वैसे सीतक टववाह योग्य मानल \nजयताह। मुदा हुनका इहो टचंता छटन जे एहन योग्य वर नटह भेित \nतखन माँ सीता कुमाटर रटह जयती- \n \nकइ देलन अप्पन घोषणा \nभेलन टवषाद पर भारी  \nएहन पुरुष यटद नटह भेिल  \nवैदेही रहत कुमारी  \n \nएटह पोिी मे आगू सीताक अपहरणक वणयन अटछ - \n \n'ल'गेल चुरा के दसकन्द्धा \nसीता के टनज देश  \nअनुपटथिटत मे राम लखन के \nबदटल टभिु सम भेष  \n \nश्री राम सीता स टवरह स पीट़ित छटि.हनुमान जी ई बात नटह \nदेटख सकैत छटि , आ ओ माँ सीता के तकबा लेल टनकटल जाइत \nछटि - \nपवन पुि जा पता चलोंलन \nवाटिका मे सीता \nदस शीशक िुल्म क कारण अटछ \nअटत मलीन पुनीता  26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरावण के अपन शटक्त पर बहुत गवय छलैक.ओकरा लगैत छैक जे \nओकर टवशाल सेना आ पैघ साम्राजय छैक. ई दुनू भाइ राम आ \nलक्ष्मण हमरा सभक संग की करताह? \n \nजान क रावण हटषयत भेल \nकटर देवै सभाक अंत  \nहम्मर की टबगटड सकैत अटछ \nदू िा माि संत \nराम आ रावणक बीच युि होइत छैक. एकिा न्द्यायक प्रतीक आ \nएकिा अन्द्यायक उदाहरण.जाटहर अटछ न्द्याय आ अन्द्यायक बीच \nन्द्याय सटदखन जीतैत अटछ - \n \nयुि भेल आ राम हाि सुँ \nसभ जुल्मी मरल गले \nयटह तरह संहार दथयुक  \nहरवहाक पुिी सुँ भेल \nहरबहाक बेिी एक माि राम काव्य नटह अटछ , कटवक \nदशयन ,प्रकृटत वणयन, काव्य हेतु और महाकाव्यक गुण सेहो \nटचटितअटछ । हाशमी ई सत्यक उद्घािन करैत छैक जे हर \nमनुक्खक एक टदन मरबाक अटछ - \n \nरटह धरा पर जीवनधारी \nएक टदन अवथस मरैत अटछ  \nनीक बेजाय नाम अवथस  \nधरती पर प़िल रहैत अटछ  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 27 \nजीवनक िटणकता श्री हाशमीक उदूय आ टहन्द्दी कटवता मे सेहो \nदेखबा मे अबैत अटछ । टहनक एकिा प्रटसि कटवता अटछ- \n \nहम समय के  \nकलंटकत केने छी \nहमर भाइ \nहमरा सुँ डरैत अटछ \nहमर भावना जीटवत अटछ \nहमरा लगैत अटछ जेना हम मटर गेल छी \nतटहना हुनक एकिा प्राियना गीत मे सेहो एहने मृत्युक भाव देखबा \nमे अबैत अटछ - \nटदन -प्रटतटदन डरा जाइत छी \nहमर टमि \nहमरा इजोत \nहमर पास नटह अटछ \nएटह तरह हम देखैत छी जे श्री फिलुर रहमान हाशमी मैटिलीमे \nराम कटवताक पटहल मुटथलम लेखक छटि यद्यटप ईहो सत्य अटछ \nजे मुटथलम साटहत्यकार लोकटन रामकाव्य पर आन भाषा मे बहुत \nकम टलखने छटि, तेँ फजलुर रहमान हाशमीक महत्व आओर बटढ़ \nजाइत छटन.हुनका टहन्द्दू धमयक गहीर ज्ञान छलटन , ताटह लेल ओ \nकोनो पािक भूटमका टनभा सकैत छलाह. ओ भागवत गीता के उदूय \nमद काव्यात्मक अनुवाद सेहो करलकै , जेकरा उदूय अकादमी , टदल्ली \nद्वारा बहुत टदन तक प्रकाशन लेल राखल गेलै, आ बादमे खाटरज \nकऽ देल गेलैक। हुनकर प्रकाशनाधीन एकिा टकताबक नाम हदीस \nका पटरचय अटछ जकरामे हजरत मोहम्मदक जीवनी बताओल गेल \nअटछ । अपन एटह टवद्वताक कारण बेगूसरायक साटहत्यकारमे  28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटदनकरक बाद हुनकर नाम सम्मान सं लेल जाइत अटछ।  \n \n-डॉ.टियाउर रहमान जािरी , (प्राध्यापक टहन्द्दी) , ग्राम पोथि -मािी, \nवाया -आथिावां, टिला -नालंदा , टबहार 803107; 9934847941 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 29 \n२.२.प्रणव झा- आपातकालीन टचटकत्सा आ इंिदटसव केयर मद \nआटियटफटशयल इंिेटलजदस आ मशीन लटनयंग  \n \nप्रणव झा \nआपातकालीन टचटकत्सा आ इंिदटसव केयर मद आटियटफटशयल \nइंिेटलजदस आ मशीन लटनयंग \nहाल के टकछ साल मद , आटियटफटशयल इंिेटलजदस ( AI) (जकरा \nकृटिम प्रज्ञा के नाम सुँ सेहो जानल जाय अटछ)  आ मशीन लटनयंग \n(ML) के उपयोग आपातकालीन टचटकत्सा आ व्यापक टचटकत्सा \nप्रैटक्िस मद बड्ड तेजी सुँ बटढ़ रहल अटछ। एटह टदशामद लगातार \nनव नव टवकास भऽ रहल अटछ।  AI आ ML मद हालक प्रगटत \nथवाथ्य सूचना टवज्ञान मद महत्वपूणय भूटमका टनभा रहल अटछ, टवशेष \nरूप सुँ आपातकालीन टचटकत्सा मद। एटह तकनीक सभके उपयोग \nसुँ थवाथ्य सेवा प्रदाता आ मरीज दुनुकेँ लाभ भऽ रहल अटछ, आ \nइ टचटकत्सा सेवा के आर बेसी  कुशल आ प्रभावी बनाबय मद \nसहयोग कऽ रहल अटछ।  AI टचटकत्सक आ मरीज के बीचक संबंध \nके triadic model मे बदलबाक िमता रखैत अटछ , जाटहमद ई दुनु \nके बीच के संवाद आ प्रटक्रया मे मशीन सेहो सटक्रय रूप सुँ जुट़ि \nजाय  अटछ।  30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nAI के नवका तकनीक के कायान्द्वयन सुँ पटहने सावधानीपूवयक \nमूल्यांकन , कानूनी मानक के जाँच, मरीज के संरिण आ थवाथ्य \nसेवा प्रदाता केँ प्रटशिण आवश्यक अटछ। आपातकालीन टचटकत्सक \nके AI के लाभ आ सीमा या जोटखम के टवषय मद सचेत रहबाक \nचाही। टनटित रुपे ई चेतना जागरूकता काययक्रम , सीएमई, प्रटशिण \nसि आटद से प्राप्त होइत छैक। आपात टचटकत्सा मे बहुत रास \nमािा मद डेिा के उपयोग सुँ त्वटरत टनणयय लेबय के आवश्यकता \nहोइत अटछ, आ एटह लेल थवाथ्य  सेवा मद मािात्मक तकनीक के \nअपनायब परम आवश्यक अटछ। ताटह दुआरे , एटह तकनीक के \nकायान्द्वयन मद सख्त टनयामक आवश्यकता के ध्यान मद राखब \nजरूरी अटछ।  \nAI टवटभन्न अनुप्रयोग सभ के माध्यम सुँ आपातकालीन टचटकत्सा के \nमहत्वपूणय रूप सुँ बदटल सकैत अटछ। प्रमुख उपयोग सभमद  AI-\nसहायता प्राप्त लिण परीिक के समावेश अटछ, जे मरीज के सही \nदेखभाल सेटिंग्स (थिदडडय प्रटक्रया) के दशाबय अटछ। उटचत \nदेखभाल थतर सौंपबाक लेल रायेज मॉडल , टक्लटनकल एटक्िभीिी \nके सहजतापूवयक दथतावेजीकरण के लेल एटम्बयंि  AI टसथिम, आ \nबेहतर मरीज समझ के लेल संटिप्त चािय सारांश आ व्यटक्तगत \nटडथचाजय टनदेश तैयार करबाक उपकरण सभ ऐ मे शाटमल छैक।  \nआपातकालीन टवभाग के प्रबंधन \nआपातकालीन टवभाग (ED) के प्रबंधन मद टवटभन्न मुद्दा सभ शाटमल \nरहय अटछ , जे ओकर काययिमता पर प्रभाव दैत छैक।  ED मद \nभी़िभा़ि आ थिाफ के कमी आम समथया भेल जा रहल अटछ  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 31 \nखास कऽ के सरकारी अथपताल सभ म। ई बढईत \nआबादी , दुघयिना, हृदय आघात आटद के घिना मे वृटि के \nचलते  सेवा के मांग मद बृटि के कारण भऽ रहल अटछ। पारंपटरक \nसांटख्यकीय टवटध सभ से मैनुअल रूप से मांग के पूवानुमान \nलगायब मुटश्कल होइत अटछ , कारण ई घिना सभ मद उच्च \nपटरवतयनशीलता आ अटनयटमतता रहय छैक। तिाटप , AI  टवटध \nसभ ED मद मरीज भारक पूवानुमान मद सुधार करबाक िमता \nदेखेलक अटछ। एहन अध्ययन सभ जे  ED थिाफ के मरीज मािा \nके सिीक पूवानुमान लगाबै मद मदद करैत अटछ , प्रभावी योजना आ \nसंसाधन आवंिन के लेल आवश्यक अटछ।  AI एकर टवश्लेषण बेसी \nदिता आ सिीकता से करबा मे सिम बटन रहल अटछ। \nआपातकालीन टचटकत्सा मद AI के शाखा सभ \nआपातकालीन टचटकत्सा मद AI अनुप्रयोग के दू मुख्य शाखा अटछ:  \n1. टनदान -टवटशि: ई शाखा टनदान पूवानुमान आ टनणयय समियन \nपर कदटरत अटछ। \n2. रायेज -टवटशि: एटह मद मृत्यु दर , पटरणाम, प्रवेश, टथिटत \nगंभीरता आ तात्काटलक देखभाल आवश्यकताक पूवानुमान \nके लेल अनुप्रयोग शाटमल अटछ। \nआपातकालीन टचटकत्सा मद AI के लाभ \n1. टनदान सिीकता मद सुधार : AI  एल्गोटरदम जटिल टचटकत्सा \nडेिा, सटहत इमेटजंग आ लैब पटरणाम सभ के टवश्लेषण कऽ  32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसकैत अटछ, जे आपातकालीन टथिटत मद तेज आ सिीक \nटनदान के लेल महत्वपूणय होइत छैक। \n2. रायेज अनुकूलन : AI,  लिण आ महत्वपूणय संकेत के \nटवश्लेषण कऽ मरीज के प्रािटमकता के आधार पर देखभाल \nके प्रािटमकता देबा मद मदद करैत अटछ। ऐ तरहद व्यथत \nआपातकालीन टवभाग मद मरीज प्रवाह मद सुधार करैत \nअटछ। \n3. पूवानुमान मॉडटलंग: एटतहाटसक डेिा पैिनय के परीिण कऽ, \nAI, मरीज पटरणाम आ संभाटवत जटिलता के पूवानुमान \nकरैत अटछ। \n4. टक्लटनकल टनणयय समियन : AI  टसथिम व्यटक्तगत मरीज \nपटरदृश्य के अनुकूटलत साक्ष्य -आधाटरत \nटसफाटरश(recommendation) प्रदान करैत अटछ। टवशेष \nरूप से अपटरटचत केस मद टचटकत्सक के उपचार टनणयय \nलेबऽ मद मदद करैत अटछ।  \n5. प्रटशिण आ टसमुलेशन: AI  आपातकालीन कमी के टवटभन्न \nटथिटत सभ के लेल तैयार करबा मद मदद करैत \nअटछ, जाटह मद रॉमा से लऽ कऽ काटडययक अरेथि  तक के \nकेस सटम्मटलत अटछ। \n6. िेलीमेटडटसन एकीकरण: पटरवतयनकारी AI िेलीमेटडटसन िमता \nमद सुधार करैत अटछ। दूरथि परामशय आ टनगरानी के \nसिम बनबैत अटछ, जै से टक मरीज आपातकालीन टवभाग  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 33 \nतक कोनो कारण से  नहीं समय पर नै पहुुँच पाबय तखनो \nसमय पर आवश्यक रीिमदि आ दे खभाल  सुटनटित होय।  \n7. संसाधन प्रबंधन: AI,  थिाटफंग आ संसाधन आवंिन के \nअनुकूटलत करैत अटछ। मरीज के संख्या मे वृटि/पटरवतयन \nके पूवानुमान करैत आ आपूटतय श्रृंखला लॉटजटथिक्स के \nप्रबंधन करैत अटछ। आपातकालीन टवभाग के कुशल \nसंचालन सुटनटित करैत अटछ। \n8. मरीज के फॉलो-अप आ देखभाल समन्द्वय : AI आपातकालीन \nके बाद के देखभाल के सेहो प्रबंधन करैत अटछ। ई \nएकिा रूिीन प्रटक्रया अटछ। फॉलो-अप के अनुसूची करैत \nआ प्रािटमक देखभाल प्रदाता संग समन्द्वय करैत देखभाल \nमद टनरंतरता सुटनटित करैत अटछ। ऐ प्रटक्रया के  AI के \nमाध्यम से कऽ के थिा फ पर रूिीन वकय के प्रेशर कम \nकैल जा सकय अटछ संगही एटफटसएटन्द्स बढ़ा के रोगी \nसभ के बेहतर देखभाल प्रदान कैल जा सकय अटछ।  \n9. नेचुरल लैंग्वेज प्रोसेटसंग : AI  दथतावेजीकरण के आसान \nबनबैत अटछ। आवाज पहचानऽ आ थवचाटलत नोि -लेबय \nके माध्यम से , थवाथ्य सेवा प्रदाता के प्र शासटनक कायय मे \nफुँसल रहबाक बजाय मरीज देखभाल पर ध्यान कदटरत \nकरबा मद ई मदद करैत अटछ।  \n10.        नैटतक टवचार आ अनुपालन : AI  उपचार \nटसफाटरश(recommendations) मद संभाटवत पूवाग्रह के \nटनगरानी करैत अटछ आ डेिा हैंडटलंग मद टनयामक  34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअनुपालन आ नैटतक मानक के बना क ऽ राखय मे मदद \nकरय अटछ।  \nआपातकालीन टचटकत्सा मद जेनेरेटिव AI के भूटमका \nजेनेरेटिव AI आपातकालीन टचटकत्सा मद मरीज के पटरणाम मद सुधार \nआ प्रटक्रयासभ के सुव्यवटथित करबा मद महत्वपूणय भूटमका टनभाबैत \nअटछ। जेनेरेटिव AI तेजी से महत्वपूणय बटन रहल अटछ आ टवटभन्न \nसंभाटवत लाभ प्रदान करैत अटछ: \n1. टनणयय समियन : AI  तेजी से ब़िका मािा मद डेिा के \nटवश्लेषण करैत अटछ आ टचटकत्सक के उपचार \nप्रोिोकॉल, रायेज टनणयय आ टनदान के लेल साक्ष्य -आधाटरत \nटसफाटरश प्रदान करैत अटछ। \n2. पूवानुमान टवश्लेषण : एटतहाटसक डेिा के उपयोग \nकऽ, जेनेरेटिव AI मरीज पटरणाम के पूवानुमान करैत \nअटछ, बेहतर संसाधन आवंिन आ सटक्रय हथतिेप के \nसुटवधा प्रदान करैत अटछ। \n3. प्रटशिण टसमुलेशन : जेनेरेटिव AI आपातकालीन टचटकत्सा \nपेशेवर के टवटभन्न आपातकाल के प्रबंधन मद कौशल बढ़ेबा \nके लेल यिाियवादी प्रटशिण पटरदृश्य ब नबैत अटछ। \n4. मरीज संचार : AI -संचाटलत चैिबॉि मरीज आ हुनकर \nपटरवार संग संचार मद मदद करैत अटछ , उपचार योजना के \nटवषय मद जानकारी दैत अटछ आ सामान्द्य प्रश्न सभ के \nउत्तर उपलब्ध काराबय अटछ।  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 35 \n5. इमेज टवश्लेषण : आपातकालीन टथिटत मद  AI शीघ्र इमेज \nटवश्लेषण (जेना टक, X-rays, CT  थकैन) मद मदद करैत \nअटछ। ऐ तरहद टनदान के गटत आ सिीकता मद सुधार \nकरैत अटछ। \n6. संसाधन अनुकूलन: AI आपातकालीन टवभाग मद लॉटजटथिक्स \nके प्रबंधन करैत अटछ, मरीज के आवागमन के पूवानुमान \nकरैत आ थिाफ आवंिन के अनुकूटलत करैत अटछ। \n7. िेलीमेटडटसन समियन: जेनेरेटिव AI िेलीमेटडटसन सेवासभ के \nबेहतर करैत अटछ। जखन मरीज के तात्काटलक देखभाल \nके आवश्यकता होय तखन दूरथि परामशय आ टनगरानी के \nई बेसी सिम बनबैत अटछ। \n8. डेिा एकीकरण : AI  टवटभन्न स्रोत सभ (टचटकत्सा \nइटतहास, लैब पटरणाम आटद) से जानकारी संकटलत करैत \nअटछ आ मरीज के टथिटत के व्यापक दृटिकोण प्रदान \nकरैत अटछ। \nजखन टक टचटकत्सा िेि मे  AI बहुत रास लाभ प्रदान कऽ रहल \nअटछ, एटह संगटह ई गोपनीयता , डेिा सिीकता, आ डॉक्िर-रोगी संबंध \nपर संभाटवत प्रभाव के टचंता सेहो उठबैत अटछ। अतः ऐ सभ \nटवषय पर टचटकत्सा िेि मे लागल टवशेषज्ञ सभ लगातार टचंतन \nमनन, आटवष्ट्कार आ प्रटक्रया मे पटरवतयन आटद कऽ रहल छईि। \nआवश्यकता छैक त एकरा सभ के देश भटर के अथपताल सभ मे \nप्रभावी तरीका से लागू करबाक।  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n{शोध संदभय: प्रो ० एम बाजपेयी , पूवय डीन -अकादटमक , एम्स नई \nटदल्ली  } \n[प्रणव झा, राष्ट्रीय परीिा बोडय, नई टदल्ली] \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 37 \n२.३.संतोष कुमार राय 'बिोही'- मंगरौना (धारावाटहक उपन्द्यास) \n(पन्द्रहम खेप) \n \nसंतोष कुमार राय 'बिोही' \nमंगरौना (धारावाटहक उपन्द्यास)  (पन्द्रहम खेप) \n \nदुल्लीपट्टी आटब गेल छी। बीपीएससी सुँ टनयुक्त भेलाक बाद \nछपराढ़ी टवद्यालय मे बहाल भेलहुुँ अटछ। बारहवीं लेल बहाल भेलहुुँ \nअटछ। मोन तुँ लाटग रहल अटछ। परञ्च अपन गाम समाज सुँ \nकटि गेल छी। दटरभंगा सुँ झंझारपुर ऐलाक बाद मोन नीक भेल \nजे अपन लोकक बीच आटब गेलहुुँ अटछ। ओना तुँ कहल गेल छै \nजे 'वसुधैवकुिुम्बकम्' । परञ्च जाटह समाज मे अहाँ नाटन्द्हिा सुँ \nजवान भेलहुुँ अटछ ओकरा बीच रहलाह सुँ मोन नीक लगैत छै। \nमंगरौना हमर मातृभूटम िीक। मातृभूटम केँ प्रटत लगाव रहनै कतहुुँ \nगलत नटह भऽ सकैए। रामायण मे राम कहैत छटिन्द्ह - ' मातृभूटम \nथवगादटप गरीयटस ' ।  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nई इलाका वैचाटरक आओर सामाटजक , शैिटणक रूपद औखनहों \nटपछ़िल अटछ। सदाय सभ मजूरी करवा मे लागल रहैत छटि। \nओ नाटन्द्हिा टधयापुता सभ केँ सेहो अपन संगे मजूरी मे लगौने \nरहैत छटि। ग्वाला सभ गाय -मटहस पर बेसी धेया न दैत छटिन्द्ह। \nऐ गाम मे नेता िाईप केर आदमी बेसी भेि जायत। रथते पर \nमहीस बान्द्हल आओर थनान करौल जायत अटछ।  \n \nक्राइम ऐ इलाका मे बढ़ल छै। दुल्लीपट्टी सुँ कुआढ़ केँ बीच बोन-\nझारी जकाँ गाछी मे ललका पाटनक कारोबार धरल्ले चटल रहल \nछै। ऐ सुनसान रथता मे दस -पंरह िा मडयर भऽ चुकल छै। \n \nऐ बेर गौ़िगामा हाई इथकुल सुँ आठिा टवद्यािी टजला थतरीय खेल \nप्रटतयोटगता मे पटहल, दोसर आओर तेसर थिान पौलटन्द्ह। ताटह मे \nसुँ दुिा बटचया राजय थतरीय खेल प्रटतयोटगता मे भाग लेवाक लेल \nपिना गेलीह। आब खेल टदस रूटच बटढ रहल अटछ। सांथकृटतक \nमहौल जे पटहने गाम मे रहै से आब नटह रहलै। गाम मे इथकूल मे \nबैग भेिलै टवद्यािी केँ। मोन हरटखत छै सभ केँ। पटहने सुँ पढाई \nनीक भऽ रहल छै इथकूल मे। दीवार सुँ इथकूल केँ घेरल गैलै। \nगेि लाटग गेल छै। पुरनका मकान केँ तोट़ि कऽ नवका मकान \nबटन रहल छै मखनाही पर । \n \nमेहमाने रूपे आब  गाम आबैत छी। ऐ बेर गाम अयांश केँ मुडन मे \nगेल छलहुुँ। टजनगी मे सभ टकछुक अनुभव नटह रहैत छै। दस \nजून केँ मुडन छेलैक बउआ केँ। आठ जून केँ गाम गेलहुुँ। डीजे  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 39 \nपटहनटह क नेने छलहुुँ। एक टदनक छह हजार लेलक। हलुवैय्या \nसेहो छह हजार लेलक। खूब नीक भोज रहलै। अपन िोल मे \nलगभग सब घर सुँ एक जन केँ न्द्यौता देने रटहयटन्द्ह। गाम मे \nटकछु लोकटन केँ सेहो न्द्यौता देने रटहयैन्द्ह। करकुिुमारे सभ टकयो \nकेँ न्द्यौता देने रटहयटन्द्ह। मुं़िन सम्पन्न भेल। सभ टकयो जस \nदेलाटि। जतअ तक भेल अपन सामिय केँ देखैत सभ टकयो के \nटवदाई देटलयैन्द्ह।  \n \nपुरोटहत सुँ लेन-देन मे टकछु भांगि नटह भेल , परञ्च नौवा सुँ \nफटरझौंि मे बेसी टदमाग लगाबऽ प़िल। ओ दस हजार धेने छल। \nपरञ्च एकैस सए िाका मे माटन गेल। एटह रूपे टनदान केल गेल। \n \n-संतोष कुमार राय 'बिोही', ग्राम : मंगरौना \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.मनोज झा मुटक्त- हाटदयक शुभकामना!!  \n \nमनोज झा मुटक्त \nहाटदयक शुभकामना !!  \n \nसबसुँ पटहने टवजया दशमी २०८१क पावन अवसरमे अपने सम्पूणय \nपाठक वगयमे सुथवाथ्य एवम् दीघायु जी वनकलेल हाटदयक मंगलमय \nशुभकामना । भगवती अपने सपटरवारपर अपन कृपा बनौने रहिु । \n \nदशमी चटढते सामाटजक संजाल शुभकामनाक पोिसुँ भटरभराउ \nभऽजाइत अटछ । प्रायः सबहक शुभकामनामे ओहने ओहने शब्दसुँ \nसबहक शुभ मनाओलगेल भेित । जहन दशमी चल आएल अटछ \nत हमहुुँ शुभकामना देवऽसुँ पाछा टकए रहु से सोंटचकऽ सबहक \nवाथते शुभकामना देवाक टनयार कयलहुुँ अटछ ।  \n \nसंघीय लोकताटन्द्िक गणतन्द्ि देशक एकिा टजम्मेवार नागटरक  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 41 \nभेलाक कारणे देशमे रहल तीनू सरकार अिात संघीय सरकार , \nप्रादेटशक सरकार आ थिाटनय सरकारके नेतृत्व कऽरहल आ तीनू \nसरकारमे सहभाटग सम्पूणयमे शु भकामना । शुभकामना ई जे \nटनवाचीत भेलाकबाद देश आ जनताक नाममे सपत खएने छी , से \nटकनको मोनसुँ नईं टबसराए । जाटह नागटरकके जे -जे आश्वासन \nदऽकऽ मत लेने छी से पुरा क रवाक साम््य भगवती प्रदान करिु । \nजनप्रटतटनटध टवशुि सामाजसेवाक पद होइत अटछ , ताँए \nपटरवारवाद ,लोभ,मोहसुँ उपर उटठकऽ एकिा सच्चा सेवक बटनसकी \nसे हाटदयक शुभकामना । कोनो काजमे पी.सी. लेवाक कटमशन \nखाइत, सबहक सामनेमे अपनाके राजा हटरिन्द्रके सन्द्तान होएवाक \nनािक जेसब कऽरहल छी तकर पदाफास होए आ आुँहाँ सबहक \nवाथतटवक चेहरा सबहक सोझा  आबय से हाटदयक मंगलमय \nशुभकाना। लुिमलुि मचौलाकबादो जुँ कोनो कानूनी कारवाहीमे \nआुँहाँ नईं परी त भगवती अही जीवनमे आुँहाँ सबके अपन प्रकोपसुँ \nसभतरहद दटण्डत करबेिा करटि से कामना । भगवती आुँहाँ सबके \nएहन सजाय देिु जे टकयो जनप्रटतटनटध कोनो तरहक अटनयटमटतता \nकरवासुँ परहेज करौक । \n \nदेशक दोसर थतम्भ , बहुतचीज टनधा रण करवाक माध्यम बनल ,आम \nनागटरक आ देशक आथिाक केन्द्र न्द्यायालयमे काज कऽरहल \nसम्पूणय कमयचारीमे सेहो टवजया दशमीक अनन्द्त शुभकामना । पद \nवहालीसुँ पटहने लेल सपतकद हृदयमे रखैत आुँहाँ सबहक उजा देश \nआ नागटरकक कल्याण , समाटजक सुव्यवथिा कायम रखवाक \nकाजमे खचय हुए से शु भकामना । न्द्यायालक कमयचारी भेलाकवाद \nलुिनाई जे जीवनक मूलमन्द्ि बटनगेल अटछ से आचरण सुधटर \nजाओ से शुभकामना । पाइयक कारणे , सत्तासुँ नजटदकीक कारणे  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे आुँहाँक कलमसुँ देश आ नागटरकपर अन्द्याय होइत आएल \nअटछ,ताटहमे अपने सबहक अन्द्तरआत्मा सुधरो से हाटदयक शुभकामना \n। देश आ ना गटरकके लुटिक जम्मा कयल सम्पटत व्याज सटहत \nनि भऽजाओ से भगवतीसुँ करबि प्राियना । देशक कानूनमे \nआुँहाँकेँ फुँसवाक बहुत कम सम्भावना भेलाक कारणे भगवती आुँहाँ \nआ आुँहाँक पटरवारके एहन टवपटत्त देिु जे घुसखोरीक नामेसुँ \nदोसरके हृदय भयभीत रहओ आ समाजमे न्द्ययायालय प्रटतके आ श \nनईं मरओ से दुगा भवानीसुँ टनहोरा । \n \nदेशके चलायमान रखने काययपाटलकामे आबि सम्पूणय राष्ट्रभक्त \nकमयचारी कहओटनहारमे अिाह शुभकामना । भगवती पदवहाली \nकरऽसुँ पटहने लेलगेल आुँहाँक सपतके थमरण करवैत रहओ से \nशुभकामना । अकुत सम्पटत कमयवाक , कोनो काजक बदलामे \nटकछु ने टक छु असुली करवाक आुँहाँ सबहक भ्रि भऽगेल \nमानटसकता भवानी निकऽ नागटरकके सेवामे दत्तटचत्त भऽ लगवटि \nसे शुभकामना । भ्रि आचरण भेलाकवादो कानूनसुँ बुँटचयो जाई त \nभगवती अपना प्रकोपसुँ आुँहाँक पटरवारके तहसनहस कऽदेिु से \nहाटदयक कामना । जकरालेल गैरकानूनी आ आचरण टवपरीत का ज \nकरैत उगाही करैत छी तकरा ओहन सम्पटत अभोग होई से माता \nचण्डीसुँ प्राियना । \n \nदेशक चाटरम थतम्भक रुपमे रहल , टनमुखाक आवाज प्रवाटहत \nकरवाक पेशा पिकाटरता अिात संचार िेिमे अबि सम्पूणय \nसंचारकमीमे टवजय दशमीक हाटदयक मंगलमय शुभकामना । \nपिकाटरतासन प्रटतटष्ठत पेशाके पाँचसय-हजारमे बन्द्हकी धरवाक  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 43 \nआुँहाँक आचरणमे सुधार होए से शुभकामना । टडजल या पेरोल \nमंगवाक आुँहाँ सबहक टभखारी मानटसकतामे पटरवतयन हो से \nशुभकामना । पिकाटरताके दुरुपयोग करैत , तथकर-प्रशासनमे \nसेटिंग करयवाक दलाली प्रवृटतक अन्द्त होउक से शुभकामना । \nपिकाटरताक खोल ओटढकऽ जे प्रहरी -कमयचारी-व्यापारी लगायत \nसवयसाधारणके डेरा-धमकाक पाई उगाही करवाक प्रवृटतक कारणे जे \nसंचारिेि टदनानुटदन बदनाम होइत जाऽरहल अटछ , से आुँहाँक \nछेछरपटनमे सुधार होइत, पिकाटरताप्रटतक आम दृटिकोण सम्मानीय \nबनल रहओ से हाटदयक कामना । जुँ  भुँजयवाकलेल पिकाटरता \nपेशामे लागलछी त एटह पेशाके बकटसदेवाक अनुरोध सटहतक \nशुभकामना । अपना -अपनैटतक नामपर पिकाटरताके नईं जनने \nतथकर,व्यापारी आ बेरोजगारके पिकार महासंघके सदथय बनाटवकऽ \nमहासंघके गटरमा खसओटनहार सम्पूणय पिकार नेतासबके पिकाटरता \nपेशाप्रटत भगवती टजम्मेवार बनवटि से कामना सटहतक शुभकामना \n। जुँ अनैटतक आचरण करैत रहव त टदनदेखारे भगवती आुँहाँके \nदण्ड देिु सेहो मातारानीसुँ अनुनय । \n \nसंघीय लोकताटन्द्िक गणतन्द्ि देशमे सावयभौम सत्ता सम्पन्न \nनागटरकसबमे सेहो दशहराक हाटदयक मंगलमय कामना । अपना \nथवाियक आुँगामे देश या कोनो नागटरककेँ गरदटन किवाक प्रवृटतरुपी \nरािसके दूगा भवानी नि कऽ समाटजकताक भाव आुँहाँसबहक \nमोनमे उत्पन्न करटि से शुभकामना । अपन काज टनकालवाकलेल \nघुसखोरीके प्रश्रय देवाक आुँहाँक मानटसकता बदलओ, दोसर या \nदेशके सम्पटत हफवाक कुटवचार आुँहाँक मोनसुँ भागओ से \nशुभकामना । सबसुँ बेसी कामना एटहबातकलेल जे जाटतपाटत , \nअपन गौंआ, अपन कुिुम, पाई, दारु या कोनो लोभ लालचमे अपन  44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमत चुनावमे ककरो दैत आएलछी ताईमे आुँहाँक आचरण आ \nटवचारमे सुधार होइत देश , समाजक टहतटचन्द्तककेँ टचटन्द्हकऽ मतदान \nकरवाक साहस भगवती आुँहाँसबके प्रदान करिु । मनुख्ख सनक \nआकार पाओल आुँहाँमे मनुष्ट्यता आवए से शैलपुिीसुँ हाटदयक कामना \n। एकिा सच्चा नागटरक बटनकऽ देश ,समाज पटरवतयनलेल आुँहाँमे \nकतयव्य परायणता आवय से शुभकामना ।  \n \nव्यापारीक खोलमे देश आ समाजके लुिटनहार सबके भगवती \nसदबुटि देिु । टमसावि आ कालाबाजारी करैत जम्मा भेल आुँहाँक \nधनमे घुन लाटगजाओ से कामना । नागटरकके थवाथ्य एवम् देशक \nहीतक ध्यानमे रखैत आुँहाँक व्यवसायमे चाटरचाँद लागओ तकर सेहो \nशुभकामना । \n \nमाि पाई कमयवाक उदेश्यसुँ राजनीटतमे घुटरयाएल युवाके सेहो \nशुभकामना जे भगवती आुँहाँसबके सद्बुटि देिु । उपभोक्ता सटमटतमे \nरहबाक या ठीक्कापट्टाक माध्यमसुँ देशके लुट्वाक प्रवृटत जे \nअटधकांश युवाक मोनमे घर बनौने अटछ , ताटह घरमे आटग \nलाटगजाओ से शुभकामना । भगवती सबमे राष्ट्र आ नागटरकप्रटत \nटजम्मेवार बनबटि से हाटदयक शुभकामना ।  \n \nकोनो ने कोनो रुपमे देश आ नागटरकके लुटिरहल अपना सन्द्तानक \nपापक कमाईके प्रोत्साहन आ प्रश्रय देटनहार अटभभावककेँ सोंचमे \nपटरवतयन होइत , अपना-अपना सन्द्तानके इमान्द्दारीक कमाई टदस \nप्रटतवि करवाक टवचार प्रवाह होई से भवानीसुँ हाटदयक मंगलमय \nशुभकामना ।  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 45 \n \nदेश आ जनताके कतबो लुिलाकबादो धन -सम्पटत एटह धतीपर \nछोइरक मृत्यु वरण करवाक सत्यके  आत्मसात करैत जीवन \nपरहीतमे टबतैत साियक बनयसे सम्पूणयमे पुनः हाटदयक मंगलमय \nशुभकामना। \n-मनोज झा मुटक्त +9779851124834 \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.कुमार मनोज कश्यप - लघुकिा- आसक फूल \n \nकुमार मनोज कश्यप  \nलघुकिा- आसक फूल \nघरक ई रेवाजे बटन गेल छलै जे दूध के औंि क s पटहने ओकरा \nगोईठा-टचप़िी के आुँच पर पझायल जाई ....  छाल्ही तs भेिै नुनू के \nआ बाँचल दूध मे टहथसा भेिै आन सभ बच्चा के! आर बच्चा सभ \nतs आब कने चेिगर भ s गेल छै तs बुझै छै; मुदा छोिकी बुटधया \nतs छाल्ही लेल घेनौना पसाटर दै  - भुंईंयां मे ओंघराय लागै , कनैत-\nकनैत अटप्सयाँत भs जाई!  मुदा तैयो छाल्ही नटहंये भेिै ओकरा। \nहुँ! जौं कटहयो नुनू नटहं खाई , जी ओटकयाब s लागै तखन ओ ऐंठ \nभेि जाई ओकरा।  ओई टदन भनसा घर खुजल आ सून पाटब \nबुटधया नहुुँएुँ-नहुुँएुँ पझाईत दूधक लोटहया टदस गेल। लोटहया \nसs छाल्ही नोचैयेवला छल टक मैयाँ पाछूये स s ओकर गट्टा पकट़ि \nलेलकै - 'गै चोरनी! बजरखथसी!! लुत्ती लs कs जी दाटग लेबैं से ने \nहोई छौ! भटर टदन ठुटस -ठुटस कs भोकना टबलाट़ि भेल जाईत छैि \nआ तैयो चाटहयैन छाल्ही ! -गे पेि मे बजजर नटहं खसा होई छौ!'   विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 47 \n  \n मैयाँ सभिा छाल्ही भात मे साटन नुनू के सुग्गा-मेना बना परताटर \nकs खुएबाक चेिा करैत रहलीह  ....  नुनू मैयाँ के कोरा सs भागय \nके आयास करैत कनैत रहल। ओतटह ठाढ़ बुटधया के मुुँह मैयाँ के \nप्रत्येक कौर लs कs उठैत हािक संग अनायास यंिवत फुजैत आ \nबन्न होईत रहलै! \n-कुमार मनोज कश्यप , सम्प्रटत: भारत सरकारक उप-सटचव, संपकय: \nसी-11, िावर-4, िाइप-5, टकदवई नगर पूवय (टदल्ली हाि के \nसामने), नई टदल्ली -110023; # 9810811850; ईमेल: \nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.प्रणव झा- सत्यटनष्ठाक संथकृटत \n \nप्रणव झा \nसत्यटनष्ठाक संथकृटत \nगाँव के महावीर चौक पर नवयुवक सबहक जुिान लागल छल। \nब़िका पीपर गाछ तर बाँसक मचान पर टकछु गोिे बैसल \nछल, टकछु नीचा मे ठाढ़ भेल। बगल मे मुटखयापुि सेहो अपन \nनबका इलैटक्रकल थकूिी के हदटडल धेने ओकर सीि पर अपन \nपोन उचकौने अपन उपटथिती दजय करेने छल।  \nगप्प सप्प के मध्य नदी आ घाि केर चचय उठल। नदी मरल जाय \nये ! घाि टजया न भेल जाय य!  \nएकिा युवा - पटहने नदी मे कतेक धार रहय छलय , आब नदी बबाद \nभऽ गेल अटछ। सगरो खाली कुंटभए िा नजर आबय अटछ। \nकटहयो गामक जीवन रेखा आब मरणासन्न भेल जा रहल अटछ।  \nदोसर युवा - तोरा की लागय छौ ? अखनो खेती ले जीवन रेखा छै। \nदेटखहद नदी मरला के 5 -10 वषय बाद खेती  पर कतेक दुष्ट्प्रभाव \nप़ितई से। सरकार के, जल मंिालय के एटह टदशा मे सोचबा - \nकरबा के दरकार छै।   विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 49 \nतेसर युवा - जा लोकल गवनेंस आ गौंआ सभ के नदी के मृतप्राय \nहेबाक टचंता नै हेतय के सरकार की करत ? देखय छटह जे घाि \nतक नै साफ करबय छय पाबटन लेल। जखन की सरकार से \nएकरा लेल फंड भेिते हेतय।   \nचाटरम युवा - हाँ। (मुटखयापुि के लटित करैत) लोकल नेता त \nसामनेहे ठाढ़ छैक। पटहने कतेक रास कऽल ग़िाई छल तै मे पाई \nमारल जाय छल आब सुनय टछये जे समरटसबुल बैसाबय मे पाई \nमारल जाय छै।  \nमुटखयापुि (प्रटतउत्तर मे) रे! सब एत्त माले कमाय लेल बैसल छै। \nतूुँ जे दरोगा बनलही य से तुहों त घूस खाय छही से! सब त \nएटहना समृटि क रहल छैक। \nचाटरम युवा (पुनः अठटनया मुथकान के संग)   - हाँ, त? ओय पाई \nके कोनो टरकॉडय त नै रहय छय। तोहर सबहक योजना बला पाई \nके त टरकॉडय रहय छै।  \nबगले मे ठाढ़ मनोहर के ई सब गप्प सुटन कऽ 5 टद न पटहने \nसतकयता जागरूकता सप्ताह ( Vigilance Awareness Week) \nके अवसर पर ’सत्यटनष्ठाक संथकृटत से राष्ट्र केर समृटि’ टवषय \nपर कायालय मे आयोटजत गोष्ठी आ ओत्त देल गेल थपीच सभ मोन \nपट़ि गेलय। हुनका मोने मोन टवषादात्मक हुँसी लाटग गेलइन। \nसोचय लगलाह देश मे यैह छैक  सत्यटनष्ठाक संथकृटत! \n-राष्ट्रीय परीिा बोडय, नई टदल्ली (देवउठाउन एकादशी 2024)  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.कुन्द्दन कणय - दू िा बीहटन किा- नाम/ बही \n \nकुन्द्दन कणय  \nदू िा बीहटन किा- नाम/ बही \n१ \nनाम \n \nनवराटि मे जन्द्म भेलैन्द्ह हदए ताएुँ \"चंडी\" नाम रखटलयै बुच्ची के? \n \nनै, समाज मे मटहषासुर रक्तबीज टजबते छै ताएं !!  \n \n२ \nबही \n \n\"यैह छै , यैह छै\" के हल्ला मटच गेलैक टवधाताक दरबारमे जखन \nओटह कुकमी के यम दूत टवधाताक समि ठाढ़ केलटखन। टवधाता \nआदेश दैत टचिगुप्त के कहलटखन एकर कमयक बही टनकाटल \nकारयवाही आरम्भ करु। \n \nई सुटनतटह दीघा मे बैसल टनभयया उटठक ' ठाढ़ भय गेलैक ,  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 51 \nटवधाताक मुुँह पर िूक फेकैत पुछलकै- एत्तहु खाता-बही , एत्तहु \nअदालती प्रटक्रया?\" \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.परमानन्द्द लाल कणय- तुलसीक माहात्म्य \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 53 \n \n \n \n \n \n \n  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 55 \n२.९.आचायय रामानंद मंडल - मैटिली शैली पर टववाद  \n \nआचायय रामानंद मंडल  \nमैटिली शैली पर टववाद  \n  \nसाटहत्य अकादमी टदल्ली द्वारा बेटबनार बहुभाषी काव्य पाठ पर \nटववाद हो रहल हय।तीन भाषा मे मैटिली सेहो शाटमल हय। \nमैटिली मे काव्य पाठ के लेल बहुचटचयत कटव कुमार टवक्रमाटदत्य \nआमंटित कैल गेल हय। टववाद के शुरुआत प्रटसि साटहत्यकार \nटवभूटत आनंद के फेसबुक कमदि से भेल टक हम त बोली के लेल \nकटवता पाठ से मना क देले टछयै कारण टक बहुभाषी मे तीन \nबोली ( भोजपुरी,क बकर क, टमजो  ) के संग मैटिली भाषा के शाटमल \nकैल गेल हय। मैटिली संवैधाटनक भाषा हय।अइ आयोजन मे \nकेवल बोली के आमंटित कैल जाय।अइ लेके सोशल मीटडया पर \nसंयोजक नटचकेता जी के सेहो आलोचना हो रहल हय।   56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजौं पटिमी मैटिली शैली अिात बटजजका के साटहत्यकार आचायय \nरामानंद मंडल कमदि कैलन टक मैटिली के बदले पटिमी मैटिली \nशैली अिात बटजजका वा दटच्छ णी मैटिली शैली अिात अंटगका के \nकटव के आमंटित कैल जयते त टनक रहतैय आ मैटिली के शान \nसेहो रह जैते त आचायय रामानंद मंडल के टवरोध सेहो शुरू भे \nगेल। पटिमी मैटिली शैली अिात बटजजका आ दटच्छणी मैटिली \nशैली अिात अंटगका मैटिली हय।एकर काव्य पाठ न हो सकैय \nछैय । आचायय रामानंद मंडल अपन टवचार व्यक्त कैलन टक जौ \nबटजजका आ अंटगका के मैटिली के बोली कहल जाइ छै त काव्य \nपाठ काहे न हो सकैय हय। एक तरफ झारखंड मद अंटगका \nटद्वतीय राजभाषा हय।िी एन बी टवश्वटवद्यालय भागलपुर मे अंटगका \nके पढ़ाई हो रहल हय। दोसर तरफ मधेश नेपाल मे ब टजजका \nटद्वतीय राजभाषा हय। टबहार मे बटजजका अंटगका के   बोली वा भाषा \nमे पाठ के टवरोध केते उटचत हय। एतबे पि पटिका मद अंटगका \nबटजजका के मानक मैटिली मे करनाई केते उटचत हय। कोनो \nसंपादक के कोनो भाषा वा बोली के संशोधन के नाम पर बदले के \nअटधकार त न हय। अइसे त भाषा वा बोली के अटथतत्व समाप्त \nहो जतय।जौ इ मैटिली शैली टववाद शीघ्र समाप्त न होयत त \nमैटिली के टवकास आ सम्बियन न हो पायत। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 57 \n२.१०.आशीष अनटचन्द्हार- डा. रामदेव झा , चंरनाि टमश्र अमर एवं \nउदयनारायण टसंह नटचकेता \n \nआशीष अनटचन्द्हार \nडा. रामदेव झा , चंरनाि टमश्र अमर एवं उदयनारायण टसंह नटचकेता  \n  \nटवगत सोलह बखयसुँ टवदेह मैटिली साटहत्य केर हरेक छोि -छोि \nघिनाकेँ अटभलेटखत करबाक काज करैत रहल अटछ जाटह क़िीमे \nहमर ई प्रथतुत आलेख सेहो अटछ। उम्मेद जे भटवष्ट्यक पाठककेँ \nएकिा ओहन रेफरदस भेितटन जाटहसुँ ओ अपना समयमे हमर \nसभहक समयक आकलन कऽ सकता।  \nमाचय 2023 मे जखन उदयनारायण टसंह नटचकेता साटहत्य \nअकादमीक संयोजक पदपर काटबज भेलाह आ अपना भीतरक \nसद थयक सभहक नाम घोषणा केलाह ताटहमे एक नाम छल  'रमण  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकुमार टसंह '। बहुत लोक एटह नामपर आिययचटकत \nभेला, थवाभाटवको छै एटह आदमीक ओतेक काजे नटह छै। मुदा ...। \nबादमे एक लोक हमरा फोन केलाह आ कहलाह जे असलमे रमण \nकुमार टसंह बोरो सदथय भेल आ असल सदथय भेलाह  \"केदार \nकानन\"। हम हुनका पुछटलयटन जे एकर प्रमाण , हुनक उत्तर छल जे \nमैटिलीमे कनफुटसटकये प्रमाण छै। हमर उत्तर छल जे हम एहन \nप्रमाण नटह मानैत छी। \nटकछु टदन पटहने फेर वएह लोक फोन केलाह आ कहलाह जे रमण \nटसंह पागल भऽ गेलैए लठैती करै छै नटचकेता केर आ केदार \nकानन जी ओकर हरेक लठैतीपर कमद ि दैत छटिन। हम फेर \nउत्तर देटलयटन जे ई सभ हमरा लेल प्रमाण नटह भेल। से हम \nएखनो ई मानबाक लेल तैयार नटह छी रमण कुमार टसंह , केदार \nकानन केर बोरो छटि, हुँ ऊपरे कहने छी जे एटह आदमीक कोनो \nकाजे नटह छै ताटहपर प्रश्न हेबाक चाही। \nखएर हम नटचकेताजीकेँ एकिा कहानी सुनेबटन। ई कहानी सभ \nसुनने बुझने छटि। \nकहानी लालू प्रसाद यादवसुँ जु़िल छै। लालू यादव ओतबे टभजनरी \nनेता छलाह जतेक के देशक आन कोनो। मुदा हुनक सरकार \nबटनते हुनकर चेला-चपािी अटहना केलकै। वएह लालू बादमे रेलमंिी \nबटन यश कमेलाह। सोटचयौ जुँ चेला -चपािी सभ लठैती नटह कटरतै \nतखन हु नकर उपटथिटत प्रधानमंिी कुसी आ देशक टवकासमे \nसहभाटगता रटहतै टक नटह?  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 59 \nबहुत संभव जे नटचकेताजी भाषाशाथिी छटि ओ राजनीटतक लोक \nसभकेँ नटह चीन्द्हैत हेता मुदा खएर एहन ओ जाटह कुसीपर बैसल \nछटि ताटहपर हुनकर नीक जानकार डा . रामदेव झा एवं चंरनाि \nटमश्र 'अमर' सेहो बैसल छलाह आ रामदेवजीक हािमे कुसी अटबते \nहुनक तीनू बालककेँ भेलटन ई हमरे खानदानी वथतु अटछ आ फेर \nचलल हुनकर लठैती। पटरणाम ई भेलै जे डा . रामदेव झा नीक \nशोधकता रटहयौ कऽ सभहक नजटरमे खटस प़िलाह आ अमरजी \nनीक आन्द्दोलनकारी रटहतो फेका गेलाह। टवदेहक साियक \nहथतिेपसुँ मैटिलीकेँ मुटक्त भेिलै आ गद्दी गेलै दोसर -तेसरक \nहािमे। \nआब एखन नटचकेताजीक राजमे लठैती भऽ रहल छै। डा . रामदेव \nझा एवं चंरनाि टमश्र  'अमर' जीक समयमे साटहत्य अकादमीक \nबाहरसुँ लठैती होइत छलै मुदा नटचकेताजीक समयमे अकादमीक \nसदथये सभ लठैती कऽ रहल छटि आ हम टवदेहक माध्य मे भटवष्ट्य \nलेल एटह पटरवतयनकेँ रेखांटकत कऽ रहल छी। \nएकिा सामान्द्य साटहत्य प्रेमीक आधारपर हम रामदेव झा , चंरनाि \nटमश्र 'अमर' जीक एवं एखन नटचकेताजीक वतयमान काययकालकेँ एक \nमाटन रहल छी। आब ई नटचकेताक जीक हािमे छटन जे भटवष्ट्य \nहुनका कोना मोन पा़ितटन, एकिा भाषाशाथिीक रूपमे वा टक \nसाटहत्य अकादमीमे एकिा लठैतकेँ थिान देबाक रूपमे। \nकमसुँ कम टनटिते रामदेव झा, चंरनाि टमश्र 'अमर' अपना समयमे \nकोनो लठैतकेँ अकादमीक भीतर सदथय नटह बनेलाह।  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य  \n \n३.१.प्रमोद झा \"गोकुल\"- टनज अटथतत्वक खाटतर \n३.२.राज टकशोर टमश्र- लोक-टजनगी \n३.३.संतोष कुमार राय 'बिोही'- उटमयलाक टवरोह (खण्ड -काव्य \nदोसर खेप)  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 61 \n३.१.प्रमोद झा \"गोकुल\"- टनज अटथतत्वक खाटतर \n \nप्रमोद झा \"गोकुल\" \nटनज अटथतत्वक खाटतर \n \nमाया ममता  \nईष्ट्या द्वेष \nप्रेम कपि \nभूख टपआस \nवासना मोह \nअहं मे लपिैल \nआकंठ डूबव \nमोह मे मातल \nवा ,जागल \nहमर काया  \nनै उबैर पबैछ \nमोहान्द्ध सुँ . \nमुदा , ऐ सुँ टभन्न \nअही मे करैत टनवास  62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमर आत्मा \nटनटवयकार टनटलयप्त \nजोर जो र सुँ टचकटर कहैछ \nरे मूढ़ ! \nबुँटि जो तों \nजाटत पाटत मे \nसम्प्रदाय पंि मे \nवेद कुरान ,वा अन्द्य मे  \nहम साथवत सनातन \nने बिब ने झुकब \nने िुिब ने मरब \nमानवता टहत मे \nसदैब डिब ल़िब \nदेश भाषा , आ \nटनज अटथतत्वक खाटतर \n \n-प्रमोद झा \"गोकुल\", दीप , मधुबनी (टबहार), फोन -9871779851 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 63 \n३.२.राज टकशोर टमश्र- लोक-टजनगी \n \nराज टकशोर टमश्र \nलोक-टजनगी \nभो र सुँ साँ झ ,साँ झ सुँ भो र , \nजुबक टस र बैसल बेरो जगा री , \nएक सुँ दो सर अथपता ल मे , \nलो क घुमैत अटछ ऊटघ बेमा री । \n \nधी आ-पुता क पढ़ा इ-टल खा इ, \nबैंकक कजय, महा जनक उधा र, \nबा ि तकैत अटछ लो क सभ , \nजे अियतंि मे हेतैक सुधा र। \n \nबस मे, रेन मे, चा हक अड्डा पर, \nरा जनी टत पर गप्प-छ़िा का , \nटव रो ध-प्रदशयन खा टत र कखनो ,  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजा म हो इछ गा ़िी के चक्का । \n \nबेिी क टब आह मे बर-बटर आती , \nवथतुजा तक लेन-देन , \nपेिी -पेिा र,गहना -गुट़ि आ , \nसभक ओटर आओन येन -केन। \n \nमो िरी -चो िरी , सनेस-बा री , \nमधुश्रा वणी आ को जगरा क भा र, \nसा ल भटर तुँ नो तपूरी ए ला गल , \nखगल लो क के कहाँ सम्हा र ? \n \nखेतक आटर क घुसकौ अटल , \nगा म आ' नगरक भूटम -टव वा द , \nकेस-फौ दा री , रे़िम-बहे़िम, \nगा मक पञ्चैती क किु-संवा द।  \n \nमृतक-श्रा ि मे भो ज लेल गा मक बैसा र, \nसौ जटन आ लऽ टन महता टक पूरा जबा र।  \n \nथवच्छंद रौ दी , मतङ दा ही , \nदो का नक टब करी क मंदी , \nभैआ-बाँ ि पैतृक जमी नक, \nतकर बा दे फूित जमा बंदी ।  \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 65 \nकबी र-पंिी ,घनु भा इ दला न पर , \nसुना रहल छटन्द्ह हुनका टन गुयण, \nगुदट़ि आ गो सा इुँ सा ़िङ्गी पर , \nटक रतटन आ सभक रा मना मा धुन। \n \nकखनो मधुरी का का क उपदेश , \nजे छटि न्द्ह अपने ब़िका टक रपन, \nभजा र हुनक आटब लो का चा रक \nसुना कऽ करटि न्द्ह टद वस संपन्न। \n \nबेिा , बा द मे बेिी क डेरा , \nलऽ कऽ जेता सनेस-चङेरा । \n \nटक छु टद न तुँ जमा एक उलहन, \nटक छु टद न पुतो हुक कबकब बो ल , \nकत्त रूकी आ' कतेक रूकी , \nकऽ रहलटि बेचा रा तकरे तो ल। \n \nचलला ओ फेर अपने दला न , \n \nअपने अङना , अपने घर, \nमो ने-मो न सो चटि , की हो एत , \nखसत जटह आ अपन धऽ़ि। \n \nआम लो कक इएह टद नचजा , \nटज नगी क इएह सभ रस-रसा यन ,  66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजी वन-दशयन , इएह तुँ सुदशयन, \nसंसा रक एतबटह अटछ उपा यन।  \n \nतकर बा द ,जय टस आरा म जय जय टस आरा म , \nओही टव टध रहू भा इ! जा टह टव टध रा खटि रा म। \n \nओना तुँ भुवन मे रहैत अटछ , \nना ना तरहक लो क, \nजेना पा टन मे बसैत अटछ , \nमा छ,शंख,घट़ि आर,जोँ क । \n \nब़िका -ब़िका आडम्बर सभ, \nबा जअओ ब़िका -ब़िका ढो ल, \nजगत् टम ्या टक सत्य अटछ , \nअंत मे खुजैत अटछ ओकर पो ल। \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०६ म अंक १५ नवम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०३ अंक ४०६) || 67 \n३.३.संतोष कुमार राय 'बिोही'- उटमयलाक टवरोह (खण्ड -काव्य \nदोसर खेप)  \n \nसंतोष कुमार राय 'बिोही' \nउटमयलाक टवरोह (खण्ड-काव्य दोसर खेप)  \n \nसटख ! बरफ मंगाउ हमर अटगन भेल आब देह।  \nरि मंगाउ ब़ि भेल दुरगटत हम जायब टवदेह।  \nभैय्या भरत सुँ कटहयौन्द्ह नटह रहतीह अवध उटमय । \nटबन लखन चौदह बरख ,एटह सुँ नीक बनब कुमी । \n \nसटख ! केकैयी मंिरा संग टमटल केलीह षड्यंि।  \nनटह देखल गेलटन्द्ह हमर सुख ओ फुकलटन्द्ह मंि? \nमाय कौशल्या आओर टपता दशरि केँ देटखयौन्द्ह दशा।  \nबटशष्ठ हारलाह,छटन्द्ह माय केकैयी क राजगद्दीक नशा।  \n  68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nब़ि अभागन छी हम, तीनू बटहन संग छटन्द्ह थवामी । \nपुिवधू हम अवध नरेश लखन केर हम अिांटगनी । \nसटख ! हम नटह रहब भूटम पर यम केर सनेस पठाउ।  \nथवगयक नटह ऐटछ इच्छा नरक केँ द्वार जल्द खोलाउ। \n \nअगर टपताजी हमरा नटह रखताह तुँ हम भीख माँगब। \nनटह सुनतीह टवयोग -किा माय तुँ हम प्रजा केँ सुनायब। \nसटख ! राजमहल हमरा काटि रहल अटछ हम कुटिया बनायब।  \nराजसुख छोट़ि हम लखन केँ जोटगन बटन जरुर देखायब। \n \nहम प्रजा अवध नरेश केँ हमरा जरुर न्द्याय चाही। \nहम टवयोगन हमरा नटह इटतहास मे बराय चाही।  \nएको बेर हमर सुटध लयतटि हम माटन जैटतयै न्द्ह । \nसटख ! हमहु राजपािक धरम जाटन जैटतयैन्द्ह ।  \n \nसटख ! मन बौरायल टबन लखन ऐ भवन मे।  \nहमर सुटध हरायल आटग लगाउ ऐ तन मे।  \nहम सुनने टछयैय जे पटत परमेश्वर होयत छै।  \nसभ पर दया गरीबनाि टवदेश्वर केँ होयत छै। \n \n-संतोष कुमार राय 'बिोही', ग्राम: मंगरौना \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n  \n ","size_mb":2.2,"has_text":true},"Videha 407.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 407.pdf","name":"Videha 407.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-6722-1 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविदेह ४०७ म अंक ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक \n४०७) \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविदेह मैथिली सावहत्य आन्दोलन: मानुर्ीथमह संस्कृ ताम् \n \nविदेह- प्रिम मैथिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं रिकॉडिंग सहित \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमस,, अथिा ्ानक सं्रहह  िा पुनप्रायोगक प्र ािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संरारन -प्रसार  नै \nकएि जा सकै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० स, याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html केर रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्रारीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक ए्रहीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ स, ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पह,रि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक ए्रहीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e-\npublish/ print-publish all these archives.  ररनाकार / सं्रहहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत ररना/ सं्रहह (संपू ा उत्तरदाधयत्ि \nररनाकार / सं्रहहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com केँ मेि अटैरमेण्टक रूपमेँ पठा सकै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपरररय आ अपन स्कैन कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत ररना/ सं्रहह सभक कॉपीराइट ररनाकार/ सं्रहहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nररनाकार / सं्रहहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत ररनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत िेि-आकााइिक \nवनमाा क अधिकार, ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतर  आ तकरो िेि-आकााइिक वनमाा क अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक ररनाकार / \nसं्रहहकत्ताा विदेहस, नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथकेँ www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vi deha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge a bout \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also fea tures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 407 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धरि विदेह सम्मानस, सम्मावनत श्री पनकिाि मण्डि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअनुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.गजेन्द्दर ठाकुर - नूतन अंक सम्पादकीय  \n१.२. अंक ४०६ पर वटप्प ी  \nगद्य \n२.१.संतोष कुमार राय 'िटोही'- िि यू टू (िारािावहक डायरी)  \n२.२.संतोष कुमार राय 'िटोही'- पािाती केर शपथ (िारािावहक नाटक)  \n२.३.कुमार मनोज कश्यप- िघुकथा - िगुन्द्ता  \n२.४.परमानन्द्द िाि क ा- शािी्रहामलशिाक पूजनक माहात्म्य    \n \n२.५.आराया रामानंद मंडि - धमधथिा राज्य िनाम राजनीधतक दि  \nपद्य \n३.१.पूनम झा 'प्रथमा'-हम मैधथि िी..  \n३.२.राज वकशोर धमश्र- सुन्द्दरता  \n३.३.प्र ि झा- मास्क पवहरर क ईस्कूि रि  \n३.४.नग्नमुवन एक परररय (मूि तेिुगु काव्य मानेपल्ल्ि हृषीकेशिराि- \nमैधथिी अनुिाद मानेश्वर मनुज) पवहि िेप  \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 1 \n१.०.गजेन्द्र  ठाकु र - नूतन अंक सम्पादकीय  \nतिरहुिा  लिपिक  उद्भव आ पवकास  \n(पवद्यार्थी िोकपि  िेि  पिर्देश: अिुिग्िकमे  र्देि ब्राह्मीसँ तिरहुिा  धररक  \nपवकासक  सभ  अक्षरक प्रैक्टिस करबाक  आवश्यकिा  िपि  अति।  एक वा  दू  \nअक्षरक अभ्यास ियााप्ि  अति।  अिुिग्िक -५ िर  ध्याि र्देब बेशी ज रूरी  \nअति।  अलभिेख  सभक  पवस्िृि  पववरण  आ तिरहुिा  दर्दस लिपिक  झुकाव  \nपवस्िारमे  र्देि गेि  अति।  अिाँ  जापि  लिपिक  अिुिग्िक -५ सँ  अभ्यास करी  \nओिबे  अिि  िोिमे  ओपि  अलभिेखसँ  सातमग्री उठाबी।  सम्िूणा मोि  रखिाइ  \nिपिये  सम्भव ि ै क िपिये  से  जरूरी  ि ै क। ई आिेख  साढ़े  आठ िजार  शब्र्दक \nअति , अिाँ  अिि  सुपवधासँ  एकर  ६००- १००० शब्र्दक िोि  बिा  सक ै ि  िी। )  \nलिपि ? आ लिपि  िी  की? लिपिक  उद्भव। \nएजजप्िक  िोक  किै  ितर्थ जे  हुिकर  लिपिक  आपवष्कार िोर्थ र्देविा  क े िपि , \nमेसोिोिातमयाक  िोक  किै  ितर्थ जे  हुिकर  लिपि  िीबो  र्देिपि , ग्रीसक िोक  \nग्रीक लिपिक  आपवष्कारक िमीजक ेँ  मािै  ितर्थ आ भारिमे  एकर  श्रेय \nब्रह्माक ेँ जाइ  िपि।  \nिाषाणकािक  िोक  मारिे  रास  तित्र लिखिपि  आ ओिीसँ  तित्रलिपिक  \nप्रेरणा भेिि।  मुर्दा ई तित्र सभ  तित्रलिपि  िपि  िि , कारण  एकतित्रक \nसम्बन्ध र्दोसर सँ  िपि  िि  आ सभिा  तित्र फराक -फराक  िि।  मुर्दा \nओपिसँ  िािाँ  जा  कऽ तित्रलिपिक  प्रेरणा भेििे  िोए ि।   \n    िपिि -लिपि : तित्रलिपि  \nएखि  धररक  खोजबीिसँ  ििा  ििैए  जे  तित्रलिपिक  पवकास  भेि - पितग्रस-\nयूफ्र े ि्सक काि - मेसोिोिातमया - (सुमेर , फ े र बेबीिोि  आ िखि  \nअसीररयामे ), िीि  िर्दीक काि  (एजजप्िमे ) आ क्रीि (ग्रीस) मे। \nउिरका  खोि  आ धारक  कािक  िार्थरिर  लिखि  तित्र आ तित्रलिपिमे  \nअन्िर पबकि े बाक  खगिा  अति।  अिाँ  िमरासँ  प्रेम करै िी  िँ  िमर  तित्र \nलिख  र्देिहुँ, कोिो  लशकार  करै िी  िँ  से  तित्र लिखिहुँ।  से  अिाँ  भेिहुँ   2 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलिखखया।  से  भारिोमे  बहुि  ठाम  िि , मुर्दा लिखखया  लिपिकार  िोट्टपि िपि  \nबपि  जाएि।  लिपिकार  जे  तित्र बिेिक  से  किकारी  िेि  िपि  वरण् खगिा  \nिेि । से  एिऽ  सूया  बिेबाक  िेि  वृत्त बिा  दर्दयौ, िूरा  तित्र बिेबाक  खगिा  \nएिऽ  िै  अति , फ े र दूिा  एििे  तित्रक सम्बन्ध स्र्थापिि करू , दूसँ  िीि .. आ \nतित्र लिपि  िैयार।  \nसे  तित्रकार  तित्र लिखिक , आ लिपिकार  बिेिक।  लिपिकारक ेँ  लिखखया  \nिपि  कपि  सक ै ि  तिऐ।  आ से  भेि  पितग्रस-यूफ्र े ि्सक कािक  (असीररया , \nबेबीिोि  आ सुमेरमे ), िीि  िर्दीक कािक  (एजजप्िमे ) आ क्रीि (ग्रीस) मे \nईजजयि  आ तमिोअि  सभयिाक  िोक।  \nतित्रलिपि : तित्रात्मक तित्रलिपि  आ पविार / भाविात्मक  तित्रलिपि  \nबािरसँ  दुिू  तित्रलिपि  अति  मुर्दा तित्रात्मक तित्रलिपि  तित्रक मात्र बोध \nकरबैि  अति  जेिा  वृत्त सूयाक  बोध करेिक।  मुर्दा जखि  एकर  प्रयोग गुमार  \nिेि  िोमए  िागि  िँ  ई भऽ गेि  पविार  आपक भाविाक  प्रिीक आ ओपि  \nलिपिक  िाम  भेि  पविार / भाविात्मक  तित्रलिपि।  आब किाकारीसँ  बेशी \nखगिा  मित्त्वक भेि  आ िापि  िेि  िेन्िक आकार  सेिो  िोि  भऽ गेि।  \nआइयो िीि  आ जािािमे  पविार / भाविात्मक  ति त्रलिपिक  प्रयोग िोइि  \nअति।  मुर्दा िध -आधाररि  लिपि  िीिमे  खिम  भऽ गेि , मुर्दा जािािमे  ओ \nआइयो प्रयोगमे अति।  \nतित्र-ध्वपि लिपि  \nभाषाक  उद्भव आ पवकास  भेि।  जेिा  ओिए  ध्वपिसँ  सम्बन्न्धि शब्र्द प्रवेश \nक े िक  िपििा  लिपिमे  सेिो  भेि।  आ तित्र-ध्वपि लिपिक  पवकास  भेि।  \nएपिमे  पविार -भाविा क संग  ध्वपिक प्रवेश सेिो  भेि  आ िािाँ  जा  कऽ ओ \nध्वन्यात्मक लिपि  बिि।  \n \nध्वन्यात्मक लिपि  \nध्वन्यात्मक लिपिमे  ध्वपि आ वस्िु -व्यक्टिक बीि  सम्बन्ध स्र्थापिि करैि   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 3 \nतिन्ि बिि।  ध्वन्यात्मक लिपिमे  ध्वपि वा  ध्वपि-समूि  िेि  तिन्ि बिि।  \nध्वन्यात्मक लिपिमे  िोिीफोि  (एक तिन्िक अिेकार्था वा  ध्वपि) आ \nिोमोफोि  (अिेक  तिन्ि द्वारा एक ध्वपि वा  अर्था) तमिा  कऽ सेिो  अर्था/ \nध्वपि-पिणाय  िपि  कऽ िबैि  िि  आ िापि  िेि  िेसर  ध्वपि-तिन्ि \nपििरतमिेपिवक  व्यवस्र्था भेि  आ फ े र अर्था वा  ध्वपि पिणाय  सम्भव भेि।   \nएपि  लिपिसँ  िर्द-आधाररि  आ व्यंजि -प्रधाि  लिपि  बिि।  \nस्र्थाि -िाघव  आ प्रयत्ि िाघव  \nएिए  प्रयत्ि-िाघवक  ििा  करब  आवश्यक अति।  प्रयत्ि िाघव  िेि  कम \nप्रयाससँ  अिेजक्षि िररणामक  प्राप्प्ि। मािे  भाषाक  सम्बन्धमे कम शब्र्दमे \nसुस्िष्ट पविार  व्यटि करब , िैघ -ध्वपि िेि  िोि  सवामान्य ध्वपिक प्रयोग \nकरब  आ ओिी  पिसाबसँ  लिपिक  सन्र्दभामे िैघ  िे न्ि िेि  िोि  िेन्िक प्रयोग \nकरब। ओपििा  स्र्थाि-िाघव  लिपिमे  स्र्थाि-किौिी  िेि  प्रयुटि िोइि  अति।  \nिॊपिक  १२ मे शब्र्द पविारमे  लिपि -उच्िारण सम्बन्धी पवशेष  जािकारी  \nभेिि।  से  प्रयत्ि िाघवसँ  कखिो  काि  ध्वपि अितिन्िार  भऽ जाइि  अति , \nआ ओकर  रूिान्िर  लिपिमे  प्रत्ि-िाघव  आ कखिो  का ि  स्र्थाि-िाघ्वक  \nसंग  िोइि  अति।   \nिर्द-आधाररि  लिपि  \nिर्द आधाररि  लिपिमे  प्रयत्ि-िाघव  आ स्र्थाि-िाघव  िपि  रिैि  अति।  एकरा  \nएिा  बुझू जे  ितमि  लिपि  अति  लसिेबि  आधाररि  लिपि , रोमि  लिपि  अति  \nअल्फाबेि  लिपि  आ तिरहुिा  आ र्देविागरी  अति  अल्फा-लसिेपबक  लिपि।  \nमािे  जिऽ  संयुटिाक्षर  िपि  अति  से  भेि  अल्फाबेि  आधाररि  लिपि।  मािे  \nअंग्रेजी, जे  रोमि  लिपिमे  लिखि  जाइि  अति , मे संयुटिाक्षर  िपि  िोइि  \nअति , मात्र २६ िा  अल्फाबेि  िोइि  अति , से  ओ भेि  अल्फाबेि  आधाररि  \nलिपि।  ितमिमे  लसिेबि  आधाररि  लिपि  अति।  से  ओ भेि  लसिेबि  \nआधाररि  लिपि।  तिरहुिा  आ र्देविागरी  लिपिमे  दुिू  ित्त्व अति  से  ओ भेि  \nअल्फा-लसिेपबक  लिपि।  एपि  िीिूक  िुििा  मोिा -मोिी  वार्णिक (अंग्रेजी),  4 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमालत्रक (ितमि ) आ वार्णिक आ मालत्रक (तिरहुिा  आ र्देविागरी )  िन्र्दसँ \nकएि  जा  सक ै ि  अति।  मुर्दा एिऽ  एकिा  िेंि  अति , अंग्रेजीमे वणाक  \nगणिासँ  जे  मीिर  पिमााण  करब  िँ  िय  िपि  बिि  से  ओि ऽ लसिेबि  \nआधाररि  गणिा  करए  िड़ैि  अति , आ पकएक िँ  ध्वपिक सम्बन्ध मात्र \nलसिेबिसँ  िै , शब्र्दक ेँ लसिेबिमे  िोड़ि  जाइि  अति।  जािािी  लिपि  िर्द-\nआधाररि  अति  से  ओिऽ  ई झमेि  िपि  अति , आ ओिऽ  ध्वपिक ईकाई  \nिेि  जे  शब्र्द प्रयुटि िोइि  अति  िकर  अिुवार्द  मोिामोिी  लसिेबिमे  कएि  \nजा  सक ै ि  अति  आ ओिी  आधारिर  िाइक ू मे  १७ िा  ध्वपि िुरेबा  िेि  गणिा  \nिोइि  अति  । तिरहुिा , र्देविागरी  आ ब्राह्मीमे जे  बाजि  जाइए  सएि  लिखि  \nजाइए , आ एिऽ  िाजणिीिूवा  आ िजणपिक  िरम्िरामे  ध्वपि आधाररि  \nसन्न्धक पिअम  बिि  अति।  कमाधारय  समासक  पवग्रि िर्दात्मक िोइि  \nअति , मिार्देव  भेिा  मिाि्  र्देव, आ जँ  दू सँ  बेशी िर्द अति  िँ  से  भेि  \nबहुव्रीपि- जेिा  िम्बोर्दर (िमगर  जजिकर  उर्दर से , मािे  गणेश)। अंग्रेजी \n(रोमि  लिपि ) मे बजबा  काि  सन्न्ध िोइि  अति  मुर्दा लिखबा  काि  िपि , \nमुर्दा ओिहुओ  र्दीघा िेि  िबि  ए, िबि  बी आदर्द प्रयुटि िोइिे  अति , \nिंकिुएशि  सेिो  ई काज  करैि  अति , िँ  ओिऽ  पििि  ए ि पि  िोइि  अति , \nमुर्दा िमहँ  सभ  िँ  र्दीघाक बार्द प्िुिक ेँ  िोपड़ये  र्देिे िी।  आ ििी  कारणसँ  \nमैतर्थिीमे पवभक्टि सिा  कऽ लिखि  जाइि  अति।  तिरहुिा  आ र्देविागरी  \nलिपिमे  दुिू  ित्त्व अति  से  मालत्रक आ वार्णिक दुिू  िन्र्द एपिमे  गणिा  कएि  \nजा  सक ै ि  अति।  िॊपिक  १ मे िृष्ठ १८ सँ  गणिा  (मालत्रक आ वार्णिक) \nसम्बन्धी पवशेष  जािकारी  भेिि।  लसिेबि  जेिा  शब्र्दसँ सम्बन्न्धि अति  िर्द \nिपििा  समाससँ  िपििमे  ध्वपि प्रमुख अति  आ र्दोसरमे िर्द (अर्था)। से  वएि  \nिर्द आधाररि  लिपि  ध्वन्यात्मक लिपिक  पवकास  िि।  जकर  प्रमाण \nऐतििालसक  रूिसँ  उििब्ध  अति , आ जिऽ  सँ  लिपिक  असिी  पववेिि  \nसम्भव अति । आ तित्र-लिपिक  रूिमे  जापि  िीि  गोि  लिपिक  ििा  भेि  मािे  \nपितग्रस-यूफ्र े ि्सक धारक  काि  (सुमेर , फ े र बेबीिोि  आ िखि  असीररयामे ),  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 5 \nिीि  धारक  काि  (एजजप्िमे ) आ क्रीि (ग्रीस) मे एपिमेसँ  पितग्रस-यूफ्र े ि्सक \nधारक  कािमे  सुमेर , फ े र बेबीिोि  आ िखि  असीररयामे  जे  सभ्यिा  सभ  \nक्रमसँ आएि  ओपिमे  िपििे  सुमेरमे  टयूिीफॊमा  लिपिक  प्रारम्भ भेि  ४००० \nशिाब्र्दी बी.सी .ई. ( पबफोर  कॊमि  एरा )मे। बेबीिोि  िोकपि  सुमेरसँ  ई \nलिपि  लसखिपि  आ हुिकासँ  असीररया  िोकपि।  मापिक  सािि  आ िोर्थ \nबिाएि  िट्टीिर सुखेिासँ  िपििपिये  िोकबिा  स्िायिससँ , मोिा -मोिी  ३५० \nिा  अक्षरसँ, ई टयूिीफ्मा  लिपि  लिखि  जाइ  िि  जखि   आ फ े र रौर्दमे \nसुखाएि  वा  िूक्ल्िमे िकाएि  जाइि  िि।  आधुपिक  कािमे  एकरा  \nिढ़बाकश्रेय एकिा  अंग्रेज िेिरी  रॊलििसिक ेँ  जाइ  िपि।  िेसर  िरणक  बार्द \nधरर ई िर्द-आधाररि  बपि  गेि  िि।  एजजप्िमे  िायरोग्िाइपफक  \n(िायरोक्ग्िपफक, िायरेपिक  आ िेमोपिक ) लिपि  टयूिीफ्मा  लिपिक  \nसमकािीि  िि।  एपिमे  २४ िा  तिन्ि रिैक  जापिमे  सभिा  व्यंजि  रिैक।  \nस्वर रिबे  िपि  करैक , से  बहुि  रास  झमेि  आ अस्िष्टिा आपब जाइ  ििैक , \nसे  ओकर पिवारणिेि  ओ िोकपि  आर  पवशेष  िेन्ि आ तित्रक प्रयोग करैि  \nििाि।  ओ सभ  िाि  मोलश-किमसँ  िेिीरस  िाििर  लिखैि  ििाि , ओिी  \nिेिी रससँ  िेिर  बिि  अति।  टयूिीफ्मा  आ िाइरोग्िाइपफक  ई दुिू  लिपि  \nर्दपििसँ  वाम  दर्दश लिखि  जाइि  िि।  एपि  दुिू  लिपिक  समकािीि  लिपि  \nिि  िीिक  लिपि  से  ऊिरसँ  िीिाँ  लिखि  जाइि  िि।  िपििे  एकिा  शब्र्द \nिेि  एकिा  तिन्ि िि , मुर्दा फ े र एकिा  पविार  िेि  एकिा  शब्र्दक प्रयोग \nिोमए  िागि।  िीिक   लिपि मे कोिो  अल्फाबेि  िपि  अति , ४०,००० तिन्ि \nअति।  एकर  अिाबे  एिमाइि  सभ  िपििे  र्देशज रेखात्मक  आ तित्र-प्रिुर \nअक्षरक प्रयोग क े िपि  मुर्दा फ े र ओ िोकपि  सेिो  टयूिीफ्मा  लिपि  िकपड़  \nिेिपि  मुर्दा ओिऽ  ११३ िेन्ि जापिमे  ८०सँ  बेशी िर्द-आधाररि  िेन्ि िि , \nक े र प्रयोग ओ क े िपि।  \nसे  एजजप्िक  बर्दिा  लिपिक  आपवष्कारक मेसोिोिातमया  (सुमेर , बेबीिोि  \nआ असीररया ) क िोक  रितर्थ, जे  लिखबाक  किाक  आपवष्किाा  ितर्थ।  6 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजेिा  ऊिर  ििा  भेि  अति , ओ िोकपि  िपििे  तित्र लिखिखन्ि , आ पकएक \nिँ  तित्र बिेबामे  बेसी  समयक  िोकशािी  िोइि  ििखन्ि  से  ओ िोकपि  \nप्रयत्ि-िाघव  आ स्र्थाि-िाघवसँ  तित्रकेँ िेन्ि बिा  र्देिखन्ि, िेन्िमे समाििा  \nआ समरूििा  आपि  रेखात्मक  िद्धतिक  लिपि  बिेिखन्ि।  फ े र ई िेन्ि ध्वपिक ेँ \nप्रर्दर्शिि करए  िागि , आ एपि  िरिक  मोिामोिी  ३५० िा  िेन्ि बिि।  \nसीररया -साइप्रस  आ पफलिस्िीिमे  जे  खाँिी  वणा  आधाररि  लिपि  बिि  \nिाहमे , फ े र तमिोअि  सभ्यिामे  जे  लिपि  आपवष्क ृ ि भेि  ओपिमे  िर्द-\nआधाररि  लिपिक  प्रभाव िड़ि।  िर्द-आधाररि  लिपिक  दूिा  रूि  िीिमे  िि  \nमुर्दा िकर  प्रयोग िीिमे  बन्र्द भऽ गेि  मुर्दा जािािमे  ई प्रयोगमे अति  जकर  \nपकिु  ििा  ऊिर  आएि   अति।  \nव्यंजि  प्रधाि  लिपि  \nएकरा  वणामािा  वा  वणा  आधाररि  लिपि  सेिो  कपि  सक ै ि  िी।  आि  लिपि  \nसभमे  िेन्ि सभक  संख्या  ििबा  बपढ़ गेि  जे  लशशु िेि  ओकर  सीखब  \nअसम्भव भऽ गेि।  एपि  लिपिक  पवकासक  कारण  िि  प्रयत्ि िाघव।  \nएटक े लिपिमे  अिेक  भाषा  लिखब  सम्भव भऽ गेि।  \nपितग्रस-यूफ्र े ि्सक काि - मेसोिोिातमया - (सुमेर , फ े र बेबीिोि  आ िखि  \nअसीररयामे )क टयूिीफ्मा  लिपि  वणामािा  िपि  बपि  सकि।  एपि  लिपिक  \nसम्बन्ध सेमेपिक  भाषासँ  िेबाक  प्रमाण अति।  तित्रात्मक फ े र पविारात्मक , \nफ े र ध्वन्यात्मक लिपि  ई बपि  सकि।  मुर्दा ध्वन्यात्मक लिपि  सेिो  संज्ञा, \nसवािाम , पक्रया आ पक्रया-पवशेषणक  आवश्यकिाक ेँ पकिु  सुधारक  संग  \nिूणा  कऽ सकि।  फ े र ई िर्द-आधाररि  बिि  आ एिपि  एकर पवकास  खिम  \nभऽ गेिैक।   \nबार्दमे जा  कऽ जुरुथ्रुष्टक अिुयायी  िोकपि  मेसोिोिातमयामे  अिि  लिपिक ेँ  \nव्यंजि  प्रधाि  बिेिखन्ि  जकरा  अद्धा-वणामािा  कपि  सक ै ि  िी।  मुर्दा ओपिमे  \nक ृ लत्रम िेबाक  प्रवृलत्त बढ़ि , आ ई प्रवृलत्त ब्राह्मीमे सेिो  भाषा -वैज्ञापिक \nिोकपिक ेँ  र्देखा िड़ैि  िखन्ि।  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 7 \nक्रीिमे सेिो  तित्र-प्रिुर रेखाक ृ तिसँ  आगाँ  बपढ़ १३५ िेन्िबिा  भाविा -प्रधाि  \nआ ध्वपि-प्रधाि  लिपि  बिेिखन्ि।  पििकर  लिखब  वामसँ  र्दपिि  आ र्दपििसँ  \nवाम  दुिू  िि।  \nउिरबररया  सेमेपिक  वणामािा  \nसीररया -साइप्रस  आ पफलिस्िीिमे  मूि  वणामािाक  आपवष्कार र्दोसर \nशिाब्र्दी बी.सी .ई. मे भेि  ज कर  िाम  उत्तरबररया सेमेपिक  वणामािा  िि।  \nआ िकर  बार्द आिो -आि  मूि  वणामािा  आपवष्क ृ ि भेि  जेिा  आरामाइक , \nपफिीलशअि , ग्रीक आ ब्राह्मी आ ई लिपि  सभ  अििोटक े  आपवष्क ृ ि िपि  \nभेि  िोएि  वरण  ओिहु  वएि  प्रपक्रया भेि  िएि  जे  मेसोिोिातमयाक  लिपि  \nसंग  भेि  िि।  मुर्दा एक स्िरक  बार्द मेसोिोिा तमयाक  टयूिीफ्मा  लिपि  \nिर्द-आधाररि  लिपि  बपि  अिि  खखस्सा  खिम  क े िक  ई लिपि  सभ  िूणा  \nवणामािा  बपि  गेि।  \n \nभारिमे  लिपि  आ िेखिकिा  \nिागाजुािकोण्िासँ  प्राप्ि र्दोसर शिाब्र्दीक एकिा  मूर्ििमे राजा  शुद्धोधिक \nर्दरबारक दृश्य अंपकि  अति  जापिमे  िीििा  भपवष्यवटिा  भगवाि  बुद्धक \nमािा  रा िी  मायाक  स्वप्िक व्याख्या कऽ रिि  ितर्थ। पििका  सभक  िीिाँ  \nबैसि  लिपिकार  िकरा  लिपिबद्ध  कऽ रिि  ितर्थ। भारिमे  िेखिकिाक  ई \nआइ धररक  सभसँ  िुराि  तित्र आधाररि  प्रमाण अति।  एपिसँ  अतिररटि  \nिुराि  प्रमाण िड़प्िा  संस्क ृ ति, अशोकक अलभिेख  आदर्द िँ  अतिये।  \nअशोकक अलभिेख  आ िड़प्िा  संस्क ृतिक  बीिमे  सेिो  मारिे  रास  अलभिेख  \nभेििाति  जेिा  सोिगौराक  िाम -ित्र अलभिेख , पििरिबाक   बौद्ध-भीड़ \nअलभिेख , मिास्र्थाि आ बिीक  िार्थर अलभिेख , आ भपट्टप्रोिुक \nअलभिेख।  \nभारिमे  िड़प्िा  सभ्यिामे  िपिि  बेर लिपिक  प्रयोग भेि  मुर्दा ओ एखि  धरर \nिढ़ि  िपि  जा  सकि  अति।  एकर अलभिेख  सभ  िोि -िो ि  ि ै क सभसँ  िैघ   8 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअलभिेखमे  २६ िा  िेन्ि ि ै क। धोिावीर  (गुजराि ) मे िग्रक द्वारिर  एकिा  \nसाइिबोिा  िेबाक  प्रमाण अति  जापिमे  ९ िा  िेन्ि ि ै क।  \nब्राह्मी आ खरोष्ठी \nब्राह्मी वामसँ  र्दपिि  आ खरोष्ठी र्दपििसँ  वाम  दर्दशामे लिखि  जाइि  अति।  \nमुर्दा दुिू  भारिक  वणामािा  िद्धतिक  आधारिर  पव कलसि  भेि  अति।  \nअशोकक अलभिेख  ब्राह्मी आ खरोष्ठी (मािसेिरा  आ शािबाजगढ़ी )  दुिूमे  \nभेिि  अति  आ एकरा  एकिा  अंग्रेज जेम्स प्प्रिसेि १८३७ सी .ई. मे ब्राह्मी \nिढ़बामे  सक्षम भेिाि।  खरोष्ठी िढ़बाक  श्रेय सप्म्मलिि  रूिसँ  किाि  मसोि  \nआ जेम्स प्प्रिसेि केँ र्देि जाइि  अति।  एपि  अलभिेख   सभमे  अशोकक िाम  \nपियर्दस्सी लिखि  ि ै क आ पकिुमे  असोक  (अशोकक िालि -प्राक ृ ि रूि ) \nसेिो।  अशोकक अलभिेखमे  लिपिकरक  ििा  अति।  \nब्राह्मी लिपि  बहुि   दर्दि धरर  पवकलसि  आ िररष्क ृ ि/ िररवर्द्धिि िोइि  \nप्रयोगमे रििाअ  एपिसँ  भारिक  आि  लिपि  सभक  उत्िलत्त भेि  मुर्दा खरोष्ठी \nलिपि  अििे  संग  ख िम  भऽ गेि।  अशोकक अलभिेखक  अतिररटि  इण्िो-\nग्रीक राजा  सभ  एकर  प्रयोग अिि  मुद्रािर  क े िखन्ि जापिमे  िर  आ ऊिरमे  \nग्रीक आ ््खरोष्ठी लिपिमे  राजाक  िाम  लिखि  रिैि  िि।   \nिारर्द -स्मृतिमे लिपिक ेँ  उत्तम आँखख  किि  गेि  अति  आ एकर सृजि  ब्रह्मा \nक े िपि  िकर  ििा  अति।  \nबृिस्िति  स्मृतिमे ि िा  अति  जे  िि  मासक  बार्द स्मृति धोखा  र्देमऽ िगैि  \nअति  से  िाििर  लिखि  आखरक  सृजि  ब्रह्मा क े िपि।  \nिीिक  पवश्वकोष फा -वां -शु-लििमे  सेिो  ििा  अति  जे  वामसँ  र्दपिि  लिखि  \nजाएबिा  लिपिक  सृजिकत्ताा  ब्रह्मा ितर्थ। \nएपि  लिपिक  िाम  ब्रह्मी लिपि  िि  आ से  िाजणिी  िूवा  व्याकरणािाया  द्वारा \nस्वीक ृ ि िि , मुर्दा िाजणिी  व्याकरणक अिुरूि  ब्रह्मी अशुद्ध अति।  से  एपि  \nलिपिक  िाम  ब्राह्मी िड़ि।  िाजणिी  अष्टाध्या आ अमससिि  अमरकोषमे  लिपि  \nआ लिपबक  ििा  करैि  ितर्थ। िाजणिी  िूवा  आिाया  यास्क अिि  पिरुटिमे   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 9 \nबहुि  रास  िूवा  आ समकािीि  व्याकरणािायाक  िाम  गणबैि  ितर्थ। वणाक  \nगणिा  आधाररि  िन्र्द आ व्याकरणािया  सभक  उिक्स्र्थति अिरोक्ष रूिसँ  \nिेखिकिाक  उिक्स्र्थतिक आभास  करबैि  अति।  िीि  िजार  वषा  िूवा  झेिम  \nआ िेिाबक  बीि  गांधार  (अखि  ओिऽ  यूसुफजई  िठाि  पिवास  करैि  \nितर्थ) इिाकामे  र्दक्षक संघराज्य  िि , एपि  इिाकामे  काबुि  धार  िक्िमसँ  \nआपब कऽ लसन्धु धारमे  संगम  करैि  अति।  ओपि  संगमसँ  िारर  माइि  उत्तर \nिहुर  गाम , जे  िाजणिीक  िािी  गाम  िि , मे िाजणिीक  जन्म भेि , ओइ \nगामक  िाम  ओइ कािमे  शिािुर  रिैक।  िीिी  यात्री ह्वेिसांग  (युआि  \nच्वांग), सािम  शिाब्र्दीमे. एपि  गामक  पवद्वाि  ब्रािमण व्याकरणािायाक  ििा  \nक े िे ितर्थ। मािे  िरम्िरा  आगाँ -िािाँ  काएम  िि।   \nजैिक  भगविी  सूत्र एपि  ब्राह्मी लिपिक ेँ  िमस्कार  करैि  अति।  \nलिपिक  आधार - अक्षर, वणा  आ मात्रा आ िकर  साक्ष्य \nऋगवैदर्दक ऋिा  वणावृत्तमे अति , मालत्रक िन्र्दमे िपि।  वार्णिक िन्र्दमे \nअक्षरक गणिा  िोइि  अति।   \nिान्र्दोग्य उिपिषर्दमे  अक्षर शब्र्द उल्िेख  अति  र्दीघा स्वरक सेिो।  \nिैत्तरीय  उिपिषर्दमे  वणा  आ मात्रा दुिूक  ििाा  अति।  \nऐिरेय  आरण्यकमे स्वर आ व्यंजि  दुिूक  ििाा  अति।  \nिंिवविश  ब्राह्मणमे सभसँ  िोि  र्दजक्षणा १२ क ृ ष् णि आ सभसँ  िैघ  र्दजक्षणा \n३,९३,०१६ क ृ ष् णि सुवणाक   \nििाा  अति।  \nकौपिल्यक अर्थाशास्त्र िूड़ाकमा  संस्कारक  बार्द लिपि  आ अंकक प्रलशक्षणक \nपिर्देश करैि  अति।  राजाक ेँ  मप्न्त्रिररषर्दक संग  ित्रािार  आ गुप्ििरक  \nक ू िलिपिमे  संर्देश िठ े बाक  ििा  अति।  अर्थाशास्त्र किैि  अति  जे  लिपिकार  \nिेजीसँ  लिखबामे  पििुण  िोतर्थ, साफ -साफ  लिखतर्थ आ िेख  िढ़बामे  सेिो  \nसमर्था िोतर्थ। \nबौद्ध ग्रन्र्थ सुत्तंिमे  अटखररका  क्रीड़ाक ििा  अति , जापिमे  अकासी  अक्षर  10 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबिेबाक  स्िधाा  रिैि  अति।  बौद्ध लभक्षु िेि  एपि  क्रीड़ाक पिषेध  अति  मुर्दा \nपविय -पििक  िेखि -किा  लसखबाक   अिुमति  बौद्ध-लभक्षुकेँ  र्दैि अति।  \nकिािक  जािकमे  जािी  ित्र र्देखाक ेँ ठकबाक  ििा  अति  िँ  मिासुिसोम  \nजािकमे  िक्षलशिाक  अध्यािक अिि  िुराि  लशष्यकेँ ित्र लिखै  ितर्थ। कण्ि \nजािक  अटखर  (अक्षरक िालि -प्राक ृ ि रूि ) क प्रयोग करैि  अति।  \nमिावग्गमे  अंक-शब्र्दक प्रलशक्षण आ किािक  जािकमे  शीिििािीक  ििाा  \nअति  जापििर  लिखब  लसखाओि  जाइि  िि।  िलििपवस्िर  बुद्धक \nलिपिशािा , हुिकर  लशक्षक पवश्वातमत्र, िाििक  शीिििािी  आ सोिाक  \nिेखिीक  ििाा  करैि  अति , एिऽ  ६४ िा  लिपिक  वणाि  अति  जिऽ  \nराजिैतिक  सीमाक  पिसाबसँ  अंगक लिपि , मगधक लिपि  वङक  लिपिक  ििा  \nअति  मुर्दा पवर्देिक लिपिक  स्र्थाििर िूवा  पवर्देि लिपि  लिखि  अति।  एकर  \nकारण  अति  जे  वज्ज्ज पवर्देििर  अतधकार  कऽ िेिे  िि  आ वज्ज्ज आ \nपवर्देिक लिपि  संयुटि  रूिसँ  पवर्देि लिपि  िि।  अजािशत्रु  िेसर  शिाब्र्दीमे \nवज्ज्जक ेँ जीति  मगधमे राजिैतिक  रूिसँ  तमिा  िेिखन्ि , मुर्दा सांस्क ृ तिक  \nरूिसँ  ओ अिि  अक्स्ित्व बिेिे  रिि।  िलिि  पवस्िर  िेसर  शिाब्र्दीक ग्रंर्थ \nतर्थक आ िापि  द्वारे ओ मगध लिपिक  संग  िूवा  पवर्देि लिपिक  वणाि  करैि  \nअति।  ई प्रवृलत्त बार्दमे गुप्िकािक  िीरभुक्टि  (तिरहुि ) प्रान्िमे सुदृढ़  रूिसँ  \nसोझाँ  आएि  आ िूवापवर्देि  लिपिक  िामकरण  भेि  तिरहुिा।  िलििपवस्िरमे  \nबाि  अवस्र्थामे बुद्ध-लसद्धार्थाक वणामािा  प्रलशक्षणक ििा  अति  आ ओपिमे  \nवार्णिक अक्षरक काँति  आ अिंकरणक  योजिाक  ििा  अति  जे  ब्राह्मी \nलिपिक  अति।  \nउिरबररया  सेमेपिक  वणामािा  आ ब्राह्मीक बीिमे  अिेफ ् आ अ, बेर्थ् आ ब्, \nपगमेि् आ ग, र्दािेर्थ् आ र्द, िे  आ ि , वाव्  आ व , जाइि्  आ ज , िेर्थ् आ घ, \nर्थेर्थ् आ र्थ, योध् आ य, काफ ् आ क, िामेध्  आ ि , मेम् आ म, िुि  आ ि , \nसामेख  आ स , आइि् आ ए, फे आ ि , साधे  आ ि , क्फ ् आ ख  मे अद्भुि  \nसमाििा  अति  आ मािवक  मक्स्िष्क कोिा  दूर  रििोिर  एटक े रङ  अति   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 11 \nिकर  द्योिक अति।  बूिरक ेँ  ब्रम भेिखन्ि जे  ब्राह्मी लिपि  उिरबररया  सेमेपिक  \nलिपिक  अिुकरण  क े िक।  ई ओ काि  िि  जखि  िड़प्िा  आ \nमोििजोर्दाड़ोक ेँ  सेिो  मेसोिोिातमयाक  आउििोस्ि  िाधरर  मािि  जाइि  \nजाधरर  भारिक  आि  भागमे  उत्खिि  िपि  भऽ गेिै  आ िड़प्िा  सं स्क ृ तिक \nर्देशज रूि  प्रकि िपि  भऽ गेिैक  (िमाि  क ु ल्क े आ र्दीिमार  रोर्थरमण्ि, अ \nपिस्िी  ऑफ इक्ण्िया, २००४, िृ . १९, मुर्दा ओ िृ .५४ िर  अखिो  भ्रममे ितर्थ \nजे  खरोष्ठी अरामेइक  लिपिक  आधारिर  बिि  जे  िखि  फारसक  \nआतधकाररक  लिपि  िि।  अरामाइकमे  मात्र २२ िा  अक्षर ि ै क, स्वरक \nअिूणािा  अति , ह्रस्व-र्दीघाक भेर्द िपि  अति , स्वरक मात्राक सेिो  अभाव  \nअति  से  ओ भारिीय  भाषा  िेि  अयोग्य अति , खरोष्ठीमे ई सभ  गुण अति , \nसंगे  र्दीघा-गुण-वृलद्ध ध्वपि िेि  भेर्दक तिन्ि सेिो  अति , प्राक ृ ि अलभिेख  \nिेि  ई ब्राह्मी सि  सक्षम िि , मात्र र्दपिि -वाम  रििे  ई पवर्देशी िपि  भऽ \nजाएि।  खरोष्ठी र्दपििसँ  वाम  लिखि  जाइि  अति  मुर्दा एकर  वणामािा  \nभारिीय  अति , र्दपििसँ  वाम  लिखि  जएबाक  कारण  पकिु  पवद्वाि  \nिोकपिक ेँ  एपिमे  फारसक  प्रभाव र्देखाइ िड़ैि  िपि , मुर्दा सत्य िँ  यएि  अति  \nजे  ब्राह्मी आ खरोष्ठी लिपिमे  एटक े वणामािाक  प्रयोग भेि  अति। )।  जेिा  \nसङीिमे  भारिक  सारेगामा  क साि  िा  सुर  आ िखिमी  ऑटिेव  (ओत्तहु \nसािे  िा  ि ै क, ऑटिेव  मािे  आठम सँ  िुिः  िुिरावृलत्तक  मात्र ई प्रिीक \nअति ) ई लसद्ध करैि  अति  जे  भाषा  कोिो  हुअए काि  वएि  ि ै क \nमिुटखबिा।  ब्रेि आ इण्िरिेशिि  फोिेपिक  अल्फाबेि  ध्वपिक संग  \nमक्स्िष्क (ब्रेि) क सेिो  संप्रेषण मोिामोिी  एटक े िेबाक  प्रमाण र्दैि अति  \n(र्देखू अिुिग्िक ) से  िपििे  िँ  पकिु  पवद्वाि  एकरा  बैटिो -िालि  आ \nआररयािो -िालि  पवर्देशी लिपि  बुजझ कऽ कििखन्ि , कवििघम   एकरा  गांधारी  \nकििखन्ि , मुर्दा िलििपवस्िर  आ िीिक  पवश्वकोष फा -वां -शु-लििक  प्रमाण \nअकाट्य िि  आ ओिऽ  वर्णिि  एकर  िाम  खरोष्ठी सवा मान्य भेि।  िीिी  \nसाक्ष्य ब्राह्मीक उद्भव ब्रह्मा द्वारा आ खरोष्ठीक सजाि  ब्राह्मण आिाया  खरोष्ठ  12 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nद्वारा भेि  माििक  अति।  िेसर  शिाब्र्दीक बार्द अलभिेख  संस्क ृ िमे लिखि  \nजाए  िागि , प्राक ृ िक प्रयोग बन्र्द भऽ गेि।  प्राक ृ ि िेि  ब्राह्मी आ खरोष्ठी \nदुिू  सक्षम िि  मुर्दा संस्क ृ िक स न्न्धयुटि अिंक ृ ि  ज्टिष्ट शब्र्द, िर्द आ \nसमास  िेि  मात्र ब्राह्मी। से  एक बेर जे  एकर  प्रयोग बन्र्द भेि  िँ  प्राक ृ िसँ \nपिकिि  भाषा  सभ  िेि  सेिो  ब्राह्मीसँ पिकिि  लिपिक  प्रयोग प्रारम्भ भऽ \nगेि।   \nब्राह्मीक एरागुिीक  अशोकक अलभिेख  २६ िाँिीमे  अति।  वाम  र्दपिि  \nिेखिक  िूणा  रूिसँ  िाि ि  िपि  भेि  अति , ओिा  बेशी िाँिी  वाम -र्दपिि  \nअति।  पकिु  वाम -र्दपिि  िाँिीमे  पकिु  अक्षर वाम -र्दपिि  िँ  पकति  र्दपिि  \nवाममे  अंपकि  अति , पकति  ऊिर  िीिाँ  सेिो  अति।  ८ िाँिी  र्दपिि -वाम  \nअति।  एक िाँिीमे  मात्र एक अक्षर अति।  से  र्दपिि  वाम  रििे  पवर्देशी प्रभाव \nलसद्ध िपि  िोइि  अति।  खरोष्ठी सि  जािािी  सेिो  र्दपिि  वाम  लिखि  जाइि  \nअति।  \nिलििपवस्िरक  प्रसंग सेिो  इशारा  करैि  अति  जे  व्याकरणक पवशेषिाक ेँ  \nिूणा  करब  ब्राह्मीक उद्देश्य िि , मुर्दा ई आग्रि ऋगवेर्दसँ अर्थाशास्त्र िक  \nअति , आ भारिीय  िररप्रेक्ष्यमे ब्राह्मी आ ओपिसँ  पिकिि  लिपि  ओपि  \nआग्रिक ेँ िूणा  करैि  अति , आ एकर िररष्क ृ ि रूिक ेँ  क ृ लत्रम िपि  वरण् \nस्वाभापवक  मािि  जेबाक  िािी।  से  पकिु  पवद्वाि  ब्राह्मीक व्याकरण सम्बन्धी \nआवश्यकिाक ेँ िूणा  करए िेि  भेि  िररष्करणक ेँ पवर्देशी अक्षरक ेँ भारिीय  \nप्रारूिमे  आिब  कििखन्ि  अति  (बूिर , ऑि  र्द ओररजजि  ऑफ र्द इक्ण्ियि \nब्राह्मी अल्फाबेि , १८९८), मुर्दा कवििघम  एकरा  भरिीय  िेन्ि सभसँ  बिार  \nभेि  माििखन्ि  अति  (कवििघम , कोरिस  इन्सपक्रप्शिम इक्ण्िक े रम, खण्ि -\n१)। \nब्राह्मी लिपिक  अतिररटि  ६३ िा  आर लिपिक  ििा  िलिि  पवस्िरमे  अति।  \nसम्िूणा यूरोिमे  ग्रीस आ रलसयि  क्मिवेल्र्थ िोपड़  कऽ (एपि  दुिू  ठाम  \nअिग -अिग  लिपि  ि ै क) सम्िूणा यूरोिमे  रोमि  लिपिक  प्रयोग िोइि  अति।   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 13 \nसे  सम्िूणा यूरोिमे  आइ मात्र िीिेिा  लिपि  ि ै क। जँ  रूसक ेँ  यूरोिसँ  ििा  र्दी िँ  \nओ भारिक  बराबरे  अति।  भारिमे  सभ  प्रान्िमे मोिामोिी  अिग -अिग  \nलिपि  अति , मुर्दा ितमिक  अतिररटि  सभमे  अल्फा-लसिेपबक  (अक्षर आ \nसंयुटिाक्षरक ) पिवािण  मोिामोिी  एक े रङ िोइि  अति।  एकर  कारण  \nिािाखािाक  र्देरीसँ आगमि  मात्र अति।  \nब्राह्मीक मािक  रूि  आ ओकर  क्षेत्रीय शैिी  \nब्राह्मीक मािक  रूि  िि  आ िकर  प्रमाण अति  अशोकक अलभिेख।  \nअशोक १४म प्रस्िर-अलभिेखमे  किै  ितर्थ जे  अलभिेख -आिेखिक  गुण-\nर्दोष लिपिकरक  जजम्मा अति , आ सएि  कारण  िि  जे  अशोकक \nअलभिेखमे  अक्षर आ ओकर  आकारमे  समरूििा  अति  आ ईिो  प्रमाजणि  \nिोइि  अति  जे  अशोकक काि  धरर ब्राह्मीक मािक  रूि  आपब गेि  िि।  जे  \nभेर्द अति  से  क्षेत्र अिुसार , लिपिकरक  िेखिक  अिुसार  आ िेखि  \nउिकरणक  पवपवधिाक  अिुसार  अति , आजुक  पिसाबेँ  जँ  असमिि  िार्थर, \nखोि  आदर्दिर लिपिकार  द्वारा िुराि ि  उिकरणसँ  जिेक  असमरूििा  आएि  \nअति  से  मािक  ब्राह्मीक क्स्र्थति आर सुदृढ़  करैि  अति।  िंकिुएशि  \nसंस्क ृ िमे रिबे  िपि  करए  से  प्राक ृ िमे सएि  िरम्िरा  आगाँ  बढ़ि।  पवराम  \nतिन्िक व्याकरणगि  आवश्यकिा  ब्राह्मीक लिपिकारक ेँ  ओिी  कारणसँ  \nआवश्यक िपि  िगिखन्ि।  \nक ु पिि  लिपि  \nक ु पिि  लिपि  \n; \nउत्तर भारि  ६अम शिाब्र्दी सी .ई. \n; \nिक्िम  (शारर्दा)                      ; िूब  (पकराँि , रञ्जिा , भुँजजमोि , \nतिरहुिा , िेवारी ,      तिब्बिी , िन्र्दीिागरी आ र्देविागरी।  \nक ु पिि  लिपिक  पवशेषिासँ  प्रेररि िामकरण - न्यूणकोण वणामािा  (बूिर ,  14 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nइक्ण्ियि िालियोग्राफी , ि्.६८), िि  शीषा वणामा िा  (िॊि , एिल्स  ऒफ \nराजस्र्थाि, िृ . ७००), भारयीय  िाम  लसद्ध मािृका ,काश्मीर आ वाराणसीमे  \nप्रिलिि   (अि -बेरुिी , भारि , िृ . १७३, सिाउ ), र्देवि  प्रशक्स्िमे एकरा  \nिेि  क ु पििाक्षरणी प्रयुटि भेि।  आदर्दत्यसेिक अफसड़  िार्थर-अलभिेखमे  \nएकर  िाम  पवकिाक्षरणी अति।  पवक्रमांकर्देव िररिमे  क ु पिि  लिपिमे  \nलसद्धिस्ि  कायस्र्थ िोकपिक  ििा  अति।  \nजेम्स प्प्रिसेि, जे  १८३७ ई. मे अशोकक अलभिेखक ेँ  िढ़िे  ििाि , एकरा  \nिेि  क ु पिि  लिपिक  िामकरणक  अिुशंसा  क े िखन्ि (जिाि  ऒफ \nएलशयापिक  सोशाइिी  ऒफ बेन्गाि, िािा -५ िृ . ७७८)। \nक ु पिि  लिपिक  पवकासक  की कारण  िि ? िपिि  िँ  ई िि  जे  लिखबाक  \nकरिी -किम  आ मोलशक प्रयोग संग  िव  उिकरण  आ िुराि  उिकरणक  िव  \nप्रयोगसँ अिंकरणयुटि  अलभिेख  िेखिक  इिा  जागृि  भेि , ििििौआ  \nलिखबाक  आग्रि सेिो  एपि  िेि  कारण  बिि।  एपिसँ  उिरका  भाग  फि  सि  \nबपि  गेि   कारण  मोलश ढबपक जाइ , िािाँ  िाङरर  आ िर्द-तिन्ि सेिो  सुस्िष्ट \nभेि।  अिंकरणक  प्रवृलत्तसँ वणा  वृत्ताकार  आ तिटकि  स्वरूि  िेबऽ  िागि।  \nअिंकारक  कारणसँ  एकर  िाम  िड़ि  लसद्धमािृका।  \nक ु पिि  लिपिक  अलभिेख  भेिि  अति , कौशाम्बीक मापिक  सर्दण्ि \nसप्िर्दीिक  (ई मोि  िाड़ैए  मौया कािक  बौद्ध सप्िाक्षरी (प्रलसद्ध मंत्र) \nक ू िाक्षरक), मंर्दसौरक यशोधमािक  अलभिेख , ईशािवमााक  िरिा  िार्थर-\nअलभिेख , सवावमािक  असीरगढ़  मोिर -अलभिेख , अिन्िवमािक  बराबर  आ \nिागाजुािी  खोि  अलभिेख , ईश्वर वमािक  जौििुर  िार्थर-अलभिेख , शाििुरक  \nप्रतिमािर  अलभिेख  , मन्र्दापगरर अलभिेख , जीपविगुप्ि  दद्विीयक र्देववाणााक ा  \nस्िम्भ अलभिेख , िषावधािक  मधुबि  आ बाँसखेड़ा  िाम्रित्र-अलभिेख , \nिषावधािक  सोिीिि  मोिर -अलभिेख।  \nतिरहुिा  \nतिरहुिा  लिपिक  खोजमे  आब भारिक  िूब  भागमे  आउ।  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 15 \nिूब  भागक  ब्राह्मीक बार्द पकराँि , रञ्जिा , भुँजजमोि , तिरहुिा , िेवारी , \nतिब्बिी , िन्र्दीिागरी आ र्देविागरीक  प्रयोग भेिैए।  \nपकराँि  लिपिमे  लिम्बू भाषा  आदर्द लिखि  गेि।  ई सभ  लिपि  वामसँ  र्दपिि  \nदर्दश लिखि  जाइए  मुर्दा रञ्जिा  लिपि  क ू िाक्षरमे ऊिरसँ  र्दजक्षण लिखि  \nजाइए।  िागरीक  रूि  िन्र्दीिागरीक प्रयोग मुर्दा बेशी मध्य र्दटकि आ र्दजक्षण \nभारिमे  भेि  आ माध्वािायाक  द्वैि र्दशािक संस्क ृ िमे लिखि  िाण्िुलिपि  \nिन्र्दीिागरीमे अति।  \nपवर्देि, अंग, वज्ज्ज आ िेिािक  िराईमे  संस्क ृि   आ मैतर्थिी दुिू  तिरहुिामे  \nलिखि  जाइ  िि  आ एपिमे  सभ  पवषय , जेिा  सापित्य , गजणि , धमा, र्दशाि \nलिखि  जाइ  िि  आ िािा  (सुख -दुख  दुिुक ) ििै  िि  आ तिट्ठी-ित्री \nअिीमे  िोइ  िि।  क ै र्थीक प्रयोग पिसाब -पकिाब , खािा -खतियाि  िेि  िोइ  \nिि  आ मुख्य रूिसँ  कायस्र्थ एकर प्रयोग करै ििा।  मुर्दा तमतर्थिाक कणा-\nकायस्र्थक िञ्जी  मात्र तिरहुिामे  लिखि  गेि  (मैतर्थि करण कायस्र्थक \nिाँजजक  सवेक्षण- मेजर  पविोर्द  पबिारी  वमाा , १९७३)। एकर  पविरीि  मैतर्थि \nब्राह्मणक िञ्जीक  पकिु  फील्ि-वक ा आ ित्रिार  क ै र्थीमे भेि  (अिुिग्िक ) \nमुर्दा एिहु  िञ्जी  मात्र तिरहुिामे  लिखि  गेि।  ई १४म शिाब्र्दी सी . ई. \n(कॊमि  एरा ) सँ  शुरू  भऽ कऽ २०म शिाब्र्दी सी .ई. धरर रिि  जखि  \nर्देविागरीमे  िञ्जी  लिखब  प्रारम्भ भऽ गेि।   \nपकिु  िव  आपवष्क ृ ि लिपि  \nलिपिक  अिुकरणसँ  साइि  (इशारा ) भाषा  वतधर  िेि  १८म शिाब्र्दी सी .ई. \n(कॊमि  एरा ) मे वतधर  स्क ू िमे फ्रांसक िाल्सा  तमशेि  र्देि एप्िे द्वारा \nआपवष्क ृि  भेि।  ई एिेि  लिपि  अति  जे  कागििर  िपि  वरण् वायु  मािे  \nवािावरणमे  बिाओि  जाइि  अति।   अन्ध-दर्दव्यांग िेि  ब्रेि लिपि  १९म \nशिाब्र्दीमे फ्रांसक िुइ  ब्रेि आपवष्क ृ ि क े िपि।  २०म शिाब्र्दीमे रघुिार्थ मुमूा \nसंर्थािी भाषा  िेि  ओि -तिकी  लिपिक  आपवष्क ृ ि क े िपि।  \n ब्राह्मी लिपिक  िुबररया  प्रकारक मुख्य अलभिेख  सभ  अति -  16 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसमुद्रगुप्िक िररषेि  लिखखि  प्रयाग प्रशक्स्ि जे  अशोकक स्िम्भिर लिखि  \nगेि  िि , िन्द्र गुप्ि-२ क उर्दयपगरर खोि  िेख , स्कन्र्दगुप्िक कौिम  स्िम्भ \nअलभिेख , िन्द्रगुप्ि-२ आ क ु मारगुप्ि-१ क गढ़वा  अलभिेख।  \n तिरहुिा  लिपिक  खोजमे  िम  सभ  उत्तर आ र्दजक्षणमे सँ  उत्तर \nभारिीय  आ फ े र उत्तर भारिीयसँ  उत्तर-िूब  दर्दस बढ़ब। उत्तर आ र्दजक्षण \nभारिक  लिपिक  जे  अन्िर अति  से  “म” मे र्देखाइि  अति।  उत्तर भारिक  \nदुिू  प्रकार मािे  िूब  आ िक्िमक  प्रकार श, ष, ि  आ ि  मे र्देखाइि  अति।  \n गुप्ि कािक  अलभिेखक  िूब  प्रकारमे “ि ” क े र वाम  अंग सोझे  \nिीिाँ  दर्दस झुक ै ि अति  (उर्दािरण  जौगड़क  फराक  अलभिेख )। “ष” क े र \nआधार  िेन्ि गोि  बिाओि  गेि  आ पबिुिका  िेन्िक मािा  सि  बपि  गेि।  \n“ि ” क े र आधार  िेन्ि धपकया  र्देि गेि  आ एकर  सुल्फी उध्वााधरसँ  जोपड़  \nर्देि गेि।  \n स्कन्र्दगुप्िक लभिाड़ी  स्िम्भ अलभिेखे , ओिा  िँ  भारिक  िूबमे  \nअति , मुर्दा ओपिमे  उत्तर  भारिक  िक्िम  प्रकारक लिपिक  प्रयोग भेि।  \nकिाकार  िक्िमसँ  आओि  िेिाि  िापि  कारण  सँ  ई भेि  िोयि।  फ े र ईिो  \nभेि  जे  उत्तर भारिक  ब्राह्मीक िूब  आ िक्िम  प्रकारक सीमा  रेखा  \nिररवर्ििि  िोइि  रिि।  कन्िौजिर  अतधकारक  िेि  राष्िक ू ि, गुजार -प्रतििार  \nआ िाि  राजवंशक  बेि  संघषा  मोिामोिी  ७५०-१२०० ई. क मध्य भेि।  एपि  \nिरा -उिरी  युद्धमे गुजार -प्रतििार  जखि  बीस  िड़ितर्थ िँ  ििबररया  \nकिाकारक  किाकारी  िूब  दर्दस बढ़ि।  िपििा  िाि  जखि  बीस  िड़िाि  \nिखि  िुबररया  किाकार  सभक ेँ बेसी  िक्िम  धरर रोजगार  भेििखन्ि।  \nििबररया  ब्राह्मी िागरी  बिि  आ िुबररया  ब्राह्मी तिरहु िा , असमी , बांग्िा  आ \nओपड़या।  िुबररया  प्रकारक िक्िम  आरर  िाि  साम्राज्य, मगध आ \nपवर्देि+वज्ज्ज पिधााररि  भेि।  र्दसम शिाब्र्दी धरर िागरीक  िुबररया  आरर \nबिारस  पिधााररि  भऽ गेि  आ ओ िूणा  रूिसँ  िुबररया  ब्राह्मीसँ फराक  भऽ \nगेि।    विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 17 \n तघयासुद्दीि  िुगिकक  बार्द पफरोजशाि  िुगिक  आक्रमणसँ \nतिरहुि  सापित्य  आ किाक  क्षेत्रमे ििुआ  गेि  आ ओकर लिपिक  बड्ड भारी  \nिोकसाि  भेिै।  तिरहुिा  लिपिक  पवकास  ओिपि  ठमपक गेिै।  \nतमतर्थिाक कणााि  वंशक।  ज्योतिरीश्वर ठाक ु रक वणा -रत्िाकरमे  िरससििर्देव  \nिायक  आपक राजा  ििाि।   १२९४ ई. मे जन्म आ १३०७ ई. मे \nराजससििासि।  तघयासुद्दीि  िुग िकसँ  १३२४-२५ ई. मे िाररक  बार्द िेिाि  \nििायि  क े िखन्ि। मुर्दा एपि  िाररसँ  िपििे  तमतर्थिाक िञ्जी -प्रबन्धक \nस्र्थाििाक ओ प्रयास क े िे रितर्थ,  ब्राह्मण, कायस्र्थ आ क्षलत्रय मध्य । \nआतधकाररक  स्र्थािक पियुटय  भेिाि   मैतर्थि ब्राह्मणक िेिु  गुणाकर  \nझा , कणा कायस्र्थक िेि  शंकरर्दत्त आ क्षलत्रयक िेिु  पवजयर्दत्त। िरससििर्देव  \nिान्यर्देवक वंशज  ििाि , तमतर्थिाक िक्ण्िि िोकपि   १३२६ ई. मे िञ्जी -\nप्रबन्धक विामाि  स्वरूिक  प्रारम्भक पिणाय  कएिखन्ि।  ओिा  िँ  ओपि  \nसमयमे  िरससििर्देव  तमतर्थिासँ ििायि  कऽ गेि  रितर्थ िैयो  हुिका  सांक े तिक  \nरूिमे  एकर  संस्र्थािक मािि  गेि।  \nक्षलत्रयक ि ञ्जी िँ  आब उििब्ध  िपि  अति  मुर्दा ब्राह्मण आ कणा कायस्र्थक \nजे  िञ्जी  उििब्ध  अति  िकर  लिपि  मात्र तिरहुिा  अति  आ २०म शिाब्र्दीक \nिञ्जीक  तिरहुिा  जे  एपि  िञ्जी  सभमे  अति  से  १३२६ ई. (१४म शिाब्र्दीक) \nक िञ्जीक  तिरहुिासँ  एटको तमलसया  लभन्ि िपि  अति।  फ्ण्ि बििाक  \nएकर  पवकासक  सीमा  पबिा  रूि  िररवर्त्तिि  भेिे  असीम  भऽ गेि  अति  आ \nएटक े खाँिामे  किाकार  अिि  किाकारी  र्देखा कऽ कएक पिजाइिबिा  \nअक्षर पिर्मिि  कय सक ै ि  ितर्थ। \nसे  ब्राह्मीक पवकास  भेि  उत्तरी आ र्दज्टखिी प्रकारमे। उत्तरक प्रकार दू  \nभागमे  बँपि  गेि , िुबररया  आ ििबपड़या।  आ मोिा -मोिी  १०म शिाब्र्दीमे \nिुब ररया  लिपि  ििबररया  लिपिसँ  िूणा  रूिसँ  लभन्ि भय गेि।  िुबररया  \nलिपिक  सीमा  मगध, अंग आ तिरहुि  पिधााररि  भेिै  आ िागरी  जे  ििबररया  \nब्राह्मीक रूिमे  गुप्ि साम्राज्यक ििि   धरर प्रयागोसँ िक्िम  धरर सीतमि   18 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिि  ८म शिाब्र्दीमे ई वाराणसी  धरर  िहुँति  गेि  १२म शिाब्र्दीमे गंगाक  \nर्दजक्षणमे मगधमे ििबररया  आ िुबररया  दुिू  प्रकारक प्रयोग िोमय  िागि।  \nमुर्दा गंगाक  र्दजक्षणमे मगधसँ  िूब  िुबररया  प्रकार मात्र रििै , आ गंगाक  \nउत्तरमे तिरहुिमे  सेिो  िुबररये  प्रकार मात्र रििैक।  मुज्स्िम आक्रमणक बार्द \nसमस्ि  मगधमे ििबररया  प्रकार िसरर  गेिैक  मुर्दा १४म शिाब्र्दी धरर  \n(उर्दािरण  मिाबोतध  मखन्र्दर गया ) िुबररया  लिपिक  प्रयोग एिऽ  िूणारूिसँ  \nबन्ि भय गेिैक।।  \n१३२६ ई. मे िञ्जी  लिखबाक  प्रारम्भ भेि  आ िपियासँ  २०म शिाब्र्दी धरर  ई \nतिरहुिामे  पबिा  िररवर्ििि  भेिे  लिखाइि  रिि  आ ओकर  ओिी  रूिमे  फ्ण्ि \nबपि  गेिै  (र्देखू गूगि  बुटसिर  पवर्देि आकााइवक  िञ्जीक  ११००० िािित्र / \nबसिा  कागि  अलभिेख , जे  प्रारम्भसँ २०म शिाब्र्दी धररक  अति , २०म \nशिाब्र्दीक अन्िमे िञ्जी  सेिो  र्देविागरीमे  लिखि  जाय  िागि )। िँ  \nतिरहुिाक  उद्भव आ पवकासक  सीमा  रेखा  १३२६ ई. भेि  जखि  तिरहुिाक  \nअन्न्िम रूि  पिधााररि  भय गेि।  िञ्जीकारक  िीक -अधिाि  िस्िलिपिक ेँ  \nतिरहुिा  फ्ण्िक पवलभन्ि पिजाइि  मात्र मािि  जा  सक ै ि  अति।  \nएकर  ई िररणाम  भेिै  जे  तिरहुिामे  जे  संस्क ृ ि ग्रंर्थ लिखि  जाइ  िि , वा  \nिािा  ििै  िि  सेिो  अिररवर्ििि  रूिमे  २०म शिाब्र्दी धरर  ििि।  िुगिक  \nआक्रमणसँ अलभिेख  लिखपििारक  रोजगार  खिम  भऽ गेिखन्ि आ जे  पकयो \nबििाि  से  िािित्र  आ बसिा  का गििर  लिखि   अलभिेखसँ  लभन्ि \nिेखबाक  क्षमिासँ रपिि  भय गेिाि।  \nिािाखािाक  प्रयोगक बार्द आ यूिीकोिक  अंकिक  बार्द आब पिजाइिक  \nआिसमे  लिपि  िररविाि  सि  प्रयोग सम्भव भय गेि।  \nमैतर्थिीक अष्टम सूिीमे  गेिाक  बार्द संघ  िोक  सेवा  आयोगक िरीक्षा आ \nसरकारी  कायामे  मैतर्थिीक प्रयोग िेि  क े न्द्र सरकार  मात्र र्देविागरीक  \nअिुमति  र्देिे अति।  िपििे  र्देविागरी , तिरहुिा , बांग्िा , ितमि  आदर्द लिपिमे  \nसंस्क ृ ि लिखाइि  ििै , मुर्दा आब सरकार  मात्र र्देविागरीमे  संस्क ृ ि  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 19 \nलिखबाक  आर्देश र्देिक अति।  ओिा  पबिार -झारखण्ि  आदर्दमे अखिो  \nसांक े तिक  रूिमे  स्क ू ि, क्िेजक  िरीक्षामे आ पबिार  िोक  सेवा  आयोगक \nिरीक्षामे मैतर्थिी अिाँ  र्देविागरी  वा  तिरहुिामे  लिखख  सक ै  िी।  क े न्द्र सरकार  \nसंघ  िोक  सेवा  आयोगक िरीक्षा आ अन्य काया  िेि  संस्क ृ ि, पिन्र्दी, \nमैतर्थिी, मराठी , काेंकणी , िोगरी , बोिो  आ िेिािी  केँ र्देविागरीमे ; \nसंर्थािीक ेँ ओि -तिकी  वा  र्देविागरीमे ; लसन्धीक ेँ अरबी वा  र्देविाग रीमे ; उदूा  \nआ काश्मीरीक ेँ फारसी  लिपिमे ; मजणिुरी  आ बांग्िाक ेँ बांग्िा  लिपिमे  \nलिखबाक  आर्देश र्देिे अति।  असमी , गुजरािी , कन्िड़, मियािम , ओपड़या , \nितमि , िेिुगु  अिि -अिि  अिी  िमक  लिपिमे  लिखि  जायि  आ िंजाबी  \nभाषा  गुरुमुखी  लिपिमे  लिखि  जायि।  \nआब फ े र तिरहुिाक  पवकास  दर्दस घुमैि  िी । गुप्ि साम्राज्यक ििि  धरर  \nिुबररया  लिपिक  आरर -धूरर  प्रयागक िग -िासक  इिाका  रिय  जे  आठम \nशिाब्र्दीमे काशी  िहुँति  गेिैक।  १२म शिाब्र्दीसँ-१४म शिाब्र्दी धरर मगधमे \nिुबररयो  प्रकारक प्रििि  रििै , जकर  बार्द ओपि  इिाकामे  मात्र िागरीक  \nप्रििि  रिि।  १४म शिाब्र्दीमे १३२६ मे िञ्जी  लिखेिा इ शुरू  भेि  आ \nमुज्स्िम आक्रमणक बार्द तिरहुिाक  पवकास  िूणा  रूिसँ  ठमपक गेि  आ ओ \nओपि  कािमे  जापि  रूिमे  रिय  ििी  रूिमे  २०म शिाब्र्दी धरर  रिि।  \nतिरहुिा  लिपिक  १३२६ ई. धरर  क्रतमक पवकास  आ अन्न्िम स्वरूिक  प्राप्प्ि \nअशोकक प्रयाग आ रामिुरवा , मदठआ, ििेररया , पिग्िीव , रातधया , सारिा र्थ \nस्िम्भ िेख  सभमे  एकरूििा  अति , एकरा  ब्राह्मीक उत्तरविी  उत्तर-िूवी  \nप्रकार किि  जा  सक ै ि  अति।   \nउत्तर-िूवी  प्रकारमे पकिु  पवशेषिा  अति।  “ख ” क े र िव  रूि  भेिबामे  अबैि  \nअति।  बोधगयाक  एकिा  अलभिेखमे  “ख ” क े र आधार  लत्रभुजक आकारक  \nअति।  िव -मौया काि , जे  अशोकक िरविी  का िक  अति , मे “ि ” मे दू  िा  \nघुमघुमौआ आक ृ ति िम्बवि  रेखाक  दुह  दर्दस बिैि  अति , मुर्दा दुिू  घुमाव  \nएक आकारक  िपि  अति , िोि -िैघ  अति  आ िापि  कारणसँ  वृत्त िपि  बपि   20 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिबैि  अति।  मिाबोतध  मखन्र्दरक रेसििग - बुद्ध िररक्रमा- मे अलभिेख  सभाति  \nजापि  मे “य” आ “ज ” उत्तर भारिीय  प्रकारक अति  आ “ि ” ििििौआ  \nअति।  जौगड़क  फराक  िार्थर-अलभिेखमे  मुर्दा बड्ड ििििाक ेँ  िेखि  गेि  \nअति  जे  बार्दमे िूवा  गुप्ि अलभिेख  (४म-५म शिाब्र्दी) क िुबररया  प्रकारमे \nआर िुष्ट भेि।  जौगड़मे  “ि ” क े र ििििौआ  प्रकार बार्दमे िुबररया  प्रकारमे \nर्देखि  जाइि  अति।  \nउत्तर-मौया कािक  ब्राह्मीक िरविी  अक्षर  प्रकार \nर्दशरर्थक िागाजुािी  खोि  अलभिेख  उत्तर-िूवी  प्रकारक अति  आ िकर  बार्द \nमिाबोतध  मखन्र्दरक रेसििग  (िररक्रमा)क स्िम्भ सभिर  अलभिेखमे  ई सेिो  \nर्देखाइि  अति।  \nिागाजुािी  खोि  अलभिेखक  ििििौआ  “ि ” र्दशािीय अति।  “श” किसी  \nअलभिेखसँ  मेि  खाइए  आ िुबररया  घुमौआ “श”क ई िूवा  रूि  अति  (४म-\n५म शिाब्र्दी)। “स ” सेिो  िररवर्ििि  अति , उिरक  िोकशी  िमिर  भऽ \nकिेक  झुपक कऽ र्दोसर िाँति  सिबिैि  अति।  \nमिाबोतध  मखन्र्दरक रेसििग  र्दशरर्थक िागाजुािी  खोिक ५० बखा  बार्दक अति।  \nएपिमे  “क” किार  सिाति , “ ग” दू  प्रकारक अति - ििििौआ  आ \nकोणाकार , “ि ” मे बेस  िररविाि  अति  आ दूिा  समकोण  स्िष्ट र्देखाइ र्दैि \nअति।  “म” सेिो  दू  िरिक  अति , िपिि  प्रकारमे वृत्त िीिाँ  आ अधावृत्त \nओकर  ऊिर  अति , र्दोसर प्रकारमे लत्रभुज िीिाँ  आ समकोण  ओकर  ऊिर  \nअति।  “र ” वक्र िाँतिक  रूिमे  अति।  “व ” मे िीिाँ  दर्दस वृत्तक स्र्थाि \nलत्रभुज िऽ  िेिे  अति।  “स ” दू  प्रकारक अति , िपिि  वामदर्दस  किे  वक्र, \nपििुिका  िोकशी  िीिाँ  दर्दस आ र्दोसर मौयाकाि  सि  जिय  पििुिका  \nिोकशी  किे  िम्िर  रिैि  िि।  “ि ” बड्ड ििििौआ  अति  जे  उत्तर भारिक  \nिूवी  भागक  ब्राह्मीक स्वरूि  िि।  \nसारािार्थसँ  प्राप्ि अलभिेख  (०१ ई.िू . सँ  ०१ ई. धरर) \nउत्तर-िक्िमक  (०१ ई.िू .-०२ ई.िू .) प्रकारसँ  कोिो  अन्िर  िपि  अति।  िम्ब  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 21 \nरेखा  किे  िोि  भेि  अति , वक्र रेखा  सभ  किाकारीककारण  कोणीय भेि  \nअति।  जँ  स्वर शब्र्दक बीिमे  अबैि  अति  िँ  मौयाकािक  कोणीय प्रकार \nििििौआ  स्वरूि  िय  िैि  अति।  \nक ु षाण अलभिेख  \nब्राह्मी लिपिक  उत्तर भारिीय  प्रकारक िूवी  प्रकार बोधगयाक  मिाबोतध  \nगािक  िीिाँमे  रा खि  िार्थरमे प्राप्ि िोइि  अति।  “ि ” क े र उध्वााधर रेखा  \nिोि  भेि  अति , “ म” मे पििुिका  भागक  लत्रभुज आकार  िूवा  क ु षाण \nस्वरूिसि  अति।  “श” कोणीय अति  आ एपिमे  क्षैतिज रेखा  वाम  िम्बवि  \nिाँतिक ेँ  िू  िपि  सकि  अति।  सािेि -मािेि  क बोतधसत्त्वक आक ृ तििर  \nििििौआ  “ि ” अति  आ आिठाम  कोणीय “ि ”। “स ” मे ििुिका  भाग  \nिाकर  अति।  “य” कखिो -काि  अधोलिखखि  अति  आ एपिमे  िीि  फाँड़  \nअति।  \nगुप्ि युगक प्रारम्भ (४म- ५म शिाब्र्दी) \nिूवा  प्रकार “ि ”, “ि ”, “ष” आ “स ” मे स्िष्ट अति।  एपि  कािक  मुख्य \nअलभिेख  सभ  अति - समुद्रगुप्िक प्रयाग स्िम्भ प्रशक्स्ि, िन्द्रगुप्ि-२ क \nउर्दयपगरर खोिालभिेख , िन्द्रगुप्ि-२ आ क ु मारगुप्ि-१ क गढ़वा  भांगि  \nअलभिेख , क ु मारगुप्ि-१ क धिैर्दािा  अिुर्दाि -ित्र, क ु मारगुप्ि-१ क मािक ुँ वर  \nअलभिेख , स्कन्र्दगुप्िक पबिार  स्िम्भ अलभिेख , भीमवमािक  कोसम  \nआक ृ ति अलभिेख  आ स्कन्र्दगुप्िक कौिम  स्िम्भ अलभिेख।  \nलिपिक  प्रकारक अन्िर कोिा  िकड़ी ? \nउत्तर भारिक  प्रकार आ र्दजक्षण भारिक  प्रकार (िागरी  सपििमे ) अन्िर \n“म” अक्षरिर ध्याि र्देिासँ  आ उत्तर भारिक  िूवी  आ िखिमी  प्रकारमे \n“ष”, “ ि ” आ “ि ” िर  ध्याि र्देिासँ  लिपिक  किाकारीमे  लभन्ििा \nिकड़ाइि  अति।  \nतिरहुिाक  स्वरूि  एपि  िरिेँ  िूवी  प्रकारसँ  बिार  भेि।  “ि ”-एकर  वाम  भाग  \nसोझे -सोझ  िीिाँ  दर्दस खसैि  अति।  “ष” क े र आधार  किाकार  गोि  बिेिे   22 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nितर्थ आ कितियाि  पबिुिका  रेखासँ  घुमाकय  तमिेिे  ितर्थ। “ि ” क े र \nआधार  र्थक ु ति कऽ िोि  कयि  गेि  अति  आ ओकर  िोकशी  िम्बवि  \nरेखामे  तमिा  कऽ वाम  दर्दस घुमाओि  गेि  अति।  “स ” मे िरर्दम एकर  वाम  \nिम्बवर  रेखाक  अन्िमे घुमा व  रिैि  अति , जे  िपििे  वक्र वा  िोकशी  सि  रिैि  \nिि।  ई क ु षाण कािक  मर्थुरामे सेिो  भेिि  अति।  समुद्रगुप्िक प्रयाग \nस्िम्भ प्रशक्स्ि िूवाक  प्रकारक मािक  रूि  अति।  \nतिरहुिा  भारिीय  लिपिक  िंत्र लसद्धांि  \nपबन्दु, लत्रकोण, वृत्त आ ििुष्कोणक  प्रयोगसँ किाकार  िंत्र-मंत्र कय सकि  \nिो तर्थ से  सम्भव िपि  मुर्दा तिरहुिाक  अक्षरक ेँ सुन्र्दर बिेबामे  ओ अवश्य \nसफि  भेिाि।  \nब्राह्मीक उत्तरविी  िूवा  प्रकार (५५० ई. सँ  ११०० ई.) \nबुििर  (बूिर ) एपि  कािक  लिपिक ेँ  लसद्धमािृका  किैि  ितर्थ। \n५५० ई.-६५० ई. \nएपि  कािक  मुख्य अलभिेख  सभ  अति - िन्र्दिक अमौिा  अिुर्दाि  \nअलभिेख , लशवरा जक  िपियाक े िा  अिुर्दाि  अलभिेख , अिन्िवमािक  बराबर  \nखोि  अलभिेख , अिन्िवमािक  िागाजुािी  खोि  अलभिेख।  मुख्य िररविाि  जे  \nतिरहुिा  दर्दस भेि  ओ अति :  \n-िीि  फ ेँ ड़ बिा  “य”;  \n-“घ”, “ि ”, “फ”, “ष”, “स ” क े र िीिाँ  दर्दस समकोणीय  प्रवृलत्त संगे  \nएपि  सभ  िेन्िमे र्दपिि  दर्दस िुिी  वा  िम्ब जे  ििबररया  प्रकारमे \nपवकलसिभेि  िकर  अभाव।  \n६५० ई. सँ  ७०० ई. \n-“अ” क े र वाम   अंगक उिरका  भागक  किेक  िमगर  भय गेि  काँिीक  \nिोक  (v अक्षर) जकाँ , पििुिका  भाग  वक्र बपि  गेि  आ मार्थिर बट्टम सि  \nिेन्ि अद्धापवराम सि  \n“आ”- र्दोसर वक्रमे अन्िर अद्धापवराम सि , र्दपिि  अंगक पििुिका  भागसँ   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 23 \nजुड़ि  \n“इ”- गुप्ि कािक  लिपिक  िखिम  प्रकार जे  पबन्दु वा  पििुिका  वृत्त सि  \nििै  से  िैघ  वक्रमे पवकलसि  भय गेि  \n“उ”- पििुिका  भागक  क्षैतिज रेखा  वक्रमे िररवर्ििि  भय गेि  आ िमगर  \nभय  गेि  आ अिी  रूिमे  १०म शिाब्र्दी धरर रिि  आ िखिजा  कय अन्न्िम \nरूिसँ  पवकलसि  भेि  \n“ओ”- िमगर  अधापव राम  िाँिा  दर्दस िौरस  भय गेि  \n“क”- िपिि  बेर वाम  दर्दस सर्दैव घुमाव  रिय  िागि , ई घुमाव  ११म \nशिाब्र्दीमे अधावृत्त बपि  गेि  \n“ख ”- अक्षरक आधारमे  लत्रभुज आक ृ ति बिि  फ े र ई सोझ  रेखा  बिि  आ \nफ े र घुतम गेि , लत्रभुजक  एक भुजा  अधावृत्त बपि  गेि  आ र्दोसर िमगर  भय  \nगेि  आ वृत्तक दुिू  िाि केँ िूिक।  \n“ग”- आधार  रेखाक  वक्रिा  प्रारक्म्भक गुप्ि कािपिसँ  िुबररया  प्रकारमे \nर्देखाइ िड़य  िागि  िि।  ६अम शिाब्र्दीक यशोधमाि  अलभिेखक  आधार  \nरेखा  वामदर्दस  घुतम गेि  आ र्दपिि  दर्दस िेढ़  भय गेि  आ र्दपिि  िम्बसँ  न्यूि \nकोण बिेिक।  \n“ङ”- पििुिा  र्दपिि  दर्दसुका कोण न्यूिकोण बपि  गेि  आ िम्बवि  सोझ  \nरेखा  गोिाइ  िय  िेिक  \n“ि ”- गुप्ि कािक  दुिू  गोिाइ  लत्रभुज बपि  गेि  जे  “वी ” आकार  ऊिरमे  \nिेिक , आधार  रेखा  वा  पििुिका  रेखा  वाम  दर्दस किे  िमगर  भय गेि।  \n“ि ”- कोिो  अन्िर िपि।  \n“ज ”- िुबररया  प्रकारमे पििुिका  प्रारक्म्भक गुप्ि कािपिसँ  क्षैतिज आकार  \nस्िष्ट िि  आब िम्बवि  रेखा मे सेिो  स्िष्ट रूिसँ  गोिाइ  र्देखाइ िड़य  \nिागि।  पबिुिका  िव  क्षैतिज ओिबी  घुतम गेि  जिेक  पििुिका  आधार  \nरेखा  िि।  उिरका  क्षैतिज रेखाक  र्दपिि  दर्दस “वी ” आकार  जुपड़  गेि।  \n“ञ”- किेक  ििििौआ   24 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n“ि ”- ििबररया  प्रकारसँ  बेस  अन्िर आपब गेि।  खुजि  गोिाइ  आ “वी ” \nआक ृ ति ओपि  गोिाइक  उिरका  भाग  ि र क्षैतिज रूिमे  राखख  र्देि गेि।  \n“घ”- आधार  रेखाक  गोिाइ  प्रारक्म्भक गुप्ि कािक  िुबररया  प्रकारमे \nर्देखाइ िड़य  िागि  िि , आब ई िीि  फ ेँ ड़बिा  “य” सि  बपि  गेि।  \n“ठ”- िूवाकािक  मौया प्रकार अखिो  प्रयुटि िोइि  रिि।  \n“ि ”- दूिा  िोि  गोिाइ  बपि  गेि।  \n“ढ”- कोण गोिाइ  िय  िेिक।  \n“ण”- आधा र  रेखा  िेढ़  भय गेि  आ ओ पििुिका  भागक  र्दपिि  दर्दस न्यूि \nकोण बिेिक  आ वाम  िोकशी  िमगर  भय गेि।  \n“ि ”- गुप्ि कािपिमे  र्दपिि  अंगक पििुिका  भाग  िमगर  भय गेि  रिय , ई \nकिे  गोिाइ  िय  िेिक  आ एकिा  “वी ” आकार  ऊिरमे  बपि  गेि।  \n“र्थ”- उिरका  भाग  िकराइ  िय  िेिक।  \n“ध”- िोि  िाि  अद्धा-वृत्त मे बर्दलि  गेि।  \n“ि ”- प्रारक्म्भक गुि  कािक  गोिाइ  बिा  रूि  बर्दलि कय आधुपिक  िागरी  \nरूि  िय  िेिक।  गोिाइ  मुख्य भागसँ  फराक  भय गेि  आ मुख्य भागसँ  \nएकिा  िोि  क्षैतिज रेखासँ  तमलि  गेि  आ किे  िोि  सेिो  भय गेि।  \n“ि ”- किेक  आर बेशी ििििौआ  आकार  िेिक  आ न्यूि कोण आर स्िष्ट \nभय गेि।  \n“ब”- “ब” केर स्र्थाि “व ” िय  िेिक।  \n“भ”- “भ” आ “ि ” क े र बीि  अन्िर खिम  भय गेि , ििबररया  प्रकार मे \nई िपििपिये  भय गेि  िि।  \n“म”- न्यूि कोण आर िीक्ष्ण भय गेि  आ िकर  िररणाम  भेि  जे  र्दपििा  \nअंग िीिाँ  दर्दस बपढ़ गेि।  \n“य”- “य” दू  प्रकारक, िपिि  दू  फ ेँ ड़बिा , एकर  पििुिका  िीसमे  \nन्यूिकोण बिैि  अति  आ र्दोसर प्रकारमे न्यूिकोण ओिेक  स्िष्ट िपि  अति  \nमुर्दा र्दपिि  भागक  अंग िीिाँ  दर्दस िमगर  भऽ गेि  अति।   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 25 \n“र”- पििुिका  िोरिर  “वी ” वा  िीरक  आक ृ तिक जे  िपििुटका  अलभिेख  \nसभक  ििबररया  प्रकारमे सेिो  िि।  ई “ि ” क े र िोि  रूिसँ  तमिािी  खाइि  \nअति।  \n“ि ” दू  प्रकारक अति।  िपिि  प्रकारमे वा म अंगक वक्र वा  िोकशी  िीिाँ  \nदर्दस िमगर  भेि  अति  आ सभसँ  िीिाँ  जा  कय कपिये  बािर  दर्दस वक्र रूि  \nिैि  अति  । र्दोसर प्रकारमे वाम  अंगक वक्रिर िोकशी  अति  जे  िमगर  भऽ \nकऽ िीिाँ  जेबाक  बर्दिा  आन्िररक आकार  िैि  अति।  ई मोिा -मोिी  आजुक  \nतिरहुिा  आ र्देविागरी  सि  भऽ जाइि  अति।  \n“व ”- एिय  ओिी  ि रिक  िररविाि  र्देखा िड़ैि  अति  जेिा  “ख ” क े र \nआधारमे  लत्रभुज बिैि  अति।  लत्रभुजक दुिू  भुजा  वक्र बपि  जाइि  अति , \nिेसर  िमगर  भऽ जाइि  अति।  अक्षर ऊिर  “वी ” आकार  बिैि  अति।  \n“श”- अक्षरक उिरका  भाग  िूवा  गुप्ि कािमे  वक्र िि , आब जा  कऽ \nउिरका  भाग  वक्रक रूि  िैि  अति , पििुिका  र्दपिि  अंग ऊिर  दर्दस िमगर  \nभेि  अति।  \n“ष”- ई िीि  प्रकारक अति - िपिि  प्रकारमे रूि  वपक्रि अति , र्दोसर \nप्रकारमे वक्र फाेंक  “वी ” आक ृ तिक रूि  िैि  अति , िेसर  प्रकारमे “वी ” \nआक ृ तिक उिरका  भाग  फराक  भऽ जाइि  अति  आ “वी ” आक ृ ति िपि  रपि  \nजाइि  अति  (ई प्रकार भेिैि  अति  ६अम सँ  ९अम शिाब्र्दीक उत्तर -िूवी  \nअलभिेख  सभमे )। \n“ि ”- अक्षरक र्दपिि  अंगमे वक्र आ िोकशीक  िमगर  िोयब  आ शीषािर  \n“वी ” आक ृ ति (ढबकि  सि ) आ अखपि  धररक  क्षैतिज आधार  रेखा  किे  \nिेढ़  भऽ जाइि  अति।  \nआठम शिाब्र्दी \nएपि  कािक  मुख्य अलभिेख  जापिमे  ब्राह्मीक उत्तरकािक  िुबररया  रूि  \nफराक  िोइि  अति - \nजीपविगुप्ि  २ क े र र्देव-बािााक ा  स्िम्भ िेख , धमािािक  खिीििुर  अिुर्दाि   26 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nित्र आ धमािािक  समयक  बोधगया  आक ृ ति अलभिेख।  \nमुख्य पबन्दु अति।  \nस्वर- कोिो  िररविाि  िपि  भेि।  \nक, ग, ि , ज , ि , ठ, ि , र्द, ध, ि , भ, म, य, ि - कोिो  िररविाि  िपि  भेि।  \nण- र्दपिि  वक्र वा  िोकशी  िीिाँ  दर्दस िमगर  भेि।  \nि - िीिाँ  दर्दस िमगर  भऽ गेि , पििुिका  िोरिर  बड्ड िोि  वक्र। \n“र्थ”- “वी ” आक ृ तिक िोरक  िमगर  भेिासँ  उिरका  भाग  िकरगर  भेि।  \n“ि ” दू  प्रकारक- िुरिका  रूि  जापिमे  न्यूिकोण अखिो  स्िष्ट अति।  िवका  \nरूिमे  न्यूिकोण उिक्स्र्थि िँ  अति  मुर्दा स्िष्ट िपि  अति  आ एकर  स्र्थाि िीिाँ  \nदर्दसुका र्दपिि  िम्ब रेखा  िऽ  िेिे  अति।  \n“ि ”- न्यूिकोण बड्ड िोि  भऽ गेि  अतिआ  र्दपिि  िम्ब रेखा  िीिाँ  दर्दस िि  \nगेि  अति।  \n“श”- ई दू  प्रकारक अति।  िूवा  रूि  वक्र संग  अति।  बार्दक रूि  ९अम \nशिाब्र्दीक दर्दघवा-दुभौिी  अिुर्दाि  सि  अति।  \n“ष”- वाम  अंगक पििुिका  भाग  ििििौआ  अति  आ वाम  भागक  िम्ब सँ  \nआगाँ  िलि  जाइि  अति।  \nअफसड़  अलभिेखमे  सभ  ठाम  र्दन्ि “स ” क े र प्रयोग भेि  अति।  \n \n \nधमािािक  बोधगया  अलभिेख  \n“श” िीि  प्रकारक अति - िपिि  प्रािीि  रूि  जापिमे  उिरका  भाग  गोिाइ  \nिेिे  अति।  बार्दक रूि  पबि  िण्िाक  अति।  एकिा  पबिुिका  रूि  अति  \nजापिमे  िण्िा  सि  आक ृ ति िै , मुर्दा ओ न्यूिकोणक ेँ र्दजक्षण उध्वााधर रे खाक  \nबर्दिामे  िीिाँमे  िुबैि  अति।  \n“ज ” मे उिरका  क्षैतिज  रेखा  पबिा  जाइि  अति  आ “वी ”आक ृ ति ओकर  \nबर्दिामे  आपब जाइि  अति।  पबिुिका  क्षैतिज रेखा  एकिा  वक्र अति।   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 27 \n“ि ” दू  प्रकारक- िुरिका  प्रकार फािी  सि  िि।  आब ई गुप्ि आ \nतिरहुिाक  बीिबिा  आकार  िऽ  िैि  अति।  \n“ण”- आधार  रेखा  पबिा  जाइ ि  अति।  \n“ि ”- पििुिका  दर्दसुका न्यूणकोण बेसी  स्िष्ट भऽ जाइि  अति।  \nधमािािक  बार्द र्देविािक  अन्िगाि तिरहुि  प्रर्देश रिि।  मुर्दा िकर  बार्द \nगुजार -प्रतििार  सम्राि  तिरहुि  िीपि  िेिपि , पबग्रििाि  -१ आ  िारायणिाि  \nक शासिकािमे।  \nब्राह्मीक िरविी  िुबररया  प्रकार (९अम शिाब्र्दी सी .ई.) \nएपि  सभमे  ई सभ  मुख्य प्रकार अति : \n१.र्देविािक  मुंगेर  अिुर्दाि  ित्र \n२.र्देविािक  समयक  घोसरवा  अलभिेख  \n३.िारायणिािक  बार्दि  स्िम्भ अलभिेख  \n४.िारायणिािक  पवष् णुिार्द मखन्र्दर अलभिेख  \n५.िारायणिािक  भागििुर  अिुर्दािित्र  \n६.मिेन्द्रिािक दर्दघवा-दुभौिी  अिुर्दाि -ित्र \n७.मिेन्द्रिािक रामाज्ञा अलभिेख  \n \nघोसरवा  अलभिेख  \nअ/आ- उिरका  भाग  अखिो  िूणा  रूिसँ  पवकलसि  िपि  भेि  अति।  \nइ- दूिा  वृत्त वा  पबन्दु ऊिरमे  आ कािबिा  वक्र िीिाँमे।  \nई-समकोण  लत्रभुजक रूि  िऽ  िेिे  अति।  \nख - अखिो  वाम  अंगक िीिाँ  दर्दस “वी ” आक ृ ति िेिपिये  अति।  \nि - िकराइ  बपढ़ गेि।  \nज - िुरािि   रूि - पबिुिका  क्षैतिज  रेखा  किे  िीिाँ  दर्दस िेढ़  भेि  आ \nपििुिका  क्षैतिज रेखा   एकिा  िोि  वक्रमे खिम  िोइि  अति।  \nि / ठ क े र र्दपिि  अंग िपि  र्देखाइ िड़ैि  अति।   28 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nण- आधार  रेखा  िूरा -िूरी  खिम  भऽ गेि।  \nर्थ- उिरका  भाग  िाकर  भऽ गेि।  \nर्द/ ध- पििुिका  रेखा  िीिाँ  दर्दस वक्र भऽ गेि  अति।  \nि - फािी  सि  िूर  गुप्ि काि  आ तिरहुिाक  बीिक  रूि।  फािी  अक्षरक \nमुख्य अंगसँ  पविग  भऽ गेि।  \nि - िुराििरूि  िीिा  दर्दस कोिो  वक्रिा  िपि।  एकिा  अतधक कोण आ एकिा  \nिूिकोण  बर्दिामे   पििुिका  भागमे  दूिा  समकोण  बपि  जाइि  अति।  \nभ-िीिाँ  दर्दस िेढ़  \nम- फािी  अखिो  िपि  बिि  अति।  \nय- न्यूिकोण ििा  गेि  अति  आ तिरहुिा  स्वरूि  प्राप्ि कऽ िेिे  अति।  \nि - आधाररेखा  िूरा -िूरी  र्दपब गेि  अति।  \nव - न्यूिकोणक बर्दिामे  र्दपिि   उध्वााधर सोझ  रेखाक  िमगर  रूि   आपब \nगेि।  \nष- उिरका  रेखा  िेढ़  भऽ गेि।  \nस - आधार  रेखा  फ े र क्षैतिज भऽ गेि  आ उिरका  रेखा  िीिाँ  दर्दस िेढ़  भऽ \nगेि।  \nि - िुरािि  रूि , न्यूिकोण अखिो  र्दोसर पििुिका  रेखा  िपि  बिि  अति।  \nपवष् णुिर्द मखन्र्दर अलभिेख  \n“इ” दू  प्रकारक- िपिि  प्रकारमे दूिा  वृत्त ऊिरमे  आ एकिा  किाव  िीिाँमे।  \nर्दोसर प्रकारमे ऊिरमे  एकिा  िोि  क्षैतिज रेखा  आ दूिा  वृत्त िीिाँमे।  \n“ख ” तिरहुिाक  आकारक  रूि  िऽ  िेिे  अति।  \n“घ” अखिो  िीिाँमे  न्यूिकोण बिेिे  अति।  \n“ि ”- र्दपिि  दर्दसुका उध्वााधर सोझ  रेखा  िूरा -िूरी  पबिा  गेि।  \n“ठ”- अखिो  िुरिे  रूि  अति।  \n“ि ”- दू  प्रकारक। िुरिका  रूि  जिऽ  कोण अखिो  अतिये।  र्दोसर रूिमे  \nतिरहुिाक  ििििौआ  रूि।   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 29 \n“म”- आधार  रेखा  पविुप्ि  भऽ गेि।  \n“श” आ “ष” क रूि  फािीबिा  आ अखुिका  रूिक  बीिबिा  रूि  िेिे  \nअति।  \n \nिारायणिािक  भाग ििुर  अिुर्दाि  \nअ/ आ- िूरािूरी  तिरहुिा  रूि , एिय  धरर जे  िोिका  रेखा  जे  र्दपििा  िम्ब \nरेखाक  अद्धापवराम रूिी  किावसँ  तमिैि  अति , िीिाँ  दर्दस िेढ़  भेि  अति।  \n“उ”- एपिमे  एकिा  उिरका  रेखा  बिैि  अति  आ िम्बरूिी  रेखावाम  दर्दस \nवक्र भऽ जाइि  अति।  \n“क” क े र लत्रभुज िाकर  भऽ गेि  अति।  \n“ख ” ति रहुिा  सि  ििििौआ  भऽ गेि  अति।  \n“घ” मे न्यूिकोण खिम  भऽ गेि  आ तिरहुिा  क े र आकार  िऽ  िेिक  \nअति।  \n“ि ”- उिरका  भाग  िािर  भऽ गेि  अति।  \n“ज ”- पबिुिका  क्षैतिज भाग  दू  िा  सोझ  रेखामे  बर्दलि गेि  अति  आ \nअतधककोण बिबैि  अति।  \n“ि ”- उिरका  रेखाक  र्दपिि  िोरसँ  िीिाँ  दर्दस िोिका  रेखा  जाइि  अति।  \n“ण”- तिरहुिा  प्रािीि  रूि।  दूिा  िोि  रेखा  िम्ब सोझ  रेखाक  वाम  दर्दस जा  \nकऽ तमिैि  अति।  \n“ि ”- ई बर्दलि गेि  अति , एपिमे  एकिा  उिरका  रेखा  आ एकिा  िम्ब रेखा  \nसमकोण  िर  अति  संगपि  एकिा  वक्र िम्ब रेखाक  वाम  दर्दस जुपड़  गेि  \nअति , जेिा  िागरीमे  अति।  \n“र्थ”- तिरहुिा  सि  उिरका  वक्र खुजज  गेि  अति । \n“ध”- उिरा  भाग  खुजज  गेि  अति।  \n“ि ”- िुरािि  फािीबिा  रूि , फािी  िीिाँ  दर्दस झुकि।  \n“ि ”- उिरका  दर्दस िािर  भेि।   30 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n“फ”- उिरका  कम िाकर  भेि।  \n“म”- सभरूि  फािे  सि।  \n“ि ”- अन्न्िम रूिसँ  आधार  रेखा  र्थक ु िा गेि   अति।  \n“श”- सभ  प्रकार फािी  सि।  \n“ष”- िुरािि  रूि , उिरका  आ पििुिका  भाग  बराबर ,  र्दोसर मे उिरका  \nभाग  कम िाकर।  \nप्रतििार  िरेश  मिेन्द्रिािक दर्दघवा-दुभौिी  अिुर्दाि  (गोिािगंज ) \nएपिमे  िुबररया  प्रकारक पवशेषिा  भेिैि  अति  जेिा  ि  ििरा  गेि , ज  ििििा  \nगेि , र्थ- तिरहुिाक  िूवा  रूि  बुझाइि  अति , फािीबिा  “म” अति , “श”मे \nफािी  िम्ब रेखासँ  तमज्झर िोइि  अति , “ष” मे उिरका  रेखा  िीिाँ  दर्दस िेढ़  \nिोइि   अति।  ई अिुर्दाि  िूब  आ िक्िमक  तमलश्रि रूि  प्रस्िुि करैि  अति।  \n१०म शिाब्र्दीमे िैघ  साम्राज्य सभ  खिम  िोइि  गेि  आ िेँ  अलभिेखो  \nिपियेक  बराबर  अति।  िािन्र्दा आक ृ ति अलभिेख  एपि  कािक  अति  जापिमे  \n“भ” क े र िुराि  रूि  र्देखबामे अबैि  अति।  “श” क े र िरविी  रूि  र्देखाइि  \nअति।  बोधगया  क े र आक ृ ति िर  अलभिेखमे  सेिो  भ क े र िुराि  रूि  भेिैि  \nअति  आ श क े र िरविी  रूि  सेिो।  ख  क े र रूि  तिरहुिा  सि  अति।   \nतिरहुिा  लिपिक  पवकासक  अन्न्िम िरण  \nपकिु  लिपि  जे  अखि  धरर  िपि  िढ़  जा  सकि  अति  \n(१)- िड़प्िा  लिपि  \n(२)- अिंक ृ ि  ब्राह्मी, भारिकसभ  भागमे  िोि -िोि  अलभिेख  एपि  लिपिमे  \nअति , मोिा -मोिी  िाम  आ िस्िाक्षर िेि  प्रयुटि िोइि  िि।  \n(३)- शंख  लिपि - एकर अक्षर सभ  शंख  सि  अति  िेँ  एकर  ई िामकरण  \nभेि।  ई सेिो  मोिा -मोिी  िाम  आ िस्िाक्षर िेि  प्रयुटि िोइि  िि।  \n(कोल्हुआ, मुजफ्फरिुरक  अशोक स्िम्भ (बसाढ़  स्िम्भ) मे जे  िीििा  \nअलभिेख  भेिि  अति  ओपि  मे पकिु  अक्षर शंख  लिपिक  सेिो  अति। ) \n(४)- ब्राह्मी सि  एकिा  लिपि  जे  मापिक  मोिर  सभिर  िूवा  भारिक   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 31 \nिन्द्रक े िुगढ़ आ िामिुकसँ  भेिि् ;अ अति।  \n(५)- खरोष्ठी सि  र्दपििसँ  वाम  लिखि  जायविा  एकिा  लिपि  जे  \nअफगापिस्िािसँ  भेिि  अति।  \nतिरहुिाक  पवकासक  अन्न्िम िरण  \nपकिु  अक्षर िपििे  तिरहुिाक  रूि  िऽ  िेिक  िँ  पकिु  किे  बार्द। पकिु  \nअलभिेखमे  पकिु  अक्षरक प्रयोगे िपि  भेि।  अिुिग्िक -५ मे तिरहुिा  रूिक  \nक्रतमक क्स्र्थति र्देखाओि  गेि  अति।  क ै र्थी, तिब्बिी  आ र्देविागरी  लिपि  \nअिी  िरिेँ  अिि  विामाि  रूिमे  आओि  जे  अिुिग्िकमे  र्देखाओि  गेि  \nअति।  पकिु  पवद्वाि  िषावद्धािक  बार्दक समयमे  ओकर  तिरहुिक  मंत्री अजुाि  \nद्वारा कन्िौजक राजा  बिब  आ तिब्बिक  बौद्ध यात्री सभक ेँ  िंग  करबाक  \nििाा  क े िे ितर्थ आ प्रत्युत्तरमे तिरहुि  िर  तिब्बिक  कब्जाक ििाा  करैि  \nितर्थ। आधुपिक  पवद्वाि  ओपििर  शंका  व्यटि करैि  ितर्थ। तिब्बिक  \nराजिैतिक  प्रभुत्विर िँ  शंका  अति  मुर्दा सांस्क ृ तिक  रूिसँ  पिम्ि  िथ्य \nतिब्बिक  वज्रयािक  तमतर्थिामे उिक्स्र्थति र्देखबैि  अति।  बौद्ध र्देवी िारा , \nवारी , समस्िीिुर , उग्रिारा  मखन्र्दर, मपिषी , सिरसा।  मुसिरपियां  िीि - अंधरा  \nठाढ़ीसँ  ३ पकिोमीिर  िखिम  िस्िि  गाम  िग  एकिा  ऊ ं ि िीि  अति।  \nबुद्धकािीि  एकजपियाँ  कोठिी , बौद्धकािीि  मूर्त्ति, िाइ , बत्तािक िुकड़ी  आ \nिजेबाक  अवशेष  एिए  अति।  बुद्धकािीि  एकजपियाँ  कोठिी  िािर  \nभगविीिुर  भुविेश्वरी मखन्र्दर (मधुबिी ) मे सेिो  अति , प्रायः बौद्ध लभक्षु \nिोकपिक  ई ििस्या  स्र्थिी िोयि।  फ े र बौद्ध लसद्ध सरििार्द  जे  लिखै  ितर्थ- \nलसलद्धरत्र्थु मइ िढ़मे  ि पढ़अउ, मण्ि पिबन्िाें पबसरउ  एमइउ। ओ लसलद्धरस्िु \nआ एपि  पविार  पक माँड़  िीिे  बुलद्ध मन्र्द िोइि  अति  दुिूक  ििा  करैि  ितर्थ \nजापिसँ  हुिकर  बौद्ध धमाक मैतर्थि िोयबाक  प्रमाण भेिैि  अति , हुिकर  जे  \nफोिो  तिब्बिसँ  भेिैि  अति  ओपिमे  हुिकर  फोिोक  िीिाँमे  तिब्बिी  लिपिमे  \nवणाि  अति।  \n७म शिाब्र्दी आ बार्दक पकिु  तिरहुिा  अलभिेख   32 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअन्राठाढी अलभिेख  (श्रीधरर्दासक आंरा -ठाढ़ी  अलभिेख ), मधुबिी , \nबुद्धमूर्िि अलभिेख  (कोर्थुा), पवष् णुमूर्िि अलभिेख  (िर्दिो ), १२म शिाब्र्दीक \nलसमरौिागढ़क  तिरहुिा  िार्थर-अलभिेख , १९म शिीक  ब्रह्मिुरा लशिािेखमे  \nतिरहुिाक  आर्दशा रूि , मधुबिी  जज िाक  जमर्थरर गाम  आ िैंठी  बािी  गामक  \nबीिक  गौरीशंकर  स्र्थाि, गौरी आ शङ ् करक सप्म्मलिि  मूर्त्ति आ एपि  िर  \nतमतर्थिाक्षरमे लिखि  िािवंशीय  अलभिेख , पबर्देश्वर-मधुबिी  जजिामे  \nिोििारोि  स्िेशि  िग  क्स्र्थि लशवधामक  स्र्थाििा मिाराज  माधवससिि  \nकएिखन्ि, िापि  युगक तिरहुिाक  अलभिेख।  मंर्दार िवाि -बांका  क्स्र्थि \nस्र्थिमे तिरहुिाक  गुप्िवंशीय  ७म् शिाब्र्दीक अलभिेख  अति।  िौराजणक  \nकर्थामे समुद्र मंर्थिक िेिु  मंर्दारक प्रयोग भेि  िि।  पिकिमे  बाैंसीमे  जैिक  \nबारिम  िीर्थंकर वासुिूज्य  िार्थक दूिा  मूर्त्ति अति , िैघ  मूर्िि िाि  िार्थरक \nअति  िँ  र्दोसर काँसाक  जकर  सोझाँ  दूिा  िर्दतिन्ि अति।  जैिक  बारिम  \nिीर्थंकर वासुिूज्य  िार्थक जन्म िम्िािगरमे  आ पिवााण  एिपि  भेि  ििखन्ि।  \nबसैिी  अलभिेख - िूजणयाँमे  श्रीिगर (जजिा  अरररया ) िग  तिरहुिाक  ई \nअलभिेख  तमतर्थिाक िपिि  मपििा  शासक  रािी  इद्राविीक  राज्यकािक  \nवणाि  करैि  अति।  एकर  आधार  िर  मर्दिेश्वर तमश्र ’एक ििीि  मिारािी ’ \nउिन्यास सेिो  लिखिे  ितर्थ। बाइसी -बसैिी , अरररया  तिरहुिा  िाम्रित्र- रािी  \nइन्द्राविी (१७८४-१८०२) जे  फ ू ि-फ्र-वक ा आ अन्य कल्याणकारी  कायाक  \nप्रारम्भ कएिखन्ि क े र तमतर्थिाक्षर अलभिेख  एिए  एकिा  मखन्र्दरक ऊिरमे  \nिाम्र-ित्रिर  कीलिि  अति , जे  कारी  रंग  सँ  िेंि  कऽ र्देि गेि  अति  आ \nलशिािेख  सि  िगैि  अति।  \nजिज  क ु मार तिवारी  आ एस . क ृ ष् णामूर्िि २०१९ ई.मे प्रकालशि  अिि  \nआिेखमे  पिम्ि  तिरहुिा  अलभिेख  सभक  वणाि  र्दैि ितर्थ जे  अखि  धरर \nकोिो  िोर्थीमे िपि  आयि  िि।  िेिर  गाम  (वैशािी ) मे बुद्ध मूर्िििर  \nअलभिेख  भेिि  अति  जे  तिरहुिा  लिपि  आ संस्क ृ िमे अति  (९अम \nशिाब्र्दी)। िारा  मूर्िि, जगििुर  बरुआरी  (सुिौि ) जे  सिरसा  म्यूजजयममे  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 33 \nराखि  अति , तिरहुिा  लिपि  आ संस्क ृ ि भाषाक  अलभिेख  एििसँ  भेिि  \nअति  (१० म शिाब्र्दीक)। िारा  मूर्िि, र्दभैिा  (वैशािी ) मे तिरहुिा  लिपि  आ \nसंस्क ृ ि भाषाक  अलभिेख  भेिि  अति  (१० म शिाब्र्दीक)। पििरौलिया  \nपवष् णु आक ृ ति (मूर्िि), र्दरभंगा, तिरहुिा  लिपि . संस्क ृ ि भाषा  (१०म \nशिाब्र्दी)। गाम - भिी  (बिेरी  िगक  जजिा  र्दरभंगा, मधुबिीक  भिीसँ  \nलभन्ि), तिरहुिा  लिपि , संस्क ृ ि भाषा  (१०म-११म शिाब्र्दी)। कण्र्दािा \n(सिरसा ) क िार्थर अलभिेख , ओइिवार  कािक  राजा  िरलसम्िर्देवक  \nआर्देशसँ वंशधर  ब्राह्मण द्वारा (तिरहुिा  १५मशिाब्र्दी, भाषा  संस्क ृ ि)। \nमिसा  आक ृ ति (भैरवस्र्थाि, मुजफ्फरिुर )- तिरहुिा  लिपि  आ संस्क ृ ि \nभाषामे  लिखि  अलभिेख  (१५ म शिाब्र्दी)। बुद्ध मूर्िि, कोर्थुा र्दरभंगा, \nतिरहुिा  लिपि , संस्क ृ ि भाषा  (१०म शिाब्र्दी)। एकर अतिररटि  ओ िपिि  \nशिाब्र्दीक एकिा  ब्राह्मी अलभिेखक  ििा  सेिो  करैि  ितर्थ [गाम  िखौिी  \nजजिा  वैशािी  (स्िम्भ अलभिेख ) (ब्राह्मी लिपि , िपिि  शिाब्र्दी)]। िीििा  \nअशोक स्िम्भिर, जे  कोल्हुआ (मुजफ्फरिुर )मे भेिि  अति , बार्दमे पकयो \nअलभिेख  खतिि  क े िे ितर्थ। ओपिमे  दूिा  अलभिेख  ७म शिाब्र्दीक अति  जे  \nिागरी  लिपि  आ संस्क ृ ि भाषामे  अति  आ िेसर  ५म शिाब्र्दीक अति  जे  \nसंस्क ृ ि भाषामे  आ ब्राह्मी लिपिमे  अति।  कोल्हुआ, मुजफ्फरिुरक  अशोक \nस्िम्भ (बसाढ़  स्िम्भ) मे जे  िीििा  अलभिेख  भेिि  अति  ओपि  मे पकिु  \nअक्षर शंख  लिपिक  सेिो  अति , जे  अखि  धरर िपि  िढ़ि  जा  सकि  अति।  \n(जिज  क ु मार तिवारी , एस . क ृ ष् णामूर्िि, तमतर्थिा भारिी , भाग -६, अंक १-\n४, २०१९ ई.) \nमान्र्दा अलभिेख , कमौिी  र्दािित्र  (पवद्यार्देव कमौिी  प्रशक्स्ि), गर्दाधर \nमखन्र्दर अलभिेख  (गर्दाधर मठ गया ), गंजम  िाम्रित्र, िोकिार्थक  र्दािित्र, \nभागििुर , मुंगेर  आ िािन्र्दाक र्दािित्र , बार्दि  स्िम्भ अलभिेख , पवश्वरूि  \nसेिक  मर्दििार्द र्दािित्र, अशोकाििक  बोधगया  अलभिेख , वल्िािसेिक  \nिैिािी  अलभिेख , ढाका  अलभिेख  (ढाका  मूर्िि अलभिेख ), र्देविारा   34 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रशक्स्ि, अिुलिया  आ सापित्य  िररषर्द र्दािित्र, भुविेश्वर, सुन्र्दरवि, वेिवा  \nआ बोधगया  अलभिेख  क्रमसँ र्देविागरी  आ तिरहुिाक  बीिमे  फाँक  आपि  \nर्देिक। \nउिसंिार  \nिेसर  शिाब्र्दी ई.िू . मौया, र्दोसर आ िपिि  शिाब्र्दी ई. िू . शुंग, िपिि  सँ  \nिेसर  शिाब्र्दी शक/ क ु षाण, िाररमसँ  िअम  शिाब्र्दी- गुप्ि, सािमसँ  ९अम \nशिाब्र्दी लसद्धमािृका आ िकर बार्द तिरहुिा , एपि क्रममे तिरहुिाक पवकास \nिम र्देखख सक ै ि िी। िंत्रक योगर्दािसँ आ तिब्बिी लिपिक प्रभावसँ तिरहुिा \nअिंक ृ ि भेि। तमतर्थिाक्षरक उद्भव आ पवकास मे राजेश्वर झा  जी पकिु  \nिुरािि िथ्यसँ अििाक ेँ  दूर िपि कऽ सकिा , जेिा ओ िपि फररिा सकिा \nजे ब्रह्मी िूवा िाजणिी व्याकरणािाया िोकपि द्वारा प्रयुटि िोइि िि आ \nिाजणिीक व्याकरणमे ओ अशुद्ध भऽ गेि आ िखिसँ एकर िाम ब्राह्मी भऽ \nगेि। ओ ब्राह्मण िोकपि द्वारा प्रयुटि िेबाक कारणे ब्र ह्मी िाम भेििर \nजजदर्दयायि ितर्थ। हुिकर अवधारणा जे वैर्देिी लिपिसँ ब्राह्मी (जकरा ओ \nब्रह्मी लिखै ितर्थ) बिरायि सेिो भ्रामक अति। तमतर्थिामे शंख लिपिमे सेिो \nिोि -िीि अलभिेख भेिि अति , जकर वणाि ऊिर कयि गेि अति , जे \nिड़प्िा लिपि जेकाँ िढ़ि िपि जा सकि अति आ ब्राह्मीमे सेिो अलभ िेख \nभेिि अति , से हुिकर कर्थि जे सोझे िड़प्िासँ िोक पवर्देि आयि पवर्देघ \nमार्थवक संग (शििर्थ ब्राह्मण) आ एिऽ वैर्देिी लिपि शुरू कऽ र्देिक , से \nमान्य िपि अति। से सगर भारिमे जे िरम्िरा िि जे ब्राह्मीमे िैघ अलभिेख \nलिखि जाइि िि आ िाम आ िस्िाक्षर िेि शंख लिपिक प्रयोग कएि \nजाइि ि ि से तमतर्थिोमे भेिि अति। राजेश्वर झा िंत्र -लसद्धांि आ एकर \nतिरहुिा लिपििर प्रभावक सेिो जरूरति सँ बेशी प्रभाव र्देखेिे ितर्थ , जखि \nपक ओकर प्रभाव पकिु सोझे आ पकिु तिब्बिी लिपिक माध्यमसँ िड़ि \nमुर्दा  ओ ओपि स ँ अि ंकृ ि  मा त्र भेि । हुि कर  ई कर्थि  ज े शब्र्दकल्ि द्रुममे र्देि  \nलिखबाक िद्ध तिसँ बांग्िा लिपि िपि वरि् मात्र तमतर्थिाक्षर (तिरहुिा )  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 35 \nलिखि जा सक ै ि अति , सेिो भ्रामक अति। बांग्िा वा तमतर्थिाक्षर वा \nतिब्बिी वा र्देविागरी सभ ब्राह्मीिर आधाररि अति आ ई एपि िरिेँ बूझि \nसा सक ै ि अति जे रोमि लिपिमे एकसँ एक फ्ण्ि ि ै जे कखिो अिाँक ेँ  \nअरबी सि बुझायि क खिो ििििौआ , आ सभ एक र्दोसरामे िररविािीय \nअति । शब्र्दकल्ि द्रुममे र्देि  पव तध ति र हुि े ि पि  बा ंग्ि ो ि ेि  उि युटि  ि ि , \nिािाखािा एिाक बार्द जेिा रोमि िूणा रूिसँ संयुटिाक्षर खिम कऽ \nिेिक िपििा बांग्िा बहुि रास संयुटिाक्षरक ेँ  खिम कऽ िेिक। आ ओपि \nिवका रूिक ेँ  राजेश्वर झा जी श ब्र्दकल्ि द्रुमस ँ ज ोड़बा क गि ि ी के ि खन्ि । \nराजेश्वर झाक ेँ  खरोष्ठी लिपिक सम्बन्धमे सेिो भ्रम िखन्ि। खरोष्ठी र्दपििसँ \nवाम दर्दस लिखि जाइि अति मुर्दा ई िूणा रूिसँ भारिीय लिपि िि , वएि \nस्वर व्यंजि (किििि )। ब्राह्मीसँ पकिु िेन्ि कम भेिाक कारण , जखि \nअलभिेख प्राक ृ िसँ संस्क ृ िमे  लिखि जाय िागि , खरोष्ठी संस्क ृ िक \nसमासयुटि अलभिेखक िेखि िेि अिुियुटि भऽ गेि आ खिम भऽ गेि \nआ कोिो भारिीय लिि एपिसँ बिार िपि भऽ सकि।  \nआधुपिक तिरहुिाक रूिक पवकास िारायणिािक भागििुर र्दािित्र , \nश्रीिन्द्र रामिािक र्दािित्र, मपििाि प्रर्थमक विगढ़ र्दािित्र , भोजवमािक \nवेिवा  र्दािित्र , िक्ष्मणसेिक ििाण पितध र्दािित्र सँ पवकलसि िोइि \nिक्षधर तमश्र क ृ ि पवष् णुिुराण आ १३२६ ई. सँ प्राप्ि मैतर्थि ब्राह्मण आ कणा \nकायस्र्थक िञ्जीमे आपब कऽ समाप्ि भऽ जाइि अति। जे पकिु िोि -मोि \nिररविाि िेखकक व्यक्टिगि िेखिीक कारण िि से िािाखािा एिाक \nबार्द खिम भेि । रामिोिि शरण (१८८९-१९७१) तिरहुिामे मैतर्थिीक \nप्रकाशिक प्रारम्भ क े िखन्ि।िकरा बार्द कम्प्यूिर फ्ण्िमे एकरूििा आपब \nगेि आ से सम्भव भेि र्देविागरी यूिीकोि (मंगि ), बांग्िा यूिीकोि \n(वृन्र्दा) आ िखि तिरहुिा यूिीकोिक ेँ  आधार बिेिासँ। िािाखािामे \nदर्दटकति रिै , जे पकिु रूिक ेँ  ओिय िोड़य िड़ैि ििै , आ घाेंघाउज िोइि \nिि जे एपि तिरहुिाक ेँ   सीखख कऽ िाण्िुलिपि िपि िढ़ि  जा सक ै ए।  36 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकम्प्यूिरमे एटक े  आधारिर पवलभन्ि फ्ण्िक पिमााण भेिासँ पवलभन्ि \nफ्ण्ि पवलभन्ि िरिक िेखि रूिक ेँ  अंपकि करैि अति आ ओ सभ \nआिसमे िररविािीय िोइि अति। से सभ १३२६ ई. क बार्दक सभ िरिक \nिररविाि (संयुटिाक्षर सपिि ), जे िररविाि िपि वरि् िेखिक पवलभन्ि \nस्िाइि िि , क समावेश आब सम्भव  भऽ गेि अति।  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 37 \n१.२.अंक ४०६ पर विप्पणी \nअंक ४०६ पर विप्पणी \nप्रणि झा \nि्.जियाउर रिमाि जा फ़री क िेख मैतर्थिी प्रबंध काव्य िरविाक बेिी मे \nफजिुर रिमाि िाशमीक दृतष्ट रोिक आ इन्फोमेपिव िागि। ओिा ि िमरा \nकोिो पवशेष िेिा र्देिा िई रिय अति िर्थापि मैतर्थिी सापित्य अकार्दमी मे \nकी सब ििय अति िकर ए ,बी,सी आशीष अितिन्िार क े  िेख/िोस्ि सभ \nसे बुझय िी। एपि कड़ी मे एकिा  िेख अहु अंक मे िढ़य िेि भेिि। \nमैतर्थिी शैिी िर पववार्द क े  पवषय मे िमर मि अति जे पकयौ र्देश क े  अिग \nअिग भाग से आबय बिा वििर्दी क े  िैघ सापित्यकार सभ क े  रििा िढ़य ि \nओय मे अिग अिग शैिी क े  झिक र्देखाइए जेिय , जै मे रििाकर क े  \nक्षेत्रीय िररवेश आ बोिी क े  प्रभाव र्देखाय ि ै । िपििा  अङ ् ग्रेिी या अन्य \nभाषा क े  रििा/सापित्य संसार सभ मे सेिो र्देखि जाय ि ै क। अस्िु \nमैतर्थिी क े  पवलभन्ि शैिी क े  मैतर्थिी क े  रूि मे अंगीकार क े िे मैतर्थिी क े  \nपवस्िारे भेिि , आ ओय आधार िर पवभाजि क े िे भाषा क े  लसक ु ड़ि। राज \nपकशोर तमश्र क े  कपविा िोक -जजिगी विामाि रोिमराा क े  जज िगी , ओकर \nआिाधािी आ संघषा क े  तित्र जझकय ि ै क।  \n \n \n \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  \n \n \n  38 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n \n२.१.संिोष क ु मार राय 'बिोिी '- िव यू िू (धारावापिक िायरी)  \n२.२.संिोष क ु मार राय 'बिोिी '- िावािी क े र शिर्थ (धारावापिक िािक)  \n२.३.क ु मार मिोज कश्यि - िघुक र्था- िगुन्िा \n२.४.िरमािन्र्द िाि कणा - शािीग्रामलशिाक िूजिक मािात्म्य  \n२.५.आिाया रामािंर्द मंिि - तमतर्थिा राज्य बिाम राजिीतिक र्दि  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 39 \n२.१.संतोर् कु म ार  र ाय 'बिोही'- ल ि यू िू (धार ािावहक डायर ी) \n \nसंतोर् कु म ार  र ाय 'बिोही' \nल ि यू िू (धारािावहक डायरी) \n  \n \nअगस्ि, 2017 \n \nई भर्दवररया : बट्टे साउि \n \nखखिकी सँ र्देखख रिि तियैय। आम गाि िर एकिा तिरैय अिि घोसिा मे \nबाररशक बुन्िी सँ अििा क ेँ  बिेवाक कोलशश कऽ रिि ि ै । िरञ्च िपि बति \nसक ै ए, कारण घो सिा िीक सँ िारि िपि ि ै । िम अिि पविावि िर \nमसुआयि िी । मसोमाि जकाँ क ु िरर रिि िी। लसिूरर्दाि सँ िपििे वािा \nमसोमाि बिि िी। मोि क ु क ु इएि अति। क ु टक ु र जकाँ िाँगरर िोिौिाक  40 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकोिहुँ फ ै र्दा िपि भेि। ओ क ु म्भकरण क े र िीन्ि मे ितर्थ। बेिरवाि ! िमर \nकोिहुँ सुतध िेपििार ओ आब िपि ि तर्थ मिे। लसिेपियाक ई र्दशा िोएि ि ै । \nई भर्दवररया िमर प्राण िरर िेि !  \n \nबािर भर्दवररयाक मेघ बररश रिि अति आओर अंर्दर िमर ियि ! िोरक \nकोिहुक्ष मोि िपि ! िम आजु बर्दरा बिि िी। एकिा पबरपिि िातयका \nजकाँ अधमरि िड़ि िी। िमरा मउगा कपि सक ै ि िी। अगर िम इतििास \nिुरुख अकबर क ेँ  संिति र पििहुँ िँ िल्िी क ेँ  कपिया िपि उठा िैतियै , \nिरञ्च मउगा बिि रपि गेिहुँ िम। मौका क ेँ  िम गवाँ र्देलियै। िल्िी क ेँ  \nर्दोख र्देपििार िम गिि आर्दमी िी। आब साउि िमर िेि िोरक प्रिीक \nबपि गेि अति। एकिा पबरिा गावै क े र मोि िोयि अति - \n \n''रे पिमाेपिया बररश िे !  \nिोरे िौ जमािा , \nिम िँ अधमरि मउगा िी , \nिम िपि िी र्दीवािा ।\"  \n \nआँखख सँ लसिेपिया िोर बपि रिि अति। आब बरखा बुन्िी खखड़की सँ अंर्दर \nघुलस रिि अति। आओर हृर्दय क ेँ  किौिै वािा भर्दवररया !  \n \nखखिकी सँ बािर ििर गेि । एकिा िाखन्ििा बािक कागजक िाव बुन्िी क े  \nबरसि धारा मे बिा रिि ि ै । िम िाव दर्दस िापक  रिि तियैय । मोि मे \nिोयि अति अइ साउि मे िमर िल्िी अइ िाव मे बैस कऽ औिीि मिे। इ \nिमर भरम अति अर्थवा िपि िूरा िोइ वािा सििा। आब खखड़की सँ र्देखख \nरिि तियैय । अन्िार भऽ रिि ि ै । आब पकिु िपि र्देखा रिि अति। िपि \nबुन्िी, िपि ओ िाखन्ििा बािक , िपि िाव। सभिा पविोपिि भऽ गेिै । सभ  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 41 \nपकिु जीिगी मे ओझड़ा गेिै। ई भर्दवररया मे पकिु िूणा िपि भेि। सभ \nिायँ -िायँ पफस्स भ गेि। सभ बट्टे मे रपि गेि।  \n \nदर्दसम्बर, 2017 \n \nशीिििर : िड्डी गैि गेि  \n \nअइ बेर दर्दसम्बर मे िड्डी क ेँ  गिा र्दै वािा जाड़ िापग रिि ि ै । िार्थ क े  िार्थ \nिपि र्देखा रिि ि ै । बुढ़ - वृद्धा क े  िेि  ई जाड़ मारूक ि ै । बेि िर असगरे \nिड़ि िी। िौकरी िेि घर सँ दूर भेि िी। िोखरर कािे िात्रावास मे िड़ि \nिी। रजाई ओढ़िे िी , िरञ्च ठण्ि िापग रिि अति। क ँ िक ँ पि बपढ़ गेि ि ै । \nपबिा आपग सेकिे ई जाड़ िपि मािि मोिे। िल्िी क े र कोिहुँ अिा -ििा \nिपि। ओ अिि दुपिया मे खो गेिीि। ि म अिि दुपिया मे औखि धरर िपि \nखो सकिाैंि। ओ औखिहुँ क्स्मरति मे ितर्थ। दर्दि सँ पिकालि क ेँ  फ े क \nर्देिाय िमरा वशक गप्ि िपि अति। प्रेम प्रेम िोयि ि ै  िमरा िेि। िम \nदुपिया भुलि सक ै ि िी , िरञ्च िल्िी िमरा पिया मे धँलस गेि अति।  \n \nई जाड़ िँ िल्िी क ेँ  आओर यार्द दर्दिा रिि अति। दर्दल्िी  क े र ऊ दर्दि । \nराजघाि आओर िंसराज क्िेज । धोइि िागि रिै ओई दर्दि। जखि िम \nठण्ढ मे दर्दल्िी पवश्वपवद्यािय क े  िार्था क ै म्िस क ेँ  बस स्िैण्ि िर िल्िी क ेँ  \nइंतिजार कऽ रिि ििहुँ। आजु मधेिुर मे क ु िरर रिि िी। आजु \nपक्रसमसक दर्दि तियैय। ईशु क ेँ  प्रेतमका रिखन्ि पक िपि ? उििार फ े र \nक े करा र्देि गेिै िपिि बेर। सैंिाटि्ज पकयाक बिै ि ै । सभ पकिु उिैझ \nगेि ि ै  !  \n \nसभ पकिु िोर्थीये मे रैि गेि ि ै । सभ पकयो 'सि ' तििा रिि ितर्थ। 'प्रेम'  42 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमािे पकयो िजञ जिैि अति। प्रेम ियि क े र मेि िपि तियैय , पविारक मेि \nिपि तियैय , प्रेम र्दैपिक मेि िपि तियैय। प्रेम हृर्दयक  मेि िपि तियैय। प्रेम \nमे िोक रंगा जायि ितर्थ। जापिमे िाज िपि िोयि ि ै , िपि र्दोसरक िरवाि \nिोयि ि ै । प्रेम मे िोक तमि जायि अति। ई तमििै िमरा सँ िपि भेि । िम \nिल्िी क ा  प्रेम िपि तमि सकिहुँ अति। िमर प्रेम झूठ अति। िमरा हृर्दय मे \nओकरा िेि र्दीि जरैि िि ओ बुझा रिि अति। 'व टि ' एिेि औिै जखि \nिमरा बीि प्रेम िामक कोिहुँ िेस िपि भेिि। िमहुँ िरिोक आओर ओिो \nिरिोक। जय जय रे प्रेम ! िमरा पिया मे िोिर र्दीया बुझा रिि िौ िल्िी \n!!! \n \n-डॉ.ज़ियाउर रहमान जाफ़री , (प्राध्यापक वहन्द्दी), ग्राम पोस्ि -माफ़ी , \nिाया -आस्थािां, ज़िला -नालंदा , वबहार 80310 7; 9934847941 \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 43 \n२.२.संतोर् कु म ार  र ाय 'बिोही'- पािषती क े र शपथ (धारािावहक \nनािक) \n \nसंतोर् कु म ार  र ाय 'बिोही' \nपािषती क े र शपथ (धारािावहक नािक) \n \nदोसर दृश्य \n \n( ब्रह्मिोक मे ब्रह्मा आओर माय सरस्विी आसि िर बैसि ितर्थ । हुिकर \nअिुिर सेिो बैसि िखन्ि भूयाँ मे। )  \n \n(िावािी क े र प्रवेश)  \n \nिावािी : िीिू िोकक भाग्य -पवधािा , जन्म र्देपििार ब्रह्माजी आओर माय \nसरस्विी क ेँ  प्रणाम। \n(ब्रह्माजी आओर माय सरस्विी िड़बड़ा क े  अिि आसि सँ उठिातर्थ। )   44 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nब्रह्माजी आओर सरस्विी ( एक े  संगे) : माय िावािी क ेँ  प्रणाम !  \n \nसरस्विी : बि दर्दि भऽ गेि िि माय िावािी सँ तमििा। धन्य ितर्थ \nपवधािा जे ई अवसर उिक्स्र्थि भेि। माय िावािी पकिु प्रयोजि सँ आयि \nिेिीि.....  \n \nब्रह्मा : ( िावािी दर्दस घुतम कऽ) िपििे अिाँ आसि ग्रिण करू। माय िावािी \nब्रह्मिोक मे अिाँ क े र स्वागि अति। ब्रह्मिोक आबै क े र प्रयोजि किि जाउ \n। \n \nिावािी : ब्रह्मर्देव ! भूिोक मे घोर अन्याय भ रिि ि ै । एकिा जिािी क ेँ  \nिाँि -िि िा मर्दा पगद्ध जँका िोति रिि ि ै । क ु टक ु र जकाँ िाँि -िि िा मर्दा \nएकिा जिािी िर िुपि ििैि ि ै  आओर किवावध कऽ र्दैि ि ै । िािी सभ \nबढि जा रिि अति भूिोक मे। अिाँ िँ भाग्य पवधािा तियैय , जिम \nर्देपििार तियैय। अिाँ एिेि मिुख क ेँ  पकयाक जिम र्दैि तियैय ब्रिम र्देव ? \n \nब्रिमा : माय िावािी क ेँ  प्रश्ि सँ िम पविलिि भेिहुँ , माय ! ब्रह्माण्ि मे \nसंिुिि जरूरी ि ै । िम पकिको भाग्य मे लिखख कऽ पकिु िपि भेजैि \nतियैय। जे पकयो अिाँ क ेँ  कििातर्थ ओ तमथ्या कििक। िम िँ लसफ ा  जिम \nर्दैि तियैय। जीव अििा भाग्यक बिेपििार खुर्द अति। जेिेि करम करैि \nअति ओ लिखैि जायि ि ै । ओिी क ेँ  पिसाब सँ अपगिा जिमक भाग्य \nलिखि जायि ि ै । मिुटख योिी सभसँ िीक योिी ि ै ।  \n \nिारर्द : िरञ्च पििाजी ! ई गप्ि िीक िपि भेि जे मिुटख क ेँ  अिेक \nआजार्द क र्दैि तियैय जे अिेक अन्याय करैि अति।   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 45 \n \nिावािी : ब्रह्मर्देव ! अिाँ क ेँ  सभ गप्ि माििहुँ , िरञ्च अलभशािक जजिगी \nजिािी क े र िेि अिाँ बिौिे िी।  \n \nसरस्विी : बपिि िावािी  शान्ि भऽ जाउ। एकर पिर्दाि िेिै। बपिि िक्ष्मी सँ \nगप्ि िोयि अति अिाँ क ेँ  ? \n \nिावािी : र्देवी िक्ष्मी क े र फोि िपि आयि िि। िरञ्च िम हुिका सँ गि \nकरबखन्ि। \n \nिारर्द : अगर अिाँ सभ किी िँ िम अिाँ सभक सिेस माय िक्ष्मी क ेँ  कपि \nएबखन्ि ? \n \nब्रह्मा : आब एकर पिर्दाि पवष् णुजी करिाि , िैं अििे सभ पवष् णुिोक ििि \nजाउ ।  \n \n(सभ वकयो विष्णुल ोक विदा भेल ाह। पर दा वगर  गेल । एवह दृश्यक \nअिसान भेल ।) \n \n-संतोर् कु म ार  र ाय 'बिोही', ग्राम : मंगरौना \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  46 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.कु म ार  म नोज कश्यप- ल घुकथा- छगुन्द्ता \n \nकु म ार  म नोज कश्यप \nल घुकथा- छगुन्द्ता \n  \nिमर आ िमर िड़ोसी राजेश क े  घरक र्दरवाजा िगभग   सििे बुझू। आ िैं \nजँ क े बाड़ फ ु जि िो ि s आिसी वािाािाि क े  स्वर किेक ऊ ँ ि िो ि s  एक \nर्दोसरा क े  घर मे सुिबा जा ईि   ि ै । िपििा ओपि दर्दि   भेिै । राजेश अिि \nकपियाँ स s बाइक मे िेिोि भरेबाक िेि िाका माँपग रिि ििै आ कपियाँ \nसवाि िर सवाि क s रिि ििै जे एिबे रूिया क े  िेिोि मे   अखि \nिक   भरर मपििा िलि जाईि   िि ; अई मपििा पबच्िे मे कोिा खिम \nभs गेि जखि की ऑपफस िोपड़ आि ठाम किहु गे बो िे क े िहुँ। सुपि \nअिंलभि सं भेिहुँ जे   िेिोिक क े  खिि   आब माइिेज मे िविि िापि \nकs दर्दि मे िािि   जाय िगिै !  ित्क्षण यर्थार्था-बोध धरािि िर आपि \nििकिक  ....  पिम्ि मध्यम-वगाक जीवि गािि -गुर्थि पकिु रूिया संग \nअसीतमि खगिा क े  बीि िारिम्य बैसबैि बीति जाईि ि ै ; काक्ल्ि क े क्स्र्थति \nमे अप्रत्यालशि सुधार िेबाक आश बन्ििे  .......!  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 47 \n-क ु मार मिोज कश्यि , सम्प्रति: भारि सरकारक उि -सतिव , संिक ा : सी -\n11, िावर -4, िाइि -5, पकर्दवई िगर िूवा (दर्दल्िी िाि क े  सामिे) , िई \nदर्दल्िी-110023; # 9810811850; ईमेि: \nwritetokmanoj@gmail.com \nअिि मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com िर िठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  48 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.परमानन्द्द लाल कणष- श ाल ीग्राम शश ल ाक पूजनक म ाहात्मम्य \n \n \n \n \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 49 \n  50 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 51 \n  52 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 53 \n \nअिि मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com िर िठाउ।  \n \n \n \n \n \n  54 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.आचायष रामानंद मंडल - मममथला राज्य बनाम राजनीमतक दल \n \nआचायष रामानंद मंडल  \nमममथला राज्य बनाम राजनीमतक दल  \nतमतर्थिा आ पबिार दूिा संस्क ृ ति क े  िररणाम िय। तमतर्थिा सिािि संस्क ृ ति \nक े  ि पबिार बौद्ध संस्क ृ ति क े  िररिय कराबैि िय। िपििे बंगाि से पबिा र। \nिुिः पबिार से उपड़सा आ फ े र पबिार से झारखंि अिग राज्य पिमााण \nभेि।आब तमतर्थिा राज्य क े  पिमााण क े  बाि िो रिि िय। आजार्दी क े  बार्द \nतमतर्थिा राज्य िुिगाठि क े  बाि भेि िरंि ित्कािीि क ें द्रीय सरकार बाि ि \nमाििि। िपििे मैतर्थिी क े  वििर्दी क े  बोिी मािि जाइि रिय आ मैतर्थिी \nमिा कपव पवद्यािति वििर्दी क े  िोर्थी में पवराजमाि रिय आ आइओ िय।बार्द मे \nएि क े ि प्रकारेण मैतर्थिी संपवधाि क े  अष्टम सूिी मे शातमि भेि। आब \nतमतर्थिा राज्य िुिगाठि क े  जोर िकड़िे िय। िरंिु इ िाि क े  प्यािी में िाि \nक े  उफाि जैसि िगय िय। कारण क े वि तमतर्थिा  -मैतर्थिी संगठि अिि \nसांस्क ृतिक कायाक्रम मे िीजे बजबैि ििि।आम तमतर्थिावासी क े  अइसे \nकोिो मििब ि िय।सभ तमतर्थिा  -मैतर्थिी संगठि भूराबाि खास क क े  \nबाभि आ कणा कायस्र्थ से भरि िय। अइमे सोिकि क े  प्रतिपितधत्व ि क े  \nबराबर िय।िय सेिो भूराबाि क े  गुिाम जैइसि िय।   विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 55 \nिाि मे राजर्द क े  पबधाि िररषर्द क े  पवरोधी र्दि  क े  िेिा आ राजर्द क े  राष्िीय \nअध्यक्ष िािू प्रसार्द यार्दव क े  ित्िी आ िूवा मुख्यमंत्री रावरी \nर्देवी  प्रधािमंत्री िरेन्द्र मोर्दी से तमतर्थिा राज्य क े  मांग क ै िि िय।अइ िर \nअंिरराष्िीय मैतर्थिी िररषर्द क े  संस्र्थािक अध्यक्ष धिाकर ठाक ु र राबरी र्देवी \nक े  मांग क े  समर्थाि करैि िाें ि क ै िि िय पक इ मैतर्थि वोि क े  राजिीतिक \nर्दबाव क े  िििे क ै िि िय।पक आपब तमतर्थिा राज्य क े  कोिो राजिीतिक \nर्दि उिेक्षा ि कर सक ै ि िय। िािू यार्दव िपििे झारखंि राज्य पिमााण क े  \nपवरोध क ै िि पक झारखंि िमर िाश िर बिि बार्द में झारखंि राज्य \nपिमााण क े  समर्थाि क ै िि आ झारखंि राज्य ब िि। जिेउ आ मैतर्थिी क े  \nपवरोध क ै िि। मैतर्थिी क े  बीिीएससी में खिम क ै िि। भूराबाि क े  ििाा \nक ै िि।अइ संर्दभा में पविारणीय िय पक जिेऊ क े  पवरोध ि िोकिायक \nजयप्रकाश िारायण सेिो क ै िि आ जिेऊ िोड़ो अलभयाि ििैिि । \nआइयो क े िे बाभि जिेउ िोड़िे ििि आ जिेउ ि िपििैि ििि। मैतर्थिी क े  \nििाबे क े  कारण रिय पक बीिीएससी क े  रीजल्ि मे मैतर्थिी पवषयधारी क े  \nअतधकिा भे गेि आ मैतर्थिी संशय मे आ गेि। स्वाभापवक रूि से तमतर्थिी \nक े  बीिीएससी से पिष्कालसि क ै ि गेि। विामाि में मुख्यमंत्री पििीश क ु मार \nमैतर्थिी क े  क े वि टवालिफाईग पबषय बिा र्देिि।एकर अंक जोिि ि जाइ \nिय । मैतर्थिी तप्रय िोग एकर पवरोध करैि ििि।िरंि िारर्दर्शििा क े  िेि इ \nउतिि पिणाय िय।  \nआपब जेिा तमतर्थिा में संिूणा जाति क े  दू भाग में बांिि जाइि िय यर्था  -\nबाभि आ सोिकि। िरंिु इ सम्िूणा तमतर्थिा जाति क े  ि र्दशााबैि िय। \nअइमे राजिूि , भूतमिार आ कायस्र्थ  िूि जाइ िय। जाैं एकरा  फारविा \nकिि जाय आ सोिकि क े  बैकविा किि जाय ि इ समुतिि िय।िरंि \nमैतर्थि क े  संवैधापिक शब्र्द से घृणा िोइ िय। जाैं बाभि यािी \nभूतमिार , राजिूि ,बाभि आ कायर्थ क े  भूराबाि किि जाय ि इ समुतिि  56 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिय।इ ि फारविा क े  पवकल्ि भूराबाि िय। जाैं बैकबािा क े  सोिकि किि \nजा सक ै य िय ि फारव िा क े  भूराबाि क े िा ि किि जा सक ै य िय इ ि \nसंक्षेिाक्षर िय। अइमे बुरा बाि ि ि िय।   मैतर्थिी क े  साइटिोपिपिया \nवणारत्िाकर में सोिकि शब्र्द ि तमिैि िय।अंि मे तमतर्थिा राज्य िुिगाठि \nिर जौ राजिीतिक र्दि एििा भेि िय ि तमतर्थिावासी क े  सेिो एििा िो \nजाय क े  िािी पक तमतर्थिा रा ज्य ि बिि ि िमर उिक्स्र्थि क े िा रिि। किीं \nइंपिया इज रीि बि इंपियन्स आर िुअर बिक े  ि रि जाए।  \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 57 \nपद्य \n३.१.िूिम झा 'प्रर्थमा'-िम मैतर्थि िी..  \n३.२.राज पकशोर तमश्र- सुन्र्दरिा \n३.३.प्रणव झा- मास्क िपिरर क ईस्क ू ि िि  \n३.४.िग्िमुपि एक िररिय (मूि िेिुगु काव्य मािेिज्ल्ि हृषीक े शवराव - \nमैतर्थिी अिुवार्द मािेश्वर मिुज) िपिि खेि  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  58 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.पूनम  झा 'प्रथमा'-हम मैमथल छी..  \n \nपूनम  झा 'प्रथमा '- जयपुर , राजस्थान \nहम मैमथल छी..  \n \n \nमैतर्थि िी एकर अलभमाि अति , \nतमतर्थिा िगर िमर शाि अति , \nजे पकयो तमतर्थिा वासी ि ै र्थ, \nसे सब िऽ मैतर्थिी भाषी ि ै र्थ, \n \nमािृभाषा अिि मैतर्थिी अति , \nह्रर्दय में बसि िैं मैतर्थिी अति , \nसब भाषा मुर्दा अगुआयि अति , \nमैतर्थिी पकया ििुआयि अति , \n \nमैतर्थि िंऽ पवश्व में िािि ितर्थ , \nमुर्दा मैतर्थिी पबसरायि ितर्थ,  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 59 \nिपि कोिो र्दोष आि भाषा में , \nआर्दर करै िी िम सब भाषा क ें , \n \nमुर्दा मािृ भाषा जाैं पबसरर गेिाैं , \nिऽ बूझू स्वयं सं अिाँ दूर भेिाैं , \nमैतर्थि क े  एकजुि रिबाक िािी , \nआिस में मैतर्थिी बजबाक िािी , \n \nओिा आब पविार बर्दलि रिि अति , \nमाध्यम सोशि मीपिया सेिो अति , \nप्रिार -प्रसारक माध्यम कोिो रिय , \nमैतर्थि क ें  मैतर्थि आ मैतर्थिी सं प्रेम रिय। \n \nशुभकामिा ... शुभकामिा ...  \n \n-िूिम झा  'प्रर्थमा'- जयिुर , राजस्र्थाि \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  60 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज वकशोर ममश्र - सुन्द्दर ता \n \nराज वकशोर ममश्र  \nसुन्द्दरता \nसुन्र्दरिा अति आमक मज्जर मे , \nपब अहुिी अंगिा क धमगज्जर मे।  \n \nभा गवि कर्था क भा व मे , \nलश ष्ट कन्या क स्वभा व मे। \n \nसूया -पक रर िक स्वणाा भ मे , \nसन्मा गा सँ अरजि िा भ मे ।  \n \nप्रेम सँ उिरि बो ि मे , \nसंघषाक गर्दाम घो ि मे।  \n  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 61 \nरञ्जक तम झा इि आपग मे , \nसज्जि िो कक िा पग मे।  \n \nसुिबा मा ङक लस िुर मे , \nलश लश र का िक घूर मे।  \n \nउत्र्था ि क े  शंखिा र्द मे, \nशां ति क को िो संवा र्द मे।  \n \nवसुन्धरा क िरर अर ििो र मे , \nघमैि अन्िा र अििभो र मे।  \n \nएेँठएेँिक िुिैि  घमंि मे , \nअिरा धी क कठो र र्दंि मे।  \n \nप्रिय-जि िर उपग रिि  \nसृतष्ट -िा लभ -कमि मे , \n \nजि -कल्या णक यो जिा  \nबपि रिि रा ज -मिि मे।  \n \nपव िलत्त का िक प्रस्र्था ि मे, \nयो ग्य िो कपि क सम्मा ि मे।  \n \nिेिा क े  मुिक पि श्िििा मे , \nको लस स आ ' िकर सफििा मे।   62 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nर्दी िक अङिा िुल्िा िर  \nबरक ैि भा िक अर्दिि मे , \nक ु जैि ति ड़ै सभ गा ि िर , \nपव िरैि वन्य िशु बि मे।  \n \nिेढ़ि -बा ढ़ि क ेँ  दुिा र मे , \nवंति िक कएि उिका र मे।  \n \nिा ि -प्रा यखि िक िो र मे , \nशुभ-उत्सवक सङो र मे।  \n \nस्वा र्था रपि ि अिुरा ग मे , \nपव दुर जी घरक सा ग मे।  \n \nमर्दमत्त भेि मधुमा स मे , \nअन्या यक सत्या िा श मे , \n \nइजो ि मे ,सृतष्ट -लस रजि मे , \nअिसंस्क ृ ति क पव सजाि मे।  \n \nसत्य मे ,जय मे ,पव जय मे , \nजक्ष ति ज िर अरुण -उर्दय मे। \n \nधा िुक लस रजि साैं र्दया मे , \nिपि बसि अति असि ससि गा र ,  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 63 \nदुखख ि मो ि मे िि िर सा जि , \nओ उििे िगैि अति भा र।  \n \nआभूषण िपि ,िपि सुंर्दर ििो र , \nिपि  र्देिक सुंर्दरिा िा म गो र।  \n \nसुंर्दरिा सुिा लि ,िरर त्र मे , \nपि री ति क रुति र ति त्र मे।  \n \nसुंर्दरिा िपि अति सो ि मे , \nसुन्र्दरिा सुंर्दर मो ि मे । \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  64 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.प्रणि झा- म ास्क पवहरर  क ईस्कू ल  चल  \n \nप्रणि झा \nम ास्क पवहरर  क ईस्कू ल  चल  \n  \nमास्क िपिरर क ईस्क ू ि िि  \nयुग बर्दििै िोहँ बर्दि  \nिमािा बड्ड खराि ि ै क बुच्िी  \nसुपि िे माय -बाि sक किि।  \n  \nिै भेंििौ ओ आम -ििाम  \nिुििौ िोिर बाि क े र गाम  \nिाड़ -िोरर ओ मेििि करौर्थ  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 65 \nिाका कमबर्थु स्वास्थ्य क े र र्दाम। \n  \nिोखरर मुईि ओ घर बिेिखुि  \nयमुिा काि मे प्ि्ि किेिखुि  \nमाि sक झोरी पबसरी क े  आब  \nफास्िफ ू ि ओ फ्इि मे िाबर्थुि।  \n  \nगाि -वृक्ष से िै मििब ि ै  \nवायु शोधक खूब पबकई ि ै  \nिवा मे जखिे ििर घुिै ि ै  \nपकसाि सब क े  िाम अबई ि ै ।  \nमुर्दा िै भेंििौ समाधाि  \nपकए क े  र्देिई पकयौ काि !  \n  \nएखि स्वार्था मे सब आन्िर ि ै \nियाावरण से िई कोिो मििब ि ै   66 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजखि जाि िर आि िड़य ि ै  \nिखि खोजय िेिा मंत्री क े र काम।  \n \n \n  \nऐ जेिेरेशि से िई कोिो आस ि ै  \nजीवि शैिी बिि बकवास ि ै  \nिै िोरे सभ िर ि ै  आस  \nकरबि अिि जीवि मे पकिु खास  \n  \nियाावरण संरक्षण करबि  \nप्रक ृ तिक संग प्रेम से रिबि  \nिैं   गे  बुच्िी किि    माि  \nमुप्श्कि में ि ै  सबिक जाि !  \n  \n[प्रणव क ु मार झा, राष्िीय िरीक्षा बोिा , िई दर्दल्िी]  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 67 \n३.४.नग्नम ुवन एक परर चय (म ूल  तेल ुगु काव्य म ानेपल्लल  हृर्ीके श िर ाि- \nमैमथली  अनुिाद म ानेश्वर  म नुज) पवहल  खेप \n \n 68 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विदेह ४०७ म अंक  ०१ दिसम्बर २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अंक ४०७) || 69 \n 70 || विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n \n \n \n \n \nअिि मंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com िर िठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":2.92,"has_text":true},"Videha 408.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 408.pdf","name":"Videha 408.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-7759-6 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर्ष १७ मास २०४ अ ं क \n४०८) \nमिमिला विकास परर षि ् विश ेषा ांक \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसारण नै \nकएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२४. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२४. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate / \ntransliterate th ose archives  and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e -\npublish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि \nरचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nरचनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक : विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार/ \nसंग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their work s and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and E nglish languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ K eyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The co ntents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 408 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nमिमिला विकास परर षि ् विश ेषा ांक ४०८ ि अ ां क \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१. अंक ४०८ पर टिप्पणी (पृष्ठ २-४) \n२.१.प्रस्तुत मिमिला टिकास पररषद् टिशेषांकक संदर् भिे (पृष्ठ ५-४३) \n२.२.मिमिला टिकास पररषद् के र संक्षि प्त पररचय (पृष्ठ ४४-५०) \n२.३.मिमिला टिकास पररषद्क टकछु काज (पृष्ठ ५१-६१) \n२.४.अजय क ु िार झा मतरहुमतया- मिमिला टिकास पररषद: टकछु सहेजल \nसंस्मरण  (पृष्ठ ६२-७६)   \n \n२.५.लक्ष्िण झा सागर- मिमिला टिकास पररषद, कोलकाता: हिरा दृमिये  \n(पृष्ठ ७७-८२) \n२.६.डा. धनाकर ठाक ु र - मिमिला टिकास पररषद, कोलकातासँ हिर \nपरर मचमत (पृष्ठ ८३-८६) \n२.७.नबोनारायण मिश्र - मिमिला टिकास पररषद्, कोलकातााः जेना हि \nदेखल (पृष्ठ ८७-९३) \n२.८.आशीष अनमचन्हार -मिमिला टिकास पररषद्, कोलकाता (हिरा \nनजररिे)  (पृष्ठ ९४-१००) \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 1 \nमिमिला  विकास परर षि ् विश े षा ां क ४०८ ि अ ां क \n१.१. अंक ४०८ पर टिप्पणी   \n२.१.प्रस्तुत मिमिला  टिकास  पररषद् टिशेषांकक  संदर्भिे  \n२.२.मिमिला  टिकास  पररषद् क े र संक्षिप्त पररचय  \n२.३.मिमिला  टिकास  पररषद्क टकछु काज \n२.४.अजय क ु िार  झा मतरहुमतया - मिमिला  टिकास  पररषद: टकछु सहेजल  \nसंस्म रण \n२.५.लक्ष्िण झा सागर - मिमिला  टिकास  पररषद, कोलकाता : हिरा  दृमिये  \n२.६.डा. धनाकर ठाक ु र- मिमिला  टिकास  पररषद, कोलकातासँ  हिर  \nपररमचमत  \n२.७.नबोनारायण  मिश्र - मिमिला  टिकास  पररषद्, कोलकातााः जेना हि  \nदेखल  \n२.८.आशीष अनमचन्हार -मिमिला  टिकास  पररषद्, कोलकाता  (हिरा  \nनजररिे )  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१.१. अ ां क ४०८ पर  विप्पणी \nसंगठठत  र्  के नै रहनाई  िैमिल  सिाजक  एकिा  अिगुण  \nबला पुरान  पहचान  रहल  अमछ। प्रो. हररिोहन  झा अपन \nखखस्सा  \"ब्रह्मा के शाप\" के िाध्यि  से  ऐ अिगुण  पर \nचोिगर  किाि  क े ने छ ै ि त ओत्तई तीिभयात्रा नािक  किा  \nपात्र के िाध्यि  से  र्गिान  जगन्नाि  से  टनिेद न करय  \nछमिन  जे र्गिान  हिर   देश के लोक  सब  िें  एकता होय  \nओ सर्  संगठठत  र्  के रहैि  यैह  अहाँ  से  टिनती  करय \nछी। यैह  अिगुण  एकिा  पैघ कारण  रहल  अमछ जे \nतेजस्िी  िैमिल  सिाज  देश दुटनया के पिल  पर कदामचत  \nओ स्िान  नै बना सकल  जे आन आन सिाज  आई \nबनउने अमछ।  \n \nतिाटप  मिमिला  िैमिली  के नाि  पर  संगठन  टिभर्न्न  \nस्िान  आ काल िें  बनैत आ चलैत  रहल  अमछ। ओना त \nकोनो  संगठन  के क ु छ गुण अिगुण  रटहते  छ ै क। एहन  िें  \nकोनो  िैमिल  संगठन  के बहुत  प्रर्ािी  आ क्रन्न्तकारी \nइमतहास  होय  ई ताकब या ऐ कसौिी  पर  कसब  ओत्ते \nयुक्ततसंगत नै हेतैय।    यद्यटप हिर  िानब  अमछ जे साईत   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 3 \nई संगठन  सर्  सिय  के संग  पटहने  सँ  बेसी  कारगर  र्  \nरहल  अमछ आ आशा क ै ल जा सकय  अमछ जे ऐ संगठन  \nसबहक  िाध्यि  सँ  िैमिल  सिाज  बेसी  सशतत  आ \nसंगठठत  बनत। कोनो  पभत्रका के िाध्यि  से  संगठन  के \nइमतहास , कायभ आ कायभप्रणाली आठद पर चचाभ , \nआलोचना , सिलोचना  आठद टनखिते  संस्िा  के पररचय  \nटिस्ता र दैत छ ै क संगे  एकर इमतहास  आ ित्तभिान  के \nअभर्लेखखत  क र्टिष्य  क लेल संदर्र्ित  क िैमिल  \nसिाज  के संगठनक  र्टिष्य  के बाि  सेहो  देखा  सकय  \nअमछ। मिमिला  टिकास  पररषद  कलकत्ता टिशेषांक  के \nहि  एटह  रूप  िें  देखय  छी।  \n \nटिदेह  ऐ से  पटहनेहो  टकछु संगठन  पर टिशेषांक  टनकालने \nअमछ जै िें  एिएसयू  टिशेषांक  सेहो  छल। मिमिला  \nिैमिली  बढ़ईत रहय  सैह  कािना।   \nसंगे  नरेन्र झा टिशेषांक  के िोन  पारैत एकिा  टिचार  िोन  \nिे  आयल जे अंग्रेजी  िषभ  2025 िें   टिदेह  के एकिा  \nटिशेषांक  \"ितभिान  िें  मिमिला  िें  उद्योग, व्यापार आ \nरोजगार \" पर सेहो  टनकालबाक टिषय  िें  सोचबाक   4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचाही।  जय जानकी। \nअपन िंतव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 5 \n२.१.प्रस्तुत मिमिला  टिकास  पररषद् टिशेषांकक  संदर्भिे  \nप्रस्त ुत मिमिला  विकास पररषि विश ेर् ा ंकक स ंद र् षम े \n1 \n2008 सँ एखन \nधरि विदे ह http://videha.co.in/ द्वािा जे \nविशेषाांक सभ आएल अछि तकिा तीन चिणमे बाँवि \nसक ै त िी। \nपवहल चिण  2008सँ जनििी  2015 धरि जावहमे विषय \nआधारित विशेषाांक सभ प्रकाशशत भेल आ मधुपजीपि \nसेहो विशेषाांक प्रकाशशत भेल। एकदम प्राि ां शभक \nविशेषाांक सभमे \"विशेषाांक\" नाम नवह लीखल गेल ि ै  \nमुदा ओवहमे ओहन िचनाक बेसी स् थान द े ल गेल ि ै  \nसायास रूपें (क्रम-1 सँ 12 क े ि अछधकाांश)। \nदोसि चिण भेल  2015 सँ लऽ कऽ एखन धरि जावहमे \nमात्र जीवित लेखकपि विशेषाांक प्रकाशशत किबाक \nवनणणय लेल गेल आ इम्हि पछिला बखण एवहमे सांस् था आ \nपत्र-पशत्रकापि विशेषाांक प्रकाशशत किबाक सेहो वनणणय \nलेल गेल क्रम - 13 एिां 14, 20 सँ 34)।  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतेसि चिण भेल पछिला सालमे विदे हक सांपादक \nद्वािा \"वनत निल शसिीज \" प्रकाशशत किबाक  (एकि \nविििण अलगसँ द े ल गेल अछि )। \nपाठक लेल विदे हक हि े क विशेषाांक पाँच स्ति , पाँच \nस्िाद िखने अछि  - \n1) पशत्रका विशेषाांक क े ि स्िाद, 2)  आलोचनात्मक \nपोथीक स्िाद, 3)  शोध ग्रांथक स्िाद, 4)  सावहत्य \nअकादमी द्वािा प्रकाशशत मोनोग्राफ क े ि स्िाद आ ई \nपाँचम स्िाद सभसँ वििल अछि  5) जँ विदे हक \nविशेषाांकमे कोनो एहन िचनाकाि चयवनत होइत िछथ \nजजनकि पछत िा पत्नी सेहो िचनाकाि िछथन तँ विदे ह \nअपन विशेषाांकमे दूनूक ेँ  मूल्ाांकन कि ै त अछि। उदाहिण \nलेल विदे हक  लक्ष् मण झा 'सागि' विशेषाांक आ नि े न्द्र झा \nविशेषाांक द े खल जा सक ै ए। विदे ह अपन अांक लेल \nसागिजी आ नि े न्द्र झाक चयन क े ने िल मुदा सागिजीक \nपत्नी शैल झा  'सागि' सेहो िचनाकाि िछथन तँ लक्ष् मण \nजी बला विशेषाांकमे शैलजीक िचनाकमणपि सेहो विचाि \nभेल आ तेनावहते नि े न्द्र झाजीक पत्नी पन्द्ना झा  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 7 \nकथाकाि से नि े न्द्र झा विशेषाांकमे पन्द्नाजीक \nिचनाकमणपि सेहो विचाि भेल। ई विचाि िा घिना सांपूणण \nमैछथली सावहत्यमे नवह भेल िल हमिा जनैत , से मात्र \nविदे ह द्वािा सांभि भेल। जँ हम गलत होइ तऽ सूछचत \nकिी हम अपन ज्ञानक ेँ  सुधारि लेब। सावहत्य अकादमीक \nकछथत मोनोग्राफ तँ आइ धरि बहुतो लेख कपि प्रकाशशत \nनवह भऽ सकल अछि। एहन परिस्स् थछतमे विदेह एकिा \nनि बाि बना कऽ मैछथली लगमे िाखख द े ने अछि। पाठक \nचाहछथ तँ एवह विशेषाांक सभमेसँ आनो स्िाद तावक सक ै  \nिछथ। \nजँ अहाँ अइ विशेषाांक क े ि PDF पव़ि िहल िी तँ कोनो \nशब्द िा पाँछत अांडिलाइनमे िा वबना अांडिलाइनक ेँ  नीला \nिा कोनो ि ां गक (कािी ि ां ग िोव़ि) द े खाए तँ बुजझ शलअ जे \nओवहमे ललिंक द े ल गेल ि ै  ि े फि ें स लेल आ तकिा क्ललक \nकिबै तँ ओ ललिंक खुजज जाएत। कोनो -कोनो फोिोमे \nसेहो ललिंक द े ल गेल ि ै । पाठक एवह माध्यमसँ कम \nसमयमे ि े फि ें स सभहक अध््यन कऽ सक ै  िछथ। मुदा \nप्प्रिंिमे प्रकाशशत पोथीमे ई सुविधा नै िहत। अइ कािणसँ \nभऽ सकै ए ज े पाठककेँ  एवह पोथीक वकिु  पाँछत प्रचशल त  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनै बुझेतवन। जावह ठाम ललिंक द े ल गेल ि ै  तावह ठामक \nपाँछतक वकिु  श ब्द क ब ीच ब ेसी स्थान िू िल  िै । ओकिा \nएक पाँछत बना प़िी से आग्रह। हम चावहतहुँ तँ सभ ललिंक \nिा छचत्रक ेँ  एकठाम दऽ सक ै  िलहुँ मुदा हमि सो च अछि \nजे पाठकक ेँ  एक ै  ठाम तक ण  आ सबूत भेिवन। एकिा आि \nबात ई जरूिी नवह ि ै  जे एक लेखक लेल हम एक ै िा \nललिंक प्रयोग किी। ओहन लेखक जजनका बाि े मे बहुत \nिास ललिंक ि ै  गूगलपि हुनकि नाम जखन एक बेिसँ बेसी \nअबैत अछि तँ हमि प्रयास िहैए जे हुनकि नाम सभमे \nअलग -अलग ललिंक लगा दी। तँइ  पाठक जखन एक ै  \nनामक बहुत िास ललिंक द े खछथ तँ ई मावन लेछथ जे हुनका \nलग ि े फि ें सक भांडाि पहुँचल िवन। \nविदे ह द्वािा जीिैत लेखकपि विशेषाांक शुरू कएल गेल \nिल  2015 सँ जे विशभन्द्न नामसँ होइत आब \"विद े हक \nजीवित म ै थिलकमी , स ं गीतकमी, सावहत्यकार-\nसम्पादक आ र ं गम ं चकमी -र ं गम ं च-विद े शकपर \nविश े र्ा ं क श ं खला\" नामसँ जानल जाइत अछि। \nमैछथलकमीसँ हमि सभहक आशय जजनकि काज \nछमछथला -मैछथली -मैछथली लेल कोनो माध्यमसँ भेल हो।  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 9 \nओ सांगठनकताण सेहो भऽ सक ै  िछथ , आन भाषाक \nलेखक सेहो। तवहना सांगीतकमी मने गीत -सांगीतसँ \nजु़िल लोक। वनच् चा एवह सभ चिण क े ि विस्तृत सूचना \nक्रमबद्ध रूप ें  द े ल जाएत। \nविदे हक विशेषाांक सभ लेल हम ओहनो लोक सभ लग \nआलेख लेल जाइत िी , हुनका सूचना द ै त िी जे वक \nहमि (आशीष अनछचन्द्हाि), विदे ह या गजेन्द्र ठाक ु िक धुि \nवििोधी िछथ। दू -चारि लोक कवह सक ै  िछथ जे हमिा \nसूचना नवह भेिल , तऽ हुनकासँ हमि आग्रह जे कमसँ \nकम ओ अपन ह्वािसएप आ फ े सबुक क े ि मैसेज \nब ालस  (इनब ालस ) द े खछथ। हमि एवह प्रयासक प्रछतफल \nविदे हक आन विशेषाांक सांगे एहूमे द े खाइ प़ित से उम्मेद \nअछि। \nविदे हक 'छमछथल ा विकास परिषद ्\" विशेषाांक क े ि \nघोषणा हम जुलाई  2023 मे क े ने िही। एवह घोषणाक \nफ े सबुक ललिंक द े खू। मुदा साल भरि वबतलाक बादो एवह \nसांस् थापि अपेजित आलेख नवह आवब सकल। कलकत्ते \nबला सभ जखन एवह सांस् थापि नवह द े लाह तऽ आनक  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकोन बात। जजनकासँ बात क े लहुँ  सभ कहलाह जे एवह \nसांस् थाक अध्यि अशोक झा तानाशाह िछथ मुदा मजगि \nबात जे िएह लोक सभ एवह सांस् थाक मांचपि जा-जा कऽ \nअपन चेहिा चमकाबैत िछथ। खएि हमिा लोकवनक \nप्रयास इएह िहल जे कम्मो आलेखक ेँ  एना प्रस्तुत किी \nजावहसँ पाठकक ेँ  पूिा सूचना भेिवन। आब ई प्रयास \nक े हन िहल से पाठकक हाथमे िवन। विदे ह एवह सांगे तीन \nिा सांस् थापि विशेषाांक प्रकाशशत कऽ लेलक। एवह \nविशेषाांक सांगे एकिा आि बात भेल अछि। जे लोक \nकलकत्ताक ेँ  बुझबाक लेल जवहया कवहयो प्रयास किताह \nतवहया हुनका विद े हक िामलोचन ठाक ु ि \nविशेषाांक, िाजनांदन लाल दास विशेषाांक , लक्ष् मण \nझा 'सागि' विश ेषाांक एिां ई छमछथल ा विकास परिषद ् \nविशेषाांक अवनयायण रूपें  सहायक हेतवन। \nएवह विशेषाांकसँ पवहने विदे ह 34 िा विशेषाांक प्रकाशशत \nकऽ चुकल अछि आ एवहठाम आब हम कवह सक ै त िी \nजे ई एकिा चुनौतीपूणण काज ि ै । अनेक सांकि क े ि \nसामना किए प़ि ै त अछि लेख एकट्ठा किएमे। मुदा \nसांगवह ईहो हम कहब जे सांकिसँ बेसी हमिा लग समथणन  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 11 \nअछि। हँ , ई मानएमे हमिा कोनो ददलकत नवह जे जतेक \nलेख क े ि उम्मेद क े ने िहैत िी हम ततेक नै आबैए , जतेक \nलोक शलखबाक लेल गि ै त िछथ से सभ अांत - अांत धरि \nआवब चुप्प भऽ जाइत िछथ। आ एकि कािणो \nिै, वकनको ई लागै िवन जे आनपि शलखब से हम अपने  \nिचना वकए ने लीखख लेब , वकनको लग पोछथए नै िहै \nिवन, जखन वक हम सभ यथासांभि पाठकक ेँ  विकल्प \nरूपमे पोथीक पी .डी.एफ फाइल सेहो द े बाक लेल तैयाि \nिहैत िी।  वकयो विदे हक समािेशी रूपसँ दुखी िछथ , तँ \nवकनको छमत्रक ेँ  विदे हसँ ददलकत िवन तँइ ओ नवह द े ता। \nएकिो हम सांकिे बुझै छियै जे सभ फ े सबुकपि लांबा -\nलांबा लेख िा कमेंि िाइप कऽ लै िछथ सेहो सभ विदे ह \nलेल हाथसँ शलखल पठाबैत िछथ। जे सभ कवहयो काल \nफ े सबुकपि िाइप कऽ लीखै िछथ छतनकि आलेख हम \nसभ िाइप करिते िी। खएि पवहने कहलहुँ जे सांकिसँ \nबेसी समथणन अछि तँइ आइ पवहलसँ लऽ \nकऽ 35म (सांस् था सवहत) विशेषाांक धरि पहुँचलहुँ हम। \nआन विशेषाांक लेल इएह बात मानू।  2008 सँ लऽ \nकऽ 2024 क एखन धरि  35 िा विशेषाांक प्रकाशशत  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभेल मने बखणमे दू िासँ कनी बेसी। वनखिते समथणन बेसी \nभेिल हमिा। जखन वक विदे हक ई पैंतीसो विशेषाांक क े ि \nअलािे आन अांक हि े क पांरह ददनपि  (मासमे दू \nबेि) लगाता ि प्रकाशशत भइए िहल अछि। एकि \nअछतरिलत ईहो बात सांतोषदायक अछि जे विदे हक हि े क \nव्यक्लतपिक विशेषाांक अशभनांदनग्रांथ हेबासँ बाँछच गेल \nअछि। मुख्यधािा जकाँ विदे हक ेँ  अशभनांदनग्रांथ नवह चाही। \nअशभनांदनग्रांथ अहू दुआि े  नै चाही जे ओवहसँ लेखक िा \nजजनकापि वनकालल गेल िवन छतनकामे सुधािक \nगुांजाइश खत्म भऽ जाइत ि ै । तँइ विदे हक विशेषाांकमे \nआलोचना -प्रसांशा सभ भेित। \nपवहने विदे हक सभ अांक नागिी, छतिहुता आ ब्रेल शलवपमे \nप्रकाशश त होइत िल । एकि अछतरिल त विद ेहक वकिु  \nअांक क ै थी, नेिा़िी, आइ.पी.ए. शलवप , ि ां जना (नेिािी क े ि \nएक आि रूप) , ब्राह्मी, खिोष्ठी, उदूण , छतब्बती एिां \nछतब्बती-उमे शलवपमे सेहो िपल अछि। क ु ल छमला कऽ \nद े खी तँ विदे ह बािह शलवप अपना लेल िखने अछि।  \n2  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 13 \nपाठक जखन एवह विशेषाांकक ेँ  प़िताह तँ हुनका ितणनी \nओ मानकताक अभाि \nलगतवन।  विद े ह म ूल तः शब्दम े विर्क्तत सटा कऽ लल\nख ै त अथि स ं गवह म ै थिली मािक र्ार्ा  आ म ै थिली र्ा\nर्ा  सम्पादि पाठ्यक्रम ल े ल  र्ार्ापाक  िामक अपि \nददशा -\nविद े श स े हो रखि े अथि म ुद ा ओवहम े िपए बला  ल े ख\nक ल े ल  स्ित ं त्रता िै जे ओ कोि रूपम े ललख ै  िथि , मा\nिे जे विद े ह श ुरु एस ँ हर े क ित षिी बला  ल े खककेँ स्िीका\nर  कर ै त एल ै ए। त ँ इ मािकता अर्ाि  स्िार्ाविक।  विद े\nह सर्  ित षिी आ स्िरूपक सम्माि कर ै त अथि। तिा\nवप ितणनीक गलती जे छथक से सोझे -सोझ हमि सभहक \nगलती छथक जे हम सभ सांशोधन नै कऽ सकलहुँ। \nमैछथल ीमे वकिु ए एहन पशत्रका अछि ज कि ितणनी \nएकि ां गक िहैत अछि आ ई हुनक खूबी िवन मुदा जखन \nओहो सभ कोनो विशेषाांक वनकालै िछथ तखन ितणनी तँ \nठीक िहैत िवन मुदा सामग्री अछधकाांशतः बशसये िहैत \nिवन। ऐछतहाशसकताक दृछिसँ कोनो पुिान सामग्रीक \nउपयोग िर्जिंत नै ि ै । हमहूँ सभ कि ै त  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछियै, मुदा  सोछचयौ जे  72-80 पन्द्नाक कोनो प्प्रिंि \nपशत्रका होइत ि ै  तावहमे लगभग आधा सामग्री साभाि \nिहैत िवन , तेसि भागमे ल ेख क के ि वकिु  िचना िहैत \nिवन आ चारिम भागमे वकिु  नि सामग्री िहैत िवन। \nहमिा लोकवन नि सामग्रीपि बेसी जोि द ै त छियै। एकि \nमतलब ई नवह जे ितणनीमे गलती होइत िहै। हमि \nकहबाक मतलब ई जे सांपादक -सांयोजकक ेँ  कोनो ने \nकोनो स्तिपि समझौता किहे प़ि ै त ि ै  से चाहे ितणनीक \nहो वक , मुराक हो वक विचािधािक हो वक सामग्रीक हो। \nहमिा लोकवन ितणनीक स्तिपि समझौता कऽ िहल िी \nमुदा कािण सवहत। प्प्रिंि पशत्रका एक बेि प्रकाशशत भऽ \nगेलाक बाद दोबािा नै भऽ सक ै ए  (भऽ तँ सक ै ए मुदा फ े ि \nपाइ लावग जेतै ) तँइ ओकि ितणनी यथाशक्लत सही िहैत \nि ै । इ ां ििनेिपि सुविधा ि ै  जे बीचमे (इ ां ििनेिसँ प्प्रिंि \nहेबाक अिछध ) ओकिा सही कऽ सक ै त िी मुदा \nसामछग्रए बशसया िहत तँ सही ितणनी िवहतो नि अध्याय \nनै खुजज सकत तँइ हमिा लोकवन ितणनी बला मुद्दापि \nसमझौता क े लहुँ। हमिा लोकवन कएलवन , कयलवन ओ \nक े लवन तीनू शुद्ध मानैत िी , एतेक शुद्ध मानैत िी एक ै   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 15 \nिचनामे तीनू रूप भेवि जाएत। आन शब्दक लेल एहने \nबूझू। उम्मेद अछि जे पाठक विदे हक आने विशेषाांक \nजकाँ एकिा प़िताह आ पव़ि एकि नीक-बेजाएपि अपन \nसुझाि द े ताह।  विद े हक हि े क अांक  विदे ह \nिेबसाइिपि भेित आ एकि अलािे  गूगल \nबुलस  Google \nBooks आ आक ण इभ.क  म archive.org पि सेहो \nभेित। तँइ स्िाभाविक रूपसँ विशेषाांक सेहो तीनू \nप्लेिफामणपि भेित। मुदा तीनू प्ले िफामणपि अांक सभक ेँ  \nअलग ढ ां गसँ सजाएल गेल ि ै  जकिा हम पाठक लग \nिाखख िहल िी। पाठक वनच् चा बला पैिाग्राफपि ध्यान \nद े ताह तऽ हुनका कम्मे समयमे नीक रिजल्ि भेितवन। \nविदे हक अपन \nसाइि आ आक ण इभ.क  म archive.org पि विदे हक \nहि े क अांक क्रमबद्ध तिीकासँ भेित मने पवहल अांक आ \nतकि वनच् चा बाद बला अांक सभ। मुदा  गूगल \nबुलस  Google Books पि विदे हक अांक सभक ेँ  सचण \nकिबाक वहसाबसँ िाखल गेल अछि। माने जे \nपाठक गूगल बुलस  Google Books  पि जँ कोनो  16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nशब्दक ेँ  िा लेखकक ेँ  िा वकताबक नामक ेँ  िा आन कोनो \nकी िडणसँ तकताह आ जँ ओ शब्द , लेखक , वकताब िा \nओ सचण िडण विदे हमे प्रकाशशत भेल ि ै  तऽ पाठक लग \nविदे हक ओ सभ अांक द ेखाबऽ लगतै जावहमे पाठक द्वािा \nशब्द , लेखक , वकताब िा ओ सचण िडण द े ल गेल ि ै । एकि \nमाने ई भेल जे विदे हमे प्रकाशशत हि े क \nशब्द , लेखक , वकताब िा ओ सचण िडण पाठकक मुट्ठीमे \nआवब गेल आ अन्द्य माध्यमक अपेिा बेसी ददन धरि \nपाठक क े ि पहुँचमे िहत। आ सांगवह जँ ओ \nशब्द , लेखक , वकताब िा ओ सचण िडण विदे हसँ इति  आन \nकोनो पोथीमे ि ै  तँ ओहो पाठकक सामने आवब जेतवन \nमाने पाठक लेल दुन्द्ना फायदा।  \nपाठक गूगल बुलस  Google Books  पि \nविदे हक Videha eLearning  पि जा कऽ विदे हक \nअांक पव़ि सक ै  िछथ ओत्तवह सांपादक गजेन्द्र \nठाक ु ि Gajendra Thakur  पि क्ललक कऽ बहुत \nिास पोथी पव़ि सक ै  िछथ। तवहना पाठक जा कऽ गजेन्द्र \nठाक ु ि Gajendra Thakur  सचण किछथ हुनका \nविदे हक अांक सवहत ओ सभ पोथी भेवि जेतवन जे  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 17 \nविदे हपि द े ल गेल ि ै । एकि माने ई भेल जे मात्र विदे हक \nअांक े  नै आनो-आनो पोथी सभ भविष्यमे बाँ चल िवह \nजेतै। सांगवह विशेषाांक सभहक प्प्रिंि रूप वकनबाक लेल \nओकि पोथी रूपक ललिंक पोथी.क  म Pothi.com पि \nद े ल  गेल ि ै । पाठक  पोथी.क  म Pothi.com पि जा \nकऽ गजेन्द्र ठाक ु ि Gajendra Thakur  सचण किछथ \nहुनका विदे हक विशेषाांक सवहत बहुत िास पोथी भेवि \nजेतवन वकनबाक लेल। पाठक द े िनागिीमे गजेन्द्र ठाक ु ि \nआ िोमन क े ि Gajendra Thakur दूनू सचण किछथ \nसे हमि आग्रह िहत। कािण द े िनागिी आ िोमन दूनूमे \nसांपादक अपन एकाउ ां ि बनेने िछथ आ अपन सुविधासँ \nदूनू एकाउ ां िसँ विदे हक अांक आ पोथी अपलोड क े ने \nिछथ। एवहठाम हम पवहने विदे हक ललिंक द े ब आ ठीक \nताही सांगे एवह \nविशेषाांकक पोथी.क  म Pothi.com क े ि प्प्रिंि आॉन \nवडमाांड बला ललिंक द े ने िी जावह ठाम पाठक एकिा \nआॉनलाइन कीवन सक ै  िछथ। विदे हक द्वािा जीिैत \nलेखक ओ सांस् थाक विशेषाांक शृखांलामे प्रकाशशत भेल \nसांगवह आन विशेषाांक सभहक शलस्ि एना  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअछि (एवहठाम जे अांकक शलस्ि द े ल गेल अछि तावह \nअांकपि क्ललक किबै तँ ओ अांक खुजज जाएत)। \n1) हाइक ू  विशेषाांक 12 म अांक, 15 जून  2008 \n2) गजल विशेषाांक 21 म अांक, 1 निम्बि 2008 \n3) विहवन कथा विशेषाांक  67 म अांक , \n1 अलिूबि  2010 \n4) बाल सा वहत्य विशेषाांक  70 म अांक , \n15 निम्बि 2010 \n5) नािक विशेषाांक 72 म अांक 15 ददसम्बि 2010 \n6) समीिा विशेषाांक \n7) नािी विशेषाांक 77म अांक 01 माचण 2011 \n8) अनुिाद विशेषाांक (गद्य-पद्य भािती) 97म अांक \n9) बाल गजल विशेषाां क विदे हक अांक  111 म अांक, \n1 अगस्त 2012 \n10) भक्लत गजल विशेषाांक  126 म अांक , \n15 माचण 2013 \n11) गजल आलोचना -समालोचना -समीिा \nविशेषाांक 142 म, अांक 15 निम्बि 2013 \n12) काशीकाांत छमश्र मधुप विशेषाां क  169 म  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 19 \nअांक 1 जनििी  2015 \n13) अिविन्द्द ठाक ु ि \nविशेषाांक 01 निम्बि 2015 अांक 189, विदे हक \nअिविन्द्द ठाक ु ि विशेषाांक क े ि पोथी रूप \"स्ितांत्रचेता-\n अिविन्द्द ठाक ु ि: व्यक्लतत्ि-क ृ छतत्ि\" क े ि नामसँ \nप्रकाशशत भेल।  \n14) जगदीश चन्द्र ठाक ु ि अवनल \nविशेषाांक 01 ददसम्बि 2015 अांक 191, पोथी.क  म p\nothi.com \n15) विदे ह सम्मान विशेषाक - 200म, भाग-1, \n15 अप्रैल 2016 \n16) विदे ह सम्मान विशेषाक - 205म, भाग-2, \n1 जुलाई  2016 \n17) मैछथली सी .डी./ अल्बम गीत सांगीत विशेषाांक- \n217 म अांक 01 जनििी  2017 \n18) मैछथली िेब पत्रका रिता विशेषाांक-313म \nअांक 1 जनििी  2021 \n19) मैछथली बीहवन कथा विशेषाांक -2, 317  म \nअांक 1 माचण 2021  20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n20) िामलोचन ठाक ु ि \nविशेषाांक 01 अप्रै ल 2021 अांक 319, पोथी.क  म pot\nhi.com \n21) िाजनन्द्दन लाल दास \nविशेषाांक 01 निम्बि 2021 अांक 333, पोथी.क  म po\nthi.com \n22) ििीन्द्र नाथ ठाक ु ि \nविशेषाांक 15 जून  2022 अांक 348, पोथी.क  म poth\ni.com \n23) क े दािनाथ चौधिी \nविशेषाांक 15 अगस्त 2022 अांक 352, पोथी.क  म po\nthi.com \n24) प्रेमलता \nछमश्र 'प्रेम' विशेषाांक 01 निम्बि 2022 अांक 357, पो\nथी.क  म pothi.com \n25) शिददन्द्दु चौधिी \nविशेषाांक 15 निम्बि 2022 अांक 358, पोथी.क  म po\nthi.com \n26) कला -विमशण विशेषाांक (सन्द्दभण- सांजू दास, क ृ ष् ण  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 21 \nक ु माि कश्यप, शशशबाला , एस.सी.सुमन आ श्वेता झा \nचौधिी) \n15 अप्रैल 2023 अांक 368, पोथी.क  म pothi.com \n27) अशोक \nविशेषाांक 1 मइ 2023 अांक 369, पोथी.क  म pothi.\ncom \n28) िामभिोस \nकापव़ि 'भ्रमि' विशेषाांक 15 मइ 2023 अांक 370, पो\nथी.क  म pothi.com \n29) छमछथला स्िूड ें ि \nयूवनयन (MSU) विशेषाांक 1 जून  2023 अांक 371, \nपोथी.क  म pothi.com \n30) लक्ष् मण झा सागि \nविशेषाांक (15 निम्बि 2023 अांक 382), पोथी.क  म \npothi.com \n31) नि े न्द्र झा \nविशेषाांक (1 जून  2024 अांक 395), पोथी.क  म pot\nhi.com \n32) भाषाविद ् िामािताि याद ि  22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nविशेषाांक 1 जून  2024 अांक 395, पोथी.क  म pothi.\ncom \n33) अन्द्तिाणष्र ीय मैछथल ी परिषद ् \nविशेषाांक 15 अगस्त 2024 अांक 400, पोथी.क  म po\nthi.com \n34) वहतनाथ झा \nविशेषाांक 1 निम्बि 2024 अांक 405, पोथी.क  म pot\nhi.com \nएवह शलस्िमे  1, 2, 4, 5, 6, 7, 8, \n15 एिां 16 विदे हक स्ितः सांख्याक वहसाब बला \nविशेषाांक अछि। ओतवह  2 आ 19 क्रम सांख्याक \nविशेषाांक मुन्द्नाजीक सांयोजनमे प्रकाशशत भेल अछि। \nशेष सभ बाँचल विशेषाां कक  सांयोजन आशीष अनछचन्द्हाि \nद्वािा भेल अछि। 2015 मे विदे हक सांपादक लग आशीष \nअनछचन्द्हाि द्वािा जीवित लेखकपि विशेषाांक वनकालबाक \nप्रस्ताि िाखल गेल  आ सांपादकक सहमछतक बाद ई \nएखन धरि एकिा नमहि िस्ता बना चुकल \nअछि। पुनः 2022 मे आशीषे अनछचन्द्हाि द्वािा विदे ह लग  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 23 \nसांस् थाक ऊपि विशेषाां क प्रकाशशत किबाक प्रस्ताि \nिाखल गेल  आ सांपादकक सहमछतसँ एखन धरि दू \nसांस् थापि अांक वनकशल चुकल अछि। विदे हक निाचाि \nअतबे नवह अछि , एक बेि फ े ि  2023 मे आशीष \nअनछचन्द्हाि द्वािा विदे ह लग दू िा विचाि िाखल \nगेल  1) लेखक -प्रकाशकसँ इति आन जे लोक पोथी -\nपशत्रका क े ि वबक्री कऽ अपन जीिय -यापनक सांग \nमैछथली पोथीक प्रचािमे सहायक िछथ छतनको ऊपि \nविशेषाांक प्रकाशशत, एिां 2) मैछथलीक कोनो पशत्रकाक \nउपि विदे ह विशेषाांक प्रकाशशत हो। एहू दूनू क ै िेगिी लेल \nसांपादकक सहमछत अछि आ वनकि भविष्यमे विदे हक \nमाध्यमे पाठक लग नीक विशेषाांक पहुँचत। \nददसांबि 2024 मे एक बेि फ े ि आशीष अनछचन्द्हािक \nनिाचाि सामने आएल जावह अांतगणत विदे हक सांपादकक \nसहमछतक बाद  \"विदे ह शलिि े चि फ े स्िीभल क े ि घोषणा \nभेल । एवह फ े स्िीभलक विस्तृत विििण अही लेखमे \nवनच् चा भेित। आशीष अनछचन्द्हाि द्वािा सांपाददत \nपोथी 'प्रीछत कािण सेतु बान्द्हल ' जे वक छमछथला ओ \nमैछथलीक सांिधणनमे गजेन्द्र ठाक ु ि एिां प्रीछत ठाक ु िक  24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nयोगदानक  आलोचनात्मक ग्रांथ अछि तावहमे सांकशलत \nशशिशांकि श्रीवनिास जीक एक शोध आलेख मैछथली \nपशत्रकामे व्यक्लतपिक विशेषाांकक इछतहास अछि आ \nओवह इछतहासमे विदेह विशेषाांक कोन ठाम अछि तकि \nमूल्ाक ां न भेित सांगवह ओही आलेखमे श्रीवनिास जीक \nमोतावबक जीवितेमे अपन मूल्ाक ां न पव़ि लेब कोनो \nलेखक लेल कोनो सम्मानसँ बेसी महत्िपूणण अछि। \nमैछथलीक बहुत िास पाठक विदे हक जीवित लेखक \nविशेषाांकक ेँ  मूल्िान मानै िछथ  ('प्रीछत कािण सेतु \nबान्द्हल मे कीर्तिंनाथ झा, कल्पना झा , प्रणि क ु माि \nझा, धनाकि ठाक ु ि आददक आलेख ), ओतवह वकिु  \nपाठक विदे ह विशेषाांकक ेँ  सावहत्य अकादमी पुिस्कािसँ \nबेसी महत्िपूणण मानै िछथ  ('प्रीछत कािण सेतु बान्द्हल मे \nलक्ष् मण झा 'सागि'जीक आलेख ) यद ्वप विद ेह सावहत्य \nअकादमी पुिस्कािक आलोचना कि ै त अछि मुदा \nअकादमी द्वािा पुिस्काि िोव़ि जे प्रकाशन एिां आन \nकाज ि ै  तकि प्रसांशा सहो कि ै त अछि। तथावप जँ \nवकिु ओ पाठक विद ेह विश ेषाांककेँ  कोनो सम्मान-\nपुिस्काि िा वक सावहत्य अकादमी पुिस्कािसँ बेसी  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 25 \nमहत्िपूणण मानै िछथ तँ  ई विदे ह लेल वनखिते  प्रेिणादायी \nबात ि ै । \n3 \nविदे हक जीवित विशेषाांक शृांखलामे वकनकि चयन हो \nतावह लेल मोिा -मोिी वनच्चाक वकिु  बब िंदु क पाल न कएल  \nजाइत अछि - \n1) लगभग पाँच -िह मास पवहनेसँ विदे ह अपन पाठकक ेँ  \nसुझाि द े बा लेल लेल सूचना द ै त अछि।  \n2) आएल सुझािमेसँ विदे ह मात्र जीवित लेखकक ेँ  चयन \nकि ैत अछि। सांस् था सेहो िताणमनमे जीिांत हेबाक चाही। \n3) सभ जीवित मैछथलकमी , सांगीतकमी, सावहत्यकाि-\nसम्पादक आ ि ां गमांचकमी-ि ां गमांच-वनद े शकक बीचमे \nहुनकि लेखन / काज एिां आचिणक साम्यता द े खल \nजाइत अछि। जावह लेखकक लेखन / काज ओ \nआचिणमे बेसी साम्यता  (कम फाँक) भेिैए तेहन िह िा  \nनाम चयवनत होइत अछि।  \n4) िह नाम एलापि ई तुलना कएल जाइत ि ै  जे ई िहो \nमैछथलकमी , सांगीतकमी, सावहत्यकाि-सम्पादक आ  26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nि ां गमांचकमी-ि ां गमांच-वनद े शक अथिा सांस् थाक ेँ  िचना \nशलखबाक िा समाजजक काज क े लाक एिजमे समाजसँ \nकी भेिलवन।  \n5) जजनका सभसँ कम भेिल बुझाइत अछि तावह तीन \nमैछथलकमी , सांगीतकमी, सावहत्यकाि-सम्पादक आ \nि ां गमांचकमी-ि ां गमांच-वनद े शक ,-सांस् थाक ेँ  अवगला चिण लेल \nिाखख लैत िी।  \n6) एवह तीन चयवनत जीवबत \nमैछथलकमी , सांगीतकमी, सावहत्यकाि-सम्पादक आ \nि ां गमांचकमी-ि ां गमांच-वनद े शकक िा सांस् थाक \nिचना, काज , हुनक उद्येश्य आददक बीचमे पिस्पि तुलना \nकएल जाइत अछि आ , \n7) अांछतम रूपसँ विदे ह द्वािा नाम चुवन सालक अांतमे \nघोषणा कएल जाइत अछि आ वनयत समयपि ई \nविशेषाांक वनकालबाक प्रयास कि ै त िी। एकि मतलब ई \nभेल जे पाठकक ेँ  सुझाि द े बाक सूचना हि े क बखणक \nअप्रैल-मइ धरिमे चशल जाइत िवन।  \nप्रश्न उदठ सक ै ए जे वक उपिक वनय म एहन ि ै  जावहमे \nअांछतम रूपसँ सभ सुयोग्य जीवित लेखक क े ि चयन  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 27 \nसमयपि भ़ऽ जेतवन? तऽ एकि उत्ति ि ै- नै। विदे हक \nअपन सीमा ि ै  आ विदेहक पाठक लग सेहो अपन सीमा \nिवन। मुदा अही सीमाक सांगे हमिा सभक ेँ  अपन \nयथासाध्य श्रेष्ठ द े बाक ि ै  आ मैछथली लेल एकिा एहन \nिस्ता बना द े बाक ि ै  जावह सँ आबए बला  500-\n600 बखणक सावहत्य विदे हक लीकसँ प्रेिणा पाबए। \nअही विचािक सांग विदे ह ओहन जीवित लेखकपि अपन \nधेआन सेहो क ें वरत कऽ िहल अछि जे वक सुयोग्य िछथ \nमुदा जजनकापि विदे हक विशेषाांक कोनो कािणिश नवह \nप्रकाशशत भऽ सकल। एकि नाम भेल विदेहक \"वनत \nनिल शसिीज\"। एवह नि विचािक मुख्य बबिंदु एना अछि- \n1) विदे हक सांपादक गजेन्द्र ठाक ु ि एकिा कोनो जीवित \nलेखक िा कलाकािपि एकाग्र आलोचना किता मने \nओवह लेखक क े ि उपलब्ध सभ सावहत्यपि। एवह पोथीक \nभाषा मैछथली अथिा अांग्रेजी कोनो एक भाषामे िहत। \nएवह पोथीक पवहल रूप ई -बुक क े ि रूपमे आएत आ \nप्रयास िहत जे एकि प्प्रिंि सेहो आबए जे वक \nपरिस्स् थछतपि वनभणि कितै। \n2) लेखक िा कलाकाि क े ि चुनाि सांपादक अपन रुछच  28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिा विदे ह िीमक रुछच क े ि वहसाबें किता। \n3) एवहमे ओहने लेखक िा कलाकाि क े ि चयन सांभि \nहएत जजनकि उपलब्ध हि े क पोथीक  PDF रूपमे \nविदे हक माध्यमसँ सािणजवनक भेल िवन। कलाका ि लेल \nयूट्यूब  एिां आन साइि सेहो मान्द्य हेतै। \n4) एवह परियोजनाक लेल चयवनत लेखक िा \nकलाकािपि काज सांपादक क े ि समय क े ि अनुसाि े  हेतै। \nतँइ एकि समय सीमा कहब सांभि नवह। \nवनत निल शसिीजमे एखन धरि प्रकाशशत पोथीक सूची \nएना अछि  (पवहनेक विशेषाांक सभमे ई क्रम नवह \nिल , एवहठाम सांशोछधत आ पूणण सूची अछि )- \n1. Rajdeo Mandal - Maithili Writer \n(2022) \n2. JAGDISH PRASAD MANDAL - \nMaithili Writer (2023) \n3) वनत निल सुभाष चन्द्र यादि  (2023)(ई प्प्रिंि \nआॉन वडमाांड रूपमे सेहो अछि ) \nhttps://store.pothi.com/book/गजेन्द्र-\nठाक ु ि-वनत-निल -सुभाष-चन्द्र-यादि /  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 29 \n4) वनत निल सुशील  (2023, सांशोछधत 2024) \nएकि अछतरिलत विदे हक ितणमान अांक सभमे धािािावहक \nरूपें  \"वनत निल ददनेश छमश्र \" सेहो प्रकाशशत भऽ िहल \nअछि जकि पोथी रूप जल्ल्दये आएत।   \nएवहठाम ईहो स्पि कऽ दी जे विद े ह विशेषाांक िा वनत \nनिल शसिीज क े ि चयन लेखकक शुरूसँ लऽ चयन \nहेबाक समय धरिक आकलन अछि। मावन शलअ विदे ह \nविशेषाांक िा वनत निल शसिीजमे चयवनत भेलाक \nबाद , विशेषाांक िा पोथी प्रकाशशत भऽ गेलक बाद जँ \nचयवनत लेखकमे नैछतक स्तिपि कोनो विचलन अबैत \nिवन तँ आन लोकक सांगे विदे हो हुनकि वििोध कित। \nफ े िो स्पि कऽ दी जे हमिा लोकवन मात्र नैछतक स्ति क े ि \nबात क े लहुँ अछि , विचािधािा िा आन कोनो स्तिक नवह। \nविदे ह लेल उत्ति -दजिण , पूिब-पखिम , आकाश -पाताल \nसभ विचािधािा अपने ि ै  बशते  वक ओ छमछथला , मैछथली \nआ मैछथलक वहतमे हो।  \nआब बात किी विदे ह शलिि े चि फ े स्िीभल क े ि। विदे ह \nअपन आन कायणक्रम सांगे  \"विदे ह शलिि े चि  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ े स्िीभल\" क े ि शुरुआत कऽ िहल अछि। एकि \nपरिभाषा हम ई िखने िी जे एक बखणमे एक लेखक द्वािा \nएक विधामे जे िचना विद े हमे प्रकाशशत हएत तकिा ह म \nसभ पोथीक रूपमे दऽ ओवह सांबांछधत लेखक लग ओकि \nललिंक पठा द े बवन। जँ लेखकक सहमछत िहतवन तऽ एक ै  \nपोथीमे विशभन्द्न विधाक ेँ  सेहो समेिल जा सक ै ए। एवहमे \nभाग लेबाक वनम्नशलखखत प्रवक्रया िहत- \n \n1) विदे हक बखणमे क ु ल  24 अांक प्रकाशशत होइत ि ै  \nसामान्द्यतः हि े क मासक  1 आ 15 तािीखक ेँ । ई \nफ े स्िीभल हि े क बखण 1 जनििीसँ लऽ कऽ  15 ददसम्बि \nबला अांकमे प्रकाशशत िचनापि लागू हएत। िचना िाइप \nकएल िहबाक चाही। िचना पठ े बाक लेल मेल अछि - \neditorial.staff.videha@gmail.com विदे ह \nऑनलाइन पशत्रका ि ै  (मैछथलीक पवहल ) तँइ लेखकीय \nप्रछत मात्र PDF रूपमे द े ल जाइत ि ै ।  \n \n2) विदे ह लेल िचना दू भागमे अछि , गद्य एिां पद्य। गद्य \nएिां पद्य क े ि सभ विधा लेल ई मान्द्य अछि  (मुदा  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 31 \nि ां दमुलत कविता लेल सांपादक अपन वििेकक प्रयोग \nकिताह जे ई िचना पोथी लेल उपयुलत हेतै िा वक \nनवह, एहन नवह जे ि ां दमुलतमे नीक िचना नवह भऽ सक ै ए \nमुदा मैछथलीमे ि ां दमुलतक ेँ  गलत मतलब वनकाशल कविता \nविधाक ेँ  सत्यानाश कऽ द े ल गेलै ) विदे हक \nक ु ल 24 अांकमे जँ कोनो िचनाकािक गद्य  (जेना \nआलेख , आलोचना , समीिा , कथा, कथेति \nगद्य, यात्रा,सांस्मिण आदद) क े ि 15-20 िा िचना हेबाक \nचाही। बीहवन कथा एिां लघुकथा कमसँ \nकम 200 हेबाक चाही। उपन्द्यास , नािक आदद \nजँ  24 अांकमे पूिा भऽ गेल अथिा जावह अांकमे पूिा भऽ \nजेतै तकि बाद ओवहपि काज शुरू कऽ द े ल जेतै। \nि ां दोबद्ध पद्य िा गजल 100 िा हेबाक चाही। िोि -िोि \nि ां दोबद्ध िचना जेना दोहा, सिैया आदद लेल कमसँ \nकम 500 िचना हेबाक चाही। ि ां दोबद्ध पद्य एिां गजलक \nवनच् चा ओकि विधान एिां नाम सेहो द ेनाइ अवनिायण िहत। \nि ां दोबद्ध पद्य िा गजल पूणणतः मानक हेबाक चाही , ितणनी \nसही हेबाक चाही , अन्द्यथा 100 सांख्या भेलाक बादो \nविदे ह ओवहपि विचाि नै कित। लेख लेल सेहो एहने बात  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमावन कऽ चलू। गोल -मिोल भाषा बला समीिा -\nआलोचना मान्द्य नवह हएत। तवहना जावह सांस्मिणमे \nआनसँ बेसी अपनापि लीखल गेल हो सेहो मान्द्य नवह \nहएत। \n \n3) जेना उपन्द्यास िा नािक धािािावहक रूपमे प्रकाशशत \nहोइए तेनावहते कोनो एक विषयपि आलेख , आलोचना \nसेहो धािािावहक रूपमे मान्द्य हएत। लेखक अपना \nवहसाबें विषय क े ि चयन कऽ सक ै त िछथ। मुदा एवह बखण \nहम मात्र उदाहिण लेल एकिा विषय एक िच नाकाि लेल \nप्रस्तावित कऽ िहल िी जावहसँ आिो स्पि हएत। जेना \nवक एवह बेि लेल हम विषय बनेलहुँ  \"मैछथली सावहत्यमे \nउपेन्द्र नाथ झा  'व्यास' एिां हुनक परििािक \nयोगदान \" आ एवह लेल हम  Kalpana Jha  कल्पना \nझाजीक ेँ  नाछमत कऽ िहल छियवन। आब कल्पना जी \nसुविधानुसाि एवह विषयपि जेना -जेना खांड शलखैत चशल \nजेतीह आ विदे हमे प्रकाशशत होइत िहत आ अांतमे \nपोथीक रूपमे आवब जाएत।  \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 33 \n4) जनििी  2026 आ तकि बाद हि े क सालक \nजनििीमे ओहन लेखक सभक ेँ  सूचना द े ल जेतवन जे एवह \nक्राइिेरियाक ेँ  पूिा क े लाह, आ हुनकासँ ओवह िचना \nसभहक सांशोछधत रूप माँगल जेतवन। जे लेखक जावह \nसमयमे सांशोछधत रूप द े ताह तकिा ओवह समयक वहसाबें \nआ हुनकि शलखखत सहमछतक सांग ओवह िचना सभक ेँ  \nसमेवि ओकिा पोथी रूप द े ल \nजाएत , ओकिा ISBN सेहो द े ल जाएत आ ओकि ललिंक \nसांबांछधत लेखकक ेँ  दऽ द े ल जेतवन। ललिंक द ेलाक बाद \nलेखक -पाठक अपन मूल् लगा ओकिा कीवन सक ै  \nिछथ। विदे ह क्रय-विक्रय क े ि काज नवह कि ै त अछि तँइ \nएवहसँ सांबांछधत कोनो समस्या लेल विदे ह उत्तिदायी नवह \nहएत। हँ, स्िवििेकक उपयोग कि ै त विदे ह िीम लेखकक \nसमस्याक समाधान किबाक लेल प्रयास कऽ सक ै  िछथ। \n \n5) एवह योजनाक अांतगणत आएल पोथीमे विदे हक \nनाम, लोगो , ओकि उद्येश्य, आन सूचना सवहत ईहो \nशलखल िह त जे ई पोथी  \"विदे ह शलिि े चि फ े स्िीभल \nबखण ....\" योजना द्वािा चुनल गेल अछि।   34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n6) िचना विदे ह लेल अप्रकाशशत हो माने ओकि प्रकाशन \nआन कतहुँ नै भेल हो। जँ पोथी रूपमे एलाक बाद पता \nचलल जे ओवह क े ि िचना आन ठाम िपल ि ै  तऽ ओकि \nललिंक नि कऽ द े ल जेतै। \n \n7) िचनाक गुणित्ता एिां ओकि मौशलकता लेल लेखक \nअपने उत्तिदायी हेता। मौशलकता सांबांधी कोनो वििाद \nभेलापि ओवह पोथीक ललिंक नि कऽ द े ल जाएत आ \nओवह लेखकक िचनाक ेँ  पुनः विदे हमे नै िापल जाएत।  \n \n8) विदे ह ददससँ कोनो प्रकािक वित्तीय सहायता \nलेखकक ेँ  नै भेितवन कािण , विदे ह वकनकोसँ लैतो नै ि ै । \nविदे ह मा त्र िचनाक ेँ  समेवि , ओकि वडजाइन \nआ ISBN लेल प्रयास कित।  \n \n9) एवहमे साझी सांकलन आदद मान्द्य नै हएत। \n \n10) विदे हमे प्रकाशशत िचना लेल जे वनयम पवहनेसँ  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 35 \nअछि से यथाित िहत आ एवह फ े स्िीभेलक िचनापि \nसेहो लागू हएत। पाठक -लेखक चाहछथ तऽ विद े हपि जा \nकऽ पूिा ब्यौिा द े खख सक ै  िछथ। \n4 \nऊपि भेल जे काज हम सभ कऽ सकलहुँ तकि विििण \nमुद ा वकिु  एहनो घोषण ा िै  ज े वक हम सभ नै कऽ \nसकलहुँ जेना 2016 मे हम सभ पिमेश्वि \nकापव़ि, कमला चौधिी आ िीि े न्द्र मक्ल्लक विशेषाांक क े ि \nघोषणा कइयो कऽ नवह प्रकाशशत कऽ सकलहुँ। पाठक \nएवह घोषणाक ेँ  एवह ललिंकपि द े खख सक ै  िछथ -\n सूचना बादमे विदे हक \"िीि े न्द्र मक्ल्लक विशेषाांक\" (जे \nवक प्रकाशशत नै भऽ सकल) लेल िीि े न्द्र मक्ल्लक जीक \nसािात्काि जे नबोनािायण छमश्रजी से विदे हक 337म \nअांकमे प्रकाशशत भेल पाठक एकिा एवह ललिंकपि पव़ि \nसक ै  िछथ- 1 जनििी 2022 अांक 337 \n2017 मे विदे ह  \"नेपालक ितणमान मैछथली \nसावहत्य\" विषयक विशेषाांक वनकालबाक नेयाि क े ने \nिल जे एखन धरि पूिा नवह भऽ सकल अछि।    36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतेनावहते विदे हक \"सावहल्त्यक भ्रिाचाि विशेषाां क\" हमिा \nलोकवन एखन धरि नै प्रकाशशत कऽ सकलहुँ अछि। \nएकि घोषणा हम 2019 मे क े ने िही।  एवह घोषणाक \nफ े सबुक ललिंक द े खू। \nहमिा लोकवन पां. गोविन्द्द झाजीपि कोनो काज नवह कऽ \nसकलहुँ से दुख आजीिन िहत। एहन नवह ि ै  जे हमिा \nलोकवन प्रयास नवह क े लहुँ मुदा कोनो ठामसँ उत्साह नवह \nभेिल।  10 अलिूबि  2020 फ े सबुकपि हम सभसँ \nआग्रहो क े ने िवहयवन मुदा...। एवह घोषणाक फ े सबुक \nललिंक द े खू। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 37 \nपरिशशि -1 \n \n \n \n \n \n \n  38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nपरिशशि -2 \n \nपरिशशि -3 \nविदे ह अपन कोनो अांकमे \"सावहल्त्यक भ्रिाचाि \nविशेषाांक\" वनकालत (ललिंक कमेंिमे) तावह लेल अपने \nसभसँ वनम्नशलखखत विषयपि आलेख आदद चाही।  \n1.सावहत्य, कला एिां सिकािी अकादमीः-  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 39 \n(क) पुिस्कािक िाजनीछत \n(ख) सिकािी अकाद ेमीमे पैसबाक गैि -लोकताांशत्रक \nविधान \n(ग) सत्तागुि आ अकादमी क े ि काजक तौि-तिीका \nघ) सिकािी सत्ताक िद्म वििोधमे उपजल तात्काशलक \nसमानाांति सत्ताक कायणपद्धछत (1985सँ एखन धरि)  \nङ) अकाद े मी पुिस्कािमे पाइ फ ै लििः छमथक िा यथाथण \n2.व्यक्लतगत सावहत्य सांस् थान आ पुिस्कािक िाजनीछत \n3.प्रकाशन जगतमे पसिल भ्रिाचाि आ लेखक  \n4. मैछथली क िद्म लेखक सांगठन आ ओकि पदाछधकािी \nसभहँक आचिण  \n5.मैछथली विभागमे पसिल सावहल्त्यक भ्रिाचािक \nविविध रूपः - \n(क) पाठ्यक्रम \n(ख) अध्ययन-अध्यापन \n(ग) वनयुक्लत \n6. सावहल्त्यक पत्रकारिता, रिव्यू, मांच, माला , माइक आ \nलोकापणणक खेल -तमाशा  \n7.लेखक सभहँक जन्द्म -मिण शताब्दी क े ि  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचुनाि, कै ल ेंडििाद  आ तकिा पािू क िाज नीछत \n8.दशलत एिां लेखखका सभहँक सांगे भेद-भाि आ ओकि \nशोषणक विविध तिीका  \nउपिक विषयक अछतरिलत जँ वकयो सावहल्त्यक \nभ्रिाचािक कोनो नि विषयपि शलखए चाहछथ तँ ओकिो \nस्िागत िहत। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 41 \nपरिशशि -4 \n  42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nनोि- विदे ह विशेषाांक जावह खांडमे अहाँ सभ ई सूचना \nपव़ि िहल िी तकि नाम ि ै  \"प्रस्तुत विशेषाांकक \nसांदभणमे\" मुदा हि े क विशेषाांकक एवह ख ांडमे वकिु  ने \nवकिु  शभन्द्नता भेित ज कि कािण  अछि ज े भूतकाल मे  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 43 \nजे -जे हम सभ काज क े ने िी तकिा सभक ेँ  फ े सबुक िा \nआन ललिंकक ेँ  ताकब समयसाध्य काज ि ै  तँइ हमि \nआग्रह िहतवन पाठक िगणसँ जे निीनतम आ सांशोछधत \nसूचना लेल ओ जावह समयमे तकता तावह समयक \nअांछतम विदे ह विशेषाांकक ई खांड द े खछथ  (ई विशेषाांक \nकोनो क ै िेगिीक भऽ सक ै ए)। उदाहिण लेल मानू जे \nकोनो पाठक फिििी 2025 मे विदे ह विशेषाां कक कोनो \nपुिान ई खांड प़िलछथ आ हुनका ओवहमे कोनो गलती \nबुझना गेलवन तऽ ओकि सांशोछधत रूप प़िबाक लेल \nविद ेहक छमछथल ा विकास परिषद ् विश ेषाांकमे आएल  एवह \nखांडक ेँ  प़िछथ। हुनकि समस्याक समाधान भऽ जेतवन। \nसांगवह एवह विशेषाांक (छमछथल ा विकास परिषद ्)मे ज \nवकिु  िू ित से से हम सभ 2025 मे आबऽ बला \nविशेषाांकमे सांशोछधत कऽ पिसबै। इएह क्रम ि ै  आ लगैए \nजे लगभग एक -दू बखणमे हम एवह पन्द्नाक अांछतम स्िरूप \nपावब लेब।  \nअपि \nम ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.co\nm पर पठाउ।   44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.मिमिला  टिकास  पररषद् क े र संक्षिप्त पररचय  \nमिमिला विकास परर षि् केर स ं क्षिप्त पररचय \nएवहठाम प्रस्तुत अछि \" मि मि ला टि कास  पररषद्\" क े ि \nसांजिप्त परिचय। एवह परिचयक अछधकाां श तथ्य \nसािणजवनक अछि जकिा एवहठाम अपना अनुरूप प्रस्तुत \nक े लहुँ अछि। एवह सांस् थाक ेँ  \"MVP क े ि नामसँ सेहो \nजानल जाइए।  \n \nस् थापना- 1980 \nसांस् थापक- अशोक झा  \nअन्य संस्िापक सहयोगी सर् - प्रिोद क ु िार ठाक ु र, \nगोपीकांत झा 'िुन्ना', टिनय प्रमतहस्त आठद। एटह   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 45 \nस ंस्ि ाक अमधकांश स द्स् य स र्  अह ी स ंस्ि ाि े शुरू स ँ अंत \nधरर बनल रहलाह।  \nिृछत- लाभिवहत आ गैि िाजनीछतक सांगठन \nउद्येश्य- छमछथला -मैछथलीक सिाांगीण विकास \nउपस्स् थछत- कोलकाता।  \nमि मि ला टि कास  पररषद्क एक अलग ि टह ला ि ंच  छै  \nजकर नाि \"मिमिला िटहला िंच\" छ ै  आ एकर अध्यिा \nश्रीिती शैल झा छमिन। श्री अशोक झा एिं श्रीिती शैल \nझा दूनू पमत -पत्नी छमिन। कलकत्तासँ जे पाठक भर्ज्ञ \nनटह छमि मतनका लेल ई सूचना देब परि जरूरी जे \nकलकत्तािे दू गोि शैल झा सटक्रय छमि पटहल लेखखका \nश्रीिती शैल झा 'सागर' जे टक श्री लक्ष्िण झा \n'सागर'जीक पत्नी छमिन आ दोसर ई श्री िती शैल झा \nछमिन।   46 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 47 \n  48 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 49 \n \n  50 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \nअपि \nमंतव्य editorial.staff.videha@gmail.co\nm पर पठाउ।   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 51 \n२.३.मिमिला  विकास परर षि्क वकछ ु काज \nथमथिला  विकास परर र् द ्क वकि ु काज \n(राजनैमतक  खंड )- \n-मिमिलांचल  एतस्प्रेस  ट्रेनक लेल प्रयास  एिं  सफलता।  \n- यात्री एतप्रेस  ट्रेन पररचालन  लेल प्रयास  एिं  सफलता।  \n-भसयालदह  जयनगर ट्रेन पररचालन  लेल प्रयास  एिं  \nसफलता।  \n-गंगासागर  एतस्प्रेस  ट्रेन िे  A. C बोगी  लेल प्रयास  एिं  \nसफलता।  \n-गंगासागर  एतस्प्रेस  ट्रेनिे  स्लीपर  आ जेनरल  बोगीक  \nक ु ल चारर  बो गी के काटि  देबाक प्रमतिाद  िे  भसयालदह  \nस्िेशन  पर  धरना प्रदशभन आ पनाः बोगीक ेँ जोडेबािे  \nसफलता।  \n-गंगासागर  एतस्प्रेस  ट्रेनक प्रमतठदन पररचालन  लेल \nप्रयास  एिं  सफलता।   52 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-गंगासार  एतस्प्रेस  ट्रेनक सिय  पररितभन  लेल प्रयास  एिं  \nसफलता।  \n-िधुबनी  स्िेशन  पर  स्िगीय  लभलत बाबू के शहीद  िेदीक  \nसाौंदयीकरण , लभलत बाबू के नाि  पर सिस्तीपुर  रेलिे  \nस्िेशन  के लभलत बाबू के नाि  पर  करिाक  पहल।  \n-कोलकाता  -जयनगर के संग  नई देलही  स ' जयनगर \nधरर िंदे  र्ारत  ट्रेन पररचालन  हेतु  पहल।  \n-जयपुर  सँ  दरर्ंगा  धरर ट्रेन पररचालन  प्रारंर्  लेल प्रयास  \nएिं  सफलता।  \n-गौहािी  सँ  जयनगर धरर सीधा  ट्रेन पररचालनक  पहल।  \n-िधुबनी  सिेत  अन्य स्िेशनक  प्लेिफॉिभक  ऊ ँ चाइ \nबढ़ेबाल लेल पहल।  \n-रेल द्वारा िैमिली  िे  उद्घोषणा, क ु ली द्वारा रेल गाडी िे  \nसीि  टबक्रीक टिरोध  िे  48 घंिाक  हािडा  िे  अनशन।  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 53 \n-करोना  काल िे  गंगासागर  ट्रेन सिेत  अन्य पररचालन  \nहेतु  आंदोलन  और  ट्रेन पररचालन  लेल प्रयास  एिं  \nसफलता।  \n-क ें रीय िंत्री  स्िगीय  अजीत ससिहक  कायभकाल सँ  देशक \nटिभर्न्न  शहर  सँ  दरर्ंगा  धररक  िायु  सेिा  बहाल  के लेल \nसंघषभरत।  \n-क ें रीय िंत्री  डॉ हषभिधभन  जीक कायभकाल सँ  दरर्ंगा  \nAIMS के स्िापना  लेल संघषभरत।  \n-दरर्ंगा  AIIMS क े र स्िापनाक  िाँग  पर  पिना  िे  \nधरना।  \n-लोक  सर्ा  िे  सांसद  सुदीप  बंदोपाध्याय सँ  िैमिलीक  \nअिि  अनुसूचीक  सन्दर्भ  िे  चचाभ  िहत्िपूणभ  डेग छल \n(सांसद  सुदीप  बंदोपाध्याय एिं  मिमिला  टिकास  \nपररषद्क अध्यि  अशोक  झा एक ै राजनीमतक दलक \nछमि )। \n-पुपरी  स्िेशन  FCI godown लग सडक  िागभक  \nसाौंदयीकरण  लेल पहल।   54 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-दरर्ंगा  - जयनगर धरर  सडक  संख्या  NH 105 के \nटिस्तारीकरण  लेल पहल।  \n \n(भशिा  एिं  सिाक्षजक खंड ) \n \n-टिद्यापमत टििेकानंद  ररसचभ  सेंिरक  पररकल्पना। \n-कोलकाता  टिश्वटिद्यालय आ पखिि  बंगाल िे  टनरन्तर \nिैमिली  पढ़ौनी लेल प्रमतबद्ध प्रयास।  \n-कोलकाता  आकाशिाणी  आ दूरदशभन सँ  िैमिली  \nकायभक्रि लेल प्रयास  । \n-टगरीश  पाक भ (ई सेंट्रल  एिेन्यू  रोडिे  पाक भ क नाि  छै आ \nअही  नािपर  िेट्रो  स्िेशन  सेहो  छै) िे  िहाकटि  \nटिद्यापमतक िूर्ति  स्िापना।  \n-तारासुंदरी  पाक भ (कलाकार  स्ट्रीिक  बगलिे )िे  \nजनकटि -टिख्यात  उपन्यासकार  यात्रीकिर्तिक  स्िापना।   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 55 \n-र्ूतनाि  िंठदर  (टनितल्ला  घाि , हुगली  नदीक घाि )िे  \nटिद्यापमतक िूर्ति  स्िापना  संगटह  र्ूतनाि  िंठदर  पूिभ  \nप्रधान पुजारी  स्ि . िटहपाल  ठाक ु रक िूर्ति  स्िापना  \n(िटहपालजी  िैमिल  छलाह )। \n-बाटि , रौदी , र्ूक ं प िे  कोलकाता  सँ  राहत  सािग्री  संग्रह  \nकऽ जरूरतिंद  लोकक  बीच  टितरण।  \n-ब्लड डोनेशन  क ौं प, टिभर्न्न  सिय  सािाक्षजक \nसरोकारक  िे  अिदान।  \n-करोना  काल िे  लगर्ग  प्रमत सप्ताह  खाद्य सािग्रीक  \nसंग  करोना  प्रमतरोधी िास्क  टितरण।  \n-यात्री जी के स्मृमत  िे  पत्रकाररता सम्िानक  आयोजन।  \n-जानकी नििी  पर  शोर्ायात्राक  आयोजन।  \n-िैटट्रक  आ उच्च  िाध्यमिक  टिद्यालय िे  उत्तीणभ छात्र \nगणक सम्िान।  \n \n(नाट्य  खंड )  56 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n-कोलकाता  रंगिंच  पर 1981 सँ  आइ धरर  38 िा  सँ  \nबेसी  नाट्य  िंचन।  \n-कोलकाता  िैमिली  नािक  के 50 िषभ  पर रंगना िीिेिर  \nिे  तीन ठदिसीय  नाट्य  सिारोह  । \n-कोलकाताक  अमतररतत सररसि , पिना , जिशेदपुर , \nठदल्ली आ नेपाल आठद ठाि  नाट्य  िंचन  िे  अिदान  । \n-अररपन  नाट्य  प्रमतयोटगता, पिना , िे  कमतपय बेर र्ाग  \nल' क' पुरस्कार  टिजेता  । \n \n(प्रकाशन खंड ) \n \n-अनुिाताभ  नािक  पभत्रकाक प्रकाशन (संपाठदका  श्रीिती  \nशैल झा) ई पभत्रका लगर्ग  साढ़े  पाँच  बखभ  धरर \nप्रकाभशत र्ेल।   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 57 \n-जीरो  पािर  (हास्य  संग्रह ,लेखक -चंरनाि  मिश्र  'अिर ') \n-हिरा  िोनक  खंजन  मचडैया  (काव्य संग्रह , लेखक - \nफ ू लचंर झा 'प्रिीण ') \n-मिमिला  िाँगए  खून  (नािक ,लेखक - फ ू लचंर झा \n'प्रिीण '। ई नािक  बादिे  \"आन्दोलन\" नािसँ  मिमिले  \nटिकास  पररषद् द्वारा पुनप्रभकाभशत र्ेल ) \n-कनफ ु सकी (रूपेश  त्याेंि ) \n-जीबैत लाश (नाि क, लेखक  अशोक  झा) \n-टबराो  ((नािक , लेखक  अशोक  झा) \n-किौआ  पूत ((नािक , लेखक  अशोक  झा) \n-द्वन्द्व (नािक , लेखक  अशोक  झा) \n-सुनगैत  सपना  (काव्य, अशोक  झा) \n-इजोररया  अिश्य  हेतै  (काव्य, अशोक  झा) \n  58 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n(अन्य साटहत्त्यक  खंड ) \n \n-श्रीकांत िंडल  आ मग्रयसभन पर  क े खन्रत संगोष्ठी।  \n-आधुटनक िैमिली  कटिता  दशा ओ दृमि  पर क े खन्रत \nसंगोष्ठी।  \n-िहेन्र  आ हेिकांत  आठदक स्मृमत  पर  क े खन्रत िंचक  \nपररकल्पना। \n-र्ोला  लाल दास  आ टकरण  जी, रिानाि  झा, सुर्र  \nझा, लक्ष्िण झा संगे  कोलकाता  मिमिला  िैमिली  िे  \nिहत्िपूणभ  अिदान  देटनहार  पर क े खन्रत िंचक  \nपररकल्पना। \n-लोक  संस्क ृ मत पर  क े खन्रत आयोजन।  \n-साटहत्य  अकादिी  आ मिमिला  टिकास  पररषदक \nसंयुतत  तत्िािधान  िे  कमतपय संगोष्ठी  आयोक्षजत।  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 59 \n-अबेक बेर कटि  गोष्ठी बहुर्ाषी , कटि  गोष्ठी, टिचार  गोष्ठी \nआठदक संचालन।  \n-ज्योमतरीश्वर सँ  आठ  दशक धरर पर  चचाभ , साटहत्त्यक  \nसाटहत्येतर  अनेकक जन्िठदन  आ पुण्य मतमि  पर क े खन्रत \nरचनाकारक  स्मरण।  \n-यात्री आ राजकिल  पर  क े खन्रत आयोजन।  \n-सीता  देिी , िहासुन्दरी  देिी  आठद पर िंचक  \nपररकल्पना। \n-योगेन्र  शुतल, बैक ुं ठ शुतल आठद अनेक स्ितंत्रता  आ \nसािाक्षजक आंदोलन  िे  िहत्िपूणभक  स्मरण।  \n-गीतगाइन प्रमतयोटगताक अनेक बेर आयोजन।  \n-बी.पी िंडल , र्ोला  पासिान  शास्त्री, र्ोगेन्र  झा, \nलभलत बाबू, कपूभरी ठाक ु र, हररनाि  मिश्र  आठद स्मरण  \nएिं  क ें टरत कायभक्रि। \n-िहाकटि  िधुप  जीक स्मृमत  िे  िैमिली  गीत पर  क े खन्रत \nसंगोष्ठी।   60 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-बाबू साहेब  चौधरीक  जन्िशती  पर  क े खन्रत संगोष्ठी।  \n-कोलकाता  रंगकिी  कँ सम्िान  सिारोह।  \n-मिमिलेन्दु  जीक स्मृमत  िे  िाद -टििाद  प्रमतयोटगताक \nआयोजन।  \n \nMVP क े र आगािी  पररयोजना ........ \n \n-बालासर  रेल  दुघभिना  िे  िधुबनी  क्षजलाक टिभर्न्न  गाँि  \nिे  िृतक  पररिार  के संग  र्ेंि  क' सांत्िना  आ सांक े मतक \nआर्ििक  िदमत।  \n-पखिि  बंगाल िैमिली  अकादिी  के स्िापना।  \n-कोलकाता  के बडाबाजार  िे  मिमिला  र्िन।  \n-कोलकाता  के कोनो  राजिागभ  के नाि  टिद्यापमत िागभ  के \nलेल प्रयास।   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 61 \n-नि  टनर्िित  िेट्रो  स्िेशन  के नाि  टिद्यापमत / यात्री जी के \nनाि  पर  करेबाक  प्रयास।  \n-MVP के 40 िषभक  प्रगमतक इमतहास  दस्तािेज  के \nसंग  पोिी  प्रकाशन। \n-मिमिला  सिाद  पोिभल  TV के प्रारंर्।  \n-धारािाटहक  कायभक्रि। \n-कोलकाता  रंगिंचक  कलाकार  लोकटनक  सम्िान।  \n-मिमिला  टिकास  पररषद  पर  क ें टरत िृतमचत्र।   \nअपन \nमांतव्य editorial.staff.videha@gmail.com\n पि पठाउ। \n \n \n \n \n  62 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.अजय कुिार  झा मिरहुमिया - मिमिला  विकास \nपररषि: वकछ ु सहेजल स ां स्मरण \n \nअजय कुमार  झा थतरहुथतया  (स ंपकष-\n9123062401) \nमिमिला  विकास पररषि: वकछ ु सहेजल स ां स्मरण  \nIt would be necessary to quote, not \nthe history writing, but what I \nunderstood from my natural \nexperience and contemplation, what \nI saw and what spontaneously came  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 63 \nto my mind, because I have \nparticipated in many programs of the \nMithila Vikas Parishad as an \neyewitness ( इमतहास  भलखब  नटह , बल्ल्क अपन \nअनुर्ि  आ चचितन  सँ  जे बुझलहुँ , जे देखलहुँ  आ जे टकछु \nसहज  रूप  सँ  िोन  पडल से  उद्धृत करब  आिश्यक  होयत  \nकारण  मिमिला  टिकास  पररषदक  कतेको  कायभक्रि िे  \nप्रत्यिदशीक  रूप  िे  र्ाग  लेने छी)। \nसिकालीन  संस्िा  आ व्यक्ततक िूल्ांकन  करब सहज  \nकायभ नटह।  टनष्पि  रहब  एक कठठन  चुनौती  होइत  छ ै । \nअस्तु , लोक  अही  प्रकारक टििेचन  सँ  परहेज  करैत \nअमछ। कोनो  संस्िा  सँ  नटह  जुडला िा  कही  सक ै  छी \nसिस्त  संस्िा  सँ  सिान  सािीप्य  िा  दूरी  बनेबाक कारण \nई जोखखि  टकछु हद  तक आसान  होएत  छ ै । सिाज  िे  \nसंस्िागत  पररकल्पना अत्यंत प्राचीन जकर  उद्देश्य \nसिाजक  टिभर्न्न  सिस्या  के टनदान होइत  छ ै । िैमिली  \nएक प्राचीन र्ाषा  िात्र  नटह , िैमिल  सिाज  सेहो  अमत \nप्राचीन अमछ। शासन  आ सिाजक  टिभर्न्न  स्िरूपक  \nदशभन प्राचीन साटहत्य  िे  सिभत्र  टिद्यिान।  आधुटनक  64 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्िरूप  िे  िैमिली  सिाज  के संस्िागत  स्िरूप  आ तकर \nिाहक  संस्िा  के रूप  िे  टिभर्न्न  संस्िान  मिमिले  िे  नटह  \nिरन्  मिमिलाक  सीिा  सँ  इतर सिस्त  स्िान  िे  र्ेित  \nजहाँ  िैमिल  लोक  जीिन -जीटिका  के क्रि  िे  प्रिासी  के \nरूप  िे  स्िाई  िा  अस्िाई  रूप  स  प्रिास  करै  छमि।  एटह  \nसंदर्भ  िे  कोलकाताक ेँ टिशेष  रूप  सँ  उल्लेख  करब \nआिश्यक।  जँ मिमिलाक  बाहर  िैमिली  अल्स्मताक \nखोज , सभ्यता  आ संस्क ृ मतक तत्ि , र्ाषा  आ साटहत्यक  \nटिकास  स्िल  के खोजल  जाएत, त  टनाःसंदेह कोलकाता  \nके मिमिला  संस्क ृ मत के दोसर  राजधानी  िानल  जाएत। \nटिगत  शताब्दीक आरंर्  सँ  कोलकाता  िे  िैमिली  संस्िा  \nके टिकास  यात्रा टनरंतर  प्रिाहिान  अमछ। जकर  उद्देश्य \nसाटहत्त्यक  आ सांस्क ृ मतक छल। बहुत  रास  संस्िा  िुदा  \nस्िरूप  लगर्ग  सिान।  एटह  संदर्भ  िे  अियाि  िंडली  सँ  \nपंजीक ृ त साटहत्यक  संस्िा  धरर  जे periodically \nटिभर्न्न  कायभ क े लटन आ प्रिासी  िैमिल  के िेल -मिलाप  \nक ें र के रूप  अपन प्रिुख  योगदान  देलटन। बहुत  रास  ठोस  \nसाटहत्य  कायभ सेहो  र्ेल।  कालजयी साटहत्यक  रचना  आ \nप्रकाशन, कोलकाताक  योगदान  के िैमिली  र्ाषा  आ  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 65 \nसाटहत्य  िे  अटिस्मरणीय  बना देलक। लेटकन सािाक्षजक \nजडताक प्रर्ाि  या जीिन -जीटिका  के व्यस्तता कोनो  \nनि  भसद्धांत गढ़लक से  बात नटह।  टकछु र्ाषा  आंदोलन  \nराष्ट्रीय स्तर  पर  सेहो  र्ेल  जाटह  िे  पूिभ  िैमिली  िनस्िी  \nलोकटनक  त्याग स्तुत्य। िुदा  लगर्ग  सब  संस्िा  \nव्यक्ततिादी गररिा  सँ  पोटषत  आ अल्पजीिी   साटबत  \nर्ेल।  अल्पजीिी  सँ  तात्पयभ उत्कषभ काल सीमित।  \nअही  संदर्भ  िे  मिमिला  टिकास  पररषद एक नि  िानक  \nप्रस्तुत क े लक। व्यक्ततिाचक संदर्भ  िे  स्िाटपत  ई संस्िा  \n1980 के दशक िे  स्िाटपत  र्ेल  आ अनिरत  रूपे  \nिैमिली  आंदोलन  िे  सहयोगी  रहल।  संर्िताः  मिमिला -\nिैमिलीक  चेतना  सँ  संबंमधत  मिमिला -िैमिलीक  प्रिि  \nसंस्िा  जे कोलकाता  िे  र्ाषा -साटहत्य  आ सांस्क ृ मतक \nआंदोलन  के राजनीमतक  चेतना  प्रदान क े लक। एटह  \nपररप्रेक्ष्य िे  संस्िाक  सिभकाभलक  अध्यि  श्री अशोक  \nझाक व्यक्ततगत राजनीमतक जीिन  टिशेष  सहायक  भसद्ध \nर्ेल।  संस्िाक  िूल्ांकन  िे  हुनका  द्वारा क ै ल कायभ, \nकायभयोजना के िुखर  रूपे  प्रस्तुमत आ जनसििभन  िुख्य  \nहोइ  छ ै । मिमिला  टिकास  पररषद , िैमिली  बजटनहार   66 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसिस्त  लोक  के िैमिल  िानैत  हुनक  संस्िा  िे  प्रिेश  \nकराओल।  एटह  सँ  संस्िा  के टिकास  संगटह  व्यापक \nजनसििभन , व्यिस्िा  (राजनीमतक  ओ सािाक्षजक दुनु) \nके लेल pressure Group (दबाि  सिूह ) के रूप  िे  \nकाज करै  छ ै । पररषद द्वारा आयोक्षजत कलश यात्रा जे \nऊपरी  तौर पर एक धार्ििक  आयोजन  लेटकन ई िहाराष्ट्र  \nिे  लोकिान्य  मतलक के गणपमत उत्सिक  सिान  \nकोलकाता  के स्िानीय  सिाज  ओ राजनीमत  िे  िहत्ि  \nराखै  छ ै । आयोजन  िे  उिडल  र्ीड  प्रत्यि  िा  परोि  रूप  \nिे  िैमिली  उपल्स्िमत  के एक राजनीमतक आधार  प्रदान \nकरै  छ ै । संस्िा  के िार्षिक  आयोजन  अपन र्व्यता नटह  \nिरन्  जन-उपल्स्िमत  के कारण  अठद्वतीय। \nकोलकाता  िे  सांस्क ृ मतक प्रतीक प्रहरी टगरीश पाक भ िे  \nटिद्यापमत के प्रस्तर प्रमतिा , भसयालदह  फ्लाई ओिर  के \nनािकरण  टिद्यापमत सेतु  आ एटह  सँ  सलंग्न  टिद्यापमतक \nप्रमतिा , तारा सुंदरी  पाक भ िे  नागाजुभन के प्रस्तर प्रमतिा , \nर्ूतनाि  िंठदर  के सिीप  िुख्य  सडक  पर  टिद्यापमत के \nप्रमतिाक  अनािरण  सािान्य  उपलल्ब्ध नटह।  अनिरत  \nिैमिली  र्ाषा  आ सिाज  के मिमिला  सँ  बाहर  कोलकाता   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 67 \nिे  पररमचमत  प्रदान करै छ ै । राजनीमतक  उठा -पिक  के \nबीच  टकछु बात संस्िा  िे  अिश्य  छै जे अतीतक िािपंिी  \nशासन  आ ितभिान  तृणिूल  सरकार  के सिय  िे  सहो  \nिैमिलीक  स्मारक  स्िाटपत  करा  लैत अमछ जकर श्रेय \nसंस्िा  सँ  अमधक अशोक  जी के देनाए अनुमचत  नटह।  \n\"मिमिला  टिकास  पररषद िाने  अशोक  झा आ अशोक  \nझा िाने  मिमिला  टिकास  पररषद \"- ई कोलकाता  के गैर -\nमिमिला  र्ाषी  के िानब।  \nिैमिली  सिाजक  छोि -छोि  सिस्या  के सिय -सिय  पर  \nिुखर  रूप  सँ  पररषद  द्वारा उठाओल  गेल। कोलकाता  सँ  \nमिमिला  जेबाक िास्ते  ट्रेन सेिा  लेल आंदोलन , पत्राचार , \nधरना सर्िे  पररषद  अग्रणी रहल।  क े िल मिमिले  \nटिकास  पररषद  नटह , आनो  संस्िा  सर्  सेहो  प्रयास  \nक े लक लेटकन सिय  के साि  आन-आन व्यक्तत िा  \nसंस्िा  शांत र्   गेला लेटकन अशोक  झा लगाि  धेने \nरहला।  संस्िा  के कायभसूची  िे  ताबत धरर रखला  जाबत \nसफल  नटह  र्   गेल। ई बात संस्िा  के दोसर  संस्िा  सँ  \nफ़राक  बना दैत छ ै । टकछु लोक  के कहब  जे अशोक  जी \nकाजक Credit लेब  जानै छमि।  हि  एटह  के हुनक   68 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसबसँ  पैघ गुण िानै  छी, कारण  Credit क े र बहन्ने \nसही  काजक प्रमत तत्परता राखै  छमि।  एटह  संदर्भ  िे  \nगंगासागर  एतसप्रेस , मिमिलांचल  एतसप्रेस , कोलकाता  \nजयनगर एतसप्रेस , हािडा  रतसौल  एतसप्रेस  आठद \nअन्य-अन्य रेल पररचालन  उल्लेखनीय  अमछ। \nअशोक  झा स्ियं  एक रंगकिी , नाट्य  लेखक  आ \nटनदोशक। साटहत्य  के आन-आन टिद्या िे  सेहो  अपन \nउपल्स्िमत  दजभ करेने छमि।  सिय -सिय  पर  संस्िा  द्वारा \nटिभर्न्न  साटहत्त्यक  गमतटिमध  के सफल  आयोजन  तकर \nप्रिाण।  िैमिली  र्ाषा  आ साटहत्य  के र्ारत  आ \nकोलकाता  के आन र्ाषा  और  साटहत्य  के संग  \nप्रमतस्िाटपत  करबाक  उद्देश्य सँ  बहुर्ाषी  साटहत्य  गोष्ठीक \nआयोजन  सेहो  संस्िाक  सराहनीय  प्रयास।  पूिभ  िे  \nर्ारतीय  र्ाषा  पररषद आ िैमिली  अकादिी  द्वारा \nजोरदार  आिाज  िुखररत  करब अशोक  झाक टिलिणता  \nआ संस्िाक  उपलल्ब्ध िानल  जा सक ै छ। \nThis does not mean that it is unique \nor cannot be done by anyone else,  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 69 \nbut what is seen in its natural form is \npraiseworthy and important in the \ncontext of the time. ( एकर  तात्पयभ ई नटह  लेल \nजाए टक ओ टिभशि  छमि , क े करो दोसर  द्वारा ई नै क ै ल \nजा सक ै त अमछ, लेटकन जे अपन सहज  स्िार्ाटिक  रूप  \nिे  देखाइ  दै छै, ओ सिकालीन  संदर्भ  िे  प्रशंसनीय  आ \nिहत्िपूणभ  अमछ।) \nितभिान  िे  पखिि  बंगाल हहिदी  अकादिीक  सदस्यक  रूप  \nिे  िैमिलीक  िुखर  आिाज  आ अकादिीक  कायभक्रि िे  \nिैमिली  र्ाषाक  स्िान  र्ेिब , अशोक  जी के \nइच्छाशक्ततक कायभ रूप  िे  पररणमत। व्यक्ततगत टिरोध  \nफराक  िुदा , हि  स्ियं  संस्िा  के बहुत  रास  बात आ \nअशोक  जी के कायभशैली सँ  िैचाररक  रूपे  पूणभ सहिमत  \nनटह  जता पाबै छी। िुदा  एटह  कारणे टकनको  योगदान  \nके, श्रेय के, उपलल्ब्ध के सकारात्िक  आलोचना  िा  \nसराहना  सँ  िंमचत  करब टक बौभद्धक पररपतिता  िानल  \nजा सक ै  छै? सिग्र  आ सतत  टिकास  जे सािाक्षजक \nिानदंड  पर  सकारात्िक  प्रमतहबिब प्रस्तुत करै, ओ ईष्याभ \nद्वेष के पररमध  स  बाहर  र् ' जाएत अमछ। टनखित  रूपे   70 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआन-आन संस्िा  के मिमिला  टिकास  पररषद  िा  अशोक  \nझा सँ  द्वेष हेबाक  चाही  ताटक ओ अपन पैघ डरीर  खीमच  \nसिाजक  टिकास  यात्रा िे  सहयोगी  बटन सकता।  लेटकन \nक े िल टिरोध  लेल, हिरा  ओ नीक नटह  लागै छमि , हिर  \nजश नटह  होब   देता अही  कारणे  कोनो  व्यक्तत आ संस्िा  \nके एक दोसरा  सँ  सौमतटनया  डाह  राखी  सिाजक  टिकास  \nयात्रा िे  बाधक नटह  हेबाक  चाही।  ई बात चाहे  मिमिला  \nटिकास  पररषद हो  िा  कोनो  अन्य संस्िा  सिान  रूपे  \nटिचारणीय।  सिाज  के टिकास  के क्षजम्िेदारी सबहक , \nसंस्िा  एक सिूह  के रूप  िे  एकर अमधक प्रर्ािी  \nटनष्पादन क' सकता  तै हुनका  सँ  अनुरोधो  बेसी।  \nमिमिला  टिकास  पररषद  1983 सँ  अशोक  झाक नेतृत्ि  \nिे  अपन कायभिेत्र  प्रिासी  िैमिल  धरर सीमित  नटह  राखैत  \nएकरा  राष्ट्रीय स्िरूप  िे  पररणत  क ै ल। िैमिली  र्ाषा  के \nर्ारतीय  संटिधान  के आठि  अनुसूची  िे  पंजीक ृ त लेल \nदीघभ आंदोलन  संपूणभ  मिमिला  आ मिमिला  के बाहर  \nआन-आन संस्िा  द्वारा क ै ल गेल लेटकन मिमिला  टिकास  \nपररषदक  आिाज  सिाभमधक  िुखर  आ योगदान  सिाोपरर  \nरहल  अमछ। एटह  संदर्भ  िे  संस्िाक  अध्यि  अशोक  जीक  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 71 \nराजनीमतक  सटक्रयता  टिशेष  सहयोगी  साटबत  र्ेल।  \nमिमिला  के िास्को  नाि  सँ  पररमचत  िधुबनी  क्षजला क  \nबरहा  गाि  के पयाभय कािरेड  र्ोगेंर  झा (र्ोगी  र्गिान ) \nके र्ामतज  आ आरंभर्क  काल िे  बंगाल िे  िािपंिी  \nशासन  रटहतहुँ  अशोक  जी कांग्रेसी  टिचारधाराक   पोषक।  \nछात्र जीिन  िे  युिा  कांग्रेस  के प्रखर  आिाज  आ युिा  \nियस  सँ  कांग्रेस  बाद िे  तृणिूल  कांग्रेस  क े लटन। सांसद  \nसुदीप  बंदोपाध्यायक साटनध्य  के लार्  उठाबैत  ओ \nअिल  टबहारी  बाजपेयी के शासनकाल  िे  एटह  िुद्दा के \nसंसद  िे  उठौलटन  आ कािरेड  र्ोगेंर  झा सेहो  एकर  \nप्रखर  आिाज  छला। अंतताः िैमिली  र्ारतीय  संटिधान  \nके िान्यता  प्राप्त र्ाषा  के रूप  िे  िान्य  र्ेल।  एकर लार्  \nएक फराक  टिषय  लेटकन संस्िा  एटह  मतमि  के प्रमतिषभ \nअमधकार  ठदिस  के रूप  िे  पालन करैत अमछ। आन \nव्यक्तत िा  संस्िा  के िहत्ि  नकारल  नटह  जा सक ै  छै िुदा  \nक्र े टडि लेबाक र्ीड  िे  मिमिला  टिकास  पररषद  के \nकमतऔल नटह  जा सक ै छ। \nWhat are his expectations from \npolitics, how much he is accepted or  72 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nrejected in his personal life, how \nrelevant he is and to whom, these \nmay be a different issue but as the \ncarrying power of any institution, he \nis exemplary and his work in the \ninterest of society has a positive \nbackground in the human definition. \n(राजनीमत  िे  हुनक  की अपेिा  छटन, व्यक्ततगत जीिन  \nिे  कत  कतेक स्िीक ृ त  िा  अस्िीक ृ त  छमि , टकनका लेल \nकतेक प्रासंटगक  छमि , ई एकिा  अलग िुद्दा र्   सक ै त \nअमछ, िुदा  कोनाें  संस्िाक  चालक  शक्ततक रूप  िे  ओ \nअनुकरणीय  छमि  आ हुनकर  काज िानिीय  पररर्ाषा  िे  \nसिाज  टहत  िे  सकारात्िक  पृष्ठर्ूमि  लेने अमछ)। \nआइ दरर्ंगा , िधुबनी , सीतािढ़ी  सटहत  एक पैघ रेलिे  \nनेििक भ क  पररधीय  स्िेशन  पर  िैमिली  िे  सूचनाक  \nप्रसारण  हषभ प्रदान करैछ, लेटकन ई यात्रा सहज  नटह  \nछल। धरना, प्रदशभन सर्  र्ेलै , अखखल  र्ारतीय  िैमिली  \nआंदोलन  िे  मिमिला  टिकास  पररषदक  र्ूमिका  अमग्रि  \nश्रेणी िे  छल। स्ियं  अशोक  जी अपन सहयोगीक  संगे   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 73 \nकोलकाता  सँ  िधुबनी , सिस्तीपुर , दरर्ंगा , सीतािढ़ी  \nसिभत्र  आंदोलनी  र्ीडक  टहस्सा  रहल  छमि।  टिभर्न्न  \nशहर  सँ  मिमिलागािी  ट्रेन िे  साफ -सफाई , बुटनयादी \nसुटिधा , स्िेशन  पररसर  के टिकास  हेतु  रेल िंत्रालय  के \nबेर-बेर पत्र भलखलटन , प्रमतटनमध िंडल  संगे  टिभर्न्न  \nकायाभलयी पदामधकारी  सँ  िेल -जोल , ज्ञापन प्रेटषत आठद \nबहुत  रास  प्रयास  करैत रहला  जे टनखित  रूपे  \nसिालोचनात्िक  नजरर  सँ  देखबाक  चाही  ताटक हुनका  \nप्रोत्साहन  र्ेितटन  आ र्टिष्य  िे  मिमिला -िैमि ली िास्ते  \nनि  ऊजाभशक्तत सँ  टकछु आर  िुखर  र्   सिाजोत्िान  के \nिाहक  बनता। मिमिला  टिकास  पररषदक  नेतृत्ि  करैत \nअशोक  जी मिमिला -िैमिली  लेल टकछु क्षजद्दी, सनकी  \nतेिर  अल्ख्तयार सेहो  करै  छमि।  मिमिलाक  टिर्ूमतक  \nस्मरण  के जेना ओ अिसर  खोक्षज कायभक्रि टनधाभररत करै \nछमि।  सिकालीन  के िहत्ि  सेहो , सहयोगी  के सेहो  \nसम्िान  लेटकन व्यक्ततगत अनुर्ि  सँ  लागल जे ओ \nसुच्चा  स्िाभर्िानी  आ तै टकनको  धारे झा नटह  िानै  \nछमि।  शायद जीिनक  पैघ र्ाग  बंगाल आ ओहो  \nबडाबाजार  के रिीरनाि  ठाक ु र के जन्िस्िली  जोडासांको   74 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसँ  सिल  तौं ओ हारे  को  हररनाि  के अनुयायी नटह  बल्ल्क \n\"जदी तोर  डाक सुने  क े ओ ना आसे  तबे एकला चलो  रे\" \nके अनुगािी।  ितभिान  िे  िहाराज  दरर्ंगा  कािेश्वर ससिह  \nके प्रमतिा  के अनािरण  आ साौंदयीकरण  ओहो  \nकोलकाता  के हृदयिली  डलहौसी  के लालठदघी िे  \nराइिसभ  टबल्ल्डंग के सािने , हुनक  नि  क्षजद्द। एटह  क्रि  िे  \nओ कायाभलय आ नेता, िंत्री  स्तर  पर  जे प्रयास  क े लटन \nतकर चरि  जे पखिि  बंगाल के िुख्यिंत्री  ििता  बनजी \nसँ  सेहो  एटह  प्रसंग  िे  ओ पत्राचार , व्यक्ततगत िुलाकात , \nप्रमतटनमधिंडल  द्वारा ज्ञापन आठद बहुत  टकछु क  चुकला  \nआ आगािी  ठदन िे  सफलता  अिश्य  र्ेिटन  से  उम्िीद  \nक ै ल जा सक ै त अमछ। \nव्यक्ततिाचक लेखन  हेतु  लेखकीय  िस्तुटनष्ठता  अपेक्षित, \nअन्यिा  ओ चारण  प्रिृमतक  आ ऐमतहाभसकता  सँ  दूर \nहोिय  लागैत छ ै । मिमिला  टिकास  पररषदक  कायभ \nसकारात्िक  ऊजाभ संपन्न  लेटकन टनखित  रूपे  सहज  \nिानि  स्िर्ाि  के अनुरूप  नकारात्िक  ऊजाभक \nसिािेभशता  संर्ि।  लेटकन कोनो  व्यक्तत आ संस्िा  के \nिूल्ांकन  क े िल सकारात्िक  बा नकारात्िक  टिप्पणी  के  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 75 \nसंग  एकतरफा  नटह  क ै ल जा सक ै छ। सकारात्िकता  आ \nनकारात्िकता  के दुनू पलडा पर  राखख  जँ टििेचना  करी  त \nसंस्िा  एक सािभक  उपल्स्िमत  दजभ करेबा  िे  सिि।  हिर  \nव्यक्ततगत टिचार  जे- \"ितभिान  िे  व्यक्तत गररिाक  पतन \nसंस्िाक  चररत्र  के सेहो  अक्षुण्ण नटह  राखख  पाबै अमछ \nसंक्रिण  के एटह  काल िे  अल्स्तत्ि संरिण  एक पैघ \nचुनौती  लेटकन मिमिला  टिकास  पररषद  एटह  टिषि  \nयुगबोध  के धरातल पर  अपना के दोसरा  सँ  फराक  करैछ \nजाटह  िे  कोनो  ठद्वघा नटह।  एहन  किभठता , दीघभजीिी , \nटनरंतर  प्रिाहिान  संस्िाक  सािाक्षजक कायभक प्रमत \nउत्कि  क्षजजीटिषा ितभिान  िे  सहज  नटह  र्ेित।  टनकि  \nर्टिष्य  िे  अशोक  जी आ मिमिला  टिकास  पररषदक \nटकछु नि  संकल्प  के रूप  लैत देखबाक  उत्क ं ठा के संगटह  \nप्रतीिारत !\" (At present, the decline of \nindividual dignity cannot keep the \ncharacter of the institutional  intact. \nSurvival preservation is a major \nchallenge in this period of transition \nbut Mithila Vikas Parishad  76 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \ndistinguishes itself from others on \nthe ground of this odd era. No doubt, \nsuch hardworking, long -lived, \ncontinuously flowing passion for \nsocial work  will not be easily found \nin the present. Looking forward to \nseeing some new resolutions of the \nAshokjee and Mihila Vikas Parishad \ntake shape in future.  \n  \nअपन ि ां िव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ। \n \n \n \n \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 77 \n२.५.लक्ष्िण झा सागर - मिमिला  टिकास  पररषद , \nकोलकाता : हिरा  दृमिये  \n \nलक्ष्मण झा  'सागर , स ंपकष-9903879117 \nथमथिला विकास पररर्द , कोलकाता : हमरा दृथिय े \nहि  1983 ई. िे  असि  लेल कलकत्ता छोडल।  ठीक  \nओही  साल  कलकत्तािे अशोक  झाक एकिा  संस्िा  \nखुजल।  नाि  पडल 'मिमिला  टिकास  पररषद '। हिरा  \nजखन  पता चलल  तखने  हि  कलकत्ताक बहुतो  िैमिल  \nसिांग  सर्क े  कहने  रटहयटन  जे ई संस्िा  कलकत्तासँ की \nटिकास  करत मिमिलाक ? हिर  बातक कसगर  टिरोध  \nर्ेल  छल। नि  संस्िा , नि  जोश , नि  स्फ ू र्ति आ नि  \nसंकल्प  सहीिे  शुरुआतिे  टकछु नीक काज सर्  क े लक।  78 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटगरीश  पाक भ िे पटहल  टिद्यापमतक िूर्तिक  स्िापना  \nक े लक। तारासुंदरी  पाक भ िे यात्री (नागाजुभन)क प्रमतिा  \nबैसौलक।  िैमिली  र्ाषाक ेँ  संटिधानक  अिि  अनुसूचीिे  \nशामिल  करेबाक  लेल बंगालक सांसद  सुदीप  \nबन्दोपाध्यायक िाध्यिसँ  उल्लेखनीय  काज करौलक।  \nभसयालदहसँ  जयनगर  लेल गंगासागर  एतसप्रेस  ट्रेन \nचलबौलक।  मिमिलाक  बाटढ़ पीटडत लोक  लेल राहत  \nसािग्रीक  टितरण  करबौलक। टगरीश  पाक भ सँ र्ूतनाि  \nिंठदर  धरर िैमिल  सिाजक  स्त्रीगण सर्  द्वारा कलश \nयात्राक आयोजन  करौलक।  मिमिला  टिर्ूमत  पिभक  \nआयोजनिे  सांस्क ृ मतक कायभक्रिक आयोजन  करबैत \nरहैत  अमछ। िैमिलीक  गीतगाइन प्रमतयोटगताक आयोजन  \nकरौलक।  िोकन  पुरस्कार  राभश  टिजयी  उम्िीदिारक  \nहाििे  नगद दैत रहल  अमछ। संस्िाक  एक िटहला  प्रकोष्ठ \nबनल जकर  सिोसिाभ  अशोक  झाक पत्नी शैल झा \nबनलीह।  िैमिलीक  पभत्रका दू तीन अंक टनकालबाक \nबाद बन्द र्य  गेल। पररषद  िैमिलीक  नाट्य  िंचन  करैत \nरहल  अमछ। एतेक काज सर्  र्ेल  एटहिे  पररषदक  कोर  \nकमििीक  सदस्य  लोकटनक  सहयोग  र्ेिैत  रहैत  छल। ओ  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 79 \nसर्  छमि  सिभश्री  टिनय  प्रमतहस्त , गोपीकान्त झा िुन्ना , \nरघुनाि  चौधरी , रूपा  चौधरी , अंजय चौधरी , पिन  ठाक ु र, \nअरुण  क ु िार  मिश्र , अशोक  झा र्ोली , टिनय  र्ुषण  \nठाक ु र, अिरनाि  र्ारती , आिोद  झा, राजक ु िार  झा \nआठद। \nहि  जखन  1997 ई. िे  असिसँ  पुन: कोलकाता  आपस  \nआयल सपररिार  तऽ अशोक  झासँ  सम्पक भ र्ेल।  हि  दुनू \nप्राणी अशोक  झाक सर्  कायभक्रििे  जाइत रही।  कटि  \nसम्िेलन  सर्िे  र्ाग  लैत रही।  एटहसँ  पटहने  अशोक  झा \nअपन अधलाह  व्यिहारसँ  कोलकाताक  बहुलांश  िैमिल  \nसिाजक ें  नाखुश  कय चुकल  छलाह।  स्ि . बाबूसाहेब  \nचौधरीजीक ेँ  प्रेसिे  िारय  गेल छलाह।  स्ि . कालीकान्त \nझाक ेँ राि  िंठदर  लग उठा  कऽ पिटक  देने छलाह।  स्ि . \nटकशोरीकांत  मिश्र  जीक ेँ अिाच्य  किा  कटह  देने छलाह।  \nअपन संस्िाक  अमधकांश सदस्य  सर्क ेँ  अपिाटनत  करय  \nलागल छलाह।  स्ि . रािलोचन  ठाक ु रजीक ेँ जे ने से  कटह  \nदेने छलाह।  हिरा  पर कोलकाताक  िैमिल  सिाजक  \nलोक  आ िैमिली  साटहत्यकार  लोकटनक  दबाि  छल जे \nहि  अशोक  झाक संग  टकयैक दैत छी। तेहनो  सन   80 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nल्स्िमतिे  हि  अशोक  झाक संग  दैत रहलहुँ।  साटहत्य  \nअकादेिीक  िूल  पुरस्कारसँ  पुरस्क ृ त श्री िंत्रेश्वर झाजीक \nसम्िानिे  हिरे  कहला  पर  अशोक  झा नीक आयोजन  \nक े ने छलाह।  हिरे  कहला  पर  अशोक  झा स्ि . सत्यानन्द \nपाठक  जीक कोलकाता  आगिन  पर  र्व्य सम्िान  \nसर्ाक  आयोजन  क े ने छलाह।  अशोक  झाक अही  सर्  \nकाजक िशीर्ूत  र्य  हि  हुनकर  सािात्कार  लेल आ \nअपन पोिीिे  छापल जाटह  लेल हिरा  अपन मित्र  िगभिे  \nखखधांश  र्ेल।  \nहि  जहन  धीरे-धीरे ई बात अिलोकन  क ै ल जे अशोक  \nझाक ई संस्िा  हुनक  जेबी संस्िा  छटन। एटह  संस्िाक ेँ  ओ \nअपन राजनीमतक  टहत  साधनक  लेल सीढ़ी  बनेने छमि।  \nिैमिलीक  कायभक्रििे  टहन्दी र्ाषी  नेता सर्क  फौज जिा  \nकय लैत छमि।  िैमिली  र्ाषासँ  हुनका  ने त कोनो  स्नेह  \nछटन आ ने कोनो  सिपभण  र्ाि।  ओ एक नम्बरक े \nनिकबाज  लोक  छमि।  यठद ओ अपन िूँहक  र्ाषाक ेँ  \nसंयत  आ शालीन रखने  रटहतमि  त हुनका  एतुतका \nिैमिल  सिाज  िाि  पर रखखतटन।  ओ अपनाक े एकोह्म  \nठद्वतीय नाल्स्त िानैत  छमि।  दोसरक  क े लहा काजक े लेल  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 81 \nअपन क्र े टडि लेबाक फ े रिे  रहैत  छमि।  ओ अपनाक े आल \nइन िन  िानैत  छमि।  हिरा  सिि  ओ एकिा  िैमिलीक  \nसिारोहिे  स्ि . िाक भ ण्डेय प्रिासीजीक  िैमिली  कटिता  \nहि  र्ेिब  मतलकोरक  लत्तीिे अपना नािे  पटढ़ कऽ \nिोपडी  टपिबाय  लेलटन। \nअशोक  झाक संग  हि  छोटड  देल जखन  देखल  जे आब \nओ िैमिलीक  नाि  पर किहर -आिक  र्ोज  करैत छमि।  \nिखानक  खीरक  र्ोजक ेँ  िैमिलीक  नाि  पर र्ोजपुररया  \nसिाजक  बीच  लोकमप्रय बनबाक लेल िाेंग  रचैत  छमि।  \nककरो  कखनो  कोनो  बात पर  ओ अपिान  कय सक ै त \nछमि।  हि  आ अशोक  चौधरीजी  कोलकाताक  सर्  \nसंस्िाक  एकीक ृ त करबाक लेल एकिा  अभर्यान  \nचलेलहुँ।  िहानगरीय  संस्िाक  लोकसँ  उपनगरीय  \nसंस्िाक  लोक  सर्सँ  बात क ै ल। िुदा , एको  गोिे  अशोक  \nझाक संस्िाक  संग  िजभर  नै गछलटन। \nहिर  िोबाइलिे  अशोक  झाक नाि  पर  ह्वाि्सप िैसेज  \nर्रल  अमछ। हि  कोनो  ररस्पाौंस  नै करैत मछयटन। तैयो  \nकोनो  ने कोनो  िैसेज  पठटबते  रहैत  छमि।  हिरा  सेहो   82 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएकिा  िंच  पर  अिाच्य  किा  कहलटन।  हिरा  हार्दिक  \nचोि  पहुँचल।  हि  आजुक तारीखिे  अशोक  झा आ \nमिमिला  टिकास  पररषदसँ  कोनो  तरहक  सम्बन्ध  नै रखने  \nछी। आशीष अनमचन्हार  जीक आग्रहक ेँ हि  िारर  नै पाटब \nसकल  रही।  अन्तत: हिरा  ई आलेख  भलखय  परल !! \n  \nअपन िंतव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 83 \n२.६.डा. धनाकर  ठाक ु र- मिमिला  टिकास  पररषद , \nकोलकातासँ  हिर  पररमचमत  \n \nडा. धिाकर  ठाकुर -स ंपकष-9430141788 \nथमथिला  विकास पररर्द , कोलकातास ँ  हमर  पररथचथत  \nमिमिला  टिकास  पररषद, कोलकाता  यद्यटप अन्तररान्ष्ट्रय \nिैमिली  पररषदसँ  सम्बद्ध संगठन  नटह  अमछ। नटहए  आइ \nधरर हिर  सर्क  र्ेल  34 अन्तररान्ष्ट्रय िैमिली  \nसम्िेलनिे  एकर  कोनहुँ  प्रमतटनमध र्ाग  लेलखन्ह अमछ। \nहि  जटहया  कटहयो  एकर िुख्य  कायभकताभ अशोक  क ु िार   84 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nझाक ें कहभलयटन  हिर  िीहििग  र्ेल।  ओना ई बात अलग \nजे कनही  गाए क े र भर्न्नटह  बिान  जकाँ कोनहुँ  आन \nकलकमतया िैमिली  संगठनक  कायभकताभ ओटहिे  नटह  \nअएलाह  नटहए  कटहयो  एकर कोनहुँ  कायभकताभ दोसर  \nठाि  र्ेल  हिर  िीहििगिे  गेलाह  टकन्तु िीहििग  दूनू ठाि  \nसफल  र्ेल।  \nअशोकजी  बरहा  गाि , िधुबनी  क्षजलाक कोलकतािासी  \nतृणिूल  कांग्रेसक  नेता, तें र्नटह  हुनक  कतका पाँच  \nबेरक सांसद  र्ोजपुरी  बोलीक  आठि  अनुसूचीिे  स्िान  \nलेल संसदिे  प्रस्ताि  1970क आसपास  अनने होो़मि, \nिैमिली  लेल अशोक  झा तृणिूल  कांग्रेसक  सुदीप्तो  \nबन्द्योपाध्यायसँ प्रस्ताि  करौलाह।  कोलकाता  मिमिला -\nिैमिलीक  काज लेल काशी िा  काबा या ितका  जकाँ \nअमछ जतऽ हािी  र्ौआरक  मिमिलेन्दुजी  1937 ई. िे  \n'मिमिला  छात्र संघ ' बनौने छलाह।  आइ ओकर  तेसर  \nपीढ़ीक युिक  काजिे  छमि  टकन्तु दोसर  पीढ़ीक अशोक  \nझा सन  उजाभिान  क े ओ नटह।  ओ नािक  लेखक  सेहो  \nछ़मि आओर  िंचनिे  पात्र सेहो  रहैत  छ़मि। \nटहनक  पत्नी सेहो  सिभटिध  सहामयका।  बडा बाजार ,  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 85 \nकोलकातािे  काज क े टनहार अनेक िैमिल  मिमिला  \nटिकास  पररषदसँ  घटनष्ठतासँ  जुडल छमि।  मिमिलाकिी  \nक े ओ कोलकाता  नटह  जाए से  संर्ि  नटह।  हि  1992 सँ  \n2024 धरर टिटिध  प्रयोजनसँ  प्राय: 34 बेर कोलकाता  \nगेलहुँ  जाटहिे  27 बेर मिमिला  लेल संपक भ ओ बैसार  िा  \nकायभक्रि र्ेल  जाटहिे  मिमिला  टिकास  पररषद संग  तीन \nबेर र्ेल - \n16.12.2001- जाटहिे  तारा  चैनलक ें द्वारा हिर  \nसािात्कार  सेहो  कराओल  गेल छल। \n25.3.2002- मिमिला  टिकास  पररषदक कायाभलयिे  \nहिर  सर्ा  र्ेल।  \n1.8.2004- मिमिला  राज्य अभर्यानक  सर्ा  \nराजस्िानी  ब्राह्मण र्िनिे  कराओल  गेल छल जाटहिे  पं \nताराकान्त झा िुख्य  अमतमि  छलाह।  \n31.8.2008क िहाजामत  सदनिे  िैमिली  दैटनक \n\"मिमिला  सिाद \" क उद्घािनिे  अशोक  झा मिमिला  \nटिकास  पररषदक  द्वारा कएल गेल अनेकानेक काजक \nटििरण  देने छलाह  जे आन लेख  सर्िे  आटब जाएत। \nएक काज आरो  जे हिरा  आकर्षित क े ने छल से  दरर्ंगा   86 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजयनगर तक उच्च  पि  आठदक टनिाभण  लेल धरना।  \nमिमिला  टिकास  पररषद एटहना  मिमिला  राज्य टनिाभण  \nओ टिकास  लेल लागल रहए  ताटह  लेल हि  शुर्कािना  \nदैत छी। \n  \nअपन िंतव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 87 \n \n२.७.नबोनारायण  मिश्र - मिमिला  टिकास  पररषद्, \nकोलकातााः जेना हि  देखल  \n \nिबोिारायण थमश्र- स ंपकष-9330173348 \nथमथिल ा विकास परर र् द ्, कोलकाताः ज े िा हम द े खल  88 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 89 \n  90 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 91 \n  92 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 93 \nअपन ि ां िव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com \nपर  पठाउ।  94 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.आशीष अनमचन्हार -मिमिला  टिकास  पररषद्, \nकोलकाता  (हिरा  नजररिे ) \n \nआशीर् अिथचन्हार-स ंपकष-8876162759 \nथमथिल ा विकास परर र् द ्, कोलकाता  (हमरा \nिजररम े) \n \nकलकत्ता िैमिलीक  तीिभस्िल  छै ई बात सर्  कहत  िुदा  \n\"कलकत्ता िैमिली  साटहत्य , संस्िा  आठदक राजनीमत  \nक े र तीिभस्िल  (िास्तििे  नक भ स्िल) अमछ से  के कहत ?  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 95 \nतऽ नाि  िोन  राखख  भलअ \"आशीष अनमचन्हार \"। हि  \nकटह  रहल  छी जे \"कलकत्ता िैमिली  साटहत्य , संस्िा  \nआठदक राजनीमत क े र तीिभस्िल  (िास्तििे  नक भ स्िल) \nअमछ\"। \nहि  बखभ  2000 िे  कलकत्ता आएल रही  आ लगर्ग  \n2003 क े र अंतसँ  गमतटिमध  सर्िे  जुटड गेल रही।  िुदा  \nजुडलाक बाद बहुत  बात पता चलल , इमतहास  आ िहत्ि  \nपता चलल।  इएह  चीज  हिरा  लेल मिमिला  टिकास  \nपररषद् सेहो  अमछ। िाने  जे हि  जे टकछु भलखलहुँ  िा  \nभलखब  ताटहिे  आधा अपन आँखखक  देखल  एिं  आधा \nलोकक  िूँहे  सूनल  तथ्य देने छी अििा  देब। \nितभिान  सियिे  सर्  ई कहता  जे अशोक  झा, टक \nरिाकांत  झा िा  टक टििेकानंद  झा िा  टक आनो  कोनो  \nसंस्िाक  अध्यि -समचि  खराप  छमि।  िुदा  जँ पुरातन \nकलकत्तािे संस्िाक  राजनीमत  देखबाक  हो  ताटह  लेल \n\"प्रो. हररिोहन  झा अभर्नन्दन  ग्रंि \" िे  संकभलत  बाबू \nसाहबे  चौधरीजीक  आलेख  (पृष्ठ-87) देखल  जा सक ै ए। \nजाटहिे  ओटह  सियक  संस्िागत  जोड -तोड  कोना  छलै  96 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ ओकर  टनपिारा  लेल कोना  हररिोहन  झा सन  \nटिद्वानक ेँ अपन अिूल्  सिय  नि  करऽ  पडलटन। पाठक  \nओटह  आलेख  पटढ़ अनुिान  कऽ सक ै त छमि  जे जँ \nहररिोहन  झा ओटह  सियक  सदुपयोग  क े ने रटहतमि  \n(ओना ओटह  सियक  टहसाबें  ओहो  काज आिश्यक े \nछलै) तऽ टनखिते  िैमिलीक ेँ  कोनो  आर नीक रचना  र्ेिल  \nरटहतै।  \nितभिान  सियिे  कलकत्तािे मिमिला  टिकास  पररषद्क \nअध्यि  अशोक  झापर  तानाशाह  हेबाक , िैमिलकिीक ेँ  \nिारबाक  आठद आरोप  सर्  लगाएल जाइत छटन। ई \nआरोप  सर्  सत्यो  र्ऽ  सक ै ए आ अफिाहो  र्ऽ  सक ै ए। \nिैमिलीक  संदर्भिे  कही  तऽ कलकत्ताक गली-गलीिे  \nएहन  सत्य  आ एहने  अफिाह  घुिैत  र्ेित।  बहुत  रास  \nसत्य  एिं  अफिाहिेसँ  एकिा  ईहो  छै जे मिमिला  \nसांस्क ृ मतक पररषद्क अध्यि  स्ि . टकशोरीकांत  मिश्र  \nसेहो  अपना सियिे  अपन िररष्ठ  आ िैमिलीक  प्रारंभर्क  \nसियिे  शोध  पभत्रका प्रकाभशत क े टनहार स्ि . िहेन्र  झा \n(िा  स्ि . िहेन्र  नारायण  झा)केँ अपिाटनत  क े ने रहमिन  \nआ जे िहेन्र  झा जाटह  संस्िाक  जन्िठदनसँ  छलाह   विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 97 \nहुनक े सँ ओटह  संस्िािे  अलग-िलग  छोटड  देल गेल आ \nसुनैत  छी जे अपन अंमति  सियिे  िहेन्र  झाजी \nकालीघाििे  पूजा करबैत सिय  टबतेलाह।  हि  जे \nभलखलहुँ  जे अफिाहो  र्ऽ  सक ै ए आ सत्यो , ओटहना  \nजेना रिाकांत  झा िा  टक टििेकानंद  झा िा  टक आनो  \nकोनो  संस्िाक  अध्यि -समचि  लेल सत्य  आ अफिाह  \nरहैत  छटन। \nतेनाटहते  अहाँ  एकरो  सत्य  िा  टक अफिाह  िाटन  सक ै  छी \nजे मिमिला  टिकास  पररषद्क काज टनयमित  होइत  रहै  छै \nआ खास  कऽ एकर  राजनैमतक संबंध  किसँ  कि  बहुत  \nिुद्दा लेल सहायक  र्ेलै।  अहाँ  नटहयो  िाटन  सक ै  छी \nकारण  जखन  हिर  अपन व्यक्ततगत अनुर्ि  अमछ जे \nजखन  कोल  व्यक्ततक दोष  टनकालै छै तखन  ओकर  \nक े लहो काज टबसरर  जाइत छ ै ।  \nअशोक  झापर  बहुत  रास  आरोपिे  ईहो  एकिा  आरोप  \nछटन जे ओ जटहया  आन संस्िाक  कायभक्रि होइ  ठीक  \nताही  ठदन ओहो  अपन कायभक्रि राखख  दै छलाह।  जाटहसँ  \nआन संस्िाक  कायभक्रििे  र्ीड  कि  हो।  कहल  जाइत छै  98 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे एहन  काजक ओ जनक छमि।  िुदा  हि  हरेक  संस्िाक  \nकायभक्रििे  गेल छी हिर  अनुर्ि  अमछ जे हरेक  संस्िाक  \nकायभक्रि टहसाबें  ओकर  आटडयंस  अलग-अलग छलै। आ \nअहाँ  एकरा  अशोक  झाक चतुराइ  कटहयौ  िा  टक आन \nसंस्िाक  गररिा  जे अशोक  झा अपन कायभक्रि ओपन \nस्पेसिे  करबैत छलाह  आ आन संस्िा  र्िन  एिं  हौलिे।  \nओपन स्पेस  आ ताहूिे  कलकत्ताक बडाबाजारिे।  एटह  \nिेत्रिे  जँ एक ै रोडपर  दू-दू मिनिक  दूरीपर  कोनो  \nकायभक्रि कएल जाए तऽ हरेक  कायभक्रििे  हजार  लोक  \nओटहना  ठाढ़  र्ेल  र्ेित।  तँइ हि  टक आन कोनो  \nसंस्िाक  लोक  ओटह  र्ीडक ेँ  मिमिला  टिकास  पररषद्क \nसफलतासँ  जोटड  कऽ देखैत  छमि  तँ ई िात्र  नादानी \nर्ेल।  हिर  अनुर्ि  ई रहल  अमछ जे एक ै ठदनिे  दू िा  \nबेसी  कायभक्रि र्ेलासँ  हरेक  कायभक्रिक गुणित्तािे  सुधार  \nर्ेलै।  \nसंस्िा  व्यक्ततयेसँ बनैत छै तँइ हरेक  संस्िािे  िएह  गुण-\nदोष  र्ेित  जे गुण-दोष  व्यक्ततिे र्ेिैत  छ ै । आ से  गुण-\nदोष  मिमिला  टिकास  पररषद्मे सेहो  छ ै । कहल  जाइत छै \nजे मिमिला  टिकास  पररषद्केँ  सर्सँ  बेसी  िमत  अशोक े  विद े ह ४०८ म अ ं क १५ दिसम्बर  २०२४ (िर् ष १७ मास २०४ अ ं क ४०८) || 99 \nझा पहुँचेने  छमि  िुदा  हिर  अनुर्ि  अमछ जे मिमिला  \nटिकास  पररषदिे  शािभ  ििभ  लेल जुडए बला सदस्य  सर्  \nबेसी  िमत  पहुँचेने  छ ै । मिमिला  टिकास  पररषद्क अध्यि  \nएक खास  राजनैमतक  दलसँ  जुडल छमि  तऽ बहुतो  लोक  \nके लागै छटन जे एटहठाि  जुडलासँ  हिर  कोनो  स्िािभ  पुरर \nजाएत। संर्ि  जे टकछु लोकक  स्िािभ  पुररतो  हेतटन।  िुदा  \nक्षजनकर नटह  पुरैत छटन से  बाहर  टनकभल टिषििन  करैत \nछमि  आ संस्िाक  िूल्  खसबैत  छमि।  हिर  िानब  अमछ \nजे एटह  संस्िाक  अध्यि  अशोक  झा एहन -एहन  \nसदस्यक ेँ  मचन्हबािे  असफल  र्ेल  छमि।  बेर -बेर  असफल  \nर्ेल  छमि।  \nचूँटक  नीक चीज , नीक बातक ेँ बेर-बेर कहब  उमचत  होइत  \nछ ै । िुदा  संसारिे  होइत  छै उन्िा , एटहठाि  खरापे  बात, \nखरापे  चीज  लोक  बेर-बेर  कहैत  छै आ अही  कारणसँ  एटह  \nदुटनयाँिे  नकारात्िकता  र्रल  छ ै । तऽ एहन  जे बात हि  \nकटह  रहल  छी तकरा फ े सबुक सटहत  हि  अपन पोिीिे  \nसेहो  भलखने  छी आ एटह  ठाि  फ े र दऽ रहल  छी। \nसािभजटनक  रूपे  हिर  साटहत्त्यक  यात्रा मिमिला  टिकास  \nपररषद् एिं  साटहत्य  अकादिीक  संयुतत  कायभक्रििे  र्ेल   100 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछल। पाठक  लग ईहो  तथ्य राखब  उमचत  जे शुरूसँ  एखन  \nधरर हि  मिमिलाक  टिकास  पररषद् िात्र  तीन िा  चारर  \nकायभक्रििे  र्ाग  लेने छी। िंच  छ े कब हिर  स्िर्ाििे  नटह  \nअमछ।   \n  \nटिदेहक  ई टिशेषांक  िात्र  शुरूआत  अमछ, र्टिष्य  एटह  \nसंस्िाक  आरो  िूल्ाक ं न  करत, नीक-बेजाए सर्  बातपर \nनजरर  राखत।  \n  \nअपन िंतव्य \neditorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":5.22,"has_text":true},"Videha 409.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 409.pdf","name":"Videha 409.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-341-8893-6 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनिरी २०२५ (िर् ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसारण नै \nकएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives  and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e -\npublish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि \nरचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nरचनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार/ \nसंग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vid eha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge ab out \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also feat ures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 409 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.अंक ४०८पर टिप्पणी (प ृष्ठ १-२) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा- टिद्याव्यसनी-कर्मयोगी-सर्ाजसेिी: उपेन्द्र नाथ झा \n'व्यास' (16 जुलाइ,1917-30 र्इ,2002) (प ृष्ठ ४-१७) \n२.२.संस्क ृति तर्श्र- गुरुत्िाकर्मण (कथा) (प ृष्ठ १८-२७) \n२.३.परर्ानन्द्द लाल कणम- िृन्द्दािन आ श्रीक ृ ष्णक र्ाहात््य (प ृष्ठ २८-३०) \n२.४.लाल देि कार्ि - गुलाबक हर्म - टिस्मय (लघु कथा)/ गार्म साहेब \n(लघुकथा) (प ृष्ठ ३१-३४)   \n \n२.५.संिोर् क ु र्ार राय 'बिोही' - 'पािमिी क े र शपथ' (धारािा टहक नािक)  \n(प ृष्ठ ३५-३७) \n२.६.प्रणि क ु र्ार झा- नजैर (प ृष्ठ ३८-४२) \n२.७.आचायम रार्ानंद र्ंर्ल- टिजािीय टबआह  (प ृष्ठ ४३-४६) \nपद्य \n३.१.प्रणि क ु र्ार झा- नगरक सभ्य लोक (प ृष्ठ ४८-५०) \n३.२.र्ॉ सुर्ंगला झा- अपन पीढी (प ृष्ठ ५१-५३) \n३.३.रार् शंकर झा \"र्ैतथल\"- (स्मृति शेर्) - यौ सुनै ि छी/ चुकरी  (प ृष्ठ \n५४-६२) \n३.४.प्रर्ोद झा  'गोक ु ल'- किै नुक ै लह?/ यैह गीि गुनगुनैय  (प ृष्ठ ६३-\n६६) \n३.५.संिोर् क ु र्ार राय 'बिोही' - खण्र्-काव्य  'उर्र्िलाक टिरोह' (प ृष्ठ \n६७-६९)   \n \n३.६.जगदानन्द्द झा 'र्नु'-१० िा हाइक ू  (प ृष्ठ ७०-७२) \n३.७.चंदना दत्त - पयामिरण ददिस  (प ृष्ठ ७३-७६) \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 1 \n१.अंक ४०८पर टिप्पणी \nअ ं क ४०८ पर टिप्पणी \n  \nडा. वी. एन. झा \nश्रीमान ! मैथिली व थमथिला के टवकास  में एतैक गुनी लोक १९८० के दशक  \nवा ओहु  सँ पटिनें सँ संघर्षरत  छथिन ई बुझि  कें प्रसन्नता भेल  I ताहू  सँ \nबेशी प्रसन्नता ई बात सँ भेिल  जे  कोलकाता के मैथिल भार्ी  MVP में \nअत्यंत गथतशील छथिन्ि I मुदा  इिो टवचार  अटनवायष अथछ जे  सम्प्प्रथत गुनी \nलोक के बाद  दोसर -तेसर  पीढ़ी के िेथतन I मैथिली भार्ा  व एिी सँ जुड़ल \nटवशेर्  संस् िा  कें अपन जड़ सँ जुड़ल रिब अपेझित  िी नहििं अटपतु अटनवायष \nअथछ I अतएव मैथिली के भटवष्य  कोलकाता नहििं अटपतु थमथिला कें क ें द्र \nमें रखे  पडत I िमर अभभप्राय  कोलकाता कें कोना ें तरि अवमानना के नहििं \nअथछ I वो लोकटन मित्वपूणष कायष का रिल छथिन I MVP के सभु  \nसदस्य  एिी पर टवचार  कर ै ि से  उथचत  I \nएक बात आओर मन में आटब रिल अथछ जे  मैथिली भार्ा  के चहुमुखी  \nटवकास  खाथतर  एटि में टवज्ञान व तकनीकी टवधा के समावेश  अत्यावश्यक \nअथछ I अतएव मैथिल भार्ी  टवज्ञान व तकनीकी टवद  कें भार्ा  सँ जुड़ े लेल \nआमंभित करू  I शुरू  शुरू  अवश्य ददक्कत िएत मुदा  शनैैः शनैैः भार्ा  प्रगथत \nकरत I सम्प्प्रथत जीवन  यापन के िर िेि  तकटनकी सँ जुड़ल अथछ अतएव \nमैथिली में एकर समावेश  परमावश्यक अथछ I- सप्रेम  डा. वी. एन. िा , \nScientist 'F', Ex Jt Dir, DRDO \n  \nप्रणव झा \nसंगदित  भ  के नै रिनाई मैथिल समाजक  एकिा अवगुण बला पुरान पिचान  \nरिल अथछ। प्रो0 िररमोिन िा  अपन खखस्सा  \"ब्रह्मा के शाप\" के माध्यम से  \nऐ अवगुण पर चोिगर  किाि  क े ने छ ै ि त ओत्तई तीिषयािा  नामक किा  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपाि के माध्यम से  भगवान  जगन्नाि  से  टनवेदन  करय छथिन जे  भगवान  \nिमर देश  के लोक सब  में एकता िोय ओ सभ  संगदित  भ  के रिैि  यैि अिाँ \nसे  टवनती करय छ़ी। यैि अवगुण एकिा पैघ कारण रिल अथछ जे  तेजस्वी  \nमैथिल समाज  देश  दुटनया  के पिल पर कदाथचत  ओ स् िान नै बना सकल  जे  \nआन आन समाज  आई बनउने अथछ। तिाटप थमथिला मैथिली के नाम पर  \nसंगिन  टवभभन्न  स् िान आ काल में बनैत आ चलैत  रिल अथछ। ओना त \nकोनो संगिन  के क ु छ गुण अवगुण रटिते छ ै क। एिन में कोनो मैथिल \nसंगिन  के बहुत  प्रभावी  आ क्रन्न्तकाऱी इथतिास  िोय ई ताकब या ऐ \nकसौिी  पर कसब  ओत्ते युक्क्तसंगत नै िेतैय। यद्यटप िमर मानब अथछ जे  \nसाईत  ई संगिन  सभ  समय  के संग  पटिने सँ बेसी  कारगर  भ  रिल अथछ आ \nआशा क ै ल जा  सकय  अथछ जे  ऐ संगिन  सबिक  माध्यम सँ मैथिल समाज  \nबेसी  सशक्त  आ संगदित  बनत। कोनो पभिका के माध्यम से  संगिन  के \nइथतिास , कायष आ कायषप्रणाली आदद  पर चचाष , आलोचना , समलोचना  \nआदद  टनखिते  संस् िा  के पररचय  टवस्तार  दैत  छ ै क संगे  एकर  इथतिास  आ \nवत्तषमान के अभभलेखखत  क भटवष्य  क लेल संदर्भिंत  क मैथिल समाज  के \nसंगिनक  भटवष्य  के बाि सेिो  देखा  सकय  अथछ। थमथिला टवकास  पररर्द  \nकलकत्ता टवशेर्ांक  के िम एटि रूप  में देखय  छ़ी। टवदेि  ऐ से  पटिनेिो टकछु \nसंगिन  पर टवशेर्ांक  टनकालने अथछ जै  में एमएसयू  टवशेर्ांक  सेिो  छल। \nथमथिला मैथिली बढईत रिय सैि  कामना। संगे  नर े न्द्र िा  टवशेर्ांक  के मोन \nपार ै त एकिा टवचार  मोन में आयल जे  अंग्रेजी वर्ष  2025 में टवदेि  के एकिा \nटवशेर्ांक  \"वतषमान में थमथिला में उद्योग, व्यापार आ रोज गार\" पर सेिो  \nटनकालबाक टवर्य  में सोचबाक  चािी।  जय  जानकी।  \n \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n   विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 3 \n \nगद्य \n \n२.१.कल्पना िा - टवद्याव्यसनी-कमषयोगी-समाजसेवी : उपेन्द्र नाि िा  \n'व्यास ' (16 जुलाइ ,1917-30 मइ,2002) \n२.२.संस्क ृ थत  थमश्र- गुरुत्वाकर्षण  (किा) \n२.३.परमानन्द लाल कणष- वृन्दावन आ श्रीक ृ ष् णक मािात्म्प्य \n२.४.लाल देव  कामत- गुलाबक िर्ष  - टवस्मय  (लघु किा)/ गाडष सािेब  \n(लघुकिा) \n२.५.संतोर्  क ु मार राय  'बिोिी' - 'पावषती क े र शपि' (धारावाटिक नािक) \n२.६.प्रणव क ु मार िा - नजैर  \n२.७.आचायष  रामानंद  मंडल- टवजातीय  टबआि \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.कल्पना िा - टवद्याव्यसनी-कमषयोगी-समाजसेवी : उपेन्द्र नाि िा  \n'व्यास ' (16 जुलाइ ,1917-30 मइ,2002) \n \n  \nकल्पना झा \nटवद्याव्यसनी-कर्मयोगी-सर्ाजस े वी: उप े न्द्र नाथ झा 'व्यास' (16 \nज ुलाइ,1917-30 र्इ,2002)  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 5 \n  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 7 \n  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n\"मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि िा 'व्यास' एवं हुनक पररवारक योगदान\" \nएटि टवर्य  पर भलखब कतए सँ शुरू कएल जाए,   मोन उलबुकाएल सन \nभऽ रिल अथछ। ई टवर्य देखखतटि नानाजी सँ जुड़ल सुनल/देखल बहुतो  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 9 \nबात िमरा ददमाग मे घूमए लागल। जनथमतटि चूल्ल्ि मे घोभसया देबाक िोना \nकएल गेल छलटन, ताटि खखस्सा सँ शुरू कऱी हकिंवा बाल्यावस् िा मे आर्ििंक \nटवपन्नता सँ जूिैत उ पेन्द्र नाि पर  स माज क टकछु  उद ार मना गणमान्यक \nटवशेर् क ृ पादृथिक प्रसंग सँ। आ टक मेधावी छाि उपेन्द्र नाि क े र क ु शाग्र \nबुभि सँ प्रभाटवत भऽ एक गोि थब्रटिश ऑटिसर 'टिप सािेब' द्वारा टबनु \nकोनो आवेदन पिक सीधे सरकाऱी टवभाग मे टनयुक्त कऽ लेबाक प्रकरण \nसँ। हुनकर आचार -टवचार, धमष -कमषक चचाष कऱी हकिंवा हुनकर समाज \nसेवाक भाव पर गप्प कएल जाए। कमषकाण्डक अनुसरण कररतहु \nआधुटनकताक पिधर िोएब, माने हुनकर प्रोग्रेभसव सोच क े र बात कएल \nजाए हकिंवा गीत-संगीत सँ हुनकर लगाओ क े र बात कऱी। हुनकर िोिोग्रािी \nल्स्कल क े र बात कऱी टक हुनकर अनुशाभसत ददनचयाषक बात कऱी.....िरर \nअनन्त..िरर किा अनन्ता....बला पटड़ अथछ। \n  \nआबक लोक लेल ई एकिा नब बात िोएत प्रायैः। उपेन्द्र नाि िा 'व्यास' \nजी गाम मे \"चुल्िाइ\" नाम सँ जानल जाइत छलाि। आ एटि \"चुल्िाइ\" \nनामकरणक पाछाँ कारण अथछ एकिा िोना। उपेन्द्र नाि िा 'व्यास' सँ  \nपटिने परनाना स्व.टवश्वनाि िा आ परनानी स्व. आनन्दी देवीक पाँच -छओ \nिा संतान जन्मक उपरान्त मृत्यु प्राप्त कर ै त गेलटन। तखन उपेन्द्र नािक \nजन्म काल एकिा िोना कएल गेल। ई िोना बच् चाक दीघाषयु िोएबाक गार ं िी \nमानल जाइत छलए, तैँ लोकक सलाि पर ई िोना कएल गेल छलटन। \nजनथम तटि, माटिक चुल्ल्ि मे नेना उपेन्द्र नाि क ेँ  घोसीया देल गेलटन। आ \nएिी प्रटक्रया क ेँ  टक्रयान्वयनक  िलस्वरूप   पटिल नाम \"चुल्िाइ\" पड़लटन। \nई \"चुल्िाइ\" नामक बालक आगाँ जा कऽ एिन यशस्वी िेताि, तकर \nअनुमान एक रत्ती नटि छल िेतटन स्व.टवश्वनाि िा आ स्व.आनन्दी देवी क ेँ ।  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nटवद्वता माि लेल नटि, अटपतु अपन सच् चररिताक कारणेँ बहुत लोकक \nहृदय मे जगि बनओलटन उपेन्द्र नाि िा 'व्यास' जी।जन्म भले िी वतषमान \nयुग, कलयुग मे भेल छलटन हुनकर। मुदा कलयुग मे जीबैत सतयुग, \nिेतायुग आ द्वापरयुग, सभ युगक िलक देखबालेल भेित, जखन हुनकर \nजीवन यािा क आँकलन करब तँ। िमर एटि बात सँ पूणषरूपेण सिमथत \nरखताि, हुनकर सान्न्नध्य मे समय टबतओनिार पररजन सभ।  \n  \n ओना तँ \"युग” शब्द सँ  एकिा टनधाषररत काल -खण्डक बोध िोइत छ ै क। \nमुदा िम एटििाम ओटि युगक टवशेर्ता सँ ओटि काल -खण्डक गणना कऽ \nरिल छ़ी। सभ युगक अपन टवशेर्ता रिल अथछ। सभ युग मे सामाझजक \nताना-बाना भभन्न रिल छलैक। सभ क ेँ  बूिल िोएत, जे सतययुगक समाज \nपाप सँ शत प्रथतशत मुक्त छलए। एिन सुनैत आएल छ़ी िमसभ। सतयुग \nक ेँ  सुवणष युग मानल जाइत अथछ। श्रेष्ठ युग मानल जाइत अथछ। सतयुग मे \nदेवता आ दानव अलग -अलग लोक मे रिैत छलाि।   पापी सँ दूर रि ने प्रायैः \nलोक पाप सँ सेिो बाँचल रिैत छलए।  \nतँ से, पाप आ पापी दुनू सँ बचबाक प्रवृभत्त नानाजीक भीतर जन्मजात \nछलटन। िमरा नानीगाम मे कटियो टपआजु लिसुनक प्रयोग नटि िोइत \nछलए हुनका जीवनकाल धरर। समुद्र यािा टनर्ेध मानल गेल अथछ, अपना \nसभक शास्ि पुराण मे। समुद्र पार  कऽ टवदेशी भूथम पर जाएब पाप वा \nअटनिकाऱी किल गेल अथछ। से तकरा िॉलो कर ै त ओ प्रयागराज संगम \nति पर टवथध टवधानक संँँ प्रायखित कएलटन, टवदेश भ्रमण सँ घुरलाक \nउपरान्त।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 11 \n  \nिेतायुग रामक युग। जाटि युग मे धमष ओ संस्क ृ थतक प्रथत अत्यथधक \nसंवेदनशीलता छलैक लोकक भीतर। ओना  देवता आ दानव एक्कटि लोक \nमे रिए लागल छलए, िेतायुग मे। दानव द्वारा दे वता लोकटन क ेँ  उछन्नर \nदेबाक असंख्य घिनाक्रम   उल्ल्लखखत अथछ रामचररतमानस आ वाल् मीटक \nरामायण मे। खैर...जे -से। टवर्यान्तर िोएबा सँ बचैत मूल बात पर आबी। \nचचाष कऽ रिल छ़ी उपेन्द्र नाि िा 'व्यास' मा ने पूज्य नानाजीक चररि पर \nसभ युगक छाप क े र। िेतायुगक अवताऱी पुरुर् रामक चररि सँ तँ \nअत्यथधक साम्प्यता देखाइत अथछ िमरा, हुनकर चररि मे। उपेन्द्र नाि िा \nआ मिेन्द्र नाि िा, राम लक्ष्मण सन दू भाए, दुनूक मध्य आजीवन मधुर \nसंबंध रिब एकिा उदािरण अथछ िररपुर 'बख्शी  िोल'क लोकलेल। िररपुर े  \nिा नटि, सऽर क ु िुम्प्बक संग इलाकाक अन्यान्य पररथचत सभलेल सेिो। \nिमर नानीगामक घर -घराऱी कटियो बाँिल नटि गेल हुनका दुनू भाएक \nमध्य। आजीवन एक पररवार बटन कऽ रिैत गेलाि। किबाक माने हुनका \nदुनूक जीवनकाल धरर िेतायुग कायम रिल। हुनका दुनूक स्वगी य भेलाक \nउपरान्त भले िी ओटि घर मे घोर कलयुगक िलक द ेखाए लागल।  \n  \nद्वापरयुग श्री क ृ ष् णक युग। मिाभारतक युग। वेदव्यासक युग।  \nमिाभारतक रचथयता वेदव्यास जीक नाम सँ 'व्यास' उपनाम पयषन्त पटड़ \nगेल छलटन। आ से अनायासे पटड़ गेल छलटन। माने कोनो प्लाहनिंग क ेँ  तित \nनटि। सोथच -टवचारर कऽ नटि। ई उपनाम बला प्रकरण रोचक अथछ। असल \nमे, बालक उपेन्द्र नाि स्क ू ल मे यदा -कदा अवसर -अनवसर रामायण -\nमिाभारतक किा भशिक आ छाि सभ क ेँ   सुनाओल करथिन । जेना \nपराशर, द्रोपदी, धमषराज युथधथष्ठर, भीष् म टपतामि, घिोत्कच आददक प्रसंग -  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसे सुटन हुनका रामेश्वर पां ड े य नामक एक गोि भशिक 'व्यास' किए \nलगलथिन । हुनका देखा -देखी सभ   टवद्यािी-भशिक सेिो 'व्यास' किब \nशुरु कऽ देलथिन। बाद मे इएि नाम प्रचभलत भऽ गेलटन। एटि तरिेँ उपेन्द्र \nनाि स्क ू भलए जीवन सँ 'व्यास' बटन गेल छलाि। आ से माि उपनामे नटि , \nवैचाररकता मे सेिो।  \n  \nएकरा एना बूिल जाए; जेना वेदव्यास मिाभारतक रचथयता माि नटि , \nअटपतु ओटि युि, ओटि घिनाक सािी रिलाि। अपन आश्रमे सँ \nिल्स्तनापुरक समस्त गथतटवथधक सूचना हुनका धरर पहुँचैत रिैत छलटन। \nआ वेदव्यास जी ओटि घिना पर अपन परामशष दैत रिैत छलाि। जखन -\nजखन अंतद्वंद्व आ सं कि क े र ल्स् िथत आबैत छलए माता सत्यवती  हुनका सँ \nटवचार -टवमशष करबालेल आश्रम पहुँथच जाइत छलीि। कटियोकाल हुनका \nिल्स्तनापुरक राजभवन मे सेिो आमंभित कएल जाइत छलटन। तटिना \nउपेन्द्र नाि िा 'व्यास'क पोल्स्िंग कत्तहु रिलटन, गामक िाल समाचार \nहुनका धरर सभददन पहुँचैत रिैत छ लटन। भले िी ओ मोबाइलक नटि थचट्ठी \nआ तारक समय छलए। आ गामक समाचार सँ मतलब माि अपनटि \nपररवार सँ नटि। भरर गामक लोकक सुख - दु:ख सुनब आ तखन समस्याक \nटनदान लेल उपाए करब हुनकर झजम्प्मेदाऱी छलटन। ई बात प्रायैः बहुत लोक \nक ेँ  बूिल िेतटन, जे 'व्यास' जीक योगदान माि मैथिली  साटित्ये िा मे \nउल्लेख नीय/ स्म र णीय नटि र िलटन। स माज  लेल स ेिो बहु त टकछु \nकएलटन। \nP H E D मे चीि इ ं जीटनयर धरर पहुँचैत यिासाध्य   गाम लेल समाज \nलेल सियोग कर ै त रिलाि। जेना - भरर गाम मे ड े ग ड े ग पर चापाकल गड़बा \nदेब। घर घर मे  P H E D क े  कमषचाऱी भेटि जाएत िमरा नानीगाम  िररपुर  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 13 \n'बख्शी िोल' मे। बहुत लोक क ेँ  रोजगार ददअओलटन। कतेक घरक लोक \nक ेँ  खेबाक उपाए नटि छलैक , तकर सभिक ल्स् िथत सुधरलैक। एिन लोक \nलेल द ेवता छलाि उपेन्द्र नाि ि ा 'व्यास ' ज ी। अद्भ ुत व्यक्क्तत्व छलटन \nहुनकर। एिन लोक टवरले भेिताि। सामाझजक, बौभिक, सांस्क ृ थतक, \nचाररभि क, सभ स्तर पर खरा सोना। समाज मे ओिन छटव िरसट्ठे सभिक \nनटि बटन जाइत छ ै क। \n  \nिमरा समय मे टिन्दीक पाठ्य -पुस्तक मे एक िा अध्याय छलए, \"गुणाें  की \nखान -आँवला\" प्रायैः सातवीँ किाक पाठ्य-पुस्तक मे। से िमरा कोनो \nबहुमुखी प्रथतभाक धनी व्यक्क्तक चचाष कर ै त ई चैप्िर टनखि त रूप सँ मोन \nपटड़ जाइत अथछ। उपेन्द्र नाि िा 'व्यास' सेिो एक िा एिने गुणक खान \nछलाि। आियष! एक व्यक्क्तक भीतर एतेक गुण कोना भऽ सक ै त अथछ.... \nअटवश्वस नीय स न लागैत छै क। मुद ा स त्य छै क। िमर ा तँ बहु त टकछु \nआँखख क द ेख ल स ेिो अथछ, आ टकछु  स ूनल स ेिो अथछ।  एक ददस टवज्ञान  \nपटढ, इ ं जीटनयररिंग क े नाइ आ दोसर ददस   साटित्य सँ एतेक लगाव। जखन \n1969 मे हुनका साटित्य अकादमी पुरस्कार सँ सम्प्माटनत कएल गेलटन, \nतखन न्यूज पेपरक फ्र ं ि पेज पर बॉक्स बना कऽ छापल गेल छलए \n\"Believe it or not, a technocrat is getting the \nhighest literary award in lit erature from the \nSahitya Akademi.\" \n  \nआियषक गप्प ई जे अपन कमष -िेि मे सेिो सभ ददन, सभ िाम यशस्वी \nरिलाि। क ु शाग्र बुभि तँ बाल्यकालटि सँ छलाि। जािी िेि मे, जाटि \nकाजक भार उिओलटन, सिल रिलाि। सिले िा नटि अदद्वतीय किबाक  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचािी। इ ंजीटनयररिंग सँ जुड़ल गथतटव थध मे सेिो एिन टनष् णात जे \nरर िायर में िक बाद ो टवभ ागक लोक स भ  स ंपकष  करै त र िैत छलटन, टकछु \nपर ामशष लेल। टकछु  द ैवी शक्क्त छलटन ज ेना। \n  \nसाटित्त्यक िेि मे तटिना अपन टवभशि योगदानक संग टवभशि स् िान \nबनओलटन। बता दी जे उपेन्द्र नाि िा 'व्यास'जी मैथिलीक प्रिमटि \nरचना कार छथि जे मूल (दू पि) तिा अनुवाद (टवप्रदास) उपन्यास \nसाटित्यक लेल साटित्य अकादेमीक पुरस्कार प्राप्त कएने रिथि।  \nदू पि - मूल पुस्तक पर 1969 मे  \n आ टवप्रदास - अनुवाद पुरस्कार 1990 मे भेिल छटन।  \n  \nहुनकर रचना संसार पर एक नजरर देल जाए -- \n  \n1.क ु मार (उपन्यास) 1946 मे प्रकाभशत \n2. संन्यासी (खंड -काव्य) \n3. मिाभारत आदद पवष  \n4.टवडम्प्बना (गल्प-संग्रि) 1952 मे प्रकाभशत \n5. प्रतीक (कटवता-संग्रि)  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 15 \n 6.भजना -भजले (किा -संग्रि) 1989 मे प्रकाभशत \n7.दू पि (लघु उपन्यास) 1968 मे प्रकाभशत  \n8.श्रीमद्भगवत गीता (मैथिली पद्यानुवाद) \n9.रुबा इयात-ए-ओमर खैयाम (मैथिली पद्यानुवाद)  \n10.बाभ नक बेिी (उपन्यास , बाङ् लाक अनुवाद ) \n11.टवप्रद ास  (उपन्यास , बाङ् लाक अनुवाद ) \n12.पतन (काव्य) 1976 मे प्रकाभशत \n13.अिर पररचय (नेना सभटिक लेल)  \n14.स्तोिाञ्जभल (पद्यानुवाद) जाटिमे  \nसौन्दयष लिऱी \nश्रीमद्भागवत पुराण \n  \n15.टवदेश भ्रमण (यािा वृत्तांत) 1978 मे प्रकाभशत \n16. दो पि (मैथिली उपन्यास दू पिक   \nटिन्दी अनुवाद) साटित्य अकादमी द्वारा प्रकाभशत  \n17.Two letters (दू पि क े र अंग्रेजी अनुवाद श्री सत्येन्द्र क ु मार िा \nद्वारा) 2023 मे प्रकाभशत  16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \n(टकछु  र च नाक प्रकाशन वर् ष छू िल अथछ) \n  \nअप्रकाभशत र च ना मे मिाभ ार तक टकछु  पवष, \nऋग्वेद आ शुक्ल यजुवेदक भाष्य, जाटि मे व्याकरण, व्युत्पभत्त, अिष, \nटववेच ना स भ  टकछु  स न्न्नटित र िैत अथछ। \n  \nरामानन्द िा'रमण' जीक भलखल एकिा लेख मे पढने छलहुँ \"लेखकक \nसाटित्त्यक उत्कर्षक मानदण्ड मािा नटि, रचना मे अन्त र्निंटित गुणवत्ता \nमानल जएबाक चािी। ढाकीक ढाकी भलखलोपर जँ कोनो जीवन -मूल्य \nस्वीक ृ त नटि भए सकल अिवा रचनाकारक पाँती मे पृिक व्यक्क्तत्व नटि \nिलक ै त रिए तँ भररगर गत्ताक अछ ै तो जीवन कालटि मे ओ रचनाकार \nअप्रासंटगक घोटर्त भए जाइत अथछ।\" से टिनकर लेखनी मे टिनक पृिक \nव्यक्क्तत्व िलक ै त रिल छटन। आ तैँ अमर छथि। \n  \nलेखनीक चचाष कऽ रिल छ़ी, तँ नाना जीक एक िा बहुचर्चिंत किा \"रूसल \nजमाए\"क े र चचाष करब आवश्यक बुिना जाइए। ई एकिा माइलस्िोन किा \nरिल। एटि किाक चचाष रिरिाँ िोइत रिैत अथछ, कोनो तरिक साटित्त्यक \nगोष्ठी सभ मे। एटि किाक संदभष मे एकिा  रोचक बात सुनल अथछ। बहुत \nलोक क ेँ  भ्रम छलटन जे ई हुनकर अपन खखस्सा छटन। जखन टक ई किा \nजाटि समय मे भलखने छलाि (१९४५) ताटि समय ओ क ु मार े  छलाि।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 17 \n  \n संिेप मे किी तँ पूज्य नानाजीक जीवन -यािाक मुख्य पड़ाओ एना रिलटन \n- बाल्यावस् िा मे आर्ििंक टवपन्नता सँ दू-चारर िोइत  रिलाि। टकशोरावस् िा \nसँ युवावस् िा धरर स्क ू ल -कॉलेज मे मेधावी छाि रूप मे आ कमष -िेि मे \nअपन कायष क ु शलता सँ एकिा टवभशि स् िान बनओलटन। प्रौढावस् िा धरर \nआबैत उदारमना समाजसेवी आ धमष -कमष मे लीन भद्र पुरुर्क छटव एिन \nबनलटन जे वृिावस् िा धरर कायम रिलटन। नाना जीक ई 'नीक लोक' बला \nछटव हुनकर लेखन पर सेिो िावी रिलटन। साटित्य सेवा स्क ू भलए जीवन \nसँ  प्रारम्प्भ भेलटन, से हुनकर जीवनक अन्न्तम पड़ाव धरर अनवरत चलैत \nर िलटन। टकछु  रचना सभ अप्रकाभशत सेिो रटि गेलटन। जकरा प्रकाभशत \nकराएब हुनकर संतथत सभक काज छटन।  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.संस्क ृ थत थमश्र- गुरुत्वाकर्षण (किा)  \n \nस ंस्कृतत  तमश्र \nग ुरु त्िाकर्षण (कथा) \n            विनायक पुरीक आद्यापीठमे आइ बेसी भीड़ छ ै क। आइ गुरुमाइक \nजन्मदिन छछयैक। भक्त सभक ेँ  मना कएलहु पर क े  मानै छ ै क। रुछि \nमुम्बईसँ िारर घंटा कार िलाक ेँ  आद्यापीठ पहुँिल रहछि। गुरुमाइ व्यासपीठ \nपर बैससक ेँ  प्रििन िऽ रहल छलछिन -िेहक प्रत्येक रोमक पृिक आ वनजी \nस्मृछत होइत छ ै क। तैँ िेहक कोनो अंग पर भेल स्पर्श िा आघात तावह अंगक \nस्मृछत-कोषमे छिर -संछित रहैत छ ै । कवहयो ओ मेटाइ नवह छ ै क। अछत \nसंिेिनर्ील अंगक आघात जन्म-जन्मांतर धरर मोन रहैत छ ै क। स्रीक िेह \nबेसी संिेिनर्ील होइछ ै , तैँ ओकरा अछप्रय स्पर्ाो करिाक र्ास्रीय वनषेध  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 19 \nछ ै क। जे िस्तु जतेक बहुमूल्य, तकरा लेल ततेक सुरक्षित राख िाक प्रयत्न \nलोक करैत छ ै क। पुरुषक तुलनामे जनीजाछतक े  झाँपन -तोपनक व्यिस्िा \nअह ी ल ेल  छ ै क। युिकक तुल न ामे युितीकेँ  वकछ ु बेस ी प्रछतबंध छ ै क। तकरा \nलऽ कऽ मोनमे प्रछतहहिंसक भािना नवह उठिाक िाही। र्ास्रीय वनिोर् \nहमरा सभक कल्याणेक लेल अछछ।..  \n       रुछि सभसँ पाछाँक सीट  पर आवबक ेँ  बैसस गेल छलीह , मुिा गुरुमाइक \nन ज ररमे पवड़ये गेल ीह । वकछ ुए काल मे प्रििन  स माप्त भेल । आरती भेल ैक \nआ भक्तगण प्रसाि लेिाक लेल भोजनालय दिस वििा भऽ गेलाह। रुछि \nआइ प्रसाि लेमय नवह गेलीह। अपना सीटपर बैसले रहलीह। कने कालमे \nगुरुमाइक सहाछयका आयल -'गुरुमाइ अहाँक ेँ  अपना किमे बजा रहल \nछछि। ' रुछि ओकरा पाछाँ -पाछाँ साधना -कि पहुँि गेलीह। एवहसँ पवहनहुँ \nओ एवह किमे अनेक बेर आवबक ेँ  बैसल छछि आ अपन जीिनक लेल \nमागशिर्शन प्राप्त कएने छछि। \nएकटा सात्त्िक मुस्कीसँ गुरुमाइ हुनक स्िागत कएल। रुछि हुनका \nविछधित प्रणाम कऽ क ु र्क पवटया पर बैसस रहलीह।  \n- कहू रुछि , अहाँक काज -धंधा कोना िसल रहल अछछ। सुनलहुँ जे अहाँ \nहीरानंिानी सोसाइटीमे फ्लैट वकनलहुँ अछछ। ओ तँ बड़ महग पड़ल होयत।  \n- जी गुरुमाँ। अपनेक आर्ीिाशि सँ भऽ गेलैक। आरबीआइ क नोकरी आ \nएसबीआइ क लोन।  \n- वबयाह नवहये कएलहुँ ? \n- अपना भरर प्रयास तँ  करबे कएलहुँ , मुिा तेहन क्यो भेटबे नवह \nकएल।  'यो मे प्रछतबलो लोक े  स मे भताश भविष्यछत। ' पछतक इ फामूशला  20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्ियं भगिती िेने छछि। आब एकसरे रहबाक अभ्यास भऽ गेल अछछ। \nवबयाहक मतलब आधा स्ितंरता घटायब आ दुन्ना िाछयत्ि बढायब हेतैक। \nताहूमे जँ िर विपरीत स्िभािक भेट गेल , तँ िौड़ैत रहू सालक साल कोट -\nकिहरी। जीिन नरक भऽ जाइत छ ै क।  \n- अहाँ गुरुमाँ , वकएक संन्याससनी भऽ गेसलयैक ? अहाँक समयमे बीटेक \nवकयो -वकयो कन्या करैत छलैक।  \n- धुर जाउ , सैह विग्री तँ गराक फाँस भऽ गेल। बीटेको लड़काक बाप तेहन \nघमंिमे िूर , जेना ओकर बेटा असफी िऽ कऽ प ढलक ै क आ हम गुड़-\nिाउरक सवनिरा िऽ कऽ। कतौ -कतौ बाबू झुवकयो जाछिन , मुिा हम मना \nकऽ दियैक। \n- तखन साध्िी कोना भऽ गेसलयैक ? \n- हमरा सुरुए सँ भगिानक पूजा - पाठमे मोन लागैत छल। िोसर बात जे \nक्यो  आन  पुरु ष ज ँ िेह  छ ूवब िैक, तँ िक े त्ता भऽ जाय। तकर बाि तँ संन्यासे \nरस्ता छलैक। \n- ई वकएक होइत छलै , से िाक्टरसँ नवह िेखाओल गेलैक ? \n- मनुक्खक िेह अनेक द्वन्द्वात्मक आ रहस्यमय पिािशसँ बनल जवटल \nयौवगक होइत छ ै क। हम सभ अपन लघु जीिनमे जे काज करैत छी , से \nवकएक, से नवह सोिैत छी। काज भऽ गेलाक बािे ओकर औछित्य आ \nकारण ताक ै त छी।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 21 \n- गुरुमाँ , कोनो का जक आरंभ जँ सहज आिेर्मे होइ , तँ ओकरा की कहल \nजाय ? आजुक लोक तँ मानि िेहक ेँ  मार भौछतक िस्तु मावनक ेँ  तकर \nउपयोग करैत अछछ।  \n- क े  कहैत अछछ , जे हमर सभक िेह आध्यात्त्मक नवह, मार भौछतक \nअछछ ? ओना तँ हम -अहाँ ओवह गौरिसँ िंछित छी , मुिा सि मानू तँ मातृत्ि \nएवह ित -विित  धरतीपर िरिान अछछ। पविरता , सौन्ियश, ित्सलताक \nजेहन विकास मातृ -हृिय मे होइत छ ै क , तेहन कतहुँ नवह।  \n- गुरुमाँ , की जीिनमे रछत -सुखक एकमार उद्देश्य मातृत्ि पिक प्रात्प्त \nछै , यौिनक आनंि नवह ? \n- जँ विधाताक दृछिसँ िेखी तँ यएह स्िीकार करय पड़त। मुिा ओवह \nआनंिक कार णे प्रत्येक जीि सृजनमे प्रिृत्त होइछ ै क। \n- गुरुमाँ , हम सभ विधाता नवह छी। अल्पायु जीि छी। अल्प समयमे बेसीसँ \nबेस ी स ुख  प्राप्त करय िाह ैत छ ी। आ ज ँ एवह  स ुख स ँ वकछ ु वह तकारी काज  \nभ जाय , तँ की हजश ? \n- जेना ? \n- साफवह कहैत छी। जेना कोनो युिती अपन मािक िेहक ेँ  ककरो समर्पिं त \nकए अपन पिोन्नछत करा लैक िा कोनो अछधकारीक ेँ  खुर् कए अपना पिमे \nिस -बीस करोड़क वनवििा वनकलिा लैक ? तँ की हजश ? मनु स्मृछतक \nअनुसारे प्रत्येक मासक पश्चात स्री तवहना पविर भऽ जाइछ ै क , जेना \nबावढक बाि निी। \n- िेहक उपयोग कोनो छोट स्िािश लेल करब अधम कोवटक मानससक ता \nअछछ। र्ास्र एकर अनुमछत वकन्नहु नवह िेत। वकन्तु यएह समपशण जँ प्रेमी- 22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रेछमकाक बीि अछछ, तँ ओ दिव्य भऽ जाइछ ै क। मनुस्मृछतक श्लोकक \nप्रयोजन ई छ ै  जे , जँ कोनो युितीक संग अछप्रय घटना भऽ जाइछ ै क , तँ \nतावहसँ ओकर जीिन नि नवह भऽ जाइछ ै क। माससक धमशक पश्चात ओकर \nिेह पुनः पविर भऽ जाइछ ै क। हँ , जँ गभश रवह गेलैक , तखन ओ एकटा \nसामाक्षजक समस्या उत्पन्न करैछ ै क। ओ सर्र्ु क्षजनगी भरर टुअरे टापर रहैत \nअछछ।   \n- एवह दृछिसँ मनु महाराज बेसी आधुवनक आ व्यािहाररक छछि। कतेक \nठाम ओ आजुक भोिहा कानूनक तुलनामे अछधक संिेिनर्ील छछि।  \n- गुरुमाँ , हमर मू ल प्रश्न तँ अनुत्तररते रवह गेल। आइ िएह प्रश्न हमर मोनक ेँ  \nमछि रहल अछछ। अहाँ बरमहल कहैत छछयैक जे स्रीक सौन्ियश विधाताक \nसभसँ उत्तम िरिान छछयैक। इहो एकटा कमलक फ ू ले होइत छ ै क , जे भोरे \nफ ु लाइत छ ै क आ साँझ धरर मौला जाइत छ ै क। दुपहरमे ओवह फ ू लसँ कोनो \nछप्रय जनक ेँ  सुख िेनाइ कोनो अपराध छछयैक की ? इहो तँ उपकारे भेलैक।  \n- ताही लेल तँ गृहस्ि आश्रम क व्यिस्िा छ ै क िाइ। यौिनक उन्माि स्री-\nपुरुष दूनूमे होइत छ ै क। पुरुष बवहमुशखी होइत छ ै क। तैँ ओ तुरंत उत्तेक्षजत \nभऽ जाइत छ ै क। स्रीक प्रिृसत्त अंतमुशखी छ ै क। ओ िेरीसँ आ िेरी तक \nउत्तेक्षजत रहैत छ ै क। अहाँक संयछमत जीिनक यएह कारण अछछ।  \n- हकिंतु एक बेर हमर संयमक बान्ह टूवट गेल छल गुरुमाँ। सएह मधुर स्मृछत \nरवह -रवह कऽ किोटैत अछछ।  \n- अच्छा! से कोना ? \n- ओवह घटना क ेँ  बारह साल भऽ गेलैक अछछ। हमरा बैंकमे नया नोकरी \nलागले छल। एक दिन कानपुर आइआइटीक एकटा हम र प्रोफ े सर साहेबक  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 23 \nफोन आयल जे - रुछि , हम एकटा तकनीकी संगोष्ठीमे मुंबई आवब रहल छी। \nअहाँ अपन गेस्ट हाउसमे एकटा रूम हमरा लेल बुक करा िेब ? आइआइटीमे \nसभसँ मोहक आ र्ालीन व्यक्क्तत्ि हुनक े  छलवन। खूब लोकछमल्लू। तैँ \nछार -छाराक बीि बेसी लोकछप्रय। हम सभ बहुत नकल कररयवन  हुनकर। \nओ आवब रहल छछि , से सोछियेक ेँ  िेहमे झुरझुरी बरर गेल। जेना अतीतक \nएकटा श्वेत मेघ-खंि हमरा आगाँ आवबक ेँ  पसरर गेल हो। हम वबना एको पल \nगमैने हुनका कवह िेसलयवन जे भऽ जेतैक सर। अहाँ वनश्श्चिंत भऽ कऽ आउ।  \n      संयोग सँ , गेस्ट हाउसमे ओवह तारीखमे कोनो रूम खाली नवह  छलैक। \nतखन हम अपने फ्लैटमे हुनका राखबाक वििार कएल। दू बेिरूमक फ्लैटमे \nएकसरर रहैत रही। सर हमरा एतेक लगीि आवब जैताह , से कल्पने कए \nरोमांछित भऽ गेलहुँ। सरक ेँ  आनिाक लेल हम स्ियं एयरपोटश िसल गेल \nरही। सर , लखनऊ क भोरका फ्लाइटसँ एयरपोटश पर उतरर कऽ बाहर \nवनकललाह , तँ आिेर्मे आवबकऽ हम छधया -पुता जकाँ हुनका छातीसँ \nछिपवक गेसलयैक। टैक्सी कऽ घर ऐलहुँ। जल्िीसँ दूनू गोटे तैयार भऽ कऽ \nआइआइटी वििा भेलहुँ। रस्ता भरर कखनो हुनकर हाि आ कखनो हमर \nह ाि एक िो स रास ँ छ ुआ ज ाइ तँ स ाैंस े िेह  करेंट ल ावग ज ाइ। स भागारमे ओ \nमंि पर िसल गेलाह आ हम िर्श क िीघाशक पवहल पाँछतमे बैसल सदिखन \nहुनक े  दिस एकटक ताक ै त रहलहुँ।  \n  साँझमे घुरलाक बाि सरक अटैिी हम अपन बेिरूममे राखख िेसलयवन। \nएसी ओही रूममे छलैक। टॉयलेट सेहो ओकरे नीक छलैक। सर बािरूमसँ \nनहा कऽ  वनकललाह , तँ हमहू ओहीमे नहाइ लेल िसल गेलहुँ। सर ड्राइंग \nरूममे बैससक ऽ संगोष्ठीक पेपर सभ ताित िेखैत रहलाह। नहाक ेँ  महीन \nअद्धीक क ु ती-पैजामा पवहरर कऽ जखन हम वनकललहुँ , तँ भीजल क े र्क \nपावनसँ क ु र्तिंयो कने भीज गेल छल , जावहसँ छातीक उभार भीतरसँ \nझलकय लागल। हमरासँ गप करैत काल , सरक नजरर बेर -बेरर ओही दिस  24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nउदठ जाइत छलवन , से हमरा अनुभूछत भे ल। हम अनबारीसँ एकटा ओढनी \nआवनकऽ ओवढ लेल। मुिा पुरुषक पररकल नजरर रवह -रवह कऽ ओम्हरे बवढ \nजाय। आ तावहसँ हमर छातीक धुकधुवकयो बवढ जाइत छल।   \n  \n    कालोनीक गेस्ट हाउसमे बैंकक क ैं टीन छलैक। दूनू गोटे ओतवह रातुक \nभोजन कएल। काउ ं टर पर साैंफ लऽ कऽ सरक ेँ  िेसलयवन , तँ हुन क हािक \nस्पर्श असामान्य लागल। ओ बजलाह -आइ अहाँ बहुत क्यूट, बहुत स्माटश \nलागैत छी। ' हम एवह पर  'से बात!  'कवहकऽ हँसस िेसलयैक , हुनकर मारुक \nिाक्यक प्रभाि कम करिाक ल ेल । घर आवबकऽ वकछ ु काल  आज ुक \nसंगोष्ठी पर आ तकर बाि हमर काज सँ होइत िेर्क अिश व्यिस्िा धरर िाताश \nपहुँ छि गेलैक। राछत बारह बाक्षज गेल छलैक।दूनू गोटे अपन -अपन रूममे \nसूतय लेल िसल गेलहुँ। हम ओछाइन धररयो नेने रही वक मोन पड़ल जे \nििाइ नवह खैलहुँ आइ। ििाइ िोसर रूममे छलैक। उदठक ेँ  ओवह सर िला \nरूम गेलहुँ। जीरो िाटक नील रोसनीमे सर अनठ े ने पड़ल छलाह। ड्राअरसँ \nििाइ वनकालिाक आिाज सुवन सर उदठक ेँ  बैस रहलाह। ििाइ खाकऽ \nजाइत रही वक सर हमर हाि पकवड़क ेँ  बैसा लेलवन। हाि तेना हल्लुक \nपकड़ने छलाह जे हम छोड़ाकऽ भावगयो सक ै त छलहुँ। मुिा भावग नवह भेल। \nहमर आँखख मुना गेल। हुनकर हाि हमरा हाि , बाँवह , पीठक ेँ  हँसोिय \nलागल। फ े र हमर क े स , माि, गाल , गरा  सभ हुनकर स्पर्शसँ रोमांछित \nहोमय लागल। तकर बाि हुनकर छाती हमरा छातीसँ आ ठोर हमरा ठोरसँ \nसवट गेल। पश्चात हुनकर हाि हमर दूनू ििसँ एकाँएकी खेलय लागल। एवह \nक्रीड़ामे ह मरा एकटा अद्भुत स्िाि भेवट रह ल  छ ल । \n एकटा अपूिश गुरुत्िाकषशणमे हमर साैंसे अंग -प्रत्यंग बरकय लागल। िेहक \nभीतर ज्िालामुखी जखन असह भऽ गेल , तखन हम अपने क ु ती उतारर  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 25 \nिेसलयैक आ तकरे संगे हुनकर गंक्षजयो। धधरा पसरलै तँ हम अपन पैजामा \nआ हुनक िाँढमे लपटल धोती सेहो हटा िेसलयैक। दूनू क ठोरसँ लऽ कऽ पैर \nधरर छ ुआइते िेरी टेह री बान्ह क स भ िरिाज ा ख ुसल  गेल ैक आ भागीरिीक \nतेज  ज ल धारमे स भ वकछ ु भसस या गेल । तकर बाि वन चिाँ पस रल  धरती आ \nउप्पर आरूढ आकार्। मोन रहल क े िल परकाया प्रिेर्, जे कि िैतो खूब \nनीक लागैत छल। प्रबल उत्तेजनाक धारमे कतेक काल धरर बहैत रहलहुँ , से \nहोस नवह रहल। ज्िालामुखी र्ांत भेला पर छातीसँ छाती सटा कऽ दूनू सूछत \nरह लहुँ। दूनू वनश्र्ब्ि। लाजसँ हमर आँखख मुनले रहल।  \n    भोरमे आलसे िेह ततेक टुटैत छल जे उठिाक मोने नवह होइत छल। सर \nबािरूमसँ नहाकऽ बाहर ऐलाह। तखन अपना गाल पर हुनक ठोरक ठ ं ढा \nस्पर्शस ँ ह मर न ीन  टूटल । तकर बाि ज ेन ा राछत वकछ ु भेल े न वह  ह ो , तेना जकाँ \nहम नहा -सोना कऽ तैयार  भेलहुँ। नाश्ता क ैं टीनसँ मँगा लेल गेलैक। सरक ेँ  \nनौ बजे  'ओला ' क ै बसँ एयरपोटश वििा कऽ हमहूँ ऑवफस िसल गेलहुँ। हकिंतु \nदिन भरर रातुक एक -एक िण हमरा पाछाँ करैत रहल। ओही दिन नवह। \nआइयो धरर जखन -तखन ओ राछत मोन पवड़ जाइत अछछ आ भीतरक िोर \nओकर पुनरािृसत्त करैक लेल उकसािै त अछछ।  \n-अही द्वंद्व कऽ वनस्तारणक लेल गुरुमाँ, हम अहाँक र्रण आयल छी।  \n   आँखख मुनने रुछि पूरा िृत्तांत तवहना सुनेलवन जेना इसाई सभ ििशमे \nकन्फ े स करैत छ ै क। गुरुमाँ पलिी मारने ध्यानस्ि। मुँह रक्तकमल \nभेल , हकिंतु परम र्ांत। आँखख मुनने गुरुमाँ बजलीह -तकर बाि कोनो \nसंिा ि 'सरजी ' सँ ? \n-र्ुरूमे िस-पंद्रह दिन दूनू दिससँ फोन भेलैक। मुिा ओवह राछतक घटनाक \nकोनो ििाश नवह। एकाध बेर प्रर्ंसात्मक स्िरमे ओ प्रसंग उठ ै लवन, मुिा \nहमहीं अनठा िेसलयैक। भररसक पत्नीक िरे ओ फोनो बंि कऽ िेलवन।   26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगुरुमाइ आँखख खोललवन। पुछलीह - तखन आब आगाँ की िाहै छी ?  \n- सैह पूछय आयल छी। कारण , हमर र्रीर ओवह स्िािक ेँ  पुनः िाखख कऽ \nपूणश तृप्त होमय िाहैत अछछ। राछत-वबराछत हमर कामना प्रिंि भऽ जाइए। \n-कामात्नन छमझैलाक प्रयत्नसँ आर बवढये जाइत छ ै क, रुछि। गोस्िामी जी \nकहैत छछि - बुझै न काम अवगवन कह तुलसी विषय भोग बहु घी ते। एवह मे \nपाप-पुण्यक यएह वनकषश छ ै क जे जावह काजसँ आह्लादित भेलहुँ से भेल \nपुण्य आ जावह काज कएलासँ नलावन भेल से पाप अछछ। अहाँसँ कोनो पाप \nनवह भेल अछछ। इहो जीिनक एकटा अनुभि छछयैक। अहाँ कवहयो एकरा \nवबसरर नवह सक ै त छी। प्रत्येक अंगमे ओ स्मृछत एवह जन्मक ेँ  क े  \nकहय , अवगलो जन्ममे  बनल रहत। अहाँक संयमक ेँ  धन्यिाि जे ओ स्िाि \nिस्का नवह बनल। ओवह राछत अहाँक संयोग प्रेमीसँ नवह , ओवह अध्यापकसँ \nभेल छल , जे अहाँक जीिनमे आिर्श छल। तैँ ओ घटना तात्कासलक भािना \nछ ल ैक। आकार्केँ  छ ूवब ल ेिाक धरतीक स ह ज  उत्कं ठा। िएह  क्रम ज ँ आगाँ \nबवढ जैतैक छल , तँ व्यसभिार होइतैक। ई िेह ईश्वरक िरिान छछयैक। एकर \nदुरुपयोग कोनो प्रकारक स्िािश-साधनक रूपमे करब अधम वििार भेल। \nतावह दिस सोिबो पाप होयत।   \nअहाँ मुक्त छी, वनष्पाप छी। सभक िेहक तापमान एक नवह होइत छ ै क। \nतवहना मोनक भािनो सभ समय एक रंग नवह होइत छ ै क। एवह संसारमे \nसभसँ सौभानयर्ा ली िएह होइत अछछ , जेकरा प्रेमक प्रछतिान कएवनहार \nसुचिा प्रेमी भेवट जाइत छ ै क। से प्रेछमका वनश्चय राधा स्िरूप अछछ। \n    सहसा गुरुमाइ उदठक ेँ  अपन भीतरी प्रकोष्ठमे िसल गेलीह। रुछि \nएकसररए बड़ी काल धरर गुरुमाइक बातक ओझरायल सूरक ेँ  सररयिैत \nरह ल ीह । वकछ ु काल क बाि गुरु माइ स्नान-ध्यान कऽ साधना-किमे ऐलीह।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 27 \nएकिस्रा गुरुमाइक सुगदठत िेहक दिव्य सौन्ियश िेखख रुछि िवकत भऽ \nगेलीह। हुनका झकझोरैत गुरुमाइ बजलीह - जाउ , अहूँ स्नानक सलअ। हमरे \nगेरुआ िीर पहीर लेब।  \n िारर लोटा ढाररक ेँ  रुछि जत्ल्िये आवब गेलीह। \nतत्पश्चात क े राक पात पर दूनू प्रसाि पएलवन।  \n-आइ अहाँ हमरे संग सूछत रहू। एखन दूनू संन्याससनी छी।   \nअनुर्ाससत कन्या जकाँ रुछि हुनका ओछाइन पर अत्यंत संकोिसँ सूछत \nरहलीह। गुरुमाइ रुछिक माि हँसोिैत बजलीह - रुछि , र्ास्रक वनिोर् छ ै क \nजे एकांतमे युितीक ेँ  अपन भाइयो बापक संग नवह रहिाक िाही। अहाँक  \nयएह गलती छल जे एकसरे घरमे पर -पुरुषक ेँ  बजा लेसलयैक। ई किावप \nनवह करिाक िाही छल। अहाँ ससिंगल छी। तैँ ई बात ध्यान राखब। अन्यिा \nसमाजक वगद्ध सभ बुट्टी-बुट्टी नोछि लेत आ अहाँक ेँ  पतो नवह िलत। पुरुष \nअंततः पुरुष होइत छ ै क आ स्री अंततः स्री। भािनाक संगे बुसद्धयो भगिान \nिेने छछिन। तकर प्रयोग करिाक िाही।  \n      गुरु माइ स्न ेह स ँ हु न का मािकेँ  िूछम ल ेल खख न । रु छिकेँ  वकछ ु आर  मो न  \nपवड़ गेलवन। बड़ी काल धरर अपन मािपर ओ कोनो तृतीय पुरुषक िुम्बन \nअनुभि करैत रहलीह। गुरुमाइ सत्ते कहने छलछिन जे िेहक अंग -प्रत्यंग \nअपन स्पर्शक ेँ  जन्म-जन्मांतर धरर मोन राखैत छ ै क।  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.परमानन्द लाल कणष - वृन्दावन आ श्रीक ृ ष् णक मािात्म्प्य \nपरर्ानन्द्द  लाल कण म \nव ृन्द्द ावन आ श्रीकृष्णक र्ाहातँ्म्प्य \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 29 \n  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 31 \n२.४.लाल देव कामत - गुलाबक िर्ष - टवस्मय (लघु किा)/ गाडष सािेब \n(लघुकिा) \n \nलाल द े व कार्त \nग ुलाबक हर्म - टवस्मय (लघ ु कथ ा)/ गाडम साहेब (लघ ुकथ ा) \n१ \nग ुलाबक हर्म - टवस्मय (लघ ु कथ ा) \nएकिा गाममे एक समय लाल िुििुि बालकक जनम भेल,जकर मम्प्िरमे \nछदििाऱी नाम पड़ल गुलाब। गुलाब चौिाधरर पढल रिय। अपना वगषक \nमेधावी टवद्यािी छलय। बालपनमे घरक े  असगर दुलरूआ नेना देखनुक,तेँ  \nजोगबनी सँ बाबा'क आनल सन्तोला - नशपाथत आओर आना ें  पाकर - \nकाँच िल खूब खाय। ओ लगिैर  गाय- मटिसक खुिापरक शजबी दुध , \nमक्खन,छाल्ल्ि आ नीक डाढ़ी पर पलल - बढल रिैय। अपना तुररया सँ \nड े ढिा - दोबरक ेँ  अखारा पर क ु श्तीमे पिैक दैक। साँिक ेँ  ओस्ताद बौआजी  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबाबा लग मालीभरर करूआतेल मेिनथत सँ साौंसे देिमे पचा भलअ। देिातक \nमुख्य काज खेती -टकसानीमे सेिो खूब शनगर सँ िभसल जजात लगाबैक। \nतटिना भशकारो खेलैमे सेिो अगुआएल रिय। लुकऱीबाला बन्शी सँ ल' क' \nलिको आ थघरनी बनशी मरना कोसी धारमे चििी - भंगी पीपरधरर पािय। \nपििा गांज आ िाईप लेल चर्चिंत युवकमे टगनाते रिय । पंचभौंया सँ ओकर \nबाबू जिन अलग भेलैक तँ सबिा गामक काजभार ओ ड े टब   लेने रिय। \nएकददन मकइक े  चििगर मखानीमे लुंगी मरचाय ततेक ने खेलक ै  जे \nकल्जजयत आ पेि ददष सँ छिपिाइत ईलाज लेल लिेररयासराय म भती हुअ \nपड़लैक । पछाथत गुलाब अपना बाबुजी लग कोलकाता ड्राइवऱी भसखय गेल \nतँ रोग बेसािने गाम आयल छल। आब दाम्प्पत्य जीवन क ृ टर् पर आधाररत \nरिल। ओ शा न्न्तथप्रय लोकमे शुमार िोई छलैई। से मिाकान्त  छोिका कका \nद्वारा अपन नीजी एक कट्ठा ड़ीि जमीन बेचबा सँ अथत िर्ष िोईक तँ सुभक \nलाल बड़का कका क े र क ु िी दाइल पौध बिेदाऱी खेती सँ बढ टवसमय देखल \nगेलैक। एक दुपिररया क ेँ  मैनिीं सीमाकात क े र क े वाला टकनल खेत सँ \nघसबाटिणी द्वा रा उखारल गेल क ु रिी क ेँ  मादे बोईन नँय देबाक जैररयाएल \nगप्प सँ ओ खखन्न भ' उिलैक। चि द' बाजलैक बड़का कका यौ! कने \nटबटड़ धराबय ले सलाय ददन तँ । जखने िािमे सलाय आयल, िि दया ओ \nभलभस,पजारर देलक क ु रिीक पुर े  जाकमे। आ बाजल िे भलअ जन टगरित \nआ बिैया सब भ' जाए खकभसयाि। झूनाएल सुखल क ु रिी गाछ लगले \nपथछया िवाक े  सि पाटब सुड्डाि भ' गेल । बांध सँ गामपर आटब सुभग \nलाल  सबक ें  किने टिर ै  िौ! एिन नै देखल िखष - टवस्मय क े र अकरिर।  \n२ \nगाडम साहेब (लघ ुकथ ा) \n   विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 33 \nभीआरएस लेलाक पछाथत गाडष सािेब दरभंगा सँ आब गामे रिैत छ ै ि। \nहुनका एक ददन लाल बाबु वा चमैन सँ गप् पक पछरा पड़लटन। गाडष सािेब \nअपन चास बास आ भवन देखाबैत स्वंयक े  प्रशंसा पबय चािथि। लाल बाबू \nहुनका सँ किलटन िम हूं मुम्प्बई मेँ गाडष पद पर सर्विंस कर ै त छ़ी। आ अिाँ \nसँ बेभसये समाजमे प्रथतष्ठा बढ े लाैँ िन्। ओ ताटि पर ओ किलकटन   ताें  तँ \nिडष टडवीजन सँ मैटि क िमर े  संगे क े लि ,गऱीबीक कारणेँ पूबपथछम \nजायबालाक े  पछोर धर ै त कमाय लेल गेल छलिे से बूिले अथछ। गाडष माने \nतँताेँ बुझितो नहििं िेबिक। बािर रिय बाला सभ तोर े  जेकां घर े लू काज कर ै  \nय आ अपना क ेँ  िररया थमसपीिर गामबलाक े  बतबैत रिैत छ ै क। ताटि पर \nलालबाबू टनशाना साधैत बाल  यौ! अिाँ जे र े लक गाडष भेलाौं तँ अनैथतक रूपेँ \nकमाईत रिलहुँ । लौकिा लाईनमे जाधरर कोयला इ ं जन चलैत रिल ताधरर \nखुबे कोयला बेचलाौं। टडजल इ ंजन बाला िेन म ें  सेिो खुबे चोरर सँ भसतामढ़ी \nआ बरौनी धरर रमल रिलाौं। सब टकओ अिाँक करतूत पर िा ेंसैत य। अिाँ \nनीक - नीक लोकक ेँ  अपना बले पंिना सँ ददल्ली धरर फ्रीमे खुअबैत ल' \nजाइत - अबैत र िी। छु िभ ैया ज ातीय नेता आ धटनक लोककेँ बेिर ़ी - चंदा \nअवश्ये देने छ़ी। िमारा तँ अबैध कमाय नै य, तेँ अपनामे लागल रिैत \nथिकहुँ। बातक ेँ  बदलैत गाडष सािेब खुशथमजाज भ' बाजल लाल - टपयर \nधोती कमीज समथधयाने म भेिलि की? िौ! दान - दिेजक े  माँग व्यवस् िा \nतोरा नहििं लेला सँ टक दिेज प्रिा उदि जेतई ? एटि प्रश्नक जा उत्तर दैत \nलालबाबू ता गाडष सािेब ि े र सबाल आगू रखैत बजलाि -  पुर े  र े लयािी आ \nड्राइवर संगटि इ ंजनक' ईन् चायष िम रिलहुँ। िीन पर चािभेण्डर'क स्िाल सँ \nआगू वा पाछु ए िेन रोटक ओकर आमदनी बढय सँ बाधा कयल। पुनि \nबड़बराय लगलाि - टकयो जे अपना लगक िीशन जाए िेन पकड़ ै त अथछ से \nकतेक ल्स्पडक र े लगाड़़ी िोईछ तकर टनिाि आंकड़ा बुिैत छ ै क? आगू बात \nिाौंक ै त किलाि- िम एिन तेज गाडष रिलाौं जे अपन तेजस्वीताक बले अगूढ \nकाज सब चुिकी बजाकय कए लैत छलाौं।लोटियाक पेनीसन िमर बेिी  34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nछ ै क, तकरार लेल चानसन वर सेिो बौंक मैनेजर िेटबल शान -शौकत सँ \nटवयाि कर े लाौं। से संभव कोना भेल िेतैक कहू ? लाल सािब जबाब दैत \nबाजल - जुड़वनक ेँ  क े  िालत! तँ ि े र ििकार ै त आ अवाच्य सुर े  गाडष सािेब \nतर ौं ग गेलाि। आपे सँ बािर िोइत बजलाि ताें  मिामूखष छि,जे टबनु नगदी \nनारायणक े  बेिाक ेँ  टबयािलै। िमरा की बताि बुिै छ जे - लड़का क ेँ  \nबोराबन्दी िाका सँ तौल लेभलयैक। आखखर असली गाडष सािेब किबैत छ़ी \nभौर परगनामे टकनै!  \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 35 \n२.५.संतोर्  क ु मार राय  'बिोिी' - 'पावषती क े र शपि' (धारावाटिक नािक) \n \nस ंतोर् क ुर्ार राय 'बि ोही' \n'पाव मती केर शपथ ' (धारावाटहक नाि क) \n  \n                         तेसर दृश्य  \n  \n  \n( टवष् णुलोक। टवष् णुजी सपषशय्या प र लेिल छथि आओर माय लक्ष्मी हुनकर \nपैर दबा रिल छथिन्ि।   नारदजी क े र आगमन।)  \n  \nनारदजी : नारायण...नारायण...नारायण....सृथि क ेँ  पालनकत्ताष भगवान \nटवष् णुजी आओर माय लक्ष्मीजी क ेँ  प्रणाम ! \n   36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटवष् णुदेव : आउ नारद !   अिाँ क ेँ  की खबर अथछ ? बड़ ददन बाद ददखाई \nदेलहुँ अिाँ। सब िीक -िाक छथि ने ?  \n  \nलक्ष्मीजी : सचिाौं मे,   अिाँ टवष् णुलोक एनै छोटड देने छ े भलयै की ? कतऽ \nनुकायल रिैत छ़ी अिाँ ? माय सरस्वती आओर ब्रह्मदेव क ु शल छथि ने ? \n  \nनारदजी : माय लक्ष् मी, ब्रह्मलोक मे सब िीक छथि। टपताजी आटब रिल \nछथि। ओ टवशेर् गप्प करताि। रस्ता मे माय पावषती सेिो आबैत िोयतीि।  \n  \nटवष् णुजी : सब टकयो क ेँ  ऐ लोक मे स्वागत छखन्ि। आबऽ ददयौन्ि सब टकयो \nकेँ । लक्ष्मी, टकछु  ज लपान केँ बेवस् िा के ल ज ाउ। \n  \nलक्ष्मी : सब टकयो क ेँ  आबऽ ददयौन्ि। कतेक आदमी आटब रिल अथछ से \nपता लागत तब न ?  \n  \nटवष् णुजी : िँ, िीक छ ै ।िमर पाएर दबैनै  बन्न करू।काज बेर मे  पाएर दबौनै \nउथचत नटि थिक।  \n   विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 37 \nलक्ष्मी : िमर ा तँ टकछु  काज  र िैत नटि अथछ, तँ की करू  अहु ँ के  पाएर  द बा \nकऽ थचटनया बेमाऱी क ेँ  अपना सँ दूर भगाबी ने ? \n  \nटवष् णुजी : (ििाका मारर कऽ िँसैत बजलािा) नीक कर ै त छ़ी। अिाँ अपन \nपरयोजने िमरा जाँतैत छ़ी। \n  \nनारदजी  : नारायण...नारायण....माय लक्ष् मी आओर सृथि क े  पालन \nक े टनिार भगवान टवष् णु क ेँ  बीच ना ें क- िा ें क बड नीक लाटग रिल अथछ। \nनारायण...नारायण....। माते ! अिाँ बसैल जाउ, िम कोन बेर काज आयब \n? िम सभ टकयो क ेँ  सेवा लेल बेवस् िा कऽ द ैत थछयैन्ि।  \nिमरा बटिगषमन लेल आज्ञा देल जा उ भगवन !  \nटवष् णुजी : िँ, नारदजी ! अिाँ इ बेवस् िा करवा मे सिम छ़ी। क े ल जाउ \nबेवस् िा। िीक छ ै  अिाँ बेवस् िा लेल जा सक ै त छ़ी। िम लक्ष्मी संग थमभल क ेँ  \nअथतथि क ेँ  इ ं तजार क रिल छ़ी। \n( नारदजी अथतथि क ेँ  सेवा लेल बेवस् िा मे लाटग गेलाि । अनअ भगवान \nटवष् णु आओर माय लक्ष् मी दुनू गोिे अथतथि क ेँ  स्वागत लेल बैसल छथि। \nनारदजी पटिनै परदा क ेँ  पीछा आज्ञा लक चभल गेलाि।) \n-स ंतोर् क ुर्ार राय 'बि ोही', र्ंगरौना \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.प्रणव क ु मार िा - नजैर  \n \nप्रणि क ुमार झा \nनज ै र \nजोया नाम छल ओकर। तीन भाई बवहन मे सभ सँ पैघ। ओकर माय हमरा \nघर मे साफ सफाई क े  काज करय छल। कोरोना महामारी क े  हुईल एहन \nउठलय जे ओकर माय -बाप दुनु क े  उठा लेलकई। तीन टा अनाि छधया -पूता \nक े  िेखनाहर वकयौ नै। गरीब -गुरबा क े  संपसत्त क े  नाम पर कछिए रहय छ ै क! \nआ वबनु संपसत्त ककरा क े  पुछय छ ै क! अस्तु जे वकयौ ररश्ता-नाता मे छल \nओकर, से सब कन्नी कावट नेने छल। अपररपक्ि छल ओ , मुिा दठक ठाक \nहोससयारी छलय ओकरा मे। बहुत जल्िीए बुक्षझ गेल छल जे आब अपन आ \nदुनु छोट भाई बवहन क े  जीिन ओकरे िलेबाक छ ै क।  बी-कॉम फस्टश ईयर क े  \nछार छल ओ , ओपेन से स्नातक कऽ रहल छल। कवनमनी क ं प्यूटर क े  ज्ञान \nसेहो छलय। ओना त जै पररिेर् से ओ आबाय छल तै मे एखनहु छधया क े  \nस्नातक तक पहुंिनाई कम्मे िेखऽ लेल भेटय छ ै । मुिा महानगरक \nिातािरण, आ संगत आदि क े  असर हेतइक जे ओ बी -कॉम कऽ रहल छल।  \nकतेको ठाम आजीविका लेल वकछ काज -धाज क े  ससफ़ाररर् लेल गेले \nहेतइक। हमरो लग आयल छल। कहलक , साहेब माय -बाप क े  गुजरला क े  \nबाि तीनु भाई -बवहन क े  पेट िलायब हमरे क्षिम्मेिारी अछछ। माय जेकन  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 39 \nसाफ -सफाई क े  काज मे त ििता नै अछछ , मुिा कॉमसश से बारहमी क े ने \nछी। कप्यूटरो िला लय छी । यदि कतौ कोनो ऑवफस मे छोट मोट काज \nधरा दिछतयई त बड्ड उपकार होइत अहांक। \nहमर एकटा छमर छलाह प्रॉपटी िीसलिंग आ वबलल्िंग मेटेररयल सप्लाई क े  \nकाज करय छलाह। बवढया काज िलय छलइन। छोट छछन ऑवफस \nछलईन। पता लागल जे हुनका ऑवफस मे एकटा क ं प्यूटर ऑपरेटर आ \nवहसाब वकताब राखय  बला क े  आिश्यकता छलइन। हम हुनका से आग्रह \nक े लहु जे ऐ लड़की क े  राखख लेल जाय , वकए त एकरा काज क े  बड्ड \nआिश्यकता छ ै क, आ एकरा संगे दू टा आर जान क े र पेट जुड़ल छ ै क। छमर \nकनी अनमनेलाह मुिा ओवह काल मे हमर अनुरोध क े  अंततः मावन ओकरा \nकाज पर राखख लेलखखन।  \nवकछ ु स मय बाि एक दिन  ज ो या ह मर घर पर एल य। ह म वकछ ु सल ख ाई-\nपढाई क े  काज कऽ रहल छलहु। बहुत िेरायल सन , कातर नजैर! ओकर \nिेहरा पर गवहर उिासी आ िरक छाप छल। आँखख में नोर ढबरल , जे \nकखनोक ढब सँ वगर पड़य आ ओकरा कपार पर लटकल क े र्क संग छमसल \nकऽ ओकर पीड़ा क े  जेना और बेससए गवहर बना रहल छल। ओकर िे हरा क े  \nभाि से बुझाना जा रहल छल जे ओ अपन भविष्य क े  लऽ कऽ बहुत \nछिन्न्तत छसलह आ ओकरा क्षजनगी में कोनो बड़का संग्राम िसल रहल होय। \nओ बहुत कातर स्िर मे छमन्नछत करैत बाजल जे मासलक हमरा नौकरी से \nवनकासल िेलाह। हमर कोनो अपराध नई छल। बस एकटा सामान्य सन रुवट \nक े  लािे हम रा वनकासल िेलाह। फ े र ओ सबटा खखस्सा हमरा नाइरेट कऽ क े  \nसुनेलक , आ छमन्नछत कर लागल जे हम ऐ माछमला मे ओकर मिि करी। \nअस्तु हम एकबेर अपन छमर क े  फोन लगेलहु आ ओकरा से सभ बात \nके ल हु । मुिा ओ छमर  छ ूवटते बज ल ाह , िोस! अहाँ क े  कहला पर हम ओकरा  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकाज पर रखलीयइ वकए त ओवह समय  मे ओकर पेट क े  बात छलवह तै \nअहांक बात पर हम राखख लेसलयई नै त एकरा हम किावप काज पर नै \nराखखतहु। हम कहलहु ओकर कोनो अपराध नै! छमर बजलाह - आब हमरा \nिमा करू आ फोन कवट गेल।  \nफोन कवटते हमर नजैर ओकर नजैर सँ टकरा गेल। ओकर नजैर में एकटा \nगवहर कातरता छल , जेना ओ बहुत िी ण सन उम्मीि सँ बँटल होय , िया आ \nहारर जएबाक भाि साफ िेखा रहल छल। ओई नजरर में एकटा अनकहल \nव्यिा छल, जे हमरा हृिय क े  िीड़ रहल छल। हमर नजैर मे सेहो एकटा \nअसहाय आ उम्मीि तोड़बाक अपराधबोध सन आवब गेल छल। हम बेसी \nकाल ओकरा से नजैर नै छमला पेलहु। ओकरा भरोस िैत कहलहु , जे कोनो \nबात नै छ ै क जल्िीए कोनो ने कोनो काज भेंट जायत। ता कोनो \nआिश्यकता होय त हमरा अिश्य कहब। \nबात अइल -गेल भ गेलय। जोया क े  भी क्षजनगी कोनो तरहे िसलए गेल \nहेतइक। छमर महोिय क े  कारोबारो िसलते रहल हेतइक। एवहना क ै  बरष \nवबत गेल छल ई बात क े । सभक जजिंिगी क े  गाड़ी अपन आपाधापी मे आगा \nबवढ गेल छल। छमर महोिय से संपक श  कम , कम की नवहए सन भऽ गेल \nछल। एक दिन एकटा अन्य छमर सँ ज्ञात भेल जे ओय छमर महोिय क े  ििश \nस्टेज क ैं सर छ ै न। बहुत दिन से गंभीर रूप से बीमार छईि। तावह से कारोबार \nसेहो ससक ु वड़ गेलैन अछछ।  \nहम एक दिन सांझक बेर मे पुछा रर मे छमर महोिय क े  घर पहुंिलहु। िेर \nसाँझ क े  समय छल। घरक िातािरण हलका -अँछधयार आ र्ांत छल। \nकोठरी में क े िल एकटा मसद्धम प्रकार्क बल्ब जल रहल छल। छमर पलंग \nपर लेटल छलाह। ओकर िेहरा पर िकान आ पीड़ा स्पि आवब रहल छल। \nअंछतम बेर िेखने रही त कत ओ मस्त मौला खाईल -वपयल र्रीर , िमक ै त  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 41 \nिेहरा , आ कत्त आब ई सुखल र्रीर! िेह मे साैंसे हड्डीए टा िेखाई। गाल \nिुटुवक गेल छल। िेहरा हा बिन पर झुरी स्पि दृछिगोिर भ रहल छल। \nसभटा क े स उड़ल (साइत कीमो क े  िलते)। कोठली मे पहुंिईत िेरी हम \nपलंग पर बैस गेलहु आ छमर क े  हाि पकड़ईत कहलहु - की हाल  िोस ? \nओ हमर आंखख मे तक ै त बाजल - हाल की रहत िेखखये रहल छहक!(ओकरा \nिेहरा पर ििश आ मुस्कानक छमश्रण छल।) \nफ े र हम ओकरा से गप्प करैत ओकर बीमारी आ इलाज सभक विस्तृत हाल \nखबर लेबय लागलहु आ संगवह विश्वास आ भरोसा क े  बोल -भरोस सेहो \nिेबय लगलहु।  \nहम  िोस अहाँ इलाज आ परहेज करै त रहु , भगिान पर भरोस राखु। समय \nजे लागय मुिा अहाँ ठीक भऽ जायब।  \nऐ पर छमर बाजल िोस , हमरा जीबय क ेँ  बहुत इच्छा अछछ , मुिा ई र्रीर \nआरो दिन -प्रछतदिन हारर रहल अछछ। हमरा िॉक्टर आ इलाज पर भरोस \nउदठ रहल अछछ। ताें , कनी ई कागज सब िेख लहक ने। की सभ इलाज \nसही दिर्ामे िसल रहल  छ ै क? ताें कोनो नीक िॉक्टर क े  नाम बताबह ने। \nतोहर त कत्तौ नीक ठाम पहिान हेतऽ, वकछ ु ज ो गार ल गाबह  न े। \nआई काइल्ह  इन्टरन ेट के  ज मान ा मे स भ वकयौ स भ वकछ ु के  अपन े िॉक्टर \nबनल वफरई छई। नै जावन ई प्रिृसत्त कतेक वनक आ वक कतेक बेजाय \nअछछ , मुिा हम कवहयो एहन एक्सपटश बनबाक प्रयास नै क े लहु। हमरा लेखे \nत ओ कागज पत्तर काला अिर भैंस बराबरे छल। मुिा एत्तेक धरर स्पि \nछल से ओकर वनक हॉलस्पटल मे इलाज िसल रहल छल जै पर भरोसा क ै ल \nजा सकय अछछ। हम छमर क े  कोनो खास मिि करबाक लस्िछत मे नै छलहु। \nमुिा छमर हमरा ई बात किाछित बहुत आर्ा से कहने  छल।   42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएक बेर फ े र, हमर नजैर ओकर नजैर सं टकरा गेल छल। ओकर नजैर मे \nिैह वनरार्ा आ िैह कातरता िेखा रहल छल , जे ओ दिन जोया क े  नजैर मे \nिेखने छलहुँ। आई फ े र सँ हमर नजैर मे िैह वििर्ता , िैह अपराधबोध उदठ \nरहल छल , जेना ओ दिन उठल छल!    \n  \n[प्रणि क ु मार झा, राष्रीय परीिा बोिश , नई दिल्ली] \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 43 \n२.७.आचायष  रामानंद  मंडल- टवजातीय  टबआि \n \nआचाय म रार्ान ंद  र्ंडल \nटवजातीय टबआह \n  \n       र े लगाड़़ी मुजफ् िरपुर से िैदराबाद क े  लेल भागल जा रिल िय। \nिैदराबाद मे सगर राथत दीप जरय आयोझजत िय। किा गोष्ठी मे भाग लेबे \nसीतामढ़ी से दयानंद मंडल जा रिल ितन। वोिी टडब्बा म ें   खगटड़या क े  \nराजनंदन मंडल सेिो बैिल ितन। दूनू गोर े  क े  पररचय पात भेल।दुनू गोर े  मे \nगपशप िोय ला गल।राजनद ंन बाबू बतैलन -िमहू िैदराबाद सगर राथत दीप \nजरय मे भाग लेबे जा रिल छ़ी।िम खगटड़या उच् च माध्यथमक टवद्यालय मे \nप्रधानाध्यापक छ़ी। दयानंद बाबू किलन -िमहू सीतामढ़ी उच् च माध्यथमक \nटवद्यालय मे प्रधानाध्यापक छ़ी। घटनष्ठता बढ ै त गेल। दयानंद बाबू आब \nभोजन क े  आडषर कर े  त राजनदंन बाबू क े  सेिो लेल। पेम ें ि दयानंद बाबू \nकरय।राजनदंन बाबू चाय नाश्ता क े  आडषर करय त दयानंद बाबू क े  सेिो \nलेल। पेम ें ि राजनद ंन बाबू करय।  \nिैदराबाद मे दयानंद बाबू अपन रथचत किा -टवधवा क े  टपयार पढलैन त \nसमीिा राजनद ंन बाबू क ै लन।राजनद ंन बाबू किलन -टबधवा पुनर्विंवाि क े   44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलेल किा समाज क े  उद्वे भलत करय िय।राजनदंन बाबू अपन रथचत किा -\nप्यार मे धोखा पढलैन।आ समीिा दयानंद बाबू क ै लन। दयानंद बाबू किलन \nटक एगो पत्नी क े ना बेबिा िो जाइत िय आ अपन प्रेमी पथत क े  मर े  क े  लेल \nमजबूर क देइ छ ै य। दैटिक आकर्षण आ बासना क े  आग मे जर ै त पत्नी \nपररवार क े  समाप्त क देइ छ ै य।आ सेवारत पथत क े  मरला क े  बाद अनुकम्प्पा \nपर नौकऱी प्राप्त कर कथित प्रेमी संग टवलाभसता पूणष जीवन व्यतीत करय \nिय आ अंत मे प्रेमी द्वारा छोडला पर एकांगी जीवन व्यतीत करय िय।  \n दयानंद बाबू आ राजनंदन बाबू मे प्रगाढता बढल। राजनंदन बाबू  पुछलन -\nअंिा क े  नजर मे कोनो सरकाऱी सेवारत लररका िय। िमरा अपन लरकी क े  \nटबआि करय क े  िय।िमर लरकी टपररया एम ए िय।  \nदयानंद बाबू बजलन -िमर लररका शुभम राज इ ं जीटनयर िय आ ससिंचाई \nटवभाग पिना मे सेवारत िय।वो टववाि योग्य िय।िम हुनकर टवआि करय \nचािय छ़ी।राजनंदन बाबू बजलन -तब त िमरा आ अंिा संबंधी बन जाय क े  \nचािी। दयानंद बाबू बजलन -शुभम से पूछ लेय छ़ी आ मोबाइल \nलगैलन।शुभम बजलन -िेलो। बाबू जी।  \nदयानंद बाबू -िेलो।शुभम।िम सगर राथत दीप जरय कायषक्रम   िैदराबाद मे \nआयल छ़ी। िमरा लग खगटड़या क े  राजनंदन बाबू ितन।टिनकर लरकी एम \nए िय आ इ अपन लर की क े  टबआि करय चािे छथतन।आ िम टिनका बचन \nअंिा क े  लेल दे देभलय िय। अंिा क े  टक टवचार िय।  \nशुभम बजलन -बाबू जी िम अंिा से बािर न छ़ी। अपने क े  जे टबचार िय \nक ै ल जाव। \nदयानंद बाबू -िीक िय।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 45 \nआब दयानंद बाबू बजलन -राजनंदन बाबू। शुभम राजी िय।टबआि क े  लेल \nिम तैयार छ़ी।घर जा क े तैयाऱी क ै ल जाय। \nर े लगाड़़ी से दूनू आदमी घर पहुंचलन। \nदयानंद बाबू अपन पररवार म ें  सभ बात बतैलन। पररवार क े  सभ लोग खुशी \nजतैलन।  \nराजनंदन बाबू अपन पररवार मे  सभ बतैलन। पररवार क े  सभ लोग खुशी \nव्यक्त क ै लन। \nसमय पर खुब लेब देब क े  संग पिना क े  एगो टवआि भवन मे टवआि \nभेल।टबआ ि क े  बाद शुभम नव दुल्िन संग अपन घर अयलन।सभ टवथध \nिोयल। शुभम समय -समय पर घर आबे  लगलन।समय खुशी पूवषक टबतय \nलागल। \nएकिा राथत टपररया आ शुभम अपन अपन पररवार क े  बार े  मे बात कर ै त \nरिय।त बाते -बात मे बतैलक टक िम मल्लाि छ़ी। शुभम किलक टक िमरा \nइ ं िा मल्लाि त सिनी बोलय िय। अंिा क े  बाबू क े  नाम त राजनद ंन मंडल \nिय।टपररया किलक टक िमरा इ ं िा मल्लाि मंडल सेिो बोलय िय।शुभम \nकिलक टक िम त धानुक छ़ी आ िमरा सभ क े  िाइटिल मंडल िय।आ दूनू \nमे टवजातीय क े  लेक े  मतभेद पैदा िो गेल।इ बात पररवार मे ि ै ल गेल।अंत \nमे दूनू पररवार मे मतभेद िो गेल आ बात तला क त पहूंच गेल। अदालत मे \nतलाक क े  लेल मुकदमा भे गेल।टपररया अपना नटिरा मे रिय लागल।आ \nशुभम पिना मे रिे लागल। एकिा रात शुभम क े  ि ु ड प्वाइजहनिंग िो गेल। \nसबेर े  जाौं बहुत देर तक कमरा से न टनकलल त मकान माभलक क े  संदेि \nभेल। कमरा क े  दरबजा क े  टपिलन। कमरा से कोनो तरि क े  आवा ज न \nआयल। कमरा क े  दरबजा तोड़ल गेल।शुभम बेड क े  नीचा टगरल लोआर - 46 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपराल थमलल।मकान माभलक एगो नर्सिंग िोम म ें  शुभम क े  एडथमि कर ै लक \nआ सीतामढ़ी घर पर मोबाइल से जानकाऱी देलक। शुभम क े  बाबू दयानंद \nबाबू आ माय नर्सिंग िोम पिना अयलन आ उपचार िोय लागल। नर्सिंग \nिोम म ें  शुभम क े  ससुरार खगटड़या क े  एगो व्यक्क्त एडथमि रिय।वो शुभम \nक े  पिचान लेलन।टक इत राजनंदन बाबू क े  दमाद ितन।वो चपक े  से \nराजनंदन बाबू क े  खबर दे देलन।राजनंदन बाबू अपन पत्नी आ बेिी टपररया \nक े  संग नर्सिंग िोम पिना मे पहुंच गेलन आ शुभम क े  सेवा सुसुसाष मे लाग \nगेलन।टपररया त रा थत ददन शुभम क े  सेवा कर े  लागल। शुभम पूणषतैः स्वस् ि \nिो गेलन।शुभम आ टपररया क े  मतभेद प्रेम मे बदल गेल।दूनू पररवार आपसी \nमतभेद भुला क े  एक भे गेल।आब टवजातीय टबआि मानवीय टबआि मे \nबदल गेल।आइ दयानंद बाबू बाबा आ राजनंदन बाबू नाना बन गेल ितन।दूनू \nपररवार खुश आ खुशिाल ि य। \n@आचायष रामानंद मंडल सीतामढ़ी।  \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 47 \n \nपद्य \n \n३.१.प्रणव क ु मार िा - नगरक सभ्य  लोक \n३.२.डॉ सुमंगला  िा - अपन पीढ़ी \n३.३.राम  शंकर िा  \"मैथिल\"- (स्मृथत  शेर् )- यौ सुनैत  छ़ी/ चुकऱी \n३.४.प्रमोद िा   'गोक ु ल'- कतै नुक ैलि?/ यैि गीत गुनगुनैय \n३.५.संतोर्  क ु मार राय  'बिोिी'- खण्ड -काव्य  'उर्मिंलाक टवद्रोि' \n३.६.जगदानन्द  िा  'मनु'-१० िा िाइक ू \n३.७.चंदना  दत्त- पयाषवरण  ददवस  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  48 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.प्रणव क ु मार िा - नगरक सभ्य  लोक \n \nप्रणि क ुमार झा \nनगरक सभ्य लोक \nई नगर अछछ की धूला क े  फ ु कना अछछ  \nएतुका सभ्य लोक िास्ति में आवगमुतना अछछ। \nकत्तौ गाछ कावट कऽ, कत्तौ पोखैर क े  भसा कऽ \nठाढ क े लक अछछ एत्त सभ्यता क े  अट्टासलका \nबना लेलक अछछ वनगम आ नगरपासलका ।  \n  \nरौि मे समेटल बाट पर , भागमभाग रहैत अछछ सब ,  \nएक िोसर क े  िाबैत,वपिैत,भागैत िेग िैत अछछ सब।  \nधन की मि में बवढ रहल अछछ अनिरत अनािार , \nलोक लाज क े  एत्त, रहल नवह आब कोनो वििार।  \nई नगर अछछ आ वक स्िप्न क े  लहरलुटना अछछ ,  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 49 \nएतुका सभ्य लोक िास्ति में आवगमुतना अछछ। \n  \nकखनाें सागर क े  लहर मे जा कऽ , कखनाें पहाड़ाें पर जा कऽ \nस्िांग रिइत अछछ प्रक ृ छत-प्रेमी होबय क े  ई फोटो श्खिंिा कऽ; \nबनल रहय ढकोसला , कोनो िाम पर वहनक सपना अछछ  \nएतुका सभ्य लोक िास्ति में आवगमुतना अछछ। \n  \nजै मावट से सभटा पेलैि ओकरा ई कहैि छ ै ि धूरा  \nपूिशजक सभ्यता संस्क ृ छत क े  वबसरलाह ई पूरा \nबुझल नै छई न्ह जे अंत मे एवह मावट तर घुसना अछछ  \nएतुका सभ्य लोक िास्ति में आवगमुतना अछछ। \n  \nरहल नै आब एतुका मावटयो सुरक्षित \nकऽ िेलाह ई सभ ओकरो प्रदूवषत।  \nवक नदि वक ताल क े  कहु किा !  \nभऽ रहल मृतप्राय ई सबहक व्यिा!  50 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिैन भेटत वक अहांक े  मुईला क े  बाि छमसल क े  ऐमे   \nअहाँ सभ सं ई प्रश्न पुनः पुछना अछछ  । \nएतुका सभ्य लोक िास्ति में आवगमुतना अछछ। \n  \n[प्रणि क ु मार झा, राष्रीय परीिा बोिश, नई दिल्ली] \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 51 \n \n३.२.डॉ सुमंगला  िा - अपन पीढ़ी \n \nडॉ स ुर्ंगला झा \nअपन पीढी \n  \nअपन पीढ़ी, साि, पौंसि सँ,  \nपछत्तर-अस्सी क े  बीच छईि I \nअपना पररथचत छथि लालिेन,  \nटडटबया,टढबऱी,िॉचष इजोत सँ । \n   52 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभनसाक इ ं धन जारन घर म ें ,   \nथचर -पररथचत छल थचपड़़ी-गोइिा I                    \nसंिी, भुस्सी , लकड़़ी, चेरा,              \nघास पात आओर िूिल िटिया ।  \n  \nभोर स राथत! अंगना -ओसार,  \nबरतन- बासन, िाड़न-बोिारन I \nमूढ़ी, चूड़ा, थचतुआ, सत्तू , \nभानस -भात स्िीगण श्रम सँ ।  \n  \nशीत लिऱी म संग-संग बैसइत,  \nघूड़, बोरसी, चूल्ल्ि घेराइत I \nगप शप ि ू भस साँच बथतयाबैत,  \nअल्हुआ, अल्हू , ओढा पकावैत। \n  \nिमजोली संग खेलैत खेलावैत,    विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 53 \nसाँिक टडटबया म ें  पढ ै त-पढावैत I \nबड़-बुजुगष क े  धाख रिल छल,  \nहुनकर सिमथत ! आवश्यक छल।  \n  \nमान-सम्प्मान ! कायष प्रथत अनुमथत, \nमुँि तक ै त रहुँ कखन प्रसन्नथचत I \nआग्रि कए अनुग्रटित िोएत छलूँ    \nस्वेच्छा सँ अनभभज्ञ रिैत छलूँ I \n  \nसािा पररवार एकाकी म बदलल,  \nसेिो अद्यावथध िूिल -टबखरल I \nसंघर्ष -वसात म धी -पूत टबछु ड़ल, \nभटवष्य -चचिंत म भ गेल असगर।  \n- डॉ सुमंगला िा, MA (Soc & Hin), PhD   \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  54 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.राम  शंकर िा  \"मैथिल\"- (स्मृथत  शेर् )- यौ सुनैत  छ़ी/ चुकऱी \n \nरार् श ं कर झा \"र् ै थथल\" \n(स्मृथत श ेर्)- यौ स ुन ैत छी/ च ुकरी \n१ \n(स्मृथत श ेर्)- यौ स ुन ैत छी \n  \nयौउ सुनैत थछ  \nकनेक कान ददयौ न  \nदोसीमना वला भराि  \nगेल रिी टक नैय  \nयौउ सुनैत ......! \nसे टक टक भेल  \nटक भेल! टक नै भेल  \nएतेक अनघोल  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 55 \nजेना कतहु मेघ टगरल  \nअन्िां क ें  एिीना \nछन सँ लाटग जाईत अथछ  \nजाटन नहििं कोन \n वज्रखसूआ सँ  \nकनेक काल कलेमछ े  रहु न  \nकलेमछ े  अन्िां रिअ देलहुँ \nयौउ सुनैत......!  \nिअमर ददन तअ  \nताटि ददन वाम भेल  \nिअमर खुंि अन्िांक खुि  \nखुिम खुिा  तअ बादो मे  \nएमिर आउ एमिर आउ न  \nदेखखयौउन सुगनबाबु क ें  \nतान पअर तान दए  \nरिल छ ै थि  56 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआिा कतेक सोिनगर  \nएक थमभसया जे अन्िां  \nमुसटकया देभलयै  \nिे दैव िे उगलािा!  \nकोन जन्मक कमषक भोग  \nयौ सुनैत.....!  \nज्याें  आई भराि सँ  \nतरकाऱी नहििं आएल \nबुझि भलअ एक दू तीन  \nचूल्िा नहििं जरल  \nआई तअ अ खन्ि चन्ना सन  \nजरर रिल थछ  \nटकछु  मअन पड़ल \nएटिना तमतमाईत देखने रटि  \nअन्िां िअमर किाक तेसर ददन  \nअन्िां क े बाड़ मे सिल  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 57 \nबघुआईत टवधकऱी वाली \nमामी पअर  \nयौ आई ददने मे भाँग  \nहुरर लेलहूँ आ टक  \nबताि भगेलहूँ \nसंसारक सबिा भाँग सँ बेसी  \nअन्िांक ओल सन बोल मे  \nअन्िांक सोन संन चमक ै त  \nचंगे रा सनक मुखाक ृ थत मे  \nटकछु  बेस ी नहििं भ ए \nरिल अथछ  \nबेसी! िअमरा तअ कअम  \nबुिना जाअ रिल अथछ  \nभिाक िन िन....  \nआँखख ि ु झज गेल  \nटबलाई दूधक बाटि टगर े लक  58 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएकिा आँखख सं टबलाई  \nक ें  टनिोऱी \nएकिा आँखख सँ भभता पअर  \nिांगल लिकल भीथतथचि  \nकतेक स्नेि सँ \nभरर राईत जाटग जाटग क ें  \nबुनैत छभलि भीथतथचि  \nसुग्गा मुँिमे गुलाबक ि ू ल \nयौ सुनैत.....!  \nबस आब स्मृथत शेर्  \nजाटन नहििं क े मिर दअ \nनुकाएल जाअ रिल अथछ  \nजीवनक माधुयष जीवनक मौउद  \nयौ सुनैत थछ...!!  \nबस आब तअ स्मृथत शेर्  \n   विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 59 \n२ \nच ुकरी \n  \nकतेको माि कतेको ददन सँ  \nताक ौं त छलहूँ ऐय कोिी \nओय कोिी भन्सा घअर  \nकतेको माि कतेको ....! \nभगलू काअ क ें  धनिाऱी \nकटनयाँ बा क ें  सोनपेिाऱी \nकति कति नैय छानी मारलहूँ \nमुदा जाटन नहििं कतअ घुसल  \nक े मिर कतअ ओ सुटिआ  \nपसीना चुवैत िाकल टपयासल  \nबर े ऱी वला पाया सँ सटिकए \nअँखख  मुनने टकछु  स्म ृथत तरं ग \nकतेको माि कतेको....!  60 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगोल गोल चुकऱी क ु म्प्िार \nघुमैत चाक घुमावैत क ु म्प्िार \nसानल मैइ ं ि ग्रिैईत क ु म्प्िार \nचाक क ें  गोल बाल साम्राज्य  \nिअमर ढकना िअमर सवाष  \nअपन अपन सबिक मांग  \nघुमैत चाक घुमावैत....!  \nिअमर चुकऱी िअमर चुकऱी \nआवा मे कथिसँ पाअकत \nबारर -िाऱी गाछ़ी-वृछ़ी \nतोर ै त ओदार ै त करची गौईिा  \nकतेको माि कतेक ददन...!  \nमाइ ं ि लेपल आवा लाटग गैल \nदु िाई िे कमला माअ \nतौउला घईळ स ङ् ग च ुकर ़ी \nज्याें  सुन्नर सँ पाटक जाएत   विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 61 \nचुकऱी क ें  पटिल पाई तोर े \nबाबा आ बरका काअ क ें  देल  \nमौउसी मामा नानी क ें  देल  \nकोना कोना क ें चा-कौउऱी \nभरलहूँ लळका चुकऱी \nकतेको माि कतेको ...!  \nओ चुकऱी नहििं ओ जीवनक \nप्रबंधनक एकिा पाि छल \nजीवन जीवाक ्  कला छल  \nबाररअ -बोि अन्िर-टबिायर \nस ङ् ग लड़बाक स ोिनगर  युक्क्त \nओ बाबा कटनयाँ बा क ें \nबढ टपयरगर सनेश छल  \nकटनयाँ बा क ें  मोउद सन बोल \nवाउ वाउ टक भेल  \nई रिल आन्िाक चुकऱी  62 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतखने चेिा उिलहूँ...!  \nआंखख ि ु झज गेल  \nबअस आब एकिा  \nस्मृथत शेर् बचल  \nिमर चुकऱी िमर चुकऱी! \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 63 \n३.४.प्रमोद िा   'गोक ु ल'- कतै नुक ै लि?/ यैि गीत गुनगुनैय \n \nप्रर्ोद झा  'गोक ुल' \nकत ै न ुकैलह?/ य ैह गीत ग ुनग ुन ैयँा \n१ \nकत ै न ुकैलह? \n  \nचण्ि  िण्ढ की \nतोरो चपलकि ??  \nचटढ रि दौरि चीरर पयोद  \nखारा रौद खारा रौद    64 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकनकन्नी सुनसुन्नी छ ै  बेजोड़ \nअकड़ल जकड़ल पोर े  पोर । \nधधकय धधरा तोरम् तोर  \nतैयो नाम जपै सब तोर ।।  \nहुलुटक ताटक की टबलैलि मन मोद  \nखारा रौद खारा रौद   \nघूरक अल्हुवा गेलैये पाकी  \nखोरर खोरर चौददस िम ताकी  \nतैयो पुर ै  किांँँ ककरो छाकी \nथधपले खखचड़़ी खुवा गै काकी ! \nिंँँसलै कमल जगलै आस प्रमोद  \nखारा रौद खारा रौद  \n२ \nय ैह गीत ग ुनग ुन ैया \n  \nअमाक अन्िररया राथत िो  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 65 \nटक चानक धवल इजोररया  \nउर्ाक मधुर भोर िो टक  \nिि िि िनक दुपिररया ।  \nसरस रभस स्वाद नव नव  \nचाखू रभसू बटन बहु रुटपया  \nअददि बनल स िजोर अिाँक े \nकािय सतत िमर अहुररया ।  \nभव सागर क े  क े  िाटि सक ै छ ?  \nलय भावक भंझजत लक ु टिया  \nशाटपत जीवन संतप्त मन क े  \nनहििं ि ं ढा सक ै छ शीतलिररया । \nबदिवास उड़ल िोसिवास  \nउपिास िास ददन रथतया ।  \nकमष पिक पथिक इिो बिोिी  \nतैयो पीिय पुटन पुटन   छथतया । \nकमषक खेल मे ि े ल भेलि ता ें   66 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतें जुटन रुकि भव नाव खेबैया  \nइि भसि करि वा देि िति ता ें  \nबढि चलि यैि गीत गुनगुनैया ।  \n- प्रमोद िा  'गोक ु ल',  दीप,   मधुवनी (टविार)   िोन -9871779851 \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 67 \n३.५.संतोर्  क ु मार राय  'बिोिी'- खण्ड -काव्य  'उर्मिंलाक टवद्रोि' \n \nस ंतोर् क ुर्ार राय 'बि ोही' \n  \nखण्ड-काव्य  'उर्र्िलाक टवरोह' \n  \n  \n( तेसर खेप )  \n  \nलखन क े र प्रथतवाद  \n  \nलखन िम पुि राजा दशरि क े र छ़ी।  \nगामी भातृ -धमष पटिले पि क े र छ़ी । \nराजधमष   िम मानल अपन सुख छोटड़ कऽ।   68 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवनवास िम भेलहुँ उर्मिं सँ मुख मोटड़ कऽ। \n  \nक ु न कोना मे थछपायब िम अपन प्रेम र े  भँवर ! \nिे थचर ै या ! लऽ अटबिें उटड़ कऽ उर्मिं सँ खबर । \nबड़ अभागल सचिाौं िम अवध सँ भेलहुँ दूर।  \nभाग्यक लेखा क े  मेित   िम  भेलहुँ  मजबूर ।  \n  \nमाय सुथमिा  टपता राजा दशरि कोना िोयत ?  \nटबगाड़ल अयोध्या क ेँ  राज ि े र ओना साजत ? \nनगरक प्रजा रोटक पीछा नदी ति आयलाथि।  \nमाय क े क ै यी एको बेर िमरो नटि  रोकलाथि ।  \n  \nिे जनकक ु माऱी ! क े लहुँ  िम बड़  अन्याय । \nराजधमष टनिेबाक कारणे ऐलहुँ संग रघुराय।  \nनटि आकाश नटि पाताल बीथच ि ँ सल छ़ी। \nअिाँ सँ िम अिाँ िमरा टिया मे धँसल छ़ी।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 69 \n  \nएक टवश्वास अिीं पर अिाँ िमर आँखखक नूर। \nभयल िमर सभ संजोयल   सपना   चकनाचूर।  \nनटि टवसैर जेबै अिाँ नेटिया क ेँ  कसम अथछ। \nसमय पर अपन वश नटि िमरो करम अथछ ।  \n  \nिे उर्मिं ! रुसनै -खखिनै ई छोि गप्प,नटि सिी ।  \nभसनेटियाक नोर बटि रिल, परञ्च उर मे अिीं।  \nराजा दशरि क े र पुिवधू अिाँ क े र मान अथछ ।  \nइथतिास सािी रित   इएिा मे  सम्प्मान अथछ । \n  \n-स ंतोर् क ुर्ार राय 'बि ोही', र्ंगरौना \n  \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  70 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.६.जगदानन्द  िा  'मनु'-१० िा िाइक ू \n \nजगद ानन्द्द  झा 'र्न ु' \n१० िा हाइक ँू \n१. \nसब िोएत  \nभवसागर पार  \nक ृ ष् ण नामसँ \n२. \nक ृ पा सदथत  \nबना कय राखब  \nिे भगवान  \n३. \nवृंदावनक े \nकन-कनमे क ृ ष् ण  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 71 \nवास कर ै त  \n४. \nनंदगाममे  \nसबतरर देवता  \nगोपीभेर्मे  \n५. \nटनथधवनमे \nगोपाल गोपी संग  \nरास रचैत  \n६ \nधमषक संगे  \nसगरो छथि क ृ ष् ण  \nक ु रूिेिमे  \n७. \nनाऱीमे साऱी \nकी साऱीमे नाऱी छ ै  72 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजानथि क ृ ष् ण  \n८. \nमिुरा एलाौं \nक ृ ष् णमय भेलहुँ \nअिीँक क ृ पा \n९. \nराखब क ृ पा  \nसबपर माधव  \nसुनूँ टवनती \n१०. \nबभस जाउ िे  \nिमर राधा रानी  \n'मन' मनमे \n- जगदानन्द िा 'मनु', मोबाइल नंबर ९२१२ ४६ १००६  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 73 \n \n \n३.७.चंदना  दत्त- पयाषवरण  ददवस  \n \nच ं दना दत्त \nपया मवरण दद वस \n  \nबाबा,दैखखयौ अखबारमे िमर िोिो छपलै  \nमोबाइल पर वीटडयोकाँ लमे प्रसन िोइत  \nजूिी  बाजल ।   74 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nवाि बौआ, खुब खुशीक गप्प सुनेलौं भोर े भोर ।  \nकोन कमाल कयलक िमर पोती से किां बुिलहुं ?बाबा \nझजग्यास   कयलटन। \nदेखे नटि थछयै बाबा अखबारमे ,  \nिम अपन पािशालामे एकिा गाछ   लगेलहुं  \nमौंम संगै ।  \nसे टकये , टवद्यालयमे ता ें  टकये गाछ लगेलिक  \nओतय चपरासी नटि छि,  \nआ ई अखबार मे छपय वला कोन गप्प भेल  \nिमरा भेल प्रिम श्रेणीमे उत्तीणष क े ने छि \nतौंिोिो छपलक अखबार वला  \nआब चश्मासं ओतेक नीक सं नटि  \nदेखाय अथछ,ई लाकडाऊन खत्म िैत त जेबै डाक्िर लग।  \nिं बाबा ,चभल जायब आ दाइयो क े  ल जेबैन्ि  \nहुनको चश्मा पुरान भ गेल छ ै क।  \nओि ,बाबा काल्ल्ि पयाषवरण दद वस छलय ने तकर े  समारोि छल \nपािशालामे,  विद े ह ४०९ म अ ं क ०१ जनवरी २०२५ (िर्ष १८ मास २०५ अ ं क ४०९) || 75 \nत ें  िम  गाछ लगेलहुं  \nि े र मौंम आ सर    गाछक मित्व पर भार्ण देलखखन्ि।  \nजूिी सभिा खेरिा िररछाक बाबाक े  किलक ।  \nबाबा ,मैम   किलखखन्ि िमरा सभक े  गाछ नटि कािबाक चाटि   गाछसं \nआक्सीजन, िल ि ू ल ,और्थध,  \nलकड़ी आदद त भेिबे कर ै त अथछ \nवन्यजीव क े  आश्रय सेिो भेिैत अथछ ।  \nिमसे बड्ड  िपड़ी बजेलहुं। \nबाबा :िं आब त ई सभ बात थधयापुताक े  पढाबय पड ै त अथछ ।  \nिमरा सभक े क े  समयमे ई सभ पढाई   नटि िोय। \nजूिी :बाबा   िमसभ पयाषवरण टवज्ञान पढय छ़ी ने। \nिं आब त बडका इस्क ू लक बडका बात, \nिमर बाबा सभत बडका पोखरर खुदाय देने छलखखन्ि  \nओकर मिार पर आम लीची, नीम कििर सपािू दाखखल  \nअरनेवा लगा देने छलखखन्ि।  \nभरर गाम लोक निाय ,बतषन भाडा मजाय ,  \nमंटडलमे पूजा करय आ गाछ़ीमे बैभस आम खाय ।   76 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिम सभ कटियो पयाषवरण ददवस नटि मनेने रटि  \nगाम पर गाछमे पाटन   पिबैत बाबा बजलाि।  \n-चंदना दत्त, रांिी, मधुबनी; ई मेल \nduttchandana01@gmail.Com \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":5.07,"has_text":true},"Videha 410.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 410.pdf","name":"Videha 410.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-0225-0 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१० म अ ं क १५ जनिरी २०२५ (िर् ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसारण नै \nकएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives  and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e -\npublish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि \nरचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nरचनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार/ \nसंग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vid eha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge ab out \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also feat ures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 410 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.अंक ४०९ पर टिप्पणी (प ृष्ठ १-१) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान-२ (प ृष्ठ ३-८) \n२.२.प्रमोद झा  'गोकुल'- जय गोडैया बाबा! (प ृष्ठ ९-११) \n२.३.परमानन्द्द लाल कणण-श्रीटवष्णुजीक मािात््य (प ृष्ठ १२-१७) \n२.४.लाल देव कामत-ड्राईंग रूम मे लाफ िंग बुद्धा कतेक लाफ िंग कतेक \nथििंटकन? / टबिैन किा -: टवयाि गीतक ददयेमान (प ृष्ठ १८-२४)   \n \n२.५.कुमार मनोज कश्यप- लघुकिा- यिावत (प ृष्ठ २५-२६) \n२.६.आचायण रामानंद मंडल-शुभांगी (प ृष्ठ २७-३०) \nपद्य \n३.१.प्रणव कुमार झा-आददत्य एला : थतला संक्रान्न्द्त (प ृष्ठ ३२-३३) \n३.२.राज टकशोर थमश्र- पूर्णिंमा (प ृष्ठ ३४-३८) \n३.३.प्रमोद झा  'गोकुल'-उद्घोषण (प ृष्ठ ३९-४१) \n३.४.जगदानन्द्द झा 'मनु'-३० िा िाईकू (प ृष्ठ ४२-५२) \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 1 \n१.अंक ४०९ पर टिप्पणी \nडा. धनाकर ठाकुर  \n'गुरूत्वाकर्षण' डा संस्कृति तिश्रा क नािक टवपरीि एक अपसंस्कृतिक \nकृत्रिि कथा अति जकर शीर्षक' 'गुवाषकर्षण' होयबाक िल वा अतिक \nसिीक 'त्रशक्षकार्षण' त्रशक्षा क नव रूपिे गुरुक अविूल्यन भय चुकल \nअति आओर ओ त्रशक्षकहूँ नटह सहयोगी रटह गेल अति। \nएक आई आई िीयनक बैंक िे नौकरी सेहो ऊ ंच पद पर नटह कारण \nदूकिरटहक िकान भेिल ओ आगन्िुक त्रशक्षाक लेस गेस्ि हाउस नटह ि \nहोिलहं नटह अपनटह डेरा जेना कािािुरा लेल िौका जे हनकटह ददत्रश सं \nदवाई िूिक बहाना त्रलखनाइ स त्य रहैि। कथाक पूण षिा भय ज ाइि यदद \nगुरुिाय अपन पोल खोलैि ओटह त्रशक्षकक अपन ओकर िािावस्थाक प्रेि \nप्रसंग पर प्रकाश दैि \"यतिसौतिन\" दूनू भय जइितथ। \n \nअपन िंिव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n \n२.१.कल्पना झा-िैतथली  साटहत्यिे उपेन्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक  योगदान -२ \n२.२.प्रिोद  झा  'गोकुल '- जय  गोडैया  बाबा! \n२.३.परिानन्द लाल कणष -श्रीटवष्णुजीक  िाहात््य \n२.४.लाल देव  कािि-ड्राइंग रूि  िे लाफ िंग बुद्धा किेक लाफ िंग किेक \nथथिंटकन? / टबहैन कथा  -: टवयाह गीिक ददयेिान \n२.५.कुिार िनोज  कश्यप- लघुकथा - यथावि  \n२.६.आचायष रािानंद  िंडल-शुभांगी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 3 \n२.१.कल्पना झा-िैतथली  साटहत्यिे उपेन्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक  योगदान -२ \n \n  \nकल्पना झा \nम ै थिली साहित्यम े  उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक पररवारक \nयोगदान -२ \nनानीक िठ : उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' ल े ल वरदान \n \n \nहररपुर 'बख्शी' िोल टनवासी एकिा अत्यन्ि टनिषन दंपतिक पाूँच-िओ िा  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंिान लगािार जन्िक उपरान्ि िृत्यु प्राप्ि करैि गेलटन। अन्ििः कुल िेरह \nगोि संिान िे सूँ िाि दूिा पुि देविा-टपिरक कृपा आ जोग-िोनक \nबदौलति कहुना बचलाह आ टक कबुला-पािीक बदौलति बचाओल गेलाह, \nभगवान जानतथ। जे -से.....ओटह दंपतिक ज्येष्ठ बालक जखन पाूँच बरखक \nभेलाह, िखन अक्षरार्भ संस्कार टपिाक हाथेँ कराओल गेलटन। गाि िे \nएकिा िोििीन लोअर प्राइिरी स्कूल िलैक। ओही प्राइिरी स्कूल िे \nप्राथतिक त्रशक्षाक लेल जाए लगलाह ओ बालक। िदुपरान्ि गाि सूँ एक \nटकलोिीिर दूरी पर अवस्स्थि अपर प्रइिरी स्कूल, कलुआही िे त्रशक्षा ग्रहण \nकएलटन ओ बालक। जेहने देखैि सुन्दर, भगवानक देल भव्य िुख-िण्डल, \nिेहने प्रतिभाशाली। संस्कृि, गणणि, भूगोल, सभ टवर्य िे टहनक प्रतिभाक \nलोहा िानल जाए लागल, टवद्यालय िे। बस अंग्रेजी कटन किजोर रहटन । \nतिटडल स्कूल िे, णजला भरर िे िठि स्थान प्राप्ि कएलटन। \n \nिुदा िेिावी रहने की होइिटन। टपिा लग बालक केँ आगाूँ पढ़एबाक उपाए \nनटह िलटन। पढ़ाएब िूँ बादक बाि, भरर पेि भोजनक व्यवस्था करब सेहो \nटपिाक लेल दुष्कर भऽ रहल िलटन। टपिाक टवपन्निा...पूजा पाठ िे लीन \nरहब, ओटह बालकक भटवष्य केँ गिष िे डुबा देबाक संयोग बना रहल िलए। \nिुदा भावी प्रबल होइि। से सत्ते ! \n \n\"जकरा प्रारब्ि िे जे रहैि िैक से भेटििटह िैक\" एटह बािक प्रिाण अति \nहररपुर 'बख्शी' िोल िे जनिल एटह नेनाक जीवन। केओ ने केओ िाध्यि \nबटन जाइि िैक आ क्षण टह िे स भ टकिु कोना बदत्रल ज ाइि िैक, िकर \nप्रिाण सेहो अति एटह नेनाक जीवन-यािा। आ से िाध्यि बनलतथन एटह \nनेनाक नानी। \n \nबनैली राज जकरा गढ़बनैली राजक नाि सूँ सेहो जानल जाइि अति।  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 5 \nटबहार राज्यक पूर्णिंयाूँ णजला िे स्स्थि एकिा जिींदारी एस्िेि िलए। बनैली \nएस्िेिक स्वातित्व ब्राह्मणे सभ लग िलटन। ओ सभ तितथला क्षेिक \nशासक राजवंशटह केँ िानल जाइि िलाह। एस्िेिक नाि ित्कालीन \nपूर्णिंयाूँ णजलाक एकिा गाि 'बनैली' सूँ संबद्ध अति प्रायः। भऽ सकैि \nअति ओटहठािक राजिहलक टनिाषण िे अतिकांश राजतिस्िी आ िजदूर \nबनैली गािक रहल होइक फकिंवा ओटहठाि राखल गेल अन्य किषचारी \n(जेना -भनत्रसया, िाली वा अन्य स ाई किषचारी) िे सूँ बेसी संख्या बनैली \nगाि सूँ आएल होइथ। जे-से।  \n \nगढ़बनैली राजक एकिा भनत्रसयाक िीि हररपुर 'बख्शी' िोल आएल \nिलए। कोन अवसर पर आएल िलतथ ई भनत्रसया सभ, से स्पष्ट जनिब \nनटह भेटि सकल हिरा। बस एिबा बूझल अति जे ओही भनत्रसया सभक \nसंग ओ टवपन्न टपिा, अपन टवपन्निा सूँ िुक्ि करबाक उद्देश्य सूँ अपन \n'करेजक िुकडी' अपन बालक केँ गढ़बनैली राजक एस्िेि पठएबाक टनणषय \nलऽ लेने िलाह। एकदि  ाइनल टडसीजन। कारण गाि पर जिीन-जथा \nअत्यल्पे सन रहने खेबा-पीबाक असौकयष बला स्स्थति िलटन। टपिाक िोन \nिे अएलटन, एही भनत्रसया सभक संग िहल करबालेल, संग लगा दैि िी \nबच्चा केँ। बिषन-बासन िाूँणज लेल करि आ िकर पररणाि स्वरूप दुनू साूँझ \nभरर पेि खाए लेल भेटि जेिैक बच्चा केँ। एटहठाि िूँ एहन स्स्थति, जे आइ \nखाएि, कास्ल्ह की बनिैक िकर ठेकान नटह। एकिा टपिा केँ एहन टनणषय \nलेबालेल अपन करेज केँ पाथर बना लेबा िे केहन पीडा भेल हेिटन से \nबूझल जा सकैि। आ इएह कारण रहल होएि, जे टपिाक प्रति स्िान \nराखैि ओ बालक आजीवन एटह भनत्रसया बला प्रकरण केर चचाष कत्तहु \nनटह कएलटन। \n \nबेस ! टनश्चिि भेल जे ओ बच्चा भनत्रसया सभक संग गढ़बनैली राज लेल  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रस्थान करिाह। िाए कानैि-श्चखजैि, नोर पोिैि, ज एह टकिु कपडा-लत्ता \nिलटन बच्चाक, िकर िोिरी बान्हए लगलीह। ई दृश्य देश्चख बालकक नानी, \nजे बख्शीए िोल िे रहैि िलीह, पेिकान लाति देलटन। \"बच्चा एत्तटह \nरहिाह, हिर बच्चा आगाूँ पढ़िाह, ओ बिषन-बासन नटह िजिाह\" एटह सभ \nिाूँगक संग अट्ठा-बज्जर खसा देलतथन। एटह बच्चाक नानी आ बडी \nराजिािा, सिवयस्क। राजिािा साटहबाक प्रटपिािह आ टहनकर नानीक \nटपिािह सहोदर... यैह स्बन्ि रहइक। दुनू बाल्यकालटह सूँ संगी। दुनूक \nबीच \"बटहना\" लागल िलटन। आब बेिी जिाए लग कोनो उपाए नटह \nिलटन। जाटह बच्चा केँ भोरे भनत्रसया सभक संग गढ़बनैली राज जेबाक \nिलटन, से भोरे टवदा भेलाह दरभंगा राजदरबार लेल। वास्िव िे \"भावी\" \nकिेक बड प्रबल होइि, ओह....बेर बेर िोन िे आटब रहलए। \n \nनानी त्रसखा कऽ टवदा कएलतथन दरभंगा लेल, जे राजिािा सूँ भेंि कऽ \nकहबटन,\"हि हुनकर नाति िी; हिरा आगाूँ पढ़बाक अति।\" बेस ! \nराज िािा सूँ िददद केर आस लऽ बच्चा 'बख्शी' िोल सूँ दरभंगा लेल \nप्रस्थान कएलटन। टकिु गाौँआक संग। पैरे-पैरे। एक भोर टवदा भेलाह गाि \nसूँ, से िुन्हारर साूँझ भऽ गेलटन दरभंगा पहुूँचैि। राति कऽ केओ राजदरबार \nिे प्रवेश करए देि टक नटह, से सोतच एकिा िश्चन्दर िे शरण लेलटन। \nिश्चन्दरक लगीच एकिा पोखरर देश्चख, भूख-प्यास सूँ लोहिल ओ बच्चा, \nओिटह हाथ-पैर िोलटन आ चुरुके-चुरुके कटन पाटन पीटब अपन िृष्णा \nिेिओलटन। पाटन पीटब िश्चन्दरक ओसारा िरर अटबिटह िुर्ििंि भऽ गेलाह। \nभरर ददनक थकान सुकुिार बच्चा केँ बेहोश कऽ देलकटन। लोक सभ पाटन \nिीिैि गेलाह। होश िे अएलाह, िखन नाि - गाि पुिलतथन िश्चन्दरक \nपुजारी। कहलतथन , \" हि पंटडि टवश्वनाथ झाक बालक उपेन्र तथकहुूँ।\" \nसंयोग वश ओटह िश्चन्दरक, ओ पुजारी 'बख्शी'ए िोलक िूल टनवासी \nिलाह। राति ओिटह टवश्राि कएलटन। प्रािः काल पुजारी जी केँ  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 7 \nकहलतथन, \"बडी राजिािा सूँ भेंि करबाक अति हिरा।\" \n \nसंयोग कोना -कोना बनैि गेलटन, से ध्यान देबाक बाि अति। राजदरबारक \nकोनो किषचारी सूँ िश्चन्दरक पुजारी केँ पररचय िलटन। ओ राजिािा िरर ई \nसूचना पहुूँचबा देलतथन, जे हररपुर 'बख्शी' िोल सूँ एकिा बालक अहाूँ सूँ \nभेंि करबाक इच्छाक संग एटहठाि आएल ितथ। राजिािाक आज्ञा भेलटन, \nआ बालक उपेन्र हुनका सोझाूँ उपस्स्थि भेलाह। नानीक त्रसखाएल बाि \nकहलतथन। राज िािाक हृदय िििा सूँ भरर गेलटन, पुिलतथन \"टकिु \nखएलहुूँ अति भोर सूँ ?\" \nबालक उपेन्र चुप्प! टकिु नटह बज लाह। राज िािा केँ बुझबा िे आटब \nगेलटन, बच्चा भूखल अति। राजिािाक आदेश पर भरर थारी पूडी-पकवान-\nििुर आनल गेल बालकक सोझाूँ। ओ \"भूख\" आ ओ \"आतिथ्य\" कटहयो \nनटह टबसरलाह उपेन्र नाथ झा 'व्यास'। \n \nअस्िु ! राजिािाक आदेश सूँ राजनगरक हाइस्कूल िे नािांकन कराओल \nगेलटन बालक उपेन्रक। दया बाबूक सहयोग सूँ राजिािा साटहबा सूँ \nटनयतिि प्रतििास पाूँच रु.क िािवृत्रत्त प्राप्ि होिए लगलटन। एटह िरहेँ \nआगाूँ त्रशक्षा ग्रहण करबाक बाि प्रशस्ि भेलटन। इंजीटनयररिंग कॉलेज िरर \nपहुूँचैि, सिय-सिय पर अनेक उदारिना गणिान्यक सहयोग भेिैि \nरहलटन।  \n \nई घिना, िाने नानीक हठ बालक उपेन्रक जीवन केँ ददशे बदत्रल देलकटन। \nहुनका लेल वरदान त्रसद्ध भेलटन नानीक हठ। एटह घिना सूँ हिरा आजुक \nिटहला सशक्क्िकरणक नारा लगओटनहारर, आन्दोलनी िटहला सभ पर \n'दयाभाव' आबैि अति। िटहला, सभ ददन सूँ सशक्ि रहल ितथ, एटहलेल \nकोनो नारेबाजी, कोनो आन्दोलनक बेगरिा नटह िैक। अपन स्वभाव सूँ  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकेओ सशक्ि वा अशक्ि होइि अति। चाहे ओ पुरुर् होइथ टक िटहला। \nहिर एहन सोचब अति। \n \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 9 \n२.२.प्रिोद झा  'गोकुल '- जय  गोडैया  बाबा! \n \nप्रमोद झा  'गोकुल' \nजय गोडैया बाबा ! \n \n \nराति िकरीबन दसेक होइि हेिै। जाड िे बूझह बीच बजार िे केहनो केहनो \nहठ्ठा कठ्ठाके बजारैले िाल ठोटक रहल िलै ,आ िैपरसे पिवाक हल् ी जेना \nआर त्रसरत्रसराके राश्चख देलकै । सब अपन अपन घर िे रजाइ आ क्बल िर \nटनसबद भेल अपन दुनू हाथके दुनू जाूँघक बीचिे दाटब घोकटडयाके सूिल \nिल। जकरा कपडा लत्ता आ टबिौनाक अभाव िलै से उदठ उदठ के आटग \nििका ििका के बाले बच्चे सबहु परानी कहुनाके राति किैले टबवस िल । \nटक िखने लगेिे खुिेसल गाय खूब जोर जोर से हुकरय लगलै, से सुटनके \nबलचनिा िाज्जुब िे पटड गेल। यैहिै लगभग िटहना ददन भेलैए जे ई पाल \nखेनै रहै िहन  ेर आइ एना टडटडया टकए रहल िै? पजडा सटिके बैसत्रल \nिन्नो िैपर िाथ टपिैि कहलकै -ई आूँश्चखसे पाल खाइि देखने िलै से?  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-िर बौँफहिं ,आंँूँश्चखक सोझाूँिे सेन्िर पर क्पोिरा सीिेनक सुइ लगौने \nिलै,िखन एना टकए भेलै से गोडैया बाबा जानैथ।हिरािे खूब श्चखयाल ऐि \nजे िास ददन पटहने.. \n- िौर, पैहले लग जाके देखौगे ने जे ढरैक उरैक गेलैये टक बेसी जाड ठाड िै \nिेँ एना टडररयाय िै! \n- हूँ सेहो ई बेस कहै िै! देखै तियै सहटिके जाके। त्रसरहाना िर से चौरबत्ती \nलबौिे िनी! \n- लौ, नीक नहैंि िजबीज क'के देख अबौ! \nदुनू ठेहन पर हाथ रखैि बलचन उठल आ अङैठीिोर करैि बाजल -हौ बाबा \nरछ्िा करह हौ! गरीबक गोहारर एक िोहीं ..एिबा कहैि ओ िगय लागल \nटक िन्नो झित्रसन उदठके अपन बांफहिंक सहारा दैि कहलकै -होसिे अबौ \n ुत्रलया बाबू! कहंँूँ आटग लग टकओ एना अङैठीिोर करय? \n- ि… जूँ आइ ई लगिे नै रटहिैिे िेसरे बाि भ' जैिै! \n- शुभ शुभ बोलौ आ जाउ देख अबौ लििीके! टडररयाय िे िटहना िै \n ेनोसे ओहा गेलैए! \n- इहो अनि बनि जुटन बोलौ! जूँ से भेलै िे बुझौ अनरथ भ' जेिै। अच्छे … \nिे इहो जरे चलौ ने! \n-हि जाके की करबै? \n- जनी जातिक बाि िे ई हिरासे अबस्से बेसी बुझहैि हेिै! \n- िनुखक बाि टकि आर होइ िै \n-आर की हेिै? िकरीवन सब बाि एके रङ होइ िै। अंिर एिबे जे िनुखक \nिुहूँिे बोल आ ददिागिे अकल होइिै। \n-बेस िे चलौ देव टपिरक गोहारर क'के । \nदुनू बेकिी गाय घर गेल आ िाचषक रोशनीिे नाङैर उठाके देखलकिे \nहाकरोस करैि बाजल - जुलुि भ' गेलौ गै िन्नो! आशा पर बर  जिा  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 11 \nदेलकै दैवा!! \n-घौना जुटन करौ आ बोलौ की भेलै? \n-  ेनो से ओहा गेल िै गाय,सैह। \n-ऐ िे एकर कोन साि िै! िोनके थीर क'के चलौ घूरा िर।सुिली रातििे \nएकर कोनो उपाइयो िे नै िै? हूँ एिबा िैर कटह दै तियै जे ऐटबरदा सेन्िर \nपर नै जा के कोनो टन्िन जातिक देसी सरहा से पाल खुवौिै! \nसे कि' भेििै ऐ गाि िे? \n- टकए, टबचला िोला िे भाला बाबूक ओइ जग नीक जातिक बड्ड टन्िन \nसरहा िै। \n-आूँइ… \n- हूँ पचास रुपैये खेप लै िथीन टनस्िुकी गैरेन्िीक संग। \n- भने ई कटह देलकै।आब बउवाइयो नै पडि। काइस्ल्ह अहलभोरे िखन \nहुनके दूरा पर गाय ल' के पहुूँच जेबै।जय गोडैया बाबा! ऐ टबरदा गरीवक \nआहार नै तिटनहह। \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.परिानन्द लाल कणष -श्रीटवष्णुजीक  िाहात््य \nपरमानन्द्द लाल कर् ण \nश्रीहवष्र् ुजीक मािात््य \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 13 \n  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 15 \n  16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 17 \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.लाल देव  कािि-ड्राइंग रूि  िे लाफ िंग बुद्धा किेक लाफ िंग किेक \nथथिंटकन? / टबहैन कथा  -: टवयाह गीिक ददयेिान \n \nलाल देव कामत \nड्राईंग रूम म े लाफ िंग ब ुद्धा कतेक लाफ िंग कतेक थििंहकन? / हबिैन \nकिा -: हवयाि गीतक ददय े मान \n१ \nड्राईंग रूम म े लाफ िंग ब ुद्धा कतेक लाफ िंग कतेक थििंहकन? \nिैतथलीक दजषनिरर प्रख्याि कटव अपन एक-एक गढ़ा काव्य रचना लके \nठाढ़ ितथ। \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 19 \nसिीश चन्र झा केर पटहल कटविाक त्रशर्षक ड्राइंग रूि िें लाफ िंग बुद्धा के \nएहेन सीिाग्य भेिलैक जे 48 िा कटविा िें अपन पैिाउि से िैतथलीक नव \nकटविावली के स्वयं संज्ञा प्राप्ि कयलक अति। पतिला 2014 वर्ष िें \nसाटहत्य लोक-बोकारो (झारखंड) से प्रकात्रशि एटड 112 पृष्ठक िैतथली \nपोची िें िुलानन्द तिश्रा बहुि टकए कटह चुकि ितथ, संगटह कथा-टनबंि \nिहाकाव्य आा गीि संग्रह के 6 िा पोथीक एटह प्रकाशन से टवत्रभन्न \nरचनाकारक टनकलन िैक। एिवे नटह सॉरी अकल नािक के सेहो प्रकाशन \nभेलैक जे प्रतिटिया के आसाने बाि जोहेि अति। \n \nआई िािृभार्ा वैतिलीक उन्नति लेन प्रयत्नशील अटगिा पौद्धीक \nसेनानीलेल स िर्पिंि केलटन अति ई पोथी। वरीयिा कि िें प्रथििः \nसाटहत्यकार अिषनारीश्वर जीक रचनाके स्थान देल गेल िैक, िकराबाद \nकटवसि ितथ। पोथीक किर आकर्र्िंि करय योग्य िैक, िे सिान्यिः \nपाठक सबसे पटहले पृष्ठ सं० 63 उनिावेि कटविाक रहस्य बुझय जेल \nअपना के नटह रोटक पविाह। \n \nड्राइंगरूि िें लाफ िंग बुद्धाक गरज एटहिें िानबीन जॉि पडिाल आ परीक्षण \nकरबाक भाव देल जाईि। एटहसें पाठक वगष के टनणषय लेवािें आ िहत्वपूणष \nबाि बुझवा िें आओि। सिालोचना के सिीक्षाक अंग कहल गेल िैक िें \nसूक्ष्ि टवश्लेर्ण आ िकषपूणष टववेचन लोकिंगल भावना से प्रस्िुि कए रहल \nिी। आ से नैतिकवादी िुल्यक कारणे आदषशवादक िजिुि बुटनयाद होयि। \nएटहिें सब कटव के िाि एक-एकिा रचना के प्रतिटनति कटविाक दजाष \nभेटिजाई, िाही दृतष्टकोण से द्वेर् आ पक्षपािक ध्येय से  राक सब \nरचनाकार के ज ुआयल बुजैि िी। टकिु गोिाक रचना टवत्रभन्न पि-पत्रिका \nिें पटहनहुूँ रॉ पढ़ने िी। अन्िर स्नािक स्िर घरर के व्याख्यािा पद से \nसेवाटनवृत्त त्रशक्षक टगररजानन्द झा 'अिषनारीश्वर जे दु टवर्यिें (टहन्दी- 20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअंग्रजी) स्नािकोत्तर रटहिहुूँ िािृभार्ा िैथली लेल अपन कलि सदा \nचलबैि रहलाह अति, टहनक पटहलिि के कटविा कतिका कुिर िेलाक \nदशषन कराने िैक। देवििष के साक्षी रखैि किेको गाि िें सय साल से एहन \nआयोजन होईि आ कुश्िी दंगल सेहो आयोणजि रहैि अति, जाटहिें \nखली ा केर बुिा आ दाऊ प्रदशषनक अवसर भेिैि िैक, परंच से संस्कृतिक \nजगह पर बीजे० आरकेस्रा आ कैसेि पर पॉपगीि चकिक टवजुलीक इंजोि \nआ कान  ारय जोकर ध्वटन टवस्िारक यन्िक संग एक हैज निषकीक नृत्य \nसे कोलाहल लगेि। अटगला जगह िेटककए टबराजिान दशषको बीच-बीच िें \nनृत्य आ सीिी बजबैि पतिला दशषक के देखबानें बािा उपस्स्थि करैि िैक। \nहो -हल्लाक बीच सािा पर आयल कलाकार िीिकें हरेक नाच पर िाका \nइनाि देबाक नव िनाढ्य के एक खास प्रतियोटगिा बुझाईि िैक। जे शहर \nसे बन्दा उगाही कए आ दठकेदारी से िेल आिदनी के बकत्रशश िें लुिाबैि \nिैक। गाििें जापरर लोक बसल रहिाह िा ई कतिकाकुिर पूजा होईि \nरहि। परंच आिुटनक रूप लैि सांस्कृतिक कायषिि िें अपसंस्कृतिक \nसिावेश नफहिं होअय िाटह लेल कटव तचन्न्िि देखेलाड, िें टवसजषन िें जे \nशाही खचष आ दारू पीवकए जूलूस टनकलैि िैक िाही लेल शासन-प्रशासन \nसेहो ट रीशान रहैि अति 'ित्रसयाले रहब हे कतिकाकुिर' उत्प्रेररि करय \nयोग्य कटविाक श्रेणीिें स्थाटपि िेल अति। \n \nदोखी कटविा िें तप्रयिि से भेंि आ वािाष उपरान्ि पुराना जिानाक नुक्का \nचोररस दलान परसूँ घर जायब आयन के नब टपढ़ी नटह पत्रसन्न करि। \nओकरा िें खुलापन ददनोददन आराें बेसीये िेल जेिैक। कारण स्पष्ट अति, \nएहिें संचारक सािन िोबाईल -पेजर िी०वी-किप्यूिर आ रंगीन सतचि \nव्यस्क लेल पत्रिका आ सीनेिाक अडल्ि ट ल्िक' योगदान िैक। आ से \nटबयौहति नातयका झिदय अपनबैि िैक ओ इहो कहैि िैक जे टपढीदर \nपीढ़ी से जे अनुवांत्रशक गुण आयल िैक, डी एन ए० ररपाोि बिाबैि अति जे  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 21 \nपटहलुका लोक अपनेलक िूँ अखनुका नवलोक कोना परहेज नहि। बादल \nकेर रंग आसिानी टपया हिर चढ़त्त जवानी यौ. गीि से ििुश्रावनीक \nििुिय वािावरण बनैि देखल गेल अति। आब िें  ुल लोदटनहारर पल-\nपलक वािाष पति से  ोन पर करैि िैक। आबय वाला ददन िें बाप टपत्ती \nजेठिा के सिय द्पति आपसिें  ददयाइि से कोनोिा अचरज नफहिं। \nटडनीया तिजेबाक जिाना लदद गेल। सबिा सियक िीब्रिा दोर् तथकैक। \nिनुखक खोज कटविा नव आयाि ददश डेग बढ़ावैि जे जेहेन से िेहन \nसिुच्य िें रहेि। सेि ब्योरी िें टिकेि श्चखलाडी के बैइि-बॉल-टबकेि आ \nकैप-पाइढ संग देखल जाइि िे किेको उदाहरण से क्षेिीय दल सटहि \nउभयटनष्ट सेि लेल िाकीद कयल गेल अति, िनुसंिानक बीच \nलोककल्याण काज लेल पाूँचो गोिेक तिलान टवशुद्ध िुन्नुख्क सेि पिनुकान \nलेने अति। कटव टवज्ञान कटविा भस्मास ुरी त्रस िान्ि िें सेहो बहुि टकिु गप्प \nकेयने ितथ। बस्िुिः भस्मासुर तिथक नटह त्रसद्धान्ि थीक अपने रोपल गािी \nहोईि िैक भूिाटह। पोसा आिंकवादी जहन बाि िाननाई अनठबैि िैक आ \nटवपरीि काज करैि िैक, टवनाशकारी पसाही के तिजहेबाक अत्यन्ि \nतचन्िाक पडी रहेि, जेनाटक अटववेकी भस्मासुर के वरदान देला पर त्रिनेि \nत्रशवके स्वयं पराई पडलैक आ भोगय पडलैक। \n \nसंस्कृि िें आनसष कटव िुिकुन झा त्रशक्षक पेशा िें तितथला से बाहर रहैि \nितथ, ओत्तय ओ अहर्निंस िािृभार्ाक सेवा िें जुिल रहैि ितथ। टहनक \nरचना सिुतचि ििष त्रशर्षक िें देखाविी आ पाखंड पर प्रहार कहैि टनरन्िर \nददव्य टनजकिष करवाक टवचार भाव दरसेलटन अति। उपदेश िूँ दोसरे लेल \nहोईि। सकुचल आंगन िें कटव रहेि ितथ जाटह आंगन िें बुढ़ नटह, चौरािें \nिुलस ीक गाि नफहिं से िूिून लगैि िैक। संस्कार आ संस्कृति कर दशषन \nसेहो केरलटन अति। \n  22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहृदय आंगन िें जे अति कुंदठि भेल िैक िाटह के इतिहास बुणझ नब पीढ़ी \nिानव परायण के िहत्व बुझतथ, िाटह लेल अपील कयल गेल अति। चूप \nटकयैिी राजूयौ कटविा िें जाति-पातिक सीिा िोटड तितथला िुक्क्िक लेल \nएकिा पर वल देलटन संगटह तितथला राज्य हेिु िुखर भए बाजब-चुप्पी \nिोडन वाजीव थीक। गािक िनोव्यथा िें कटव गौआें टनशेबाज से खास के \nयुवा वगषक नशापान कारणें स्य लोक गािसूँ पलायन केलाह आ िजबूरी \nिें अशुद्ध वायु श्वांस ल' रहलाह अति। गा्य िटहिा जाटन हकार दै सन \nलागि। दयाकान्ि झाक दीघष कटविा िहाकुिंक दशषन बस्िुिः कराबैि \nिैक। लयबद्ध आ गेयात्िक िैक। नीति बचन िें िूलबाि जे उभरर के \nआयल अति से िी बजटनहार प्रथिः अन्िःकरण िें स्वयं देखतथ। टवलोि \nपथ िें कटव िानव के संकुतचि भेदभाव ददश सचेि करैि िैक। \n \nशोसयोलॉजी से एि ०ए० घरर त्रशणक्षि राजनीतिक कायषकिाष राजीव कुिार \nकंठ अपन कटवत्वक प्रसार टवत्रभन्न िंच से सेहो केने ितथ। अल्लाह \nभगवान िें खपडा िादैवाला कारीगर िदू तियाूँक संदभष बहुि टकिु ज नेलाह \nअति। आब टहन्दू िोसलीि कट्टरिा जाटह कारणे बदद रहल अति जे \nसािाणजक िानावाना लेल तचन्िाक टवर्य अति। गिाषगरि पौपकौनष अपना \nपररश्रिक पाई िें से टकनबाक भौजीक प्रति ई अनुराग तितथले िें िाि \nदेखाइि िैक। तितथलाराज िें कटव अपन संवेदना प्रकि केलटन अति। \nिठािीश लोकटन साटहत्य एकेडिी सभा आदद िें अपनैिी पर जे जोर \nलगबैि अति िै पर करारा प्रहार गेल अति। कटव बुत्रद्धनाथ झा युग-युि \nिाटवि यािी िें गरीबी अपढ़ टपिा आ िैिुअर के हीनभाव से उपर उदठ \nदेखेबाक खगौि बिेलटन अति युग कटव यािीजीक प्रति ई अनुपि \nश्रद्धांज त्रल अति। टकिु नीति बचन पद गेयात्िक लागल। पूिौहक संग केहेन \nपररहास, िें डींग हाकयसूँ परहेज करबापर जोर देलटन अति। बदलल \nसिीकरण िें पेि  ुल्लाक घोटर् टनिये कटन सिकल।  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 23 \n \nटवनय कुिारं तिश्र गीिकार ितथ। ओ अपन सरस्विी वन्दना सूँ िटहिा \nिंटडि िथ्य परसलटन अति। िीनू गीिक िाव \n \nतितथलाक आचार व्यवहार से पररपूणष अति। \n \nकटव सिीश चन्र झाक दोसर रचना अन्हररया िें िगजोगनीक चकिक आ \nपुथििंगाक उडान सूँ िन प्र ुल्ल्लि होयब सन्न िैक। शांि चुप्पी के िोडय \nलेल हुनका ड्राइंग रूि िें लाफ िंग बुद्धा आ डोलैि सकषस करैि गुटडया से \nप्रेरणा भए कुराइि रहैि िश्चन्ह, प्रेरणादायी एटह कटविा से स्बल भेिैि \nिैक। अिन कुिार झा बुतियारीक एहसास..... िें बहुि टकि एहसास \nकरौलटन अति। पत्नीक िुश्श्क पर आशंका िेल सन्िा िध्यान्िर िें आटब \nदेखू िूँ आरो सोलह श्रृंगार सन कटविा बनैि रहि। हाथीक आत्िा िें कटव \nइहो कहलटन जे िनुख जाति पाति िें बाूँटि लहासो जरेबाकाल लीला \nकाकासन लीला ठार करैि िैक। डा0 संिोर् कुिार झा िायक चेिौनी के \nनीकजका रखलटन अति। पुरान सिय से ल' के विषिान घरर गलष  ेण्डक \nसंग सिीत्व पर प्रश्नतचन्ह लगैि िैक। आनो कटविा रोचक अति। टवजय \nशंकर िल्ल्लक सुिापत्रत्त के जाटगजाऊ हृदयग्राही िैक। ििका ससिंगरहार िें \nिुकबंदी िारावाटहकिा रस से भरल अति। सुनील िोहन ठाकुर  गुआक \nअथाह प्रेि पसारलटन पहुूँ से सिाद िें उलहन दैि िािृभार्ा जुटन टवसरू \nनातयकाक िनोभाव दृतष्टगोचर भेल। कुिार िनीर् अरटवन्द \nटनलहाित्रलकवाक बहन्ने पंचारण कर गाथा िोन पाडने ितथ, पाठक के \nस्वयं सब उपरा उपरर कटविा पढ़क अवसर भेिि । ई एकिा नीक संग्रह \nबटन पडल अति। पोथी िूल्य एक सय िाका िैक। \n \n  24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२ \n \nहबिैन किा: हवयाि गीतक ददय े मान \n \nएक राति लगनिे पंटडिाई करय नागे चौिरी जी गेल रहतथ। गािेक बेचू \nठाकुर ओिय सेहो जजिैनका खािीर टवयाहिे पहुंचे रहय। सब टबि आ \nभोजन उपरान्ि दूनू गोिय संगटह रतिगरे टवदा भेला। बीच पांिर बाििे गीि \nगायनके चौल पर वािाष दूनू व्यक्क्ि के बीच होिी रहल। पंडी जी कहलश्चखन \nआब गीि - गारर सुटन िन अकक्ष भ' उठैि अति। से नै िूँ अपन ई िंिा \nिोरर ऐ चुनावी अनघौलिे अपनो सब प्रत्याशी बटन वोििे ठाढ़ो भ' जाऊ ं। \nपंडीजी ददयादीिे जेरगर रहने सुरणक्षि जीि हुअय ले वाडष पंचिे आ ठाकुर \nजी सतितििे उ्िीदवार बटन गेला। से सतिति सदस्यिे एघारा रहैि जीिल \nआ पंचो पद सूँ ओ लसटक गेला।  ेर हुनका टवयाहक टवनोदी गीि \nसोहनगर बुझाए लगलैन - \"दाई लवा तिररयाऊ - बाई टबति टबिी \nखाऊ ं ....... हिर पंटडि अहाूँक पंटडिाइन केँ संगटह सुिाऊ।। लौउईटनया केँ \nतचल्का रूँग टवरंग भेल- बरवरनाके जनिल भररघर भेल .... हे गै बटहना।। \nआ पुश्िैनी काजिे पुनः सिरसिा लेल दूनू जुटि गेलाह! \n \n-लाल देव कािि िो० ७६३१३९०७६१ \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 25 \n२.५.कुिार िनोज  कश्यप- लघुकथा - यथावि  \n \nक ुम ार म नोज कश्यप \n \nलघ ुकथा- यथाित  \n \nचाररये साल क े  उमर स s ओ क ू ड़ा बीछs लागल रहै .... भरर दिन लोकक \nघरक आगू , गली-क ु ची, सड़क कात , क ू ड़ा-कचड़ा क े  ढ़ेर मे स s काजक \nचीज जेना बोतल , धातुक टूटल -फ ू टल सामान , पॉलीथिन आदि बबथछ क s \nओकरा साफ करै आ कबाड़ी हािे बेथच आबै। भरर दिन मे बड्ड बेसी त s \nपचास -सादठ रूपया होई जे ओ अपन माय क े  सााँझ मे साौंबप िई। ओकर \nपूरा पररवार .... माय , बाप , भाय , बबहन .... सभ एबह खानिानी पेशा मे \nलागल! ओकर अल्प वयस , जट्टा सन क े श, बहैत नाक , मैल स s कारी भेल \nहा ि -मुाँह, मैल-बकट्ट फाटल वस्त्र आ दठठ ु रैत जाड़ मे क ू ड़ा क े  ढ़ेर क े  थछबड़या \nकs बकछु ता कै त ख ोजी आाँखख -हाि .... कोनो बविेशी फोटोग्राफर क े  लेल \nएकटा बवषय बबन गेलै!  \n \nसुनै थछयै ओकरा ओबह फोटो लेल अंतरााष्ट्रीय पुरस्त्कार सेहो भेटलै। आ जे \nसब स s पैघ बात भेलै से छलै पखिमी  मीबिया मे भारत मे व्याप्त बाल -श्रम , \nबाल -अथधकार , अशशक्षा, गरीबी , भूखमरी आदि बवषय पर गमाागरम बहस  26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े  एक बेर फ े र सुनगा िेब।  \n \nओ छाौंड़ी एबह सभ स s अनशभज्ञ एखनो ओबहना क ू ड़ा बबथछते छ ै । \n \n \n-क ु मार मनोज कश्यप सम्प्रथत: भारत सरकारक उप -सथचव , संपक ा : सी -\n11, टावर -4, टाइप -5, बकिवई नगर पूवा (दिल्ली हाट क े  सामने) , नई \nदिल्ली -110023 # 9810811850 \nईमेल: writetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 27 \n२.६.आचायष रािानंद  िंडल-शुभांगी \n \nआचाय ण रामान ंद म ंडल \nश ुभांगी \n  \nररिायडष डीएसपी रंजीि प्रसाद टविुर रहलन। कोनो तिया पुिा न \nरहय।हुनकर एगो दोस्ि रहय उिाकांि ।वो हुनकर पुरटहि सेहो रहय।दुनू \nदोस्ि खूब शिरंज खेले।कखुंिो डीएसपी साहेब जीि जाय ि कखुंिो \nपुरटहि जी।अंिीि जीि पुरटहि जीये के होय। \n             एकिा ददन पुरटहि जी डीएसपी साहेब के कहलन -अंहा के \nलगभग बीस टबघा जिीन हय। पक्का हबेली हय।परंच घरनी टबना सब \nसुना हय। अंहा टवआह न बडे क लैय िी। \nडीएसपी साहेब कहलन -अइ बुढारी िे के अपन बेिी से हिरा से टबआह \nकरिैय।िन ि हिरो होइ हय टक कोनो वाररस हो जाय।  28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपुरटहि जी कहलन -हि जोगार लगा देब।परंच अइिे कुि रुपैया खचष करे \nके होयि। लगभग पचीस हजार लागि। \nडीएसपी साहेब कहलन -कोनो बाि न हय।हि वाररस के लेल रुपैया खचष \nकरब। \nकटनका ददन के बाद पुरटहि जी बगल के गांव िे डीएसपी साहेब के एगो \nस्वजािीय गरीब आदिी िोहन प्रसाद के पचीस वर्ीय लरकी के पिा \nचलल। पुरटहि जी  िोहन प्रसाद के इंहा गेलन। \nिोहन प्रसाद -प्रणाि पुरटहि जी। \nपुरटहि जी -आयुष्िान। \nिोहन प्रसाद -अपने कोन काज से अइली हय। \nपुरटहि जी -ज्ञाि भेल हय टक अंहा के बेिी के टबआह रूपैया के अभाव िे न \nहो रहल हय। अंहा बड थचिंतिि रहय िी। \nिोहन प्रसाद -जी। पुरटहि जी। \nपुरटहि जी -ि इ पुरटहि कोन काज के।हि एगो लररका के जनैय \nिी।लररका ररिायडष डीएसपी हय।वो टविुर ििन। कोनो आल औलाद न \nहय।जिीन जायदाद के कोनो किी न हय।वो पडोसी गांव के हिन। \nिोहन प्रसाद - जी पुरटहि जी। डीएसपी साहेब के कोन न जनैि हय।हि \nअपन बेिी के हुनका से टबआह करे के लेल िैयार िी।परंच हि टवपन्न िी। \nपुरटहि जी -टबआह करे के लेल हि पच्चीस हजार रूपैया देइ िी।  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 29 \nिोहन प्रसाद रुपैया पाके के बजलन -पुरटहि जी।टबआह के शुभ लग्न \nदेखल जाव। \nपुरटहि जी तितथला पंचांग खोललैन आ पढैि बजलन -अही िटहना के \nएकिीस िारीख के शुभ लगन हय।आब टबआह के सवषजाि करूं। \nिोहन प्रसाद -जी। पुरटहि जी। \nपुरटहि जी बजलन -आटब हि जाइि िी।िेका -िेकी के कोनो बाि न। \nसीिे ददन पर टबबाह होएि। \nपुरटहि जी डीएसपी साहेब के इंहा अयलन आ सभ बाि बिैलन। \nएनी िोहन प्रसाद सभ बाि अपन पत्नी के बिैलन। पत्नी खुश होइि \nबोलल -शुभांगी के बड शुभ लक्षण हय।जे ऐिे प्रतितष्ठि आ िनी वर \nतिललय। \nशुभांगी सभ बाि सुनैि रहय। ररिायडष डीएसपी ििलब साठ बररस के \nलररका हय।आंश्चख से आंसू िलक गेल।परंच िाय बाप के टवपन्निा के \nदेखैि करेजा के पाथर बना लेलक। \nिय ददन पर डीएसपी साहेब आ शुभांगी के टबआह संपन्न भे गेल।ददन \nटबिैि रहय। \nशुभांगी आ चात्रलस वर्ीय पुरटहि जी के संबंि भौजाई आ देवर जेका \nस्थाटपि भे गेल।परंच बािचीि संबोिन जजिाटनन आ पुरटहि जी होइि \nरहे। \nबरखे अंदर िे शुभांगी गभषविी भे गेल।आ दोसर बरख के शुरुआि िे \nशुभांगी एगो स्वस्थ आ सुंदर लररका के जन्ि देलक।  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसाल बरख के बाद अचानक हािष अिैक से डीएसपी साहेब चल बसलैन। \nशुभांगी के उपर दुःख के पहाड टगर गेल। शुभांगी के अइ टवपत्रत्त िें सहारा \nबनलन पुरटहि जी।परंच इ सहारा केना प्रेि िे बदल गेल से पिा न \nचलल।प्रेि बासना िे बदल गेल।बासना के खेल चलैि रहल। \nआटब शुभांगी के लररका भानु प्रिाप  युवा भे गेल। शुभांगी अपन बेिा के \nिििाया िें जीवन व्यिीि करे लागल। \nपुरटहि जी गांव के िहादेव िठ के िहंि बन गेलन। \n  \n-आचायष रािानंद िंडल सीिािढ़ी। \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 31 \nपद्य \n \n३.१.प्रणव कुिार झा-आददत्य एला : तिला संिान्न्ि \n३.२.राज  टकशोर  तिश्र- पूर्णिंिा \n३.३.प्रिोद झा  'गोकुल '-उद्घोर्ण \n३.४.जगदानन्द  झा 'िनु'-३० िा हाइकू \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.प्रणव कुिार झा-आददत्य एला : तिला संिान्न्ि \n \nप्रणि  क ुम ार झा \nआददत्य एला : थतला स ं क्रान्न्द्त \n \nउददि होइि आ डूबैि अहाूँके हि टनत्य देखलहु अति \nिटपश पाटब क अहाूँक हि अिृि टनत्य सेंकलहु अति। \nसुनु आददत्य अहाूँके देविा िानलहु सददखन हिसभ \nअहाूँके लग आबाए के अति, ई णिद ठानलहु सददखन हिसभ॥ \n \nनदी, सागर, ई पवषि, वन अहीं आबाद करय िी \nिरा पर सृतष्ट के, अहीं ि जजिंदाबाद करय िी। \nहिरा बूझल अति अहाूँक िपस्या, त्याग सेहो अहाूँक \nप्रलय के आटग सिेिने अहाूँ ददन राति जरय िी। \n \nसुनल अति रुटक गेल िल रथ, सिी के शाप से नभ िें \nबुणझके  ल श्री हनुिान जी राश्चख नेने िलाह िुख िें। \nरुकल संसार सेहो अहाूँ संग, ददवाकर अहाूँ कहाबय िी \nकोनो िा सभ्यिा होय, पूजय अति सब अहाूँके जग िें॥  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 33 \n \nस ुनु आददत्य अहाूँसे  ेर कटनक टकिू बाि कर के अति \nलटगच आटबकऽ अहाूँक अहाूँसे भेंि-घांि करऽ के अति \nअहाूँके आटगिें त्रलपिल टकि-एक और राज खोलब हि \nहि भारि भू से एलहु अति, अहाूँके बाि करबाक अति। \n \n  \n[रणव क ु मार झा , राष्ट्रीय परीक्षा बोिा , नई दिल्ली]  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज  टकशोर  तिश्र- पूर्णिंिा \n \nराज वकशोर ममश्र \n \nप ूर्णिम ा \n \n  \nरथतपिा साँ पूर्णिमा , \nनहु-नहु बढ़ैत चन्द्रमा।  \n \nशशशु शशश शशव शसर सोहल , \nउगल अकास शतिल सन सोम , \nतपत दिवाकर जनु सेराएल ,  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 35 \nबहमकर बबन पुबन आओल व्योम।  \n \nचानबन साँ पसाहबन कऽ , \nचमबक रहल अथछ चान , \nभऽ रहल अथछ आसमान मे , \nपूर्णिमा -अनुष्ठान । \n \nअंबर मे अथछ जनु राजतंर , \nतारासभ चूनल नृपथत ,चन्द्र। \n \nभऽ रहल पूणामासीक तैयारी , \nबढ़ल सुधाकर -सुन्द्िरता भारी।  \n \nगगन बनल अथछ रङमञ्च, \nआयोजन पूरब भर , परञ्च। \n \nचानी सन चानबन साँ सजल , \nवसुधा आओर अकास , \nदू लो क मे भऽ रहल उत्सव , \nपसरल दिव्य रकास।  \n \nपूर्णिमा क े  राथत मे , \nक े हेन सुिशान चान !  \nससिगारक सोलह कला साँ शोशभत , \nचमकल क्षक्षथतज-मचान।  \n  36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nएहेन भव्य राथतक ओबह पार , \nकी छ ै? पसरल घोर अन्द्हार ।  \n \nउजर जोथत साँ सुशोशभत जखन क ु मुिबांधव , \nइन्द्ररस्त्ि क ेँ  छोबड़ बवबपन मे भटक ै ि पांिव।  \n \nअन्द्हार मे आेँघरा क' बकछु दि न पबहने आएल, \nथतथमर -िेश साँ तारापथत छथि भाबग पड़ाएल।  \n \nनीक जाँ होइ छ ै  इजोत, ताँ \nक े  छथि धवांतक सजानकताा ? \nकोन परोजन छलैक एक्कर ? \nरबहतै इजोतक खेत परता ।  \n \nहाँ, जेँ दुक्ख छ ै  ,तेँ कमा-कोशसस , \nनबह ताँ अकमाण्य नर होइत, \nबवथधक रचना सोच ल-बवचारल , \nनबह ताँ िर हाररक' नबह होइत। \n \nजगत् अमावस्त्या सन अथछ , \nहेरय पड़ैछ पूर्णिमा , \nचानक रही धेने पछोड़ , \nपसरत इजोतक गररमा ।  \n \nगहनक बाि उग्रास , तहन \nपोखरर -इनार मे इंदु -रथतबबम्प्ब,  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 37 \nतथमस्त्राक वचास्त्व जतय, \nसुरक्षक्षत रहय इजोतक बिम्प्ब । \n \nखैर ,फ े र अलोबपत होएत नभ साँ, \nपुबनमा क े  सुंिर चान , \nतेँ , बवधु थतथमर मे जीबा क ेँ, \nक' रहलाह अथछ ओररआन।  \n \nगुम-सुम भेल चन्द्रमा , \nकात -करओटे छथि पड़ाइत , \nअन्द्हारक शासन मे बहनक  \nइजोत क्रमश: घटल जाइत ।  \n \nओ ताकिु बाट शुक्ल -पक्षक , \nतैओ त' हुनकर थतथि बनजगुत , \nमनुक्ख -क्षजनगी मे धवल-पक्ष, \nओहो अबनखित ,अथछ अजगुत ! \n \nपुबनम-अमावस -चक्र मे , \nफ ाँ सल रहैत छथि चान , \nबवधाता एहने रचल सृथि , \nकी करताह श्री मान् ? \n \nसुख -वैभव नबह रहैछ थिर , \nएहने बनल बवधान , \nनबह भड़की दु:ख िेखख कऽ ,  38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसुख -दुख बूक्षझ समान।  \n \nसृथिक जेहेन व्यवस्त्िा , \nओबह मे जीबऽ पड़तै , \nअशभलाषा क े  अहंकार , \nओकरा लीबऽ प ड़तै । \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 39 \n३.३.प्रिोद झा  'गोकुल '-उद्घोर्ण \n \nप्रमोद झा  'गोकुल' \nउद्घोषर् \n \nबाजव सुकर  \nकरब दुस्कर \nलडैब बिेर \nिारब िीिर \nगप्पक िोप \nसत्यक लोप \nिाथ पर िोप \nहि िी पोप \nके कखन उडब \nके किय िसब \nकखन के खसब  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजूँ नै सहचेिब \nसब स्विन्ि \nिूहूँक िन्ि \nनै लोक िन्ि \nसाैंसे र्रयन्ि \nशकुटनक पासा \nकौरवक ििासा \nपाण्डवक हिासा \nिूक भीष्िक आशा \nएक नै सहस्र \nरौपदी अजस्र  \nकरय टनवस्ि \nदुशासन टनडर  \nभूख ज्वाल \nश्रतिक बेहाल \nबैिान नेहाल \nबेिाल िाल \nनेिाक ििाल \nिराषइि काल \nनेनाक लोहिन \nदूि दूि िन्दन \nक्यो नै एहन \nसदय सज्जन  \nअिर पर िैखन \nकय देिै लेपन  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 41 \nटपठारोक ित्क्षण \nयैह स्वेििांति उद्घोर्ण ! \n- प्रिोद झा  'गोकुल',  दीप,   ििुवनी (टवहार)   ोन -9871779851 \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.जगदानन्द  झा 'िनु'-३० िा हाइकू \n \nजगदानन्द्द झा 'मन ु' \nतीसटा हाइक ु \n१ \nरामशरण  \nराम शरण आबब  \nरामक भेला  \n  \n२ \nकाया आ माया  \nधरतीपर चाही  \nसबबकयोक े  \n  \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 43 \n३ \nबहुते नेता  \nजीतबसाँ पबहने \nचोर छलाह  \n  \n४ \nआजुक नेता  \nबड़का िाक ू  भेला  \nजीतला बाि  \n  \n५ \nगामक नेता  \nबबन पेंिीक ेँ  लोटा \nकाजक नबह  \n  \n  44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n६ \nबौहक नाम  \nमोछपर ि ताव  \nभोट मांगैत  \n  \n७ \nताड़ी बेच क  \nचमड़ी चमका क  \nनेता बनला  \n  \n८ \nसुपक भांटा  \nिलबिलू नेता  \nएक्क े  रंगक ेँ \n  \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 45 \n९ \nदू र नेतासाँ \nनबह जबन कखन  \nपलैट जेए \n  \n१० \nहारल नेता  \nआ छोरल कबनयााँ \nबड्ड थघनाबै \n  \n११ \nरेत िेखलाें  \nनबह ताँ कोनो नेता \nिेख शलअ ने  \n  \n  46 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१२ \nबगरबगटक ेँ \nरंग बिलनाइ  \nक े  शसखेलक  \n  \n१३ \nराजनीथतसाँ \nहम शसखलहुाँ की \nगूाँह बगजब \n  \n१४ \nकपट मोने \nसमाजमे सम्प्मान  \nउपकार नै  \n  \n  विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 47 \n१५ \nअप्पन लेल \nबनयम बिलै छै \nआन चूल्हामे \n  \n१६ \nमुाँहक जोड़ \nधनक बलजोर  \nराज करै छ ै  \n  \n१७ \nउज्जर नबह \nकोयला िलालीमे  \nकारी होएब  \n  \n  48 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१८ \nमुगाा सस्त्ता  \nधमा बचत कोना  \nसाग महग  \n  \n  \n१८ \nनै अरजब  \nगरीब कहायब  \nहम्प्मर मोन \n  \n२० \nगामक भोज  \nजन्द्म मरनपर \nजीवन भरर  \n   विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 49 \n२१ \nबापक ेँ  साग \nसासुरमे पापाजी  \nचलन नीक \n  \n२२ \nमोनक सीमा  \nखत्तम नबह हेतै \nजा धरर जीव  \n  \n२३ \nबारीमे साग  \nदुरापर पाहुन  \nचाहै छ ै  माछ \n  \n  50 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२४ \nचुप्पी नीक छ ै \nतहन हल्ला बकए \nसब जनै छ ै  \n  \n२५ \nपररवारमे  \nखटपट बकएक  \nनाम खाथतर  \n  \n २६ \nहम खुश छी  \nतेँ एखन कतेको \nबड़ दुखख छ ै  \n  \n   विद े ह ४१० म अ ं क १५ जनवरी  २०२५ (ि र्ष १८ मास २०५ अ ं क ४१०) || 51 \n२७ \nमायक शौख  \nबपता क े र सपना  \nजबगते खत्म  \n  \n  \n२८ \nकबनयााँ बुझे \nएतेक बवद्वान क े \nएबह जगमे \n  \n२९ \nरेम आखर  \nदुखे बहैत नोर  \nबकयो पढ़त \n   52 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३० \nजीतसाँ नीक \nरेममे हारब छ ै  \nक े  बुझलक \n  \n- जगदानन्द झा 'िनु', िोबाइल नंबर ९२१२ ४६ १००६ \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n   \n \n  \n ","size_mb":4.89,"has_text":true},"Videha 411.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 411.pdf","name":"Videha 411.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-1286-0 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसारण नै \nकएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives  and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e -\npublish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि \nरचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nरचनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार/ \nसंग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vid eha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge ab out \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also feat ures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 411 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.अंक ४१० पर टिप्पणी  (प ृष्ठ १-२) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान -३ (प ृष्ठ ४-१३) \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-मोिभंग (प ृष्ठ १४-१६) \n२.३.परमानन्द्द लाल कणण -तीिणक्षेत्रक मािात््य (प ृष्ठ १७-२३) \n२.४.लाल देव कामत-कोय बोलतै रे ! (प ृष्ठ २४-२७)   \n \n२.५.क ु मार मनोज कश्यप- लघुकिा- पारस (प ृष्ठ २८-२९) \n२.६.आचायण रामानंद मंडल -मैथिली मानकीकरण/ मिाक ुं भ  (प ृष्ठ ३०-३४) \n२.७.प्रणव क ु मार झा- िी.यू. 142 टवमान आ आईएनएस कु र सुरा पनडुब्बी \nक े  झलक (यात्रा संस्मरण) (प ृष्ठ ३५-५३) \nपद्य \n३.१.प्रणव क ु मार झा-लोकतंत्रक रंगमंच (प ृष्ठ ५५-५६) \n३.२.राज टकशोर थमश्र-िम नव स्वर छी (प ृष्ठ ५७-६०) \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-कान्द्ि चखौतथि कब कब ओल (प ृष्ठ ६१-६२) \n३.४.जगदानन्द्द झा 'मनु'-२० िा िाइक ू (प ृष्ठ ६३-६९) \n३.५.राम शंकर झा \"मैथिल\" - कोल्ूक बरद (प ृष्ठ ७०-७२) \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 1 \n१.अ ं क ४१० पर  टिप्पणी \n \nप्रणि क ुमार  झा  \n \nवैज्ञानिक वा वास्तनवकताक दृष्टिकोण सं देखल जाय त अिंत ब्रह्ांड वा \nआकास मे नवचरित तािा सभक सापेक्ष चंद्रमाक की निसात ! मुदा मिुषक \nसापेक्ष िील गगि मे अिनगित तािा क े  िीच चमक ै त पूर्णिमाक चााँद आदद \nकाल सं लोक क े  चनकत, चमत्क ृ त आ आकर्षित किईत िहल अष्टि। \nदुनियााँक सभटा भाषा मे चंद्रमा पि िै जानि कतेक कनवता ललखल गेल \nहोयत, तथानप प्रक ृ ष्टत क े  ई सुंदिताक प्रष्टत मिुषक आकषषण मे कोिो कमी \nिनह भेल आ नित िव िव िचिा होइते िहय अष्टि।  \n \nनवदेह ४१० म अंक मे िाज नकशोि ष्टमश्रक कनवता ’पुर्णिमा’ क े  एनह क्रम मे \nदेखल जा सकय अष्टि। कनवतक माध्यम से पूर्णिमा क े  सुंदिता संग \nअमावस से पूिम आ पूिम से अमावस तक क े  यात्रा क े  वणषि आ ओकिा \nमिुष्य जीवि से जोड़िाक प्रयास कयल गेल अष्टि।  \n \nप्रमोद झा 'गोक ु ल' क े  खखस्सा ’जय गोड़ैया िािा !’ सुदूि गामक सीमांत \nनकसाि सिहक मि -मस्स्तष्क क े  मध्य व्याप्त ग्राम देवता सभक आस्था आ \nपैसाक भेलू क े  इंनगत किय अष्टि।  \n \nकल्पिा झाक ’उपेंद्र िाथ झा व्यास’ सीिीज सही जा िहल अष्टि।  \n \nक ु माि मिोज कश्यप क े  लघुकथा ’यथावत ’ अष्टत गिीि क ू ड़ा नििनिहाि \nसमाज क े  यथावत स्स्थष्टत पि प्रकाश दैत अष्टि, मुदा पढ़लाक िाद हमि दृष्टि  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओनह  से आि आगा जा क देखय अष्टि जे ई समाज क े  िच्चा सभ िशाखोिी \nआ अपिाध क े  दलदल मे सेहो िहुत गनहि तक धंसल िहय अष्टि। अपि \nिाजिीष्टत आ सिकाि क े  ई सि पि ध्याि देिाक फ ु सषत िहुत कम िहय \nअष्टि !  \n \n-अन ुभाग अधिकार ी र ाष्ट्र ीय पर ीक्षा बोर्ड, नई दिल्ली \n \nअपि  मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पि  पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 3 \nगद्य \n२.१.कल्पिा  झा-मैष्टथली सानहत्यमे उपेन्द्द्र िाथ  झा 'व्यास' एवं हुिक  \nपरिवािक  योगदाि -३ \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ु ल '-मोहभंग  \n२.३.पिमािन्द्द  लाल  कणष -तीथषक्षेत्रक माहात््य \n२.४.लाल  देव  कामत -कोय  िोलतै  िे  ! \n२.५.क ु माि मिोज  कश्यप- लघुकथा - पािस  \n२.६.आचायष िामािंद  मंडल -मैष्टथली मािकीकिण / महाक ुं भ \n२.७.प्रणव क ु माि झा- टी.यू. 142 नवमाि  आ आईएिएस  क ु िसुिा  पि डुब्ि ी \nके झलक  (यात्रा संस्मिण ) \n \n \n \n \n \n \n  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.कल्पना झा-म ै धिली साटित्यम े उप े न्द्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक \nपररवारक  योगिान-३ \n \n  \nकल्पना झा \nम ै धिली साटित्यम े उप े न्द्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक पररवारक  \nयोगिान-३ \nम ै धिली साटित्य मे व्यास जीक पिाप डणक बाि खोल ै त 'ओ' टविाइ \nगीत \n \n  \nिाजमाता  सानहिा  साँ नियष्टमत  प्रष्टतमास पााँच रु .क िा त्रवृलि  प्राप्त होमए  \nलगलनि  आ आगााँक लशक्षा-दीक्षा प्राप्त कििा   ददलश  अग्रसि होइत  िहलाह  \nउपेन्द्द्र िाथ।  अपि  गाम साँ  िाजिगि  अएलाह।  ष्टमनडल साँ आगााँ िाजिगि  \nआनि  ओिनह  क े ि हाइस्क ू लक होस्टल  मे िनह  पढ़लनि  उपेन्द्द्र िाथ  जी। \nस्क ू लक संस्थापक धीिेन्द्द्रिाथ लाहा  आ स्क ू लक अन्द्य लशक्षकक सहयोग   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 5 \nएवं आशीवाषद  सदष्टत भेटैत  िहलनि।  \n  \n मुदा  अपि  नवपन्द्िता ... आर्थिक अभाव ... कखिो  काल  कऽ व्यग्र कऽ दैत  \nिलनि  िालक  उपेन्द्द्र केँ, जे 'आि  आगााँ हम  कोिा  पढ़ि  ? हमि  संस्क ृ तक \nनकताि , हमि  भूगोलक  िक्शा, हमि  गणणतक  पोथी -हमि  िैया  पाि  कोिा  \nलागत  ? आि  की हेतै क ?' धीिेन्द्द्रिाथ लाहा  पीठ ठोकष्टथि  - औि  पढ़ो  ! \nऔि  पढ़ो  !! मुदा  आगााँ पढ़ि  कोिा  से ष्टचन्द्ता िनह -िनह  कऽ पिेशाि  किनि।   \n  \nजखि  चारू  ददस  अन्द्हािे अन्द्हाि पसिल  िजरि  आिए  लागैत  ि ै क, तखि  जाँ \nक े ओ भगवािक  पठाओल  दूत  जकााँ आनि  जाइत  ि ै क आ आगााँक िाट  \nप्रशस्त होइत  जाइत  ि ै क, एहि  मे मिुक्खक  भीति  कोिो  अदृश्य शक्क्त, \nमािे  देवता -नपति  पि  अपाि  श्रद्धाक भाव उमड़ि  स्वाभानवक। आ जैँ नक \n'व्यास'जी केँ एक िेि  िनह , अिेक  िेि  साक्षात् दैवी  क ृ पाक अिुभव  भेल  \nिलनि , तैँ देवता -नपति  पि  अनवचल -अनडग आस्था िहलनि  जीविक  अन्न्द्तम \nसााँस धरि।  पूजा-पाठ किि , सन्द्ध्यावन्द्दि आ प्रातः गंगा-स्िाि  आदद  ओ \nकनहयो  िनह  िोड़लनि।  एक निचे  जखि  'व्यास'जी  पटिा  मे पढ़ैत  िलाह  ताँ \nकतेको  हुिकि  आत्मीय मैष्टथलिन्द्धु जिउ  जिा  कऽ चानट गेल  िहष्टथ। नहिका  \nसेहो  कहल  गेलनि , मुदा  'व्यास'जी टस-साँ-मस िनह  भेलाह।  कािण  हुिकि  \nइंजीनियरििग  कॉलेज  धरि  पहुाँचि, इंजीनियि  ििि , सामान्द्य िात  िनह  \nिलए।  िड्ड िेसी  संघषषपूणष  िहलनि  'व्यास' जीक इंजीनियि  िििा  धरिक  \nसमय। नििु  दैवी  क ृ पाक संभव िनह  िलनि  ओतए  धरि  पहुाँचि। जतए  धरि  \nपहुाँचिाक ओ स्वयं सोष्टचयो िनह  सक ै त िलाह , ततए  धरि  पहुाँचि वास्तव मे \nदैवीए  क ृ पा भेल  िे  ! \n  \nखिषख  जाएि -आएि  िहैत  िलनि।  खिषख  साँ 'व्यास' जीक परिवािक  िड्ड \nदूिस्थ स्िन्द्ध िहनि।  मुदा  खिषख  मे स्व. िलभद्र  िािू  आ दयािािू  साँ नहिका   6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअष्टतशय स्िेह , सहयोग , स्िल  आ आत्मीयता भेटलनि।  ओनह  स्िेह , \nसहयोग , स्िल , आत्मीयता केँ ओ आजीवि  िनह  निसिलाह।  नहिका  \nलोकनिक  चचाष कनहयोकाल  ष्टधया-पूताक  सोझााँ किैत  िहै त  िलाह।  \n  \n मैनिक  मे फस्टष नडवीजि  भेला  उिि  स्वयं िलभद्र  िािू  'व्यास' जीक \nगार्जियि  भऽ गेल  िहष्टथि।  मैनिकक  रिजल्ट  होइतनह   िलभद्र  िािू  घोषणा  \nकएलनि  - 'आि  एनह  िच्चाक देख -िेख  हम  स्वयं किि  !' हुिकनह  आदेश  \nसाँ 'व्यास' जी इंजीनियरििग   कालेज  मे एडष्टमशि लेलनि।  हुिक नह  निणषय  \nिलनि  ई। आ  िहुत  िीक , शत् प्रष्टतशत उष्टचत निणषय  िलनि , से 'व्यास' \nजी स्वयं स्वीकाि किैत  िलाह।  \n  \nिलभद्र  िािूएक  युक्क्त साँ 'व्यास' जी केँ आइ.एस-सी. मे पढ़िा  काल  \nिाजमाता  साँ प्रष्टतमास १५/- िात्रवृलि  भेटए लगलनि।  एनह  मे ९ रु . \nमेसचाजष, सीटिेन्द्ट ३ रु . आ पुस्तकादद  अन्द्य खचष  ३ रु . िहैत  िलनि।  आइ. \nएस-सी. मे कालेजक  फीस माफ िलनि  'व्यास' जीक। पुिः  जखि  \nइंजीनियरििग  कालेज  मे  एडष्टमशि भेलनि  ताँ िलभद्र  िािूक  असीम क ृ पा साँ \n'व्यास' जी केँ िाजमाता  साँ २५/- रु . प्रष्टतमास िात्रवृलि  भेटए लगलनि।  \nएनह  मे कालेजक  फीस ८ रु ., सीटिेन्द्ट ४ रु ., मेसचाजष ९ रु ., पुस्तकादद \nअन्द्य खचष  ४ रु . भेटैत  िलनि।  एनह  तिहेँ इंजीनियरििग  क े ि पढ़ाइ कएलनि  \n'व्यास' जी। \n  \nआि  गप्प किि  'व्यास' जीक सानहत्त्यक यात्राक। एक तिहेँ ओ  जन्द्मजात \nकनव िलाह ; िस -िन्द्द अलंकाि  मे डूि ल  आत्मा; तेहि  सि।  जे देखाि  \nभेलनि  नकशोि  वय मे आनि।  मािे  नकि ु-नकि ु ललखि  शुरु  कएलनि  \nनकशोिावस्था साँ।  \n   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 7 \nपनहले  पनहल  जे ललखलनि , से िलनि  एकटा नवदाइ -गीत।  जे भरि  िाष्टत \nजानग कऽ ललखिे  िलाह  'व्यास' जी। पंक्क्त-पंक्क्त अश्रु मे डूि ल । एकि  \nपािााँ प्रसंग ई अष्टि, जे िाजिगि  हाइस्क ू लक संस्थापक धीिेन्द्द्रिाथ लाहाक  \nिदली  भऽ गेल  िहनि । समस्त िाजिगि  जिपद  एनह  समाचाि  साँ ममाषहत  \nभऽ उठल  िलए।  परिसिक  समस्त लोक , सभ लशक्षक-कमषचािी -नवद्याथी \nभावनवह्वल  भऽ उठल  िलाह।  हुिक  नवदाइ -समािोहक  भव्य आयोजि  \nभेल  िहैक।  ओनह  समयक एकटा प्रलसद्ध तजष  िहैक  -- \n  \n\"मसीहा  ििक े  िीमािाें  को  नकस पि  िोड़  जाते  हो ....\" \n  \nएनह  तजष  पि  पं. श्री शुकदेव  झा नवदाइ  गाि  ललखिे  िहष्टथ, आ तकिा  हुिक  \nष्टप्रय लशष्य कोइलखक  भविाथ  (पिाष्टत  डाक्टि) गानि -गानि  रियाज  किैत  \nिहष्टथ। \n  \n'व्यास' जी स्वयं धीिेन्द्द्र िािूक  वैदुष्य  आ नवशाल  हृदय  साँ िेस   प्रभानवत \nिलाह।  नहिका  मोि  मे सेहो  इच्छा जगलनि  जे हमहाँ एकटा नवदा इ-गाि  \nप्रस्तुत किी।  लभनड़ गेलाह  ललखिा  मे। भरि  िाष्टतक अथक प्रयासक िाद  \nएकटा मार्मिक नवदाइ -गाि  तैयाि  भेलनि।  जकि  नकि ु पंक्क्त एनह  तिहेँ अष्टि \n-- \n  \n\"वीि  वीि  इन्द्द्रक करुणासाँ \nसुख  समीि  संचाि  जतए  \nिन्द्दि  वि  सि  पुष्पावललमे  \nअष्टि क्रन्द्दि जंजाल  कतए  ?\" \n  \nअस्तु; उक्त नवदाइ -गाि  ललखैत  'व्यास' जीक पदापषण  भेलनि  मैष्टथली  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसानहत्य मे। आ से हुिकि  लेखिी  नििाषध  \nचलैत   िहलनि ...अिवित ..जीविक  अन्न्द्तम सााँस धरि ...। लेखिीक  स्ति \nततेक  प्रभावशाली िहलनि , जे दु  -दू  िेि  सानहत्य अकादमी  पुिस्काि  \nददऔलकनि।  पुिस्कािक  संग अमित्व सेहो  ददऔलकनि।  मैष्टथली सानहत्य \nमे उपेन्द्द्र िाथ  झा 'व्यास' सूयष सि  दैददप्यमाि  िष्टथ आ िहताह  सभददि , ई \nकहिाक  िेगिता  िनह।  \n  \nउपिोक्त  नवदाइ -गाि  भले  ही  'व्यास' जीक ललखल  पनहल  पद्य  िचिा  \nिलनि , मुदा  कनवता  हुिकि  िस -िस  मे िलनि  जन्द्मनह साँ। िस  ओनह  गुण  \nकेँ िहिएिाक  अवसि  भेटिाक  देिी  िलनि।  से पनहल  अवसि  भेटलनि  \nिाजिगि  हाइस्क ू लक संस्थापक धीिेन्द्द्रिाथ लाहाक  नवदाइ -समािोहक  \nआयोजिक  लाथेँ। \n  \n 'व्यास' जीक भीतिक  एनह  जन्द्मजात कनव केँ िहिएिा  मे हुिकि  इष्टतहास \nनवषय  मे कम रुष्टच, सेहो  सहायक  िहलनि।  इएह  दोसि  कािण , मूल  रूप  साँ \nमाध्यम ििलनि  एकटा कनवक रूप  मे उपेन्द्द्र िाथ  केँ ख्याष्टत ददअएिाक।  \nसेहो  स्क ू ललए जीवि  मे। असल  मे 'व्यास' जी केँ गणणत , नहन्द्दी, संस्क ृ त \nआ भूगोल  पि  अष्टधकाि जकााँ िहनि।  मुदा  इष्टतहास मे िड्ड रुष्टच िनह  लेष्टथ। \nइष्टतहास निसरि  जाइथ। िाप  के ? िेटा  के ? इस्वी कोि  ? क्षेत्र कतय  ? \nिीष्टत  की ? क ू टिीष्टत की ? इष्टतहासक पोथी  देखख  क' हुिका  आतं क पैलस \nजाइि।  तखि  ओ एकटा उपाय कएलनि।  इष्टतहासक घटिा  सभ केँ \nिन्द्दोिद्ध रुप  मे ललखि  आि्भ  कएलनि।  \n  \nमािे  कहल  जा सक ै त अष्टि जे इष्टतहासक कोखखसाँ 'व्यास' जीक कनवताक  \nजन्द्म भेल  ! \n   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 9 \n  \nएनह  तिहेँ धुिझाि  कनवता  ललखि  शुरु  िलनि  स्क ू ललए जीवि  मे 'व्यास' \nजीक। मूल  कनवताक  संग नकि ु अंग्रेजी कनवताक  अिुवाद  सेहो  स्क ू ललए \nजीवि  मे किए  लागल  िलाह।  आ से कोिो  एहि  - ओहि  कनवक िनह , \nKeats आ Shelley सि  उच्च कोनटक  ललखिाहिक  कनवता  सभक \nअिुवाद।  जनिकि  ललखल  कनवता  िुझिाइ  सेहो  कदठि  िहैत  ि ै क िहुत  \nलोक  लेल।  आश्चयषजक गप्प जे, जेिा  नक तानह  ददि  प्राइमिी स्क ू ल मे \n(पााँचवीं कक्षा धरि ) अंग्रेजी िनह  पढ़ाएल  जाइत  िलैक , तनहिा  'व्यास' जी \nजखि  िठमा  क्लास मे गेलाह ; तखि  अंग्रेजी पढ़ि  शुरु  कएलनि।  मािे  A \nB C D लसखलनि  िठमा  मे आनि  कऽ। आ कोिा  एक्कनह-दू  ििखक  िाद  \nअंग्रेजी कनवताक  मैष्टथली अिुवाद  किि  सेहो  शुरु  कऽ देिे  िलाह , से \nअजगुत  िात  ! नकि ु दैवी  शक्क्त िलनि  जेिा  ! \n  \nकोसष  के पढ़ाइक संग अन्द्यान्द्य गष्टतनवष्टध साँ सेहो  सभददि , सभठाम, मािे  \nस्क ू ल-कॉलेज  सभतरि  अपि  प्रष्टतभाक नवशेष  िाप  िोड़लनि।  इएह  कािण  \nिलए , जे 'व्यास' जीक क ु शाग्र िुलद्ध साँ हुिकि  लशक्षक सभ िेस  प्रभानवत \nिहैत  िलाह।   \n  \n व्यासजीक सानहत्त्यक यात्रा पि  िजरि  खखिाएि , ताँ ई स्वतः स्पि भऽ \nजाएत , जे हुिक  िचिात्मक  जीवि  मे नििन्द्तिता  िहलनि।  भले  ही  दू  टा \nकथा-संग्रहक (नवड्ििा  १९५२ आ भजिा -भजले  १९८९ मे) प्रकाशि वषष  मे \nगैप ३७ वषषक  िनि , मुदा  सानहत्य-सेवा मे अिवित  लागल  िहलाह।  कथाक \nअष्टतरिक्त उपन्द्यास, कनवता , खण्ड -काव्य, यात्रा-सानहत्य, संगनह  अिुवाद -\nसानहत्य केँ सेहो  पुि  किैत  िहलाह।  \n  \nजखि  नक व्यासजीक िचिात्मक  परिवेशमे  कतेको  उठा-पटक होइत   10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिहलनि।  िहुत  तिहक  परिवतषि  आएल , समाज मे, देश  मे, दुनियााँ मे। सभ \nसाँ पैघ परिवतषि  िाजिीष्टतक  क्षेत्र मे आएल ,  िाजिीष्टतक  दासत्व साँ मुक्क्त \nभेल।  संनवधाि  साँ लोक  केँ मौललक  अष्टधकाि भेटलैक।  लशक्षाक प्रचाि-\nप्रसाि भेल।   \n  \n सामाणजक-सांस्क ृ ष्टतक क े न्द्द्र मे परिवतषि  आएल।  युग-युग साँ गामक निमषल  \nआ स्वच्छ वाताविण  मे पोनषत  मािलसकता  िला  लोक  सभ शहि  ददस  \nपड़ाएल।  गामक गाम उजड़ैत  गेल , शहि  पसिैत  गेल।  ष्टमष्टथला मे \nकाि खािाक  स्थापिा भेल।  कािखािाक  धुआाँ साँ, निमषल  वायु-आच्छाददत \nआकाश धूम्रमय होमए  लागल।  लोकक  जीवि -यापि , िहि -सहि  मे \nपरिवतषि  आएल।  नवक ृ ष्टत, िल -प्रपंच आ दाव -पेंच िढ़ल।  पिन्द्तु \n'व्यास'जीक िचिात्मक  दृष्टि , अपि  परिवेशक  भौष्टतक-अभौष्टतक \nपरिवतषिक  प्रष्टत अस्िद्ध िहल , अप्रभानवत िहल।  स्थाि, काल  आ पात्र मे \nयतत्किष्टचत परिवतषिक  अि ै तो , 'व्यास' जीक िचिात्मक  मूल्य स्थापिा आ \nतकि  पल्लवि  मे परिवतषि  िनह  आएल।   \n  \nउपेन्द्द्र िाथ  झा 'व्यास' जी जे-जतिा  सानहत्य-सृजि  कएलनि , से \nआदशाोन्द्मुख परिलणक्षत  होएत।  मतलि  समाज मे एकटा आदशष  स्थानपत \nकििाक  प्रयास िहलनि , से स्पि देखा  पड़त।   \n'व्यास' जीक कथाक पात्र, मातृभाषा  मैष्टथलीक प्रष्टत अटूट आस्था \nिाखएिला  भेटत , नपआजु-लहसुि  िनह  खाए , भाितीय  संस्क ृ ष्टत का आचाि -\nव्यवहाि मे आस्था िाखएिला  भेटत , पांणजिला  लोक  साँ िेसी  शुद्ध आचिण  \nकिैत  देखा  पड़त।  संगनह  जाष्टत, धमष, वणष , क्षेत्र आददक  आधाि  पि  मिुष्य -\nमिुष्यक  िीचक  नवभेद  केँ मेटाए, मािवीय  गुण  केँ प्रष्टतस्थानपत किैत  पात्र \nसभ देखा  पड़त।  करुणा  आ प्रेम, मािवीय  गुण  ि ै क, जाष्टत आ धमषक िान्द्ह \nमे िनह  िान्द्हल  िहैत  ि ै क, तकिा  स्थानपत किैत  देखा  पड़त।  तनहिा  ममता ,  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 11 \nसद्भाविा-धमष, जाष्टतगत गुण  िनह  मिुष्य जनित  गुण  अष्टि, ई सभ स्पि \nपरिलणक्षत  होइत  अष्टि 'व्यास' जी िष्टचत क ृ ष्टत सभ मे। \n  \nस्क ू ललए जीवि  मे, जखि  'व्यास' जी शुरुआत  कएलनि  कनवता  ललखि , \nतखिुक  एकटा कनवता  अवलोकिाथष  प्रस्तुत कऽ िहल  िी , जे आदिणीय  \nनहतिाथ  झा जीक सौजन्द्य साँ प्राप्त भेल  अष्टि -- \n  \nजनहया  उपेन्द्द्रिाथ झा 'व्यास' िाजिगि  हाइ  स्क ू ल मे पढ़ैत  िहष्टथ, ओही  \nसमयक ललखल  ई कनवता  अष्टि।  \n  \n                              ष्टमष्टथला \n  \n                             ◆●■■●◆ \n  \n                                  उपेन्द्द्रिाथ झा \"व्यास\" \n  \nनहष्टमनगरि   उिि   ददलश  मे  िाणजत  जनिक   उच्चतम  श्रृंगे । \n  \nजगद्िा  पष्टत ,नपतु  लसि  िहष्टयत  दणक्षण  ददलश  िष्टथ गङ्गे।। \n  \nपूवष   ददशा    अष्टततीव्र   गाष्टमिी   िदी    कौलशकी   प्रवनहत । \n  \nगंडक पुनि   पवषत  साँ  निकलसत   पखश्चम  िहष्टयत   जिनहत  ।।1।। \n  \nष्टमष्टथल  िाम   महािाज   िाम  पि   अष्टि  तुअ   िाम  प्रलसद्धे। \n   12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजिक  आदद   अमिोपि   मुनिगण   िहुत   भेला   अरु   लसद्धे ।। \n  \nजिक    तिूजा     लक्ष्मी   आददक     िली     देनव     अवतािे।  \n  \nिाम   जनिक    स्मिण    होइत    मिु    जाइत   अष्टि   भवपािे।। 2।। \n  \nनकन्द्तु  पूवष शुभ युग सि  िीतल  आि  ि  िष्टथ ओ ष्टमष्टथला। \n  \nक्मष- ध्मष - वंष्टचत निज  जिसाँ भय गेली  अष्टि लशष्टथला।। \n  \nजतय   मदि   अरु   काललदास   िल   शंकि   झा  सि   वीिे  । \n  \nओतय    मूखष    मनहषी    चिवाही   मे   अष्टि  पड़ल    अधीिे  ।।3।। \n  \nमैष्टथल !  आिहुाँ  उठ ु  एनह  जगमे सि  क्यो काज किै  अष्टि। \n  \nपूवाोपार्जित   यशक   ध्याि   कयला  साँ   लाज   अिै   अष्टि ।। \n  \nदुर्दिि   अपि    देखख   कय , आिहु   पढ़ु   निज   वेद   नवचारू  । \n  \nदेशक   उन्द्िष्टत  करू   सुष्टचत  भय  ,  भाषा   अपि    प्रचारू ।।4।। \n  \nएच. ई.स्क ू ल , िाजिगि  । \n  \n  \n\"ओनह  कालक  मैष्टथली कनवताक  नवषय -वस्तु मात्र देश -दशा  आ मातृभाषा   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 13 \nिहैत  िलए।  'व्यास' जी ओह  आयु मे, मािे  िात्रावस्थो मे, मैष्टथली काव्यक \nक े न्द्द्रीय धािाक  संग िलाह।  उक्त कनवताक  प्रष्टतपाद्य नवषय  यैह  ष्टथक। \nएतावता  प्रमाणणत  होइत  अष्टि जे 'व्यास' जी ओह  आयु मे , िात्रावस्थो मे, \nमैष्टथली काव्यक क े न्द्द्रीय धािाक  संग िलाह।  दोसि  िात , 'व्यास' जी अपि  \nजानह  मािलसकताक  लेल  आइ जािल -मािल  जाइत  िष्टथ तानह  साँ लभन्द्ि \nहुिक  ओह  ददिक  नवचाि  िनह  िलनि।  तात्पयष ई जे 'व्यास' जी स्क ू ललए \nजीवि  मे 'व्यास' िनि  गेल  िलाह ; आ से क े वल उपिामे  मे िनह , \nवैचारिकता  मे सेहो। \" 'व्यास' जीक लेल  मोहि  भािद्वाज जीक वक्तव्य ! \n  \n  \nसंपादकीय  सूचिा -एनह  लसिीजक  पुिाि  क्रम एनह  ललिकपि  जा कऽ पनढ़ \nसक ै त िी - \nमैष्टथली सानहत्यमे उपेन्द्द्र िाथ  झा 'व्यास' एवं हुिक  परिवािक  योगदाि -1 \nमैष्टथली सानहत्यमे उपेन्द्द्र िाथ  झा 'व्यास' एवं हुिक  परिवािक  योगदाि -2 \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.प्रमोि झा  'गोक ुल'-मोिभ ं ग \n \nप्रमोि झा  'गोक ुल' \nमोिभ ं ग \n \n-म्मी !! \n-हाँ कह िे ! \n-किे हम जाइ ष्टियौ !  \n-कि ?  \n-निच्चााँ ! \n-से नकए ? \n-एकिा ऐ िुकक काज ि ै  ! नकताि देखिैत िाजल ।  \n-त' द' दही,फ े ि ल' अनिहें !  \n-िै गै ! ई एकि फोटो किाक े  लेतै !  \n-िेस ते जो । मुदा जत्ल्दये चल अनिहें,िाष्टत त' अष्टधक भ' गेलैये िौ !   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 15 \n-िस ,आधा घंटा मे आनि िहल ष्टियौ ! \n-झपलसि जो आ आ !!िापो ऐिते हेथुि !  \nतखिे घिक घंटी घिघिा उठलै.अिाम िाली धिफिाक े  दििज्जा खोललैि \nते देखत िष्टथ सौिभक पप्पाक े  एकटा भैिगि झोड़ा िेिे ठाढ़।.सकपक ै त \nिजलीह ओ -मि कखैि एललयै ?  \n-पंद्रह ष्टमिट साँ माइ-पूतक स्िेनहल वाताषलाप सुनि िेसुध भै गेल िलहुाँ ,तेँ  \nघंटी दििै मे नवल्ि भेल.  \n-ओ…आि िुझललयै .अहाँ क े  किसोह लै क े  आदैत कनहयो िै जायत ।हद्द \nिी अहाँ !चलू घि आउ !!! कड़ैक क े  िजलीह अिाम िाली  \n-ऐ मे निगिैक कोि िात भेलै ?जे अहााँ एिा इिहोि भै िहल िी !ददिो मे त' \nई काज भैसक ै त िलै !  \n-नकतािक फोटो लेतै एकि दोस …ओ एलैये लै  ले एखि आ ई जैतै ददि मे \n!हुाँह… \nओ…ठीक !एक कप चाह आ पानि भेटत ?  \n-हाँ दै िी ! \nएही अंतिाल मे सौिभ अपि दोसक संग िाहि होमय लागल नक नपता \nग्भीि स्वि मे टोकलखखि -कतेक िजै ि ै  ?  \n-साढ़े आठ ! \n-िौ िजे तक आनि जैहेँ !  \n-ठीक ि ै  ! \nतखिे अिामिाली चाह आ पानि टेिुल पि िखैत िजलीह  - \n-ललय पीिू आ मोि शान्द्त करू !  \nचुप्पे मूहेँ मोहिजी पानि पीनि चाहक चुस्की लेमय लगलाह पिंतु धेयाि धैि \nनटक नटक किैत घड़ीक सुइये पि िलैन्द्ह .जखि घड़ीक सुइ दस पि चल \nगेलै तखि पस्त्िक ददस प्रश्ि सूचक दृष्टियें तक ै त िजलाह -दस िाणज गेलै \nआ अह ााँक दु ल ड़ु वाक कत ौ पत ा ि णि  !  16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-हे हमि खूि िेसी िै चूसू …जे घड़ी िे एलैये !  \n-फ े ि वैह िात !वच्चा अहााँक कत' जाइये आ की किैये से पता अष्टि?  \n-हाँ कोिो अपकमष िै किैये !चुप िह िै ते … \n-िेस ते अहाँ काि खोइल क े  सूनि ललय !  \n- की ? \n- यैह जे िेटा क े  जाँ पुललश थािा पि पक ै ि क े  ल' जैत त' हम िोड़िैले िै \nजेिै !  \n-हाँ हमि िेटा चोिी आ डक ै ती किैये िे !जे पुललश पक ै ि क े  ल' जेतै !  \n-टोला मुहल्ला मे चारिटा एहि िाौंड़ा ि ै  जे िाौंड़ी सि क े  सीटी मािैत आाँखख \nमुनि का िाइक चलवै ि ै ,तै मे अहाँक िेटा अष्टि !  \n-अहााँ पागल ते िै भ' गेलाौंएाँ जे एहि भाखा भखै िी !  \n-एखि तक ते िै भेलाौंएाँ मु दा अहााँ सि क' देि !  \n-क े  अहााँक संग माथ भुकािे ? एतवा कनह अिामिाली टीभी ऑि कय \nकोिो लसरियल देखय लगली.थोड़िे कालक िाद कॉल िेल िाणज उठलै क्रीं \nक्रीं क्रीं…दििज्जा खोललैि ते देखै िष्टथ झूमैत ठाढ़ िेटा क े  .अकिका गेली \nदृश्य देखख.अजीि तिहक गंध िाक में लगलैि ते अपिती ि होइत िजलीह -\nएहि दुगंध कत से अिै ि ै  िौ ! आि किे सनटक े  गेली त' जी ओकवैत जोि \nसाँ िाजय लगलीह -शिाव पी क े  एलेँहेँ िौ !! लसगिेटोक गंध सेहो लगैये \n…ठीक े  कहै िलाौं अहााँ यौ…पष्टतक ददस काति दृष्टियें किैत िजलीह  \n-शान्द्त होउ! िूइझ गेललयै िे वास्तनवक िात ! आि सुधैि जायत ! जो भीति \nकल िल सूत गे ! कास्ल्ह तोहि खिैि लै िी .  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 17 \n२.३.परमानन्द्ि लाल कण ड-तीि डक्षेत्रक मािात््य \nपर मानन्द्ि लाल कण ड \nतीि डक्षेत्रक मािात््य \n\\  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 19 \n \n  \n  20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 21 \n  22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 23 \n \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.लाल ि े व कामत-कोय बोलत ै रे  ! \n \nलाल ि े व कामत \nकोय बोलत ै  र े  ! \nआई कास्ल्ह शोसल मीनडया पि एक िेंड खूि जोिगि रूपेँ सुिाए पड़ैत \nि ै क। कोई िोलतै िे , से शव्द आ वाक्य जेिा पूवी ष्टमष्टथलाक' उच्चािण \nहोईि ,तेिानह ध्वनि सुनि पड़ै त अष्टि। नकयो िजताह की? एहहि शव्द क ेँ  \nसुपौल , सहिसा, मधेपुिा,अिरिया, खगनड़या आ कनटहाि णजलाक आदद \nठाम प्रयुक्त शब्द आ वाक्य क ेँ  सोष्टतयामी मैष्टथली साँ पृथक िूझल आ \nसुिल जाईि - कोई िोलतै िे '। भाषायी आधाि पि मैष्टथली िोलचाल भाित \nआ िेपाल दू देशक े  ष्टमष्टथलांचल प्रक्षेत्रमे होईत अष्टि। मैष्टथली िहुत पुिाि \nसमृद्ध भाषा िी, तकिा ज्योष्टतिीश्वि आ नवद्यापष्टत'क िचिा साँ प्रमाण रूपेँ \nजािल जाईि। संस्क ृ त   साँ अिहट आ जिमािस क े ि वाणी मैष्टथली भाषाक ेँ  \nिाजय लेल कोिू नवशेष भांगठ िहहि िहैि। मुदा पुिातिकाले साँ   सामाणजक \nमान्द्यतामे कहल गेल ि ै क जे कोसभरि  पि पानि आ तीिकोस दुिी पि  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 25 \nवाणीमे वदलाउ स्वत: िहैि। से हम दठक े  तीि कोस हटिी - िौआिाखि साँ \nअपि मातृक िालपिमे गमहरिया,नपलसयौत भायक े  सासुि पड़िी ,िनहिक \nसासुि क े वटापटी - िसुआि आ नपष्टतयौत िनहि क े  सासुि जोिहा अिहा \nतथा िािुक मातृक सुकमािपुि िािेददगि प्रगािा पनहले खे प गेलहुाँ ताँ ओतुका \nवाताषलापमे अपिाक ेँ  असहजताक अभास भेल िहय। ओनह गाममे सिक े  \nसि यौ स्िोधिक िदलामे जेष्ठ श्रेष्ठ लेल गौ! आ अपिा साँ िोट वयस लेल \nिौ एवं िोट वाललका ; िौिी लेल गे शव्द क' उच्चािण कयल जाईत िल। \nसे अपिा साँ पैग स्री स्िन्द्धमे यथा- माय,िनहण, दीदी,िड़की  काकी - मामी \n, िािी   ,मैयााँ  लेल हे गे ! शव्द िाजल जाइ िलैक। नकिको पैघ लोकक े  \nदुिस्थ साँ शोि पािय लेल हे हौऊ ! आ अपिा साँ िोट वयक्रमक े  िौड़ाक ेँ  \nष्टचक ै िक े  िजाओल गेिाई पि - हे िे हे ...! शव्द िाजल जाइ। तनहिा \nचद्दरि(शाल) क े  लेल   एकलाई शव्द आ कमीज शव्द लेल अंगा तथा  ब्लौज \n'क जगह आाँगी कहल जाई। सािी क े ि जगह िुआाँ आ धोतीक े  लेल \nििनकलाठ कहैत सुनि अचिज हुअय। तनकयाक े  लेल पयाषयवाची शब्द \nसीिमा (िाली) आ पिही लेल जूता तथा सटका लेल पेिा िाजल जाईक। \nहांसु क ेँ  कष्टचया, दनियाक े  पगारिया आ िसुला कहल जाए ताँ िैसला क ेँ  \nकोि ओजाि शव्द दै से स्मिण िहहि अिैत अष्टि ।  \nएहहि तिहेँ िालमि पि िव शव्द ज्ञाि हेिाक िुझिाक लाभ ओनह समयक े  \nयात्रा सं भेल िल। से एकनह गाममे सवणष तिकामे जे मैष्टथली सुसंस्क ृ त \nरूपेँ िाजल जाईि ,ओनह गामक नपििल आ अष्टधक नपििल समाजमे ठ ें ठी \nमैष्टथली भाषा रूपेँ िाजल जाईि। तानह गामक दललत - महादललत समाजमे \nअपभ्रंश मैष्टथली िजैत सुिल गेल ि ै क। जहि की एतय तीि कोस िाला \nभौगोललक दुिी िहहि ि िहैि,आ एक े  िाजस्व गामक टोल लभन्द्ि - लभन्द्ि \nिसािट िहैि। मुदा तानहक े  मैष्टथली भाषा िहहि मानि ; िोली -वाणी क्षेत्रीय \nिुझल जाईत ि ै क। एखि २ हजाि लगधक लेखकमे आधा लोक जे लशक्षक   26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंवगष साँ िष्टथ,ओ शपथपत्र ििेिामे आ मािक तय कििाक नफिाकमे िाष्टत \n-ददि लागल िष्टथ। से कदाष्टचत पाठक वगष लाखाेंमे होयत जे हानपनडपी \nिििै साँ अपिाक ेँ  फिाक िखिे अष्टि। मैष्टथली मािक ष्टमष्टथलांचलमे \nिहनिहाि िेसी आवादी'क मातृभाषा साँ हुअय। जे नकयो तहि - तखिक े  \nजगह ति ' शव्द' िजैत आनि िहलैि हि् ,तेकि पिोक्षरूप साँ वनहष्काि \nकिैक ई अन्द्दरूिी महा षड्यंत्र िचल जा िहल अष्टि। तेँ   ष्टमष्टथला िाज्य \nनिमाषण क े ि मााँग जाधरि एतुका सवषहािा वगष िहहि उठाओत ,ताधरि ई मााँग \nकमजोि ििले िहत। जा धरि मैष्टथली िजनिहाि क' िीच ई गहींिपि \nभेदभाव िहहि ष्टमटत ,ताँ जोि कतय  साँ आओत? तेँ मैष्टथली मािक लेल सि \nनिन्द्दु पि स्यक नवचाि,सि वगषक हीतमे मुदा उठय। मैष्टथली क े ि जे \nक्षेत्रीयता भाषामे फिक ि ै , तकि समन्द्वय आवश्यक अष्टि। डॉ ० अशोक \nझा अनिचल ऐ संदभष म नवस्तृत आलेख कोसी संदेश लत्रमालसक पलत्रका म \nललखिे िहष्टथ। डॉ ० महेंद्र िािायण िाम किैत िष्टथ \" लोक -संस्क ृ ष्टतक मूलमे \nजे जि समूह िहैि, जेिानक दललत, शोनषत पीनड़त एकिा नपििलक संज्ञा \nसाँ अनवनहत कयल जाइत अष्टि से असली मैष्टथली जीवी ि ै । मैष्टथली भाषा \nओकिा लोकगाथामे , लोककथामे लोककला, लोकगीत \nलोकसंगीत,लोकलशल्प, लोकिाट्य, लोकिाच, लोकवाहा,पावैि \nष्टतहाि,भावभगैत, गह ििगीत िहि - सहि, खाइि -पीअि आ पेिहि -\nओिहिमे िचैत िसैत य। श्री जगदीश प्रसाद मंडल जीक े  उक्क्त ि ै ि -\"सवणष \nसमाज आि गाम देहातमे िढ़ कम िहैत ि ै थ। हुिक िाल ितरू सेहो \nमातृभाषा मैष्टथलीमे कमे पिंच नहन्द्दी अंग्रेजी आ आि नवदेशी भाषा क ेँ  \nअपिौिे जा िहल ि ै क। एक सिकािी जातीय सवो क्षण साँ थाह चलैत अष्टि- \nनिशन्द्ि मैष्टथली भाषाक प्रयोग कम साक्षि आ अिपढ़ गिीि गुििा क े ि द्वािा \nहोईि । ओकिे क ं ठ साँ नवशुद्ध मैष्टथली िहिाईत अष्टि आ ओ ऐ मैष्टथली \nभाषा क ेँ  णजआक े  अक्षण्णुि आईधरि िखिे अष्टि। ई समाज मैष्टथली िाम \nपि सुनवधा वंष्टचत िहल, एकि नहस्सा िखिामे लुट मचेि हािक े  सि निठाहे  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 27 \nदेख लैत य। ई एक समाजशास्त्रीए ज्वलंत समस्या उत्पन्द्ि कयल जा िहल \nि ै क। .....से कोय िजतै िे!  \n \n \n-लाल देव कामत मो ० ७६३१३९०७६१ \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.क ुमार  मनोज कश्यप- लघ ुकिा- पारस \n \nक ुमार  मनोज  कश्यप \n \nलघ ुकथा- पािस  \n  \nसूर्यनाथ भोरे क े बाड़ खोलि   चौखटि स s जखने डेग बाहर देिटन त s \nदेखलनि  ओसारा पर क ु क्क ु र पड़ि।   कतबो  ‘’हट्ट- हट्ट’’ आ िाठी \nफिकारिा क े  उपरांताों क ु क्क ु र नहहिं उठि; तs बुझि गेिा जे मुईि पड़ि \nअछि।  भरर मोन जते जे गारर अबैत ििटन से क ु क्क ु र पोसटनहार क े  \nपढ़िटन। फ े ि सोमना क े  ताक s टबदा भेिा त s ओहो   गेि िि सुगर \nचड़बय।  पहर ददन टबतिा क े  बाद सोमना बड़ -बड़ाईत हाझजर भेि। गमिा \nस s मुरेठा बन्हिक फ े र डााँड़ सs रस्सी खोलि क ु क्क ु र क े  पछििा दुनू पैर मे \nससरफानी बान्न्ह छिलसर्ा क s िs जार् िागि।  'हााँ .... हााँ! \n.... थम्ह .... थम्ह!  रे अिबिहा ! टक करै ि ैं  ई? सुिै नै िौ क ु क्क ु र क े  मुाँह \nस s शोझित बहै ि ै ? साौँसे  िर-द्वार छिनेिै रे अन्हरा! कते भारी ि ै  ई \nरे? कोरा मे उठा िेबैं से नहहिं होई िौ ? हरामखोर नहहिंतन ! पाई िेता धरा  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 29 \nकs आ काज करता बेगारी जकााँ!’’ - सूर्यनाथ अपन सभिा भड़ास सोमने \nपर टनकालि िेबs चाहैत ििाह।    \n- 'थम्ू! की बाजै िी आहााँ ? उपकार माटनर्ौ एकर ; नहहिं तs सटड़ \nकs गन्हाईत तs िर-द्वार सभ िोटड़ कs पड़ाय पटड़तै।' कटनर्ााँ क े  बात \nसभ क े  थतमता देिक।   ओ फ े र  सोमना क े  देन्ख कs बज लीह   - 'आहााँ \nअपन काज करू , शोझित   क े  हम टनटप क s साफ क s देबै।   आ हे ! फ ू र्तिं \nस s एकरा फ े टक कs हाथ -मूाँह धोने आऊ।  ताबत हम चाह -जिखै क े  व्याोंत \nकs कs रखैत िी।‘’ \nसोमना क े   बकिड़ िाटग गेिै -  सााँच ि ै  ई टक ओ ठाढ़े-ठाढ़ सपना रहि \nअछि ? \n  \n \n \n-क ु मार मनोज कश्र्प सम्रछत: भारत सरकारक उप -सछचव , संपक य : सी -\n11, िावर-4, िाइप-5, टकदवई नगर पूवय (ददल्िी हाि क े  सामने) , नई \nददल्िी-110023 # 9810811850 \nईमेि: writetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.आचायष िामािंद  मंडल -मैष्टथली मािकीकिण / महाक ुं भ \n \nआचाय ड र ामान ंि म ंर्ल \nमैष्टथली मािकीकिण/ महाक ुं भ  \n१ \nम ै धिली मानकीकरण \n  \n आइ कालल एगो िव मैष्टथली शोध संस्थाि जोि शोि से मैष्टथली क े  \nमािकीकिण पि भीिल हय। िेपाल क े  अंतििाष्िीय मैष्टथली भाषानवद डॉ \nिामावताि यादव,विीय आलोचक डा िमािंद झा िमण,विीय सानहत्यकाि \nडा भीमिाथ झा आ अन्द्य क े  समूह द्वािा मैष्टथली क े  स्स्थिीकिण क े  लेल  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 31 \nमािकीकिण क े  आवश्यकता ितैलि।समुह द्वािा मैष्टथली क े  वतषिी क े  \nस्स्थिीकिण क े  ददशा मे काज क ै ल गेल।इहो िताएल गेल कािक क े  \nनवलभक्त जोि क े  ललखल जाए। कािण नक आनि मैष्टथली नवश्व भाषा िि \nगेल हय।  \n             पिंतु समुह मैष्टथली क े  नवलभन्द्ि शैली यथा अंनगका, िज्ज्जका, \nखोिठा आ िागपुिी पि कोिो नवचाि ि क ै लि।समुह अतीत क े  नवचाि से \nप्रभानवत हो अइ सभ क े  उपेणक्षत क ै लि जेिा अतीत मे किैत िहलैि ।  \nमैष्टथली लोकभाषा क े  पाणणण क े  व्याकिण जेका संस्क ृ तनिष्ठ ििाक े  \nमैष्टथली क े  लोक से दूि क ै  देलि।अइ संदभष मे एगो घटिा क े  स्मिण \nआवश्यक हय जे एकिाि प्रलसद्ध सानहत्यकाि जगदी श प्रसाद मंडल क े  \nिचिा क े  ितषिी क े  िदल देल गेल िहय।पिंच िाद मे इ नवदेह पलत्रका वोइ \nिचिा क े  हु िहु हु प्रकालशत क ै लि।िाद मे जगदीश प्रसाद मंडल क े  उपन्द्यास \nपंगु पि सानहत्य अकादमी पुिस्काि से पुिस्क ृ त क ै ल गेल।  \n         आि नवचाि क े  नवषय इ हय नक क े न्द्द्रीय मैष्टथली अ थाषत मािक \nमैष्टथली जेकिा सोतीपुिा मैष्टथली कहल जाइ हय मे तत्सम शब्द क े  प्रयोग \nज्यादा होइ हय जाौं नक अंनगका -िज्ज्जका मे तद्भव आ देसी शब्द क े  प्रयोग \nहोइ हय। वतषिी मे जंहा मैष्टथली मे ण,ष,ऋ क े  प्रयोग क ै ल जाइ हय त इ \nिज्ज्जका मे ण,ष,ऋ क े  प्रयोग निषेध क ै ल गेल हय।ण क े  िदले ि,ष क े  \nिदले स आ ऋ क े  िदले रि क े  प्रयोग क ै ल जाइ हय। तुलिात्मक अध्ययि \nक ै ला पि पायल जाइ हय नक एकिा उच्चािण से कोिो मतलि ि हय िस्ल्क \nवतषिी मे लभन्द्िता क े  द्योतक हय। एकटा गाम आ एकटा समाज क े  व्यक्क्त \nक े  वतषिी मे लभन्द्िता पायल जाइत हय। यथा - अतीत मे लोहिा मधुि िी क े  \nनवद्वाि िमाकांत झा आ नवद्वाि कांचीिाथ झा नकिण। वतषमाि मे वोही गाम \nक े  कथाकाि अशोक आ लशवशंकि श्रीनिवास।  \nष्टमष्टथला क े  नवलभन्द्ि क्षेत्र वतषमाि मे िज्ज्जकांचल आ अंनगकांचल हो आ \nअतीत क े  ष्टमष्टथला आ ष्टतिहुत क्षेत्र क े  मैष्टथली भाषा लभन्द्िता क े  िोली कह  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक े  खारिज कििाई अ पिे पैि पि अपिे क ु िहि चलिाइ सानित होयत। \nलभन्द्ि-लभन्द्ि क्षेत्र क े  शब्द आ वतषिी क े  समेनकत कििाई आवश्यक प्रतीत \nहोइ हय। शब्द आ वतषिी क े  पयाषयवाची ििािे क े  आवश्यकता हय।पिंच \nवतषिी क े  िाम पि वतषमाि संपादक महाकनव नवद्यापष्टत क े  अवहट्ट िचिा क े  \nशुद्ध मैष्टथली ििािे प ि लभिल हति।  \n२ \nमिाक ुंभ \n  \nसिाति धमष मे िह िषष पि अधषक ुं भ आ िािह िषष पि क ुं भ क े  नवधाि हय। \nअधषक ुं भ िह िषष पि प्रयागिाज आ हरिद्वाि में लगय हय।उिि \nप्रदेश  सिकाि क ुं भ क े  िाम महाक ुं भ क देलि हति। उिि प्रदेश क े  \nप्रयागिाज मे आइ काल महाक ुं भ लागल हय।  \n     पौिा णणक कथा क े  अिुसाि समुद्र मंथि क े  उपिांत अमृत कलश प्राप्त \nभेल िहय। अमृत पाि क े  लेक े  देव आ दािव मे पनहले हम त पनहले हम पाि \nकिि क े  लेल संघषष भे गेल।िीिा झपटी में अमृत कलश से अमृत क े  िूंद \nचाि स्थाि पि नगि पड़ल। चाि स्थाि प्रयागिाज, हरिद्वाि, उज्जैि आ \nिालसक ह य। अमृत नवतिण क े  लेल देव नवष्णु मोनहिी रूप धािण क क े  \nअमृत नवतिण क ै लि।  \n      क ुं भ स्िाि मे िागा साधु क े  प्राथष्टमकता देल जाय हय। २०२५मे क ु ल \nिह शाही स्िाि हय। पौष पूर्णिमा १३जिविी २०२५क े  प्रथम शाही  आ \nदद्वतीय मकि संक्रांष्टत १४ जिविी २०२५ क े  स्िाि संपन्द्ि भे गेल ह य। तृतीय \nमौिी अमावस्या २९ जिविी २०२५, चतुथष वसंत पंचमी ०३ फिविी २०२५ \nपंचम माघी पूर्णिमा १२ फिविी २०२५ आ अंष्टतम शाही स्िाि २६फिविी \n२०२५के  हय।   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 33 \n              वतषमाि महाक ुं भ से आयल समाचाि में सोशल मीनडया पि क ु ि \nसमाचाि काफी िायिल हय।जैमे एगो माला िेचेिाली िंजा िण लिकी \nमोिाललसा िाम से चर्चित हय। जेकि सुंदिता खास क क े  िीलगि आंख \nशोहित िटोिले हय।वोकि सुंदिता क े  कािण वोकि ब्यापाि सेहो प्रभानवत \nभेल।वोकि कहिा हय नक लोग हमि लभनडयो िििैय पिंच माला ि खिीदय \nहय।आि हमि लभनडयो वोहे ििायत जे हमिा से कम से कम एगो माला \nखिीदत।आइ  मोिाललसा महाक ुं भ क े  मोनहिी ििल हय।  \n           दोसि आइआइनटयि िािा   मुक े श लसिह खुि िायिल हय।वो अपि \nिुलद्धमिा से लोग िड प्रभानवत क िहल हय।पिंच क ु ि उटपटांग ियाि से \nहुिका संिंष्टधत अखाड़ा से निष्कालसत क देल गेल त दोसि अखाड़ा अपिा \nलेलक।अपिा नपता क े  िािे मे व्यक्त  नवचाि सिाति पिंपिा क े  नवपिीत \nहय।  \n          तेसि िकली साधु क े  िाम पि लोग साधु से िदतमीजी क ै ल देखल \nजा िहल हय।  \nचौथा अघोिी िागा लोग क े  काफी प्रभानवत क िहल हय।  \nपंचम  माडल लिकी    हषाष िकली जटा क े  कािण नववाददत िहल।वोकिा \nसंिंष्टधत अखाड़ा से निष्कालसत क ै ल गेल।  \n     महाक ुं भ में प्राक ृ ष्टतक आपदा अगलगी चचाष में िहल।दू गो सेक्टि में \nआग लग गेल। सैकड़ाें टेंट काटेज आ क ु नटया जल क े  िाख भे गेल। आपदा \nप्रिंधि क े  तत्पिता से कोिो जाि क े  हताहत ि भेल। एकटा मनहला कहैत \nपायल गेल नक जे हम वस्त्र पनहिले िी वोकिा िोड़ क े  क ु ष्टियो ि \nिांचल। हमि भगवाि सेहो जि क े  िाख भे गेल।  \n   स्प्रष्टत पंद्रह सौ लोग िागा साधु ििलि। एगो नफलमी नहिोइि ममता \nक ु लकणी सेहो नकन्द्िि महामंडलेश्वि ििलि।  \nमौिी अमावस्या २९ ििविी २०२५क े  भगदड़ मे प्राप्त सूचिा क े  आधाि पि \n१२ श्रद्धालु क े  मृत्यु भे गेल आ सैकड़ाें घायल भे गेल।  34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  महाक ुं भ लागल हय।  \n  \n-आचायष िामािंद मंडल सीतामढ़ी।  \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 35 \n२.७.प्रणव क ु माि झा- टी.यू. 142 नवमाि  आ आईएिएस  क ु िसुिा  पि डुब्ि ी \nके झलक  (यात्रा संस्मिण ) \n \nप्रणि क ुमार  झा \nटी.य ू. 142 विमान आ आईएनएस क ुर स ुर ा पनडुब्बी के झलक (यात्रा \nस ं स्मरण) \n  36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 37 \n  38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 39 \n \n  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 41 \n 42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  \n  \nसमुद्रक लसहरन भरि िहर सभ आ अनन्त नीिा आकाशक संगत \nटवशाखपट्टनम शहर अपन टवटवधतासाँ भरि आकर्यिक िेि रलसद्ध अछि। \nखास कऽ क े  औद्योटगक, व्यापाररक आ सामररक महत्व क े  संगम अछि ई  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 43 \nशहर। एटह शहर क े  रामक ृ ष्ि समुद्र ति एकिा आकर्यक  स्थि अछि जतर् \nरातः का ि आ संध्र्ाकाि मे सागरक िहरर क े  देखैत, टगनैत वा ओकरा \nसंगे खेिाइत समर् टबतेनाई मोन क े  टकि काि िेि एकिा सुक ू न आ \nसुखद अनुभूछत दैत ि ै क। एना अनुभव होइत ि ै क जे सागर क े  िहर सब \nभगवान जगन्नाथ क े  मधुर पावन स्पशय आ गंध क े  अपना संग समेिने िऽ \nआटब रहि होई। कतेको िोक आ पर्य िक टनत रातः आ संध्र्ाकाि एटह \nमनोरम हवाखोरी क े  आनंद िैत अछि। एटह बीच हमरो ई आनंद िेबाक \nअवसर भेिि िि। एटह क्रम मे सागर टकनारे िहिैत बौखैत एकिा \nआकर्यि क े  क ों द्र देखर् मे आर्ि -   वट.य ू. 142 विमान स ं ग्रहालय आ \nआईएनएस क ुर स ुर ा पनडुब्बी स ंग्रहालय। इछतहास , टवज्ञान आ वीरताक \nसंगमक जीबैत -जागैत रमाि अछि ई संग्रहािर् जे एटह सागर ति पर \nस्स्थत ि ै क। ई संग्रहािर् मात्र एकिा ऐछतहालसक संरचना नटह, बस्ल्क \nआकाशीर् आ पातािीर् रिक्षेत्रमे भारतीर् नौसेनाक अपराजेर्ता क ेँ  \nदशायबर्विा रतीक िी। स्वाइत झजज्ञासा भेि त पहंचिह हमह ऐ \nसंग्रहािर् क े  देखबाक िेि। संग्रहािर् मे , बहत रास गार्जिंर्न \nसभ , बच्चा, बुढ़ नौजवान सभ िोिी बना बना कऽ संग्रहािर् क े  अंदर पहाँच \nरहि ििाह आ ओकरा माध्र्म से अपन सेना क े  वीरता , तकनीकी आ \nइछतहास क े  अनुभूछत कऽ रहि ििाह। \nविश ाखपट्टनमक गौर ि: वट.य ू. 142 स ं ग्रहालयक गाथा \nटवशाखपट्टनमक रामक ृ ष् ि समुद्र तिक नजदीक, एकिा अदद्वतीर् \nसंग्रहािर्क रूपमे टि.र्ू. 142 टवमानक संरचना स्थाटपत अछि। ई \nसंग्रहािर् मात्र एकिा ऐछतहालसक स्थि नटह, बस्ल्क भारतीर् नौसेना आ \nओकरा गौरवशािी गाथाक जीवन्त दस्तावेज िी। तीन दशक धरर भारतीर् \nमह ास ागरक चौकीद ार आ पाटकस्तानी पनडुब्बी चािकक डरक रतीक रहि \nटि.र्ू. 142 आइ टवश्रामक अवस्था मे अछि, मुदा ओकरा र्ोगदानक गाथा  44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअखनो छचरस्मरिीर् अछि जे ऐ म्र्ूझजर्म क े  माध्र्म स दशयकक मोन मे \nजीवंत भ जार् ि ै क। \n1988 मे भारतीर् नौसेना द्वारा टि.र्ू. 142 क ेँ  अपनार्ि गेि। एटह \nटवमानक मूि उद्देश्र् अमेररकी पोिाररस  पनडुब्बी-क िॉन्च बैलिस्स्िक \nछमसाइिक परररेक्ष्र् मे रछतरोध क्षमता बढ़बए िि। ई सोटवर्त र्ूटनर्नक \nउत्क ृ ष्ट सामररक टडजाइन िि। एटह गहन गछतक टवमानक टडजाइन ओटह \nसमर्क शीतर्ुद्धक सामररक चुनौती क ेँ  ध्र्ानमे रान्ख कर्ि गेि िि। \nटि.र्ू. 142M, जे सोटवर्त टडजाइन ब्र्ूरो द्वारा टनर्मिंत िि, अपन समर्क \nएकिा अग्रिी प्िेिफॉमय िि। शीतर्ुद्धक दौरान, ई टवमान रूसी , र्ूक्र े नी आ \nभारतीर् नौसेना िेि कार्यरत रहि। भारत िेि , ई टवमान टवशेर् रूप साँ \nसािा कएि गेि िि , जे ओर् समर् मे सोटवर्तक भारतक संग \nटवश्वासपूिय संबंधक संक े त अछि। \nरूस क र लस द्ध ट्यूपो िेव टडजाइन ब्र्ूरोक अदद्वतीर् क ृ छत टि.र्ू. 142 क े  \nटनमायि 1968 ई. मे भेि िि। ई टवमान समुद्री गश्ती आ िंबा दूरीक \nपनडुब्बी-रोधी अलभर्ानमे उपर्ोग क ै ि गेि िि। भारतीर् नौसेनाक सेवा \nमे ई अदद्वतीर् टवमान  1988 साँ 2017 धरर रहि।  'एलोस षक \nबहादुर ' नाम साँ रलसद्ध, ई टवमान अपन  समर्मे नौसेनाक रीढ़ मानि \nजाइत िि। एटह इंजन क ेँ  टवशेर् रूप साँ समुद्री छमशन आ िंबा दूरीक गश्ती \nिेि टडजाइन कएि गेि अछि। रालत्रकािीन उड़ान आ इंधन भरबाक \nसुटवधा िेि टवमानक नाक पर फ्िश िाइि आ इंधन भरबाक रोब \nिगाओि गेि अछि। \nवडजाइन आ स ं रचना \nटि.र्ू. 142 टवमानक टडजाइ न मात्र एकिा र्ुद्धक र्ंत्र नटह, बस्ल्क एकिा  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 45 \nइंजीटनर्ररिंग चमत्कार िी। \n आकार आ माप : \no वििंगस्प ै न: 51.1 मीिर। \no ल ं बाई: 49.5 मीिर। \no ऊँचाई: 12.12 मीिर। \no प्रोप े लर व्यास: 5.6 मीिर। \n इंजन : चारर क ु जनेत्सोव  NK-12MV िबाोरॉप, जे  14,795 \nHP शक्क्त उत्पन्न करैत अछि। \n गतत : 925 टकमी/िंिा। \n स े िा सीमा: 13,000 टकमी टबना इंधन भरने। \nशक्तत आ क्षमता \nई टवमान अपन अत्र्ाधुटनक सोंसर सभ, सोनार बुई आ मैग्नेटिक एनोमिी \nटडिेक्िरक मद द स ाँ पनडुब्बीक खो ज  आ नाश करबाक कार्य करैत िि। \n ऑपर े शन अिति: 10.5 िंिा तक टनरंतर टनगरानी। \n आय ुि: \no िॉरपीडो , बम आ डीप चाजय।  \no DK-12 गन लसस्िम, जे  23 छममी AM-23 तोप साँ \nिैस अछि।   46 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nटि.र्ू. 142 भारतीर् नौसेना िेि मात्र एकिा र्ुद्धक साधन नटह, बस्ल्क \nरिनीछतक महत्त्वक एकिा अचूक हछथर्ार बनि। \nइछतहासक गौरवगाथा  \n1. सम ुद्री गश्त ी आ पनडुब्बी शश कार : टवमान कश ुषन-के खोज \nप्रणाली, एमएमएस-106 लादोगा म ै ग्न े टोमीटर , आ सटक्रर् आ \nटनष्क्ष्क्रर् स ो नार बुई स ाँ िैस  िि। ई पनडुब्बीक ह िचि केँ \nसिीकता साँ पकड़बाक क्षमता रखैत अछि। \n2. तमशनक अिति : एक बेरक उड़ानमे  16 िंिा तक टनरंतर गश्ती \nकएि जा सक ै त अछि। \n3. सविय योगदान : कारटगि र्ुद्ध आ टवलभन्न समुद्री अलभर्ानमे \nअपन महत्वपूिय भूछमका टनवायह क े िक। \n4. ई विमान भारतीय महासागरक प्रहरी बनल, ज े  भारतीय तटीय \nस ुर क्षा आ पनडुब्बी विर ोिी ऑपर ेश नक अशभन्न वहस्सा छल। \n5. 2017 मे, ट्रोप े तस अभ्यासक दौरान , एकटा \nवट.य ू. 142 विमान 53 घ ंटाक उडान रर कॉडष कएलक। \n6. एवह विमान केँ भारतम े  ’अल्बाट्रॉस’ आ ’महासागरक \nप्रहरी’ कहल जाएत अतछ।  \nभारतक नौसेनामे टि.र्ू. 142 कए शाछमि करब समुद्री सुरक्षा िेि \nक्रांछतकारी स ाटबत भेि। ई टवमान पनडुब्बीक खो ज  आ नष्ट करबाक िेि \nआवश्र्क सोनार  ब ुई शसस्टम आ उन्नत म ै ग्न े वटक एनॉमली वडट े तटर साँ  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 47 \nसज्जजत िि। कारटगि र्ुद्ध आ भारतीर् महासागरक रिनीछतक छमशनमे \nएटह टवमानक महत्त्वपूिय भूछमका रहि। \nआईएनएस टवक्रमाददत्र्क सहकार्य साँ चिैत एटह टवमानक अलभर्ान \nभारतीर् समुद्री सीमा क ेँ  अजेर् बना देने िि। 2017 मे जखन ई टवमानक \nसेवा समाप्त भेि, तखन भारतीर् नौसेनाक इछतहासमे एकिा स्वर्ििंम \nअध्र्ार् बंद भेि। \nसंग्रहािर्क टनमायि आ वतयमान स्वरूप \nटि.र्ू. 142 क ेँ  सेवा समाप्प्तक बाद टवशाखपट्टनमक समुद्री ति िग \nसंग्रहािर्मे पररवर्तिंत कएि गेि। 2017 मे ई संग्रहािर् आम िोकक \nिेि उद्घाटित भेि। एतर् ई टवमान क ेँ  एहन तरहेँ स्थाटपत कएि गेि \nअछि, जटह साँ आगंतुक सभ टवमानक अंदर आ बाहर दुनूक अनुभव कऽ \nसक ै त िछथ। \nसंग्रहािर्क मुख्र् आकर्यि सभ: \n1. इंटरएक्तटि वडस््ल े: संग्रहािर्मे टवमानक अंदर जाँका संरचना \nराखि गेि अछि , जतर् आगंतुक सभ क ेँ  सोनार लसस्िम, रडार \nआ टवमानक इंझजन संचािनक अनुभव होइत अछि।  \n2. विमानक अ ं दरक यात्रा : टवमानक अंदरक टहस्सा देखबाक \nव्यवस्था अछि, जतर् तकनीकी उपकरि सभ आ पाइििक \nक े टबनक साक्षात अनुभव होइत अछि। \n3. थीम पाकष: संग्रहािर् िग एकिा थीम पाक य  सेहो अछि , जतर् \nबाि-बच्चा सभ क ेँ  टवमानक मॉडिक संग ज्ञान राप्त करबाक \nअवसर भेिैत अछि।   48 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंग्रहािर् मे िुमैत हमर नजर एकिा इंिरएस्क्िव टडस्प्िे पर पड़ि जाटह मे \nभारतीर् सेना द्वारा देि जार् बिा टवलभन्न चक्र आ मेडि क े  टडजाइन क े  \nन्खस्सा जांबाक अवसर राप्त भेि \nसावित्रीबाई खानोलकर : पर ािमक प्रत ीकक स ृजज त ा \nसाटवत्रीबाई खानोिकर (जन्म: ईव इवोन मडार् डे मारोस , \n20 जुिाई  1913 -26 नवम्बर 1990) स्स्वस-भारतीर् टडजाइनर \nििीह , जे भारतीर् सेनाक सवाो च्च वीरता पुरस्कार परम िीर चि क \nटडजाइनर रूपमे रलसद्ध िछथ। ई पुरस्कार र्ुद्धक समर्मे असाधारि पराक्रम \nदेखेटनहार वीर सैटनक सभ क ेँ  रदान कएि जाइत अछि। साटवत्रीबाई \nखानोिकर अनेक महत्वपूिय वीरता पदकसभक टडजाइन सेहो \nकएिटन, जइसमे  अशोक चि ( AC), महािीर चि ( MVC), कीर्तिं \nचि ( KC), िीर चि ( VrC) आ श ौय ष चि (SC) शाछमि अछि। \nओ 1947 केर जनरल सर्ििंस म े डल क टडजाइन सेहो \nकएिटन, जे  1965 धरर उपर्ोग कएि गेि। साटवत्रीबाई एकिा क ु शि \nछचत्रकार आ किाकार सेहो ििीह। \nसाटवत्रीबाई खानोिकरक जन्म  ईि इिोन मडाय डे \nमारोस  नामसाँ न्य ूश ाट ेल, क्स्िट ्ज र ल ैंडमे 20 जुिाई  1913 क ेँ  भेि \nिि। 1932 मे ओ भारतीर् सेना क े र क ै प्िन (बादमे मेजर जनरि) वििम \nरामजी खानोलकर साँ टववाह कएिटन। टववाहक बाद ओ  सावित्रीबाई \nखानोलकर  बनिीह , हहिंदू धमय अपनएिटन आ भारतीर् नागररकता राप्त \nकएिटन। भारतक स्वतंत्रताक बाद, भारतीर् सेनाक  एडज ुटेंट ज नर ल \nम े जर जनरल हीरा लाल अटल क अनुरोधपर साटवत्रीबाई क ेँ  भारतक \nसवाोच्च वीरता पुरस्कार परम िीर चि क टडजाइन करबाक झजम्मेदारी देि \nगेि। मेजर जनरि अति क ेँ  टवश्वास िि जे भारतीर् संस्क ृ छत, संस्क ृ त आ  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 49 \nवेदसभमे साटवत्रीबाईक गहन ज्ञान एटह पुरस्कारक टडजाइनमे वास्तटवक \nभारतीर् भावना समाटहत करत।  \nपरम िीर चिक वडजाइन  भारतीर् संस्क ृ छत आ पराक्रमक रतीक िी। \nएटह चक्रक रूपमे चक्रवती सम्राि अशोकक ससिंहासनपर उक े रि चक्रक \nरतीकक उपर्ोग कएि गेि अछि। ई टडजाइन र्ुद्धमे वीरताक अदद्वतीर् \nभावनाक रछतटनछधत्व करैत अछि। \nसाटवत्रीबाईक बड़का बेिी क ु मुददनी शमायक देवर  म े जर सोमनाथ \nश मा ष (4 क ु माऊ ाँ  रेझजमोंि) भारत -पाटकस्तान र्ुद्ध 1947क \nदौरान  3 नवम्बर 1947 क ेँ  कश्मीरमे वीरगछतक राप्त कएिटन। हनका \nमरिोपरांत पटहि  परम िीर चि  रदान कएि गेि। ई संर्ोग \nसाटवत्रीबाईक जीवनक वीरताक इछतहासमे एकिा अदद्वतीर् स्थान बनाबैत \nअछि। \nएटह संग्रहािर्क र्ात्रा कए संपूिय रूपेँ ऐछतहालसक, तकनीकी आ \nसांस्क ृ छतक अनुभवक संग जोड़ि जा सक ै त अछि। \n समर्: संग्रहािर् सप्ताहक सातो ददन 2 बजे दुपहर से 9 बजे \nराछत धरर खुिि रहैत अछि।  \n रवेश शुल्क: 100 रु० मे िीर्ू 142 आ आईएनएस क ु रसुरा दुनु \nसंग्रहािर् क े  संर्ुक्त टिकि भेिर् अछि। बच्चा िेि ई दर आधा भ जार् \nि ै क। \nविश ाखपट्टनमक र त्न: आई.एन.एस. क ुर स ुर ा स ंग्रहालयक गाथा \nटवशाखपट्टनमक समुद्र तिपर स्स्थत आई.एन.एस. क ु रसुरा संग्रहािर् सेहो \nएकिा आकर्यक स्थि िी, जतऽ आधुटनक सैन्र् इछतहास, नौसेनाक गौरव  50 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआ समुद्री अलभर्ानीक अद्भुत स ंगम देखि ज ा स कै त अछि। ई स ंग्रह ािर् \nभारतीर् नौस ेना आ पनडुब्बी अलभर्ानीक मह त्त्वपूिय ऐछतह ालस क द स्तावेज  \nिी, जेकरा देखबाक स ंग अह ााँक मनमे अद्भुत गवय आ र ेरिा उत्पन्न ह ो इत \nअछि। \nआई.एन.एस. क ु रसुरा (एसएसक े  42) सोटवर्त संिक फॉक्सट्रॉि-क्िास \nडीजि -इिेस्क्ट्रक पनडुब्बी िि। 18 ददसंबर  1969 क ेँ  भारतीर् नौसेनाक \nटह स्स ा बनि ई पनडुब्बी 31 वर्यक सेवा रदान कएिक। भारतीर् \nमह ास ागरक र ह रीक रूपमे ई पनडुब्बी कईिा र मुख अलभर्ानमे टह स्स ा \nिेिक, जइसाँ भारतीर् नौसेनाक सामररक शक्क्त आ रिनीछतक क्षमताक \nरदशयन भेि।  \n1971 केर  य ुद्ध आ स ेिाक उपलक्ब्ि \nक ु रसुराक भारत -पाटकस्तान र्ुद्ध 1971 मे अहम भूछमका रहि। एटह र्ुद्धमे \nई पनडुब्बी गुप्त गश्ती छमशनस भमे शाछमि रह ि, जे भारतीर् नौसेनाक \nरिनीछतक सफितामे र्ोगदान देिक। बादमे ई टवलभन्न नौसैटनक \nअभ्र्ासमे टहस्सा िेिटन, जइमे दोसर देशसभक संग सहकार्य सेहो कएि \nगेि। क ु रसुरा अनेक अवसर पर अन्र् देशसभक \"गुडटवि\" भ्रमि सेहो \nकएिक। \nमहत्िप ूण ष स ेिा अिति \n 1971 केँ भारत -पाक य ुद्ध: कु रस ुरा पनडुब्बी र्ुद्धक स मर् \nभारतीर् तिीर् क्षेत्रक सुरक्षा सुटनन्ित करबाक महत्वपूिय झजम्मेदारी \nटनभेिक। \n श ा ंतत प ूण ष गश्त ी: समुद्रक टवलभन्न क्षेत्रमे टनगरानी आ भारतीर् \nसमुद्री सीमा पर सुरक्षा रदान करबाक कार्य करैत रहि।  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 51 \n22 फरवरी  2001 क ेँ  सेवा समाप्प्तक बाद, एटह  पनडुब्बी केँ \nटवशाखपट्टनमक समुद्र तिक संग्रहािर्मे बदिि गेि, जाटहसाँ आम जनता \nएटह सैन्र् गौरवक अनुभव कऽ सकए। \nक ुर स ुर ाक स ंर चना आ क्षमत ा \n ल ं बाई: 91.3 मीिर। \n चौडाई: 8 मीिर। \n ड्राफ्ट: 6 मीिर। \n विस्थापन: \no सतह पर:  1,950 िन। \no जिमग्न अवस्था मे: 2,475 िन। \n गतत : \no सतह पर:  16 नॉि। \no जिमग्न अवस्था मे: 15 नॉि। \n पािर शसस्टम: डीजि -इिेस्क्ट्रक इंजन, जइसाँ सतह पर र्ात्रा \nकरबाक संग -संग जिमग्न अवस्थामे शक्क्त रदान होइत अछि। \nआय ुि आ क्षमत ा \n टॉर पीडो ट्य ूब: 10 िा िॉरपीडो  ट्यूब (िह िा अटगिा आ चारर \nटपििा)। \n गहराई क्षमता: 250 मीिर धरर जिमग्न र्ात्रा।  52 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n ि ू सदस्य: 77 सदस्र्क क्षमता, जइमे अछधकारी आ नाटवक दुनू \nशाछमि िछथ। \nस ंग्रहालयक ित षमान रू प: ऐतत हाशसक िर ोहर क प ुनरु द्धार  \nडीकमीशहनिंगक बाद, 9  अगस्त 2002 क ेँ  आंध्र रदेशक मुख्र्मंत्री एन. \nच ंद्रबाब ू नायड ू एटह  पनडुब्बी केँ राष्ट्रक र छत स मर्पिंत \nकएिटन। 24 अगस्त 2002 क ेँ  एटह क ेँ  सावयजटनक संग्रहािर्क रूपमे \nटवशाखापट्टनमक आर.के. बीच  पर राखि गेि। ई अपन अंछतम र्ात्रा \nटवशाखापट्टनम धरर पूरा कएिक आ ततबे समर्साँ ई पर्यिकसभक िेि \nएक अदद्वतीर् आकर्यि बटन गेि। आई.एन.एस. क ु रसुरा संग्रहािर् क े वि \nएकिा र्ुद्धपोत नटह, बस्ल्क भारतीर् नौसेनाक साहस, शौर्य आ समपयिक \nज ीवंत द स्तावेज  िी। एटह  स ंग्रह ािर्मे िो क अपनटह  आाँन्खस ाँ पनडुब्बीक \nअंदरक जीवन आ संचािनक जटििता क ेँ  देख सक ै त िछथ। क ु रसुरा \nदु टनर्ाक ओटह  पनडुब्बीसभमे साँ एक िी जे संग्रहािर् बनिाक बादो अपन \nमूि रूपमे संरझक्षत अछि। टवशाखापट्टनमक \"जरूर देखर् र्ोग्र्\" गन्तव्यक \nरूपमे ई रलसद्ध अछि। खास बात ई अछि जे डीकमीशन कएिाक \nबावजूद, क ु रसुरा क ेँ  भारतीर् नौसेनाक \"ड्रेससिंग लशप\" सम्मान देि जाइत \nअछि, जे सामान्र्तः सटक्रर् जहाजसभक ेँ  देि जाइत अछि। \nप्रम ुख आकर्षण \n1. पनडुब्बीक आ ंत रर क भागक अन ुभि: \nआगंतुक स भ के  पनडुब्बीक स ंकु छचत गलिर्ारा, टनर्ंत्रि \nकक्ष, सोनार रिािी आ िॉरपीडो कक्षक टनरीक्षि सद्यह करबाक \nअवसर भेिर् ि ै न। \n2. वडजज टल प्रदश षन आ स ूचना केंद्र:  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 53 \nसंग्रहािर्मे आधुटनक टडझजिि स्क्रीन आ मल्िीमीटडर्ा रदशयनक \nमाध्र्म स ाँ पनडुब्बीक इछतह ास  आ र्ो गद ान पर टवस्तृत ज ानकारी \nरस्तुत कएि जाइत अछि। \n3. नौस ै वनक जीिनक झलक: \nसंग्रहािर्मे नौसैटनक क्र ू क दैटनक जीवन, चुनौती आ संग्रामक \nअनुभवक ििक सेहो देखार्ि जाइत अछि।  \nई संग्रहािर् मात्र एकिा ऐछतहालसक स्थि नटह, बस्ल्क भारतीर् रक्षा \nरिािीक रछत िोकक जागरूकता आ गवयक भावना जगबैत अछि। र्दद \nअहााँ टवशाखपट्टनम जाएब, तऽ एटह संग्रहािर्क र्ात्रा जरूर करू। \n  \n[रिव क ु मार िा, राष्ट्रीर् परीक्षा बोडय, नई ददल्िी, जनवरी 2025]  \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  54 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n३.१.प्रणव क ु माि झा-लोकतंत्रक  िंगमंच  \n३.२.िाज  नकशोि  ष्टमश्र-हम  िव  स्वि िी  \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ु ल '-कान्द्ह चखौतष्टथ  कि  कि  ओल  \n३.४.जगदािन्द्द झा 'मिु '-२० टा हाइक ू \n३.५.िाम  शंकि  झा \"मैष्टथल\"- कोल्हक  ििद  \n \n \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 55 \n३.१.प्रणव क ु माि झा-लोकतंत्रक  िंगमंच  \n \nप्रणि क ुमार  झा \nलोकत ं त्रक र ं गम ं च \n  \nिोकतंत्रक रंगमंच पर, खेि अजगुत होइत अछि , \nनेता िोकटन वादा करैत , जनता िहािोि होइत अछि।  \nकखनो पािी गिबटहर्ा करत, कखनो बैर टवरोधक राग , \nजनता बीच भ्रमक जाि, क े करो पर करी कोना टवश्वास? \nचुनावी रैिी, भार्ि भारी, आश्वासनक बौिारर, \nवो िक िेि स ब टकिु स ंभव, बाद मों देत नकारर।  \nभार्ि मे नै रहि छमठास, सबहक बोि भेि कड़वा  \nटक क े िह, टक करब बात नै, बस िड़बैत रहत सरबा।  \nमीटडर्ा मुद्दाक बात उठाओत नै, करत िीआरपीक खोज  \nटबना बात क े  मुद्दा पर मुगाय, िड़बईत रहत   रोज ।  \nकोना समाज समृद्ध सुखी होर् , टकए करत टवचार  \nिीवी न्र्ूज मे जनता खोजर् पापड़, िी, आचार । \nजनता भेि अछि साधन मात्र, वोिक टगनतीक खेि, \nसेवा शब्दक अथय टविुप्त भेि, पैसाक राजक मेि।   56 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nचुनावक संग फ ू िि सपना, आशाक बुिाइत अछि अंत, \nिोकतंत्रक दीप जरबाक िेि, कतर् अछि सत्र्क पंथ? \n \n \n  \n[रिव क ु मार िा, राष्ट्रीर् परीक्षा बोडय, नई ददल्िी] \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 57 \n३.२.िाज  नकशोि  ष्टमश्र-हम  िव  स्वि िी  \n \nराज वकशोर  तमश्र \nिम नव स्वर छी      \n  \nिव जुग   क े  हम स्वि िी,  \nनवज्ञािक िोल प्रखि िी।  \n  \nढाेँग-ढकोसला -िंधि साँ, \nिी िनह हम कनिको िान्द्हल ,   58 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहम िनह ओ वाणी,जुग -जुग साँ \nजे आतष भेल िस कािल ।  \n  \nहम िी उन्द्मुक्त अकास सि ,  \nजकि िनह गाड़ल िुजाष ,  \nहम िी अिंत व्योम   के \nगुंजायमाि ध्वनि -ऊजाष । \n  \nिूति समयक अश्विथक   हम घघषि ,  \nसुनि िहल हमिा,िीतल काल जजषि ।  \n  \nिव जुग क े  स्वागत  मे हम िी उठल ताि ,  \nजेिा प्रष्टतपदा क े  िाद गगि मे उगल चाि ।  \n  \nआगू ददस िनढ़ िहल हम िी धाप -ध्वनि , \nचमक ै त चारू कात जिु मनिआि -मणण ।   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 59 \n  \nप्रीष्टत-अिुिागक मधुमय िोल ,  \nनवजय-हुलासक   गदषम -घोल ।  \n  \nजे हारि क' फ े ि जीत गेल ,  \nहम तकि गीत ,  \nध्येय-पथक हम शंखिाद,  \nहम िव संगीत ।  \n  \nहम प्रगष्टतक प्रस्थाि लेल, \nगाओल गेल मंगल -गाि ,  \nआ'  दुवाषक्षतक मंत्र संग , \nशुभ-शुभ  होइत चुमाि।  \n  \nिवजुगक सृजि लेल स्वस्स्तवचि,  \nहम जग   कल्याणक   िव प्रवचि।   60 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nहम िव जागिणक   िव ऋचा -स्वि , \nिी मंत्र ओ   जे पढ़ल नवज्ञाि-अधि ।  \n  \n  \nफ े क्टिीक कक ष श अिाज िी , \nझि -झि किैत पाकल धाि ,  \nउन्द्मुक्त िोल िवतुरिआ क े  ,  \nहम स्वि िभभेदी मंगल -याि ।  \n \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 61 \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ु ल '-कान्द्ह चखौतष्टथ  कि  कि  ओल  \n \nप्रमोि झा  'गोक ुल' \nकान्द्ि चखौतधि कब कब ओल \n \n \nजाष्टत पाष्टत िहहि पूिय कोइ।  \nहरिक े  भजय से हरिक े  होइ।।  \nसोल्हकि िाभि दललत भंगी।  \nसिहक नहिदय िाम िजिंगी।।  \nसीमा िेखा सि िांष्टघ चुकल अष्टि।  \nदू िा दििज्जा एकठाि भेल अष्टि।।  \nऊ ाँ च िीच सि भेल निपिा।  \nसमता िाजय चनढ़क े  हिा।।   62 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nखिामे गिल जे अलभशाप ििल िल।  \nभाितक भाग्यक े  जे डलस िहल िल।।  \nतकिा पुनि जीिंत की कय िहल िी?  \nदुिी दुिी अहााँ सि ई की कय िहल िी ??  \nस्वाथष चटोि भै जुनि िटेि लड़ाउ।  \nनिसिल िात पुनि जु नि दोहिाउ।।  \nवसुधैि क ु टु्ि क े ि धुजा फहिाउ।  \nअपिे घि अपिे जुनि आनग लगाउ।।  \nघि घि सीता किै िष्टथ पुिारि।  \nिाम ठाढ़ िष्टथ दुवारिये दुवारि ।।  \nचुप िहु चुप िहु िाजू जुनि िेसी िड़ िोल।  \nिाधा सङ कान्द्ह चखौतष्टथ कि कि ओल ।।  \n- प्रमोद झा  'गोक ु ल',  दीप,   मधुविी (नवहाि)   फोि -9871779851 \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 63 \n३.४.जगदािन्द्द झा 'मिु '-२० टा हाइक ू \n \nजगिानन्द्ि झा 'मन ु' \nबीसटा हाइक ु \n१ \nअमर क ं ठ \nअमृत स्वर अछि \nमार् अहााँक े \n  \n२ \nपाइ रटहतो  \nभूखक द द य पुिू \nकोनो बापसाँ \n   64 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३ \nमार्क हाथ \nबापक े र संगछत \nभाग्र्वानक ेँ \n  \n४ \nएखनो स्वाद \nपटनगर सागक ेँ \nमोन परैए  \n  \n५ \nभूखि पेिे \nखूब र्ादद अबैए \nचीनीक रोि  \n  \n६  विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 65 \nिमंड संगे  \nगवय अछि हमरा  \nबाबूजीपर \n  \n७ \nबाबूक बात  \nमााँक ेँ  िात बूििाैं \nचािीस बाद  \n  \n८ \nकहेिाैं आब  \nहनकर रेममे  \nहम  बताह  \n  \n९ \nदीप आ बाती   66 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलसनेहक खातीर  \nसंगे जरि  \n  \n१० \nनै पजारब  \nरेमक आटग हम  \nअहााँक टबना \n  \n११ \nहम सचेत  \nमधुपान करब \nडंक रटहत  \n  \n१२ \nमन फ ू िि \nकोहबर रांगि   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 67 \nटपर्ा अओता \n  \n१३ \nमोनक तार  \nअहाँक ेँ  पहाँचि \nमानु नै मानु \n  \n१४ \nटकर्ो हमर \nकरेज  िू िेिक \nटबन कहने  \n  \n१५ \nहृदर् जोटड़  \nनटह लसखिाैं ह म \nतोड़ैक ेँ  किा  68 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \n१६ \nददय हमर  \nदटब क रटह गेि  \nबीच सभामे  \n  \n१७ \nरेम क े नाइ \nआजुक समर्मे \nजान देनाइ  \n  \n१८ \nहम बेजान  \nबाि देख थकिाैं \nअहााँ एिाैं नै \n   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 69 \n१९ \nरेमक रोग  \nबताह बनेिक  \nदुख सहिाैं  \n  \n२० \nरेम करब  \nरेम टनबाहबमे  \nअन्तर ि ै क \n  \n- जगदािन्द्द झा 'मिु', मोिाइल िंिि ९२१२ ४६ १००६ \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  70 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.५.िाम  शंकि  झा \"मैष्टथल\"- कोल्हक  ििद  \n \nराम श ं कर झा \"म ै धिल\" \nकोल्ूक बरि  \n \nकोल्हक क ें  ििद िनि घूष्टम िहल ष्टि  \nणजिगी क ें  पनहया घसा िहल ष्टि..!  \nकोल्हक ििद िनि......!  \nकतह जायि..? कोिा जायि...?  \nनकयाक जायि.? क ै य लाअ जायि  \nसि देखा - देखी मे भानग िहल अष्टि  \nपिाअ िहल अष्टि  \nकोल्हक ििद िनि....!  \nसि क ें  िुझल ि ै य सिक ें  देखल ि ै य  \nसि क ें  िमल ि ै य सिक ें  गमल ि ै य  \nनकि ु आंगा नकि ु ि ीच मे नकि ु पनह िे  \nनकि ु संजो गि े नकि ु समाह ि ि े ि ुकाि ैत  \nकोल्हक क ें  ििद िनि....!  \nएनह िारि ओनह िारि ई खेत उ खेत  \nजोईत िहल ष्टि जोतिा िहल ष्टि   विद े ह ४११ म अ ं क ०१ फरबरी  २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४११) || 71 \nएनह गाम ओनह गाम ई िगि उ िगि  \nष्टिष्टिआ िहल ष्टि िौआह िहल ष्टि  \nनकयाअ कष्टथलाअ ककिालाअ..?  \nिे नहिका िुझल िे हुिका िुझल  \nसि एक दोसि क ें  दािैत नपचैत  \nकोल्ह क क ें  ििद िनि.....!  \nमिदक माेंि िनि एेंदठ िहल ष्टि  \nग़ुमाि लेल गामा पहलिाि लेल  \nखिीदा िहल नकताअ पअि नकताअ  \nठोकिा िहल ष्टि कोठी पअि कोठी  \nिहहि सााँझ िहहि भोि िहहि लभिसि  \nिहहि कलौउ िहहि िेिहट िहहि िाष्टत  \nिताह भेल भक ु आ िहल ष्टि  \nकोल्हक क ें  ििद िनि....!  \nएनह ठाम ओनह ठाम सुनि िहल  ष्टि \nआउ ठाम आउ ठाम सुििा िहल ष्टि  \nसि घि -घिाि गानि िहल अष्टि  \nसि सि -समांग गििा िहल अष्टि  \nमुदा क ें  सुित नकिका सुित..?  \nअपिहहि उल्लू सोझ कििाक लेल  \nआेंघाल अपलसिआत ओझिाल ष्टि  \nकोल्हक क ें  ििद िनि....!  \nज्याें णजिगीक यथाथष ममष िुणझ  \nनकि ु दैत  ि नह  नकि ु दद याि ैत  ि नह  \nहंसी -हंस िाणज  हाँसािैत िनह  \nहंसी -ठठाक िथाि मचाि   72 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nष्टधया-पुत ा सङ्ग ि ि ाि ैत  ि नह  \nमुदा जानि िहहि.....  \nकोल्हक क ें  ििद िनि घूष्टम िहल ष्टि  \nणजिगी क ें  पनहया घसा िहल ष्टि...!!  \n \n-िाम शंकि झा \"मैष्टथल\", उघिा, दिभंगा  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n  \n ","size_mb":5.88,"has_text":true},"Videha 412.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 412.pdf","name":"Videha 412.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-2187-9 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी २०२५ (िर् ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसारण नै \nकएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives  and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e -\npublish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि \nरचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nरचनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार/ \nसंग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vid eha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge ab out \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also feat ures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 412 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.अंक ४११ पर टिप्पणी  (प ृष्ठ १-१) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान -४ (प ृष्ठ ३-७) \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-टिजड़ा (प ृष्ठ ८-१०) \n२.३.परमानन्द्द लाल कणण-तीिणक्षेत्रक मािात््य-२ (प ृष्ठ ११-१५) \n२.४.लाल देव कामत-ऊजणस्ववता (प ृष्ठ १६-२२)   \n \n२.५.आशीष अनथिन्द्िार- साटित्य अकादमीमे नैथतकता -संदर्ण मैथिली \nप्रर्ाग-टवशेष संदर्ण नथिक े ताजीक कायणकाल (प ृष्ठ २३-२५) \n२.६.आिायण रामानंद मं डल-मिाकटव िंदा झा बनाम र्ाषाटवद थियसणन : \nथमथिला र्ाषा/ अशोक वाटिका मे सीता संग वाताण र्ाषा बनाम मानुषी \nर्ाषा (मैथिली) (प ृष्ठ २६-२९) \n२.७.प्रणव क ु मार झा-जतय मोन ततै िम(लघुकिा) (प ृष्ठ ३०-३३) \n२.८.क ु न्द्दन कणण- डेरा  (प ृष्ठ ३४-३४) \n२.९.टनमणला कणण - गोइठा मे घी सुखायब (प ृष्ठ ३५-३६) \n२.१०.डॉ टवद्या नाि झा- ववगण क े िेन ? नक ण  क े िेन ? (प ृष्ठ ३७-४६) \nपद्य \n३.१.कल्पना झा- बकलेल नय छ ैं (प ृष्ठ ४८-४९) \n३.२.राज टकशोर थमश्र-सभ्यताक भ्रम (प ृष्ठ ५०-५४) \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-सिषण मड़ाल (प ृष्ठ ५५-५५)   \n \n३.४.जगदानन्द्द झा 'मनु'-३० िा िाइक (प ृष्ठ ५६-६५) \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 1 \n१.अ ं क ४११ पर  टिप्पणी \nआशीष अनचिन्हार \nप्रणव झाक सचित्र यात्रा वववरण नीक लागल। एवि तरिक वववरण पाठक \nलेल नीक रित आ उत्सुकता बनेने रित। एिन -एिन यात्रा वववरण आरो \nएबाक िािी।  \n \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n \n२.१.कल्पना  झा-मैचिली सावित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं  हुनक  \nपररवारक  योगदान -४ \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ु ल '-विजड़ा \n२.३.परमानन्द्द लाल  कणण -तीिणक्षेत्रक मािात््य-२ \n२.४.लाल  देव  कामत -ऊजणस्ववता \n२.५.आशीष अनचिन्द्िार- सावित्य अकादमीमे  नैचतकता-संदर्ण  मैचिली \nप्रर्ाग-ववशेष  संदर्ण  नचिक े ताजीक  कायणकाल  \n२.६.आिायण रामानंद  मंडल -मिाकवव  िंदा  झा बनाम र्ाषाववद  चियसणन : \nचमचिला  र्ाषा/ अशोक  वाविका  मे सीता  संग  वाताण र्ाषा बनाम मानुषी \nर्ाषा (मैचिली) \n२.७.प्रणव क ु मार झा-जतय मोन ततै िम(लघुकिा ) \n२.८.क ु न्द्दन कणण - डेरा  \n२.९.वनमणला  कणण - गोइठा मे घी सुखायब  \n२.१०.डॉ ववद्या नाि झा- ववगण  क े िेन ? नक ण क े िेन ? \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 3 \n२.१.कल्पना झा-म ै चिली साटहत्यम े उप े न्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक \nपररवारक  योगदान-४ \n \n  \nकल्पना झा \nम ै चिली साटहत्यम े उप े न्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक पररवारक  \nयोगदान-४ \nतन्रनाि-दग्ध' कटव होएबाक आरोप  सँ आरोटपत  'व्यास' जी \n \nदरर्ंगा  जाए, बड़़ी राजमाताक  समक्ष िररपुर 'बख्शी' िोलक  वनवासीक  रूप  \nमे अपन पररिय दएवनिार  एकिा  बालक ; जवनका  ओवि गाम मे क े ओ  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिुल्िाइ, क े ओ नुनू, क े ओ र्िाइ क े र नाम सँ  चिन्द्िैत छलवन , से  बालक  \nववद्यािीए जीवन  मे अपन बहुमुखी  प्रचतर्ाक प्रदशणन करैत, मैचिल समाज  मे \nप्रसससि पाबए लागल  छलाि।  क ु शाि बुसिक  कारणेँ  सशक्षाक क्षेत्र मे \nसर्ददन , सर्ठाम , माने वक ू ल  सँ  कॉलेज  धरर , अपन ववशेष  पििान बनएबे \nकएलवन , संगवि  सावित्त्यक गचतववचध  मे सवियता  सेिो  ववशेष  पििान \nददऔलकवन।  \n \n'व्यास' जी १९३४ में प्रिमा, १९३६ मे मध्यमा आददक  वडिी प्राप्त \nकएलवन।  चमिुन रासशक  रिने ववार्ाववक  रुपें  ज्योचतष-ववद्या मे हुनकर  \nववशेष  असर्रुचि  छलवन।  गणणत  पर अचधकार  रिलवन , तेँ ज्योचतष-ववषय  मे \nवडिी प्राप्त करबा  मे ववशेष  असौकयण  नवि र्ेलवन।  तत्पशिात पिना साइन्द्स \nकॉलेज  मे नाम सलखाओल  गेलवन ...पछाचत इंजीवनयककिंरग कालेज  मे। \nसौर्ाग्यवश पाठ्यिमक  पढाइक  संग  हुनका  सावित्त्यक असर्रुचि  केँ  \nसंवर्धिंत करबालेल  यिोचित वातावरण  र्ेिलवन  वबिारक  राजधानी  पिना \nमे। ओत्तवि सुर्र  बाबू ररसिण  करैत रिचि। हुनका  सँ  स्पक ण  र्ेलवन।  \nप्रोफ े सर िररमोिन झाक  आशीवाणद  प्राप्त कएलवन।  १९३८ मे दरर्ंगा  सँ  \nवव .रमानाि  बाबू द्वारा स्पाददत  त्रैमाससक 'सावित्यपत्र' मे धारावाविक  रूप  \nमे प्रकासशत श्रध्देय तन्द्त्रनाि बाबूक  'कीिकवध 'क  छन्द्द ववशेष  आक ृ ष्ट \nकएलकवन  'व्यास' जी केँ , ई गप्प ओ ववयं  ववीकार  करैत छलाि।  \n \nतन्द्त्रनाि बाबूक  कीिक -वध  सँ  ततेक  प्रर्ाववत र्ेलाि  'व्यास' जी, जे \nओवि प्रर्ावक  प्रर्ावेँ एकिा  मिाकाव्य सलखख  लेने  रिचि। मुदा  से  कत्तहु \nिेरा गेलवन , जे फ े र नविए र्ेिलवन  कवियो।  ओना एवि िेरा जेबाक  प्रसंग पर \nिमरा मोन मे तत्क्षण इएि आवब रिल  अचछ, \"जे िोइत छ ै क से  नीक ेँ  िोइत \nछ ै क\" कारण  जँ ओ मिाकाव्य प्रकासशत िोइतवन तँ आरो बेसी  आरोप \nलवगतवन , जे 'व्यास' जी 'तन्द्त्रनाि -दग्ध' कवव  छचि। जावि व्यक्ततक  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 5 \nव्यक्ततत्व सँ  िमसर्  प्रर्ाववत िोइत छ़ी, ओिने गुण  अपना र्ीतर  ववकससत  \nकरबाक  प्रयास करब  ववार्ाववक  अचछ। तविना कोनहुँ  कववक  रिना सँ  \nप्रर्ाववत िोइत हुनकर  अनुकरण  मे सलखब , सामान्द्य बात छ ै क। तँ से  वक छु \nगणमान्द्य केँ  'व्यास' जी, तन्द्त्रनाि बाबूक  अनुकरण  करैत बुझा पड़लचिन।  \nआ एिी कारणेँ  आरोवपत  र्ेलाि , बहुत लोक  किए  लगलचिन , 'व्यास' जी \n'तन्द्त्रनाि -दग्ध' कवव  छचि। \n \nजखन  वक  आगाँ िसल  कऽ  विनक र सन्द्यासी (खण्ड -काव्य ) एवं  प्रतीक \n(कववता -संिि ) मे संकसलत  अनेकाें  काव्य -रिना मे तन्द्त्रनाि बाबू अिवा  \nआन कोनो  कववक  एक  रत्ती प्रर्ाव नवि र्ेित। 'पतन' अपना ढंगक  काव्य -\nरिना चिकवन .. ककरो  कोनो  प्रर्ाव नवि ... पूणणरूपेण  मौसलक।  'व्यास' \nजीक  किब  छलवन  जे \"प्रत्येक कवव  अपन रवताक  तलाश  ववयं  करैत \nअचछ। एवि मे पूवण सँ  अबैत कतेक  पन्द्ि, कतेक  र्ाव  सँ  प्रर्ाववत िोइत रिैत \nअचछ। ब्लैंकर्सण... माइक े ल  मधुसूदन  र्ारत  मे प्रिसलत कएलवन , अपन \nमेघनाद -वध  मे। तकर  बाद  तन्द्त्रनाि बाबू कीिक -वध  मे। िमर कवव -\nजीवनक  आरस््र्क  काल  छल , िमरो नीक  लागल। \" किबाक  माने कवव -\nजीवनक  आरस््र्क  दौर  मे कोनो  ववशेष  कवव  सँ  प्रर्ाववत िोएबाक  बात केँ  \n'व्यास' जी सामान्द्य ओ ववार्ाववक  विया मावन रिल  छचि। एवि मे कोनो  \nिजण बला  बात नवि, तेिन सन।  \n \nदुगाणपूजाक  अवसर  पर चमचिला  चमविर मे प्रकासशत तन्द्त्रनाि बाबूक  एक  \n'सॉनेि ' (ितुदणश-पदी ) सेिो  'व्यास' जी केँ  बेस  प्रर्ाववत कएने  छलवन।  \nओवि छन्द्दक अनुकरण  कए  ओ पविल  सॉनेि  'सूयण ' १९३८ ई. मेष-संिान्न्द्त \nददन  सलखलवन।  एवि ितुदणश-पदीक  वक छु पाँती एवि तरिेँ अचछ-- \n \n  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nजावि तेज-पुञ्जक अबइछ वक छु अंश \n \nशक्तत र्रल  ज्योचतक तरङ्ग, एवि प्रांत \n \nजीवन  रूप , तिा जाइछ आश्रांत \n \nशेष कतए  अज्ञात ! ववश्वसर -िंस  । \n \nआदद -शक्तत-र्ाजन, शुर् दीप्त ललाम  \n \nज्योचत पदमे  ववीक ृ त  कररअ  प्रणाम। \n \n \n \nएवि तरिेँ 'व्यास' जीक  लेखनी  रफ्तार पकड़ैत गेलवन।  लोक  'नोविस ' \nकरए  लगलवन।  पविल  काव्य -रिना 'ववदाइ -गान'क  उपरान्द्त वक छु चछिपुि \nकववता  सर्  सलखैत  रिलाि  'व्यास' जी।वक छु अंिेजी कववताक  अनुवाद  \nसेिो  कएलवन।  ववद्यािीए जीवन  सँ  हुनकर  लेखनी  वनबाणध िलैत रिलवन।  \n \n१९३८ मे 'सॉनेि 'क  उपरान्द्त 'व्यास' जी 'ब्लैंक र्सण ' सेिो  अपनौलवन।  \nकिबाक  माने सर्  तरिक  प्रयोग करैत रिलाि।  कोनो  एक  तरिक  'पैिनण' \nमे बान्द्िल नवि रिलवन  'व्यास' जीक  काव्य -रिना। पिना मे, १९३९ मे \nववद्यापचत स्मृचत-पवणक  आयोजन धूम-धामक  संग  स्पन्द्न र्ेल  रिैक । \nकाव्य -पाठक  िेतु 'व्यास' जी केँ  सेिो  आमत्न्द्त्रत कएल  गेल  छलवन।  ओवि \nददन , एक  साँस  मे एक  बैसकी  मे १७४ पंक्ततक कववता  केँ  पूरा  पाठ  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 7 \nकएलवन  'व्यास' जी। आ मूलतः  ओिी ददनक  'ववद्यापचतक मृत्यु' शीषणक  \nकववताक -पाठ करबाक  फलववरूप  'व्यास' जी केँ  लोक  एकिा  मैचिली \nकववक  रूप  मे िीन्द्िए-जानए लगलवन।  तकरे  बाद  सन् १९४१ मे 'व्यास' जी \nसन्द्यासी खण्ड -काव्य  सलखब  प्रार्र् कएलवन।  खेपा -खेपी  सलखैत  िारर बखण  \nमे पूरा  र्ेलवन।  मौसलक  किानक  सँ  युतत ई खण्ड -काव्य  १९४७ मे \nधारा वाविक  रूप  मे चमचिला  चमविर मे छपलवन।  पछाचत पोिी- रूप  में सेिो  \nछपलवन , मुदा  'क ु मार' उपन्द्यासक बाद।  जखन  वक  सलखलवन  पविने \n'सन्द्यासी' खण्ड -काव्य  मुदा  प्रकासशत र्ेलवन  पविने 'क ु मार' उपन्द्यास। \nजावि 'क ु मार' उपन्द्यासक सृजन  'ररएतसन ' मे कएल  गेल  छलए  'व्यास' \nजी द्वारा। \n \nसंपा दकीय  सूिना -एवि ससऱीजक पुरान  िम एवि ललिंकपर  जा कऽ  पवढ \nसक ै त छ़ी- \nमैचिली सावित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं  हुनक  पररवारक  योगदान -1 \nमैचिली सावित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं  हुनक  पररवारक  योगदान -2 \nमैचिली सावित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं  हुनक  पररवारक  योगदान -3 \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ुल'-टहजड़ा \n \nप्रमोद झा  'गोक ुल' \nटहजड़ा \n \nगाड़़ी हुलकल जारिल छलै आ वनतीश अपन उपरका बिण पर वििकोला \nखाइत आँखख मुनने सूतल छलाि ।तखने कोनो िीसन पर झिकाक सं गाड़़ी \nरुकलै वक हुनक आँखख अकस्मात खुणज गेलैन ।एमिर ओमिर आँखख \nघुमाक े  देखलवन ते ककरो आबाजािी नै बुझेलैन ।मात्र दूिा वकन्द्नर िपऱी \nबजबतै र्ीतर प्रवेश क े लक ै  से देखख ओ आरो गबदी मारर वनिेष्ट जकाँ \nआँखख मूवन लेलैन।  \nओ दुनू वकन्द्नर बोगी क े  दुन्द्नू कात सँ अपन चिरपररचित अंदाज मे वसूली \nकरय लागल ।सीिल सािल एकिा युवकक गाल क े  एेँठ ै त ओ बाजसल -बड्ड \nसुन्द्नर लगै छ ेँ  रे चिकना ! मोन ते िोइये जे तोिर दुनू िमािर सन गाल पर \nअपन ठोरक छाप छोवड़ ददयौ !दिी जेबी मे िाि आ ला दस बीसगो रुपैया  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 9 \n!ओ अपन िाि बढबैत बाजसल ।युवक सेिो िरबरा क े  ओकर िाि मे एकिा \nपिासक नोि िमा देलैन ।ढेर आशीवाणद दैत ओ दोसर तेसर आ िाररम लग \nऐिना अश्लील अंदाज मे बढैत गेसल आ सब ओकर िाि मे मुस्वकयैत  दस \nबीसक नोि ि्िबैत गेलै । \nओ वकन्द्नर नोि सब क े  वबलौजक अंदर ठ ु सैत मोिक अंदाज मे कने आर \nआगाँ बढसल तँ उपरका बिण पर गबदी मारने सूतल वनतीश पर ओकर नजैर \nगेलै ।ओ सिैिक े  पहँिसल ओकरा लग।  \nपविने विला डोला क े  देखलक ते कोनो असैर नै ।अंततः ओ अपना पर उतैर \nगेल ।िारू र्ाग  नजैर खखरौलक आ अपन ब्मा िाि ओकर मार्मिंक जगि \nपर त दैिना िािे जोर से गाल एेँठ ै त बाजसल -वकछ देबो करवबविन वक \nगबदीये मारने रिबेँ रे चिकना ?ओकर अर्रता पर र्रक ै त वनतीश खुब जोर \nसँ बजलाि - \n-र्गै छ ेँ  ऐठाँ से वक नै !!! \n-नै.. क लेबेँ ताेँ िमर ?पैिने िमर मामूली द दे!  \n-नै देबौ !किै चछयौ िल जो नै ते ..कमा क े  नै खैल िोइ छ ै न ! \n-िँ ते ठीक  छै िल  तोिीं राखख  ल े िमरा !झाड़ू  पोछा स े ल  क े  ख ाना पीना \nतक सब काम क देबौ ,आ िे घरबाली से मोन उिाि र् जेतौ ते वबवतरो क े  \nगरमा देबौ !  \n-बवस ..मूि नै लगा िमरा से ! िे ले िम एत्तै ऐगला िीसन पर उतैर जाइ छ़ी \n!क े  मूि लगाबे तोरा सब से ?  \n-कत्त?पैिने ि्मर द दे..एक िािे गट्टा पकरर आ दोसर िािे ओकर डाँर क े  \nअपना मे सिबैत बाजसलओ।ओकरा अपना से फराक करैत वनतीश \nबजलाि - \n-िे ले दस रुपैया ..बेसमीक िद िोइ छ ै  !आखखर विजरे चछयें वक ने !  \nकी किसलिी ..विजड़ा..रे सुन ! जैि इवसर  तोरा आरू क े  बनौने छौ सैि \nिमरो आरू क े  बनौने छ ै  ! फक ण  एतबे जे प्रक ृ चतक देल सब ववतु से ताें आरू  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंपन छ ेँ  आ िम आरू धूवा काया एक रं िोइतो ववपन! नर ने मादा ! \nवि..ज..ड़ा..समाज मे उपिास आ अपमावनत र्य गरलमय जीवन व्यतीत \nकरैक लेल वाध्य! ताें ठीक े  किलेँ मुदा सुवनले -िमहँ कागत कलम आ \nससलेि वपस्न्द्सल ल क े  गेल रवियै नाम सलखबैले इसक ू ल ।माििर नै \nसलखलक ै  िमर नाम आ किलक ै \"ताें विजड़ा चछयें !ऐ माने आफद !!िल \nर्ाग यिाँ से !!!माइयो बाप नै राखख सकलै अपन घर मे ।एक ददन वनक ै ल \nदेलक ै  ओिो सब अपना घर से आ धक े ल देलक ै  ऐ वनलणज पि पर जीवन \nव्यतीत करैक लेल ।जँ सत पूछ ेँ  तँ सबसे पैघ विजड़ा ताेँ आ तोिर समाज \nछौ!!बुझलीिी …एतबा किैत ओकर आँखख र्ैर एलै आ क ं ठ अवरूध सेिो \nर् गेलै तेँ ऐ से आगाँ नै बाणज सकल ।गाड़़ी मे बैसल सबिक ददस नोरैल \nआँखखये एक बेर देखलक आ फफवक फफवक कानय लागसल ।सब \nपसीन्द्जर अपन अपन मूड़़ी खसा लेलक जेना वैि  सब ऐ समाजक अपराधी \nहुए ।तखने गाड़़ीक गचत मन्द्द र्य गेलैक।सैत कोनो िीसनआवब गेलै \n।झिकाक सं गाड़़ी रुकलै आ ओ र्ाऱी मोन सँ उतैर गेसल  \n------------------------' \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 11 \n२.३.परमानन्द लाल कण ण-तीि णक्षेर क माहात््य-२ \nपर मानन्द लाल कण ण \nतीि णक्षेर क माहात््य-२ \n  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 13 \n  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 15 \n \n  \nअपन मंतव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n  16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.लाल द े व कामत-ऊज णस्ववता \n \nलाल द े व कामत \nऊज णस्ववता \n \nकवववर राज वकशोर चमश्र रचित नव पोिी ऊजणस्ववता जे मैचिली खण्ड - \nकाव्य  छ़ी, पढबाक सौर्ाग्य प्राप्त र्ेल अचछ। पोिी एक एिन जविल \nववषय पर सलखल गेल छ ै क,जे मैचिली सावित्य लेले िा नवि वरन् कििंदी \nजगतमे सेिो ऐ तरिक पोिीक खगता छ ै क। ऊजणस्ववता नामे सँ सुवपष्ट \nबुझाईछ जे ई उजाण'क  वव वव ध अनछुअल  प्रस ंग स ँ पाठक क ेँ  पररचित \nकरेबाक एक सफल पररयास  िोएत। ववज्ञान क ेँ  नव - नव अववष्कारक \nमैमलामे वरदान किल गेल छ ै क तँ ओविक प्रयोगक े  दुष्पररणाम सँ क्षचत  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 17 \nदेखख असर्शाप सेिो समय पर किल गेल िन्। एवि धरा धाम पर जे प्रदुषण \nय आ से नर् तिा समुरमे सेिो छ ै क, जिनवक मानव उजाणिा संिीत िािैत \nअचछ। ववषयक ग्र्ीरता पर ििाण करय सँ पूवण अपने सब पाठकक समक्ष \nई किबाक य जे ऊजणस्ववता'क प्रकासक रिनाकार श्री चमश्र जी ववंय छचि \nजे 2024 ई ० म र्ारतमे छपल य। एविक े  आई एस बी एन -978-93-\n341-0960-3 र्ेिलवन आ पोिीक ेँ  दाम दूसय िाका वनधाणररत कयने \nछचि। आकषणक आ मोिगर छपाई सँ नव साक्षर आओर वृि  पाठकक ेँ  खूब \nर्ाबैत छ ै क। अनेकाें पुरवकार सँ स्मावनत कवववर मिोदयक े  विन्द्दीमे खण्ड \nकाव्य - उजाण वणणन, प्रदुषण पुरष्क ृ त पोिी छखन्द्ि। दोसरो पोिी विनक खण्ड \nकाव्यमे यिा - संवेग , जलसंकि बिरा िुकल छखन्द्ि। मातृर्ाषा मैचिलीमे \n19 गोि पोिी विनक प्रकासशत र्' िुकल छखन्द्ि, जा विमे बेसीतर कववता \nसंिि क े र पोिी छ ै क। खण्ड काव्य ऊजणस्ववता सँ पूवण \"जँ जग जल नकििं \nिोईत\" वनकलल रिवन। सद्यप्रकासशत मैचिली खण्ड काव्यक े  पोिी ' \nऊजणस्ववता ' मेँ िारर र्ाग अचछ,यिा - ऊजाणक पऱीिय ओ मित्व , \nपारंपररक उजाण - स्रोत, नवीकरणीय ऊजाण - स्रोत, उजाणक  वंचित ओ \nसंरक्षण आ उजाण आओर पयाणवरण। कवववर राज वकशोर चमश्र जीमे उजाण \nक ू ि क ू िक े  र्रल  छखन्द्ि। आ ओ व व यं वव द्युत बी. िेक . व ाराण स ी स ँ क यने \nछचि। मुख्य मिाप्रबंधक  (वव द्युत) र्ारत स ंिार वनगम सल चमिेड स ँ अव क ाश \nििण कय एखनो खूब उजाणवान रवि सावित्य सेवा म रत छचि। क वव जी \nचमचिलांिल प्रक्षेत्रक मधुबनी णजला अन्द्तगणत अड़ेर ड़ीि क े र वनवासी \nछचिन। अपना माँवि -पावन सँ सरोकार राखख ददल्ली एन सी आर क्षेत्रक \nरिवासी बवन गेलाि अचछ।  \nऐ सृचष्टमे इजोतक अवनवायणता आ ताविमे रौतका अन्द्िारक े  धवल शुतल पक्ष \nसदा बनल रिय से क ृ ष्ण पक्षक गुजगुज चत मीरक े  ििाक ेँ  कोना मासोर्रर \nइजोररया सन् चछिक ै त देखाएत सभ्यता। तावि लेल वडवबया, लालिेन \n,मशाल आ िेरा संग कयल ईजोत क े र जगि वनरन्द्तर गैसबत्ती आ वबजली  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबल्व करैत रिय,तकर जवड़धरर अपन वविार काव्यधारामे प्रवावित कयलाि \nअचछ। पाँचत देखू -: \n..... सोनहुल सुरूजक उद्योत,  \nधव ल कते िन्द्र - ज्योत्सना? \nस्रष्टा , जोचत - देवता,रिलवन,  \nवबना इजोतक सृचष्ट कोना? \nमानवीय सभ्यताक आरस््र्क समय सँ सूयण - िन्द्र आ तारा सँ मेघ,वरखा \nआ वावढ सँ तिा पात्र सँ पािरक िकरािि ओ गाछ वृक्षक े  रगड़घस सँ तिा \nवायु - वबिारर सँ उजाण पेयबाक लोक आर्ास लगौलवन। प्रा गैचतिाससक काल \nक े र वाद जिन मानव ववत्र धारण करब सीख देलवन तँ अपना देि सँ ववत्र \nबिार करैत एक िर - िर- िर- शव्दि ध्ववन सुवन परेखलवन जे उजाण रूपेँ \nजानल गेलैक। एखनो र्ोचतक रूपे अपना सब शऱीरक ववत्र बिार करैत \nघऱी एक  तर िक  व व त्रमे वव द्युत अक ानैत छ़ी। िु्बक ीय वव द्युत् पऱीक्षण  ल ेल  \nसुखद क े स किीं वा झरनी सँ िक ै र क ेँ  छोि - छोि कागतक िुकऱीमे क ं घीक ेँ  \nवपशण करबैय सँ फराक े  ओ िुकरा ववत: उपर उवड़ सवि जाईछ। तेँ कवव \nअपना कल्पनाक े  यिािण परक सजीब चित्र एवि पाँचतमे गढलवन अचछ -: \nऊजाण जँ नकििं िोइत, \nसभ्यता कचि पर करैत लसिंगार ? \nतेल वबना जेना दीप ओ बाती  \nर्' जाइत अचछ बेकार।  \nतेँ कवव अचततमे वनिारर देखैत छचि,जाैं ऊजाण'क वैकस्ल्पक ओररयान नै \nर्ेल रिैत तँ आधुवनक युगमे पेट्रोसलयम वगैर वायुयान आ कोयला, ड़ीजल \nअिवा ववजुली वबनु रेलगाड़़ी कोना िलैत गन्द्तव्य धरर! कल कारखाना , \nजनसंिार आ इन्द्िरनेि सँ ववश्वक े  गाम- नगर अनजाने रवि जाइत। सृचष्ट क े र \nर्ीतर नव अववष्कारक बलेँ नव सृचष्ट सेिो कायम र्ेल अचछ। तैयो ववज्ञान \nआगू बढैत वनत्य ददन प्रौद्योवगकी - वववतार सँ जन सुख - सुववधा वनमाणण  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 19 \nर्' रिलैक अचछ। सब तकनीकी यन्द्त्रक े  रिैता मनुख खुदे छचि, ओिी ऊजाण \nबले मंगल ि ि पर यान - प्रज्ञान िानधरर ििसल रिलैि िन्। कववजीक \nपाँचतक गरिैन देखल जाए -: \nसृचष्ट क े  र्ीतर यंत्रसृचष्ट , \nरचि देलक अचछ मानव,  \nसा्प्रचतक सुववधा वबना,  \nकह कतेक सर् कानब?  \nदेिाती इलाकामे वगरित आ जोन आब यात्न्द्त्रक पर वनर्णर र्ेल जाइत \nअचछ। वविासलत औद्योवगक संयंत्र सँ  पररवतणन सवणत्र देखाइत छ ै क। \nकववजी वनराला अंदाजमे कववता सृणजत कयलाि अचछ -: \nिट्ठा मे नवि आब बड़द, \nिेतिर खेत जोतैत अचछ, \nनवि गीत गावब बोवनिाररवन , \nयंत्र धान रोपैत अचछ। \n \nगमछा, ओढना, क ं बल, क ु रता,  \nमशीन बुनैत अचछ िालक िाल,  \nघर बनाबैछ ववश्वकमाण सन, \nकचि लेल कोनो  खुष्टम - खेआल?  \n \nएकिा दोसरो पाँचत देखू -: \nक ं प्यूिर अचछ आरो कमाल,  \nदुवनयांर्रर पसरल नेि - जाल।  \nनदी - समुर पर बान्द्िल पुल,  \nपररस्विचत बना लेलक अनुक ू ल।  \nक वव जीक  नजैर आरो आगू जीव ाश्म एव ं नासर्क ीय ऊजाण पर वव शद ् रू पेँ  20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगेलैन अचछ। \nकिाकार -कवव जगदीश प्रसाद मंडल जीक े  सैक ड़ो मैचिली सावित्य पोिी \nबिराइल छ ै न, मुदा एकोिा एिन नकििं जाविमे िाि क े र ििाण नकििं र्ेल िोय! \nसे कोइला सशषणक कववतामे वबनु िािक ििाण श्री चमश्र जी कोना नै \nकररतचि। किलो गेल छ ै क - ककरा न तोिर िाि - िाि! पाँचत रष्टव्य अचछ \n-: \nसुनगैत कोइला आवग पर ,  \nउचधया रिल अचछ  अदिन, \nर्फाईत िाि लेल िौक पर,  \nििािवि लोक करैत जखन।  \nऐ कोयलाक उपयोवगता अनेको क्षेत्रमे िोइछ, ऐ क े  चमझाएल पिरिुना \nबाला कोयला सँ िम 1984 ई0 मे ववत्र पर इवत्री करैत रिी,से \nएन्द्िरासाइड कोयलाक ताउ सँ कम नकििं िोय। कतेक ने वबयैन िाेंवकयै जे \nिाि दुखा जाइत रिय। आब तँ वबजली वििर आ विोव क े  जगि गैस दुल्िा \nसँ काज िलैत य। कववजी बढ वन्न पाँचतक सृजन क े लैि िन् -: \nजुवन कवियो कोइला एकरा,  \nई अचछ ' काऱी िीरा' , \nइयि त' वव द्युत - आपूर्तिं लेल, \nउठा लेने अचछ बीड़ा ।  \nअंधाधुंध कोयलाक खपत आ कोलयऱीक खानमे लागल आवग चमझेबामे \nकतेको मास - साल  लावग जाइछ,जावि सँ र्ंडारण शेष िोइत िसल जा \nरिल ैक  िन् । आजुक  स मय एिन र ूतगामी र्ेल  जा रिल  अचछ जे प्रायः \nपररवार साइवकल क े र जगि आब मोिरसाइवकल सवार ' गेल छ ै क। इंधन \nपेट्रोल रूपेँ आ गैस ससलेंडर रूपेँ उपयोग करैत छ ै क। पेट्रोल -वडजल र्ारत \nकच्िातेल आयात कय ररफाइनऱी करै त पररशुि तेल पेट्रोल प्प पर \nउपलब्ध कराबैछ। आिो आ सीिी ररतशा गाम -गाममे घनेरो आवब गेल  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 21 \nछ ै क। बोरींग--प्पसेि आ आंिा िालरिकी सर् सेिो िलैत छ ै क वकराशन \nतेल आ ड़ीजल पर से खपत धरल्ले सँ समयक े  आवश्यकता िीक। याह पर \nबाऱीक सँ कववजीक नजैर हुलकी देलवन अचछ -: \nकतका िढ ला मोिरसाइवकल,  \nहुनको वनत िाविऐन्द्ि पेट्रोल, \nरेलगाड़़ीक इंजन क े  िािी, \nर्रर ददन ड़ीजल डोले - डोल ।  \n \nड़ीजल - इंजन - जनरेिर, \nआवफस , िोिल - मऑल म,  \nतकर पोख मे ड़ीजल िािी ,  \nतखन िलत ड़ील -डौल मे।  \nसांसाररक जीवनो बढ कदठनाि छलैक। र्ोरगरे पता खररर कय , तावि \nजरना सँ र्नसा िोय। पसािी लगा पर पचछया िवामे अगली सँ िोल गाम \nजररए सुड्डाि र्' जाईक। बनगोइठा गोरिा आ काँि िेिरा सँ र्ररघर \nधुआं,छोि सोकबा एकिाऱीमे आँि फ ुं वक कोलिा पजारैत मविला मेिेरक \nआँखख जल्दीये रोगिवत र्' उठ ै क। कतेको पताखड़रनी क ु वर ससिानी क ेँ  \nपचछम गामक चमयांजी अपिरण कय धमण प ररवतणन करा लै छल। से \nधवनक े िा जे सांसद सँ गैस ससललिंडर लैत रिल तँ आब देखखयौ ने सरकाऱी \nवनयम सँ िरसठ े  सब वकयो उजाला गैसिुल्िी ल' लेने य। कववजीक ेँ  एिनेमे \nकववता फ ु राईत छखन्द्ि -: \nिे गै झाेँझीबाली ! नवि िम \nजेबौ अनरोखे खड़रय पात,  \nगैस-िुल्िा , कचिक' चिन्द्ता? \nउठबै िम जखन िेतै परात। \nकवव जी अपन कववतामे परमाणु ऊजाण सँ ल' क े ' आ गोबर गैस प्लांि तिा  22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nशौिालय गैसबत्ती धरर उपयोग करैत देखेलाि। प्रक ृ चत सँ जे यूरेवनयम \nअयवक आ रेवडयोधमी वववकरण क े र पावर िाउस छ ै क तकर उपलस्ब्ध पर \nिार्दिंक रूप सँ खुशी मनाबैत छचि -: \nनासर्कीय ररएतिर सँ ऊष्मा , \nऊष्मा सँ र्ाफ िलाबै िरबाईन, \nिरबाइन घुमाओत जेनरेिर क े , \nआएसल वबजुऱी! गाबिु गीतगाइवन। \nजतय ऊजाण बेबाक,आ सिी तऱीका सँ डेबबाक िोता,ततय सब तरिक \nऊजाणक' स्रोत बनल रिय से कववजीक असर्ष्ट छखन्द्ि। मैचिली सावित्य क े र \nअक्षय र्ंडार क ेँ  र्रबामे विनक अर्ूतपूवण योगदान क ें  वबसरल नकििं जाएत। \nतेँ एवि वृिद िन्द्ि क ेँ  सब पुवतकालयमे रिब अचत आवश्यक अचछ,जावि सँ \nनव वपवढ पवढ लार् उठा सकत। प्रवतुत पोिीमे सारांश रूपेँ श्री चमश्र जी \nआर्र्मे ' अवतरणणका' सलखैत पाठकवृंध सँ आसशवणिनक अपेक्षा क े ने \nछचि। एिने अिक पररश्रम सँ आरो पोिी सलखताि से  आश जगैत अचछ। \n \n-लाल देव कामत मो ० ७६३१३९०७६१ \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 23 \n२.५.आशीष अनचिन्हार- साटहत्य अकादमीम े न ै चतकता-स ंदर् ण म ै चिली \nप्रर्ाग-टवश े ष स ंदर् ण नचिकेताजीक काय णकाल \n \nआशीष अनचिन्हार \nसाटहत्य अकादमीम े न ै चतकता-स ंदर् ण म ै चिली प्रर्ाग-\nटवश े ष स ंदर् ण नचिकेताजीक काय णकाल \n  \nजेना वक  पविने किने  छ़ी ववदेिमे  लगातार  २००८ सँ  एखन  धरर  सावित्य अ\nकामदीक  मैचिली प्रर्ागपर र्ेल  नीक -\nबेजाए काजपर  सलखल  गेल  छ ै । तावि संदर्णमे  फ े र आइ िम लीखख  रिल  छ़ी\n। ववतुतः  समयक  संग  सावित्य अकादमीमे  मैचिली प्रर्ागक नैचतकता वन 24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nच्िे जा रिल  अचछ, खास  कऽ  एखन  र्ाषावव द ् उदय  नारायण  लसिंि 'नचिक े\nता' जीक  नेतृत्वमे तँ  अकादमीक  नैचतकता आर वनच्िा गेल  अचछ। एकर  ए\nकिा  ििका  उदािरण  देखल  जाए-\n ७ फरवऱी २०२५ केँ  अकादमीक  एक  कायणिम  र्ेल  जाविमे ववद्यानंद झा ए\nवं  सुर्ाष  िंर  यादवजीक  बातिीत र्ेल।  जे मैचिली सावित्यमे छचि चतनका  \nसर्क ेँ  ई बूझल  िेतवन जे ववद्यानंद झा एवं  सुर्ाष  िंर  यादव  दूनू  बकायदा  \nसावित्य अकादमीक  िीममे सेिो  छचि। िमरा जनैत ई उचित नवि र्ेल।  अ\nकादमीक  सदवय  छोवड़ आन लेखकक ेँ  लेल  जेबाक  िािी छल,  मुदा  प्रश्न व\nएि फ े र फ े र नैचतकताक।  \nनचिक े ताजीक  कायणकालमे  वएि सर्  र्ऽ रिल  अचछ जे पविनेसँ  िोइत आ\nवब रिल  अचछ। कोनो  पररवतणन कोनो  नव  वा  कोनो  सुधार  नवि। बस्ल्क नैचत\nकताक  माचमलामे  वनचिक े ताजीक  कायणकाल  आरो बेकार  सावबत  िएत। वन\nच्िामे अकादमीक  उतत काजक  फोिो देल  जा रिल  अचछ।  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 25 \n \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.६.आिाय ण रामान ं द म ं डल-महाकटव ि ं दा झा बनाम र्ाषाटवद चियस णन \n: चमचिला र्ाषा/ अशोक वाटिका मे सीता स ं ग वाता ण र्ाषा बनाम \nमान ुषी र्ाषा (म ै चिली) \n \nआिाय ण र ामान ंद म ंडल \nमहाकटव ि ंदा झा बनाम र्ाषाटवद चियस णन : चमचिला र्ाषा/ अशोक \nवाटिका म े सीता स ंग वाता ण र्ाषा बनाम मान ुषी र्ाषा (म ैचिली)  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 27 \n१ \nमहाकटव ि ंदा झा बनाम र्ाषाटवद चियस णन : चमचिला र्ाषा \n \nमिाकवव िंदा झा क े  जन्द्म कपिंडारुि (दरर्ंगा) मे १८३१ई मे आ मृत्यु \n१९०७ई में र्ेल रिय।हुनकर मुख्य क ृ चत चमचिला र्ाषा रामायण \n(१८९२)िय।परंि चमचिला में हुनकर रामायण क े  बारे मे चमचिला अं जान \nिय। इंिा क े  संत मिात्मा आ किावािक सेिो अंजान लगैत िय। चमचिला \nमे एकाि नवाि में संत तुलसीदास क ृ त रामिररतमानस क े  पाठ िोइए िय \nजे अवचध में िय।  \nइचतिास बतबैय िय वक मिाकवव ववद्यापचत क े  बाद मिाकवव िंदा झा \nमैचिली क े  ववकास में योगदान क ै लन।परंि चमचिला क े  ववद्वान विनका \nउपेक्षा क ै लन। \nमैचिली क े  ववकास में अंिेज पदाचधकाऱी र्ाषाववद चियसणन क े  मित्वपूणण \nयोगदान िय।हुनकर जन्द्म१८५१आ मृत्यु १९४१मे र्ेल रिय।वो १८७०मे \nर्ारत अयलन।वो र्ारतीय र्ाषा सवेक्षण (१८५८) क ै लन। सवेक्षण ररपोिण \n२१र्ाग मे िय।जैमैं १७९ र्ाषा आ ५४४ बोली क े  वव वतार से वणणन \nिय।हुनकर मैचिली सावित्य मे मैचिली िामर (१८८०),सेवेन िामसण आफ \nदी डायलेति्स आफ दी वबिाऱी लैंग्वेज (१८३३-१८८७). क े  ववशेष मित्व \nिय। \nइंिा मित्वपूणण इ िय वक वतणमान मैचिली र्ाषाववद किैत ितन वक र्ाषा क े  \nिामर िोइ छ ै य परंि बोली क े  िामर न िोइ छ ै य। ज्ञातव्य िोय वक कालब्रुक \nचमचिला क े  र्ाषा क े  मैचिली नाम देलन आ जाजण चियसणन मैचिली क े  क्षेत्र \nवनधाणरण क े लन।  \nकिल जाइत िय वक मिाकवव िंदा झा मैचिली क े  क्षेत्र आ र्ाषा -बोली क े  \nवनधाणरण मे जाजण वगररयसणन क े  र्ाऱी सियोग क ै लन।परंि प्रश्न उठय वक \nजौ चमचिला  क े  र्ाषा क े  नाम मैचिली वनधाणररत िो गेल रिय त मिाकवव  28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिंदा झा अपन क ृ चत रामायण क े  नाम चमचिला रामायण आ मैचिली \nरामायण क े  बदले चमचिला र्ाषा रामायण कािे रखलन।वक हुनका लगलैन \nवक चमचिला क े  र्ाषा मैचिली क ु छ वगण क े  र्ाषा िय। वावतव मे चमचिला क े  \nर्ाषा चमचिला र्ाषा त बहुसं ख्यक क े  र्ाषा िय। चमचिला र्ाषा रामायण \nचमचिला क े  र्ाषा( मैचिली , अंवगका, बज्ज्जका, सुरजापुऱी आदद) अिाणत \nचमचिला र्ाषा क े  पररिायक िय।  \n \n२ \nअशोक वाटिका म े सीता स ंग वाता ण र्ाषा बनाम मान ुषी र्ाषा \n(म ै चिली) \n \nबाल्मीवक रामायण क े  अनुसार - \n \nअिं ह्यचततनुश्चैव वानरश्च ववशेषतः। \nवािं िोदािररष्याचम मानुषीचमिं संवक ृ ताम्।।१७। \n \nएक त िमर शऱीर अत्यंत सूक्ष्म िय, दोसर िम वानर छ़ी। ववशेषतः वानर \nिोक े  िम इंिा मानवोचित संवक ृ त -र्ाषा मे बोलबैय। \n \nयदद वािं प्रदावयाचम दद्वजाचतररव संवक ृ ताम।  \nरावणं मन्द्यमाना मां सीता र्ीता र्ववष्यचत।।१८ \n \nपरंतु एिन करे  मे एकिा बाधा िय, जाैं िम दद्वज क े  र्ांचत संवक ृ त -वाणी क े  \nप्रयोग करबैय त सीता िमरा रावण समझ क े  र्यर्ीत िो जतैय।  \n \nअवश्यमेव वततव्यं मानुषं वातयमिणवत्।  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 29 \nमया सान्द्त्वचयतुं शतया नान्द्यिेयमवनखन्द्दता। \n।१९।। \n \nएिन दशा मे अवश्ये िमरा वोइ सािणक र्ाषा क े  प्रयोग करे क े  िा िी जे \nअयोध्या क े  आसपास क े  साधारण जनता बोलैय िय,न त इ सती साध्वी \nसीता क े  िम उचित आश्वासन न दे सकब।  \n \nिनुमान जी संवक ृ त आ अयोध्या क े  लोक र्ाषा क े  लेल मानुष र्ाषा क े  \nप्रयोग क ै लै ितन। संवक ृ त क े  लेल ववद्वान मनुष क े  र्ाषा आ साधारण लोग \nक े  लेल मानुष (लोक) र्ाषा।अइमे चमचिला आ मैचिली र्ाषा क े  कोई ििाण \nन िय। \n \n-गोरखपुर प्रेस से प्रकासशत बाल्मीवक रामायण क े  आधार पर।  \n \n  \n-आिायण रामानंद मंडल सीतामढ़ी। \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.७.प्रणव क ुमार  झा-जतय मोन तत ै हम(लघ ुकिा) \n \nप्रणि क ुम ार झा \nजतय म ोन तत ै हम (लघ ुकथा) \n  \nकाशी नगरी म ें  दू टा संगी रहै छलाह मोहन आ अममत। दुन्नु गोटे म ें \nघुट्टासोहैर ममत्रता छलैन्ह। रहनाय -खेनाय , हँसनाय -काननाय सभटा एक्क ै  \nसंगे होय छलैन्ह। एक बेर क े  गप्प  ऐछ, बाबा विश्वनाथ क े  दरबार म ें  एकटा \nबड़का कीततन क े  कायतक्रम भ रहल छल। इ दुन्नु संगी वनयारलैथ जे \"की \nदोस , अपनो सब चलैत छी आई राइत मऽ बाबा क े  दरबार म ें  कीततन \nकरबाक लेल।\"  \n  \nदुनू संगी वनयारल समय पर बाबा विश्वनाथ क े  दरबार म ें  हाजजरी लगाबय \nलेल विदा भेलाह। बा ट म ें  एकटा गजिका क े  कोठा छलै। ओ देख मोहन क े  \nमोन भटक ै  लागल छल। ओ बाजल - यौ मीता सुनु ने बाबा विश्वनाथ त \nशताब्दी से एत्तवह छईथ। कोनो भागल त जा नै रहलाह अमछ! आ कीततन \nभजन त चलते रहैत अमछ , से वकएक ने आई रामत एवह गजिका क े  दरबार \nम ें  जा क लहररया लूटल जाय ही ही ही । \n   विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 31 \nइ सुवन अममत हुनका बोवकयाबैत बाजलाह - ईह! शशि।।शशि।।शशि।।शशि। \nचललहुँ अमछ बाबा दरबार म ें  हाजरी देबय लेल आ बाट म ें  इ पापी बला \nकाज करब! एहन विचार अहाँ मोन मे आनबो कोना क े लहु ? ई सब नै हैत। \nचुपचाप चलै चलु बाबा दरबार म ें ।  \n  \nमुदा मोहन क े  मोन ओवह कोठ े  पर टटिंग गेल छल। ओ बाजल जे - ठीक छ ै  \nमीता। तखन एना कर ै  मछ जे अहाँ कीततन म ें भेने आउ हम ता ऐ गजिका क े  \nएत लहररया लुटैत मछ। भोर म ें  अहाँ हमरा इ सामने जे पूल बवन रहल अमछ \nएवह तर म ें  भ ें ट हैब फ े र संगे घर चलब।  \n  \nअममत बजलाह जे जाौं अहाँ क े  यैह विचार अमछ त यैह सही , तखन हम \nबढ़ ैत मछ बाबा दरबार ददस। इ कवह ओ बाबा विशिनाथ क े  मंददर ददस विदा \nभेलाह आ मोहन ओय गजिका क े  कोठा ददस।  \n  \nमंददर पहुंचला क े  बाद अममत कीततन म ें  शाममल भेलाह आ कीततन करय \nलगलाह। मुदा हुनकर मोन ओय गजिका क े  कोठा पर अटैक गेलैन। सामने \nत कीततन चशल रहल छल मुदा हुनका आँखख क े  आगाँ म ें ओय कोठा क े  \nकाल्पवनक दृश्य सब नाचय लागल। ओ मोने मोन अपना आप क े  कोसय \nलागल जे ओह! हमहुँ बड़का बूवड़ आदमी मछ। ओम्हर मोहना ओय गजिका \nक े  एतय लहररया लुटैत हेतै आ हम बूवड़ खटवहदास एतय आवब बंगोर \nखोटैत मछ। एवह प्रकार भरी रामत अममत क े  देह त बाबा क े  दरबार म ें  छल \nमुदा मोन ओय गजिका क े  कोठ े  पर लटकल रहलै।  \n  \nएम्हर  म ोहन ओय गजि का के  कोठा पर  त  पहुँच गेल म ुद ा वकछु ए छि  \nवबतला पर ओकर मोन ओकरा मिक्कार ै  लागल।  जो र े  पापी! एहन अिम \nतूं भेलौं जे चलल छलौं बाबा विश्वनाथ क े  दरबार लेल आ पहुंच गेलवह एवह  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपाप क े  अड्डा पर। ओम्हर ओ मीता अममत बाबा क े  दरबार क े  मनोरम छटा \nक े  आनंद लैत हेतै , कत्तेक सुन्दर कीततन होइत हेतैक आ हम पापी एतय \nमुजरा सुवन रहल मछ। हे बाबा विश्वनाथ हमर ऐ अपराि क े  क्षमा करब! ऐ \nप्रकार े   मोहन क े  देह त सगर रामत ओय कोठा पर रहलै मुदा मोन बाबा \nविश्वनाथ पर टटिंगल रहलै।  \n  \nभोर े  भेने दुनू संगी ओय पूल क े  नीचा भ ें ट भेल जतय दुनू वनयारने छल। दुनू \nगोटे भ ें ट भेला क े  बाद जखन अपन अपन आपबीमत खखस्सा सुनबै छल \nतखने देियोग सं ओ पूल टूवट गेल आ कइएक टा लोक संगे इहो दुनू संगी \nकाल क े  गाल म ें  समा गेलाह। यमक दूत जखन वहनका सब क े  लेबय लेल \nएलखखन त मोहन क े  स्िगत ददस आ अममत क े  नक त  ददस लय वबदा भेलाह। \nऐ पर अममत क े  घोर अचरज भेलैन। ओ दूत से पुछलखखन जे यौ महाराज \nजखन हम दुनू संगी क े  रहनाय -खेनाय , हँसनाय -काननाय सभटा एक्क ै  संगे \nहोय छलै त एकटा क े  स्िगत आ एकटा क े  नक त  लऽ जाय क े  वनितय कोना \nक ै ल गेल? \nऐ पर दूत बजलाह जे  देखू मृत्युक समय व्यक्क्त क े  आचरि क े हन होइत \nछ ै क यम न्याय म ें  एकर बहुत महत्त्ि छ ै क। इ सुवन अममत क े  मुर्ातयल चेहरा \nपर ख़ुशी क े  भाि आवब गेलैन आ ओ बजलाह - आह! तखन अिश्ये अहाँक े  \nवकछु  िोख ा भेल। इ म ोहना र ामत  भार ी ओय गजि का के  कोठा पर  छल \nअनैमतक काज म ें  शलप्त छल आ ह म रामत भरर बाबा विश्वनाथ क े  दरबार म ें  \nकीततन कर ै  छलहुँ। तै वहसाबे हम स्िगत आ इ नक त  क े  भागी अमछ।  \n  \nऐ पर यमदूत अट्टाहास कर ै त बाजल - रौ बाबू , ताें  भरर रामत बाबा क े  दरबार \nम ें  छलौं मुदा तोहर मोन ओय गजिका क े  कोठ े  पर टाँगल छलौ , मुदा मोहन \nओय गजिका क े  ओतय रवहतो भरर  रामत बाबा विश्वनाथ क े  स्मरि कर ै त \nरहल। रौ प्रािी क े  मोन जतय रहैत छ ै  ने प्रािी ओतय रहैत छ ै । मनुक्ख  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 33 \nबुशिज ीिी प्राि ी होइत  छै क आ त ौं ओ प्रत् यक्ष वकछु  आर  आ म ोन म ें वकछु \nआर भ सक ै  अमछ। जानिर सब म ें  वििेक कम होइत छ ै क तौं ओकरा मोन म ें \nिैह रहैत छ ै  जे प्रत्यक्ष दे खाई पड़ ै  छ ै । तौं मनुक्खक मूल्ांकन हम सब ऐ बात \nसे कर ै त मछ जे ओकर मोन -विचार कोन प्रकार क े  छ ै क। \n-प्रिि र्ा , राष्ट्रीय परीक्षा बोर्त, नई ददल्ली \n  \n[प्रिि क ु मार र्ा , राष्ट्रीय परीक्षा बोर्त, नई ददल्ली, जनिरी 2025]  \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.८.क ुन्दन कण ण- डेरा \n \nक ुन्दन कण ण \nडेरा  \n \nट्रेन लेि छल, गाम पहुँिैत 11 बाणज गेल। \nघ'र पहुँिलहुँ त देखैत छ़ी ओगरबाि माघो आ पवनिोर्वाली िमर \nकोठलीमे पलंग पर सूतल अचछ। दे खखक' िालोिाल नवि पुछलक। एिन \nसपरतीव !!  \n \n\"जाि, ताेंसब असोरा पर सूति, र्ोरमे गप्प करैत चछयअ\"।  \n \nअिाँ असोरा पर सूतुगअ , आब ई घ'र िमरे र्ेल, लालाजीसब घर छोड़चिन \nत जे रितैक तकरे ने घ'र र्ेलै\"  \nमोनत र्ेल एक एंड़ ... मुदा बयसक लेिाजक' िुप रिलहुँ, किसलयै सूति \nर्ोरमे गप्प कर बि। \nवनन्द्न खुजल त दुनु नवि छल।तमतमायल ओकर आंगन पहुँचि बािरेसँ िाक \nदेसलयैक, ओकर पुतहु बिरेलै आ बाजल  \n\"वकनका िाक दैत छचिन मासलक , बुढबा बुवढया त परुक ेँ  बावढमे र्ाससया \nगेलैक, बरखखयो र्ेलै !!  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 35 \n२.९.टनम णला कण ण- गोइठा मे घी स ुखायब \n \nवनम षला कण ष \nगोइठा म े घी स ुखायब \n \n\"कवनयाँ,आइ बुच् ची बेटी क ेँ  कवन नीक स s तैयारी क s देबै। आई िरागत \nसब बुच् ची क े  देखइ  लेल आवब र हल अमछ। स ब वकछु  त य भs गेल अमछ \nबस बुच् ची पशसन्न भ s जायन्ह तखन गंगा नहा लेब \" - मोहन बाबू अपन \nपुतहु संगीता क ेँ  कहलमथ। .  \n-तखन वििाह त s वनचीते बुझु! हमर बुच् ची एतेक सुन्नर आ संस्कारी \nअमछ!ओवह पर इ ं टर! आ ओहो विज्ञान विषय साौं पास अमछ। ओकरा \nपशसन्न नवह क े नाई असम्भि अमछ .. दादी सेहो प्रसन्नता साौं हुमवक क s \nबजलीह।  \n\"मुदा बाबूजी! वहनका त s बुर्ल छखन्ह जे बुच् ची मेवर्कल क े  प्रिेश परीक्षा \nअतेक नीक नंबर साौं पास क े लक अमछ। ओकरा एम्स भेट रहल छ ै क । \nएहन स्स् थमत म ें आब एवह समय ओकर वििाह करब उमचत रहतखन्ह ? \nवििाहक बाद कोना पढ़ा ई क ' सकत ओ ?\"- सं गीता , कनेक \nसक ु चाइतअपन विचार सासु आ ससुरक समक्ष व्यक्त क े लमथ ।  \n\"अर े ! कवनयाँ कतबहु पढ़त ,बुमचया क ेँ  त s भानसे कर ' पड़तैक ! ओहुना ई \nहमरा सभक घर म ें  त s रहत नवह , दोसरवह घर म ें  जायत! तखन गोइठा मे \nघी सुखयला सँ की लाभ!\"   36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n\"नवह बाबूजी ,बुची ददन -रामत एक  कएने छल मेवर्कल प्रिेश परीक्षा म ें \nसफलता हेतु । आब ओकर पाँखख नवह कतरब। आकाश म ें  उड़ान भर s \nदद यौक एकर ा । हम  अपन स ब वकछु  बेच द ेि म ुद ा ओकर ा र् ॉक्ट र ी अबस् स े \nपढ़ायब। र्ाक्टर बवन क s ओ अपन गामे नवह संपूित क्षेत्र क े  नाम उजजयार \nकरत .. अपन ऑवफस जाइ लेल वनकलैत काल हुनकर बेटा सोहन माय , \nबाबू आ अपन घरनीक गप्प सुवन क s अपन वनितयक घोषिा क s देलमथ।  \nदादा -दादीक बात सुनलाक बाद बुच् चीक खून सुख s लागल छलखन्ह,आब \nअपन बाबू क े  वनितय सुनलाक बाद आसक दीप हुनक नेत्र म ें  प्रज्िशलत \nहोमय लागल।  \n \n-वनमतला कित , राँची, र्ारखण्र्   \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 37 \n२.१०.डॉ टवद्या नाि झा- ववग ण केहेन ? नकण केहेन ? \n \nडॉ टवद्या नाि झा \nववग ण केहेन ? नकण केहेन ? \n \nववगण -नक ण  क े  जन-अवधारणा  \n \nवकयो प्राणी अपन जीवन में नेँ तँ ववगण देखने िेतै नेँ नक ण  I तैयो कोनो एिन \nव्यक्तत नकििं र्ेित णजनका ववगण वा नक ण  में पठाएब क े  धमकी, सुझाव या \nप्रेरणा नकििं देल गेल िोवए ओ िािे खखन्द्न र्ाव वा तामस में िी वकए नै देल \nिोवए I आदद काल सँ मानव क े  मन -मस्वतष्क में वव गण व नक ण  क े  एक \nअवधारणा बनाओल गेल अचछ वक ओ क े िेन िोएत I ओ अवधारणा क े  \nअनुरूप अचधकांश व्यक्तत क े  मोन में लालसा र् सक ै छ वक ववगण क े  दशणन \nहुवै वा ओवि ठाम क े  ववलाससता में रिइ क े  अवसर र्ेिए I ववरले िी वकयो \nएिन व्यक्तत िएत जे ववगण क े  प्रससि नतणकी उवणशी या मेनका क े  नाम नकििं \nसुनने िएत Iओना यदा कदा वकयो वकयो प्राणी क ेँ  अपन जीवन में िी एिन \nलालसा र् सक ै छ जे ववगण क े  अप्सरा क े  नृत्य देख सकी I तँ मोिा मोिी ई \nमानूँ जे जाैं क े ह क ेँ  ववगण जाए क े  लालसा र्ेल तँ कोनाें आश्चयण नकििं िोबाक \nिािी I ददतकत आवै छ ै  ओ लोकोक्तत पर जे 'अपनाकििं मरणोपरांत ववगण  38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदेख सक े  अचछ\" I तँ जाैं ववगण देखे लेल मरए पड़त तँ लोकवन अपन अपन \nपाँव  पाछू क रर ल ेतखन्द्ि I \n \nववरले कोन्द्िाें एिन धमण िन्द्ि अचछ जावि में ववगण वा नक ण  क े  वणणन नकििं िोवए \nI बालपन सँ िी सुनल छलहुँ जे सुकमण व क ु कमण क े  फल िमशः वव गण व \nनक ण  में िोए छ ै क I मुदा सुकमण आ क ु कमण की िोए छ ै क ई ज्ञात नकििं रिए I \nतविनकििं इिो ज्ञान नकििं छल जे ववगण की िोए छ ै क आओर नक ण  की ? िाँ ! \nगाम घर में ई सुनैत छलहुँ जे मृत्यु पश्चात् श्राि कमण सँ ववगणलोक क े  प्रात्प्त \nिोए छ ै क I कबहुँ कबहुँ काकी काका  क ेँ  अन्द्यान्द्य व्यक्तत क ेँ  कोसइत सुनैत \nछलहुँ जे फलाँ क ेँ  हुनक क ु क ृ चत क े  कारण नक ण  में सेिो जगि नैं र्ेित I \nतखन मोन में ववतः आबै छल जे ई तँ बवढयाँ बात र्ेल जे जाैं नक ण  में जगि \nनैं र्ेित तँ ववगण क े  द्वार तँ ववतः खुणज जाएत I आ सेिो वबना श्राि कमण \nक े ने I \n \nबाल्यावविा क े  अबोधपन में सुकमण वा क ु कमण क े  बोध नकििं रिए I अपन \nर्ोलापन में एक बेर अपन बड़की काकी सँ ई रिवय पूचछए लेलहुँ जेकर \nपररणाम ई र्ेल जे सर्ु वत्रीगण क े  िँसी क े  पात्र बवन गेलहुँ I तत्पश्चात \nववगण नक ण  क े  ववषय में कोहु सँ पूछ ै  में एक धाख सन लागै लागल  मुदा मोन \nमें अनेकाें प्रश्न उठ ै  छल I पविल प्रश्न छल जे ववगण, नक ण  कतए अचछ ? की \nदोनाें कोनाें दूर प्रान्द्त में आजु बाजू अचछ ? ई आकाश में अचछ वक पाताल \nलोक में ? आकाश में ववगण या नक ण  क े  घर -आँगन वबना जमीन क े  कोना \nविकतई ? आओर जाैं ई पाताल में अचछ तँ अवश्य क ु इयाँ  सँ सेिो नीिाँ \nिेतइ I तँ फे र जल  में डूबल  क े ओ व व ाँस  क ोना ल ेत ? ओ ठाम तँ अन्द्िार \nसेिो िोतै I तँ ववगण कोन बात क े  ?  \n \nनैं I एना नकििं र् सक ै छ I ववगण अवश्य आकाश क े  प्रकाश में िोतैक आ नक ण   विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 39 \nपाताल क े  अन्द्िार में I तँ िचिया या चित्रा नक्षत्र में झमाझम वषाण में सर्ु \nलोकवन र्ीज जेताि I ओतए तँ प्रिंड वबजुऱी क े  कड़क में सब डर सँ र्ावग \nजेताि I ई सर्ु क े  अचतररतत खुजल आकाश क े  तेज िवा -बसात में वकयो \nकोना रवि सक ै छ ? ओविनकििं मोन में आएल जे जाैं नक ण  पाताल में छ ै क तँ \nपानी में डूबल  द म घुवि जाएत I तँ नकििं तँ कोनो व्यक्तत वा यमराज मिाराज \nओवि ठाम रवि सक ै छ I तँ आखखर ववगण नक ण  कतए बसल अचछ ? एवि सब \nमोन में देर देर तक आवब जाए छल आ ओ चििंता क े  क्षण में बाबूजी (िमर \nवपता) क े  आँखख िमरा पर पड़ल I ओ पूचछ लेलखन्द्ि जे की बात ? वपछला \nअनुर्व, जेवि में वत्रीगण क े  िँसी क े  पात्र बनल रिाेँ, किलक जे िुप  रह, से \nवक छु बाजव  उचित नकििं बुझल हुँ आ झेंपल  आँगन िसल  गेल हुँ I मुदा मोन में \nववगण नक ण  क े  णजज्ञासा अनवरत बनल रिल I \n \nववगण -नक ण  क े  प्रामाणणक अवधारणा  \n \nववद्याध्ययन में ववगण क े  सन्द्दर्ण में र्गवान राम क े  किन पढाओल गेल \n\"जननी जन्द्मर्ूचमश्च ववगाणदवप गऱीयसी\" जे तावि बालकाल में बुझए में \nनकििं आएल वक िमर जन्द्मर्ूचम आओर माँ, ववगण सँ कोन रूपेण श्रेष्ठ र्ेल ? \nजन्द्मविान िमर गाम घर तँ अदना सन रिए I अड़ोस पड़ोस से अर्ाविवत \nछलैक I िमर बाल्यकाल में िी माँ क े  देिांत र् गेल छलवन से पूणणतया ज्ञान \nनकििं रिए वक जननी जन्द्मर्ूचम क ेँ ववगण सँ कोना तुलना कए सक े  छ़ी I \nअड़ोस पड़ोस में पुरुष लोकवन क े  श्रमी ददनियाण, वत्रीगण क े  संघषणपूणण \nजीवन यापन आओर नैना र्ुिका सर्क अतसर अर्ाविवत बालपन क ेँ  \nववगण किए में अवश्यमेव कवव बाल्मीवक सँ गलती र्ेल िोएत; से अपन \nअनुमान छल I \n \nप्रािचमक, माध्यचमक ओ उच्ि ववद्यालय में पढए क े  दौरान ववगण व नक ण  क े   40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअलग अलग पररकल्पना क े लहुँ I फे र वक छु पुव तक  ओ पाठ्यिम में इिो \nबोध कराओल गेल जे ववगण ओ नक ण , दुनू एिी ठाम अचछ जेकर र्ोग \nलोकवन अपन अपन जीवन क े  अलग अलग कालखंड में करै छखन्द्ि I तँ \nमोिामोिी ई कवि सक े  छ़ी जे अपन पुवतक ओ पाठ्यिम में आध्यात्म बोध \nनकििं क े  बराबर अचछ जे र्ारतीय सशक्षा प्रणाली में एक वड कमी या िूक \nकवि सक े  छ़ी I वनातक व वनातकोत्तर क े  पढाई, तत्पश्चात सशवत्र सेना व \nवायव्य अंतररक्ष वैज्ञावनक सेवा क े  दौरान वबसरर गेल छलहुँ वक ववगण कतए \nवा नक ण  कतए I अपन धमण-िन्द्ि जेना पुराण व उपवनषद इिो बोध करावैत \nअचछ जे र्ू -लोक (पृथ्वी) क े  उत्तर में ववगण लोक व दणक्षण में मत्यण लोक \nअचछ मुदा एकर र्ौचतक वा वैज्ञावनक प्रमाण अद्यावचध नकििं देल गेल अचछ I \nआधुवनक अंतररक्ष ववज्ञानं सँ ई तँ प्रमाणणत अचछ जे दोनाें ददशा में अनेकाें  \nउपिि दशकाें सँ पृथ्वी सँ ४०० सँ २००० वकलोमीिर ऊपर अनवरत \nपररिमा कए रिल लेंस या वैज्ञावनक संवेदक (scientific sensors) \nमें कोनाें एिन संक े त नकििं आओल अचछ जावि सँ ववगण या मत्यण लोक क े  \nपररकल्पना प्रामाणणक र् सकए I \n \nस्प्रचत सेवा वनवृत्त जीवन क े  अंचतम प्रिर में आध्यात्म क े  ब्रह्माण्ड रुपी \nववशाल िेतना क े  परम बोध तँ संर्व नकििं अचछ मुदा एकर प्रक ृ चत क े  \nआर्ास सलए क े  एक प्रयास अवश्य कए रिल छ़ी I वैज्ञावनक प्रमाणणकता \nक े  आर्ाव  में व ेद , उपवनषद  व  पुराण  में उिृत वक छु आध्यात्त्मक  तथ्य क ेँ  \nव्यतत क रिल छ़ी I \n \nवेदाें, उपवनषद, गी ता में उिृत व व गण-नक ण \n \nअिवणवेद क े  मन्द्त्र ६:१२०:३ में यिािण ववगण क े  वणणन अवश्य र्ेल अचछ जे \nववगण -नक ण  क े  र्ौचतक अवधारणा सँ वबलक ु ल अलग अचछ I ई जीवन क े  ओ  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 41 \nमुरा अचछ जेवि में र्ौचतक काया क ेँ  कोनाें ववशेष मित्त्व नवि रवि जाय छ ै क \n:- \n \n-यात्रा सुिादणः सुक ृ तो मदन्न्द्त वविाय रोगं तन्द्वः ववायाः। \nअश्लोणा अंगैरह्रुताः ववगे तत्र पश्येम वपतरौ ि पुत्रान्।। ६:१२०:३ II \n \nई मन्द्त्र क े  व्याख्या मिान संन्द्यासी *ववामी वेदानन्द्द तीिण* जी क े  संणक्षप्त \nवेदव्याख्यान में कए गेल अचछ : - \n \nप्रससद्द वेद -वेत्ता **रामी ससवान** क े  मत छखन्द्ि जे ववगण -नक ण  क े  \nअवधारणा सनातन धमण में ऋग्वेद क े  मूल ववरुप क े  बाद में आएल अचछ I \nिाँ ! पुराण में, ववशेषतः गरुड़ पुराण में एकर वृित वणणन अचछ जेकर उद्देश्य \nवैयक्ततक सुक ृ त्य क ेँ  प्रोत्सािन दे क े  छल I तदनुसार व्यक्तत व समाज में \nसदािार क ेँ  बढाएब व दुरािार क ेँ  आपराचधक बनाओल लेल कए गेल रिए \nI िाँ ! ववगण क े  एक अंश गीता में सेिो अचछ जे र्गवान् श्री क ृ ष्ण द्वारा  42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअजुणन क ेँ  देल ज्ञान क े  संणक्षप्त आशय िीक जावि में ववगण क े  अर्ौचतक -\nववरुप प्रतीक अचछ : - \n \n\"ते तम र्ुतत्वा ववगण-लोकम् ववशालम् क्षीणे पुण्ये मातण -लोकम् ववशन्न्द्त | \nएवं त्रयी-धमं अनुप्रपन्द्न गतागतं कामकामा लर्न्द्ते || ९:२१ || \n \nसनातनी आध्यात्म में अपन अल्पज्ञान क े  कारण िम सर्ु धमणिन्द्ि व काव्य \nमें वर्णिंत ववगण-नक ण क े  अवधारणा सँ अनसर्ज्ञ छ़ी लेवकन एकर मतलब ई \nनकििं जे एकर उिरण अन्द्यान्द्य िन्द्ि में नकििं िोते I उतत ववषय ववतु पर \nअवश्य अनेकानेक ववद्वान अनेकाें खोज क े ने िेताि, अनेकाें मत देने िेतखन्द्ि \nजे िमर संक ु चित ज्ञान क े  परे अचछ I िम एवि लेल पाठक सँ क्षमा यािना \nकए रिल छ़ी I \n \nदेव राज इंर क े  अधीन ववगण अचछ जावि में सब तरि क े  देवोपयोगी प्रसाधन \nउपलब्ध मानल जाएत अचछ I ओवि ठाम अत्यचधक देव लोकवन क े  वास \nछ ै क आ सुकमण करए वाला मानव क े  आत्मा क े  वनवास सेिो एवि ठाम िोए \nछ ै क I ई बात उल्लेखनीय अचछ जे ववगण स्वित आत्मा क े  पुनजीवन क े  िि \nमें आवइ पड़े छ ै  I अन्द्यान्द्य दानव लोकवन क े  आँखख इंर क े  लसिंिासन पर \nरिइ छलवन जेकर ििाण अन्द्यान्द्य िन्द्ि में अचछ I एवि सर्ु क े  ववपऱीत \nयमराज क े  आधीन नक ण  लोक अचछ जावि में क ु कमण करै वाला व्यक्तत क े  \nप्राण क े  वास िोए छ ै क I उपवनषद व पुराण में नक ण  क े  अनेकाें प्र कार अचछ, \nवक यो िारर नक ण क े  उिृत क रै छचि तँ वक यो बीस  I नक ण  में पापी जाएत \nछखन्द्ि णजनका तेल में पकाओल जाइछ, खाए में ववष्ठा -वपल्लू आदद अर्क्ष्य \nपदािण देल जाइछ ओ सुतए ल क ं विका क े  सेज िोइछ इत्यादद इत्यादद I \nनक ण  में िर तरि क े  उत्पीड़न िोए छ ै क आ अवचध पूणण िोवए पश्चात् पुनजणन्द्म \nसलए पड़े छ ै  I िूँवक ई सर् उिरण स्पूणण मानव जाचत लेल अचछ I एवि सँ  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 43 \nज्ञात िोएत अचछ जे स्प्रचत मुल्ला लोकवन जे भ्रान्न्द्त फ ै लावै छचिन जे \nणजिाद में मृत्यु पश्चात् जन्द्नत में ७२ हर देल जाइछ से वबलक ु ल गलत \nअचछ*** I तँ जे वकयो व्यक्तत (जेना णजिादी) दोसर मानव क े  प्रताडचतन्द्ि \nया ह्तत्या करचतन्द्ि हुनका लेल नक ण  सुवनखश्चत छखन्द्ि I \n \nजीव न िि स ँ छूिे ल ें मोक्ष िािी जावि में आत्मा परमात्मा वव ष्ण ु (ब्रह्म) में \nलीन र् जाइछ I इिो मान्द्य अचछ जे मोक्ष क े  बाद आत्मा क ेँ  योवन-प्रवेश व \nजन्द्म-मरण सँ मुक्तत र्ेि जाए छ ै क I संणक्षप्त ज्ञान र्गवद गीता सँ प्राप्त \nकए सक े  छ़ी I िमर सन सामान्द्य ज्ञान राखै वाला सनातनी वयक्तत क ेँ  िारो \nवेद, अट्ठारिो पुराण तिा १०८ उपवनषद में आध्यात्म ववषय पर, ववशेष कए \nववगण -नक ण क े  वव षय में वक छु अंतद्वंद  अव श्य पररल णक्षत िोएत अचछ I \nकठोपवनषद में ववगण  या मोक्ष प्रात्प्त लेल अत्ग्न-ववद्या व ब्रह्म-ववद्या क े  \nप्रावधान कए गेल अचछ I \n \nउपरोतत ववगण -नक ण  क े  आध्यात्त्मक वणणन सँ एक बात तँ लगर्ग वपष्ट र् \nगेल वक मानव जाचत लेल र्ू लोक पर िी एक सांक े चतक ववगण र् सक ै छ जे \nमाँ क े  आँिल में अचछ I सेिी आँिल में नेना -र्ुिका आत्मसात सवाेत्तम \nआत्म-संतुचष्ट क े  अनुर्व करै छ ै  जे ववगण सँ कम नकििं I वात्सल्य में माता-\nवपता िी स ंतान क े  र्गव ान् िोए छैक  जे वक छु क िै वबना िी हुनक र \nआवशयकता बुणझ, ओकर वनदान करै छचि I बाल्यावविा सँ वनकलैक \nपश्चात् आध्यात्म क े  र्ाव ससखब -पढब स्पूणण मानव जाचत ले ल \nअत्यावश्यक अचछ जावि सँ वनराकार वा साकार ब्रह्म ज्ञान क े  बोध िोवए I \n \nअन्द्यान्द्य धमण-आविा में ववगण -नक ण \n \nसनातन क े  पुराण में वर्णिंत ववगण -नक ण  क े  देखा -देखी, बाद में आवै वाला  44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअन्द्यान्द्य धमण वा आविा सेिो एकर अनुकरण -अनुसरण कएने गेलाि I \nजविना पारसी में दुजन्द्िा आओर गरोडेमन; ईसाई में िेवन आओर िेल, \nइवलाम में जन्द्नत आओर दोजख इत्यादद... I इवलाम में तँ ***ववगण -नक ण  \nक े  पररकल्पना एक अ -तार्किंक पराकाष्ठा अचछ *** I ई सर्ु एक े श्वरवादी \nआविा में ववगण -नक ण  क ेँ  अत्यंत बढा िढा कए एतेक ववक ृ त क देल्िवन जे \nओ आविा क े  अनु सरण कताण क ेँ  ववतः र्य उत्पन्द्न र् जाए I उदािरणतः \nववगण में सुरा व मधु क े  नदी बिइ छ ै क, वाविका सदैव फल -फ ू ल सँ र्रल \nरिैछ, ववलाससता क े  सब साधन उपलब्ध रिैछ अदद अदद I मुदा जनमानस \nमें गलत अवधारणा बवन गेल पश्चात् प्रायः सर्ु धमण व आविा क े  पंवडत, \nपुजाऱी, पादड़़ी, मुल्ला आदद एकरा सँ लार् उठावै खाचतर नक ण  सँ बिावै \nतिा ववगण में पहुँिावै िेतु तरि तरि क े  आड्बर व धमाणन्द्धता बनौलखन्द्ि जे \nचतरवकार क े  ववषय िीक I कमणकांड़ी पंवडत पर सेिो दोषारोपण अनुचित \nिएत वकए वक कठोपवनषद में िी ववगण या मोक्ष प्रात्प्त लेल अत्ग्न-ववद्या व \nब्रह्म-ववद्या क े  प्रावधान कए गेल अचछ I \n \nसारांश  \n \nिम नें कोनो आिायण या पंवडत छ़ी नकििं सनातन क े  धमण िन्द्ि वेद, उपवनषद \nक े  ज्ञाता I अतएव उपरोतत ववषय ववतु में अपन वनपुणता नवि रखे छ़ी I \nमुदा आजु क े  जनमानस में ववगण -नक ण  क े  प्रचत जे गलत अवधारणा देल गेल \nअचछ ओवि सँ चििंचतत अवश्य छ़ी I से ई चििंता बाल्यपन सँ अद्यावचध अचछ I \nजाैं पढल सलखल व्यक्तत क ेँ  एिन अवधारणा बनल अचछ तँ एवि में कोनाें \nसंदेि नकििं जे साधारण जनमानस में सेिो ओविनवि धारणा िोतइ I अपन \nमुख्य धमण-िन्द्ि वेद व गीता सँ ई प्रतीत िोइछ जे ववगण वा नक ण  कोनाें अलग \nलोक में नकििं बसल अचछ I ई वैयक्ततक व सामाणजक मूल्य क े  मित्त्व ददए \nवाला सदािार क ेँ  बढाएब व दुरािार क ेँ  आपराचधक बनाओल लेल पुरातन  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 45 \nकाल सँ िी एक व्यविाररक व्यवविा िीक जेकर अनुकरण बाद में बनए \nवाला अन्द्यान्द्य धमण व आविा सेिो कएलक I ई जीवन क े  ओ मुरा अचछ \nजेवि में र्ौ चतक काया क ेँ  कोनाें ववशेष मित्त्व नवि रवि जाय छ ै क I मुदा \nजनमानस में ववगण -नक ण क े  गल त व ा अव पष्ट अव धारण ा बनाबए में वक छु \nयोगदान तँ सर्ु धमण -िन्द्ि क े  सेिो र्ूचमका या योगदान छवन जावि सँ प्रायः \nसर्ु धमण व आविा में क ु कमी क े  मरणोपरांत नक ण  में दंड क े  प्रावधान  छखन्द्ि I \nई अलग बात छ़ी जे पंवडत, पादड़़ी, मुल्ला आदद एकरा सँ अिण -लार् उठावै \nखाचतर नक ण  सँ बिावै तिा ववगण में पहुँिावै िेतु तरि तरि क े  आड्बर व \nधमाणन्द्धता बनौलखन्द्ि जे चतरवकार क े  ववषय िीक I \n-----------------------------------------------------------------------------\n---------------------------- \nReferences \n* मिान संन्द्यासी ववामी वेदानन्द्द तीिण जी क े  संणक्षप्त वेदव्याख्यान में कए \nगेल अचछ  \nअिवणवेद मे यिािण ववगण का वणणन - https://wp.me/p6VtLM-\n3Qg \n \n**वेदाें और पुराणाें क े  अनुसार ववगण और नक ण  \nhttps://sanatanadhara-\ncom.translate.goog/2020/01/28/heaven-hell-as-\nper-vedas-\npuranas/?_x_tr_sl=en&_x_tr_tl=hi&_x_tr_hl=hi&_x\n_tr_pto=tc \n \n*** ’Busy God Supplying Hoors ’, \nhttps://thecounterviews.in/articles/busy-god- 46 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nsupplying-hoors/ \n \n \n-डॉ ववद्या नाि झा, MBBS, AMD, MD, FeISAM, MIDST, \nसेवा -वनववत्त वैज्ञावनक 'F’, उप-वनदेशक, DRDO \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 47 \nपद्य \n \n३.१.कल्पना  झा- बकलेल  नय छैं \n३.२.राज वकशोर  चमश्र-सभ्यताक भ्रम \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ु ल '-सिषण मड़ाल  \n३.४.जगदानन्द्द झा 'मनु'-३० िा िाइक ू \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  48 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.कल्पना  झा- बकलेल  नय छैं \n \nकल्पना झा \nबकल े ल नय छैैैं \n \nगे माय ताें बकलेल नय छ ैं ,  \nने पढलैं ? \nतयो ऽ स ब वक छु गवन गवन रख ल ैं, \nदविया फ ु फऱी लागल वपतररया बतणन क े \nसोन सन िमकौलैं,  \nतयोऽ वक छु नय बजल ैं, \nघर क चिनमारर सं दलानक  \nमान सब ददन रखलैं,  \nलेवकन कवियौ नय वपतेलैं,   विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 49 \nिस्मा लगा ऐना में वनिारर  \nकते िपरर वपिलैं,  \nलेवकन वकलोलो ने क े लैं,  \nकनमा र्रर तेल में कोना क रणलैं,  \nतयोऽ वक छु नय क िल ैं, \nर्नसा घर तोिर कते िा प्रयोगशाला छव,  \nरसा यन, अिणशावत्र, पाक ववज्ञान आ चिवकत्सा \nसब में वनधोरर र् पारंगत छ ैं , \nघर क कोवन में लागल गुलाब  \nगमक ै त कते छ ै , \nले ने इ ससनेिक छाप िोय छ ै , \nमाय गे ताें बडु बुसियार छैं, \nक ांिक  डरै गुल ाब नय छुबै छैं। \n \n-कल्पना झा, बोकारो, झारखंड  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  50 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.२.राज वकशोर  चमश्र-सभ्यताक भ्रम \n \nराज वकशोर ममश्र \nसभ्यताक भ्रम \n \nसभ्यताक क े  र् े ग बढ़ल , \nखोह सँ , पाषाि सँ , \nससिंिु नदी क े  तीर सँ , \nकाशीक महामसान सँ।  \n \nबनिासी क े  पित क ु टी सँ , \nक ु म्हारक चाक, बासन सँ , \nबाँसक कनसुपती , पमथआ सँ , \nराजा क े  ससिंहासन सँ।  \n \nशांमत -मयातदा सृजन मे , \nचस्ण्र्का, दुगात सप्तशती , \nअगतला स्तोत्र , देिी किच,  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 51 \n'असुर भयाउवन 'भगिती।  \n \nसुर -असुरक संग्राम सँ , \nपंचिटी ,आ' लंका सँ , \nक ु रुक्षेत्रक चक्रव्यूह सँ, \nरि मे बजैत र् ं का सँ।  \n \nतक्षशशलाक आचायत सँ , \n'अथतशास्त्र ' क े  पन्ना सँ, \nराज -चौहद्दी-विस्तार लेल , \nषड्यंत्र-व्यूह-बहन्ना सँ।  \n \nिेद-ऋचा सँ , शत्रवपटक सँ , \nिराहममवहरक खगोल -ज्ञान सँ, \nआयतभट्टक दशमलि -खोज सँ , \nविज्ञानक शोि, अनुसंिान सँ।  \n \nकोन हाबा कतय सँ आएल ? \nपूब भर सँ वक पमछम सँ , \nममजहर भऽ कऽ घमल सभ्यता , \nजे जमल बड़ छल वहम सँ।  \n \nजीिनशैलीक नि -नि शसिान्त , \nसभ लागल अपन पसार मे , \nलूजर् -लूर्ौअशल बात -विचारक, \nनवह ककरो वकओ सम्हार मे।   52 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nक ै क्टस-िािर सँ भालरर काँपल , \nवर्स्को र े बाड़ल , सोहर , \nखेत छोवड़ चाँचरर पड़ाएल , \nअररपन पर अङर े जी मोहर।  \n \nचलैत रहल मच तकबड़ा सभ्यता , \nएकपेवड़आ ,कखनो राज -पथ, \nबनिासी , महानगर मे कखनो , \nभीष्ट् म कखनो ,कखनो जयद्रथ।  \n \nहमरा लावग रहल अमछ ओ तँ  \nचौबवटआ पर ठाढ़ अमछ , \nलाल-हररअर भेल शसग्नल , \nभ्रम-सान्द्रता बड़ गाढ़ अमछ।  \n \nसीरध्िज जनक सनक ओ  \nबवन गेल अमछ विदेह , \nशेयर बजारक सेहो ओकरा  \nअमछनर े  छ ै क शसनेह। \n \nशसराउर पाड़ ै त , हरबाहक चुबैत घाम मे , \nक ु ल-गोत्र सँ ,पैरबी सँ पाओल नाम मे।  \n \nसूगरक खोभाड़ सँ वकवकएबाक गदत -अनघोल मे , \nकार-शोरूमक भीतर मे ,मर्सिंर्ीज -क्रयक मोल मे।   विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 53 \n \nमोहाबरा , लोकोक्क्त मे , \nगढ़ल जनजीिनक शसिांत , \nहोटल मे तऽ ररलाॅ क्स -टाइम , \nआ' खोपड़ी मे मासांत।  \n \nरा मलीला -मंर्लीक वबलौकी मे , \nशसने -जगतक आभा -भौकी मे।  \n \nपसाहवन कएने अथततंत्र , \nमोहाएल ओवह पर सभ्यता , \nराजतंत्रक ऐश्वयत -िैभि, \nआ' प्रजातंत्रक भव्यता।  \n \nिमतदण्र् ,आब संवििान , \nजनता अमछ सभ सँ महान।  \n \nिनुख -िाि सँ ल ' क' परमािविक अस्त्र , \nगाछक छाल सँ ल ' क' आिुवनक िस्त्र।  \n \nपुष्ट्पक सँ मंगल आ ' चंद्रयान, \nसभ्यताक गरुड़िाहन , विज्ञान। \n \nअनुष्टुप् टकिंिा म ुक्त छं द , \nसभ्यता -मन मे बहुत द्वन्द्व।  \n  54 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपीताम्बर आओर जींस बीच , \nतुरुछल , रभसल मोन , \nकखनो ई , आ' कखनो ओ , \nदुवििा मे , चाही कोन? \n \nभऽ गेल छ ै  ओकरा अिकपारर \nउठल छ ै  घर मे वबड़रो -वबहारर। \n \nकोमहर वनकस तै चौबवटआ सँ ? \nचलतै कवहआ ? \nभरमाएल मन सभ्यताक , \nघुमतै कोन पवहआ ? \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 55 \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ुल'-सहष ण मड़ाल \n \nप्रमोद झा  'गोक ुल' \nसहष ण मड़ाल \n \nरवव राचत वबताय कतौ र्ोरे उगला र्ुक ।  \nिुि िुि रूप वनरखख नसलनी बाजसल दू िूक ।।  \nककरा संग र्ेलै जगरना जे रूप एिन अङोर ।  \nराचत र्रर िम कनैत रिलाैं आब पोछ ै  छ़ी नोर ।। \nजाउ िम नणि बजै छ़ी जुवन ददक करू िमरा । \nबूणझ पड़ैये र्ेलाैं अहँ आब चित िोरा र््िरा ।। \nशंका  करू वनमूणल चप्रये !जीवन मे किाँ ववश्राम ।  \nददन राचत दि दि कि कि एतय ओतय सब ठाम ।।  \nसेनुऱी वकरनक वपशण सुख पववतकििं ववहुँससल नसलनी तत्काल  । \nपञ्चम सुर मे कोइली बाजसल गूँणज उठल सिषण मड़ाल ।।  \n- प्रमोद झा  'गोक ु ल',  दीप,   मधुवनी (वविार)   फोन-9871779851 \nअपन म ं त व्य editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  56 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.जगदानन्द झा 'मन ु'-३० िा हाइक ू \n \nजगदानन्द झा 'मन ु' \nतीसटा हाइक ु \nतीसटा हाइक ू  \n  \n१ \nिीिा िाररिी  \nकमल विराजनी  \nबुशि ददअ माँ  \n  \n२ \nहे माँ  सारदे  \nहमरो ज्ञान ददअ \nहम अज्ञानी  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 57 \n  \n३ \nमहाकाशलका  \nहमर क ु ल देिी  \nकल्ाि करु  \n  \n४ \nहे महाकाली  \nशरि एलाौं हम  \nरक्षा करु माँ  \n  \n५ \nसंग जखन  \nमैयाक आशीिातद  \nतँ र्र वकए  \n   58 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n६ \nगोर लगै छी  \nदुनू कऽल जोड़ ै  छी  \nहे जगदंबा  \n  \n७ \nजाएत कोना  \nमाँ अहाँक ेँ  छोरर क  \nअहाँक बेटा  \n  \n८ \nकनैए बेटा  \nमैया को ना सुतती  \nजागू हे अम्बे  \n  \n९  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 59 \nभक्ती नै जानी  \nनै जानी पूजा विमि  \nतोरा जानी माँ  \n  \n१० \nकोना सहबै  \nमैया एतेक दुख  \nदूर करु ने  \n  \n११ \nहे माँ भिानी  \nवकएक वबसरलाौं  \nजग कल्ािी  \n  \n१२ \nएतेक ददअ   60 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजे हम बाँवट सकी  \nअहाँक क ृ पा \n  \n१३ \nललका फ ू ल \nतोवड़ अनलाौं मैया  \nकरु स्िीकार  \n  \n१४ \nभेलै ससिंगार \nमैयाक अदभुत  \nअरहुलसँ  \n  \n१५ \nकपट मोने  \nनवह मैया भेटती   विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 61 \nबुर्ल करु  \n  \n१६ \nहमर साँस  \nतोहर देल मैया  \nवबसरल छी  \n  \n१७ \nहे भोले बाबा \nसुमि हमरो शलअ  \nओिर दानी  \n  \n१८ \nकमरथुआ  \nसजल वनहाल छ ै  \nबाबा नगरी   62 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \n१९ \nजगदीश्वर  \nहे प्रभु क ृ पा करु \nशरि शलअ  \n  \n२० \nभोग लगाबू \nगरीबक नबेद  \nहे भगिान \n  \n२१ \nकष्ट हरु हे  \nवपता परमेश्वर  \nआश अहीँक  \n   विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 63 \n२२ \nराम नामसँ  \nस भ वकछु  होएत  \nभरोसा करु  \n  \n२३ \nसगरो हल्ला  \nपाथर जीवब गेलै  \nरामक स्पशे  \n  \n२४ \nरािा रमि  \nजगत क े र स्िामी  \nकतय अहाँ  \n  \n२५  64 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक ृ ष्ट् ि हमर \nवकए वबसरने छी  \nसुनू पुकार  \n  \n२६ \nअवब क प्रभु \nभक्तक क ु वटयामे  \nदशतन ददयौ  \n  \n२७ \nयशोदा मैया  \nतोहर ब लकबा \nतंग कर ै ए  \n  \n२८ \nबाल गोपाल  विद े ह ४१२ म अ ं क १५ फरबरी  २०२५ (िर्ष १८ मास २०६ अ ं क ४१२) || 65 \nमोनक मंददरमे  \nआवब वबराजु  \n  \n२९ \nलड्डू गोपाल \nलड्डू लेने हाथम े \nमन मोहना  \n  \n३० \nहर े  गोटििंद \nकतय गेलाौं क ृ ष्ट् ि \nदशतन ददअ  \n  \n- जगदानन्द्द झा 'मनु', मोबाइल नंबर ९२१२४६१००६ \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ।   \n \n  \n ","size_mb":5.15,"has_text":true},"Videha 413.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 413.pdf","name":"Videha 413.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-3822-8 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार्च २०२५ (िर्च १८ मास २०७ अ ं क ४१३) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n   \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट ( ©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत \nइिेक्‍ट रॉवनक अथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन -प्रसारण नै \nकएि जा सक ै त अधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- \nप्रथम मैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” \nजाििृत्त 'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : \nगजेन्द्र ठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e -published in Videha, the Editor, Videha \nholds the right to create the web archives/ theme -based web archives,  right to translate/ \ntransliterate th ose archives  and create translated/ transliterated web -archives; and the right  to e -\npublish/ print-publish all these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि \nरचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) editorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त \nपररचय आ अपन स्क ै न कएि गेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार/ संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ \nरचनाकार / संग्रहकत्तााक नाम नै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक \nवनमााणक अधिकार , ऐ सभ आकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार ; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ \nप्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत िधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी / पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी / पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार/ \nसंग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई पलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई \nप्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.vid eha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge ab out \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also feat ures translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print -on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The \neBooks of some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, \nsales.videha@gmail.com], send your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and \ndocuments e-published by Videha (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) are periodically \nbeing checked for accessibility issues. People with disabilities should not have difficulty accessing \nthese contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 413 at www.videha.co.in     \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.अंक ४१२ पर टिप्पणी  (प ृष्ठ १-१) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा -मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान -५ (प ृष्ठ ३-७) \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-शािीन बाग  (प ृष्ठ ८-१०) \n२.३.परमानन्द्द लाल कणण -तीिणक्षेत्रक मािात््य-३ (प ृष्ठ ११-१७) \n२.४.आचायण रामानंद मंडल -मिर्षि परशुराम क े  सीता से टबआि प्रस्ताव  \n(प ृष्ठ १८-२०)   \n \n२.५.िोलीक अवसरपर \"टवदेिक उपाथि\"  (प ृष्ठ २१-३३) \nपद्य \n३.१.अ्बाललका क ु मारी- वसंत (प ृष्ठ ३५-३६) \n३.२.राज टकशोर थमश्र-िम बेिी छलहुुँ... (प ृष्ठ ३७-४०) \n३.३.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-चैलते रिब  (प ृष्ठ ४१-४३) \n३.४.जगदानन्द्द झा 'मनु'-३० िा िाइक ू  (प ृष्ठ ४४-५३) \n३.५.आचायण रामानंद मंडल - मैथिली/ मखाना  (प ृष्ठ ५४-५७) \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 1 \n१.१.अंक ४१२ पर टिप्पणी  \nआशीष अनचर्न्हार \nकल्पना झा जी द्वारा लिखि जा रहि \"मैथििी साटहत्यमे उपेन्द्र नाि झा \n'व्यास' एवं हुनक पररवारक योगदान\"क भाग सभ पट़ि रहि छी। एटह \nआिेखक तेसर भाग (1 फरवरी 2025) मे कल्पनाजी लिखैत छथि जे \nव्यासजीक पटहि रचनाक प्रेरणा स्रोत ओटह स मयक एकिा तजज \"मसीहा \nबनक े  बीमारा ों  को टकस पर छोड़ जाते हो\" अथछ।  \n \nई हमरा जनैत नात छ ै । एटह नात क े र मात्रा क्रम छ ै  1222 -1222-1222-\n1222 एटह मात्राक्रम क े र नाम छ ै  'बहर े  हजज मोसम्मन सालिम'। एटह \nबहरमे बहुत रास गजि, नात, सिाम, दुआ, टफल् मी गीत आदद लिखि गेि \nछ ै । टफल् मी गीतक चचज करी तऽ  \n \n1- बदि जाये अगर मािी चमन होता नही खािी  \n2- खखिौना जानकर तुम तो मेरा ददि तोड़ जाते हो  \nएकर साफ मतिब भेि जे व्यासजीक िेखन क े र मूि प्रेरणास्रोत उर्दज \nशाइरी अथछ आ तँइ एकर रूप एहनो आएि जे व्यासजी उमर खैय्यामक \nरुबाइ सभहक अनुवाद क े िथि। ई अनुवाद  टवदेह पोिीपर सेहो राखि गेि \nछ ै । \nनोि - मैथििी गजिमे सेहो एटह बहरपर नीक -नीक गजि लिखि गेि छ ै  \nजकरा पाठक पट़ि सक ै  छथि।  \n \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n \n२.१.कल्पना  झा-मैथििी  साटहत्यमे उपेन्द्र नाि  झा 'व्यास' एवं हुनक  \nपररवारक  योगदा न-५ \n२.२.प्रमोद  झा  'गोक ु ि '-शाहीन  बाग \n२.३.परमानन्द्द िाि  कणज-तीिजक्षेत्रक माहात्म्य-३ \n२.४.आचायज रामानंद  मंडि -महर्षि  परशुराम  के सीता से टबआह  प्रस्ताव \n२.५.होिीक  अवसरपर  \"टवदेहक  उपाथि \" \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 3 \n२.१.कल्पना  झा-मैथििी  साटहत्यमे उपेन्द्र नाि  झा 'व्यास' एवं हुन क \nपररवारक  योगदान -५ \n \n  \nकल्पना झा \nम ै चिली साहहत्यम े  उप े न्र नाि झा ' व्यास' एव ं  हुनक पररवारक \nयोगदान-५ \nररएक्सन मे ललखलहन  पहहल  उपन्यास 'क ुमार ' \n  \n\"असिमे  हम  ररएक्सन मे 'क ु मार'क रचना  कएि\"  ई वक्तव्य छटन  उपेन्द्र \nनाि  झा 'व्यास' जीक।  \nसवजटवददत  अथछ  जे  १९३३ ई. मे प्रकालशत हररमोहन  झाक उपन्द्यास 'कन्द्या\nदान'  िोकथप्रयताक  नब कीर्तिमान स् िाटपत कएने  छिए।  मूितः  ई एहन  उ\nपन्द्यास लसद्ध भेि,  जे  हररमोहन  झा जी  केँ तँ िेखकक  रूप  मे स् िाटपत कए\nबे कएिकटन,  मैथििी  साटहत्यक िोकथप्रयता  सेहो  ब़िौिक।  हमरा  तँ इहो  \nसुनि  अथछ  जे  'कन्द्यादान' उपन्द्यास प़िबािेि  बहुत  िोक,  जे  गैर-मैथििी -\nभाषी छिाह;  सेहो  मैथििी  सीखब  शुरु  कएिटन।  एटह  उपन्द्यास मे िेखक  \nमैथिि  समाज  मे व्याप्त अंिटवश्वास आ पाखंड  केँ देखार  कएिटन  अथछ।  सं\nगटह  मैथिि  समाज  मे बेिा  आ बेिीक  पािन  पोषण,  प़िाइ- 4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nलिखाइ  मे जमीन -\nआसमानक अन्द्तर, संगटह  मैथिि  िोकक  संक ु थचत सोच  ददस  पाठकक ध्या\nन आक ृ ष्ट करबाक प्रयास कएने छथि।  पोिीक  समपजणे मे मैथिि  समाज  पर\n किाक्ष रूपी  प्रहार देखबा/प़िबािेि  भेटि  जेतटन  पाठक केँ \"जाटह  समाज\nमे बी० ए०  पास  पथतक जीवन  संटगनी ए बी पयजन्द्त नटह  जनैत  छथिन।\"  मै\nथिि  समाजक  नकारात्मक पक्ष केँ उजागर  कर ै त ई पोिी  'व्यास' जी  केँ ब\nहुत  नीक नटह  िगिटन।  एमहर  एटह  उपन्द्यास 'कन्द्यादान'क िोकथप्रयता  सँ \nउत्साटहत भ' १९४३ ई. मे एकर अटगिा  भाग 'दद्वरागमन' सेहो  प्रकालशत भे\nिटन  हररमोहन  झा जीक।  १९४५ ई. मों 'प्रणम्य देवता'  किा -\nसंग्रह सेहो  प्रकालशत भेिटन।  सभ पोिीक  टवषय-\nवस्तु ओएह...मैथिि  समाजक  कौचयज-क ु चेष्टा-\nखखिांस।  टकछ ु िोक  हररमोहन  झा जीक  पीठ ठोक ै त कहथिन  -\n वाह  ! हररमोहन  बाबू वाह  ! की बटियाँ  िीखि  अथछ  ! \nमुदा  'व्यास' जी  वैचाररक स्तर पर हररमोहन  बाबूक रचनाक संदेश  सँ असह\nमत रहथि।  खािी  अपन समाजक  खखिांस,  खािी  अपन संस्क ृ थत पर आक्र\nमण, 'व्यास'  जी  केँ नटह  अरघिटन।  हुनकर  कहब  छिटन, \n\"मैथिि  समाजक  उत्कषज, आदशज  एवं गररमामय  संस्क ृ थत सँ के नटह  पररथच\nत हेताह  ? उत्कषजक कत्तहु चचाज नटह,  मात्र अपकषजक चचाज... खािी  अपक\nषजक चचाज कर ै त रहबाक  की औथचत्य ? एटह  सँ मैथिि  समाजक  मनोबि  िू\nिय  िगतैक।  िगतैक  जेना  सभिा  खरापे -खराप  अथछ  अपना थमथििा  मे।\" \nसंयोगवश  एक ददन  सतीश बाबू (पूवज मुख्य  न्द्यायिीश) आ हररमोहन  बाबू \nआमने-\nसामने बैलस क' गप् प कर ै त रहथि।  'व्यास' जी  सेहो  ओत्तटह ठा़ि रहथि।  स\nतीश बाबू व्याक ु ि जकाँ  हररमोहन  बाबू सँ पुछिथिन  -  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 5 \n\"ई की अहाँ  अपन समाजक  खािी  खखिांस  लिखैत  छी  ? अपन समाजक  उ\nत्कषज पर लिखू  !\" \n'व्यास' जी  केँ सेहो  नटह  रहि  गेिटन।  तखन  ओ पट़ितटह छिाह।  तिाटप  \nओहो  टनवेदन  कएिथिन  - \"ठीक े ... प्रोफ े सर साहेब,   अपने की-\nकहाँ  लिखने  जा  रहि  थछयैक  ! बहुत  अनुथचत भ' रहि  छ ै क।\" \nतकर बाद  तँ जेना  प्रिय  भ' गेिटन  'व्यास' जी  िेि।  हररमोहन  बाबूक आँ\nखख  िाि -\nिाि  भ' उठिटन।  'व्यास' जी  ददस  आग्नेय नेत्र सँ ताक ै त बजिाह  -\n अहाँ  टवद्यािी  छी....अहाँ  की िुभ -\nिुभ  बजैत  छी.....  अहाँ  की बुझैत थछऐक.....  अहाँ  केँ कोन  ज्ञान ? \n'व्यास' जी  स्तब्ि  रटह  गेिाह।  तत्काि  तँ ओ कोनो  उत्तर नटह  द'  सकिथि\nन। सोचिटन, \n\"आब िेखनक  माध्यमे हम  हररमोहन  बाबू केँ उत्तर देबटन।\"  तकर बाद  '\nव्यास' जी  एक आदशज  व्यक्क्तत्व केँ मुख्य  पात्र बनाए उपान्द्यास लिखब  आ\nरम्भ कएिटन।  इएह  उपन्द्यास पछाथत  'क ु मार' नाम सँ प्रकालशत भेिटन।  \nक ु मार उपन्द्यास 'व्यास' जी  लिखिटन  जखन  ओ क ु मार े छिाह।  पाण्डुलि टप\n मुजफ्फरपुर  मे थमत्र उमानाि  बाबू केँ द'  देने  छिथिन।  प्रूफ-\nआदद  देखबाक  भार  हुनक े उपर छिटन।  तटहया  उमानाि  बाबू मुजफ्फरपुर  मे\n रहैत  छिाह।  छपबा  मे बड़ समय िगिटन।  टबआह  आ चतुिी  आददक  बाद  \nजखन  'व्यास' जी  मुजफ् फरपुर  पहुँ चिाह  तँ पाँच-\nसात प्रथत क ु मारक छपि  भेििटन।  कहबाक  माने क ु मार मे लिखि  'क ु मार'\n उपन्द्यासक प्रकाशन तखन  भेिटन   जखन  'व्यास' जी  टववाटहत  भ' गेि  छ\nिाह।   6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nक ु मार उपन्द्यास पर 'व्यास' जीक  समकािीन  िेखक  िोकटनक   बहुत  नीक\n-नीक प्रथतटक्रया अएिटन।  \nसबसँ बेसी प्रशंसा कएिथिन  'सुमन'जी  । ओ कहिथिन  - \n'व्यास'जी  अहाँ  रुथचए  बदलि  देलियैक  पाठकक... खािी  टववाह  ... दद्वराग\nमन .... टववाह -दद्वरागमन -\n इएह  उपन्द्यासक टवषय रहइक  ... अपने मौलिक  उपन्द्यास लिखि  अथछ  । \nरमानाि  बाबू, तंत्रनाि  बाबू, सभक प्रशंसा भेििटन।  हररमोहन  बाबू सेहो  पी\nठ ठोकिथिन।  आशीवाजद  देिथिन।  \n'व्यास' जीक  वस्तुत: आदशाोन्द्मुखी  टवचारिाराक  िोक  छिाह।  हुनकर  िे\nखनी  मे सेहो  तकर झिक  स्पष्ट देखि  जा  सक ै छ। दुष्ट चररत्रक थचत्रण करए\n नटह  चाहैत  छिाह  'व्यास' जी।  आदशज  चररत्र केँ 'हाइिाइिेड'  करब टहनक\nर स्वभाव-\nअनुक ू ि  िक्षण कटह  सक ै त छी।  दुष्टहु  िोकक  चररत्र मे गुण दे खा,  ओकरा \nमानव बना दैत  छिाह।  किानकक  अनुरूपेँ  कतहु -\nकतहु  पुरुष  चररत्र मे र्दषणता भेटियो  सक ै ए, मुदा  टहनका  द्वारा थचलत्रत स्त्री\nगण सवजिा  शुद्ध ओ टनदुजष्ट भेितीह।  ई 'व्यास' जीक  नीक िोक  बिा  छटव  \nजे  छिटन,  आदशज  व्यक्क्तत्व बिा  छटव,  से टहनकर  िेखनी  पर  सभददन  हावी\n रहिटन । ई एकिा  अकाट्य  सत्य अथछ।  \nसमाज  मे आदशज  स् िाटपत करबाक प्रयास टहनकर  िेखनी  मे यत्र-\nतत्र अभरत। ध्यान देबाक  बात अथछ,  जे  सुिारवादी  सन 'ऐटि ट्य ूड' नटह  दे\nखाएत  टहनकर  िेखनी  मे, हँ...आदशजवादी  अवश्य देखाएत।  चूँटक ओ स्वयं \nअपन व्यक्क्तगत जीवन  मे एकिा  आदशज  पुत्र, आदशज  अग्रज,  आदशज  पथत, \nआदशज  टपता आ कमज-\nक्षेत्र मे आदशज  अलभयन्द्ता बटन क' सभठाम आदशज  स् िाटपत कर ै त रहिाह।   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 7 \nसे टहनकर  रचना मे जँ  पररिक्षक्षत भ' जाइत  अथछ,  तँ से कोनो  आश्चयजक ग\nप्प नटह  ने ? \n  \n \nसंपादकीय सूचना -एटह लसरीजक पुरान क्रम एटह लििकपर जा कऽ पट़ि \nसक ै त छी- \nमैथििी  साटहत्यमे उपेन्द्र नाि  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -1 \nमैथििी  साटहत्यमे उपेन्द्र नाि  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -2 \nमैथििी साटहत्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक प ररवारक योगदान -3 \nमैथििी साटहत्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक पररवारक योगदान -4 \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.प्रमोद  झा  'गो क ु ि '-शाहीन  बाग \n \nप्रमोद झा  'गोक ुल ' \nशाहीन  बाग \n \nभारत सरकार मुदाजबाद! नागररकता कानून वापस िो!!!  \nआदद शासन टबरोिी नारा िगबैत जनी जैत आ बाि बुदरुकक संग संगोर \nकर ै क िेि अबदुल्िा पहुँ चि मंजूर अिीक दिान पर ।ओत ओ सब आर \nजोर जोर सँ प्रिानमंत्री आ गृहमंत्रीक टवरोि मे थचथचया िागि सोर सराबा \nसुटन मंजूर अिी आ ओकर पत्नी अपन छोि छोि छोि बच् चाक संग िरफरा \nक े  बाहर टनकिि आ अकचका क े  ओ अबदुल्िा सँ पूथछ बैसि ---किीक \nहुजूम थछयै ई भाइजान!  \n-अर े  , तोरा क ु छो  नै बूझि छह ?अबदुल्िा बाजि ।  \n-न्द्न, हमरा ते नै बूझि अथछ! अबैत बाजि मंजूर ।  \n-नै बूझि छह ते सुनह!   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 9 \n-हँ हँ कहह !  \n-यैह जे शाहीन बाग मे बड़का िरना प्रदशजन भय रहि छ ै ,ओइमे कतेको \nपािीक बड़का बड़का नेता आ अपना आरूक िीडरक संग मुल्िा मौिबी \nसेहो लसरकत कय रहि छ ै  ।जनाना आ बु दरूक सब क े  थतर ं गा संगेँ \nबुिौिक ै हे ,तेँ सब जा रहि छ ै  ओत्तै ।एकिा तूँ जे अकान बनि छह ।िू \nमरदे..  \n-बात क े  बतंगर टकएक बनबैत छह? हमहँ ते सएह पूछ ै  थछअह जे किीक \nिरना प्रदशजन भय रहि छ ै ?  \n-नीक नहैंतते अपना आरुक िीडर े  बतौतह ,ओना हमरा इएह बूझि अथछ \nजे सरकार एगो नागरर कता कानून पास क े िक ै हे ,जकरा मुताटबक बाहरी \nटहन्द्र्द लसख इसाइ आ पारसी सब जे एत' आटब चुकि छ ै  आ जे आब'बिा \nछ ै  तकरा सब क े  सादर नागररकता भेितै मुदा अपन मोहमडन क े  नै ।बाहरी \nजतेक अपन टबरादररक िोक रोजी रोिीक िोह म ों  एत'आयि छ ै  ओकरा \nसब क े  खदेर क े  बैिा देतै ।आब तोहीं कहह  की ई उथचत भेिै?  \n-अनुथचत की भेिै से कहह ने! एेँ हौ! पाटकस्तान बँगिा देश आ \nअफगाटनस्तान आदद जगह से जे अपन टबरादररक िोक एत एिै से की \nकर ै िे? एकरा सबक े  अपन देश मे कोनो ददक्कत नै छिै तखन जे एत एिै \nसे मात्र दंगा फसादे मचबैिे ने!सरकार आ देश जखन एकरा सब से \nआक्षजज भय गे िैए तखन ओकरा ऐ तरहक टनणजय िेबय पड़िै ,से ते \nबुझहक! दोसर बात टहन्द्र्द लसख इसाइ आ पारसी क े  ओतुक्का सरकार आ \nिोक दुदजशा कयक े  राखख देिक ै  ।इज्जत आबरू िमज आ िन सब दाव पर \nिाटग गेिै ओकरा सबहक ।ने ओ सब ओत' सोतंत्र भय क े  क्षजटबये सक ै ये \nआ ने भररये सक ै ये । \nएतबा सुनैत दे री अबदुल्िा आटग बबूिा भय गेि ।ओ मंजूर अिी क े  \nगररयबैत बाजि - सािा तूँ टहन्द्र्दक संग पूरर काटफर जकाँ बात कर ै  छ ेँ !  \n-काटफर तूँ टक हम ?मंजूर अिी बाजि ।   10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n- तूँ सािा मादर चो..!  \n-खबरदार! मूह सम्हारर क े  बाज नै ते ..  \n-नै ते की? \n-र े  चोट्टा! हमरा िेि पैहने देश आ एतूक्का अ नमोि भारतीय संस्क ृ थत आ \nसभ्यता ,तखन मजहब ।भारतक खूजि आसमानक नीचाँ रटह हमरा सब \nबेरोक िोक अपन िार्मिक अनुष्ठान कर ै त टनभजय जीटब रहि छी ।कहाँ क े ओ \nहमरा सब क े  प्रताटड़त कर ै ये प्रत्युत सब एक दोसराक सुख दुःख नीक \nबेजाय मे जाथत िमज टबसरर सहभागी बटन टहि थमि क े  आनन्द्द पुबजक रटह \nरहि छी तखन ई बेसुराह सुर टकएक?  \n-नत होइत अबदुल्िा बाजि - भाइ जान! ताों  ठीक े  कहै छह,हमहीं भिटक \nगेि छिाैं नेतबा सबहक झाँसा मे आटब क े  ।माफ कय दैह हमरा! ठीक े  \nएहन सुख शान्न्द्त कोनो मुस्स्िम देश मे कहाँ छ ै  ?टबना भेद भाव क े  \nसंटविान हमरा सब क े  सबिा अथिकार द ैत अथछ ।  \n--प्रमोद झा \"गोक ु ि\", दीप,मिुवनी (टवहार), फोन+ ९८७१७७९८५१ \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 11 \n२.३.परमानन्द्द िाि कणज -तीिजक्षेत्रक माहात्म्य-३ \nपर मानन्द ल ाल  कर् च \nतीि चक्षेत्रक माह ात््य-३ \n  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 13 \n  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 15 \n  16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 17 \n \n  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.आचायज रामानंद  मंडि -महर्षि  परशुराम  के सीता से टबआह  प्रस्ताव \n \nआर्ाय च र ामान ंद म ंडल  \nमह र्षि पर श ुर ाम के सीता स े हबआह  प्रस्ताव \n \nमहर्षि बाल् मीटक क ृ त रामायण आ संत तुिसीदास क ृ त रामचररतमानस म ों \nसीता टबआह प्रसंग म ों महर्षि परशुराम क े  प्रवेश िनुष भंग क े  उपरांत िनुष  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 19 \nयज्ञशािा मे प्रवेश होइत हय।  \nपर ं च संत िाि दास क ृ त थमथििा रामायण म ों  एगो टवस्मितकारी \nरहस्योद्घािन हय टक महर्षि परशुराम स्वयंबर से पटहिे जनक दरबार \nजनकपुर मे  आयि रहतन। सीता क े  देखक े  राजा जनक से पुछिन इ ददव्य \nबालिका कोन हय।इ बालिका त टवष् णु थप्रया िगैत हय।राजा जनक कहिन \nटक इ बालिका हमर पुत्री सीता हय।तब महर्षि परशुराम सीता से टबआह क े  \nइच्छा जतैिन आ सीता क े  मांग क ै िन।  \nराजा जनक कहिन टक अभी उपयुक्त समय न हय। अपने तप स्या कर े  \nजायि जाव। उथचत समय पर आयब। महर्षि परशुराम जनक से कहिन टक \nअंहा सीता क े  टबआह क े  िेि इ प्रस्ताव राखब क े  जे  लशव िनु क े  प्रत्यंचा \nच़िा देत वोकर े  से सीता क े  टबआह होयत। महर्षि परशुराम क े  इ गवज रहैन \nटक अइ लशव िनुष क े  हमरा टबना कोनो इ काज न क सकय हय।वो तप स्या \nकर े  चि गेिन।  \nजाैं राम लशव िनुष तोड़ क े  िंकार सुनक े  ऋटष परशुराम जनकपुर अयिन \nआ अपन क्रोि जतैिन।बाद मे अपन िनुष क े  प्रत्यंचा च़िाबे क े  परीक्षा राम \nसे िेिन।राम क े  परीक्षा मे पास होयिा पर रामावतार जान क े  पुनः तपस्या \nहेतु टहमािय चि गेिन।  \nिाि दास क ृ त थमथििा रा मायण क े  पंक्क्त रष्टव्य हय। \nचौपाई - \n \nतदनन्द्तर भृगुपथत सम्प्राप्त।भेि जनकपुर भयसाैं व्याप्त।  \nदेखख टवभव थमथििाक अनूप।क्षणभरर छिा परसुिर चूप।  \nथमथििापथत कयिटन सत्कार। क्षलत्रय नाशक जटनक क ु ठार।  \nदेखि जानटकक अनुपम देह।सुरकन्द्याक भेि संदेह।  \nनृपसौ पुछि कह ई नीटक। ि क्ष् मी सन क े  कन्द्या िीटक। \nबुक्षझ पड़ देखथयत टहनकर भाि। टवष् णुविु सटन टवभव टवशाि।   20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजनक कहि मटह जोति जखन। कन्द्या िाभ महीसाैं तखन।  \nपरशुराम कहिटन अगुताय।नृप हमरहहि कन्द्या देि जाय।।  \nकन्द्यारत्न हमर छथि योग्य। पाक्षणग्रहण करब सुख भोग्य।।  \nसे सुटन कहि जनक महराज। अपने जाइत छी  तप काज।।  \nअपने रहब समाथि िगाए।टगरर क ं दर शत वषज टबताए।।  \nवनमे कन्द्या रक्षा हीटन।अबिा रहथतह ककर अिीटन।।  \nअपने एखन टवटपन गेि जाय।समय स्वयंबर आयि जाय।।  \nकहि परसुिर गर्वित वाक।सुनु नृप ई थिक लशवक टपनाक।।  \nजाैं हमरा तपमे िग देरर।िनुमुख करब टववाहक बेरर।।  \nआबथि जखन वीर समुदाय।एहन प्रथतज्ञा देव सुनाय।।  \nजे एटह िनु पर तंतु च़िाव।सैह वीर सीताकां पाब।।  \nसे सुटन जनक भेिा आंनद। कहिटन बेश -बेश सानंद।।  \nपरशुिरक मनमे ई भाव।टबनु हमर े  क े  िनुष उठाव।।  \nदोहा - \nपरशुराम तप टहत तखन,गेिा टहमािय प्रांत।  \nयोगासन मन ईश पद, िगिा भजय एकांत।।  \n \n-आचायज रामानंद मंडि सीताम़िी।  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 21 \n२.५.होिीक  अवसरपर  \"टवदेहक  उपाथि \" \nहोलीक अवसरपर \"हवद े हक उपाचि\"  \n \nहोिीक अवसरपर प्रस्तुत अथछ \"टवदेहक उपाथि\"। ई उपाथि िारण करथि \nसाटहत्यकमी आ टवदेहक संग जुटड़ सािजक काज ददस  आबथि से \nकामना............(प्रस्तुथत टवदेह िीम)  \n \n1. अरटवन्द्द ठाक ु र- आब भेटि रहि अथछ।   \n2. जगदीश चन्द्र ठाक ु र अटनि - टनपत्ता। \n3. प्रेमिता थमश्र 'प्रेम'- मात्र प्रेमसँ काज नटह चित।  \n4. शरददन्द्दु चौिरी - हम उपेक्षक्षत कटहयो नै रहिहुँ।   \n5. किाकार अशोक -पुरस्कार हािक मैि  छ ै । \n6. रामभरोस कापटड़ 'भ्रमर'-मिेशक मठािीश।   \n7. िक्ष्मण झा सागर -सत्य बातक काल्पटनक िेखक।  \n8. नर े न्द्र झा - हम भने आर्ििक िेखक छी।  \n9. प्रो. डा. रामावतार यादव - िरना बिा सभ भाषावैज्ञाटनक बटन \nगेि।  \n10.        टहतनाि झा -हम आिोचक कटहया बटन सकब?   22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n11.        लशव शंकर श्रीटनवास - प्रतीक्षा, प्रतीक्षा आ मात्र प्रतीक्षा। \n12.        नारायण जी चौिरी - गोटह उफ ज  पोखररक रखबार।  \n13.        जगदीश प्रसाद मंडि - हम अपने बटन गेिहुँ।  \n14.        सुभाष चंर यादव - अपने अकादमी अपने वाताज।  \n15.        राजदेव मंडि - कटवताक राजथमस्त्री । \n16.        सुशीि - किकत्तामे टकयो ने चीन्द्हैए।  \n17.        ददनेश क ु मार थमश्र- कोसी नदीक सहेिी।  \n18.        अशो क झा (थमथि ि ा टवकास परर षद ्)- जे छी से हमहीं छी।  \n19.        वीर े न्द्र मस्ल्िक - िाइफिाइम अचीभर।  \n20.        परमेश्वर कापटड़ - भ्रमरक ड ं कसँ बोखार भेि।   \n21.        भीमनाि झा - खािी आिेख बेरमे खोज कर ै ए हमरा।  \n22.        नथचक े ता -क्षजनका प्रबोि सम्मान भेिि छटन मुदा अकादमी \nपुरस्कार नटह थतनक े  हम देबटन।   \n23.        गंगेश गुंजन - टकयो चचज नटह कर ै ए।  \n24.        प्रदीप टबहारी -आब हमहँ 'पटहि' बिा लिस्िमे आटब गेिहुँ।  \n25.        योगानन्द्द झा- हर े क मंच हमर े  अथछ।   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 23 \n26.        चन्द्रेश- दुभाजग्यसँ \"मक्षण\" भेिि।  \n27.        मुन्द्नाजी - टकयो बीहटनकिाक अस्मस्तत्व नटह मानैए। \n28.        प्रीथत ठाक ु र - थचत्रकि ा छ ो टड़ टकछ ु  नै। \n29.        वीणा ठाक ु र - साटहत्य अकादमीक नेहरू। सभ गिती िेि \nक्षजम्मेदार।   \n30.        रमेश- अनथचन्द्हार डसने अथछ।   \n31.        डॉ. क ै िाश क ु मार थमश्र - हमर गाम अर े ड़ अथछ। \n32.        रबीन्द्र नारायण थमश्र - एखन हम उपन्द्यास िीखब शुरुए \nक े िहुँ अथछ।  \n33.        टबनयानंद झा - थमथििाक सभ क्षजिाक टवकास मिुबनीसँ \nभेि छ ै ।  \n34.        शैिेन्द्र  आनन्द्द- हमरो नटह भेित हम लत्रकोणक तेसर कोण \nछी।   \n35.        कल्पना झा (पिना) - आिोचनासँ पाठकीय ददस।  \n36.        नबोनारायण थमश्र - आब ददल्िी सेि।  \n37.        गजेन्द्र ठाक ु र -40 बखज िरर छातीपर बैसि रहबै।  \n38.        अक्षजत क ु मार झा - क े  पड़त झमेिामे।  24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n39.        ददिीप क ु मार झा - आँगनमे आन्द्दोिन उफ ज  दरबज्जापर \nिरना।   \n40.        नारायणजी - सुतरर गेि।  \n41.        प्रदीप पुष्प -मुरझाएि पुष्प।  \n42.        अलभिाष ठाक ु र -कटहयो काि  \n43.        क ुं दन क ु मार कणज - साफ े  गाएब। \n44.        कीर्तिनाि झा -क ु रि क े र आसा पुरि नै।  \n45.        िनाकर ठाक ु र -परर षद ्सँ परर षद ् ि रर ।  \n46.        योगेन्द्र पाठक 'टवयोगी' - सा़ि़ू संसार क सभसँ नीक ि ो क \nहोइत छ ै ।   \n47.        गौरीनाि - क े  छथि अरटवन्द्द ठाक ु र?  \n48.        शेफालिका वमाज -हमरोपर टवशेषांक टनकलि गेि।  \n49.        श्रीिरम - उपन्द्यासक कहबैका।  \n50.        लसयाराम झा 'सरस' - आब गजि नै सम्हर ै ए।   \n51.        लशव क ु मार टिल्िू - मोहन भारद्वाजक सपनासँ एकिा \nगीतकार िरर।   \n52.        टवभा रानी - अपने मनमानी।   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 25 \n53.        क ु णाि - सभ सांप्रदाथयक छ ै ।  \n54.        टवनय भूषण ठाक ु र - हर े क टविामे फ े ि।   \n55.        रटवन्द्र कमार  चौिरी - साविान रहिाक बादो अकादमी नै \nपूछ ै ए।  \n56.        मुक े श दत्त- हम संस् िासँ बाहर नै छी।  \n57.        चंदना दत्त- बेसी िीखख की करब?  \n58.        शैिेन्द्र थमश्र - कटवता पाठ क े र भीटडयो।  \n59.        रमेश र ं जन - साटहत्य नािक े सँ चिैत छ ै ।   \n60.        टवजय इस्सर - एखनो उताहुि छी।   \n61.        कामेश्वर झा कमि - टबना पाटन-कादोक कमि छी।   \n62.        मुन्द्नी कामत - फाइनिसँ बाहर।  \n63.        क े दार कानन - सभसँ 'संकल्प' लिया कऽ छोड़बै।  \n64.        डा. लशव क ु मार थमश्र - एक ददन सभक ेँ  पुरातत्व बटन जेबाक \nछ ै । \n65.        प्रेमकान्द्त चौिरी -संस् िा तऽ व्यक्क्तगत काजक संवाहक छ ै ।   \n66.        उदय चन्द्र झा 'टवनोद' - सभ टकछ ु  टवनो द टह मे भेि । \n67.        िाि देव कामत - छोि पाठकीय   26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n68.        आचायज रमानंद मंडि - जीवनक ेँ  मानकीकरण सेहो हेबाक \nचाही।  \n69.        सुर े न्द्र ठाक ु र - बाबू साहेब चौिरीसँ शुरू आ  बाबू साहेब \nचौिरीपर खत्म।  \n70.        चन्द्रमक्षण झा - पुरस्कारक नामक रागपर हम कतेक गाटब \nसकब? \n71.        बैद्यनाि चौिरी 'बैजू' - अतेक काज क े िाक बादो \nदरभंटगया हमरा लशक्षा माटफया कहैए।   \n72.        दमन क ु मार झा - अपन सभ इच्छाक दमन कऽ िेिहुँ।   \n73.        आशा थमश्र - एखनो उचाि िागि अथछ।   \n74.        नीरजा र े णु - कहाँ टकयो बात कर ै ए।  \n75.        अमरनाि - कबकब। \n76.        टवश्वनाि - आब साक्षात्कार नै। \n77.        टवभूथत आनन्द्द - अलभिाषा -अलभनंदनग्रंिक।  \n78.        शैिेन्द्र क ु मार झा - बु़िारीमे सगर राथत जागब।   \n79.        प्रेम मोहन थमश्र - नै सम्हरि।   \n80.        भवेशचन्द्र झा लशवाशं- जूरी बना कऽ अइ बेर हिाि कऽ \nदेिक।   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 27 \n81.        मंजर सुिेमान - हो अल्िा, क े हन मंजर देखेिह।  \n82.        महेन्द्र नारायण राम - मुख्यिाराक जाथत टफिर।   \n83.        सत्येन्द्र क ु मार झा - दरभंगे िरर।   \n84.        हीर े न्द्र झा - सगर राथत क े र प्रबंि संपादक।  \n85.        देव शंकर नवीन - आब पुरान भेि जा रहि छी।  \n86.        रमाकान्द्त राय रमा - ज वानीमे टकछ ु  नै भेि  तँइ फे सबुकपर  \nिलितगर फोिो दैत थछयै।  \n87.        ईशनाि झा - कांग्रेसी कॉिेजमे छी तँइ भाजपाक टवरोि \nकरब हमर काज भेि । \n88.        नािककार आनन्द्द क ु मार झा - जटहया मूि पुरस्कार घोटषत \nहेतै तटहये नािक िीखब।   \n89.        अक्षजत आजाद - र्द बौहुसँ हारि आ नवकी प्रेथमकाक \nमारि।.  \n90.        नीि मािव चौिरी -नवीन टवयोगी चौिरी।  \n91.        टवजय चन्द्र झा - तािकिोराक तािमे।   \n92.        टवनोद क मार झा सरकार - फ े स्िीभि करबै तऽ कह।   \n93.        बुलद्धनाि थमश्र- मैथििीमे अकादमी भेिब सहज छ ै ।  \n94.        चन्द्र मोहन कणज - क े करा कतेक ददयै?   28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n95.        मिुकान्द्त झा - हमर िि िीिामे मिु भरि छ ै ।  \n96.        क े ष्कर ठाक ु र - PHD चाही?  \n97.        काथमनी- दोसर टगिा स क े र खोजमे।   \n98.        चन्द्दन कमार झा - मूि पुरस्कार िेि जगबे करबै।   \n99.        रमानन्द्द झा रमण - एसाइन्द्म ों िक महंि।   \n100.     तारानन्द्द टवयोगी - हमरा अप्रमाक्षणक साटबत कऽ देिक।  \n101.     अंशुमान सत्यक े तु - मुख्यिाराक मोड़पर।   \n102.     टनमजिा कणज - नुकाएि अग्ग्न लशखा  \n103.     क ु मार मनोज काश्यप - हमरा बीहटन किा नै चाही।  \n104.     परमानन्द्द िाि कणज - लिप्यांतरण कर ै  छी।  \n105.     संतोष क ु मार बिोही -िक्ष्यक पता नै। \n106.     डा. क्षजयाउर रहमान जाफरी - मैथििीमे गजि लिखनाइ \nछोड़ा देिक।  \n107.     जगदानंद झा 'मनु' - फ े रसँ ताि ठोकब।  \n108.     राजटकशोर थमश्र - पोिी पठबै छी।  \n109.     सुशीि िाि दास - तथमि ददस दोहा मैन।   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 29 \n110.     दयानंद झा (दटड़मा) - हमर अनुवाद टकयो ने प़ि ै ए।  \n111.     पं. दयानंद झा - छ ं दशास्त्री माछ भंडार।  \n112.     सत्यनारायण झा - ओटह ना टकछ ु  ि ीखख  ि ैत छ ी। \n113.     प्रणव झा - आब कने-मने िीखैत छी।  \n114.     भैरव िाि दास - गाँिी िाि दास  \n115.     भवनाि झा - जनकपुर भारतमे छ ै ।  \n116.     अंजय चौिरी - पी़िी सह टवशेषण सह दशक टवशेषज्ञ। \n117.     संतोष क ु मार थमश्र - हम तऽ मैथििीक पोसपुत छी।  \n118.     िीर े न्द्र झा 'मैथिि' - उपन्द्यास कीनू। \n119.     रघुनाि मखखया - भोजनो बना कऽ भुखिे रहिहुँ।   \n120.     डा. आभा झा - संस्क ृ ताह। \n121.     टकशन कारीगर - पुरस्कार िेि अिगे कारीगरी चाही।  \n122.     क ु न्द्दन कणज - भाजपा समर्िित बीहटन किा।  \n123.     िीर े न्द्र क ु मार झा - प्राइभेिे सही, कहुना पुरस्कारक लिस्ि मे \nनाम आएि।  \n124.     कमि मोहन चुन्द्नू - मुन्द्नू क े र प्रतीक्षामे। \n125.     चण्ड े श्वर खाँ- कच्छमच्छी छोड़ा देबटन।   30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n126.     ॠटष वलशष्ठ - दानव दि क े र ॠटष।  \n127.     मेनका मस्ल्िक - अनुवाद क े र मस्ल्िका।  \n128.     अनमोि झा - िघुकिाक मोजर नै।  \n129.     टकशोर क े शव- हमर ना म नै कहबै।  \n130.     डा. राम चैतन्द्य िीरज - हर े क िीरज क े र एक सीमा एक र े खा \nहोइत छ ै ।  \n131.     टवद्यानन्द्द झा- साटहत्य शास्त्रीय नटह चाही मुदा शास्त्रीय \nसंगीतमे रुथच।  \n132.     थमथििेश क ु मार झा - दस -बीस बखजपर तऽ मंच भेिैए तकरा \nको ना छ ो ड़़ू। \n133.     क ु मार मनीष अरटवन्द्द- जंगिे -जंगि महि िरर।  \n134.     आशीष अनथचन्द्हार - पुरस्कार चाही तँइ आब चुप रहैत छी।  \n135.     राजक ु मार थमश्र - टबठ ु आमे कोनो दम नटह।  \n136.     क ृ ष् णमोहन झा मोहन - ग्िोबिो गाममे राजनीथत छ ै ।  \n137.     शभेन्द्दु शेखर - मुल्िाक दौर महक्षजद िरर।  \n138.     बैक ु ण्ठ झा - गजि बहरमे िीखू मुदा मात्राक्रम टकए िीखै \nछी।  \n139.     बीर े न्द्र कमार झा - हम अटहना िीखै छी।    विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 31 \n140.     प्रीतम टनषाद- आन्द्दोिन टवषाद दैए।  \n141.     महेन्द्र - पातपर बैसिे छी।  \n142.     िीर े न्द्र प्रेमर्षि - माइक बिपर िेखक।  \n143.     मन्द्त्रेश्वर झा - आब छोटड़ ददअ। \n144.     गंगानाि झा गंगेश - अपना मोने नै िीखब।   \n145.     अरटवन्द्द अक्क ू  - फ ु िानी चौक क े र सरदार।   \n146.     सस्मिता पाठक- उपराग नटह।   \n147.     अशोक अटवचि - हमरो कायजकाि अटहना छि।  \n148.     डा. बासुकीनाि झा - आब जे हो सभ मान्द्य छ ै ।  \n149.     अमरनाि झा 'भारती' - भोरुकवासँ पटहने अस्त।  \n150.     दीपक ददनकर - टनपत्ता। \n151.     आनंदमोहन झा - व्याख्यानमािाक चसक।  \n152.     राजीवर ं जन झा -शौटकया। \n153.     राजीवर ं जन थमश्र - सािमे एक मास दशजन देब।  \n154.     परमेश्वर झा 'प्रहरी' - हम कतहुँ नटह।  \n155.     काश्यप कमि - अछछिजिेसँ  पएर पखारब।   32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n156.     र े वतीरमण झा - अमेररकी मैना  \n157.     अयोध्यानाि चौिरी - कह  टकनकर  अनुवाद  छ ू ि ि । \n158.     बाबा वैद्यनाि - आब टहखन्द्दएमे िीखब।  \n159.     सतीश वमाज - ने पत्रकार ने िेखक।  \n160.     क ु मार रािारमण -अपने वगज पहेिीमे फ ँ सि।  \n161.     देवांशु वत्स - कटहयो काि थचत्रकिा।  \n162.     गंगा झा - िूिि मंचक टनदोशक।  \n163.     ददनेश यादव - नेपािोमे ब्राह्मणवाद छ ै ।  \n164.     टकशोर ठाक ु र - हमर थमथििा हाि कब्जा कऽ िेिक।  \n165.     सस्मच् चदानंद सच् चू - अतेक उपन्द्यास लिखिाक बादो मोजर \nनटह।  \n166.     टबनीत ठाक ु र - कटहयो काि उगबै। \n167.     प्रवीण क ु मार झा- टबना डािा, टबना नेि बिा सवा िाखक \nमोबाइि।  \n168.     अशोक झा 'भोिी' उफ ज  भोिी बाबा - खरापो िोक मंच देत \nतऽ ओकरा नीक कहबै।  \n169.     मुक े श आनंद- हम ओकीि छी से जाटन कऽ हमर किाक \nआिोचना करू।   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 33 \n170.     रामबाबू लसिह - बस चौपाटड़ए भरर। \n171.     मुरारी क ु मार झा- हमर साइटकिे हवाइ जहाज अथछ।  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n \n३.१.अम्बालिका  क ु मारी- वसंत \n३.२.राज  टकशोर  थमश्र-हम  बेिी  छिहुँ ... \n३.३.प्रमोद  झा  'गोक ु ि '-चैिते  रहब  \n३.४.जगदानन्द्द  झा 'मनु'-३० िा  हाइक ू \n३.५.आचायज रामानंद  मंडि - मैथििी / मखाना  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 35 \n३.१.अम्बालिका  क ु मारी- वसंत \n \nअम्बालि का क ुमारी \nिस ं त \n \nजखन कोइलीक क ू क कान मे पड़ैत अछि / \nजखन गाि सँ पात भूछम सँ छमलैत अछि /  \nखेत जखन हररयर कचोर भ जाइत अछि /  \nपीयर -पीयर सरसोक ें  चादरर ओिा जाइत अछि / \nवसंत आबि जाइत अछि।  36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nजाड़ क ें  टाटा आ िाइ िाइ करैत अछि / \nमंद मंद हवा सुगंध भ' िहैत अछि/ \nनील रंग आकाश मे पंिी उन्मुक्त उडैत अछि / \nमोन सँ गीत कोनो सहजे फ ु बट जाइत अछि / \nवसंत आबि जाइत अछि। \n \nगािी में मंजर मदहोश क ' जाइत अछि / \nलोकक चेहरा पर अिीर चबि जाइत अछि /  \nक ृ ष्णक तान राधा क ें  घीच ल' अिैत अछि / \nवसंत आबि जाइत अछि , वसंत आबि जाइत अछि । \n \n-अम्बालि का क ुमारी; शोध छात्रा, विश्वविद्यािय म ै थििी विभाग \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 37 \n३.२.राज  टकशोर  थमश्र-हम  बेिी  छिहुँ ... \n \nराज वकशोर थमश्र \nहम ब े टी छलहुुँ... \n \nहम अहा ॅ ॅंक बेिी छिहुँ , \nतेँ कोखख मे हमरा मारर देिहुँ , \nदुटनओ द ेखख ने सकिहुँ हम , \nपटहनेहे हमरा िारर देिहुँ । \n \nहमहँ सन्द्ताने छिहुँ , \nतखन टकएक ई गथत भेि ? \nकोन हमर अपराि छि ? \nएहन टकएक कह मथत भेि ?  38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nप्रपंच, छि नटह जनैत छिहुँ , \nटकएक तखन अन्द्याय ? \nटकए पक्षपात, टकए एहन असरिा ? \nपूछ ै  छी अए माय ! \n \nबूक्षझ नटह सकिहुँ ,शक्क्तपुञ्ज हम , \nथचखन्द्ह ने हमरा सकिहुँ , \nहम चन्द्रकांत मक्षण, सूयजकांत मक्षण, \nअहाँ क्षझिुका बुक्षझ कऽ अँकिहुँ। \n \nिक्ष्मी क े  हम रूप छिहुँ , \nहम सरस्वती क े  वाणी, \n'असुर भयाउटन' हमहँ बटनतहुॅ ॅं , \nबटनतहुँ टबकराड़ भवानी। \n \nबटनतहुँ हम गागी, मैत्रे यी, \nहम झाँसीबािी रानी , \nहमर पराक्रम, हमर शौयज क ेँ , \nदुटनया सुनैत टपहानी । \n \nअंतररक्ष मे हमहँ जयतहुँ , \nबटनतहुँ हम कल्पना चाविा , \n'इसरो 'क े  वैज्ञाटनक बटनतहुँ, \nक े  नटह हमरा थचन्द्हैत, भिा ! \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 39 \nहम एस.पी बटनतहुँ , किस्िर बटनतहुँ , \nबटनतहुँ कम्प्यूिर टवशेषज्ञ, \nथचटकक्त्सका बटन अस्पताि मे , \nजीवन -दानक कररतहुँ यज्ञ । \n \nटविनाक िेखनी अपन हाि िए , \nदऽ द ेिहुँ हमरा मृत्युदण्ड , \nटबनु दोखे मारर देिहुँ हमरा , \nमातु-टपता भऽ एहन मोचण्ड ? \n \nछीन िेिहुँ अथिकार जीबऽ क े , \nकी छाती एटह सँ जुड़ाएि ? \nमातृ -टपतृ तॅं देव तुल्य छथि , \nअहाँ क े  कटनको ने कनाएि ? \n \n'माता क ु माता न भवथत ' , \nतखन कोना ई भेि ? \nकटनआँ-पुतरा, सामा -चक े बा, \nमुदा पटहने मारर देि गेि । \n \nहमरो िेि तऽ पमररआ नाचैत , \nओ बाजैत रानी -बेिी , \nदुरागमन मे सऽख, मनोरि , \nअहाँ सँदठतहुँ पेिार -पेिी । \n \nपरञ्च हमरा तॅं मारर देिहुँ ,  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआबऽ सँ पटहने बारर देिहुँ । \n \nहम, सराप तॅं नटह  देब अहाँ क ेँ , \nपरञ्च पूछब त' प्रश्न कए गोि , \nमाए-बाबू क े  एहेन हृदय होइछ ? \nहोइत अथछ नटह कोनो कचोि?  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 41 \n३.३.प्रमोद  झा  'गोक ु ि '-चैिते  रहब  \n \nप्रमोद झा  'गोक ुल ' \nर् ै लत े  रहब \n \n \nचिैत चिैत  \nहमर जाँघ  \nभय रहि अथछ िोि  \nििा रहि घुठ्ठी  \nअकटड़ रहि पुठ्ठी \nपयरक पञ्जा  \nकटह रहि  \nहम िेिाैं िस्स  \nकरू आब बस्स .  \nघुरर तक ै  छी पाछाँ   42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरस्ता टनपत्ता \nगहींर अथत  गहींर  \nखत्ते खत्ता  \nगुज गुज अन्द्हार  \nदैवक प्रहार  \nबम्मा दैहना  \nसेहो तैहना  \nहाय र े  कप्पार ! \nआगाँ पहाड़ \nदुगज अथत दुगज पि  \nभय रहि बेसम्रार  \nिड़ाइ जे ठनिाैं  \nिड़ब जथम क े  \nबमटक क े  जीतब  \nठसटक जे ठानि  \nसंघषज आर पारक  \nसे जेना की ठमटक गेि ?  \nठमकि मनुख  \nठमकि नदीक वेग  \nजत्तै ठम टक गेि  \nतत्तै ठन ठन गोपाि  \nभय,भय जायत  \nग्रास काि  \nतेँ ऐ \nबेहाि हािो मे  \nहम रुकब नै   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 43 \nप्रवहमान नदीक वेग जकाँ  \nब़ि ै त रहब,चिैत रहब  \nवय क े  ठ ों गा देखवैत रहब  \nिक्ष्य हमर समुर  \nनहहि रोटक सकत क्यो  \nबरु हो पि क ं िकाकीणज  \nटकयेक ने ! \nतदटप हम बट़िते रहब  \nचलिते रहब ! चलिते रहब .. \n- प्रमोद झा  'गोक ु ि',  दीप,   मिुवनी (टवहार)   फोन -9871779851 \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n \n  44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.जगदानन्द्द  झा 'मनु'-३० िा  हाइक ू \n \nजगदानन्द झा 'मन ु' \nतीसटा हाइक ू \n१ \nलाली सेनुर  \nहमर बपया क े र \nआयु िढेतै \n  \n२ \nप्रेमक रस \nमोनमे फ ू टल ि ै \nआनन्दे हम \n   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 45 \n३ \nडेग नै उठ ै \nबपया जखन आगू \nमड़िापर \n  \n४ \nकोिर घर  \nबपया संगे राछतमे \nमोन अधीर  \n  \n५ \nछचट्ठी ललखलाौं \nखूनक आखरसँ \nलसनेहीयाक ेँ \n  \n६  46 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफोन एलैये  \nभोरे बपयाक आइ \nओ गाम एता \n  \n७ \nप्रेममे अहाँ \nमाय िबन गेल िी  \nहम छचलका  \n  \n८ \nकरु इलाज  \nप्रेम रोग लागल \nयौ पछतदेव \n  \n९ \nपुषक जाड़  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 47 \nबितत कोना राछत \nचलल आिू ने  \n  \n१० \nमोन कनैए \nनींद नबह अिैए \nआिू यौ बपया \n  \n११ \nहारलाौं नबह  \nजीवनसँ कबहयो \nसंगे अहाँक \n  \n१२ \nमोनक तार \nअहीँ संग जूड़ल   48 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nई माबन ललअ  \n  \n१३ \nहम मरलाौं  \nगालक छतलपर  \nजँ अहाँ िूझी \n  \n१४ \nहम हारलाौं  \nतन मन अपन \nबपया लसनेहे \n  \n१५ \nमोनक आरर \nहुनक दशशनसँ  \nटूटल बकए   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 49 \n  \n१६ \nकबनयाँ व’र \nरौदी दाही सुखल  \nपलंग तोड़े  \n  \n१७ \nनेिोक ेँ  स्वाद \nनै लगैए बपयाजी  \nचाँच कराउ  \n  \n१८ \nनव कबनयाँ \nभरर मोन खेसारी  \nसुतल व ऽर \n   50 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१९ \nखाली घरमे  \nमचानपर खीरा  \nसहि कोना \n  \n२० \nआबग छमझोने \nभूख नबह मेटत \nचाही संतुछि \n  \n२१ \nलशछिल देह  \nकादोमे िप-िप \nअतृप्त मोन \n  \n२२  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 51 \nएक्क े  रंग ि ै \nकारी गोर चाम ई  \nित्ती िुतेने \n  \n२३ \nआजुक प्रेम \nमक ै क ेँ  लािा जँका \nजट-पटसँ \n  \n२४ \nनवकी काकी \nकाका संगे चलली  \nगामक हाट \n  \n२५ \nलवड़ा व ऽर  52 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ ु लसयाही कबनयाँ \nफरलै खूि  \n  \n२६ \nकरीया वऽर \nसरकारी नोकरी  \nगोर कबनयाँ \n  \n२७ \nमेहनतसँ \nनबह हम हारि \nअहाँक संगे \n  \n२८ \nनारीक मोन  \nआ पुरुषक मौन   विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 53 \nक े  िुझलक \n  \n२९ \nगुलाि अहाँ  \nहम काँट रबहतो \nबनिैह गेल  \n  \n३० \nदू िूँद नोर \nहमर सारापर  \nखसा देिै ने \n  \n- जगदानन्द्द झा 'मनु', मोबाइि नंबर ९२१२४६१००६ \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n  54 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.५.आचायज रामानंद  मंडि - मैथििी / मखाना  \n \nआर्ाय च र ामान ंद म ंडल  \nम ै चिली/ मखाना  \n१ \nमैथििी  \n  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 55 \nटक हय मातृभाषा ? \nटक हय भाषा ? \n \nमातृभाषा माय क े  बोिी । \nभाषा बाप क े  िोिी । \n \nमातृभाषा हय देसी । \nभाषा हय अदेसी । \n \nमाय हय मातृभाषा । \nबेिी हय भाषा । \n \nमातृप्रिान हय मातृभाषा । \nटपतृप्रिान हय भाषा । \n \nिोकभाषा हय मातृभाषा । \nबचजस्ववाद हय भाषा । \n \nअंटगका- बस्ज्जका हय मातृभाषा । \nमैथििी हय टपतृभाषा । \n \nअंटगका- बस्ज्जका हय शोटषत मातृभाषा । \nमैथििी हय शोषक भाषा। \n \nअंटगका- बस्ज्जका हय थमथििा भाषा । \nमैथििी हय र्द घररया भाषा ।  56 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nअंटगका- बस्ज्जका आदद भाषा । \nरामा बनय समावेशी मैथििी भाषा । \n \n \n२ \nमखाना  \n \nमखाना न \nहम मखान लिखब । \nथमथििा प ों हििग न \nहम मिुबनी प ों हििग लिखब । \nथमथििा न \nहम दरभंगा राज लिखब । \nथतरहुत न \nहम थमथििा लिखब । \nथतरहुता  न \nहम थमथििाक्षर लिखब । \nथतरहुथतया न \nहम मैथिि लिखब । \nवैष् णव न \nहम शाक्त बनब । \nलसया न \nहम जानकी लिखब । \nथिया न \nहम माय लिखब ।  विद े ह ४१३ म अ ं क ०१ मार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१३) || 57 \nअंटगका बस्ज्जका न \nहम मैथििी कहब । \nअगड़ा टपछड़ा न \nहम उच् च नीच लिखब । \nसंटविान न । \nहम मनुिृथत पिब । \nश्रमण न \nहम ब्राह्मण बनब। \nहहिर्द न \nहम सनातनी बनब । \nिार्मिक न \nहम आड ं बरी बनब। \nसच न \nरामा थमिक लिखब । \n  \n  \nअपन म ं तव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर \nपठाउ। \n \n \n \n \n   \n \n  \n ","size_mb":5.01,"has_text":true},"Videha 414.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 414.pdf","name":"Videha 414.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-5078-7 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१४ म अ ं क १५ मार्च २०२५ (िर्च १८ मास २०७ अ ं क ४१४) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक \nअथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सक ै त \nअधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार , ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 414 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.अंक ४१३ पर टिप्पणी  (पृष्ठ १-४) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान -६ (पृष्ठ ६-११) \n२.२.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-नागररकता (पृष्ठ १२-१४) \n२.३.परमानन्द्द लाल कणण -तीिणक्षेत्रक मािात््य-४ (पृष्ठ १५-२१) \n२.४.मुन्द्ना जी- पोिी पररचय - तोिर कतेक रंग  (पृष्ठ २२-२५) \n  \n \nपद्य \n३.१.प्रमोद झा  'गोक ु ल'-कोइली (पृष्ठ २७-२८) \n \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 1 \n१.१.अंक ४१३ पर टिप्पणी  \nडा धनाकर  ठाक ुर  \n  \n171 क मूल ंक 9   त होली उप धि 2025 सिीक   टकन्तु टिदेह पुरुषक \nअक दधमय  अपूररत लक्ष्य पर हस्त क्षर ज टह अनेक दजजनक ज टहमे भनटह \nह मर   नटह  र  ख ल  ह ो  टि द ेशम  परर षद ् स ँ  परर षद ्  टह तकक हमरटह ररक र्ज \nसहस्र धिक पृष्ठक एक टह अंकक बटन गेल जे तोड़ब प्र यः असम्भि होएत \nटकछु म स मे स ंख् य नुस  र स ंशो धि त परर ण म दू  स ह स्रँ  अधिक क े िल \nधमधिल   ज गरण य त्र क भए ज एत जे म ससक असभिृसि संग तीन सय \nिटप ज एत टकन्तु यैह य य िरी नटह हमर आन धमधिल  संबंधित लेखन जोड़ने \nककरहँसँ अधिक हो ि  नटह अअक दमीय अपुरस्क ृ त श्रेणी लेखनमे ओ \nसिजश्रेष्ठ नटह ओ ति टप सि ोच्च संख्य नुस र जरूर आओर आओर एटह लेल \nटिदेहक ें िँ िन्यि द जे हमर न म हमरटह सहप ठीक नीच  सहजटह िीपलटह \nभनटह परम पूज्य शंकर च यज पुरी प्रशंससत हमर मैधिली गद्यगीत क प ंच \nसहस्र प्रधत ग म -ग म पहँच रहल हो जे ि र्मिक चलते अपुरस्करणीय श्रेणीमे \nतैयो अधि म अनेकक श्रेणीमे सहस  कचोटित अनेक चुिकी बतबैत अधछ जे \nकतेक मेहनधतसँ एतेक न म टिदेह संकसलत करैत अधिक ंशतः सिीक होली \nउप धि देलक जकर टिशद टििरण अजयमेरु (अजमेर) ज इत ट्रेनमे करे  \nल गी त ओटहमे भोर भई जैत तेँ एटह एकल पंक्तीय टिप्पणीक सम पन ई \nकटह करब जे ई न म ओ प्रधतन म मैधिली भ ष क ितजम न ओ ओकर   सतत \nलेखनीय समस्य क सद्यः टनदेशक ओ सम ि नसंक े तक सेहो अधछ।   \n(1.3=2025:2212, भरतपुर -जयपुर रेलम गज)  \n  \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रणव झा \nहोलीक अवसरपर \"ववदेहक उपाधि\" ववदेह टीम द्वारा क ै ल गेल मजेदार प्रयोग \nछ ै क। ऐ क े  माध्यम से नै खाली संप्रधि मे मैधिली  ललखय -पढय बला बौलिक \nलोक सब क े  नाम एक ठाम संकललि क ै ल गेल छ ै क अवपिु दु -चारर शब्द वा \nएक पंक्ति क े  मजेदार उपाधि द हुनक वितमान आंलशक अिवा सम्पूर्त \nव्यक्तित्व क े  पररभाविि करबाक कोलशश रहल छ ै क। एवह लािे लोक क े  \nफगुआ मे विजजटल पटल पर एक दोसर क े  स्मरर् करबाक , पररच य पेबाक \nएक दोसरक र ं ग मे र ं गेबाक अवसर सेहो भेटल। संगवह अपन व्यक्तित्व क े  \nलोक क े  नजैर से िाकबाक अवसर सेहो।  \n  \nग ंग ेश ग ुंजन \nनीक। \nटकन्तु एहन अिसरक उपक्रम मे  \nस म न्यतः म नससक रूपें प ठकक पटहल आश पेक्ष  रहैत छ ै क व्यंग्य \nटिनोदक गुदगुद इ िल  न मकरण सब पढ़ब क आशीष जी । हमर  जनैत ई \n'असभि ि दी' टिि  नहहि छ ै क।  \nआब जेन  😝एक गोिेक न म 'प्रेम -अिोड़ी' भ' सक ै त रहटन टकनको - \nबिुआ -टिनोद !  \nकनको ह िक मैल पुरस्क र उप य/उद्योग,टकनको 'स टहत्य धमस्त्री',एिं \nक्रमे...हमर  लगैए,से व्यंग्य-टिनोदी सरस कल्पन -शीलत  एत क्षीण छ ै क। ई \nहमर टनजी म त अधछ। \nएकर क रण संभि छ ै क जे अहँक 'एक लोटकय  सेन ' हयब भ' सक ै त अधछ \nि  एतेक दीिज कटि -ल ेख क स ूची अि ि   आन टकछु स े तंँँ नहह ि ज्ञ त। बह त \nबि इ आ स्ि गतक अधिक री तँ अह ँ सहजहहि धिकहएंँं। शुभक मन ।   विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 3 \n \nक ुणाल \n \n171 क े  सूची मे म त्र 17 ि  मटहल  ? 10 % म त्र!! बहत बेइंस फी ! \n \n \n \nलक्ष्मण झा 'सागर' \n \nबहत नीक ल गल होलीक उप धि! अपनो आ अनको। ह र्दिक बि इ!  \n \nअशोक अववर्ल  \nनीक आ स मधयक व्यंग्य। िि ई \n \nवकशोर केशव  \n \nउप धि सब नीक, मुद  हम बेसीक अिो नटह बुझलहँ। जकर बुझलहँ त टहमे \nह स्य व्यंग्य नटह अभरल। ति टप एटह प्रय स लेल अभ्यिजन । कहन  जीबैत \nरहओ मैधिली  \n \nश ै ल े न्द्र ममश्र \n \nबहत ददन भऽ गेलै कटित  प ठक भीटर्यो पोस्ि क े न । पुनः मैधिली \nस टहत्त्यक लेल क ज शुरू करब। बंद पड़ ल क ज सभ फ े र हेतै।  \n \n  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकल्पना झा \n \nबेजोड़ आ सिीक  \n \nदिन े श यािव (न े पाल) \n \nसस ज जन क' एकगो ि  अद्भुत शैल ी.... ! व्यङ् गमे यि  ि जपर क भ ि क पर  ि तजन \nसेहो बेजोर् ....! फगुि क े  बहत र श शुभक मन  !  \nरम े श \n \nक्यो कतबो 'गेल -गुजरल ि  टिक्षक्षप्त' लेखक हो,ओकर  लेल \n'र्ंसन इ/स ंप - टिशेष णक' उपयोग,नटह करब क च ही,जेन  उप धि -सूची मे \nश्री 'आशीष अन्न्चनह र' लेल कयल गेल अधछ।  \nटिशेषणक चयनक ल मे, बहत सतक ज त क आिश्यकत  होइ छ ै ।  \n \nदुनू ददसुक  खंर्न -मंर्न आ सहमधत -असहमधत त' स टहत्यक टिशेषते \nधिक!ओइ लेल र्ंसन इबल  (क ु ) भ िन क, कोनोि  स्ि न नटह अधछ।  \n \n \n \nअपन म ंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n  विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 5 \nगद्य \n \n२.१.कल्पन  झ -मैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स' एिं  हनक  \nपररि रक  योगद न-६ \n \n२.२.प्रमोद  झ   'गोक ु ल '-न गररकत  \n \n२.३.परम नन्द ल ल  कणज-तीिजक्षेत्रक म ह त्म्य-४ \n \n२.४.मुन्न  जी - पोिी  पररचय- तोहर  कतेक रंग \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.कल्पन  झ -मैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स' एिं  हनक  \nपररि रक  योगद न-६ \n  \nकल्पना झा \nम ै मिली सावित्यम े उप े न्द्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक पररवारक  योगिान -\n६ \nआिशा ोन्द्म ुखी किाकार  उप ेन्द्र नाि झा 'व्यास' \n \n'सन्य सी' खण्र् -क व्य आ 'क ु म र' उपन्य सक प्रक शनक उपर न्त १९५२ \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 7 \nई. मे उपेन्रन ि झ  व्य स जीक पटहल कि -संिह 'टिर्म्बन ' प्रक सशत \nभेलटन। जे स त गोि उत्क ृ ष्ट कि क संिह अधछ। ओन  एही पोिी \n'टिर्म्बन 'क भूधमक  सलखैत रम न ि झ  पोिी मे संकसलत कि  सभ क ेँ  \n'गप्प' कहलटन अधछ। रम न ि जीक कहब छटन जे 'व्य स' जीक प्रधतभ  \nटिशेष रूप सँ 'गप्प' क व्य मे टनखरैत अधछ। टहनक  सँ जे क े ओ पररधचत \nछधि, जे क े ओ टहनक  संग गप्प कएने छधि, सभ स्िीक र करत ह जे गप्प \nकर ब क टह नक  मे एक गो ि  अद्भुत छि   छटन। अपन हृ द यक भ ि  केँ प्रच्छन्न \nर खख टहनक  गप्प करए नटह आबैत छलटन। टहनकर गप्प सँ टहनक स्िभ ि, \nटहनक आच र, टहनक संस्क र, सभ किूक जेन  असभव्यंजन होइत रहए। \nतेहने टहनक सलखलो 'गप्प' सभ छटन। टहनक सलखल 'गप्प' मे जँ टहनकर \nन म नटहओ रहतटन ति टप टहनक  सँ जे क े ओ नीक जक ँ पररधचत छधि से \nबूक्षझ जेत ह जे ई टहनक े  रचन  धिकटन। एनमेन कहबटहक अनुरूप 'गप्प' \nसलखब क टहनक आत्म सभव्यंजनक संग मीसल टहनक रचन  क ेँ  रोचक ओ \nटि ल क्षण बन ए द ैत अधछ। ओ टि षय टकछु र ह ौक टह नक 'गप्प' म त्र स ुप ठ्य \nहोइत अधछ, प ठकक धचत्त क ेँ  टबनु आक ृ ष्ट कएने नटह रटह सक ै त अधछ।  \nखैर जे -से। कि क संिह होइक ि  'गप्प' क, अधछ िरर स तो क े  स तो \nसनगर। एहन सनगर जे कि क टिक स -ि र  मे नब मोड़ अनलक। टिटिि \nपृष्ठभूधमक कि नक सँ युक्त एटह कि -संिह क ेँ  पटढ़ लेखकक हृदयक \nकोमलत  सँ लोक सहजटह पररधचत भ' ज एत। मनोिैज्ञ टनक दृधष्टकोण सँ \nकोनो ििन क अिलोकन/धचत्रण करब पससन कएल गेल प ठक िगज  द्व र । \nयुि िस्ि  मे 'संन्य सी' आ 'क ु म र' सन क ृ धतक प्रक शन लोक क ेँ  भ्रम मे \nि' देने हेतटन जे 'व्य स' जीक हृदय स ंस ररक सुख सँ टिरक्त सन तँ ने \nछटन। युि िस्ि  मे एटह तरहक टिषय पर सलखब क प छ ँ िैर ग्य सन \nम नससकत क अनुम न सेहो लग  लेल गेल होएत बहत लोक द्व र ।  अपन \nमैधिल सम ज अनुम न लगएब  मे सभददन ँ उस्त द रहल अधछ। से मुद  कि - 8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसंिहक प्रक शन एटह तरहक अनुम न पर टिर म लगएब  मे टनखित सह यक \nरहल होएत, से हमर अनुम न अधछ (छी तँ हमहँ मैधिले ने....अनुम न लग  \nलेलहँ हमहँ)  \n  \nस ंस ररक स म क्षजक जीिनक छोि -छोि सुख -दुखक संग  अन्तमजनक द्वंद्व क ेँ  \nउज गर करैत अधछ 'व्य स' जीक कि  सभ। कि  सलखैत क ल एकि  नीक \nकि क र अपन हृदय उपधछ क' र खख दैत अधछ। आ से स्पष्ट पररलक्षक्षत होइत \nअधछ 'व्य स' जीक सलखल कि  सभ पटढ़ क'।  \n  \nटहनकर दोसर कि -संिह 'भजन -भजले' प्रक सशत भेलटन १९८९ ई. मे। दुनू \nकि  सं िह धमल  क' म त्र सतरह गोि कि क सृजन कएलटन उपेन्र न ि \nझ  'व्य स' जी। जे टहनक टिर ि व्यक्क्तत्िक (स टहत्त्यक ओ स म क्षजक, \nदुनू तरहेँ) अनुरूपेँ झुझुआन लगैत अधछ। मह न स टहत्यक र रूप मे ज नल \nज इत रहल छधि। स्क ु सलए जीिन मे 'व्य स' बटन गेल छल ह, उपन मक \nसंगे िैच रर कत  मे सेहो.....तखन कि क संख्य  कम होएब एटह ब तक \nद्योतक अधछ जे 'व्य स'जीक सजजन त्मक असभव्यक्क्तक मूलटिि  कि  नटह \nछलटन। ओन  जँ 'व्य स'जीक रचन त्मक जीिनक सम्पूणज उपलब्धि क ेँ  \nएकठ म र खख क' देखल ज ए, तँ ई स्ितः स्पष्ट भए ज इछ जे हनक \nरचन त्मक जीिन मे टनरन्तर त  अधछ। ओ टनरन्तरत  कि क अधतररक्त \nउपन्य स, कटित , य त्र -स टहत्यक संग अनुि द स टहत्य क ेँ  सेहो पुष्ट करैत \nभेित। ओहन  लेखकक स टहत्त्यक उत्कषजक म नदण्र् 'म त्र ' नटह, रचन  \nमे अन्तर्निटहत 'गुणित्त ' म नल जएब क च ही। ढ कीक ढ की सलखलो पर \nजँ कोनो जीिन -मूल्य स्िीक ृ त नटह भए सकल अिि  रचन क रक प ँती मे  विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 9 \nपृिक व्यक्क्तत्ि नटह झलक ै त देख  पड़ल तँ भररगर गत्त क अछ ै तो जीिन \nक लटह मे ओ रचन क र अप्र संटगक िोटषत भए ज इत अधछ।  \n \nटहनक कि  सभ कब्ल्पतो हो, ति टप कहब क छि  तेहन चमत्क री, भ ष  \nतेहन प्र क ृ धतक, पररब्स्िधतक िणजन तेहन स्ि भ टि क आ चररत्रक धचत्रण \nतेहन सह नुभूधतपू्णज रहैत अधछ जे बुझ  पड़त सभि  सत्ये गप्प अधछ। त ह \nमे उत्तम पुरुष मे कहल गप्प ि  कि  सभ मे िक्त क स्िभ ि ओ संस्क र मे \nलेखकक स्िभ ि ओ संस्क रक ततेक स म्यत  भेिैत अधछ जे संदेह नटह \nटिश्व स भ' ज इत छटन प ठक क ेँ  जे सभि  ििन  लेखककक संग ििल \nछटन। म ने अपन भोगल ििन क स टहत्त्यक िणजन कएलटन अधछ लेखक। \nजेन  टहनक सुप्रससि कि  'रुसल जम ए' आ 'एक दशी मह त्म्य' अप्पन \nअनुभि सन बुझ  पड़त। \n  \n'व्य स' जी गप्प करब क छि  म त्र सँ नटह एक दोसरो क रण सँ टिसशष्टत क \nपररचय दैत रहल ह अधछ अपन लेखनी मे । क व्य हो, कि  हो ि  उपन्य स, \nसभ तरहक क ृ त्य मे टहनक मैधिलत्िक झलक स्पष्ट देख  पड़त। मैधिल \nपररि रक, मैधिल सम जक एहन ि स्तटिक, स्ि भ टिक आ सुरुधचपूणज \nधचत्रण बहत कम रचन क रक रचन  मे देखब  लेल भेित। अपन  क ेँ  मैधिल \nकहब  मे टहनक  संकोच नटह होइत छटन। ने अपन स म जक उपह स ि  \nक ु चेष्ट  कए अन्य सम ज मे प्रधतष्ठ  ल भ टहनक अभीष्ट रहलटन। मैधिलक जे \nपुर न संस्क ृ धत छ ै क, त टह पर गौरि छटन टहनक । मुद  क लक्रमेण अपन  \nसम ज मे जे त्रुटि सभ आटब गेल अधछ त टह ददसश आँखख मूटन क े िल \nप्र चीनत क पक्ष िरब सेहो टहनक उद्देश्य नटह रहलटन। प्र त्युत ितजम न समय \nमे निीन पररब्स्िधतक म ध्यमे अपन  सम ज मे जे सुि र आिश्यक छ ै क \nतकरो महत्ि ई नीक जक ँ बुझैत छधि। प्र चीनत क पि िएने जीिनक कदठन  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस ंि षज मे ज  टह  स  ि न  स ँ स म ज  अपन प्र चीन मह त्ि  अक्षुण्ण र  खख  स कत \nत ही रूपक टहनक धचत्रण अधछ आ त टह मे निीनत क जे स मंजस्य अधछ से \nटहनक भ िुक हृदयक पररचय दैत अधछ। दुष्टहक चररत्र मे गुण देख ए ओकर  \nम नि बन ए दैत छधि। नर टपश चक धचत्रण 'व्य स' जीक रचन  मे कतह \nनटह भेित।   \n  \nसिजटिददत अधछ जे सम ज मे सभ तरहक लोक होइत अधछ, चोर -उचक्क , \nदुर च री -व्य सभच री सँ लए क ेँ  त्य गी, परोपक र ी एि ं स द्वृसत्तक ल ो कि रर । \nपरंच, 'व्य स'जी ओहन प्रिृसत्त अिि  प्रक ृ धतक लोक क ेँ  अपन कि क चररत्र \nनटह बनओल ह। ज टह सँ स म क्षजक जीिन हकिि  व्यक्क्तगते जीिन मे \nमूल्यहीनत क ब्स्िधत आबए, ओकर टिजय होइक, दुष्टत  बढ़ैक।     \nिेदव्य सक प्रसंग कहल ज इत अधछ, अठ रह पुर ण मे  मूलतः दुइएि  तथ्य \nसलखल अधत - परोपक र धिक पुण्य आ परपीड़न धिक प प। जीिनक इएह \nआदशज कि क र 'व्य स' जीक कि क न यक/न धयक क जीिन मे \nपररलक्षक्षत होइत अधछ। ई आदशजि दी आस्ि ि दी दृधष्ट जीिन मूल्य क ेँ  \nस म क्षजकत  प्रद न करैत अधछ। मुद  'व्य स' जीक आस्ि ि द व्यक्क्त \nआि ररत नटह अधछ, व्यक्क्त आत्मबल क ेँ  प्रकि नटह करैत अधछ। जीिनक \nआ जीिनक प्रधत व्यक्त एटह आस्ि क जटड़ अधछ परोक्षसत्त  मे। िमजटनष्ठ \nव्यक्क्तक प्रत्येक आच रणक पररणधत अिि  कमजक फल क ेँ  ईश्वर िीन \nम नब  लेल प्रधतबि रहैत अधछ, से टहनक लेखनी मे यत्र -तत्र पररलक्षक्षत \nहोएत ।   \n'व्य स' जीक कि  सभ मे सम ज मे व्य प्त टिक ृ धत आ रूटढ़ पर प्रह र भेल \nअधछ। आचरणक शुित क संगे टिच रक शुित  आ उच्चत  पर टिशेष बल  विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 11 \nदेल गेल अधछ। कहब क म ने सम ज मे एक ि  आदशज स्ि टपत करब क \nप्रय स करैत सन। मूलतः आदश ोन्मुखी स टहत्यक र छल ह 'व्य स' जी।   \nस्त रीय कि नक ओ कथ्यक संग टहनक कि क एकि  पैि टिशेषत  रहलटन \nरोचकत । संगटह भ ष क टिशुित  सेहो टिलक्षण। आ तैँ मैधिली कि  \nस टहत्यक टिक स मे 'व्य स' जीक कि क छटि सभ सँ सभन्न अधछ। \nसमक लीन अिि  परितीक लक कि क रक संरचन  सँ सिजि  सभन्न स्ि द \nटहनक कि  दैत अधछ। 'व्य स' जीक कि  समस मधयक जीिन सँ टिशेष \nप्रभ टित नटह होइत अधछ आ पररिर्तित होइत युग -जीिन आओर टिक ृ धत आ \nटिर्म्बन  सँ अप्रभ टित रहैत अधछ। जे 'व्य स' जीक कि क स्ि द आ प्रभ ि \nक ेँ  ब सस-तेब सस होमए नटह दैत अधछ। ििक  बनल रहल सभददन। जेन  \nप त्रक टनदुजष्टत  आ सच्चररत्रत  'व्य स'जीक कि क िैसशष्ट्य धिकटन, \nओटहन  भ ष क शुित क रक्ष  करैत मनोरंजक शैली मे अपन ब त कटह देब \n'व्य स' जीक कि क आकषजण ओ टिशेषत  धिकटन।  \nसंप दकीय  सूचन -एटह  ससरीजक  पुर न क्रम एटह  ललिकपर  ज  कऽ पटढ़ सक ै त \nछी- \nमैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स ' एिं  हन क पररि र क योगद न-1 \nमैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स ' एिं  हन क पररि र क योगद न-2 \nमैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स' एिं  हनक  पररि रक  योगद न-3 \nमैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स' एिं  हनक  पररि रक  योगद न-4 \nमैधिली  स टहत्यमे उपेन्र न ि  झ  'व्य स' एिं  हनक  पररि रक  योगद न-5 \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.प्रमोद  झ   'गोक ु ल '-न गररकत  \n \nप्रमोि झा  'गो क ुल' \nनागररकता  \nआइ भोरे से ददनकर क े  मेि झपने छ ै न ।क्षझटहर क्षझटहर हि  आ टिटपर टिटपर \nप टन ठण्ढ क े  और बढ़  देने छ ै  आ तै पर से टिरोिी दलक आन्दोलन आर \nहरकम्प मच  देने छ ै  ।क े हनो हमय रहौ ज य ते पड़बे करतै, जखन गछने धछयै \nतखन उपैये की!तै पर से ऐ बैस री मे दू सय रुपैय  आ न स्त  प नी सेहो देतै  \nएहन खर ब मौसम मे दरो देह री कह ँ कतौ लगै छ ै ?भेलै ते भैर ददनक  ब त \n,स ँझ पड़ैत िर ते चैसलये एबै! िेक्िरो जे िड़ी ने एलैये कलौिो बटनये गेल \nहेतै, ख  पी क े  तैय र भ'ज इ छी ।कने आंगन ज  क े  देखै  धछयै बनरझुल्ल  \nब ली क े  ख न  बनौलक ै  टक नै! िरब ली क े  मनुह र करैत ब जल ललन \nक मैत- \n-ख न  बैन गेलै बनरझुल्ल  ब ली ?  \n-एत्ते सबेर पेि मे ख ौंती टकए फ े कने छ ै  आइ एकर ? \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 13 \n--हम लरम से कहै धछयै आ ई बौंह गरम से ब जै छ ै ! आइ जेबै िरन  परदशजन \nमे ,बैठल ठ ँ टक अल्हि  तौलबै ? तेँ \nज इ धछयै ओत्तै ।दौ झपससन दू कौर सुअन,नै ते सतुिे गूर पर टनमेर  कर' \nपड़तै । \n-ह े ल ौ !ि  र ी आग ँ मे र ख ैत ब ज सल  बनर झुल् ल   ब ल ी ,पुनः टकछु स ो धच- ऐ \nिरन  परदशजन से की हेतै?  \n-से की ज न' गेसलयै हम ? सुनै धछयै मोदी सरक र कोनो क नून प स \nक े लक ै हे, तकरे टिरोि मे ।  \n-मर ! मोदी सरक र ते बर् टनम्मन क म सब क े लक ै हे !आइ तक गरीबक \nसुरत  एन  भ'क े  टकयो कह ँ लेने छलै! तखन टिरोि किी क े ? एगो ब त \nबुझ बौ ते ई! \n-किी !  \n-ऐ क नून क े  न म की छ ै ? \n-से हम की ज न'गेसलयै?  \n-तखन ई ज इ छ ै  किी ले ?  \n-दू सय रुपैय  ले!  \n-तखन ई नै ज उ!  \n-से टकए?  \n-जखन एक र  क ु छो बुझले नै छ ै  त'की कर' जेतै?  \n-प इ ल' नेने धछयै नेत जी से!  \n-भ ँड़ मे ज उ प इ आ नेत जी !कोनो नीक े  ब त ले सरक र क नून बनौने हेतै \n।हम पूछ ै  धछयै बौि  क े , ओ ते पढ़ल सलखल छ ै  ! \n-पुइछ लौ!  \n-बौि  रौ!  \n-हँ गै म य! \n-कोन क नून प स क े लक ै हे मोदी सरक र!   14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n-न गररकत  संशोि न क नून! \n-ऐ से की हेतै?  \n-आन आन देश से लुटि टपि क े  जे टहन्दू ससख इस इ आ प रसी भ इ बहीन \nएत' एलैहे ओकर  न गररकत  भेितै ।अपने आरू जक ँ ओकरो सब क े  \nसुटबि  आ अधिक र भेितै ,सएह!  \n-ऐ मे हजो की छ ै ? ओ सब सबि  गम  क े  ऐ ठ ँ एलैहे, अपने जैनक े  टक ने! \nतखन जँ ई क नून प स भेलैहे त' कोन अनिज भ' गेलै ? क न खोइल क े  सूटन \nलौ! जँ ई ऐ ठ ँ से ससरलै ते कोनो करम ब ँकी नै रखबै एकर  हम ।  \n-ठीक छ ै , जखन यैह मन  करै छ ै  ते नै जेबै! भ री मन से ब जल ललन ।  \n---''---''''---''----''''---'''------ \n--प्रमोद झ  \"गोक ु ल\", दीप,मिुिनी (टिह र), फोन+ ९८७१७७९८५१ \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 15 \n२.३.परम नन्द ल ल  कणज-तीिजक्षेत्रक म ह त्म्य-४ \nपर म ानन्द्ि लाल कण च \nतीि चक्षेत्रक म ािात््य-४ \n \n 16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 17 \n \n 18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 19 \n \n 20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 21 \n \n  \nअपन मंिव्य  editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n 22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.मुन्न  जी - पोिी  पररचय- तोहर  कतेक रंग \n \nम ुन्ना जी \nपोथी पररचय - तोहर कत े क र ंग \n \nवनहुरब,आओर वनहुरर जएब मुदा नेहोरा ,वकन्नहुं नै करब।इिर वविाक सम \nहएब हम सब।िावह लेल बेरएल/ कधिएल ,बेकछएल बीहवनक एक एक \nग'बक ें  जिन सं रोपैि िोभैि झमटगर करबाक जुगि म ें  जुमल बीहवन \nकिाकार म ें  सं धचन्हार भेल रचनाकार छधि श्री जगदानन्द झा ' मनु'। \nवकछु  उठल् ल ू र चनाकार क ऐ वव ि ाक प्रधि  कएल  खख ि ांस ऐ वव ि ा/ ल ेख नीकें  \nअडाचने रहल।आ हम सब नहुंए नहुंए परिी परल मैधिली किा सावहत्यक \nखेिक ें  हररयर कचोर कर ै ि ि े गा ि े गी मोकाम ददस ससरल नवह दौगल जा \nरहलाौं।आब अहां सबहक अदखोइ बदखोइ आ अवि े रवाक प्रयास कहां सबक ें  \nकधिया रकबा म ें  सक्षम भेल।आ हीनिा सं बहरा ऐ वविाक ें  पालल पोवि \nझमटगर/ संपूर्त गाछ बनेबा मे हमर सबहक सक्षमिा क ें  अकानू। \n \nलेखक द्वारा दू आखर शीितक सॅं देल लेखकीय ववचार मे वर्र्िि -\" िो हर ( \nनारीक) किेक र ं ग पर आिाररि कहै छधि।मुदा नै ,वकन्नहु नै।हम एकरा \nआओर आगू ल ' जा देखै छी वक ओ इ वबकछ े बाक प्रयास कएलवन ऐछ जे \n विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 23 \nपुरुिक ें  पुरूिाह बनेबा आ रखबा म ें  स्त्रीक ववलभन्न रूप/ संबंि मार ठाढ़ भ ' \nइजोि देखबैए।आ पुरूि िखनवह अपन अस्स्त्ित्व पेबा/ बचेवा मे सक्ष म भ' \nपबैए। \n \nमानव जीवनक प्रत्येक र ं गक ें  उभारर धचलरि करबा म ें  जावह क ु शलिा( फरीछ \nआ िीक्ष्र् दृधि)क खगिा चाही िकर वनवहिा म ें  लेखक सए प्रधिशि सफल \nभेलाह ऐछ । \n \nएकर भूधमका मे ऐ वविा क े  फररछबैि लेखक स्त्वयं ललखै छधि -\" जेना कवहयो \nविक े ट मे पाॅ ॅंच ददवसीय मैचक प्रचलन  छल।पछाधि एकददवसीय आ आब \nखगिावश ट ् वेंटी ट ् वेंटी लोकधप्रय भ ' चलवन मे ऐछ।िवहना मैधिली किा वविा \nववकासक िमे उपन्यास सॅं चलल दीर्तकिा , लर्ुकिा होइि बीहवन किा पर \nआवब वटकल।आ समकालीन किा वविाक लसरमौर भ ' चलवन मे बलस रहल । \n \n105किाक ें  एक सूर मे बन्हनाइ संभव आ उधचिो नै।से एक दशक सॅं बेसी \nसॅं बीहवन किा मे रमल रहबाक कारर्े एक ददस वनश्शन ,वनछरल दृधि फरीछ \nरचना देब ' मे सफल भेलाह। मुदा दोसर ददस ऐ वविाक वैिावनक पररधि सॅं \nबहरएल किाक सधमलाि ,संयोजन मे चुक सेहो भेलवन।ओना ि ' माय- \nबापक लेल सब संिान धप्रय होइछ।मुदा फाॅ ॅंटक बेर धमझर क' राखब \nकिेक उधचि ?बेटीक ें  कान्या वा बालक बाललका सह लशक्षा ववद्यालय मे \nनामांकन करा सक ै  छी। मुदा बेटाक कान्या पाठशाला मे नामांकनक प्रयास \nकरबै?रचनाक अहां लग अभाव नै ,जॅं अभावो ि ' किा संख्या -\n9,10,12,13,18,20,21.......आदद किाक ें  बावग संख्यात्मक रूप ें  कमी \nक' गुर्ा त्मक वनश्शनिा सोझां अबैि। एखन खा ेंचाह सन ! \n \nददयादी िाहक ें  सोझां रखैि - कतका माय बडजोर दुखखि ऐछ ,अहां दस  24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहजारक इ ं िजाम क ' दैिाौं । \nहौ ,िोरा सॅं हमर हालधि की नीक ऐछ।िा ें  अपन जामुनक गाछ बेधच लएह \nदस हजार आवब जेिह । \nमुदा कतका ,ओ ि ' 25-30 हजारक ऐछ । \nहौ,खगल मे जे आवब जे ि ' से उपकार ! \nआइ माए भिी भेलखखन , कतका अपन खािा मे पन्रह हजार जमा क ' \nएलाह।\" --- बेगरिा  \n \n \nवनकम्मा पुि क धचन्ि ा मे ि ूमल  वपि ा अपन पौर  सॅं- \" बौआ ,ललन कि ' \nगेलाह ? \nपौर - बाबा,बाबूजी पूजा क ' रहलाह । \nआंइ,खेि पर नै गेलाह ? \n \nनै,ि ' \nहौ,कवहहौन जे - र्र मे अन्न - िन भर ल रहै छ ै  िखने पूजोक पवट होई छ ै । ---\n-अन्न िन । \n \n \nप्रत्येक किा मनुष्यक संवेदना हीनिा पर अंगुली उठबैि , संक े ि कर ै ि \nजीवनक पुधि कर ै छ।जेना बस मे भरल लोकक बीच दु गोटे क ें  मारर मुदात क ' \nदेलक आ 60 -65लोक िमशबीन बनल बुझू । \n70म किा म ें  वर्र्िि ' प्रेम ' ओकर मोनक ें  30बरख  पाछां ल ' गेल।नवीं म ें \nसंग पढ़ ै बाली आइयो मानस पटल पर सटएल सन।इएह छ ै  असल \nप्रेम।वासना मे बहकव ,प्रेम नै धिक । \n  विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 25 \nअंि ववश्वास म ें  फांसल लोकक ें  उत्क ृ ि लेखकीय दृधि सं फरीछ कर ै ि ललखै \nछधि - \n' मइयां , भगवान कि ' रहै छधि ? \nसबठाम हौ। \nिहन अहां वनि ददन मखन्दर वकए जाइ छी  ?\" \n \nएवह संग्रहक एक एक किा पढ़ ै ि काल अपन जीवनक र्टना पररलजक्षि \nहोइि जएि।आ रसे रसे पढ़बाक उत्सुकिा से दुन्ना , धिगुना बढ़ ै ि पुर े  स़ग्रहक ें  \nपढ़ा देबाक लेल पूर्त सक्षम ऐछ। \n \nपोिी -\" िोहर किेक र ं ग \" \nवविा - \" बीहवन किा \" \nलेखक - जगदानन्द झा \"मनु \" \nप्रकाशक-पल्लवी प्रका शन,वनमतली,सुपौल( वबहार ) \nपृष्ठ-102, दाम - 200 भा.रू . \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ । \n \n \n \n \n  26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n३.१.प्रमोद  झ   'गोक ु ल '-कोइली  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१४ म अ ं क १५ म ार् च २०२५ (िर्ष १८ मास २०७ अ ं क ४१४) || 27 \n३.१.प्रमोद  झ   'गोक ु ल '-कोइली  \n \nप्रमोि झा  'गो क ुल' \nकोइली  \nग  ग  गै कोइली !टिरह गीत त ें  \nउटड़ बैस ि ँसक िन झ ेंझ मे । \nकतेक पीड़ भरने छ ेँ  त ें भीतर \nजे रुदन भरल छौ धमठ बोल मे ।।  \nचल हमरो सङ कएले कररय ही  \nअपन फर क े  दुखखय क िोल मे ।  \nत ें गटबहेँ गै ! हम क नब सङ मे  \nटनत ददन नीरि िनक सङोर मे ।।  \nदुखक तप्त अनलमे स्य ह भेल त ें  \nरचै छ ें  अनुर गक सुमिुर पररभ ष  ।  \nअन्तिोदन रुदन सदन भए हमरो  \n 28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपि हेरय पुटन धमलनक प्रत्य श  ।।  \nएकसुर ह बटन िसन्तमे गै !तोहंँँ  \nअपने िुन मस्तीमे छ ेँ  ल गल ।  \nिोि उि ररक े  फ ू लक मिुकर  \nभए रहल अधछ क े हन प गल ।।  \nतेँ सुन ब त हमर गै कररय ही !  \nजो जग  आ त ें हमर टबय ही ।  \nखग ज नय खग क े र भ ष  \nदुखी हम त ेँ सहज दुखखय ही ।।  \n- प्रमोद झ   'गोक ु ल',  दीप,   मिुिनी (टिह र)   फोन -9871779851 \n  \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":4.08,"has_text":true},"Videha 415.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 415.pdf","name":"Videha 415.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-5296-5 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक \nअथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सक ै त \nअधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार , ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 415 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \nगद्य \n२.१.प्रणव झा- एथन-17 (लघु गल्प) (प ृष्ठ २-५) \n२.२.आचार्य रामानंद मंडल-बरहम बाबा गीत बनाम बराहमन गीत  (प ृष्ठ ६-\n२६) \n२.३.क ु मार मनोज कश्र्प- लघुकथा अंततम -इच्छा (प ृष्ठ २७-२८) \n२.४.डा.ककशन कारीगर - मानकीक ृ त तराजू पर जोखाइत लोकभाषा मैतथली  \n(प ृष्ठ २९-३१) \n \n  \n \nपद्य \n३.१.जगदानन्द झा 'मनु'-२५ टा हाइक ू  (प ृष्ठ ३२-४०) \n \n \n विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 1 \nगद्य \n \n२.१.प्रणव झा - एथन-17 (लघु  गल्प) \n \n२.२.आचार्य रामानंद  मंडल -बरहम बाबा गीत  बनाम बराहमन  गीत  \n \n२.३.क ु मार मनोज कश्र्प- लघुकथा  अंततम -इच्छा \n \n२.४.डा.ककशन  कारीगर - मानकीक ृ त  तराजू  पर जोखाइत  लोकभाषा  मैतथली  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.१.प्रणव झा - एथन-17 (लघु  गल्प) \n \nप्रणि झा \nएथन -17 (लघ ु गल्प) \nसाल  2050। पृथ्वी आब पहिने जेकााँ नहि रिल। आकाश बैंगनी ध ुंध साँ भरल \nछल।  िवा मे एकटा तीखगर गुंध , आ जमीनक बुंजर भूमम मानू कराहि रिल \nछल। वैज्ञाहनक प्रगमत अपन चरम पर छल, म दा इ सभ पर्ाावरण क े र \nहवनाशक कीमत पर भऽ रिल छल। तापमान  60 हिग्री सेल्ससर्स धरर पहाँमच \nगेल छल, श द्ध पानी एकटा हवलाससताक वस्त  बहन गेल छल आ पृथ्वी अपन \nअन्ततम साुंस गनैत छल। \nएहि ग्रि क े  मममिला क्षेत्र मे बसैत छल 16 वर्षीर् सव्यसाची ममश्र  - हवज्ञान \nक े र हवद्यािी, जकरा सददखन लगैत छल जे ओकर पीढ़ी क े र कोनो भहवष्र् \nनहि अमछ। एक रामत , जखन ओ अपन कोठलीक झिर्ऱी साँ बािर तकल , तऽ \nएकटा चमक ै त ब सलू प्रकाश देखलक। पहिने तऽ ओ सोचलक जे ई कोनो \nड्रोन िेतैक , म दा जखन ओ प्रकाश ओकरा ददस तेजीसाँ बढल , तऽ ओकर \nहृदर् जोरसाँ धड़कर् लागल। \n विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 3 \nअचानक , एकटा तीव्र आवाज भेल, आ ओकर कोठली ब सलू उजास साँ भरर \nगेल। जखन सव्यसाची अपन आाँखख खोललक , तऽ ओ एकटा अजीब ठाम \nपर पहाँमच गेल छल - चमक ै त कााँच जेकााँ देवाल, िवा मे िेलईत र्ुंत्र सभ, आ \nओकरा आगा ठाढ एकटा रिस्र्मर्ी व्यक्तत। \n\"िम भहवष्र् साँ आर्ल छ़ी,\" ओ व्यक्तत बाजल। \"िमरा एिन -17 किल \nजाइत अमछ। िम क ृ सत्रम ब सद्ध साँ बनल उतनत मानव छ़ी।\" \nसव्यसाची स्तब्ध छल। \"ई सभ की अमछ? अिााँ िमरा एहिठाम हकएक अनने \nछ़ी?\" \nएिन -17 एकटा स्रीन देखेलक - साल  2125। बुंजर धरती, हवर्षातत \nिवा , उजड़ल नगर। \"ई ताँ िमर े  पृथ्वी जेकााँ लागत अमछ!\" सव्यसाची अवाक \nभेने फ ू जल म ाँि पर िाि रखने बाजल।  \n\"िााँ, म दा ई भहवष्र् अमछ, अिााँ सबिक अपन वतामानक गलत हनणार्क \nकारण हनर्मित भहवष्र्। जाँ 2050 मे ऊजाा क ेँ  सिी ढ ुं ग साँ उपर्ोग नहि क ै ल \nगेल, तऽ  75 साल बाद पृथ्वी माहट क े र धूसल मे हवलीन भऽ जार्त।\"  \nसव्यसाची कााँहप उठल। \"तखन िम की कऽ सक ै त छ़ी? िम ताँ बस एकटा \nसाधारण छात्र छ़ी।\" \nसव्यसाची क े  र्ाद पड़ल जे हनकर बाबा बताबर् छलखखन जे हनकर नेनपन \nमे ऊजााक उपर्ोग बहत सीममत छल आ सोमच समि क े  क ै ल जार् छल। \nएसी क े  प्रर्ोग बहत सीममत छल आ 2-3 मास धरर क ै ल जार् छल। हनकर \nनेनपन से लऽ कऽ ब ढाऱी तक नगरक त बाते  छोि   गा म  व न  स ब ठा म  गा छक \nअुंधाध ुंध कटाई भेल, गाछ -वृक्ष क े  सुंख्र्ा मे ब लेटक गमत से कमी आर्ल। \nतालाब -पोख इर  के  त  बा त े छोि  , नदी -िील क्षेत्र सभ पर्ंत मे खूब अमतरमण  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभेल आ ओकरा सुंक  मचत कर्, मारर कर् नगर -कस्बा, कालोनी आदद हनर्मित \nभेल। जै क े  असर छ ै क जे आई आकास एिन बैंगनी देखाई छ ै क , पारा 60 \nपर पहाँच जार् छ ै क। बाबा गोटैक बेर सव्यसाची से किर् छलाि जे ई धरती \nअपन सबिक मार् छिीन। आई धरती मार् कराहि रिल छिीन। आब तोिीं \nस भ हि न का  बचेबा क लेल हकछ  कर बि  त  बचत ी न ै त  कि ल न ै जा  स कर् \nअमछ जे कहिर्ा प्रलर् आहब जार्। सव्यसाची किर् छलाि - \"िम की  कऽ \nसक ै त छ़ी? िम ताँ बस एकटा साधारण छात्र छ़ी।\" तै पर बाबा किर् \nछलखखन िौ , ताों  सव्यसाची छिक। सव्यसाची मतलब ब िर् छिक .. दुन  \nिाि साँ तीर चलाबर् मे हनप ण , भगवान क ृ ष् णक शखा अज ान। िौ, अज ान ओर् \nर् ग मे जल, वार्  अग्नन पराभूत कऽ नेने छलाि , आब तोरो सभ क े  पीढ़ी क े  \nपृथ्वी क े  बचा लेबाक बीड़ा उठा लेबाक चाहि , हकएक त िमर सबिक आ \nतोिर मार् -बापक  पीढ़ी एकर प्राण लेबा मे कोनो कसर नै छोिलक।  \nसव्यसाची अपन र्ादक कोठली से तखन बािर हनकललाि जाखन एिन -\n17 एकटा चमक ै त मचप सव्यसाची क ेँ  देलक। \"ई तवाुंटम ग्रीन कोि अमछ। \nअिााँ क ेँ  ई अपन नगर क े र म ख्र् ऊजाा प्रणाली मे अपलोि करर् पड़त। ई \nकोि प्रदूर्षण कम करत, ऊजाा बचत आ पृथ्वी क े  प्राक ृ मतक सुंत लन बना कर् \nराखत। म दा अिााँ क ेँ  सतक ा  रिबाक चािी , कारण जे  ब्लैक हगर्र नामक ग प्त \nसुंगठन अिााँ क ेँ  रोकबाक भररसक प्रर्ास करत।\" \nसव्यसाचीक ददमाग मे िजारा ों  सवाल उठर् लागल , म दा ओ  जाहन गेल छल \nजे आब कोनो दोसर हवकसप नहि छल। ओकरा अपन पृथ्वी क े  बचेबाक छल। \nओ अपन ममशन पर हनकसल पड़ल।  \nरामत गहिरार्ल छल। नगरक गली मे सव्यसाची अपन साइबर गॉगसस लगा \nकऽ धीर े-धीर े  बहढ रिल छल। ओकरा ज्ञात छल जे ब्लैक हगर्रक एज ों ट सभ  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 5 \nचारू ददसश पसरल छ ै क। अचानक , ड्रोन सभ ओकरा ट्रैक क े नाइ श रू क े लक। \nसव्यसाची बचबाक लेल एकटा पातर गली मे क ू दद पड़ल।  \n\"सव्यसाची, अिााँ बमच नहि सक ै त छ़ी!\" एकटा धाग्ववक आवाज गूाँजल \nछल। ब्लैक हगर्रक ससपािी ओकरा घेरर च कल रिर्। \nसव्यसाची अपन बैग साँ इलेतट्रोमैननेहटक पसस ( EMP) उपकरण \nहनकाललक , जे ओ अपन हवज्ञानक ज्ञान साँ तैर्ार क े ने छल। एकटा बटन \nदाहबते , स भ ड्रोन  आ र ोबोहटक गा ि ड ास  ठप्प भऽ गेल। स व्यस ा ची जस द ी स ाँ \nऊजाा क ों द्र ददसश दौहड़ पड़ल। \nऊजाा क ों द्र पहाँचलाक बाद सव्यसाची तवाुंटम ग्रीन कोि क ेँ  ससस्टम मे अपलोि \nक े लक। सेक ों ि भर मे स्रीन पर िररर्र रोशनी चमकल , आ अचानक \nवातावरण मे बदलाव देखाइ पड़र् लागल। िवा श द्ध भऽ रिल छल , तापमान \nधीर े-धीर े  घहट रिल छल , आ जुंगल वापस पसरर् लागल। \nएिन -17 फ े र प्रकट भेल आ म स्क  राइत बाजल, \"अिााँ भहवष्र् क ेँ  बदसल \nदेलहाँ, सव्यसाची। आब मन ष्र् क ेँ  अपन गलती साँ सीखर् पड़त। हवज्ञान \nक े वल प्रगमत लेल नहि , बल्सक पृथ्वी क े र सुंत लन बनबैक साधन सेिो छ़ी।\" \nसव्यसाची राित क े र सााँस लेलक। ओ ब झि गेल छल जे भहवष्र् बदलब \nसुंभव अमछ - अगर पृथ्वी क े  लोक सभ सिी समर् पर सिी कदम उठाबर्। \nएतबे मे सव्यसाची क े  नींद फ ू जल। देखलक जे माई ओकरा उठा रिल छसलि। \nरामत ओ अपन घरक हनजी प्रर्ोगशाले मे अध्र्र्न कर ै त स मत रिल छलाि। \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.आचार्य रामानंद  मंडल -बरहम बाबा गीत  बनाम बराहमन  गीत  \n \nआचार्य रामान ंद म ंडल \n  \nबरहम बाबा गीत बनाम बराहमन गीत  \n  \nबरहम बाबा गीत आ बराहमन गीत क े  घालमेल शमयनाक क ृ त्र् हर् ! फ े सबुक \nवॉल पर आर्ल कमेंट पर कवचार।  \n    \nरेवती रमण झा -तुरन्तमे कोनो कनणयर् पर पहंचब जल्दबाजी हैत।ई लोक \nआस्था आ लोक परंपरा अति कक घालमेल ,से एकह पर शोध कर्ल जाउ। \nतमतथलाक प्रार्ः: हर पैघ गाममे ब्रह्म-स्थान आ सलहेस - स्थान अति।मैतथलक \nखासक' ब्राह्मण क े  हर शुभ काजक शुभारंभ ब्रह्मक गीत आ पूजास' होइत \n विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 7 \nरहल अति।हनका दूधपीठ आ िाग बललक संग जनेऊ चढेबाक सेहो परंपरा \nअति।तेँ ब्रह्मक े  ब्राह्मण कहब ,हनक सम्मान अति आ कक जातीर् संबोधन \n,सेहो शोधक कवषर् अति। कहीं सभ गामक ब्रह्म (ब्रह्ममे लीन आत्मा) ब्राह्मणे \nत' नकह िलाह।  \n       जँ ई सत्र् ,तखन त' हनका ब्राह्मण बाबू संबोधन करब कोनो अनुतचत \nनकह। \n  \n  \n-आचार्य रामानंद मंडल -Rewati Raman Jha ब्राह्मण क े  ब्रह्म कहब \nअनुतचत। भगवान क े  वणय वा जातत मे बंधनाइ धृष्टता क े  अलावा क ु ि न हर्। \nएकरे ब्राह्मणवाद कहर् ि ै र्।वोना सभ ब्रह्ममर् हर्।अहं ब्रह्मास्मि।डोम  सेहो \nब्रह्ममर् हर्। क ु त्ता सेहो ब्रह्ममर् हर्।कक अंहा ब्राह्मण िी तैइला ब्रह्ममर् िी। \nबौद्ध कवचारक कपपर क े  वृक्ष तर ध्र्ानस्थ बुद्ध क े  ब्रह्म कहैर् ि ै र्।सधन्र्वाद। \n  \n  \nरत्नेश्वर झा -अपने कतर् फ ं लस गेलाौं| \nसंककणयता स नै, कवराट सोच स तमतथला आ मैतथली क े  कल्याण हेतैक.  \nब्राह्मण गीत आ ब्रह्म बाबा गीत फराक ि ै क. \nतमतथला सकल समाज क े  ब्रह्मज्ञानी देखर् चाहैत अति.  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजेकरा ज्ञान ि ै , ब्रह्मगुण ि ै  तकर अपमान कोनो ज्ञानी नै क' सक ै ि, अज्ञानी \nकक ि ु क  सक ै र्ा| \n  \n  \nआचार्य रामानंद मंडल -Ratneshwar Jha जी। ब्राह्मण गीत आ बरहम \nबाबा गीत आलग ि ै र् आ होर् क े  चाही। तमतथला मैतथली आ तमतथला राज्र् \nकनमायण क े  मंच पर ब्रह्म बाबा क े  गीत होर् परंच ब्राह्मण बाबू गीत न गाबे क े  \nचाही।असल में तमतथला मैतथली आ तमतथला राज्र् कनमायण संस्क ृ तत से जुडल \nहर्। हमरा कवचार से त इ कबल्क ु ल राजनीततक होर् क े  चाही। परंच तमतथला \nमैतथली आ तमतथला राज्र् कनमायणी सभ गंडमगोल क देलर् हर् त कवचार \nप्रकट करनाई त आवश्र्क हर्। सधन्र्वाद। \n  \n  \nरत्नेश्वर झा -Rama Nand Mandal आ ज संपुणय समाज क े  ब्रह्मज्ञानी \nबना देल जार्, सब ब्राह्मण भ जार्, तखन त आरो नीक ने.  \nज्ञान लग, सुतचता लग स्वच्छता लग कोनो जाततर्ता नै ि ै . \nसभक जक़ि ि ै , अज्ञानता| \n  \n   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 9 \nरत्नेश्वर झा -ई जतेक गंडमगोल देखाईत अति, सब अज्ञाताक पररणाम ि ै .  \n आचार्य रामानंद मंडल -Ratneshwar Jha सच कहल जाइ त ज्ञानीर्े \nगंडमगोल करैर् ि ै र्।मूखय त कनमयल होइ ि ै र्।वोकरा गंडमगोल करे क े  ज्ञान \nक ं हा होइ ि ै र्। \n तमतथला -मैतथली मंच क े  मशहूर गीत।  \nब्राह्मण गीत कक बरहम बाबा क े  मकहमा गान हर् कक बाभन मकहमा गान हर् ! \nरेवती रमण झा -हमसभ जनैत आर्ल िी जे \"ब्राह्मण \" क े  संबोतधत ई गीत \nग्राम देवता/डीहबार/ब्रह्म/बरहम बाबाक गीत अति। तमतथला संस्क ृ ततमे \nप्रत्र्ेक शुभ काजक शुभारंभ गोसाउकनक गीत आ ब्राह्मण बाबूक गीतस' \nहोइर्ै । \n   एकहमे ब्राह्मण बाभन जातत कवशेष क े  लेल नकह,अकपतु अपन गामक अराध्र् \nदेव बरहम बाबाक लेल प्रर्ोग कर्ल जाइत अति।जत' बरहम बाबाक \nमंडप/गहबर रहैर्ै ओकरा ब्रह्म -स्थान कहल जाइर्ै। \nआचार्य रामानंद मंडल -Rewati Raman Jha ब्राह्मण गीत बरहम बाबा \nक े  गीत कदाकप न हो सक ै र् हर्।इ त आइ काल हम सुन रहल िी ब्राह्मण \nगीत। ब्राह्मण क े  मकहमा मंडन।बरहम बाबा आ बराहमन गीत क े  घालमेल \nशमयनाक क ृ त्र् हर्। एकरे कहल जार् ि ै र् सांस्क ृ ततक बचयस्ववाद। तमतथला \nमैतथली मंच पर ब्राह्मण गीत त्र्ाज्र् होर् क े  चाही। ब्राह्मण जातीर् मंच क े  \nलेल ब्राह्मण गीत ग्राह्य हो सक ै र् हर्। सधन्र्वाद। \n  \n   10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरेवती रमण झा Rama Nand Mandal एहने एकटा गीत अति \nचुमाओनक गीत।एक मंचस' ई गीत गाओल जा रहल िल -'चुमाबह हे \nललना धीरे -धीरे।' ई सुकन आगूमे बैसल र्ुवा सभ 'चुम्मा' बुझझ फ्लाइंग \nककस कर' लागल ।  \nआचार्य रामानंद मंडल -Rewati Raman Jha फ्लाइंग ककस अलग बात \nहर्। ब्राह्मण बाबू गीत ब्रह्म बाबा गीत कदाकप न हो सक ै र् हर्। ब्रह्म बाबा गीत \nक े  पैरोडी हर् ब्राह्मण बाबू गीत।परंच जान बुझ क े  गीतकार गार्ब हर्। \nसधन्र्वाद। \nअइ संदभय मे डा महें द्र नारार्ण राम क े  ककवता -बरहम आ आर्ल कमेंट पर \nकवचार।   \nबरहम  \n***** \nबड पीपर  \nएकर गाि  \nशास्र पुराणो मे कतोक साक्ष अति \nई शीतल िांह  \nतचडै-चुनमुकन,ऋकष-मुकन,पीक़ित मनुष्र् क े र \n आश्रर्-स्थल होइत अति \nलोक -वेद दुनू मे   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 11 \nपीपर वृक्षराज आ बड महावृक्ष होइत अति \nप्रर्ाग स्मस्थत महावृक्ष 'वट' सोझा \nश्रीराम देखाइ प़िैत अति \nशरदण्डाक पतिम तट पर स्मस्थत \nमहावृक्ष पर देवता द्वारा \nसत्र्ोपर्ाचन कर्ल गेल अति- \n  \nई बड पीपर  \nतपोरत वन्र् संस्क ृ तत ओ पररश्रतमत \nग्राम्र् संस्क ृ ततक पोषक अति तs \nबरहम एकर धूरी ओ  \nओही सत्र्ोपर्ाचनक जीवन्त प्रतीक अति \nझूकर संस्क ृ ततक  झकझूकर गीत  \nआ द्रकवड संस्क ृ ततक वृक्ष पूजा \nदुनू तमललक s \nबरहम कवराट चेतना मे समाकवष्ट अति  12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nग्राम्र् जीवनक समस्त गततकवतध \nएतर् आकब \nकवराम पबैत अति  \nकबपैतक लगाम पबैत अति - \n  \nई कवशाल वृक्ष \nगामक कात, शांत, एकांत  \nफ ु जल स्थान पर \nएकता,अखंडता,समृलद्ध आ शांततक  \nखखस्सा कहैत अति  \nपात -पात पर देवताक भाषा अंककत अति  \nगुम्म्फत अति \nओकर ऊगब आ झ़िब मे  \nदेवभाषा प्रततकबम्म्बत अति \nई कनत्र् हररर्री नेने \nस्मस्थरता आ तचरंतनता कालजर्ी अति  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 13 \nकखनो अपयण नकह अति - \n  \nवृक्षक नीचा बनल चबूतरा  \nओहीपर स्थाकपत माकटक पी़िी \nसटले माकटक घो़िा  \nडाकढ पर लपेटल जनेऊ  \nपी़िी पर अबीर \nअवलेकपत पीठार  \nओकर वृक्षराज कहबाक खखस्सा \nलोक मे सहजकह तचखन्हत अति  \nबरहम नामे अलभकहत अति - \n  \nएकर आश्रर् अति प्रक ृ तत \nसुख -दुःख दूटा फलक आक ृ तत  \nसत्व,रज ,तम तीनटा सोन्ड \nधमय, अथय, काम, मोक्ष चाररटा रस  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nओत,त्वचा,नेर, रसना,नालसका पान्चटा साधन \nजन्म लेब,रहब,बढब,बदलव,घटव आ नष्ट होर्ब \nिहटा स्वभाव \nरस,रूतधर, मांसु,भेद, अस्मस्थ,मज्जा आ शुक \nिाल रूपे सातटा धातु  \nएकर शाखा पर  \nआठ तत्व, पान्च महाभूत, मन ,बुलद्ध आ अहंकार \nकवराजमान अति  \nएकर खोह मे  \nप्राण, अपान, व्यान, उदान, समान, नाग, क ू मय, क ृ कल \nआ \nधनंजर् नव द्वार अति \nपत्ता-पत्ता पर देवत्वक वास अति  \nजीव आ ब्रह्म \nदूटा पक्षीक कनवास अति - \n   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 15 \nई वृक्ष \nबेस कवशाल, भव्य ओ भाव्य अति \nपत्ताक सघनता, डाकढक पसरव  \nसीरक लटकन  \nकोनो जटाजूटधारी तपस्वी सं कम नकह  \nसाधना आ तपक आक ृ तत  \nएक दीप्ततक ककरण अति  \nएकर उतमललत नेर सं  \nतचनगी कन:सृत अति  \nललाट सं ददव्य आभन  \nतिटकक  रहल अति  \nइएह ज्र्ोततमयर्'' पुरूष \nलोक मे 'बरहम' ितथ त s \nशास्र मे 'ब्रह्म '! \nएकरा लेल ब्रह्म-कगर्ान \nवाणी, क मेखन्द्रर्, चक्षु आ ग्र्ानेखन्द्रर् सं कवल ग अति   16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमन आ  बुलद्ध सं व्यक्त नकह होइत अति- \nवृक्ष प्रेम \nमार लोकक सहज अनुभूतत गम्र् अति  \nमनुष्र्क सरल स्वभाव जन्र् अति  \nलसद्धाथय राजप्रासाद िोक़ि बोतधवृक्ष कनकट बुद्ध बनलाह \nएकरे िांह मे गोपाल क ृ ष्ण नैसर्गिक आनंद प्रातत क े लाह \nवृक्षानुराग पंचवटीक शीतलता पाकब  \nराम शक्क्तमान भेलाह \nभरत भ्राततत्वक दृतष्टवान भेलाह \nसम्पूणय मानवता एकह वृक्षक सोझा \nझूकल देखाइ प़िैत अति  \nलोकजगत देदद तर्मान लगैत अति - \n  \nई वटवृक्ष संकल्प आ कवश्वासक \nपीपर कवकास आ गततशीलताक प्रतीक अति  \nमहआ, प्रणर्-सूरक   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 17 \n आम, तरलता आ सहृदर्ताक  \nजामुन ,समता आ समानताक  \nबेल,पकवरता आ साप्त्वकताक \nकटहर,उजयस्मस्वता आ ऊध्वयक साहचर्य अति \nभावक इएह शक्क्त \nशुलद्ध, पकवर आ अक ृ लरम तमलन \n\"बरहम\"  \nस्वर्ं क े र सत्ता धारण अति- \n  \nमातृत्व रूप मे \nसहचरी रूप मे  \nप्रततक्षारत प्रेतमकाक रूप मे \nगामक जकनजाइतक इएह असीम अनुरागक भाव  \nलोक मे डीहबार रूपे  \n ओ ग्राम देवता बकन गेलाह \nबूढी मार् लोककनक वात्सल्य सोझा बबूआ बकन गेलाह   18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबरहम थानक सोझा  \nपूजन क े र बहन्ने \nवर्स्क स्री लोककनक झकझूकर खेलैत ितथ  \nगोलाक ृ तत मे एक -दोसरक कन्हा पर हाथ राखख  \nझूतम -झूतम भाओ भगैत गहबर गीत ितथ  \nमार्मिकता, आक ु लता, कपर्ासक लोकधूनक  \nतजगर ई स्फ ू र्ति \nग्राम देवता बरहम क ें  समपयण \nलोकमानसक आत्मीर् आकषयण  \nसभ क ें  आक ृ ष्ट करैत अति \nअपन सवयस्व अर्पित करैत अति- \n  \nई बरहम  \nगामक गरीब, ककसान, मजदूरक आश्रर्-स्थल अति \nततपत औल मे असंख्र् ओिाओन लगैत अति  \nनटखट नेना एकर सीर क ें  झूला बना लैत अति   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 19 \nडाकढ पर चकढ डोल -पात खेलैत अति  \nकतोक लोक ताश खेलैत अति  \nकतोक स्वाध्र्ार्ी एकर अंक मे स्वध्र्ार् करैत अति \nई मूलत:एक नकह अनेक अति  \nकोनो पुण्र्ात्मा मरणोपरांत \nई पद प्रातत कsलेने ितथ  \nहम अपना ओकहठामक बात करी त s \nआइ सं आठ सौ साल पकहने  \nहमर खुटौना देवनगर नामे अलभकहत िल  \nगामक पतिम   गदाल बस्ती िल  \nएक पैघ ऊ ं चगर डीह िल  \nकालांतर मे ओबा -फौती आर्ल \nसभ सुतले रकह गेल  \nमहेश ठाक ु र नामे पुण्र्ात्मा \nसभक सेवा मे जुकट  गेलाह  \nपीक़ितक सेवा मे अपन महती र्ोगदान देलाह -  20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबांचल लोक कहनका डीहक डीहबार बना  \nएक पैघ वेदी आ चबूतरा बना  \nलगे बड पीपरक एक -एकटा वृक्ष लगा \nलोक - पूजन क s ग्राम देवता बना देलाह \nओ \nलोकदृतष्ट मे ब्रह्म पद अतधकारी भेलाह \nलोकभूतम पर एक लोकदेवत्व धाररत  \nलोक आस्था आ  कवश्वासक अवतारी भेलाह  \nआइ ओ \nखुटौनाक महेश ठाक ु ,मैरवाक हरर राम  \nमझौललर्ाक भैर्ा राम \nबलहाक रामदुलारी  \nसुरहाचट्टीक मुरली \nसाेंधोक हजारी  \nककलाघाटक पुरूषोत्तम  \nलगुराअंवक ईश्वरीदत्त  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 21 \nमकनर्ारीक क ु लेश्वर \nकथैर्ा,मुजफ्फरपुर, भरक ु हर ,वैशाली सकहत \n गाम-गाम मे \nबहतोक पुण्र्ात्मा ब्राह्मण-ब्राह्मणेत्तर \nबरहम ितथ  \nचन्द्रवणी  माता  \nसूर्यवणी कपताक अप्ग्नवणी पुर \nनीला रंगक घो़िा पर सवार ितथ  \nहाथ मे कमल, पोथी -पुराण \nगरदकन मे चम्पाक माला \nकन्हा पर जनेऊ \nदेह मे पीताम्बर \nपैर मे सोनाक खराम  \n मुह मे ताम्बुल रस अनुरंझजत ितथ  \nतमतथलाक लोकमूर्ति मे  रूपातर्त \nलाल पीअर धोती   22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nफ ू लदार शेरवानी  \nगोल मुखाक ृ तत  \nघनगर मोन्ि \nमाथ पर पाग वला अश्वारोही \nलौककक बरहम वैददक ब्रह्म \nसूर्यक कबम्ब सं प्रततकबम्म्बत ितथ \nसवयजातीर् लोकदेव रूपे पूझजत  \nलोकमानस लोकजगत मे लोकातर्त ओ प्रततभालसत ितथ!          **** \n  \nरेवती रमण झा -बहत नीक आलेख। बहत फररिाक' ललखल अति।ब्रह्म \nशब्दक बक़िर्ां व्याख्र्ा कर्ल अति।ठीक कहल जे प्रत्र्ेक गामक ब्रह्म कोनो \nने कोनो पुण्र्ात्मा ितथ।हनका प्रतत लोक आस्था अति।जेना हनक रूपक \nवणयन अति।ओहो एक लोक आस्थे पर आधाररत अति।तेँ हनका ब्राह्मण बाबू \nककह गोहरार्ब लोक आस्थे भ' सक ै र्ै।ओना बहतो गैर-ब्राह्मण लेखक एकर \nआलोचना करै ितथ।ओ एकरा ब्राह्मणवाद मानै ितथ।  \n          मुदा हमरा नकह लगैर्ै जे ई लोक गीत आस्था िोक़ि आओर कोनो \nभावनास' गाओल जाइर्ै।हमरा जनैत ब्राह्मण बाबू \n ककह लोक अपन लोक देवताक प्रतत सम्मान व्यक्त करैर्ै।  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 23 \n         ओना अपने सभ बात स्पष्टक' देल अति।तथाकप कववेचना त' अपेझक्षते \nअति।  \n  \n  \nरेवती रमण झा Rama Nand Mandal धन्र्वाद। \nपरकार पतथकजीक ई आलेख नीक अति।मुदा ब्रह्म पर डा ० महेन्द्र नारार्ण \nरामक व्याख्र्ा उत्क ृ ष्ट अति।पतथक जी ब्रह्मा आ ब्रह्मक े  समाने बुझैत \nितथ।जखन कक दुनूमे अंतर  अति।बरहम ब्रह्म शब्दक अपभ्रंश अति,नकह कक \nब्रह्माक ।ख ैर,ओ ई मानै ि तथ जे कनगुयण ब्रह्म सगुण(सद्गुण नकह) आ साक ार \nरूपमे तमतथलामे सम्माकनत आ पूझजत ितथ।ओ इहो ललखैत ितथ जे इएह ब्रह्म \nशब्द बादमे बरहम आ ब्राह्मण भ' गेल हैत। \n            डा० राम सेहो अपन आलेखमे सगुण  डीहबार/गाम देवताक साकार \nरूपक वणयन कर्लकनहैँ।हनका जनेऊ धारी बतौलकनहैँ।दोसर जे ब्रह्मक ेँ  बरहम \nउच्चारण ब्राह्मणेतरे लोक करै ितथ।तेँ भ' सक ै र्ै ब्राह्मण आ अन्र् लशझक्षत \nवगय सभ ब्रह्मक ेँ  ब्राह्मणे कह' लागल होतथ। \n          तेँ दुनू आलेखस' स्पष्ट अति जे आपद कवपदमे लोक कनगुयण ब्रह्म क े  \nसाकार आ सगुण रूपमे गोहारर करैत िल आ हनका बरहम, ब्राह्मण, ग्राम \nदेवता,डीहबार आदद नामस' पूजन करैत िल ।तेँ बरहम आ ब्राह्मण दुनू \nडीहबारेक सम्माकनत नाम अति।  \n       हमरा जनैत ई ककरो सुकनर्ोझजत चालल आ क ु चक्र नकह।ई समाजक दू \nवगयक देल नाम अति ।बरहम बाबा कही कक ब्राह्मण बाबू ई समाजेक दू वगयक \nदेल सम्मान अति।ई जातत सूचक नकह , आस्था सूचक अति ।   24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n          हम त' आइ धरर कोनो लोकक े  ककरो नाममे बाबू लगबैत \nसुनलौहैँ,जाततमे बाबू लगबैत नकह।जेना क े ओट बाबू,तेली बाबू,दुसाध बाबू, \nराजपूत बाबू, कार्स्थ बाबू आदद आदद।तेँ हमरा जनैत एकह गीत मे ब्रह्मे बाबा \nर्ा बरहम बाबाक े  लेल ब्राह्मण बाबू कहल गेल अति। \n      ओना कवमशय जतेक हैत,ओतेक कवद्वान लोककनक कवचार सामने आर्त \nआ संशर् ख़तम हैत। \n         साभार धन्र्वाद।  \nआचार्य रामानंद मंडल -Rewati Raman Jha डा महेंद्र नारार्ण राम क े  \nकवचार जाततवादी वा ब्राह्मणवादी हर्। ब्रह्म हो वा ब्रह्मा जनेऊ धारी त नहीं \nितन। ब्राह्मणवादी जनेऊ च़िा देलन। ब्रह्म आ ब्रह्मा क े  ब्राह्मण कहना ब्रह्म \nआ ब्रह्मा क े  अपमान हर्। बौद्ध दशयन में पीपर तरह बैठल ध्र्ानस्थ बुद्ध क े  \nब्रह्म कहल गेल हर्। ज्ञानी क े  सेहो ब्रह्म कहल गेल हर्। आब ब्राह्मण आब \nएकमार जातत हर्। ब्राह्मण आब आध्र्ाप्त्मक पद न हर्। कवश्लेषण \nसामतर्क होर् क े  चाही। सधन्र्वाद।  \nआचार्य रामानंद मंडल -Rewati Raman Jha डा महेंद्र नारार्ण राम क े  \nकवचार जाततवादी वा ब्राह्मणवादी हर्। ब्रह्म हो वा ब्रह्मा जनेऊ धारी त नहीं \nितन । ब्राह्मणवादी जनेऊ च़िा देलन। ब्रह्म आ ब्रह्मा क े  ब्राह्मण कहना ब्रह्म \nआ ब्रह्मा क े  अपमान हर्। बौद्ध दशयन में पीपर तरह बैठल ध्र्ानस्थ बुद्ध क े  \nब्रह्म कहल गेल हर्। ज्ञानी क े  सेहो ब्रह्म कहल गेल हर्। आब ब्राह्मण आब \nएकमार जातत हर्। ब्राह्मण आब आध्र्ाप्त्मक पद न हर्। कवश्लेषण \nसामतर्क होर् क े  चाही। सधन्र्वाद। \n   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 25 \n  \nपरकार रोशन झा क े  फ े सबुक वॉल से - \nदुई भाई िललर्ै ब्राह्मण एसगर ककर्ै एललर्ै र्ौ अहां ब्राहमण बाबू \nएकह गीतसं साफ ि ै  जे ब्राह्मण गीत माने बरहम बाबा र्ा ब्रह्माजीक गीत नकह \nतिर्ै। कबना प़िने अगर अचार्य बनबै तं एहने एहन पागल वला पश्न ठाढ \nकरबै। दोसर बात ई तमतथला तिर्ै। एतर् बाभन सोल्हकन करबाक अति तं \nकरू मुदा गामे गाममे सलहेसक पुजा सेहो होइत ि ै । हमरा नकह पता सलहेश \nबाभल िलखखन र्ा सोल्हकन।  \nनोट : हमरा नजरर मे लशझक्षत लोक बाभन ि ै  आ मुखय लोक सोल्हकण  \nआचार्य रामानंद मंडल -अंहा राजा  सलहेस क े  सेहो संदेहास्पद बना \nदेललर्।धन्र् िी अंहा। सधन्र्वाद। \nआचार्य रामानंद मंडल -क े ते बाभन आचार्य सेहो ब्राह्मण बाबू गीत क े  ब्रह्म \nबाबा क े  गीत मानैर् ि ै र्।इ गीत दोसरो गीत हो सक ै र् ि ै र् कारण गीतकार \nचालाक रहलन।अपन नाम न देलन। ब्रह्म बाबा गीत क े  पैरौडी बना देलन। \nसंस्क ृ तत क े  ब्राह्मणी करण भेल हर्।प्रो मार्ानंद तमश्र क े  मैतथली साकहत्र्क \nइततहास चीख चीख क े  कह रहल हर्।कक इ सभ गुरु घंटाल बाभन क े  काज \nक ै ल हर्।त लोग प्रो मार्ानंद तमश्र क े  नकार देलन। हनका मृत्र्ु क े  लगभग \nचौदह वषय बाद पोथी िपार्ल।आइ हनका पूजल जाइ हर् परंतु कवचार अ ि ूत  \nबनल हर्। जाौं अंहा क े  बात सत्र् हर् त तमतथला -मैतथली , तमतथला राज्र् \nकनमायण मंच  पर ब्राह्मण बाबू गीत गनाइ त कबल्क ु ल उतचत न हर्।इ सभ बंद \nकरू।सधन्र्वाद। \n   26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकनष्कषय -ब्राह्मण बाबू र्ौ गीत ब्रह्म बाबा गीत क े  ब्रह्म क े  ब्राह्मण में बदल देल \nगेल हर् जैसे ब्रह्म बाबा आ ब्राह्मण मे भ्रम पैदा क क े  ब्राह्मण जातत क े  मकहमा \nमंडन क ै ल गेल हर्।इ साकहत्र्कार ददनेश र्ादव नेपाल क े  भाषा, साकहत्र् आ \nमानक अनुसंधान पोथी से प्रमाझणत होइ हर्। परकार रोशन झा क े  अनुसार \nब्राह्मण गीत ब्रह्म आ ब्रह्मा क े  गीत न हर्। ब्राह्मण बाबू र्ौ गीत क े वल ब्राह्मण \nगीत हर्। रत्नेश्वर झा क े  अनुसार ब्रह्म गीत आ ब्राह्मण गीत फराक हर्।ब्राह्मण \nबाबू र्ौ गीत तमतथला मैतथली आ तमतथला राज्र् कनमायण मंच से होइत रहर्। \nब्राह्मण बाबू र्ौ गीत ब्राह्मण जातीर् गौरव गीत हर्।अइ गीत क े  सावयजकनक \nमंच पर गनाइ उतचत न हर्। ब्रह्म आ ब्रह्मा क े  ब्राह्मण कहना ब्रह्म आ ब्रह्मा क े  \nअपमान हर्। ककहर्ो ब्राह्मण आध्र्ाप्त्मक पद रहर् परंच आब ब्राह्मण एकटा \nजातत हर्।बरहम आ बराहमन गीत क े  घालमेल शमयनाक क ृ त्र् हर्। \n \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 27 \n२.३.क ु मार मनोज कश्र्प- लघुकथा  अंततम -इच्छा \n \nक ुमार मनोज कश्र्प \nलघ ुकथा अ ं ततम-इच्छा \n  \nमार् अस्पताल क े  बेड पर प़िल अंततम साँस लs रहल िलै। चारू बेटा बेडक \nदु नू क ात  मार्क  बन्न आँखख  आ मंथर चल ैत  साँस आ क हख न पाि ू क े  स्क्रीन \nपर सोझ -वक्र होईत रेखा क े  कनहारैत गुम्म ठा़ि!  सभक मोन मे अपन -अपन \nअनुसारेँ कवलभन्न कवचारक मंथन .... भूत, वतयमान आए भकवष्र् क े  एक े  मे \nसमाकहत क े ने! मार्क पीपनी तमलतमलेलै .... कनेक पलक फ ु जलै .... जीणय \nसुखार्ल मुखमण्डल पर कबजलौका जकाँ क्षझणक चमक पसरलै आ स्फ ु ट \nस्वर बहरेलै .... 'एकहना सभ एक भेल .......!' बात पूरो ने भेल िलै कक \nपलक सदा क े  लेल बन्न भ s मु़िी एक कात टकग गेलै ।  \n  \nश्राद्ध ददन-रातत आपस मे तघनमाघीन, उकटा -पौंची होईत जेना -तेना सम्पन्न \nभईर्े गेलै! एकटा सावयभौम मनोकामना फ े र स s कवराे मे उक़िर्ा कतह लुतत \nभs गेल रहै .... फ े र स s कोनो मार्-बाप क े  मुँह सs बहराई लेल!    \n 28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n  \nक ु मार मनोज कश्र्प सम्प्प्रतत: भारत सरकार क े  उप -सतचव स ंपकय: सी-11, \nटावर-4, टाइप-5, ककदवई नगर पूवय (ददल्ली हाट क े  सामने), नई ददल्ली -\n110023 # 9810811850 ईमेल: \nwritetokmanoj@gmail.com \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 29 \n२.४.डा.ककशन  कारीगर - मानकीक ृ त  तराजू  पर जोखाइत  लोकभाषा  मैतथली  \n \nडा.वकशन कारीगर \nमानकीकृत तराज ू पर जोखाइत लोकभार्ा म ैथथ ली \n  \nझूठो ि ुं का हपटा रिलै जे मैमिली सबिक मछर्ै आ ताों  जेना बजै सलखै छिो \nसैिे िो गेलै मैमिली ? िइ झूठा दलाल सब नैि तन ? लोक कनाहितो सलखौ \nतकरा तोरा अरू सुंपाददत क मानक मैमिली मे छपै जाइ छिो से क ै ले ? मैमिली \nमानक माने ई जे बाभन कार्स् ि जइ टोन शैली मे बजताि सलखताि सैि भेल \nमैमिली मानक आ श द्ध मैमिली ? आ बाद बाुंकी जे सोलकन सब , कोससकतिा \nवला , बेगूसरार् वला सब जे सलखलक ै  बजला उ सब राड़ बोली , ठ े ठी बोली, \n 30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकोससकतिा बोली िई. मानकी तराजू हिसाबे अश द्ध मैमि ली से क ै ले? मानकी \nदलाल सब कितै जे बोली क े  व्याकरण मैं िोइ छ ै . क े ना ने िोइ छ ै  से तोरा \nअरू साहबत करबिो की ने.  \nमान लिो जे कोई बरगाुंिी भाई , पदनी भाई , आइ ं,असगर , िइ , ओइि , छ ै ल \nग, बजलक ै  ग, चाल पार ै  िइ कते एिेन लोक मैमिली िइ जेकरा तोरा अरब \nअश द्ध मैमिली क ै िक े  मानकी  दलाली कर ै  जाइ छिो. सलख बोल क े  देखब जे \nबोली मे सेिो व्याकरण िइ आ मौसलक ता ओिने रितै. लोक भार्षा मैमिली \nक े  मानकीक ृ त बना खूब वगाभेद िो रिलै आ श द्ध मैमिली बितने प रूस्काऱी \nखेल िो रिलै.  \n \nमानता मैमिली वला तराजू: - \n1 लोकभार्षा मैमिली क े  मानकी तराजू बना श द्ध अश द्ध मैमिली क े  फ े र लगा \nखूब वगाभेद क े ल गेलै.  \n2. बाभन कार्स् ि टा क े  सलखब बाजब शैली क े  मानक रूपे मोजर देल गेलै \nआ मैमिली पसत्रका सब मे छापल गेलै.  \n3. सोलकन आ आम जन क े  सलखब बाजब क े  अश द्ध मैमिली किबा ओकरा \nमानता तराजू पर मोजर नै देलक ै .  \n4. मैमिलीक पत्र पसत्रका सबिक सुंपादन शैली मानकीक ृ त रिलै.  \n5. मानकी चाब क िर े  लेलकहन सब मानता मैमिली सलख बाइज खूब िक ै ती \nकमेलै.  \n6. हपछलग आ सोलकन सब अपना मूल शैली सलखब बाजब क े  मोजर लै \nकहिर्ो मानता दलाल सबक े  ब्रेक नै क े लक ै . \n7. मानकी चटकपनी क िरदम मैमिली क े  लोक स्वरूप क े  श द्ध अश द्ध मैमिली \nके फ े र मे राखल गेलै.  \n8. समावेशी मैमिली समावेशी सिभाहगता लै लोक हबरोध नै हअ देल गेलै.  \n9. मानक मैमिली बितने मैमिली मठाधीश सब लोकभार्षा मैमिली पर कब्जा  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 31 \nक े ने रिल.  \n10. एकसर , िीक , औ, एों, सररपहाँ, फ ू जल, भाखा , नहू नहू आदी कते एिेन \nमानता शब्द छ ै  जे लोक मैमिली स अलग आ मानकी क ृ त छ ै .  \n11. लोक मैमिली मे असगर , अइछ, र्ौ, आुंई, तइओ , खूजल , भार्षा, आस्ते \nआस्ते, ई शब्द सब लोक वेविार क े  सलखब बाजब िइ जेकरा मैमिली मानक \nअश द्ध किबा दै छ ै . अरू सुंपाददत क ै रक े  मानकी मैमिली बना दै जाइ िइ क.  \nमैमिली मानकी तराजू लोकभार्षा मैमिली क े  सवर्ानाश कर देलक ै  तइर्ो \nलोक सचेत नै भेलै. मैमिली भार्षा बाभन टा क े  बहन क े  रि गेल छ ै  आ ओकर े  \nटा मानकी लाभ जेना अकादमी प रस्कार , मैमिली हवभागीर् नौकऱी , मुंच \nसमारोि , ममल रिलै. मैमिली मानक दलाल सब कहिर्ो बारिो बरण क े  ल \nक े  न चललै आ नै ओकरा मोजर देलक ै . हपछलग आ सोलकन सब कहिर्ो \nहबरोध  ने क े लक ै  आ मैमिली मानकी िोिकाऱी सबक े  िुं म ों  िुं ममलबैत रिलै. \nअइ स मानता मैमिली वला सब क े  जाउ खूब स तर ै त रिलै. आ मैमिली भार्षा \nपर एकछािा राज बना लेलक ै . मैमिली मानक खचरपनी दुआर े  मैमिली भार्षा \nमे जन सिभाहगता आ जन समिान नै िो रिलै. लेहकन हनलाज्ज मैमिल \nमठाधीश क े  लाजे किी ? मममिला मैमिली नामे मानकी दललपनी स अपन \nफार्दा टा िोइत रिौ. मानता तराजू मे जोखाइत देखाइत मैमिली भार्षा \nअधमरू हकए न भ जाउ.  \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n \n३.१.जगदानन्द झा  'मनु'-२५ टा हाइक ू  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 33 \n३.१.जगदानन्द झा  'मनु'-२५ टा हाइक ू  \n \nजगदानन्द झा 'मन ु' \n२५ टा हाइक ू \n१ \nजगदाधर  \nमार् बाबू सभक  \nपावाती सशव  \n  \n२ \nक े  नै जनैए  \nसशव क े र महिमा  \nसबिक ओ  \n  \n३ \n 34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nभततक िेत  \nबड़ बड़ टाुंिब \nक े लखति सशव  \n  \n४ \nिे मिादेव  \nिमर हृदर्मे  \nहनवास करु  \n  \n५ \nसशव एमिन  \nएक ददन िमरो  \nप कारपर  \n  \n६ \nसशवरासत्रक  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 35 \nपावन अवसर  \nआाँखख ज ड़ल \n  \n७ \nिे गुंगाधर \nभततक कष्ट क े र \nसुंिार करु \n  \n८ \nससिि वाहिनी  \nअस र सुंिारणी  \nमार् िमर  \n  \n९ \nरोसनाईसाँ  \nिम नहि सलखलाैं   36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमोनक ददा  \n  \n१० \nनै ब िलक  \nहकर्ो िमर मोन  \nझजनगी भरर  \n  \n११ \nमोनक तार  \nज ड़बसाँ पहिने \nटूइटे गेलै \n  \n१२ \nउम्मीद हकए \nसभक बूते नहि  \nमोन ब िब   विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 37 \n  \n१३ \nप्राणसाँ बेसी \nपरवाि जीनक  \nओ छोरर गेली  \n  \n१४ \nअिााँक प्रेमे \nससिगार फ ू ल जकााँ \nबाट पर छ़ी \n  \n१५ \nसुंग चललाैं \nबाटमे हबसरला  \nिाि पकरर  \n   38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१६ \nपाइ नै अमछ  \nससनेिक मोले की  \nतेँ असगर \n  \n१७ \nबेटीक जतम  \nभानर्शाली घरमे  \nिोइत छ ै क  \n  \n१८ \nिमर बेटी  \nिमर असभमान  \nजीवन भरर  \n  \n१९  विद े ह ४१५ म अ ं क ०१ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१५) || 39 \nघरक लक्ष्मी \nस ख शाुंमत बढ े ती \nसम्िारर राखू  \n  \n२० \nदेि ददसलीमे  \nगाममे कर े जाछ ै  \nबीपी िेतै नै  \n  \n२१ \nनीक रहितो  \nक ैं ची सन बोलसाँ \nबड़ दुखी छ़ी \n  \n२२ \nक  क  र पोसी  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहकर्ो प्रेम करत \nई नै मानी  \n२३ \nसददखन ओ   \nठीक े  रिैत छमि   \nदोर्ष ककरो  \n२४ \nसेन र मोले  \nहबन मतले बिै छ़ी  \nजीवन भरर  \n२५ \nमाहर पेलाैं  \nआब ज हन करब  \nनेि ककरो  \n- जगदानन्द झा 'मनु', मोबाइल नंबर ९२१२४६१००६ \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n  \n ","size_mb":3.74,"has_text":true},"Videha 416.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 416.pdf","name":"Videha 416.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-7211-6 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुर्ीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक \nअथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सक ै त \nअधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archives.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना/ संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार , ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal  (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion and preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share thei r knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published online to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages . It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and do cuments e-published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 416 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपरिवािक योगदान-७ (प ृष्ठ २-९) \n२.२.पिमानन्द्द लाल कर्ण-तीिणक्षेत्रक मािात््य-५ (प ृष्ठ १०-१७) \n२.३.प्रर्व झा-पिमार्ु खहनज अन्द्वेषर् एवं अनुसंधान हनदेशालय क े  \nप्रदशणनी (प ृष्ठ १८-२९) \nपद्य \n३.१.प्रर्व क ु माि झा- आशाक आकाश (प ृष्ठ ३१-३२) \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु'-२५ टा िाइक ू (प ृष्ठ ३३-४१) \n  \n \n३.३.डॉ. जजयाउि ििमान जाफिी - दूटा कहवता- मृतक/ पुरुषक समस्या \n(प ृष्ठ ४२-४४) \n \n \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 1 \nगद्य \n \n२.१.कल्पना झा-मैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  \nपरिवािक योगदान -७ \n२.२.पिमानन्द्द लाल  कर्ण-तीिणक्षेत्रक मािात््य-५ \n२.३.प्रर्व झा-पिमार्ु खहनज  अन्द्वेषर् एवं अनुसंधान हनदेशालय  के प्रदशणनी \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n२.१.कल्पना झा-मैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  \nपरिवािक योगदान -७ \n \nकल्पना झा \nम ै थिली साहित्यम े उप े न्द्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक  परिवािक योगदान-\n७ \nजनक सन सफल ग ृिस्ि : 'व्यास' जी' \n \nमैथिली  अकादमी  द्वािा साल  2020 मे मैथिलीक  विेण्य िचनाकाि, गीतकाि \nप्रदीपक मृत्युपिान्द्त \"मैथिली  पुत्र प्रदीप स्मृथत अंक\"क घोषर्ा  कएल  गेल  \nछलए  जे  ओिी साल  ददस्बि मे प्रकाशशत भेल।  एहि \"मैथिली  पुत्र प्रदीप \nस्मृथत अंक\" मे िमिहु छोट  - सन श्रद्ांजशल  लेख  प्रकाशशत भेल  छलए , जे  \nकोनो  पशत्रका मे प्रकाशशत िमि 'पहिल ' लेख  अथछ। आ तैँ ओ पशत्रका िमिा \nअथत थप्रय अथछ। स्िारि क' िाखल अथछ घि मे। ििििााँ कोनो  सि-क ु टु्ब \nपटना  अएलाि  ताँ हुनका  पढ़बालेल, देखबालेल  देलहुाँ, ई सभ बचकाना ििकत \nकिैत ििलहुाँ। ओना ओ अंक वास्तव मे संग्रिर्ीय अथछ। मात्र बािि गोट  लेख  \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 3 \nक े ि संकलन  साँ युक्त एहि अंक केँ पहढ़ प्रदीप जीक  व्यक्क्तत्व ओ क ृ थतत्वक \nसभ आयाम संँाँ परिथचत भ' सक ै त छथि पाठकगर्। \n \nएहि \"मैथिली  पुत्र प्रदीप स्मृथत अंक\" मे शसयािाम झा 'सिस' जी  बडा बहढ़यााँ \nसाँ हुनकि व्यक्क्तत्वक हवहवध आयाम केँ चारि भाग मे हवभक्त क' पाठकक \nसोझााँ िखलहन अथछ। शशक्षक प्रदीप, पारिवारिक प्रदीप, सामाजजक  प्रदीप आ \nकहव प्रदीप। ई वगीकिर् किब सुहवधाजनक  बुझना गेल , पाठकक लेल  सेिो \nआ लेखकक  लेल  सेिो। \n \nताँ से एिी तजण  पि िम आइ गृिस्ि 'व्यास' जीक  चचाण किबाक नेआि कएल  \nअथछ। वस्तुत: गृिस्ि 'व्यास' जीक  नहि; जनक  सन सफल  गृिस्ि 'व्यास' \nजीक  चचाण किबाक अथछ। एखन धरि क्रमवाि नेना उपेन्द्र साँ ल ' क' युवा \nउपेन्द्र आ लेखक  उपेन्द्रक व्यक्क्तत्व-हनमाणर्क प्रकिर्े टाक  गप्प कएल  \nअथछ। उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' जीक  व्यक्क्तगत पारिवारिक जीवनक  चचाण \nकिब िहि गेल।  उपिोक्त भूथमका बान्द्िब आवश्यक नहि छलए  प्रायः। खैि, \nजे -से। आब बान्न्द्ि देल  ताँ बान्न्द्ि देल।  \n \n'व्यास' जी  गृिस्ि-जीवन  मे प्रवेश  कएलहन  1946 ई. मे उनतीस बिखक \nअवस्िा मे। ताहि ददन  जखन  बेसी-साँ-बेसी मैहिक वा इंटिमीहिएट धरि पढ़ैत-\nपढ़ैत विक हववाि भ' जाइत  ििैक; ताहि समय मे उनतीस बिखक अवस्िा \nमे हववाि किब अजगुत  बला  बात लगतहन  लोक  क ेँ । भव्य मुख-मण्िलक , \nदेखनुक , प्रथतभाशाली  युवा उपेन्द्र नािक नीक रिजल्ट  सेिो ििलहन सभददन ; \nस्क ू ल साँ कॉलेज  धरि...तखन एतेक हवल्ब  हकऐक ? एकि पाछााँ एकटा  \nििस्यमूलक घटना  अथछ। \n \nअसल  मे एहि ििस्यक संबंध अथछ िस्तिेखा साँ। िमानाि बाबू सभ भाए िाि  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदेखबा  मे पािंगत छलाि।  िााँची मे हुनक  भाइ बोध  नाि जी  साँ 'व्यास' जीक  \nबड घहनष्ठता ििहन। ओ ताँ एकदम  एक्सपटण ! शचीनाि  जी  सेिो िस्तिेखाक \nज्ञाता छलाि।  हवशेषज्ञे बुझू ! एक ददन  हुनकि तिित्िी पि अपन तिित्िी \nिान्ख देलथिन  'व्यास' जी।  किलथिन, \"िमि िाि देखू  !\" \n \nजेना  िोइत छ ै क, िाि देखबैत  काल ; नौकिी, मान-स्मान, पिीक्षाफल, घि-\nघिाडी, यश  आ तकि बाद  लजाइत -सन 'व्यास' जी  पुछलथिन  - िमि हववाि \n? ... शचीनाि  जी  हुनकि दहिना िािक तिित्िीक िेखा केँ हवशभन्द्न कोर्  साँ \nदेखए  लगलथिन  - एक अंगुिीक दूिी केँ भजजयौलहन  आ तखन ग्भीि \nमुखाक ृ थत कएने बाजज  उठलाि  - व्यास ! अिााँक ें दूटा  हववाि िोएत । 'व्यास' \nजी  सन्द्न िहि गेलाि  । ितप्रभ । हवस्मस्मत आ स्तब्ध ! \n \nकहन कालक  बाद  शचीनािजी  केँ अशभिोष भिल मुरा  मे किलथिन - \"एना \nनहि भ' सक ै त छ ै क... अिााँ फ े ि साँ गर्ना देन्खऔक ....फ े ि साँ गर्ना \nकरिऔक।\" \n \nशचीनाि  जी  फ े ि साँ देखलथिन , फ े ि साँ गर्ना कएलहन  आ तखन पुनः ग्भीि \nमुखाक ृ थत कएने बजलाि  - \"व्यास ! अिााँ कें दू  टा  हववाि ताँ हनन्ित िोएत \n!\" \n \nतखन 'व्यास' जी  एहि दू  हववाि साँ बचबाक तोड  ताकबा पि फोकस  \nकएलहन।  शचीमाि  जी  साँ पुछलथिन , \"बहिञा साँ गर्नाक उपिान्द्त कहू  जे  \nिमि पहिल  हववाि कोन  अवस्िा मे िोएत ?\" शचीनाि  जी  पुनः तिित्िीक \nिेखा केँ हवशभन्द्न कोर्  साँ देखए  लगलाि  । एक अंगुिी आ दोसि  अंगुिीक \nदूिीक गर्ना कएल  आ तखन किलथिन - \"तइसम बिखक अवस्िा मे व्यास \n! अिााँक पहिल  हवयाि तइसम बिख मे िोएत !\"  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 5 \n \nएहि भहवष्यवार्ीक प्रभाव 'व्यास' जीक  मनःस्मस्िथत पि क े िन आ कतेक \nपडल  िेतहन, से किबाक बेगिता नहि। \n \nएकदम  बेचैन भ' गेलाि।  गंगाकात घुमैत-ििलाि.... एकांत मे...। ददमाग  \nशून्द्य सन लागए  लगलहन  .... अन्द्िाि भ' गेलाक  बाद , बहुत  िाथत हबतलाक  \nबाद  'व्यास' जी  िोस्टल आपस अएलाि  । ओिी िाथत हनर्णय लेलहन  जे  \"िम \nतइसम बिखक अवस्िाक बादे  हववाि किब ।\" \n \nतइसम समाप्त भ' जाएत  तखन पहिल  हववािक कोनो  अिण नहि िहि जाएत , \nसे सोथच  ई हनर्णय लेलहन।  आ से तइसम हबतलाक  बादहु , चौबीसम पचीसम \nमे के किए उनतीसम बिख मे हववाि कएलहन।  बेस ! हववाि भेलहन  आ \nएकटा  प्रथतथष्ठत घिक खूब बुथधयारि, सभ लूहड -व्यविाि मे दक्ष, बहुत  नीक \nज्ञान-बुशद् साँ युक्त जीवनसंहगनीक  पदापणर्  भेलहन  'व्यास' जीक  जीवन  मे। \n'देि आए दुरुस्त आए' बला  बात चरितािण िोइत सन प्रतीत भेलैक  लोक  क ेँ । \n \n'व्यास' जीक  धमणपत्नीक नाम अमिावती देवी  छलहन।  पुकारू  नाम िीिा दाइ।  \nअििी (बेलसंि ) जजला -सीतामढ़ीक पं. टेकनाि थमश्रक सुपुत्री। पं. टेकनाि \nथमश्र हिस्मस्िक्ट जजक  रुप  मे अवकाश  ग्रिर् कएने छलाि।  पहिल  मैथिल  \nब्राह्मर् जज  छला ि ओ । \n \nकालक्रमेर् 'व्यास' जीक  गृिस्िीक गाडी िफ्ताि पकडैत गेलहन।  गृिस्िाश्रम \nनमिि िोइत गेलहन।  गृिस्िी मे नब-नब सदस्यक आगमन िोइत गेलहन।  \nउनतीस जून  1960 ई. धरि 'व्यास' जी  पााँच गोट  पुत्र आ एक गोट  पुत्रीक \nहपता बहन चुकल  छलाि।  \n  6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदोसि  ददस  उपेन्द्र नाि जीक  अनुज  मिेन्द्र नाि सेिो गृिस्ि जीवन  मे प्रवेश \nकएलथिन।  दुनू  भाएक थधया-पूता एकतुरिए सन। अनुज  मिेन्द्र तीन गोट  पुत्र \nआ तीन गोट  पुत्रीक हपता बनलाि।  दुनू  भाएक क ु ल बािि गोट  संतान सभ \nकेँ देन्ख हपतामिी आनन्द्दी देवीक  किेजा सूप सन िोइत ििैत छलहन।  अपन \nतेिि गोट  संतान मे साँ मात्र दू  टा  बालक  उपेन्द्र आ मिेन्द्र बचलथिन।  से एहि \nदुनू  भाएक संतान सभ साँ भिल घि देन्ख आनन्द्दी देवीक  आनन्द्दक पािावाि \nनहि ििहन। \n \nकमणकाण्िक अनुसिर् कएहनिाि 'व्यास' जी  भोि-सााँझ सभ थधया पूता केँ \nअपना संग बैसाए संस्क ृ तक श्लोकाददक  हनयथमत पाठ किबैत छलाि।  स्वयं \nसभददन  अनुशा शसत ििए बला  हपता अपन संतान सभ केँ अनुशासनक  \nमित्व, अनुशासनक  पाठ पढ़ाएब सभ साँ जरूिी  बुझलहन।  जे  बात नैथतक \nशशक्षाक पोिी  मे पढ़ैत छलहुाँ िमसभ, से श्री भवन ('व्यास' जीक  पटना  \nस्मस्ित आवास) जाइ  ताँ प्रत्यक्ष देखबालेल  भेटए।  प्रातःकाल सूथत क' उदठतहि \nसभ थधया-पूता अपन माता-हपताक चिर्स्पशण किथि। फ ू शस नहि किब, \nिमसभ एना कहियो नहि कएलहुाँ। बस जाहि  ददन  कोनो  पिीक्षा ििैत ििए, \nताहि ददन  चिर्स्पशण करियहन िमसभ भाए-बहिन अपन माता-हपताक। \n \nओना अत्यथधक अनुशासन  मे िाखब थधया-पूताक भीति एकटा  हवरोिी  भाव \nसेिो आनैत छ ै क। कखनोकाल  िॉथमनेटटिंग नेचि वा हुनकि श्रेष्ठताक भाव साँ \nघिक लोक  त्रस्त सन अनुभव किैत छलाि।  थधया-पूता पि शासन  किब सेिो \nएक सीमे धरि उथचत छ ै क ने ! ओना आबक समय ताँ एकद्मे  बदशल  गेल  \nअथछ, मुदा  ताहू  ददनक  हिसाबेँ हकछु बात-व्यविाि खटकए  बला  िोइत \nििलहन। कोनहुाँ मनुष्य सवणगुर्ी िोएत वा सभ केँ प्रसन्द्न िान्ख लेत , से संभवो  \nनहि छ ै क। ई एकटा  कटु  सत्य अथछ। \n  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 7 \nगृिस्ि जीवनक  आधाि छ ै क धमण, अिण, काम आ मोक्ष। ई बात बूझल  ताँ \nसभक ेँ ििैत छ ै क; मुदा  बुझने की....जीवन  मे उतािैत छथि बड िोड  लोक।  से \n'व्यास' जी  तेिन गृिस्ि मे साँ छथि, जे  धमणक पालन  किैत, धमणक अनुसिर् \nकिैत अिाोपाजणन  कएलहन।  थधया-पूता केँ नीक शशक्षा-दीक्षा, नीक संस्काि \nदैत  अपन जज्मेवािीक हनवणिन क ु शलतापूवणक  कएलहन।  अपने टा  नहि, अनुज  \nमिेन्द्र नाि झाक थधया-पूताक पिाइ-शलखाइ  साँ ल ' क' हववाि-दान  धरि \nसभटा  जज्मेवािी 'व्यास' जी  स्वयं हनवणिन कएलहन।  अनमन िाजा जनक  \nसन। जहिना  िाजा जनक  दू  भाए, तहिना 'व्यास' जी  सेिो। बहुत  समानता \nदेखाइत  अथछ जेना।  न्द्यायथप्रय आ धार्मिंक शासक  जनक  क े ि वास्तहवक नाम \nसीिध्वज छलहन।  सीिध्वज आ क ु शध्वज दुनू  भाए मे चारि गोट  कन्द्या सीता, \nउर्मिंला, मांिवी आ श्रुतकीर्तिं। चारूक  हववािक कतणव्य जहिना  िाजा जनक  \nहनभओने छलाि , तहिना 'व्यास' जी  सेिो एकटा  अपन आ तीन गोट  अनुजक  \nथधयाक कन्द्यादान क' अपन जज्मेवािीक हनवणिन काएलहन।  आ से सिषण \nकएलहन।  \n \nकन्द्यादाने टा  नहि, पारिवारिक अन्द्यान्द्य काज -प्रयोजनक बात-व्यवस्िाक \nसभटा  भाि ििलहन 'व्यास' जी  पि। धमणक बाट  धएने, शास्त्र-पुिार्क पालन  \nकिैत, देवता -हपतिक प्रथत श्रद्ा ओ स्मान िाखैत ब्राह्मर्-भोजन , दानादद  \nसभ हकछु बड श्रद्ापूवणक किैत छलाि  ओ। यज्ञ, िवनादद मे सम््मशलत िोएब, \nदान -पुण्य किब, माने एकटा  गृिस्ि क े ि जतेक  कतणव्य छ ै क, से ओ कत्तहु \nििलाि ताँ तकि पालन  कएलहन।  िााँची, शसन्द्दिी, गया, कइअक ठाम पोस्मस्टंग \nििलहन। सभठाम सभ तििक बात-व्यवस्िा क' लैत  छलाि।  \n \n \nपारिवारिक संग सामाजजक  जज्मेवािी सेिो क ु शलतापूवणक  हनभाबैत अपना \nसंग-संग अपन क ु ल-खानदान  क े ि मान-प्रथतष्ठा बढ़ौलहन। कत्तहु ििलाि,  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअपन परिवािक अथतरिक्त पााँच-सात गोटे  ताँ सभददन  िहिते टा  छलहन  िेिा \nपि। क े ओ पढ़बाले माने हवद्यािी सभ, क े ओ िागदि-वैद्यक फ े िा मे ििल, क े ओ \nकोनो  कायाणलयी  काज  साँ। आ ताहि पि साँ अथतथिक अविजात। अथतथिक \nस्मान आ स्वागत लेल  जतबा  'व्यास' जी  तत्पि ििैत छलाि  ताहि साँ बेसी \nजीवनसंहगनी  अमिावती देवी।  पथतक मान-प्रथतष्ठाक ध्यान िाखब पत्नीक धमण \nछ ै क, से हुनका  खूब नीक जकााँ बूझल  छलहन।  हिग्री भले  िी बडका-बडका \nनहि छलहन , मुदा  व्याविारिक ज्ञान अद्भुत ! \n \n \nसेवा हनवृशत्तक उपिान्द्त धमण-कमण, पूजा  पाठ आिो बहढ़ गेल  छलहन  'व्यास' \nजीक।  मोक्षमागण पि चलबाक  प्रयास ििल िेतहन प्रायः।ज्ञानक भंिाि ताँ \nछलहनिेँ। पौिाजर्क ग्रन्द्ि सभ ताँ बाल्यकालहि साँ पढ़ैत ििल छलाि।  हुनका  \nनीक जकााँ बूझल  छलहन  जे  ज्ञान आ कमणक माध्यम साँ मोक्ष प्राम्प्तक बाट  \nखूजत।  योग  सेिो एहि प्रहक्रयाक एकटा  घटक  अथछ, सेिो बूझल  छलहन।  ताँ \nसे धमण, कमण, योग , अभ्यास सभ हकछु हुनकि ददनचयाण  मे सम््मशलत ििलहन, \nआजीवन।  \n \n'व्यास' जी  साम्त्वक हवचािधािाक लोक  छलाि , से हुनकि सान्न्द्नध्य मे \nििहनिाि लोकसभ  एहि बात साँ अनशभज्ञ नहि िेताि। साम्त्वक आिाि-हविाि-\nआचिर् हुनकि व्यक्क्तत्व केँ एकटा  हवशशष्ट \"औिा\" प्रदान किैत छलहन , ई \nबात कतेको  गोटेक  मुिेँ सुनल  अथछ िमिा। आ से ई साम्त्वक आिािक पि्पिा \nश्री भवन मे कायम ििल सभददन।  \n \n \nसफल  गृिस्ि जीवन  जीबैत , पारिवारिक-सामाजजक  सभ तििक दाथयत्व क े ि \nसफलतापूवणक  हनवणिन किैत, मातृभाषाक भंिाि केँ समय-समय पि अपन  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 9 \nलेखनी  साँ स्पुष्ट किैत ििलाि 'व्यास' जी।  ई बहुत  पैघ उपलस्मब्ध किल  \nजाएत , िमिा हिसाब साँ। \n  \nसंपादकीय  सूचना-एहि शसिीजक पुिान क्रम एहि ललिंकपि जा  कऽ पहढ़ सक ै त \nछी- \nमैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  परिवािक योगदान -1 \nमैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  परिवािक योगदान -2 \nमैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  परिवािक योगदान -3 \nमैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  परिवािक योगदान -4 \nमैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  परिवािक योगदान -5 \nमैथिली  साहित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक  परिवािक योगदान -6 \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.२.पिमानन्द्द लाल  कर्ण-तीिणक्षेत्रक मािात््य-५ \n \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 11 \n \n 12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 13 \n \n 14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 15 \n \n 16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 17 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n 18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.प्रर्व झा-पिमार्ु खहनज  अन्द्वेषर् एवं अनुसंधान हनदेशालय  के प्रदशणनी \n \nप्रणि क ुमार झा \nप रमाण ु खविज  अन्ि ेर्ण एि ं अि ुस ंधाि विद ेश ाल य के प्रदश षिी \nवततमान युग आ आबय बला युग ऊर्ात , डिजर्टल , क्वान्टम, नैनोचिप आदि \nक े  उपयोग आ उपभोग से भरल युग अचि। अतः ऐ क े  लेल नाभभकी य क्षेत्र \nमे उपभुक्त पिार्त आ दुलतभ अर्त माटेररयल क े  शोध एवं अन्वेषन एकटा \nमहत्वपूर्त पहलू ि ै क। ऐ संिभत मे फरवरी क े  महीना मे हमरा एकटा रुचिगर \nअनुभव प्राप्त भेल । एकटा सम्मेलन मे र्यपुर र्ेबाक अवसर भेटल, र्े \nअपन ऐचतहाभसक धरोहर आओर गुलाबी नगरी क े  नाम स र्ानल र्ा य अचि। \nर्यपुर कन्वेंशन सेंटर में आयोजर्त एकटा प्रिशतनी में हमरा परमार्ु खडनर् \nअन्वेषर् एवं अनुसंधान डनिेशालय ( Atomic Minerals \nDirectorate for Exploration and Research - AMD) क े  \nकायत क े  लग से िेखबाक अवसर भेटल। ई प्रिशतनी नै खाली खडनर् आओर \nओकर अन्वेषर् क े  तकनीकी दुडनया से लोक क े  पररिय करा रहल \nिल , बल्कक इहो याि दिया रहल िल र्े डवज्ञान आओर मानव जर्ज्ञासा \nचमभलकऽ प्रक ृ चत क े  रहस्य क े  उर्ागर करैत अचि आ कोना मनुष अपन सभ \nप्रकार क े  आवश्यकता क े  पूर्ति कोनो ने कोनो रुपे प्रक ृ चत से कऽ रहल अचि। \nई यात्रा वृत्ांत ओडह याि क े  समेट ने अचि , र्ाडह में हम खडनर् क े  \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 19 \nसैंपल , ओकर उद्गम स्र्ल, अन्वेषर् डवचध आओर संस्र्ा क े  संगठनात्मक \nढांिा क े  बारे में र्ानलहुँ, आओर ई सेहो महसूस कएलहुँ र्े एहन प्रिशतनी \nयुवा पीढी में वैज्ञाडनक िेतना क े  र्ागृत करबाक में प्रभावशाली भऽ सक ै त \nअचि।  \n \n 20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 21 \n \n \n 22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबसंत ऋतुक रमनगर  बसात आओर सूरर्क  हकलुक रौिक बीि ई डवशाल \nआयोर्न स्र्ल लोक क े  िहल-पहल से भरल िल। आयोर्न स्र्ल पर बहते \nरास संस्र्ान सबहक प्रिशतनी लागल िल। एक एक कऽ क े  ओय प्रिशतनी क े  \nिेखईत हम एकटा संस्र्ान क े  प्रिशतनी स्र्ल पर पहंिलह र्ेकर द्वार पर लागल \nबैनर पर भलखल िल - \"परमा र्ु खडनर् अन्वेषर् एवं अनुसंधान डनिेशालय: \nर्ो ढूुँढते हैं - वही पाते हैं\"। ई पडढते हमर मन में उत्सुकता र्ागल र्े कनी \nऐ संस्र्ा आ प्रि शतनी मे ल गाओल  सैंपल  सबहक  डवषय मे डक ि ु र्ानल  र्ाय। \nअंिर एकटा व्यवल्स्र्त प्रिशतनी लागल िल। स्टॉल क े  कतार में िमक ै त \nखडनर् सैंपल , रंग-डबरंग िाटत , मॉिल आदि क े  माध्यम से र्ानकारी िेल र्ा \nरहल िल। ओतुक्का 2 -3 टा युवा वैज्ञाडनक क े  टीम उत्साह क े  सार् आगंतुक \nक े  स्वागत कऽ रहल िल। एकटा युवा वैज्ञाडनक मुस्क ु राइत हमरा अभभवािन \nक े लाह। हमहू प्रचतउत्र मे अभभवािन करैत कहलह र्े हम प्रिशतनी मे \nलगाओल गेल सैं पल आ संस्र्ान क े  कार् क े  डवषय मे जर्ज्ञासा राखै िी। डक \nओ हमरा ऐ सभ  डवषय मे डक ि ु संजक्षप्त  र्ानक ारी ि ऽ सक य ि ै र्? \nओ हामी भरइत सवतप्रर्म संस्र्ा क े  बारे में बतौलडन। परमार्ु खडनर् \nअन्वेषर् एवं अनुसंधान डनिेशालय, र्े संक्षेप में AMD(पखडन) कहल \nर्ाइत अचि , भारत सरकार क े  परमा र्ु ऊर्ात डवभाग (Department of \nAtomic Energy - DAE) क े  अंतगतत कायतरत एकटा प्रमुख संगठन \nअचि। एकर स्र्ापना 1948 में भेल िल , र्खन एकरा  'रेयर चमनरकस सवे \nयूडनट' क े  नाम से र्ानल र्ाइत िल। समय क े  सार् एकर नाम आओर \nस्वरूप बिलैत गेल , आओर 1998 में एकरा वततमान नाम भेट ल। एकर \nमुख्यालय हैिराबाि में अचि , आओर िेशभर में एकर सात क्षेत्रीय क ें द्र \nअचि , र्ै में र्यपुर सेहो सम्म्मभलत अचि।  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 23 \nAMD क े  मुख्य उद्देश्य परमार्ु ऊर्ात कायतक्रम क े  लेल आवश्यक \nखडनर्, डवशेष रूप से यूरेडनयम आओर र्ोररयम, क े  खोर् आओर अन्वेषर् \nकरब अचि। वैज्ञाडनक र्ी बतेला र्े ई संस्र्ा नै खाली खडनर् क े  खोर् करैत \nअचि , बल्कक ओकर भूगभीय अध्ययन, डवश्लेषर् आओर उपयोडगता क े  \nसमझबा में सेहो महत्वपूर्त योगिान िैत अचि। संगठन क े  ढांिा बह -आयामी \nअचि , र्ै में भूवैज्ञाडनक, भू -भौचतकी डवशेषज्ञ, रसायनज्ञ, इंर्ीडनयर आओर \nडिललिग डवशेषज्ञ क े  टीम शाचमल अचि। ई सभ चमभलकऽ िेश क े  डवभभन्न \nडहस्सा में खडनर् भंिार क े  पहिान आओर ओकर िोहन क े  प्रडक्रया मे लागल \nअचि अचि।  \nखडनर् सैंपल क े  संग्रह प्रिशतनी क े  आकषतक डहस्सा िल। कांि क े  डिब्बा में \nडवभभन्न रंग आओर आकार क े  खडनर् सबहक सैंपल रखल िल ।वैज्ञाडनक \nर्ी हमरा बतौलडन र्े एकरा में से क ै  टा सैंपल रार्स्र्ान क े  डवभभन्न खिान \nसे डनकालल गेल िल , र्े ई क्षेत्र क े  समृद्ध भूगभीय डवरासत क े  िशतबैत अचि। \nसंगे मे एकटा यंत्र सेहो राखल िल र्े रेडियोएल्क्टडवटी क े  मात्र मे मापय \nिल। ऐ ठाम बतबैत िली से काुँि रेडियोएल्क्टडवटी क े  poor \nconductor होइत ि ै क ताडह से रेडियो एल्क्टव पिार्त सभ क े  सुरक्षा क े  \nदृचि से एहने क ु िालक काुँि क े  अंिर रखल र्ाय ि ै क। हमरा आग्रह पर ओ \nकनी काल लेल यूरेडनयम खडनर् सैंपल क े  काुँि क े  बाहर क े लाह त िेखल र्े \nयंत्र क े  रीडििग भागय लगल। ओ हमरा एक -एक कऽ क े  ई सैंपल क े  डवषय मे \nसंजक्षप्त मे बतौलडन।  \n ल े वपडोलाइट : ई हकका बैंगनी रंग क े  िमक ै त खडनर् िल , र्े रार्स्र्ान क े  \nभीलवाडा जर्ला से लाओल गेल िल।वैज्ञाडनक र्ी बतौलडन र्े लेडपिोलाइट \nमें भलचर्यम क े  नीक मात्रा होइत अचि, र्े आधुडनक बैटरी उद्योग, डवशेष रूप \nसे इलेल्क्िक वाहन क े  लेल अत्यंत महत्वपूर्त अचि। एकर परतिार संरिना \nआओर िमक एकरा अनोखा बनबैत अचि।   24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n फ्लोराइट: ई उियपुर क े  नर्िीक क े  खिान से प्राप्त भेल िल। एकर \nपारिशी आओर िट्टानी रूप आकषतक िलैक।हमरा बताओल गेल र्े \nफ्लोराइट क े  उपयोग औद्योडगक प्रयोर्न, र्ेना एल्यूमीडनयम उत्पािन \nआओर िेंटल उत्पाि में , होइत अचि।  \n पपिंचब्ल ें ड: डपिब्लेंि यूरेडनयम क े रऽ प्रार्चमक अयस्क ि े क । ई रेडियोधमी \nखडनर् ि ै  आ एकरा यूरेडननाइट क े  नाम से सेहो र्ानल र्ाय ि ै क । डपिब्लेंि \nक े रऽ रंग कारी होय ि ै  आ एकरा म॑ यूरेडनयम ऑक्साइि पाओल र्ाय ि ै क \n। \n�       स ेकेंडरी य ूर ेवियम खविज : सेक ें िरी यूरेडनयम खडनर् ओ खडन र् ि ै  र्े \nप्रार्चमक यूरेडनयम खडनर् क े  कटाव या पररवततन सं बनैत ि ै । ई सैंपल झुंझुनू \nजर्ला क े  एकटा खािान से प्राप्त भेल सैंपल िल। वैज्ञाडनक र्ी बतौलडन र्े \nई यूरेडनयम क े  एकटा रूप अचि र्े सतही र्ल क े  संपक त  में अडबते \nपररवततनशील रूप में पररवर्तित भऽ र्ाइत अचि। शोध मे ए कर उपयोग ि ै क। \nकोनो खािान मे एकर सैंपल भेलटा पर ओय क्षेत्र मे यूरेडनयम खडनर् \nभेटबाक संभावना प्रस्फ ु डटत होइत ि ै क। ई भारतक परमार्ु ऊर्ात कायतक्रम \nलेल आवश्यक स्रोत सभ में सुँ एक अचि। \n�       थोराइट: र्ोररयम-समृद्ध ई खडनर् माउ ं ट आबू क े  क्षेत्र से प्राप्त भेल \nिल। एक र काला आ िमकिार रूप अत्यंत आकषतक िल। र्ोररयम भडवष्य \nमें परमार्ु ऊर्ात उत्पािन में वैकल्कपक स्रोत क े  रूप में उपयोग कएल र्ा \nसक ै त अचि।  AMD एकरा पर सेहो गहन अनुसंधान कऽ रहल अचि।  \n�       डेविडाइट: ई कारी -भूरा रंगक भारी खडनर् िल , र्े बांसवाडा इलाकासुँ \nआनल गेल िल । ए करा मे यूरेडनयम क े  संग -संग टाइटेडनयम सेहो भेटय  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 25 \nि ै क , र्ेकरा िलतें ई औद्योडगक आ वैज्ञाडनक अनुसंधान लेल उपयोगी होइत \nि ै क ।  \n�       ग्र े फाइट शशस्ट: ई िमक ै त कारी रंगक िल आ उियपुरक खिानसुँ \nडनक ाल ल  गेल  ि ल  । र्ख न हम ओक रा ि ुल हुँ त ऽ स्पशत मे चि क्क न ि ल  । \nग्रेफाइट क ें  उपयोग पेंभसल , बैटरी आ चिकनाई उद्योग मे क ै ल र्ायत ि ै । एकर \nपरतिार संरिना िेखख हम प्रभाडवत भेलहं।  \n�       गाि े ट: ई लाल -भूरा रंगक नमूना अर्मेर इलाकाक िल । गानेट क े  \nउपयोग गहना में सर्ावट क े  लेल आ घषतर् सामग्री क े  रूप में कयल र्ाइत \nअचि  | \n�       मोिाजाइट : ई पीयर -भू रा रंगक बालु क े  रूप में िल , र्े रार्स्र्ान क े  \nडक ि ु सीमांत  क्षेत्र सं ल ेल  गेल  ि ल । ऐ मे र्ोररयम ि ै , र्े भडवष्य क े रऽ \nपरमार्ु ऊर्ात क े रऽ संभाडवत स्रोत ि ै  । \n�       अन्य दुल षभ र ेत : एडह मे जर्रकोन आ इलमेनाइट सन खडनर् शाचमल \nिल र्े रार्स्र्ानक खडनर् समृद्ध इलाका स आयल िल। गहना में जर्रकोन \nआ टाइटेडनयम िाइऑक्साइि क े  उत्पािन में इलमेनाइट क े  प्रयोग होइत \nअचि  | \nहम र्खन यूरेडनयम क े  प्रार्चमक अयस्क से यूरेडनयम क े  उत्पािन क े  \nबाि एकर रुपया क े  स्वरूप मे मूल्य पुिलह त वैज्ञाडनकर्ी मुल्स्कयाइत \nबर्लाह र्े अहाुँ र्ाडनते हेबय र्े एखन भारत यूरेडनयम क े  लेल \nअचधकांशतः आयात पर डनभतर ि ै क। ई ऊर्ात आ सामररक रुपे एकटा \nअचत महत्वपूर्त पिार्त र्ीक। ताडह दुआरे पाई से अचधक महत्वपूर्त अचि \nउपलब्धता। माडन लेल र्ाय र्े कोनो जर्योपोभलडटकल कारर् से िेश \nमे यूरेडनयम आयात बंि भऽ र्ाय तखन की होय। ताडह दुआरे हमर \nसंस्र्ान क े  प्रमुख लक्ष्य ि ै क िेश क े  डवभभन्न भूगर्भिय भाग मे एकर \nअन्वेषर्। \nखविज केर पहचाि प्रविया  26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nआगा वैज्ञाडनक र्ी खडनर् सैंपल क े  परख करबाक वैज्ञाडनक तरीका \nबतौलडन। ओ कहलक र्े खडनर् क े र पहिान क े वल ओकर रंग या बनावट \nसे नडह होइत अचि , बल्कक ओकर घनत्व, रेडियोधर्मिता , डक्रस्टल संरिना आ \nरासायडनक गुर् क े  र्ाुँि सेहो करल र्ाइत अचि। स्टॉल पर एकटा िोट \nजर्ओलॉजर्कल डकट िल र्ेकरा में मैग्नेट, लघु रेडिएशन डिटेक्टर , लुइप \n(लेंस) , आ टेल्स्टंग क े चमककस िल। हमरे सामने ओ एकटा िोट सैंपल पर \nरेडियोधर्मिता मीटर लगेलडन , र्े तुरत बीप िेलक - ई िेखखकऽ हम बहत \nरोमां चित भऽ गेलहुँ। वैज्ञाडनक र्ी कहला-ई खडनर् रेडियोधमी अचि , आ \nएडह कारर् एकर उपयोग आ डनष्कासन क े  समय डवशेष सुरक्षा अपनाओल \nर्ाइत अचि।  \nस ं स्थाि के स ं गठिात्मक ढा ाँ चा \nआगा हमरा बताओल गेल र्े  AMD क े  मुख्यालय हैिराबाि में अचि , आओर \nिेशभर में एकर सात टा क्षेत्रीय क ें द्र  कायतरत अचि - \nर्यपुर, नागपुर , बैंगलोर , भशलाॉंग , र्मशेिपुर, लखनऊ आ हैिराबाि। \nप्रत्येक क ें द्र अपन-अपन क्षेत्र क े  भूगभीय ल्स्र्चत क े  अनुसार कायत करैत \nअचि। संस्र्ा में सैकडाें वैज्ञाडनक, तकनीभशयन आ इंर्ीडनयर कायतरत ि ै र्। \nभूगभत वैज्ञाडनक (Geologists) िट्टान आ खडनर् क े  बनावट क े  अध्ययन \nकरैत ि ै र् , भूभौचतकी डवशेषज्ञ ( Geophysicists) पृथ्वी क े  अंिर क े  \nसंरिना क े  पता लगबैत ि ै र् , आ रसायनज्ञ खडनर् क े  रासायडनक गुर् क े  \nडवश्लेषर् करैत ि ै र्। ई सब चमभलकय संयुक्त टीम बना कऽ खडनर् क े  \nखोर्, डवश्लेषर्, आ ररपोर्टिग करैत ि ै र्। \nविललिंग आ अन्ि े र्ण के तकिीक   विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 27 \nआगा एकटा िोट , पारिशी एक्र े भलक मॉिल क े  माध्यम से ई िेखावल र्ा \nरहल िल र्े कोना गहराई में डिललिग कऽ कऽ खडनर् डनकालल र्ाइत अचि। \nडिललिग एकटा अत्यंत कदठन आ खिीला प्रडक्रया होइत \nअचि , लेडकन  AMD अत्याधुडनक मशीनरी आ GPS आधाररत तकनीक क े  \nप्रयोग करैत अचि , र्ै सुँ गहराई तक सटीकता से खडनर् क े  उपल्स्र्चत क े  \nपता लगाओल र्ाइत अचि।  \nहमरा बताओल गेल र्े अन्वेषर् क े  लेल  300 सुँ 800 मीटर धरर डिललिग \nकरय पडैत अचि। एकरा लेल योर्ना , अनुमचत , संसाधन आ टीमवक त  क े  \nर्बरिस्त समन्वय िाही। \nय ूर ेवियम अन्ि ेर्ण चरण: चाटष के माध्यम स े समझ \nप्रिशतनी मे एकटा िाटत सेहो लागल िल (संलग्न फोटो िेखू) र्ै मे यूरेडनयम \nक े र खोर् क े  प्रडक्रया क े  िेखायल गेल िल । ओ हमरा बुझेबाक लेल कहलडन \nर्े यूरेडनयम क े  खोर् ई सब िरर् में होयत ि ै क:  \n1. भौततकी सि े क्षण (Geological Survey) : ई प्रडक्रया \nभौचतक सवेक्षर् स॑ शुरू होय ि ै , र्ेकरा मे संभाडवत क्षेत्र क े रऽ \nिट्टान आ माडट क े  अध्ययन करल र्ाय ि ै  । एकरा िाटत पर \n\"भौचतकी सवेक्षर् क्षेत्र अभभयान\" क े  रूप में िेखाओल गेल \nिल  | ई किम भूवैज्ञाडनक द्वारा र्मीन क े रऽ संरिना क ॑  समझै लेल \nक ै ल र्ाय ि ै  । \n2. म े टाशलट डेटा के विश्ल े र्ण ( Metallite Da ta \nAnalysis): एकर बाि िाटा एनाभलभसस करल र्ाय ि ै , र्ेकरा \nम॑ पहल॑ स॑ उपलब्ध भू -रासायडनक आ भूभौचतकीय िाटा क े   28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअध्ययन करल र्ाय ि ै  । इ स्टेप खडनर् क ें  संभाडवत उपल्स्र्चत क ें  \nअनुमान लगबय मे मिि करय ि ै ।  \n3. क्ष े त्रीय प्रार ं शभक अशभयाि (Field Preliminary \nSurvey): एडह िरर् मे  फीकि मे र्ा कऽ नमूना एकभत्रत क ै ल \nर्ाइत अचि । एतय गामा -रे स्पेक्िोमीटर सन उपकरर् क े  प्रयोग \nकयल र्ाइत अचि।  \n4. अि ुश ील ि आ म ूल्ा ंकि (Exploration and \nEvaluation): एकर बाि खोर् शुरू भऽ र्ाय ि ै , र्ेकरा म॑ \nडिललिग आ गहन सवेक्षर् शाचमल ि ै  । \n5. च ुिल  साइट प र बायोवफजज कल सि े  ( Biophysical \nSurvey at Selected Site) : ियडनत स्र्ल पर डवस्तृत \nसवेक्षर् क ै ल र्ायत ि ै, र्ेकरा मे माटी , पानी आ िट्टान क ें  \nरेडियोमेडिक डवश्लेषर् शाचमल ि ै ।  \n6. र े वडयोम े विक सि े  और मापा ं क (Radiometric Survey \nand Mapping) : आगा रेडियोमेडिक सवेक्षर् आ मैडपिग \nकरल र्ाय ि ै , र्ै मे खडनर् भंिार क े र सही स्र्ान आ डवस्तार क े  \nपता िलै ि ै  ।  \nवैज्ञाडनक र्ी बतेला र्े ई प्रडक्रया व्यवल्स्र्त आ वैज्ञाडनक अचि, र्ाडह सं \nपयातवरर् क े  कम सं कम नुकसान पहंिेने खडनर् क े  खोर् सुडनखित क ै ल \nर्ाय अचि। िाटत िेखला पर हमरा बुझायल र्े यूरेडनयम क े  खोर् कतेक \nर्डटल आ तकनीकी रूप सं उन्नत अचि।   विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 29 \nई सब िेखैत सुनैत मोन मे डविार आयल र्े एहन प्रिशतनी क े वल सूिनात्मक \nनडह, बल्कक प्रेरर्ािायक सेहो होइत अचि - डवशेष रूप सुँ ओडह युवा वगत लेल \nर्े िेशक भडवष्य गढऽ िाहैत अचि। हम वैज्ञाडनक र्ी क े  धन्यवाि िैत कहलह \nर्े अहाुँ बड्ड डनक  र्ेक ाुँ सबटा बात  बत ेल ह यद्यडप डक ि ू बात  भ ेर्ा मे घुसल  \nडक ि ु नई घुसल  (र्े घूसल आ याि रहल ओडह आधार पर ई संस्मरर् \nभलखबाक ठानलह )। यदि अहाुँ सब एहन प्रिशतनी स्क ू ल-कॉलेर् सब मे \nलगाडब त कईएक टा बच्िा सभ ऐ से लाभान्न्वत भऽ सकय ि ै र् आ ऐ क्षेत्र \nमे अपन कररयर क े  लेल  दिशा मोडड सकय ि ै र्। ऐ पर ओ कहला र्े संस्र्ान \nकखनो क े  एहन प्रिशतनी सभ स्क ू ल सभ मे सेहो लगाबय अचि। तखन \nवैज्ञाडनक र्ी से डविा लैत हम सम्मेलन कक्ष दिस डविा भेलह। \n-      प्रर्व क ु मार झा [राष्िीय परीक्षा बोित, नई दिकली]  \n  \nअपि म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n \n३.१.प्रर्व क ु माि झा- आशाक  आकाश  \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु'-२५ टा  िाइक ू \n३.३.िॉ. जजयाउि ििमान जाफिी- दूटा  कहवता- मृतक/ पुरुषक  समस्या \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 31 \n३.१.प्रर्व क ु माि झा- आशाक  आकाश  \n \nप्रणि क ुमार झा \nआशाक आकाश  \nसून्न आुँखख मे आब तऽ अबैतो नडहि अचि नीर , \nक े  सुनत , क े करा कहू हम अपन मोनक पीर ? \nआशाक िीप र्रैत रहय िल कडहयो र्े डनभश -दिन , \nचमझा गेल मोनक आुँगन मे , भेल मभलन आ क्षीर्। \nप्राती क े  र्े स्वर उठ ै त िल हमर मनक मखन्िर मे, \nमौन पडल अचि क ुं दठत भऽ कऽ , रुद्ध क ं ठक स्वर मे। \nप्रर्य-पुष्प फ ु लायल िल र्े प्रेमक ऋतु बसंत , \nपतझर मे ओ झरर गेल अचि , भेल करुर्े अंत।  \nदूर सुनाइ पडै अचि  ई क े कर करुर् रुिन ? \nडकएक राधा क ेँ  र्ग मे नडह भेटै िचर् मिन? \n 32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nहमर मोनक मूक व्यर्ा तोरे स्वागत कऽ लय िी, \nपीडक पातक ठाडढ क े  अपन मुट्ठी मे धऽ लय िी ।  \nमनुष नडहि र्े र्ीडब रहल बस बडन क े  जर्ििा लाश, \nघोर डनरा शा मे सेहो खोर्ैय ओ आशाक आकाश।  \n  \n  \nअपि म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 33 \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु'-२५ टा  िाइक ू \n \nजगदानन्द्द झा 'मन ु' \n२५ टा हाइक ू \n१ \nडबन तेलक ेँ \nलालटेन बारने  \nइर्ोत कोना  \n  \n२ \nझहरल िी  \nबेर्ान नै अखनो \nपकलव एतै  \n  \n३ \n 34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमाय हमर \nकरेर् लगोलडन  \nर्ेबी िेख क ऽ \n  \n४ \nपैसा खतम  \nसब अनचििहार  \nबुझैत िेरी  \n  \n५ \nनून रोटी खा  \nओ तुँ पोभस लेलडन  \nपाुँिाें भांइक ेँ \n  \n६ \nनोकरी गेल   विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 35 \nअसगर भ गेलाौँ \nखाली गाममे  \n  \n७ \nभोर्मे सब \nकाठी बेर डकयो नै  \nराम हो राम  \n  \n८ \nिारर दिनक  \nअन्हररया आएल \nसब चिन्हलाैं \n  \n९ \nतमाशा िेख  \nडकए नोर पोित   36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nकभलयुगमे  \n  \n१० \nपचघ र्ेठक  \nनै मयातिा रहल  \nसभ्यता इहे \n  \n११ \nयशस्वी रहू \nआुँखख र्ुराएल \nबौआक ेँ  िेखख \n  \n१२ \nधन अभावे  \nपररवारोसुँ भेल \nबेनाम लोक   विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 37 \n  \n१३ \nमुइला पर  \nभीड र्मा भ गेल  \nसम्पभत् लेल \n  \n१४ \nनोटक गंध  \nक े लक ै  आकर्षित \nबेटावलाक ेँ \n  \n१५ \nभशक्षा संस्कार \nसरकारी नोकरी  \nलग ि ै  फीका  \n   38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१६ \nनीक लगै ि ै  \nअनकर तीम न \nभोर्क अन्न \n  \n१७ \nचतला संक्रांचत  \nत ीर्त ि ूबक ी स्नान \nचतलबा लाई  \n  \n१८ \nिुडा मुरही  \nचतलबा िुडलाई  \nसब भेटत  \n  \n१९  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 39 \nचतल िाउर  \nबेटा पोता बहतै  \nबेटी डकए नै  \n  \n२० \nर्ीवन भरर \nचतल बहले बेटी  \nडबन डहस्साक ेँ \n  \n२१ \nनै सुरजक्षत \nपुरुष रार्मे स्त्री \nकतौ बाहर  \n  \n२२ \nअसुरजक्षत  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nस्त्री रार्मे पुरुष  \nघर घरमे  \n  \n२३ \nडबन भसखने  \nआडगसुँ खेलबै तुँ \nहार् पाकत \n  \n२४ \nहारल मोन   \nआ चमझा गेल आडग  \nकोन कार्क  \n  \n२५ \nएक्क े  रेलमे \nस्वगत नक त  दुनू ि ै  विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 41 \nिाम डहसाबे  \n  \n- जगदानन्द्द झा 'मनु', मोबाइल नंबि ९२१२४६१००६ \n  \nअपि म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  42 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.िॉ. जजयाउ ि ििमान जाफिी- दूटा  कहवता- मृतक/ पुरुषक  समस्या \n \nडॉ. जजयाउर रहमाि जाफरी  \nदूटा कविता - म ृत क/ प ुरु र्क समस्या \n \n1. \nम ृत क \n \n \nअहाुँक घर मे \nआडग लागल अचि  \nअहाुँ डक ि ु नडह बर्ल हुँ \nबेटी सभ क ेँ  लऽ गेल \nअहाुँ कोनो प्रचतडक्रया नडह क े लहुँ \nक ु म्बाक गारर पडल \nअहाुँ डक ि ु नडह बर्ल हुँ \nअहाुँक घर  \n विद े ह ४१६ म अ ं क १५ अप्र ै ल २०२५ (िर्ष १८ मास २०८ अ ं क ४१६) || 43 \nअहाुँक पूर्ा स्र्ल \nअहाुँक िोकान सभ टूडट गेल अहाुँ िुप रडह गेलहुँ \nवास्तव मे \nमरल मनुक्ख एकिम िुप भ ' र्ाइत अचि...  \n \n \n2. \nप ुरु र्क समस्या \n \nपुरुष क ेँ \nसेहो सदिखन समस्या होइत ि ै क  \nओतय जर्नगी मे \nकोनो स्वतंत्रता नडह ि ै क \nताना कसैत अचि  \nएकटा िरबज्र्ा पर बैसल माुँ \nसदिखन कहैत िचर् न \nर्डहया सुँ पुतह घर आडब गेल िचर् \nडवरक्त भ गेल बेटा  \nबेटा बडहन सभ सेहो परेशान िल  \nसब हमरा से िाहैत अचि धन ओकरा लगैत अचि  \nधन-िौलत अचि हमरा पास...  \nर्ुँ हम अपन पत्नी क ेँ  नडह स्वीकार करब \nत ' ओ हमरा फ ुँ सा िेतीह \nत ' ओ हमरा पर क े स िायर क ' लेतीह  \nहमर चिता क े  टुकडा भ र्ायत  \nहम एक व्यक्क्त िी  44 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमुिा हम कतेको मे रहैत िी  \nओकरा बािो क े करो उम्मीि पे \nखडा नडह उतरर रहल िी...  \n--------------------- \nग्राम पोस्ट-माफ़ी, वाया-अस्र्ावां, जिला -नालंिा , डबहार 803107  \n9934847941 zeaurrahmanjafri786@gmail.com \nअपि म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।    \n \n  \n ","size_mb":4.34,"has_text":true},"Videha 417.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 417.pdf","name":"Videha 417.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-8247-4 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१७ म अ ं क ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अ ं क ४१७) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुषीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक \nअथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सक ै त \nअधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archiv es.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना / संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार , ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion an d preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published onlin e to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and documents e -published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJENDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 417 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.अंक ४१६ पर टिप्पणी  (प ृष्ठ १-३) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान -८ (प ृष्ठ ५-१२) \n२.२.परमानन्द्द लाल कणण-तीिणक्षेत्रक मािात््य-६ (प ृष्ठ १३-१९) \n२.३.क ु मार मनोज कश्यप- लघुकिा- उस्सर (प ृष्ठ २०-२१) \n२.४.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-क ु क ु र वाणी (प ृष्ठ २२-२५) \n२.५.संतोष क ु मार राय 'बिोिी'- किा समीक्षा: गंगा लाभ: मराएल जजनगी \n(प ृष्ठ २६-२८) \n \n  \n \nपद्य \n३.१.प्रणव क ु मार झा-जीवन -चक्रव्यूि (प ृष्ठ ३०-३२) \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु'-२० िा िाइक ू (प ृष्ठ ३३-३९) \n३.३.संतोष क ु मार राय 'बिोिी'-मजदूर छी िम  (प ृष्ठ ४०-४१) \n \n \n \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 1 \n \n \n१.१.अंक  ४१६ पर विप्पणी \nप्रणव क ुमार  झा \nयद्यवप अखनो समाज मे स्त्रीक जीिन कथा व्यथा पुरुर् सं बेससए करुण, \nविडंबनापूणष आ संघर्ष से भरल छ ै क मुदा अखुनका समय मे पररिार आ \nसमाज मे पुरुर्क कथा व्यथा सेहो कम नै छ ै क। एकर बहुत रास कारण भऽ \nसकय अछछ जै मे से एकिा सामाजजक -सांस्त्क ृ छतक अपक्षय, सछमश्रण, \nररश्ता-नाता क े  तानाबाना मे कमी आदद छ ै क। जेना हम सेक े न्डरी क्लास मे \nपढ़ने रही जे पररिार क े  सबसे महत्िपूणष गुण की छ ै क? जेकर उत्तर मे \nरिाओल जाय छल ‘सवहष्णुता’। एकर कमी पररिार आ ररश्ता मे बहुत रास \nपरेशानी क े  कारण बवन रहल छ ै क। डॉ. जजयाउर रहमान जाफरी एवह बात क े  \n‘पुरुर्क समस्त्या’ नाम क े  अपन कविता क े  द्वारा उठ े बा क े  प्रयास क े लाह \nअछछ। \"पुरुर्क समस्त्या\" कविता पुरुर्क अन्तमषनक एकाकीपन, सामाजजक \nअपेक्षाक बोझ आ अस्स्त्तत्िक संकि क ेँ  मार्मिक ढंग सँ असभव्यक्त करैत \nअछछ। ई कविता मार पुरुर्क पीडा नवह, बस्कक एक सम्पूणष वपतृसत्तात्मक \nस माज क  वि द्रूप छि र  स ेहो प्रस्त्तुत क रैत अछछ  ज ावह मे पुरु र् क ेँ स दद ख न \n\"बलिान\", \"वनणाषयक\" आ \"उत्तरदायी\" मावन कऽ ओकर भािनात्मक \nपक्ष क ेँ  नगण्य मानल जाइत अछछ। \n \nकविता पुरुर् पारक माध्यम सँ एकिा घरक अदृश्य तनाि, पाररिाररक \nकतषव्यबोध आ कानूनी -सामाजजक दबाि क ेँ  छिसरत करैत अछछ। एक ददस \nओ माँ क ेँ  संतोर् नवह दऽ सक ै त अछछ, जे पुतहुक आगमन क ेँ  बेिा सँ दूरी \nमावन छछथ; दोसर ददस, पत्नी सँ सम्बन्ध वबगडल रहैत अछछ, मुदा सामाजजक-\nनैछतक भय सँ ओ सम्बन्ध छोवड नवह सक ै त अछछ। जेना कोरोना क े  सेक ें ड \nिेब क े  बाद साइत एहन वकयौ ने बिल रहलाह जकर जानकारी मे एकरा से  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nप्रभावित कोनो लोक नै होई, तवहना आई समाज ऐ विछिर पररस्स्त्थछत मे पहुँि \nगेल अछछ जे, सबहक लावग -भावग मे ऐ तरहक व्यछथत स्स्त्थछत देखबा मे आवब \nरहल अछछ। तावह लेल आब ई समस्त्या पर वििार त करहे पडत। मुदा एकर \nमतलब ई मावन लेनाई कथमवप नै छ ै क जे समाजक सभिा बोझ पुरुर्े पर \nआवब गेल आ स्त्री लोक क े  कोनो समस्त्ये नवह छ ै क। िास्त्ति मे वहतक \nिकराहि से ऐ प्रकार क े  जविल समस्त्या वबना कोनो खास कारण क े  दुनु ददस \nसे उत्पन्न भऽ रहल अछछ। ऐ तरहक समस्त्या क े  उन्मूलन समाज मे \nपाररिाररक, िैिाररक आ सांस्त्क ृ छतक मूल्य क े  उत्थान आ पररिार मे नि पीढ़ी \nमे पाररिाररक मूल्य आ संस्त्कार बनेने वबना संभि नै। \n \nकविताक भार्ा सहज आ स्त्पष्ट अछछ, मुदा ओकर सहजता मे दुख ददष \nनुकायल अछछ। कवि कोनो अलंकाररक या वि शेर् प्रतीकात्मकता सँ कविता \nक ेँ  जविल नवह बनेने छछथ, मुदा सामाजजक यथाथष अपन सम्पूणष तीव्रता सँ \nपाठक क े  समानेराखख दैत अछछ।  \n \n\"छिता क े  िुकडा भ जायत\"  एह पंक्क्त मे आत्महत्या या मानससक ध्िस्त्तता \nक े र संक े त छ ै क, जे बतबैत अछछ जे पुरुर्क संघर्ष मार बाहरी नवह, अवपतु  \nमानससक स्त्तर पर गवहर छ ै क। \n \nकविताक अंछतम पंक्क्त \"हम एक व्यक्क्त छी मुदा हम कतेको मे रहैत छी\" \n- एवह मे काव्यक सार वनवहत अछछ।  \n \nएवह अंक मे सामाग्री कम प्रकासशत भेलैक अछछ। गद्य आ पद्य दुनु आधाररत \nखंड बहुत संजक्षप्त छल। एवह कारणें एकिा अधूरापन महसूस भेल।हम बुझैत  \nछी जे कोनो अंक वनकालब अनेक व्यािहाररक कदठनाइ सँ गुजरर कऽ संभि \nहोइत अछछ, मुदा आशा करैत छी जे आगामी अंक मे सामग्रीक विविधता आ  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 3 \nसंख्या दूनू मे संतुलन रहत।  \n \n-प्रणव क ुमार  झा , नई दिल्ली \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n२.१.ककपना  झा-मैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  \nपररिारक  योगदान -८ \n२.२.परमानन्द लाल  कणष -तीथषक्षेरक  माहात्म्य-६ \n२.३.क ु मार मनोज  कश्यप- लघुकथा - उस्त्सर \n२.४.प्रमोद झा 'गोक ु ल '-क ु क ु र िाणी  \n२.५.संतोर् क ु मार राय  'बिोही '- कथा  समीक्षा: गंगा लाभ : मराएल  जजनगी  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 5 \n२.१.ककपना  झा-मैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  \nपररिारक  योगदान -८ \n  \nकल्पना झा \nम ै थिली साहित्यम े उप े न्द्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक  पररवारक  योगिान-\n८ \nथमथिलाक सरल  स ंस्कृथि ओ अग्रगामी परम्पराक स ुच्चा स ं वािक : \n'व्यास' जी  \n \nररिायरमेंि  काल  'िीफ  इंजीवनयर ' छलाह  'व्यास' जी।  माने सरकारी  विभाग  \nमे एकिा  उच्ि पदस्त्थ अछधकारी।  इंजीवनयर  सँ िीफ  इंजीवनयर  धरर  पहुँिैत, \nसभ  ददन  सभ  तरहक  सरकारी  सुविधा  सँ लैस  रहलाह  अपन कायषकाल  मे। \nगाडी-घोडा सँ ल ' क ' िौबीस  घंिा  जी -हजूरी  मे लागल  स्त्िाफ पयषन्त। मुदा  \nएतेक  सुविधा -सम्पन्न जीिन  रवहतो पैर सददखन  धरती पर रहलवन।  आ से  \nतेहन जबरदस्त्त तरीका  सँ पैर रोपने रहलाह  धरती  पर जे  दुवनयाँ क्षुब्ध रवह \nजाए  हुनकर  अपन परम्परा केँ गससया  क ' धएने रहबाक  'ऐवि ट्यूड' देखख।  \nजतए  कत्तहु पोस्स्त्िंग रहलवन ; सभ  ठाम ओ अपन पारम्पररक खान -पान सँ \nल ' क ' पारम्पररक पवहरन-ओढ़न, पाबवन-छतहार , विध -व्यिहार, गीत-नाद , \nसभ  वक छ ु अपनौने रहलाह।  संगवह  अपन हीत-मीत केँ सेहो  प्रेररत करैत  \n 6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरहलाह ; अपन सभ्यता-संस्त्क ृ छत-परम्परा केँ अक्षुण्ण राखबा  लेल।  राँिी \nरहछथ , वक  गया, आ वक  मुजफ्फरपुर-पिना , सभ  ठाम एकिा  छोि  की  पैघ; \nजेहन  संभि  रहलवन  तेहन, अप्पन मैछथल  समाज  बना लेल  करछथ  'व्यास' \nजी।  पाबवन-छतहार  सँ ल ' क ' अनददनाँ सेहो ; ई मैछथल  समाज  सभ  ठाम \nवहनकर  संग  पूरैत रहलवन।  िाह -पानक  दौर  िलैत  रहैत छल  आ तावह संग  \nगप्पक दौर  सहजवह।  िाहे  ओ सरकारी  क्िािषर  मे रहलाह  ककििा  अपन पिना  \nस्स्त्थत आिास  'श्री भिन ' मे। पिनाक  रौनक  तँ वक छ ु-वक छ ु हमरा  अपनहुँ \nदेखल -सुनल  अछछ।  जएह  कवहयो  काल  एनाइ-गेनाइ रहल ; ताही क्रम मे। \n'व्यास' जीक  देहािसानक  उपरान्त जेना  ओवह घरक  'श्री' वबला  गेल  \nकतहु ....। एकदम  सुन्न-मसान  ! रोग -क्लेश-दु :खक  प्रकोप बढ़ए लागल  \nआस्त्ते आस्त्ते। नानी अमरािती  दे िी  'व्यास' जीक  देहािसानक  सात  बरख  \nउपरान्तहु रहलीह  मुदा  'ओ' रौनक  नवह रहल  कत्तहु ! एक्कहु रत्ती नवह रहल  \n! \n \nअप्पन छमछथलाक  संस्त्क ृ छत, अप्पन परम्परा बड विसशष्ट रहल  अछछ।  ओना \nसंसारक  सभ  समाजक  रहन-सहनक  अपन-अपन विशेर् तौर -तरीका  रवहते \nआएल  छ ै क  सभ  ददन  सँ। आ इएह विशेर् तौर -तरीका  समाजक  लोक  केँ एक  \nसंग  बाखन्ह क ' राखैत  रहल  अछछ।  ई परम्परा गछतशील  होइत अछछ , माने \nसमयक  संग  बदलैत  रहल  अछछ।  \n \nकोनो  समाजक  सभ्यता-संस्त्क ृ छत एकिा  जविल  प्रणालीए सन  बुझू ! कोनो  \nसमाजक , हरेक  सदस्त्य एक -दोसराक  संग  ज्ञान, विश्वास, कला , इत्यादद सभ  \nवक छ ु समान  रूपेँ दीघष काल  सँ साझा  करैत  रहल  होइथ; आ तकरा  ितषमान  \nपीढ़ी फॉलो  करैत  अवगला  पीढ़ी धरर  ट्ांसफर करछथ , इएह भेल  संस्त्क ृ छतक \nमहत्ि ! एही तरहेँ कोनो  समाजक  संस्त्क ृ छत अक्षुण्ण राखल  जाइत  रहल  अछछ ; \nसमाजक  एक -एक  इकाइ  द्वारा। आ एही तरहेँ समाजेक  लोक  सभक   विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 7 \nबनाओल ; िंशानुगत  आवब रहल  अप्पन वनयम-कानून , नैछतकता , रीछत -\nररिाज , आ अन्यान्य सीखल  व्यिहार सभ , समाजक  हरेक  व्यक्क्त केँ एक -\nदोसरा  सँ जोडबाक  काज  करैत  रहल  अछछ  अदौ  काल  सँ। माने इएह ओ \nप्रणाली अछछ , जे  कोनो  समाजक  लोक  केँ एक  संग  बान्हबाक काज  करैत  \nअछछ।  आ सएह  लोक  केँ लोक  सँ बान्हबाक काज  'व्यास' जी  आजी िन  करैत  \nरहलाह।  व्यािहाररक  रूपेँ ददनानुददनक  गछतविछधक  माध्यम सँ सेहो  आ अपन \nलेखनीक  माध्यम सँ सेहो।  \n \nआ परम्पराक गप्प करी  तँ लौवकक  आ िैददक , दुनू  परम्पराक समान  रूप  सँ \nवनिषहन  करैत  आएल  अछछ  मैछथल  समाज।  ओना मूलतः  लौवकक  परम्पराक \nअनुसरण  करैत  जीिन  जीबैत  अछछ  लोक।  लोक  द्वारा बनाओल  तौर-तरीकाक  \nअनुसरण  करबाक  परम्परा रहल  अछछ  अपन छमछथला  मे। िैददक  परम्परा पूजा -\nपाठ-यज्ञाददक वनिषहन  लेल  काज  आबैत छ ै क।  आबक  अत्याधुवनकताक िपेि  \nमे आएल  मैछथल  समाज  भले  ही सभ  तौर -तरीकाक  'ऐसी -तैसी ' क ' \nरहलाह ...खैर ...एकर  दुष्पररणाम आगाँ देखा  पडतवन आधुवनक  लो क  सभ  क ेँ । \n\"अपन महीस  क ु डहररए नाथब, तावह सँ मतलब  अनका  की \" बला  पवड छवन  \nयुिा  पीढ़ीक।  जे -से  । हमरा  की  ! हम वक छ ु कइए  नवह सक ै त  छी , तँ वकएक  \nसोिी  वक छ ुओ। आब बसात  बेरोकिोक  सन  बहए लागल  अछछ।  \n \nविर्यान्तर होएबा सँ बिैत  गप्प अपन परम्पराक। कोनो  समाजक  एकिा  \nअपन प्रिसलत स्त्िाइल  होइत छ ै क ; जीिन  जीबाक ; माने खान -पान, पवहरन-\nओढ़न, हंँँसब-बाजब , नािब -गाएब, उत्सि मनाएब, सभ  वक छ ु अप्पन \nतरीकाक।  इएह भेल  लौवकक  परम्परा। इएह परम्परा हमरा  सभ  केँ अपन \nपूिषज  सभक  जीिनशैली , मान्यता आ हुनकर  ससद्धान्त सँ जोवड  क ' राखैत  \nअछछ ; आजीिन।  इएह परम्परा हमर सभक  अपन एकिा  विसशष्ट पहिान  सेहो  \nदैत  अछछ  देस -विदेस  मे। संगवह  अपन जन्मभूछम सँ एकिा  विशेर् भािनात्मक  8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजुडाि  क े र अनुभि  करैत  अछछ  कोनो  क्षेर विशेर्क  बच्िा-बच्िा। \n \nजेना  छमछथलाक  खान -पानक  गप्प करी  तँ एकिा  अलगे  िैसशष्ट्य रहल  छ ै क  \nएकर।  अपन छमछथलाक  अनेक  तरहक  भोजन -विन्यास मतलब  'रेससपी ' एहन \nअछछ  जे  अन्यर नवह बनैत होएत। जेना  छमछथलाक  छतलकोरक  तरुआ , \nपथरिूरक , फ ू लक  तरुआ  ! ओलक  सन्ना, अररकाेंिक  तीमन, रंग-रंगक  \nमाछक  प्रकार...! \n \nआ भोजनक  विन्यासी 'व्यास' जी  सन  भेिब  कदठन।  बड सौखीन  ! \nएकादशीक  व्रत करछथ  तँ मखानक  खीर  भेले  ताकए।  घी मे भूजल  अकलूक  \nिररफक्का  आ तावह पर सँ काँि  क े रा उससवन -सन्ना बनाए घी मे सेकल  ओकर  \nछोिे -छोिे  सोहारी  वक  परठा जे  बुझी, से  बनले  ताकए।  अनूना ददन  क ' सेबइक  \nखीर , अनून भुजजया , पछ ुआ-पू , ई सभिा  'व्यास' जीक  फरमाइसी  भोज्य \nपदाथषक  व्यिस्त्था होइते िा  छलवन।  \n \nएकर  अछतररक्त सुआद  ओ शुद्धताक  तेहन पारखी  जे  सभिा  मसकला  ििक े  \nवपसाइत  छलए  तरकारी  तीमन लेल , सभददनाँ। ससलौि -लोढ़ा  पर हरदद , धनी, \nछमरिाइ , जीर -मरीि  सभ  वक छ ु सभ  ददन  ििका -ििकी  वपसाइत  छलए  आ \nतरकारी  सभ  मे पडैत छलए।  जखन  वपसलाहा  पाउडर बला  मसकलाक  िलती  \nभ' गेल  छलए , तखनो  धरर 'श्री भिन 'क  परम्परा िलै त रहलैक  ससलौि -\nलोढ़ा  पर पीसल  मसकला  बला  तरकारी  बनबाक।  \n \nतवहना अदौडीए  बनए तँ तीन रंगक।  अगबे उडीद  दासल  बला।  उडीद  आ मसुरी  \nदासल  फ ें वि क ' आ उडीद , मसुरी , बूिक  दासल , क े राउ, सभ  वक छ ु फ ें िल  बला  \nअदौडी  सेहो  बनबाबछथ नानी, ई कवह  जे  हुनका  पससन  छवन।  अदौडीक  अलािा  \nक ु म्हरौरी , िरौरी , दनौरी , मुरौरी , वबवडयाक  सौखीन।  खेबाक  खूब  सौखीन   विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 9 \nछलाह  'व्यास' जी।  मुदा  अनुशाससत  रहैत खाएब  जानैत  छलाह।  असमय  िा  \nबेवहसाब  बला  बात नवह। \n \nछमछथलाक  पवहरन-ओढ़न सेहो  सशरोधायष  रहलवन  सभददन  'व्यास' जी  क ेँ । \nपवहरन-ओढ़न क े र सेहो  अपन अलगे  विसशष्टता रहल  अछछ  मैछथल  समाजक।  \nधोती क ु ताष, पाग-दोपिा  भद्र पुरुर्क पवहरन रहल  अछछ  अपन छमछथला  मे। \nस्त्रीगणक लेल  घोघ-मरौतक  परम्परा। सीधा  पकला  लेब।  ई सभिा  'श्री \nभिन ' मे 'फॉलो ' कएल  जाइत  रहल  'व्यास' जीक  जीिन  काल  धरर।  घर मे \nतँ जावनए  क ' ओवह घरक  पुतहु सभ  केँ माथ उघारर घर सँ बहरएबाक  सहास  \nनवह छलवन।  राजधानी  पिनाक  बोररिग  रोड िौराहा  सन  'पॉश' इलाका  मे \nएकिा  छमनी छमछथला  बसल  छलए  जेना।  मुदा  जेना  वक  पवहनहुँ कवह  िुकल  \nछी , परम्परा गछतशील  होइत अछछ , माने समयक  संग  बदलैत  रहल  अछछ।  तँ \nसे  फ े र समयक  संग  अपन पोती सभ  लेल  समयानुक ू ल  ओतेक  बदलाि  स्त्ियं \nक े र सोि  मे, अनुशासन  मे आनैत देखएलाह  'व्यास' जी।  \n \nकलाक  गप्प करी  तँ सभ  लूवड  मे दक्ष जवहना  'व्यास' जीक  माए आनन्दी \nदेिी  छलछथन ; तवहना पत्नी अमरािती  देिी।  पूजा -पाठ, वििाह -दानक  अिसर  \nपर अररपन  देबाक  लूवड  हुअए ककििा  पुरहर -पाछतल  रांगब ढौरब , सीकी -मौनी \nबूनब, स्त्िेिर बूनब, ससलाइ  करब  पयषन्त, अमोि -अिार  बनाएब, सभ  वक छ ु \nक े र िेक  कायम  रखलवन  ओवह घरक  स्त्रीगण सभ।  परम्पराक संिाहक  मूल  \nरूप  सँ स्त्रीगणे होइतो छछथ  ओना। मुदा  घरक  पुरुख  जँ इंिरेस्त्ि देखाबछथ  सभ  \nपारम्पररक गछतविछध  मे तँ स्त्रीगण आरो उत्साहक संग  काज  करैत  छछथ ; से  \nधरर  वनखित  बात ! \n \nसे  तवहना 'व्यास' जी  गीत-संगीत  मे सेहो  बेस  रुछि  रखवनहार  लोक।  \nपारम्पररक गीत-नाद  बड प्रेम सँ सुनछथ।  आ ई गुण हम मामा सभ  मे सेहो   10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nदेखने  छी।  कवहयो  कोनो  काज  मे प्राती िा  बिगबनी  सन  कोनो  गीतक  भास  \nआ गीतक  बोल  पर  ििाष  करैत  देखल -सुनल  अछछ  हमरा। मतलब  अपन \nपारम्पररक गीतक  महत्ि केँ बूझब/अकानब  ओवह घरक  परम्परा रहल  छ ै क।  \n \nएकिा  सामान्य सनातन  मैछथल  जकाँ  'व्यास' जी  सेहो  पंिदेिोपासक  छलाह।  \nशक्क्तक उपासक  तँ छलछथहे , संगवह  महादेि , विष् णु, गणेश आ सूयषक  \nउपासना  सेहो  बड श्रद्धापूिषक करैत  छलाह।  दुगाष -पूजा  मे दुगाष  सप्तशतीक \nतेरहो अध्याय-पाठ कर ब, भगितीक  आराधना  करब , क ु मारर भोजन , हिनादद  \nकरब , संगवह  िौबीसो  एकादशीक  व्रत, बारह  िा  ितुदषशी , छओ  मासक  रवि  \nक े र अनूना-एकसंझा  सभ  वक छ ु ठानल  छलवन /करैत  रहलाह  बहुत ददन  धरर। \nिौठिन्द्र पाबवन आ अनन्त ितुदषशीक  अिसर  पर खूब  उत्साहपूिषक  बृहत \nपूजाक  आयोजन  होइत छलए  'श्री भिन ' मे। कहबाक  माने आजीिन  \nकमषकाण्डक  पक्षधर रहलाह  'व्यास' जी।  \n \nघोर कमषकाण्डी होएब आ संगवह  आधुवनकताक  पक्षधर होएब, विरोधाभासी  \nबात बुझाइत अछछ  ओना; मुदा  ई यथाथष अछछ  'व्यास' जीक  संदभष  मे। एहने \nछलाह  'व्यास' जी।  हुनकर  सोि  'प्रोग्रेससि' छलवन।  माने समय  संँँ पाछाँ \nधक े लबाक  प्रयास कवहयो  नवह कएलवन  छधया-पूता क ेँ । स्त्िेच्छा सँ जकरा  \nजावह  क्षेर मे जेबाक  छलैक ; से  जाइत  गेलवन।  एकिा  छोि  सन  प्रसंग सँ स्त्पष्ट \nकरब  एवह बात केँ हम। नब्बेक दशकक  ई गप्प होएत प्राय: जखन  दुनू  छोिका  \nबालक  माने िाररम  आ पाँिम नंबर मामा (मोहन जी  आ सोहन  जी ) राछत मे \nकवन  अबेर  सँ घर अएलाह  तँ वपता पुछलछथन  , \"एतेक  राछत धरर कहाँ छलहुँ  \n?\" \n \nउतारा  भेिलवन , \" ओ एकिा  अंग्रेजी ससनेमाक  बड ििाष  सुवन  रहल  \nछसलयैक ...सएह  देखए  लेल  गेल  छलहुँहेँ..!\"  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 11 \n \n----\"बेस  ! घर मे ककरो  कवह  क ' जेबाक  िाही  छलए  ने..?\" \n \nबालकद्वय मूडी गाेँतने ठाढ़ ! आब जोर  सँ दबारताह  वपता; तावह आशंकाक  \nसंग।  \n \nमुदा  वपता सँ डाँि-फिकार  नवह भेिलवन।  उन्िे पूछल  गेलवन , \"क े हन लागल  \nससनेमा  ?\" \n \nबालकद्वय द्वारा ससनेमाक  'ररव्यू' संतोर्जनक  भेिलवन।  वपता आदेश  \nदेलछथन , \"हमरा  लेल  ककहुका  विकि  ल ' लेब।  हमरा  देखबाक  अछछ , आखखर  \nएहन की  नीक  लागल  अहाँ लोकवन  क ेँ ।\" \n \nसएह  भेल।  अवगला  ददन  'व्यास' जी  ओ ससनेमा  जा  क ' देखख  अएलाह।  \nससनेमाक  नाम विस्मृत भ' रहल  अछछ  एखन  हमरा। \n \nकोन  बएस  मे पुरक  संग  कडाइ  करब  आिश्यक आ कोन  बएसक  पुरक  संग  \nछमरित  व्यिहार करबाक  िाही , से  हुनका  खूब  नीक  जकाँ  बूझल  छलवन।  \n'व्यास' जीक  व्यिहार उक्त प्रसंग मे देखख  ई स्त्पष्ट अछछ।  'वपता'क  रूप  मे \nहुनकर  ई व्यिहार अनुकरणीय  अछछ।  आदशष  पुर , आदशष  पछत आ आदशष  \nवपताक  संग  समाजक  सोझाँ सेहो  सभददन , सभठाम  आदशे  प्रस्त्तुत करैत  \nरहलाह  'व्यास' जी।  \n \n'व्यास' जी  केँ अपन संस्त्क ृ छत, सनातन  धमष, देिता -वपतर, कौसलक  परम्परा \nआदद  पर पूणष वनष्ठा छलवन।  हुनकर  जीिन  पर हुनक  नानाक  अप्रत्यक्ष प्रभाि \nरहल  छलवन।  नाना बड पैघ तांसरक  छलछथन।  डोकहर  मे तपस्त्या करैत   12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nरहछथन।  अन्तर मार  एतबे छलवन , जे  'व्यास' जीक  नाना अपन तपस्त्या सँ \nप्राप्त शक्क्तक प्रयोग प्रेतक उपद्रि क े र शमन करबा  मे करैत  छलाह  आ दोसर  \nददसश  'व्यास' जी  सभ  ददन  दोसरे  तरहक  तपस्त्या मे लागल  रहलाह।  देिता -\nवपतर  केँ गोहराबैत  माँ मैछथलीक  तपस्त्या मे लीन।  यश-अपयश, वनन्दा-प्रशंसा \nसँ उपर सावहत्य-साधना  मे वनमग्न 'व्यास' जी  ! समाज  मे आदशष  स्त्थावपत \nकरबाक  प्रयास करैत  'व्यास' जी ! \n \n  \nसंपादकीय  सूिना -एवह ससरीजक  पुरान क्रम एवह ललिकपर  जा  कऽ  पवढ़ सक ै त  \nछी - \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -1 \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -2 \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -3 \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -4 \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -5 \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -6 \nमैछथली  सावहत्यमे उपेन्द्र नाथ झा 'व्यास' एिं  हुनक  पररिारक  योगदान -7 \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 13 \n२.२.परमानन्द लाल  कणष -तीथषक्षेरक  माहात्म्य-६ \n \n 14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 15 \n \n 16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 17 \n \n 18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 19 \n \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n 20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.३.क ु मार मनोज  कश्यप- लघुकथा - उस्त्सर \n \nक ुमार  मनोज  कश्यप \nलघ ुकिा- उस्सर \n  \nलाल काका क े  दलान गामक िौपावड बुझू......   हरदम दस लोक क े  जुिान \nआ हँसी-ठहक्का स s जीिंत बनल! अबैत -जाईत लोक यदद कोनो धडफडी \nमे नवह हो त s एको पल लेल ओत s बैसय क े  लोभ संभरण नकहि क s पबैत \nछल। लोक कहै जे गाम मे क े करो तकबाक हो त s सोझे पवहने लाल काका \nक े  दलान पर िसल जाऊ, बेसी संभािना जे ओ ओतवह भेित। तकर कारण  \nछलै ओत s होई बला मनोरंजक गप्प -सडक्का ....    देश -दुवनयाँ, नीछत-\nराजनीछत, हँसी -मजाक सभ समावहत क े ने! सभ आपसी वििाद क े  फ ै सला \nएतs िुिकी मे!   कोनो काज -प्रयोजन .... छोि हो िा पैघ .... प्रारंसभक \nवििार -विमशष स s ल s क s फ े हररश्त, वित्त प्रबंध, जजम्मेदारी विभाजन सभिा \nएवह ठाम बैसले -बैसल भ s जाई!  \n  \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 21 \nदलानक आगू मोिका झमिगर नीमक गाछ सेहो छिडै -िुनमुन्नी क े  िुहिुही \nस s भरर ददन जीिंत! गाछक छाहरर मे िौकी आ गोिेक दस -बारह द sढ़-\nहथिुट्टा क ु सी सभ वबछायल। छिडै-िुनमुन्नी क े  कलरि त s पहर साँझ वबतैत \nशांत हुअ लगै; मुदा लोकक जुिान रेवडयो पर प्रा देसशक समािार सुनला क े  \nबादे उसरै!   तकरा बाद बाँछि जाछथ ओतवह सुतवनहार - लाल काका आ िुन्नी \nखबास!   ओहो दुनू गप्प करैत-करैत कखन वनद्रा देिी क े  कोर मे िसल जाईत \nछछथ से क े  जानय?  \nसे ओ दलान लाल काका क े  आँखख मुवनते पक्का देबाल स s दू फाि मे बँिा \nगेलै!   नीमक गाछ देबा लक ठीक बीिोबीि पडैत छलैक तैं ओकरा कावि देल \nगेलै। आब ने ओ देिी आ ने ओ कडाह! क ै क बरखक बाद आई दलानक आगाँ \nस s गुजरैत डेग हठात ठमवक गेल। दलानक एक कात िौकी ओवहना छ ै हे \nमुदा ओवह पर नौ मोन गदाष जमल!   घर मे बडका -बडका लिकल ताला .... \nसगरो पसरल मकडाक जाल .... बाकी सुन्न -मसान! लागल लाल काका \nअपन छाती क े  बीिोबीि ठाढ़ देबाल त sर स s क ु हरैत बाजज रहल होछथ - ' हे \nबताह! ताें एत अनेरे कछथ लै वबलछम गेलह? .....   सभ अपन -अपन दुवनयाँ-\nदारी मे मस्त्त अछछ; तोहँ रहs ......! जाह........   अनेरे वकयै अपन समय \nगमिैत छह......   !'  व्यछथत हम वफररते रही वक वििही क े  एकिा जोडा 'िें -\nिें' करैत हमरा माथक ऊपर स s उवड गेल। वक जावन ओहो हमरे जकाँ भोछतया \nक s ओतs पहुँछि गेल हो!   \n-क ु मार मनोज  कश्यप; सम्प्रछत: भारत  सरकार क े  उप -सछिि;  संपक ष : सी -\n11, िािर -4, िाइप -5, वकदिई नगर पूिष (ददकली हाि क े  सामने), नई \nददकली -110023; # 9810811850 ईमेल: \nwritetokmanoj@gmail.com \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.प्रमोद झा 'गोक ु ल '-क ु क ु र िाणी  \n \nप्रमोि झा 'गोक ुल' \nक ुक ुर  वाणी \n \nसाओन भादिक समय रहै .अकास मे कारी मजीठ मेघ डिाडब कय रहल \nछलै आ तै पर से हिाक ससहकीक संग विवपर विवपर पावन परब सेहो सेहो \nसुरूह भ' गेल छलै ।लगै छ ै  जेना आइ जोरगर िर्ाष हेबेिा करतै ।एहन \nविकराल समय मे सब अपन अपन दूरा दरबज्जा पकरर लेने छल आ माल \nजाल सेहो बथान पर आँखख मूवन पाउज कय रहल छलै ।  \nएहन दुर्दिनमे सडक ओवहना सुनसान भ' जाइ छ ै .सब िर्ाष  सँ बिैक जोगार \nमे लावग जाइत अछछ .संयोगबश एकिा मोि डांि क ु क ु र पावन सँ बिैक लेल \nवनच्छोह सडक पर भागल जा रहल छल, आओकर पाछाँ पाछाँ एकिा अगत्ती \nछाैंडा हाथ मे सिकन लेने सेहो दौवड रहल छल.ओइ छाैंडा क े  भेलै जे ई \nक ु क ु रबा आब हमरा नै पाब' देत ।धत्त !हमर मनोरथ मने रवह जायत जे ऐ \nसरबा क े  खैंि क े  सिकन नै मारलाैं .तेँ ओ आब देखलक ने ताब समधैन क े  \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 23 \nसिकन जोर सँ घुमौलक आ खैंि क े  फ े कलक झिहा ।संयोग एहन भेलै जे \nओ झिहा लगलै क ु क ू रक पैछला िांग मे ।ओ जोर सँ वकवकया उठल आ क ैँ  \nक ैँ  रुदन करैत िाँग अलगौने भागल राज दरिार ददस .  \nदरिार मे सर ससपा हीक िाक िौकस रवहतो ओ क ु क ू र ककरो नै मानलक ै .सब \nधार धार कररते रवहगेल परंि ओ जेना तेना राजाक समक्ष पहुँछिये गेल आ \nजोर जोर सँ ऊपर छत ददस मूहँ कय कानय लागल -उऊऊ.. क ु क ु रक कानब \nअशुभ मानल जाइत छ ै क तेँ दरिारी सब ओकरा पर झपवि परलाह आ लगला \nओकरा दुत्कारय -भाग ..भाग …अलच्छा नैहतन !तोरो कनैक लेल यैह जगह \nभेिलौ ?भगै छ ें  वक एखने दोसरो पयर तोवड ददयौ ? जैवक दरिारी लोक ै न \nमारैक लेल लाठी उसाहलैन वक राजा हाथ उठाक े  गम्भीर स्त्िर मे मंरी क े  \nआदेश दैत बजलाह -'क ु क ू र सँ पूछल जाय जे एकरा कोन कष्ट छ ै क, आ ई \nएना वकयेक कनैये ? मंरी आदेशक पा लन करैत नम्र स्त्िर मे ओकरा ददस \nतक ै त बजलाह - \n-कह क ु क ू र !अहाँ क े  कोन कष्ट अछछ जे एना भोकारर पावड कनै छी ?एतबा \nसुवनते ओ घेंि उठा आर जोर जोर सँ कानय लागल –ऊऊऊ…  \n-आवहरेबा !अहाँ बजबे नै करबै त' हम सब बुझिै कोना जे अहाँक कष्ट क े हन \nअछछ ? ऐ पर ओ क ु क ू र राजा ददस तावक  जोर जोर सँ भूकय लागल -भाैं भाैं \nभाैं…  \nराजा हाथ ऊपर कय बजलाह -हँ आदेश अछछ,अहाँ वनसंकोि बाजू ! क्यो \nमारलक की ?  \n- क ु क ू र पुन:जोर सँ भूकय लागल -भाैं भाैं भाैं…  \n-ओ बूझल ! अहाँक े  क्यो मारलक,सैह ने !  \n-क ु क ू र भुइयाँ पर आेंघरा क े  वकवकया लागल -उ ँ इई…  \n- क े  ? \n- राजाक एतबा बात  सुनैत देरी ओ बाहर जयिाक रस्त्ता ददस भुक ै त विदा \nभेल.राजाक आदेश पावब ससपावहक िोली सेहो ओकर पाछाँ पाछाँ दौडल  24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n.थोडेक दूर आगाँ बढ़लाक बाद क ु क ू र क े  िैह छाैंडा देखाइ देलक ै  जे ओकरा \nमारने छलै.ओकरा देखखतकहि ओ जोर जोर सँ भूकय लागल -भाैं भाैं भाैं…  \n-क ु क ू रक भूकब सुवन ससपा ही बाजल -यैह बालक अहाँक दुगषछत क ै लैन \nकी?उत्तर मे पुनः ओ भूकय लागल.  \nससपाहीओइ बालक क े  पकवड राजाक समक्ष प्रस्त्तुत क े लक.क ु क ू र सेहो ढेकी \nक ु िैत सभा मे प्रस्त्तुत भेल.राजा क ु क ु रक ददस मुखाछतब होइत पुछलखखन - \nकी ओ यैह बालक छथकाह जे वनरपराध तोरा मारलखुन ?ऊत्तर मे ओ \nवक वकया लागल -ऊ ँ इ ई…  \n-ओ.. बूझल  … यैह ओ बालक छथकाह !पुनः बालक ददस घूछम राजा कडक \nस्त्िर मे बजलाह -अहाँक कोनो ई अपराध क े ने छलाह जे एना मारसलयैन ?  \n- जी नै सरकार !बालक हाथ जोवड बाजल  \n- तखन वकयेक मारसलयैन ?  \n-क ु क ू र बूजझ सुलभ बाल कौतुक मन मे जागल तेँ !  \n-अहाँ अपन अपराध स्त्िीकार करै छी ? \n- जी !  \n-ई बालक अपन अपराध स्त्िीकार करैत छछथ.वहनका क े हन दण्ड देल जाय ? \nक ु क ू र ददस घूछम राजा बजलाह  \n-राजन ! नगरक प्रधान सशि मखन्दरक मठाधीश वहनका बना देल जाय ! \nमन्ष्योछित िाणी मे क ु क ू र बाजल \n-आँइ ! वहनका अहाँ दण्ड दय रहल छछयैन वक िरदान ?  \n- नै महाराज ! हम दण्ड दय रहल छछयैन !  \n- से कोना ?  \n-पूिष जन्म मे हमहँ ओही सशि मखन्दरक प्रधान पुजारी छलाैं.सामाजजक प्रछतष्ठा \nआ मान मयाषदा अनेरे ददन प्रछतददन बढ़ैत गेल जखन वक हम ओइ जोकरक \nनै छलाैं .गनले ददन मे हम विशाल सम्पदाक स्त्िामी बवन भोग विलास मे सलप्त \nरहय लगलाैं . वबसरर गेसलयै जे ई काया सशिक देल अन्न पर पोवर्त पासलत  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 25 \nअछछ.भक्त जनक आदर सत्कार पावि एकोहं दद्वतीयो नास्स्त्त बूझय \nलगसलयै,तकरे पररणाम आइ भोवग रहल छी .इहो ओ पद प्रछतष्ठा आ ऐश्वयष \nपावि हमरे गछत क े  वनखित पौताह,तेँ  \nप्रभुता पावि जे अनािार आव्यसभिार करैत छछथ ,आ आशन पर आसीन भय \nआसानी सँ सेिाभाि वबसरर मेिाभाि मे सलप्त भय जाइत छछथ हुनका हमरे \nजकाँ िा ई कह जे सडक पर घुमैत वबलखैत अन्न पावन वबन वनत मरैत असंख्य \nकक ु रे जकाँ दशा होइत छवन. क ु क ु रिाणी सुवन सभा स्त्तव्ध भय गेल आ राजा \nअपन मूडी झुका लेलैन .  \n-प्रमोद झा 'गोक ु ल; दीप,मधुिनी (वबहार); फोन -9871779851 \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.५.संतोर् क ु मार राय  'बिोही '- कथा  समीक्षा: गंगा लाभ : मराएल  जजनगी  \n \nस ंिोष क ुमार  र ाय 'बटोिी' \nकिा समीक्षा: ग ं गा लाभ: मराएल जजनगी \n१ \nकथा - समीक्षा \nकथा : गंगा लाभ  \nकथा - संग्रह : मराएल जजनगी \nकथाकार : कवपलेश्वर राउत  \nप्रकाशक : पकलिी प्रकाशन, वनमषली ( सुपौल)  \nपवहल संस्त्करण : 2023 \nसमीक्षक : संतोर् क ु मार राय ' बिोही '  \n \nश्री कवपलेश्वर राउत जीक कथा 'गंगा लाभ' एकिा मार्मिक कथा अछछ। ई \nकथा कथाकार क ेँ  कथा -संग्रह ' मराएल जजनगी ' मे सं ग्रवहत अछछ।ई कथा \nहृदय क ेँ  करीब कहल जा सक ै त अछछ। नैछतक मूल्यक कोना ह्रास भऽ रहल \nअछछ आओर बनाििी दुवनया क े र सृजन कोना भऽ रहल अछछ तेकर कथा \nराउतजी लऽकऽ पाठक क े र सोझा मे ऐलाह अछछ। ई कथा उपदेशात्मक सेहो \nकहल जा सक ै त अछछ। परञ्च ऐ कथा क ेँ  कथािस्त्तु यथाथष लऽकऽ हमरा \nअहाँ क ेँ  सोििाक लेल बेिस कऽ दैत अछछ । माए सन ऐ दुवनया मे कोनो \nि ीज  नवह होयत छ ै । स भ वक छ ु वबक ाय छ ै , परञ्च मायक  सस नेह आओर ममता \nनवह कीन सक ै त छी हम -अहाँ । \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 27 \nश्यामबाबू सस मररया नहाय क े र बहाने माय क ेँ डुबा क ऽ मारर दैत छ छथन्ह \nआओर हुनकर नामे नतहारी सभ क ेँ  रसगुकला क े र भो ज खुएबै छछथ। ई \nवकरदानी ददखा रहल अछछ जे नैछतक मूल्यक कतेक ह्रास भऽ रहल अछछ \nआओर लोक मृतक िेक्ती क े र नाम पर रसगुकला कोना कऽ खै लेल राजी \nभऽ ज ाएत अछछ । गंगा स्त्नान स ँ वक छ ु नवह होएत छ ै । माय- बापक सेिा -िहल \nक े नै पैघ गप्प छछयैय। जुडी-शीतल मे लोक वपत्तर क ेँ  सारा पर डाबा िैंग कऽ \nभरर मवहना पावन दैत छछथ जे वपत्तर जुडेताह, परञ्च जजन्दा रहैत वपत्तर एक \nलोिा पावन लेल छघघरी कािैि रवह जाएत छछथ। ई देखािापन हमरा मोने नीक \nनवह कहल जा सक ै त अछछ।  \n \nराउतजी ऐ कथा क े र माफ ष द मनुक्खताक संिैदना क ेँ  खोजज रहल छछथ। \nररश्ता- नाताक अहछमयत क े र  वििार पर बल दऽ रहल छछथन्ह। पाप -पुण्य \nक े करा कहल जाएत छ ै  आओर देखािा की होएत छ ै  एकर ददस इशारा कऽ \nरहल छछथन्ह। ई कथा घोर कसलयुग क े र ददस इशारा कऽ रहल छ ै ।  \n२ \nकथा समीक्षा  \n \nकथा : मराएल जजनगी  \nकथा - संग्रह : मराएल जजनगी \nकथाकार : कवपलेश्वर राउत  \nप्रकाशक : पकलिी प्रकाशन, वनमषली (सुपौल)  \nसंस्त्करण : पवहल, 2023 \nकथा -समीक्षक : संतोर् क ु मार राय ' बिोही '  \n \nश्री कवपलेश्वर राउतजी क े र ई कथा सोिै लेल मजबूर कऽ दैत अछछ जे समय \nक े  नवह पकडबै आओर अपना आपक े  लालबुझक्कड बुझबै, तँ मोहन बाबू  28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nजकाँ जजनगी भऽ जाएत, तेँ मौका क ेँ  हाथ सँ नवह जाएइ दद यौ । क े करो लेल \nक ु वििार मोन मे नवह हेबाक िाही। जे जेहेन करम करतैथ हुनका ओहने फल \nभेितै। औखन क ेँ  दौर ज्ञानक दौर नवह छ ै । औखन लोक पवढ़ -सलखख कऽ \nनौकरी आओर रोजगार क ेँ  खोजैत छछथ, वकयाक तँ पूँजीिादी अथषिेिस्त्थाक \nजुग आवब गेल छ ै । औखन लोक सुखक जजनीस बिोरै मे लागल छछथ। पेि सँ \nबेसी बैंक -बैलेंसक चििता रहैत छ ै ।  \n \nकथाकार राउतजी अइ कथा क ेँ  माफ ष त कहै लेल िाहैत छछथन्ह जे भाई -भैयारी \nमे मेलजोल रहिाक िाही। बेमानी सँ अरजल धन बेसी ददन नवह विक ै त छ ै । \nआओर अपना संतान क ेँ  सामाजजक ससख जरूर देल जाउ। िेिहाररक ज्ञान \nनवह रहला सँ समाज मे ओकर को नहु मोजर नवह रहैत छ ै । मोहन बाबू पढ़ा -\nसलखा कऽ बेिा -बेिी क ेँ  उच्ि सशक्षा तऽ देलखखवहन , परञ्च सामाजजक ज्ञान \nदेिा मे ओ वपछ ै ड गेलाह।  \n \nराउतजी पररिार मे सभनसभनौज वकयाक भऽ जाएत छ ै  एकर कारण ददस \nइशारा क े लाछथ । िुस्कह फ ु िौलाक बाद हृदय सेहो ससक ु वड जाएत छ ै । लोक \nभाई-भाई यानी सहोदर क ेँ  भुसल जाएत अछछ। से अइ कथा क ेँ  क े न्द्रीय कथ्य \nअछछ। आधुवनकताक आपा -धापी मे लोक अपन माय -बाप क ेँ  सेिा करनै क ेँ  \nबोझ समजझ रहल छछथ । ई सोि नीक नवह कहल जा सक ै त अछछ। वपत्तर क े  \nसेिा करनै सबसँ पैघ पुण्यक काज छथक से हमरा -अहाँ क ेँ  जरूर मानऽ पडत। \nइछतश्री । \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 29 \nपद्य \n३.१.प्रणि क ु मार झा-जीिन -िक्रव्यूह \n३.२.जगदानन्द झा 'मनु'-२० िा  हाइक ू  \n३.३.संतोर् क ु मार राय  'बिोही '-मजदूर  छी  हम \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.१.प्रणि क ु मार झा-जीिन -िक्रव्यूह \n \nप्रणि क ुमार झा \nजीिन-चक्रव्यूह \nविकल मोन मावन लै वक हारर अखन हम , \nवक सीमा तोवि विजय पावि अखन हम ? \nपराजय हल्लुक छ ै क, भारी छ ै क विजय तऽ , \nमुदा वक सत्य छ ै क, ई जानी अखन हम ।। १।। \n विजय वक छ ै क सददखन सुखक वनिाला ? \nसघन िन मे सभ वकयौ नै पािय उजाला!  \nपराजय में सेहो लुकायल कत्तहु लुत्ती सन, \nआशा से भरल जेना कोनो पेय प्याला।। २।। \nई जीिन िनल अछछ चक्रव्यूह दोधारी, \nरचलक ै  मोह कोनो भ्रमजाल  भारी।  \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 31 \nिुझल अछछ एतय करू   प्रिेश कोनाक, \nमुदा नवह ज्ञात अछछ वनकास द्वारर।।३।। \n  \nकत्तहु हम ऐ जाल में फ ँ सस नै जाय, \nचोट खाऽ कऽ कत्तहु फ े र सवह नै पावि! \nविचारक ज्िार में डगमगा रहल छी , \nघूरर जाय की विजयक गीत गावि।। ४।। \nनवह! घुरनाई तऽ कोनो िीरता नवह छ ै क, \nसहज छ ै क परेनाई , कदठन धीरता सही छ ै क।  \nकदठन िाट चुवन, चलय वनभभय सददखन जे , \nधमभध्िज, शौयभ क े र हकदार िैह छ ै क।।५।। \nप्रथम नहीं हम भेलहू एवह दौि में तऽ, \nदोसर स्थान पर सददखन रहल हू हम। \nनै पेलहु स भ वकछ ू, नै छ ूटल िहुत वकछ ू, \nविजय क े र अंश क े  लऽ कऽ चललहूँ हम।।६।। \n  \nप्रयत्न से हमर नाता रहल अछछ, \nअभाि में सेहो हम गािैत रहलहु अछछ।  \nएक एकटा हारर से सीखख क े  वनरंतर , \nनिआशा ज्योछत जरािैत रहलहु अछछ।। ७।। \n हे मैया! तू ही आि हमारा ई शक्तत दे, \nवक हम सभ मोह जाल से मुतत भऽ जाय।   32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nनै होय लक्ष्य खाली पराजय-विजय क े र, \nमनुषऽक हृदय में जुवि क े  जजवि हम ।। ८।। \n ओवह भूछम पर िनय स्थान हमरो, \nजतय कमभ , करुणा , समपभण िसल होय।  \nजतय लोक श्रद्धा से लेिय नाम हमर, \nजतय मूल्य मानि धमभ क े  सजल होय।।९।। \n-प्रणि क ु मार झा राष्ट्रीय परीक्षा िोडभ, नै ददल्ली \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 33 \n३.२.जगदानन्द झा 'मनु'-२० िा हाइक ू  \n \nज गिानन्द्ि झा 'मन ु' \n२० टा हाइक ू \n१ \nपाइ फ े क क \nस ि वकछ ु भ ेटत \nआज्ञा तँ करु \n  \n२ \nयादद अिैए  \nहमर साइवकल  \nदहेज िला  \n  \n३ \n 34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nिि राक्षस \nटेंगारी वपजा राखू  \nकाज आएत  \n  \n४ \nजग नापि  \nआि अप्पन िुते \nआश क े कर \n  \n५ \nदू पाया भेलाौं  \nचौ पायासँ अखने  \nसे िुझाइए  \n  \n६ \nगृहस्थ भेषे  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 35 \nअहाँ ऋवष कोनो छी  \nहे महामना \n  \n७ \nपछत रवहते \nएकादशी करि  \nक े  कहलक ै \n  \n८ \nपछतक ेँ  छोवि \nसभक ेँ  पूजलक  \nओ कोन व्रता \n  \n९ \nपछतव्रतासँ \nव्रत हटा क े हेन  36 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपछत वपटेला \n  \n१० \nव्रता आ पछत \nफ ै शनक ेँ  दौरमे \nएतक े  लाइने \n  \n११ \nमोन तोरैत \nहुक ू म चलिैत \nरानी वपशाच  \n  \n१२ \nआदर संगे  \nजे मोन िुझलक  \nनीक स्पाउस  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 37 \n  \n१३ \nपररिारमे  \nअहाँक ेँ  शांछत अछछ \nतँ स्िगभमे छी \n  \n१४ \nघरमे भेद  \nअशांत पररिार  \nनक भ क भोग  \n  \n१५ \nहऽम नै कम \nजेए चूप्प रहि \nमास्टरनी छी \n   38 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१६ \nमनुखपर  \nसंगत आ रंगत  \nचैढ़ते छ ै क \n  \n१७ \nनूनक भाि  \nचाँदी चम्मच िला \nकोना िुझतै \n  \n१८ \nवकछ ु स म्िन्ध \nवनयोजन कारणे  \nिचल नवह \n  \n१९  विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 39 \nभीखो भेटै छ ै  \nओकाइत देख क  \nगामघरमे  \n  \n२० \nसि सुनलै  \nओल सनक िोल  \nघोघे तरसँ  \n- जगदानन्द झा 'मनु', मोबाइल नंबर ९२१२४६१००६ \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n  40 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.संतोर् क ु मार राय 'बिोही' -मजदूर छी हम  \n \nस ंिोष क ुमार  र ाय 'बटोिी' \n \nमजदूर छी िम \n \nइंिभट्टा पर काज क े वनहार \nमकान बनेवनहार  \nनाला साफ क े वनहार  \nहगनी-मूतनी क ेँ  साफ क े वनहार \nमजदूर छी हम ।  \n \nहोिल पर बतषन साफ क े वनहार  \nिाह बनेवनहार \nनाश्ता बनेवनहार \nठ े ला पर फल बेिवनहार  \nमजदूर छी हम ।  \n \nघर मे गृवहणी  \nस्त्क ू ल मे मास्त्िरनी \n विदेह  ४१७ म अंक  ०१ मई २०२५ (िर्ष १८ मास  २०९ अंक  ४१७)|| 41 \nनेनाक माय हम  \nमरद सँ कन्हा छमलाकऽ काज क े वनहार  \nमजदूरीन छी हम ।  \n \nखेत मे बोइन क े वनहार  \nरेलक िीशन क ेँ  िमक े वनहार  \nफ ै क्ट्ी मे काज क े वनहार \nसूअर पालवनहार  \nमजदूर छी हम ।  \n \nहमरे प र विकल ई दुवनया  \nहमरे देखैत अछछ कनखी आँखख सँ  \nस ेि ा मे वक छ ु क मी नवह होयत \nहमरो वक छ ु अछधक ार ि ाही \nमजदूर छी हम ।  \n \n   \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n    \n \n  \n ","size_mb":4.47,"has_text":true},"Videha 418.pdf":{"path":"C:\\Users\\DELL\\Desktop\\Videha PDFs\\Videha 418.pdf","name":"Videha 418.pdf","text":" \n \nISBN Number: 978-93-342-8354-9 (Book) \nISSN 2229-547X (online) \n𑒀 \n \nविद े ह ४१८ म अ ं क १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अ ं क ४१८) \n \n [विदेह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in ] \n \nविद े ह म ै थिली सावहत्य आन्दोलन: मान ुषीथमह स ंस्कृताम ् \n \nविद े ह- प्रिम म ै थिली पाक्षिक ई-पत्रिका \n \nसम्पादक: गजेन्द्र ठाकुर।  \n \n \n  \n \n \nऐ पोथीक सिााधिकार सुरक्षित अधि। कॉपीराइट (©) िारकक लिखित अनुमधतक विना पोथीक कोनो अंशक िाया प्रधत एिं ररकॉड िंग सवहत इिेक्‍ट रॉवनक \nअथिा यांलिक, कोनो माध् यमसँ, अथिा ज्ञानक संग्रहण िा पुनप्रायोगक प्रणािी द्वारा कोनो रूपमे पुनरुत् पादन अथिा संचारन-प्रसारण नै कएि जा सक ै त \nअधि। \n(c) २०००- २०२५. सिााधिकार सुरक्षित। भािसररक गाि जे सन २००० सँ याहूलसटीजपर िि \nhttp://www.geocities.com/.../bhalsarik_gachh.html , http://www.geocities.com/ggajendra आदद लििंकपर \nआ अिनो ५ जुिाइ २००४ क पोस्ट http://gajendrathakur.blogspot.com/2004/07/bhalsarik-gachh.html क े र रूपमे \nइन्द्टरनेटपर  मैधथिीक प्राचीनतम उपस्स्थतक रूपमे विद्यमान अधि (वकिु ददन िेि http://videha.com/2004/07/bhalsarik-\ngachh.html लििंकपर, स्रोत wayback machine of https://web.archive.org/web/*/videha 258 capture(s) \nfrom 2004 to 2016- http://videha.com/ भािसररक गाि -प्रथम मैधथिी ब्िॉग / मैधथिी ब्िॉगक एग्रीगेटर)। \nई मैधथिीक पवहि इंटरनेट पलिका धथक जकर नाम िादमे १ जनिरी २००८ सँ ’विदेह ’ पड़िै। इंटरनेटपर मैधथिीक प्रथम उपस्स्थधतक यािा विदेह- प्रथम \nमैधथिी पाक्षिक ई पलिका िरर पहँचि अधि, जे http://www.videha.co.in/ पर ई प्रकालशत होइत अधि। आि “भािसररक गाि ” जाििृत्त \n'विदेह ' ई-पलिकाक प्रिक्‍टताक संग मैधथिी भाषाक जाििृत्तक एग्रीगेटरक रूपमे प्रयुक्‍टत भऽ रहि अधि।  \n(c)२०००- २०२५. विदेह : प्रथम मैधथिी पाक्षिक ई-पलिका  (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004). सम्पादक : गजेन्द्र \nठाकुर। Editor: Gajendra Thakur. In respect of materials e-published in Videha, the Editor, Videha holds \nthe right to create the web archives/ theme-based web archives, right to translate/ transliterate those \narchives and create translated/ transliterated web-archives; and the right to e-publish/ print-publish \nall these archiv es.  रचनाकार / संग्रहकत्ताा अपन मौलिक आ अप्रकालशत रचना/ संग्रह (संपूणा उत्तरदाधयत्ि रचनाकार / संग्रहकत्ताा मध्य) \neditorial.staff.videha@gmail.com क ेँ  मेि अटैचमेण्टक रूपमेँ पठा सक ै त िधथ, संगमे ओ अपन संक्षिप्त पररचय आ अपन स्क ै न कएि \nगेि फोटो सेहो पठािधथ। एतऽ प्रकालशत रचना / संग्रह सभक कॉपीराइट रचनाकार / संग्रहकत्तााक िगमे िखन्द्ह आ जतऽ रचनाकार/ संग्रहकत्तााक नाम \nनै अधि ततऽ ई संपादकािीन अधि। सम्पादक: विदेह ई-प्रकालशत रचनाक िेि-आकााइि / थीम-आिाररत  िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार , ऐ सभ \nआकााइिक अनुिाद आ लिप्यंतरण आ तकरो िेि-आकााइिक वनमााणक अधिकार; आ ऐ सभ आकााइिक ई-प्रकाशन/ प्प्रिंट-प्रकाशनक अधिकार रिैत \nिधथ। ऐ सभ िेि कोनो रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक प्राििान नै िै, से रॉयल्टी/ पाररश्रधमकक इच्छुक रचनाकार / संग्रहकत्ताा विदेहसँ नै जुड़थु। विदेह ई \nपलिकाक मासमे दू टा अंक वनकिैत अधि जे मासक ०१ आ १५ धतधथक ेँ  www.videha.co.in पर ई प्रकालशत कएि जाइत अधि।  \nVideha eJournal (link www.videha.co.in) is a multidisciplinary online journal dedicated to the \npromotion an d preservation of the Maithili language, literature and culture. It is a platform for \nscholars, researchers, writers and poets to publish their works and share their knowledge about \nMaithili language, literature, and culture. The journal is published onlin e to promote and preserve \nMaithili language and culture. The journal publishes articles, research papers, book reviews, and \npoetry in Maithili and English languages. It also features translations of literary works from other \nlanguages into Maithili. It is a peer -reviewed journal, which means that articles and papers are \nreviewed by experts in the field before they are accepted for publication. \nFont/ Keyboard Source : https://fonts.google.com/ , \nhttps://github.com/virtualvinodh/aksharamukha-fonts , https://keyman.com/  \nThese are print-on-demand books, send your queries to editorial.staff.videha@gmail.com. The eBooks \nof some of these are available for sale on Google Play [(c) Preeti Thakur, sales.videha@gmail.com], \nsend your queries to sales.videha@gmail.com. The contents and documents e -published by Videha  \n(since 2000)  ISSN 2229 -547X VIDEHA (since 2004) are periodically being checked for accessibility \nissues. People with disabilities should not have difficulty accessing these contents/ documents. \n© Preeti Thakur (sales.videha@gmail.com) \nCover designed by AUM GAJEDRA THAKUR \nVideha e-Journal: Issue No. 418 at www.videha.co.in   \n  \n \nसमानान्द्तर परम्पराक विद्यापधत- धचि विदेह सम्मानसँ सम्मावनत श्री पनकिाि मण् ि द्वारा  \nमैधथिी भाषा जगज्जननी सीतायााः भाषा आसीत्। हनुमन्द्ताः उक्तिान- मानुषीधमह संस्कृताम्। \nअन ुक्रम \nऐ अंकमे अधि:- \n१.१.अंक ४१७ पर टिप्पणी  (प ृष्ठ १-१) \nगद्य \n२.१.कल्पना झा-मैथिली साटित्यमे उपेन्द्र नाि झा 'व्यास' एवं हुनक \nपररवारक योगदान -९ (प ृष्ठ ३-६) \n२.२.परमानन्द्द लाल कणण-तीिणक्षेत्रक मािात््य-७ (प ृष्ठ ७-१४) \n२.३.आशीष अनथिन्द्िार- िम अनथिन्द्िार कोना बनलहुुँ (थमथिलाक कोनो \nएकिा गामक बभनिोलीक आत्मकिा)-१ (प ृष्ठ १५-१७) \n२.४.प्रमोद झा 'गोक ु ल'-कत तोर करब बड़ाई  (प ृष्ठ १८-२०) \n२.५.लाल देव कामत- करिीक े  िाि पर सोनाक' लत्ती (टबिैन किा) (प ृष्ठ \n२१-२१) \n  \n \n \nपद्य \n३.१.मुन्द्ना जी- सत्ता (प ृष्ठ २३-२४) \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु'-२० िा िाइक ू (प ृष्ठ २५-३१) \n३.३.प्रमोद झा 'गोक ु ल'- आङ उघार छी िम (प ृष्ठ ३२-३३) \n३.४.आशीष अनथिन्द्िार-दू िा गजल (प ृष्ठ ३४-३५) \n \n \n विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 1 \n१.१.अ ं क ४१७ पर टिप्पणी  \n  \nमिमिल ेश क ुिार  झा \n \nउस्सर लधु कथा, मनोजजीक ई कथा नीक लागल। प्राय: प्रत्येक गाम मे \nएहने लाल ककाक दलान होईत छल, से आब प्राय: बबलीन होमक कगार पर \nअछछ।  \n \nपबि क मन नबह भरल, इएह होबाक चाही लधु कथाक।  \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  2 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nगद्य \n२.१.कल्पना  झा-मैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  \nपररवारक  योगदान -९ \n२.२.परमानन्द्द लाल  कर्ण -तीथणक्षेत्रक माहात््य-७ \n२.३.आशीष अनछचन्द्हार- हम अनछचन्द्हार कोना  बनलहुुँ (छमछथलाक  कोनो  \nएकटा  गामक  बभनटोलीक  आत्मकथा)-१ \n२.४.प्रमोद  झा 'गोक ु ल '-कत  तोर करब  बड़ाई  \n२.५.लाल  देव  कामत - करचीक े  टाट पर सोनाक ' लत्ती (बबहैन  कथा ) \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 3 \n२.१.कल्पना  झा-मैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  \nपररवारक  योगदान -९ \n  \nकल्पना झा \nि ै मिली साटित्यि े उप े न्द्र नाि झा 'व्यास' एव ं हुनक पररवा रक  योगदान-\n९ \nसिाज स ुधार क नटि सिाज उद्धारक : 'व्यास' जी \nसमय ठीक े  कतेक  बदलल  गेलैए  ने ...आइ मोने -मोन  इएह बड़बड़ाइत  ललखब  \nशुरु  कएलहुुँ अछछ।  ददमाग  मे चलल  रहल  अछछ  ओ खखस्सा सभ, जे  कोना  \n'व्यास' जी  तन -मन -धन  सुँ 'बख्शी  टोलक ' लोक  लेल  तत्पर रहैत छलाह।  \nमाने  हररपुर  'बख्शी  टोल ' मे जनमल  एकटा  बालक  उपेन्द्र नाथक  इंजीबनयर  \nबनब  भरर  गामक  लोक  लेल  वरदान  सन  भ' गेल  रहैक।  भरर  गामक  लोक  \nलेल  जीबाक  उपाए भ' गेलैक  जेना।  ओबह गाम सुँ दुःख दारररक  उन्द्मूलन भ' \nगेलैक।  आब  ने  ओ ठाम, ने  ओ कड़ाह ....आब  कोनो  आइ ए एस ऑबिसरो  \nप्राय: ओतेक  परोपकार  करबाक  ने  सोछच सक ै ए आ ने  संभवे छ ै क।  पबहने  \nस्कोप सेहो पूरा  छलैक।  क्मो  पढ़ल-ललखल  लोक  केँ अपन  बवभाग पी एच \nई डी मे घुलसया देलछथन।  बख्शी  टोलक  बकन्द्साइते कोनो  घर बाुँचल होएत, \nजाबह  घर मे पी एच ई डी मे कायणरत  कमणचारी  नबह  छल  होएत। \n \nताबह ददन  गरीबीओ  तबहना  छलैक।  कतेको  घर एहन  छलैक  जाबह  घर मे ने  \nखेत -पथार पयाणप्त छलैक  आ ने  रोजगारक  अन्द्य कोनो  उपाए। ताबह तरहक  \n 4 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपररवार  लेल  'व्यास' जी  साक्षात भगवाने  छलछथन।  अवतारी  पुरुष  जकाुँ भरर \nगामक  उद्धार करबा  लेल  जेना  धरती पर आएल  होइथ। \n \nधार -पोखरर -इनारक  भरोसे  जीबैत  गामक  लोक  लेल  डेग-डेग पर चापाकल  \nगड़बा  देल छथन।  से मात्र अप्पन गाम हररपुर  'बख्शी ' टोले  टा मे नबह।  अपन  \nछमछथलाक  अन्द्यान्द्य गाम, जतए -जबहया  जे  सर-क ु टु्ब  इच्छा व्यक्त \nकएलछथन  \"एकटा  चापाकल  हमरा दरबज्जा  पर भ' जइतैक \" बस ...मुुँह सुँ \nखसबाक  देरी  रहैक ....हुनकर  इच्छा पूर्ति हेतु 'व्यास' जी  तत्पर। भले  ही \nसरकारीए  खचण  पर काज  होइत छलैक , मुदा  प्रयास तुँ करइए  पड़ैत छलबन।  \n \nकतेको  लोकक  कन्द्यादान मे आर्थिक सहयोग करब।  ककरो  बालकक  \nयज्ञोपवीत संस्कार लेल  यथासाध्य आर्थिक सहयोग करब , एबह सभ बातक  \nतुँ चचे की  कएल  जाए।  \n \nमोन  पड़ैत अछछ  नानीगामक  घर के  बगल  क े र एक  टा आुँगनक एक  गोट \nमामाक  (पड़ोसी) नाम  छलबन  खूनी।  खूनी  नामकरर्क  पाछाुँ कारर्  छलैक  \nजे  ओ बच्चा माएक  गभण मे छलछथ  तखनबह  हुनक  बपताक  मृत्यु भ' गेल  \nछलबन।  से ओबह बच्चा आ बच्चाक  माए केँ ता धरर  सहारा  देलछथन  जा  धरर \nओ बच्चा पबढ़-ललखख  अपना  पैर पर ठाढ़ नबह  भ' गेलाह।  ओ खूनी  माए राुँची \nसुँ ल ' क ' पटना  डेरा  धरर संगे रहलछथन , बहुत  ददन  तक।  \n \nतबहना  एकटा  पछत द्वारा पररत्यक्ता दूरक  संबंधी  मबहला  आ हुनकर  पुत्र के  \nअठारह  साल  धरर संग रखलछथन।  रखबे  टा नबह  कएलछथन , माए-बेटा  दनू  केँ \nपढ़़ौलछथन आ स्वावलंबी बऩौलछथन। ओ मबहला  जबनकर  बववाह मैबिक  पास \nकररतबह  भ' गेल  छलबन  तबनका  पछत द्वारा पररत्यागक उपरान्द्त एम ए आ \nपीएचडी धरर  कऱौलछथन 'व्यास' जी।  बन : स्वाथण भावेँ एबह तरहक  सहयोग  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 5 \nबवरले  क े ओ ककरो  करैत  होएत। \n \nउदारमना  'व्यास' जी  सुँ ककरो  कोनो  तरहक  अपेक्षा रहलबन  तुँ तकरा  ओ \nयथासाध्य पूरा करबे  कएलछथन।  माने  जेना  लोक  कोनो  तीथणक  बवषय मे \nबाजैत  अछछ  ने .... जे  मैयाक  दरबार  सुँ क े ओ खाली  हाथ नबह  ल़ौटैए, ककिवा  \nबाबाक  दरबार  जाए  सभक  सभ टा मनोरथ  पूरा  होइते टा छ ै क।  तबहना  'व्यास' \nजीक  दरबार  सुँ सेहो कबहयो  क े ओ खाली  हाथ नबह  घूरल  होएत। जे  जाबह  \nकामनाक  संग आएल , चाहे ओ बच्चाक  पढ़ाइ क े र इच्छा होइन , बक  अपन  \nऩौकरी-चाकरीक  जोगाड़क  इच्छा सुँ आएल  होइथ चाहे आर्थिक सहयोग लेल , \nबनराश  नबह  कएलछथन  ककरो।  आ तैँ हुनकर  आश्रम, गृहस्थाश्रम नबह  कोनो  \nभंडारा  सन  चलैत  रहल  सभ ददन।  से ररटायरमेंट  क े र उपरान्द्तहु धरर  ई क्रम \nचलैत  रहल।  एखनहुुँ मामा-मामी सभक  संग एबह संदभण  मे चचाण चलैत  अछछ  \nतुँ हुनको  सभ केँ आश्चयण लागैत  छबन  मोन  पाबड़ क '। कोना  ओतेक  टा \nआश्रमक खचण -बचण  चलैत  रहलैक  से आश्चयण लागैत  छबन  सोछच क '। \nअन्द्नपूर्ाणक प्रसादात् कबहयो  कथुक  अभाव नबह  रहलैक , कतबो  लोकक  \nआश्रम रहए ताबह सुँ की  ! \n \nएमहर गाम पर अपन  अनुज  महेन्द्र नाथ  झाक  सभ छधया-पूताक  पिाइ -\nललखाइ  सुँ ल ' क ' बववाह-दानक  जज्मेदारी  उठ़ौलबन। कारर्  'व्यास' जीक  \nआज्ञाक पागन  करैत  अनुज  महेन्द्र नाथ  एल  एल  बी  कएलाक  बावजूदो  गामे \nपर रहलाह।  हुनका  अपना  सेहो भगवती ओगरब -पूजब , खेत -पथार आ गाछी -\nकलमक  देख -रेख  करब  पबहल  कतणव्य बुझना  गेलबन।  एहन  राम -लक्ष्मर् सन  \nप्रेम भाव दू  भाएक  बीच  बवरले  दे खबा  मे आबैत  छ ै क।  जबहना  रामचन्द्र भगवान  \nलेल  लक्ष्मर् जीक  त्याग, समपणर् रहलबन  तबहना  उपेन्द्र नाथक  लेल  अनुज  \nमहेन्द्र नाथक।  जखन  बक  गाम छोबड़  जुँ छोट  सन  शहर मधुबनीओ  आबब  \nप्रैक्क्टस शुरू  कररतछथ , महेन्द्र नाथ  झा, तुँ वकालत  करैत  नीक  पाइ सेहो कमा   6 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nसक ै त छलाह , आ अपन  एकटा  पहचान  सेहो बना  सक ै त छलाह।  अग्रज \n'व्यास' जी  सन  महेन्द्र नाथ  सेहो मेधावी छात्र रहल  छलाह  सभ ददन।  \n \nपटनाक  संग गाम पर  सेहो घर बनवाएब , गाछी -कलम , खेत -पथार बढ़ाएब, \nअपना  भरर सभटा जज्मेदारी  बखूबी  बनभाबैत  अपन  जीवन  केँ साथणक  ओ \nसिल  बऩौलबन 'व्यास' जी।  अप्पन घर सुँ ल ' क ' समाज  आ गाम धररक  \nउद्धार कएबनहार  एहन  व्यक्क्तत्व केँ अपन  शब्द - क ु सुमाञ्जलल अर्पित करैत  \nसंतोषक  अनुभूछत  क ' रहल  छी  हम। \nसंपादकीय  सूचना -एबह लसरीजक  पुरान  क्रम एबह ललिकपर  जा  कऽ  पबढ़ सक ै त \nछी - \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -1 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -2 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -3 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -4 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -5 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -6 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -7 \nमैछथली  साबहत्यमे उपेन्द्र नाथ  झा 'व्यास' एवं हुनक  पररवारक  योगदान -8 \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 7 \n२.२.परमानन्द्द लाल  कर्ण -तीथणक्षेत्रक माहात््य-७ \nपर िानन्द्द लाल कण ण \n \nतीि णक्षेत्रक िािात््य-७ \n(पद्म प ुर ाण  उत्तर  ख ंड) \n \n \nश्रीपावणतीजी पूछलखखन - भगवन ! नंददक ुं ड सुँ बनकलल साभ्रमती नदी कोन \n- कोन देश क े र पबवत्र क े लबन अछछ, से बताव ऽक क ृ पा करु।  \n \nश्रीमहादेव जी कहलबन - देवी ! परम पावन नंददक ुं ड सुँ बनक लला पर पबहले \nमुबन लोकबन सुँ प्रकालशत कपालमोचन नाम सुँ तीथण पड़ेत अछछ । ई तीथण \nअछत पावन आ सवसुँ बेसी तेजस्वी अछछ । पावणती ! एबह ठाम हम \nब्रह्मकपालकक पररत्याग क े लहुुँ अछछ , तैं हमरा सुँ कपालमोचन तीथणक \nउत्पलत्त भेल अछछ । एकरा कपालक ुं ड तीथण सेहो कहल जायत अछछ । ई \n 8 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nतीथणक राजा अछछ । एबह शुभ आ बनमणल तीथण में देवगा, नाग, गंधवण, बकन्द्नर \nआदद आ महात्मा लोकबन बनवास करैत छछथ । ई तीनु लोक में बवख्यात , \nज्ञानदाता आ मोक्षदायक तीथण अछछ । एबह ठाम स्नान कs पूजा करवाक चाही \n। एक राछत सबह बाभन भोजन करैवाक चाही । एबह ठाम नुआ दान  करला \nसुँ लोकबन अग्ननहोत्रक िल पावैत छछथ । जे क े ओ एबह तीथण मे दशणन -व्रत \nकरैत छछथ ओ देह त्यागोपरांत बनश्चय लशवलोक जायत छछथ ।  \n \nभागीरथ क ु ल मे सुदास नाम सुँ एकटा महाबली राजा भेल छलाह । हुनक \nपुत्रक नाम छमत्रसह छल । राजा छमत्रसह स़ौदास नाम सुँ सेहो बवख्यात \nछलाह। ओ  महर्षि वलसष्ठक शाप सुँ राक्षस भs गेल छलाह । ओ साभ्रमती \nनदी  \nमे स्नान क े लबन । जाबह सुँ शापजबनत पाप सुँ ओ मुक्त भ s गेलाह । एबह \nनंदी तीथण मे गंगा ,यमुना ,गोदावरी आ सरस्वती आदद पुण्यदायनी पबवत्र नदी \nबनवास करैत छछथ । पृथ्वीक समस्त पछतत जीव साभ्रमती जलक स्पशण सुँ \nशुद्ध भs जायत छछथ । जे क े ओ भक्क्त भाव सुँ एबह ठाम श्राद्ध करैत छछथ , \nहुनक बपतर तृप्त भ s परमपद पावैत छछथ ।  \n \nतदनन्द्तर महर्षि कश्यपक उपदेश सुँ साभ्रमती नदी ब्रह्मर्षि लोकबन सुँ सेबवत \nबवकीर्ण वन में एलीह । हुनक प्रबल वेग सुँ बहैत पाबन पहाड़ सुँ टकरा क s \nओ सात भाग मे बुँबट गेलीह । पबहल धार पबवत्र साभ्रमती नाम सुँ बवख्यात \nभेलीह । दोसरक नाम श्वेता अछछ, तेसर वल्कला आ चाररम बहरण्यमयी \nकहावैत अछछ । पाुँचम धारक नाम हस्तमती अछछ , जे सव पापक नालशनी \nवताओल गेल अछछ । छठम धार वेत्रवती नाम सुँ बवख्यात अछछ । सातम \nधारक नाम भरामुखी आ सुभरा  अछछ । ई सातो धार कतेको देश क े र पाक \nकरैत एकबह साभ्रमती नदी ’सप्तस्रोता’ रूप मे प्रछतछष्ठत अछछ । जे क े ओ \nबवकर्ण तीथण मे बपतरक उद्देश्य सुँ श्राद्ध व दान करैत छछथ , ओ गया में  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 9 \nबपण्डदानक िल पावैत छछथ । जे क े ओ धमणभ्रष्ट भेलाक कारर् सद्गछत सुँ \nवंछचत छछथ, जजनकर बपण्ड आ जलदानक बक्रया लुप्त भ s गेल अछछ , ओ \nसेहो बवकर्ण तीथण में बपण्डदान आ जलदान करला पर मुक्त भ s जायत छछथ \n। एबह तीथण में कश्यप जी बाभन लोकबन क ें  स्बोछधत करैत कहने छलाह जे \nदद्वज लोकबन ! जाैं अहाुँ सव क ें  ऋबषलोकक इच्छा अछछ त s एबह बवकर्ण \nतीथण में , जाबह ठा म सातु नदीक उद्गम भेल अछछ , बवशेष रूप सुँ स्नान करु \n। एबह ठाम स्नान कएल जाय त s सव दुःखक नाश भ s जायत अछछ । ई \nबवकीर्ण तीथण सव तीथण में श्रेष्ठ अछछ । ई शुभगछत प्रदायक आ दोषबनवारक \nअछछ ।  \n \nबवकीर्ण तीथणक बाद श्वेतोद्भव नाम सुँ उत्तम तीथण अछछ, जाबह ठाम लत्रलोक \nबवख्यात श्वेता नदी बहैत अछछ । ई नदी हमर शरीर मे लागल भस्मक संयोग \nसुँ प्रकट भेल अछछ, तें ई देवता सुँ स्माबनत भेल अछछ । एबह में स्नान क s \nपबवत्र आ जजतेंबरय भाव सुँ तीन ददन - राछत बनवास करला पर लोकबन \nमहकालेश्वरक दशणन करला सुँ रुरलोक में प्रछतछष्ठत होयत छछथ । जे  क े ओ \nश्वेताक तट पर क ु श आ छतल सुँ बपतर क ें  कपिडदान करैत छछथ , हुनकर बपतर \nपूर्णरूपेर् तृप्त भ s जायत छछथ । श्वेतगंगा परम पुण्यमयी , दुःख आ \nदरररताक नाशक अछछ । पावणती ! हम ओकर पबवत्र संगम मे सवददन बनवास \nकरैत छी । ओबह मे जे स्नान दान करैत अछछ हुनका हम अक्षय िल  दैत छी \n। जे क े ओ ओबह ठाम धूप ,ि ू ल , माला आ आरती सुँ बनवेदन करैत छछथ , \nओ पुण्यात्मा छछथ । जे वेलक पात ल s क े  श्वेताक कछ े र में लशव पर चढ़ावैत \nछछथ, ओ मनोवांछछत िल पावैत छछथ ।  \n \nश्वेतगंगा सुँ आगु गर्तीथण अछछ । ई तीथण स्थल चंदना नदीक तट पर अछछ । \nलशवगर् ओकर नाम लत्र बवष्टप राखलैन अछछ । पूर्र्िमा क े र एकाग्रछचत्त भs \nलत्रबवष्टप तीथण मे स्नान कs लोकबन ब्रह्महत्या एहन पाप सुँ मुक्त भs जायत  10 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nअछछ । जे क े ओ बरखा कालक चारर मास ओबह ठाम रहैत छछथ , ओ महान \nस़ौभानयशाली आ पाक भs रुरलोक में प्रछतछष्ठत होयत छछथ । क ृ ष्र्पक्षक \nअष्टमी क े  गर्तीथण में स्नान क s जे क े ओ उपवास करैत छछथ आ बक ु लासंगम \nमे गोता लगवैत छछथ , ओ लोकबन स्वगणलोक जायत छछथ । एबह तीथण स्नान \nक s बक ु लेश्वरक दशणन करला सुँ लोकबन गर्ेशजीक प्रसाद सुँ गर्पछत पद \nपाबव लैत छछथ । एबह ठाम परम पराक्रमी चंरवंशी राजा बवश्वदत्त कदठन \nतपस्या क े ने छलछथ आ गर्ेशजीक प्रसाद सुँ गर्पछत पद पेने छलाह । वलसष्ठ \n, वामदेव , कहोड ,क़ौषीतक, भारद्वाज, अंबगरा बवश्वाछमत्र आ वामन - ई \nपुण्यात्मा मुबन लोकबन श्रीगर्ेशजीक क ृ पा सुँ एबह तीथणक सेवन करैत छछथ \n। एबह तीथणक सेवन सुँ पुत्रहीन क ें  पुत्र , धनहीन क ें  धन , बवद्याहीन क ें बवद्या \nआ मोक्षाथी क ें  मोक्ष छमलैत अछछ । जे क े ओ एबह ठाम स्नान व पूजन करैत \nछछथ , ओ सव पाप सुँ मुक्त भs बवष्र्ुक परमपद पावैत छछथ ।  \n \nमहादेवजी आगु कहैत छछथन - साभ्रमतीक ईशान कोर् ददश पालेश्वर नाम \nसुँ तीथण स्थल अछछ , जाबह ठाम चण्डीदेवी प्रछतछष्ठत छछथ । ई योगमाताक \nपीठ अछछ, जे सव लसलद्धक साधक अछछ । ओबह ठाम सव देवताक कामक \nलसलद्धक लेल माय रहैत छछथन । एबह तीथण स्थल पर व्रतक पालन करैत तीन \nराछत रूकला सुँ लोकबन चण्डीपछत भगवान शंकर ल ऽग जा क े  दशणन करैछथ । \nसाभ्रमती में स्नान कs समाछध बवछध सुँ युक्त दशणन कएल जाय त s लोकबन \nसहस्र गोदानक िल पावैत छछथ । अग्नन तीथण मे स्नान क s चामुंडाक दशणन \nकरला सुँ लोकबन राक्षस , भूत आ बपशाच सुँ नबह डरैत छछथ । साभ्रमती मे \nज ाबह ठाम गोक्षुर न द ी छमल ैत अछछ  , ओबह ठाम कतेको तीथण स्थल अछछ । \nओबह ठाम छतलक चूर्ण सुँ श्राद्ध , बपण्डदान आ बाभन भोजन करला सुँ अक्षय \nपद छमलैत अछछ ।  \n \nबड्ड पुरान बात अछछ जे क ु कदणम नाम सुँ एकटा पाबपष्ट आ दधणषण राजा रहैत  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 11 \nछलाह, जे खली ,मूढ़, अहंकारी, ब्राह्मर्क कनिदक, गोहत्यारा, बालघाती आ \nउन्द्मलत्त छल । ओ बपण्डार नाम सुँ नगर मे राज करैत छलाह । पूवण जन्द्म मे \nओ बक छ ु पुण्य क े न े छ ल ाह, तेक रे पररर्ाम सुँ हुन क ा गुरु क  सत्संग छमल ल  । \nपूवण जन्द्म मे ओ वेदपाठी बाभन छलाह । ओ सव ददन महादेवक पूजा आ \nअछतछथक स्वागत सत्कार करलाक बाद भोजन करैत छलाह । ताबह पुण्यक \nप्रभाव सुँ ओ राजा भेल छलाह । एक समय अधमणक योग सुँ ओ मरर गेलाह \n। तदपरांत हुनक जन्द्म प्रेत योबन भेल । ओ दोसर प्रेतक संग करुर् स्वर में \nकानैत हाहाकार मचवैत ए्हर ओ्हर भटक ै त छलाह । सुखल मुुँह, क ं काल \nशरीर, पीयर रंग, बवकराल रूप छल । दैव संयोग सुँ ओ अपन गुरुक आश्रम \nमे पहुुँच गेलाह । हुनकर ई रूप देखख आश्रमवासी ब्राह्मर् कहोड व्याक ु ल भ s \nगेलाह ।  \n \nकहोड कहलबन - राज न  ! ई अग्नन पाल ेश्वर तीथण अछछ  । हम एबह अद्भुत,मन ोरम \nआ रमर्ीय स्थान में रहैत छी । अहाुँ तs हमर यजमान छी, तैयो एना अहाुँ \nप्रेत कोना भs गेलहुुँ । \n \nप्रेत रूप में राजा कहलबन - देव !  हम बपण्डारपुर में राज  क रैत ज े बक छ ु क े न े \nछी , से सुनू । बाभनक कहिसा, असत्य भाषर्, प्रजाक उत्पीड़न, जीवक \nहत्या,ग़ौ माताक दुःख देनाइ, सज्जन लोकबन क े र कलंक लगेनाई , भगवान \nबवष्र्ु आ वैष्र्व क े र कनिदा क े नाई हमर काम छल । हम दराचारी आ दरात्मा \nछलहुुँ । जाबह ठाम जे जी  मे आवैत छल,ओ खा लैत छलहुुँ । कखनहु \nश़ौचाचारक पालन नबह करैत छलहुुँ। दद्वजराज ! ताबह पाप कमणक योग सुँ हम \nप्रेत योबन मे पड़ल छी । एबह ठाम कतेको प्रकार दुःख सहन करैत छी । \nजजनका माय ,बाबूजी ,भाई आ सगा स्बन्द्धी  \nनबह अछछ , हुनका लेल गुरु माय आ गुरु माता होयत अछछ । ब्र ह्मर् ! ई जाबन \nहमरा मोक्ष प्रदान करू ।   12 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nकहोड कहलबन - राजन ! हम अपनेक प्राथणना पूरा करव । अहाुँक संग जे \nनयारह टा प्रेत छछथ , हुनको एबह तीथण मे मुक्क्त ददलायव ।  \n \nपावणती ! ई कबह कहोड सवहक संग तीथण मे जा क े र छतल सबहत बपण्डदान \nआ जलदान क े लबन । ब्राह्मर् सुँ श्राद्ध कमण पूरा क े ला पर एबह तीथण मे ओ सव \nमुक्त भs गेलाह आ उत्तम बवमान पर बैलस हमर धाम चलल गेलाह । सुरेश्वरी \n! ज ाबह ठाम साभ्रमती न द ीक  संग गोक्षुरा न द ीक  संगम होयत अछछ  , ओबह \nठाम स्नान आ दान करला सुँ करोड़ यज्ञक िल छमलैत अछछ । कपालेश्वर \nक्षेत्र मे जाबह ठाम अग्नन तीथण अछछ , ताबह ठाम साभ्रमती नदी मुक्क्त प्रदान \nकरैत छछथ ।  \n \nदेवी ! आव हम दोसर तीथण बहरण्यासंगमक वर्णन करैत छी । पूवण काल मे \nजखन साभ्रमती सात धारा मे बवभक्त भेलीह , तखन ओ ब्रह्मतनया \nसप्तस्रोता नाम सुँ बवख्यात भेलीह ।हुनक सातम स्रोत क े र बहरण्या कहल \nजायत अछछ । ऋक्ष आ मंजुमक मध्य सत्यवान नाम सुँ एकटा पवणत अछछ । \nओकर पूव ददस बहरण्यासंगम नाम सुँ महातीथण स्थल अछछ, जाबह मे स्नान \nकरला सुँ लोकबन शुभगछत पावैत छछथ। ओबह ठाम सुँ वनस्थली मे जा क े  \nपापहारी भगवान नारायर् क े र दशणन कर ऽक चाही। ई वएह स्थान अछछ जाबह \nठाम नर आ नारा यर् तपस्या क े ने छलाह । एक हजार कबपला गायक दान \nसुँ जे िल छमलैत अछछ, दशाश्वमेधतीथण मे चंरग्रहर् आ सूयणग्रहर् खन स्नान \nकरला सुँ जे पुण्य छमलैत अछछ,तुला पुरुषक दान सुँ जे िल छमलैत अछछ, \nवएह पुण्य बहरण्यासंगम मे स्नान करला सुँ छमलैत अछछ । बहरण्यासंगम मे \nजे क े ओ स्नान करैत छछथ , ओ लशवधाम जायत छछथ ।  \n \nदेवी ! बहरण्यासंगमक बाद आव s वाला धमणतीथणक वर्णन करैत छी, जाबह  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 13 \nठाम साभ्रमती गंगाक संग धमाणवती नदीक संगम भेल अछछ । ओबह ठाम \nस्नान क s लोकबन धन्द्य भs जायत अछछ आ बनश्चय हुनका स्वगण लोक छमलैत \nछ ै न । जे क े ओ ओबह ठाम धमण सुँ स्थाबपत तीथणक दशणन करैत छछथ,ओ पुण्यक \nभागी होयत छछथ ।  \nजे क े ओ ओबह ठाम श्राद्ध करैत छछथ, ओ बपतृऋर् सुँ मुक्त भs जायत अछछ \n। ओबह ठाम सुँ मधुरातीथणक यात्रा करऽक चाही ,जाबह ठाम सव पापक नाश \nभs जायत अछछ । मधुरातीथण मे स्नान क s मधुरसंज्ञक श्रीहररक दशणन कर ऽक \nचाही । क ं सासुरक वधक पश्चात जखन भगवान श्रीक ृ ष्र् द्वाररकापुरी ददस \nबवदा भेलाह , तखन ओ चंदना नदीक तट पर सात राछत रूकल छलाह । तकर \nबाद भोज,वृक्ष्र् आ अंधकवंशी लोकबन सुँ घेरल ओ समस्त यादव वीरक संग \nमधुरातीथण में एलाह आ बवछध बवधान सुँ स्नान क s द्वाररकापुरी गेलाह । जे \nक े ओ एबह तीथण मे स्नान क s मधुर नाम सुँ बवख्यात भगवान सूयणक पूजा करैत \nछछथ आ माघ मासक शुक्ल पक्षक सप्तमी क े र कबपला गाय ऽक दान करैत \nअछछ, ओ एबह लोक में दीघणकाल धरर सुख भोगलाक पश्चात सूयणलोक जायत \nछछथ ।  \n \nमहादेव कहैत छछथन -पावणती ! क्बूतीथण मे स्नान आ बपतृतपणर् क s रोग - \nशोक सुँ रबहत देवदेवेश्वर भगवान नारायर्क पूजा कर ऽक चाही । तकर वाद \nब्राह्मर् क े र बवछध-बवधान सुँ दान देला पर लोकबन श्रीबवष्र्ुधाम जायत छछथ \n। तकर बाद कबपश्वर तीथण ददस जाय क े  चाही, जे महापातक क े र नाशक अछछ \n। पूवणकाल मे श्रीराम - रावर् युद्ध शुरू भेला सुँ पबहले जखन सागर पर बाुँध \nबान्द्हल जायत छल, तखन एबह पवणत पर कबप सव एकर बवशेष रूप सुँ क े ने \nछल । ओ एबह ठाम कपीश्वराददत्य तीथणक स्थापना क े ने छलाह । एबह तीथण \nस्थल पर स्नान आ बपतृतपणर् क s कपीश्वराददत्यक दशणन क े ला पर लोकबन \nब्रह्महत्या सुँ मुक्त भs जायत अछछ । कपीश्वर तीथण मे  खास क s चैत मासक \nअष्टमी क े  स्नान करऽक चाही । हनुमान जी आदद प्रमुख वीर एबह तीथण मे तीन  14 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nददन धरर स्नान क े ने छलाह । ओबह ठाम सुँ परमपावन एकधार तीथण ददस \nयात्रा करऽक चाही । जे क े ओ एकधार मे स्नान क s एक राछत उपवास करैत \nअछछ आ स्वाछमदेवेश्वरक पूजन करैत अछछ । ओ अपन स़ौ औ पीढ़ीक उद्धार \nक s दैत अछछ । ओबह ठाम स्नान आ जलखई करला सुँ लोकबन ब्रह्मलोक \nजायत छछथ ।  \n \n \n  \n  \nअपन मंतव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 15 \n२.३.आशीष अनछचन्द्हार- हम अनछचन्द्हार कोना  बनलहुुँ (छमछथलाक  कोनो  \nएकटा  गामक  बभनटोलीक  आत्मकथा)-१ \n \nआशीष अनचिन्हार \nहम अनचिन्हार कोना बनलहुँ (चमचिलाक कोनो एकटा गामक \nबभनटोलीक आत्मकिा)-१ \n \n\"हमर गामक बभनटोलीमे मर्द बहुत छ ै । मर्े मर्द। एकछाहा मर्द भेटत। सेहो \nककस्म-ककस्मक। एक बीतसँ लऽ कऽ र्स हाथक मर्द। कारीसँ लऽ कऽ गोर \nमर्द। शीशो सन कोमल आ चहुक सन अपनत्वसँ भरल मर्द\"  \n \nहमर गामक  नाम अछछ 'भटरा घाट '। ई दू शब्र्, दू मुख्य टोलक प्रछतकनछित्व \nकर ै ए।  \n \nभटरामे मुख्यतः यार्व वगद अछछ तऽ घाटमे बाभनसँ लऽ कऽ डोम िरर। घाट \nक े र बाभन कने बेसी पढ़ल -ललखल छल तऽ गामक नाम अपन म ँहक माध्यमे \nप्रचललत क े लाह \"घाट भटरा\"। \n \nघाट क े र बाभन सम हमे अछिकांश लोक नीक छल  आ पाँच -र्स लोक दुष्ट। \nएखनो इएह हालछत छ ै । मुर्ा आश्चयदजनक रूपसँ पाँच-र्स दुष्ट बाभन सभ \n 16 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपकहनेहा ों  अछिकांश नीक बाभनपर भारी पड ै त छल आ एखनो दुष्टे बाभन सभ \nभारी अछछ।  \n \nकोनो आर्मी, सम ह , जाछत आदर्क ईगो दू तरीकासँ संतुष्ट होइत छ ै  पकहल - \nया तऽ ओकरा लग साथदक उपलब्ब्ि हो वा र्ोसर ई जे ओ छल -प्रपंच कऽ \nबातक ेँ  अपना पक्षमे कऽ लैत हो। से घाट क े र बाभन सम ह लग कोनो एहन \nसाथदक एवं सावदजकनक उपलब्ब्ि एखनो िरर नै छ ै  जाकहसँ गामक बाहरी \nलोकक ेँ  लागै जे ईहो कोनो गामक सम ह छ ै । घाट टोलक बाभन मात्र दू -चारर \nकीलो -मीटरक र ों जमे चीन्हल जाइत अछछ अबर जातक कारणे , दूर-र्राज \nगाममे क ु टमैत ीक  क ार णे वा कक छ ु  दूर मे पर्स्थ लशक्षक क  क ार णे। क ोनो \nउपलब्ब्िक कारणे कतहुँ नै चीन्हल छल आ ने एखनो चीन्हल जाइत अछछ। \nआन गाममे त ऽ छ ोड़ू घाटक  बाभन स ेहो अपन टोल मे नै चीन्हल  ज ाइत  अछछ । \nदू-चारर लोक एहन अवश्य छछथ जजनका घाट टोलमे चीन्हल जा इत छकन मुर्ा \nओकर कारण छ ै  जे  ओ दू -चारर लोक घरही झगडा लगेबामे माकहर छछथ आ \nपुनः झगडा लगा दू पाटीक बीच पंच बकन जाइत छछथ। आ अही बर्ौलछत \nहुनकर पकहचान अपन टोलमे बकन जाइत छकन , बनल रकह जाइत छकन।  \n \nसे इएह घाट क े र बाभन सम ह लग जखन कोनो अपन उपलब्ब्ि नै छलकन तऽ \nओ छल -प्रपंचसँ गामक नाम उल् टा कऽ र्ेलाह आ \"घाट भटरा\" क े र नामसँ \nओकरा प्रचललत कऽ अपन ईगोक ेँ  संतुष्ट क े लाह। आ अइ काजमे घाट क े र \nअछिकांश नीक बाभन संगे आनो जाछत सम हक मौन समथदन छलै। बेसी \nप्रचललत नाम इएह छ ै । मुर्ा हमरा जनैत कोनो स् थानक नाम उल्टा कऽ र्ेब \nओकर ऐछतहालसक दृछष्ट कोणसँ ख न करब छ ै ।िार्मिक दृछष्टकोणसँ एवं \nसमाजशास्त्रीय दृछष्टकोणसँ सेहो। \n \nहम जतेक जनैत छी ताकहमे कोनो नर्ी -िारक ओ स् थान जाकह ठामसँ लोक  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 17 \nसुगमताप वदक पार कऽ सकए , कोनो नर्ी-िारक ओ स् थान जाकह ठाम \nव्यापाररक-सामररक क ों द्र हो अथवा कोनो स् थायी-अस् थायी िार्मिक स् थान लेल \nकनयत स् थान लेल \"घाट\" शब्र्क प्रयोग होइत छ ै । जेना लसमररया घाट, छदठ \nघाट, श्राद्ध घाट...... इत्यादर्। एहन पररब्स् थछतमे जखन कोनो स् थानक नाम छ ै  \n'भटरा घाट ' तऽ ई माकन कऽ चलऽ पडत जे 'भटरा' कोनो महत्वप णद नर्ी-\nिार अथवा कोनो पुरान िार्मिक स् थान रहल हएत जकरासँ घाट  शब्र् जुडलै। \nएहन पररब्स् थछतमे ई हमरा लग ई जनबाक र्ाछयत्व आकब जाइए जे ई \"भटरा\" \nकी छ ै ? एकर इछतहास ओ महत्व की रहल हेतै ? ओकर व्याप्तत आ प्रलसलद्ध \nकी रहल हेतै ? \n \nभटरा घाट नामक गाम कबस् फी आ कवद्यापछतक डीहसँ अतेक नजर्ीक अछछ \nजे हमरा लग एक नै , सौ नै , हजार अवसर अछछ जे हम कोनो ने कोनो छमथक \nगकढ़ सकी आ अपन गामक बडाइ पचासो पन्नामे कऽ सकी। मुर्ा हमरा भटरा \nघाट क े र बनावट आ ओकर ब्स् थछत कहैए जे ककहयो ई सामररक एवं व्यापररक \nक ों द्र रहल हएत। आ जहाँ िरर हमर क्षमता रहत हम तहाँ िरर अही कवषय -\nवस्तुक अनुसंिानपर क े न्द्न्द्रत रहब। \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n  18 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n२.४.प्रमोद झा 'गोक ु ल '-कत  तोर करब  बड़ाई  \n \nप्रिोद झा 'गोक ुल' \n  \nकत तोर करब बड़ाई  \n \n-हे गै माय ! \n-हुँ कह ने ! \n-आइ जनम अष्टमी छछयै!  \n-बकए ,वरत करबबहीन से ?  \n-नै हम राधा रानी बैन क े  बैसब़ौ ! \n-आब से तोहर वयस छ़ौ जे राधा रानी ब बन बकसन कन्द्हैया संग बैसबबही ? \nनेना बुदरुक सब बबन क े  बैसै छ ै !  \n-सुन ने कनी !मनुहार करैत बाजलल स्नेहा  \n-अच्छ े  त कह ,की कहै छ ें  ?  \n-कन्द्हैया जहन गोक ु ल से मथुरा चल गेल रहथीन तखन जेहन रूप राधाक भ' \n विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 19 \nगेल रहैन ,हम से बबन क े  बैसब़ौ ! \nबलाठ बाली स्नेहाक बात सुबन हक्का बक्का  भय गेलल ।काक्ल्हये ते उजान \nबला कथा टुटलैये ।बरक बाप सात लाख टका पर अबड़ गेलै ।कत से \nलसनेबहया बाबू एतेक रास टका जुटैबतछथन? जेहो जथा जाल छलैन से दन्द्नू \nभाइ बहीन क े  पढ़़ौनी मेआुँट क' देलखीन,तैयो सरधुवा बरक बाप सब क े  \nचाबहयै छछट्टा भरर टाका ।जखन बक बरक सोलहो आना इच्छा छलै आ \nलसनेबहयो ओकरा खूब चाहै छ ै  ।कालेजे ददन मे दन्द्नू क े  पररचय भेलै आ ओ \nकखन सुच्चा बपरीत मे बदैल गेलै से दन्द्नू मे क े ओ कहाुँ बूजझ सकलै ?आइ \nरोड़ा बबन क े  बीच मे ठाढ़ भ' गेल छ ै  पाइ आ बड़क बाप । सोचैत सोचैत काेंढ़ \nिाबट गेलै बलाठ वाली क े  ।दहो बहो आुँखख सुँ नोर चुबबैत ओ लसनेबहयाक \nमाथ पर हाथ रखैत बाजलल -ते ताें कन्द्हैयाक राधा बनबे करबबहीन ?  \n-हुँ गै माय !हमरा अपन कन्द्हैया पर बवस्वाश अछछ जे लाखो रोड़ा बबन बीच \nमे क े ओ बकएक ने अब़ौक परंच ओ अपन स्नेह रूपी राधाक े  बकन्द्नाैं नै छोड़तै \n।देख लेबही ताें हमर बकसन कन्द्हैया हमरा अपनेबेटा क रतै ! \nबलाठ बाली भरर ददन अहुुँछछया कटैत रहलल ।ओकर आुँखखक सोझाुँ खन \nबेटीक आत्म बवस्वाश भरल बोल ते खन लसनेबहया बाबूक हतोप्रत्याश छबव \nनाछच उठ ै  छलै कहुँ छाैंड़ी ई ओ क' लेलक ै  त' लसनेबहया बाबूक की हेतै ?आ \nजुँ ओकरा क ु च्छो भ' गेलै तऽऽऽ ई मोन मे ऐबते धक ्  क' उठलै बलाठ वाली क \nछाती ।ओ बनच्छोहे द़ौड़लल लसनेबहया लग बक तखनकहि लसनेबहया बवरबहर्ी \nराधाक पररधान मे बाहर बनकललल आ लागलल भाव भंबगमा मे ई गीत गाबय -\nमाधव !हम पररनाम बनराशा ऽऽऽ आ जा बैसलल दरबज्जा पर ।  \nलोकक हुजूम द़ौड़ पड़लै ओकरा देखक लेल ।टुह टुह दनू गाल पर दने नोरक \nटघार बहैत देखख स बहक आुँखख छलछला गेलै।थोड़बो काल नै बीतल हेतै बक \nकन्द्हैया क ृ ष्र्क भेख मे बाइक पर हुरहुड़ैल एलै आ लसनेबहया ददस हाथ बढ़वैत \nकहय लगलै --वाहन  गरु ड़क  संग हम हम आबब  गेल ाैं राधे !आउ ,पक ड़ू  हमर  \nहाथ आ चलू राधा क ृ ष्र्क मखन्द्दर मे सदाक लेल एक होइ ले ।क ं स रूपी दहेज  20 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nबकन्द्ऩौ नै िराक कय सक ै त अछछ हमरा अपन स्नेहा रूपी राधा सुँ ।सलज्ज \nस्नेहा नहुुँ नहुुँ उठली आ कन्द्हैयाक हाथ पकबड़ गरुड़ बाइक पर जा बैसली आ \nबवदा भय गेल दनू गोटे जन्द्म जन्द्मान्द्तरक लेल एक होइक लेल राधा क ृ ष्र्क \nमखन्द्दर मे ।अकस्मात तखनकहि ककरो क ं ठ सुँ मधुर स्वर गूुँजज उठलै -माधव \nकत तोर करव बड़ाई  \n \n \n . \n-प्रमोद झा 'गोक ु ल; दीप,मधुवनी (बबहार); िोन -9871779851 \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 21 \n२.५.लाल  देव  कामत - करचीक े  टाट पर सोनाक ' लत्ती (बबहैन  कथा ) \n \nलाल द े व काित \nकरचीके िाि पर सोनाक' लत्ती (टबिैन किा) \n \nगररबा भैया सुँ भेंट करय ग्हररया गेल छलहुुँ। ओ मुसहरबनयाुँ सुँ मातृक \nगाममे गृहबासु भऽ गेल रहछथ। भररगाम सभहक भीतक घर आ हुनक \nक ै रछचक टटघर टुटल -झुकल देखख जाबह मरूआ लगानी ओसुलै गेल रही , से \nमांगैक े  बाते बबसरर गेलहुुँ। हुनक वृध्द बाबू म़ौसीक े  क ु ष्ठ रोग औषछध लाबय \nबेलही ले बबदा होईत कहलाह - ब़ौआ एतय नीक नबह लागतह,से चलह देखय \nछमश्रीलाल मामा दालान पर दाहा एलै य! हम कहललयैन म़ौसाजी भरर नेन \nदेखय ददअ अपनेक करची टाट पर सोना सन छछटक ै त अमीबा कीराक े  छोड़ल \nचमचम रेह ।  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n 22 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nपद्य \n३.१.मुन्द्ना जी - सत्ता \n३.२.जग दानन्द्द झा 'मनु '-२० टा हाइक ू  \n३.३.प्रमोद झा 'गोक ु ल '- आङ उघार छी  हम \n३.४.आशीष अनछचन्द्हार-दू  टा गजल  \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 23 \n३.१.मुन्द्ना जी - सत्ता \n \n \nम ुन्ना जी \nसत्ता \n \nसत्ता! माने राजशाही \nराजतंत्र हो वा लोकतंत्र \nसत्तसीन,अपन राजशाही लेल गढ़ ै ए पर्ाद \n \nभीड पर छीटैए मरछाउर  \nजकरा पर  क ' जाइछ असरर  \nओक र ा ड मा ' भजा क ' बचबैए \nसत्ताक ससिहासन  \n \nशेष जनक माझ रोपैए बीहकन  \nजाछत - िमदक आ नहुंए नहुंए  \nखडरछत रहैए सलाई ,बेर पाकब  \n \nकक छ ु  ल ोक  भ' जाइछ वेश्या सन \nर्ेहक नै,व्यवहार आ कतदव्य सं \nबेरर बेरर उढ़ड ै ए लाभक लोभमे \n 24 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n \nकक छ ु  मात ल  र हैछ  कबनु कपने \nस् थाकपत इछतहास ध्वस्त क' \nगढ़ल जाइछ कबनु आिारक वतदमान  \nपन्ना उनटकबते र्ेखाइछ नांगट \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 25 \n३.२.जगदानन्द्द झा 'मनु '-२० टा हाइक ू  \n \nजगदानन्द्द झा 'िन ु' \nबीसटा हाइक ू \n१ \nकलम िार  \nमुरझायल अछछ  \nटाका इजोते  \n  \n२ \nसेल आ साला  \nदुन  तंग कर ै  छ ै  \nब्याहक ेँ  बार् \n  \n३ \n 26 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \nमाछक म ँडा  \nसभटा बँकटगेल  \nकाँट बचल  \n  \n४ \nभंसा घरमे  \nझोरगर तीमन  \nभात र्ाइल \n५ \nहम्मर मुँह \nहाथक े  र्ोस्ती खत्म \nपाइ नै छ ै  ने  \n६ \nसुगर बीपी  \nगरीबक ेँ  नै है छ ै  \nभ खक आग   विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 27 \n  \n७ \nभ ख आ मृत्यु \nई दूएटा बेमारी \nबाँकी छलावा  \n  \n८ \nएक्क े  घरमे \nरकहतो लोक सब  \nबड दूर छ ै \n  \n९ \nकमाऊ प त  \nदूिगर मालक  \nलातो नीमन  \n   28 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१० \nघरजमाई  \nआ गामक क ु क ु र  \nदुत्कार ै  लेल  \n  \n११ \nगाम आकब क  \nशहरक क ु क ु र  \nभुक ै  बड छ ै  \n  \n१२ \nघरक जोगी  \nमंत्र पढ़ े  कतबो \nभागै नै भुत  \n \n   विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 29 \n१३ \nलोभ खाछतर  \nलोग संगे सगरो  \nएकह जगमे  \n  \n१४ \nपाकन जान र्ै \nपाकनमे ड कब गेने \nपाकन जान लै  \n  \n१५ \nर्ोष पाकनक \nसदर्खन नै रहै  \nहेलब लसख  \n  \n  30 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n१६ \nदूमुँहा लोक  \nमने साँपक गुरु  \nबँछच क रहु  \n  \n१७ \nककयो र्ोस्त नै \nसत्य बजै बलाक े  \nकललयुगमे  \n  \n१८ \nझ ठक राज  \nलगै रमणगर  \nक्षजणक लेल  \n  \n  विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 31 \n१९ \nभ खल पेटे  \nबलसया भात न न  \nनीक लगै छ ै  \n  \n२० \nदुख कतेक  \nसुखक ेँ  ताक ै मे छ ै  \nजे संगे छल  \n- जगदानन्द्द झा 'मनु', मोबाइल नंबर ९२१२४६१००६ \n  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n  32 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.३.प्रमोद झा 'गोक ु ल '- आङ उघार छी  हम \n \nप्रिोद झा 'गोक ुल' \nआङ उघार छी हम \n \nझर झर झहरय  \nजेना फ  ल ससिहार  \nटप टप टपकय  \nजेना ओसक फ ु हार  \nतकहना नोरक टघार छी हम  \nमौलल फ  ल बेकार छी हम ।  \nबात बात मे अभहेला  \nड े ग ड े ग पर ठ े लमठ े ला \nगुड गुरु छचन्नी चेला \nजत 'तत ' र े लमपेला  \nन्द्खन्न मन लाचार छी हम \n विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 33 \nमान  एक कवचार छी हम ।  \nचौदर्स तम,तम तम करय  \nप्राण अवग्रह जतय ततय \nज्ञान इजोतक मन्त्र जपय \nअज्ञान मुक्का मुककयाबय \nदुर्र्िनक मारल अलभशाप छी हम \nसतत रथीक िरर अनुचक्र छी हम ।  \nभ खल पेट तृकषत कण्ठ \nआहो भर र े  क े ओ चण्ठ ! \nछ ु छ्छ  डीङ हाँक य ल ण्ठ \nसब सुखी वसन आकण्ठ  \nरुर्न मे घोर चीत्कार छी हम \nवसन कबनु आङ उघार छी हम ।  \n . \n-प्रमोद झा 'गोक ु ल; दीप,मधुवनी (बबहार); िोन -9871779851 \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ। \n  \n \n \n \n \n \n  34 || विद े ह (since 2000) ISSN 2229-547X VIDEHA (since 2004) www.videha.co.in   \n३.४.आशीष अनछचन्द्हार-दू  टा गजल  \n \nआशीष अनचिन्हार \nदू टा गजल \n१ \n \nबेपार सर्ा सोहाकगन  \nपैकार सर्ा सोहाकगन  \n \nउपकार मरलै छन छनमे  \nअपकार सर्ा सोहाकगन  \n \nकहू कोन ससिदूर लगा  \nसरकार सर्ा सोहाकगन  \n \nसभ अबैत जाइत रहतै  \nसंसार सर्ा सोहाकगन  \n \n विदेह ४१८ म अंक १५ मई २०२५ (िर्ष १८ मास २०९ अंक ४१८)|| 35 \nकबलेतै अनुछचत समथदन  \nप्रछतकार सर्ा सोहाकगन \n \nसभ पाँछतमे 22 -22-22-2 मात्राक्रम अछछ। दू अलग-अलग लघुक ेँ  र्ीघद \nमानबाक  छ  ट ल ेल  गेल  अछछ । ई बहरे  मीर  अछछ । \n२ \nगहुमन बली अजगर गली  \nिामन बली साँखर गली  \nनेहक िनी जाइत रहल  \nआँचर गली काजर गली  \nबगुला भगत भेटल बहुत  \nबाहर गली भीतर गली  \nकोना चलब अतबे कहू  \nकहनकर गली हुनकर गली  \nआएल रहछथन र्ेवतो \nपापक महल पामर गली  \nसभ पाँछतमे मात्राक्रम 2212-2212 अछछ (बहर े  रजज मोरब्बा (दू) साललम \nवा बहर े  रजज साललम चारररुक्नी)।  \nअपन म ं तव्य editorial.staff.videha@gmail.com पर पठाउ।   \n \n  \n ","size_mb":3.77,"has_text":true}}